recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Candelaria** estas unu el la 11 komunumoj de la meksika subŝtato Campeche, kiu situas sur la duoninsulo Jukatano en la centro-orienta parto de Meksiko (ofte oni diras ke temas pri la suda parto de Meksiko, sed laŭ la latidudo, la komunumo situas je preskaŭ sama nivelo kiel la ĉefurbo de Meksiko)

La ĉefurbo de la komunumo ankaŭ nomiĝas la urbo **Candelaria**. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 04011.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 37.006 loĝantojn. El tiuj estis 18591 viroj kaj 18415 virinoj. La komunumo havas surfacon de 5518,55 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 45 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

La komunumo estas relative juna. La teritorio antaŭe apartenis al Calakmul, pro tio momente ne estas statistikaj datoj pri la kvanto da personoj, kiuj parolas indiĝenan lingvon. Supozeble la kvanto estas relative alta. En la regiono oni relative multe parolas la jukatanan majaan lingvon (memnomigo: Màaya t'àan (Mayathan).

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Candelaria Arkivigite je 2007-04-27 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
Koordinatoj: 49° 50′ 32″ N 18° 20′ 42″ O﻿ / ﻿49.84222 °N, 18.34500 °O﻿ / 49.84222; 18.34500 (mapo)

**Industria muzeo** estis en Ostrava unuafoje fondita en la jaro 1945. Je unu jaro pli poste la kolektaĵoj estis transŝovitaj en riparitajn spacojn de eksa hotelo Royal en strato *Reální*. Sed la saman jaron la eksponaĵoj estis perforte elloĝigitaj en la straton kaj Industria muzeo Ostrava estis en la jaro 1950 oficiale nuligita. La savitajn restaĵojn de la kolektaĵoj de la teknikaj eksponaĵoj parte transprenis Ostrava muzeo. En la jaro 1993 estis omaĝe de solena malfermo de Minista muzeo postulita Ministerio de kulturo je establo de ostrava Teknika muzeo. La ministerio plenumis la postulon kaj en la jaro 1994 estis longe atendata subjekto en Ostrava denove fondita.

La nova muzeo ricevis kiel donaco la tutan konservitan areon de Minejo Michal (Petr Cingr) en Michálkovice el la jaro 1843. La gvidantaro de la muzeo ja ne havis kiel aliaj teknikaj muzeoj en la respubliko altan pojaran budĝeton, sed ĝi komencis kunveturigi valorajn eksponaĵojn el la tuta regiono. Sed la laboroj estis post tri jaroj rompitaj pro foriro de sperta direktoro. Post lia foriro la ministerio de kulturo enoficigis en la liberigitan funkcion ordinaran laboriston de la muzeo sen respondanta klerigo kaj spertoj. Sub lia gvidado la muzeo komencis ŝanĝiĝi el la regiona teknika en la pure lokan ministan muzeon.

Neĝoja stato kaŭzis en la jaro 1999 por elsendi ministerian kontrolon, kiu proponis al la 1-a de januaro 2000 nuligon de la muzeo inkluzive de budĝeto por riparoj de la ostravaj teknikaj memorindaĵoj. La nuligo de la muzeo estis farita sen konsento de la urbo. Ostrava tiel fariĝis ununura industria regiono en Ĉeĥio sen ŝtata teknika muzeo, malgraŭ tio ke Ostrava-regiono havas plej multe da industriaj memorindaĵoj en la lando. La donacitan areon transprenis en administradon Nacia memorindaĵa instituto, teritoria laborejo Ostrava. Ĉar ĝi enhavas konservitajn trafikkapablajn ekipaĵojn de ĉiuj stacionaraj maŝinoj el la jaro 1912, ĝi estis proklamita kiel nacia kultura memorigaĵo. Nuntempe estas uzata nomo Nacia kultura memorindaĵo Minejo Michal.

La konservitaj konstruaĵoj de la minejo konstruitaj en la jaroj 1913-1915 estis projektitaj de František Fiala. Vestejoj kaj baniĝejoj estis dimensiitaj ĝis preskaŭ por 1512 ministoj. La ĉefa minejtruo estas profunda 671 metrojn. Ekz. en la jaro 1916 ĉi tie estis 17 tavoloj de dikeco de duonmetro ĝis du metroj kaj oni ekspluatis pli ol 383 milojn da tunoj de nigra karbo. La minado de karbo estis definitive finita en la jaro 1994. Interesaĵo estas vizitvojo, kiun la vizitantoj partoprenas en la sama aspekto, tra kiu iradis ĉiutage la ministoj por labori.
***Heimskringla*** (Mondcirklo) estas la plej konata el la sagaoj de la norenaj reĝoj. Ĝi estis skribita en la norena lingvo en Islando fare de la poeto kaj historiisto Snorri Sturluson. La nomo Heimskringla estis unue uzita en la 17-a jarcento, derivita de la unuaj du vortoj de unu el la manuskriptoj (kringla heimsins: la cirklo de la mondo).

Heimskringla estas kolekto de rakontoj, entute dek-ses, pri la norvegaj reĝoj, komencante kun la legenda sveda dinastio de la Ynglingas, sekvitaj per klarigoj de historiaj norvegaj regantoj el Harald Fairhair de la 9-a jarcento ĝis la morto de la tronpostulanto Eystein Meyla en 1177. La precizaj fontoj de lia laboro estas pridisputataj, sed la sagaoj inkluzivas pli fruajn reĝojn, kiel ekzemple Morkinskinna, Fagrskinna kaj la dekduan jarcentajn norvegajn sinoptikajn historiojn kaj buŝajn tradiciojn, precipe multaj el la skaldaj poemoj. Snorre vizitis Norvegion kaj Svedion. Por la okazaĵoj de la duono de la 12-a jarcento, Snorre eksplicite nomumas la nun perditan laboron Hryggjarstykki kiel sia fonto.

* Heimskringla en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Heimskringla en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 360520
* GND: 4314315-5
* LCCN: nr97032989
* VIAF: 177336004
* LIBRIS: 332666
* SUDOC: 028723848
* BNF: 12050102f
* NLA: 36148409
 |
**Heiner Keupp** (naskiĝis la 16-an de junio 1943 en Kulmbach) estas germana socipsikologo kaj pensiiĝinta profesoro de la Ludwig-Maximilian-universitato Munkeno.

la 12-an de junio 2010 en la kongreso "40 jaroj GwG" en Majenco

Vivo
----

Heiner Keupp kreskis kiel filo de pastro en Supra Frankonio, suda Germanio. Lia fratino Dorothea iĝis konata muziksciencistino. Post fino de la lernejaj jaroj li studis psikologion kaj sociajn sciencojn en la Johann Wolfgang von Goethe-universitato Frankfurto-ĉe-Majno, la universitatoj Erlangen kaj München. En Frankfurto-ĉe-Majno interalie Theodor W. Adorno kaj *Max Horkheimer* estis liaj profesoroj, en Munkeno li en 1971 doktoriĝis pri sociaj kialoj de psikaj malsanoj. En 1978 li iĝis profesoro pri socia kaj komunuma psikologio de la Ludwig-Maximilian-universitato Munkeno, kie li laboris ĝis sia pensiiĝo en 2008.

Heiner Keupp dum siaj profesoraj jaroj signife influis la socian psikologion en proksima kontakto al sociaj sciencoj. Li donis fortajn impulsojn pri la germania psikiatria reformo de 1975. Centra intereso de Heiner Keupp estas la influo de sociaj ŝanĝoj al la individuo.

En 2008 li honoriĝis per la bavara ŝtata medalo por sociaj atingaĵoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* retejo de Heiner Keupp en la universitato LMU Munkeno Arkivigite je 2010-05-01 per la retarkivo Wayback Machine
* Informoj pri Heiner Keupp en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)

Notoj
-----
Koordinatoj: 48° 24′ 43″ N 21° 48′ 26″ O﻿ / ﻿48.41194 °N, 21.80722 °O﻿ / 48.41194; 21.80722 (mapo)

**Véč** (hungare *Bodrogvécs*) estas nun parto de Somotor en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Trebišov.

Situo
-----

Véč situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Bodrog. Kráľovský Chlmec troviĝas 13 km.

Historio
--------

La loko estis loĝata dum la frua bronzepoko. La unua mencio pri la vilaĝo devenis de 1214. En 1910 loĝis en Bodrogvécs 487 da homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon Bodrogvécs apartenis al Hungara reĝlando, al Zemplén, al distrikto de Kráľovský Chlmec, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1944 Bodrogvécs rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. En 1943 Bodrogvécs unuiĝis al Somotor, la nova vilaĝonomo estis *Szomotorvécs*. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de municipo Somotor (3) |
| --- |
| Nová Vieska pri Bodrogu ~ Somotor ~ Véč |

 |
**Itero del Castillo** [iTEro delkasTIljo] estas loĝloko kaj municipo en la okcidento de la provinco Burgoso, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la okcidento de la komarko *Odra-Pisuerga*. La loknomo *Itero del Castillo* estas etimologie komprenebla kiel *Markilo de la Kastelo*. Itero iam estis *Fitero* el latina *fictum* (enmetita). Najbare estas Itero de la Vega, jam en la provinco Palencio, nome similaj loknomoj, unu el la Kastelo kaj alia el Valo; meze ponto.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 16,91 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 82 loĝantojn. Ĝi perdis multajn loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 60 el 1991. 

Demografia evoluo| 1991 |  | 1996 |  | 2001 |  | 2004 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 142 |  | 127 |  | 121 |  | 110 |

Ĝi distas 64 km de Burgoso, provinca ĉefurbo, kaj estas ĉe la maldekstra bordo de la rivero Pisuerga apud Palacios fronte de la vilaĝo Itero de la Vega kiu apartenas al Palencio.

Historio
--------

Ponto de Itero.
La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento. La loko aperis menciita en la *Poemo de Fernán González* kiel landlimo de Kastilio. Ĝi havis kastelon delonge kaj aperis kiel «Fitero del Castiello» en la foruo de Melgar de Fernamental, havigita de Fernando de Armentárez la 9an de septembro 950.​ De tiu iama kastelo restas senpinta turo kun kreneloj.

Itero del Castillo formis parton de la *partido de Castrojeriz* en la kategorio de izolaj loĝlokoj, unu el dek kvar kiuj formis la komunumon *Intendencia de Burgos*, estre de la Duko de Infantado, Pedro Alcántara de Toledo y Silva (1729-1790), kiu nomumis ordinaran urbestron.

Aktualo
-------

Ermitejo de Sankta Nikolao.
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo, la ponto kaj la Hospitalo. Pere de la helpo de la *Confraternità* de Sankta Jakobo de Peruĝo oni restaŭris la ruinojn de la iama Hospitalo de Pilgrimantoj de la Ponto de Itero, fondita en 1160 de la grafo Nuño Pérez de Lara, kaj la ermitejon de Sankta Nikolao, kiu iam apartenis al la Ordeno de Sankta Johano kaj kiu nun estas "Itala Centro de Jakobaj Studoj" kaj akceptejo de pilgrimantoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 774758
 |
**Itarsi,** laŭ (hindie **इटारसी**) estas urbego kaj municipo en centra Barato, en subŝtato Madja-Pradeŝo, en distrikto de Narmadapuram. 

Vagonaro en stacidomo de Itarsi

Demografio
----------

Itarsi havis populacion de 114 495 en 2011, la legopovo estis 75%, kiu estas pli alta, ol la landa mezumo.

Geografio
---------

Itarsi situas 325 metrojn super la marnivelo. Distrikta sidejo Narmadapuram troviĝas 16, Sehore 66, subŝtata ĉefurbo Bopalo kaj Betul po 80, Kandva 106, Ĉindvara 134, Indaur 197, Ĝabalpur 229, Mumbajo 655, tutlanda ĉefurbo Delhio 672, Kolkato 1088 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

La iama vilaĝo laŭlitere signifas brikon kaj ŝnuron, ĉar brikoj kaj ŝnuroj estis faritaj en malnovaj tempoj ĉi tie. La loko apartenis longe al pluraj sultanlandoj, inter 1561-1818 al Mogola Imperio, poste al Brita Imperio ĝis 1947. La urbo Itarsi mem formiĝis pro establado de grava fervojkruciĝo dum la brita kolonia epoko.

Ekonomio
--------

Agrikulturo en la ĉirkaŭaj vilaĝoj tradicie ludas la ĉefan rolon en ekonomio de la distrikto; la ĉefa kultivaĵo estas la sojfaboj. Ekzistas ankaŭ silkaj kaj kotonaj teksejoj. La urbego mem funkcias kiel centro por metio, komerco, industrio kaj ĉiaspecaj servoj, krome la industrio konsistas el produktadoj de armeaj municioj fervojaĵoj.

Lingvoj
-------

En Itarsi la ĉefa lingvo estas la hindia lingvo.

Religioj
--------

86,5% de la populacio estas hinduoj, krome islamanoj 9%, kristanoj kaj sikoj po 1,5% kaj iomete ankaŭ aliaj religioj.

Eduko
-----

En Itarsi ekzistas pluraj altlernejoj.

Trafiko
-------

Itarsi estas signifa fervoja nodo, kie povas vojaĝi rekte al Mumbajo, Kolkato, Delhio kaj Ĉenajo. Sola ĉefvojo trairas la urbon, sed aliaj flankovojoj kuras al la proksimaj aliaj ĉefvojoj.

Klimato
-------

Itarsi havas tropikan klimaton kun influo de musono. La plenjara pluvokanto estas 1230 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed plej ofte inter junio-septembro pro la musono. La averaĝa jara temperaturo varias inter 19-33 °C.

Vidindaĵoj
----------

* pluraj preĝejoj, plej ofte hinduaj temploj

Fontoj
------

* WikiTrans
**Katalin Nemes** [nemeŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Nemes Katalin** estis hungara pianisto, mezlerneja kaj altlerneja instruisto. Ŝia origina familia nomo estis *Frieder*, ŝia edzo estis György Nemes.

Katalin Frieder  naskiĝis la 5-an de oktobro 1915 en Debrecen, ŝi mortis la 29-an de marto 1991 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Katalin Nemes de la aĝo de 10 ŝi frekventis konservatorion en sia naskiĝurbo, poste ŝi akiris diplomon en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt en 1937. Ŝiaj plej gravaj instruistoj estis Béla Bartók, Imre Stefániai kaj Imre Keéri-Szántó. Dum la studentjaroj ŝi pianludis en amuzorkestro. Post la diplomo ŝi edziniĝis, ŝi naskis filinon en 1946. Ŝi instruis en muziklernejo, ekde 1953 ŝi estis asistanto, ekde 1959 jam ordinara instruisto en la Muzikarta Altlernejo. Krom la instruado ŝi ofte koncertis sola aŭ kun orkestro enlande kaj eksterlande. Ŝi ricevis kelkajn premiojn.

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Iván Erőd
* Jenő Jandó

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 634362
* LCCN: n92015123
* VIAF: 11495679
* ISNI: 0000 0000 2819 1591
* NKC: mzk2012729649
 |
**METZ Katalin** (mec) estis rumania hungara, hungara ĵurnalistino, teatra kritikistino naskita en Târgu Mureş la 25-an de oktobro 1938 kaj mortinta en Budapeŝto la 21-an de novembro 2010. Ŝi estis la filino de István Metz.

Kariero
-------

Katalin Metz finis komence la fakon pri hungaraj lingvo kaj literaturo en UBB de Kluĵo en la jaro 1961 anstataŭ 1960, ĉar ŝi estis eksigita el Universitato Bolyai de Kluĵo pro 'politika huliganismo'. En 2003 kun titolo *A 7ek* (La sep gestudentoj) Zoltán Boros kaj György Koczka faris filmon pri la iamaj gestudentoj eksigitaj. Poste 1973 ŝi finis en Bukareŝto la fakon pri teatro en la Instituto de film- kaj teatroarto. En 1976 ŝi diplomiĝis ankaŭ en la ĵurnalista altlernejo Ştefan Gheorghiu de Bukareŝto. En 1987 ŝi translokiĝis en Hungarion kaj laboris ĉe la gazetoj *Népszava* (1988), *Új Magyarország* (1991), *Napi Magyarország*, *Magyar Nemzet* (redatoro-kunlaboranto, teatra kritikisto). Ŝi publikis ankaŭ en la publikaĵoj *Színház*, *Film-Színház-Muzsika*, *Új Tükör*, *Magyar Hírlap*, *Párizsi Irodalmi Újság*, *Kortárs*, *Magyar Napló* ktp.

Libroj
------

* *Forgószélben* (Harag György, a rendező-mágus), 1998;
* *Hetedhét határon túli gongütések*, 2004.

Fonto
-----

* RMIL Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
* Népszabadság
**Katalin Povázsán** [povAĵAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Povázsán Katalin** estas hungara kajakisto, olimpiano, mondĉampiono. Ŝia geedziĝa nomo estis *Rajna Andrásné*.

Katalin Povázsán naskiĝis la 2-an de aŭgusto 1960 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Katalin Povázsán depost sia sporta kariero estis butikisto en Budapeŝto. En 1987 ŝi revenis al Budapeŝto. Ŝi edziĝis (ŝia edzo estis same kajakisto) kaj naskis 2 gefilojn.

### Sporta kariero

Katalin Povázsán estis edukita en Győr, kie ŝi komencis kajakadi sur la Danubo en la loka sportklubo. Ŝi estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1980 sen medalo, la sekvan olimpikon la ŝtato bojkotis. En mondĉampionumo ŝi estis la unua en 1986 duope en distanco 500 m. Ŝiaj paroj en kajako estis ofte Erika Mészáros kaj Erika Géczi. Ŝi finis sian aktivan sportan karieron en sia aĝo 28.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* olimpika rezulto
* anglalingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 810396
 |



* Portalo pri Biografio
"La blanka armeo, la nigra baron'" (ruse *"Белая армия, чёрный барон"*, prononco: *Belaja armija, ĉornij baron*) estas marŝkanto, kies tekston skribis P. Grigoriev kaj kion verkis Samuil Pokrass. Skribite en 1920 dum la Rusia enlanda milito, la kanto estis batalhimno por la Ruĝa armeo.

Rusa versio:

1.
  

Белая армия, чёрный барон  

Снова готовят нам царский трон,  

Но от тайги до британских морей  

Красная Армия всех сильней.  

  

*Припев*:
  

**Так пусть же Красная**  

**Сжимает властно**  

**Свой штык мозолистой рукой,**  

**И все должны мы**  

**Неудержимо**  

**Идти в последний смертный бой!**  

  

2.
  

Красная Армия, марш вперёд!  

Реввоенсовет нас в бой зовёт.  

Ведь от тайги до британских морей  

Красная Армия всех сильней!  

  

*Припев*
  

3.
  

Мы раздуваем пожар мировой,  

Церкви и тюрьмы сравняем с землёй.  

Ведь от тайги до британских морей  

Красная Армия всех сильней!  

  

*Припев*

  

Esperantlingva (rima, ne laŭvorta) traduko:

1.
  

La blanka armeo, la nigra baron',  

Ree por ni pretas la caran tron'  

Sed de la tajgo ĝis la britaj mar'  

Haltigos neniu la ruĝular'!  

*Refreno*:
  

Kaj tiel ni, ruĝaj,  

Estu venkantaj  

Kun bajoneto enmane  

Kaj ĉiuj ni  

Sen oscili  

Iru batalen ĝismorte!  

2.
  

Ruĝa armeo, antaŭen ni ir'!  

Neniu el ni timas 'sti martir'!  

Ĉar de la tajgo ĝis la britaj mar'  

Haltigos neniu la ruĝular'!  

  

*Refreno*

  

3.
  

Ni tute detruos la mondon malnov',  

Fari ion ajn libere ni pov'  

Ĉar de la tajgo ĝis la britaj mar'  

Haltigos neniu la ruĝular'!  

  

*Refreno*
**Konstitucia amendo** estas modifo de konstitucio de ŝtato, organizaĵo aŭ alia tipo de ento. Amendoj estas ofte intermetitaj en gravaj sekcioj de ekzistanta konstitucio, rekte modifante la originan tekston. Inverse, ili povas esti aldonitaj al la konstitucio kiel suplementaj kromaĵoj (kodiciloj), tiel ŝanĝante la kadron de regeco sen sanĝi la ekzistantan tekston de la dokumento.

Plej konstitucioj postulas, ke amendoj ne povas esti aprobitaj sen esti aprobitaj per speciala proceduro kiu estas pli postulema ol aliaj postulitaj por ordinara leĝaro. Ekzemploj de tiaj specialaj proceduroj estas supermajoritatoj en la parlamento, aŭ rekta aprobo fare de la voĉdonantaro pere de referendumo, aŭ eĉv kombino de ambaŭ aŭ pli diferencaj specialaj proceduroj. Referendumo por amendi la konstitucio povas esti en kelkaj jurisdikcioj proponitaj pere de popoliniciato.

Aŭstralio kaj Irlando estas ekzemploj de konstitucioj kiuj postulas, ke ĉiuj amendoj estu unue aprobitaj de la parlamento antaŭ estis proponitaj al la popolo; ĉe Irlando, simpla majoritato de la voĉdonantaro estas la nura postulo, dum pli kompleksa serio de kriterioj estas necesa en Aŭstralio (ankaŭ majoritato de voĉdonoj en majoritato de ŝtatoj estas necesa). Svisio havas proceduron similan al tiu de Aŭstralio.

La specialaj proceduroj por la amendo de kelkaj konstitucioj montriĝis tiom postulemaj ke el proponitaj amendoj aŭ malmultaj (ok amendoj el 44 proponitaj en Aŭstralio) aŭ neniu (kiel en Japanio) estis aprobitaj dum periodo de kelkaj jardekoj. Kontraste, la konstitucio de la usona subŝtato Alabamo estis amendita 948 fojojn ekde ties adoptado en 1901. La Konstitucio de Usono ricevis 27 amendojn, el kiuj la 18a pri la Prohibicio de alkoholaĵoj de 1917-1919 estis nuligita en 1933.

Famaj amendoj
-------------

* Dektria Amendo al la Usona Konstitucio
* Dekkvara Amendo al la Usona Konstitucio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 723343
* GND: 4130403-2
* LCCN: sh85031319
* NDL: 01048449
 |
Akenoj de taraksako.
Akenoj ĉe surfaco de frago
Akeno kun flugileto (acero)
**Akeno** aŭ **aĥeno** (el la greka:  *a chaino*, ne malfermu) estas seka frukto, speco de nukso, precipe ĉe asteracoj, kiel ekz. ranunkolo, taraksako, helianto, kalendulo ktp.

Ĝi estas ne dehiska, sed unusema kaj la perikarpo ne estas kuniĝinta kun la semo.

Duobla akeno ekzistas ĉe la apiacoj. Ekzemple ĉe petroselo, unu el la multaj spicherboj de tiu familio.

Akeno estas ankaŭ tipa frukto de fagacoj , ekzemple fago, kverko aŭ kaŝtanarbo. Ĉe la fagacoj la akenoj estaj multoblaj.

Kelkaj akenoj portas aldonajn kreskaĵojn pro transformo de la ena parto de la pistilo, ekzemple tiuj de la asteracoj, kiuj surhavas egreton por faciligi la transporton per vento.

Kiam akenoj havas alkreskaĵojn flugilformajn oni nomas ilin samaroj (ekzemple ĉe ulmo) aŭ duoblajn samarojn (ekzemple ĉe acero).

Kelkaj akenoj havas tre malmolan fruktoŝelon, ekzemple ĉe avelujo, kverko kaj tilio.

Referenco
---------

1. ↑  Laŭ NPIV

Vidu ankaŭ
----------

* Arbara fragujo

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rFruktaj specoj |
| --- |
| Sekaj fruktoj | Akeno • Foliklo • Guŝo • Nukso • Piksido • Kapsulo • Kariopso • Flugakeno • Silikvo |
| Karnecaj fruktoj | Bero • Drupo • Pomofrukto • Rozbero |
| *Vidu ankaŭ ŝajnfrukto kaj fruktaro* |

 |

* Kategorio Akeno (frukto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Koordinatoj: 48° 32′ 18″ N 21° 27′ 23″ O﻿ / ﻿48.53833 °N, 21.45639 °O﻿ / 48.53833; 21.45639 (mapo)

**Füzér** [fuzEr] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Sátoraljaújhely.

Fortikaĵo de Füzér

Situo
-----

Füzér situas sur malebenaĵo, laŭ rojo, fine de mallonga sakovojo. La rando tuŝas la slovakan landlimon, kiu estas la plej norda punkto de Hungario. Sátoraljaújhely troviĝas 26, Miskolc 95 km.

Historio
--------

Posedanto de la kampoj estis banuso Bánk inter 1205-1209, pri kiu nacia dramo temas. La fortikaĵo konstruiĝis antaŭ 1235, kiu longe estis departementejo. En 1526 oni tie gardis la hungaran kronon 2 jarojn. Post liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a la vilaĝo senhomiĝis. Ĝis Traktato de Trianon Füzér estis distriktejo.

Vidindaĵoj
----------

* katolika Preĝejo Stefano la 1-a (Füzér) el la romanika erao
* kalvinana preĝejo el la 18-a jarcento
* sur eksvulkano ruino de Fortikaĵo de Füzér, ene Kapelo en Fortikaĵo de Füzér

Fontoj
------

* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.vendegvaro.hu

Fortikaĵo de Füzér de supre
Kapelo de fortikaĵo en Füzér
**La batalo de Karnal** okazis la 24-an de februaro 1739, inter persa ŝaĥo Nader kaj ŝaĥo Muhammad, hindia mogolo. Ĝi okazis en Karnal, 100 km norde de Delhi, en kiu la mogoloj suferis decidan malvenkon. Ŝaĥo Nader gvidis 55.000-anan, Muhammad ĉ. 15.000-anan armeon.

Nader persekutis rifuĝintojn de Kandahar ĝis Kabulo — posedaĵo de la mogoloj (nun ambaŭ en Afganujo) — poste li daŭrigis sian militiron al interno de Hindio. Pro malinterkonsento de la konsilistoj, la fortoj de la moguloj ne kontraŭbatalis fortojn de Nader, ĝis ili ne alvenis en Karnal. La malvenkon de la hindoj kaŭzis la internaj malinterkonsentoj kaj mishasto.

La reganton atakis la malamiko en ĉirkaŭbarita bivako. Nader foriris al Delhi kaj tie faris amasmudadon, la 11-an de marto. Li forlasis la urbon la 5-an de majo kun rabakiraĵo inter ili kun la fama pavotrono de Ĝahan-ŝaĥo. La Mogula Imperio neniam saniĝis post la malvenko.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Batalo de Karnal en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2006-03-13 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2005-07-15 per la retarkivo Wayback Machine
Roberto Rossellini kun la katineto Saha de la epizodo «La envio» de *La sep ĉefpekoj* (1952).
**Itala novrealismo** estis rakonta kaj kinematografia movado aperinta en Italio dum la postmilita periodo de la Dua Mondmilito, t.e. ekde 1945. Ĝi celis montri pli aŭtentikajn kaj homajn sociajn kondiĉojn, forirante de la historia kaj muzika stilo ĝis tiam, kiam la kino estis regata de la faŝisma Italio (1922-1945). La termino estis kreita de la kritikisto Umberto Barbaro kaj kutime oni konsideras, ke la unua filmo de ĉi tiu ondo estas *Roma, città aperta*, de Roberto Rossellini.

Sekvante la linion de la muta filmo, en kiu ne estis dialogoj kaj tial la vizaĝaj esprimoj de la aktoroj estis kerna elemento por kompreni la sentojn de la karakteroj, novrealismo donis pli da graveco al la sentoj de la karakteroj mem ol al la kunmetaĵo de la intrigo. Por kompreni ĉi tiun novan kinan stilon, oni devas kompreni la improvizaĵon kiel manieron priskribi realecon. Tial en iuj kazoj la reĝisoroj turnis sin al neprofesiaj aktoroj. Tial, en novrealismaj filmoj, ĉio estas sufiĉe fleksebla kaj ŝanĝiĝanta. Klara ekzemplo estas *Paisà* de Roberto Rossellini. Li mobilizis la tutan teamon direkte al la situo de filmado, kaj tie li submetis la neprofesiajn aktorojn por respondi kelkajn balotenketojn por ke ili povu doni opinion pri kiel la kurso de la intrigo devas esti. Kritikita de ĉi tio, Rossellini respondis: «[...], kaj la plej granda insulto estis aserti, ke mi estas improvizisto. Mi sentas min fiera esti improvizisto; Tio signifas, ke mi ne estas tute endorma."

Oni povas diri, ke itala novrealismo komenciĝis en 1945 kun Romo, malferma urbo de Roberto Rossellini kaj daŭris ĉe elstaraj filmistoj kiel Vittorio De Sica kun *Ladri di biciclette* (1948), Luchino Visconti kun *La tero tremas* (La terra trema) en 1948, Giuseppe De Santis kun *Riso amaro* (Amara rizo) en 1949 kun Silvana Mangano ktp.

Suso Cecchi d'Amico kaj Cesare Zavattini estis, inter aliaj verkistoj, gravaj aŭtoroj en ĉi tiu movado, verkante rakontojn por la direktoroj de itala novrealismo.

Vidu ankaŭ
----------

* Brazila Nova Kino
* Ĉeĥoslovaka Nova Ondo
* Franca Nova Ondo
* Japana Nova Ondo
**Renesanca Latino** estas nomo donita al la distinga formo de latina stilo disvolvigita dum la Eŭropa Renesanco en la 14-a ĝis 15-a jarcentoj, partikulare fare de la movado de Renesanca Humanismo. 

La intenco estis purigi la latinan lingvon rigardante al la Ora Epoko de la Latina literaturo, kaj speciale al Cicerono en prozo kaj al Virgilio en poezio, kiel la arbitroj de latinlingva stilo. Ili abandonis la uzadon de la sekvenco kaj de aliaj akcentaj formoj de metriko, kaj klopodis anstataŭe revivigi la grekajn formatojn kiuj estis uzitaj en la latinlingva poezio dum la romia periodo. La humanistoj kondamnis la grandan korpuson de la literature en mezepoka latino kiel "Gotika" — por ili, termino negativa — kaj kredis anstataŭe ke nur antikva Latino el la Romia periodo estis "reala Latino". 

La Renesanco dum mallonge plifortigis la postenon de Latino kiel parolita lingvo pro sia adoptado fare de la Renesancaj Humanistoj. Ofte estritaj de membroj de la klerikaro, ili estis kortuŝitaj pri la akcelitaj dismuntado de restoj de la klasika mondo kaj la rapida perdo de ties literaturo. Ili baraktis por konservi tion kion ili povis kaj por restaŭri al Latino tia kia ĝi estis kaj enkondukis la praktikon produkti reviziitajn eldonojn de la literaturaj verkoj kiuj restis komparante survivantajn manuskriptojn. Je la 15-a jarcento ili estis anstataŭante la Mezepokan Latinon per versioj subtenitaj de la fakuloj de la ĵus aperintaj universitatoj, kiuj klopodis per sia fakuleco malkovri kia la klasika lingvo estis estinta.

Renesancaj latinlingvaj verkoj kaj aŭtoroj
------------------------------------------

### 14-a jarcento

* 1359. *Epistolæ familiares* de Petrarko (1304–1374)
* 1360. *Genealogia deorum gentilium* de Giovanni Boccaccio (1313–1375)

### 15-a jarcento

* 1409. *Flos Duellatorum de Fiore dei Liberi*
* 1425. *Hermaphroditus* de Antonio Beccadelli (1394–1471)
* 1441. *De elegantiis Latinæ linguæ* de Lorenzo Valla (1406–1457)
* 1442. *Historia Florentini populi* de Leonardo Bruni (ĉirkaŭ 1370–1444)
* 1444. *Historia de duobus amantibus* de Æneas Sylvius Piccolomini, papo Pio la 2-a (1405–1464)
* 1452. *De re ædificatoria* de Leone Battista Alberti (1404–1472)
* 1471. *Contra amores* de Bartolomeo Platina (1421–1481)
* 1479. *De inventione dialectica* de Rodolfo Agrikola (1444–1485)
* 1481. *Introductiones Latinæ* de Antonio de Nebrija (1441–1522)
* 1486. *De hominis dignitate* de Giovanni Pico della Mirandola (1463–1494)
* 1491. *Nutricia* de Poliziano (1454–1494)
* *Theologia Platonica de immortalitate animæ* de Marsilio Ficino (1433–1499)
* Francesco Filelfo (1398–1481)

Notoj
-----

1. ↑ .  What is Latin? the history of this ancient language, and the proper way we might use it (3 March 2019). Alirita 3a de Decembro 2019.
2. ↑   Pulju, Timothy. "History of Latin". Rice University. Alirita la 3an de Decembro 2019.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 719318
 |
Liberkomercaj zonoj en la mondo
**Liberkomerca zono** estas senimposta areo, kutime implikanta internacian komercan interkonsenton, en kiu grupo de landoj konsentas abolicii doganojn, importajn limigojn kaj aliajn preferojn pri la varoj (aŭ plej) interŝanĝitaj inter landoj. 

Establi liberkomercan regionon estas la dua paŝo en ekonomia integriĝo. Ŝtatoj elektas ĉi tiun manieron de ekonomia integriĝo, se ilia ekonomia strukturo kompletigas unu la alian. En la kazo de landoj kun konkurencaj ekonomioj, ili elektos doganunion.

Priskribo
---------

Male al la tarifa unio, la kompanioj en la libera komerca areo ne dividas komunan eksteran tarifon (unueca politiko en komercaj rilatoj kun landoj, kiuj ne estas membroj de la libera komerco) kaj ĉiu havas sendependan doganan politikon kaj importajn limojn. Por eviti impostan maltrafon (per importado al unu lando kaj eksportado al unu lando en la komerca regiono) landoj partneras kun sistemo de originaj atestiloj de varoj, nomata "reguloj de origino", kiuj specifas la postulojn por minimumo de lokaj materialoj kaj laboro en ĉiu varoj pasantaj inter landoj. Varoj, kiuj ne plenumas ĉi tiujn regulojn, ne rajtas specialan zorgon kiun kutime ricevas varoj, kiuj pasas inter landoj en la libera komerco.

Iuj liberkomercaj zonoj
-----------------------

Eŭropo

* Odeso, Ukrainio
* Triesto, Italio
* Gołdap, Pollando
* Koper, Slovenio

Ameriko

* Nordamerika Liberkomerca Interkonsento
* Hamiltono (Bermudo)
* Freeport, Bahamoj

Azio

* Ejlato, Israelo
* Dubajo Media City, Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj
* Homs, Sirio
* Mersin, Turkio
* La haveno de Poti, Kartvelio
* Kiŝ (insulo), Irano
* Keŝm, Irano
* Pusano, Sud-Koreio
* Kulno, Bangladeŝo

Aliaj

* Walvis Bay, Namibio
* Lomeo, Togolando
* Manaŭso, Brazilo

Vidu ankaŭ
----------

* libera komerco
* Speciala komerca areo
La **batalo de Kunaksa** okazis en 401 a.K. inter Ciro la Juna kaj ties frato Artakserkso la 2-a por la persa trono. Ciro – je kiu oni komisiis gvidon de Malgranda Azio – ribelis kontraŭ sia pli maljuna frato kaj kolektis armeon en Sardeis kaj ekiris en la kontinentan internon. La du armeoj neatendite ekbatalis ĉe Kunaksa, sur la maldekstra parto de la Eŭfrato, norde de Babilono.

La ĉefa forto de la Ciro-a armeo estis la ĉ. 13.000-ana greka soldularo sub gvido de Klearkhos, kiuj venkis la maldekstran flugilon de la persa reĝo kun eta perdo. Ciro la Juna gvidis 600-anan kavalerion al la armea centro de Artakserkseso. Kvankam li sukcesis vundigi sian fraton, Ciro mortis sur la batalkampo.

La revenantaj grekoj vidis, ke plia parto de la armeo malvenkiĝis kaj la malamiko prirabis bivakon de Ciro. Ili denove batalprete staris, sed Artakserkseso ne atakis.

Post tio okazis la „migrado de dekmiloj" sur malamikaj teritorioj al la Nigra Maro. La komandanto Ksenofono memorskribis tion en verkaĵo *Anabasis*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Batalo de Kunaksa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
*

Piednotoj
---------
**Werner Zimmermann** (naskiĝis la 21-an de junio 1893 en Lyss; mortis la 29-an de aŭgusto 1982 en Ringgenberg) estis svisa reformemulo, subtenanto de la liberekonomia teorio de Silvio Gesell, nudisto kaj verkisto. En 1934 li kunfondis la alternativisman bankon WIR-Banko-Kooperativo.

Vivo
----

Werner Zimmermann inter la jaroj 1909 kaj 1913 pasis la instruistigajn seminariojn en Münchenbuchsee-Hofwil kaj Bern. Ernst Schneider, la direktoro de la berna instruistiga seminario, entuziasmigis lin pri reformpedagogio, psikoanalizo kaj la liberekonomia teorio de Silvio Gesell. Inter la jaroj 1913 kaj 1919 li estis instruisto en la lernejo de Lauterbrunnen. En 1915 li iĝis membro de la ĵus fondita tiel nomata "Freiland-Freigeld-Bund", en Esperanto "asocio de libera tereno kaj libera mono".

Inter la jaroj 1919 kaj 1920 li kiel migra laboristo vojaĝis tra Norda Ameriko, kaj en 1923 revojaĝis tien. En Usono li provis konvinki *Edsel Ford*, la prezidanton de la aŭtomobilprodukta firmao Ford Motor Company, kaj aliajn ekonomie gvidajn personaĵojn por la liberekonomia konceptaro. En 1929 li estis en Centra Ameriko kaj krome faris prelegojn en Usono kaj Kanado. En Brita Kolumbio li vizitis paroĥo de la rusa kristana komunumo Духоборы (*Duĥoborij*). En 1930 plia vojaĝo kondukis lin al Havajo, Japanio, Pekino, Mongolio, Ŝanhajo, Honkongo, la filipina insularo, Javo, Balio, Barato kaj Palestino. En Barato li vizitis edukajn instituciojn de Rabindranath Tagore kaj  Mahatmo Gandhio.

En 1932 li estis kunfondinto de la setlejo *Schatzacker* en Bassersdorf proksime de Zuriko. En 1934 li kun la esperantisto Paul Enz kaj kun Otto Studer fondis alternativan bankon, komence nomatan "Wirtschaftsring"", nun WIR-Banko-Kooperativo. Krome li helpis en la starigo de nudisma tereno nomata "Die neue Zeit" ("la nova tempo" en la loĝloko *Thielle* (nun parto de la municipo La Tène) borde de la lago de Neŭŝatelo.
**Renegato** (el la latinaj vorteroj *re* "re-, denove" kaj *negare* "nei") laŭ esperantlingvaj vortaroj kiel Plena Ilustrita Vortaro estas homo, kiu forlasis siajn religiajn aŭ politikajn opiniojn kaj akceptis aliajn. Speciala kazo (kaj la unua, origina uzo de la vorto) estas kristano, kiu konvertiĝis al islamo, sed poste la vorto ampleksiĝis ankaŭ al aliaj ŝanĝoj de religioj, kaj fine ankaŭ al aliaj kredoj kaj politikaj opinioj. Laŭ ofta uzo de la vorto, unu sama homo estas «renegato» por tiuj, kies kredon li forlasis, kaj «konvertito» por tiuj, kies kredon li alprenis, kvankam pri diferencigo inter la vortoj «renegato» kaj «konvertito» ankaŭ ekzistas alia difino, kiu sekvos.

Do temas origine pri defalinto de religio, nuntempe ankaŭ ĝeneraligite defalinto de kredoj aŭ valoroj (en religio, arto, mondrigardo/mondkoncepto). En pure religia kunteksto, responda persono ankaŭ estas referita kiel apostato. Laŭ nuntempaj difinoj pri la germana lingvo, male al la konvertito, nek la renegato nek la apostato bezonas firme moviĝi al nova sistemo, simple sufiĉas ne plu esti firma membro aŭ adepto de la malnova kredo aŭ opiniaro.

La renegato estas seniluziigita de la sistemo de kiu li forturnis sin aŭ, retrospektive, sentiĝas uzita aŭ perfidita de ĝi. Li kutime vidas sin kiel speco de rezista batalanto kiu malakceptas la dominan potencon de la politika aŭ ekonomia sistemo kaj malakceptas la kredojn kiujn ĝi trudas. En iuj kazoj, li poste praktikas aktivan reziston.

Historio
--------

Post la Forpelo de la moriskoj el Hispanio ĉirkaŭ 1620, nome de tiuj kiuj estis unue teorie trudkonvertitaj al kristanismo kaj finfine forpelitaj el la lando, multaj el tiuj "rekonvertiĝis" al islamo kaj konvertiĝis en piratoj kontraŭ la sudaj kaj orientaj marbordoj de Hispanio aŭ en aliaj teritorioj de la Otomana Imperio kontraŭ kristanaj regnoj.

Strikta aplikado de Korano absolute malpermesas renegati.

Diversaj tipoj
--------------

* Moriskoj
* Muladioj
* Novkristanoj

Referencoj
----------

1. ↑  artikolo *renegato* en Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto, eldono de 2020
2. ↑  Universitato de Bazelo, germana artikolo *Renegaten. Konjunktur einer Kippfigur* ("Renegatoj. Pli ampleksa uzo de malstabila ero")[*rompita ligilo*], prenita la 15-an de marto 2022
3. ↑  same germana artikolo ''*Atheisten und Renegaten* (do "ateistoj kaj renegatoj")[*rompita ligilo*], prenita la 15-an de marto 2022
4. ↑  difine de la germanlingva vorto en la retejo *wortbezeichung.info*[*rompita ligilo*], alirita la 15-an de marto 2022

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 809511
 |
La **batalo de Kulikovo** (ruse *Куликовская битва*) okazis la 8-an de septembro jare 1380 inter rusoj kaj alianco de mongoloj kaj tataroj (la Ora Hordo) en kampo Kulikovo proksime de rivero Don (nun en Tula provinco). Per la venko, Rusio liberigis sin de la tatara-mongola jugo.

Gvidanto de la rusia armeo estis Dmitrij Donskoj. La tatara-mongola armeo estis gvidita de Mamaj. Sur la rusia flanko batalis ankaŭ monaĥaj prodoj Aleksandr Peresvet kaj Oslabja.

La rusia antikva fonto indikas nombron de la armeanoj: estis 150 mil rusoj kaj 300 mil tataro-mongoloj. Tamen la vera grandeco de la tereno apenaŭ ebligus tiom grandan batalon. Supozeble la veraj nombroj estis 80 mil kontraŭ 125 mil.

Sekvoj de la batalo
-------------------

* Venko de rusoj montris al popolo kaj al dukoj, ke eblis superforti tian teruran kontraŭulon kiel tataro-mongoloj.
* Potenco de Mamaj tre malpligrandiĝis, kio plirapidis lian morton.
* Moskvo plifortiĝis kiel centro de rusia lando.
* La batalo akcelis la spiritan renaskiĝon kaj memkonsciencon de la rusa popolo.

Tamen, la batalo ne likvidis la Oran Hordon. En la jaro 1382 ĥano Toĥtamiŝ atakis Moskvon kaj forbruligis ĝin, mortiginte ĉiujn loĝantojn. Do, Moskvo estis devigita denove pagi tributon.

* Kategorio Batalo de Kulikovo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Cosoltepec** estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaĥako *(Oaxaca)*. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Cosoltepec*. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la nacia geografia instituto INEGI estas 20 022.

Geografio
---------

Cosoltepec apartenas al la distrikto Huajuapam al kiuj apartenas entute 28 komunumoj. Ĝi situas en la miŝteka regiono de Oaĥako (regiono *Mixteca*), kiu apartenas al la nordokcidenta parto de la subŝtato. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 1022 loĝantojn. El tiuj estis 469 viroj kaj 553 virinoj. La komunumo havas surfacon de 81.65 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 1820 metroj super la marnivelo.

Situo de la koncerna distrikto kaj regiono interne de la subŝtato Oaxaca.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 222 indiĝenoj. El tiuj 196 aĝis pli ol 5 jaroj kaj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).

Fontoj: Statistikoj de la nacia geografia instituto INEGI pri la censo de 2005 (hispane: *Conteo de Población y Vivienda* de 2005).

Eksteraj ligiloj
----------------

* informoj pri la komunumo Arkivigite je 2021-01-22 per la retarkivo Wayback Machine en retpaĝo de la ministerio pri socia evoluigo SEDESOL (hispane)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Batalo de Jastków** – batalo okazigita en la tagoj 31-a de julio – 3-a de aŭgusto 1915 inter subtaĉmentoj de Polaj Legioj kaj rusaj trupoj en regiono de la vilaĝo Jastków, 12 km norde de Lublin.

La batalo apartenis al la plej grandaj kunpuŝiĝoj de Polaj Legioj sur teritorio de Kongresa Pollando. Ĝi estis la unua batalo, dum kiu la polaj taĉmentoj havis grandan memstarecon kaj pri trapaso mem de la bataloj decidis komandantoj de regimentoj kaj Józef Piłsudski kiel la ĉefkomandanto. Tio estis la unua pli granda batalo de la 4-a regimento de Polaj Legioj, konsiderata kiel siaspeca batalbapto de la formacio. En la batalo interalie partoprenis: Władysław Orkan, Bronisław Pieracki, Władysław Broniewski, Zygmunt Berling, Karol Bunsch, August Emil Fieldorf, pastro Stanisław Żytkiewicz kaj Felicjan Sławoj Składkowski.

Genezo
------

Fine de junio 1915 rezulte de ĝenerala aŭstro-germana ofensivo sekvis ĝenerala retiriĝo de rusa armeo el Sandomierz-regiono. Post ili ankaŭ iris la Unua Brigado de Polaj Legioj, kiu la 4-an de julio transpaŝis Vistulon kaj eniris al Lublinio. Legiaj unuoj batalantaj en Lublinio estis subordigitaj al aŭstria 106-a Divizio de Infanterio.

La 19-an de julio 1915, novformigita 4-a regimento de infanterio de Polaj Legioj de subkolonelo Bolesław Roja apud Urzędów renkontiĝis kun subtaĉmentoj de la Unua Brigado de Polaj Legioj, komandata de Józef Piłsudski. Sekve de tio la 4-a regimento kune kun la Unua Brigado komencis marŝon direkte al Lublin. Malantaŭ la legiaj subtaĉmetoj iris Komandantaro de Legioj kun generalo Karol Durski-Trzaska.

Bibliografio
------------

* Jan Konefał, Bitwa Legionów Polskich pod Jastkowem w dniach 31 lipca – 3 sierpnia 1915 r.. "Rocznik Lubelski" (Lublina Jarlibro), volumo 27/28 (1985-1986), Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1988, p. 121-129, ISSN 0080-3510
* Jan Konefał, *Jastków 1915: historia i pamięć* (Jastków 1915. Historio kaj memoro), Scienca Asocio de Katolika Universitato de Lublin, 2003, ISBN 978-83-7306-117-0.

* Kategorio Batalo de Jastków en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Strigoj estas konataj noktuloj, kvankam kelkaj el ili estas aktivaj dumtage.
Erinacoj estas plejparte noktaj.**Noktulo** aŭ **noktuma besto** estas besto kiu nur estas aktiva dum la nokto kaj dormas dum la tago. Bestoj, kiuj pli aktivas tage, kiel homo, nomiĝas taguloj, kaj tiuj, kiuj plej aktivas dum matenoj kaj vesperoj krepuskuloj. Noktulaj bestoj ofte havas fortajn sensojn da vidado kaj aŭdado, kiuj helpas al ili orientiĝi en mallumo. Ili vivas en noktario.

Besto povas preferi la noktan vivon pro diversaj kialoj: por ekspluati iun ekologian niĉon, por eviti esti ĉasita, por plibonigi sian kapablon kiel depredanton, por eviti la varmegon de la tago, ktp. En la dezerto, ekzemple, la nokta vivo permesas al la bestoj minimize la perdon de akvo.

La noktaj animaloj havas aŭdadon kaj flaradon tre evoluintaj ﻿kaj ili povas havi adaptita vidadon. La okuloj de la katoj adaptas al malsamaj niveloj de lumigado. ﻿La galagoj kaj iuj kiropteroj havas okulojn specialigitaj en la nokta vidado kiu ne funkcias bone dum la tago.

Referencoj
----------

1. ↑   Nocturnal. BBC.
2. ↑  N.A.Campbell (1996) *Biology* (4th edition) Benjamin Cummings NY. (ISBN 0-8053-1957-3)
3. ↑   (2012) "Eye shape and the nocturnal bottleneck of mammals", *Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences* **279**, p. 4962–4968. doi:10.1098/rspb.2012.2258.

Vidu ankaŭ
----------

* Taga animalo

* Kategorio Noktulo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |
**Péter Somogyi** [ŝomodji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Somogyi Péter** estas hungara biologo, profesoro, membro (ekstera en 1993, korespondanta en 2004, ordinara en 2013) de Hungara Scienca Akademio, membro de Academia Europaea (2009).

Péter Somogyi  naskiĝis la 27-an de februaro 1950 en Szentendre.

Biografio
---------

Péter Somogyi frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1970-1975. En 1976 li doktoriĝis en Universitato de Budapeŝto. Li eklaboris en la universitata anatomia instituto. Inter 1977-1979 li esploris helpe de stipendio de Oksfordo. En 1983 li ekinstruis en universitato en Aŭstralio, post 2 jaroj li revenis al Oksfordo, kie li iĝis instituta direktoro, krome li ankaŭ instruis. Li doktoriĝis en 1987. Li okupiĝas pri la cerbo kaj nervoj. Li ricevis precipe eksterlandajn premiojn inter 1982-2011.

Fontoj
------

* biografio kun foto[*rompita ligilo*] angle
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 461718
* ORCID: 0000-0001-7650-684X
 |
**Das Märchen von der schönen Melusine** (La fabelo pri la bela Meluzino), op. 32 estas koncertuverturo de Felix Mendelssohn Bartholdy kaj ekestis en la jaro 1833. Prezentado de la opero *Meluzino* de Conradin Kreutzer en Berlino (La libreto estis de Franz Grillparzer kaj celis muzikigon fare de Ludwig van Beethoven) instigis al Mendelssohn, komponi propran uverturon pri la materio.

La praprezentado de la prilaborita versio okazis en novembro 1835 en la Leipziger Gewandhaus. La publiko reagis iomete reteneme pri la verko, dum kiam la komponisto kaj muzikkritikisto Robert Schumann treege laŭdis ĝin.

Pri la muziko
-------------

La verko de Mendelssohn pritraktas la miton de la legendulino Meluzino. Ĉi tiu devas pasigi unu tagon semajne kiel sireno pro sia venĝo kontraŭ ŝia patro. Kiam ŝia edzo malkovras la sekreton, la sorto devigas ŝin teni ĉi tiun formon por la resto de ŝia vivo.

Mendelssohn mem diris, kontraŭe al Schumann, ke lia komponaĵo ne temas pri „ruĝaj koraloj kaj verdaj marbestoj, de magiaj kasteloj kaj profundaj maroj"; ĝi estas komprenenda prefere kiel priskribo de la etoso ol de la agado.
**Hana ZAGOROVÁ** (6-a de septembro 1946 Petřkovice - 26-a de aŭgusto 2022 en Prago) estis ĉeĥa kantistino, tekstistino, aktorino kaj prezentistino. Ŝi apartenas al la plej konataj ĉeĥaj kantistinoj. Dum sia kantista kariero ŝi fariĝis la dua plej sukcesa tenantino de aprezo Ora najtingalo en kategorio kantistino en la historio (post Lucie Bílá), kiam ŝi akiris naŭ Najtingalojn en la vico en la jaroj 1977 ĝis 1985. Ŝi ekkantis pli ol 895 kantojn kaj por la muziko kaj kantado ŝi akiris multe da prestiĝaj prezoj.

Privata vivo
------------

Hana Zagorová naskiĝis kaj elkreskis en Ostrava-regiono. Ŝia patro Josef Zagora estis konstrua inĝeniero, ŝia patrino Edeltruda instruistino. La unua edzo de Hana Zagorová estis en la jaroj 1986–1992 dancisto kaj baleta majstro Vlastimil Harapes. Post divorco kun Harapes ŝi edziniĝis la 30-an de majo 1992 kun slovaka opera tenoro Štefan Margita.

Vidu ankaŭ
----------

* Screamers

Eksteraj ligiloj
----------------

* Logo Wikimedia Commons Bildoj, sonoj kaj videoj pri temo Hana Zagorová en Vikimedia Komunejo
* Oficiala retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 737016
* GND: 121571076
* LCCN: no2005121334
* VIAF: 79453732
* ISNI: 0000 0001 1511 6805
* MBA: 42224d0e-0248-418e-a915-2b465e5953ba
* NKC: jn19990210827
 |
La **dek ses grandaj regnoj** (सोलहमहाजनपद *Solaha-mahājanapada*) estis regnoj kaj oligarkiaj respublikoj, kiuj ekzistis en antikva Barato el la –6-a al la –4-a jarcentoj. Du el ili estis verŝajne sendependaj respublikoj (*gaṇarājya*) kaj la cetero estis monarĥioj. Antikvaj budhismaj tekstoj kiaj la *Grada Kolekto* faras oftajn referencojn al la dekses grandaj raĝlandoj kaj respublikoj, kiuj estis evoluintaj kaj florintaj en zono etenda el Gandaro nordokcidente al Ango oriente de la Hinda subkontinento kaj inkludis partojn de la regiono transvindja, antaŭ la starigo de budhismo en antikva Barato.

La –6-a kaj –5-a jarcentoj estis ofte konsiderata kiel grava turnopunkto en la komenco de la Barata historio—ĝi estis la komenciĝo de la unuaj grandaj urboj en Barato post la falo de la civilizacio de Induso, kaj la kresko de la ŝramanaj movadoj (inkluzive budhismon kaj ĝajnismon). Arĥeologie, tiu periodo respondas parte al la kulturo de nordaj nigraj poluritaj ceramikaĵoj.

Laŭ la *Grada Kolekto*
----------------------

La dekses regnoj je la 6-a jarcento a.K.
1. Ango（अङ्ग *Aṅga*）
2. Magado（मगध *Magadha*）
3. Kaŝio（काशी *Kāśī*）
4. Kosalo（कोसल *Kosala*）
5. Vriĝio（वृजि *Vṛji*)
6. Malao（मल्ल *Malla*）
7. Vaco（वत्स *Vatsa*)
8. Macjo（मत्स्य *Matsya*)
9. Panĉalo（पञ्चाल *Pañcāla*）
10. Ĉedio（चेदि *Cedi*）
11. Kuruo（कुरु *Kuru*）
12. Ŝuraseno（शूरसेन *Śūrasena*)
13. Aŝmako（अश्मक *Aśmaka*）
14. Avantio（अवन्ति *Avanti*）
15. Gandaro（गन्धार *Gandhāra*）
16. Kamboĝo（कम्बोज *Kamboja*）

Referencoj
----------

1. ↑  Anguttara Nikaya I. p 213; IV. pp 252, 256, 261.
2. ↑  Singh, Upinder.  (2008) *A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century*. Delhio: Pearson Education, p. 260–4. ISBN 978-81-317-1120-0.
3. ↑  16 Mahajanapadas - Sixteen Mahajanapadas, 16 Maha Janapadas India, Maha Janapada Ancient India. Iloveindia.com. Konsultita en 2013-07-12.
4. ↑  J.M. Kenoyer.  (2006) R. Thapar: *"Cultures and Societies of the Indus Tradition. In Historical Roots" en "the Making of ‘the Aryan’"*, p. 21–49.

* Kategorio Dek ses grandaj regnoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)