recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Psikoza depresio** aŭ pli formale **forta depresia epizodo kun simptomoj de psikozo** estas formo de depresio kiu povas enhavi simptomojn kaj terapiojn signife malsamajn de fortaj depresiaj epizodoj **sen** psikozaj simptomoj. Psikozaj depresioj estas taksataj trafi proksimume 0,4 procentaĵojn de la monda loĝantaro (aŭ 1 homon el 250). 

La Klasifiko Internacia de Malsanoj (mallonge esperante *KIM* aŭ angle *ICD*, en la aktuala 10-a eldono) de la Monda Organizaĵo pri Sano notas la malsanon per la kodo "F32.3". Kadre de la psikiatria klasifiko ĝi membras en la grupo de afekciaj malsanoj.

La gvidaj simptomoj de psikoza depresio unuflanke estas ĉiuj simptomoj de forta depresia epizodo, do grava malespero, perdo de la memfido, sentoj de persona senutilo aŭ ŝuldo kaj en aparte fortaj kazoj ankaŭ la emo sinmortigi. Por la bildo de psikoza depresio duaflanke aldoniĝas aŭ halucinoj, paranojoj aŭ depresia senmoviĝo (latine nomata *stupor*). La paranojaj pensoj kutime inkluzivas ideojn de pekiĝo, de drasta malriĉiĝo aŭ de tuj venonta katastrofo, por kiu la koncerna persono povas senti personan respondecon. Aŭdaj halucinoj kutime estas difamantaj aŭ akuzantaj voĉoj, flaraj halucinoj kutime la percepto je odoroj de putrado, ekzemple putranta viando. Forta mova bremsiĝo povas fortiĝi ĝis depresia senmoviĝo (tiun senmoviĝon necesas diferencigi de katatona skizofrenio, de disociativa senmoviĝo kaj kompreneble ankaŭ de ĉiuj ne-psikaj malsanoj kiuj povas kaŭzi senmoviĝon). 

Psikozaj depresioj kutime aperas en epizodoj, do paŭzas inter tempe difinitaj fazoj de drasta malsano, sed ili ankaŭ povas ekzisti en daŭra, kronika formo. La malsano havas unikajn biologiajn karakterizaĵojn, kiuj gvidis al novaj terapioj. Dum la lastaj jardekoj psikozaj depresioj ofte terapiiĝis per kombino de kontraŭdepresiaj kaj kontraŭpsikozaj medikamentoj, sed medicinaj esploristoj evoluas novajn medikamentajn terapiojn kiuj aliras la patofiziologion de la malsano pli rekte – ekzemple per medikamentoj el la grupo de glukokortikoidaj antagonistoj kiel la substanco "mifepristono".
Gheorge Lazăr
**Gheorghe LAZĂR** [gjorge lazər], naskiĝinta la 5-an de junio 1779 en la vilaĝo Avrig en Transilvanio kaj mortinta tie la 17-an de septembro 1823, estis rumana pedagogo kaj batalanto por baza popola klerigo.

Busto de Lazăr en Sibiu
Kiel junulo, filo de kamparano, li konatiĝis kun Samuel von Brukenthal, kiu zorgis pri lia edukado en Cluj kaj Vieno, kie Lazăr studis natursciencon kaj teologion. Reveninte post doktoriĝo al Transilvanio li iĝis profesoro ĉe la pastra seminario de Sibiu. Li decidis ne iĝi pastro, ĉar li admiris Napoleonon, eble ankaŭ la sekularajn idealojn de la Franca Revolucio. Laŭ aliaj la eklezio rifuzis lin pro lia reformemo.

En 1818 li en Bukareŝto fondis akademion de filozofio kaj matematiko, la unuan altlernejon de Rumanio. Ĝi ankoraŭ ekzistas sub la nomo "Politeknika Universitato", kiun ĝi ricevis en 1920.

En 1821 li grave malsaniĝis. Li reiris al sia hejma vilaĝo (kies estro estis lia frato) kaj tie mortis. Lia tombo estas en la korto de la ortodoksa kirko de Avrig.

Verkoj
------

Preskaŭ ĉiuj verkoj de Lazăr restis manuskriptoj.

Li tradukis el la germana en la rumanan moralajn por-infanajn instrutekstojn de la pedagogo Johann Heinrich Campe. En Sibio li verkis kompendion pri la geografio de Transilvanio kaj ruman-germanan gramatikon; ambaŭ perdiĝis. En Bukareŝto li verkis tekston pri aritmetiko kaj geometrio. Parto de liaj verkoj estis publikigita post lia morto:

* *Trigonometria*, red. Traian Lalescu, Bukareŝto, 1919.
* G. Bogdan-Duică k G. Popa Lisseanu, *Viața și opera lui Gheorghe Lazăr* [vivo kaj verkoj de G. L.], Bukareŝto, 1924.
* *Scrierile matematice ale lui Gheorghe Lazăr* [matematikaj skribaĵoj de G. L.], red. Axente Creangă, Bukareŝto, 1968.

Honoroj
-------

Pluraj liceoj en Rumanio portas la nomon de Gheorghe Lazăr, interalie la liceo en Sibiu, kie li mem studis en 1801/02.

Same, multaj stratoj en Rumanio estas nomitaj laŭ li, kaj la komunumo Gheorghe Lazăr en distrikto Ialomița.

Sur la granda placo en Sibiu ekde 2006 staras statuo de Lazăr, farita de la skulptisto Radu Aftenie. Ĝis 2006 tie staris alia statuo pri Lazăr de la sama artisto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Gheorghe Lazăr en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Gheorghe Lazăr en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Gheorghe-Lazăr-Kolegio en Bukareŝto
* Bildo de lia tombo Arkivigite je 2007-09-28 per la retarkivo Wayback Machine
* Liceo Gheorghe-Lazăr en Avrig
* www.cngl.eu (Gheorghe-Lazăr-Kilegio en Sibio)
* Teksto pri li de Ion Heliade Rădulescu en Vikifonto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 77715
* GND: 1018932631
* LCCN: n82000603
* VIAF: 70263656
* ISNI: 0000 0000 8392 3054
* SUDOC: 087574799
 |
**Mary Hoffman** (n. la 20-an de aprilo 1945 en Eastleigh, Hampshire, Anglio) estas brita verkistino de porinfana literaturo. Ŝi aŭtoris proksimume 80 romanojn.

La verkistino pasigis sian infanaĝon en Londono. Ekde la jaro 1964 ŝi unue studis anglan literaturon en la Universitato de Kembriĝo. Dum 1968 ŝi plustudis en la Universitato de Londono kaj finis la studon du jarojn pli poste per diplomo de lingvistiko.

Samjare ŝi komencis labori pri sia unua libro *White Magic* ("blanka magio"), kiu publikiĝis dum la jaro 1975. Ŝia fantasta romana trilogio *Stravaganza* finiĝis dum la jaro 2005 per la volumo "Urbo de Floroj". Kvankam trilogio konsistu el tri libroj, post la publikigo de la tria romano anonciĝis la apero de kvara romano el la serio, kiu havu la nomon "City of Secrets" ("urbo de sekretoj").

Mary Hoffman estas eldonistino de ĵurnalo pri porinfana literaturo kaj en Britio estas tre konata aŭtorino. Kun sia edzo kaj siaj tri filinoj ŝi vivas en la ĉirkaŭaĵo de Oksfordo. La plej aĝa el la tri filinoj, *Rhiannon Lassiter*, mem intertempe estas verkistino.

Eksteraj ligiloj
----------------

* retejo de Mary Hoffman (angle)

Informoj pri Mary Hoffman en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 274504
* GND: 120649659
* LCCN: n83175603
* VIAF: 97908123
* ISNI: 0000 0001 1886 9095
* SUDOC: 068529023
* BNF: 12158478m
* NDL: 00513930
* BIBSYS: 97041522
* NKC: xx0141013, xx0141014, xx0141015 xx0005790, xx0141013, xx0141014, xx0141015
* BNE: XX925892
 |
**Fresno de Rodilla** [FRESno deroDIlja] estas loĝloko kaj municipo en la centro de la provinco Burgoso, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Alfoz de Burgos*. La loknomo *Fresno de Rodilla* estas etimologie komprenebla kiel *Frakseno de Rodilla*, sen evidenta aludo al la hispanlingva vorto "rodilla" (genuo), dum pri la frakseno, ja aperas tiu arbo en la supra angulo de la blazono, kiel iama grava specio, dum en la malsupra angulo aperas pino kiel nuntempa grava arbospeco.

Geografio
---------

Mapo de la komarkoj de Burgoso. Alfoz de Burgos, centre kaj malhelverde.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 12,146 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 46 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono.

Ĝi distas 25 km de Burgoso, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento.

Fresno de Rodilla formis parton de la *Alfoz y Jurisdicción de Burgos* en la *partido de Burgos*, unu el dek kvar kiuj formis la komunumon *Intendencia de Burgos*.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 775556
* VIAF: 4103153716410658820008
 |
**Fresno de Cantespino** [FRESno dekantesPIno] estas municipo en la nordoriento de la provinco Segovio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la distrikto *Partido Judicial de Riaza*. La loknomo *Fresno de Cantespino* estas komprenebla etimologie kiel Frakseno de la Dornokampo (vidu suben Toponimion).

Fresno de Cantespino en la provinco Segovio.
Preĝejo de Fresno de Cantespino.
Ermitejo de Fresno de Cantespino.
Preĝejo de Cascajares.

Toponimio
---------

Etimologoj jam indikis la abundon de loknomoj kiel Cantalapiedra, Cantaracillo, Cantalpino, Cantimpalos, Cansoles kaj aliaj similaj en la areo kiu estis limo inter Kastilio kaj Leono. Dekomence oni supozas, ke temas pri adapta evoluo de la radiko -kamp por kampo, sed povus temi ankaŭ pri batalkampo, konsiderante la militan kuntekston kaj la fakton ke kelkaj el la aldonoj povus rilati al simbolo de okazinta batalo. Por Fresno fakte okazis batalo en 1110 proksime de Fresno.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 63,33 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 313 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono; sed poste ĝi rekuperiĝis pro la absorbo de la apudaj municipoj, kiuj ja perdis loĝantaron. Fakte la municipo estas formita de la loĝlokoj Fresno de Cantespino, Cascajares, Pajares, Riahuelas, Cincovillas, Gomeznarro kaj Castiltierra.

Ĝi distas 85 km de Segovio, provinca ĉefurbo; ĝi limas kun municipoj Haza (Burgos), Moradillo de Roa (Burgos) kaj Aldeanueva de la Serrezuela.

Historio
--------

Oni trovis restaĵojn de romianoj kaj visigotoj.
La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado. Ĝi apartenis al la *Comunidad de villa y tierra de Fresno de Cantespino*. Fruaj mencioj estis Campo de Spina en 1107 kaj Frexno en 1247. En el Cantar de Mio Cid oni mencias ĝin kiel:

*Vino mio Çid yazer a **Spinaz de Can***.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj kaj vitejoj) kaj brutobredado (ŝafoj) kaj ceramiko. Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun piedirado tra naturaj lokoj. De la historia pasinteco restis diversaj vizitindaj vidindaĵoj kiel la preĝejo kaj la ermitejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Segovio

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 769392
* LCCN: n82128709
* VIAF: 155964590
* BNF: 14490674g
 |
Koordinatoj: 50° 44′ 07″ N 13° 54′ 19″ O﻿ / ﻿50.73528 °N, 13.90528 °O﻿ / 50.73528; 13.90528 (mapo)

**Adolfov** (germane *Adolfsgrün*) estas montara vilaĝo kaj baza sidejunuo en Ĉeĥio, parto de municipo Telnice en distrikto Ústí nad Labem etendiĝanta sur montodorso de orienta Ercmontaro en alteco 750 m s. m. proksimume 1 km sudoriente de ŝtatlimo kun Germanio.

Adolfov situas en katastra teritorio **Telnice** kun areo 4,46 km2.

Historio
--------

Gastejo *Stadt Dresden* en Adolfov sur historia bildkarto el la jaro 1915
La setlejon fondis en la jaro 1833 grafo Adolf z Ledeburu (Adolf von Ledebur auf Tellnitz), posedanto de senjorujo Všebořice, laŭ kiu ĝi estis nomita, pro loĝigado de laboristoj konstruantaj ŝoseon. Dum sia ekzistado la domaro plimulte apartenis al municipo Větrov (*Streckenwald*), kiu alterne apartenis al najbara Krásný Les kaj Petrovice. En la jaro 1927 ĉi tie vivis 76 loĝantoj en  10 domoj. Al la jaro 2015 Adolfov estas baza sidejunuo de municipo Telnice.

Naturrilatoj
------------

Adolfov estas domaro kaj baza sidejunuo de municipo Telnice. Ĝi troviĝas en norda parto de distrikto Ústí nad Labem en Regiono Ústí nad Labem, apud ĉeĥa-germana ŝtatalimo. Ĝi estas konsisto de katastra teritorio Telnice, kiu etendiĝas sur areo 4,46 km2, kaj troviĝas en ties okcidenta parto. Ĝi situas en supermara alteco proksimume 695–755 m s. m. La limo de Adolfov el okcidento kopias la limon de naturrezervejo Černá louka, sekve ĝi kondukas sur kampa vojo apud limo de arbaro, perpendikle ĝi kondukas tra ŝoseo de la tria klaso III/2487 el Petrovice ĝis Cínovec, proksime malantaŭ konstruareo ĝi forturniĝas orienten, parte ĝi kopias rojon Telnický potok kaj plimulte sur nivellinio ĝi kondukas al oriento super Zadní Telnice. Poste ĝi forkliniĝas al nordokcidento kaj pli-malpli paralele kun la okcidenta limo de la teritorio ĝi direktas al la ŝtatlimo, kiu kreas la nordan parton de Adolfov.

Sporto
------

Kondukas tra ĝi Eŭropa longdistanca pado E3 el Hispanio ĝis Bulgario, markita per ruĝa ruĝa turisma marko marko, kaj ĝi estas elirpunkto de verda verda turisma marko marko ĝis Telnice kaj instruvojo nomita Forgesita limregiono, kondukanta tra Krásný Les kaj Petrovice al Děčínský Sněžník. Proksimume 5 kilometroj sudokcidente troviĝas signifa turisma punkto Komáří hůrka (808 m s. m.).

El vintraj sportoj eblas trafiki skikuradon, alpan skiadon kaj neĝtabuladon. Adolfov estas elirpunkto de vico da skiruraj vojoj kaj kondukas tra ĝi Skiista magistralo de Ercmontaro. Proksimume 400 metroj oriente de la centro de vilaĝo troviĝas skicentrejo Zadní Telnice, kies komencoj tuŝas ĝis tempoj antaŭ la unua mondmilito.

Pluaj fotoj
-----------

* Naturrezervejo Černá loukaNaturrezervejo Černá louka
* Pensiono FloriánPensiono Florián

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de municipo Telnice (3) |
| --- |
| Liboňov ~ Telnice ~ Varvažov ~ baza sidejunuo Adolfov |

 |
**Tetiso** estas unu el la ĉefaj naturaj satelitoj de la planedo Saturno.

Ĝia nomo devenas el tiu de Tetiso, titanino kaj mara diino laŭ la helena mitologio.

Historio
--------

La itala astronomo Giovanni Domenico Cassini, malkovrinte kvar saturnajn satelitojn inter 1671 kaj 1684 (Tetiso, Diono, Reo kaj Japeto), decidis nomi ilin la "ludovikaj ĉielkorpoj", honore al la franca reĝo Ludoviko la 14-a. Li malkovris Tetison per granda teleskopo de li mem instalita ĉe la Observatorio de Parizo. Tamen, jam ekde la fino de la 17-a jarcento la astronoma komunumo kutimis nomi la tiam kvin konatajn saturnajn satelitojn laŭ ilia numero, ekde Saturno I ĝis Saturno V (Tetiso, Diono, Reo, Titano kaj Japeto). La nombroj paŝon post paŝo plialtiĝis post la malkovro de la sekvaj satelitoj, Mimaso (1789), Encelado (1789) kaj Hiperiono (1848). Nur tiam la ordo definitiviĝis, kaj ne plu ŝanĝiĝis, ĉar la sekvaj satelitoj ĉiam ricevis pli altajn numerojn.

En 1847, John Herschel (filo de William Herschel, la malkovrinto de Mimaso kaj Encelado) unue sugestis la nuntempajn nomojn de la satelitoj. Iom post iom, lia propono akceptiĝis kaj *Saturno III* ricevis la nomon Tetiso.

Fizikaj ecoj
------------

Tetiso estas glacia ĉielkorpo, simile al Diono kaj Reo. Ĝia denso estas aparte malalta (970 kg/m³), kio supozigas, ke ĝi preskaŭ entute konsistas el akva glacio.

La tetisa surfaco abundas je krateroj, kaj videblas multaj frakturoj, kaŭzitaj de rompiĝoj de la surfaca glacio. La refleksiveco de Tetiso estas unu el la plej altaj en la tuta sunsistemo: ĝia geometria albedo valoras 1,229.

Rilatoj kun la aliaj satelitoj
------------------------------

La saturnaj lunetoj Telesto kaj Kalipso laŭiras la saman orbiton kiel Tetiso, kaj situas respektive en ties punktoj de Lagrange L4 kaj L5; alivorte, ili situas respektive 60 gradojn antaŭe kaj 60 gradojn malantaŭe al Tetiso.

Esplorado
---------

La 23-an de septembro 2005 la kosmosondilo Cassini superflugis Tetison je distanco de 1500 kilometroj. Ne estas planataj estontaj, plej proksimaj superflugoj fare de la usona esplorilo.

Referencoj
----------

1. 1 2 3 4  Paĝaro pri planeda nomenklaturo ĉe la retejo de la usona geologia agentejo USGS (angle)
2. ↑  Retejo de la Observatorio ARVAL (angle)

* Kategorio Tetiso (luno) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Célia Margó,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Margó Célia** estis hungara operetkantisto (mezosoprano). Ŝia origina nomo estis *Morgenstern Cecília Ludovika* ĝis 1910. Ŝia frato estis Ede Margó, ŝia edzo estis György Verő.

Morgenstern Célia  naskiĝis la 25-an de junio 1864 en Pest (urbo) (Hungara reĝlando), ŝi mortis la 7-an de decembro 1943 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Morgenstern Célia akiris diplomon en Teatroarta Akademio en 1884. Post la diplomo ŝi debutis en *Várszínház*. Inter 1885-1887 ŝi ricevis rolojn en Népszínház, poste en Teatro de Debrecen. En 1889 ŝi estis gastokantisto en la Reĝa Operejo. En la sekvaj jaroj ŝi kantadis foje en Budapeŝto, foje province (Arad (urbo) (1889), Szabadka (1890), denove Népszínház (1895), Szeged (1897), Pécs (1898). Intertempe en 1887 ŝi edziniĝis, baldaŭ ŝi naskis filinon. Ŝi lastfoje kantadis en 1904.

Elektitaj roloj
---------------

* Johann Strauß (filo): *Der Zigeunerbaron* — Cipra
* Zeller: *A madarász* - Mária
* Hervé: *Mam'zelle Nitouche* - Denise

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2018-11-13. Alirita 2018-11-13.

* Kategorio Célia Margó en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 623510
* GND: 1155319095
* VIAF: 1719152261520517180006
 |
**César Estrada Chávez**, en esperanto **Cezar' Ĉavez'** (Yuma, Arizono, Usono, 31-a de marto 1927 - San Luis, Arizono, 23-a de aprilo 1993), estis usona kamparana gvidanto, aktivulo por la civilaj rajtoj de la usonaj kamparanoj, kiu kun Dolores Huerta fondis la Nacian Asocion de Kamparaj Laboristoj (NFWA, en la angla) kaj kiu poste ŝanĝiĝis al Unio de Kamparaj Laboristoj (UFW).

Lia agado celis restrikti la enmigradon de neleĝaj laboristoj en la kamparo, la protektadon de pli bona salajro kaj la rajtojn de la usonaj kamparanoj. Kun tiu celo, li levis protestojn kontraŭ la dungado de meksikaj enmigrantoj en la kamparo kaj la deportado de kamparanoj kiuj ne volis aliĝi al la kamparana sindikato. Pro sia laboro favore al la usonaj kamparanoj, **César Chávez** estas konsiderata kiel unu el la plej gravaj sociaj batalantoj por la rajtoj de la kamparanoj en Usono.

Li iĝis heroo de la usona laborista movado pro sia apogo al la rajtoj de la usonaj laboristoj. **Chávez** ankaŭ estis vegetarano kaj kredis je la rajtoj de la bestoj.

En Kalifornio oni memoras lin: tie la loka kongreso aprobis en la jaro 2000 proponon por krei festotagon honore al li. La festotago okazas la 31-an de marto, je la datreveno de **Chávez**. Ankaŭ Teksaso agnoskas la tagon kaj en Arizono kaj Koloradio estas nedeviga festotago.

Vidu ankaŭ
----------

* Cesar Chavez (filmo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Fondaĵo César Chávez Arkivigite je 2008-10-21 per la retarkivo Wayback Machine angle

Referencoj
----------

1. ↑  Laŭ 2a kaj 15a reguloj de Fundamento kaj Akademia rekomendo:

* César Chávez en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio César Chávez en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* César Chávez en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 479861
* GND: 119420473
* LCCN: n50038224
* VIAF: 27881262
* ISNI: 0000 0001 2125 5350
* LIBRIS: 346028
* SUDOC: 027449319
* BNF: 11948811g
* MBA: e46dcf48-9267-4cc0-86b5-96ed88eafd45
* NLA: 49863582
* BIBSYS: 2099220
* BNE: XX1361183
 |
Epitafo de Adolph Occo en la klostro katedrala de Augsburg
**Adolph OCCO** (naskiĝinta en 1447 en Hinte-Osterhusen, mortinta la 24-an de julio 1503 en Augsburg) estis germana kuracisto kaj humanisto. Li ne konfuziiĝu kun la samnomulo Adolph Occo (1524-1606).

Vivo
----

Originante el riĉa familio li studis medicinon kaj estiĝis en 1488 persona kuracisto de grafo Filipo (Palatinato) - de kiu li estis ricevinta rekomendan leteron jam en 1485. Per tio li kontaktis Johann von Dalberg, la episkopon de Worms, kies inklinon je humanismaj studoj Occo ankaŭ havis. El letero adresita de Johano Reuchlin al Dalberg el la 1489-a jaro oni povas konkludi ke li faris studojn de la helena lingvo kune kun Occo.

En 1491 Occo estis kuracisto de Sigismondo de Aŭstrio en Innsbruck. El protokoloj de la medicinistaro de Augsburg oni lernas ke Occo translokiĝis ĉirkaŭ la jaro 1494 al Augsburg kie li ekpraktikis kiel kuracisto. Lia agado ŝajne furoris tiuloke. Estante plena de agademo kaj profesia kapablo li mortis subite en 1503.

Graveco
-------

Occo ne nur gravis kiel kuracisto sed ankaŭ kiel humanisto havante scion ne nur de la latina sed ankaŭ de la helena lingvo (tiutempe malofta afero). Conrad Celtis laŭdis lin kiel poeton - same kiel faris tion ankaŭ Rudolf Agricola kaj Theoderich Ulsenius. Occo amike interŝanĝis siajn konojn kun Celtis kaj Reuchlin. En la reuchlin-a leterkolekto troviĝas ankaŭ du skribaĵoj de Occo. La biblioteko ampleksa de Occo estis malferma ankaŭ por aliaj sciencemuloj. Estante needzina li heredigis ĉion al sia nevo Pompeius Occo, tial ke la libraro venis al Amsterdamo.

Literaturo
----------

* Jacob Brucker: *Historia vitae Adophorum Occorum*, Lepsiko 1734. p. 27–33
* L. Geiger (eld.): *Johann Reuchlin’s Briefwechsel*, Tübingen 1885
* Bibliothek des litterarischen Vereins in Stuttgart, Bd. CXXVI) p. 24. 31. 42
* Zeitschrift für die Geschichte des Oberrheins. Bd. II. Karlsruhe 1851. p. 273-275
* Vierteljahrsschrift für Kultur und Litteratur der Renaissance. Jahrgang I. Leipzig 1886. p. 500–501

Fonto
-----

Artikolo *Occo* de Hermann Arthur Lier en: Allgemeine Deutsche Biographie, herausgegeben von der Historischen Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Band 24 (1887), p. 126–127, kio legeblas tie chi interrete.

* Kategorio Adolph Occo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 583268
* GND: 120862042
* VIAF: 69770738
* SUDOC: 19495806X
 |
**Psikofiziologio** (el greka ψῡχή, psȳkhē, "spiro, vivo, animo"; φύσις, physis, "naturo, origino"; kaj -λογία, -logia) estas la branĉo de la psikologio rilata kun la fiziologiaj bazoj de la psikologiaj procezoj. Ĝi estis nomita kogna psikofiziologio ĝis meze de la 1990-aj jaroj kaj aktuale ĝi estis nomita *kogna neŭroscienco*.

Por ekzemplo, psikologoj interesiĝas pri la tialo kial oni timas araneojn dum la psikofiziologoj povas esti interesataj por karakterigi la funkciadon de la cerba amigdalo, nome malgranda cerba strukturo kiu estas rilata al la regulado kaj respondo per emocioj. Psikofiziologo klopodus rilatigi ambaŭ: tiu povus, por ekzemplo, klopodi klarigi la araneofobion rilate al la elanoj kiuj eliras kaj eniras en kaj el la amigdalo. Tamen, la psikofiziologoj preskaŭ ĉiam studas la rilatojn psikologi/fiziologiajn en homaj netuŝitaj objektoj. Kvankam la unuaj psikofiziologoj preskaŭ ĉiam ekzamenis la efikon de la psikologiaj statoj per la reagoj de la fiziologiaj sistemoj, ekde la 1970-aj jaroj ili studas ankaŭ la efikon de la stato de la fiziologiaj sistemoj en la psikologia stato. Estas la perspektivo de la studado de la rilato inter la menso kaj la korpo kio distingas fundamente la psikofiziologojn.

Bibliografio
------------

* Cacioppo, J. T. Tassinary, L. G. & Berntson, G. G. (2000). Handbook of psychophysiology, 2a eldono. New York: Cambridge University Press. (3rd ed. 2007)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Society For Psychophysiological Research (SPR) Arkivigite je 2009-04-21 per la retarkivo Wayback Machine
* Journal--Psychophysiology Arkivigite je 2012-02-05 per la retarkivo Wayback Machine
* International Organization of Psychophysiology



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 667562
* LCCN: sh85108484
* BNF: 11932675h
* NKC: ph124799
 |
**György Kohán** [djordj], hungare **Kohán György,** Esperante **Georgo Kohán** estis hungara pentristo kaj grafikisto.

György Kohán naskiĝis la 22-an de februaro 1910 en *Gyulavári* (nuntempa urboparto de Gyula). Li mortis la 16-an de decembro 1966 en Gyula.

Vivo
----

György Kohán frekventis ĉeflernejon pri pentrado en Budapeŝto, kie li lernis de Oszkár Glatz. En 1930 li studvojaĝis al Parizo. Post 3 jaroj li iris al Hódmezővásárhely, kie li konatiĝis kun aliaj artistoj. En la fruaj 1950-aj jaroj li estis malpermesita, ĉar lia stilo ne konvenis al la unusola partio. Li ricevis premion Kossuth en 1966, inter 1959-1964 ankaŭ aliajn premiojn.

Liaj ekspozicioj (selekto)
--------------------------

* 1976 Budapeŝto
* 1976 Berlino
* 2007 Békéscsaba

Verkaro (selekto)
-----------------

* 600 da pentraĵoj, ekzemple *Pihenő nő* (Ripozanta virino), *Parasztasszony* (Kamparanino) 1960
* 2600 da grafikaĵoj

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio György Kohán en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 411652
* GND: 139959971
* LCCN: no2011055689
* VIAF: 103282042
* ISNI: 0000 0001 1884 6977
* SUDOC: 254766900
* ULAN: 500008150
* RKD: 45401
* NKC: xx0218770
 |
Ekzemplo de klakebla mapo de The Club (Literary Club). Ĉiuj personoj ligas la sia mem artikolo en Vikipedio
**Klakebla mapo** aŭ **bildomapo** estas naviga elemento en hipertekstoj. Ĝi konsistas el bildo (ne nepre mapo) dividita al areoj, kiuj havas po hiperligon al alia adreso.

Klakeblaj mapoj do ebligas ligi partojn de bildo al aliaj informoj. Multaj ekzemploj efektive estas mapoj en la tradicia senco; ekzemple eblas ligi artikolojn pri landoj, urboj, riveroj ktp. kun ties bildo sur mapo. Alia ekzemplo estas skizo de maŝino, kies partoj estas ligitaj al pli detalaj informoj pri la partoj de la maŝino.

En la unuaj versioj de HTML klakeblaj mapoj estis difinitaj en apartaj lokoj en la servilo. Moderna HTML permesas difini mapon per la marko `<map>` kaj ties submarkoj `<area>`.
Areoj en HTML-a mapo povas havi la formon de cirklo, aks-paralela ortangulo aŭ poligono.

Kie klakeblaj HTML-mapoj ne estas disponeblaj (ekz. en Vikipedio), eblas simuli ilin per dispecigo de bildo al ortangulaj bilderoj, sed per tio oni ne disponas cirklajn kaj poligonajn areojn. Krome la procedo estas pli laboriga.
**Tamás Nagy** [tamAŝ nadj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Nagy Tamás** estis hungara astronomo, instruisto, ĵurnalisto. Lia nobela antaŭnomo estis *kövendi*.

Tamás Nagy [*rompita ligilo*] naskiĝis la 8-an de julio 1849 en Hungara reĝlando en Kövend (nuntempa Plăiești en Rumanio). Li mortis la 19-an de marto 1887 en Hódmezővásárhely.

Biografio
---------

Tamás Nagy frekventis gimnaziojn laŭvice en Torda kaj Kolozsvár, poste li studis en akademio de Selmec, post 2 jaroj en Reĝa Universitato de Pest. En 1872 li ekhavis postenon en observatorio en Ógyalla apud Miklós Konkoly-Thege. Duonjara interrompo okazis, ĉar li soldatiĝis en Vieno. En 1875 li iĝis instruisto en Hódmezővásárhely, kie li redaktis ankaŭ la lokan gazeton.

Elektitaj artikoloj
-------------------

* *Uj Asteroidák* (1872)
* *Tűzgömbhullás Olaszországban* (1873)
* *Észleljük a hulló csillagokat* (1874)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**György Kosztolányi** [djordj kostolAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kosztolányi György** estas hungara kuracisto, patologo, genetikisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (2007).

György Kosztolányi  naskiĝis la 10-an de marto 1942 en Szekszárd.

Biografio
---------

György Kosztolányi frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, universitaton en Pécs inter 1960-1966, baldaŭe li faris fakekzamenojn. En 1969 li edziĝis baldaŭe havanta 2 gefilojn. Li komencis sian karieron en la urba hospitalo, ekde 1971 li laboris en la universitata hospitalo. En 1974 li plulernis en Basel. En 1989 li doktoriĝis antaŭ MTA. En 1994 li habilitiĝis. Post 3 jaroj li transprenis la gvidadon de kuracista instituto, en la sekva jaro li iĝis ankaŭ vicrektoro. Li okupiĝas ekzemple pri genetiko de malsanaj infanoj. Li ricevis 4 premiojn inter 1998-2013.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Electrokinetic Analysis of the Fetal Erythrocyte Membrane After Trypsin Digestion* (1980)
* *Does "Ring Syndrome" Exist? An Analysis of 207 Case Reports on Patients With a Ring Autosome* (1987)\**Inherited Ring Chromosomes. An Analysis of Published Cases* (1991)
* *Gyűrűkromoszóma, egy struktúrális genom-mutáció klinikai és genetikai következményei* (2001)

Fontoj
------

* biografio kun foto

* Kategorio György Kosztolányi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**milkapa brasiko** |
| --- |
|  |
| milkapa brasiko florantamilkapa brasiko floranta |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonuloj *Dicotyledones* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Brasikaloj *Brassicales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Brasikacoj *Brasicaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Brasiko *Brassica* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | *B. oleracea* |
|

 |
| Dunomo |
| ***Brasika oleracea var. *ramosa****DC. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri milkapa brasiko  |

 |
| v • d • r |

**Milkapa brasiko** (latine *Brassica oleracea var. ramosa*) estas planta selektaĵo el angla landraso de la folibrasiko (*Brassica oleracea* var. *ramosa*, sin. *Brassica oleracea* kunvar. *acephala* var. *medullosa*). Ĝi estas ŝtaŭdo kun mallongaj, kelfoje lignigitaj, pli aŭ malpli dikiĝinta tigo. Ĝi toleras froston.

Ĝi estas konata sub kelkaj nomoj:

* nederlande: eeuwig moes, duizendkop, duizendknop, Duizendkoppige kool, splijtkool
* france: chou mille tètes
* angle: thousand head

La planto ne formas kiel la krispa brasiko ne kapon, sed nur foliojn, kiuj estas manĝeblaj kiel legomo. La junaj folioj taŭgas kiel salato.

La legomo povas esti rikoltata dum la tuta jaro. Regula forpreno de la pinto iĝas kreskigi la planton.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de legomoj
**Tamás Kőmíves** [tamAŝ kOmIveŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kőmíves Tamás** estis hungara kemiisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (2010).

Tamás Kőmíves  naskiĝis la 12-an de novembro 1944 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Tamás Kőmíves frekventis mezlernejon en Mezőkövesd, universitaton en Veszprém (urbo) inter 1964-1969. Li komencis sian karieron en kemia esplorinstituto. En 1981 li plulernis en Berkeley helpe de stipendio. En 1988 li ricevis postenon en alia intituto, kie li okupiĝis pri defendado de kreskaĵoj kontraŭ malsanoj. En 1991 li instruis en Berno. En 1996 li doktoriĝis antaŭ MTA. Ekde 2006 li instruas en ĉeflernejo de Gyöngyös. Li ricevis premiojn en 1986 kaj 2003.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Új herbicid antidotumok fejlesztése* (1983)
* *Peroxidation of Lipids in Corn Plants Exposed to Heavy Metal and Herbicide Stress* (1993)
* *Gene Up-regulation by DNA Demethylation in 35S-gshI-transgenic Poplars* (2008)

Fontoj
------

* biografio kun foto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 448616
 |
**György Klapka** [djordj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Klapka György** estis hungara baletisto, koreografo, negocisto.

György Klapka  Arkivigite je 2017-01-06 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 24-an de decembro 1928 en Budapeŝto, li mortis la 4-an de januaro 2017 en Budapeŝto.

Biografio
---------

György Klapka estis soldato en fino de la 2-a mondmilito, sed li sukcese rifuĝis. Li lernis komence aktoran arton en privata lernejo de Kálmán Rózsahegyi, poste baleton. Ĝis 1970 li faris dancajn turneojn en la mondo escepte Aŭstralion, poste li dikiĝis. Dum tiu periodo li konstante kontrabandis diversajn varojn, kiuj mankis en la socialismo, eĉ li kontrabandis homojn el Orienta Germanio al Okcidenta Germanio. Li estis kondamnita je morto pro homkontrabando (sen ĉeesto) en Orienta Germanio, tial li restis en Okcidenta Germanio ĝis fino de la socialismo. En Düsseldorf li estis negocisto pri komerco de gemoj. Hejmenveninta al Hungario li tuj iĝis interesa figuro de la televizioj, li aranĝis senpagajn tagmanĝojn por la malriĉuloj. Li okupiĝis pri komerco de oroj, gemoj kaj juveloj, krome kiel ŝatokupo li plantis 8000 juglandujojn en vilaĝoj Magyarkeresztúr, Rábcakapi kaj Osli. Li restis aktiva ĝis sia abrupta morto.

Li edziĝis kvinfoje, resume li havis 5 gefilojn .

Fontoj
------

* hungarlingva intervjuo kun foto Arkivigite je 2015-04-02 per la retarkivo Wayback Machine
**Tamás Ragályi** [tamAŝ ragAji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ragályi Tamás** estis hungara politikisto, membro honora de Hungara Scienca Akademio (1831). Lia nobela antaŭnomo estis *kis-csoltói*.

Tamás Ragályi  naskiĝis la 19-an de decembro 1785 en Balajt. Li mortis la 14-an de januaro 1849 en Pest (urbo).

Biografio
---------

Tamás Ragályi post lernado en 1805 li eldonis periodaĵon *Segítő* en urbo Pest, kie aperis lia poemo. Hejmenveninta al Borsod li komencis politikadi, li estis elektita parlamenta deputito. Komence li kontraŭis politikadon de Habsburgoj, sed en la 1830-aj jaroj li apogis ĝin. Baldaŭe li estis nomita subpalatino, en 1841 li iĝis unu el la 7 ĉefjuĝistoj.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Parlamentaj paroladoj en 1825* (1877)
* *Leteroj al Ferenc Kazinczy* (1805-1806)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero R kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero R kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografieto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Lilly STEINSCHNEIDER** [lili stejnŝnejder], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj pli komplete **Steinschneider-Wenckheim Helene Lilly** (naskiĝis la 13-an de januaro 1891 en Budapeŝto, mortis la 28-an de marto 1975 en Ĝenevo) estis la unua hungara virina piloto. Ŝia registrita persona nomo estis **Ilka**, ŝia edzo estis grafo Johannes Coudenhove-Kalergi (frato de Richard Coudenhove-Kalergi).

Biografio
---------

Lilly Steinschneider devenis el riĉa juda familio. Ŝi vidis flugmaŝinan prezentadon en 1910, poste ŝi volis esti piloto. Post 2 jaroj ŝi jam estis pasaĝero en flugmaŝino, en la sama jaro ŝi frekventis pilotan kurson kaj ŝi ricevis pri tio diplomon. Ŝi ofte flugis (en Vieno kiel aŭstro), sed ŝia pilota kariero finiĝis kaj pro la edziniĝo, kaj pro la 1-a mondmilito. Ŝi naskis filinon en Prago en 1927. Pro la nazioj en 1939 ŝi translokiĝis al Romo, kie ŝi vivis jam sola. En 1960 ŝi eksedziniĝis en Francio.

Memorigiloj
-----------

* strato en Wiener Neustadt

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2013-01-14 per la retarkivo Wayback Machine
* franclingva biografio

Eksteraj ligiloj
----------------

* 

* Kategorio Lilly Steinschneider en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 567287
* VIAF: 310521809
* NKC: xx0187473
 |
**Dezső PRÁGAY** [prAgai], *Desider A.*, hungara/usona kemiisto, biokemiisto, kulturorganizinto. Li naskiĝis en Kluĵo la 12-an de aŭgusto 1921 kaj mortis en Munkeno la 15-an de decembro 2011

Kariero
-------

Dezső Prágay akiris diplomon en Universitato de Budapeŝto en 1950 pri kemio kaj li doktoriĝis pri biokemio en 1956. En novembro de 1956 li fuĝis el Hungarujo kaj li loksidiĝis en Nederlando, kie inter 1956 kaj 1960 li instruis en Universitato de Utrecht. Li partoprenis la fondadon de Rondo Mikes Kelemen de Nederlando. En 1960 li elmigris en Usonon kaj li fariĝis instruisto, esploristo en Universitato de Buffalo, (Ŝtato New York) ĝis 1964, vicdirektoro (1966–70) de unu el kemiaj laboratorioj, de 1970 adjunkto pri patologio kaj biokemio, ordinara profesoro de Ŝtata Universitato de Novjorko. Li pensiuliĝis en 1986. Li estigis la premiojn *Semmelweis*, *Somogyi-Szendrői* kaj *Ius Humana*. Inter 1980 kaj 1984 li estis kuratoro de Fondo István Bibó de Bostono. En 1986 li translokiĝis en FRGon. Li publikigis plurajn fakstudaĵojn.

Libroj
------

* *Rövid magyar helységnévtár, Az utódállamok magyarlakta területeinek helységnévtára* (hungara loknomovortaro) (red. Buffalo 1981);
* *Az 1956-os magyar forradalom a külföldi lexikonok tükrében* (La hungara revolucio de 1956 en eksterlandaj refernclibroj) (Iserlohn 1991).

Fonto
-----

* Borbándi GyulaNyugati magyar irodalmi lexikon és bibliográfia*, HITEL, Budapest 1992*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Nekrologo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 493310
* LCCN: n81066101
* VIAF: 7496930
* ISNI: 0000 0001 0867 1990
* BNF: 125193684
 |
**Tamás László** [tamAŝ lAslO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **László Tamás** estas hungara arkitekto, politikisto, urbestro.

Tamás László naskiĝis la 29-an de oktobro 1950 en Budapeŝto..

Biografio
---------

Tamás László maturiĝis en piarista gimnazio en sia naskiĝurbo en 1969, poste li akiris arkitekturan diplomon en altlernejo en 1972. En la sama jaro li edziĝis, lia edzino naskis dufoje. Inter 1973-1975 li estis soldato, poste li laboris en municipo de Óbuda. Li akiris pliajn arkitekturajn diplomojn en Teknikuniversitato de Budapeŝto en 1979 kaj 1984. En 1983 li ekinstruis en la altlernejo kiel docento. Depost fino de la socialismo (1990) li malfermis familian arkitekturan atelieron. En 2004 li aliĝis al Fidesz, post 2 jaroj li akiris mandaton en la parlamento, kiun li tenis ĝis 2018. Intertempe li estis ankaŭ urbestro de Rákospalota (2010-2014).

Elektitaj planitaj konstruaĵoj
------------------------------

* konstruaĵoj por Teologia Monaĥa Altlernejo Sapientia
* rekonstruaj laboroj en Rákospalota

Liaj libroj
-----------

* *A hétköznapi élet és az ünnepek visszafoglalása* (2003)
* *2006-ban jelent meg a Koporsótól koporsóig - Bölcsőtől bölcsőig* (2006)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 689191
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion***Limacelo*** |
| --- |
|  |
| Limacella guttata (Pers.: Fr.) Konrad & Maublanc*Limacella guttata* (Pers.: Fr.) Konrad & Maublanc |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Fungoj *Fungi* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Subregno: | *Dikarya* |
|
|
|
|
|
| Filumo: | klabfungoj **Basidiomycota** |
|
| Subfilumo: | *Agaricomycotina* |
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | *Agaricomycetes* |
| Subklaso: | *Agaricomycetidae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | *Agaricales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | *Amanitaceae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Genro  |
| **Limacella**Earle 1909 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specioj |
| *ĉ.* 15 |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri *Limacelo*  |

 |
| v • d • r |

**Limacelo** (*Limacella*) estas genro de fungoj el la ordo agarikaloj, familio amanitacoj, kun ĉ. 15 konataj specioj. Male al amanitoj, limaceloj ne havas ingon (volvon) kaj estas plimalpli viskozaj. Plej multaj el ili havas farunecan odoron kaj guston, kio ne konatas ĉe amanitoj. Neniu specio de limacelo ŝajnas venena.  

La **makulita limacelo** (*Limacella guttata*), hele ledkolora, grandringa kaj farunodora fungo, estas la plej konata specio el tiu genro. Ĝi aperas en arbaroj ĉefe koniferaj. Temas pri manĝebla, eĉ bongusta fungo, malfacile konfuzebla kun danĝeraj specioj.
**Dezső Márkus** [deĵO mArkuŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Márkus Dezső** estis hungara dirigento, teatrestro. Lia frato estis arkitekto Géza Márkus, lia edzino estis Ilona Szoyer.

Dezső Márkus  naskiĝis la 15-an de decembro 1870 en Pest (urbo), li mortis la 20-an de septembro 1948 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Dezső Márkus devenis el juda familio. Li studis muzikon laŭvice en Muzikakademio de Budapeŝto kaj simila lernejo de Vieno. En 1879 li debutis kiel pianisto, poste en Bad Ischl li estis jam dirigento. En 1893 li estis teatra dirigento en la jam ne ekzistanta teatro en Budapeŝto. Inter 1895 kaj 1898 li havis postenon en Reĝa Operejo de Budapeŝto, poste li dirigentis en Prago kaj Amsterdamo. Inter 1903-1911 li estis dirigento de Budapeŝta Operejo, poste li fondis Popoloperejon, kiun li gvidis poste 3 jarojn. Li estis en la Popoloperejo muzika direktoro (1918-1921), dirigento (1921-1926), poste muzika ĉefdirektoro. Baldaŭ li private instruis kantadon.

Li edziĝis en 1905, baldaŭ li havis filinon.

Elektitaj dirigentaĵoj
----------------------

* Saint-Saëns: *Samson kaj Dalila*
* Giacomo Puccini: La bohème

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo D, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio
**Dezső Lányi** [deĵO lAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lányi Dezső** estis hungara skulptisto, membro de Societo Benczúr.

En ateliero de Dezső Lányi
Dezső Lányi  naskiĝis la 23-an de januaro 1879 en Bán (Hungara reĝlando, nuntempa Bánovce nad Bebravou en Slovakio), li mortis la 4-an de majo 1951 en Holivudo (Usono).

Biografio
---------

Dezső Lányi devenis el juda familio. Li studis en Industriarta Altlernejo de Budapeŝto, poste en Akademio de Belartoj de Vieno, fine li profundigis siajn konojn en Venecio, Romo, Parizo kaj Bruselo. Li kreis plej ofte en Budapeŝto, sed li venis al Los-Anĝeleso en 1937 kaj poste li vivis kaj laboris en Holivudo. Li ricevis reĝan premion en 1907.

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Arthalo Budapeŝto (1904)
* Budapeŝto (1912, 1918, 1934)

Elektitaj skulptaĵoj
--------------------

* Ferenc HerczegFerenc Herczeg
* Du skulptistoj (1910)Du skulptistoj (1910)
* Obelisko en Esztergom (1927)Obelisko en Esztergom (1927)
* Ludantaj knaboj (1933)Ludantaj knaboj (1933)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* anglalingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Dezső Lányi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 617741
* RKD: 433725
 |
**Tamás Rávnay** [tamAŝ rAvnai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Rávnay Tamás** estis hungara kuracisto, profesoro, dermatologo. Lia origina familia nomo estis **Preininger** ĝis 1939.

Tamás Rávnay  naskiĝis la 7-an de majo 1893 en Hungara reĝlando en Rigyicza (nuntempa Ridjica en Serbio). Li mortis la 14-an de julio 1963 en Szeged.

Biografio
---------

Tamás Rávnay frekventis jezuitan gimnazion en Kalocsa, poste li akiris medicinan diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1920, sed pli frue li estis armea kuracisto en la 1-a mondmilito. Post siaj studoj li laboris jaron en kliniko en Budapeŝto apud Lajos Nékám (1868), poste en kliniko de Debrecen 2 jardekojn apud Ede Neuber. En 1922 li edziĝis baldaŭ havanta 2 gefilojn. En 1928 li estis nomumita privata profesoro en Universitato István Tisza, en 1932 titulara eksterordinara profesoro, en 1938 katedrestro kaj klinikestro. Ekde 1940 li instruis en Szeged kiel katedrestro. En 1952 li kandidatiĝis. Li estis rektoro ekde 1962 ĝis sia abrupta morto.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Pyodesmák* (1957)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre) Arkivigite je 2007-09-04 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)[*rompita ligilo*]
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Barono Dezső Prónay** [deĵO prOnai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Prónay Dezső** estis hungara juristo, politikisto, parlamentano. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis *tótprónai* kaj *blatnicai*. Lia patro estis Gábor Prónay.

Dezső Prónay
Dezső Prónay  naskiĝis la 22-an de oktobro 1848 en Pest (urbo). Li mortis la 7-an de aprilo 1940 en Acsa.

Biografio
---------

Dezső Prónay akiris lernis juron en akademio en Pozsony, poste en Berlino kaj Lejpcigo, fine en Universitato de Pest li akiris juran diplomon en 1871. Post siaj studoj li ricevis postenon en la luterana eklezio. En 1874 li estis elektita parlamenta deputito, en la sama jaro li ricevis altan eklezian postenon. Inter 1882 kaj 1888 li denove estis parlamentano, sed jam opoziciulo. En la sekvaj periodoj li denove politikis en la parlamento, sed ankaŭ interrompoj okazis. Li estis membro ankaŭ en la supera ĉambro.

Elektitaj libroj
----------------

* *Báró Prónay Dezső emlékeiből és válogatott beszédei* (1923, 2 eldonoj)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

* Kategorio Dezső Prónay en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 550765
 |
**Tamás Suchman** [tamAŝ zuĥman], laŭ hungarlingve kutima nomordo (kaj pli komplete) **Suchman Tamás Gábor** estis hungara politikisto, ministro, parlamentano, juristo.

Tamás Suchman (maldekstre)
Tamás Suchman  naskiĝis la 2-an de julio 1954 en Marcali kaj mortis la 21-an de majo 2023 en Marcali.

Biografio
---------

Tamás Suchman devenis el juda familio. Li frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li plulernis en Universitato de Pécs, kie li akiris juran diplomon en 1980. Post 5 jaroj li akiris plian diplomon en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto. Inter 1975 kaj 1984 li laboris en municipo de Marcali, poste li estis juristo de kolĥozo, poste bankestro de loka banko ĝis 1990. En 1983 li aliĝis al la komunistoj. Li estis parlamenta deputito inter 1990 kaj 2010. En 1995 li estis senpostena ministro pri malŝtatiĝo, en la sekva jaro ministro pri industrio, komerco kaj fremdultrafiko en Kabineto Horn.

En 2011 li ricevis premion. Li edziĝis dufoje, el la unua geedziĝo li havas filon, el la dua geedziĝo li heredis same filon.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 521064
 |
Grafton Elliot Smith: Mapo de superdifuzismo el Egiptio, 1929
**Superdifuzismo** temas pri hipotezoj, kiuj sugestas, ke certaj historiaj teĥnikoj aŭ ideoj devenas de nur unu popolo aŭ civilizacio antaŭ sia adoptiĝo fare de aliaj kulturoj. Laŭ tiaj teorioj, ĉiuj grandaj civilizacioj, kiuj kunhavas similajn kulturajn praktikojn, kiel konstruadon de piramidoj, derivis ilin de ununura komuna inventinto. Laŭ ties subtenantoj, ekzemploj de superdifuzo troviĝas en religiaj praktikoj, kulturaj teĥnikoj, megalitoj kaj perditaj antikvaj civilizacioj.

La ideo pri superdifuzismo diferencas plurmaniere de transkultura disvastigo; ekzemple, oni kutime ne povas testi superdifuzismon. Cetere, malkiel transkultura disvastigo, superdifuzismo ne klarigas la ampleksiĝon de kulturo per komercaj kaj kulturaj retoj; male, superdifuzistoj asertas, ke gravaj kulturaj inventoj kaj socioj deriviĝas de unu (ofte perdita) antikva civilizacio. Tial, superdifuzistoj asertas, ke artefaktoj el Tucson derivas de Antikva Romio, portitaj de la "romianoj, kiuj transiris Atlantikon kaj poste iris tere al Arizono;" tion ili kredas, ĉar la artefaktoj similis konatajn antikvajn Romiajn artefaktojn.

Referencoj
----------

1. ↑   (2006) *Archaeological Fantasies*, p. 362–367. ISBN 978-0-415-30593-8.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Hyperdiffusionism in archaeology en la angla Vikipedio.*
**MISKOLCZY Dezső** (miŝkolci) estis hungara neŭrologo, psikiatro, esploristo pri cerbotumoro naskita en Baja la 12-an de aŭgusto 1894 kaj mortinta Budapeŝto la 31-an de decembro 1978. Li estis la patro de historiisto Ambrus Miskolczy.

Kariero
-------

Dezső Miskolczy frekventis la gimnazion en sia naskiĝurbo, poste plulernis en Budapeŝto. Li interrompis la lernadon pro la 1-a mondmilito, tiam li estis kuracisto de soldatoj. Li diplomitiĝis en Budapeŝto en 1919. De 1930 li estis universitata profesoro en Szeged, de aŭtuno de 1940 en Koloĵvaro. Li estis fondinto de OGYI de Târgu Mureș kaj katederestro ĝis sia foriro en Hungarujon (1964). Li estis ano de rumana akademio kaj de MTA.

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon
* Biografio Arkivigite je 2013-12-30 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Dezső Miskolczy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 411024
* GND: 127766537
* LCCN: n2006054711
* VIAF: 295178512
* ISNI: 0000 0000 7855 5269
* SUDOC: 251498344
* BNF: 12770823z
* NKC: xx0168303
* BNE: XX5489617
 |