recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Márta Pán,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pán Márta,** konata ofte laŭ simpla abozo **Marta Pan** estis hungardevena-franca abstrakta skulptisto. Skulptaĵoj de Pán temas pri ekvilibro, simetrio kaj geometrio. Ŝia familia nomvarianto estis *Neumann*.

Flosanta skulptaĵo fare de Márta Pán en 1961 el poliestero
Márta Pán  naskiĝis la 12-an de junio 1923 en Budapeŝto, ŝi mortis la 12-an de oktobro 2008 en Parizo.

Biografio
---------

Márta Pán lernis pentradon kaj skulptadon en sia naskiĝurbo en privata arta lernejo de Tibor Gallé kaj István Örkényi Strasser, poste ŝi studis en Hungara Belarta Altlernejo en 1946. Ŝia ĉefinstruisto estis Pál Pátzay. En la sekva jaro ŝi vojaĝis al Parizo, kie ŝi konatiĝis kun Constantin Brâncuși kaj Fernand Léger. En 1952 ŝi geedziĝis kun André Wogenscky, kiu estis asistanto de Le Corbusier. Samtempe ŝi ricevis francan naciecon. Ŝi ankaŭ laboris iom al Le Corbusier, ŝiaj fruaj skulptaĵoj estis altagrade influitaj per la arkitekturo de Le Corbusier. Baldaŭ ŝi kreis ne nur skulptaĵojn, sed abstraktajn ornamaĵojn por konstruaĵoj. Ŝi kunlaboris ekzemple kun Oscar Niemeyer.

Elektitaj solaj ekspozicioj
---------------------------

* Parizo (1952, 1956, 1961, 1971, 1976, 1981, 1998)
* Amsterdamo, Bruselo, Novjorko (1961)
* Prago (1968)
* Montrealo (1973)
* Tokio (1984, 1994)
* Arthalo Budapeŝto, Vieno (1991)

Elektitaj kolektivaj ekspozicioj
--------------------------------

* Parizo (1950, 1968, 1996
* Nantes (1957)
* Londono (1964)
* Arthalo Budapeŝto (1982)
* Prago (1987)
* Tokio (1996)
* Ĝenevo (2000)

Elektitaj skulptaĵoj
--------------------

* Flosanta skulptaĵoFlosanta skulptaĵo
* AmfiteatroAmfiteatro

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto kaj bildoj
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Márta Pán en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 623956
* GND: 11923291X
* LCCN: n50050288
* VIAF: 114713473
* ISNI: 0000 0001 2033 003X
* SUDOC: 027349543
* BNF: 12399053k
* ULAN: 500031898
* RKD: 61664
* NKC: jx20110525008
 |
Poemo "Pik bou", de Pierre Garnier
Ideografia poemo de Guillaume Apollinaire en la formo de la Eiffel-Turo
**Ideografio**, ankaŭ konata kiel **konkreta poezio** aŭ en la franca **Calligramme**, estas pentrita poezio, tio estas poezio kiu estas skribita, presita, fotita aŭ desegnita en grafika maniero. Temas pri speco de poezio, kiu ne kontentiĝas nur kun alportado de la teksto, sed klopodas priskribi bilde la esencon de la enhavo de la teksto. Ankaŭ nomata konkreta poezio, ŝablona poezio, kaj formpoemoj.

La ideografika, bildstria poemo provas unuigi la tri artojn: poezio, pentrarto kaj muziko, en unu prezentadon. La provoj skribi grafikan formon estas tre antikvaj, kaj komenciĝis kune kun la invento de la skribo. En mezepoka literaturo, kiu antaŭis la inventon de presado, formaj poemoj estis oftaj, plejparte en la formo de sanktaj iloj: pokaloj, kandeloj, granatoj, kaj pli.

En la nova eŭropa literaturo, kelkaj famaj poetoj elstaris pro sia emo verki pentraĵpoemojn. La franca poeto Guillaume Apollinaire publikigis libron de poemoj nomitaj "Kaligramoj", en kiu li inkluzivis multajn formajn poemojn, en la formo de bestoj, floroj kaj mitologiaj estaĵoj. La germana poeto Christian Morgenstern verkis unikajn formajn poemojn. La konata hispana poeto, Rafael Alberti, ankaŭ publikigis plurajn pentraĵpoemojn en siaj verkaĵoj. Avangardaj poetoj en Sovetunio, Italio kaj aliaj landoj ankaŭ verkis formojn poemojn kaj pentraĵojn. La arta revuo nomita 291 estis la unua revuo kiu publikigis tion formon de poezio en Usono.

Inter la membroj de la Dadaismo, la ideografa poezio, kiu estis nomita "**letrista poezio**", estis utiligita kiel evoluo de fonetika poezio. La dadaistoj vidis la literojn, kiuj estas la bazaj unuoj de poezio, kiel prioritaton super la vortoj kiuj kreas signifon.

Ideografio ricevis grandegan akcelon per la invento de la komputilo kaj kun la invento de komputila grafika programaro. Multaj poetoj, amatoroj kaj ne-amatoroj, ekspluatas la eblojn de la komputilo hodiaŭ kaj kombinas, je malsamaj kvalitniveloj, la tri artojn: poezio, pentrarto kaj muziko.

Okaze de la Nacia Ekspozicio de Konkreta Arto en la brazila urbo San-Paŭlo, lanĉiĝis la konkretismo en 1956. La iniciatintoj de la brazila konkreta poezio estis Décio Pignatari (1927), Haroldo de Campos (1929) kaj Augusto de Campos (1931).

Kiel arto de avangardo, la konkreta poezio ĝenerale ne uzas frazon, sed vortojn, silabojn kaj literojn. Tiujn grafikaĵojn la poetoj metis sur la paĝon por esti rigardata kiel pentraĵon, ne legata laŭ la tradicio.
Inspiris tiun poezian movadon kaj la industrio kaj la tradicia ĉina ideografiaĵoj aŭ anagramoj en la konkreta poezio de la ĉinlingva tajvana poeto Chen Li.

Referencoj
----------

* Kategorio Konkreta poezio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

1. ↑  Vidu ankaŭ Ideografiaĵo
2. ↑  (en) Chen Li, *Traveling Between Languages*, Poetry Foundation.
3. ↑  (en) Chen Li Translated, 陳黎外譯備忘 (PDF)
**Márta Ábrahám,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ábrahám Márta** estas hungara violonisto, koncertmajstro, altlerneja instruisto.

Márta Ábrahám  naskiĝis en 1971 en Vác.

Biografio
---------

Márta Ábrahám aĝis 6, kiam ŝi ricevis la unuajn violonlecionojn hejme. Ŝi frekventis muziklernejon en sia naskiĝurbo, poste en muzika mezlernejo (konservatorio) jam en Budapeŝto, fine ŝi akiris diplomon en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt en 1996. Ŝiaj plej gravaj instruistoj estis Dénes Kovács (violonisto) kaj Ferenc Rados. Ŝi plulernis po 2 jarojn en Salzburg kaj Londono helpe de stipendioj. Ŝi frekventis ankaŭ majstrokursojn de Elisabeth Gilels, Nathan Milstein, György Pauk, Loránd Fenyves, György Kurtág, Dénes Zsigmondy. Dum la studenta periodo inter 1984 kaj 1994 ŝi atingis la unuajn lokojn en violonkonkursoj. Inter 2005-2009 ŝi estis koncertmajstro de orkestro de Hungara Radio, poste en pluraj eksterlandaj orkestroj. En 2005 ŝi ekinstruis en Muzikarta Universitato Ferenc Liszt, kie ŝi akiris sciencan gradon DLA en 2013. En 2009 ŝi fondis orkestron (Ábrahám Consort). Ekde 2012 ŝi esploras violonmuzikojn de Johann Sebastian Bach. Ŝi ricevis premion en 2014.

Ŝia libro
---------

* *Részletek az örökkévalóságból* (2017, analizo pri Bach)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* Arkivigite je 2019-03-31 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 636322
* GND: 1023928302
* LCCN: no2010187578
* VIAF: 160262023
* ISNI: 0000 0005 0284 3340
* BNF: 17957395r
 |
**Kornél Spányik** [ŝpAnjik], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Spányik Kornél** estis hungara pentristo.

Kornél Spányik  naskiĝis la 29-an de oktobro 1858 en Preßburg (konata ankaŭ Pozsony, Hungara reĝlando, nuntempa Bratislavo en Slovakio), li mortis la 22-an de februaro 1943 en Budapeŝto (Hungara reĝlando).

Biografio
---------

Kornél Spányik estis filo de advokato. Li frekventis mezlernejon en sia naskiĝurbo, poste li studis en Akademio de Belartoj de Vieno (1876-1880), similaj akademioj en Stutgarto kaj Munkeno. En la lasta urbo liaj majstroj estis Sándor Liezen-Mayer kaj Gyula Benczúr. Post siaj studoj li pentradis foje en Vieno, foje Pozsony, foje Budapeŝto, sed ekde 1919 nur en Budapeŝto. Li ŝatis pentradi ĝenrojn kaj portretojn. Liaj pentraĵoj ricevis arĝentan medalon en Pécs, en Budapeŝto kaj Parizo po unu bronzajn medalojn, ktp.

Ekspozicioj
-----------

* Arthalo Budapeŝto (ekde 1880)
* Pozsony (1887)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Kuŝanta nudulino (1889)
* Fratoj (1890)
* Szidi Rákosi (1897)
* Bovinoj 1901)
* Mielsemajna ŝipado (1911)
* Ripozanta kavaliro (1919)
* Alegoria sceno (1932)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildoj
* germanlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la meza parto)

* Kategorio Kornél Spányik en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 616040
* GND: 1035437465
* VIAF: 96358208
* ULAN: 500092540
* RKD: 74128
 |



1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2018-08-07. Alirita 2018-08-07.
**Ignác Schlick** [ŝlik], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Schlick Ignác** estis hungara entreprenisto, fabrikestro pri gisoj.

Ignác Schlick  naskiĝis la 13-an de aprilo 1821 en Pest (urbo). Li mortis la 23-an de decembro 1868 en Pest.

Biografio
---------

Ignác Schlick post lernado en mezlernejo li plulernis la gisadon en Francio kaj Svislando dum 7 jaroj. En 1847 li establis gisejon en Buda, kiu funkciis nur efemere. Kelkajn jarojn li havis postenon en alia fabriko. Li edziĝis, poste kun sia boparenco li establis pli novan gisejon. La gisejo translokiĝis al Pest kaj prenis la nomon "Schlick". Tiu fabriko produktis pontojn, vagonojn, pumpilojn, diversajn ferajn elementojn. Post morto de Ignác lia filo gvidis la fabrikon.

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto

Referencoj
----------

1. ↑  Halálhíre. Fővárosi Lapok 1868. december 25. 297. szám, 1185. oldal

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio Ignác Schlick en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Etila grupo (malhele **blua**) kiel parto de molekulo: supre: etilaj radikaloj kaj etanolo; sube: bromo-etano, etila acetato, kaj etila metila etero.
En ĥemio, **etila grupo** aŭ **etilo** estas alkilo derivita de etano (C2H6).

C2H6 → **C2H5°** + H° (etano → **etilo** + 1 atomo de hidrogeno)

La ° de C2H5° signifas, ke estas radikalo, kies la nomo estas "etilo".

Ĝi havas la formulon CH3–CH2– kaj estas tre ofte mallongigita **Et**. "Etil-" estas uzata en la IUPAK-nomenklaturo de organika kemio pri saturita du-karbona fragmento en molekulo, dum la prefikso "et-" estas uzata por indiki la ĉeeston de du karbonaj atomoj en la molekulo.

Etil-kombinaĵoj
---------------

La plej vaste praktikata ekzemplo de reago permesanta la kreadon de etil-kombinaĵoj estas tiu de benzeno kun etileno por produkti etilbenzenon, prekursoron de stireno, kiu estas prekursoro de polistireno. En 1999 estis produktitaj ĉirkaŭ 24,7 milionoj da tunoj. 

* Preparado per traktado de benzeno kaj etileno:


|  |
| --- |
| benzeno+etileno{\displaystyle {\mathsf {{\xrightarrow[{\,}]{}}\,}}}etilbenzeno |
|

Multaj etil-enhavaj komponaĵoj estas generitaj de elektrofilio (emo al elektronoj), t.e. traktado de nukleofiliaj jonoj kun fontoj de Et  +. Trietiloksonia tetrafluoroborato [Et  3  O] BF  4  estas tia reakciilo. Pri fortaj bonaj nukleofiliaĵoj estas uzataj malpli elektrofiliaj rekciiloj, kiel etilaj halogenidoj.

Etimologio
----------

La nomo de la grupo (*ethyl* en angla lingvo) devenas de Etero, la unuenaskita greka elementa dio de la aero (kaj el tiu tempo la ĝenerala termino por iu tre volatila komponaĵo) kaj *hȳlē*, aludante al "aĵoj". La nomo *etyl* ("etilo" en esperanta lingvo) estis stampita en 1835 de la sveda kemiisto Jöns Jacob Berzelius.

Referencoj
----------

1. ↑  Vincent A. Welch, Kevin J. Fallon, Heinz-Peter Gelbke "Ethylbenzene" *Ullmann’s Encyclopedia of Industrial Chemistry*, Wiley-VCH, Weinheim, 2005. COI:10.1002/14356007.a10\_035.pub2 (angle)

Vidi ankaŭ
----------

* Kategorio Etila grupo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Alkilo
* Etanolo
* Metilo

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Ethyl group en la angla Vikipedio.* 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rFunkciaj grupoj |
| --- |
| Aldehido  •  Alkano  •  Alkeno  •  Alkilo  •  Alkino  •  Alkilooksida grupo  •  Alkoholo  •  Amido  •  Aminogrupo  •  Benzeno  •  Estero  •  Etero  •  Etila grupo  •  Fenoloj  •  Fosfonata acido  •  Halogenido  •  Hidroksila grupo  •  Izonitrilo  •  Karbeno  •  Karbonila grupo  •  Karboksila grupo  •  Karboksilata acido  •  Ketono  •  Metila grupo  •  Nitrilo  •  Sulfonata acido  •  Tiocianatoj  •  Tioloj  •  Ureo |

 |
Portreto de Xavier Bichat, franca kuracisto, anatomo, patologo, fiziologo, histologo, plej bone celebrita kiel la patro de la moderna histologio kaj priskriba anatomio kaj defendanto de vitalismo.
La termino **vitalismo** unuflanke aludas al la filozofia doktrino kiu postulas, ke la vivaj organismoj estas karakterizataj pro tio ke posedas vivan forton aŭ elanon kiu diferencas ilin fundamente disde el la neanimataj estaĵoj. Tradicie ĝi estas priskribita kiel nemateria specifa forto, diferenca el la energio studita de la fiziko kaj de alia tipo de sciencoj, kiuj, agante pri la organizita materio, rezultus en vivo kaj sen kio estus neebla ties ekzisto. Tiu fizika fundamento en ties plej pura senco troviĝas aktuale malakceptita, tamen, ĝi trovas bazon ankaŭ en fundamentoj kaj antropocentraj aŭ raciistaj, inter aliaj. 

Duaflanke, la termino povas aludi ankaŭ al tio kion Scott Lash kaj aliaj aŭtoroj nomas "defendo de la vivo". Tiele ĝi estus uzata ankaŭ de movadoj kiaj animalismo, la kontraŭbortismo, la kontraŭmilitarismo, la ekologiismo, la pacismo aŭ la vegetarismo, sed ankaŭ fare de fakuloj pri la verkaro de pensuloj kiel Friedrich Nietzscheaŭ Henri Bergson, aŭ José Ortega y Gasset. La orientaj rezultoj de tiu dua difino devenus el la fakulo de Ĝajnismo nome Mahavira en Oriento, kiu kombinis la asketismon de Pārśvanātha kun la instruoj de la naturalismaj "ājīvika", termino kiu, en sanskrito, signifas "vivuloj".

Notoj
-----

1. ↑   BECHTEL, WILLIAM kaj ROBERT C. RICHARDSON (1998). Vitalism. En E. Craig (Eld.), Routledge Encyclopedia of Philosophy. Londono: eldonejo *Routledge*. Vitalism
2. ↑  A Cultural History of Medical Vitalism in Enlightenment Montpellier - Elizabeth Ann Williams - Google Books Alirita la 22an de Novembro 2018.
3. ↑   Greco, M. (1a de februaro de 2005). «On the Vitality of Vitalism». Theory, Culture & Society 22 (1): 15-27. doi:10.1177/0263276405048432.
4. ↑   Intervjuo al Scott Lash. Arkivita el la originalo je 2018-08-18. Alirita 2018-11-22.
5. ↑  Animalismo y vitalismo Alirita la 22an de Novembro 2018.
6. ↑   Antiabortismo y vitalismo. Arkivita el la originalo je 2014-04-07. Alirita 2018-11-22.
7. ↑  Pensamiento Pacifista. Obra filosófica. Icaria Editorial. 2004. p. 156. Alirita la 22an de Novembro 2018.
8. ↑  El vitalismo de Friedrich Nietzsche Alirita la 22an de Novembro 2018.
9. ↑  *Évolution creatrice*, 1907.
10. ↑   Ĉapitro IIIa de la verkaro de Sánchez Villaseñor, José (2007). Pensamiento y Trayectoria de José Ortega y Gasset. Obra filosófica. Universidad Iberoamericana. p. 270. Alirita la 22an de Novembro 2018.

Vidu ankaŭ
----------

* Filozofio de biologio
Unu zono, unu vojo - ekonomioj
China Belt Road Initiative Landkarte Projekte 2018.jpgMapo pri projektoj de Ĉina iniciato zono kaj vojo 2018
La **Zono kaj Vojo Iniciato** aŭ en aliaj komunaj kromnomoj la **21-a Jarcenta Ekonomia Silka Vojo** aŭ **Unu Zono, Unu Vojo** estas disvolva strategio, prezentita de ĉina gvidanto Ŝji Ĝjinping. La strategio fokusiĝas al ligoj kaj kunlaboro inter landoj, kaj precipe al ligoj inter ili kaj la Ĉina Popola Respubliko kaj la resto de Eŭrazio. La ekonomia infrastrukturo baziĝas sur la Azia Infrastrukturinvesta Banko.

La programo inkluzivas du ĉefajn vojojn:

* Tera itinero, konata kiel la "Tera silka vojo".
* Mara itinero, konata kiel la "Mara silka vojo".

En novembro 2014, Ĉinio anoncis, ke ĝi starigos fonduso kun 40 miliardoj da dolaroj por antaŭenigi la entreprenon.

La strategio reliefigas kaj antaŭenigas la vizion de Ĉinio ludi pli signifan rolon en tutmondaj aferoj, uzante la internacia komerco kaj ekonomio, ekzemple en areoj kiel ŝtalproduktado. 

La programo estis rivelita en septembro kaj oktobron 2013, kun kelkaj publikaĵoj detaligantaj la vizion de la landa kaj mara itenerioj, respektive. La programon antaŭenigis ankaŭ ĉefministro Li Kachiang, dum ŝtataj vizitoj al Azio kaj Eŭropo.

La iniciato estis integrigita en la konstitucion de Ĉinio en 2017.

La projekto havas celan findaton de 2049, kiu koincidos kun la centjariĝo de la fondo de la Ĉina Popola Respubliko (PRĈ). Studo de 2019 farita de tutmondaj ekonomiaj konsultistoj prognozis, ke la BRI verŝajne akcelos la mondan MEP je 7.1 trilionoj USD jare je 2040 .

Internaciaj rilatoj
-------------------

Ne estas ia dubo ke la Iniciato Zono kaj Vojo estas maniero etendi ĉinan ekonomian kaj politikan influon. Oficialaj PRĈ-amaskomunikiloj provas maski ajnan strategian aspektoj de la Iniciato Zono kaj Vojo kiel politika instigilo. Ĉinio jam investis miliardojn da dolaroj en pluraj sud-aziaj landoj kiel Pakistano, Nepalo, Sri-Lanko, Bangladeŝo kaj Afganio, plibonigi ilian bazan infrastrukturon, kun implicoj por la komerca reĝimo de Ĉinio same kiel ĝia armea influo.

Ĉi tiu projekto ankaŭ povas fariĝi nova ekonomia koridoro por diversaj regionoj. Ekzemple, en la Kaŭkaza regiono, Ĉinio pripensis kunlaborojn kun Armenio de majo 2019. Ĉinaj kaj armenaj flankoj havis multoblajn renkontiĝojn, subskribis kontraktojn, iniciatis nord-suda vojprogramon por solvi infrastruktur-rilatajn aspektojn.

Ĉinio aperis kiel unu el la plej rapide kreskantaj fontoj de Fremda Rekta Investo (FDI) en Baraton- ĝi estis la 17-a plej granda en 2016, pli ol la 28-a rango en 2014 kaj 35-a en 2011, laŭ la oficiala rangotabelo de Barato de FDI-enfluoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Ekonomio de Ĉinio
* Internacia komerco
* Eksporto

Eksteraj ligiloj
----------------

 **Iniciato Zono kaj Vojo** en Vikimedia Komunejo

Referencoj
----------

1. ↑  "Nova raporto pri la Ĉina Zono kaj Vojo-Iniciato antaŭdiras akcelon al tutmonda MEP "de pli ol 7 trilionoj USD jare"". CIOB. Prenite la 20-an de julio 2021.
Tridimensia bildo de molekulo (proteino).
**Makromolekulo** estas molekulo relative tre granda kaj kun molekula maso tre alta. La makromolekuloj estas komunaj en la sistemoj vivaj sed ampleksas ankaŭ la sintezajn kaj artofaritajn polimerojn.

La polimeraj molekuloj estas tipe formitaj per unuigo de molekuloj malpli grandaj, egalaj aŭ similaj inter si, ripetitaj plurfoje (kutime ekde 100 ĝis pli ol 1000) kaj povas esti *linearaj, branĉhavaj* aŭ *retikulaj.* Inter la makromolekuloj envicigas ankaŭ la makrocikloj. 

Laŭ IUTAK, ia termino "molekulo" utiligeblas nur por indiki molekulojn je grandaj dimensioj, dum la termino "polimero" identigas substancon kombinitan per multaj makromolekuloj.

Tipoj de makromolekuloj
-----------------------

La biologiaj makromolekuloj plej gravaj estas:

* la polisaĥaridoj kiuj katalogeblas kun la Karbonhidratoj (kiel la amelo kaj la celulozo);
* le proteinoj kiun apartenas la kategorio de la protidoj;
* la DNA kaj RNA kiuj konstituas la nukleajn acidojn;
* la lipidoj kompleksaj.

Nanotubo de karbono.
Ankaŭ la nanotuboj dekarbono estas makromolekuloj same kiel la grafito kombinita per grandaj folio de karbonaj atomoj.

La sintezaj polimeroj ampleksas la plastojn, la sintezan gumon kaj la teksajn fibrojn, kaj havas vastegan kampon de teknologiaj aplikoj.

La artofaritaj (aŭ sentezaj) makromolekuloj estas kombinitaj per modifo de la naturaj makromolekuloj aŭ per sintezo de monomeroj.

La polimeroj plej gravaj estas kombimitaj per silicio.

Proprecoj de makromolekuloj
---------------------------

La makromolekuloj ĝenerale montras aktivecojn kaj fizikajn proprecojn neordinarajn; ekzemple, ili povas prezenti tipojn de agregado supermolekula kun aktivecoj propraj de likvaj kristaloj kaj do malfacile solveblaj en kemiaj solvaĵoj, facile denatureblaj kaj koncentreblaj en fenomenoj tipe koloidaj.

Notoj
-----

1. ↑  angle Macrocycle IUPAC Gold Book Arkivigite je 2010-01-24 per la retarkivo Wayback Machine

Vidu ankaŭ
----------

* Kemio de makromolekuloj kaj polimenoj
* Supermolekula kemio
* Dendrimero
* Polimero
* Plasto
* Biomolekulo

* Kategorio Makromolekulo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Vitejo dum printempo
Vitejo en Čejkovice dum vinrikolto.
Vitejo en Bono vintre.
**Vitejo** aŭ **vinberĝardeno** aŭ **vinberejo**  (angle *vineyard*, france *vignoble*, germane *Weinberg*, hispane *viña* aŭ *viñedo*, itale *vigna* aŭ *vigneto*, portugale *vinha*) estas agrikultura tereno, ofte en dekliva situo, kiu uziĝas por kultivado de vitoj, la plantoj kiuj produktas vinberojn. La dekliva situo sur suda flanko de monto helpas, ke la plantoj ricevu laŭeble multon da suno. Tro dekliva situo tamen signifas, ke dum pluvado la fekunda tero povus esti forlavata; tial relative malebenaj vitejoj havas terasajn murojn, kiuj malhelpu tiun forlavadon de grundo. 

Ĝenerale la agrikulturo en industriaj landoj uzas multe da maŝinoj: la deklivaj grundoj, eventuale eĉ kun deklivaj muroj, malhelpas tiun maŝinan helpadon kaj kaŭzas, ke en vitejoj daŭre relative multe da plantoflega kaj rikolta laboro devas esti farata permane.

* Kategorio Vitejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Vidu ankaŭ
----------

* Vito
* Vinbero
* Vinkultivado

Referencoj
----------

1. ↑  Biblio, Genezo 9:20: "Kaj Noa komencis terkultivan laboron kaj plantis **vinberĝardenon**"
2. ↑  Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto: vinberĝardeno
3. ↑  La Rabistoj ("Die Räuber" de Ŝillero, per Zamenhof): "la ponardo staris en lia ventro, kiel paliso en **vinberejo**"
4. ↑  Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto: vinberejo
Virino de la indiĝena grupo Khond el Barato.
**Internacia tago de indiĝenaj popoloj** estas observata ĉiujare je la 9-a de aŭgusto por protekti la rajtojn de la indiĝenaj popoloj de la mondo. La tago ankaŭ rekonas la atingojn pri kaj kontribuojn de indiĝenaj popoloj al mondaj temoj kiel mediprotektado kaj daŭripovo. La tago estis unue anoncita dum la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj en decembro 1994. La tago markas la unuan kunvenon in 1982 de la UN-laborgrupo pri indiĝenaj poploj de la Subkomisiono pri antaŭenigo kaj protektado de homaj rajtoj.

Emblemo
-------

La artaĵo desegnita de Rebang Dewan de la indiĝena grupo Ĉakma el Bangladeŝo estis elektita kiel la emblemo de UN konstanta forumo pri indiĝenaj aferoj. Ĝi ankaŭ aperas en la materialo produktita por la Tago de indiĝenaj popoloj. La emblemo konsistas el du branĉetoj de verdaj folioj. Inter ili estas la terglobo. En la terglobo estas du malsamaj manoj manpremantaj. Super la manoj estas pejzaĝo. Super kaj sub la pejzaĝo estas la bluaĵo de la ĉielo kaj la maro.

Internacia jaro de indiĝenaj lingvoj 2019
-----------------------------------------

En 2016, estis raportata, ke ĉirkaŭ 2680 indiĝenaj lingvoj estis endanĝerigitaj, kaj sojle esti formortintaj. Tial, UN nomis 2019 Internacia jaro de indiĝenaj lingvoj. La celo estis konsciigi la mondon, kaj persvadi ĝin agi pri la konservado kaj florado de indiĝenaj lingvoj. Siavice en 2019, Universala Esperanto-Asocio dissendis Gazetaran Komunikon ĉi-teman, kaj produktis plurlingvajn afiŝojn kun la teksto "Justa komunikado ankaŭ por indiĝenaj kulturoj".

Referencoj
----------



1. ↑  Plurlingva retejo de UN pri la Tago:
2. ↑  Plurlingvaj informoj pri la fono de la Tago:
3. ↑  Jen la emblemo:
4. ↑  UEA. 2019. Mesaĝo de Universala Esperanto-Asocio okaze de la Internacia Tago de la Indiĝenaj Popoloj de la Mondo:
5. ↑  Plurlingvaj afiŝoj pri "Justa komunikado ankaŭ por indiĝenaj kulturoj":
**Kunbaja**, germane **Kumbaj** estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Bács-Kiskun, en distrikto Bácsalmás.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 34 km²
* Loĝantaro: 1800
* Poŝtkodo: 6435
* Telefonprefikso: 79

Situo
-----

Kunbaja situas sur ebenaĵo, laŭ la hungara-serba landlimo (sen limpasejo), fine de sakovojo.

Historio
--------

La turkoj faris senhoma la regionon, nur en la urboj vivis hungaroj. Senfina vico de farmoj formiĝis, ĉar oni ne povis kulturi la kampojn el la urbo. Germanoj fondis la vilaĝon en 1817. Inter 1918-1921 la serboj okupis la regionon, kiu estis aparta respubliko. Depost Traktato de Trianon la komunumo trovis sin apud la nova ŝtatlimo, sed inter 1941-1944 la limo malaperis, ĉar la pli suda regiono denove iĝis hungara.

Vilaĝservoj estas germana kaj cigana aŭtonomioj, lernejo, infanĝardeno, kuracejo, apoteko, familihelpa servo.

Vidindaĵoj
----------

* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Mateo de 1877
* kapelo omaĝe al Sankta Roĥo de 1838

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2014-10-19. Alirita 2014-10-28.
Homa embrio de 2,6 mm kun aneksa vitelsaketo.
**Vitelsaketo**, nomata ankaŭ **Ovoflava saketo**, estas membraneca aneksaĵo al embrio kiu havigas al tiu nutraĵojn kaj oksigenon, kaj samtempe forigas metabolajn forĵetaĵojn. Tio okazas ĉe fiŝoj, reptilioj, birdoj kaj primitivaj mamuloj. En la homa embrio ĝi funkcias kiel vaskula sistemo en la unuaj etapoj de disvolviĝo, antaŭ la komenco de la interna cirkulado. 

La vitelsaketo estas ŝirmita per maldika mukoza tavolo kaj per pli interna mureto riĉa en sangvaskuloj kiuj kuniĝas al la embria komunikiloj. Post la gastruligo, la vitelsaketo restas pendanta kaj subtenita de la embria korpuso, per kio ĝi formas la vitelan dukton. 

Pro la feta disvolviĝo, kaj ĉefe el la 9a kaj 10a semajno de disvolviĝo, la vitelsaketo ekdegeneriĝas nature pro diversaj tialoj, kiel pro premo pro la pliigo de la spaco okupita de la amnio. Dum la frua periodo de la embria disvolviĝo, la vitelsaketo estas la strukturo plej granda, kun ovaleca formo, sed je disvolviĝo, akiras pirecan aspekton.

Oni ne konas kiom da tempo restas aktiva la vitelsaketo.

Bibliografio
------------

* Gilbert, S. F. *Biología del Desarrollo*. 2005
* Wilt F.H, Hake S. *Principles of Developmental Biology*. 2004
* GERSTMEIER, Roland; ROMIG, Thomas. Sladkovodní ryby Evropy. 1. vyd. Praha: Víkend, 2003. ISBN 80-7222-307-0.

-
Rara vitra altaro en preĝejo de sankta Gunter en domaro Dobrá Voda
**Vitra altaro** troviĝas en Dobrá Voda, parto de urbo Hartmanice.

Historio
--------

Dobrá Voda estas pilgrima loko ekde la 14-a jarcento. Dum la 17-a kaj 18-a jarcentoj tie estis banejo kaj gastejo por pilgrimantoj. La vilaĝo situas meze de la arbaroj en okcidenta Bohemio, en distanco ĉirkaŭ 10 kilometrojn de la germana limo. Krom la vera unikaĵo, kiu prezentas vitran altaron en la preĝejo de sankta Gunter, ĉi tie estas fonto, kies akvo onidire resanigas.

Preĝejo de sankta Gunter
------------------------

Ununura preĝejo en la mondo konsekrita al sankta Gunter estas ĝuste barokpreĝejo en Dobrá Voda. Ĝi estis konstruita en la j. 1734, sed la turon oni alkonstruis nur en la j. 1777. Devenan skulptaĵon de sankta Gunter el la 15-a jarcento oni trovos nun en Muzeo de Šumava en Kašperské Hory. En la loko de antikva kapelo estis konstruita la preĝejo de sankta Gunter, danke al barono Francois Charles Villani. La preĝejo perdis internajn barokajn ornamojn, ĉar ĝi estis ankaŭ uzata por stoki artileriajn celtabulojn. (Ekde 1950 ĝis 1989 la tuta regiono estis armea trejnada kampo).

Vitra altaro
------------

En la jaro 2001 la vitroartistino Vladimíra Tesařová el Zbraslav (apud Prago) kreis en Dobrá Voda unikan vitran altaron. La altaron ŝi lokigis en la preĝejon de sankta Gunter, ke ĝi daŭrigu la faman tradicion de vitroarto en Šumava regiono.
La altartabulo estas konceptita kiel triptiko 4,5 metrojn x 3,2 metrojn kaj pezas pli ol kvar tunojn. La tuta altartabulo estas portata helpe de korodimuna ĉarpentaĵo.

La centra parto de la triptika altartabulo prezentas oferon de Kristo sur la kruco. La dekstra kaj maldekstra partoj montras vizaĝojn de sanktuloj havantaj rilaton al sankta Gunter, adorataj en Bohemio kaj Bavario. La altaro estas kronata per latina surskribo, eltirita de evangelio de sankta Johano: „ La vera granda amo estas oferi sian vivon por siaj amikoj."

Sankta Gunter
-------------

Sankta Gunter aktivis en la monaĥejo Niederaltaich kaj en Rinchnach (Germanio), poste ankaŭ en Dobrá Voda. Tie li vivis kiel ermito ekde 1040 ĝis la 9-a de oktobro 1045. Li mortis en ĉeesto de la princo Břetislav kaj de la praga episkopo Šebiř. Sankta Gunter estas enterigita en la monaĥejo Břevnov.

Vitraj reliefaj paneloj
-----------------------

En junio 2003 la artistino Tesařová riĉigis internan ornamon per dekkvar vitraj reliefaj paneloj pri kalvaria vojo.

Vidindaĵoj en Dobrá Voda kaj ĉirkaŭaĵo
--------------------------------------

* Juda muzeo de D-ro Šimon Adler
* Malnova tombejo
* Vintíř-roko
* Březník
* Montara sinagogo en Hartmanice

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
*
La **vitralisto** estas tiu arta profesio, kiam oni kreas vitralon el koloraj vitroj.

Vitralo en katedralo en Budapeŝto
Bildoj pri vitraloj aŭ aliaj vitraĵojVitromozaiko "Paco" fare de Miksa Róth, premiita en Parizo en 1900
Vitralo (detalo) en la Kapelo de Eyneburg (Belgio)
Municipa domo de Prago
Vitralo en Katedralo Nia Sinjorino de Parizo
Koloraj trianguloj
Vitraĵa pordo en Italio
Arkeologiaĵo
Moderna vitralo

Historio
--------

Jam la praegiptoj konis kolorajn vitrojn. Jam dum la mezepoko ekde la 10-a jarcento la monaĥoj kreis vitrajn mozaikojn. Post 3 jarcentoj en la katedraloj oni uzis vitrojn farbitajn per emajloj. Britoj inventis la plumbovitron en la 17-a jarcento. Ili donis al la vitro plumban oksidon.

La nuna tekniko de vitropentrado estas tio, ke la vitro estas kovrita per tavolo de facile degelanta vitropolvo, kiu degelas post varmiĝo, dum la suba vitro ankoraŭ ne moliĝas. Estas konata tekniko pentri sur vitro same tiel, kiel pentristo sur kanvaso, nature la iloj kaj farboj estas aliaj. Estas pli facile pentri sur ebenajn vitrojn, ol vitrajn objektojn (kruĉoj, vazoj ktp).

Necesaĵoj por vitropentrado
---------------------------

* travidebla vitra folio aŭ ajna vitra objekto
* vitra farbo
* por konturado ora, arĝenta, bronza kaj nigra farboj
* peniko
* fenestropurigilo por sengrasigi
* skalpelo, lavtuko

Fontoj
------

* priskribo hungare
* priskribo hungare
* priskribo hungare

Vidu ankaŭ
----------

* vitristo - metiisto kiu metas, riparas kaj anstataŭigas vitraĵojn

* Kategorio Vitralisto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Svisa Akademio de Teknikaj Sciencoj** (germane *Schweizerische Akademie der Technischen Wissenschaften*, akronime **SATW**, france *Académie suisse des sciences techniques* ) estas scienca akademio kun teknika fokuso en Svislando.

La SATW estis fondita en 1981 kun ĝia ĉefsidejo en Zuriko.

Celo kaj organizo
-----------------

La SATW subtenas kaj enretigas teknikajn sciencojn regione, nacie kaj internacie. Per forumoj kaj platformoj, la akademio aliras temojn en interfaka maniero aŭ plifortigas la disciplinan nacian kaj internacian reton. La akademio ankaŭ kunordigas sciencon ene de la svisa universitata pejzaĝo aŭ laboras kun esplorfinancaj institucioj kiel Innosuisse .

La SATW estas membro de la Svisaj Akademioj de Sciencoj kaj la tegmenta organizo de pli ol 50 unuiĝoj kaj institucioj de ĉiuj teknikaj disciplinoj same kiel proksimume 350 individuaj membroj.

La estraro planas kaj administras la agadojn de la akademio kaj konservas konstantan oficejon. Scienca konsila komisiono (WBR) konsilas la estraron pri sciencpolitikaj aferoj kaj en planado de la agadoj de la akademio. La membroj de la estraro kaj la WBR estas elektitaj de la ĝenerala kunveno. La akademio starigas laborgrupojn en individuaj fakaj fakoj.

Referencoj
----------

Retaj ligiloj
-------------

* Oficiala retejo
* Portreto

* Académie suisse des sciences techniques en la Historia Leksikono de Svislando  (germane, france, itale)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 848605
* GND: 2098609-9
* LCCN: no94034552
* VIAF: 145712014
* ISNI: 0000 0001 0944 2372
* SUDOC: 26191510X
 |
Povega vitroceramika kuirmaŝino kun apenaŭa termika dilato.
**Vitroceramiko** estas plurkristalaj materialoj produktitaj pere de kontrolita kristaligo de baza vitro. Vitroceramikaj materialoj kunhavas multajn proprecojn kaj kun vitro kaj kun ceramiko. Vitroceramiko havas amorfan fazon kaj unu aŭ pliajn kristalajn fazojn kaj estas produktita per tiel nomita "kontrolita kristaligo" kontraste al spontanea kristaligo, kiu estas kutime ne dezirita vitrofabrikado. Vitroceramiko havas la fabrik-avantaĝon de la vitro, same kiel la specialaj proprecoj de ceramiko. Se uzata por sigelado, kelkaj vitroceramikoj ne postulas luton sed povas rezisti lutotemperaturojn ĝis 700 °C. Vitroceramiko kutime havas kristalecon inter 30% [m/m] kaj 90% [m/m].

Notoj
-----

1. ↑  "Glass Ceramic Composite Materials for Hermetic Seals | Elan". Elan Technology. Alirita en 2017-06-13.

Bibliografio
------------

* McMillan P.W. "The glass phase in glass-ceramics", Glass Technology, 1974, Vol. 15 (1), P. 5-15
* Bach H. (Eldonisto), "Low thermal expansion glass ceramics", Springer-Verlag (1995).
* Holand, Wolfram kaj Beall, George H. Glass-Ceramic Technology. Wiley, 2002. ISBN 978-1-57498-107-0


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 706840
* GND: 4128683-2
* LCCN: sh85055125
 |
La **Kastelo de Dég** (konata ankaŭ pri la iama posedanto **Kastelo de Festetics** [feŝtetiĉ]) estas impona klasikisma historia monumento en Hungario, en vilaĝo Dég.

Kastelo de Dég

Historio
--------

La kastelo por ĉambelano Antal Festetics estis konstruita inter 1810 kaj 1815 laŭ projekto de Mihály Pollack. Onidire la konstruaĵo estis sekreta centro de la hungarlandaj framasonoj. Mem Antal Festetics estis framasono, en la kastelo funkciis arĥivo de la framasonoj. En la 1920-aj jaroj la kastelo estis modernigita. La familio forlasis la kastelon en 1944, poste germana armea hospitalo funkciis interne. Post la 2-a mondmilito la ŝtato profitis ĝin kiel orfejo. Depost 1996 muzeo estas videbla en la ĉambroj. En la 2010-aj jaroj ne nur la kastelo, sed ankaŭ la parko estis renovigitaj.

Vido el la parko al la kastelo en Dég

Konstruaĵo
----------

La unuetaĝa kastelo kun keloj situas sola en mezo de granda parko. Ĝi formas malaltan U-majusklon. La fasado estas simetria, meze estas la portiko kun kolonoj kaj timpano. Interne laŭ la korto koridoro kuras, kie la ĉambroj estas atingeblaj.

Parko
-----

La parko estis kreita kiel pejzaĝa parko. Ĝi etendiĝas ĉe kunfluejoj de 3 rojoj. Oni kreis ankaŭ fiŝlagon, tenisejon. En la insulo oni konstruis *nederlandan domon* en 1891.

* Aerfoto pri la kastelo
* Fasado de la kastelo
* Ĉambro en la kastelo
* Origina murpentraĵo
* Plafono en ĉambro de framasonoj
* Ĉambro spegula
* La timpano
* La nederlanda domo

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* aerfotoj

* Kategorio Kastelo de Dég en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



1. ↑  A "szabadkőműves palota": Dég, Festetics-kastély
**Alwin KUHN** (naskiĝinta la 13-an de januaro 1902 en Berlino, mortinta la 30-an de junio 1968 en Innsbruck) estis germana romanisto, komercisto kaj lingvisto.

Vivo kaj agado
--------------

Post trapaso de la abiturienta ekzameno en Chemnitz kaj laborado en komercado inter 1921 kaj 1926 li ekstudentis pri romanistiko kaj anglistiko en 1927 en Tübingen (ĉe Gerhard Rohlfs), en Bonn (ĉe Wilhelm Meyer-Lübke) kaj en Lepsiko (ĉe Walther von Wartburg kaj Theodor Frings). 
En 1931 li doktoriĝis ĉe Wartburg pri *Die französische Handelssprache im 17. Jahrhundert* (Lepsiko 1931; pri la franca komerca faklingvo de la 17-a jarcento) kaj habilitiĝis en 1935 ankaŭ ĉe la universitato de Lepsiko pri *Der hocharagonesische Dialekt* (legeblas ĉe: *Revue de linguistique romane* 11/1935; pri dialekto de Supra Aragonio).

En 1938 li iĝis orda profesoro je universitato Alberto Ludoviko de Frajburgo, posteulis en 1940 Friedrich Schürr ĉe la universitato de Marburg kaj venis en 1952, kie estis retiriĝinta Josef Brüch, al la universitato de Innsbruck. Tie li dekanis en 1957/58 por la fakultato pri filozofio.

Kuhn faris multajn kontribuaĵojn por la etimologia enciklopedio *Französisches Etymologisches Wörterbuch* kaj prizorgis dum tri jardekoj la suplementajn bibliografilistojn de la periodaĵo "Zeitschrift für romanische Philologie". En Innsbruck li gravis por la antaŭenigo de la retolatina lingvaro. Unu lia disĉiplo estis Guntram A. Plangg.

Kuhn membris de 1958 ĉe Aŭstra Akademio de Sciencoj kaj, post gastdocentado en 1960 kaj 1963 je Ann Arbor, de 1963 ĉe la Miĉigana Akademio de Sciencoj.

Aliaj verkoj (elekto)
---------------------

* *El aragonés, idioma pirenaico.* Madrid 1950
* *Die romanischen Sprachen.* Bern 1951
* "Wilhelm Meyer-Lübke." Ĉe: Thomas A. Sebeok (eld.): *Portraits of linguists. A biographical source book for the Western Linguistics, 1746–1963.* Volumo 2, Westport 1966, p. 174–182

Literaturo
----------

* Guntram Plangg kaj Eberhard Tiefenthaler (eld.): *Weltoffene Romanistik. Festschrift Alwin Kuhn zum 60. Geburtstag.* Innsbruck 1963 (kun listo de ties skribaĵoj)
* Manuel Alvar ĉe: *Revista de dialectologia y tradiciones populares*, Volumo 26 (1970), ISSN 0034-7981
* Guntram A. Plangg ĉe: *Revue de linguistique romane*, Volumo 33 (1968), ISSN 0035-1458
* Nekrologo ĉe: *Zeitschrift für romanische Philologie*, volumo 84 (1968), p. 693–698, ISSN 0049-8661
* Elwert, W. Theodor, "Kuhn, Alwin". Ĉe: Neue Deutsche Biographie 13 (1982), p. 259 (tie ĉi interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Alwin Kuhn en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* historio de la romanistika seminario de Innsbruck
* Kuhn en Freiburg


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 848181
* GND: 122592085
* LCCN: no2010020759
* VIAF: 3358072
* ISNI: 0000000080832501
* SUDOC: 114636443
* BNE: XX1334603
 |
Fasko da optikaj vitrofibroj
**Vitrofibroj** aŭ lumfibroj aŭ **optikaj fibroj** estas longaj, maldikaj fibroj, kiuj konsistas el vitro. Por produktado de la vitrofibroj oni tiras fibrojn el fandita vitro.

La vitrofibroj uzatas kiel vitrofibra kablo por datenliverado, aŭ kiel teksaĵa fibro por varmo- kaj sonoizolado kaj kiel vitrofibro-fortigita plasto aŭ kiel ornamaĵo en vitrobetono. Ĝi estas kemie rezista, ne brulema, kaj havas grandan modulon de elasteco.

Historio de la vitrofibro
-------------------------

El vitrofibroj oni jam produktis en la 18-a jarcento fajnan aŭ anĝelan hararon kiel ornamaĵon. Hermann Schuller fondis vitrofabrikon en la turingi-a Haselbach (1896), kie oni produktis unuafoje tekseblajn vitrofadenojn kun difinita diametro. La procezo estis patentita en la 1930-aj jaroj.

Eluzo de la optikaj proprecoj
-----------------------------

La vitrofibroj bone konduktas lumon, datenojn per efiko de tuta reflektado. En la cilindra vitrofibro, la lumo estas preskaŭ sen perdo plukondukata, ĉar fotonoj facile trapasas la kristalojn. La lumimpulso venas el eta lasero, kiu sendas diversajn informojn en formo de bitoj tra la vitrofibro. 
La vitrofibro povas liveri pli da bitokoj je sekundo ol kutima kuprofibro.

### Arto

vitrobetono, teksitaj, lumantaj vestoj, teksaĵoj

Eluzo de mekanikaj proprecoj
----------------------------

La konvenajn proprecojn eluzas la aŭtomobila, aviadila, kosmoesplora industrioj. Ĝi firmigas ofte plastajn sportilojn.

### Fortikeco

La granda fortikeco de la vitrofibro – male al kompakta vitro – kialigas ĝian oftan uzadon. Pro ĝia rezisto al etendaj kaj kunpremaj fortoj, la vitrofibro aldonas apartan rigidecon al plasto, konservante gradon da fleksebleco danke al sia (kompare al ŝtalo) alta elasta etendiĝo (ĝis 5%) sen rompiĝo. La proprecoj de vitrofibroj estas uzataj en la produktado de tre fortikaj, malpezaj komponantoj, kiel ekzemple regattoŝipoj, stangoj aŭ tuboj el vitrofibro-fortigita plasto aŭ ankoraŭ fiŝkaptaj bastonoj. Eĉ ujoj kaj duktoj por alte korodaj materialoj estas kutime faritaj el vitrofibro-fortikigitaj plastoj. 

### Rigideco

Vitrofibro havas amorfan strukturon, male al aramidfibro aŭ karbonfibro. La vitrofibroj havas pro tio izotropajn mekanikajn proprecojn, ili posedas grandan modulon de Young de 70 000 ĝis 90 000 megapaskaloj.
**Dependa teritorio**, *dependa areo*, *dependaĵo*, *dependejo* aŭ *dependeco* estas juraj terminoj uzatajn en la publika internacia juro por priskribi tipon de rilaton inter du teritorioj laŭ kiu la registaro de unu el ili (nome la metropolo) pro diversaj tialoj kaj normoj akiris iun tipon de jura respondeco super la registaro de alia teritorio (nome la dependa teritorio).​ Ankaŭ la termino "dependeco" estas uzata de Antigvo kaj Barbudo, Grenado kaj Maŭricio por kelkaj insuloj sub sia jurisdikcio, sed ili ne estas konsiderataj kiel sendependaj teritorioj.

Gravaj ŝtatoj kiuj havas dependajn teritoriojn estas Aŭstralio (Norfolkinsulo, Kristnaskinsulo, Kokosinsuloj, Aŝmora kaj Kartia Insuloj, Koralmaraj Insuloj, Insulo Herdo kaj insuloj Makdonaldaj kaj Antarkta Teritorio de Aŭstralio), Ĉinio (Honkongo kaj Makao), Danio (Gronlando kaj Ferooj), Finnlando (Alando), Francio (Gvadelupo, Reunio, Martiniko, Franca Gujano, Majoto, Nov-Kaledonio, Franca Polinezio, Saint-Barthélemy, Saint-Martin, Sankta-Piero kaj Mikelono, Valiso kaj Futuno, Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teritorioj kaj insulo Klipertono), Nederlando (Arubo, Kuracao, Sint-Maarten, Bonero, insulo Saba kaj Sint Eustatius), Norvegio (Svalbardo, Janmajeno, Buvet-Insulo, Insulo Petro la Unua kaj Lando de Maud) Nov-Zelando (Kukinsuloj, Niuo, Tokelao kaj Ross-Dependejo), Unuiĝinta Reĝlando (Ĵerzejo, Manksinsulo, Gernezejo, Bermudo, Ĝibraltaro, Angvilo, Britaj Virgulininsuloj, Kajmana Insularo, Falklandoj, Moncerato, Turkoj kaj Kajkoj, Sankta Heleno, Ascension kaj Tristan da Cunha, Pitkarna Insularo, Akrotiri kaj Dekelia, Sud-Georgio kaj Sud-Sandviĉinsuloj, Brita Hindoceana Teritorio kaj Brita Antarkta Teritorio) kaj Usono (Porto-Riko, Nord-Marianoj, Gvamo, Usonaj Virgulininsuloj, Usona Samoo, Palmiro, Vejkinsulo, Jonstonatolo, Midvejinsuloj, Kingmanrifo, Ĵarvisinsulo, Bakerinsulo, Insulo Howland kaj Navasa Insulo).

Pridisputataj teritorioj
------------------------

* Antarkto - Ĝia jura statuso estas prokrastita laŭ la kondiĉoj de la Antarkta traktato ekde 1959. Asertoj de posedo fare de Argentino, Aŭstralio, Ĉilio, Francio, Nov-Zelando, Norvegio kaj Britio.
* Paracel-insuloj - Okupitaj de Ĉina Popola Respubliko. Ankaŭ Tajvano kaj Vjetnamio asertas rajtojn de posedo.
* Spratly-insularo - Asertoj de posedo fare de Ĉina Popola Respubliko, Tajvano kaj Vjetnamio. Parte asertoj de posedo de Malajzio kaj Filipinoj.
* Cisjordanio - Okupaciita fare de Israelo, nur parte kontrolita fare de la Palestina aŭtonomio (vidu Israele okupataj teritorioj).
* Okcidenta Saharo - Aserto de proprieto fare de Maroko, kiu estas nuntempa administracie kontrolanta ŝtato, sed postuloj por sendependigo fare de okcidentsaharanoj.

Notoj
-----

1. ↑   Oxford University Press. Alirita la 26an de Decembro 2021). Dependent Territory

* Kategorio Dependa teritorio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 749344
 |
Relikvujo de Sankta Jakobo de Nisibis.
**Sankta Jakobo de Nisibis** (Nisibis 270-341) ankaŭ konata kiel *Jakobo la granda* estis siria religiulo. Li naskiĝis en Nisibis ankaŭ konata kiel Antiokio de Migdonio, urbo de Mezopotamio ĉe la persa limo, kiu hodiaŭ portas la nomon de Nusaybin.

Li elektis la vivon de soleco kaj asketismo en la montoj, dormante en la arbustoj dum la plej granda parto de la jaro kaj serĉante rifuĝon en kavernoj en la plej severaj vintraj monatoj. Teodoreto de Ciro atribuas al li la potencojn de profeto kaj aliajn miraklajn potencojn.

Poste li predikis en Persio kaj reveninte li estis nomumita episkopo de Nisibis kaj forlasis la solecon kaj translokiĝis al la urbo, sed daŭrigis malfacilan oferon. Li estis la bonfaranto de la malriĉuloj, gardanto de la vidvinoj kaj orfoj, kaj protektanto de la malsanuloj. Inter ili, Efren, kiu estis forpelita el la domo de sia patro, kiam li rifuzis partopreni en la idolaj praktikoj de sia patro, kaj trovis Jakobon.

La libro *Menaea* de la grekoj atribuas al li multajn paganajn konvertiĝojn. Genadio de Marsejlo diris ke li suferspertis persekutojn de la posteuloj de Diokleciano. Li ĉeestis la Koncilion de Niceo en 325 kaj estis unu el la partianoj de la Kunsubstancigo, kaj li ankoraŭ aperas kiel subskribinto antaŭ la koncilio de Antioĥio en 341.

Estis probable ke en 338 kiam la persa reĝo Sapor la 2-a sieĝis Nisibis kaj la defendo estis kuraĝigita de episkopo Jakobo kaj li supreniris al la muroj por preĝi. Tiam multaj insektoj atakis la persajn ĉevalojn kaj devis ĉesigi la sieĝon. Tio estas konsiderata respondo al la preĝoj de Jakobo.

Probable, li mortis proksimume tri jarojn poste (ĉirkaŭ 341 aŭ 342) kvankam Dionizio, patriarko de la jakobitoj, en sia siria Kroniko, skribis pri la jaro 338.

La martirologio de la romiaj kristanoj estas memorfestita la 15-an de julio, en la greka menologio la 31-an de oktobro, ĉe la sinaksario de la maronitoj la 13-an de januaro kaj en la kopta eklezia libro la 18 de la monato Tibi.

Referencoj
----------

* Kategorio Jakobo de Nisibis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


1. ↑  *Our Patron Saint James of Nisibis.* Armenian Apostolic Church
2. ↑  *St. James (Jacob) bishop of Nisibis, July 15.* Syriac Orthodox Church of Antioch: Archdiocese of the Western U.S.
Mapo de Sud-Afriko, kie Blumfontejno situas en la meza landparto
Dumnokta panoramo de Blumfontejno
**Blumfontejno**, esperantigita el *Bloemfontein* (/ˈblumfontəɪ̯n, ˈblomfontəɪ̯n/) estas la sesa plej granda urbo en la respubliko Sudafriko kaj ĉefurbo de la provinco Liberŝtato. Aldone ĝi estas sidejo de la plej alta kortumo de Sudafriko. La urbo troviĝas je 29° suda latitudo kaj je 26° orienta longitudo, ĉirkaŭ 1.395 m super la maro; ĝi sterniĝas sur 46.550 ha kaj havas ĉirkaŭ 500.000 loĝantoj.

La nomo signifas "Florfontanto". Tamen en la lingvoj Sotho kaj Pedi la urbo nomiĝas *Mangaung* (/maŋaˈuːŋ̩/), kiu signifas "hejmo de gepardoj".

Historio
--------

Antaŭ la alveno de blankaj kolonistoj dum la granda migrado de 1836 vivis ĉirkaŭ Blumfontejno Boŝmanoj kaj la popoloj Griqua kaj Sotho.

Ekde 1846 alvenis anglaj enmigrintoj sub majoro Henry Douglas Warden. En 1850 fondiĝis oficiale la komunumo Blumfontejno, kvar jarojn antaŭ la oficiala fondiĝo de la respubliko de la Oranĝa Liberŝtato.

La 13-an de marto 1900 dum la brita-bura milito la urbo falis en la manojn de la britaj trupoj. Dek jarojn poste Blumfontejno iĝis parto de la Sudafrika Unio kaj en 1945 ricevis urban statuson.

En 1994 okazis la unuaj demokratiaj balotoj.

Servoj
------

* Universitato de Liberŝtato

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ttt-ejo de la urbo Blumfontejno Arkivigite je 2017-11-29 per la retarkivo Wayback Machine