recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**György Gyöngyössy** [djordj djondjoŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gyöngyössy György** estis hungara kuracisto, akuŝisto-ginekologo, esperantisto.

György Gyöngyössy en 1966 en Abaliget (dekstre supre tuj apud la muro)
Memortabulo ankaŭ pri György Gyöngyössy
György Gyöngyössy naskiĝis la 24-an de aprilo 1912 en Dombóvár. Li mortis en 1999 en Dombóvár.

Biografio
---------

György Gyöngyössy abiturientis en katolika gimnazio, poste li akiris kuracistan diplomon en Universitato de Pécs en 1937, plian diplomon pri dentkuracado en 1955. Inter 1938-1944 li laboris en hospitalo de Mohács, kie li okupiĝis pri akuŝado kaj internaj malsanoj. Inter 1944-1968 li estis ĝenerala kuracisto en sia naskiĝurbo, poste li okupiĝis pri sportaj malsanoj en Dombóvár. En 1969 li estis nomumita ĉefkuracisto en Hungaraj Ŝtatfervojoj. Inter la fervojistoj li lernis Esperanton kaj li vizitis kongresojn, renkontiĝojn.

Memorigiloj
-----------

* komuna memortabulo en Dombóvár

Notoj
-----

1. ↑  Királyi Katolikus Esterházy Miklós Nádor Ĉefgimnazio
2. ↑  Li estis la doktoro de FSKD (Fervojista Sport-klubo de Dombóvár - hungare: Dombóvári Vasutas Sport Egyesület: DVSE)

Fontoj
------

* Róbert G. Nagy: Az eszperantó nyelv Dombóváron - dokumentumok tükrében. Kézirat, Tolna Megyei Önkormányzat Levéltára.
* Istvánné Takáts : Arcok Dombóvárról. Dombóvár, Városszépítő Egyesület, 2000. Gyöngyössy György lásd 59. p.

### Tradukaĵo

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Gyöngyössy György en la hungara Vikipedio. Numero de revizio ne estis difinita.*

Vidu ankaŭ
----------

* Sud-Transdanubia Regiona Fondaĵo
* Dombóvár
* Internacia Asocio de Esperantistaj Fervojistoj
**La Geja kaj Lesba Reĝlando de la Koralmaraj Insuloj** (angle *Gay and Lesbian Kingdom of the Coral Sea Islands*) estis mikronacio establita kiel simbola politika protesto de grupo de samseksemaj rajtaj aktivuloj kun bazo en Aŭstralio. Deklaro en 2004 responde al la rifuzo de la aŭstralia registaro rekoni samseksajn geedzecojn, ĝi estis fondita sur la ekstera eksterlanda teritorio de Aŭstraliaj Koralaj Maroj, grupo de neloĝataj insuloj oriente de la Granda Barilrifo. La Reĝlando estis dissolvita la 17-a de novembro 2017 post la decido de la aŭstralia popolo laŭleĝigi samsekseman geedzecon.

La Teritorio de Koralmaraj Insuloj estas ekstera teritorio de Aŭstralio, kiu enhavas grupon de malgrandaj kaj plejparte neloĝataj tropikaj insuloj kaj rifoj en la Korala Maro, nordoriente de Kvinslando, Aŭstralio. La teritorio kovras 780,000 km², plej multaj el kiuj estas oceano.


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri GLAT |

Referencoj
----------

1. ↑  Nick Squires. "The world's micronations unite to demand recognition",  *The Daily Telegraph*.
2. ↑   *Gay and Lesbian Kingdom of the Coral Sea Islands*,
3. ↑   Coral Sea Islands. Arkivita el la originalo je 2006-08-21. Alirita 2020-07-29.

* Kategorio Geja kaj Lesba Reĝlando de la Koralmaraj Insuloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
D-ro **Adolf BISCHITZKY** [biŝicki] (naskiĝis la 18-an de novembro 1871 en Driz; mortis la 27-an de aŭgusto 1934 en Prago) estis ĉeĥoslovaka germano, esperantisto kaj kuracisto en Prago.

Li estis humanisto, liberpensulo, prezidanto de Ĉeĥa Ligo de Homaj Rajtoj. Li kunfondis en 1908 kaj prezidis ekde 1911 Societon de germanlingvaj Esperantistoj en Prago. De 1921 li estis membro de ŝtata ekzamena komisiono. Li gvidis kursojn kaj estis profesoro de Esperanto en la germanlingva Komerca Akademio en Prago. Li estis kunlaboranto de *Internacia Medicina Revuo, Marto,* ktp. Li tradukis *Maria Magdalena* de Hebbel; *Suferoj de la juna Werther* de Goethe; *La aliformigita driado* de Hugo SALUS. Li verkis ekzercaron por germanoj, 1922.

Literaturo
----------

* Nekrologo de Ludwig Goldberger en *Informilo de Germana Esperanto-Ligo en Ĉeĥoslovakio* 1934/6, paĝo 39.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Liberpensuloj

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 10130
* GND: 126205019
* VIAF: 57598312
* ISNI: 0000 0000 1444 5888
 |
**Gejuelo del Barro** [ĥeĤŬElo delBArro] estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia teritorio de Salamanko en la nordo-centro de la provinco. 

Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Gejuelo del Barro, Muelledes kaj Valrubio, krom la senhomejoj Calzadilla del Campo kaj La Huérfana, okupas totalan areon de 43,33 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 38 loĝantojn. Ĝi perdis pli ol 250 loĝantojn ekde la komenco de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. 

Limas kun loĝlokoj Sepulcro-Hilario, Tamames, Tejeda y Segoyuela, Puebla de Yeltes, Navarredonda de la Rinconada, El Cabaco, Cereceda de la Sierra kaj La Bastida. Ĝi distas 60 km de Salamanko, provinca ĉefurbo. 

Ĝi fondiĝis komence de la 13-a jarcento. En postaj jarcentoj suferis pro militoj kaj ĉefe dum la Hispana Milito de Sendependigo. 

La tradiciaj agrikulturo (cerealoj, paŝtaĵoj) kaj brutobredado (bovoj kaj ŝafoj en kverkaroj) lastatempe iom dekadencis. Lastatempe rura turismo ekgravis ĉefe pro banloko.

La urbestro estas de dekstra partio PP.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Salamanko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 753166
 |
**Balotkarto** estas karto uzata okaze de baloto. Tiu karto povas esti uzata por kontrolo okaze de tradicia baloto per paperaj balotiloj aŭ de elektronika baloto.

En Francio
----------

Ekstero de franca balotkarto.
En Francio, ĝi certigas la enskribon de balotanto sur la listoj de balotantaro kaj permesas voĉdoni (eĉ se ĝia prezento ne estas deviga okaze de voĉdono).

Ĝis antaŭ 1993, la balotkarto nomiĝis « CARTE D'ÉLECTEUR » (esperante "Karto de balotanto"). Ekde la eŭropaj balotoj de la 12-a de junio 1994, ĝi nomiĝas « CARTE ÉLECTORALE », (esperante "balotkarto") iuj reprezentantinoj de feminismaj movadoj estis postulintaj « CARTE D'ÉLECTRICE » (esperante "karto de balotantino") por la virinoj kaj la administracio preferis tiun kompromison, malpli kostan ol du malsamaj kartoj, al konsilo de Franca Akademio.

Referencoj
----------

1. ↑   La balotkartoj - La oficiala TTT-ejo de la minsiterio pri enlandaj kaj transmaraj aferoj kaj pri teritoriaj kolektivumoj. Arkivita el la originalo je 2012-06-25. Alirita 2014-04-01.
2. ↑  Inigo de nomoj / Opinio de Franca Akademio

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri politiko |
Eniro de la atletoj en la lasta ceremonio de la Gejaj Ludoj de 2006.
**Gejaj Ludoj** estas tutmonda sporta kaj kultura evento, kiu antaŭenigas akcepton de seksa diverseco, havante lesbajn, gejajn, ambaŭseksemajn kaj transgenrajn atletojn kaj artistojn.

Fondita kiel Geja Olimpikoj, ĝi komenciĝis en Usono en San-Francisko, Kalifornio, en 1982, kiel la elpensaĵo de olimpika atleto (Meksikurbo 1968) kaj kuracisto Tom Waddell, Rikki Streicher, kaj aliaj, kies celoj estis antaŭenigi la spiriton je inkluzivemo kaj partoprenemo, kaj ankaŭ antaŭenigi la postkuron de persona kresko en sporta evento.

Ĝi konservas similecojn kun la Olimpikoj, inkluzive de la gejluda flamo, kiu lumas dum la malferma ceremonio. La ludoj estas malfermitaj al ĉiuj, kiuj volas partopreni, sen konsidero de seksa orientiĝo, kaj ne ekzistas kvalifikaj normoj. Konkurantoj venas el multaj landoj, inkluzive de tiuj kie samseksemeco restas kaŝa kaj kontraŭleĝa.

La Gejaj Ludoj, (1994) okazigitaj en junio en Novjorko koincidante kun la 25-a datreveno de la ribelo de Stonewall, la moderna komenco de la GLAT-movado en Usono, "superis la Olimpikojn laŭ grando" kun 10,864 atletoj kompare kun 9,356 ĉe la Olimpikoj de Barcelono 1992 kaj 10.318 ĉe la Olimpikoj de Atlanta 1996.

Vidu ankaŭ
----------

* Federacio de Gejaj Ludoj

* Kategorio Gejaj Ludoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Balta lingvaro** estas sublingvaro de hindeŭropa lingva familio. Nun estas du vivaj baltaj lingvoj: litova kaj latva; iuj konsideras aparta ankaŭ latgala lingvo (oficiale en Latvio nomata dialekto de latva lingvo).

Ĝis 18-a jarcento ekzistis kvin pliaj baltaj lingvoj, el ili aparte menciindas praprusa lingvo kaj kurona lingvo. La praprusa lingvo mortis ĉe la fino de la 17-a jarcento, danke al la germaniĝo kaj la kristaniĝo de tiu epoko. La litova kaj latva apartenas al la orienta subgrupo de la balta lingvaro. En kelkaj trajtoj la balta lingvaro iom similetas al la slava lingvaro.

Antaŭ la unuaj klopodoj konkeri - mil jaroj antaŭe - la baltoj vivis en sekureco. Tial la baltaj lingvoj restis inter la plej malnovaj kaj neŝanĝitaj de la hindeŭropaj lingvoj.

Hodiaŭ oni konsideras la litovan lingvon pli juna ol la orientan latvan, eĉ se tiu-ĉi estas multe malsama ol dum ĝia unua skribaĵo dum la 16-a jarcento. Inter la baltaj lingvoj la praprusa konservis la plejmulton da siaj praaj aspektoj; ĝin oni unuafoje skribis dum la 14-a jarcento en la vortaro prusa de Elbing.

Klasado
-------

### Okcidentaj baltaj lingvoj

* Galindia†
* Praprusa†
* Sudovia†
* Sklavia†

### Orientaj baltaj lingvoj

* Latva
	+ Latgala
* Litova
	+ Ĵemajtia
* Kurona†
	+ Novkurona
* Selonia†
* Zemgala†

### Dnipro-Okaaj lingvoj

* Golada lingvo†

(† signifas formortintan lingvon)

Etnoj
-----

baltaj, finnugraj kaj ne-varengaj slavaj kulturoj fine de la 10-a jarcento
Laŭ etnoscienco **baltoj** estas grupo da popoloj konsistanta el parolantoj de la balta lingvaro. La grupo nuntempe konsistas el litovoj kaj latvoj.

Latvoj

* Popolo, ĉefloĝantoj de Latvio (1,39 milionoj, 1992). en Rusio 47 mil. Totala kvanto: 1,54 milionoj (1992).
* **Lingvo:** latva.
* **Kredantoj:** precipe protestantoj, parto - katolikoj.
	+ LIVONOJ
	+ Etna grupo de latvoj (135 mil) en la regiono Livonio de Latvio kaj en la Rusia Federacio (64 homoj, 1992).
	+ **Lingvo:** livona.
	+ **Kredantoj:** kristanoj (protestantoj).

Litovoj

* Popolo, ĉefloĝantoj de Litovio (2,924 milionoj, 1992). en Rusio 70 mil, Latvio 34,6 mil; en Usono pli ol 300 mil. Totala kvanto: 3,45 milionoj (1992).
* **Lingvo:** litova.
* **Kredantoj:** precipe katolikoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de lingvoj
* Historio de lingvo
* Lingva familio
* Lingvistiko

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
* Arkivigite je 2005-03-14 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* 

* Kategorio Balta lingvaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Balta lingvaro en Vikifontaro (Universala biblioteko)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 22019
* GND: 4120149-8
* LCCN: sh85011364
* SUDOC: 033211752
* BNF: 124100935
* NKC: ph118744
 |
Hepatoĉela karcinomo.
**Hepatoĉela karcinomo** (HĈK) estas la plej ofta tipo de unuaranga hepatokancero en plenkreskuloj, kaj estas la plej ofta kaŭzo de morto en personoj kun cirozo.

Ĝi okazas en la procezo de kronika hepatinflamo, kaj estas tre ligita al la kronika virusa infekto nome hepatito (hepatito B aŭ C) aŭ ekspono al toksinoj kiel alkoholo aŭ aflatoksino. Kelkaj malsanoj, kiel la hemokromatozo kaj malsufiĉo de alfa 1-antitripsino, markite pliigas la riskon de disvolvigo de HĈK. Metabola sindromo kaj nealkohola grashepata malsano estas iom post iom agnoskitaj kiel riskofaktoroj por HĈK.

Kiel ĉe alia kancero, la traktado kaj prognozo de HĈK varias depende de la specifa tumorhistologio, grando, kiel for la kancero etendiĝis, kaj ĝenerala sano.

La ampleksa majoritato de HĈK okazas en Azio kaj Subsahara Afriko, en landoj kie infekto per hepatito B estas endemia kaj multaj estas infektita denaske. La indico de HĈK en Usono kaj en aliaj disvolvigitaj landoj pr pliigo en virusaj infektoj de hepatito C. Ĝi estas plej oftaj en maskloj ol en inoj pro nekonataj tialoj.

Notoj
-----

1. ↑   (2012) "Hepatocellular carcinoma", *The Lancet* **379** (9822), p. 1245–1255. doi:10.1016/S0140-6736(11)61347-0.
2. 1 2   (2015) *Robbins & Cotran Pathologic Basis of Disease*, 9‑a eldono, Saunders, p. 870–873. ISBN 978-1455726134.

* Kategorio Hepatoĉela karcinomo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 697941
 |
Statuo de Dreyfus
"***J'accuse ...!***" (franca prononco [ʒaˈkyz], "Mi akuzas....") estas unu el la plej famaj publikaj leteroj en la tuta historio. Vere rimarkinda letero ĉar en ĝi, Émile Zola, la plej fama franca verkisto tiutempa, provis esti kondamnita al malliberejo por influi la Dreyfus-skandalon.

La Dreyfus-skandalo
-------------------

La temo de la letero estis la maljusta traktado al Alfred Dreyfus. Dreyfus estis juda oficiro en la franca armeo kaj oni maljuste konviktis lin de ŝtatperfido dum sekreta juĝado. Poste li estis malhonore maldungita de la armeo kaj sendita al Diabloinsulo, franca punkolonio en Sudameriko.

La letero de Zola
-----------------

La letero de Zola, kiu publikiĝis la 13-an de januaro 1898 en la gazeto *L'Aurore* kaj iĝis tre fama, akuzis la plej altajn nivelojn de la franca armeo pri malhelpo al justico kaj kontraŭjudismo. La letero dividis la francan societon en simpatiantojn kaj malsimpatiantojn de Dreyfus, sed ĝia celo estis ke la registaro akuzu Zola-on pri kalumnio. Tia akuzo permesus al la defendantoj de Dreyfus aliri gravajn pruvmaterialojn de la sekreta juĝado.

Efekto de la letero
-------------------

La plano funkciis: malpli ol du semajnoj post la aperigo de la letero, oni konviktis Zola-on pri misfamigo. Oni forprenis sian membrecon en la franca Honora legio kaj li devis fuĝi de Francio dum dek unu monatoj por eviti la malliberejon.

Alfred Dreyfus estis rejuĝata unu jaron post la letero. Oni denove konstatis lian kulpon, sed oni pardonis lin. Finfine, en 1906, Dreyfus estis komplete senkulpigata kaj oni eĉ premiis lin per kruco de la Honora legio - honoro kiun kutime ricevas soldatoj kiuj subiris senparalelan martiradon. Li devis frue emeritiĝi de la armeo pro sia malbona sano (post efiko de sia mallibero en Diabloinsulo) sed re-aktiviĝis en la armeo kiam ekis la Unua mondmilito. Li batalis kiel batalionestro en la artilerio dum la Batalo apud Verdun kaj aliaj gravaj bataloj. Dreyfus mortis en 1935. Se oni vizitas la muzeon Musée d'Art et d'Histoire du Judaïsme en Parizo, oni vidos statuon de Dreyfus tenante sian dispecigitan glavon, indiko de sia malhonora maldungigo.

Posta uzado de "J'accuse"
-------------------------

*J'accuse* (mi akuzas), la titolo de la letero, iĝis termino kaj en la franca lingvo kaj en la angla lingvo. Oni uzas tiujn vortojn, en la originala franca, por esprimi indignon kontraŭ potenculo, specife se oni kondamnas grandan socian maljustecon.

* Kategorio J'accuse en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 485946
* GND: 4301171-8
* VIAF: 310269318
* SUDOC: 079375421
* BNE: XX2501547
 |
La **Esperanto-Societo de Oulu** estas la loka klubo por esperantistoj en Oulu, Finnlando, nordfinna ĉefurba regiono kaj por aliaj esperantistoj. 

Vi trovos la plej gravajn informojn pri loka kaj alia esperantista aktivado ĉi tie. Ni ne havas propran oficejon, sed vi povas kontakti nin skribante, telefone kaj retpoŝte (vidu ligilojn flanke).

Kunvenoj kaj renkontiĝoj: La societo aranĝas kunvenojn.

Esperantistoj de nia regiono kolektiĝas ĉiusabate je la 12.00 en la oulua biblioteko por diskuti en esperanto.

Estraro de ESO
--------------

* Prezidanto: Olli Pajula,
* Vicprezidanto: Allan Mehtonen
* Sekretario: Auli Vihermä
* Kasisto: Eila Martin
* Aliaj estraranoj: Aira Röntynen, Markku Karppinen,
* Vicestraranoj: Stanislawa Mehtonen, Raili Marttinen

* Revizoroj: Erkki Röntynen, Eeva Joutsenoja

Poŝtadreso
----------

* Esperanto-Societo de Oulu
* Olli Pajula,
* Salamakuja 4 as 2,
* 90420 Oulu,
* Finnlando,
* 0505719224

* Retpoŝte: olli.pajula@baanamail.fi - erkki.rontynen@gmail.com - viherma@mail.suomi.net

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
* Vidu filmon de la lingvo en Esperantomondo[*rompita ligilo*]
**Interpolado** en filologio koncernas la agon per kiu oni enirigas en antaŭan tekston vortojn aŭ pasaĵojn neaŭtentajn sen apudmeti iun ajn signon aŭ referencon kiu sukcesu ilin distingigi el la originala teksto. La interpolaĵo povis realiĝi ankaŭ senintence kiam kopiisto, ekzemple, aldonas marĝene komenton kaj la sinsekva kopiisto ne komprenas kaj ĝin inkluzivas en la teksto. Foje estas la tuta verko false atribuiata al senscia verkisto. 

[Tiu ago povas ankaŭ koncerni dokumentojn atigintajn nian epokon nekompletaj aŭ jam antaŭe aliigitaj. En la kritikaj eldonoj, la malkovritaj interpolaĵoj estas indikataj, ĉe antikvaj filologoj, per la varforma signaro dirita *obelos* kiel – aŭ < aŭ.... 

Modernaj studuloj je tiuj uzis ankaŭ aliajn, kaj sukcesis elpensi inĝeniajn teknikojn por malkovri interpolaĵojn.

La scienco kaj tekniko kiuj celas malkovri la interpolaĵojn estas priteksta kritiko aŭ ekdotiko

Tre fama ĝenerale opiniata interpolaĵo estas la Comma Johanneum. Aliaj famaj: la falsa dekretaro false atribuitaj al Isidoro de Sevilo, kaj la leteroj de Ignaco el Antioĥio interpolitaj de herezuloj apolinaristaj

Vidu ankaŭ
----------

* Manuskripto
* Filologio
* Ekzegezo
* Hermeneŭtiko
* Priteksta kritiko
* Comma Johanneum

Fontoj
------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Interpolation (manuscripts) en la angla Vikipedio.*
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Jiří Pištora |

**Jiří Pištora** (naskiĝis la 12-an de junio 1932 en Pardubice - mortis la 26-an de septembro 1970 en Praha) estis ĉeĥa poeto, felietonisto kaj literatura kritikisto.

Lia patro oficisto estis ekzekutita dum la milito. Jiří Pištora vivis kun la patrino, abiturientiĝis en 1951, laboris kiel laboristo en Orientbohemia Kemia Entrepreno. En 1952-1957 studis la ĉeĥan lingvon de la filozofia fakultato de Universitato Palacký en Olomouc, poste denove laboristo en elektrejo de Opatovice, en 1958-1961 kiel bibliotekisto en Pardubice, en 1962-1970 en administrejo de Asocio de Ĉeĥoslovakaj Verkistoj en Prago. Kunlaboris ankaŭ kun la gezetoj *Tvář* (Vizaĝo) kaj *Sešity* (Kajeroj).
Police persekutata post publikigo de poemo en infangazeto. Lian verkaron ordigis Jiří Gruša.

Verkoj de Jiří Pištora
----------------------

* Hodiny v řece (Horoj en rivero, 1961)
* Země přibližných (Lando de proksimumaj, 1965)
* Léto na draka. O prázdninovém autostopu (Somero fuŝita. Pri feria petveturado. 1970)
* Mezery v paměti (Truoj en memoro, 1980)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 61495
* GND: 1019384727
* LCCN: n81054988
* VIAF: 25925233
* ISNI: 0000 0000 5561 0157
* BNF: 17149088j
* NKC: jk01093233
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  Polurinda artikolo | Ĉi tiu artikolo bezonas **poluradon**, ĉar ĝi montras stilajn kaj/aŭ gramatikajn kaj/aŭ strukturajn problemojn, kiuj ne konformas al stilogvido.

---

La priskribo de la problemo troviĝas ĉi tie. Bonvolu ŝanĝi la enhavon por plibonigi la artikolon. |

**Interniaro**. L. Jenkins en London 7 nov. 1923 fondis la Kolportistan Asocion, kiu celis propagandon de la Biblio, religiaj gazetoj en la tuta mondo. Dum la unua jaro de sia ekzisto la asocio disdonis pli ol 5000 evangeliojn, libretojn ktp. Ĝia organo estis La Kolportisto. La sekvanto de tiu ĉi asocio estis la Interniaro, sub alia nomo, sed kun similaj celoj. Fondinto: Jenkins en 1926. Ĝi volis esti "monda frataro por la vera aplikado de la interna ideo de E". Laŭ la 1. la interna ideo estas: unu komuna kaj egala frateco inter anoj de ĉiu raso, nacio, klaso kaj religio; la serĉado por la vero sen ia ajn dogmo aŭ ia ajn antaŭjuĝo; la rekono, ke oni ne povas akiri la veron sen serĉado kaj komparo de la instruoj de aliaj religioj kaj filozofioj; kaj, ke la unua paŝo al la Monda Paco, same kiel al la vero, estas per la reciproka interkomprenado de la tuta homaro. La efektiva agado de ambaŭ societoj estis grandaparte disdonado de kristana literaturo, por kiu donacis grandaparte unu aŭ du individuoj. I. unue estis tre ampleksa, bonvenigis eĉ Budhistojn, ktp. fine fariĝis pure kristana. La entrepreno, kies gazeto estis La I. nun stagnas aŭ ĉesigis sian agadon. Laŭ I. ŜIRJAEV.

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
**Endre Tilli,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tilli Endre** estis hungara skermisto (sabristo, rapiristo, spadisto), olimpiano, mondĉampiono, trejnisto. Lia familia nomvarianto estis *Tilly* [tili].

Endre Tilli naskiĝis la 15-an de aŭgusto 1922 en Budapeŝto, li mortis la 14-an de aŭgusto 1958 en Atlantiko ĉe Ŝanono.

Biografio
---------

Endre Tilli maturiĝis en katolika gimnazio en sia naskiĝurbo en 1940, poste li iomete studis juron en Scienca Universitato Péter Pázmány, iom poste li eklaboris en ministerio ĝis 1944. Intertempe li skermis en sportkluboj inter 1937-1957, dum li estis hungara ĉampiono dekfoje (1951-1956). Li estis olimpiano en Somera Olimpiko 1952 kaj Somera Olimpiko 1956 kun 2 bronzaj medaloj, krome en mondĉampionumo li estis la unua teame en 1957. Civile li estis teknika kontrolisto en ŝtata entrepreno. Li forlasis la aktivan sporton en 1957, poste li malfermis sportvendejon en Budapeŝto. En la sekva jaro li estis trejnisto en Egiptio, sed kun la teamo li suferis flugmaŝino-akcidenton. Lia edzino naskis 2 filinojn. Li ricevis hungarajn premiojn en 1951 kaj 1954, postmortan egiptan premion en 1959.

Liaj libroj
-----------

* *Tőr- és párbajtőrvívás* (kun Béla Bay kaj Béla Rerrich (pli juna), 1953)
* *A kardvívás* (kun Béla Rerrich, 1954)
* *A magyar vívás kézikönyve* (kun Béla Rerrich, 1954)
* *A sportmozgások lejegyzése* (nur artikolo, 1957)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 803005
* VIAF: 7827608
* ISNI: 0000 0001 0867 8295
 |



* Portalo pri Biografio
**Leyrat** estas franca komunumo lokita en la departemento Creuse kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 175 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Geografio
---------

Leyrat etendiĝas sur 18,32 km², kaj havis 175 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas nur 9 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Creuse, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. 

La regiono ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Leyrat situas je alteco de 456 metroj.

Historio
--------

Antaŭ la franca revolucio de 1789 kaj la kreado de la departemento Creuse en 1790, Leyrat apartenis al la franca graflando Marche. Ekde la fino de la 15-a jarcento ĝis proksimume la jaro 1900, tiu regiono estis fama fonto da migrantaj masonistoj, kiuj ĉiujare dum la plej varma periodo laboris en grandaj urbocentroj, precipe en Parizo.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ino Rosine Romaine, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Leyrat apartenas al la kantono de Boussac, kies ĉefurbo estas Boussac. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Guéret, unu el la du arondismentoj de la departemento Creuse.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Creuse
* Kantono de Boussac
**Malanje** estas grandurbo en Angolo. Ĝi estas provinca ĉefurbo de Provinco Malanje kaj ankaŭ diocezo.

Loko de Malanje en Angolo
Urbocentro de Malanje
Nova stacidomo de Malanje

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Loĝantaro: 161.059 en 2010
* Supermara alteco: 1155 m
* Horzono: UTC + 1

Geografio
---------

Malanje situas sur altebenaĵo en norda parto de la lando. Luando aere situas 450 km.

Historio
--------

En la 19-a jarcento portugaloj fondis la urbon. La baldaŭa fervojo liveris diversajn produktaĵojn el la regiono kaj la urbo iĝis centro de komercado. La plej gravaj produktaĵoj estas kotonoj, teksaĵoj, kafoj, fruktoj kaj maizoj. Malanje estis parte detruita dum la interna milito.

Klimato
-------

En Malanje la averaĝa temperaturo varias inter 20-24 °C. Jare pluvas po 900 mm. La pluvosezono daŭras inter oktobro-aprilo.

Trafiko
-------

Malanje havas flughavenon jam dum la kolonia epoko kaj trajnon al Luando ekde 1885.

Vidindaĵoj
----------

* katedralo
* proksima Nacia parko kun akvofalo

Fontoj
------

* Angla Vikipedio
*Tamborim* (brazila tamburino) kun plasta vipo
**Brazila tamburino** (portugale **Tamborim**, pluralo: **tamborins**) estas malgranda tamburo el la brazila sambomuziko. Ĝi estas ne intermiksenda kun la pli vastiĝinta tamburino. Depende de la muzikstilo oni generas la sonojn sur la brazila tamburino per fingroj, malpezaj lignobastonoj (foje kutimaj bastonetoj) aŭ per plastaj vipoj.

Brazila tamburino, ludata kun plastovipo inkluzive turnoteĥniko; en la dua parto la sama tamburino ludata per frapinstrumentara bastoneto
Kiel perkuta akompaninstrumento en ĉoro, sambo kaj en ĝenerale de Muziko Populara Brazila, la tamburino estas prefere uzata mallaŭte. La ludata skemo orientiĝas plejparte laŭ la ritma strukturo de partidoalto, estas tamen tre libere variata kaj kuniras kun la akcentoj kaj melodia strukturo de muzikpeco. Parte oni uzas ankaŭ plurajn tamburinojn kun malsamaj agordoj, je kiu ĉiu ludas apartan skemon.

Por sambo batukado oni ofte ludas plurajn tamburinojn per vipoj, kio kaŭzas tre klarkonturan, akran sonon. Per ludoteĥniko nomata „virado", turnmovo de la maldekstra mano tenanta la tamburinon, estas eble, ludi tre rapide. Tiel eĉ je la alta tempo de sambo batukado estas ludeblaj trairaj 16-aj notoj. La sono de la tamburinoj „ŝvebas" uper la muziko de batukado; ĝi akcentas kaj strukturas la pecon.

Vidu ankaŭ
----------

* Frapinstrumento
* Sambo (muziko)
* Brazila muziko
Nomoj de Brazilanoj normale konsistas el du partoj: la antaŭnomo (persona) kaj la "surnamo" (familiaj nomoj) inter la du partoj ofte estas prepozicio *da*, *das*, *de*, *do* aŭ *dos*, ekzemple "João da Costa Santos": João (antaŭnomo) da (prepozicio) Costa Santos (familiaj nomoj). Plejofte, persono havas unu nomo, kelkfoje iu havas du aŭ pli. 

Tute male al Eŭropa kutimo, la persona antaŭnomo estas la plej grava parto kaj "publika" nomo, tiel, se oni demandas al iu: "Kio estas via nomo?" plej eble li dirus: João, José, Antônio; por scii tutan nomon en Brazilo vi devas demandi "Kio estas via kompleta nomo?". Sekve, titoloj kiel "seu" (sinjoro), "dona" (sinjorino), "doutor" (doktoro), "professor" (profesoro) devas akompani la unua nomo: "Seu João (Sinjoro Johano)", "Doutor José (Doktoro Josefo)". 

Ĝenerale, koni surnamon estas provo de intimeco. Por nomi homojn, ĝenerale oni uzas antaŭnomon kaj antaŭnomon de edzo aŭ edzino: "João de Maria" (Johano edzo de Mario), "Maria de João" (Mario edzino de Johano); se iu estas fraŭlo, oni uzas la antaunomon de patro aŭ patrino: "José de dona Maria" (Josefo filo de sinjorino Mario).

La surnamo ĝenerale estas du, unua devenas de patrino kaj dua de patro: "João da Costa Santos" estus filo de "Maria da Silva **Costa**" kaj "José Ribeiro **Santos**". Laŭtradicie, la edzino prenas la lastan familinomon de sia edzo kaj lasas ŝiajn duan familian nomon (kiu devenis de ŝia patrino): "Maria da Silva Costa" kiam edziniĝas al "José Ribeiro Santos", iĝis "Maria da Costa Santos", kvankam tiu ne estas deviga.

Personaj nomoj
**Pollaĉi** (tamile பொள்ளாச்சி) estas urbego en Distrikto Koimbatore, en subŝtato Tamilnado, en suda Barato.

Domo en Pollaĉi

Geografio
---------

Pollaĉi situas sur montetaro en averaĝa alteco de 293 metrojn 40 kilometrojn sude de la distrikta sidejo Koimbatore. Tiruppur troviĝas 42, Erode 90, Karur 122, Dindigul 132, Koĉi (Barato) 142, Salem (Barato) 148, subŝtata ĉefurbo Ĉenajo 412, Mumbajo 990, Kolkato 1765, tutlanda ĉefurbo Delhio 1959 kilometrojn (aere). 

Vido en Pollaĉi
Pollaĉi

Demografio
----------

En 2011 Pollaĉi havis 90 180 laŭ , 135 235 laŭ. La legopovo estis 82.15%.

Historio
--------

Pollaĉi estis konata kiel Pozhil Vaitchi en la tamila. Ĝia historio ĝenerale ne diferencas de Koimbatore.

Ekonomio
--------

Pollaĉi estas agrikultura kaj komerca urbego, kie okazas tre popularaj foiroj pri fruktoj, legomoj kaj estas konsiderita kiel la plej granda brutplaco de Suda Hindio. La agrikultura produktado okazas helpe de irigacio, la digoj estas parte produktejoj de elektroj. Pollaĉi ankaŭ estas populara filma produktejo por la tamila filmindustrio pro ĝia pitoreska pejzaĝo.

Religio
-------

En 2011 Pollaĉi havis 83.84% hinduojn, 11.76% islamanojn, 4.24% kristanojn.

Trafiko
-------

Pollaĉi fervoja kaj vojo nodo. En la urbo privataj aŭtobusoj kaj busetoj liveras la pasaĝerojn. La plej proksima flughaveno funkcias ĉe Koimbatore.

Klimato
-------

Pollaĉi situas en duonarida klimato (BSh). La temperaturo varias inter 18-35 °C. Inter junio-aŭgusto musono venas. Post varma septembro denove musono alvenas. Jare pluvas po 700 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed en oktobro kaj en novembro estas la plej granda pluvo.

Vidindaĵoj
----------

* proksimaj rezervitaj arbaroj
* diversaj preĝejoj (temploj, moskeo, kirkoj)

Fontoj
------

* WikiTrans
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Barato |

* HospitaloHospitalo
**Pseŭdonimo** estas grekaĵo kun la signifo "falsa nomo", do simple **kaŝnomo**. Alia vorto estas "plumnomo", se temas pri kaŝnomo de verkistoj.

Pseŭdonimo estas neoficiala nomo kiun aŭtoro prenas al si por kaŝi sian veran identecon aŭ simple mistifiki.
Ekzemplo de la unua kazo estas la dana aŭtorino Karen Blixen kiu debute prenis la viran plumnomon Isak Dinesen por eviti laŭseksajn antaŭjuĝojn pri ŝiaj fruaj verkoj. Same faris pro la samaj kaŭzoj Armandine Lucie Aurore Dupin, *baronne Dudevant*, konata kiel George Sand. Alia dana aŭtoro, Piet Hein estas bona ekzemplo de la lasta:
Ĉion li verkis sub sia propra nomo, krom certa tipo de poemetoj, kiujn li ĉiam skribis kiel iu "Kumbel".

Artistnomo distingiĝas de pseŭdonimo en tio, ke ĝi ne estas intencita por kaŝi la portanton, sed, male, por pli bone konatigi lin aŭ ŝin.

Famaj pseŭdonimoj de Esperantujo
--------------------------------

Famaj pseŭdonimoj de Esperantujo estas Kabe, D-ro Esperanto kaj Lanti.

Pli moderntempe, sin plumnomis interalie: Laŭlum, Lorjak, Liven Dek, Ludovikito, Peter Peneter, Giorgio Silfer, Nicolas Vanof, Serĝo Elgo.

Pseŭdonimoj de verkistoj kaj poetoj laŭlande
--------------------------------------------

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Plumonomo.
Jen alfabeta listo de kaŝnomoj de divers-landoj verkistoj kaj poetoj kun ilia vera nomo:

* M. Omid pseŭdonimo de Mehdi Aĥavan Sales nuntempa persa poeto
* M. Sereŝk pseŭdonimo de Mohammad Reza Ŝafii Kadkani nuntempa persa poeto, verkisto kaj literaturisto
* Nima Juŝiĝ pseŭdonimo de Ali Esfandijari la patro de la novstila poemo en la persa literaturo

Vidu ankaŭ
----------

* Artistnomo
* Heteronimo
* Gantopupo (Interreto)
**Pseŭdovorto** estas parto de parolado aŭ teksto kiu ŝajnas esti efektiva vorto en ia lingvo (almenaŭ supraĵe), dum fakte ĝi mankas en la leksiko. En lingvistiko, pseŭdovorto estas difinita kiel respektanta ĉiujn fonetikajn limojn de la lingvo. Tio estas, ĝi ne inkludas sonojn aŭ sonvicojn kiuj ne eblas en tiu lingvo kaj tial estas facile pronocebla por la parolantoj. Krome, skribita pseŭdovorto ne inkluzivas signovicojn kiuj ne estas akcepteblaj en la ortografio de la lingvo. Ekzemple, "ĉojko" estas pseŭdovorto en Esperanto (komparu la son- kaj liter-vicojn kun "ĉokolado", "bojkoti" kaj "hajko"), dum "dfhnksd" ne konsideriĝas pseŭdovorto (interalie ĉar *h* ne uzeblas antaŭ konsonantoj kaj ĉiu vorto en Esperanto devas enhavi vokalojn). Tiaj son- kaj litervicoj, kiel la ĉi-lasta, estas simple rigardataj kiel nevortoj. Kaj pseŭdovortoj, kaj nevortoj povas rezulti el mistajpoj kaj misdiroj. Aldone, pseŭdovortoj uzeblas kiel propraj nomoj por realaj aŭ fikciaj personoj, ili povas aperi en kalemburoj kaj oni povas krei tiajn vortojn por lingvistikaj eksperimentoj. Ili estas nemalhavebla parto de pseŭdofrazoj kaj pseŭdotekstoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Nacia Instituto por Legopovo[*rompita ligilo*]
Quorn
**Quorn** [Kvorn] estas la markonomo por produkto kun kiel bazo fermentita micelio de la ŝimaĵo *Fusarium venenatum* kaj estas uzata de vegetaranoj kiel anstataŭaĵo por viando.

Ĝi konsistas por 45% el proteino kaj 13% el graso. Plue oni aldonis vitaminojn kaj mineralojn. Kiel aglutinilo oni uzas ovoblanko de kokinaj ovoj, tial ĝi ne taŭgas por veganoj.

La ŝimaĵo estis en 1967 izolita el la grundo de agrokulturejo en Britio. Ĝi estis trovita hazarde en spiko infektita per ergoto. Dum longa tempo oni ne faris ion per ĝi ĝis esploristoj malkovris ĝian valoron. En 1985 ĝi unuafoje estis surmerkatigita de "*Marlow Foods*", post testperiodo de dek jaroj. Nur post kiam en 1994 la superbazarĉeno "*Sainsburys*" komencis vendi ĝin ĝi fariĝis grava produkto en Britio. Post tio oni enkondukis ĝin en tuta Eŭropo kaj en 2002 ankaŭ en Usono. En 2006 ĝi vendiĝis en Britio, Nederlando, Belgio, Svedio, Svislando kaj Usono.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Quorn en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Quorn.com, retejo (diversaj lingvoj)
* angle *Fusarium venenatum* en indexfungorum.org
"La Jamais Contente".
"La Jamais Contente"; malantaŭa rado, rekonstruaĵo de Museum Autovision, Altlußheim, Germanio.
**Camille Jenatzy** (\* 1868; † 1913) estis belga aŭtokonkursa ŝoforo.

Jenatzy, kiu post sia ruĝa barbo kaj kuraĝega stira stilo estis nomita "Ruĝa diablo", komencis fine de la 19-a jc konstrui aŭtomobilon, per kiu li volis atingi antaŭ ĉio rapidan mond-rekordon. En aprilo de 1899 stiris li la memkonstruitan, cigaroforman elektroaŭton "Jamais Contente" (Neniam Kontenta), kiu atingis la novan rekordon de 105,3 km/h. Tiu monda rekordo estis dum tri jaroj ne trapasita.

Li komencis sian karieron per Mors, li iĝis la 7-a ĉe la Tour de France por aŭtomobiloj en 1899. En 1903 li iris al Mercedes, per kiu li iĝis la 14-a ĉe rompita konkurso Paris-Madrid 1903, sed akiris la unuan internacian venkon dum Gordon Bennet-Cup 1903 por la germana marko. Ĉe Gordon-Bennett-konkurso 1904 en Homburg li estis dua, sed li havis bonŝancon, ĉar trajno preskaŭ trafis lin dum trapaso de kruciĝo. Post tiu ŝoko, lia gvidstilo ne estis tiel kuraĝega kiel antaŭe. Per Mors kaj Mercedes provis li sin ĝis 1910 ĉe konkursoj, sed sen grava sukceso.

Jenatzy mortis en 1913 pro ĉasakcidento: iu ĉasisto pensis lin apro (aŭ virkapreolo) kaj pripafis lin.

Referencoj
----------

1. ↑  JENATZY SHOT DEAD.; Famous Belgian "Red Devil" Auto Racer Killed in Hunting Accident. - The New York Times

* Kategorio Camille Jenatzy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 55351
* GND: 1020104953
* VIAF: 231989510
* ISNI: 0000 0003 6588 716X
* BNF: 14976644f
 |
**Daniel-Henry KAHNWEILER** (25a de Junio 1884 – 11a de Januaro 1979) estis german-devena artokolektisto, kaj unu el plej elstara franca artokomercistoj de la 20-a jarcento. Li famiĝis kiel posedanto de artogalerio en Parizo el 1907 kaj estis inter la unuaj promociantoj de Pablo Picasso, Georges Braque kaj la kubisma movado en arto.

Li edukiĝis en familio de artokomercistoj kaj bursistoj. Li estis inter la unuaj kiuj agnoskis la gravon kaj belecon de *Les Demoiselles d'Avignon* de Picasso kaj tuj deziris aĉeti ĝin kun ĉiuj el la verkoj de Picasso. En sia galerio, Kahnweiler subtenis multajn el la grandaj tiamaj artistoj kiu trovis sin mem sen taŭga agnosko kaj malmulta aŭ nenia intereso inter kolektantoj. Dekomencaj aĉetoj estis verkoj de Kees van Dongen, André Derain, André Masson, Fernand Léger, Georges Braque, Juan Gris, Maurice de Vlaminck kaj kelkaj aliaj artistoj de tiu sama generacio. Por uzi siajn proprajn vortojn, Kahnweiler deziris "defendi" grandajn artistojn, sed nur tiujn kiuj ne havis komercistojn kaj rpi kies talentoj li estis konvinkita. Pli ol ekspozicii gravajn verkojn de jam establitaj artistoj el la pasinteco kaj la nuntempo, Kahnweiler promociis la burĝonajn artistojn kiel André Derain, Kees van Dongen, Fernand Léger, Juan Gris, Maurice de Vlaminck kaj kelkaj aliaj kiuj estis venintaj el la tuta mondo por loĝi kaj labori en Montparnasse tiam.

Fontoj
------

* John Richardson, *A Life of Picasso: The Prodigy, 1881–1906*, Publ. Alfred A. Knopf, 1991, (ISBN 978-0-307-26666-8)
* John Richardson, *A Life of Picasso: The Cubist Rebel, 1907-1916*, Publ. Alfred A. Knopf, 1991, (ISBN 978-0-307-26665-1)
* Malcolm Gee,  *Dealers, critics, and collectors of modern painting: aspects of the Parisian art market between 1910 and 1930*, London, Garland, 1981.

* Kategorio Daniel-Henry Kahnweiler en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 759941
* GND: 118714708
* LCCN: n50044995
* VIAF: 64007397
* ISNI: 0000 0001 1766 9382
* SUDOC: 02694426X
* BNF: 11909326j
* ULAN: 500320322
* RKD: 340550
* NKC: jn20040130002
* BNE: XX1059500
 |
**Lenie 't HART** (naskiĝinta la 16-an de septembro 1941 en Farmsum, Nederlando)ekde 1971 helpas malsanajn kaj malfortiĝintajn fokojn en la fokovartejo de Pieterburen.

Ŝi startis siajn aktivecojn kiam geamikoj demandis ŝin iom helpi dum la okupiĝo pri junaj malfortiĝintaj fokoj. La vartejo intertempe evoluis al vera fokohospitalo, komplete kun kvarantenejoj, laboratorio, rentgensekcio ktp. Krom medicina flegado de fokoj oni ankaŭ, pere de gvidadoj, ekspozicio kaj filmo, informas pri la problemoj de la fokoj kaj ilia vivmedio.

Lenie estas la edzino de junularfilm- kaj serifaristo Karst van der Meulen.

Je la 12-a de julio 2006 aperis la libro "'*t Hart voor de zeehond; 35 jaar Zeehondencrèche, 65 jaar Lenie 't Hart; 100 jaar dierenliefde*". ('t Hart por la foko; 35 jarojn Fokovartejo, 65 jarojn Lenie 't Hart; 100 jarojn da bestoamo) jubilea libro verkita de dekkvar ĵurnalistoj de la gazeto Dagblad van het Noorden (Ĵurnalo de la Nordo) laŭ interparoloj kun la kunlaborantoj kaj koncernatoj de la vartejo.

Lenie prezentis de 1983 ĝis 1988 la *Groningan Programon* de Radio Noord. Post tio ŝi faris serion da radiokolumnoj.

Lenie 't Hart estas oficiro en la *Ordeno de la Ora Arkeo* kaj distingita per la *Arĝenta Dianto*.

* Kategorio Lenie 't Hart en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
***Teleskopo*** (ISSN 1984-7874) estas scienca revuo aperanta surrete por publikigi internacilingve artikolojn pri diversaj sciencaj fakoj. Oni ne distingas inter la sciencoj valorigante ilin kvazaŭ unu estus pli grava aŭ interesa ol aliaj, kontraŭe, se temas pri kompetenteco aŭ graveco inter la sciencaj kampoj, egalas al redaktoroj formalaj, sociaj, kulturaj, aplikaj aŭ natursciencoj.

La revuo *Teleskopo* ankaŭ ricevas artikolojn pri epistemologio, historio kaj filozofio de la scienco ĉar redaktoroj interkonsentas kun la penso de la franca rusdevena filozofo Alexandre Koyré, por citi unu inter multaj sciencpensuloj kiuj komprenas la sciencon tiamaniere, kiu, verkante pri ĉi tiuj temoj, klarigis ke ne ekzistas kiuj ajn sciencoj sen la subteno de la filozofado. Krom tio, utilas al la sciencoj diversaj la komprenado de iliaj propraj supozoj, implicoj, konceptoj, fundamentoj ktp.

La redaktoro estas Dominique Vieira, Doktoriĝanto pri Historio ĉe Federacia Universitato de Goiás-Brazilo.

La unua numero aperis en 2009. En futuro aperos po unu numero ĉiujare.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retpaĝo de la revuo *Teleskopo* Arkivigite je 2009-05-03 per la retarkivo Wayback Machine
* Paĝo de la revuo en facebook.
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Camille ROGISTER** (naskiĝis la 12-an de junio 1890 en Hodimont (nun parto de Verviers), mortis la 14-an de decembro 1960 en Ensival (nun parto de Verviers) estis belgo, aŭtodidaktulo, kiu dum granda parto de sia vivo loĝis kaj laboris en Svislando kaj Francio.

Slipo pri Camille Rogister.
Komence laboristo en ŝpinindustrio, li iĝis oficisto kaj eksperto pri librotenado. Li ekloĝis en Svislando en 1916 kaj samjare aliĝis al UEA. Li estis ĉeflibrotenisto ĉe banko kaj pensiiĝis en 1955.

Dum la Dua Mondmilito li helpis la centran oficejon de UEA, speciale la servon de interhelpo por faciligi la fuĝon de persekutitaj judoj al Svislando. Tiam li loĝis apud Genève, sed sur franca teritorio. Laŭ ordono de la okupacia aŭtoritato, li devis reiri al Belgio. Li denove loĝis en Francio (Haute-Savoie) inter 1956 kaj 1959.

Li lernis Esperanton en 1909 okaze de la unua Belga Esperanto-Kongreso en Verviers. Li estis sekretario de la samjare en Verviers fondita klubo *Verda Stelo*. En 1909-1910 li partoprenis en polemiko en loka gazeto *Le Travail* kun Henri Angenot, urba bibliotekisto kaj sekretario de la loka idista klubo *Pioniro*.

Sub la pseŭdonimo *Retsigor* li kontribuis al la satira revuo La Pirato.

Laŭ peto de Eŭgeno Lanti li reviziis la duan eldonon de la Plena Vortaro (komuna kaj faka partoj). Post la milito Gaston Waringhien komisiis lin korekti la matematikan, ĥemian kaj fizikan partojn de la Plena Vortaro, cele al la tria eldono. Tion li faris kun helpo de P.H. Mooij kaj T.K. Slade. Ankaŭ kun la helpo de Mooij li kompilis la reeldonon de Proverbaro Esperanta de Zamenhof.

Referencoj
----------

1. ↑  Eta nekrologo en Sonorilo, 1962-4, p. 66, menciias *decembro 1961*.
2. ↑  Teksto grandparte bazita sur anonima slipo el FelixArchief, ref. 2233-267.
3. ↑  Belga Esperantisto 027, januaro 1911, p. 77 kaj cirkulero *A propos d'une circulaire du Pioniro* (Belga Ligo Esperantista, Antwerpen, 1909)

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 693188
 |
La **Silbermann-Sorge-temperado** estas meztona agordo. Ĝi nomiĝas laŭ la orgenkonstruisto Gottfried Silbermann (1683-1753) kaj la muzikteoriisto Georg Andreas Sorge (1703-1778). Ĝi plimalgrandigas 11 kvintojn je sesono de la pitagora komo (ĉ. 4 Cendoj). La kvinto G#-Eb estas pliampleksigita je kvin sesonoj (ĉ. 20 Cendoj).

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Tono** | C | C# | D | Eb | E | F | F# | G | G# | A | Bb | B | C |
| **cendovaloro** | 0 | 86 | 196 | 306 | 392 | 502 | 588 | 698 | 784 | 894 | 1004 | 1090 | 1200 |

Atente pri tio, ke pura kvinto egalas 702 Cendojn, tio signifas en la vicordo de la kvintocirklo:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **kvintintervalo** | c0 - g0 | g0 - d1 | d1 - a1 | a1 - e2 | e2 - b2 | b2 - f#3 | f#3 - c#4 | c#4 - g#4 | g#4 - eb5 | eb5 - bb5 | bb5 - f6 | f6 - c7 |
| **Cendodistanco** | 698 | 698 | 698 | 698 | 698 | 698 | 698 | 698 | 722 | 698 | 698 | 698 |

Laŭ ĉi tiuj proporcioj oni agordis la orgenon el la metiejo Gottfried Silbermann en Tiefenau (inaŭgurita ĉirkaŭ 1728), kun minimumaj diferencoj ankaŭ tiun en Helbigsdorf, inaŭgurita same en 1728, (Eb: 305.5 Cendojn, G#: 784.5 Cendojn, B: 1090.5 Cendojn) kaj tiu de la kastelkapelo Burgk (Eb: 302 Cendojn, F: 500 Cendojn, Bb: 1000 Cendojn), inaŭgurita en 1743.

Literaturo
----------

* Frank-Harald Gress: *Die Orgeln Gottfried Silbermanns*. (Dresden: Michel Sandstein Verl. 2000). ISBN 3-930382-34-2
* Wilhelm Dupont: *Geschichte der musikalischen Temperatur*. (Orgelbau-Fachverlag Rensch, Lauffen/Neckar, Nachdruck 1986 (Erstdruck 1935)). ISBN 3-921848-14-8
Sub **Zurika Junulara Movado** oni komprenas la junularon, kiu ribelis en 1968 kaj en 1980 sed precipe ĉi lastan. Dum la ribelado de 1968 estis reago kaj kopio de similaj eventoj tra tuta Eŭropo kaj Usono, la junulara movado de 1980 estis fenomeno, kiu havis siajn radikojn precipe en Zuriko.
La eventoj kulminis la 30-an de majo en la tiel nomita "Opernhauskrawall"  (Operejtumulto).
Tiu-ĉi eksplodo ekestis, kiam la zurika parlamento permesis 60-milionfrankan krediton por la renovigo de la opera domo, dum neniu centimo estis disponigita por junulara kulturo. Paca protesto de kelkcent junuloj per grandega policfortularo estis perforte atakita. Dank al la tiam novaj medioj pirata radio kaj telefonĵurnalo, la junuloj sukcesis mobiligi amason da homoj, kaj la rezulto estis dutaga strata batalo, kiu prenis tute propran dimension por Svislando ĝis tiu-ĉi tago neniam vidita.
Memkompreneble la movado ne estis fenomeno naskiĝinta el nenio sed estis nur la videbligo de konflikto generacia, kiu jam delonge dormetis. La aktivecoj de la junularo komenciĝis jam en la jaroj 1977 ĝis 1979 per okupado de domoj kaj junularcentroj. Kernan rolon ludis membroj de Zurika Esperanto-Junularo, kiun gvidis Dietrich Michael WEIDMANN. El lia buŝo estiĝis la slogano "machäd us äm shtaat gurkäsalaat" (kukumsalatigu la ŝtaton) kiel respondo al la perfortaj reagoj de la ŝtataj fortoj provante silentigi la voĉojn de siaj gefiloj. La unuan de junio la polico arestis Umberton Blumatti, Dietrich Michael Weidmann, Stefan Flüeler kaj tri aliajn aktivistojn de la Junulara Movado preventive, sen jura kialo. Tiu arestigo definitive eksplodigis la urbon. Al la protestoj, kiuj ĝis tiam estis afero de malgranda grupo de junuloj nun aliĝis multnombraj politikistoj kaj dekmiloj da homoj. Por la premo de la amasoj la urba registaro devis tuj reliberigi la arestitojn kaj nun disponigi al la junuloj la postulitan aŭtonoman junularcentron kaj diversajn aliajn kulturajn spacojn. En proceso kontraŭ la urbo Zuriko en kiu la junulojn defendis Moritz Leuenberger kaj Barbara Hug, la urbo Zuriko estis kondamnita pagi la ĉiu arestito la sumon de Fr. 3000.- kiel sendamaĝiga pago kaj estis devigita publike peti senkulpiĝon.

En tiu perido ekaperis kiel organo de la junulara movado la revuo Eisbrecher kaj poste Brächise.

Kvankam la eksperimento en la aŭtonoma junularcentro fiaskis pro la problemo de la amase alvenintaj droguloj en diversaj aliaj lokoj estiĝis kulturaj liberspacoj kaj en Zurkio komplete ŝanĝiĝis la etoso. Hodiaŭ oni ja povas diri, ke la iama konservema spartana cvingli-urbo fariĝis bunta mikspoto de tutmonda kulturo. Eventoj kiel la stratparado hodiaŭ allogas milionon da spektantoj kaj Zuriko estas konata, kiel la urbo kun plej alta vivokvalito en la tuta mondo.
**Daniel BAÑULS Martínez** (Alakanto, 28-a de aprilo 1905 - 20-a de aŭgusto 1947) estis hispana artisto, desegnisto kaj skulptisto.

Biografio
---------

La 25an de novembro 2011, la alakanta urbestraro donis al Daniel Bañuls Martínez la postmortan titolon de Favorata Filo de menciita urbo, titolon, kiun oni ankaŭ donis al lia patro, Vicente Bañuls Aracil.

Levanta Fonto en la Placo de la Steloj en Alakanto, de Daniel Bañuls (1930)
1- Levanta Fonto ( 1930 ). Situante en la Placo de la Steloj en Alakanto.

2- Monumento al Doktoro Antonio Rico Cabot (1930). Emeritiĝis en 1939 kaj translokiĝis en 1971.

3- Monumento al la Falintoj de la Vega Baja (1941). Situanta ĉe la enirejo al Alakanto, en la areo konata kiel Agua Amarga. En 2009 la falangisma simbolismo estis forigita kaj dediĉita al ĉiuj falintoj.

4- Monumento al Carlos Arniches (1948). Situanta en la Parko Canalejas. Postmorta verko.

Sendube, la Monumento al la Falintoj de la Vega Baja estas lia plej kritikata kaj polemika laboro. La Monumento memorigas la heroaĵon de pluraj falangistoj de la Vega Baja, kiuj venis la 19an de julio 1936 por liberigi José Antonio'n, pensante, ke Alakanto ribelis. La grupo gvidata de José María Maciá estis kaptita en la areo konata kiel Los Doce Puentes fare de la Ataka Gardistaro, kiu ricevis informon. Tiuj, kiuj ne mortis en la batalo, estis juĝitaj kaj 52 el ili estis mortpafitaj la 12-an de septembro de la sama jaro. Post jaroj da neglekto, kiuj kaŭzis gravan difekton, en 2009 ĝi estis restarigita, forigante la falangisman simbolismon kaj dediĉante ĝin al la falintoj de ĉiuj flankoj.

Notoj
-----

1. ↑  «D. Daniel Bañuls Martínez». Ayuntamiento de Alicante. Hijos Insignes e Ilustres. Arkivita[*rompita ligilo*] el originalo la 6an de septembro 2013. Konsultita la 25an de marto 2014.