recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
kvarca porfiro
**Porfiro** (laŭ la greka vorto por purpuro) laŭ PIV estas

1. rokspeco, havanta pli-malpli grandajn kristalojn en etgrajna maso, kaj
2. malmola rokspeco, ekspluatita ekzemple en antikva Egiptio, konsistanta el kristaloj de blanka aŭ ruĝa feldspato en ruĝa maso.

Ekesto
------

Porfiro ekestas, kiam magmo sub la tera surfaco iom post iom malvarmiĝas. En la profundo jam ekestas malmultaj, sed grandaj kristaloj, naĝantaj en la likva roka substanco. Se sekve la magmo dum erupcio de vulkano elĵetiĝas el la tero, la restinta likva substanco rapide malvarmiĝas kaj kreas molekulan reton de mikroskope etaj kristaloj. Ju pli rapide la magmo malvarmiĝas, des pli etgrajna estas la maso. 

La grandaj kristaloj ĝenerale havas diametron inter malmultaj milimetroj kaj kelkaj centimetroj. Ofte ili konsistas el kvarco.

baptobaseno en la katedralo de Magdeburgo, el egiptia roza porfiro

Historio
--------

Porfiro jam en antikva Egiptio per minado elfosiĝis el monto *Mons Porphyrites*, la sola tiutempe konata loko de porfiro. Ankaŭ poste dum la epoko de la Romia Imperio tie plu grandkvante elfosiĝis rokoj por arta prilaboro. 

porfiraj statuoj de la kvar tetrarĥoj de la Romia Imperio ĉe la Baziliko de Sankta Marko en Venecio
Dum la tempo ekzemple de la romia imperiestro Konstantino la Granda la ŝtono estis tre aprezata kaj rezervata ekskluzive por la imperiestroj kaj iliaj statuoj. Konata ekzemplo estas la statuoj de la kvar romiaj tetrarĥoj ĉe la Baziliko de Sankta Marko en Venecio. En la reprezentaj rezidejoj de la imperiestro Konstantino estis rondaj porfiraj kaheloj en la planko, kiujn nur rajtis tuŝi liaj piedoj, kaj ankaŭ liaj filoj naskiĝis en ĉambroj kun porfire kovritaj muroj, kaj entombiĝis en porfiraj sarkofagoj.

Nur multajn jarcentojn poste ekklariĝis, ke porfiro estas tute ofta ŝtono, trovebla ekzemple multloke en meza kaj norda Eŭropo.

Vidu ankaŭ
----------

* la artikolon pri la sone simila birda genro porfirio (ankaŭ ĝia nomo venas de la greka vorto por la koloro purpuro)

* Kategorio Porfiro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Preĝejo de Ĉieliro de Maria** aŭ **Matiaso-preĝejo** aŭ **Kronada ĉeftemplo** de Buda estas impona romkatolika preĝejo en Budapeŝto sur Monto Vár.

Historio
--------

Laŭ la eklezio la preĝejo fondiĝis en 1015, sed pruvoj ne ekzistas. Béla la 4-a konstruis gotikan preĝejon en la 1250-aj kaj 1260-aj jaroj. En 1279 jam koncilio okazis tie. Poste Ludoviko la 1-a (Hungario) trakonstruis la templon. En 1470 Matiaso la 1-a alkonstruis gotikan turon kaj li tie aranĝis ambaŭ edziĝfestojn (tial la nomo Matiaso-preĝejo). En 1541 la turkoj trakonstruis ĝin al ĉefmoskeo. En 1686 ĝi denove iĝis katolika preĝejo kaj plene barokiĝis. En 1723 incendio, en 1748 fulmo faris detruojn. En 1893 la preĝejo trakonstruiĝis al la nuna novgotika formo. Dum la 2-a mondmilito la konstruaĵo suferis multe.

En 1867 oni kronadis tie la reĝojn nome Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio) kaj poste en 1916 Karlo la 4-a.

Antaŭ la preĝejo ekde 1713 staras kolono pri Sankta Triunuo memore al pesto (la bildo montras parton el ĝi). Maldekstre moderna hotelo konstruiĝis, tamen imitanta historiajn stilojn.

Parto de la preĝejo funkcias kiel muzeo.

Longe estis tie kantistoj Ilonka Farkas kaj István Járdányi Paulovics, longe estis korusestro Miklós Horler.

Fontoj
------

* oficiala paĝo
* hungare kun fotoj

* Preĝejo Ĉieliro de Maria (Vár) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Preĝejo Ĉieliro de Maria (Vár) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Kuprogravuraĵo pri ĉirkaŭo de Matias-preĝejo, 8 montras la preĝejoturon
Sarkofago de Béla la 3-a en la preĝejo
Interno de la preĝejo

**Cisterciana Preĝejo Ĉieliro de Maria kaj Johano Nepomuko** estas romkatolika historia monumento en Hungario, en urbocentro de Székesfehérvár.

Ĉefenirejo dum Pentekosto

Historio
--------

Dum dominado de turkoj (ĝis 1688) en tiu ĉi loko estis moskeo, poste jezuitoj alvenis, kiuj konstruis kirkon en alian lokon. Ili konstruis alian preĝejon ĝuste en lokon de la moskeo inter 1742 kaj 1756. En 1773 la jezuitoj estis forpelitaj, poste paŭlanoj havis la preĝejon ĝis 1786, poste la germanaj loĝantoj uzis ĝin. Ekde 1813 la cistercianoj uzis la preĝejon (escepte la socialisman periodon). La orgeno estis farita en 1942. La konstruaĵo estis plene renovigita en 2014.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas laŭ la trotuaro kune kun la monaĥejo. La fasado estas simetria, flanke po unu turoj altiĝas. La turpintoj estas bulboformaj. Sur la fasado estas videblaj la konstrujaro MDCCLI (1751) kaj blazono de jezuitoj. Interne freskoj pentritaj de Caspar Franz Sambach kovras la murojn. La ĉefaltara bildo prezentas apoteozon de Johano Nepomuko. La dekstra flanka altaro estis farita en 1752 kaj dediĉita al Sankta Francisko. Károly Bebo kreis la predikejon. Sub la preĝejo kriptoj etendiĝas. Oni aprezas meblojn de la sakristio la plej bela eŭropa baroko. Ankaŭ kapelo Emeriko de Hungario troviĝas en la preĝejo.

Monaĥejo
--------

La monaĥejo estis konstuita same ekde 1742. Ĝi nuntempe estas historia muzeo kun signifaj kolektaĵoj.

* FasadoFasado
* 
* Flanko de la preĝejoFlanko de la preĝejo
* FenestroFenestro
* La ĉefaltaro (kovrita per tuko)La ĉefaltaro (kovrita per tuko)
* PredikejoPredikejo
* Sankta Okulo super la predikejoSankta Okulo super la predikejo
* Meblo en la sakristioMeblo en la sakristio
* FreskoFresko
* Mebloparto en la sakristioMebloparto en la sakristio

Fontoj
------

* 
* hungare kun foto
* hungare kun fotoj Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Poroporo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonuloj *Dicotyledones* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Solanaloj *Solanales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Solanacoj *Solanaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Solano*  Solanum |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: |  *S. viride* |
|

 |
| Dunomo |
|  ****Solanum viride****SPRENG. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| v • d • r |

**Poroporo**  (*Solanum viride*), estas plantospecio el la familio de la solanacoj (*Solanaceae*). Ĝi estas proksime parenca al tomato, terpomo kaj melongeno. Ĝi ankaŭ nomiĝas  **kanibala tomato**, ĉar laŭdire kanibalaj triboj sur la fiĝiaj-insuloj uzis la frukton por fari homviandon pli bone digestebla.

Priskribo
---------

Poroporo estas multjara herba planto, kiu kreskas arbuste kaj atingas kreskoalton de ĝis 150 cm. La folioj estas ovformaj kaj pintaj. La floro similas al tiu de aliaj Solanacoj; ili estas blankaj, kaj havas kvin pintojn kaj flavajn stamenojn. Post la plenigado kreskas ruĝaj, du ĝis tri cm grandaj berojn, kiuj similas al tomatoj.

La fruktoj estas manĝeblaj, sed havas krude amaran guston, kiu malfortigas per kuirado. La folioj estas manĝeblaj kiel salato. La radikoj enhavas venenan steroido-alkaloidon.

Deveno
------

Porporo hejmiĝas en Tahitio, la Fiĝioj kaj aliaj insuloj en la pacifika regiono.

Botanika historio
-----------------

Dum la vojaĝo tra Nov-Zelando kaj Suda Pacifiko de James Cook en la jaroj 1772−1775 Johann Reinhold Forster kaj ties filo Georg Forster kolektis la unuajn plantojn. Ĉar la nomo kiun la planto ricevis de Georg Forsters en sia disertacio *De plantis esculentis insularum Oceaniae* en 1786 ne estis valida, la unua valida priskribo estis de la germana botanikisto kaj medicinisto Kurt Sprengel el la jaro 1807: *Solanum viride*.

Pli poste la planto estis priskribita plurfoje sum aliaj nomoj. Ekzemple en 1852 la franca botanikisto Michel Félix Dunal priskribis la planton sub la hodiaŭ ankoraŭ valida nomo *Solanum uporo*. La nomon "kanibala tomato" ĝi jam ricevis 1864 de Berthold Seemann, kiu respeguliĝas en la partatempa scienca nomo *Solanum anthropophagorum*. Li raportis pri kanibale vivantaj indiĝenoj sur la fiĝiaj insuloj kiuj spicas sian nutraĵon per poroporo por ke ĝi estu pli bone digestebla.

Vidu ankaŭ
----------

* listo de legomoj

Literaturo
----------

* Berthold Seemann: *Viti, an account of a government mission to the Vitian or Fijian Islands in the years 1860-61.[*rompita ligilo*]* Macmillan & Co. Cambridge 1862.
* P. J. Garnock-Jones: *South Pacific Plants Named by K. P. J. Sprengel in 1807*. In: *Taxon*, Band 35, Nummer 1, Februar 1986. Seiten 123−128.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Beschreibung der Pflanze (giftpflanzen.com)
* Informationen und Bilder
* *Solanum uporo* Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine (Ethno-botanik.org)
* *Solanum viride*

Referencoj
----------
La kirko hesa
La kirko gotaa
Eĉ **du vilaĝaj preĝejoj** troviĝas en Kleinschmalkalden, kvartalo de Floh-Seligenthal en Germanujo. Tio ŝuldiĝas al la divido de Kleinschmalkalden en la 15-a jarcento: eoste la teritorio apartenis al Saksio-Gotao dume la areo ĉe la uesta flanko al la Grafujo Henneberg-Hesio; la limon kreis la torento Schmalkalden.

Preĝejo hesa
------------

`50° 47′ 45″ N, 10° 28′ 28″ O (mapo)50.7957510.474528` 
La Hesa preĝejo estas meze de la vilaĝo. En 1719 anstataŭ ligna kirko el 1570 faritis pli granda ŝtona. La grandecoj kirkaj orientiĝis je la nombro de la loĝantoj. Interne ĝi farbitis blanke kaj verde; ĝi ricevis ankaŭ duetaĝan galerion. En la altarejo estas, krom altartablo, baptujo kaj orgeno. La stato konstrua de ĝi estas bonega. La tegmento novigitis kaj la puto ĉe la eosta flanko de la kirko prizorgatas fare de la fajrobrigadistoj. Ekde 1829 paroĥestris tie ĉi la naturscienculo Philipp Hoffmeister.

Preĝejo gotaa
-------------

`50° 47′ 57″ N, 10° 28′ 57″ O (mapo)50.79909710.482519` 
La Hesa preĝejo ne ĝuis pri tiom da subteno fare de la fideluloj kiom la najbara hesa kio ŝuldiĝis simple al la fakto ke la loĝantoj estis pli malriĉaj. La kvereloj inter la du memstaraj vilaĝoj malkreskis kiam la duko finfine starigitis en 1854 sur la grundo de la tombejo en 1854 duan kirkon. Tiu ĉi dua estas sur deklivaĵo en valo mallarĝa. La transepto estas ĉe la okcidenta flanko de la ejo. La interno rearanĝigitis en la originaj koloroj malhelblua kaj roza kaj la interno ĝenerale ne malplaĉe brilas. En 2011/12 dumrestaŭrade multo refaritis laŭ la iama stato. La ligna baptopelvo kun gisfera kovrilo estas maloftaĵo artista.

Ambaŭ kirkoj en niaj tagoj administratas de ununura protestantisma komunumo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Preĝejoj de Kleinschmalkalden en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


* Kategorio Preĝejoj de Kleinschmalkalden en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Notoj
-----

1. ↑  Ĉi prie sur paĝaro de EKSM
**Petrivente,** kroate **Petriba** estas malgranda unuigita vilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Letenye.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 8 km²
* Loĝantaro: 410
* Poŝtkodo: 8866
* Telefonprefikso: 93
* Koordinatoj: 46°26′26″N 16°50'25″E

Situo
-----

Petrivente situas en Montetaro Zala, laŭ traira flankovojo, aŭtoŝoseo **M7** Budapeŝto-Zagrebo preteriras. Letenye troviĝas 11, Nagykanizsa 15 km-ojn.

Historio
--------

La vilaĝo naskiĝis en 1892. Tiam unuiĝis vilaĝoj **Petri** kaj **Vente**. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de kroatoj, infanĝardeno, kulturdomo, interretejo, migra poŝto.

### Vente

La loko estis loĝata jam dum la neolitiko. La unua skriba mencio devenis pri la vilaĝo el 1321. La turkoj kelkfoje detruis la vilaĝon.

### Petri

La unua skriba mencio devenis pri la vilaĝo el 1313. La turkoj en 1548 kaj 1566 detruis la vilaĝon, fine ĝi senhomiĝis.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika kapelo omaĝe al Dipatrino (Granda)
poŝtmarko pri la Germana Gimnastika Festo de 1987 en Berlino
La **Germana Gimnastika Festo** - germane *Deutsches Turnfest*, ekde la jaro 2005 nomata per aldono de komenca adjektivo **Internacia**, do *Internationales Deutsches Turnfest*, kaj ekde tiam okazigata ĉiun kvaran jaron, estas amase partoprenata evento de gimnastikantoj en Germanio. Ĝi unuafoje okazis en 1860 en Coburg, kaj influiĝis per la politikaj ideoj de la organizaĵo *Germana Gimnastika Asocio*, fondita en 1848 kadre de la demokratiiga revolucio tiujara, kiu nur havis dumtempan sukceson, sed post malpli ol du jaroj estis venkita fare de la armeoj de la nedemokratiaj feŭdaj ŝtatoj de Germanlingvio.

la placo *Friedrichsplatz* de la urbo Mannheim dum la Germana Gimnastika Festo de 2013
Malgraŭ la malvenko de la revolucio, la Gimnastikaj Festoj plu havis signifon ne nur de sportaj kunvenoj, sed ankaŭ de manifestacioj por libereco, frateco kaj egaleco, kaj do estis nerektaj demonstracioj kaj por demokratigo kaj por unuecigo de Gemanio. La lasta aspekto tamen post la atingo de tiu politika celo per la fondo de la Germana Regno en 1871 perdis signifon, dum la unua plurestis, kaj estis unu el la kialoj ke fine de la 19-a jarcento la gimnastika sportado ankaŭ iĝis grava branĉo de la socialisma, laborista movado tiutempe kreskanta en Germanio.

En la epoko de Nazia Germanio la evento kiel ĉiuj aliaj publikaj okazaĵoj iĝis propagandilo de la reganta diktaturo: la Gimnastika Festo de 1933 en Stutgarto ankoraŭ nur milde influiĝis, dum tiu de 1938 en Breslau (post la Dua Mondmilito renomita *Wrocław*) estis pura naziisme organizita propaganda evento. Post la Dua Mondmilito la Gimnastikaj Festoj en 1948 (Frankfurto ĉe Majno) reorganiziĝis en Okcidenta Germanio, kaj laŭ la politiko de GDR ĉiurilate malakcepti okcidentgermanajn eventojn kaj starigi proprajn "naciajn" okazaĵojn ekde la jaro 1954 (Lepsiko) ankaŭ en Orienta Germanio. Ekde la jaro 1990 sekve la Gimnastikaj Festoj denove estas tutnaciaj eventoj.

* Kategorio Germana Gimnastika Festo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala retejo de la Internacia Germana Gimnastika Festo
"AA" - emblemo de Alkoholuloj Anonimaj
**Preĝo de Sereneco** estas vulgara nomo por originale sennoma preĝo. La preĝo estas alprenita de Alkoholuloj Anonimaj kaj aliaj dek-du-paŝaj programoj. Ĝi konsistas en la komenca parto de preĝo, kies aŭtoreco estas atribuata al Reinhold Niebuhr.

Teksto
------

### Esperante

Dio mia,  

Donu al mi la serenon  

Akcepti  

Kion mi ne povas ŝanĝi,  

La kuraĝon  

Ŝanĝi kion mi povas ŝanĝi,  

Kaj la saĝecon  

Koni la diferencon.

### France

Mon Dieu,  

Donnez-moi la zz  

D'accepter  

Les choses que je ne puis changer,  

Le courage  

De changer les choses que je peux,  

Et la sagesse  

D'en connaître la différence.

### Angle

Orignala versio de R. Niebuhr

God,  

Grant me the serenity  

To accept  

The things I cannot change,  

The courage  

To change the things I can,  

And the wisdom  

To know the difference.

### Latine

"Deus,  
 dona mihi serenitatem accipere res quae non possum,  
 fortitudinem mutare res quae possum,  
 atque sapientiam differentiam cognoscere"

### Hispane

Dios,  

concédeme la serenidad  

para aceptar  

las cosas que no puedo cambiar,  

el coraje  

para cambiar las que puedo cambiar,  

y la sabiduría  

para distinguir unas de otras.
**Petro Fulisto** estis episkopo de Antioĥio (471-488) kaj monofizito.

Ekzercinte la metion de fulisto, li poste fariĝis monaĥo en "la Granda Monaĥejo" de la Akemetoj en Gomon en la provinco de Bitinio sur la azia marbordo de Bosporo. De tie oni elpelis lin pro malbona konduto kaj pro herezo. Tiam Petro transiris al Konstantinopolo, kie li simpatiiĝis al influaj personoj, kiuj lin renkontigis kun Zenono, bofilo de Leono la 1-a (457-474) kaj estonta imperiestro (474-491). Li profitis de ties favoremo por akiri altan postenon en la eklezio de Kalcedono. Kiam liaj monofizitaj opinioj evidentiĝis, li devis refuĝiĝi ĉe Zenono, kiu lin sendis al Antioĥio kiel milita komandanto por la diocezo (provincaro) de Oriento (*magister militum per Orientem*).

Alveninte Antioĥion en 463, Petro klopodis akiri la episkopan oficon, tiam tenitan de Martirio de Antioĥio. Rapide amikiĝinte kun la popolo, li fomentis dubojn pri la ortodokseco de Martirio, jam akuzita pri nestorianismo. Pro popola tumulto, kiun li provokis, Martirio estis elpelita el la urbo kaj senigita de sia ofico. Kiel posteulo oni elektis Petron.

Laŭ Teodoro la Legisto, tio okazis en la jaro 469 aŭ 470.

Tuj poste, Petro aperte deklaris oponon al la dekretoj de la Koncilio de Kalcedono. Li aldonis al la Trisagio (liturgia himno kun triobla eldiro "Sankta") la vortojn "kiu estis krucumita por ni". En tiu ŝajne triunua kunteksto, la frazo povus esti interpretata kiel aserto, ke Jesuo estis krucumita mem en sia dieco kaj ne nur en sia homa naturo, kaj do kiel neado de la kalcedona doktrino de du naturoj de Kristo (vidu Teopaskismo. Li altrudis tiun aldonon al ĉiuj komunumoj de sia diocezo lanĉante anatemon kontraŭ tiuj, kiuj rifuzis akcepti ĝin.

En 483 papo Felikso la 3-a ekskomunikis Petron, kiun kondamnis ankaŭ la tiama patriarko de Konstantinopolo. Sed Petro, reintegrita de la bizanca imperiestro Zenono okaze de mallonga skismo inter Romo kaj Konstantinopolo, restis en la antioĥia seĝo ĝis la morto en 488.

Notoj
-----

1. ↑  Louis-Sébastien Le Nain de Tillemont, *Empereurs*, tome vi. p. 404

Eksteraj ligiloj
----------------

* Henry Wace, *A Dictionary of Christian Biography and Literature to the End of the Sixth Century A.D. with an Account of the Principal Sects and Heresies*
* "Peter Fullo" en *Catholic Encyclopedia*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 522549
* GND: 102402299
* LCCN: n97119047
* VIAF: 14062918
* ISNI: 0000 0000 3747 1325
 |
**Sven Isak Danell** (n. la 25-an de novembro 1903, m. la 18-an de januaro 1981) estis sveda luterana pastro kiu funkciis kiel episkopo de Skara inter 1955 kaj 1969.

Biografio
---------

Danell naskiĝis la 25-an de novembro 1903 en Upsalo, Svedio. Lia patro, Hjalmar Danell, estis episkopo de Skara inter 1905 kaj 1935, dum lia onklo, Gideon Danell, estis fama sveda instruisto kaj lingvisto. Danell studis religion kaj lingvistikon en la universitatoj de Gotenburgo, Upsalo kaj Lund. Li estis ordinita pastro la 10-an de junio 1928. Li estis nomumita al parokanaro en Skara, sed en 1933 li iĝis vikario de la sveda preĝejo Sankta Katerina en la paroĥo Nuckö de estoniaj svedoj, la nuna paroĥo *Noarootsi* en aktuala Estonio. En 1937 li revenis al Svedio kaj iĝis vikario de la preĝejo de *Källby* en la komunumo Götene de Svedio. Inter 1941 kaj 1949 li funkciis kiel vikario de Västra Tunhem rn la komunumo *Vänersborg* de Vestrogotio.

La 27-an de julio 1955 Danell estis nomumita Episkopo de Skara kaj estis konsekrita la 18-an de marto 1956. Li konservis la postenon ĝis 1969. Li estis edziĝinta al Miriam Helén kaj havis ses infanojn.

En Esperanto aperis
-------------------

* Sven Danell: *La viro en la Mortotuko, faktoj kaj pensoj pri la morto kaj releviĝo de Jesuo,* eldonejo Verda Stelo, Stokholmo 1978, 78 paĝoj (bildo).



1. ↑  Thyselius, Erik & Lindblad, Göran (1957). *Vem är det?: Svensk biografisk handbok, Volumo 30*, p. 227. P. A. Nordstedt kaj Söners, Stokholmo.
***Pri la malutilo de la tabako*** (ruse О вреде табака [O vrede tabaKA]; 1886) estas unuakta teatraĵo de Anton Ĉeĥov de unu personaĵo, la rolo *Ivan Ivanoviĉ Njuĥin*. Unue publike prezentita en la origina ruslingva versio en 1886, la teatraĵo estis reviziita fare de Ĉeĥov kaj plej bone konatas la versio de 1902. La esperantlingva versio de la teatraĵo unuafoje publike prezentiĝis kadre de la 42-a UK 1957 en Marsejlo, Francio, per la aktoro Srdjan Flego de la Internacia Arta Teatro. La sama enscenigo ripetiĝis kadre de la 48-a UK 1963 en Sofio, Bulgario kaj kadre de la 51-a UK 1966 en Budapeŝto, Hungario.

Anton Ĉeĥov en ilustraĵo de 1905

Enhavo
------

La teatraĵo okazas en urbodomo. Sinjoro *Njuĥin* estis premata de sia edzino fari prelegon pri "la malutilaj efikoj de tabako," kvankam li estas fumanto. Li substrekas ke temos pri seka kaj enuiga prelego, sed ĉiam prokrastas la temon, parolante pri liaj problemoj kun lia edzino dominema.

Li volas opozicii kontraŭ sia edzino, li volas forkuri, forgesi kaj esti sola. Li ĵetas sian malnovan, eluzitan veŝton (metaforo por si mem), sed subite revestas ĝin, ĉar fine tamen li timas konflikton kun ŝi, kaj tamen cedas al la edzinaj postuloj. Ĝis la fino de la monologo, sinjoro *Njuĥin* diris preskaŭ nenion gravan pri la malutilaj efikoj de tabako, sed petas la spektantaron ne perfidi lin.
La **insulo Csepel** [ĉepel] estas granda insulo en Hungario, sude de Budapeŝto, kun areo de 257 km2. Ĝin limas okcidente la budafok-a branĉo de la Danubo, oriente la rackeve-a branĉo. Ĝian nordan parton konstruas ĉefe rivera gruzo, kiun kovras sabla-ŝlima tavolo. Pli suden, la gruzotavolo maldikiĝas. (Lastatempe oni ekspluatis, minis la ŝtoneran tavolon kaj sur ties loko (manko) (ekz. ĉirkaŭ Szigetszentmiklós) estiĝis grandaj minadaj lagoj).

Insulo Csepel
La insulon kovris, kovras multloke sablo, kiu formis la nordokcidenta vento al holmoj altaj 5–10 m. Oni bridis la sablomoviĝon de robinioj. Oni ekspluatas la akvoresurson de la pli profundaj tavoloj al akvoprizorgo de Budapeŝto.

Laŭ kroniko de Anonymus, la insulon ekposedis la madjara tribestro Arpado. Ĝia ĉevalprizorgisto estis la kumandevena Csepel (aŭ Sepel), de kiu venas nomo de la insulo.

La mezepokaj insuloj nomumis ĝin al Granda insulo (Insula Magna). La hungara loĝantaro estis murdita dum la utrka okupado de Hungario, iliajn loĝlokojn okupis serboj (racoj) el la Balkano, kies memoron rezervas la urbo Ráckeve. Ĝi estis pli poste posedaĵo de la aŭstra imperia militestro Jenő Savoyai, kiu konstruigis riĉe ornamitan barokan kastelon en Ráckeve.

La norda parto de la Csepel-insulo apartenas ekde 1950 a Budapeŝto, kiel ties 21-a distrikto, kun grandaj uzinejoj, danuba haveno.

Gravaj komunumoj de la insulo estas Ráckeve, Szigetszentmiklós, Szigethalom, Tököl, kiuj apartenas al departemento Peŝto.

La insulo estas grava agrikultura areo, kies fruktojn, legomojn oni vendas ĉefe en Budapeŝto.

Famulo
------

* en insulo Csepel mortis reĝo **Stefano la 5-a (Hungario)**

* Insulo Csepel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Insulo Csepel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Philipp SCHEIDEMANN** [filip **ŝaj**deman] (n. 26-an de julio 1865, Kassel, Hesio-Kaselo, Germanio; m. 29-an de novembro 1939, Kopenhago, Danio) estis germana socialdemokrata politikisto, kiu deklaris la 9-an de novembro 1918 – sen iu ajn jura komisio – la Vajmaran Respublikon el la balkono de la germana parlamento, la Reichstag. Pli poste iĝis li la unua kanceliero de la respubliko. 

Li estis ĵurnalisto, ekde 1903 parlamenta reprezentanto del a Germana Socialdemokrata Partio. Li komence apogis la germanan partoprenon en la milito (kiel lia partio), en oktobro de 1918 iĝis senministeria ministro de la lasta imperiestra registaro. Kvankam la socialdemokratoj volis komence transformi la landon al konstitucia monarĥio, decido de Scheidemann pri elkrio de la respubliko - je efiko de maldekstraj amasmovadoj –, ŝanĝis formon de la registaro. Scheidemann estis ekde novembro de 1918 ĝis februaro de 1919, membro de la sestaga konsilio, direktanta la laboron de la provizora registaro. Poste oni nomumis lin unua kanceliero de la Vajmara Respubliko, sed abdikis en junio, ĉar li ne volis akcepti diktatojn, kondiĉojn de la Traktato de Versailles.

Li agadis post la abdiko kiel urbestro de Kassel (1920–25) kaj publike kontraŭis klopodojn de la registaro por interkonsenti kun la militistaro kaj la konservativaj partioj. Oni efektivigis sensukcesan atencon kontraŭ li, en 1922. Post potencakiro de la nazioj (1933), li forlasis Germanion. 

| Antaŭe: | Kanceliero de Germanio | Poste: |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Friedrich Ebert | 1919 | Gustav Bauer |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 161717
* GND: 118754351
* LCCN: n90704672
* VIAF: 30332391
* ISNI: 0000 0001 0884 2497
* SUDOC: 052588114
* BNF: 13566440g
* MBA: 427ae4f2-b164-4ea2-a057-fc206817aebc
* NLA: 35479577
* BIBSYS: 90735541
* NKC: skuk0001213
 |
Petroĥemia rafinejo en Grangemouth, Skotlando.
**Petrola produkto** estas produkto fabrikata, kiam nafto estas prilaborita al petrolo en petroĥemiaj rafinejoj.

Laŭ nafta kemia konsisto kaj komerca mendado, rafinejoj povas produkti diversajn specojn de petrolaj produktoj. La plej ofte produktatajn specojn oni uzas kiel energiaĵojn: diversajn gradojn de fuela oleo kaj benzino. Rafinejoj ankaŭ produktas aliajn kemiaĵojn, iom da kiuj uziĝas en kemiaj procezoj por produkti plaston kaj aliajn utilajn materialojn. Ĉar petrolo ofte enhavas ĉirkaŭ 2 procentojn da sulfuro, grandajn kiomojn da sulfuro oni ankaŭ produktas kiel petrolan produkton. Hidrogenon kaj karbonon en la formo de petrola koakso oni ankaŭ povas produkti kiel petrolajn produktojn. La hidrogeno ĉi tiel produktita ofte uziĝas en aliaj naft-rafinaj procezoj.

Ĉefaj produktoj de petroĥemiaj rafinejoj
----------------------------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Plasto
* Asfalto
* Dizeloleo
* Mazuto
* Benzino
 |  | * Keroseno
* LPG
* Lubrikaĵo
* Parafino
* Gudro
 |

Vidu ankaŭ
----------

* Petrokemio
Dentoĉeno kaj pinjono.
Malantaŭa dentradetaro de biciklo.
**Transmisia ĉeno** estas aparato aŭ mekanismo por transmisii mekanikan energion el unu loko al alia. Ĝi estas ofte uzata por konduki la energion al la radoj de vehiklo, partikulare de bicikloj kaj motorcikloj. Ĝi estas uzata ankaŭ en ampleksa vario de maŝinoj krom vehikloj.

Plej ofte, la energio estas kondukita pere de **dentoĉeno**, konata ankaŭ kiel **konduka ĉeno** aŭ **transmisiĉeno**, pasante ĉirkaŭ pinjono, kun la dentoj de la pinjono kongruantaj kun la truoj de la ligiloj de la ĉeno (inter ĉeneroj). La pinjono turniĝas, kaj tio pelas la ĉenon metante mekanikan forton en la sistemon. Alia tipo de transmisiĉeno estas la ĉeno de Morse, inventita de la Morse Chain Company de Ithaca (Nov-Jorkio), Usono. Tiu havas invertitajn dentojn.

Foje la energio estas produktata per simpla rotacio de la ĉeno, kiu povas esti uzata por levi aŭ treni objektojn. En aliaj situacioj, dua rado estas metita kaj la energio estas rekuperata ligante bastonojn aŭ kernojn al tiu nova rado. Kvankam pinjonoj estas ofte simple ovalajn "cirkloj", ili povas ankaŭ iri ĉirkaŭ anguloj metante pli ol du pinjonojn laŭlonge de la ĉeno; pinjonoj kiuj ne metas energion en la sistemo aŭ transmisias ĝin estas ĝenerale konataj kiel bremsoradoj. Variante la diametrojn de la produktantaj kaj ricevantaj pinjonoj rilate unu al la alia, la energia proporcio povas esti ŝanĝita. Por ekzemplo, kiam la pinjonoj de la biciklaj pedaloj rotacias unufoje, tio okazigas ke la pinjono kiu kondukas la radojn rotacias pli ol unu revolucion[*klarigu*].

Referencoj
----------

1. ↑  Machinery's Handbook (1996), pp. 2337–2361.
2. ↑  First Directory Ltd First Directory Ltd - 1st for business information. *1stdirectory.com*. Arkivita el la originalo je 2010-08-15. Alirita 2018-11-25.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2010-08-15. Alirita 2021-09-06.

Vidu ankaŭ
----------

* Rapidmalpliigilo

* Kategorio Transmisia ĉeno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri la nuntempa astronomo Phillip D. Nicholson. Por aliaj signifoj vidu la artikolon Nicholson.
**Phillip D. NICHOLSON** estas usona astronomo, profesoro pri astronomio en la Universitato Cornell, fakulo pri planedologio. 

Li ricevis sian doktorecon en Kalifornia Instituto de Teknologio en 1979.

Li estis ano de teamo estrita de Brett J. Gladman, kiu malkovris plurajn lunojn de Urano kaj de Saturno.

Li laboras pri la orbita dinamiko de la planedaj ringoj kaj la infraruĝa observado de la planedoj, ties satelitoj kaj ringoj. Li studis la ringojn de Saturno, tiujn de Urano, de Neptuno, kaj striojn da *zodiaka polvo* (kosma polvo kaŭzo de la zodiaka lumo) malkovratajn de la kosma observatorio IRAS en 1983.

Li estris teamon da astronomoj de la Kalifornia Instituto de Teknologio kaj Universitato Cornell kiuj studis la alfrapon de la kometo Shoemaker-Levy 9 en Jupiteron en julion 1994.

Li studis dinamikon de la planedsistemo ĉirkaŭ la pulsaro PSR B1257+12.

Li kunverkis plurajn artikolojn pri la dinamiko de la planedaj ringoj, la ringoj de Urano kaj de tiuj Neptuno.
Li estas ĉef-eldonisto de la revuo Icarus depost 1998.

La asteroido *7220 Philnicholson* estis nomita en lia honoro.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  An observational test for the existence of a planetary system orbiting PSR1257 + 12 (angle)

Eksteraj ligiloj
----------------

* angle La persona paĝo de Phillip D. Nicholson
satelita foto pri la insulo (aparta staranta insuleto supre-meze)
La **Petrosela insulo**(35° 54′ 48.11″ N 5° 25′ 03.34″ U﻿ / ﻿35.9133639 °N, 5.4175944 °U﻿ / 35.9133639; -5.4175944 (mapo)) aŭ Pereĥilo (hispane *Isla del Perejil*; arabe Lejla: „Nokto") estas insuleto de en norda Afriko, kiu havas la statuson de suverena areo (*plaza de soberanía*). Ĝi estas unu el la 5 suverenaj areoj - ekz. krom Ceuta, Melilla - kaj estas nomata kiel malgranda areo (*„plaza menora"*). Ĝi havas lastatempan statuson de nenies-a teritorio. 

La insulo estas roka kontraŭ al Ĝibraltaro, 8 km de tiu kaj 250 m de la marokaj bordoj. Ĝin loĝas nur kelkaj kaproj, la nomo venas de la sovaĝa petroselo, kiu kreskas tie.

Geografiaj datenoj
------------------

* Koordinatoj: latitudo: 35° 54' 48,11" N, longitudo: 5° 25' 03,34" E
* Grando: longas 500 m, larĝas 300 m
* Plej granda alto super maro: 74 m.

Historio
--------

Dum la napoleonaj militoj, ĝin okupis la angloj por onidire pli facile defendi Ĝibraltaron. La britoj ricevis eĉ "interkonsenton" de la sultano por la okupo. La postmilita traktato pri paco ne menciis la insulon, tiel ĝia internacia situo restis neklara.

Maroko deklaris bezonon je la insulo post sia sendependiĝo en 1956 kaj lastfoje provis okupi la insulon en 2002. La okupo okazis la 11-an de julio, la hispana armeo reokupis la rokinsulon la 18-an de julio. Dum la armea konflikto oni eĉ ne pafis kaj la hispanoj veturigis la okupantojn per helikoptero al Ceuta, kie ili transdonis la soldatojn al la marokaj instancoj.

En la konflikto, la EU politike apogis Hispanion, dum la arabaj landoj - krom Alĝerio, kiu estis dependa de la gaseksporto je la EU - Marokon. La du konfliktantaj landoj interkonsentis pri restarigo de la antaŭa situo (*status quo ante bellum*).

Vidu ankaŭ
----------

* Krizo en la Petrosela insulo

Eksteraj ligiloj
----------------

* pri la insulo Arkivigite je 2007-09-29 per la retarkivo Wayback Machine
**Philipp Karl BUTTMANN** (origine: *Boudemont*; naskiĝinta la 5-an de decembro 1764 en Frankfurto ĉe Odro, mortinta la 21-an de junio 1829 en Berlino) estis germana klasika filologo kaj bibliotekisto.

Vivo
----

Buttmann studis ekde 1782 en Göttingen ĉe Christian Gottlob Heyne kaj iĝis en 1787 edukisto ĉe la heredaj princoj kaj nepoj de Leopoldo la 1-a (Anhalt-Dessau). En 1789 laŭnecesa dungito kaj en 1796 sekretario ĉe la Reĝa biblioteko berlina. En 1800 Buttmann paralele instruistis ĉe la gimnazio en Joachimsthal. En 1806 li iĝis ano de la Akademio de sciencoj kaj du jarojn poste li retiriĝis el lernejoj kaj iĝis bibliotekisto en 1811.

Graveco
-------

Liaj ĉefaj verkoj jenas: »Griechische Grammatik« (Berlino 1792) kaj la eltiraĵon de ĝi »Griechische Schulgrammatik« (Berlino 1816); »Lexilogus, oder Beiträge zur griechischen Worterklärung, hauptsächlich für Homer und Hesiod« (volumo unu, Berlino 1818; volumo du, 1825); »Ausführliche griechische Sprachlehre« (volumo unu, Berlino 1819; volumo du, 1825–27); »Mythologus, oder gesammelte Abhandlungen über die Sagen des Altertums« (Berlino 1828–29). 

Krome Buttmann eldonis la kvaran volumon de la spalding-a esploradon pri Kvintiliano (Leipzig 1816); la de Angelo Mai trovitajn skoliojn pri Odiseo (Berlino 1821); »Platonis dialogi IV« (kun Johann Erich Biester - Berlino 1822); la sofoklan verkon »Philoctetes« (Berlino 1822); la aratan verkon »Phaenomena« (Berlino 1826). Krome Buttmann prizorgis novfaro de la eldono spalding-a de »Midiana« de Demosteno (Berlino 1823) kaj la du unuajn volumojn de la heindorf-a antologio »Platonis dialogi selecti« (Berlino 1827–29). 

Inter 1803-1812 redaktistis li ĉe "Haude-Spenersche Zeitung" kaj inter 1807 kaj 1810 kun Friedrich August Wolf "Museum der Altertumswissenschaft".

Eksteraj ligiloj
----------------

* Art. „Buttmann, Philipp" fare de August Buttmann, ĉe: Allgemeine Deutsche Biographie, volumo 3 (1876), p. 656–659 (tie ĉi interrete)
* Buttmann kaj *Gesetzlose Gesellschaft* Arkivigite je 2022-08-16 per la retarkivo Wayback Machine

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 3. Leipzig 1905, p. 664-665 (tie ĉi interrete)
Policeja pridemandejo en Svisio.
**Pridemandado** aŭ **enketo** estas "aro da demandoj, faritaj ekzemple de polica enketisto". **Pridemandado** estas intervjuo ofte uzata de policanoj, militistoj kaj spionoj kun la celo akiri utilan informon. Pridemandado povas esti farata per ampleksa gamo de diversaj teknikoj, game el disvolvigo de persona rilato kun la informunto al nehumana torturo. En tiu amplekseco oni povas turni sin al peto, sugesto por ricevi informon, mensogo por trompi la informanton pri la vera situacio de la proceso, uzado de drogoj kaj torturo. Inter la drogoj uzitaj tiucele estis pentotalo kaj LSD.

Tiu proceduro estas ŝlosila en rakontoj de fikcio, kiel krimromanoj, nigra kino ktp. Tradicie en tiuj rakontoj pridemandado estas plenumita de paro da demandantoj, el kiuj unu uzas mildajn teknikojn (bona policano) kaj alia malmildajn (malbona policano). En scenoj de tiaj filmoj ofte aperas relative moderna ilo konsistanta en spegulo (el interno de la pridemandejo) kiu permesas travidadon el ekstero. Tio ebligas prismajn prezentojn de la diversaj konsideroj de la pridemandito: nome antaŭ tiu mem kaj kaŝe.

Pridemnado povas okazi ne nur fare de la defendanto de la leĝo aŭ jura sistemo, sed ankaŭ fare de krimuloj, servistoj de diktaturoj, politika polico ktp. Tiuokaze la gamo de teknikoj kliniĝas al la malmildaj rimedoj, kiuj foje finis en la murdo de la demandinto, ĉu kiam ne eblas akiri pli da informo, ĉu por malaperigi la informanton mem.

Vidu ankaŭ
----------

* Mensogodetektilo
* Enketo
* Intervjuo
* Opinisondado

Notoj
-----

1. ↑  PIV NPIV Alirita la 4an de novembro 2019.

* Kategorio Pridemandado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Pridemandado en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 667528
* GND: 4063099-7
 |
**(Johann) Philipp REIS** [JOhan FIlip rajs] (naskiĝis la 7-an de januaro 1834 en Gelnhausen apud Frankfurto ĉe Majno, mortis la 14-an de januaro 1874 en Friedrichsdorf) estis germana instruisto kaj inventisto. Li instruis matematikon kaj fizikon, sed lia plej granda pasio estis la elektrotekniko.

monumento pri Johann Philipp ReisLa plej granda merito de Reis estas la prezento de la unua tre primitiva telefono en la jaro 1861. Tiu ĉi aparato ankoraŭ ne permesis kvalite kontentigan sonkvaliton, sed el la transsendita frazo *Das Pferd frisst keinen Gurkensalat* (= *La ĉevalo ne manĝas kukumsalaton*) Reis kiel aŭskultanto komprenis la unuajn tri vortojn.

Ekde tiam Reis plurfoje prezentis sian telefonon, sed la plej influhavaj sciencistoj tiutempe ne komprenis la praktikan sencon de tia aparato kaj do ne subtenis tiun ĉi ideon. Reis dum sia tuta vivo ankaŭ provis plibonigi sian inventon, sed grava pulmomalsano (eble akirita pro venenaj vaporoj kiujn li enspiris dum sia laboro) finis lian vivon en la aĝo de nur 40 jaroj. Nuntempe Alexander Graham Bell, kiu prezentis la unuan bone uzeblan telefonaparaton, estas rigardata la inventisto de la telefono.

Vidu ankaŭ
----------

* Historio de scienco kaj teknologio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 3529
* GND: 11874433X
* LCCN: n85800217
* VIAF: 74648489
* ISNI: 0000 0000 2569 1160
* BNF: 161323274
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
dekstra
**Petrus PLANCIUS** (aŭ **Petro PLANCIO**) (naskiĝis en Dranouter, Flandrio, kiel **Pieter PLATEVOET**, en 1552; mortis la 15-an de majo 1622) estis nederlanda astronomo, kartografo kaj predikisto.

Li studis teologion en Germanio kaj Anglio. Je sia 24-a vivojaro li fariĝis predikisto je la Nederlanda reformita kirko.

En 1585 Plancius fuĝis pro la minaco de la hispana inkvizicio al Amsterdamo kie li komisiite de la VOC desegnis pli ol 100 mapojn. Ĉar li ne publikigis atlason liaj verkoj estas malpli konata ol nombro de liaj samtempuloj. Lia plej konata mapo estas mondmapo el 1592 nomata *Nova et exacta Terrarum Tabula geographica et hydrographica*

* Kategorio Petrus Plancius en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 53905
* GND: 129004006
* LCCN: nr93014920
* VIAF: 49256188
* ISNI: 0000 0000 7357 732X
* SUDOC: 09095968X
* BNF: 12110555g
* BPN: 03931413
* ULAN: 500405549
* BIBSYS: 1542227321603
* RKD: 278421
* BNE: XX5289585
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Petunio** |
| --- |
|  |
| Petunia x hybrida floro*Petunia x hybrida* floro |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonaj plantoj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Solanaloj *Solanales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Solanacoj *Solanaceae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Genro  |
| ***Petunia***Juss. 1803 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Petunio  |

 |
| v • d • r |

**Petunio** (*Petunia*) estas genro de familio solanacoj (*Solanaceae*).

Ilustraĵo de *Petunia integrifolia*
Ili estas ŝatataj plantoj por balkono. Ili havas grandajn malfermajn florojn diverskoloraj. Ekzistas starantaj kaj pendantaj specoj, kiuj floras dum la somero.
la planto estas unujara.

*Petunia axillaris*
Petunia
Petunia hybrida
Blankaj petunioj
Petunia x hybrida
Surfinia-petunioj estas novaj specoj el Japanio havas precipe grandajn kaj multajn florojn, sed ili estas iom postulemaj pri la kondiĉoj. La petunioj Million-Bells aŭ Carillion portas dekduojn da malgrandaj, sonorilformaj floroj. La kreskigo estas malfacila.
Pro tio oni kutime aĉetas junajn plantojn.

Petunio en la artoj
-------------------

En la libro de Douglas Adams "The Hitchhiker's Guide to the Galaxy" atoma raketo transformiĝas al petunio kun poto.

Petunidino
----------

Petunidino aŭ **petunidol** estas natura organika komponaĵo el la familio de la antocianidinoj. Ĝi estas vegetala pigmento kiu donas la koloron malhelruĝan al la *Malva sylvestris*, al kelkaj specioj *Schinus Molle* kaj al certaj florpetaloj. Ĝia nomo devenas el la komenco de la 20-a jarcento kiam ĝi estis identigita en la floro de la petunio, kiam tri aliaj pigmentoj estis same identigitaj kiel cianidino, malvidino kaj la peonidino.

* Kategorio Petunio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Petunio en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
La **Primasa Palaco** (slovake: Primaciálny palác; hungare: Prímási palota) estas impona palaco en la Malnova Urbo de Bratislavo.

Historio
--------

Ĉambro en la palaco
Fontano Sankta Georgo
La unua primasa palaco konstruiĝis post okupo de Esztergom fare de la turkoj. Tiam Pozsony estis la ĉefurbo de Hungario, ankaŭ Pozsony [poĵonj] estis la eklezia ĉefsidejo. En 1590 la palaco bruldetruiĝis, sed poste oni konstruis pli grandan palacon. La nun videblan palacon József Batthyány konstruis inter 1778 kaj 1781. En la jaro 1805 estis subskribita paco inter Napoleono kaj Habsburgoj en Spegula ĉambrego de la palaco. Dum la hungara reforma epoko István Széchenyi ofertis sian ĉiujaran enspezon por establi Hungaran Sciencan Akademion. Depost Hungara revolucio de 1848 tie estis subskribita leĝo konata aprilaj leĝoj, kiuj akceptis postulojn de la hungara revolucio. Depost falo de la liberecbatalo Julius Jacob von Haynau tie kondamnis la hungarajn heroojn. En 1902 la urbo aĉetis la palacon. Dum rekonstruo en 1903 serioj de ses antaŭe nekonataj gobelinoj estis trovitaj malantaŭ muro. La gobelinoj devenis el la 1630-aj jaroj el Anglio.
Post Traktato de Trianon la palaco iĝis posedaĵo de Ĉeĥoslovakio. Spite tion foje okazis hungarlingvaj prelegoj de hungaraj verkistoj Zseni Várnai, Aladár Schöpflin, Zsigmond Móricz. En 1968 okazis subskribo de 6 socialistaj landoj pri zorgo de la socialismo. Hodiaŭ, ĝi funkcias kiel la sidloko de la urbestro, krome ankaŭ muzeo.

Konstruaĵo
----------

La duetaĝa klasikisma konstruaĵo situas laŭ placo. Sur la muro oni metis memortabulon pri vizito de Paracelsus en 1537, krome memortabulo pri inundo en 1850. En interno de la palaco troviĝas korto, kie situas fontano kun skulptaĵo pri Sankta Georgo. La alia vizitindaĵo estas kapelo Ladislao la 1-a (Hungario).

Fontoj
------

*
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Phragmites australis** |
| --- |
|  |
| infloresko de aŭstrala fragmito (Phragmites australis)infloresko de aŭstrala fragmito (*Phragmites australis*) |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | *Poales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | *Poaceae* |
| Subfamilio: | *Arundinoideae* |
|
| Tribo: | *Arundineae* |
|
|
| Genro: | *Phragmites* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Phragmites australis***(Cav.) Trin. ex Steud. 1841 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Phragmites australis  |

 |
| v • d • r |

***Phragmites australis***, esperante **aŭstrala fragmito**, estas specio de la subfamilio de *Arundinoideae*.

Priskribo
---------

Ĝi havas 30 cm longan paniklon el spiketoj ĉirkaŭitaj de arĝentece brilaj haroj
Ĝiaj lancetformaj laŭgrade pintiĝantaj folioj mezuras larĝe ĝis 5 cm.

Vivmaniero
----------

Ĝi estas geofita kun rizomoj. Ĝi ŝatas helofitan medion. Ĝi floras malfrusomere kaj vintre.

Parazitoj
---------

*Claviceps purpurea* el *Phragmites australis*
Ergotfungo estas parazitoj de aŭstrala fragmito.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  PIV 2005
Portreto de Baldassare Castiglione
***Portreto de Baldassare Castiglione*** estas olepentraĵo de ĉ. 1514–1515 atribuita al la itala renesanca pentristo nome Rafaelo. Konsiderata unu el plej bonkvalitaj portretoj de la Renesanco, ĝi faris gravan postan influon. Ĝi priskribas la amikon de Rafaelo, nome la diplomato kaj humanisto Baldassare Castiglione, kiu estas konsiderata ŝlosila ekzemplo kaj modelo de la renesanca gravulo.

La portreto estis produktita kiel rezulto de la amikeco de Rafaelo kun Castiglione, kies rilatoj en kortegaj etosoj estis paralelaj al tiuj de Rafaelo mem.Ili estis tre amikaj ĉirkaŭ 1504, kiam Castiglione faris sian duan viziton al Urbino, dum Rafaelo estis akirante rekonon kiel artisto en la humanisma etoso de la urba duka kortego. Rafaelo estis komisiita de Guidobaldo da Montefeltro en 1505 por pentri portreton de Henriko la 7-a de Anglio; Castiglione veturis al Anglio por prezenti la finitan pentraĵon al la reĝo. Eble Castiglione poste estis "fakula konsilisto" por la verko de Rafaelo nome *La lernejo de Ateno*, kaj la portreto de Zoroastro en tiu fresko estas portreto de la kortegano Castiglione.

La *Portreto de Baldassare Castiglione* eble havis praktikan kaj intiman celon. Castiglione lasis sian familion kiam li iris al Romo, kaj li verkis poeziaĵon kie li imagis siajn edzinon kaj filon konsolante sin per la rigardo al la pentraĵo dum lia foresto.

Referencoj
----------

1. 1 2 3  Loudon, 43
2. ↑  Jones kaj Penny, 162

Literaturo
----------

* Ackley, Clifford S. *Rembrandt's Journey: Painter•Draftsman•Etcher*. Boston, Museum of Fine Arts, 2003. ISBN 0-87846-677-0
* Beck, James H. *Raphael*. New York, Harry N. Abrams, Inc. 1976. ISBN 0-8109-0432-2
* Cunningham, Lawrence S. Reich, John J. *Culture & Values, Volume II: A Survey of the Humanities with Readings*. Cengage Learning, 2009
* Gowing, Lawrence. *Paintings in the Louvre*. New York, Stewart, Tabori & Chang, 1987. ISBN 1-55670-007-5
* Ilchman, Frederick, et al. *Titian•Tintoretto•Veronese: Rivals in Renaissance Florence*. Boston, Museum of Fine Arts, 2009. ISBN 978-0-87846-739-6
* Jones, Jonathan. Baldassare Castiglione, Raphael, *The Guardian*. 12 September 2003.
* Jones, Roger; Penny, Nicholas. *Raphael*. New Haven and London, Yale University Press, 1983. ISBN 0-300-03061-4
* Loudon, Lynn M. "Sprezzatura" in Raphael and Castiglione, *Art Journal*, Vol. 28, No. 1, Autumn 1968.
* Tinterow, Gary, et al. *Portraits by Ingres: Images of an Epoch*. New York, Harry N. Abrams, Inc. 1999. ISBN 0-8109-6536-4
* White, Christopher, et al. *Rembrandt by himself*. Yale University Press.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Portreto de Baldassare Castiglione (1478–1529), Luvro
* bildo, retejo de la *Center for Research and Restoration of Museums of France* uzanta *IIPImage*
**Pianezzo** estas komunumo de la komunumaro Giubiasco kaj la distrikto Belinzono en Kantono Tiĉino, Svislando. Ĝi havis 579 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011.

Geografio
---------

Pianezzo situas en la Valo Morobbia, flanka rivero de Tiĉino, oriente de Giubiasco, priksimume 5 kilometrojn sude de Belinzono. La komunumo konsistas el la vilaĝoj Pianezzo kaj Paudo, kaj la alpopaŝtejaj setlejoj Monti di Paudo, Monti di Pedevilla, Monti di Scertara, Monti di Stagno kaj Monti di Verona.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 8,02 km², de kiuj 88,8% estas kovritaj de arbaro, 2,7% servas por agrikulturo kaj 5,1% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Pianezzo limas en nordo al Belinzono, en oriento al Sant'Antonio, en sudo al la interkomuna teritorio de Cadenazzo kaj Monteceneri, en oriento al Camorino, kaj en nordoriento al Giubiasco.

Trafiko
-------

Pianezzo situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Tra Pianezzo pasas la vojo tra la Valo Morobbia de Giubiasco al Sant'Antonio. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A2 estas Belinzono-Sudo, kiu situas 5 kilometrojn okcidente de la komunumo en Camorino. Pere de buslinio de Sant'Antonio al la stacidomo de Belinzono la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Pianezzo datiĝas el la jaro 1382 kiel *Planezio*. Dum mezepoko ĝis 1831 Pianezzo estis flagofrakcio de la komunumo Vallemorobbia, kiu apartenis al la Grafejo Belinzono respektive post la konkero fare de la Svisa Ĵurkomunumo al la Voktejo Belinzono. La politika komunumo Pianezzo estis kreita en la jaro 1831 per la divido de la malnova Najbararo Valo Morobbia al la tri komunumo Pianezzo, Sant'Antonio kaj Vallemorobbia in Piano.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: *Graziano Tarilli*: *Pianezzo* en *Historia Leksikono de Svislando* (2010-09-28)
4. ↑  Vidu ankaŭ: Prezento de la komunumo en ĝia oficiala retejo Arkivigite je 2013-03-27 per la retarkivo Wayback Machine

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Pianezzo

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Pianezzo** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Belinzono |
| --- |
|  **Komunumaro Belinzono:** Arbedo-Castione  •  **Belinzono**  •  Lumino **Komunumaro Giubiasco:** Cadenazzo  •  Camorino  •  **Giubiasco**  •  Isone  •  Pianezzo  •  Sant'Antonino  •  Sant'Antonio **Komunumaro Tiĉino:** Gnosca  •  Gorduno  •  Gudo  •  Moleno  •  Monte Carasso  •  Preonzo  •  **Sementina** |  |

 |