recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La **Armena Patriarko de Konstantinopolo** nuntempe estas la estro de unu el la plej etaj patriarkatoj de la antikvaj orientaj eklezioj, kiu havis politikan rolon kaj ankoraŭ li havas spiritan aŭtoritaton, simile al la aliaj orientaj eklezioj. Malgraŭ la grandega malkreskado de la kredantoj, la patriarkato ankoraŭ rangas kiel la kristana komunumo plej granda de Turkio. La Armena Patriarkato de Konstantinopolo agnoskas la superecon de la Katolikoso de Armenio, kun sidejo en Eĉmiadzin, Armenio, rilate al la ĝeneralaj aferoj de la armena eklezio. Pri lokaj aferoj la patriarkato estas tute memstara.

Historio
--------

Dum la Bizanca Imperio al la Armena Apostola Eklezio estis malpermesate agi en Konstantinopolo, ĉar la Greka Ortodoksa Eklezio konsideris ĝin kiel herezo. Multaj patriarkoj estis enkarcerigitaj inkluzive de Sankta Narses, estis enprizonigitaj en la Isuloj Princo de la bizancoj, akuzitaj je herezo. La otomana sultano Mehmed la 2-a ne nur permesis ke la grek-ortodoksa eklezio restu en la urbo, sed ankaŭ permesis ĝian rivalon, la armena eklezio, establi ĝian propran sidejon en la nova otomana ĉefurbo, parte ĉar konvenis al li ke la kristanoj estu dividataj en kelkaj frakcioj. Dum kelka tempo la Siria Ortodoksa Eklezio restis sub la jurisdikcio de la Armena Patriarko. Samkiel la greka patriarkato, la armena suferis la ŝtatan intervenon en ĝiaj internaj aferoj.

La unua Patriarko estis **Hovagim la 1-a**, kiu samtempe estis episkopo de Bursa. En 1461 estis sendita al Konstantinopolo de la sultano Mehmed la 2-a, kie li establiĝis kun la titolo "**Armena Patriarko de Konstantinopolo**". Hovagim estis agnoskata kiel gvidanto kaj religie kaj laike de ĉiuj armenoj loĝantaj en la Otomana Imperio. kaj portis la titolon ***Milletbaşı*** aŭ '***Etnarca'*** krom la titolo Patriarko. Kvankam ekzistis 115 pontifikadoj ekde 1461, nur ekzistis 84 Patriarkoj; ekzemple: Karapet la 2-a regis dum kvin pontifikadoj (1676-1679, 1680-1681, 1681-1684, 1686-1687 kaj 1688-1689).

En 1896 la Patriarko Matteos la 3-a Izmirlian estis deponita kaj ekzilita al Jerusalemo de la sultano Abdul Hamid la 2-a, pro lia aŭdaco denonci la masakron de la jaro 1896. Ne estis permesata lia reveno ĝis 1908, kiam la sultano estis deponita. La Nacia Konstitucio(*Sahmanadrootiun*) koncedita al la armenoj de la sultano Abdülaziz la 1-a en 1861, kiu estis forgesita kaj ne plenumita dum preskaŭ 20 jaroj, ankaŭ estis restarigita.

La "kapo" de la Armena Apostola Eklezio en Turkio kaj Kreto estas la patriarko de Konstantinopolo kiu estas sub la aŭtoritato de la Katolikoso de Armenio. La sidejo de la Patriarkato estas en la kvartalo **Kumkapı** de Istanbulo.
La **Vienaj arbitracioj** estis 2 apartaj arbitracioj inter Ĉeĥoslovakio, Hungario kaj Rumanio.

La norda griza parto montras la unuan arbitracian teritorion, la helblua parto montras la duan arbitracian teritorion
La arbitracioj estis daŭrigo de Munkena interkonsento, sed tie jam Britio kaj Francio ne partoprenis (ili rezignis). Restis do Germanio kaj Italio, kiel decidantoj.

La unua Viena Arbitracio
------------------------

Komence senrezultaj traktadoj okazis inter Ĉeĥoslovakio kaj Hungario pri la novaj landlimoj. Pro la fiasko la 2 landoj petis la arbitracion. En Vieno partoprenis Germanio, Italio, Ĉeĥoslovakio, aŭtonomioj Transkarpatio kaj Slovakio. Laŭ la arbitracio la disfalanta Ĉeĥoslovakio cedis sudan limozonon al Hungario, dume Slovakio daŭre sekvis la vojon al sendependiĝo.

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Unua Viena Arbitracio.

Dua Viena Arbitracio
--------------------

La Dua Viena Arbitracio estis proklamita la 30-an de aŭgusto 1940 de la eksterlandaj ministroj germana, Joachim von Ribbentrop, kaj itala, Galeazzo Ciano, en Vieno. Pli frue okazis senperaj kaj senrezultaj pritraktadoj en Turnu Severin. Ambaŭ landoj akceptis la Arbitracion. Laŭ la arbitracio Rumanio cedis nordan parton de Transilvanio al Hungario.

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Dua Viena Arbitracio.
Hungario perdis ĉiujn reakiritajn teritoriojn post la mondomilito, eĉ 3 vilaĝojn akiris pli (Ĉeĥo)Slovakio.

Rilataj temoj
-------------

* berchtesgadenaj kondiĉoj
* munkena interkonsento
* Ĉeĥoslovaka-pola disputo je Teŝinio

* Kategorio Vienaj arbitracioj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Sioniac** - jen france, okcitane respektive gaskone *Seunhac* - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Corrèze*, en la administra regiono Nova Akvitanio kaj en la historia kultura regiono Limoĝio. Fine de 2020 en la komunumo vivis 218 loĝantoj sur areo de 10,6 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 21 loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Brive-la-Gaillarde kaj al la kantono *Midi Corrézien / Migdia de Corresa*. 

La teritorio havas komunan limon kun Astaillac, Beaulieu-sur-Dordogne, Bilhac, Curemonte, Liourdres, Nonards, Queyssac-les-Vignes kaj Végennes.

Geografio
---------

Sioniac situas en kampara, maldense loĝata pejzaĝo en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. La komunumo troviĝas en la geografia baseno de Brive-la-Gaillarde, en la sudokcidenta parto de la departemento.

Historio
--------

La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Sioniac antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Corrèze
* Kantono de Beaulieu-sur-Dordogne, malfondita en marto 2015
Koordinatoj: 56° 20′ 42″ N 25° 33′ 27″ O﻿ / ﻿56.34500 °N, 25.55750 °O﻿ / 56.34500; 25.55750 (mapo)

**Viesīte** estas urbo en Latvia historia regiono Selonio, en la sudoriento de Latvio. Ĝi apartenas al distrikto Jēkabpils kaj situas en okcidenta parto de la distrikto. La distancoj al la plej gravaj centroj estas 31 km de Jēkabpils, 102 km de Daugavpils kaj 130 km de Rigo. Laŭ la stato de la jaro 2023 en la urbo vivis 1 522 personoj sur areo de 2,34 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 650 loĝantoj/km².

Historio
--------

Viesīte landoj unue estis menciita en skribaĵoj en 16-a jarcento, kiam la grandbieno Eķengrāve (germane *Eckengrafen*) situis ĉi tie.

En la 1560-aj jaroj, la teritorio estis inkludita en la Duklando Kuronio kaj Zemgalio. En 1795 la grandbieno venis sub la kontrolon de Rusia Imperio.

En la 19-a jarcento, vilaĝo nomita Āžu miests estis establita plej proksime al grandbieno.

En 1916, dum la Unua Mondmilito, la germana armeo konstruis etŝpuran fervojreton al Jēkabpils, Daudzeva kaj Nereta, kaj la linio Daudzeva-Viesīte-Jēkabpils ekzistis ĝis 1972. La fervojnodo faciligis la evoluon de la vilaĝo.

En 1926, Āžu miests estis renomita Viesīte kaj du jarojn poste al ĝi estis koncedita urborajtoj.

Geografio
---------

La urbo situas en la Augšzeme altebenaĵo.

Averaĝa temperaturo estas -6 - -6,5°C en januaro kaj +17,5°C en julio. Da precipitaĵo falas 700 mm jare.

### Transporto

La ĉefa aŭtovojo de urbo estas P75 (Jēkabpils-Nereta-Litovio), lokaj vojoj estas V956 (Daudzeva-Viesīte-Apserde) kaj V806 (Viesīte-Ziemeļi).

Loĝantaro
---------

### Ŝanĝo de loĝantaro

| Jaro | Homoj |
| --- | --- |
| 1930 | 1258 |
| 1969 | 3200 |
| 1990 | 2533 |
| 2000 | 2140 |
| 2021 | 1497 |

### Etna strukturo

| Jaro | Homoj kune | Latvoj | Rusoj | Belorusoj | Ukrainoj | Poloj | Litovoj | La cetero |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2000 | 2140 | 1667 (78%) | 295 (14%) | 48 (2%) | 21 (1%) | 35 (2%) | 67 (3%) | 7 (0%) |
| 2021 | 1497 | 1186 (79%) | 179 (12%) | 33 (2%) | 11 (1%) | 27 (2%) | 4 (3%) | 16 (1%) |

Vidindaĵoj
----------

* Kulturpalaco
* Muzeo "Selonio"

Referencoj
----------

1. ↑  Mazais Latvijas autoceļu atlants - Latva Malgranda voja atlaso
2. 1 2  Latvijas PSR Mazā Enciklopēdija - Latva Malgranda Enciklopedio, v. 3, p. 687.
3. 1 2  Latvijas ģeogrāfijas atlants - Latvia geografia atlaso. "Jāņa sēta", 2020
4. 1 2  stat.gov.lv

Eksteraj ligiloj
----------------

* Viesīte en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Viesīte en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 761614
 |
**Gumosopo** (Gumosope: gumosopo pero; Japane: グモソ語 aŭ グモソペ語) estas planlingvo kiun afiŝantoj de *2ch* nun kreas.

Gumosopo estas kreata por arta lingvo celante nur ĝui la kreadon mem.

"Gumosopo" signifas "nia".

Historio
--------

Je 5-a de decembro 2003, en afiŝejo pri lingvistiko en *2ch* , pseŭdonomo "◆FnT0SU2gCU" kreis novan afiŝejon nomatan "Estas tempo krei artefaritan lingvon". Pro tio la nova lingvoprojekto komenciĝis.

Poste "◆FnT0SU2gCU" ne efektive partoprenis sed partopreno de aliaj afiŝantoj irigas la projekton.

Alfabeto
--------

Afiŝantoj proponas diversajn literojn. Sed nun Gumosopo uzas preskaŭ Latinan alfabeton. La prononco kaj akcento estas ankoraŭ ne difinataj.

* c kiel Esperanto ĉ
* j kiel j, sed iuj afiŝantoj uzas por kiel Esperanto ĵ.

Vortoj
------

"Unue afiŝanto difinas vorton."

En neceso de nova vorto, afiŝo "Mi difinas nova vorton XX kiu signifas YY "tute difinas krom se aliaj afiŝantoj malaprobas.

Gramatiko
---------

Gumosopo uzas OVS.

Eksteraj ligiloj
----------------

* kopio de 1-a fadeno
* kopio de 2-a fadeno Arkivigite je 2007-03-12 per la retarkivo Wayback Machine
* 3-a fadeno Arkivigite je 2007-03-10 per la retarkivo Wayback Machine
* gumosopo @Wiki
* gumosopo pero
Biciklo «Veturilo» kun la koloroj de la flago de Ukrainio.
Bicikla stacio de Veturilo ĉe la Placo de Tri Krucoj (*Plac Trzech Krzyży*) en Varsovio.
**Veturilo, Varsovia Publika Biciklo** (pole *Veturilo, Warszawski Rower Publiczny*) estas sistemo de pruntepreneblaj bicikloj en Varsovio, Pollando, kiu funkcias ekde aŭgusto 2012. 

La sistemo estas funkciigata de kompanio Nextbike.

La nomo *Veturilo* de la sistemo venas de Esperanto, kaj estis elektita dum interreta konkurso. El preskaŭ milo da senditaj proponoj la ĵurio komence elektis ses. En la sekva paŝo, kadre de reta voĉdonado oni elektis la nomon «Veturilo» (por ĝi voĉdonis 32%); la ceteraj proponoj estis: Wawabike (26%), Ziuuu (12%), Rowerynka (12%), Bajker (11%), kaj Wabik (6%). La venkintan nomon proponis varsovia membro de Pola Esperanto-Junularo, Mateusz Kempisty.

Referencoj
----------

1. ↑   What’s the origin of Veturilo name?. Arkivita el la originalo je 2013-05-01. Alirita 2012-08-26.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Veturilo (Varsovio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Tango "Veturilo" ĉe YouTube
**Villalpando** [biljalPANdo] estas municipo de la provinco Zamoro, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Tierra de Campos, en plej nordoriento de la provinco, angule kun la Provincoj Leono kaj Valadolido. *Villalpando* estas etimologie tradukebla al *Vilaĝo de Alpández* kiel aludo al iama reloĝanto. 

Municipoj de la komarko de *Tierra de Campos* en la provinco Zamora.
Mudeĥara absido de la preĝejo.
Taŭrludado.
Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 126,92 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 1 451 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 1 600 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 53 km de Zamoro, provinca ĉefurbo. Ĝi limas kun Cerecinos de Campos, Quintanilla del Olmo, Villamayor de Campos, Tapioles, Villárdiga, San Martín de Valderaduey, Quintanilla del Monte, Cotanes del Monte, Cañizo, Belver de los Montes, Villanueva de los Caballeros (Valadolido) kaj San Pedro Latarce (Valadolido).

Estas atestaĵoj de prahistoria loĝado; en Mezepoko okazis reloĝado. Plej frua mencio estas de la 10-a jarcento. Ĝi apartenis al la Templanoj. En la 13-a jarcento jam en la Regno Kastilio la bazarurbo floris. En la 14-a jarcento la dukoj de Frías konstruis kastelon. En la 16-a jarcento du filoj de la franca reĝo Francisko la 1-a estis en tiu kastelo kiel ostaĝoj.

Tradiciaj enspezofontoj estas agrikulturo kaj brutobredado. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Zamoro

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 755951
* GND: 10045887-7
* LCCN: n93075827
* VIAF: 156087783
* BNF: 12177309p
 |
**Villalobos** [biljaLObos] estas municipo de la provinco Zamoro, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Tierra de Campos, en plej nordoriento de la provinco, angule kun la Provincoj Leono kaj Valadolido. *Villalobos* estas etimologie tradukebla al *Vilaĝo de Lupoj*, kaj tiukadre du lupoj aperas en la blazono. 

Municipoj de la komarko de *Tierra de Campos* en la provinco Zamora.
Konvento.
Urbodomo.
Pordego de la konvento.
Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 43,20 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 227 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 800 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 73 km de Zamoro, provinca ĉefurbo. Ĝi limas kun Fuentes de Ropel, Vega de Villalobos, Villanueva del Campo, San Esteban del Molar, Prado kaj Cerecinos de Campos.

Estas atestaĵoj de prahistoria loĝado; en Mezepoko okazis reloĝado. Plej frua mencio estas de la jaro 940. Ĝi apartenis al la Provinco Leono.

Tradiciaj enspezofontoj estas agrikulturo kaj brutobredado. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Zamoro

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 755949
* LCCN: nr93028775
* VIAF: 122431252
 |
Koordinatoj: 57° 42′ 25″ N 11° 57′ 59″ O﻿ / ﻿57.70694 °N, 11.96639 °O﻿ / 57.70694; 11.96639 (mapo)

**Göteborg** (svede, IPA: Pri tiu ĉi sono [jœte'bɔrj]), esperante **Gotenburgo**, estas la dua plej granda urbo en Svedio. Ĝin fondis en 1619 sveda reĝo Gustavo la 2-a Adolfo. La urbo situas sur la okcidenta bordo apud la elfluejo de la rivero Göta älv.

Gotenburgo estas la dua plej granda urbo de Svedio kun pli ol duona miliono da loĝantoj en la dense loĝata areo kaj preskaŭ 900 000 en Gotenburgo kun ĉirkaŭurboj. La urbo kunkreskis kun apudaj dense loĝataj areoj en la apudaj komunumoj Mölndal kaj Partille.

Kelkaj el la grandaj industriaj konzernoj kiel Volvo, SKF kaj aliaj bone konataj industriaj teknikaj kompanioj kiel ESAB kaj Hasselblad AB ekestis kaj havas siajn ĉefoficejojn en Gotenburgo. Granda parto de la svedaj eksporto kaj importo iras tra la haveno de Gotenburgo, kiu estas la plej granda haveno de Nordio. Gotenburgo estas ĉefurbo de la moderna sveda provinco Västra Götalands län kaj episkopa sidejo de Gotenburga diocezo de la Eklezio de Svedio.

Vidindaĵoj
----------

Servoj
------

La Universitato de Gotenburgo (svede *Göteborgs universitet*) estas publika universitato, kiu estis establita en 1891. Kun 37 000 studentoj kaj 6 000 dungitoj, ĝi estas unu el la plej grandaj universitatoj en la nordiaj landoj. La universitato estas konsiderata tre urba, ĉar la plej multaj el ĝiaj konstruaĵoj estas en la koro de la urbo.

La Teknologia Universitato de Ĉalmers (svede *Chalmers tekniska högskola*) estas privata universitato situanta en Göteborg, kiu estis establita en 1829. Pli ol 11 000 studentoj studas en la universitato. La institucio temigas la kampojn de teknologio, natursciencoj, arkitekturo kaj matematiko.

Famuloj
-------

* Oscar Dickson
* Stellan Skarsgård

Esperanto kaj Göteborg
----------------------

En ĝi okazis la 8-a kongreso de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) de la 14-a ĝis 18-a de aŭgusto 1928 kun ĉirkaŭ 400 partoprenantoj el 24 landoj. En la kongreso interkonsentiĝis konvencio inter SAT kaj LEA-oj. La kongreso akcentis la kulturan, edukan, ne-politikan kaj kontraŭdogman karakteron de SAT.

En la urbo ankaŭ okazis la SAT-kongreso en 1976 kaj la 88-a Universala Kongreso de Esperanto en 2003.

Tie loĝis la esperantistoj Thorsten Torbjär kaj Märtha Andréasson.

Esperantoplatsen (La Esperantoplaco) estas loko en la distrikto Inom Vallgraven en la centra Gotenburgo.

Urba blazono
------------

Leono rigardas en la heraldike "malĝustan" direkton.

Bildoj
------

* Liseberg amuzparko, GöteborgLiseberg amuzparko, Göteborg
* Tramo en GöteborgTramo en Göteborg
* 
*

Vidu ankaŭ
----------

* Eŭrovido-Kantokonkurso 1985
* Listo de urboj de Svedio
* 10551 Göteborg, asteroido
* Tramtransporto en Göteborg

Eksteraj ligiloj
----------------

* Göteborg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Göteborg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 
* Esperanto-Societo de Gotenburgo
* UK en 2003 Arkivigite je 2004-06-10 per la retarkivo Wayback Machine
* Bildoj el Göteborg en la Bildarkivo Aŭstria
**Villamañán** [biljamaNJAN] estas municipo de la provinco Leono, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Esla-Campos*, en la sudoriento de la provinco kaj en la historia areo Vega de Toral. *Villamañán* estas komprenebla etimologie kiel *Vilaĝo Granda* (el *magna*) aŭ pli verŝajne tra araba fare de mozaraboj *Vilaĝo de Fontoj*.

Komarkoj de la provinco Leono; *Esla-Campos* sudoriente, oranĝece.
Preĝejo de San Esteban de Villacalbiel.
Preĝejo de Villacé.
Panoramo de Villamañán.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Benamariel, San Esteban de Villacalbiel, Villacalbiel, Villacé kaj Villamañán, okupas totalan areon de 57,80 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 1 083 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 500 loĝantojn el la 1980-aj jaroj pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 36 km de Leono, provinca ĉefurbo; trapasas la municipan teritorion la rivero Esla. 

Ĝi limas norde kun Cabreros del Río, Ardón kaj Valdevimbre, sude kun San Millán de los Caballeros, oriente kun Fresno de la Vega, kaj okcidente kun Pobladura de Pelayo García kaj Bercianos del Páramo.

Historio
--------

Estas atestiloj el antaŭromia epoko kaj en Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Leono. Plej fruaj mencij estas de 905 kaj 965.

Tradiciaj enspezofontoj estas agrikulturo (maizo kaj aliaj irigaciaj cerealoj, beto, vitejoj) kaj brutobredado. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, vinkeloj, piedirado), krom brikofabriko.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Leono

Notoj
-----

Panoramo de Villacé el la vojo de la vinkeloj.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 759553
* VIAF: 9966166007116375590007 316733510, 9966166007116375590007
* SUDOC: 262632829
* BNE: XX454861
 |
La **Universitato de Göttingen** (en la germana *Georg-August-Universität Göttingen*) malfermiĝis al studentoj en la jaro 1737 fondita de Georgo la 2-a Aŭgusto, princo-elektisto de Hanovro kaj reĝo de Britio en la jaro 1734. Tuj akiris elstaran lokon en la scienca medio. Jam en 1823 ĝi studigis 1.547 studentojn. Ĝi startis per kvar altlernejoj (Teologio, Medicino, Juro kaj Literaturo) kaj tuj konvertiĝis en unu de la universitatoj plej vizitataj de Eŭropo. La institucio apartenas al la Koimbra Grupo, internacia asocio de 41 universitatoj en Eŭropo.

La universitato nune havas 13 altlernejojn kaj 24.000 studentojn. Tie laboras 2.500 profesoroj kaj aliaj universitatanoj, asistitaj de kromaj 8.000 teknikoj kiuj laboras en administrado. Postmilite ties etendo okazigis la setlejon de nova "universitata" kvartalo norde de la urbo, situa en Weende. La arkitekturo de la malnova universitato vidiĝas en la *Auditorium Maximum* (1826/1865) aŭ la granda prelegejo (1835/1837) en la *Wilhelmsplatz* (Vilhelmaplaco).

La biblioteko de la universitato (*Niedersächsische Staats- und Universitätsbibliothek, SUB*) enhavas pli da 4,5 milionoj de libroj kaj valoregaj manuskriptoj; la akademio de sciencoj, planita kiel *Reĝa Societo por la Sciencoj* kaj kvar institutoj priserĉadaj de Societo Max Planck por la helpo de sciencoj kun laboras kun la universitato.

Universitato de Göttingen, Wilhelmsplatz
Biblioteko SUB.
Inter la docentoj de la universitato estas ekzemple

* Sepo de Göttingen
* Georg Friedrich Benecke, germanisto,
* Adolf Busemann, frua pioniro de aerodinamiko,
* David Hilbert, matematikisto,
* Gerald Hüther, konata neŭrosciencisto,
* Claude Trésorier, romanistikisto kaj esperantisto

Elektitaj studentoj
-------------------

* August Wilhelm Schlegel

Historio
--------

Bernhard Rust, Ministro de Scienco, Edukado kaj Nacia Kulturo (*Reichserziehungsminister*) en Nazia Germanio ludis gravan rolon en la "purigo" de germanaj universitatoj el judoj kaj aliaj konsiderataj malamikoj de la ŝtato, ĉefe en la Universitato de Gotingeno, kiu tiam estis konsiderita grava centro de matematika esplorado kie laboris aŭ studentis gravuloj kiel David Hilbert, Felix Klein, Ernst Zermelo, Carl Gustav Hempel, John von Neumann, Emmy Noether, Alonzo Church, Hermann Weyl, Emmy Noether, Edmund Landau, Paul Bernays, Gergely Berzeviczy kaj (laŭ dato de doktoriga disertacio) Otto Blumenthal (1898), Felix Bernstein (1901), Hermann Weyl (1908), Richard Courant (1910), Erich Hecke (1910), Hugo Steinhaus (1911), kaj Wilhelm Ackermann (1925). La unua skermmajstro universitata estis Anton Sebert.

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Universitato de Göttingen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Universitato de Göttingen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 342833
* GND: 2024315-7
* LCCN: n80126141
* VIAF: 154205442
* ISNI: 0000 0001 2364 4210, 0000 0001 2366 5214
* SUDOC: 026581698
* BNF: 11880172g
* NKC: ko2003182746
 |
**Villamedianilla** [biljamedjaNIlja] estas loĝloko kaj municipo en la okcidento de la provinco Burgoso, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la sudo de la komarko *Odra-Pisuerga*. La loknomo *Villamedianilla* estas etimologie komprenebla kiel *Urbeto en la mezo*.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 6,758 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 10 loĝantojn. Ĝi perdis multajn loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 20 el 1991. 

Demografia evoluo| 1991 |  | 1996 |  | 2001 |  | 2004 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 29 |  | 29 |  | 25 |  | 24 |

Ĝi distas 50 km de Burgoso, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

Preĝejo de Sankta Petro.
La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento. 

Villamedianilla formis parton de la *partido de Castrojeriz* en la kategorio de izolaj loĝlokoj, unu el dek kvar kiuj formis la komunumon *Intendencia de Burgos*.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. 

Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo de Sankta Petro.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 775102
* VIAF: 316734151
 |
**Villanueva de Azoague** [biljaNŬEba deazoAge] estas municipo de la provinco Zamoro, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Benavente y Los Valles, en la nordo de la provinco, sude de la Provinco Leono. *Villanueva de Azoague* estas etimologie tradukebla al *Nova Vilaĝo de la Bazaro*, nome aludo al araba nomo de bazaro (أسواق) "aswāq", tiel laŭnome bazarurbo.

Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Villanueva de Azoague kaj Castropepe, okupas totalan areon de 19,19 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 360 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 250 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 75 km de Zamoro, provinca ĉefurbo.

Estas atestaĵoj de prahistoria loĝado; en Mezepoko okazis reloĝado. Ĝi apartenis al la Regno Leono kaj poste al la Graflando de Benavente. Ĉirkaŭ 1850, la iama municipo Castropepe integriĝis en Villanueva de Azoague.

Tradiciaj enspezofontoj estas agrikulturo kaj brutobredado. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Zamoro

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 755729
* VIAF: 316733120
 |
**Villanueva de Duero** [biljaNŬEba deDŬEro] estas municipo en la centro de la provinco Valadolido, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Tierra de Pinares* (Pinartero) en la sudoriento de la provinco. La loknomo *Villanueva de Duero* estas komprenebla etimologie kiel Nova Urbo de Doŭro.

Villanueva de Duero en la provinco Valadolido.
La komarko *Tierra de Pinares* de la provinco Valadolido, verde, sudoriente.
Panoramo de Villanueva de Duero.
La preĝejo.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 37,29 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 1 227 loĝantojn. Ĝi ne perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, sed tute male ĝi fakte akiris 70o el la 1900-aj jaroj pro ties strategia loko inter Valadolido kaj Tordesillas kaj nur iom sude de la rivero Doŭro kaj la aŭtoŝoseo A-62. 

Ĝi distas 20 km de Valadolido, provinca ĉefurbo kaj estas samproksime de Tordesillas. Ĝi limas kun municipoj Villamarciel, Aniago, Puente Duero, Viana de Cega, San Miguel del Pino, Serrada kaj Valdestillas. Ĝia municipa teritorio estas ebeneca kaj trairata de la rivero Valcorba.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Leono kaj poste al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado. Dekomence la loknomo estis Las Cabañuelas (La Kabanetoj), kaj en 1109 Aldea Nueva (Nova Domaro), kaj poste Aldeanueva de Aniago, ĉar estis teritorio de Aniago (nun senhoma). En 1630 okazis la alinomigo al Villanueva de Duero.

En 1409, Juan Vázquez de Cepeda, episkopo de Segovio kaj konsilisto de la monarko Henriko la 3-a, aĉetis Aniago kaj Aldea Nueva el la Municipo Valadolido, por establi monaĥejonkiu finfine estos *La Cartuja de Nuestra Señora de Aniago* de Kartuzianoj. La historio de Villanueva ekde tiam estis ligita al tiu ĝis definitiva separo en 1807.

Villanueva estas unu el malmultaj loĝlokoj kun maldekstra urbestro en la provinco, ĉefe dekstrema.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj kaj terpomoj) kaj brutobredado (ŝafoj) kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado). 

De la historia pasinteco restis vizitindaj vidindaĵoj el kiuj menciindas la mudeĥara preĝejo de la 16-a jarcento, la ermitejo de Kristo kaj aparte *La Cartuja de Nuestra Señora de Aniago*.

Bildoj
------

* La ermitejo.La ermitejo.
* La Cartuja de Nuestra Señora de Aniago.*La Cartuja de Nuestra Señora de Aniago*.
* Enirejo al la kartuzio.Enirejo al la kartuzio.
* Ruinoj de la kartuzio.Ruinoj de la kartuzio.
* Ruinoj de la kartuzio.Ruinoj de la kartuzio.
* Svelta sonorilmuro de la kartuzio.Svelta sonorilmuro de la kartuzio.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Valadolido

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 766355
* VIAF: 241858523
 |
**Universitato Wonkwang**, situanta en Iksan (Koreio), estis fondita en 1946 de ŭonbulisma eklezio, celante etoson de Ŭonbulismo "Renovigo de animo". Ĝi estas la sola universitato, kiun fondis ŭonbulisma eklezio. Tial nature tiu fakultato de Ŭonbulismo estas tute unika en Koreio.

Simboloj kaj pejzaĝo
--------------------

Simboloj de la universitato estas ginko kaj magnolio. Printempe kaj aŭtune pejzaĝo estas tre bela, kaj tre multe da homoj vizitas la universitaton por pikniki kaj foti.

Karakterizo
-----------

Univ. Wonkwang ankaŭ famas pro tio, ke ekzistas 5 medicin-kampaj fakultatoj (medicino, orienta medicino, dentkuracado, flegado kaj farmacio) en ĝi. Tiu unikeco ebligas tre efikan rilaton inter diversaj fakuloj kaj scienculoj.

Rilato kun Esperanto
--------------------

Tiu ĉi universitato akceptis Esperanto-kurson kiel oficialan kleran lecionon en 2003. Nuna docento estas s-ro Lee Jung-kee, prez. de Seula Esperanto-Kulturcentro (SEK), kaj nova prezidanto de la Azia Komisiono de UEA.

Univ. Wonkwang bone rilatas al Esperanto, kaj jam du-foje Komuna Seminario okazis tie, en la jaroj 2004 kaj 2006.

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Universitato Wonkwang en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 234435
* GND: 16024242-3
* LCCN: n80014888
* VIAF: 130179376
* ISNI: 0000 0004 0533 4755
 |
**Vignols** estas franca komunumo lokita en la departemento Corrèze kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 578 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2004.

Geografio
---------

Vignols etendiĝas sur 15,41 km², kaj havis 578 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 37 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Corrèze, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. 

La komunumo troviĝas en la geografia baseno de Brive-la-Gaillarde, en la sudokcidenta parto de la departemento.

  

La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

Historio
--------

La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Vignols antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Raymond Pagnon, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Vignols apartenas al la kantono de Juillac, kies ĉefurbo estas Juillac. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Brive-la-Gaillarde, unu el la tri arondismentoj de la departemento Corrèze.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Corrèze
* Kantono de Juillac
* Vignols - Saint-Solve (stacidomo)
**Villanueva de Gómez** [biljaNŬEba deGOmez] estas municipo en la nordoriento de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *La Moraña* aŭ Komarko de Arévalo kaj al la jurisdikcia teritorio de Arévalo, en la nordo de la provinco. *Villanueva de Gómez* estas komprenebla kiel Nova Vilaĝo aŭ Urbeto de Gómez, alude al Gómez Dávila (vidu Historion sube).

Villanueva de Gómez en la provinco Avilo.
Komarkoj de la provinco Avilo; Komarko de Arévalo norde, brune.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 21 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 116 loĝantojn. Ĝi perdis 400 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 32 km de Avilo, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun San Pascual, Pajares de Adaja, Blascosancho kaj Hernansancho.

Historio
--------

Apenaŭ estas fruaj restaĵoj, sed almenaŭ busto de Asklepio kiel helenisma modelo reproduktita en la 2-a jarcento.​ 

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio. Villanueva de Gómez establiĝis kiel senjorlando fare de Gómez Dávila, familiano de la Episkopo de Avilo, kun statuso de *villa* heredota en la 29a de Marto 1294. La preĝejo estis detruita pro incendio, kaj eble estis palaco konstruita el ties restaĵoj. En la komenco de la 20-a jarcento estis sufiĉe grava industria agado.

Tradiciaj enspezofontoj estis forstado, agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 761832
* VIAF: 316734337
 |
**FODOR Gyula** estis hungara sindikatgvidinto naskiĝinta en Nagyvárad la 10-an de septembro 1901 kaj mortinta en Budapeŝto la 3-an de aprilo 1975.

Kariero
-------

Gyula Fodor kiel masonistmetiisto ligiĝis al la organizita junlaborista movado. En 1918 li estis ano de la *Ifjúmunkások Országos Szövetsége* (Landa Unuiĝo de Junlaboristoj). En 1923 mallongtempe li laboris eksterlande. Post sia reveno li envolviĝis la agadon de la *Magyarországi Építőmunkások Országos Szövetsége* (Unuiĝiĝo Landa de Masonistoj de Hungario). De 1925 li estis ano de Socialdemokrata Partio de Hungario); de 1931 ĝis 1942 vicprezidanto, poste prezidanto de la *Magyar Építőmunkások Országos Szövetsége* (MÉMOSZ). En 1935 oni enprenis lin en la Hungaran Komunistan Partion. En 1935 li estis unu el la organizintoj de la granda masonista striko. En 1942 oni kondamnis lin, poste envokis lin por soldatservo. Li eskapis kaj laboris en senleĝeco. De decembro 1946 li estis vicurbestro de Budapeŝto, de aprilo 1948 ŝtatsekretario pri konstruaferoj, respektive anstaŭanto de ministro ĝis 1951, inter 1951–70 prezidanto de la Landa Pensiuma Instituto. De julio 1957 li estis ano de Revizia Komisio de la Centra Komitato de la MSZMP, poste prezidanto. Inter 1962-75 li estis membro de Centra komitato de MSZMP.

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**Juhan Vilms** (naskiĝis la 22-an de septembro 1893 en paroĥo Pilistvere ĉe Viljandi, distrikto Viljandimaa, mortis la 22-an de februaro  1952 en Bonaero) estis estona kuracisto kaj eŭgenikisto.

Biografio
---------

Juhan Vilms diplomiĝis el la scienca lernejo de Tartu, inter la jaroj 1914 kaj 1917 studis en la Fakultato de Medicino de la Universitato de Tartu, kaj diplomiĝis en 1919 en la Universitato de Tomsk. Ekde 1926 li praktikis kiel kuracisto dermatologia en Talino. Inter la jaroj 1929 kaj 1932, li estis membro de la nacia parlamento Riigikogu. Dum pluraj jaroj li apartenis al la Estona Laborista Partio, estone nomata *Tööerakonda*, sed poste pro konfliktoj forlasis la partion. Inter 1930 kaj 1932 li krome estis membro de la urba parlamento de Talino. En 1944, Juhan Vilms fuĝis al Svedio, kaj poste vivis en Argentino, kie li mortis en 1952.

Verko eldonita en Esperanto
---------------------------

En 1921, laŭ traduko de Johannes Vahtkerl, en Esperanto aperis lia verkaĵo *La malbonaj flankoj de sporto kiel anstantaŭaĵo de fizika laboro rilate higienon*.

Fontoj
------

La unua versio de tiu-ĉi artikolo transprenis iujn informojn el la samtema artikolo en la estona lingvo. La informo pri la libro de 1921 estas el Enciklopedio de Esperanto de 1934.
**ORiENT Gyula** estis hungara farmakologo, kuracisto, universitata profesoro naskita en Nagybocskó la 21-an de oktobro 1869 kaj mortinta en Koloĵvaro la 9-an de oktobro 1940.

Biografio
---------

Orient Gyula diplomitiĝis en 1891 en la Universitato de Budapeŝto, li doktoriĝis en 1900 en Koloĵvaro. Li posedis apotekon en Csetnek (1892). Inter 1898–99 li prelegis en la Universitato de Koloĵvaro. En 1906 li akiris diplomon de kuracisto, poste li faris studvojaĝon en Bazelo, Zuriko, Strasburgo. En 1918 li fariĝis profesoro de la Universitato de Koloĵvaro. Krome la kemian toksikologion kaj esploron de kancero li priokupiĝis ankaŭ medicinhistorion. Li fondis la muzeon pri farmacihistorio de Koloĵvaro.

Verko
-----

* *A gyógyszerészi chemia fogalma és feladata* (Kolozsvár, 1918);
* *Az erdélyi és bánáti gyógyszerészet története* (Cluj–Kolozsvár, 1926);
* *Erdélyi alchemisták, Bethlen Gábor fejedelem alchemiája* (Cluj–Kolozsvár, 1927);
* *Adatok az erdélyi gyógyszertárak történetéhez* (Buletinul Farmacistilor, Cluj, 1928. 11. sz.);
* *A rák eredete, keletkezése, biológiai és biochemiai megvilágításban* (Praxis Medici, Cluj, 1939).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
La nigra (malantaŭe) kaj la griza kornikoj (antaŭe) estas konsiderataj kiel vikarajn taksonojn.
**Vikara taksono**  estas taksono pri kiu la reprezentantoj (individuoj, populacioj) sekve de geofizika okazaĵo (ekzemple kontinenta drivo, orogenezo) space, reproduktade kaj genetike estas apartigitaj de la reprezentantoj de iu antaŭe komuna taksono.

Tiu procezo de disigo estas nomata **geografia vikareco** kaj la apartigitaj taksonoj estas **geografiaj vikaruloj**. Geografia vikareco povas kaŭzi alopatrian speciiĝon .

Ekologiaj vikaruloj
-------------------

Kelkfoje temas pri ekologiaj vikaruloj. Tiuj estas parencaj taksonoj kiu estas apartigitaj pro la adaptado al diferencaj biotopoj.

Referencoj
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

1. ↑   Plena Ilustrita Vortaro 2002 p. 1234
2. ↑   angle Mao, K. Milne, R. I. Zhang, L. Peng, Y. Liu, J. Thomas, P. Mill, R. R. en S. S. Renner. (2012). Distribution of living Cupressaceae reflects the breakup of Pangea. *Proceedings of the National Academy, USA* 109(20): 7793-7798 -Open Access.
**Villarino de los Aires** [biljaRIno] estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia partio de Vitigudino en la nordokcidento de la provinco kaj al la Municiparo Arribes del Duero. *Villarino de los Aires* estas tradukebla etimologie al *Vilaĝeto de la Ventoj*.

Vidaĵo el la rigardejo La Rachita.
Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Villarino, Cabeza de Framontanos, Las Cañadas, La Zarza de Don Beltrán kaj la demaroj La Rachita kaj Santa Catalina, okupas totalan areon de 102,64 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 843 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 500 loĝantojn ekde la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Parto de ĝia teritorio estas ene de la Natura Parko Arribes del Duero, naturejo protektita de grandaj valoroj kaj mediaj kaj turismaj. 

Limas kun loĝlokoj Bemposta (Portugalio), Fermoselle (Provinco Zamora), Peredo da Bemposta (Portugalio), Trabanca kaj Pereña de la Ribera. Ĝi distas 85 km de Salamanko, provinca ĉefurbo. 

Ĝi fondiĝis en la 12-a jarcento. En postaj jarcentoj suferis pro militoj kun najbara Portugalio kaj dum la Hispana Milito de Sendependigo. La plago de filoksero kiu atakis la vitejojn de Villarino ĉirkaŭ 1890 rezultis en grava elmigrado al Kubo, tiam ankoraŭ hispana kolonio, sed jam milite, kaj en 1919 oni fondis la «Club Villarino» de Havano kiel renkontigejo por la lokanoj kaj tiu klubo ankoraŭ vivas.

La tradiciaj agrikulturo (vino kaj olivoj) kaj brutobredado lastatempe iom dekadencis. Lastatempe rura turismo ekgravis. Estas elektra transformejo ligita al la Akvobaraĵo de Almendra.

La urbestro estas de dekstra partio PP.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Salamanko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 752870
* VIAF: 316734598
 |
**Korsaĵo** historie, estas vestaĵo por virinoj, kovrante la korpon inter la kolo kaj la talio kaj portata supre de la bluzo.

Historio
--------

En historia uzokutimo, precipe en viktoria kaj frua 20-a-jarcenta modo, *korsaĵo* indikas la supraĵon de robo kiu estis konstruita en du partoj (t.e. kun aparta jupo kaj korsaĵo), sed el egala aŭ kunordigita ŝtofo kun la intenco de uzado de la du partoj kiel unuo. En robotajlorado, la esprimo *talio* ankaŭ estis uzita. Dum uzado, la partoj eble estis ligitaj per hokoj kaj okuloj. Tiu aranĝo estis norma por moda vesto de la 18-a jarcento ĝis la malfrua 19-a jarcento, kaj havis la avantaĝon permesi kombinadon de volumena jupo kun formfidela korsaĵo. Cetere ĝi ebligis la uzon de diversaj korsaĵoj kun la sama jupo (ekz. altkola korsaĵo kaj dekoltita korsaĵo kombinitaj kun la sama jupo povis servi kiel tagvesto kaj vespervesto). Unu-pecaj roboj iĝis pli ordinaraj post 1900 pro la tendenco al pli simpla vestaĵo kun pli mallarĝaj jupoj.

En moderna uzokutimo, *korsaĵo* tipe rilatas al supra vesto kiu havas forpreneblajn manikojn aŭ neniujn manikojn, ofte dekoltita, portita en Eŭropo de la 16-a jarcento ĝis la 18-a jarcento, aŭ super korseto aŭ en loko de ĝi. Por atingi modan formon kaj apogi la buston, la korsaĵo estis ofte rigidigita kun *bastonetoj* el speco de kano, aŭ balenosto. La korsaĵo estis diferenca de la tiutempa korseto ĉar ĝi estis portata super la alia vesto. En la fruaj periodoj, korsaĵoj kaj korsetoj estis ligitaj en helikforma maniero, kun unu kontinua laĉo. En pli postaj periodoj, ambaŭ estis ligitaj kiel la moderna tenisa ŝuo, kun hokingoj alfrontantaj unu la alian. Tio estis pli oportuna por virinoj kiuj povis vestiĝi sen helpo.

La korsaĵo de kamparanino, 19-a jarcento
Korsaĵo kun brodaĵoj

Hodiaŭ
------

Korsaĵoj pluvivas en modernajn tempojn en la tradicia aŭ revivigita robo de multaj landoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Butterick.  (c. 1905) *Dressmaking, Up To Date*. Nov-Jorko: Butterick Publishing Company, p. 75.

Leteraturo
----------

* Kategorio Korsaĵo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Korsaĵo en la Vikivortaro (Universala vortaro)

* Arnold, Janet: *Patterns of Fashion: the cut and construction of clothes for men and women 1560-1620*, Macmillan 1985-a (ISBN 0-89676-083-9)
* Steele, Valerie: "La Korseto: =A Cultural History" Yale University Press, 2001.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 490290
* GND: 4169781-9
* LCCN: sh85015215
 |

*En tiu ĉi artikolo estas uzita maŝina traduko de WikiTrans de teksto el la artikolo Bodice en la angla Vikipedio.*
Koordinatoj mankas! Bonvolu kunhelpi.

Monda heredaĵo de UNESKO

Azerbajĝanaj knabinoj kun koltuko '*Kəlağayı*'
**Kelaĝaji** (en azerbaĵĝana lingvo: ***Kəlağayı**,* ankaŭ konata sub la nomo **C*hargat*** [*mankas fonto*]) silka koltuko kovrita de tradiciaj artaj ŝablonoj (ĉiuj kun malsama signifo) kaj en sep buntaj koloroj, uzata de virinoj en Azerbajĝano. Ĝi kutime mezuras 150x150cm aŭ 160x160 cm. Kelaĝaji estas vaste uzata hodiaŭ en Azerbajĝano, kaj virinoj uzas ĝin diversmaniere kaj por malsamaj celoj, ankaŭ depende de la aĝo de la persono. Uzante vegetalajn substancojn, mastroj tiam tinkturfarbas la tukojn diversajn kolorojn kaj ornamas ilin per ŝablonoj per lignaj poŝtmarkoj, kovritaj per solvoj el kolofono, parafino kaj solida oleo. En la azerbajĝana urbo Ŝeki estas muzeo pri la arto de Kelaghai-produktado.

Unesko-Listo
------------

En novembro 2014, la produkta arto kaj la simboleco de Kelaĝaji estis enmetitaj en la listo pri nemateria kultura heredaĵo de UNESKO

Bildgalerio
-----------

* "Galib" estas ŝtampIloj (faritaj ekzemple el nuksuja, pomuja ligno), uzataj por dezajni koltukon 'Kelaghayi'"Galib" estas ŝtampIloj (faritaj ekzemple el nuksuja, pomuja ligno), uzataj por dezajni koltukon 'Kelaghayi'
* Ekzemplo de azerbajĝana 'Kelaĝaji 'Ekzemplo de azerbajĝana 'Kelaĝaji '

Referencoj
----------

1. ↑  (en) Fuad Alakbarov, pri la koltuko 'Kelaghay', Twitter, la 9-an de majo 2020.
2. 1 2  (az, en) *Traditional art and symbolism of Kelaghayi, making and wearing women’s silk headscarves Arkivigite je 2020-07-16 per la retarkivo Wayback Machine,* unesco.preslib.az, alirita la 10-04-2019.
3. ↑  (en) Nigar Orujova, *Art of Kelaghayi production*, Azernews, la 5-an de decembro 2014, alirite la 25-an de julio 2021.

Vidu ankaŭ
----------

Reprezenta listo pri la nemateria kultura heredaĵo de la homaro

Kaptuko

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kelaĝaji en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Filmeto pri la fabrikado de kelaĝaji

Virina kelaĝaji-modo laŭ diversaj stiloj, filmeto
Tempopasa animacio de lipharoj kreskanta dum 30 tagoj.
Impona liphararo de Emiliano Zapata.
Lipharara kulero, datita en 1904, uzata en edvarda Anglujo por protekti la lipharojn manĝante supon.
**Lipharoj** estas haroj kreskantaj nur sub la nazo de (kutime vira) homo. Ĉe viroj kiuj ne razas sin, povas esti, ke oni lasas kaj liphararon kaj barbon, nur liphararon kaj ne barbon aǔ pli malofte nur barbon kaj ne liphararon. Ĝenerale liphararo havigas pli imponan, aǔtoritatan, plenkreskan aspekton al oni. Barbo kontribuas al tio, sed povas aldoni aliajn signifojn. Ĉio tio ege dependas de la lokaj kutimoj en diversaj epokoj, landoj ktp.

Ankaŭ la stilo de liphararo dependas ĉu de la lokaj kutimoj ĉu de la personaj preferoj: pli larĝaj, pli mallarĝaj, pli longaj, pli mallongaj ktp. Pri tio vidu ekzemple artikolon pri broŝliphararo.

Al "bone flegita" liphararo la posedanto dediĉas tempon kaj penon. Kultivado ĉefe esprimiĝas per la sistema kaj preciza troigo de la lipharoj. Ekzistas ankaŭ oleoj kaj kremoj, kiujn oni aplikas al la lipharoj, riĉigante ĝian aspekton kaj donante al ĝi brilon.

Liphararo ĉe virinoj ofte okazas je menopaŭzo, rezulte de la malpliigon de estrogena hormono, kaj estas konsiderata en multaj kulturoj kiel estetika malavantaĝo. Virinoj kun lipharoj kutime provas forigi ĝin diversmaniere.

Proverbo
--------

Ekzistas proverboj pri lipharoj en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Bruligi al si la lipharojn.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„**  *Lipharo de grandsinjoro, sed koro de leporo.*  **"** |

 |

Stiloj
------

* Stiloj
* "Dalí" liphara stilo
* "Angla" liphara stilo
* "Fu Manchu" liphara stilo
* "Handlebar" moustache style"Handlebar" liphara stilo
* "Hufuma" liphara stilo
* "Imperiala" liphara stilo
* "Meksika" liphara stilo
* "Natura "liphara stilo
* "Pencil" liphara stilo
* "Dentobrosa" liphara stilo
* "Rosmara" liphara stilo
* "Liberstila" liphara stilo"Liberstila" liphara stilo

Bildaro
-------

* Edgar Allan PoeEdgar Allan Poe
* Friedrich Nietzsche havis rosmaran liphararonFriedrich Nietzsche havis rosmaran liphararon
* Salvador Dali kun tipaj lipharojSalvador Dali kun tipaj lipharoj

Referencoj
----------

1. ↑   Lernu. Arkivita el la originalo je 2011-12-25. Alirita 2009-02-28.

Vidu ankaŭ
----------

* Barbo
* Razado
* Movembro

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lipharoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Lipharoj en la Vikivortaro (Universala vortaro)
* Lipharoj en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* Movado pri lipharoj Arkivigite je 2020-09-19 per la retarkivo Wayback Machine angle
La **Asocio de Hungariaj Esperantistaj Instruistoj** aŭ *Hungara Asocio de Esperantistaj Pedagogoj* - hungare *Eszperantista Pedagógusok Magyarországi Egyesülete*, mallonge EPME - estas la sekcio de la Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj (ILEI) en  Hungario. Ĝi proksime kunlaboras kun la Hungaria Esperanto-Asocio (hungare: MESZ, Magyarországi Eszperantó Szövetség) de 1902, la landa asocio de UEA. Estraro de la asocio inter 2024-2028 estas József NÉMETH (prezidanto, sekciestro), Pálma SALOMONNÉ CSISZÁR kaj József ESZÉNYI. La kerno de la asocio estas en 2022 39 membroj, kiuj estas samtempe ŝtataj instruistoj kaj estas organizantoj de Esperanto-kursoj en lernejoj. Al tio krompreneble aldoniĝas multaj pliaj kursgvidantoj, kiuj aŭ ankoraŭ estas studentoj de iuj fakoj aŭ je baza profesio tute havas aliajn fakojn, sed kiuj honorofice engaĝiĝas pri instruado de Esperanto. La membronombro kompreneble de jaro al jaro ŝanĝiĝas - en 2010 la membronombro aparte altis, fine de la jaro la sekcio havis 61 instruistajn membrojn: 57 plenrajtajn membrojn, kun membreco en ILEI kaj 4 apogantajn membrojn.

Eksteraj ligiloj =
==================

* oficiala retejo (esperante)