recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Aorta stenozo** estas stretiĝo de la elflua malfermo de la maldekstra ventriklo. Kutime ĉi tiu estas kaŭzita de malordo de la aorta valvo. En tiu aorta stenozo estas stretiĝo de la aorta valvo, kiu tiamaniere ne povas sufiĉe malfermiĝi. Ĉe aorta stenozo povas ekesti premgradiento super la valvo. La maldekstra ventriklo devas tiel generi pli altan premon por akiri ĝin. Sango eventuale ŝprucas en la aorton pro troa premo.

Simptomoj
---------

Kelkaj pacientoj ne havas simptomojn; subita, neatendita morto povas esti la sola simptomo. Laceco, manko de spiro kaj manko de oksigeno dum ekzercado, brustodoloro kaj vertiĝo kaj sveno dum ekzerco estas aliaj simptomoj.
Tra stetoskopo laŭta, sufiĉe longa, malglata, pli skrapa ol rabota murmuro aŭdeblas kun maksimumo inter la 2-a kaj la 3-a ripo dekstre de la sternumo, ĉe diversaj tipoj la loko povas estis ŝovita. La murmuro komenciĝas post la unua tono, estas maksimume laŭta en la mezo de la sistolo kaj finas antaŭ la dua tono (sistola kresĉenda-dekresĉenda murmuro). La sangopremo estas kutime normala, tamen ĝi estas ofte la pulsopremo; la diferenco inter sistola kaj diastola premo estas pli malalta ol kutime. La elektrokardiogramo montras signojn de hipertrofio de la maldekstra ventriklo.
La diagnozo estas farita per eĥokardiografio kaj fine korkateterado.

Kaŭzoj
------

Aorta stenozo povas havi multajn malsamajn kaŭzojn. Tiuj povas esti dividitaj en supravalva (lokita super la valvoj), valva (= aorta stenozo) kaj subvalva (situanta sub la valvo).

* Supravalva (kutime denaska):

1. Faldo aŭ membrano de la aorto,
2. Stretiĝo de la aorto;
3. Sindromo de Williams

* Valva:

Aorta valvo kun stenozo kaŭzita de reŭmatisma febro
1. Denaska formo; ofte la aorta valvo tiam havas nur du ("saketojn") anstataŭ tri.
2. Pro reŭmatisma febro
3. Degenera formo

* Subvalva:

1. Denaska nenormalaĵo: membrano.
2. Hipertrofia obstrukca kardiomiopatio, aŭtosomala reganta hereda malsano
3. Ankaŭ estis priskribita kiel rezulto de la subvalva aorta stenozo lisosomala stokado-malsano

Traktado
--------

Ĉi tiu estas dependa de la severeco kaj kaŭzo de la problemo. Se la problemo estas kaŭzita de strikta valvo, kirurgio (riparo aŭ anstataŭigo de la valvo) povas esti indikita.
Ekde proksimume 2005 teknikoj por vundeblaj pacientoj per korkateterado povas esti aplikata.

* Kategorio Aorta stenozo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 483922
* LCCN: sh85005871
* BNF: 146410344
* NDL: 01167602
 |
**Simplicissimus** estis ilustrita, satira germanlingva semajngazeto kiu ekzistis inter 1896 kaj novembro 1944.

Simplicissimus, la unua numero
Ĝin fondis de la eldonist-bibliotekisto Albert Langen en Munkeno en 1896. En ĝi la politikaj kaj sociaj cirkonstancoj primokitis kaj kelkoje la limo de maldeco atingitis; aparte la primoraj kaj prikutimaj priskriboj estas senkompatemaj kaj aŭdacaj.

Ĉefredaktistoj estis Ludwig Thoma (P. Schlemihl), Reinhold Geheeb kaj Julius Linnekogel; la ĉefaj desegnistoj kiuj tre karakterizigis la gazeton estis Thomas Theodor Heine, F. v. Reznicek, Ernst Heilemann, E. Thöny und Bruno Paul.

En la 1.4.1906 la gazeton ekposedis kompanio kun limigita respondeco.

Postmilite ekzistis noveldono de Olaf Iversen inter 1954 kaj 1967.

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, vol 18. Leipzig 1909, p. 482, (surrete.)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Simplicissimus (gazeto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Simplicissimus (gazeto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Ĉiuj numeroj en PDF-formato
* dhm.de: *Zeitschriften für Literatur und Kunst* - ĝenerale pri similaj revuoj
* dradio.de: *Der Gesellschaft einen Spiegel vorgehalten* - radielsendo pri la efiko sur la legintaro
* Pri la poemoj en la revuo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 676166
* GND: 4136924-5
* VIAF: 181520161
* NKC: kn20010710613
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Kirsten ZACHO** (naskiĝis la 25-an de septembro 1913 en Verninge, Danio - mortis la 17-an de januaro 1975 en Kopenhago) estis unu el la plej elstaraj aktivuloj en la dana Movado post la Dua mondmilito. 

Ŝi edziniĝis al Peter Zacho, mezgrada instruisto kiel ŝi, en 1934 en Aarhus. Ili lernis Esperanton en Odense en 1937 kaj en tiu sama jaro ili konatiĝis kun la dana filozofo Martinus. Iliaj filinoj Birthe kaj Lone estis denaskaj esperantistoj. Kirsten Zacho estis unu el la gvidantoj de komerclernejo L. M. Kjær. Nur kelkajn jarojn poste, la familio transloĝiĝis al Kopenhago kaj multe laboris por Esperanto, i.a. instruante la lingvon.

Kun la edzo kaj i.a. Paul Neergaard, H. V. Rasmussen kaj Poul Thorsen, Kirsten Zacho estis unu el la kunfondintoj de Kleriga Konversacia Klubo (fondita en la jaro 1952, poste kunfandiginta kun la kopenhaga Studenta Esperanto-Klubo), kiu dum multaj jaroj apartenis al la plej viglaj Esperanto-societoj en la mondo. En tiuj jaroj la klubo funkciigis ankaŭ la Esperantan eldonejon "Koko", kies animo denove ŝi estis. Kvankam grave malsana dum pluraj jaroj, ŝi neniam ĉesis aktivi en la loka Movado: ĝis sia morto ŝi rolis kiel prezidanto de KKK kaj ankoraŭ en la decembra numero de la kluba bulteno *Kuriero* verkis la ĉef-artikolon kaj inviton por lajara ĉefkunveno de la klubo. 

Dum kelkaj jaroj, s-ino Zacho estis ankaŭ komitatano de UEA, kaj en la jaro 1962 agis kiel vicprezidanto de la LKK de la 47-a Universala Kongreso en Kopenhago, kiel la vera "motoro" de la LKK. Kiam en la jaro 1958, la tiama redaktoro de revuo Esperanto W. Auld malsaniĝis, s-ino Zacho havis la kuraĝon provizore transpreni la redaktadon de Esperanto, unue kun s-ro H. V. Rasmussen, kaj poste sola. Tiu "provizoreco" tamen daŭris pli ol du jarojn, ĝis la fino de la jaro 1960, kiam la redaktadon denove transprenis W. Auld. Ankaŭ tiun ĉi taskon s-ino Zacho plenumis zorge kaj atente.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 34007
* GND: 1128248573
* VIAF: 4525149068368465730006
 |
**Esperanto-Paradizo** (1992-2006) estis vendejo (plejparte por nutraĵvaroj) kaj bufedejo (etrestoracio) en la riverbanejo Kritzendorf (Kricendorf) apud Danubo. Kritzendorf estas katastrala komunumo de la urbokomunumo Klostronovburgo, nur 15 km nord-okcidente de Vieno, pro tio ĝi estas tre ŝatata somerumejo por vienanoj.

S-ro Seyed Abolhassan Mir Javadi (voknomo AMIR), estis la estro de la firmao JIRANEK kaj, kiam li komencis lerni Esperanton, li ekhavis la ideon nomi la vendejon kun bufedejo "Esperanto-Paradizo".
Post la 77-a UK en Vieno okazis en Esperanto-Paradizo la 2-an de aŭgusto 1992 malgranda adiaŭa festo. Per tiu ĉi festo komenciĝis tie la Esperanto-vivo.

Ĉar apud Danubo ekzistas tre frekventata vojo por bicikloj, s-ano Seyed Abolhassan instalis multajn informŝildojn kaj informtabulojn, kiuj montris la vojon al Esperanto-Paradizo. Sur la vandoj de la vendejo troviĝis multaj informoj pri Esperanto kaj ŝildoj kun la germana nomo "Esperanto-Paradies" kaj "Esperanto-Paradizo", pro tio ĝi fariĝis eĉ ZEO.

Interese estas, ke en Esperanto-Paradizo loĝis kiel unua gasto, s-ro Asghar SAGADIAN el Irano, li estis gastparolanto de Radio Aŭstria Internacia (ROI) ĉe la Esperanto-Redakcio.
AMIR havis multajn ideojn. Li organizis Esperanto-kursojn, festojn kaj ekskursojn por gastoj al Vieno. Televida skipo de Aŭstria Radio Televido (ORF) filmis dufoje en Esperanto-Paradizo. En la loka semajna gazetaro kaj eĉ en la viena taggazeto KURIER aperis kelkfoje artikoloj pri Esperanto-Paradizo. 

En 2002 okazis ega inundo, nomata Inundo de la Jarcento, kiu detruis la meblojn kaj instalaĵojn de "Esperanto-Paradizo". Pro tiu ĉi granda financa perdo AMIR ne plu povis daŭrigi la entreprenon. 

ORF elsendis en „Willkommen in Österreich" raporton pri „Esperanto Paradizo" la 2an de julio 2004. 

Ekde 2006 "Esperanto-Paradizo" ne plu ekzistas, sed la ideoj de AMIR nun realiĝas en Herzberg am Harz la Esperanto-urbo en Germanio. 

Somere 2011 AMIR aĉetis la malnovan hotelon *Goldener Hirsch* (Ora Cervo) en Herzberg am Harz kaj translokiĝis tien. 

* Esperanto-Paradizo 1992-2006Esperanto-Paradizo 1992-2006
* Unu el multaj informtabuloj Unu el multaj informtabuloj
* Post la jarcenta inundo 2002Post la jarcenta inundo 2002
* Post la  jarcenta inundo 2002.Post la jarcenta inundo 2002.
* La nomo "Esperanto-Paradizo" 2004.La nomo "Esperanto-Paradizo" 2004.
**Alajos RODER** [alajoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Roder Alajos** estis hungara pastro, kanoniko, abato, profesoro.

Alajos Roder  naskiĝis la 4-an de septembro 1812 en Hungara reĝlando en Kisbény (nuntempa vilaĝparto en Bíňa en Slovakio). Li mortis la 4-an de marto 1878 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Alajos Roder frekventis gimnaziojn en Tata (Hungario) kaj Székesfehérvár, poste li lernis filozofion en Nagyszombat, teologion en Reĝa Universitato de Pest. Li pastriĝis en 1835. Post siaj studoj li estis pastro en Buda, en 1840 li estis predikisto kaj instruisto en la menciita universitato, en la sekva jaro pastro en Felsőludány. En 1850 li estis nomumita profesoro kaj predikisto de la universitato, en 1859 publika ordinara profesoro. Li estis elektita rektoro en la studjaro 1867, en la sama jaro kanoniko, poste abato. Liaj bibliaj lernolibroj estis uzataj dum duonjarcento, ili aperis ankaŭ en la minoritataj lingvoj.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Egyházi énekek* (Eklezia kantlibro), (1837)
* *Szózat a kath. ker. hivekhez* (1848) - solena prediko
* *Bibliai történetek kisebb gyermekek számára* (Bibliaj historioj por infanoj), (1850, la 35-a eldono en 1902, dume ankaŭ en la minoritataj lingvoj)
* *Beszéd, melyet a m. kir. egyetem...* (1868) - universitata parolado

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero R, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 2-a punkto)
**Károly Keczkés** [kAroj keckEŝ? keĉkEŝ?], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Keczkés Károly** estis hungara hidrologo-inĝeniero. Lia nobela antaŭnomo estis *gánóci*.

Károly Keczkés  naskiĝis la 18-an de novembro 1799 en Hungara reĝlando en Lőcse (nuntempa Levoča en Slovakio). Li mortis la 23-an de novembro 1856 en Pécs.

Biografio
---------

Károly Keczkés akiris diplomon en Institutum Geometricum en 1823. Post siaj studoj li faris mapistan laboron pri Danubo. En 1829 li iĝis fakinĝeniero pri navigado, poste li faris projektojn pri kanalizado de Rába, ekde 1837 de Danubo. En 1844 li estis nomumita ĉefinĝeniero, poste li okupiĝis pri Tiso. Ekde 1847 li gvidis la plenan projekton pri kanalizado de Tiso. Dum la Hungara revolucio de 1848 li ricevis la taskon denove okupiĝi pri la Danubo. Post falo de la revolucio li ricevis signifan postenon en la ministerio en Vieno. En 1855 li ricevis la taskon okupiĝi pri inundoj de Tiso, krome li inventis maŝinon, kiu helpis la hidrologiajn laborojn.

Restinta publikaĵo
------------------

* *Ártér kiszámítás, védmunkálati költség és vízszerkezetek iránti munkálat* (1867)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
**Cândido BRAVO** estis militisto, entuziasma brazila esperantisto kaj framasono. Li naskiĝis en 1901 kaj forpasis en la 15-a de marto 1960. Li partoprenis en Pro-Konstitucia Revolucio en 1932, dua komandanto de fama Batalhão Acadêmico (Studenta Bataliono), kiu konkeris urbon Bauru. Kiam oni arestis la ĉefon de revolucio Pedro de Toledo antaŭ silenta homamaso, li kriis al ĉefo: *Senjoro subŝtatestro, ni ambaŭ estos ĉiam kune!*, tiu kuraĝa ago faris de li vivanta legendo. Post revolucio, li eniris terarmeon kaj fariĝis kolonelo.

En 1952 li estis prezidanto de **Federação Paulista de Hipismo** (*San-Paŭlia Rajdarta Federacio*). En januaro 1956 membriĝis al Esperanto-Asocio de San-Paŭlo, en aprilo 1956 iĝis jam vicprezidanto kaj tuj prenis la prezidantecon antastaŭe al la tiama prezidanto. Pro sia influa pozicio ĉe la aŭtoritatuloj, li facile venigis oficialan Esperanto-kurson de urbo San-Paŭlo. Li restis prezidanto de asocio ĝis sia morto.

Estas strato kun lia nomo en San-Paŭlo.

Referencoj
----------

1. 1 2  Urbestra dekreto n-ro 10398, urbo San-Paŭlo, el la 14-a de marto 1973
Dentrada fervojo
Dentrada fervojo de Budapeŝto, la loĝantoj simple nomas ĝin "dentrada"
Trakforko sur dentrada fervojo (Štrbské Pleso, Slovakio)
Trajneto de La Rhune (Nord-Eŭskio)
**Dentorela fervojo** – ankaŭ **dentrela** aŭ **dentrada fervojo** – estas rel-ligita transportilo kun dentrada trakciilo - antaŭenpuŝita per unu aŭ pluraj dentradoj por supreniri krutajn deklivojn. Dentradoj moviĝas en dentorelo fiksita meze de la fervojaj reloj kaj tiel ebligas la transmision de la motora energio al la reloj sen glito.

La adhero inter rado kaj reloj limigas la uzon de normalaj fervojoj al kliniteco de 16 % ĉe sekaj reloj, 14 % ĉe malsekaj. Por garantii sekuran servon fervojoj kutime evitas klinitecon pli grandan ol 4 % (ekzistaj kelkaj esceptoj kiel ekzemple la tramo de Lisbono kun kliniteco ĝis maksimumo de 13,5 %).

Dentorelaj fervojoj superas klinitecon ĝis 48 % (Pilato (monto)) **Pilato-fervojo** en Svislando) kaj izolitaj lokomotivoj ĝis 50 % (Panama kanalo).

Sistemoj
--------

La kvar plej konataj sistemoj de dentorelaj fervojoj estas inventitaj de svisaj inĝenieroj kaj nomitaj laŭ ili:

* sistemo Riggenbach
* sistemo Strub
* sistemo Abt
* sistemo Locher

Krom laŭ la dentorela sistemo oni povas klasifi dentorelajn fervojojn kiel ĉiujn fervojojn laŭ ŝpuro (normala ŝpuro, etŝpuro) kaj trakcio (vapora, dizela, elektra).

Ekzemploj
---------

La unua montara fervojo de la mondo kun dentrada propulso estis konstruita en 1866 de Sylvester Marsh. Ĝi grimpas sur la Vaŝinton-Monton (Mount Washington), New Hampshire, Usono kaj estis inaŭgurita en 1869.

La unua dentorela fervojo en Eŭropo estas la Vitznau-Rigi-fervojo, konstruita de Niklaus Riggenbach laŭ sia franca patento n-ro 59625 de 1863 kaj inaŭgurita en 1871. Ĝi grimpas de la urbo Vitznau sur la monton Rigi proksime de Lucerno en Svislando.

La dentorela fervojo en Budapeŝto (vd. apudan foton) estas la tria plej aĝa de la mondo, ektrafikinte en 1874. Ĝi havas ŝpuron de 1 435 mm (normala ŝpuro), estas elektrizita de 1929 kaj veturas 2,9 km de la urbo-centro al la Ŝvaba Monto (*Svábhegy*, 420 m).

De 1984 ekzistas ankaŭ dentorela metroo en Liono - ĝi kaj la metroo de Ĥajfo ĝis nun estas la solaj dentorele teknikaj metrooj en la mondo.

Vidu ankaŭ
----------

* Tramvojo de Monto Blanka
* Trajneto de La Rhune

Eksteraj ligiloj
----------------

* Dentorela fervojo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Dentorela fervojo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Dentradaj fervojoj en Germanio (en la germana)
* Filmo: Veturo per dentrada fervojo sur la monton Pilato ĉe Lucerno Arkivigite je 2009-08-02 per la retarkivo Wayback Machine
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**IVANHOÉ Rodrigues BARACHO** (Areia-Paraibo, la 6-an de marto 1928 - Campinas, la 3-an de decembro 2019) estis brazila biologo kaj aktivulo por Esperanto.

Diplomita en 1955 pri Agronomio ĉe *Escola de Agronomia do Nordeste* en la naskurbo, en 1967 li ekinstruis en la Universitato de Braziljo (UnB). En la sekva jaro li magistriĝis ĉe Universitato de San-Paŭlio (USP) per studo pri la multobliĝo de *Aspergillus nidulans (Eidam) Winter*, sub la orientigo de João Lúcio de Azevedo. En 1969 li doktoriĝis ĉe la Universitato de Campinas (Unicamp) per disertacio pri la sekseco en tiu sama estaĵo *Aspergillus nidulans*.

En 1970 li transloĝiĝis al Campinas por fariĝi profesoro en la Instituto pri Biologio de Unicamp. En 1978 li tie iniciatis esperantistan grupon, kiu funkciis ĉe la universitata Departemento pri Genetiko por instruado de la lingvo. Li poste komisiis kaj superrigardis siajn studentojn okazigi kursojn en aliaj institutoj, kiel tiu pri Fiziko. En 1987 li aperigis la malgrandan sciencan revuon *Hodiaŭa Genetiko*, kun artikoloj pri Simbola Biologio, Genetiko k.s.

Post la emeritiĝo en 1995, li plu dediĉis sin al la publikigo de libroj pri la origino de la vivo, pri Simbola Biologio, pri Genetiko kaj pri demonstrado de la Lasta teoremo de Fermat, ĝis sia forpaso en 2019.
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Gronlanda ŝarko** |
| --- |
|  |
| 
 |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | *Chordata* |
|
| Subfilumo: | *Vertebrata* |
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | *Chondrichthyes* |
| Subklaso: | *Elasmobranchii* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Superordo: | *Euselachii* |
|
|
| Ordo: | *Squaliformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | *Dalatiidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Somniosus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Somniosus microcephalus***Bloch & J. G. Schneider, 1801 |
|
|
|
|
|
| Disvastiĝa areo de gronlanda ŝarko.Disvastiĝa areo de gronlanda ŝarko.Disvastiĝa areo de gronlanda ŝarko. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Gronlanda ŝarko  |

 |
| v • d • r |

Gronlanda ŝarko
La **gronlanda ŝarko** aŭ **glacia ŝarko** (*Somniosus microcephalus*) estas ŝarko el ordo de dornoŝarkoj (**Squaliformes**). Pri la specio estas malmulto konata, laŭ novaj esploroj, ĝi povas vivi ĉ. 200 jarojn.

Korpoformo
----------

La gronlanda ŝarko longas 4 ĝis 5 metrojn. La plej grandaj individuoj povas atingi longon de 8 metroj kaj pezon de 2,5 tunoj. Ĝia korpo estas torpedoforma, ĝia koloro estas de grizbruna ĝis olivverda. La naĝiloj estas relative malgrandaj, ili ne havas dornojn; la vosta naĝilo estas nesimetria.

Konduto
-------

La unua filma dokumentado de vivanta gronlanda ŝarko okazis nur en 1998 fare de usonaj esploristoj. En 2012 esploras kanada-usona esplora teamo la ŝarkojn en la Bafina Golfo. Oni alligis radiosignan sendilon je unu individuo, por dokumenti ties migran vojon kaj subakviĝan profundon. La gronlanda ŝarko naĝas nur malrapide, maksimume 2,6 km/h.

Disvastiĝo
----------

La gronlanda ŝarko vivas plej ofte en malvarmaj regionoj, precipe en la arktaj akvoj de la Norda Atlantiko. Malofte ĝi naĝas pli sude, ĝis Biskajo.

Nutrado
-------

Ĝi manĝas ĉefe fokojn kaj fiŝojn.

Generado
--------

La gronlanda ŝarko estas ovoviviparo, la idoj eloviĝas jam en la patrina korpo kaj tiel naskiĝas.

### Graveco por fiŝkaptado

Karno de gronlanda ŝarko dum prilaboro de Hákarl en sekiga kabano
La karno de la gronlanda ŝarko ne povas estis manĝata sen specifa antaŭpreparo. Ĝi entenas trimetilaminoksidon, kiu tranfromiĝas dum digesto al trimetilamino, kiu povas esti danĝera.

Por la sporta fiŝkaptado, ĝi estas malpli interesa: kaptitajn ŝarkojn oni markas kaj reliberigas en la akvon. Oni povas uzi nur ties grandan hepaton, la haŭton kaj la naĝilojn. En Gronlando kaj Islando, ĝia sekigita karno estas uzata kiel hundonutraĵo; krom tio, la fermentita karno (Hákarl) estas – inter islandaj frandemuloj- taksata kiel forte gusta delikataĵo.
**Aracataca** [arakataka] (vorto kiu signifas "*kaptilo por birdoj*" en tupia lingvo) estas riverborda, tropika urbo, situanta en la departemento de Magdalena en norda Kolombio, kun ĉ. 27.000 loĝantoj. Ĝi estis fondita en 1885 kaj la tie fluanta rivero portas ankaŭ la saman nomon.

La vilaĝo estas naskiĝloko de Gabriel García Márquez kaj estis modelo por la mita "Macondo", la centra vilaĝo de majstroverko de García Márquez' *Cent jaroj da soleco.*

Ĉar la vilaĝo estas en mizera ekonomia situo, la komunoma gvidanto oficiale petis ŝanĝi la nomon al *Aracataca-Macondo* [arakataka-makondo] por altiri pli da turistoj.

La rivero Aracataca alfluas en Ciénaga Grande de Santa Marta ĉe la Kariboj.

In Aracataca's Gabriel Garcia Marquez birthhouse
Magic realism forest in Aracataca
Aracataca's Train Station
Aracataca's main street
Aracataca's church where Garcia Marquez was baptized

* Aracataca en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Aracataca en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Koordinatoj: 49° 53′ 54″ N 18° 20′ 11″ O﻿ / ﻿49.89833 °N, 18.33639 °O﻿ / 49.89833; 18.33639 (mapo)

**Pudlov** (germane *Pudlau*, pole *Pudłów*) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Bohumín situanta en distrikto Karviná en Moraviasilezia regiono. Vivas ĉi tie 1 046 loĝantoj (2021).

Historio
--------

Doĵinko en Pudlov 1927
La unua skribmencio kiel prin domaro Pudlov havas el la jaro 1428. Temis pri malgranda municipo de ebenaĵa karaktero, kies loĝantoj okupiĝis precipe per agrikulturo. Deveno de la nomo ne estas tute klara. La geografiaj nomoj kun bazo Pudel estadas ĉe akvo. Kaj ĉar la municipo situas ĉe rivero Odro, kiu inundigis ĝin ofte, estas verŝajne, ke Pudlov ricevis la nomon laŭ karaktero de tereno. La malnova kerno nomiĝis Dědina, apud limo kun Vrbice estis parto Na granici, kiu estis post la dua mondmilito alinomita al Louny kiel danko al lounanoj por helpo kun renovigo de la neniigita municipo post la milito. Pudlov ankaŭ pro dankemo transprenis duonon al sia blazono de la blazono de Louny. La vilaĝo estis maldense loĝigita kaj al ties evoluo kontribuis nur konstruado de industriaj uzinoj precipe en Šunychl-Bohumín-stacidomo kaj pluaj municipoj en la ĉirkaŭaĵo.

Loĝantaro
---------

Evoluo de nombro de loĝantojLa datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj  

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1869 | 479 |
| 1880 | 579 |
| 1890 | 700 |
| 1900 | 2 329 |
| 1910 | 3 016 |
| 1921 | 3 761 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1930 | 4 189 |
| 1950 | 2 998 |
| 1961 | 2 730 |
| 1970 | 2 046 |
| 1980 | 1 632 |
| 1991 | 1 347 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2001 | 1 499 |
| 2011 | 1 315 |
| 2021 | 1 046 |

Memorindaĵoj
------------

Pudlov ne havas tro signifajn konstruaĵojn. Inter la plej signifaj apartenas kapeleto de sankta Isidoro - kamparano el la jaro 1902, Antošovica ponteto por piedirantoj trans Odro, nove konstruita en la jaro 2000, ĉar tiun devenan deŝiris en la jaro 1997 neniiga inundo. Plu estas ĉi tie akvoturo, kiu estis konstruita en la jaro 1961 kaj multaj partoj de rela supraĵo de eksa mallarĝtraka tramvojo.

Rilataj artikoloj
-----------------

* Tramtransporto en Bohumín

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de urbo Bohumín (7) |
| --- |
| Nový Bohumín ~ Pudlov ~ Skřečoň ~ Starý Bohumín ~ Šunychl ~ Vrbice ~ Záblatí ~ cetera: Kopytov |

 |
**Henrique Capriles Radonski** (naskiĝis la 11-an de julio 1972 en Karakaso / Caracas) estas venezuela politikisto kaj advokato. Nuna kandidato por la prezidentaj balotoj de 2012. Li estis gubernatoro de la subŝtato Mirando dum la periodo 2008-2012, forigita de la posteno la 6-an de junio pro la balota kampanjo kaj anstataŭigita de Adriana D'Elia. Li estis la lasta kaj plej juna vicprezidanto de la iama Kongreso de la Respubliko kaj prezidanto de la Ĉambro de Deputitoj dum la jaroj 1999 kaj 2000. Li estis urbestro dum du sinsekvaj periodoj de la municipo Baruta, inter 2000 kaj 2008. De la jaro 2004 li estas rom-katoliko.

Radonski estas membro-fondinto kaj gvidanto de la centrisma kaj humanisma partio, Primero Justicia (Unue Justeco), kaj estis aldona nacia kunordiganto de tiu organizo ĝis 2008. Li estis elektita kiel prezidenta antaŭ-kandidato por la primaraj balotoj en 2012 en lia partio okazintaj la 12-an de februaro 2012.

La pola kaj nederlanda deveno
-----------------------------

Andreo Radonski la avo de Henriko Capriles Radonski de la patrina flanko estis juddevena polo loĝanta en Varsovio. Li estis inĝeniero laboranta en branĉoj de distribuado kaj prezentado de filmoj. Dum Dua Mondmilito estis ano de pola subtera armeo (Pola Enlanda Armeo} kaj danke al tio li helpis al sia edzino eskapi de la Varsovia geto. Post la milito emigris al Venezuelo, kie jam en la jaro 1947 establis unuan kinejon en Puerto la Cruz kaj poste la reton de la kinejoj kaj firmaon "Circuito Radonski". Monika Kristina Radonski Bochenek la patrino de Henriko Capriles Radonski naskiĝis jam en Venezuelo. Henriko Capriles Garcia la patro de Henriko Radonski havis la radik-devenon nederlandan (sefarada judo), estis la posedanto de konsorcio "Cadena Capriles" de la branĉoj mediata kaj nemoveblaĵa.

Edukado
-------

Danke al la riĉa familio la juna Henriko Capriles Radonski estis edukita en renomaj lernejoj kaj universitatoj. En la jaro 1994 li finis juron en la Katolika Universitato Andres Bello en Karakaso (Caracas). Li studis ankaŭ la impostan juron en la Universitato Kolumbio en la urbo Novjorko (Usono), ankaŭ en Viterbo (Italio) kaj Amsterdamo (Nederlando).

* Henrique Capriles Radonski en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Henrique Capriles Radonski en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 358406
* LCCN: no2014035341
* VIAF: 308181189
 |
**Charanga Habanera** estas kuba muzikistaro ludanta salson. La grupon fondis Juan Carlos González en la jaro 1988.

Historio
--------

Ĝiaj muzikistoj estis junaj talentuloj el la Arta Lernejo de Kubo kaj orientiĝis laŭ popularaj kubaj muzikstiloj el la kvardekaj kaj kvindekaj jaroj. Ĝia muzikstilo estis komence ĉaĉao, mambo, Bolero kaj gŭaraĉo. La direktadon de la muzikistaro unue tenis José Picayos, kiun anstataŭis David Calzado. Ĝia unua kanto estis „De La Habana a Montecarlo", kies inspiron ili ricevis dum gastprezentado en Montecarlo. Dum tiu ĉi periodo ili koncertis sur prezentejoj tutmonde kune kun steluloj kiel Stevie Wonder, Donna Summer, Barry White, James Brown, Ray Charles, Frank Sinatra, Charles Aznavour kaj Whitney Houston. En la 1990-aj jaroj, kiam aperis la nova muzikstilo timbo, la bando subskribis surdiskigo-kontrakton kun la firmao *Magic Music-Universal* kaj atingis per sia nova moderna kaj dancebla muzikstilo altan popularecon. En 1998 ĝi ricevis la premion por la plej bona muzikistaro de la jaro kaj en la tempo de 1998 ĝis 1999 ĝi akiris altan rangon en la ranglistoj de radiofonio kaj televido. Pro kvereloj ene de la grupo okazis en la 1990-aj jaroj foje disiĝoj de la bando kaj novfondaĵoj kiel *Charanga Forever* kaj *Dany Lozada y su Timba Cubana*. Charanga Habanera entreprenis plurajn koncertvojaĝojn en Japanujo, Eŭropo (1996), Meksiko, Argentino, Peruo, Usono kaj Nordafriko. Per sia muzikalbumo „Live in the USA" ĝi gajnis en 2003 la premion Grammy Latino. Per la vidbendo „Orgullosamente Latino" ĝi gajnis en la tri kategorioj Plej bona vidbendo, Plej bona muzikalbumo kaj Plej bona muzikistaro. Intertempe Charanga Habanera transprenis ankaŭ elementojn el regetono.

Diskaro
-------

* *Me sube la fiebre* (1992)
* *Hey You Loca!* (1994)
* *Pa´que se entere La Habana* (1996)
* *Chan Chan Charanga* (2000)
* *Live in the U.S.A.* (2001)
* *Soy cubano, soy popular* (2003)
* *Light* (2004)
* *El ciclón de La Habana* (2005)
* *Se acabó el mundo mañengo" (2007)*
* *No mires la carátula* (2009)
* *Acabaito de nacer* (2011)
* *Light 2* (2013)
* *Se Sufre Pero Se Goza* (2013)

Referencoj
----------

1. ↑

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retpaĝo de Charanga Habanera Arkivigite je 2003-06-22 per la retarkivo Wayback Machine
La nova bierfarejo en Boekelo
Grolsch-botelo kun krampfermilo
**Koninklijke Grolsch N.V.** estas nederlanda bierfarejo kun sidejo en Boekelo apud Enschede. De origino la firmao estas Groenlo (Grolle/Grol) Kaj pro tio ĝi havas sian nomon. Pro kreskanta mendado oni malfermis novan bierfarejon en Enschede. Post la eksplodo de la stokejo de piroteknikaĵoj, kiu estis en la najbareco, la bierfarejo translokiĝis al Boekelo kaj oni fermis tiun en Groenlo. Ekde 1615 oni faris ĉe Grolsch bieron. La fondinto de la firmao estis Willem Neerfeldt.

La nunaj bieroj:

* Premium Pilsner (Pilsena biero)
* Premium 2.5 (2,5% da alkoholo)
* Lemon 2.5 (Limonadobiero)
* Special Malt (Maltobiero senalkohola)
* Oud Bruin (dolĉa malhela biero)
* Het Kanon (tre forta biero kun 11,6% da alkoholo)
* Lentebok (Printempa Bokbiero)
* Herfstbok (Aŭtuna Bokbiero)
* Noaber (=> Najbaro 6,0% da alkoholo)

Ĝi (ankoraŭ) estas la nura nederlanda biero kiu estas farata laŭ la germana leĝo de pureco.
Grolsch plejmulte estas vendata en boteloj kun speciala krampfermilo. Entute la bierfarejo eksportas la bieron al pli ol 50 landoj.

Retejoj
-------

* Arkivigite je 2014-06-25 per la retarkivo Wayback Machine
* 

* Kategorio Grolsch en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Konstancja Zofia z Czartoryskich Poniatowska** (naskiĝis la 19-an de februaro 1695 en Varsovio, mortis la 27-an de oktobro 1759 en Malczyce) – pola nobelulino, pli aĝa filino de Kazimierz Czartoryski kaj Izabela Elżbieta Morsztyn. Patrino de naŭ infanoj, en tio de la pola reĝo Stanisław August Poniatowski kaj Izabella Poniatowska.

Vivo
----

Konstancja Poniatowska estis priskribata kiel persono eksterordinare inteligenta kaj ambicia, sed samtempe estis tre religia, preskaŭ devota. Verŝajne ŝia dua filo Franciszek estis junaĝe destinita al klerikaro kaj sendita al animzorga seminario. Septembre 1733 Konstancja kune kun infanoj forveturis al Gdańsk, kie loĝis dum ses jaroj, zorgante pri ĉiuflanka edukado de siaj infanoj. En 1739 revenis al Varsovio, kie daŭris konstruo de la palaco de familio Poniatowski ĉe la str. Krakowskie Przedmieście laŭ projekto de Jan Zygmunt Deybl. Komence ŝi kunlaboris kun siaj fratoj, fine de la vivo retiriĝis de politika vivo, kverelita kun gefratoj. Entombigita en Janów, nun Ivano-Frankove (Lviva provinco).

Bibliografio
------------

K. Zienkowska, *Stanisław August Poniatowski*, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Vroclavo 2004, ISBN 83-04-04725-X, p. 9–11, 15–17, 25–30, 66–70.

* Kategorio Konstancja Czartoryska en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Nigra listo** estas listo de instancoj ekz. pri personoj, entreprenoj, kiuj devas suferi malavantaĝojn rilate al la pliaj. La malavantaĝigo povas okazi per diskriminado aŭ per teknikaj limigoj. Malon de tio, oni nomas blanka listo.

Oni ofte nomas nigra listo tiujn listojn, kiujn oni publikigas por hontigi personojn, entreprenojn pro ŝuldoj, malhumanaj agadoj ktp. 

En la diktaturoj, apero sur nigra listo ofte signifis murdon, morton aŭ devigon je elmigro de la listigita persono. 

Hodiaŭ Usono uzas liston pri tiuj landoj, kiuj komercas kun Kubo, aliaj neŝatataj landoj, laŭ usona registaro, diktaturaj landoj. Tiuj entreprenoj ne rajtas komerci kun Usono, krome se estas pli interesa al Usono la komerco.

Komputado
---------

Nigraj listoj estas uzataj ankaŭ en komputado inter poŝtoserviloj. Kiam unu poŝtoservilo konektiĝas kun alia por transdoni retmeŝaĝon, la dua servilo kontrolas, ĉu la IP-numero de la unua troviĝas sur nigra listo, kaj en tiu okazo entute rifuzas akcepti la retmesaĝon, aŭ ja akceptas ĝin sed plusendas ĝin al iu kontrola instanco, aŭ akceptas ĝin kun aldono de difinita rimarko. Konataj nigraj listoj en retmesaĝado estas SpamCop.net, SORBS, kaj NJABL.org.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Nigra listo de Spamcop.net (en la angla)
***King of the Hill*** (Reĝo de la Monteto) estas usona animacia televida serio de situacia komedio kreita fare de Mike Judge kaj Greg Daniels kiuj funkciis de la 12-an de januaro 1997 al la 6a de Majo 2010 per Fox. Ĝi centras sur la Monteto, etburĝa usona familio en la fikcia grandurbo de Arlen, Texas (Arlen, Teksaso). Ĝi provas konservi realisman aliron, serĉante humuron en la konvenciaj kaj sekularaj aspektoj de ĉiutageco.

La serio debutis sur la Fox-reto kiel mez-sezona anstataŭaĵo en 1997, rapide iĝante sukceso. La populareco de la serio kaŭzis tutmondan sindikatiĝon, kaj reelsendoj aperis nokte por plenkreskuloj. La spektaklo iĝis unu el la plej long-aktualaj serioj de Fox (tria plej longa kiel animacia serio, post La Simpsonoj kaj Family Guy), kaj nelonge estis la dua plej longa aktuala animacia serikomedio en historio. En 2007, ĝi estis nomita proksime de Time-revuo kiel unu el la supraj 100 plej bonkvalitaj televidspektakloj de ĉiuj tempoj. *King of the Hill* (Reĝo de la Monteto) gajnis du Premiojn Emmy kaj estis nomumita por sep.

Totalo de 259 epizodoj estis elsenditaj dum ĝiaj 13 sezonoj. La fina epizodo elsendiĝis ĉe Fox la 13-an de septembro 2009. Kvar epizodoj de la fina sezono devis esti elsenditaj per Fox, sed poste premieris en nokta sindikatiĝo de la 3a ĝis la 6a de Majo 2010.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 804962
* GND: 7650189-9
* LCCN: n99834538
* VIAF: 183602197
 |
**Lügde** estas urba komunumo en la distrikto Lippe kaj la distriktaro Detmoldo de la germana federacia lando Nordrejn-Vestfalio. Ĝi situas ĉe la rivero Emmer, 3 km sude de Bad Pyrmont kaj 75 km sudokcidente de Hanovro. Fine de decembro 2019 la komunumo havis 9 390 loĝantojn.

La urbeto estis menciita unue en 784 kiel vilaĝo *Liuhidi*, kie Karlo la Granda festis la Kristnaskan Feston de tiu jaro. La ĉefaj vidindaĵoj estas la romanika preĝejo *Kilianskirche* el la 12-a jarcento kaj mezepoka urbocentro kun la urba muro, du konservitaj gardoturoj kaj multnombraj trabfakaj domoj.

la loĝloko, vidata de la monto *Osterberg*
"Kurado de la Paskaj Radoj" (*Osterräderlauf*)
Ĉiujare en la paska dimanĉo okazas en Lügde la "Kurado de la Paskaj Radoj" (*Osterräderlauf*): Post malheliĝo, oni bruligas 6 radegojn el kverka ligno, ŝtopitajn per pajlo, kaj ruligas ilin de la "Paska Monto" (*Osterberg*). Oni supozas, ke tiu tradicio estas jam ĉirkaŭ 2.000 jarojn aĝa; ĝin inventis la "paganaj" ĝermanoj aŭ gaŭloj, dum post la kristanigo en la 8-a jarcento oni adaptis la tradicion al la kristana religio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lügde en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Vizito al urbeto Lügde Raporto pri Esperanto-renkontiĝo en Lügde


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 124670
* GND: 4036509-8
* VIAF: 136065299
 |
En mekaniko, **konstanta akcelo** estas speco de moviĝo en kiu la akcelo estas ne ŝanĝiĝanta kun tempo. Ĉi tio signifas ke rapido aŭ la vektora rapido de la objekto ŝanĝiĝas je egalaj kvantoj aŭ respektive vektoraj kvantoj en egala tempaj periodoj.

Tiel estas du okazoj:

* Vektora akcelo ne ŝanĝiĝas kun tempo.
* Absoluta valoro de akcelo ne ŝanĝiĝas kun tempo, sed vektora akcelo povas ŝanĝiĝi kun tempo. Ĉi tio povas esti se la vektoro de akcelo turniĝas kun tempo, restante de la sama amplekso.

Se vektora akcelo ne ŝanĝiĝas kun tempo veras jenaj formuloj:

 ***v**(t)= **v**0 + **a** (t-t0)*
 ***s**(t) = **v**0 t + (**a** (t-t0)2)/2*
kie  ***s**(t)* estas delokigo;

 ***v**0* estas komenca vektora rapido, je tempo *t0*;
 ***v**(t)* estas fina vektora rapido;
***a*** estas akcelo, ne ŝanĝiĝana kun tempo;
*t0* estas tempo de komenco de konsidero de la moviĝo;
*t* estas tempo.

Moviĝo sub uniforma gravito
---------------------------

Ekzemplo de objekto havanta uniforman akcelon estas la objekto en uniforma gravita kampo. Se la vektora forteco de la gravita kampo estas ***g*** do la forto estas  ***F**=m**g***  kie *m* estas la objekta maso. La vektora akcelo ***a*** de la korpo estas donita per {\displaystyle \mathbf {a} ={\mathbf {F} \over {m}}}. Per kombino de ĉi tiuj du esprimoj rezultas ke  ***a**=**g*** .

Se la gravito estas pro sufiĉe granda korpo (planedo, stelo) kaj la konsiderata moviĝanta objekto estas sufiĉe malgranda, kaj ankaŭ la distanco de ĝia moviĝo estas sufiĉe malgranda, relative al distanco ĝi centro de la fonto de la gravito, povas esti prenite kun iu precizeco ke estas la okazo de la uniforma gravito.

Cirkla moviĝo
-------------

La alia ekzemplo de korpa spertanta konstantan akcelon estas korpo kiu estas en konstanta horizontala cirkla moviĝo. En ĉi tiu okazo, ĉar la direkto de la objekta moviĝo estas daŭre ŝanĝiĝanta, estante tanĝanta al la cirklo, la objekta vektora rapido ankaŭ ŝanĝiĝas. Ŝanĝi de rapido dum tempo estas akcelo. Ĉi tiu akcelo estas direktita al la centro de la cirklo kaj estas de valoro:

{\displaystyle a={{v^{2}} \over {r}}}
kie *v* estas la objekta rapido, aŭ

{\displaystyle \mathbf {a} ={-\omega ^{2}}\mathbf {r} }
kie *ω* estas la angula rapido.

La akcelo, de ĉi tie ankaŭ la forto, aganta sur korpo en konstanta horizontala cirkla moviĝo estas direktita al centro de la cirklo. La decentrokura forto ŝajnanta al agi eksteren sur korpon estas reale pseŭda forto aperanta en ne-inercia referenca kadro ligita kun la korpo.

Vidu ankaŭ
----------

* Ekvacioj de moviĝo
* Relativisma konstanta akcelo
La **Bombardier Aerospace** estas filio de Bombardier, la kanada aviadila fabrikanta kompanio. La **Bombardier Aerospace** estas konata pro negocaj aviadiloj kaj regionaj komercaj aviadiloj kiel CSeries. La sidejo de Bombardier Aerospace lokiĝas en Dorval, Kebeko, Kanado.

Historio
--------

En 1986, Bombardier aĉetis Canadair, la ŝtata kompanio de Kanado, kiu antaŭe produktis militajn kaj civilajn aviadilon de Kanado. Canadair suferis financan krizon dum la prilaboro de Challenger. Bombardier ankaŭ aĉetis Irlandan aviadkompanion Short Brothers kaj Usonan aviadkompanion Learjet, Kanadan aviadkompanion De Havilland Canada. Post la aĉeto de Canadair kaj aliaj kompanioj, Bombardier koncentriĝis je la produktado de komercaj kaj negocaj aviadiloj.

De 1980-aj jaroj al 1990-aj jaroj, Bombardier produktis komercajn kiel Challenger kaj CRJ serioj, CSeries. Tamen konkurenco kun aliaj kompanioj kaj speciale la malsukceso de CSeries malpopularigis aviadilojn de Bombardier. La 20-an de januaro 2016, United Airlines anoncis ke oni aĉetos 40 B737, anstataŭe la CS300. Ĝis la mendo de Air Canada en 2016, Bombardier ne ricevis neniun mendon.
La 29-an de oktobro 2015, Kebeka registaro investis 1 miloj da dolaroj al Bombardier por helpi CSeries protekti laborejon. La Financa helpo el registaro provokis leĝan debaton kun Embraer.

La 28-an de aprilo 2016, Bombardier vendis 75 CS100 al Delta Air Lines. Tamen la 27-an de aprilo 2017 Boeing sendis peton de enketado al Departmento de komerco kaj Usona Internacia Komisio por dumpingo. La 26-an de septembro 2017, Departmento de Komerco konkludis ke Bombardier ricevis subvencion kaj imposos 300% da Antidumpinga inmposto. La fina decido estos anoncita la 19-an de decembro 2017, kaj tarifo estos imposita la 8-an de februaro 2018.

Aviadiloj
---------

### Negocaj aviadiloj

Bombardier Challenger 650 en Parizo, 2007.
* Learjet 35
* Learjet 55
* Learjet 60 XR
* Learjet 85
* **Learjet 40 XR**
* **Learjet 45 XR**
* **Learjet 70/75**
* **Bombardier Challenger 300**
* **Bombardier Challenger 600 serioj 605**
* **Bombardier Challenger 850**
* **Bombardier Global Express XRS/5000/6000**

### Komercaj aviadiloj

Bombardier CRJ200 de Lufthansa, 2007.
* Bombardier CRJ200/100 (50 pasaĝeroj)
* **Bombardier CRJ700 series/900/1000 (70–100 pasaĝeroj)**
* **Bombardier CSeries (100–160 pasaĝeroj)** (Nuna Airbus A220)

### Turbopropaj aviadiloj

* CL-415
* Short 330
* Short 360
* **Bombardier Dash 8** Q400

### Milita aviadilo

* Short Tucano

### Senpilota Aera Vertulilo (UAV)

* Bombardier CL-327 Guardian

Notoj
-----

1. ↑  Surbaze de la BRJ-X (Bombardier Regional Jet eXpansion) 80–110 seĝa jetaviadila koncepto.

Referencoj
----------

1. ↑  Aerplanaj Veroj, *The Economist*, 20-an de februaro 2016
2. ↑  Robert P. Novick. "Petoj Por La Imposto de Antidumpingo Kaj Kompenso Devojn sur 100-al 150-seĝlarĝa Civila Aviadilo el Kanado, *Boeing*, 27-an de aprilo 2017

Vidu ankaŭ
----------

* Bombardier

* Kategorio Bombardier Aerospace en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Rhea Silvia** aŭ **Rea Silvia** estis laŭ romia mitologio reĝa filino kaj patrino de Romulo kaj Remo, kiujn ŝi naskis kun dio Marso. Ŝian nomon portas
asteroido Sylvia kaj kratero sur asreroido Vesta.

*Marso kaj Rhea Silvia* de P. P. RubensLaŭ legendo **Rhea Silvia** estis filino de Numitoro Silvio, reĝo de Alba Longa. Vestalino ŝi fariĝis pro volo de sia onklo Amulio, kiu ŝian patron detronigis kaj mortigis liajn du filojn. Kiel vestalino Rhea Silvia restu seninfana, por ke nek ŝiaj posteuloj povus venĝi. Spite al tiu ĉi dono estis Rhea Silvia loginstigita de dio de milito Marso. Ŝi akuŝis ĝemelojn Romulo kaj Remo. Kiam tion eksciis ŝia onklo entombigis ŝin vivanta. Ŝiajn filojn ordonis mortigi. Sed servisto, komisiita per tiu ĉi tasko, flosigis ilin en banujeto sur Tibero kaj tie trovis ilin rivera dio Tiberino. Tiu zorgadon pri ili transdonis al lupino. Sammomente savis ankaŭ Rheon Silvion kaj edziniĝis al ŝi.

Laŭ aliaj fontoj estis Rhea Silvia, pezigita per alligita ŝtono, ĵetita en Tiberon. Sed kompatis ŝin rivera dio, edzinigis ŝin kaj donis al ŝi eternan vivon. Laŭ la samaj fontoj estu al Tibero ofenditaj ankaŭ infanoj de Rhea Silvia. Sed realigantoj ne povis trovi lokon de kiu ili povu atingi torenton de la rivero. Tibero tiutempe elbordiĝis en inundon kaj realigantoj forigis infanojn en unu el inundlagojn kun supozo, ke malaltigonta rivero prenos ilin kune kun si. Ne tiel okazis. La rivera dio ilian intencon trarigardis kaj la infanojn de morto savis.

Signifa roma historiisto Titus Livius en sia verko "Historio de fondo de la urbo" "Ab urbe condita" tute malferme allasas, ke Rhea Silvia estis perfortita kaj ke patro povis esti ĉiu ajn. Po ke ĝi estu pli honora, ŝi povus la kulpon imputi al dio. Kiam poste la knaboj pereiĝu en la rivero, estis savitaj de lupino, de kiu ilin paŝtisto Faŭstulo (Titus Livius lian nomon pridubas) donis en stalon al sia edzino Larentia, kiu edukis ilin. Same Titus Livius allasas, ke la vorto "lupino" povus esti kaŝnomo de la virino signifanta la samon kiel amoristino".

Nomon de Silvia portas planedeto *87 Sylvia* laŭ Rhea Silvia, kaj laŭ ŝiaj filoj Romulo kaj Remo estis post siaj malkovroj nomitaj ambaŭ ŝiaj lunoj.

### Koherantaj artikoloj

* Historio ekde kiam la urbo estis fondita, latine "Ab urbe condita" de Livius\*

* Kategorio Rhea Silvia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Rhea Silvia en la ĉeĥa Vikipedio.* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 573962
* GND: 1024384926
* VIAF: 282929445 254608576, 282929445
* SUDOC: 161547370
 |
**Langsa** (indonezie: Kota Langsa) estas urbego, ankaŭ universitata urbo en Indonezio, en la insulo Sumatro, en provinco Aĉeo. La urbego konsistas el kvin distriktoj. 

Oficejo en Langsa

Geografio
---------

Langsa situas en nordorienta parto de la insulo ĉe la marbordo, sed inter la urbo kaj maro mangrovoj etendiĝas. Medano troviĝas 126, la provinca ĉefurbo Banda Aceh 317, Pekanbaru 585, Batam 770, Palembang 1121, Jogjakarto 1398, ĉefurbo Ĝakarto 1539, Bandungo 1657, Semarang 1880, Surabajo 2095, Makassar 2612 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

Dum la historio ĉinoj kaj malajoj alvenis al la insulanoj, iom poste oni alvenis el la aliaj indoneziaj insuloj. Langsa estiĝis kun riĉaj etna kaj religia diversecoj, ĝia populacio tendencas esti tolerema. La urba statuso alvenis en 2001.

Mangrovoj

Ekonomio
--------

Langsa estas proksima al la suda limo de ĝia provinco kaj same al alia provinca ĉefurbo Medano. Tio igas Langsa strategia loko por komerco kaj trafiko inter la du provincoj.

Klimato
-------

La klimato de Langsa estas klasifikita kiel ekvatora klimato kun influoj de musonoj. Jare pluvas averaĝe po 2077 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, tamen inter februaro-aprilo iomete malpli. La averaĝa temperaturo estas 27 °C kaj varias inter 22-32 °C. Ne estas grandaj diferencoj inter la monatoj.

Religio
-------

Islamo estas la religio de la plimulto en Langsa, sed ankaŭ aliaj religioj ekzistas (kristanismo, budhismo).

Eduko
-----

Langsa gastigas plurajn universitatojn kaj akademiojn.

Trafiko
-------

Ĉe Langsa pretriras la ĉefvojo, kiu sekvas la marbordon. Laŭ la ĉefvojo estas atingebla rekte Medano kaj Banda Aceh.

Vidindaĵoj
----------

* moskeoj

Fontoj
------

* WikiTrans
* oficiala paĝo
**Dezső Szabó** [deĵO sabO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szabó Dezső** estis hungara kemiisto, profesoro.

Dezső Szabó  naskiĝis la 2-an de septembro 1917 en Budapeŝto. Li mortis la 14-an de junio 1987 en Pécs.

Biografio
---------

Dezső Szabó frekventis gimnazion en Pécs, universitatojn laŭvice en Pécs kaj Budapeŝto. Li akiris diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány, poste li doktoriĝis. En 1944 li laboris kelkajn monatojn en uzino pri ledoj en Pécs, poste en universitata medicina kemia instituto en la sama urbo. En 1950 li estis nomumita docento, en 1968 universitata profesoro kaj institutestro. En 1959 li kandidatiĝis. Inter 1964 kaj 1973 li estis vicrektoro. Li ricevis diversajn premiojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Általános és szervetlen kémia* (1972) - studenta lernolibro
* *Szerves kémia orvostanhallgatók számára* (1972) - studenta lernolibro

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 9-a paĝo)
* hungarlingva biografio
Rusa Baleto (August Macke)
***Der Blaue Reiter*** (esperante "La Blua Rajdanto") estis grupo da germanaj ekspresionismaj artistoj, kiu formiĝis en Munkeno ekde 1911. Ĝiaj plej gravaj membroj estis Vasilij Kandinskij, August Macke, Franz Marc kaj Paul Klee. Ankaŭ apartenis al la grupo aliaj famuloj kiel Gabriele Münter, Heinrich Campendonk, David Burljuk, Alexej von Jawlensky, Marianne von Werefkin kaj Natalja Gonĉarova. La grupiĝo organizis du elstarajn ekspoziciojn de ekspresionisma arto.

La grupo *Der Blaue Reiter* estis kreita iom post la alia grava ekspresionista germana grupo, *Die Brücke*, kiu estis fondita en Dresden en 1905.

Manifesto kaj praktiko
----------------------

Vasilij Kandinskij, kovrilo de almanako Der Blaue Reiter, ĉ. 1912
Franz Marc, Blue Ĉevalo I, 1911
Franz Marc, La Turo de Bluaj Ĉevaloj 1913, (malaperita ekde 1945)
La grupo ricevis sian nomon de infana kreaĵo nomata La Blua Rajdanto, legendo pri kavaliro, kiu celas korekti la maljustaĵojn de la mondo. Kiel li, la membroj de la grupo sentis, ke ili devas krei novan fluon kaj ripari la mondon de la katenoj de tradicia arto.

La grupo laŭdis infanan arton kaj primitivan arton, sed ne havis klarajn artajn celojn. El la tri, Kandinskij estas la plej fama, kaj eĉ estis konata kiel unu el la patroj de abstrakta pentrarto, sed ne ĉiuj pentristoj de la grupo kundividis lian entuziasmon pri abstrakta pentrado.

En 1912, La grupo publikigis "*Der Blaue Reiter Almanach* (La Blua Rajdanta Almanako)" ekspozicita primitivajn verkojn, fotojn de popolarto kaj porinfanajn pentraĵojn (influitaj de Paul Klee). 

Aliaj modernismaj pentristoj kiel Pablo Picasso, Georges Braque kaj Robert Delaunay ankaŭ estis ekspoziciataj ĉe la ekspozicioj de la grupo.

La mondkoncepto de la movado estas, ke "la kreiva spirito estas kaŝita ene de la materio" (Kandinsky) kaj la formoj kaj koloroj estas la ekstera esprimo de tiu spirito.

Membroj
-------

* Albert Bloch
* David Burljuk
* Heinrich Campendonk
* Clotilde von Derp
* Lyonel Feininger
* Natalja Gonĉarova
* Alexej von Jawlensky
* Wassily Kandinsky
* Paul Klee
* Alfred Kubin
* August Macke
* Franz Marc
* Gabriele Münter
* Arnold Schoenberg
* Marianne von Werefkin

Vidu ankaŭ
----------

* Die Brücke
* Verismo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Der Blaue Reiter en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Expressionismus & Expressionismi, ekspozicio en Pinacothèque de Parizo

  


|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rDer Blaue Reiter |
| --- |
| Gvidantoj | 
* Vasilij Kandinskij
* Franz Marc
 |
| Artistoj | 
* Albert Bloch
* David Burljuk
* Heinrich Campendonk
* Lyonel Feininger
* Natalja Gonĉarova
* Alexej von Jawlensky
* Paul Klee
* Alfred Kubin
* August Macke
* Gabriele Münter
* Arnold Schönberg
 |
| * Vidu ankaŭ: Die Brücke
* Ekspresionismo
 |

 |
**Dezső Somkuthy** [deĵO ŝomkuti], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Somkuthy Dezső** estis hungara aktoro, pentristo. Lia origina familia nomo estis *Szolárszky* [solArski].

Dezső Somkuthy  naskiĝis la 4-an de oktobro 1906 en Hungara reĝlando en Komárom, (tamen mankas informoj, ĉu la naskiĝloko estas Komárom, aŭ la baldaŭa nuntempa slovaka urbo Komárno), li mortis la 17-an de januaro 1993 en San-Paŭlo (Brazilo).

Biografio
---------

Dezső Somkuthy komencis sian aktoran karieron en 1934 en Gyöngyös, poste en pluraj lokoj. Inter 1939-1941 li apartenis al trupo de Róbert Bánky (pli maljuna), poste al Teatro Madách kaj Gaja Teatro. Post la 2-a mondmilito li migris al Brazilo, ekde 1950 li vivis en San-Paŭlo. Li partoprenis en spektakloj fare de la loka hungara teatra trupo, tamen li vivtenis sin el pentrado. Li ofte partoprenis en ekspozicioj de brazilaj pentristoj.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* Emil Martonffy: *Nemes rózsa* - biena gvidanto
* Eugène Scribe: *Egy pohár víz* - franca diplomato
* Ibsen: *Hedda Gabler* - Brack
* Victorien Sardou: *A szókimondó asszonyság* - Fouché

Lia sola filmrolo
-----------------

* *Halálos csók* (1942) - kuracisto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.