|  |  |
| --- | --- |
|  Mikso | **Oni proponas alinomi la artikolon «Abĝado» al «Konsonanta skribsistemo».****Kialo:** Vd la Diskutpaĝon

---

Se vi konsentas aŭ kontraŭas la proponon, bonvolu skribi viajn argumentojn sur la diskutan paĝon. |

La unuaj kvin literoj de la fenica alfabeto, kiel ĉiuj ŝemidaj skribsistemoj de dekstre al maldekstre: Alef, Beit, Gimel, Dalet, He, ktp.
**Abĝado**, aŭ konsonanta alfabeto en la tradicio de la ŝemidaj lingvoj indikas alfabeton en kiu estas desegnataj nur la konsonantoj (aŭ precipe la konsonantoj), kiel nun okazas en la aramea, hebrea, araba kaj tiu historie fenica. El tiu lasta devenis la "abĝada" aramea kaj la neabĝadaj greka kaj latina (kaj aliaj kiel la cirila).

La voĉo "abĝad" devenas el la unuaj literoj de la historia araba alfabeto (kaj ne, do, el la aktuala versio kiu klasifikas la literojn ilin grupigante surbaze de ilia grafika formo): ʾalif, bāʼ, ǧīm kaj dāl, el kies akrostiko ĝuste estas formata *abĝad* (arabe: أﺑﺠﺪ).

Ekzistas ankaŭ duonkonsonantaj alfabetoj kunigita sub la koncepto esprimita per la voĉo abugido.

Ciferecaj simboloj
------------------

*Aliaj funkcioj de Abĝadoj*:

| Dekuma sistemo | Hebrea diro | Skribsigno |
| --- | --- | --- |
| 1 | *Aleph* | **א** |
| 2 | *Bet* | **ב** |
| 3 | *Gimel* | **ג** |
| 4 | *Daled* | **ד** |
| 5 | *He* | **ה** |
| 6 | *Vav* | **ו** |
| 7 | *Zayin* | **ז** |
| 8 | *Heth* | **ח** |
| 9 | *Teth* | **ט** |

| Dekuma sistemo | Hebrea diro | Skribsigno |
| --- | --- | --- |
| 10 | *Yud* | **י** |
| 20 | *Kaph* | **כ** |
| 30 | *Lamed* | **ל** |
| 40 | *Mem* | **מ** |
| 50 | *Nun* | **נ** |
| 60 | *Samech* | **ס** |
| 70 | *Ayin* | **ע** |
| 80 | *Pe* | **פ** |
| 90 | *Tsade* | **צ** |

| Dekuma sistemo | Hebrea diro | Skribsigno |
| --- | --- | --- |
| 100 | *Qoph* | **ק** |
| 200 | *Reish* | **ר** |
| 300 | *Shin* | **ש** |
| 400 | *Taw* | **ת** |
| 500 | *Kaph(final)* | **ך** |
| 600 | *Mem(final)* | **ם** |
| 700 | *Nun(final)* | **ן** |
| 800 | *Pe(final)* | **ף** |
| 900 | *Tsade(final)* | **ץ** |

Pri la termino «abĝado»
-----------------------

La neologismo *abĝado* estas esperantigo de la angla termino en:abjad, proponita de en:Peter T. Daniels kiel parto de lia klasifiko de la alfabetoj. Tiuj termino kaj klasifiko populariĝis en la anglalingva mondo, kvankam aliaj lingvosciencaj skoloj plu preferas la tradiciajn terminojn «konsonanta skribsistemo» aŭ «konsonanta alfabeto», pli sistemajn kaj memklarigajn.

En la terminaro de Daniels «abĝado» kaj «alfabeto» estas apartaj, disaj nocioj: «La t.n. fenica alfabeto, hebrea alfabeto, siria alfabeto, araba alfabeto, mongola tradicia alfabeto ktp estas malĝuste nomataj „alfabetoj", ĉar ili fakte estas abĝadoj». Tiu malvastigo de la termino «alfabeto» estas malnecesa perforto kontraŭ la komunlingva kaj la internacia signifo de la vorto; la Vikipedioj Esperanta, angla k.a. titolas la koncernajn artikolojn uzante la terminon «alfabeto». Kp:

> 
> Por la Okcident-Ŝemidaj lingvoj oni evoluigis multe da skribsistemoj, ĝenerale konataj kiel *konsonantaj alfabetoj* (consonantal alphabets), kvankam Daniels (1990) preferas la terminon *abjad,* bazitan sur la komenco de la araba literordo (responda al A B Ĝ D), nuntempe la plej vaste uzata ŝemida skribo, anstataŭ la grekaj liternomoj, de kiuj, evidente, devenas la tradicia «alfabeto». Sed «alfabeto» estas idiomaĵo, nomo kaj termino kies signifo ne redukteblas al ĝia etimo.
> 
> 
> 

Plue, la termino «abĝado» konfuzas la nociojn «alfabeto» kaj «skribsistemo». Ekz‑e la angla Vikipedio jene difinas la terminon en:abjad:

**Abĝado** estas skribsistemo prezentanta nur konsonantojn … kontraste al alfabetoj, disponigantaj grafemojn kaj por konsonantoj, kaj por vokaloj.
(An **abjad** … is a en:writing system in which only consonants are represented… This contrasts with en:alphabets, which provide en:graphemes for both consonants and vowels.)
T.e. abĝado estas komparata kun alfabeto (aro da literoj) — sed difinita kiel skribsistemo, nocio alinivela, tuto rilate al kiu aro da literoj estas parto. Fakte ankaŭ «konsonanta alfabeto» estas konfuza mistermino, ĉar konsonanteco estas eco de skribsistemo; unu saman alfabeton (ekz‑e la hebrean) povas uzi jen pure konsonanta skribsistemo (vd hebrea skribo), jen konsonanta-vokala (vd jida ortografio ). Tian ĝustan terminon uzas la Vikipedioj ĉeĥa, germana, rusa, ukraina … (cs:Souhláskové písmo, de:Konsonantenschrift, ru:Консонантное письмо, uk:Консонантна писемність).

Krome, la termino samstruktura kiel «abĝado» tradicie estas uzata en la ŝemida paleografio kiel nomo de specifa «cifera» ordo de literoj, kontraste al aliaj ordoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Florian Coulmas: Writing Systems. An Introduction to their Linguistic Analysis. Cambridge Textbooks in Linguistics. Cambridge: Cambridge University Press 2003, p. 113.
2. ↑  Reinhard G. Lehmann: 27-30-22-26. How Many Letters Needs an Alphabet? The Case of Semitic. In: Alex de Voogt, Joachim Friedrich Quack (Hrsg.): The idea of writing: Writing across borders. Leiden: Brill 2012, p. 11–52, precipe p. 22–27.

Bibliografio
------------

* Daniels, Peter T. et al. eds. The World's Writing Systems, Oxford. (1996).

Vidu ankaŭ
----------

* Alfabeto
* Konsonanta alfabeto
* Lingvistiko
* Kompara lingvoscienco
* Abugido
* Skribsistemo
* Abĝad-numeraloj
* Araba skribmaniero

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Abĝado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Enkonduki al la ĝenerala lingvoscienco.