recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hugo GERNSBACK** (germana elparolo [gernsbak]; naskiĝis la 16-an de aŭgusto 1884 en Luksemburgo; mortis la 19-an de aŭgusto 1967 en Novjorko, Usono) estis la aŭtoro de la termino sciencfikcio.

Gernsback elmigris al Usono en 1905. Li laboris en Usono pri radio kaj televido, sed plej famiĝis kiel redaktoro de la sciencfikcia revuo Amazing Stories, kiun li fondis en 1926, kaj kie li lanĉis la anglan terminon *scientifiction* (mallongigo de *scientific fiction*, "scienca fikcio" aŭ "scienca beletro"), baldaŭ modifitan al *science fiction*.

Gernsback donis sian nomon al la Premio Hugo, donita ĉiujare al sciencfikciaj tekstoj de pluraj subĝenroj (laŭ la longeco de la teksto) post voĉdonado de la membroj de la World Science Fiction Society. (La nomo foje kaŭzis konfuzon; ekzemple, Literatura Foiro iam erare asertis ke la fama sciencfikcia verkisto Isaac Asimov ricevis la premion de Victor Hugo, kio tamen estas tute alia afero.)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Hugo Gernsback en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2011-05-18 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* 
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 13013
* GND: 118897330
* LCCN: n82241588
* VIAF: 19720130
* ISNI: 0000 0001 0876 3705
* SUDOC: 030312752
* BNF: 121754262
* NLA: 35120329
* NDL: 00440780
 |
**Andreas SCULTETUS** (ankaŭ: *Schultz, Scholtz*; naskiĝinta en 1622/23 en Bolesławiec, mortinta en la 25-a de aprilo 1649 en Opava) estis germana verkisto kaj mistikisma poeto.

Vivo
----

Estante filo de ŝufaristo Scultetus frekventis en 1638/39 la evangelian gimnazion en Legnica. Tie li kunlaboris en la kolekto de latinlingvaj spontanee faritaj/farotaj poemoj. Ekde 1639 la ŝato etendiĝis ankaŭ je germanlingvaĵoj. La skribaĵoj estis dediĉitaj al urbanoj de la superaj klasoj, i.a. Nicolaus Henel, Matthias Machner aŭ lia duka moŝto Georg Rudolf. En tiuj skribitaĵoj montriĝas ankaŭ la emo de Scultetus je manierismaj retorikaj stilekzercadoj (i.a. anagramo, kronostiĥaĵoj). De 1639–44 li estis lernanto ĉe la Gimnazio Sankta Elizabeto en Vroclavo kie estis unu lia samklasano Angelus Silesius. Aliaj spontaneaj poemoj, kiujn Scultetis ankaŭ presigis, estis faritoj honore al liaj instruistoj, ekz. al Christoph Köler.

Dum la gimnazia tempo Scultetus skribis la etepopeojn *Friedens Lob- Und Krieges Leid-Gesang* (1641), *Oesterliche Triumph Posaune* (1642) kaj *Blutt-schwitzend-Todsringender Jesus* (1643), kiujn malkovris dum la restado en Wittenberg Gotthold Ephraim Lessing. Lessing poste eldonigis ilin. Tiu ĉi eldono ekfamigis Scultetus kiel "lernanton-poeton"; kritikoj venis en la 19-a jarcento fare de Georg Gottfried Gervinus aŭ August Heinrich Hoffmann von Fallersleben. La intrigoj havas ankaŭ influojn de tiutempaj novlatinaj kaj popollingvaj epikaĵoj, i.a. de religiaj laŭdpoemoj de Daniel Heinsius kaj Martin Opitz aŭ Andreas Gryphius. Sed ankaŭ diafanas la konkreta alnuntempigo de la pasiono de Kristo laŭ jezuita maniero. Por la epopeoj Scultetus uzis tipajn retorikajn figurojn de intelektaj aludoj kaj de "concetto".

En 1644 Scultetus, konvertiĝinte al katolikismo, alvokis sian instruinton pri religio Christoph Schlegel al kontroversa disputado. Pro tio li ekziligitis el Vroclavo. La lastaj atestoj pri Scultetus estis de la novembro de 1644 kiam li estis novico en Brunno kaj de 1646 kiam li estis instruisto de la malsupraj klasoj de la jezuita kolegio en Opava.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Biografio ĉe NDB


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 522053
* GND: 11861245X
* LCCN: no00015334
* VIAF: 26603980
* ISNI: 0000 0000 8209 9198
* SUDOC: 130942642
* NKC: ola2002161316
 |
**Eugippius** (naskiĝinta ĉirkaŭ 465 eble en Norda Afriko, mortinta post 533 en Castel dell’Ovo apud Napolo) estis abato kaj verkisto. Li famis pro la skribado de la biografio de Severino el Noricum, *Vita Sancti Severini*.

Vivo
----

Jam ekde junaj jaroj li entuziasmiĝis pri Sankta Severino. En 488 li partoprenis la transporton de la ostoj de Severino trans la Alpoj, sub la gvido animzorga de Lucillus. Krome li ankaŭ engaĝiĝis en la fina entombigo de la restaĵoj de Severino en maŭzoleo donacita fare de Barbaria, kiam Marcianus estis supera sacerdoto (ĉirkaŭ 494). Verŝajne maturiĝis la volo pri biografiskribado en la jaro 509-a. Tiam Marcianus ne plu vivis kaj Eugippius estis posteulante nova abato de la Fratio de la Severinanoj. 

Isidoro de Sevilo laŭdis la stilon mallongan *(brevis stilus)* de li, sen retorika ornamo kaj kun multo da naiva kredo. La impresoj surpaperigitaj ne kopiis ion sed estas frukto de propra vido gajnita surloke en regionoj de la Danubo, pri kiuj el tiuj tempoj kvazaŭ ne estas similaj aliaĵoj. Do temas pri netrotakseble valora verko, kaj regionhistorie kaj literature. Ĝin publikigis unuafoje Theodor Mommsen en la jaro 1898-a.

Fonto
-----

Adolf Jülicher, *Eugippius*, en RE Band VI,1 (1907), Sp. 988–990, kio legeblas tie ĉi interrete.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Latina teksto de la biografio *Vita Sancti Severini*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 582228
* GND: 118531344
* LCCN: n86042983
* VIAF: 37707892
* ISNI: 0000 0001 1567 3353
* SUDOC: 028193814
* BNF: 120078517
* BIBSYS: 90538729
* NKC: jn19990002123
* BNE: XX1506630
 |
**Gallus Anonymus**, pole Gall Anonim - la unua kronikisto verkanta en Pollando vivanta inter la 11-a kaj la 12-a jarcentoj, aŭtoro de *Cronicae et gesta ducum sive principum Polonorum* - la unua pola kroniko.

Pri lia personeco oni scias preskaŭ nenion. Li estis monaĥo, verŝajne benediktano. Partaj informoj estas nur ŝajnoj bazitaj sur membiografiaj mencioj de la kroniko. Plej verŝajne li naskiĝis ĉ. la jaro 1050. La kronikon li verkis en la jaroj 1112-1116.

Elstara renesanca historiisto, episkopo Marcin Kromer kiu posedis unu el ĝis nun ekzistantaj manskribaĵoj de la kroniko, skribis la jenan noton ĉemarĝene: *Tiun ĉi historion verkis Gall, iu monaĥo verŝajne, kion oni povas suspekti surbaze de la antaŭparoloj, vivinta dum la tempo de Boleslao la 3-a*. Ne estas certe ĉu *Gall* signifis ĉi-okaze francon aŭ personan nomon, sed de tiu tempo oni kutimas nomi la sennomulon *Gallus Anonymus*.

Vidu ankaŭ
----------

* Anonymus
* Anonymus (hungara kronikisto)

* Kategorio Gallus Anonymus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 281360
* GND: 118639137
* LCCN: n87146215
* VIAF: 13100620
* ISNI: 0000 0001 1850 1274
* LIBRIS: 187894
* SUDOC: 112703704
* BNF: 12770729r
* BIBSYS: 2075591
* NKC: jn19981001308
* BNE: XX1366579
 |
**Andreo BÁTHORY**, hungare *Báthory András* *somlyói*, (naskiĝis 1563 en *Szilágysomlyó / Șimleu Silvaniei*; mortis la 31-an de oktobro 1599 en *Csíkszentdomokos / Sândominic*, en Transilvanio) estis kardinalo, regnestro de Transilvanio kaj la filo de Margit Majláth kaj András Báthory (kapitano de Sathmar).

Kariero
-------

Andreo Bathori plenkreskiĝis flanke de Stefano Báthori en reĝa kortego de Pollando. Jam junaĝe li fariĝis princo-episkopo en Varmio. En 1583 kaj 1586 li estis en Romo. En 1583 apostola protonotario kaj en 1584 li fariĝis kardinalo. La 30-an de marto 1599 li okupis la tronon de Transilvanio, ĉar lia nevo, Sigmundo Báthori abdikis favore al li. Mikaelo de Valaĥio, vojvodo de Valaĥujo, eluzis la internajn malamikecojn akrajn de regno kaj atakis ĝin. Kun helpo de sikuloj aliĝintaj al li apud Sibio ĉe Sellenberk la 18-an de oktobro 1599, Mikaelo venkis super Andreo. Andreo fuĝis al Moldavio, sed la sikuloj atingis kaj mortigis lin sur teritorio de Csíkszentdomokos.

Bibliografio
------------

* Balló István: *B. A. fejedelem halála* (Csíkszereda, 1898).
* Áprily Lajos: *A bíboros* (dramo).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio Andreo Báthori en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 222712
* GND: 128520744
* LCCN: n79013036
* VIAF: 25658196
* ISNI: 0000 0000 3068 5654
* BNF: 15971372s
 |
**Andreo la 1-a de Hungario** (hungare *I. András*; naskita ĉ. 1015, mortinta 1060, Zirc) estis 4-a reĝo de Hungario ekde 1046, el la Arpad-dinastio. Lin forigis de la trono lia frato, Béla la 1-a.

Busto de Andreo la 1-a
Lia patro estis nevo de Stefano la 1-a. Li ne akceptis, ke Stefano – post morto de lia filo, Emeriko (1031) – nomumis posteulo Petro Orseolo kaj ne Andreon. Oni atencis Stefanon, pro kio la reĝo blindigis Vazulon kaj forpelis liajn filojn (Levente, Andreo kaj Béla).

Andreo kaj Levente vivis en Kievo. Andreo probable tie konvertiĝis al la kristana kredo kaj edziĝis kun Anastasia de Kievo, filino de grandprinco Jaroslavo la Saĝa. Levente restis pagana. La opoziciuloj de Petro Orseolo hejmeninvitis filojn de Vazulo en 1046. Oni kaptis Petron, kiu baldaŭ mortis, same kiel Levente, tiel la tronon ekposedis Andreo.

La hejmenvenintaj filoj cedis al la paganaj amasoj de la Vata-ribelo. Tiuj paganoj murdis la katolikajn pastrojn, la fremdulojn, detruis la preĝejojn. Post kiam oni kronis Andreon en Székesfehérvár, li venkis la ribelantojn kaj apogis la katolikan eklezion. Li fondis la abatejojn de Tihany (1055), kies fonda dokumento entenas la unuajn skribitajn hungarajn lingvomemoraĵojn.

Andreo invitis Béla el Pollando en 1048 kaj ili kune batalis kontraŭ german-romia imperiestro Henriko la 3-a, kiu volis venĝi sentronigon de Petro kaj volis vazaligi Hungarion. Henriko invadis la post-danuban regionon de sudo en 1051, la decida batalo okazis ĉe Vértes (portanta tiun nomon ekde tio), kie la germanoj disĵetis siajn ŝildojn (hungare *pajzs, vért*). Andreo emis al cedo pro la paco, sed Henriko denove atakis la hungaran reĝlandon en 1052, ŝipante sur la Danubo. Ĉe Bratislavo, Búvár Kund boris la ŝipojn, tiel li devis retiriĝi.

Andreo en 1057 kronigis al reĝo la infanaĝan Salamonon kaj – laŭ la paco de Morvamező (1058) – okazis fianĉado de Salamono kaj Judita (posteulo de Henriko la 3-a). Ĉar Béla ankaŭ pretendis la kronon, akriĝis la rilato inter Andreo kaj Béla. Laŭ legenda historio, Andreo proponis en Várkony al Béla elekton inter krono (reĝlando) kaj glavo (princlando). Béla elektis la glavon, timante sian vivon. Li do kolektis armeon en Pollando, lin apogis plimulto de la hungaroj, dum Andreo havis germanan armeon. Andreo estis malvenkita en la Trans-Tisio, poste ĉe Moŝon. Li mortis je vundiĝoj en Zirc, oni entombigis en abatejo de Tihany.

* Kategorio Andreo la 1-a (Hungario) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 164915
* GND: 10243347X
* VIAF: 61942142
 |
**Gaumata** estis laŭdire meda estro de Zaratuŝtrismo kaj pastro en la Persa Imperio, la nuntempa Irano.

Post la morto de Kiro la 2-a lia plej aĝa filo Kambizo iĝis reĝo de la aĥemenidoj. Por eviti trondisputojn oni tiam kutime mortigis konkurentojn ekde la komenco. Tiel Kambizo ŝajne mortigis sian fraton Bardiya sekrete antaŭ la milito kontraŭ Egiptio. 

Tion uzis la ĉefpasro Gaumata dum la milito kontraŭ Egiptio en la jaro -522 por prezenti sin kiel *malvera Smerdio*. Herodoto raportas pri la simileco inter ambaŭ. Surprizita pro la novaĵoj el la hejmlando, Kambizo ordonis reiron, sed mortis en julio 522 a.K. pro memkaŭzita vundo ĉe la kruro. 

Herodoto raportas tiel (Historioj 3. 64): 

*Plorinte kaj lamentinte pri sia malbonŝanco, li saltis sur sian ĉevalon por plej rapide alveni al Susa kaj mortigi la pastron. Sed saltante, la tenilo de la glavo forfalas kaj la klingo eniras la femuron.*
Pro la morto de Kambizo, la rekta linio de la dinastio estingiĝis. Gautama kronigis sin la 1-an de julio 522 a.K. reĝego. Dario la 1-a parenco kaj lancportanto de Kambizo, decidis post reveno el Egiptio, mem iĝi reganto. La 29-an de septembro 522 a.K. okazis decida batalo inter Dario kaj Gaumata ĉe Pasargada. Sed eĉ post la malvenko kaj la morto de Gaumata la reĝeco de Dario estis daŭre pridubata. Li devis batali 19 fojojn kaj venki naŭ ribelemajn *"mensogo-reĝojn"* antaŭ ol iĝi la 28-an de decembro 521 a.K. fine regnestro super la tuta persa imperio. Tion Dario skribigis en la rokojn de Behistun en tri lingvoj.

Ŝajnas ke ankoraŭ nuntempe iuj iranoj festas la mortigon de la pastro la 29-an de septembro.

Bibliografio
------------

* Richard N. Frye: *The History of ancient Iran*. In: Handbuch der Altertumswissenschaft (3. Abt. T. 7), München 1984.
* Heidemarie Koch: *Es kündet Dareios der König...*. Philipp von Zabern, Mainz 1992 ISBN 3-8053-1347-0
* Walther Hinz: *Darius und die Perser*. Band 1. Holle, Baden-Baden 1976 ISBN 3-87355-165-9


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 263462
* GND: 118537857
* VIAF: 283347752
 |
**Félicité de GENLIS** (naskiĝinta la 25-an de januaro 1746 en Champcéri apud Issy-l'Évêque, departemento Saône-et-Loire; mortinta la 31-an de decembro 1830 en Parizo) estis franca verkistino.

La verkistino en 1780

Vivo
----

De Genlis havis bonegan sed malordigitan edukadon kaj havis grandan talenton pri muziko. Ŝi scipovas ludi multajn muzikinstrumentojn, inter kiuj plej bone la harpon. Ŝi edzinigitis 16-jara al la grafo Bruslart de Genlis kaj venis kiel honora damo de la Dukino de Chartres, la patrino de la tiama reĝo Ludoviko Filipo, al la reĝa palaco Palais Royal al Parizo. Oni komisiis al ŝi la edukadon de la dukaj infanoj.

Ŝi ja estis en favoro de ideoj de la Franca Revolucio de 1789 sed devis tamen eviti restadon en Franclando. Ŝi vojaĝis en Svislandon kaj Germanujon. Dum la konsulateco de Napoleono Bonaparte ŝi revenis patrujen. Napoleono peris al ŝi pensionon kaj la Duko de Orléans post 1815 denove.

Verkaro
-------

Estante mania instrui aliajn ŝi verkis amason da pedagogiaj libroj, inter kiuj tre menciindas *Le théâtre d'éducation* (1779). Ŝiaj komedioj, en kiuj aperas nek iu viro nek iu amintrigo, baldaŭ forgesitis. Ŝiaj historiaj skribitaĵoj suferas je malakurateco kaj partieco. Inter ili estas la plej interesaj eble *Mémoires inédits sur le 18ème siècle et la Révolution française* (Paris 1825, 10 vol.).

Plej grandan renomon ŝi havis siatempe per la romanoj en pli ol 100 volumoj. Ŝia en 1802 publikita romano *Mademoiselle de Clermont* taksatas la plej bona verko malgraŭ altgrada sentimentaleco. Tio igis la plej malfruajn verkojn kvazaŭ nedigesteblaj.
Ŝi kontraŭbatalis Madamo de Staël kaj mortis kiel tre pia katolikino kaj arda malamikino de Voltero.
En 1902 aperis la letera kolekto *Lettres inédites de Mme. de Genlis à son fils adoptif Casimir Baecker* (1802–1830).

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 7. Leipzig 1907, p. 569, kio legeblas tie ĉi interrete.

* Kategorio Félicité de Genlis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 567333
* GND: 118716816
* LCCN: n81024576
* VIAF: 71391471
* ISNI: 0000 0001 2138 6051
* LIBRIS: 258322
* SUDOC: 026887371
* BNF: 11904585d
* ULAN: 500354247
* NLA: 36067408
* BIBSYS: 90186238
* NKC: jx20050209002
* ICCU: RAVV037053
* BNE: XX1148591
 |
**Félix DÍEZ MATEO** (naskiĝis la 29-an de julio 1889 en Villaviudas, mortis en 1981 en Palencia) estis hispana esperantisto, filologo, instruisto, profesoro de universitato. 

Li studis lingvojn en Valladolid kaj poste loĝis en Bilbao, kie li disvolvis plejmulton de sia vivo, interalie kiel profesoro en Universitato de Deusto. Li publikigis hispane diversajn lernolibrojn kaj multajn verkojn tradukitajn el germana, rusa, franca kaj angla lingvoj. Li scipovis ĉ. kvindek lingvojn.

Li estis esperantisto de 1906 kaj membro de la Lingva Komitato de 1921. Li instruis Esperanton en publikaj lernejoj, gvidis ĉiutagan Esperantan fakon en hispana ĵurnalo «El Pueblo Vasco» dum du jaroj, kaj verkis "praktikan metodon" de Esperanto. Li kunlaboris en *Literatura Mondo* kaj aliaj revuoj.

Li estis estrarano kaj poste prezidanto de la "Grupo Esperantista de Bilbao"; membro de la Hispana Esperanto-Instituto kaj honora membro de Hispana Esperanto-Federacio. Li prezidis la organizan komitaton de la 27a Hispana Esperanto-Kongreso okazinta en Bilbao la jaron 1966.

Li estis la patro de la pedagogo kaj politikisto Ricardo Díez-Hochleitner.

Ekzempla tradukaĵo
------------------

* Jacinto Benavente: *La kantisto de l’ mizero.* En: *Literatura Mondo,* decembro 1922, paĝo 63.

Referencoj
----------

1. ↑  Boletín de Hispana Esperanto-Federacio, numero 150
2. ↑  "El esperanto en el País Vasco", verkis: Antonio Marco Botella.

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 11418
* VIAF: 107583203
* SUDOC: 151342490
 |
**Gene BREWER** (naskiĝis en 1937) estas usona biokemiisto kaj verkistoj de libroj por junularo kaj pri scienc-fikcio, el kiuj lin famigis romano K-PAX pri la mistera estaĵo „proto".

Gene Brewer naskiĝis en Muncie, ŝtato Indiana, studis kemion en Universitato DePauw kaj biokemion en Universitato de Viskonsino en Madisono, kie li konatiĝis kun sia edzino Karen. Dum kelkaj jaroj li partoprenis esploradon de DNA, poste li decidis fariĝi verkisto. Nun li vivas alterne en Vermont kaj Novjorko.

En la romano K-PAX li prezentas sin kiel kuraciston de psikiatria instituto en Manhattan. En 1990 oni venigas al li trovitan tridekjaran viron, kies identeco estas nekonata, ĉar li asertas, ke li nomiĝas „proto" kaj devenas el la planedo K-PAX en la konstelacio Liro, de kie li alflugis sur lumradio. Sur la planedo estas ĉiuj estaĵoj egalrajtaj ekde insektoj ĝis mamuloj inkluzive de la homsimilaj, neniu mortigas nek opresas aliajn estaĵojn, ne ekzistas ŝtatoj, registaroj, polico, mono, profesioj, fabrikoj, lernejoj - ĉiuj helpas unu la alian, ĉiu faras, kio estas fakte bezonata, alie ĉiuj okupiĝas per siaj hobioj kaj interesoj. La proto asertas, ke lia civilizacio havas aĝon de milardo da jaroj kaj li mem iom pli ol tricent. Lia konduto estas tia, ke ĉiuj bestoj kaj pacientoj en la instituto tuj sentas konfidon al li, li scias amike paroli ne nur kun hundoj kaj katoj, sed ankaŭ kun psikopatoj, aŭtistoj kaj aliaj psike malsanaj pacientoj, rilate al kiuj la profesiaj kuracistoj estas senkonsilaj. Liaj scioj pri astronomio mirigas la astronomojn, kiujn la kuracisto Brewer ekkontaktis. Tiu estas kompreneble certa, ke la paciento travivis en la pasintecon iun tragedian traŭmaton, kiu kaŭzis, ke en lia cerbo aperis nova persono el elrevita paradizo, dum la origina egoo kaŝiĝas ie en la angulo de lia animo. La romano estas rakontata kvazaŭ travivaĵoj de la efektiva doktoro Gene Brewer, estas tie mencioj pri lia edzino Karen, pri la gefiloj kaj en la dua volumo eĉ aludoj pri la filmo kun Kevin Spacey kaj Jeff Bridges, kiu dume estis filmita. La leganto do estas tenata en iluzio, ke li legas rememorojn de la efektiva psikiatro rakontanta efektivan kazon.

Verkoj
------

* **K-PAX** (1995)
* **On a Beam of Light** (Sur la lumradio - dua volumo, 2001)
* **Creating K-PAX** (Pri verkado de K-PAX)
* **K-PAX Redux**
* **Ben and I**
* **Murder on Spruce Island**
* **Wrongful Death**
* **Watson‘ God**
* **The American Way**
* **3 Early Novels**

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retejo de la verkisto
**Abu ʿAbdallah Muḥammad ibn Jūsuf ibn Hūd al-Ĝuḏāmī**, 
arabe أبو عبد الله محمد بن يوسف بن هود الجذامي, plej konata kiel **Ibn Hūd**,
ابن هود 
(naskiĝis en Zaragozo, fine de la 12-a jarcento, mortis en Almerio, 1238), estis reĝo en Al-Andalus kun la nomo *al-Mutaŭakkil ʿalā Allāh*
(arabe المتوكل على الله, "kiu fidas en Dio"), kiu konkeris preskaŭ la tuton de la teritorioj de Al-Andalus de 1228 ĝis 1237.

Ibn Hud estis posteulo de grava familio nobela, nome la hudioj de la Tajfo de Zaragozo.

Politiko
--------

En la Batalo de Las Navas de Tolosa en 1212, la trupoj de la almohadoj estis venkitaj de la kristanoj, kaj la povo islama en Iberio ekdekliviĝis definitive kaj la Reconquista prenis novan elanon kiu okazigis dum la venontaj kvardek jaroj gravan avancon de la kristanaj regnoj, kiuj konkeris preskaŭ ĉiujn teritoriojn sudajn kiuj estis sub islama povo.

Tamen en tiuj jaroj malfacilaj por islamanoj estro apartenanta al la dinastio hudita nome Ibn Hud sukcesis akiri plej parton de Al-Andalus, kun la escepto de Valencio, kiu restis en manoj de Mardanis; dum Muhammad ibn Nasr sukcesis esti agnoskata kiel sultano de la provinco de Arjona kaj poste de tiuj de Guadix kaj Baza.

La insurekcio kontraŭ-almohada de Ibn Hud startis en Murcio en la jaro 1228; precize en la valo de Ricote, enpoviĝante en la urboj de Murcio, Kordovo, Sevilo, Malago, Almerio inter aliaj. Spite la komencan sukceson, Ibn Hud devis ankaŭ kontraŭstari la premon rekonkeranta de la kristanoj, kaj tiele Ferdinando la 3-a (Kastilio) ekde Toledo eliris kun sia armeo al Úbeda, urbo kiu pro malbona rilato inter Ibn Hud kaj Muhammad ibn Nasr al-Ahmar ne ricevis helpon. La kristanoj sieĝis tiun urbon la 6-a de januaro de 1233 kaj kiam ties defendantoj konvinkiĝis ke ili havis ŝancojn ricevi nek liveraĵojn nek helpon kapitulacis somere tiujare.

Referencoj
----------

1. ↑  Historia de España, Ramón Menéndez Pidal, Tomo XIII, Castilla y León (1217-1349), Madrid, Espasa-Calpe, 1990, paĝo 49. ISBN 84-239-4800-5

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 397654
 |
Tombo de la ĉefepiskopoj Rieder kaj Waitz
**Ignatius RIEDER** (naskiĝis la 1-an de februaro 1858 en Großarl, mortis la 8-an de oktobro 1934 en Salzburg) estis romkatolika pastro kaj ĉefepiskopo de Salcburgo en la tempo inter la du mondmilitoj (1918-34).

Vivo kaj agado
--------------

Estante filo de ĉarpentisto kaj havante kvar fratojn li ricevis la trejniĝon ĉe Kollegium Borromaeum Salzburg. Poste li studis teologion en Salcburgo antaŭ la ordiniĝo la 17-an de julio 1881. Li ekdeĵoris kiel kapelano en Rauris, antaŭ ol fariĝi instruisto pri religio ĉe Borromaeum kaj animzorganto ĉe la salcburga porpastra seminario (en 1887). En 1892 li doktoriĝis kaj iĝis en 1895 profesoro pri eklezia historio havante docentrajton pri kursoj de kanona juro. La 2-an de januaro 1911 li fariĝis helpepiskopo kaj titulara episkopo de Sura (Sirio). La konsekriĝon li ricevis de ĉefepiskopo Johannes Baptist Katschthaler la 14-an de marto 1911. La 12-an de aŭgusto 1918 li estis nomumita ĉefepiskopo de Salcburgo postsekvante Balthasar Kaltner, kaj enpostenigita la 15-an de decembro.

Dum ekonomie malfacilaj postmilitaj tempoj liaj zorgoj estis ĉefe pri la bonstato de infanoj (ekz. ene de la porinfana agado *Kinder aufs Land/infanojn kamparen*). Rieder ankaŭ subtenis *Caritas* kaj helpis senedzulinojn eĉ per propra mono. Rieder estis konsiderata konservativulo kiu daŭre tenis bonajn kontaktojn al la imperiestra familio eĉ post 1918. En 1923 li venigis la *Misiistojn de la altvalora sango* kaj la *Fratojn de la mizerikordo* kiuj ekprizorgis la Kajetanan preĝejon kaj la malsanulejon. En 1926 li venigis en la diocezon krome la Pallottianinojn. Lia plej granda revo estis la remalfermo de (katolika) universitato kio realiĝis nur multe poste.

Rieder tre suferis pri la kreskanta nombro da laboristoj kiuj forlasis la sinon eklezian en periodo kiam la kvereloj inter la diversaj politikaj klasoj pli kaj pli akriĝis en Aŭstrio. Max Reinhardt, kunfondinto de la Festivaloj de Salcburgo nomis la muzik- kaj teatroemegan episkopon *anĝelsimila episkopa moŝto*.

Literaturo
----------

* Biografio ĉe ÖBL
* Christian Greinz: *Die fürsterzbischöfliche Kurie und das Stadtdekanat zu Salzburg.* Verlag des fürsterzbischöflichen Konsistoriums, Salzburg 1929.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ignatius Rieder en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Rieder ene de la katolika hierarkio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 663148
* GND: 119519186
* VIAF: 69741000
* ISNI: 0000 0000 1268 4033
 |
**Sedativo** (aŭ trankviligaĵo, kvietigaĵo) estas substanco, kiu kvietigas doloron aŭ moderigas tro aktivan organon.

Ili estas CNS-depresantoj kaj interagas kun cerba aktiveco, kaŭzante ties malakceliĝon. Diversaj specoj de sedativoj povas esti distingitaj, sed plimulto de ili influas la neŭro-transmisilan gama-aminobuteratan acidon (GABA). Malgraŭ la fakto, ke ĉiu sedativo agas laŭ sia maniero, la plej multaj produktas malstreĉajn efikojn pliigante GABA-aktivecon.

Ĉi tiu grupo rilatas al hipnotiko. La esprimo sedativo priskribas medikamentojn, kiuj servas por trankviligi aŭ malpezigi angoron, dum la esprimo hipnota priskribas medikamentojn, kies ĉefa celo estas iniciati, daŭrigi aŭ plilongigi dormon. Ĉar tiuj du funkcioj ofte koincidas, kaj ĉar medikamentoj en tiu klaso ĝenerale produktas doz-dependajn efikojn (variante de kontraŭ-anksieco ĝis perdo de konscio) ili ofte estas referitaj kolektive kiel sedativo-hipnotaj medikamentoj.

Sedativoj povas esti uzataj por produkti tro-trankviligan efikon (alkoholo estas la plej ofta sedativa drogo). En kazo de superdozo aŭ se kombinita kun alia sedativo, multaj el ĉi tiuj drogoj povas kaŭzi profundan senkonsciecon kaj eĉ morton.

Sedativa akvo estas la kamfora amonia akvo.
**Angelus Silesius** [ANGELUS SILEZIUS], realnome: **Johann aŭ Johannes SCHEFFLER** (naskiĝis la 1624, mortis la 9-an de julio, 1677) estis germana poeto de la Baroko.

*Des Angelus Silesius Cherubinischer Wandersmann* (1905)
Angelus Silesius (pseŭdonimo signifikanta *Mesaĝisto Silezia*) naskiĝis fine de la jaro 1624 en Breslaŭo. Lia preciza naskiĝdato ne estas konata, sed la dato de lia bapto estis la 25-an de decembro 1624.

La filo de protestantisma familio studis en Strasburgo, Lejdeno kaj Padovo, en ĉi-lasta li en la jaro 1648 doktoriĝis pri medicino kaj filozofio. Unu jaron poste li eklaboris kiel kuracisto por la duko Silvius Nimrod von Württemberg.

En 1652 li revenis al Breslau. Unu jaron poste li pro kvereloj konvertiĝis al la katolikismo; siajn motivojn li priskribis en la verko *Gründtliche Ursachen und Motiven, warumb Er von dem Luthertumb abgetreten, und sich zu der Catholischen Kirchen bekennet hat*. En la jaro 1654 li fariĝis kuracisto de la aŭstra imperiestro Ferdinando la 2-a.

Kun granda pasio Angelus Silesius batalis kontraŭ la sekvoj de la reformacio, Krom pamfletojn kontraŭ la protestanoj li verkis religiajn poemojn, kantojn kaj epigramojn. En la jaro 1661 li fariĝis katolika pastro en Neiße (nuntempe: Nysa en Pollando). La postenon de kortega marŝalo, akiritan en 1664, li du jarojn poste jam forlasis. La lastajn dek jarojn de sia vivo li pasigis retirite. Li mortis en Breslau.

En Esperanto aperis
-------------------

*Aforismoj el la „Keruba migrulo"* ; *Psiko postulas imitadon de Kristo*. - En: Germana antologio. - Gerlingen : Bleicher, 1985. - p. 296-298

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Angelus Silesius en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 19221
* GND: 118503111
* LCCN: n50021975
* VIAF: 71385898 36897281, 71385898
* ISNI: 0000 0001 2138 5809
* LIBRIS: 252162
* SUDOC: 026670453
* BNF: 118875085
* MBA: 133115ea-c78d-4701-bb21-d709787c2ab0
* NLA: 35748967
* NDL: 00462365
* BIBSYS: 90255596
* NKC: jn19981000118
* BNE: XX4578854
 |
La **imperiestro Ĝjanven** (ĉine 建文帝, pinjine: *Jiànwén-dì*; 5-a de decembro 1377 - 13-a de julio 1402) estis la dua imperiestro de la dinastio Ming en Ĉinio. Lia persona nomo estis **Ĝu** **Junven** (ĉine 朱允炆, p *Zhū Yǔnwén*), kaj oni ankaŭ donis al li templan nomon **Ming Hŭejzong** (ĉine 明惠宗, p Míng Huìzǒng). La politika nomo *Ĝjanven* signifis "establi civilizitecon" kaj reprezentis fortan ŝanĝon laŭtone el la politika nomo de lia avo Hongvu (Hongwu, *"granda militeco"*). Lia regado ne daŭris longe: klopodo restarigi liajn povegajn onklojn kondukis al la Ĝjingnana ribelo kaj uzurpado fare de la imperiestro Jongle. Kvankam la nova imperiestro prezentis bruligitan korpon kiel tiu de Ĝu Junven, cirkulis onidiroj dum jardekoj ke la juna imperiestro estis eskapinta el sia bruliĝinta palaco en monaĥa robo. Tiu onidire kondukis al kredo ke tio kondukis al la maresplorado de Ĝeng He tra la Hinda Oceano. Kelkaj historiistoj kredas ke la imperiestro Ĝjanven fakte fuĝis el Nankino kaj la Ming-aj oficialaj historitekstoj estis ŝanĝitaj fare de oficialuloj en la dinastio Ĉjing por feliĉigi sian imperiestron.

Notoj
-----

1. ↑  Dardess, John. *Ming China, 1368-1644: A Concise History of a Resilient Empire*. Rowman & Littlefield, 2011. ISBN 1442204915, 9781442204911. Alirita la 14an de Oktobro 2012.
2. ↑   Ming Emperor overseas?. *Chinatownology*.
3. ↑   *明朝那些事儿*.

* Kategorio Imperiestro Ĝjianveno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 524723
* GND: 120893894
* LCCN: no2004021709
* VIAF: 8229246
* ISNI: 0000 0000 4796 2718
 |
**Kartelo** estas interkonsento de produktistoj, vendistoj por forigi la liberan konkuradon kaj influi la prezojn, merkaton favore al siaj interesoj. Ili tiel provas formi komunan monopolon pri produktado aŭ vendo de varo aŭ varogrupo.

La reguligo de naciaj kaj internaciaj karteloj varias, oni plej ofte punas la naciajn kartelojn. Plej konata internacia kartelo nuntempe estas la OPEC, kiu celas influi naftoprezojn per produktad-ŝanĝiĝo, sed ĝi fakte ne reprezentas decidan monopolon kaj la unuopaj landoj ofte neglektas la kartelajn decidojn, tiel la prezoinfluigo ne ĉiam sukcesas.

Ĉar la kartelaj interkonsentoj okazas inter gvidantaj personoj de la entreprenoj, tiel tio estas malfacile pruvebla.

En Hungario oni punis pro kartela interkonsento ekz. pro:

* interkonsento de 4-6 entreprenoj pri vojkonstruado, divido de la laboro antaŭ publikaj akiraj konkursanoncoj.
* interkonsento de la 3 poŝtelefonaj kompanioj pri prezoj

Aliaj signifoj
--------------

**Kartelo** ankaŭ estas

1. interkonsento de metiaj, sindikataj aŭ politikaj grupoj por komuna agado dum pli-malpli longa tempo,
2. skriba duel-invito.

Karteloj
--------

* Phoebus-kartelo

* Kategorio Kartelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 136554
* GND: 4029785-8
* LCCN: sh85020496
* BNF: 122545632
* NDL: 00565074
* NKC: ph134661
 |
**Andreas Heinrich August HATHAM** (naskiĝinta en la 22-a de junio 1798 en Arnstadt, mortinta samloke la 12-an de decembro 1866) estis germana pedagogo kaj regionhistoriisto.

Vivo
----

Post la lernejo (1820) Hatham studis teologion kaj pedagogikon en Jena deĵoronte kiel privata instruisto kaj edukisto i.a. en Bavario. En 1831 li revenis al la naskiĝurbo kie li fondis privatan klerigejon (verŝajne en sia loĝejo en Erfurter-strato nr 22 - kie estis la libropresejo Otto Böttner). Malgraŭ granda nombro da aliĝintoj tiu ĉi institucio nur mallonge funkciis kaj fermitis jam en 1836. La saman jaron fonditis de Hatham kune kun Ernst John la pormetiista societo *Gewerbeverein*. Tiam li ekestis gvidanto de edifaj preĝadoj en la Hospitalo Sanktaj Georgo kaj Jakobo kaj en la prizono. Krome li estis ĉefa kantisto ĉe Bach-kirko.

Kiel skriblerniganto kaj kopiisto li perlaboris sian vivon ankaŭ: sed regionhistorie plej gravis lia verkista agado. Li verkis la enhave ege interesan libron: *Arnstadt nach seinen gegenwärtigen Verhältnissen und unter Beifügung vieler gechichtlicher Notizen, sowie einer kurzen, getreuen Schilderung seiner Umgebung dargestellt. Ein Hand- und Adressbuch für Einheimische und Fremde* (1841).

Hatham estis la edzo de Albertine Emilie Charlotte (fraŭlina nomo: Baum) el Angelroda.

Verkoj
------

* *Der Thüringer Wald und dessen nächste Umgebung* (sen jaro: planitis 30 kajeroj, fakte aperis nur 8)
* *Schloß und Dorf Elgersburg am Fuße des Thüringer Waldes, mit seiner Wasserheilanstalt und nächsten Umgebung* (Arnstadt: 1841)
* Die Eremitage bei Arnstadt *(Arnstadt: 1843)*
* *Der Türken-Sklave, Hans Nicol Fürneisen aus Geschwenda im Fürstenthum Schwarzburg-Sondershausen* (Arnstadt: 1845)
* *Treuer Führer zu den Bewohnern Arnstadts* (Arnstadt: 1849)
* *Die Kirche unserer lieben Frauen zu Arnstadt* (Arnstadt: 1863).

Literaturo
----------

* Andrea Kirchschlager, Ulrich Lappe, Peter Unger (eld.): *Chronik von Arnstadt. Zeittafel/Chronik. Festschrift zur 1300-Jahrfeier der Stadt Arnstadt* (=Veröffentlichungen des Historischen Vereins für Schwarzburg, Gleichen und Hohenlohe in Thüringen, 3), eldonejo Kirchschlager, 1-a eldono, Arnstadt 2003, (ISBN 3-934277-07-1), p. 282
**Johann Nikolaus Andreas WISS** (naskiĝinta la 27-an de decembro 1788 en Brotterode, mortinta la 13-an de januaro 1816 en Schmalkalden) estis germana poeto.

Vivo kaj agado
--------------

Andreas estis la plej juna filo de protestantisma pastora familio el Brotterode kiu tiam apartens al la hesia-kasela enklavo Schmalkalden. Ekde 1801 li frekventis Ernestinum en Gotao kaj ekde 1806 la liceon en Schmalkalden. Ekde 1807 li studis en Rinteln teologion kaj kontinuigis (post ties malfermo) la studojn ĉe la universitato de Marburg. Ekde 1811 li laboris ĉe Kastelo Wilhelmshöhe apud Kaselo (la tiama rezidejo de Jérôme Bonaparte). Inter 1812 kaj 1814 li krome estis helppredikisto en Kaselo. Pro grava malsano li mortis en la aĝo de nur 27 jaroj.

Liaj dumvivtempe malpresitaj poemoj aperis jam en la mortojaro eldonate fare de la frato Christoph Wiß. Familio, naturo, religio kaj amo estas la temoj de lirikaĵoj liaj kiuj ŝvebas en sinteno romantika-religia.

Literaturo
----------

* Andreas Wiß: *Gedichte*. Eldonis Robert Eberhardt. Wolff Verlag, Schmalkalden 2008, ISBN 978-3-941461-01-7, p. 200.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 731506
* GND: 137044038
* VIAF: 81289044
 |
Memortabulo proksime al la batalejo
**Batalo de Cable Strato** (angle : **Battle of Cable Street)** okazis la 4-an de oktobro 1936, kiam loĝantoj de la East End de Londono malhelpis, fakte blokis, paradon de Brita Unio de Faŝistoj, gvidata de Oswald Mosley, subtenata de la metropolita Polico de Londono. 

Mosley kaj lia bando de nigraĉemizuloj deziris marŝi tra la homplenaj judaj kvartaloj de orienta Londono (precipe la kvartalo Stephanie) por trudi terorismon. Ili ricevis permeson de la polico kaj eĉ eskorton. Fronte al ĉirkaŭ 3 000 marŝistoj subtenataj de 2 000 policanoj, organizitaj grupoj de kontraŭfaŝismaj fortoj barikadis sin malantaŭ barikadoj, inkluzive judojn (kiuj malobeis la ordonojn de la estroj de la komunumo, kiuj postulis, ke la judoj restu fermitaj en siaj hejmoj), membroj de la Brita Komunista Partio, socialistoj de la sendependa laborista partio, anarkiistoj kaj irlandanaj-katolikoj. 

La kontraŭfaŝismaj manifestaciantoj, loĝantoj de la regiono, nombris ĉirkaŭ 100 000 homojn. Ilia devizo estis "They shall not pass!" (Ili ne preterpasos), La traduko de la frazo en la hispana "*no pasarán*", la slogano de la respublikanoj en la Hispana Enlanda Milito ). En la perfortaj tumultoj kaŭzitaj de la kolizio, la homoj ĉe la barikadoj atakis la marŝantojn kaj la policanojn, kiuj protektis ilin per bastonoj, per ĵetado de ŝtonojn, meblojn kaj rubojn, kiujn ili pretigis deantaŭe. Grupo de judaj manifestaciantoj eĉ verŝis barelojn da rulglobetoj, kio kaŭzis la falon de la policaj ĉevaloj kaj vundon mem de la policistoj. 

Fine de la tago, ĉirkaŭ 175 homoj vundiĝis, inkluzive virinojn kaj infanojn, kaj ĉirkaŭ 150 kontraŭfaŝismaj manifestaciantoj estis arestitaj de polico. La faŝisma parado ĉesis kaj la faŝistoj disvastiĝis ĉie. Post la batalo, nova leĝo, nomata "Public Order Act (1936)" (Publika Ordo-Leĝo) estis promulgita, kiu malpermesis la portadon de politikaj uniformoj publike kaj kontribuis al la dissolvo de la movado de Mosley.

Eksteraj ligiloj
----------------

 **Batalo de Cable Strato** en Vikimedia Komunejo
**Georg EDER** (naskiĝis en la 6-an de marto 1928 en Mattsee, mortis samloke la 19-an de septembro 2015) estis salcburga ĉefepiskopo.

Vivo
----

La filo de kamparano frekventis ekde 1946 la gimnazion Kollegium Borromaeum Salzburg kie li trapasis la abiturientan ekzamenon. Poste li eniris la porpastran seminarion en Salcburgo. Li ordinitis sacerdoto en la 15.7.1956 fare de Andreas Rohracher en la Katedralo de Salcburgo kaj nomumitis episkopa sekretario post animzorgada tempeto en Zell am See. La sekvantajn jarojn Eder daŭrigis la teologiajn studojn kaj doktoriĝis en 1964 sub Josef Dillersberger pro disertacio bibliscienca pri la agado de la Sankta Spirito en la Johano-evangelio (ĉapitro 14).

En 1965 Eder iĝis paroĥestro en Lofer kaj estis paralele pormesknabina animzorganto de la diocezo. De 1968-70 li estis generalsekretario por la problemoj de la tirolanoj ene de la diocezo. En 1970 Eder iĝis paroĥestro en Altenmarkt im Pongau, en 1981 krome dekanejestro.

En la 21.12.1988 la katedralkapitulanoj elektis lin ĉefepiskopo de Salcburgo, 88-a posteulo de Sankta Ruperto kaj 77-a ĉefepiskopo. Nomumo papa estis en la 17.1.1989.

Agadoj dum episkopeco
---------------------

Por subteni la interparoladnivelon de la lokaj eklezianoj kaj apogi la unuecon de la fideluloj Eder kunvokis la t.n. *Diocezan forumon* kiu kunsidis en 1994-96. Liaj taksoj pri ĝi estis pozitivaj sed tamen ne blinde entuziasmaj. Fokuson li metis je la plimultigo de kandidatoj por pastreco kaj je la pliŝato de geedzeco kaj familia vivo. Pro konservemaj vidpunktoj koncerne moralon kaj ekumenismon li ofte kritikitis. La Sacerdotan Fration Sankta Petro li bonvenigis en Salcburgo kaj metis la Sebastiano-kirkon je dispono de la ŝatantoj de la Trenta meso.

En la 23.11.2002 papo Johano Paŭlo la 2-a akceptis la intencon de Eder demisii pro maljuneco.

Honoroj
-------

* 1997: Großes Goldenes Ehrenzeichen mit dem Stern für Verdienste um die Republik Österreich
* Großkreuz des Ehrenzeichens des Landes Salzburg
* 2003: Ring der Stadt Salzburg

Notoj
-----

1. ↑  Mortanonco

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Georg Eder en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj pri Georg Eder en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Artikolo okaze de la demisio, kun fotoj Arkivigite je 2005-11-11 per la retarkivo Wayback Machine
* Eder ene de la katolika hierarkio
* Artikolo de Eder pri la gimnazio Borromaeum Arkivigite je 2015-04-02 per la retarkivo Wayback Machine

  


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Vi povas plibonigi la jenon:
* Aldonu mankanta(j)n fontindiko(j)n al la artikolo.
* La artikolo ne enhavas referencojn aŭ tro malmultajn.

Se vi korektis unu el la menciitaj mankoj, bonvolu forigi la koncernan parametron de la ŝablono {{Pluraj problemoj}}. Detaloj estas en la dokumentado. |
Henry Benedict Stuart, la "kardinalo-duko de York".
**Henry Benedict STUART** (n. la 11-an de marto 1725 - m. la 13-an de julio 1807) estis la kvara kaj lasta jakobita heredanto, kiu publike postulis la tronojn de Anglio, Skotlando kaj Irlando. Male de sia patro James Francis Edward Stuart (kun edzino Maria Klementina Sobieska) kaj de sia frato Charles Edward Stuart, Henry neniam vere klopodis por akiri la tronon. En januaro 1766, la papo oficiale agnoskis la domon de Hanovro kiel la legitima, laŭleĝa dinastio en Britio.

Li pasis la plej grandan parton de sia vivo en la papa ŝtato, kiel kardinalo. Li fakte estis (kaj restas) unu el la plej vivdaŭraj kardinaloj de la historio de romkatolikismo.

Li junaĝe estis nomumita duko de Jorko fare de sia patro, kaj li restis plejkonata per tiu nobela titolo. Post la morto de sia frato en 1788, Henry estis ekrigardita de la jakobita movado kaj de siaj kunuloj kiel "Henriko la 9-a", reĝo de Anglio, Skotlando, Francio kaj Irlando. Henry tamen pluprezentis sin kiel la kardinalo-duko de York.

Spite al sia postulo koncerne la tronon, Henry estis fakte pacema homo, atentema pri siaj devoj, onidire altestimata kaj grandanima gastiganto en Romo por multaj anglaj aŭ skotaj vizitantoj.

* Kategorio Henry Benedict Stuart en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 228454
* GND: 118799258
* LCCN: nr00036155
* VIAF: 76544198
* ISNI: 0000 0000 7728 919X
* SUDOC: 127679138
* BNF: 144950621
* NLA: 61542448
* NKC: jx20100311002
* ICCU: BA1V013346
* BNE: XX5446919
 |
Andreo de Bogolubovo. Poŝtkarto fare de I. Bilibin
**Andreo de Bogolubovo** (ruse *Андрей Юрьевич Боголюбский*) aŭ **Andreo la 1ª** (n. ĉ. 1111, m. la 28-an de junio 1174 en Bogolubovo ruse *Боголюбово*, apud Vladimiro, en Rusio) estis ĉefprinco de Rostov–Suzdal (1157) kaj de Vladimir (1169). Li gravigis la nordrusiajn teritoriojn, evoluigis la administradon, regadon en la arbara regiono.

Li akompanis sian patron Georgon la Longbrakan en lia militiro por konkero de Kievo, tamen post la venko li ne volis resti en ĉefurbo de la Kieva Regno, sed revenis en Vladimiron, urbo de la Rostova–Suzdala princujo. Post kiam lia patro mortis en 1157, la urboj Rostovo kaj Suzdalo elektis Andreon sia princo, kaj li poste transmovis sian kortegon en Vladimiron. Li instigis enmigradon en la princujon, fortikigis kaj teritorie grandigis Vladimiron, konstruigis preĝejojn.

Post kiam li kaj liaj aliancanoj sturmis kaj prirabis Kievon en la jaro 1169ª, Andreo iĝis la ĉefprinco de la Kieva Regno. Li tamen ne restis en Kievo, kiu ĝis tiam estis ĉiama kaj nepra rezidejo de la regnestroj; unue en la regna historio li disigis la nociojn «regnestra trono» kaj «la Kieva trono». Anstataŭe Andreo faris Vladimiron ĉefurbo de la Regno, dum Kievo iĝis ordinara princuja ĉefurbo, kie li surtronigis sian parencon. Li postulis poste, ke ankaŭ Novgorodo akceptu de li proponitan princon.

Dum sia regado, Andreo postulis obeemon de la princoj kaj provis malgrandigi potencon de la bojaroj. Sekve liaj korteganoj komplotis kontraŭ li kaj murdis lin.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Sergio Pokrovskij: Moskvo jubileas. «Monato», 1997, n–ro 9, p. 22a.

* Kategorio Andreo de Bogolubovo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 164917
* GND: 119523213
* LCCN: nr95012161
* VIAF: 10658030
* ISNI: 0000 0001 2020 8448
* LIBRIS: 384560
* SUDOC: 098417754
* NKC: js2011633947
 |
Anne de Montmorency
**Anne, unua Duko de Montmorency** [monmoransi] (naskiĝis en Chantilly, Francio, la 15-an de marto 1492; mortis en Parizo, la 12-an de novembro 1567), estis franca militisto, marŝalo kaj konestablo de Francio.

Li partoprenis kelkajn batalojn, inter aliaj, tiujn de Ravenna (1512), Marignano (1515) kaj Mézières (1521). Pro ĉi lasta, li gajnis la titolon de *maréchal de France* (marŝalo de Francio).

Li estis kaptita ĉe Pavia, Italio (1525), kaj estis elaĉetita. En 1526 li estis intertraktanto pri la traktato de Madrido, kiu ĉesigis la unuan militon inter Francisko la 1-a de Francio kaj Imperiestro Karlo la 5-a de la Sankta Romia imperio.

Pro sia defendo de Provence kontraŭ Karlo la 5-a, li gajnis, en 1538, la rangon de konestablo, la plej alta milita rango en tiutempa Francio, dua nure post la reĝo mem. Sed, en 1541, batalante kontraŭ la dinastio Guise [giz], li falis en malfavoron, kiu daŭris ĝis la entronigo de Henriko la 2-a en 1547.

En 1548 li severe subpremis la sud-okcidentajn ribelojn, precipe ĉe Bordeaux, kaj li intertraktis kapitulacon de Boulogne, la 24-an de marto 1550. Provante malsieĝi Saint-Quentin li estis venkita kaj kaptita la 10-an de aŭgusto 1557, kaj li ne estis liberigita ĝis la pactraktato de Cateau-Cambrésis kun Hispanio en 1559.

Dum lia kaptiteco, liaj rivaloj, la familio Guise, anstataŭis lin ĉe la reĝa kortego de la nova reĝo, Francisko la 2-a. Tamen, post la entronigo de Karlo la 9-a, li regajnis siajn postenojn kaj unuiĝante kun siaj antaŭaj malamikoj, la familio Guise, grave partoprenis la militon kontraŭ la Hugenotoj de 1562. Denove li estis kaptita, ĉe la batalo de Dreux, kvankam liaj trupoj estis venkintoj, kaj li estis liberigita la 19-an de marto 1563 post la traktato de Amboise.

En 1567 li triumfis denove, ĉe la batalo de Saint-Denis apud Parizo, sed mortis 2 tagoj poste, pro vundoj akiritaj tie.

Vidu ankaŭ
----------

* Historio de Francio
* Francaj militoj pri religio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Anne de Montmorency en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Anne de Montmorency en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* angle Biografio en la *Catholic Encyclopaedia* (Katolika Enciklopedio)
* dane Dana pri-historia retejo Arkivigite je 2012-03-01 per la retarkivo Wayback Machine (futura-dtp)
* france Franclingva PDF dosiero Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 22872
* GND: 11899686X
* LCCN: n89629018
* VIAF: 3271276
* ISNI: 0000 0001 2118 2438
* SUDOC: 029566932
* BNF: 121165804
* ULAN: 500322786
 |
**Georg Maximilian STERZINSKY** (naskiĝis la 9-an de februaro 1936 en Warlack, Orienta Prusio, hodiaŭ Worławki (Świątki) en Pollando, mortis la 30-an de junio 2011 en Berlino) estis romkatolika episkopo, poste ĉefepiskopo, de Berlino kaj germana kardinalo.

Biografio
---------

#### Pastro

Post la finstudo de filozofio kaj teologio ĉe la altlernejo porpastra de Erfurto li ricevis la ordinadon je sacerdoteco la 29-an de junio 1960 en la Katedralo de Erfurto.

Post diversaj paroĥaj funkcioj li nomumitis ĝenerala vikario en 1981 kun la aparta tasko helpi kaj prizorgi la diakonojn kaj diakoneckandidatojn, la katekistojn kaj la monaĥinojn.

#### Episkopo

Nomumite episkopo de Berlino la 28-am de majo 1989, li estis konsekrita la 9-an de septembro. Nur mallonge post lia enoficigo okazis la falo de la Berlina murego. La 27-an de junio 1994 li iĝis ĉefepiskopo post la eklezia revalorigo de Berlino en la kuro de eklezidistrikaj novordigoj; li retiriĝis la 24-an de februaro 2011 en la aĝo de 75 jaroj.

#### Kardinalo

Papo Johano Paŭlo la 2-a eknomis lin kardinalo la 28-an de junio 1991 kaj donis al li la titolon de kardinalpastro de la komunumo San Giuseppe all’Aurelio en Romo.

Ene de la Roma kurio li estis membro de la Kongregacio por la katolika edukado kaj de la Pontifika konsilio pri la animzorgado de migrantoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Georg Maximilian Sterzinsky en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Listo de la verkoj de kaj pri Sterzinsky.
* Nekrologo en la taggazeto *Der Tagesspiegel* de la 30-a de junio 2011.
* Pri Sterzinsky sur retpaĝaro pri la romkatolika hierarkio.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 464271
* GND: 122915291
* LCCN: n97019285
* VIAF: 3366610
* ISNI: 0000 0000 3464 6724
 |
**Fernando de Herrera** [erEra] (Sevilo, 1534 - 1597) estis hispana verkisto de la Hispana ora epoko, konata ĉefe pro sia poezia verkaro. Li ricevis la kromnomon de «el Divino» (la dia).

Fernando de HerreraLia poezio devenas el la heredo petrarkisma, en kiu li klopodas enmeti novaĵojn, kaj li mem planas sian produkton kiel profundigo rilate al Garcilaso de la Vega. Tiusence, Herrera estas aŭtoro de *Anotaciones a la poesía de Garcilaso* (notoj al la poezio de G. 1580), kie, li inter alia, reliefigas la karakteron de *imitanto* de la klasikuloj al latinida lingvo ĉe Garcilaso kaj historiigas la diversajn poeziajn ĝenrojn uzitajn de tiu.

Lia literatura verkaro estas relative varia, konsiderinte, krome, la perditajn verkojn. Inter laij konservitaj verkoj elstaras kelkaj en prozo, kiaj la *Relación de la guerra de Chipre y suceso de la batalla naval de Lepanto* (pri kipra milito kaj batalo de Lepanto) kaj *Elogio de la vida y muerte de Tomás Moro*, pri politika pensaro.

Inter tiuj nekonservitaj estis variaj poemoj de epika kaj mitologia karakteroj kiaj *La gigantomaquia*, pri titanoj; *El rapto de Proserpina* kaj *Gestas españolas de valerosos*.

* Kategorio Fernando de Herrera en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 440657
* GND: 118774212
* LCCN: n83015510
* VIAF: 73872694
* ISNI: 0000 0001 0915 2703
* SUDOC: 028779428
* BNF: 12054503v
* BIBSYS: 90757652
* NKC: jn20000602911
* ICCU: RAVV078262
* BNE: XX1000338
 |