**Leonardo TORRES Quevedo** (naskiĝinta en Santa Cruz de Iguña la 28-an de decembro 1852 – mortinta en Madrido la 18-an de decembro 1936) estis hispana inĝeniero, inventisto, esploristo kaj esperantisto.

Leonardo Torres Quevedo naskiĝis en Kantabrio, sed loĝis de infanaĝo en Bilbao; li studis inĝenierion en Parizo kaj Madrido.

Li baldaŭ dediĉis sin al la esplorado kaj elpensado de novaj maŝinoj. Liaj ĉefaj celoj estis jenaj:

Aviado
------

En 1902, Torres prezentis al la Sciencaj Akademioj de Madrido kaj Parizo la projekton de nova speco de veturilo kiu solvus la gravan problemon de suspendado de la gondolo inkluzivante internan kadron de flekseblaj kabloj kiuj donus al la aerŝipo rigidecon per interna premo.

En 1905, kun la helpo de Alfredo Kindelán, Torres direktis la konstruadon de la unua hispana direktilo en la Army Military Aerostatics Service, kreita en 1896 kaj situanta en Gvadalaharo. Post kiam konstruo estis sukcese finita, la nova aerŝipo, baptita fare de la Ministerio de Publika Konstruo en 1908 kiel *Torres Quevedo*, efektivigis plurajn testflugojn. Sekve, komenciĝis kunlaboro inter Torres kaj la franca firmao Astra , kiu sukcesis aĉeti la patenton kun cedo de rajtoj etendita al ĉiuj landoj krom Hispanio, por ebligi la konstruadon de la direktilo en sia lando. Do, en 1911, la konstruado de direktiloj konataj kiel la Astra-Torres aerŝipojestis komencita. La karakteriza triloba dezajno estis vaste utiligita dum la Unua Mondmilito fare de la Entente-potencoj por diversspecaj taskoj, ĉefe maramea protekto kaj inspektado. La sukceso dum la milito eĉ tiris la atenton de la Imperijapana Ŝiparmeo, kiu akiris modelon en 1922.

Aera transportilo
-----------------

La **Spanish Aerocar**, super la Niagara Akvofalo.
Torres multe laboris en la konstruado de pendaj transportiloj, en Hispanio kaj aliaj landoj. Lia plej fama verko estas la transportilo super la Niagara Akvofalo en Kanado, la *Spanish Aerocar*, konstruita en 1916 kaj ankoraŭ funkcianta nuntempe.

Telekontrolo
------------

Alia invento estis la maŝinoj kontrolitaj el la distanco. Li prezentis sian *Telekino* en la Akademio de Scienco de Parizo en 1903, kaj ĝin patentis. La plej fama modelo siatempe estis malgranda boato, naviganta en la maro ĉe Bilbao, funkciigata el la bordo, kiun li prezentis en 1906.

Aŭtomataj kalkulmaŝinoj
-----------------------

Torres Quevedo inventis diversajn maŝinojn por kalkulado, kaj li estis unu el la pioniroj en tiu fako.

Lia plej konata aparato estis la maŝino por ludi ŝakon, la unua en sia tempo. La aŭtomato ne liveras maton en la minimuma nombro da movoj, nek ĉiam ene de la 50 movoj asignitaj per la kvindek-mova regulo , pro la simpla algoritmo kiu kalkulas la movojn. Ĝi tamen faris ŝakon ĉiufoje la kontraŭulon. Se kontraŭleĝa movoestis farita de la kontraŭa ludanto, la aŭtomato signalus ĝin enŝaltante lumon. Se la kontraŭstara ludanto farus tri kontraŭleĝajn movojn, la aŭtomato ĉesus ludi.

Ĝi kreis grandan eksciton kiam ĝi faris sian debuton, ĉe la Universitato de Parizo en 1914. Ĝi estis vaste menciita en Scientific American la 6-an de novembro, 1915. Dua versio estis konstruita fare de lia filo Gonzalo sub lia direkto, kaj estis prezentita en Parizo en 1922. Ĝi estis pli eleganta kaj teknike pli perfektigita. La mekanikaj brakoj estis anstataŭigitaj per elektromagnetoj por movi la pecojn kaj inkludis gramofonon kiu sciigis ĉekojn. En 1951 Savielly Tartakower perdis kontraŭ la maŝino ĉe la Kibernetika Kongreso en Parizo.

Aliaj agadoj
------------

Aldone al la menciitaj inventoj, Leonardo Torres Quevedo ankaŭ dizajnis Koordinatan Indikilon, Kablolanĉilon, Aparaton por preni paroladojn sen stenografo, Movidan Sintezilon, Aŭtomatan Pesilon, Boaton kun du flosiloj kaj novan specon de Ŝipo nomita Camp, inter aliaj. En la lastaj jaroj de lia vivo, Torres turnis sian atenton al la kampo de pedagogio, por esplori tiujn elementojn aŭ maŝinojn kiuj povis helpi edukistojn en sia tasko. De 1922 ĝis 1930 li faris plibonigojn pri tajpiloj , marĝena paginadode manlibroj, kaj aliaj kiel la Projekciebla Montrilo, kaj la Instrua Projekciilo. La Projekciebla Montrilo baziĝas sur la ombro produktita de maldiafana korpo, kiu moviĝas proksime al la projekciita plato, estante ĉi tiu ombro uzata kiel montrilo. Por fari tion, li desegnis artikan sistemon, kiu permesis al la parolanto movi punkton aŭ punktojn apud la projekcia plato, laŭvole, kio ebligis marki la interesajn areojn sur la travidebleco. La Instrua Projekciilo plibonigis la manieron kiel lumbildojn estis metitaj sur vitraj platoj por projekcio.

Esperantista agado
------------------

Torres Quevedo aktive rilatis al Esperanto. Lia plej konata agado estis la apogo por la alpreno de Esperanto en la Ligo de Nacioj, kiun li proponis al la citita Komitato por Intelekta Kunlaborado.

Li ankaŭ partoprenis en aprilo 1922 en la Internacia Konferenco pri Instruo de Esperanto en la Lernejoj kaj en 1925 en la Internacia Konferenco por Aplikado de Esperanto en la Sciencoj, kie li reprezentis la hispanan registaron, kun Emilio Herrera kaj Vicente Inglada Ors.

Li estis membro ankaŭ de la Hispana Esperanto-Instituto, kiu grupigis elstarajn apogantojn de la internacia lingvo, kvankam lia agado en ĝi estis nur simbola.

Ekstera ligilo
--------------

Artikolo en la hispana pri la rilato de Torres Quevedo al Esperanto

Referencoj
----------

1. ↑  José Antonio del Barrio, Kvazaŭ-ZEO\* super la Niagaro Arkivigite je 2020-11-25 per la retarkivo Wayback Machine, paĝoj 40-42, La Riverego, n-ro 242-244, 2020.

* Kategorio Leonardo Torres Quevedo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 33846
* GND: 130272396
* LCCN: n82255353
* VIAF: 30640509
* ISNI: 0000 0000 5948 3159
* SUDOC: 175075646
* BNF: 104201654
* BNE: XX877140
 |