recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Akvonukso ('Trapa*)*
**Trapo** estas genro de akvaj herboj, el kiuj la plej konata specio (*Trapa natans* aŭ **kvarkorna trapo**; **akvonukso**) estas eŭropa unujara akva herbo, kun metrolongaj tigoj, portantaj subakve plumforme aranĝitajn radikojn, dum la flosantaj partoj de la tigoj portas rozeton el pufapetiolaj folioj kun unuopaj blankaj floroj kaj kun fruktoj, kiuj estas nigra-brunaj drupoj (aŭ glanofrukto?) havantaj 4 kornoformajn elkreskaĵojn. Ties internon oni manĝis krude aŭ kuirite. Ĝi havas kaŝtanguston. Ĝi kreskas en ne- aŭ apenaŭ fluantaj akvoj (ekz. en inundareo). Pro organika poluado trapo malaperas el la areo. Ĉar ĝi ne toleras la natriajn jonojn, tute mankas en la sodiĝantaj akvoj.

La ŝosa planto aperas en Hungario fine de majo kaj floras en julio-aŭgusto. La etaj floroj estas blankaj, la polenadon faras insektoj, sed oftas la mempolenado. La frukto evoluas subakve, el la kalikoj formiĝas la karakterizaj kornoj. La semoj maturiĝas je oktobro-novembro. La frukto subgrundiĝas kaj tie kaptas per la kornoj la grundon. Se la semoj elfalas, la frukto ofte aperas surakve, ĉar la ekstera ŝelo longtempe malkonstruiĝas pro la enhavanta tana acido.

La frukto entenas 50 % da karbonhidratoj, 20 % da proteinoj, ĝia gusto similas al tiu de la marono.

La kvarkorna trapo estas protektita planto en Hungario.

Pliaj specioj
-------------

* *Trapa bicornis* dukorna trapo en Ĉinio
* *Trapa bispinosa* dudorna trapo en Hindio

* Trapo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Trapo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Trapo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Filoksero
**Filoksero** (***Dactylosphaera vitifoliae***) estas insekto, parazito de la vito, de la ordo de la hemipteroj, klasita ĝuste kiel membro de la Filokseredoj la unuan fojon fare de Jules Émile Planchon en 1868, kiu donis al ĝi nomon *Phylloxera vastratix* ankoraŭ troveblan nun.

Ĝian antaŭan nomon *Peritymbia vitisana* enkondukis en 1854 Asa Fitch en Usono, kiam li priskribis la apterajn (senflugilajn) formojn de la gajloj de la folioj. Henri Schimer eligis ĝin el la genro *Peritymbia*, kiam li priskribis la flugilhavan formon per la nomo *Dactylosphaera vitifoliae*.

En Eŭropo, en 1868, la provizoran nomon *Rhizaphis vastatrix* Planchon donis al ĝi por priskribi la formojn loĝantajn ĉe la radikoj kaj poste la nomon *Phylloxera vitifoli*, kiam oni konstatis la rilaton inter la formoj radikoloĝantaj kaj la kokoformaj kaj konkludis, ke ĝi apartenas al la sama familio kiel la filoksero de la anzino. En 1869 oni revenis al la nomo *Dactylosphaera vitifoliae* kiam oni malkovris ke ĉiuj tiuj formoj - kaj amerikaj, kaj eŭropaj - apartenas al la sama specio.

Oni donas la nomon "filoksero" al la malsano de la vito, kiun kaŭzas la insekto. Tiu malsano estas konata ankaŭ kiel malsano de Pierce, kiu fakte estas la bakteria versio de la sama infekto.

Literaturo
----------

* Boubals, Denis. "Sur les attaques de Phylloxera des racines dans le monde", Progres Agricole et Viticole, Montpellier, 110:416-421, 1993
* Campbell, Christy. "The Botanist and the Vintner: How Wine Was Saved for the World", Algonquin Books, 2005
* Ordish, George. "The Great Wine Blight", Pan Macmillan, 1987.

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Filoksero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Filoksero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Filoksero en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* La filoxera o el invasor que vino de América (hispane)
* LE PHYLLOXÉRA Arkivigite je 2006-02-14 per la retarkivo Wayback Machine (france)
* Grape Phylloxera angle
* Phylloxera: What is it? Arkivigite je 2006-03-19 per la retarkivo Wayback Machine angle


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 516925
* GND: 4177160-6
* LCCN: sh85101495
* BNF: 12149436q
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**‘Maiden´s Blush’** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| v • d • r |

**Alba-rozoj** (*Rosa* × *alba*, latine *alba* = blanka), ankaŭ nomataj **Blankaj kamparanaj rozoj**,estas grupo de noblaj kaj speciale malnovaj rozoj.

Historio
--------

Kune kun *Rosa gallica* kaj *Rosa damascena* tiuj prauloj de niaj ĝardenaj rozoj enmigris el Malgrandazio trans Grekio al okcidenta Eŭropo.

Jam la malnovaj grekoj kaj romianoj kultivis la Alba-rozoj en iliaj ĝaredenoj. Ĝi ekiĝis en krucado de *Rosa canina var. froebelii* kaj *Rosa damascena*. Albertus Magnus menciis la rozon jam en 1250.

Kiel 'Blanka rozo el Jorko' ĝi estas la simbolo de la domo York kaj la graflando Yorkshire. Je la alia flanko staris en la 15a jarcento dum la tiel nomata rozmilito la domo Lancaster kun la ruĝa gaŭla rozo en sia blazono. Ambau domoj batalis pri la angla krono.

Karakterizaĵoj
--------------

La kolorspektro de tiuj agrable odorantaaj floroj en junio-julio estas blanka kaj palrosea. La rozoj havas griz-verdaj folioj. La planto estas boskeca, ofte pendantaj, ĝis ĉirkaŭ 2 m alta kaj frostrezista. Ĝi estas plantita ofte en kamparanaj ĝardenoj kiel solularbusto aŭ en heĝa formo. Ĝi ankaŭ toleras duonombron. El ĝi oni povas gajni rozoleo.

Vidu ankaŭ
----------

* rozo
* roza klaso
* malnova rozo

Ŝatataj kultivaroj (elekto)
---------------------------

'Reĝino de Danio'
* 'Amelia', 1823, ĉerizruĝa;
* 'Königin von Dänemark', 1816, rosea;
* 'Maiden´s Blush', antaŭ 1500,blanka kaj iomete rosea;
* 'Maxima', ĉirkaŭ 1600, kremblanka, plena;
* 'Semiplena' sinonimo 'White Rose of York', ĉirkaŭ 1473, blanka, iomete plena –ne toleras ombron;
* 'Suaveolens', antaŭ 1750, blanka, duonplena;
* 'Félicité Parmentier', antaŭ 1834, blanka kun iom da rosea;

Literaturo
----------

* Heinrich Schultheis: *Rosen: die besten Arten und Sorten für den Garten.* Ulmer Verlag, Stuttgart 1996, ISBN 3-8001-6601-1
* Heinrich Schultheis, Helga & Klaus Urban: *Rosenlexikon.* 2a eldono, 2001, ISBN 3-932045-25-4 (KD-romo)
* Peter Beales: *Klassische Rosen*. 2a eldono, 2002, ISBN 3-8320-8736-2

Eksteraj ligiloj
----------------

* Rosa alba en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Rosa alba en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* Rosenfaltblatt[*rompita ligilo*], PDF
**San Carlos Yautepec** estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaxaca. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *San Carlos Yautepec*. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 20 125.

Geografio
---------

San Carlos Yautepec apartenas al la distrikto Yautepec al kiuj apartenas entute 12 komunumoj. Ĝi situas en la regiono Sierra Sur, kiu apartenas al la sudokcidenta parto de la subŝtato Oaxaca. La plej granda parto de tiu regiono apartenas al la montara ĉeno Sierra Madre del Sur. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 9857 loĝantojn. El tiuj estis 4789 viroj kaj 5068 virinoj. La komunumo havas surfacon de 2491.68 km². Ĝi havas limojn kun Santa María Ecatepec, Santa María Quiegolani, San Bartolo Yautepec, San Pedro Huamelula, Magdalena Tequisistlán, Nejapa de Madero, San Pedro Totolapa, Santa María Zoquitlán, San Pedro Mártir Quiechapa, San Juan Juquila Mixes, San Miguel Quetzaltepec kaj aliaj. La meza alteco estas 880 metroj super la marnivelo.

Situo de la koncerna distrikto kaj regiono interne de la subŝtato Oaxaca.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 4201 indiĝenoj. El tiuj 3349 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 3349 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* San Carlos Yautepec Arkivigite je 2004-12-05 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
**San Miguel Mixtepec** estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaĥako (*Oaxaca*). La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *San Miguel Mixtepec*. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 20 271.

Geografio
---------

**San Miguel Mixtepec** apartenas al la distrikto Zimatlán al kiuj apartenas entute 13 komunumoj. Ĝi situas en la regiono Centraj valoj de Oaĥako, en la centro de la subŝtato. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 2387 loĝantojn. El tiuj estis 1132 viroj kaj 1255 virinoj. La komunumo havas surfacon de 48,48 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 1980 metroj super la marnivelo.

Situo de la koncerna distrikto kaj regiono interne de la subŝtato Oaxaca.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 1707 indiĝenoj. El tiuj 1412 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 1412 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* San Miguel Mixtepec Arkivigite je 2007-05-19 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Schlans** estas komunumo de la komunumaro Cadi/Disentis kaj la distrikto Surselva en Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 88 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

Geografio
---------

Schlans situas sur teraso norde de la Antaŭa Rejno. Super la vilaĝo sur roko tronas la turo de la malnova burgo kaj kapelo.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Schlans limas en nordo kaj oriento al Breil/Brigels, kaj en sudo kaj okcidento al Trun. Al la komunumo apartenas krom la vilaĝo Schlans la setlejoj Pradas kaj Preuls kaj la alpopaŝtejo Alp da Schlans.

Trafiko
-------

La komunumo situas komplete flanke de la gravaj trafikvojoj. La vilaĝo atingeblas per flanka vojo, kiu supreniras de Trun. Ekzistas mallarĝa vojo suprena al la setlejoj Pardas kaj Preuls, kaj alia vojeto kondukas al Breil/Brigels. Al la publika transportreto Schlans estas konektita per poŝtaŭto al la stacidomo de Trun, kiu cirkulas tamen nur lundon ĝis vendredo.

Historio
--------

La unua dokumento de Schlans datiĝas el la jaro 765 kiel *Selaunum*. En la jaro 765 la episkopo de Koiro donacis al la Monaĥejo Disentis majorejon en Schlans. Dum mezepoko Schlans tamen ne apartenis al la Senjorujo Cadi, sed al la Senjoroj de Schlans, kiuj la unuan fojon estis menciitaj en la jaro 1220. La defendoturo supre de Schlans estis konstruita en la jaro 1200. En la 13-a jarcento la Senjoroj de Grünenfels akiris la senjorecon pri Schlans kaj poste la Senjoroj de Montalt, kiuj ĝis vendis en la jaro 1378 al la senjoroj de Rhäzüns. En la jaro 1459 Schlans fariĝis havaĵo de la Grafoj de Zollern, kiuj ĝin vendis en la jaro 1472 al la Abatejo Disentis, kiu ĝis 1803 posedis la jurisdikcion pri Schlans.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: *Adolf Collenberg*: *Schlans* en *Historia Leksikono de Svislando* (2010-11-03)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Schlans
* Schlans en la Historia Leksikono de Svislando germane france itale

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Schlans** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Surselva |
| --- |
| 
**Komunumaro Cadi/Disentis:** Breil/Brigels  •  **Disentis/Mustér**  •  Medel (Lukomagno)  •  Schlans  •  Sumvitg  •  Trun  •  Tujetsch

**Komunumaro Ilanz:** Castrisch  •  Falera  •  **Ilanz**  •  Laax  •  Ladir  •  Luven  •  Mundaun  •  Pitasch  •  Riein  •  Ruschein  •  Sagogn  •  Schluein  •  Schnaus  •  Sevgein  •  Valendas  •  Versam

**Komunumaro Lumnezia/Lugnez:** Cumbel  •  Degen  •  Duvin  •  Lumbrein  •  Morissen  •  Sankt Martin  •  Suraua  •  **Vals**  •  Vella  •  Vignogn  •  Vrin

**Komunumaro Ruis:** Andiast  •  Obersaxen  •  Pigniu  •  **Rueun**  •  Siat  •  Waltensburg/Vuorz

**Komunumaro Safien:** Safien  •  **Tenna** |  |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Schlatt |


**Schlatt** (por distingi ĝin de aliaj lokoj kun la nomo Schlatt ankaŭ nomita *Schlatt ĉe Diessenhofen* aŭ *Schlatt (Turgovio)*) estas komunumo de la distrikto Frauenfeld (ĝis la 31-a de decembro 2010 de la distrikto Diessenhofen) en Kantono Turgovio, Svislando. Ĝi havis 1 574 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007, kiu nombro modeste kreskis al 11 586 ĝis la 31-a de decembro 2009.

Geografio
---------

Schlatt situas ĉe la suda bordo de la rivero Rejno ĉe la orienta bordo de Cholfirst. Ĝi estas la plej nordokcidenta komunumo de Kantono Turgovio kaj limas nur en okcidento al turgovia teritorio.

Schlatt konsistas el la municipoj de la iama komunumo Mett-Oberschlatt, nome Mett-Schlatt, Oberschlatt, Fallentor, kaj de Unterschlatt, al kiu krom Unterschlatt mem apartenas la municipoj Altparadies (ĉe la iama Monaĥejo Paradies), Neuparadies kaj Fallentor.

Najbaraj komunumoj
------------------

Aliflanke de la rivero Rejno en nordo situas la germana enklavo Büsingen am Hochrhein. En okcidento Schlatt limas al Feuerthalen kaj Laufen-Uhwiesen, en sudokcidento al Trüllikon, en sudo al Truttikon, en oriento al Basadingen-Schlattingen kaj en nordoriento al la urbeto Diessenhofen.

Trafiko
-------

Schlatt disponas pri stacidomo ĉe la trajnlinio de Ŝafhaŭzo al Stein ĉe Rejno.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Schlatt datiĝas el la jaro 858 kiel *Slate*. En mezepoko la Grafejo de Kiburgo posedis la voktorajtojn pri Schlatt. En la 15-a jarcento tiuj rajtoj transiris al la urbo Diessenhofen, kiuj ekzercis ilin ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798. En la jaro 1799 apud Schlatt proksime de la Monaĥejo Paradies aŭstraj trupoj sukcesis transiri la Rejnon.

En la jaro 1999 la tiamaj lokaj komunumoj Mett-Oberschlatt kaj Unterschlatt kunfandiĝis al la nuna komunumo Schlatt.

Vidu ankaŭ
----------

* Aliaj lokoj kun la nomo Schlatt
* Schlatt TG (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Schlatt
* Mett-Oberschlatt en la Historia Leksikono de Svislando

* Kategorio Schlatt TG en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Frauenfeld |
| --- |
| Basadingen-Schlattingen • Berlingen • Diessenhofen • Eschenz • Felben-Wellhausen • Frauenfeld • Gachnang • Herdern • Homburg • Hüttlingen • Hüttwilen • Mammern • Matzingen • Müllheim • Neunforn • Pfyn • Schlatt • Steckborn • Stettfurt • Thundorf • Uesslingen-Buch • Wagenhausen • Warth-Weiningen |  |

 |



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la iama distrikto Diessenhofen |
| --- |
| Basadingen-Schlattingen • **Diessenhofen** • Schlatt |  |

 |
**Schlossberg** (= kastela monto) estas 379,2 m alta monto en la mezmontaro Haardt. Ĝi situas ĉe la urboparto *Hambach* de la sendistrikta urbo Neustadt ĉe la Vinvojo en Rejnlando-Palatinato. Sur ĝia kupolo staras la kastelo Hambach. Ĝi staras kiel simbolo por libereco kaj demokratio ekde la "festo de Hambach" en la jaro 1832.

frakasa ŝtupo de la rejna ebenaĵo; rigardi de la Schlossberg sudsudokcidenten
kastela monto kun la kastelo de Hambach
kastela ruino antaŭ 1844

Geografio
---------

### Situo kaj ĉirkaŭo

La kastela monto staras en la Naturparko Palatinata Arbaro kaj en la Biosfera rezervejo Palatinata Arbaro – Nordaj Vogezoj. La monto situas ene de arbaro de la sendistrikta urbo Neustadt ĉe la Vinstrato en la iama komunuma arbaro de la urboparto Hambach. La pinto troviĝas ĉ. 500 m sudokcidente de la vilaĝrando kaj 300 m nordokcidente de la urboparto Diedesfeld.

Laŭ la montrilo de la horloĝo ĉirkaŭas jenaj montoj la kastelan monton: En la sudokcidento *Sommerberg* (alteco 501,9 ) kaj nordokcidento *Rittersberg* (alteco 531,8 m), ambaŭ apartenas al la masivo de la Hohen Loog (alteco 618,7 m). Sekvas en nordoriento [*Heidelberg* (alteco 313,4 m) 

### Akvejoj

Piede de la kastela monto fontas en la sudokcidento sur alteco de 266 m la 14,2 km longa *Hartgraben*, kiu nomiĝas en la fonta zono ankaŭ *Schlittgraben*. En la nordo sur alteco de 249 fontas la rojo *Hambach* (longeco 3,1 km). Ambaŭ akvejoj apartenas al la akvokolekta baseno de la rivereto Speyerbach orografie maldekstra alfluanto de la Rejno.

Historio
--------

La kastela ruino fariĝis en la jaro 1832 simbolo por libereco kaj demokratio, kiam tie renkontiĝis 20.000 ĝis 30.000 homoj, inter ili ankaŭ multaj eksterlandanoj por festi la feston de Hambach.

Naturo
------

helverda foliaro de la kaŝtanoj
Escepte de la kastela arealo sur la monto kreskas miksarbaro. Ordinara kastaneo dominas la flaŭron sur la monto. Krome kreskas tie fagoj, pinaloj kiel piceoj kaj arbaraj pinoj.

Referencoj
----------

1. 1 2 3  ​ Alteco kaj loko de la Schlossberg sur la mapservo de la pejzaĝa informsistemo de la Rejnlando-Palatinata Naturprotekta Administracio (LANIS-mapo) (Notoj) Alirita la 4-an de decembro 2016.
**Schlösser-ponto** (germane: *Schlösserbrücke*) estas 43,7 m longa konstruaĵo en Erfurto. Ĝi troviĝas en la urbocentro en la Schlösser-strato kaj kondukas trans la rivereto *Breitstrom*, flanka brako de la rivero Gera, unuiĝante la Fiŝbazar-placon nordokcidente kun la Anger-placo sudoriente. Estante parto de la piedira zono, la strato servas al pluraj tramvojaj linioj de inter Anger kaj Fiŝbazaro/urbodomo.

Historio
--------

Schlösserbrücke, suda parto
Konstruite unue apud travadejo kiel ponteto el ligno, la ponto en la 13-a jarcento unuafoje menciitas kiel *longa ponteto* inter la muelejoj *Schlössermühle* kaj *Nova muelejo.* 

Konstruo de ponto el ŝtono faritis post la incendio de 1736. Sincere dirite, tio estis miksa konstruaĵo el du arkaĵoj ĉe la bordoj kaj ponto el ligno inter ili. Dum alikonstruo de 1862 la meza parto anstataŭitis per tri aliaj volbaĵoj el ŝtono kaj la ponto plilarĝiĝis je 10 m; la akso estis fleksita. 

Dum la Dua mondmilito la najbaraj domoj (ekz. la vendejejo *Reibstein*) detruitis (bombardo en la 26-a de novembro 1944) kaj la ponto mem damaĝitis. Dum la rekonstrulaboroj daŭrantaj ĝis 1949 la ponto ŝanĝiĝis: la akso malfleksitis kaj ĝi fariĝis larĝa je 18,4 m. Krome uzitis betono. La antaŭe el sep partoj konsistanta ponto mallongiĝis (per forigo de unu arko). 

En 1965 finfine pro kadukiĝo kvar arkoj anstataŭitis per betonarkoj kaj la du okcidentaj arkoj ĉe la Nova muelejo malkonstruitis kaj superŝutitis. De tiam la ponto havas kvar akvotrapasejoj, el kiuj sude estas videblaj tri (dum unu estas kaŝita per la muelejo).

Literaturo
----------

* Dietrich Baumbach, Hans-Jörg Vockrodt: *Historische Bogen- und Gewölbebrücken der Stadt Erfurt*. Habel, 2000, ISBN 3-00-006938-0.
* Hans-Jörg Vockrodt, Dietrich Baumbach: *Brücken und Stege im alten Erfurt*. Landeshauptstadt Erfurt, Stadtverwaltung, 2004

Eksteraj ligiloj
----------------

Pri pontoj en Turingio.[*rompita ligilo*]
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Tecomatlán. |

 **San Miguel Tecomatlán** estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaĥako (*Oaxaca*). La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *San Miguel Tecomatlán*. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la nacia geografia instituto INEGI estas 20 281.

Geografio
---------

San Miguel Tecomatlán apartenas al la distrikto Nochixtlán al kiuj apartenas entute 32 komunumoj. Ĝi situas en la Miŝteka regiono de Oaĥako (regiono *Mixteca*), kiu apartenas al la nordokcidenta parto de la subŝtato. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 219 loĝantojn. El tiuj estis 112 viroj kaj 107 virinoj. La komunumo havas surfacon de 31,90 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 2090 metroj super la marnivelo. 

Situo de la koncerna distrikto kaj regiono interne de la subŝtato Oaxaca.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 15 indiĝenoj. El tiuj 10 aĝis pli ol 5 jaroj kaj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).

Fontoj: Statistikoj de la nacia geografia instituto INEGI pri la censo de 2005 (hispane: *Conteo de Población y Vivienda* de 2005).

Eksteraj ligiloj
----------------

* informoj pri la komunumo[*rompita ligilo*] en retpaĝo de la ministerio pri socia evoluigo SEDESOL (hispane)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**San Martín de Valvení** [sanmarTIN debalbeNI] estas municipo en la nordoriento de la provinco Valadolido, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Campiña del Pisuerga* en la centro de la provinco. *San Martín de Valvení* estas etimologie komprenebla kiel *Sankta Marteno de V.*. 

San Martín de Valvení en la provinco Valadolido.
La *Campiña del Pisuerga* de la provinco Valadolido, helblue, nordocentre.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 58,66 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 80 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono. Ĝi distas 26 km de Valadolido, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Leono kaj poste al la Regno Kastilio. 

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, tritiko, sekalo, terpomoj, legomoj) kaj brutobredado (ŝafoj) kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

De la historia pasinteco restis vizitindaj vidindaĵoj el kiuj menciindas la preĝejo, la ermitejo kaj la restaĵoj de la kastelo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Valadolido

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 764904
* VIAF: 316734678
 |
**San Cebrián de Mazote** [sanzeBRJAN demaZOte] estas municipo en la okcidento de la provinco Valadolido, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Montes Torozos* en la centrokcidento de la provinco.

San Cebrián de Mazote en la provinco Valadolido.
La *Montoj Torozos* de la provinco Valadolido, flave, okcidente.
Mozaraba preĝejo en San Cebrián de Mazote.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 35,43 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 122 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 42 km de Valadolido, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Leono kaj poste al la Regno Kastilio. La deveno rilatas al komunumo de monaĥoj kreita de mozaraboj venintaj el Al Andalus fine de la 9-a jarcento, profite de la konkeroj fare de Alfonso la 3-a. Estas registroj ke la komunumo jam estis formita en la jaro 915, ĉirkaŭ mozaraba monaĥejo el kiu oni konservas la preĝejon, unu el plej gravaj siatipe de la 10-a jarcento en Hispanio. Tiujare kelkaj monaĥoj de San Cebrián, estritaj de la abato Marteno, akiris la rajtojn super teroj kaj fiŝkaptejoj en la lago de Sanabria, kio estis la eko de la Monaĥejo de San Martín de Castañeda.

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj: tritiko, sekalo) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

De la historia pasinteco restis vizitindaj vidindaĵoj el kiuj menciindas la mozaraba preĝejo trinava kun hufarkaro (kio videblas simbole en la maldekstra duono de la blazono) kaj ornalaj kapiteloj. La Konvento de Santa María de las Dueñas, nun iom abandonita, estas de gotika stilo kun herera ampleksigo.

Bildaro
-------

* Hufarkaro separanta centran kaj flankan navojn.Hufarkaro separanta centran kaj flankan navojn.
* Mozaraba arko.Mozaraba arko.
* Virgulino el alabastro.Virgulino el alabastro.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Valadolido

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 764504
 |
Senta Berger (en 1975)
**Senta BERGER** [senta berga] (naskiĝis la  13-an de majo 1941(nun 1941-05-13)) estas aŭstra aktorino kaj produktorino. Ŝi havas nun 82 jarojn.

Senta Berger naskiĝis en Vieno. La familio ne estis riĉa, sed la gepatroj faris ĉion por subteni la muzikajn talentojn de la filino. Jam en la aĝo de kvar jaroj ŝi unuafoje kantis sursceneje, kaj la patro akompanis ŝin per piano. Unu jaron poste ŝi ricevis balet-lecionojn, kaj ŝi deziris fariĝi dancistino. Tiun ĉi revon tamen detruis ŝia lasta instruistino, kiu daŭre aludis la korpajn ŝanĝojn de la knabino dum la pubereco. Fine Senta Berger interesiĝis pri la aktorado kaj prenis privatajn lecionojn.

En la jaro 1957 ŝi ricevis unuan malgrandan filmrolon. Ŝi ekstudis en la renoma Viena *Max-Reinhardt-Seminar*, sed jam post mallonga tempo ŝi devis ĝin forlasi, ĉar ŝi akceptis filmrolon sen demandi la direktoron. Unu jaron poste ŝi fariĝis la plej juna membro de renoma Viena teatra ensemblo, sed intertempe ŝi tre ŝatis la filmlaborojn kaj preferis daŭrigi ilin.

Dum la sekva tempo ŝi aperis en aro da komedioj kaj muzikfilmoj. En la jaro 1962 ŝi unuafoje laboris en Hollywood, kun steluloj kiaj Charlton Heston, Frank Sinatra, John Wayne kaj Yul Brynner. Tamen ŝi jam post mallonga tempo revenis al Eŭropo.

En 1963 ŝi konatiĝis kun la reĝisoro Michael Verhoeven, kun kiu ŝi fondis la film-firmaon *Sentana*. La paro geedziĝis en 1966. Plurajn filmojn ili kune produktis.

Post kiam la du filoj naskiĝis, Senta Berger koncentriĝis ĉefe al la teatra laboro. Ŝi sukcese aktoras en Vieno, Hamburgo kaj Berlino. Ekde 1985 ŝi aperas en pluraj televidserioj, krome ŝi turneas kiel kanzonistino.

Ekde 2003 Senta Berger estas la prezidantino de la Germana Filmakademio (Deutsche Filmakademie), kiu celas subteni junajn talentojn kaj ekde 2005 decidos pri la aljuĝo de la filmpremio Deutscher Filmpreis.

Eksteraj ligiloj
----------------

* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 22468
* GND: 122981367
* LCCN: n94121695
* VIAF: 34646069
* ISNI: 0000 0003 7407 1509
* SUDOC: 078636310
* BNF: 13930000r
* MBA: 0a5970ce-b646-4060-91fb-88d7088c3b2d
* BIBSYS: 5074958
* NKC: pna2011644977
* BNE: XX1324354
 |
**Sentoksigo** aŭ **Senvenenigo** estas la fiziologia aŭ medikamenta forigo de toksaj substancoj de vivanta organismo, inkludante, sed ne limigite al, la homa korpo kaj plie povas plusendi al la periodo de retiro dum kiu organismo resendas al homeostazo post longdaŭra uzado de kutimiga substanco. En konvencia medicino, senvenenigo povas esti atingata per senvenenigo de venenomanĝo kaj la uzo de antidotoj same kiel teknikoj kiel ekzemple dializo kaj (en tre limigita nombro da kazoj) kelatiĝa terapio.

Multaj terapiistoj de alternativa medicino antaŭenigas diversajn aliajn specojn de senvenenigo kiel ekzemple "dieta senvenenigo", sed ekzistas malmulte da indico, ke sendrogigaj dietoj havas ajnajn sanrezultojn. Krome, *Sense About Science*, UK-bazita bonfara fonduso determinis ke al la "plej sendrogigaj komercaj produktoj" mankas ajna apoga indico kaj povas esti konsiderataj "monmalŝparo".

Tipoj
-----

Notoj
-----

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Mayo Clinic Website
5. ↑  Scientists dismiss detox schemes
6. ↑   No proof so-called detox products work: scientists. Arkivita el la originalo je 2013-11-04. Alirita 2012-12-16.

* Kategorio Sentoksigo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Sentosa** estas insulo situanta proksime de la suda marbordo de Singapuro. La insulo estas apartigita de la ĉefinsulo de Singapuro per akvokanalo kaj ankaŭ situas proksime de la pli malgranda insulo de Pulau Brani. Ĝi estas konsiderata kiel populara feriejo

Antaŭ la sendepentiĝo de Singapuro, la insulo estis utiligita kiel brita armea bazo kaj poste kiel japana tendaro kaj militkaptitejo. La nomo de la insulo poste estis ŝanĝita al "Santosa" kiam planoj komenciĝis iĝi ĝin populara turistloko. Hodiaŭ, ĝi estas ekstreme populara feriejo, kiu estas vizitata de proksimume 20 milionoj da vizitantoj ĉiujare. La elstaraj vidindaĵoj en Sentosa inkludas, inter aliaj, 2-kilometran pecon da strando, La muzeo Madame Tussauds Singapore, funikularon, du golfejojn, 14 hotelojn, kaj la World Sentosa feriejon kiu ankaŭ inkludas la Universal Studios Singapore plezurparkon. Ekzistas ankaŭ du kazinoj en Sanosta.

Sentosa ankaŭ estas konata kiel la loko kie la pintkunveno inter Nord-Koreio kaj Usono okazis dum 2018 kiam nordkorea prezidanto Kim Jong Un kaj usona prezidanto Donald Trump renkontiĝis ĉe la Capella Hotelo situanta sur la insulo. Tiu okazaĵo estis la unua renkontiĝo inter la gvidantoj de Nord-Koreio kaj Usono.

Galerio
-------

* 
* 
* 
*

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 793789
 |
Dum intensa neĝofalo la vento povas plialtigi la senton de malvarmo; Pershing Square, Manhatano, Novjorko, Usono, januaro 2016.
**Sentotemperaturo**, aŭ *sentita temperaturo*, estas la temperatura aŭ termika sento aŭ sensacio kiel reago de la homa korpo antaŭ la aro de kondiĉoj kiujn determinas la medio ekde la temperatura vidpunkto. Ofte oni diras, ke estas varmo aŭ malvarmo, depende de tio indikita de normala termometro, sed ne nur la temperaturo indikita de la termometro determinas la sensacion kiun sentas la homa korpo, sed ofte al sama temperaturo de termometro, estas aliaj mezuriloj kiuj influas, kiuj povas draste ŝanĝi la sensacion aŭ senton. 

La sentotemperaturo estas iom diferenca de la temperaturo tia kia estas difinita en termodinamiko. La sentotemperaturo estas la rezulto de la maniero laŭ kiu la haŭto sentas la temperaturon de la objektoj aŭ de la medio, kiu ne necese kongruas fidele kun la reala temperaturo de tiuj objektoj aŭ de la medio. La sentotemperaturo estas iom komplike mezurebla pro diversaj tialoj, ekzemple nome la jenaj:

* La homa korpo regulas sian temperaturon por pluteni ĝin proksimume konstanta (ĉirkaŭ 36,5 °C).
* La homa korpo produktas konstante varmon, kiu estas produkto de la digesto de la englutitaj manĝaĵoj. Tiu varmo utilas por pluteni la menciitan temperaturon, kaj por tio ĝi devas disigi la pluson al la medio.
	+ Se la medikondiĉoj faras ke la perdoj estas egalaj al la produktado, la korpo sentas temperaturan bonfarton.
	+ Se la medikondiĉoj faras ke la perdoj de varmo superas la produktadon, la korpo sentas malvarmon.
	+ Se la medikondiĉoj malhelpas la disigon de la plusan varmon, la korpo sentas varmon.
* La perdoj aŭ gajnoj dependas de variaj faktoroj, ne nur de la seka temperaturo de la media aero.
	+ Okazas interŝanĝo per konvekcio. La aero en kontakto kun la haŭto, varmiĝas kaj ascendas, pro kio estas anstataŭata per aero pli malvarma, kiu siavice varmiĝas. Se la aero estas pli varma, okazas la malo.
	+ Per transdono. La haŭto en kontakto kun pli malvarmaj korpoj, transdonas varmon. Se ili estas pli varmaj, ĝi ricevas varmon.
	+ Per radiado. La haŭto interŝanĝas varmon per radiado kun la medio: se la radia averaĝa temperaturo de la medio estas pli malvarma ol tiu de la haŭto, ĝi malvarmiĝas; se estas mala okazo, ĝi varmiĝas.
	+ Per vaporiga transpirado. Kiam vaporiĝas la ŝvito aŭ la humideco de la haŭto aŭ de la mukozoj, okazas perdo de varmo ĉiam, pro la latenta varmo de vaporigo de akvo.

Pro tio ĉio, la sento de komforto dependas de la kombinita okazaro de la faktoroj kiujn determinas la jenaj kvar tipoj de interŝanĝo: nome seka temperaturo, radia temperaturo, malseka temperaturo (kiu indikas la kapablon de la aero akcepti aŭ malakcepti la vaporigo de la ŝvito) kaj la rapideco de la vento (kiu influas super la konvekcio kaj la vaporigo de la svito). La influo en la perdo de la transigo estas malgranda, escepte se la haŭto, aŭ ties parto, estas en kontakto kun malvarmaj objektoj (senŝuaj piedoj, malvarma sidilo, malmulta ŝirmovestaro...).
Mapo montranta la Sep Militantajn Regnojn; estis aliaj ŝtatoj tiam en Ĉinio, sed la Sep Militantaj Regnoj estis la plej povegaj kaj gravaj.
**Sep Militantaj Regnoj** aŭ pli simple **Sep Regnoj** (en Simpligita ĉina skribo: 战国七雄; en Tradicia ĉina skribo: 戰國七雄; en pinjino: zhàn guó qī xióng) referencas al la sep ĉefaj ŝtatoj dum la Militŝtata periodo (ĉ. 475 ĝis 221 a.n.e.) de la antikva Ĉinio:

* Qin (秦)
* Qi (齊/齐)
* Ĉu (楚)
* Yan (燕)
* Han (韓/韩)
* Zhao (趙/赵)
* Wei (|魏)

Laŭlonge de la Militŝtata periodo, multaj el la sep ŝtatoj trapasis buroukratiajn kaj militistajn reformojn por mobilizi rimedojn je pli granda skalo. Tio kondukis al intensigo de militoj dum la periodo, sed ankaŭ kondukis al ekonomia kaj kultura disvolvigo grandskale.

El la Sep Militantaj Regnoj, Qin finfine iĝis la plej forta kaj sukcesis aneksigi la aliajn ses ŝtatojn; Han estis la unua kiu falis, nome en la jaro 230 antaŭ nia erao, dum Qi estis la lasta kiu kapitulacis en la jaro 221 antaŭ nia erao. Ĝeng, la reĝo de Qin, kreis la novan titolon ***huangdi*** (imperiestro), kaj iĝis la unua imperiestro de Ĉinio, nome Qin Shihuangdi.

Vidu ankaŭ
----------

* Zhou-dinastio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 687027
 |
La **sep belecoj** koncernas nombron da eksteraj karakterizoj de la virino kiujn oni konsideras kiel alloga kaj signo de 'beleco'.

Klasika antikva tempo
---------------------

Jam en la Greka mitologio oni parolis pri virinaj belec-karakterizaĵoj. Ankaŭ dum la Romia tempo beleco estis - sed tiam tiu de la viro - grava afero.

17-a jarcento
-------------

En Francio de la 17-a jarcento ekestis la sep klasikaj belecoj:

1. malhela hararo kaj helaj okuloj aŭ inverse
2. pala haŭto
3. belecmakulo
4. longaj, buklaj okulharoj
5. migdalformaj okuloj
6. efelidoj
7. vangokavetoj

Kvankam titolitaj kiel "belecoj", ĝuste la devio de tio estas konsiderata kiel bela. Estas io estetika kio okulfrapas.

* Olivia Holt kun hela hararo kaj malhelaj okulojOlivia Holt kun hela hararo kaj malhelaj okuloj
* Japana virino kun pala haŭtoJapana virino kun pala haŭto
* Cindy Crawford kun belecmakuloCindy Crawford kun belecmakulo
* Ashley Benson kun plilongigitaj okulharojAshley Benson kun plilongigitaj okulharoj

* Knabino kun migdalformaj okulojKnabino kun migdalformaj okuloj
* Knabino kun efelidojKnabino kun efelidoj
* Knabino kun vangokavetojKnabino kun vangokavetoj

Vidu ankaŭ
----------

* Virineco
Genovevaburg - loĝdomo
la Genovevaburg sur ŝakkovilo en Mayen
Ene de la mezepoka urbofortikaĵo situas la burgo **Genovevaburg** je la sudokcidenta flanko de la urbo Mayen en la distrikto Mainz-Bingen, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato. Ĝia nomo venas de legendo laŭ kiu sur la nuna burgmonto estis la sidejo de la palatingrafo Siegfried kaj lia edzino Genoveva de Brabanto. Fruaj indikoj pri la regiona ligo de la legendo estis el la 17a jarcento (r. Fraukirch). Ekde kiam la burgo kaj/aŭ burgfrido, la tiel nomata *goloturo*, rilatas al la legendo, ne estas konata.

Historio
--------

*la Genovevaburg en Mayen*, pentraĵo de Fritz von Wille

Priskribo
---------

supra burgo

Literaturo
----------

* Matthias Kordel: *Die schönsten Schlösser und Burgen in der Eifel*. 1. Auflage. Wartberg Verlag GmbH, Gudensberg-Gleichen 1999, ISBN 3-86134-482-3, S. 44−45.
* Michael Losse: *Hohe Eifel und Ahrtal. 57 Burgen und Schlösser*. Konrad Theiss Verlag GmbH. Stuttgart 2003, ISBN 3-8062-1775-0, S. 62−65.
* Gustav Sixel, Richard Hartmann, Hans-Lothar Hochstrate: *Eine Geschichte der Evangelischen Kirchengemeinde Mayen*. Selbstverlag, Mayen 1996.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Genovevaburg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Genovevaburg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Website der Stadt Mayen mit Informationen zur Genovevaburg und den "Burgfestspielen Mayen"
* Website des Eifelmuseums

50.3261111111117.221275Koordinatoj: 50° 19′ 34″ N, 7° 13′ 17″ O (mapo)
La Filadelfi-koridoro situas laŭ la Egipta-Gaza limo
La **Filadelfi-koridoro**, estas mallarĝa strio de tero, 14 kilometrojn en longo, situanta laŭ la tutaĵo de la limo inter Gaza Sektoro kaj Egiptio. Sub la kondiĉoj de la Egipta-Israela packontrakto de 1979, kiu estis la rezulto de la Pactraktatoj de Camp David, ĝi estis establita kiel bufrozono kontrolita kaj patrolita fare de israelaj trupoj. Unu celo de la Filadelfi-Koridoro estis malhelpi la movadon de kontraŭleĝaj materialoj (inkluzive de armiloj kaj municio) kaj homojn inter Egiptio kaj la Gaza Sektoro. Palestinanoj, kunlabore kun kelkaj egiptoj, konstruis kontrabandajn tunelojn sub la Filadelfi-koridoro por movi tiujn en la Gaza Sektoro. La nomo *Filadelfi-koridoro* cetere povas ŝajni stranga en esperanta teksto, sen adjektiva a-finaĵo aŭ substantiva o-finaĵo, sed ĝi sekvas la internaciajn nomigojn. Kaj ĝi ne havas iun pli profundan signifon, simple estas - kiel ofte la iom misteraj nomoj de armeaj operacoj - simple arbitra nomigo, sen ligo al Filadelfio en Egiptio aŭ Filadelfio en Usono.

Post la interkonsentoj de Oslo en 1995, Israelo estis permesita teni la sekurecan koridoron. Sekvante la planon de unuflanka malengaĝiĝo de Israelo en la Gaza-strio en 2005, la "Filadelfi-Interkonsento" kun Egiptio estis finita, kiu rajtigis Egiption movi 750 limgardistojn al la lima regiono por patroli la limon ĉe la Egiptia flanko. La palestina flanko de la limo estis kontrolita fare de la Palestina Aŭtoritato, ĝis la Fatah-Hamas-batalo en Gazao en 2007, kiun venkis la paramilitisma movado Hamaso. La komuna aŭtoritato por la limtransirejo *Rafah* estis transdonita al la Palestina Aŭtoritato kaj Egiptio por limigita trairejo fare de posedantoj de palestinaj identigiloj, kaj de aliaj en esceptaj kazoj.

Notoj
-----

1. ↑  Israela Ministerio de Eksterlandaj Aferoj: artikolo *Weapon Smuggling Tunnels in Rafah* (Tuneloj por kontrabando de armiloj en Rafah) de majo 2004 (angle)
2. ↑  *Faktoj, ciferoj pri la Gaza-Egiptia landlimo*, noto dfe la novaĵagentejo *Associated Press*, la 23-an de januaro 2008, en web.archive.org (angle)

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 842770
 |
La **kapelo Reĝino de Rozario** estas sakrala konstruaĵo, ankaŭ pilgrimloko ĉe urbo Vasvár (Hungario).

Legendo
-------

Laŭ la legendo la dominikaj monaĥoj fuĝantaj de la turkoj kaŝis la gracibildon (laŭ alia informo skulptaĵon) en la arbaro ĉirkaŭ Vasvár en malnova arba volbo. Poste la revenintoj ne trovis ĝin, la arbo estis dehakita, kaj sur ĝia loko ŝprucis fonto da abunda fonto, en kies akvo ili kredis vidi bildon de Sankta Maria. Fakte la fonto jam ekzistis en 1198. Post la miraklo ĉi tie ĉiam vivis ermitoj, kiuj bonvenigis la alvenintojn kaj preĝis kun ili. En 1860 iama soldato blindiĝis. Baldaŭ li estis portita al la fonto, post lavado de la akvo li denove vidis.

Historio
--------

La menciita soldato konstruis kapelon en 1863, poste ĝismorte li zorgis pri la kapelo. En 1900 post malkonstruo pli nova kapelo konstruiĝis. En 2011 la kapelo plene renoviĝis, post unu jaro ankaŭ la ĉirkaŭaĵo.

Konstruaĵo
----------

La kapelo situas sola en arbaro apud Vasvár. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo plene reliefas. La turo malsupre estas arkado kun aperturo laŭ la fasado kaj po unu flanke. Ene estas gracisklulptaĵo, kiu estas kopiaĵo de
**San Miguel de Serrezuela** [sanmiGEL desereZŬEla] estas municipo en la okcidento de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al Komarko de Avilo kaj al la jurisdikcia teritorio de Piedrahíta, en la centro de la provinco. La loknomo *San Miguel de Serrezuela* estas komprenebla etimologie kiel *Sankta Mikaelo de Montareto*

San Miguel de Serrezuela en la provinco Avilo.
Komarkoj de la provinco Avilo; Komarko de Avilo centre, rozkolore.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 34,75 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 112 loĝantojn. Ĝi perdis 1 000 loĝantojn el la komenco de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 63 km de Avilo, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun Alaraz (Salamanko), Cabezas del Villar, Diego del Carpio kaj Pascualcobo. Tra la teritorio fluas la rivero Gamo.

Historio
--------

Estas restaĵoj de antaŭromia loĝado ("verraco" de vetonoj). En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio kaj precize apartenis al Senjorlando *de las Cinco Villas* (kvinurba) — kun Mancera, Salmoral, Naharros kaj Gallegos —, kies unua senjoro estis Pedro de Toledo, fine de la 15-a jarcento.

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Bildaro
-------

* "Verraco" Toro de la Romarina, nun en la Turo Guzmanes en Ávila"Verraco" *Toro de la Romarina*, nun en la Turo Guzmanes en Ávila
* Bronza kopio de la "Verraco" Toro de la RomarinaBronza kopio de la "Verraco" *Toro de la Romarina*
* Pordego de la preĝejo de Sankta MikaeloPordego de la preĝejo de Sankta Mikaelo

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 762418
 |
**San Martín del Río** [sanmarTIN delRIo] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la nordo de la nordokcidenta komarko Jiloca [ĥiLOka], kies komarka ĉefurbo estas Calamocha, lime kun la provinco Zaragozo. La loknomo *San Martín del Río* estas etimologie komprenebla kiel *Sankta Marteno de la Rivero*.

Geografio
---------

Ĝi estas je 91 km de Teruelo, provinca ĉefurbo, kaj laŭ la nacia ŝoseo N-234 norde de Báguena, Burbáguena, Calamocha kaj de la akso de Calamocha al Teruelo kaj sude kaj tute apude de Villanueva de Jiloca. 

La urba kerno estas sur 780 msm, pro kio estas malvarma klimato. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| *Nordokcidente:* Villanueva de Jiloca (Zaragoza) | *Norde:* Villanueva de Jiloca (Zaragoza) | *Nordoriente:* Nombrevilla (Zaragoza) |
| *Okcidente:* Valdehorna (Zaragoza) |  | *Oriente:* nento (Zaragoza) |
| *Sudokcidente:* Val de San Martín (Zaragoza) kaj Castejón de Tornos | *Sude:* Báguena | *Sudoriente:* Báguena |

Historio
--------

Preĝejo de Sankta Marteno.
La zono venis al posedo de kristanoj post la venko de Alfonso la 1-a la Batalema. En 1248 ĝi sendependiĝis disde Daroca. 

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en San Martín del Río kie oni malaltiĝis ĝis nunaj 137.

Aktualo
-------

Bazo de ekonomio estas agrikulturo (vitejoj, migdalarboj akj ĉerizarboj), forstado (kverkoj kaj pinoj) kaj brutobredado. Nune rura turismo.

Estas altiraĵoj en la urbo, nome la preĝejo kun svelta mudeĥara turo, ermitejoj, krucmonumentoj, murpentraĵoj, arkeologia kuŝejo de Bronzepoko, piedirado tra proksimaj naturaj lokoj ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Teruelo

Notoj
-----

Eksteraj ligiloj
----------------

* San Martín del Río en komarko Jiloca (el Retarkivo 20111005150541)
* Preĝejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 800984
 |
**San Miguel del Cinca** [sanmiGEL delZINka] estas municipo de Hispanio, en la okcidento de la komarko Meza Cinko (kies ĉefurbo estas Monzón) apartenanta al la suda parto de la Provinco Huesko (regiono Aragono).

Geografio
---------

Pomar de Cinca.
Estiche de Cinca.
Santalecina.
Ĝia granda municipa teritorio estas en la okcidento de la komarko Meza Cinko, sude de la teritorio de Monzono, norde de tiu de Alcolea de Cinca kaj okcidente de tiu de Binaced. Ĝi estas ĉe la mezo de la valo de la rivero Cinca.

La loĝlokoj de Pueyo de Santa Cruz, nome de nordo suden Pomar de Cinca, Estiche de Cinca kaj Santalecina, estas sur la dekstra bordo de la rivero Cinca. La municipa teritorio estas trapasata per la regiona ŝoseo A-130 kiu komunikas kun Monzono norde kaj kun Alcolea de Cinca sude.

Historio
--------

La araboj loĝis en la valo de Cinca kiun ili menciis kiel la "rivero de la olivarboj" (Cinca) kaj ili lasis ankaŭ la nomon de la rivero Alcanadre kaj de la loĝlokoj Zaidín, Binaced, Albalate, Almunia, Alfántega, Almudáfar kaj Alcolea. La islama etapo lasis urbecon tipan, kun mallarĝaj kaj labirintaj stratetoj, kun abundaj kurboj kaj sakostratetoj. Aktuale ankoraŭ abundas la domoj el briko, parte pro la abundo de argilo en la zono. 

Ekde la falo de la Kaliflando de Kordovo en 1010, la areo ekdependis de Zaragozo, Ilerdo aŭ Ŭesko, depende de la povo de la koncerna tajfo. Fraga kaj Ilerdo estos konkeritaj de kristanoj samtage, nome la 24an de Oktobro 1149. Tiam ŝajne Fraga dependis de Ilerdo, kiu siavice apartenis al la tajfa regno de Zaragozo. Tiuepoke oni atingis favoran konsideron por la islamanoj kiuj restis, regotaj per sia propra juro. La forpelo de la moriskoj de 1610 rezultis en grava krizo en la loka ekonomio. Dum ĉirkaŭ ok jarcentoj la moriskoj estis grava parto de la loĝantaro, esenca ekonomie en agrikulturo kaj artmetioj. 

La municipo formiĝis la 16an de novembro 1972​ per la unuiĝo de la loĝlokoj Estiche de Cinca, Pomar de Cinca kaj Santalecina.

Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado, kaj same ĉe San Miguel del Cinca: oni malaltiĝis ĝis nunaj 801 loĝantoj totale por la tri loĝlokoj.

Aktualo
-------

La loka ekonomio evoluis el la tradiciaj agrikulturo (cerealoj, fruktarboj) kaj brutobredado (ŝafoj, porkoj kaj bovoj) al kultura kaj rura turismo.

Vidindaĵoj
----------

* Preĝejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Ŭesko

Referencoj
----------

1. ↑  BOE

Bibliografio
------------

* Ángel Canellas kaj Ángel San Vicente (1996). *Rutas románicas en Aragón*. Encuentro ediciones.
* *Aragón constante histórica*. Publicaciones de la Caja de Ahorros de Zaragoza, Aragón y Rioja. 1979.
* Ubieto Arteta, Antonio (1981-1989). *Historia de Aragón*. 6 vol. Zaragoza: Anubar.
* CONTE OLIVEROS, Jesús. "Personajes y Escritores de Huesca y Provincia". Ed. Librería General (Zaragoza 1981)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio San Miguel del Cinca en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 809833
 |
**San Millán de la Cogolla** [sanmiLJAN delakoGOlja] (Sankta Emiliano de Supre) estas municipo de la regiono La Rioja en Hispanio. Ĝi estas ĉe la montaro Sierra de la Demanda (Iberia Sistemo) sur la orienta deklivaro kiu separas la Centran Altebenaĵon disde la Valo de la rivero Ebro, je 728 m de alto super la marnivelo kaj borde de la rivero Cárdenas.

Historio
--------

La municipo prenis sian nomon de la sanktulo Millán [miLJAN] (evoluo al la hispana de la nomo en latina Æmilianus aŭ Emiliano), ermitejo kaj disĉiplo de Sankta Felices kiu vivis de 473 ĝis 574, kaj kreanto de la miksa komunumo de ermitanoj de Suso, kiu poste rezultos en unu de la kulturaj kernoj plej gravaj de la mezepoko en la regiono. La kerno mem kreiĝis ĉirkaŭ diversaj domaroj ĉefe ĉe la Monaĥejo de Suso kaj la Monaĥejo de Yuso.

Ekde la mezo de la 19a jarcento estis preskaŭ 900 lokanoj, sed post la mezo de la 20a jarcento okazis elmigrado ĝis la nunaj nur iom pli ol 200.

Ekonomio
--------

Tradicie la agrikulturo (cerealoj, terpomoj, betoj), brutobredado (bovoj kaj ŝafoj) kaj lignoproduktado (fago, kverko kaj pinoj) estis la ĉefaj enspezigaj sektoroj de la loko, sed lastatempe la turismo generita de la monaĥejoj kontribuis al la nuna ĉefa ekonomia sektoro de la zono, kaj oni kreis gravan prian pilieron, kun rilataj hoteloj, restoracioj kaj distrejoj.

Alia grava aktiveco, rilata al la proksimeco de la montaro Sierra de la Demanda, apud Nacia Rezervejo, estas ĉasado de grandaj animaloj (cervo, apro kaj kapreolo), atendoĉasado de palumboj kaj ĉasejo por ĉasado de malgrandaj animaloj nome koturno kaj perdrikoj principe.

Kultura gravo
-------------

En la Monaĥejo de Suso monaĥo verkis la Emilianajn glosojn, kiuj estas klarigaj komentoj ĉe la marĝeno de paĝoj verkitaj latine. Ties klarigaĵoj estis faritaj en prakastilia iom evoluita respekte de la latina. En tiu ĉi monaĥejo ankaŭ aperas la unuaj skribitaj komentoj en la eŭska, pro kio ĝi estas konsiderata la lulilo de la hispana kaj eŭska skribaĵoj. Ĉi tie loĝis la monaĥo kaj unua poeto en la hispana konata laŭ sia nomo, Gonzalo de Berceo.

Vidu ankaŭ
----------

* Monaĥejo de San Millán de la Cogolla


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 698460
* GND: 4118346-0
* LCCN: nr95019221
* VIAF: 127119750
* ISNI: 0000 0001 2206 7028
* BNF: 155105756
* BNE: XX454368
 |