recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**István Sovánka** [iŝtvAn ŝovAnka], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sovánka István** estis hungara vitroartisto.

István Sovánka naskiĝis la 26-an de decembro 1858 en Liptószentmiklós (Hungara reĝlando, Aŭstria Imperio, nuntempa Liptovský Mikuláš en Slovakio), li mortis la 23-an de februaro 1944 en Sepsibükszád (Hungara reĝlando).

Vazo kun aŭtunaj floroj fare de István Sovánka

Biografio
---------

István Sovánka studis kune kun János Fadrusz en lernejo pri ĉizado en Zayugróc (1875-1880), poste li laboris en ateliero de György Zala. Inter 1881-1904 li estis vitroartisto en uzino de Zayugróc. Li kreis vitraĵojn laŭ kaŭstikizoj, krome li metis malvastajn tavolojn sur la vitrojn. Inter 1904-1907 li laboris en alia proksima uzino, kie li kreis ankaŭ lampojn, fine en Sepsibükszád li estis arta gvidanto. La uzino ĉesis pro la 1-a mondmilito, poste Sovánka ĉizis lignojn, pentradis kaj fotadis. Dum la rumana erao li havis metiejon pri lignaĵoj, iliaj produktaĵoj estis konataj en plena Rumanio, ĉefe la lignaj infanludiloj. Li edziĝis dufoje, ambaŭ edzinoj naskis.

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Budapeŝto (1896, 1904)
* mondekspozicio Torino (1902 kun laŭdo)
* mondekspozicio St. Louis (1904 kun ora medalo)
* mondekspozicio Milano (1906 kun ora medalo)

Elektitaj vitraĵoj
------------------

* *keresztelőmedence* (1896)
* *Vázapár - ernyős virágokkal* (1902-1904)
* *Jelenetes váza*
* *Pitypangos váza* (1907-1908)

Restinta pentraĵo
-----------------

* *Jézus meggyógyítja a beteg gyermeket* (1890)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 696551
* VIAF: 96397045
* ULAN: 500097117
 |
**Lili Walters,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Walters Lili** estis hungara aktoro, reĝisoro. Ŝia patrino estis Katalin Lőrinc.

Lili Walters naskiĝis la 21-an de junio 1991 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lili Walters devenis el varia (irlandana-hungara) familio. Ŝi duonorfiĝis en sia aĝo 3, poste ŝia edukpatro estis János Eifert. Ŝi estis videbla en filmoj ekde 2013. Tiutempe ŝi studis en aktorakademio de Teatro Magyar kaj studis estetikon en Katolika Universitato Péter Pázmány, fine ŝi akiris teatroreĝisoran diplomon en Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto) en 2021. Ŝia ĉefinstruisto estis László Bagossy. Ŝi ricevis aktorpremion en 2020.

Ŝiaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* Svjatlana Aljeksijeviĉ: *Elhordott múltjaink* (origine *The secondhand time*) -
* Witold Gombrowicz: *Yvonne, burgundi hercegnő* (origine Iwona, księżniczka Burgunda) - Iza kaj ankaŭ reĝisoro

Ŝiaj kinaj filmaj roloj (elekto)
--------------------------------

* *Senki szigete* (2014)
* *No Place Like On The Road* (2017) - Szilvi
* *Drakulics elvtárs* (2019) - Mária Magyar
* *Űrpiknik* (2021) - Panna

Ŝiaj televiziaj filmaj roloj (elekto)
-------------------------------------

* *Tóth János* (serio, 2017) - praktikanto
* *Egynyári kaland*  (serio, 2019) - Luca
* *Apatigris* (serio, 2021) - Nóri

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 745163
 |


* Portalo pri Biografio
Pri la komunumo
---------------

**Enges** estas komunumo en la distrikto Neŭŝatelo en Kantono Neŭŝatelo, Svislando. Ĝi havis 271 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.

Geografio
---------

Enges situas 9 kilometrojn nordoriente de la kantonĉefurbo Neŭŝatelo sur teritoria teraso ĉe la suda deklivo de la Neŭŝatela Ĵuraso. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 1270 m s.m. sur la monto *Grand Chaumont*. La komunumo konsistas el la vilaĝo Enges kaj la setlejoj Brisecou kaj Lordel.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 9,59 km², de kiuj 51,6% estas kovritaj de arbaro, 45,7% servas por agrikulturo kaj 2,2% por setlado.

Najbarj komunumoj
-----------------

La komunumo Enges limas en nordoriento al Lignières, en oriento al Le Landeron, en sudo al Cressier, en sudokcidento al Neŭŝatelo, en okcidento al Val-de-Ruz.

Trafiko
-------

Enges situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Tra la komunumo kondukas la kantona vojo n-ro 2186 de Saint-Blaise al Nods. Per poŝtaŭtolinio de Saint-Blaise al Lignières la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Enges datiĝas el la jaro 1178 kiel *Enge*. Estis sur la komunuma teritorio malkovritaj tomboj el la tempo de la Hallstatt-kulturo kaj restaĵoj de la romia vojo *Vy d'Etra*. De la 14-a jarcento ĝis 1848 Enges apartenis al la kastelvoktejo Le Landeron. Religie Enges apartenis al la paroĥo Cressier kaj konservis kiel Cressier la katolikan kredon. La kapelo estis konstruita en la jaro 1678. En la jaro 1856 ĝi forbruliĝis kaj poste estis rekonstruita. Ek de la jaro 1973 la kapelo estas ekomena.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
2. ↑  Fonto: *Olivier Girardbille*: *Enges* en *Historia Leksikono de Svislando* (2004-10-25)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Enges en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Enges

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Enges** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Neŭŝatelo |
| --- |
|  Cornaux • Cressier • Enges • Hauterive • La Tène • Le Landeron • Lignières • **Neŭŝatelo** • Saint-Blaise |  |

 |
*Transfiguriĝo de la Sinjoro*  
(Teofano la Greko, ĉ. 1400)
En kristanismo, la **Transfiguriĝo de la Sinjoro** (greke Μεταμόρφωσις τοῦ Κυρίου) estas dekduopa festo
establita rememore pri la apero de Jesuo Kristo en glora supernatura aspekto
sur la monto Tabor:

> 
> 1 Kaj post ses tagoj Jesuo prenis kun si Petron, kaj Jakobon, kaj
> Johanon, lian fraton, kaj kondukis ilin sur altan monton aparte;
> 
> 
> 2 kaj li estis aliformita antaŭ ili, kaj lia vizaĝo lumis kiel la
> suno, kaj liaj vestoj fariĝis blankaj kiel la lumo; 
> 
> 
> 3 kaj jen
> aperis al ili Moseo kaj Elija, parolantaj kun li; 
> 
> 
> 4 kaj Petro
> responde diris al Jesuo: Sinjoro, estas bone por ni esti ĉi tie.
> Se vi volas, mi faros ĉi tie tri laŭbojn: unu por vi, kaj unu por
> Moseo, kaj unu por Elija. 5 Dum li ankoraŭ parolis, jen luma nubo
> superombris ilin; kaj jen voĉo el la nubo, dirante: Ĉi tiu estas
> Mia Filo, la amata, en kiu Mi havas plezuron; aŭskultu lin. 6 Kaj
> aŭdinte tion, la disĉiploj falis sur sian vizaĝon, kaj tre timis.
> 
> 
> 

La feston oni celebras je la 6a de aŭgusto laŭ la koncerna eklezia kalendaro (julia aŭ gregoria).

* Transfiguriĝo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Transfiguriĝo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Referencoj
----------

1. ↑  Evangelio laŭ Mateo, ĉap. 17ª

Vidu ankaŭ
----------

* Monaĥejo de la Transfiguriĝo
* Transfiguriĝo (Rafaelo) (pentraĵo)
**Preĝejo Unua Martiro Stefano la 1-a (Hungario)** estas romkatolika historia monumento en Hungario, en malgranda vilaĝo Paloznak.

Historio
--------

La unua mencio okazis pri la kirko en 1352, tamen oni supozas, ke en la 11-a jarcento en tiu loko estis ligna preĝejo, poste jam ŝtona preĝejo. Tiutempe apud la preĝejo kuŝis la tombejo, kiu estis ĉirkaŭita per ligna muro. La turkoj detruis preĝejon en 1554. La nun videbla formo estas videbla ekde 1835, tiam etendiĝo de la konstruaĵo duobliĝis laŭ klasikismo. La turo kaj la sakristio estis konstruita en la 19-a jarcento. La orgeno alvenis en 1906, ĝi estis trakonstruita en 1989.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola sur malalta monteto. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo altiĝas. La navo formas brikon, fine duonronda absido troviĝas.

Kermesoj okazas en la lasta dimanĉo de septembro kaj la 26-an de decembro.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* Arkivigite je 2017-02-20 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* hungare kun fotoserio

Katolika preĝejo en Paloznak
Vido al la preĝejo en Paloznak

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Kirko Stefano la 1-a (Hungario)** estas romkatolika konstruaĵo en Budapeŝto, en distrikto Zugló, en kvartalo *Rákosfalva*.

Historio
--------

Kvartalo Rákosfalva kreiĝis en 1872. La katolikoj apartenis komence al Erzsébetváros (distrikto), poste al Kőbánya. En 1919 formiĝis la loka paroĥo kun privizora ligna preĝejo konstruita jam en 1874. La nun videbla kirko estis konstruita en 1887. Nova flankonavo estis alkonstruita en 1949. Inter 1968-1972 la ĉirkaŭaj teretaĝaj domoj estis malkonstruitaj kaj estis konstruitaj betonaj deketaĝaj loĝdomoj. Tamen restis la lernejo kun la kirko. Tial nombro de la lokaj katolikoj altiĝis. Ankaŭ la paroĥo neniiĝis, sed pli nova estis konstruita al la kirko en 1971. En la sekva jaro la interna parto estis plene renovigita, ankaŭ tiam nova orgeno alvenis.

Konstruaĵo
----------

La kirko etendiĝas en malgranda parko inter arboj. En mezo de la fasado troviĝas la enirejo, pli supre la turo altiĝas. La krucnavo estas pli longa, ol la ĉefnavo. La absido estas sesangula.

Fontoj
------

* hungare kun foto
* [*rompita ligilo*] hungare
* hungare


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

La malantaŭa parto kun la absido
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Bruna kukolkolombo** |
| --- |
|  |
| 
 |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birda klaso *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Kolomboformaj *Columbiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Kolombedoj *Columbidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Macropygia *Macropygia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | **Bruna kukolkolombo** *Macropygia phasianella*Coenraad Jacob Temminck 1821 |
|

 |
|
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Bruna kukolkolombo  |

 |
| v • d • r |

La **Bruna kukolkolombo**, *Macropygia phasianella*, estas mezgranda birdo de la familio de Kolombedoj kiu inkludas kolombojn kaj turtojn ene de la genro de Kukolkolomboj nome *Macropygia*. Ĝi estas konata ankaŭ laŭ la nomoj de "Bruna kolombo", "Fazankolombo" kaj "KukolkolomboCockoo Dove".

Disvastiĝo
----------

Ĝi loĝas en orienta Aŭstralio el Weipa kaj Aurukun norde ĝis Bega sude kaj ĉe Atherton kaj Toowoomba.

Aspekto
-------

Tiu ĉi kolombo estas 40 ĝis 43 cm longa. La plumaro estas iome ruĝecbruna. La masklo kutime havas rozverdecajn brilkolorojn ĉe kolo. Ĝi havas tre longan voston kaj mallongajn flugilojn.

Kutimoj
-------

La voĉo de tiu kolombo estas tre laŭta "buup-buup".

La Bruna kukolkolombo loĝas ĉe pluvarbaroj, arbustejoj kaj ĉe replantitaj pluvarbaroj. Ĝenerale ili povas troviĝi ĉe malfermaj lokoj de malalta vegetalaro, sed ankaŭ ĉe densaj pluvarbaroj kaj en altaj teroj. 

Tiuj kolomboj povas esti vidataj en paroj aŭ grupoj. Ili manĝas berojn el kaj indiĝenaj kaj enmetitaj plantoj. Ili povas esti nomadaj, depende de la manĝodisponeblo kaj ili estis iam vidataj en Papuo-Nov-Gvineo, Indonezio kaj Filipinoj. Ili flugas mallongajn distancojn plej ofte kaj apenaŭ subeniras surgrunde. 

La reproduktado okazas en printempo kaj somero. La nesto estas plata strukturo el bastonetoj ĉu inter branĉoj de arbo ĉu en pinto de malalta arbo. La ino demetas ununuran ovon kremkoloran.

Taksonomio
----------

*Macropygia amboinensis* kaj *M. phasianella* estis kunigitaj ĉe *M. amboinensis* laŭ indikoj de Christidis kaj Boles (1994).

Referencoj
----------

* Nacia Parko Lamington - Bruna kukolkolombo Arkivigite je 2004-03-22 per Archive.today
* Birdumo ĉe Norda Kvinslando - Bruna kukolkolombo Arkivigite je 2006-08-19 per la retarkivo Wayback Machine
* Pizzey kaj Knight, "Field Guide to the Birds of Australia", Angus & Robertson, ISBN 0-207-19691-5

Eksteraj ligiloj
----------------

* Fotoj de Bruna kukolkolombo Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Bruna noĉoŝterno** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birda klaso *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Ĥaradrioformaj *Charadriiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Ŝternedoj *Sternidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Anous *Anous* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | **Bruna noĉoŝterno** '**Anous tenuirostris'**Jacob Temminck 1823 |
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Bruna noĉoŝterno  |

 |
| v • d • r |

La **Bruna noĉoŝterno** (***Anous tenuirostris***) estas marbirdo de la ŝternoj aŭ familio de Ŝternedoj. Ĝi multe similaspektas kun la **Bruna ŝterno** kaj kun la **Malhelbruna ŝterno**.

Aspekto
-------

Tiu ĉi ŝterno estas eta, 29–34 cm longa kaj kun enverguro de 57–64 cm. Ĝi estas **tre malhelbruna** kaj krome estas **blanka krono** kiel kasko, pli hela ĉefrunte kaj poste nuance miksita ĉe la nuko kaj sen tiom precizaj limoj. La beko estas tre longa (pli ol la kapo), fortika kaj maldika. La blanka frunto ne estas tiom blanka ĉe junuloj. Ankaŭ la kruroj estas malhelbrunaj kaj tutretaj. La flugiloj estas longaj kaj mallarĝaj kaj la vosto noĉoforma, kiel sugestas la nomo **Bruna noĉoŝterno**. Ambaŭ seksoj estas similaj kaj ne estas plumarŝanĝo laŭ sezonoj.

Disvastiĝo
----------

Ĝi troviĝas tropikaj kaj subtropikaj marbordoj kaj insuloj de Hinda Oceano, nome en Komoroj, Kenjo, Liberio, Maŭricio, Sejŝeloj ĉefe en insulo Cousin, Sudafriko, Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj kaj okcidenta Aŭstralio (subspecio *A. T. melanops*).

La tutmonda loĝantaro estas supozata ĉirkaŭ **1,200,000 individuoj**.

Kutimoj
-------

Tiu specio konstruas sian neston el folioj de algoj gluitaj per guano sur branĉoj de manglejoj. Ili nestas kolonie kaj translokigas la koloniojn por ne haltigi la kreskadon de la manglarboj.

Ili manĝas el la mangloj per plonĝado sur etajn fiŝojn kaj kalmarojn.

* Bruna noĉoŝterno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Bruna noĉoŝterno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Bruna noĉoŝterno en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

Referencoj
----------

* BirdLife International 2004. Anous tenuirostris[*rompita ligilo*]. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  24 Julio 2007.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Aŭstralia registaro Arkivigite je 2007-09-30 per la retarkivo Wayback Machine
**Daniel Florence O'LEARY** (n. ĉ. 1802 – m. la 24-an de februaro 1854) estis generalo kaj la ĉefa militasistanto de Simón Bolívar. Li naskiĝis en Cork (Irlando). Lia patro nomiĝis Jeremiah O'Leary, kaj estis butero-vendisto. Male de multaj aliaj irlandanoj, kiuj batalis ĉe Bolívar dum la sudamerikaj militoj de sendependeco, O'Leary ne partoprenis la napoleonajn militojn.

Li edziĝis en 1827 kun Soledad Soublette, filino de la generalo Carlos Soublette, kun kiu li havis naŭ infanojn.

Post la morto de Bolívar, O'Leary malobeis al la forpasinta generalo, kiu deziris, ke oni bruligu liajn personajn paperojn. O'Leary dediĉis la reston de sia vivo al la klasifikado kaj aranĝo de tiuj paperoj, kaj al la verkado de siaj tre ampleksaj memuaroj (entute 34 volumoj).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Daniel Florence O'Leary en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* angle Mallonga biografio Arkivigite je 2008-11-10 per la retarkivo Wayback Machine el la "Society for Irish Latin American Studies"
* angle Alia biografio[*rompita ligilo*]


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 250582
* GND: 118839535
* LCCN: n82162218
* VIAF: 89318427
* ISNI: 0000 0001 1577 3418
* LIBRIS: 286990
* SUDOC: 028529634
* BNF: 120347499
* BNE: XX976392
 |
Slipo pri Gustave Vermandere
**Gustave Charles VERMANDERE** (naskiĝis la 5-an de septembro 1892 en Gento, mortis komence de 1950-aj jaroj) estis belga esperantisto kaj negocisto. Li esperantistiĝis en Gento en 1911, kie li rapide altiris la atenton en la loka grupo, kie li partoprenis teatroludojn, akiris sian diplomon pri "profesora kapableco" kaj iĝis unu el la plej entuziasmaj junaj elementoj, estis helpsekretario de la Esperanto-grupo en Gento ĝis 1914. En 1921 li transloĝis al Antverpeno, kie li partoprenis ĉiujn iniciatojn de la grupo La Verda Stelo. En 1924 li iĝis UEA-delegito por Antverpeno. En 1926 li estis unu el la fondintoj de Belga Esperanto-Instituto, kies prezidanto dum tri jaroj, estis post la morto de Frans Schoofs. En 1928, li estis membro de LKK por la 20-a UK kaj prizorgis la tre mal­facilan loĝigon de la 1500 partoprenantoj. Neniam li ambiciis nek volis akcepti daŭran, gvidan rolon en la grupo, kies fidela konsilanto li tamen seninterrompe estis. Li estis la sekretario de la Akademia Komitato por Internacia Komerca Lingvo.

Bibliografio
------------

* Anonimulo 1928 : La XXa Universala Kongreso de Esperanto, Antverpeno, 3-11 aŭgusto 1928, *Esperanto*, XXIV-a jaro, no 337-338 (9-10), 179-188.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Gustave Vermandere en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Esperanto |

* *Enciklopedio de Esperanto*/V en sia originala formo en la Interreto
* *Enciklopedio de Esperanto* en elŝutebla versio (PDF).
***Calcio Catania***, aŭ simple **Catania**, estas itala piedpilka klubo bazita en la urbo Katanio. La klubo estas en la Serio C.

La nuna kompanio, fondita la 24-an de septembro 1946, havas la samajn sociajn kolorojn kaj simbolojn, sed sporta titolo kaj federacia registrado diferencas de tiuj de la Faŝisma Katania Piedpilka Asocio fondita en 1929 kaj dissolvita en 1943. Hodiaŭa estraro de la Etna asocio ne eksplicite rilatas al ĝia antaŭula klubo kaj pluraj kataniaj fontoj kalkulas por la du apartaj (sed apudmetitaj) statistikaj kluboj, la Panini-almanako kaj la revuo Calcio 2000 lokigas la du teamojn en kontinueco kaj detalaj historiaj esploroj vidis sportan tradicion komune.

La klubo estis promociita por la unua fojo en Serie A en 1953-1954. La sociaj koloroj estas ruĝaj (kiuj reprezentas la lafon de Etna) kaj bluaj (kiuj reprezentas la koloron de la maro) dum ĝia simbolo estas reprezentita de la elefanto, ankaŭ simbolo de Katanio. La plej konataj alnomoj de la klubo estas la *Etnei* kaj la *Rossazzurri*. De la 28-a de novembro 1937 la klubo realigas siajn hejmajn matĉojn ĉe la Stadiono Angelo Massimino.

La etnanoj ludis 17 italajn konkursojn de la plej altaj serioj, akirante la okan lokon en la plej bonaj jaroj (1961, 1964, 1965 kaj 2013). La klubo ankaŭ partoprenis 34 konkursojn de Serie B, 11 el Serie C, 1 el Serie D kaj 1 de Ekscelenco. Laŭ la rangotabelo kompilita ĉiumonate de la IFFHS, tamen, la plej alta lokado iam atingita de la teamo en ĉi tiu tavolo estis la 174-a loko, en 2008. 

* Calcio Catania en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Calcio Catania en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Mihály Gerendás** [mihAj gerendAŝ], laŭ la hungara skribmaniero **Gerendás Mihály** estis hungara biokemiisto kaj fotisto.

Mihály Gerendás naskiĝis la 30-an de januaro 1908 en Tápiószele. Li mortis la 16-an de junio 1976 en Visegrád.

Biografio
---------

Mihály Gerendás frekventis universitaton en Szeged inter 1928-1932 kaj li samloke doktoriĝis en 1934. Li eklaboris en kemia filio de la universitato. Inter 1938-1939 li studvojaĝis al Germanio al Otto Heinrich Warburg. En 1944 li eklaboris en Biologia Instituto de Tihany, poste li havis postenojn en diversaj institutoj en Budapeŝto ĝis la emeritiĝo en 1974. Li profesie fotadis, menciindaj estas fotoj helpe de mikroskopoj. Li ricevis premion Kossuth en 1949, inter 1948-1967 ankaŭ aliajn premiojn.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Technisches über Myosin faden nebst einigen Beobachtungen über ihre Kontraktion*, 1942
* *Véralvadás és vérzéscsillapítás*, 1960
* *Thrombin-Fibrinprodukte und ihre therapeutische Anwendung*, 1963
* *Fibrin products as aids in hemostasis and wound healing*, 1968

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Mihály Gerendás en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 419277
* GND: 127309330
* VIAF: 66906856
* ISNI: 0000 0003 8520 9200
 |
**Mihály Greguss** [mihAj greguŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Greguss Mihály** estis hungara licea instruisto. Liaj filoj estis Ágost Greguss kaj Gyula Greguss.

Mihály Greguss  naskiĝis la 1-an de julio 1793 en Hungara reĝlando en Pusztafödémes (nuntempa Pusté Úľany en Slovakio), li mortis la 27-an de septembro 1838 en Pozsony (nuntempa Bratislavo en Slovakio).

Biografio
---------

Mihály Greguss lernis en liceo de Pozsony inter 1803-1813, poste en Tübingen kaj Gotingeno. En 1817 li ekinstruis en kolegio de Eperjes, kie li instruis ekzemple Lajos Kossuth-n. En 1833 li revenis instrui al la menciita liceo de Pozsony, kie li instruis ĝismorte. Li estis la unua, kiu instruis hungare en la liceo. Li verkis ankaŭ poemojn en la hungara, latina kaj germana lingvoj.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Durch welche Mittel kann die Wirksamkeit des Kanzelredners zweckmässig erhöht werden* (Pest (urbo), 1821) - laŭdita verko
* *Compendium aestheticae, usui auditorum suorum edidit* (1826)
* *Greguss Mihály válogatott kisebb munkái* (Elektitaj verketoj de Mihály Greguss), (Szarvas, 1852)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo G, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
**HAVI Mihály** [havi] *Hidegh* estis hungara kantista aktoro (tenoro), teatrestro, tradukisto, redaktoro naskita en Gyergyószentmiklós la 26-an de junio 1810 kaj mortinta en Pest la 7-an de aprilo 1864.

Kariero
-------

Mihály Havi debutis en 1835 en Várszínház de Buda, en jaroj 1837–40 li estis ĥoristo en la Pesti Magyar Színház, en jaroj 1840–43 li elpaŝis ankaŭ kiel kantisto en la Nacia Teatro (Pest). Li ludis ankaŭ en migraj trupoj en Szabadka, Szeged, Pécs, Kassa, Győr, Arad, Kolozsvár. En 1847 li kune kun la ensemblo de József Szabó (teatrestro) trairis Eŭropon. En 1860 en Bukareŝto ili prezentis la operon de Erkel *Hunyadi László*. Li tradukis prozojn kaj muzikverkojn kaj redaktis la gazeton *Kolozsvári Színházi Közlöny* (1859–1860).

Trupanoj de Havi (elekto)
-------------------------

* Lina Bodenburg
* Jozefa Ernstné Kaiser
* János Gerecs
* Júlia Gvozdanovics

El liaj roloj
-------------

* V. László (Ferenc Erkel: Hunyadi László).

Fonto
-----

* Magyar Színházművészeti Lexikon
La poŝtmarko de 2¢ nome *Landing of Columbus* (alterigo de Kolumbo) estas la plej komuna poŝtmarko de la *Columbian Issue*
La **Columbian Issue** (kolumba eldonaĵo), ofte simple nomataj la **Columbians** (kolumbanoj), estas serio de 16 poŝtmarkoj eldonitaj de Usono kiel memoraĵo al la Monda Kolumbia Ekspozicio okazinta en Ĉikago en 1893. La fajne presitaj poŝtmarkoj estis la unuaj porokazaj poŝtmarkoj eldonitaj de Usono, kaj montris diversajn okazaĵojn dum la kariero de Kristoforo Kolumbo kaj estas nune ege aprezataj de kolektantoj.

Historio
--------

Dekkvin el tiuj poŝtmarkoj ekvendiĝis la 2an de januaro 1893. Ili estis disponeblaj tutlande, kaj ne nur ĉe la Ekspozicio. Tiu estis pli granda nombro de poŝtmarkoj ol iam ekvendiĝis la Usona Poŝta Servo en definitiva serio, danke al senantaŭaĵa inkludo de poŝtmarkoj nome $1, $2, $3, $4 kaj $5: neniu antaŭa usona poŝtmarko estis kostinta pli da 90¢. Kiel rezulto la markita valoro de la kompleta serio estis $16.34, grava monkvanto ĉe 1893. Laŭ proksimumaj dolaroj de 2009, la serio estus kostanta preskaŭ $390. Nune la tuta serio kostus ĉirkaŭ 10,000 dolarojn.

Kiel rezulto nur malgranda nombro de la plej kostaj poŝtmarkoj, ĉefe tiuj de dolaraj valoroj, estis venditaj. Nevenditaj poŝtmarkoj estis detruitaj post kiam la *Columbian Issue* estis retirita el vendado la 12an de aprilo 1894. Ĉirkaŭ 2,000 milionoj de poŝtmarkoj, kies totala markita valoro superis $40 milionojn, estis presitaj de la *American Bank Note Company*.

Okazis ia kritikaro, sed ne tiom kiom ĉe la retirigo de antaŭ serio de 1869. Ĉiukaze la alta valoro de la serio instigis spekuladon, praan kolektadon kaj eĉ komenco de filatelio.

Notoj
-----

1. ↑

* Kategorio Columbian Issue en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Kmera imperio** estis granda reĝlando en la mezepoko, sur la teritorio de la hodiaŭa Kamboĝo, inter la 9-a kaj 15-a jarcentoj. Ĝi ofte regis aŭ vazaligis la teritoriojn de la hodiaŭa Laoso, Tajlando kaj Vjetnamio.

Oni datas ties historion tradicie ekde 802, kiam Ĝajavarman la 2-a deklaris, ke alprenas la titolon "Ĉakravartim" kaj tiel deklaris sendependecon de la teritorioj sub sia regno disde la pli norde situanta reĝlando Ĉenla.

La plej fama heredaĵo de la Kmera imperio estas Angkor Vat, kiu estis dum ora epoko de la imperio la ĉefurbo de la kmeroj kaj la plej konata ekzemplo de la Kmera arkitekturo. Angkor portas la signojn de riĉeco, potenco ŝanĝiĝinta religieco de la imperio. En la imperio estis oficiala religio la hinduismo, la mahajana budhismo, kaj en la 13-a jarcento la teravada budhismo el Srilanko.

El la epoko posrestis nur ŝton-ĉizitaj skribaĵoj. La ĉiutagan vivon en la imperio konas ni nur el tiuj, el bildoj sur la temploj kaj el notoj de ĉinaj diplomatoj, komercistoj kaj vojaĝintoj.

Ekde la 14-a jarcento, la imperion atingis fortiĝantaj atakoj fare de la tajlanda reĝlando Ajutthaja. En 1431, oni konkeris Angkor-on. Partoj de la Kmera imperis postvivis kelkajn jardekojn, la lasta konata kmera reganto estis Ponhea Jat (ĝis 1462). La urbon Angkor laŭpaŝe forlasis la loĝantoj.

Regantoj
--------

* Surjavarman la 2-a

* Kategorio Kmera imperio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Adopto** estas oficiala, laŭleĝa akto, laŭ kiu estiĝas gepatra-gefila interrilato inter gepatroj kaj gefiloj, kiuj ne havas biologian parencecon. Tio estas konata sur la tuta mondo kaj ekzistis jam en la antikvo.

En la praaj socioj, kulturoj, la adopto celis plej ofte certigi la vir-branĉan daŭran heredeblecon. La adoptito estis viro kaj gravis ĉefe nur la ĉimonda bonfarto de la adoptanto.

La hodiaŭaj juro kaj praktiko servas la bonfarton de la infanoj, tiel la adopto estas parto de la ŝtata junulardefenda programo. La celo estas elformi la gepatran-gefilan kontakton, kies utilecon pruvas multaj sociologiaj kaj psikologiaj esploroj. La adopto gravis unuafoje post la unua mondmilito, kiam aperis multaj orfoj kaj multaj infanoj naskiĝis ekster geedzeco.

Kvankam eblas adopti eĉ plenkreskulon, la leĝoj celas antaŭ ĉio la infanojn. Por adopti pli aĝajn infanojn, oni devas akiri eĉ interkonsenton de la junulo (plej ofte pli ol 12 aŭ 14 jaroj). La **instanco pri kuratoreco** ekzamenas la estontan hejmon, cirkonstancojn, provtempon.

La jurajn detalojn de adopto priskribas la landaj leĝoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Adopto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* infanadoptado de samseksaj paroj
**Adoptismo** estas parto de la unitarisma aŭ kontraŭtrinitarisma branĉo de kristanismo; ĝi unue aperis dum la unuaj jarcentoj post Kristo. Ĝia ĉefa tezo diras ke Jesuo naskiĝis nur perfekta homo kaj estis poste adoptita filo de Dio dum lia bapto, dum lia transfiguriĝo, dum lia releviĝo aŭ dum lia ĉieliro, depende de sekto. Ĉefa formo de adoptismo estis proponita de Teodoto kaj Paŭlo de Samosato. Adoptisman kristologion havis poste, dum la 16-a kaj 17-a jarcentoj, la Polaj fratoj, ofte erare nomitaj "socinanoj". Ĝi estas malsama al la kristologio de la arianismo, laŭ kiu Kristo estas nek dio nek homo, sed la unua kreitaĵo.

La termino "adoptismo" aŭ "adoptianismo" iĝis aktuala kiam la hispana episkopo Elipando de Toledo, kaj iom poste ankaŭ la episkopo Felikso de Urgell, advokatis tian teologion en la 8-a jarcento, sed la ideo estas pli aĝa; ĝi troveblas jam en tiel frua teksto kiel la Paŝtisto de Hermaso, apokrifa apokalipso kiun oni kredas estis verkita de frato de la episkopo de Romo ĉirkaŭ 150 p. Kr.

Tiu teksto enhavas interalie dek parabolojn, el kiuj la kvina similigas la Dipatron al la posedanto de vinberĝardeno, La sanktan spiriton al ties vera filo kaj Kriston al ties sklavo, kiu faras pli ol petite kaj tial estas levigita al la pozicio de filo, ankaŭ li; do bildo klare malsama al la poste kutima triunu-ideo.

Sektoj
------

* Pavlikianoj

Vidu ankaŭ
----------

* Komentarioj pri Apokalipso

Eksteraj ligiloj
----------------

* Katolika Enciklopedio
* Araboj kaj frankoj[*rompita ligilo*]
**Adoni** (telugue **ఆదోని**) estas urbego kaj municipo en suda Barato, en subŝtato Andra-Pradeŝo, en distrikto Kurnul.

Lernejo en Adoni

Geografio
---------

Adoni etendiĝas sur montetaro en alteco de 435 metrojn de la marnivelo. Ballari kaj Hubli troviĝas po 65, distrikta ĉefurbo Kurnul 85, Hosapete 102, Hajderabado 232, Vijayawada 375, Mumbajo 602, Kolkato 1398, tutlanda ĉefurbo Delhio 1447 kilometrojn (aere) .

Demografio
----------

Laŭ la censo en 2011 Adoni havis populacion de 166 344 kun la aglomeraĵo 184 625. La legopovo estas 68,38 % (tio estas tre malalta kompare la landan averaĝon).

Historio
--------

Adoni estis signifa urbo kun fortikaĵo de la Viĝajanagara imperio. Inter 1558-1564 la urbo apartenis al alia sultanlando, pli poste al Mogola Imperio, sultanlando, fine ekde 1800 al la britoj ĝis 1947.

Ekonomio
--------

Komence de Adoni estas grandaj kalkŝtonaj montoj taŭgaj por cementoj, ankaŭ ercoj kiel kupro, plumbo, zinko. Adoni estas grava komerca centro kun granda merkato situanta en centro de la urbo. Adoni estas granda produktanto de kotonoj kaj havas teksan industrion. La sekva plej grava industrio estas arakida oleo.

Lingvoj
-------

La telugua estas oficiala lingvo en Adoni, sed la kannada kaj la urdua ankaŭ estas vaste parolataj. La instruaj lingvoj estas la angla, la telugua, la kannada kaj la urdua.

Edukado
-------

En pluraj kolegioj okazas la plej alta edukado en Adoni.

Klimato
-------

La klimato estas plejparte tropika kun temperaturoj de 31 °C ĝis 45 °C en somero kaj 21 °C ĝis 29 °C en vintro.

Trafiko
-------

En Adoni la trairanta fervoja linio estis konstriita en 1870. Ĉefvojo kaj kelkaj aliaj vojoj kuras al la urbego. Enurbe estas aŭtobusa stacidomo.

Vidindaĵoj
----------

* temploj, ankaŭ moskeo
* fortikaĵo
* komence lago
**Kornél Szilvay** [silvai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szilvay Kornél** estis hungara inĝeniero, fajroestingisto, inventisto.

Kornél Szilvay  naskiĝis la 25-an de julio 1890 en Budapeŝto. Li mortis la 8-an de septembro 1957 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Kornél Szilvay jam en 1903 aliĝis al memservaj fajroestingistoj. Li frekventis industrian altlernejon en sia naskiĝurbo, poste li estis fajroestingisto en fabriko. En 1914 li estis membro de la fajrobrigado de Budapeŝto. Baldaŭ li estis nomumita fajrobrigadestro de Budapeŝto. Li havis multajn patentojn, inventaĵojn: 

* klapo, kiu faras fermon post varmego
* pumpilo naĝanta
* ŝranko kontraŭstaranta fajron kaj eksplodon
* aŭtomata telegrafo (depost tuj fajro)
* estingado per konvena gaso.

Lia inventaĵo la - seka estingado aŭ estingado per pulvoro - (1925) faris tutmondan sukceson en Parizo en 1929. Menciindas lia ago dum incendieto en Baziliko Stefano la 1-a (Budapeŝto), kie oni estingis per akvoŝprucoj, tamen li ordonis samtempan forpumpiladon, tial la freskoj kaj aliaj artaĵoj restis en akceptebla stato.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Szárazoltás* (1941)

Memorigiloj
-----------

* medalo farita en 2015

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
**Kornél Kállay** [kAlai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kállay Kornél** estis hungara agronomo, instruisto.

Kornél Kállay  naskiĝis la 30-an de oktobro 1907 en Békéscsaba, li mortis la 21-an de aŭgusto 1973 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Kornél Kállay frekventis mezlernejojn en sia naskiĝurbo, Pécs, Pápa, poste li akiris diplomon en Ekonomia Akademio (Magyaróvár) en 1928. Post siaj studoj li instruis laŭvice en Szombathely, Nagykálló kaj Szarvas. En 1938 li eklaboris en oficejo pri irigacio, kie li okupiĝis pri rizoj. En 1953 li havis postenon en agrikultura esplora instituto, post jaroj en la financa ministerio. En 1970 li pensiuliĝis, sed ankaŭ poste li ricevis taskojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Szőlőmíveléstan és borkezeléstan* (1938)
* *A magyar rizstermesztés* (1940)
* *Mezőgazdasági zsebkönyv* (kun aliaj, 1954, poste plurfoje eldonita)
* *Termelés-szervezés szikeseken* (1965)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 46-a paĝo)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla la plej malsupre)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Kornélia Mindszenty** [mindsenti], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mindszenty Kornélia** estis hungara operkantisto (koloratursoprano). Ŝia edzo estis Ferenc Halmi.

Kornélia Mindszenty  Arkivigite je 2016-04-11 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis en 1841, ŝi mortis la 19-an de julio 1886 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Kornélia Mindszenty havis sukcesojn unue en Debrecenn en trupo de István Reszler en 1862. En la sekvaj jaroj ŝi ricevis rolojn ekzemple en trupoj de József Szabó (teatrestro) (1863–1872) kaj de Endre Latabár (patro) (1872–1874). En 1875 ŝi edziĝis, baldaŭ ŝi naskis filinon. En la teatra jaro de 1875 ŝi apartenis al trupo de Andor Sztupa, en la sekva jaro ŝi kantadis en Buda. En 1878 ŝi kantadis en trupo de Károly Mosonyi, poste ŝi retiriĝis.

Ŝia repertuaro (elekto)
-----------------------

* Giuseppe Verdi: Nabucco - Fenena
* Gaetano Donizetti: *Belisario* - Irene
* Vincenzo Bellini: La sonnambula - Liza
* Jacques Offenbach: *Avo Dunan* - Leocadia
* Franz von Suppé: *Die schöne Galathee* - titolrolo

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2016-04-11 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Kornél Chyzer** [ĉizer], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Chyzer Kornél** estis hungara kuracisto, zoologo, membro de Hungara Scienca Akademio.

Kornél Chyzer  naskiĝis la 4-an de januaro 1836 en Hungara reĝlando, en Bártfa (nuntempa Bardejov en Slovakio). Li mortis la 21-an de septembro 1909 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Kornél Chyzer frekventis universitaton en Pest (urbo), poste li plulernis en Vieno en 1858. Li komencis sian karieron en 1860en Hungara Nacia Muzeo, sed samtempe li ekinstruis en lernejo. En la sekva jaro li ekhavis kuracistan postenon en sia naskiĝurbo, poste pli gravan postenon en Sátoraljaújhely en 1869. Tie li partoprenis en kuracado de malsanuloj en epidemio pri ĥolero en 1872. Post 2 jardekoj li havis altan postenon en la ministerio, kie li okupiĝis ekzemple pri banokulturo.

Verkaro (elekto)
----------------

* *A pesti levéllábú héjjanczokról* (1861)
* *Magyarország gyógyhelyei és ásványvizei* (Kuracbanlokoj kaj fontoj de Hungario) (1885) ankaŭ germane kaj france)
* *Araneae Hungariae* (1892 latine)

Fontoj
------

* biografio kun foto

* Kategorio Kornél Chyzer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 428487
* GND: 116517069
* VIAF: 72147386
* ISNI: 0000 0001 0986 4479
* LIBRIS: 328172
 |
**Kornél Fekete-Kovács** [kovAĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fekete-Kovács Kornél** estas hungara ĵazmuzikisto, trumpetisto, komponisto, instrumentadisto, ‎studia kaj altlerneja instruisto.

Kornél Fekete-Kovács naskiĝis la 4-an de aŭgusto 1970 en Kiskunhalas.

Biografio
---------

Kornél Fekete-Kovács frekventis muziklernejon en Baja, poste muzikartan mezlernejon en Budapeŝto (1988-1992), fine li akiris diplomon en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt en 1998. Jam ekde 1989 li aliĝis al pluraj ĵazorkestroj, en 1998 li fondis propran ĵazorkestron, plian en 2005. Li instruis en la Muzikarta Altlernejo 1995-2010, en muzika studio ekde 1998. Dum sia kariero li muzikadis ankaŭ en pluraj famaj internaciaj muzikgrupoj. Li ricevis premiojn inter 1993-2010.

Elektitaj komponaĵoj
--------------------

* *Childhood Round*, 1999
* *Budapest Jazz Suite*, 2001
* *A Tölgy és a Méh*, 2006

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Lőrinc Barabás

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2019-07-21. Alirita 2019-10-07.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 664365
* GND: 1056824271
* LCCN: no2009070692
* VIAF: 185211461
* ISNI: 0000 0003 7196 2445
* SUDOC: 156982560
* NKC: xx0300964
 |
Multaj insektoj, kiaj tiu ino de *Tabanus lineola*, havas diĥoptajn komponitajn okulojn.
**Artropodoj** prae posedis facetokulojn, sed la tipo kaj origino de tiu okulo varias inter grupoj, kaj kelkaj taksonoj havas duarange disvolvigitajn simplajn okulojn. La disvolvigo de la organo tra la stirpo (??) povas esti ĉirkaŭkalkulita per komparo de grupoj kiuj disbranĉiĝis frue, kiel la *Onychophora* kaj la Hufumkraboj ĝis la antaŭenira okulkondiĉo troviĝinta en insektoj kaj en aliaj derivitaj artropodoj.

Apudigitaj okuloj estas la plej ofta formo de okulo, kaj estas supozeble la praa formo de facetokulo. Ili troviĝas en ĉiuj artropodaj grupoj, kvankam ili eble evoluis el pli ol unu fojo ene de tiu filumo. Kelkaj anelidoj kaj duvalvuloj havas apudigitajn okulojn. Ili estas posedataj ankaŭ de *Limulus*, nome la ĉefaj Hufumkraboj, kaj estas sugestoj ke aliaj keliceruloj disvolvigis siajn simplajn okulojn per malpliigo el kompleksa komenca punkto. Kelkaj raŭpoj ŝajne evoluigis facetokulojn el simplaj okuloj en la kontraŭa direkto.

Referencoj
----------

1. 1 2   M F Land; R D Fernald (1992), "The Evolution of Eyes", Annual Review of Neuroscience, 15 (1): 1–29, doi:10.1146/annurev.ne.15.030192.000245, PMID 1575438.

* Kategorio Artropoda okulo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Artosilla** [artoSIlja] (aragone *Artosiella*) estas loĝloko de la municipo Sabiñánigo de Hispanio​, en la sudo de la komarko *Alto Gállego* (kies ĉefurbo estas Sabiñánigo mem) apartenanta al la nordo de la Provinco Huesko (regiono Aragono). Fakte ĝi estas unu el pli ol 50 loĝlokoj de Sabiñánigo, kiu estas la municipo kiu enhavas pli da loĝlokoj en la provinco. 

La loĝloko Artosilla (990 msm) mem estas en la suda valo Guarguera iom norde de la rivero Guarga. La loĝloko estas tipa domaro karaktera de montaro ĉe Pireneoj, kun deklivaj ardezaj tegmentoj, kaj tre tipaj konustrunkaj kamenoj. Proksime estas nune senhomejo Arruaba.

Historio
--------

Fine de la 19-a jarcento oni ekkonstruis fervojon konektantan Zaragozon kun Francio tra Canfranc, kiu revivigis la lokon, sed poste la loĝantaro malaltiĝis pro alurba migrado kaj malalta naskindico. 

Dum la Hispana Enlanda Milito, Artosilla suferis pro operacoj de la batalo de Sabiñánigo —inter septembro kaj novembro de 1937—. Pli forta respublika truparo konkeris lokojn, sed ne la celitan ĉefurbon Sabiñánigo, dum totalaj homperdoj estis preskaŭ 6 000 (pli inter frankistoj). En la fino de la 1970-aj jaroj la loko senhomiĝis, sed poste venis novaj loĝantoj.

Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado kaj en la areo ĉefe pro la milito, kaj ĉe Artosilla oni malaltiĝis el 20 loĝantoj en 1930 ĝis nunaj 27 loĝantoj (2021).

Aktualo
-------

La ĉefa ekonomia enspezofonto tradicie estis malgrandaj agrikulturo kaj brutobredado, kio pluas ĉi tie male al aliaj apudaj lokoj, sed lastatempe la komarko turnis sin ankaŭ al kreskanta turismo ligita al la pirenea akso (valoj de Tena kaj de Aragón) kaj al la proksimeco al Sabiñánigo. Ĉefaj altiraĵoj estas naturaj lokoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Ŭesko

Referencoj
----------

Bibliografio
------------

* *Aragón constante histórica*. Publicaciones de la Caja de Ahorros de Zaragoza, Aragón y Rioja. 1979.
* Ubieto Arteta, Antonio (1981-1989). *Historia de Aragón*. 6 vol. Zaragoza: Anubar.
* Ubieto Arteta, Antonio, "Historia de Aragón". Los pueblos y los despoblados 1 (Eld. Anubar. Zaragoza, 1984)
* CONTE OLIVEROS, Jesús. "Personajes y Escritores de Huesca y Provincia". Eld. Librería General (Zaragoza 1981)

Eksteraj ligiloj
----------------

* [http:// Oficiala retejo]



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 814794
 |
**Artrozo** estas neinflama degenera procezo de artiko, pli ofta ol artrito, kiu estas inflama procezo; sed malgraŭ la fundamenta diferenco inter ambaŭ, la kuracado estas tre simila. Ĝi pleje trafas la maljunulojn tial, ke ĝi estas parto de la maljuniĝa procezo, sed povas ankaŭ trafi pli junajn personojn, kiuj antaŭe suferis iun artikan malsanon aŭ simple tre dikajn.

Aparte afekciitaj estas la artikoj, kiuj subtenas pli grandan pezon (genuo, kokso), kies kartilagon ĝi erodas kaj difektas, kreskigante novan oston sub ĝi kaj ĉe la artika rando. Ĝi okazigas rigidecon post ripozado kaj doloron, kiu intensiĝas laŭ la veteraj ŝanĝiĝoj.

Kiam la genuo estas trafita, precipe ĉe maljunaj virinoj, oni konstatas spasmon kaj atrofion de la ĉirkaŭantaj muskoloj, movan limigon, krakadon, fleksdeformiĝon kaj doloron ĉe premo. La artrozo de la kokso (koksartrozo) estas malpli ofta ol tiu de la genuo (genuartrozo), sed ĝi estas pli malkapabliga, ĉar ĝi estigas doloron ĉekomence ekstarante aŭ marŝante, sed poste kontinuan kaj eĉ dumnoktan, kio malhelpas la dormadon; ĝi lokiĝas en la ingveno aŭ en la interna flanko de la genuo kun mova limigo de la kokso. La vertebraro estas ankaŭ ofta loko trafita de la artrozo, ĉefe ĉe la nuka kaj lumba etaĝoj (nukartrozo, lumbartrozo).

Pluraj artikoj povas esti trafitaj samtempe. Asocio de fingra artrozo, lumba artrozo, kaj artrozo ĉe almenaŭ du gravaj artikoj de la malsupraj membroj, nomiĝas poliartrozo.

Kiam la genuo aŭ la kokso estas afekciitaj, rekomendindas sin apogi sur bastono aŭ lambastono kaj eviti nenecesajn promenadojn aŭ supreniradon de ŝtuparoj. Oni devas uzi komfortajn ŝuojn, korekti misajn korpajn poziciojn, kuraci la platpiedon (se ĝi ekzistas) kaj la trodikecon.

  

|  |  |
| --- | --- |
|   | Bonvolu atenti la konsilon rilate al artikoloj pri medicinaj temoj! |

* Kategorio Artrozo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 227346
* GND: 4143132-7
* LCCN: sh85095960
* BNF: 11983343b
* NDL: 01203435
* NKC: ph118624
 |
Artoturo kiel - koncertejo! (unua etaĝo)
**Artoturo vajmara** (germane *Kunstturm* aŭ *KunstTurm*) estas eksa akvoturo en Vajmaro, Germanujo proksime de la ĉefa stacidomo (Bahnstraße nr 1).

Funkcio
-------

La turo havas okangulan diametron ĉe la ujo kuŝanta sur rondan malsupron. Ĝi estiĝis inter la jaroj 1912 kaj 1916 kun kapacito de 400.000 litroj da akvo. Pli ol ses jardekojn produktitis surloke premakvo por fervojumado. Plenigadis ĝin la municipa akvoprovizada reto. Ĝi estas 35 metrojn alta kaj gravas por la urba silueto. Temas pri tre granda sociala ejo kun kvar etaĝoj, eble unikaĵo. Tie ĉi eblas loĝi dumferie. Ankaŭ la apuda konstruaĵo ĉi-funkcien enkorpigitis. Post malapero de vaporlokomotivoj la akvoturo perdis sian gravan funkcion.

Per granda enskribaĵo ĝi estas markita en la direkto de la reloj. Sur ruĝa fono skribitis per blankaj majuskloj la urbonomo WEIMAR. En 2004 la artisto Jeremias Freesemann kreis el la akvoturo artan kaj spektaklan okazigejon kvazaŭ unikan.

La du konstruaĵoj (turo kaj tranoktejo) staras sur la listo de protektotaj kulturmonumentoj de Vajmaro.

Gastejo Alexanderhof
--------------------

Iama Gastejo Alexanderhof, kontraŭe al Artoturo
En ejo ĝuste kontraŭa estis dum Vajmara respubliko teretaĝe lokalo en kiu renkontiĝis samseksemuloj. En la jaro 1922 fonditis en Vajmaro Ligo pri homa rajto *(Bund für Menschenrecht/ BfM)* por engaĝiĝo tutgermania pri rajtoj de gejoj kaj gejinoj. Post potencakiro de la nazioj tiu ĉi societo malpermesitis kaj la fermitaj kunvenejoj plue observitis. En la jaroj 1936 kaj 1937 estis tre multaj procesoj ĉe la vajmara landtribunalo kontraŭ personoj ofendintaj la paragrafon 175 de la Regna kriminala kodo. La ejo mem estas trietaĝa el brikmuro kun orielo el la periodo de spekulanto-kompanioj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Artoturo vajmara en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 
*

Notoj
-----

1. ↑
2. ↑
Dezajno de William Morris murpapero nomata "Trellis", 1862
**Artoj kaj Metioj** (en angla *Arts and Crafts*) estas arta movado kiu unue disvolviĝis en Britio en la 19-a jarcento. La estro de la movado estis Charles Robert Ashbee. Kune kun li laboris tri arkitektoj kaj dezajnistoj, Augustus Pugin, John Ruskin kaj William Morris, kiuj interalie dekomence kontraŭis la produktadon de meblaro en industrio per maŝinoj, ĉar ne nur ke la produkto estis de malalta kvalito sed ke la teknologio igis la dezajniston mem kiel mekanika ilo kaj ke ekzistis neniu konservado de arta kvalito, aŭ de personeco de la produktanto en la produkto.

 Unu el la domoj dezajnitaj fare de William Morris en Anglio
La movado manifestis kontraŭ la troa dekoracio en tiu tempo kaj prediktis pri reveno al laboro en gildoj, eble kiel en la mezepoko. Ilia celo estis stari kiel premgrupo kontraŭ la malbona nivelo de industria dezajno, protekti la artan dezajniston, inkluzive de lian statuson kaj laborrajtojn, kaj konservi altajn normojn de kvalito kaj formo. Ili elektis la vorton "gildo" ĉar ĝi estas donita en la kunteksto de la socia strukturo en la mezepoko, en kiu la metiistoj kaj artistoj ene de la gildo ricevis respekton kaj sendependecon.

La ĉefdisputo levita koncerne la movadon estis ke ĝi provis turni la horloĝon malantaŭen, kaj ke ĝi ne povis esti praktika en moderna, urba, konsumema kaj evoluanta socio.

Malgraŭ tiaj polemikoj, la movado pli kaj pli trapenetris kaj la konscion de la konsumantoj kaj la produktejojn, kaj estis disvastigita en Eŭropo. La diferenco inter la brita filio kaj tiu evoluinta en Usono kuŝis en la alirebleco (tiu signifas marketan prezon) de la konsumanta publiko al la produktoj. La menciita brita movado produktis manfaritan arton, surmerkatigis produktojn kies prezo ne konvenis al la mezklasa konsumanto, kaj limigis ĝin al la riĉa konsumantaro. Kontraste, la usona movado estis integrita kun la mekanizita fabrikado, kiu malaltigis produktoprezojn kaj allogis multe pli larĝan konsumantan publikon.

Vidu ankaŭ
----------

* Arto, Metio, Gildo
* La pariza Muzeo de Artoj kaj Metioj
* La pariza Nacia Konservatorio de Artoj kaj Metioj
* Hungara Muzeo pri Metia Arto
* Estetikismo

Eksteraj ligiloj
----------------

 **Artoj kaj Metioj** en Vikimedia Komunejo