recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Kastelo de Kokao
La **Kastelo de Kokao** estas fortikaĵo de Kokao (Provinco Segovio, Kastilio kaj Leono); ĝi estis konstruita en la 15-a jarcento kaj ĝi estas konsiderata kiel unu el la plej bonaj montraĵoj de gotika-mudeĥara hispana stilo. Ĝi troviĝas ekster la vilaĝo, ĉe la meandro de la rivero Voltojo, unu el la malmultaj fortikaĵoj de Hispanio, kiuj situas ne sur monteto sed sur deklivo de la tereno. Ĝin ĉirkaŭas larĝa kaj profunda fosaĵo.

Totala vido de la kastelo.
La vilaĝo apartenis al la Regno de Kastilio ĝis 1439 kiam ĝi estis cedata al la Iñigo López de Mendoza, kaj poste al Alonso de Fonseko, episkopo de Avilo kaj ĉefepiskopo de Sevilo, kiu atingis en 1453 la reĝan permeson por la konstruado de la kastelo. Li nomumis kiel sian posteulon sian nevon Alonso de Fonseko kaj Acevedo, kiu ordonis la konstruadon de la kastelo en 1473 kaj konvertis ĝin en senjora rezidejo, kie oni celebris pompajn festojn frekventatajn de elstaruloj de tiu epoko.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kastelo de Kokao hispane

* Kastelo de Kokao en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kastelo de Kokao en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Granda Sinagogo de Rădăuți, en la rumanuja parto de Bukovino
La **Granda Sinagogo je Rădăuți** (rumane: *Templul Mare din Rădăuți*, hebree: *בית הכנסת הגדול של רדאוץ*) estas grava sinagogo en Rădăuți, Rumanujo (ĉe Unua-Majo-strato nr. 2). Redediĉo solena fariĝis en la 25.7.2012. Ekde 2004 jam ĝi figuras sur listo de naciaj monumenprotektotaĵoj.

Historio
--------

Tiu ĉi sinagogo estis konstruita en la fruaj 1880-aj jaroj kaj ligate al imperiestro Francisko Jozefo la 1-a~ (Aŭstrio). Ŝajne estis ankaŭ ne neglektinda konflikto koncerne ĝian estontan aspekton.

Dum la urbovizito de lia imperiestra moŝto en 1880, delegacio de judoj petis de li ke ili ricevu bonordan terenpecon por konstrui novan sinagogon pro la pliigita nombro da judoj en la urbo. La imperiestro konsentis kaj rezervigis al ili grandan grundon rekte urbocentre. Tiam eksplodis kverelo inter la ortodoksaj kaj pli progresemaj judoj. La ortodoksuloj postulis ke la sinagogo estu konstruita en la pli tradicia maniero dume la progresemuloj postulis ke la sinagogo estu pli modernisma laŭ la stilo de la granda sinagogo en la ĉefurbo de Bukovino Ĉernivco: nome kun katedralsimila rondkupolo. Pro tio la konstruo de la sinagogo eĉ prokrastiĝis je kelko da jaroj. Finfine estis atingita kompromiso kaj la sinagogo estis konstruita laŭ ĉernivca modelo sed kun unu granda diferenco: anstataŭe de ronda kupolo oni starigis ĝemelturojn.

La podio de kiu torao estas laŭtlegata situis en la centro de la sinagogo. La sekcio de la virinoj estis sur la okcidenta galerio. La sinagogo inaŭguritis la 18-an de aŭgusto 1883, la naskiĝtago imperiestra. La interno kaj ankaŭ la toraa ujo originale konserviĝis ĝis hodiaŭ.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Granda Sinagogo de Rădăuți en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Raporto kaj filmo pri la reinaŭguro en la 2012-a jaro
* La nuntempa juda komunumo de Rădăuți
* La sinagogo aperanta sur tutrumania paĝaro de preĝejoj
dekstra
**Ekzota kato** estas raso de kato kiu havas la formon de la Persa kato sed kun mallonga hararo. Ĝi estis produktita per hibridigo de la *British Shorthair* kaj la *American shorthair* kun persoj, atingante fortikan katon de mallonga kaj densa hararo. Tio estis atingita cele al aldono de la geno de la mallonga hararo al la genaro de la persa kato. Ĝi estas akceptita kiel pura raso ekde 1967, kiam ili konkurencis en la Ĉampioneco 1a de Majo.

Tiu raso ne estas tiom populara kiom la persa kato, sed ĝi etendiĝis rapide pro tio ke la hararzorgado estas malpli komplika kaj la haroj ne tiom falas, do ĝi generas malpli da alergioj.

Dum la programo de hibridigo oni faris krucigojn ankaŭ kun la blua rusa kaj kun la Birma kato. Ekde 1987 estas krucigebla nur kun la persa kato. La Internacia felinologia federacio agnoskis la ekzotan katon en 1986.

La ekzota kato havas fortikan aspekton, rondecforman korpon, kun mallongaj kaj dikaj haroj. Ties grandaj rondoformaj okuloj, senpinta muzelo, vizaĝa mieno afabla, kaj malgrandaj oreloj havigas specifan bildon de la raso.

Bibliografio
------------

* Helgren, J. Anne.(2006) Iams Cat Breed Guide: Exotic Shorthair Telemark Productions
* Cannon MJ, MacKay AD, Barr FJ, Rudorf H, Bradley KJ, Gruffydd-Jones TJ (October 2001). "Prevalence of polycystic kidney disease in Persian cats in the United Kingdom". Vet. Rec. 149 (14): 409–11. doi:10.1016/S1098-612X(03)00052-4. PMID 11678212.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ekzota kato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Cat Fanciers Association Exotic Breed Council


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 697109
 |
**GoodReads** estas retaplikaĵa retejo t.e. aplikaĵo kaj samtempe socia retejo por la tiel nomata "socia katalogado" kiu disponigas liberan aliron al ampleksa datumbazo kun informoj pri literaturo (libroj, aŭtoroj kaj libraj recenzoj) kaj aliaj aferoj en la libroindustrio. Ĉiu uzanto povas libere registri sin, registri librojn, kiuj estos inkluzivitaj en la biblioteka katalogo kaj en la listo de rekomendinda literaturo. Registritaj uzantoj havas la eblecon krei siajn proprajn interesajn grupojn per referenco al la Libro de Sugestoj kaj Diskutoj. Multaj aŭtoroj uzas la retejon kiel reklamon por siaj verkoj. Goodreads ankaŭ alireblas de Twitter, Pinterest kaj Facebook .

En julio 2019, Goodreads havis proksimume 90 milionojn da membroj en sia informtenejo. GoodReads estas posedaĵo de Amazon.

En *GoodReads*, uzanto povas fari la sekvantajn aferojn:

* Registri kaj enlistigi librojn
* Komenti kaj recenzi librojn
* Produkti bibliotekajn katalogojn
* Produkti legolistojn
* Krei proprajn grupojn kun libro-proponoj
* Enketoj, voĉdonadoj, blogoj kaj diskutoj

Vidu ankaŭ
----------

* Anobii

* LibraryThing
* Babelio
* Litte Free Library (lit. senpaga biblioteketo)
* DAISY (sonlibra formato)
* Biblioteko
* Retkomunumo

Ekstera ligilo
--------------

Oficiala retejo

Referencoj
----------

1. ↑  (en) *Number of registered members on Goodreads from May 2011 to July 2019,*
2. ↑  (en) Kaufman, Leslie, "*Amazon to Buy Social Site Dedicated to Sharing Books*", ISSN 0362-4331, The New York Times, la 28-an de marto 2013.

* Kategorio Goodreads en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Aigues-Mortes (stacidomo). |

**Aigues-Mortes** prononcu: [Eg**mort**] (en la okcitana lingvo *Aigas Mòrtas* = morta (stagnanta) akvo) estas franca komunumo en la departemento
Gard, en la regiono Okcitanio (france *Occitanie* [ɔksitaˈni], okcitane *Occitània* [utsiˈtanjɔ], katalune *Occitània* [uksiˈtanjə]). Fine de 2020 en la komunumo vivis 8 664 loĝantoj. 

Ĝi situas ĉirkaŭ 26 km (birdfluge) oriente de Montpellier kaj ĉ. 13 km (birdfluge) sude de Lunel, La najbaraj komunumoj estas okcidente: La Grande-Motte kaj Marsillargues; norde kaj oriente: Saint-Laurent-d'Aigouze; kaj sude: Le Grau-du-Roi.

Geografio
---------

La komunuma teritorio situas en la malsekejo tiel nomata "*Malgranda Kamargo*" aŭ "*Camargue Gardoise*" (Kamargo de departemento Gard), okcidenta parto de la delto de Rodano (okcidente de la *Eta Rodano*). La rivero Vidourle trafluas la komunumon.

Aigues-Morte estas ligata al maro Mediteraneo per la kanalo de Le Grau-du-Roi, kaj la *Canal du Rhône à Sète* (Kanalo el Rodano al Sète) trairas la komunumon.

Statuo de Ludoviko la 9-a en Aigues-Mortes

Historio
--------

La loko estis loĝata de la antikva tempo. Grekoj el insulo Rodiso fondis kolonion *Rhodanusia* apud la elfluejo de Rodano, en la 5-a jarcento a.K. multenombraj restaĵoj tion pruvas: potoj, lampoj, amforoj, moneroj, tegoloj...

En la 5-a jarcento p.K. monaĥoj Benediktanoj instalis abatejon en la marĉojn, sur la loko de malnova gaŭl-romia vilao. Skribaĵoj de la 8-a jarcento mencias tiun lokon sub nomo: *Aquae Mortuae*.

En 1240 reĝo Ludoviko la 9-a interŝanĝas la bienon de la Benediktanoj kontraŭ terenoj apud Sommières, (ĉ. 24 km norde), ĉar li bezonis havenon el kiu iros la Sepa krucmilito.

La haveno de Aigues-Mortes iĝis grava komerca centro pri eksporto de tinkturaj drapoj el Montpellier, kaj importo de spicoj kaj varoj el oriento. Ĝi estas unu el la ĉefaj komercaj partneroj de respubliko de Ĝenovo.

De la 14-a jarcento la haveno velkas. La dragado de la rodanaj aluvioj kuntrenas multekostaj laboroj, kaj ĝi estas konkurencata de Marsejlo, kiu ĵus aliĝis al la Franca reĝlando (1482).

  

La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

Resursoj
--------

Hodiaŭ, Aigues-Mortes ĉefe vivtenas per kultivo de vito, asparago kaj persiko, bredado de virbovoj kaj ĉevaloj, rikolto de salo kaj turismo.

Vidu ankaŭ
----------

* komunumoj de Gard
* Aigues-Mortes (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Aigues-Mortes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Aigues-Mortes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Turismaj informoj
* Muregoj de Aigues-Mortes
* Monumentoj de Aigues-Mortes Arkivigite je 2009-06-22 per la retarkivo Wayback Machine **angla**
* La malgranda Kamargo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 290206
* GND: 4079655-3
* LCCN: n83014894
* VIAF: 134803243
* BNF: 15254644g
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion***Desulforudis audaxviator*** |
| --- |
|  |
| Desulforudis audaxviator*Desulforudis audaxviator* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Bakterioj *Bacteria* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Firmicutes |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Clostridia |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Clostridiaceae |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Peptococcaceae |
|
|
|
|
|
| Genro: | Candidatus Desulforudis |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Desulforudis audaxviator***Chivian *et al.* 2008 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri *Desulforudis audaxviator*  |

 |
| v • d • r |

***Desulforudis audaxviator*** estas bakterio, kiun oni malkovris en 2006 en profundo de 2,8 km en orminejo de Mponeng, proksime al Johannesburg, Sudafriko. La bakterio vivas en radioaktiva ĉirkaŭaĵo.

Malkovro
--------

Oni malkovris ĝin hazarde en 2006 dum analizado de minejaj akvoj. La sciencistoj esperis, ke oni povas deĉifri minimume unu tutan genomon de la trovitaj bakterioj de la minejo Mponeng. Je granda surprizo, oni konstatis, ke la genomoj apartenas en 99,9% al unu specio, kiun oni nomumis poste al *Desulforudis audaxviator*. Oni supozis, ke la restanta 0,1% estis poluaĵo de la minejo aŭ la laboratorio, la D. audaxviator formas unuspecian ekosistemon.

Vivloko
-------

La bakterio vivas en profundo de 2,8 km, en temperaturo de 60 °C, en anaerobiaj cirkonstancoj. Laŭ analizo de la akvo, ĝi izoliĝis de la ekstera mondo antaŭ kelkaj milionoj da jaroj.

Karakterizaĵoj
--------------

Ĝi estas stangoforma bakterio, moviĝanta per flagelo. Ĝi havas kemoaŭtotrofan, anaerobian metabolismon, ĝi akiras energion el hidrogeno (kiu estiĝas el akvo je disiĝo de urano, torio kaj kalio) kaj ĉefe el reduktiĝo de akvosolvitaj sulfatoj.

Ĝia genetika konsisto estas relative granda, dum la similaj bakterioj havas genomon kun ĉ. 1500 genoj, la D. audaxviator havas 2157 genojn. Laŭsuspekte multaj genoj venas el arkeoj (arkeobakterioj). Ĝi kapablas produkti endosporon.

Ĝi povas uzi la neorganikajn materialojn kiel karbona oksido, karbona dioksido, karbonatoj (por karbono), amonio aŭ nitratoj (por nitrogeno).

Nomo
----

* *Desulforudis*: la bakterio gajnas energion el sulfatoj
* *audaxviator*: el verko *Vojaĝo al centro de la Tero* de Jules Verne, kiam profesoro Lindenbrock diras latine "Descende, audax viator, et terrestre centrum attinges *(*Subiĝu, aŭdaca vojaĝanto, kaj vi atingos la terocentron*).*
Ŝejko **Aĥmed JASIN**, arabe: احمد ياسين, (naskiĝis en 1936; mortis la 22-an de marto 2004) estis la fondinto de la Islama Rezista Movado, kies mallongigo iĝis mondfama kiel Hamas.

Li estis malgrand-statura barbulo, ĉiam aperanta en tradicia islama vesto. Li naskiĝis en Maĵdel ĉe Aŝkelon en 1936. Li aĝis 12 jarojn, kiam israelaj trupoj detruis lian vilaĝon kaj li mem venis al rifuĝejo de Gaza. Tiutempe li paraliziĝis ambaŭpiede: dum futbalmatĉo atingis lin piedbato je la spino. De tiam li uzis rulseĝon, sed tio ne malhelpis lin ekstudi en Egiptio, kion li devis interrompi pro monmanko. Li konatiĝis en Kairo kun la fundamentisma movado de la Islamaj Fratoj, poste en 1970 li mem fondis propran movadon, *Muĵama al-Islami*, en kiun li varbis junulojn. Jasin ripete diris, ke Palestino estas "sanktigita por estontaj islamaj generacioj ĝis la Tago de Juĝo", kaj ke "la tiel nomata vojo de paco ne estas paco nek anstataŭo por ĝihado kaj rezisto".  En tiuj jaroj Israelo permesis, eĉ sekrete apogis ilian agadon en la Gaza strio, por tiel malfortigi la potencon de Jaser Arafat kaj Fatah.

Li fondis komence de la 1980-aj jaroj (sub la efiko de la Irana Islama Revolucio) pli radikalan organizaĵon, *Maĵd al-Muĝahid* (gloro al la batalantoj de la Islamo). Oni arestis lin en 1984 kaj kondamnis lin pro la posedo de eksplodmaterialo kaj armiloj, sed li estis nur unu jaron en la karcero kaj liberiĝis enkadre de interŝanĝo de kaptitoj. Tiam li ekorganizis la novan organizaĵon Hamas, kiu fondiĝis la 14-an de decembro 1987 dum la unua intifado.

La israelaj ŝtat-instancoj arestis lin denove en majo 1989 kaj kondamnis en oktobro de 1991 je dumviva karcero. Tamen li estis liberiĝita en oktobro 1997 kaj forpelita al Jordanio. La liberiĝon atingis la jordania reĝo Hussein: li transdonis al Israelo du Mosad-agentojn, kiuj volis murdi Halid Mesal en Amano la politikan gvidanton de Hamas.

Li havis malbonan rilaton kun la palestina prezidento Arafat. Arafat metis lin dufoje por mallonga tempo en hejm-areston

Li estis mortigita per israela atako post la aŭrora preĝado, kiam li venis el moskeo. Unu rakedo de milita helikoptero trafis lin. Mortis ankaŭ liaj korpogardistoj. Li estis por Israelo danĝera teroristo, por Palestino liberecbatalanto, spirita gvidanto.

Eldiro de Aĥmed Jasin semajnojn antaŭ sia morto:
*Ni la mortminacojn ne timas, ĉar nia vojo estas la martireco. Se oni mortigas nin, centoj sekvos nin.*

Lin sekvis **Abd al-Aziz Rantisi** kiel Hamas-gvidanto.

* Kategorio Aĥmed Jasin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 18658
* GND: 119049244
* LCCN: n89239747
* VIAF: 70527209
* ISNI: 0000 0001 1573 8989
* BNF: 14515305j
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Centpieduloj** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Artropodoj *Arthropoda* |
|
| Subfilumo: | Miriapodoj *Myriapoda* |
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | **Chilopoda**Latreille, 1817 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordoj and familioj |
| Vidu tekston |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Centpieduloj  |

 |
| v • d • r |

**Centpieduloj** estas artropodoj kiuj apartenas al la subfilumo de la miriapodoj. Ili estas venenaj, predomanĝantaj, kaj moviĝas tre rapide. Ili havas longajn korpojn kaj multajn krurojn. Estas ĉirkaŭ 3300 specioj de centpieduloj en la mondo.
Ili vivas ĉefe en tropikaj regionoj, sed oni ankaŭ trovas ilin en mezvarmaj regionoj. Kelkaj specioj estas tre venenaj kaj iliaj mordoj estas foje tre dolorigaj por homoj, sed ekzistas nur unu registrita kazo de homo kiu mortis pro la mordo de centpiedulo, kaj temis pri eta infano.

Malgraŭ la nomo, centpieduloj kutime havas ĉirkaŭ duonon de cent piedoj, sed kelkaj povas havi eĉ ducent. Ilia korpo estas dividita en multaj segmentoj, kun unu paro de piedoj por ĉiu segmento.

La plej granda specio da centpiedulo en la mondo estas la giganta skolopendro (*Scolopendra Gigantea*), kiu povas kreski ĝis longeco de 20 centimetroj. Ĝi vivas en la Amazona ĝangalo, kaj ĝi povas kapti kaj manĝi eĉ vespertojn. Plia grava specio estas la hejma centpiedulo, trovebla en Nordameriko kaj Eŭropo.

Vidu ankaŭ
----------

* Arthropleura
* Milpieduloj
* Bruna centpiedulo


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Zoologio |

* Kategorio Centpieduloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Centpieduloj en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 214956
* GND: 4160805-7
* LCCN: sh85021859
* NDL: 00567893
* NKC: ph361968
 |
Gentile da Fabriano, *Madono kun Sankta Nikolao de Miro kaj Sankta Katarina de Aleksandrio kaj fondinto* 1395-1400, oleo? sur ligno, 131 x 113 cm, pentraĵogalerio Berlino
Imperiestro Henriko la 2-a kaj Kunigunda, Tabulbildo Moravujo, 15-a jc.
Giovanni Bellini, *Maria kun la infano, kvar sanktuloj kaj fondinto*, 1507, oleo sur ligno, 90x145 cm, San Francesco della Vigna, Venecio
**Fondintobildo** aŭ **donacintobildo** estas la figura prezentado de fondinto aŭ mendinto de bildarta verko, kiu montras la fondinton aŭ plurajn fondintojn, dokumentas ilian iniciatintecon kaj instigas la rigardantojn al preĝo por lia aŭ ilia anima savo.

Objekto de la fondaĵo povas esti kodekso, konstruaĵo, mozaikfenestro, skulptaĵo aŭ altarbildo, kies produktadon financis la fondinto. La mendinto de manskribaĵo ofte estas montrata je la transdono de la donacinta verko al preĝejo, reprezentata de personigo de la sanktulo, ĉi-kaze dediĉobildo transprenas la funkction de donacintobildo. Fondintoj de konstruaĵoj plejofte estas montrataj kun arĥitekturmodelo, kiun la fondinto portas kiel distingilo.

Je altarbildoj la fondinto estas montrata, ofte kune kun parencoj, komence klare plimalgrandigita kaj ĉe la rando de la sceno. Pli malfrue fondintofiguroj estas enigataj en la scenon ankaŭ per individuaj patronaj sanktuloj, ili estas pli kaj pli realismaj portretitaj.

Krom tio fondintobildo havas ankaŭ la funkcion, dokumenti juran akton. Aŭ ĝi metis juron aŭ memorigis pri jura akto. Religia fondaĵo celis kontrakti asekuron pri la transa vivo. Jen la pieco fariĝis kvazaŭ 'aritmetika'. Oni sumigis la bonajn farojn - i. a. per ĉi tiu fondaĵo -, por ne esti kondamnota je la Lasta Juĝo.

Literaturo
----------

* Gerhard Straehle: *Der Naumburger Stifter-Zyklus und der Erschlagene im Westchor (Synodalchor) des Naumburger Doms.* Verlag Langewiesche, Königstein 2012, ISBN 978-3-7845-2960-8.
* Klaus Gereon Beuckers: Das Ottonische Stifterbild. Bildtypen, Handlungsmotive und Stifterstatus in ottonischen und frühsalischen Stifterdarstellungen. En: Klaus Gereon Beuckers, Johannes Cramer, Michael Imhof (Hrsg.): Die Ottonen. Kunst – Architektur – Geschichte. 2-a eldono. Imhof, Petersberg 2006 (unua eldono en 2002), ISBN 978-3-932526-91-6, pj. 63-102.

* Fondintobildo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Fondintobildo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Butono kun la mistradukita frazo
**"All your base are belong to us"** (akronimigita **AYBABTU**) estas frazo en malĝusta angla (ebla esperantigo estas *"Ĉiuj via bazo estas aparteni al ni"*), kiu en februaro de 2001 disvastiĝis kiel precipe interreta memeo. Komence tiu ĉi frazo disvastiĝadis en la interretaj diskutforumoj *Something Awful*, poste aperis multaj fotomuntaĵoj, en kiu ĝi estis aldonita en kutimajn situaciojn. Ofte oni parafrazas ĝin kun alia substantivo anstataŭiganta la vorton *base* (*bazo*).

La frazo devenas de la enkonduka video por la japana komputila ludo (pafludo) *Zero Wing*, kies originan version jam en jaro 1989 eldonis firmao Toaplan. Lokaligita eŭropa versio por Sega Mega Drive de la jaro 1992 estis tre fuŝe tradukita en la anglan, kaj de tiu traduko devenas la frazo. La kompleta enkonduka dialogo, kiu iĝas motivo por la sekva agado, en kiu la frazo aperas, sonas jene:

In A.D. 2101
War was beginning.
Captain: What happen ?
Mechanic: Somebody set up us the bomb.
Operator: We get signal.
Captain: What *!*
Operator: Main screen turn on.
Captain: It's you *!!*
CATS: How are you gentlemen *!!*
CATS: **All your base are belong to us.**
CATS: You are on the way to destruction.
Captain: What you say *!!*
CATS: You have no chance to survive make your time.
CATS: Ha Ha Ha Ha ....
Operator: Captain *!!*
Captain: Take off every 'Zig'*!!*
Captain: You know what you doing.
Captain: Move 'Zig'.
Captain: For great justice.
Similaj, eĉ se malpli ofte konataj kaj citataj, fariĝis ankaŭ la frazoj "Somebody set up us the bomb" kaj "For great justice".

Vidu ankaŭ
----------

* English As She Is Spoke

* Kategorio All your base are belong to us en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Ekzilita tibeta registaro** (oficiale: *Centra Tibeta Administrejo de Lia Sanktulo la Dalai-Lamao*) estas ekzilita registaro bazita en Dharamsala, norda Barato kiu klamas esti la registaro de la tibeta diasporo. Kvankam ne rekonita de la internacia ŝtataro, ĝi plenumas gravajn funkciojn por la barata tibeta diasporo.

Tibeto estas nuntempe regita de Popolrespubliko de Ĉinio, depost la invado kiu okazis dum la 1950-oj. Tion la Centra Tibeta Administrejo (CTA) rigardas kiel mallica perforta koloniado. Laŭ tiu registaro, Tibeto estas disa nacio kun longa sendependa historio. Ĝi depostulas la kontrolon de maljuna tibeta areo, t.e. la aktuala tibeta provinco, Ĉinghajo, kaj parto de Gansuo, Siĉŭano kaj Junano. Tamen, post jardekoj de traktado kun Ĉinio, la Ekzilita Tibeta Registaro kaj ties ĉefo, la Dalai-lamao nuntempe postulas ne plu plenan sendependiĝon sed "veran" memstarecon de Tibeto en Ĉinio simila al la statuto de Honkongo.

La CTA havas efektivan regadan influon por la rifuĝintoj en Barato kaj eĉ tutmonde. La registaro administras lernejojn, hospitalojn, kulturajn movadojn kaj projektojn de ekonomika disvolviĝo en la tibeta komunaĵo. Ĝi ankaŭ bonvenas kaj zorgas pri la freŝdataj tibetdevenaj rifuĝintoj kiu senĉese alŝutiĝas. Barata registaro permesas al la CTA plenumi ĉiujn tiujn taskojn por la tibeta komunaĵo sur barata grundo. Kvankam la internacia ŝtataro ne rekonas la CTA kiel oficiala registaro, multaj landoj kaj NROj regule provizas la registaron per financa helpo.

En 2001, la tuttera tibeta diasporo voĉdonis en demokratia baloto por elekti ĉefministron (*Kalon Tripa*, བཀའ་བློན་ཁྲི་པའ་). El la du kandidatoj, Lobsang Tenzin trafis 84% de la voĉdonoj, t.e. 29.000. La alia kandidato, Jochen Thubten Namgyal, gajnis la restaĵon. Temis pri la unua demokratia baloto de la tibeta historio.

Nuntempa ministraro
-------------------

1. Lobsang Tenzin - **ĉefministro**
2. Kesang Yangkyi Takla - **ministro pri informado kaj internaciaj rilatoj**
3. Thupten Lungrik -**ministro pri edukado**
4. Tsering Phuntsok - **ministro pri religio** kaj **ministro pri kulturo**
5. Ngodup Drongchung - **ministro pri sekureco**
6. Tsering Dhondup -**ministro pri financoj**
7. Paljor Tsering Chope - **ministro pri sano**

krome :

* Tempa Tsering - mandatito de la dalai-lamao en Nov-Delhio
* Tashi Wangdi- mandatito de la dalai-lamao en Usono

Bildaro
-------

* Ekzilita tibeta parlamentoEkzilita tibeta parlamento
* Enirejo al la administrejojEnirejo al la administrejoj
* Tibeta biblioteko, tuj apud la tibeta administrejoTibeta biblioteko, tuj apud la tibeta administrejo
* Ekzilita tibeta administrejo pri internaciaj aferojEkzilita tibeta administrejo pri internaciaj aferoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ekzilita tibeta registaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo (Tibete, Angle, Ĉine, Hispane, Arabe, Ruse)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 141061
* GND: 4588189-3
* LCCN: n89297339
* VIAF: 152568968
* ISNI: 0000 0004 1768 4365
* SUDOC: 132990962
* BNF: 12377152m
* NDL: 00395319
* BIBSYS: 5062386
* NKC: ko2008435794
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

Svisa monero de dek centonoj el 1879: informo el eksergo; ĝi estas ankoraŭ por oficiala uzado nuntempe.
**Ekzergo** estas teknika termino en numismatiko por la spaco rezervita sur medaloj, moneroj aŭ similaĵoj, por meti surskribon kaj por la surskribo mem.

Laŭ Francisko Azorín **Eksergo** [tiel] estas *Surskribaĵo, indikanta daton, fabriklokon, verkistonomon, en la areo limigita per la orlo de monero aŭ medajlo, sub la centra figuro.* Kaj li indikas etimologion el greka *eks + ergon* (ekster verko), kaj de tie la latina *exergum*. La informo el tiuj eksergoj foje ludas gravan rolon por determini datojn aŭ lokojn; tiaj informoj poste povas esti uzataj de historiistoj por determini la rilatojn de popoloj laŭlonge de la historio kaj de la geografio.

Notoj
-----

1. ↑  NPIV  Alirita la 4an de Januaro 2018.
2. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 64.
3. ↑  Azorín, samloke.
|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| **Komparo inter la tuto kaj detalo** laŭ la dekstra alo de la triptiko "la ĝardeno de la delicoj" ("la muzika infero") de Hieronymus Bosch:

---

 |
| Tuta bildo | Detalo |

**Detalo** (de la franca verbo *détailler = disdividi*) laŭ esperantlingvaj vortaroj kiel PIV aŭ Reta Vortaro estas "malgranda parto, konsiderata kontraste al la tuto", foje ankaŭ "malgrava parto, konsiderata kontraste al la ĉefa". Ofte la detalo bildiĝas grandigite aŭ kvazaŭ grandigite. La vorto asociiĝas kun ekzakteco kaj precizeco. 

Laŭ Francisko Azorín **Detalo** estas *Malgranda parto de tuto. Desegno de konstruparto.* Kaj li indikas etimologion el la latina *de + taliare* (de tajli, de tranĉi). Li aldonas teknikajn terminojn kiel detali, bildi detalon; detaleto, detaligi, detalisto.

La detalo povas esti malgranda elemento de bilda artaĵo, ekzemple por pli precize montri la stilon de la artisto, aŭ por montri falsaĵon. Povas ankaŭ temi pri pli aŭ malpli malgranda parto de teksto, literatura aŭ ne, ekzemple de leĝo aŭ traktato.

Ofte eblas pli bone kompreni la esencon kaj intencon de teksto aŭ diskuto, de bildo aŭ alia rigardata objekto, se oni pli ekzakte ekzamenas iujn detalojn.

La dispartigo de afero al detaloj precipe servas al analizo. Kontraŭe, la kunigo de multaj detaloj al tuto precipe servas al sintezo.

Lingva rimarko
--------------

Lingva rimarko en la Reta Vortaro atentigas ke "Esperanto havas du manierojn verbigi la substantivon detalo: aŭ per simpla konverto: „detalo" - „detali" kiel „salo" - „sali"; aŭ pli riĉe, per sufiksa derivado, „detalo" - „detali" - „detaligi" kiel „simbolo" - „simboli" - „simboligi". Ambaŭ estas kutimaj en Esperanto, kvankam ĉe la konverto eblas hezito: ĉu „detali" estas statverbo (kiel „simboli", „ondi") aŭ agverbo. La PIV-oj konas nur la konvertitan agverbon „detali", kvankam la sufiksa agverbo „detaligi" estas pli ofta, kaj malgraŭ ke la statverba konvertaĵo ankaŭ ekzistas (kvankam ĉi tiu estas iom malofta)".

Vidu ankaŭ
----------

* detalisto

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 54.
2. ↑  Azorín, samloke.

* Kategorio Detalo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Detalo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
John Lee Hooker.
**Detrojta bluso** (angle *Detroit blues*) estas blusa muziko ludata de muzikistoj loĝantaj en Detrojto, Miĉigano, partikulare tiu ludita en la 1940-aj kaj 1950-aj jaroj. Detrojta bluso originiĝis kiam muzikistoj de la Delta bluso migris norden el la Misisipa Delto kaj el Memfiso, Tenesio, por labori en la Detrojtaj industriaj fabrikoj en la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj. Tipa Detrojta bluso estis tre simila al la Ĉikaga bluso laŭ stilo. La sono estis distingata el tiu de la Delta bluso pro sia uzado de elektre amplifiligitaj instrumentoj kaj pro pli granda eklektika dispono el instrumentoj, kiaj la basgitaro kaj la piano.

La nura muzikisto de Detrojta bluso kiu akiris tutlandan famon estis John Lee Hooker, ĉar registraj kompanioj kaj produktoroj tendencis malatenti la Detrojtan scenejon favore de la pli granda, pli influa Ĉikaga bluso. La Detrojta scenejo centriĝis ĉirkaŭ Black Bottom (Nigra Pinto), nome Detrojta kvartalo.

Vidu ankaŭ
----------

* Akustika bluso
* Elektra bluso

Eksteraj ligiloj
----------------

* Historia sekcio de la retejo de la *Detroit Blues Society* (Detrojta Blusa Societo)
**Fernando TRUEBA**, (naskiĝis la 18-an de januaro 1955 en Madrido) estas hispana kina reĝisoro, produktoro kaj scenaristo.

Li ekstudis en Informoscienca Fakultato, ĉar la Kina Oficiala Lernejo estis fermita en 1976. Li ekkarieris kiel kinkritikisto por ĵurnalo El País kaj gazeto *La Guía del Ocio*. Li ekfamiĝis pro sia unua filmo, taŭge nomita *Ópera prima* (Unua verko, 1980), kiu ege sukcesis.

En 1985 denove sukcesis per la komedia filmo *Sé infiel y no mires con quién* (Estu perfida, ne gravas kun kiu) protagonistigita, inter aliaj, de Ana Belén, Carmen Maura kaj Antonio Resines, adaptaĵo de teatraĵo. En 1986 li faris *El año de las luces* (La lumjaro), kiu ricevis Arĝentan Urson en la Berlinale.

En 1988 li estis prezidanto de la Akademio de Kinaj Artoj kaj Sciencoj de Hispanio, kiu atribuas ĉiujare la Goja-premiojn. En 1989 li filmis *El sueño del mono loco* (La sonĝo de la freneza simio), kun du internaciaj steluloj: nome Jeff Goldblum kaj Miranda Richardson. En 1992 lia filmo *Belle époque* estis premiita per naŭ Goja-premioj, al plej bona filmo, plej bona reĝisoro kaj plej bona aktorino (Ariadna Gil). En 1993 tiu filmo ricevis la Oskar-premion al la plej bona filmo neanglalingva.

En 1994 li reĝisoris *Two Much* kun Antonio Banderas, Melanie Griffith kaj Daryl Hannah. Tiu komedio ne multe sukcesis, sed en 1998 Trueba atingis novan sukceson pere de *La niña de tus ojos*, kun Penélope Cruz, kiu ricevis sep Goja-premiojn, inter kiuj Goja al la plej bona filmo.

Listo de filmoj
---------------

* *Ópera prima* (1980)
* *Sal gorda* (1983),
* *El año de las luces* (1986)
* *El sueño del mono loco* (1989).
* *Belle époque* (1992)
* *Two Much* (1994)
* *La niña de tus ojos* (1998)
* *Calle 54* (2000)
* *El embrujo de Shanghai* (2002)
* *El milagro de Candeal* (2004)
* *El baile de la Victoria* (2009)
* *Chico y Rita* (2010)
* *El artista y la modelo* (2012)
* *La reina de España* (2016)
* *El olvido que seremos* (2020)

Premioj
-------

Li ricevis:

* Tri Goja-premiojn kiel plej bona reĝisoro pro:
	+ 1990 - *El sueño del mono loco*
	+ 1993 - *Belle époque*
	+ 1999 - *La niña de tus ojos*

* Oskar-premion:
	+ 1994 - Plej bona neanglalingva filmo pro *Belle époque*

Referencoj
----------

1. ↑   Blanco, Miguel (25a de oktobro 2017). «¿QUIÉN ES FERNANDO TRUEBA?». revistafilm.com. Konsultita la 3an de junio 2023.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retejo de Trueba Arkivigite je 2007-09-26 per la retarkivo Wayback Machine (en la hispana)
* Fernando Trueba en imdb.com

* Kategorio Fernando Trueba en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 43672
* GND: 124562221
* LCCN: no96040698
* VIAF: 32185689
* ISNI: 0000 0000 6301 9148
* SUDOC: 055304176
* BNF: 13926729n
* NKC: xx0178256
* BNE: XX1069830
 |
La **Kastelo de Derekegyház** (konata ankaŭ pri la iama posedanto Kastelo de *Károlyi* [kAroji] estas historia monumento en Hungario, en vilaĝo Derekegyház.

Kastelo de Derekegyház

Historio
--------

En Derekegyház grafa familio Károlyi konstruis la kastelon por gvidi la bienon en 1765 (la bieno mem estis aĉetita nur en 1772. En la 19-a jarcento la kastelo estis ĉaskastelo kun ĝardeno pri fazanoj. Oni konstruis la etaĝon en 1869. En 1913 la kastelo estis vendita al juda familio. La nova posedanto kreis modernan irigacian sistemon. La mansardo estis konstruita en 1932. Depost la 2-a mondmilito en la bieno ŝtatbieno kaj kolĥozo funkciis. La kastelo estas psikiatriejo ekde 1949.

Konstruaĵo
----------

La unuetaĝa baroka kastelo situas en granda parko, kie estas ankaŭ kapelo kaj aliaj domoj. La interno plene adaptiĝis al psikiatriejo.

Fontoj
------

* hungare kun foto[*rompita ligilo*]
* hungare kun fotoj
* hungare
* hungare (la koncerna teksto estas legebla ĉe la 3-a bildo) Arkivigite je 2015-08-29 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Kastelo de Derekegyház en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |
| --- |
| Kastelo de Heidelberg |
| kastelo, malnova urbo, malnova ponto |
| Vido de la kastelo |
| Kastelo, 1815, de Carl Philipp Fohr |
| Hortus Palatinus, pentraĵo de Jacques Fouquières, 1620 |

La **Kastelo de Heidelberg** estas unu el la plej famaj ruinoj de Germanio kaj la ekkonilo de la urbo Heidelberg. Ĝis ĝia detruo dum la milito de la ligo de Augsburg fare de la armeo de Ludoviko la 14-a en 1693 ĝi estis la rezidejo de la elektprincoj de la lando Palatinato, germane Pfalz. Post la detruoj la kastelo estis nur parte restaŭrita. La ruino staras 80 metrojn super la rivero Nekaro, germane Neckar.

Turismo
-------

Komence de la 19-a jarcento komenciĝis turismo al Heidelberg. Ĝi pliiĝis post la konekto de la urbo al la reto de fervojoj en 1840.

Mark Twain raportis pri la kastelo en 1880 en sia libro „*A Tramp Abroad*":

"Por bone impresi, ruino devas havi bonan lokon. Tiu ĉi ne povus pli favore situi. Ĝi staras sur altaĵo, kiu superregas la ĉirkaŭaĵon, ĝi estas kaŝita en verdaj arbaroj, ĉirkaŭ ĝi ne estas ebena grundo, sed kontraŭe arbaraj terasoj, oni rigardas tra brilaj folioj en profundojn, kie regas krepusko kaj kien la suno ne povas penetri. La naturo komprenas, kiel ornami ruinon, por efiki la plej bonan rezulton."

Mark Twain: „*A Tramp Abroad*"

* Kastelo de Heidelberg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kastelo de Heidelberg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 370407
* GND: 4134967-2
* LCCN: sh2013000930
* VIAF: 173440904
* SUDOC: 085698288
 |
Larĝa foto pri kastelo de Erdőtarcsa
La **Kastelo de Erdőtarcsa** (konata ankaŭ pri la iamaj posedantoj **Kastelo de Szentmiklóssy–Kubinyi** [sentmiklOŝi-kubinji]) estas baroka kastelo (nun hoteleto) en vilaĝo Erdőtarcsa.

Aerfoto pri kastelo de Erdőtarcsa

Historio
--------

La unuetaĝa kastelo (kun mansardo kaj keloj) estis konstruita en la malfrua 18-a jarcento fare de familio *Szentmiklóssy*. Baldaŭ familio Kubinyi havis la kastelon, ili loĝis ene ĝis 1944. Post la 2-a mondmilito en la kastelo la lernejo funkciis. Post longaj jaroj la nova posedanto estis Hungara Scienca Akademio, post la renoviĝo la kastelo estas ripozejo de la akademianoj, tamen foje ankaŭ turistoj tranoktiĝas.

Konstruaĵo
----------

Vido al la kastelo
La brikoforma kastelo situas sola en parko. Estas interese, ke oni povas rekte iri al la ĝardeno ne nur el la teretaĝo, sed ankaŭ el la etaĝo sen ŝtuparoj laŭ ponto. La solvo estas tio, ke parto de la ĝardeno estis altigita per grundoj. La alvenintoj komence vidas nur teretaĝan kastelon (vidu la larĝan foton!), nur en la proksimeco estas videbla jam la teretaĝo. La fasado estas simetria, meze estas la ĉefenirejo, kiu iomete reliefas. Pli supre ĉe la tegmento estas timpano. Interne la sola forno restis en la ĉefĉambro]] sur la etaĝo.

Apud la kastelo estas po unu oklateraj gardistaj pavilonoj (kun mansardoj), tie finiĝas la altigita ĝardeno.

* La gardista pavilonoLa gardista pavilono
* La pavilono kun golfejoLa pavilono kun golfejo
* La menciita pontoLa menciita ponto
* Blazono en la timpanoBlazono en la timpano
* La plafonoLa plafono
* Plafono de la manĝoĉambroPlafono de la manĝoĉambro

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun multe da fotoj
**filmportal.de** estas datumbanko pri germanaj filmoj kun vastaj indikoj pri filmoj kaj filmfaristoj same kiel tiutemaj artikoloj.

Enhavo
------

La arĥivo prezentas inforjmojn pri ĉ, 71.000 germanaj kinofilmoj (stato: aŭgusto 2009) ekde 1895 ĝis nun. Ĉ. 7.000 filmoj estas detale prezentataj kun enhavoinformoj, fotoj aŭ afiŝoj. Por ĉirkaŭ 2.400 filmoj estas ekstrakteblaj parte historiaj kritikoj.

Krome en estas reprezentataj ĉirkaŭ 151.000 nomoj de filmfaristoj de la germana kino, pri kiuj ekzistas nun (2009) pli ol 3.000 biografioj.

Ĉi tiujn leksikonajn indikojn kompletigas filmanonciloj kaj filmeltranĉaĵoj de germanaj klasikaj filmoj. Krome temaroj konektas la informojn per superrigardaj artikoloj kaj fonaj prezentadoj, ekz. pri la historio de filmo en la Vajmara Respubliko, en la naziisma epoko kaj en GDR.

Subtenantoj de la projekto
--------------------------

filmportal.de estis konstruita far *Deutsches Filminstitut - DIF* (Frankfurto ĉe Majno) kunlabore kun *CineGraph – Hamburgisches Centrum für Filmforschung e.V.* kaj estas subtenata far la aliaj membroj de la germana *Kinemathek*-ligo kaj la ligoj de la filmekonomio. La portalo kunlaboras kun *Association des Cinémathèques Européennes* (ACE), ARTE, la DEFA-fondaĵo, la Goethe-institutoj, *German Films*, de *Deutsche Filmakademie*, kaj de Berlinale.

Eksteraj ligiloj
----------------

* filmportal.de (germane, angle)
La **preĝejo Sankta Georgo** estas grek-katolika historia monumento en urbo Kisvárda (Hungario).

Historio
--------

Origina la grek-katolikoj apartenis al la najbara komunumo Ajak, sed ili jam ekde 1838 volis havi propran kirkon loke. Fakte nur inter 1893-1897 ĝi estis konstruita. La paroĥa statuso alvenis en 1914. Post 4 jaroj la ikonostazo kaj la altaro estis ŝanĝitaj al pli novaj. Plenaj renovigaj laboroj okazis en 1921, 1937 kaj ĉirkaŭ 2000.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en korteto, sed la fasado situas rekte laŭ la placo. Antaŭ la kirko kruco videblas. La fasado estas simetria, meze la enirejo funkcias, super la enirejo pluvŝirmilo estas videbla. La plej supre la kvadrata turo altiĝas, ene 2 sonoriloj loĝas. La navo finiĝas en plurlatera absido, same alta, sed pli mallarĝa, ol la navo. La fasado, navo kaj absido havas altajn kaj striktajn fenestrojn. 

Kermeso okazas en la 23-an de aprilo.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

Absido
Enirejo
**Halmaj** estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en subregiono de Szikszó.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 13  km²
* Alto super marnivelo: 121 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.2471/20.9995
* Loĝantaro: 1910
* Poŝtkodo: 3842
* Telefonprefikso: 46

Situo
-----

Halmaj situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Miskolc-Hidasnémeti. Szikszó troviĝas 9, Encs 12, Miskolc 25 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1234 laŭ tiama ortografio *"Holmoy"*. La kampoj apartenis al historia familio Aba. En 1640 pro la konstantaj kontraŭturkaj militoj la vilaĝo senhomiĝis. En 1800 oni refondis la komunumon, en 1813 inundo okazis. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, infanĝardeno, lernejo, kulturdomo, biblioteko, kuracejo, dentokuracejo, policano, poŝto, kafejeto, restoracio, vendejo, futbalejo.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika novbaroka preĝejo omaĝe al Reĝo Stefano la 1-a (Hungario) de 1801
* kalvinana preĝejo de 1998
* grekokatolika preĝdomo
* monumento pri 1100 jaroj de 1996

Ĝemelkomunumoj
--------------

* Slovakio Veľká Ida, Slovakio
* Rumanio Nyárádköszvényes, Rumanio

Fontoj
------

* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.halmaj.hu
* w.gyaloglo.hu

* Kategorio Halmaj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
***La lernoservanto de la akuŝistino*** (angle *The Midwife's Apprentice*) estas porinfana romano de Karen Cushman. Ĝi rakontas kiel senhejma knabino fariĝas lernoservanto de akuŝistino, havigas al si nomon kaj lokon en la mondo, kaj lernas esperi kaj superi malsukceson. La romano gajnis la Medalon John Newbery en 1996.

Mary Beth Dunhouse, komitatestro de la Elekta Komitato de la Premio Newbery, skribis pri la libro, "La leganto estas entirata ekde la unua frazo kiam la aŭtoro priskribas 'putrantan kaj malkvietan stakon.' Kaj tiam renkontas la leganto la centran rolanton, Bubinaĉon--'nelavita, nenutrita, neamata, kaj neaminda... kiu revis pri nenio, ĉar ŝi esperis pri nenio kaj nenion atendis.' Tiu senhejma vagulo fariĝas lernoservanto de la akuŝistino--homo kun nomo kaj loko en la mondo. Mezepoka Anglujo bone elvokiĝas, kaj legantoj trovos ĉi tiun mondon tiel altira ke ili turnados la paĝojn por vidi kio estas okazonta."

En intervjuo en la revuo *Scholastic*, Cushman diris, "La libron mi skribis en proksimume 9 monatoj, la sama daŭro, en kiu oni faras infanon. Interese, ĉu ne? Mi estis farinta multe da esplorado pri la Mezepeko por *Catherine, kromnome Birdy*, do mi sciis multe pri la tempo kaj loko. La esplorado, kiun mi faris, celis specifaĵojn pri naskado, herboj, kaj kuracado."

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

Komence de la romano, la ĉefrolanto estas akceptita kiel lernoservanto de Jane, la malbonkora vilaĝa akuŝistino. Jane nomas la knabinon Skarabo, ĉar ŝi ne memoras sian veran nomon, sed evitas instrui ŝin pri akuŝhelpado ĉar ŝi malvolas konkuron. La knabino tamen lernas kiom ŝi povas, psike kreskas pro diversaj spertoj, kaj alprenas la nomon Alyce kiam iu misrekonas ŝin kiel knabinon kun tiu nomo. Alyce sukcese helpas akuŝantan kamparaninon sola, dum Jane estas kun la Sinjorino de la Bienaro. Post mallonge, alia virino petas la helpon de Alyce sola, sed ĉi tiu nasko estas pli malfacila kaj Alyce ne kapablas helpi. Jane intervenas por fini la laboron kaj Alyce honte fuĝas el la vilaĝo. En alia vilaĝo ŝi akiras laboron ĉe gastejo. Tie ŝi kapablas helpi virinon, kiu venis al la gastejo kun sia edzo petegante helpon, ĉar ŝi ekakuŝas ne sciinte ke ŝi gravedas. Alyce komprenas ke ŝi vere deziras fariĝi akuŝistino. Ŝi reiras al Jane kaj sukcesas konvinki ŝin reakcepti ŝin kiel lernoservanton.

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Referencoj
----------

1. ↑   1996 Newbery Medal and Honor Books. Scholastic Magazine (1996). Alirita 14-a de junio 2015.
2. ↑   Interview with Karen Cushman. American Library Association (2014). Alirita 14-a de junio 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 820432
 |
***La lasta ĉeĥo*** estas romano de Josef Kajetán Tyl, unua romano verkita en la ĉeĥa lingvo.

Pariza tenorulo Pedrazzi venas al Prago. En franclingva kaj germanlingva societa vespero de nobeloj li rakontas, kiel li estis preskaŭ murdita en svisaj Alpoj, sed en la lasta momento lian vivon savis pentristo Carlo. Subite venas nova gasto, juna grafo Velenský, kaj Pedrazzi en li rekonas sian Carlon. Komune ili forveturas al la kastelo de Velenský, kie vivas la maljuna grafo, opinianta sin lasta ĉeĥo, ĉar la juna eĉ ne volas ĉeĥe paroli.

La patro volas trudi al la filo sian zorgatinon Marta, kiun la filo rifuzas, ĉar li amas filinon de ĝardenisto, Klara. Tamen ŝia frato Svoboda anoncas al la juna grafo, ke Klara ne plu volas lin vidi, ĉar la tuta ĝardenista familio opinias peko, ke la filo rifuzas plenumi la volon de sia patro. Prefere ili nokte forvojaĝis al nekonata loko.

Dume Pedrazzi renkontis Martan kaj prezentis sin al ŝi kiel ŝia frato, kiu kiel dekjarulo forkuris el la hejmo kun komediantoj kaj fariĝis glora kantisto. 

Al Prago alveturis ankoraŭ franca kolonelo, kiu en junaĝo duelis en Parizo kun ĉeĥa nobelo, estis grave vundita, ĉiuj lin opiniis morta. Kiam li tamen resaniĝis, li eksciis, ke lia edzino estis trafita de apopleksio kaj mortis, liaj du infanoj malaperis.

Fine montriĝis, ke la maljuna grafo Velenský estis la duelanto, kaj opiniante, ke li mortigis la gepatrojn, li volis prizorgi almenaŭ la infanojn por mildigi sian pekon. Li forveturigis ilin al Bohemio kaj konfidis al instruisto Petráček, kiun la infanoj opiniis sia patro. Nelonge post malapero de la knabo la instruisto mortis kaj la grafo mem komencis zorgi pri Marta, kvazaŭ ŝi estus lia filino. Dume lia propra filo estis edukata en Francio, laŭ deziro de la mortinta patrino, edzino de Velenský. La sopiro de la grafo estis, ke lia filo edziĝu al Marta kaj tiel mildiĝu la krimo. 

Kiam ĉio klariĝis, montriĝis, ke Marta mem amas sinjoron Svoboda, fraton de Klara. La tri patroj (grafo, kolonelo, ĝardenisto) estis kontentaj kaj okazis du nuptoj - juna grafo Velenský edziĝis al Klara, kaj Marta edziniĝis al Svoboda. 

Jam dum la veturo de Prago al la kastelo en kaleŝo sinjoro Svoboda pasie disputis kun la juna grafo kaj la kantisto Pedrazzi pri la ĉeĥa lingvo, pri la situacio de la ĉeĥa nacio ĉirkaŭ la jaro 1840. (La priskribo estas interesa, ĉar la situacio similis al la nuntempa siatuacio de Esperanto-movado). Pro la tro patriotisma tono estis la romano akre kritikita de komenciĝanta ĵurnalisto, tiam 25-jara Karel Havlíček Borovský. Havlíček skribis, ke la nacio ne plu ploru pri sia sorto, sed prefere laboru por sin elsavi. 

Nur post dek jaroj la du viroj renkontiĝis, nelonge antaŭ la mortoj (ambaŭ mortis en 1856), Havlíček deklaris, ke li bedaŭras, kion li kiel junulo skribis pri viro, kiun li tre estimas. Tyl respondis, ke la kritiko helpis al li verki sekvajn verkojn pli bone.
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Pelagornitedoj** |
| --- |
|  |
| Kopio de skeleto de Pelagornis miocaenus ĉe la NMNHKopio de skeleto de *Pelagornis miocaenus* ĉe la NMNH |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Odontopterigoformaj *Odontopterygiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Pelagornitedoj *Pelagornithidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Pelagornis* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ****Pelagornis miocaenus****(Fürbringer, 1888) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| Fosilio |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Pelagornitedoj  |

 |
| v • d • r |

La **Pelagornitedoj**, komune nomataj **pseŭdodentuloj**, **ostodentaj birdoj**, **falsdentaj birdoj** aŭ **pseŭdodentaj birdoj**, estas prahistoria familio de grandaj marbirdoj. Ties fosiliaj restoj estis trovitaj tutmonde ĉe rokoj datitaj inter fina Paleoceno kaj la imo inter Plioceno kaj Pleistoceno.

Plej el la komunaj nomoj kiuj aludas al tiuj birdoj referencas al plej elstara trajto: dentecaj pintoj en la bordoj de ties bekoj, kiuj malkiel veraj dentoj enhavis kanalojn de Volkmann kaj estis elkreskaĵoj de ostoj de antaŭmakzelo kaj de makzelo. Eĉ malgrandaj specioj de pseŭdodentaj birdoj estis tiom grandaj kiom albatrosoj; la plej grandaj estis vere gigantaj, kaj kun enverguro de ĉirkaŭkalkulo de 5–6 metroj inter la plej grandaj flugantaj birdoj eĉ vivantaj. Tiuj estis la hegemoniaj marbirdoj de plej oceanoj tra plej el la Cenozoiko, kaj modernaj homoj ŝajne maltrafis ilin pro malmulto de la tempo de evoluo: la lastaj konataj pelagornitedoj estis samtempuloj de la *Homo habilis* kaj de la komenco de la historio de teknologio.

Notoj
-----

1. ↑  Bourdon (2005), Mayr (2008), Boessenecker kaj Smith (2011)
2. ↑  Hopson (1964), Olson (1985: pp.199-201), Bourdon (2005), Geraads (2006), Mayr (2009: pp.55,59), Mlíkovský (2009)
Situo de Elgigitgin **El'gigitgin** (ruse Эльгыгытгын) estas lago situanta en Ĉukotko en nord-orienta Siberio. Ĝi situas en meteorita alfrapa kratero kreita antaŭ 3,6 milionoj da jaroj (en Plioceno). La diametro de la kratero estas 18 km.

Averaĝa temperaturo de la lago estas 3 °C.

Plejparton de daŭro de jaro la lago estas kovrita per glacio. En iuj jaroj la glacio ne degelas eĉ somere. Bordoj de la lago konsistas el multjare frostiĝinta tero.

En la ĉukĉa lingvo signifo de nomo de la lago estas "blanka", "nedegelanta".

La lago estas de aparte interesa al sciencistoj, ĉar ĝi neniam estis kovrita per glaĉeroj. Ĉi-tio permesis la neinterrompitan akumuladon de tavolo de sedimento je 400 ... 500 m dika sur fundo de la lago, kiu skribas informon pri historia klimata ŝanĝo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Elgigitgin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* D-ro Matt Nolan je la Universitato de Alasko
* Polusa ekspedicio al siberia lago liveros detalojn de la pasinta klimato.