recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Lanyon Quoit - Kornvalo – Britio
Lanyon Quoit – rigardo en direkto okcidenten
Lanyon Quoit – rigardo en direkto norden
La **Lanyon Quoit**, ankaŭ konata kiel **The Giant’s Quoit** kaj **The Giant’s Table**, estas ĉirkaŭ 5500 jaraĝa dolmeno el la neolitiko. Ĝi estas la plej konata *quoit* en Kornvalo.

Situo
-----

La Lanyon Quoit troviĝas nordokcidente de Penzance inter Madron kaj Morvah. Ĝi situas 3 km malantaŭ Madron en norda direkto 50 m dekstre de la ŝoseo. En la ĉirkaŭo troviĝas pliaj megalitaj instalaĵoj:

* ŝtoncirklo de Boskednan
* Boscawen-ûn
* Chûn Quoit
* Mên-an-Tol
* Merry Maidens
* Mulfra Quoit
* ŝtoncirklo de Tregeseal
* Tregiffian
* Zennor Quoit

Konstrumaniero
--------------

La Lanyon quoit konsistas el tri ĉirkaŭ 2,0 m altaj kolonoj, sur kiu kuŝas ĉirkaŭ 13 tunojn peza kovraĵplato. Ĉirkaŭ la rekonstruita ŝtona monumento troviĝas menhiroj.

Historio
--------

la Lanyon quoit antaŭ la disfalo en la jaro 1815 – akvoforto de William Borlase 1769
horizontala projekciaĵo de la Lanyon Quoits
akvoforto de J.T. Blight 1861
1769 William Borlase priskibis kiel unua la konstruaĵon.  En la jaro 1815 la konstruaĵo disfalis dum ŝtormo kaj 1824 ĝi estis rekonstruita sub gvido de kapitano Giddy de la reĝa mararmeo.

Vidu ankaŭ
----------

* brita megalitiko

Referencoj
----------

1. ↑  William Borlase: *Antiquities Historical and Monumental of the County of Cornwall*, Bowyer and Nichols, London 1769
2. ↑  Wilks: *The Gallery of Nature and Art*, London 1813

Literaturo
----------

* John Barnatt: *Prehistoric Cornwall: The ceremonial monuments*. Turnstone Press 1982, ISBN 0855001291.
* Ian McNeil Cooke: *Standing Stones of the Land's End*. Cornwall: Men-an-Tol Studio 1998, ISBN 0951237195.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lanyon Quoit en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* www.megalithics.com
* www.stonepages.com
Monda heredaĵo de UNESKO

La **antikva urbo Lamu**, en Kenjo, je 200 kilometroj norde de Mombasa, estas la plej antikva kaj plej bone konservata svahila urbo de orienta Afriko, konservante la tradiciajn funkciojn. Konstruita sur ŝtono el koralo kaj ligno el manglo, la loĝantaro karakteriziĝas pro la simpleco de la strukturaj formoj, riĉigitaj de internaj kortoj kaj lignaj pordoj arte ĉizitaj. Lamu estas la centro de la ĉefaj religiaj festivaloj de Islamo ekde la 19-a jarcento kaj konvertiĝis en grava studcentro de la kulturoj islama kaj svahila.

La urba strukturo de Lamu klare evidentigas la influojn, kiuj kuniĝis dum la jarcentoj, ekde Eŭropo, Arabio kaj Hindujo, uzante la tradiciajn teknikojn por produkti malsaman kulturon. La kresko kaj dekadenco de la havenoj ĉe la orienta marbordo de Afriko estas la interagado de bantuoj, araboj, persoj, hinduoj kaj eŭropanoj, kiu reprezentas la plej altan esprimon de la kulturo en Lamu. La urbo estas Monda heredaĵo de Unesko ekde la jaro 2001.
**Lajos Geduly** [lajoŝ geduli?], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Geduly Lajos** estis hungara- slovaka pastro, luterana episkopo.

Lajos Geduly
Lajos Geduly  naskiĝis la 17-an de aprilo 1815 en Hungara reĝlando en Nyitraszerdahely (nuntempa Nitrianska Streda en Slovakio). Li mortis la 29-an de januaro 1880 en Pozsony (nuntempa Bratislavo en Slovakio).

Biografio
---------

Lajos Geduly lernis teologion en Pozsony kaj Vieno. Li komencis sian pastran karieron en 1838. En la sekva jaro li estis ankaŭ supera juĝisto en Gömör kaj Kis-Hont. En 1857 li iĝis eklezia notario. En 1861 li estis elektita episkopo. En 1886 li ricevis la titolon reĝa konsilisto, samtempe li ricevis premion. Baldaŭe li estis senatano.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* ’’Az ev. egyházelőljárói hivatás szépségei’’ (1845) – kirka parolado hungare
* ’’Rede bei dem feierlichen Dankgottesdienste für die glückliche Errettung…’’ (1853)
* ’’Truchlořeč, Kteřauž při pohřebne Dustogného...’’ (1857) – funebra parolado slovake
* ’’Luther und Melanchton vereint des evangelischen Christen herrliches Vorbild...’’ (1860) germane

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla maldekstre post klako al literoj G, GY kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio kun bildo



* Kategorio Lajos Geduly en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La raketo Saturn V, la lanĉo-veturilo kiu sendis la misiojn Apollo al la Luno.
En kosmoflugado, **lanĉo-veturilo** estas veturilo uzata por porti ŝarĝojn en la kosmon. **Lanĉo-sistemo** konsistas, krom el lanĉo-veturilo, el ekfluga platformo kaj aliaj instalaĵoj. Normale la ŝarĝo estas artefarita satelito kiun la veturilo orbitigas, sed ankaŭ povas esti suborbita flugo. Tiuj lanĉo-veturiloj kiuj portas sian ŝarĝon al suborbita trajektorio estas nomataj sondaj raketoj.

Nuntempe ĉiuj lanĉo-veturiloj estas raketoj, sed alia metodoj estas nuntempe disvolviĝataj.

Tipoj de lanĉo-veturiloj
------------------------

Nereuzeblaj lanĉo-sistemoj (ELV) estas desegnitaj por ununura uzado. La ne reuzeblaj lanĉo-veturiloj normale apartiĝas de la ŝarĝoj kaj detruiĝas dum la atmosfera reeniro. En la alia flanko, ekzistas la reuzeblaj lanĉo-sistemoj (RLV) , kies lanĉo-veturiloj estas rekuperataj post la lanĉo kaj uzataj plurfoje. Por orbita flugado, la usona kosmopramo estas la sola sistemo kies komponanto, ne ĉiuj, estas reuzeblaj.

Lanĉo-veturiloj ankaŭ povas estis klasifikitaj depende de la nombro da etaĝoj kiujn ili havas, inter:

* Unuetaĝa lanĉo-veturilo
* Pluretaĝa lanĉo-veturilo

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de raketoj

* Kategorio Lanĉo-veturilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Lanĉo-veturilo en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)
Blazono de Larouillies.
**Larouillies** estas komunumo de Francio, kiu apartenas al la historia regiono Henegovio (france *Hainaut* respektive flandre *Henegouwen*), kies plej granda parto ekde 1830 estas parto de la Reĝlando Belgio, sed plia, suda parto jam ekde 1678 apartenas al Francio. Ĝi situas en la departemento *Nord* [nɔʁ] (okcidentflandre *Noorderdepartement*), en la regiono Hauts-de-France (prononco [o d(ə)ˈfʁɑ̃s], laŭvorte "supraĵo de Francio" pikarde *Heuts-d'Franche*) kaj en la antaŭa regiono Nordo-Kaleza Markolo (france *Nord-Pas-de-Calais* [nor pa d' kale'], nederlande/flandre *Noord-Nauw van Calais*).

Fine de 2020 en la komunumo vivis 249 loĝantoj sur areo de 5,4 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 46 loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento *Avesnes-sur-Helpe* (france *Arrondissement d'Avesnes-sur-Helpe*, nederlande *Arrondissement Avenne aan de Helpe*), kaj ekde marto 2015 al la samnoma kantono *Avesnes-sur-Helpe*.

Geografio
---------

Larouillies estas vilaĝo, kiu troviĝas proksime de la urbeto Avesnes-sur-Helpe. Ĝi situas en natura regiono nomita "Avesnois", kiu ĉefe konsistas el malaltaj heĝoj, tre verdaj pejzaĝoj, boskoj, fruktarbaroj kaj etaj vilaĝoj. Larouillies etendiĝas sur 5,4 km².

Administrado
------------

Larouillies apartenas la kantono de Avesnes-sur-Helpe-Sud, kies ĉefurbo estas Avesnes-sur-Helpe. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avesnes-sur-Helpe, unu el la 6 arondismentoj de la departemento Nord.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Nord
* Kantono de Avesnes-sur-Helpe-Sud
**Lamento** (ital./eo: *longa plendo kun vekrioj kaj ĝemoj, plendokanto*) estas en muziko funebrokanto. La plej frua dokumentita lamentokompoaĵo estas »Lamento di Tristano« el la 13-a jarcento. La termino »lamento« kiel ĝenronomo por komponaĵoj kun tipaj karakterizaĵoj estas uzata kutime por muziko de la 17-a kaj 18-a jarcentoj (ekzemple por lamentoj en operoj). Ofte citita ekzemplo estas *Lamento d'Arianna* de Claudio Monteverdi (1608), klasikaĵo de la ĝenro estas ankaŭ lia *Lamento della Ninfa* (1638). Tipa muzika rekonilo de lamento-komponaĵo estas la diatone aŭ kromate desupra kvarta tonvico inter baza kaj kvinta tono de la tonalo (ekzemple »a–g–f–e« aŭ »a–g♯–g–f♯–f–e« en a-minoro). Lamentobasoj ne malofte estas bazo de ostinato-komponaĵoj (ekzemple Henry Purcell, Dido and Aeneas, ario de Dido »When I am laid«; Johann Sebastian Bach, meso en b-minoro BWV 232, »Crucifixus«; Wolfgang Amadeus Mozart, meso en c-minoro KV 427, »Qui tollis peccata mundi« ktp.). Komponaĵoj, kiuj plivastasence estas nomeblaj kiel lamentoj, aŭ ankaŭ tiaj, kiuj nur baziĝas sur muzika materialo el la lamentotradicio, ekestis ĝis eĉ en la nuntempo.

Literaturo
----------

* Ulrich Kaiser: *Lamentobass, Ein musikalischer Topos von Monteverdi bis zu den Eagles*. Applaus 24. Lepsiko 2006, ISBN 3-12-177822-6

Vidu ankaŭ
----------

* Elegio
* Funebromarŝo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lamento en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Kurso pri lamentobaso
**MÁRK Lajos** (pro. ma:rk) estis hungara portretpentristo, ilustristo naskita en Retteg la 25-an de aŭgusto 1867 kaj mortinta en Novjorko en 1943.

Ilustraĵo de Lajos Márk

Biografio
---------

Lajos Márk studis en privata lernejo de Simon Hollósy en Munkeno, poste en la sama urbo en la arta akademio, poste en akademio de Parizo, fine en majstrolernejo de Gyula Benczúr en Budapeŝto inter 1910 – 1921. Ekde 1924 kaj je la fino de sia vivo li vivis en Usono. Liaj pentraĵoj (Antaŭ spegulo, Intimaĵoj) estis tre popularaj. Li gajnis plure da premioj, li organizis kaj en Usono kaj en Hungario plure da kolektartekspozicioj. Li projektis ankaŭ afiŝojn kaj li estis elstara karikaturisto. Plure da liaj verkoj (Juveloj, En artlaborejo, Intimaĵoj, Tentado, Febro) estas konservitaj en la Hungara Nacia Galerio.

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio Lajos Márk en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 359952
* GND: 174322232
* LCCN: n88274749
* VIAF: 60652940
* ISNI: 0000 0000 7890 7295
* ULAN: 500072220
* RKD: 90715
 |
Busto de Kvintiliano en la Katedralo de Ulm.
**Marcus Fabius Quintilianus** (esperantigite: *Kvintiliano*; naskiĝinta ĉirkaŭ 35 en Calagurris/Hispanio, mortinta ĉ. 96) estis romia oratoro kaj la unua ŝtate salajrita instruisto de retoriko en Romo.

Vivo
----

Ekde 68 (sub imperiestro Domiciano) li estis edukisto kortega. Lia malfrua verko *Institutio oratoria* en 12 volumoj lernigas sisteme ĉiujn facetojn de retoriko kaj estas samtempe ĝenerale edukada verko. Cicerono estus por Kvintiliano modela kiel oratoro kaj stilistikisto. Krome li estus la personiĝo de klera idealo kaj brilus per natura kaj sobra lingvo: tiun ĉi stilon Kvintiliano kontraŭmetis al la tiam moda stilo de baroka *azianismo*.

Graveco
-------

La verko certe sukcesis ankaŭ pro la multo da personaj travivaĵoj de sia verkisto. Ĝia efiko super humanistoj ne estas trotaksebla. Ĝi ankaŭ estas la fundamento de la ankoraŭ gis la 20-a jarcento floranta ciceronismo. La 10-a libro de tiu ĉi verko donas superrigardon pri la helena kaj la romia literaturoj kun karakterizado ekvilibrata kaj sprita kritikemo. Perditis i.a. la verko *De causis corruptae eloquentiae*, kun pridiskutado de komenciĝanta malfloro de retoriko. Du sub la nomo de Kvintiliano tradiciitaj *Declamationes* (speco de parolado) estas verŝajne nur el la skolo de Kvintiliano, ne de li mem.

Literaturo
----------

Johannes Irmscher (eld.): *Lexikon der Antike*, 10-a eldono, Leipzig, Bibliographisches Institut, 1990, p. 485.

* Kategorio Kvintiliano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 503775
* GND: 118597396
* LCCN: n80046563
* VIAF: 4115150032991711180008, 227588111, 474158790508538850401 34451872, 4115150032991711180008, 227588111, 474158790508538850401
* ISNI: 0000 0001 2127 1967
* LIBRIS: 197294
* SUDOC: 026668580
* BNF: 11887333t
* ULAN: 500324524
* NLA: 35438217
* NDL: 00453523
* BIBSYS: 90142868
* NKC: jn19981002067
* ICCU: CFIV037714
* BNE: XX1080416 XX1042668, XX1080416
 |
***La Karavelo*** estis laŭ sia subtitolo *Beletra Esperanto-Revuo pri la Portugallingva Literaturo*, sed fakte ĝi estis ĝenerala esperanta gazeto pri kulturo. Ĝi estis fondita de João José Santos (Ĝoano) en la portugala urbo Estremoz en oktobro 2007. Ĝi aperis sesfoje jare unue per Interreto kaj poste surpapere. Kunlaboris en la revuo tutmonde konataj esperantistoj. La gazeto aperigis historiajn artikolojn, tradukojn de konataj verkistoj, ĉefe portugallingvaj, sed ne nur, ankaŭ originalajn poemojn, rakontojn, ktp. La nomo de la revuo omaĝas la karavelon, kiu estas konata ŝiptipo inventita kaj uzata de la portugaloj dum la 15-a kaj la 16-a jarcentoj kaj grava en la malkovro de nekonataj lokoj, por la tiamaj eŭropanoj. Eblas elŝuti senpage kiel PDF kaj mendi paperan version. La Karavelo aperis ses-foje jare kiel PDF, ses-foje jare kiel paperaj revuoj kaj unu-foje jare kiel papera volumo.

La revuo
--------

Aperis 27 numeroj de la revuo La Karavelo (ekde oktobro de 2007 ĝis Julio de 2012).

La artikoloj enhavantaj la bildon de baro estas la plej facilaj por komencantoj. Ili estas uzataj por plibonigi lingvonivelon de lernantoj. La vortoj de la artikoloj kun bildo de barko estas klarigitaj nur, se ili ne aperas en la Reta Vortaro

Pri ĉiu artikolo, originala aŭ tradukita, ties gramatiko, enhavo, stilo kaj vortprovizo responsas la koncerna aŭtoro.

La Karavelo helpas al blindaj homoj. Ĝia retejo enhavas paĝon por portugallingvaj blinduloj interesiĝantaj pri esperanto
ĉi tie Arkivigite je 2009-08-29 per la retarkivo Wayback Machine

Uzado de tekstoj aŭ ties tradukoj el La Karavelo estas permesataj nur post skribita permeso de la LK-direktisto, sen ŝanĝoj kaj indikante la fonton: Ekz.: «El la revuo La Karavelo, n-ro 9». Oni devas sendi kopion al LK.

Recenzeblaj libroj devas esti sendataj al la LK-adreso.

Stabo
-----

La Karavelo estas direktata, redaktata, kompostata de João José Santos el Portugalio. Aliaj konstantaj verkistoj estas: Djalma Pessata, Francisco Wechsler, Geraldo Mattos, Paulo Sérgio Viana, Roberto Ribeiro kaj Roger de Castro Gotardi, el Brazilo; Eduardo Novembro kaj João José Santos el Portugalio; Edward Jaśkiewicz el Pollando; Gerrit Berveling el Nederlando; Imre Szabó kaj Tibor J. Szabadi el Hungario; Irina Mironova, Valentin Melnikov kaj Nikolaj Neĉaev el Rusio; Luiza Carol el Israelo; Leo De Cooman el Belgio.

Pri la reviziado responsas Kurt Fischer el Germanio; Luiza Carol el Israelo; Roger de Castro Gotardi kaj Túlio Flores el Brazilo; Valentin Melnikov el Rusio.

Roger de Castro Gotardi pritraktas la finajn indeksojn.

Katalogado
----------

La Karavelo estas registrita sub **ISSN:** 1647-3353

Leĝa Depono ĉe "Biblioteca Nacional de Portugal": 301472/09

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retejo de La Karavelo

Referencoj
----------

1. ↑  Retejo de La Karavelo

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Kyffhäuserhütte Artern
**Kyffhäuserhütte** estas tradicia entrepreno en Artern, Germanio. Ĝia nuna oficiala nomo estas *Maschinenfabrik Artern GmbH*.

Historio
--------

Ĝi fondiĝis en 1881. Ekde 1897 fabrikitis fare de la laboristoj laktosenkremigiloj. Sub la nova nomo *KHA* (ekde 1958) faritis grandaj separiloj, buterfariloj, laktaj kaj kremaj konteneroj, pumpoj, plataj varmec-ŝanĝiloj. En 1990 transprenis la tuton Treuhandanstalt. En 1992 akiris la entreprenon la akcia kompanio SÜDMO-Schleicher AG kaj en 1998 la filio en Artern devis deklari bankroton.

Tamen fariĝis jam unu jaron poste nova fondiĝo danke al subteno de mezgranda entrepreno. Ekde tiam fabrikatas denove en la maŝinfabriko de Artern telerformaj centrifugiloj por la nutraĵ- kaj trinkaĵindustrio en la kategorio de inter 800 l/h kaj 60.000 l/h. Meze de la 2011-a jaro la entrepreno *Kyffhäuser Maschinenfabrik Artern GmbH* pligrandiĝis. Alvenis novaj kampoj: maŝinkonstruado, procedplibonighelpado kaj inĝeniera konsilado.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kyffhäuserhütte Artern en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hejmpaĝaro entreprena Arkivigite je 2017-02-06 per la retarkivo Wayback Machine angle
**Laktoglandoj** (*glandula mammaria*) estas tiuj haŭtglandoj, kiuj evoluis ĉe la mamulaj femaloj. Ilia origino ne estas tute klara filogenetike. Ili originas verŝajne el glandoj malfermantaj al harfoliklo. La mamo formiĝis per grupiĝo de la laktoglandoj evoluintaj el haŭtglandoj, poste elformiĝas la mampinto el la haŭto ĉirkaŭ la elkondukejo. La marsupiuloj jam havas verajn mamojn, kiuj malfermiĝas en la marsupio. Ĉe la pli evoluintaj animaloj, dum la embriogenezo aperas la t.n laktolato, kiu estas epiderma pliiĝo ventroflanke, penetrante en la dermon. Sur la t.n. laktolato evoluas la mamoj, kies nombro kaj situo proporcias al nombro de la naskontaj idoj. Ĝi varias inter 1-14 paroj. La mamaj iniciataĵoj aperas ambaŭsekse, sed ili ne evoluas plu ĉe la maskloj post la seksa maturiĝo.

La finaj ĉambretoj de la laktoglando estas kovritaj de cilindra epitelio, kiu transformiĝas al kubforma dum la sekrecio. La laktoglandoj kuniĝas en komuna elkonduka dukto kaj malfermiĝas mampinte. Dum la gravedeco, pro efiko de la luteotropaj hormonoj, la finaj ĉambretoj grandiĝas kaj disbranĉiĝas; en la epiteliaj ĉeloj de la finĉambretoj aperas grasogutoj. Direkte post la nasko, la laktoglando sekrecias fluidaĵon, kiu enhavas multajn ĉelerojn sed malmultan grasaĵon (kolostrumo), sed baldaŭ komenciĝas la vera laktosekrecio.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rReprodukta sistemo |
| --- |
| Virino | Epooforo • Glando de Bartholini • Punkto G • Himeno • Klitoro • Klitora glano • Klitora prepucio • Klitora frenulo • Laktaj glandoj • Ovario • Ovodukto • Perineo • Uretro • Utero • Uterkolo • Vagino • Vulvo • Vulvaj lipoj |
| Viro | Epididimo • Frenulo • Penisa glano • Glando de Cowper • Peniso • Penisa prepucio • Prostato • Skroto • Spermodukto • Sema veziko • Uretro • Testiko |

 |

* Kategorio Laktoglando en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Lasse VIRÉN** (naskiĝis la 22-an de julio 1949 en Myrskylä, Finnlando) estis finna longdistanca kuranto kaj estas nuntempe finnlanda politikisto (de la partio Nacia koalicio).

Li estis la unua sportisto, kiu gajnis oran medalon kaj tra 5.000 kaj tra 10.000 metroj en du sinsekvaj Olimpiaj ludoj en Munkeno 1972 kaj en Montrealo en 1976.

Virén jam junule komencis kuri. Havante 19 jarojn li forlasis lernejon por trejniĝi ĉe Rolf Haikkola, sekvanto de la novzelanda trejnisto Arthur Lydiard, kiu emfazis la elformadon de eltenivo per kurado de granda semajna distancosumo.
Gajnante la oran medalon en la Olimpikoj de 1972 en Munkeno, li metis novan mondan rekordon tra 10.000 metroj (27 minutoj kaj 38,4 sekundoj) kaj tra 5.000 metroj (13 minutoj kaj 16,4 sekundoj).

Vidu ankaŭ
----------

* Legu ankaŭ pri aliaj longdistancaj kurantoj.

* Kategorio Lasse Virén en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 22122
* ISNI: 0000 0004 8435 864X
 |
**Kyrie** (vokativo, do titolformo, de la greka κύριος, „sinjoro"; en la tiutempa greka *kírië* prononcata) estas la unua vorto de mallonga plejofte triparta litanio, kiu komencas la samrestantajn partojn (*Ordinarium Missae*) de la meso. La voko devenas el la liturgio de la grekparola ortodoksismo - tie kontraŭparolo de la komunumo en la grandaj litanioj (porpetoj) - kaj estis transprenita ĉirkaŭ 500 netradukite en la roman kaj aliajn okcidentajn liturgiojn.
Kyrie 16

*Kýrie eléison* (malnovgreke Κύριε ἐλέησον, novgreke Κύριε ελέησον, „Sinjoron, kompatu"), estis en antaŭkristana tempo kutima omaĝovoko al dioj kaj regantoj. La judoj en la greklingva diasporo rilatigis la Kyrios-titolon al la dio izraelia (kiel traduko de „Adonaj", komparu Biblia Tetragramo), kaj en la frua kristanismo ĝi iĝis centra moŝtonomo de Jesuo.

La Kyrie-litanio estas triobla (aŭ sesobla aŭ naŭobla) alvokado de Kristo komence de la diservo de la komunumo, kiu kunvenis sub lia nomo. Tamen dum jarcentoj ĝi ankaŭ estis interpretita kiel trinunue kiel alvoko de la Patro, de la Filo kaj de la Sankta spirito (komparo Kyrie-kantoj de la reformaciepoko).

Grandaj Kyrie-muzikigoj komencas la meskomponaĵojn de ĉiuj epokoj.

*Kýrie eléison. Christé eléison. Kýrie eléison.*
Sinjoro, kompatu. Kristo, kompatu. Sinjoro, kompatu.

Vidu ankaŭ
----------

Gloria, Credo, Sanctus, Agnus Dei, Proprium

* Kategorio Kyrie en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La rundpentraĵo
La rund-pentraĵo de Árpád Feszty pri la *Landokupo de la hungaroj* estas la plej granda kaj grava panorama bildo en Hungario.

Parto el la rundpentraĵo
La pentristo vidis rundpentraĵon dum sia vizito (1891) en Parizo, kie li primiris panoraman bildon pri la napoleona milito. Li tiam decidis pentri similan rundpentraĵon. Je propono de sia bopatro Mór Jókai (grava hungara novelisto), li elektis kiel temon de la madjara landokupo, ĉar proksimiĝis ties miljara datreveno (896-1896).

La pentradon helpis ankaŭ aliaj pentristoj. Oni importis konvenan tolon el Belgio kaj luis parcelon je loko en Budapeŝto, kie nuntempe staras la Hungara Belarta Muzeo (Budapeŝto). Adolf Feszty planis konstruaĵon por la rundprentraĵo kaj oni pli poste efektivigis tion. La pentristoj skizis desegnaĵojn ĉe la piedoj de orientaj Karpatoj, en la valo de Voloc, en la trapasejo de Verecke kaj al ebenaĵo de Munkács.

Oni komencis en 1892 la pentradon de 2000 figuroj kaj la pejzaĝoj. La pejzaĝon pentris László Mednyánszky, la ĉevalajn batalojn Pál Vágó kaj aliaj, ekzemple Ferenc Olgyay.

Memortabulo pri la rundpentraĵo
Rotondo por la rundpentraĵo
Oni povis unuafoje viziti la rundpentraĵon la 12-an de majo 1894. La pentraĵo estis 1800 km2, longa 120 m kaj altan 15 m.

La pentraĵo estis vizitebla ĝis 1899 en la menciita konstruaĵo, kiam oni konstruis tia la same menciitan Belartan Muzeon. Tiam oni liveris la pentraĵon al Londono, de kie ĝi revenis en 1909 en novan konstruaĵon apud la banejo Széchenyi [seĉenji]. La pentraĵo grave difektiĝis dum la dua mondmilito, oni dispecigis ĝin je 8-metraj strioj kaj rulis ili sur lingnajn cilindojn kaj rezervis ilin en diversaj stokejoj. Restis nur 730 kvadrataj metroj, kiujn oni liveris al Szeged en 1974 kaj oni faris statoprotektan restaŭron. Post la reĝimŝanĝo en Hungario (1990) komenciĝis rastaŭra laboro kun polaj kaj hungaraj restaŭristoj dum 4 jaroj. Oni prezentas ekde 1995 la rundpentraĵon en aparta konstruaĵo de Ópusztaszer, apud Szeged (en la Nacia Historia Memorparko de Opustaser).

Fontoj
------

RIGARDU la pentraĵon! Arkivigite je 2006-01-18 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Landokupo de la madjaroj (rundpentraĵo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Lajos Walko**  [lajoŝ valko], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Walko Lajos** estis hungara politikisto, ministro. Lia familia nomo foje aperis en formo *Walkó*.

 Lajos Walko en Pollando en 1928
Lajos Walko  naskiĝis la 30-an de oktobro 1880 en Budapeŝto. Li mortis la 10-an de januaro 1954 en Visegrád.

Biografio
---------

Lajos Walko frekventis universitatojn en sia naskiĝurbo, Lejpcigo, Berlino, poste li laboris en banko. En 1911 li eklaboris en ministerio pri financo, en 1919 li estis jam subministro, en 1921 ministro. Inter 1922-1926 li estis ministro pri komerco, en 1924 ankaŭ ministro pri financo monaton, en 1925 ankaŭ ministro pri eksteraj aferoj, fine inter 1925 kaj 1932 (tamen kun interrompo) denove ministro pri eksteraj aferoj. Ekde 1938 li estis bankestro.

Memorigiloj
-----------

* strato en Verseg

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* germane
* hungarlingva teksto
* hungarlingva biografio



* Kategorio Lajos Walko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Kálló** estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Nógrád, en Distrikto Pásztó. Tiu loknomo troviĝas ankaŭ en Kállósemjén, Nagykálló kaj en Szuhakálló.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 37 km²
* Koordinatoj: 47° 45′ 05″ N 19° 29′ 38″ O﻿ / ﻿47.75139 °N, 19.49389 °O﻿ / 47.75139; 19.49389 (mapo)Koordinatoj: 47° 45′ 05″ N 19° 29′ 38″ O﻿ / ﻿47.75139 °N, 19.49389 °O﻿ / 47.75139; 19.49389 (mapo)
* Loĝantaro: 1570
* Poŝtkodo: 2175
* Telefonprefikso: 32

Situo
-----

Kálló situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ flankovojoj. Hatvan kaj Aszód troviĝas po 20, Isaszeg kaj Pásztó po 30 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio devenis pri la vilaĝo el 1246 en tiama ortografio "Pithcalo" (jam tiam ĝi havis kirkon). En 1461 la husanoj detruis la vilaĝon. Inter 1562-1683 la komunumo apartenis al la Osmana Imperio. En 1849 pro ĥoleroj mortis 151 vilaĝanoj, en 1866 same 134. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Konvertiĝo de Sankta Paŭlo

Famuloj
-------

En Kálló naskiĝis kanoniko Mihály Korbélyi.

* Kategorio Kálló en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**La Independencia** estas unu el la 118 komunumoj de la meksika subŝtato Chiapas, kiu estas la subŝtato kiu situas plej sude. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas **La Independencia**. La Independencia en la hispana signifas "La sendependeco". La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 07041.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 36951 loĝantojn. El tiuj estis 17881 viroj kaj 19070 virinoj. La komunumo havas surfacon de 1704 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 1550 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 19070 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 14867 scipovis legi kaj skribi kaj 4188 personoj estis analfabetoj. Do 78% de la personoj scipovis legi kaj skribi kaj 22% estis analfabetoj.

32245 personoj en la jaro 2000 aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 1217 personoj estis indiĝenoj. Tio signifas ke 3.77% de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* La Independencia Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
**Kálmán Balogh** [balog], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Balogh Kálmán** estis hungara zimbalonisto, altlerneja instruisto.

Kálmán Balogh (maldekstre)
Kálmán Balogh naskiĝis la 18-an de januaro 1959 en Miskolc.

Biografio
---------

Kálmán Balogh devenis el cigana familio. Li ne lernis muzikon nur ekde la aĝo 11 en la familio. Li akiris diplomon en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt en 1980. Lia ĉefinstruisto estis Ferenc Gerencsér. Post siaj studoj li muzikis hungaran popolmuzikon, sed post jaroj li laboris ankaŭ kun ĵazaj kaj simfoniaj orkestroj. Ekde 2007 li instruas en la Muzikarta Universitato Ferenc Liszt. Li ricevis premiojn inter 1985 - 2015.

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Bálint Tárkány-Kovács

Elektitaj eksterlandaj turneoj
------------------------------

* Svedio (1985, 2009)
* Carnegie Hall (1999)
* Parizo (2003)
* Usono (2012, 2014)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Kálmán Balogh (zimbalonisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 652958
* GND: 135015308
* LCCN: n92075215
* VIAF: 46962687
* ISNI: 0000 0000 8379 7553
* SUDOC: 08083468X
* BNF: 140457778
* MBA: b642bae2-eb1e-467a-8cf9-eb7f5fe4da63
* BIBSYS: 1005351
* NKC: xx0259851
 |
**Kálmán Déri,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Déri Kálmán** estis hungara-germana pentristo. Lia origina familia nomo estis *Deutsch* ĝis 1881, lia nomvarianto estis *Koloman Dery*.

Pentraĵo de Kálmán Déri: Defio
Deutsch Déri  Arkivigite je 2018-06-26 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 24-an de aprilo 1859 en Bács (Hungara reĝlando, nuntempa Bač en Serbio), li mortis en 1940 en Munkeno (Nazia Germanio).

Biografio
---------

Kálmán Déri devenis el juda familio. Li pasis la infanaĝon en Baja, poste li iris al Vieno por esti presisto, tamen li studis en Akademio de Belartoj de Vieno (1876-1882). Lia ĉefinstruisto estis August Eisenmenger, sed Déri lernis de li ankaŭ private. Li daŭris la lernadon en Munkeno (1884) de Ludwig Löfftz, poste li restis en tiu urbo. Li atingis la unuan lokon en konkurso en Budapeŝto en 1880. Li pentradis plej ofte ĝenrojn el la hungara popola vivo.

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Budapeŝto (inter 1880-1908, en 1908 kun 100 pentraĵoj)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Asztali csendélet (1909)
* Lóitatás
* La vojaĝo ĉirkaŭ la Tero (vidu la malsupran bildon!)
* A falu rosza
* Viro kun pipo

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* germanlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografieto (la koncerna teksto estas legebla en la 37-a paĝo)
* 543 hungarlingva biografieto (la koncerna teksto estas legebla en la 543-a paĝo)

* 
* La vojaĝo ĉirkaŭ la TeroLa vojaĝo ĉirkaŭ la Tero


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Kálmán Déri en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 614059
* GND: 116081414
* VIAF: 32739414
 |
La insulo **Late** estas neloĝata vulkana insulo sudokcidente de Vavau en la reĝlando Tongo.

Tiu malgranda, 6-km-larĝa cirkla insulo Late, kuŝas laŭlonge de la arko de vulkano Tofua ĉirkaŭ 55 km OkSOk el la insulo Vava'u, enhavas 400-m-larĝan, 150-m-profundan krateron kun portempa lago. La vulkano staras 1500 m el la margrundo, kaj ties konusforma pinto atingas 540 m super marnivelo. Okazis nur du erupcioj en historia tempo, ambaŭ el la krateroj de la nordorienta flanko, kiu produktis eksplodan aktiveco kaj eblan lafofluojn en 1790 kaj 1854 respektive.

Ĝi estis malkovrita de la hispana ŝipoficiro Francisco Mourelle de la Rúa la 27an de februaro 1781, per la fregato *Princesa*. Ses jarojn poste ĝi estis esplorita de la franca esploristo Jean-François de La Pérouse. Ĝi estis denove vizitata de la brita ŝipoficiro Edward Edwards en 1791 kiu nomigis ĝin *Bickerston*. 

Koordinatoj: 18° 48′ 07″ S 174° 39′ 04″ U﻿ / ﻿18.80194 °S, 174.65111 °U﻿ / -18.80194; -174.65111 (mapo)

Referencoj
----------

1. ↑  Landin Carrasco, Amancio *Mourelle de la Rúa, explorador del Pacífico* Madrid, 1971, p.79.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Late (Tongo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Virtual Globetrotting: Late Island
***Land and Freedom*** (aŭ ***Teron kaj Liberon*** estas filmo de 1995 reĝisorita de Ken Loach kaj verkita de Jim Allen. Tiu filmo rakontas la historion de David Carr, sendunga laboristo kaj membro de la Komunista Partio de Granda Britio, kiu decidas lukti por la respublika flanko en la Hispana Enlanda Milito. Tiu filmo ricevis diversajn premiojn kiaj ekzemple ĉe la Festivalo de Cannes.

Historio
--------

La filma rakonto sekvas laŭ salta retrosceno. David Carr estis mortinta maljunaĝe kaj lia nepino malkovras malnovajn leterojn, ĵurnalojn kaj aliajn dokumentojn en lia ĉambro: kion oni vidas en la filmo estas kion li vivis.

Carr, juna sendunga laboristo kaj membro de la Komunista Partio de Britio, eliras el Liverpool kaj veturas al Hispanio por aliĝi al la Internaciaj Brigadoj. Li trapasas la limon de Katalunio kaj hazarde li estas enlistata en milica roto de la maldekstra komunisma partio POUM estrata de Lawrence, en la fronto de Aragono. En tiu roto, kiel ĉe ĉiuj milicoj de la POUM, kunluktas kaj viroj kaj virinoj — kiaj la juna kaj entuziasma. En venontaj semajnoj kaj monatoj li amikiĝas kun aliaj eksterlandaj volontuloj, kiaj la franca Bernard, kaj enamiĝas kun Blanca, membro de la POUM, kiu estas ankaŭ la ideologiisto de lia grupo.

Post esti vundita kaj resanigita en hospitalo en Barcelono, li fine aliĝas — laŭ sia origina plano kaj kontraŭ la opinio de Blanca — al la registaraj Internaciaj Brigadoj, kaj li konstatas la stalinisman propagandon kaj subpremadon kontraŭ la membroj de la POUM kaj la anarkistoj; li tiam revenas al sia malnova roto, kie li vidas la milicanojn ĉirkaŭitaj de registara roto postulante ties kapitulacon: dum rapida konflikto Blanca estas mortigita. Post ŝia funebro li revenis al Britio kun ruĝa naztuko plena je hispana tero.

Fine la filmo revenas al nuntempo, kaj oni vidas la funebron de Carr, kie lia nepino ĵetas la hispanan teron sur lia tombo post legi versojn el "The Day Is Coming", nome poemo de William Morris. Poste ŝi realigas saluton per levita pugno, honore liajn kredojn.

Rolularo
--------

* Ian Hart - David Carr
* Rosana Pastor - Blanca
* Frederic Pierrot - Bernard
* Tom Gilroy - Lawrence
* Iciar Bollain - Maite

Notoj
-----

1. ↑   Festival de Cannes: Land and Freedom. *festival-cannes.com*. Alirita 2009-09-04.
**Lajos Bokros** [lajoŝ bokroŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo (kaj pli plene) **Bokros Lajos András** estas hungara politikisto, ministro, parlamentano, ekonomikisto, profesoro.

Lajos Bokros en 2013
Lajos Bokros  Arkivigite je 2015-04-06 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 26-an de junio 1954 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Bokros lernis en Universitato pri Marx Károly, poste li plulernis unu jaron en Panamo helpe de stipendio en 1976. Li akiris diplomon en 1978, post 2 jaroj li doktoriĝis. Inter 1980 kaj 1986 li laboris en financa instituto, tiutempe li kontribuis en subteraj periodaĵoj. Li estis elektita parlamenta deputito en 1990, sed post 2 monatoj li abdikis. Inter 1990 kaj 1995 li gvidis la hungaran borson, poste unu jaron li estis ministro pri financo. Tiam la buĝeto estis preskaŭ en bankroto, Bokros tuj kreis pakaĵon, kiu savis la buĝeton, sed tio kaŭzis falon de la vivnivelo. Li iĝis la plej abomeninda politikisto, tial li ekzemple en Kroatio kaj Pollando li laboris plu, kiel financa konsilanto. Hejmenveninta en 2004 li instruas en Mez-Eŭropa Universitato, krome li ankaŭ politikadas. Inter 2009 kaj 2014 li estis deputito de Eŭropa Parlamento. En 2013 li fondis partion. Li edziĝis dufoje, sed li ne havas idon.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2015-04-06 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Lajos Bokros en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 521000
* GND: 170172031
* LCCN: n86059630
* VIAF: 121423935
* ISNI: 0000 0001 1086 5321
* SUDOC: 22645116X
* NKC: vse2013782251
 |
**Lajos Boray** [lajoŝ borai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Boray Lajos** estis hungara aktoro, altlerneja instruisto. Lia origina nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Borai Lajos Nándor Imre*.

Lajos Boray  naskiĝis la 7-an de februaro 1893 en Pozsony (nuntempa Bratislavo en Slovakio), li mortis la 17-an de marto 1980 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Boray frekventis mezlernejon en Sárospatak, poste li akiris diplomon en Aktora Lernejo de la Tutlanda Aktora Societo en 1915. Li batalis dum la 1-a mondmilito (1915-1918), poste li estis militkaptito. Hejmenveninta en 1922 li estis membro de Teatro Belvárosi, poste li vivis en Parizo kiel pentristo. Inter 1929 kaj 1932 li apartenis al Nova Teatro (Budapeŝto), poste denove al Teatro Belvárosi, fine al Gaja Teatro (1942–1944). Inter 1937 kaj 1945 li instruis en la Aktora Lernejo. Depost la 2-a mondmilito la aktora-politika komisiono malpermesis lin aktoradi, nur inter 1951-1953 li havis rolojn en Teatro Szigligeti (Szolnok), inter 1954–1960 en Teatro Petőfi.

Li edziĝis en 1938.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* Zsigmond Móricz:
	+ *Rokonok*, Szolnok, 1951 - urbestro
	+ *Légy jó mindhalálig* - Pósalaky
* Friedrich Schiller: *Kabale und Liebe*, Szolnok, 1952) - Miller

Elektitaj filmaj roloj
----------------------

* *A gőg* (1918) – György
* *Terike* (1924) – Béla Sámson
* Hyppolit, la lakeo (1931) – dancisto
* *Szerelmi láz* (1942) – kuracisto
* *Vasvirág* (1958)
* *Az utolsó vacsora* (1962)
* *Legato* (1977)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografieto

* Kategorio Lajos Boray en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Lajos Rajter** [lajoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Rajter Lajos,** slovake **Ľudovít Rajter** estis hungaria-ĉeĥoslovakia-slovakia komponisto, dirigento, altlerneja instruisto, membro de Hungara Arta Akademio (2000). La familio de Rajter parolis tri lingvojn: hungara, germana, kaj slovaka kaj Rajter konservis tiun kutimon ĝis la fino de sia vivo.

Lajos Rajter  naskiĝis la 30-an de julio 1906 en Bazin (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Pezinok en Slovakio), li mortis la 6-an de julio 2000 en Bratislavo (Slovakio).

Biografio
---------

Lajos Rajter ricevis la unuajn muzikajn lecionojn hejme de sia patro, inter 1915-1920 (intertempe kiel ĉeĥoslovakiano) en la muziklernejo en Prešporok. Li maturiĝis en 1924 en protestanta liceo, poste li studis muzikon en Muzikakademio de Vieno (1924 – 1929) de Franz Schmidt (komponisto), Joseph Marx kaj Clemens Krauss. Li daŭris la lernadon samtempe en muziklernejo de Bratislavo (1929–1933) kaj en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt de Budapeŝto (1930–1932). En la lasta loko lia majstro estis Ernő Dohnányi. Somere en Salzburg li estis asistanto de Clemens Krauss (1929-1933). Inter 1934 kaj 1945 li estis dirigento de Hungara Radio, samtempe li instruis en la menciita Muzikarta Altlernejo. Dum tiu tempo Rajter ricevis multajn invitojn de gravaj eksterlandaj orkestroj. Inter 1946-1949 (ankaŭ inter 1968–1977) li estis dirigento de Radio Bratislavo, inter 1949–1976 li dirigentis la filharmonian orkestron en la sama urbo, eĉ li ankaŭ instruis inter 1949–1976 en la Drama kaj Muzika Altlernejo de Bratislavo. Li emeritiĝis en 1976 en Bratislavo, sed kiel komponisto li restis aktiva. Li mortis en Bratislavo, sed li estis entombigita en sia naskiĝurbo. Dum kariero daŭranta pli ol 70 jarojn Rajter akiris internacian reputacion. Li ricevis premiojn inter 1936 - 2011.

Elektitaj komponaĵoj
--------------------

* Der Blumen Rache (baleto)
* Quattro pezzi (por simfonia orkestro)
* Ländler B dur (1914, por citro kaj piano)
* Organ Preludes (1917, por orgeno)
* Gyermekbál-Keringő (1917, por ĉambra muziko)
* Tavaszi muzsika (1926)
* Symphonic Suite (1932-1933)
* Boldog, kinek a béke minden vágya (1941, por triopo)
* Utazások (1942, por kantvoĉo kaj orkestro)
* Névnapi muzsika. Little Suite in Old Style (1949, por piano)
* Pastoral Suite (1951)
* Rapsodie pour arpe (1998)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* László Hara (pli aĝa)

Fontoj
------

* [*rompita ligilo*]
* Arkivigite je 2017-08-08 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Lajos Rajter en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 648167
* GND: 134610326
* LCCN: n81125302
* VIAF: 102398912
* ISNI: 0000 0001 1079 8261
* SUDOC: 083974601
* BNF: 13998227h
* MBA: 92bab7e4-dd5f-4f77-bfd2-6ba7f8c8d354
* NKC: ola2002143827
 |
**Lajos Szlányi** [lajoŝ slAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szlányi Lajos** estis hungara pentristo.

Lajos Szlányi  naskiĝis la 4-an de aŭgusto 1869 en Pest (urbo), li mortis la 10-an de decembro 1949 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Szlányi studis en Reĝa Modela Desegna Lernejo, en majstrolernejo de Bertalan Székely, fine en belarta akademio en Karlsruhe. Post siaj studoj li studvojaĝis al Germana Regno, Francio, Anglio, Nederlando, Belgio. Ĉirkaŭ en 1896 li vizitis la formiĝantan Artistkolonion en Nagybánya, tamen li estis fondinta membro de Artistkolonio (Szolnok) en 1901. Li restis fidela membro ĝismorte, kun Dániel Mihalik kaj Ferenc Olgyay ili estis fama pentrista triopo de Szolnok. Li ricevis 3 premiojn inter 1898-1916.

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Arthalo Budapeŝto (ekde 1893)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Falusi udvarban
* Virágbaborult barackfák
* Festő a parkban
* Balaton
* Libapásztor
* Tiszavidéki táj
* Zagyvapart Szolnokon
* Napfény a fenyvesben
* Misefai házak
* Falu télen
* Margit-híd

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Dezső Meilinger

Memorigiloj
-----------

* strato en Szolnok

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Lajos Szlányi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 614055
* RKD: 460375
 |
**Latinigi** signifas (1) doni latinan formon al vorto, teksto ks. aŭ (2) konformigi al la moroj, civilizo ktp de la antikvaj Romanoj, de la latinidaj gentoj aŭ de la Romkatolika eklezio.

Latinigo de skribsistemo
------------------------

Latinigo signifas skribi la sonojn de iu lingvo per latina alfabeto (transskribi), aŭ reskribi tekston per latinaj literspecoj ol la originalaj (transliterumo, kiel ISO 3602 aŭ *Nipponsiki Rômazi* por kanaoj, kaj ISO 9 por cirila alfabeto).

### Anstataŭigitaj lingvoj

* La vjetnama - uzinta ĉin-skribon kaj *Chu nom*-on.
* La turka - uzinta araban alfabeton.
* La malaja - uzinta *Jawi*-on (java skribo).

Latinigo de vortoj
------------------

Estas praktiko igi latina nelatinan nomon laŭ latina stilo. Tio celas imiti aŭ sekvi latinajn aŭtorojn, aŭ eĉ prezenti pli impresan bildon. Tion oni faras per transformado de la koncerna nomo en latinajn sonojn (ekz. *Geber* por *Jabir*), per tradukado de nomo kun specifa signifo al latina (ekz. *Venator* por *Cacciatore*), aŭ per elkto de nova nomo baze sur ia atributo de la persono (ekz. *Noviomagus* por *Daniel Santbech*, eble el la latina nomo de la urbo de Nijmegen).

### Ekzemploj

* Linnaeus

Vidu ankaŭ
----------

* Transliterumaj sistemoj
* Esperantigo
* Esperantigo de vortoj el latina fonto

* Transkulturigo
* Kultura asimilado
* Angligo
* Francigo
* Germanigo
* Latinigo
* Slavigo
* Hungarigo
* Rusigo

Referencoj
----------

1. ↑  PIV

* Kategorio Latinigo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Laktodentoj** (dentes lactes) nomiĝas la dentoj de la infanoj (kaj la unuaj dentoj de la mamuloj), la procezo nomiĝas dentumiĝo. Ili aperas kaj plene evoluas ĉe homo ĝenerale inter la 6-a kaj la 24-a monato (malofte il aperas pli frue kaj eĉ ĝis la 30-a monato). La laktodentoj nombras en unu dentovica duono: du incizivoj, unu kojnodento kaj du mueldentoj (Tiel la tuta dentaro nombras 5x4=20 dentojn).

La plej ĝenerala elkova tempo de la laktodentoj estas:

* suba incizivo (medialis): 6. monato
* supra incizivo (medialis): 7. monato
* supra incizivo (lateralis): 8. monato
* suba incizivo (lateralis): 9. monato
* suba unua mueldento: 12. monato
* supra unua mueldento: 15. monato
* suba kaj supra kojnodento: 16. monato
* dua mueldento: 20-24. monato

La laktodentoj ŝanĝiĝas en la 6-a jaro al la restantaj dentoj (dentes permanentes), tiel dum la tuta vivo evoluas duspeca tipo, kion oni nomas dufoje kreskanta dentaro (diphyodont).

La apero de laktodentoj kaj restantaj dentoj karakterizas aĝon de la homo.

Vidu ankaŭ
----------

* Dentoformulo


* Kategorio Laktodento en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Lago de Bret** (france *Lac de Bret*: [lakdöbrE]) estas svisa lago sur la teritorio de komunumo Puidoux, ĉ 3 km norde de lago Lemano. Vintre, ĝia surfaco povas tute glaciiĝi.

Ĝi provizas Laŭzano kaj la *Lavaux* per trinkebla akvo, po 5 milionoj da m² ĉiuj jaroj. Laŭ la akva depreno, ĝia nivelo povas malaltigi je pluraj metroj.

Antaŭ la fino de la 19-a jarcento, la lago pli similis marĉon ol lagon kun baseno nur 2,5 km²-surfaca provizata nur de pluvo. En 1871 la fervoja kompanio Laŭzano-Ouchy uzis ĝiajn akvojn por movi funikularon en Laŭzano kaj disdonis la troan akvon en la urbo por lavi la stratojn.

En 1875, oni alivojigis la rojon "*Le Grenêt*" kaj konstruis digon ĉe la suda laga bordo.

En 1975, la ekspluato de la lago estis transdonata al la Servo pri Akvo de Urbo Laŭzano.

La laga akvo necesas speciala purigado, ĉar tiu lago estas en terkultiva regiono (do uzanta sterkojn). Ĝi enhavas tro da diversaj organikaj materioj, da nitrito, amonio, fero kaj mangano; kaj maltro da oksigeno: tio kiu kuntrenas plantoziĝon kaj malbonodoron de ĝia akvo.

* Kategorio Lago de Bret en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* La akvo de lago de Bret (france)[*rompita ligilo*]
La **latvaj fusilistoj** (latve: *Latviešu strēlnieki*, ruse: *Латышские стрелки*) estis militaraj unuoj, kiuj estis starigitaj ekde 1915 en Latvio, por defendi la baltajn areojn kontraŭ la germanoj, dum la unua mondmilito.

Ili estis komence volontuloj, sed ekde 1916 oni enkondukis la soldatdevon. Ĉ. 40.000 latvoj formis la divizion de la latvaj fusilistoj. Ili batalis ekde 1915 ĝis 1917 en la rusa armeo apud la rivero Daugava. En decembro de 1916 kaj januaro de 1917, ili suferis gravajn perdojn en monatlongaj bataloj. La latvaj fusilistoj sukcesis trarompi la germanan defendan linion, sed la sukceso estis senrezulta, ĉar oni ne antaŭenigis plu la atakon. La rusa armeo perdis tiam 26.000 soldatojn, el kiuj 9.000 estis latvaj fusilistoj, triono de ties tiama nombro. La gravaj perdoj kaŭzis kontraŭsenton ĉe la trupoj kontraŭ la rusaj generaloj kaj la caro Nikolao la 2-a kaj samtempe rezultis en kreskanta apogo por la bolŝevikoj, kiuj volis fini la militon.

#### Ruĝaj latvaj fusilistoj

En 1917, multaj latvaj fusilistoj aliĝis al la bolŝevikoj kaj formis la Ruĝajn latvajn fusilistojn (latve: *Latviešu sarkanie strēlnieki*, ruse: *красные латышские стрелки*). Ili subpremis antibolŝevistaj ribelojn en Moskvo (1918) kaj en Jaroslavl, batalis kontraŭ Denikin, Nikolaj Judeniĉ kaj Vrangel. La divizio en 1919 ricevis la plej altan rusan distingon de ĉiu tempo, la ruĝan honorflagon de la Tutrusa Centra Komitato. La oficiro de la ruĝaj latvaj fusilistoj estis Jukums Vācietis, kiu iĝis la unua ĉefkomandanto de la Ruĝa Armeo. La ruĝaj latvaj fusilistoj provis establi bolŝevikan regadon en Latvio (1919), sed sensukcese. Ilin venkis germanbaltaj libertrupoj, polaj trupoj kaj la nova latva armeo.

En 1920 okazis packontrakto inter Latvio kaj Rusio. danke al tio, hejmenvenis 11.935 iamaj ruĝaj latvaj fusilistoj. Aliaj restis en Rusio, en la rusa armeo aŭ en la Ĉeka. Multaj el la restantaj estis ekzekutitaj dum la stalinaj purigoj.

Nun ili havas monumenton en Rigo, kiu kaŭzas politikajn disputojn.

* Kategorio Latvaj fusilistoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**CSERNÁTONY Lajos** (ĉerna:toni), *Cseh* estis hungara ĵurnalisto naskita en Koloĵvaro la 21-an de aŭgusto 1823 kaj mortinta en Budapeŝto la 4-an de marto 1901.

Kariero
-------

Lajos Csernátony estis sekretario de Lajos Kossuth dum la Hungara revolucio de 1848, unu el la redaktoroj de la radikalspirita gazeto *Március Tizenötödike*, poste sekretario de la Honvédelmi Bizottmány (Patrujdefenda Komitato). En 1851 en lia foresto la aŭstriaj aŭtoritatoj kondamnis lin al morto. En jaroj 1849-51 li vivis en Parizo, el kiu post la la puĉo de Napoleono la 3-a oni elpelis lin. Li iris Anglion kaj instruis en bazlernejo. Inter 1860 kaj 1864 li vivis en Italio. Li estis dum tiuj jaroj kunlaboranto de pluraj gazetoj (National Evènement, Presse, New York Times, Morning Star). Li revenis Hungarion en 1867. Ĝis 1869 li estis ĉefkunlaboranto de *Hon*, poste redaktis la gazeton *Ellenőr*, pli poste li estis ĉefkunlaboranto de la gazeto *Nemzet*, resp. *Magyar Nemzet*. De 1867 li estis deputito ĝis sia morto. Lia ĵurnalista stilo estis noviga en la hungara ĵurnalismo.

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio Lajos Csernátony en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)