recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Teletekso. |

Siemens T100: tipa kesta telekso en fermebla tablo. Dekstre estas diska aliĝilo. Ĉe la telekso estas trubenda sendilo-ricevilo
**Telekso** aŭ **teletajpilo** estas telegrafo, per kiu oni kapablas skribi tekstojn sur folioj en fora stacio.

Teleksoj similis al la skribmaŝinoj. Anstataŭ rubandoskribon oni uzis folioskriban teknikon. Komence la maŝinoj estis ŝtalkestaj, poste lignokestaj, fine plastokestaj. La teleksoj ligiĝis al telegrafcentraloj kaj formis tutmondan reton (tamen ne tiel grandan), kiel la telefono. Aliĝila aparato aldoniĝis al la telekso. Pere de tio oni vokis la centralon, se tio estis aŭtomata, per disko oni elektis la stacion. Krome oni uzis ankaŭ la trubendan sistemon. Fojfoje oni metis ĉiujn telegrafaĵojn en fermeblan tablon.

Fine de la 20-a jarcento la personaj komputiloj disvastiĝis. El tio profitis ankaŭ la teleksoj, kiuj ricevis elektronikaĵon. Tiu povis konservi la redaktitan, antaŭe skribitan tekston (por kio antaŭe servis trubendo). 

Post disvastiĝo de la telefonaj telekopiiloj la uzo de teleksoj forvelkis.

De telekso al teletekso
-----------------------

* Elektromekanika telekso SAGEM
* Elektronika telekso SAGEM SPE
* Pli moderna telekso de Siemens
* Teleteks-terminalo SAGEM TCX2000

Vidu ankaŭ
----------

* Telekso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Telekso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Baudot-kodo
* Baŭdo
* Radioteletajpo
* Telegraflineo
* Teletekso
* Telegrafa papero
Ekspansianta Tero
La **terekspansio**, aŭ **tera ekspansio** estas teorio, kiu provas kialigi la movon kaj la situon de la kontinentoj sur la surfaco de Tero per hipotezo de grandiĝo de la tera radiuso de po 1 ĝis 100 milimetroj ĉiu jaro.

Tiu teorio, tre polemikita, estas nun forlasita, al profito de tiu de la kontinenta drivo, sed, nuntempe, estas ĉiam subtenata far de partizanoj de Samuel Warren Carey.

Tia *ekspansio* povus okaziĝi, aŭ kun konstanta maso (kvazaŭa ŝvelo) aŭ kun kreskanta maso, per sorbo de ekstera materio.

Oni ne konfuzu la terekspansion kun la akrecio, kolekto de meteoroidoj kaj aliaj kosmaj polvoj far de planedoj

Historio
--------

En 1889, kaj 1909 Roberto Mantovani hipotezis ke ununura kontinento kovris la praan surfacon de Tero, kiu tiam estis malpli vasta ol nun. Pro vulkana aktiveco, Tero grandiĝis; la terkrusto disŝiriĝis en pluraj fragmentoj kaj akvo plenigis la interspacojn.

Estis la unua fojo, kiam oni elvokis nocion pri prakontinento, kiun Alfred Wegener nomos Pangeon.

Fizikaj kialoj
--------------

En 1888, Ivan Osipovich Jarkovskij provis ekspliki la graviton kiel sorbo de etero far de la korpoj. La maso de la kosmaj objektoj tiam grandiĝus. Sed la ekzisto de etero restis nepruvita.

En 2004, la germana fizikisto Konstantin Meyl proponis ke Tero sorbus la sunajn neŭtrinojn. Ĉi-tiu hipotezo prediktas, ke suneklipsoj estigus tertremojn.

Claude Deviau proponis similan hipotezon: Magnetaj unupolusoj emisitaj el Suno amasiĝus ĉe la teraj polusoj kaj transformiĝus al hidrogeno.

Iuj volas kialigi la grandecon de pratempaj bestoj, kiel la dinosaŭroj per malpli forta tera gravito, pro malpli granda tera maso en tiuj-ĉi tempoj; sed ĝis nun, neniu bone konata fizika proceso klarigas plimasiĝon de Tero.

En 1938, la fizikisto Paul Dirac sugestis, ke la gravita konstanto malkreskas. Tio instigis la germana fizikisto Pascual Jordan aserti, ke la planedoj grandiĝas pro "malstreĉo" de iliaj interoj. Jordan opinis, ke la tera radiuso duobligis dum la lasta cento da milionoj da jaroj.

La rusa geologo Vladimir Larin hipotezis, en 1993, ke la terkerno konsistiĝas el metalaj hidridoj kiu estus pli densa ol la metalo mem. La liberigo de hidrogeno estigas malpligrandeco de la denseco de Tero. Tiu teorio klarigas ankaŭ la ĉeston de akvo sur Tero.

Nuntempe, pli bona kono pri la meĥanismoj de la tektona plato kaj pri fenomenoj de subdukcio senvalidigis la teorion pri terekspansio.

maldekstra

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Terekspansio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* angle Ĉu la Tera ekspando danĝeras ? Arkivigite je 2021-05-05 per la retarkivo Wayback Machine
* france Bertrand Lefait kredas en la tera ekspando[*rompita ligilo*]
* france Filmo (france parolata)
Lablabo estas tipa tunizia plado
La **tunizia kuirarto**, estas miksaĵo de kuirartaj tradicioj de mediteraneaj kaj dezertaj loĝantoj de Tunizio. Ĝia karakteriza scipa gusto venas de multaj civilizoj, kiuj regis la landon nun konata kiel Tunizio: Romianoj, vandaloj, bizancanoj, araboj, hispanoj, turkoj, italoj (sicilianoj), francoj, kaj la indiĝenaj berberoj. Multaj el la kuirstiloj kaj iloj komencis formiĝi kiam la antikvaj triboj estis nomadaj. Nomadaj homoj estis limigitaj en siaj kuiradaj iloj per tiaj porteblaj potoj kaj ujuoj. La tunizia taĵino estas tre malsama de la alĝeria aŭ maroka plado. Ĝi estas speco de torta plado, farita el ovoj, viando kaj legomoj, simila al la itala frittata aŭ eggah.
tipa tunizia manĝaĵo.

La malfermiteco al komerco kaj turismo ankaŭ alportis internaciajn kuirartojn, kiel la ĉina, barata, japana kuirarto aŭ rapida manĝo. Plie, la intensigo de komerca interŝanĝo kun Eŭropo kaj la resto de la mondo, disponigis iujn nekutimajn produktojn disponeblajn, kio permesis al lokaj spertoj eksperimenti kun aliaj kuirartoj.

Kiel ĉiuj landoj en la mediteranea baseno, Tunizio ofertas "sunan kuirarton", bazitan ĉefe sur olivoleon, spicojn, tomatojn, marmanĝaĵojn kaj viandon.

* Kategorio Tunizia kuirarto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Tinto** estas rivero de la baseno atlantika, en orienta Hispanio. Ĝi naskiĝas en la monto-ceno de Onubo kaj enfluas en la Atlantikon, kune kun la rivero Odiel.

Ĝi nomiĝas tiel (*Tinto* en la hispana signifas ruĝa) pro la koloro de sia akvo, kiu trairas terojn kun kupro. Pri la koncentrado de kupro en tiuj teroj, ili suferis grandan minan aktivecon.

La acideco de la akvoj ne permesas grandajn vivulojn. Tamen estas mikroorganismoj, kiu vivas tie. Pro tio NASA elektis ĝin por studi pri ĝia ebla simileco kun Marso.

Lokoj, kiujn pasas la rivero
----------------------------

La rivero trairas nun la provincon Onubo, kaj la ĉefaj lokoj, kiujn ĝi banas, estas jenaj:

* Niebla
* San Juan del Puerto
* Moguer
* Palos de la Frontera
* Onubo

fotoj
-----

* Romia ponto super la rivero, en Niebla, Hispanio. Romia ponto super la rivero, en Niebla, Hispanio.
* Ruĝaj akvoj de la rivero Tinto Ruĝaj akvoj de la rivero Tinto
* Naskiĝo de la rivero Tinto. Naskiĝo de la rivero Tinto.

Vidu ankaŭ
----------

* Rio Tinto (kompanio)

* Kategorio Tinto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Tinto en ReVo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 123418
* VIAF: 215145542720796642030
* BNE: XX462205
 |
**Tongwancheng** aŭ **Tongwan** estas praa ĉefurbo de la hunoj, en la regiono Shaanxi en Ĉinio. Tiu ĉi ruinkomunumo enhavas la solajn konstruaĵojn, kiujn la hunojn postrestis.

La 1600-jara ruin-areo troviĝas en subregiono Jingbian, en nordokcidento de Ĉinio, 500 km de Xi'an (iama Chang'an), iama ĉefurbo de la Ĉina Imperio.

La hunoj, kiuj estis en Azio, formis ĉefurbon en 419 en Tongwancheng. Ili nomis sian reĝlandon *Daksia* kaj ekzistis en la 5-a jarcento.

La urbo Tongwancheng konsistas el tri partoj: palaca, interna, ekstera kvartaloj. En la palaca kvartalo troviĝas la imperiestra palaco, en la interna kvartalo la registaraj oficejoj, loĝejoj de la reĝa familio, ties anoj, parencaro. La popolo vivis en la ekstera kvartalo.

Ĉe la kvar anguloj staris gardoturoj. La muroj dikis 16-30 m kaj konsistis el sablo, tero kaj akvo trafluinta rizkampojn. La riza likvaĵo kungluis la sablon kaj teron tiel estiĝis firma konstruaĵo.

La nordokcidenta urboparto situas pli alte ol la sudorienta.

Oni planas igi ĝin Monda kulturheredaĵo.

angle

* Kategorio Tongwancheng en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Teresa Jadwiga Grodzińska** (naskiĝis la 20-an de decembro 1899 en Jaszowice (distrikto Radom), mortis la 1-an de septembro 1920 en Czortowice (distrikto Hrubieszowski) – pola sanitariistino, kiu distingiĝis per heroa sinteno kaj pereis murdita dum la pola-bolŝevika milito en 1920. Postmorte distingita per la Milita Ordeno *Virtuti Militari*.

Vivo
----

Kiel lernantino de gimnazio en Radom ŝi aktivis en skoltismo, en 1915 eniris al sekreta Organizaĵo de Nacia Junularo. Post fino de la gimnazio en 1918 komencis frekventi ĝardenan lernejon en Varsovio. Post eksplodo de la pola-bolŝevika milito junie 1920 komencis praktikon en la ĉefurba Ujazdowski-Malsanulejo kun tasko servi en la fronto kiel volontulino. La 21-an de julio 1920 estis sendita kiel flegistino kun sanitara kompanio de la Brigado de Volontula Kavalerio n-ro 1 en ĉirkaŭaĵojn de Hrubieszów. Poste estis direktita al 5-a kompanio de 2-a bataliono de la 4-a infanteria regimento de Legioj. De 19-a de aŭgusto 1920 partoprenis en militaj agoj en Hrubieszów-regiono. Dum retiriĝo de la 2-a bataliono el vilaĝo Gródek, oriente de la urbo, ŝi restis kun grave vunditaj soldatoj, ŝi iris inter la lastaj retiriĝantaj soldatoj, interalie trakondukis plurajn el ili tra flamanta ponto sur rivero Huczwa malgraŭ pripafo de 3 malamikaj maŝinpafiloj. La 1-an de septembro 1920 la 4-a regimento estis ĉirkaŭigita de la Unua Ĉeval-Armeo. Teresa Grodzińska ne retiriĝis, volante daŭrigi prizorgon de vunditaj soldatoj kaj en vilaĝo Stepankowice (apud Hrubieszów) dum ilia flegado estis prenita al mallibero. Ŝi estis forkondukita al vilaĝo Czortowice kaj restadanta en garbejo, kie defendis sin per hakilo dum kelkaj horoj kontraŭ bolŝevikoj. 

Kiel informas raporto el la 11-a de septembro 1920 estis *murdita en kruela maniero*. Baldaŭ, post posta okupo de Hrubieszów kun ĉirkaŭaĵoj fare de pola soldataro kaj indiko de ŝia entombigo flanke de loka loĝantaro, laŭ ordono de komandanto de 35-a infanteria regimento ŝia kadavro estis eltombigita kun dokumentado, montranta fortajn vundigojn de la korpo.

Teresa Grodzińska estis entombigita en Chełm, sed poste okazis oficiala funebra ceremonio kun militara omaĝo, 18-an de septembro 1920 en Radom, kiu estis granda patriota manifestacio, kiun partoprenis preskaŭ tuta loĝantaro de la urbo. Ŝi ripozas sur Romkatolika Tombejo en Radom ĉe la str. Bolesław Limanowski.

Bibliografio
------------

* Bogusław Polak, *Kawalerowie Virtuti Militari 1792-1945* (Kavaliroj de Virtuti Militari 1792-1945), volumo II (1914-1921) Parto 2, Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej, Koszalin 1993, p. 63-64, ISBN 83-900510-0-1.
* *Słownik biograficzny kobiet odznaczonych Orderem Wojennym Virtuti Militari* (Biografia vortaro de virinoj distingitaj per Milita Ordeno Virtuti Militari), volumo I, Toruń 2004
* *Lista strat Wojska Polskiego* (Perdo-listo de Pola Soldataro), Wojskowe Biuro Historyczne, 1934

Vidu ankaŭ
----------

* Danuta Siedzikówna


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 673539
* VIAF: 8742158188250220260006
 |
La **tuno da ekvivalento de nafto** ("**ten**", en angla lingvo *tonne of oil equivalent, toe*) estas mezurunuo da energio, ofte uzita en ekonomia kaj industria fakoj. Ĝi ne estas SI-unuo.

Laŭ sia difino,

1 ten = 41,868 GJ = 10 Gcal (=1010cal),
kiu korespondas al la varmo-kvanto liverita de unu tuno da brulita nafto. Ĝi utilas al ekonomiistoj por kompari inter ili iajn malsamojn formojn de energio. La ekvivalentoj estas kalkulataj laŭ la komponaĵoj; ĝi estas averaĝaj valoroj elektitaj per konvencio.

Internacie estas uzita la Mten (miliono da ten), regione estas la kten (milo da ten), kaj al loka nivelo estas nur la ten. La ekvivalentoj de malsamaj energifontoj (petrolo, karbo, gaso, ligno, ktp) estas indikitaj sube. Pri elektro la kalkulomaniero integras la rendimenton de centraloj. Pri nukleaj centraloj, la estimata rendimento estas 33%. La projekto de la eŭropa premata reaktoro (*EPR*) permesus rendimenton de 35%.

Difinoj
-------

La Internacia Agentejo de Energio (IAE/OEKE) difinas la *ten* tiel:

* 1 ten = 41.868 GJ  aŭ 11.63 MWh.

Aliaj organizaĵoj uzas aliajn difinojn, ekzemple:

* 1 ten = 42 GJ;
* 1 ten = 41.85 GJ;
* 1 ten = 7.11 aŭ 7.33 aŭ 7.4 bareloj da ekvivalento de nafto .

Konvertaj faktoroj
------------------

* + Dizeloleo : 1 t = 1,01 ten
	+ Dizeloleo : 1 m3 = 0,98 ten
	+ Petrolo : 1 t = 1,05 ten = 1 tep (tuno da ekvivalento de petrolo)
	+ Petrolo : 1 m3 = 0,86 ten
	+ Biodizeloleo : 1 t = 0,86 ten
	+ Biodizeloleo : 1 m3 = 0,78 ten
	+ Bioetanolo : 1 t = 0,64 ten
	+ Bioetanolo : 1m3 = 0,51 ten
	+ Likva naftogaso (LPG) : 1 t = 1,095 ten
	+ Benzino : 1 t = 1,048 ten
	+ Mazuto : 1 t = 0,952 ten
	+ 1 tek = 0,7 ten (tuno da ekvivalento de karbo, ne plu uzata unuo)
	+ Minkarbo : 1 t = 0,619 ten
	+ Lignito : 1 t = 0,405 ten
	+ Ŝtipoj el ligno : 1 m3 = 0,147 ten
	+ 1 MWh = 0,22 ten  (supoze ke la rendimento estas 39% de la bruligaĵo al la elektro).

Notu ankaŭ ke unu *ten* korespondas proksimume al 1,5 tuno da altkvalita karbo, al 1 m3 da natura gaso, aŭ ankoraŭ 2,2 tunoj de seka ligno.

Referencoj
----------

1. ↑  American Physical Society
2. ↑  IEA Statistiko
3. ↑  Difino pri 41.85 GJ
4. ↑  Biobrulaĵoj en Eŭropa Unio
5. ↑   Monda Konsilio de Energio. Arkivita el la originalo je 2008-05-29. Alirita 2010-11-29.
**Centro Internacia de Esplorado pri Anarkiismo** (france *Centre International de Recherches sur l'Anarchisme* CIRA) estis fondita en la jaro 1957 en Ĝenevo, Svislando. Ekde la jaro 1989 ĝi situas en Laŭzano, (france Lausanne), Svislando, en parto de vilao, kie volontuloj mem konstruis la taŭgajn ejojn por arkivejo. Tiu biblioteko kolektas, konservas kaj metas je dispono librojn, periodaĵojn kaj dokumentojn, kiuj iel rilatas al la historio, movado kaj ideoj de anarkiismo.

La kolektoj
-----------

10 000 libroj en plej diversaj lingvoj, ĉefe en la franca, itala, hispana, germana, angla, kaj Esperanto, ekde 1848 ĝis nun.

4000 periodaĵoj, inter aliaj proks. cent vivantaj kolektoj.

Pluraj centoj da registraĵoj ĉu aŭddokumentoj ĉu viddokumentoj.

Pluraj dekoj da kolektoj de dokumentoj ĉu de preciza persono ĉu de preciza organizo.

Diversaj kolektoj: poŝtkartoj, fotoj, afiŝoj.

Ciferigado survojas. Jam pli ol 30 000 notoj ekzistas. www.cira.ch/catalogue

Internacia kunlaboro
--------------------

Ekzistas similaj centroj, arkivejoj en Eŭropo kaj kunlaboro ekzistas kadre de internacia federacio www.ficedl.info. Komuna katalogo atingeblas per www.rebal.info

* Kategorio Centro Internacia de Esplorado pri Anarkiismo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 618970
* GND: 212036-7
* LCCN: n80096541
* VIAF: 149788050
* ISNI: 0000 0001 0069 1233
* SUDOC: 029544785
* BNF: 12114859n
 |
Panoramo de la telfero kaj la malsupra stacio.
La **telfero de Fuente Dé** estas telfero en la komarko Liébana en Kantabrio (norda Hispanio). Ĝi veturas inter la vilaĝeto Fuente Dé kaj la surmonta observejo *El Cable*, en la municipo Camaleño. Ĝi estas populara loko en la Nacia Parko Picos de Europa.

Historio
--------

La telfero estis ideo de José Antonio Odriozola (eksprezidento de la Eŭropa Unio de Montogrimpado), origina el komarko Liébana. La dezajnon faris la civila inĝeniero José Calavera Ruiz kaj la arkitekto Ángel Hernández Morales. La konstruado komenciĝis la 20-an de novembro 1962 kaj la telfero ekfunkciis la 21-an de aŭgusto 1966.

Trajtoj
-------

La malsupra stacio situas je alteco 1090 metroj, kaj la supra stacio situas je 1850 metroj (altec-diferenco inter supra kaj malsupra deveturpunktoj estas ĉirkaŭ 750 metroj). Ĉiu veturilo konsistas el unu ĉelo kapabla enveturigi 20 homojn. La supreniro daŭras 3 minutojn kaj 40 sekundojn. Per ĝi oni rapide atingas la centran masivon de la montaro Picos de Europa. La telfero havas du sekciojn kun propra veturilo/ĉelo, kun sendependaj funkciado kaj rapidec-regulilo. La kablo longas je 1640 metroj kaj la veturiloj moviĝas je 10 m/s.

Vidu ankaŭ
----------

* Fuente Dé
* Picos de Europa
* Nacia Parko Picos de Europa

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Telfero de Fuente Dé en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la telfero de Fuente Dé Arkivigite je 2013-03-13 per la retarkivo Wayback Machine
Tereza Kapista, kvara el dekstro (apud Erzsébet Sekelj, tria el dekstro) inter kongresanoj, ĉefe el Balkanio, dum la 86-a SAT-kongreso en Madrido
**Tereza Kapista**, foje ankaŭ literumata *Terezija*, en cirila alfabeto *Тереза ​​Каписта* (la 11-an de aprilo 1930, Subotica — la 27-an de aprilo 2016, Serbio) estas hungardevena serbia esperantistino, naskiĝinta en 1930. En la oficperiodo 2007-2010 ŝi estis reprezentanto de Serbia Esperanto-Ligo en la komitato de Universala Esperanto-Asocio. Ŝi estas membro de la Internacia Rajtigita Ekzamenantaro de ILEI, estas Cseh-instruistino kaj restadis en diversaj landoj de Azio kaj Afriko (inter alie en Irano, Burundio) por propagandi kaj instruadi Esperanton. Ŝi sentis sin iusence disĉiplo de Tibor Sekelj, kaj provis imiti lin kiel mondvojaĝanto - ŝia instruado de Esperanto en Afriko, Suda Ameriko ktp. estas vera heroaĵo.

Krome ŝi publikigis plurajn verkojn de la Esperanto-literaturo, ekzemple tradukis al Esperanto la verkaĵon *Temuĝin, la filo de la stepo* de Tibor Sekelj pri la vivo de Ĝingis-Ĥano, aperinta en 1993. Alia ekzemplo de publikaĵo, verkita de ŝi mem, estas "Esperanto, lingvo de paco en Burundo-Afriko", publikigita Beograde en 2006 (134 paĝoj).

Ŝi estis la ĉefa organizanto de la 79-a SAT-Kongreso 2006 kiu okazis en Beogrado inter la 19-a kaj la 26-a de aŭgusto. Ĝi kunigis 153 partoprenantojn.

Bibliografio
------------

* Tereza Kapista. Mia instrulaboro kaj impresoj en Irano. Beogrado, 2004. 48 p.
* Tereza Kapista. Esperanto, lingvo de paco en Burundo — Afriko. Beogrado, 2006. 134 p. — ISBN 978-86-901073-7-7
* Tereza Kapista. Esperanto, lingvo de paco en Irano — Azio. Beograd, 2007. ISBN 978-86-901073-9-1
* Tereza Kapista. Ie pri io. Beograd, 2012. 160 p. — ISBN 978-86-915527-0-1

Notoj
-----

1. ↑  Ŝi ja estis serbia hungarino, kaj ambaŭ popolojn - la hungaran kaj serban - perceptis egale kiel proprajn, do praktike sentis sin se ne sennacia, do, supernacia. Informo el Nikolao Gudskov.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Dimitrije Janičić (2009-02-27).  Intervjuo: Tereza Kapista: Konatiĝo kun diversaj homoj kaj landoj (esperante). Ipernity. Arkivita el la originalo je 2013-09-08. Alirita 2013-09-08.
* Stanislavo Belov (2013-08-31).  Libroj de Tereza Kapista: fascina vivo en Esperantujo (esperante). Blogger. Arkivita el la originalo je 2017-09-18. Alirita 2017-09-18.
* Tereza Kapista en la Panteono de edukado.net
La **flandra dialekto** estas dialekto de la nederlanda lingvo - aŭ, pli ĝuste: paradigmo de diversaj dialektoj parolataj en Flandrio (la norda parto de Belgio).

Oficiale, ĉiuj flandroj lernas la oficialan nederlandan lingvon en la lernejo, sed la hejma lingvo kutime diferencas de la oficiala lingvo. En Flandrio estas multaj lingvaj/dialektaj regionoj; ofte je distanco de eĉ malpli ol 25 kilometroj, oni jam havas alian parolmanieron.

Bibliotekaj katalogoj (UDC) antaŭvidas apartan kategorion en la ĝermanaj lingvoj por la flandra lingvo, same pri lingvistika divido de la Hindeŭropaj lingvoj: la flandra preskaŭ ĉiam estas menciata aparte. Ankaŭ inter la elekteblaj alternativaj parollingvoj en DVD-diskoj ofte estas aparta versio de la flandra lingvo, speciale en porinfanaj diskoj.

Desegnofilmojn usonajn oni tradukas lastatempe al la flandra kaj al la nederlanda lingvoj. Ekzemploj estas Nemo, Shrek kaj Madagascar.

Ĝeneralaj diferencoj inter flandra dialekto kaj la standarda nederlanda lingvo
------------------------------------------------------------------------------

Kvankam oficiale, la flandra ne estas aparta lingvo, tamen rimarkeblas ĝeneralaj diferencoj kun la nederlanda lingvo:

* **prononco**:

En Nederlando, oni ofte prononcas 'j' post vokaloj, kvankam ĝi tute ne estas skribita. Ekz.: 'nee' oni prononcas kiel 'neej' en Nederlando kaj simple kiel 'nee' en Flandrio. Alia ekzemplo: 'zeven' en Nederlando ofte estas prononcata kiel 'zeuven' [zöven].

* **vortuzo**: iuj nederlandaj (nl) vortoj tute ne estas uzataj en flandrio (fl) kaj inverse.

Kelkaj ekzemploj:

* + svp (nl) - aub (fl)
	+ sinaasappel (nl) - appelsien (fl)
	+ leuk (nl) - plezant (fl)
	+ werkster aŭ schoonmaakster (nl) - kuisvrouw (fl)
	+ vouwkrat (nl) - plooibak (fl)
	+ chemisch reinigen (nl) - droogkuisen (fl)
	+ centrifuge (nl) - droogzwieper (fl)
	+ mooi (nl) - schoon (fl)
	+ jokken (nl) - liegen (fl)
	+ matsen (nl) - voordeel hebben (fl)
	+ boffen (nl) - geluk hebben (fl)

* **signifo** de kelkaj vortoj:

Kelkaj ekzemploj: 

* + *lopen* signifas 'promeni' en la nederlanda, sed 'kuri' en la flandra.
	+ *schreeuwen* signifas 'krii' en la nederlanda, sed 'plori' en la flandra.

* **interjekcio** 'nou!'

Nederlandanoj ege ofte diras 'nou!' kiel interjekcio, plejofte komence de frazo, ekzemple por enkonduki respondon al iu demando.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Vortareto flandra - nederlanda
**Tony Young** estas artnomo de **Carleton L. Young** (1937-2002), usona aktoro ĉefe en vesternoj. Li estis filo de aktoro Carleton G. Young kaj edzo de aktorinoj Madlyn Rhue kaj Sondra Currie.

Li diplomiĝis per Los Angeles City College kaj militservis ĉe United States Air Force.

Young komencis sian karieron per televidserio *Fury* en 1959 li aperis ankaŭ tiun jaron en Maverick, kaj aliaj. Young debutis en kino per Walk Like a Dragon en la sekva jaro.

Dum 1960-aj jaroj li partoprenis televidseriojn kiel Laramie, Bronco, General Hospital, Wagon Train, Bonanza, Star Trek, It Takes a Thief krom kinfilmojn The Marriage-Go-Round, He Rides Tall, Taggart inter aliaj.

Li, en la 1970-aj jaroj, partoprenis kinfilmojn A Man Called Sledge, A Death of Innocence, Black Gunn, Play It As It Lays, The Outfit, Policewomen, Act of Vengeance, kaj televidaĵojn Love, American Style, The Virginian, Mission: Impossible, Mannix, The Sex Symbol, Barnaby Jones, Police Woman, Get Christie Love!, S.W.A.T. Starsky and Hutch, The Six Million Dollar Man, Fantasy Island, Guyana: Crime of the Century, inter aliaj.

Young eklaboris kiel voĉaktoro per Spider-Woman en 1980. 

Dum la 1980-a jardeko li aperis en televidserioj The Fall Guy, Knight Rider kaj *Mike Hammer* krom kiel ekstrulo en kinfilmoj Tuff Turf kaj Up Your Alley. Lia lasta laboro estis en epizodo de televidserio Quantum Leap en 1993.

Referencoj
----------

1. ↑   Tony Young, 64; Career TV, Film Character Actor (April 5, 2002). Alirita November 24, 2012.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 638835
* GND: 128019930X
* LCCN: no2022101369
* VIAF: 172298893
* ISNI: 0000 0001 2251 4967
* BNF: 16524016m
 |
Terglito en komputila simulado (1997)
Terglito ĉe la Karakoruma Ŝoseo
Terglito ĉe la rivereto *Sanna* en Tirolo (Aŭstrio)
**Terglito** estas la subenglito de signifaj amasoj da tero kaj ŝtonoj, ĝenerale pro fortega pluvo kaj la penetro de pluva akvo inter teraj tavoloj antaŭe konektitaj.

Kaŭzoj
------

Plej ofta kaŭzo estas, ke la tera grundo ĉe deklivo estas atakata pro tro da akvo, okaze de fortega pluvo aŭ degelo de grandaj amasoj da neĝo. Pro tio la konekto inter teraj tavoloj perdiĝas kaj parto de la tera grundo subenglitas.

Aliaj eblaj kaŭzoj estas

* tertremoj,
* erozio pro vento kaj frosto,
* forta forhako de arboj, kio rezultigas morton kaj putriĝon de la arbaj radikoj, kiuj antaŭe stabiligis la grundon,
* degelo de la konstante frostiĝinta grundo pro la tutmonda klimata plivarmiĝo, kaj
* damaĝo de la stabileco inter teraj tavoloj pro ampleksa minado,

La risko de terglito dependas de

* la akvotralasemo kaj akvoalprenemo de la grundo,
* la grado de deklivo de la teritorio,
* la ekzisto aŭ manko de protekta plantaro, kies radikoj stabiligas la grundon,
* la ĉeesto de glitaj teraj tavoloj ekzemple el argilo.

Terglitoj kun tutmondaj sekvoj
------------------------------

Principe terglitoj estas oftaj kaj ĝenerale lokaj naturkatastrofoj.

Grandaj terglitoj tamen povas havi tutmonde katastrofajn sekvojn: Ĉie ĉirkaŭ la piedestaloj de la insuloj de Havajo sub la akvosurfaco troviĝas pli ol 20 gigantaj montoj da grundo kaj ŝtonoj, kiuj videble estas rezultoj de terglitoj. Parte tiuj montoj ampleksas plurajn kubikajn kilometrojn da materialo. Ili rezultiĝis parte de klasikaj tertremoj kaj parte per apenaŭ senteblaj "tertremetoj", tiel nomataj "silentaj tertremoj".

Se tia kvanto da grundo kaj ŝtonoj glitas en la maron, ekestas gigantaj Cunamoj. El koralaj restaĵoj imprese alte super la akvonivelo geologoj konjektas, ke tiaj katastrofaj ondegoj povas atingi altecon de signife pli ol 100 metroj. Se tiaspeca terglito nuntempe okazus sur havaja insulo, ĝi kaŭzus ondegon, kiu ene de momento detruus ĉiujn metropolojn kaj industriajn centrojn ĉe la marbordoj de Japanio, Ĉinio, Koreio kaj la aliaj landoj de orienta Azio, samkiel de la okcidentaj marbordoj de Usono kaj Kanado.

Laŭ taksoj de geologoj tiom forta terglito okazas unufoje dum 100.000 jaroj. Spektakla subtera terglito kaŭzis la kolapson de la urba arkivo de Kolonjo la 3-an de marto 2009.

Parencaj temoj
--------------

* Naturkatastrofo
* Lavango
* Kotofluo
* Tertremo
* Cunamo, inundo
* Deklivglitado
* Erozio

* Terglito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Terglito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Terglito en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)
Provincias de Cuba
La teritorio de **Kubo** subdividiĝas en 15 **provincoj** kaj la Speciala Municipo Isla de la Juventud kiu ne apartenas al ajna provinco. La lasta modifo okazis en aŭgusto 2010, kiam la Nacia asembleo de Kubo aprobis la kreadon de du novaj provincoj: Artemisa kaj Mayabeque surbaze de la divido de Havano, kune kun aldonaĵo de tri orientaj municipoj de Pinar del Río. Ĉi nova divido viglas ekde la 1-a de januaro 2011.

Unua nivelo
-----------

1. Pinar del Río
2. Artemisa
3. La Habana
4. Mayabeque
5. Matanzas
6. Cienfuegos
7. Villa Clara
8. Sancti Spíritus
9. Ciego de Ávila
10. Camagüey
11. Las Tunas
12. Granma
13. Holguín
14. Santiago de Cuba
15. Guantánamo
16. Spaciala Municipo Isla de la Juventud

La provincaj ĉefurboj koincidas kun la nomo de la respektivaj provincoj krom en Mayabeque (ĉefurbo: San José de las Lajas), Villa Clara (Santa Clara) kaj Granma (Bayamo)

Historio
--------

Ekde 1878 ĝis 1976, Kubo estis dividita en 6 provincoj (de okcidento al oriento):

* Pinar del Río
* La Habana
* Matanzas
* Las Villas (nomata "Santa Clara" antaŭ 1940)
* Camagüey (nomata "Puerto Príncipe" antaŭ 1899)
* Oriente (nomata "Santiago de Cuba" antaŭ 1905)
Tiramisuo
**Tiramisuo** (itale: **tiramisù**) estas itala deserto, kiu ne nur en Italio estas tre aprezata. La nomo laŭvorte signifas: *Tiru min supren.*, kio proksimume volas diri *Kuraĝigu min.*, *Gajigu min.*. Tial oni ofte donas tiramisuon al resaniĝantoj, por refortiĝi kaj resaniĝi.

Gusto kaj strukturo
-------------------

La plej karakterizaj elementoj de la tiramisugusto estas en la kombinaĵo de maskarpono, kafo kaj alkoholaĵo.

Tiramisuo konsistas el diversaj tavoloj. Malsupre estas savojaj biskvitoj. Ĉi tiuj biskvitoj estas saturitaj per tre malvarmiĝinta kafo kaj aspergitaj per alkoholaĵo.

Kiel alkoholaĵo oni uzas Marsalan vinon.

La tavolo sur la biskvitoj konsistas el miksaĵo de maskarpono kaj zabajono. Zabajono estas kustardo el ovoflavaĵo, sukero kaj alkoholaĵo kaj estas uzata en diversaj aliaj italaj desertoj.
La tavoloj povas esti alternataj, tiel ke la pudingo fariĝas pli alta.

La tuto estas kovrita per kribrita kaj disŝutita kakaopulvoro.

Same kiel bavaraĵo tiramisu enhavas krudajn ovojn, kiuj en kelkaj landoj povas esti infektitaj per la salmonelobakterio.

Vidu ankaŭ
----------

Sukeraĵejo

* Tiramisuo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Tiramisuo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Torak troviĝas en (verda) Municipo Ĵitiŝte en Serbio
Mapo pri municipo Ĵitiŝte
Ortodoksa rumana preĝejo de (Malgranda) Torak
**Torak,** serbe **Торак,** rumane **Torac,** hungare **Bégatárnok** estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Meza** Banato, en municipo de Ĵitiŝte. La historia serba loknomo estis **Бегејци** [Begejci].

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 83  km²
* Koordinatoj: 45°30′19″N 20°36'14″E
* Alto super marnivelo: 80 m
* Loĝantaro: 2850
* Poŝtkodo: 23232
* Telefonprefikso: 23
* Aŭtokodo: ZR

Situo
-----

Torak situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ maldekstra bordo de Kanalo Bega. Rumanio troviĝas 15 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1334. En 1767 du apudaj vilaĝoj formiĝis: Granda kaj Malgranda Torak/Tárnok, kiuj baldaŭe unuiĝis. La vilaĝo apartenas ĝis Traktato de Trianon al Hungara reĝlando, al Torontál, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la komunumon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Torak 2850 homoj, (1780 rumanoj (/3 %), 569 serboj (20 %), 203 ciganoj, 89 hungaroj, 83 jugoslavianoj kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* 2 rumanaj ortodoksaj preĝejoj

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

Ortodoksa rumana preĝejo de (Granda) Torak

* Kategorio Torak en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
En kemio, **reakcia mekanismo** estas laŭpaŝa sinsekvo de elementaj reakcioj per kiu okazas kemia ŝanĝo .

Kvankam nur la neta kemia ŝanĝo estas rekte observebla por plejaj kemiaj reakcioj, ofte eblas elpensi eksperimentojn kiuj implicas serion de paŝoj en reakcia mekanismo.

Mekanismo priskribas detale kio okazas je ĉiu stadio de kemia transformiĝo. Ĝi priskribas la transiran staton kaj kiuj ligoj rompiĝas, kaj en kiu sinsekvo, kiuj ligoj formiĝas kaj en kiu sinsekvo, kaj kiaj estas la relativaj rapidoj de la paŝoj. Kompleta mekanismo devas ankaŭ doni konton de ĉiuj reakciantoj uzitaj, la funkcio de katalizilo, stereokemio, ĉiuj produktoj formitaj kaj la kvanto de ĉiu produkto.

Ofte, kio ŝajne estas unupaŝa reakcio, tiu fakte estas plurpaŝa reakcio. Konsideru la jenan ekzemplon:

CO + NO2 → CO2 + NO
En tiu rekacio, oni montris eksperimente ke la reakcio okazas laŭ la reakcia ekvacio
{\displaystyle R=k[NO\_{2}]^{2}}. Tial, ebla mekanismo, laŭ kiu la rekacio okazas, estas:

2 NO2 → NO3 + NO (malrapida)
NO3 + CO → NO2 + CO2 (rapida)
Ĉiu paŝo nomiĝas elementa paŝo, kaj ĉiu havas la propran reakcian ekvacion kaj stekiometrio. Ĉiuj elementaj reakciaj paŝoj devas sumiĝi al la origina reakcio. Ekzistas kvar tipoj de elementaj paŝoj: 1) adicio, 2) elimino, 3) substituo, kaj 4) rearanĝo.

Kiam oni trovas la ĝustan reakcian ekvacion por rekacio, la malrapida paŝo limigas la reakcian rapidon. Ĉar la unua paŝo estas la malrapida paŝo, ĝi estas la rapidlimiga paŝo. Ĉar ĝi rilatas al la kolizio de du molekuloj de NO2, ĝi estas dumolekula reakcio kun reakcia ekvacio {\displaystyle R=k[NO\_{2}]^{2}}.
Se oni forstrekus ĉiujn molekulojn kiuj staras ĉe ambaŭ flankoj de la elementaj reakcioj, restus la origina reakcio.

En organika kemio unu el la unuaj reakciaj mekanismoj proponitaj estis tiu por kondensado de benzoino, en 1903 de A. J. Lapworth.

Referencoj
----------

1. ↑  Ŝablono:JerryMarch

* Kategorio Reakcia mekanismo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Tiririca**, kies vera nomo estas **Francisco Everardo OLIVEIRA SILVA** (naskiĝis en Itapipoca, Brazilo, la 1-an de majo 1965) estas brazila humuristo, kantisto kaj politikisto.

Biografio
---------

Naskita ĉe Itapipoca la 1-an de majo 1965, li komencis labori kiel cirka artisto jam je la aĝo de 8 jaroj. Kiel klaŭno, li komencis precize ekde tiu ĉi epoko havi la kromnomon *Tiririca*, kiun unuafoje lia patrino donis al li.

En la knabaĝo li komencis prezentiĝi en la haloj kaj en pluraj vilaĝfestoj de la *Nordorienta Brazilo*. En ĉi epoko, lia famo kreskegis kaj Tiririca transpasis la rekordojn de televida spektantaro. Estas de tiu ĉi epoko lia unua KD, kiu entenis la kanzonon *Veja os cabelos dela*, kiu famiĝis pro esti kaŭzinta kontraston kaŭzitan de rasista interpreto de la teksto. Tial la KD estis retirita el la vendejoj kaj Tiririca akuzita, sed poste absolvita.

En 1997 li surdiskigis *Tiririca*, sian duan KD-n, kaj en 1999 *Dança da Rapadura*, la trian.

Politiko
--------

En 2010 li kandidatiĝas kiel federacia deputito por la *Partido da República* kun la slogano: *O que é que faz um deputado federal? Na realidade, eu não sei. Mas vote em mim que eu te conto* (Kion faras federacia deputito? Vere mi ne scias, sed voĉdonu min kaj mi klarigos al vi).

Multaj, inter kiuj la *Revista Época*, akuzis lin pri analfabeteco, kaj do neelektebleco. Male, la 3-an de oktobro 2010, Tiririca estas elektata kiel deputito kun 1.348.295 voĉdonoj (6,35%). La jura defendo de Tiririca estus alportinta ke lia supozita analfabeteco estas disleksispeco, kiu malebligas al li la uzadon de la skribado. La *Revista Época* publikigigis videon portretantan lin subskribanta aŭtografojn. Trans tiuj polemikoj, Tiririca estas la unua stratartisto elektita al la Federacia Kongreso.

Tirica (maldekstra) kun amiko komiko Shaolin.

Citaĵo
------

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **„** O que é que faz um deputado federal? Na realidade, eu não sei.Mas vote em mim que eu te conto! **"** |   | **„** Kion faras federacia deputito? Vere mi ne scias.Sed voĉdonu min, kaj mi klarigos al vi. **"** |
| — Tiririca |

 |

Diskaro
-------

* 1990: Veja os cabelos dela
* 1997: Tiririca
* 1999: Dança da Rapadura

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kanzonoj de Tiririca en terra.com.br

Notoj
-----

1. ↑   Tiririca, la absoluta analfabeto (portugale). Arkivita el la originalo je 2010-11-22. Alirita 2010-12-12.
2. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2011-07-11. Alirita 2010-12-12.
3. ↑  Tiririca não tem como provar que sabe escrever Arkivigite je 2011-07-06 per la retarkivo Wayback Machine el *correiodoestado.com*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 344237
* MBA: 23364ea1-3073-47cc-ba60-1169021ce8f0
 |
**Color Climax Corporation** (CCC) estas dana entrepreno kun sidejo en Kopenhago, dediĉita al produktado kaj distribuado de pornografia materialo. Ĝis la 1990aj jaroj ĝi estis unu el la ĉefaj produktantoj de pornografio en Eŭropo. Pli poste, CCC konsiderinde reduktis ĝian agadon, sed pro la fakto, ke ĝiaj antaŭaj produktaĵoj altiras ankoraŭ multajn el la sekvantoj de la nomita "klasika pornografio", la entrepreno estas ankoraŭ aktiva pere de la distribuado per interreto.

Color Climax komencis ĝian agadon en 1967, per publikigado de la pornografia revuo *Color Climax*, kvankam pornografio estis kontraŭleĝa en Danio ĝis 1969.

Referencoj
----------

1. ↑  Color Climax Polices Its Images; Wins First Suit - More Content Providers Considering Legal Action (1999-10-01). AVN.
2. ↑  Retloko de Color Climax. Color Climax Corporation.
3. ↑  Color Climax Offers 39 Years Of Content Arkivigite je 2009-06-08 per la retarkivo Wayback Machine (2006-03-15).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Color Climax Corporation, oficiala retloko.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 430612
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Teminka kurulo** |
| --- |
|  |
| 
 |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birda klaso *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Ĥaradrioformaj *Charadriiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Glareoledoj *Glareolidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | ''Cursorius'' '**Cursorius'** |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | **Teminka kurulo** '**Cursorius temminckii'**Swainson 1822 |
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Teminka kurulo  |

 |
| v • d • r |

**Teminka kurulo**, *Cursorius temminckii*, estas birdo de la familio de glareoloj kaj kuruloj, nome Glareoledoj. Ĝi estas vadbirdo kiu loĝas en sub-sahara Afriko, escepte la angulo de la golfo de Gvineo. La specifa nomo omaĝas la nederlandan ornitologon Coenraad Jacob Temminck.

Aspekto
-------

Tiu birdo, kiel aliaj kuruloj, havas longajn flavecajn krurojn -kun nur **tri fingroj** kaj neniu malantaŭe, do adaptitaj al kurado- kaj longajn flugilojn. Ili havas iome **subenkurvitajn kaj pintakrajn bekojn** nigrajn, mallongajn kaj maldikajn. La korpa **plumaro estas bruna** -pli malhela dorse-, sed multe pli bunta kaj multkolora en antaŭaj partoj ol kurbirdo ekzemple sed ne tiom kiom ĉe la Hindia kurulo, kaj paliĝanta al blankeca koloro en pli malalta ventro. La plej rimarkinda eco de tiu specio estas la kapa bildo: pli precize estas **nigra traokula strio** kiu malantaŭeniras ĝis la nuko suben -kiel en la Kurbirdo-, super ĝi estas blanka supraokula strio -sed ne tiom rimarkinda kiom en la Kurbirdo-; sed super ĉio estas **krono ruĝeca** -kiel en la Hindia kurulo-. De malantaŭe la birdo aperas tute bruna kun tiu rimarkindaj nuko kaj krono.

Referencoj
----------

* BirdLife International (2004). *Cursorius temminckii*. *Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj*, eldono de 2006. IUCN 2006. Elŝutita 9 January 2007.
Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Uĵhorodo en Transkarpatio

Bazaj informoj
--------------

**Tisaagtelek,** ukraine **Тісаагтелек,** hungare **Tiszaágtelek** estas malgranda vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Uĵhorodo. La historia ukraina nomo estis ĝis 1995 **Тісянка** (tisjanka).

* 48° 22′ 0″ N 22° 19′ 0″ O﻿ / ﻿48.36667 °N, 22.31667 °O﻿ / 48.36667; 22.31667 (mapo)Koordinatoj: 48° 22′ 0″ N 22° 19′ 0″ O﻿ / ﻿48.36667 °N, 22.31667 °O﻿ / 48.36667; 22.31667 (mapo)
* Areo:  km²
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 680
* Poŝtkodo: 89464
* Telefonprefikso:
* Aŭtokodo: AO

Situo
-----

Tisaagtelek situas sur ebenaĵo, Latorica preterfluas, Tiso estas ne tro for, fine de tre mallonga sakovojo. Uĵhorodo troviĝas 25, Mukaĉeve 28 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1446 en formo *Aghtelek*. En 1910 loĝis en Tiszaágtelek 675 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 Tiszaágtelek apartenis al Hungara reĝlando, al Szabolcs, al distrikto de Mándok, poste al Ĉeĥoslovakio. Tiszaágtelek rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. La alveninta Ruĝa Armeo fine de 1944 deportis hungarojn al la gulago. Ekde 1945 Tisjanka apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. Dum la socialismo kolĥozo funkciis, kies kampoj estis disdonitaj inter la vilaĝanoj. En 2001 loĝis en Tisjanka 684 da homoj, (532 hungaroj). Vilaĝservoj estas lernejo, kuracejo, 4 vendejoj, kafejeto.

Vidindaĵo
---------

* kalvinana preĝejo de 1872
**Tordehumos** [tordeUmos] estas municipo en la nordo de la provinco Valadolido, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Tierra de Campos* en la nordo de la provinco. *Tordehumos* estas etimologie komprenebla kiel *Monteto de Fumoj* laŭ iama nomo "Oter de Fumos" (10-a jarcento) aŭ *Turo de Fumoj* laŭ nuntempa nomo, kiel aperas en la blazono. Ambaŭokaze povus aludi al iama funkcio de la loko kiel fumsignalejo, konsiderante la landliman areon inter Leono kaj Kastilio kaj inter islamaj kaj kristanaj zonoj aŭ al iu incendio okazinta en la loko.

Tordehumos en la provinco Valadolido.
La *Tierra de Campos* de la provinco Valadolido, viole, norde.
Preĝejo de *Santa María la Sagrada*, kun renesanca retablo, 16-a jarcento.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 61,28 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 406 loĝantojn. 

Ĝi perdis 170 loĝantojn el 1996 pro migrado al urbaj areoj. 

Ĝi distas 55 km de Valadolido, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

Estas restaĵoj de antaŭromiaj (vakceoj) kaj romiaj epokoj. 

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Leono kaj poste al la Regno Kastilio. Plej frua mencio de Tordehumos estis de 974 ĉe dokumento registrita en Astorga, kiu mencias Oter de Fumos, reference al Tordehumos. La 20an de Aprilo 1194 oni subskribis tie la Traktaton de Tordehumos, kiu finigis la militon inter la reĝoj Alfonso la 8-a de Kastilio kaj Alfonso la 9-a de Leono, patro de Ferdinando la 3-a. En la 14-a jarcento la areo jam estis de la Regno Kastilio.

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

De la historia pasinteco restis vizitindaj vidindaĵoj el kiuj menciindas la preĝejoj kaj la ruinoj de la kastelo. Aparte estas Ekomuzeo *Tierra del Sequillo*.

Bildaro
-------

* Preĝejo de Santiago, mudeĥara, kun retablo de komenco de la 17-a jarcento.Preĝejo de Santiago, mudeĥara, kun retablo de komenco de la 17-a jarcento.
* Preĝejo de Sankta Mikaelo, Tordehumos (nune socia centro).Preĝejo de Sankta Mikaelo, Tordehumos (nune socia centro).
* Ruinoj de la kastelo.Ruinoj de la kastelo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Valadolido

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 764150
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Teminkalaŭdo** |
| --- |
|  |
| TeminkalaŭdoTeminkalaŭdo |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Alaŭdedoj *Alaudidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Eremophila* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***E. bilopha'*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Eremophila bilopha****( Temminck, 1823) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Teminkalaŭdo  |

 |
| v • d • r |

Ilustraĵo
*Eremophila bilopha*  - (MHNT)
La **Teminka montalaŭdo**, **Teminkalaŭdo** aŭ **Teminka kornalaŭdo** (*Eremophila bilopha*), estas specio de birdo de la familio de Alaŭdedoj, kiu reproduktiĝas tra multe de norda Afriko, tra norda Saŭdarabio al okcidenta Irako. Ĝi estas ĉefe loĝanta nemigranta, sed kelkaj populacioj de tiu paserina birdo estas parte migrantaj, kiu moviĝas iome suden vintre.

Tiu ĉi alaŭdo estas birdo de malferma ŝtoneca duondezerto. Ili nestumas surgrunde, kie la ino demetas 2-4 ovojn. La manĝo estas semoj suplementita de insektoj dum la reprodukta sezono.

Malkiel multaj aliaj alaŭdoj, la Teminkalaŭdo estas tre distingeblaj specioj kun **rimarkinda bildo en kapo kaj vizaĝo, nigroblanka** en plej parto de la ekzempleroj. Someraj maskloj krome havas **nigrajn "kornojn"**, kiuj donas al tiuj alaŭdoj ties alternativan nomon. Tio estas simila al la alia, pli granda, membro de ties genro, la montalaŭdo. La plenkreskulo estas ĉirkaŭ 14–15 cm longa kaj ĉefe ruĝecbrungriza supre kaj pala sube, kaj montras striadon nigroblankan en vizaĝo. La junuloj de tiu ĉi specio estas ruĝeca supre kaj pala sube, malkiel la junuloj de montalaŭdo.

Plenkreskuloj de Teminkalaŭdo diferenciĝas el tiuj de montalaŭdo pro la ruĝeca, pli ol brungrizaplumaro kaj manko de flavo en vizaĝbildo. Ili havas similan, sed malpli akre metalan voĉon.

Referencoj
----------

* BirdLife International (2004). *Eremophila bilopha*. *Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj*, eldono de 2006. IUCN 2006. Elŝutita 12a Majo 2006. Malpli zorgiga
foto el germana E-bildkarto de 1909

**Heinrich ORTHAL** (ortal) (n. 27-a de junio 1878 en Kempten, m. nekonata) estis germana advokato kaj Justica Konsilisto, kiu vivis longan tempon en Nurenbergo. Li esperantistiĝis en 1908. Laŭ la Enciklopedio de Esperanto: "Kiam la antaŭe E-a „Weltsprachenverein" en Nürnberg sub gvido de ĉefinstruisto Schmidt (amiko de Z) transiris al Ido, li fondis tie komence de 1909 lokan grupon de GEA, kiu ekzistas ankoraŭ nun. Li faris en la sekvaj jaroj pli ol 100 prop. paroladojn en tuta Bavarujo, estis kelkan tempon prez. de la Bavara E Ligo. De 6 jaroj instruas E-n en la malliberejo en N." Li kunorganizis la UK-on en 1923 en Nurenbergo.

En oktobro 1923 Orthal estis severe batita de dekstre-ekstremistaj antisemitaj bandoj.

Notoj
-----

1. ↑  Die Kabinette Stresemann I und II (1923). Dok. Nr. 211 de 31-a de oktobro 1923 (›Akten der Reichskanzlei. Weimarer Republik‹ enrete; URL: , laste vizita je la 27-a de januaro 2009), p. 930.

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
***LazyTown*** (islande *Latibær*, laŭvorte *Pigra Urbo*) estas islanda infana televida serio, kies rolantoj kaj produktistoj estas islandanoj, sed helpis ilin ankaŭ usonanoj kaj britoj. La programon prezentis la televidoj *Nick Jr. YTV CBeebies, ABC1* kaj *Sjónvarpið*. La serion elpensis **Magnús Scheving**, iama gimnastika ĉampiono. La serio atingis sukcesojn en pli ol 10 landoj, en diversaj lingvoj. La dua sezono de la serio estis ekprezentita en Usono, la 25-an de septembro de 2006.

La originala prezento de la serio okazis en 1996 kaj komenciĝis kiel persona, interaktiva sceno. Ĝi havis la titolon *Áfram Latibær* (*Sukcesu Pigra Urbo*). Post sukceso de tio, la dua sceno prezentiĝis sub titolo *Glanni glæpur í Latabæ* (*Aĉa Robi en Pigra Urbo*). En tiu spektaklo prezentiĝis Aĉa Robi, kiel maliculo. Oni uzis en tiu ero vivantajn personojn anstataŭ pupoj (dum birdoj restis pupoj).

Ĉefrolantoj
-----------

* Stephanie - karakterizas ŝin rozkolora hararo, ŝi estas ĉiammova junulino
* Sportacus - super-sanulo, instigas je manĝado de fruktoj, legomoj, je sporta aktivado, ludado
* Aĉa Robi - li estas la ĉefa malbonulo, instigas je manĝado en rapidmanĝejo, provas forpeli Sportacus el LazyTown. Li ĉiam provas obstakli agadojn de Sportacus kaj Stephanie.
* Ziggy - estas pupo, kiu ŝatas dolĉaĵojn

* Kategorio LazyTown en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Purísima del Rincón** estas komunumo en la meksika subŝtato Guanajuato. La ĉefurbo de la komunumo estas Purisima de Bustos.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 55910 loĝantojn. El tiuj estas 26927 viroj kaj 28983 virinoj. La komunumo havas surfacon de 288,44 kvadratkilometroj kaj ĝi situas (meza punkto) je 1740 metroj super la marnivelo. La kvanto de precipitaĵo (jare) estas 525 milimetroj. La geografiaj koordinatoj de la komunumo estas 21° 2′ norda latitudo kaj 101° 53′ okcidenta longitudo.

Sociogeografio
--------------

En la komunumo vivas 38386 personoj kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli. El tiuj personoj 76 personoj parolas indiĝenan lingvon. Tio egalas al 0,20 % de la personoj, kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli.

26739 loĝantoj aĝas 15 jaroj aŭ pli. Inter ili estas 24003 alfabetoj kaj 2709 analfabetoj. Do 10,13% de la loĝantoj, kiuj aĝas 15 aŭ pli estas analfabetoj.

Servoj
------

* Virtuala Universitato de la Ŝtato de Guanajuato

Referencoj
----------

1. ↑  Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Purísima del Rincón en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

*