recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La **kavangoj** (antaŭe: *Okavango*) estas namibia etno kun proksimume 140.000 homoj. Ili originas el Orientafriko kaj nun loĝas plejparte sude de la limrivero Kavango (parto el ili ankaŭ norde en Angolo, sed tiuj hodiaŭ kiel militrifuĝintoj estas translokitaj al la namibia flanko). La loĝregiono de la kavangoj estas identa kun la laŭ ili nomata administra regiono Kavango kun la regiona ĉefurbo Rundu.

Antaŭe la kavangoj ekloĝis iom pli oriente je la rivero Kwando ĉe Mashi, de kie ili iom antaŭ la fino de la 19-a jarcento enmigris en la hodiaŭan loĝregionon.

La regiono konsistas el kvin historiaj reĝlandoj (hodiaŭ elektodistriktoj, anglalingve: *constituency*), super kiuj ankoraŭ hodiaŭ prezidas reĝo (*Hompa*). La kvin reĝlandoj kun siaj subetnoj estas: Mbunza (mbunzaoj), Kwangali (kvangalioj), Shambyu (ŝambjuoj), Mbukushu (mbukuŝuoj) kaj Gciriku (gcirikuoj). La mbukuŝuoj havas kiel la plej oriente vivanta grupo apartan pozicion. La kavangoj estas patrinlinie organizitaj.

Ekonomio
--------

La tradiciaj kavangoj estas agrokultivistoj kaj fiŝkaptistoj - antaŭ ĉio ĉerivera etno. Gravan rolon ludas la fiŝkaptado, la brutbredado kaj la agrikulturo, kiujn ili plejparte praktikas kiel subsistencekonomion. Tre ofta estas la regiona subraso de la bovoraso tucia bovo. Karakterizaj tradiciaj lignaĵoj havas metiartan valoron kaj ankaŭ estas vendataj kiel suveniroj. En la seka interno de la regiono Kavango, kie vivas proksimume 10.000 kavangoj, komplemente al agrokultivado kaj brutbredado ankaŭ ĉasado kaj kolektado de agrofruktoj ludas rolon. En la terciarsektoro (servoj) la ŝtato estas la plej granda dunganto.

Lingvo
------

La kavango-etnoj parolas bantuajn lingvojn kaj proksime parencas al la ovamboj. La ĉefa kavanga lingvo nomiĝas *RuKwangali*. Krome ekzistas la lingvoj de la subetnoj ŝiŝambjuoj (ShiShambyu), timbukuŝuoj (ThiMbukushu) kaj rugcirikuoj (RuGciriku). La mbunzaoj hodiaŭ parolas plejparte la ĉefan kavangan lingvon RuKwangali. La komunikado inter la parolantoj de la unuopaj lingvoj eblas.

* Kategorio Kavangoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **aĉangoj** (ankaŭ *Ngac'ang* aŭ *Maingtha*) estas unu el la plej malgrandaj el la 55 oficiale agnoskitaj minoritatoj de la Popolrespubliko de Ĉinio. Laŭ la lasta censo en 2000 ili estis 33.936 homoj. Ili plejparte vivas en Junano, precipe en la aŭtonoma distrikto Dehongo.

La aĉangoj parolas propran lingvon, sed kiu ne havas propran skribon. Anstataŭ ĝi oni ozas ofte ĉinajn signojn.

La husa-aĉangoj (戶撒) el la provinco Longĉuano parolas iom alian dialekton. Ili rigardas sin kiel memstaraj, sed ilia provo en la 1950-aj jaroj atingi la agnoskon kiel memstara nacieco, restis sensukcesa. La husaoj estas iom pli "ĉinaj" ol aliaj aĉangoj. Ekzemple konfuceaj praavotabuloj en iliaj domoj ofte troviĝas. La plej multaj tradiciaj husaoj kredas je miksaĵo el teravado-budhismo kaj taoismo.

La prapatroj de la achang-oj vivis en la basenoj de la riveroj Jinsha, Lancang kaj Nujiang, en nordokcidenta Yunnan-provinco. Ĉ. 13 jc. ili plurfoje transloĝiĝis kaj iom post iom enloĝiĝis en Yunnan. De la tiea han-a garnizono ili lernis kulturi rizon kaj fari ferajn instrumentojn. Tio akcelis la disigon de agrikulturo kaj metiindustrio, kaj la komerca ekonomio unuapaŝe disvolviĝis. Antaŭ la fondiĝo de la nova Ĉinio en 1949 praktikiĝis en la regiono de achang-oj la feŭdula ekonomio, kaj bienula ekonomio konis iagradan evoluon. La feŭduloj plejparte estis taj-aj tribestroj kaj la bienuloj -- han-oj.

La achang-oj havas riĉan buŝan literaturon kaj lertas en ludo de lanternoj, kantado, dancado kun tamburo, gravurado kaj skulptado. Ili havas la festojn Huijie kaj Woluo kaj celebras ankaŭ la festojn akvoverŝan, pordoferman kaj -malferman same kiel la taj-oj.

La achang-aj viroj portas vestojn kun simplaj koloroj, kaj la virinoj edziniĝintaj tiujn kun mallarĝaj manikoj kaj kaptukon en koloroj blua au nigra. La achang-aj knabinoj havas harligon volvitan sur la kapo kaj sin beligas per diversaj arĝentaj ornamajhoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Aĉangoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* The Achang ethnic minority (ĉinia registara retpaĝo)
* esperanto.china.org.cn (ĉina novaĵagentejo en Esperanto)
La **primioj**, ankaŭ konataj kiel **pumi-oj**, konsistigas naciminoritaton en Ĉinio.

En 1960 la nomo de la nacio Primi estis difinita laŭ la volo de la primi-oj. Antaŭe la primi-oj loĝis sur la Qinghai-Tibeta Altebenajĵo kaj vivis nomadisme. Ĉ. la 7-a jc. ili transloĝiĝis al la sudokcidenta parto de Sichuan-provinco kaj starigis intiman rilaton kun han-oj kaj tibetanoj. En la dinastio Yuan (1206-1368) primi-a trupo kune kun la mongola armeo batalis en la okcidenta parto de Junana provinco. Poste ili restis en la loko kaj pli kaj pli multiĝis.

La primi-aj virinoj portas grandan kaptukon, veston kun butonoj ĉe dekstra flanko, multfaldan jupon kaj larĝan koloran zonon ĉe la talio. Ili amas plekti la harojn kune kun fadenoj kaj vostaj haroj de guntbovoj kaj volvi ilin sur la kapo. La viroj portas mallongan veston el tolo, lozan pantalonon kaj blankan veŝton el ŝafledo.

La primi-oj lertas en kantado kaj dancado. En festaj tagoj kaj en geedziĝa kaj funebra ceremonioj okazas certe konkurso de kantado. Per reciprokado de kantoj gejunuloj povas havigi al si amaton.

Referencoj
----------

* esperanto.china.org.cn

* Kategorio Primioj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  Polurinda artikolo | Ĉi tiu artikolo bezonas **poluradon**, ĉar ĝi montras stilajn kaj/aŭ gramatikajn kaj/aŭ strukturajn problemojn, kiuj ne konformas al stilogvido.

---

La priskribo de la problemo troviĝas ĉi tie. Bonvolu ŝanĝi la enhavon por plibonigi la artikolon. |

La 23-an de aŭgusto 2023, okazis kraŝo de aviadilo fluginta de Moskvo al Sankt-Peterburgo, mortigante 10 homojn, inkluzive de tri skipaj membroj. Inter la pasaĝeroj estis la fondintoj de la Grupo Wagner, Evgenij Prigoĵin kaj Dmitrij Utkin. La aviadilo kraŝis en la Tvera provinco, proksimume 100 kilometrojn norde de ties komenca punkto en Moskvo. La aviadilo estis privata jeto farita de brazila aeroplana fabrikisto Embraer; la aviadilo estas plej probable propra Embraer Heredaĵo 600 de Evgenij Prigoĵin.

Wagner-rilata Telegrama kanalo asertis ke la jeto estis paffaligita de rusia kontraŭavia defendo.

Ĉiuj 10 korpoj jam estas trovitaj.

Referencoj
----------

* Kategorio Aviadila kraŝo en Tver (2023) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Aviadila kraŝo en Tver (2023) en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)

1. ↑    (angle).
2. ↑  "". (germane)
3. ↑  Max, "".
4. ↑  "". (angle)
5. ↑  Benedict, "". (angle)
6. ↑  "". (angle)
La **kalvinana preĝejo** estas sakrala konstruaĵo en urbo Dunavarsány (Hungario).

Historio
--------

Ekleziaj objektoj pruvas tion, ke en Dunavarsány ekde la 20-a jarcento estis kalvinisma vivo. Pastoroj alvenis el Majosháza, Áporka aŭ Szigetszentmiklós, kiuj faris diservojn en privataj loĝejoj, pli poste en la lernejo. En 1928 komenciĝis la matrikulaj enskriboj, en 1948 preĝdomo estis konstruita. En la 1980-aj jaroj turo konstruiĝis kaj en 2016 alvenis la paroĥa rajto. Intertempe komuna halo, skoltista domo kaj pastra loĝejo konstruiĝis.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola en korto. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo plene reliefas. La enirejo funkcias tra la turo, la enirejaj aperturoj estas en 3 flankoj, la kvara flanko havas enirejon al la navo. La turpinto estas piramideca, la navo estas simpla teretaĝa domo kun fenestroj. Post la navo konstruaĵparto sekvas, kiu estas pli malalta.

Fontoj
------

* oficiala paĝo
* hungare kun foto
* datenoj hungare


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Popoloj sur la itala duoninsulo komence de la ferepoko (ĉirkaŭ la jaro 800 a.K. )

|  |  |
| --- | --- |
| - ﻿ Liguroj
- ﻿ Pravenetanoj
- ﻿ Etruskoj
- ﻿ Picenoj
- ﻿ Umbroj
 | - ﻿ Latianoj
- ﻿ Oskoj
- ﻿ Mesapianoj
- ﻿ Grekoj
 |

la antikva regiono *Picenum*, hejmo de la picenoj, sur historia mapo
La **picenoj** – latine *piceni* - estis antikva popolo en Italio, kiu dum la 3-a jarcento a.K. estis finkonkerita de la Romia Imperio kaj integritia en la imperion, tiel ke la popolanoj estis politike, lingve kaj kulture romanigitaj.

Historio
--------

Probable la picenoj ekde la 9-a jarcento a.K. setlis en norda Italio borde de la Adriatika Maro en la regiono Markio kaj en la tiea montaro starigis kabanajn vilaĝojn relative alte super la marnivelo. Ŝtonaj konstruaĵoj ekaperis dum la 7-a jarcento a.K.. Ekde la 5-a jarcento a.K. la picenoj transprenis de etruskoj kaj helenoj ortangulajn ŝtonajn konstruaĵojn kun tegole tegitaj tegmentoj.

Kulturan kulminon la popolo travivis dum la 6-a kaj 5-a jarcento a.K. kiam ĝi profitis de la komercaj vojoj de etruskoj kaj helenoj. La tombaj aldonaĵoj el tiu epoko pruvas komercajn kontaktojn ĝis Malgrandazio. Oni supozas ankaŭ kulturajn ligojn al la regiono norde de la Alpoj, sed tiuj kontaktoj ĝis nun ne estas arkeologie pruvataj. En tiu epoko ankaŭ la picena ĉefurbo Numana havis sian plej grandan etendiĝon. Kiam keltaj popoloj de nordo atakis Italion, la picenoj estis forte trafitaj de tio. Parte ili tamen ankaŭ transprenis keltajn kutimojn, kion montras keltaj kaskoj, glavoj kaj ornamaĵoj en la tiuepokaj picenaj tomboj. Inter la jaroj 400 ĝis 350 a.K. la regno pli kaj pli disfalis. Dum 295 a.K. la romianoj en la batalo de Sentinum venkis la restojn de la picena popolo kaj absorbis la postvivintojn en ilian regoteritorion. La finon de la sendependa picena kulturo markas la definitiva romia konkeriĝo de la regiono Picenum dum la jaro 268 a.K..

Kulturo
-------

Pri la kulturo de la picenoj nur malmulto konatas, kion kaŭzas precipe la malmultaj arkeologiaj trovaĵoj, kiuj precipe fontas el tombaj aldonaĵoj, kaj apenaŭ el setlejoj. Krome multaj picenaj arkeologiaj trovaĵoj neniiĝis dum la bombardo de la muzeo de la urbo Ancona dum la Dua Mondmilito. Signifaj estas la elfojaxoj de la nekropolo proksime de *Novilara*, kie apud metalepokaj objektoj ankaŭ troviĝis kalkoŝtona tabulo, kiu ĝis nun estas la sola pruvaĵo de la *nord-picena lingvo*, kiu ankoraŭ ne deĉifriĝis kaj konsidereblas neklasigita lingvo. La tabulo troviĝas en la *muzeo Oliveriano* en Pesaro. Pli konata estas la sud-picena lingvo, kiu klare klasigeble apartenas al la italika branĉo de la hindeŭropa lingvaro kaj kune kun interalie la umbra lingvo kaj oska lingvo konsistigas la *oskan-umbran* subgrupon.

* Kategorio Picenoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitolaj artikoloj vidu la paĝojn Wängi (stacidomo) kaj Wängi Güterbahnhof (stacidomo). |



**Wängi** estas komunumo en la distrikto Münchwilen de Kantono Turgovio, Svislando. Ĝi havis 4 059 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

Geografio
---------

Wängi situas ĉe la bordo de la rivero Murg meze inter Frauenfeld kaj Wil. La al la komunumo apartenas krom Wängi mem la municipoj Anetswil, Heiterschen, Jakobstal, Krillberg kaj Tuttwil.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Wängi limas en nordoriento al Lommis, en oriento al Bettwiesen, en sudoriento al Münchwilen, en sudo al Eschlikon, en sudokcidento al Bichelsee-Balterswil, en okcidento al Aadorf, en nordokcidento al Matzingen, kaj en nordo al Stettfurt.

Trafiko
-------

Wängi situas ĉe la trajnlinio de la Frauenfeld-Wil-Fervojo, kiu konektas la urbon Wil SG kun la kantona ĉefurbo. La komunumo disponas pri 5 haltejoj ĉe la linio. Okcidente de la komunumo pasas la aŭtoŝoseo A1 de Sankt-Galo tra Zuriko al Berno, al kiu Wängi estas bone konektita. Dank' al sia bona trafiksituo en la najbareco de pluraj urboj Wängi estas ŝatata loĝloko de urbaj laboristoj.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Wängi datiĝas el la jaro 818 kiel *Wengi*.
La unua skriba mencio de Anetswil aperis en dokumento, kiu datas supozeble el la jaro 904 kiel *Adelnoteswilare*. Bienposedanto en la municipoj de Wängi dum mezepoko estis la monaĥejoj Fischingen kaj Santo-Galo kaj la Grafoj de Togenburgo. Per la konkero de Turgovio fare de la Svisa Ĵurkomunumo ankaŭ Wängi falis en la jaro 1461 sub svisa servuteco kaj liberiĝis de la sklaveco nur per la Helveta Revolucio en la jaro 1798.

La hodiaŭa politika komunumo Wängi estis fondita la 1-an de januaro 1969 per la kunigo de la antaŭaj lokkomunumoj Wängi, Anetswil, Krillberg kaj Tuttwil. Lasta teritoria modifo okazis la 1-an de januaro 1996, kiam okaze de la turgovia komunumreformo estis fondita la nova politika komunumo Aadorf kaj ties antaŭaj du municipoj Heiterschen kaj Jakobstal estis ankaŭ aligitaj al la politika komunumo Wängi.

* Kategorio Wängi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Wängi
* Anetswil en la Historia Leksikono de Svislando

Vidu ankaŭ
----------

* **Wengi**
* Wängi (stacidomo)
* Wängi Güterbahnhof (stacidomo)
* Jakobstal (stacidomo)
* Rosental (stacidomo)
* Wiesengrund (stacidomo)

Bildoj
------

* Reformita preĝejoReformita preĝejo
* Reformita preĝejo de interne kun orgenoReformita preĝejo de interne kun orgeno
* Katolika preĝejoKatolika preĝejo
* Katolika preghejo de interneKatolika preghejo de interne
* Stacidomo de WängiStacidomo de Wängi
* PoŝtoficejoPoŝtoficejo
* Fabrikkonstruaĵo el argilŝtonojFabrikkonstruaĵo el argilŝtonoj
* Murg en la vilaĝocentro de WängiMurg en la vilaĝocentro de Wängi

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Münchwilen |
| --- |
| Aadorf • Bettwiesen • Bichelsee-Balterswil • Braunau • Eschlikon • Fischingen • Lommis • **Münchwilen** • Rickenbach • Sirnach • Tobel-Tägerschen • Wängi • Wilen |  |

 |
**Zalakaros** [zalakaroŝ] estas urbo kun titolo vinvilaĝo kaj samtempe fama kuracbanloko en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Nagykanizsa.

Aerfoto pri Zalakaros

Situo
-----

Zalakaros situas sur ebenaĵo, ĉe malgranda Balatono, laŭ flankovojoj. Aŭtoŝoseo M7 Budapeŝto-Adriatiko estas ne tro for.

Banejo de Zalakaros

Historio
--------

La unua skriba mencio devenis el 1254. La tiama vilaĝo suferis multe de la turkoj, sed la proksima malgranda Balatono, kiu estas marĉaĵo, donis kaŝejon. La komunumo ricevis rangon kampurbo en la 18-a jarcento. En 1965 ekfunkciis termobanejo, kiu apartenas al la plej gravaj kuraclokoj. Rapide kreskis la feriejaj domoj. En 1981 Zalakaros iĝis grandvilaĝo, en 1997 urbo.

Vidindaĵoj
----------

* Preĝejo Dia Mizerikordo (Zalakaros)
* Preĝejo Sankta Anna (Zalakaros)
* Spa (kuracloko)

Fontoj
------

* WikiTrans

Kirko en Zalakaros

* Kategorio Zalakaros en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Zalakaros en Vikivojaĝo (Turisma gvidilo)

Vojo en Zalakaros
Hotelo en Zalakaros
Popoloj sur la itala duoninsulo komence de la ferepoko (ĉirkaŭ la jaro 800 a.K.)

|  |  |
| --- | --- |
| - ﻿ Liguroj
- ﻿ Pravenetanoj
- ﻿ Etruskoj
- ﻿ Picenoj
- ﻿ Umbroj
 | - ﻿ Latianoj
- ﻿ Oskoj
- ﻿ Mesapianoj
- ﻿ Grekoj
 |

La **liguroj** estas la probable indiĝena loĝantaro de la okcidenta parto de la Alpoj, aparte de la regionoj Supra Rejno, okcidenta Svislando, la valo de la rivero Rodano, la Pada Ebenaĵo, la regiono Provenco, la franca kaj itala Riviero kaj Korsiko. Ili konsideriĝas inter la popoloj de Malnoveŭropo kaj estas portantoj de la "kulturo Terramare", bronzepoka kulturo ĉirkaŭ la nuna urbo Ĝenovo. Pri la ligura lingvo, kiuj dum sia evoluo forte miksiĝis kun la keltaj lingvoj, kaj antaŭ kaj post tiu miksiĝo apenaŭ io estas konata: ekzistas iuj ligurdevenaj lokaj nomoj, sed ĝis nun troviĝis neniuj ŝtonaj, ceramikaĵaj aŭ moneraj enskribaĵoj. Koresponde spekulativaj estas ĉiuj supozoj pri eblaj parencecoj de la liguroj en etna kaj lingvistika vidpunktoj.

Ekde la jaro 700 a.K. la daŭre pli disvastiĝantaj keltoj forpremis la ligurojn al la marborda regiono, kiu ankoraŭ hodiaŭ nomiĝas Ligurio, kaj al okcidenta Iberio. Aparte en la valo de la rivero Rodano ili formis miksitan liguran-keltan kulturon kompareblan al tiu de la keltiberoj. Ekde la jaro 238 a.K. ili estis sub la regado de la Romia Respubliko, post kiam jam antaŭe ili devis provizi helpsoldatojn por la romiaj legioj.

Unu el la ĉefaj loĝlokoj de la liguroj estis la marborda urbo *Albingaunum* aŭ *Album Ingaunum* (nuntempe Albenga).

Vidu ankaŭ
----------

* Ligura lingvo (antikva)

* Kategorio Liguroj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Raduĵnij** (ruse *Радужный*) estas urbo en Vladimira provinco de Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 17537.

La urbo estis fondita en jaro 1971.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1991.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:

* Raduga (Радуга);
* Vladimir-30 (Владимир-30).

La interurba telefona kodo estas 09254, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas 56° 00′ N 40° 20′ O﻿ / ﻿56.000 °N, 40.333 °O﻿ / 56.000; 40.333 (mapo).

La urbo estas ĉe riveroj Pol (Поль), Buĵa (Бужа) kaj Uĵbol (Ужбол) (baseno de rivero Oka (Ока)).

En la jaro 2002 la urbo havis 17,5 mil loĝantojn, kaj laŭ la stato de 2018 en la urbo vivis 18 471 loĝantoj sur areo de 17 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 1 087 loĝantoj/km².

Flago de Vladimira provinco
Urboj de Vladimira provinco

**Ĉefurbo**: Vladimir

Aleksandrov |
Goroĥovec |
Gusj-Ĥrustalnij |
Jurjev-Polskij |
Kameŝkovo |
Karabanovo |
Kirĵaĉ |
Kolĉugino |
Kosterjovo |
Kovrov |
Kurlovo |
Lakinsk |
Melenki |
Murom |
Petuŝki |
Pokrov 
Raduĵnij |
Sobinka |
Strunino |
Sudogda |
Suzdal |
Vjazniki 

 

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
*Ekzistas ankaŭ baseno Kaŝino en Rumanio .*

**Kaŝin** (ruse *Кашин*) estas urbo en Tverja provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 28420.

La urbo estis fondita en jaro 1238.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1775.

La interurba telefona kodo estas 08234, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas 57° 21′ N 37° 37′ O﻿ / ﻿57.350 °N, 37.617 °O﻿ / 57.350; 37.617 (mapo)Koordinatoj: 57° 21′ N 37° 37′ O﻿ / ﻿57.350 °N, 37.617 °O﻿ / 57.350; 37.617 (mapo).

La urbo estas ĉe rivero Kaŝinka (Кашинка) (kiu demaldekstre enenfluas en riveron Volgo (Волга)).

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro 1959 la urbo havis 16,2 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 17,3 mil loĝantojn.

Famuloj
-------

* En Kaŝin mortis Gustav Eriksson Vasa (1568-1607), kiu estis princo de Ugliĉ dum 1601-1605, filo de reĝo Eriko la 14-a de Svedio kaj do nepo de Gustavo Vasa.
* Miklós Kun (historiisto) naskiĝis en tiu urbo

* 
* 
*
Popoloj sur la itala duoninsulo komence de la ferepoko (ĉirkaŭ la jaro 800 a.K.)

|  |  |
| --- | --- |
| - ﻿ Liguroj
- ﻿ Pravenetanoj
- ﻿ Etruskoj
- ﻿ Picenoj
- ﻿ Umbroj
 | - ﻿ Latianoj
- ﻿ Oskoj
- ﻿ Mesapianoj
- ﻿ Grekoj
 |

La **umbroj** komence de la 1-a jarmilo a.K. setligis la pejzaĝon, kiu nomiĝis laŭ ili, Umbrion, kaj iujn ĉirkaŭajn teritoriojn sur la itala duoninsulo de suda Eŭropo. Temis pri popolo de la hindeŭropanoj kaj ene de tiu grupo de la italikoj, kies anoj parolis apartan lingvon, la umbran.

La popolanoj fondis iujn urboŝtatojn kiel Ameria (Amelia), Ariminum (Rimini), Asisium (Assisi), Iguvium (Gubbio), Interamna (Terni), Perusia (Perugia) kaj Spoletium (Spoleto). La umbroj estis sub frota kultura influo de la etruskoj, kaj post la milita malvenko en batalo apud la loko Mevania dum la jaro 308 a.K. finiĝis subuloj de la regno Romio. Rapide post la integrigon en la romian regnon ili estis kulture romanigitaj kaj alprenis la latinan lingvon.

La plej konata umbro estis la latinlingve skribanta komedia verkisto Plaŭto.
**Liĥoslavl** (ruse *Лихославль*) estas urbo en Tverja provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 28238501.

La urbo estis fondita en jaro 1925 surbaze de loĝejoj Ostaŝkovo (Осташково) (fondita en 1624 kaj Liĥoslavl (Лихославль) (konata ekde komenco de la 19-a jarcento).

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1925. La urbo situas en regiono loĝata de Tverjaj kareloj. En 1937-1939 ĝi estis ĉefurbo de Aŭtonoma distrikto de kareloj.

La interurba telefona kodo estas 08261, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas 57° 07′ N 35° 28′ O﻿ / ﻿57.117 °N, 35.467 °O﻿ / 57.117; 35.467 (mapo)Koordinatoj: 57° 07′ N 35° 28′ O﻿ / ﻿57.117 °N, 35.467 °O﻿ / 57.117; 35.467 (mapo).

En la urbo estas fervoja stacio (ekde 1849).

En jaro 1959 la urbo havis 9,5 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 12,5 mil loĝantojn.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Sarapula distrikto** (udmurte Сарапул ёрос) estas distrikto de Udmurtio. La ĉefurbo estas vilaĝo Sigaevo.

Historio
--------

Geografio
---------

Sarapula distrikto en Udmurtio.

Loĝantaro
---------

Arkeologio
----------

Vidu ankaŭ
----------

Referencoj
----------

* Sarapula distrikto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Sarapula distrikto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Flago de Udmurtio
Administra divido de Udmurtio

**Ĉefurbo**: Iĵevsk

**Urbaj distriktoj**:
Glazov |
Iĵevsk |
Moĵga |
Sarapul |
Votkinsk 

**Municipaj distriktoj**:
Alnaŝa |
Balezina |
Glazova |
Graĥova |
Debesa |
Igra |
Jakŝur-Bodja |
Jara |
Jukamenska |
Kambarka |
Karakulina |
Keza |
Kiznera |
Kijasova |
Krasnogorska |
Malopurga |
Moĵga   

Sarapula |
Selta |
Sjumsa |
Ŝarkana |
Uva |
Vavoĵa |
Votkinska |
Zavjalova 

 

Flago de Rusio
Ĉevolga federacia regiono de Rusio

Ĉefurbo: Niĵnij Novgorod 

Baŝkirio |
Ĉuvaŝio |
Kirova provinco |
Mariio |
Mordvio |
Niĵnij-Novgoroda provinco |
Orenburga provinco |
Penza provinco |
Permja regiono |
Samara provinco |
Saratova provinco |
Tatario |
Udmurtio |
Uljanovska provinco
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri la matematika signifo de **limeso**. Por informoj pri la romia lim-fortikaĵo, vidu la artikolon Limeso (fortikaĵo).
En la matematiko la **limeso** aŭ **limvaloro** estas kvanto difinita laŭ certa regulo, kiu varias depende de tio ĉu temas pri *limeso de funkcio* aŭ *limeso de vico*, kaj ĉu temas pri *limeso ĉe punkto* aŭ *limeso ĉe malfinio*.

La intuitiva ideo de ĉiuj tiuj difinoj de limeso estas ke ĝi estas la punkto al kiu iu kvanto alproksimiĝas. Ekzemple la vico (1/n) (do 1, 1/2, 1/3, ...) alproksimiĝas al 0 kiam n "alproksimiĝas" al malfinio.

Limeso de vico
--------------

La formala difino de limeso de vico estas jena:

{\displaystyle \lim \_{n\to \infty }a\_{n}=a\quad \Longleftrightarrow \quad \forall \epsilon >0:\ \exists N\in \mathbb {N} :\ \forall n>N:\quad |a\_{n}-a|<\epsilon }

Tio signifas en vortoj: Oni povas atingi ĉian proksimecon al la limeso **a** se oni nur rigardas sufiĉe altajn valorojn de an.
Ankaŭ eblas esprimi tiun difinon tiel: Por tute libere elektita {\displaystyle \epsilon >0} preskaŭ ĉiuj elementoj de la vico {\displaystyle a\_{n}}, krom finita aro de elementoj de {\displaystyle a\_{n}}, ne diferencas pli ol {\displaystyle \epsilon } de **a**. Tiam **a**  estas limeso de la vico.
Konverĝa serio estas serio kiu havas limeson de vico de ĝiaj partaj sumoj.

***Rimarku***: Vico povas havi ne pli ol unu limeson.

Vidu ankaŭ
----------

* Banaĥa limigo
* Konverĝo
* Unuflanka limeso
* Aro-teoria limeso
* Infinitezima kalkulo
* 0,999...

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Limeso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 
* Limeso ĉe MathWorld
Okcidenta Azio 1500 antaŭ nia erao
La **kasitoj** estis antikva popolo en sud-okcidenta Azio, kiu estas konata pro la establo de dinastio, reganta Babilonion dum 450 jaroj, komencante de 1600 a.K. Multo estas nekonata pri la kasitoj, pri ilia kulturo kaj origino. Tamen, oni konsideras, ke ili venis en Mezopotamio de Zagros-montaro (moderna Irano). En la komenco de sia apero en Mezopotamio, la kasitoj fondis *Dar Kurizgalu* kiel sia ĉefurbo, je 150 km norde de Babilono. Oni pensas, ke ilia socio estis feŭda.

La ĉevalo estis sankta animalo de la kasitoj kaj probable ili enkondukis ĝin en Mezopotamio. Ekzistas malmulte da informoj pri ilia arto kaj arkitekturo, kiu estis specife kasita. Plimulto, kion ili konstruadis, estis babilonstila.

**Historio**

* 18-a jarcento - La kasitoj provis penetri Babilonion, sed estis forpelitaj. Ili direktas sin instaliĝi en Mezopotamio, norde de la Babiloniaj bordoj.

* Mezo de 18-a jarcento - Gandaŝ fariĝis la unua reĝo de la kasitoj.

* -1600 - La kasitoj konkeras Babilonion kaj ilia reĝo fariĝas reganto de Babilonio. De tiu tempo, dum 400 jaroj la kasitoj dominas ĉi tie.

* -1160 - Elamanoj konkeras Babilonion, kio signifas finon de la kasita dinastio.
**Kaleoj** estas ciganoj el tiuj grupoj de ciganoj, kiuj vivas precipe en hispanlingvaj landoj, kontraste al romaoj kaj sintioj. En la hispana oni nomas ilin *"gitano"* [ĥitano] aŭ *"calé"* [kale'] (tabuiĝinta).

Kaleoj atingis Iberion el Afriko en 15-a jarcento. Tiamaj iberianoj kredis, ke ili devenis el Egiptio, tial la hispana nomo *egiptano* > *gitano*.

En cigana ĵargono *caló* [kalo'], ciganoj nomas ne-ciganoj *payos* [pajos].

Malgraŭ kvin jarcentoj da kunloĝo, hispana socio ankoraŭ diskriminacias ciganojn, pli ol eksterlandanojn. Tamen, ciganaj muzikistoj povas akiri famegon kaj respekton. Pro ilia suspektata krimemo, ciganoj estis persekutataj de hispana polico, speciale *Guardia Civil*. La demokratio post 1978 samrajtigas ilin, sed la socio ne evoluis samrapide. En pluraj regionoj, ciganoj loĝas en miksetnaj kvartaloj, sed, ĉirkaŭ grandaj hispanaj urboj, estas faveloj de ciganoj, vivtenantaj per heroinokomerco, metalrubokomerco, almozo, nomada komerco aŭ malprestiĝa laboro.

La tradiciaj kaleoj vivis en grandaj familioj, ofte disaj pro nomadeco. Geedziĝoj estas okazo por festo kaj renkonto. Tradicie oni ne geedziĝis kun ne-ciganoj, krom se tiuj akceptis la ciganajn morojn. Tial, nunaj kaleoj idas ankaŭ de anoj de landoj tramigritaj de ciganoj.

Kiam, antaŭ ne multe, hispana ekonomio kreskegis, **portugalaj ciganoj** migris al Hispanio por labori kiel sezonaj terkulturistoj anstataŭante la hispanajn ciganojn en postenoj kaj socia klaso.

Post falo de komunismo, rumaniaj ciganoj migris okcidenten, atingante Hispanion. Ilia maladapto al la hispaniaj moroj estigas problemojn kaj diskriminacion.

Hispanaj ciganoj kreis la muzikon flamenko.

Granda parto el hispanaj evangeliismanoj estas konvertitaj kaleoj. Evangelisma eklezio inkluzivigis ciganan muzikon en ritaro.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kaleoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Fundación Secretariado General Gitano (ES)
* Unión Romaní / Unión del Pueblo Gitano (ES, EN, ciganlingve)

---

Vidu ankaŭ hispanaj nomadoj *merchero* aŭ *quinqui*.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Ardon (apartigilo) |

**Ardon** (ruse *Ардо́н*, osete *Æрыдон*) estas urbo en Nord-Osetio, ĉefurbo de la Ardona distrikto de Nord-Osetio. Staras 39 kilometrojn for al okcidento de Vladikavkaz. Plejparto de loĝantaro estas etnaj osetoj, kvankam estas relative (por kampara regiono) multe da rusoj.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 90210501.

La urbo estis fondita en jaro 1824.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1964.

La interurba telefona kodo estas 86732, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: latitudo 43°10' norde, longitudo 44°17' oriente.

La urbo estas ĉe rivero Ardon (Ардон).

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro 1959 la urbo havis 6.9 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 17.5 mil loĝantojn.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rurboj kaj distriktoj de Nord-Osetio |
| --- |
| **urboj**:  Alagir • Ardon • Beslan • Digora • Mozdok • Vladikavkaz  **distriktoj:**  distrikto Alagir • distrikto Ardon • ĉeurba distrikto • dekstraborda distrikto • distrikto Digora • distrikto Iraf • distrikto Kirov • distrikto Mozdok |  |

 |
**Imre Ritter,** laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Ritter Imre** estas hungara impostkonsilisto, revizoro, politikisto, parlamentano. Lia persona nomo germane estas *Emmerich*.

Imre Ritter naskiĝis la  5-an de aŭgusto 1952(nun 1952-08-05) en Budaörs.

Biografio
---------

Imre Ritter apartenis al la germana minoritato de la lando. Li maturiĝis en mezlernejo en Budapeŝto, poste li akiris diplomon en Universitato Károly Marx en 1976. Post la diplomo ĝis 1990 li laboris en ĉefurba trafika firmao, dum li akiris matematikan diplomon en 1983 en Scienca Universitato Loránd Eötvös, licencojn pri impostkonsilisto (1990), revizorado (1995). Depost fino de la socialismo en 1990 Ritter estis implikita kiel reprezentanto de la germana malplimulto. Same en 1990 li fondis propran firmaon pri impostkonsiloj kaj revizoradoj. Ekde 1998 li havis postenon ankaŭ en la hungata futbala vivo. Inter 2014 kaj 2018 li iĝis la unua reprezentanto de la hungariaj germanoj en la parlamento, poste li estis parlamenta deputito. Lia edzino naskis plurfoje.

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto
* datenoj hungare kun foto
* membiografio hungare

Referencoj
----------



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 852416
 |


* Portalo pri Biografio
Mapo
**Torres Novas** estas portugala urbo kiu apartenas al la distrikto de Santarém, Centra regiono kaj subregiono de Meza Tejo, kun ĉirkaŭ 14 900 loĝantojn. Antaŭe apartenis al la antikva provinco Ribatejo.
Torres Novas estas sidejo de municipo kun 269,50 km2 kaj 36 908 loĝantojn (2001), subdividita en 17 fregezioj (portugale: freguesias). La municipoj havas limojn nordoriente kun Ourém, oriente kun Tomar, Vila Nova da Barquinha kaj Entroncamento, sudoriente kun Golegã, sude kun Santarém kaj okcidente kun Alcanena.

Historio
--------

Torres Novas venas ekde la komencoj de la portugala nacieco. Estis konkerita al la araboj de Afonso Henriques en 1148 ricevinte en 1190 la foruon de Sancho la 1-a. Tiu ĉi foruo estis konfirmita pli malfrue de aliaj portugalaj reĝoj. Aperas en diversaj dokumentoj "Foros de Torres Novas" reguligitaj de la urba administrado. En Torres Novas estis realigitaj du gravaj kunvenoj: la 1438-a kiuj estis unuigitaj post la forpaso de Dom Duarte, kal la 1535-a, en kiu estis akordita la geedziĝ-kontrakto de la reĝinido Dona Isabel kun Karlo la 5-a. Pri la antikveco de Torres Novas, apenaŭ oni povas diri ke ĝi naskiĝis dum la romia regado ĉar estis malkovritaj ruinaĵoj de iu romia urbo "Vila Cardilium".

* Torres Novas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Torres Novas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Ĝardenoj de la Vitropalaco** (*Jardins do Palácio de Cristal*) estas agrabla urba parko en la submunicipo (*freguesia*) Massarelos, en Porto, Portugalio, el kiu oni povas ĝui belan panoramon de la rivero Douro kaj de la maro. 

Tiuj ĝardenoj estis projektitaj en la 1860-aj jaroj fare de la germana pejzaĝisto Émile David, por ĉirkaŭi la tiaman Vitropalacon (*Palácio de Cristal*), kiu estis anstataŭita de la sportejo Pavilhão Rosa Mota en la 1950-aj jaroj. 

La Ĝardenoj de la Vitropalaco inkludas la nomita Ĝardeno Emílio David kiu havas belajn ekzemplerojn de rododendroj, kamelioj, araŭkarioj, ginkoj kaj fagoj, krom fontanojn kaj alegoriajn statuojn pri la jarsezonoj. 

La Avenuo de la Tilioj konstituas la plej gravan akson de tiu parko kaj estas ĉirkaŭita de la Municipa Biblioteko Almeida Garrett, la spektaklejo *Concha Acústica* kaj la kapelo de Karlo Alberto de Savojo (konstruita en 1849 de la princino Montléart). Ĉirkaŭe estis restoracio kaj trinkejo kie eblas rigardi al lago. En tiu avenuo kaj proksime estas strategiaj rigardejoj al la rivero Douro kaj al la urbo.

Estas ankaŭ temaj ĝardenoj, nome la Ĝardeno de la Aromplantoj, la Ĝardeno de la Kuracplantoj, laa Ĝardeno de la Ĝemelurboj (2009) kaj la Ĝardeno de la Sentoj (2007), kie estas la statuo Doloro de António Teixeira Lopes. Aliaj gravaj lokoj estas la Arbaro, la Avenuo de la Kaŝtanarboj kaj la Ĝardeno de la Rozujaro. Proksime estas sep grandiozaj ekzempleroj de palmoj de Kalifornio.

Bibliografio
------------

* Couto, Júlio (1998) "O Porto em 7 Dias", Porto: Campo das Letras.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Movimento de Defesa dos Jardins do Palácio

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Jardins do Palácio de Cristal en la portugala Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 851920
 |
En atomkerna fiziko, la **tritono** estas partiklo, konsistanta el unu protono kaj du neŭtronoj. Ĝi estas la katjono de la hidrogena izotopo tritio.

Priskribo
---------

La tritono estas la atomkerno de la hidrogena izotopo tritio: keminotacie, 3H+, en kiu la 3 indikas ke ĝi konsistas el 3 nukleonoj kaj la + indikas ke ĝia ŝargo estas +1 (pro manko de elektrono).

Jen la maso de la tritono:

5,007 356 7446(15) yg = 450,038 780 60(14) pJ/*c*2 = 2808,921 132 98(85) MeV/*c*2 = 3,015 500 716 21(12) u
en kiu la joktogramo (yg) estas kvariliardono de kilogramo (10−27 kg).

Beta-radiado
------------

La tri nukleonoj (unu protono kaj du neŭtronoj) en tritono estas kunligitaj de la forta nuklea forto. La tritono estas tamen nestabila, fariĝante heliumon-3 per beta-radiado:

3H+ → 3He2+ + e− + ν̄e.

Referencoj
----------

1. ↑   Triton mass (angle). *NIST Reference on Constants, Units, and Uncertainty*.
2. ↑   Triton mass energy equivalent (angle). *NIST Reference on Constants, Units, and Uncertainty*.
3. ↑   Triton mass energy equivalent in MeV (angle). *NIST Reference on Constants, Units, and Uncertainty*.
4. ↑   Triton mass energy equivalent in u (angle). *NIST Reference on Constants, Units, and Uncertainty*.

Vidu ankaŭ
----------

* Deŭterono
* Deŭterio
* Tritio
La **burgundoj** estis orientĝermana tribo kiu probable elmigris de la kontinenta parto de Skandinavio al la insulo Bornholm, kies malnova nomo en la norena lingvo daŭre estis *Burgundarholmr* (la insulo de la burgundoj), kaj de tie al norda kaj poste okcidenta Mezeŭropo, de la regiono ĉe la riveroj Odro kaj Vistulo ĝis fine al sudorienta Gaŭlio kaj okcidenta Ĝermanio. Ilia lingvo, la burgunda lingvo, kiu formortis dum la 5-a jarcento, apartenas al la orientĝermana lingvaro.

En la antikva norena sagao *Þorsteins saga Víkingssonar* ("sagao pri Thorstein, filo de Viking"), la insulo ludas rolon. La anglosaksa traduko de la sagao, kiun posedis la angla reĝo Alfredo la Granda, uzas la nomon *Burgenda land*. La sveda poeto kaj frua mitologo Viktor Rydberg (1828–1895) asertis ke laŭ la frumezepoka teksto *Vita Sigismundi* pri la vivo de la legenda burgunda reĝo Sigismundo dum la 6-a jarcento, ke la burgundoj en Gaŭlio "tenis rakontajn tradiciojn pri sia skandinavia origino".

Reĝoj
-----

* Gundobado

Vidu ankaŭ
----------

* Reĝlando Burgundio
* Reĝlando Burgonjo

* Kategorio Burgundoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Géza Kresz** [kres], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kresz Géza** estis hungara violonisto, koncertmajstro, altlerneja instruisto. Lia patro estis Géza Kresz, lia frato estis Károly Kresz, lia filino estis Mária Kresz.

Géza Kresz  naskiĝis la 11-an de junio 1882 en Budapeŝto, li mortis la 2-an de oktobro 1959 en Toronto (Kanado).

Biografio
---------

Géza Kresz akiris diplomon en Tutlanda Hungara Reĝa Muzikakademio en 1900. Liaj plej gravaj instruistoj estis Alajos Gobbi kaj Jenő Hubay. Li daŭrigis siajn studojn 2 jarojn en konservatorio de Prago kun pedagogo Otakar Ševčik ricevante duan diplomon en 1902. Li estis lernanto de Eugène Ysaÿe en Bruselo ĝis 1905 kaj poste prenis lecionojn en Parizo. En la sekva jaro Kresz debutis kiel violonista solisto en Vieno. Inter 1907-1909 li estis orkestrano en Vieno, poste ĝis 1915 koncertmajstro de la Bukareŝta Simfonia Orkestro kaj ankaŭ instruisto de la Bukareŝta Konservatorio. En 1915 li transloĝiĝis al Berlino, kie inter 1917-1921 estis koncertmajstro de la Berlina Filharmonia Orkestro kaj 1919-1923 li instruis en konservatorio. Intertempe en 1918 li edziĝis, lia edzino ne nur naskis filinon, sed ankaŭ ŝi muzikadis kiel pianisto kune kun la edzo. Kresz iris kun sia edzino en 1923 al Toronto, kie ili faris duope koncertojn ĝis 1951 en plena Kanado. Kresz ankaŭ instruis kaj ludis unuan violonon en grava violona kvarteto ĝis 1935. Li pasigis plurajn somerojn en Eŭropo, kie li instruis en la Universitato de Vieno kaj ĉe la Salzburg Mozarteum. La familio Kresz vivis en Budapeŝto inter 1935 kaj 1947. Kresz instruis en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt kaj li estis lernejestro (nun jam konservatorio). Li daŭris la instruadon en Toronto ĝis 1955.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Zenegimnázium* (1944)
* *Course in Violin Pedagogy: Introduction, Summary and First Lecture* (1949)
* *Violin pedagogy* (1951)
* *The Hart House String Quartet: a phase in Canadian music history* (1954)
* *Eugene Ysaye centenary 1858-1958* (1957)
* *Thoughts on Violin Teaching* (1969)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* József Szász (violonisto)
* Dénes Zsigmondy

Fontoj
------

*

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Géza Kresz (violonisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 638386
* GND: 1272553884
* LCCN: n90698689
* VIAF: 1638138
* ISNI: 0000000115854760
* MBA: 9d577f83-6431-419e-9d15-c34050036827
 |
**Sopotnica** (makedone: Сопотница ) estas vilaĝo en Opština Demir Hisar en norda Makedonio. En 2002 ĉi tie loĝis 929 loĝantoj, kaj laŭ la censo de septembro 2021 estis ankoraŭ 715.

Loko, priskribo
---------------

La vilaĝo situas meze de la Opština Demir Hisar. La alteco estas ĉirkaŭ 640 - 1090 m. La areo de la vilaĝo estas ĉirkaŭ 17,7 km².

La suda parto de la vilaĝo fluas de okcidento al oriento rivero Nigra rivero (Črna Reka).

Paralele al la rivero troviĝas la regiona vojo R1305 , kiu ligas urbojn Demir Hisar kaj Kičevo.

Loĝantaro
---------

Laŭ la censo de 2002 loĝis ĉi tie entute 929 homoj. El la tuta nombro ĉi-jare loĝis ĉi tie 926 makedonoj kaj 3 serboj.

Ekonomio, kulturo, edukado, ktp.
--------------------------------

La loĝantoj de la vilaĝo okupiĝas pri agrikulturo kaj forstado.
En la vilaĝo troviĝas fabriko "Železník", kie oni produktas municion.

Estas bazlernejo (5 klasoj), sancentro kaj poŝtejo en la vilaĝo.

Ekzistas ankaŭ du preĝejoj - la preĝejo "sankta Nikolao"- la ĉefa vilaĝa preĝejo;
kaj la monaĥeja preĝejo "sankta Atanazio".

Ekzistas ankaŭ arkeologiaj lokoj en la vilaĝo.

Pluaj fotoj
-----------

* Sopotnica - loko de la vilaĝo en la Opština Demir HisarSopotnica - loko de la vilaĝo en la Opština Demir Hisar
* Sopotnica - fabriko "Železník"Sopotnica - fabriko "Železník"
* Sopotnica - monaĥeja preĝejo "Saint.Athanasius"Sopotnica - monaĥeja preĝejo "Saint.Athanasius"
* Sopotnica - la preĝejo "Skt.Nikola"Sopotnica - la preĝejo "Skt.Nikola"

Referenco
---------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Сопотница en la makedona Vikipedio.* 

1. ↑  loĝantaro de la Respubliko de Norda Makedonio laŭ etna alligiteco, laŭ setlejo, censo de septembro 2021 (makedone kaj angle)
Kartuzio de Miraflores, kun sia transepto fronte al la ĉefa enirejo.
La **Kartuzio de Miraflores** estas katolika monaĥa ensemblo konstruita je 3 km de la centro de la urbo Burgoso, Kastilio-Leono, Hispanio, en la Parque Fuentes Blancas (*Parko Blankaj Fontoj*). Fondita en la jaro 1441 de la reĝo Johano la 2-a de Kastilio, danke al la donaco de la ĉasa palaco kiun la reĝo mem faris al la ordeno de Kartuzianoj, kie instaliĝis ĝis kiam la forbrulado en 1452 okazigis la detruon de la konstruaĵo. En 1453 oni decidis konstrui novan kompleton kiun oni konservas ĝis nun, kaj kiu estis intencita por esti la tombejo de la gepatroj de Izabela la Katolika, nome Johano la 2-a kaj Izabela de Portugalio, kiuj tie ripozas.

En ĝia konstruo laboris kelkaj el la plej bonaj arkitektoj, skulptistoj kaj pentristoj de la epoko, kiaj Simono de Kolonjo, Gil de Siloe, aŭ Pedro Berruguete, inter aliaj; tiel ĝi transformiĝis en unu el la kompletoj plej elstaraj de la gotika arto de la fino de la 15-a jarcento.

En 2010 oni faris laboron de reinstalado en la izabel-stila pordo de la enirejo al la Kartuzio. La kapeloj restaŭritaj aneksitaj al la ĉefa navo estas, hodiaŭ, interesa muzeo kun verkoj de la monaĥejo.

Vidindaĵoj
----------

Ĉefa retablo kaj tombejo de Johano la 2-a kaj Isabel de Portugalio.
La ĉefa retablo montras diversajn partikularaĵojn, kiel grandega cirklego en kies centro montriĝas Kristo Krucumita ĉirkaŭita de cirklo de anĝeloj. La tuto estas plenplena je bildoj ĉu de unuopuloj ĉu de epizodoj rilataj al la vivo de Jesuo Kristo. Unuflanke de Kristo Krucumita montriĝas Dio Patro kaj aliflanke la Sankta Spirito tute laŭ nekutima figuro, ĉar anstataŭ kiel blanka kolombo, kiel bela junulo. Ĝi estis ĉizita el ligno fare de la artisto Gil de Siloé kaj kolorigita kaj orumita fare de Diego de la Cruz inter 1496 kaj 1499.

Ĉe ties bazo estas la tombejo de la gereĝoj gepatroj de Izabela la Katolika, nome Johano la 2-a kaj Izabela de Portugalio, belega verko kiu konsistas el stelo okpinta plenplena je figuroj kun riĉa arnamado simila al punto, ĉio fare el alabastro. Surmure estas la tombejo de la infanto Alfonso de Kastilio, filo de la gereĝoj, surgenue preĝanta. La tuto estis verko de la artisto Gil de Siloé laŭ mendo de la reĝino Isabel la Katolika.

Aliaj vidindaĵoj estas triptiko pri Kristo Krucumita atribuita al la skolo de Rogier van der Weyden, la sidlokaro de la monaĥoj kiel ĥorejo, la sakristio, la vitraloj, kaj diversaj artaĵoj en muzeo kiel pentraĵo pri Anonco al la Virgulino Maria.

* Kartuzio de Miraflores en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kartuzio de Miraflores en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 606131
* GND: 4256236-3
* LCCN: n94077023
* VIAF: 142051946
* SUDOC: 118211625
* BNF: 15031315k
 |
Frisa loĝ- kaj lingvoloko
La loko (hodiaŭ Nederlando) kie troviĝis la ĝermanaj triboj (A. = **Frisoj**)
La **Frisoj** estas ĝermana gento, kiu loĝas apud la Norda Maro en Nederlando, Germanio kaj Danio. En Germanio kaj Nederlando ili estas agnoskitaj kiel nacia minoritato.

Historio
--------

La Frisoj unuafoje estis menciitaj de Plinio la pli maljuna, kiam ili alianciĝis kun romia generalo Drusus por militiro en 12 a. K.. Sed en la jaroj 28 ĝis 47 la Frisoj kontraŭstaris romian ekspluaton.

Informoj de 4-a ĝis 7-a jarcento estas raraj, kaj estas necerte, ĉu la prafrisoj estis la sama popolo kiel la Frisoj en 7-a jarcento. Eĉ povus esti, ke la Frisoj ne estis ĝermana popolo, sed nur ĝermanigitaj de la Angloj kaj Saksoj.

En fino de 6-a jarcento ili okupis la marbordon okcidente ĝis la riverbuŝo de Vezero kaj en 7-a jarcento ĝis Bruĝo. Ĉi tio plej granda ekspansio nomiĝas *Frisia Magna*.

Poste la Saksoj disvastiĝis en okcidento kaj la Frankoj en oriento. Fine Karolo la Granda almilitis la frisan teritorion 785 post la venko kontraŭ la Saksoj por la franka regno. Li koncedis aŭtonomion al la Frisoj. Plue li notigis la antikvan leĝon de Frisoj, la Lex Frisionum. Sub la franka regado la Frisoj kristaniĝis.

Ĉirkaŭ 800 la Frisoj koloniigis la nordfrisajn insulojn inter Eiderstedt kaj Sylt. Eble en 11-a jarcento ili koloniigis la sudjutlandon inter riveroj Eider kaj Vidå.

La frisaj landoj, ĉirkaŭ 1300. Inter la 12-a kaj 14-a jarcento la imperio agnoskis la *"frisan liberecon"*, do grandpartan aŭtarkion. La Frisoj forpelis la frankajn grafojn kaj mem administris siajn landojn. Ili nur subiĝis al la franka regnestro. La frisaj landoj ne estis administritaj feŭdalisme, sed egalrajte, kio estis unika en tiutempa Eŭropo.

Ĝis la fondiĝo de Hanso la Frisoj estis la plej elstaraj markomercistoj en Norda Maro. 1744 la lasta frisa princo Carl Edzard mortis kaj poste Prusio (sub Frederiko la Granda) elproprigis Frislandon.

Hodiaŭ
------

Hodiaŭ ekzistas tri regionoj, kie loĝas Frisoj:

* La okcidentfrisoj loĝas inter IJsselmeer kaj Lauwers en aŭtonoma provinco Frislando. La Provinco havas 600000 loĝantoj.
* La orientfrisoj loĝas apud germana marbordo de Malsupra Saksio, de nederlanda bordo ĝis Vezero, sed ili multe fragmentiĝis. La nombro de orientfrisoj estas malcerta, sed ne pli ol 500000.
* Ĉirkaŭ 50000 nordfrisoj loĝas en Ŝlesvigo-Holstinio, ekzakte en okcidento de Nordfrislando kaj Helgolando.

La Frisoj havas proprajn lingvojn, el kiuj 2 verŝajne estingiĝos. Ekzistas 400000 okcidentfrisaj, 10000 nordfrisaj kaj 2000 orientfrisaj lingvanoj.

Frisaj dukoj
------------

* Sibbelt ???-???
* Ritzard ???-???
* Aldegisel ???-680
* Radbod 680–719
* Poppo 719–734

Vidu ankaŭ
----------

* Holstein Frisa

* Kategorio Frisoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Loĝdomo de la Mozartoj** (germane: *Mozart-Wohnhaus*) troviĝas en Salcburgo, Makartplatz nr 8.

Priskribo
---------

La loĝejo de la familio Mozart en Salcburgo, nuntempe muzeo
Post kiam la loĝejo en la strateto Getreidegasse nr 9 (naskiĝdomo de Wolfgang Amadeus) iĝis tro mallarĝa la familio Mozart transloĝiĝis en 1773 en la t.n. *Tanzmeister-domo* sur la tiama Hannibal-placo.

Hodiaŭ gastigas la domo muzeon, kiu montras la staciojn de la Mozartoj. La nova granda loĝejo ofertis sufiĉe da spaco por renkontiĝoj kun amikoj kaj muzikistoj. De 1773-87 skribitis fare de la familianoj 232 ĝis hodiaŭ konataj leteroj kaj 215 estis adresitaj al la Mozartoj disde alie. Multaj ne plu ekzistas aŭ perdiĝas. En 1778 mortis la patrino Wolfgang Amadeus en Parizo kaj en 1784 la fratino Nannerl edzinigite transloĝigis al St. Gilgen (Distrikto Salzburg-Umgebung). Do Leopold Mozart sole ekloĝis surloke. En la 25.7.1785 naskiĝis tie ĉi lia nepo Leopold Alois Pantaleon kaj lasitis sub la zorgo de la avo. Post lia morto (28.5.1787) la domo havis plurajn posedantojn.

Historio doma
-------------

bildigo de la domo ĉirkaŭ la jaro 1860
La unua endokumenta mencio estis en la 1617-a jaro. Ĝis 1685 ĝin konsistigis du memstaraj domoj. En 1711 permesitis al Lorenz Speckner fari dancadkursojn surloke por nobeloj. El popolnombrado farita en 1713 konatas ĝia nomo kiel "Dancmajstrodomo/Tanzmeisterhaus". Al la dancmajstro kaj kameristo Franz Karl Gottlieb Speckner, filo de Lorenz, transdonitis la domo en la 9.9.1739. Tiutempe danclerniganto havis gravegan rolon ĉar li ne nur dancigis la nobelojn junajn sed ankaŭ preparis ilin por la malfacila kortega kondutaro ceremonia.

Nuptoatestanto por la gepatroj de Wolfgang Amadeus Mozart estis en la 15.11.1747 la menciita dancmajstro Speckner. Kiam li mortis 62jara ŝia kuzino Maria Anna Raab transprenis la domon. La baloj ĉesis kaj Raab ekludonis la salonojn. Tiel ne estis mire ke la Mozartoj venis loĝi tie ĉi.

La domo post la Dua mondmilito
------------------------------

Estis damaĝitaj bombarde en la 16.10.1944 ne malpli ol 2 trionoj de la domo. Vendis la tiama posedanto la difektitan parton al la asekurkompanio *Assicurazioni Generali*, kiu starigis burodomon surloke. Tiun la Internacia Fondaĵo Mozarteum sukcesis akiri en la 1989-a jaro. Jam en 1955 la konservita parto iĝis muzeo. Malkonstruitis la asekurkompania novkonstruaĵo en la 2.5.1994 kaj du tagojn poste komenciĝis la rekonstruo respektive la reprodukto de la malnova domo laŭ malnovaj planoj. En la 26.1.1996 inaŭguritis la nova ekspozicio en kvazaŭ nova domo.

Eksteraj ligiloj
----------------



* Etaj informoj pri la domo. Arkivigite je 2015-03-23 per la retarkivo Wayback Machine
* Informoj ĉe la germanlingva Vikipedio en la kadro de la priskribo de la tuta Makart-placo
* Muzea retpaĝo kun fotoj de la interno Arkivigite je 2015-03-26 per la retarkivo Wayback Machine