recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La gubernio **Dair az-Zaŭr** (arabe دير الزور, latinliterigo laŭ DMG *Dair az-Zaur*, foje ankaŭ latinliterigata *Deir ez-Zor*) estas unu el la 14 gubernioj de Sirio kaj situas en la oriento de la lando, en dezerta regiono lime al Irako. La nordorienton de la gubernio trafluas la rivero Eŭfrato.

La plej granda urbo de la gubernio estas la ĉefurbo Dair az-Zaŭr. Pliaj gravaj urboj estas Abu Kamal, al-Majadin kaj Haĝin. La gubernia areo ampleksas 33 060 kvadratajn kilometrojn. Laŭ takso de 2010, en la gubernio vivis proksimume 1,2 milionoj da loĝantoj - grandparte araboj, kaj inter ili relative granda nombro da beduenoj.

Distriktoj
----------

La distriktoj de la gubernioj estas:

* Abu Kamal
* Dair az-Zaŭr
* al-Majadin

flago de Sirio
Gubernioj de Sirio

Halepo |
Ĉirkaŭaĵo de Damasko (Rif Dimaŝk) |
Dair az-Zaŭr |
Damasko |
Daraa |
Hama |
Homs |
Hasaka |
Idlib |
Al Kunajtira |
Latakia |
Ar-Raka |
As-Suŭajda |
Tartus

 

* Kategorio Gubernio Dair az-Zaŭr en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ŝelakdisko „Lonely Serenade"  
 de Johnny Bothwell and His Orchestra sur Signature Records
**Johnny BOTHWELL** (\* 23-an de majo 1919 en Gary, Indianao; † 12-an de septembro, 1995 en Lakeland, Florido) estis usona ĵaz-aldosaksofonisto kaj bandestro.

Johnny Bothwell, influite de Johnny Hodges, ludis en 1940 je Chicago kaj iris poste al Novjorko, por ludi en la bandoj de Woody Herman (1943) kaj Sonny Dunham (1944–1946). Postsekve li estis en 1944/45 unu el la ĉefaj soloistoj en la ensembloj de Boyd Raeburn kaj ludis en 1945 ĉe Gene Krupa. Inter 1945 kaj 1949 li estris proprajn ensemblojn kaj havis laboron en la ĉikaga klubejo*Tin Pan Alley Club,* Krome en Novjorko kaj Bostono. En lia bando ludis interalie Joe Maini, Eddie Shu kaj Frank Isola. Bothwell kunlaboris ankaŭ je sonregistraĵoj de Oscar Pettiford. Post 1949 li transloĝiĝis al Miami, kie li direktis proprajn bandojn, tamen ne plu mem ludis.

Fontoj
------

* Richard Cook & Brian Morton: *The Penguin Guide to Jazz Recordings,* 8-a eldono, Londono, Penguin, 2006 ISBN 0-141-02327-9.
* Leonard Feather and Ira Gitler: *The Biographical Encyclopedia of Jazz*. Oxford/New York, 1999, ISBN 978-0-19-532000-8.

* Kategorio Johnny Bothwell en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 369195
* GND: 1114860700
* LCCN: n82158870
* VIAF: 25960273
* BNF: 13891711n
* MBA: fc71db05-0d8b-4d04-8e7e-81042bd6e594
 |
**Dolga vas**, hungare **Hosszúfalu** aŭ *Lendvahosszúfalu* estas malgranda vilaĝo en Slovenio, en provinco **Prekmurje**, en statistika regiono **Pomurska**, en Občina Lendava.

Municipo Lendava en Slovenio, kie Dolga vas troviĝas

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 10  km²
* Alto super marnivelo: 178 m
* Koordinatoj: 46° 34′ N 16° 27′ O﻿ / ﻿46.567 °N, 16.450 °O﻿ / 46.567; 16.450 (mapo)Koordinatoj: 46° 34′ N 16° 27′ O﻿ / ﻿46.567 °N, 16.450 °O﻿ / 46.567; 16.450 (mapo)
* Loĝantaro: 620
* Poŝtkodo: 9220
* Aŭtokodo:
* Telefonprefikso:

Situo
-----

Dolga vas situas sur tre mildaj deklivoj, laŭ la hungara landlimo, laŭ traira flanka vojo, ĉefvojo Szombathely- aŭ Keszthely-Rédics-Lendava preteriras. Ĝis 2007 limpasejo funkciis ĉe Dolga vas, kiu jam kontaktiĝas kun Lendava.

Historio
--------

La loko estis loĝata de romianoj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Zala (reĝa departemento), al distrikto de Lendva, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1932 slovenoj alvenis, kiuj pligrandigis la vilaĝeton. En 1941 la germana armeo senbatale okupis la regionon kaj post 10 tagoj transdonis al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, ekde 1991 de Slovenio. En 1944 la judoj deportiĝis. Depost 2007 Slovenio kaj Hungario apartenas al interna zono de Schengen, sekve la limoj ne estas gardataj, ili estas trapaseblaj senkontrole ie ajn.

Vidindaĵoj
----------

* monumento de holokaŭsto de 1947 memore al 387 pereintoj

Famuloj
-------

En Lendvahosszúfalu naskiĝis hungara aktoro László Ujlaky.
**GYÖRGY Pál** (djoerdj), *Paul György*, originala nomo *Grósz*, estis hungardevena germana/usona kuracisto naskita en Nadjvarado la 7-an de aprilo 1893 kaj mortinta en Filadelfio (Pensilvanio) (Usono) la 1-an de marto 1976.

Biografio
---------

Paul György havigis diplomon de kuracisto en la Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1915. De 1919 li laboris en la universitata infankliniko de Heidelberg kaj li tie estis profesoro pri infankuracado inter 1927-33, de 1958 honordoktoro de la universitato. Li elmigris en 1933 Anglion, en 1935 en Usonon. Li estis profesoro en jaroj 1935-44 en Klivlando, de 1944 en la ŝtata universitato de Pensilvanio. En jaroj 1957-63 li estis direktoro de la infansekcio de la publikmalsanulejo de Filadelfio, kie li agadis ankoraŭ en 1972. Li estis prezidanto de la Monda Organizaĵo pri Sano (WHO) en kadro de UNO. La usona kuracistasocio fondis 10 studstipendiojn pri nutraĵscienco Paul György en 1958.

Li estis eltrovisto, respektive kunuleltrovisto de vitaminoj B2, B6 kaj H.

Fontoj
------

* Magyar Életrajzi Lexikon
* (la koncerna teksto estas legebla en la 112-a paĝo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 348330
* GND: 125340222
* LCCN: nr99012130
* VIAF: 25562179
* ISNI: 0000 0000 8104 8399
* SUDOC: 088738256
 |
**Pál Gábor,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gábor Pál** estis hungara reĝisoro, scenaristo, altlerneja instruisto. Lia edzino estis Éva Szabó.

Pál Gábor naskiĝis la 2-an de novembro 1932 en Dunaföldvár, li mortis la 21-an de oktobro 1987 (laŭ alia informo la mortotago estas la 22-a) en Romo.

Biografio
---------

Pál Gábor maturiĝis en benediktana gimnazio en Győrszentmárton, poste li estis simpla laboristo. En la studjaro 1951 li studis jaron en Scienca Universitato de Szeged, poste en Scienca Universitato Loránd Eötvös li akiris pedagogian diplomon (1955). Li instruis jaron en gimnazio en Mosonmagyaróvár, poste li denove studis. Li akiris reĝisoran diplomon en Altlernejo pri Teatro kaj Filmo en 1961, lia ĉefinstruisto estis Félix Máriássy. Post la diplomo li reĝisoris, komence kiel subreĝisoro. Baldaŭ li ankaŭ instruis en la altlernejo (asistanto (1969-1972), katedrestro (1972-1977), poste docento). Li frue mortis pro kormalsano. Li ricevis premiojn inter 1970-1980. Li edziniĝis en 1966, lia edzino naskis filon post 2 jaroj.

Liaj filmaj reĝisoraĵoj (ankaŭ scenaristo) (elekto)
---------------------------------------------------

* *Tiltott terület* (1968)
* *Angi Vera (film)|Angi Vera* (1978)
* *A menyasszony gyönyörű volt* (1986, magyar–olasz koprodukció)

Liaj disĉiploj (elekto)
-----------------------

* Gábor Ferenczi

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
*

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 747162
* GND: 1177200708
* LCCN: n86059617
* VIAF: 53168462
* ISNI: 0000 0000 7824 8429
* BNF: 14048106t
* NKC: ola2003175100
* BNE: XX1606644
 |


* Portalo pri Biografio
* Portalo pri Filmo
**Pál György Somogyi** [djordj ŝomodji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Somogyi Pál György** estas hungara arkitekto pri internaj spacoj, meblisto, ordinara membro de Hungara Arta Akademio (2011).

Pál György Somogyi naskiĝis la 24-an de aprilo 1946 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Pál György Somogyi akiris diplomon en Industriarta Altlernejo de Budapeŝto en 1970. Liaj plej gravaj instruistoj estis György Jánossy (arkitekto), György Szrogh kaj Károly Jurcsik. Post siaj la diplomo li laboris en pluraj firmaoj, baldaŭ li estis atelierestro, fine li estis kunposedanto de firmao. Intertempe en 1994 li ricevis stipendion. Li ricevis premiojn inter 1982-2016.

Elektitaj kreitaj internaj spacoj
---------------------------------

* restoracio en Budapeŝto (1974)
* kulturdomo en Gödöllő (1982)
* urbodomoj en Salgótarján (1985) kaj Veszprém (urbo) (1988)
* hoteloj en Budapeŝto (1991, 2009)

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Ráckeve (2006)
* Budapeŝto (2007, 2008)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2020-03-19 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 694100
 |
**FELSŐBÜKI NAGY Pál**  [pAl felŝObuki nadj], hungare **Felsőbüki Nagy Pál,** Esperante **Paŭlo Felsőbüki Nagy** estis politikisto kaj lingvisto naskiĝinta en Fertőszentmiklós, la 7-an de oktobro 1777 kaj mortinta en Vieno la 26-an de marto 1857.

Vivo
----

Pál Felsőbüki Nagy frekventis gimnazion en Sopron, poste akademion en Pozsony, fine en Pest (urbo) li iĝis advokato. Kiel nobelo, li bataladis kontraŭ Napoleono. Ekde 1807 li iĝis elstara parlamentano de la opozicio, kie li paroladis precipe por la hungara lingvo kaj por la servutuloj. Ekde 1830 li iĝis akademiano kaj neatendite komencis apogi la Habsburgojn, fine en 1840 li ĉesis la parlamentan laboron. Li mortis en Vieno, en la 26-an de marto 1857. La tombo troviĝas en Bük. Li estis framasono laŭ Magyar Katolikus Lexikon (Hungara Katolika Leksikono).

Verkaro
-------

* Idea (opinioj pri la hungara armeo) 1807
* Por la poloj (paroladoj) 1833
* Por la servutuloj 1835
* Por la parollibero 1839

Memoraĵoj
---------

* strato en Budapeŝto kun memortabulo
* lernejo nomata pri li

* Kategorio Pál Felsőbüki Nagy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
***Vibrio fischeri*** [fiŝeri] estas gramnegativa bakterio, malkovrita en 1889 de Martinus Willem Beijerinck. Ĝi vivas en ĉiuj maroj kaj havas flagelojn por la moviĝo. Ĝi gravas pro tio, ke ĝi biolumineskas kaj ofte vivas en simbiozo kun aliaj organismoj, ekz. haringoj, kalmaroj. Ĝia genaro estas komplete sekvenciita.

Grava ekzemplo pri la simbiozo kun aliaj organismoj estas la kunvivo kun la kurtvosta sepio (*Euprymna scolopes*), kiu vivas en pli marprofundaj partoj de la maro antaŭ Havajo kaj tie ĉasas nokte. Danke al la bakterio, la sepio mem ellasas lumojn, similante la lunlumo kaj tiel trompante la ĉasantajn bestoj je ĝi.

Alia ekzemplo estas la ananasa fiŝo (*Monocentris japonica*), kiu ĉasas nokte kaj lumigas la areon antaŭ si per la lumantaj bakterioj en la buŝkavo. Tiu genmodifiĝinta versio de la bakterio donas flavan lumon, dum la alia bluetan.

Vidu ankaŭ
----------

* Model-organismo
* Marbiologio

* Kategorio Vibrio fischeri en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Vibrio fischeri en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
La **Argentina Konfederacio** aŭ en hispana **Confederación Argentina** estis konfederacio de provincoj kiuj ekzistis inter 1835 kaj 1852, dum la organizado de la aktuala Respubliko Argentino. La provincoj formis konfederacion de suverenaj ŝtatoj kiuj delegis sian aleksteran reprezentadon kaj kelkajn aliajn povojn en la registaro de unu el ili. Estas unu de la oficialaj nomoj de la Respubliko Argentino laŭ la artikolo 35 de la Konstitucio de la Argentina Nacio, kun tiuj de *República Argentina* kaj *Provincias Unidas del Río de la Plata*.

La subskribo de la *Pacto Federal* inter la provincoj Bonaero, Entre Ríos, Santa Fe kaj Corrientes la 4an de januaro de 1831 — al kiu aliĝis dum la du postaj jaroj la aliaj 9 provincoj tiam ekzistantaj — estas konsiderata la eliro de la transira periodo, finita per la reveno de Juan Manuel de Rosas al la registaro de Bonaero en 1835. La elpostenigo de Rosas post la Batalo de Caseros kondukis al la secesio de la ĉefa provinco de la Konfederacio, kio naskis la novan realaĵon nomatan Ŝtato Bonaero en 1852. Tiu lasta eniris militon kontraŭ la resto de la Konfederacio kio kondukis al la Batalo de Pavón en 1861. La triumfo de Bonaero okazigis la finon de la Konfederacio, la nacian reunuigon — malprofite por la aŭtonomecoj federaj provincaj — hegemoniigitan de la liberala elito instalita en la urbo Bonaero kaj la aplikadon de la Argentina Konstitucio de 1853 en la tuta teritorio.

Vidu ankaŭ
----------

* Liga Federal
* Partido Federal (Argentino)
* Batalo de Pavón
* Ŝtato Bonaero
* Juan Manuel de Rosas

* Kategorio Argentina Konfederacio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Simulado de la Brown-a movadoTio simulas la braŭnan movadon de granda partiklo (polv-partiklo), kiu kolizias kontraŭ malgrandaj partikloj (gasmolekuloj), kiuj hazarde moviĝas per malsamaj rapidoj.
La **Brown-a movado**, aŭ pli esperante **braŭna movado**, matematike priskribas la hazardajn movojn de "granda" partiklo, enmetita en likvon, kaj kiu kolizias kontraŭ aliaj "malgrandaj" partikloj (tio estas *la molekuloj en la likvo*). La rezulto estas malregula movado de la granda partiklo, kiun la botanikisto Robert Brown unufoje priskribis en 1827. Li observis movojn de partikloj en poleneroj de *Clarkia pulchella* (speco de natura floro en Nord-Ameriko), kaj poste de aliaj diversaj plantoj.

La plej elementa priskribo de la fizika fenomeno estas:

* inter du kolizioj, la granda partiklo rekte moviĝas per konstanta rapideco
* la granda partiklo akcelas, kiam ĝi kolizias kontraŭ la malgrandaj partikloj aŭ la septo

Tiu movado sukcese priskribas la termodinamik-konduton de gasoj kaj ankaŭ la fenomenon de difuzo.

Tio simulas la braŭnan movadon de 5 partikloj (flavaj), kiuj kolizias kontraŭ 800 partikloj, forlasante 5 spurojn (bluajn) kiuj reprezentas hazardajn movojn en likvo. La ruĝa streko estas la rapid-vektoro.

* Kategorio Brown-a movado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Courchavon (stacidomo). |

Pri la komunumo
---------------

**Courchavon** estas komunumo en la distrikto Porrentruy en Kantono Ĵuraso, Svislando. Ĝi havis 305 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

Geografio
---------

Courchavon situas nordokcidente de la distriktĉefloko Porrentruy ĉe la bordo de la rivero Allaine. Al la komunumo apartenas krom la ĉefvilaĝo mem la vilaĝeto Mormont. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 6,23 km², de kiuj pli ol la duono, nome 60%, estas kovritaj de arbaro, 33% servas por agrikulturo kaj 2% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Courchavon limas en nordo al Basse-Allaine, en oriento al Coeuve, en sudo al Porrentruy, kaj en okcidento al Bure.

Trafiko
-------

Tra la komunumo pasas la trafikriĉa kantona ĉefvojo A6 de Porrentruy al Boncourt kaj pluen al Francio. En 2012 estos malfermita la sekvo de la svisa aŭtovojo A16 de Porrentruy kaj la komunumo ricevos propran alirejon al la aŭtovojo unuflanke kaj estos senŝarĝita de la transirtrafiko aliflanke. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per la fervojlinio de Porrentruy al Delle. De Courchavon kondukas ankaŭ fervojlinio al la armilejo de Bure, kiu tamen estas uzata nur por armeaj transportoj.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Courchavon datiĝas el la jaro 1279 kiel *Corchavon*. Ek de la 13-a jarcento Courchavon estis posedaĵo de la Princepiskopejo Bazelo. En la 16-a jarcento ĝi estis atribuita al la majorejo Courtedoux de la princepiskopa voktejo Ajoie. Post la franca revolucio de 1792 ĝi dum unu jaro apartenis al la Raŭraka Respubliko, kiu kiel departamento *Mont Terrible* estis integrita al Francio. De 1800 ĝis 1815 Courchavon apartenis al la franca departemento Haut-Rhin, kaj en la jaro 1816 ĝi per dekreto de la Viena Kongreso de 1815 fariĝis parto de la distrikto Porrentruy de Kantono Berno. Ek de la 1-a de januaro 1979 Courchavon apartenas kun la tuta distrikto al la nova Kantono Ĵuraso.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: *Dominique Prongué*: *Courchavon* en *Historia Leksikono de Svislando* (2004-03-11)

Vidu ankaŭ
----------

* Courchavon (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Courchavon en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj pri la komunumo Courchavon en la retejo de la kantono Arkivigite je 2013-04-04 per la retarkivo Wayback Machine
* Courchavon en la Historia Leksikono de Svislando

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Porrentruy |
| --- |
| maldekstraAlle • Basse-Allaine • Beurnevésin • Boncourt • Bonfol • Bressaucourt • Bure • Clos du Doubs • Coeuve • Cornol • Courchavon • Courgenay • Courtedoux • Damphreux • Fahy • Fontenais • Grandfontaine • Haute-Ajoie • La Baroche • Lugnez • **Porrentruy** • Rocourt • Vendlincourt |  |

 |
Generaloj Juan Carlos Onganía, Marcelo Levingston kaj Alejandro Lanusse, la tri sinsekvaj diktatoroj de la "Revolución Argentina" kiuj okupis *de facto* la postenon de Prezidento de Argentino.
**Argentina Revolucio** aŭ en hispana **Revolución Argentina** estas la nomo per kiu oni memnomiĝis la militista diktaturo kiu elpostenigis la prezidenton de la radikala partio Unión Cívica Radical del Pueblo Arturo Illia, pere de puĉo okazinta la 28-a de junio de 1966 en Argentino. La Revolución Argentina ne prezentiĝis kiel "provizora", kiel ĉe ĉiuj antaŭaj puĉoj, sed male intencis establiĝi kiel nova politika sistemo de konstanta stilo, poste nomita *Estado burocrático autoritario* (EBA).

La alta politika kaj socia konflikteco generita dum la Argentina Revolucio kaj la luktado inter la diversaj militistaj sektoroj okazigis du internajn puĉojn, kaj tiele sinsekvis sin en la povo tri militistaj diktatoroj: nome Juan Carlos Onganía (1966-1970), Roberto Marcelo Levingston (1970-1971) kaj Alejandro Agustín Lanusse (1971-1973). Ĉirkaŭita de popola insurekcio kreskanta kaj ĝenerala, la diktaturo organizis balotan eliron kun partopreno de la peronismo (kvankam kun malpermeso de la kandidateco de Juan Domingo Perón mem), en 1973, en kiu venkis precize la kandidato peronista Héctor J. Cámpora, kun la 49,53% de la voĉdonoj, kiu siavice rezignis por permesi novajn liberajn balotadojn, en kiuj venkis Perón per la 62% de la voĉdonoj.

Bibliografio
------------

* Mariana Vigat (2007). Compendio de Historia Argentina. Ediciones Libertador.
* Mario Rapoport (2005). Historia económica, política y social de la Argentina (1890 - 2003). Buenos Aires: Planeta. ISBN 950-742-338-9.
Dupljaja troviĝas en (verda) Municipo Bela Crkva en Serbio
Ortodoksa preĝejo de Dupljaja
**Dupljaja,** serbe **Дупљаја,** hungare **Temesváralja** [temeŝvAralja] estas malgranda vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato, en municipo de Bela Crkva (Serbio).

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 26  km²
* Koordinatoj: 44°55′22″N 21°16'23″E
* Alto super marnivelo: 76 m
* Loĝantaro: 850
* Poŝtkodo: 26328
* Telefonprefikso: 013
* Aŭtokodo: VŠ

Situo
-----

Dupljaja situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo.

Historio
--------

La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko. La vilaĝo apartenis ĝis Traktato de Trianon al Hungara reĝlando, al Temes (reĝa departemento), al distrikto de Fehértemplom, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1921 vivis en Dupljaja 1149 serboj, 19 rumanoj, po 10 slovakoj kaj germanoj, 2 hungaroj. En 1941 la germana armeo okupis la komunumon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Dupljaja 854 homoj, (775 serboj (91 %), 24 rumanoj, 7 ciganoj, 6 hungaroj, po 3 ĉeĥoj kaj kroatoj, 2 jugoslavianoj kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* ortodoksa preĝejo

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

* Kategorio Dupljaja en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**ÁRVAY Árpád** (a:rvai) estis hungara redaktoro, verkisto naskita en Satmaro la 1-an de aprilo 1902 kaj mortinta en Bukareŝto la 9-an de septembro 1985. Li estis la edzo de Jolán Lőrinczy, patro de kemiisto Zsolt Árvay.

Kariero
-------

Árvay Árpád studis juron kaj li fariĝis ĵurnalisto de *Magyar Szó* (1930), poste redaktoro de  *Magyar Kurír,* Erdélyi Magyar Szó*,* Magyar Hírlap*,* Új Magyar Szó *(1930-37), ĉefredaktoro de* Néplap *de Oradea. Inter 1941 kaj 1944 li estis ĉefredaktoro de gazeto kaj publisto de* Estilap *same en Oradea.*

Verkoj
------

* *Regösök útjáná (poemoj, Nv. 1931);*
* *Jumbó nem felejt* (porjunulara romano, 1970);
* *Elődök példája. Múlt századi művészek a magyar-román kapcsolatok elmélyítéséért* (1973. Rumane en traduko de Gelu Păteanu, kun antaŭparolo de Ion Bănuţa, 1975);
* *Szélsodorta falevél* (biografia romano pri pentristo Károly Szathmári Pap, 1973. Rumane *Pictorul peregrin*, en traduko de Constantin Olariu, 1977).

Fonto
-----

* Romániai magyar irodalmi lexikon
**Åke Anders Edvard Wallenquist** (naskiĝis la 16-an de januaro 1904 en Västervik, mortis la 8-an de aprilo 1994 en Upsalo) estis sveda astronomo. Li estis profesoro pri astronomio en la Universitato de Upsalo.

Li lernis pri astronomio en la Astronomia Observatorio de Upsalo, kie li havis kiel
profesoron Carl Östen Emanuel Bergstrand. Inter 1928 kaj 1935 li laboris en
Javo en la nederlanda Observatorio Bosscha (in
Lembang, okcidenta Javo). Li estis la unua sveda astronomo, kiu laboris en la
suda duonglobo.

En 1948 li fariĝis unua helpanto en la Observatorio *Kvistaberg* de Upsalo. Li
komencis studi la duoblajn stelojn, sed baldaŭ interesiĝis pri la
malfermitaj stelamasoj kaj ties ecoj. Li verkis du centojn da
artikolojn pri tiu temo.

Wallenquist estis aktiva ano de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj en Stokholmo kaj
de la Reĝa Societo de Sciencoj de Upsalo.

De la 1950-aj jaroj, li verkis multenombrajn popularigajn librojn
pri astronomio. Liaj libroj instigis milojn da junuloj interesiĝi pri astronomio.

Kun Albert George Wilson la 19-an de junio 1950, li malkovris la asteroidon
1980 Tezcatlipoca. La asteroido 2114 Wallenquist estis tiel nomita en lia honoro.

Vidu ankaŭ
----------

* 2114 Wallenquist

Eksteraj ligiloj
----------------

* angle Åke Wallenquist (kun foto)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 355503
* GND: 128307560
* LCCN: n80023072
* VIAF: 116979366
* ISNI: 0000 0000 8327 1826
* LIBRIS: 236713
* SUDOC: 195522567
* BIBSYS: 90136592
 |
***HeKo*** (Heroldo komunikas) estas novaĵagentejo, kiu dissendas informojn (precipe) el la establoj aliĝintaj al la Pakto por la Esperanta Civito, sub la imprimaturo de ĝia konsulo aŭ lia delegito. Ĝi aperis preskaŭ ĉiusemajne ekde la fino de marto 1999, kaj aperas preskaŭ ĉiutage ekde junio 2006. Malgraŭ la simila nomo, ĝi ne estas la reta versio de Heroldo de Esperanto.

Fondite kiel servo de LF-koop, en junio 2001 "HeKo" estis donacita al la Esperanta Civito, kies unusola oficiala organo ĝi estas de tiam. Dum la proprieto de LF-koop pri la enhavo responsis precipe Judit Felszeghy, poste precipe Anna Bartek kaj Ljubomir Trifonĉovski. 

La informoj estas: oficialaj de la **C**ivitaj instancoj, se indikitaj per la litero **C**; **b**ultenaj de paktintaj establoj, se indikitaj per la litero **B**; **a**lies neoficialaj, pri kio ajn utila por la evoluo de Esperantio, se indikitaj per la litero **A**. Kaj pri **E**ŭropaj institucioj, se indikitaj per la litero **E**. 

Eblas send komentariojn aŭ artikolojn tra la [adreso].

Publikigo estas rajto por kiu havas la esperantan civitanecon, laŭdiskrecia por la ceteraj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hejmpaĝo de HeKo
**Akvodislimo**, nomata ankaŭ **akvolimo** aŭ latine *divortium aquarum*, estas limo inter la **basenoj** de du riveroj, lagoj aŭ maroj.

Multaj akvodislimoj koincidas kun montoĉenoj, de kies du flankoj akvo fluas kontraudirekte; ekzemple Karpatoj estas dislimo por multaj riveroj. Sed ankaŭ en ebenaĵoj kaj ĉe montaj pasejoj ekzistas akvodislimoj. Ili povas ankaŭ esti subteraj, tiel surface nerimarkeblaj.

Ekzistas lokoj, kie renkontiĝas tri akvodislimoj, tiel ke la akvo de tie fluas al tri direktoj. Tia loko estas en la svisaj Alpoj, ĉe Maloja, de kie akvo fluas al Atlantiko, Nigra Maro kaj Mediteraneo.

Eblas klasi akvodislimojn jene:

* *Kontinenta akvodislimo*: Akvo de tie fluas al du maroj.
* *Granda akvodislimo*: Akvo fluas al du riveroj, kiuj fluas en la saman maron.
* *Malgranda akvodislimo*: Akvo fluas al du riveroj, kiuj poste fluas en unu saman riveron.

Ekologia signifo
----------------

Por ekologio kaj vivmedio la akvodividiloj havas gravan signifon, ĉar ili montras la limon, de kie povas okazi alfluo de diversaj materialoj, poluakvoj, poluaĵoj. Tio povas kaŭzi politikan problemon, se la poluaĵo ŝarĝas precipe la vivmedion de aliaj landoj en la sama akvokolekta areo. Tiel ekz. Hungario ofte suferas pro cianida minado en Rumanio, ĉar okazas, ke cianida poluaĵo trarompas digojn kaj enfluas riverojn (precipe Tison). Tio kaŭzas amasmorton de fiŝoj en Hungario. Ofte okazas, ke – post inundoj – rivero liveras neleĝe lokitajn hejmajn rubaĵojn, plastaĵojn el Ukrainio al Hungario.

Signifo por ŝiptrafiko
----------------------

Akvodislimoj estas bariloj por ŝiptrafiko. Historie oni uzis malaltajn akvodislimojn por porti aŭ treni ŝipojn de unu baseno al alia. Poste oni konstruis kanalojn por transiri akvodislimojn. Fama ekzemplo estas la Rejn-Majn-Danuba Kanalo, kiu transiras la Eŭropan Kontinentan Akvodislimon inter Atlantiko kaj Nigra Maro.

Bildaro
-------

* Akvodislimoj de Eŭropo
* Basenoj en Norda kaj Centra Amerikoj

Vidu ankaŭ
----------

* Palatinata ĉefa akvodislimo

* Kategorio Akvodislimo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Dua apostola vojaĝo de la papo Johano Paŭlo la 2-a al Pollando** okazigita en la tagoj 16–23 de junio 1983.

La dua pilgrimado okazis dum enkondukita milita stato en Pollando la 13-an de decembro 1981. Ekleziaj regopovoj deziris inviti la papon jam en 1982, preparante Jubileon de 600-jariĝo de la bildo de Nigra Madono. Pola Episkoparo ne trovis favoran akcepton de la ŝtataj regopovoj. Oni tamen apogis sekvan termin kaj organizis alvenon de la papo junie 1983. Tio estis unua vizito post atencoj al la papo, kiuj okazis la 13-an de majo 1981 kaj 12-an de majo 1982. Johano Paŭlo la 2-a beatigis 3 polojn: Urszula Ledóchowska, Rafał Kalinowski kaj Albert Chmielowski. Slogano de la pilgrimo estis la vortoj: "Pacon al Vi, Pollando, mia Patrio".

El trapaso de la pilgrimo
-------------------------

* renkonto kun Wojciech Jaruzelski kaj regopovoj de Pola Popola Respubliko
* preĝo ĉe la urno de Johano la 3-a Sobieski (en kapucena kapelo)
* ekumena renkonto
* diservo sur Stadiono de la 10-jariĝo
* omaĝo al murditoj en Pawiak
* omaĝo al viktimoj de holokaŭsto antaŭ monumento al Herooj de la Varsovia geto
* solenaj diservoj sur Jasna Góra en Częstochowa kun transdono al la monaĥejo de makulita per sango zono, kiun havis en la tago de ataneco
* beatigo en Poznań de Urszula Ledóchowska
* alveno al Katowice
* alveno al Vroclavo
* alveno al Krakovo kun renkonto kun studentoj de Jagelona Universitato kaj beatigo de Albert Chmielowski kaj Rafał Kalinowski
* preĝo sur la gepatra tombo de Karol Wojtyła (patro) kaj Emilia Wojtyła
* reveno al Romo

Malgraŭ timoj pro la krizostato mankis perturboj. Laŭ raportoj de sekureca servo en diservoj kaj renkontoj kun la papo patoprenis 7 milionoj de personoj.

Predikoj kaj alparoloj
----------------------

Predikoj kaj tekstoj de la papaj alparoloj kune kun de akompanataj funkciuloj estis eldonitaj en 1987 de la Eldonejo Sankta Adalberto sub la titolo "Persistu en la amo kaj espero"

Vidu ankaŭ
----------

* Unua apostola vojaĝo de la papo Johano Paŭlo la 2-a al Pollando

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Dua apostola vojaĝo de la papo Johano Paŭlo la 2-a al Pollando en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Teksty homilii (zintegrowana baza tekstów papieskich) Tekstoj de la predikoj
La malnova urbo de Lübeck (2006) kun lokoj menciitaj en *Buddenbrooks*:
  

  

1 = Mengstraße Nr. 4: familia domo de la Buddenbrook-oj/Mann-oj, nun fariĝinta muzeo  

2 = Fischergrube: nova domo de Thomas; florvendejo de Anna  

3 = Urbodomo: konsiliejo, senatejo  

4 = Breite Straße  

5 = Beckergrube: teatro; klubo  

6 = Trave  

7 = Muelejo  

8 = Muro
La Buddenbrook-domo en Lubeko, Mengstraße 4 (2008)
Thomas Mann ĉirkaŭ 1900
***Buddenbrooks: Disfalo de familio*** (1901; germane *Buddenbrooks: Verfall einer Familie*) estas la unua granda verko de Thomas Mann kaj nun taksiĝas la unua mondskale valora socia romano (germane *Gesellschaftsroman*) en la germana lingvo. Ĝi rakontas la poioman, kvar generaciojn daŭrantan kadukiĝon de riĉa burĝa familio, kaj ilustras la socian rolon kaj konscion de la Hansa riĉa burĝaro inter 1835 kaj 1877. Pro ĝi Thomas Mann gajnis la Nobel-premion pri literaturo en 1929.

La bazo de la romano estis la propra familia historio de Thomas Mann, kaj la okazejo estas lia hejmurbo Lubeko. Sen eksplicita mencio de la nomo de la urbo, multaj rolantoj estas rekoneblaj fikciigoj de tiutempaj lubekaj personoj. Thomas Mann mem rolas en la figuro de Hanno Buddenbrook.

Notoj
-----

1. ↑  Hans Wysling. En: *Thomas Mann Handbuch*, red. H. Koopmann, 3-a eldono. A. Kröner, Stuttgart 2001, p. 363.

* Kategorio Buddenbrooks en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 800728
* GND: 4099299-8
* LCCN: no2010166225
* VIAF: 2147095050825082592
* SUDOC: 02746993X
* BNF: 11950354n
* BNE: XX2071210
 |
**Kansasurbo** estas urbego en Usono, en subŝtato Kansaso, en Kantono Wyandotte. Ĝi estas administrejo de la kantono kaj duobla urbo kune kun Kansasurbo (Misurio). La limo (ankaŭ subŝtata limo) estas Misuro (rivero). 

Situo de Kansasurbo en Kansaso kaj en la kantono

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 333 km²
* Loĝantaro: 146 453 (en 2011)
* Supermara alteco: 266 m
* Horzono: UTC-6h (en somero UTC-5h)
* Poŝtkodoj: 66101-66113, 66115, 66117-66119, 66160
* Telefonkodo: 913

Aerpanoramo en Kansasurbo

Geografio
---------

Kansasurbo situas laŭ rivero Misuro en la meza landparto de Usono, en la orienta parto de la subŝtato. Kontraŭe la alia Kansasurbo (sed jam en Misurio) etendiĝas. Overland Park troviĝas 21 km.

Historio
--------

Kansasurbo estis fondita en 1868 kaj ĝi urbiĝis en 1872. En 1997 balotantoj aprobis proponon por unuigi la urbokerno- kaj distriktoregistarojn.

Trafiko
-------

El Kansasurbo fervojo kuras al Wichita (Kansaso), aŭtovojoj al Wichita kaj Topeka. La riverotransportado estis jam grava en la pli fruaj tempoj.

Klimato
-------

Kansasurbo situas en kontinenta klimato laŭ *ŝtorma strato*. La plej lastatempa ŝtormo okazis en 2003, en la antaŭa jaro glaciŝtormo trafis la urbegon. En la malaltaj areoj inundoj okazas, ekzemple en 1951 kaj 1993.

Vidindaĵoj
----------

* monumenta arko

Ĝemelurboj
----------

Vojo al Kansasurbo
Monumenta arko en Kansasurbo
* Aŭstrio Linz, Aŭstrio
* Kroatio Karlovac, Kroatio
* Irlando Limerick, Irlando
* Meksiko Uruapan, Meksiko
* Niĝerio Port Harcourt, Niĝerio

Vidu ankaŭ
----------

* Sporting Kansas City

Fontoj
------

* Tiu ĉi artikolo tradukiĝis helpe de Wiki-Trans, estis prenitaj nur tiuj frazpartoj, kiuj estis sencohavaj el anglalingva Vikipedio
En la jaroj 1999–2010 en Heinola oni aranĝis ĉiujare konkurson, kie venkis la partoprenanto, kiu estis la lasta, kiu foriris el saŭno sen helpo en finalo. Viroj kaj virinoj konkursis aparte. En finalo estis ses partoprenantoj, kiuj sukcesis bone en antaŭa periodo.

Unue la temperaturo estis 110 °C. La saŭno iĝis pli kaj pli varma dum la konkurso. La partoprenantoj devis sidi dorsrekte sur saŭnobenkoj. Falis akvo sur saŭnaforno (finne *kiuas*) ĉiun 30an sekundon.

En 2010 la vira finalo finiĝis tragike. Rusa partoprenanto Vladimir Ladiĵenskij mortis. Unu el la finnaj partoprenantoj Timo Kaukonen ricevis komaton kaj estis en malsanulejo dum pli ol unu jaro. Post la jaro 2010 oni ne aranĝis la konkurson, kaj la lasta vira venkinto Ilkka Pöyhiä rakontis, ke li kredas, ke la konkurso estas finita por ĉiam. Finna grandvendisto, posedanto de aĉetcentro *Veljekset Keskinen*, Vesa Keskinen planis, ke li aranĝos samidean konkurson en 2011 sed ricevis kritikon do forte, ke la nova konkurso ne realis.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 747296
 |
**Leviĝu konganoj** (france *Debout Congolais*) estas la nacia himno de Demokratia Respubliko Kongo. Por la unua fojo ĝi estis akceptita kiel himno en la jaro 1960, kiam Kongo sendependiĝis de Belgio. En 1971 la himnon anstataŭis la kanto La Zaïroise (*La zairianino*), kiam la landnomo ŝanĝiĝis al Zairio. Post la elpostenigo de Mobutu kaj reveno de la nomo Kongo en 1997, la kanto *Debout Congolais* denove iĝis la himno de la respubliko.

La tekston de la himno verkis Joseph Lutumba kaj la melodion Simon-Pierre Boka.

Teksto
------

*Debout Congolais,*
*Unis par le sort*
*Unis dans l'effort pour l'indépendance.*
*Dressons nos fronts, longtemps courbés*
*Et pour de bon prenons le plus bel élan,*
*Dans la paix*

*Ô peuple ardent*
*Par le labeur*
*Nous bâtirons un pays plus beau qu'avant*
*Dans la paix*

*Citoyens*
*Entonnez l'hymne sacré de votre solidarité*
*Fièrement*
*Saluez l'emblème d'or de votre souveraineté*

*Don béni, Congo !*
*Des aïeux, Congo !*
*Ô pays, Congo !*
*Bien aimé, Congo !*

*Nous peuplerons ton sol*
*et nous assurerons ta grandeur*

*Trente juin, ô doux soleil*
*Trente juin, du trente juin*
*Jour sacré, soit le témoin,*
*Jour sacré, de l'immortel*
*Serment de liberté*
*Que nous léguons*
*À notre postérité*
*Pour toujours*

Eksteraj ligiloj
----------------

* *Debout Congolais* kantata de Adjina kaj Joujou Walu (mp3-formato) Arkivigite je 2012-08-21 per la retarkivo Wayback Machine

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rNaciaj himnoj de Afriko |
| --- |
| Sendependaj ŝtatoj | Alĝerio • Angolo • Benino • Bocvano • Burkino • Burundo • Centr-Afrika Respubliko • Ĉado • Ebur-Bordo • Egiptio • Ekvatora Gvineo • Eritreo • Etiopio • Gabono • Gambio • Ganao • Gvineo • Gvineo Bisaŭa • Ĝibutio • Kabo-Verdo • Kameruno • Kenjo • Komoroj • Demokratia Respubliko Kongo • Respubliko Kongo • Lesoto • Liberio • Libio • Madagaskaro • Malavio • Malio • Maroko • Maŭricio • Maŭritanio • Mozambiko • Namibio • Niĝerio • Niĝero • Ruando • Sao-Tomeo kaj Principeo • Sejŝeloj • Senegalo • Sieraleono • Somalio • Sudafriko • Sudano • Sud-Sudano • Svazilando • Tanzanio • Togolando • Tunizio • Ugando • Zambio • Zimbabvo |
| Aliaj unuoj (regionoj  kaj neagnoskataj ŝtatoj) | Okcidenta Saharo • Somalilando |
| 
Vidu ankaŭ: naciaj himnoj de Azio • Eŭropo • Nord-Ameriko • Oceanio • Sud-Ameriko |

 |
Kovro de *Debut*
***Debut*** (esperante *Unua prezento*), eldonite je julio 1993, estas albumo de islanda kantistino/kantverkistino/muzikistino Björk. Ĝi estis ŝia unua sol-projekto post de forlasi The Sugarcubes sed ne estis ŝia efektiva debuto (*Björk*), kiu eldoniĝis je 1977. La albumon produktis Nellee HOOPER, kaj ĝi estigis la aŭdantaron de Björk ekster Islando kaj kultajn sekvantarojn en la Unuiĝinta Reĝlando, Usono, kaj aliloke. Sone, la albumo estas mikso de elektronik-dancmuzika kaj pop-muzika stiloj ("Violently Happy," "Big Time Sensuality," "There's More to Life Than This"), novepoka stilo ("One Day," "The Anchor Song," "Aeroplane," "Human Behaviour"), kaj delogaj ritma-bazitaj kantoj ("Venus as a Boy," "Come to Me"). *Debut* atestiĝis platena en Usono. "Play Dead," la kunlaboro de Björk kaj David ARNOLD, aldoniĝis kiel fina bonusa trako en reeldonita versio de la albumo post de la unuopaĵo gajnis sukceson en Britio dum malfrua 1993.

*Debut* estris la "Heatseekers" liston de Billboard kaj atingis n-ron 61 en la usona "Billboard 200" listo. Ĝi atingis n-ron 3 en la Britia Albuma Listo.

Je 1998, *Q (Kuo)*-magazinaj legantoj elektis *Debut* kiel la 74-a plej bonega albumo ĉiame. Oni vendis pli da 3 milionoj da kopioj de la albumo tutmonde.

Listo de trakoj
---------------

1. "Human Behaviour" *Homa Konduto* (Björk/Hooper) – 4:12
2. "Crying" *Plorado* (Björk/Hooper) – 4:49
3. "Venus as a Boy" *Venuso Kiel Knabo* (Björk) – 4:41
4. "There's More to Life Than This" *Estas Pli je Vivo ol Tiu* (Björk/Hooper) – 3:21
5. "Like Someone in Love" *Kiel Iu Enamiĝinta* (Burke/VanHeusen) – 4:33
6. "Big Time Sensuality" *Gravega Volupteco* (Björk/Hooper) – 3:56
7. "One Day" *Iu Tago* (Björk) – 5:24
8. "Aeroplane" *Avio* (Björk) – 3:54
9. "Come to Me" *Venu al Mi* (Björk) – 4:55
10. "Violently Happy" *Perforte Feliĉa* (Björk/Hooper) – 4:58
11. "The Anchor Song" *La Ankro Kanto* (Björk) – 3:32
12. "Atlantic" *Atlantiko* (Björk) (Japanio-nura bonusa trako) – 2:04
13. "Play Dead" *Ludi Kiel Morta* (Björk/Arnold/Wobble) (Britio/Portugalio/Japanio-nura bonusa trako) – 3:58

Listoj kaj atestadoj
--------------------

| Lando | Maksimuma pozicio | Atestado | Vendado |
| --- | --- | --- | --- |
| Aŭstralio | 10 |  |  |
| Aŭstrio | 27 |  |  |
| Francio | 25 |  |  |
| Germanio | 24 |  |  |
| Irlando | 10 |  |  |
| Japanio | 64 |  |  |
| Norvegio | 9 |  |  |
| Svedio | 2 | Ora | 20,000+ |
| Svislando | 18 |  |  |
| Unuiĝinta Reĝlando | 3 | 2X Platena | 600,000+ |
| Usona Billboard 200 | 61 | Platena | 921,000+ |

Eksteraj ligiloj
----------------

* *Debut* TTT-ejeto Arkivigite je 2006-01-11 per la retarkivo Wayback Machine angle

Referencoj
----------

1. ↑  About Us (Pri Ni) Arkivigite je 2007-06-05 per la retarkivo Wayback Machine. One Little Indian Records (Unu Eta Indiano Albumoj). Retrovita je la 7-a de junio 2007. (angle)
**Happy Caldwell** (\* 25-an de julio 1903 en Ĉikago kaj *Albert W. Caldwell*; † 29-an de decembro 1978 en Novjorko), ankaŭ **Happy Cauldwell**, estis usona ĵaz-muzikisto (klarneto, tenorsaksofono). Caldwell validas kiel frua modelulo de Coleman Hawkins.

Vivo kaj kariero
----------------

„Happy" Caldwell (foje misskribata *Cauldwell*) komencis ludis klarneton en la aĝo de 16 jaroj. Poste li estis membro de la *Eighth Illinois Regimental Band* kaj ludis ankaŭ en armebando. Post lia eksiĝo el la armeo li studis farmacion, rezignis tamen baldaŭ la studon por fariĝi profesia muzikisto.

Komence de la 1920-aj jaroj li laboris ĉe Bernie Young en Ĉikago, kie en 1923 ekestis unuaj sonregistraĵoj kun li. Tiutempe li ankaŭ komencis ludi tenorsaksofonon. Meze de la jardeko li estis membro de la bandoj Mamie Smith´ *Jazz Hounds*, Bobby Browns Syncopaters same kiel de la bandoj de Elmer Snowden, Billy Fowler, Thomas Morris, Willie Gant kaj Cliff Jackson. En 1926 ekestis sonregistraĵoj kun Morris, en 1929 kun Louis Armstrong samkiel kun *Hot Shots* de Eddie Condon kune kun Jack Teagarden.

En la 1930-aj jaroj Caldwell ludis kun Vernon Andrade, Billy Banks, Tiny Bradshaw kaj Louis Metcalf; proksimume 1935 li krome direktis propran ensemblon, *The Happy Pals*. Mallongan tempon li ankaŭ prezentis en Minton's Playhouse en Novjorko; poste li transloĝiĝis al Filadelfio, kie li laboris ĉe Eugene Slappy kaj Charlie Gaines. Finfine li revenis al Novjorko, surdiskigis en 1939 kun Jelly Roll Morton/Sidney Bechet kaj formis en 1940 novan ensemblon. Dum la sekvaj jardekoj li laboris ĉefe en pli malgrandaj ensembloj; en la 1970-aj jaroj li ludis ĉe Jimmy Rushing, kun kiu li ankaŭ koncertvojaĝis tutmonde.


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

Fontoj
------

* Richard Cook kaj Brian Morton: *The Penguin Guide to Jazz Recordings*, 8-a eldono, Londono, Penguin, 2006 ISBN 0-141-02327-9
* Leonard Feather kaj Ira Gitler, *The Biographical Encyclopedia of Jazz*. Oksfordo/Novjorko, 1999, ISBN 978-0-19-532000-8
* Nat Hentoff, Nat Shapiro *Jazz erzählt. Hear me talkin' to ya*. JAS, Frankfurto/M. 1984, ISBN 3-923396-05-8. (anglalingva eldono Penguin 1955)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 374407
* LCCN: n98011003
* VIAF: 32185322
* ISNI: 0000 0000 0320 9812
* BNF: 13924217s
* MBA: 7081d644-65ea-46fd-9c09-5be3b7c2158f
 |
**Harald Tangl,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tangl Harald** estis hungara kuracisto, fiziologo, profesoro, skolto.

Harald Tangl  naskiĝis la 2-an de septembro 1900 en Budapeŝto. Li mortis la 31-an de decembro 1971 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Harald Tangl frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris medicinan diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1924. Li partoprenis ekde la fruaj lernojaroj en la skolta movado ĝis la socialismo. Inter 1925 kaj 1935 li estis asistanto en la universitato, sed en 1929 li studvojaĝis en Usono kaj Egipto. Inter 1935-1960 li estis lektoro en ministeria instituto, poste li estis institutestro. En 1952 li kandidatiĝis (CSc), post 2 jaroj li doktoriĝis (DSc), en 1969 li pensiuliĝis. Li okupiĝis ĉefe pri bestaj nutraĵoj. Li ricevis premion Kossuth en 1957, poste malpli gravajn premiojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A vitaminok* (1935)
* *A táplálkozás* (1941)
* *Haladó gazdák útmutatója* (1944)
* *A háziállatok élettana a bonctan alapjaival* (1953)
* *Vitaminok és az állat* (1968)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Enmurigita!** estas dokumenta animeo produktita por Deutsche Welle okaze de la 20-a jubileo de la falo de la Berlina muro en 2009 pri la instalaĵoj de la Berlina muro por malebligi fuĝadon el GDR.

Historio
--------

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Berlina muro.
En-germania limo (flava)
Post la dua mondmilito Germanio estis dividita en socialisman orientan (GDR) kaj kapitalisman okcidentan (FRG) parton. La limo iris de la Balta maro (Lübeck - Dassow) ĝis Ĉeĥio (Hof - Plauen).

Kvar-sektora Berlino
Specialan statuson havis Berlino. La tri okcidentaj sektoroj (franca, brita, usona) estis dividita de la ĉirkaŭa tereno de GDR.

Pro la grandega kvanto de homoj, kiuj forlasis GDR-on, la registaro de Walter Ulbricht decidis, fortigi la limon. *„La muro"* estis ekkonstruita la 13-an de aŭgusto 1961.

Post *„la falo de la muro"* la 9-an de novembro 1989 ĉiuj instalaĵoj estis baldaŭ forigitaj. Tiel hodiaŭ ne multe de ĝi estas reale videbla.

La filmo
--------

Okaze de la 20-a jubileo de la falo de la muro la germana internacie elsendanta radio-stacio Deutsche Welle realigis unikan projekton, animacion pri la instalaĵoj de „la muro". Ĝi ebligu bone imagi, kiel la muro reale aspektis kaj efikis, ĉar nur en malmultaj izolitaj lokoj troviĝas etaj restoj de la muro kaj de la „mortostrio". Necesas pli por peri imagon, kiel eblis dum kvardek jaroj teni homojn en sistemo sub ŝtata kuratoreco.

La filmo montras la instalaĵojn de la engermania limo en du diversaj punktoj:

* en la unua parto la „muron" ĉirkaŭ okcidenta Berlino, specife en Bernauer Strasse
* kaj la dua parto la fortikaĵojn de la limo inter GDR kaj FRG, specife ĉe vilaĝo Hötensleben.

Historiistoj kaj komputilgrafikistoj komune rekonstruis ĝisdetale la staton de tiuj du partetoj de la „mortostrio" en la fruaj 1980-aj jaroj. Laŭ historiaj fotoj la animaciistoj kreis la unuopajn objektojn (jam nur la *Repaciĝa preĝejo* (Versöhnungskirche) montrita en la filmo konsistas el rondcifere 500.000 poligonoj) en totala komputila tempo de 100.000 horoj.

Deutsche Welle elradias la animeon mondvaste en germana, angla, araba kaj hispana lingvoj. La filmo ankaŭ estas prezentita en la memorejo pri la Berlina muro en Berlino.

La filmo estas interrete spektebla kun esperantigitaj subtekstoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Deutsche Welle: dokumenta animeo pri la muro (germane, kun esperantaj subtitoloj)
* Teksto pri la filmo ĉe Deutsche Welle: germane kaj angle
* Filmeto pri la estiĝo de la filmo, Deutsche Welle (germane)
* Pri la falo de la muro Arkivigite je 2009-04-12 per la retarkivo Wayback Machine, Deutsche Welle angle
Alirejo de la Ennemaborg
La kolorplena artgalerio de Maya Wildevuur
La **Ennemaborg(h)** estas burgo en Midwolda. Formale parolante, ĝi fakte ne estas burgo sed kampara bieno, ĉar mankis nobelaj privilegioj. La ternobelaro ne povis formiĝi en Oldambt ĉar la urbo Groningen akiris tiun areon jam pli frue. En la 19-a jarcento ĝi iĝis torfburgo.

Malantaŭ la burgo estas arbaro 2,5 kilometrojn longa kaj 300 metrojn larĝa, kiu, kiel la burgo, estas posedata de la fondaĵo *Groninga Pejzaĝo*. Antaŭ la burgo estas gazono de stinsen-plantoj (börgbloumkes) kiel farmaj krokusoj , arbaraj gageoj , neĝboruloj, sciloj kaj vintraj erantidoj. Apud la burgo estas proksimume 200-jara fago, kiu postvivis la grandan ŝtormon de 1976. Tamen, la malnovaj tilioj (spaliroj) antaŭ la kaleŝodomo estis replantitaj en la 1980-aj jaroj. Malantaŭ la burgo estas lageto, kiu eble estis parto de la malnova kanalo en la pasinteco.

Hodiaŭ, la burgo estas loĝata de pentristino Maya Wildevuur. La kaleŝejo estas restoracio.

Stinsenfloroj antaŭ la burgo kaj la kaleŝodomo

* Kategorio Ennemaborg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La libera **enmigrado en Usonon** daŭris de malkovro de Ameriko ĝis 1882, kiam aperis la unuaj limigaj leĝoj.

Ekde historia komenco de Usono, la enmigrantoj certigis la laborforton, kapitalon kaj scion. La nombro de la enmigrantoj estis ĝis 1780 entute 500.000, poste ĝis 1845 estis averaĝe po 100.000 personoj jare, post finiĝo de la interna milito kaj danke al la eksploda evoluo, la nombro de la enmigrantoj estis ekde 1880 ĝis 1914 ĉ. 500.000 ĉiujare. rekorda jaro estis 1907, kiam trapasis la limon 1,2 milionoj da homoj.

En 1882 alvenis 789.000 homoj en Novjorkon, ĉefe anglosaksoj, germanoj. Oni kalkulas, ke en la 19-a jarcento enmigris la Usonon ĉ. 19 milionoj da homoj. Oni notas la enmigrantoj ekde 1820.

Komence (18-a jc.) la elmigrantoj estis ofte kontraktitaj servutuloj t.e. iu pruntis monon por ilia elmigradaj kostoj, kiun ili forlaboris dum 4-5 jaroj, tiel repagante la prunton (tiel ne aperis la sklaveco norde).

Limigo de la enmigrado- kronologio
----------------------------------

Fine de la 19-a jarcento aperis konkurado inter la laborantoj, por la bonaj bienoj, agroj, tiel novaj enmigrantoj ne estis elkore bondezirataj fare de kelkaj socitavoloj.

* 1875: oni malpermesis enmigradon de putinoj, krimuloj,
* 3-an de aŭgusto 1882: la kongreso akceptas leĝon, kiu postulas 50 cendojn fare de la nove alvenantoj; malpermesis enmigradon por imbeciluloj, por personoj kiuj *danĝerigas bonstaton de Usono*; por ĉinoj je 10 jaroj
* 1892: plilongigo de malpermeso por ĉinoj je pluaj 10 jaroj
* 1904: malpermeso por ĉinoj por nedifinita tempo
* 1917: kontrolo de la skrib- kaj legkapablo
* 1921 (21-an de majo): unua diskriminacia leĝo: 3%-a kvoto po jaro (el iu nacio en Usono), laŭ la popolnombrado de 1910
* 1924: 2%-a kvoto
* 1929: kvoto de 150.000 personoj el tuta Eŭropo; proporcio laŭ popolnombrado de 1920
* fermo de Ellis Island, tra kiu alvenis la enmigrantoj
* 1965: oni ĉesigis la kvotosistemon

* Kategorio Enmigrado en Usonon en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ennetbürgen** estas komunumo en Kantono Nidvaldo, en Centra Svislando. Ĝi havis 4 268 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

Geografio
---------

La komunumo Ennetbürgen situas ĉe la okcidenta bordo de la Kvarkantona Lago kaj la suda flanko de la monto Bürgenstock. La sudan limon de la komunumo formas la rivero Engelberger Aa. La plej alta punkto de la komunumo situas sur la kulmino de Bürgenstock sur alteco de 1127,8 m s.m. dum la plej malalta punkto situas sur alteco de 433 m s.m. ĉe la bordo de la lago.

Najbaraj komunumoj
------------------

Ennetbürgen limas en nordo, norde de Bürgenstock, al la eksklavo Undermatt, kiu apartenas al la urbo Lucerno, aliflanke de la Kvarkantona Lago en nordoriento al Weggis (LU) kaj Vitznau (LU), en oriento ankaŭ aliflanke de la lago al Gersau (SZ), en sudo al Buochs, en sudokcidento al Stans kaj en okcidento al Stansstad.

Trafiko
-------

Ennetbürgen estas konektita al la publika transportreto per poŝtaŭtolinio de Beckenried al Stans kaj ankaŭ per la ŝipoj sur la Kvarkantona Lago. En la flotebenaĵo de la rivero Engelberger Aa inter Buochs situas la armea kaj industria Flughaveno Buochs (ICAO-Kodo: LSZC). La plej proksimaj alveturejoj al la svisa aŭtovojo A2 estas Stans-Sudo en distanco de 2,5 km sudokcidente kaj Buochs en distanco de 2,5 km sudoriente de la vilaĝocentro.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Ennetbürgen datiĝas el la jaro 1190 kiel *Burgin*. Dum mezepoko nur la montaj terasoj sub Bürgenstock estis loĝataj. Tio ŝanĝiĝis per la korekto de la rivero Engelberger Aa en la 16-a jarcento, kio ebligis loĝadon sur la flotebenaĵo de la rivero.

La politika komunumo estis fondita kiel tiel nomita distriktkomunumo en la jaro 1850 surbaze de la nova federacia konstitucio de Svislando. Ĝis tiam la membroj de la civitana kooperativo Bürgen administris kaj regis la komunumon. La personoj, kiuj ne apartenis al la kooperativo estis ĝis tiam sen politikaj kaj civitanaj rajtoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Ennetbürgen
* Ennetbürgen en la Historia Leksikono de Svislando

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  Komunumoj de Kantono Nidvaldo |
| --- |
|  |  |
|   Beckenried - Buochs - Dallenwil - Emmetten - Ennetbürgen - Ennetmoos - Hergiswil - Oberdorf - **Stans** - Stansstad - Wolfenschiessen   |

 |

* Kategorio Ennetbürgen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)