| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Unukorna mutuo** |
| --- |
|  |
| Unukorna mutuoUnukorna mutuo |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Kokoformaj *Galliformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Kracedoj *Cracidae* |
| Subfamilio: | Penelopenoj |
|
|
|
|
| Genro: | Pauxi |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***P. unicornis*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Pauxi unicornis****(Bond & Meyer de Schauensee, 1939) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| **Konserva statuso: En danĝero** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Unukorna mutuo  |

 |
| v • d • r |

La **Unukorna mutuo** aŭ **Suda unukorna mutuo** (*Pauxi unicornis*) aŭ simple Kornomutuo, sed konfuzige kun la alia specio nome Kornomutuo, estas specio de birdoj de la familio Kracedoj. Ĝi troviĝas en centra Bolivio en orienta deklivaro de Andoj. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj montararbaroj.

Ĝi estas minacata pro habitatoperdo. Ĝis 2004 la Unukorna mutuo estis klasita kiel Vundebla en la IUCN Ruĝa Listo pro sia malgranda kaj malpliiĝanta populacio, sed estis ŝanĝita al Endanĝerita en 2005 pro ĉirkaŭkalkulita pli malgranda teritorio kaj pli granda risko el homa agado. En Bolivio la eventuala habitato de la subspecio *P. unicornis unicornis* povus kovri areon de 4,000 km2 inklude la naciajn parkojn: Amboró, Carrasco kaj Isiboro Sécure. Spite koncentrita kampolaboro estas multaj partoj de tiu eventuala habitato kie oni trovis neniun individuon, ekzemple la plej nordokcidentaj 2,000 km2.

Taksonomio kaj sistematiko
--------------------------

En 1937 en Bolivio Sro. M. A. Carriker trovis du birdojn, masklo kaj ino, kiuj estis en la familio de Kracedoj. La specimenoj estis sekve priskribitaj kiel nova specio de James Bond kaj Rodolphe Meyer de Schauensee en 1939 kaj ricevis la sciencan nomon *Pauxi unicornis* lokigante ĝin en genro *Pauxi* kun la specio *P. pauxi*. En 1969 oni trovis aliajn du birdojn, denove masklo kaj ino, kiuj similis al tiuj troviĝintaj de Sro. Carriker en 1937. Tamen tiun fojon ili estis trovitaj en Peruo ege for de la antaŭaj malkovroj de *P. unicornis* en Bolivio. Tiuj peruaj specimenoj estis priskribitaj de John Weske kaj John Terborgh en 1971 kiel nova subspecio de *P. unicornis* kiun ili nomis honore de Maria Koepcke.

Kvankam estis interkonsento je la tempo de la malkovro por ke *P. unicornis* estas specio kun du subspecioj en la genro *Pauxi*, ekde tiam oni faris multajn diferencajn sugestojn. Kelkaj sugestoj rilatas la grupigon de specioj kaj subspecioj ene de la genro *Pauxi*. En 1943 Wetmore kaj Phelps priskribis novan subspecion de la tre proksime rilata *P. pauxi* nome *P. p. gilliardi*. Kiam Wetmore kaj Phelps rigardis la tri formojn de *Pauxi* konatan tiam, ili konkludis, ke *P. p. gilliardi* estas intermeza formo inter *P. pauxi* kaj *P. unicornis*. Kiel rezulto de tio ili grupigis ĉiujn tri formojn en ununura specio kun *unicornis* kiel subspecio de *pauxi*. Tiu konsidero estis poste malakceptita de Charles Vaurie kiu asertis, ke *P. pauxi* kaj *P. unicornis* ne estas samspecifa. Kiam Weske kaj Terborgh malkovris la subspecion *koepckeae* ili konkludis, ke *pauxi* kaj *unicornis* estu konsiderataj separataj specioj. Aldona studaro konfirmis, ke *koepckeae* estas distinga. Estis interkonsento por komuna nomo kiel Sira mutuo.

Aliaj taksonomiaj sugestoj studis ĉu la genro *Pauxi* restu sola aŭ estu grupigita kun aliaj genroj. En 1965 François Vuilleumier sugestis, ke la specioj de *Pauxi* estu movitaj al sola genro kun ĉiuj la aliaj specioj en la tre proksime rilataj genroj *Mitu*, *Crax* kaj *Nothocrax*. Ĝuste su jarojn poste Charles Vaurie kontraŭis tiun 'grupigon' de specioj kaj asertis, ke *Pauxi*, *Mitu*, *Crax* kaj *Nothocrax* ĉiu havu siajn proprajn genrojn. Ne kontenta kun iu ajn el tiuj du ebloj Delacour kaj Amadon sugestis, ke *Pauxi* kaj *Mitu* estu grupigitaj kun *Crax*, sed ke *Nothocrax* estas sufiĉe distinga por havi sian propran genron. Multaj postaj fakuloj sekvis al Vaurie, Delacour kaj Amadon je konsidero de *Nothocrax* kiel frata klado de *Pauxi*, *Mitu* kaj *Crax*, dum plej sekvis al Vaurie je havo de la tri aliaj kladoj kiel tri distingaj genroj.

Ĵusa mitokondria analizo sugestas, ke *P. unicornis* estas frata specio de *Mitu tuberosum*, dum la alia specio de *Pauxi*, *P. paŭi*, estas frata de la kombina klado de *Mitu* kun *P. unicornis*. Tio signifas, ke la genro *Pauxi* ne estas monofiletika sed parafiletika. La parafilio de *Pauxi* povus ŝuldiĝi al nekompleta stirpa klasigo, kie genarbo estas nekongrua kun sia speciarbo, tamen tio estas malpli grava por profundaj filogenetikaj disigoj. Pro tio, Pereira *et al* konkludas ke nekompleta stirpa klasigo estas malverŝajna por la parafiliaj genroj *Pauxi* ĉar, laŭ sia propra analizo, *Mitu* kaj *Pauxi* diverĝis antaŭ proksimume 6.5 mj.

Aspekto
-------

La Unukorna mutuo estas inter la plej grandaj kracedaj specioj. Ĝi estas 85 al 95 cm longa. Korpomaso ĉe grandaj maskloj estis de ĝis 3.7 al 3.9 kg kaj nur la Invaria mutuo estas pli fortika inter kracedoj, kvankam la Blankapuga mutuo kaj la tre proksime rilata Kaskomutuo estas ĉirkaŭ samlongaj. Inter standardaj mezuroj, la flugillongo estas 38.1 al 40.2 cm, la vosto estas 31 al 34.8 cm kaj la tarso estas 10 al 10.8 cm. Ĝi havas distingan bluecgrizan kornon aŭ kaskon ĉe la frunto kiu elstaras ĉirkaŭ 6 cm. La plumaro estas ĝenerale nigra, sed mankas blua nuanco en unuarangaj flugoplumoj, kaj havas blankajn ventron, femurtufoj kaj subvostajn kovrilojn. La vosto havas ankaŭ blankajn pintojn.

Ili manĝas nuksojn kaj falintajn fruktojn kaj semojn. Nestumas en arboj je ĉirkaŭ 5 m alte. La pariĝado okazas septembre (komence de la pluvsezono).

Referencoj
----------

1. 1 2  MacLeod, Ross.  (2006) "Horned Curassow (*Paŭi unicornis*)", *Conserving Cracids: The most Threatened Family of Birds in the Americas*, Miscellaneous Publications of The Houston Museum of Natural Science, Number 6. ISBN 0-9668278-2-1.

Arkivigite je 2008-10-06 per la retarkivo Wayback Machine
2. 1 2 3 4  Weske, J.S. & Terborgh, J.W. (1971). "A New Subspecies of Curassow of the Genus *Pauxi* from Peru", *The Auk* **88** (2), p. 233–238. doi:10.2307/4083876.
3. 1 2  Vaurie, C. (1967). "Systematic notes on the bird family Cracidae, 10. The genera *Mitu* and *Pauxi* and the generic relationships of the Cracini", *American Museum novitates* **2307**, p. 1–20. hdl 2246/3507.
4. 1 2 3 4  Cox, G. Read, J.M. Clarke, R.O.S. & Easty, V.S. (1997). "Studies of Horned Curassow *Pauxi unicornis* in Bolivia", *Bird Conservation International* **7**, p. 199–211. doi:10.1017/S0959270900001532.
5. ↑  Gastañaga-C. M. MacLeod, R.; Brooks, D.M. kaj Hennessey, B. (2011). "Distinctive morphology, ecology, and first vocal descriptions of Sira Curassow (*Pauxi [unicornis* koepckeae*): evidence for species rank]",* Ornitol. Neotrop.***22**, p. 267–279.*
Arkivigite je 2013-06-05 per la retarkivo Wayback Machine
6. 1 2 3  Pereira, S.L. & Baker, A.J. (2004). "Vicariant speciation of curassows (Aves, Cracidae): a hypothesis based on mitochondrial DNA phylogeny", *Auk* **121** (3), p. 682–694. doi:[[doi:10.1642%2F0004-8038%282004%29121%5B0682%3AVSOCAC%5D2.0.CO%3B2|10.1642/0004-8038(2004)121[0682:VSOCAC]2.0.CO;2]].
7. ↑  Unukorna mutuo *Pauxi unicornis* Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine. BirdLife International
8. 1 2  Hughes, Nigel (2006) *Curassows, Guans and Chachalacas*, Wildside Books (UK), ISBN 0905062264

Literaturo
----------

* Gastañaga, M. & Hennessey, A.B (2005). "Uso de información local para reevaluar la población de Pauxi unicornis en Perú", *Cotinga* (hispana) **23**, p. 18–22.

```
Arkivigite je 2012-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
```

* Graham, J.G. (2009). "A new specimen of Southern Horned Curassow Pauxi unicornis from Peru", *Cotinga* **31**, p. 73.
* Hennessey, A.B. (2004a) Conservation presentations to Tacana communities within the last Bolivian site of the Wattled Curassow (Crax globulosa) Arkivigite je 2011-07-25 per la retarkivo Wayback Machine. Bol. CSG 19: 9–13.
* Hennessey, A.B. (2004b) Unbiased local information survey methods confirms southern helmeted curassow (Pauxi unicornis koepckeae) for Peru Arkivigite je 2011-07-25 per la retarkivo Wayback Machine. Bol. CSG 19: 16–19.
* (1998) "In search of the last Horned Curassows *Pauxi unicornis* in Bolivia", *Cotinga* **10**, p. 46–48.

* Maillard O.Z. (2006). "Reciente Espécimen de la Pava Copete de Piedra (*Pauxi unicornis*) para Bolivia", *Kempffiana* (hispana) **2** (1), p. 95–98.

* Mee, A. (1999) Habitat association and notes of the Southern Helmeted Curassow (Pauxi unicornis) in the Yungas of Cochbamba, Bolivia Arkivigite je 2011-07-25 per la retarkivo Wayback Machine. Bol. CSG 9: 16–19.
* (2002) "Combined nuclear and mitochondrial DNA sequences resolve generic relationships within the Cracidae (Galliformes, Aves)", *Systematic Biology* (PDF) **51** (6), p. 946–958. doi:10.1080/10635150290102519.

* Tobias, J.A. & del Hoyo, J. (2006). "Birding in Bolivia: putting two rare curassows on the map", *Neotropical Birding* **1**, p. 61–65.

```
Arkivigite je 2011-07-14 per la retarkivo Wayback Machine
```

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Unukorna mutuo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Unukorna mutuo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* BirdLife Species Factsheet. Arkivigite je 2009-01-03 per la retarkivo Wayback Machine
* Cracid Specialist Group
* 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rBirdoj |
| --- |
| 
Regno: Animalo  •  Filumo: Ĥorduloj  •  Subfilumo: Vertebruloj  •  Infrafilumo: Makzeluloj  •  Superklaso: Tetrapodoj  •  Klaso: Birdoj |
| 

|  Birdoj laŭ ordoj *(alfabete)* |
| --- |
|  |
| 

|  |
| --- |
|  |
| Ordoj de | 

|  |
| --- |
| akcipitroformaj ~ anseroformaj ~ apodoformaj ~ cikonioformaj ~ falkoformaj ~ fenikopteroformaj ~ gavioformaj ~ gruoformaj ~ ĥaradrioformaj ~ kaprimulgoformaj ~ kokoformaj ~ kolomboformaj ~ koracioformaj ~ kukoloformaj ~ paseroformaj ~ pegoformaj ~ pelikanoformaj ~ podicipoformaj ~ procelarioformaj ~ psitakoformaj ~ pterokloformaj ~ sfeniskoformaj ~ strigoformaj ~ strutoformaj ~ tinamoformaj ~ trogonoformaj ~ trokiloformaj ~ turnicoformaj |

 |

 |

 |
| 
Rilataj artikoloj: Birdomigrado ~ Birdoprotektado ~ Birdnestoj ~ BirdkantoVidu ankaŭ: Dinosaŭraj birdoj |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Birdoj |