recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Virino trinkante el botiĥo
**Botiĥo** (hispane: **botijo**) estas ujo el pora bakita argilo, tradicia de Hispanio, destinita por enhavi akvon. La botiĥo havas la proprecon, ke plenigita kaj lokita sub la suno, malvarmigas la akvon ĝi enhavanta.

La botiĥo havas larĝan ventron por doni al ĝi kapaciton, unu enira buŝo per kiu oni plenigas kaj unu elira beko uzata por trinki. La botiĥo estas tipa elemento de la hispana kulturo. Fakte, oni apenaŭ trovos komarkon sen sia botiĥotipo, de kiuj varias la formoj, koloroj, ceramikaĵoj, ktp.

La plej taŭga maniero trinki estas levi plej alte eble la ujon tiel ke la akvofluo falu dum multe da tempo kaj dealte; tiele la impreso estas pli sensoifiga. Krome oni evitas tuŝi per lipoj la trinkujon, kio nepras por higienaj kialoj. Por tio necesas ĉu lerteco ĉu fortaj brakoj ĉu malpligranda botiĥo.

Etimologio
----------

Eble la termino venas el la romianoj, ĉar ekzistis la latina vorto "buttis" kiu signifis barelo, kaj poste oni uzis ties diminutivo "butticula". Sebastián de Covarrubias, en la jaro 1611, priskribis "botija"-n kiel *"tera glaso ventroforma kun mallarĝaj buŝo kaj kolo. La infanoj kiam estas plorontaj ŝveligas la vangojn kaj ĉi tio nomiĝas botiĥiĝi"*.

Ofte la botiĥo ricevas malsamajn nomojn laŭ komarko aŭ vilaĝo: en suba Andaluzio estas la plej ĝenerale uzata la termino "búcaro", kiu laŭ RAE devenas el la mozaraba kaj ĉi tiu el la latina. En la vilaĝoj de Vega de Granada oni nomas ĝin "pipo". En Kanarioj oni nomas ĝin "porrón". En Katalunio ĝi nomiĝas "càntir". En Meksiko ĝi estas nomata "cántaro" kaj en Gvatemalo, "pichinga" (kvankam ĉi tiu vorto havas ankaŭ aliajn uzojn).

Principo
--------

La principo de funkciado estas la jena: la akvo trafluetas tra la poroj de argilo kaj kontakte kun la seka ekstera medio (karakterizaĵo de la mediteranea klimato) forvaporiĝas, produktante malvarmetiĝon (2,219 kiloĵuloj po unu gramo de akvo elvaporiĝita). La kerno de la malvarmetiĝo estas do la vaporiĝado de la akvo ŝvitiĝanta, ĉar tio konsumas la varman energion de la akvo de la botiĥo.

Estas kutima praktiko en Andaluzio lasi dum kelkaj horoj la botiĥon plenan de akvo kun ŝpruceton de aniz-likvoro antaŭ ol uzi ĝin je la unua fojo por forigi la guston de koto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Botiĥo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Museu del Càntir (Muzeo de la Botiĥo) en Argentona (Maresme, Provinco de Barcelono) (katalune, hispane, angle)
* Muzeo de Potistarto Arkivigite je 2007-09-25 per la retarkivo Wayback Machine en Agost (Provinco de Alakanto) (katalune, hispane, angle)
* Kiel estas fabrikitaj botiĥoj kal aliaj ceramikaĵoj (hispane)
* Meĥanismo de la botijo. Historio kaj aliaj detaloj Arkivigite je 2009-03-12 per la retarkivo Wayback Machine (hispane)
* La botiĥa fenomeno Arkivigite je 2011-01-31 per la retarkivo Wayback Machine (hispane)
**Roberto PIGRO** (naskiĝis la 19-an de junio 1979 en Polla, Salerno) estas itala instruisto, lingvosciencisto, muzikisto, direktoro de la revuo *Lingvistik'* kaj redaktoro pri lingvo kaj scienco de la internacia revuo *Monato*.

Ekde 2004 li loĝas en Kipro kune kun sia familio (greka edzino kaj filo) kaj tie, en la urbo Limasolo, li fondis en 2014 la Kipran Esperanto-Union (KEU). Li magistriĝis pri beletroj en 2002 kaj doktoriĝis pri t.n. sciencoj de la antikveco en la itala universitato de Udine en la jaro 2007. En 2020 li specialiĝis, denove en Udine, pri la instruado de la itala kiel dua lingvo kaj interkulturo. Li instruas ekde 2005 en kipra liceo, organizas ĉiujare la internaciajn itallingvajn ekzamenojn CELI en la mezorienta insulo kaj, ekde 2014, li oficiale kunlaboras (kiel *honora membro*, angle *honorary fellow*) kun la universitato de Udine (fako pri klasikaj studoj kaj lingvoscienco). Li parolas la italan, Esperanton, la novgrekan, la anglan, la hispanan.

Por pli da informoj pri lia muzika agado, oni serĉu en la retejo Kantaro.
Akvofalo proksime de Borovnice
**Borovnica** estas vilaĝo, administra centro de municipo de la sama nomo, en Slovenujo. Ĝi okupas areon de 0.96 km², kaj en la komenco de 2018 loĝis 2558 loĝantoj.

Loko, priskribo
---------------

Ĝi situas la centran slovakan regionon, ĉirkaŭ 20 km sudokcidente de la centro de Ljubljana. Ĝi situas en la valo ĉe ambaŭ bordoj de la Borovniščica rivereto ĉe alteco de proksimume 290 m ĝis 800 m.

Du-drato elektra fervoja linio kondukas de Ljubljana sude kaj okcidente de la ŝtato. Estas granda fervoja stacidomo.

Borovnica estas proksima al la vilaĝoj: Dol proksime al Borovnice en la nordo, Breg proksime de Borovnice en la nordoriento, Dražica en la sudoriento, Ohonica en la sudo, Zavrh proksime de Borovnice en la okcidento, Laze proksime de Borovnice en la nordokcidento.

Interesa
--------

Borovnica - stacidomo de fervojo
Malproksime de la vilaĝo kuŝas la karta regiono.

Referencoj
----------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Borovnica en la slovena Vikipedio.*
**Villamayor** [biljamaĜOR] estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia teritorio de Salamanko en la nordo-centro de la provinco. *Villamayor* estas tradukebla etimologie al *Plejgranda Vilaĝo*.

Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Anantapur, El Pajarón, Las Acacias, Las Canteras, Los Álamos, Los Almendros, Los Páramos, Los Rosales, Mozodiel de Sanchiñigo, Vega de Salamanca kaj Villamayor, okupas totalan areon de 20,19 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 7 212 loĝantojn. Ĝi akiris ĉirkaŭ 6 000 loĝantojn ekde la 1980-aj jaroj pro la proksimeco al la provinca ĉefurbo kaj konvertiĝo en dormurbo. 

Limas kun loĝlokoj Florida de Liébana, Valverdón, Castellanos de Villiquera, Villares de la Reina, Carrascal de Barregas, Doñinos de Salamanca kaj Salamanko. Ĝi distas 7 km de Salamanko, provinca ĉefurbo. 

Ĝi fondiĝis en la 13-a jarcento. En postaj jarcentoj suferis pro militoj ĉefe dum la Hispana Milito de Sendependigo. 

La tradiciaj agrikulturo (cerealoj, paŝtaĵoj) kaj brutobredado (bovoj kaj ŝafoj en kverkaroj) lastatempe iom dekadencis, sed pluas kaj ĉefe produktado de ŝtonminejoj por konstrumaterialo de monumentoj kaj gravaj konstruaĵoj. Lastatempe rura turismo ekgravis.

La urbestro estas de dekstra partio PP.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Salamanko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 753511
* VIAF: 316429723
 |
**Borrenes** [boREnes] estas municipo de la provinco Leono, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko El Bierzo, en la okcidento de la provinco. Temas pri areo kie oni parolas la hispanan, la leonan kaj ĉefe la galegan. En la blazono videblas la tipa rura konstruaĵo "palloza".

Komarkoj de la provinco Leono; El Bierzo plej okcidente, oranĝece.
Centro de la Kaŝtanarbo.
Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Borrenes, La Chana, Orellán, San Juan de Paluezas kaj Voces, okupas totalan areon de 36,38 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 306 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 1 200 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 136 km de Leono, provinca ĉefurbo. Ĝi limas okcidente kun Galegio.

Estas atestaĵoj de antaŭromia kaj romia loĝado rilata al la orminado; en Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Leono kaj suferis pro la militoj kontraŭ Portugalio kaj pro la Milito de Hispana Sendependiĝo. En la jaroj tuj post la Hispana Enlanda Milito la tuta areo de El Bierzo estis rifuĝejo de kontraŭfrankisma gerilo kaj tial okazis oftaj konfliktoj de policaj civilgvardianoj kontraŭ gerilanoj kaj apogantoj.

Tradiciaj enspezofontoj estas agrikulturo, brutobredado kaj ĉasado. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Leono

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 756900
* VIAF: 316734618
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

*La Nuda Vero*, 1975.
**Georges Salan** (Roquecourbe, la 15-an de novembro 1901 - Albi, la 5-an de februaro 1981) estis franca kuracisto kaj esperantisto. 

Li estis filo de Louis Salan kaj de Emma Roucayrol, ambaŭ naskiĝintaj en lia regiono, Tarn. Lia pli aĝa frato Raoul fariĝis generalo, kiu en la fino de la kariero estis la plej ordenita militisto en Francio. Raoul Salan poste gvidis la fiaskontan puĉon kontraŭ De Gaulle en 1962, kaj Georges Salan, eksrezistanto, sukcese klopodis por akiri la pardonon pri dumviva enprizonigo de sia frato.

Dum militservo, li en 1923 grave vundis sian vertebraron kaj restis du jarojn senmova en hospitalo de Montpeliero. Li tiam lernis Esperanton kaj aktivis en proletaj Esperanto-rondoj dum jardeko, sed poste forlasis la movadon. Li partoprenis la Francan Rezistadon dum la Dua Mondmilito.

Li revenis al la Esperanto-Movado en 1973. En 1975 li aperigis la Esperanto-version de sia libro el 1946 sub la titolo *La Nuda Vero*, originala raporto pri propraj travivaĵoj en naziaj koncentrejoj 1944-1945. Li ne esperantigis la du unuajn ĉapitrojn pri la persekutado, kiun li suferis kaŭzita de francoj mem.

Verkoj
------

* *Prisons de France et bagnes allemands*, Nîmes, L’Ouvrière, 1946.

* *La nuda vero. Originala raporto pri propraj travivaĵoj en naziaj koncentrejoj, 1944-1945,* Nîmes, Chastanier, 1975.

Referencoj
----------

1. ↑  J. Amouroux, *Georgo Salan kaj Gregoro Demidjuk* , La Gazeto, 2005, 121, 12-13.
2. ↑  J. Sagnes, «Notice Georges Salan», en: Maitron, Dictionnaire biographique du mouvement ouvrier et social, 2010.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Matrikulo 33616. Militrakonto, 12/04/2019
Kovrilpaĝo de la *Cancionero de Upsala* kun la vorto *villancico* kiel unua en la titolo.
**Villancico** [bijansIko] estas muzika kaj poezia formo en kastilia aŭ portugala, tradicia de Hispanio, Latinameriko kaj Portugalio. Tiuj komponaĵoj estis tre popularaj inter la 15a kaj 18a jarcentoj. La *villancicos* estis origine nereligiaj kantoj kun refreno, de popola deveno kaj harmoniigitaj diversvoĉe. Poste ili ekestis kantitaj en preĝejoj kaj asociitaj ĉefe al la festoj de Kristnasko. Elstaraj komponistoj de *villancicos* estis, inter aliaj, Juan del Encina, Pedro de Escobar, Francisco Guerrero, Gaspar Fernandes kaj Juan Gutiérrez de Padilla.

Aktuale, post la eksmodiĝo de tiu antikva formo *villancico*, la termino ekreferencis simple al ĝenro de kanto kies vortumado aludas al Kristnasko kantata tradicie dum tiu epoko.

La strukturo de la mezepoka *villancico* estas refreno de 3 aŭ 4 versoj, post kelkaj versoj kun la enhavo de la poemo kies lasta verso antaŭanoncas la rimon de la venonta apero de la refreno.

*Riu, riu, chiu,*
*La guarda ribera,*
*Dios guardó el lobo*
*de nuestra cordera.*
*El lobo rabioso*
*La quiso morder,*
*Mas Dios poderoso*
*La supo defender,*
*Quizole hazer que*
*No pudiesse pecar,*
*Ni aun original*
*Esta virgen no tuviera.*
*Riu, riu, chiu,*
*La guarda ribera,*
*Dios guarde el lobo*
*de nuestra cordera.*

Vidu ankaŭ
----------

* Cancionero de Upsala
* Kristnaskaj kantoj

* Kategorio Villancico en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Banatski Monoŝtor situas en la mapo en la verda munucipo

Bazaj informoj
--------------

**Banatski Monoŝtor,** slave **Banatski Monoštor,** serbe **Банатски Моноштор,** hungare **Kanizsamonostor** estas malgranda vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Norda** Banato, en municipo de Ĉoka.

* Areo:  km²
* Loĝantaro: 130
* Poŝtkodo: 23xxx
* Telefonprefikso: 23
* Aŭtokodo: KI

Situo
-----

Banatski Monoŝtor situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo.

Historio
--------

Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao diversaj popoloj alvenis al la senhomaj lokoj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Torontál, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo okupis la regionon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Banatski Monoŝtor 135 da homoj, (hungaroj 128 (95 %), serboj 6 (4 %), kroatoj 1 (1 %)).

Komunumoj pri *monostor* en Hungara reĝlando
--------------------------------------------

(Monostor signifas: abatejo.)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Bátmonostor | Bégamonostor | Borsmonostor | Felsőgyerőmonostor | Kanizsamonostor |
| Magyargyerőmonostor | Monostor | Monostorpályi | Monostorszeg | Monostorszentgyörgy |
| Pélmonostor | Tomajmonostora |  |  |  |
Banatsko Veliko Selo troviĝas en (verda) Municipo Kikinda en Serbio
Mapo pri municipo Kikinda
Estonta ortodoksa preĝejo en Banatsko Veliko Selo
Memordomo en Banatsko Veliko Selo
Iama katolika preĝejo en Banatsko Veliko Selo
**Banatsko Veliko Selo,** serbe **Банатско Велико Село,** hungare **Bánátnagyfalu** estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Norda** Banato, en municipo de Kikinda. La loknomo signifas en ambaŭ lingvoj: Banato-granda-vilaĝo.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 43  km²
* Koordinatoj: 45°49′23″N 20°35'34″E
* Alto super marnivelo: 70 m
* Loĝantaro: 3030
* Poŝtkodo: 23312
* Telefonprefikso: 23
* Aŭtokodo: KI

Situo
-----

Banatsko Veliko Selo situas sur ebenaĵo laŭ flankovojoj, laŭ la rumana landlimo (kontraŭe Comlosu Mic troviĝas).

Historio
--------

Post la turka erao en 1770 francoj kaj germanoj fondis tie 3 vilaĝojn: **Saint Hubert**, **Charleville** kaj **Seultour**. Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝoj apartenis al Hungara reĝlando, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la komunumon ĝis 1944. Fine de la 2-a mondmilito la germanoj rifuĝis, serboj alvenis. En 2002 loĝis en Banatsko Veliko Selo 3034 homoj, (2922 serboj (96 %), 26 hungaroj, 14 ciganoj, 10 kroatoj kaj aliaj).

La preĝejo Sankta-Barbara en Seultour estis fondita la 1-an aŭguston de 1974.
Seultour signifas france sola turo kaj turo estas simbola de sankta Barbara.
Post la turka erao, kiam francoj de Loreno envenis nur estas tie unu turka turo.

Vidindaĵoj
----------

* memorŝtono pri iama preĝejo

Famuloj
-------

En la iama Seultour naskiĝis hungara inĝeniero Péter Esztó.

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

Memorloko pri katolika preĝejo en Banatsko Veliko Selo

* Kategorio Banatsko Veliko Selo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **malnova kapadocia** estas lingvo mortinta parolita en la antikva tempo en la historia regiono de Kapadocio en Anatolio (hodiaŭa Turkio). Ĝi estas lingvo ne klasifikita kvankam oni konjektas ke ĝi povus esti el la Hindeŭropa lingvaro ene de la anatolia lingvaro. Oni ne konas tekstojn aŭ surskribojn en kapadocia.

Strabono kaj Sankta Bazilo asertas ke ĉi tiu lingvo estis nekomprenebla kun la greka.

Lastinstance estis forlasita favore al la kojnea greka, kvankam ĝi ŝajnas esti postvivinta en iuj loĝlokoj ĝis almenaŭ la 6a jarcento p.K.

Referencoj
----------

1. ↑  Frank Trombley, *Hellenic Religion and Christianization c. 370-529* **2**:120
2. ↑  Mark Janse, "The Resurrection of Cappadocian (Asia Minor Greek)", *ΑΩ International* full text
3. ↑  As referenced in Arnold Hugh Martin Jones, *The Cities of the Eastern Roman Provinces*, 1937, p. 430: Strabo, **12**:1:2, Basil of Caesarea, *de Spiritu Sancto* 29, Migne, *P.G.* **32**:208 "και Καππαδόκαι δε ούτω λέγομεν εγχωρίως"
4. ↑  J. Eric Cooper, Michael J. Decker, *Life and Society in Byzantine Cappadocia* ISBN 0230361064, p. 14
**Bulbo** (latine *bulbus*) estas subtera vertikala ŝoso (tigo), kiu havas karnecajn modifiĝintajn foliojn (aŭ dikiĝintajn folibazojn) uzatajn kiel nutrajn deponorganojn ĉe kelkaj travintraj plantoj. Aliaj specoj de deponaj organoj (kiel bulbotuberoj, rizomoj, kaj tuberoj) estas malofte kaj erare rigardataj kiel bulboj.

La bulbaj bazfolioj (ĉe kies bazoj kreskas **bulberoj** (ekz. ajlero) ĝenerale ne kreskas al veraj folioj, sed entenas nutrajn materialojn, kiuj ebligas al la planto travivi nekonvenajn cirkonstancojn. La bazfolioj povas superkreski kaj ĉirkaŭpreni la bulban centron kiel ĉe lilioj, aŭ povas komplete ĉirkaŭpreni la internajn regionojn de la bulbo, kiel ĉe la ordinara cepo. Modifiĝintaj tigoj formas la bazon de la bulbo kaj la planto kreskas el tiu bazo. El la suba parto de la bazo elkreskas radiko kaj el la supra parto novaj tigoj kaj folioj.

Kultivataj plantoj kiuj havas verajn bulbojn:

* cepo, ajlo, kaj aliaj Allium-specioj
* lilio, tulipo, kaj aliaj specioj de liliacoj
* amarilidacoj, *Hippeastrum*, *narciso*, kaj aliaj specioj de amarilidacoj
* kelkaj specioj de *irido*

Kelkaj epifitaj orkideoj havas bulbosimilan, subteran deponan organon, nomatan *ŝajnbulbo*.

En ĉiutaga parolado oni ofte diras bulbo por cepo kaj similformaj estaĵoj (supro de ortodoksa preĝejo; bulba kupolo).

En anatomio, bulbo estas pli dika ekstremaĵo de iuj organoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Efemera planto
* bulbilo, harbulbo, okulbulbo, mjelbulbo

  

  

* 
* 
* 
* 

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPlantaj partoj |
| --- |
| Aeraj organoj | Arboŝelo • Burĝono • Ĉiro • Dorno • Draĵo • Folieto • Folio • Floro • Frondo • Frukto • Induzio • Kladodio • Kotiledono • Kulmo • Pikaĵo • Semo • Soro • Tigo • Trunko |
| Subteraj organoj | Radikoharo • Radiko • Rizomo • Tubero |
| Ambaŭaj organoj | Apogilradiko • Bulbo • Bulbilo • Haŭstorio • Lignotubero • Stolono • Talo |
| *Vidu ankaŭ floraro kaj fruktaro* |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

* Bulbo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Bulbo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 34880
* GND: 4112796-1
* LCCN: sh85017839
* BNF: 16510168z
* NKC: ph134731
 |
Skemo montranta la erojn de la plej konataj nukleotidoj.
**Nukleotidoj** estas molekuloj ĉefe konataj pro tio, ke ili estas la ĉeneroj de RNA kaj DNA. Ili ankaŭ estas gravaj en metabolo, pro tio ke ili utilas, ekzemple, por krei ĥemian energion (per ATP kaj GTP).

Strukturo
---------

La fosfato tre gravas, pro tio, ke ĝi ligas la diversajn nukleosidojn de la nuklea acido. La nomo de tiu ĉi ligo estas *fosfodiestera ligo*, kaj ĝi ligas la karbonon 5' al la karbono 3' de la sekva nukleotido.
Ĉiu nukleotido konsistas el tri pli simplaj komponantoj:

* fosfato,
* sukero, kaj
* nitrogena bazo (nitrogen-hava heterocikla kombinaĵo).

La polimero, kiu estas la nuklea acido (kiu povas esti kaj DNA kaj RNA), estas alterna ĉeno de fosfataj kaj sukeraj restaĵoj; la sukeroj portas la nitrogenan bazon.

### Fosfato

La neorganika komponanto de la nukleotido, la fosfata grupo, deriviĝas el fosfata acido:

Se fosfato mankas, la molekulo estus *nukleosido* anstataŭ ol *nukleotido*.

Ĉe DNA kaj RNA la fosfato utilas por ligi la ĉeneroj de la polimero. Ĉe ATP kaj GTP ĝi utilas, pro tio, ke la fosfataj ligoj enhavas multe da energio (kiu fakte estas la ĉefa utileco de tiuj ĉi molekuloj en metabolo):

ATP + H2O → ADP + Pi   ΔG˚ = −30.5 kJ/mol (−7.3 kcal/mol)
ATP + H2O → AMP + PPi   ΔG˚ = −45.6 kJ/mol (−10.9 kcal/mol)
### Sukero

La sukera restaĵo en nukleotido ĉiam estas kvinkarbona sukero (pentozo). Ribozo estas la sukera komponanto de RNA; en DNA ĝi estas
2-desoksiribozo. Notu ke la sola diferenco inter la du sukeroj estas la anstataŭigo de OH en la pozicio numero 2' per H en desoksiribozo.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Ribozo | Desoksiribozo |  |
|

La DNA estas malpli reakcia ol la RNA, pro tio, ke tiu ĉi OH-grupo mankas.

La karbonoj estas identigitaj de numeroj el 1' ĝis 5', kiel tiu ĉi bildo montras:

Oni uzas apostrofon, por distingi tiujn ĉi karbonojn de la karbonoj, kiuj estas en la nitrogena bazo. Tiu ĉi fakto estas speciale grava, pro tio, ke vivestaĵoj nur povas sintezi nukleajn acidojn (do, la polimeroj de nukleotidoj) en la direkto de 5' al 3', kaj ne male.

### Nitrogena bazo

La nitrogenhava heterocikla kombinaĵo kiu ofte enestas en nukleotido estas unu el kvin molekuloj, konataj kiel nitrogenaj bazoj:

* Purinoj: adenino (kutime mallongigita per A) kaj guanino (G) (ambaŭ troveblaj ĉe DNA kaj RNA), kaj
* Pirimidinoj: citozino (C)(kiu ankaŭ troviĝas kaj en DNA kaj en RNA), uracilo (U) (nur en RNA), kaj timino (T) (nur en DNA).

Rimarku ke akvo eliminiĝas dum la formiĝo de ligoj. La inversa reakcio, hidrolizo, generas la individuajn komponantojn; ĝi estas unu tipo de reakcio uzata por analizi la konsiston de nukleotidoj. Se ribozo estas en la reakcio, la nukleotido formita estos tiu kiu troviĝas en RNA.

Vidu ankaŭ
----------

* DNA-vicrivelado
* Geno
* Genetiko
* Homgenoma Projekto
* Nuklea bazo


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

* Kategorio Nukleotido en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 3195
* GND: 4135085-6
* LCCN: sh85093160
* BNF: 121011066
* NDL: 00568741
* NKC: ph123363
 |
Banatsko Viŝnjicjevo troviĝas en (verda) Municipo Ĵitiŝte en Serbio
Mapo pri municipo Ĵitiŝte
Nova ortodoksa preĝejo de Banatsko Viŝnjicjevo
**Banatsko Viŝnjicjevo,** serbe **Банатско Вишњићево,** slave **Banatsko Višnjićevo,** hungare **Vida** estas malgranda vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Meza** Banato, en municipo de Ĵitiŝte.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 8  km²
* Koordinatoj: 45°26′26″N 20°40'30″E
* Alto super marnivelo: 59 m
* Loĝantaro: 380
* Poŝtkodo:
* Telefonprefikso: 23
* Aŭtokodo: ZR

Situo
-----

Banatsko Viŝnjicjevo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, proksime de la rumana landlimo.

Historio
--------

Ĝis Traktato de Trianon la loko apartenis al Hungara reĝlando, al Torontál, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la komunumon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Banatsko Viŝnjicjevo 384 homoj, (362 serboj (94 %), 3 jugoslavianoj kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* ortodoksa preĝejo

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

* Kategorio Banatsko Viŝnjicjevo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Banatski Sokolac,** serbe **Банатски Соколац,** hungare **Biószeg** [biOseg] estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato, en municipo de Plandiŝte.

Banatski Sokolac troviĝas en (verda) Municipo Plandiŝte en Serbio
Mapo pri municipo de Plandiŝte

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 14  km²
* Koordinatoj: 45°15′60″N 21°04'60″E
* Alto super marnivelo: 77 m
* Loĝantaro: 360
* Poŝtkodo:
* Telefonprefikso: 013
* Aŭtokodo: VŠ

Situo
-----

Banatski Sokolac situas proksime de la rumana landlimo sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, ĉefvojo Zrenjanin-Plandiŝte preteriras.

Historio
--------

Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Torontál, al distrikto de Bánlak, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Dum la 2-a mondmilito la germanoj okupis la vilaĝon. En 2002 loĝis en Banatski Sokolac 366 homoj, (366 serboj (92 %), 12 jugoslavianoj, 5 hungaroj, 3 slovakoj kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* skulptaĵo pri Bob Marley de 2008

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino
**Apolinaras Opulskis** (naskiĝis la 22-an de julio 1884, en vilaĝo Pakviestis, distrikto Mažeikiai, mortis la 14-an de junio 1948 en Vilnius) estis instruisto de fiziko. 
Gimnazion li finis en Peterburgo ricevinte arĝentan medalon; studis natursciencojn kaj fizikon-matematikon, sed ne finis, ĉar ekmalsanis je ftizo kaj forveturis en sanatorion de Zakopane. En 1912 li eklaboris en gimnazio de Panevėžys. Dum la unua mondmilito evakuiĝis al Moskvo, kie en 1916 finis universitaton. Mallonge laboris en Peterbuga ŝtata kontrolo. De 1918 ĝis 1948 denove instruisto. Li esperantiĝis en 1915 kaj tuj iĝis arda esperantisto-propagandisto en Ukrainio (Nikopol, Kamenskoje) kaj en Litovio, organizis kursojn, prelegojn. Plej ofta temo de liaj prelegoj estis: "Patrolingvo hejme, internacia - en la tuta mondo". Mortis en Vilnius kaj tie lia surtomba monumento havas Esperantan enskribon.

Fontoj
------

* Povilas Stašys, *Litova Stelo*, 1997, novembro-decembro, n-ro 6, paĝo 23.
* Antanas Mekys, Esperanto en Litovio, parto unua. Vilnius, 1997, pagxo 21-22.
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Sulfurbeka sito** |
| --- |
|  |
| Sulfurbeka sitoSulfurbeka sito |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Sitedoj *Sittidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Sitta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***S. oenochlamys*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Sitta oenochlamys****(Sharpe, 1877) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Sulfurbeka sito  |

 |
| v • d • r |

**Sulfurbeka sito**, *Sitta oenochlamys*, estas eta paseroforma birdo. Ĝi apartenas al sita genro. Simile kiel aliaj membroj de sitedoj (krom roka sito kaj persia sito) ĝi loĝas en arbaraj aŭ arbar-similaj teritorioj.

Aspekto
-------

Ĝi estas 12.5 cm longa birdo, kun **rozkoloraj subaj partoj**, flava beko kaj bluecaj supraj partoj pli grizecaj en kapo. Ĝi havas nigrajn markojn en frunto kaj traokula strio kiu kontrastas kun flava iriso, do estas simila al la proksima parenco nome Velurfrunta sito, sed sen tiom blueca dorso (flugiloj) kaj kun **flava beko** anstataŭ ruĝa, kio nomigas la specion, sed simile al la pli proksima parenco nome Flavbeka sito, el kiu diferenciĝas ĉefe pro la pli rozkoloraj subaj partoj (pli helaj ĉe gorĝo, kiel ĉe aliaj sitoj).

Disvastiĝo
----------

Ĝi estas endemia de Filipinoj. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montarbaroj. Ĝi estas minacata pro perdo de habitato.

Nutrado
-------

Ili manĝas ĉefe insektojn, kiujn ili kaptas per grimpado sur trunkoj kaj branĉoj..

Vivmaniero
----------

Ili vivas pli malpli solece aŭ familie.

Reproduktado
------------

Ili nestumas en arbotruoj.

Referencoj
----------

* BirdLife International 2004. Sitta oenochlamys[*rompita ligilo*]. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 27an de julio 2007.

Libroj
------

* Tits, Nuthatches and Treecreepers, Harrap and Quinn, (angle) ISBN 0-7136-3964-4
* The Nuthatches, Erik Matthysen, Academic Presss 1998, (angle) ISBN 0-85661-101-8


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**NAGY András** (pro. nadj) estis hungara hajdukgeneralo, kapitano de hadukoj koloniigitaj fare de Stefano Bocskai naskita en ? kaj mortinta en Gyulafehérvár la 13-an de aŭgusto 1612.

Biografio
---------

András Nagy en 1607 faris kontrakton kun pli posta reganto Gabrielo Báthori por igi lin reganto helpe de hajdukoj. Poste en 1608 li iĝis konsilanto de la reganto, ĉefkapitano de infanteriarmeo. La hajdukoj en 1611 iĝis adeptoj de la imperiestro kaj ili arestis lin kaj transdonis lin al Zsigmond Forgách. Li ĵuris fidelecon al imperiestro kaj li partoprenis en militmarŝo kontraŭ Báthori. Dume de militmarŝo li denove trairis al flanko de Báthori kune kun hajdukoj kaj la 15-an de aŭgusto ĉe Diószeg li malvenkis parton de la armeo de imperiestro, li okupis Koloĵvaron. En 1612 li oponis ankaŭ Báthori kaj sekrete li apogis la tronpretendanton András Géczy. Kiam Báthori eksciis tion, arestigis lin kaj ekzekutigis lin.

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
Fuksiaj kolornuancoj.
La natura variaĵo plej tipa de *Fuchsia magellanica* estis deveninspiro por tiu koloro.
**Fuksia koloro** (de Leonhart Fuchs, germana kuracisto kaj botanikisto, 1501-1566)​ estas intensa malhelroza koloro, kies deveninspiro estas la koloraro la flor-sepaloj de la arbusto *Fuchsia magellanica*, plej ofte nomata fuksio.​ Spite la fakton, ke tiu koloro ja havas specifan referencon (la nuancaron de la sepaloj de fuksifloroj), en la populara uzado ĝi ne estas tiom difinita, pro kio ties reprezentado povas havi variaĵojn.

Hispanlingva kolorarcirklo de 12 koloroj RGB.
La fuksia koloro foje estas uzita kiel sinonimo de maĝenta, sed tiu maĝenta estis difinita kiel unuaranga koloro en la modelo CMFN, kio havigas al tiu alian nuancon.

En la aldona kolorarcirklo de 12 koloroj en la suba bildo, la nespektraj koloroj estas teknike du fuksiaj koloroj el viola al ruĝa laŭhorloĝe: unue la interreta fuksia aŭ maĝenta kaj la fuksia mem pli proksima al la ruĝa, sed praktike kaj fuksia kaj maĝenta tre similaj.

Vidu ankaŭ
----------

* Lila
* Maĝenta
* Malva
* Purpura
* Viola

Notoj
-----

1. ↑   Gallego, Rosa; Sanz, Juan Carlos (2001). Diccionario Akal del color. Akal. ISBN 978-84-460-1083-8.
2. ↑   Gallego, Rosa; Sanz, Juan Carlos (2005). Guía de coloraciones. Madrid: H. Blume. ISBN 84-89840-31-8.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKoloroj |
| --- |
| Nuancoj de griza: | blanka • griza • nigra |
| Ĉielarko: | ruĝa • oranĝkolora • flava • verda • blua • indiga • violkolora |
| RGB / CMYK: | ruĝa (R) • verda (G) • blua (B) • cejana (C) • magenta (M) • flava (Y) • nigra (K) |
| Ceteraj: | bruna • kakia • lila • malva • okra • roza • rufa • turkisa |

 |

Interretaj koloroj

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Kolornomoj por TTT** | nigra | arĝenta | griza | blanka | ruĝa | bruna | purpura | magenta (koloro) | verda | limea | oliva | flava | ora | oranĝa | blua | ultramara | kreka | turkisa |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
| Kodo por HTML kaj CSS | black | silver | gray | white | red | maroon | purple | fuchsia | green | lime | olive | yellow | gold | orange | blue | navy | teal | aqua |

* Kategorio Fuksia koloro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 715276
 |
La **inundo de Flava Rivero en 1938** (ĉine 花园口决堤事件, huā​yuán​ kǒu​ jué​dī​ shì​jiàn) estis inundo kreita de la naciista registaro de Ĉinujo en la komenciĝo de la dua ĉina-japana milito por provi haltigi la rapidan antaŭiron de la japana armeo. Ĝi estis nomita la *"plej vasta agado de media militagado en la historio"*.

Strategia decido kaj inundo
---------------------------

En 1937 la japana imperia armeo marŝis rapide al la centro de la ĉina teritorio. En junio 1938 la japanoj kontrolis la tutan nordan parton de Ĉinujo. La 6-an de junio ili kaptis la ĉefurbon de Henan, Kaifeng, kaj minacis Ĝengĝoŭon. Tiu urbo estis la kunvenejo de la fervojoj de Pinghan kaj Longhai, kaj tiel la japanoj endanĝerintus rekte la urbegojn Vuhano kaj Ŝiano.

Por haltigi la antaŭmarŝon de japanoj al la okcidenta kaj suda partoj de Ĉinujo Ĉiang Kai-ŝek, laŭ propono de Chen Guofu, decidis malfermi digojn de Flava Rivero ĉe Ĝengĝoŭo. La unua plano celis la detruon de la digo ĉe Zhaokou, sed pro malfacilaĵoj en tiu loko la digo estis fine detruita la 5-an kaj 7-an de junio ĉe Huayuankou, je la suda riverbordo. Akvo inundis ĝis Henano, Anhujo kaj Ĝjangsuo. 
La inundo kovris kaj detruis milojn da kvadrataj kilometroj de agraro kaj puŝis la enfluejon de la Flava Rivero centojn da kilometroj suden. Miloj da vilaĝoj estis inunditaj aŭ detruitaj kaj pluraj milionoj da vilaĝanoj iĝis rifuĝintoj. 

Oficiala naciisma postmilita komisio taksis ke 800.000 homoj dronis, sed tio eble estas tro malalta nombro.

Sekvoj
------

La digoj estis rekonstruitaj en 1946 kaj 1947. La Flava Rivero reiris al sia antaŭ-1938-a fluejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Armeo de la Respubliko de Ĉinio

Referencoj
----------

1. ↑  Steven I. Dutch, "The Largest Act of Environmental Warfare in History," Environmental & Engineering Geoscience 15.4 (November 2009): 287-297.
2. ↑   Jay Taylor, *The Generalissimo: Chiang Kai-Shek and the Struggle for Modern China* (Cambridge, MA: Belknap Press of Harvard University Press, 2009): 154-155.

Bibliografio
------------

* Diana Lary, "Drowned Earth: The Strategic Breaching of the Yellow River Dyke, 1938," *War In History* 2001 Apr 1;8(2): 191-207. En: Academic Research Library [database on the Internet] [cited 2010 Sep 21]. Available from: ; Document ID: 1082337951.
* Steven I. Dutch, "The Largest Act of Environmental Warfare in History," *Environmental & Engineering Geoscience* 15.4(November 2009): 287-297.

* Inundo de Flava Rivero (1938) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Inundo de Flava Rivero (1938) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Fuentespreadas** estas municipo de la provinco Zamoro, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Tierra del Vino en la sudo de la provinco. *Fuentespreadas* estas tradukebla etimologie al *Malbonaj fontoj*. 

Preĝejo.
Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 20,07 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 278 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 400 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 27 km de Zamoro, provinca ĉefurbo, kaj limas norde kun Jambrina kaj El Piñero, sude kun El Maderal, oriente kun San Miguel de la Ribera kaj Argujillo kaj okcidente kun Cuelgamures kaj Santa Clara de Avedillo. 

Estas prahistoriaj kaj romiaj restaĵoj, sed la setlejo mem fondiĝis en la 12-a jarcento. Ĝi apartenis al la Ordeno de Sankta Johano. En postaj jarcentoj suferis pro militoj kaj ĉefe dum la Hispana Milito de Sendependigo. 

La tradiciaj agrikulturo (cerealoj, legomoj, vitoj) kaj brutobredado (porkoj kaj ŝafoj) lastatempe iom dekadencis, sed pluas. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Zamoro


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 754102
 |
**Fuentestrún** [fŭentesTRUN] estas municipo de Hispanio, en la regiono Kastilio kaj Leono, norde de la provinco Sorio kaj komarko *Tierras Altas* (Altaj Teroj) en la nordo de la provinco, kaj en la subkomarko Moncayo aŭ *Tierra de Ágreda*.

Geografio
---------

*Tierras Altas* en la nordo de la provinco Sorio.
Loko de Fuentestrún en la provinco Sorio.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 9,19 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 42 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 350 loĝantojn el la 1930-aj jaroj. 

Ĝi distas 51 km de Sorio, provinca ĉefurbo. En ĝia teritorio inklude en la Reto Natura 2000 estas la Loko de Komunuma Intereso konata kiel Cigudosa-San Felices, okupanta 6 hektarojn, nome 1% de la teritorio.​

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 10-a jarcento surbaze de iama romia vilao kaj posta gastejo de pilgrimantoj al Santiago.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), forstado kaj transmigra brutobredado (ŝafoj kaj bovoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun kultura kaj rura turismo, piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj estas la preĝejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de provinco Sorio

Notoj
-----

Bibliografio
------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rTierras Altas |
| --- |
| Aldealices• Almarza• Arévalo de la Sierra• Ausejo de la Sierra• Carrascosa de la Sierra• Castilfrío de la Sierra• Castilruiz• Cerbón• Cigudosa• El Royo• Estepa de San Juan• Fuentes de Magaña• Fuentestrún• La Póveda de Soria• Las Aldehuelas• Magaña• Oncala• Rebollar• Rollamienta• San Felices• San Pedro Manrique• Santa Cruz de Yanguas• Sotillo del Rincón• Suellacabras• Trévago• Valdeavellano de Tera• Valdegeña• Valdelagua del Cerro• Valdeprado• Valtajeros• Villar del Ala• Villar del Río• Vizmanos• Yanguas |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 351590
* VIAF: 648154198302420230001
 |
**Mária Bérczes** [bErceŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bérczes Mária** estis hungara baletisto, altlerneja instruisto. Ŝia geedziĝa nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Varasdy Ernőné* [varaŝdi].

Mária Bérczes naskiĝis la 11-an de majo 1945 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Mária Bérczes akiris baletistan diplomon en Ŝtata Baleta Instituto en 1964. Ŝiaj plej gravaj instruistoj estis Hedvig Hidas, Zsuzsa Merényi, Irén Bartos kaj Olga Lepeŝinskaja. Ŝi estis membro de baleta branĉo de la Budapeŝta Ŝtata Operejo inter 1964–1994. Kun la baleta trupo ŝi turneis en Eŭropo, Meksiko kaj Fora Oriento. En 1984 ŝi akiris ankaŭ pedagogian diplomon en la instituto (levita jam altlernejo), poste ŝi estis asistanto en la altlernejo. En 1990 ŝi dancis lastfoje, poste ŝi estis pli aktiva baletmajstro, lektoro (1990–1998), poste docento. Ŝi ricevis premiojn inter 1996-2015. Ŝi edziniĝis en 1970, ŝi naskis filinon en 1983, ŝi vidviniĝis en 2015.

Ŝiaj baletaj roloj (elekto)
---------------------------

* Pongrác Kacsóh: János vitéz – feino
* Prokofjev: Romeo kaj Julieta (baleto) – amikino de Julia
* Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij:
	+ La Nuksrompilo (baleto) – en hispana danco
	+ Cignolago – en hispana danco
* Aram Ĥaĉaturjan: Spartacus – dancistino
* Asafjev: Baĥĉiseraja fontano – polino
* Igor Stravinski:
	+ La Fajra Birdo - partizano
	+ Apoll – servisto de Leto
* Modest Petroviĉ Musorgskij: Ĥovanŝĉina - solisto
* Nikolaj Rimskij-Korsakov: Ŝeherezade – kaptito

Ŝiaj disĉiploj (elekto)
-----------------------

* Alexandra Kozmér
* Enikő Somorjai

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun fotoj (la koncerna teksto estas legebla en la 74-a paĝo)
* hungarlingva biografieto kun roloj

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 796380
 |


* Portalo pri Biografio
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri vilaĝo en Rumanio. Por informoj pri komunumo en Italio, vidu la artikolon Vita.

**Vița** [vica] (hungare: **Vice**, germane: **Witzen**, *Witzau*) estas vilaĝo en Rumanio sude de Beclean. Administre ĝi apartenas al Nușeni.

Loĝantaro
---------

En 1910 ĝi havis 1 082 loĝantojn (hungaroj, rumanoj); en 1992 461 (hungaroj).

Historio
--------

Ĝia unua mencio skriba estas el 1315. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Szolnok-Doboka*). 

En la 19-a jarcento okazis disiĝo inter la protestanta (reformita) kaj la katolika parto de la loĝantaro. La nuna ortodoksa preĝejo estis konstruita en 1913, en la loko de alia, forbrulinta.

En la censo de 2002 la 402 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn:

| Etneco | Nombro | Elcentaĵoj |
| --- | --- | --- |
| hungaroj | 377 | 93,8 % |
| rumanoj | 23 | 5,7 % |

380 loĝantoj deklaris la hungaran sia precipa lingvo.

Fonto
-----

* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Popolnombrado 2002

* Interaga mapo de la distrikto
Kálmán Kandó
**Kálmán KANDÓ** (naskiĝis la 10-an de julio 1869 en Peŝto, mortis la 13-an de januaro 1931 en Budapeŝto) estis hungara inĝeniero, kiu dediĉis sian tutan vivon al la evoluigo de la fervoja trafiko. Lia nomo fariĝis famkonata malproksime trans la hungaraj landlimoj.

Jam kiel juna maŝin-inĝeniero li strebis vaste enkonduki la elektran trakcion ĉe la hungaraj fervojoj, anstataŭ la vapora. La unuajn spertojn praktikajn li akiris en la fabriko Five-Lille de Francio; tie li ellaboris la principon de la trifazaj motoroj kaj poste ilian fabrikadon.

En 1894 oni konfidis al li la gvidon de la elektra sekcio en la maŝinfabriko Ganz en Budapeŝto. Danke al lia eksterordinara talento kaj belaj rezultoj, la fabriko Ganz povis entrepreni en 1898 la elektrizon de ĉ. 100 km. longa fervojlinio en Italio (Valtellina). Tiam K. Kandó kreis la unuan elektran lokomotivon; tie, ĉe la itala elektra fervojo Val Tellina, li pruvis unuafoje la superecon de la elektra trakcio kontraŭ la vapora. Inter la jaroj 1905 kaj 1915 li partoprenis la elektrizon de la italaj fervojoj kiel teknika ĉefo de la fabriko Società Italiana Westinghouse.
En 1917 li fariĝis ĉefdirektoro de la fabriko Ganz kaj komencis ellabori la t. n. fazoŝanĝan elektran lokomotivon. Surbaze de la konvenaj rezultoj okazis la elektrizo de la unua hungara fervoj-linio, nome la ĉeflinio Budapeŝto–Hegyeshalom (1929–32).

La nomo de Kálmán Kandó nedisigeble kunfandiĝis kun la evoluohistorio de la elektra trakcio. Oni aprecis liajn rezultojn per multaj en- kaj eksterlandaj distingaĵoj. Tamen li ne povis ĝisvivi la veran disvolviĝon de sia krea laboro, ĉar en 1931 la morto lin forrabis. Lian nomon surprenis en 1943 la Supera TeknikLernejo kaj estimplene gardante flegas lian memoron.

Bildgalerio
-----------

* Busto de Kandó en SzékesfehérvárBusto de Kandó en Székesfehérvár

Aliaj projektoj
---------------

* Kálmán Kandó en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kálmán Kandó en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 50404
* GND: 123768349
* VIAF: 59999410
* ISNI: 0000 0000 7868 6007
* SUDOC: 225462753
 |
**Kálmán Kánya** [kAnja], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kánya Kálmán** estis hungara politikisto, ministro, diplomato.

Kálmán Kánya kun Adolf Hitler kaj Béla Imrédy
Kálmán Kánya [*rompita ligilo*] naskiĝis la 7-an de novembro 1869 en Sopron. Li mortis la 28-an de februaro 1945 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Kálmán Kánya frekventis diplomatian akademion, poste li eklaboris en Konstantinopolo kaj en aliaj eŭropaj urboj. En 1905 li ricevis postenon en Vieno en la komuna ministerio pri eksterlandaj aferoj. En 1913 li estis ambasadoro en Meksiko. Inter 1920 kaj 1925 li estis subministro pri eksteraj aferoj, poste diplomato en Berlino. Inter 1933 kaj 1938 li estis ministro en Kabineto Gömbös, Kabineto Darányi, Kabineto Imrédy. Li ligis Hungarion al akso Berlino-Romo. En 1935 li ricevis membrecon en la senato. En 1938 li gvidis la hungaran delegacion en Unua Viena Arbitracio.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero K, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2015-01-19 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Kálmán Kánya en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 510346
* GND: 124427286
* LCCN: n94056298
* VIAF: 62481079
* ISNI: 0000 0000 4716 5188
* SUDOC: 243020554
* BNF: 166644052
 |
**Kálmán Kiss** [kiŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kiss Kálmán** estis hungara agronomo, altlerneja instruisto.

Kálmán Kiss naskiĝis la 21-an de junio 1924 en Úny, li mortis la 6-an de novembro 2000 en Szombathely.

Biografio
---------

Kálmán Kiss maturiĝis en franciskana gimnazio en Esztergom, poste li akiris agronomian diplomon en Agrarscienca Universitato (Mosonmagyaróvár). Post la diplomo li laboris en pluraj lokoj, inter 1949-1954 li estis ĉefagronomo de Vas (Hungario), poste li akiris plian pedagogian diplomon en Agronomia Universitato (Budapeŝto). Li instruis en pluraj lernejoj en Vas, la plej longe en inter 1967 kaj 1985 en Vép. Li establis agronomian rondon en 1973, post 2 jaroj li komencis kolekti agronomiaĵojn en la lernejo. En 1989 li malfermis la ekspozicion, pri kio li zorgis ankaŭ depost la emeritiĝo ĝismorte. Li edziĝis en 1949.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Csáky Krisztina, a "Vépi Vénusz"* (1988)
* *Tyúkászok, tikászok Nyugat-Magyarországon* (1992)
* *A vépi vár és lakóinak története* (1995)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 723866
 |
**Mária Hertay** [hertai], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj laŭ plena nomo **Hertay Mária Anna** estis hungara grafikisto, litografo, akvafortisto, emajlisto.

Bildoj de Mária Hertay
Mária Hertay  naskiĝis la 5-an de oktobro 1932 en Sopron, ŝi mortis la 5-an de majo 2018 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Mária Hertay frekventis mezlernejon en sia naskiĝurbo, ŝi lernis pentradon de József Soproni Horváth. Ŝi akiris pentristan diplomon en Belarta Altlernejo de Budapeŝto en 1959, poste samloke grafikistan diplomon en 1963. Ŝiaj plej gravaj instruistoj estis Sándor Ék, Géza Fónyi, Gyula Pap kaj János Kmetty. Post siaj studoj ŝi kreis ofte al la katolika eklezio litografiaĵojn, akvafortojn, emajlojn. Ŝi ricevis premiojn inter 1971-2011.

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Budapeŝto (1968, 1992, 1996, 2002)
* Sopron (1990, 1998, 2007)
* Győr (1992, 2002)
* Esztergom (1993, 1999, 2002, 2007)
* Nurenbergo (2002)
* Veszprém (urbo), Tihany (2004)

Elektitaj akvafortoj
--------------------

* Gerbera
* Kilátás a Lánchídra
* Gránátalma
* Mákgubók

Memorigiloj
-----------

* konstanta ekspozicio en Csorna (2005)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 628638
* VIAF: 163776011
* ISNI: 0000 0001 1240 5812
 |
ACM estas **Afrika Centro Mondcivitana** estas asocio en Lokossa, Benino. Ĝi fondiĝis la 15an de julio 2010 kaj estas akceptita laŭ la oficiala ŝtata ĵurnalo la 15an de februaro 2011.

Ĝi celas:

* subtenadi georfojn, malriĉajn geinfanojn kaj knabinojn.
* doni la ŝancon al tiuj menciitaj infanoj frekventi aŭ daŭrigi la instruadon pagante por ili la lerno-imposton kaj la lernejaĵojn,
* helpi la knabinojn, kiuj forlasis la lernejon por lerni profesian metion (kudrado, harfrizado aŭ alia laŭ la deziro de la knabino)

La fondinto-gvidanto estas François Hounsounou, kiu estis estrarano de TEJO.

Precizaj donitaĵoj
------------------

ACM Benino en Lokossa subtenas entute 31 gelernantojn el kiuj 9 knabinojn, el kiuj kelkaj loĝas en la sidejo. Ĝi subtenadas ilin per la kontribuoj de kelkaj eksterafrikaj esperantistoj. Danke al tiuj kontribuoj de esperantistoj ACM Benino sukcese diplomakirigis 6 knabinojn en kudrado kaj kvar junuloj sukcesis en la abiturienta diplomo por studi en la benina universitato. Aliflanke ĝi helpas junulojn, kiuj jam finlernis metion kaj ne kapablas diplomakiri. 
La gvida skipo ĉiam bonvenigas diversajn kontribuojn, kiuj helpas la geinfanojn. Ĝi kolektas lernejaĵojn, vestaĵojn kaj ludilojn.

Rolo de ACM Benino en Esperantujo
---------------------------------

La centro regule gastigas vojaĝantojn en Esperantujo. La gastoj havis malfacilaĵon rekte babili kun la geinfanoj. Pro tio ACM Benino provis instrui Esperanton al kelkaj infanoj, kiuj loĝas en la centro. Por enradikigi la instruadon, la centro nun (2017) havas togolandan volontulan Esperanto-instruiston nome Kokou Hezekiel KEDE GADJI, kiu plentempe instruadas la lingvon al ĉiuj infanoj, junuloj kaj al plenkreskuloj. Dankegon al Fernando Maja el Brazilo, kiu vizitis ilin en 2017 kaj plu subtenadas tiun projekton, ĉefe la lernopagon por la infanoj.
Cele testi la lingvonivelon de lernantoj, ACM decidis starigi partnerrilaton inter Scio Sen Bariloj (de Privas Tchikpe kaj Mireille Grosjean). Naskiĝis interkonsento pri la preparado de la lernantoj al la atingo de la ekzameno «Kurso Unua Kontakto» (KUKo) meze de decembro 2017.

Perspektivoj
------------

La gvidantoj estontece planas eternigi la instruadon en la centro varbante novajn partoprenontojn por antaŭenigi la lingvon en la regiono cele helpi la landan asocion en Benino.