**La socia konstruado de la realo** (angle ***The Social Construction of Reality***) estas verko de Peter L. Berger kaj Thomas Luckmann. Ĝi estis publikigita en Usono en 1966. Ĝi estas unu el la ĉefaj verkoj de socia konstruismo.

Resuma priskribo
----------------

La verkintoj proponis teorian fundamenton por sociologio de scio, plejparte inspirita per la fenomenologio de Alfred Schütz, Karl Marx, Émile Durkheim kaj George Herbert Mead .
Kiel la aŭtoroj rimarkigas en la enkonduko de la verko, la fundamentaj tezoj de ĉi tiu verko estas du:

1. Realo *estas socie konstruita,*
2. La *sociologio de la scio devas analizi la procezojn per kiuj tio okazas*

"Realeco" estas komprenata kiel serio de fenomenoj eksteraj al subjektoj (kiuj ne povas kontroli sian ekziston en la mondo) kaj "scio" estas informoj pri la karakterizaĵoj de tiuj fenomenoj. Realo kaj scio estas proksime rilataj de la procezo en kiu la "korpo de scio" pri antaŭfiksita fenomeno estas socie establita kiel realeco. La verkaĵo tiel enkondukis en sociaj sciencoj la nocion - tiel vaste uzata ekde tiam - de "socia konstruismo" (aŭ socia konstruado) .

La origina nocio estis sufiĉe struktura: ĝi kontemplis la ekziston de instituciigprocezoj en socio (ĉe primara nivelo) kiuj permesas la aperon de aŭtonomaj sferoj de socia interago, kie partoprenantoj perceptas ĝin kiel "duan naturon". Ĝi reliefigas la gravecon donitan de la aŭtoroj al socia interago kaj lingvaĵo en la konstruado de la realo. La nocio estis uzita ene de la tielnomita lingva turniĝo, kaj siavice la aŭtonomigo de "dua naturo" radikaliĝis, kun respekto al aliaj instituciigprocezoj.

Ili estis ofte kritikitaj pro falado en troe idealisman vizion en kiu signifoj kaj reprezentadoj havus superregan valoron kompare al objektiva realeco forigita al nura produkto de la unua.

Enkonduko
---------

Berger/Luckmann rekomendas novan aliron en la sociologio de scio, kiu devus ekzameni kiel scio estas evoluigita, komunikita kaj konservita. Ĉi tio devus esti farita per analizo de la socia konstruado de la realo. Difinoj:

"Por oniaj celoj, sufiĉas difini 'realon' kiel kvaliton de fenomenoj kiuj ekzistas sendepende de onia volo - oni povas deziri ilin for, sed oni ne povas deziri ilin for. Oni difinas 'scion' kiel la certecon ke fenomenoj estas realaj kaj havas determineblajn ecojn." (p. 1)
Ĉi tiuj estas sociologiaj difinoj, laŭ kiuj *scio* kaj *realeco* estu ĉiam inter citiloj, se tio ne estus malbona formo. La decido pri la legitima preterlaso de la citiloj estas lasita al filozofio; la sociologio de scio devas ekzameni la scion kaj realecon de homoj surstrate sen konsidero al valideco. Ĉi tio montras, ke malsamaj realaĵoj validas en malsamaj socioj kaj estas kreitaj per malsamaj procezoj.

Referencoj al la sociologio de scio
-----------------------------------

Tiu koncepto de la sociologio de scio devias de la tradicia koncepto de Max Scheler kaj la diversaj vidoj de liaj posteuloj. Berger/Luckmann priskribas tiun antaŭan sociologion de scio kiel "specan terminaron pri la historio de ideoj", t.e. pli de klariga listo ol teorio de scio, kies radikoj kuŝas samtempe en tri fluoj de germana filozofio de la 19-a jarcento: la filozofio de historio de Marx, Nietzsche kaj Dilthey.

### Markso

Berger/Luckmann rilatas al Marx kritike kaj apreze:

"La komenca ideo de la sociologio de scio venas de Marx: ke la konscio de homo estas determinita de lia socia estaĵo. Kompreneble, estis multe da debato pri kia determino havis en menso Marx. Kio estas certa estas, ke granda parto de la granda 'batalo por Markso' (...) estis efektive batalo pri malsukcesa interpreto de Marx fare de 'la marksistoj de la lastaj tagoj'. (...) De Marx, la sociologio de la scio ne nur ricevis la plej akran formulon de sia centra problemo, sed ankaŭ kelkajn el ĝiaj centraj konceptoj, inkluzive de, ekzemple, tiu de 'ideologio' (ideoj kiuj funkcias kiel armiloj por sociaj interesoj. ) kaj tiu de 'falsa "Konscio" (pensado, kiu estas "fremdigita" de la socia estaĵo de la pensulo)." (p. 6)
Ekde Max Scheler kaj Karl Mannheim, debatoj pri la marksa paro de esprimoj bazo/superkonstruaĵo estis influaj en la sociologio de scio :

"Posta marksismo emis simple egaligi 'bazon' kun ekonomia strukturo, kies 'superkonstruaĵo' tiam simple estus ĝia reflekso (ekzemple kun Lenin ). Hodiaŭ estas klare, ke tiu unuflanka ekonomia determinismo estas misinterpreto. Ilia mekanisma prefere ol dialektika karaktero sole devus veki suspekton. Kio koncernis Markson estas, ke la homaj pensoj baziĝas sur homaj agadoj ('laboro' en la plej larĝa senco de la vorto) kaj tiel ankaŭ sur la sociaj strukturoj kiuj estiĝas per tiu ĉi agado. La plej bona maniero kompreni 'bazo' kaj 'superkonstruaĵo' estas vidi ilin kiel konstanta interago inter homa agado kaj la mondo kiu estas produktita de tiu agado." (p. 6)
### Nietzsche

Nietzsche estis diskutita eksplicite fare de la sociologio de scio malpli ofte ol Marx, sed estis ĉiea tiutempe kiam ĝi estis skribita. Antaŭ ĉio, lia kontraŭ-idealismo malfermis novajn perspektivojn pri pensado kaj scio.

"Nietzsche evoluigis sian propran teorion de "falsa konscio" en la analizoj de la socia signifo de trompo kaj memtrompo kaj de iluzio kiel necesa kondiĉo de vivo. Scheler rekte adoptis la koncepton de Nietzsche de "seniĝo" kiel kreivan faktoron por certaj specoj de homa pensado. Por troigi, oni povas diri ke la sociologio de scio estas speciala maniero apliki tion, kion Nietzsche trafe nomis 'la arto de malfido'." (p. 7)
### Dilthey

Historiismo, aparte la skolo de Dilthey, estas rigardita fare de Berger/Luckmann kiel la tuja antaŭulo de la sociologio de scio, precipe tra ĝia "sento por la relativeco de ĉiuj aspektoj de homaj okazaĵoj, kio ankaŭ signifas por la neevitebla historieco de pensado. La historia dogmo ke neniu historia situacio povas esti komprenita krom sub siaj propraj kondiĉoj povus facile esti tradukita en la emfazon de la socia enkonstruiĝo de penso." (p. 7 f.) La sociologio de scio adoptis plurajn esprimojn kaj ideojn de historiismo.

Rekonceptigo de la sociologio de scio
-------------------------------------

Berger/Luckmann kritikas iliajn antaŭulojn por kion ili vidas kiel mallarĝa perspektivo dum determinado de la temo de enketo. La klasika sociologio de scio traktis ĉefe sciencan scion kaj ideologiojn, t.e. ĝi okupiĝis pri epistemologion, intelektan historion kaj la historion de ideoj. Berger kaj Luckmann, aliflanke, rekomendas vastigi la temon de enketo ĉar "teoria scio estas nur malgranda kaj eĉ ne la plej grava parto de kio cirkulas kiel scio en socio." Kiel reago al kion ili vidis kiel la unuflankeco de siaj antaŭuloj, ili metis ĉiutagan scion en la malfonon en tiu laboro. La sekvaj fortaj ligoj aperas:

* Vivanta mondkoncepto de Alfred Schütz
* la frua antropologio de Karl Marx
* La koncepto de Émile Durkheim de socio de marksism-dialektika perspektivo
* Max Weber : subjektiva signifo kiel konsistiga faktoro por socia realeco
* Socia psikologio laŭ George Herbert Mead kun la elementoj de simbola interagismo kaj socialigo

Tiuj teorioj estas uzataj maldogme kiel iloj por nova kohera tuto. Berger/Luckmann vidas la rezulton, la novan sociologion de scio, kiel parto de empiria sociologio, ne kiel diskuto de la bazaĵoj de sociologio. La nova demando estu: "Kiel eblas ke subjektive celita signifo fariĝu *objektiva* fakteco ?" (p. 20)

La fundamentoj de scio en la ĉiutaga mondo
------------------------------------------

### La realo de la ĉiutaga mondo

Berger/Luckmann volas analizi kaj la scion kiu reguligas la konduton de normalaj konsumantoj en la ĉiutaga mondo kaj la naturon de ĉiutaga realeco. Konscio en la ĉiutaga mondo funkcias subjektive, signifoplene, intence kaj objekt-rilate. Tio distingas ĝin de formoj de konscio en aliaj mondoj: sonĝoj, teoria fiziko, ludoj kaj, en pli larĝa signifo, arto kaj religio. Certa ordo de realeco strukturas la ĉiutagan mondon. Aspektoj de ĉi tiu ordo estas lingvo, teknologio, sociaj rilatoj, la ĉi tie kaj nun kiel la centro, la diferencigo en proksimajn kaj malproksimajn zonojn, la specifaĵoj de la labormondo, intersubjektiveco, malsamaj eblaj perspektivoj, memevidenteco, la formado de rutino kaj problemaj areoj, la formado de kadro de sperto kaj tempostrukturo kiu faras kaj la koncepton de permanenta tempofluo kaj individuaj tempaj periodoj imageblaj.

### Socia interago en la ĉiutaga mondo

La baza modelo de socia interago en la ĉiutaga mondo estas la vizaĝ-al-vizaĝa situacio en kiu homoj interagas unu kun la alia en ago, reago kaj kontraŭreago (reciproco). La alia estas simple perceptita kiel malsama subjekto en sia subjekta karaktero kaj formas la modelon por onies propra mem-percepto kiel spegula bildo. La vizaĝ-al-vizaĝa interago estas dinamika, fluanta kaj fleksebla, sed sekvas antaŭdestinitajn tipifikojn. La distanco de la vizaĝ-al-vizaĝa situacio en nerekta interago aŭ la referenco al samtempuloj, prapatroj kaj posteuloj pliigas la anonimecon en la tipifikoj.

### Lingvo kaj scio en la ĉiutaga mondo

Homa esprimo havas la potencon de objektivigo, t.e. ĝi manifestiĝas en produktoj de homa aktiveco. La intersubjektiva mondo estas trapenetrita de objektivigoj: signoj, simboloj kaj, ĉefe, lingvo. Ĝi estas kaj la origino kaj la ĉefa referenco al la ĉiutaga mondo. Ĝi kreas semantikajn kampojn per tajpado kaj anonimigo, t.e. ĝi submetas specifajn spertojn sub ĝeneralajn signifordojn. Samtempe, lingvo ofertas la eblon transsalti la vid-al-vidnivelon kaj transcendi la ĉiutagan mondon.

La ĝenerala stoko de scio estas organizita en semantikaj kampoj kaj inkluzivas multe da receptscio. Ĉi tiuj kampoj estas konataj al homoj al diversaj gradoj kaj funkcias kiel ĉefaj kategorioj de sperto. Ĉiu temo garantias al si la validecon de ĉi tiu scio, tiel ke neniuj duboj ekestas kiam funkciado funkcias. Plej malfrue kiam estas dubo, evidentiĝas, ke la kampoj kaj kategorioj estas aranĝitaj en signifostrukturo kaj havas malsamajn nivelojn de graveco. Ĉiutaga scio ĉiam estas nekompleta, ĉiam estas loko por pliaj kial demandoj. Do homoj vivas kun la sento, ke io ĉiam okazas malantaŭ iliaj dorsoj.

La distribuado de scio estas organizita en kompleksa maniero; gravaj kazoj estas la familio, la ĝenerala privata medio kaj la ekspertoj. Por sukcesi, necesas esti proksimume informita pri la distribuado de socia scio.

La socio kiel objektiva realo
-----------------------------

Kontraste al bestoj, homoj estas malfermitaj al la mondo kaj produktas sin socie. Kio estas konsiderata normala varias kulture kaj historie. Por ĉiu homo ekzistas instituciigita socia ordo, kiu siavice estas produktita de homoj. Ili povas esti kontrolitaj kaj transdonitaj kiel tajpitaj.

Scio pri institucioj jam strukturas la ĉiutagan mondon per socialigo. Sedimentoj de scio kaj signifo formas tradiciojn. Sociaj roloj estas internigitaj de homoj kaj reprezentas la socian ordon. Tiu instituciigo povas esti devigita al diversaj gradoj. Krizoj de legitimeco povas konduki al historia ŝanĝo aŭ produkti novajn submondojn de signifo. La grado de reiĝo ludas gravan rolon: Kiom forte la socio aŭ rolo estas perceptita kiel natura aŭ donita de Dio? La socia ordo formas simbolan mondon de signifo kiu integras ĉiujn instituciojn, tiel legitimigante sin kaj donante "signifon" al socio. Okaze de krizoj, devioj aŭ kontakto kun fremdaj kulturoj kaj tiel aliaj simbolaj mondoj de signifo, la antaŭa devas esti teorie legitimita. Berger/Luckmann listigas mitologion, teologion kaj sciencon kiel eblajn subtenojn por la mondo de signifo, kiel aplikata formo de terapio kaj neniigo (ĉi tie: nuligo). Konkurantaj mondspecialistoj povas subteni la ekzistantan mondon de signifo kaj eĉ formi monopolojn sur ĝi, ekz. la eklezioj.

Kun la legitimigaj procezoj kaj la kadro de la institucioj, formiĝas dialektiko de idealaj kaj materiaj procezoj kiuj kune transformas simbolajn mondojn de signifo. "Estas sociologie esence, ke ĉiu simbola mondo de signifo kaj ĉiu legitimiĝo estas produkto de homoj. La bazo de ilia ekzisto estas la vivo de vivantaj homoj. Apartigitaj de ĉi tiu bazo, ili ne havas empirian statuson." (p. 138)

La socio kiel subjektiva realo
------------------------------

Homoj internigas subjektivan realecon per socianiĝo. Primara socianiĝo (kutime per gepatroj) peras normojn, rolmodelojn, lingvoaĵo n, ktp. Gravas la procezo de rilati al signifaj aliaj, kiuj iĝas la ĝeneraligita alia. Sekundara socianiĝo en submondoj aldonas rol-specifan specialecan scion kaj aliajn aspektojn de valoroj, normoj kaj lingvo; la procezoj sur ĉi tiu nivelo estas ege diversaj kaj diferencitaj. La valideco de subjektiva realo estas konservita per rutina kaj venkado de krizoj en limaj situacioj. La rutino estas perata per signifaj aliaj (familio, superuloj,...) kaj aliaj (la homamaso de laboristoj,...). Komunikado okazas ĉefe per konstantaj konversacioj (konversaciaj maŝinoj), kiuj ĉiam antaŭsupozas la rutinojn de la ĉiutaga mondo. Radikala transformo de ekzistanta subjektiva realeco respondas al resocialigo en nova, forta strukturo de verŝajneco.

Ĉe simplaj formoj de socia labordivido (kamparano, kavaliro, ktp.), socianiĝo estas ankaŭ simpla procezo, sed rezultigas fortan identecon. En pli diferencigitaj socioj, konkurantaj realaĵoj antaŭenigas socianiĝon kiu devias de normoj.

"Verŝajne ĉiuj homoj, iam socialigitaj, estas latentaj 'perfiduloj al si mem'. Tamen, la psikologia malfacileco de tiu ĉi perfido iĝas pli granda, kiam necesas decidi, kiu 'mem' estu perfidita laŭkaze." (p. 181)
Malsamaj memrealaĵoj kaj roloj tiam ekzistas en homoj. Kiam kontraŭstaraj mondkonceptoj publike konkuras, la ĝenerala sento pri la relativeco de ĉiuj mondoj pliiĝas. La propra identeco estas relativigita kaj cedas lokon al praktiko de ŝanĝado de roloj.

Por ĝeneraligi, oni ne povas paroli pri kolektiva identeco, sed prefere pri disvastiĝintaj identecaj tipoj, kiujn homoj antaŭteorie kaj antaŭscience perceptas kaj vivas. Specifaj identecteorioj ĉiam estas mem enigitaj en pli granda bildo de realeco. "Por simple diri: ĉiu psikologio havas kosmologion kiel antaŭkondiĉo." (p. 187)

La socia konstruado de la realo renkontas organikajn antaŭkondiĉojn kaj limojn en homoj: la biologia konstitucio de individuoj - reprezentita en vivdaŭro, malsato, societigita besteco kaj malsanoj - ĉiu esprimita en konkretaj formoj de ekz. subnivela nutrado (Kio kaŭzas naŭzon?) aŭ orgasmon (Kio estas la "ĝustaj" seksaj objektoj?). En ĉi tiu signifo, konstanta, reciproke forma procezo okazas inter la individuo, socio kaj naturo:

"Homoj estas biologie deciditaj konstrui mondon kaj loĝi ĝin kun aliaj. Ĉi tiu mondo fariĝas lia reganta kaj definitiva realeco. Viaj limoj estas fiksitaj de la naturo. Tamen, post kiam li konstruis ĝin, ĝi havas efikon al naturo. En la dialektiko inter la naturo kaj la socie konstruita mondo, la homa organismo ankoraŭ estas restrukturita. En ĉi tiu dialektiko, homoj produktas realecon – kaj sin." (p. 195)

Konkludoj: Sociologio de Scio kaj Sociologia Teorio
---------------------------------------------------

Berger/Luckmann vidas ilian laboron nur kiel sisteman provon de nova komenco en la sociologio de scio, kiu nun devus provoki pliajn diskutojn kaj esplorojn. Ili pledas

* por plibonigo de la sociologio de lingvo kaj religio en teoria sociologio
* por la evoluo de sociologia psikologio laŭ George Herbert Mead
* por la konscia inkludo de la dialektiko inter la individuo (aŭ identeco) kaj socio (t.e. la socia konstruado de realeco) en sociologio
* kontraŭ senhistoria sociologio
* por la precizigita kaj preciza ekzekuto de dialektikaj procezoj anstataŭ ilia nura aserto
* por ampleksa empiria esplorado: Rilatoj inter institucioj kaj la simbolaj mondoj de signifo kiuj legitimas ilin - "Por doni nur unu ekzemplon: la nuna intereso de sociologoj pri teorioj derivitaj de psikanalizo baldaŭ alprenus tute alian koloron, se tiuj teorioj ne estus - pozitivaj. aŭ negativa - validus kiel dogmoj de "scienco", sed povus esti rekonita per analizo kiel la legitimigo de tre propra kaj verŝajne signifa konstruado de realeco en moderna socio. Tia analizo kompreneble devus ekskludi la demandon pri la "scienca daŭrigebleco" de tiuj teorioj kaj trakti ilin nur kiel faktojn por kompreno de la subjektiva kaj objektiva realeco de kiu ili venas kaj sur kiu ili havas efikon." (p. 200). )
* kontraŭ la limigo de sociologio al pozitivismo, kvankam ĝi ne devus deturni sin de empiria esplorado
* pro la pozicio ke, malgraŭ ĉiuj ĉi komprenoj, sociologio estas scienco kaj ankaŭ povas esti senvalora
* por la konstanta kontakto de sociologio kun historio kaj filozofio
* por humanisma sociologio kun la esplorobjekto "socio kiel parto de homa mondo, kreita de homoj, loĝata de homoj kaj siavice kreanta homojn en senĉesa historia procezo." (p. 201)

Vidu ankaŭ
----------

* Sociologio de sciaro
* Dramaturgio (sociologio)
* Realeca tunelo

Fontoj
------

* Berger, P. L. and T. Luckmann (1966), *The Social Construction of Reality: A Treatise in the Sociology of Knowledge*, Garden City, NY: Anchor Books. (ISBN 0-385-05898-5); (ISBN 0140135480) (h.);(ISBN 0713900199) (ib.);(ISBN 9780140135480) (h.)
* Charles Arthur Willard *Liberalism and the Problems of Knowledge: A New Rhetoric for Modern Democracy*, Chicago: University of Chicago Press, 1996.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 845157
 |