recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Grafo de la fandopunkto *T* kiel funkcio de la proporcio inter du specioj A kaj B. La eŭtekta punkto estas la punkto, ĉe kiu la fandopunkto estas minimuma.
En fiziko kaj kemio, **eŭtekto** estas homogena miksaĵo, kies fandopunkto estas pli malvarma ol la fandopunktoj de ĉiuj el la komponantoj, kiu estas loke minimuma en la spaco de diversaj eblaj proporcioj de la miksaĵo.

Difinoj
-------

Supozu homogenan miksaĵon de {\displaystyle N} specioj, kies proporcioj estas {\displaystyle p\_{1},\dotsc ,p\_{N}}, tiaj ke

{\displaystyle 1=p\_{1}+p\_{2}+\dotsb +p\_{N}}.
Do, la fandopunkto {\displaystyle T(p\_{1},\dotsc ,p\_{N})} estas funkcio de la {\displaystyle N-1} sendependaj variabloj priskribantaj la proporciojn. La fandopunktoj de la puraj specioj estas

{\displaystyle T\_{1}=T(1,0,0,\dotsc ,0)}
{\displaystyle T\_{2}=T(0,1,0,\dotsc ,0)}
{\displaystyle \vdots }
{\displaystyle T\_{N}=T(0,0,\dotsc ,1)}.
Ĉe punkto {\displaystyle (p\_{1},\dotsc ,p\_{N})}, eblas, ke la fandopunkto estas pli malgranda ol la fandopunktoj de la puraj specioj:

{\displaystyle T(p\_{1},\dotsc ,p\_{N})<\min\{T\_{1},T\_{2},\dotsc ,T\_{N}\}}.
Se tio okazas, do la **eŭtekta temperaturo** estas la plej malvarma fandopunkto ebla per tia miksaĵo:

{\displaystyle T\_{\mathrm {e{\breve {u}}tekta} }=\min \_{p\_{1}+\dotsb +p\_{N}=1}T(p\_{1},\dotsc ,p\_{N})}.
La **eŭtekta proporcio** estas la proporcio ĉe la eŭtekta temperaturo. La miksaĵo ĉe la eŭtekta proporcio nomiĝas **eŭtekto**.

Ekzemploj
---------

La plej familiara ekzemplo de eŭtekteco estas solvaĵo de natria klorido en akvo: la solvaĵo glaciiĝas ĉe pli malalta temperaturo ol pura akvo (kaj ankaŭ natria klorido). Tial, disŝuto de salo sur glacion povas degeligi la glacion.

Miksaĵo de etanolo kaj akvo ankaŭ montras eŭtektecon, sed la eŭtekta proporcio estas tre proksima al pura etanolo. Tiu fakto limigas la purecon de etanolo havebla per frakcia frostigo.

Eŭtektaj alojoj de metaloj estas ofte uzata por lutado: en eŭtekta alojo, fando kaj resolidiĝo ne ŝanĝas la proporciojn.

Historio kaj etimologio
-----------------------

La koncepto de eŭtekto difinis la angla kemiisto Frederick Guthrie (1833–1866) en 1884. La nomo devenas de la helenaj vortoj εὖ (bone) kaj τῆξῐς (fando), kaj tiel laŭlitere signifas "bonfandaĵon".

Piednotoj
---------

1. ↑  Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto: eŭtekt/o

Referencoj
----------

* Easterling, Edward (1992). Phase Transformations in Metals and Alloys. CRC. ISBN 978-0-7487-5741-1.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Eŭtekto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Miklós Farkas** [miklOŝ farkaŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Farkas Miklós** estis hungardevena kameraisto, scenaristo, reĝisoro, produktoro. Liaj personaj nomvariantoj estis *Nicolas*, *Mikolaus*, *Nikolaus* kaj *Nikolas*.

Miklós Farkas naskiĝis la 27-an de julio 1890 en Margitta (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Marghita en Rumanio), li mortis la 22-an de marto 1982 en Novjorko.

Biografio
---------

Miklós Farkas post siaj studoj en Budapeŝto li iris al Vieno en 1919, kie li studis kinematografion. Li laboris en aŭstra filmindustrio ĝis 1924. En la 1920-aj jaroj li ofte laboris kune kun famaj hungaraj filmistoj kiel Alexander Korda kaj Michael Curtiz. Ekde 1925 li laboris en Germanio, foje ankaŭ en Soveta Rusio kaj Pollando. Pro la naziismo li translokiĝis al Francio en 1933, kie li estis ankaŭ scenaristo. Dum la 2-a mondmilito li migris al Usono, kie komence faris propagandajn filmojn por la mararmeo, baldaŭ li fondis propran filman firmaon.

Liaj kameraistaj filmoj (elekto)
--------------------------------

* de:Samson und Delila (1922)
* *Tragödie im Hause Habsburg* (1924)
* de:Der Tänzer meiner Frau (1925)
* de:Berlin-Alexanderplatz (1931)
* de:Don Quichotte (1933)
* *L'Inconnu d'un soir* (1949)

Liaj kinaj filmaj reĝisoraĵoj (elekto)
--------------------------------------

* en:The Battle (1934); ankaŭ scenaristo
* en:I Give My Life (1936); ankaŭ scenaristo

Liaj scenarlibroj (elekto)
--------------------------

* en:Varieté (1935); ankaŭ reĝisoro
* *Port Arthur* (1936)

Liaj filmaj produktaĵoj (elekto)
--------------------------------

* *Feu!* (1937)
* en:The Patriot (1938)

Fontoj
------

* 
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 773035
* GND: 14087819X
* LCCN: no2007137790
* VIAF: 49020451
* ISNI: 0000 0001 1762 095X
* SUDOC: 196438659
* BNF: 14659299d
* BNE: XX1748108
 |



* Portalo pri Biografio
* Portalo pri Filmo
**Hemofilio** estas nomo de pluraj heredeblaj genetikaj malsanoj kiuj malhelpas la korp-kapablon superregi sangadon. Genetikaj deficitoj (aŭ tre malofte aŭtoimmun-malsano) estas kaŭzo de malgranda koaguliĝ-faktor-aktiveco kiu perturbas la sang-koaguliĝon; kiam sangvazo rompiĝas, koagulo ne formiĝos kaj la vazo daŭre sangos dum longa tempo. La sangado povas esti ekstera, ĉu la haŭto rompiĝas de raspiĝo, tondo aŭ eksfoliado, aŭ interna en la muskoloj, artikoj aŭ vakuaj organoj.

Formoj
------

* Hemofilio A - faktoro VIII deficito, "klasika hemofilio" (X-ligita)
* Hemofilio B - faktoro IX deficito, "Christmas malsano" (X-ligita)
* Hemofilio C - faktoro XI deficito (judoj Ashkenazi, aŭtosoma recesiva)

La ankaŭ relatita malsano de von Willebrand (vWD) estas multe pli milda ol ĉi tri specoj hemofilio; nur malsano de von Willebrand tipo 3 alproksimiĝas laŭ seriozeco-grado de la cititaj hemofilioj. vWD atribueblas al mutacioj en la koaguliĝproteino faktoro de von Willebrand. Ĉi tiu estas la plej kutima koaguliĝ-malsano.

La plej konata tipo de hemofilio estas malsano hereda karakteriĝita per la malbona koaguliĝo de la sango kaj la sekva emo al nenormalaj hemoragioj. La manko de faktoro koaguliganta en la sangoplasmo estas ĝia kaŭzo. Tiu malsano estas nur trovata en viroj, sed ĝin heredas patrinoj kiuj ne suferas malsanon, sed heredigas ĝin al siaj filoj. La malsanon oni traktas per medikamentoj injektataj al individuoj por faciligi la koaguliĝon de la sango.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Hemofilio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 
* 
* 

  

|  |  |
| --- | --- |
|   | Bonvolu atenti la konsilon rilate al artikoloj pri medicinaj temoj! |
**Hemmental** estis ĝis la 31-a de decembro komunumo en Kantono Ŝafhaŭzo, Svislando. Ek de la 1-a de januaro 2009 ĝi estas parto de la urbo Ŝafhaŭzo. Ĝi havis 563 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

Geografio
---------

Hemmental situas nordokcidente de la urbo Ŝafhaŭzo en la montarĉeno Randen en la valo Hemmental, tra kiu fluas la rivereto Hemmentalbach.

Najbaraj komunumoj antaŭ la fandiĝo kun Ŝafhaŭzo
------------------------------------------------

La najbaraj komunumoj de Hemmental antaŭ la integriĝo al Ŝafhaŭzo estis en sudoriento la urbo Ŝafhaŭzo, en sudo la komunumo Beringen, en sudokcidento Siblingen, en nordokcidento Schleitheim, en nordo Merishausen, en nordoriento Büttenhardt, kaj en okcidento Stetten.

Trafiko
-------

Hemmental estas atingebla per lokaj busoj kaj poŝtaŭtobuso ek de la stacidomo de Ŝafhaŭzo. La komunumo disponas ankaŭ pri propra aliro al la nacia aŭtoŝoseo N4, kiu de la landlimo tra Ŝafhaŭzo kondukas al Vinterturo.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Hemmental datiĝas el la jaro 1090. Grafo Burkhard de Nellenburg donacis en la jaro 1090 al la Monaĥejo Allerheiligen en Ŝafhaŭzo. Per la ŝtatigo de la monaĥejo en la 1520-aj jaroj Hemmental fariĝis posedaĵo de Ŝafhaŭzo. Ĝis 1798 Hemmental kune kun Beringen kaj Griesbach formis supervoktejon de Ŝafhaŭzo. Per la Helveta Revolucio la komunumo en 1798 fariĝis aŭtonoma politika komunumo.

### Kuniĝo kun Ŝafhaŭzo

En baloto de la 23-a de februaro 2007 la loĝantaro de Hemmental kaj Ŝhafhaŭzo decidis, ke je la 1-a de januaro 2009 la komunumo Hemmental estos integrita al la urbo Ŝafhaŭzo. Per la efketivigo de ĉi-tiu decido Ŝafhaŭzo ekhavis plian municipon kaj urboparton kaj 600 aldonajn loĝantojn, dum Hemmental ĉesis ekzisti kiel aŭtonoma politika komunumo.

* Kategorio Hemmental en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la vilaĝo Hemmental
* Hemmental en la Historia Leksikono de Svislando

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de Kantono Ŝafhaŭzo |
| --- |
| Kaprikorno, blazono de ŜafhaŭzoKaprikorno, blazono de ŜafhaŭzoBargen • Beggingen (Guntmadingen) • Beringen • Buch • Buchberg • Büttenhardt • Dörflingen • Gächlingen • Hallau • Hemishofen • Lohn • Löhningen • Merishausen • Neuhausen ĉe Rejn-Akvofalo • Neunkirch • Oberhallau • Ramsen • Rüdlingen • Ŝafhaŭzo (Hemmental) • Schleitheim • Siblingen • Stein ĉe Rejno • Stetten • Thayngen (Altdorf • Bibern • Hofen • Opfertshofen) • Trasadingen • Wilchingen | Panoramo de ŜafhaŭzoPanoramo de Ŝafhaŭzo |

 |
Vidu ankaŭ FEHÉR Miklós, esperantisto

**Fehér Miklós** [Fehe’r Mikloŝ] (\* 20-a de julio 1979 en Tatabánya; † 25-a de januaro 2004 en Guimarães) estis hungara futbalisto.

Fehér komencis sian karieron ĉe Rába ETO Győr. En 1998 li ŝanĝis al FC Porto. Post la kluboj SC Salgueiros kaj SC Braga fine li venis en 2001 al la portugala unua-liga SL Benfica. Lia unua ludo en la hungara nacia futbalteamo okazis la 10-an de oktobro de 1998 per 4:0-venko kontraŭ Azerbajĝano en la kvalifika raŭndo por la futbala exuropa ĉampioneco de 2000. Fehér ludis 18-foje en la nacia teamo kaj atingis 6 golojn.

La 25-an de januaro 2004, la sturmanto suferis korinfarkton en matĉo de la nacia ĉampioneco, Vitoria Guimarães – SL Benfica, mallonge antaŭ la ludfino. Li enludiĝis nur en la 60-a minuto. La revivigaj provoj sur la ludkampo restis sensukcesaj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Miklós Fehér (futbalisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* hungara paĝo pri Miklós Fehér Arkivigite je 2008-10-08 per la retarkivo Wayback Machine
* portugala paĝo kun fotoj/kroniko Arkivigite je 2005-11-05 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 52594
 |
**János di Gléria** [jAnoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **di Gléria János** estis hungara kemiisto, profesoro.

János di Gléria [*rompita ligilo*] naskiĝis la 11-an de aprilo 1899 en Szombathely. Li mortis la 21-an de junio 1976 en Budapeŝto.

Biografio
---------

János di Gléria akiris kemiistan diplomon en Teknikuniversitato József de Budapeŝto en 1924, poste li restis samloke por helpi laboron de profesoro Elek 'Sigmond, fine li doktoriĝis en 1927. Inter 1927 kaj 1941 li laboris en kemia instituto. Interrompo okazis en la studjaro 1930, tiam li studis en Zuriko. En 1942 li ricevis la taskon establi agrikulturan eksperimentan instituton, kiun li poste gvidis. Inter 1946 kaj 1950 li instruis en Agrara Universitato en Debrecen kiel katedrestro kaj publika ordinara profesoro, poste li laboris en instituto pri grundoj ĝismorte. Interrompe li laboris en Havano inter 1967–1970. Li doktoriĝis en 1952. Li okupiĝis ĉefe pri ekzamenado de grundoj.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Talajfizika és talajkolloidika* (1957, germane 1962)
* *Mezőgazdák talajismereti útmutatója* (1958)
* *Talajvizsgálati módszerkönyv* (1962)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Jaĥt-haveno de *Yachthafenresidenz Hohe Düne*, Rostock.
Jaĥt-haveno de Frontignan (Francio)
**Jaĥt-haveno** aŭ pli malprecize *Turisma haveno* estas haveno kiu servas precipe al la bezonoj de malgrandaj boatoj kiuj estas por distraj aŭ turismaj celoj, pro sporto aŭ amuzo, kontraste al la profesia kaj komerca trafiko sur akvovojoj. *Jaĥthaveno* estas haveno kie oni povas, kontraŭ pago, albordigi plezurŝipojn aŭ jaĥtojn al varfo.

En Eŭropo la utiligo de la sistemo de kanaloj por la transporto de varoj malkreskis ekde la mezo de la 19-a jarcento, plej ofte pro la konstruado de paralela linio de fervojoj.

Post periodo, en kiu la kanaloj kaj kluzoj disrompiĝis aŭ estis malkonstruita, ekde la fino de la 20-a jarcento la signifo de la akvovojoj por turismaj celoj rapide kreskis. En kelkaj regionoj oni povas prunti malgrandan boaton kun limigita rapideco sen speciala permeso. Specialaj entreprenoj ekzistas en diversaj partoj de Eŭropo.

En kreskanta nombro da lokoj troviĝas turismaj havenoj, kiu servas al bezonoj de homoj, kiuj vojaĝas sur la akvo pro amuzo. Turisma haveno ofte troviĝas en la centro de urbo aŭ vilaĝo kaj permesas rapidan aliron al la vendejoj, restoracioj kaj vidindaĵoj de la loko. Ofte ankaŭ estas ebleco por ricevi freŝan akvon kaj elektran kurenton. Foje estas apartaj servoj, ekzemple duŝoj kaj necesejoj.

La turisma haveno ofte uzas eksan komercan havenon aŭ kajon, kiuj perdis sian signifon. 

La plimulto de la boatoj estas daŭraj uzantoj, sed kutime estas ebleco por gastoj, kiu deziras resti nur unu nokton aŭ kelkajn tagojn. La luprezo kutime estas kalkulita laŭ la longeco de la boato, kutime 1 €/m, foje pli.

* Kategorio Jaĥt-haveno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Distrikto Markona** (Marcona) estas unu el kvin distriktoj de la Provinco Nazka, situanta en la Departemento Ika, laŭ administrado de la regiona registaro de Ika, en sudcentro de Peruo. Limas norde kun la provinco Nazka; sude kun la provinco Karavelio (Arequipa); oriente kun la provinco Lukanas (Ajakuĉo) kaj okcidente kun la maro de Grau.

Historio
--------

Ĝi estis kreita la 2-a de majo de 1955 pere de leĝo 12314 dum la regado de Prezidento Manuel Prado Ugarteche. Estas la plej etenda distrikto de la provinco. Ties ĉefurbo estas la havenurbo San Juan de Marcona.

Geografio
---------

Ekde 1953, kaj ĉe altebenaĵo de 800 m.s.m. oni ekspluatas kuŝejon el fero nome Markona, situanta je ĉirkaŭ 25 kilometroj oriente de urbo San Juan de Marcona.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Distrikto Markona en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Rezervejo Punta San Juan I Arkivigite je 2007-03-13 per la retarkivo Wayback Machine
* Fotoj de San Fernando Arkivigite je 2007-02-16 per la retarkivo Wayback Machine
* Fotoj de strandoj de Marcona
**György Szalai** [djordj salai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szalai György** estas hungara halterlevisto, olimpiano, trejnisto.

György Szalai naskiĝis la 14-an de februaro 1951 en Gádoros.

Biografio
---------

György Szalai maturiĝis en gimnazio de Orosháza. Baldaŭ li akiris trejnistan diplomon en Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto.

### Sporta kariero

György Szalai komence estis atleto, ekde 1967 halterlevisto ĉefurbe aŭ province. Li estis tutlanda ĉampiono dedfoje, ekde 1971 li estis ano de la hungara nacia teamo. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1980 kun bronza medalo. Lia pezkategorio estis 110 kg. Li finis sian aktivan sportan karieron en 1981, poste li estis trejnisto ofte eksterlande, aŭ li havis signifajn postenojn en la halterlevista asocio.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun fotoj
* datenoj kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo
2. ↑   usona filma datenaro

* Kategorio György Szalai en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 814308
 |


* Portalo pri Biografio
***Je t'aime... moi non plus*** (esperantigite *Mi amas vin... mi ankaŭ ne*) - diskuta franca kanto skribita en 1967 de franca tekstisto kaj komponisto Serge Gainsbourg. La kanto estis farita pro la deziro de Brigitte Bardot, kiu petis Gainsbourg skribi "la plej romantikan kanton, kian oni nur povas imagi". Unue Gainsbourg registris la kanton kun Bardot, tamen ŝia tiama edzo Gunter Sachs ne permesis publikigi ĝin. Anstataŭ Bardot, Gainsbourg kantis ĝin en 1969 kun sia tiama amantino, brita kantistino Jane Birkin, kies ĉi-tiu kanto malfermis la vojon por kariero en Francio.

La kanto, kies titolo oni povas traduki kiel "Mi amas vin... mi ankaŭ ne", ekestis tempe de seksa revolucio. Ĝi provokis multe da diskutoj, ĉefe pro la seksaj subtekstoj kaj la maniero de kantado (ia. suspiroj de Birkin kiuj memorigas sonojn de virina orgasmo). En kanto estas ia. jenaj tekstoj:

* "*Je vais et je viens, entre tes reins*" ("Mi eniras kaj eliras, inter viajn femurojn" - laŭvorte "inter viajn renojn/lumbojn")
* "*Tu es la vague, moi l'île nue*" ("Vi estas ondo kaj mi nuda insulo")
* "*L'amour physique est sans issue*" ("Fizika amo ne havas la finon")

La kanto havis grandan sukceson en la tuta Eŭropo, malgraŭ ke elsendado de ĝi estis malpermesita en kelkaj ŝtatoj (ia. en Hispanio, Islando, Jugoslavio, Svedio, Italio kaj Britio).

En 1976 Serge Gainsbourg faris filmon sub sama titolo, en kiu ankaŭ ludis Jane Birkin.

Elektitaj koncertantoj de la kanto
----------------------------------

* 1968 Serge Gainsbourg kaj Brigitte Bardot (versio aperis nur en 80-aj jaroj)
* 1969 Serge Gainsbourg kaj Jane Birkin
* 1971 Frankie Howerd kaj June Whitfield kiel "Up Je t'aime"
* 1974 Abigail
* 1975 Judge Dread
* 1978 Giorgio Moroder kaj Donna Summer
* 1993 Misty Oldland kiel "A Fair Affair"
* 1995 Nick Cave kaj Anita Lane kiel "I love you...nor do I"
* 1998 Pet Shop Boys kaj Sam Taylor-Wood
* 2001 Sven vath ft. Miss Kittin
* 2002 Trash Palace ft. Brian Molko & Asia Argento
* 2006 Cat Power kaj Karen Elson

Eksteraj ligiloj
----------------

* Historio de la kanto ĉe la retpaĝo de BBC (en)
**György Schulpe** [djordj ŝulpe], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Schulpe György** estis hungara verkisto, tradukisto, pioniro de la sociologio.

Laborista kolonio de Schulpe en Pozono
György Schulpe naskiĝis la 7-an de oktobro 1867 en Törökkanizsa (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Novi Kneĵevac en Serbio), li mortis la 27-an de marto 1936 en Bratislavo (Ĉeĥoslovakio).

Biografio
---------

György Schulpe devenis de riĉa aristokrata familio. En 1885 la familio translokiĝis al Pozono, kie la juna Schulpe studis en Reĝa Jura Akademio (Pozono) (1885–1889), poste en Germana Regno, kie li doktoriĝis el juro. Kiel junulo, li malkovris sian verkistan kaj tradukistan talentojn hungare kaj germane. Li ankaŭ zorgis pri socialaj problemoj de laboristoj. Li fondis sanan, malmultekostan loĝkolonion kun 700 loĝejoj, infanĝardeno, lernejo, biblioteko, preĝejo, hospitalo. La kolonio estis nomita laŭ li ekde 1904 kaj servis kiel modelo. Intertempe li studvojaĝis en tuta Eŭropo en periodo 1890-1898. Li ricevis plurajn ŝtatajn premiojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Liederkranz aus Alexander Petőfi's lyrischen Dichtungen* (1886, 1890)
* *Felhők és csillagok* (poemoj kaj novelo, 1889)
* *Dichtungen von Branko-Radisevics* (1889, 1890)
* *Tanulmányok az irodalom-, jog- és culturtörténet terén* (studoj, 1890)
* *Die Tragikomödie der Liebe* (1891)
* *Pozsony és a harmadik egyetem* (1893)
* *Les Habitations à bon marché en Hongrie et l'intervention des pouvoirs publics* (1897)
* *A munkáslakásokról* (studo, 1901)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* germanlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 707611
* GND: 117176303
* VIAF: 5702203
* ISNI: 0000 0000 8017 481X
* NKC: uk20191056977
 |
**Elektra** (Ἠλέκτρα: Ēlektra) estas tragedio de Sofoklo verkita en nekonata dato, sed ludita tre probable inter la jaroj 418 a.n.e. kaj 410 a.n.e. Oni studas ĉu ĝi estis antaŭa aŭ malantaŭa al samnoma *Elektra* de Eŭripido, kiu eble estis de la jaro 417 a.n.e.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

Reveninte de la milito de Trojo, Agamemno estas akceptita en Mikeno de sia edzino Klitemnestro kiu murdas lin pune al tio ke li memoferis ilian filinon Ifigenia, por ke la greka ŝiparo povu eliri al Trojo. Oresto alvenas al Mikeno, akompanata de Pilado kaj maljunulo, servisto de Oresto kiam li estis infana (pedagogo), por venĝi la murdon de sia patro Agamemno, sekvante la orakolon de Delfo. La maljunulo rakontas al Klitemnestro, ke Oresto mortis dum ĉarkonkurenco, kaj ili sekvas la trompon portante urneton kiu supozeble enhavas liajn cindrojn. Klitemnestro, kiu suferis malaŭguran sonĝon, sendas sian filinon Elektra omaĝi la tombon de Agamemno, nome la edzo kiun li murdis. Klitemnestro insultas Elektra, sed interrompas ilin la alveno de la maljunulo, kiu rakontas la supozitan morton de Oresto. Elektra estas malespera, ĉar ŝi arde sopiris la revenon de sia frato Oresto. Tial ŝi decidas murdi mem Klitemnestron kaj Egiston, ŝian novan edzon. Krisotemis, fratino de Elektra kaj Oresto, pli prudenta, malakceptas partopreni en tiu murdoklopodo. Venas Oresto kaj Pilado. Oresto sugestas al Elektra kiu li estas. Oresto kaj Pilado eniras en la palaco, kaj oni aŭdas la ploron de Klitemnestro kiam ili mortigas ŝin. Egisto venas kaj ankaŭ li estas mortigita en la sama ĉambro en kiu estis murdita Agamemno.

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Heredo
------

* Estas kelkaj klasikaj tragedioj kies intrigoj estas bazitaj sur tiu mito: dekomence *Elektra*, de Sofoklo, sed ankaŭ *La koeforoj*, de Esĥilo, kaj *Elektra*, de Eŭripido.
* En opero, la temo estis traktita foje: eble la plej konata versio estas *Elektra* de Richard Strauss, bazita sur la samnoma teatraĵo de Hugo von Hofmannsthal.
* En 1931, Eugene O'Neill rekreis la miton en *Mourning Becomes Electra*.
* En 1937 la verko  *Électre* de Jean Giraudoux.
* En 1947 la verko La Muŝoj de Jean Paul Sartre.
* En 1954 la verko *Elektra, aŭ La falo de la maskoj* de Marguerite Yourcenar.

* Kategorio Elektra (Sofoklo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 819586
* GND: 4227532-5
* LCCN: n82110288
* VIAF: 5027159477575727990001, 340154381152130292977, 5299165628848842480007, 208763240, 201089067 181448846, 5027159477575727990001, 340154381152130292977, 5299165628848842480007, 208763240, 201089067
* SUDOC: 032032242 031159710, 032032242
* BNF: 12313970j
* NLA: 35512870
 |
**György Schamschula** [djordj ŝamŝula], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Schamschula György** estis hungara politikisto, ministro, parlamentano, ekonomikisto.

György Schamschula  naskiĝis la 20-an de aŭgusto 1944 en Fót.

Biografio
---------

György Schamschula frekventis bazlernejon en Budapeŝto, poste abiturientis en katolika gimnazio en Pannonhalma en 1962, fine li lernis en Universitato Marx Károly, kie li akiris diplomon en 1968. Li eklaboris en trusto pri nafto, poste en aliaj laborlokoj. En 1971 li edziĝis baldaŭe havanta 2 gefilojn. En 1975 li akiris ankaŭ juran diplomon en Scienca Universitato de Szeged laŭ koresponda eduko. Li aliĝis al la nove fondita nekomunista partio en 1988. Li estis parlamenta deputito inter 1990 kaj 1998. En 1991 li estis subministro pri laboro, en la jaroj 1993 kaj 1994 ministro pri transporto, telekomunikado kaj akvo. Depost 1998 li plene forlasis la politikon.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Magyarország 2000-ig (A felemelkedés útjai és üzenetei)* (1994) - libro

Fontoj
------

* hungarlingva membiografio
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Salah Zulfikar kaj Nadia Lutfi en la 1963 historia dramo *Saladin the Victorious* (*Saladin la Venkinta*)
Filmado de 19a-jarcenta filma sceno surscenejigita en Londono, 2004 
**Perioda dramo** estas literatur- kaj filmĝenro karakterizita de tio, ke ĝia intrigo okazas en specifa periodo de la historio, kiu devigas la produktorojn uzi buntajn kaj nekutimajn kostumojn, arojn kaj objektojn por kapti la spiriton de la historia periodo.

La plej oftaj periodoj en filmoj de ĉi tiu ĝenro estas:

* antikva epoko
* mezepoko
* baroko kaj renesanco
* elizabeta epoko
* viktorina epoko
* eduarda periodo
* la Unua Mondmilito, la Dua Mondmilito kaj la holokaŭsto

Ofte, filmoj apartenantaj al ĉi tiu ĝenro samtempe apartenas al aliaj ĝenroj, kiel historia dramo, aventurfilmo, melodramo. Tamen, la signifo, koncerne la apartenon de filmo al la perioda dramĝenro, estas ke la spektantaro estas altirita al la filmo pro la uzo de buntaj kostumoj, kaj aliaj rimedoj de dezajno, laŭ la sama mezuro ke ĝi estas altirita al la filmo. rakonta enhavo de la filmo.

La perioddramo ne estas limigita en tempo. Perioda filmo povas trakti periodon de centoj da jaroj kiel la Mezepoko aŭ periodon de nur jardeko, ekzemple la maltrankvilaj 1920-aj jaroj.

Rimarkindaj filmoj en la ĝenro

* Barry Lyndon
* Braveheart
* From Hell (De infero)
* Amadeus
* The Robe (la mantelo)
* Cabiria
* La Gepardoj
* Aleksandro Nevskij
* Jeanne d'Arc (filmo)
* Kirasŝipo Potjomkin

Elstaraj televidserioj en la ĝenro

* Boardwalk Empire
* Little House on the Prairie (Malgranda Dometo ĉe la Prerio)
* Pride and Prejudice (fiero kaj antaŭjuĝo)
* Deadwood
* Dr. Quinn, Medicine Woman (D-rino Kvin, kuracistino)
* Xena
* Mad Men
* Downton Abbey
* Hell on Wheels

En Esperanto
------------

Verkoj: *Gustaf Vasa* de Reinhold SCHMIDT, historia dramo en kvin aktoj, la unua originala dramo en E, 1910.

Vidu ankaŭ
----------

* Historia fikcio
* Telenovelo
* *Jidaigeki*, japanaj historiaj dramoj
* *Sageuk*, koreaj historiaj dramoj
* Listo de filmoj pri la usona revolucio
* Listo de filmoj kaj televidaj programoj pri la usona civila milito
* Listo de filmoj fiksita en antikva Romio
* Listo de historiaj dramaj filmoj kaj serio fiksita en Proksima Orienta kaj Okcidenta civilizacio
* Historia dramo filmas fiksita en Azio
* Listo de Vjetnama historia dramo filmoj
* Mezepoko en filmo
* Milita filmo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 818917
* NDL: 00576663
* NKC: ph303255
 |
**Zoltán Szántó** [sAntO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szántó Zoltán** estis hungara politikisto, ŝtatministro, parlamentano, diplomato. Lia origina familia nomo estis *Schreiber*. Lia plej konata frato estis Béla Szántó.

Zoltán Szántó  naskiĝis la 17-an de decembro 1893 en Nagykanizsa. Li mortis la 26-an de marto 1977 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Zoltán Szántó frekventis komercan mezlernejon en Budapeŝto, kie li vizitis Rondon Galilei, krome li aliĝis al la socialdemokratoj. En 1914 li frekventis oficiran kurson, poste li batalis en la 1-a mondmilito. En 1916 li militkaptitiĝis, post 2 jaroj li hejmenvenis. Li partoprenis en la Kalistefa revolucio kaj li aliĝis al la komunistoj. Dum Hungara Sovetrespubliko li estris taĉmenton, krome li edziĝis. Post falo de Soveto li rifuĝis al Aŭstrio. En 1926 li partoprenis, en la sekva jaro li estis kondamita 8 jarojn pro komunista agitado. Liberiĝinta en 1935 li translokiĝis al Moskvo, kie li ricevis partiajn taskojn. Ekde 1939 li redaktis hungarlingvan dissendon de Radio Moskvo. Post la 2-a mondmilito li hejmenvenis kaj li estis parlamenta deputito inter 1945 kaj 1947. Li estis diplomato ĝis 1956 en diversaj eŭropaj ĉefurboj. Dum la Hungara revolucio de 1956 li estis ŝtatministro en Tria Kabineto Imre Nagy. Post falo de la revolucio komence li havis la saman sorton, ol de Imre Nagy (politikisto) ĝis 1958, poste li ne apogis plu Nagy-on, li pensiuliĝis kaj plene forlasis la politikon.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Vég és kezdet (1954) - memuaro*
* *Egy per – ötven év távlatából* (1978)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 514397
* VIAF: 275460526
* BIBSYS: 99034418
 |
**György Springer** [djordj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Springer György** estis hungardevena-usonana inĝeniero, profesoro, membro (ekstera (1995)) de Hungara Scienca Akademio.

György Springer  naskiĝis la 12-an de decembro 1933 en Budapeŝto.

Biografio
---------

György Springer frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li studis en Teknikuniversitato de Budapeŝto. Post la Hungara revolucio de 1956 li disidis al Aŭstralio, kie li akiris diplomon en Universitato de Sidnejo en 1959. Li translokiĝis al Usono, kie li doktoriĝis en 1962 en Universitato Yale. Li instruis en Masaĉuseca Instituto de Teknologio inter 1962–1967, poste en teknikuniversitato de Miĉigano. Tiutempe li havis ankaŭ esploran taskon por Usona Aerarmeo, li malkovris diversajn kompozitajn materialojn. Baldaŭ li estis katedrestro kaj institutestro. Li ricevis 7 usonajn premiojn inter 1978 - 2000.

Kontribuoj
----------

Li verkis 12 librojn kaj 200 artikolojn.

Fontoj
------

* hungarlingva biografieto kun foto
Fronta flanko de la historia magazeno, vidate de la Katedraloplaco
Flanka vidaĵo de la Historia Magazeno
La **Historia Magazeno** (germane *Historisches Kaufhaus* estas unu el la elstaraj konstruaĵoj enn Freiburg. Ĝi situas ĉe la suda flanko de la katedraloplaco *Münsterplatz*, kiun ĝi superregas per sia ruĝa fasado.

Historio
--------

La unua urba magazeno kiel konstruaĵo por la varotransŝarĝo kaj por la doganpago en Freiburg ekestis en la 14-a jarcento, la unua menciiĝo datiĝas je 1378. Ekde 1520 oni konstruis la domon laŭ nuna formo kiel elkonstruaĵo de la dorsflanko de la malnova magazeno vide al la katedralo de Freiburg. La finkonstruo datiĝas je 1532. La arĥitekto de la domo ne estas sendiskute dokumentebla, supozeble temas pri Lienhardt Müller el Ettlingen.

La magazeno estis plurfoje alikonstruata. En 1550 ĝi ricevis balkonon, en 1744 oni devis alikonstrui la magazenon post militaj difektiĝoj, en 1814 oni ŝanĝis la fasadon, en 1884 oni transkonstruis la domon historiema laŭ la tiama modo. En 1924 la ŝanĝoj de 1884 malfariĝis, en 1988 okazis ampleksa renovigo, kiu prezentas la nunan staton.

De 1946 ĝis 1947 la domo estis kunvenejo de la provizora parlamento kaj ekde 1947 ĝi estis parlamentejo de la federaciero de Germanujo Sudbadeno, kiu ekzistis ĝis 1951.

De ekstere okulfrapas la kvar arkaĵoj montrantaj sur la Katedralplaco. Super ĝi troviĝas en la supra etaĝo salono, kiu malfermiĝas al la foirejo per malfrugotikaj arkofenestroj, kiujn flankas du delikataj plurlateraj angulaj orieloj. La fronton ornamas habsburgaj skulptaĵoj kaj blazonoj, kiujn Hans Sixt von Staufen faris inter 1520 kaj 1531. La baldakenkronataj skulptaĵoj bildigas imperiestron Maksimiliano la 1-a, reĝon Filipo la 1-a de Kastilio, imperiestron Karlo la 5-a kaj imperiestron Ferdinando la 1-a. La blazonoj simbolas teritoriojn sub habsburga regado. La masiva tegmento loĝigas stokoetaĝojn.

Plej grava ĉambro estas la *Imperiestra Salono*, nun impona okazigejo kun pentrita stukplafono kaj bildoj de habsburgaj regantoj kaj kun vitraloj. La nomon ĝi ricevis en 1876 laŭ Vilhelmo la 1-a, kiu ĉi tie gastis kadre de solenaĵo. Jam ekde 1776 ŝtuparo ligas la Imperiestran Salonon kun la najbara domo.

Referencoj
----------

1. ↑  Hans Schadek: *Freiburg, ehemals - gestern - heute, Die Stadt im Wandel der letzten 100 Jahre*, Steinkopf Verlag, 2004, p. 58

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Historia Magazeno (Freiburg) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Priskribo en la retpaĝaro de la civito Freiburg Arkivigite je 2011-12-17 per la retarkivo Wayback Machine
* 

47.9949647.852727Koordinatoj: 47° 59′ 42″ N, 7° 51′ 10″ O (mapo)
**György Selmeczi** [djordj ŝelmeci], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Selmeczi György** estas hungara arkitekto pri internaj spacoj, dekoraciisto, altlerneja instruisto. Lia nomvarianto pro samnoma persono estis (hungare) *Selmeczi T. György*.

György Selmeczi naskiĝis la 14-an de aŭgusto 1953 en Budapeŝto.

Biografio
---------

György Selmeczi maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1971, poste li akiris diplomon en Industriarta Altlernejo de Budapeŝto en 1979. Lia plej grava instruisto estis György Szrogh. Post siaj studoj li projektis sola, iom poste kun kunuloj. En 1981 li akiris plian diplometon, post 4 jaroj li ricevis stipendion. En 1997 li establis propran atelieron. Inter 2004 kaj 2017 li instruis en Universitato de Kaposvár.

Elektitaj projektoj en internaj spacoj
--------------------------------------

* Telefonia Muzeo (1984)
* antaŭhalo de Operetoteatro (Budapeŝto) (2001)
* teatra halo de Universitato Corvinus de Budapeŝto (2017)

Elektitaj teatraj dekoracioj
----------------------------

* Edward Albee: The Zoo Story/Mese az állatkertről (1978)
* Pongrác Kacsóh: *János Vitéz* (1992)
* Anton Pavloviĉ Ĉeĥov: Tri fratinoj (Nacia Teatro (Miskolc), 1999)

Elektitaj grupaj ekspozicioj
----------------------------

* Budapeŝto (1985)
* Universitato de Kaposvár (2016)
* Palaco Vigadó (2018)

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Neumann J. Egy géniusz ifjúkora* (kunaŭtoro, 2011)
* *A SZÍNHÁZ BELSŐ TEREI* (2014)
* *PLATONOV VILÁGA Alföldi és Menczel színpadán*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 694090
 |
**György Révész** [djordj rEvEs], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Révész György** estis hungara kuracisto, profesoro, otorinolaringologo, oficiro.

György Révész  naskiĝis la 26-an de marto 1915 en Kaposvár. Li mortis la 23-an de decembro 1986 en Budapeŝto.

Biografio
---------

György Révész akiris medicinan diplomon en Universitato Erzsébet en Pécs en 1940, sed post siaj studoj li laboris en Budapeŝto en diversaj hospitaloj. Post la 2-a mondmilito li havis postenon en Malsanulejo Rókus. En 1951 li aliĝis al la hungara armeo kiel kuracisto. Iom poste li atingis la rangon subkolonelo en la armea hospitalo. En 1963 li kandidatiĝis. En 1967 li estis nomumita katedrestro en kliniko de Universitato Semmelweis. En 1975 li iĝis institutestro. Li enkondukis la mikrokirurgion en laringaj malsanoj. Li ricevis plurajn premiojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Fül-, orr-, gégegyógyászat* (1973) - studenta lernolibro
* *Fül-, orr-, gégebetegségek* (1978) - studenta lernolibro

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio György Révész (kuracisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**György Schirilla** [djordj ŝirila], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Schirilla György** estis hungara juristo, advokato, altlerneja instruisto.

György Schirilla naskiĝis la 2-an de septembro 1909 en Budapeŝto, li mortis la 18-an de septembro 2009 supozeble en Budapeŝto.

Biografio
---------

György Schirilla maturiĝis en 1927, poste li akiris juran diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1932. Dum la Granda Depresio li estis foje senlaborulo, foje oficiro, fine li estis juristo en banko. En 1938 li akiris ankaŭ advokatan diplomon, poste li estis ankaŭ advokato. Li specialiĝis pri religiaj kaj politikaj aferoj. Intertempe li batalis dum la 2-a mondmilito. Depost fiasko de la hungara revolucio de 1956 li estis forigita el la advokatoj, tial li trovis juristan postenon en la Ministerio pri agrikulturo (Hungario). En tiu periodo li ankaŭ prelegis en agrikulturaj universitatoj. Depost la socialismo li denove estis advokato, kiel la plej maljuna juristo. Li ricevis premiojn depost la socialismo en 1990, 1999 kaj 2008. Li edziĝis en 1935, lia edzino naskis 4 gefilojn.

Liaj libroj
-----------

* *Növényvédelmi szakigazgatás* (1983)
* *A növényvédelem és a talajerő-gazdálkodás jogi vonatkozásai* (1985)
* *Ez is történelem...* (sen eldonjaro)
* *Növényvédelmi és talajvédelmi jogi útmutató* (kunaŭtoro, 1988)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun fotoj
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 713781
* VIAF: 162002739
* ISNI: 0000 0001 1144 2304
 |
**Sándor GORKA** [ŝAndor], laŭ hungarlingve kutima nomordo (kaj pli komplete) **Gorka Sándor Miksa Kristóf** estis hungara biologo, profesoro, zoologo.

Sándor Gorka  naskiĝis la 12-an de oktobro 1878 en Hungara reĝlando en Ungvár (nuntempa Uĵhorodo en Ukrainio). Li mortis la 10-an de aprilo 1944 en Pécs.

Biografio
---------

Sándor Gorka frekventis baz- kaj mezlernejojn en sia naskiĝurbo, poste li doktoriĝis el zoologio en Universitato Ferenc József en Kolozsvár en 1901. En la sekva jaro li instruis samloke apud Géza Entz (biologo), ekde 1907 en Reĝa Scienca Universitato de Budapeŝto. En 1913 li estis nomumita privata profesoro. Post la 1-a mondmilito li instruis en Universitato de Pécs, kie en 1923 li ricevis la instruan rangon publika ordinara profesoro, samtempe li gvidis la biologian instituton. En la lernojaro 1936 li estis dekano. Li akceptis la darvinismon.

Ekde 1907 li havis edzinon, kiu naskis trifoje.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Adatok a coleopterák táplálócsövének morphológiai és physiológiai ismeretéhez* (1901)
* *Az állatok öncsonkítása és fájdalomérzése* (1902)
* *A mai biológia világképe* (1942)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 5-a paĝo)
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungare
**Eŭska Esperanto-Asocio** estas la (laŭ vidpunkto de administra politiko) regiona respektive (laŭ vidpunkto de kulturo kaj etneco) nacia organizaĵo por subteno de la internacia lingvo Esperanto en Eŭskio, do en la regiono de la okcidentaj Pireneoj kaj ties norda kaj suda ĉirkaŭaĵo, parte apartenanta al la politika ŝtato Hispanio, parte al Francio, kie tradicie parolatas la eŭska lingvo. La centra asocia oficejo situas en Bilbao. En 1993 kaj 1994 la asocio eldonis la bultenon Eŭska Kverko, karakterizata "eŭskisma kaj skandaleta", kiun en sia junaĝo ĉefredaktis la matematikisto kaj esperantlingva verkisto Joxemari Sarasua. Hispana Esperanto-Federacio konsideras Eŭskan Esperanto-Asocion sia regiona filio.

Inter la plej gravaj publikaĵoj de la lastaj jaroj estas du verkaĵoj de Aitor Arana: la plej ampleksa vortaro Eŭska-Esperanta kaj Esperanta-eŭska (2015), dudirekta vortaro kun po ĉ. 20 000 kapvortoj en ĉiu direkto kaj multaj ekzemplaj frazoj kaj parolturnoj[1] kaj lernolibro de Esperanto por parolantoj de la eŭska: *Esperantoa ikasgai* (unua eld. 1990, dua eld. 2016).

Referencoj
----------

1. ↑  Euskara-esperantoa Esperantoa-euskara hiztegia. Eŭska Esperanto-Asocio / Erroteta, 2015. 719 p. — 25 cm. ISBN 9788415508649.

Eksteraj ligiloj
----------------

* De historio de la eŭska laborista movado
* Listigo de la eŭskaj esperantistoj kiel loka grupo en Hispanio
* Bildo de numero de la gazeto Eŭska Kverko el la jaro 1991-a
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri hungara soldato. Por informoj pri hungara fizikisto, vidu la artikolon Sándor Gaál (fizikisto).
**GAÁL Sándor**, *Gál* (naskiĝinta la 21-an de septembro 1817 en Csíkszentgyörgy; mortinta la 17-an de junio 1871 en Nuterina) estis hungara generalo dum la liberecbatalo de 1848–1849.

Biografio
---------

En 1842 kiel leŭtenanto Sándor Gaál pensiuliĝis. En 1848 unue li estis kapitano, ekde decembro majoro, poste ekde januaro de 1849 oni nomumis lin kolonelo kaj fine li iĝis generalo. Post la falo de liberecbatalo li elmigris, komence li agadis en Hamburg kaj London. En 1852 oni komdamnis li al morto. En 1860 li estis ano de la legio de Garibaldi en Napolo. Li faris planon por liberigi la Sikullandon.

Verkoj
------

* *Oktatási szabályzat a magyar gyalogság számára* (Tradukaĵo el germana lingvo, I–II. füz. Pest, 1842).

Bibliografio
------------

* Pálffy János: Magyarországi és erdélyi urak (I. Kolozsvár, 1939)

* Kategorio Sándor Gaál (honvedgeneralo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 233880
* LCCN: n2008032243
* VIAF: 121608718
* ISNI: 0000 0000 8025 3438
 |
Ilustraĵo en mezepoka manuskripto el Anglio, montranta uriantan linkon, kies urino fariĝas ligurio
**Ligurio** (latine *ligurium*, latine *lyngurium*; antikve-greke *λιγύριον*) estas gemo ne certe identigita, menciita en antikvaj libroj.

Mencio en la Biblio
-------------------

Laŭ la Torao, la surbrustaĵo de la efodo (izraelida pastra vesto) portas 12 gemojn en kvar vicoj:

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Kaj enmetu en [juĝan surbrustaĵon] enmetaĵon el ŝtonoj en kvar vicoj. La ŝtonoj de vico: rubeno, topazo, kaj smeraldo estu la unua vico; kaj la dua vico: hiacinto [jacinto], safiro, kaj jaspiso; kaj la tria vico: ligurio, agato, kaj ametisto; kaj la kvara vico: krizolito, kaj onikso, kaj berilo. **"** |
| — Londona Biblio, Eliro 28:15–20 |

 |

La unua gemo en la tria vico estas hebree לֶשֶׁם, leŝem. En la Septuaginto, la vorto estas tradukita kiel antikve-greke *λῐγῠ́ρῐον*, ligúrion. Sankta Hieronimo tradukis la vorton en sia Vulgato kiel latine *ligurius*. En la Londona Biblio, L. L. Zamenhof tradukis ĝin kiel *ligurio*.

Legendoj rilataj al linkoj
--------------------------

Pluraj libroj de antikva kaj mezepoka Eŭropo pri gemoj mencias, ke ligurio estas la solidiĝinta urino de la linko.

Pluraj fontoj ankaŭ ligas la nomon al Ligurio, la regiono de Italio.

Referencoj
----------

1. ↑   liguri/o (esperante). *Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto 2020*.
2. 1 2  Walton, S.A. (2001-10). "Theophrastus on Lyngurium: medieval and early modern lore from the classical lapidary tradition", *Annals of Science* (en) **58** (4), p. 357–379. doi:10.1080/000337900110041371.
**Sándor Gál** [ŝAndor gAl], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gál Sándor** estis hungara aktoro. Lia familia nomvarianto estis **Gaál**, lia origina familia nomo estis *Goldarbeiter*.

Sándor Goldarbeiter  naskiĝis la 21-an de aprilo 1901 en Mohács, li mortis la 12-an de oktobro 1966 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sándor Gál devenis el juda familio. Li akiris diplomon en privata aktorlernejo de Szidi Rákosi en 1917. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Sándor Krémer en provinca urbo. Li simpatiis kun la laborista movado. Post falo de la Hungara Sovetrespubliko li devis rifuĝi al Transilvanio, kiu estis jam okupita fare de rumanoj. En 1925 li translokiĝis al restinta parto de Hungario, kie li havis rolojn en diversaj teatroj (Győr, Békéscsaba (1927), Miskolc (1929), Operetoteatro (Budapeŝto), Teatro Magyar, Teatro Városi (1934–1936), trupo de Mihály Erdélyi (teatrestro) (1940)). En la sekvaj jaroj li ne havis rolojn pro la kontraŭjudaj leĝoj. Li estis videbla ekzemple en Gaja Teatro en 1946, Teatro Madách (1951-1959). Intertempe li havis sindikatan postenon. Lia edzino estis Mária Sulyok, sed en 1932 ili eksgeediĝis.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* Jenő Huszka: *Lili bárónő* - Frédi
* Mihály Eisemann: *Én és a kisöcsém* - Sas
* Steinbeck: *Egerek és emberek* - Candy

Elektitaj kinaj filmaj roloj
----------------------------

* *Sportszerelem* (1936-37) – oficisto
* *Fűre lépni szabad* (1960)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Ghanzi** (foje **Gantsi**) estas distrikto en okcidenta Bocvano, randiranta Namibio en la okcidento kaj etendanta oriento en multe de la interno de la lando. Administracia centro de la distrikto estas la urbo de Ghanzi. Plejparto de la orienta duono de Ghanzi estas la la Centra Kalahari Ĉasada Rezervo. La homa loĝantaro laŭ la censo de 2001 estis 43,370, malpli loĝata ol tio de ajna alia distrikto en Botswana. 

En la okcidenta, Ghanzi randiras la Omaheke Regiono de Namibia. Nacie, ĝi randiras la sekvantajn distriktojn: Norda-Okcidento sur la norda, Centra sur la orienta, Kweneng sur la sudorienta, Kgalagadi sur la sudo. Ghanzi, Centra Kalahari Luda Rezervo, Trompa Valo, Ghanzi Metio, Kgalagadi Transfrontier Parko kaj Khutse Luda Rezervo estas la gravaj ludaj areoj en la distrikto.

La distrikto estas administrita de distrikta administro kaj distrikta konsilio kiu estas priresponda por loka administro. La totala nombro de laboristoj konsistigis 10,294 kun 5,959 viroj kaj 4,335 virinoj, kun agrikulturo kiel la grava okupo.

Buŝmanoj de la distrikto brulagantas fajron
**Hans Friedrich von WERTHERN** (naskiĝinta la 15-an de novembro 1626 en Beichlingen, mortinta la 25-an de oktobro 1693 en Kölleda) estis heredĉambra pordisto de la Sankta Romia Imperio kaj inspektisto de la gimnazio de Pforta.

epitafo de la samnoma filo (1657–1702) en la Kirko Sankta Viperto Kölleda

Vivo
----

Originante el la turingia pradinastio de la Werthern-oj (linio Beichlingen/Frohndorf) li filis al la princelektista politikisto Georg von Werthern. Post fino de trejniĝo oficista li nomumitis fare de Johano Georgo la 2-a estro de ĉambro. Por la princo-elektisto li devis kontroli la prestiĝan gimnazion de Pforta (hodiaŭ urbokvartalo de Naumburg).

En 1659 li ekmembris (numero 706) sub la societa kromnomo *Der Zertrennende* ĉe Fruktodona Societo; ĉi-laŭe honoritis jam ties du fratoj Dietrich von Werthern en 1645 kaj Friedrich von Werthern en 1658.

Literaturo
----------

* Petrus Albinus: *Historia Von dem Uralten Geschlechte derer Hoch- und Wohl-Gebohrnen Des Heiligen Römischen Reichs Graffen und Herren Von Werthern […].* Eldonis Jacob Fritsche, Leipzig 1705, p. 86 ss.

Notoj
-----

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2014-10-24. Alirita 2022-12-17.
**Sándor GÖRÖG** [ŝAndor], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Görög Sándor** estas hungara kemiisto, farmaciisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1995).

Sándor Görög  naskiĝis la 27-an de decembro 1933 en Szombathely.

Biografio
---------

Sándor Görög frekventis universitaton en Szeged. Post lernado li laboris samloke en la universitato. En 1959 li eklaboris en Budapeŝto en grava farmacia uzino, dume li ankaŭ instruis en universitato en Budapeŝto. Li partoprenis en redaktadoj de fakrevuoj *Acta Pharmaceutica Hungarica,* *Magyar Kémiai Folyóirat,* *Journal of Pharmaceutical and Biomedical Analysis,* *Trends in Analytical Chemistry.* En 1999 li emeritiĝis. Li ricevis diversajn premiojn (eĉ eksterlandan) inter 1983-2007.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Analysis of Steroid Hormone Drugs* (1978)
* *Steroid Analysis in the Pharmaceutical Industry* (1989)
* *Spektrofotometriás gyógyszeranalízis* (1993), (angle 1995)
* *Kémiai tudományok az ezredfordulón* (2000)

Fontoj
------

* biografio kun foto
**Sándor Győrffy-Bengyel** [ŝAndor djOrfi-bendjel], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Győrffy-Bengyel Sándor** estis hungara oficiro, ministro. Lia nomo estis ĝis 1934 *Bengyel Sándor*.

Sándor Győrffy-Bengyel [*rompita ligilo*] naskiĝis la 15-an de februaro 1886 en Budapeŝto. Li mortis la 14-an de junio 1942 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sándor Győrffy-Bengyel frekventis soldatan mezlernejon en Sopron inter 1899–1902, poste militakademion en Budapeŝto inter 1902-1905. En 1915 li aringis la rangon kapitano. Li laboris en ministerio pri defendo ekde 1917. Dum Hungara Sovetrespubliko li batalis por la Soveto, poste li retiriĝis. Ekde 1921 li ricevis altajn postenojn en la nova armeo. En 1941 li estis subministro, samtempe membro en la senato, fine generalo. En la sekva jaro li estis senpostena ministro.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al literoj G, GY, poste serĉu la nomon)
* angle

* Kategorio Sándor Győrffy-Bengyel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)