recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Amerika finna lingvo** aŭ **fingelsko** estas la formo de la finna lingvo parolata en Kanado kaj Usono. Amerika finna havas multajn vortojn el la angla lingvo, kaj ĝi havas iujn vortojn el la sveda lingvo, kiujn finna lingvo ne plu uzas.

En Usono, ĉirkaŭ 26 000 homoj uzas ĝin en siaj domoj, kaj en Kanado ĉirkaŭ 15 295 homoj parolas ĝin. En la urboj Oulu kaj Stantono ĝi havas iujn parolantojn. 

En la urboj *Oŭlo (Viskonsino)* kaj *Stantono* iuj homoj parolas Amerikan finnan lingvon.

Vortoj en Amerika finna lingvo
------------------------------

| Angla | Amerika finna | Esperanta traduko |
| --- | --- | --- |
| bed | peti | lito |
| blanket | plänketti | litkrovilo |
| kitchen | kitsi | kuirejo |
| onion | lööki | cepo |
| telephone | telefooni | telefono |
| telegram | telekrammi | telegramo |

Eksteraj ligiloj
----------------

* Amerika Finna kantoj
* Pri Amerika Finna (en la Finna Lingvo)
* Amerika Finna inkubatoro plus


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 720003
 |
**Dareso**, ankaŭ Dareso el Frigio, estas supozata aŭtoro de mitologia rakontado pri Troja milito, devenata verŝajne el la l-a jarcento p.K. 

Dareso el Frigio, Hefesta sacerdoto en Trojo, priskribas eventojn kiel senpera ĉeestanto de la milito kaj de lastaj tagoj de la urbo kaj simpatias trojanojn. Sian rakontadon komencas per morto de Laomedono kaj finas per pereo de Trojo.

El la greka originalo de Daresa verko oni konas nur malgrandan parton trovitan sur papiruso el komenco de la 3-a jarcento. Konservita estas latina prilaboro el la 5./6. jarcento p.Kr. nomata "Historio pri falo de Trojo", (en la lingvo latina. *De excidio Troiae historia*). Tiu ĉi prilaboro estas kune kun romana verko de Diktiso el Kreto fontoj pri kiuj apogas sin mezepokaj legendoj pri la Troja milito.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Darés en la ĉeĥa Vikipedio.* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 563454
* GND: 118678876
* LCCN: n83033840
* VIAF: 219236940, 87494647, 300801248 55518848, 219236940, 87494647, 300801248
* ISNI: 0000 0000 7975 6898, 0000 0004 4930 1453
* LIBRIS: 48011
* SUDOC: 030818672
* BNF: 12215749g
* NDL: 00873424
* BIBSYS: 90685487
* NKC: ola2010596143
* BNE: XX1726719
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

 
***Sed Homoj kun Homoj. Universalaj Kongresoj de Esperanto 1905–2005*** estas titolo de libro pri la unuaj cent jaroj de Universalaj Kongresoj. Ĝin verkis Ziko van Dijk (tiam ankoraŭ nomita *Ziko Marcus Sikosek*) kiam li estis bibliotekisto de Biblioteko Hector Hodler de Universala Esperanto-Asocio. Ĝi aperis en marto 2005 ĉe UEA en Roterdamo.

Enhavo
------

Post enkonduko pri la organizado de la kongresoj sekvas naŭdek ĉapitroj pri la naŭdek kongresoj okazintaj ĝis inkluzive de 2005, kun flanka prezentado de la Esperanto-historio ĝenerale. Fontoj estis la Arkivo de UEA, diversaj Esperanto-revuoj, iomete ne-Esperantaj revuoj, libroj kaj intervjuoj. Estis uzita ankaŭ la foto-arkivo de Biblioteko Hector Hodler. La libro havas antaŭparolon de John C. Wells.

La titolon inspiris citaĵo de L. L. Zamenhof, kiu en sia parolado dum la unua UK diris, ke tie "kunvenis ne francoj kun angloj, ne rusoj kun poloj, sed homoj kun homoj".

Eksteraj Ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Esperanto |

* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
**János Torkos Justus** [jAnoŝ torkoŝ justus?], slovake **Ján Justus Torkoš,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Torkos Justus János** estis hungarlandana kuracisto, farmakologo, balneologo.

Memortabulo pri János Torkos Justus
János Torkos Justus  naskiĝis la 17-an de decembro 1699 en Győr. Li mortis la 7-an de aprilo 1770 en Pozsony (nuntempa Bratislavo en Slovakio).

Biografio
---------

Ŝajnas, János Torkos Justus apartenis al la slovaka minoritato de Hungara reĝlando. Li frekventis gimnazion en Besztercebánya, poste li akiris medicinan diplomon en Halle en 1724. Komence li estis armea kuracisto, ekde 1726 li estis gvidanta kuracisto de Komárom (historia departemento), en la sekva jaro de Esztergom (historia departemento). En 1731 li estis nomumita persona kuracisto de grafo Miklós Pálffy (palatino). Ekde 1740 li estis gvidanta kuracisto de urbo Pozsony. Li faris pioniran laboron pri analizado de hungaraj kuracakvoj, estis li la unua, kiu kompilis prezojn de la hungaraj medikamentoj. Li kompilis ankaŭ normojn kaj devojn de kuracistoj, apotekistoj.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Dissertatio inauguralis medica de febre petechiali* (1724)
* *Tara Pharmaceutica Posoniensis…* (1745)
* *Polychrestus liquorjáról való tudósítás* (1756; ankaŭ slovake, germane)
* *Bericht von dem natürlichen alcalischen hungarischen Mineralsalz …* (1766)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Dunaalmás

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
**Daphne Wilhelmina BUNSKOEK** (Almelo, 22-an de novembro 1973) estas nederlanda prezentistino kaj aktorino.

Biografio
---------

Daphne Bunskoek en 2017.
Bunskoek post la mezlernejo ne sciis kion ŝi plue volis. Ŝi studis je la Universitato de Reims Ĉampanjo-Ardenoj dum unu jaro lingvistikon, poste ŝi studis je la Universitato Twente aplikatan Instruadon kaj post tio edukadon *docento dramo* je la Altlernejo por artoj en Kampen. Por tiu studado ŝi dum tri monatoj staĝis en Calgary ĉe Keith Johnstone.

Bunskoek unue laboris por la regiona kanalo RTV Oost, kie ŝi prezentis la programon  *Jong Belegen*  kune kun Willem Alkema kaj Eddy Zoëy. Post kiam ŝi raportis por ĉi tiu stacio pri la videoĵokeo Tooske Breugem, ĵus dungita de muzika kanalo TMF, Bunskoek estis petita fari testfilmon ĉe TMF. Ŝi estis dungita kaj prezentis diversajn programojn tie dum kelkaj jaroj. De 2002 ĝis 2005 Bunskoek estis vidata en la programoj *Ankaŭ tio!*, *Mi faras ĉion por vi*  kaj *Bonan matenon Nederlando* de la dissendanto KRO.

Referencoj
----------

1. ↑   *Bunskoek prezentas novan televidilon programo* - De Telegraaf, 20-an de septembro 2004

* Kategorio Daphne Bunskoek en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Rivera sedimentado
Sedimentado estas la tendenco de partikloj (eroj, ekzemple sableroj) eliri aŭ apartiĝi el likvido kie ili estis laŭ suspensio por resti ĉe fundo aŭ iu ajn bariero. Tio ŝuldiĝas al ilia movo tra la likvaĵo en respondo al la fortoj reagantaj al ili: tiuj fortoj povas ŝuldiĝi al gravito, centrifuga forto aŭ elektromagnetismo. En geologio sedimentado ofte estas utiligita kiel la polusa kontraŭo de erozio, t.e. la fina fino de sedimentotransporto. En tiu signifo ĝi inkludas la finon de transporto per saltado de eroj aŭ vera fundofrajta transportado. Alfundiĝo estas la falado de suspensigitaj partikloj tra la likvaĵo, dum *sedimentado* estas la fino de la alfundiĝa procezo.

**Sedimentado** povas aludi al objektoj de diversaj grandecoj, intervalante de grandaj ŝtonoj en torenta akvo ĝis suspensioj de polvo kaj partikloj el poleno ĝis ĉelaj suspensioj ĝis solvaĵoj de ununuraj molekuloj kiaj ekzemple proteinoj kaj peptidoj. Eĉ malgranda molekulo sufiĉe forta devigas produkti signifan sedimentadon.

La esprimo estas tipe uzita en geologio, por priskribi la atestaĵon de sedimento kiuj rezultas en la formado de sedimentaj petroj, kaj en diversaj kemiaj kaj mediaj kampoj por priskribi la decidproponojn de ofte pli malgrandaj partikloj kaj molekuloj. Tiu procezo ankaŭ estas uzita en bioteknologia industrio por apartigi eksteren ĉelojn de la media etoso.

Eksperimentoj
-------------

Geologio
--------

Kemio
-----

Vidu ankaŭ
----------

* Suspensio
* Sedimento
Mikrotomo (C. Reichert, Vieno, 1905–1915).
**Mikrotomo** (el la greka *mikros*, signife "malgranda", kaj *temnein*, signife "tranĉi") estas ilo uzata por tranĉi tre fajnajn tranĉaĵojn de materialo, konataj kiel sekcioj. Gravaj en scienco, mikrotomoj estas uzataj en mikroskopio, ĉar ĝi ebligas la preparadon de montraĵoj por observado danke al transmitita lumo aŭ elektrona radiado. Mikrotomoj uzas ŝtalon, vitron, aŭ diamantajn eĝojn depende el la tranĉota specimeno kaj el la dezirita fajneco de la eltranĉotaj sekcioj. Ŝtalaj eĝoj estas uzataj por prepari sekciojn de animalaj aŭ plantaj histoj por lum-mikroskopa histologio. Vitraj tranĉiloj estas uzataj por eltranĉi sekciojn por lum-mikroskopio kaj por eltranĉi tre fajnajn sekciojn por elektrona mikroskopio. Industriaj laŭgrade diamantaj tranĉiloj estas uzataj por eltranĉi durajn materialojn kiel ostoj, dentoj kaj planta materialo kaj por lum-mikroskopio kaj por elektrona mikroskopio. Juvel-kvalitaj diamantaj tranĉiloj estas uzataj por eltranĉi fajnajn sekciojn por elektrona mikroskopio.

Mikrotomio estas metodo por la preparado de fajnaj sekcioj por materialoj kiaj ostoj, mineraloj kaj dentoj, kaj kiel alternativo al elektropolurado kaj kiel iona muelado. Mikrotomaj sekcioj povas esti sufiĉe fajnaj kiel por sekci homan haron laŭlarĝe, kun sekcio pli fajna ol inter 50 nm kaj 100 µm.

Referencoj
----------

1. ↑  mikrotomo en vortaro.net

* Mikrotomo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Mikrotomo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Dezertalaŭdo** |
| --- |
|  |
| DezertalaŭdoDezertalaŭdo
 |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Alaŭdedoj *Alaudidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Ammomanes* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***A. deserti*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Ammomanes deserti****(Lichtenstein, 1823) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Dezertalaŭdo  |

 |
| v • d • r |

*Ammomanes deserti algeriensis* MHNT
La **Dezertalaŭdo**, *Ammomanes deserti*, estas specio de birdo de la familio de Alaŭdedoj, kiu reproduktiĝas en dezertoj kaj duondezertoj el Saharo orienten tra la Arabia duoninsulo kaj Mezoriento al Irano, Afganio kaj Pakistano.

Ĝi estas nemigranta escepte pro lokaj movoj en aridaj ŝtonaj areoj, kaj evitas sablajn ebenaĵojn. Ĝi nestumas surgrunde en roka fendo aŭ inter ŝtonoj, kie la ino demetas 3-4 ovojn. La manĝo estas semoj kaj insektoj, tiuj lastaj ĉefe dum la reprodukta sezono.

Temas pri malgranda, sed diketa, specio de alaŭdedo 15 – 16,5 cm longa. Ĝi estas sablokolora supre (kun iomete striita kapo) kaj hele rozgriza (okra) sube, kun dika flavbaza beko longa kaj akrapinta kaj iomete da punktaro en gorĝo. La vosto estas ruĝecbruna kun neklara malhela fina bordo. Ankaŭ la pugo kaj unuarangaj flugilplumoj estas ruĝecaj kaj videblaj dumfluge.

Ambaŭ seksoj estas similaj, sed estas konsiderenda geografia variado. Ekzemple, *A. d. payni* de suda Maroko estas pli griza supre ol la nomiga *deserti*, kaj havas oranĝecajn flankojn. *A. d. annae* de norda Jordanio havas malhelgrizajn suprajn partojn, kapon kaj bruston.

La kanto estas plendeca *ĉu-gvii-ĉaĉa gvii*. Ĉiukaze temas pri sufiĉe silentema specio.

Referencoj
----------

* BirdLife International (2004). *Ammomanes deserti*. *Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj*, eldono de 2006. IUCN 2006. Elŝutita 12a Majo 2006. Malpli zorgiga

* Dezertalaŭdo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Dezertalaŭdo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Dezertalaŭdo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Zsuzsa Barlay** [ĵuĵa barlai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Barlay Zsuzsa** estas hungara operokantisto, (mezosoprano, aldo).

Zsuzsa Barlay  naskiĝis la 16-an de aŭgusto 1933 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Zsuzsa Barlay ricevis rolojn en teatrejo de Artúr Lakner inter 1936 kaj 1948, samtempe ŝi lernis baleton. Inter 1949 kaj 1957 ŝi frekventis muzikan mezlernejo kaj konservatorion, ŝi abiturientis en 1951. Ŝi kantis en koruso de Hungara Radio inter 1952–1959. Ekde 1961 ŝi apartenis al trupo de Budapeŝta Ŝtata Operejo, sed ŝi ofte ricevis operajn rolojn en gravaj operejoj de Eŭropo. Ŝi ofte kantis oratoriojn. En 1992 ŝi pensiuliĝis, sed kelkfoje ankaŭ poste ŝi kantis en la Operejo. Ŝi ricevis premiojn en 1968, 1983 kaj 1994. En 2015 ŝi estis nomumita eterna membro de la Operejo.

Elektitaj operaj roloj
----------------------

* Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij: Onegin - Olga (debuta rolo)
* Gioacchino Rossini: La Cenerentola – titolrolo (kun furora sukceso)
* Giuseppe Verdi: Il trovatore - Azucena
* Richard Wagner: Das Rheingold - Erda
* Giacomo Puccini: Madama Butterfly - Szuzuki

Elektitaj televiziaj roloj
--------------------------

* Gaetano Donizetti: *A csengő* (1966)
* Gioacchino Rossini: La barbiro de Sevilo (1977)
* *Névtelen hősök* (1980)

Fontoj
------

* hungarlingva intervjuo
* hungarlingva biografio kun foto
* 

* Kategorio Zsuzsa Barlay en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 570367
* LCCN: n85119420
* VIAF: 72823923
* ISNI: 0000 0001 0987 1900
* SUDOC: 172096219
* MBA: bc382109-b124-448e-a563-371c20497899
* NKC: xx0163523
 |
**Maiduguri** estas milionurbo, universitata urbo en Niĝerio, kie estas ĉefurbo de subŝtato Borno (Niĝerio).

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Alto super marnivelo: 320 m
* Loĝantaro: 1 126 200 en 2010
* Horzono: UTC + 1
* Poŝtkodo:
* Telefonkodo:
* Aŭtokodo:

Situo
-----

Maiduguri situas en nord-orienta parto de Niĝerio laŭ rivero. Ĉada Lago troviĝas 100, Nĝameno 239 km-ojn.

Historio
--------

Maiduguri estis fondita en 1907 kiel armea antaŭposteno fare de la britoj. Ekde la 1960-aj jaroj la urbo travivis etnajn aŭ religiajn perfortojn, ekzemple en 1966, 1974, 1982, 2001 kaj en 2006. La lasta okazis en 2009.

En la universitato oni edukas angle. La ĉefa religio estas la islamo, sed ankaŭ kristanoj vivas ĉi tie. La vivnivelo estas pli alta, ol la tutlanda averaĝo. En la urbo ankaŭ kontrabandistoj funkcias.

Trafiko
-------

Maiduguri estas finhaltejo de fervojo el centra Niĝerio kaj trairas la norda ĉefvojo el Kano (urbo) al la landlimo. La urbo havas internacian flughavenon.

Klimato
-------

En Maiduguri la averaĝa temperaturo estas 28 'C, inter aprilo-junio tio estas pli, ol 30 'C. Ne estas tro grandaj diferencoj inter la monataj temperaturoj. Jare pluvas 639 mm. Inter novembro-marto neniam pluvas, dume en aŭgusto 221 mm-ojn pluvas.

Vidindaĵoj
----------

* muzeo
* moskeoj

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de milionurboj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 338211
* GND: 4318204-5
* LCCN: n81085347
* VIAF: 148934191
* SUDOC: 099483246
* BNF: 144531411
 |
**Zsolt Szijártó** [ĵolt sijArtO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szijártó Zsolt** estas hungara ŝlagromuzikisto (gitaristo, kantisto, tekstopoeto).

Zsolt Szijártó naskiĝis la 20-an de decembro 1979 en Mezőtúr.

Biografio
---------

Zsolt Szijártó aĝis 10, kiam li ekŝatis la gitarludon. Iom poste li aliĝis al pluraj ŝlagrorkestroj, kies muzikstiloj grandparte diferencis. Li partoprenis en registroj de pluraj sondiskoj. Kun aliaj muzikistoj li komponis muzikalon.

Elektitaj koncertoj
-------------------

* Budapeŝto (2016)

Elektitaj komponaĵoj
--------------------

* *Mohács 1526* (muzikalo, kunkomponisto, 2019)

Elektitaj ŝlagrotekstoj
-----------------------

* Amíg csak egy magyar él!
* Fejetlenség
* Sej haj lesz!

Aŭdu ankaŭ
----------

*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2021-03-16. Alirita 2019-08-25.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 655177
* MBA: ae909065-8d09-4b56-a151-5a380a8fcfaf
 |
La nocio **voĉo** (latine *vox*, itale *voce*, greke *φωνη*) en la muzika tonmetado signifas sekvon de tonoj. Plivastasence ĝi entenas soneventojn, kiujn produktas unuopa muzikisto aŭ voĉgrupo. Je tio tonaltoj kaj -daŭroj sin abstraktas de ĉia individua sonkoloro kaj ĉia individua interligiteco. Voĉo tiusence ne signifas sonantan voĉon, sed pli bone estas kantinstrukcio aŭ ludinstrukcio diference interpretebla.

Se voĉoj moviĝas laŭ la reguloj de la kontrapunkto, pluraj el tiaj voĉoj povas harmonie kunsoni. Pro tio oni distingas inter unuvoĉa kaj plurvoĉa muzikado (vd. polifonio) aŭ ĉefa kaj akompanaj voĉoj. Se pli ol du voĉoj kunsonas, tio kutime postulas notadon kiel notacio.

Ĉar ĉi tiu kompreno de voĉo ligiĝas ege je la skribo, oni esprimas per „voĉo" ofte la realigitajn muziknotojn en la mano de kantisto aŭ sur pupitro de instrumentisto, kiujn oni ankaŭ nomas *orkestrovoĉo*: Dum dirigento de orkestro legas el partituro, kiu surlistigas ĉiujn voĉojn unu sub la alia, la muzikistoj bezonas nur sian proprajn *voĉojn*. Jen la nocio ne estas uzata en la senco de unuvoĉeco: La pianovoĉo de pianokonĉerto kutime estas plurvoĉa, sed ĝin realigas unuopa muzikisto.

Vidu ankaŭ
----------

* Melodio
**Sebestény Endre Kovács** [ŝebeŝtEnj kovAĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kovács Sebestény Endre,** (malofte *Kovács Sebestyén Endre* aŭ *K. Sebestény Endre* estis hungara kuracisto, kirurgo, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1858). Lia filo estis Sebestény Aladár Kovács.

Kovács Sebestény Endre
Sebestény Endre Kovács [*rompita ligilo*] naskiĝis la 27-an de septembro 1814 en Hungara reĝlando, en Garamvezekény (nuntempa vilaĝparto de Hronovce en Slovakio). Li mortis la 17-an de majo 1878 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sebestény Endre Kovács frekventis universitaton en Pest (urbo) inter 1835-1840, poste li ekzercadis unu jaron en hospitalo en Vieno. En 1843 li ricevis fakdiplomon pri kirurgio. En 1846 li studvojaĝis al Parizo, Londono, Berlino. En 1847 en Hungarlando li estis la unua, kiu uzis kloroformon. Ekde 1849 li estis ĉefkirurgo en Malsanulejo Rókus. En la 1860-aj jaroj li kuracadis ekzemple Imre Madách, Ferenc Deák, Mihály Vörösmarty, János Arany, József Bajza (poeto), Mór Jókai. Li ricevis 2 premiojn. Lia familio fondis fondaĵon en 1879 honore al Sebestény Endre Kovács.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Orvostudori értekezés a hebegésről* (1841)
* *Gyakorlati sebészet: Balassa János tanár kórodai előadásai szerint* (1846)
* *Javaslat az álladalmi közegészség és az orvosi ügy rendezéséről hazánkban* (1848)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio[*rompita ligilo*]
* hungarlingva biografio

* Kategorio Sebestény Endre Kovács en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 448394
* GND: 1018222634
* VIAF: 221085080
* ISNI: 0000 0003 6003 3544
 |
La **sedeka**, ankaŭ konata sub jenaj nomoj *sedek, sediakk, sedik, sediq, saediq, seedik, sejiq, sedeq, seedek, seedeq, shedekka, sazek, bu-hvana, ĉe-hvana, daija-ataijal, hogo, iboho, paranian, taruku, taroko,toroko, truku aŭ toda*, estas unu el la du atajaj lingvoj. Kiel la atajala, la alia atajala lingvo, la sedeka estas parolata ekskluzive en Tajvano. Karakterizaĵo de la sedeka estas la tre stranga vortordo, kiu havas multon komune kun la malagasa kaj la fiĝia. La sedeka estas ĉefe parolata en la (ne ekstrema) nordorienta parto de Tajvano, ĉe la marbordo de la atajala lingvoregiono, en la regionoj ĉirkaŭ la urbo Hualien kaj sude de la atajala lingvo. Oni devas diri, ke sedeka ne estas dialekto de la atajala. La tri dialektoj multe diferencas en fonologio kaj leksikologio. La ĉina lingvo estas uzata en la lernejoj. La maljunuloj ankaŭ parolas la japanan. La sedeka estas skribita per la latina skribo. Ekzistas gramatiko kaj inter 1963 kaj 1988 la Nova Testamento estis tradukita en la sedekan.

Klasifiko
---------

* Aŭstroneziaj lingvoj (1268)
	+ Atajalaj lingvoj (2)
		- Sedeka

Evoluo de la nombro de parolantoj
---------------------------------

* 1993 : 28.000
* 2002 : 4 750

Estas klare, ke la nombro de parolantoj akre malpliiĝis. Multaj homoj preferas uzi la atajalan, la japanan kaj diversajn ĉinajn variantojn.

Literaturo
----------

* *Seediq Reference Grammar*, Yung-li Chang ; Tajpeo, 2000
* *Fonologia strukturo de paran: dialekto de la sedeka*, Hsiu-fang Yang ; Tajpeo, 1976

Eksteraj ligoj
--------------

* Pliaj informoj pri la sedeka (en la angla)
* 177 vortoj en la angla kaj la sedeka
* Glosaro kun la prononco
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Jouy |

Koordinatoj: 48° 10′ 04″ N 2° 58′ 30″ O﻿ / ﻿48.16778 °N, 2.97500 °O﻿ / 48.16778; 2.97500 (mapo)

**Jouy** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 430 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Geografio
---------

Jouy etendiĝas sur 17.6 km², kaj havis 430 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 24 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo. 

  

La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. 

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Jacky Dorange, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Jouy apartenas al la kantono de Chéroy, kies ĉefurbo estas Chéroy. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Sens, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de Chéroy
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Jarosław (Jarek) Parzyszek**, estas pola esperantisto, naskiĝinta en 1963 en Przasnysz (Pollando). 

Li eklernis Esperanton en 1981 kadre de la universitata-kurso en Nikolao-Kopernik Universitato (UMK) en Toruń, kiel lernanto de Teresa Nemere. En junio 1982 li estis elektita prezidanto de Studenta Scienca Asocio de Esperantistoj de UMK en Toruń kaj en 1983 li eniris la estraron de PSEK (Pola Studenta Esperanto-Komitato de Asocio de Polaj Studentoj). Li partoprenis la 39-an Internacian Junularan Kongreson en Debrecen (Hungario), la 40-an IJK en Swanwick (Britio) dum kiu li eklaboris en la Komitato de TEJO kaj en la Komisiono por Aktivula Trejnado (KAT), kunorganizante TEJO/PSEK seminariojn por Esperanto-aktivuloj. 

Dum la 41a IJK en Eringerfeld, Parzyszek estis elektita TEJO-estrarano respondeca pri aktivula trejnado kaj pri Pasporta Servo. Li kunredaktis "Pasportan Servon" kun Bertilo Wennergren (Svedio) en 1986 kaj en 1987. Parzyszek estis vicprezidanto de la LKK de la 43-a IJK en Krakovo kaj samtempe LKK-ano de la 72-a UK en Varsovio, respondeca pri la junulara programo. Dum la jaroj 1987-89 Parzyszek estis prezidanto de PSEK kaj estrarano de PEA (Pola Esperanto-Asocio), kunredaktante "Pola Esperantisto" kaj "Studenta Gazeto", la organon de PSEK. 

En 1989 Parzyszek finstudis juron en Nikolao-Kopernik Universitato kaj eklaboris en Bjalistoko. En 1988 Parzyszek respondecis pri "La Jaro de Antoni Grabowski", okaze de la 100-a naskiĝdatreveno de la "Patro de Esperanto-poezio", la tradukinto de la pola epopeo de Adam Mickiewicz - "Sinjoro Tadeo". 

Li estis prezidanto de BES (Bjalistoka Esperanto-Societo) de 1991 ĝis 1993. Dum la jaroj 1988-2009, kun unujara paŭzo, Parzyszek estis: komitatano, estrarano kaj prezidanto de Fondumo-Zamenhof en Bjalistoko, kiu helpe de la urbestro de Bjalistoko - Tadeusz Truskolaski, en 1989 sukcesis inaŭguri la Zamenhof-Centron en Bjalistoko, kie troviĝas tradukita de li ekspozicio pri juna Ludoviko Zamenhof. Parzyszek kuniniciatis kaj kunorganizis la 94-an Universalan Kongreson de Esperanto en Bjalistoko en 2009. Li tradukis gvidlibron de Bjalistoko, plurajn urbajn kaj regionajn gvidlibrojn kaj en 2014 la poemvolumon de Hanna Szczęsna. Samjare kune kun la aŭtorino, ili prezentis kadre de ARKONES (Artaj Konfrontoj en Esperanto) en Poznań, la poemaron. En 2009 Parzyszek rezignis pri ĉiuj publikaj funkcioj en la Esperanto-movado.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Libera Folio: Malamikeco de la nacioj: falu, falu la 25-a de februaro 2022, okaze de la rusia invado al Ukrainio.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 618855
* VIAF: 164804859
* ISNI: 0000 0001 1296 2715
 |
"**Gardanto de la Afero de Dio**" (*Valí 'Amr'ulláh*), estis titolo de Shoghi Effendi Rabbání (شوقي أفندي رباني), kiu naskiĝis je la 1-a de marto 1897 en Akko (Israelo). Li estis la plej maljuna nepo de *'Abdu'l-Bahá*, kiu estis la plej maljuna filo de la Fondinto de la Bahaa Kredo, *Bahá'u'lláh*. Laŭ la bahaa ortografia sistemo lia nomo estus skribita *Shawqí Afandí*, sed lia nomo jam delonge estis konata kiel Shoghi Effendi, antaŭ ol la nuna sistemo estis akceptita. Laù la klarigoj de  *'Abdu'l-Bahá* en sia "Volo kaj Testamento", la "Gardanto de la Afero de Dio" estas por la bahaa komunumo ĉef-gvidanto, kies precipa rolo estas la klarigo kaj la interpratado de la sanktaj skriboj bahaaj kun "neeraripova" aŭtoritato :

> 
> "La sankta kaj juna branĉo, la Gardanto de la Afero de Dio, kiel ankaŭ la Universala Domo de Justeco universale elektota kaj establita, estas ambaŭ sub la zorgo kaj protektado de la Abhá Beleco (*Bahá'u'lláh*), sub la ŝirmo kaj neerara gvidado de la Ekzaltito (*Báb*) (mia vivo estu oferita por ili ambaŭ). Kion ajn ili decidas, estas di-devena. Tiu, kiu ne obeas lin, nek obeas ilin, ne obeis Dion; tiu, kiu ribelas kontraŭ li kaj kontraŭ ili, ribelis kontraŭ Dio; tiu, kiu disputis kun li, disputis kun Dio; tiu, kiu oponis lin, oponis Dion; tiu, kiu argumentas kun ili, argumentis kun Dio; tiu, kiu disputis kun li, disputis kun Dio; tiu, kiu malagnoskis lin, malagnoskis Dion; tiu, kiu malkredis lin, malkredis Dion; tiu, kiu devias, apartigas sin kaj turniĝas for de li, vere deviis, apartigis sin kaj turniĝis for de Dio. La kolerego, la furioza indigno, la venĝo de Dio restu sur li!"
> 
> 

La forpaso de Shoghi Effendi venis neatendite je la 4-a de novembro 1957, kiam li estis vojaĝanta al Britio kaj infektiĝis je azia gripo. La "Volo kaj Testamento" de  *'Abdu'l-Bahá* priskribis la sinsekvadon de la Gardantoj de la Kredo, sed Shoghi Effendi ne havis gefilon, kaj ĉiuj aliaj kandidatoj estis forpelitaj el la Kredo kiel Interlig-rompantoj, (t.e. iu, kiu ne akceptis la aŭtoritaton de la posteuloj de *Bahá'u'lláh* : *`Abdu'l-Bahá*, Shoghi Effendi kaj la Universala Domo de Justeco). La Volo kaj Testamento de  *'Abdu'l-Bahá* preskribis, ke la Gardanto devas esti vira ido de *Bahá'u'lláh* kaj aprobita de la Manoj de la Afero, kiujn Shoghi Effendi nomis kiel la "Ĉefintendantojn de la Mondordo de *Bahá'u'lláh*". Tiuj "Manoj de la Afero de Dio" kune konstatis, ke estis neeble nomumi novan Gardanton, kaj lasis la decidon al la elektonta "Universala Domo de Justeco". Malgraŭ tio, unu el la Manoj de la Afero, Mason Remey, poste proklamis sin la "dua Gardanto" kaj estis forpelita el la Kredo de la aliaj "Manoj de la Afero" kiel interlig-rompanto. La "Manoj de la Afero" ludis la necesajn administrajn rolojn kaj organizis la voĉdonadon pri la Universala Domo de Justeco. Ili ekskludis sin de la balotado. Post sia elekto la Universala Domo de Justeco konkludis, ke estas neeble nomumi alian Gardanton. Shoghi Effendi restas la unua kaj lasta Gardanto de la Bahaa Kredo, kaj neniu plu rajtas interpreti la sanktajn skribojn bahaajn kun nekontestebla aŭtoritato.
La tiel nomata **vorta magio** aŭ **lingva magio** ampleksas ĉiujn magiajn agojn, kiuj per pensitaj aŭ prononcitaj vortoj kreas magian efikon. Konkretaj formoj povas esti magiaj formuloj, aŭ specifaj aspektoj de benoj kaj malbenoj.

La supozo pri magia efiko de certaj vortoj venas de la koncepto, ke la nomo de objekto nedisigeble ligatas al la objekto mem, estas simboligo kaj materia aspekto de la objekto. Iu, kiu uzis la nomon de objekto, do povis preni influon al la korespondaj objektoj aŭ personoj.

Tiun koncepton pri vorta magio ekzemple fokusigas la germana fabelo *Rumpelstilzchen* (en la esperantlingva versio "Rumpelstilskin"), kiun skribe fiksis kaj konatigis la fratoj Grimm: tie malica vireto, kiu al neniu malkaŝas sian nomon. havas magian povon - oni povas rompi tiun magion nur per malkovro kaj magia prononco de lia nomo.

Laŭ la sama koncepto la recito de magia vorto subtenas la sorĉon, ekzemple per voko de fortaj dioj, sen ke la dio mem iĝas viktimo de la sorĉo.

Krom magiaj formuloj ankaŭ ĉiuj aliaj ritoj uzantaj kanton aŭ reciton de potenca nomo uzas tian specon de magio. En multaj naturaj religioj ekzemple ekzistas ritoj, kiuj per rakonto de mito alportu pluvon.

Al vorta magio rilatas multaj tabuoj.

Literaturo
----------

Müller, Klaus E.: *Wortzauber. Eine Ethnologie der Eloquenz* ["vorta magio - etnologio de elokvento", germane] , eldonejo Lembeck 2001, ISBN 3-87476-380-3
**Miles Davis Volume 1** kaj **Miles Davis Volume 2** estas du ĵaz-albumoj de Miles Davis. Estis la unuaj du 12-colaj sondiskoj de Blue Note Records. Ili estis publikigitaj en 1955. Laŭ opinio de Scott Yanow ili konstistigas komencon kaj fruan kulminon de la evoluo de malmolbopo.

Graveco
-------

Scott Yanow rigardis la tri kunsidojn de Miles Davis por Blue Note el la jaroj 1952, 1953 kaj 1954 al la 17 plej gravaj diskoj de malmolbopo kaj kiel unuaj diskoj, sur kiuj – malgraŭ laŭgradaj transiroj – ĉi tiu stilo publikiĝis. Laŭ Thom Jurek ili donas perecizan bildon pri la „rapida glitado" de Davis en la malmolbopon. Cook kaj Morton antagonismon de ĉi tiu albumo, rimarkis tamen ankaŭ, ke Davis jen forlasis la malvastajn limojn de *etbanda bibopo* kaj daŭrigis la esploron de vasta muzika lingvo, kion li komencis per la ensemblo de *Birth of the Cool*.

Literaturo/fontoj
-----------------

* Erik Nisenson: *Round About Midnight – Ein Portrait über Miles Davis*. Hannibal, Vieno 1985
* Richard Cook, Brian Morton: *The Penguin Guide to Jazz on CD*. 6-a eldono, 2002. ISBN 0-14-051521-6

1. ↑  p. 373

* Peter Wießmüller: *Miles Davis – Sein Leben, seine Musik, seine Schallplatten*. Oreos (Collection Jazz), Gauting 1985

* Vokita de jazzdisco.org la 7-an de septembro 2010

* Vokita de discogs.com la 7-an de septembro 2010

* Vokita de allmusic.com la 15-an de septembro 2010

Eksteraj ligiloj
----------------

* Blue Note 10" LP Diskokovriloj de la 5000-a serio, inter ili *Young Man With A Horn*, *Miles Davis, Vol. 2* kaj *Miles Davis, Vol. 3* ĉe birkajazz.com
**Pierre Bonnard** (naskiĝis la  3-an de oktobro 1867(nun 1867-10-03) en Fontenay-aux-Roses, mortis la 23-an de januaro 1947 en Le Cannet) estis franca pentristo.

  

*Kvin pentristoj* (1902-1903).  
De maldekstre dekstren: staranta, aŭtoro (Félix Vallotton); sidantaj, Pierre Bonnard, Édouard Vuillard kaj Charles Cottet; kaj staranta, Ker-Xavier Roussel

Biografio
---------

Li studis juron kaj estis membro de la grupo Nabis kun Vuillard, Valloton kaj multaj aliaj. Li komence estis influita de impresionismo: *Moulin Rouge*, *Jardin de Paris* (1896), *Le fiacre* (1898).

Kvankam li poste daŭre faris aŭdiciojn kaj portretojn, li komencis pentri scenojn de familia vivo, ĝardenoj kaj banoj.

Precipe en siaj neanimitaj komponaĵoj kaj nudaj virinoj, li atingas belajn lum-mallumajn efikojn, provizante ĉi tiujn subjektojn per subtilaj nuancoj: *Nu à contre-jour* (1919), *Ambroise Vollard* (1920), *Sourire* (1920), *La toilette* (1922), *Le jardin*. Li estas aŭtoro de multnombraj grafikaĵoj: litografioj, libroj kaj afiŝoj.

La revolucioj en pentrarto dum la tempo de Bonnard preskaŭ ne efikis al li, kondiĉe ke li restis ligita al puraj plastikaj valoroj. La pentristoj prenis la kontraŭan vojon, tamen, ĉar ili admiris lian stilon kaj havis grandan influon sur la sekvantoj de la lirika abstraktado.

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Pierre Bonnard en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Nabis (artistoj)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 756853
* GND: 118513281
* LCCN: n79040127
* VIAF: 66499977
* ISNI: 0000 0001 0910 3856
* LIBRIS: 205633
* SUDOC: 02731216X
* BNF: 12123889j
* ULAN: 500115555
* NLA: 35020171
* NDL: 00433818
* BIBSYS: 90152075
* RKD: 10389
* NKC: jn19990000928
* ICCU: CFIV092319
* BNE: XX1202024 XX1121159, XX1202024
 |
Edifa bildeto montranta la ordenfondinton francan Pierre Favre
**Pierre FAVRE** (latine: *Petrus Faber*; naskiĝinta la 13-an de aprilo 1506 en La Villaret, komunumo Saint-Jean-de-Sixt/Haute-Savoie, mortinta la 1-an de aŭgusto 1546 en Romo) estis franca nobelo kaj teologo. Li estis unu el la fondintoj de la ordeno de la jezuitoj.

Vivo
----

Favre studis ekde 1527 en Parizo, kie li aliĝis al la movado de Ignaco Lojola. Kune kun li li faris la sanktajn promesojn sur Montmartre. Poste li iĝis profesoro pri teologio en Romo kaj Parmo.

En 1541 li partoprenis la dieton en Regensburg disvastigonte la ordenon en Germanujo. Li donace fondis la ordenejon en Kolonjo en 1544, poste la institutojn en Valadolido kaj Koimbro.

Lian vivon priskribis unue Nikolao Orlandini en sia »Historia Societatis Jesu« (Romo 1615).

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 6. Leipzig 1906, p. 362, kio legeblas tie ĉi interrete.

* Kategorio Pierre Favre en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 584113
* GND: 118894439
* LCCN: n89612579
* VIAF: 27090063
* ISNI: 0000 0001 0881 6010
* SUDOC: 050508261
* BNF: 12077758t
* NLA: 35277517
* NDL: 001250559
* NKC: mzk2004246369
* ICCU: SBLV158454
* BNE: XX826787
 |
**Maicas** [MAJkas] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la nordocentro de la norda komarko Minbasenoj, kies komarka ĉefurbo estas Utrillas.

Geografio
---------

Ĝi estas je 94 km de Teruelo, provinca ĉefurbo, kaj inter Baños de Segura kaj Segura de los Baños (okcidente) kaj Cortes de Aragón (oriente). Ĝi estas en la nordo de la Iberia Sistemo. La loĝloko estas je 955 msm pro kio la klimato estas malvarma.

Historio
--------

La zono venis al posedo de kristanoj post la venko de Alfonso la 1-a la Batalema. En 1328, Alfonso la 4-a vendis Huesa kaj ĝiajn domarojn, inter kiuj Maicas, al Pedro de Luna, farante parton de la komunumaro *Sesma de la Honor de Huesa* ene de la komunumaro Domaroj de Daroca, kiu pluis ĝis 1838. 

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Maicas kie oni malaltiĝis ĝis nunaj nur 31 loĝantoj.

Aktualo
-------

Bazo de ekonomio estas agrikulturo (cerealoj kaj tradicie safrano), minado, forstado kaj brutobredado. Nune rura turismo. 

Estas altiraĵoj en la urbo, nome la preĝejo kaj piedirado tra proksimaj naturaj lokoj ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Teruelo

Notoj
-----

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 801094
 |
**Csilla Gyémánt** [djEmAnt ĉila], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Gyémánt Csilla** estis hungara teatrohistoriisto, instruisto, altlerneja instruisto, membro de Societo Dugonics. Ŝia origina familia nomo estis *Pintér*, ŝia alia geedziĝa nomo estis (laŭ la hungarlingve kutima nomordo) *Gyémánt Ivánné*.

Csilla Pintér naskiĝis la  17-an de januaro 1944(nun 1944-01-17) en Szentes, ŝi mortis la 10-an de marto 2023 en Szeged.

Biografio
---------

Csilla Gyémánt maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste ŝi akiris pedagogian diplomon en Scienca Universitato Attila József. Post la diplomo ŝi estis instruisto en bazlernejo en Szeged. Ekde la 1970-aj jaroj ŝi okupiĝis ankaŭ pri teatrokulturo en Szeged. Ŝi doktoriĝis en la universitato en 1979. En 1988 ŝi komencis instrui ankaŭ en Pedagogia Altlernejo Gyula Juhász, en la sekva jaro ŝi atingis la instruan rangon lektoro, en 1995 docento. Ŝi estis signifa rolanto de kultura vivo en Szeged. 

Ŝi edziniĝis jam dum la studentaj jaroj. Ŝi ricevis memormedalojn aŭ premiojn inter 1997-2008.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A Szegedi Nemzeti Színház története 1944-tõl 1949* (disertaĵo, 1979)
* *Magyar irodalom. 7. osztály* (lernolibro, kunaŭtoro, 1994)
* *Imre Zoltán táncművész, koreográfus* (libro, 2005)
* *Erkölcs és művészet törvényhozója – Kodály Zoltán és Szeged* (2007)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 829011
 |


* Portalo pri Biografio
Pentraĵo de Aŭtodafeo fare de Pedro Berruguete (ĉirkaŭ 1495).
**Aŭtodafeo** (el la portugala *auto-da-fé* kaj de latina *actus fidei*, *kred-ago*) signifas plenumon de juĝo de inkvizicio aŭ de eklezia juĝistaro, ekz. forbruligo de herezulo aŭ herezaj libroj. En alia signifo, la esprimo estas uzata ankaŭ por forbruligo de ĉiuj neŝatataj verkoj.

La unua aŭtodafeo okazis la 6-an de februaro 1481 en Sevilo. Oni entute organizis ĉirkaŭ 9000 aŭtodafeojn - grandan parton de la hispana granda inkvizitoro Tomás de Torquemada (1420 - 1498). La aŭtodafeo signifis komence nur laŭtlegon de la eklezia juĝo, kion sekvis solena rondiro kaj la ekzekuto. Foje la akuzito estis malaperinta ĉu fuĝinto ĉu jam mortinta aŭ mortigita, sed ĉiukaze oni bruligis skulptaĵon de tiu.

Tiu ekzekuta metodo ekzistis ĝis la 19-a jarcento, la lasta okazis verŝajne en 1826 je kataluno, nome Ripoll.

Notoj
-----

1. ↑  
	* Retejo de la pentraĵo en la Muzeo Prado.

* Kategorio Aŭtodafeo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Csincse** [ĉinĉe] estas freŝa malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en subregiono de Mezőkövesd.

Preĝejo de Csincse

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 11  km²
* Alto super marnivelo: 106 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.8869/20.7672
* Loĝantaro: 620
* Poŝtkodo: 3442
* Telefonprefikso: 49

Situo
-----

Csincse troviĝas de Mezőkeresztes 9, de Emőd 11, de Miskolc 25 km-ojn.

Historio
--------

La turkoj plene detruis la mezepokan vilaĝon en 1596. Poste la kampoj apartenis al Mezőkeresztes. En 1929 lernejo ekfunkciis por tiuj infanoj, kiuj vivis en farmoj. En 1994 municipo fondiĝis. Sub la nova vilaĝo oni malkovris ligniton. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, kulturdomo, poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Senmakula Koro de Maria

Fontoj
------

* hungara kaj germana Vikipedioj
* w.nagyvofely.hu
* w.gyaloglo.hu
* w.csincse.eoldal.hu

* Kategorio Csincse en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Distrikto Ráckeve** (hungare *Ráckevei járás*) estas distrikto en Hungario, en regiono Meza Hungario, en departemento Pest. Ĝi situas laŭ Danubo grandparte sur Insulo Csepel en la Granda Hungara Ebenaĵo en la sudokcidenta parto de la departemento (en la meza parto de Hungariio).

Distrikto Ráckeve en Hungario
La distrikta ĉefurbo estas Ráckeve, kiu estas urbo, krome estas 2 grandvilaĝoj, la ceteraj 8 komunumoj estas vilaĝoj.

La areo estas 417,05 km², kie loĝas 36 120 homoj. La loĝantoj okupiĝas precipe pri agrikulturoj, (fruktoj, legomoj, tritikoj, maizoj) kaj bredadoj, krome multaj laboras en Budapeŝto.

Historio
--------

Tiu distrikto funkciis jam inter 1886-1983, sed ĝia nomo estis ĝis 1898 „Distrikto Malsupra Pest". La distrikta sistemo ne funkciis en Hungario inter 1983-2013.

Komunumoj
---------

* distrikta ĉefurbo kaj urbo: **Ráckeve**
* grandvilaĝoj:
	+ Dömsöd
	+ Kiskunlacháza
* vilaĝoj:
	+ Áporka, kiu administras ankaŭ vilaĝon Apaj
	+ Szigetbecse, kiu administras ankaŭ vilaĝojn Lórév kaj Makád
	+ Szigetcsép
	+ Szigetszentmárton
	+ Szigetújfalu

Fontoj
------

* la datenoj venis el la Hungara Vikipedio
**Aŭtomata lingvorekono** estas tasko de lingvokomputiko. 
Lingvorekona programo prognozas la lingvon de esplorata teksto.

Aplikoj
-------

Lingvoidentigo utilas por ekzemple:

* provizi servon en la oportuna lingvo al uzanto
* klasigi tekstojn laŭ lingvoj
* sciigi pri la lingvo de teksto alian lingvoanalizan programon

(literumilon, tradukprogramon), por ke ĝi ŝaltu la ĝustajn 
gramatikojn, vortarojn...

* trovi fremdlingvajn partojn ene de teksto
* ...

Procedoj
--------

Du precipaj procedoj estas uzataj por lingvorekono: la procedo per karakterizaj vortoj, kaj la procedo per litertrioj.

La **procedo per karakterizaj vortoj** konservas listojn de tipaj, oftaj vortoj de ĉiu koncerna lingvo. Analizante tekston, la programo komparas la liston de ĝiaj oftaj vortoj kun la vortlistoj karakterizaj de la diversaj konataj lingvoj.

La **procedo per litergrupoj** el ekzemplaj tekstoj kalkulas la 
oftecon de litergrupoj en ĉiu lingvo. (Ordinare oni uzas grupojn de 
unu ĝis kvin literoj, kelkfoje nur litertriojn, kiuj estas sufiĉe 
karakterizaj kaj ne tro multenombraj.) Eventuale, oni povas distingi vortkomencajn, vortmezajn kaj vortfinajn litergrupojn, ĉar ili ne same ofte aperas en lingvo. Ankaŭ relative krudaj listoj de litergrupoj, eĉ enhavantaj spacojn kaj interpunkciojn, efike priskribas la aspekton de aparta lingvo. Analizante tekston, programo uzanta ĉi procedon komparas la liston de ĝiaj oftaj litergrupoj kun literlistoj karakterizaj de la diversaj konataj lingvoj.

Efiko
-----

Aŭtomata lingvorekono estas inter la plej facile sukcesaj aplikoj de 
lingvokomputiko. La ĉefa limigo estas, ke la programo facile eraras 
pri nekonataj lingvoj: ĝi diagnozos la plej similan lingvon inter la 
konataj, sed ĝi ne havas memevidentan bazon por respondi *mi ne scias, kiu lingvo tio estas*.

La procedo per karakterizaj vortoj estas la sola disponebla, se oni 
esploras tekstojn tra vortindeksoj, ekzemple tra ordinara interreta 
serĉilo. La procedo per litergrupoj preferindas en aliaj 
cirkonstancoj, ĉar ĝi kapablas rekoni la lingvon de pli mallongaj 
tekstoj, kaj ĉar ĝi povas jam "lerni" la aspekton de lingvo el 
relative malgrandaj samploj (50 kbo da teksto sufiĉas por bona 
rezulto, trans 2,5 Mbo da lerna 
samplo ĝi apenaŭ ankoraŭ trovos novajn litergrupojn).

Eksteraj ligiloj
----------------

* [en]
Arkbuzo en la kastelo de Chillon.
**Arkebuzo** estas pafilo kun limigita efiko (malpli ol 50 metrojn), sufiĉe peza kaj granda.

La vorto "Arkebuzo" devenas de la malnova franca "haquebute" (15-a jarcento), kiu signifas kroĉilon, kiun havis la unuaj arkebuzoj por meti ilin sur specon de forko aŭ muro, branĉo, ... por plibonigi la celadon kaj ricevi la kontraŭŝokon.

Arkebuzo en Japanio
-------------------

La arkebuzo estis enkondukita en Japanion en 1543 de la portugaloj sur la insulon Tanegashima, de kie venas ĝia japana nomo.

En nur unu jaro la japanoj sukcesis imiti la mekanismon kaj produktis amase arkebuzojn. Post apenaŭ 50 jaroj *pafiloj estis certe pli komunaj en Japanio ol en iu ajn alia lando en la mondo*; la armeoj de tiu lando estis ekipitaj per nombro de pafiloj multe pli alta ol iu ajn eŭropa armeo.

La fama daimio, kiu unue preskaŭ tute unuigis Japanion, Oda Nobunaga, multe uzis arkebuzojn, kiu ĉefrolis dum la batalo de Nagashino en 1575, batalo dum kiu li disponis je 3.000 arkebuzistoj.

Post la unuigo de Japanio, la arkebuzoj kaj ĉiuj aliaj pafiloj estis detruitaj, por reveni al uzo de la japana sabro, konsiderita malpli *sovaĝa*.

Vidu ankaŭ
----------

* fusilo
* pafilo
* revolvero

Referencoj
----------

1. ↑  Noel Perrin, *Giving Up the Gun*, David R. Godine Publisher, Boston (ISBN 0-87923-773-2)

* Kategorio Arkebuzo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Unua Gramatika Traktaĵo** (aŭ **Fyrsta málfræðiritgerðin**) estas anonime-aŭtorita verkaĵo de la 12-a jarcento pri la fonologio de la Norena aŭ Maljuna Islanda lingvo. Ĝi estis donita tiun ĉi nomon ĉar ĝi estis la unua el kvar gramatikaj verkaĵoj inkluzivitaj en la islanda manuskripto *Codex Wurmianus*.

La Unua Gramatika Traktaĵo estis interesega al iuj lingvistikistoj dum la meza 20-a jarcento, ĉar ĝi sisteme uzas la teknikon de minimumaj paroj por establi la inventaron de distingitaj sonoj aŭ fonemoj en la islanda lingvo, per maniero tre simila al la metodoj de strukturisma lingvistiko. Ĝi estas ankaŭ notinda pro la malkaŝo de la ekzisto de tuta serio de nazaj vokalaj fonemoj, kies ĉeesto en la islanda lingvo tiutempa estus alie nekonata.

Signifopleneco
--------------

Tiu ĉi verkaĵo estas unu el la plej fruaj skribitaj verkaĵoj en la islanda (kaj fakte en iu ajn Skandinava lingvo). Ĝi estas gramatika verkaĵo pritraktanta la Norenan, laŭ la tradicio de latinaj kaj helenaj gramatikaj traktaĵoj, ĝenerale datdivenitaj esti de la 12-a jarcento, kvankam iuj divenis ke ĝi estas de la frua 13-a jarcento, ĉar multaj aŭtoroj atribuas ĝin al Snorri Sturluson.

La Traktaĵo gravas por la studo de la Norena lingvo, kiel ĝi estas ĉefa teksto kiu montras la staton de la lingvo ĵus antaŭ la epoko de la Norenaj *sögur*. Ĝi ankaŭ provizas multampleksan studon de ambaŭ la gramatiko, kiel vidita per la parolintoj mem de la lingvo, kaj la prononco de la lingvo, ĝis la amplekso ke ĝi kreis islandan abocon derivitan de la latina, pli adaptita al surpapera aŭ surpergamena skribo ol la pli maljuna runa alfabeto kiu estis kreita por mallongaj ĉizoj sur ligno aŭ ŝtono. La alfabeto inkluzivis la literojn þ (derivita rekte de la runoj) kaj ð, kaj ankaŭ la diakrita indiko de vokalo-longeco kaj "buklita o" (tiutempe sendependa fonemo, sed nun samiĝinta kun Ö).

Referenco
---------

Tiu ĉi artikolo estis rekte tradukita el la angla versio je la 8-a de februaro, 2007.
dekstra
La nunaj licencplatoj de Kataro estis lanĉitaj en decembro 2011. Ili montras stiligitan flagon de Kataro kun blanka surskribo QATAR en latina alfabeto sur la maldekstra rando bazita sur la aŭtokodoj en Eŭropo. La landnomo sekvas sur blanka fono en araba alfabeto (arabe قطر, "Qatar", DMG Qaṭar). La registriĝo mem konsistas el ses ciferoj. Ekzistas ankaŭ holograma sigelo sur la plato, kies celo estas malfaciligi falsigon. Kataraj licencplatoj estas eldonitaj en usona grandeco kaj eŭropa norma grandeco (520 × 110 mm).

De 1997 ĝis 2011, la signoj ankaŭ havis nigran skribon sur blanka fono. Ili unue montris la landnomon en araba alfabeto kaj duciferan nombron kiu kodis la veturilo-tipon. ٠١ (01) signifis privatajn veturilojn. La registrado mem konsistis el maksimume ses ciferoj, kiuj aperis sur la licencplato en araba kaj latina alfabetoj. Estis ankaŭ glumarko sur la licencplato kiu deklaris la maksimuman validecon de la registrado en araba alfabeto.

Inter 1983-1997 licencplatoj kun verda fono estis uzitaj. La platoj estis dividitaj en kvar kampojn, kun la landnomo kaj veturilo-tipo ĉiam prezentiĝantaj sur la maldekstra flanko en la araba kaj la angla *(QATAR)*. La registra numero konsistanta el maksimume ses ciferoj estis montrita dekstre.

Bildgalerio
-----------

* Nuna katara licencplatoNuna katara licencplato
* Licencplato 2012Licencplato 2012
* Kataraj licencplatoj 1997-2011Kataraj licencplatoj 1997-2011
* Licencplato antaŭ 1997Licencplato antaŭ 1997
* Polica licencplatoPolica licencplato

Referencoj
----------

1. ↑  Qatar Tribune - New number plate for all vehicles by year-end

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Aŭtokodoj en Kataro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Bildoj de kataraj licencplatoj

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Kfz-Kennzeichen (Katar) en la germana Vikipedio.*
la malajzia teamo en la malferma ceremonio de la Somera Olimpiko 2008
La **Olimpika Konsilio de Malajzio** (malaje *Majlis Olimpik Malaysia*, IOK-kodo: **MAS**) estas neprofitdona organizaĵo, kiu funkcias kiel la Nacia Olimpika Komitato (NOK) de Malajzio. Kiel NOK, la organizaĵo celas subteni nederlandajn atletojn, sporton en Nederlando kaj organizi tiujn Olimpikajn Ludojn, kiuj okazas en Malajzio, kvankam ĝis la jaro 2023 ankoraŭ nek okazis nek estonte antaŭvidatas Olimpikaj Ludoj en la lando. La organizaĵo cetere ankaŭ respondecas pri subteno al la malajziaj teamoj en la Ludoj de la Komunumo de Nacioj.

Historio
--------

La olimpika konsilio kreiĝis en 1953 kiel *Olimpika Konsilio de la Malaja federacio* kaj estis internacie agnoskita en majo 1954. La 16-an de septembro 1963, Singapuro kaj la britaj kronkolonioj Norda Borneo kaj Saravako aliĝis al la Malaja Federacio por formi Malajzion. La 5-an de majo 1964, la Singapura Olimpika kaj Sporta Konsilio, la Saravaka Sporta Olimpika Komitato, la Sabaha Olimpika Komisiono kaj la Olimpika Konsilio de la Malaja federacio estis kunfanditaj por formi la Olimpikan Konsilion de Malajzio. Tamen jam jaron post tio, la 9-an de aŭgusto 1965, Singapuro ĉesis esti parto de Malajzio kaj reestablis sian propran Nacian Olimpikan Komisionon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala retejo (je unua rigardo malaje, sed fakte pli en la angla)
* paĝo de la konsilio en la retejo *Facebook*

Vidu ankaŭ
----------

* Malajzio en la Olimpikoj