recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**El Hoyo de Pinares** [elOĝo depiNAres] estas municipo en la oriento de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al Komarko de Alberĉe kaj al la jurisdikcia teritorio de Avilo, en la centro de la provinco. La loknomo *El Hoyo de Pinares* estas komprenebla etimologie kiel *La Truo de Pinaroj* alude al la pinaroj de la medio, pro kio videblas tri pinoj en la blazono.

El Hoyo de Pinares en la provinco Avilo.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 80,51 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 2163 loĝantojn. Ĝi perdis 1 000 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 44 km de Avilo, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun San Bartolomé de Pinares, Valdemaqueda (Madrido) kaj Cebreros. Tra la teritorio fluas la rivero Alberĉe en areo inter la Sierra de Guadarrama kaj Sierra de Gredos.

Historio
--------

Estas restaĵoj de loĝado de antaŭromiaj vetonoj. 

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio. 

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 762435
 |
**Rinovirusoj** estas ekscitiloj de facilaj malsanoj de spiraj vojoj, nomiĝas infektan nazkataron, kiu prasas sen temperaturo. Ili povas kaŭzi malsanojn nur ĉe homoj kaj ĉimpanzoj.

Proprecoj de rinovirusoj
------------------------

La diametro de viriono estas 20-30 nm, fundamentalaj proprecoj de viruso similas proprecojn de enterovirusoj. Karaktera indico kiu distingas ilin de homaj enterovirusoj estas perdo de infekta aktiveco en acida medio (pH 3.0 - 5.0). Oni povas konservi virusojn dum multe jaroj ĉe temperaturo -70°C, kaj ĉe temperaturo +4°C mallonge.
Oni reproduktas virusojn en kulturo de homaj fibroblastoj kaj en organaj kulturoj de trakea epitelio de homoj kaj putoroj. Optimumaj kondiĉoj estas inkubacio ĉe temperaturo 33°C. Estas ebla adaptado al kulturo de bovetaj ĉeloj.

Variaĵoj
--------

Oni scias 113 serotipojn de rinovirusoj. Transmisio de homo al homo efektiviĝas per aero-guta vojo. Infektia persono ekskrecias viruson ankoraŭ antaŭ apero de malsanaj simptomoj kaj precipe dum unuaj tagoj de malsano. 
Inkubacio daŭras 2-4 tagojn, malsano ĉirkaŭ 6. Ĝi karakteriziĝas nazkataron, tuson, kapdoloron kaj ĝeneralan malfortecon. Precipe infanoj malsanas. 

Eblaj komplikaĵoj:

* otito
* trakeobronkito
* pneŭmonio

Malsano lasas mallongan imunecon, oni povas reinfektigxi per tiu serotipo. Imuna protektado efektiviĝas per specialaj antikorpoj (IgA) de nazofaringo.
Oni ne konas specialajn metodojn de kuracado.

Vidu ankaŭ
----------

* Viruso
* Gripo
* Enterovirusoj
**Velikije Luki** (ruse *Великие Луки*) estas urbo en Pskova provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 58410.

La urbo estis fondita en jaro 1166.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1777.

La interurba telefona kodo estas 81153, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: latitudo 56°20' norde, longitudo 30°31' oriente.

La urbo estas ĉe rivero Lovatj (Ловать) (baseno de lago Ilmenj (Ильмень)).

En la urbo estas fervoja stacio.

Nomon de la urbo eblas traduki de la rusa je tri manieroj:

* Grandaj Pafarkoj;
* Grandaj Meandroj;
* Grandaj Cepoj.

Verŝajne vera traduko estas "Grandaj Meandroj", kaj la nomo estas pro grandaj meandroj, kiujn havas la rivero ĉe la urbo. Tamen en blazono de la urbo estas montritaj grandaj pafarkoj.

En jaro 1959 la urbo havis 59 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 105 mil loĝantojn.

 Rusio: urboj de armea gloro

Arĥangelsko | Belgorodo | Velikije Luki | Velikij Novgorod | Vladikavkaz | Voroneĵ | Vjazma | Dmitrov | Jelec | Jelnja | Kozelsk | Kronŝtadt | Kursk | Luga | Malgobek | Naro-Fominsk | Orjol | Polarnij | Pskovo | Rĵev | Rostov-na-Donu | Tuapse

 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 53668
* GND: 4359073-1
* LCCN: n81056544
* VIAF: 127850830
* NKC: ge1105449
 |
**Natonek József** (Natonek Joĵef (jozefo)) estis ortodoksa izraelito en Hungario, pracionista pensanto. Li naskiĝis en 1813, en Kömlőd de departemento Komárom. Li studis en Zagrebo, Komárom, en la ĉeĥa Nikolsburg (hodiaŭ: Mikulov) kaj en Peŝto, pli poste li iĝis rabeno en Jászberény. Li evis forlasi la urbon en 1860 (en la jaro, kiam naskiĝis Theodor Herzl, kiam li parolis en la sinagogo kontraŭ la emancipado de la judoj kaj por la setliĝo en Palestino. La parolo okazis kverelon, diskuton en la juda komunumo kaj malplaĉis al la loka policanoj. Tiel li translokiĝis al Székesfehérvár, kie li skizis la siajn "renversajn" pensojn.

  

Natonek – kiel pli poste eĉ Herzl mem- ekprovis konvinki la turkan sultanon pri permeso de la amasa juda enmigrado al Palestino. Li veturis al Konstantinapolo – per apoga letero de la viena amasadoro de la Osmana Imperio, kie li multajn traktojn efektivigis , sed li ne povis renkonti la sultanon, ĉar tion malebligis aneatendita evento – la ribelo de la kretaj grekoj.

Tiam li ekis germanlingvan cionisman monatan gazeton, Das Einige Israelt (La Unueca Izraelo), kiu apogis la palestinan setliĝon kaj la hebrean lingvokultivadon.

  

Moses HESS, Jehuda Alkalai apogis lin per mono. 

  

Patro de Herzl estis abonanto de la Unueca Izraelo, tiel oni supozas la elradiadon de la Natonek-a pensado eĉ je Herzl.

  

Pri li aperis (hungarlingva) bibliografio en 1946, en Tel-Aviv, kiun verkis edzo de Natonek-nepino, nome ’’Frenkel Bernát’’ religia instruisto.
**El Higo** estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Higo, El. Tiu nomo signifas en la hispana "La figo". La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 205.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 18392 loĝantojn. El tiuj estis 9168 viroj kaj 9224 virinoj. La komunumo havas surfacon de 356.1 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 20 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 20946 personoj. En la jaro 2000 temis pri 18446, do temis pri kresko / malkresko je -2.51 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 16433 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 219 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al 1.33 % de la loĝantoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

* El Higo Arkivigite je 2006-11-16 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
Koordinatoj: 47° 37′ 33″ N 3° 58′ 29″ O﻿ / ﻿47.62583 °N, 3.97472 °O﻿ / 47.62583; 3.97472 (mapo)

**Massangis** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 400 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Geografio
---------

Massangis etendiĝas sur 43.35 km², kaj havis 400 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 9.2 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. 

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Xavier Courtois, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Massangis apartenas al la kantono de L'Isle-sur-Serein, kies ĉefurbo estas L'Isle-sur-Serein. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avallon, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de L'Isle-sur-Serein
**József Miskey** [jOĵef miŝkei], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Miskey József** estis hungara aktoro, teatrestro.

József Miskey  naskiĝis la 30-an de aŭgusto 1882 en Budapeŝto, li mortis la 30-an de julio 1948 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Miskey akiris diplomon en privata aktorlernejo de Zoltán Horváth en 1907, poste li debutis en Kassa. Liaj pli gravaj sekvaj teatraj stacioj estis Miskolc, Nagyvárad, Sopron, Szombathely. Li batalis dum la 1-a mondmilito, kie li estis militkaptito en Turkestano inter 1915-1923. Hejmenveninta li havis rolojn unue en Székesfehérvár, poste en Budapeŝto. En 1935 li fondis teatron, kiun li mem gvidis ĝis 1939. Li aliĝis al trupoj de Teatro Belvárosi (1940), Nacia Teatro (Szeged) (1942), post la 2-a mondmilito al pluraj aliaj teatroj. Li edziĝis dufoje.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* William Shakespeare: Hamleto - Polonius
* Ibsen: *Vadkacsa* - Werle
* Knoblauch: *A faun* - Maurice Morris

Elektitaj kinaj filmaj roloj
----------------------------

* *Beáta és az ördög* (1940) – ĉefkelnero
* *Lelki klinika* (1941) - policano

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Koordinatoj: 49° 01′ 54″ N 18° 03′ 16″ O﻿ / ﻿49.03167 °N, 18.05444 °O﻿ / 49.03167; 18.05444 (mapo)

**Vlara montpasejo** (284 m s. m.), (ĉeĥe: *Vlárský průsmyk*, slovake: *Vlársky priesmyk*), estas breĉa valo de rivero Vlára en montaro Blankaj Karpatoj sur limo de Ĉeĥio (urbo Brumov-Bylnice, distrikto Zlín) kaj Slovakio (municipo Horné Srnie, distrikto Trenčín).

La estiĝo de Vlara montpasejo estas ekzemplo de la tn. piratado de akvaj fluoj, kiam Vlára pro agado de rea erozio tratranĉis montodorson de Blankaj Karpatoj kaj disvastigis tiel akvokolektan areon de Váh je konto de akvokolekta areo de Moravo. Enkadre de Blankaj Karpatoj apartigas Vlara montpasejo du geomorfologiajn subtutaĵojn: Lopenická hornatina sudokcidente kaj Chmeľovská hornatina nordoriente.
Sur la dekstra flanko de la valo elstaras monto *Čaganov* (575 m s. m.), sur la maldekstra flanko elstaras montoj *Okrouhlá* (654 m s. m.) kaj *Kalinka* (493 m s. m.), inter kiuj, fakte en la tuta ŝtatlimo, enfluiĝas en Vlaron rojo Vlárka (en kies flanka valo troviĝas domaro Sidonie).

La valo de Vlaro prezentas signifan transportan kunigilon de Moravio kun Pováží. Kondukas tra ĝi ŝoseo I/57, samkiel ankaŭ la tn. Vlara fervojo, fervojlinio, Brno - Veselí nad Moravou - Trenčianska Teplá, trafikigita la 28-an de oktobro 1888 (sur la ĉeĥa flanko portas la apartenanta fervoja sektoro en horaro por vojaĝantoj markigon 341, en la slovaka 123). Rekte en la montpasejo sur la ĉeĥa teritorio situas fervoja stacio *Vlárský průsmyk*.
Tra la loko ankaŭ kondukas ruĝe ruĝa turisma marko markita turisma vojo el Sidonie al monto *Javorník* (782 m s. m.), konsisto de Vojo de herooj de SNR.

Rilataj artikoloj
-----------------

* Vlara montpasejo - fervoja stacidomo

Pluaj fotoj
-----------

* Limlinio estas ĉiloke elŝovita en la teritorion de Slovakio tiel, por ke la enireja signalilo de stacio Vlárský průsmyk kun apartenanta parto de la fervojo ankoraŭ estu sur la teritorio de Ĉeĥio.Limlinio estas ĉiloke elŝovita en la teritorion de Slovakio tiel, por ke la enireja signalilo de stacio Vlárský průsmyk kun apartenanta parto de la fervojo ankoraŭ estu sur la teritorio de Ĉeĥio.
Laboristaj migradoj > Francio > Masonistoj el Creuse < historio

---

De fino de la 15-a jarcento ĝis ĉirkaŭ Jaro 1900 tiu regiono, unue provinco Marche, (iĝinta post la Franca revolucio de 1789 departemento Creuse) estis fama fonto de migrantaj masonistoj laborantaj sezone dum la « bela sezono » en la urbaj centroj, precipe Parizo. Kaŭzo: Kiel pri ĉiuj labormigradoj ĉar la elir-regiono estis samtempe malriĉa agrokulture kaj kun tro abunda logantaro rilate la rimedriĉoj.
Tial multaj viraj kamparanoj foriradis el siaj vilaĝoj ĉirkaŭ marto, kaj rehejmiĝis ĉirkaŭ novembro. (1) Ili specialiĝis pri la metioj konstruadaj, precipe masonado. Tiel la « masonistoj el la Creuse fariĝis famaj kaj gravaj. Tiu movado altiĝis ĝis la epoko de la Dua Imperio (regnado de Napoleono la 3-a ĉirkaŭ 1850-1870), dum kiu ili grave kontribuis al la egaj detru- kaj konstru-vorkoj en Parizo, grava plena novfasonado de la urbo, aranĝitaj de Barono Haussmann. Tiuepoke ilia nombro atingis 45 000. Ankaŭ en la grandaj politikaj eventoj de tiu epoko ili partoprenis: Franca revolucio de 1830, la Franca revolucio de 1848, la Pariza Komunumo (1871). Kompreneble siajn vojaĝojn ili faris piede, ope, po proksimume 50 kilometoj (10 leŭgoj) ĉiuetape. La irvojo de Creuse ĝis Parizo iris tra Issoudun, Vierzon kaj Orléans. (1) Iliaj migradoj sekvis la saman ritmon kaj direkton kiel tiuj de la gruoj, kiuj la vilaĝanoj povis vidi traflugi super siaj kapoj, tial kelkaj diradoj kunrilatigis la du (en limoza dialekto) :

```
       « Las gruas passin,
       Lous maçous las menin. »
```

(La gruoj pasas,la masonistojn ili revenkondukas.)
Tial se aŭtune la virinoj vidis frue pasi la gruojn, tio signifis, ke malvarmas, kaj baldaŭ ankaŭ siaj edzoj rehejmiĝos !
La piedaj etapoj estis kutime po 60 kilometroj. Migrantoj iris are, tiu inter ili, kiu plej rapide kapablis piediri, iris antaŭe, kun la mono de la tuta grupo, kaj havis la respondecon rezervi la litojn por la tutaj, kaj iliajn vespermanĝon, la pladojn, kaj intertrakti la prezojn.

Post tiu epoko, la migrado fariĝis plurjara, poste definitiva, kaj la Creuse-anoj kontribuis, kune kun multaj aliaj malriĉaj kamparecaj francaj regionoj al konsistigo de la pariza loĝantaro. La migrado tute malaperas ĵus antaŭ la Unua mondmilito. Tiuj sezonaj migradoj profunde stampis la pensmanieron de la Creuse-anoj, ili disvastigis emon al lernado, donis al tiuj viroj, pere de siaj laboroj, streboj, politikaj luktoj, profesiaj prosperoj tiun senton de digno kiu farigis ilin, fine de la 19-a jarcento, subskribi fiere : « masonisto el Creuse ».

eksteraj ligiloj
----------------

* france Memoraĵoj de Martin Nadaud, masonisto el Creuse, kiu iĝis politikisto kaj deputito
**János Gsell,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gsell János** estis hungara kemiisto, kuracisto.

János Gsell  naskiĝis la 1-an de septembro 1883 en Budapeŝto. Li mortis la 10-an de septembro 1958 en Budapeŝto.

Biografio
---------

János Gsell akiris kemian diplomon en sia naskiĝurbo en 1905. Post siaj studoj li laboris en instituto de Hungara Poŝto, kie li okupiĝis pri plastoj. Inter 1918 kaj 1924 li frekventis universitatojn en Vieno kaj Parizo. En 1924 li akiris kuracistan diplomon. En 1942 li hejmenvenis kaj li kuracadis en Budapeŝto kaj Vác dum mallongaj tempoj, fine li havis kemiistan postenon en ministerio pri industrio ĝis la emeritiĝo en 1948.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A mercuro gyök molekula nagysága* (1905)
* *A szerves vegyületek minőségi és mennyiségi analízisének módszerei* (1913)
* *Ópiumalkaloidák egymás melletti mennyileges meghatározása* (1913)
* *Beiträge zur Kennthnis der harzartigen Phenol-Formaldehyd Konden¬sate* (ĉ. 1920)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio kun foto
**János Frühling** [jAnoŝ fruling], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Frühling János** estis hungardevena kuracisto, onkologo, profesoro, membro (ekstera (2001)) de Hungara Scienca Akademio, membro de Belga Reĝa Medicina Akademio (korespondanta 1995, baldaŭ ordinara).

János Frühling  naskiĝis la 16-an de februaro 1937 en Budapeŝto. Li mortis la 28-an de novembro 2015 en Bruselo.

Biografio
---------

János Frühling devenis el juda familio. Li frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li studis en Medicina Universitato de Budapeŝto. La lernadon disrompis la hungara revolucio de 1956, post la falo li rifuĝis al Vieno, kie li daŭris la lernadon helpe de stipendio. Li akiris medicinan diplomon en 1963. Li edziĝis al belgino, tial li komencis labori en onkologia instituto en Bruselo. Ekde 1979 li ofte prelegis ankaŭ en Hungario, eĉ li kreis reformon pri la hungara medicino. Li estis institutestro inter 1984 kaj 2002, kie li nen nur esploris, sed ankaŭ kuracadis. Li komputis: inter 1963-2006 li havis medicinan kontakton kun 175 miloj da malsanuloj. En 1984 li ekprelegis en Bruselo, inter 1993-2006 li estis publia ordinara profesoro. Li partoprenis en ekzamenado de katastrofo de Ĉernobil. En 2002 li pensiuliĝis, poste li okupiĝis ĉefe pri medicinaj asocioj. Li ricevis hungaran premion en 2004.

Fontoj
------

* Arkivigite je 2016-08-19 per la retarkivo Wayback Machine hungare
* hungare
La **Armena Emirlando**, ankaŭ nomata **Princlando Armenio**, estis aristokrata reĝimo en frua mezepoka Armenio kiu prosperis en la periodo de inter la 7-a kaj 9-a jarcentoj, post la marzpanata periodo kiam la gvida politika aŭtoritato estis ekzercita per heredo de princoj. De 637 Armenio iĝis sendependa princlando ene de la Araba Imperio sub Kalifo kiel Omero, reunuigante armenajn teritoriojn antaŭe regitaj de Bizancio. La princlando estis regita de la Princo de Armenio, rekonita de la kalifo kaj la bizanca imperiestro. 

La unua araba atako atingis Armenion en 639 en. La urbo Dvin estis prenita kaj disrabita dum tiu atako. Dua invado okazis en 642 - 643 kaj 650 - 653. Laŭ episkopo Sebeos, en januaro 642, la araboj prenis la urbon Tovin (Duin), mortigis 11 mil el ĝiaj loĝantoj kaj forportis 35 mil en sklavecon. La armenoj submetiĝis al la invadantoj kaj traktato estis subskribita en 654. Laŭ tiu interkonsento, Armenio estis rekonita kiel sendependa ŝtato kondiĉigita de ĉiujara tributo kaj kontribuo per 15 mil viroj por la araba armeo. La araba politiko pri postulado ke la tributo estu pagita per mono havis gravan efekton sur armena ekonomio kaj socio. Moneroj estis faritaj en Dvin. La armenoj estis devigitaj produkti profiton de manĝaĵo kaj varojn por vendado. Forta urba vivo estis evoluigita en Kaŭkazio kiam la ekonomio revigliĝis.

La araboj, por administraj celoj, kolektis la tutaĵon de la suda Kaŭkazio en unu-vasta vicreĝlando nomita al-Arminiya. Tiu vicreĝlando estis regita de "ostikan" kelkfoje nomita emiro kaj pro tio ĝi nomiĝas emirlando. Ĝi estis establita antaŭ la tempo de la kalifo Abd al-Malik de la umajadoj (685-705). La Emirlando Armenio (al-Arminiya) estis dividita en kvar regionojn: Arminiya I (Kaŭkaza Albanio), Arminija II ( Iberio), Arminija III (la areo ĉirkaŭ Rivero Arakso), Arminija IV (Tarono). Tiu vicreĝlando ankaŭ enhavis du grandajn lagojn: la salakva lago konata kiel lago Van en la sudokcidento, kaj la dolĉa akvo de Lago Gukchah sur ĝia nordorienta limo.

La plej eminenta kalifo de la abasidoj estis Harun ar-Raŝid kiu atingis la povon la 14-an de septembro 786. Laŭ nuntempaj armenaj fontoj, li estis avida kaj avara viro. Harun alportis tian troan subpremon sur Armenion kiu, pripensante la fakton ke armenoj ĝenerale preferis araban superregadon ol bizancan, multaj kantonoj ŝanĝis al la bizancanoj.

Foje, la Emirlando Armenio inkludis Al-Jaziran en pli norda Mezopotamio, Azerbajĝano kaj malpli ofte, Tabaristano (sudoriente de Gilano), kaj eĉ Fars (centra Irano). La centro de la vicreĝlando estis la granda armena urbo Dvin.

La Armena Emirlando ekzistis ĝis 884 kiam Aŝoto la 1-a de Armenio (Bagratidoj) entreprenis preni la kontrolon de la plej granda parto de ĝia areo kaj deklaris sin "Reĝo de la armenoj". Li ricevis rekonon de la kalifo Al-Mu'tamid de la abasida dinastio en 885 kaj de la bizanca imperiestro Basil la 1-a de la makedona dinastio en 886. Armenio tiel aperis kiel sendependa regiono.
**Jesús Carranza** estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Jesús Carranza. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 091.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 24069 loĝantojn. El tiuj estis 11848 viroj kaj 12221 virinoj. La komunumo havas surfacon de 486.3 kvadratkilometroj. La komunumo situas je 17 gradoj kaj 26 minutoj norda latitudo kaj 95 gradoj kaj 1 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 20 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 27001 personoj. En la jaro 2000 temis pri 25424, do temis pri kresko / malkresko je -1.2 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 22200 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 1201 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al % de la loĝantoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

 Arkivigite je 2007-09-30 per la retarkivo Wayback Machine
La **malnovirlanda lingvo** (malnovirlande *Goídelc*, en la moderna irlanda lingvo *An tSean-Ghaeilge*, en la angla lingvo *Old Irish*) estas nomata la historia fazo de la irlanda lingvo ekde la ekuzo de la latina alfabeto kaj ĝis la disfalo de la malnovirlanda lingva standardigo. La moderna lingvistiko por la lingvofazo difinas la epokon ĉirkaŭ inter la jaroj 600 kaj 900.

Fontoj
------

La senperaj dokumentaj fontoj por la malnovirlanda kompare al la latina aŭ la mezepoke irlanda lingvo estas relative raraj, sed tamen sufiĉe ampleksaj, por havi bonan impreson pri la funkcio de la lingvo.

Plejparto de la rektaj pruvoj estas glosoj, kiel komentoj aŭ tradukoj estis notitaj rande aŭ inter la linioj de manuskriptoj verkitaj sur la eŭropa kontinento. Plej ampleksaj estas la glosaroj, kiuj nun estas konservitaj en manuskriptaj bibliotektoj de Sankt-Galo en Svislando, Würzburg en Germanio kaj Milano en Italio – ili citiĝas laŭ la nomoj de tiuj lokoj. Pliaj gravaj glosoj en la malnovirlanda ekzemple konserviĝas en manuskriptaj bibliotektoj de la urboj Torino en Italio, Karlsruhe en Germanio kaj Parizo en Francio. La glosoj estas el la 8-a kaj 9-a jarcento, kaj tiuj konservitaj en Würzburg konsideriĝas la plej malnovaj.

Sankta Kolumbao, pri kiu temas la unua skriba pruvo en la lingvo
Krome konserviĝis, plejparte same rande de pli grandaj tekstoj, iuj poemoj kaj pliaj mallongaj tekstoj en la malnovirlanda. Kiel plej frua dokumento konsideriĝas la teksto *Amra Cholm Cille*, laŭda poemo pri la dum la jaro 597 mortinta fondinto de la kristana monaĥejo de la insulo *Iona*, Sankta Kolumbao. La mallonga poemo devas esti ekestinta baldaŭ post la morto de la laŭdato, ĉirkaŭ la jaro 600. Iom pli konata ol tiu teksto estas la poemo *Pangur Bán*, kiu probable dum la 9-a jarcento verkiĝis en suda Germanio fare de malnovirlandlingva monaĥo. La monaĥo en la poemo prikantas la harmonian kunvivadon de li mem kaj lia kato Pangur.

La plej grandan nombron de la fontoj pri la malnovirlanda lingvo konsistigas dokumentoj el pli postaj tempoj, de la 10-a ĝis la 16-a jarcentoj. La kopiado de malnovaj manuskripoj estis inter la precipaj taskoj de la mezepokaj monaĥejoj. Foje la kopiistoj fidinde kopiis la malnovajn tekstojn, foje tamen ili redaktis ilin kaj tradukis la malnovirlandajn vortojn al mezepoke irlandajn. Por modernaj lingvistoj tial estas pena tasko el tiuj manuskriptoj dividi malnovirlandajn vortojn kaj tekstojn de mezepoke irlandaj. 

Ŝajnas ke iuj specoj de tekstoj, kiel ekzemple juraj dokumentoj, malpli redaktiĝis ol aliaj. Por la relative altaj aĝoj de multaj juraj dokumentoj (ekzemple la tekstokolekto *Senchus Már* el la 7-a jarcento) ili tial malgraŭ pli posta skriba fiksiĝo estas esenca fonto pri la studo de la malnovirlanda lingvo kaj la frua irlanda socio.
**János Garay** [jAnoŝ garai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Garay János** estis hungara skermisto (sabristo), trifoja olimpiano, olimpika kaj monda ĉampiono, negocisto. Lia ofta familia nomvarianto estis **Garai**.

János Garay naskiĝis la 23-an de februaro 1889 en Budapeŝto, li mortis iam en 1945 en Mauthausen (nazia Germanio).

Biografio
---------

János Garay devenis el juda familio. Li maturiĝis en kalvinana gimnazio en Budapeŝto en 1906, post 3 jaroj li akiris komercistan diplomon en akademio kaj li eklaboris en la familia firmao. Li komencis skermi jam dum la gimnaziaj jaroj, sed kiel sportisto nur ekde 1923. Li estis hungara ĉampiono trifoje inter 1923-1930 sole aŭ teame. Li estis olimpiano en Somera Olimpiko 1924 kaj Somera Olimpiko 1928 kun ora, arĝenta kaj bronza medaloj, krome en mondĉampionumoj li estis la unua dufoje (1925, 1930). En 1930 li rezignis pri la skermo. Inter 1929-1933 li estis firmaestro, poste la firmao ĉesis pro la tutmonda krizo, poste li laboris en ŝtata laborejo. Li estis ĵuriano dum la Somera Olimpiko 1936. Dum la nazia erao de Hungario (1944) li estis deportita, kie li pereis.

Li edziĝis en 1929, lia edzino naskis 2 gefilojn, baldaŭ ili divorcis. Li ricevis premion en 1928.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 801960
 |



* Portalo pri Biografio
La aerŝakto de *"dumbbell tenement"*, ĉ. 1900
**Malnovleĝaj ludomoj** estas ludomaro (apartement-aro) en Novjorko post la *Tenement House Act* (ludoma leĝo) de 1879 kaj antaŭ la tiel nomata "New Law" de 1901.

La leĝo de 1879 antaŭskribas, ke ĉiu loĝebla ĉambro havu fenestron al klara aero, tiel inter la najbaraj konstruaĵoj devis esti aerŝakto. En la angla oni nomumis tiujn konstruaĵojn kutime *"dumbbell tenements"* laŭ la formo de la konstruaĵa bazdesegno: la aerŝakto donas al ĉiu ludomo mallarĝ-talian formon de haltero, vastan vidalvidon inter strato kaj malantaŭa korto (jardo), mallarĝante en la aerkoridoro. Ili estis konstruitaj ĉefe por la eŭropaj enmigrantoj.

La leĝo de 1879 estis respondo al eraro de la ludoma leĝo de 1867 (*Tenement House Act*) kiu antaŭskribis fenestron en ĉiu ĉambro. Mankis aerŝaktoj, natura aerventilado.

La bonintenca leĝo de 1879 fakte iĝis pli malbona ol tiu de 1867. Ludomaj loĝantoj subĵetadis rubaĵojn kaj aliajn en la aerŝakton, kiuj ne estis konstruitaj por forigi la rubaĵojn. La celo solvi sanitaran problemon kaŭzis alian. Pli malbone, la aerŝakto servis rapide disvastigi incendion.

La leĝo de 1901 antaŭskribis korton anstataŭ aerŝakto por removigi rubaĵojn. Pli poste oni enkonstruis elevatorojn.
***Senŝtatano*** estis esperanta gazeto eldonata dum la 40-aj kaj 50-aj jaroj de la pasinta jarcento. La eldonadon komencis tuj post la dua mondmilito Hispana Liberecana Movado ekzilita en Francio. *Senŝtatano* estis informilo de la Junul-Anarkista Internacio (JAI). La Provizora Komisiono de JAI aperigis la unuan numeron de *Senŝtatano* en aprilo 1946. La eldonkvanto estis 1500 ekzempleroj, kiuj estis sendataj al kamaradoj en pluraj landoj kaj baldaŭ oni ricevis favorajn leterojn. Kuraĝigaj leteroj atingis la radakcion el preskaŭ ĉiuj eŭropaj landoj, el Ameriko kaj Azio. Ĝis la fino de la 1948 aperis 14 numeroj en Francio, kie estis ĉirkaŭ 200 abonantoj.

En Francio la politika situacio malboniĝis, kaj la hispanaj ekzilitoj devis esti pli prudentaj pro la leĝoj rilate al fremduloj koncerne politikajn kaj sociajn aferojn. Iam la redaktorojn vizitis policano kaj ili devis deklari, ke ili okupiĝas nur pri esperantaĵoj. Menciinda estas la grava laboro farita de la movado, kiam poŝtaj rilatoj inter Francio kaj Hispanio estis ĉesigitaj. Oni ebligis korespondadon inter ambaŭ landoj al la hispanoj kaj iliaj parencoj, pere de Nederlando kaj Svedio. La redakcio de "Senŝtatano" iĝis vera poŝtoficejo. Tre efike kontribuis en tiu tasko la tiama nederlanda peranto, Ad Smit (Amsterdamo), kaj Hartvig Johansson el Svedio. Danke al tiu korespondservo, miloj da hispanaj rifuĝintoj kontaktis kun siaj parencoj, kaj la nomo "Senŝtatano" famiĝis en la ekzilitaj hispanaj medioj. 

Ekde 1950 ĝis ĉirkaŭ 1955 *Senŝtatano* aperis regule ĉiumonate.

Vidu ankaŭ
----------

* Militrakonto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Bildo de la *Senŝtatano*, numero el la 1946[*rompita ligilo*]
* Senŝtatano. Artikolo de Javier Alcalde en Militrakonto, 04/01/2018
* Pri la historio de *Senŝtatano*. Artikolo de Eduardo Vivancos republikigita en la retejo de SATeH
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Fürgangen-Bellwald Talstation (stacidomo). |



**Bellwald** estas komunumo en la distrikto Goms en Kantono Valezo, Svislando. Ĝi havis 438 loĝantojn je la 31-a de decembro 2012.

Geografio
---------

La komunumo Bellwald Bellwald situas en Supra Valezo alte super la valo de Rodano. La komunuma teritorio en sudo etendiĝas ĝis la valfundo al la riverbordo. La vilaĝo mem situas sur suna teraso. La komunumo konsistas el la vilaĝoj Bellwald, Ried kaj Egg sur la montteraso super la valo, Bodma en la valo de Fiesch, kaj Fürgangen en la valfundo, kie troviĝas la kantona ĉefvojo kaj la stacidomo.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 13,69 km², de kiuj 17,6% estas kovritaj de arbaro, 43,8% servas por agrikulturo kaj 5,2% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Bellwald limas en okcidento kaj nordo al Fieschertal, en nordnordoriento al Grafschaft, en nordoriento al Blitzingen, en oriento al Niederwald, en sudo al Ernen, kaj en sudsudokcidento al Fiesch.

Trafiko
-------

Tra Bellwald pasas en la valo la kantona ĉefvojo n-ro 19 de Brigo trans Furko-Pasejo al Andermatt kaj la trajnlinio de la Matterhorn-Gotthard-Fervojo. De la stacidomo en la valo aertelfero kaj mallarĝa kurba veturvojo kondukas al la vilaĝoj sur la sunaj terasoj de alte super la rodanvalo.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Bellwald datiĝas el la jaro 1273 kiel *Beliwalt*. La vilaĝetoj kuniĝis en la jaro 1384 en la kamparana gildo kaj kreis akvajn regularojn en la jaro 1371 kaj 1436, akvopaŝtejan regularon en la jaro 1499 kaj civitanajn statutojn en la jaro 1555. Bellwald estis dum mezepoko unu de la kvartaloj de la valeza Dekono Goms. Post la konstruo de la fervojo en la jaro 1915 kaj la aertelfero en la jaro 1956 komenciĝis forta evoluo de la turismo.

Monda naturheredaĵo
-------------------

Esenca parto de la komunuma teritorio apartenas al la regiono Jungfrau-Aleĉ-Bieĉhorno (germane: Jungrau-Aletsch-Bietschhorn), kiu estis la 13-a de decembro 2001 akceptita kiel unua alpa areo kiel Monda Naturheredaĵo de UNESKO.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: *Philipp Kalbermatter*:  *Bellwald ' en* Historia Leksikono de Svislando *(2004-06-11)*
4. ↑  Registraĵo en la listo de mondaj naturherdaĵoj de UNESKO

Vidu ankaŭ
----------

* Fürgangen-Bellwald Talstation (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bellwald en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Bellwald

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Bellwald** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Goms |
| --- |
| Bellwald  •  Binn  •  Blitzingen  •  Ernen  •  Fiesch  •  Fieschertal  •  Grafschaft  •  Lax  •  **Münster-Geschinen**  •  Niederwald  •  Obergoms  •  Reckingen-Gluringen |  |

 |


Monda heredaĵo de UNESKO
**János Forster** [jAnoŝ forŝter], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Forster János** estis hungara eklezia oficisto. Lia filo estis Gyula Forster.

János Forster naskiĝis en 1810 en Misérd (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa vilaĝparto de Dunajská Lužná en Slovakio), li mortis la 12-an de novembro 1891 en Esztergom (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario).

Biografio
---------

János Forster maturiĝis en gimnazio en Pozono, poste li akiris juran diplomon en Jura Akademio (Pozsony). Inter 1831 kaj 1838 li estis skribisto de József Kopácsy en Veszprém (urbo), poste en Esztergom. Ekde 1849 li estis ekonomia gvidanto de la seminariaj bienoj, ekde 1855 de la primasaj bienoj. Li ricevis la titolon reĝa konsilisto.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A primási uradalmi gazdatisztek számára a gazdaságok vitelére vonatkozó utasítás* (1861)
* *Marhatenyésztésünk hanyatlásának okai és javaslatok annak emelésére* (1880)
* *Az esztergommegyei gazdasági egylet fölterjesztése a földmivelési m. kir. ministerhez...* (1881)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 723582
 |
**Ferenc Rákos** [rAkoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Rákos Ferenc** estis hungara juristo, politikisto, ĵurnalisto.

Ferenc Rákos naskiĝis la 4-an de marto 1893 en Füzesgyarmat, li mortis la 24-an de aprilo 1963 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ferenc Rákos jam en 1910 aliĝis al la socialdemokratoj, en la sekva jaro ankaŭ al Rondo Galilei. Li akiris juran diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1916, poste li batalis dum la 1-a mondmilito. En 1918 li aliĝis al la komunistoj kaj li ricevis altan partian postenon. Dum la Hungara Sovetrespubliko li estis estro de la tutlanda gvardio. Post falo de la respubliko li rifuĝis al Aŭstrio, kie li estis deportita (1919-1921), poste li estis ĵurnalisto en Vieno kaj Prago. Inter 1925 kaj 1946 li havis plurajn laborlokojn en Sovetunio, sed inter 1938–1946 li estis deportita. En 1948 li revenis al Hungario, inter 1951-1956 li estis eldonejestro, poste li laboris en la prokurorejo ĝis la emeritiĝo en 1960. Intertempe en 1952 li kandidatiĝis ĉe Hungara Scienca Akademio.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Revolutionäre Gerichtsbarkeit* (1920; ruse: 1922)
* *A négerek faji elnyomása az USA-ban* (1927, en ok lingvoj)
* *Állam és alkotmány a Magyar Tanácsköztársaságban* (1951)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 706630
* VIAF: 165950796
* ISNI: 0000 0001 1358 3434
* NKC: mub2014832254
 |
La **belo** (simbole **B**) estas mezurunuo por la karakterizo de niveloj kaj mezuroj. Ĉi tiujn logaritmajn grandojn oni aplikas en akustiko kaj ĝenerale en tekniko.

Difino
------

Supozu ke ekzistas du povumoj {\displaystyle P\_{1}} kaj {\displaystyle P\_{0}}, kaj konsideru la rilatumon {\displaystyle P\_{1}/P\_{0}}. Unu **belo** estas la dekbaza logaritmo de la rilatumo 10.

{\displaystyle {\text{nombro de beloj}}=\log \_{10}{\frac {P\_{1}}{P\_{0}}}}
Alivorte, unu **belo** respondas al la rilatumo inter du povumoj, kiu egalas 10.

La belo mezuras la rilatumon inter povumoj, kiuj estas (proporciaj al) la kvadratoj de la amplitudoj. Se la amplitudoj estas {\displaystyle A\_{1}} kaj {\displaystyle A\_{0}}, tiaj ke

{\displaystyle {\frac {P\_{1}}{P\_{0}}}={\frac {A\_{1}^{2}}{A\_{0}^{2}}}},
do

{\displaystyle {\text{nombro de beloj}}=2\log \_{10}{\frac {A\_{1}}{A\_{0}}}=\log \_{\sqrt {10}}{\frac {A\_{1}}{A\_{0}}}}
Alivorte, unu **belo** estas la logaritmo de la rilatumo inter du amplitudoj kiu egalas {\displaystyle {\sqrt {10}}}.

Konverto al aliaj unuoj
-----------------------

La nepero (simbole Np) estas mezurunuo, kiu reprezentas la rilatumon inter du amplitudoj kiu egalas e = 2,718….

{\displaystyle {\text{nombro de neperoj}}=\ln {\frac {A\_{1}}{A\_{0}}}=\log \_{\mathrm {e} }{\frac {A\_{1}}{A\_{0}}}}
Tial, jen la konverto inter belo kaj nepero:

{\displaystyle 1\,\mathrm {B} ={\frac {1}{2}}\ln(10)\,\mathrm {Np} \approx 1,\!1513\,\mathrm {Np} }
{\displaystyle 1\,\mathrm {Np} ={\frac {2}{\ln(10)}}\,\mathrm {B} \approx 8,\!6859\times 10^{-1}\,\mathrm {B} }
En la praktiko, oni ofte uzas la dekonon de belo, nomitan (laŭ la internacia prefikso *deci-*) **decibelo** (simbole **dB**).

{\displaystyle {\text{nombro de decibeloj}}=10\log \_{10}{\frac {P\_{1}}{P\_{0}}}=20\log \_{10}{\frac {A\_{1}}{A\_{0}}}}
Tial, jen la konverto inter belo kaj decibelo:

{\displaystyle 1\,\mathrm {B} =10\,\mathrm {dB} }
{\displaystyle 1\,\mathrm {dB} =0,\!1\,\mathrm {dB} }

Historio
--------

La belo estis nomita laŭ Alexander Graham Bell (Esperantigite, Aleksandro Belo). La belo estis difinita en 1928 de la Usona firmao Bell Telephone Laboratories fondita de A. G. Bell. Antaŭ tio, Bell Telephone Laboratories uzis la mezurunuon "transsenda unuo" (, simbole TU), kiu egalas la nunan decibelon.

La simbolo de la belo estas majuskla (B), pro la ĝenerala regulo ke la simbolo de mezurunuo nomita laŭ propra nomo estas majuskla (malgraŭ ke la nomo de la mezurunuo mem estas minuskla).

Referencoj
----------

1. ↑  Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto: bel/o

Literaturo
----------

* Jürgen H. Maue, Heinz Hoffmann, Arndt von Lüpke: 0 Dezibel plus 0 Dezibel gleich 3 Dezibel. 8. Auflage. Erich Schmidt Verlag, Berlin 2003, ISBN 3-503-07470-8 (1.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Decibel – difino kaj apliko (PDF, proks. 140 KB)
* La decibel-kalkulilo
* dB or not dB? Kion vi jam ĉiam volis scii pri la kalkulado per dB… (PDF, proks. 700 KB) Arkivigite je 2011-12-26 per la retarkivo Wayback Machine
**János Fortunat Lang** [jAnoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lang János Fortunat** estis hungara juristo, teologo, kanoniko, pastro, abato, altlerneja instruisto.

János Fortunat Lang naskiĝis la 30-an de novembro 1771 en Esztergom, li mortis la 13-an de septembro 1829 en Pest (urbo) (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio).

Biografio
---------

János Fortunat Lang maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li studis filozofion ekde 1792, ekde 1794 teologion en Pozsony. En 1798 li pastriĝis kaj li komencis la religian servon en Drégelypalánk. En la jaro 1801 li estis inspektoro (prefekto) en la seminario de Pozsony, poste li instruis 2 jarojn en alia seminario en Nagyszombat. En 1806 li ekinstruis en la Reĝa Universitato de Pest, kie li estis rektoro en 1816, baldaŭ dekano. Iom poste li estis rektoro de Pázmáneum, dekano de Universitato de Vieno, kanoniko de Esztergom, ekde 1821 abato.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Dissertatio inauguralis historico-juridica super...* (1802)
* *Patrologia quam in ... universitate ... Pestiensi praelegit ...* (1809)
* *Memoria celsiss. ac rev. Ernesti principis in Schwarzenberg, ...* (1821)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 674540
* GND: 1017536449
* VIAF: 198722805
 |
**Ferenc Sapszon** [ŝapson], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sapszon Ferenc** estis hungara korusestro, profesoro. Lia samnoma filo estis Ferenc Sapszon (1952).

Ferenc Sapszon naskiĝis la 14-an de decembro 1929 en Szeged. Li mortis la 4-an de aŭgusto 2011 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ferenc Sapszon abiturientis en sia naskiĝurbo en 1948, poste li plulernis en Muzikakademio Franz Liszt inter 1950 kaj 1957 (dume li gvidis amatorajn korusojn). En la akademio li lernis ĉefe de Zoltán Vásárhelyi. En 1958 li ricevis postenon en koruso de Hungara Radio. Ekde 1957 li jam dirigentis, post 2 jaroj li estis nomumita ĉefkorusestro, ĝis 1990 li estis direktoro de la koruso, poste li pensiuliĝis. Inter 1990 kaj 2002 li estis docento en altlernejo de Debrecen. En 1984 li fondis koruson en Budaörs, kiun li gvidis ĝis 2010. Li ricevis premiojn inter 1972 kaj 2010.

Referencoj
----------

1. 1 2

Literaturo
----------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 519138
* GND: 13459357X
* LCCN: nr90000317
* VIAF: 86424597
* ISNI: 0000 0000 7839 8080
* SUDOC: 078999952
* BNF: 139412520
* MBA: c6da8fd1-54f0-44da-aab6-91ae9aa5bbb7
* BIBSYS: 3099036
* NKC: xx0095008
 |
Fall Out Boy, Rock im Park 2014.
**Fall Out Boy** estas alternativa rokbando el la antaŭurboj de Ĉikago (Ilinojo), kiu formiĝis en 2001. La bando konsistas el Pete Wentz (baso, helpanta kantanto), Patrick Stump (gvidanta kantanto, gitaro), Joe Trohman (gvidanta gitaristo), kaj Andy Hurley (tamburoj).

Historio
--------

Trohman kaj Wentz renkontis unu la alian tra reciproka okupiĝo en la Ĉikaga malmolpunka komunumo. Ili decidis krei bandon kiu estu malsama al ilia malmolpunka deveno, kaj pli simila al tiuj bandoj kiujn ili aŭskultis dum kreskiĝo, kiel Green Day kaj Saves the Day. En 2001, Trohmen renkontis Stump ĉe kongresa librobutiko. Trohman poste prezentis lin al Wentz. Stump origine celis esti la tamburisto, sed anstataŭe fariĝis la kantanto, kvankam li neniam antaŭe kantis por bando. Dum la bando estis ĉe kolegia montro, ili demandis al ilia aŭskultantaro, kiel ili nomiĝu. Unu el la aŭskultantaro elkriis "Fall Out Boy" la nomo de la helpheroo de la Superheroo *Radioactive Man* de la televida programo The Simpsons.

Diskaro
-------

* Take This to Your Grave (2003)
* From Under the Cork Tree (2005)
* Infinity on High (2007)
* Folie à Deux (2008)
* Save Rock and Roll (2013)
* American Beauty/American Psycho (2015)
* Mania (2018)

* Fall Out Boy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Fall Out Boy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 103895
* GND: 10338834-5
* LCCN: no2005028477
* VIAF: 141114258
* ISNI: 0000 0000 9568 2593
* SUDOC: 158937562
* BNF: 150554304
* MBA: 516cef4d-0718-4007-9939-f9b38af3f784
* NKC: xx0176049
 |
La **armena ortografia reformo** okazis inter 1922 kaj 1924 en sovetia Armenio. Ĝi estis rifuzita de la armena diasporo, la plej multaj el kiuj parolas okcidentan armenan, inkluzive la armenajn komunumojn en Irano, kiuj ankaŭ parolas orientan armenan kaj ankoraŭ uzas la klasikan ortografion de la armena alfabeto. Hodiaŭ ĝi estas la oficiale uzita ortografio por la armena lingvo en la Respubliko Armenio, kaj la vaste uzata de armenaj komunumoj en Kartvelio kaj Rusio.
 
Unu el la plej gravaj kaj sukcesaj politikoj de la antaŭa Sovetunio estis la pliiĝo de la ĝenerala legado de la loĝantaro, kiu komenciĝis en la fruaj 1920-aj jaroj. Tio estis probable la urĝa bezono, kiu estis unu el la kialoj por reformi la ortografion. Kun vario de aliaj edukaj reformoj, la reformita ortografio rezultigis alfabetecon de 90% en la lando komence de la 1950-aj jaroj.

Kvankam la ortografio estis ŝanĝita de la reformo, ĝi apenaŭ estas simpligo. Fakte, iuj aliaj nacioj de Sovetunio ŝanĝis siajn skribsistemojn el araba (Centraziaj landoj) kaj latina (Moldavio) al cirila. Tamen, ĝi estis iom progresema paŝo en la spirito de la historiaj evoluoj ĉar ĝi ne malhelpis la kapablon de ĉiuj eksaj sovetiaj nacioj evoluigi literaturon, edukadon, esploron kaj sciencon.

La origina ortografio estas nun konata kiel la klasika ortografio (en la armena դասական ուղղագրութիւն dasakan uġġagrut'jun) kaj estas foje nomata maŝtoca ortografio (մաշտոցյան ուղղագրություն), pro Mesrop Maŝtoc, kiu inventis la armenan alfabeton en 405 p.K.

Reguloj
-------

Se la prononco ŝanĝiĝas, oni devus uzi la modernan prononcadon. Tio koncernas la literajn parojn ⟨յ / հ⟩, ⟨ու / վ⟩ kaj diftongoj ⟨ոյ / ույ⟩, ⟨եա / յա⟩, ⟨եօ / յո⟩, ⟨իւ / յու⟩.

La jenaj ŝanĝoj ankaŭ estis faritaj:

* La digrafo ⟨ու⟩ / u / iĝas la 34a sendependa litero de la alfabeto.

La literoj ⟨է⟩ kaj ⟨օ⟩ estis forigitaj de la alfabeto sed reenkondukitaj en 1940. Ekde tiam, ili estas verkitaj nur komence de vorto kaj kunmetitaj vortoj. ⟨Ե⟩ aŭ ⟨ո⟩ estas uzataj respektive en iliaj lokoj. La nuraj esceptoj estas / ɔv / "kiu" kaj ովքեր / ɔvkʰɛɾ / եմ / ɛm / "mi estas", ես / ɛs / "vi (sg. ) estas ", ենք / ɛnkʰ /" ni estas ", եք / ɛkʰ /" vi (pl.) estas ", են / ɛn /" ili estas ".

* La litero ⟨ւ⟩ ne plu estas sendependa litero kaj aperas nur kiel ero. En ĝia loko, ⟨վ⟩ estas skribita.

La ligaĵo ⟨և⟩ estis komence aboliciita, sed en 1940 ĝi fariĝis la 37-a sendependa letero de la alfabeto. Iuj skribitaj vortoj kun ⟨եվ⟩ nun estas skribitaj per ĝi.

* En la konjugacio de verboj, kaj en la indikativo kaj en la kondicionalo, estas aldonita rekte, sen apostrofo antaŭ vokaloj aŭ ⟨ը⟩ antaŭ konsonantoj.
**Kolektivo** (de la latina verbo *colligere* - kolekti - respektive la adjektivo *collectivus* - *kolekt[at]a*) en esperantlingvaj vortaroj kiel PIV aŭ Reta Vortaro estas 

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** aro da personoj komune agantaj aŭ laborantaj aŭ kunigitaj per komunaj interesoj. **"** |

 |

Vidu ankaŭ
----------

* Kolektiva nekonscio
* Kolektiva puno
* Kolektiva inteligento

---

En specifa nuanco, **kolektivigo** - pri tio vidu apartan artikolon - estas "la (perforta) kunligo de antaŭe individuaj agrikulturaj produktounuoj al ŝtataj aŭ kooperativaj produktounuoj, do la kunigon de agrikulturaj areoj, uzinoj al kolektivaj aŭ ŝtataj uzinoj". 

En sama senco, ideologie, **kolektivismo** laŭ difino de PIV estas "socia sistemo, kiu starigas la kolektivan proprecon de ĉiuj produktrimedoj, anstataŭigas la kapitalistan konkuradon per socia organizo de la laboro, kaj dispartigas la kolektivajn produktojn proporcie je la kvanto de la plenumita laboro".

Vidu ankaŭ
----------

* Kolektivigo en Sovetunio
* Kolektivisma anarkiismo

* Kolektivo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
**Ferenc Sipos** [ŝipoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sipos Ferenc** estis hungara futbalisto (defendisto), trejnisto. Lia origina familia nomo estis *Sipszky* [ŝipski]. Lia speciala hungara rekordo estas: seninterrompe li estis nacia teamano 57-foje inter 1957-1963.

Ferenc Sipos naskiĝis la 13-an de decembro 1932 en Budapeŝto, li mortis la 17-an de marto 1997 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ferenc Sipos komencis futbali en ĉefurba fabrika futbalejo, iom poste li jam apartenis al la nacia junulara teamo. Inter 1952-1956 li ludis en provinca armea klubo, inter 1956-1963 li apartenis al ĉefurba elita klubo MTK 177-foje kun 19 goloj. Lia amiko Lajos Tichy allogis lin al Budapest Honvéd FC, kie li ludis inter 1964-1968 103-foje kun 4 goloj. Li estis ankaŭ membro de la nacia hungara teamo inter 1957–1966 77-foje kun sola golo. Li estis trejnisto ĉe malgravaj teamoj ekde 1968 ĝis la pensiuliĝo.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun fotoj
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

maldekstre Károly Sándor, Lajos Tichy, Antal Kotász kaj Ferenc Sipos

* Kategorio Ferenc Sipos (futbalisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 797016
 |


* Portalo pri Biografio
**Kálid Artúr** (naskiĝis la 14-an de aŭgusto en 1970 en Budapeŝto) estas hungara aktoro, voĉoaktoro, deklamisto, anoncisto. Lia oficiala nomo estas laŭ hungarlingve kutima nomordo **Winkler Artúr**, pli frue **Békési-Kálid Artúr**. Lia edzino estas Tünde Murányi.

Artúr Kálid deklamas
Li naskiĝis  kiel filo de patro el Gvineo Bisaŭa (kun kiu li renkontiĝis nur en 2005) kaj hungara patrino. Li estis edukita kiel orfo.

Biografio
---------

Li lernis en la gimnazio pri György Bessenyei, poste studis inter 1989-1993 en la Teatra kaj Filmarta Altlernejo, kie li konatiĝis kun sia estonta edzino. Li ludis inter 1993-1996 en la Gaja Teatro en Budapeŝto. Ekde 1997 li laboras sendepende kaj ofte sinkronizas filmojn, reklamojn. Lia voĉo estas vaste konata en populara televizio, kie li estas ĉefa anoncisto. Li ricevis premion en 1996. En 1998 li edziĝis, la edzino naskis 2 gefilojn.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* William Shakespeare: *Somermeznokta Sonĝo* - Oberon
* Imre Madách: *La Tragedio de l' Homo* - Ádám (unu el la ĉefaj viraj roloj)
* Friedrich Schiller:
	+ *Don Carlos* - Alba
	+ *Haramiák* - Schwarz
* Gábor Presser–Dusán Sztevanovity: *A padlás* - Barrabás

Elektitaj kinejaj filmaj roloj
------------------------------

* *Sztracsatella* (1996)
* *Szanaszét* (2003)
* *Vakfolt* (2014)

Elektitaj televiziaj filmaj roloj
---------------------------------

* *Angyalbőrben* (1988)
* *Szabadság tér '56* (1994)
* *Millenniumi mesék* (2000)
* *Pasik* (2000)
* *Szérum* (2015)

Dubladaj roloj
--------------

* en eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj de Denzel Washington, Will Smith, Sylvester Stallone, |Wesley Snipes, Samuel L. Jackson kaj aliaj

Fontoj
------

* lia paĝo en la hungara
* datenoj kun foto

* Kategorio Artúr Kálid en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)