recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Benidorm*** [benidorm'] estas urbo apud Mediteraneo, planita por turismo de suno kaj plaĝo. La registritaj loĝantoj estas 61 352.

|  |
| --- |
| **Demografia evoluo de Benidormo inter 1981 kaj 2021** |
| **1981** | **1991** | **2001** | **2011** | **2021** |
| 25 544 | 42 442 | 51 873 | 70 062 | 69 118 |

Turismo
-------

Ĝi estas vizitita ĉiujare de proksimume kvar milionoj, ĉefe el Hispanio kaj cetera Eŭropo. Ĝi havas tri ĉefajn plaĝojn, *Levante* (Oriento), *Poniente* (Okcidento) kaj *Mal Pas*.

Estas centoj da restoracioj kaj trinkejoj, fakaj laŭ vizitantoj. Povas okazi, ke kelnero en drinkejo celanta iajn landanojn apenaŭ parolas ceterajn lingvojn, inkluzive la hispanan aŭ la katalunan.

La magistrato zorge planas la evoluon de la urbo kaj ĝia ĉefa rimedo.

La regiona registaro konstruis proksiman amuzejon *Terra Mítica*. Tamen, ĝi ne estas ĝis nun profita.

Historio
--------

En teritorio de Benidorm, loĝis iberoj (3-a al 1-aj jarcentoj antaŭ nia erao) kaj poste romianoj. En ĝia golfo, estas restaĵoj de ŝipfrakasoj kartagaj kaj romiaj.

Tamen la nuna loko aperas post la kristana konkero de Jakobo la 1-a de Aragono ĉirkaŭ 1245. La teritorion loĝis islamaj moriskoj kiuj daŭris sub la kristanaj reĝoj. Je la 8-a de majo de 1325, la feŭdestro kreis la kastelon kaj urbon Benidorm en roko inter la du plaĝoj.

Pro sekado kaj atakoj de berberaj piratoj, Benidorm perdas loĝantaron ekde 1448. Post la konstruo de irigaciaj kanaloj, ĝi estas reloĝata (216 homoj interne de la muregoj en 1715 kaj 2 700 en 1794).

Aliaj vivrimedoj en Benidorm estis fiŝkaptado (laŭ teĥniko *almadraba*), navigado kaj korsarado.

Post la perdo de la amerikaj kolonioj en 1898 kaj la plago de filoksero, multaj homoj migris.

En 1950, estis 2 726 loĝantoj. Post la fiasko de la *almadraba*, en 1956 la magistrato decidis krei urban planon tute celantan turismon.

Tiu plano sukcesas kaj Benidorm kreskegas laŭ la plaĝoj kaj ankaŭ laŭ alto per ĉielskrapdomoj. Proletaj amasoj el Hispanio kaj Eŭropo povas turismi malmultekoste sed sufiĉe kvalite. En la 1990-aj jaroj, la bonfarta ŝtata organizo *Imserso* sendas multajn maljunulojn dum vintro, tiel, kaj rompante la sezonan dependon de turismo, kaj ebligante, ke emeritoj ferias kaj ĝuas agrablan veteron.

Esperanto en Benidorm
---------------------

Estas strato "Esperanto" de la 12a de decembro de 1971, inaŭgurita de la urbestro José Manuel Reverte.

Vidu ankaŭ
----------

* Benidormo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Benidormo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Tramtransporto en Alakanto
**Walter GILBERT** (Bostono, Masaĉuseco, 21a de marto 1932) estas usona fizikisto, biokemiisto kaj universitata profesoro kiu ricevis la Nobel-premion pri kemio de la jaro 1980.

Li studis fizikon, kemion kaj matematikon en la Universitato Harvard. Poste li doktoriĝis en matematiko en la Universitato de Kembriĝo kaj en biokemio en Harvard, kie li estis nomumita profesoro pri molekula biologio.

En 1980, lia kontribuo al la determinado de la bazaj sekvencoj de la nukleaj acidoj havigis al li la Nobel-premion pri kemio de la jaro 1980, kiun li kunhavis kun sia samlandano Paul Berg kaj la brita Frederick Sanger.

Gilbert kaj Sanger estis premiitaj pro sia pionira laboro en la determinado de la sekvencigo de nukleotidoj de la nukleaj acidoj.

Walter Gilbert ankaŭ proponis por la unua fojo la hipotezon de la medio RNA por la origino de la vivo, modelo proponita poste de Carl Woese en 1967.

Li estis kunfondinto de la entrepreno de biotekniko Biogen kaj estis la unua prezidanto de la stabanaro.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Walter Gilbert en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* Membiografio en nobelprize.org


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 856575
 |

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Walter Gilbert en la hispana Vikipedio.*
Marktstraße 20 in Weimar, Scherffs erstes festes Kino
**Karl Eduard Theodor SCHERFF** (naskiĝinta en 1857 je Eisenberg, mortinta samloke la 20-an de marto 1930) estis [[germanio}germana]] kina pioniro, spektakloprezentisto kaj entreprenisto.

Vivo
----

Konatiĝis li en Bremeno en 1896 kun la franca migra kinejo de Lumière & Stollwerck kio entuziasmon pri movitaj bildoj ekardigis. Post komencaj nesukcesoj li havis trarompon en 1899 prezentante la Buran militon. Li mem malfermis kinejon en granda tendo kun 250 sidlokoj, kiu gastis ankaŭ en Erfurto. Kun sume tri migraj filmotreatroj li vojaĝis tra Turingio kaj Saksujo. En 1898 li varbis la unuan fojon ĉe la Aŭtuna lepsika foiro. Scherff tiumaniere aktivis ĝis 1909.

En Vajmaro li fondis en 1905 sian unuan nemigran kinejon *Pariser-Cinema-Theater*. Post brulo oni fondis novan en decembro 1906 je Marktstraße 20, nome *Scherffs Lichtspielhaus*. Spaca malabundo igis lin pligrandigi la sidlokkapaciton per luo de najbara ĉambro. Laŭ planoj de Rudolf Zapfe estiĝis en 1913 nova institucio kun sep centoj da sidlokoj, tiutempe eksternorme granda kinoteatro. La surloka redaktisto Paul Carl Doernfeldt verkis en 1926 okaze de la 20-a datreveno firmafonda laŭdskribaĵon pri Scherff. 

En Lepsiko li fondis en 1910 *Linden-Lichtspiele* (Georg-Schwarz-Straße 11); la nomo estis ĝis 1918 *Scherffs Bioskop*, poste *Lindenauer Lichtspiele*. Ja li havis kinejan ĉenon en Lepsiko.  Fakte li iĝis prapatro de ĉiuj lepsikaj kinejoj. Lepsike li ankaŭ fondis la unuan germanan filmlu-stacion. En Berlino aĉetis li de ĉe *Berliner Filmproduktionsstätten* diversajn filmojn. Lia filo Friedrich Scherff kontinuigis la filmlu-firmaon *Olympia-Filmverleih*.

En 1918 li devis retiriĝi pro sanecaj kialoj kaj ŝanĝis la entreprenon je akcian kompanion. La kompanianoj estis apud Scherff mem la komercisto Edmund Tränkner, la bankdirektoro Albert Volldorn, la fabrikposedanto Otto Rothe kaj la instruisto Emili Polz el Vajmaro. En marto 1945 la vajmara kinejo bombade detruiĝis. En 1949 ĝi estis rekonstruita kaj funkciis ĝis 1964 sub la nomo *Stern-Lichtspiele*.

Pri la elstara kinisto Scherff oni estis memorigata en la Filma kaj kina muzeo de Biberach (Riß).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Markcus Behnsen-Herbach: "Der Welt-Kinematograph aus Eisenberg." - Ĉe: OTZ, 14.3.2017</ref>

Notoj
-----

1. ↑  kina historio)
2. ↑  Max Königshofen: "Kolonialfilm in Weimar"
3. ↑  Laŭ aliaj fontoj dum la paska foiro de 1899. - Gabriele Klunkert:*Schaustellungen und Volksbelustigungen auf Messen des 19. Jahrhunderts. Eine wirtschafts- und sozialgeschichtliche Untersuchung*, Göttingen 2010 (=disertacio, Chemnitz 2009), p. 362
4. ↑  Marcus Behnsen-Herbach: "Scherff brachte das Kino nach Weimar." Ĉe: TA-Apolda, 15.3.2017
5. ↑  *Gastwirte, Genossen und Geschäftsleute: Interessante Begebenheiten aus dem Leben von Erfurter Bürgern und Arbeitern Aus kaum bekannten Quellen recherchiert und erzählt von Christoph Wirth*, Erfurt 2012, p. 67.
6. ↑  aliaj lokoj kun filmteatroj
7. ↑
8. ↑  Günter Schulstadt (pranepo de Scherff): "Erinnerungen an einen Filmpionier"


n
la "manila galiono" *Galeón Andalucía* en la haveno de Huelva (Onubo) en februaro 2010
**Manila galiono** (hispane *Galeón de Manila*) estas hispana ŝipo, kiu en la tempo de la kolonia Hispana Imperio transportis varojn inter la urbo Manilo, la ĉefurbo de la Filipinoj, tiutempe teritorio de la amerika vicreĝlando Nova Hispanio, kaj la urbo Akapulko en nuna Meksiko.

Termino
-------

La nomo ne celas apartan tipon de galiono, sed la maran vojon, je kiu alternis plurmastaj galionaj velŝipoj: El Manilo la ŝipoj transportis varojn el Azio - ekzemple juvelojn, spicojn, pordelanaĵojn kaj silkon - al Akapulko, kaj de tie transportis arĝenton al Manilo, por aĉeto de pluraj aziaj varoj. Kutime la "manilaj galionoj" vojis unufoje jare. Eĉ kiam por transoceana martrafiko ne plu uziĝis galionoj, sed pli modernaj velŝipoj, la vorto "manila galiono" por la komerca vojo pluuziĝis.

La komerca vojo
---------------

Jam ekde la jaro 1561 hispanaj velŝipoj ripete veturis de la Filipinoj al Nova Hispanio, sed nur kiam en 1570 la hispana armeo koloniigis la Filipinojn, instaliĝis regula transoceana komerca vojo inter la urboj Manilo kaj Akapulko. La kvanto de la komerco estis severe limigita fare de la hispanaj reĝoj: Ekzemple en 1595 ĝi limiĝis je sume 300 tunoj da varoj, kaj en 1702 je 500 tunoj. Tiel la transportataj aziaj varoj en Nova Hispanio pro sia rareco tenis tre altan valoron. Tian komercan volumenon povis transporti unu ĝis du galionoj. Kiam en 1821 post milito sendependiĝis la ŝtato Meksiko kaj sekve malfondiĝis la hispana vicreĝlando Nova Hispanio, finiĝis la komercaj vojaĝoj de la "manilaj galionoj".

Se la galionoj kun sia arĝenta kargo ne atingis Manilon, la tieaj hispanaj komercistoj ne povis aĉeti varojn, ĉar krom arĝenton ili ne havis interesajn varojn por interŝanĝo. Se la galionoj dum sia vojo de Manilo ne atingis Akapulkon, tio por la komerca vojo estis sama fiasko, ĉar la varoj ja jam estis antaŭpagitaj per granda kvanto da arĝento. La komerco en 1638 kaj 1639 dumtempe plene fiaskis, kiam unu post la alia havariis tri galionoj.

La interkontinentan komercon de la "manilaj galionoj" historiistoj nuntempe taksas gravan elementon en la historio de koloniismo ĝenerale, sed ankaŭ signifan ŝtupon survoje al ekonomia tutmondiĝo.

* Manila galiono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Manila galiono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Aedermannsdorf** estas komunumo en la distrikto Thal en Kantono Soloturno, Svislando. Ĝi havis 551 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

Geografio
---------

Aedermannsdorf situas en la valo de la rivero Dünnern proksimume 7 kilometrojn okcidente de la distriktĉefloko Balsthal. La kerna vilaĝo situas sur la norda flanko de la valo ĉe la suda deklivo de la montoĉateno *Brunnersberg*, kiu apartenas al la Soloturna Ĵuraso. Krom la kerna vilaĝo al la komunumo apartenas ankaŭ la setlejoj Eisenhammer kaj
Chalchofen apud la kantona ĉefvojo, kie estiĝis lastatempe instruaj konstruaĵoj. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 12,88 km², de kiuj 46,7% estas kovritaj de arbaro, 49,5% servas por agrikulturo kaj 3,6% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Aedermannsdorf limas en nordo al Beinwil, en nordoriento al Mümliswil-Ramiswil, en oriento al Matzendorf, en sudo al Rumisberg (BE), en okcidento al Herbetswil, en nordokcidento al Seehof (BE), kaj en nordnordokcidento al Schelten (BE).

Trafiko
-------

Aedermannsdorf situas ĉe la kantona ĉefvojo n-ro 30 de Balsthal al Moutier. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per poŝtaŭtolinio de Gänsbrunnen al Balsthal. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas proksimume 10 kilometrojn oriente en Oensingen.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Aedermannsdorf datiĝas el la jaro 1308 kiel *Odermarstorf*.

Dum mezepoko Aedermannsdorf apartenis al la Senjorujoj Falkenstein. Kun tiu Senjorujo en la jaro 1420 la rajtoj pri Aedermannsdorf transiris al Soloturno. De tiam ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 Aedermannsdorf apartenis al la soloturna voktejo Falkenstein kaj la tribunalo Matzendorf.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 4-an de novembro 2011
2. ↑  Fonto: *Albert Vogt*: *Aedermannsdorf* en *Historia Leksikono de Svislando* (2009-06-23)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Aedermannsdorf en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Aedermannsdorf en la Historia Leksikono de Svislando  (germane, france, itale)

* Oficiala retejo de la komunumo Aedermannsdorf

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Aedermannsdorf** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

Bildoj
------

* Katolika preĝejo Sankt-JosefoKatolika preĝejo Sankt-Josefo
* La preĝejo interneLa preĝejo interne
* TombejoTombejo
* Sankt-Josef-KapeloSankt-Josef-Kapelo
* Komunuma domoKomunuma domo
* Poŝtaŭto al BalsthalPoŝtaŭto al Balsthal
* LernejoLernejo
* VilaĝokernoVilaĝokerno

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Thal |
| --- |
| Aedermannsdorf  •  **Balsthal**  •  Gänsbrunnen  •  Herbetswil  •  Holderbank  •  Laupersdorf  •  Matzendorf  •  Mümliswil-Ramiswil  •  Welschenrohr |  |

 |
La **preĝejo Ĉieliro de Maria** estas sakrala historia monumento en Polgár (urbo) (Hungario).

Historio
--------

En tiu komunumo la unua mencio pri kirko okazis en 1337. Dum la kontraŭturkaj bataloj la loĝantaro kalvinaniĝis, katolikoj longe ne ekzistis, ekzemple en 1699. La kalvinanoj uzis la solan ŝtonan kirkon. En 1723 multe da kalvinanoj forlasis Polgár, post 4 jaroj katolikaj servutuloj estis invititaj. La paroĥo estis refondita en 1727. La katolika preĝejo konstruiĝis en 1748, plia vota kapelo en 1768. La preĝejo jam ne estis konvena al la loĝantoj, tial oni malkonstruis ĝin ĉirkaŭ 1848, poste la diservoj okazis en trakonstruita grenejo. La nun videbla kirko estis konstruita inter 1852-1858. Dum la 2-a mondmilito la turo kaj kelkaj aliaj partoj difektiĝis, la rekonstruaj laboroj finiĝis en 1958. La interna parto estis renovigita en 1970.

3 sonoriloj estis faritaj en 1927, la orgeno estis kreita en 1973.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola laŭ placo. La fasado estas simetria, meze malsupre la enirejo funkcias, al kiu kelkaj ŝtupoj kuras. Super la enirejo granda fenestro estas videbla. La ĉefnavo havas krucnavon. La absido estas plurlatera.

Kermeso okazas en la 15-an de aŭgusto.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* oficiala paĝo kun fotoj
* datenoj

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* sonorado


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **preĝejo Koro de Jesuo** estas sakrala historia monumento (deklarita en 1997) en urbo Nagybajom (Hungario).

Historio
--------

La unua mencio okazis pri la paroĥa kirko en 1332. Dum dominado de turkoj la loĝantoj elektis la kalvinismon, la restintaj katolikoj ricevis apogojn de monaĥoj. La katolika grupo kun paroĥo estis refondita en 1716. Pli nova, jam baroka kirko estis konstruita ĝuste post 2 jardekoj, sed 1785 ĝi estis trakonstruita kaj baldaŭ ĝi klasikismiĝis, fine en 1904 ĝi estis renovigita. En 1945 la germanoj eksplodigis ĝin, en la saman lokon oni konstruis novan preĝejon inter 1946-1950. Plenaj renovigaj laboroj okazis en la jaroj 1999 kaj 2000. Oni kreis la orgenon en 2002, depost somere ankaŭ koncertoj okazas.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola, antaŭ ĝi ŝtona kruco estas videbla. La strikta fasado estas simetria, tamen dekstre simpla kvadrata kampanilo malreliefas. Inter la navo kaj kampanilo estas interliga mallonga koridoro. La navo ĉe la fasado havas tri arkadojn, malantaŭe la enirejo funkcias. Super la arkadoj estas granda kruco, apude po unu fenestroj. Menciindas la koloraj fenestroj fare de Ágnes Kertészfi.

Kermeso okazas en tago de Koro de Jesuo.

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

*

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* 
* 
* 

* Kategorio Preĝejo Koro de Jesuo (Nagybajom) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Mapo de Kaŝmiro
**Kaŝmiro** (Kaŝmira: कॅशीर, کشیر; dogra: कश्मीर, balta: کشمیر; gojra: کشمیر; *pahari*: کشمیر; *ŝina*: کشمیر; ujgura lingvo: كەشمىر; nagario*:* कश्मीर) estas regiono en Azio, devenloko de mola, brila lanteksaĵo, sed ankaŭ kontestata areo en la nordokcidento de la hinda subkontinento, historie iama princlando en Himalajo. Politike, aliflanke, ĝi kutime signifas multe pli granda areo, kiu ankaŭ inkluzivas Gilgit, Baltilando kaj Ladako.

Kaŝmiro estas fonto de streĉiĝo inter la landoj okupantaj ĝin, ĉefe Barato kaj Pakistano. Kaŝmiro estas la plej dense militarigita zono en la mondo. Kun pli ol 700 000 barata armea personaro kiu deĵoras en la ŝtato, ĝi havas la plej altan proporcion soldato-al-civitana en la mondo.

1. Nordaj regionoj (Gilgit-Baltilando); 2. Azad Kaŝmiro; 3. Shaksgam; 4. Glaciejo Siachen; 5. Ĝamuo kaj Kaŝmiro; 6. Akesajĉino.
Mapo montranta la sekcion de Kaŝmiro inter Barato, Pakistano kaj Ĉinio.Mapo montranta la sekcion de Kaŝmiro inter Barato (Ĝamuo kaj Kaŝmiro + Ladako), Pakistano (en verda koloro) kaj Ĉinio (Shaksgam + Akesajĉino).
Hodiaŭ Kaŝmiro estas fakte dividita en du hindajn uniajn teritoriojn, Ĝamuo kaj Kaŝmiro kaj Ladako, kun totala areo de 101 387 km² kaj populacio de 12,5 milionoj; la memproklamita nerekonita ŝtato Azad Kashmir ("libera Kaŝmiro") kun areo de 13 000 km² kaj populacio de 3,6 milionoj da loĝantoj, same kiel la Gilgit-Baltistan regiono ("nordaj teritorioj") kun areo de 72 500 km² kaj loĝantaro de 1 miliono da loĝantoj, situanta sub kontrolo de Pakistano; kaj la teritorio de Aksaychin sub la jurisdikcio de la Ĉina Popola Respubliko kun areo de 37 555 km² kaj pluraj miloj da loĝantoj. La totala areo de Kaŝmiro estas 222,236 km².

Ĝamuo kaj Kaŝmiro estis unu el la centroj de sanskrito dum longa tempo. La literaturo, skulptarto, muziko, danco, pentroarto kaj arkitekturo de Ĝamuo kaj Kaŝmiro havis signifan influon en Azio.

Historio
--------

La iamaj hinduaj loĝantoj de Kaŝmiro estis ĉiuj anoj de la kasto bramanoj. Ili estas konataj kiel la kaŝmiraj panditoj (vorto, kiu signifas klerulo). Ekzemple Jawaharlal Nehru estis nomata pandito, ĉar li estis el tiu kaŝmira kasto.

Politikaj konfliktoj
--------------------

La surmape verda parto estas okupata de Pakistano, la flava parto estas okupata de Barato. Laŭlonge de la historio okazis kelkaj militoj pro malkonsento pri la desegno de la landlimo, ekzemple dum la Barat-Pakistana Milito de 1965 aŭ dum la Kargila Milito de 1999.

Referencoj
----------

1. ↑  (en) *The Kashmiri People Versus the Indian State*, Global Voices, la 1-an de julio 2020.

* Kategorio Kaŝmiro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kaŝmiro en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)

Vidu ankaŭ
----------

* Amarnath
* Kaŝmira Valo
* Kargila milito
* Srinagaro

Eksteraj ligiloj
----------------

Ĉiatema TTT-ejo por la kaŝmiraj panditoj (kun muziko)
La **Kalvinana preĝejo** estas religia historia monumento (ekde 2001) en Polgár (urbo) (Hungario).

Historio
--------

Dum la kontraŭturkaj bataloj la loĝantaro kalvinaniĝis, la kalvinanoj uzis la solan ŝtonan kirkon. Dum la kontraŭreformacio en 1723 multe da kalvinanoj forlasis Polgár, poste katolikoj alvenis.

En la 19-a jarcento la loka bienulo konstruis grenejon el adoboj. Baldaŭ en 1880 la bienulo donacis ĝin al la kalvinanoj, kiuj uzis ĝin preĝdomo. Post 2 jaroj oni konstruis turon en antaŭ la preĝdomon, en 1891 sonorilo kreita en 1761 alvenis. En la 1970-aj jaroj la dekstre flanko de la navo estis malkonstruita, samtempe la maldekstra flanko estis pligrandigita. En 2000 la plena kirko estis renovigita.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola en korto. La fasado estas malsimetria, la kvadrata turo dekstre plene rekiefas. La enirejo funkcias malsupre en mezo de la turo. La muroj estas blankaj laŭ la kutimoj.

Fontoj
------

* oficiala paĝo kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungara priskribo
* nur fotoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Naturo provizas ĉiajn manĝaĵojn
**Kuirarto** estas specifa aro de kuiradaj metodoj kaj tradicioj, ofte ligita kun loko. Kuirarto estas precipe influita de la manĝmaterialoj kiuj estas haveblaj, loke aŭ per komerco. Fortan influon en kuirarto povas havi ankaŭ religiaj leĝoj.

Manĝmaterialoj
--------------

* Manĝaĵo
	+ Pano
	+ Supo
	+ Salato
	+ Legomo
	+ Tortiljo
	+ Viando
	+ Kuko
	+ Dolĉaĵo
* Spicoj
* Saŭco
* Oliv-oleo (kaj aliaj oleoj, pluigenda)
* Trinkaĵo

Kuirteknikoj kaj manieroj
-------------------------

* brogi
* rosti
* brezi
* friti
* pikli
* boli
* baki
* premkuiri
* infuzi

Kuiriloj
--------

* Forno
* Uoko

Manĝ-ideologioj
---------------

Movado "Malrapida Nutraĵo" (angle: Slow Food) - Vegetarismo - Veganismo - Kanibalismo - Nutra tabuo

Kuirarto laŭ nacioj kaj mondoreginoj
------------------------------------

Arabkulturaj kuirartoj
Argentina kuirarto
Armena kuirarto
Brazila kuirarto
Brita kuirarto
Ĉeĥa kuirarto
Ĉina kuirarto
Egipta kuirarto
Filipina kuirarto
Finnlanda kuirarto
Franca kuirarto
Germana kuirarto
Greka kuirarto
Hindia kuirarto
Hispana kuirarto
Hungara kuirarto
Indonezia kuirarto
Irana kuirarto
Itala kuirarto
Japana kuirarto
Kaĵuna kuirarto
Kartvela kuirarto
Korea kuirarto
Kuba kuirarto
Latinamerika kuirarto
Libana kuirarto
Magreba kuirarto
Maroka kuirarto
Mediteranea kuirarto
Meksika kuirarto
Nederlanda kuirarto
Otomana kuirarto
Portugala kuirarto
Rusa kuirarto
Surinama kuirarto
Turka kuirarto
Ukraina kuirarto
Usona kuirarto
Venezuela kuirarto
Vjetnama kuirarto

Kuirist(in)oj
-------------

Paul Bocuse
Auguste Escoffier
Nigella Lawson
Jamie Oliver
Sergio Herman
Sara La Fountain

Literaturo
----------

Maria Becker-Meisberger, *Internacie kuiri,* 184 paĝoj, 2000, eld. Flandra Esperanto-Ligo, ISBN 9071205347

Vidu ankaŭ
----------

* Dastarĥano
* Sanscienco
* Nutrado
* Subĉiela kuirado
* Manĝometo
* Mediteranea dieto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Gastronomia terminaro kun fakterminaro por kelneroj kaj kuiristoj, aŭtoro Erhard Urban, Eld. Universala Esperanto-Asocio, jarlibro 1958 dua parto. En Esperanto, angla, franca kaj ĉeĥa. pp. 99-221.
* Bonan apetiton (veganaj kaj vegetaranaj receptoj) esperante
* Kuirlibro:Kuirvortaro en VikiLibroj

  

* Kategorio Kuirarto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kuirarto en Vikilibroj (Pedagogiaj libroj)



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Nutrado kaj gastronomio |
Trinkakvo el botelo
**Trinkakvo** estas dolĉakvo kun alta pureco, taŭga por homa konsumado. En ĉiuj landoj leĝoj difinas la nocion, mineralan entenon, proprecojn de la trinkakvo. Kompreneble ĝi ne povas enteni iun ajn danĝerajn por la homa sano.

Homo bezonas ĉiutage 2-3 litrojn da akvo, dum en okcidenta Eŭropo oni konsumas tage 150-200 l por lavado, sinpurigo ktp. Tial oni proponas paralelajn tubojn por trinkakvo kaj uzakvo.

En tradiciaj komunumoj, trinkakvo estas aparta de uzakvo kaj oni metas ĝin en specialaj ujoj.

Seninfektigo de trinkakvo
-------------------------

La seninfektigo de trinkakvo por homa uzado havas kiel celon la forigon de la patogenaj mikroorganismoj enhavataj en akvo, kiuj ne estis forigitaj en la komencaj fazoj de la traktado de akvo. La seninfektigo de trinkakvo estas necesa kiel unu de la lastaj paŝoj en la traktado de trinkakvo, por eviti ke tiu estu damaĝa por la homa sano. Ofte, se temas pri akvo el naturaj akvofontoj aŭ el putoj, la seninfektigo estas la nura traktado havigita al akvo por akiri trinkakvon. La seninfektigo povas esti farata per kemiaj (ekz. per kloro aŭ ozono) aŭ fizikaj (ekz. per aparta filtrado) rimedoj.

Kazo de pura akvo
-----------------

La trinkado de pura akvo malkuraĝiĝis pro sanaj kialoj. En purigita akvo mankas mineraloj kaj jonoj kiel kalcio, kiu ludas ŝlosilan rolon en biologiaj funkcioj (kiel homeostazo de nervozaj sistemoj), sed kutime ili troviĝas en trinkebla akvo. La manko de naturaj mineraloj en distilakvo levis iujn zorgojn. Distilita akvo malhavas mineralojn, do necesas suplementa minerala ingesto dum ĉiutaga dieto por subteni taŭgan sanon. Pro tiu kialo, konsilita al alpistoj ne nur rekte trinki la fanditan akvon de glaĉeroj, sed uzi ĝin en infuzaĵo.

Vidu ankaŭ
----------

* Dolĉa akvo
* Enbotela akvo
* Sekura akvo
* Sensaligo

* Kategorio Trinkakvo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  Redaktas | **Ĉi tiu artikolo estas redaktata de iu.**

---

Por eviti la riskon de redaktokonflikto, ne redaktu la artikolon. Kontrolu la kronologion kaj forigu la ŝablonon, se necese. |

***Legends of the Fall*** estas usona vakera drama filmo de 1993 reĝisorita de Edward Zwick, en kiu stelulas Brad Pitt, Anthony Hopkins, Aidan Quinn, Julia Ormond kaj Henry Thomas. Bazita sur novelo de 1979 de la sama titolo de Jim Harrison, la filmo temas pri tri fratoj kaj ilia patro vivantaj en la naturo kaj en la ebenaĵoj de Montano komence de la 20-a jarcento kaj kiel iliaj vivoj estas tuŝitaj de la naturo, historio, milito kaj amo. La tempo de la filmo pluas ĉirkaŭ 50 jarojn el la komenco de la 20-a jarcento; la Unua Mondmilito, tra la Prohibicia epoko, kaj finfine kun mallonga sceno okazanta en 1963. La filmo estis nomumita por tri Oskar-premioj el kiuj ĝi ricevis tiun de Plej Bona Fotografio (John Toll). Kaj la filmo kaj la libro enhavas foje terminojn el la Kornvala lingvo, ĉar la familio Ludlow devenas el kornvalaj enmigrantoj.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

La kolonelo Ludlow estis kuraĝa militisto engaĝiĝinta kun la indianoj. Venkita, li abandonis la armeon kaj retiriĝis al ranĉo de Montano. Tie kreskiĝis liaj tri gefiloj: Alfred, obeema kaj responsa; Tristan, ribelema kaj aventuramanto; kaj Samuel, la plej juna, la plej idealista. La fratoj estas neapartigeblaj ĝis la eksplodo de la Unua Mondmilito, kio radikale ŝanĝas iliajn vivojn. La lasta fojo en kiuj ili kunvenis estis kiam Samuel prezentis sian fianĉinon Susannah al la familio. La bela junulino tuj simpatiis kun la fratoj kaj la patro de sia fianĉo, tiom ke ankaŭ Alfred kaj Tristan enamiĝas de ŝi. Timante konflikton, Tristan decidas malproksimiĝi de Susannah. Tiucele, li entreprenas longan veturadon tra la mondo, serĉe de novaj emocioj, kiuj forgesigu lin pri lia malpermesita ampasio por la junulino kaj pri la perdo de sia kara juna frato Samuel. 

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Geaktoraro kaj roluloj
----------------------

* Brad Pitt kiel Tristan Ludlow
* Anthony Hopkins como el Coronel William Ludlow
* Aidan Quinn como Alfred Ludlow
* Julia Ormond como Susannah Fincannon Ludlow
* Henry Thomas como Samuel Ludlow
* Karina Lombard como Isabel Two Decker Ludlow
* Christina Pickles como Isabel Ludlow
* Gordon Tootoosis como One Stab
* Paul Desmond como Decker
* Tantoo Cardinal como Pet Decker
* Robert Wisden como John T. O'Banion
* John Novak como James O'Banion
* Kenneth Welsh como Sheriff Tynert
* kun la kunlaboración de Bart the Bear

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Legends of the Fall en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* en imdb


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 857235
 |

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo True Romance en la angla Vikipedio.*
**Affeltrangen** estas komunumo de la distrikto Weinfelden (ĝis la 31-a de decembro de 2010 de la distrikto Münchwilen) de Kantono Turgovio, Svislando. Ĝi havis 2246 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

Geografio
---------

Affeltrangen situas en supra parto de la Lauche-Valo.

La komunumo konsistas el la municipoj, vilaĝoj kaj setlejoj Azenwilen, Battlehausen, Bohl, Bollsteg, Breite, Buch ĉe Märwil, Ghürst, Himmenreich, Isenegg, Kaltenbrunnen, Kreuzegg, Langnau, Maltbach, Märwil, Nägelishub, Rüti, Wildern kaj Zezikon.

Najbaraj komunumoj
------------------

Affeltrangen limas en nordo al Amlikon-Bissegg, en nordoriento kaj oriento al Bussnang, en sudo al Braunau kaj Tobel-Tägerschen, kan en okcidento al Lommis kaj Thundorf.

Trafiko
-------

La komunumo Affeltrangen disponas kun la haltejoj *Tobel-Affeltrangen* kaj *Märwil* pri du stacioj ĉe la trajnlinio de Wil al Weinfelden, kiujn servas la turgovia fervojkompanio THURBO AG per regionaj trajnoj, kiuj cirkulas en duonhora kadenco.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Affeltrangen datiĝas el la jaro 779 kiel *Affaltrawangas*, tiu de Zezikon el 811 kiel *Zezinchovun*, tiu de Märwil el 827 kiel *Marinwilare* kaj tiu de Buch el 1228 kiel *Buch*.

La hodiaŭa politika komunumo Affeltrangen estiĝs la 1-an de januaro kadre de la Turgovia Komunumreformo per kunigo de la antaŭaj municipkomunumoj Affeltrangen, Buch ĉe Märwil, Märwil kaj Zezikon.

Vidu ankaŭ
----------

* Tobel-Affeltrangen (stacidomo)
* Märwil (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Affeltrangen
* Affeltrangen en la Historia Leksikono de Svsilando
* Buch ĉe Märwil en la Historia Leksikono de Svislando
* Märwil en la Historia Leksikono de Svislando
* Zezikon en la Historia Leksikono de Svislando

* Kategorio Affeltrangen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Bildoj
------

* Reformita preĝejoReformita preĝejo
* Reformita preĝejo de interneReformita preĝejo de interne
* Katolika preĝejoKatolika preĝejo
* Trafikcirklo en la vilaĝocentroTrafikcirklo en la vilaĝocentro
* FaktrabdomoFaktrabdomo

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Weinfelden |
| --- |
| Affeltrangen |
Amlikon-Bissegg • Berg • Birwinken • Bischofszell • Bürglen • Bussnang • Erlen • Hauptwil-Gottshaus • Hohentannen • Kradolf-Schönenberg • Märstetten • Schönholzerswilen • Sulgen • **Weinfelden** • Wigoltingen • Wuppenau • Zihlschlacht-Sitterdorf |  |

 |
subakvistoj en maro
Internacia kodflago de la litero A, levita sur ŝipo mallevita de subakvisto aŭ plonĝisto
**Subakvado** aŭ **subnaĝado** estas agado de homo sub akva surfaco. Subakvistoj profesie laboras en la akvo (nomeblaj ankaŭ skafandristoj, ĉar ili plej ofte portas hermetikan skafandron). La subakviĝo de subakvuloj (subakvantoj, subakvistoj) plej ofte komenciĝas per plonĝo, tio estas mergiĝante (sinmergante), sinĵetante en la akvon.

La simpla subakvado povas okazi per nura uzo de mallonga spirtubo. Okaze de libera subakvado, oni ne uzas spirgasan aparaton dum subakvado, la subakvado okazas per granda enspirado, retenante la enspiritan aeron ĝis eblo. Tiun teknikon uzis/uzas la perlo-, spongo-, mitulokolektistoj en la varmoakvaj maroj.

Por la profesia, hobia subakvado necesas subakvada ekipaĵo, ekz. subakvada naĝilo, subakva masko, spirgasa aparato kun kunpremita aero, diversaj mezuriloj.

La celoj de tiu agado estas diversaj: nome laboraj (ekzemple por ripari ŝipojn aŭ serĉi dronaĵojn), sciencaj (priesplorado de maraj profundaĵoj, filmado), distraj, sportaj ktp.

Lingva rimarko
--------------

En multaj lingvoj ekzistas komuna vorto por plonĝado kaj subakvado.

Vidu ankaŭ
----------

* Aparatplonĝado
* Skafandristo
* Premovundo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Subakvado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Sendependeco (apartigilo) |

Aliro al la sendependeco de diversaj landoj de la mondo.
**Sendependeco** kiel ĝenerala politika supernocio signifas, ke lando, loĝantara parto aŭ organizaĵo regas mem aŭ formas propran suverenan ŝtaton, anstataŭ esti regata de aliaj potencoj.

Tago de Sendependeco
--------------------

En la historio de multaj landoj, evidente la momento de sendependeco disde imperio, najbara lando, okupint potenco ktp. povas esti grava mejloŝtono. Tiele tre ofte oni celebras en la lando eventojn por la Tago de Sendependeco, kiu konsistas ĉefe el feritago, militistaj paradoj, piroteknikaĵoj ktp. Ekzemploj povas esti la jenaj:

* Afgana Sendependeca Tago
* Bangladeŝa Sendependeca Tago
* Sendependeca tago de Usono

Historio
--------

Ĉefe post la Dua Mondmilito svarmis tra la tuta mondo movadoj por sendependigo de respektivaj landoj disde la koloniigaj potencoj. Tiu procezo pluis laŭlonge de la dua duono de la 20-a jarcento, sed je la fino de la jarcento preskaŭ ĉiuj sendependigaj movadoj estis atingintaj siajn celojn (sed ne ĉiuj) kaj la nova tendencco estis ĉu secesio aŭ separismo el federacia ŝtato.

### Kelkaj movadoj kaj organizoj

* NFLA, MPLA kaj UNITA en Angolo
* ETA en Eŭskio
* Gronlanda sendependeco en Gronlando
* MPAIAC en Kanarioj
* Frente Polisario en Okcidenta Saharo
* OLP en Palestino
* Sardiniaj Armitaj Fortoj en Sardinio
* *Vancouver Island Party* en Vankuvera Insulo

Vidu ankaŭ
----------

* Diplomatia agnosko
* Separatismo
* Aŭtonomio
* Suvereneco
* Militoj de nacia liberigo
* Nacia ŝtato
* Aŭtarkio
* Rejna separatismo
* Sendependiĝa tago
* Usona Sendependiĝa Deklaro

Eksteraj ligiloj
----------------

* Stanislavo Belov (2018-01-13) Domo de vic-reĝo aŭ Kiom kostas sendependeco? (esperante). Blogger. Arkivita el la originalo je 2018-01-14. Alirita 2018-01-14. *(recenzo pri la filmo "Domo de vic-reĝo" kaj pensoj, estigitaj de ĝi)*

* Kategorio Sendependeco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Sendependeco en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
Kokidaĵa supo kun kreplaĉo
Haketita hepataĵo
**Juda kuirarto** rilatas al la kuiradaj tradicioj de la juda popolo en la mondo. Ĝi evoluis dum multaj jarcentoj, formitaj de judaj dietaj leĝoj (koŝero), judaj festotagoj kaj ŝabata tradicio. La juda kuirarto estas influita de la ekonomio, agrikulturo kaj kuirarta tradicio de la multaj landoj kie judaj komunumoj ekloĝis kaj varias multe tra la tuta mondo.

La distingaj stiloj en juda kuirarto estas aŝkenaza, sefarda, mizraĥa, persa, jemena, barata kaj latinamerika. Ekzistas ankaŭ pladoj de judaj komunumoj de Etiopio ĝis Centra Azio.

Ekde la establado de la ŝtato Israelo en 1948 kaj precipe ekde la fino de la 1970-aj jaroj, komenciĝanta israela "fuzia kuirarto" disvolviĝis. La juda-israela kuirarto precipe adaptis multajn elementojn, koincidantajn teknikojn kaj ingrediencojn de multaj diasporaj judaj kuirartaj tradicioj.

Uzado de agrikulturaj produktoj el pladoj de unu juda kuirarta tradicio en la ellaborado de pladoj de aliaj judaj kuirartaj tradicioj, kaj ankaŭ enmetante kaj adaptante diversajn aliajn orientajn pladojn de la loka ne-juda loĝantaro de la lando Israelo (kiu ankoraŭ ne estis enkondukita per la kuirartaj tradicioj de judoj, kiuj alvenis al Israelo el la aliaj arabaj landoj), israela juda kuirarto estas kaj aŭtente juda (kaj plej ofte koŝera) kaj karakterize loka "israela", tamen plene hibridita de ĝiaj multkulturaj diasporaj judaj originoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Falaflo
* Bagelo
* Sabiĥo

Notoj
-----

1. ↑   BCK Kosher Certification Agency—Kosher Kitchen. Bckosher.org. Alirita 2012-05-01.
2. ↑   cRc: Kosher in the Kitchen. *Consumer Kosher*. Chicago Rabbinical Council. Arkivita el la originalo je 2012-04-14. Alirita 2012-07-12.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2012-04-14. Alirita 2019-05-29.
3. ↑  Lupovich, Howard.  (2010) "7", *Jews and Judaism in World History*, p. 258. ISBN 0-203-86197-3.

* Kategorio Juda kuirarto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**RAE Argentino al Mundo**  (antaŭe konata kiel **Radiodifusión Argentino al Ekster** aŭ akronime **RAE**), estas la argentina nacia radio kun internacia distribuo. Ĝi dissendas sur mallonga ondo kaj tra la interreto (en la hispana, la germana, la franca, la angla, la itala, la portugala, la ĉina kaj la japana) .

Historio
--------

La RAE estis fondita kiel la "Internacia Servo de la Argentina Respubliko" (SIRA) la 11-an de aprilo 1949 fare de prezidanto Juan Perón kaj elsendita 24 horojn tage en sep lingvoj.

Post la puĉo de septembro 1955 kiu forigis Perón, SIRA estis malmuntita. La stacio rekomencis dissendi la 12-an de februaro 1958 sub la nova nomo de "Radiodifusión Argentina al Exterior" kiu tradukiĝas kiel "Argentine Radio Abroad". RAE estas parto de Radio Nacional Argentina .

La dissendilo situas en la urbo General Pacheco en la provinco Bonaero kaj povas teorie funkcii je ĝis 100 kilovattoj, sed estas uzata nur kun reduktita elsendado pro sia aĝo. La strukturo estis konstruita en la fruaj 1950-aj jaroj. La sonkvalito de la elsendoj estas egale malbona. Modernigo devis okazi ekde majo 2012, sed ĝi ankoraŭ ne eblis efektivigi pro financaj kialoj.

Prezento
--------

Ĝia en:intervalsignalo estas la unuaj ok notoj de la tango *Mia Bonaero amata* de Carlos Gardel kunfanditaj kun ritmo komponita de la argentina artisto Minino Garay, kaj ĝi transdonas la nomon de la radio en la ok lingvoj de ĝia programado.

RAE-programoj temigas argentinajn novaĵojn, kulturon, geografion kaj historion kaj aliajn temojn. La muziko dissendita de RAE inkluzivas ĉiujn ĝenrojn de argentina muziko de folkloro ĝis tango kaj argentina roko.

La RAE havas programojn en la sekvaj lingvoj: hispana, germana, franca, angla, itala, portugala, ĉina kaj japana .

La RAE ankaŭ elsendas kelkajn Naciaradiajn programojn, por ke argentinanoj tra la mondo povu konservi kontakton kun sia lando. Ekzemple la "Panorama Nacional de Noticias" (novaĵoj) kaj futbalaj matĉoj.

Referencoj
----------

1. ↑   RAE – Argentina to the World: RAE's new name and new commitment to shortwave broadcasting (21 September 2016).
2. ↑  Listado de señales de intervalo de radios argentinas Arkivigite je 2023-12-11 per la retarkivo Wayback Machine (en inglés)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 844821
 |
La **Universitato Metropolitan** (hungare *Budapesti Metropolitan Egyetem (METU*) estas nova privata universitato en Budapeŝto, kie instruas 350 pedagogoj 7 000 studentojn. Reliefas la studoj pri komunikado, negocoj, turismo, artoj.

La kampuso
Lernoĉambro

Altlerneja erao
---------------

Fondaĵo establis altlernejon pri komunikado en 2000 en Zugló. En la sekva jaro pli ol 100 studentoj komencis la lernadon. La edukado okazis en ordinara kaj korespondanta sistemoj (BA). Ekde 2003 ĝi kunlaboras kun la Hungara Televizio por pli bone instrui estontajn televiziajn ĵurnalistojn, redaktorojn, raportistojn. En la altlernejo estas ankaŭ propraj lingvokursoj. En 2005 la altlernejo prenis la eduksistemon de Bologna, ekde 2008 oni instruas ankaŭ angle. En 2006 la altlernejo jam uzas ankaŭ la epiteton "Komerca", reflektante ties kreskantan gravecon. Ekonomia kaj Turista Altlernejo pri Farkas Heller aliĝas al la altlernejo en 2009, tiel estiĝis la plej granda privata hungara altlernejo sub nomo Komunikada kaj Negoca Altlernejo de Budapeŝto (*Budapesti Kommunikációs és Üzleti Főiskola*). Nova kampuso en Hódmezővásárhely ekfunkciis pri komerco kaj gastigado en 2011. En 2014 en Budapeŝto pli nova kampuso ekfunkciis, krome oni povas lerni ankaŭ modon, dizajnon. En la sama jaro helpe de Universitato Semmelweis oni povas studi medicinan organizadon. En 2015 la altlernejo prenis la fantazian nomon "Metropolitan," kiu esprimas la urbegan vivostilon.

Universitata erao
-----------------

En 2016 la altlernejo estis levita al universitato.

Fakultatoj
----------

* fakultato Farkas Heller (komercado, turismo, gastigado)
* fakultato pri komunikadoj kaj artoj (dizajno, artoteorio, fotografio, elektronika desegnado, manfaristo, kineja kulturo, televizia programisto)

La universitato havas propran mezlernejon.

Elektitaj instruistoj
---------------------

* Bálint Bachmann (rektoro)
* László Csáki
* Rita Dévényi
* Judit Droppa
* Ágnes Eperjesi
* Gyöngyi Gallusz
* Gábor Gerhes
* Mihály Hefkó
* Zsófia Lakatos
* György Molnár (reĝisoro)
* András Salamon (reĝisoro)
* István Sas
* Bence Tordai

Elektitaj studentoj
-------------------

* László Ágoston
* Dániel Gyurta
* Rebeka Kárpáti
* Viktor Knoch
* Edina Lőrincz
* Krisztián Manhercz
* Judit Szamosi (koreografo)
* Szilvia Vetter

Fontoj
------

* oficiala paĝo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 563222
* VIAF: 151115004 175685252, 151115004
* ISNI: 0000000108383841
 |
**Agarn** estas komunumo en la distrikto Leuk en Kantono Valezo, Svislando. Ĝi havis 801 loĝantojn je la 31-a de decembro 2012.

Geografio
---------

La komunumo Agarn situas en la centro de Valezo sude de Leŭ. Ĝia norda pinto etendiĝas preskaŭ ĝis al la bordo de la rivero Rodano. La komunumo konsistas el la vilaĝo Agarn kaj la setlejoj Burgeren, Meretschi kaj Müllachern kaj diversaj izolitaj bienoj kaj alpopaŝtejoj.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 7,66 km², de kiuj 30,5% estas kovritaj de arbaro, 19,1% servas por agrikulturo kaj 4,4% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Agarn limas en okcidento kaj nordo al Leuk, en nordoriento al Turtmann-Unterems, en oriento al Oberems, kaj en sudo al Aniviers.

Trafiko
-------

Tra Agarn pasas la kantona ĉefvojo n-ro 9 de Laŭzano al Sempiono-Pasejo. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A9 situas 3 kilometrojn nornokcidente de la komunumo apud Leuk. Pere de Vispo poŝtaŭtolinio al Leuk la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Agarn datiĝas el la jaro 1252 kiel *Aert*. En la 13-a kaj 14-a jarcento Agarn estis ripozejo por la Sempiono-Pasejo. En la 14-a jarcento ĝi konstituiĝis kiel memstara komunumo. Eklezie ĝi apartenis dum mezepoko al la Paroĥo Leuk, dum politike ĝis apartenis al la Triono Ennet dem Rotten de la Valeza Dekono Leuk. La Rozario-Kapelo estis konstruita en la jaro 1679. En la jaro 1893 estis kreita rektorejo en Agarn kaj en la jaroj 1922 kaj 1923 estis fondita la Paroĥo Agarn kaj konstruita la preĝejo Maria de la Rozario. En la jaro 1711 estis menciita civita domo kaj el la jaro 1825 datiĝas la komunumaj statuoj. En la jaro 1899 inscendio kaŭzis grandan damaĝon en la vilaĝo.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: *Philipp Kalbermatter*: *Agarn* en *Historia Leksikono de Svislando* (2009-06-23)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Agarn en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Agarn

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Agarn** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Leuk |
| --- |
| Agarn  •  Albinen  •  Ergisch  •  Gampel-Bratsch  •  Guttet-Feschel  •  Inden  •  Leuk  •  Leukerbad  •  Oberems  •  Salgesch  •  Turtmann-Unterems  •  Varen |  |

 |
komenco de *Historiae* de Agathias; en latinlingva versio de Christophorus Persona
**Agazias Sĥolastikos** (greke: *Ἀγαθίας ὁ Σχολαστικός*; naskiĝinta ĉ. 530 en Sandarlik apud Aliağa) estis greka poeto kaj historiografo kaj amiko de Paulus Silentiarius. 

Estante filo de la retoro Memnonio, li de 554 vivis li en Konstantinopolo kiel advokato. Danke al la okvoluma *Cyclus* li konsidereblas kunfondanto de *Anthologia Graeca* (kiu enhavas de li ankoraŭ 101 epigramojn). 

Sed komplete konserviĝis lia altvalora verko *Historiae* kiu kontinuigis en kvin libroj la verkon de Prokopio el Cezareo. Malgraŭ baroka prezentostilo temas pri grava fonto de la historio de la Bizanca imperio por la jaroj inter 552 kaj 557.

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 1. Leipzig 1905, p. 163 (tie ĉi interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* biografio ĉe *Encyclopaedia Iranica*
* Vikifontaro


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 854181
* GND: 118647237
* LCCN: n50043676
* VIAF: 83145857103622922382, 1762159474072027660531, 4413159248389704870008, 95167802706617770980 97611338, 83145857103622922382, 1762159474072027660531, 4413159248389704870008, 95167802706617770980
* ISNI: 0000000115788556
* LIBRIS: 175957
* SUDOC: 030417201
* BNF: 12183504r
* NLA: 35685249
* BIBSYS: 95005628
* NKC: jo2002160382
* ICCU: SBLV053238
* BNE: XX821474
 |
**Meyer LANSKY** (naskiĝis **Meier SUCHOWLAŃSKI** la 4-an de julio 1902 en Grodno, mortis la 15-an de januaro 1983 en Novjorko), konata kiel la **"Librotenisto de la Mafio"**, estis usona gravulo de la organizita krimularo, kiu, kune kun sia asociito Charles "Lucky" Luciano, ĉefe rolis en la evoluo de la Nacia Krima Sindikato en Usono.

Asociata kun la juda mafio, Lansky evoluigis vetludan imperion, kiu etendiĝis trans la mondo. Laŭdire li estis parta posedanto de kazinoj en Lasvegaso, Kubo, Bahamoj kaj Londono. Kvankam juda, Lansky sendube havis fortan influon al la ital-usona mafio kaj grave rolis en la solidigo de la krimista mondo. La plena etendo de tiu rolo estis temo iom disputata, ĉar Lansky mem neis multajn el la akuzoj kontraŭ li.

Malgraŭ preskaŭ kvindek jaroj kiel membro-partoprenanto en krima organizaĵo, Lansky neniam juĝiĝis kulpa pri io ajn pli grava ol kontraŭleĝa vetludado. Li ankoraŭ hodiaŭ havas famon kiel unu el la plej finance sukcesaj gangsteroj en la usona historio. Antaŭ ol li fuĝis Kubon oni diris, ke li valoras proksimume US$20 milionojn (ekvivalente al $189 milionoj en 2018). Tamen, kiam li mortis en 1983, lia familio ŝokiĝis lerninte, ke lia posedaĵaro valoris ĉirkaŭ US$57,000.

Referencoj
----------

1. ↑  *Mafia encyclopedia*, Carl Sifakis, 2005, pp. 250–253
2. ↑
3. ↑  "Meyer Lansky is Dead at 81",  *The New York Times*, 16-a de januaro 1983. Kontrolita 2007-09-25.
4. ↑   *Meyer Lansky Interview 1971*. Elŝutita je 26-a de septembro 2013.
5. ↑   Meyer Lansky.
6. ↑   Meyer "Mob's Accountant" Lansky Documentary.
7. ↑   The Lost Journals of Meyer Lansky.

* Kategorio Meyer Lansky en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 648242
* GND: 119082063
* LCCN: n91044849
* VIAF: 97987950
* ISNI: 0000000114529624
* SUDOC: 254701248
* BNF: 12256004n
* BIBSYS: 90574868
* BNE: XX4770404
 |
**Mikaelo Korybut WIŚNIOWIECKI** [viŝnjovjecki] (naskiĝis la 31-an de julio 1640 en Biały Kamień (Volinio), mortis la 10-an de novembro 1673 en Lvov) - la reĝo de Pollando kaj la granda duko de Litovio en jaroj 1669-1673. Estis poligloto, konis la francan, germanan, italan, turkan, tataran kaj latinon.

Elekto
------

Michał Korybut kiel kandidato por la pola trono estis favorata de nobelaro, por kiu estante nek riĉa nek sperta ne estis danĝera por ties „ora libero". Elektita la 19-an de junio 1669. Krom li estis kvar alinaciaj kandidatoj. Tamen la nobelaro post malbonaj spertoj kun fremdaj monarkoj voĉdonis por „Piasto", kontraste al magnatoj, kies porfranca partio kune kun primaso Mikołaj Prażmowski aŭ granda krona hetmano Jan Sobieski tuj poste fariĝis opozicia, planante senvalidigon de la elekto, eĉ detronigon de la reĝo, kiu tamen kroniĝis la 29-an de septembro 1669 en Krakovo.

Milito kaj maldaŭra paco kun Otomana Imperio
--------------------------------------------

Junie 1672 100-mila turka armeo komandata de sultano Mehmedo la 4-a sieĝis Kamieniec Podolski, kiu la 26-an de aŭgusto kapitulaciis. Lvovo post 10 tagoj de sieĝo pagis tributon. Tataraj taĉmentoj atingis Hrubieszów, Jasło kaj Biecz. Iris al Gołąb apud Vistulo, kie estis la reĝo kaj kolektiĝis la lasta rezervarmeo. Oktobre pro malespera peto de senatanoj Jan Sobieski ekiris kun parto de armeo al tataraj taĉmentoj. Apud Niemirów forpelis armeon de Ĝambet Geraj. Apud Komarno la duan, kaj apud Petranka la trian.
Rezulte de la unua etapo de la milito restis malfacile akceptebla Pactraktato de Buĉaĉ, kiu donis al Otomana Imperio orientajn terenojn kaj devigis la Respublikon de Ambaŭ Nacioj pagi ĉiujaran tributon. Ukrainon ricevis kozakoj, kiel subuloj de la turka ŝtato.

Danke al diplomateco Pollando eliminis tatarojn de Selimo Gerajo la Unua kaj kozakojn de Petro Doroŝenko partopreni la militon flanke de Turkio. Verŝajne rezulte de diplomatio sekvis atako de kalmukoj en Krimeon kaj kontraŭ Doroŝenko. Krimea Ĥanlando estis tiel detruita, ke Selimo Gerajo ne kapablis helpi al turkoj.

Post pluraj intervenoj kaj subvencioj de flankaj ŝtatoj, i.a. la papeca, Michał Korybut komencis militan antaŭpreparon. Oktobre 1673 en tendaro apud Skwarzawa inspektis 40 milojn de la krona armeo kaj 50-on de kanonoj. Tamen pro malsano devis transdoni la komandon al Jan Sobieski.

Ĥotin
-----

Apud Ĥotin ektroviĝis 30 mila korpuso de Hussain Paŝao, en Kamieniec Podolski restis 18 mila korpuso de Halil Paŝao. En Iaşi estis 15 mila korpuso de Kaplan Paŝao. Jan Sobieski decidis iri kontraŭ Hussain. Li ĉirkaŭis la ĉefan armeon en la fortikaĵo de Ĥotin, kiun la 2-an tagon sturme konkeris. La granda venko de poloj ne fariĝis turnopunkta en militado por regajni Kamieniec Podolski, sed firmigis la pozicion de Jan Sobieski en Eŭropo kaj pligrandigis estimon por li inter turkoj, kiuj de nun nomis lin „leono de Pollando".

  

* Kategorio Mikaelo Korybut Wiśniowiecki en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 290462
* GND: 119333945
* LCCN: n85116842
* VIAF: 67273656
* ISNI: 0000000109826077
* SUDOC: 027707695
* BNF: 126528993
* NKC: js2008409840
 |