recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  Redaktas | **Ĉi tiu artikolo estas redaktata de iu.**

---

Por eviti la riskon de redaktokonflikto, ne redaktu la artikolon. Kontrolu la kronologion kaj forigu la ŝablonon, se necese. |

**Saturnino GARCÍA** (Bariones de la Vega, Cimanes de la Vega, Leono, 5a de februaro 1935) estas hispana aktoro.

Biografio
---------

Estante juna, li elmigris kun sia familio al Barakaldo, Biskajo,​ kie li laboris en metalurgio.

En 1966 li ekformis parton de teatra trupo universitata kiu ege sukcesis. En 1969, li fondis kompanion de porinfana teatro kie li estis aktoro, mimo, magiisto, kaj klaŭno alterne kun kino kaj teatro.

Li ricevis Goya-premion al plej bona vira novula aktoro, plej bona aktoro en la Internacia Festivalo de Sitges, plej bona aktoro de El Mundo del País Vasco kaj plej bona actor en la Kinfestivalo de Valadolido, pro sia fama rolo en la filmo *Justino, un asesino de la tercera edad*.

Li publikigis membiografion *Del dónde y cómo al porqué* en aŭgusto 2006.

Filmoj
------

Eksteraj ligiloj
----------------

  

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo María Luisa Ponte en la hispana Vikipedio.*
Tipa T-ĉemizo
**T-ĉemizo** (aŭ **to-ĉemizo**) estas simpla speco de ĉemizo, farita ne de teksita ŝtofo, sed (**permaŝine**) trikita, kutime senkoluma, senbutona, senpoŝa, kaj kun mallongaj manikoj. Por surmeti ĝin, oni enŝovas la kapon kaj brakojn, kiel ĉe pulovero.

La T-ĉemizo originis kiel subvestaĵo de Eŭropaj soldatoj en la Unua mondmilito. Usonaj soldatoj adoptis ĝin anstataŭ siaj varmegaj lanaj subĉemizoj, nomante ĝin "T-ĉemizo", ĉar, se oni kuŝigas ĝin plata, ĝi aspektas simile al majuskla T.

Post la Dua Mondmilito kelkaj famuloj ekportadis T-ĉemizon publike, komence iom ŝoke, kio rapide fariĝis ĝenerale akceptebla. Kiam en la 1960-aj jaroj, oni komencis tinkturi T-ĉemizojn kaj surpresi sloganojn kaj bildojn, la vestaĵo fariĝis persona esprimilo. Ĝi restas tia hodiaŭ.

T-formo de T-ĉemizo
La originaj T-ĉemizoj havis rondan dekoltaĵon kaj mallongajn manikojn, sed nuntempe ekzistas multaj variantoj: kun V-forma dekoltaĵo, plenaj manikoj, senmanikaj, atletaj ĉemizoj, miniĉemizoj, ktp.

Plejmultaj T-ĉemizoj estas trikitaj el kotono, poliestero aŭ miksaĵo el la du, foje kun iom da elastano.

T-ĉemizoj rolas en ĉemiztrempaj konkursoj

Esperanto-T-ĉemizo
------------------

Esperanto-T-ĉemizo

* Kategorio T-ĉemizo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Frederick Taylor 1856-1915
Frederick Winslow Taylor (1856-1915) kreis la sciencan administradon de la laborforto en la komenco de la 20-a jarcento, kiu ricevis la nomon **scienca organizo de la laborado** aŭ simple taylorismo. Li zorgis pri la perdo de tempo, kiun li nomis morta tempo de produktado. Tiel, li faris racian analizon, helpate de tempmezurilo, de ĉiuj fazoj de la laborado por elimini tre longajn kaj senutilajn movojn. Tiel, li sukcesis duobligi la produktadon. Malfeliĉe, tiu metodo, tre logika laŭ teknika vidpunto, malagnoskis la malfortiĝon kaj la homajn aspektojn de la laboro.

La tempmezuro difinis al ĉiu laboristo elementan, malkreivan kaj seninteresan laboron ĉar ĝi estis dispecigita kaj, pro tio, la laboristo ne povis kompreni ĝian celon. Tiu laboro fariĝu en la tempo predirita de inĝenieroj.

Taylor observis ke ekzistis granda variado de eblaj labormanieroj kaj iloj por ĉiu ago. Li konsideris ke la laboristoj ne estus kapablaj elekti la plibonajn per si mem. Samtempe, li kredis ke laboristoj estus, nature, aŭ ne, mallaboremaj. Al li estus necesa rektan kontrolon al laborproceso per administraj teknikoj kiuj bone komprenus tion. Konklude, Taylor reduktis la homon al movoj, ion sen menskapabloj kiu, post ricevi rapidajn instruojn, funkciu kiel maŝinoj. 

Vere, Taylor nur organizis kaj sistemigis metodojn kiuj jam ekzistis dum la Industria revolucio, sed tiu sistemigo tre, kaj eble tro, malhomigis la fabrikan laboradon.

Henry Ford reinterpretis la taylorismon kaj kreis la Fordismon, en kiu la homa fiziologio estis pli respektata kaj laboristoj ne estis plu rigardataj kiel mallaboruloj, sed devis ricevi monan stimulon al laboro.

Vidu ankaŭ
----------

* Aleksej Staĥanov
* Amasproduktado
* Produktoĉeno
* Staĥanov-movado

Eksteraj ligiloj
----------------

* Taylorysmo (Português)  Arkivigite je 2005-12-14 per la retarkivo Wayback Machine
- ﻿ EU-membroŝtatoj
 - ﻿ partneraj landoj en la programo TEMPUS
 - ﻿ partopreno en la programo TEMPUS diskutata

La programo **TEMPUS** (mallonge por **Trans-Eŭropa Movebleca Programo por Universitataj Studoj**, iom nekutima vortumo por atingi la mallongigon, angle *Trans-European Mobility Programme for University Studies*) instigas altlernejojn en la membroŝtatoj de la Eŭropa Unio kaj en partneraj landoj partopreni en strukturita kunlaboro tra la starigo de edukaj "konsorcioj". Tiuj "konsorcioj" realigu "komunajn eŭropajn projektojn" kun klara aro de celoj. Tiaj projektoj ricevu financan helpon por du aŭ tri jaroj. La programo ankaŭ provizas "individuajn stipendiojn pri movebleco" por ebligi al altlernejaj instruistoj labori en iuj specifitaj agadoj en aliaj landoj.

La programo estas ordigita en intervaloj de sep jaroj, kies spertoj estas analizataj antaŭ ol fari adaptojn al la programo por la venonta intervalo. Momente aktualas la kvara programa intervalo de 2007 ĝis 2013, kaj antaŭvidatas sekva kvina intervalo de 2014 ĝis 2020. Krom oficejoj en la EU-membroŝtatoj, la programo laŭ la stato de aŭtuno 2013 havas naciajn oficejojn[*rompita ligilo*] en Albanio, Alĝerio, Armenio, Azerbajĝano, Belorusio, Bosnio kaj Hercegovino, Egiptio, Israelo, Jordanio, Kartvelio, Kazaĥio, Kosovo, Kirgizio, Libano, Libio, Makedonio, Maroko, Moldavio, Montenegro, Maroko, Palestino, Rusia Federacio, Serba, Sirio, Taĝikio, Tunizio , Turkmenio, Ukrainio kaj Uzbekio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio TEMPUS en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* paĝaro pri la programo en la retejo de la[*rompita ligilo*] Eŭropa Komisiono (nur en la angla, malkutime por la Eŭropa Unio, kiu krome atentas pri plurlingveco)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Muminvalo (libro). |

Kovrilo de *Muminvalo*
***Muminvalo*** (svede *Mumindalen*, finne *Muumilaakso*) estas fikcia loko, kie loĝas Mumintroloj kaj plejo de aliaj figuroj en muminlibroj de svedlingva finnlanda porinfana verkisto Tove Jansson, en muminbildliteraturoj de Tove kaj ŝia frato Lars Jansson kaj en televidoserioj pri Mumintroloj. La valo estas sur bordo de maro apud montaro *De ensliga bergen* (finne *Yksinäiset vuoret*). Plejparto de loĝantoj de Muminvalo dormas vintran dormon.

Loĝantoj de Muminvalo
---------------------

Snif, Mumintrolo, Snufmumriko kaj Snorkfraŭlino pentritaj sur Finnair-aviadilo
Jen (nekompleta) listo de roluloj en la verkoj pri Muminvalo:

La Mumin-familio:

* Mumin (ankaŭ nomata la Mumintrolo)
* Muminpatrino
* Muminpatro

Amikoj de Mumin:

* Snufmumriko
* Snif
* Eta Mim
* Snorkfraŭlino

Aliaj:

* Tu-tiki
* Filifjonkino
* Gafsino
* Morho
* Hemulo
* Mymlan
* policisto
* Stinky
* Hatifnatoj
* kaj pluraj aliaj

Policisto de Muminvalo
----------------------

Policisto de Muminvalo estas figuro en bildliteraturoj kaj televidaj serioj pri mumin-oj. En porinfanaj romanoj pri mumin-oj la policisto ne aperas. Li estas escepta figuro en muminrakontoj do, ke li havas oficialan profesion. Tamen li havas nur malmultajn labortaskojn, ĉar en la valo estas vivata do trankvila vivo; Stinky estas nura ordinara krimulo kaj eĉ Stinky ne faras vere grandajn krimojn. Sen Stinky la policisto estus senlabora. Pri sia speco, li estas hemulo, tial li havas longetan muzelon. Favora hobio de policisto estas flegado de rozoj.

En Esperanto
------------

En Esperanto aperis:

* *Muminvalo*, esperantigita de Eckhard Bick, traduko de la novelaro *Det osynliga barnet och andra berättelser*, 1984
* *Kometo en Muminvalo* (2022, ISBN 978-0-902756-56-4), esperantigita de  Sten Johansson, traduko de *Kometen kommer*

Referencoj
----------

1. ↑  La esperantaj nomoj
Mumintrolo,
Muminpatrino,
Muminpatro,
Eta Mim,
Filifjonkino,
Gafsino,
Hemuloj,
Morho,
Snif,
Snorkfraŭlino,
Snufmumriko,
Tu-tiki,
estas cititaj laŭ Sezonoj, alirita 2021-09-20

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Literaturo |

* ĈAPELO DE SORĈISTO, esperantigis Sten Johansson, alirita 2021-08-05
* Sezonoj, artikolo pri Tove Jansson, de Sten Johansson, alirita 2021-09-20


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 141475
 |
**Mátyás Seiber** [mAtjAŝ sejber ?], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj plennome **Seiber Mátyás György** estis hungardevena brita violonĉelisto, komponisto, instruisto. Liaj pseŭdonimoj estis *G. S. Mathis* aŭ *George Mathis*.

Mátyás Seiber  naskiĝis la 4-an de majo 1905 en Budapeŝto, li mortis la 24-an de septembro 1960 en Kaburbo.

Biografio
---------

Mátyás Seiber devenis el juda familio, li komence familiajn lecionojn pri pianado, post jaroj pri violonĉelado. Li abiturientis en 1923, paralele li studis en Tutlanda Hungara Muzikarta Altlernejo akirinta diplomon 1925 en sia naskiĝurbo. Li kolektis popolkantojn kun Zoltán Kodály kaj li helpis la prilaboradon al Béla Bartók. Post siaj studoj li instruis en muziklernejo en Germanio 2 jarojn, poste li estis violonĉelisto en mara ŝipo, kie li konatiĝis kun la ĵazo. Reveninta en 1928 li estis estro de la ĵaza sekcio en la konservatorio en Frankfurto, sed li dirigentis ankaŭ en 2 urbaj teatroj. Post kiam la ĵaza fako fermis pro la nazioj en 1933, Seiber forlasis Germanujon kaj li revenis al Hungario. Post 2 jaroj li laboris en Sovetunio dum du jaroj. En 1935 li migris al Londono, kie li ricevis britan ŝtatanecon. Li instruis private kaj li komponadis melodiojn por filmoj. En 1942 li ekinstruis en kolegio kaj tiutempe li fondis koruson. Li mortis pro trafika akcidento en Kaburbo dum prelegvojaĝo. Li havis edzinon.

Elektitaj artikoloj, libroj
---------------------------

* "Erazo als Erziehungsmittel" (1928)
* *Schule für Jazz-Schlagzeug* (1929, lernolibro)
* "Jazz-Instrumente, Jazz-Klang und Neue Musik" (1930)

Elektitaj komponaĵoj
--------------------

* *Eva spielt mit Puppen* (1934, opero)
* *Ulysses*(1947, kantato)
* *The Diamond* (1954, filma muziko)
* *The Invitation* (1960, baleto)
* *Violin Sonata* (1960)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Ödön Pártos

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* anglalingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 638955
* GND: 117454729
* LCCN: n81150159
* VIAF: 64273328
* ISNI: 0000 0001 1446 2968
* SUDOC: 143769677
* BNF: 13899638b
* MBA: f35af0aa-f3a3-414a-bceb-b7c308d794eb
* NLA: 36476469
* NKC: mzk2010593717
* ICCU: CUBV144509
* BNE: XX1712947
 |
**Suda Kasaio**, **Suda Kasai**, aŭ en la franca **Sud-Kasaï**, estis regiono kiu apartiĝis centre de la Demokratia Respubliko Kongo komence de la 1960-aj jaroj.

La regiono sendependiĝis laŭ kondiĉoj similaj al tiuj de Katanga dum la konfuza periodo kiu sekvis post la senkoloniigo de la Belga Kongo. La etnaj konfliktoj kaj politikaj kontraŭstaroj inter la estroj de la centra registaro kaj la lokaj estroj eksplodis ĉe la diamantoproduktaj regionoj de Kasai (*Société internationale forestière et minière du Congo*). La 14-a de junio 1960, kelkajn tagojn antaŭ la formala proklamo de la sendependenco de la kolonio, estis proklamita ankaŭ la sendependeco de la federala ŝtato suda. Poste estis elektita kiel ĉefurbo Bakwanga (nuna Mbuji-Mayi). Albert Kalonji estis nomumita prezidento kaj Joseph Ngalula estro de la registaro. Oni eĉ proklamiĝis imperio. Post kvarmonata milito la centra registaro ekkontrolis la teritorion kaj arestis Kalonji en la 30-a de decembro 1961, post kio li fuĝis el prizono kaj klopodis restarigi malsukcese sian povon.

Dum la reĝimo de Joseph Mobutu (Mobutu Sese Seko), la iama Suda Kasaio estis dividata por senkuraĝigi ĉian novan separisman klopodon. Bakwanga estis integrita en Orienta Kasai, dum la resto en Okcidenta Kasai.

* Kategorio Suda Kasaio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
***Tirante el Blanco*** estas hispana filmo de 2005 reĝisorita de Vicente Aranda. Stelulis Victoria Abril, Leonor Watling kaj Rafael Amargo, inter aliaj. La filmo estas bazita super la samnoma romano Tirant lo Blanc de Joanot Martorell. La filmo fokusas al la aventuroj de Tirante («Tirant» en valencia) en Konstantinopolo sen trakti la devenon de Tirante, ĉar en la filmo Tirante jam estas kavaliro. Tiel, el la romano konserviĝas nur la rolulo kaj svagaj ideoj.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

La agad okzas en la 15-a jarcento. Temas pri la historio kiel la kavaliro Tirante (Casper Zafer) ricevas komision de la bizanca imperiestro (Giancarlo Giannini) por liberigi lin for de la sieĝo fare de la turkoj. Tirante kontentigas la esperon de la bizancanoj. Li venkas en batalkampo kaj en amo superante la opozicion de Carmesina (Esther Nubiola), supozeble nura heredanto de la Bizanca Imperio. Dume, Mehmedo la 2-a (dancisto Rafael Amargo), nome la Granda Sultano de la turkoj, juna kaj altira viro, klopodas por serĉi pacon kun la bizanca imperio pere de la geedza unio kun Carmesina kaj tiely eviti batalon kontraŭ Tirante. 

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Tirante el Blanco (película) en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 820194
 |
TESS dum la fina muntado (2017)
La **Transiting Exoplanet Survey Satellite** (esperante "Sputniko por vaĉo de transitaj eksoplanedoj") , pli konata per sia akronimo **TESS**, estas malgranda kosmoteleskopo dediĉita al la serĉo de eksoplanedoj lanĉita la 18-an de aprilo 2018. La ĉefa celo de TESS estas sisteme identigi proksimajn ekstersunsistemaj nplanedojn kaj detekti kelkdek telurajn planedojn orbitantajn en la loĝebla zono de steloj kiuj estas kaj brilaj kaj proksimaj.

Por atingi tion, la kosmoteleskopo, kiu uzas la transitan detektan metodon, observas praktike la tutan ĉielon dediĉante 27 tagojn al ĉiu sektoro de la ĉiela volbo. TESS observas stelojn averaĝe 30 ĝis 100 fojojn pli helaj ol tiuj studitaj de la kosmoteleskopo Kepler, tiel faciligante la detekton de malgrandaj planedoj malgraŭ la uzo de detektiloj multe malpli efikaj ol tiuj de Kepler. La observoj de TESS rilatas precipe al steloj de spektra tipo G (flavaj nanoj) - kategorio al kiu la Suno apartenas - kaj K (oranĝaj nanoj). Pro la daŭro de la observaĵoj, la planedoj detektitaj devas havi orbitan periodon de proksimume dek tagoj averaĝe. La planedoj detektitaj de TESS devas tiam esti studitaj pli detale per pli potencaj instrumentoj kiel la infraruĝa kosmoteleskopo James-Webb.

TESS estas malgranda kosmoŝipo (350 kilogramoj) kiu portas kvar larĝangulajn fotilojn. Ĝi cirkulas en alta Tera orbito de 13,7 tagoj, en 2:1 averaĝa orbita resonanco kun la Luno, kun apogeo situanta preter la luna orbito, elektita ĉar ĝi ebligs plenumi la celojn de la misio restante ene de la projektfinanco. Tio estis selektita de NASA en aprilo 2013 kiel parto de la programo Explorer de NASA, dediĉita al malmultekostaj sciencaj misioj (200 milionoj da usonaj dolaroj), kaj evoluigita fare de la Masaĉuseca Instituto de Teknologio. La primara misio devis daŭri du jarojn. La unua plilongigo de la misio de TESS ĝis 2022 estas konfirmita de la NASA en julio 2019 post taksado de la rezultoj, kiu vicigas la mision inter la plej indaj el tiuj, kies plilongigo estis taksita. 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 753454
 |
Piedpilko - al ĝi servadis Gerö kiel funkciulo.**Josef GERÖ** (naskiĝinta la 23-an de septembro 1896 en Subotica, mortinta la 28-an de decembro 1954 en Vieno) estis juristo kaj sportfunkciulo.

Kariero politika
----------------

Registriĝkarto de Josef Gerö kiel malliberulo ĉe la Nazia Koncentrejo Dachau
De 1934 ĝis 1938 li estis sekciestro en la ministero pri justico, post 1938 li ofte malliberiĝis fare de la nazioj. Post la Dua Mondmilito li iĝis senpartia fakulo, komisie de la Socialdemokrata Partio, kiu dum 1945-49 estis Unua sekretario kaj malantaŭe ministro (1952-54). Inter 1949-52 li estis estro de la Supera Landa Kortumo de Vieno.

Sporta engaĝiĝo
---------------

De 1927-38 li estis ĉefo de la viena Futbalasocio, de 1945-54 de la Aŭstria Futbalasocio *(Österreichischer Fußballbund – ÖFB)*. De 1946-54 li estis estro de la aŭstria komitato por la Olimpiaj ludoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Nekrologo en la *Arbeiterzeitung* de la 29-a de decembro 1954.

Notoj
-----

1. ↑  Wolfgang Stadler: *--juristisch bin ich nicht zu fassen: die Verfahren des Volksgerichts Wien gegen Richter und Staatsanwälte 1945-1955*, LIT eldonejo Münster, 2007, ISBN 3-7000-0512-1 ,p. 117

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 444799
* GND: 1230561900
* VIAF: 288779450
* ISNI: 0000 0003 9431 8257
 |
Ŝablono:Informkesto insulo/zorgado/areo mankas

**Nihiru**, aŭ **Nikia**, estas unu de la Tuamotuaj atoloj en Franca Polinezio. Ĝi estas relative eta atolo kiu situas 49 km oriente de la atolo Makemo kaj 30 km nordoriente de Marutea Atolo.

Nihiru estas preskaŭ triangula en formo. Ĝiaj mezuroj 14 km longa kun maksimuma larĝo de 10,5 km. Ĝia laguno havas areon de 79 km2.

Nihiru havis 11 loĝantojn en 2012, kiuj plej multe originas de Taenga.

Historio
--------

La unua registrita Eŭropano kiu venis al Nihiru estis la rusa ocean-esploristo Fabian Gottlieb von Bellingshausen en 1820 sur la ŝipoj *Vostok* kaj *Mirni*. Li nomis la atolon "Nigeri".

Administracio
-------------

Nihiru apartenas al la komunumo Makemo, kiu konsistas el al atoloj Makemo, Haraiki, Marutea Nord, Katiu, Tuanake, Hiti, Tepoto Sud, Raroia, Takume, Taenga kaj **Nihiru**.

Referencoj
----------

* 
* Atoll names
* Bellingshausen
* Macrobenthic species in lagoons[*rompita ligilo*]

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Nihiru en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Listo de atoloj (france)
Iloj kaj ekipaĵo de TIROS I.
**TIROS-1** (aŭ **TIROS I**) estis la unua sukcesa vetersatelito (meteorologia satelito) kaj la unua el la serio de Televida Infraruĝa Observa Satelito. Ĝi estis lanĉita la 1-an de aprilo 1960 el Cape Canaveral, Florido, Usono.

TIROS-I estis dediĉita por testi eksperimentajn teknikojn pri elsendoj de televidaj bildoj kaj de veteraj skemoj je alto de 700-750 km (cirkula orbito). Ĝi funkciis 78 tagojn kaj estis pli sukcesa ol Vanguard 2 en demonstrado, ke satelitoj povas sukcese filmigi atmosferan staton kaj plusendi tion al la Tero (22.952 bildoj estis senditaj).

TIROS I larĝis 0,48 m, kaj havis diametron de 1,1 m. Oni enkonstruis du televidajn kameraojn, kun du magnetaj surbendigiloj, kiuj povis stoki fotojn, kiam la satelito estis ekster la komunikada radiuso. La energion donis baterioj, kiujn ŝarĝis 9.200 sunĉelaj unuoj.

* Unua sendita foto de TIROS IUnua sendita foto de TIROS I
* Foto pri ciklono de fare de TIROS I.Foto pri ciklono de fare de TIROS I.

* TIROS-1 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio TIROS-1 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Lajos Varga** [lajoŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Varga Lajos Miklós** estas hungara pastro, vicepiskopo, bibliotekisto.

Lajos Varga naskiĝis la  5-an de decembro 1950(nun 1950-12-05) en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Varga maturiĝis en piarista gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li studis en seminario en Eger kaj li pastriĝis en 1974, krome li akiris bibliotekistan licencon en 1973. Inter 1974-1985 li estis pastro en pluraj lokoj, sed li estis ankaŭ bibliotekestro de eklezia biblioteko de Vác (1978-1995). Intertempe li doktoriĝis el teologio en Katolika Akademio de Budapeŝto en 1979. Inter 1995-2006 li estis pastro en Pásztó dum en la studjaro 1996 li studis en Pontifika Gregoria Universitato. Li atingis la postenon vicepiskopo en 2006.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Bűnbánati liturgia gyermekeknek* (kunaŭtoro, 1974)
* *A magyarországi katolikus egyház levéltári anyagának fondjegyzékei* (kunaŭtoro, 1987)
* *A curia romana és a Vatikáni Levéltár* (1998)
* *Dunakeszi egyháztörténetének vázlatos ismertetése* (2004)
* *A váci Karolina-kápolna és a vincés nővérek zárdája építésének százéves jubileumára* (kunaŭtoro, 2012)

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto
* membiografio hungare
* biografio hungare
* datenoj angle

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 843905
 |



* Portalo pri Biografio
**TKB-059** (ТКБ-059) estas sovetia eksperimenta trituba sturmofusilo, komponita *bullpup* kaj kapabla pafi tute aŭtomate. Ĝi uzas municion de 7,62 × 39 mm, estis kreita en la Centralo de armiloj de Tula en 1966. Estas bazita en la **Pribor 3B** (ruse *Прибор 3Б*), antaŭa eksperimenta fusilo kun tri tuboj. Ambaŭ armiloj estis disvolvitaj de la dezajnisto de malpezaj armiloj German Korobov.

Ambaŭ armiloj uzis trioblan ŝargilon de 7.62 × 39 mm kun kapablo de 90 kartoĉoj, kun ĉiu tubo provizata sendepende de la ŝarĝilo. La TKB-059 povas esti pafita de ambaŭdekstra formo. 

Ĝi ne estis amase produktita, ĉar la fabrikado estus komplika kaj ne estis grava bezono anstataŭigi la Kalaŝnikov-mitraleton modernigitan. Ekzemplero de TKB-059 troviĝas en la Muzeo de armiloj de Tula.

Referencoj
----------

1. ↑  Table of Soviet / Russian Assault Rifles: "Опытный, на базе «прибора 3Б»"
2. ↑  Тульский Государственный Музей Оружия Arkivigite je 2013-09-21 per la retarkivo Wayback Machine; item 83 in that list
dekstra
**Kuglorezista veŝto** estas protekta vesto, kiu ŝirmas la supran korpoparton kontraŭ pafaĵoj. Ĝin uzas soldatoj, policanoj kaj kontraŭteroristaj agad-grupoj.

Antaŭ la Dua mondmilito
-----------------------

### Kiraso

Oni uzis kirason ĝis la 16–17-aj jarcentoj, post kiam ĝi ne protektis la homojn kontraŭ la pafiloj, tiel oni ne plu uzis la kirasveŝton. La moderna kiraso reaperis dum la Unua mondmilito kaj servis protekti la supran korpoparton kontraŭ la metalsplitaĵoj, sed ĝi estis tro peza kaj donis nesufiĉan protekton.

Dum la Dua mondmilito oni kelkfoje uzis ŝtalajn platojn (soveta SN-42 pezis 3,5 kg kaj dikis 2 mm).

### Silko

Fine de la 19-a jarcento aperis silkaj kaj aliaj remburitaj jakoj (kotono), kiuj parte mildigis energion de la pafaĵoj. Tian silkan kuglorezistan veŝton surmetis Francisko Ferdinando, tron-heredonto de Aŭstrio-Hungario, dum sia vizito en Sarajevo la 28-an de junio 1914. La pafo de Gavrilo Princip trafis lin malbonŝance super la veŝto.

Dum kaj post la Dua mondmilito
------------------------------

Oni komencis planadon de pli malpezaj kirasoj dum la dua mondmilito. Ili konsistis el ŝtalaj, aluminiaj aŭ premitaj vitrofibraj lamenoj, kiuj formis plurtavolan materialon. Oni kovris tiun kirason per nilono. Tiuj veŝtoj protektis ne nur la bruston, sed eĉ la dorson. Ili estis sufiĉce elastaj por ebligi relative liberan moviĝon de la portanto, sed ili bone protektis kontraŭ splitaĵoj. Ili estis senefikaj kontraŭ la kirasrompaj kugloj.

Oni ellaboris en la 1960-aj jaroj novtipajn veŝtojn, kies lamenoj konsistis el ŝtalo kaj bor-karbido. La pli modernaj tipoj iĝis pli efikaj per aldono de pluraj tavoloj de nilono, kiu amortizas energion de la pafaĵo.

Tasko de la ŝtalkiraso aŭ durplasto estas la malebligo de la pafaĵa enpenetro. La ceramika kiraso abrupte malrapidigas la pafaĵon kaj transprenas ties energion, kiam la kuglo trafas la kirason. Tiel la lamenojn aŭ kaĥelojn de la kuglorezista veŝto oni devas ŝanĝi post trafo de kuglo.

La teksaĵa kuglorezista veŝto iom post iom deformas la pafaĵon kaj dividas la transprenitan energion inter la tavoloj de la veŝto. Ĝi konsistas el 16–24-tavola, dense teksita nilonmaterialo. Oni tiel kunkudras la tavolojn kiel peplonon. Se kutima pistola aŭ mitrala pafaĵo trafas tian materialon, ĝi tuj platiĝas, kiam batas la eksterajn tavolojn. La pafaĵo prenas la formon de fungo kaj laŭpaŝe transdonas la energion, tiel ne povas trapenetri ĉiujn tavolojn de la veŝto.

La portanto de la teksaĵa veŝto suferas vundiĝon, kie trafas lin la pafaĵo, sed tiuj vundiĝoj estas ne gravaj. La 16-tavola veŝto kontraŭstaras al pafaĵoj de manpafiloj kaj maŝinpistoloj, dum la 24-tavola eĉ al magnum-pafaĵoj de tiuj armiloj.

Estonteco
---------

La celo estas pli efika protekto, pli malpeza veŝto. Oni volas uzi la sekvajn materialojn: artefaritan aranean silkon, volframan disulfidon, novajn ceramikaĵojn per nanotekniko.

* Kategorio Kuglorezista veŝto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Batalo de Odžak** estis la lasta batalo de la Dua Mondmilito en Eŭropo. La batalo komenciĝis la 19an de aprilo 1945 kaj daŭris ĝis la 25a de majo 1945, 17 tagojn post la fino de la milito en Eŭropo. La batalantoj estis ustaŝoj komanditaj de Petar Rajkovačić kaj la Jugoslavaj Partizanoj komanditaj de Miloš Zekić. La batalo okazis en la urbo Odžak, tiam Jugoslavio, nun Bosnio. La batalo rezultis en venko por la partizanoj, post po miloj da mortoj ambaŭflanke kaj akra batalado.

La **Batalo de Odžak** estis poste forgesita en la Socialisma federacia respubliko Jugoslavio, plej verŝajne ĉar en tiu kontraŭstaris ĉefe kroatoj kaj bosnianoj kontraŭ serboj, kaj en la nova ŝtatoj oni klopodis forgesigi la naciajn diferencojn en federacia reĝimo. Informoj pri la batalo venis la 1an de junio 1975 en serba gazeto NIN.

Notoj
-----

1. ↑  Bušić & Lasić 1983, p. 277.
2. ↑  Đorić 1996, p. 169.

Bibliografio
------------

* Ðonlagić, Ahmet (1983). 27. ISTOČNOBOSANSKA DIVIZIJA. Beograd: Vojnoizdavački zavod. Alirita la 15an de februaro 2019.
* Đonlagić, Ahmet; Kazazović, Ćamil (1981). ŠESNAESTA MUSLIMANSKA NOU BRIGADA. Sarajevo: Istorijski arhiv. Alirita la 15an de februaro 2019.
* Samardžija, Stevo (1983). 14. SREDNJOBOSANSKA NOU BRIGADA. Banja Luka: Skupština opštine Prnjavor. Alirita la 15an de februaro 2019.
* Vukosavljević, Mladen; Karasijević, Drago (1969). 53. SREDNJOBOSANSKA NOU DIVIZIJA. Sarajevo: Zadrugar. Alirita la 15an de februaro 2019.
* Bušić, Bruno; Lasić, Vinko (1983). Jedino Hrvatska!: Sabrani spisi. ZIRAL.
* Đorić, Marjan (1996). Bosanska Posavina: povijesno-zemljopisni pregled. Polion.

Ŝablono:Dua Mondmilito
La **taksimetro** estas mekanika aŭ elektronika mezurilo uzata por mezuri vojaĝigan distancon kaj atendigan tempon.

Taksimetrilo "Digitax Printer"

Kiel ĝi funkcias
----------------

Statoj
------

### Laborciklo

### Ripozanto

### Registroj

Tarifskemo
----------

### Bazaj voloroj

### Tempo kaj ŝanĝo rapideco

La taksimetrilo povas uzi tri metodojn, per kiuj kalkuli la atendigan tempon. Sed ordinare la tempa mezuro kaj la distanca mezuro estas ligitaj. Tio signifas, ke ties frakcioj adiciiĝas.

{\displaystyle {\frac {voja{\hat {g}}iga\ distanco}{distanco}}+{\frac {atendiga\ tempo}{tempo}}\geq 1}

{\displaystyle {{\hat {s}}an{\hat {g}}o\ je\ rapideco}=k\times \left({\frac {distanco}{tempo}}\right)}

{\displaystyle k={\frac {3600{\frac {sekundo}{horo}}}{1000{\frac {metro}{kilometro}}}}=3,6}

Kiel ĝi mezuras distancon
-------------------------

Vidu ankaŭ
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* (es) Reglamento Técnico de Mercosur para Taxímetros (MERCOSUR/GMC/RES. Nº 15/01) Arkivigite je 2005-12-26 per la retarkivo Wayback Machine
* (en) International Organization of Legal Metrology (OIML R 21/1975) Arkivigite je 2005-10-26 per la retarkivo Wayback Machine
* Relojes Ariel (es)
* Relojería LEO Arkivigite je 2007-03-12 per la retarkivo Wayback Machine - Relojería LEO Arkivigite je 2007-03-12 per la retarkivo Wayback Machine (es)
* Nivel Electrónica Arkivigite je 2005-12-31 per la retarkivo Wayback Machine (es)
* Digitax[*rompita ligilo*] (es)
* (pt)  (pt)
* Centrodyne (Silent) Arkivigite je 2005-12-11 per la retarkivo Wayback Machine (es)

* Kategorio Taksimetro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Korto de la Kolegio de Francio
La ĉefa enirejo de la Kolegio de Francio, kaj la placo de Marcelin Berthelot
Sorbono kaj Kolegio de Francio sur la urbo-plano de Parizo
La Kolegio de Francio, ĉe la placo de Marcelin-Berthelot
Pola poeto Adam Mickiewicz
Monumento de Jerzy Grotowski, en Opole (Pollando)
Frédéric Joliot-Curie en 1935
La **Kolegio de Francio** (france, Collège de France) estas grava centro de supera instruado kaj esploroj en Parizo.

Francisko la 1-a (Francio) fondis la Kolegion en 1530 kiel alternativo al la universitato Sorbono, por stimuli la studon de fakoj kiel matematiko kaj la antikva greka kaj hebrea lingvoj. Ĝi akiris sian nunan nomon en 1870. Antaŭaj nomoj estis *Collège Royal* (*Reĝa Kolegio*), *Collège des Trois Langues* (*Kolegio de tri lingvoj*), *Collège National* (*Nacia Kolegio*) kaj *Collège Impérial* (*Imperia Kolegio*).

La Kolegio famas pro la instruo kaj la esploro de la sciencoj kaj ĝia celo estas "instrui la sciencon dum ĝi evoluas". Pro tio, la profesoroj estas inter la plej eminentaj esploristoj de Francio. Ĝi unikas pro du kialoj: ĝi ne donas diplomojn; kaj ĉiu ajn rajtas ĉeesti la plejparton de la kursoj kaj prelegoj.

La profesora personaro de la Kolegio konsistas el 52 homoj, elektitaj de la profesoroj mem.
Inter la fakoj instruataj estas matematiko, fiziko, kemio, biologio, historio, arkeologio, lingvistiko, orientaj studoj, filozofio kaj societaj sciencoj. Estas du katedroj por alilandaj profesoroj invitataj por prelegi. La Kolegio posedas gravan bibliotekon por esploristoj.

Universitataj instruistoj de la Kolegio de Francio
--------------------------------------------------

* humanistoj:

pola poeto Adam Mickiewicz, Ernest Renan, Lucien Febvre, Paul Valery, Raymond Aron, Alfred Loisy, Henri Bergson (franco kun pol-irland-juda deveno), Jean-François Champollion, Claude Lévi-Strauss (franco kun jud-alzaca deveno), Michel Foucault, Jerzy Grotowski (pola reĝisoro, teoriulo pri teatro, pedagogo kaj kreinto de aktora metodo. Unu el la plej grandaj reformistoj de la teatro de la 20-a jarcento. Kreis en Vroclavo (Pollando) la Teatron **Laboratorio**. Honora civitano de la pola urbo Opole, kie omaĝas lin bronza monumento, vidu la apudan foton.)

* universitataj instruistoj de ekzaktaj kaj naturaj sciencoj:

Frédéric Joliot-Curie, Claude Cohen-Tannoudji, Jean Dausset, Jean Baptiste Joseph Delambre, Pierre-Gilles de Gennes, François Jacob, Pierre-Louis Lions, Jean-Marie Lehn, Jacques Monod, Alain Connes, Marcellin Berthelot (franca kemiisto, eseisto, historiisto de sciencoj, politikisto kaj esperantisto. Li estis ministro de publika instruado (1886-1887) kaj ministro de eksterlandaj aferoj (1895-1896). Li apartenis al la patrona komitato de Internacia Scienca Asocio Esperanta (ISAE), kies prezidanto estis generalo Hippolyte Sebert. Li estis membro de Hungara Scienca Akademio).

* Kategorio Kolegio de Francio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 270604
* GND: 36341-8
* LCCN: n79110131
* VIAF: 146442710
* ISNI: 0000 0001 2179 2236
* SUDOC: 026370921
* BNF: 11863147k
* ULAN: 500310109
* NLA: 36523108
* BIBSYS: 90085989
* NKC: kn20050512059
 |
Japana soldato pafanta tra la rivero Miluo en septembro 1941.
**La dua batalo de Ĉangŝa**  okazis de la 6a de septembro al la 8a de oktobro 1941 en la komenco de la Dua Mondmilito. Tiu batalo estis malsukcesa klopodo de japanoj por konkeri la urbon Ĉangŝa, nome ĉefurbo de la provinco Hunano, dum la Dua japan-ĉina milito (1937-1945). Temis pri la dua el kvar gravaj konfliktoj inter la Japana imperia armeo kaj la nacia revolucia ĉina armeo por la posedo de tiu urbo. La aliaj bataloj okazis aŭ okazos en 1939, 1942 kaj 1944.

Post unua malvenko en la regiono, la japanoj frontis denove la ĉinajn trupojn. La batalo komenciĝis la 6an de septembro 1941, kiam la ĉina komunista gerilo atakis la japanajn trupojn sur la montoj sude de Ĝveĝang. Japana forto de 120 000 homoj, dediĉita al finigo de la ĉina rezistado, trapasis la riveron Miluo. La 27an de septembro, la japanoj atingis Ĉangŝa-on kaj ekkonstruis defendejojn. Tamen ili malsukcesis konkeri la urbon, kaj devis finfine retiriĝi al Ĝveĝang.

Koordinatoj: 28° 12′ 00″ Nordo 112° 58′ 01″ Oriento﻿ / ﻿28.2000 °N, 112.9670 °O﻿ / 28.2000; 112.9670 (mapo)

Ŝablono:Dua Mondmilito

* Kategorio Batalo de Ĉangŝa (1941) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **taarof** (en la persa تعارف) estas kompleksa sistemo de neskribitaj ĝentileco-reguloj en la kulturo de Irano, kiuj regas la rilatojn inter homoj. Temas pri kodoj rilataj al agoj kaj esprimoj faritaj en taŭga maniero por ajna okazo, vera rito kiu kovras multajn aspektojn de la ĉiutaga vivo.

Fari *ta'arof* en kontakto kun gastoj signifas dediĉi ĉiun eblan atenton al ili kaj proponi al ili ĉion, kion vi povas proponi. Tio okazas ĉe la tablo, samkiel en aliaj okazoj, foje ankaŭ proponante valorajn varojn, de kiuj vi vere ne deziras senigi vin. La *ta'arof* havas altan simbolan valoron. Aliflanke la gasto scias ke li rifuzu iun ajn proponon almenaŭ tri fojojn, ĝis li ne plu povas cedi al la sincera insistado de sia interparolanto.

La sama okazas en butikoj, en bazaro kaj surstrate, kiam komercistoj kaj taksiistoj, ĉe la momento de pago ŝajnigas ne akceptemi la monon. Tio ĉi ne estas vera rifuzo, sed **ta'arof**, al kiu vi devas respondi per insistado.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Taarof en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

R. Sahragard, *A cultural script analysis of a politness feature in Persian Arkivigite je 2016-08-07 per la retarkivo Wayback Machine* (kultura skribo-analizo de ĝentileca karakterizo en la persa)

(angla) video kun klarigoj pri taarof

(angla) video kun tre konkretaj konsiloj

(angla) Prelego pri taarof dum plurlingvula kunveno

Bibliografio
------------

Wierzbicka A,, *Understanding cultures through their keywords (kompreni kulturojn tra iliaj ŝlosilvortoj)*, Oxford University Press, 1997.

Sofia A. Koutlaki, *Two sides of the same coin: how the notion of ‘face’ is encoded in Persian communication, Research Gate,* januaro 2009.

Vidu ankaŭ
----------

Interkultura edukado

Interkultura komunikado

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑   فرهنگ شناسی(Scias la kulturo). Arkivita el la originalo je 2013-08-20. Alirita 2017-05-31.
2. ↑   la arto de taarof. Arkivita el la originalo je 2014-03-04. Alirita 2017-05-31.
3. ↑  Taarof (Persa)
4. ↑  Irana Kulturo Taarof
5. ↑  Taarof en Malferma Demokratio
6. ↑  La Taarof Projekto
Tiu ĉi artikolo estas bazita sur la ekzistanta artikolo en la itala.
Hotelo Taba Hilton
Limpaseja Taba - Ejlato


**Taba** (arabe طابا) estas komunumo sur Sinaja duoninsulo en Egiptio kaj limas rekte al Israelo. Ĝi situas ĉe la kvar-landa angulo de Egiptio, Sauda Arabio, Jordanio kaj Israelo kaj apertenas al regiono Ĝanub Sina.

La urbo situas ĉe la Ruĝa maro, ĉe Golfo de Akabo. La distanco al israela urbo Eilat estas nur 6 km.

Taba estis juĝita en 1988 al Egiptio, kiel parto de la Sinaja duoninsulo. Ĝi apartenis de 1967 ĝis tiu tempo al Israelo, kiu lando okupis ĝin en la sestaga milito en 1967. La Israela-egipta packontrakto de 1979 ne entenis decidon pri Taba. La israela flanko provis pruvi, ke Taba jam ekde 1906 ne apartenis al Egiptio. La internacia juĝistaro ne akceptis tiun vidpunkton. La egipta prezidento Muhammad Husni Mubarak povis flirti la flagon de Egipto en Taba nur la 19-an de marto 1989. Ekde tiam, tiu tago estas ĉiujara „Nacia festotago" en la suda Sinaja duoninsulo.

En Taba okazis terorisma atenco la 7-an de oktobro 2004, je 21:50 en „Taba Hilton Hotel", kiu kaŭzis morton de 34 personoj, inter ili 12 israelanojn. Post 25 minutoj okazis same aŭtobomba atenco en kampadejo *vilaĝo Luninsulo* en Ras Ŝitan, kie mortis 3 personoj.
Seĝo Wassily  
(fasonita de Marcel Breuer)
Ruĝa kaj blua seĝo, fasonita de Gerrit Rietveld
**Fasonado** aŭ **dezajno** estas la teĥnika arto doni fasonon al industrie aŭ teĥnologie produktata objekto. Fasono ampleksas ĉiujn formajn kvalitojn de artefarita objekto, kiujn oni kreis konscie kun konsidero de kaj aspekto kaj funkcio. Plej ofte temas pri utiligebla kaj reproduktebla produkto.

Fasoni estas kompleksa tasko, kiu integras teĥnikajn, sociajn kaj ekonomiajn rimedojn, konsiderojn biologiajn kaj psikologiajn kun la efikoj de materialoj, formoj, koloroj kaj spaco ĉiam rigarde al ĉies interdependeco. Fasonado do povas postuli multajn horojn da laboro intelekta, modlado, iterativaj ŝanĝoj kaj re-plandesegnado.

Lingva noto
-----------

**Dezajno** (tiel en PIV 2002/2005) kaj **dizajno** (tiel en ReVo) estas neoficialaj neologismoj, ambaŭ bazitaj sur la angla vorto "design" [d*i*ZAJN]; ĝi estas Formo kaj aspekto de artefarita objekto, kutime utileca kaj industrie produktata, kiu estu funkcitaŭga kaj estetike valora. 

**Fasono** estas Fundamenta vorto, kiu origine havis signifon limigitan al la fasono de vestaĵoj; sed jam ĉe Zamenhof, kaj tre multe en la nuntempa lingvouzo, la signifo de "fasono" ampleksiĝis al aliaj produktitaj objektoj.

Cetere, en praktika uzado oni iam bezonas distingi *fasonon* kaj *dezajnon*. Ekzemple en tipara familio oni povas havi plurajn tiparajn fasonojn (rektan, kursivan ktp — en tia uzo *fasono* priskribas funkcion) prezentantajn iun unuecon de *dezajno* (arta stilo, nuanco estetika).

Rilato inter fasonado kaj metiartoj
-----------------------------------

Fasonado en si mem estas granda industrio en la moderna epoko, precipe en la okcidenta civilizo. Ĝi rilatas al la *metiartoj*, kaj ofte fluas la limo inter tiuj du. Tamen la metiartoj pli ofte temas pri la *praktika laboro*, dum fasonado pritemas *ideojn*. Ekzemple, ĝenerala jup-kudrado estas "metio", la specifa scio aplikata por finkudri jupon estas "metiarto", kaj ofte oni kudras laŭ specifa "fasono". Se tiu fasono plias la bazan praktikecon (kaj do enhavas grajnon da arto en si), verŝajne ĝin fasonis fasonisto sperta pri "fasonado".

Specoj de fasonado
------------------

**Tridimensia fasonado**
Industria fasonado - Urba fasonado - Vestaĵa fasonado
**Dudimensia fasonado**
Grafika fasonado - Afiŝa fasonado - Retfasonado - Skribfasonado

Vidu ankaŭ
----------

* Arkitekturo
* Inteligenta Dezajno
* Krepovo
* Modo
* Skribarto

Fontoj
------

* Kategorio Fasonado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Fasonado en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 15965
* GND: 4011510-0
* LCCN: sh85037197
* NDL: 00561494
* NKC: ph184848 ph114303, ph184848
* BNE: XX527044
 |
Ruinoj post bombardado sur Norwich.
La ***Baedeker Blitz*** aŭ **Baedeker-aj aeratakoj** estis serio de atakoj fare de la *Luftwaffe* al urboj de Anglio dum la Dua Mondmilito.

Tiuj aeratakoj estis planitaj responde al detrua pliigo en la efektiveco de la bombatakoj fare de la Reĝa Aerarmeo (RAF), kiuj startis per la bombardado de Lübeck en marto 1942. La celo estis komenci reprezalian interŝanĝon por devigi la RAF malpliigi siajn agadojn. Por pliigi la efikon sur la vivo de civiluloj, la celoj estis elektitaj pro siaj kulturaj kaj historiaj gravoj, pli ol pro ajna milita valoro. La ĉefa serio de aeratakoj ekis fine de aprilo 1942, kaj finis fine de majo, kvankam la urboj plue estis celo pro siaj kulturaj valoroj dum la venontaj du jaroj.

Ĝi estis relativa malsukceso. Post la origina *Blitz* kontraŭ britaj urboj, ĉirkaŭ unu jaron poste, la RAF ege estis pliboniginta sian noktan luktokapablon kaj enkondukis la radarojn AMES Tipo 7 specife por la nokta luktado. La perdoj de la bombaviadila forto de la *Luftwaffe* estis neelteneblaj, kaj pro diversaj tialoj la damaĝo al la celitaj urboj estis minimuma kompare kun la Germana bombokampanjo de 1940-41, aŭ la samtempa kampanjo de la Aliancanoj kontraŭ Nazia Germanio. Tamen, la atakoj rezultis en la morto de ĉirkaŭ 1,600 civiluloj kaj dekoj da miloj da damaĝitaj hejmoj.

Nomo
----

La gvidlibro Baedeker pri Granda Britio por 1937.
La bombatakoj estis referencataj de ambaŭ flankoj kiel "Baedeker raids", derivitaj el la komento fare de germana propagandisto. Barono Gustav Braun von Stumm, parolanto de la Germana Eksterlandafera Servo, ŝajne diris la 24an de aprilo 1942, "Ni iros kaj bombardados ciun konstruaĵon en Britio markitan per tri steloj en la Baedeker-a Gvidlibro", reference al la popularaj veturgvidiloj Baedeker. Goebbels estis furia; ema klasigi la britajn atakojn kiel "terorbombado", li estis same preta deklari la germanajn klopodojn kiel "reprezaliaj decidoj". Improvizite aludis Stumm "efektive oni akceptis, ke la germanoj celis kulturajn kaj historiajn celojn, ĝuste kion la germanoj ne volis fari, kaj Goebbels demarŝis por certigi, ke tio ne okazos denove".

Celoj
-----

Oni atakis urbojn Bath, Norwich, Hull (ankaŭ vere milita celo), Poole, Grimsby, Canterbury kaj Exeter. Estis frapitaj kelkaj katedraloj, preĝejoj kaj aliaj monumntoj.

Notoj
-----

1. ↑  Price p. 132
2. ↑  Grayling, p. 51
3. ↑  Hastings, p. 232
4. ↑  Rothnie, p. 131

Bibliografio
------------

* Gilbert, Martin: Second World War (1989) Weidenfeld & Nicolson
* Grayling, A. C. (2006); Among the dead cities; Bloomsbury (2006); ISBN 0-7475-7671-8, pp. 50–52
* Harris, Arthur (1947); Bomber Offensive, Pen & Swords, (Paperback 2005); ISBN 1-84415-210-3; p. 105
* Hastings, M: Bomber Command, (1979) Pan Books; ISBN 0-330-39204-2
* Price, Alfred: Blitz on Britain 1939–1945, (1977) Ian Allan (no ISBN)
* Rothnie, Niall: The Baedeker Blitz (1992) Ian Allan; ISBN 978-0-7110-2038-2
* Terraine, John: The Right of the Line (1985), Hodder & Stoughton; ISBN 0-340-26644-9

Ŝablono:Dua Mondmilito
La *Helena* kaj la *St. Louis* en militagado en la Kula Golfo, vidite el la *Honolulu*.
La **Batalo en golfo Kula** (en japana: クラ湾夜戦) estis marbatalo kiu okazis en la komencaj horoj de 6a de Julio 1943 en la Pacifika Fronto de la Dua Mondmilito kaj estis luktita inter ŝipoj de Usono kaj de Japanio ĉe la marbordo de Kolombangara en la Salomonoj.

Je la 01:06 ĉe Kolombangara, atakgrupo venis en kontakton kun japana plifortiga grupo komandata de la admiralo Teruo Akiĝama kiu konsistis el dek destrojeroj kiuj kunportis 2,600 bataltrupojn kiuj estis transportataj al Vila, kiujn ili uzis kiel bazo por moviĝi al Munda. Japanoj dividiĝis en du fortoj, el kiuj formacio de tri eskortoj portanta la ĉefan kolonon venis la unua al atako.

La usonaj ŝipoj pafis je la 01:57, nome 612 pafaĵojn en 21 minutoj kaj ses sekundoj, rapide sinkigante la destrojerojn Niizuki kaj mortigante admiralon Akiĝama. Tamen, la krozoŝipo *Helena* estis elĉerpinta ĉion el sia senluma pulvo la antaŭan nokton, tiele ili devis uzi senfuman pulvon, tial la ŝipo lumigis sin mem al la japanaj ŝipoj dum ĉiu pafo. Du el la japanaj destrojeroj lanĉis siajn longdistancajn torpedojn kaj frapis *Helena*, fatale damaĝante ĝin. La ĉefa japana forto, lasinte nur 850 el la 2 600 lasotaj trupoj. La japana destrojero *Nagacuki* foriris, dum *Hacuĝuki* estis damaĝita.

Ambaŭ fortoj ekretiriĝis el la areo, sed unu japana kaj du usonaj destrojeroj restis por savi survivantojn. Je ĉirkaŭ la 05:00, la destrojeroj *Amagiri* kaj *Nicholas* interŝanĝis torpedojn kaj pafadon. *Amagiri* estis frapita kaj retiriĝinta. La surstrandigita *Nagacuki* estis abandonita de sia ŝipanaro matene, estis bombita kaj detruita de usonaj aviadiloj.

* Batalo en golfo Kula en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Batalo en golfo Kula en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Ŝablono:Dua Mondmilito
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Tabano** |
| --- |
|  |
| Tabanus bromius*Tabanus bromius* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Artropodoj *Arthropoda* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Insektoj *Insecta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Dipteroj *Diptera* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Tabanedoj *Tabanidae* |
| Subfamilio: | Tabaninae |
|
|
|
|
| Genro: | ***Tabanus*** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specioj |
| *Tabanus bovinus*
*Tabanus bromius*
... |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Tabano  |

 |
| v • d • r |

**Tabano** (genro *Tabanus*) estas granda muŝosimila insekto el la ordo de Dipteroj, familio tabanedoj (*Tabanidae*) kies inoj dolore pikas precipe brutojn. 

La tabanoj havas grandajn metalkolorajn aŭ ĉielark-kolorajn okulojn, kiuj situas ĉe la maskloj dorse, ĉe femaloj ĉe la du flankoj de la kapo. Ili vivas migre, havas fortajn, ponardeskajn buŝorganojn. 

La ĉeval-tabano estas forta, rapida insekto vivanta ĉe marĉoj, forntoj, arbaroj. Ĝi povas disvastigi diversajn malsanojn kiel karbunklon, tularemio (kontaĝa lepora malsano) tripanosomozo (dormomalsano). La femaloj demetas platajn, longetajn, nigrajn ovulojn sur herboj. La ĉeval-tabanoj travintrumas kiel larvo, printempe pupiĝas, la plenkreskitaj individuoj aperas en junio. 

La sangosuĉaj femaloj povas kaŭzi gravajn infektojn je homoj kaj brutoj. Se ili estas tro multe, oni povas suĉi 100 ml aŭ pli da sango de unu viktimo. 

La maskloj nutras sin per nektaro, mielroso, plantaj sukoj. 

Oni povas protekti la brutojn kontraŭ la tabanoj per sekigo de iliaj vivejoj. Oni povas uzi kulreton en staloj aŭ kovri la ĉevalojn per tuko. 

* *Tabanus lineola* - verdkapa tabano (muŝo) havas brilverdaj okuloj
Kvar japanaj soldatoj mortpafitaj kaj falintaj en kota flako de bombokratero.
Usonaj soldatoj prudentas al mitralejo.
La **Batalo de Lejteo** (en angla: *Battle of Leyte*, en filipina: *Labanan sa Leyte*, en varaja: *Gubat ha Leyte*, 17a de Oktobro – 26a de Decembro 1944) en la Pacifika Fronto de la Dua Mondmilito estis la amfibia invado de la insulo Lejteo en Filipinoj fare de usonaj fortoj kaj filipinaj gerilanoj sub la komando de la generalo Douglas MacArthur, kiu luktis kontraŭ la Imperia Japana Armeo en Filipinoj estrita de la generalo Tomoĝuki Jamaŝita. La operaco, kun kodnomo *King Two*, markis la komencon de la Filipina kampanjo de 1944–45 por la rekonkero kaj liberigo de la tuta Filipina Arkipelago kaj la finon de preskaŭ tri jarojn de japana okupado.

La batalo
---------

La batalo komencis la 17an de Oktobro per elŝipiĝoj kaj rekognoskoj en kelkaj malgrandaj insuloj. En Suluan, la usonanoj disigis malgrandan grupon de japanaj defendantoj kaj detruis radioelsendejon, kaj poste trovis Dinagat senhoma. Post kvar horoj de elŝipa pafado, la 20an de Oktobro, la fortoj de la Sesa Armeo elŝipiĝis sur la atribuitaj strandoj je 10:00. La invadaj trupoj trafis iom de rezistado en la marĉa tereno, speciale pro la incendioj fare de japanoj. Je la fino de la tago la invadintoj jam estis okupintaj 3,2 km en interna tero kaj kontrolis la Panaonan markolon en la suda pinto de Lejteo. El la 23a al la 29a de Oktobro oni sekvis antaŭenirojn en la sudo de la Valo de Lejteo.

La 24an de Oktobro, 150 al 200 japanaj aviadiloj alproksimiĝis al la usonaj strandokapoj senditaj el la nordo. Kvindek usonaj aviadiloj elteriĝis por haltigi ilin, kaj usonanoj asertis la faligon de inter 66 kaj 84 aviadiloj de atakintoj. La atakoj pluis dum la venontaj kvar tagoj, minacante la usonan ŝiparon. Sed la 28an de Oktobro, la usonaj kontraŭatakoj malpliigis la japonan minacon.

Komence de Novembro pluis la antaŭeniro al la nordo de la Valo de Lejteo. El la 8a de Novembro komencis ciklono kaj la defendo en la montopintoj fare de japanoj malfaciligis la usonan sukceson. Sekvis du semajnoj de akra luktado sub pluvo kaj sur koto. La urbo Ormok estis konkerita la 10an de decembro. Fine de Decembro la generalo Douglas MacArthur anoncis la liberigon de la tuta insulo, kvankam restis disaj kernetoj de rezistantoj, el kiuj kelkaj restis ĝis la 8a de Majo 1945.

Vidu ankaŭ
----------

* Batalo de Lejtea Golfo

Notoj
-----

1. ↑  Cutler, Thomas J. The Battle of Leyte Gulf: 23–26 October 1944, Naval Institute Press, 2001, p. 52

* Kategorio Batalo de Lejteo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Ŝablono:Dua Mondmilito