recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**José Arnoldo Alemán Lacayo** estas politikisto kaj entrepenisto de Nikaragvo, li estis prezidento de Nikaragvo inter 1997 kaj 2002. Li estis elektita urbestro de Managvo en 1990 kaj post tiu periodo, prezidanto de la lando. Li estas konsiderata kiel unu el la 10 plej koruptaj ŝtatestroj en la mondo.

Biografio
---------

Lia baza kaj mezgrada lernejo estis *Instituto pedagógico la salle (Pedagogia instituto la salle)* en Managvo. En 1967 li finis siajn jurajn studojn en Nacia Aŭtonoma Universitato de Nikaragvo. Dum la sekvaj jaroj li estis advokato kaj havis gravajn postenojn en la banka kaj komerca sistemoj de la lando.

Post la malvenko de la diktatoro Anastasio Somoza Debayle en 1979 li estis arestita ĉar oni akuzis lin esti *kontraŭrevoluciulo* kaj pasis 9 monatojn en malliberejo. Dum lia restado en malliberejo lia patro mortis.

Prezidento de la respubliko (januaro 1997 - januaro 2002)
---------------------------------------------------------

La 1-an de septembro de 1995 li rezignis sian postenon de urbestro por prepari la kandidatiĝon al la Prezidanteco de la respubliko en la voĉdonado de 1996 por la partio *Alianza Liberal (Liberalisma alianco)*.

Li venkis en la voĉdonado la 20-an de oktobro de 1996 kaj la 10-an de januaro de 1997 li prenis la postenon en la *Nacia Stadiono Denis Martinez* kune kun la vicprezidento, la inĝeniero Enrique Bolaños Geyer.

Alemán estis anstataŭata en la prezidenteco la 10-an de januaro de 2002 fare de sia vicprezidento Enrique Bolaños Geyer, venkinto ĉe la prezidenta balotado de la 4-a de novembro de 2001.

* Kategorio Arnoldo Alemán en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 476288
* GND: 1056361565
* LCCN: no99059436
* VIAF: 143305073
* ISNI: 0000 0001 1456 9386
* SUDOC: 112273874
* BNF: 14048496f
 |
**Akvofaloj de Mickiewicz** *(pole: **Wodogrzmoty Mickiewicza)*** troviĝas en la norda parto de montaro Altaj Tatroj, en la pala provinco Malgrandopolio, sudoriente de urbo Zakopane, sur la teritorio de Tatra nacia parko, sur torento Roztoka en Valo roztoka kiu fluas de Valo de kvin polaj lagoj. Akvofalo estas kreita per sistemo de tri grandaj kaj pli malgrandaj kaskadoj altaj de 3 ĝis 10m. Ĝi troviĝas proksimume 1 km antaŭ la enbuŝado de menciita torento al rojo Białka. La nomo *Wodogrzmoty* pole signifas „akvotondroj" pro forta bruo kiu falanta akvo kreas. Tri ĉefaj sojloj estas nomigitaj: *Wyżni Wodogrzmot*, *Pośredni Wodogrzmot* kaj *Niżni Wodogrzmot* (suba, meza kaj supra). Ili ekestis en la loko, kie akvofalo trafluas ŝtonan sojlon, per kiu Dolina Roztoki trairas en valo Dolina Białki. Sur la sojlo estas videbla roka turo Turnia nad Szczotami en masivo Wołoszyn. Super akvofaloj sur deklivoj de Roztocka Czuba kreskas relikta kreskaĵaro de lariko-cembroj.

Nomo
----

Pola tatra societo nomiĝis la akvofaloj en jaro 1891 laŭ Adam Mickiewicz simile kiel valo Dolina Rybiego Potoku, sed nomo de la valo ne ennestiĝis kaj restis nur nomo por la akvofaloj. Tabelo kun tio ekzistis ĝis jaro 1930. *Mickiewicz* propre havas nenian ligilon al *Tatroj* kaj regiono Podhale kaj neniam li vizitis ilin, eble parto de lia dramo Konfederaci Barscy ĉi tie okazis.

Rigardo
-------

De ŝtona ponto konstruita en jaro 1900 sur vojo Droga Oswalda Balzera al Morskie Oko oni vidas nur pouze *Meza akvotondro*. Al restaj aliro estis malpermesita. Plu, en la direkto de Morskie Oko sur ĝirejo kun „Obryw" troviĝas rigarda punkto de kiu estas videbla la plej alta monto de Tatroj kaj Karpatoj Gerlach (2655 m n.p.m.).

Aliro
-----

* - de Morskie Oko (1:35 hor.)
* - tra Rówień Waksmundzka kaj Psia Trawka al Toporowa Cyrhla
* - de parkejo Palenica Białczańska (40 min.)
* - tra Dolina Roztoki al Dolina Pięciu Stawów Polskich (2 hor.)
* - iom ete alte de traceo maldekstre deflankiĝo al kabano schronisko PTTK w Dolinie Roztoki sur montarherbejo Stara Roztoka (15 min.)

  

* Kategorio Akvofaloj de Mickiewicz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Arnold Székely** [sEkej], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Székely Arnold** estis hungara pianisto, altlerneja instruisto, instruisto.

Arnold Székely  naskiĝis la 6-an de novembro 1874 en Budapeŝto, li mortis la 24-an de septembro 1958 en Montrealo (Kanado).

Biografio
---------

Arnold Székely devenis el juda familio. Li studis en Tutlanda Hungara Reĝa Muzikakademio de Budapeŝto de István Thomán kaj Kálmán Chován. Post la diplomo en 1901 li plulernis en Berlino de Ferruccio Busoni. En 1905 li hejmenvenis, post du jaroj li ekinstruis en la Muzikakademio. Inter 1920 kaj 1939 li gvidis la instruadon pri estontaj pianpedagogoj, poste li pensiuliĝis. Spite tion li instruis plu en muzika mezlernejo. En 1951 li translokiĝis al Kanado, kie li instruis plu, eĉ li faris koncertojn.

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Ilona Andor
* Sári Bíró
* Antal Doráti
* Edit Farnadi
* József Gát
* Annie Fischer
* Andor Földes
* Mihály Hajdu
* Zoltán Horusitzky
* Pál Kadosa
* Lajos Kentner
* György Kósa
* Miklósné Máthé
* Ervin Nyíregyházi
* Lívia Rév
* György Sándor (pianisto)
* György Sebők
* Georg Solti
* István Szelényi

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Arnold Székely en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 599857
 |
**Akvofalo Mumlava** (ĉeĥe *Mumlavský vodopád*) estas akvofalo en Mumlava Valo (ĉeĥe *Mumlavský důl*), kiu estas valo de Gigantmontaro en distrikto Semily en Ĉehio proksime de urbo Harrachov (1,5 km). Ĉi valo troviĝas proksime de ĉeĥa pola limo sub la ĉefa montoĉeno sub la monto Mumlavská hora (pole *Mumlawski Wierch*). Akvofalo estas la plej potenca akvofalo en Ĉeĥio laŭ trafluo de akvo. Rekte sub la akvofalo troviĝas t.n. eroziaj kaldronoj, kiu estis kreitaj per movado de akvo kaj abrazia materialo - ŝtonoj, ŝtoneroj, sablo kaj gruzo. La akvofalo estas la plej bela dum printempo kiam ĝi havas sufiĉo da akvo post la neĝdegelado.
Dum la vintro ofte la akvofalo frostigas kaj kreas t.n. glaciofalo – la interesega kreaĵo de la akvo kaj la frosto.

Aliro
-----

 ,  - Nuntempe akvofalo estas rekte alirebla per ruĝ- kaj blumarkita turistapiedvojo de urbo Harrachov.

Vidu ankaŭ
----------

Listo de ĉeĥaj akvofaloj

Fonto de informoj kaj bildo de akvofalo
---------------------------------------

Paĝaro pri ĉeĥaj akvofaloj (ĉeĥe):

* 

Logo Wikimedia Commons Bildoj, sonoj kaj videoj pri temo Akvofalo Mumlava en Vikimedia Komunejo
**Gyöngyi Likerecz** [djondji likerec], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Likerecz Gyöngyi** estas hungara halterlevisto, dufoja olimpiano, trifoja mondĉampiono, oficisto.

Gyöngyi Likerecz naskiĝis la 28-an de majo 1983 en Oroszlány.

Biografio
---------

Gyöngyi Likerecz laboris en oficejo en sia naskiĝurbo. Ŝi edziniĝis kaj naskis unufoje. Ŝi ricevis ŝtatajn premiojn en 2000 kaj 2004.

### Sporta kariero

Trejnisto de Gyöngyi Likerecz estis ŝia patro. Ŝi estis halterlevisto en sia naskiĝurbo kaj ŝi akiris sukcesojn en junularaj kategorioj ekde 1997. Ŝi estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 2000 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 2004 sen medalo, sed en mondĉampionumoj ŝi estis la unua en 2001 trifoje. Same ŝi estis la unua en la sama jaro en eŭropa ĉampionumo trifoje en pezkategorio 75 kg. Ŝi finis sian aktivan sportan karieron en sia aĝo 21.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* intervjuo kun fotoj
* datenoj
* medaloj

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo
2. ↑   usona filma datenaro

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 814219
 |



* Portalo pri Biografio
Malý Dunaj
**(Granda) Žitný ostrov** (en pasinteco ankaŭ *Čalokez*, hungare *Csallóköz*, germane *Große Schüttinsel, Große Schütt*) aŭ simple insulo **Žitný**, en Slovakio, estas la plej granda rivera insulo en Eŭropo kaj samtempe plejgranda akvotenujo de trinkebla akvo en Mezeŭropo.

Sude de ĝi (en Hungario) troviĝas tiel nomata Malgranda Žitný ostrov.

Karakterizaĵo
-------------

Žitný ostrov, parto de Laŭdanuba ebenaĵo troviĝas en sudokcidenta Slovakio, kun sia averaĝe varma klimato kaj aliaj konvenaj kondiĉoj, ĝi estas la plej fekunda ebenaĵo de Slovakio. Ĝin ĉirkaŭas de sudo ĉefa branĉo de rivero Danubo, de norde ĝia alia branĉo Malgranda Danubo, kiu enbuŝiĝas en riveron Váh. Mallongan parton de limoj reprezentas do ankaŭ Váh oriente, kiuj enbuŝiĝas en ĉefan branĉon de Danubo (iam ini nomas tiun ĉi subat parton de Váh ankaŭ *Vážsky Dunaj*). Malgranda Danubo separas de Danubo ĉe Bratislavo kaj eniras Váh ĉe Kolárovo. La insulo estas simple grandega aluvia konuso, kiun kreadis Danubo sub Bratislavo tranĉante Malgrandajn Karpatojn kaj sekve enirante en descendantan Laŭdanuban ebenaĵon.

Surfaco de Žitný ostrov, kiel surfaco de konuso, malrapide malaltiĝas direkte de Bratislavo al Komárno. Diferencoj de alteco estas minimumaj. Bratislavo troviĝas en alteco 134 m s.m. Komárno 108 m s.m. kaj Dunajská Streda 118-119 m s.m.. Tiu ĉi ne granda diferenco estas determinita per sedimentado de riverdevenaj petroj - gruzoj, sabloj kaj inundaj ŝlimoj. Nesufiĉa dekliveco influas, ke inunda akvo malfacile forfluas de teritorio, ĉefe de suba triono de la insulo.

Grundoj
-------

En Žitný ostrov troviĝas diversaj grundotipoj. En centra parto, tiel nomata Plejstocena karno, en ĉirkaŭaĵo de Podunajské Biskupice, direkte al Šamorín kaj oriente de Dunajská Streda, kie subsurfaca akvonivelo estas sufiĉe profunde kaj inundoj ne influis ĉi parton nek pasintece, estiĝis ĉernozjomoj. Molikaj riverogrundoj estas la plej ofta grundotipo, ilin troveblas ekzemple ĉirkaŭ Dunajská Streda, Gabčíkovo, Veľký Meder, Okoč kaj Komárno. Torfaj grundoj reprezentas la plej malaltajn partojn de surfaco, eksajn, per turfo plenigitajn branĉojn de Danubo kie subsurfaca akvonivelo estas dum tuta jaro sufiĉe alte, aŭ eĉ super la surfaco, ĉefe en meza parto de la insulo, en ĉirkaŭaĵo de Dunajská Streda. Salajn grundojn troveblas ĉefe en suba, orienta parto de la insulo, inter Komárno kaj Veľký Meder. Oĥrikaj grundoj estas la plej junaj, reprezentas teritoriojn apud la Danubo kaj Malgranda Danubo, kie inundoj de ĉi-riveroj ankaŭ en aktuala periodo okazas.

Referencoj
----------

1. ↑   Raportaĵo pri Žitný ostrov en BBC. Arkivita el la originalo je 2011-05-27. Alirita 2012-07-09.

* Kategorio Žitný ostrov en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Arnold Henri GUYOT** (naskiĝinta la 28-an de septembro 1807 en Boudevilliers, mortinta la 20-an de januaro 1884 en Princeton) estis svisa naturscienculo kaj teologo.

Vivo
----

Guyot studis ekde 1833 teologion en Berlino, krome natursciencojn. Ekde 1835 li vivis en Parizo vojaĝante ofte studonte la glaĉerojn. En 1839 li iĝis profesoro en Neŭŝatelo pri historio kaj fizika geografio kaj partoprenis la esplorojn pionirajn de Louis Agassiz je la Alpoj. Prie li kune kun tiu homo kaj Eduard Desor la verkon »Système glaciaire« (Parizo 1848).

En 1848 li translokiĝis Novjorkon kaj prelegadis en Boston pri komparenda fizika geografio. Tion li pubikigis sub la titolo »Earth and man« (nova eldono 1875). Poste li instalis por anoj de *Smithsonian Institution* staciojn meteologiajn skizante prie instrukcion (1850) kaj multajn tabulojn (1851–59). Li vojaĝis al la Aleganoj kion li preskribis sciencraporte en 1861 kaj 1880. En 1855 li ekprofesoriĝis pri geologio kaj fizika geologio ĉe Universitato Princeton.

Aliaj verkoj (elekto)
---------------------

* »Physicalgeography« (1873)
* »Creation, or biblical cosmogony in the light of modern science« (1884)
* (kune kun F. Barnard Johnsons) »Universal Cyclopaedia« (New York 1876–78, 4 volumoj)

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, vol 8. Leipzig 1907, p. 556-557 kio relegeblas tie ĉi interrete.

* Kategorio Arnold Henri Guyot en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 624589
* GND: 117591599
* LCCN: n88618776
* VIAF: 20461556
* ISNI: 0000 0001 0959 1087
* SUDOC: 068019718
* BNF: 15342505s
* BIBSYS: 9065616
 |
Komenco de **Akvofaloj Livingstone** ĉe Kinŝaso
Akvofalo de Inga, plej spektakla parto de la rapidejoj
**Akvofaloj Livingstone** (en franca, *Chutes Livingstone*) — nomitaj laŭ la esploristo David Livingstone — estas serio de enormaj rapidejoj ĉe la malsupra fluejo de la rivero Kongo en okcidenta ekvatora Afriko, malsupre el la Malebo Akvejo en la Demokratia Respubliko Kongo.

Priskribo
---------

Akvofaloj Livingstone konsistas el serio de rapidejoj kiuj falas 900 futojn en 220 mejloj (270 metrojn en 350 km). Ili finas ĉe Matadi en Bas-Congo. La rivero Kongo havas la duan plej grandkvantan fluon en la mondo post la rivero Amazono, kiu havas nek akvofalojn nek rapidejojn (escepte ĉe siaj fontoj). La plej malsupraj rapidejoj de Akvofaloj Livingstone estas la plej akvenhavajn akvofaloj laŭ terminoj de flukvanto — se oni akceptas, ke tiuj rapidejoj estas akvofaloj. Interesa aspekto de la 350 km longaj Akvofaloj Livingstone estas la larĝo de la kanalo, kiu estas tre mallarĝa: en kelkaj punktoj la kanala larĝo estas malpli ol 300 metrojn kaj por majoritato de la longo la kanalo estas malpli ol 800 metrojn larĝa. Tio estas eksterordinare mallarĝa kanalo ĉar la rivera flukvanto tipe superas 42,000 kubajn metrojn por sekundo.

Koordinatoj: 4° 19′ 19″ S 15° 12′ 28″ O﻿ / ﻿4.32194 °S, 15.20778 °O﻿ / -4.32194; 15.20778 (mapo)

* Kategorio Akvofaloj Livingstone en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Gyöngyöshalász** (djondjoŝhalAs) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario** , en departemento Heves, en subregiono de Gyöngyös. Halász signifas: fiŝkaptisto.

Blazono de Gyöngyöshalász

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 28  km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.7415/19.927
* Loĝantaro: 2630
* Poŝtkodo: 3212
* Telefonprefikso: 37

Situo
-----

Gyöngyöshalász situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Gyöngyös-Vámosgyörk, aŭtoŝoseo M3 Budapeŝto-Miskolc preteriras. Gyöngyös troviĝas 6, Hatvan 26, Parád 27 km-ojn.

Historio
--------

Gyöngyöshalász estis loĝata dum la kuprepoko kaj bronzepoko. La unua mencio devenis el 1267 en formo *terra Halaz*. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. En 1904 incendio okazis. La vilaĝanoj okupiĝas precipe pri vinkulturo, krome apud la vilaĝo estas fabriko pri fervojaj konsistaĵoj. Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, biblioteko, kulturdomo, kuracejo, dentokuracejo, infanhelpa servo, poŝto, restoracio.

Vidindaĵoj
----------

* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Anna de 1770
* kapelo 1794
* klasikisma nobeldomo de Hanisz (hanis) el la 19-a jarcento

Famuloj
-------

* naskiĝis en Gyöngyöshalász fizikisto István Lovas

* Kategorio Gyöngyöshalász en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Gyulakeszi** (djulakesi) estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Meza Transdanubio**, en Veszprém (departemento), en subregiono de Tapolca. Gyula estas malnova alta rango kaj samtempe Julio, keszi estas hungara tribonomo, unu el la 7 triboj.

Fortikaĵo Csobánc

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 10 km²
* Loĝantaro: 720
* Poŝtkodo: 8286
* Telefonprefikso: 87

Situo
-----

La vilaĝo situas sur ebenaĵo, sub iama vulkano Csobánc, laŭ flankovojoj. Tapolca troviĝas 4 km-ojn for.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1180 en formo *Kesző*. En 1869 incendio okazis.

Vidindaĵoj
----------

* iama fortikaĵo de Csobánc, kiun la turkoj neniam povis havi
* katolika preĝejo el la 18-a jarcento, rekonstruita post la incendio
* kapelo omaĝe al Sankta Donato
* kastelo de Eszterházy el la 18-a j.c.
* kastelo de Csigó (ĉigO) el la 18-a j.c.

Komunumoj de "Keszi" en Hungara reĝlando
----------------------------------------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Bátorkeszi | Budakeszi | Dunakeszi | Gyulakeszi | Ipolykeszi | Keszi |
| Kiskeszi | Kőkeszi | Nagykeszi | Papkeszi | Sárkeszi |  |

* Kategorio Gyulakeszi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Akvofalo Šarafiový** (legu ŝarafiovi) (slovake: **Šarafiový vodopád** ) estas akvofalo en flanka valo de Žiarská Valo *(slovake: **Žiarská dolina )***, en montaro Okcidentaj Tatroj en distrikto Liptovský Mikuláš en Slovakio. Ĉi valo troviĝas en suda parto de la montaro super vilaĝo Žiar .
La akvofalon kreas Šarafiový torento (slovake: Šarafiový potok), kiu apartenas al riverbaseno de Váh kaj estas en la alteco 1480 m.s.m. kaj troviĝas sur la teritorio de vilaĝo Žiar. La torento fluas tra 1,5 km longa valeton kaj kreas akvofalon en suba parto de valo kaj poste enbuŝas al rojo Smrečianka, proksime de montara kabano Žiarská chata.
Deveno de akvofalo estas glaciara, kiu estas subtenata per selektiva erozio. Rokaĵo en kiu estis kreita akvofalo estas paragnejso kaj aliaj rokaĵoj.

Aliro
-----

Nuntempe akvofalo estas rekte alirebla per verdmarkita  turistapiedvojo de Žiarská chata al monto Baníkov.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de slovakaj akvofaloj

Fonto de informoj kaj bildo de akvofalo
---------------------------------------

* Paĝaro de la Ŝtata protekto de naturo de Slovakio pri slovakaj akvofaloj (slovake)
**Gyöngyösmellék** [djondjoŝmelEk], kroate **Meljek** estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Szigetvár.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 10  km²
* Loĝantaro: 300
* Poŝtkodo: 7972
* Telefonprefikso: 73

Situo
-----

Gyöngyösmellék situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Villány-Barcs funkcianta ĝis 2007. Szigetvár troviĝas 13, Sellye 21, Barcs 23, Szentlőrinc 28 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1536. La loĝantaro dum la turkoj ne senhomiĝis, nur iom malpliiĝis. Ekde 1760 sudslavoj, depost 1800 germanoj pligrandigis la loĝantaron. En 1912 vivis en Gyöngyösmellék 677 homoj en 109 domoj. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon.

En Gyöngyösmellék migra poŝto servas.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Jozefo de 1890
* monumento pri falintoj dum la 2-a mondmilito
* muelejo

* Kategorio Gyöngyösmellék en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Endosporo** estas neaktiva, dura, kaj ne-genera strukturo produktita fare de certaj bakterioj de la filumo Firmicute. La nomo "endosporo" sugestas je sporo aŭ sem-simila formo (*endo* signifas ene), sed ĝi ne estas vera sporo. Ĝi estas neaktiva formo, al kiu la bakterio povas redukti sin. La estigon de endospora formacio kaŭzas manko de nutraĵoj kaj kutime okazas en gram-pozitivaj bakterioj. Dum la endospora formacio, la bakterio dividiĝas ene de sia ĉela muro. Unu flanko tiam englutas la alian. Endosporoj ebligas por la bakteriojn resti neaktivaj dum pli longa periodo, eĉ jarcentoj. Oni asertas reaktivigon de jarmilionojn aĝa sporoj. Kiam la medio iĝas pli favora, la endosporo povas reaktivigi sin al la vegetativa stato. La plej multaj specoj de bakterioj ne povas ŝanĝiĝi al la endospora formo. Ekzemploj de bakterioj kiuj povas formi endosporojn inkludas *Bacillus* kaj *Clostridium*.

La endosporo konsistas el la DNA de la bakterio kaj parto de sia citoplasmo, ĉirkaŭita per tre dura ekstera tegaĵo.

Endosporoj povas pluvivi sen nutraĵoj. Ili estas rezistemaj al ultraviola radiado, elsekiĝo, alta temperaturo, ekstrema frostigado kaj kemiaj desinfektaĵoj.

Kelkaj klasoj de bakterioj povas iĝi eksosporoj, ankaŭ konataj kiel mikrobaj cistoj, anstataŭ endosporoj.

* Endosporo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Endosporo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Akvonafta kontakto** estas la surfaco, kiu apartigas en la tavolo naftokuŝejon aŭ naftomarĝenon de la gasa (gasokondensata) kuŝejo, kaj premajn tavolakvojn, kiuj kontaktas kun ili.

Limo inter akvo kaj nafto ne estas strikta, ene de la kontakto ekzistas transira zono dika 10 ĝis 15 m, en kiu ambaŭ fluaĵoj penetras unu la alian. Ĝia dikeco dependas de alteco de kapilara altiĝo de akvo, kolektujaj ecoj de akvohavaj kaj naftohavaj sedimentaĵoj, fiziko-kemiaj ecoj de akvo kaj nafto.

Oni konsideras la surfacon de akvonafta kontakto kvazaŭ horizontala. Kutime se haveblas gradiento de la premo de tavolakvoj, la akvonafta kontakto kliniĝas direkte al malaltiĝo de la premo. Situo de la kontakto estas difinata laŭ datumoj de elprovado de borputoj, geofizikaj esploroj aŭ kalkulata surbaze de mezurado de tavolpremo de akvo, nafto kaj ilia denseco. Oni difinas la situon en absolutaj markoj aŭ je fundo de la borputa buŝo.

Literaturo
----------

* Ильченко, В. П..  [2004] Р. И. Вяхирев: *Водонефтяной контакт // Российская газовая энциклопедия* (ruse). Москва: Большая Российская энциклопедия, p. 52. ISBN 5-85270-327-3.
**Akvopurigado** estas ajna procezo kiu produktas akvon pli akceptebla por specifa finuzo. La finuzo povas esti trinkado, industria akvoprovizado, irigacio, rivera fluoprizorgado, akvodistro aŭ multaj aliaj uzoj, inkluzive de estado por esti sekure resendita al la medio. Akvopurigado forigas poluaĵojn kaj nedezirindajn komponentojn, aŭ reduktas ilian koncentriĝon tiel ke la akvo iĝu taŭga por sia dezirata finuzo.

Akvopurigado por produktado de trinkakvo implikas la forigon de poluaĵoj de kruda akvo ĝis oni produktas akvon kiu estas sufiĉe pura por homa konsumo sen iu mallongperspektiva aŭ longperspektiva risko de iu negativa sanefekto. Substancoj kiuj estas forigitaj dum la procezo de trinkakva traktado inkludas la uzadon de ŝvebsubstancoj, por forigi bakteriojn, algojn, virusojn, fungojn, kaj mineralojn kiel ekzemple ferajn kaj manganajn.

La procezoj implikitaj en forigado de la poluaĵoj povas esti fizikaj procezoj kiel ekzemple dekantado kaj filtrado, kemiaj procezoj kiel ekzemple desinfektado kaj koaguligo kaj biologiaj procezoj kiel ekzemple malrapida sablofiltrado.

Iniciatoj prenitaj por certigi akvokvaliton ne nur rilatigu al la traktado de la akvo, sed al ĝia transporto kaj distribuo posttraktada. Estas tial ofta praktiko konservi restajn desinfektaĵojn en la traktita akvo por senvivigi bakteriologian poluadon dum distribuo.

Prilaboro de la uzitaj akvoj estas publiksana defio. La uzitaj akvoj estas ĉiuj akvoj ŝarĝitaj de diversaj poluaj elementoj pro la homa uzadoĉar por la lavado aŭ la necesejoj. Tial, por respekti la diversajn mediojn, necesas prilabori tiajn elfluaĵojn. 

Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) kies gvidlinioj estas ĝenerala aro de normoj intencitaj por esti uzataj kiel eble plej bone lokaj normoj, ne sukcesas, ke ili estu efektivigitaj. Pli rigoraj normoj validas en tuta Eŭropo, Usono kaj en la plej multaj aliaj industrilandoj. Tio estas sekvita ĉie en la mondo por kvalitpostuloj de taŭga kaj neriska trinkakvo.

Bibliografio
------------

* Eaton, Andrew D.; Franson, Mary Ann H. (2005). Standard methods for the examination of water and wastewater (21 ed.). American Public Health Association. ISBN 978-0-87553-047-5.

* Akvopurigado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Akvopurigado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 707528
* GND: 4131412-8
* LCCN: sh85145663
* NDL: 00567744
* NKC: ph128347
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Cinamoventra formikulo** |
| --- |
|  |
| Cinamoventra formikulo, maskloCinamoventra formikulo, masklo
Cinamoventra formikulo, inoCinamoventra formikulo, ino |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Muŝkaptuledoj *Muscicapidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Myrmecocichla* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ****Myrmecocichla cinnamomeiventris****(Lafresnaye, 1836) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Cinamoventra formikulo  |

 |
| v • d • r |

La **Cinamoventra formikulo** (***Myrmecocichla cinnamomeiventris***) estas specio de birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj genro de Formikuloj, kiu enhavas naŭ speciojn de nigrecaj birdoj kiuj manĝas insektojn, sed ĉefe formikojn, de kio devenas la nomoj popola kaj scienca. Ĝi estas konata ankaŭ kiel *Mokema formikulo*, ĉar imitemas aliajn speciojn per voĉo.

Ĝi estas **nigreca birdo**, kiu estas pli nigra en flugiloj kaj vosto, kaj nigreca ne nur en supraj partoj sed ankaŭ en kapo kaj busto kiu finas en klara limo al tre **ruĝoranĝa al cinamokolora ventro** kio nomigas la specion en Esperanto kaj en la latina scienca nomo kie *cinnamomeiventris* signifas "kun cinamokolora ventro". Ili povas montri ankaŭ blankan makulon en ŝultro.

Ĝi troviĝas en Benino, Bocvano, Burkino, Burundio, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Ĉado, Demokratia Respubliko Kongo, Eburbordo, Eritreo, Etiopio, Ganao, Gvineo, Kenjo, Lesoto, Malavio, Malio, Maŭritanio, Mozambiko, Niĝerio, Ruando, Senegalio, Sudafriko, Sudano, Suazilando, Tanzanio, Togolando, Ugando, Zambio kaj Zimbabvo. Ties natura habitato estas seka savano.

Referencoj
----------

* BirdLife International 2004. Myrmecocichla cinnamomeiventris[*rompita ligilo*]. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 26an de julio 2007.
Edward Harland - fondinto de Harland & Wolff
Gustav Vilhelm Wolff - fondinto de Harland & Wolff
**Harland and Wolff** estas ŝipfarejo fondita en la jaro 1858 fare de Edward Harland, kiu aĉetis neprosperantan ŝipfarejon de Hickson en Queen´s Island en Belfast. Investisto, kiu donis al la nova entrepreno bezonatan financan subtenon, fariĝis Gustav Schwabe, amiko de Harland, onklo de Gustav Wolff, kiu fariĝis kompaniulo de la ŝipfarejo en la jaro 1861. Edward Harland havis grandajn planojn, kun kies helpo li volis konstrui fortan kaj grandan ŝipfarejon, kiu konstruus tiujn plej bonajn ŝipojn en la mondo. Investisto Gustav Schwabe, la proksima amiko de Thomas Ismay, verŝajne staris en fono de ekskluziva kontrakto inter la ŝipfarejo kaj White Star Line, kiu estis fermita somere de 1869.

En la jaro 1862 venis en ŝipfarejon Harland & Wolff kiel sennoma metilernanto William James Pirrie. Post dek du jaroj li fariĝis kompaniulo, kaj kiam Edward Harland en la jaro 1895 mortis, li estis nomita plendirektoro. Je dek unu jaroj pli poste, kiam Gustav Wolff foriris por ripozi, li fariĝis ankaŭ prezidanto kaj la plej potenca viro de la ŝipfarejo. En la jaro 1906 elkreksis en la ŝipfarejo du gigantaj portalaj arganoj. Sub ili estis en sekvantaj jaroj konstruitaj la plej konataj ŝipoj de ŝipfarejo Harland & Wolff - *Olympic* kaj *Titanic*. Ilia konstruisto Thomas Andrews fariĝis plenumdirektoro de la ŝipfarejo en la jaro 1911. Tiutempe en la ŝipfarejo estas okupitaj pli ol 40000 homoj.

Ŝipfarejon Harland & Wolff diference de White Star Line la tragedio de *Titanic* neniel trafis. Ĉe Harland & Wolff estis senĉese konstruataj kvalitaj kaj belaj ŝipoj. Kiel la tempo pasis, ŝanĝiĝis postuloj por iliaj aspektoj kaj celo. Nun oni ne konstruas en grandegaj kajoj luksaj personaj vaporŝipoj, sed ŝarĝaj industriaj ŝipoj kun dizelaj motoroj. La ŝipfarejo vivas ĝis hodiaŭ kaj de la tempoj de *Olympic* kaj *Titanic* ĝi eĉ ne tro ŝanĝiĝis. La unusola ŝipfarejo kun eksplicite hejma kapitalo en Granda Britio hodiaŭ okupas ion pli ol 6000 homoj.

* Kategorio Harland & Wolff en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La akvopurigejo antaŭ la industrikonstruaĵoj de ThyssenKrupp, vidate ekde la bordo de la Rejno
La **Akvopurigejo Duisburg Malnova Emscher**, germane *Kläranlage Duisburg Alte Emscher*, estis starigita en 1936 kiel cirklobasena instalaĵo proksime de la riverbordo de la Rejno en Duisburg (Germanujo). Ĝi estas unu el kvar centraj akvopurigejoj de la Emscher-Kooperativo.

Ĝis 1910 la Emscher je ĉi tiu loko enbuŝiĝis en la Rejnon. Minadkaŭzitaj termalleviĝoj necesigis la translokadon de la riverbuŝo pli malsupren de la Rejno. Trans la fortranĉita restaĵo, kiu nun nomiĝas Malnova Emscher, plue la apartena akvokolekta baseno estas senakvigata. Per la pumpstacioj Malnova Emscher (konstruita en 1914) kaj Stockum Alte Emscher (1956) la rubakvoj atingas la Akvopurigejon Duisburg Malnova Emscher. Post la purigo ili estas pumpataj super la digon en la Rejnon.

En 1936 la akvopurigejo estis instalata kun nur unu rotacia ŝlimforigilo kiel meĥanika purigogrado kaj kapacito da 110.000 loĝanto-ekvivalentoj. En 1988 ĝi estis alikonstruata al biologia puriginstalaĵo de kapacito da proks. 500.000 loĝanto-ekvivalentoj. Nun ĝi funkcias per kapacito da 375.000 loĝanto-ekvivalentoj, el kiuj devenas 240.000 de domaj kaj la resto de industriaj rubakvoj.

Dum la paso de la tempo la industriaj rubakvoj malpliiĝis pli kaj pli, tiel ke la akvopurigejo malpli kaj malpli estis plenŝarĝita. Ekde 1999 pro tio ankaŭ la pleje domaj rubakvoj el la akvokolekta baseno de la Malgranda Emscher en Duisburg kaj Oberhausen ne plu estas purigataj en la malnoviĝinta puriginstalaĵo de la Malgranda Emscher en Duisburg (konstruita en 1965), sed pumpata tra premtubo-linio proks. kvin kilometrojn longa al la Akvopurigejo Alte Emscher, kie ĝi estas prilaborata.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Akvopurigejo Duisburg Malnova Emscher en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj pri AIDA
* Foto de la unua cirklobasena instalaĵo[*rompita ligilo*]

51.493196.7227Koordinatoj: 51° 29′ 35″ N, 6° 43′ 22″ O (mapo)
Interno de akvolito kun du ujoj
**Akvolito** jam dum jarcentoj estas uzata, eĉ antaŭ pli ol 3600 jaroj en Persio.

Akvolito havas per akvo plenigitan matracon, kiu donas egalan subtenon al la homa korpo. Oni havas la senton kvazaŭ *ŝvebi*.

La matraco devas esti tre zorge plenigita, ĉar eventualaj aervezikoj kaŭzas ĝenajn sonojn. Kaj eĉ sen aero formiĝas post iom da tempo divido inter likvaĵo kaj nelikva partoj. Pro tio oni ofte ade movas la enhavon. Iuj dormantoj estas ĝenataj de tiu tre mallaŭta brueto.

La matraco devas esti aldone varmigata ĉar alikaze la korpo de la dormanto tro multe malvarmiĝus. La elekto de la ĝusta temperaturo plialtigas la luksan
efikon kaj komforton de la akvolito.

Pro tio ke la volumeno de la matraco estas granda, ĝi povas esti instalata nur sur firma planko kun sufiĉa portokapablo.

Estas elekto el tute nestabiligita akvolito, en kiu la akvo havas plenan moveblecon, ĝis komplete stabiligita akvolito, sur kiu jam post sekundo la akvo estas senmovigita.
En la stabiligita lito estas interne *ĉambroj* aŭ cilindroj (hidraŭlika sistemo), aŭ specialaj fibroteksaĵoj ('flosanta' sistemo).
Ankaŭ ekzistas akvolitoj kun interna risortomatraco.

Necesa estas aldona kemiaĵo en la akvo por mortigi algojn kaj bakteriojn.

* Kategorio Akvolito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Barbara Illés-Bódi** [ilEŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Illés-Bódi Barbara** estas hungara pentristo, instruisto. Ŝia familia nomvarianto estis *Illés-bódi*, ŝia pseŭdonimo estis *Ilboba*.

Barbara Illés-Bódi  naskiĝis la 16-an de majo 1977 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Barbara Illés-Bódi devenis el cigana familio. Ŝi abiturientis en arta mezlernejo en sia naskiĝurbo en 1995, ŝi akiris ankaŭ diplometon pri porcelanopentrado. En la sekva jaro ŝi akiris internofasonistan diplometon en privata lernejo de József Baska. Ekde 1998 ŝi frekventis ankaŭ artan kurson de István Szentandrássy. Inter 1999-2001 ŝi lernis en arta akademio en Toronto helpe de stipendio. Ŝi akiris diplomon en Altlernejo Károly Eszterházy en 2002 (inter 1997–1999 ŝi havis stipendion). Ekde 2003 ŝi instruas en cigana mezlernejo. En 2007 ŝi akiris plian diplomon en Katolika Altlernejo Vilmos Apor, eĉ ŝi studis ankaŭ en Arta Universitato Moholy-Nagy.

Ekde 1995 ŝi partoprenas en artaj tendaroj kaj ties ekspozicioj. En 2006 ŝi havis grandan ekspozicion. Ŝi plej ofte pentradas pejzaĝojn kaj aĵpentraĵojn. 

Ŝi edziniĝis en 1999 kaj ŝi prenis la edzan nomon Illés. En 2001 ŝi naskis filon, en la sekva jaro filinon.

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Út az erdőben (1998)
* Oroszlánszív I. (2006)
* Csendélet (2008)
* Napfény-napfény (2009)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva membiografio (la koncerna teksto estas legebla lasta)
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 611562
 |
akvokastelo Großliebringen (komunumo Ilmtal)
La nuna hotelo **Burg Edelhof** en Ilmtal-Großliebringen, Germanio, originas en malnova akvokastelo.

Historio
--------

Fidindaj fontoj pri ties konstruo mankas sed oni povas konjekti ke jam en la 10-a jarcento troviĝis remparita areo tie. La unua mencio de Großliebringen tamen estas nur en 1106. Laŭdire damaĝitis burgo konstruita en la stilo de la floranta Mezepoko dum la t.n. Saksio frata milito (1446-51) ĉ. en la jaro 1450. Ĝis 1757 posedis la tuton la nobeloj de Witzleben.

Alikonstruoj
------------

En la 17-a jarcento oni faris el partoj de la burgo trabfakaĵon frankonian kun etaĝoj superaj. Dum la milito kontraŭ Napoleono Bonaparte la bieno servis kiel lazareto soldata; postea troviĝis surloke simpla vilaĝa trinkejo kaj poste gastejo. Post kiam plurfoje posedantoj alternis, la bieno iĝis privata en 1990. En 1993 faritis ŝanĝo en hotelon kun tradicia kavalira salonego. Videblas ankoraŭ akvofoso, originalaj volbaĵoj kaj embrazuroj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Akvokastelo Großliebringen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hejmpaĝo hotela
Tipa harmoniumo el la 19-a jarcento
**Harmoniumo**, klavara orgensimila blovinstrumento (*aerofono*) sen tuboj sed kun liberaj anĉoj, kiujn piede premataj balgoj vibrigas. Ĝi estas la proksime parenca instrumento al la buŝharmoniko kaj la akordiono kaj ofte uzata anstataŭ orgeno en preĝejoj. Ĝi funkcias nur per anĉoj vibrigataj per konstanta aerfluo. Tiaj anĉoj antaŭe jam estis uzataj en piporgenoj. La unua harmoniumo estis konstruita en 1810 de diversaj inventistoj. Ĉirkaŭ 1900, ĝi estis la plej grava instrumento por hejma distra muziko.

Meĥaniko
--------

Metala anĉeto, kiu igas la tonon en la harmoniumo
La unua tipo definitiva de la jaro 1840 tre similas meĥanike al la orgeno: kun balgo, aera rezervujo, ventkameroj kaj tuboj, aerklapoj, orgenregistroj. La harmoniumo havas almenaŭ kvar registroj kaj kvin-oktavan klavaron. Ĝia sono dependas de la tipo de la konstruado: la origina, franca tipo sonas simile al la organo, dum la pli nova amerikana tipo sonas pli klare kaj malpeza, ĉar la aero estas altirata, ne premata. Pluraj registroj havas du tonojn po klavo, kiuj estas agorditaj en interfero pro estigi tremsonon (*vox humana*, *vox celeste*).
La aerfluo estas estigita per balgo, kiu estas irigata pleje per la piedoj de la ludisto. Je la unua fojo ĉirkaŭ 1950, germanaj tipoj uzis elektran pumpilon. La aerfluo akumulas en rezervujo pro igi konstantan blovon, kiu estas deturnigata en kanalojn per la klavoj, kiuj sonigis metalajn anĉojn.

La harmoniumo en Eŭropo
-----------------------

La harmoniumo origine estis uzata kiel surogato por orgeno en malgrandaj preĝejoj, kiuj ne havis spacon aŭ monon por konstrui orgenon. La instrumento subite atingis grandan popularecon, precipe en Mez-Eŭropo kiel akompananta instrumento en la distra muziko. Dum la fina 19-a jarcento, pluraj komponistoj verkis konĉertojn kaj soloojn por la harmoniumo. La florepokon ĝi atingis ĉirkaŭ 1910. Tiutempe, pli da harmoniumoj ol pianoj estis venditaj. Kun la ricevaĵo de la elektra tonfarado (kibo, sintezatoro) ĝi konsiderinde malaperis.

La harmoniumo en Hindio
-----------------------

Modifata harmoniumo de la barata muziko
Meze de la 19-a jarcento, permane movataj harmoniumoj estis portitaj en Hindion per eŭropaj misiistoj. La instrumento subite fariĝis tre populara, ĉar ĝi estas bone manipulebla, portebla kaj facile lernebla. Ĝi estas ludata precipe unuvoĉe kaj melodie. Per la maldekstra mano oni funkciigas la balgon, kaj la dekstra mano ludas sur la klavaro. Tiuj malgrandaj tipoj havas nur kvar registrojn.
Nuntempe ĝi estas senĉese grava instrumento en multaj ĝenroj de barata popola kaj klasika muziko. Kutime ĝi estas akompanata de sitaro kaj tamburoj (*tabla*). Nuntempe oni ludas la harmoniumon ankaŭ soloe. Harmoniumoj troviĝas en la plej multaj sikistaj kaj hinduistaj temploj kaj en multaj hejmoj.

* Kategorio Harmoniumo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Leningrada minejo** estas la gasokondensata minejo, kiu situas en la Karaa maro, 125 km nord-nord-oriente de la vilaĝo Ĥarasavejo (Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto, Tjumena provinco, Rusio) kaj estas parto de la Okcidentsiberia naftogasa provinco. Ĝi estis malkovrita en 1990 kaj plu esplorata.

Geologio
--------

La minejo estas ligita al Rusanova megamuro de la Sud-Karaa sineklizo. Levaĵo laŭ cenomanaj sedimentaĵoj de supera kretaceo havas grandecon 46 x 37 km, altecon 140 m.

Gasohavaj estas kretaceaj terigenaj sedimentaĵoj de cenomaniano (tavolo C), cenomaniano-albiano (la marresalina tavolaro, tavoloj AC1, AC2, AC3), aptiano (la tanopĉa tavolaro, tavolo A1). La produktohavaj horizontoj kuŝas je profundeco 1099-1895 m. Kuŝejo de la tavolo A1 estas gasokondensata. La ĉefa kapacito estas ligita al cenomanianaj sedimentaĵoj de supera kretaceo je la profundeco 1099 m.

La produktohavaj sedimentaĵoj konsistas el grejsoj kun intertavoletoj de argiloj kaj aleŭrolitoj. Efika dikeco de la kolektujoj estas 28,3 m, poreco 27%, komenca tavolpremo 11,4 MPa, tavola temperaturo 40 ⁰C. Dum prova elminigado venis po 253 mil m³ a gaso tage (diametro de tubo 19 mm). La produktohavaj sedimentaĵoj havas jenajn karakterizojn: dikeco 8,3-36,3 m, poreco 27%. Pli malsupraj tavoloj: gasosaturita dikeco 8,3-36,3 m, poreco 25-27%, komenca tavolpremo 16,2-20,0 MPa.

En konsisto de la gaso dominas metano, homologoj de metano 0,05-4,59%, azoto 0,71-0,28%, karbonduoksido 0,21-0,16%. En la tavolo A1 je la profundeco 1895 m enhavo de gasokondensato estas 18,6 gramoj/m³.

En 2002 la komenca gaskapacito estis taksita je 71 miliardoj da kubaj metroj.

Literaturo
----------

* Старосельский, В. И..  [2004] Р. И. Вяхирев: *Ленинградское месторождение // Российская газовая энциклопедия* (ruse). Москва: Большая Российская энциклопедия, p. 222. ISBN 5-85270-327-3.
La **abstino de viando** aŭ **malgrasa tago** estas unu de la kvin preceptoj de la Katolika Eklezio kiu devigas ne manĝi viandon la vendredon kaj la aliajn tagojn ordonitajn. La fiŝaro estas permesita dum la periodoj de abstino, pro tio la vendredo estas la tago de pli granda vendo de fiŝoj en la landoj kun sufiĉa ĉeesto de katolikoj.

La abstino reiras al epokoj tre antikvaj, origine ĝi estis praktikita plurtage dumsemajne, poste oni ĝin koncentrigis nur en la vendredo, elektita konsiderante la jesua pasiona vendredo. Kun la protestanta reformacio la abstino de viandoj fariĝis distinga signo inter katolikoj kaj reformaciuloj, tre sentita de la popoloj kaj reeĥiĝanta, laŭ iuj, ankaŭ en dramoj de William Shakespeare.

La normoj pri abstino, kune kun tiu de la fasto, estis fiksitaj de la apostola konstitucio "*Paenitemini*" de papo Paŭlo la 6-a de la 17-a de februaro 1966, kaj de la kodo de kanona juro (kan. 1249 kaj sekvaj), sed ili povas esti plue modifitaj de la Episkoparaj Konferencoj.

Laŭ la eklezia normo (vidu: eklezia fasto), la latinaj fideluloj estas devigataj al abstino de viando aŭ de alia nutraĵo, laŭ indiko de la episkopara konferenco en ĉiuj kaj unuopaj vendredoj de la jaro, kondiĉe ke tiuj ne koincidu kun la tago honorata de liturgia solena festo laŭ la Liturgia jaro de la Katolika Eklezio. La cindra merkredo kaj la Sankta Vendredo postulas faston kaj abstinon, la Sankta Sabato ilin nur konsilas. La normo de la fasto devigas la fidelulojn kiuj jam transiris la dekokan aĝon,  kaj ĉesas devigi kiam la fidelulo atingas la sesdekan jariĝon; la normo pri la abstino devigas ekde la finiĝo de la dekkvara jariĝo. Tamen la fideluloj estas liberigitaj, en determinitaj kazoj, el la devo fasti kaj abstini. Ĝis la komenciĝo de la 20-a jarcento la disciplino de la abstino de viando malpermesis manĝi ovojn kaj kaj laktaĵojn, hodiaŭ ne plu; tamen hodiaŭ estas ordonita ankaŭ la abstino de manĝaĵoj kaj trinkaĵoj kiuj, laŭ prudenta juĝo, estas tro rafinitaj kaj multekostaj. La tuto de tiuj normoj okupas la 4-an postenon, en la Katekismo de la Katolika Eklezio, de la kvin preceptoj de la Katolika Eklezio ("En la tagoj fiksitaj de la Eklezio abstinu de viando kaj respektu la faston").

Interrompita pro evidentaj motivoj dum la dua monda milito, la abstino fariĝis ĉiam malpli konsiderata ĉe la katolika popolo. Tial iuj episkoparaj Konferencoj, kiel tiu itala, konformiĝis al la nova sento kaj akceptis la anstataŭon de la abstino kun malsama formo de *humiliĝo* en ĉiuj vendredoj, escepte de tiuj karesmaj.

Notoj
-----

1. ↑  Kodo de Kanona Juro, kanono 1251
2. ↑  Antaŭe, praktike, la limo fiksita estis 21 jaroj. Tiel memorigas Tomaso de Akvino, Summa Theologiae, II-II, 147; kaj preskribis la Katekismo de Pio la 10, 487. La nova limo estis enkondukita kune kun la Kodo de Kanona Juro de 1983.

Vidu ankaŭ
----------

* Preceptoj de la Eklezio
* Eklezia fasto
* Katekismo de la Katolika Eklezio
* Kristana vegetarismo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Latinligva Apostola Konstitucio *Paenitemini*]
**Barbapapa** estas la nomo de fikcia rolulo kaj de ties fikcia specio en serio de ilustritaj porinfanaj libroj el Francio. La rolulon kaj la libroserion kreis Annette Tison kaj Talus Taylor en la 1970-aj jaroj.

"Barbapapa" estas vortludo kun la franca esprimo *barbe à papa* kiu signifas sukerŝpinaĵo (laŭvorte: "barbo de paĉjo").

La Barbapapa-oj estas familio da fantaziaj figuroj, kiuj kutime estas baze piroformaj, sed povas tre libere ŝanĝi siajn formojn simile al modlopasto. Tre afablaj kaj amikemaj, ili ofte helpas homojn per siaj sinmodlaj kapabloj.
La familianoj havas ĉiu sian propran karakterizan koloron kaj individuajn interesojn.

La Barbapapa-familio
--------------------

Ŝtonoj pentritaj kiel Barbapapa kaj Barbidou
La gepatroj estas:

* *Barbapapa*, patro, rozkolora
* *Barbamama*, patrino, nigra

Ili havas sep infanojn.
Jen ili kaj iliaj karakterizaĵoj, kun la originaj francaj nomoj:

* *Barbidou*, filo, flava, amas bestojn
* *Barbalala*, filino, verda, amas muzikon
* *Barbotine*, filino, oranĝkolora, amas librojn
* *Barbouille*, filo, nigra, amas arton, la sola kiu estas harara
* *Barbabelle*, filino, violkolora, amas belecon
* *Barbibul*, filo, blua, amas sciencon
* *Barbidur*, filo, ruĝa, amas sporton

* Kategorio Barbapapa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Barbara Despiney**, naskiĝinta *Żochowska*, estas pola esperantistino, kiu vivas la plejparton de sia vivo en Parizo, Francio, kaj laboras respektive laboris kiel sciencisto de la Sorbona Universitato.

Laboro por UEA
--------------

De multaj jaroj ŝi estis la reprezantino de UEA ĉe la pariza oficejo de UNESKO, kaj estis membro de la estraro de UEA en la oficperiodoj 1983-1986 kaj 1986-1989. Krome de 1983 ĝis 2001, do en la oficperiodo 1983-1986, 1986-1989, 1989-1992, 1992-1995, 1995-1998 kaj 1998-2001 ŝi estis membro de la komitato de Universala Esperanto-Asocio. En la 83-a UK en 1998 ŝi funkciis kiel rektoro de la 51-a sesio de la Internacia Kongresa Universitato.

Zamenhof-jaro
-------------

La 28-an de aprilo 2017 ŝi, d-ro Mark Fettes, Anna Wasilewska (prezidantino de pola Parlamenta Grupo de la Lingvo Esperanto), *Margareta Zaleski Zamenhof'* (pranepino de Ludoviko Zamenhof), d-ro Ulrich Lins, Eduardo Kozyra (prezidanto de EDE-Pollando) kaj kelkaj aliaj gastoj partoprenis en la Konferenco okaze de la 100-a mortodatreveno de Ludoviko Zamenhof. En sia fejsbuko Anna Wasilewska metis jenan informon: "Konferenco okaze de la 100-a mortodatreveno de Ludoviko Zamenhof kunvenigis multajn interesajn personojn. El Parizo venis pranepino de Ludoviko Zamenhof d-rino **Margareta Zaleski-Zamenhof**, estis ankaŭ d-ro Mark Fettes - la prezidanto de Universala Esperanto-Asocio, d-rino Barbara Despiney kaj multaj aliaj sciencistoj kiuj havis siajn prelegojn. Mi ankaŭ havis sian salut-elpaŝon nome de pola Parlamenta Grupo de la Lingvo Esperanto (PGLE).(,
)

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 449429
 |
**Gerd DUDEK** (\* 28-an de septembro 1938 en Groß Döbbern ĉe Breslau, en la nuna Pollando - 3-an de novembro 2022) estis germana ĵazsaksofonisto kaj -flutisto.

Vivo
----

Post la studo de muziko li ludis tenorsaksofonon kaj klarneton, komence ekde 1960 ĝis 1964 ĉe Helmut Brandt kaj en la bando de Kurt Edelhagen, sekve ĉe Joe Nay, antaŭ ol li fariĝis membro de la er kniopo de Manfred Schoof (kun Alexander von Schlippenbach, Buschi Niebergall kaj Jaki Liebezeit) – tiam unu el la influpovaj eŭropaj bandoj je la evoluigo de libera ĵazo, kiu ankaŭ sonregistris komponaĵojn de Bernd Alois Zimmermann. Li estas ekde ĝia fondado en 1966 membro de la bandego *Globe Unity Orchestra*. En 1968 li vojaĝis kiel membro de la ĉiustelularo *German All Stars* tra Sudameriko kaj laboris kun George Russell kaj Don Cherry. En 1971 li membriĝis en la kvinopo de Albert Mangelsdorff, kun kiu li koncertvojaĝis tra Azio. Poste li ludis en la kvaropo kun Alan Skidmore kaj Adelhard Roidinger kaj estis unu el la kunfondintoj de la kvinopo *European Jazz Quintett* kun Ali Haurand, kun kiu li ankaŭ muzikis en aliaj bandoj (ekz. kun Rob van den Broeck kaj Tony Oxley).

Dudek ludas ankaŭ sopransaksofonon kaj estas tipa ekzemplo por la modern-kreema ĵazo. Li enigis elemenojn el variaj stiloj en sian personan muziklingvon. Li validas kiel eleganta, stilfirma, sed stile malferma blovinstrumentisto kun alta kapablo por laborado en ensemblo. Tio kondukis al surdiskigoj kun Lester Bowie, Joachim Kühn, Dexter Gordon, Vitold Rek kaj Peter Giger. Dudek ankaŭ laboris kiel gastsoloisto ĉe la bandegoj de NDR kaj WDR kaj estas nun membro de la bando Stefan Heidtmann Project.

Diskoj
------

* *After All* (Konnex) kun Ali Haurand, Rob van den Broeck
* *Open* (FMP, 1977) kun Buschi Niebergall, Edward Vesala
* *Smatter* (Psi Records, 1998) kun John Parricelli, Chris Laurence, Tony Levin

Eksteraj ligiloj
----------------

* Listo de diskoj

* Kategorio Gerd Dudek en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 380903
* GND: 134362721
* LCCN: no98022771
* VIAF: 56798787
* ISNI: 0000 0000 5514 6534
* SUDOC: 163074518
* BNF: 13927377n
* MBA: d540d117-4cee-467f-a6ed-fa81da859f91
* BIBSYS: 1581514964263
 |