recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gemmipasejo** estas montpasejo en la Bernaj Alpoj kiu ligas la kantonojn Valezo kaj Berno. Ĝi estas la akvodislimo inter Mediteraneo kaj la Norda Maro.

Priskribo de la vojo
--------------------

La pasejo kondukas trans la nordxa ĉefkresto de la Alpoj de Adelboden respektive Lenk en Simme-Valo inter la monto Daubenhorn kaj la Platenhornoj trans la pasejkulmino sur alteco de 2314 m s.m. al Leukerbad. La pado ireblas nur dank al la konstruoj en la proksimume 600 metrojn alta rokvando supre de Leukerbad. Antaŭ la konstruado de la rokvojo la pado pasis pli supre je alteco de 2730 m s.m. tra la *Furggenvaleto* kaj estis tre malfacila.

Historio
--------

Ĉirkaŭ en la jaro 800 alemanaj enmigrantoj trans Gemmipasejo de Berno atingis la Valezon. En kontraktoj el la 12-a kaj 13-a jarcento estas dokumentitaj la utiligado de la paŝtejo sur la altebenaĵo kaj la ekzisto de gastejo. Historiaj fontoj kaj jarcifero 1549 pruvas, je jam en mezepoko ekzistis pado tra la Gemmivando. Pro la kreskanta signifo de Leukerbad kiel kuracloko el Alemanio kaj la samtempa intenco konekti Bernon pli bone al la komercvojo trans la Sempionpasejo estis ek de 1739 konstruita kun berna helpo nova vojo, kiun la firmao de Anton Lung per eksplodigoj enkonstruis en la rokvandon. Pro la nova vojo, kiu pretis ek de 1741 la malnova vojo definitive ne plu estis uzita. Veturebla strato neniam estis konstruita trans la pasejo. En la 1950-aj jaroj ekzistis projekto konstrui aŭtoŝoseon trans la Gemmipasejo, projekto kiu malsukcesis pro protestoj de naturprotektantoj kaj per la alpoiniciativo en la 1990-aj jaroj verŝajne por ĉiam estis entombigita.

La alttensia linio trans Gemmipasejo

Alttensia linio
---------------

Trans Gemmipasejo kondukas grava alttensia linio, kiu konektas la elektrajn retojn de sudo kaj nordo de Eŭropo.

Aertelfero
----------

Ek de Leukerbad aertelfero kondukas rekte al la pasejkulmino. La regiono vintre etstas ŝatata por skikurado.

* Kategorio Gemmipasejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Gemmipasejo en la Historia Leksikono de Svislando
* Turisma retejo de la regiono Gemmi

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rListo de la montpasejoj de Svislando |
| --- |
| Albispasejo • Albulopasejo • Berninopasejo • Bözberg-Pasejo • Brünigpasejo • Flüelapasejo • Forchpasejo • Furkopasejo • Gemmipasejo • Gurnigelpasejo • Granda Sankt-Bernard-Pasejo • Grimselpasejo • Hulfteggpasejo • Juliopasejo • Klausenpasejo • Lukomagnopasejo • Malojopasejo • Nufenenpasejo • Oberalppasejo • Ofenpasejo • Passwang-Pasejo • Rickenpasejo • San-Bernardino-Pasejo • Sankt-Gotard-Pasejo • Sattel-Pasejo • Sattelegg • Sempionopasejo • Splugopasejo • Suba Hauenstein-Pasejo • Supra Hauenstein-Pasejo • Sustenpasejo • Vue-des-Alpes-Pasejo • Wildhauspasejo • Zugerberg | Montpasejoj de SvislandoMontpasejoj de Svislando |

 |
Ŝablono:Informkesto insulo/zorgado/areo mankas

**Gemiler Insulo** (turke: *Gemiler Adası*) estas insulo situanta de la marbordo de Turkio proksime de la grandurbo de Fethiye. Sur la insulo estas la restaĵoj de pluraj preĝejoj konstruitaj inter la 4a kaj 6a jarcentoj p.K. kune kun diversaj asociaj konstruaĵoj. Arkeologoj kredas ke ĝi estis la loko de la origina tombo de Sankta Nikolao.

Historio
--------

La bizancaj ruinoj de kvin preĝejoj konstruis inter la kvaraj kaj sesaj jarcentoj p.K. restas sur la insulo, kune kun 350 metroj procesihimnopiedvojo. Aliaj restaĵoj de la sama periodo inkludas proksimume kvardek aliaj ekleziaj konstruaĵoj kaj pli ol kvindek kristanaj tomboj. Unu el la eklezioj estis tranĉita rekte de la roko ĉe la plej alta punkto de la insulo, kaj situas ĉe la malproksima okcidenta parto de la procesihimnopiedvojo. Estas eble ke la Insulo estis utiligita kiel fare de kristanaj pilgrimuloj en vojo al la Sankta Lando.

La tradicia turka nomo por la insulo estas *Gemiler Adası*, kun la signifo "Insulo de Ŝipoj", kiu povas esti referenco al la rolo de St. Nicholas kiel la patronsanktulo de maristoj; la insulo ankaŭ estis referita kiel *St. Nicholas Island* fare de maristoj en la Mezepoko. Arkeologoj kredas ke la sanktulo estis enterigita en la rok-elkreska eklezio post sia morto en la jaro 326. Liaj restaĵoj restis tie ĝis la 650-aj jaroj, kiam la insulo estis prirezignita kiam ĝi estis minacita fare de araba floto. Ili tiam estis movitaj al la urbo Mira proksimume 40 km en la orienton.

Ekonomio
--------

La insulo estas nuntempe populara celloko por grandaj turkaj golfetoj (ekzemple: Olu Deniz), alporti multajn turistojn al la insulo same kiel multaj pli malgrandaj privataj boatoj ekde la duonluna golfo povas esti utiligitaj kiel sekura ankrejo. La bizancaj ruinoj povas esti viditaj de la maro. Malgranda improvizita restoracio staras en la golfo por la somermaristoj.

Referencoj
----------

1. 1 2 3 4 5 6  Keys, David (17 December 1993). "Santa's tomb is found off Turkey: Academics claim to have found where St Nicholas was buried. David Keys reports". *The Independent*.
2. ↑  Eskenazi, Gerald (28 June 1998). "The Boating Report; Cruising Along the Turkish Coast, Comfortably". *The New York Times*.
3. ↑  Neville, Pam (21 August 2008). "Viewing history from the shoreline". *nzherald.co.nz*. (Arkivita en *archive.org*)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Gemiler Insulo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Gemiler Island | Fethiye, Turkey
**Árpád Jutocsa Hegyi** [jutoĉa hedji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hegyi Árpád Jutocsa** estas hungara reĝisoro, teatrestro, altlerneja instruisto. 

Árpád Jutocsa Hegyi  naskiĝis la 8-an de januaro 1955 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Árpád Jutocsa Hegyi frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris arkitektan diplomon en arkitekta altlernejo en Budapeŝto en 1976, fine reĝisoran diplomon en Teatra Altlernejo en 1980. Lia ĉefinstruisto estis Ottó Ádám, aliaj instruistoj estis ekzemple Kálmán Nádasdy, Emil Petrovics. Post siaj studoj li tuj reĝisoradis en Hungara Radio, Hungara Televizio, sed ĉefe en Nacia Teatro (Miskolc). Inter 1983-1985 li estis reĝisoro de Teatro Hevesi Sándor, inter 1985-1989 de Teatro de Kecskemét, inter 1989-1992 de Teatro József Attila. Inter 1992-2002 li estis ĉefreĝisoro kaj teatrestro de Nacia Teatro (Miskolc). En la teatra jaro 2005 li estis nomumita teatrestro de Budapeŝta Ŝtata Operejo, en la sama jaro li akiris DLA-diplomon en la Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto). En la sekvaj jaroj li jam ne ligiĝas al teatroj, li havas reĝisorajn taskojn laŭokaze. Li instruas en Universitato de Dramo kaj Filmo, Scienca Universitato Loránd Eötvös, eĉ en Usono.

El liaj reĝisoraĵoj
-------------------

* Ernő Szép: *Lila ákác* (1980)
* Ferenc Molnár:
	+ *Doktor úr* (1985)
	+ *A testőr* (1986)
* József Katona: *Bánk bán* (1998)
* Sándor Petőfi: *János vitéz* (2005)
* Imre Kálmán:
	+ *Marica grófnő* (1986)
	+ *Csárdáskirálynő* (1992)
* Béla Bartók: *A kékszakállú herceg vára*
* Ferenc Lehár: *A mosoly országa*
* Molière: A fösvény (1984)
* William Shakespeare:
	+ La Venecia Komercisto (1987, 2001)
	+ Romeo kaj Julieta (1995)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2018-05-29 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2018-01-12 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio
**Vorterosigno** (***ideografiaĵo*** aŭ ***logogramo***) estas skribsigno por tuta vortero (morfemo). Vorterosignaroj estas kompleksaj sistemoj de rebusoj kaj gramatikaj, silabaj, kaj eĉ unusonaj signoj.

Ekzemple, la ĉina vorterosignaro kunmetas signon de *drako* (龙 - *lóng*) kaj signon de *orelo* (耳 - *ěr*) por skribi vorton *surdeco* (聋 - *lóng*), kunmetaĵo de eroj fonetika (*drako* kaj *surdeco* estas samsonaj *lóng*) kaj signifa (*orela*).

Vorterosignaroj estas la plej antikva maniero skribi, trovebla jam en Sumero, ankaŭ en Egiptio kaj Majalando. Hodiaŭ, ĉinoj kaj japanoj ilin ĉefe utiligas en la ĉina kaj la japana, sed eĉ iomgrade la eŭropanoj uzas ilin, ekzemple por numeroj.

Malavantaĝoj estas ke vorterosignaroj malfacile lerneblas - ekzemple, ordinara ĉino devas enmensigi ĉirkaŭ 4000 signojn. Avantaĝo estas, ke longaj ideoj kaj pensoj esprimeblas simple per kelkaj signoj, kaj legi estas pli facile ol legi alfabeton.

Afriko
------

Hieroglifoj

Okcidenta Azio
--------------

Sumera kojnoskribo

Akada kojnoskribo

Babilona kojnoskribo

Suda Azio
---------

? Indusa skribo

Orienta Azio
------------

Ĉina skribo

Japanaj vorterosignoj

Ameriko
-------

Majaa skribo

Vidu ankaŭ
----------

Blisa skribo, planita ideogramaro

Ideogramo

Ikono (religio)

Litero

Skribarto, Skribsistemo

Sona (planlingvo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
* 
* 
* 

* Kategorio Vorterosigno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Vorterosigno en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **serba ortodoksa preĝejo** oficiale *preĝejo Sankta Triunuo* estas signifa sakrala historia monumento en urbo Mohács (Hungario).

Historio
--------

En la 18-a jarcento rifuĝintoj serbaj alvenis ankaŭ en Mohács. Ili konstruis la nun videblan kirkon en 1732, sed en tiu loko pli frue jam ekzistis 2 preĝejetoj. La preĝejo kaj ekstere kaj interne estas tipa ortodoksa konstruaĵo. Ĉiuj instalaĵoj estis faritaj el lignoj. La murpentraĵoj estis pentritaj en la 18-a jarcento.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas en sola en korto, sed la paroĥo troviĝas tre proksime. En mezo de la fasado la enireja pordo funkcias, la plej supre la kvadrata kaj longa turo altiĝas. La navo finiĝas en duonronda absido. La interna parto ne diferencas de la ceteraj ortodoksaj preĝejoj, tial sidlokoj por malsanuloj situas nur laŭ la muro.

Vidu ankaŭ
----------

*

Fontoj
------

* hungare kun foto
* hungare kun foto
* hungare kun foto
* hungare kun foto
* hungare kun foto
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Dobrodol,** serbe **Добродол,** hungare **Dobradó** estas malgranda vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojevodio, en distrikto Srem (regiono), en municipo de Irig. Mala kaj kis signifas: malgranda. Hungara vorto remete signifas: ermito.

Dobrodol situas en la mapo en la verda municipo
Romkatolika preĝejo de Dobrodol

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 7  km²
* Koordinatoj: 45°02′17″N 19°56'14″E
* Alto super marnivelo: 129 m
* Loĝantaro: 120
* Poŝtkodo:
* Telefonprefikso: 22
* Aŭtokodo: RU

Situo
-----

Dobrodol situas sur mildaj deklivoj de Fruŝka Gora.

Historio
--------

Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Habsburga Imperio, al Szerém, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Dum la 2-a mondmilito la vilaĝo apartenis al tiam sendependa Kroatio. En 2002 loĝis en Dobrodol 127 homoj, (96 hungaroj (76 %), 13 jugoslavianoj, 4 kroatoj, 3 serboj kaj aliaj).

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

* Kategorio Dobrodol en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Unsuk CHIN** ([unsuk ĉin], hangule: 진은숙) (naskiĝis la 14-an de julio 1961 estas sudkorea komponisto de klasika muziko, kiu estas bazita en Berlino, Germanio. Ŝi ricevis diversajn premiojn kiel la Premio Grawemeyer en 2004, la Arnold Schönberg-Premio en 2005, la Muzik-kompona Premio de la Fondaĵo Princo Pierre en 2010, la Hoam-Premio en la Artoj en 2012 kaj la Wihuri Sibelius-Premio en 2017.

La verkoj de Unsuk Chin estis luditaj de diversaj filarmoniaj orkestroj kiel la Berlina Filarmonia Orkestro, la Novjorka Filarmonia Orkestro, la BBC Filarmonia Orkestro, la Ĉikaga Filarmonia Orkestro, la Londona Filarmonia Orkestro, la Los-Angelesa Filarmonia Orkestro, la Bostona Filarmonia Orkestro, la Germana Filarmonia Orkestro de Berlino, la Tokia Filarmonia Orkestro, la Filarmonia Orkestro de Radio France, la Oslo-a Filarmonia Orkestro, la Filarmonia Orkestro de Birmingham, la Montreala Filarmonia Orkestro, la NDR Filarmonia Orkestro, la Finna-Radia Filarmonia Orkestro, Kronos Quartet, kaj multaj aliaj, kaj ili estis dirigentitaj de Kent Nagano, Simon Rattle, Alan Gilbert, Gustavo Dudamel, Myung-Whun Chung, Esa-Pekka Salonen, Neeme Järvi, Peter Eötvös, David Robertson kaj George Benjamin.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 599782
* GND: 124334016
* LCCN: no97062035
* VIAF: 12563576
* ISNI: 0000 0000 8092 1619
* SUDOC: 153930411
* BNF: 146431237
* MBA: 562a41a8-bcc9-477d-a670-4af2c63dadbf
* NDL: 01001253
* BIBSYS: 1560455412906
 |
**Elemér Almási** [almAŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Almási Elemér** estis hungara kemiisto, altlerneja instruisto.

Elemér Almási naskiĝis la 8-an de decembro 1919 en Bükkösd, li mortis la 22-an de aprilo 1985 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Elemér Almási maturiĝis en gimnazio en Pécs en 1938, poste li akiris kemiistan diplomon en Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József en 1942. Post la diplomo li estis kemia inĝeniero en uzino pri manĝaĵoj en Nagyatád. Post jaro li soldatiĝis, inter 1944-1948 li estis militkaptito en Sovetunio. Depost la hejmenveno li laboris en similaj laborejoj en Budapeŝto, iom poste en esploraj institutoj pri manĝaĵoj. Li kandidatiĝis en 1958, doktoriĝis en 1980 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li studvojaĝis en Sovetunio (1961), poste en pluraj okcident-Eŭropaj landoj. Ekde 1967 li estis katedrestro en hortikultura altlernejo, foje ankaŭ institutestro. Lia ĉefa labortereno estis malvarmigo de manĝaĵoj. Li ricevis medalojn inter 1960-1982. Li havis edzinon.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Mélyhűtés céljára alkalmas gyümölcs- és főzelékfajták kutatása* (1951)
* *Élelmiszerek hűtőházi kezelésekor fellépő súlyveszteség kémiai és fizikai vonatkozásai* (disertaĵo, 1958)
* *Élelmiszerkémia. I–III. Felsőfokú technikumi tankönyv.* (mezlerneja lernolibro, kunaŭtoro, 1962)
* *Élelmiszerek gyorsfagyasztása* (1964; ruse: 1981)
* *The Binding Energy of Bound Water in Foodstuffs* (1978)
* *A vízaktivitás hatása élelmiszerek hőelvonásos – hűtés, fagyasztás, liofilezés – tartósításakor* (disertaĵo, 1980)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 717108
* VIAF: 121363450
 |
*Alternita kvadrata kahelaro* estas *kvadrata kahelaro*, sed havanta alterne du specojn de kvadratoj, simile al ŝakluda tabulo.   
 
Dufoje alternita kvadrata kahelaro.   
 
*Alternita kuba kahelaro* kun kvaredra kaj okedraj ĉeloj.   
 
Subsimetria kolorigo de la *alternita kuba kahelaro*.   
 
En geometrio, **alternitaj hiperkubaj kahelaroj** aŭ **duonverticohiperkubaj kahelaroj** estas diversdimensia familio de unuformaj kahelaroj. Alternita *n*-hiperkuba kahelaro estas kahelaro de la eŭklida *n*-dimensia spaco.

Facetoj de la kahelaro estas *n*-duonverticaj hiperkuboj kaj *n*-kruco-hiperpluredroj. Vertica figuro de la kahelaro estas rektigita hiperkubo. Noto ke la nomo *duonverticohiperkuba kahelaro* ne estas tute bona, ĉar la kahelaro konsistas ne nur el duonverticaj hiperkuboj.

Kiel la nomo sugestas, alternita *n*-hiperkuba kahelaro povas esti farita per alternado de la regula *n*-hiperkuba kahelaro.

Dum konstruado, la fontaj hiperkubaj facetoj iĝas duonverticajn hiperkubojn, kaj en lokoj de la forigataj verticoj kreiĝas novaj kruco-hiperpluredroj.

Simbolo de Schläfli de alternita *n*-hiperkuba kahelaro estas h{4,3...3,4} (entute *n* nombroj) kaj ĝia geometria simetria grupo (grupo de Coxeter) estas Sn (aŭ C~n-1) por n≥4. Pli sube simetria formo Qn (aŭ B~n-1) povas kreiĝi per forpreno de la spegulo sur ordo-4 akraĵo.

La n-dimensia kahelaro estas nomata ankaŭ kiel hδn+1 .
  


| hδn+1 | Nomo | Simbolo de Schläfli | Figuroj de Coxeter-Dynkin |
| --- | --- | --- | --- |
| Alternita regula | Unuforma-1 | Unuforma-2 |
| hδ2 | Malfiniolatero | {∞} |  |  |  |
| hδ3 | Alternita kvadrata kahelaro  (la sama kiel regula kvadrata kahelaro {4,4}) | h{4,4} |  |  |  |
| hδ4 | Alternita kuba kahelaro  (kvaredro-okedra kahelaro) | h{4,3,4} |  |  |  |
| hδ5 | Alternita 4-hiperkuba kahelaro aŭ  *4-duonverticohiperkuba kahelaro*  (la sama kiel regula {3,3,4,3}) | h{4,32,4} |  |  |  |
| hδ6 | 5-duonverticohiperkuba kahelaro | h{4,33,4} |  |  |  |
| hδ7 | 6-duonverticohiperkuba kahelaro | h{4,34,4} |  |  |  |
| hδ8 | 7-duonverticohiperkuba kahelaro | h{4,35,4} |  |  |  |
| δ9 | 8-duonverticohiperkuba kahelaro | h{4,36,4} |  |  |  |
| δ10 | 9-duonverticohiperkuba kahelaro | h{4,37,4} | ... |
| ... |

Vidu ankaŭ
----------

* Hiperkuba kahelaro
* Listo de regulaj hiperpluredroj

Referencoj
----------

* H. S. M. Coxeter, *Regular Polytopes* - *Regulaj hiperpluredroj*, 3-a. red. Dover Publications, 1973. ISBN 0-486-61480-8
	+ pp. 122–123, La krado de hiperkuboj γn formas la kahelarojn δn+1)
	+ pp. 154–156: Parta tranĉo aŭ alternado, prezentita per *h* prefikso: h{4,4}={4,4}; h{4,3,4}={31,1,4}, h{4,3,3,4}={3,3,4,3}
	+ p. 296, Tabelo II: Regulaj kahelaroj, δn+1
**CMFN** (en la angla: **CMYK**) estas la nomo de **kolormodelo** uzata por subtraha reprezento de koloroj, t. e. por koloraĵoj, kiuj ne lumas, sed post absorbo nur reflektas lumon. Ĝi deriviĝas de ĝiaj bazaj koloroj cejana (C), maĝenta (M), flava (F) kaj nigra (N) kaj estas uzata por komputilaj presiloj.

Principe la tri koloroj CMF sufiĉas por reprezenti koloran bildon, ĉar ilia kombino teorie rezultigas nigran koloron. Praktike ekzistantaj inkoj tamen rezultigas brunan koloron, tial oni kutime aldonas la nigran koloron kiel kvaran bazan. La nigra koloro ne influas la spacon de la reprezenteblaj koloroj, kiu do estas tridimensia kaj ofte prezentata en la formo de **kolor-kubo**:

Bonvolu atenti, ke la koloroj la bildo estas influataj de la uzata ekrano aŭ presilo.

La modelo havas diversajn nomojn depende de la uzata lingvo. Ĝia franca nomo estas CMJN (**c**yan, **m**agenta, **j**aune, **n**oir), ĝia angla nomo CMYK (**c**yan, **m**agenta, **y**ellow, **k**ey - la litero K **k**ey (*ŝlosilo*) simbolas *Black* (nigra), ĉar tio estas la baza, la *ŝlosila* koloro de ĉia presado, kaj "B" povus esti miskomprenata kiel ***b**lue* (blua). En la esperanta versio de LibreOffice, oni uzas la mallongigon CMFŜ, Ŝ (ŝlosilo) kiel traduko de la angla.

Vidu ankaŭ
----------

* Koloro
* Lumabsorbo
* Adicia kolormikso
* Subtraha kolormikso
* Trikromio

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKoloroj |
| --- |
| Nuancoj de griza: | blanka • griza • nigra |
| Ĉielarko: | ruĝa • oranĝkolora • flava • verda • blua • indiga • violkolora |
| RGB / CMYK: | ruĝa (R) • verda (G) • blua (B) • cejana (C) • magenta (M) • flava (Y) • nigra (K) |
| Ceteraj: | bruna • kakia • lila • malva • okra • roza • rufa • turkisa |

 |

* Kategorio CMFN (kolormodelo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**COBISS** (mallongigo de la angla termino *Co-operative Online Bibliographic System and Services*, "kunlaboraj retaj bibliografiaj sistemo kaj servoj") estas organiza modelo uzata por kunigi bibliotekojn en unueca biblioteka informa sistemo kun komuna katalogado. Ĝi havas multajn funkciojn de la tiel nomata cifereca biblioteko. La sistemo estas aktuale en uzo en Slovenio (COBISS.SI), kie ĝi origine kreiĝis, krome en Albanio (COBISS.AL), Bosnio kaj Hercegovino (COBISS.BH), Bulgario (COBISS.BG), Nord-Makedonio (COBISS.MK), Montenegro (COBISS.CG) kaj Serbio (COBISS.SR). Aldone ekzistas kunlaboro kun diversaj bibliotekoj en Kosovo, kaj laŭ stato de printempo 2014 estas invito integrigi ankaŭ la bibliotekan sistemon de Kroatio. Tiuj informaj sistemoj estas memstaraj, sed ili dividas komunan programigan platformon. Pli ol 350 bibliotekoj uzas la programaron COBISS por la aŭtomatigo de siaj operacioj. *Cobiss.net* estas la nomo de la retejo konektanta la COBISS kunlaborajn bibliografiajn sistemojn de modelo COBISS en diversaj landoj. Lige al tio ene de la modelo uzatas norma datumaro de personaj kaj korporaciaj nomoj, nomata **CONOR**, komparebla al la Virtuala Internacia Norma Datumaro, mallongigata VIAF.

La modelo estis evoluigita fare de la Instituto pri Informa Scienco (slovene: *Institut informacijskih znanosti*, IZUM) en Maribor.

Eksteraj ligiloj
----------------

* internacia retejo *cobiss.net* angle, slovene, albane, bosne, bulgare, makedone kaj serbe
Aidosaj orfoj en Malawi
**Aidosa orfo** estas infano, kiu iĝis orfo pro morto de unu aŭ ambaŭ siaj gepatroj per aidoso.

En la statistikoj de UNAIDS (*Joint United Nations Programme on HIV/AIDS*), de la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS, angle: *WHO*) kaj de UNICEF (*United Nations Children's Fund*), la termino celas iun infanon, kies patrino mortis pro aidoso antaŭ la 15-a naskiĝdatreveno de la infano, ĉu la patro daŭre vivas, aŭ ĉu li jam mortis.
La rezulto de tia difino estas, ke ĉirkaŭ 80 % de ĉiuj aidosaj orfoj daure havas unu vivan gepatron.

Ĉiujare estiĝas 70.000 novaj aidosaj orfoj.
Oni taksas, ke en la jaro 2010 pli ol 20 milionoj da infanoj orfiĝus pro aidoso.

Ĉar aidoso atakas ĉefe tiujn, kiuj estas sekse aktivaj, aidosorilataj mortantoj estas ofte viroj, kiuj estas la ĉefaj familisubtenantoj. Rezulte aidosaj orfoj ofte, ĉefe en Afriko, dependas de la ŝtato por prizorgado kaj financa subteno.

La plej granda nombro de orfoj pro aidoso vivis en 2007 en Sudafriko (kvankam la difino de aidosa orfo en la sudafrikaj statistikoj inkluzivas infanojn ĝis dekokaĝaj, kiuj perdis iun biologian gepatron). En 2005 la plej granda nombro de aidosaj orfoj kiel elcentaĵo de ĉiuj orfoj vivis en Zimbabvo.

Vidu ankaŭ
----------

* Monda Tago de Aidoso

Referencoj
----------

1. ↑  UNAIDS.org Arkivigite je 2007-07-03 per la retarkivo Wayback Machine PDF
2. ↑  Stuijt, Adriana. "South Africa's 3,4-million Aids-orphans to get 'adult' rights", 04a Aprilo 2009.
3. ↑  AIDS Orphan's Preventable Death Challenges Those Left Behind Arkivigite je 2010-12-29 per la retarkivo Wayback Machine, by Tony Karon, June 01, 2001
4. ↑   Project Aids Orphan. Arkivita el la originalo je 2011-05-12. Alirita 2010-07-15.
5. 1 2 3   AIDS orphans. Avert. Alirita 2006-10-08.
6. ↑  infannombrado[*rompita ligilo*], registaro de Sudafriko

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Aidosa orfo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Helpo al aidosaj orfoj ĉirkaŭ la globo
* !Nam Child Wiki Arkivigite je 2010-07-08 per la retarkivo Wayback Machine (Namibia Wiki pri infanoj)
**Gemenc** estas apudrivera arbaro (la plej granda en Hungario) en Tolna. Ĝi estas la plej grava parto de nacia parko en Hungario.

Pejzaĝo en Gemenc

Geografio
---------

Gemenc situas apud ĉe kunfluejo de Danubo kaj Sió. Proksima vilaĝo estas Decs, proksima urbo estas Szekszárd.

* longo: 30 km
* larĝo: 7 km

Historio
--------

Arbara fervojeto en Gemenc
Pro la oftaj inundoj la teritorio ne estis loĝata. Ekde 1810 oni konstruis digojn, sed la arbaro restis netuŝa inunda parto, ĝi restis plu ebla fluejo de la riveroj. Gemenc iĝis protektata en 1977, la ĉasistoj kaj turistoj ofte vizitas la arbaron. La fervojo komence liveris dishakitajn arbojn/lignojn, nun jam ankaŭ turistojn.

En la arbaro vivas ruĝaj cervoj, aproj, agloj kaj aliaj bestoj. Tie oni pafis la plej grandan hungaran trofeon. La arbaristoj konstruis altaĵajn insulojn, kien la sovaĝbestoj rifuĝas dum inundoj. Tiam oni zorgas ankaŭ pri manĝaĵoj. Krome oni kultivas ekzemple maizojn en senarbarejoj. Ili ne estas rikoltataj, sed lasas ilin la bestoj. Vintre oni portas manĝaĵojn al bestomanĝejoj.

Arbaro Gemenc

Fontoj
------

* hungare
* hungare
* hungare

* Kategorio Gemenc en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Gemologia Instituto de Usono**, aŭ oficiale en la angla *Gemological Institute of America*, GIA, estas neprofitcela instituto dediĉita al la esplorado kaj edukado en la fako de gemologio kaj artoj de juveloj. Fondita en 1931, la misio de GIA estis protekti ĉiujn aĉetantojn kaj vendistojn de juveloj starigante kaj retenante la normigojn uzitajn por pritaksi la kvaliton de juveloj. La instituto faras tion pere de servoj de esplorado, juvelidentigado kaj diamantoklasigo kaj varion de edukaj programoj. Pere de sia tutmonde fama biblioteko kaj fakuloj pri diversaj temoj, GIA agadas kiel rimedo por informado pri gemoj kaj juveloj por komerco, kaj publikaj kaj tutmonde amasinformiloj.

En 1953 GIA disvolvigis sian Internacian Diamantklasigan Sistemon kaj la Kvar K-oj (klingotranĉado, klareco, koloro, kaj karatpezo) kiel normigo por kompari kaj pritaksi la kvaliton de diamantoj.

Nuntempe, la instituto havas sidejon en Carlsbad (Kalifornio) kaj funkcias en 13 landoj, kun 11 kampusoj, 9 laboratorioj kaj 4 esplorcentroj tutmonde.

Notoj
-----

1. ↑  "About GIA". GIA. Alirita la 23an de Novembro 2018.
2. ↑  "Colored Diamonds Shine at GIA's GemFest in Tokyo". Diamonds.net. Alirita la 23an de Novembro 2018.
3. ↑  "Colored Diamonds Shine at GIA's GemFest in Tokyo".

* Kategorio Gemologia Instituto de Usono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La flago de la kvaranteno levita sur ŝipoj en kvaranteno
**Kvaranteno** estas retenado de personoj aŭ bestoj en izolita loko por vidi, ĉu kontaĝaj malsanoj montriĝas. Ĝi estas aplikata al vojaĝantoj aŭ transportoj el regionoj, en kiuj estas epidemio.

La vorto venas de la franca *quarantaine* (= kvardeko); la etimologio rilatas al la fakto, ke iam oni tiel izolis ŝipojn kun malsanuloj dum 40 tagoj, malpermesante al la ŝipanaro iri borden. Urbo Dubrovnik laŭdire kiel unua aplikis tiun procedon en la 14-a jarcento por protekti sin kontraŭ la pesto. Venecio kaj Marsejlo tiutempe aplikis similajn metodojn.

En pli vasta senco oni parolas pri kvaranteno, kiam oni izolas homojn en loko, kie jam estas malsano, malhelpante ilin vojaĝi por malhelpi disvastiĝon de malsanoj. Tia kvaranteno estis ordonita ekzemple al urbo Etumbio en 2005.

Referencoj
----------

1. ↑  PIV: ☆kvaranten/o. Restado sub kuracista observado en izolita loko, trudita de registaro al personoj aŭ varoj, venantaj el infektita lando

Vidu ankaŭ
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Medicino |

* Kategorio Kvaranteno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Elirblokado
* Enŝloso
* Socia distancado - simila afero, sed uzata por homoj, kiuj ne probable estis en kontakto kun infektitoj
**Béla Honti,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Honti Béla** estis hungara notario, urbestro. Lia origina familia nomo estis *Hornyák* [hornjAk] ĝis 1939.

Béla Honti sur kovrilpaĝo de libro
Béla Hornyák naskiĝis la 26-an de junio 1905 en Miskolc, li mortis en 1987 en Miskolc.

Biografio
---------

Béla Honti maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1924, poste li estis soldato (1925-1930). Dum la soldataj jaroj li ankaŭ studis en Reĝa Universitato Erzsébet kaj akiris diplomon en 1929. Post la civiliĝo li estis notario en municipo de Miskolc, iom poste ĉefnotario. En 1943 li estis nomumita vicurbestro, en la sekva jaro li estis provizora urbestro. En 1946 li estis forigita el la statuso kaj li faris simplajn laborojn, eĉ en 1951 ankaŭ la loĝejo estis forprenita. En la jaro 1952 li kun sia familio estis deportitaj al Hortobágy, post jaro ili rajtis reveni ne al Miskolc, sed al Sajószentpéter. Nur en la 1960-aj jaroj ili povis reveni al Miskolc. Li edziĝis en 1934, lia edzino naskis trifoje.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Béla Honti en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 700413
 |
La grupo en jaro 2008
**Krokus** estas svisa rokgrupo de metalroko ekde 1975.

En bildo oni vidas la rokgrupo en jaro 2008.
La grupo ludas muziko en stilo "ŝtonroko".

La grupo estis kaj estas fama en Eŭropo kaj Usona.

Fondistoj
---------

Fondistoj estis la kantisto Chris von Rohr,ĝis 1983 & 1987–1989, 2008, li estas kantisto, tamburisto, E-Basistokaj ludas sintezilon/klavaron;
la gitaristo Tommy Kiefer, ĝis 1981, † 24-a Decembro 1986 kaj la gitaristo Hansi Droz
kaj la basisto Remo Spadino. (germana Vikipedio)

La rokgrupo Krokus ekde 2008
----------------------------

Hodiaŭ ludas la kantiston Marc Storace (1979–1988, 1994–1996, ekde 2002); 
la gitariston Fernando von Arb (1976–2004, 2008;
la gitariston Mark Kohler (1982–1988, 1994–1996, 2008;
la basiston Chris von Rohr ĝis 1983, 1987–1989, 2008; la tamburiston
Freddy Steady 1976–1982, 1994–1996, 2008. (germana Vikipedio)

### Reveno 2008 kun Chris von Rohr, Fernando von Arb, Freddy Steady kaj Mark Kohler

Bildo en germane Vikipedio: Krokus Koncerto en Berno svisujo en jaro 2008

Antaŭaj muzikistoj de la rokgrupo
---------------------------------

Antaŭe ludis

la kantiston Henry Friez (1979)

la kantiston Björn Lodin (1988–1989)

la kantiston Peter Tanner (1990–1992)

la kantiston Carl Sentance (1999–2001)

la gitariston Hansi Droz (1976)

la gitariston Tommy Kiefer (1976-1981)

la gitariston Mandy Meyer (1981 & 2004–2008)

la gitariston kaj basisto Dominique Favez (2002–2007)

la gitariston Patrick Mason(1983)

la gitariston kaj basisto Many Maurer (1989–2000)

la gitariston Tony Castell (1990–1992)

la gitariston Chris Lauper (1999)

la gitariston Dave Stettler (2000)

la basiston kaj sinteziliston Jürg Nägeli (1976–1980)

la basiston Remo Spadino (1974–1976)

la basiston Andy Tanas (1984–1985)

la basiston Tommy Keiser (1985–1986)

la basiston Tony Castell (2002–2007)

la tamburiston Stefan Schwarzmann (2006–2007)

la tamburiston Steve Pace (1983)

la tamburiston Jeff Klaven (1983–1986)

la tamburiston Dani Crivelli (1987–1989)

la tamburiston Peter Haas (1990–1992, 1999–2001)

la tamburiston Cliff Rodgers (1999)

la tamburiston Marcel Kopp (2000)

la tamburiston Patrick Aeby (2002–2005).(germana Vikipedio)

Diskografio 1980 - 2010
-----------------------

En reto oni trovas la diskografion pri jaroj 1980-2010. La nova albumo de jaro 2010 estas "Hoodoo".

Eksteraj ligiloj
----------------

* paĝo en germane kaj en angle Arkivigite je 2010-03-02 per la retarkivo Wayback Machine
* Bildoj
* diskografio 1980-2010
* Chris von Rohr angle
* Fernando von Arb Arkivigite je 2009-02-28 per la retarkivo Wayback Machine germane, angle
* Marc Storace angle
* Mandy Meyer angle
* nova Albumo Hoodoo de jaro 2010

* Krokus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Krokus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Gempen** estas komunumo en la distrikto Dorneck en Kantono Soloturno, Svislando. Ĝi havis 819 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.

Geografio
---------

Gempen situas en la Nigrobubolando 12 kilometrojn sudoriente de la urbo Bazelo ĉe la norda flanko de la Soloturna Ĵuraso. Al la komunumo apartenas krom la ĉefvilaĝo Gempen la setlejoj Baumgarten, Stollen kaj Schönmatt. La komunumo troviĝas sur ĵurasa altebenaĵo kaj sur ĝia teritorio leviĝas la monto *Schrattenfluh*, kiu ankaŭ estas konata kiel *Gempenstollen*, sur kies kulmino sur alteco de 759 m s.m. staras 28 metrojn alta belvidturo, konstruita en la jaro 1897.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 6,00 km², de kiuj 40,8% estas kovritaj de arbaro, 52,3% servas por agrikulturo kaj 6,3% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Gempen limas en nordo al Muttenz (BL), en nordnordoriento en unu punkto al Pratteln, en nordoriento al Frenkendorf (BL), en oriento al Nuglar-Sankt Pantaleon, en sudoriento al Büren, en sudo al Hochwald, en okcidento al Dornach, kaj en nordokcidento al Arlesheim (BL).

Trafiko
-------

Gempen situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Tamen ĝi bone atingeblas per la flankaj vojoj al Dornach kaj Liestal, kie ekzistas alveturejoj al la ekspresvojoj H18 respektive H2. Per poŝtaŭtolinio al Hochwald kaj al stacidomo de Dornach la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Gempen datiĝas el la jaro 1277 kiel *Gempenon*. Dum mezepoko la altabatejo de Bazelo posedis administran bieonon kun supera tribunalo en Gempen, kiun ĝi donis kiel feŭdo al la Grafoj de Thierstein. En la jaro 1485 Soloturno akris la duonon de la sejnorujo Dorneck-Gempen, en la jaro 1502 la alian duonon kun la senjorujo Büren. En la jaro 1530 la altabatejo de Bazelo vendis la ekleziajn interezorajtojn al Soloturno. En la jaro 1531 la urbo Soloturno starigis pendigilon en Gempen, kio kondukis al disputo kaj la tiel nomita pendigila milito kun Bazelo. Kiel sekvo de tiu militio Gempen fariĝis plena havaĵo de Soloturno.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
2. ↑  Fonto: *Lukas Schenker*: *Gempen* en *Historia Leksikono de Svislando* (2006-11-23)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Gempen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Gempen
* Gempen en la Historia Leksikono de Svislando germane france itale

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Gempen** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

Bildoj
------

* Belvidturo sur SchrattenfluhBelvidturo sur Schrattenfluh
* Preĝejo Sankta BlazioPreĝejo Sankta Blazio

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Dorneck |
| --- |
| Bättwil  •  Büren  •  Dornach  •  Gempen  •  Hochwald  •  Hofstetten-Flüh  •  Metzerlen-Mariastein  •  Nuglar-Sankt Pantaleon  •  Rodersdorf  •  Seewen  •  Witterswil |  |

 |
**Béla Horányi** [horAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Horányi Béla** estis hungara kuracisto, profesoro, neŭrologo. Lia origina familia nomo ĝis 1934 estis *Hechst*.

Béla Horányi  naskiĝis la 18-an de julio 1904 en Budapeŝto. Li mortis la 19-an de novembro 1986 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Horányi akiris medicinan diplomon en Scienca Universitato Pázmány Péter en 1928, poste li instruis en la universitata instituto. Li studvojaĝis al Germanio en 1930, en Britio en 1937. En 1935 li estis nomumita privata profesoro, en 1946 publika ordinara profesoro, samtempe klinikestro. Li estis ĉefredaktoro de medicina gazeto inter 1948–1951. En 1950 li iĝis hospitala ĉefkuracisto, inter 1956 kaj 1975 katedrestro, ankaŭ klinikestro. En 1952 li doktoriĝis, en 1974 pensiuliĝis. Li ricevis premiojn hungaran en 1966, orientgermanan en 1969. Li okupiĝis ekzemple pri skizofrenio, muskolaj malsanoj, anatomio kaj patologio de neŭronoj.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A kísérletes lázkeltés hatása az ép idegszövetre* (1935)
* *Therápiás kísérletek epilepsiában diphenylhydantoin-nátriummal (1941)*
* *Elmekórtan* (1949) - studenta lernolibro
* *Malignus gliomák növekedési formáiról* (1953)
* *Az időérzésről* (1958)
* *Az orvosi pszichológia feladatairól* (1959)
* *Neurológia* (1961, 1962, 1966)
* *Az ember és a társadalom a mentálhigiéné szempontjából* (1971)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto (1996)
* bronza busto (2006)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **Kastelo de Zsámbék** (konata ankaŭ pri la iama posedanto **Kastelo de Zichy** [ziĉi]) estas historia monumento en Hungario en urbo Zsámbék.

Fasado de la kastelo
Aerfoto pri la kastelo

Historio
--------

En 1186 franca kavaliro konstruis domegon, tamen iom kun fortikaĵaj elementoj. Post jaroj ĝi estis trakonstruita al burgo. En la 15-a jarcento la burgo apartenis al la reĝo, poste la burgo partoprenis en la kontraŭturkaj bataladoj. En 1689 familio Zichy aĉetis la plenan bienon, post jaroj ili plene trakonstruis la burgon (tiam ĝi estis neuzebla ruino) al konvena kastelo. En fino de la 19-a jarcento la Zichy-anoj jam forlasis la kastelon, komence la Zsámbék-anoj faris konstruadojn, poste abatinoj ricevis la kastelon. Ili konstruis la duan etaĝon kaj nivela edukado komenciĝis en la kastelo. En 1949 la ŝtato forigis la abatinojn, poste diversaj ŝtataj lernejoj funkciis interne. Depost fino de la socialismo en 1993 la abatinoj rericevis la konstruaĵon, ili establis Katolikan Altlernejon Vilmos Apor. En 2004 pro incendio la altlernejo devis translokiĝi al Vác. Post la incendio longa renoviĝo komenciĝis, post jaroj oni trovis lokon por bazlernejo kaj arta instituto.

Konstruaĵo
----------

La duetaĝa kastelo situas sola sur monteto en granda korto. La konstruaĵo formas kvadraton, la 4 aloj fermas internan korton. La fasado estas simetria. En flankoj (aŭ anguloj) de la fasado po unu kvadrataj turoj altiĝas, tie la turoj estas trietaĝaj.

Fontoj
------

* hungare kun foto
* hungare kun foto
* hungare kun foto
* hungare kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Béla Horváth** [horvAt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Horváth Béla** estis hungara okulkuracisto, profesoro. Lia nobela antaŭnomo estis *gherémi*.

Béla Horváth  naskiĝis la 14-an de oktobro 1894 en Hejőcsaba (nun urboparto de Miskolc). Li mortis la 25-an de majo 1968 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Horváth frekventis gimnazion en Miskolc, poste li akiris medicinan diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1918 (sed li pli frue li batalis en la 1-a mondmilito, eĉ li estis militkaptito). Ekde 1920 li laboris kaj instruis en la universitata okulkliniko. En 1925 li estis nomumita privata profesoro, en 1934 titulara publika eksterordinara profesoro en la menciita universitato. En 1940 li iĝis hospitalestro, sed post monatoj li estis klinikestro en tiam hungara urbo Kolozsvár. Pro alveno de Ruĝa Armeo li rifuĝis al Germana Regno. Depost la 2-a mondmilito li hejmenvenis, sed pro la rifuĝo li ne estis akceptita. Li rajtis kuracadi plu en Barcs (=tre fora hungara urbeto), kie post jaroj li estis hospitalestro.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Szembeli idegentestek okozta lencsetokhomály* (1920)
* *Trachomások szaruhártyáján réslámpával végzett vizsgálatok* (1924; germane: *Klinische Monatsblätter für Augenheilkunde*, 1924)
* *A gyulladásos szembetegségek röntgen-kezeléséről* (1934)
* *A trachoma és annak jelentősége Magyarországon* (1942)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero H, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Béla Horváth (kuracisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Jukado** aŭ **juko**, jukosento (latine *Pruritus*) estas ekscita sento ĉe la liberaj nervofinoj ĉe limo de dermo kaj epidermo. La jukosenton kondukas apartaj nervofibroj.

La patologia jukado signas haŭtan aŭ sisteman malsanon.

La jukadon kaŭzas plej ofte la histamino, estiĝanta en la dermo. Laŭ supozoj, la gratado ĉesigas la senton (por 15-25 min.) tiel, ke interrompas la ritmon de nervaj impulsoj aŭ provizore damaĝas la nervojn. La daŭra gratado kaŭzas ruĝiĝon de la haŭto, aperon de eruptoj, malmoliĝon de la haŭta surfaco.

Se la jukado aperas kun haŭta ŝanĝiĝo (erupto, veziketoj), tio signas haŭtan malsanon (ekz. ekzemo, varicelo ktp).

Se jukado okazas sen ŝanĝiĝo de la haŭto, tio povas okazi pro perturboj de la materialŝanĝo, ĉe endokrino, en malbonintencaj tumoroj, pro medikament-alergio, malsanoj de reno, hepato, sangosistemo. Ofte kaŭzas juksenton la sekiĝo de la haŭto dum gravedeco aŭ en maljuna aĝo au pro troa sunumado. Alia kaŭzo estas haŭta alergio pro vesta materialo, sed malofte povas aperi eĉ psiĥaj kaŭzoj.

Ne ekzistas efiaj metodoj, medikamentoj kontraŭ jukado. Oni povas uzi lokajn sendolorigilojn, haŭtmoligaĵojn (glicerino, lanolino ktp.), antihistaminojn. Hodiaŭ oni volas trakti ne la jukadon mem, sed la malsanon malantaŭ ĝi.

Vidu ankaŭ
----------

* dermito
* sunfrapo
* urtiko
La **Kastelo de Zalacsány** (konata ankaŭ pri la iamaj posedantoj **Kastelo de Csányi-Batthyány** [ĉanji-batjAnji]) estas historia monumento, interne hotelo en Hungario, en vilaĝo Zalacsány.

Aerfoto pri la kastelo de Zalacsány
Fasado de la kastelo
Kastelo de Zalacsány

Historio
--------

En la mezepoko bienoj de Zalacsány apartenis al familio Csányi. En tiu loko estis konstruita postgotika nobeldomo en 1490. En tiu domo naskiĝis ministro László Csány en 1790. En mezo de la 19-a jarcento familio Batthyány aĉetis la domon, poste trakonstruis kaj pligrandigis laŭ baroko. En 1913 la kastelo estis plene trakonstruita. Depost la 2-a mondmilito la ŝtato forprenis la kastelon, la pli nova funkcio estis edukejo por infanoj. Inter 1997-2000 la kastelo renoviĝis, ekde 2011 ĝi funkcias kiel privata hotelo kun 28 ĉambroj. 

Memortabulo pri Csány László

Konstruaĵo
----------

La plejparte unuetaĝa kastelo situas sola en granda parko ĉe rando de la vilaĝo. La konstruaĵo formas H-majusklon. La fasado estas simetria, la meza parto estas iomete reliefas, tie funkcias la enirejo. En la malantaŭaj aloj anstataŭ etaĝo nur mansardoj troviĝas.

Memortabulo pri Csány László

Parko
-----

La parko aĝas 300 jarojn. En la parko troviĝas infanludejo, pluraj sportejoj kaj naĝejo.

Fontoj
------

* oficiala paĝo
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* Arkivigite je 2016-10-05 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **kromatido**​ (de la greka χρώμα, ĥroma, kolora) estas ĉiu el du longformaj unuoj de la kromosomo jam duobligita (kun formo de X) kiu estas unuigita al sia frata kromatido per la centromero. Kromatido estas la tuta strukturo kun formo de strio observebla ambaŭflanke de la centromero en la interfazo.

La kromatidoj estas videblaj ekde la profazo de la mitozo kaj reprezentas la filaj prakromosomoj. La aro de du frataj kromatidoj generas mitozan kromosomoj (kun formo de X), kiu estas videbla dum la Profazo kaj la Metafazo. En la Anafazo de la mitozo, la kromatidoj disapartiĝas en du "filaj kromatidoj". En la Telofazo ili disapartiĝas komplete en du kaj formas la "filajn kromosomojn" de unusola kromatido, en ĉiu fila ĉelo.

Referencoj
----------

1. ↑   OMS,OPS,BIREME (eld.). «Cromátida». Descriptores en Ciencias de la Salud. Biblioteca Virtual en Salud.
2. ↑   «Mitosis en eucariotas 1.1 Profase». Principios de genética (Universitato de Navaro). Januaro 2009.

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Cromátida en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 821317
 |
**IMRÉDY Béla** (29-a de decembro 1891, Budapeŝto – 28-a de februaro 1946, Budapeŝto) estis hungara politikisto, ĉefministro inter 1938-1939.

Post la juraj studoj li eklaboris kiel financa staĝanto, de 1919 ĝis 1921 laboris en la ministrejo pri financaj aferoj. En 1921 li iĝis sekretario de la Asocio de la Ŝparkasoj kaj Bankoj (hungaar mlgg TÉBE), en 1924 ties ĉefsekretario. Ekde 1926 vic-direktoro de la Hungaar Nacia Banko, ekde 1928 direktoro. Li partoprenis en multaj gravaj internaciaj renkontiĝoj. Li estis ministro pri financaj aferoj (1932.10.01-1935.01.06) en la la registaro de Gyula Gömbös, ano de la supera ĉambro. Post lia abdiko, la guberniestro Miklós Horthy nomumas lin al prezidanto de la Hungara Nacia Banko.

Li iĝis la 14-a de majo de 1938 ĉefministro, aŭguste de 1938 li vizitis kun Horthy Hitler-on. Dum lia regado

* oni subskribis la unuan vienan decidon (1938.11.02), kiu redonis al Hungario teritoriojn
* unua leĝo pri la judoj (1938)
* starigo de kvinopaj konsilioj
* mallarĝigo de la unueciga libereco
* mallarĝigo de la gazetlibereco
* prezento de la dua leĝo pri la judoj

Li ekis la faŝisman movadon „Moavdo de la Hungara Vivo" la 6-an de januaro en 1939. Lia registaro aliĝis post la unua viena decido al la antikominterna pakto (1939.01.13.), kio kaŭzis la rompon de la diplomatiaj rilatoj al la Sovetunio.

La konservativa kaj la gurĝa opozicio abdikigis lin pro liaj judaj prauloj (1939.02.16), post tio li iĝis unu el la gvidantoj de la ekstremdekstruloj.

Li malmembriĝis en la registara partio (1940.11.) kaj kreis la Partion de la Hungara Renoviĝo, kiu alianciĝis kun la Hungara Nacia Socialista Partio. Li havis kontaktojn ekde marto de 1943 kun Veesenmayer kaj post la germana okupado de Hungario (1944.03.19) li estis kandidato de la germanoj por la ĉefministreco.

Ekde printempo de 1944 li estis la prezidanto de la Amika Asocio de la Orienta Frontlinio. Li agadis inetr la 23-a de majo kaj 7-a de aŭgusto en 1944 kiel ekonomia ministro de la registaro de Sztójay Imre. Li klopodis dum tiu periodo plenforte servi la germanajn militajn bezonojn per la hungara ekonomia vivo.

Aŭtune de 1944 li partoprenis en la laboro de la Nacia Asocio de la Leĝdonantoj, kiu asocio apogis la militon.

La popoltribunalo juĝis lin je mortopuno kiel militan krimulon post la dua mondmilito en 1946.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Béla Imrédy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 
* 
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 36583
* GND: 123002443
* LCCN: n86090129
* VIAF: 10742455
* ISNI: 0000 0000 7864 4974
* BNF: 16643870z
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**KEMÉNY Klió** [keme'nj] baronino estis rumanihungara/hungara kantistino, filino de verkisto barono János Kemény, fratino de ĵurnalistino Zsuzsanna Kemény kaj frato de pentristo Árpád Kemény naskita la ? en Kluĵo kaj mortinta la 29-an de marto 2000 en Budapest.

Biografio
---------

La kantistino studis kanton ĉe kantmajstro Albert D'André en muzikakademio de Kluĵo. Inter 1948 kaj 1961 ŝi kantis en la Kolozsvári Állami Magyar Opera. Kiel koncertkantistino ŝi kantis en 1957 en Bukareŝto kaj plurfoje en Kluĵo kaj Târgu Mureş. En 1961 ŝi translokiĝis Hungarujon, kie kantis en oratorioj kaj en memstaraj recitaloj (arioj, kantoj). En somero 1965 ŝi kantis en Wigmore Hall en Londono. Ŝi estis entombigita en Brâncoveneşti en la familitombejo.

Roloj plej gravaj
-----------------

* Judit (A kékszakállú herceg),
* Azucena (Trubadur),
* Eboli (Don Carlos),
* Amnerisz (Aida).

Fonto
-----

* Retpaĝo de familio Kemény
**Gemma DONATI** (Florenco, dua duono de la 13a jarcento - Florenco, 1329-1332) estis la edzino de Dante Alighieri.

Biografio
---------

Oni scias malmulton pri ŝia vivo. La nura certeco estas ŝia aparteno al la familio Donati, filino de ser Manetto kaj kuzino de Corso, Forese kaj Piccarda Donati.

Ŝi estis rapide ligita per *instrumentum dotis* (9a de Januaro 1277) al Dante, filo de Alighiero di Bellincione, kiun li edzigis ĉirkaŭ 1285 kaj al kiu ŝi donis kvar gefilojn: Iacopo, Pietro, Antonia kaj Giovanni.

En la verko de Dante, oni trovas nenian aludon koncernanta al lia edzino. Tamen, unu informero figuras en la lasta verso de la kanto V de Purgatorio, en la lastaj vortoj prononcitaj de *Pia siennoise*: «disposando m'avea con la sua gemma». La fakto ke la unua kaj la lasta vortoj de la verso faras aludon al geedzeco kaj al la nomo de la edzino de Dante ne povas esti simple koincido. Krome, la «donna Petra» al kiu oni direktas la «Rime Petrose» povus esti Gemma (en itala Gemma = durŝtono, belŝtono).

Tamen forestas ajna informo koncernanta la paran vivon aŭ la vivon de Gemma.

En 1329 Gemma postulas al la aŭtoritatoj florencaj sian parton de doto de la havaĵoj konfiskitaj al la edzo.

En notaria akto de Majo 1332 Gemma estas referencita kiel jam mortinta.

Eksteraj ligiloj
----------------

* *Donati, Gemma* en «Enciclopedia Dantesca» [arkive], sur Treccani.it [*rompita ligilo*]


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 578357
* GND: 120123568
* LCCN: nb98010254
* VIAF: 32819172 26555448, 32819172
* ISNI: 0000 0000 4057 3939
 |