**Giovanni Battista da Monte** (1498-1551) estis itala kuracisto, botanikisto, latinisto, helenisto kaj humanisto, kiu promociis la renaskiĝo de la grekaj primedicinaj tekstoj kaj praktikoj, produktante reviziojn de Galeno samkiel primedicinaj tekstoj islaminfluaj de al-Razio kaj Aviceno. Li lasis sennombrajn medicinajn verkojn kaj estis rigardata kiel la dua Galeno.

Li estis lernanto de Giovanni Manardo (1462-1536), Nikolao Leoniĉeno (1428-1524), la greka helenisto Marko Muzuro (1470-1517) kaj de la itala humanisto Pietro Pomponazzi (1462-1525).

Kiel klinika kuracisto, li insistis ke la observado de la kondiĉo de la paciento, anstataŭ prilabori teorion sen observado, estis la sola maniero trovi la solvon por kompreni la sanstaton de la paciento. Tiu kutimo estis portita al Lejdeno de Johannes Heurnius (1543-1601) kaj pli malfrue de lia filo Otto Heurnius (1577-1652), sed verdire Franciscus Sylvius establis tiun instruon siaepoke.

Biografio
---------

Montanus devenis el nobela familio kaj faris siajn humanismajn studojn en Padovo. Tie li studis la latinan kun Marko Muzuro (1470-1517) kaj la greka kun la filozofo Pietro Pomponazzi (1462-1525). En Ferrara li studis medicinon kun Nikolao Leoniĉeno (1428-1524). En 1520 li ricevis sian diplomon pri medicino en Padovo kaj post iom da tempo li instaliĝas en Brescia, kie li praktikis medicinon dum pluraj jaroj.

Pli malfrue li vojaĝis al pluraj urboj en Italio, nome Romo, Venecio (1520) kaj fine Napolo kie li instruas grekan literaturon. En Italio li ankaŭ konatiĝis kun la humanisto Giovanni Pontano (1429-1503), en Napolo. La kreskanta medicina reputacio de Da Monto atingis sian apogeon kiam li estis indikita kiel unua ordinara profesoro pri praktika medicino en Padovo, aŭtune de 1539, ricevinte salajron je 500 florenoj.

En Padovo li helpis en la preparado de la Latinaj kolektoj de Galeno de Pergamomo, eldonita en 1541, kaj li apogis la fondon de la botanika ĝardeno de la universitato (1545). Tiuepoke inter lia lernantaro troviĝis John Caius (1510-1573), estonta kuracisto de la reĝo Eduardo la 6-a kaj la pola kuracisto Valentinus Lublinus.

"Consultationum medicinalium centuriae tres" verko eldonita de Johano Baptisto da Monto en 1558.
Ĉi-lasta daŭrigis la laboron de lia profesoro, inklude de la publikigo de liaj prelegoj kaj postmortaj prinotoj. En 1543, Da Monto iĝis la unua ordinara profesoro pri teoria medicino en Padovo ricevante salajron je 700 florenoj, posteno kiun li okupis ĝis sia morto en 1551. Kelkaj universitatoj insistis ke la estonta kuracisto aktivu kiel lernanto akompanata de establita doktoro.

Ekzemple, la universitataj statutoj de la 15-a jarcento en Italio postulis ke aspiranta doktoro praktiku kun rajtigita kuracisto, dum ses monatoj en Pavio kaj dekdu monatoj en Padovo, antaŭ ol gradiĝi. Tamen, Da Monto estis la unua kiu igis la klinikan medicinon kiel regula kaj integrita parto de la medicina instruado. Samtempuloj fiksis la daton kiel 1543, sed Da Monto komencis iom antaŭe.

Tiuepoke, Da Monto kondukis sian studentaron, el la "Palaco del Bo", kie la profesoroj instruadis, al la "Hospitalo de Sankta Francisko la Granda", kie li agadis kiel kuracisto. En la hospitalo, li instruadis al sia lernantaro pri la simptomoj, diagnozo, patologio kaj kuracado de la malsanoj en la ĉeesto de la paciento sub analizo.

Escepte kiam la paciento komprenis la latinan, li povus ekscii kion Da Monto estis diranta pri sia malsano kaj sankondiĉo, kaj tio povus ŝpari al la paciento malnovaj novaĵoj. Da Monto ankaŭ kondukadis sian studentaron al la litokapoj de siaj privataj pacientoj. Krom tio li plurfoje faris uzon de la rondaj disputoj, kiuj estis necesaj diskutoj inter la profesoro kaj lia lernantaro post la leciono, inter la multefakaj debatoj pri la sennombraj kazoj.

Ĉi-regularaj kaj sisteme klinikaj disputoj en la hospitalo kaj en rondaj debatoj ricevis la alnomon "collegium Montani" (Kolegio de Da Monto). La studentaro prenis notojn, kiuj iĝis tre aprezindaj. La klinika medicino estis provo de Da Monto asocii tion kion li vidis kiel artefarita divido inter la teoria medicino kaj la praktiko.

Li provis krei la universalan medicinon unuigante ambaŭ fakojn. Post lia morto, liaj antikvaj lernantoj komencis uzi ĉi-metodon per publikigado de raportoj el liaj lecionoj en la hospitaloj, liaj sennombraj medicinaj konsiloj, liaj lecionoj en la universitato kune kun multaj laŭdoj. La Venecia Senato formale aprobis la klinikan medicinon nur en 1578, kie du profesoroj devis viziti hospitalon ĉe determinita horo por diskuti individuajn kazojn kaj malsanojn kune kun la studentaro kiuj estis invititaj partopreni.

Ĉi-metodo estis simile al tiu pri botanika instruado, en kiu la instruisto disponis je determinitaj momentoj en la botanika ĝardeno de la universitato por elmontri kelkajn specimenojn pri plantoj kaj herboj. La rezulto estas ke aliaj universitatoj sekvis la ekzemplon de Padovo. La klinika medicino, kiu tiam ne ekzistis en la nordo de Eŭropo, forte altiris eksterlandajn studentojn, kiuj disvastigis la novan praktikon.

La komenca klinika lernejo estis establita en Lejdeno, en 1635. En 1549, Da Monto vojaĝis al Urbino por prizorgi la sanon de la duko Guidobaldo II della Rovere (1514-1574) kaj lia edzino. Li ne reiris al Padovo, ĉar ekmalsaniĝinte, li retiriĝis al Teraco, apud Verono, kie li mortis en la 6-a de majo 1551. Li havis du filojn: Marc'Antono kaj Teodoro.

Verkaro
-------

* Typus trium librorum artis parvae Galeni, per quem uno intuitu facile ... 1546
* Typus trium librorum artis parvae Galeni 1546
* Metaphrasis Summaria 1551
* Explicatio eorum, quae pertinent, tum ad qualitates simplicium ... 1553
* Explicatio eorum, quae pertinent tum ad Qualitates Simplicium medicamentorum ... 1553
* De excrementis 1554
* In libros Galeni, de arte curandi ... explanationes 1554
* Veronensis opvscvla 1554
* Libri duo, de fecibus et de Urinis 1554
* In primam Fen Libri primi Canonis Auicennae Explanatio 1554
* In tertiam primi epidemiorum sectionem explanationes 1554
* Aphorismorum Hippocratis Lectiones 1555
* In quartam Fen primi canonis Avicennae Lectiones: a Valentino Lublino collectae 1556
* In artem parvam Galeni explanationes 1556
* Lectiones in 2 fen primi Canonis Avicennae] 1557
* Consvltationes de variorvm morborvm cvrationib 1557
* Consultationum medicinalium centuriae tres 1558
* Consultationes medicinales, in duos distinctae tomos. Nunc primum ... 1558
* Opuscula varia 1558
* Consultationum medicinalium Centuria secunda 1559
* Consultationes Medicae 1572
* Defensio librorum suorum de Morbis adv. [[Thomas ErastusThom. Erastum] 1584
* Medicina Universa 1587
* Pars tertia continens doctrinam therapeuticam, e scriptis eius omnibus collectam ... 1587
* Tractatus de Urinis 1600

Literaturo
----------

* Books published in France before 1601
* Medicine and the Five Senses
* English Naturalists from Neckam to Ray: A Study of the Making of the Modern ...
* The Universities of the Italian Renaissance
* Sciences de la Renaissance
* The Surgions Mate: The First Compendium on Naval Medicine, Surgery and Drug ...
* The History of Medical Education: An International Symposium ...

Vidu ankaŭ
----------

* Nikolao Leoniĉeno (1428-1524)
* Giovanni Pontano (1429-1503)
* Pietro Pomponazzi (1462-1525)
* Giovanni Manardo (1462-1536)
* Marko Muzuro (1470-1517)
* Oddo degli Oddi (1478-1558)
* Pietro Andrea Mattioli (1501-1577)
* John Caius (1510-1573)
* Andrea Vesalio (1514-1564)
* Johann Crato von Krafftheim (1519-1585)
* Gabriele Falloppio (1523-1562)
* Girolamo Mercuriale (1530-1606)
* Jacopo Zabarella (1533-1589)
* Theodor Zwinger (1533-1588)
* Ĝirolamo Fabricjo (1537-1619)
* Johannes Heurnius (1543-1601)
* Albertino Bottoni (1550-1596) sukcedanto de Montanus en la Universitato de Padovo
* Petrus Pavius (1564-1617)
* Aelius Everhardus Vorstius (1565-1624)
* Valentinus Lublinus, persona kuracisto de Henriko la 6-a

Referencoj
----------

1. A History of Medicine
2. A History of Medicine
3. ↑  A History of Medicine
4. ↑  Anatomy: An encyclopedic reference to the language of anatomy and ...
5. ↑  Centres of Medical Excellence?: Medical Travel and Education in Europe, 1500 ..
6. ↑  McGill Medicine: The First Half Century, 1829-1885
7. ↑  La Hospitalo de Sankta Francisko la Granda ekzistis en Padovo inter la 25-a de oktobro 1414 kaj 1798, kiam li estis anstataŭita de la Justina Hospitalo.
8. ↑  Storia della letteratura italiana

* Kategorio Giovanni Battista Monte en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 665058
* GND: 128545720
* LCCN: n87819391
* VIAF: 74004893 99872502, 74004893
* ISNI: 0000000118675995
* LIBRIS: 347591 286831, 347591
* SUDOC: 035792310
* BNF: 134890212 16725397v, 134890212
* BIBSYS: 2101391
* NKC: nlk20000090756
* ICCU: BVEV024483
* BNE: XX5200709
 |