recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Dully** estas komunumo de la distrikto Nyon en Kantono Vaŭdo en Svislando. Ĝi havis 506 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007, kiu nombro kreskis al 581 ĝis la 31-a de decembro 2009. La loĝantoj de la komunumo sin nomas *les Perchettes*.

Geografio
---------

La komunumo situas ĉe la norda bordo de Lago Lemano en distanco de proksimume 7 km nordoriente de Nyon kaj de proksimume 30 km okcidente de Laŭzano. La rivero *Lavasson*, markas limon inter Dully kaj Gland antaŭ sin ĵeti en Lagon Lemanon.

Al la komunumo apartenas la vilaĝoj Bourg d'Amont kaj Saint-Bonnet.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 1,66 km², de kiuj 17% estas kovritaj de arbaro, 58% servas por agrikulturo kaj 25% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

Dully limas en nordo al Bursins, en nordoriento al Bursinel, en sudoriento al la lago Lemano, en sudokcidento al Gland, kaj en nordokcidento al Luins.

La kasteloj
-----------

Du kasteloj estas vidindaj:

* La kastelo de Dully (germane, france)
* La kastelo de Pictet - Lullin

Trafiko
-------

Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo n-ro 1 de Ĝenevo al Laŭzano laŭlonge de la lagobrordo, tamen flanke de la setlejoj. La plej proksimaj alveturejoj al la svisa aŭtovojo A1, kiu pasas norde de la komunumo, troviĝas nordoriente en Mont-sur-Rolle kaj sudokcidente en Gland, ambaŭ en distanco de proksimume 3 kilometroj.

Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per la poŝtaŭtolinio de Gland al Rolle.

Historio
--------

La komunumo apartenis al la iama distriko de Rolle, kiu malaperis la 1-a de januaro 2008. Dully kaj ĉiuj urboj de ĉi-tiu distrikto estis atribuitaj al la distrikto Nyon (krom Allaman, kiu estis atribuita al la distrikto Morges).

La unua dokumenta mencio de Dully datiĝas el la jaro 1238 kiel *Delui*.

Arkeologoj trovis ĉe la lagobordo setlejon el la neolitiko. Krome en Dully estis trovitaj mejloŝtonoj el la romia epoko kaj signifa tombejo el la frua mezepoko.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: *Germain Hausmann*: *Dully* en *Historia Leksikono de Svislando* (2004-07-21)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Dully en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Dully
* Dully en la Historia Leksikono de Svislando

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Dully** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Nyon |
| --- |
| Arnex-sur-Nyon • Arzier-Le Muids • Bassins • Begnins • Bogis-Bossey • Borex • Bursinel • Bursins • Burtigny • Chavannes-de-Bogis • Chavannes-des-Bois • Chéserex • Coinsins • Commugny • Coppet • Crans-près-Céligny • Crassier • Duillier • Dully • Essertines-sur-Rolle • Eysins • Founex • Genolier • Gilly • Gingins • Givrins • Gland • Grens • La Rippe • Le Vaud • Longirod • Luins • Marchissy • Mies • Mont-sur-Rolle • Nyon • Perroy • Prangins • Rolle • Saint-Cergue • Saint-George • Signy-Avenex • Tannay • Tartegnin • Trélex • Vich • Vinzel |  |

 |
**Giovanni Battista Sammartini** (\* 1700 aŭ 1701 en Milano; † 15-a de januaro 1775 samloke) estis orgenisto, ĥordirektisto, instruisto kaj dumvive la plej grava malfrubaroka komponisto de sia hejmurbo.

Vivo
----

En sia frua periodo li konmponis muzikon por liturgia uzo. Li estis kapelestro ĉe pluraj preĝejoj de Milano kaj influis per sia stilo Christoph Willibald Gluck, kiun li instruis ekde 1736 ĝis 1741. Fine de sia vivo, en la jaroj 1770 kaj 1771 li aŭskultis la koncertojn de Wolfgang Amadeus Mozart en Milano ĉe ties unua vojaĝo tra Italio je ties provo, trovi daŭran dungitecon en Milano.

Ofte oni intermiksas lin kun sia frato Giuseppe (1695-1750), ankaŭ produktema komponisto, kies nomo havas la samajn komencliterojn.

Lia graveco
-----------

Sammartini estis produktema komponisto de operoj, simfonioj (pli ol sepdek), konĉertoj kaj ĉambromuziko. Liaj simfonioj indikas la komencojn de ŝanĝo ekde overturo simpla kaj mallonga al nova seriozeco kaj tema disvolviĝo, kio aŭguras la verkarojn de komponistoj kiel Haydn kaj Mozart. Krome li verkis, eklezian muzikon, tri operojn, sonatojn, arĉinstrumentkvartetojn kaj arĉinstrumentkvintetojn.

La verkoj de Sammartini en libraj resp. sonregistraj eldonoj aŭ estas numerita de li mem opusnumero aŭ per J-C numeroj laŭ Jenkins-Churgin katalogo. Newell Jenkins la unuan fojon eldonis kelkajn el la verkoj de Sammartini inkluzive de magnifikato (li ankaŭ eldonis verkojn de Vivaldi, Paisiello kaj Boccherini kaj aliaj).

Elekto de liaj verkoj
---------------------

* Operoj:
	+ Memet, triakta drama
* Sonatas:
	+ Por orgeno
	+ Por violonĉelo
	+ Por violono
	+ Por fluto
	+ Triosonatoj (ekz. por fluto, violono kaj figurita baso)
* Konĉertoj:
	+ Por violonĉelo and piccolo
	+ Por fluto
	+ Por violono
* Symphonies:
	+ 70 aŭ pli

Fontoj kaj Literaturo
---------------------

* Churgin, Bathia y Jenkins, Newell. *Thematic Catalog of the Works of Giovanni Sammartini: Orchestral and Vocal Music*. Cambridge: publicado por la American Musicological Society (Harvard University Press, 1976). ISBN 0674877357.
* Cattoretti, Anna, ed. *Giovanni Battista Sammartini and his musical environment*, Brepols, Turnhout, 2004. ISBN 2-503-51233-x.

* Kategorio Giovanni Battista Sammartini en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 166363
* GND: 118794302
* LCCN: n79095337
* VIAF: 100244986
* ISNI: 0000000055495427
* LIBRIS: 207346
* SUDOC: 080625517
* BNF: 138993611
* MBA: 02e8e355-70e6-4639-b907-213eeff015e7
* NLA: 35725757
* NDL: 01066326
* BIBSYS: 90176119
* NKC: xx0027421
* ICCU: LO1V133575
* BNE: XX1504959
 |
La tablomonto: Rigardo de Kaburbo-haveno
La **tablomonto** (angle. *Table Mountain*) de Kaburbo situas en la norda parto de montoĉeno sur la Kabo-duoninsulo. Sude de ĝi troviĝas la tiel nomata Bonespera Kabo. La plej alta punkto de la tablomonto estas la Maclear’s Beacon ĉe la nordorienta fino de la rokebenaĵo kun 1087 metroj super la marnivelo. Entute la tablomonta mezuras areon de ĉirkaŭ 6500 hektaroj.

Geologio
--------

La tablomonto konsistas ĉefe el blanka, malmola grejso. Sub ĝi estas tavolo el granito-ardezo, la tiel nomata Malmesbury Bed. La tablomonto aĝas ĉirkaŭ 600 milonoj da jaroj. Origine ĝi havis 5-foje pli grandan altecon ol hodiaŭ. La hodiaŭa aspekto devenas el ventoerozio kaj akvoerozio. Pro fendetoj en la grejso sukcesis enveni akvo kaj tiel la roko iom post iom enkaviĝis.

Geografio
---------

La tablomonto estas tute proksime al Kaburbo kaj ĝi fakte estas la mezo de la urbo. Se estas bona vetero oni ankaŭ povas vidi ĝin en la Nacia Parko de la okcidenta bordo (Nacia Parko Tablomonto)

Naturo
------

Sur la tablomonto ekzistas unika biodiverseco. Oni ĝis nun scias pri ĉirkaŭ 1400 diversaj plantspecioj. Tio estas pli ol en tuta Britio. Multaj el tiuj plantoj estas endemiaj, ĉar ili ne troviĝas en iu alia loko de la mondo.

La tablomonto estas unu de la plej ofte vizitataj vidindaĵoj de Sud-Afriko.

Vidu ankaŭ
----------

* Finboso
* Sep naturaj mirindaĵoj de la mondo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Tablomonto (Sudafriko) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Tablomonto (Sudafriko) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* La tablomonto de Kaburbo[*rompita ligilo*]
* Pliaj informoj pri la tablomonto
* Tablomonto, vojaĝinformoj en la angla[*rompita ligilo*]

Rigardo al la tablomonto
Ekzemplo far Kevin MacLeod
**Disko-muziko** aŭ foje **diskoo** estas stilo de alttempa danca popularmuziko. Diskoo evoluis el funko kaj soul-muziko kaj estas ekde la fruaj 1970-aj jaroj populara tra la tuta mondo kaj proksimume 1975 fariĝis memstara muzikĝenro.

Tekstoj, melodio kaj ofte ankaŭ kantado paŝas je diskoo en la fonon; dancebleco, ritmomodeloj, pulso de proksimume 100 ĝis 120 batoj por minuto kaj la miksaĵo staras en la malfono. Florepoko de la diskoo-muziko estis la tempo inter 1976 kaj 1979, ĝi stampis modon, epokan spiriton kaj la vivosenton de ĉi tiuj jaroj. La diskoostiloj ekestintaj ekde 1980 estas rigardebla kiel elektronika dancmuziko.

Origino de la nomo
------------------

La origino de la nomo diskoteko estas la franca vorto "Discothèque". Diskotèque [diskoték] estas danca noktoklubo, kie muziko estis ludata per ludado de diskoj. Ĉi tiu vorto por dancoklubo estis kreita en 1941 kiel la loko La Discothèque situanta sur Rue de la Huchette en Parizo.

La franca esprimo Discothèque, kiu signifas siajn diskojn aŭ kolekton de diskoj, estas kombinaĵo de la vortoj rekordo - Disque kaj la greka vorto thêke - skatolo. Simile al la franca (latina) bibliothèque - biblioteko (de la greka bibliothêkê).

Gravaĵoj
--------

### Gravaj albumoj

* The supremes (La superoj) (1966) "You Keep Me Hangin' On"
* La Jackson kvinopo (1969-1971) - "I Want You Back", "ABC", "The Love You Save", "Mama's Pearl"
* Stevie Wonder (1972) "Yester-Me, Yester-You, Yesterday" (1969), "Superstition"
* James Brown (1975-1970), "Get Up Off of That Thing"
* Bee Gees - Stayin' alive 1978

### Gravaj furorkantoj

* *Saturday Night's ferver*

### Gravaj artistoj

* ABBA
* Village People
* Bee Gees
* La Jackson kvinopo
* Donna Summer
* Gloria Gaynor
* Boney M

Vidu ankaŭ
----------

* Diskoteko
* Elektromuziko

Literaturo
----------

* Kitty Hanson: *Disco-Fieber.* Heyne, 1979
* Andy Blackford: *Disco Dancing Tonight.* Octopus Books, 1979
* Alan Jones & Jussi Kantonen: *Saturday Night Forever – The Story Of Disco.* Mainstream Publishing, 1999
* John-Manuel: *A Brief History of Disco.* HarperEntertainment, 2001 ISBN 0-380-80907-9
* Peter Shapiro: *Turn The Beat Around - The Secret History Of Disco*. Faber And Faber, 2005 ISBN 0-86547-952-6
* Larry Harris, Curt Gooch und Jeff Suhs: *And Party Every Day - The Inside Story of Casablanca Records*; Backbeat Books, 2009; ISBN 978-0-87930-982-4

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Diskoo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Interreta radio kun diskoo Arkivigite je 2018-08-05 per la retarkivo Wayback Machine
* Skoltado tra la ĝenro de diskoo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 394278
* GND: 4201740-3
* LCCN: sh85038337
* NKC: ph224330
 |
La **Internacia Akademio de Astronaŭtiko**, ankaŭ konata kiel la **Internacia Akademio por Kosmovojaĝado** (angle ***International Academy of Astronautics***, akronime **IAA**) estas sendependa ne-registara organizaĵo kiu estis fondita en Stokholmo (Svedio) la 16an de aŭgusto, 1960, de d-ro. Theodore von Kármán, unu el la plej gravaj figuroj en raketevoluo kaj la unua prezidanto de la IAA. La organizaĵo ricevis rekonon de la Unuiĝintaj Nacioj en 1996. Ĝia sidejo estas en Parizo.

Ĝi laboras proksime kun la Internacia Astronaŭtika Federacio kaj naciaj kaj internaciaj kosmoagentejoj. La IAA publikigas la *Acta Astronautica*, ĉiumonatan ĵurnalon publikigitan fare de Elsevier Press , kiu "kovras teknologiajn evoluojn en kosmoscienco ligita al la scienca kaj paca esplorado de ekstertero kaj ĝia ekspluato por homa progreso kaj bonfarto, la koncepto, dezajno, evoluo kaj operacio de sistemoj kaj alkosmaj kaj terbazitaj". Kelkaj el ĝiaj agadoj inkludas partoprenon en la Internacia Astronaŭtika Kongreso okazigita ĉiujare, same kiel multajn regionajn kaj specialecajn konferencojn .

Vidu ankaŭ
----------

* Aeronaŭtiko

Referencoj
----------

1. ↑   IAA At A Glance.
2. ↑   IAA Structure – IAA (en-US). Alirita 2023-08-31.
3. ↑   IAA Acta Astronautica.
4. ↑   IAA Book Series.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
* IAA *Acta Astronaŭtika* revuo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 848122
* GND: 1000608-4
* LCCN: n50055003
* VIAF: 133572299
* ISNI: 0000000109416713
* NKC: ko2003204584
 |
**William James PIRRIE** naskiĝis la 31-an de majo 1847, mortis la 6-an de junio 1924. Pirrie naskiĝis en Kebekio, sed li vivis kaj elkreskis en Belfast. En sia dekkvina jaro post nesukcesoj en sia studado li komencis kiel metilernanto en ŝipfarejo Harland and Wolff. Per sia propra laboremo li iom post iom tralaboris sin en ŝtupetaro de kariero pli alten kaj pli alten kaj li venis ĝis la nura pinto mem. Li fariĝis kompaniulo kaj pli poste eĉ plenumdirektoro kaj prezidanto de la firmao. Komence de la 20-a jarcento li faris grandan modernigon de la ŝipfarejo, kiu estis preparita konstrui ŝipojn ĝis tiu tempo de nevidata grandeco. En la jaroj 1899 ĝis 1907 li estis primatoro de Belfast kaj en la jaro 1907 li akiris titolon barono.

Tio estis Pirrie, kiu proponis al Ismay konstrui novajn ŝipojn, kiuj povus konkurenci al *Mauretania* kaj *Lusitania* de kompanio Cunard. Li ne nur elpensis *Titanic*-on kaj *Olympic*-on, sed ankaŭ li konstruis.
Ambaŭ liaj ŝipoj estis liaj infanoj. Malgraŭ tio li ne partoprenis la fatalan navigacion kaj lia neĉeesto dum la tragedio estas ĝishodiaŭ ŝpinita de mistero. Li nome revokis nur senpere antaŭ la fornavigacio pro sankaŭzoj. Sed en la tempo, kiam *Titanic* estis forlasanta Brition, li estis vidita en unu pariza kazino kun nekonata virino. Multaj historiistoj faris el tiu ĉi evento aferon kaj preskaŭ pruvon pri tio, ke la pereo de ŝipo estis preparita. Sed verŝajne temis nur pri sensignifa am-afereto, kiun Pirrie ne volis tro vidigi.

La tragedio de *Titanic* mirinde neniel ŝanĝis la vivon de Pirrie. Li restis la plej potenca homo en la ŝipfarejo, lia socia prestiĝo plu ascendis. En la jaro 1921 li estis avancita je vicgrafo. Sed kiel pruvas materialoj pri firmao Harland and Wolf, lastaj jaroj de lia vivo estis markitaj per financaj problemoj kaj ŝuldoj. Pirrie mortis en la jaro 1924 survoje sur maro, kiam li estis revenanta el inspektvojo el suda Afriko.

* Kategorio William James Pirrie en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 211380
* LCCN: nb2011027194
* VIAF: 187517188
* ISNI: 000000035724325X
 |
La **ĉelteorio** estas teorio kiu postulas, ke ĉiuj organismoj konsistas el ĉeloj.

Tiu teorio sekvigis ampleksajn konkludojn: Kreskado estas procezo, laŭ kiuj produktiĝas pli kaj pli da ĉeloj, kiuj ekestas el pli fruaj ĉeloj. Ankaŭ en la proceso de reproduktado de bestoj inkluzive de la homoj la ĉelo havas centran rolon. Novaj individuoj ĉiam ekestas el vivaj ĉeloj per ĉeldivido, neniam per abiogenezo, do la ekesto de ĉeloj el morta materialo. La ekkonoj de la ĉela teorio fine gvidis al fundamenta frazo de la biologio, kiu latine formuliĝis tiel: *omnis cellula e cellula* ("ĉiu ĉelo *[ekestas]* el ĉelo").

Historio de la ĉelteorio
------------------------

La evoluo de la ĉelteorio proksime ligiĉas al la historio de la ĉelbiologio. Post la invento de optikaj aparatoj kiel la mikroskopo eblis ekzameni la detalan anatomion de la plantoj. Dum la jaro 1665 kiel unua uzis la vorton "ĉelo" (latine *cellula*, "ĉambreto²), post kiam li observis ĉelojn en la histo de korko. Pli poste li en aliaj plantoj trovis similajn strukturojn.

En sia lernolibro "fitotomio" ("planta anatomio") dum la jaro 1830 la medicinisto kaj botanikisto Franz Julius Ferdinand Meyen priskribis la mikroskope observeblan detalan konstruon de la plantaj organoj el ĉeloj.

La ĉelteorio unuafoje dum la jaro 1838 de la germana botanikisto Matthias Schleiden estis formulita por la plantoj. Samjare la same germana sciencisto Theodor Schwann ampleksigis tiun teorion al bestaj organismoj. La esenca komuneco de ĉiuj vivaj organismoj tiel estis substrekita. La observoj kaj pripensoj estis kolektitaj en la verko "mikroskopaj ekzamenoj pri la konformeco en strukturo kaj kreskado de bestoj kaj plantoj" de Theodor Schwann, kiu publikiĝis en 1839. La aŭtoro ankaŭ formulis la bazajn principojn de embriologio, observante, ke ovo estas unuopa ĉelo, kiu fine evoluas ĝis plena organismo. 

La teorio dum la 1850-aj jaroj de la berlina kuracisto Rudolf Virchow ampleksiĝis por la homa medicino. Dum 1858 Virchow publikigis sian teorion de "ĉela patologio", kiu postulas, ke malsanoj baziĝas je perturboj de la korpaj ĉeloj. Tiu teorio estas unu el la sciencaj kolonoj de la nuntempa patologio. La influo de mikroorganismoj (kiel bakterioj, arĥeoj, protistoj, fungoj, certasence ankaŭ virusoj) je malsanoj por Rudolf Virchow tamen ankoraŭ ne havis rolon.

Pro la sciencaj esploroj de Louis Pasteur la ebleco de abiogenezo aŭ "spontana ekesto" (*generatio spontanea*) de ĉeloj estis definitive ekskludita.

Centraj principoj
-----------------

La nuntempe ĝenerale akceptitaj principoj de la ĉelteorio estas:

* Ĉiuj organismoj konsistas el unu ĉelo aŭ pluraj ĉeloj.
* Ĉeloj ekestas ĉiam el aliaj ĉeloj per ĉeldivido.
* Ĉiuj ĉeloj en sia baza strukturo kaj biokxemiaj mekanismoj esence konformas.
* La ĉelo estas la bazaunuo por la strukturo kaj funkcio de la organismoj.
* La baza metabolismo okazas ene de la ĉeloj.
* Genetika materialo, do la informoj de genoj, estas plusdonitaj dum la ĉeldivido.
Crocus City Hall-atako
**La Crocus City Hall-atako** estis terorisma atako okazinta la 22an de marto 2024, ĉe la Crocus City Hall muzikejo en Krasnogorsk, Rusio, sur la nordokcidenta rando de Moskvo.

La atako komenciĝis je proksimume 20:00 MSK (UTC+3), baldaŭ antaŭ ol la rusa grupo Picnic planis ludi por plenvendita spektaklo ĉe la ejo. Kvar pafantoj faris amasan pafadon kontraŭ la homoj kolektitaj ĉe la ejo kaj uzis flamiĝemajn aparatojn por ekbruligi la ejon. Enketistoj diris, ke la atako mortigis almenaŭ 139 homojn, kaj pli ol 182 koncertanoj estis vunditaj pro pafvundoj kaj "veneniĝo" rilataj al la fajro.

Referencoj
----------

1. ↑  "Atentado en Moscú: ISIS-K difundió un escalofriante video del ataque desde adentro con gritos de "Alá es grande"",  *Clarin*, 23a de Marto 2024. (hispane)
2. ↑   В оперслужбах сообщили о втором взрыве в Crocus City Hall. interfax.ru (2024-03-22). Alirita 2024-03-23.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 860291
 |
w1

La Burgo Wendelstein kun la muzeo
muzea parto
La **Muzeo Burgo Wendelstein** (germane: *Museum Burg Wendelstein*) troviĝas en Vacha, Untertor nr 8a.

Historio de la domo
-------------------

Vacha, situante ĉe la landlimo kun Hesio, estas unu el la plej malnovaj urboj de Okcidenta Turingio. Urbaj rajtoj estis de 1186, la unua mencio datumas jam de 816.

La Burgo Wendelstein, hodiaŭ sidejo muzea, konstruitis verŝajne dum la pligrandigo de la ĉirkaŭfortikaĵo ĉirkaŭ la jaro 1250 sub la abato *Heinrich zu Fulda*. Je la malkomenco de la Mezepoko la burgo perdis sian gravan rolon kiel pontokapo. En la jaro 1836 aĉetis ĝin la entreprenisto Eichler kaj instalis en ĝi lanan ŝpinejon. La juda komercisto Gans uzis la komplekson kiel deponejon por tritiko kaj karbo: en 1936 lia posedo devis esti cedita al la urbo.

Post la Dua mondmilito pluraj kaj diversaj uzantoj povus laŭvice nombriĝi, ĝis la tiama *Laborgrupo Urbohistorio* instalis en ĝi en la jaro 1986-a muzeeton regionhistorian.

Kolektoj
--------

Grandan spacon okupas multaj elmontritaĵoj de la tanista metio, kiu praktikatas en Vacha ekde la 14-a jarcento.

En la sekcio pri urba historio krom aliaj aferoj staras ankaŭ la origina skulptaĵo de 1613 de la Vito-fontano antaŭ la urbodomo. Tie ĉi dokumentatas ankaŭ la vivo de la judoj de Vacha (dum ĉ. 800 jaroj).

Aliaj dokumentoj kaj ekspozicieroj informas pri la Reformacio kaj la Kamparana ribelo. Prezentatas Hans Sippel, la gvidanto de la kamparanoj militantaj, la reformisto Georg Witzel kaj la historiisto Cyriakus Spangenberg.

Kamparana ĉambro atestas la ĉefe kamparanan karakteron de la urbo.

En la ekspozicio pri la landlimo-historio de post 1945 spekteblas sur videobendo la solena malfermo de la landlimo interngermana en la 11-a de septembro 1989 (al la najbara komunumo okcidentgermana Philippsthal).

Atrakciego de la muzeo estas la kolekto de ĉ. 2000 pupoj de ĉiuj specoj, materialoj kaj epokoj. Ilin donacis al la muzeo urbanino, kiu ilin estis kolektinta private.

Literaturo
----------

* Museumsverband Thüringen (eld.): *Museen in Thüringen*, Edition Leipzig 2001, ISBN 978-3-361-00612-0, p. 163-164
* Waldemar Küther: *Vacha und sein Servitenkloster im Mittelalter* En: Mitteldeutsche Forschungen, Band 64, Marburg 1971
* Thomas Bienert: *Vacha, Burg Wendelstein* En: Mittelalterliche Burgen in Thüringen, Gudensberg-Gleichen 2000, p.337, ISBN 3-86134-631-1

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Muzeo Burgo Wendelstein (Vacha) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hejmpaĝo de la muzeo.
**Zorraquín** [zoraKIN] estas vilaĝo kaj municipo de Rioĥo (norda Hispanio), nome en la okcidenta Komarko de Ezcaray. Ĝi estas aparta loĝloko kun komunikvojo nur laŭ la regiona ŝoseo LR-111 de Ezcaray al la provinco Burgoso trapasante la samkomarkan Valgañón.

La municipa teritorio de Zorraquín, en la okcidento de la regiono.
Romanika kapitelo de la preĝejo.

Geografio
---------

Ĝi estas en tute montara areo, kiu prosperas pro la turismo al apuda Ezcaray. La distribuo de novaj domoj de Urbanización Usarena sekvas la disponeblan krutecan terenon dum restas malmultaj malnovaj domoj. En tiu turisma komarko, krom Ezcaray, ankaŭ Zorraquín kreskiĝis. Kaj kvankam ĝi plue estas malgranda loĝloko, ĝi estis ankoraŭ multe pli malgranda, kaj nun almenaŭ estas aktiva loĝloko kun juna loĝantaro. Male la samkomarkaj loĝlokoj Ojacastro kaj Valgañón male ne sukcesis haltigi la senloĝigadon, sed almenaŭ ja sukcesis bremsi ĝin, kaj retenas pli ol cent loĝantojn. Aliflanke Pazuengos pro malfacila geografia situacio (granda altitudo kaj malbonaj komunikvojoj), ne sukcesis haltigi la senloĝigadon kaj frontas malfacilan estontecon.

Historio
--------

La plej frua dokumenta referenco estas de la jaro 1084 apartenanta al donaco fare de Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio per kiu donis la monaĥejon de San Sebastián de Ojacastro al la Monaĥejo de Suso. La 24an de Aprilo 1312, la kastilia reĝo Fernando la 4-a havigis foruon​ "al valle de la villa de Ojacastro, Ezcaray e Zorraquín e Valgañón", cele al reloĝado de la zono, lima kun la Regno Navaro. Ĝi validis ĝis la retirigo de la foruoj en 1876 post la Tria Karlisma Milito. En la 16-a jarcento ĝi apartenis al la Senjorlando de Pedro de Manrique de Luna.

Aktualo
-------

La rura elmigrado okazis laŭlonge de la 20-a jarcento, kaj tial oni malaltiĝis el 134 loĝantoj ĝis nunaj 90, ne tiom kiom ĉe aliaj proksimaj loĝlokoj.

Vizitindaĵoj estas la romanika preĝejo de Sankta Stefano, montara pejzaĝo, ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Rioĥo

Notoj
-----

1. ↑   Corral López, Guillermo (junio de 2012). [dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/3991700.pdf «Fuero de Valdezcaray. Cinco siglos de privilegios (1312-1837)».] En Asociación Riojana de Genealogía y Heráldica, eld. Boletín nº 4. p. 9. ISSN 1889-3503.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 795636
 |
Nordaj marelefantoj luktantaj por teritorio kaj seksaj partneroj.
En etologio, sociobiologio kaj kutimekologio, la termino **teritorio** aludas al ĉiu sociografia areo kiun animalo de specifa specio regule defendas kontraŭ samspecianoj (kaj eventuale ankaŭ kontraŭ animaloj de aliaj specioj). Animaloj kiuj defendas teritoriojn tiele ricevas la nomon de **teritoriaj**.

Historio
--------

La ideo de animalaj teritorioj estis unuafoje enmetita de la brita ornitologo Eliot Howard en libro publikita en 1920. En la 1930-aj jaroj ĝi estis disvolvigita de usona ornitologo Margaret Morse Nice per priserĉado de la Kantopasero. Ĝi estis amplekse popularigita de Robert Ardrey en sia libro *The Territorial Imperative*, kaj la populareco de tiu libro alvenis al troigita percepto de la gravo de teritorio en socia etologio. Fakte nur minoritato de specioj havas teritoriojn kun bone markitaj bordoj, ene de kiuj ili loĝas kaj trovas ĉiujn la bezonatajn resursojn. Kelkaj teritorioj estas kunhavataj de animaloj ĉirkaŭ la sama areo kaj tio pliigas konkurencon.

Kutimaj teritorioj
------------------

Teritoriaj animaloj defendas areojn kiuj enhavas neston, nestotruon aŭ pariĝejon kaj sufiĉan manĝoresursaron por ili kaj siaj idaroj. Defendo rare formiĝas kiel malferma luktado: plej ofte estas nur tre rimarkinda montrado, kiu povas esti laŭvida (kiel ĉe la ruĝa brusto de Ruĝgorĝulo), laŭaŭda (kiel ĉe multe da birdokanto, aŭ la alvokkoj de Gibonoj) aŭ laŭflara, per lasado de odoraj markoj. Multaj teritoriaj mamuloj uzas flarmarkojn por marki la bordojn de siaj teritorioj; tiuj markoj povas esti lasataj per urinado, per fekado, aŭ per frotado de partoj de la korpoj kiuj havas specialajn odorglandojn kontraŭ grundo, plantoj aŭ aliaj surfacoj. Ekzemple, hundoj kaj aliaj kanisedoj odormarkas per urinado kaj fekado, dum katoj odormarkas per frotado de ties vizaĝoj kaj flankoj kontraŭ objektojn. Multaj prosimienoj uzas teritorian markadon; ekzemple la Ruĝventra lemuro kreas teritoriojn por grupoj de 2 al 10 individuoj en pluvarbaroj de orienta Madagaskaro per odormarkoj: ankaŭ maskloj de Diadema sifako odormarkas defendatajn teritoriojn en kelkaj el tiuj samaj pluvarbaroj. Maskloj de

Bibliografio
------------

* Walther, F. R. E. C. Mungall, G. A. Grau. (1983) *Gazelles and their relatives : a study in territorial behavior* Park Ridge, N.J. : Noyes Publications 239 p. ISBN 0-8155-0928-6
* Stokes, A. W. (editor) (1974) *Territory* Stroudsburg, Pa. Dowden, Hutchinson & Ross 398 p. ISBN 0-87933-113-5
* Klopfer, P. H. (1969) *Habitats and territories; a study of the use of space by animals* New York, Basic Books 117 p.

* Kategorio Teritorio (animaloj) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Malakito.
Polurita malakito
La **malakito** estas oksida mineralo kaj klaso de karbonato, nome **kupra karbonato**, do ĝi enhavas kupron (% Cu = 57,0%): **Cu2CO3(OH)2**. La nomo devenas el latina *malachites*, kaj siavice al malnova greka vorto aludante ties koloron. Dum la historio ĝi estis uzata por kolorigilo, sed nuntempe uzeblas plie kiel meznobla gemo, ĉefe por konstrui objektojn kiel ornamajn meblojn, kolonojn, ornamaĵojn, ktp.

Ĝi estas **tre verda**, vitre brile kaj estas ege durefrakteca. Tiu mineralo havas monoklinan simetrion (monoklina kristalsistemo). La relativa maso estas 3,9 kaj la dureco 3,5 ĝis 5.

Ĝi troviĝas en oksidaj partoj de kupro-kuŝejoj, kiel fibraĵoj aŭ amasoj laŭ formo de renoj aŭ grapoloj. En la tranĉolokoj ĝi ŝajnas kvazaŭ arboringoj.

La verdo de malakito estas venena.

Oni uzas ĝin, por fari luksajn objektojn kaj kiel gemo.

Gravaj kuŝejoj estas en montaro Uralo en Rusio, Demokratia Respubliko Kongo, Ĉilio, Namibio kaj Aŭstralio.

Vidu ankaŭ
----------

* Azurito
* Krizokolo
* Kuprito
* Malakita verdo

Referencoj
----------

Endre Dudich, "Ĉu vi konas la Teron? Ĉapitroj el la geologiaj sciencoj", Scienca Eldona Centro de UEA, Budapest, 1983.

* Kategorio Malakito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 221705
* GND: 4647991-0
* LCCN: sh85080013
* BNF: 169890727
 |
**Mönch** (signifo en Esperanto: "monaĥo") estas kun alteco de 4107 m super la marnivelo rimarkinda monto en la Bernaj Alpoj, kiu formas kune kun Eiger kaj Jungfraŭ la faman monttriopon de Berna Oberlando.

Priskribo
---------

Mönch situas inter la impresa sed mortiga Eiger kaj Jungfraŭ. Je ĝia orienta kresto, la tiel nomita *Eigerjugo* ekfluas la Eiger-Glaĉero, je la nordvando de Eiger troviĝas la glaĉero *Eismeer*, kiu estis iam tributglaĉero de Suba Grindelwald-Glaĉero, pli okcidente naskiĝas la *Grindelwald-Fiescher-Glaĉero* kiu estas la ĉefa tributglaĉero de Suba Grindelwald-Glaĉero. Je la suda flanko de Mönch naskiĝos parto de la Aleĉ-Glaĉero, kiu apartenas al la Monda Naturheredaĵo de UNESKO Jungfraŭ-Aleĉ-Bieĉhorno.

Inter la Eiger-Glaĉero kaj Eismeer troviĝas interne de la monto Mönch la haltejo *Eismeer* (en Esperanto *glacimaro*), de kiu piedira tunelo kondukis al belvidplatformo je alteco de 3159 m s.m. kiu estis malfermita la 25-an de juli 1905. Ĝis la jaro 1912, kiam estis atingita per tunelo tra Mönch Jungfraŭjoch, Eismeer estis la finhaltejo de la Jungfraŭ-Fervojo.

Historio
--------

La unua grimpado de Mönch okazis la 15-an de August 1857 per Christian Almer, Christian Kaufmann, Ulrich Kaufmann kaj Sigismund Porges.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retejo pri grimraportoj al Mönch en germana lingvo

* Mönch en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Mönch en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
w1

La urbodomo de Pößneck, en kiu troviĝas la muzeo. La **Urba muzeo en la urbodomo** (germane: *Stadtmuseum im Rathaus*) estis grava regionhistoria muzeo en Pößneck, Markt nr 1. Ekde 2015 ekzistas ĝia posteula muzeo kiu nomiĝas *Museum642 - Pößnecker Stadtgeschichte*. Ĝi troviĝas ĉe Klosterplatz nr 2.

Priskribo de la konstruaĵo kaj historio de muzeado surloka
----------------------------------------------------------

Eltrovonte la plej belan urbodomon de Turingio oni certe ne povus ne konsideri la urbodomon de Pößneck. Konstruite en malfrugotika stilo (1478-99) ĝi restaŭritis de 1992-98 profunde kaj altkvalite. La impona konstruaĵo en si mem jam reprezentas gravan parton de la historio de Pößneck. Ne mire ke en la 1998-a jaro instalitis en ĝi la urba muzeo. En la suda alo kiel en la iama karcero la atestiloj de pasintaj tempoj trovis novan hejmon.

Jam ĉirkaŭ la komenciĝo de la 20-a jarcento estis honoroficuloj kiuj kreis muzeeton, kiu ekzistis de 1902-45. Faligo de bomo detruis la domicilon (iama kunvenejo de framasona loĝio en la Mario-strato) sed ne povis malesperigi la kolektintojn. Ĉirkaŭ unu jarcenton poste la anoj de Pößneck denove povas informiĝi pri la historio de siaj prapatroj.

Gamo tema
---------

Jenas bunta varieco de la prezentitaj temoj:

* fono de la unua mencio de la urbo kaj urba historio
* metioj , i.a. de potfaristoj, tanistoj, stanistoj
* restado de Johann Wolfgang von Goethe en la urbo
* ĉiutaga vivo kaj laborkondiĉoj pli fruaj
* produktoj de la porcelanaĵfabriko *Conta & Böhme*, ĉefe faritaj por la eksterlando; historio de industriigo en la urbo
* verkoj de surlokaj artistoj, kiel: Franz Huth, Otto Lindig (ceramikisto de Bauhaus)
* historio de la urbodomo
* la monakejo kaj la kirkoj
* historia kuirejo
* seruristejo *Wohlfahrt*

Literaturo
----------

Museumsverband Thüringen (eld.): *Museen in Thüringen*, Edition Leipzig 2006, ISBN 978-3-361-00612-0, p. 129

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Urba muzeo de Pößneck en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Pri la muzeo sur la retpaĝaro de la urbo.
* informo pri la urba muzeo en la erfurta radio *FREI* (esperante kaj germane)
**Nutristo** aŭ **nutradisto** estas persono kiu konsilas en aferoj de manĝo kaj manĝado kaj kiel tiuj efikas super sano. Diferencaj profesiaj terminoj estas uzataj en diversaj landoj, dungaj kampoj kaj kuntekstoj — kelka ekzemploj estas la jenaj: nutrosciencisto, nutristo de publika sano, dieto-nutristo, klinika nutristo, kaj sportonutristo.

Regularo de la titolo "nutristo"
--------------------------------

Kelkaj konfuzas la terminojn "dietisto (do fakulo pri dietiko)" kaj "nutristo," kaj tio tendencas esti erara. Tamen en multaj landoj kaj jurisdikcioj, la titolo "nutristo" ne esta subjekto al profesia regularo; ajn persono povas nomiĝi nutrofakulo eĉ se estas tute memlernanto. En Britio, Aŭstralio, partoj de Kanado kaj plej el la usonaj subŝtatoj, la termino "nutristo" ne estas laŭjure protektita, dum la titolo de dietisto povas esti uzata nur de tiuj kiuj havas specifajn profesiajn postulojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Nutra sekureco

Notoj
-----

1. ↑  United States Bureau of Labor Statistics: *Occupational Outlook Handbook, 2010-11a Eldono* Arkivigite je 2012-01-18 per la retarkivo Wayback Machine - *Dietitians and Nutritionists*. Alirita la 11an de Marto 2011.
2. ↑  *Nutrition Encyclopedia*, eldonita de Delores C.S. James, The Gale Group, Inc.

* Kategorio Nutristo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
dekstra
***Txoria txori*** (birdeca bird') estas eŭsklingva kanto. La teksto estis verkita de Joxe Anton Artze en 1968, kaj la muziko estis komponita de Mikel Laboa. Ĝi estas pli konata sub la nomo ***Hegoak*** (La flugiloj) en Nord-Eŭskio.

Teksto kaj traduko
------------------

Hu, u, u....
Hegoak ebaki banizkio, neuria izango zen, ez zuen aldegingo
Se ĝiajn flugilojn mi tondus for, ĝi flugi ne povus plu, ↔ kaj ĝi estus mia bird'.
Hegoak ebaki banizkio, neuria izango zen, ez zuen aldegingo
Se ĝiajn flugilojn mi tondus for, ĝi flugi ne povus plu, ↔ kaj ĝi estus mia bird'.
Bainan horrela, ez zen gehiago txoria izango
Sed tamen tiel ĉi, neniam plu estus ĝi vera bird'.
Bainan horrela, ez zen gehiago txoria izango.
Sed tamen tiel ĉi, neniam plu estus ĝi vera bird'.
Eta nik txoria nuen maite
Kaj al mi nur plaĉas birdeca bird'.
Eta nik eta nik txoria nuen maite.
Kaj al mi kaj al mi nur plaĉas birdeca bird'.
La, la, la....
Hu, u, u...
Bainan horrela, ez zen gehiago txoria izango.
Sed tamen tel ĉi, neniam plu estus ĝi vera bird'.
Eta nik txoria nuen maite
Kaj al mi nur plaĉas birdeca bird'.
Eta nik eta nik txoria nuen maite.
Kaj al mi kaj al mi nur plaĉas birdeca bird'.

Vidu ankaŭ
----------

* Anne Etchegoyen

Eksteraj ligiloj
----------------

* "Txoria txori" - originala teksto
* Muzikvideo Txoria txori (Mikel Laboa) ĉe YouTube
* Muzikvideo Anne Etchegoyen & La Ĥoro Aizkoa - Hegoak (La flugiloj) ĉe YouTube
* Hegoak (La flugiloj) ĉe YouTube
* Hegoak kun subtekstoj en esperanto
w1

La Rennsteig-muzeo La **Rennsteig-muzeo** (germane: *Rennsteigmuseum*) troviĝas en la iama regionhistoria muzeo en Neustadt am Rennsteig, Germanio. Ĝi informas pri la famega migradopado Rennsteig en Turingio kaj Bavario.

Priskribo
---------

Oni prezentas surloke ne tute 240 librojn respektive kaj foliarojn kun pli ol 47500 paĝoj. Ties plej granda parto temas pri Rennsteig. Pri la Rennsteig-literaturo ekzistas ankaŭ bonaj indeksoj.

Alia grava parto estas la katalogo pri limŝtonoj. Ĝi ampleksas nuntempe pli ol 1300 objektojn de laŭlonge de Rennsteig. La limŝtonoj klasifikiĝis jene:

* Ländergrenzsteine, inter landlimoj
* Dreiherrensteine, indikante la regadon de tri diversaj regantoj
* Forstgrenzsteine, pri forstistaj regionoj
* Ämtergrenzsteine, pri diversaj respondoj de oficejoj
* Leseholsteine
* Markierungs- und Hinweissteine, por memorigi ion
* Obelisken
* Wüstungen, markante Bäume und Gräber (forlasitaj lokoj, gravaj arboj aŭ tomboj)

Por ĉiu objekto estas dokumentaĵo kaj foto. La katalogo havas pli ol 4050 paĝojn, al kio venas kroma limŝtonliteraturo en pli ol 3400 paĝoj (en 44 dosieroj).

Muzeosalono pri Rennsteig
Krome dokumentas oni la geodeziajn kampanjojn de 2002/03. Tiel la tabuloj pri la distancoj povis esti prilaborataj. Informoj el malnovaj libroj kontrolitis kaj ofte ŝanĝitis science.

Kroniko
-------

Pli ol 360 datojn kun 820 eventoj listigas la Rennsteig-kroniko. En ĝi oni legas pri:

* historiaj okulatestantoj
* gravaj punktoj kaj lokoj
* flaŭro kaj faŭno, ĉasbestaro, birdaro
* gravaj Rennsteig-esploristoj kaj -amikoj kiel Ludwig Hertel, Johannes Bühring, Christian Juncker, Julius von Plänckner, Alexander Ziegler, August Trinius, Luise Gerbing, Elisabeth Streller, Felix Hering, Paul Clingestein, Julius Kober, August Freysoldt
* legendoj pri Rennsteig
* poemoj kaj eldiroj de migradintoj

Kromaĵoj
--------

Waltraut Schulz kaj Herbert Roth ankaŭ honoriĝas. Pri la loka historio de la vilaĝo oni trovas eĉ 47 librojn kaj blazonojn kun sume 6100 paĝojn da informo.

Krome spekteblas daŭra ekspozicio pri lignokarbistado,alumetfarado kaj cigarproduktado. Sen paroli pri vitroblovado kaj skatolfarado.

Willy Schmidt-Gentner (1894 - 1964), pioniro de filmmuziko ankaŭ havas sian angulon estante fama filo de la urbo.

Fonto
-----

informoj sur la paĝaro de *Thüringer Rennsteigverein*

* Kategorio Rennsteig-muzeo (Neustadt) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Vidu ankaŭ
----------

Rennsteigklubo 1896



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Rüti |


**Rüti** estis ĝis la 31-a de decembro 2010 politika komunumo en Kantono Glaruso, en Centra Svislando. Ĝi havis 335 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008. Kun efiko de la 1-a de januaro 2011 la komunumo Rüti estis integrita al la nova komunumo Glaruso Sudo.

Geografio
---------

Rüti situas en la supra Linth-Valo ĉe la bordo de la rivero.

La teritorio de la iama komunumo etendiĝas sura areo de 6,18 km², de kiuj 57,3% estas kovritaj de arbaro, 23,9% servas por agrikulturo kaj 4,9% por setlado.

Najbaraj komunumoj ĝis la komunuma reformo
------------------------------------------

La komunumo Rüti limis en okcidento kaj nordokcidento al Braunwald, en nordoriento kaj oriento al Betschwanden, kaj en sudo al Linthal.

Trafiko
-------

La vilaĝo disponas pri stacidomo ĉe la trajnlinio de Rapperswil tra Glaruso al Linthal.

Tra la Rüti pasas la kantona ĉefvojo n-ro 17, kiu de Glaruso kondukas tra la Klausen-Pasejo al Altdorf en Kantono Urio.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Rüti datiĝas el la jaro 1340. En la jaro 1388 en Rüti estis menciita la unua ponto trans la rivero Linth en la valo de Glaruso.

En la jaro 1939 la iama alpopaŝtejo Braunwald disiĝis de Rüti kaj fariĝigis memstara komunumo.

Kun efiko de la 1-a de januaro 2011 la komunumoj Betschwanden, Braunwald, Elm, Engi, Haslen, Linthal, Luchsingen, Matt, Mitlödi, Rüti, Schwanden, Schwändi, kaj Sool estis surbaze de la glarusa komunumreformo kunigitaj al la nova komunumo Glaruso Sudo.

Bildaro
-------

* Trajno de Svisaj Federaciaj Fervojoj apud RütiTrajno de Svisaj Federaciaj Fervojoj apud Rüti
* Malnova tekstilfabriko en RütiMalnova tekstilfabriko en Rüti
* Vilaĝa strato de RütiVilaĝa strato de Rüti
* Vilaĝa puto en RütiVilaĝa puto en Rüti

Referencoj
----------

1. ↑  Fonto: *Karin Marti-Weissenbach*: *Rüti* en la *Historia Leksikono de Svislando* (2010-04-30)

Vidu ankaŭ
----------

* Rüti
* Rüti GL (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Rüti GL en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Rüti
* Rüti en la Historia Leksikono de Svislando

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de Kantono Glaruso |
| --- |
| ***Glaruso:*** Glaruso • Ennenda • Netstal • Riedern*Glaruso Nordo*: Bilten • Filzbach • Mollis • Mühlehorn • Näfels • Niederurnen • Oberurnen • Obstalden*Glaruso Sudo*: Betschwanden • Braunwald • Elm • Engi • Haslen • Linthal • Luchsingen • Matt • Mitlödi • Rüti • Schwanden • Schwändi • Sool | BlazonoBlazono |

 |
**Zofia Celińska** el domo Lipska (naskiĝis la 8-an de julio 1919 en Varsovio, mortis la 28-an de julio 2016 en Wyszogród) – pola ekonomikistino, membro de Pola Enlanda Armeo, justulino inter la popoloj.

Vivo
----

Ŝi frekventis Ŝtatan Virinan Gimnazion je la nomo al Maria Konopnicka en Varsovio kaj finis ekonomikon en Komerca Ĉeflernejo.

Dum la dua mondmilito agis en Landa Armeo, kie okupiĝis pri distribuo de "Biuletyn Informacyjny". Ŝi kaŝis judojn, en ŝia domo ricevis kaŝejon lerneja kolegino Zofia Lewinówna kun ŝiaj geonkloj – Rachela kaj Władysław Kohan. Krome ŝi helpis al alia lerneja kolegino Ola Zweibaum. Post la milito laboris en Buroo de Projektoj kaj Studoj de Speciala Konstruo.

Julie 2001 ricevis titolon Justulino inter Nacioj de la Mondo. Decide de prezidento de Pollando Lech Kaczyński el aŭgusto 2009 estis distingita per Komandora Kruco de la Ordeno *Polonia Restituta*.

Fratino de Jan Józef Lipski kaj Maria Dmochowska. Patrino de Andrzej Celiński.

La 3-an de aŭgusto 2016 estis entombigita en la Tombejo Powązki en Varsovio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Medal „Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata" dla Zofii Celińskiej z Wyszogrodu atribuo de la medalo, plock.wyborcza.pl

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 614536
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Julio César TAMAYO SALAS** (naskiĝis la  19-an de februaro 1966(nun 1966-02-19) en Santiago de Cuba, Kubo) estas kuba esperantisto kaj teknikisto pri komputiloj. Li esperantiĝis en 1989 kaj ekde tiam aktive partoprenas en esperantujo, li ĉeestis esperanto-aranĝoj kiel UK Berlino 1999; IJK Berlino 1999; 33-a ILEI-konferenco en universitato de Karlovy Vary, Ceĥio 1999; 6-a kaj 9-a Tut-Amerika Kongreso de Esperanto (TAKE); pluraj Kuba Esperanto-Renkontiĝo (KERo); 3-a, 4-a kaj 6-a Nacia Kongreso; AMO-seminario en Havano, Zamenhofaj Metiejoj en Guantánamo ka. Julio estis prezidanto de la esperanto-filio en Santiago de Cuba de 1994-2001; 2005-2010; dum 12 jaroj li estis komitatano de KEA. Li ankaŭ estas individua membro de UEA ekde 1996.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Julio César Tamayo Salas ĉe Facebook

* Portalo pri Biografio
* Portalo pri Esperanto

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 803435
 |
Projekto de Karl Vanselow en Berlino por prezenti poezion kaj arton en Esperanto.

Okazis "Ardesia-Festoj" kun kanto kaj deklamo kaj la tekstoj aperis en "Ardesia-Serio" de Nia lingvo Esperanto. Multaj Esperantistoj el tio periode ĝoje rememoras la instigaj prezentojn.

En la serio Nia lingvo Esperanto Karl Vanselow skribis:
*Ardesia aranĝas koncertojn kaj letervesperojn. Skribu multnombre kun bone legeblaj nomoj kaj adresoj. Vi estos informataj pri niaj tutmondaj reprezentantoj kaj pri niaj pluaj planoj.*

Mendojn akceptas la diverslandaj Ardesia-perantoj kaj volonte ankaŭ la aütoro K. V.

Pri la eldon-rajtoj ankaŭ de la unua serio disponas li mem. Kiu emas esti peranto?

**124) Ardesia-amikaro**  

  

Kio estas "Ardesia"?  

Tiel aŭdas ni demandi.  

Sciu do, ĝi estas nia  

Ideal-amika rondo  

Kun la tasko' plaĉe propagandi  

Esperanton tra la tuta mondo.  

  

Geaktoroj, gekantistoj,  

Oratoroj, komponistoj,  

Elektita artistaro  

Kunlaboras per sukcesa faro,  

Ke koncertoj kaj radio,  

Instruado kaj presaĵ-eldono  

Varbu por la verda familio.  

  

Nur la manko de sufiĉa mono  

Bedaŭrinde malebligas bride  

Plulabori multe pli rapide.  

  

  

**127) ARDESIA**  

Simpatia artistaro  

Plaĉe kantas kaj deklamas  

Nian lingvon melodian  

Pro modela ĝia faro  

Niaj geamikoj amas  

Arde sian Ardesian.  

Volumeton tiun ĉi  

Do dediĉas mi al ĝi,  

Ĉar ĝin arde amas ankaŭ mi.
**Calúmnia** estas liberecana eldonejo fondita en 2010 en Majorko, Hispanio, de la historiisto Jordi Maíz.

Ĝi fokusiĝas pri la eldono de verkoj politikaj kaj historiaj en la hispana kaj en la kataluna rilate al la pensado anarkiisma (libroserioj *Tempus Ago*, *Colossus*). Aliaj libroserioj estas dediĉitaj al la poezio kaj la literaturo (*Quisquilliae*, *Moix Negre*), al la eldono de libroj en esperanto (*Revo lucida*) kaj al la sendependisma anarkiismo (*Arrelar*). Ĝi ankaŭ promocias la eldonon de revuoj de liberecana kulturo kiel *Humanitat Nova* aŭ *Nosaltres. Amics i Amigues de* *Francesc Tomàs kaj Oliver*. Inter ĝiaj aŭtoroj estas klasikuloj de la anarkiismo kiel Anselmo Lorenzo aŭ Federico Urales kaj aktualaj aŭtoroj kiel la poetoj Antonio Orihuela, Alberto García-Teresa kaj Ferran Aisa, la historiistoj Laura Vicente kaj Jordi Maíz aŭ la esperantistoj Miguel Fernández Martín kaj Eduardo Vivancos.

Calúmnia kaj esperanto
----------------------

Ĉiuj libroj de la eldonejo Calúmnia inkluzivas frazon en Esperanto: "Legu, kopiu, diskonigu, reverku, kantu, muzikigu, kriu, recitu ĉi Libron, Diskonigu la Ideon!". Ĝia revuo *Humanitat Nova* ofte pritraktas esperantajn temojn. Kaj ĝia libroserio *Revo lucida* eldonas esperantajn librojn. Tri el ili estis prezentitaj de Jordi Maíz kaj Miguel Fernández dum la 92a SAT-kongreso en Barcelono, aŭgusto 2019.

Vidu ankaŭ
----------

* 92a SAT-kongreso Barcelono 2019

Eksteraj ligoj
--------------

* Oficiala retejo
* "Calumnia, que algo queda" [intervjuo al Jordi Maíz], *Ser Histórico*, majo 2018

]
Fortikaĵo Munot en Ŝafhaŭzo
**Munot** estas rondfortikaĵo en la urbo Ŝafhaŭzo en Svislando. Ĝi estas la reknonilo de la urbo. Ĝi estis konstruita en la 16-a jarcento, sed jam tuj post ĝia finkonstruo estiĝis fortaj duboj, ĉu la fortikaĵo korespondas al la tiama stato de la militarto. La fortikaĵo efektive nur unu fojon en ĝia historio en la jaro 1799 dum la milito inter Napoleono kaj Aŭstrio estis uzita dum milita batalo.

Historio
--------

La instalaĵo estis konstruita inter 1563 kaj 1585 laŭ la planoj de la rondfortikaĵo de Albrecht Dürer. La konstruado okazis parte per servutlaboro. Kun ĝia gardoturo ĝi estas unu el la tre malmultaj ekzemploj de transiro inter mezepoka kastelo al moderna fortikaĵo. Munot estis parto de la urba defendfortikaĵo.

Post la ununuara sieĝo de la frotikaĵo en la jaro 1799 ĝi perdis ĝian signifon kaj servis kiel ŝtonrezervo por la kreskanta urbo. Ek de 1826 *Johann Jakob Beck* (1786-1868), desegnoinstruisto de la kantona lernejo de Ŝafhaŭzo, engaĝiĝis por la konservado de Munot. Pro lia iniciativo la fortikaĵo ĝis 1839 estis renovigita kaj sekurigita kontraŭ disfalo. La 30-an de oktobro 1839 oni reinaŭguris la renovigitan fortikaĵon per granda festo. La saman tagon estis fondita la Munot-Asocio kies unua prezidanto fariĝis Johann Jakob Beck.

Priskribo de la konstruaĵo
--------------------------

La fortikaĵo Munot prezentiĝas hodiaxu kiel cilindroforma konstruaĵo kun diametro de 50 m. La alteco de la murigita cilindro de la planko ĝis la plej supera kanonplatformo mezuras proksimume 25 metrojn, ĉe averaĝa murdikeco de 4 m. La turo, kiu estas kovrita per pinta tegmento, estas ankoraŭ 15 metrojn pli alta. En la turo troviĝas ankaŭ la loĝejo de la munotgardisto, kies tasko estas la flegado de la damaaro, kiu vivas en la Munotfoso ĉirkaŭante la fortikaĵon, kaj sonorigi ĉiun vesperon je la 21-a horo mane la Munotsonorileton. Ĉe la suda kaj okcidenta deklivo de la Munotmonteto situas vitejoj.

Plia utiligado de la nomo Munot
-------------------------------

La loka radiostacio de Ŝafhaŭzo nomas sin Radio Munot.
Samle la plejmalnova asocio de mezlernejanoj de Ŝafhaŭzo sin nomas Munot, kaj liniŝipo, kiu trafikas sur la suba parto de Bodenlago portas la nomon de la fortikaĵo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la Munot-Asocio
* Munot en la Historia Leksikono de Svislando

* Munot en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Munot en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Simbolo de la ĝardeno.
La ĝardeno kaj domo videbla fone.
La **Ĉelsia Botanika Ĝardeno** (angle ***Chelsea Physic Garden***) estis establita kiel *Apotekista Ĝardeno* en Londono, Anglio, en 1673. La vorto "Physic" tie referencas al scienco kuracadi. Tiu botanika ĝardeno estas la dua plej aĝa botanika ĝardeno en Britio, post tiu de la Universitato de Oksfordo, kiu estis fondita en 1621.

Ties rok-ĝardeno estas la plej antikva angla ĝardeno dedeiĉita al alpaj plantoj. La plej grandaj fruktantaj olivarboj en Britio estas tie, protektitaj de altaj muroj el brikoj, kun plej verŝajne la plej norda grapfruktujo kreskante eksterdome. Zorge tenita de la Societo de Apotekistoj, en 1983 la Ĝardeno iĝis registrita neregistara organizaĵo kaj estis malfermita al la gexnerala publiko la unuan fojon.

En Julio 1736, Karolo Lineo veturis al Anglio, je la konto de George Clifford la 3-a. Li iris al Londono por viziti Siron Hans Sloane, kolektiston de natura historio, kaj por vidi sian kuriozaĵkabineton, same kiel por viziti la Ĉelsian Botanikan Ĝardenon kaj ties zorganton, nome Philip Miller. Li sciigis Miller pri sia nova sistemo subdividi plantojn, kiel estas priskribita en *Systema Naturae*. Miller impresiĝis, kaj ekde tiam li ekaranĝis la ĝardenon laŭ la sistemo de Lineo. En tiu epoko faris gravajn pentraĵojn el la plantoj tie kultivataj Georg Dionysius Ehret, kunlaboranto de Lineo.

Referencoj
----------

1. ↑  EW charity, 286513, THE CHELSEA PHYSIC GARDEN COMPANY
2. ↑  Blunt (2001), pp. 106–107.
3. ↑  Stöver (1974), p. 89.
4. ↑  Stöver (1974), pp. 89–90.

Literaturo
----------

* Minter, Sue.  (2000) *The Apothecaries' Garden*. ISBN 978-0-7509-3638-5.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ĉelsia Botanika Ĝardeno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Chelsea Physic Garden, retejo
* London official visitor guide: Konsultita la 30an de Decembro 2013. Arkivigite je 2012-10-16 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 488879
* GND: 260934-4
* LCCN: n2001128298
* VIAF: 150288145
 |