recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

Kovrilpaĝo de ABZ de amo, Kopenhago, 1972
**August WEIDE** (naskiĝis la 8-an de julio 1904 - mortis la 7-an de aprilo 1993 en Hamburgo, Germanio) estis dumviva membro de UEA kaj multjardeka aktivulo por Esperanto.

Li lernis la lingvon aŭtodidakte en la 1920-aj jaroj, poste entuziasmiĝis pri la Cseh-metodo kaj gvidis laŭ ĝi multajn kursojn en Danio, Norvegio kaj Nederlando. En la 1950-aj jaroj li instruis en Hamburgo, i. a. en polica lernejo kaj vespera altlernejo. De 1955 ĝis 1965 li estis prezidanto de la Hamburga Esperanto Societo. Ankaŭ lia dandevena edzino Edith (forpasinta en 1982) estis esperantistino, samkiel iliaj infanoj kaj nepoj, kiuj denaske lernis la lingvon.

Weide verkis *Esperanto erlernen, die Sprachmauern entfernen: Lehrbuch der Welthilfssprache; La naturmetodo.* - Hamburg: Freie Gewerkschaft, (1948, 84 p.) kaj la pli ampleksan 300-paĝan lernolibron *Esperanto laŭ la patrina metodo* (1979); li kuntradukis *Synnøve Solbakken* (1939) kaj *ABZ de amo* (1972). En 1977/1978 li vojaĝis dufoje al Koreio por gvidi Esperanto-kursojn. Weide estis honora prezidanto de la Hamburga Esperanto-klubo kaj en 1961 honorigita per honormedalo de Germana Esperanto-Asocio. Fondaĵon Saliko de UEA starigis Eliza Kehlet kaj Peter Weide en 1989 por honori siajn gepatrojn August kaj Edith Weide.
**Cevico Navero** [zeBIko naBEro] estas municipo en la sudoriento de la provinco Palencio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Tierra de Campos* en la subkomarko El Cerrato. La loknomo *Cevico Navero* estas komprenebla etimologie kiel Fortikita Altebenaĵo. La iamaj lokanoj elfosis kavernajn loĝejojn, kelkaj el kiuj estas nun vinkeloj.

Geografio
---------

Romanika preĝejo.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 43,74 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 186 loĝantojn. Ĝi perdis multajn loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 750 loĝantojn el la jaro 1950. Ĝi distas 40 km de Palencio, provinca ĉefurbo, 12 km de Baltanás, ĉefurbo de El Cerrato, kaj 50 km de Aranda de Duero (Burgos).

Ĝi limas kun Hérmedes de Cerrato, Castrillo de Don Juan, Villaconancio kaj Tórtoles de Esgueva.

Historio
--------

Estas restaĵoj de antaŭromia kaj de romia setlado. La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado. El la murego de tiu epoko restis du pordegoj. En la 13-a jarcento oni kontruis preĝejon. En la 18-a jarcento Cevico Navero ekdependiĝis de la Senjorlando de la Grafo de Castrillo, kiu rajtis nomumi la urbestron de la municipo.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis forstado, agrikulturo (cerealoj kaj vitejoj) kaj brutobredado (ŝafoj kaj kolombejoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun piedirado tra naturaj lokoj. De la historia pasinteco restis diversaj vizitindaj vidindaĵoj kiel la preĝejo, monaĥejo, vinkeloj, pilorio, montokabanoj, paŝtistaj bestokortoj, kolombejoj ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Palencio

Notoj
-----


* Cevico Navero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Cevico Navero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 771375
* BNE: XX5614306
 |
**Herrera de Soria** [eREra deSOrja] estas municipo de Hispanio, en la regiono Kastilio kaj Leono, nordokcidente de la provinco Sorio kaj en la *Komarko Pinares* (Komarko Pinaroj) en la nordokcidento de la provinco. La loknomo *Herrera de Soria* estas etimologie komprenebla kiel *Forĝejo de Sorio*.

Geografio
---------

*Komarko Pinaroj* en la nordokcidento de la provinco Sorio.
Loko de Herrera de Soria en la provinco Sorio.
Juniperaro.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 26,07 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 9 loĝantojn, kontraste al plo ol 400 kunposedantoj de la arbaro. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis preskaŭ 250 loĝantojn el la 1950-aj jaroj. 

Ĝi distas 58 km de Sorio, provinca ĉefurbo. Ĝi apartenas al la Natura Parko Cañón del Río Lobos.

En ĝia teritorio inklude en la Reto Natura 2000 estas la Loko de Komunuma Intereso konata kiel *Cañón del Río Lobos*, okupanta 1 491 hektarojn, nome 57 % de la teritorio, la Loko de Komunuma Intereso konata kiel *Sabinares Sierra de Cabrejas*, okupanta 1 113 hektarojn, nome 43 % de la teritorio kaj la Birdoprotekta Areo ZEPA konata kiel *Cañón del Río Lobos*, okupanta 1 491 hektarojn, nome 57 % de la teritorio.

Temas pri tre grava areo el ekologia vidpunto. Inter arboj elstaras juniperoj, pinoj kaj kverkoj. Inter mamuloj menciindas kapreoloj, aproj, melo, sciuroj, vulpoj ktp. Inter birdoj rimarkindas gipoj, perknopteroj, agloj, falkoj, pegoj, la ruĝbeka montokorvo, la malgranda krucbekulo ktp. Abundas ankaŭ reptilioj, amfibioj kaj fungoj.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 10-a jarcento.

La loka ekonomio dependis entute de la diversaj enspezoj de la montara arbaro, nome ligno, paŝtado, rezino ktp. La posedo de la arbaro estis municipa. Fine de la 19-a jarcento oni dekretis procezon de *desamortización*, kiu konsistis en senposedigo de posedaĵoj de kolektivaj entoj, kiaj municipoj por ties posta vendo. Tiel oni rabadis al la lokanoj ties montaron. En 1905 okazis tiukadra aŭkcio, per kiu 44 lokanoj akiris la montaron. En 2007 oni rereguligis la administradon kaj oni trovis 400 heredantojn de proksimume tri kvaronoj de la iama kolektiva posedaĵo.

Aktualo
-------

Panoramo el Revoluga.
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), ĉefeforstado, kaj transmigra brutobredado (ŝafoj kaj bovoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun kultura kaj rura turismo, piedirado tra naturaj lokoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de provinco Sorio

Notoj
-----

Bibliografio
------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rRegiono de Pinares |
| --- |
| Abejar• Cabrejas del Pinar• Casarejos• Covaleda• Cubilla• Duruelo de la Sierra• Herrera de Soria• Molinos de Duero• Montenegro de Cameros• Muriel de la Fuente• Muriel Viejo• Navaleno• Salduero• San Leonardo de Yagüe• Talveila• Vadillo• Vinuesa |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 351641
 |
**Herrera de Valdecañas** [eREra debaldeKAnjas] estas municipo en la sudoriento de la provinco Palencio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *El Cerrato*. La loknomo *Herrera de Valdecañas* estas etimologie komprenebla kiel Forĝejo de la Valo de Kanoj.

Geografio
---------

Fasado de la preĝejo de Sankta Cecilia.
La preĝejo de Sankta Cecilia.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 27,56 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 154 loĝantojn. Ĝi perdis multajn loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis preskaŭ 600 loĝantojn el la 1900-aj jaroj. Ĝi distas 34 km de Palencio, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun la municipaj teritorioj de Villahán, Tabanera de Cerrato, Quintana del Puente, Torquemada, Valdecañas de Cerrato, Cordovilla la Real kaj Hornillos de Cerrato. Trafluas ĝin la rivero Arlanza.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado. Plej frua mencio estas de la 11-a jarcento, precize de la 1a de Januaro 1061 fare de la reĝo Alfonso la 6-a de Kastilio en la Foruo de Palenzuela. 

En la 19-a jarcento estis kvin ermitejoj: Sankta Mikaelo, Sankta Antono, Sankta Stefano, Sankta Kristoforo kaj la Virgulino de la Rimedoj. El tiuj kvar laste menciitaj oni konservas nur la bildojn de la titolhavaj en la preĝejo de Sankta Cecilia. La ermitejo de la Virgulino de la Rimedoj estis abandonita fine de la 19-a jarcento, sed ĝi estis rekuperita.

En la Hispana Enlanda Milito, la loko estis tuj kaptita de la frankistoj, sed ne okazis mortpafado danke al la pastro. La 26a de Aprilo 1947 kolapsis la saonorilturo kaj granda parto de unu de la navoj de la preĝejo, kiu poste estis rekonstruita. Ĝi havas barokan retablon en gotikstila edifico.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj kaj vitejoj) kaj brutobredado (ŝafoj kaj kolombejoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun piedirado tra naturaj lokoj. De la historia pasinteco restis diversaj vizitindaj vidindaĵoj kiel la preĝejo, la ermitejo, la vinkeloj, ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Palencio

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 772591
* VIAF: 316735105
 |
**Bea Egerváry** [egervAri], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Egerváry Bea** estis hungara dancisto, aktoro. Ŝia origina familia nomo estis *Gärtner* [gertner].

Bea Gärtner  naskiĝis la 14-an de septembro 1916 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Bea Egerváry akiris dancistan diplomon en privata baletolernejo de Emília Nirschy en 1926. Post siaj studoj ŝi dancadis en Vieno, Berlino, Munkeno, Parizo kaj Romo. En la teatra jaro 1931 ŝi estis videbla en Gaja Teatro, poste denove en Parizo. Inter 1934 kaj 1938 ŝi apartenis al operetoteatro de Madrido, poste al Genova kaj Romo sub nomo *Bea Váry*. En 1940 ŝi hejmenvenis kaj ŝi havis rolojn denove en la Gaja Teatro. Ekde 1946 ŝi dancadis en pluraj kabaredoj en sia naskiĝurbo, poste ŝi translokiĝis al Berlino. Ŝia baldaŭa sorto estas nekonata.

Ŝiaj filmaj roloj
-----------------

* *Gyurkovics fiúk* (1940-41) – dancistino
* *Néma kolostor* (1941) – amikino

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La esprimo **Nigraj kaj Blankaj Gelfoj** aludas al la rivalaj subpartioj kiuj formiĝis en Italio ene de la partio de la Gelfoj fine de la 13a jarcento kaj kiuj estis okazingintaj fortan sangelverŝon en Florenco dum la kvin unuaj jaroj de la 14a jarcento.

La origino de tiu divido estas kverelo de klanoj, nome tiu laŭ kiu kontraŭis la Vieri dei Cerchi (blankoj) kontraŭ la Donati (nigroj). Tiu divido estis same socia, ĉar la Cerchi [ĈERki] estis la partio de la riĉa burĝaro, proksima de la popolo, dum la Donati estis la partio de la nobelaro, proksima de la elito florenca. Tiuj lastaj kontraŭis la justicajn ordonojn eldonitaj de Giano della Bella.

En 1300, sur la Placo de la Sankta Triunuo en Florenco, eksplodis batalo kiu markos definitivan rompon inter ambaŭ partioj. La Nigraj Gelfoj, tre proksimaj al la papo Bonifaco la 8-a, venkis super la Blankaj, nekapablaj defendiĝi konvene, kaj Charles de Valois, venita el Francio helpe al la papo, eniris Florencon sen trafi reziston. Persekutitaj de la «nigruloj», la «blankuloj» alproksimiĝis al la Gibelinoj, kaj ili finkonfuziĝis kun ili. El Januaro 1302, oni komencis ekziligi la *blankulojn* (ĉefe en Ravenon), el kiuj Dante Alighieri, kaj la patro de Petrarko (la verkisto naskiĝis dum tiu ekzilo). Estis la grafo Gabrielli de Gubbio kiu tiam regis sur la urbo.
**CSUTAK Vilmos** (ĉutak) estis rumanuja hungara historiisto naskita en Zágon la 6-an de novembro 1874 kaj mortinta en Sfântu Gheorghe la 14-an de majo 1971.

Biografio
---------

Vilmos Csutak havigis diplomon en la Universitato Koloĵvaro pri universala historio kaj latino. Ekde 1903 li instruis en la Székely Mikó Kollégium de Sepsiszentgyörgy, ekde 1916 li estis ĝia direktoro. Li estis la konservisto de la Székely Nemzeti Múzeum, pli poste ĝia direktoro.Li verkis lokhistoriajn verkoj laŭ esoloroj en Vieno, Budapeŝto kaj en Sikullando (1916-36). Li publikis en loka presaĵo kaj en Erdélyi Helikon, Erdélyi Irodalmi Szemle, Erdélyi Múzeum, Ifjú Erdély. Liredaktis lamemorlibron *Emlékkönyv a Székely Nemzeti Múzeum 50 éves jubileumára* (Sepsiszentgyörgy 1929), en kiu li publikis la studojn *A Székely Nemzeti Múzeum alapítása és gyűjteményeinek ötvenéves fejlődése*, *Bujdosó kurucok Moldvában és Havasalföldön 1707-11-ben* kaj *A székely nép s a Székelyföld bibliográfiája*. Li fontvalora studo *A Székely Nemzeti Múzeum története és jelentősége* aperis en la jarlibro de EME okaze de vagantkunsido en Sfântu Gheorghe en 1933

Literaturo
----------

* Kabay Gábor: Cs. V. A Sepsiszentgyörgyi Múzeum évkönyve, Mv. 1955. 160.
* Becsei Pál: Cs. V. Megyei Tükör 1968. nov. 9.

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**Baterno** estas municipo de Hispanio, en la provinco de Badajoz, regiono de Ekstremaduro.

La censita populacio en 2007 estis de 355 loĝantoj.

Situo
-----

Baterno estas situa en la orienta parto de Ekstremaduro, je altitudo de 561 m; je 205 km de Badajoz, provinca ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 62,1 km². 

Ĝi situaa sur ebenaĵo, sed ĉe la Monteto Morro, borde mem de la provinco de Ciudad Real. Morfologie ĝi estas tre longa domaro laŭ la akso de la malnova vojo al Almadén, kun novaj konstraŭjoj nur en la pintoj. La pejzaĝo estas montara.

Historio
--------

Ekde la fondo en la 16a jarcento ĝi apartenis al Capilla ĝis la 18a jarcento. La populacio ĉiam estis influita de la malproksimeco de la vilaĝo al centroj de populacio kaj sekva aparteco. Ekzemple dum la 18a jarcento ne estis instruisto nek io ajn simila.

Monumentoj
----------

En el urba kerno troviĝas la preĝejo de Sankta Andreo, eta konstruaĵo de 1557, tute blankaj kaj ĵus rekonstruita. 

Sur monteto de la ĉirkaŭaĵo troviĝas la ermitejo de Nuestra Señora de la Soledad del Fuego. La fondo, laŭ legendo, rilatas al incendio kiu okazis en 1672 en Madrido, kie bruliĝis panbakejo kaj viro savis sian vivon post preĝi al tiu virgulino. La remitejo estis konstruita en la venonta jarcento.

Gastronomio
-----------

Elstara la tradiciaj paneroj, *ajoblanco*, speco de gazpaĉo sen tomato kaj blanka, kaj la propra gazpaĉo. Krome la hejmaj dolĉaĵoj.

Festoj
------

Inter la plej elstaraj festoj estas la jenaj:

* Tago de la Pino (Sankta Sabato)
* Festoj de la Virgulino de la Fajro (20a de aŭgusto)
* Festoj de Sankta Andreo (30a de novembro)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Municipo de Baterno Arkivigite je 2007-12-23 per la retarkivo Wayback Machine
* Forumo
**Vilmos Grünfeld** [vilmoŝ grunfeld], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Grünfeld Vilmos** estis hungara violonisto, koncertmajstro, altlerneja instruisto.

Vilmos Grünfeld  naskiĝis la 19 en Pest (urbo), li mortis la 26-an de novembro 1921 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Vilmos Grünfeld devenis el juda familio. Li lernis violonadon komence en sia naskiĝurbo de Károly Huber kaj Dávid Ridley-Kohne, poste en Vieno de en:Jakob Dont. Li debutis en koncerto en aĝo 14. Ekde 1869 li estis violonisto de Nacia Teatro (Budapeŝto), tuj post fondo de Reĝa Operejo de Budapeŝto tie. En 1902 li estis nomumita koncertmajstro. Krom tio li violonadis en kvaropo, ekde 1894 li fondis propran violonkvaropon. Inter 1898 kaj 1918 li instruis en la Tutlanda Hungara Reĝa Muzikakademio, poste li pensiuliĝis. Li estis aktiva en koncertoj ĝis 1915. Li ricevis reĝan premion en 1915, li estis "eterna membro de la Operejo" en 1917.

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Alice Bárdos
* Béla Melles

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 634910
* VIAF: 4481151778219618130004
 |
Larĝa panoramo de Porva
**Porva** estas malgranda vilaĝo kaj municipo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Zirc.

Aerfoto pri Porva
Preĝejo de Porva
Vojo en Porva

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 28 km²
* Loĝantaro: 500
* Poŝtkodo: 8429
* Telefonprefikso: 88

Geografio
---------

Porva situas en montaro Bakony en valo, fine de sakovojo el Zirc, kiu troviĝas 9 km-ojn for. Fervojo Veszprém-Győr preteriras. Porva havas kumunan stacidomon kun Csesznek.

Historio
--------

La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko kaj bronzepoko. La unua mencio devenis el 1086. En 1450 monaĥejo formiĝis. Ŝajnas, la vilaĝo senhomiĝis dum la turkoj. En la 18-a jarcento aŭstroj refondis la vilaĝon. Dum la socialismo kolĥozo funkciis. Apud la vilaĝo ankaŭ nun grava bredejo funkcias.

En Porva migra poŝto servas. Lernejo kaj infanĝardeno en la proksima Borzavár funkcias. Sanservo loke estas semajne po 2.

Vidindaĵoj
----------

* duone gotika, duone baroka Preĝejo Sankta Spirito (Porva)
* arboreto nomata Szépalmapuszta
**Satelita ŝtato**, aŭ laŭ pli malnova vorto (por ŝtatoj de la antikvo kaj mezepoko) **vasaloŝtato** estas nomigo por pli eta ŝtato, kiu troviĝas en dependa rilato de pli granda ŝtato. Ofte satelitaj ŝtatoj nur formale estas suverenaj, sed praktike politike dominiĝas de la pli forta ŝtata organismo. Klasikaj ekzemploj de la 20-a jarcento estas ekzemple la ŝtatoj, kiuj dum la periodo de la Dua Mondmilito estas sub kontrolo de Nazia Germanio aŭ Italio, sed formale restis suverenaj (Francio de Vichy, Slovakio, Kroatio, Montenegro), aŭ la ŝtatoj de la Varsovia pakto, kies politiko grandparte dominiĝis fare de Sovetunio.

La vorto uzas la bildon de satelito, do de eta natura aŭ artefarita ĉiela korpo, kiu troviĝas en la gravito de pli granda planedo, cirkulas ĉirkaŭ ĝi kaj devas moviĝi laŭ la vojo de la granda ĉiela korpo. 

La koncepto ne estas nova: Ekde kiam dum la homa historio ekestis ŝtatoj kaj poste imperioj, ankaŭ ekestis vasaloŝtatoj (samkiel feŭdismaj regantoj havis malpli fortajn nobelojn, kiuj estis ligitaj al ili kiel vasaloj). Ofte la imperioj unue venkis malamikan ŝtaton en milito kaj reduktis ĝin al vasaloŝtato dependa de la propra regno, por tamen poste en dua milito konkeri la vasaloŝtaton, neniigi ĝin kaj ekspansie integrigi la teritorion en la propran regnon. Tiun sorton ekzemple havis la Punika Imperio ĉirkaŭ la urbo Kartago, kiu estis potenca mararmea ŝtato, ĝis ĝi per malvenko de la Dua Punika Milito dum la jaro -201 iĝis vasaloŝtato de la Romia Imperio, kaj tamen 55 jarojn poste dum la Tria Punika Milito esti tute konkerita fare de la imperio de Romo.

Vidu ankaŭ
----------

* De iure

Referencoj
----------

1. ↑  The Satellite State in the 17th and 18th Centuries -
2. ↑  Social Defence and Soviet Military Power: An Inquiry Into the Relevance of ... - Alex Peter Schmid -
**Róza Csillag** [ĉilag], hungare **Csillag Róza,** estis hungara operokantisto (Mezosoprano) kaj pedagogo.

Róza Csillag naskiĝis, kiel *Goldstein Róza* la 23-an de oktobro 1832, *Irsa* (nuntempa Albertirsa) - mortis la 20-an de februaro 1892, Vieno.

Biografio
---------

Róza Csillag devenis el juda familio. Ŝi frekventis kantolernejon de Nacia Teatro (Budapeŝto). En la 1840 ŝi kantadis en la koruso de la teatro. Ŝi komencis sian karieron en 1845, ricevinta rolon en opero de Ferenc Erkel. Baldaŭe ŝi kantis en Vieno, sed en 1849 ŝi hejmenvenis. La tiutempa politiko baris la eblecojn, tial ŝi kantis en Berlino kaj en aliaj ĉefurboj. Inter 1850–1861 ŝi estis unuaranga kantisto de operejo de Vieno, dume ofte ŝi kantis ankaŭ en Hungario. Ŝia adiaŭo okazis en Vieno en 1882, poste ŝi edukis kantadon.

Roloj (selekto)
---------------

* Giacomo Meyerbeer: *Profeto*; Beethoven: *Fidelio)*; Wagner: *Lohengrin*

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Róza Csillag en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 399861
* GND: 116750820
* LCCN: n2019033614
* VIAF: 47521357
* ISNI: 0000 0000 2138 5596
 |
**Szilárd Vágó** [silard vAgO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vágó Szilárd,** en Francio konata **Constantin Vago** estis hungara-franca biologo, membro (honora en 1990) de Hungara Scienca Akademio, membro de la Akademio de Sciencoj kaj la Akademio de Nimes (1971).

Szilárd Vágó  Arkivigite je 2014-02-02 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 2-an de majo 1921 en Debrecen. Li mortis la 6-an de februaro 2012 en Francio en Alès.

Biografio
---------

Szilárd Vágó lernis en universitato en sia naskiĝurbo ĝis 1943, poste li daŭrigis la sciencajn studojn. Fine li doktoriĝis en Montpellier en 1956. Lia scienca laboro estis dediĉita al kompara patologio. Li estis respondeca por la nuna klasifiko de senvertebrulaj virusoj. Li ankaŭ malkovris la unuan viruson de maraj senvertebruloj. Multaj el liaj aliaj malkovroj estis la plej gravaj konsekvencoj en la kompara patologio.

Fontoj
------

* biografio kun foto Arkivigite je 2014-02-02 per la retarkivo Wayback Machine france
**Grupĉikanado** (en la angla lingvo konata kiel *mobbing*, derivita de la angla vorto *mob:* „hundaro, popolamaso, kanajlaro, bando" kaj *to mob:* „ataki amase, amaskolektiĝi") estas ĉikano, violento, intrigo kaj psiĥoteroro en organizoj, ĉefe en laborejoj kaj lernejoj, kaj krom tio novdate (2012) ankaŭ en sociaj retoj en Interreto.

Scienca esploro de la fenomeno
------------------------------

La esprimon unuafoje menciis (1963) la konduta esploristo Konrad Lorenz. Li priskribis per tio la grupajn atakojn kontraŭ mem pli forta besto (anseroj kontraŭ vulpo). La sveda kuracisto Peter-Paul Heinemann uzis la nocion en 1969 por la fenomeno, kiam grupo atakas personojn, kiuj kondutas malsame al la socialaj normoj.

La nuna signifo ligiĝas al psiĥologo Heinz Leymann, kiu uzis la esprimon por la laboreja konduto. Liaj esploroj komenciĝis en la 1970-aj jaroj pri rektaj kaj nerektaj atakoj en la labomondo. Lia resuma verko pri la temo aperis komence en la 1990-aj jaroj.

Negativaj efikoj al entreprenoj kaj socio
-----------------------------------------

La grupĉikanado estas kondamninda fenomeno, kiu kaŭzas al entreprenoj, kie ĝi okazadas ofte gigantajn damaĝojn. Ekzistas kazoj, kiam viktimoj de grupĉikanado freneziĝas kaj poste en sin venĝas terure. Amokmurdoj foje estas rezulto de antaŭa sistema grupĉikanado. Estas tial tre grava, ke gvidantoj de entreprenoj en kazo de grupĉikanado serĉu helpon kaj decidite kontraŭagu tian fenomenon.

Formoj de la grupĉikanado
-------------------------

* komunikada limigo
* malhelpo de la socialaj kontaktoj
* atako kontraŭ la bona reputacio
* atakoj en la taga laboro
* atakoj kontraŭ la sano, posedaĵoj

Literaturo
----------

* Annette Pehnt: *Mobbing.* Piper, München 2007, ISBN 3-492-05070-0.

Vidu ankaŭ
----------

* Dan Olweus
* Ĉikanado
* Humiligo
* Labora juro
* Violento

* Kategorio Grupĉikanado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Bea Goll,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Goll Bea** aŭ *Goll Beatrix* [beatriks] estis hungara dancisto, aktoro.

Bea Goll  naskiĝis la 10-an de junio 1927 en Budapeŝto (laŭ alia informo la naskiĝtago estas la 30-a), ŝi mortis la 18-an de novembro 2014 en Zuriko (Svislando).

Bea Goll
Bea Goll antaŭ sia reklamo

Biografio
---------

Bea Goll komencis dancadi en revuoj en 1939. Post 2 jaroj ŝi havis jam dancan rolon en filmo, en la sekvaj jaroj resume ŝi havis 7 filmajn rolojn. En 1942 ŝi edziniĝis kun ŝtata permeso, sed post 2 jaroj ŝi eksedziniĝis. Post la 2-a mondmilito ŝi denove edziniĝis kaj ŝi havis nek dancajn, nek filmajn rolojn. En 1948 ŝi disidis kun sia edzo al Svislando. Ŝi komence estis fotomodelulino, poste instruisto pri baleto. Ŝi denove eksedziniĝis, poste edziniĝis, poste li uzis la nomon Bea Nafzger. En Hungario ŝi estis plene forgesita, sed antaŭ la morto hungara ĵurnalisto trovis ŝin.

Ŝia teatra rolo
---------------

* Károly Aszlányi: *Nemes rózsa* - Mona (1942)

Elektitaj filmaj roloj
----------------------

* *A Beszélő köntös* (1941) - harema virino
* *Haláltánc* (1941) - Marietta (ĉefrolo)
* *Szerelmes szívek* (1944) - amatino de Chopin

Fontoj
------

* 
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2014-04-19 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Bea Goll en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**György Mailáth** [djordj majlAt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mailáth György** estis hungara reĝa oficisto. Lia nobela antaŭnomo estis *székhelyi* [sEkheji], lia familia nomvarianto estis *Majláth,* lia patro estis József Mailáth, lia filo estis la samnoma György Mailáth (1786 - 1861).

György Mailáth naskiĝis la 20-an de julio 1752 en Nagykereskény (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Krškany en Slovakio), li mortis la 19-an de februaro 1821 en Pest (urbo) (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio).

Biografio
---------

György Mailáth aliĝis al la jezuitoj en sia aĝo 15 kaj li estis membro ĝis ĉeso de la ordeno en 1773. Li revenis al la profana vivo kaj li akiris juran diplomon, poste li havis diversajn jurajn postenojn. Ekde 1781 li estis prokuroro, baldaŭ juĝisto, ekde 1792 li havis plurajn kortegajn postenojn, samtempe li ofte partoprenis en la hungara parlamento en Pozono. Ekde 1811 li estis departementestro de Tolna (historia departemento). Li ricevis reĝan premion en 1807. Li edziĝis dufoje, lia dua edzino naskis filon en 1786.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* paroladoj
* latina letero al Ferenc Kazinczy (1802)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 3-a punkto)

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio György Mailáth (1752-1821) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 704299
 |
**Cocteau Twins** estis influa rokgrupo kiu formiĝis en Skotlando en 1979. Robin Guthrie, Will Heggie kaj Elizabeth Fraser kontraktumis al 4AD, influa Brita muzikeldonejo, kaj ilia unua albumo *Garlands*, aperis en 1982.

En 1983, Heggie forlasis la grupon. *Head Over Heels*, eldonita poste la saman jaron, estis laŭdita de kritikoj kaj difinis la sonon de la grupo, nun duopo de Guthrie kaj Fraser. En 1984 aliĝis basgitaristo Simon Raymonde. *Treasure*, la unua albumo de la nun triopo, aperis en 1984 kaj estas eble ilia plej influa albumo, dononte inspiron al i.a. Jeff Buckley.

Flanka projekto estis *The Moon and the Melodies*, kunlaborado kun Harold Budd, minimumisma komponisto. Kvankam ili restis 4AD-muzikgrupo internacie, la Cocteau Twins kontraktumis al muzikeldonejo Capitol Records en 1988 por distribuado en Usono, kiu helpis pri komerca sukceso. En 1990, post la albumo *Heaven Or Las Vegas*, ili forlasis 4AD-n, malkontentaj pro esti kategoriita ĉiam "4ADeca muzikgrupo". Post kontraktumo al Fontana (sed retenante ligon al Capitol Records en Usono), ili eldonis en 1994 la albumon *Four Calendar Cafe* kaj en 1996 albumon kiu poste montriĝis la lasta, *Milk And Kisses*. La membroj de Cocteau Twins kunvenis en 1998 por registri ankoraŭ unu albumon, sed pro personaj konfliktoj decidis disiĝi.

La fantomeca stilo de la Cocteau Twins inspiris la britan "shoegazing"-ĝenron de la malfruaj 1980-aj kaj fruaj 1990-aj jaroj, en kiu umis muzikgrupoj kiel ekz. Lush, Pale Saints, kaj My Bloody Valentine.

La iamaj membroj de Cocteau Twins daŭre restis aktivaj muzike en la jaroj post la malapero de la grupo. Guthrie kaj Raymonde fondis la muzikeldonejon Bella Union, kaj ambaŭ produktas albumojn de novaj muzikgrupoj ĉe la eldonejo. Raymonde registris la soloalbumon *Blame Someone Else*. Elizabeth Fraser kantis por Massive Attack kaj aperis voĉe je la filmmuziko de *La Mastro de l' ringoj: La Kunularo de l' ringo* (*The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring*), kaj onidire nun prilaboras soloalbumon.

Albumoj
-------

* *Garlands* (1982)
* "Lullabies" EP (1982)
* "Peppermint Pig" EP (1983)
* *Head Over Heels* (1983)
* "Sunburst And Snowblind" EP (1983)
* "The Spangle Maker" EP (1984)
* *Treasure* (1984)
* "Aikea-Guinea" EP (1985)
* "Tiny Dynamite" EP (1985)
* "Echoes In A Shallow Bay" EP (1985)
* *Victorialand* (1986)
* "Love's Easy Tears" EP
* *Blue Bell Knoll* (1988)
* *Heaven Or Las Vegas* (1990)
* *Four Calendar Cafe* (1993)
* "Twinlights" EP (1995)
* "Otherness" EP (1995)
* *Milk And Kisses* (1996)

Eksteraj ligiloj
----------------

* La oficiala retpaĝaro de Cocteau Twins (*angle*)
* The Cocteau Cafe fanatikula retpaĝaro (*angle*)
* Cocteau Twins ĉe la Eyesore Database


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 7588
* GND: 5502848-2
* LCCN: n91073128
* VIAF: 152190506
* ISNI: 0000 0001 2369 5712
* SUDOC: 175196931
* BNF: 13902587w
* MBA: 000fc734-b7e1-4a01-92d1-f544261b43f5
* BIBSYS: 7029393
* NKC: xx0018917
 |
**SOČNE** (*Slepecká organizace českých nevidomých esperantistů* = Blindula organizo de ĉeĥaj nevidantaj esperantistoj) estis organizo de blinduloj en Ĉeĥoslovakio inter la du mondmilitoj.

Historio
--------

En 1832 estis en Prago fondita instituto Klár por edukado de blinduloj. En 1904 instruisto de la edukejo, nevidanta muzika komponisto Karel Emanuel Macan, estis atentigita de kelkaj personoj, ke franca profesoro Théophile Cart rekomendas al blinduloj la internacian lingvon Esperanto por reciproka komunikado, eĉ en brajla skribo, ĉar tio faras la instruadon pli stimula. Lernado estas pli amuza, oni lernas samtempe internaciajn vortojn, legas verkojn de mondliteraturo, la cerbo estas ekzercata. Macan komence ne tre entuziasmis por la afero, sed li decidis provi. Ricevinte permeson de la direktoro, li mendis lernolibrojn kaj eklernis mem, poste komencis instrui lernantojn. 

Paŝon post paŝo la lingvo lin ravis kaj li fariĝis ĝia fervora propagandanto. La laboron rompis la unua mondmilito, sed baldaŭ post ĝia fino kaj ekesto de Ĉeĥoslovakio li denove aktivigis ĉirkaŭ si siajn vidantajn kunlaborantojn (Stanislav Stejskal, Božena Vlčková, Vuk Echtner k.a.). Stanislav Stejskal en 1920 fondis brajlan esperantlingvan gazeton Aŭroro kaj redaktis ĝin. La ĉeĥaj esperantistaj blinduloj aranĝis la unuan kongreson de blindaj esperantistoj en Praha en 1921, kiam en Praha okazis ankaŭ la 13-a Universala Kongreso de Esperanto (la 7-a de tiama UEA) kaj estis fondita SAT. En la sekva jaro la ĉeĥaj blindaj esperantistoj laŭ propono de Stejskal fondis sian organizon SOČNE, kies prezidanto estis K. E. Macan ĝis sia morto en 1925. 
La nombro de la membroj estis ĉirkaŭ sesdek.

Poste mankas informoj, sed en 1934 nekrologo pri Emilie Wildmannová informas, ke ŝi mortis kiel prezidantino de SOČNE, kaj en 1935 en Mond-Ekspozicio pri Blindula Preso en Prago nova prezidanto de SOČNE, komponisto Antonín Kuchař, kun nova redaktoro de Aŭroro, Vuk Echtner prezentis la servojn, kiujn Esperanto proponas al blindularo. 

SOČNE eldonis por sia membraro **Raportaron de la „Unua"**, transkribis al brajla skribo lernolibron de Julie Šupichová kaj vortaron de Kühnl-Procházka kaj multajn beletraĵojn. Tiuj ĝis nun restis en la blindula biblioteko en Prago, kiu laŭ sia fondinto nomiĝas Macan-biblioteko (Macanova knihovna).

Fontoj
------

* K. E. Macan-E.Kühnl: **Blinduloj kaj nia afero** (1905, Lingvo Internacia, p. 352-353)
* V. Riegel: **Esperanto – espero de la blinduloj** (1907, Časopis českých esperantistů, p. 50-53, 72-74)
* Božena Vlčková: **Blinduloj kaj Esperanto** (1924, La Progreso, p. 85-86)
* B. Vlčková: **SOČNE** (1924, La Progreso, p. 95)
* S. Stejskal: **K. Em. Macan** (1925, La Progreso, p. 38-39)
* **Macan** (1925, La Progreso, p. 40)
* **Danko** (1925, La Progreso, p. 89)
* V. Echtner: **Esperanto kaj blinduloj** (1932, La Progreso, p. 84-85)
* **Cent jaroj de la Blindul-Instituto de Klár en Praha** (1932, La Progreso, p. 108-109)
* **Mond-Ekspozicio de la Blindula Preso en Praha** (1935, Ligilo, p. 63-64)
* Macan-biblioteko en Praha
* Esperanto-libroj en Macan-biblioteko Arkivigite je 2016-03-17 per la retarkivo Wayback Machine
**György Matolcsy** [djordj matolĉi], laŭ hungarlingve kutima nomordo (kaj pli komplete) **Matolcsy György Huba** estas hungara politikisto, ministro, parlamentano, ekonomikisto.
György Matolcsy  naskiĝis la 18-an de julio 1955 en Budapeŝto.

Biografio
---------

György Matolcsy abiturientis en sia naskiĝurbo en 1973, poste li studis en Ekonomia Universitato pri Marx Károly, kie li akiris diplomon en 1977. Post lernado li laboris unu jaron en instituto, poste en la ministerio pri financo, fine denove en alia instituto, dume en 1981 li doktoriĝis. Li aliĝis tiutempe al la komunistoj. En 1990 duonjaron li estis subministro. Inter 2000 kaj 2002 li estis ministro pri ekonomio (same inter 2010 kaj 2013), inter tiuj tempoj li gvidis instituton. Li estis elektita parlamenta deputito en 2006 kaj 2010. Ekde 2013 li estas bankestro de la Hungara Nacia Banko. Li havas edzinon, kiu naskis 2 filojn.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Lábadozásunk évei* (1991)
* *Sokk (vagy kevés?)* (1998)
* *Élő emlékeink* (2003)
* *Éllovasból sereghajtó* (2008)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio György Matolcsy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 521892
* GND: 170921913
* LCCN: n93119911
* VIAF: 53370541
* ISNI: 0000 0000 7905 3842
 |
**Olasz** [olas], kroate **Olas**, germane **Ahlaß** estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda** Transdanubio, en departemento Baranya, en subregiono de Mohács. La nomo signifas: italo.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 10 km²
* Koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 46.0119/18.4137
* Loĝantaro: 630
* Poŝtkodo: 7745
* Telefonprefikso: 69

Situo
-----

La vilaĝo situas sur mildaj deklivoj, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Pécs kaj Pécsvárad po 19, Villány 21, Siklós 24, Mohács 25 km-ojn.

Historio
--------

La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko, baldaŭe romianoj loĝadis tie. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1181 laŭ tiama ortografio *"Uloz"*. Supozeble laŭ la nuna senco valonianoj fondis la vilaĝon, ili erare nomiĝis italoj. Proksime de la komunumo en 1295 ankaŭ abatejo fondiĝis, kiu detruiĝis dum la turka erao, dum la vilaĝo restis daŭre loĝata. En la 18-a jarcento germanoj kaj sudslavoj alvenis. En 1738 pesto okazis. Dum popolnombrado en 1910 vivis tie 631 homoj, (388 germanoj, 213 sudslavoj kaj 126 hungaroj. En 1950 apuda vilaĝo **Hidor** (unue menciita en 1295 en formo *"Hedrich"*) aliĝis al Olasz. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kuracejo, apoteko, poŝto, 2 vendejoj, kafejeto.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Jeromos de 1754
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Filipo
* fiŝkaptista lago

Komunumoj pri *olasz* (=italo) en Hungara reĝlando
--------------------------------------------------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Bodrogolaszi | Érolaszi | Kisolaszi | Lapincsolaszi | Nagyolaszi | Olasz |
| Olaszfa | Olaszfalu | Olaszliszka | Olasztelek | Szepesolaszi |  |
**Csaba Mátyás** [ĉaba mAtjAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mátyás Csaba** estas hungara inĝeniero, ekologo, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (2010).

Csaba Mátyás  naskiĝis la 15-an de julio 1943 en Hungario en Marosvásárhely (nuntempa Târgu Mureș en Rumanio).

Biografio
---------

Csaba Mátyás frekventis universitaton en Sopron kaj Dresdeno. Post la diplomo en 1967 komence li estis arbaristo, baldaŭe li gvidis arboreton de Szombathely. En 1986 li ekinstruis en la universitato kiel katedrestro. Li estis ankaŭ vicrektoro dum 5 jaroj. Li doktoriĝis en 1987 antaŭ la akademio. Li instruis ankaŭ eksterlande en Toronto kaj Kalifornio. Li okupiĝas pri arbaroj. Li havas edzinon, kiu naskis 2 filinojn. Li ricevis 3 medalojn kaj premion inter 1967-2012.

Verkaro (elekto)
----------------

* *A fenyők termesztése és a fenyőgazdálkodás* (1978)
* *An Introduction to Forest Tree Improvement* (1983)
* *Genetics of Scots Pine* (1991)
* *Erdészeti-természetvédelmi genetika* (2002)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 452740
* GND: 1257926055
* LCCN: n86059605
* VIAF: 74077807
* ISNI: 0000 0000 8002 9997
* SUDOC: 074054465
* BNF: 14472628c
* BIBSYS: 47296
 |
En la greka mitologio, **Kalipso** (greke: Καλυψώ, *Kalypsố*, "tiu, kiu kaŝas") estas marnimfo. Laŭ Homero ŝi estas filino de Atlaso. Ŝi estas la reĝino de la mita insulo Ogygie, kie, ĉirkaŭita de aliaj nimfoj, ŝi vivas sola.

*Odiseo kaj Kalipso*, de Arnold Böcklin (1883)Pluraj insuloj nuntempe postulas la honoron esti la legenda Ogygie, inter ili la insulo Gozo, en la malta insularo.

En la Odiseado, Kalipso akceptas Odiseon post lia ŝippereo kaj enamiĝas al li. Ŝi sukcese retenas lin sur sia insulo dum sep jaroj, proponante al li eĉ la senmortecon, se li konsentus resti. Sed fine Odiseo, helpita de la dioj, foriros por rehejmeniri.

Laŭ kelkaj tradicioj ŝi eble havis unu aŭ plurajn filojn kun la heroo, nome Latinus kaj Telegonos.

* Kategorio Kalipso (mitologio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 128456
* GND: 119137151
* LCCN: sh88002549
* VIAF: 193788571, 33151776778718011295, 19157523296627031667 30340088, 193788571, 33151776778718011295, 19157523296627031667
* SUDOC: 059443014
* BNF: 133296997
 |
**Csaba ONCZAY** [ĉaba oncai], hungare **Onczay Csaba** estis hungara violonĉelisto kaj profesoro.

Csaba Onczay naskiĝis la 29-an de decembro 1946 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Csaba Onczay frekventis muzikan lernejon en Szeged inter 1960–1964, poste muzikan ĉeflernejon en Budapeŝto inter 1965–1970, fine li plulernis en Italio kaj Moskvo. Li atingis unuajn lokojn en konkurso de violonĉelistoj en 1973 en Budapeŝto kaj en 1976 en Rio de Janeiro. Ekde 1971 li instruas en Muzikakademio Franz Liszt, dume li ofte koncertadis. Li edukas ankaŭ en Italio, Aŭstrio, Germanio, Francio, Svislando, Usono, Japanio. Li ricevis premion Kossuth en 1993, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.

Lia repertuaro (elekto)
-----------------------

* malnovaj kaj freŝaj verkoj, ekzemple de Sándor Szokolay, Ernő Dohnányi, Wolfgang Amadeus Mozart, Krzysztof Penderecki, Johann Sebastian Bach, Carl Philipp Emanuel Bach, Robert Schumann, Édouard Lalo, Heitor Villa-Lobos
* plenaj sonatoj de Ludwig van Beethoven

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Judit Faludi
* Róbert Nagy

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 408244
* GND: 173568017
* LCCN: n81022285
* VIAF: 116344013
* ISNI: 0000 0001 1085 3988
* SUDOC: 252767039
* BNF: 14212589q
* MBA: e23c9776-962d-4a83-b0fc-65034629fbb4
* NKC: xx0162227
* BNE: XX1354609
 |
**György Méhes** [djordj mEheŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Méhes György** estis hungara bestokuracisto, altlerneja instruisto higienisto.

György Méhes naskiĝis en 1906 en Budapeŝto, li mortis la 21-an de januaro 1991 en Budapeŝto.

Biografio
---------

György Méhes akiris bestokuracistan diplomon en Veterinara Altlernejo de Budapeŝto en 1929. Post la diplomo li trovis laborlokon en uzino pri salamoj, kie li faris la necesajn ekzamenojn de la viandoj. En 1935 li eklaboris en la ĉefurba buĉejo, kie ekde 1945 li estis ties gvidanto. Inter 1946-1949 li instruis higienojn de laktoj kaj viandoj en la fakultato (iam altlernejo). En 1949 li estis akuzita kaj arestita, sed post duonjaro li estis rehabilitita. Post 2 jaroj li estis ĉefo de ĉiuj enlandaj buĉejoj, ekde 1953 li gvidis kontrolan servon pri viandoj en Budapeŝto, ekde 1964 jam en la tuta lando. Li pensiuliĝis en 1973.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 715532
 |
*Naskiĝdato de la informkesto estas malĝusta!*

**Gyula Deutsch** [djula dajĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Deutsch Gyula** estis hungara-belga fizikisto, altlerneja instruisto, membro (ekstera en 2010) de Hungara Scienca Akademio, membro de Academia Europaea.

Gyula Deutsch naskiĝis en 1931 en Budapeŝto, li mortis la 5-an de februaro 2011 en Woluwé Saint-Lambert (Belgio).

Biografio
---------

Kariero de Gyula Deutsch ligiĝas al katolika universitato en Louvain-la-Neuve, kie li laboris 35 jarojn. Li fondis klubon en la universitato por hungaroj, kiujn li apogis. Li esploris ankaŭ en Los Alamos, Villigen, Vancouver. Li pensiuliĝis en 1996, tamen lia lasta artikolo aperis en 2007. Li okupiĝis precipe pri eroj de la atomo. Li ricevis Wetrems-premion de la Belga Reĝa Akademio.

Elektita libro
--------------

* *Az atommag. Utazás az anyag szívébe* hungare

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 475997
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Gyula Erőss** [djula erOŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Erőss Gyula** estis hungara kuracisto, infankuracisto, kuracisto pri internaj malsanoj, profesoro.

Gyula Erőss en 1893
Gyula Erőss  naskiĝis la 11-an de majo 1855 en Dombó. Li mortis la 25-an de junio 1925 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gyula Erőss devenis el juda familio. Li frekventis gimnaziojn en Csurgó kaj Sopron, poste li akiris kuracistan diplomon en Universitato de Budapeŝto en 1879. Post siaj studoj li laboris 4 jarojn en hospitalo pri malriĉaj geinfanoj. En 1883 li studvojaĝis al Mez-Eŭropo. Hejmenveninta en la sekva jaro li laboris en akuŝa kliniko en Budapeŝto. Ekde 1886 ĝis sia morto li estis ĉefkuracisto de kliniko pri infanoj, krome li instruis en la menciita universitato ekde 1887. Li atingis la instruan rangon ordinara profesoro en 1904. En 1901 li iniciatis leĝon pri protektado de orfoj.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A külső hőmérséklet befolyása a csecsemők szervezetére* (1884)
* *Anyák Tanácsadója és útmutatója gyermekeik ápolásánál* (1897) - tradukaĵo
* *A szoptatásról* (1912)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al literoj E, É, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio

* Kategorio Gyula Erőss en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 525622
* GND: 143990527
* VIAF: 170442807
* ISNI: 0000 0001 1923 2707
 |
**Biblioteko** Ady Endre kun kultura centro en Baja estas la urba biblioteko de la urbo.

Sinagogo de Baja, la nuna urba biblioteko

Historio
--------

La unua urba publika biblioteko ekfunkciis en 1948 en la loka muzeo. Pli frue nur diversaj rondoj funkciis, kiel biblioteko. En 1950 la biblioteko jam estis sendependa de la muzeo. Post 2 jaroj ĝi iĝis biblioteko de Distrikto Baja kaj en 1954 ĝi prenis la nomon Ady Endre. En 1974 la urbo aĉetis la neuzitan sinagogon kaj post trakonstruo en 1985 la biblioteko kaj kulturcentro ekfunkciis, tamen laŭeble la origina interna spaco kaj eksteraĵoj restis originaj. En 1993 en la apuda iama juda lernejo biblioteko por infanoj ekfunkciis.

Konstruaĵo
----------

La kvarlatera iama sinagogo estas historia monumento. Ĝi situas laŭ la trotuaro kaj kontaktiĝas kun la iama juda lernejo. Ekstere la plej granda ornamaĵo estas la timpano. La enirejo funkcias el la korto tra ŝtuparo.

Fontoj
------

* hungare, angle, germane, kroate
* Arkivigite je 2012-03-15 per la retarkivo Wayback Machine
**Estanislao Figueras y Moragas** (Barcelono, 1819 - Madrido, 1882) estis hispana politikisto. Li diplomiĝis en juro, en 1844 li translokiĝis al Tarragona, kie ekkarieris kiel advokato. Li aliĝis al Progresisma Partio kaj partoprenis en la liberala insurekcio de 1848. Samjare li translokiĝis al Madrido, kie li ekkontaktis kun respublikanaj politikistoj. Poste li kliniĝis al Demokrata Partio (1849), kreita pro disiĝo el la Progresisma Partio. En 1851 li estis elektita deputito de Tarragona, urbo al kiu li translokiĝis por formi parton de ties *Junta Revolucionaria* (Revolucia komitato), kiun li prezidis dum la politikaj eventoj kiuj enkondukis al la Progresisma Jarduo (1854-1856).

En 1855 estis elektita deputito al Parlamento, kie ĉefis la respublikan minoritaton, kaj li voĉdonis favore de la starigo de respublika reĝimo, eblo kiu ne havis la favoron de la ĉambro. Venontjare dum la preparo de la projekto de eventuala nova Konstitucio, li pledis en favoro de la malcentralizo de la ŝtato kaj de la "desamortización" (malmortigo de bienoj), sinteno kiu lin alfrontis kontraŭ la plej proksimaj sektoroj al la Katolika Eklezio.

En 1867 estis kondamnita al malliberejo, kio motivis lian fugon al Portugalio, lando de kiu li povis reveni al Hispanio danke al la triumfo de la revolucio de septembro de 1868, kiu donis komencon al la Demokratia Jarseso (1868-1874). Je sia reveno li eniris en la Federala Partio, ĉefita de Pi y Margall, kaj li fondis la ĵurnalon *La Igualdad* (La Egaleco), el kies paĝoj li defendis sian doktrinon federisman.

En februaro de 1873, post demizio de Amadeo la 1-a, li estis elektita «la unua Prezidanto de la Registaro de la Respubliko» fare de la Nacia Asembleo,*Gazeto de Madrido*, n.º 43, 12a de februaro de 1873, paĝ. 495[*rompita ligilo*] Kaj 496[*rompita ligilo*] Posteno kiun li okupis ĝis junio de la sama jaro, kiam la ekonomia krizo, tiel kiel la interna divido en la sino de lia propra partio kaj la supreniro de la kantonismo, motivis lian anstataŭon antaŭ Pi y Margall kaj lia fuĝo al Francio, de kie li revenis fine de la jaro por provi, sen sukceso, rekomponi la fragmentitan Federalan Partion. Malproksimigita ekde tiam de Pi y Margall kaj de lia partio, en 1880 li fondis, kun Ruiz Zorrilla, la Organikan Federalan Respublikan Partion, kies aktiveco, pro la morto de Figueras malmulte poste, estis malmulta.

Referencoj
----------



* Kategorio Estanislao Figueras en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 351802
* VIAF: 304478200
* BNE: XX1455333
 |
Bildo kun bokeo
**Bokeo** (de la japana ぼけ [boké], neklara, eksterfokusa) estas tekniko en la fotografio en kiu oni metas la atenton de la rigardanto de la foto al difinita parto de la bildo, kiu estas tute enfokusa, dum la cetero de la bildo, plej ofte la fono, estas komplete eksterfokusa.

Plej ofte bokeo estas atingita per uzado de tre granda diafragmo, kio rezultas en tre malgranda kampa profundo. La ĉefan eron de la foto, kiun oni volas montri al la rigardanto, troviĝas ene de la profundo de kampo, dum la cetero troviĝas ekster ĝi.

Lingva rimarketo
----------------

Mike Johnston, iama eldonisto kaj redaktoro de la magazino *Photo Techniques*, asertas, ke li estas la unua, kiu uzis la vorton en la angla. Li aldonis la literon *h* al la japana *boke* por montri al anglalingvanoj, kiel prononci ĝin (do kiel *boke* kaj ne kiel *boŭk*). Multaj lingvoj, inter kiuj la franca kaj hispana, transprenis la formon kun *h* rekte el la angla, kvankam transpreno el la japana (kio en la franca kaj hispana donus *boqué*) estus multe pli logika kaj pravigebla. La rusa lingvo uzas la formon *Боке* [boké]. En Esperanto tre malofte aperas la formo *bokeho*, sendube rekte transprenita el iu eŭropa lingvo, anstataŭ el la japana. Ekzistas neniu etimologia pravigo por tiu formo.

* Bokeo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Bokeo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Bolaños de Campos** [boLAnjos deKAMpos] estas municipo en la nordoriento de la provinco Valadolido, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Tierra de Campos* en la nordo de la provinco. 

Bolaños de Campos en la provinco Valadolido.
La *Tierra de Campos* de la provinco Valadolido, viole, norde.
Skulptogrupo pri *Ploro pro mortinta Kristo*.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 29,92 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 277 loĝantojn. Ĝi perdis 700 loĝantojn el la komenco de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 73 km de Valadolido, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun Valdunquillo, Villavicencio de los Caballeros, Castroverde de Campos, Villalán de Campos kaj Aguilar de Campos.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Leono kaj poste al la Regno Kastilio. 

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

De la historia pasinteco restis vizitindaj vidindaĵoj el kiuj menciindas la preĝejo, kie estas valora skulptogrupo pri *Ploro pro mortinta Kristo* de ĉirkaŭ 1500.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Valadolido

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 763670
 |