recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Franjo Hanaman,** laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj nomo **Hanaman Ferenc** estis aŭstrohungara-kroata inventisto, kemiisto, altlerneja instruisto.

Hanaman Ferenc naskiĝis la 30-an de junio 1878 en Drenovci (Aŭstrio-Hungario, Slavonio), li mortis la 23-an de januaro 1941 en Zagrebo (Jugoslavio, Kroatio).

Biografio
---------

Hanaman Ferenc maturiĝis en gimnazio en Zemun, poste li akiris diplomon en TU Wien. Post la diplomo li estis asistanto samloke, kie li konatiĝis kun Sándor Just. Ili duope esploris novajn ampolojn en firmao en Vieno, pli bonajn, ol de Edison. En 1904 la esplorado finiĝis en Vieno pro financaj problemoj, sed lastmomenta elektra firmao en Budapeŝto aĉetis ilian patenton kaj ebligis la pluan laboron. La lingvo ne estis baro, ĉar Hanaman parolis ankaŭ hungare. En 1906 ili kreis konvenan ampolon kun volframa filamento. Hanaman en 1909 forlasis Hungarlandon kaj komence li estis en Usono, poste en Augsburg. Inter 1911-1915 li estis kemiisto en Teknologia Universitato Berlino, kie li doktoriĝis en 1913. Dum la 1-a mondmilito li laboris en Vieno, poste en Zagrebo. Li instruis en la teknikuniversitato de Zagrebo, en la lernojaro 1924 li estis rektoro.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* Arkivigite je 2019-09-03 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Franjo Hanaman en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 671465
* GND: 1011574802
* VIAF: 170872768
* ISNI: 0000 0001 1987 6940
* BNF: 166133463
 |
**Tu ten kámen aneb Kterak láskou možno v mžiku vzplanout třeba k nebožtíku** (en libera traduko: *Tuta kameno aŭ Kiel per amo eblas ekflami en momento eĉ al mortinto*, laŭvorta traduko: *Jen la ŝtono aŭ Kiel per amo eblas ekflami en momento eĉ al mortinto*) estas ĉeĥa filmo kun Vlasta Burian el la jaro 1923.

Okazintaĵo
----------

*Aenny* (Anny Ondráková) estas enamiĝinta en *Miloš* (Rolf Passer), tiu kun maljuna egiptologo *Rapapides Bulva* (Ferenc Futurista) serĉas "*Tutan kamenon*" (Tutanĥamonon) (Noto de la tradukinto: Ĉi tie aperas ĉeĥa ludo kun vortoj - *kámen* estas ĉeĥe *ŝtono* - ĉeĥe do rimas: *Tu ten kámena* - *Tutanĥámona*). Ili vere trovos ĝin. Miloš telegrafos al Aenny en Zelená Lhota, ke ili alveturos eĉ kun mumio kaj ke li edziĝos kun ŝi. Tio kolerigos amindumanton de Aenny (Vlasta Burian). Kiam du nenionfarantoj (Eman Fiala kaj Mukke Hellmann), ekscios, ke la mumio alveturos, ili decidiĝos, ke por akiri la riĉecon kaj gloron ili ŝtelos la mumion *Tu ten kámenon*. Helpe de Fridolín, kiu volas venĝi sin, ili ŝanĝigos la kestegon kun la mumio je kestego kun fiodorantaj fromaĝoj. Kaj la vagabondojn kun la mumio atendas en Zelená Lhota reĝa bonvenigado. La ĝustan egiptologon, kiu alveturigis la treege fiodorantajn fromaĝojn ili batos kiel trompanton...

**Noto:** Vlasta Burian en sia unua muta filmo kaj ankaŭ en la unu en sia kariero, sed kiu bedaŭrinde ne konserviĝis.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Filmo en ČSFD[*rompita ligilo*] ĉeĥe
* Filmo en IMDb angle
**Michel LE TELLIER**, markizo de Barbezieux, landsinjoro de Chaville (naskiĝis la 19-an de aprilo 1603 en Parizo - mortis la 30-an de oktobro 1685) estis franca politikisto dum la reĝadoj de Ludoviko la 13-a kaj Ludoviko la 14-a.

Ŝtatsekretario de Ludoviko la 13-a
----------------------------------

Li fariĝis la ŝtatsekretario pri milito de Ludoviko la 13-a en 1643, pro premo de la kardinalo Mazarin. Dum la Frondo, li estis responsa pri la traktadoj kun la rebelaj princoj, kaj do kontribuis al la subskribo de la traktato de Rueil en 1649. Sekve, dum la ekziloj de Mazarin, li fariĝis la plejgrava konsilanto de la reĝino Anno de Aŭstrio.

La klano Le Tellier
-------------------

Post la entroniigo de Ludoviko la 14-a, Michel Le Tellier sukcese ĉirkaŭis sin kun multaj "amikoj" aŭ aliancanoj, kaj tio ebligis plifortigi lian potencon ene de la reĝa kortego. Pro la konsilo de sia bofrato Saint-Pouange, li dungis la junan kaj kompetentan Jean-Baptiste Colbert kaj rekomendis lin al sia amiko, la kardinalo Mazarin. Antaŭ la naskiĝo de la klano de Colbert, tiu ĉi estis do si mem parto de la klano de Le Tellier.

En 1660, Madeleine, filino de Michel Le Tellier, edziĝis kun la duko de Aumont : la familio povis tiel fariĝi nobela. En 1677, Le Tellier fariĝis kanceliero de Francio kaj donis al sia filo, Louvois, la oficion de ŝtatsekretario pri milito. Arda kontraŭulo de la Hugenotoj, Le Tellier uzis sian influon sur Ludoviko la 14-a por nuligi la edikton de Nantes. Li mortis nur kelkaj tagoj poste.

Lia filo, Louvois, fariĝis unu el la plej proksimaj kunlaborantoj de la reĝo.

Vidu ankaŭ
----------

* Ludoviko la 14-a

* Kategorio Michel Le Tellier (1603-1685) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 126481
* GND: 118779710
* LCCN: n82004955
* VIAF: 59387579
* ISNI: 0000 0000 8077 4815
* SUDOC: 027292258
* BNF: 119366190
* ULAN: 500354543
* BNE: XX1777785
 |
La *Toga praetexta* estis honoriga vesto de la ediloj
La **ediloj** estiĝis dum la Romia respubliko, komence por organizi celebrojn. Estis posteno al kiu povis aspiri kaj la patricioj kaj la plebanoj, estiĝinte imite al la plebaj ediloj. Ili okupiĝis, inter aliaj aferoj, pri la organizado de la ludoj, la viglado de pesoj kaj mezuroj en la bazaroj, kaj solvi la etajn procesojn kaj disputojn pri la komercado, ĉiam sub la gvido de la Urba Pretoro. Temis ja pri ŝtupo de la *cursus honorum* aŭ politika kariero.

La ediloj estis nomumitaj de la Romiaj Asembleoj. Inter la malsamaj karakterizoj kaj profitaĵoj de la ediloj troviĝas multaj povoj kaj funkcioj. La edilojn havis diversajn privilegiojn: ekz sidi sur la *sella curulis* (kurul-seĝo), aŭ survesti la toga praetexta. Krome, ili posedis la *Ius Imaginum* aŭ rajton konservi en la domo la statuojn de la gravaj antaŭuloj. Ili ankaŭ posedis la eksklusivaĵon je *Ius Edicendi*, t.e. la rajto promulgi ediktojn -*edicta*-.

La ediloj restis tre flankenmetitaj dum la Imperio samkiel okazis al multaj aliaj postenoj naskiĝintaj en la Respubliko. Tiel do, Cezaro Aŭgusto forprenis de ili plurajn atribuojn, donante ilin al magistratanoj el malpli grava rango sed pli spertaj rilate al tiaj taskoj. Malgraŭ tio, li donis al la ediloj novajn misiojn, kiel la rajto estingi fajron, por kio ili estis dotitaj je 600-kapa armeo el sklavoj. Iom poste tiu misio transiris al la *Praefectus Vigilum*. La posteno "Edilo" tute malaperis en la 3-a jarcento.
La **monaĥeja preĝejo Koro de Jesuo** estas romkatolika konstruaĵo en Hungario, en urbo Szombathely. Pli frue la patrono estis Sankta Norberto.

Historio
--------

La dominikana monaĥeja preĝejo estis konstruita inter 1905 kaj 1907. Baldaŭ la premonstratoj transprenis la servojn ĝis 1950, poste ili estis forigitaj. Post la 2-a mondmilito la tegmento estis rekonstruita, inter 1964-1966 interne pentrita, en 2013 plene renovigita. En 2011 en la urba universitato oni fondis katolikan grupon, en la sekva jaro ili ricevis la preĝejon, kiel loko pri la animaj ekzercoj.

Konstruaĵoj
-----------

### Preĝejo

La preĝejo situas laŭ la trotuaro inter la monaĥejo kaj lernejo. La fasado estas simetria, meze la enirejo funkcias, apud la enirejo estas nur po unuj mallarĝaj fenestroj. La turopinto estas plurlatera piramido pinta, sed ankaŭ la fasado estas mallarĝa kaj alta. Interne super la altaro estas skulptaĵo pri Koro de Jesuo.

### Monaĥejo kaj lernejo

Tiuj konstruaĵoj estis konstruitaj samtempe kun la preĝejo. La monaĥejo estas duetaĝa kaj etendiĝas ĝuste ĉe stratangulo. La monaĥinoj edukis knabinojn en la lernejo.

La lernejo estas unuetaĝa. La monaĥejo, preĝejo kaj lernejo kontaktiĝas laŭ la trotuaro. La lernejo ŝtatiĝis en 1948.

Fontoj
------

* 
* (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* Arkivigite je 2018-12-17 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Buochs** estas komunumo en Kantono Nidvaldo, en Centra Svislando. Ĝi havis 5 305 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

Geografio
---------

Hotelo Krone en Buochs
Buochs situas ĉe la okcidenta bordo de la Kvarkantona Lago. Sude de la komunumo leviĝas la monto *Buochserhorn*.

La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 1'806,8 m s.m. sur la kulmino de la monto *Buochserhorn*, dum la plej malalta punkto situas sur alteco de 433 m s.m. ĉe la bordo de la lago. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 12,04 km², de kiuj 34,1% estas kovritaj de arbaro, 48,0% servas por agrikulturo kaj 16,0% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Buochs limas en nordokcidento al Ennetbürgen, en nordoriento aliflanke de la Kvarkantona Lago al Gersau (Kantono Ŝvico), en sudoriento al Beckenried, en sudokcidento al Oberdorf, kaj en okcidento al Stans.

Trafiko
-------

La komunumo Buochs estas konektita al la publika transportreto per la poŝtaŭtolinio de Stans al Seelisberg kaj per la ŝipoj sur la Kvarkantona Lago.

Tra la komunumo pasas la svisa aŭtovojo A2, al kiu ĝi posedas propran alveturejon.

Historio
--------

La unua certigita dokumenta mencio de Buochs datiĝas de la 8-a de junio 1157 kiel *Buochses* en protektoletero de papo Hadriano la 4-a al la Monaĥejo Engelberg. 

Inter la jaroj 1471 kaj 1501 la rivero Engelberger-Aa estis malsovaĝigita per protektodigoj kaj kondukita al la Kvarkantona Lago en Buochs.

Ĉar Nidvaldo kontraŭstaris la Helvetan Revolucion, dum la atako de la franca armeo en 1798, en Buochs 52 personoj estis masakritaj kaj la tuta vilaĝo kun escepto de 3 domoj estis bruligita.

Vidu ankaŭ
----------

* Buchs

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Ĉapitro pri la komunuma historio en la retejo de Buochs[*rompita ligilo*]

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Buochs
* Buochs en la Historia Leksikono de Svislando

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  Komunumoj de Kantono Nidvaldo |
| --- |
|  |  |
|   Beckenried - Buochs - Dallenwil - Emmetten - Ennetbürgen - Ennetmoos - Hergiswil - Oberdorf - **Stans** - Stansstad - Wolfenschiessen   |

 |

* Kategorio Buochs en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Miño de San Esteban** [MInjo de sanesTEban] estas municipo de Hispanio, en la regiono de Kastilio kaj Leono, provinco Sorio kaj komarko *Tierras del Burgo*.

Geografio
---------

Komarko *Tierras del Burgo* en la okcidento de la provinco Sorio.
Loko de Miño de San Esteban en la provinco Sorio.
Preĝejo de Sankta Marteno.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 48,89 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 11643 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 7400 loĝantojn el la 1940-aj jaroj. 

Ĝi distas 82 km de Sorio, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento. Ĝi apartenis al la Partio de San Esteban de Gormaz, kun jurisdikcio de senjorlando sub aŭtoritato de la vicurbestro nomumita de la Markizino de Villena.

Ekonomio
--------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), forstado kaj brutobredado (ŝafoj kaj bovoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun kultura kaj rura turismo, piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj estas la romanik-gotika preĝejo kun defendo turo kiel sonorilturo kaj mudeĥara kasonaro kaj vinkeloj.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de provinco Sorio

Eksteraj ligiloj
----------------

* [http:// Oficiala retejo] (hispane)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rTierras del Burgo |
| --- |
| Alcubilla de Avellaneda • El Burgo de Osma-Ciudad de Osma • Caracena • Carrascosa de Abajo • Castillejo de Robledo • Espeja de San Marcelino • Espejón • Fresno de Caracena • Fuentearmegil • Fuentecambrón • Langa de Duero • Liceras • Miño de San Esteban • Montejo de Tiermes • Nafría de Ucero • Recuerda • Retortillo de Soria • San Esteban de Gormaz • Santa María de las Hoyas • Ucero • Valdemaluque • Villanueva de Gormaz |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 351439
 |
**Duŝasano** aŭ *Dushasana* (en Sanskrito: दुःशासन, Duḥśāsanalit. 'malfacile regebla'), literumita ankaŭ *Dussasana* kaj *Duhsasana*, estis princo el Kaŭravoj, nome dua filo de la blinda reĝo Dritaraŝtro kaj Gandari kaj plej juna frato de Durjodano en la Hindua eposo Mahabarato.

Li kun Durjodano estris unu el la Akŝaŭhanioj (bataldivizioj) de la Kaŭrava armeo.

Duŝasano estis la militisto kiu sagopafis la unua en la Mahabarata milito. En la unua tago de la milito, Duŝasano luktis kun Nakulo. La dekan tagon, Duŝasano estis nomumita por la frontlinioj por defendi Biŝmon el la armeo de Pandavoj. Duŝasano montris sian valoron tiun tagon rezistante kontraŭ la Pandavoj. Sed poste, Arĝuno sukcesis venki super li.

Notoj
-----

1. ↑   Aayush. "18 Days of The Mahabharata War – Summary of the War". vedicfeed.com. VEDICFEED. Alirita la 22an de Majo 2021.
2. ↑   Jha Preeti. "जानिए महाभारत युद्ध के 18 दिनों में किस दिन क्या हुआ था". jagran.com (en Hindia). jagran. Alirita la 22an de Majo 2021.

* Kategorio Duŝasano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 726024
 |
**Paul Gottlieb NIPKOW** [paŭl GOTlib NIPkov] (naskiĝis la 22-an de aŭgusto 1860 en Lauenburg (nun Lębork), Pomerio, Germanio (nun Pollando), mortis la 24-an de aŭgusto 1940 en Berlino, Germanio). Li estis german-kaŝuba inĝeniero (lia patrino devenas el la kaŝuba familio **Magdaliński**), li inventis la **Nipkovan diskon** (1884). Tiu estis rotacianta disko kun truoj apud spirala linio, uzata en fruaj televidiloj. Tiun mekanikan televidan sistemon ŝanĝis ekde 1934 elektronikaj palpaj metodoj.

La Nipkov-disko
La Nipkov-disko estas aparato, elpensita de **Paul Gottlieb Nipkow** (1860-1940) por transformi bildojn al bilderoj por poste rekunigi ilin aliloke.

En tiu loko staris en Lenborko domo en kiu naskiĝis **Paul Gottlieb Nipkow** la german-kaŝuba inĝeniero kaj inventinto de televido / nun konstruaĵo de regiona muzeo (foto el 2009)
La memortabulo de **Paul Gottlieb Nipkow** la german-kaŝuba inĝeniero kaj inventinto de televido, ĉe la nuna Regiona Muzeo en Lenborko
Nipkow patentigis mekanikan televidilon en 1883. Ĝi havis la saman principon kiel ĉe la hodiaŭa televidilo: ĝi erigis la bildon al vicoj kaj tiujn vicojn al bildopunktoj. Li volis transformi lumon de la bilderoj al elektra signalo, ĉe la riceva stacio reen al bilderoj, bildoj. La diserigon kaj la rekunigon ĝi volis realigi per la mekanika aparato, la t.n. Nipkov-disko. Sur la Nipkov-disko estas truoj en spirala vojo, tiom da truoj, je kiom da vico ni volas disigi la bildon. Komence superkuras la bildon la plej supra truo, tio estos la unua vico. Poste sekvas la dua truo kaj tiel plu ĝis la plej suba truo ĉe la bildosubo. Malantaŭ la disko, li volis uzi lumsensasn selenĉelon, kiu transformas la lumimpulsojn al kurentaj impulsoj. La ricevilo estas same Nipkov-disko, kiu same, precize turnas kun disko de la sendilo, malantaŭ kiu eklumas lumigilo kun tia forto, kian lumforton havas la tastita bildero.

La Nipkov-disko ne disvastiĝis pro la malbona bildoformigo, teknikaj malfacilaĵoj. la Nipkov-diskoj malaperis desur la merkato fine de la 1930-aj jaroj, kiam aperis la katodtubaj televidiloj.

Oni uzas principon de Nipkov-diskoj kelkfoje ĉe kosmosondiloj kaj ĉe kunfokusa mikroskopo, elpensita de Mojmir Petran.

Vidu ankaŭ
----------

* Ottomar Anschütz

Referencoj
----------

La malnova domo de Paul Nipkow en Lębork
La memortabulo ĉe la domo de Paul Nipkow en Berlino-Pankow.
La **Nipkow-aparato** en Museo de Tekniko, Stokholmo
32-parta kolora Nipkov-disko
La memortabulo ĉe la domo, Ufer-strato n-ro 2, en Berlino-Gesundbrunnen

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Paul Gottlieb Nipkow en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* *The Television System of Paul Nipkow*[*rompita ligilo*] (La televidsistemo de Paul Nipkow, en la angla)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 45015
* GND: 130688142
* VIAF: 60195843
* BNF: 177620184
 |
**Nord-Urengoja minejo** estas la naftogasokondensata minejo kiu situas en Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto (Tjumena provinco, Rusio), 70 km okcidente de la vilaĝo Tazovskij kaj estas parto de la Okcidentsiberia naftogasa provinco.

Ekspluatado
-----------

La gaskuŝejo estis malkovrita en 1970 kaj la naftokuŝejo en 1985. Ekspluatado de la gaskuŝejo komenciĝis en 1987. La komenca gaskapacito estis taksita je 678,7 miliardoj da kubaj metroj, la elminigado ĝis 2002 sumiĝis je 243,2 miliardoj da kubaj metroj.

Geologio
--------

La minejo estas ligita al la Olikumina muro, kiu situas norde de la Malsuprepura megamuro, en la Ĥaduteja depresio. Laŭ tegmento de la cenomanianaj sedimentaĵoj de la supra kretaceo ĝi havas grandecon 51 x 30 km, amplitudon 94 m. La naftogasaj sedimentaĵoj de la supra kaj malsupra kretaceo kuŝas je fundo 1130-3249 m. 

La ĉefa gaskapacito estas ligita al la cenomanianaj sedimentaĵoj je la fundo 1130-1255 m. La terigenaj sedimentaĵoj havas gasohavan tavolaron dikan je 22,2 m, porecon 29%, gasosaturecon 0,7. La kuŝejo estas masiva akvoflosa, granda 21 x 44 km, alta 92 m. La gasakva kontakto estis registrita je absoluta marko de -1200 ĝis -1202,9 m. La elminigado de gaso variis de 342,8 ĝis 1101,9 mil m³ diurne. Enhavo de la gaso: metano 98,57%, homologoj de metano 0,13%, azoto 1,3%. Gaskapacito estis taksita je 355,4 miliardoj da kubaj metroj.

La novkomaj sedimentaĵoj de malsupra kretaceo estas ligitaj al la Orienta (9 x 26 km, amplitudo 50 m) kaj la Okcidenta (14 x 28 km, amplitudo 25 m) kupoloj. En la fundoj de 2090 ĝis 3249 m oni malkovris 27 gasokondensatajn kaj 4 naftogasokondensatajn kuŝejojn. La produktohavaj tavoloj estas grejsoj, aleŭrolitoj kaj argiloj. La efika dikeco de la tavoloj varias de 1,36 ĝis 8,45 m, poreco 21%, la komenca tavolpremo 21,3-35 MPa. Enhavo de la gaso: metano 88-90%, homologoj de metano (C2-C4) 7,9-9,3%, azoto 0,25-0,76, karbonduoksido 0,07-0,6%. Enhavo de gasokondensato estas 56-165 gramoj/cm³, denseco 0,727-0,780 gramoj/cm³. La malsuprekretaceaj sedimentaĵoj estas ekspluatataj.

Literaturo
----------

* Старосельский, В. И..  [2004] Р. И. Вяхирев: *Северо-Уренгойское месторождение // Российская газовая энциклопедия* (ruse). Москва: Большая Российская энциклопедия, p. 398. ISBN 5-85270-327-3.
**Nord-Stavropolo-Pelagiada minejo** estas la gasminejo kiu situas en Stavropola regiono (Rusio), 36 km nord-okcidente de la urbo Stavropolo kaj estas parto de la Nord-Kaŭkaza naftogasa provinco.

Ekspluatado
-----------

Ĝi estis malkovrita en 1950, ekspluatata ekde 1952 kaj ekde 1959 servis kiel la baza minejo de la gasdukto Stavropolo — Moskvo. Ekde 1979 ĝi funkcias kiel subtera gasdeponejo. La komenca gaskapacito estis taksita je 228 miliardoj da kubaj metroj, la elminigado ĝis 2002 sumiĝis je 211,5 miliardoj da kubaj metroj.

Geologio
--------

La minejo situas en la centra parto de la Stavropola volbo kaj subiĝas al granda antiklinalo kun la Nord-Stavropola kaj Pelagiada kupoloj (grandaj je 33 x 19 kaj 20 x 12 km, amplitudo 300 kaj 200 m respektive).

En la minejo oni malkovris kvar gaskuŝejojn: en la terigenaj sedimentaĵoj de la karagana, ĉokraka (meza mioceno de neogeno) kaj ĥaduma horizontoj, kaj de la verda tavolaro (eoceno de paleogeno). La ĉefa gaskapacito estas ligita al la ĥaduma horizonto, kiu supre konsistas el aleŭrolitoj, malsupre — el intertavolaj aleŭrolitoj, grejsoj kaj argiloj. La ĥaduma horizonto kuŝas je fundo 700-850 m. La efika dikeco de kolektujoj estas 22,3 m, poreco 21,6%, penetrebleco malpliiĝas de malsupre supren de 1,5 ĝis 0,1-0,01 mkm². La komenca tavolpremo estas 6,5 MPa, tavola temperaturo 65 °C. La gaskuŝejo estas tavola volba. La komenca gasakva kontakto registriĝis laŭ absoluta marko de -466 ĝis -522 m. Oni elminigis po 300-500 mil m³ diurne. La gasa enhavo: metano 96,5%, homologoj da metano 1,8%, karbonduoksido 0,2%, azoto 1,5%.

Literaturo
----------

* Старосельский, В. И..  [2004] Р. И. Вяхирев: *Северо-Ставропольско-Пелагиадинское месторождение // Российская газовая энциклопедия* (ruse). Москва: Большая Российская энциклопедия, p. 398. ISBN 5-85270-327-3.
**Cignoj reflektitaj kiel elefantoj** estas pentraĵo de 1937 fare de la hispana superrealista pentristo Salvador Dalí. La pentraĵo estis kreita dum lia periodo paranoik-kritika, kaj enhavas unu el la duoblaj bildoj plej konataj kiuj formis gravan parton de tiu periodo.

*Cignoj reflektitaj kiel elefantoj* uzas la reflekton sur laga surfaco por krei la duoblan bildon de la pentraĵo. Tri cignoj estas antaŭ senfoliaj arboj kaj, en la reflekto, la cignoj estas la kapoj de la elefantoj kaj la arboj iĝas iliaj korpoj: la koloj de la cignoj iĝas la rostroj de la elefantoj. La fono de la pentraĵo estas kataluna pejzaĝo reprezentita kun aŭtunaj koloroj: maldekstre estas homa figuro kaj tuto certe tendencas al superrealisma etoso.

En la Dua Mondmilito, tiu verko estis ŝtelita de la germana armeo dum la okupacio de Francio kaj restis stokita en la muzeo *Jeu de Paume* de Parizo en la nomita "salle des martyrs" (martirejo) inter 1940 kaj 1944. Nuntempe la pentraĵo apartenas al Cavaliere Holding, Co. Inc. en Ĝenevo, Svisio.

Notoj
-----

1. ↑  «Swans Reflecting Elephants, c.1937 en». Fulcrumgallery.com. Konsultita la 24an de februaro 2019.
2. ↑  Catalogo razonado de pinturas de Salvador Dalí en www.salvador-dali.org Konsultita la 24an de februaro 2019.
**George EVEREST** (n. la 4-an de julio 1790, m. la 1-an de decembro 1866) estis kimra geografo laŭ kiu iuj kutime nomas Ĉomolungmon.

George Everest naskiĝis ĉe Crickhowell, Powys, kaj baptiĝis ĉe Greenwich, nun parto de Granda Londono.

En 1818 li eniris la britan armeon en Brita Hindio kiel termezuristo. Ekde 1823 li estris la termezuradon de Brita Hindio, kaj en 1830 li nomumiĝis la ĉefa termezuristo de la subkontinento.

Li emeritiĝis en 1843 kaj revenis al Britio. Li kavaliriĝis en 1861 kaj la sekvantan jaron li nomumiĝis vicprezidento de la Reĝa Geografia Societo.

En 1865, malgraŭ liaj protestoj, laŭ li estis nomata Monto Everesto.

George Everest mortis en Londono en 1866, kaj entombiĝis ĉe Hove (Sussex).

* Kategorio George Everest en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 305708
* GND: 10208467X
* LCCN: nr92018799
* VIAF: 27447861
* ISNI: 0000 0000 5106 3010
* SUDOC: 076600572
* BNF: 14361241v
* BIBSYS: 9068330
* NKC: xx0254993
 |
Corona-cigaro
**Cigaro** estas tabaka produkto el rulitaj sekigitaj folioj de la tabaka planto, destinita por fumado.

Same kiel la fumado de cigaredoj, la fumado de cigaroj estas damaĝa al la sano de la fumanto kaj de liaj proksimuloj.

Historio
--------

Indiĝenoj de Karibaj insuloj faradis kaj fumadis cigarojn dum jarcentoj.[*mankas fonto*]

Aromoj
------

Cigarujo kaj cigar-tondilo
Cigaro-fervoruloj alte taksas cigarojn pro la riĉaj kaj diversaj aromoj percepteblaj dum la fumado. Ĝenerale cigaroj kun helkoloraj eksteraj volvaĵoj havas pli mildan kaj cigaroj kun malhelaj envolvaĵo pli solidan aromon. La odoro de cigaroj dum fumado forte diferencas de tiu de cigaredoj.

Oni priskribas la aromojn de bona cigaro interalie per la jenaj vortoj:

* ledo,
* spica,
* ĉokolado,
* torfo, tero,
* kafo,
* juglando.

La plej fervoraj cigaro-gustumemuloj foje tenas registron pri la cigaroj, kiujn ili ĝuis, kun siaj personaj taksadoj, observaĵoj, karakterizaĵoj, ktp; cigar-gustumado multe similas gustumadon pri vinoj, pri viskioj, ktp.

### Citaĵoj

"… en la buŝo cigaron, tiun grandan konsoliston de l' deknaŭa jarcento." (Wilhelm Raabe)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Cigaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Cigaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Speaking Cigar fakaĵoj pri cigaroj (angle) Arkivigite je 2005-12-28 per la retarkivo Wayback Machine
* Cigar information / informaj^o cigaroj Arkivigite je 2007-10-21 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 21183
* GND: 4222406-8
* LCCN: sh85025969
* BNF: 11959642n
* NKC: ph119588
 |
**Joseph-Ignace GUILLOTIN** (28-an de majo 1738 – 26-an de marto 1814) estas konata kiel inventisto de gilotino. Li fakte ne inventis, sed ja propagis uzadon de tiu ĉi maŝino por fari mortpunojn en Francio dum la franca revolucio de 1789.

Studoj
------

Komence de siaj studoj Guillotin tre interesiĝis pri arto. Li baldaŭ fariĝis profesoro de literaturo en Irisnah College en Bordozo (Bordeaux), kie li decidis daŭrigi siajn studojn por fariĝi kuracisto. Li studis medicinon en Reims kaj en pariza universitato. Li finstudis en 1770 kaj atingis la akademian gradon de "doktoro".

En 1784 la franca registaro difinis komune kun Benjamin Franklin esploron de animala magnetismo, kio estis termino uzata por konjektita etera forto, kaŭzanta allogemon inter la seksoj kaj karismo.

Rolo en la franca revolucio de 1789
-----------------------------------

En 1789 li fariĝis reprezentanto de Parizo en la konstitucia asembleo. Tiu ĉi asembleo estiĝis komence de la revolucio kaj ĝia tasko estis krei konstitucion. Danke al tio li povis provi forhakadon de gorĝoj per mekanika ekipaĵo ankaŭ en pli posta parlamento.

Malgraŭ tio ke li propagis la estontan gilotinon, Guillotin estis kontraŭ mortpuno. Li esperis, ke pli humana kaj malpli doloriga metodo de plenumo de la mortpuno estas unua paŝo al nuligo de la mortpuno. Li ankaŭ klopodis, ke iradu malpli da homoj kaj familioj kun infanoj al ekzekuto. Laŭ lia opinio la ekzekutoj devis esti privata kaj individua afero. Laŭ legendo li mortis sub gilotino eĉ li mem, sed fakte kaŭzo de lia morto estis ŝultro trafita de furunkoj.

Rilataj temoj
-------------

* Gilotino

* Joseph-Ignace Guillotin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Joseph-Ignace Guillotin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Joseph-Ignace Guillotin en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 266551
* GND: 116923806
* LCCN: n85808761
* VIAF: 61642821
* ISNI: 0000 0000 8140 8593
* SUDOC: 080833764
* BNF: 12449264x
* ULAN: 500354432
* BIBSYS: 6088427
* NKC: jn20000700643
 |
**János Kristóf Deccard** [jAnoŝ kriŝtOf], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Deccard János Kristóf** estis hungara botanikisto, instruisto, liceestro. Lia filo estis János Vilmos Deccard.

János Kristóf Deccard naskiĝis la 21-an de oktobro 1686 en Sopron (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio), li mortis la 19-an de marto 1764 en Sopron.

Biografio
---------

János Kristóf Deccard lernis en luterana liceo en sia naskiĝurbo, poste li studis en Universitato de Wittenberg (1707-1711). Hejmenveninta li estis nomumita liceestro (1712-1740). En 1740 li verkis studon pri la luterana pedagogia sorto en Hungarlando, kie li mokis la kompetentulojn. Tial li estis trudemerita, sed poste li okupiĝis pri botanikaj laboroj. Li havis edzinon, kiu naskis 3 gefilojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Oratio funebris…* (1723)
* *Concio Parentalis, in virum summe rev…* (1739)
* *Commentatio theologica, Joan. Sig. Pilgramii…* (1746)
* *Supremi officii munus, quo viro Danieli Hajnoczio gymn. Semproniensis rectori…* (1747)

Manuskriptoj
------------

* *Flora Semproniensis ordine alphabetico proposita*
* *Hungaria sub regibus Arpadianis*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 674322
* GND: 1067959467
* VIAF: 121366321
 |
Reinier van Persijn, kantanta cigno, alegorio
**Cignokanto** estas nomo por la lasta verko de muzikisto aŭ de poeto. Ankaŭ la lastan paroladon de politikisto ofte oni nomas plurvastasence oni nomas cignokanton. La lasta verkociklo de Heinrich Schütz el lia mortojaro 1672 nomiĝas *Schwanengesang* (SWV 482-494), tipa verko el la maljuneco. Famas la lasta lidociklo de Franz Schubert, kiun lia eldonisto post la morto de la komponisto kompilis sub la titolo *Schwanengesang* (cignokanto).

La termino devenas de malnova greka mito diranta, ke cignoj antaŭ sia morto lastan fojon kantas per malĝoja, tamen belega voĉo lastan kanton. Laŭ unu versio de ĉi tiu mito Kyknos migris en poplaro ĉe la bordo de la rivero Eridano, funebrante la morton de sia amato Faetono. Jen la dioj kompatis lin kaj metamorfozis lin en cignon el lumantaj steloj. Antaŭ ol Kyknos mortis pro funebro pri sia amata amiko, li kantis laŭ tiu maniero neniam superata de alia.

Plinio la Maljuna traktas en la deka libro de sia "Naturalis Historia" pri birdoj, kaj en ĉapitro 32, kiu specife traktas cignajn: "Oni asertas, ke en la momento de lia morto la cigno ludas funebran kanton, sed ĉi tio estas eraro, miaopinie, laŭ provoj, kiujn mi faris plurfoje."

Aliaj kunigas la esprimon al natura fenomeno okazanta en profunda Nordio: la cignoj, kiuj vivas en regionoj de la arkta cirklo, kelkfoje estas surprizitaj en akvo de forta frosto kaj restas fiksitaj en la glacio. Ĝis ili mortas malrapide kaj martire, ili eligas sonojn, similajn al malĝoja kanto.

Ankaŭ filozofo Sokrato, antaŭ la morto, diktis belegan dialogon: En *Faidono* li klarigas la kanton de la cignoj per la antaŭkono de la bono en la Hadeso. La *Kanto de la cigno* estas teatra verko de Anton Pavloviĉ Ĉeĥov, kiu tamen ne referencas al tiu flugilesprimo.

Praktike, la komuna cigno ne nur faras funebran kanton kiam ĝi mortas, ĝi tute ne mutas, kaj eligos maldikan grincan sonon aŭ fajfas kiam ĝi koleras aŭ kiam ĝia teritorio estas minacata. Eblas, ke la rakonto originis de la fakto ke la komuna cigno malpli ofte sonas ol la flava cigno (*Cygnus cygnus*) aŭ ĝia proksimulo la malgranda cigno (*Cygnus bewickii*).

Literaturo
----------

* Karl Friedrich Wilhelm Wander (eldoninto): *Deutsches Sprichwörter-Lexikon. Ein Hausschatz für das deutsche Volk.* F.A. Brockhaus, Lepsiko 1867, 1870, 1873, 1876, 1880. Represaĵoj: Scientia-Verlag, Aalen 1963; Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1964; Akademische Verlagsanstalt Athenaion, Kettwig 1987; Weltbild Verlag, Augsburg 1987, volumo 4, p. 417
* Hans Biedermann: *Knaurs Lexikon der Symbole.* Knaur, Munkeno 1998, ISBN 3-426-66403-8, p. 392

Eksteraj ligiloj
----------------

* Il Canto del cigno di Socrate[*rompita ligilo*] itale
Flago de ciganoj
**Cigana flago** (cigane *O styago le romengo*) estas la nacia flago de ciganoj. Oni akceptis ĝin en la Unua tutmonda cigana kongreso en Londono, en 1971. La flago estas partigita en du kampojn — la bluan (supre) kaj la verdan (malsupre), kiuj simbolas ĉielon kaj teron. En centro de la flago situas ruĝa rado (*ĉakra*), kiu simbolas hindoarjan originon de la cigana popolo (analoga rado ĉeestas en la flago de Barato).

Ciganoj klarigas ofte elementojn de la flago mistike. Oni interpretas la verdan kampon kiel materian mondon, la bluan — kiel spiritan mondon, kaj la radon kiel vivon de cigano. La reciproka situo de elementoj signifas, ke cigano estas en vojo la tutan vivon, kaj ke li devas forgesi nek pri ĉiutaga vivo, nek pri animo. Ruĝa koloro de la rado estas la koloro de sango. Ciganoj verŝis ĉi tiun sangon dum Dua mondmilito en batalo kontraŭ naciismo kaj en genocido, kaj cigano devas neniam forgesi pri ĝi.

Tamen, la optimisma interpreto estas ankaŭ populara. La verda kampo estas en tiu ĝuste kampo, ne vojo; cigano povas elekti tie ĉiun vojon, aŭ halti kaj meti tendaron. Kaj ruĝa koloro de la rado estas koloro de festo, ĉar la ciganoj estas «popolo-festo» mem.

La cigana flago en Kroatio diferencas per la rado, kiu estas tie ne ruĝa, sed ora. La rado ankaŭ diferencas en flagoj de diversaj organizoj kaj etnaj grupoj.

* Kategorio Cigana flago en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Cignolago** (ruse : Лебединое Озеро - *Lebedinoje ozero*) estas tre fama baleto en kvar aktoj, kies muzikon komponis Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij (ruse : Пётр Ильич Чайкoвский (Pri tiu ĉi sono aŭskultu)).

Ĝi apartenas al la normrepertuaro de la klasikaj baletkompanioj. Precipe la allegro modera el la dancaro de la cignoj en la dua akto estas mondfama, eĉ ekster la publiko, kiu interesiĝas pri la dancarto, ĉar el la koregrafio de Lev Ivanov naskiĝis multaj parodioj (Danco de la kvar cignetoj!).

Desegnaĵo de F. Gaanen por la dekoro de la dua akto, Moskvo, 1877Rusa poŝtmarko: Siegfried kun Odile, la nigra cigno, filino de la sorĉisto Rothbart
Ĝi estis kreata en la *Granda Teatro* de Moskvo (ruse : Большой Театр) je la 20-a de februaro laŭ la julia kalendaro (aŭ 4-a de marto laŭ la gregoria kalendaro) 1877 sub gvido de Semen Riabov kaj kun koreografio de Julius Reisinger.
Ĝi estas la dudeka verko de Ĉajkovskij kaj la libreton verkis Vladimiro Begiĉev ekde malnova legendo germana.

En Esperanto
------------

* Vejdo: *Paro da blankaj baletŝuoj*. Beletra Almanako (29), junio 2017. Paĝoj 31-45.

Vidu ankaŭ
----------

* The Swan Princess

* Kategorio Cignolago en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 255127
* GND: 300033389
* LCCN: sh2015001789
* VIAF: 177215768
* BNF: 139101598
* BNE: XX2069458
 |
**Realismo** estas koncepto de la vivo, bazita sur konkretaj faktoj kaj ilia ĝusta pritakso.

Filozofio
---------

En filozofio, pli precize en metafiziko (aŭ ontologio) kaj en sciencofilozofio, **realismo** estas la tezo, laŭ kiu ekstera mondo ekzistas vere (reale), objektive. Ĝi kontraŭas idealismon (laŭ kiu nur la konsciencostatoj ekzistas.

* mezepoka filozofio: disvolviĝis la "kverelo pri la universalaj ideoj", la demando estis kia estas la naturo de la ĝeneralaj odeoj, t.e. la konceptoj? (la "Universaloj"). Tri respondoj ili estas:

*ante rem* = antaŭ la aĵo; tiu sinteno nomitis **realismo** (kvankam ĝi estas tre malsimila al la moderna koncepto de realismo, devenante el Platono
*Post re* = post la aĵo *nominalismo* (vidu ankaŭ Roscelin)
*in re* = en la aĵo tio estis la konceptismo
En la analiza filozofio, la kontraŭrealismo estas epistemologia sinteno en kiu la vereco de aserto estas bazata sur sia pruveco tra internaj logikaj mekanismoj, kiel la "principo de kunteksto" aŭ la intuicia logiko, rekte opozicie al la realisma nocio ke la vereco de aserto estas bazata sur sia korespondo kun ekstera realo. En kontraŭrealismo, tiu realo ekstera estas nur hipoteza kaj ne estas akceptebla.

Moralo
------

Morala realismo (nomita ankaŭ etika realismo aŭ morala platonismo) estas la metaetika sinteno en kiu la etikaj esprimoj esprimas referencojn kiuj aludas al karakteroj objektivoj de la reala mondo (tio estas, karakteroj sendependaj el la subjektiva opinio), kelkaj el kiuj povas estis veraj laŭ gradoj laŭ kiuj ili informas tiujn karakterojn precize.

Literaturo
----------

Arto
----

* Realismo (arto)

### Pentrarto

* Hiperrealismo
* Realisma pentrarto

Vidu ankaŭ
----------

* Kontraŭrealismo
* Nova realismo
* Socialisma realismo
* Pikareska romano
* Realisma pentrarto
* Realo

* Realismo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
La **Emumilito**, en angla *Emu War* aŭ *Great Emu War* (granda emumilito), estis plaga naturevento okazinta en Okcidenta Aŭstralio en la lasta parto de 1932, kiam emuoj, nome grandaj neflugaj birdoj, are venintaj al distrikto Campion dum varmega somero timigis la urbajn loĝantojn kaj oni organizis malsukcesan klopodon forigi ilin, ĉefe kun interveno de la armeo por forigi ilin per tiu nomata 'milito'. Estis du fazoj, kies dua ekis la 12an de novembro kun miksa rezulto. Estis du dokumentitaj kazoj de homoj atakitaj de emuoj. Siaflanke la armeo uzis eĉ maŝinpafilojn por forigi la emuojn kaj la amaskomunikiloj uzis la esprimon *emumilito* por aludi la okazintaĵon.

Kunteksto
---------

La milito
---------

Sekvoj
------

Notoj
-----

1. ↑  Shuttlesworth, Dorothy Edwards.  (1967) *The Wildlife of Australia and New Zealand*. University of Michigan Press, p. 69.
2. ↑  "Attacked by an emu",  *The Argus*, 10a Aŭgusto 1904, paĝo 8. Kontrolita 20a Septembro 2010.
3. ↑  "Victoria",  *The Mercury*, 24a Marto 1873, paĝo 2. Kontrolita 20a Septembro 2010.

* Kategorio Emumilito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**BÍRÓ Lajos** estis hungara publicisto, studverkisto naskita en Zetelaka la 8-an de februaro 1877 kaj mortinta en Odorheiu Secuiesc la 16-an de julio 1967.

Biografio
---------

La mezlernejon Lajos Bíró finis en la Romia Katolika Gimnazio de Székelyudvarhely kaj li havigis diplomon de instruisto pri hungara-latina lingvoj en Universitato de Koloĵvaro. Li instruis en Kézdivásárhely, poste inter 1917 kaj 1937 en sia iama gimnazio, kies li estis direktoro inter 1931 kaj 1936, pli poste en 1944-1945. Kiel studento li estis kunlaboranto de *Ellenzék* kaj li redaktis gazeton en Kézdivásárhely (*Székely Hírlap*). Li pubklikis krome de Ellenzék ankaŭ en *A Hírnök*, *Erdélyi Tudósító*, *Erdélyi Szemle*, *Pásztortűz*, *Székely Közélet*.

Verkoj ĉefaj
------------

* *Neves jezsuita plébánosok és írók a székely anyavárosban* , Székelyudvarhely, 1937;
* *Udvarhely megye elhunyt jelesei az irodalomban*, Székelyudvarhely, 1943;
* *Püspöki biztosok és világi gondnokok fógimnaziumunknál*, Székelyudvarhely Római Katolikus Gimnazium Értesítője, 1933/1934.

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 259131
 |
la katedralo en somera tago - maldekstre el ruĝaj brikoj la pli frua, novromanika sonorilturo de 1853, iom kontrasta al la resto de la konstruaĵo
La katolika paroĥa preĝejo Sankt Martinus en la nordokcidentgermana urbeto Haren, nomata **Emsland-Dom** ("katedralo de la regiono Emsland"), konstruiĝis inter la jaroj 1908 kaj 1911 laŭ planoj de la arkitekto *Ludwig Becker*, en novklasikisma stilo kun iuj novbarokaj elementoj, kaj inaŭguriĝis la 14-an de septembro 1911. Ĝi konsideriĝas simbolo de la urbeto.

La konstruaĵo situas je la loko de antaŭa preĝejo konstruita mezepoke, kiu en 1853/1854 anstataŭiĝis per brika preĝejo novromanika. De tiu preĝejo konserviĝis la sonorilturo kun tri sonoriloj, faritaj en 1510, 1650 kaj 1921, kaj la flankaj muroj adaptitaj al la stilo de la pli novaj, novklasikismaj partoj.

La origine trinava ĉefa parto de la preĝejo de 1853 estis transformigita al 15 metrojn larĝa halo. La centra, altara parto estas superata per kupolo kiu altas 58 metrojn. Plurloke en la preĝejo estas aludoj pri la fakto ke tradicie multaj loĝantoj de la urbeto estis ŝipistoj sur la proksima rivero Emso. Du privataj mecenatoj donacis proksimume duonon de la konstrukostoj, kaj ebligis konstruadon de katedralo nekutime impona por urbeto kompare malgranda (fine de la jaro 2011 estis iom pli ol 23 000 urbanoj).

En 2011 la katolika komunumo solene celebris la 100-jaran jubileon de la katedralo, kaj de la 14-a ĝis 18-a de septembro okazis pluraj festaj eventoj.

 * altaroaltaro
* la suda fasadola suda fasado
* la kupolo de internela kupolo de interne
* la norda fasadola norda fasado

 

* Kategorio Emsland-Dom (Haren) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* retejo de la katolika paroĥejo
La **rumana ortodoksa preĝejo Sankta Georgo** estas historia monumento en urbo Battonya (Hungario).

Historio
--------

La rumanoj decidis konstrui kirkon en Battonya en 1868. Ĝi estis konstruita inter 1869-1872. Interne la ikonostazo estis kreita en la 1820-aj jaroj. La internaj bildoj estis pentritaj en 1932. La plafono hava 5 freskojn.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en korto, sed en la korto antaŭ la kirko estas videbla ankaŭ marmora kruco 3 metrojn alta farita en 1873 (renovigita en 1983). La fasado estas simetria, meze la enirejo funkcias, la plej supre la turo altiĝas. Sur la fasado 3 fenestroj troviĝas, nur la meza estas granda. La kvadrata turo supre havas en ĉiuj flankoj po unu fenestrojn. La navo finiĝas en plurlatera absido. Interne krom la ikonostazo menciindas la lustro.

Ikonostazo
----------

La ikonostazo estas ĉirkaŭ 7 metrojn larĝa kaj 9 metrojn alta. Ĝi konsistas el 37 bildoj, kiuj estis pentritaj en 1908. La pli granda ĉefa bildo meze prezentas Sanktan Georgon kaj la drakon.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
*

Aŭdu ankaŭ
----------

* 
*
**Emánuel Hegyi** [hedji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hegyi Emánuel** estis hungara pianisto, juristo, altlerneja instruisto.

Emánuel Hegyi  naskiĝis la 25-an de marto 1877 en Pozsony (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Bratislavo en Slovakio), li mortis la 29-an de marto 1944 en Budapeŝto (Hungara reĝlando).

Biografio
---------

Emánuel Hegyi estis jam frue lerta pianludanto, tamen pro la familia instigo li akiris juran diplomon, poste li eklaboris en Máramarossziget. En 1906 li translokiĝis al Budapeŝto kaj ekstudis en Muzikakademio de Budapeŝto. Liaj plej gravaj instruistoj estis Árpád Szendy kaj Béla Szabados. Li akiris pianistan diplomon en 1910, poste li prezentis sin sukcese en koncertoj enlande kaj eksterlande. Inter 1912 kaj 1942 li instruis en la Muzikakademio, sed li ankaŭ daŭre koncertis. Li ricevis premion en 1942.

Repertuaro
----------

* Verkoj de Felix Mendelssohn, Frédéric Chopin, Ferenc Liszt

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Géza Anda
* Ernő Dániel (pianisto)
* Zoltán Horusitzky
* Rezső Kókai (komponisto)
* Sándor Veress (komponisto)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 632161
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Empiro. |

**Empirio** (de la greka vorto *empireia*: "sperto") laŭ PIV estas

1. sperto rigardata kiel bazo de filozofio kaj scienco, sed
2. ankaŭ povas esti uzata por esprimi nesciencan rutinan metodon bazitan sur nura praktiko, nesufiĉe kontrolita sperto.

Konsekvence, **empiriismo** estas filozofia doktrino, laŭ kiu ĉiuj ideoj devenas de la sperto (komparu kun raciismo). 

El scienca vidpunkto do temas pri kompetenta kolekto da informoj akiritaj per esploroj sperte percepteblaj per konscia observo. Tiaj informoj povas kolektiĝi en laboratorio, do aparte kreita loko por esplorado, aŭ tie, kie la observenda fenomeno ĉiukaze okazas. Laŭ tiu vidpunkto, ekzistas "empiriaj sciencoj", en kiuj la objektoj (kiel ekzemple planedoj, bestoj, plantoj, atomoj, kondutomekanismoj de homoj aŭ politikaj organizostrukturoj) estas senpere observeblaj en eksperimentoj, kaj "neempiriaj sciencoj", en kiuj ekkonoj ekestas sen rekta eksperimentado je sperteblaj observoj, kiel matematiko kaj filozofio. Aparte "neempiria" estas la fako logiko, ĉar en ĝi formuliĝas asertoj, kiuj sole el logikaj, formalaj kialoj devas esti ĝustaj aŭ malĝustaj. Ankaŭ la teologio (aparte en siaj dogmaj partoj), la juro (kie difinitaj leĝaj tekstoj aplikiĝas al unuopaj kazoj), la literaturaj sciencoj kaj partoj de lingvistiko konsideriĝas neempiriaj sciencoj. 

Sekve el scienca vidpunkto filozofio mem ne estas empiria fako, kvankam la koncepto de "empirio" ĝuste ekdisvastiĝis de filozofoj, aparte de la anoj de la doktrino pri empiriismo.
**Langayo** [lanGAĝo] estas municipo en la sudoriento de la provinco Valadolido, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Campo de Peñafiel* (Kamparo de Peñafiel) en la sudoriento de la provinco. 

Langayo en la provinco Valadolido.
La komarko *Campo de Peñafiel* de la provinco Valadolido, malhelblue, sudoriente.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 48,31 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 242 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte 450 el la 1900-aj jaroj. 

Ĝi distas 56 km de Valadolido, provinca ĉefurbo kaj limas kun municipoj Peñafiel kaj Cogeces del Monte kun kiuj ligiĝas pere de la provinca ŝoseo VA-210. Fompedraza estas sudoriente. Ĝia municipa teritorio estas ebeneca kaj trairata de la rojoj Oreja kaj Fuentelapeña kiuj kuniĝintaj formas la rojon *de la Vega*.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Leono kaj poste al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj kaj terpomoj) kaj brutobredado (ŝafoj) kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado). 

De la historia pasinteco restis vizitindaj vidindaĵoj el kiuj menciindas la fortikaĵeca preĝejo de Sankta Petro kun bela pordego kaj la ermitejo. Proksime estas la ruinoj de iama konvento de Santa María de Oreja.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Valadolido

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 766098
 |
**Francisco Arjona Herrera**, alinome **"Cúchares"** [KUĉares] kaj "Curro Cúchares" (Madrido, 20a de majo 1818 - Havano, 4a de decembro 1868), estis hispana toreisto, filo de la banderilisto Manuel Arjona "Costuras", nevo de Francisco Herrera Rodríguez "Curro Guillén" kaj patro de la toreisto Francisco Arjona Reyes "Currito".

Li lernis estante knabo el majstro Pedro Romero. Li ekkarieris en 1840, kiel banderilisto. Li estis toreistigita (*alternativa*) en aprilo 1842. Ekde tiam li estis rivalo de Paquiro, kaj poste de José Redondo "El Chiclanero". Dum tiu jardeko li estis favorito de granda parto de la sekvantaro, sed lia agado iom post iom dekadencis ĉar li suferis lezon en genuo.

Li estis la unua toreisto de la historio kiu iĝis brutobredisto de taŭroj.

En 1868 li veturis al Kubo (tiam hispana provinco) por profesiaj celoj, sed tie malsaniĝis je flava febro kaj mortis en Havano. En 1885 liaj restaĵoj estis translokigitaj al Hispanio kaj kuŝas en la preĝejo de Sankta Bernardo de Sevilo.

Li estis la unua toreisto de la historio kiu uzis la muletaon kiel arta rimedo. Antaŭe la muletao utilis precipe por prepari la taŭron por esti glave mortigita. Li ricevis kritikojn sed hodiaŭ ankoraŭ oni konas la toreadon kiel «arto de Cúchares».

Referencoj
----------

1. 1 2  *Gran Enciclopedia de España*. Zaragoza, España: Enciclopedia de España, S.A. 1990. ISBN 8487544010. «(kompleta verko)».

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Cúchares en la hispana Vikipedio.*
**Isaac Carasso** (1874 – 19-an de aprilo, 1939) estis kuracisto kaj membro de prominenta sefard-juda familio Carasso de la otomana Selanik (moderna Tesaloniko, Grekio). Li fondis fabrikon por produkti jogurton, kiu iĝis konata kiel Danone. Li estis nevo de Emanuel Karasu, otomana politikisto.

Pro la balkanaj militoj en 1912, li translokiĝis kun la familio al Barcelono kie li ŝanĝis sian nomon al Isaac Carasso.

Dum lia kuracada agado, li spertis, ke multaj junaj homoj havas digestadajn kaj intestajn problemojn. Inspirante je verkoj de Ilja Meĉnikov, kiu popularigis acidan lakton kiel sanigan nutraĵon, li importis bakteriokulturojn el Bulgario. Ĝis kiam la jogurto ne estis konata en okcidenta Eŭropo, li vendis ĝin en farmacioj.

Li fondis la entreprenon en 1919, en kiu li vendis jogurton kun nomo "Danone", katalunan karesnomon por lia filo, Danielo. Carasso perfektigis la jogurtproduktadon. Lia filo Daniel Carasso transprenis la familian entreprenon en Hispanio kaj establis Danone en Francio kaj en Usono (Dannon).

Isaac Carasso mortis en Francio en 1939.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 309127
 |
**Isaak ben Mordecai**, konata ankaŭ kiel **Majstro Gajo**, estis juda itala medicinisto. Pri li malmulte estas konata escepte ke lia vivo etendiĝis ĉevale de la 13-a kaj 14-a jarcentoj.

Lia medicinista arto akiris estimon ĉe la papa Roma Kurio ĝispunkte ke li estis la unua judo nomumita "papa arkiatro" (ĉefmedicinisto) de la papo mem. Fakte, li kuraciste zorgis pri la sano de la papoj Nikolao la 4-a (1288-1292) kaj Bonifaco la 8-a (1294-1303).

Majstro Gajo, aŭ Isaak ben Mordekai, estis ege ŝatata de medicinistoj samtempaj, kiel ekzemple ĉe Hillel ben Samuel el Verono. Tiu ĉi el Forlì (Centra Italio) sendis du longajn leterojn al Majstro Gajo pritraktantajn la doktrinojn de Maimonido por lin altiri akcepti kaj defendi kaj disvastigi la instruaĵojn de juda filozofo kaj bibliisto, tiam de multaj judoj kritikata kaj forgesita pro lia supozita troa "raciismo". (Pri tiu diskuto, oni vidu: "Ḥemdah Genuzah," pp. 18-22),

Li estis konsiderita ankaŭ kiel filozofo, sed ankaŭ pri tiu temo ne konatas verkoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Maimonido
* Nikolao la 4-a
* Bonifaco la 8-a
* Hebrea enciklopedio
* Hillel ben Samuel
* Filozofio de Mezepoko

Bibliografio
------------

* Grätz, *Geschichte*. 3d ed. vii. 160, 165;
* Vogelstein and Rieger, *Geschichte der Juden in Rom*, i. 252-254

Eksteraj ligiloj
----------------

* Alglalingva Juda Enciklopedio