recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sfero** estas surfaco konsistante el punktoj samdistancaj de centro. Tiu termino estas uzata en diversaj kampoj por esprimi malsamajn konceptojn.

Matematiko
----------

* Sfero estas geometria surfaco en spaco.
* *n*-sfero estas aro da punktoj samdistancaj de centro en (*n+1*)-dimensia spaco.
* Sfero estas ankaŭ uzata por priskribi volumeno ene de sfero, t.e.globo.
* La sfero de Riemann estas la etendo de kompleksa ebeno per la punkto de senfino.

Sociologio
----------

* Publika sfero estas tereno rilatante al sociaj problemoj kun ŝtata enmiksiĝo kiel merkato-regularoj kaj potencaj amaskomunikiloj; estas kontraŭa nocio de *privata sfero*.

Astronomio
----------

* Ĉielsfero estas astronomia priskribo de ĉielo.
* La sfero de Hill estas la regiono de objekto ĉirkaŭ kiu ties gravito influas.

Terscienco
----------

* Atmosfero
* Biosfero
* Hidrosfero
* Geosfero

Vidu ankaŭ
----------

### Botaniko

\* **Sferokarpacoj** estas familio de hepatikoj el la ordo de sferokarpaloj.
### Kulturo

\* **SFERO** (Svisa Feria Esperanta Renkontiĝo) estas svisa renkontiĝo por Esperanto-familioj.
\* **SFERO** krome estas la kutima mallongigo de *San-Franciska Esperanta Regiona Organizo*, regiona suborganizaĵo de la asocio Esperanto-USA en la urbaro ĉirkaŭ la golfo de San-Francisko.
\* ***Sferoj*** estas esperantlingva serio da sciencfikciaj kaj fantastaj rakontoj.
\* *Sphere (romano)* estas libro de *Michael Crichton* eldonita en 1987.
\* *Sphere (filmo)* esas filmo produktita de *Barry Levinson* en 1998, kun Dustin Hoffman, Sharon Stone kaj Samuel L. Jackson, el bazo de la romano de 1987.

|  |  |
| --- | --- |
| Helppaĝo pri apartigiloj | **Ĉi tiu paĝo estas apartigilo: listo de artikoloj kun sama aŭ preskaŭ sama titolo.**
Se vi venis ĉi tien per ligilo en artikolo, bonvolu direkti tiun ligilon rekte al la celita paĝo. |
*Zigrasimecia tonsora*.
**Sfekomirmenoj**, *Sphecomyrminae*, estas formortinta subfamilio de formikoj de la familio de Formikedoj konata el serio de fosilioj el Kretaceo trovitaj en Nordameriko, Eŭropo kaj Azio. Sfekomirmenoj enhavas ok genrojn, dividitaj en du triboj nome *Sphecomyrmini* kaj *Zigrasimeciini*. La tribo *Sphecomyrmini* enhavas la ses genrojn *Armania*, *Cretomyrma*, *Gerontoformica*, *Orapia*, *Pseudarmania* kaj *Sphecomyrma*; dum *Zigrasimeciini* enhavas la du genrojn *Boltonimecia* kaj *Zigrasimecia*. Nombraj taksonoj estis forigitaj el la subfamilio kaj metitaj en aliaj subfamilioj aŭ estas nune traktataj kiel *incertae sedis* en Formikedoj.

Sfekomirmenoj estas la plej baza el la subfamilioj de Formikedoj, sed ne estis inkludita en kelkaj filogenetikaj studoj de la familio. Simpleziomorfaj trajtoj de la subfamilio estas la strukturo de la antenoj, kiuj havas mallongan bazan segmenton kaj flekseblan grupon de segmentoj sub la antenpinto. La peciolo estas malalta kaj rondoforma, kun nelimigita gastro kaj la esto de metapleŭra glando. Tiu ĉi subfamilio estas karakterizara per tri ĉefaj sinapomorfaj karakteroj, nome mallonga pedicelo, dua flagela segmento kiu estas duoble longa de la aliaj anteneroj, kaj la perdo de la apeksa pinto de la vejnoj en la flugiloj de la plenkreskaj maskloj.

Triboj kaj genroj
-----------------

Studo de 2017 agnoskis tri tribojn, nome *Haidomyrmecini*, *Sphecomyrmini*, kaj *Zigrasimeciini* kaj inkludis la genrojn iam metitaj en Armaniedoj ene de la tribo *Sphecomyrmini*. Plua revizio de haidomirmekenoj rezultis en la fakto ke ili estis plialtigitaj al aparta subfamilio Haidomirmekenoj kaj forigitaj el Sfekomirmenoj.

* **Sphecomyrminae** Wilson & Brown, 1967
	+ **Sphecomyrmini** Wilson, Carpenter & Brown, 1967
		- *Armania* Dlussky, 1983
		- *Baikuris* Dlussky, 1987
		- *Cretomyrma* Dlussky, 1975
		- *Dlusskyidris* Bolton, 1994
		- *Orapia* Dlussky, Brothers & Rasnitsyn, 2004
		- *Pseudarmania* Dlussky, 1983
		- *Sphecomyrma* Wilson & Brown, 1967
	+ **Zigrasimeciini** Borysenko, 2017
		- *Boltonimecia* Borysenko, 2017
		- *Zigrasimecia* Barden & Grimaldi, 2013

La genro *Sphecomyrmodes* estis iam metita en *Sphecomyrmini*; tamen, en 2016, ĝi iĝis sinonimo de la grupa genro *Gerontoformica*, kiu estis konsiderita *incertae sedis* en Formikedoj tiam.

Referencoj
----------

1. ↑  Borysenko, L.H. (2017). "Description of a new genus of primitive ants from Canadian amber, with the study of relationships between stem- and crown-group ants (Hymenoptera: Formicidae)", *Insecta Mundi* **570**, p. 1–57.   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2017-10-02. Alirita 2020-02-28.
2. ↑   (2016) "Adaptive radiation in socially advanced stem-group ants from the Cretaceous", *Current Biology* **26** (4), p. 515–521. doi:10.1016/j.cub.2015.12.060.
3. ↑   (2017) "A new genus of hell ants from the Cretaceous (Hymenoptera: Formicidae: Haidomyrmecini) with a novel head structure", *Systematic Entomology* **42** (4), p. 837–846. doi:10.1111/syen.12253.

* Kategorio Sfekomirmenoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Sfekomirmenoj en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
olimpika afiŝego en Ulanbataro
**Mongoliaj sportistoj** unue en 1964 partoprenis **olimpikon** - ekde tiam oficiala mongolia teamo partoprenas la somerajn kaj vintrajn olimpikojn, kaj ne maltrafis eventon ekde tiam, krom en la Somera Olimpiko 1984, kiam la teamo aliĝis al sovetunia bojkoto en protesto kontraŭ Usono, kaj en la Vintra Olimpiko 1976. Kvankam en la vintraj olimpikoj ĝis inkluzive de la Vintra Olimpiko 2022 ankoraŭ neniam atingiĝis olimpika medalo, tamen en la someraj olimpikoj la teamoj ne estas sensukcesaj: ĝis inkluzive la olimpiko de 2020, pro la kronvirusa pandemio prokrastita el somero 2021, la teamo sume atingis  2 orajn,  11 arĝentajn kaj  17 bronzajn medalojn. Fine ĝi havis la **85**-an rangon inter ĉiuj partoprenintaj teamoj.

la mongola teamo, kun sunflavaj ĵakedoj, en la Somera Olimpiko 2008
la mongola teamo, plene en vivaj helflavaj vestaĵoj, en la Somera Olimpiko 2016
La Mongolia Nacia Olimpika Komitato (mongole *Монголын Үндэсний олимпийн хороо*) kunordigas la teamojn - la organizaĵo estis kreita en 1956 kaj rekonita de la Internacia Olimpika Komitato en 1962. 

  

* Kategorio Mongolio en la Olimpikoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

centra

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala retejo (mongole)

Vidu ankaŭ
----------

* Suma medaltabelo de ĉiuj olimpikoj
Panoramo de la baraĵlago, vidita de Juliobriga.
La **Baraĵlago de Ebro** estas baraĵlago en la rivero Ebro, en la nordo de Hispanio. Ĝi situas en la distriktoj aŭ komarkoj Campoo (Kantabrio) kaj Las Merindades (Burgoso, en Kastilio kaj Leono), sed 70% de ĝi estas en Kantabrio. Ties akva volumo estas 541 hm³, en areo de 6253 ha. Ĝi estas la trie plej granda baraĵlago en la Valo de Ebro (pli grandaj estas Mequinenza kaj Canelles.

Oni konstruis la lagon inter 1921 kaj 1945, sed oni inaŭguris ĝin en 1952. Dum la Frankisma reĝimo, politikaj prizonuloj devige laboris en ties konstruo. Pro ties konstruo, diversaj vilaĝoj malaperis sub akvo (Medianedo, La Magdalena, Quintanilla kaj Quintanilla de Bustamante). Por kompensi loĝantojn de la malaperintaj vilaĝoj, oni promesis konstruon de novaj loĝejoj, fabrikoj kaj pontoj por unuigi ambaŭ flankojn de lago, sed fine tio ne okazis.

Nunaj loĝlokoj
--------------

* Arija

* Kategorio Baraĵlago de Ebro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 509964
 |
Traktoro
Fiat 566
Armea traktoro - tirilo de kanonoj
Deutz-Fahr Agrotron 130
Claas Xerion 3800 Trac VC, agrigaĵtraktoro kun agregaĵportilo kun malantaŭen svingebla kabino
Case IH 1455 XL, tipika traktoro el la 90a jaroj.
**Traktoro** estas motorhava, grandpovuma, etrapida veturilo sur pneŭmatikaj radoj aŭ raŭpoj (raŭpotraktoro aŭ ĉenbenda traktoro) por agrikulturo. Traktoroj estas uzataj ankaŭ por treni ŝarĝveturilojn kaj por fari enurbajn laborojn (fosado de kavoj, purigo de stratoj k.a.).

Historio
--------

vaportraktoro plugante en la kanada provinco Alberto (foto de 1910)
vaportraktoro de la firmao CASE,konstrujaro 1911
modelo de traktora olepumpilo
ĉentraktoro de la firmao Holt el la jaro 1925
Mercedes-Benz Agra traktoro OE, unu el la unuaj traktoroj kun dizelmotoro, ŝtalfortigitaj radoj kaj propulsita malantaŭa akso
La unuaj traktoroj evoluis fine de la 19-a jarcento, el moveblaj kaj fiksaj vapormaŝinoj de la agrikulturaj mastrumejoj. En la 1890-aj jaroj oni tiris jam plugilon per vapormaŝino. La unuan benzinmotoran agrikulturan maŝinon faris la forĝisto John Froehlich (1892) en Iovao. La unua sukcesa serioprodukta firmao estis tiu de C. W. Hart kaj C. H. Parr en Iovao, Charles City. Dum la Unua Mondmilito, la usona Holt-traktoro servis kiel ekzemplo por la britaj kaj francaj tankoj. Dan Albone inventis la unuan sukcesan malpezan farman traktoron.

La hodiaŭaj traktoroj moviĝas per benzino, dizeloleo, kerozeno, fluida propangaso. La movan forton transdonas kardana ŝafto al la 8–10-grada rapidŝanĝilo kaj per diferencialo al la du postaj, grandaj radoj. La motoro havas la povumon de min. 120 ĈP. 

La radaj traktoroj havis komence ŝtalan radon, la pneŭo aperis ekde 1932.

Funkciado
---------

La ĉenbendaj traktoroj pro la malgranda grundopremo (je surfaco) estas uzeblaj sur lozaj aŭ gluaj grundoj. 

Ekzistas ankaŭ traktoroj, ĉe kiuj ĉiu rado estas pelata. Ili estas uzeblaj eĉ sur tiuj grundoj, kiel eĉ ĉenbendaj, pneŭaj traktoroj jam ne. 

Specoj de traktoroj estas:

* buldozo,
* skrapmaŝino,
* ŝovelmaŝino

kaj aliaj.

Varmarkoj
---------

* Fordson

* Traktoro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Traktoro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Esla** estas unu de la plej gravaj riveroj de nordokcidenta Hispanio. Ĝi ekfluas sur la Kantabra Montaro kaj trapasas de nordo suden la provincojn Leono kaj Zamoro.

Ĝi estas la plej akvenhava alfluanto de la rivero Doŭro, kaj ĝi portas en sia enfluejo ofte pli da akvo ol la ĉefrivero Doŭro mem.

Esla estas 287,83 km longa kaj drenas basenon de 16 026 km²,​ kio faras ĝin la dua plej longa alfluanto de Hispanio post Genil. Ĝia akvokvanto estas retenita en la Akvorezervejo de Riaño dekomence kaj, fine jam proksime de sia enfluo en la Doŭro, en la Akvorezervejo de Ricobayo. Kelkaj loknomoj de la zono deriviĝis el la nomo de tiu rivero, kiel Mansilla del Esla aŭ San Miguel del Esla, el kiuj la unua estas en la Provinco Leono kaj la dua en la Provinco Zamoro.

Bernesga kaj Cea estas alfluantoj de la rivero Esla.

Notoj
-----

1. ↑  «Red de staciones de aforo». Arkivita el la originalo la 5an de marto 2015. Konsultita la 24-an de Februaro 2022. Confederación Hidrográfica del Duero.
2. ↑  «Características generales de la cuenca del Duero». Arkivita el la originalo la 14an de julio 2015. Konsultita la 24-an de Februaro 2022. Confederación Hidrográfica del Duero

Panoramo de la rivero Esla el la ruinoj de Castrotorafe.

* Kategorio Esla en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 758502
* VIAF: 242299804
 |
| Vort-ordo | Esperantaekvivalento | Proporciode lingvoj | Ekzemplajlingvoj |
| --- | --- | --- | --- |
| SOV | "Mi vin amas." | 45% |   | hindia, japana, latina |
| SVO | "Mi amas vin." | 42% |   | angla, ĉina, rusa |
| VSO | "Amas mi vin." | 9% |   | hebrea, irlanda, zapoteka |
| VOS | "Amas vin mi." | 3% |   | baure, fiĝia, malagasa |
| OVS | "Vin amas mi." | 1% |   | apalai, hixkaryana, tamila |
| OSV | "Vin mi amas." | 0% |  | jamamadí, warao, xavante |

Ofteco de lingvaj vortordoj enketita per Russell S. Tomlin.

Laŭ lingva tipologio, SOV estas la plej komuna vortordo inter la lingvoj de la mondo.

Ekzemple:

La kato la muson ĉasas.
El la japana lingvo:

私は箱を開けます。
*Watashi wa hako o akemasu.*
Mi la skatolo(j)n malfermas.
Tiu vortordo estas tipe uzata en:

* la Aina lingvo
* la Eŭska lingvo
* la Hinda lingvo
* la Japana lingvo
* la Keĉua lingvo
* la Korea lingvo
* la Latina lingvo
* la Nubia lingvo
* la Persa lingvo
* la Praskandinavia lingvo
* la Tamila lingvo
* la Tibeta lingvo
* la Turka lingvo

SOV lingvoj havas fortan emon uzi postpoziciojn anstataŭ prepozicioj, sed ekzistas esceptoj al tiu emo, ekzemple la latina. Ili emas meti helpoverbojn post la ĉefverbo, genitivan substantivan subfrazon antaŭ la posedata substantivo, kaj subjunkcioj je la fino de subjunkcia subfrazo. Lingvoj kie relativa subfrazo antaŭas la modifatan substantivon estas plej ofte SOV, sed la renverso ne estas vera; multaj SOV lingvoj havas relativajn subfrazojn post la modifatan substantivon. SOV lingvoj ankaŭ emas ordigi la adpoziciajn subfrazojn laŭ ordo tempo-maniero-loko.

```
 *Formo: Subjekto - Objekto - Verbo*
```

Komparu kun SVO, VSO, VOS, OSV, OVS.

Vidu ankaŭ
----------

* Verbo Subjekto Objekto
* Subjekto Verbo Objekto

Referencoj
----------

1. ↑  Introducing English Linguistics International Student Edition by Charles F. Meyer en
2. ↑  Russell Tomlin, "Basic Word Order: Functional Principles", Croom Helm, London, 1986, page 22 en
**Espadañedo** estas municipo de la provinco Zamoro, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko La Carballeda, en la nordokcidento de la provinco, angule kun nordorienta Portugalio. *Espadañedo* estas etimologie tradukebla al *tifaejo*, nome aludo al ĉeakva planto.

Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Carbajales de la Encomienda, Espadañedo, Faramontanos de la Sierra, Letrillas, Utrera de la Encomienda kaj Vega del Castillo, okupas totalan areon de 77,35 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 109 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 1 500 loĝantojn el la mezo de la 19-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 108 km de Zamoro, provinca ĉefurbo.

Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis: ĉasado, somera feriloko, popola arkitekturo, fungokolektado, piedirado, naturaj lokoj ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Zamoro

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 755071
 |
**Béla Mészöly Munkás** [mEsoj munkAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mészöly Munkás Béla** estis hungara pentristo. Lia origina familia nomo estis *Messinger* ĝis 1909, lia familia nomvarianto estis *Munkás-Mészöly*.

Béla Messinger  naskiĝis la 5-an de junio 1889 en Budapeŝto, li mortis la 3-an de oktobro 1942 en Aŭŝvico (Nazia Germanio).

Biografio
---------

Béla Messinger devenis el juda familio. Li frekventis judan gimnazion en sia naskiĝurbo, poste ekde 1907 la belartan akademion en Munkeno. Li vivis en Londono inter 1910-1912, poste li hejmenvenis. Li batalis dum la 1-a mondmilito. En 1920 li studvojaĝis en Eŭropo, plej longe en Nederlando, fine en Parizo. Li edziĝis en 1921, en la sekva jaro filo naskiĝis. En 1942 li estis arestita en Parizo, poste li deportiĝis al Aŭŝvico. Li plej ofte pentradis pejzaĝojn.

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Arthalo Budapeŝto (1924)
* Budapeŝto (1924-1938)
* Amsterdamo (1933)
* Barcelono (1934)
* Londono (1937)
* Parizo (1947)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Horgász kunyhó
* Hegyvidéki város
* Tabán télen (1928)
* Kikötő a Temzén (1936)
* Göcseji falu (vidu la bildon!)
* Parkrészlet (vidu la bildon!)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* István Cserepes

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2016-03-05 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio

* Göcseji faluGöcseji falu
* ParkrészletParkrészlet

* Kategorio Béla Mészöly Munkás en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 614225
* LCCN: no2012002437
* VIAF: 222812209
 |
**Béla Náday** [nAdai], laŭ hungarlingve kutima nomordo (kaj pli komplete) **Náday Béla István Pál** estis hungara aktoro. Lia nobela antaŭnomo estis *újhelyi,* li origina familia nomo estis ĝis 1912 *Nauratyill,* kiu malofte aperis en formoj *Navratyill, Nauratyil*. Lia patro estis Ferenc Náday, lia patrino estis Katalin Vidmár, lia fratino estis Ilona Náday, lia edzino estis Ilona Tasnádi.

Béla Náday en 1900
Béla Náday  naskiĝis la 29-an de majo 1877 en Budapeŝto, li mortis la 23-an de oktobro 1937 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Náday aĝis 17, kiam li debutis en teatro. Li frekventis Teatran Akademion. Ekde 1898 ĝismorte li apartenis al Nacia Teatro (Budapeŝto). En 1928 li ricevis la titolon eterna membro de la Nacia Teatro. Li ricevis reĝan premion en 1917 pro apogoj de la batalantaj soldatoj. Li edziĝis en 1901, eksedziĝis en 1911, denove edziĝis en la sekva jaro. Li ricevis rolojn ankaŭ en mutaj filmoj kaj li verkis kelkajn scenarlibrojn.

Elektitaj roloj
---------------

* William Shakespeare: *Komedio de eraroj* - Ephesusi Dromio
* Ede Szigligeti: *A szökött katona* - Gémesi
* Kálmán Mikszáth: *A vén gazember* - Balassa

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografieto Arkivigite je 2016-10-05 per la retarkivo Wayback Machine

Béla Náday (maldekstre kiel infano)

* Kategorio Béla Náday en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Béla Machik** [mahik], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Machik Béla** estis hungara kuracisto, kuracisto pri internaj malsanoj, altlerneja instruisto. Lia familia nomvarianto estis *Máchik*.

Béla Machik
Béla Machik naskiĝis la 7-an de aŭgusto 1839 en Zagrebo, li mortis la 13-an de julio 1879 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Machik akiris medicinan diplomon en Reĝa Universitato de Pest en 1863, sed li studis ankaŭ en de:Medizinische Universität Wien. Post siaj studoj helpe de stipendio en Berlino li studis de Rudolf Virchow, poste li jam kuracis en Vieno. En 1865 li laboris en Malsanulejo Rókus, sed en la sekva jaro pro epidemio de ĥolero li estis jam ĉefkuracisto en la armea hospitalo. Post fino de la epidemio li estis persona kuracisto de en:Carlota of Mexico. Ekde 1869 li instruis kiel ordinara profesoro en Universitato Francisko Jozefo. Li estis rektoro en 1874 (duonjaron pro malsano). Li ricevis belgajn kaj aŭstrajn premiojn. Li havis edzinon.

Lia kontribuo
-------------

* *Beiträge zur Kenntniss des Sehnengewebes* (1859)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Béla Machik en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 678927
* GND: 119092613X
* VIAF: 4572156374134207710000
 |
**Bronislavo** aŭ Bronislao estas vira persona nomo slava. Virina ekvivalento estas Bronislava.

Diverslandaj variantoj
----------------------

**Браніслаў** (Belorusio), **Бранислав** (Nord-Makedonio, Serbio), **Бронислав** (Rusio), **Броніслав** (Ukrainio), **Branislav** (Slovenio, Slovakio, Serbio, Kroatio, Ĉeĥio), **Bronislav** (Slovakio, Ĉeĥio), **Bronisław** (Pollando), **Bronek** (Pollando), **Bronislovas** (Litovio), **Bronius** (Litovio), **Bronislao** (Italio), **Bronislaus** (*latine*)

Vidu ankaŭ
----------

* Personaj nomoj en Esperanto

Konataj personoj tiel nomitaj
-----------------------------

* Bronisław Kuhl – pola esperantisto
* Bronisław Geremek – polia politikisto
* Branislav Ivanović – serbia futbalisto
* Bronislovas Lubys – litovia politikisto

Referencoj
----------

1. ↑  Kazimierz Tymiński: *Mały słownik POLSKO-ESPERANCKI* (*Malgranda vortaro POLA-ESPERANTA*). Wiedza powszechna – Warszawa 1986. (ISBN 83-214-0326-3) paĝoj 429-431 – antaŭnomoj (voknomoj)
**Béla Máriássy** [mAriAŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Máriássy Béla** estis hungara juristo, parlamentano, politikisto, bienulo. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis *markus* kaj *batizfalvi*.

Béla Máriássy  naskiĝis la 23-an de oktobro 1824 en Hungara reĝlando en Berzéte (nuntempa Brzotín en Slovakio). Li mortis la 5-an de oktobro 1897 en Abaúj-Torna en Zsadány (la nuna slovaka nomo estas nekonata).

Biografio
---------

Béla Máriássy komence estis edukita hejme, poste li akiris juran diplomon en Universitato de Pest. Post siaj studoj li havis jurajn taskojn en Pozsony. Ekde 1843 li interesiĝis pri la politiko. En la sekva jaro li vojaĝis en Britio kaj Francio. Li batalis por la Hungara revolucio de 1848. En 1855 li translokiĝis al Pest (urbo). En 1861 li estis elektita parlamenta deputito, sed la parlamentaj kunsidoj okazis nur en la menciita jaro. En 1864 li estis arestita, sed oni ne trovis konkretaĵojn pri la akuzo. Li denove estis parlamentano inter 1869–1875, poste li forlasis la politikon kaj li kontribuis artikolojn.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Helyzetünk* (Nia (financa) stato), (1868)
* *Pénzügyeinkről* (1874)
* *Zsidókérdés és uzsora* (1884)
* *Magyarország közjoga* (1893)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 528277
* GND: 102085345X
* VIAF: 232660761
* ISNI: 0000 0003 6764 5738
 |
Bronzaĵoj de Riace
La **militistoj** aŭ **bronzaĵoj de Riace** estas du antikvaj bronzaj skulptaĵoj, kiujn oni taksas el la 5-a jarcento a.K. proksimume 460 por la t.n. *Militisto A* kaj 430 por la *Militisto B*. Ili estas konservataj en la Nacia Muzeo de la Granda Grekio en Reggio di Calabria. Ili estas inter la raraj grandformataj grekaj bronzaĵoj bone konservitaj.

La statuoj estis malkovritaj en 1972 en la marbordo de Riace, en Kalabrio, probable inter dronintaj ŝiprestaĵoj. Iliaj figuroj estas starantaj barbohavaj nuduloj iom pli grandaj ol la natura skalo (ĉ. 1,98 m altaj).

Ili estis faritaj laŭ la teĥniko de vaksoperda gisado. La hararo estis aparte modlita kaj poste veldita al la kapo.
La strukturo el fero de la statuoj trairas la piedojn kaj tio estis uzita por fiksi la bazon. Plumbo estis enmetita en la internaĵon. Aliajn metalojn oni uzis por doni koloran impreson: por la lipoj estas inkrustita kupro kaj al la dentoj oni aplikis folion el arĝento. La okuloj de la Militisto A estas el eburo kun kavaĵo kie troviĝis malaperinta iriso el alia materialo.

Bibliografio
------------

* france Bernard Holtzmann, « Le Monde grec », ĉe Bernard Holtzmann (dir.), *L'Art de l'antiquité*, t. 1 : *Les Origines de l'Europe*, Gallimard et RMN, kol. « Manuels d'histoire de l'art », Parizo, 1995, p. 243.
* france Paolo Moreno, *Les Bronzes de Riace*, Gallimard, Parizo, 2000.
* italeAlberto Angela, *I Bronzi di Riace. L’avventura di due eroi restituiti dal mare*, Rizzoli, 2014.

Eksteraj ligiloj
----------------

 **La Bronzaĵoj de Riace** en Vikimedia Komunejo
* itale Il mistero dei Bronzi di Riace resiste alle indagini
**Geŝtalt-psikologio** (de la germana vorto *Gestalt* [geŜTALT] - formo, bildo, figuro, strukturo) estas unu el la plej grandaj psikologiaj skoloj dum la unua parto de la 20-a jarcento. Reprezentantoj de la skolo opinias, ke homa psiko estas integra kaj ne eblas kompreni ĝin per komprenado de ĝiaj partoj. Geŝtalt-psikologio esploras psikan aktivecon de homo. La aktiveco baziĝas sur homa percepto de la mondo kiel geŝtaltaro.

Dum la mekanismema psikologio de la 20-a jarcento estis en krizo, geŝtalt-psikologio proponis novan principon, laŭ kiu oni devas kohere esplori komplikajn psikologiajn fenomenojn.

Geŝtalt-psikologio aperis kiel skolo en jaro 1910 en la Germana Regno kaj evoluis ĝis meze de 1930-aj jaroj. Multaj reprezentantoj de la skolo devis elmigri, kiam la nazioj ricevis potencon. Inter fakuloj menciindas Max Wertheimer, Wolfgang Köhler kaj Kurt Koffka.

Por eksperimenta esplorado geŝtalt-psikologoj proponis novan unuon de analizo – geŝtalton. Geŝtaltojn oni trovis dum percepto de formo, fenomeno de pseŭdomovado, optik-geometriaj iluzioj ktp. Ĉefa leĝo, laŭ kiu elementoj grupiĝas en geŝtalto estu la leĝo de simpleco. Elementoj laŭ la skolo strebas organiziĝi en la plej simpla, stabila, "ŝpara" sistemo. Estis trovitaj faktoroj favoraj por grupiĝo: "faktoro de proksimeco", "faktoro de simileco", "faktoro de bona daŭrigo", "faktoro de komuna destino".

Por psikologio de pensado geŝtalt-psikologio ellaboris metodon de eksperimenta esplorado de pensado, kiu nomiĝis "aŭdebla pensado". Geŝtalt-psikologo estis ekz. la usonano Solomon Asch.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Geŝtalt-psikologio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Stanislavo Belov (2018-01-07) filmo Dotita (*Gifted*): historio pri nefermita geŝtalto (esperante). Blogger. Arkivita el la originalo je 2018-01-09. Alirita 2018-01-09. *(recenzo pri la filmo "Dotita" kaj rilataj pensoj)*

Vidu ankaŭ
----------

* Gestalt-terapio
* Wolfgang Köhler
**Chinandega** [Ĉinandega] estas ĉefurbo de la samnoma administra departemento. Ĝi estas la plej okcidenta provinca ĉefurbo de Nikaragvo kaj havas ĉirkaŭ 178,521 loĝantoj. Ĝi estas konata kiel "La urbo de oranĝoj".

Historio
--------

Dum la koloniismo ĝi estis malgranda kaj prospera vilaĝo, sed ĝia situo en fekunda grundo kaj loko de komerca trafiko, akcelis ĝian disvolviĝon.

Ekde la komenco kiel vilaĝo en 1796, Chinandega havas tre bone planitajn stratojn, kies dezajniisto estis la arkitekto Antonio Rojas.

La disvolviĝo de Chinandega komenciĝis per la leĝo farita la 30-an de marto de 1835 kiu ordonis havi foiron la 8-an de decembro ĉiujare. Unu jaro poste en la 15-a de marto de 1836 dum la registaro de Dro. José Nuñez ĝi atingis la titolon de **vilaĝo** kaj la 2-an de septembro de 1839 oni donis ĝin la titolo de **urbo**.

Loĝantaro
---------

**Chinandega** havas 178,521 loĝantojn, de tiuj, 62% estas urbanoj kaj 38% vilaĝanoj. La plej grava ekonomia aktivaĵo estas la agrokulturo, ĉefe la kultivado de sukerkanon. En Chinandega troviĝas du el la plej grandaj fabrikoj de sukero en la lando.

Geografio
---------

Vulkanoj San Cristóbal kaj Chongo
En **Chinandega** situas la plej alta vulkano de Nikaragvo, ĝi nomiĝas San Cristóbal (1745 m) kaj estas aktiva vulkano kiu konstante liveras gasojn kaj fumon.

Ekzistas aliaj vulkanoj: Chongo, Casitas kaj la alia tre grava estas Cosigüina (859 m) kiu nuntempe estas natura rezervo.

Klimato
-------

**Chinandega** estas unu el la plej varmaj urboj de Nikaragvo ĉar la temperaturoj estas tre altaj dum la tuta jaro, la temperaturo ofte atingas 42 ºC (107,6 F).

Ekzistas la seka sezono inter novembro kaj aprilo kaj la pluva sezono inter majo kaj oktobro.
La **Pormetiista asocio de Arnstadt** (germane: *Gewerbeverein*) engaĝiĝis dum multaj jardekoj por la interesoj de la metiistoj en Arnstadt.

Historio
--------

Unuaj ideoj pri la neceso de fondo de tia asocio venis de Andreas Heinrich August Hatham. Kune kun Ernst John li preparis la fondon kiu okazis en la 8.3.1836. Tiam ankaŭ elektitis ĝiaj estraranoj: Benjamin Busch, Jacob Heinrich Lucas , Friedrich Emmerling, s-ro Sprengpfeil kaj s-ro prof. Thomas.

Mallonge post la fondiĝo la asocio havis jam 138 membrojn (kaj 186 en 1886). Ĝia celo estis subteni la surlokajn metiistojn kaj plibonigi iliajn kondiĉojn kaj produktojn. Regule aranĝitis fakprelegoj, diskutrondoj pri teknikaj novigoj kaj ekspozicioj. Ekde 1847 cirkulitis ankaŭ fakgazetoj faritis eĉ asocia biblioteko. En 1852/53 oni ricevis salonon en la Urbodomo de Arnstadt el kiu oni faris metiistan haleton. En 1855 fonditis ŝparkaso por metiistoj, kiu ankaŭ peris kreditojn, kaj porsubmajstra cirklo plukleriga. 

Longjaraj estroj estis Bernhard Leupold (1853-59 kaj 1862-82) kiel ankaŭ Hugo Jung (1882-1908).

La asocio malfonditis en la 6.1.1934.

Literaturo
----------

* Andrea Kirchschlager, Ulrich Lappe, Peter Unger (eld.): *Chronik von Arnstadt. Zeittafel/Chronik. Festschrift zur 1300-Jahrfeier der Stadt Arnstadt* (=Veröffentlichungen des Historischen Vereins für Schwarzburg, Gleichen und Hohenlohe in Thüringen, 3), eldonejo Kirchschlager, 1-a eldono, Arnstadt 2003, (ISBN 3-934277-07-1), p. 271
Preĝejo en Geĉo.
**Geĉo** (hispane *Guecho* kaj eŭske *Getxo*) estas municipo de la bordo de la historia teritorio kaj provinco Biskajo, en Eŭskio, Hispanio. Ĝi situas en la dekstra bordo de la Estuaro de Bilbao, en la elfluejo de Ibaizábal-Nervión. Ĝi apartenas al la komarko Granda Bilbao kaj al la metropolita areo de Bilbao. Ĝi havas 80.770 loĝantojn (NIS 2009) kaj elstaras pro la kvanto de palacetoj kaj luksaj domoj konstruitaj de la alta burĝaro dum la industriiĝo.

Stato de la eŭska en Geĉo
-------------------------

Laŭ datumoj de Urbodomo de Geĉo Arkivigite je 2007-04-13 per la retarkivo Wayback Machine, 48,56% de la geĉanoj ne parolas la eŭskan, 19,9% bone scipovas ĝin kaj 31,5% iom konas ĝin, sed ĉefe pasive.

Aliflanke, pliiĝis la procento de eŭsklingvanoj, kiu en 1981 estis nur 9% kaj en 2001 estis 19,9%. Laŭ la sama fonto nur 4,83% de la loĝantaro uzas la eŭskan kiel ĉiutagan lingvon.

Vidu ankaŭ
----------

* Metroo de Bilbao
	+ Aiboa (metrostacio)
	+ Algorta (metrostacio)
	+ Areeta (metrostacio)
	+ Bidezabal (metrostacio)
	+ Gobela (metrostacio)
	+ Ibarbengoa (metrostacio)
	+ Neguri (metrostacio)
Merkato ĉe la ĉefa placo, Ghardaia.
**Ghardaia** aŭ **Ghardaïa** (arabe غرداية, Mzab-Berbere: **taƔerdayt**, **Taɣerdayt** do **Taghardaïat**) estas la ĉefurbo de la Provinco Ghardaia, Alĝerio. La komunumo Ghardaïa havas 93,423 loĝantojn laŭ la censo de 2008, el 87,599 en 1998, kun jara kreskindico de 0.7%. Ĝi situas ĉe nord-centra Alĝerio en la Sahara Dezerto kaj kuŝas laŭlonge de la maldekstra bordo de la ŭadi Mzab. La Mzaba valo en la Provinco Ghardaia (*vilaja*) estis enskribita kiel Monda Heredaĵo en 1982, kiel kultura propraĵo taksita laŭ la kriterioj II (pro ties setlejoj kaj urba planado eĉ ĝis la nuna jarcento), III (pro kulturaj valoroj de Ibadioj), kaj V (setleja kulturo kiu pluis ĝis la nuna jarcento).

Ghardaïa estas parto de urba kvinopo, surmonteta urbo inter kvar aliaj, konstruita preskaŭ antaŭ milo da jaroj en la M’Zab valo. Ĝi estis fondita de Mozabitoj, nome islama Ibadia sekto de ne-arabaj islamanoj, kiaj Berberoj. Ĝi estas ĉefa centro de produktado de daktiloj kaj de fabrikado de tapiŝoj kaj vestaĵoj. Dividita en tri enmurigitaj sektoroj, ĝi estas fortifikita urbo. Je la centro de la historia Mʾzabita areo, kun piramid-stila moskeo kaj arkara placo. Distingaj blankaj, rozkolotaj, kaj ruĝaj domoj, faritaj el sablo, argilo kaj gipso, ĝi staras en terasoj kaj arkaroj. En sia libro de 1963 nome *La force des choses* la franca ekzistadisma filozofo Simone de Beauvoir priskribis Ghardaïa kiel "kubisma pentraĵo bele konstruita".

Referencoj
----------

1. 1 2   Population: Ghardaia Wilaya (france). Office National des Statistiques Algérie. Alirita 12a de Februaro 2013.
2. ↑   Algeria Communes. Statoids. Alirita 9a de Marto 2013.
3. ↑   M'Zab Valley. Unesco.org. Alirita 2010-11-12.
4. ↑   The Mazab valley: Evaluation Report (pdf). Unesco.org. Alirita 2010-11-12.
5. ↑  Ham, Anthony.  (2007) *Algeria*. Lonely Planet. ISBN 1-74179-099-9.
6. ↑   Ghardaïa, Algeria. Organization of World Heritage Sites. Alirita 2010-11-12.
7. ↑  Harris, Nathanuel (2003). Atlas of the world's deserts. Taylor & Francis. p. 33. ISBN 1-57958-310-5.  Alirita la 31a de Decembro 2016.
8. 1 2  "Ghardaia". Encyclopædia Britannica. [*rompita ligilo*] 11a de Novembro, 2010.
9. 1 2  Tilouine, Joan.  Oasis de Ghardaïa, la richesse du secret. *voyages.liberation.fr* (4a de Decembro 2009). Arkivita el la originalo je 2014-01-03. Alirita 12a de Novembro 2010.

Vidu ankaŭ
----------

* Urboj de Alĝerio
La **Distrikto Tolna** (hungare  *Tolnai járás*) estas distrikto en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna. Ĝi situas sur ebenaĵo laŭ Danubo en la orienta parto de la departemento (en la suda parto de la lando).

Distrikto Tolna en Hungario
Feriejoj etendiĝas laŭ la Danubo-branĉo ĉe Fadd
La distrikta ĉefurbo estas Tolna (urbo), kiu estas urbo, krome estas grandvilaĝo, la ceteraj du komunumoj estas vilaĝoj.

La areo estas 205,24 km², kie loĝas 18 210 homoj. La loĝantoj okupiĝas precipe pri agrikulturoj, (fruktoj, legomoj, tritikoj, maizoj) kaj bestobredadoj. En Fadd gravas la fremdultrafiko.

Historio
--------

Tiu distrikto estis kreita depost refondiĝo de la distrikta sistemo en Hungario en 1983.

Komunumoj
---------

* distrikta ĉefurbo kaj urbo: **Tolna**
* grandvilaĝo: **Fadd**
* vilaĝoj:
	+ Bogyiszló, kiu administras ankaŭ vilaĝon Fácánkert

Fontoj
------

* la datenoj venis el la Hungara Vikipedio

* Kategorio Distrikto Tolna en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Barker-levilo; G = kontraŭpezo
La **Barker-levilo** (ankaŭ nomita **Barker-maŝino**) estas pneŭmatika relajso ene de la traktilaro, kiu estas uzata je la orgenkonstruo.

Ĝenerale des pli grandaj fortoj efikas sur mekanika traktilaro kaj do sur la klavon, ju pli grande estas la orgeno. Por povi ludi ankaŭ grandajn orgenoj, oni evoluigis diversajn ilojn, kiuj malpliigas la premon, kiun la ludanto influas sur la klavon. La angla ogrenfaristo Charles Spackman Barker (1807–1879) evoluigis en 1832 sian „pneŭmatikan maŝinon", poste nomata *Barker-levilo*, kiun kiel unua orgenfaristo enmetis Cavaillé-Coll en siajn verkojn. La unua Barker-maŝino estas ĉe la organo de la Baziliko de Saint-Denis (1840).

Dum la ludado la klavarpremo ne rekte malfermas la tubovalvon, sed valvon en kroma ventokesto, la t.n. *ludventokesto*. La per tio elfluanta aero plenblovas malgrandan laborbalgon, kiu sekve tiras la tontraktilon. La avantaĝo de malpli granda prempunkto tamen sekvigas, ke la tono eksonas kun ioma prokrasto. Krome en komparo kun aliaj ludhelpiloj k.e. la *antaŭvalvo* perdiĝas la rekta ligo inter klavo kaj valvo.

Vidu ankaŭ
----------

* Orgen-glosaro

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Barker-levilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Barker's lever Arkivigite je 2007-09-09 per la retarkivo Wayback Machine (angle, kun detala priskribo de la funkcimaniero)
* Mallonga biografio pri Barker
**Barna Horváth** [horvAt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Horváth Barna** estis hungara juristo, profesoro, politikisto, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1945).

Barna Horváth  naskiĝis la 25-an de aŭgusto 1896 en Budapeŝto. Li mortis la 3-an de marto 1973 en Novjorko.

Biografio
---------

Barna Horváth ricevis diplomon pri juro en 1920 en Universitato Pázmány Péter en Budapeŝto. Li habilitiĝis en 1925 en Szeged, poste samloke li ekinstruis. En 1927 li plulernis en Vieno, poste en Budapeŝto li daŭris la instruadon, fine li studvojaĝis en Parizo kaj Londono. Inter 1940-1944 li instruis en Universitato Kolozsvár. Ekde 1945 li aktive politikadis en Budapeŝto kontraŭ la komunistoj, tial en 1948 li forlasis la landon kaj li vivis kaj instruis en Usono. Li estis gastoprofesoro en Zuriko en 1948 kaj 1964, en Vieno kaj Okcidenta Berlino en 1962, en Freiburg en 1964, en Kopenhago en 1966.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Az erkölcsi norma természete* (1926)
* *Bevezetés a jogtudományba* (Enkonduko al la jurscienco), (1932)
* *Rechtssoziologie* (1934)
* *Angol jogelmélet* (Angla juroteorio), (1943)
* *A magyar közjog kis tükre* (1953)
* *Probleme der Rechtssoziologie* (1971)

Fontoj
------

* biografio kun foto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero H kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)

* Kategorio Barna Horváth en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 441924
* GND: 119378612
* LCCN: n95003564
* VIAF: 64815779
* ISNI: 0000 0001 1944 7142
* SUDOC: 130472581
* BNF: 10958799h
* NKC: mub2017967972
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Bela garolo** |
| --- |
|  |
| Bela garolo en nordokcidenta EkvadoroBela garolo en nordokcidenta Ekvadoro  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Korvedoj *Corvidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Cyanolyca* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***C. pulchra*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Cyanolyca pulchra****(Lawrence, 1876) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| **Konserva statuso: Preskaŭ minacata** |
|
|  |
|
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Bela garolo  |

 |
| v • d • r |

La **Bela garolo** (***Cyanolyca pulchra***) estas specio de birdo de la familio de Korvedoj *Cyanolyca* kiu enhavas 9 simile bluajn speciojn. Tiu troviĝas en Kolombio kaj Ekvadoro, tio estas la regiono de plej supraj Andoj.

Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de montetoj.

La **Bela garolo** estas belega, kiel plej parto de la mebro de la genro (la nomo en multaj lingvoj estas traduko de la scienca nomo) kaj **blua birdo kun brunbluaj subaj partoj** sed tre bluaj kapo kaj gorĝo, dum la diferenca karaktero estas **tre nigra kaj tre larĝa vizaĝa strio** kiu el la nigra fortika beko (iom hokeca pinte) trapasas la okulzonon ĝis la malsupra vizaĝo kie plie larĝiĝas kaj la kolo. Ankaŭ la gamboj kaj piedoj estas nigraj

Ili manĝas insektojn kaj fruktojn.

Ĝi estas konsiderata kiel Preskaŭ Minacata pro perdo de habitato.

Referencoj
----------

* BirdLife International 2004. Cyanolyca pulchra[*rompita ligilo*]. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 25an de julio de 2007.
**Gábor Gaál** [gAl], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gaál Gábor** estis hungara-finna geologo, altlerneja instruisto.

Gábor Gaál naskiĝis la 28-an de oktobro 1938 en Nitro (Ĉeĥoslovakio), li mortis la 16-an de junio 2013.

Biografio
---------

Gábor Gaál apartenis al la hungara minoritato en Ĉeĥoslovakio. Depost la 2-a mondmilito la familio translokiĝis al Budapeŝto pro Dekretoj de Beneš. La juna Gaál frekventis gimnazion, kiun interrompis la hungara revolucio de 1956. Iom post la falo de la revolucio li disidis al Aŭstrio, kie li maturiĝis en hungara gimnazio en 1957. Li akiris geologian diplomon en Universitato de Vieno kaj li doktoriĝis (Ph.D.) samloke en 1964. Li ekhavis aŭstran ŝtatanecon. Dum la studentaj jaroj somere li laboris en Finnlando, post la diplomo li vivis jam en Outokumpu, kie li edziĝis kaj finniĝis. En 1970 li ekinstruis en universitato de Oulu, ekde 1978 en Universitato de Helsinko. En 1983 li instruis en universitato de Salvador de Bahio. Reveninta al Finnlando li havis altajn postenojn en la geologia servo. Inter 1991-1996 li estis institutestro en Budapeŝto, poste 2 jarojn li estis konsilisto en Hungario kaj Finnlando, ekde 1998 nur en Finnlando. En 2003 li pensiuliĝis, sed li restis aktiva precipe en planoj de Eŭropa Unio. Li ricevis signifan finnan premion en 2007.

Lia disertaĵo
-------------

* *Geologie des Rosskogelgebietes W Mürzzuschlag* (1964)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 675586
 |
babiruso en muzeo
Babyrousa celebensis map.svgBabyrousa celebensis map
**Babiruso** (*Babirousa*) estas genro de neremaĉantaj Parhufuloj kaj familio de Suedoj, kiuj vivas en Celebeso kaj Molukoj kaj kiuj parencas al la porko. Ĉar ĝi estas la sola specio en la genro, la termino *babiruso* estas uzata simple por la specio **cerva babiruso** (*Babirussa babyrussa* aŭ *Babirousa babyrussa*).

Ĝi vivas en Orienta Barato, la masklon karakterizas la kurbaj supraj kojnodentoj, kiuj trairas supren la nazan haŭton. La supraj kaj la subaj kojnodentoj forte kurbiĝas malantaŭen kaj la supraj ofte tuŝas preskaŭ la fruntoparton. La femaloj havas nur normalaj kojnodentoj.

Ĝi havas muskolan korpon (longo 88–106 cm), mallongan voston (28–32 cm), raspan, grizetan, preskaŭ senharan haŭton. Ĝi havas la ŝultroalton de 65–80 cm. Ĝi pezas ĉ. 100 kg. La babiruso vivas en densaj ĝangaloj, ĉasas nokte, kuras rapide, naĝas facile. Ĝi nazfosas en grundo de riverbordoj kaj marĉoj por trovi restaĵojn.

Ĉar ĝia viando estas ŝatata, oni ofte ĉasas ĝin.

* Babiruso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Babiruso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Babiruso en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Dosiero** estas unudimensia nomita aro da datumoj, konservata en komputilo en speciala ejo.

Maniero kiel datumoj en la dosiero estas skribitaj en ĝi estas formato de dosiero.

Longo de dosiero povas esti diversa kaj kutime (en modernaj komputiloj) estas mezurita en bitokoj.

Dosiero havas nomon. Dosieroj estas strukturigitaj en dosierujoj.

Ankaŭ dosiero povas havi diversajn atributojn:

* Dato kaj tempo de kreo;
* Dato kaj tempo de lasta ŝanĝo;
* Dato kaj tempo de lasta uzo;
* Ĉu estas permesite legi la dosieron;
* Ĉu estas permesite skribi en la dosieron;
* Ĉu estas permesite plenumi la dosieron kiel programon;
* Ĉu la dosiero estas sistema;
* Ĉu la dosiero estas kaŝita;
* Ĉu la dosiero estas kopiita por rezervo;
* Ktp.

Kiuj konkrete atributoj estas uzataj dependas de operaciumo.

Ankaŭ estadas specialaj kvazaŭdosieroj, kiuj havas nomon kaj eble lokon en dosierujo, sed ne konservas informon. Anstataŭe lego kaj skribado de tia kvazaŭdosiero prenas kaj donas datumojn je ia programo aŭ aparato, ligita kun la kvazaŭdosiero.

* Kategorio Dosiero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Frigyes Doleschall** [fridjeŝ doleŝal], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Doleschall Frigyes** estis hungara kuracisto, ministro.

Frigyes Doleschall  naskiĝis la 28-an de septembro 1897 en Budapeŝto. Li mortis la 31-an de marto 1966 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Frigyes Doleschall ricevis diplomon en 1922 en sia naskiĝurbo, poste li eklaboris en la kliniko. Inter 1930 kaj 1939 li kuracadis en kliniko de Debrecen. Dum la 2-a mondmilito li estis direktoro de hospitalo en tiam hungara urbo Léva, poste en Budapeŝto li gvidis hospitalon. En 1951 li iĝis vicministro, en la sekva jaro li kandidatiĝis. Inter 1953–1957 li estis instituta gvidanto, poste ĝismorte li estis ministro pri sano.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Klinikai therapia 1-2.* (1940)
* *Gondolatok az „orvosképzés" újbóli megindulása alkalmával* (1960)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 502722
* VIAF: 163776146
* ISNI: 0000 0001 1240 5935
 |
En la hebrea Biblio, la **beko** (hebree בֶּקַע, beqaʿ) estas antikva mezurunuo de maso kaj valuto.

Priskribo
---------

La beko estis kaj valuto kaj mezurunuo de maso aŭ pezo. Kiel mezurunuo de maso, laŭ *Oxford Biblical Studies Online*, unu hebrea beko estas proksimume 5,71 gramoj. Laŭ *Store norsk leksikon*, unu egipta beko egalas 13 gramojn, malsimile al la hebrea beko.

En ambaŭ sencoj (mone kaj mase):

1 beko = 10 geroj = 0,5 siklo = 0,01 mino.

Uzo en la Biblio
----------------

Laŭ la libroj de Eliro en la Torao, la Izraelidoj pagis monon po unu beko por ĉiu plenkreskulo, por konstrui la tabernaklon de kunveno:

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Kaj la arĝento, akirita per la kalkulado de la komunumo, prezentis la kvanton […] po unu bek’o, tio estas po duono de siklo laŭ la sankta siklo, por ĉiu kapo, de ĉiuj, kiuj trapasis la kalkulon, kiuj havis la aĝon de dudek jaroj kaj pli, de sescent tri mil kvincent kvindek homoj. **"** |
| — Londona Biblio, Eliro 38:25–26 |

 |

Laŭ la ĉi-supraj versiklo, unu beko egalas duonon de siklo, t.e. 10 gerojn.

Referencoj
----------

1. ↑   bek/o ② (esperante). *Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto 2020*.
2. ↑   Weights and Measures (angle).
3. ↑   beka (norvege). *Store norsk leksikon*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* What is the unit called a beka? (angle). *Sizes.com*.

Vidu ankaŭ
----------

* Siklo
* Gero
* Mino (monunuo)
**Friera de Valverde** [FRJEra debalBERde] estas municipo de la provinco Zamoro, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Benavente y Los Valles, en la nordo de la provinco, sude de la Provinco Leono. *Friera de Valverde* estas etimologie tradukebla al *Malvarmejo de Verda Valo*.

Preĝejo.
Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 19,93 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 142 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 400 loĝantojn el la 1960-aj jaroj pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 68 km de Zamoro, provinca ĉefurbo.

Estas atestantoj de prahistoria loĝado; en Mezepoko okazis reloĝado. Poste ĝi apartenis al la Graflando de Benavente.

Agrikulturo (produktado de vino) kaj brutobredado estas la tradiciaj enspezofontoj. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Zamoro

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 755283
 |
**Bekabado** uzbeke **Бекобод** [Bekabad], ruse **Бекабад** [Bekabad] estas urbo en orienta Uzbekio, en la Provinco Taŝkento. En la loknomo *abad* signifas: urbego. Ĝis 1964 la grandurbo estis konata kiel **Begovat**. 

Maŭzoleo en Bekabado
Preĝejo en Bekabado

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Supermara alteco: 373 m
* Loĝantaro: 101,292 (2014)
* Horzono: UTC+5 (somera tempo ne estas)
* Telefonkodo: +998 9091
* Poŝtkodoj: 110500
* Aŭtokodo:
* 40° 13′ N, 69° 13′ O (mapo)40.21666666666769.216666666667

Geografio
---------

Inteno de preĝejo en Bekabado
Bekabado situas sur montetaro laŭ ambaŭ benkoj de rivero Sirdarjo proksime de la landlimo de Taĝikio. Kokando troviĝas 24, Margilan 47, Fergano 55, Namangano 58, Andiĝono 98, Angren 99, Ĉirĉik 166, Taŝkento 181, Ĝizaĥo 290, Samarkando 376, Navojo 497, Karŝio 501, Termezo 507, Buĥaro 583, Urgenĉo 891, Nukus 985 kilometrojn.

Historio
--------

Bekabado estis origine produktejo pri cementoj. Inter 1942-1944 ankaŭ ŝtalofabriko estis konstruita. Iom poste ankaŭ akvoenergia centralo konstruiĝis proksime, kiu donis ankaŭ irigaciakvojn. Bekabado ricevis urban statuson en 1945.

Ekonomio
--------

Bekabado restas grava industria urbo en la sendependa Uzbekio. Krom la menciitaj ekzistas ankaŭ brikofabriko, nutraĵindustrio kaj oni okupiĝas ankaŭ pri kotonoj.

Eduko
-----

Bekabado estas hejmo de medicina instituto kaj faklernejo. Ekzistas ankaŭ 17 mezlernejoj, du muziklernejoj.

Klimato
-------

Bekabado situas en kontinenta klimato kun malvarmaj vintroj kaj varmaj someroj. La jara preciptaĵo estas averaĝe 441 mm, en ĉiuj monatoj pluvas aŭ neĝas, sed inter novembro-marto foje frostas, tamen inter majo-septembro iomete pluvas pli.
la temperaturo atingas 30 gradojn.

Fontoj
------

* WikiTrans
* mapo, distancoj Arkivigite je 2017-09-16 per la retarkivo Wayback Machine
* angle
**Frigyes Ferenczi** [fridjeŝ ferenci], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ferenczi Frigyes** estis hungara aktoro, reĝisoro, scenaristo. Lia origina nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Rosenberg Rafael*, lia prenita plena nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Ferenczi Ferenc Frigyes Rafael,* lia onklo estis Károly Goldmark.

Rafael Rosenberg naskiĝis la 11-an de septembro 1867 en Pest (urbo) (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario), li mortis la 21-an de julio 1935 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Frigyes Ferenczi devenis el juda familio. Li frekventis lernejojn en Pápa, Budapeŝto kaj aktorlernejo de Burgoteatrejo. En 1892 li membriĝis en teatra kompanio de Pál Rakodczay en Baja. Baldaŭ li rolis en aliaj provincaj urboj ĉe Lajos Pesti Ihász, Miklós Kunhegyi, Ignác Krecsányi, József Nádassy, Gyula Zilahy, Endre Almássy en urboj Zombor, Szabadka, Debrecen, Szeged. Kelkfoje li ankaŭ reĝisoris. Li ricevis stipendiojn en 1908 kaj 1912. Li venis al Budapeŝto jam kiel reĝisoro de Teatro Városi. Ekde 1917 ĝis sia morto li estis reĝisoro de Budapeŝta Ŝtata Operejo escepte inter 1919-1922, tiam de Operetoteatro (Budapeŝto). Li verkis aŭ tradukis scenarojn. Li edziĝis en 1893, en la sama jaro li kristaniĝis.

Liaj libroj
-----------

* *A debreceni színtársulat albuma* (1908)
* *Színház és rendezés* (1910)
* *Színművészet* (1914)

Liaj scenaroj
-------------

* *Krach Móni, az óbudai fenegyerek* (komedio)
* *Árgyirus királyfi* (kunaŭtoro, ankaŭ reĝisoro, 1924)
* *Kaiser Pepi utazása a világ körül egy éjszaka* (revuo, 1928)
* *Őfensége mulat* (baleto)
* *A csipke* (baleto)

Liaj reĝisoraĵoj (elekto)
-------------------------

* La Nuksrompilo (baleto, 1927)
* Manon Lescaut (opero)
* *Csókon szerzett vőlegény* (muta filmo, 1922)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

* Kategorio Frigyes Ferenczi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 767555
* VIAF: 165557291
* ISNI: 0000 0001 1337 1212
 |



* Portalo pri Biografio
* Portalo pri Filmo