*Ĉi tiu artikolo temas pri la urbo. Por aliaj signifoj de la vorto vidu Metropolo (apartigilo).*

---

**Metropolo** (el la malnov-greka: *μήτηρ* 'patrino' + *πόλις* 'urbo' = "patrina urbo [de kolonioj]") komence estis nomo de grekaj urboj (kiel urboŝtatoj) en sia rilato al siaj kolonioj, pli poste la nomo de ĉefurbo rilate al la cetera lando. Nuntempe ĝi plejofte signifas **urbegon**, plejofte kun pli ol 500 mil loĝantoj en la urbo mem kaj miliono da loĝantoj en la aglomeraĵo.. Oni kutime konsideras urbegon apartenanta al pli granda urba aglomeraĵo ne metropolo mem sed parto de metropolo. Metropolo kutime estas grava ekonomia, politika, kaj kultura centro de iu lando aŭ regiono kaj grava centra punkto por regionaj aŭ internaciaj trafiko kaj komunikado.

Laŭ Francisko Azorín **metropolo** estas *Ĉefa ĉefurbo de iu lando.* Li indikas etimologion el la greka *metropolis*, el *meter + polis* (patrina urbo) kaj de tie la latina *metropolis*. Kaj li aldonas la terminon *mondometropolo*.

Antikve
-------

Antikve oni donis la nomon "metropolo" al grava urbo aŭ urbo de kiu originis kolonio. Oni konsideras multajn grandajn urbojn fonditaj de antikvaj civilizacioj esti siatempaj metropoloj pro la grandeco de ilia loĝantaro kaj graveco: inter ĉi tiuj estas Aleksandrio, Angkor, Antioĥio, Ateno, Babilono, Bejruto, Varanasio, Byblos, Cahokia, Kartago, Konstantinopolo, Korinto, Damasko, Dholavira, Efeso, Granda Zimbabvo, Harappa, Jerusalemo, Nankingo, Ninevo, Maĉu Pikĉu, Mohenĝo-daro, Romo, Side, Siracusa, Tenoĉtitlano, Teotiŭakano, Tikal, Tiro, kaj Ur. Iuj el ĉi tiuj antikaj metropoloj travivis ĝis la moderna tempo kaj estas inter la plej malnovaj daŭre priloĝantaj urboj de la mondo.

Etimologio kaj moderna uzado
----------------------------

La vorto **metropolo** venas de la malnov-greka *μητρόπoλις* ("patrina urbo"), kiu estas la vorto per kiu la civitanoj de la kolonioj de antikva Grekio priparolis la urbojn de kiuj ili venis kaj kun kiuj ili retenis politikajn kaj kulturajn ligojn. La vorto uzis en post-klasika latina lingvo por nomi la ĉefan urbon de provinco, la sidejo de registaro kaj, en eklezia terminologio, la sidejo aŭ diocezo de metropolita episkopo antaŭ kiu respondecas sufraganaj episkopoj. Ĉi-lasta uzado egaligas provincon kun diocezo.

En moderna uzado la vorto metropolo ankaŭ uziĝas por metropola regiono, aro de apudaj kaj interkonektitaj urboj ĉirkaŭ granda urba centro. Ĉi-sence "metropola" kutime signifas "rilatanta al la tuta metropolo" (kiel en "metropola administracio") aŭ "havanta la trajtojn de metropolo" (kiel en "metropola vivo", kontraste al "provinca" aŭ "kampara").

Mondurbo
--------

Mondurbo estas urbo kiu havas rektan kaj klare senteblan efikon je monda vivo sociekonomie, kulture aŭ politike. La uzado de ĉi tiu vorto plioftiĝas danke al la kreskanta tutmondiĝo, kio manifestiĝas ĉe monda financo, komunikado kaj vojaĝado. Provon difini kaj kategoriigi mondurbojn laŭ financaj kriterioj faris la "Globalization and World Cities Study Group & Network (GaWC)", ĉefe bazita ĉe la Universitato de Loughborough en Anglio. La esploro klasigis urbojn laŭ ilia provizado de "progresintaj produktoservoj" (angle *advanced producer services*) kiel kontado, reklamado, financo kaj juro. La Inventaro identigas tri nivelojn de mondurboj kaj plurajn subnivelojn. (*Vidu Klasigon de mondurboj*).

Metropolo ne nepre estas mondurbo, kaj eĉ se ĝi estas mondurbo ĝi ne nepre havas altan rangon laŭ normoj de vivado, evoluo kaj infrastrukturoj. Londono eble estas la unua mondurbo kaj moderna metropolo de la mondo.

Lokaj difinoj laŭ landoj
------------------------

### Kanado

Laŭ la Kanada Instituto pri Statistiko, Censa Metropolo estas urba regiono kun unu aŭ pliaj apudaj municipoj ĉirkaŭ granda urba kerno, kie la urba kerno havas almenaŭ 100 mil loĝantojn. Arkivigite je 2020-09-30 per la retarkivo Wayback Machine

### Barato

En Barato, la Censa Komisiono difinas metropolon kiel urbon kun pli ol 4 milionoj da loĝantoj. Arkivigite je 2010-08-10 per la retarkivo Wayback Machine Mumbajo, Delhio, Ĉenajo, Kolkato, Bangaloro, kaj Hajderabado estas la ses urboj kiuj estas metropoloj laŭ tiu difino. Loĝantoj de ĉi tiuj urboj ankaŭ rajtas je pli alta impost-rabato pro domluo. La nombro rilatas nur al la urbo mem kaj ne al la aglomeraĵo. Lastatempe aldoniĝis Bangaloro kaj Hajderabado al la barataj urboj oficiale metropoloj pro la granda evoluado de ĉi tiuj urboj.

### Unuiĝinta Reĝlando

Oni konsideras diversajn aglomeraĵojn en la Unuiĝinta Reĝlando esti metropolaj regionoj, sed oni malofte uzas la vorton "metropolo" mem. Arkaike oni nomas Londonon "la Metropolo" (angle *the Metropolis*), kvankam lastatempe la loĝantoj de Bolton uzas la nomon por priskribi sian urbon, kvankam iom moke.

### Usono

En Usono korporaciiĝinta regiono aŭ regionaro kun pli ol 50 mil loĝantoj devas havi metropolan plan-instancon por faciligi la realigon de grandaj infrastrukturaj projektoj kaj certigi financan planadon. Sekve, loĝantaro de 50.000+ homoj fariĝis la usona normo por difinado de metropolo. Similan difinon uzas la Usona Buroo de la Censo, kiu difinas metropolan statistikan regionon kiel *at least one urbanized area of 50,000 or more inhabitants [almenaŭ unu urba regiono kun almenaŭ 50.000 loĝantoj]*.

Bildaro
-------

* AleksandrioAleksandrio
* BangkokoBangkoko
* BerlinoBerlino
* KairoKairo
* KalgarioKalgario
* Frankfurto ĉe MajnoFrankfurto ĉe Majno
* HonkongoHonkongo
* IstanbuloIstanbulo
* JohanesburgoJohanesburgo
* LondonoLondono
* Los-AnĝelesoLos-Anĝeleso
* MadridoMadrido
* MelburnoMelburno
* MeksikurboMeksikurbo
* MontrealoMontrealo
* MumbajoMumbajo
* NovjorkoNovjorko
* OsakoOsako
* ParizoParizo
* Rio-de-ĴanejroRio-de-Ĵanejro
* Santiago de ĈilioSantiago de Ĉilio
* SeuloSeulo
* SidnejoSidnejo
* TorontoToronto
* VarsovioVarsovio
* VaŝingtonoVaŝingtono

Nuntempaj metropoloj
--------------------

Laŭ la ĉefa difino de metropolo donita supre de ĉi tiu artikolo, inter ekzemploj de modernaj metropoloj estas la urboj en la sekva listo ordigita laŭ kontinentoj:

### Afriko

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Ebur-Bordo Abiĝano
* Etiopio Adis-Abebo
* Ganao Akrao
* Egiptio Aleksandrio
* Alĝerio Alĝero
* Madagaskaro Antananarivo
* Respubliko Kongo Brazavilo
* Senegalo Dakaro
* Tanzanio Daresalamo
* Kameruno Dualao
* Sud-Afriko Durbano
* Maroko Feso
 | * Sieraleono Fritaŭno
* Zimbabvo Harareo
* Sudano Ĥartumo
* Niĝerio Ibadano
* Sud-Afriko Johanesburgo
* Sud-Afriko Kaburbo
* Egiptio Kairo
* Ugando Kampalo
* Maroko Kazablanko
* Demokratia Respubliko Kongo Kinŝaso
* Gvineo Konakrio
* Niĝerio Lagoso
 | * Angolo Luando
* Zambio Lusako
* Mozambiko Maputo
* Maroko Marakeŝo
* Somalio Mogadiŝo
* Kenjo Najrobo
* Sud-Afriko Pretorio
* Maroko Rabato
* Maroko Tanĝero
* Libio Tripolo
* Tunizio Tunizo
 |

### Azio

#### Orienta Azio

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Ĉina Popola Respubliko Anŝan
* Ĉina Popola Respubliko Baotou
* Ĉina Popola Respubliko Benxi
* Ĉina Popola Respubliko Ĉangĉuno
* Ĉina Popola Respubliko Ĉangŝa
* Ĉina Popola Respubliko Ĉengduo
* Japanio Ĉiba
* Ĉina Popola Respubliko Ĉingdao
* Ĉina Popola Respubliko Ĉongkingo
* Sud-Koreio Daegu
* Sud-Koreio Daejeon
* Ĉina Popola Respubliko Dalian
* Ĉina Popola Respubliko Datong
* Ĉina Popola Respubliko Fuĝoŭo
* Japanio Fukuoka
* Ĉina Popola Respubliko Fuŝun
* Ĉina Popola Respubliko Guijang
* Sud-Koreio Gwangju
* Ĉina Popola Respubliko Ĝengĝoŭo
* Ĉina Popola Respubliko Ĝjinano
* Ĉina Popola Respubliko Haikou
* Japanio Hamamacu
* Ĉina Popola Respubliko Handan
* Ĉina Popola Respubliko Hangĝoŭo
* Ĉina Popola Respubliko Hefei
* Japanio Hiroŝimo
* Ĉina Popola Respubliko Hohhot
* Ĉina Popola Respubliko Honkongo
 | * Ĉina Popola Respubliko Huainan
* Ĉina Popola Respubliko Ĥarbin
* Sud-Koreio Incheon
* Ĉina Popola Respubliko Ĝjilin
* Japanio Jokohamo
* Ĉina Popola Respubliko Kantono
* Tajvano Kaohsiung
* Japanio Kaŭasaki
* Japanio Kioto
* Japanio Kitakiuŝuo
* Japanio Kobe
* Ĉina Popola Respubliko Kunming
* Ĉina Popola Respubliko Lanĝoŭo
* Ĉina Popola Respubliko Luoyang
* Makao Ĉina Popola Respubliko Makao
* Japanio Nagojo
* Ĉina Popola Respubliko Nanchang
* Ĉina Popola Respubliko Nankingo
* Ĉina Popola Respubliko Nanning
* Japanio Niigata
* Ĉina Popola Respubliko Ningbo
* Japanio Osako
* Ĉina Popola Respubliko Pekino
* Nord-Koreio Pjongjango
* Sud-Koreio Pusano
* Ĉina Popola Respubliko Qiqihar
* Japanio Saitama
* Japanio Sakai
 | * Japanio Sapporo
* Japanio Sendai
* Sud-Koreio Seulo
* Ĉina Popola Respubliko Suzhou
* Ĉina Popola Respubliko Ŝanhajo
* Ĉina Popola Respubliko Ŝantou
* Ĉina Popola Respubliko Ŝenjango
* Ĉina Popola Respubliko Ŝenĵeno
* Ĉina Popola Respubliko Ŝiĝjaĝŭang
* Japanio Ŝizuoka
* Ĉina Popola Respubliko Ŝjiano
* Tajvano Taichung
* Tajvano Tainan
* Tajvano Tajpeo
* Ĉina Popola Respubliko Tajuano
* Ĉina Popola Respubliko Tangshan
* Ĉina Popola Respubliko Tjanĝino
* Japanio Tokio
* Sud-Koreio Ulsan
* Ĉina Popola Respubliko Urumqi
* Ĉina Popola Respubliko Vuhano
* Ĉina Popola Respubliko Vusi
* Ĉina Popola Respubliko Xiamen
* Ĉina Popola Respubliko Xining
* Ĉina Popola Respubliko Suĵou
* Ĉina Popola Respubliko Yinchuan
* Ĉina Popola Respubliko Zhuhai
* Ĉina Popola Respubliko Zibo
 |

#### Suda Azio

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Barato Ahmedabad
* Barato Bangaloro
* Barato Bhopal
* Barato Ĉenajo
* Bangladeŝo Ĉitagongo
* Bangladeŝo Dako
* Barato Delhio
 | * Barato Hajderabado
* Pakistano Islamabado
* Barato Jaipur
* Barato Kanpur
* Pakistano Karaĉio
* Nepalo Katmanduo
 | * Barato Kolkato
* Pakistano Lahore
* Barato Laknaŭo
* Barato Mumbajo
* Barato Nagpur
* Barato Pune
 |

#### Sudorienta Azio

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Indonezio Bandungo
* Tajlando Bankoko
* Filipinoj Cebu City
* Tajlando Chiang Mai
* Filipinoj Davao City
* Indonezio Ĝakarto
* Vjetnamio Haiphong
* Vjetnamio Hanojo
 | * Vjetnamio Ho-Ĉi-Min-urbo
* Malajzio Ipoh
* Birmo Jangono
* Malajzio Kuala-Lumpuro
* Indonezio Makassar
* Birmo Mandalajo
* Filipinoj Manilo
 | * Indonezio Medano
* Indonezio Palembang
* Kamboĝo Pnom-Peno
* Singapuro Singapuro
* Indonezio Surabajo
* Indonezio Semarang
 |

#### Okcidenta/Centra Azio

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Turkio Adana
* Abu-Dabio
* Sirio Alepo
* Kazaĥio Almato
* Jordanio Amano
* Turkio Ankara
* Irako Bagdado
* Azerbajĝano Baku
* Irako Basra
* Libano Bejruto
 | * Turkio Bursa
* Sirio Damasko
* Dubajo
* Turkio Gaziantep
* Turkio Izmiro
* Turkio Istanbulo
* Sauda Arabio Ĝido
* IsraeloPalestino Jerusalemo
* Irano Mashhad
 | * Sauda Arabio Mekao
* Sauda Arabio Rijado
* Jemeno Sanao
* Irano Tabrizo
* Uzbekio Taŝkento
* Kartvelio Tbilisi
* Irano Teherano
* Israelo Tel-Avivo
* Armenio Erevano
 |

### Eŭropo

#### Orienta Eŭropo

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Rumanio Bukareŝto
* Hungario Budapeŝto
* Serbio Belgrado
* Ukrainio Dnipro
* Ukrainio Donecko
* Ukrainio Ĥarkivo
* Pollando Katowice
* Rusio Kazan
* Rusio Jekaterinburg
* Ukrainio Kijivo
* Moldavio Kiŝinevo
* Pollando Krakovo
 | * Rusio Krasnodar
* Pollando Lodzo
* Ukrainio Lvivo
* Belorusio Minsko
* Rusio Moskvo
* Rusio Niĵnij Novgorod
* Rusio Novosibirsk
* Ukrainio Odeso
* Rusio Permjo
* Pollando Poznań
* Ĉeĥio Prago
* Rusio Rostov-na-Donu
 | * Rusio Sankt-Peterburgo
* Rusio Samara
* Bulgario Sofio
* Rusio Ufa
* Rusio Volgogrado
* Rusio Voroneĵ
* Pollando Varsovio
* Pollando Vroclavo
* Ukrainio Zaporiĵo
 |

#### Norda Eŭropo

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Unuiĝinta Reĝlando Birmingham
* Danio Kopenhago
* Irlando Dublino
* Unuiĝinta Reĝlando Glasgovo
* Svedio Gotenburgo
* Finnlando Helsinko
 | * Unuiĝinta Reĝlando Leeds
* Unuiĝinta Reĝlando Liverpool
* Unuiĝinta Reĝlando Londono
* Unuiĝinta Reĝlando Manchester
* Norvegio Oslo
 | * Latvio Rigo
* Unuiĝinta Reĝlando Sheffield
* Svedio Stokholmo
* Estonio Talino
* Litovio Vilnius
 |

#### Suda Eŭropo

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Grekujo Ateno
* Hispanio Barcelono
* Serbio Belgrado
* Hispanio Bilbao
* Italio Bolonjo
* Italio Florenco
* Italio Ĝenovo
 | * Portugalio Lisbono
* Hispanio Madrido
* Hispanio Malago
* Italio Milano
* Italio Napolo
* Italio Palermo
* Portugalio Porto
 | * Italio Vatikano Romo
* Hispanio Sevilo
* Grekujo Tesaloniko
* Italio Torino
* Hispanio Valencio
* Kroatio Zagrebo
* Hispanio Zaragozo
 |

#### Okcidenta Eŭropo

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Nederlando Amsterdamo
* Belgio Antverpeno
* Germanio Berlino
* Svislando Bazelo
* Francio Bordozo
* Germanio Bremeno
* Belgio Bruselo
* Germanio Dortmund
* Germanio Dresdeno
* Germanio Duisburg
* Germanio Duseldorfo
 | * Germanio Essen
* Germanio Frankfurto ĉe Majno
* Svislando Ĝenevo
* Nederlando Hago
* Germanio Hamburgo
* Germanio Hanovro
* Germanio Kolonjo
* Germanio Leipzig
* Francio Lille
* Francio Liono
* Francio Marsejlo
 | * Germanio Munkeno
* Francio Parizo
* Nederlando Roterdamo
* Germanio Stutgarto
* Aŭstrio Vieno
* Svislando Zuriko
 |

### Nordameriko

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Meksiko Akapulko
* Usono Atlanta
* Usono Aŭstino
* Usono Baltimore
* Usono Bostono
* Kanado Kalgario
* Meksiko Cancún
* Usono Charlotte
* Usono Ĉikago
* Meksiko Chihuahua
* Usono Cincinnati
* Meksiko Ciudad Juárez
* Usono Columbus
* Meksiko Culiacan
* Usono Dallas
* Usono Denvero
* Usono Detrojto
* Kanado Edmontono
* Usono Fenikso
* Usono Filadelfio
* Meksiko Gvadalaharo
* Gvatemalo Gvatemalurbo
* Kubo Havano
* Usono Houston
* Usono Indianapolis
* Usono Jacksonville
 | * Usono Kansasurbo
* Jamajko Kingstono
* Usono Klevlando
* Usono Las Vegas
* Meksiko León
* Usono Los-Anĝeleso
* Meksiko Los Cabos
* Usono Luizivilo
* Nikaragvo Managvo
* Usono Memphis
* Meksiko Meksikurbo
* Usono Miamo
* Usono Milvokio
* Usono Minneapolis
* Meksiko Monterejo
* Kanado Montrealo
* Meksiko Morelia
* Usono Nashville
* Usono Nov-Orleano
* Usono Novjorko
* Usono Oklahoma City
* Usono Orlando
* Kanado Otavo
* Panamo Panamurbo
 | * Usono Pittsburgh
* Haitio Portoprinco
* Usono Portlando
* Meksiko Puebla
* Usono Sakramento
* Usono Sallagurbo
* Usono Sankta-Luizo
* Usono San Antonio
* Usono San-Diego
* Usono San Francisco
* Usono San Jose
* Kostariko San-Joseo
* Porto-Riko Usono San-Ĥŭano
* Kubo Santiago de Kubo
* Domingo Santiago (Domingo)
* Meksiko Santiago de Querétaro
* Domingo Sankta Domingo
* Meksiko San Luis Potosí
* Salvadoro San-Salvadoro
* Usono Seattle
* Usono Tampa
* Meksiko Tampico
* Honduro Tegucigalpo
* Meksiko Tijuana
 | * Meksiko Toluca
* Kanado Toronto
* Meksiko Torreón
* Meksiko Tŭtla Gutiérrez
* Kanado Vankuvero
* Usono Virginia Beach
* Usono Vaŝingtono
 |

### Sudameriko

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Paragvajo Asunciono
* Kolombio Barranquilla
* Brazilo Belém
* Brazilo Belo Horizonte
* Kolombio Bogoto
* Brazilo Braziljo
* Argentino Bonaero
* Kolombio Bukaramango
* Kolombio Cali
* Brazilo Campinas
 | * Brazilo Curitiba
* Brazilo Fortalezo
* Brazilo Goiânia
* Ekvadoro Guayaquil
* Venezuelo Karakaso
* Kolombio Kartageno
* Ekvadoro Kito
* Argentino Kordobo
* Bolivio La-Pazo
* Peruo Limo
* Brazilo Maceió
* Brazilo Manaus
* Venezuelo Marakajbo
* Kolombio Medellín
* Urugvajo Montevideo
 | * Brazilo Niterói
* Kolombio Pereira
* Brazilo Porto-Alegro
* Brazilo Recife
* Brazilo Rio-de-Ĵanejro
* Argentino Rosario
* Brazilo Salvador
* Ĉilio Santiago
* Brazilo San-Paŭlo
* Brazilo São Luís
* Venezuelo Valencio
 |

### Oceanio

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Aŭstralio Adelajdo
* Nov-Zelando Auckland
* Aŭstralio Brisbano
 | * Aŭstralio Gold Coast
* Aŭstralio Melburno
* Aŭstralio Novkastelo
 | * Aŭstralio Perto
* Aŭstralio Sidnejo
* Nov-Zelando Velingtono
 |

Referencoj
----------

1. ↑   "Unuiĝintaj Nacioj starigis sian propran klasifan sistemon: **granda urbo** (angle: *big city*) estas civito kun almenaŭ 500 mil loĝantoj, **urbo** (angle: *city*) estas civito kun almenaŭ 100 mil loĝantoj, **urba civito** (angle: *urban locality*) estas civito almenaŭ 20 mil loĝantoj, kaj **kampara civito** (angle: *rural locality*) estas civito kun malpli ol 20 mil loĝantoj...", litovia magazino *Sociumas* (tradukis el la angla: Kanadano). Alirdato: 15-a de julio 2006.
2. ↑   "Plena membro estas aŭ landa ĉefurbo aŭ urbo kun pli ol miliono da loĝantoj", City Mayors: Metropolis World Congress (tradukis el la angla: Kanadano). Alirdato: 15-a de julio 2006.
3. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 139.
4. ↑  Azorín, samloke.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de urbegoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* **U.S. Census Bureau**: *About Metropolitan and Micropolitan Statistics*