recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La **Gymnasion** ( gimnazio ) en antikva Grekio estis trejnejo por sportistoj, kiuj celis partopreni en publikaj sportaj konkuroj. Same temis pri loko por distriĝo kaj por intelektaj diskutoj. La nomo venas de la greka vorto *gymnos*, kiu signifas "nuda". La atletoj, junaj viroj, konkuris nude, pro la ideo ke ilia rigardo altigu la estetikan aprezon de la homa korpo. Inter la spektantoj samkiel inter la sportistoj estis nur viroj. Ĝenerale la sportaj konkursoj estis parto de religiaj ritoj, kaj ankaŭ la trejnejoj do havis rilaton al la klasika greka religio.

La *Gymnasion* de Pompeii, vidata de la plejsupro de la stadiona muro. La malalta parto maldekstre de la centro estis plena je akvo kaj uzita kiel naĝejo samkiel loko por sportaj surŝipaj bataloj. Maldekstre, iom kovrita de arbo, estas restaĵoj de arboj, kiuj bluliĝis sum la erupto de la vulkano Vezuvio dum la jaro 79.

Etimologio
----------

Historie la greka vorto *Gymnasion*, aŭ la latina variaĵo *Gymnasium*, de la greka adjektivo *gymnos* (γυμνός), do "nuda", signifis "loko por esti nuda", aŭ "loko por fizika ekzerco", ĉar oni - kiel supre skizite - kutimis sporte trejniĝi nude. Laŭ tio, ke la sportaj trenejoj de la antikva Grekio ankaŭ estis lokoj por distriĝo kaj por intelektaj diskutoj, la vorto kaj celis sportan trenejon kaj publikan (viran) banejon, kaj lokon por edukado kaj por filozofiaj diskutoj. La *palaestra* aŭ *palaistra* ene de la Gymnasion estis la parto dediĉita al lukto, boksado kaj pilkoludoj.

La moderna lerneja tipo gimnazio etimologie devenas de la antikva greka institucio, sed limiĝas al la ĝenerala eduka flanko - dum la 19-a jarcento kun akcento pri instruo de la klasikaj malnovgreka kaj latina lingvoj, intertempe en multaj lernejoj sen tia akcento. Kaj sporto kaj filozofio estas relative flankaj fakoj, la lernantoj dum la sportaj lecionoj klare ne plu sportas nude, kaj almenaŭ ekde la mezo de la 20-a jarcento la plej multaj gimnazioj estas kaj por knaboj kaj por knabinoj, ankaŭ tio male al la kutimoj en la antikva institucio *Gymnasion*.

* Kategorio Gymnasion en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**György Székely** [djordj sEkej], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Székely György** estis hungara kuracisto, histologo, biologo, profesoro, ordinara membro de Hungara Scienca Akademio (1993), membro de Academia Europaea (1990).

György Székely  naskiĝis la 2-an de oktobro 1926 en Püspökladány.

Biografio
---------

György Székely frekventis universitaton en Pécs inter 1946-1952, poste li eklaboris samloke en universitata anatomia instituto. Li doktoriĝis en 1972 antaŭ la akademio, en la sekva jaro li profesoriĝis. En 1975 li eklaboris en la universitata anatomia instituto en Debrecen, kie li estis vicrektoro inter 1981-1986. Li estis longe gastoprofesoro en universitatoj de Nederlando kaj Usono. Li okupiĝis precipe pri la cerbo kaj nervoj. Li ricevis premiojn kaj memormedalojn inter 1970-2003.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Functional Specifity of Spinal Cord Segments in the Control of Limb Movements* (1963)
* *Amphibian Locomotion* (1976)
* *Az ideig szerveződés néhány problémája* (1988)
* *Az idegi organizáció morfológiai alapjai* (1995)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
**Gyermely** [djermej] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Komárom-Esztergom, en Distrikto Tatabánya, apud Bajna kaj Szomor.

Kastelo de Gyermely

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 46  km²
* Loĝantaro: 1250
* Poŝtkodo: 2821
* Telefonprefikso: 34

Geografio
---------

Gyermely situas en valo de montaro Gerecse, laŭ flankovojoj, for de ĉefvojo, fervojo kaj rivero. Troviĝas Tatabánya 22, Esztergom 28 km-ojn for.

Historio
--------

La komunumo estis loĝata dum la bronzepoko, poste alvenis romianoj. Pri la vilaĝo la unua skribita postsigno troviĝas el 1184 en formo *Germin*. Ĝi longe apartenis al diversaj ekleziaj bienoj. La turkoj okupis la vilaĝon en 1529, kiu poste senhomiĝis. En la 19-a jarcento oni malkovris karbonon, sed la minado prokrastiĝis. La loĝantaro okupiĝas pri agrikulturo, sed tie funkcias la plej granda hungara fabriko pri pastaĵoj.

Apartenas al la vilaĝo iama komunumo Gyarmatpuszta, jam viva en 1247 en formo *Gormoth*. Tie estas entombigita grafo Sándor, kiu meritis la epiteton diablorajdista. Apude fiŝkaptista lago troviĝas.

Vidindaĵoj
----------

* gotika katolika Preĝejo Stefano la 1-a (Gyermely) el la 15-a jarcento, rekonstruita en 1749
* kalvinana preĝejo
* kalvinana paroĥo el la 19-a jarcento
* nobeldomo de Metternich, nun artista centro
* ĉaskastelo de Metternich kun parko kaj kun novgotika kapelo de 1789
**Nueva Villa de las Torres** [NŬEba BIlja delasTOres] estas municipo en la sudo de la provinco Valadolido, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Tierra de Medina* (Tero de Medina) en la sudo de la provinco. *Nueva Villa de las Torres* estas komprenebla etimologie kiel *Nova Urbo de la Turoj*.

Nueva Villa de las Torres en la provinco Valadolido.
La *Tierra de Pinares* de la provinco Valadolido, verde, sude.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 35,65 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 276 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte 150 el 1991. 

Ĝi distas 62 km de Valadolido, provinca ĉefurbo kaj limas kun municipoj El Campillo, Brahojos de Medina, Castrejón de Trabancos kaj Villaverde de Medina. Ĝia municipa teritorio estas ebeneca kaj ĉe la rojo Arroyo de la Dehesa.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Leono kaj poste al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj kaj terpomoj) kaj brutobredado (ŝafoj) kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado). 

De la historia pasinteco restis vizitindaj vidindaĵoj el kiuj menciindas la preĝejo de Sankta Maria.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Valadolido

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 765832
 |
**György Szegő** [djordj segO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szegő György** estas hungara arkitekto, dekoraciisto, altlerneja instruisto.

György Szegő  naskiĝis la 24-an de decembro 1947 en Budapeŝto.

Biografio
---------

György Szegő frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris arkitektan diplomon en Teknikuniversitato de Budapeŝto en 1972. Post siaj studoj li laboris kiel arkitekto jaron, poste li studis en Industriarta Altlernejo, poste kun la plia diplomo li laboris 2 jarojn en subĉiela teatro. Inter 1978 kaj 1987 li estis dizajnisto-dekoraciisto de Teatro Csiky Gergely (Kaposvár), poste li estis redaktoro de revuo. Inter 1988–1992 li laboris en Nacia Teatro (Győr), inter 1989–2002 li ankaŭ instruis en la Belarta Altlernejo. En 1992 li akiris plian diplomon en Amsterdamo, poste li laboris 4 jarojn en Teatro Szigligeti (Szolnok). En 1999 li akiris sciencan gradon DLA en la menciita Teknikuniversitato, poste li denove estis redaktoro. En 2014 li estis nomumita direktoro de Arthalo Budapeŝto. Li ricevis 6 premiojn inter 1984-2016.

Elektitaj teatraj dekoraciaj laboroj
------------------------------------

* Hervé: *Mam'zelle Nitouche* (1978, 1997)
* William Shakespeare: Rikardo la 3-a (kostumaj kreoj, 1982)
* Rostand: Cyrano de Bergerac (1992)
* Molière: Tartufo (1993)
* Ferenc Erkel: *Bánk bán* (opera versio, 2007)

Elektitaj libroj
----------------

* *Lakó-tér-kép* (1989)
* *Teremtés és átváltozás. A budapesti szecesszió építészete.* (1996)
* *Banképítészet Magyarországon* (2005)

Elektitaj solaj ekspozicioj
---------------------------

* *Álomtervek* (Budapeŝto, 1977)
* (Munkeno, 1982)
* (Londono, 1997)

Elektitaj grupaj ekspozicioj
----------------------------

* *Kvázi építészet* (Budapeŝto, 1978)
* *Triennale* (Novi Sad, 1981, 1984)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
*
**Bodony** [bodonj] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Heves, en Distrikto Pétervására.

Poŝtejo de Bodony

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 29  km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.9426/20.025
* Loĝantaro: 860
* Poŝtkodo: 3243
* Telefonprefikso: 36

Situo
-----

La vilaĝo situas sur montetoj sub nordaj piedoj de Mátra, en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Parád troviĝas 3, Pétervására 13, Bátonyterenye 19, Gyöngyös 23 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1275. La turkoj detruis la vilaĝon en 1575 kaj en 1683. En 1904 incendio okazis. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, infanĝardeno, biblioteko, poŝto, gastejo.

Vidindaĵoj
----------

* gotika katolika preĝejo Sankta Mikaelo la Ĉefanĝelo (Bodony) kun mezepoka deveno, en 1776 barokiĝis
* klasikisma paroĥo el la 19-a jarcento, koordinatoj: 47.9444/20.0237
* akvorezervujo, samtempe fiŝkaptista lago

* Kategorio Bodony en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Bodjani situas en la mapo en la verda municipo
Katolika preĝejo de Bodjani
Ortodoksa abatejo en Bodjani
**Bodjani,** serbe **Бођани,** slave **Bođani,** germane **Bogjani,** hungare **Bogyán** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Baĉka en municipo de Baĉ.

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Loĝantaro: 1110
* Poŝtkodo: 21427
* Telefonprefikso: 21
* Aŭtokodo: NS

Situo
-----

Bodjani situas sur ebenaĵo laŭ rojo.

Legendo
-------

Serba blinda kuracisto Bogdan lavis sin tie en la fonto, poste li denove vidis. Danke al tio li fondis abatejon, kiu kune kun la apuda vilaĝo ricevis nomon Bogdan.

Historio
--------

Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1342 en formo *"Boian"*, en 1543 en formo *"Bogyán"*, baldaŭe turke Budinovce. En 1876 inundo okazis. En 1900 loĝis en Bogyán 854 homoj, (407 sudslavoj, 313 serboj, 77 germanoj, 56 hungaroj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, al distrikto de Hódság, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj iĝis parto de Hungario ĝis 1944. En 2002 loĝis en Bodjani 1113 da homoj, (serboj 586 (53 %), kroatoj 172 (16 %), jugoslavianoj 127 (11 %), hungaroj 50 (5 %), ukrainoj 46).

Vidindaĵoj
----------

* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Eliaso de 1856, la turo estas 20 m-ojn alta
* ortodoksa abatejo

* Kategorio Bodjani en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Boecillo** [boeZIljo] estas municipo en la centro de la provinco Valadolido, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Tierra de Pinares* (Pinartero) en la sudo de la provinco. *Boecillo* estas kiel diminutivo rilatebla etimologie al *Boj* (bukso) aŭ al *Buey* (okso).

Ĝi apartenas al la Metropola Areo de Valadolido.

Boecillo en la provinco Valadolido.
La *Tierra de Pinares* de la provinco Valadolido, verde, sude.
Preĝejo de Boecillo en la provinco Valadolido.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 24,09 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 4 219 loĝantojn. Ĝi ne perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj (kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono), sed fakte akiris pli ol 3 000 el la 1990-aj jaroj pro sia proksimeco al Valadolido. Ĝi distas 14 km de Valadolido, provinca ĉefurbo kaj limas kun municipoj Viana de Cega, Valladolid, Laguna de Duero, Viana de Cega, Tudela de Duero (eksklavo), La Pedraja de Portillo kaj Aldeamayor de San Martín. Ĝia municipa teritorio estas ebeneca kaj ĉirkaŭita de montetoj. Trafluas la rivero Doŭro kaj rojo Cega.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Leono kaj poste al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado.

Frua mencio estas de 1156 pro donaco de la "Monte de Boecillo-Puente Duero" al la urbo Valadolido fare de Alfonso la 7-a. Alia mencio temas pri la konstruo de ponto super la rivero Doŭro inter Boecillo kaj Laguna el la Katolikaj Gereĝoj.

No estas pluaj referencoj ĝis la 19-a jarcento en kiu ĝi aperas en la "Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de ultramar" de Pascual Madoz. En ĝo oni detaligas la situacion en 1850, pri loĝantoj, infrastrukturo, klimato, reliefo, flaŭro kaj produktado.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj kaj terpomoj) kaj brutobredado (bovoj) kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado). Pli ĵuse servoj kaj funckiado kiel dormurbo. De la historia pasinteco restis vizitindaj vidindaĵoj el kiuj menciindas la novklasikisma preĝejo de la 19-a jarcento.

La Teknologia Parko estas unu de la plej gravaj en la nordo de Hispanio. En ĝi estas gravaj entreprenoj, kiel Deimos Imaging, firmao kiu kunlaboras kun NASA kaj kies direktoro estas la hispana kosmonaŭto Pedro Duque. En la urbo estas ankaŭ zono de kunsodejoj de la Kazino de Kastilio kaj Leono kiu malfermiĝis en 1986 en la Palaco de la Grafoj de Gamazo, novklasika konstruaĵo de fino de la 19-a jarcento.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Valadolido

Notoj
-----

Bibliografio
------------

* MARTÍN MARTÍN, José Mª (1995). *Ensayo histórico sobre Boecillo*, Valladolid: Simancas Ediciones


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 765508
* VIAF: 316733641
 |
La **B-52 Stratofortress** estas Usona jetmotora strategia bombaviadilo.

Ekde ĝia unua servo en 1955, la B-52 estas la plej longservanta bombaviadilo en Usona aerarmeo, servante ekde la malvarma milito ĝis nun, danke al malalta kosto por operado. Je decembro 2015, 58 B-52-oj servis en Usona aerarmeo, dum 18 aviadiloj estas en rezervejo. Nuntempe la Usona aerarmeo planas operadon de B-52 ĝis 2040 aŭ 2045.

Historio
--------

En novembro 1945, post la dua mondmilito, Aera Materiala Komando (angle Air Material Command AMC) petis novan bombaviadilon al Boeing, "kiu kapablas fari strategiajn misiojn sen aviadbazoj, kiuj kontrolita de alia lando". La projekto de nova bombaviadilo, nomita Modelo 462, poste rezultis je la turbopropmotora bombaviadilo B-36.

En 1947, la Usona aerarmeo denove petis bombaviadilon kun kapablo de transportado de nukleaj bomboj. La modeloj 464-16 (por nukelaj bomboj) kaj 464-17 (por ordinaraj bomboj) estis dezajnitaj en 1947, tamen tiuj modeloj montris malpli rendimenton ol B-36. Pro la malbona efikeco de la modeloj, la Usona aerarmeo konsideris la nuligon de la projektoj, tamen danke al peto de Boeing al la sekretario de la Usona Aerarmeo, la projekto daŭriĝis kun novaj teknikaĵoj. En 1948, AMC denove petis novan bombaviadilon kun jetmotoro. En bazo de B-47 Stratojet, la fina modelo de B-52, XB-52 flugis la 15-an de aprilo 1952.

La unua B-52, B-52A komencis operadon en Castle Aerarmea bazo en Kalifornio, la 29-an de junio 1955. En la Vjetnama milito, B-52oj bombis multajn Vjetnamajn urbojn kiel Hanojo. Sed pro la politika limigo de bombado, la strategiaj bombadoj en Vjetnamio fakte ne influis en la milito.

Inter la 1950oj ĝis la 1970oj, la ĉefa misio de la B-52 estis bombado de Sovetunio kun nukleaj bomboj dum ebla milito kun Sovetunio. Kune kun Interkontinentaj balistikaj misiloj de la terarmeo, Submarŝip-lanĉitaj balistikaj misiloj de mararmeo, la B-52 funkciis kiel ĉefa nuklea arsenalo de la Usona aerarmeo. La B-52 ofte montriĝis en filmoj pri nuklea milito, kiel *Dr. Strangelove* (1964).

Notoj
-----

1. ↑  nuna Aerforta Loĝistika Komando de Usona aerarmeo, kies tasko estas administri loĝistikajn aferojn de Usona Aerarmeo.

Referencoj
----------

1. ↑  B-52 Stratofortress, oficiala paĝo de USAF angle
2. ↑  Knaack, Marcelle Size. Post-dua mondmilitaj bombaviadiloj, 1945-1973

Vidu ankaŭ
----------

* Usona Aerarmeo

* Boeing B-52 Stratofortress en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Boeing B-52 Stratofortress en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 588013
* GND: 4542046-4
* LCCN: sh85010703
* BNF: 12242230k
* NKC: ph311236
 |
**György Szénás** [djordj sEnAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szénás György** estis hungara geologo, geofizikisto, profesoro.

György Szénás  naskiĝis la 15-an de septembro 1921 en Mátészalka. Li mortis la 19-an de decembro 1974 en Budapeŝto.

Biografio
---------

György Szénás akiris ekonomian diplomon en Hungara Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József en 1944, poste geologian diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1950. Inter 1949 kaj 1974 li laboris en la geofizika instituto en Budapeŝto, kie li okupiĝis pri sismaj movoj kaj geofizikaj mezuradoj. En 1966 li doktoriĝis pri geologio. Li estis nomumita titulara profesoro en Universitato Loránd Eötvös, krome li estis gastoprofesoro unu jaron en Montrealo.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Szeizmikus mérések a feltalajkutatásban* (1955) - kun aliaj
* *Geofizikai teleptan. A geofizikai kutatómódszerek alkalmazása* (1958)
* *A magyar medence sajátos geofizikai alkata* (1964)
* *The evolution and crystal structure of the Carpathian Basin* (1969)
* *Geofizika* (1975; ankaŭ angle)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

***Body and Soul*** estas kanto, kies muzikon en 1930 komponis John W. Green. La teksto devenas de Edward Heyman, Frank Eyton kaj Robert Sour. Ĝi estas unu el la plej ofte ludataj baladoj en ĵazo.

La kanto
--------

La muzika temo ampleksas 32 takto kaj la formon AABA. La transiro al la meza parto distingiĝas per abrupta tonaloŝanĝiĝo. La tempo estas molto moderato.

La teksto estas plendo de persono, kiu konsumiĝas pro aflikto pri alia persono, kiu tion ĉi ne rimarkas:

*Mia kor' estas malgaja kaj soleca*
*Mi ploras pri vi*
*Pri vi, kara, nur pri vi*
*Vere, tion mi opinias*
*Ĉio de mi apartenas al vi*
*Korpo kaj animo*

La pecon verkis la posta holivud-komponisto John W. Green dum restado en Londono por Gertrude Lawrence. Eldonejo Chappell & Co publikigis la kanton. Unuan sonregistraĵon prezentis Jack Fulton kun sia orkestro; Fulton ankaŭ kantis en la sonregistraĵo de la orkestro de Paul Whiteman, kiu popularigis la kanton kaj dum ses semajnoj tenis rangon 1 de la modkantaj ranglistojn. Jam samjare Green enigis ĝin en la brodvejan revuon *Three’s a Crowd*. La kantistino de ĉi tiu revuo, Libby Holman, kaj Ruth Etting atingis per siaj interpretaĵoj rangojn 3 resp. 10 de la usona furorkanta ranglisto. Dum la postaj jaroj sekvis interpretaĵoj de Louis Armstrong (1932), Benny Goodman (1935) kaj Art Tatum (1937), kiuj ankaŭ fariĝis furorkantoj.

Uzado kiel ĵazbalado
--------------------

Unu el la plej famajn sonregistraĵojn de *Body and Soul* faris la 11-an de oktobro 1939 tenorsaksofonisto Coleman Hawkins. La apartaĵo je tio estis, ke unuafoje saksofon-soloo etendiĝis sur tuta sondiskofaco, ĉar Hawkins improvizis pri la plena longeco de la peco. Lia biografiisto Teddy Doering diris, ke je la unua aŭskultado de ĉi tiu majstraĵo ekestas „finfine sento de plej plena estetika kontentiĝo, kiel post la ĝuo de artverko". Mirinda estas „la celkonscio, laŭ kiu li per ĉiuj siaj teknikaj kaj emociaj rimedoj allaboras sur tion kaj efektoplene enscenigas la kulminon. Per tio li atingas la fermitecon de sia soloo kaj per tio de la tuta sonregistraĵo. Estas ĉi tiu senta komponanto de lia ludo, de kiu jen eliras la plej granda efiko."

La titolo evoluis al ĵaza normkanto, kiun impone interpretis ankaŭ multaj aliaj granduloj de ĵazo kiel Billie Holiday, Eddie Jefferson, Diana Krall, Chu Berry, Walter Norris, Yuri Honing aŭ Stefon Harris, sed ankaŭ Joe Jackson. En la jaro 1947 ĝi krome fariĝis filmmuzika temo de la samnoma filmo pri la sorto de amatorboksisto.

Literaturo
----------

* Teddy Doering: *Coleman Hawkins*. Oreos, Waakirchen
* Hans-Jürgen Schaal (eld.) *Jazz-Standards. Das Lexikon*; Bärenreiter, Kassel, 2004 (3-a eldono); ISBN 978-3-7618-1414-7

Rimarkoj
--------

1. ↑  teksto de Body and Soul (anlalingva)
2. ↑  Teddy Doering, *Coleman Hawkins*, p.86 f.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Priskribo kaj muzika analizo ĉe *jazzstandards.com* (anglalingva)
**Endogamio**  estas la praktiko de geedziĝado ene de specifa etno, klaso, aŭ socia grupo, aprobante la geedziĝon nur inter samkulturuloj kaj male malaprobante la geedziĝon se estas kun personoj el aliaj trajtoj. Ekzemple, dana endogamiisto postulus, ke geedziĝo devus okazi nur kun alia dano.

Endogamio estas ofta en multaj kulturoj kaj etnoj, sed tutmondiĝo tendencas kontraŭagi tion per montrado de izolaj etnoj al pli larĝa gamo da homoj kaj kulturoj. Pluraj etnaj religiaj grupoj estas precipe endogamaj, kvankam kun la ekstra postulado de edzeca religia konvertiĝo, verŝajne permesante la geedziĝon se la konvertito akceptis la kulturon de la partnero. Kelkaj grupoj kiel ekzemple ortodoksa Aŝkenazo praktikis endogamion strikte kiel parto de siaj religiaj kredoj kaj tradicioj. 

Famaj ekzemploj de strikte endogamagiaj religiaj kaj etnaj grupoj estis la asirianoj, judoj, jezidoj en norda Irako (malpli ol islama plimulto), turkmenoj kaj armenoj en Irano, amiŝoj, atestantoj de Jehovo, mormonoj kaj zoroastranoj de Hindio (ne-hindua malplimulto en Hindio). 

La izoligaj praktikoj de endogamio povas konduki al grupa formorto ol ĝia postvivo kiam genetika malsano povas influi pli grandan procenton de la loĝantaro. Ekzemple, dum longe helpante konservi la religion, la praktiko de la samarianoj je endogamio nun minacas la tutan komunumon: rifuzo intergeedziĝi, lige kun la neakcepto de konvertitoj, gvidis la loĝantaron de tiu etno al malpliiĝo al malpli ol mil. Tia malgranda genprovizo kontribuis al genetika malsano ene de la komunumo.

Referencoj
----------

1. ↑   Eugen Wüster 1925 : *Enciklopedia Vortaro Esperanta-Germana*, dua parto, Ferdinand Hirt & Sohn, Leipzig, paĝo 217

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |
La **Boeing 757** estas pasaĝeraviadilo de Boeing, ellaborita en 1982.

Historio
--------

En 1970, La Boeing 747 komencis servon en Pan Am. La apero de "Jumbo" ebligis prilaboron de larĝkorpa pasaĝeraviadilo. En 1972, Boeing komencis prilaboron de nova modelo, kiu nomita "7X7". Boeing intendis anstataŭi B707 kaj aliaj mallarĝkorpaj pasaĝeraviadiloj kun nova modelo. Boeing kunlaboris kun Aeritalia (itala aviadfabrikanto) kaj CTDC por 7X7 projekto, kiu poste iĝis Boeing 767. Tiutempe 7X7 havas *T-tail* kiel trijetoj Boeing 727 kaj McDonnell Douglas MD-11.

En 1976, Airbus prezentis Airbus A300 en aviadmerkato. A300 grande ŝangis koncepton de la 7X7. Boeing konkludis ke dumotoraj aviadiloj eblas efike labori pli ol *trijetoj*. Por distingi laŭ celo, Boeing dividis 7X7 en du modeloj: 7X7 kaj 7N7 (N: Narrow-body aircraft, *mallarĝkorpa aviadilo*). Poste 7N7 iĝis prototipo de Boeing 757.

Kune kun Boeing 767, Boeing prezentis 7N7 en 1978. Eastern Air Lines kaj British Airways iĝis unuaj klientoj de 7N7. Boeing intendis anstataŭi Boeing 727 kun Boeing 757, kiu havis pliefikan rendimenton ol 727. Dum la naftokrizo de 1973, pluraj aerlinioj necesis pasaĝeraviadilon, kiu malgrande konsumis fuelon. La Alta Povo-al-maŝa ratio de 757 helpis ekflugon en "Hot and High" (Varma kaj Alta) kondicio, kiu aliaj konkurantaj aviadiloj ne havis tiutempe.

Inter 1980-aj jaroj kaj 2000-aj jaroj, Boeing 757 operaciiĝis en multaj aerlinioj kiel United Airlines. La 28-an de oktobro 2004, Boeing anoncis haltigon de produktado de Boeing 757.

Notoj
-----

1. ↑  angle Civil Transport Development Corporation (Civila Transporta Prilabora Korporacio): La konsorcio de Japana aviadkompanioj

Referencoj
----------

1. 1 2  Boeing markis kompletiĝon de ĝia 757 komerca aviadila programo, Boeing, 28-an de oktobro 2014. angle

Vidu ankaŭ
----------

* Boeing
* Boeing 727
* Boeing 767

**Konkurantaj aviadiloj**

* Airbus A321 (1993)

* Boeing 757 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Boeing 757 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Gyula Zachár** [djula zahAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zachár Gyula** estis hungara juĝisto, altlerneja instruisto.

Gyula Zachár naskiĝis la 3-an de julio 1875 en Besztercebánya, (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Banská Bystrica en Slovakio), li mortis la 18-an de aprilo 1964 en Gödöllő (Hungario).

Biografio
---------

Gyula Zachár akiris advokatan diplomon en 1898, poste li estis ŝtata oficisto. Inter 1902-1906 li estis juĝisto, poste li havis postenon en la justicministerio. En 1909 li ekinstruis en Reĝa Universitato de Budapeŝto, sed inter 1915-1920 li denove estis juĝisto, poste li emeritiĝis. Spite tion li estis advokato kaj inter 1932 kaj 1944 li estis profesoro en Scienca Universitato István Tisza. Lia edzino naskis filinon.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A birtok a magyar általános polgári törvénykönyv tervezetében*
* *A szokásjog némely sajátos tulajdonságairól*
* *Magánjogi tanulmányok az igényper keretében* (1905)
* *A magyar magánjog alaptanai* (1928)
* *Fejezetek legújabb magánjogunk köréből* (1939)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la dekstra kolumno)

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Gyula Zachár en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 710609
 |
**Ármin Adorján,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Adorján Ármin** estis hungara advokato, ĵurnalisto. Lia origina familia nomo estis *Auspitz* ĝis 1890, lia frato estis Emil Adorján.

Ármin Auspitz naskiĝis la 22-an de februaro 1867 en Nyírbátor, li mortis la 4-an de januaro 1938 en Oradea (Rumanio).

Biografio
---------

Ármin Adorján devenis el juda familio. Li maturiĝis en premonstrata gimnazio en Nagyvárad en 1885, poste li studis en Reĝa Jura Akademio (Nagyvárad) kaj Scienca Universitato Loránd Eötvös. Post la advokata diplomo li malfermis advokatan atelieron en Nagyvárad, krome li havis postenojn en la juda eklezio kaj li estis tre aktiva en la urba kultura vivo. Li estis ankaŭ ĵurnalisto ekde 1885. Li apartenis al amika rondo de Endre Ady, li partoprenis en fondoj de Szigligeti Társaság, juda orfejo kaj juda flegejo. Li edziĝis en 1895. Depost Traktato de Trianon li apartenis al la hungara minoritato en Rumanio.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Szépségverseny* (novelaro)
* *Tíz év a nagyváradi iparos ifjak önképző és betegsegélyező egyletének történetéből*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografieto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 710844
 |
**Antonia Minor** konata ankaŭ kiel **Julia Antonia Minor** (en Latino: *Antonia Minor*) (31a de Januaro 36 a.K. - 1a de Majo 37 p.K.), konata ankaŭ kiel *Antonia la Juna*, estis la plej juna filino de la Triumviro Marko Antonio kaj Oktavia la Juna kaj parenco de la unuaj Romiaj imperiestroj de la Juli-Klaŭdia dinastio.

Ŝi estis nevino de la unua imperiestro Aŭgusto Cezaro, duon-fratino de la imperiestro Tiberio, patrinflanka avino de la imperiestro Kaligulo, kaj de la imperiestrino Agripino, patrinflanka onklino kaj bo-pra-onklino de la imperiestro Klaŭdio, kaj patroflanka avino kaj patrinflanka pra-pra-onklino de la imperiestro Nerono. Ŝi estis aldone la patrinflanka onklino de la imperiestrino Valeria Mesalina kaj de Faustus Cornelius Sulla Felix, la patrinflanka avino de Claudia Antonia, Claudia Octavia, kaj Britaniko kaj la patrinflanka avino de Julia Livia kaj de Tiberius Gemellus.

Post 36 a.K. ŝia patrino, kun siaj fratoj kaj ŝi mem estis portitaj al Romo. Ŝi estis edukita de sia patrino, sia onklo kaj sia onklino Livia Drusila. Laŭ Kasjo Diono post la morto de sia patro, Aŭgusto Cezaro permesis ŝin kaj ŝian pli aĝan fratinon Antonia Major profiti el la bieno de ilia patro en Romo. Kvankam oni scias malmulton pri ŝi, Antonia estis bone konsiderita kiel sia fratino Antonia Major.

Ŝi estis la patrino de Klaŭdio, Germaniko kaj Livilla.

Notoj
-----

1. ↑   Minto, The Heliopolis Scrolls, p. 159
2. ↑   Tacito, *Annales* 4.44.2 kaj 12.64.2 eble konfuziĝis inter la du fratinoj Antonia (el kiuj la pli juna estas multe pli fama). La problemo estas eĉ pli kompleksa: eĉ pli aĝa Antonia naskiĝis el antaŭa edzino de Antonio, kiu edziniĝis al Pitodoro de Tralles, Dio 44.5.3, 46.38.52 App. BC 5.10.93. Tiu filino estas Antonia Major (la plej Aĝa), kaj la nomita Antonia Tertia.

* Kategorio Antonia la Juna en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 612545
* GND: 118503480
* LCCN: n92000105
* VIAF: 86686000 72184927, 86686000
* ISNI: 0000 0000 1058 8806
* SUDOC: 077862058
* BNF: 12376580q
* NKC: jx20100419001
 |
**Ármin Fodor,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fodor Ármin** estis hungara juristo, juĝisto.

Ármin Fodor  naskiĝis la 27-an de januaro 1862 en Hungara reĝlando en Nagymihály (nuntempa Michalovce en Slovakio). Li mortis la 23-an de februaro 1944 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ármin Fodor devenis el juda familio. Li frekventis gimnazion en Ungvár (nuntempa Uĵhorodo en Ukrainio, poste li akiris diplomon en Universitato de Budapeŝto en 1885. En la sekva jaro li advokatiĝis. Inter 1890 kaj 1895 li laboris en juĝejo en Budapeŝto, poste li havis postenon en la ministerio. Li okupiĝis pri leĝoj. Inter 1929 kaj 1932 li estis ĉefjuĝisto. Li ofte kontribuis en juraj periodaĵoj.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A fizetésképtelen adós jogcselekvényeinek megtámadása a csődben* (1887)
* *A polgári törvénykezési rendtartás kézikönyve. I.-II.* (1894 - 1897)
* *A polgári perrendtartás* (1912)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Antonije Sekelj** (naskiĝis en 1907 en Spišská Sobota, tiama Aŭstrio-Hungario) estis hungardevena jugoslava esperantisto, kiu vivis la plejparton de sia vivo en la serbia parto de la federacia ŝtato Jugoslavio. Li estis la pli aĝa frato de la esperantista verkisto kaj mondvojaĝanto Tibor Sekelj, kaj kunlaboris en pluraj verkaĵoj de la frato. Lia traduko de la fama verko de Ivo ANDRIĆ, nobel-premiita literature, kun la titolo "La Ponto super Drino", eldoniĝis pere de UEA en la renoma Serio Oriento-Okcidento en 2018.

Antonije naskiĝis kiel plej aĝa filo de Sidonia kaj Leopold Sekelj, bestkuracisto, kaj la familio translokiĝis plurfoje. Post la unuaj kvin vivojaroj en Spišská Sobota, en 1912 li kun la familio ekloĝis en Cenei en la nuna Rumanio kie li pasigis la dek sekvajn jarojn de sia vivo. La hejma lingvo estis la hungara, surstrate oni parolis ankaŭ germanan dialekton. Krom la fraton Tibor, Antonije havis du fratinojn. La familio en 1922 ekloĝis en Kikinda *(Кикинда)*, Serbio, Jugoslavio, kie la familianoj eklernis la serbokroatan; en 1926 la familio transloĝiĝis al Nikšić *(Никшић)*, Montenegro.

Kune kun la movadanoj Branko Rajšić, d-ro Vuko Jovanović, d-ro Božidar Popović, Momčilo Šaponjić, Branko Maksimović kaj lia frato Tibor, Antonije Sekelj en la dua duono de la 20-a jarcento estis inter la gvidaj motoroj de la Esperanto-movado en Serbio.

### Verkoj (selekto)

* **1960**: *Kurso de Esperanto, laŭ aŭdvida struktura metodo*, 1960, Antonije kaj Tibor Sekelj
* **1960**: *Dopisni tečaj Esperanta*, 1960, Beogrado: Savez esperantista Srbije, Antonije kaj Tibor Sekelj
* **1967**: *Rečnik srpskokrvatsko-esperantski - Serbkroata-Esperanta vortaro*, Beograd: Grafos, 1967. 706 p. (ĉ. 35.000 kapvortoj)
* *Suspektinda Persono*, 1956, Beogrado (traduko de komedio de Branislav Nuŝiĉ)
* *La Progreso*, e-lingva revuo inter la jaroj 1954 kaj 1959
* *La Ponto super Drino*, 2018, eldonita pere de UEA en la renoma Serio Oriento-Okcidento

Eksteraj ligiloj
----------------

* Libroj kaj aliaj dokumentoj[*rompita ligilo*] de kaj pri Antonije Sekelj en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo Arkivigite je 2007-12-21 per la retarkivo Wayback Machine

Notoj
-----

1. ↑  Spišská Sobota tiam estis vilaĝo en Aŭstrio-Hungario, ĝi nun estas urboparto de Poprad en Slovakio

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 418631
* GND: 1078905371
* VIAF: 10144814235570906847
 |
**BONDOR József** estis hungara politikisto, ministro. Li naskiĝis en Élesd la 9-an de januaro 1917 kaj mortis en Budapeŝto la 5-an de julio 1981.

Biografio
---------

Bondor lernis la metion de masonisto. Ekde 1940 li estis ano de sindikato de konstrulaboristoj. Inter 1945-1951 li havis diversajn oficojn en partio komunista. Li estis direktoro de entreperenoj. Intertempe li akiris diplomon de inĝeniero. En 1961-63 li estis ĉefinĝeniero de ĉefurba konsilantaro, en 1963 vicprezidento, en 1965-67 vicministro pri konstruaferoj, en 1967-68 vicministro pri konstruado kaj urbevoluigo. Ekde 22-a de marto 1968 ĝis 24-a de junio 1977 ĝis sia pensiuliĝo li estis ministro. Ekde 1977 ĝis sia morto li estis prezidento de la *Magyar Urbanisztikai Társaság*. En 1978-81 li estis vicprezidanto de la *Hazafias Népfront Országos Tanácsa*. Inter 1958-1967, pli poste inter 1975-1981 li estis landkunvena deputito, inter 1975-80 li estis ano de la centra komitato de la MSZMP, (MSZMP Központi Bizottsága).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
*Endormiĝo de la Virgulino* (antaŭ 1567, tempero kaj oro sur tabulo, 61,4 × 45 cm, Katedralo de la Endormiĝo de la Virgulino, Ermupolis, Siros) estis probable kreita ĉirkaŭ la fino de la Kreta periodo de la artisto. La pentraĵo kombinas postbizancajn kaj italajn manieristajn stilajn kaj ikonografiajn elementojn.
El Greco pentris sian *Endormiĝo de la Virgulino* proksime de la fino de sia kreta periodo, verŝajne antaŭ 1567. La signaturo de El Greco sur la fundamento de la centra kandelabro estis malkovrita nur en 1983. La eltrovo de la *Endormiĝo* kondukis al la atribuo de tri aliaj subskribitaj verkoj de "Doménicos" al El Greco (*Modena Triptiko*, Sankta Luka Pentraĵo de la Virgulino kaj la Infano, kaj *La Adorado de la Saĝuloj*) kaj poste al la akcepto kiel aŭtentaj de pli da verkoj, subskribitaj aŭ ne (kiel ekzemple La Pasio de Kristo pentrita en 1566).

Tiu eltrovaĵo konsistigis signifan antaŭenmarŝon en la kompreno de la formacio kaj frua kariero de El Greco. La pentraĵo kombinas postbizancajn kaj italajn manieristajn stilajn kaj ikonografiajn elementojn. El Greco nun estas vidita kiel artisto kun formado trejniĝinta en Kreto; serioj de verkoj prilumas la stilon de frua El Greco, el kiuj kelkajn li pentris dum li daŭre estis en Kreto, kelkaj estas de lia periodo en Venecio, kaj kelkaj de sia posta restado en Romo.

La ikono, kiu retenas sian funkcion kiel objekto de admiro en la Preĝejo de la Endormiĝo de la Virgulino en Siros, estis verŝajne alportita al la insulo dum la Greka Sendependiĝomilito. La ikono harmonias proksime kun la establita padrono por tiu subjekto, kio estis tre ofta en la Ortodoksismo per kiu El Greco estis edukita kaj el kiu estis influita. Tamen, li perdis kelkajn elementojn de la tradicia bizanca severeco, adoptante trajtojn de la Renesancaj kuprogravuroj.

La kunmetaĵo de la La entombigo de la grafo Orgaz estis proksime rilatita al la bizanca ikonografio de la Endormiĝo. La ekzemploj kiuj estis utiligitaj por apogi tiun starpunkton havis proksiman rilaton kun la ikono de la Endormiĝo de El Greco kiu estis malkovrita en 1983 en la samnoma preĝejo en Siros. Marina Lambraki-Plaka kredas ke tia ligo ekzistas. Robert Byron, laŭ kiu la ikonografia speco de la Endormiĝo estis la kompona modelo por La entombigo de la grafo Orgaz, asertas ke El Greco kiel originala bizanca pentristo laboris ĉie en sia vivo per repertuaro de komponentoj kaj ĉeftemoj, depende de la rakontaj kaj esprimplenaj postuloj de la arto.

La temo de la pentraĵo rilatas al la doktrina ero de kristanismo, ke la dipatrino ne mortiĝis, sed ascendis al la ĉielo... post ia endormiĝo.

Notoj
-----

1. ↑  D. Alberge, Collector Is Vindicated as Icon is Hailed as El Greco
2. ↑  Web Gallery of Art, *The Dormition of the Virgin*
3. ↑  M. Lambraki-Plaka, *El Greco-The Greek*, 55
4. ↑  R. Byron, *Greco: The Epilogue to Byzantine Culture*, 160-174

Eksteraj referencoj
-------------------

* *The Dormition of the Virgin* ĉe Web Gallery of Art

* Kategorio Endormiĝo de la Virgulino (El Greco) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Gyula Zoltán Feledy** [djula feledi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Feledy Gyula Zoltán** estas hungara bestkuracisto, pentristo, vilaĝestro. Lia onklo estis Gyula Feledy.

Gyula Zoltán Feledy  naskiĝis la 12-an de aprilo 1945 en Sajószentpéter.

Biografio
---------

Gyula Zoltán Feledy frekventis gimnazion en Sárospatak, poste li akiris bestkuracistan diplomon en 1969 en Veterinara Universitato de Budapeŝto. Post la diplomo li eklaboris ĉe Balatono, baldaŭe en Szentgotthárd. En 1976 li translokiĝis al Kötcse, kie li estis privata bestkuracisto. Post fino de la socialismo (en 1990) li estis elektita vilaĝestro de Kötcse. En 2004 li komencis pentradi helpe de János Megyik. Li ricevis kelkajn artajn premiojn inter 2007-2011, ŝtatan premion en 1998. Li edziĝis en 1972, la edzino naskis dufoje.

El solaj ekspozicioj
--------------------

* Kötcse (2005)
* Siófok (2008)
* Budapeŝto (2011, 2013)

El kolektivaj ekspozicioj
-------------------------

* Balatonalmádi (2005, 2009, 2013)
* Kaposvár (2010, 2012)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildoj

* Kategorio Gyula Zoltán Feledy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Richárd Richter** [rihArd rihter], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Richter Richárd** estis hungara inĝeniero, profesoro.

Richárd Richter  naskiĝis la 8-an de majo 1920 en Miskolc. Li mortis la 5-an de junio 1979 en Miskolc.

Biografio
---------

Richárd Richter frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Hungara Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József (pli precize en ties kampuso en Sopron) en 1942. Post siaj studoj li instruis samloke ĝis 1947. Interrompo okazis: en 1944 li soldatiĝis, poste li estis militkaptito en Francio. Inter 1948 kaj 1952 li estis minejestro en diversaj minejoj en Borsod-Abaúj-Zemplén. En 1955 li kandidatiĝis, post 5 jaroj li doktoriĝis. En 1955 li estis nomumita docento en Sopron, (ekde 1959 en la Pezindustria Universitato en Miskolc). En 1964 li profesoriĝis. Li estis dekano inter 1968-1971, poste katedrestro ĝis 1978. Li ricevis plurajn premiojn inter 1950-1975. Li havis edzinon, kiu naskis 3 filinojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A bányászati kőzetmechanika elméleti és gyakorlati kérdései (Bp. 1960)*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 555288
* VIAF: 121376616
* ISNI: 0000 0001 1701 6867
* SUDOC: 127154868
* ULAN: 500065759
* BIBSYS: 90260451
 |
**Antonina Justinovna BOROVKO-ĈAJKOVSKAJA** (naskita en 1872 en Simferopolo, Krimeo; mortinta en 1948) estis rusa esperantistino.

Antonina Ĉajkovskaja havis polan patron kaj grekan patrinon, kiu mortis dum la nasko. Antonina lernis en gimnazio de Simferopolo kaj tuj en 1887 esperantistiĝis. En 1890, en la Esperanto-klubo de Odeso, ŝi konatiĝis kun Nikolaj Afrikanoviĉ Borovko, kiu fariĝis ŝia edzo. 

Ŝi ŝajne estis la unua, kiu nomis la *Lingvon Internacian* de D-ro Zamenhof per la plumnomo de ĝia aŭtoro: *Esperanto.* Grabowski, al kiu Zamenhof legis leteron ŝian, komentis, ke jes ja *Esperanto* estus konvena nomo por la *Lingvo Internacia*. 

En 1892 en *La Esperantisto* aperis ŝia rakonto *La terura nokto.*

En 1893 ŝi iniciatis, eldonis kaj dissendis alvokon, aprobitan de L. L. Zamenhof, kontraŭ reformoj en Esperanto, post kiam W. H. Trompeter rifuzis presigi ĝin en *La Esperantisto.*

En 1895 ŝi akompanis tra Krimeo kiel Esperanto-gvidisto la svedajn esperantistojn Valdemar Langlet kaj Erik Etzel, kiuj entreprenis unuan vojaĝon per Esperanto tra Rusio. Tiun unuan aplikon de Esperanto en praktiko Borovko priskribis en la revuo *Nedelja.*

Poste ŝi prelegis pri Esperanto en vaporŝipoj krozantaj inter Odeso kaj Jalto, organizis loterion por la gazeto *Lingvo Internacia,* multe propagandis Esperanton kaj varbis interalie la faman verkiston V. G. Korolenko.

Ŝi naskis ses infanojn, kiuj plejparte mortis junaĝe. Plenkreskis tamen filino Nina, kiu edziniĝis kun Valdemar Langlet.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Jefim Zajdman: *Tri brilaj paroj*
* Nina Borovko-Langlet rakontas pri sia patrino


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 10077
 |



|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
**Hernando Franco** (1532, ĝis 28-a de novembro 1585) estis Hispana komponisto de la renesanca epoko, kiu ĉefe aktivis en Gvatemalo kaj Meksiko.

Vivo
----

Li naskiĝis en 1532 en la vilaĝo Garrovillas, en Espinar, proksime de la landlimo kun Portugalio. Li estis edukata en la katedralo de Segovia, kie li kune kun siaj fratoj Lázaro kaj Hierónimo del Álamo kiel ĥorknabo ekde la deka ĝis la deksepa vivojaro. Amiko de la familio Álamo, Mateo Arévalo Sedeño, vojĝis al la Nova Mondo por plenumi komision oficilalan; Hernando Franco, jam maturiĝinte en la aĝo de 22 jaroj, akompanis lin enradikiĝonte en Santiago de Gvatemalo. Pro sia solidaj scioj kaj sia kvalito kiel eklezimuzikisto li iĝis kapelestro de la katedralo de Santiago de Gvatemalo ekde 1570 ĝis 1573. Pro malaltigo de la salajro li kaj Hierónimo denoncis kaj iris al Meksiko, kie rezidis Dr. Mateo Arévalo.
Oni ne scias kie li estis ordinata kiel pastro, sed kiam li atingis Meksikon, la nuna Frato Franco okupis la vakantan postenon de kapelestro de la Katedralo, kiun antaŭe posedis Juan de Vitoria. Lia nomumando okazis la 20-an de majo 1575.

Verkaro
-------

Franco estas konsiderata kiel unu el la plej gravaj komponistoj en la Hispanaj kolonioj sur la Sudamerika kontinento, krome oni konsideris lin longtempe kiel unua komponisto de katedrala muziko. Li sciis riĉigi substance la muzikan agadon de la katedraloj de Gvatemalo kaj Meksiko per propraj kontribuoj, kiujn oni konservas ĝis niatempe.

En Gvatemalo oni konservas de lia aŭtoreco la "Antiphona in Die Purificationis" kaj "Benedicamus Dómino" por kvin voĉoj, krome de unu kolekto de "magnificatoj". En Meksiko oni konservas komponaĵojn de kvar ĝis dekunu voĉoj, kiuj montras bonan kvaliton kaj sperton pri la uzo de la komponreguloj de la epoko. Lia verkaro estas skribita kun ĉiuj atributoj de la muzika de Palestrina, de profunda inspirado malgraŭ la simpleco de sia melodia linio. En la katedralo de Guadalajara, Jalisco, ankaŭ oni trovas parton de lia verkaro.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 161583
* GND: 123845513
* LCCN: n81085737
* VIAF: 7047149198343574940007
* ISNI: 0000 0001 2120 4369
* SUDOC: 165116730
* BNF: 13944035k
* MBA: e59451af-d24c-42a2-a5cb-e5c285f75a4d 554f10a3-9ca7-478f-ae78-13d606d6c57e, e59451af-d24c-42a2-a5cb-e5c285f75a4d
* BNE: XX4873057
 |
En la sciencaj fakoj, la **kolega reviziado** estas la taksado de laboro per homoj, kiuj havas la samajn kompetentecojn kiel la unuaj verkantoj. Ĝia celo estas kontroli kaj plibonigi la sciencajn kvalitojn kaj kredeblecojn de la fakoj.

Diversspecaj taksadoj
---------------------

### Por scienca publikaĵo

Sciencisto kiu skribas artikolon aŭ prelegon publikigu ĝin en sciencan gazeton. Antaŭ la publikigo, aliaj spertuloj relegu la artikolon, kaj decidu ĉu ĝi estas sufiĉe scienc-valida aŭ ne. La spertuloj ĉu proponas plibonigojn, ĉu simple kritikas la neklaraĵojn. La eldonisto poste decidas ĉu la artikolon oni publikigu aŭ ne. Ĉiuokaze la eldonisto resendu ĝin al la verkintoj por plibonigi ĝin. Ĉiu sciencisto kaj publikigu kaj relegu artikolojn. Tio estas tre longa laboro, sed tiel la kvalitoj de la artikoloj estas multe pli bonaj. La proporcio de tuj forĵetitaj artikoloj varias laŭ la gazetoj. La plej popularaj gazetoj (Science kaj Nature) deklaras rifuzi 90% da ili .

### Por financado de scienca projekto

Antaŭ elspezi monon por financi esplor-projektojn, publikaj aŭ privataj institucioj petas raporton al sciencistoj pri la proponata projekto. Spertuloj pritaksas tiu raporton antaŭ la decido de financado. Tiu taksado gvidas la financistojn en siaj decidoj.

### Por evoluado de sciencisto

En multaj landoj, publikajn aŭ privatajn sciencistojn oni evoluadas regule laŭ la kvanto kaj kvalito de iliaj publikaĵoj. Ankaŭ antaŭ dungi novajn sciencistojn, institucioj povas peti al spertuloj taksadi iliajn ĝisnunajn produktaĵojn.

### Por kontrolado de sciencistaro

Ĉiuj produktaĵoj de laboratorio povas ankaŭ estis taksataj de aliaj spertuloj. Ŝtataj institucioj ĝenerale petas tion por decidi ĉu ili plu financas la laboratorion.

Kritikoj
--------

Eĉ en sciencaj gazetoj oni povas legi kritikojn pri la kolega reviziado. Laŭ Richard Smith, eldonisto de la *British Medical Journal* [Brita Medicina Gazeto], tiu procezo estas malefika, hazarda, kontraŭkreema, malrapida, multekosta, ktp. Li citis esplorojn, kiuj montras ke la kolega reviziado malavantaĝigas sciencistojn el provincoj kaj evolulandoj.

Komitato pri instruado, lernado kaj esplorado de 7 aŭstraliaj universitatoj eltrovis ke la kolega reviziado malavantaĝas la sciencistojn kiuj eklaboras.

Referencoj
----------

1. ↑   (2002) "Decisions, decisions", *Nature Neuroscience* (en) (PDF) **5** (10), p. 917.
2. ↑  "The peer review drugs don't work",  *Times Higher Education (THE)*, 2015-05-28.
3. ↑  "Peer review 'works against' early career researchers",  *Times Higher Education (THE)*, 2018-07-16.

Vidu ankaŭ
----------

* Scienca gazeto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retradia elsendo pri la scienca esplorado kaj lingvoj

* Kategorio Kolega reviziado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Koldkremo
Meksika koldkremo de la 20-a jarcento
La **koldkremo** estas miksaĵo de akvo kaj grasaĵoj, ŝmirebla sur la haŭto por glatigo kaj forigo de ŝminko.

Priskribo
---------

La koldkremo estas emulsio de akvo, abelvakso, kaj oleoj. Tradicie, la oleoj estis plantaj oleoj, sed hodiaŭaj koldkremoj ordinare enhavas mineralajn oleojn. Nuntempe, koldkremoj ankaŭ tipe enhavas glicerinon, alkoholon, kaj lanolinon.

Uzoj
----

Koldkremoj malhelpas sekigon de la haŭto. Ĝi estas ofte ŝmirata sur la vizaĝo aŭ la lipoj (post forigo de ŝminko). Ĝi estas ankaŭ uzata por razado.

Historio kaj etimologio
-----------------------

La koldkremo havas antikvan originon. Romianoj uzis similan produkton de la nomo *lōmentum*. La helena kuracisto Galeno de Pergamo, de la 2-a jarcento p.K. mencias en sia libro *Pri la konservado de la sano* (latine *De sānitāte tuendā*) recepton por koldkremo; tial, koldkremo ankaŭ estas konata latine kiel *cērātum Galeni*.

La termino *koldkremo* devenas de la angla *cold cream* IFA:[koʊld kɹiːm], laŭvorte "malvarma kremo".

Referencoj
----------

1. ↑   koldkrem/o (esperante). *Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto 2020*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* What is cold cream anyway, and is it good for your skin? (angle). The Huffington Post.