recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**José Maria VITIER** (naskiĝinta la 7-an de januaro 1954 en Havano) estas kuba muzikisto.

Vivo
----

La filo de la gepoetoj Cintio Vitier kaj Fina García Marruz komencis siajn unuajn studojn en la Konservatorio Amadeo Roldán. Lia verkaro ampleksas vastan spektron, ĉar li skribis muzikon por diversaj medioj kiel televido, teatro, kino kaj radiofonio. Li estis membro de la Grupo Síntesis en ĝia komenco. Multaj el liaj komponaĵoj baziĝas sur popularaj kantoj aŭ sur versoj de rimarkindaj poeto kiel ekzemple *Bosque*, *Caballito*, *Canción de otoño*, *Cizaña*, *Cortesía Décima*, *Déjame tomar asiento*, *El aire que te rodea*, *Ilusión de realidad*.

En 1983 li formis sian propran muzikgrupon. Li laboris kiel pianoprofesoro en la Escuela Nacia Lernejo de Arto kaj realigis kompoziciajn studojn en la Supera Instituto de Arto.

Li aktivas tutmonde. Lia krea verkado distingiĝas per rimarkinda multvarieco, en kiu li kombinas ĉambran kaj popularan muzikon kun ĵazaj deflankiĝoj, ĉio je klarkontura akcento de kubeco.

Inter aliaj li partoprenis la festivalojn de ĵazo en Montrealo, de latinamerika muziko en Novjorko, de ĵazo en Toronto, de kulturo ĝenerale je la Festival Cervantino en Guanajuato [Meksiko), afrikokariba de Bordozo kaj MIDEM de Cannes.

Li ricevis gravajn distingojn kiel la Medalo Alejo Carpentier kaj la Ordeno Félix Varela en 2004. En la jaro 2000 lia lumdisko *Salmo de las Américas*, oratoria simfonikantato, estis nomumata inter la kvin plej bonaj muzikalbumoj de klasika muziko por la Premio Latino-Grammy. En 2002 Vitier estis proponata kiel kandidato por la Premio Tomás Luis de Victoria.

Krom tio la 1-an de decembro 2008 kiel eron de la kultura programo realigata kadre de la aktivecoj dum la Internacia Libro-Foirego de Guadalajara li prezentis en la Teatro Diana de la sama urbo, kune kun la fama verkisto meksika Carlos Fuentes la operon *Santa Anna*, kun muziko komponita de li kaj libreto de Fuentes. Tiu ĉi opero estas historio pri la evoluo de la ŝajne heroa, sed tragedia kaj miocentrisma vivo de la eksprezidanto de Meksiko Antonio López de Santa Anna dum liaj diferencaj regoperiodoj. La verko kombinas parolatajn dialogojn kun kantataj recitativoj; tragedion kaj komikajn momentojn; aktorojn kaj dancistinojn, kiuj nenion muzikan kontribuas kiel la kantistoj kaj la ĥoro. Rilate la muzikan oni enprenis en la orkestran instrumentaron kelkajn antaŭhispanajn perkutinstrumentojn kaj la *sones jarochos* de la popolmuzika ensemblo Mono Blanco. Kiel ensemblanoj la cefajn rolojn de ĉi tiu nuntempa opero okupis Fernando de la Mora, Lourdes Ambriz, Grace Echauri, Verónica Alexanderson kaj Hernán del Riego.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Muziko de José María Vitier ĉe youtube.com
* Biografieto de José María Vitier


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 525686
* GND: 123891485
* LCCN: no97040638
* VIAF: 37109724
* ISNI: 0000 0001 1025 0220
* SUDOC: 086276530
* BNF: 13973403f
* MBA: b0f91508-62ed-473e-8fe1-748b488b76d4
* BNE: XX1093345
 |
Membroj de *Bloco Filhos de Gandhy*
**Filhos de Gandhy** (eo „filoj de Gandhi") estas membroj de brazila karnavala grupo aŭ bloko („bloco"). Kiel afoŝeo-bloko ĝi partoprenas la karnavalon de Salvador de Bahio kune kun pluraj miloj da partoprenantoj.

Filhos de Gandhy fondiĝis la 18-an de februaro1949 kaj estis la ununura karnavala grupo de Salvador, kiu ludis afrikobrazilan muzikon, ĝis kiam en 1974 ekestis la *bloco afro* Ilê Aiyê. La nomado laŭ Mahatma Gandhi devis programe ekpreni la principon de senperforto. La radikoj de afoŝeomuziko kuŝas en la afrikobrazila religio kandombleo, ties muzikon de la bloko volis surstratigi. Tradicie la grupo sin vestas per blanko kun bluaj turbanoj, dediĉitaj al la kandombleaj dioj Obatalo kaj Oguno.

Filhos de Gandhy estas ĝis nun la plej konata afoŝeobloko de Salvador, la asocio havas plurajn milojn da membroj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Filhos de Gandhy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala hejmpaĝo Arkivigite je 2019-07-18 per la retarkivo Wayback Machine
La **Luterana preĝejo** estas eklezia konstruaĵo en Hungario, en la ĉefurbo Budapeŝto, en distrikto Újbuda.

Historio
--------

La loka luterana societo formiĝis en 1914, sed pro la 1-a mondmilito ne okazis preĝejolonstruo. En 1925 la ĉefurba municipo donacis parcelon por luterana preĝejo, en la sama jardeko ĝi estis konstruita. La orgeno alvenis en 1934, ĝi moderniĝis en 1974. Tie estis pastro Lajos Ordass inter 1941-1944, pri li memortabulo estas videbla de 1998. En 1957 la interna parto estis renovigita, la preĝejo mem en 2005.

Longe estis tie orgenisto Imre Sulyok (komponisto).

Konstruaĵo
----------

La preĝejo formas unuon kun ambaŭ aloj, sed la preĝejo mem reliefas. En la aloj trovis lokon la luterana grupo, kie ili aranĝas kunvenojn. Estas 2 internaj enirejoj inter la preĝejo kaj la konsilanta ĉambrego en unu el la aloj. La fasado estas simetria, meze la turo altiĝas, sed flanke estas ankaŭ malaltaj turetoj. (La ŝtupoj en ambaŭ flankaj turoj kuras al la galerio.) Malsupre antaŭ la ĉefenirejo ŝtupoj estas videblaj. La altara bildo estis pentrita en 1933.

Fontoj
------

* hungare
* hungare kun globaj videoj (klaku al la bildoj!)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Ilustraĵo de la flago
La ***Filiki Eteria*** (greke *Φιλική Εταιρεία*, *Amika Societo*, *Societo de Amikoj* aŭ *Societo de Kompanuloj*) estis sekreta societo kreita en Odeso en 1814 fare de grekaj Framasonoj kies ĉefa celo estis renversi la otomanan regadon en Grekio kaj establi sendependan grekan ŝtaton. Ĝi estis tiel montro de la greka naciisma sento kiu rezultis en insurekcio. Ĝi havis malfacilajn komencojn, kaj por rekrutado kaj por la financoj. Ĉar ili ne sukcesis konvinki Ioannis Kapodistrias por ke tiu estru ĝin, finfine Aleksandros Ipsilantis akceptis en Aprilo 1820.

Domo de Filiki Eteria ĉe la Greka Placo de Odeso. Aleksandr Puŝkin aliĝis iam al tiu organizaĵo tie.La Societo ludis gravan rolon en la preparado kaj disvolvigo de la Greka milito de sendependiĝo. Je iniciato de la *Filiki Eteria* planis la revolucion la 25-an de Marto 1821 sur tri lokoj samtempe. Unu estis Peloponezo, la dua Konstantinopolo kaj la tria Moldavio. Dum la ribeloj en Moldavio kaj Konstantinopolo malsukcesis, la tumulto en Peloponezo kaŭzis grandajn rezultojn por la grekoj. En mallonga tempo la duoninsulo estis konkerita fare de la grekoj kaj la islamana popolo radikale forpelita. *Filiki Eteria* kuraĝiĝis por daŭrigi la ribelon.

La 1an de Januaro 1822 la Nacia Asembleo proklamis la sendependecon de Grekio. Dek kvin tagojn poste, la flago de la Eteria estis anstataŭata per la blublanka flago. Per tiu okazaĵo oni dissolvis la societon.

Bibliografio
------------

* Vournas, Tasos. *Friendly Society: her illegal organisational and persecution by the foreigners*, Tolides Bros, (Ateno 1982).
* Metropolitan of Old Patras Germanos, Memoirs, (Introductory note, index, ref. Ioanna Yiannaropoulos – Tassos Gritsopoulos), (Ateno 1975).
* Kordatos, Yannis. *Rigas Feraios and Balkan Federation*, (Ateno 1974).
* Xanthos, Emmanuil. *Memoirs for the Friendly Society*, (faksimila represo de 1834 eld), Vergina, (Ateno 1996).
* Michaletos, Ioannis. *The History of a Greek Secret Society: Structure and Rites of the Philiki Etaireia*, (www.balkanalysis.com 2007).

* Kategorio Filiki Eteria en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 800857
* GND: 1234348-1
* LCCN: n84084614
* VIAF: 140390086
 |
**Sarolta Deczki** [decki ŝarolta], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Deczki Sarolta** estas hungara altlerneja instruisto, literaturhistoriisto.

Sarolta Deczki naskiĝis la  14-an de aprilo 1977(nun 1977-04-14) en Debrecen.

Biografio
---------

Sarolta Deczki maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1995. Ŝi akiris 2 pedagogiajn diplomojn en Scienca Universitato de Szeged en 2002 kaj 2003. Inter 2003-2006 ŝi prelegis en seminarioj de unuversitatoj de Szeged kaj Debrecen. Ekde 2006 ŝi ricevis postenon en literatura instituto, krome ŝi instruis kelkajn jarojn en Universitato Milton Friedman kaj aliaj universitatoj. Inter 2004–2017 ŝi ricevis naŭfoje stipendiojn. Ŝi doktoriĝis (Ph.D.) en 2012 en Universitato de Debrecen kun la disertaĵo *A kezdet és a Cogito*. Ŝi ricevis premion en 2022.

Elektitaj libroj
----------------

* *Az érzékiség dicsérete* (2013)
* *Meredek sziklagerincen: Husserl és a válság problémája* (2014)
* *Fordított világ: kritikák, tanulmányok* (2016)
* *A jereváni rádió* (2021)
* *Tar Sándor* (2022)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 826759
 |



* Portalo pri Biografio
En la Nova Testamento **Simon** estas menciita kiel "frato" (*adelfòs*) de Jesuo en du pasaĵoj: Mk 6,3; Mt 13,55-57.   

Mk 6,3: "Ĉu ĉi tiu ne estas la ĉarpentisto, filo de Maria, kaj frato de Jakobo kaj Joses kaj Judas kaj Simon?";  

Mt 13,55-57: "Ĉu ĉi tiu ne estas la filo de la ĉarpentisto? ĉu lia patrino ne estas nomata Maria? kaj liaj fratoj Jakobo kaj Joses kaj Simon kaj Judas? 56 Kaj ĉu liaj fratinoj ne estas ĉiuj ĉe ni? De kie do li ĉion tion havas? 57 Kaj ili ofendiĝis pro li. Sed Jesuo diris al ili: Profeto ne estas sen honoro, krom en sia patrujo kaj en sia domo. 58 Kaj pro ilia nekredemo li faris tie ne multajn potencaĵojn. ". 

Pro la plursenca de la greka ŝemidsenca termino kaj pro la malofto de aludoj al la parencaro de Jesuo de novtestamentaj, neeblas reiri al lia reala parenceco kun Jesuo, kaj estis hipotezitaj diversaj alternativoj: frato, duonfrato, kuzo (vidu: Fratoj de Jesuo).

Historiistoj lin identigis kun Simeono de Jerusalemo aŭ Simeono la 1-a de Jerusalemo kiu estis la dua episkopo de tiu urbo, por la mortigo de Jakobo la Justulo ekde 62 ĝis 107.

Vidu ankaŭ
----------

* Simeono de Jerusalemo
* Jesuo
* Fratoj de Jesuo
* Jakobo la Justulo
* Jozefo (parenco de Jesuo)
* Judas (parenco de Jesuo)
**Harunabad** aŭ Harunurbo, urdue ہارون آباد estas urbego en provinco Panĝabo (Pakistano), en kantono de Bahavalnagar, kie Harunabad estas sidejo de la samnoma distrikto.

Kanalo ĉe Harunabad

Bazaj informoj
--------------

* loĝantaro: 107 858 (2017, )
* horzono: UTC+ 5
* poŝtkodo:
* telefonkodo:
* Supermara alteco: 178 m
* Areo:

Geografio
---------

Harunabad situas sur ebenaĵo en proksimeco de dezerto laŭ la barata landlimo. Ĉiŝtian troviĝas 45, Fajsalabado 157, Multano 176, provinca ĉefurbo **Lahoro** 202, Ravalpindio 400, ĉefurbo **Islamabado** 413, Peŝavaro 474, Karaĉio 842 km-ojn (aere) .

Historio
--------

Historia heredaĵo ĉe Harunabad
Harunabad pli frue estis konata kiel "Toba Badru Vala". La vorto toba en la loka lingvo signifas "lageto". Oni diras, ke estis granda natura lageto al la norda flanko de la fervoja stacidomo, kie oni kolektis pluvakvon. La havebleco de akvo en ĉi tiu dezerta areo allogis la indiĝenojn. La vilaĝo fondiĝis en la 1920-aj jaroj. En 1927 la fervoja linio ekfunkciis. La vilaĝo rapide prosperis kiel jam urbeto rapide pro kreskantaj ekonomiaj kaj komercaj agadoj. La kanala sistemp ekfunkciis en 1934. Dum la sendependeco en 1947 granda nombro da rifuĝintoj ekloĝis ĉi tie. Disvolviĝo de loĝaj kvartaloj, funkciigo de sociaj, edukaj kaj sanaj institucioj igis la loĝkondiĉojn en la urbo pli allogaj kaj rezultigis rapidan kreskon.

Ekonomio
--------

Harunabad estas agrikultura urbo, kie funkcias en la apudaĵo bona irigacia sistemo. En la urbo gravas la grenmerkato. La plej gravaj kultivaĵoj estas kotonoj kaj florbrasikoj, en la urbo troviĝas sidejoj de 2 firmaoj pri teoj.

Loĝantaro
---------

Loĝantaro| 1972 | 1981 | 1998 | 2017 |
| --- | --- | --- | --- |
| 35 189 | 42 590 | 62 878 | 107 858 |

La populacio kreskis preskaŭ trioble inter 1972 kaj 2017. Inter 1998 kaj 2017 la jara kresko estis 2.9% pli alta, ol la tutlanda mezumo (2,4%).

Trafiko
-------

Al Harunabad kuras 4 vojoj, aŭtovojo mankas, same mankas vojo al Barato. La fervoja linio jam estas forlasita. La plej proksima internacia flughaveno en Multano funkcias.

Klimato
-------

Harunabad havas aridan klimaton laŭ klimata klasifiko de Köppen (BWh) kun tre varmaj someroj kaj mildaj vintroj. Precipitaĵo plejparte falas dum la musona sezono de junio ĝis aŭgusto, kvankam iom da pluvo ankaŭ falas de februaro ĝis aprilo.

Fontoj
------

* WikiTrans
* Arkivigite je 2019-09-23 per la retarkivo Wayback Machine
**Sarlanda Esperanto-Ligo** (**SEL**) estas Esperanto-asocio en la germana federacia lando Sarlando.

Kvankam jam en 1910 fondiĝis Esperanto-grupo en Saarbrücken kaj en 1923 Esperanto-Ligo Saarteritoria (*Esperanto-Bund Saargebiet*), la nuntempa SEL fondiĝis nur post la Dua mondmilito, la 18-an de februaro 1951.
La prezidantoj de la Ligo estis:

* August Omlor (1951-1956)
* Günther Becker (1957-1973)
* Heinz Dieter Maas (1973-1975)
* Karl Burger (1975-1979)
* Josef Dörr (1979-1994)
* Oliver Walz (1994-2023)
* Martin Thorenz (2023-)

Post la eventoj de la Universala Kongreso 1974 en Hamburgo kaj la sekva "malgranda skismo" inter Universala Esperanto-Asocio (UEA) kaj Neŭtrala Esperanto-Movado (NEM), SEL eksiĝis el la landa asocio de UEA en Germanio, Germana Esperanto-Asocio (GEA), kies regiona asocio ĝi ĝis tiam estis. Ekde la 1-a de januaro 2018 SEL estas denove ligita al GEA.

Dum multaj jaroj Sarlanda Esperanto-Ligo okazigis dufoje jare Kulturan Semajnfinon, kies celo estis diversnivela lingvo-instruado kaj -aplikado. En la 1990-aj jaroj, la seminarioj havis foje pli ol 100 partoprenantojn. De 1999, la Kulturaj Semajnfinoj okazas nur unufoje jare, kutime en oktobro, novembro aŭ decembro, plej ofte kun 30-50 partoprenantoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de Kulturaj Semajnfinoj de SEL
* Neŭtrala Esperanto-Movado

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retejo de SEL


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Sándor Belák** [ŝAndor], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Belák Sándor** estas hungara-sveda bestokuracisto, virusologo, altlerneja instruisto, ekstera membro de Hungara Scienca Akademio (2007). Lia patro estis Sándor Belák (agronomo).

Sándor Belák naskiĝis la 19-an de januaro 1946 en Mosonmagyaróvár.

Sándor Belák ricevas svedan reĝan premion

Biografio
---------

Sándor Belák maturiĝis en gimnazio en Keszthely en 1964, poste li akiris bestokuracistan diplomon en Veterinara Universitato de Budapeŝto en 1969. Lia plej signifa instruisto estis Adorján Bartha. Post siaj studoj li restis samloke esploristo pri virusoj. Li prelegis en la universitato inter 1969-1985. Li esploris ankaŭ eksterlande (Romo, Ankaro, en:Ames, Iowa), ekde 1985 en Svedio. En Uppsala li esploris kaj instruis. Li kandidatiĝis en 1978, doktoriĝis en 1995 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. La habilitiĝo okazis en 2000 en Universitato Reĝo Sankta Stefano. Li ricevis hungarajn kaj svedajn premiojn inter 1976-2012. Li edziĝis en 1978, lia edzino naskis 2 filojn en 1980 kaj 1984.

Elektitaj libroj, ĉapitroj
--------------------------

* *Veterinary Microbiology: Bacteriology, Virology Immunology* (kunaŭtoro, 1983)
* *Ovine adenoviruses In Viral Infections of Ruminants* (1990)
* *Diagnóstico molecular de enfermedades virales* (2005)
* *Introduction: Potential applications of pathogen genomics* (kunaŭtoro, 2016)

Fontoj
------

* anglalingva biografio kun foto Arkivigite je 2021-01-14 per la retarkivo Wayback Machine
* anglalingva biografio kun foto
* anglalingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 713341
 |
La rivero **Orĥon** (mongole *Орхон гол*, *Orxon gol*, laŭ elparolo: Arĥan gol) estas plej longa rivero de Mongolio. Ĝi estas grava ankaŭ el historia vidpunkto, ĉar en ties valo estis la iama Ujgura imperio, pli poste centro de la Mongola imperio. La valo de la Orĥon-rivero en 2004 estis surlistigita inter la mondaj heredaĵoj de UNESCO.

Geografio
---------

La Orĥono fontas en la Hangaj-montaro, en Arhangaj aimag kaj enfluas en proksimo de la rusa limo la riveron Selenge, kiu enfluas la Bajkalon. La plena riverlongo estas 1124 km, tiel ĝi estas plej longa rivero de Mongolio.

En la rivero aperas en novembro la glacitabuloj, poste baldaŭ frostas la tuta rivera surfaco. La glacio rompiĝas nur en mezo de majo, kiam la rivernivelo altiĝas pro la neĝodegelo.

Gravaj alfluantoj estas la Tola kaj Tamir.

Vidindaĵoj
----------

Apud la rivero videblas ruinoj de du gravaj urboj: Kara Balgasun, iama centro de la Ujgura imperio kaj Karakorum, ĉefurbo de la Mongola imperio. Rekte al Karakorum troviĝas la monaĥejo Erdeni Dzú, kiu estis konstruita el ruinaĵoj de Karakorum, respektive la administra centro Harhorin. Krom tiuj ekzistas multaj hunaj tombejoj en la Orĥona valo.

### Akvofalo Orĥon

La akvofalo Ulán Cutgalan formiĝis ĉe enfluo de alflua rivero Orĥonba. Ĝi larĝas 10 metrojn kaj altas 20 metrojn. La akvofalo estas populara turisma celo.

Gravaj apudriveraj komunumoj
----------------------------

* Karakorum
* Bulgan
* Erdenet
* Darhan
* Suhebator

* Kategorio Orĥon en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Vidu ankaŭ
----------

* orĥona runoskribo
**BEKE Sándor** estas rumanuja hungara poeto, redaktoro naskita la 3-an de oktobro 1961 en Braŝovo.

Kariero
-------

La unua poemo de Sándor Beke aperis en 1977 en la porinfana paĝo de *Brassói Lapok* (Paĝoj de Braŝovo). Ekde 1979 li estis membro de la literatura rondo de Brassói Lapok, kie li prezentis siajn poemojn. Li abiturientiĝis en 1981. Ekde 1982 studas en la Unueca Protestanta Teologia Instituo de Koloĵvar. Ekde tiu jare regule aperas liaj poemoj, raportoj, recenzoj kaj tradukaĵoj en rumanaj gazetoj. Li interrompas la studadon en 1983. Li geedziĝas en 1984 kun Klára Geréb, samjare naskiĝas lia filo. La dua filo naskiĝis en 1991.

Dum tri jaroj, ĝis 1990, li estis redaktisto de la hungaraj paĝoj de la studentgazeto *Horizontoj*. Ekde 1985 ĝis 1991 li estis bibliotekisto, respondeculo pri kulturo. Poste li laboris kiel estro de radiprogramo en la Fabriko de Konfekciaĵoj, en Székelyudvarhely.

Li estas fondinto en 1991 de eldonejo Erdélyi Gondolat Könyvkiadó, la ĉefredaktoro de revuo Erdélyi Toll.

En Esperanto aperis "Protestantaj magnolioj" (Tüntető magnóliák, 1997), en traduko de Tibor Papp.

Libroj
------

* Öregapó, őzike és a csillagok, fabelpoemo, 2009
* Havasok királyleánya, porinfanaj poemoj, 2009
* Szépséges kislakók, poemo, 2009
* Góbé Miska, ŝerca poemo, 2009
* Szerelem orgonája, poemoj, 2008
* Álom a Titanicon, rekontpoemo , 2007
* Bodzafa virága, poemo, 2006
* Mosolygó oroszlánok, poemoj, 2004
* Fehér tulipánok, poemoj, 2004
* Elmaradt imák, poemoj, 2003
* Ismét felgyújtom a mécsest, poempreĝoj, 2002
* Bohókás ábécé, porinfanaj poemoj — 2- eldono, 2000
* Erdélyi homály, poemoj, 1999
* Hajóval a Déli-sarkon, porinfanj poemoj, 1999
* Bohókás ábécé, porinfanaj poemoj, 1999
* Hajnalodik nélküled, ampoemoj, 1997
* Kezemben jégvirág, 1996
* Téged kereslek, 1995
* Védtelen évek, 1995
* Madártemető, 1993

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon
**Ambrus Tövisházi** [ambruŝ toviŝhAzi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tövisházi Ambrus** estas hungara muzikisto (kantisto, gitaristo, klavisto, komponisto, tekstopoeto).

Ambrus Tövisházi  naskiĝis la 5-an de aprilo 1976.

Biografio
---------

Pri biografio de Ambrus Tövisházi mankas informoj. Li estas aktiva en la hungara distra muzika vivo en la 21-a jarcento. Li estas la fondinto de ŝlagrorkestroj *Amorf Ördögök* kaj *Péterfy Bori & Love Band*. Li verkis kaj publikigis muzikaĵon kiel "Erik Sumo". Li prezentis japanajn kantojn en filmo "Liza, a rókatündér". Li ricevis 3 premiojn inter 2009-2016.

Elektitaj filmaj komponaĵoj
---------------------------

* Fluxus (2004, mallonga filmo)
* Az igazi Mikulás (2005)
* Liza, a rókatündér (2015)
* A fehér szarvas (2019)

Elektitaj muziktekstoj
----------------------

* A dióhéj hajós
* A pénz miatt
* Borvirág és szvíthárt
* Hazafelé
* Vedd fel a legjobb ruhád

Fontoj
------

* hungarlingva biografieto kun foto
* Arkivigite je 2019-07-08 per la retarkivo Wayback Machine
*

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Ambrus Tövisházi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 649841
* VIAF: 80144928719254440845
* ISNI: 0000 0001 3098 0810
* BNE: XX5644309
 |
**Sándor Belák** [ŝAndor belAk], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Belák Sándor** estis hungara kuracisto, profesoro, membro (korespondanta en 1943) de Hungara Scienca Akademio. Lia filo estis Sándor Belák (agronomo).

Sándor Belák  naskiĝis la 17-an de julio 1886 en Enying. Li mortis la 12-an de marto 1947 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sándor Belák frekventis universitaton en Budapeŝto ricevinta medicinan diplomon en 1908. Li eklaboris en farmacia instituto, ekde 1917 li ankaŭ instruis kiel privata profesoro. Inter 1921–1932 li instruis en provinca universitato kiel publika ordinara profesoro, poste li revenis instrui al Universitato Pázmány Péter. Li okupiĝis ekzemple pri balneologio, li estis ankaŭ direktoro de kuracbanloko.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A vizeletvizsgálat módszerei* (1914)
* *A napsugárzásról, különös tekintettel a balatoni viszonyokra* (1930)
* *A rheuma kórfejlődése* (1941)
* *Gyógyfürdők és gyógyforrások jelentősége a modern gyógyászatban* (1941)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
*Hepato el bronzo de Piacenza*, uzita por la divenado fare de la etruskaj haruspeksoj.
**Haruspekso** estis pastro, malkovranta estontaĵon laŭ esploro de la internaĵoj de oferitaj bestoj. Haruspekso (de la hindeŭropa *ghere*, "internaĵo", kaj la latina *inspicio*, ekzameni; tra *haruspex* de la latino) estis divenisto, dekomence de etruskoj kiuj ekzamenis la internaĵojn de oferita animalo por atingi antaŭscion pri la estonteco.

La haruspeksoj estis divenistoj propraj de la etruska popolo, sed ne ekskluziva de tiu, kaj el ili pasis al la romanoj. Laŭ la etruskoj temas pri ricevo de la dio Tages kaj la doktrino estis en libroj nomitaj *libri haruspicini, fulgurales et tonitruales* pri divenado per ekzameno de internaĵoj kaj interpretado de signaloj el fulmoj kaj tondroj, respektive. Erara tradicio transmitita de Diodoro Sicila indikis, ke la unua haruspekso estis Romulo. La romia kolegio de haruspeksoj havis, kiel la aliaj kolegioj, siajn registrojn kaj notojn kaj estis honoro rezervita al la plej prestiĝaj familioj formi parton de tiu; la plej altrangaj stirpoj sendis siajn filojn studi por esti haruspeksoj al Etrurio. Ĝi havis sesdek membrojn dum la Romia Imperio kaj kelkaj el ili sekvis la armeojn por ekzameni la internaĵojn de la viktimoj de la oferoj al la dioj antaŭ la batalo, por antaŭscii ties rezulton.

La haruspeksoj ekzamenis jenon:

* La korpon kaj la konduton de la oferotaj animaloj.
* La internaĵojn post ties malfermo, speciale la hepaton, la koron kaj la intestojn.
* La flamon kiu staris el la bruligita viando.
* La floro de la faruno, la incenson, la vinon kaj la akvon proponitan por la ofero.

Notoj
-----

1. ↑  PIV NPIV Alirita la 26an de julio 2020.

Vidu ankaŭ
----------

* Aŭguristo

* Kategorio Haruspekso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 697720
 |
**Anunciacio** estas kristana festo, memoriganta la anoncon pri la estonta naskiĝo de Jesuo Kristo al ties patrino, Sankta Maria. Kristanoj festas ĝin je la 25-a de marto, naŭ monatojn antaŭ kristnasko.

Laŭ la evangelio laŭ Luko (1, 26–38) ĉefanĝelo Gabrielo vizitis Marian kaj anoncis al ŝi, ke ŝi naskos filon nomotan "Jesuo". Kiam Maria kontraŭdiris, ke ŝi ne rilatis al viro, Gabrielo klarigis, ke la gravediĝo okazos pere de la Sankta Spirito.

Kiam la 25-a de marto estas en la antaŭ- aŭ post-paska semajno, la latina katolika eklezio prokrastas la feston al la lundo post tiuj du semajnoj. La ortodoksaj kaj orientaj katolikaj eklezioj ne prokrastas la feston, sed aplikas specialan liturgion por konveni al ambaŭ samtagaj festoj.

Ankaŭ la eventon de la anonco mem oni nomas anunciacio. Ĝi estas ofta temo de pentraĵoj de malnovaj majstroj.

* Anunciacio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Anunciacio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Anunciacio de Melozzo da ForlìAnunciacio de Melozzo da Forlì
* Anunciacio de Leonardo da VinciAnunciacio de Leonardo da Vinci
* Anunciacio de Fra AngelicoAnunciacio de Fra Angelico
La **Internacia komunumo** aŭ **Internacia Socio** povas esti konsiderita kiel la socio rezultanta el ĉiuj rilatoj, kiuj estiĝas unue inter la ŝtatoj kaj poste inter la ŝtatoj kaj aliaj organizitaj politikaj grupoj (ekz. internaciaj organizaĵoj, agnoskitaj kontraŭarmeoj, liberigaj movadoj). Hodiaŭ la entuta internacia komunumo estas plejparte reprezentata de Unuiĝintaj Nacioj.

La internacia komunumo estas termino ofte uzata en la gazetaro kaj diplomatio en referenco al la kontaktoj kiuj okazas inter la landoj de la mondo en diversaj diplomatiaj forumoj, kaj al la decidoj faritaj en tiuj forumoj. La termino havas neniun klaran laŭleĝan aŭ akademian difinon, kaj ĝia signifo povas varii dependi de la kunteksto en kiu ĝi estas uzita. Iuj uzas la terminon en la senco de ĉiuj landoj de la mondo. Aliaj signifoj, kiujn la termino povas havi, estas ĉiuj ĉefaj potencoj aŭ internaciaj organizaĵoj.

En la Angla Vortaro de Kembriĝo la termino estas difinita kiel: landoj de la mondo formante opinion aŭ kunlaborante kiel grupo. Ekzemple, "Ostaĝforkapto ne estas akceptebla kaj la internacia komunumo devas impete kontraŭi ĝin."

La esprimo "internacia komunumo" reflektas nocion ke ĉiu lando en la mondo havas devojn kaj rajtojn kiuj estas esprimitaj en siaj rilatoj kun aliaj landoj, kaj ke internaciaj organizaĵoj estas speco de aŭtoritato por reguligi rilatojn inter landoj. Fakte, el ĉi tiu percepto sekvas, ke la landoj de la mondo traktas unu la alian same kiel civitanojn ene de aparta lando, kaj ke internaciaj organizaĵoj estas la ekvivalento de la regantaj aŭtoritatoj en lando. Tiu percepto iĝis ĝeneraligita post la Unua Mondomilito, kaj estis esprimita en la establado de la Ligo de Nacioj, kaj en la malkonfido en la sistemo de naciaj armeaj aliancoj (kiu estis ofta en antaŭmilita Eŭropo kaj multe kontribuis al eksplodo de la mondmilito). La unuaj burĝonoj de tiu percepto aperis eĉ pli frue kun la establado de la Ruĝa Kruco en 1864.

En 1999, la Ĝenerala Sekretario de Unuiĝintaj Nacioj, Kofi Annan, verkis eseon titolitan "La Signifo de la Internacia Komunumo" en kiu li skizis siajn opiniojn pri tiu ĉi afero. Interalie li deklaris:

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Kio ligas nin ĉiujn al internacia komunumo? En la plej larĝa signifo ĝi estas komuna vizio de pli bona mondo por la tuta homaro, kiel fiksite, ekzemple, en la Ĉarto de Unuiĝintaj Nacioj. Estas ĝeneraligita kaj komuna sento de vundebleco fronte al tutmonda varmiĝo, kaj la minaco prezentita de la proliferado de amasdetruaj armiloj. Estas kadraj reguloj por publika internacia juro, ekzistas la Ĝenevaj Konvencioj kaj aliaj interkonsentoj pri homaj rajtoj. Egale, estas sento, ke ni ĉiuj havas komunajn ŝancojn, do ni konstruas komunajn merkatojn kaj internaciajn instituciojn kiel Unuiĝintaj Nacioj. Kune ni estas pli fortaj. **"** |

 |

Vidu ankaŭ
----------

* Ŝtatoj
* Internaciismo (institucia)
* Internaciaj organizaĵoj
* Publika internacia juro
* Unuiĝintaj Nacioj
* Demokratio
* Tutmondiĝo
* Tutmonda vilaĝo
**Sándor Andreánszky** [ŝAndor andreAnski], slovake **Alexander Andreánsky,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Andreánszky Sándor** estis hungaria (laŭ slovaka fonto slovaka) juristo, bienulo, politikisto. Lia nobela antaŭnomo estis *liptószentandrási* [liptOsentandrAŝi]. Lia plej fama filo estis Gábor Andreánszky (politikisto).

Sándor Andreánszky naskiĝis la 7-an de majo 1802 en Liptószentmiklós (Hungara reĝlando, Aŭstria Imperio, nuntempa Liptovský Mikuláš en Slovakio), li mortis la 12-an de septembro 1873 en Felsőbodony (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Kétbodony).

Biografio
---------

Sándor Andreánszky devenis el aristokrata familio. Li akiris juran diplomon, iom poste li estis jura konsilisto de minada Akademio de Selmec. En 1844 li partoprenis en kreado de leĝo pri minado. Dum la hungara revolucio de 1848 li apogis la slovakan nacian movadon kaj strebis por la oficiala slovaka lingvo. Post falo de la revolucio li estis fidela apoganto de la Habsburgoj, tial li estis komisaro en departementoj Bars, Nógrád, Hont inter 1849-1853, poste li estis juĝisto. Inter 1962-1964 li estis notario de Hont. Li havis la titolon "reĝa sekreta konsilisto", ricevis 2 reĝajn medalojn kaj li iĝis aŭstra barono. Li mem ne ricevis la hungaran baronecon, sed du el liaj filoj baldaŭ. Li edziĝis en Pest (urbo) en 1829, lia edzino naskis sep gefilojn inter 1830-1850.

Fontoj
------

* hungarlingvaj datenoj
* hungarlingvaj datenoj en la 606-a paĝo

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 696958
 |
**Sándor Antus** [ŝAndor antuŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Antus Sándor** estis hungara kemiisto, profesoro, membro (korespondanta en 2004, ordinara en 2010) de Hungara Scienca Akademio.

Sándor Antus  naskiĝis la 28-an de februaro 1944 en Szeged.

Biografio
---------

Sándor Antus frekventis gimnazion en Budapeŝto, poste teknikan universitaton. En 1968 li ricevis diplomon pri kemio, poste li laboris en kemia uzino ĝis 1973. En 1971 li doktoriĝis en la universitato. Li atingis la sciencan gradon PhD en 1977, li doktoriĝis en 1992 antaŭ la akademio. Inter 1973-1977 li laboris en kemia instituto, inter 1987-1992 li instruis en la teknika universitato en Budapeŝto, poste en universitato en Debrecen. Li estis katedrestro inter 1993-2008, dume li ankaŭ estis vicdekano kelkajn jarojn. Foje li esploris en eŭropaj universitatoj helpe de stipendioj. Li ricevis premiojn kaj memormedalojn inter 1984-2007.

Lia plej grava libro
--------------------

* *Szerves kémia I-III* (Organika kemio 1-3), (2005)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva intervjuo kun foto
* hungarlingva biografio kun foto[*rompita ligilo*]


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 473184
* GND: 137850883
* LCCN: no2018066370
* VIAF: 86025365
* ISNI: 0000 0000 7884 9750
 |
**Filicj,** serbe **Филић,** slave **Filić,** hungare **Firigyháza** estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Norda** Banato, en municipo de Novi Kneĵevac.

Filić troviĝas en (verda) Municipo Novi Kneĵevac en Serbio
Mapo pri municipo Novi Kneĵevac

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 124  km²
* Koordinatoj: 46°02′58″N 20°08'54″E
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 160
* Poŝtkodo: 23330
* Telefonprefikso: 23
* Aŭtokodo: KI

Situo
-----

Filić situas sur ebenaĵo.

Historio
--------

La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1274 en formo *"Feyeregyház"*, kiu hungare signifas: blanka ekleziejo. En 1514 pro ribelo de György Dózsa la vilaĝo detruiĝis. Poste la turkoj faris senhoma la komunumon, kiun serboj refondis en la 17-a jarcento. Ekde 1876 ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Torontál, al distrikto de Törökkanizsa, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la komunumon ĝis 1944. Dum disfalo de Jugoslavio serbaj rifuĝintoj alvenis, kiuj nun estas majoritato. En 2002 loĝis en Filić 161 homoj, (97 serboj (60 %), 62 hungaroj).

Vidindaĵoj
----------

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino
**BITTÓ István** (n. 3-an de majo 1822, Sárosfa, departemento Pozsony [hodiaŭ Slovakio] – m. 7-an de marto 1903, Budapeŝto) estis hungara politikisto, ĉefministro de Hungario de la 21-a de marto 1874 ĝis la 2-a de marto 1875.

Li estis filo de vicprefekto de departemento Bratislavo. Li studis juron, poste eklaboris ĉe departemento Moson. Oni elektis lin en 1848 parlamentano. Post malvenko de la hungara revolucio de 1848, li elmigris, sed jam en 1851 oni permesis al li la hejmenvenon. Tiam li setlis en Somogy kaj mastrumis bienon. Li iĝis denove parlamentano en 1861 kiel fidulo de Ferenc Deák. Oni elektis lin en 1869 al vicprezidanto de la parlamento, en 1870 al prezidanto de la financa komisio kaj ka viena hungara delegitaro. Li laboris en la registaroj de Gyula Andrássy, poste de Menyhért Lónyay kiel justicministro (1871–72). Post lia abdiko, oni elektis lin al prezidanto de la parlamento.

Je komenco de la 1870-aj jaroj, la Deák-partion trafis grava politika kaj ekonomia krizo, la registaron de József Szlávy minacis jam bankroto. La reganta partio ricevis kun humiligaj kondiĉoj ŝtatprunton. tiel ĝia situo ŝanceligis. Bittó formis en marto de 1874 unupartian registaron. Tion ebligis, ke li sukcese varbis por la financministra posteno la renoman fakulon (de la mez-maldekstro) Kálmán Ghyczy, kiu sukcese stabiligis la ekonomian situon de la lando. Bittó komencis traktadojn kun Kálmán Tisza pri unuigo de la Deák-partio kaj la mez-maldekstro. Post kiam Tisza rifuzis la t.n. „bihar-an programon" (bihari program), kiu rifuzis la komunajn aŭstrajn-hungarajn instituciojn, Bittó abdikis la 2-an de marto 1875. La du partioj sekvatage unuiĝis kaj formis la Liberalan partion, kiu regis la landon dum tri jardekoj.

Bittó agadis ĝis 1899 kiel parlamentano, poste kiel membro de la pajroĉambro.

* Kategorio István Bittó en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 179596
* GND: 1232507849
* VIAF: 2023161999095344610005
 |
**Fileo** (helene *Φυλεύς – Fyleus*, latine *Phyleus*) estis en la helena mitologio filo de la elisa reĝo Aŭgio.

Heroo Heraklo servis ĉe la mikena reĝo Eŭristeo kaj plenumis por li dek du malfacilajn taskojn. La kvina el tiuj ĉi taskoj estis purigi brutstalojn de Filea patro, elisa reĝo Aŭgio. Tiu posedis grandajn brutarojn. Sed la staloj, barejoj kaj ankaŭ apudaj kampoj oni dum longaj jaroj ne purigis kaj pro tio ili estis jam tre malpuraj de sterko. Heraklo pritraktis kun Aŭgio, ke li donos al Heraklo dekonon el siaj brutaroj, se la purigo estos ĝisvespere farita. Poste Heraklo trarompis sur du lokoj barilojn kaj venigis en brutbarejojn kaj stalojn akvon de du riveroj *Alfeio* kaj *Peneio*. Ilia fluo forportis la sterkon kaj ĝisvespere ĉio estis pura, kiel Heraklo promesis. 

Sed Aŭgio estis same avara kiel riĉa, pagon de la honorario prokrastis. Kiam li eksciis, ke purigo de la staloj estis Herakla deva tasko, rifuzis la rekompenson pagi kaj Heraklon malglore forpelis. Fileo kun ago de la patro ne konsentis kaj Aŭgio forpelis ankaŭ lin. Post kelkaj jaroj Heraklo en Elison revenis, Aŭgion mortigis kaj Fileon surtronigis. 

Alia versio de la historieto asertas, ke Fileo elmigris el Eliso kaj ekloĝis en la insulo *Duliĥio* kaj tie feliĉe regis ĝismorte. Lia filo Megeso eminentis kiel brava batalanto en la Troja milito, kiun li ĉeestis kun kvardek ŝipoj.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Fýleus en la ĉeĥa Vikipedio.*
Sidejo de la *Federación Local* de la CGT de Barcelono.
La **Confederación General del Trabajo** (CGT) estas liberecana sindikato de tendenco al anarkisindikatismo de Hispanio, kiu naskiĝis el divido kaj disiĝo de la CNT dum la Hispana transiro al demokratio kaj la procezo de reorganizado kaj restrukturigo de la sindikatoj okazinta el ĉirkaŭ 1977.

Ĝi enhavas ĉirkaŭ 60 000 al 80 000 aliĝintoj, kaj iel reprezentas ĉirkaŭ du milionojn da laboristoj pere de la entreprenkomitatoj, kiuj funkcias ĉefe en granda parto de la grandaj hispanaj entreprenoj. Estas organizaĵo kiu funkcias asamblee. La CGT konstituas sindikata alternativo diferenca en Hispanio el la du grandaj klasaj sindikatoj (CCOO kaj UGT) kiuj estas pli proksimaj al la ŝtataj strukturoj kaj al la partioj ĉu de komunisma ĉu de socialisma tendencoj. Tamen ankaŭ ĝi partoprenas en la sistemo de la komitatoj, kiu estas malakceptita de la CNT kaj de aliaj sindikataj organizoj pli revoluciaj, kiuj defendas la rektan agadon de la laboristoj mem en asembleoj.

La CGT uzas kiel simbolon la samajn kolorojn kiel la CNT kaj aliaj anarkisindikatismaj organizoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Confederación General del Trabajo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Confederación General del Trabajo
* CGT Catalunya
* 'Rojo y Negro' Gazeto de CGT
* Statutoj de la C.G.T. Arkivigite je 2012-04-22 per la retarkivo Wayback Machine
* Fundación Salvador Segui - Fundación de Estudios Libertarios
La **Confessio Fraternitatis** aŭ simple *Confessio* estas la dua el la tri originalaj rozkrucaj manifestoj, publikigita en 1615 en Kassel (Germanio).

La *Confessio* estas breviero de "la vera filozofio"; ĝi kompletigas la pli fruan manifeston, la Fama Fraternitatis (1615)), kaj iusence pravigas ĝin, defendante ĝin kontraŭ la diversaj akuzoj kaj onidiroj direktitaj al la misteraj fratoj de la "Frataro de la Rozkruco.

Laŭ la *Confessio* fundamenta bono por atingi tiun ĉi mistikan scion estas "ke ni estu seriozaj por atingi la komprenon kaj scion pri filozofio"; kaj la Rozkrucaj Fratoj priskribas sin kiel kristanajn, sed ne laŭ la ekzotera, popular-kristana senco ("kondamnu la Papon") sed en la vera esotera Kristanismo: "maniiĝi al la vera filozofio, vivi kristanan vivon".

La verko estis ege populara--represita plurfoje kaj tradukita en plurajn lingvojn. Ĝia aŭtoro restas anonima. Ĝia aŭtoreco estas atribuita al diveraj famaj personoj, inkluzive Francis Bacon.

Vidu ankaŭ
----------

* Christian Rosencreuz
* Fama Fraternitatis
* Nuptiae Chymicae
* Rozkrucismo

* Kategorio Confessio Fraternitatis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 50116
* NKC: unn20191031845
 |
**István Bezerédj** [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bezerédj István** estis hungara politikisto, parlamentano, juristo. Lia nobela antaŭnomo estis *bezerédi*. Lia edzino estis (laŭ naskiĝnomo) Amália Bezerédj (spite la komunan familian nomon li ne estis proksima parenco de Amália Bezerédj).

Skulptaĵo pri István Bezerédj
Reliefo pri István Bezerédj
István Bezerédj  naskiĝis la 28-an de oktobro 1796 en Szerdahely, li mortis la 6-an de marto 1856 en ekstera parto de Szedres (estas fontoj kun malsamaj datenoj!).

Biografio
---------

István Bezerédj studis en Pozsony kaj Sopron. Post la jura diplomo li politikadis plej ofte en Tolna (historia departemento). István Bezerédj edukis Amália Bezerédj-n inter 1815-1816, kiu iĝis lia edzino en 1821. Ekde 1823 li estis unu el la gvidantoj de la opozicio, li ofte estis deputito de departemento Tolna. Li estis lerta oratoro, li ricevis la epiteton "la hungara Demosteno". La edzino naskis filinon en 1834, sed post 3 jaroj li vidviĝis. En 1836 kun sia edzino li proprakoste fondis la unuan hungaran infanĝardenon en ekstera parto de Szedres. Tiutempe li gvidis movadon por disvastigi la silkraŭpojn. Ekde 1839 li eldonis verkojn de sia iama edzino. Li multe strebis por pli bona sorto de la servutuloj. Li estis parlamenta deputito ankaŭ dum la Hungara revolucio de 1848, tial post la falo li estis mortkondamnita, sed li ricevis amnestion.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Követjelentés* (Deputita raporto) (1836)
* liaj parlamentaj paroladoj aperis en la gazetoj

Memorigiloj
-----------

* skulptaĵo en Szekszárd

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 4-a punkto)
* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio

* Kategorio István Bezerédj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 566494
* GND: 1021277657
* VIAF: 233509613
* ISNI: 0000 0003 6796 4536
 |
Gazeta kartuno de 1912 kiu karikaturas la influon de Usono sur Latinameriko post la Doktrino de Monroe.
La usona prezidento James Monroe
en sia novjara mesaĝo (decembre) de 1823 deklaris principon,
kiu poste iĝis bazo aŭ ĝermo de la tiel nomata
**doktrino de Monroe**.
Ĝi havis gravan influon al la historio
de la Amerikoj.

La baza pretendo
----------------

La mesaĝo de Monroe postulis,
ke la landoj de Eŭropo ne klopodu akiri pliajn
koloniojn en la Amerikoj kaj ne enmiksiĝu en la aferojn de
suverenaj amerikaj ŝtatoj.
Kompense Usono ne enmiksiĝu en aferojn de eŭropaj suverenaj ŝtatoj.

La registaro de Monroe en 1822 agnoskis la sendependiĝintajn
eks-koloniojn (hispanajn)
Argentino, Ĉilio, Peruo, Kolombio kaj Meksiko.
Hispanio planis rekonkeri siajn koloniojn,
sed Usono celis rezervi al si tiujn teritoriojn kiel ekskluzivan komercejon (merkaton) kaj malhelpi, ke Hispanio kaj Francio (re)akiru potencon en la Amerikoj.
Ĉi-lasta plaĉis al Britio, kiu defendis la doktrinon.

Plua evoluo
-----------

Postaj usonaj prezidentoj ofte referencis al la doktrino kaj laŭnecese plivastigis ĝian enhavon (fakte nur pri la rajtoj, ne pri la devoj de Usono).

En 1845 prezidento James K. Polk deklaris al la Usona Kongreso,
ke por eldevigi la doktrinon de Monroe Usono agrese ekspansiu okcidenten por sekurigi la tieajn teritoriojn.
(Tio kontraŭis al la origina intenco de Usono,
neniam strebi al perforta pligrandiĝo.)
Subtenantoj de tiu politiko argumentis, ke estas la **evidenta destino** (*manifest destiny*) de Usono regi tiujn teritoriojn.

Prezidento Theodore Roosevelt en decembro 1904 aldonis al la doktrino la
korolarion de Roosevelt,
per kiu Usono pretendis la rajton interveni en aferojn de Latinameriko.
(Lia moto estis "paroli milde, sed ĉiam porti dikan bastonon".)
Nur en 1930 la memorando de Clark esprimis la limigon,
ke tia interveno eblas nur, kiam eŭropaj potencoj minacas Latinamerikon. Tio estis fakta nuligo de la korolario de Roosevelt. Usono tamen plu influis Latinamerikon per siaj sekretaj servoj.

La doktrino ne ĉiam estis eksplicite uzita kiel argumento, kiam Usono enmiksiĝis en aliaj amerikaj landoj.
Kiam en 1903 Usono forprenis Panamon de Kolombio, tio okazis kvazaŭ subteno al sendependiĝo,
sen apogiĝo al la doktrino.
Ankaŭ kiam Usono en 1983 invadis la komunisme influatan insulon Grenado,
oni ne referencis al la doktrino,
sed al la necesa protektado de tie vivantaj usonanoj.

Almenaŭ interne de Usono oni ja argumentis per la doktrino,
kiam komence de la jaroj 1960aj oni preparis invadon al
Kubo,
kiu poste fiaskis en la Golfo de la Porkoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Doktrino de Monroe en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Doktrino de Monroe en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* Usona Imperiismo
* Imperio de Libereco


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 30264
* GND: 4170489-7
* LCCN: sh85086988
* SUDOC: 028709241
* BNF: 12049015g
* NDL: 00567840
 |
**Androniko de Rodoso** estas greka filozofo (1a jarcento a.K.). Li edukiĝis en la kultura etoso de sia urbo, nome konata centro de studoj priaristotelaj, kaj li direktoris la aristotelan lernejon ekde la jaro 78 al 47 a.K. El zorgita selekto de originaloj fare de la gramatikisto kaj bibliotekisto Tiraniono, li realigis la unuan eldonon kritikan kompletan de la verkoj de Aristotelo, ordigante ilin en rigida kaj sistema skemo kiu korespondas proksimume al la aktuala ordo.

Kiel enkonduko al ties eldono, Androniko verkis volumon kiu enhavis la testamenton de Aristotelo kaj, eble, lian biografion. Li prilaboris krome la katalogon de ĉiuj aristotelaj verkoj. Al li oni ŝuldas ankaŭ la faman dividon inter eksoteraj kaj esoteraj verkaĵoj, kun la sekva legendo de la duobla doktrino, kaj ankaŭ la nomon de la libroj de Metafiziko: nome tiuj post la Fiziko. Li faris ankaŭ la kritikan eldonon de Teofrasto.

Referencoj
----------

1. ↑   Biografías y Vidas. «Andrónico de Rodas».  Konsultita en la 14a de Aprilo 2017.
2. ↑  Biografías y Vidas.
3. ↑  Biografías y Vidas.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 584253
* GND: 100012434
* LCCN: n85216260
* VIAF: 32334615, 4876159478260427990006, 316749291 11266492, 32334615, 4876159478260427990006, 316749291
* ISNI: 0000 0001 0813 7181
* SUDOC: 029185017
* NLA: 35850075
* BNE: XX832438
 |
**Andrzej Kołodziej** (naskiĝis la 18-an de novembro 1959 en Zagórz) – subskribinto de la **Aŭgustaj Interkonsentoj**, aktivulo de Solidareco kaj Solidareco Batalanta.

Vivo
----

Andrzej Kołodziej estis la tria infano de Tadeusz kaj Emilia Kruczek; havis ok fratinojn: du pli maljunajn, ses pli junajn kaj fraton. Infanecon pasigis en familia domo en Wielopole (nun kvartalo de Zagórz). Lia patro estis fervojista oficisto, la patrino laboris en rapida helpo. Michał Kruczek (patro de la patrino), soldato de la 6-a Regimento de Podhaleaj Pafistoj - partoprenis Defendan Kampanjon septembre 1939, kaj poste membriĝis al Pola Enlanda Armeo. En la hejmo oni regule aŭskultis Radion Libera Eŭropo kaj aliajn pollingvajn disaŭdigejojn el Okcidenta Eŭropo.

En 1977 finis Fundamentan Profesian Lernejon en Sanok kaj en la aĝo de 18 jaroj forveturis al Marbordo. En la jaroj 1978-1980 estis lernanto de Teknikumo pri Ŝipkonstruado en Gdańsk. En la jaroj 1977-1980 laboristo de Ŝipfarejo de Gdańsk, de aŭgusto 1980 laboristo de Ŝipfarejo je la nomo al Pariza komunumo en Gdynia. En la jaroj 1978-1980 aktivulo de la Defend-Movado de Homrajtoj kaj de Civitanaj Rajtoj kaj de Liberaj Sindikatoj de Marbordo, presisto de "Robotnik Wybrzeża" (Laboristo de Marbordo), kolportisto de gazetaro kaj samizdato ene de la Ŝipfarejo; en 1979 subskribinto de la Ĉarto de Laboristaj Rajtoj; januare 1980 maldungita de la laboro en Ŝipfarejo de Gdańsk.

La 15-an de aŭgusto 1980, la unuan tagon de sia laboro en Gdynia, estis kunorganizanto de la striko, samtage iĝis prezidanto de Strika Komitato. Sekve de lia decida sinteno ne okazis estingado de strikoj en la Marbordo, kvankam Lech Wałęsa insistis rapidan finon de protestoj. Subskribinto de Aŭgustaj Interkonsentoj, poste vicprezidanto de Interfaka Strika Komitato (MKZ) en Ŝipfarejo de Gdańsk;en "S" de septembro 1980; en la jaroj 1980-1981 vicprezidanto de MKZ en Gdańsk, respondeca pri konstruo de regionaj strukturoj de la sindikato

Bibliografio
------------

* Maciej Gach, Andrzej Kołodziej - zapomniany bohater Sierpnia Andrzej Kołodziej - forgesita heroo de Aŭgusto 1980 en: "Moja Gdynia" (Mia Gdynia), 14.08.2010

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Andrzej Kołodziej en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Strona internetowa Andrzeja Kołodzieja Arkivigite je 2018-06-03 per la retarkivo Wayback Machine Interreta paĝo de Andrzej Kołodziej
* Strona internetowa Solidarności Walczącej Oddziału Trójmiasto Interreta paĝo de Solidareco Batalanta de Fako Triurbo
* Strona internetowa Fundacji Pomorska Inicjatywa Historyczna Interreta paĝo de la Fondaĵo Pomeria Historia Iniciato


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 573965
* GND: 1262523915
* LCCN: nr89009279
* VIAF: 53994034
* ISNI: 0000 0001 0973 1756
* SUDOC: 251020967
 |
**Gallegos de Altamiros** [gaLJEgos dealtaMIros] estas municipo en la centro de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al Komarko de Avilo kaj al la jurisdikcia teritorio de Avilo, en la centro de la provinco.

Gallegos de Altamiros en la provinco Avilo.
Komarkoj de la provinco Avilo; Komarko de Avilo centre, rozkolore.
Altamiros.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de stá formado por du loĝlokoj: nome Gallegos kaj Altamiros; la municipo okupas totalan areon de 20 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 63 loĝantojn. Ĝi perdis 600 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 25 km de Avilo, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun Brabos, Villaflor, Bularros, Chamartín, Sanchorreja kaj Narrillos del Rebollar.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio.

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 762008
* VIAF: 316735479
 |