recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Lídia Beöthy** [boti], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Beöthy Lídia** estis hungara aktoro, radioparolisto. Ŝia origina nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Beöthy Szidónia,* ŝia nobela antaŭnomo estis *szlováni* [slovAni], ŝia karesnomo aŭ pseŭdonimo estis *Baba*, ŝia patro estis László Beöthy (teatrestro), ŝia avo estis Zsolt Beöthy, ŝia avino estis Szidi Rákosi.

Szidónia Beöthy  naskiĝis la 3-an de januaro 1903 en Budapeŝto, ŝi mortis la 11-an de julio 1951 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lídia Beöthy frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste ŝi laboris en la infanprotekta asocio. En la fruaj 1930-aj jaroj ŝi estis radioparolisto de la Hungara Radio. En 1935 ŝi debutis kiel aktoro en Nacia Teatro (Szeged). En la sekva teatra jaro ŝi havis rolojn en Teatro Belvárosi. En 1938 pro aŭtoakcidento finiĝis la aktora laboro. En la sekva jaro ŝi estis dramaturgo de Metro-Goldwyn-Mayer, en 1940 ŝi okupiĝis pri vendado de tekstiloj, inter 1942-1948 ŝi gvidis restoracion, fine ŝi denove estis radioparolisto en la radio.

Ŝi edziĝis en 1946, en la sama jaro ŝi naskis filon.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* William Shakespeare: La Venecia Komercisto - Nerissa
* János Bókay: *Megvédtem egy asszonyt* - Marcsi
* László Lakatos: *A királyné*

Elektitaj filmaj roloj
----------------------

* *Budai cukrászda* (1935) – radioanoncisto
* *A kölcsönkért kastély* (1937) – Tekla

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Stefánia Nipl** [ŝtefAnia], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Nipl Stefánia** estis hungara naĝisto, ĉampiono, trejnisto. Ŝia geedziĝa nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Koppányi Rezsőné* [kopAnji reĵOnE].

Naĝejo Nipl Stefánia en Dorog
Stefánia Nipl naskiĝis la 19-an de aŭgusto 1913 en Csolnok, ŝi mortis la 16-an de oktobro 1998 en Dorog.

Biografio
---------

Stefánia Nipl estis talenta naĝisto en sportklubo de Dorog ekde 1928 en branĉoj rapidnaĝo kaj riverbranĉo. En la ekstersporta vivo ŝi laboris en loka industria fervojo en Dorog. Post fino de sia aktiva sporta vivo ŝi estis trejnisto longe, eĉ depost la pensiuliĝo. Ŝi naskis du filinojn.

Memorigiloj
-----------

* en 2014 la naĝejo en Dorog prenis la nomon "Nipl Stefánia"

Fontoj
------

* traduko el Hungara Vikipedio, kie la fontoj estas legeblaj

Referencoj
----------


* Kategorio Stefánia Nipl en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 807092
 |


* Portalo pri Biografio
**Oltárc** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Letenye.

Ĉirkaŭaĵo de Oltárc

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 30 km²
* Loĝantaro: 310
* Poŝtkodo: 8886
* Telefonprefikso: 93
* Koordinatoj: 46°31′52″N 16°49'57″E

Situo
-----

Oltárc situas en Montetaro Zala sur deklivoj, ĉe monto 338 m-ojn alta (la plej alta en Zala), fine de longa sakovojo, laŭ etfervojo el Csömödér. Letenye troviĝas 17, Nagykanizsa 18,Nova 25, Zalakaros 27, Lenti 30, Zalaegerszeg 45 km-ojn.

Historio
--------

En la proksimo el la bronzepoko terfortikaĵo restis. La unua skriba mencio devenis pri la vilaĝo el 1290 laŭ tiama hungara ortografio *"Oltarcy"*. En 1576 la turkoj bruldetruis la komunumon. La rehomiĝo en la komenco de la 18-a jarcento okazis. En 1945 oni disdonis parcelojn al 121 malriĉaj vilaĝanoj el la grandbieno. En 1960 kolĥozo formiĝis. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, kulturdomo, kuracejo (semajne po 1), turista gastejo, migra poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Reĝo Stefano la 1-a (Hungario)
* monumento pri falintoj dum la mondomilitoj
**Béla Várady** [vAradi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Várady Béla** estis hungara futbalisto (avanulo), olimpiano, ŝoforo. Lia familia nomvarianto estis *Váradi*.

Béla Várady naskiĝis la 12-an de aprilo 1953 en Gömörszőlős, li mortis la 23-an de januaro 2014 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Várady futbalis en la proksima junulara teamo ĝis 1970, poste jaron en la proksima urba plenkreska futbalklubo, pli poste inter 1971 kaj 1983 en prestiĝa ĉefurba teamo en 338 matĉoj kun 174 goloj. En tiu periodo li estis hungara ĉampiono kaj golreĝo en 1977. Li estis ankaŭ membro de la nacia hungara teamo inter 1972-1982 36-foje kun 13 goloj. En la Somera Olimpiko 1972 lia nacia teamo ricevis arĝentan medalon. Inter 1983-1990 li ludis en pluraj teamoj, foje eksterlande, poste li estis ŝoforo, fine li estis invalida emerito.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 799841
 |


* Portalo pri Biografio
**Béla Vágó,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vágó Béla** estis hungara politikisto, ĵurnalisto, komisaro. Lia origina familia nomo estis *Weisz* ĝis 1898.

Béla Weisz  naskiĝis la 9-an de aŭgusto 1881 en Kecskemét, li mortis la 10-an de marto 1939 en Sovetunio.

Biografio
---------

Béla Vágó devenis el juda familio. Li frekventis lernejon en sia naskiĝurbo, poste li studis en Reĝa Universitato de Budapeŝto, kie li estis forigita pro diversaj politikaj agadoj. Li jam aliĝis en 1900 al la socialdemokratoj, post 3 jaroj al la sindikato. Li ofte kontrubuis en Népszava. En 1911 li edziĝis. Dum la 1-a mondmilito li estis unu el la estroj de la kontraŭmilita movado. En 1918 li estis fondinta membro de la komunistoj. Dum la Hungara Sovetrespubliko unue li estis komisaro (komprenu fakta ministro pri internaj aferoj), poste li estris la armeon. Post falo de la komunista registaro li rifuĝis al Vieno, baldaŭ li iris al Berlino, fine pro la nazioj al Moskvo. Li estis ĉefredaktoro de hungarlingva gazeto. En 1939 li estis arestita pro falsaj akuzoj, poste li estis ekzekutita. En 1956 li estis rehabilitita.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *László Jenő és Korvin Ottó* (1922)
* *A Vörös Ujság első számáról* (1928)

Memorigiloj
-----------

* poŝtmarko eldonita en Hungario

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* Arkivigite je 2019-02-01 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 630974
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Grandbuŝa ŝarko** |
| --- |
|  |
| Grandbuŝa ŝarko*Grandbuŝa ŝarko*
 |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
| Subfilumo: | Vertebruloj *Vertebrata* |
| Infrafilumo: | Makzeluloj *Gnathostomata* |
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Kartilagaj fiŝoj *Chondrichthyes* |
| Subklaso: | Elasmobrankuloj *Elasmobranchii* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Superordo: | **Ŝarko** *Selachimorpha* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
| Specio |
| **Grandbuŝa ŝarko** *Megachasma pelagios* |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Grandbuŝa ŝarko  |

 |
| v • d • r |

**Grandbuŝa ŝarko** aŭ *grandegbuŝa, gigantbuŝa ŝarko* (*Megachasma pelagios*) estas unu el la tri konataj ŝarkospecioj, kiuj nutras sin per etaj organismoj. Oni malkovris la grandbuŝan ŝarkon en 1976 kaj oni sistematike lokigis ĝin en biologia familio, genro, en kiuj ĝi formas la solan specion. 

Oni vidis el tiu ŝarko **nur 41 ekzemplerojn** ĝis aprilo de 2009, tiel oni scias pri tiu specio malmulte. Oni donas propran numeron al ĉiu kaptita, vidita ŝarko. 

La plej longa ekzemplero longis 5,63 m, estis ina ŝarko kaj ĝin pelis la marondoj mortinta al bordoj de Ichihara en golfo de Tokio, en 2004. Samjare oni kaptis la plej mallongan ekzempleron ĉe Sumatro, ĝi estis vira kaj longis 1,77 m.

La grandbuŝa ŝarko aperis en la Atlantiko, Pacifiko, en orienta Hinda Oceano kaj en aliaj lokoj, kio pruvas, ke tiu ŝarko vivas vaste en la mondaj varmaj marakvoj.

Karakterizaĵoj
--------------

Ĝi havas grandan, rondan kapon kun grandega buŝo, al kiu ĝi dankas sian nomon. La dorsa koloro estas nigrete bruna, la ventro estas pala. La grandbuŝa ŝarko havas du dorsajn naĝilojn, unu nesimetrian vostan naĝilon, du grandajn brustajn naĝilojn kaj same du parojn el ventraj naĝiloj, el kiuj la dua paro estas grave pli malgranda.

Nutrado, konduto
----------------

La analizado de stomaka enteno montris, ke la grandbuŝa ŝarko nutras sin aktive per kriloj.

Oni sukcesis en 1990 kapti vivantan ekzempleron kaj oni sukcesis ĝin foti, filmi, alfiksi prilokan sendilon. Tio montris, ke la ŝarko moviĝas vertikale en la maro dum la tago, kun moviĝo de la kriloj. Oni trovis, ke ĝi nokte estis en profundo de 15 metroj, dum tage en profundo de 150 m.
**Ĉaguanas** (loka nomo: **Chaguanas**) estas urbego en la okcident-centra parto de Trinidado kaj Tobago. Kun pli ol 83 000 loĝantoj (2011) (plejparte hinddevenaj), ĝi estas la plej rapide kreskanta urbego en Trinidado kaj Tobago. Kiel *Borough* ĝi formas sendependan administran enton. Ĝi estas la plej granda urbo en la insula ŝtato laŭ nombro de loĝantoj. Ĝi estas centro de komerco.

Etimologio
----------

La nomo "Ĉaguanas" estis donita al la areo fare de hispanaj koloniistoj, sed ĝi iras reen al la "ĉaguan", indiana tribo kiu vivis en la regiono en antaŭkolumbaj tempoj.

Situo
-----

Ĉaguanas situas en la centro de Trinidado, proksimume 18 kilometroj (11 mejloj) sude de la ĉefurbo Portospeno (Port of Spain). La urbego formale troviĝas ĉirkaŭ la Golfo Paria, sed estas apartigita de ĝi per neloĝata strio sude de la Marĉo Karoni, je larĝeco de proksimume unu kilometro. Geografie, la urba areo situas sur la okcidenta rando de la ebenaĵo Karoni, malalta ebenaĵo kiu kuras tra duono de la insulo en okcident-orientan direkton kaj estas limigita fare de la Norda Montaro kaj la Centra Montaro. La riveroj Cunupia kaj Caparo rekte fluas tra Ĉaguanas al la Golfo kaj longe formis la nordajn kaj sudajn limojn de la urbego.

Transportado
------------

Surbaze de la origino de la urbo kiel vilaĝo kaj ĝia ĝenerale neplanita rapida kresko en la plej grandan urbon de la lando (laŭ nombro de loĝangoj), Ĉaguanas estas daŭre luktas kun trafikaj problemoj malgraŭ multaj provoj de alternativaj skemoj por mastrumi la trafikon. Tiu trafikŝtopiĝo nun estas konsiderita minacon al estonta kresko de la urbego.

Historio
--------

Ĉaguanas estis fondita en 1797. Longe ĝi estis negrava urbo; rapida kresko komenciĝis en la 1980-aj jaroj. En 1990, la urbego ricevis la statuson de aŭtonoma municipo (antaŭ tio ĝi estis parto de la distrikto de *Caroni*). De 1880 ĝis meze de la 20-a jarcento, Ĉaguanas estis ligita al la tiama ekzistanta fervoja reto en Trinidado, specife al la fervoja linio inter Port of Spain kaj Rio Claro, kiu donis al la grandurbo alian ekonomian kreskon.

Ĝis la malfruaj 1980-aj jaroj, Chaguanas estis urbeto kun malpli ol 10 000 loĝantoj. Tiam, tamen, ekis rapida kresko. Unuflanke, komenciĝis la konstruado de pluraj komercaj centroj, per kiuj Ĉaguanas prezentis sin kiel la komerca centro de la insulo, bildo kiu postvivas ĝis hodiaŭ. Aliflanke, la konstrua tero en Ĉaguanas estis malmultekosta, kio igis la grandurbon alloga vivloko por por loĝantoj de Port of Spain kaj San-Fernando. Statistikoj montras, ke la rapida kresko de Ĉaguanas plejparte respondas al malkreskanta loĝantaro en Port of Spain kaj San-Fernando.

Kulturo
-------

Ĉaguanas estis centro por la hind-trinidada kaj tobago-kulturo, kaj eĉ pli larĝe por la hind-kariba kulturo.

### Famuloj

* Vidiadhar Surajprasad Naipaul (1932-2018, Nobelpremiita verkisto

Referencoj
----------

1. ↑  (angla) Censo de 2011
2. ↑  (angla) *Chaguanas, Trinidad’s fastest growing town,* RaymondAndPierre.com
3. ↑  (angla) *V. S. Naipaul – Nobel Lecture,* Nobelprize.org

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 821577
 |
**Béla Zorkóczy** [zorkOci], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zorkóczy Béla** estis hungara inĝeniero, profesoro.

Béla Zorkóczy  naskiĝis la 27-an de marto 1898 en Moson, li mortis la 18-an de novembro 1975 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Zorkóczy estis soldato dum la 1-a mondmilito, li hejmenvenis el itala kaptiteco en 1919. Li akiris diplomon en Reĝa Teknikuniversitato palatino József en 1924. Post siaj studoj li studvojaĝis al Germanio, poste li estis asistanto en la menciita universitato. Ekde 1934 li havis ankaŭ altajn postenojn en diversaj fabrikoj. En 1950 li estis nomumita katedrestro en Pezindustria Teknika Universitato, en la sama jaro li eklaboris en esplora instituto pri feroindustrio. En 1957 li kandidatiĝis, en 1969 li pensiuliĝis.

Li ricevis premion Kossuth en 1956, post 2 jaroj alian premion. La Hungara Scienca Akademio donacis al li postmorte doktoriĝon en 1976.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A hegesztés technológiája és alkalmazásai* (1930)
* *Anyagismeret bányakutató és -művelő hallgatók számára* (1950) - studenta lernolibro
* *Entwicklung einer schweissbaren Mangan-, Titan-, Aluminium- legierten Stahlsorte St52i7 Ungarn* (1958) - kun aliaj
* *Metallográfia és anyagvizsgálat* (1968; 3-a eldono en 1975)

Memorigiloj
-----------

* busto en Kecskemét (1994)
* busto en Universitato de Miskolc
* memormedalo fondita en 1983

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
**Krizosztom Kruesz** [krizostom krues], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kruesz Krizosztom** estis hungara pastro, benediktana ĉefabato, instruisto, profesoro, membro honora de Hungara Scienca Akademio (1878). Kelkaj hungaraj dokumentoj mencias nomformojn *Kruesz Károly Krizosztom*, *Kruesz Károly*, *Kruesz János*.

Krizosztom Kruesz  naskiĝis la 21-an de januaro 1819 en Hungara reĝlando en Völgyfalva (nuntempa Zillingtal en Aŭstrio). Li mortis la 11-an de januaro 1885 en Sopron.

Biografio
---------

Krizosztom Kruesz frekventis gimnazion en Győr, poste en 1835 li iĝis membro de benediktanoj, tial li prenis la nomon *Krizosztom*. Li plulernis en Győr, poste en Bakonybél, kie li lernis de Izidor Guzmics, fine ankaŭ en universitato de Pest (urbo) li lernis. En 1843 li pastriĝis, poste li instruis en diversaj urboj (ekzemple en Reĝa Jura Akademio (Pozono)). En 1865 li estis nomumita ĉefabato de Pannonhalma, tial li aŭtomate iĝis senatano. Li kreis altlernejon en Pannonhalma.

Verkaro (elekto)
----------------

* *A szervetlen és szerves vegytan rövid vázlata: A felgymnasiumi ifjuság számára* (Mallonga skizo de la neorganika kaj organika kemio: por junularo de altgimnazio), (1865)
* *Győrmegye éghajlata és földdelejessége* (1874)
* *A jelenkor bajairól* (1879)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio Krizosztom Kruesz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 449289
* GND: 119340119
* LCCN: n91118411
* VIAF: 37724461
* ISNI: 0000 0001 1055 7994
* BNF: 16513742n
 |
**Béla Zulawszky** [zulavski], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zulawszky Béla** estis hungara skermisto en ĉiuj 3 branĉoj, dufoja olimpiano, trejnisto, instruisto, oficiro. Liaj familiaj nomvariantoj estis *Zulavsky, Zulavszki, Zulavszky, Zsulavszky*.

Béla Zulawszky naskiĝis la 23-an de oktobro 1869 en Tőketerebes (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Trebišov en Slovakio), li mortis la 27-an de oktobro 1914 (laŭ WikiData la mortodato estas la 24-a) en Sarajevo (Aŭstrio-Hungario, Bosnio-Hercegovino, nun Bosnio-Hercegovino).

Biografio
---------

Béla Zulawszky akiris armean diplomon en Wiener Neustadt en 1897, poste li ekinstruis en armea lernejo en Kőszeg en rango leŭtenanto. Li skermis en sportklubo inter 1904-1914, sed li malofte povis partopreni en konkursoj. Li estis olimpiano en Somera Olimpiko 1908 kaj Somera Olimpiko 1912 kun arĝenta medalo individue. En 1912 li oficiale estis membro de la aŭstro-hungara armeo, samtempe li plustudis en armea lernejo en Vieno. Li estis ankaŭ trejnisto. Lia edzino naskis filinon. Li mortis jam kiel majoro dum la 1-a mondmilito.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 355-a paĝo)
* (la koncerna teksto estas legebla post klako al majuskloj Z,ZS

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 803144
 |



* Portalo pri Biografio
**Ahigal de los Aceiteros** estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia partio de Vitigudino en la nordokcidento de la provinco kaj al la Municiparo El Abadengo. *Ahigal de los Aceiteros* estas tradukebla etimologie al *Figarbaro de la Oleistoj*.

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 27,93 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 126 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 500 loĝantojn ekde la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Parto de ĝia teritorio estas ene de la Natura Parko Arribes del Duero, naturejo protektita de grandaj valoroj kaj mediaj kaj turismaj. 

Limas kun loĝlokoj Sobradillo, La Redonda, Almofala (Portugalio), Olmedo de Camaces, La Bouza, Puerto Seguro kaj San Felices de los Gallegos. Ĝi distas 105 km de Salamanko, provinca ĉefurbo. 

Ĝi fondiĝis en la 12-a jarcento. En postaj jarcentoj suferis pro militoj kun najbara Portugalio kaj dum la Hispana Milito de Sendependigo. 

La tradiciaj agrikulturo kaj brutobredado lastatempe iom dekadencis. Lastatempe rura turismo ekgravis.

La urbestro estas de dekstra partio PP.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Salamanko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 752675
* VIAF: 316734149
 |
**Ádám Fellegi,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fellegi Ádám** estas hungara pianisto, helpekzercisto.

Ádám Fellegi  naskiĝis la 30-an de decembro 1941 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ádám Fellegi devenis el juda familio. Li akiris pianistan diplomon en Muzikarta Altlernejo en sia naskiĝurbo en 1963. Jam en 1962 li estis helpekzercisto en Budapeŝta Ŝtata Operejo. Li atingis la unuan lokon en piankonkurso en Vieno en 1966. Inter 1966–1968 li lernis private ekzemple de Alfred Brendel. Dum la socialismo la oficejo pri koncertoj donis al li koncertajn eblecojn, poste tio ĉesis, li ricevas eblecojn eksterlande kaj province. Li ricevis premiojn inter 1974-1995. Li havas edzinon.

Elektitaj koncertoj
-------------------

* koncertserio en Usono (1976)
* Toronto (1977)

Fontoj
------

* hungarlingva membiografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 632597
* GND: 135092345
* LCCN: n86099401
* VIAF: 71577829
* ISNI: 0000 0000 7103 9798
* SUDOC: 175420335
* BNF: 13893847d
* MBA: ecedaeaa-74fd-46bb-8fb6-cd135a6344d0
* BIBSYS: 4094514
 |
Barono **WENCKHEIM Béla** (n. 16-an de februaro 1811, Körösladány– m. 7-an de julio 1879, Budapeŝto) estis hungara reformema, liberala politikisto, ĉefministro de Hungario en 1875 dum ok monatoj.

Li devenis el aristokrata familio de departemento Békés, lia aptro (barono József Wenckheim) estis ĉefprefekto de Arad. Li studis juron en Peŝto kaj jam en aĝo de 19 jaroj akiris advokatan diplomon. Unu jaron poste, li iĝis jam departementa vic-notario, poste juĝisto en la apelacia kortumo, en aĝo de 26 jaroj jam vicprefekto de departemento Békés. Li estis en la departemento porparolanto de la liberalismo. Kiel elektita departementa deputito, li partoprenis en la aprlamento de 1839–40, kie li aliĝis al la reforma partio. Li estis dum la parlamento de 1843–44 same departementa delegito, sed li tie baldaŭ abdikis pri posteno en la malpupra ĉambro kaj pluagadis en la supra ĉambro. Li iĝis en 1848 ĉefprefekto de departemento Békés kaj ĉefkortegisto de palatino Stefano. Dum la hungara revolucio de 1848, li organizis taĉmenton, tiel li devsui elmigri post malvenko de la revolucio. Li poste ricevis amnestion kaj hejmenvenis.

Wenckheim agadis ekde 1862 denove kiel ĉefprefekto de departemento Békés, li politikumis post la ellaso de la „oktobra diplomo" en la Deák-partio. Post la aŭstra-hungara interkonsento (1867), li laboris en al Andrássy-registaro dum du jaroj (1868–69) kiel ministro pri internaj aferoj. Li estis dum la registaroj de Andrássy, Lónyai, Szlávy kaj Bittó (1871-1879) ministro al la reĝo. Post la unuiĝo de la Deák- kaj la mez-maldekstra partio, la reĝo nomumis lin provizore ĉefministro. Lia oficado daŭris de la 21-a de februaro 1875 ĝis 20-a de oktobro. Lin sekvis István Tisza kiel ĉefministro, sed li retenis la ministran postenon al reĝo.

* Kategorio Béla Wenckheim en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 179597
* GND: 1050528492
* VIAF: 308694779
 |
*Kursiva teksto***VÁGÓ Béla** [pr. va:go:] estis hungara aktoro kaj reĝisoro naskiĝinta en Nagyvárad la 26-a de junio 1871 kaj mortinta en Budapeŝto la 31-an de januaro 1931.

Kariero
-------

Béla Vágó debutis en 1893 en trupo de Antal Bokody. Post provincaj jaroj ekde 1903 li fariĝis ano de la Király Színház. Inter 1908 kaj 1929 li estis aktoro kaj reĝisoro de l Magyar Színház. Li rolis ankaŭ en la Teatro Blaha Lujza (1924) kaj en la *Fővárosi Operettszínház* (1928). Ekde septembro de 1930 ĝis januaro 1931 li reĝisoris en la Belvárosi Színház. Li instruis en la aktorlernejo de Szidi Rákosi. Ekde 1917 ĝis 1925 li estis vicprezidanto de la Budapesta Aktorligo.

Roloj
-----

* Zahel (Heijermans: Ghettó);
* Báthory nádor (Szomory D.: II. Lajos király);
* Gál (Molnár F.: Játék a kastélyban).

Reĝisoraĵoj
-----------

* Bródy S.: Királyok;
* Fodor L.: Dr. Szabó Juci;
* Bíró L.: Sárga liliom;
* Fodor L.: Töltőtoll.

Fonto
-----

* Magyar Színházművészeti Lexikon

* Kategorio Béla Vágó (aktoro) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Erevano. |

**Erevano** (armene Երևան երկաթուղային կայարան) estas la centra fervoja stacidomo de Erevano, ĉefurbo de Armenio. Proksime estas la stacio Davido de Sasuno de la Metroo de Erevano.

Historio
--------

En 1902 la unua fervoja linio estis konstruita al Erevano, konektanta ĝin kun Aleksandropolo (Gjumri) kaj Tiflis (Tbiliso). En 1908, dua linio konektis ĝin kun Julfa, Persio.

La stacidomo estis konstruita en 1956. La Muzeo de fervoja transporto de Armenio estis malfermita en la stacio la 31-an de julio 2009.

En 2010, Rusaj fervojoj rekonstruis la stacian komplekson. Dum la renovigadoj, oni restaŭris la internon de la stacio, enkondukante LCD-ekranojn kun informoj pri trajn-horaroj por pasaĝeroj. Krome, pro la signifa kresko de trafiko de pasaĝeroj, same kiel la bezono certigi komfortan medion por aĉeti biletojn, oni decidis dividi la spacon en ĉambrojn por longdistancaj kaj internaciaj trajnoj. La dezajno de la ĉambroj ne ĝenis la entutan arĥitekturan stilo; dekoracio estas farita el naturaj kaj artefaritaj materialoj identaj al la originalo. En la stacidomo estas hotelo kun ĉambroj por loĝado.

Vojaĝoj
-------

* Erevano - Batumo (dumsomere)
* Erevano - Tbiliso (dumvintre)
* Erevano - Gjumri
* Erevano - Ararato
* Erevano - Mjasnikjan (Araks)
* Erevano - Erasĥ

Bildgalerio
-----------

* 
* 
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑  South Caucasus Railway news

Vidu ankaŭ
----------

* Erevano
* Metroo de Erevano
* UIC-Landokodoj
* Gjumri (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Erevano (stacidomo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Fotoj de Stacidomo Erevano[*rompita ligilo*]

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Yerevan railway station en la angla Vikipedio.*
**Ádám HORVÁTH** [horvAt], laŭ hungare kutima sinsekvo **Horváth Ádám** (naskiĝis la 4-an de junio 1930 en Budapeŝto kaj mortis la 19-a de junio 2019) estis elstara hungara televizia reĝisoro, ankaŭ profesoro. Lia avo estis Ferenc Molnár, lia edzino estis Karola Csűrös.

Biografio
---------

Ádám Horváth komence kantis en koruso inter 1952-1956. En la sekva jaro li aliĝis al stabo de formiĝanta Hungara Televizio, kie post 2 jaroj li jam reĝisoradis (baldaŭe li estis la plej grava reĝisoro en la televizio). Inter 1961-1965 li studis en Teatra kaj Filma Altlernejo en fako reĝisorado, poste plulernis en Londono kaj Romo. Ekde 1950 li ricevis taskon kaj postenon ankaŭ en la altlernejo. Ekde 1968 li instruis en la altlernejo. Li ricevis premion Kossuth en 2007 pli frue ankaŭ aliajn premiojn.

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Gergely Bódy
* György Gát
* Krisztina Máté
* Emil Novák

Liaj reĝisoraĵoj (elekto)
-------------------------

* sennombraj televiziaj filmoj kaj spektakloj, ekzemple *Szomszédok* (Najbaroj), serio inter 1987-1999

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio
Ereaj montoj
La **Ereaj montoj** (en la itala lingvo, *Monti Erei*) estas montara sistemo situanta en la centro de la insulo Sicilio, precipe en la centra kaj norda parto de la provinco Enna. La plej alta pinto estas la Monto Altesina, kun 1.192 super la marnivelo.

La Ereaj montoj havas kalkoŝtonan originon kaj ne atingas grandajn altecojn. En la pasinteco, tie troviĝis la plej grava produktado de sulfuro en la tuta mondo, kiel hodiaŭ atestas la multnombraj min-parkoj, kiu plej granda estas Floristella-Grottacalda.

Ekzistas pluraj lagoj en la montara sistemo, kiel la lago Pergusa, kies bunta kaj diversa birdaro igis ĝin unua naturrezervejo en Sicilio, kaj la lago Pozzillo, la akvorezervejo plej granda de la insulo.

Pro la abrupta pejzaĝo, apenaŭ estas grandaj loĝlokoj (malpli ol 200.000 loĝantoj). La montara sistemo estas la hejmo de la plej granda itala urbo situanta super 900 m je alteco kaj la plej granda provinca ĉefurbo en Eŭropo, Enno, kiu gastigas ĉirkaŭ sesonon el la tuta loĝantaro de Ereaj montoj.

* Kategorio Ereaj montoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Laŭ la helena mitologio **Erebo** (el la gr. Έρεβος) aŭ **Skotoso** (Σκότος), reprezentas la *inferan mallumon*. Rilatas al la hindeŭropa *regwos* kiu aperas en la sanskrita kiel *rajah* *obskura spaco*, el la gotika *siquis* *obskura*. Laŭ la greko-romia mitologio, la meza kaj malluma regiono de la subtera Hadeso inter Tartaro kaj Elizeo. En ĉi tiu regiono la animoj suferas dolorajn turmentojn pro siaj pekoj, sed ĝi ne estas tute egala al la judo-kristana infero, ĉar tie la animoj ne suferas eterne, ili kelktempe supreniras al pli altaj hadesaj regionoj aŭ revenas al la tero, pere de reenkarniĝo, por nova puriga ekzistado.

Li spruĉis el Ĥaoso, sed laŭ la orfea tradicio li estis filo de Ĥrono kaj Ananko. Erebo estis frato kaj edzo de Nikso (Nokto). Li mem naskis Eteron, kaj kun Nikso estis patro de multaj idoj: Hemero (la taglumo), Moroso, Karono, Eroso, Eleoso, Epafo, Epifrono, Ptono kaj la keresoj.

Nikso disŝutas la Ereban mallumon sur la ĉielo, formante tiel nokton. Poste ŝia filino Hemero dissolvas ĝin kaj ebligis tiel ke la lumo de Etero atingis la teron dum tago, ĉar la antikvaj grekoj pensis ke Suno ne estis la origino de lumo.

Erebo en la nuntempa literaturo
-------------------------------

* Laŭ la scienc-fikcia verko de Gene Wolfe *Erebo* estas glacia mitologia demono kiu reĝis en la malvarma sudo. Liaj partianoj atakis la sudajn insulojn en lia nomo, kaj ili batalis por ke la suno malaperas. Erebo rilatas kun aliaj duon-dioj: Abaja, Scilo kaj Arioĥ.
* *Erebo* estas romano verkita de Shaun Hutson.
* En la filmo Apocalypse Now Erebo estas la patrolŝipo stirita de kapitano Benjamin Willard.

Vidu ankaŭ
----------

* monto Erebo, la dua plej alta monto de Antarkto
* ŝipo *HMS Erebus*
**Eresma** estas rivero de centra Hispanio, kiu fluas tra Kastilio kaj Leono, nome tra la provincoj Segovio kaj Valadolido. Ĝi apartenas al la baseno de Doŭro, kies subalfluanto ĝi estas. Ĝi estas 134 km longa kaj drenas baseno de 2940 km².

Eresma ekfluas en la valo Valsaín, en la sierra de Guadarrama, fluas norden al San Ildefonso, Palazuelos de Eresma kaj tra Segovio, kiun ĝi ĉirkaŭas per fermita meandro. Poste ĝi sekvas nordokcidenten, al municipoj Valverde del Majano, Hontanares de Eresma, Los Huertos, Armuña, Yanguas de Eresma, Bernardos, Carbonero el Mayor, Migueláñez, Navas de Oro, Coca, Villeguillo kaj Villaverde de Íscar.

En la provinco Valadolido fluas tra Llano de Olmedo, Aguasal, Olmedo, Pedrajas de San Esteban, Alcazarén kaj Hornillos de Eresma. Poste enfluas dekstre en la rivero Adaja, kiu havas malpli da akvo ol Eresma mem. Adaja enfluas en Doŭro ĉirkaŭ 30 km malsupren, ĉe Aniago, iom supren de Tordesillas.

Vidu ankaŭ
----------

* Montoj de Valsaín

* Eresma en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Eresma en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 767024
* VIAF: 316429761
* BNE: XX455311
 |
Koordinatoj mankas! Bonvolu kunhelpi.

**Ĉangde,** ĉine **常德** estas metropolo en Ĉina Popola Respubliko. La prefektejo Changde administras ankaŭ la proksimajn distriktojn kaj urbon.

Geografio
---------

Ĉangde etendiĝas en la suda parto de la lando.

Historio
--------

Ĉangde estis jam loĝata jam dum la ŝtonepoko. En 589 la loknomo ŝanĝiĝis al *Vuling* kaj tiutempe ĝi estis sidloko de prefektejo. En la 19-a jarcento ĝi iĝis prospera komerca centro kaj la ĉefa agrikultura centra merkato de la regiono. Ekde 1905 estis malfermita al la internacia komerco. En 1943 la japanoj okupis la urbon.

Ekonomio
--------

Post 1949 en Ĉangde evoluis la malpeza industrio el krudmaterialoj ligno kaj ledo.

Klimato
-------

Ĉangde havas subtropikan klimaton kun influo de musono. Jare pluvas po 1324 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed plej ofte inter marto-aŭgusto. La temperaturo inter junio-aŭgusto iomete superas 30 °C. Vintre tio foje falas ĝis frostopunkto.

Trafiko
-------

Nacia aŭtovojo 207 trafas la urbon.

Ĝemelurboj
----------

* Japanio Higaŝiomi, Japanio
* Rusio Dimitrovgrad, Rusio
* Aŭstralio Ipswich (Aŭstralio), Aŭstralio

Fontoj
------

* Angla Vikipedio
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Grandbeka blua muŝkaptulo** |
| --- |
|  |
| Grandbeka blua muŝkaptuloGrandbeka blua muŝkaptulo |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Muŝkaptuledoj *Muscicapidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Cyornis* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***C. caerulatus*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Cyornis caerulatus****(Bonaparte, 1857) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| **Konserva statuso: Vundebla** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Grandbeka blua muŝkaptulo  |

 |
| v • d • r |

La **Grandbeka blua muŝkaptulo** (***Cyornis caerulatus***) estas birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj de la genro *Cyornis* aŭ de Bluaj muŝkaptuloj kiu laŭnome enhavas speciojn de tre bluaj maskloj ĉefe en la supraj partoj kun brunaj inoj. Ĝi troviĝas en Brunejo, Indonezio kaj Malajzio. Endemio de Sumatro kaj Kalimantano. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo.

La masklo de tiu specio estas **tre blua supre**, kun pli **brilaj helbluaj frunto, ŝultroj kaj pugo**; la vizaĝo ĉirkaŭ la okuloj ĝis la beko estas iom nigreca, la flugiloj ne estas brunaj (malkiel ĉe aliaj samgenranoj) kaj la vosto estas blua. La gorĝo estas hela kaj la brusto ruĝoranĝa al bruneca, dum nur la suba la ventro estas blankeca. La distingilo de tiu specio estas la pli **longa beko** (kaj iom pli larĝa ĉebaze) ol tiuj de la samgenraj specioj; tiu distingilo nomigas la specion en Esperanto, dum la latina scienca nomo *caerulatus* aludas al la blua koloro "ĉieleca" per karaktero komuna al la tuta genro kaj eĉ al aliaj parencaj genroj.

La ino estas bruneca. Temas pri kazo de seksa duformismo.

Referencoj
----------

* BirdLife International 2004. Cyornis caerulatus. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 25an de julio 2007.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Bildoj ĉe ADW Arkivigite je 2008-12-02 per la retarkivo Wayback Machine
Koordinatoj: 47° 47′ 57″ N 3° 19′ 58″ O﻿ / ﻿47.79917 °N, 3.33278 °O﻿ / 47.79917; 3.33278 (mapo)

**Merry-la-Vallée** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 421 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2008.

Geografio
---------

Merry-la-Vallée etendiĝas sur 18.31 km², kaj havis 421 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 20 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. 

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Roger Charpy, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Merry-la-Vallée apartenas al la kantono de Aillant-sur-Tholon, kies ĉefurbo estas Aillant-sur-Tholon. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Auxerre, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de Aillant-sur-Tholon
**Erdőhorváti** estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en subregiono de Sárospatak. Erdő kaj horvát signifas: arbaro, kroato.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 50  km²
* Alto super marnivelo: 100 m
* Loĝantaro: 650
* Poŝtkodo: 3935
* Telefonprefikso: 47

Situo
-----

Erdőhorváti situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj. Sárospatak troviĝas 20, Abaújszántó 22, Gönc 26, Miskolc 70 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1353, tiam abatejo fondiĝis. En 1398 menciiĝis ankaŭ la komunumo en formo *"Horváthy"*. La loĝantoj longe funkciigis vitrofarejojn. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Kruco de 1787
* kalvinana preĝejo de 1789
* grekokatolika preĝejo

Komunumoj pri *horvát* (= kroato) en Hungara reĝlando
-----------------------------------------------------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Bánhorváti | Erdőhorváti | Horvátlövő | Horvátzsidány | Nagyhorvát |

Komunumoj pri *erdő* (=arbaro) en Hungara reĝlando
--------------------------------------------------

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Erdőalja | Erdőbénye | Erdőcsinád | Erdőd | Erdőfüle | Erdőgyarak | Erdőhorváti |
| Erdőkertes | Erdőkövesd | Erdős | Erdőskerek | Erdősmárok | Erdősmecske | Erdőszáda |
| Erdőszakál | Erdőszengyel | Erdőszentgyörgy | Erdőtarcsa | Erdőtelek |  |  |

* Kategorio Erdőhorváti en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
En kompleksa analitiko, **meromorfa funkcio** aŭ **meromorfio** estas funkcio, kiu estas holomorfa ĉie krom ĉe izolitaj punktoj (kiuj nomiĝas polusoj de la funkcio).

Difino
------

Supozu, ke {\displaystyle U\subseteq \mathbb {C} } estas malfermita subaro de la kompleksa ebeno. La notacio

{\displaystyle {\hat {\mathbb {C} }}=\mathbb {C} \sqcup \{{\widehat {\infty }}\}}
signifas la rimanan sferon. Do, funkcio

{\displaystyle f\colon U\to {\hat {\mathbb {C} }}}
estas **meromorfa**, se kaj nur se ĝi plenumas la jenajn kondiĉojn:

* (Holomorfeco krom polusoj) La malvastigaĵo {\displaystyle f\upharpoonright f^{-1}(\mathbb {C} )} estas holomorfa funkcio sur {\displaystyle f^{-1}(\mathbb {C} )=U\setminus f^{-1}({\widehat {\infty }})}.
* (Izolitaj polusoj) La malbildo {\displaystyle f^{-1}({\widehat {\infty }})} konsistas el izolitaj punktoj, kaj ĉe ĉiuj el tiuj izolitaj punktoj, la funkcio havas poluson. Alivorte, pri iu ajn {\displaystyle z\_{0}\in U}, se {\displaystyle f(z\_{0})={\widehat {\infty }}}, do ekzistas ĉirkaŭaĵo {\displaystyle z\_{0}\in V\subseteq U}, entjero {\displaystyle n}, kaj vico de kompleksaj nombroj {\displaystyle a\_{n},a\_{n+1},a\_{n+2},\dotsc \in \mathbb {C} } tiaj, ke pri ĉiu ajn {\displaystyle z\in V\setminus \{z\_{0}\}}, do {\displaystyle f(z)=\textstyle \sum \_{i=n}^{\infty }a\_{i}(z-z\_{0})^{i}} (la serio de Laurent).

Pli abstrakte, la aro de meromorfaj funkcioj sur {\displaystyle U} estas komuta korpo, kiu estas la ringo de frakcioj de la komuta ringo de holomorfaj funkcioj sur {\displaystyle U}. Tio signifas, ke ĉiu meromorfa funkcio estas esprimebla kiel la rilatumo inter du holomorfaj funkcio, el kiuj la dividanto ne estas ĉie nul. (Tamen, la dividato povas esti nul.)

Ekzemploj
---------

Se {\displaystyle p(z)} kaj {\displaystyle q(z)} estas polinomoj, kaj {\displaystyle q\neq 0}, do la rilatumo

{\displaystyle {\frac {p(z)}{q(z)}}}
estas meromorfa funkcio sur la tuta kompleksa ebeno. La polusoj de la ĉi-supra meromorfa funkcio estas la nuloj de {\displaystyle q}.

Ĉiu holomorfa funkcio estas meromorfa.

La funkcio {\displaystyle \exp(1/z)} ne estas meromorfa sur la tuta kompleksa ebeno, ĉar la neordinaraĵo ĉe {\displaystyle z=0} ne estas poluso. (Tamen, ĝi estas holomorfa ­— kaj tial meromorfa — sur {\displaystyle \mathbb {C} \setminus \{0\}}.)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Eric W. Weisstein, *Meromorphic function* en MathWorld.
**-al-** estas kvazaŭ-sufikso en multaj vortoj en Esperanto. Ĉi tio signifas ke ĝi estis sufikso en iuj romanidaj lingvoj, el kiuj la vortoj estas prenitaj en Esperanton, sed ne estas vera sufikso en Esperanto.

La radikoj kun kaj sen "al" en la fino estas apartaj sendependaj radikoj, kun apartaj sed ofte iel similaj signifoj. Ekzemple:

* (el NPIV):
**soci-o** : reto de dependecoj kaj reciprokaj kondiĉoj inter homoj, loĝantoj sur iu teritorio kaj iliaj interrilatoj produktivaj, familiaj, naciaj, ritaj, ktp
**social-a** konceranta la komunajn ekonomiajn interesojn de socio, kontraste kun la politikaj → **social-ism-o**
* **norm-o 1** Ordinara, laŭregula stato, ĝenerale rekonata kiel modelo **2 (juro)** Preskribo aŭ regulo en ĝenerale aplikebla leĝo aŭ ekvivalenta akto **3** Ĝenerale rekonata kaj ofte leĝe difinita regulo pri minimuma nivelo de produktokvalito, sekureco, higieno ks. **4 (teĥnologio)**
**normal-a 1** Tia, kian oni povas antaŭvidi laŭ la naturo, laŭ kutimo, la ordinaraj kondiĉoj (komparu: normala distribuo) **2 (matematiko)** Orta

-al- kaj la vort-teorio de Esperanto
------------------------------------

Laŭ K. Kalocsay kaj E. Wüster la sufikso -al- povas esti foje uzebla en la teĥnika lingvaĵo dum pluformado de la adjektivaj radikoj, kiam necesas konservi la "elfalantan" finaĵon -o (la signon de la substantiveco). La klasika ekzemplo por tiu uzo estas *varm**al**a* grado (= *grado de varmo*); se oni provas pluformi la substantivon *varmo* per nura ŝanĝo de la finaĵo, oni venas al kvalit-adjektivo *varma* anstataŭ la rilat-adjektivo, kiu priskribus la "rilaton al varmo"; do, *varma grado* estas sensencaĵo, dum oni celis la sencon *grado de varmo*. Tiu uzo restas tamen nur sporada, normale oni elturniĝas aŭ per la uzo de la prepozicio *de* (*grado de varmo*), aŭ per la kunmeto (*varmo-grado*), aŭ foje per la uzado de alia radiko: ekz. anst. "rapida energio" (la celita senco estas *energio de rapid(ec)o*) oni diras "kineta energio". Aliaj ekzemploj de la ebla uzo de la sufikso estas *valor**al**a sistemo* (= valor-sistemo, sistemo de valoroj), *acid**al**a radiko* (= radiko de acido, acid-o-a radiko, sed ne *acida radiko*). Notindas, ke tiu uzo de -al- venas el Ido kaj ne estas bezonata por Esperanto (krom kelkaj maloftaj okazoj, kiam tamen eblas elturniĝi alimaniere) pro la senca elasteco de ties finaĵoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* -al- en PMEG
**Batalo de Trzciano** (pole: *Bitwa pod Trzcianą*, *Bitwa pod Trzcianem*) – armita kunpuŝiĝo, kiu okazis la 27-an de junio 1629 dum la pola-sveda milito (1626–1629).

La batalo estas konsiderata la plej granda pola venko el tempo de la batalo apud Kircholm – pola krona hetmano Stanisław Koniecpolski decide venkis la svedan armeon, komandatan de reĝo Gustavo la 2-a Adolfo. En tiu ĉi ĉefe kavaleria batalo la sveda kavalerio kontraŭ grandegaj propraj perdoj savis sian infanterion de neevitebla pereo.

Genezo
------

Pola reĝo Sigismondo la 3-a Vasa ricevis de imperiestro Ferdinando la 2-a militaran helpon de 5 mil infanterianoj kaj pistola kavalerio, kiun malfruprintempe 1629 alvenigis generalo Jan Jerzy Arnheim kaj tendarumis apud Grudziądz. La grupiĝon decidis likvidi la sveda reĝo forirante de Malbork kun 5 mil de infanterianoj kaj 4-mila infanterio. Kiam svedoj eksciis pri kunligiĝo de la fortoj de Arnheim kun armeo de la hetmano, komencis retiriĝon.

Batalo
------

### Retiriĝado de svedoj

La revenan vojon al Malbork svedoj ekiris la 25-an de junio – la unua matene formarŝis el Kwidzyn Herman Wrangel, kiu komandis, ne kalkulante la kampadejon, 46 rotojn de infanterio kaj 25 rotojn de kavalerio. Johano, grafo de Rejno, kiu gvidis 17 rotojn de pistola kavalerio forlasis la urbon nur vespere. La retiriĝo pasadis en du kolumnoj – en unu la infanterio kun provizaĵ-transportiloj marŝis al Sztum, kaj la kavalerio protektanta ties marŝon iris laŭlonde de flanka vojo trapasanta Trzciano, Straszewo kaj Pułkowice (tra distrikto Kwidzyn) al Nowa Wieś (apud Sztum), kie kuniĝis la ambaŭ itineroj.

### Trzciano

Bibliografio
------------

* L. Podhorodecki, *Rapier i koncerz* (Rapiro kaj ĉevalista glavo), Książka i Wiedza, 1985, Varsovio, p. 193–200, ISBN 83-05-11452-X, OCLC 176976102
* *Mała Encyklopedia Wojskowa* (Malgranda Militista Enciklopedio), 1967, 1-a eldono
**Tamás Balogh** [tamAŝ balog], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Balogh Tamás** estis hungardevena ekonomikisto, membro de  Ĉambro de lordoj, membro (honora (1979)) de Hungara Scienca Akademio. Li estas konata en Britio kiel **Thomas, Lord B. of Hampstead**.

Tamás Balogh  naskiĝis la 2-an de novembro 1905 en Budapeŝto. Li mortis la 20-an de januaro 1985 en Londono.

Biografio
---------

Tamás Balogh doktoriĝis en Scienca Universitato Péter Pázmány, poste li plulernis helpe de stipendioj en Berlino en 1927, poste en Harvardo. Li laboris en banko en Svislando inter 1931 kaj 1938, poste ĝis 1942 en internacia ekonomia esplora instituto. En 1938 li akiris britan civitanecon. En 1939 li komencis ankaŭ instrui en kolegio en Oksfordo, iom poste jam en la universitato. Ekde 1939 li estis ankaŭ konsilisto de Brita Laborista Partio. En 1968 li ricevis la rangon barono kaj li iĝis "eterna magnato". En la jaroj 1974 kaj 1975 li estis ministro pri energio. Liaj konsiloj estis akceptitaj tutmonde.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A német pénzromlás oknyomozó története11 (1928)*
* *Studies in Financial Organization* (1947)
* *Germany: An Experiment in "Planning" by the "Free" Price Mechanism* (1950)
* *Planning and Progress: A Strategy for Labor* (1963)
* *Fact and Fancy in International Economic Relations* (1971, 1975)
* *The Irrelevance of Conventional Economics* (1982)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 562388
* GND: 133959384
* LCCN: n50038641
* VIAF: 59129221
* ISNI: 0000 0001 2018 1265
* SUDOC: 030535972
* BNF: 12193149t
* NKC: vse2011635247
 |
**Attila Serfőző** [ŝerfOzO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Serfőző Attila** estas hungara poeto, redaktoro, pentristo, trejnisto.

Attila Serfőző  naskiĝis la 13-an de julio 1960 en Debrecen.

Biografio
---------

Attila Serfőző aĝis 15, kiam li estis amatora boksisto. Post 3 jaroj li iris por labori al Orienta Germanio. En la malfruaj 1990-aj jaroj li komencis pentradi sen iu ajn lernado. Li debutis en ekspozicio en 2005. Post kelkaj ekspozicioj li lernis pentradon en 2 privataj atelieroj. Tiutempe li frekventis ankaŭ kurson pri literatura verkado. Li lernis la literaturan verkadon ekzemple de György Konrád, János Háy, Mihály Kornis, Pál Závada, Lajos Parti Nagy. Baldaŭ li estis posedanto kaj redaktoro de literatura revuo, kie li ofte kontribuis. Intertempe li akiris trejnistan kaj ludjuĝistan diplomojn pri boksado. Li ricevis 3 premiojn ekde 2004. Li havas 3 gefilojn.

Liaj elektitaj libroj
---------------------

* *A színfalak mögött* (poemaro, 2006)
* *Lélekfoltozó* (noveloj, poemoj, 2008)
* *Zárt ajtók mögött*(Poemoj, pentraĵoj, 2012)
* *Santiagóig* (vojaĝpriskribo, 2017)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* Arkivigite je 2018-04-05 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 616733
 |
**Tamás Fabiny** [tamAŝ fabini?], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fabiny Tamás** estis hungara luterana pastro, episkopo, altlerneja instruisto.

Tamás Fabiny naskiĝis la 5-an de februaro 1959 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Tamás Fabiny studis en Luterana Teologia Akademio en sia naskiĝurbo inter 1977-1982, en la lasta jaro li pastriĝis. Inter 1982-1986 li estis pastro en Siófok, Kötcse kaj Balatonszárszó. La sekva pastra stacio estis en Kőbánya (1986-1999), sed li ankaŭ studis en la studjaroj 1984, 1993 kaj 1998 en Erlangen, en 1985 en Ĉikago. Ekde 1989 li ekinstruis en la akademio, kie post jaroj li iĝis katedrestro. En 2005 li estis elektita episkopo. Li havas edzinon, kiu naskis 3 gefilojn en 1994, 1996 kaj 2005.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Nézz föl!* (kunaŭtoro, 1988)
* *Keken András életregénye* (1992)
* *Ajtórésnyi zsoltár* (2001)
* *A kötényes Isten. Igehirdetések az irgalomról és a vigasztalásról.* (2016)

Filmaj partoprenoj
------------------

* *Roma közösségek és az egyházak* (2001)
* *Ordass Lajos mártírsorsú püspök* (2002)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2018-06-12 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 679938
* GND: 1153353512
* LCCN: n2014069958
* VIAF: 188077881
* ISNI: 0000 0003 8551 7473
* SUDOC: 151204802
 |
**Attila Vidnyánszky** [vidnjAnski], hungare **Vidnyánszky Attila** estas hungara reĝisoro kaj teatrestro.

Attila Vidnyánszky  naskiĝis la 8-an de marto 1964 en Berehove (Sovetunio, nuntempa Ukrainio).

Biografio
---------

Attila Vidnyánszky apartenas al la hungara minoritato en Ukrainio. Li frekventis universitaton en Uĵhorodo, poste li instruis en mezlernejo. Baldaŭe li plulernis en Kievo, kie li ricevis diplomon pri reĝisorado, poste tuj li samloke instruis. En 1992 li fondis hungarlingvan teatron en Berehove, kie li reĝisoradas. En Hungario ekde 1999 li havis reĝisorajn taskojn, ekzemple en Nacia Teatro (Budapeŝto), Budapeŝta Ŝtata Operejo. Ekde 2007 li estras Teatron Csokonai. En 2012 li estis nomumita teatrestro de Nacia Teatro en Budapeŝto. Li havas edzino]]n kun 6 filoj. Li ricevis premion Kossuth en 2011, pli frue ekde 1995 kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.

Liaj reĝisoraĵoj (elekto)
-------------------------

* diversaj kinejaj kaj televiziaj filmoj, ekzemple Liliomfi (televizia filmo)
* diversaj teatraj reĝisoraĵoj, ekzemple József Katona: Banuso Bánk (dramo) en Debrecen; Imre Madách: *La tragedio de l' homo* en Berehove; Giacomo Puccini: *Turandot* en Debrecen; Ede Szigligeti: Liliomfi (komedio) en Berehove; Giuseppe Verdi: La Forto de la Destino en Budapeŝto; Richard Wagner: La Majstraj Kantistoj de Nurembergo en Budapeŝto

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio
* 

* Kategorio Attila Vidnyánszky en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 410081
* GND: 1022424556
* LCCN: no2014055545
* VIAF: 308243792
* ISNI: 0000 0004 3388 0729
 |
**Attila Vértes** [atila vErteŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vértes Attila** estis hungara kemiisto, ekonomikisto, profesoro, membro (korespondanta en 1993, ordinara en 1998) de Hungara Scienca Akademio.

Attila Vértes  naskiĝis la 10-an de oktobro 1934 en Türje. Li mortis la 31-an de decembro 2011 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Attila Vértes frekventis teknikuniversitaton en Budapeŝto inter 1954-1958, poste li plulernis 2 jarojn en Universitato Marx Károly. Post la diplomoj li eklaboris en firmao kiel eksportisto. Ekde 1960 li instruis en Universitato Eötvös Loránd, dume inter 1962-1965 li estis en Moskva Ŝtata Universitato. Li atingis la sciencan gradon PhD en 1965, li doktoriĝis en 1973 antaŭ la akademio, en la sekva jaro li profesoriĝis. Li ofte instruis ankaŭ eksterlande. Li okupiĝis precipe pri la spektroskopio. Li ricevis 2 premiojn en la 2000-aj jaroj.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Pozitróniumkémia* (1973)
* *Nuclear Chemistry* (1987)
* *Mössbauer Spectroscopy of Sophisticated Oxides* (1997)
* *Handbook of Nuclear Chemistry Arkivigite je 2012-12-17 per la retarkivo Wayback Machine* (2003, 2011)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* biografio kun foto Arkivigite je 2007-10-26 per la retarkivo Wayback Machine angle
* rememoro kun foto hungare