recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pardinilla** [pardiNIlja] (aragone *Pardiniella*) estas loĝloko de la municipo Sabiñánigo de Hispanio​, en la okcidento de la komarko *Alto Gállego* (kies ĉefurbo estas Sabiñánigo mem) apartenanta al la nordo de la Provinco Huesko (regiono Aragono). Fakte ĝi estas unu el pli ol 50 loĝlokoj de Sabiñánigo, kiu estas la municipo kiu enhavas pli da loĝlokoj en la provinco. 

La loĝloko Pardinilla mem estas en la norda Valo *Val Ancha*. La loĝloko estas tipa domaro karaktera de montaro ĉe Pireneoj, kun tre deklivaj ardezaj tegmentoj, kaj tre tipaj konustrunkaj kamenoj.

Historio
--------

Fine de la 19-a jarcento oni ekkonstruis fervojon konektantan Zaragozon kun Francio tra Canfranc, kiu revivigis la lokon, sed poste la loĝantaro malaltiĝis pro alurba migrado kaj malalta naskindico. 

Dum la Hispana Enlanda Milito, Pardinilla suferis pro operacoj de la batalo de Sabiñánigo —inter septembro kaj novembro de 1937—. Pli forta respublika truparo konkeris lokojn, sed ne la celitan ĉefurbon Sabiñánigo, dum totalaj homperdoj estis preskaŭ 6 000 (pli inter frankistoj).

Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado kaj en la areo ĉefe pro la milito, kaj ĉe Pardinilla oni malaltiĝis ĝis nunaj 24 loĝantoj (2019).

Aktualo
-------

La ĉefa ekonomia enspezofonto tradicie estis malgrandaj agrikulturo kaj brutobredado, kio pluas ĉi tie male al aliaj apudaj lokoj, sed lastatempe la komarko turnis sin ankaŭ al kreskanta turismo ligita al la pirenea akso (valoj de Tena kaj de Aragón) kaj al la proksimeco al Sabiñánigo. Ĉefa vidindaĵo esta la preĝejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Ŭesko

Referencoj
----------

Bibliografio
------------

* *Aragón constante histórica*. Publicaciones de la Caja de Ahorros de Zaragoza, Aragón y Rioja. 1979.
* Ubieto Arteta, Antonio (1981-1989). *Historia de Aragón*. 6 vol. Zaragoza: Anubar.
* Ubieto Arteta, Antonio, "Historia de Aragón". Los pueblos y los despoblados 1 (Eld. Anubar. Zaragoza, 1984)
* CONTE OLIVEROS, Jesús. "Personajes y Escritores de Huesca y Provincia". Eld. Librería General (Zaragoza 1981)

Eksteraj ligiloj
----------------

* [http:// Oficiala retejo]



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 814543
 |
**István EREKY** [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ereky István** estis hungara juristo, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1934). István Ereky  naskiĝis la 26-an de decembro 1876 en Esztergom. Li mortis la 21-an de majo 1943 en Bárdudvarnok.

Biografio
---------

István Ereky frekventis universitatojn en Budapeŝto kaj Vieno, poste li ekinstruis en 1904 en Luterana Jura Akademio (Eperjes). En 1910 li studvojaĝis al Anglio, kie li studis la municipojn. Li instruis en universitato de Szeged inter 1921-1940, kie li atingis la rangon rektoro. Lia ŝatokupo estis la tradukado, ekzemple de Pierre-Jean de Béranger, Victor Hugo, Nikolaus Lenau. Li ricevis 4 premiojn inter 1923-1939.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Tanulmányok a vármegyei önkormányzat köréből* (1908)
* *Közigazgatási reform és a nagyvárosok önkormányzata* (1932) - premiita de MTA
* *Az egyetemi reform* (La universitata reformo) (1937)
* *Adalékok a modern magyar pénzügyi közigazgatás kialakulásához*. (1943)

Fontoj
------

* biografio hungare

* Kategorio István Ereky en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 433095
* LCCN: n85326701
* VIAF: 10217465
* ISNI: 0000 0000 7818 9625
 |
Emblemo de la Armena patriarkejo konstantinopola
**Avedik el Tokat** (*armene* Ավետիք Եվդոկիացի/ Avedik Jevdokiatsi; naskiĝinta la 7-an de aprilo 1657 en Tokat, mortinta la 21-an de julio 1711 en Parizo) estis patriarĥo de la Armena Patriarkejo de Konstantinopolo.

Vivo
----

Avedik ordiniĝis en 1676 apud Adana diakono kaj malmultajn jarojn poste sacerdoto. Poste li deĵoris en la Jakoba monaĥejo de Erzincan kiel prioro kaj iĝis en 1690 episkopo de Erzincan. Sed malĝenata laboro episkopa surloke ne eblis. Disde Erzurum li faris akran propagandon kontraŭ katolikemaj armenoj kiel Mĥitar Sebastaci aŭ latinaj misiistoj. Ĉi prie li kverelis kun katolikoso Nahabet el Eĉmiadzin. En 1701 Avedik iris Konstantinopolon kaj entroniĝis en la 7.3.1702 patriarko de la armenoj. Tiufunkcie li regis inter 1702-03 kaj 1704-06. Malmultajn monatojn pli malfrue li krome volis gajni la dignecon de armena patriarko de Jerusalemo. Pro sia kontraŭkatolika agado li fuĝis en Greklandon kaj poste al Veneco. En 1706 la otomanaj aŭtoritatoj demisiigis lin kaj forpelis lin Jerusalemon.

Sur Ĥio la franca ambasadoro Charles de Ferriol d'Argental arestigis lin kaj ordonis la deportacion en Franclandon. Tie li enkarcerigitis unue en Marsejlo poste ĉe Monto Sankta Mikaelo (Normandio) kaj finfine ĉe Bastille (pro tio kelkajn identigis lin kiel la viron fermaskan). Cedante al grandega premo li akceptis en la 22.9.1710 la eklezian komunecon kun la papo: tuj poste Avetik rajtis loĝi ĉe parizaj konatuloj kaj reekagi liturgie ekde la 20.3.1711. Li entombigitis en la altarejo de Preĝejo Saint-Sulpice de Parizo. Lia tomboŝtono ne konserviĝis.

Literaturo
----------

* A. Vardanian: *Avédik*. Ĉe: Dictionnaire d'histoire et de géographie ecclésiastiques 5 (Paris 1931) 998–1000.
* Bernadette & Philippe Rossignol: *L'Arménien Cachadur, une bavure au temps de Louis XIV*, ĉe: Bulletin de la Société d'Histoire de la Guadeloupe 131 (2002) 27–45.

Notoj
-----

1. ↑
*La informkesto donas duban informon pri la mortodato!*

**István Forrai** [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Forrai István** estis hungara dirigento, korusestro, instruisto, lernejestro. Lia frato estis Miklós Forrai (same dirigento).

István Forrai  naskiĝis la 9-an de majo 1912 en Magyarszék, li mortis en 1992.

Biografio
---------

István Forrai frue lernis muzikon hejme, ekde 1922 en mezlernejo en Debrecen. Li estis membro de la lerneja koruso kaj orkestro. Post la abituriento pro financaj problemoj li aliĝis al armea orkestro en Budapeŝto en 1929. Post 2 jaroj li ankaŭ studis en la Muzikakademio de Budapeŝto. En 1934 li forlasis la armean orkestron kaj li aliĝis al civilaj orkestroj. Li akiris diplomon en la Muzikakademio en 1937, poste li laboris en fabriko kiel administranto, sed samtempe li gvidis la fabrikajn koruson kaj orkestron. En 1940 li translokiĝis al Diósgyőr, kie li sukcese gvidis la fabrikajn koruson kaj orkestron. En 1951 li estis nomumita muziklernejestro ĝis la emeritiĝo en 1972. Li ricevis 2 premiojn en 1953 kaj 1955, memormedalon en 1982.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2019-02-12. Alirita 2019-02-11.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 631834
 |
**Bussière-Dunoise** estas franca komunumo lokita en la departemento Creuse kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 1098 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Geografio
---------

Bussière-Dunoise etendiĝas sur 41,13 km², kaj havis 1098 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas nur 26 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Creuse, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. 

La regiono ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Bussière-Dunoise situas je alteco de 615 metroj.

Historio
--------

Antaŭ la franca revolucio de 1789 kaj la kreado de la departemento Creuse en 1790, Bussière-Dunoise apartenis al la franca graflando Marche. Ekde la fino de la 15-a jarcento ĝis proksimume la jaro 1900, tiu regiono estis fama fonto da migrantaj masonistoj, kiuj ĉiujare dum la plej varma periodo laboris en grandaj urbocentroj, precipe en Parizo.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ro Jean-Pierre Grimaud, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Monumentoj
----------

Ekzistas en Bussière-Dunoise steleo omaĝe al la franca aviadisto Jules Védrines pro tio, ke li edziĝis al virino el la vilaĝo.

Lokaj famuloj
-------------

Auguste Tourtaud (n. en 1913 en Bussière-Dunoise - m. en 2006) estis franca politikisto kaj komunista deputito de la departemento Creuse inter 1945 kaj 1958.

Administrado
------------

Bussière-Dunoise apartenas al la kantono de Saint-Vaury, kies ĉefurbo estas Saint-Vaury. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Guéret, unu el la du arondismentoj de la departemento Creuse.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Creuse
* Kantono de Saint-Vaury
**György BARTA** [djordj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Barta György** estis hungara geofizikisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1982).

György Barta  naskiĝis la 29-an de oktobro 1915 en Hungario, en Poprád (nuntempa Poprad en Slovakio). Li mortis la 21-an de oktobro 1992 en Budapeŝto.

Biografio
---------

György Barta frekventis universitaton en Budapeŝto. Li eklaboris en 1939 en instituto, kie li partoprenis en diversaj laboroj. Post la 2-a mondmilito li eklaboris en meteorologia instituto, kie li okupiĝis pri magneteco de la Tero. Li doktoriĝis en Debrecen en 1947. En 1950 li eklaboris en geofizika instituto de ELTE. En 1971 li ekinstruis en la universitato en Budapeŝto. Li ricevis 4 hungarajn premio, po unu germanan kaj usonan premiojn.

Verkaro (elekto)
----------------

* *A földalak fizikai hátteréről* (1969, 1972)
* *A földmágnességgel kapcsolatos kutatások* (1960)
* *A mesterséges holdak mérései és a Föld belső szerkezete* (1971)
* *Kozmikus fizika* (1979) - universitata lernolibro

Fontoj
------

* Hungarlingva Vikipedio
* biografio kun foto

* Kategorio György Barta en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 425920
* LCCN: n85147576
* VIAF: 293147621
* ISNI: 0000 0000 8000 1732
* BNF: 10882534c
 |
**István Farbaky** [iŝtvAn farbaki], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Farbaky István** estis hungara/slovako inĝeniero, profesoro, inventisto, politikisto.

István Farbaky  naskiĝis la 15-an de aŭgusto 1837 en Nyíregyháza. Li mortis la 3-an de decembro 1928 en Selmecbánya (nuntempa Banská Štiavnica en Slovakio).

Biografio
---------

István Farbaky frekventis ministan-arbaristan akademion en Selmecbánya, poste en 1858 li eklaboris unu jaron en Pribram. En la sekva jaro li reiris por instruis en la akademio. Inter 1866-1872 li estis katedrestro. En 1867 li profesoriĝis kiel ordinara profesoro. En 1870 li konatiĝis kun István Schenek, kun kiu li inventis pli novan gasan lampon, poste pli perfektan akumulatoron. Ekde 1876 li estis elektita akademia direktoro. En 1892 li estis elektita parlamenta deputito, tial li ne plu instruis en la akademio. Li ricevis unufoje premion.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero F kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero F kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)

* Kategorio István Farbaky en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 460626
* LCCN: n99274317
* VIAF: 78114620
* ISNI: 0000 0000 3455 6403
* NKC: ola2017968042
 |
**Miajadas** estas municipo de Hispanio, en la sudoriento de la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro.

Loĝantoj
--------

La loĝantoj nomiĝas *miajadeños*. La censita populacio en 2008 estis de 10.241 loĝantoj. Nuntempe estas la kvina plej loĝata urbo en la provinco kaj forigis el tiu loko la pli tradician kaj historian proksiman urbon Trujillo.

Situo
-----

Miajadas estas situa en la centra parto de Ekstremaduro en la pleja sudo de la komarko aŭ distrikto Tierra de Trujillo, sed norde de la komarko Vegas Altas de la najbara Provinco de Badajoz, kun kiuj havas sufiĉe da rilato, krom la administraj aferoj ĉe Cáceres, je altitudo de 297 m; je 58 km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 60 km de Mérida, la regiona ĉefurbo laŭ aŭtoŝoseo. La areo de ties teritorio estas de 121 km². Miajadas estas ĉe la aŭtoŝoseo de Madrido al Lisbono.

La municipo de Miajadas enhavas krome du submunicipojn: nome Alonso de Ojeda kaj Casar de Miajadas, ambaŭ fonditaj dum la Plan Badajoz.

Ekonomio
--------

Agrikulturo kaj brutobredado. Lastatempe la ekonomio ligata al agrikulturo de irigacio ŝnaĝis la tradician agrikulturon. La ĉefa kultivo estas tomato. Estas kelkaj grandaj fabrikoj de tomato, kiuj produktas tomatosaŭcojn, sukojn (ankaŭ de aliaj fruktoj), frititan tomaton ktp.

Historio
--------

Dum la Hispana Enlanda Milito Miajadas falis en manoj de la trupoj de Francisco Franco kiuj ekde Sevilo klopodis konkeri la ĉefurbon Madrido. Tiele ili rapide dum la unuaj monatoj de la milito konkeris la tutan ŝoseon en la regiono sed lasis sude de Miajadas grandan kernon de la respublika Hispanio nome kio hodiaŭ estas la komarko Vegas Altas kun la urboj Don Benito, Villanueva de la Serena kaj Medellín, kiu estis en la alia flanko dum la tuta milito (almenaŭ pli da du jaroj), dum kiuj Miajadas estis do landlima kaj timis atakon de la respublikaj trupoj kiuj klopodus tranĉi la frankisman vojon al Madrido.
La vorto *mi* estas personpronomo, kiu esprimas unuan gramatikan personon. Ĝi signifas tiun personon, kiu diras aŭ skribas ĝin. Tia vorto ekzistas ekzemple en ĉiuj hindeŭropaj kaj uralaj lingvoj. Normale ĝi estas mallonga vorto. Ekzemple en multaj germanaj lingvoj, esperanto kaj parte en franca oni devas uzi tian vorton (ekzemple svede *jag*, germane *ich*, angle *I* kaj esperante *mi*), kiam volas esprimi, ke sole oni mem estas la subjekto. En iuj aliaj lingvoj kiel en la hispana, itala, rusa, finna, estona, la baltaj lingvoj kaj Volapuko ĝi ne kiel subjekto normale estas deviga, sed la persona sufikso sole povas rakonti la faranton "mi" kaj subjekto "mi" aperas tipe nur tiam, kiam la parolanto aŭ skribanto volas speciale akcenti tiun faranton. Ekzemple en finna *mi faras* estas ofte nur *teen*, sed se la parolanto aŭ la skribanto volas akcepti sin mem, normale li diras aŭ skribas *minä teen*, kie "minä" signifas "mi".

La pronomoj "mi" kaj "vi" estas senseksaj, ĉar plej ofte evidentas kiu parolas kaj al kiu oni parolas, kvankam tio ne tiom evidentas skribe. Male, por la tria persono (pri kiu oni parolas) Esperanto havas pronomojn "li", "ŝi" kaj "ĝi". 

En filozofio, la gramatika koncepto "mi" iĝas filozofia koncepto mio.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 795417
* GND: 4026453-1
 |
**György Almár** [djordj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Almár György** estis hungara arkitekto, arkitekto pri internaj spacoj, pentristo. Lia origina familia nomo estis *Fränkel*, lia filo estis Iván Almár.

György Almár naskiĝis la 2-an de marto 1895 en Budapeŝto, li mortis la 16-an de januaro 1974 en Budapeŝto.

Biografio
---------

György Almár devenis el juda familio. Li pentradis jam dum la lernejaj jaroj. Li maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li batalis en la 1-a mondmilito. Li akiris arkitekturan diplomon en Reĝa Teknikuniversitato József en 1920, poste en Berlino li pentradis aŭ li laboris ĉe de:Bruno Paul. Li konatiĝis pri la moderna arkitekturo pri internaj spacoj. En 1923 li hejmenvenis kaj laboris ĉe Pál Ligeti, post jaro li malfermis propran atelieron. En 1928 li edziĝis kaj post 4 jaroj filo naskiĝis. Tiutempe li okupiĝis ĉefe pri projektoj pri internaj spacoj. Dum la frua socialismo (1949-1955) li laboris en instituto aŭ ministerio, poste li pensiuliĝis kaj okupiĝis nur pri pentrado. Komence li pentradis pejzaĝojn, aĵpentraĵojn, poste abstraktaĵojn.

Elektitaj libroj, artikoloj
---------------------------

* *A nagy hármas egység: külső-, belső architektúra, dekoratív festészet* (1924)
* *A mai otthon írásban és képben* (1933)
* *Lakás és bútor* (1938)
* *A lakásberendezés új irányelvei* (1958)
* *Mi teszi széppé a lakást?* (1963)
* *A modern lakberendezés a két világháború között* (1970)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* *Dombok* (1965)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 694211
* GND: 133394751
* VIAF: 57801301
* ISNI: 0000 0001 0976 139X
 |
**Ferenc Oláh,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Oláh Ferenc** estis hungara aktoro, voĉoaktoro. Lia origina familia nomo estis *Obláth*.

Ferenc Obláth naskiĝis la 12-an de aprilo 1887 en Óbecse (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Beĉej en Serbio), li mortis la 24-an de aprilo 1939 en Szeged (Hungara reĝlando).

Biografio
---------

Ferenc Oláh maturiĝis en komerca mezlernejo en Szeged en 1905, post 3 jaroj li akiris aktoran diplomon en Aktora Lernejo de la Tutlanda Aktora Societo. Li komencis sian aktoran karieron en teatra kompanio de Lajos Makó en Szeged sed interrompe li estis ankaŭ memserva soldato jaron. Liaj sekvaj teatraj kompanioj estis Lajos Palágyi (1912) kaj Kálmán Mezei (1913). Li batalis dum la 1-a mondmilito, poste li havis rolojn en Debrecen, inter 1919 kaj 1924 en Cluj ĉe Jenő Janovics, inter 1924-1936 Szeged. Kelkfoje li kontribuis en ĵurnaloj. Li ricevis premiojn inter. Li edziĝis en , li naskis gefilojn.

Liaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* William Shakespeare:
	+ La Venecia Komercisto - Shylock
	+ La Dresado de la Megero - Petruccio
	+ Othello - Jago
	+ *Julio Cezaro* - Cassius
	+ Romeo kaj Julieta - Tybalt
* Molière: Tartufo - Orgon
* Imre Madách: La tragedio de l' homo - Lucifer
* József Katona: *Bánk bán* - Petur; Biberach
* Sándor Bródy: *A tanítónő* - instruisto
* Ferenc Herczeg: *Bizánc* - kapitano Giustiniani Giovanni
* Victorien Sardou: *Szókimondó asszonyság* - grafo Neiperg

Lia libro
---------

* *Petőfi és a színpad* (1918)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 752678
 |


* Portalo pri Biografio
**György Bakcsi** [djordj bakĉi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Bakcsi György** estis hungara redaktoro, ŝakkomponisto, arbitraciisto. Lia origina familia nomo estis *Bartók* ĝis 1945.

Kovrilpaĝo de libro de György Bakcsi
György Bartók naskiĝis la 6-an de aprilo 1933 en Budapeŝto, li mortis la 11-an de oktobro 2019.

Biografio
---------

György Bakcsi estis adoptita en 1945. Li maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1951, poste li akiris pedagogian diplomon en Leningrad. Hejmenveninta li faris diversajn laborojn, fine ekde 1959 li laboris en eldonejo. Li estis redaktoro inter 1964 kaj 1993, poste li pensiuliĝis. Li specialiĝis pri la ruslingva literaturo. Li ricevis premiojn inter 1960-2016.

Ekde sia infanaĝo li interesiĝis pri ŝako, sed li neniam atingis rezultojn en konkursoj. Ekde 1948 li publikigis pli ol 1200 ŝakproblemojn, el ili estis multaj premiitaj. Li estis plurfoje hungara ŝakkomponista ĉampiono, ĉefe en komponado de dumovaj kaj trimovaj etudoj. En 1956 Bakcsi iĝis internacia arbitraciisto, en 1980 li ricevis la titolon grandmajstro de ŝakkomponaĵoj.

Li edziĝis dufoje, du gefiloj naskiĝis en 1958 kaj 1964, en 2013 li vidviĝis.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

Fontoj
------

* hungarlingva memportreto kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

* Kategorio György Bakcsi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 825439
* LCCN: n86055807
* VIAF: 31014575
* ISNI: 0000 0001 1615 1792
* BNF: 12784381x
* NKC: ola2003199557
 |



* Portalo pri Biografio
|  |  |
| --- | --- |
|  | - La mallongigo FR en Bussy FR staras por la svisa Kantono Friburgo. Por aliaj signifoj de la nomo vidu sub **Bussy**. |


---


**Bussy** estas urbo kaj komunumo en la distrikto Brojo en Kantono Friburgo, Svislando. Ĝi havis 374 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011.

Geografio
---------

Bussy situas en eksklavo Estavayer de Kantono Friburgo en la ebenaĵo de la rivero Brojo inter la urboj Estavayer-le-Lac kaj Payerne. Krom la vilaĝo Bussy al la komunumo apartenas la setlejoj La Rochette kaj Les Palets.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 3,60 km², de kiuj 5,5% estas kovritaj de arbaro, 81,5% servas por agrikulturo kaj 12,2% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Bussy limas en nordo al Vernay, en nordoriento al Morens, en sudoriento al Payerne, en sudo al Cugy, en sudokcidento al Les Montets, kaj en okcidento al Sévaz.

Trafiko
-------

Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo n-ro 150 de Payerne al Estavayer-le-Lac. La plej proksima alveturejojal la svisa aŭtovojo A1 situas 1 kilometron sudokcidente apud Estavayer-le-Lac kaj oriente rekte apud la komunumlimo en Payerne. Per buslinio de la entrepreno Transporto Publika Friburga de Estavayer-le-Lac al Payerne la komunumo estas konektita al la publika transportreto. Parto de la armea flughaveno de Payerne situas sur la komunuma teritorio.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Bussy datiĝas el la jaro 1142 kiel *Bussey*. Dum mezepoko Bussy estis Senjorujo, kiu apartenis al la Senjoroj de Stäffis. En la jaro 1475 kaj 1476 la urbo Friburgo akiris du trionojn de la senjorujo. En la jaro 1655 la urbo Friburgo koncedis la jurisdikcion kun escepto de la terenordo al Philipp von Stäffis. La alian trionon de la senjorujo akiris en la jaro 1682 Urs Sury de Soloturno kaj en la jaro 1754 Georges-Antoine de Vevey. Ek de la jaro 1536 Bussy apartenis al la Voktejo Estavayer, kies historian sorton ĝi dividis, fariĝante en la jaro 1848 parto de la distrikto Brojo. En la jaro 1769 inscendio detruis grandan parton de la vilaĝo.

Vidu ankaŭ
----------

* Aliaj lokoj kun la nomo Bussy

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: *Marianne Rolle*: *Bussy FR* en *Historia Leksikono de Svislando* (2003-04-16)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bussy FR en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Bussy

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Bussy** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Brojo |
| --- |
| Bussy • Châbles • Châtillon • Cheiry • Cheyres • Cugy • Delley-Portalban • Domdidier • Dompierre • **Estavayer-le-Lac** • Fétigny • Gletterens • Léchelles • Les Montets • Lully • Ménières • Montagny • Morens • Murist • Nuvilly • Prévondavaux • Rueyres-les-Prés • Russy • Saint-Aubin • Sévaz • Surpierre • Vallon • Vernay • Villeneuve • Vuissens |  |

 |
**Garrett Augustus Morgan**, Sr. (4-a de Marto, 1877 – 27-a de Julio, 1963) estis afrik-usonana inventinto kaj komunuma gvidanto.

Li estas konata por liaj inventaĵoj kiuj inkluzivis tipon de protekta spira kapuĉo (aŭ gasa masko), trafiklumo kaj kemiaĵon. Li estas ankaŭ konata pro heroa savo en 1916 en kiu li kaj tri aliaj uzis la sekurecan kapuĉan aparaton kiun li evoluigis por savi laboristojn kaptitajn ene de tunelo, kvindek futojn sub Lago Erie. Li estas ankaŭ konata kiel la unua afrik-usonano en Klivelando, Ohio, kiu posedis aŭton.

Bibliografio
------------

(franca) Lilian Thuram, Les étoiles noires - De Lucy à Barack Obama (la nigraj steloj-de lucy al obama)

Referencoj
----------

1. ↑  (franca) Jean Paul Mbellek, Garrett Morgan, un grand inventeur (Garret Morgan, granda inventisto), ANKH n°8/9
2. ↑  (angla) Many workers killed in tunnel explosion (Multaj laboristoj mortigitaj en tuneleksplodo).

* Kategorio Garrett Morgan en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 614031
* LCCN: n83022239
* VIAF: 75221193
 |
-6975

|  |  |
| --- | --- |
| Golfo Prydz (Antarkto)Golfo Prydz (Antarkto)DECGolfo PrydzGolfo Prydz

|  |
| --- |
| Golfo Prydz  |

 |
| Antarkto |

 
La Golfo **Prydz** estas profunda marfendo de Antarkto inter la marbordoj Lars Christensen kaj Ingrid Christensen. La glaĉero Lambert fluas el Lambert-Grabeno al la Glaciejo Amery sudokcidente de la golfo Prydz. Tiu estas trapasata de la nordokcidenta linio de samaj latitudo kaj longitudo.

Historio
--------

Partoj de tiu golfo estis vidataj en januaro kaj februaro de 1931 de norvegaj balenĉasistoj kaj de la Britaŭstralianovzelanda Antarkta Ekspedicio BANZARE. Ĝi estis esplorita en februaro de 1935 de norvega balenĉasista kapitano Klarius Mikkelsen per la ŝipo Thorshavn, kaj estis mapita per konsiderinda detalo el aera fotoj fare de la Ekspedicio de Lars Christensen de 1936-37. Ĝi estis nomita pri Olaf Prydz, ĝenerala administrato de la Hvalfangernes Assuranceforening de Sandefjord, Norvegio.

Priserĉaj stacioj
-----------------

La antarktaj stacioj nome rusa Progreso, rumana Law-Racoviţă kaj ĉina Zhongshan situantas ĉe la golfo Prydz kaj pli precize ĉe Montetoj Larsemann.
**György Balla** [djordj bala], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Balla György** estis hungara kuracisto, profesoro, infankuracisto, membro (korespondanta en 2010, ordinara en 2016) de Hungara Scienca Akademio.

György Balla  naskiĝis la 23-an de marto 1953 en Debrecen.

Biografio
---------

György Balla akiris medicinan diplomon en Medicina Universitato de Debrecen en 1977. Post siaj studoj li eklaboris en la universitata kliniko pri infanoj. En 1985 li kandidatiĝis (PhD), en 1994 li doktoriĝis (DSc), post 2 jaroj li estis nomumita privata profesoro en la menciita universitato. Inter 1999 kaj 2007 li laboris en la akuŝa kliniko, poste li iĝis klinikestro pri infanoj. En 1999 li fondis novan katedron el la universitato. Li ricevis diversajn premiojn kaj memormedalojn ekde 1982.

Li havas edzinon, kiu naskis 2 gefilojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Hemin: a possible physiological mediator of low density lipoprotein oxidation and endothelial injury* (1991) - kun aliaj
* *Pro-oxidant and cytotoxic effects of circulating heme* (2002) - kun aliaj
* *Cardiovascular effects of low versus high-dose beta-carotene in a rat model* (2015) - kun aliaj

Fontoj
------

* hungarlingvaj datenoj kun foto
* hungarlingvaj datenoj kun foto
* hungarlingva intervjuo


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun kastelo. |

Turégano, Hispanio
La burgo Eltz, unu el la plej famaj de Germanio
**Burgo** aŭ ankaŭ **kastelo** estas fortikigita konstruaĵo aŭ konstruensemblo, kies koheraj eksteraj muroj leviĝas super la ĉirkaŭanta tereno kaj kiu ekestis antaŭ aŭ dum la mezepoko. Plej ofte ĝi servis kiel sidejo de nobeloj aŭ reĝoj. Krom defendon en konfliktoj la burgoj ebligis al ili ankaŭ firmigi sian potencon, observi kaj kontroli la ĉirkaŭaĵon kaj trafikajn vojojn.

Ekzistis ankaŭ burgoj kiuj funkciis kiel rifuĝejo por la ĉirkaŭanta loĝantaro, kiuj protektis templon, preĝejon ktp.

Al la burgoj ne apartenas malgrandaj izole situantaj defendejoj kaj la novepokaj fortikaĵoj, ofte mallevitaj sub la nivelon de la tereno.

Elementoj
---------

Burgmuro estas la fortikaĵo de burgo. La ringmuro (ankaŭ nomata *ĉefa muro* aŭ *ĉirkaŭmuro*) estas defendmuro, kiu ĉirkaŭas la internon de burgo aŭ de similaj fortikaĵoj.

Diversaj tipoj de burgo
-----------------------

La situo de burgo oni distingas montburgo, akvoburgo kaj aliaj.

Lingva noto
-----------

La vorto "kastelo" kovras ankaŭ la signifon de "burgo". Sed la vorto "burgo" havas pli mallarĝan signifon: "Burgo" ne uzeblas por ne-fortikigita luksa domo de nobeloj, sed "kastelo" jes. "Burgo" verŝajne enkondukiĝis por pli emfazi la fortikecon kaj malpli emfazi la nobelecon de la loĝantoj. Tamen pluraj aliaj lingvoj ne distingas inter la konceptoj "burgo" kaj "kastelo" (verŝajne ĉar mezepoke la fortikeco de konstruaĵo tre ofte koincidis kun la nobeleco de ĝiaj loĝantoj, kaj por la malmultaj esceptoj ne necesis disdividi la koncepton). Tial kelkaj esperantistoj dubas, ĉu la novradika vorto "burgo" vere necesas, kaj preferas nur uzi la vortojn "kastelo" kaj "fortikaĵo".

Vidu ankaŭ
----------

* Burgo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Burgo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* kastelo
* fortikaĵo
* fortreso
* Doganburgo
* Deklivburgo
* Burgo el sablo
* Burgenland
* Kastelo de Versajlo
* Gravensteen (Gent)
* Kastelo de Léhon (Bretonio)
* Freudenstein (Freiberg)
* regna burgo Cochem
* burgo Arras
* burgo Eltz
**György Baloghy** [djordj balogi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Baloghy György** estis hungara advokato, juĝisto, prokuroro, ministro. Lia nobela antaŭnomo estis *balogi*.

György Baloghy  naskiĝis la 22-an de oktobro 1861 en Hungara reĝlando en Derencsény (nuntempa Drienčany en Slovakio). Li mortis la 22-an de oktobro 1931 en Budapeŝto.

Biografio
---------

György Baloghy akiris juran diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto. Komence li estis advokato, ekde 1888 juĝisto, ekde 1901 prokuroro. En 1912 li partoprenis en tiu verdikto, kiu kaŭzis abdikon de Kabineto Lukács. En la jaro 1919 li estis ministro pri justico nur monaton en Kabineto Friedrich. Poste li estis ĉefjuĝisto ĝis la emeritiĝo en 1927. Li edziĝis dufoje pro eksedziĝo, lia unua edzino naskis 2 filinojn (1893, 1895).

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* diversaj juristaj kontribuaĵoj

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

* Kategorio György Baloghy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 509127
 |
**Pál Tétényi** [tEtEnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tétényi Pál** estas hungara kemiisto, profesoro, membro (korespondanta en 1970, ordinara en 1979) de Hungara Scienca Akademio.

Pál Tétényi  naskiĝis la 3-an de oktobro 1929 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Pál Tétényi frekventis universitatojn en Budapeŝto kaj Moskvo inter 1948-1954. Post la diplomo li restis 3 jarojn en Moskvo. Hejmenveninta li eklaboris en diversaj kemiaj institutoj. En 1969 li ekinstruis en universitato de Szeged kiel titulara profesoro. Baldaŭe li esploris. Li doktoriĝis en 1966 antaŭ la akademio. En la 1980-aj jaroj li ricevis ankaŭ gravajn partiajn taskojn. Li okupiĝis pri organika kemio. Li ricevis 4 premiojn inter 1967-2005.

Verkaro (elekto)
----------------

* *On a Kinetic Method for Determining Adsorption Coefficients* (1960)
* *Fémekkel katalizált heterogén szénhidrogén reakciók* (1974)
* *Reactions of Hydrocarbons on Metallic Catalysts* (1982)
* *Comparison of Metals and Metal-oxides from the Viewpoint of their Catalytic Effect in some Reactions of Hydrocarbons* (1993)
* *Use of 35S Radiotracer in Catalytic Studies* (2006)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
Elsatelitaj bildoj de NASA  pri la Golfo Liverpool, montrante (laŭhorloĝe) la riverojn Ribble, Mersey, Dee kaj Clwyd.
**Golfo Liverpool**, aŭ en angla origine *Liverpool Bay*, estas golfo ĉe la Irlanda Maro inter nordorienta Kimrio, Cheshire, Lancashire kaj Merseyside oriente de la Irlanda Maro. La golfo estas klasika ekzemplo de regiono de nesalakva influo. La golfo Liverpool historie suferis pro malpliigita oksigenenhavo pro iama amasa elĵeto de rubaĵo, laŭ C.Michael Hogan.

La riveroj Alt, Clwyd, Dee, Ribble kaj Mersey elfluas en la golfo. Tiu estas plena el vrakoj kaj havas multajn subnaĝejojn. La golfo enhavas ankaŭ kuŝejojn el nafto kaj gaso kiaj la Douglas Komplekso, kun kombina ĉiutaga produkta kapablo (Januare 2008) de 60,000 bareloj. La brita ĉefa ĉeborda ventocentralo, nome North Hoyle, situantas ĉe la sudo de la golfo, kiu estas aktiva ŝipovojo al la dokoj de Mersey.

53° 32′ N 3° 12′ U﻿ / ﻿53.533 °N, 3.200 °U﻿ / 53.533; -3.200 (mapo)

Notoj
-----

1. ↑  C.Michael Hogan. 2011. *Irish Sea*. eld P.Saundry & C.Cleveland. Encyclopedia of Earth. National Council for Science and the Environment. Washington DC

* Kategorio Golfo Liverpool en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**György Balanyi** [djordj balanji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Balanyi György** estis hungara historiisto, pastro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio.

György Balanyi  naskiĝis la 10-an de februaro 1886 en Kecskemét. Li mortis la 4-an de majo 1963 en Budapeŝto.

Biografio
---------

György Balanyi aliĝis al piaristoj en 1903, li pastriĝis en 1910. Tiutempe li frekventis ankaŭ universitaton en Budapeŝto. Li instruis en gimnazio en Szeged inter 1910-1916, poste ĝis 1943 en Budapeŝto. Foje li instruis ankaŭ en universitato. En 1946 li ekinstruis en Kolozsvár (tiutempe apartenanta al Hungario) kaj li revenis al Budapeŝto en 1948. Li okupoĝis ĉefe pri mezepoko, antaŭaĵoj de la 1-a mondmilito, Sankta Francisko, franciskanoj, piaristoj

Verkaro (elekto)
----------------

* Sankta Francisko el Asizo - heroo de la demokratio (1946)
* *Reformáció és ellenreformáció* (1946)
* *A középkori állam és társadalmi rend kialakulása* (1947)

Fontoj
------

* Hungarlingva Vikipedio
* pri Balanyi
**Lenka ANGELOVÁ** (naskiĝis la 21-an de aŭgusto 1958 en Pardubice, mortis la 19-an de marto 2021 en Pardubice) estis ĉeĥa esperantistino.

Vivo
----

Lenka Angelová naskiĝis en Pardubice naskiĝis la 21-an de aŭgusto 1958. Ekde 1976 ŝi estis membro de Ĉeĥa Esperanto-Asocio (ĈEA). Ŝi longdaŭre estis prezidanto de la Asocio de Esperantistoj Handikapuloj (AEH) kaj ankaŭ longjara aktiva membro de la Esperanto-klubo de Prago E-mental'. Ŝi estis individua membro de Universala Esperanto-Asocio (UEA) kaj partoprenis la Universalajn Kongresojn (UK) de 1996, 2005, 2009, 2015, 2016 kaj 2018. Ŝi aliĝis por la nuligita 106-a UK planita por Belfasto en julio 2021. 

Profesie Lenka Angelová laboris kiel oficistino en la Regiona Biblioteko de Pardubice. Ŝia patrino, ankaŭ esperantisto kaj prizorganto de AEH, Jarmila Rýznarová, forpasis la 5-an de decembro 2020 pro KOVIM-19. Monatoj poste mortis Lenka, en Pardubice, la 19-an de marto 2021 ankaŭ pro kovimo. Estis ŝia edzo Kiril, filino Klárka, filo Petr kun bofilino Lucka, genepoj Sebik, Natálka kaj Belinka, fratino Mirka, nevo Jirka kaj aliaj familianoj, kiuj invitis por funebra adiaŭo en la 29-a de marto 2021 en aŭlo de la krematorio de Pardubice. La amikoj ofertis florojn ĉe kiuj sur rubandoj legeblis vorton en Esperanto, kiel "Amikoj el E-mental' neniam forgesos [vin]" kaj "La verda stelo brilu sur via lasta vojo".

La invitilo al la funebra ceremonio informas la 18-an de marto 2021 kiel morto-dato, sed ĉiuj aliaj publikaj informoj notas la 19-an. Amikoj de la klubo E-mental' deklaris: "La 19-an de marto 2021 bedaŭrinde forpasis nia amikino Lenka Angelová, longjara aktiva membrino de E-mental’, tre bonkora virino, kiu zorgis pri aliuloj kaj ĝojigis homojn ĉirkaŭ si, nelacigebla persono, kiu dum multaj jaroj vigle laboris por Esperanto-mondo".

En letero de la 30-a de aprilo 2021 al la japana esperantisto Hori Jasuo la amikino el Ĉeĥio Ludmila skribis: "Nian asocion [AEH] trafis granda perdo. Prezidantino de la asocio, ankaǔ mia amikino, Lenka Angelová mortis post vana kuracado en malsanulejo – pro kovim[o]. Antaǔ tio ŝi havis neniajn sanproblemojn pri kiuj mi scius. Ŝi estis vera 'motoro' de nia agado, kaj ŝi estis nur 62 jarojn aĝa. Ni klopodas daǔrigi agadon de la asocio, sed kredu, ke tio estis kaj estas por ni malfacila – daǔrigi eĉ en pli malgranda spaco. Bedaǔrinde mortis ankaǔ de mi konataj pliaj anoj de nia asocio AEH. Kaj preskaǔ ĉiuj estis pli junaj ol mi – 80-jara virino".
**Astianakso** sur la genuoj de sia patrino Andromaka provante kapti la kaskon de sia patro Hektoro dum lia lasta vizito al sia familio antaŭe sia duelo kun Aĥilo. Apulia ruĝfigura kolonkratero, (ĉ. 370-360 a.K.), el Ruvo di Puglia. Konservita en la Nacia Muzeo de la Palaco, Ruvo di Puglia en Italio.
**Astianakso** (helene *Ἀστυάναξ*, latine *Astyanax*) estis en la helena mitologio filo de Hektoro, heroo de la Troja milito kaj supera komandanto de la troja soldataro.

Lia patrino estis Andromaka, amanta edzino kaj patrino, fidela, solida, majesta. Sed la sorto ne ebligis al ili longan kaj kontentan vivon.

En la deka jaro de la Troja milito estis Astianakso, nomata ankaŭ *Skamandrio*, nur aminda infaneto. Kiam grekoj konkeris kaj ruinigis Trojon, kunvenis ilia militkonsilantaro por decidi kiel disponi pri membroj de la reĝa familio. Odiseo rekomendis, ke ĉiuj posteuloj de la reĝo Priamo estu ekstermitaj, sed la ceteraj konsilantoj ne volis la bebon mortigi. La profetanto Kalĥaso tamen deklaris ke, se la knabo restos viva, li venĝos siajn gepatrojn kaj sian urbon. Tio gvidis al decido. Odiseo ĵetis Astianakson el la urbaj muregoj. Aliaj versioj tiun ĉi teruran faron atribuas al Neoptolemo, kiu akiris la patrinon de la infano, Andromakon, kiel militakiraĵon en sklavecon.

Tiel perdis sian vivon la lasta posteulo de la fondinto de Trojo, Ilo. Per tio finiĝis grandaj esperoj de lia patro Hektoro, kiu en li vidis estontan grandan reganton super la tuta lando, gloratan kaj ŝatatan de sia popolo.

En Iliado, li kunigis sian patrinon Andromaka en unu el la plej emociiga sceno apud la pordoj Skeoj de la urbo Trojo, kiam sia patro Hektoro ekbatalis.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Kanto 6, *Iliado*, Homero france

Origine transprenita kaj malstrikte tradukita de cs:Astyanax

* Kategorio Astianakso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 424893
* GND: 1056882662
* VIAF: 316444147, 1781159234453603371774 309791884, 316444147, 1781159234453603371774
* SUDOC: 238342891
* BNF: 150826986
 |
**ZSÖGÖN Lenke** [pr. ĵoegoen] estis hungara kantistino (soprano) naskiĝinta en Koloĵvaro la 11-an de februaro 1906 kaj mortinta la 17-an de aprilo 1995 en Budapeŝto. Ŝi estis la edzino de operkantisto István Laczó, la patrino de operkantistino Ildikó Laczó.

Kariero
-------

Lenke Zsögön studis en la muzikakademio de Budapeŝto kaj jam ekde 1924 ŝi regule aperis en operetroloj. Ŝi debutis en Budapeŝta Ŝtata Operejo en 1929 en la rolo Myrtale (Massenet: Thaïs). En 1929–30 ŝi estis stipendiulino de la Operejo. En 1930 ŝi dungiĝis al Városi Színház. Ŝi havis sukcesojn ĉefe en Wagner-muzikdramoj kaj en Richard Strauss-operoj. En 1941–42 ŝi estis anino de la Nacia Teatro de Koloĵvaro.

Roloj
-----

* Tosca (Puccini);
* Aida (Verdi);
* Turandot (Puccini).

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Újbuda

Fontoj
------

* Biografio
* Magyar Színházművészeti Lexikon
* Biografiaj indikoj Arkivigite je 2016-03-05 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**VASVÁRI Pál** (originala familia nomo estis FEJÉR) (n. 14-an de julio 1826, Tiszabüd, departemento Szabolcs – m. 6-an de julio 1849, Marisel, departemento [hodiaŭ Rumanio]) estis hungara historiisto, unu gvidanto de la marta junularo. Li partoprenis en la hungara revolucio de 1848 kiel komandanto de la Rákóczi-taĉmento.

Lia patro estis grekkatolika pastro en Tiszavasvári. Li lernis en la piarista gimnazio de Nagykároly, poste ekde 1843 en la Peŝta Universitato. Li estis instruisto pri hungara lingvo kaj literaturo, historio, en junulin-edukejo Blanka Teleki kiel *ntézet magyar–történelem tanára volt*. Lia sola historiscienca verko estis la unua kajero de Történeti névtár (Pest, 1848), pluaj restis en manuskripto. Li ankaŭ skribis noveletojn en diversajn gazetojn kiel Sali Bánk (pseŭdonomo).

Li estis unu organizanto de la hungara revolucio de 1848. Ekde la 16-a de marto, li estis membro de la komisio prizorganta la publikan ordon de laurbo. Li laboris poste kiel sekretario de la Financa ministerio. Li fondis kun Petőfi (2-an de julio) la Demokratan Klubon, li estis nomumita en septembro al revolucia komisaro. Ekde januaro de 1849, li organizis libertaĉmentojn en departementoj de Bihar, Békés kaj Szabolcs. Ekde marto, li estis kampaniestro de la Rákóczi-libertaĉmento. Ili alvenis en Transilvanio en aprilo kaj ekde majo batalis kontraŭ la rumanaj ribelantoj. La hungara armea gvidantaro planis fokusitan atakon kontraŭ la rumanaj ribelantoj de la Erc-montaro, sed tio ne okazis pro la rusa atako. Bem tiam prokrastis la atakon kaj retiris la taĉmentojn.

La taĉmento de Vasvári ne estis informita pri la retiriĝo, tiel ilin ĉirkaŭbrakumis la ribelantoj. Li mortis heroe en la neekvilibra batalo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Pál Vasvári en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Vasvári Pál: *Irányeszmék*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 179524
* GND: 118929976
* LCCN: n91057158
* VIAF: 57413729
* ISNI: 0000 0001 1816 0297
* NKC: jx20051017006
 |
**Aladár Fáy,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fáy Aladár** estis hungara pentristo, grafikisto, mezlerneja kaj altlerneja instruisto. Lia onklo estis Ödön Edvi Illés.

Fone estas videbla pentraĵo de Aladár Fáy
Aladár Fáy  naskiĝis la 11-an de aprilo 1898 en Budapeŝto, li mortis la 18-an de februaro 1963 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Aladár Fáy jam dum la lernejaj jaroj ŝatis pentradi. Li akiris diplomon en Reĝa Modela Desegna Altlernejo en 1922, sed li lernis en Artistkolonio (Nagybánya) kaj Artistkolonio (Kecskemét). Liaj plej gravaj instruistoj estis István Csók kaj Imre Révész (pentristo). En la sekva jaro li edziĝis. Inter 1923 kaj 1943 li instruis en arta mezlernejo, poste li estis katedrestro en Hungara Industriarta Altlernejo. Li estis rektoro samloke inter 1943-1945. Tiutempe li partoprenis en kreo de la unua hungara desegnofilmo, sed la milito fiaskis ĝin. Dum sieĝo de Budapeŝto li sukcese kaŝis materialojn de la altlernejo. Post la mondomilito li havis postenon en ministerio, sed li ne aliĝis al la komunistoj. En 1946 li estis arestita, poste kondamnita pro falsaĵoj. Li liberiĝis en 1954, poste li povis labori en Bestoĝardeno kaj Botanika ĝardeno (Budapeŝto) kiel helplaboristo.

Lia libro
---------

* *A magyarság díszítő ösztöne* (1941, 1994)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* *Ködváros* (1929)
* *Ezüstváros* (1929)
* *Keveháza* (1929)
* *Tönk* (akvaforto)
* *Madarak*
* *Musztafa*
* *Erdőbelső őzekkel „Fekete forrás"*
* *A Vihar*
* *Varjak* (la lasta pentraĵo)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Walter Madarassy

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildoj Arkivigite je 2018-04-16 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2018-04-16 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Aladár Fáy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 608886
* LCCN: nb98064987
* VIAF: 121474268
* ISNI: 0000 0000 8014 3386
 |
**Aladár Sarkadi** [ŝarkadi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sarkadi Aladár** estis hungara aktoro, komikisto. Lia origina nomo (laŭ hungarlingve kutima nomordo) estis **Schuller Ármin** [ŝuler].

Ármin Schuller  naskiĝis la 26-an de marto 1874 en Budapeŝto, li mortis la 15-an de decembro 1949 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Aladár Sarkadi devenis el juda familio. Li aliĝis al teatra trupo en 1892. En la sekva jaro li lernis kelkajn monatojn en Reĝa Teatra Lernejo, sed poste li estis forigita pro maltalenteco. Spite tion li daŭris la aktoradon, li estis membro de pluraj teatroj en pluraj urboj (Teatro Csokonai (Debrecen) (1896), Arad (urbo) (1902-1904). Li havis komikajn rolojn ekde 1904 en sia naskiĝurbo. En la teatra jaro 1920 li estis teatrestro de „Rolandbühne" en Vieno. Li pasis longajn tempojn en la jam ne ekzistanta *Teatro Király* (1912-1918) kaj en Operetoteatro (Budapeŝto) (1927-1937). Dum la 2-a mondmilito li povis ludi nur en teatro por judoj pro la kontraŭjudaj leĝoj.

Li edziĝis en 1907, samtempe li ekuzis la novan nomon Aladár Sarkadi.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* Sándor Bródy: *Tanítónő* - kuracisto
* Imre Kálmán: *Tatárjárás* - Wallenstein
* Ferenc Molnár - Sándor Hevesi: *Filoj de la Paŭlo-strato* (teatra versio) - Janó (1946, Operetoteatro)

Elektitaj filmaj roloj
----------------------

* *A csikós* (1912) – cigano
* *Simon Judit* (1915) – svatisto
* *A csárdáskirálynő* (1927)
* *Marika* (1937) - színész
* *Könnyű múzsa* (1947) – sekretario

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun fotoj Arkivigite je 2016-04-01 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2019-05-22 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

* Kategorio Aladár Sarkadi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

la bildstrio Asteriks ĉe la olimpiaj ludoj, esperantigita fare de J.-F. Cousineau
**Jean-François COUSINEAU** (naskita en 1958) estas franca esperantisto kaj socia laboristo, ekde 1984 vivanta kaj laboranta en Nico. Tie li ankaŭ en 1989 lernis Esperanton kaj samjare ekmembris kaj ekaktivis en la loka Esperanto-grupo, sekvajare ankaŭ en UEA. Daŭre li pluaktivas kiel esperantisto, ekde 1994 ankaŭ membras en la franca Landa Asocio *Espéranto-France*. 

Internacie li aparte konatas kiel kuntradukisto de la furora bildstrio Asteriks ĉe la olimpiaj ludoj, esperantlingve publikigita en 1996, la kvina kaj ĝis nun lasta kolora libro el la serio pri la antikva gaŭlo Asteriks.

Vivo
----

Jean-François pasigis siajn unuajn dek vivjarojn en Niort, poste kun la familio translokiĝis al la marborda banloko Biscarrosse. Tie kaj en la najbaraj loĝlokoj Parentis-en-Born kaj Labouheyre en la Arondismento Mont-de-Marsan li pasigis siajn mez- kaj altlernejajn jarojn, ĝis inter 1980 kaj 1984 li plenumis la unuajn kvar laborjarojn en Parizo kaj sekve translokiĝis al Nico. Tie li ekde 1984 laboras kiel administranto en la ĝenerala konsilejo de la departemento Marbordaj Alpoj ("departemento 06") en la servo pri protekto de infanoj kaj familioj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* biografiaj informoj de li en la retejo *copains d'avant* ("malnovaj amikoj") (france)
* Asteriks ĉe la Olimpiaj Ludoj (arkivigite laŭ stato de 2010, esperante)
**Aladár Kettesy** [keteŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kettesy Aladár** estis hungara kuracisto, oftalmologo, profesoro. Lia origina nomo estis *Kreiker Aladár* ĝis 1939, lia plej konata filo estis Gusztáv Kettesi.

Aladár Kettesy
Aladár Kettesy  Arkivigite je 2016-03-07 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 10-an de oktobro 1893 en Szeged. Li mortis la 30-an de januaro 1983 en Debrecen.

Biografio
---------

Aladár Kettesy frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li plulernis en Reĝa Universitato de Budapeŝto. Dum la 1-a mondmilito li faris medicinan armean servon. Li akiris medicinan diplomon en Universitato Erzsébet en 1919, sed li jam pli frue laboris en kliniko en Pozsony. Post la diplomo li laboris en hospitalo en Budapeŝto. Ekde 1921 li laboris kaj instruis en kliniko de Debrecen, kie li estis nomumita privata profesoro en 1923, publika ordinara profesoro en 1929. Li estis ankaŭ klinikestro en Universitato de Debrecen (1926–1951), katedrestro (1951–1969), dekano en la studjaro 1938, rektoro en la studjaro 1948. Li doktoriĝis antaŭ la Hungara Scienca Akademio en 1952, li pensiuliĝis en 1969, sed poste li restis kiel konsilisto. Li okupiĝis pri ĉiuj branĉoj de kuracado de la okuloj, li ankaŭ operaciis. Li enkondukis tabulon pri ekzameno pri vidokapablo, kiu estas konstante uzata en la tuta lando.

Li edziĝis trifoje pro vidviĝoj, resume li havis 3 filojn. Li okupiĝis ankaŭ pri ĉasado.

Li ricevis 2 premiojn, li havis membrecon en Leopoldina (akademio) ekde 1966.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Mikroskópi elváltozások a trachomás szem bulbaris kötőhártyájában és a pannus keletkezésmódja* (1921, germane: *Klinische Monatsblätter für Augenheilkunde*, 1921)
* *A szem fénytörése* (1922) - la unua hungara libro en ĉi tiu temo
* *A vitaminok szerepéről a szemészetben* (1936)
* *Bőrátültetés* (1942)
* *Technical Improvements in the Diathermy Operation for Detachment of the Retina. – Restoration of the Chamber after Intra-Capsular Extraction* (1947)
* *A tárgylátás. – A színlátás.* (La objektovido. - La kolorvido.), (1953)
* *Szemészet* (Oftalmologio), (1962, 1967)
* *Blaskovics László* (1978)

Memorigiloj
-----------

* skulptaĵo en Debrecen (2009)
* bazlernejo pri malbonete vidantoj en Debrecen prenis la nomon "Kettesy Aladár" (1989)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 547071
* GND: 119451131
* VIAF: 52499397
* ISNI: 0000 0001 1642 9942
* NKC: mub2013786789
 |