recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**La Churrería** [laĉureRIa] estas historia komarko de Kastilio. Ĝi enhavas ĉefe loĝlokojn de la provinco Segovio, escepte de Campaspero, en la provinco Valadolido. Tial, ĝi estas en la centro de la Norda Altebenaĵo, en la regiono Kastilio kaj Leono, Hispanio.

Ĝi estas integrita de sep loĝlokoj, distribuitaj en kvin municipoj. Ĉiuj kavas komunajn, diferencigajn trajtojn; tiuj estas janaj municipoj:

* Adrados
* Campaspero, la nura el provinco Valadolido.
* Hontalbilla.
* Olombrada, kun Moraleja de Cuéllar kaj Vegafría
* Perosillo.

Koordinatoj: 41° 26′ 38.12″ N 4° 10′ 3.07″ U﻿ / ﻿41.4439222 °N, 4.1675194 °U﻿ / 41.4439222; -4.1675194 (mapo)

Bibliografio
------------

* José María Viloria García (2006). Curiosidades Históricas (Campaspero-Bahabón-Cogeces del Monte-Torrescárcela-Aldealbar-Santibáñez de Valcorba) Personas e instituciones. Diputación de Valladolid. ISBN 84-7852-182-8.
* José María Viloria García (2002). Los pueblos del Sexmo de Valcorba. Diputación de Valladolid. ISBN 84-7852-208-5.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 767014
 |
*Kiribato*.
**Laktigita rizo** (en sinhala: කිරිබත් – kiribath, de කිරි *kiri*, ‘lakto’ kaj ඛත් *bath*, ‘rizo’) estas tradicia manĝaĵo de Srilanko. Oni kuiras ĝin el rizo, kiun oni bolas en Kokoslakto. En tamila la plado nomiĝas *paacor*. La deveno de la *kiribath* ne klaras, sed ĝi iĝis tradicia plado por preskaŭ ĉiu hejmo en Srilanko.

La *kiribato* estas grava plado por la kontentigaj momentoj. Ĝi uzatas por matenmanĝo de la unua tago ĉiumonate kaj estas grava parto por srilankanoj ĉe la celebro de la nova jaro. La *kiribato* uzatas ankaŭ kiel unua manĝo post la mateniĝo de la nova jaro.

Indas distingi la nomon de la plado disde la regno Kiribato.

Notoj
-----

1. ↑    Sri Lanka: Food & Tropical Fruits lankalibrary.com angla, alirita la 13-an de septembro de 2008.
2. ↑    Culture of SRI LANKA everyculture.com angla, alirita la 13an de septembro de 2008.
3. ↑   Arkivigite je 2008-07-04 per la retarkivo Wayback Machine Sinhala and Tamil New Year Festival, info.lk angla, Alirita la 13-an de septembro de 2008.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Recepto de *kiribath* Arkivigite je 2012-08-30 per la retarkivo Wayback Machine (angla)
**Lajos Erőss** [lajoŝ erOŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Erőss Lajos** estis hungara pastro, kalvinana episkopo, teologo.

Lajos Erőss
Lajos Erőss  Arkivigite je 2013-09-07 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 2-an de marto 1857 en Darvas. Li mortis la 25-an de marto 1911 en Debrecen.

Biografio
---------

Lajos Erőss abiturientis en gimnazio (kolegio) en Debrecen en 1876, poste li lernis teologion ĝis 1880, fine li plulernis en Basel kaj Berlino ĝis 1883. Hejmenveninta li estis vicpastro en Földes. en la sekva jaro jam pastro en Kémer. En 1894 li estis pastro de Püspökladány, kie li ankaŭ redaktis éa lokan gazeton. En 1908 li estis elektita episkopo.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* ’’ Rövid és általános áttekintés a debreczeni ref. főiskolában…’’ (1880)
* ’’Apologétika’’ (1905)
* ’’Református Hittudomány (Dogmatika) (1911)

Memorigiloj
-----------

• strato kaj lernejo en Püspökladány

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2013-09-07 per la retarkivo Wayback Machine



* Kategorio Lajos Erőss (episkopo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La luno de Hipokrato estas la supra grizigita areo. Nome la sama areo kiel tiu de la malsupra grizigita triangulo.
La **kvadraturo de la luno** aŭ **krescentoj** estas matematika koncepto fare de la helena matematikisto Hipokrato el Ĥio, kiu konsistas en la kvadraturo pere de rektilo kaj cirkelo, de luno de tre specifaj karakteroj. Li ne estus konfuzata kun Hipokrato el Kos, tute najbara insulo (5-a ĝis 4-a jarcento a.K.), aŭtoro de la hipokrata ĵuro.

Lia kvadraturo de la luno (krescento aŭ luneto) estas speciala kompono de luno, formita per du cirkloj, el kiuj la diametro de unu el ili estas unu de la flankoj de la kvadrato enskribita en la unua el ili. Tial, la areo de la luno estas kvarono de la kvadrato enskribita, kiu korespondas al triangulo. La kvadraturo de la triangulo jam estis konata, kaj tial kvadraturi la lunon (tio estas, pere de rektilo kaj cirkelo) estis tute eble.

Ankaŭ la persa matematikisto Alhazen alfrontis la problemon.

Notoj
-----

1. ↑   Alsina, Claudi; Nelsen, Roger B. (2010), «9.1 Squarable lunes», Charming Proofs: A Journey into Elegant Mathematics, Dolciani mathematical expositions 42, Mathematical Association of America, pp. 137-144, ISBN 978-0-88385-348-1.

* Kategorio Kvadraturo de la luno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 757075
 |
**Lajos Simonkai** [lajoŝ ŝimonkai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Simonkai Lajos** estis signifa hungara botanikisto, profesoro, instruisto. Lia origina familia nomo estis *Simkovics,* lia botanika nomo estis **Simonk.** .

Lajos Simonkai
Subskribo de Lajos Simonkai
Lajos Simonkai  naskiĝis la 9-an de januaro 1851 en Nyíregyháza. Li mortis la 2-an de januaro 1910 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Simonkai frekventis gimnazion en Eperjes, kie li lernis ĉefe de Frigyes Ákos Hazslinszky. Li akiris diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1874, sed li helpis la instruadon de Lajos Jurányi jam en 1872. Li doktoriĝis en 1879. Ekde 1875 li instruis en diversaj gimnazioj de la lando. En 1892 li estis nomumita privata profesoro en la menciita universitato. En 1908 li pensiuliĝis.

Dum sia vivo li kolektis 22 000 kreskaĵojn, kiujn li donacis al la Hungara Nacia Muzeo. Menciindas lia elstara laboro en la taksonomio.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Bánsági és hunyadmegyei utazásom 1874-ben* (1878)
* *Növényhatározó* (1881)
* *Erdély edényes flórájának helyesbített foglalata* (1887)
* *Arad megye… természetrajzi leírása* (1893)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto


* Kategorio Lajos Simonkai en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Afiŝo anoncanta kolumbajn festojn en Onubo de 1892, rememore al la Kvara Centjariĝo de la Malkovro de Ameriko.
Monumento al Kolumbo en Barcelono.
La celebroj pro la **Kvara Centjariĝo de la Malkovro de Ameriko** estis serio de eventoj celitaj al rememoro de la unua vojaĝo de Kristoforo Kolumbo al Ameriko en 1492 kaj la gravo de tiu okazo en la universala historio. Oni aliris al la rememoro de tiu historia faro kaj en Eŭropo kaj en Ameriko, sed fokuse al diversaj aspektoj de la afero, depende de la eventoj, tiaj kiaj la figuro de Kristoforo Kolumbo mem, la kristanigo de Ameriko aŭ amerikanismaj kulturaj aspektoj. En suda Hispanio oni substrekis la figuron kaj la rolon de la sudokcidentaj andaluzaj maristoj en tiu unua vojaĝo. Dum tiuj datoj oni stampis memormedalojn, oni realigis kongresojn kaj de homaj sciencoj kaj de literaturo rilataj al la hispanamerika mondo kaj oni starigis diversajn monumentojn.

Eventoj
-------

En 1888 okazis la Universala Ekspozicio de Barcelono, kiu inter multaj aliaj aferoj, konstruigis faman monumenton al Kolumbo. En 1892 okazis tre diversaj rememoraj agadoj en Hispanio. Inter la plej gravaj eventoj menciindas la inaŭguro de monumento al Kolumbo kaj historiaj ekspozicioj en Madrido, la restaŭradon de la Monaĥejo de La Rábida, la monumento al la Kvara Centjariĝo de la Malkovro de Ameriko en Palos de la Frontera, la 9-a Internacia Kongreso de Amerikanistoj kaj la alveno de ŝipoj diverslandaj al Sevilo, poste al Kadizo kaj poste al Onubo. En tiuj ŝip-ekspozicioj estis kopioj de la kolumbaj ŝipoj "Niña" kaj "Pinta", konstruitaj en Barcelono fare de Usono, kaj de la "Santa María", konstruita en San Fernando fare de Hispanio.

En Ĝenovo, Italio, okazis Italamerika Ekspozicio, kun la partopreno de Usono.

En Novjorko okazis historia parado organizita de hispanoj kaj italoj la 12an de Oktobro.​ La tri kolumbaj ŝipoj, kun aliaj ŝipoj alilandaj estis en Ŝipa Parado en Novjorko en 1893.​ Poste, tiuj tri ŝipoj veturis al la Monda Kolumba Ekspozicio.

Notoj
-----

1. ↑  Archivo Municipal de Huelva, Fondo Díaz Hachero.
2. ↑   Abad, 1989, pp. 171-176.
3. ↑   Abad, 1989, pp. 176-180.
4. ↑   Rosenberg, 2008, p. 77.

Bibliografio
------------

* Abad Castillo, Olga (1989). El IV Centenario del Descubrimiento de América a través de la prensa sevillana. Secretariado de Publicaciones de la Universidad de Sevilla. ISBN 84-7405-425-7.
* Rodrigo del Blanco, Javier (2017). La Exposición Histórico-Natural y Etnográfica de 1893. Ministerio de Cultura de España. ISBN 978-84-8181-682-2.
* Rosenberg, Chaim M. (2008). America at the Fair: Chicago's 1893 World's Columbian Exposition. Arcadia Publishing. ISBN 978-0-7385-2521-1.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 716043
 |
Historiaj jorubaj urboj, el kiuj Lagoso sudokcidente.
Unua misiejo en Niĝerio, nome en Badagrio.
**Lagosa Kolonio** estis brita kolonia posedaĵo centrita en la haveno de Lagoso en tio kio estas nune sudokcidenta Niĝerio.

Historio
--------

Lagoso estis aneksita la 6an de Aŭgusto 1861 per la perforta minaco fare de komandanto Beddingfield de la brita ŝipo "Prometheus" kiu estis akompanata de la Brita Konsulo, William McCoskry. Oba Dosunmu de Lagoso (literumita ankaŭ "Docemo" en britaj dokumentoj) rezistis la cedon dum 11 tagoj dum frontis la minacon de violento en Lagoso kaj ties popolo, sed finfine li kapitulacis kaj subskribis la Lagoscedan Traktaton. Lagoso estis deklarita kolonio la 5an de Marto 1862. Ĉirkaŭ 1872 Lagoso estis kosmopolita komercejo kun ĉirkaŭ 60 000 loĝantoj. Post longdaŭraj militoj inter la ĉefteraj ŝtatoj de Joruboj, la kolonio establis protektoraton super plej el Jorublando inter 1890 kaj 1897.

Poŝtmarko de 1904 de Lagoso.
La kolonio kaj protektorato estis aligitaj en Sudan Niĝerion en Februaro 1906, kaj Lagoso iĝis la ĉefurbo de la protektorato Niĝerio en Januaro 1914. Ekde tiam, Lagoso kreskiĝis ĝis iĝi la plej granda urbo en Okcidenta Afriko, kun ĉirkaŭkalkulita metropola loĝantaro de ĉirkaŭ 9 000 000 en 2011.

Notoj
-----

1. ↑   Elebute, Adeyemo (2013). The Life of James Pinson Labulo Davies: A Colossus of Victorian Lagos. Kachifo Limited/Prestige. pp. 143–145. ISBN 9789785205763.
2. ↑   Worldstatesmen.
3. ↑   Higman 1879, pp. 70.
4. ↑   Dupuy.
5. ↑   Worldstatesmen.
6. ↑   City Mayors.

Bibliografio
------------

* City Mayors Statistics. "The largest cities in the world and their mayors". Alirita la 21an de Majo 2021.
* The Dupuy Institute. "The Yoruba War 1877–1893". Armed Conflict Events Database. Arkivita el la originalo en 29a de Junio 2011. Alirita la 27an de Majo 2011.
* Higman, Thomas (1879). "Lagos". John Heywood's atlas and geography of the British Empire. John Heywood.
* Worldstatesmen. "Nigeria". Alirita la 24an de Majo 2011.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lagosa Kolonio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Chisholm, Hugh, eld. (1911). "Lagos (province)". Encyclopædia Britannica. 16 (11a eld.). Cambridge University Press. pp. 73–74.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 719084
 |
**Langkasuka** estis antikva Malaja (Hinduisma-Budhisma) regno situa en la Malaja Duoninsulo. La nomo estas Sanskrito en origino; oni supozas, ke ĝi estas kombino de *langkha* por "brila lando" kaj *-sukkha* por "kontento". Tiu regno, kun la Antikva Kedaho, estas probable inter la plej fruaj regnoj fonditaj en la Malaja Duoninsulo. La preciza loko de la regno estas pridisputita, sed arkeologiaj malkovroj en Ĝarang ĉe Pattani, Tajlando, sugestas probablan lokon. Oni supozas, ke la regno estis fondita en la 2a jarcento.

Laŭ la legendo aperinta en la *Kedahaj Analoj*, la regno estis fondta kaj nomita de Merong Mahawangsa. Alia propono sugestas, ke la nomo povus esti derivita el *langkha* kaj Aŝoka, la legenda maŭrja hinduisma militista reĝo kiu finfine iĝis pacisto post aliĝi al la idealoj de Budhismo, kaj ke la fruaj koloniantoj el Hindio de la Malaja Istmo nomis la regnon Langkasuka por lia honoro. La ĉinaj historiaj fontoj havigis ioman informon pri la regno kaj registris reĝon Bhagadatta kiu sendis ambasadorojn al la kortego de Ĉinio.

Notoj
-----

1. ↑   Guy, John (2014). Lost Kingdoms: Hindu-Buddhist Sculpture of Early Southeast Asia. Yale University Press. pp. 28–29. ISBN 978-0300204377.
2. ↑   W. Linehan (April 1948). "Langkasuka The Island of Asoka". Journal of the Malayan Branch of the Royal Asiatic Society. 21 (1 (144)): 119–123. JSTOR 41560480.

* Kategorio Langkasuka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**ADY Lajos** (adi) estis hungara literaturhistoriisto, pedagogia verkisto naskita en Érmindszent la 29-an de januaro 1881 kaj mortinta en Budapeŝto la 18-an de aprilo 1940. Li estis pli juna frato de Endre Ady.

Biografio
---------

La mezlernejon Lajos Ady finis en Zilah, la universitaton en Budapeŝto kaj Kolozsvár. En 1906 li akiris diplomon de instruisto pri hungara-latina lingvoj. Inter 1904–19 li instruis en Zilah, ekde 1909 ĝis 1919 li estis gimnazia instruisto en Budapest. Ekde 1919 li estis instrudistrikta ĉefdirektoro de Debrecen, ekde 1935 instruafera ĉefkonsilanto. 1923). Inter 1913–18 li estis redaktoro de pedagogia informilo *Országos Középiskolai Tanáregyesületi Közlöny*.

Verkoj
------

* *A magyar stilistika Arany János Toldija alapján* (kun Ákos Endrei), 1913;
* *Retorika* (kun Ákos Endrei), 1914;
* *Ady Endre* (Bp. 1923);
* *Ady párizsi noteszkönyve*(1924).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Lajos Ady en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Lajos Tolnay** [lajoŝ tolnai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tolnay Lajos** estis hungara inĝeniero, parlamentano. Lia nobela antaŭnomo estis *dunaszentgyörgyi*.

Lajos Tolnay  naskiĝis la 31-an de majo 1837 en Pest (urbo). Li mortis la 30-an de aprilo 1918 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Tolnay frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li studis en Industria Lernejo József. Rompis la lernadon la dujara soldatiĝo, fine li akiris diplomon en 1862. Post siaj studoj li tuj laboris en fervojaj konstruadoj, post 4 jaroj li estis jam ĉefinĝeniero. En 1872 li estis nomumita direktoro de Hungaraj Ŝtatfervojoj. Li zorgis ne nur pri la fervojaj funkciadoj kaj konstruadoj, sed li establis fabrikon pri vagonoj kaj lokomotivoj en 1870. Post la pensiuliĝo li estis elektita parlamenta deputito. En 1893 li aĉetis bienon en ekstera parto de Kakucs, kie li konstruis kastelon, por la laboristoj domojn, eĉ lernejon. Tio iĝis ĝermo de Inárcs. Li ricevis premiojn, eĉ la francan Honoran legion.

Memorigiloj
-----------

* en Inárcs busto; strato, loka premio kaj bazlernejo prenis la nomon Tolnay Lajos  Arkivigite je 2019-08-03 per la retarkivo Wayback Machine

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Lajos Tolnay (inĝeniero) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kerosena lampo por ekstere
Kerosena lampo
**Kerosena lampo** - konstruita de Ignacy Łukasiewicz en 1853. Estis rezulto de laborado pri distilado de nafto. La inventaĵo havis senperan influon al evoluo de nafta industrio.

Malkovro de keroseno kaj invento de kerosena lampo
--------------------------------------------------

Invento de kerosena lampo ligiĝas kun provoj, aparte intensaj en la unua duono de la 19-a jarcento, ricevi brulmaterialon pli produktoforta kaj pli malmultekosta ol ĝis nun utiligataj diversaj specioj de oleoj kaj iliaj miksaĵoj.

En Pollando tiuspecajn esplorojn gvidis Ignacy Łukasiewicz. Aplikante frakcian distiladon ricevis en temperaturo ĝis 250 Celsius-gradoj preparaĵon senigitan de malpezaj frakcioj. Dispartigis ĝin en aparataro de pezaj karbonhidrogenoj, poste rafinis per densiĝinta solvaĵo de sulfuracido kaj ricevis kerosenon en la jaroj 1952-53. Kerosena lampo estis kelkfoje malpli kara dum ekspluato ol oleoj kaj gasa lumigo. Universale uzata fariĝis en la jaroj 1860-1865.

Invento de la lampo kaj ricevo de keroseno kontribuis senpere al ekesto de nafta industrio. Unue aperis etaj societoj, kaj poste grandaj kompanioj. La kerosenan lampon Ignacy Łukasiewicz konstruis por praktike taksi efektivecon de keroseno. Unue li provis utiligi ekzistantajn modelojn de oleaj lampoj, sed pro manko de ĝustigo de la konstruoj al brulaĵo, iliaj rezervujoj eksplodadis.

* Kerosena lampo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kerosena lampo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Laloto.Laloto.
***Laloto*** (latina: *Piper lolot*) estas florplanto en la familio Piperacoj, al kiu apartenas ankaŭ kelkaj aliaj konataj plantoj kiel nigra pipro kaj betelo. Laloto estas indiĝena je Vjetnamio, Laoso kaj Kamboĝo, kaj ĝi estas antaŭ nelonge enkondukita en Usonon. La folioj de laloto estas multe uzataj en vjetnama kuirado; ekzemple, bovaĵo envolvita en lalot-folioj estas unu el la plej popularaj manĝaĵoj en Vjetnamio.
Laloto estas ankaŭ uzata en vjetnama tradicia medicino kiel rimedo kontraŭ artrito.
La nomo de la planto en la latina (kaj multaj eŭropaj naciaj lingvoj) verŝajne devenas de erara transskribo de la vjetnama vorto "lá lốt".

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Laloto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Laloto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Laloto en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* La Bona lingvo

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Vi povas plibonigi la jenon:
* Aldonu mankantajn ŝablonojn (kiel informkestojn) al la artikolo.
* Aldonu mankanta(j)n fontindiko(j)n al la artikolo.

Se vi korektis unu el la menciitaj mankoj, bonvolu forigi la koncernan parametron de la ŝablono {{Pluraj problemoj}}. Detaloj estas en la dokumentado. |
**CSATAY Lajos** (pr. ĉatai lajoŝ) estis hungara ministro pri defendo naskita en Arado la 1-an de aŭgusto 1886 kaj mortinta en Budapeŝto la 16-an de oktobro 1944.

Biografio
---------

Lajos Csatay estis de 1919 ĝis 1921 profesoro de Militakademio de Budapeŝto. Inter 1921-26 li plenumis taĉmentservon, de 1926 li estis komandanto de la honvedartileridepartemento 1-a de Miŝkolco, de 1933 ĝis 1941 komandanto de paflernejo, poste artilerikomandanto de la 5-a militkorpuso; pli poste komandanto de la bivaka artileria paflernejo. En 1941-42 li estis komandanto de la 5-a honvedmilitkorpuso de Peĉo, kiu de 1-a de majo 1942 ĝis 3-a de decembro 1942 plenumis servon en militkampo. La 1-an de februaro 1943 oni promociis lin generalkolonelo, poste li plenumis la postenon de komandanto de la 3-a armeo. De 12-a de julio 1943 ĝis 16-a de oktobro 1944 li estis ministro pri defendo de la registaroj de Miklós Kállay, Döme Sztójai kaj Géza Lakatos. Li estis adepto de Miklós Horthy, tuttempe aprobis la kontraŭsovetan militon kaj tiucele subtenis la germanan militgvidantaron. Tiuaspekte li kondutis jam sencerte dum la registaro Lakatos, tial la Gestapo arestis lin. Li memmortigis kune kun sia edzino.

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio Lajos Csatay en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 355698
* VIAF: 316737475
* ISNI: 0000 0004 5096 1563
* BNF: 161916289
 |
Bildigo de kvaronigo en manuskripto.
La **pendigo, senviscerigo kaj kvaronigo** estis parto de punado en Anglio pro ŝtatperfido. Ĝi estis uzebla ĝis 1870 kaj konsistis el la sekvaj: oni trenis la kondamniton al la ekzekutejo, kie oni pendigis lin (tiel ke li ne mortu), kaj senviscerigis, dum li vivis ankoraŭ. Oni forbruligis la viscerojn, dum li ankoraŭ vivis, poste oni senkapigis lin kaj kvaronigis la korpon.

Tiun punadon oni uzis unuafoje je la kimria princo Davido (1283) poste je skota patrioto Siro William Wallace (1305). Oni uzis la punadon je la komplotintoj de Edward Marcus Despard kaj liaj ses kunuloj (1803) pro komploto kontraŭ reĝo Georgo la 3-a. Lastfoje oni juĝis per tiu penado du membrojn de Sinn Féin (1867), sed oni ne efektivigis la ekzekutadon.

Kvaronigo
---------

La kvaronigo estis ŝatata ekzekuta metodo en la mezepoka Eŭropo. Tio estis gravigita per turmentado de la vivanta punito: oni detranĉis langon, manojn, pinĉado per ardantaj tenajloj, trenado per ĉevaloj ks.

La plej fama kvaronigo en la hungara historio estis la kvaronigo de Koppány, kiu ribelis kontraŭ Stefano la 1-a de Hungario. La kvar korpopartoj estis fiksita sur urbaj enirpordoj de Esztergom, Veszprém, Győr kaj ie en Transsilvanio.

* Kategorio Kvaronigo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Larrainzar** estas unu el la 118 komunumoj de la meksika subŝtato Chiapas, kiu estas la subŝtato kiu situas plej sude. La ĉefurbo de la komunumo estas **San Andres Larrainzar**. La origina nomo de Larráinzar estis Istacostoc, kiu signifas en la navatla lingvo "blanka kaverno". Ĝi apartenis al la regno de la cociloj. Granda parto de la loĝantaro parolas indiĝenan lingvon. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 07049.

Rigardo de San Andrés Larraínzar de la monteto de Guadalupe

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 17320 loĝantojn. El tiuj estis 8527 viroj kaj 8793 virinoj. La komunumo havas surfacon de 171 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 2100 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 6739 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 3956 scipovis legi kaj skribi kaj 2782 personoj estis analfabetoj. Do 59% de la personoj scipovis legi kaj skribi kaj 41% estis analfabetoj.

16538 personoj en la jaro 2000 aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 10426 personoj estis indiĝenoj. Tio signifas ke 63.04% de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Larrainzar Arkivigite je 2007-09-30 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
En matematiko, du aroj estas **preskaŭ disaj** se ilia komunaĵo estas malgranda iusence. Malsamaj difinoj de "malgranda" rezultas ĉe malsamaj difinoj de "preskaŭ disa".

Difino
------

La plej komuna elekto estas al preni "malgranda" al signifi finia. En ĉi tiu okazo, du aroj estas preskaŭ disaj se ilia komunaĵo estas finia aro, kio estas se

{\displaystyle \left|A\cap B\right|<\infty }
Ĉi tie, *|X|* estas la kardinala nombro de *X*, kaj '< ∞' signifas ke ĝi estas finia.

Ekzemple, la segmentoj [0, 1] kaj [1, 2] estas preskaŭ disaj, ĉar ilia komunaĵo estas la finia aro {1}. Tamen, la unuobla intervalo [0, 1] kaj la aro de ĉiuj racionalaj nombroj **Q** estas ne preskaŭ disaj, ĉar ilia komunaĵo estas nefinia aro.

Ĉi tiu difino etendatas al ĉiu kolekto de aroj. Kolekto de aroj estas **poduope preskaŭ disa** aŭ **reciproke preskaŭ disa** se ĉiuj du malsamaj aroj en la kolekto estas preskaŭ disaj. Ofte la prefikso "poduope" estas forigita, kaj poduope preskaŭ disa kolekto estas simple nomata kiel "preskaŭ disa".

Formale, estu *I* esti indeksa aro, kaj por ĉiu *i* en *I*, estu aro *A**i*. Tiam la kolekto de aroj {*A**i* : *i* en *I*} estas preskaŭ disa se por ĉiuj *i* kaj *j* en *I*,

{\displaystyle A\_{i}\neq A\_{j}\quad \Rightarrow \quad \left|A\_{i}\cap A\_{j}\right|<\infty }
Ekzemple, la kolekto de ĉiuj linioj tra la fonto en eŭklida spaco **R**2 estas preskaŭ disa, ĉar ĉiu du el ili intersekcas nur je la fonto. Se {*A**i*} estas preskaŭ disa kolekto, tiam klare ĝia komunaĵo estas finia:

{\displaystyle \bigcap \_{i\in I}A\_{i}<\infty }
Tamen, la reo povas esti ne vera - la komunaĵo de la kolekto

*{{1, 2, 3, ...}, {2, 3, 4, ...}, {3, 4, 5, ...}, ...}*
estas malplena, sed la kolekto estas ne preskaŭ disa; fakte, la intersekco de ĉiuj du malsamaj aroj el ĉi tiu kolekto estas nefinia.

Aliaj signifoj
--------------

Iam "preskaŭ disa" estas uzata en iu alia senco, aŭ en la senco de mezura teorio aŭ topologia kategorio. Jen estas iuj alternativaj difinoj de "preskaŭ disa" kiuj estas iam uzita (similaj difinoj estas por nefiniaj kolektoj):

* Estu *κ* iu kardinalo. Tiam du aroj *A* kaj *B* estas preskaŭ disaj se la kardinalo de ilia intersekco estas malpli granda ol *κ*:

{\displaystyle \left|A\cap B\right|<\kappa }
La okazo de *κ=1* estas simple la difino de disaj aroj; la okazo de

{\displaystyle \kappa =\aleph \_{0}}
estas simple la difino de preskaŭ disaj donita pli supre, kie la intersekco de *A* kaj *B* estas finia.

* Estu *m* iu plena mezuro sur mezurhava spaco *X*. Tiam du subaroj *A* kaj *B* de *X* estas preskaŭ disaj se ilia intersekco estas nula aro, kio estas se

{\displaystyle m(A\cap B)=0}
* Estu *X* topologia spaco. Tiam du subaroj *A* kaj *B* de *X* estas preskaŭ disaj se ilia intersekco estas apenaŭa en *X*.
Disnomio en sia orbito ĉirkaŭ Eriso (Kosmoteleskopo Hubble)
**Disnomio** estas natura satelito de la preskaŭplanedo Eriso, la nura konata nuntempe (fine de 2005).

Malkovro
--------

Disnomio estis malkovrita en septembro 2005 per la teleskopo Keck II. La malkovro estis anoncita en oktobro 2005.

Nomo
----

La objekto ricevis sian oficialan nomon en septembro 2006; antaŭe li ricevis la kromnomon "Gabrielle" pro la nomo de la partnero de Xena (kromnomo donita al Eriso).

Ecoj
----

Disnomio estas ĉirkaŭ 60-oble malpli hela ol Eriso, kio ebligas supozi, ke ĝia diametro estas ĉirkaŭ 350 km granda, la okono de tiu de la objekto ĉirkaŭ kiu ĝi orbitas.

Ĝia orbito estas taksita je 30.000 km, por periodo de 14 tagoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Eriso
* Ĥarono

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Disnomio (luno) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* *Discovery of Gabrielle*, *Keck Observatory*
* *2003 UB313, the 10th planet, has a moon!* (page de Michael E. Brown sur la découverte de Dysnomie)
Kapo de episkopa lambastono. Irlando, 9-a jarcento

Francio, 13-a jarc.
Francio, 18-a jarc.
Ferula, Rusio, 20-a jarc.

  



Lambastono aksela
Lambastono kubuta
**Lambastono** estas medicina helpilo kiu servas al persono kun vundita kruro aŭ persono kies kruroj ne kapablas aŭ povas porti pezon. Plej ofte ĝi estas farita el aluminiaj tuboj kun teleskopecaj partoj tiel ke la alteco estu adaptebla.

Paŝtista lambastono
-------------------

Ligna lambastono estis de antaŭ longe ĉefa ilo kaj simbolo de pilgrimantoj kaj paŝtistoj. Al paŝtistoj de precipe eta brutaro ĝi servis kaj al peligado de grego kaj al eventuale al defendo. Jam en malnovepoko ĝi estadis atributo de regantoj, ekzemple en Egiptio. Supre flksita lambastono estis trovita en tombo de faraono Tutanĥamono.

### Diversaj formoj

* **kubuta lambastono** estas la plej ofta lambastono. Preskaŭ ne eblas ion teni en la manoj dum paŝado ĉar la manoj firme devas teni la elstarantan tenilon kaj nur la suba parto de la brako estas apogita sub la kubuto en duoncirkla brakingo.

Dum paŝado ambaŭ lambastonoj estas movitaj paralele antaŭen.
Kiam unu el la kruroj absolute ne povas porti pezon, la du kruroj paralele estas movitaj antaŭen kaj la tutan korpopezon ricevas la sana kruro.
Kiam la vundita kruro povas porti iom da pezo, tiu kruro estas movita antaŭen kune kun la bastonoj. La persono transmetas sian pezon poste sur la lambastonojn kaj metas la sanan piedon aparte antaŭen. Tia movado jam pli similas al normala paŝado.

* **aksela lambastono**, estis pli uzata antaŭe. La persono apogas sin per larĝa tenilo sub la akselo kaj bezonas malpli forte teni la mantenilon. La malavantaĝo estas pli granda premo sur la nervaro en la akselo dum paŝado.

Vidu ankaŭ
----------

* Episkopa bastono

* Kategorio Lambastono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Laktorizo.
**Laktorizo** aŭ "rizo kun lakto", estas tipa deserto de la kuirarto de multaj landoj kuirita per malrapida boligado de rizo en lakto kun sukero. Ĝi estas proponita ĉu varma ĉu malvarmigita kaj oni foje aldonas cinamon, vanilon aŭ citronŝelon por havigi aromojn.​

La laktorizo havas tre antikvajn originojn en Azio kaj poste disvastiĝis tra Eŭropo kaj Afriko. El la 16-a jarcento rizo eksportiĝis al Ameriko kaj kune iris tien ankaŭ la plado laktorizo.

Ĉar temas pri tre disvastigita plado, ĝi povas ricevis tre diversajn ingrediencojn kaj aldonaĵojn en la diversaj landoj kaj mondoregionoj. En Peruo oni aldonas "mazamorra morada" (el purpura maizo); en Argentino kaj Urugvajo oni aldonas laktokaramelon; en Finlando, konata kiel *Joulupuuro*, estas tradicia en Kristnasko, kaj oni enmetas en la miksaĵon unu migdalon, en la konsidero ke la kunmanĝanto kiu ricevos ĝin ricevos ankaŭ bonan sorton en la nova jaro.​

En Italio kaj en Hispanio oni aromaldonas ŝelon de oranĝo (eĉ sekigita). En Islando oni aldonas grason; en Germanio pomon,​ en Francio karamelon, en Norvegio migdalojn kaj ĉerizojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Laktokaramelo
* Teurgoule

Notoj
-----

1. ↑  Receta: Arroz con Leche Colombiano Alirita la 30an de Decembro 2022.
2. ↑   Michan (2a de Januaro 2018). «Joulupuuro, la comida de la suerte que inaugura la Nochebuena (receta incluida)». Michan en Finlandia. Konsultita la 25an de decembro 2022.
3. ↑   Cano, Carlos G. (11a de Januaro 2019). «Arroz sin leche: ¿acierto o herejía?». Cadena SER. Konsultita la 9an de februaro 2019.

* Kategorio Laktorizo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 806891
 |
**Tunka nacia parko** (ruse *Тункинский национальный парк*) estas nacia parko en la azia parto de Rusio, situanta sude de la lago Bajkalo en la aŭtonoma respubliko Buratio, Siberio. La parko estis kreita la 27-an de majo 1991 per dekreto de la Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko. La nacia parko havas areon de 1.183.662 hektaroj. Ĉi tiu estas unu el la plej grandaj naciaj parkoj en Rusio. La sidejo de la nacia parko situas en la vilaĝo Kiren. Proksimume 23 mil homoj (2006) loĝas en la parko. Parto de la nacia parko ekde 1996 apartenas al la Monda heredaĵo de Unesko

Allogaĵoj
---------

Naturaj kaj kulturaj-historiaj vidindaĵoj, interalie mineralaj fontoj kiuj servas al du kuraclokoj (*Arŝan* kaj *Sajani*), la pitoreska montorivero Kingarga, du budhismaj dacanoj (lamaejoj) (*Ĥojmora dacan* kaj *Bodidharma dacan*), apartenas al la Monda heredaĵo de Unesko.

Bodhidharma dacan, apud Arshan.

Vidu ankaŭ
----------

* Monda heredaĵo de la Homaro en Rusio

Ekstera ligilo
--------------

(ru) Oficiala retejo

Referencoj
----------

1. ↑  (ru) *Minprirody Rossiejskoj Federatsii* (2011), Toenkinski natsionalny park.

* Kategorio Tunka nacia parko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Timur ordonas kampanjojn kontraŭ Kartvelio.
Kartvelio, nome kristana reĝlando en Kaŭkazo, suferis, inter 1386 kaj 1403, kelkajn katastrofajn invadojn fare de la armeoj de la tjurk-mongola konkeristo Timur, kies ampleksa imperio etendis, je ties plej granda etendo, el Centra Azio al Anatolio. Tiuj konfliktoj estis tre forte ligitaj kun la militoj inter Timur (Tamerlano) kaj Toktamiŝo, nome lasta Ĥano de la Ora Hordo kaj ĉefa rivalo de Timur por la kontrolo super la Islama Mondo. Timur oficiale proklamis sian invadon kiel ĝihado kontraŭ la ne-islamanoj de la regiono. Kvankam li kapablis invadi partojn de Kartvelio, li neniam kapablis meti la tutan landon sub islama kontrolo kaj eĉ agnoskis Kartvelion kiel kristana ŝtato.

En la unua de ok invadoj, Timur rabadi la kartvelan ĉefurbon Tbiliso, kaj kaptis la reĝon Bagratio la 5-a en 1386. Kartvelia rezistado tialis renovogitan atakon fare de la tjurk-mongolaj armeoj. La filo kaj sukcedanto de Bagrat nome Georgo la 7-a, akre rezistis kaj devis utiligi multon de sia regado (1395–1405) luktante kontraŭ la timuridaj invadoj. Timur personale estris plej el tiuj rabatakoj por venki la neobeeman kartvelan monarkon. Kvankam li ne kapablis establi firman kontrolon super Kartvelio, la lando ege suferis el kio neniam rekuperiĝis. Kiam Georgo la 7-a estis devigita akcepti la pacproponono fare de Timur kaj konsenti pagi tributon, li estis reganto de nur ruinigitaj urboj, detrruita lando kaj kaduka monarkio.

Referencoj
----------

1. ↑  Suny, Ronald Grigor (1994), *The Making of the Georgian Nation*, p. 45. Indiana University Press, ISBN 0-253-20915-3
**Lajos Boronkay** [lajoŝ boronkai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Boronkay Lajos** estis hungara politikisto, juristo, parlamentano.

Lajos Boronkay  naskiĝis la 21-an de aprilo 1810 en Hungara reĝlando en Füss (nuntempa Trávnica en Slovakio), li mortis la 20-an de novembro 1863 en Tésa.

Biografio
---------

Lajos Boronkay frekventis mezlernejojn en Selmecbánya kaj Léva, poste li akiris juran diplomon. En 1834 li estis titulara subnotario, en la sekva jaro li eklaboris en distrikto de Selmecbánya. Post jaroj li akiris pli gravajn postenojn en la distrikta administrado. Li apogis reformajn politikistojn, en 1846 liaj gastoj estis Sándor Petőfi kaj Mór Jókai. Dum la Hungara revolucio de 1848 li apartenis al la rekta stabo de Lajos Kossuth. Post falo de la liberecbatalo li estis kondamnita je malliberejo, poste nur ĉehejma kaptiteco en Tésa. En 1861 li estis elektita parlamenta deputito (tiutempe nur en tiu jaro okazis kunsido). Lia tombo kuŝas en katolika preĝejo de Tésa.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla en la 24-a paĝo)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Lajos Boronkay en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La lanterno sur la kupolo de la Florenca Baptejo estis datita el 1150.
Tegmentolanterno de la 16a jarcento Katedralo de Sevilo, Andaluzio, Hispanio.
**Lanterno**, **tegmentolanterno** aŭ **pintolanterno** estas arkitektura elemento por havigi naturan sunlumon en kupolo. Arkitekturaj lanternoj estas pinte de alta tegmento kaj havigas naturan taglumon ene de spaco aŭ ĉambro sube. En nuntempa uzado ĝi estas arkitektura luka strukturo. La termino 'tegmentpinta lanterno' estas uzata por priskribi la lukajn ornamajn lanternojn tegmentpinte de taksioj en Japanio, dezajnitaj por respeguli la kulturan heredon de japanaj lampionoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Luko (arĥitekturo)
* Okulo (arkitekturo)

Notoj
-----

1. ↑  Horn, Walter. "Romanesque Churches in Florence: A Study in Their Chronology and Stylistic Development". The Art Bulletin. Vol. 25, No. 2 (Jun. 1943), pp. 112-131.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lanterno (arkitekturo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Britannica Online Encyclopedia: Lantern (architecture)
Dilambda el la unua serio (versio Torpedo)
La **Lancia Dilambda** estis aŭtomobilo de la itala firmao Lancia, produktita de 1928 ĝis 1935.

La veturilo
-----------

Ĝi estis prezentita en 1929 en Parizo je la ekspozicio Pariza Aŭtosalono 1929. La plej alta rapideco estis 120 km/h kaj la povumo estis 74 kW (101 ĉevalpovumoj).

La dilambda estis tre rapida kaj havis diversajn teknikajn novaĵojn. La motoro havis V-pozicion de la cilindroj kun angulo de nur 24°. Motoro kaj ĉasio estis konektitaj kun tn. silentigaj iloj (germane "Silentblöcke" trad. serĉata). La centrala lubrikado de la ĉasio estis funkciigata per puŝ-butono je la instrumenta panelo. La motor-oleo povis esti replenigita per pumpilo. La radiatoro estis regulita per termostato.
Pionira estis la aparta risorto por ĉiu rado. La benzinujo havis portantan funkcion.

Variantoj
---------

Estis tri serioj kun teknikaj ŝanĝoj.

* Unua serio (1928–1931), 1104 ekzempleroj, tri longecoj
* Dua serio (1931–1933), 300 ekzempleroj, tri longecoj
* Tria serio (1933–1935), 281 ekzempleroj, nur la varianto kun granda longeco

Elstaraj posedantoj
-------------------

La Dilambda estis uzata de multaj eminentuloj de la 1930-aj jaroj. Inter aliaj de la germana boksisto kaj monda ĉampiono Max Schmeling, Ernest Hemingway kaj Greta Garbo.

Erich Maria Remarque aĉetis ĝin el la mono ricevita el la tre sukcesaj vendoj de sia romano *Nenio nova surfronte*. En 1933 li fuĝis el Germanio al Francio kune kun Marlene Dietrich kaj skribis pri tio.
Lia ekzemplero ankoraŭ ekzistas en bona stato. Dum la inaŭguro de la Remarque-Hotelo en Osnabrück ĝi estis tie ekspoziciita.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lancia Dilambda en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Lajos Bónis** [lajoŝ bOniŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bónis Lajos** estis hungara aktoro, voĉoaktoro. Lia nobela antaŭnomo estis *tolcsvai* [tolĉvai].

Lajos Bónis  naskiĝis la 9-an de septembro 1863 en Érsekújvár (nuntempa Nové Zámky en Slovakio), li mortis la 19-an de septembro 1935 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Bónis estis korusano inter 1881-1884, poste li aliĝis al gravaj provincaj teatroj. Li denove estis en la ĉefurbo en trupo de Zsigmond Feld inter 1893-1895, poste li denove havis rolojn province (ekzemple trupo de Lajos Makó (1895), de Ignác Krecsányi (1896-1898), Mihály Szendrey (1901-1902)). Li apartenis al Nacia Teatro (Budapeŝto) inter 1906 kaj 1926, poste li pensiuliĝis.

Li edziĝis en 1894, poste 3 gefiloj naskiĝis.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* Aristofano: *Felhők* - Amynias
* Mór Jókai: *Az aranyember* - Tódor Krisztyán
* Eugène Scribe: *Egy pohár víz* - markizo Torcy

Elektitaj filmaj roloj
----------------------

* *Őrház a Kárpátokban* (1914) – hungara oficiro
* *Becstelen becsület* (1919)
* *Diadalmas élet* (1923) – servisto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Lajos Bónis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Lajos Schilling** [lajoŝ ŝiling], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Schilling Lajos** estis hungara historiisto, altlerneja instruisto.

Lajos Schilling naskiĝis la 27-an de januaro 1854 en Kolozsvár aŭ Klausenburg (Transilvanio, Habsburga Imperio, nuntempa Cluj en Rumanio), li mortis la 29-an de aŭgusto 1921 en Cluj (Rumanio).

Biografio
---------

Lajos Schilling maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1872, poste li akiris diplomon en Scienca Universitato Francisko Jozefo. En la jaroj 1876 kaj 1877 li plustudis en Heidelberg, Berlino kaj Parizo, fine li doktoriĝis en Universitato Francisko Jozefo en 1878. En la sekvanta jaro li ekinstruis en la sama universitato en rango privata instruisto. En 1889 li estis eksterordinara, pli poste ordinara profesoro. Li estis dekano en la studjaroj 1891 kaj 1905, en 1902 rektoro (memoru: la mandato daŭris en la universitato ĉiam por unu lernojaro). Li edziĝis en 1883, poste 5 gefiloj naskiĝis.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A morvamezei ütközet 1278* (1878)
* *A római királyság eltörlése és a köztársaság megalapítása* (1879)
* *Szabó Károly emlékezete* (1892)
* *Az erkölcstan örök vonásaiból* (1901)
* *Önkormányzat és hazafiság a római korban* (1921)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Lajos Schilling en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 679348
 |
**La Genezo** estas mallongigo de "La Genezo, la Mirakloj kaj la Antaŭdiroj", publikita en 1868. Ĝi estas unu el 5 bazaj libroj de Spiritismo. Affonso Soares ĝin tradukis al Esperanto en 2002 en eldono de FEB.

Kovrilo de la plej freŝdata esperanta eldono de "La Genezo", ilustrita de Cecconi.Ĝia celo estas studi tiujn tri objektojn ĝis nun diverse interpretatajn kaj komentariatajn: la Genezon, la miraklojn kaj la antaŭdirojn, laŭ ties rilatoj kun la novaj leĝoj rezultantaj el la observado de la spiritaj fenomenoj. Tiu verko estas ia komplemento al la aplikoj de Spiritismo el speciala vidpunkto.

Komparu kun genezo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* La Genezo, ĉe paĝaro de Brazila Spiritisma Federacio (esperante)
* Aliaj bazaj spiritismaj verkoj Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine, ĉe paĝaro de Brazila Spiritisma Federacio (esperante)
* Brazila Spiritisma Federacio, oficiala paĝaro (portugallingve)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Kvarunga testudo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Reptilioj *Sauropsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Testuduloj *Testudines* |
| Subordo: | Cryptodira |
|
|
|
|
|
| Familio: | Testudinidae |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Testudo* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***T. horsfieldii*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Testudo horsfieldii****Gray, 1844 |
|
|
|
| Konserva statuso |
| **Konserva statuso: Vundebla** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Kvarunga testudo  |

 |
| v • d • r |

La **kvarunga testudo** (*Testudo horsfieldii*) el la ordo de testuduloj kaj familio de testudedoj troviĝas en Ŝinĝango de Ĉinio kaj ankaŭ videblas en Kaŭkazo, nordorienta Irano, Afganio kaj nordokcidenta Hindio. Ĝia karapaco longas ĉ.. 25 cm. ĝiaj kvar membroj estas en formo de cilindro kaj ĝiaj antaŭaj membroj havas po kvar ungojn, inter kiuj ne estas membrano.
La kvarungaj testudoj vivas en fekundaj stepoj aŭ dezertaj regionoj. Ili manĝas junajn herbojn, kaj iam ankaŭ ŝelon de arbustoj. Somere en varmega kaj seka dezerto ili akiras bezonatan akvon nur el manĝaĵoj. Dum marto kaj aprilo ili sufiĉe viglas kaj serĉas nutraĵon de sunleviĝo ĝis sunsubiro. Tiam ili ĉiutage kapablas rampi pli ol 2 000 metrojn. Ili rapide grasiĝas pro abundo da nutraĵoj. Ne longe poste ili faras sekskuniĝon. Ili havas malhelbrunan koloron dum gravedeco. Tuj post la sezono de fekundiĝo la getestudoj disiĝas. De marto ĝis majo la testuduno demetas ovojn en lumriĉa loko sen kreskajoj. Ĝi faras foson kun profundo de ĉ. 10–12 cm. per la postaj membroj. Ĝi demetas en ĝin unuafoje 2-5 ovojn, post keikaj tagoj ankoraŭ 2-3. luj eĉ demetas ovojn triafoje. La ovo havas diametron de ĉ. 5 cm. La idoj eloviĝas post natura kovado de 65-82 tagoj. La kvarunga testudo kreskas malrapide kaj vivas longe. Ĝi maturiĝas en la aĝo de 10 jaroj. Tiam ĝia karapaco longas 9–10 cm. Kiam ĝi aĝas 20 jarojn, la karapaco longas 15 cm. kaj kiam ĝi aĝas 50 jarojn, la karapaco longas 20 cm. Ĉiujare ĝi aktivadas kelkajn monatojn. Kiam regas trosekeco kaj frosteco, ĝi sin kaŝas en memfarita truo longa 2 metrojn kun larĝa fino. Ĝi dormas en ĝi ĝis la vetero pliboniĝas. Multaj rabobestoj kaj rabobirdoj kaptas ilin por manĝi, precipe junaj testudoj estas pli facile atakeblaj pro sia mola karapaco.

  

* Kvarunga testudo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kvarunga testudo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kvarunga testudo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Lajos Rotter** [lajoŝ roter], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Rotter Lajos** estis hungara inĝeniero, piloto.

Busto pri Lajos Rotter
Lajos Rotter  naskiĝis la 18-an de julio 1901 en Budapeŝto. Li mortis la 19-an de oktobro 1983 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Rotter frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, jam dum lernado li serioze okupiĝis pri la flugmaŝinoj. Li akiris diplomon en Reĝa Teknika Universitato József en 1923. Jam en 1921 li fondis studentan pilotan asocion. Post la diplomo li partoprenis en fondo de uzino pri flugmaŝinoj. Post diversaj provoproduktoj la uzino bankrotiĝis, sed Rotter helpe de franca licenso produktis flugmaŝinojn.

Lajos Rotter
Lajos Rotter flugas
Li ankaŭ esploris la aeromovojn en Budapeŝto, li trovis konvenan lokon ĉe Monto Hármashatár por la malgrandaj flugmaŝinoj. En 1933 okaze de skolta mondrenkontiĝo li prezentis sukcesan glisilon. En la sekva jaro li flugis pli ol 24 horojn super Budapeŝto. En 1936 li neoficiale partoprenis en la Somera Olimpiko 1936, kie li flugis inter Berlino kaj Kiel (336 km - preskaŭ 4 horoj), tiu flugo estis monda rekordo. Post la Olimpiko li ricevis oran ringon kaj li havis postenojn en Budapeŝto en diversaj fabrikoj.

Memorigiloj
-----------

* busto en Budapeŝto de 1993
* premio Rotter Lajos

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto



* Kategorio Lajos Rotter en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Lajos Haynald** [lajoŝ hajnald], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Haynald Lajos** estis hungara teologo, ĉefepiskopo, membro honora de Hungara Scienca Akademio (1868).

La juna Lajos Haynald
Lajos Haynald en 1870
Pentraĵo pri Lajos Haynald
Lajos Haynald  naskiĝis la 3-an de oktobro 1816 en Szécsény. Li mortis la 4-an de julio 1891 en Kalocsa.

Biografio
---------

Lajos Haynald frekventis gimnaziojn en Vác, Pest (urbo), Esztergom. En 1830 li aliĝis al porpastra lernejo, baldaŭe li studis teologion en Vieno. En 1839 li pastriĝis, en 1841 li doktoriĝis. En la sekva jaro li komencis sian karieron en Pest, poste en Buda kiel pastro, sed en la sekva jaro li jam instruis en Esztergom. Baldaŭe li studvojaĝis en Eŭropo, tial li iĝis sekretario en 1846. Li malhelpis la hungaran revolucion, tial li estis malpostenigita, sed la postenon li rericevis post fiasko de la liberecbatalo. En 1851 li atingis la rangon episkopo en Transilvanio. En 1853 li rezignis, ĉar li ne volis kunlabori kun la Habsburgoj. En 1864 li ricevis altan postenon en Romo. Post 3 jaroj li iĝis ĉefepiskopo en Kalocsa. En 1879 li ricevis altan premion. Tiutempe li multe helpis al la Hungara Nacia Muzeo, sed li apogis ankaŭ diversajn sciencojn.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Epistolae pastorales… ad clerum saecularem et regularem dioecesis*, 1852
* *A szentirási mézgák és gyanták termőnövényei*, 1880
* *Litterae authenticae exhibentes origines scholarum Hungariae*, 1882-1885

Fontoj
------

* biografio kun foto
* hungarlingva biografio

* Kategorio Lajos Haynald en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 440387
* GND: 116553677
* VIAF: 54903089
* ISNI: 0000 0000 7819 4993
* SUDOC: 189836717
 |
Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Raĥiv en Transkarpatio

Bazaj informoj
--------------

**Kvasi,** ukraine **Кваси,** slovake **Kvásy,** hungare **Tiszaborkút** [tisaborkUt] estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Raĥiv.

* 48° 09′ 19″ N 24° 16′ 50″ O﻿ / ﻿48.15528 °N, 24.28056 °O﻿ / 48.15528; 24.28056 (mapo)Koordinatoj: 48° 09′ 19″ N 24° 16′ 50″ O﻿ / ﻿48.15528 °N, 24.28056 °O﻿ / 48.15528; 24.28056 (mapo)
* Areo:  km²
* Alto super marnivelo: 560 m
* Loĝantaro: 1790
* Poŝtkodo: 90640
* Telefonprefikso: +380 3132

Situo
-----

Kvasi situas laŭ Nigra Tiso en valo inter montoj 1000-1900 m-ojn altaj, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Raĥiv-Lviv. Raĥiv troviĝas je 14 km-oj.

Historio
--------

Panoramo de Kvasi
Supozeble la vilaĝo fondiĝis en la 18-a jarcento. La loĝantoj okupiĝis pri arbohakado. En 1910 vivis tie 1227 homoj, (rutenoj en majoritato, hungaroj kaj germanoj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon Tiszaborkút apartenis al Hungara reĝlando, al Máramaros, al distrikto de Rahó, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion por rutenoj, kies parto estis ankaŭ tiu ĉi vilaĝo. Ekde 1945 Kvasi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------

* ligna grekokatolika preĝejo de 1860
* kuracakvo kaj kurachoteloj

* Kategorio Kvasi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)