recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tamás Barta** [tamAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Barta Tamás** estis hungara-usona ŝlagromuzikisto (komponisto, gitaristo, kantisto, tekstopoeto), negocisto.

Memortabulo pri Tamás Barta
Tamás Barta naskiĝis la 7-an de julio 1948 en Budapeŝto, li mortis la 16-an de februaro 1982 en Los Anĝeleso.

Biografio
---------

Tamás Barta frekventis gimnazion, lia samklasano estis Miklós Fenyő. En 1964 ili estis forigitaj pro oftaj forestoj. En la sekva jaro ili jam muzikadis kune en ŝlagrorkestro. En 1967 Barta soldatiĝis, poste li revenis al Fenyő, sed iom poste li apartenis jam al alia ŝlagrorkestro. En 1974 la orkestro ricevis eblecon vojaĝi al Usono, poste Barta restis tie. Tio estis laŭ la tiama juro krimo. Barta iĝis muzikisto en Usono, iom poste negocisto, li lernis perfekte la anglan lingvon. Li estis mortpafita en nebulaj cirkonstancoj, la polico finis la ekzamenon sinmorto, la vivasekuro ne estis pagita al la posteuloj.

Elektitaj ŝlagrotekstoj
-----------------------

* A véremben van
* Gyere gyere ki a hegyoldalba (ankaŭ komponisto)
* Ő még csak 14 (ankaŭ komponisto)
* Szeress nagyon

Elektitaj komponaĵoj
--------------------

* Eredeti rubin
* Tanítsd meg a gyerekeket
* Ringasd El Magad

Vidu ankaŭ
----------

* Barta aŭdebla

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en 2010 en Budapeŝto (vidu la foton!)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 653364
* VIAF: 85873877
* ISNI: 0000 0000 5745 096X
* MBA: 2a19195f-6389-495f-8129-b1d733f0216b
* NKC: xx0086438
 |
La **tarogato** estas 74 cm longa blovinstrumento havanta funebran sonon. Ĝi estas ofte uzata en hungara, rumana kaj serba (sudslava) popolmuzikoj. Oni distingas historian kaj modernan tarogatojn, ili diferencas multe.

Hungara soldato tarogatas
Pentraĵo pri historia tarogato

Historio
--------

La unua mencio de la tarogato okazis en hungaraj dokumentoj en la 15-a jarcento, sed la deveno de la muzikilo ne estas klara. Multaj opinias, ke tarogato alvenis de la turkoj. Tiu instrumento estis utiligata kiel signala instrumento en batalo.

Uzo de tarogato en Hungario estas forte ligita al la liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a (1703-1711). Ĝia uzo estis eĉ subpremita en la 18-a jarcento dum subprema erao de la Habsburga Imperio, poste ĝi ne estis uzata en koncertejoj pro troa laŭto.

En la 1890-aj jaroj moderna versio estis inventita en Budapeŝto, samtempe en Germanio. Okazis militado pri la invento. Ĝi uzas unuopan kanon, kiel klarneto aŭ saksofono. Precipe Miklós Horthy ŝatis la tarogaton, krome tiutempe ĝi estis simbolo de la hungara aristokrataro. Produktado en Hungario ĉesis post 2-a Mondmilito, sed en aliaj landoj ne. Precipe dum la frua socialismo la tarogaton ne ŝatis la tiutempaj politikistoj. En la 1990-aj jaroj pluraj hungaraj produktantoj komencis produkti la instrumenton denove. Kelkaj muzikistoj profitas la tarogaton ne nur en popolmuziko, sed ankaŭ en ĵazo.

Moderna tarogato foje estas aŭdebla en 3-a akto de Tristano kaj Izoldo.

Moderna tarogato
En 2014 Hungario deklaris la muzikilon unu el la simboloj de Hungario.

Fontoj
------

* hungare
* Arkivigite je 2009-10-26 per la retarkivo Wayback Machine angle
* angle
* Arkivigite je 2014-05-05 per la retarkivo Wayback Machine angle

* Kategorio Tarogato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Torre Val de San Pedro** [TOre baldesanPEdro] estas municipo en la centrosudo de la provinco Segovio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la distrikto *Partido Judicial de Sepúlveda*. La loknomo *Torre Val de San Pedro* estas komprenebla etimologie kiel Turo de la Valo de Sankta Petro. Ĝi enhavas la loĝlokojn La Salceda (Salikejo), Torre Val de San Pedro (municipa sidejo) kaj Valle de San Pedro (Valo de Sankta Petro).

Torre Val de San Pedro en la provinco Segovio.

Geografio
---------

Ĝia montara municipa teritorio okupas totalan areon de 44,22 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 197 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, sed lastatempe eltenas loĝantaron pro proksimeco al Madrido kaj Segovio. 

Ĝi distas 27 km de Segovio, provinca ĉefurbo; ĝi limas kun municipoj Pelayos del Arroyo, Santiuste de Pedraza, Aldealengua de Pedraza, Collado Hermoso, Navafría, Pinilla del Valle (Madrid) kaj Lozoya (Madrid). Ĝi estas sur la deklivaro de la Sierra de Guadarrama, proksime al la provinco Madrido. Ĝi apartenas al la *Comunidad de Villa y Tierra de Pedraza* kaj ĉefa ŝoseo estas komunikilo kun Pedraza.

La plej elstaraj montopintoj de la teritorio estas El Nevero (2209 m), Los Pelados (2138 m), Collado del Porrinoso (2091 m) kaj Pelado (2057 m). Parto de la municipa teritorio estas ene de la Nacia Parko Sierra de Guadarrama. La altitudo de la municipo gamas inter 2209 m (El Nevero) kaj 1030 m borde de la rivero Cega. La domaro staras je 1119 m super la marnivelo.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj kaj vitejoj), brutobredado (ŝafoj) kaj forstado. Lastatempe funkciado de servoj kaj rura turismo plej ekgravis, kune kun piedirado tra naturaj lokoj. De la historia pasinteco restis diversaj vizitindaj vidindaĵoj kiel la tri preĝejoj, ermitejo, tri hufumejoj ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Segovio

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 768821
 |
Sidejo de la Reĝa Akademio de Historio.
Dokumento de 17-a de junio de 1738, per kiu oni aprobis la unuajn statutojn de la Reĝa Akademio de Historio .
La **Reĝa Akademio de Historio**, en hispana origine *Real Academia de la Historia de España* estas institucio respondeca de studo de la Historio de Hispanio, kun sidejo en Madrido, Hispanio.

Historio
--------

La originoj de la Reĝa Akademio de Historio estas en la kulturbabiladoj fare de diversaj saĝuloj, el 1735, en hejmo de Julián Hermosilla, advokato de la Reĝaj Konsilantaroj, por pritrakti historiajn temojn.

Poste ili translokiĝis al la ĵus kreita Reĝa Biblioteko kaj petis la protekton de la reĝo Filipo la 5-a, kiu akceptis kreante oficiale la Reĝan Akademion de Historio pere de Reĝa Dekreto la 18-a de aprilo de 1738, kaj aprobante siajn statutojn pere de dokumento de 17-a de junio samjare.

En 2011, la publikado de la *Diccionario Biográfico Español* (Biografia Hispana Vortaro) provokis kritikojn kaj denoncojn pro la klara ekstremdekstra enhavo de kelkaj biografioj, kiaj tiu ege favora de Francisco Franco, fare al la frankisma "historiisto" Luis Suárez Fernández, dum biografioj de maldekstruloj estis traktitaj ne tiom favore.

* Reĝa Akademio de Historio (Hispanio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Reĝa Akademio de Historio (Hispanio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 403922
* GND: 5005420-X 37805-7, 5005420-X
* LCCN: n81050221
* VIAF: 312536591 130193937, 312536591
* ISNI: 0000 0001 2157 0940
* SUDOC: 032281765
* BNF: 123341700
* ULAN: 500302422
* NLA: 36289655
* BIBSYS: 90539257
* NKC: ko2007416506
* BNE: XX105152
 |
**Tamás Fellegi** [tamAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo (kaj kun plena nomo) **Fellegi Tamás László** estas hungara politikisto, ministro, negocisto, politologo.

Tamás Fellegi  Arkivigite je 2010-03-31 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 7-an de januaro 1956 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Tamás Fellegi abiturientis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1974. Li frekventis Sciencan Universitaton pri Eötvös Loránd inter 1976-1981, kie li akiris juran diplomon. Li eklaboris en politika instituto, samtempe li instruis en Universitato Eötvös Loránd, sed en la jaro 1985 li plulernis en Harvard. Post 2 jaroj li lernis kaj instruis en Universitato de Konetikuto, fine li akiris PhD. Li esploris en Rochester, poste li instruis en Novjorko ĝis 1993. Hejmenveninta li denove instruis en la universitato kiel docento. Inter 1996 kaj 2000 li havis signifan postenon en telekomunika firmao, poste en aliaj firmaoj. En 2010 li estis nomumita ministro pri nacia evoluo, en la sekva jaro senpostena ministro. En 2012 li forlasis la politikon, li iĝis negocisto. Li havas edzinon, kiu naskis dufoje.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* "Új hegemónia - Ellenzéki mozgalmak Lengyelországban 1980-81" (1987) kune kun Viktor Orbán
* "Regime Transformation and the Mid-Level Bureaucratic Forces in Hungary" (1992)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2015-05-18 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 524133
 |
**Torre del Bierzo** [TOre delBJERzo] estas municipo de la provinco Leono, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko El Bierzo, en la okcidento de la provinco. *Torre del Bierzo* estas etimologie komprenebla kiel *Turo de Bierzo*, kiel aludo al iu turo en la municipa ĉefurbo. Temas pri areo kie oni parolas la hispanan kaj la leonan.

Komarkoj de la provinco Leono; El Bierzo plej okcidente, oranĝece.
Detalo de Biblio farita en la monaĥejo de Albares en la 10-a jarcento.
Albares de la Ribera.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Albares de la Ribera, Cerezal de Tremor, Fonfría, La Granja de San Vicente, Matavenero y Poibueno, San Andrés de las Puentes, San Facundo, Santa Cruz de Montes, Santa Marina de Torre, Santibáñez de Montes, Torre del Bierzo, Tremor de Abajo kaj Las Ventas de Albares, okupas totalan areon de 119,29 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 2 079 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 3 100 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 84 km de Leono, provinca ĉefurbo. Ĝi limas kun Bembibre, Folgoso de la Ribera, Igüeña, Villagatón, Castropodame, Brazuelo kaj Santa Colomba de Somoza.

Historio
--------

Estas atestaĵoj de antaŭromia (petroglifoj, kastrumoj) kaj romia (ŝoseo, bronza imperia deklaro de Bembibre ktp.) loĝado rilata al la orminado; en Mezepoko okazis reloĝado ekde la 9-a jarcento, ĉefe rilate al la monaĥejo de Albares en la 10-a jarcento. Plej fruaj mencioj estas de la jaroj 877 kaj 920. La areo apartenis al la Regno Leono kaj suferis pro la militoj kontraŭ Portugalio kaj pro la Milito de Hispana Sendependiĝo (Albares de la Ribera estis okupita, atakita kaj rabita de francaj trupoj en 1809).

En la jaroj tuj post la Hispana Enlanda Milito la tuta areo de El Bierzo estis rifuĝejo de kontraŭfrankisma gerilo kaj tial okazis oftaj konfliktoj de policaj civilgvardianoj kontraŭ gerilanoj kaj apogantoj. Torre del Bierzo iĝis la municipa ĉefurbo en 1941, pro kio oni ŝanĝis ankaŭ la nomon de la propra municipo, kiu ĝis tiam havis ĉefurbon en Albares de la Ribera, jam malplej loĝata, kaj pro kio oni modifis la oficialan nomon de la loĝloko Torre, ĝis tiam Torre de Santa Marina. La 3an de Januaro 1944 la municipo suferis la plej grandan katastrofon, kiam en la tinelo proksima al la stacio de Torre del Bierzo okazis fervoja akcidento, la plej terura okazinta en Hispanio ĝis tiam, kio rezultis en inter 200 kaj 500 mortoj, pri kio ne estas certeco pro la frankisma tiama cenzuro.​ ​

Tradiciaj enspezofontoj estas agrikulturo (ĉefe vitejoj), brutobredado kaj ĉasado. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Bildaro
-------

* San Facundo.San Facundo.
* Preĝejo de La Granja de San Vicente.Preĝejo de La Granja de San Vicente.
* Popola arkitekturo en Albares de la Ribera.Popola arkitekturo en Albares de la Ribera.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Leono

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 757711
* VIAF: 316733018
 |
Filipinaj karlitoj grimpantaj. Ili estas unu el plej malgrandaj primatoj en la mondo.
**Tarsioformaj**, *Tarsiiformes*, estas grupo de primatoj kiuj iam vivis tra Eŭropo, Nordafriko, Azio kaj Nordameriko, sed kies nuntempaj specioj trviĝas ĉiuj en la insuloj de Sudorienta Azio. Tarsiedoj (familio *Tarsiidae*) estas la nuraj vivantaj membroj de la infraordo; aliaj membroj de Tarsiedoj estas la formortintaj *Tarsius eocaenus* el Eoceno, kaj *Tarsius thailandicus* el Mioceno. Du formortintan genroj, nome *Xanthorhysis* kaj *Afrotarsius*, estas konsiderataj la plej proksimaj parencoj de la nuntempaj tarsioj, kaj estas ĝenerale klasitaj ene de *Tarsiiformes*, kun la unuaj grupigitaj ene de la familio *Tarsiidae*, kaj la dua listigita kiel *incertae sedis* (nedifinita). Omomiedoj estas ĝenerale konsiderataj formortintaj parencoj, aŭ eĉ prauloj, de la nuntempaj tarsioj, kaj estas ofte klasitaj ene de *Tarsiiformes*.

Tiuj komplikaj klasigoj kuŝas en la kerno de debato pri la frua evolucio de primatoj. Eĉ la enmeto de *Tarsiiformes* ene de la subordo *Haplorhini*, kiel frata grupo de simiuloj (simioj kaj grandaj simioj), estas ankoraŭ debatita.

La tri nuntempaj agnoskitaj genroj estas jenaj:

* *Tarsius*
* *Cephalopachus*
* *Carlito*

Notoj
-----

1. 1 2 3   Gunnell, G.; Rose, K. (2002). "Tarsiiformes: Evolutionary History and Adaptation". En Hartwig, W.C. (eld.). *The Primate Fossil Record*. Cambridge University Press. Bibcode:2002prfr.book.....H. ISBN 978-0-521-66315-1.
2. ↑   Nowak, R.M. (1999). Walker's Mammals of the World (6a eld.). Johns Hopkins University Press. pp. 94–97. ISBN 978-0-8018-5789-8.
3. ↑   Ankel-Simons, F. (2007). Primate Anatomy (3a eld.). Academic Press. p. 96. ISBN 978-0-12-372576-9.
4. ↑   Groves, C.; Shekelle, M. (2010). "The Genera and Species of Tarsiidae". *International Journal of Primatology*. 31 (6): 1071–1082. doi:10.1007/s10764-010-9443-1. S2CID 21220811.

* Kategorio Tarsioformaj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Tarsioformaj en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 800625
* GND: 4618150-7
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Tibava |

**Tibava,** ukraine **Тибава,** hungare **Havasalja** aŭ *Nagytibava* [nadjtibava] estas malgranda vilaĝeto en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Svaljava.

Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Svaljava en Transkarpatio

Bazaj informoj
--------------

* 48° 32′ 38″ N 23° 05′ 12″ O﻿ / ﻿48.54389 °N, 23.08667 °O﻿ / 48.54389; 23.08667 (mapo)Koordinatoj: 48° 32′ 38″ N 23° 05′ 12″ O﻿ / ﻿48.54389 °N, 23.08667 °O﻿ / 48.54389; 23.08667 (mapo)
* Areo: 1 km²
* Alto super marnivelo:
* Loĝantaro: 920
* Poŝtkodo: 89330
* Telefonprefikso: +380 3133

Situo
-----

Tibava troviĝas de Svaljava je 11 km-oj.

Historio
--------

La vilaĝo fondiĝis en 1592. En la 17-a jarcento pro la kontraŭHabsburga militado la vilaĝo detruiĝis, sed baldaŭe refondiĝis. Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Hungara reĝlando, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Tibava. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------
**Torre en Cameros** [TOre enkaMEros] estas vilaĝo kaj municipo de Rioĥo (norda Hispanio), nome en la suda komarko Malnova Kamero. La loknomo *Torre* estas etimologie komprenebla kiel *Turo*.

La municipa teritorio de Torre en Cameros, en la sudo de la regiono.
Preĝejo de Sankta Marteno.
Ermitejo *Buen Suceso*.

Geografio
---------

Ĝi estas tre aparta loĝloko super la valo de la rivero Leza atingebla nur laŭ montara regiona ŝoseo LR-463, kiu komunikas kun Muro en Cameros kaj de tie laŭ la regiona ŝoseo LR-245 okcidente al la regiona ŝoseo LR-250 kaj aliaj lokoj de la komarko kaj oriente kaj laŭ tre montara areo al Almarza de Cameros kaj la komarko Nova Kamero. Ĉirkaŭe estas areoj de arbaroj, nome de kverkoj kaj fagoj, krom esceptaj ileksoj.

Historio
--------

La prlej frua apero de la loko en dokumentoj datas de 1366. Tiam, Henriko la 2-a de Trastámara donis al la kavaliro Juan Martínez de Arellano kelkajn loĝlokojn, inter kiuj Torre, kiel premio al apogo havigita en la lukto kontraŭ sia frato la reĝo Petro la 1-a. Tiuj municipoj konstituis poste la Senjorlandon de Cameros. 

Dum la Moderna Epoko, Torre en Cameros prosperis pro la protekto fare de la Mesta kaj la industrio de la lano. La tolaĵoj fabrikitaj en la 18-a jarcento estis konsumitaj de la lokanoj, sed ankaŭ estis liveritaj al la reĝaj trupoj aŭ eksportataj al la cetero de Iberio. 

Ĝi apartenis laŭvice al la provincoj Burgoso kaj Sorio ĝis la kreado en 1833 de la provinco Logronjo. 

Ĝis 2006 ne estis elektro.

Aktualo
-------

La rura elmigrado okazis laŭlonge de la 20-a jarcento kaj tial oni malaltiĝis el 235 loĝantoj ĝis nunaj 10.

La ekonomio estas bazata ĉefe sur la etenda brutobredado, krom agrikulturo, forstado, kaj la rura turismo.

Vizitindaĵoj estas la preĝejo, la ermitejo, arbaroj, kaj mirindaj rigardejoj al pejzaĝo ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Rioĥo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 796303
 |
**Tamás Hoffmann** [tamAŝ hofman], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hoffmann Tamás** estas hungara ŝtata oficisto, urbestro, akvopilkisto.

Tamás Hoffmann en 2014
Tamás Hoffmann naskiĝis la 7-an de aŭgusto 1964 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Tamás Hoffmann akiris diplomon en altlernejo en sia naskiĝurbo, poste juran diplomon en Universitato de Pécs, fine li studis jaron en Universitato de Kentukio. Dum la studentaj jaroj li estis ankaŭ akvopilkisto en pluraj signifaj sportkluboj. Dum fino de la socialismo (1989) li estis ankaŭ aktivisto, fondinta membro de (tiam) opozicia partio Fidesz kaj li politikadis. Ekde 1990 li estis urbestrarano de Újbuda. Hejmenveninta el Usono en 1998 li akiris postenon en ministerio. Inter 2010 kaj 2019 li estis urbestro de Újbuda, poste denove urbestrarano. Lia edzino naskis 2 gefilojn.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2020-08-04 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 700251
 |
**Tiberio MORARIU** (naskiĝis el geedziĝo de rumano kaj hungarino la 28-an de septembro 1901 en Kassa (Aŭstri-Hungario), nun Koŝice (en Slovakio) - mortis la 4-an de julio 1987 en Stokholmo, Svedio) estis rumana Esperanto-instruisto, redaktoro, kunlaboranto de diversaj gazetoj ktp. Frato de esperantistino Eugenia Morariu.

Vivo
----

Morariu estis esperantisto de 1921 pere de A. Cseh. De 1921 li estis sekretario de la Esperanto-klubo en Cluj, de 1923 sekretario de Rumana Esperanto-Centro (REC) en Bukareŝto (Bucureşti). En 1924 li instruis Esperanton en la policoficira altlernejo en Bukareŝto. Morariu fondis en 1924 la Rumanan Esperanto-Instituton kaj estis ĝia direktoro. Li krome estis ĉefdelegito de Universala Esperanto-Asocio (UEA) por Rumanujo. 

Li gvidis Cseh-kursojn en Rumanujo, 1922-1928 kaj en Svedujo, 1928-1931, 1933. Dum la sama periodo li gvidis plurajn kursojn por instruistoj en Stokholmo, Helsingborg kaj en Danujo (Odense). Post lia edziĝo al L. Andersson, ili ambaŭ gvidis kursojn en diversaj landoj. Lian instruistan kaj propagandistan sukceson montras la datoj: 100 kursoj, ĉ. 5000 kursanoj, 200 paroladoj (15 per radio). 

Morariu kunlaboris al "Esperanto Triumfonta", poste al "Heroldo de Esperanto", "Esperanto" kaj "Literatura Mondo" (originalaj noveloj, skizoj kaj tradukaĵoj). Dume aperis liaj fidelaj, artaj kaj esprimriĉaj tradukaĵoj el la rumana literaturo: *Niĉjo Mensogulo* (de Brătescu-Voineşti, 1927), *Nobela peko* (de Sadoveanu, 1929), ambaŭ premiitaj de la Akademio de Esperanto, *Sonorilo kaj kanono* (de Emil Isac, 1930). Li estis premiita oratoro en la Universala Kongreso 1931.

Fonto
-----

* Ferenc Szilágyi, en: Enciklopedio de Esperanto 1934

Bibliografio
------------

* Katalin Kováts: *Stelsemantoj en la ora nordo - Tiberio Morariu kaj liaj samtempuloj*, E-duKati, Hago - majo 2011. 159 paĝoj. ISBN/EAN: 978-90-78519-02-7 - recenzo aperinta en Revuo Esperanto
* Halina Gorecka, Aleksander Korĵenkov, *Nia diligenta kolegaro. Biografioj de 200 eminentaj esperantistoj*, p. 206-207, Sezonoj, Kaliningrado, Litova Esperanto-Asocio, Kaunas 2018, ISBN 978-609-95087-6-4

Eksteraj ligiloj
----------------

* Libroj[*rompita ligilo*] de kaj pri Tiberio Morariu en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperanto-Muzeo
* Artikoloj Arkivigite je 2008-05-09 per la retarkivo Wayback Machine de kaj pri Tiberio Morariu en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
**Torreblacos** [toreBLAkos] estas municipo de Hispanio, en la regiono de Kastilio kaj Leono, provinco Sorio kaj komarko *Tierras del Burgo*, foje atribuita ankaŭ al Komarko de Sorio. La loknomo *Torreblacos* estas etimologie komprenebla kiel *Turo de Blacos*, alude al proksima loĝloko Blacos.

Geografio
---------

Komarko *Tierras del Burgo* en la okcidento de la provinco Sorio.
Loko de Torreblacos en la provinco Sorio.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 17,46 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 26 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis preskaŭ 300 loĝantojn el la 1930-aj jaroj. 

Ĝi distas 38 km de Sorio, provinca ĉefurbo. Kaj limas kun Talveila, Blacos kaj Rioseco de Soria.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), forstado kaj brutobredado (ŝafoj kaj bovoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun kultura kaj rura turismo, piedirado tra naturaj lokoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de provinco Sorio

Notoj
-----

Bibliografio
------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rTierras del Burgo |
| --- |
| Alcubilla de Avellaneda • El Burgo de Osma-Ciudad de Osma • Caracena • Carrascosa de Abajo • Castillejo de Robledo • Espeja de San Marcelino • Espejón • Fresno de Caracena • Fuentearmegil • Fuentecambrón • Langa de Duero • Liceras • Miño de San Esteban • Montejo de Tiermes • Nafría de Ucero • Recuerda • Retortillo de Soria • San Esteban de Gormaz • Santa María de las Hoyas • Ucero • Valdemaluque • Villanueva de Gormaz |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 351578
 |
La **Nacia fusila asocio de Usono** (angle ***National Rifle Association of America***, NEŜnl rajfl esosiEjŝen) estas privata asocio en Usono, kiu subtenas la trejnadon de civitanoj pri pafiloj kaj la civitanan rajton posedi kaj porti pafilojn.

Ĝia nomo signifas "Nacia Fusila Asocio". Ĝi estis fondita la 17-an de novembro 1871 en Novjorko sub la nomo *American Rifle Association* (Usona Fusila Asocio) kaj nomas sin "la plej malnova organizo pri civitanaj rajtoj" en Usono. Ĝia origina celo estis plibonigi la paf-kapablon de soldato-taŭgaj civiluloj. Ĝia unua prezidanto estis Ambrose E. Burnside. En 1883 prezidantiĝis la usona eksprezidento Ulysses S. Grant.

En politiko, NRA forte engaĝiĝas kontraŭ elektaj kandidatoj, kiuj deklaras (aŭ estas suspektataj) havi la intencon, iel limigi la rajton je pafil-posedo kaj -uzo. Multaj usonaj prezidentoj estis membroj de NRA.
Al Gore, kandidato de 2000, ne estis membro, kaj NRA pagis kampanjon kontraŭ li en la subŝtatoj Arkansaso kaj Tenesio, kiujn li perdis.

Estas malfacile diri, kiom da membroj NRA havas, ĉar la membro-kategoria sistemo estas komplika. La ampleksa direktoraro (ĉ. 75) estas elektata nur de eta parto de la membraro, kiu antaŭpagis sian kotizon por pluraj jaroj aŭ por la vivo. Nur unu direktoro estas elektata de la membrokunveno.

Vidu ankaŭ
----------

* Charlton Heston

Ekstera ligilo
--------------

* Retejo de NRA angle



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 36925
 |
**Tamás Lossonczy** [tamAŝ loŝonci], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lossonczy Tamás** estis hungara pentristo, grafikisto kaj instruisto.

Tamás Lossonczy naskiĝis la 12-an de aŭgusto 1904 en Budapeŝto. Li mortis la 3-an de novembro 2009 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Tamás Lossonczy lernis pentradon en ĉeflernejo de János Vaszary inter 1923-1926, poste li frekventis industriartan altlernejon inter 1929-1931. Li studvojaĝis al Parizo en 1926 kaj 1937. En 1940 li edziĝis. Inter 1957-1968 li instruis en faklernejo en Budapeŝto. Li ricevis premion Kossuth en 1994, inter 1985-2004 ankaŭ aliajn premiojn.

Liaj ekspozicioj (elekto)
-------------------------

* 1943, 1948, 1971, 2005, 2009 Budapeŝto
* 2008 Novjorko

Verkaro (elekto)
----------------

* pentraĵoj, ekzemple *Fájdalom és remény* (Doloro kaj espero) 1945; *Színvihar* (Koloroŝtormo) 1971; *Földrengés* (Tertremo) 2004
* mozaiko en Romo 1997

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Tamás Lossonczy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 412186
* GND: 121190056
* LCCN: n97036718
* VIAF: 59934250
* ISNI: 0000 0000 7863 1073
* SUDOC: 124871054
* BNF: 167114462
* ULAN: 500486014
* RKD: 130056
 |
**Tartezo** estas la esperantigo de *Tartessos* (Τάρτησσος), nomo, per kiu helenoj konis la unuan okcidentan civilizacion; ĝi situis en la aktualaj andaluzaj provincoj Onubo, Sevilo kaj Kadizo ĉe bordoj de aktuala rivero Gvadalkiviro, ĉirkaŭ la jaroj 1000 kaj 500 a.K.

En regiono tre riĉa kaj fama pro siaj minoj, fenicoj kreis la urbon Gadir (aktuala Kadizo) por komerci kun ili (oni pensas ke la Biblia lando **Tarŝiŝo** estas la fenica nomo de Tartessos, sed ankoraŭ ekzistas diskutoj pri tiu ĉi temo), kvankam helenaj foceanoj klopodis komerci kun tartezanoj, unue fenicoj kaj poste kartaganoj regis monopole la rilatojn inter Tartezo kaj orienta Mediteraneo.

Bedaŭrinde ne restas ĝis nun multaj informoj pri tiuj du popoloj kaj tiuj nuraj disponeblaj pri tartezanoj estis verkitaj de helenoj (kiuj ne havis rektajn rilatojn kun ili). El tiuj informoj ni scias ke ĝia reĝimo estis monarkio, ke ili estis sendependaj (nek fenicoj nek kartaganoj ilin koloniigis) kaj ke ili regis la sudan parton de Iberio.

Post la Batalo de Alalio (ĉe la korsika insulo en 535 a.K.) inter foceanoj kaj etrusko-kartaga koalicio, nek italoj nek grekoj plu atingis la tartezan marbordon kaj ni scias neniom pli pri ĝia historio. Kiam romianoj tri jarcentojn poste atingis Iberion, nenio restis el tiu kulturo, nur legendoj, malgraŭ kio, ili nomis la Kadizan Golfon *Tartessius Sinus*.

Kelkaj gravaj malkovroj certigis la ekziston de tiu ĉi civilizacio en Andaluzio kiel la *Tesoro del Carambolo* (trezoro trovita ĉe urbo Sevilo), sed ankoraŭ oni ne trovas la ĉefan urbon de Tartezo, arkeologia laboro ankoraŭ daŭras.

Kelkaj tartezaj reĝoj:

* Gerjon. – Unua konata, li estis protagonisto en unu el la Dekdu Laboroj de Heraklo.
* Noraks. – Nepo de Gerjon, organizis ekspedicion al insulo Sardio kaj fondis urbon kun sia nomo *Nora*.
* Argantonio. – La unua vere historia (pri li skribis Herodoto) kaj la lasta konata.

Vidu ankaŭ
----------

* la artikolon pri la samtempa popolo de iberoj
* Cancho Roano
* Adolf Schulten

* Kategorio Tartezo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 55810
* GND: 4105780-6
* LCCN: sh85132707
* VIAF: 244575843
* NKC: ge1085287
 |
Konturo de Tibidabo en Barcelono.
**Tibidabo** estas, kun 512 metroj super la marnivelo, la plej alta montopinto de la montaro Collserola, en la municipo Barcelono, Katalunio, Hispanio. Ĝi popularas pro sia vido super la urbo kaj ĝis la maro kaj pro siaj naturaj lokoj, kiuj utilas kiel distrejoj.

Historio
--------

La monteto Tibidabo ekurbaniziĝis fine de la 19a jarcento, per iniciato de la doktoro Salvador Andreu. Komence de la 20a jarcento oni malfermis la Avenuon de la Tibidabo, kiu rapide iĝis areo de la alta klaso barcelona, kaj urbaniziĝis pere de belaj konstruaĵoj de modernisma stilo konstruitaj fare la plej bonkvalitaj arkitektoj tiamaj. En 1901 oni konstruis la Bluan Tramon, kiu trairis laŭlonge de la Avenuo de la Tibidabo ĝis la elirejo de la funikularo kiu iras sur la monto.

Enhavo
------

Inter la vidindaĵoj de tiu monteto menciindas la Templo de la Sankta Koro, la Amuzparko Tibidabo (la funkcianta amuzparko plej antikva en Hispanio), la Turo Collserola, la Observatorio Fabra, la Scienca Muzeo CosmoCaixa Barcelona

Notoj
-----

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2021-01-27. Alirita 2019-08-02.

* Kategorio Tibidabo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Katolika preĝejo
**Tres Valles** estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Tres Valles. *Tres Valles* signifas en la hispana *Tri valoj*. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto, estas 30 207.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 42855 loĝantojn. El tiuj estis 20595 viroj kaj 22260 virinoj. La komunumo havas surfacon de 378.1 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 40 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 46.175 personoj. En la jaro 2000 temis pri 44.215, do temis pri kresko / malkresko je -0,86 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 38.918 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El ili 3586 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al 9,21 % de la loĝantoj.

Urbodomo
Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

* Tres Valles[*rompita ligilo*] en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri dentokuracado. Por aliaj signifoj vidu la artikolon tartro.
Tartro sur la antaŭaj dentoj de la suba makzelo de homo. 
**Tartro**, pri dentokuracado, estas deponejo pro bakteria plato kaj ĉeesto de kalciaj saloj en salivo. Ĝi estas aro da mineralaj komponaĵoj formitaj de ĉirkaŭ 80% el neorganikaj saloj, enhavantaj fosforon, kalcion kaj natrion, kaj por la cetera 20% el diversaj substancoj. (i.a. proteinoj, karbonhidratoj).

Priskribo
---------

Tartro estas spaco de retenado de bakteria plato, kie kalciigitaj tavoloj povas enhavi toksajn molajn histojn.

Tartro povas esti:

* *subgingiva*, havas ruĝecan koloron pro la ĉeesto de malgrandaj gingivaj hemoragioj, estas pli konsekvenca kaj estas deponita en la profundoj de la gingiva sulko. Estante sub la gingivo, ĝi ne tuj videblas kaj kontribuas al la formado de la parodonta poŝo ligita al parodontito (infekto de la parodonto). Subgingiva tartro ofte kaŭzas malodoran spiraĵon;
* *supergingiva*, venas en la formo de malgrandaj blankaj aŭ flavecaj deponaĵoj , kiuj kovras la dentan surfacon ĉirkaŭ la gingivaj limoj. La gradoj de koloro situas de blanko al nigro.

La karioj estas malsano de la buŝa kavo ligita al la ĉeesto de tartro kaj de bakterioj en la buŝo. Tia procezo okazas post la agado de iuj specoj de bakterioj jam en la buŝo, kiuj trovas en la bakteria plato kaj tartro idealan medion por sia reprodukto.

Profilakto
----------

La plej bona maniero eviti tatroformadon estas havi bonan buŝan higienon, mildan brosadon, minimume du minutojn, du fojojn ĉiutage kaj fari viziton al dentisto-ĥirurgo almenaŭ unufoje jare. Regula tartroforigo ĉe la dentisto ankaŭ rekomendatas. Konvenas ne nur brosi la dentojn sed ankaŭ la gingivojn, ekzemple per denta broso kun pli molaj haroj. Oni forte rekomendas la uzon de interdentaj fadeno kaj broseto por forigi la tartra tavolo inter la dentoj, ĉar tartro aparte disvolviĝas al en malfacile atingeblaj spacoj.

Terapio
-------

Ĉi tiuj tartro-formacioj estas forigitaj per scrapado fare de dentisto aŭ dento-higienisto. La kuracado de tartro konfrontas sin al la denta fobio, kiu povas puŝi homojn for de dentaj kontroloj. 

Kontraŭtartro-terapio konsistas en la meĥanika forigo de tartrotavoloj lokataj sur la dentoj uzante dentan instrumenton (*kuraceto*), kiu skrapas la tartroformiĝon el la dentoj. Ĉi tiu instrumento ankaŭ povas esti elektra, ultrasona, la uzo estas por la elimino de la etiologiaj perantoj kaŭzantaj inflamon. 

* Tartro (dento) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Tartro (dento) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri medicino |
**Treska** estas rivero en la okcidento de Norda Makedonio. Estas dekstra alfluanto de la rivero Vardar. La longo de la rivero estas 132 km kaj la akceptejo estas proksimume 2350 km².

Flua kurso
----------

La fonto de la rivero situas 740 metrojn super marnivelo proksime al la vilaĝo Izvor, en la okcidenta parto de la komunumo Kičevo.

Akvobaraĵo KozjakAkvobaraĵo Kozjak
Komence fluas orienten ĉirkaŭ la urbo Kicevo al la urbo Makedoski Brod. Ĉi tio igas lia direkto norde.Komence ĝi fluas tra larĝa valo. Tamen ĉi tio iom post iom mallarĝiĝas, do la rivero fluas tra mallarĝaj krestoj.

hidrocentralo Sveta Petka
En ĉi tiu sekcio, tri digaj lagoj estas konstruitaj sur la rivero: HEC Kozjak, HEC Sveta Petka kaj ХЕ „Матка". Ĉirkaŭ 6 km antaŭ la kunfluejo kun Vardar la rivero forlasas la kreston kaj fluas en la malaltaĵon de Skopská. Sur la suda rando de la Opština Gorce Petrov fluas en la Vardar en alteco de ĉirkaŭ 260 m.

Referencoj
----------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Треска en la makedona Vikipedio.*   - Paĝo 72
**TANAKA Giichi** (田中 義一 [tanaka giiĉi]; naskiĝis 22-an de junio 1-a jaro de Genji (25-an de julio 1864), Hagi (nun Hagi-urbo) Choshu-provinco (nun prefektejo Jamaguĉi), Japanio, mortis 29-an de septembro 1929. Tokio), 26-a ĉefministro de Japanio inter 1927 kaj 1929. Li apogis la koloniigan politikon de Japanio.

Li elstaris dum la Rusa-Japana Milito de 1904-1905 en Manĝurio kiel oficiro. Oni nomumis lin ministro pri militaferoj en 1918, li instigis la atakon kontraŭ la juna soveta ŝtato, sed la registaro akceptis la planon nur tiam, kiam la Usono kaj aliaj ŝtatoj aliĝis al la atako. Tanaka volis ligi Siberion al Japanio, tiel sendis pli da soldatoj ol antaŭe interkonsentita kaj tiuj ne retiriĝu kun la aliaj. 

Tanaka iĝis en 1920 barono. Poste aliĝis al la partio de Rikken Seiyukai (Amikoj de la konstitucia regado), kies prezidanto li iĝis en 1925. Post la balota venko de la partio, li iĝis aŭtomate la ĉefministro en 1927. Lia ektera politiko ŝajnis pli batalema ol tiu de la antaŭuloj, sed li preferis la internacian kunlaboron kaj komercadon kun Ĉinio. Li volis reteni sudan parton de Manĉurio, tiel haltigis nordan militiron de Jiang Jieshi en 1927 ĉe Ŝantung. 

Tanaka ne povis superi la japanan ekonomian krizon de 1927, la inflacion kaj la ĝeneralan malkontentecon. Kiam li volis respondecigi japanajn oficirojn pro murdatako kontraŭ la manĉuria gvidanto Zhang Zuolin, la japana armeo ne plu apogis lin li devis demisii. Li baldaŭ mortis. 

La t.n. Tanaka-memorando, en kiu la ĉefministro proponis por la imperiestro koloniigan politikon en Ĉinio, pruviĝis pli poste falsaĵo.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 130049
* GND: 1049352483
* LCCN: n80010393
* VIAF: 44696546
* ISNI: 0000 0001 1060 1481
* SUDOC: 125077653
* BNF: 15152165d 12215155r, 15152165d
* NLA: 35510171
* NDL: 00393890
* NKC: xx0194211
 |
**Tibor Boromisza** [boromisa], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Boromisza Tibor** estis hungara pentristo, framasono .

Tibor Boromisza: Bazaristoj ĉe Zazar (1914)
Tibor Boromisza: Parko en Szatmárnémeti (1917)
Tibor Boromisza  naskiĝis la 8-an de marto 1880 en Bácsalmás, li mortis la 8-an de januaro 1960 en Szentendre.

Biografio
---------

Tibor Boromisza post lernado iĝis oficiro, sed ekde 1903 li okupiĝis nur pri pentrado. Komence li lernis de Károly Ferenczy en Artistkolonio (Nagybánya), poste li lernis en Romo (1904), Parizo (1905), Munkeno (1906). Lia unua ekspozicio okazis jam en 1906. Li ofte revenis al la menciita kolonio, kie li apartenis al la "novuloj", baldaŭ li forlasis la kolonion pro malkonsentoj. Ĝis 1918 li vivis en Szatmárnémeti, poste en Budapeŝto. Inter 1945 kaj 1953 li vivis en Keszthely, poste en Szentendre.

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* *Szőlőszedők* (1906)
* *Önarckép* (Memportreto, 1910)
* *Vásárosok a Zazarnál* (1912) - vidu la bildon!
* *Szentendrei látkép ásó parasztokkal* (1922)

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Keszthely, 1946
* Szentendre, 1962
* Budapeŝto (1980)
* Miskolc (1995)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio kun bildo

* Kategorio Tibor Boromisza (pentristo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
***Tretja Meŝĉanskaja*** (ruse *Третья Мещанская*) filmita en la jaro 1927 estas filmo de reĝisoro Abram Room.

La rakonto centras sur la rilato de la tri ĉeffiguroj. Ljuda kaj ŝia edzo, Kolia, loĝas en unuĉambra kela loĝejo sur Tretja Meŝĉanskaja, etburĝa kvartalo en Moskvo. Ŝi estas enuigita kaj indignema pri la konstanta sinsekvo de hejmaj taskoj kaj la malvastaj vivkondiĉoj en kiuj ŝi devas kuiri kaj provi organizi siajn vestaĵojn, kvankam ekzistas neniu loko por meti ilin. Ŝi pasigas siajn tagojn senlabore, plejparte legante revuojn, precipe la popularan (tiutempe) sovetian filmfanrevuon *Soviet Screen*. Kolja laboras kiel masonisto kaj estas ĉarma kaj bonhumora, sed ankaŭ diktatora kaj egocentra. Kiam la maljuna amiko de Kolja, Volodja, alvenas en Moskvon, li ne povas trovi lokon por vivi en la troloĝata grandurbo, pro severa loĝejomanko kiu daŭre estis grava socia problemo dek jarojn post la revolucio. Kolia invitas lin por resti ĉe ilia loĝejo, por dormi sur la sofo.

Referencoj
----------

1. ↑  В Москве завершился I Московский международный фестиваль архивных фильмов
2. ↑  Состоялась мировая премьера «Рождественского поста» Сергея Ахунова


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 793098
 |
Tipa olea lampo dum Divalo.
**Divalo** (hindie दीवाली [diivaalii], kutime literumata "Diwali" en la angla) estas unu el la plej gravaj festoj de Barato.

La vorto devenas de sanskrita vorto "Dipawali", kiu estas la kunmeto de la vortoj "Dip" (lampo) kaj "wali" (aro). En la bengala lingvo, tio estas "Dipawali", sed en la hindia tio estas "Dewali" aŭ kelkloke "Diwali". Pluraj lingvoj transprenis ĝin kiel "Dipavali".

La festo okazas en la monato de *Aŝvin* (ankaŭ nomata *Aŝvajuĝa*) de la hindua kalendaro. Laŭ la gregoria kalendaro tio estas inter mezoktobro kaj meznovembro. Divalo estas oficiala feriotago en Barato, Birmo, Gujano, Fiĝioj, Malajzio, Maŭricio, Nepalo, Singapuro, Srilanko, Surinamo, kaj Trinidado kaj Tobago.

Oni metas vicojn da lampoj sur la fenestraj bretoj kaj sur la dommuroj pro diversaj kialoj:

* memore al la loĝantoj de la urbo Ajodhjo, kiuj metis lampojn por montri la vojon al la dio Ramo, kiu revenis post la mortigo de la demono Ravano
* memore al la mortigo de la demono Narakasura de la dio Kriŝno
* kaj trie—tute malsimile al la antaŭaj du kiuj temas pri la detruo de la Malbono—por montri la vojon al la diino de riĉeco Lakŝmi, por ke ŝi facile eniru la hejmon

Ankaŭ festas la tagon la ĝajnoj kaj la siĥoj. Mahaviro, la fondinto de Ĝajnismo, atingis nirvanon en tiu tago. En la tago Divalo en 1577, oni metis en la urbo Amritsar la fondŝtonon de la Ora Templo—la plej sankta templo de la sikhoj. Kaj en tiu tago en 1619 estis liberigita de malliberejo la sesa guruo de la sikhoj Hargobind Singh [sing].

Krom la lampoj, Divalo estas markita per interŝanĝo de dolĉaĵoj. Oni eksplodigas fajraĵojn por forigi malbonajn spiritojn. Dum Divalo oni ankaŭ komencas novajn komercajn entreprenojn.

Referencoj
----------

1. ↑  La termino en la Vikio de "Bona lingvo"

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Divalo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Bondezirkartoj, kiujn la baratanoj intersendas okaze de divali angle
* Diwali angle


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 29191
* GND: 5105778-5
* LCCN: sh85038571
* SUDOC: 195306414
* BNF: 17071956x
 |
**Tibor Elek,** laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Elek Tibor** estas hungara kritikisto, bibliotekisto, redaktoro, literaturhistoriisto, instruisto.

Tibor Elek naskiĝis la  27-an de aŭgusto 1962(nun 1962-08-27) en Nyíregyháza.

Biografio
---------

Tibor Elek estis edukita en Nagykálló, kie li maturiĝis en la loka gimnazio. Li akiris pedagogian diplomon en Scienca Universitato Lajos Kossuth en 1987, sed ekde 1986 li instruis en gimnazio en Gyula. Baldaŭ li estis ĉefredaktoro de la urba gazeto kaj havis postenon en la biblioteko inter 1999-2008. Jam ekde 1983 li kontribuis en pluraj revuoj. En 2004 li doktoriĝis (Ph.D.) en la menciita universitato. Li ricevis stipendion en 1990, premiojn inter 2006-2012.

Elektitaj libroj
----------------

* *Szabadságszerelem* (1994)
* *Székely János* (monografio, 2001, 2011)
* *Gion Nándor írói világa* (monografio, 2009)
* *Irodalom és nemzeti közösség* (elektitaj kaj novaj eseoj, 2014)

Fontoj
------

* hungarlingva membiografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 827160
* GND: 1187682993
* LCCN: n2002035627
* VIAF: 78136652
* ISNI: 0000 0000 7906 9473
* SUDOC: 16500472X
 |



* Portalo pri Biografio
***Sense and Sensibility*** estas historia drama filmo de 1995 reĝisorita de Ang Lee kaj bazita sur la samnoma romano de 1811 de Jane Austen. Emma Thompson verkis la scenaron kaj stelulis kiel Elinor Dashwood, dum Kate Winslet ludis la rolon de la pli juna fratino de Elinor nome Marianne. La historio sekvas la fratinojn Dashwood, membroj de mezalta angla nobelaro, dum ili devas fronti cirkonstancoj de subita dekadenco. Ili devas serĉi la financan sekurecon tra geedzecoj. Hugh Grant kaj Alan Rickman ludas la rolojn de siaj respektivaj amantoj. La filmo estis elsendita la 13an de Decembro, 1995, en Usono.

Produktoro Lindsay Doran, delonge admiranto de la romano de Austen, dungis Thompson por verki la scenaron. Ŝi pasigis kvin jarojn skizante nombrajn reviziojn, kontinue laborante la scenaron inter la laboro por aliaj filmoj same kiel en la produktorado de la filmo mem. La studioj estis maltrankvilaj ĉar Thompson – por la unua fojo scenaristo – estos la listigita verkisto, sed Columbia Pictures akceptis distribui la filmon. Kvankam dekomence oni intencis havi alian aktorinon por ludi la rolon de Elinor, Thompson estis konvinkita ekpreni la rolon.

La scenaro de Thompson trogis la riĉecon de la familio Dashwood por kredindigi la malriĉon de iliaj lastaj scenoj por nuntempa publiko. Estis ŝanĝitaj ankaŭ la trajtoj de la masklaj roluloj por fari ilin allogaj al nuntempa publiko. La diferencaj karakteroj de Elinor kaj Marianne estis emfazitaj tra bildoj kaj inventitaj scenoj. Lee estis elektita kiel reĝisoro, kaj pro sia laboro en la filmo de 1993 nome *The Wedding Banquet* kaj ĉar Doran kredis, ke li helpos la filmon esti alloga al pli ampleksa publiko. Lee ricevis buĝeto de 16 milionoj da usonaj dolaroj.

La filmo estis komerca sukceso, enspezigis 135 milionojn da dolaroj tutmonde, kaj ricevis rimarkindajn pozitivajn rezencojn post la elsendo kaj ricevis multajn premiojn kaj honorojn, inter kiuj tri premioj kaj dekunu nomumojn en la premioj BAFTA de 1995. Ĝi ricevis sep nomumojn al Oskar-premioj, kiel al la Plej Bonkvalita Filmo kaj al la Plej Bonkvalita Aktorino. Thompson ricevis la premion por la Plej Bonkvalita Adaptita Scenaro, iĝante la nura persono kiu ricevis Oskar-honoron kaj pro aktorado kaj pro scenaro. *Sense and Sensibility* kontribuis al reapero en populareco por la verkoj de Austen, kaj kondukis al multaj pliaj produktoraĵoj en similaj genroj. Ĝi plue estas agniskita kiel unu el la plej Bonkvalita Adaptoj de Austen el ĉiuj tempoj.

Notoj
-----

1. ↑  Flavin 2004, p. 42.

Bibliografio
------------

* Flavin, Louise (2004). Jane Austen in the Classroom: Viewing the Novel/reading the Film. Peter Lang Publishing. ISBN 0-8204-6811-8.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Sense and Sensibility (filmo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Sense and Sensibility (filmo) en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* *Sense and Sensibility*  en Interreta filma datumbazo (angle)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 719365
* GND: 4403455-6
* LCCN: no2003002300
* VIAF: 316751823
* SUDOC: 189885327
* BNF: 16996039w
* BIBSYS: 98068364
* BNE: XX4841637
 |
**Tibor Jankay** [jankai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Jankay Tibor** estis hungara-usonana pentristo, grafikisto, altlerneja instruisto. Lia origina familia nomo estis *Deutsch*.

Tibor Jankay  naskiĝis la 24-an de marto 1899 en Békéscsaba, li mortis la 20-an de marto 1994 en Los-Anĝeleso.

Biografio
---------

Tibor Jankay devenis el juda familio. Li studis unue en Industriarta Altlernejo de Budapeŝto, poste en Arta Altlernejo de Budapeŝto, kie li lernis de Pál Szinyei Merse, Ede Balló kaj János Vaszary. Post la diplomo li studvojaĝis en Eŭropo, eĉ li plulernis en Vieno, Zuriko, Dresdeno, Parizo. Foje-foje li revenis al sia naskiĝurbo, kie li ekspoziciis. Li kontaktiĝis ankaŭ al Artkolonio de Nagybánya. Inter 1934 kaj 1936 li vivis en Usono, poste li denove hejmenvenis. Inter 1939 kaj 1944 li estis trudlaboristo (kun interrompoj), poste li estis liverita al koncentrejo, sed li sukcese rifuĝis. En 1948 li disidis al Usono, kie li instruis en diversaj universitatoj. En 1969 li revizitis Hungarion. En 1977 li pensiuliĝis, li donacis pentraĵojn, grafikaĵojn kaj geografiaĵojn al Békéscsaba.

Elektitaj individuaj ekspozicioj
--------------------------------

* Békéscsaba: 1922, 1923, 1926, 1933, 1970, 1997
* Orosháza: 1927
* Gyula: 1928
* Kecskemét: 1929

Elektitaj grupaj ekspozicioj
----------------------------

* Budapeŝto: 1926, 1931, 1982
* Zuriko: 1927
* Novjorko: 1952
* Los-Anĝeleso: 1962
* Békéscsaba: 1970

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Amerikai városkép (Usona urbopanoramo)
* Önarckép (Memportreto)
* Párizs (Parizo)
* Női fej sassal (Virina kapo kun aglo)

Memorigiloj
-----------

* lernejo

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 44-a paĝo)
* hungarlingva biografio[*rompita ligilo*]

* Kategorio Tibor Jankay en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Tangjŭano** (pinjino:Tāngyuán) estas ĉina manĝaĵo farita el gluteneca riza faruno. Gluteneca riza faruno estas miksita kun malgranda kvanto da akvo por formi pilkojn kaj estas tiam kuirita en bolanta akvo. Tangjŭano povas esti ajna malgranda aŭ granda kaj plenigita per diversaj specoj de farĉo. Ili estas tradicie manĝitaj dum *Jŭanŝoo* aŭ la Lanterna Festo.

Nomo
----

Historie, nombro de malsamaj nomoj estis uzitaj por plu-gvidi al tangjŭano. Dum la Jonglea epoko de la Ming-dinastio, la nomo estis oficiale solvita kiel **jŭanŝoo**, nomo derivita de la Jŭanŝoo Festo, ankaŭ sciita kiel la Lanterna Festo. Ĉi tiu nomo laŭvorte signifas "unuan vesperon", kaj estas la unua plena luno post Ĉina Novjara Festo, kiu estas ĉiam nova luno.

En suda Ĉinio, tamen, ili estas vokita tangjŭano aŭ **tangtuan**. Legendo havas ĝin ke dum Juano Ŝikai de 1912 al 1916, li malŝatis la nomon *juanŝoo* ĉar ĝi sonis idente "forigi Juanon" (元宵) kaj do li ŝanĝis la nomon al tangjŭano male. Ĉi tiu nova nomo laŭvorte signifas "rondajn pilkojn en supo". Tangtuan simile signifas "ronda ĝozo en supo". En la du gravaj ĉinaj dialektoj de fora suda Ĉinio, Hakka kaj Kantona, "tangyuan" estas prononcita kiel *tong rhen* kaj *tong jyun* respektive. La termino "tangtuan" (Hakka: *tong tuno*, Kantona: *tong tyun*) ne estas kiel ofte uzita en ĉi tiuj dialektoj kiel tangyuan.

### Kultura Signifo

Por multaj ĉinaj familioj tiel kiel eksterlande, Tangjŭano estas kutime manĝita kune kun familio. La ronda formo de la pilkoj kaj la bovloj kie ili estas servitaj, simbolas la familian renkontiĝon.

Ingrediencoj
------------

La ĉefa ingredienco de tangjŭano estas gluteneca riza faruno. Pro tio ke plenigita tangjŭano, la farĉo povas esti ajna dolĉa aŭ sala.

Kuirado
-------

Tangjŭano estas kuirita en bolanta akvo kune kun la akvo en kiu estas bolita (tial la "supo" en la nomo).

Havebleco
---------

La plej fama tangjŭano venas de Ningbo kaj Wenzhou en Zhejiang-provinco. Tamen, ĝi estas tradicie manĝita en la tuta Ĉinio.

* Kategorio Tangjŭano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)