recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Joaquín ARDERÍUS y Sánchez-Fortún (Lorca, 5a de majo 1885 – Meksikurbo, 20a de januaro 1969) estis hispana verkisto.

Biografio
---------

El mezriĉa familio, studis en religia lernejo de Madrido, kaj poste veturis al Lieĝo (Belgio) por studi inĝenieradon, sed li abandonis ĝin por dediĉi sin tute al politiko kaj literaturo. Li partoprenis aktive en revoluciak movadoj dum la diktaturo de la generalo Miguel Primo de Rivera, estis malliberigita kelkajn fojojn tiam inter 1923 kaj 1929. En prizono li amikiĝis kun politikisto Marcelino Domingo kaj konis Ramón María del Valle-Inclán. Kiel maldekstrulo, li kreis en 1927 la eldonejon Oriente kun José Díaz Fernández, José Antonio Balbontín, Díaz Caneja, Justino de Azcárate kaj Giménez Siles, inter aliaj, kaj direktoris kun Antonio Espina kaj José Díaz Fernández la revuon *Nueva España* (1930-31). Li ankaŭ kunfondis, la 11an de februaro 1933, la Asocion de Amikoj de Sovetunio kiam la dekstruloj tute kondamnis la atingojn kaj problemojn de socialismo en Rusio. En 1930 li partoprenis en la insurekcio respublikana de Fermín Galán kaj García Hernández kaj aliĝinta al la Partio Radikal-socialista kontribuis al la proklamo de la Respubliko. Poste li eĉ plue radikaliĝis kaj en 1929 aliĝis al la Hispana Komunista Partio, en kiu aktivis ĝis 1932 aŭ 1933, kiam li aliĝis al *Izquierda Republicana* (Respublika Maldekstro). 

Dum la Hispana Enlanda Milito, li estis prezidanto de la helporganizaĵo Internacia Ruĝa Helpo. En 1939 li ekziliĝis, unue al Francio ĝis la armeoj de Nazia Germanio konkeris Parizon, kaj poste al Meksiko, kie li estis gazetar-ataŝeo de la ambasado de la respublika registaro kaj poste en malalta posteno de la *Ministerio de Educación Nacional*. En tiu etapo li ĉesis verki literaturon kaj verkis nur biografion de Johano de Aŭstrio por diskoniga eldonejo kaj kelkajn kunlaboraĵojn en gazetaro. Li mortis en Meksikurbo en 1969.​

Referencoj
----------

1. ↑   Fernández Rubio, Juan Antonio (2017). *Tomás y Joaquín Arderíus: vida y narrativa*. Asociación Amigos de la Cultura. pp. 15-16, 44. ISBN 978-84-617-8622-3
2. ↑   Real Academia de la Historia. «Joaquín Arderíus y Sánchez-Fortún». Konsultita la 30an de decembro 2023.
3. ↑  Joaquín Arderíus por Francisco Arias Solís
**Tork Angegh** estis antikva armena vira diaĵo de la forto, kuraĝo, la produktado kaj la artoj, ankaŭ nomita Torq kaj Durk/Turk. Li estis konsiderita unu el la pranepoj de Hajko kaj laŭdire reprezentita kiel nesimpatia virfiguro. Li estas menciita de la 4-a-jarcenta armena historiisto Moseo de Ĥoreno kaj konsiderita unu el la signifaj diaĵoj de la armena diaro influita de la irana kaj helena religioj kaj mitologioj. Analogeco estas ofte farita kun la mezorienta dio Nergalo, ankaŭ reprezentita kiel nesimpatia masklo.

Monumento al Tork Angegh. en Erevano, Armenio. Skulptisto: Karlen Nurinĝanjan.

La mito
-------

Tork Angegh estis paŝtisto, sed ne ordinara, li estis heroa. Kiam leonoj kaj tigroj vidis lin, ili alproksimiĝis al li pensante, ke li ankaŭ estas besto kaj ilia potenca reĝo. En iu printempo Tork estis malĝoja, kaj li ne povis forigi sian malĝojon. Li scivolis tagojn kaj noktojn rigardante la sunon per siaj malĝojaj okuloj.

La diino Astghik vidanta lin ekde la ĉielo, venis al li kaj demandis la kialon de lia malĝojo. Tork respondis, ke la kaŭzo de lia malĝojo estis lia soleco, estante sen amo, kaj neniu amus iun gigantan kaj malbelan ulon kiel li. Kaj la diino de la amo rakontis al li pri la bela virgulino Hajkanuŝ, nur ŝi povus ami Tork. Tork trovis la belecon, li ricevis reciprokan amon kaj tio dispelis lian malĝojon.

Tork Angegh uzis nek glavon nek sagojn, li vekis teruron ĉe siaj malamikoj nur per sia aspekto. Sed se ili superus sian ŝokon, tiam li uzus siajn fortojn. Iam invadintoj venis al la bordo de ponta maro per ŝipoj kaj atakis la armenajn setlejojn. Tork ricevis novaĵojn pri granda detruo kaj iris kontraŭ la malamikojn. De malproksime, ili vidis lian timigan altecon kaj furiozan potencon, kaj kuris reen al siaj ŝipoj. Tork alvenis al la bordo, kiam la ŝiparo de la malamiko jam estis sufiĉe malproksima. Kolerega, li tranĉis rokojn en la grandeco de montetoj kaj ĵetis ilin al la malamiko: kiam la rokoj trafis la maron, potencaj ondegoj leviĝis kaj sinkigis la ŝipojn de la malamikoj.

La origino
----------

Oni ĝenerale supozas, ke Tork Angegh estas kombinaĵo de du diaĵoj, kiuj lasis spurojn de si mem en lia nomo: Tarku, la antikva anatolia diaĵo de fekundeco, kaj Angegh, pagana dio, kiu estis honorata ĉefe en la provinco Angegh, en sudokcidenta Armenio. Historiisto Moseo de Ĥoreno ankaŭ deklaras ke li estis princo de tiu provinco, tial la referencoj en armena historio al *Angegha tun* (la Domo de Angegh). Laŭ ĉi tiu vidpunkto, la nomo Tork Angegh signifas Tork de Angegh anstataŭ *Tork la Malbela*. Estas ankaŭ interese rimarki, ke en la antikva armena traduko de la Biblio, la nomo de la babilona dio Nargal (4 Reĝoj 17: 30) estas tradukita kiel Angegh.

Vidu ankaŭ
----------

* Armena mitologio

Piednotoj
---------

* (2002) *The Indo‑european and Ancient Near Eastern Sources of the Armenian Epic*. ISBN 9780941694810.
* "Indo-European \*wel- in Armenian mythology", paĝoj 129–146.
* (1985) *Երկեր [Verkoj]* **8**. Erevano: Armenian Academy of Sciencess.

Armenaj dioj

Anahit   • 
Aramazdo   • 
Astghik   • 
Barŝamino   • 
Mihr   • 
Vahagn   • 
Тоrk Аngеgh
Floris V • Erasmo • Rembrandt van Rijn • B. van Zuylen   
C. Huygens • H. Schaft • H. Lorentz • M. de Ruyter   
 W. Drees • A. van Leeuwenhoek • H. Grotius • Thomas Edison
**Nederlandanoj** (laŭ provinco Holando neĝuste ankaŭ **Holandanoj**, nederlande: Pri tiu ĉi sono *Nederlanders*) estas hindeŭropa etno, kiu loĝas en ebenaĵoj kaj marbordoj oriente de Norda Maro - landojn de Benelukso kaj iome en norda Francio.

Ili plej ofte parolas la nederlandan, kvankam en Nederlando estas multaj loĝantoj kiuj parolas denaske aliajn lingvojn kaj indiĝenajn kiel la frisan aŭ eksterlandajn kiel de ekskolonioj. La nederlandanoj kiuj parolas la flandran dialekton en Flandrio, Belgio, tre ofte konsideras sin kiel flandroj. Do, estas diskutinda temo ĝis kia punkto ili estas ĉu nederlandanoj ĉu flandroj kiel etno.

Religioj en Nederlando en 2005 (bazita sur *Geloven in het publieke domein* (2006) fare de WRR)  

- ﻿ Rom-Katolikoj - 27,0%

- ﻿ Protestantoj - 16,6%

- ﻿ Islamanoj - 5,7%

- ﻿ Hinduoj- 1,3%

- ﻿ Budhanoj - 1,0%

- ﻿ Sen religio - 48,4%

Eksteraj ligiloj
----------------

* Stanislavo Belov (2015-11-08) Ksenofobia gvidlibro al la italoj/nederlandanoj (esperante). Blogger. Arkivita el la originalo je 2017-09-18. Alirita 2017-09-18. *(recenzo pri libro «Ksenofobia gvidlibro al la nederlandanoj»)*

* Kategorio Nederlandanoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Nederlandanoj en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
* Nederlandanoj en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)
Hermann Deiters 1858
**Hermann DEITERS** (naskiĝinta la 27-an de junio 1833 en Bonn, mortinta la 11-an de majo 1907 en Koblenz) estis germana pedagogo kaj muzikfakverkisto.

Vivo
----

Post studo de jursciencoj kaj klasika filologio (ĉe Otto Jahn) li instruistis ĉegimnazie en Bonn, inter 1858 kaj 1869. En 1869 li fariĝis lernejestro en Düren kaj de 1874 en Chojnice, Poznano (1878) kaj Bonn (1883). En 1885 li nomumiĝis provinca lernejkonsilisto en Koblenz.

Verkistece
----------

Deiters verkis plurajn filologiaĵojn (»Über die Verehrung der Musen bei den Griechen«, Bonn 1868; »De Aristidis Quintiliani doctrinae harmonicae fontibus«, Bonn 1870; »Über das Verhältnis des Martianus Capella zu Aristides Quintilianus«, Poznano 1881) kaj etajn biografiajn skizojn (pri Johannes Brahms kaj Ludwig van Beethoven; ambaŭ en la kolekto »Sammlung musikalischer Vorträge« de Paul von Waldersee), krome eseojn en fakperiodajojn. Gravega verko de li estis la germana prilaboro de la Beethoven-biografio de Alexander Wheelock Thayer (Berlino 1866–79). Li ankaŭ responsis pri la eldono de la tria eldono de la Mozart-biografio de O. Jahn (Leipzig 1889–91).

Fonto
-----

* Meyers Großes Konversations-Lexikon, volumo 4. Leipzig 1906, p. 594 (tie ĉi interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Vikifontaro
* ligiloj ĉe DDB
* personaj informoj ĉe BBF/Bibliothek für Bildungsgeschichtliche Forschung
Pri **Belgoj** PIV havas plurajn signifojn:

* anoj de kelta popolo, loĝantaj norde de Sejno
* anoj de Belgio

La lasta signifo estas nur teorio, ja en Belgio loĝas flandroj, valonoj kaj iom da minoritatoj. En la praktiko "belgoj" estas malofte uzata. Povas okazi, ke temas pri belgiano, tute indiferente, ĉu iu estas flandro aŭ valono.

En la hungara lingvo la vorto "belga" (belgo) krom la supre menciitaj signifas ankaŭ io alian. Se iu grupo havas 2 subgrupojn, la komuna estreco estas komplika. Se oni trovas personon, kiu apartenas al nek unu, nek la alia subgrupo, tiu estas *belgo*. Reĝo de la belgoj nepre estas belgo.

Estas interese, ke tiu problemo anonciĝis ekzemple en Jugoslavio, kie precipe serboj kaj kroatoj vivis. La ŝtato komencis uzi la vorton "jugoslavo", kiu nocio aperis en la statistiko. Estis homoj, kiuj konfesis sin jugoslavo (nek serbo, nek kroato, nek ia minoritatano).

La kelta popolo
---------------

La romianoj nomis ilin **Belgae** kaj Julius Caesar konkeris ilin kaj fondis apartan provincon **Gallia Belgica**. Loĝantoj de la nuntempa Belgio estas ŝerce "malnovaj belgoj".

* Kategorio Belgoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Belgoj en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)
Kyokushinkai-kan aŭ la ĉefsidejo de kyokushin en Tokio, Japanio.
Kyokushin Kaikan en kaligrafio
**Kiokuŝinkaj**, ankaŭ kiel ***Kyokushinkai*** (japane: 真 会館; *Kyokushin-karateo)* estas japanstila karateo, fondita en 1964 inventita de majstro Masutatsu Oyama, koreo vivanta en Japanio. Kun la tempo, ĉi tiu stilo kreskis kaj nun havas ĉirkaŭ 12 milionojn da praktikantoj tutmonde. La unua Eŭropa Ĉampioneco okazis en Belgio.

Stilo
-----

Kyokushinkai estas konata kiel la plej malfacila kaj praktike la nura oficiala formo de "plena kontakto-" karateo, kio signifas ke plenaj fortopiedbatoj estas permesitaj kaj batalantoj ne portas ajnan protekton. Ĝi estas plentaŭga karateostilo en kiu la karateo-elementoj kihon (bazo), kumite, katao kaj tameshiwari (rompiga testo) estas ĉiuj devigaj partoj en ekzamenoj, kvankam tameshiwari estas malproksima de esti praktikita en ĉiuj kyokushinkai-lernejoj.

Referencoj
----------

1. ↑  (nl) EK full contact karate in Deurne: "Een seconde niet opletten en je krijgt een schop tegen je kop", Gazet Van Antwerpen, la 19-an de januaro 2020

* Kategorio Kiokuŝinkaj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **paroĥa katolika preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco** estas eklezia historia monumento en urbo Abádszalók (Hungario).

Historio
--------

Dokumento mencias katolikan loĝantaron en la iama vilaĝo Szalók en la 1270-aj jaroj. Dum dominado de turkoj la loĝantoj forlasis la vilaĝon kaj vivis sur la proksima insulo. Ili kalviniĝis en 1582. La revenintaj katolikoj konstruis unue provizoran kirkon, poste la nun videblan en 1773 kaj 1774 tamen ne en la sama loko. La orgeno estis farita en 1913. La internaj muroj estis pentritaj en 1960, la kirko ekstere estis renovigita en 1984.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en herbejo kun arboj. La fasado estas simetria, meze la turo iomete reliefas. La enirejo funkcias tra la turo. La navo finiĝas en plurlatera absido, kiu estas iomete pli mallarĝa, ol la navo. Al la absido sakristio aliĝas. La internaj instalaĵoj estas barokaj. La ĉefaltara bildo prezentas la Sanktan Krucon, la flanka altaro Sanktan Marian.

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

*

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* 
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Koordinatoj: 49° 33′ 47″ N 16° 54′ 43″ O﻿ / ﻿49.56306 °N, 16.91194 °O﻿ / 49.56306; 16.91194 (mapo)

**Čunín** estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Konice en distrikto Prostějov. Ĝi troviĝas proksimume 3,5 km sudoriente de Konice. En la jaro 2011 ĉi tie estis registritaj 105 adresoj. En la jaro 2021 ĉi tie daŭre vivis 165 loĝantoj.

**Čunín** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 4,89 km².

Historio
--------

La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1351, en kiu estas menciitaj ĝiaj posedantoj: Adam kaj Jan z Konice.

Čunín estis alligita al Konice en la jaro 1986.

Loĝantaro
---------

Evoluo de nombro de loĝantojLa datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj  

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1869 | 529 |
| 1880 | 513 |
| 1890 | 509 |
| 1900 | 480 |
| 1910 | 453 |
| 1921 | 463 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1930 | 481 |
| 1950 | 374 |
| 1961 | 368 |
| 1970 | 327 |
| 1980 | 263 |
| 1991 | 188 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2001 | 193 |
| 2011 | 225 |
| 2021 | 165 |

Memorindaĵoj
------------

Hrázný mlýn
El protektitaj memorindaĵoj en la municipo troviĝas kapelo de La plej sankta Triunuo kun sonorilo, aliloke nomita kiel kapelo de sankta Floriano, ĝi estis konstruita en la jaro 1840 sur loko de devena ligna sonorilejeto. Malantaŭ la vilaĝo ĉe ŝoseo direkte al Křemenec troviĝas kapeleto de sankta Anna, kiu estas jam sur mapoj el la 18-a jarcento. Laŭ la lokaj loĝantoj ĝi estis konstruita sur loko de kampa lazareto de svedaj soldatoj, da kiuj ĉi tie multaj mortis kaj surloke ili havis sian tombon.

En la katastro de municipo troviĝas ruino de akva muelejo kun nomo Hrázný mlýn (Diga muelejo). Tiu estas nuntempe en privataj manoj, en estonteco en la teritoria plano estas kalkulata sur la loko kun konstruado de motelo.

Transporto
----------

Tra la municipo kondukas fervojlinio fervojlinio 271 kun haltejo je signalo.

Aŭtobusa transporto estas realigata en direkto Konice - Prostějov per firmao FTL.

Turismo
-------

Tra la vilaĝo kondukas biciklovojo n-ro 5031. Laŭlonge laŭ orienta limo de la katastro kondukas blua turisma marko blua turisma vojo Malé Hradisko - Okluky - Pohodlí - Stražisko - Štarnov - Nová Dědina - Budětsko - Hvozd - Vojtěchov.

Pluaj fotoj
-----------

* Kapelo de La plej sankta TriunuoKapelo de La plej sankta Triunuo
* Kruco antaŭ la kapeloKruco antaŭ la kapelo
* Kapelo de sankta AnnaKapelo de sankta Anna
* Monumento al viktimoj de la unua mondmilitoMonumento al viktimoj de la unua mondmilito
* Diga muelejo (Hrázný mlýn)Diga muelejo (Hrázný mlýn)
* fiŝlagoj de diablofiŝlagoj de diablo
* Vido al valo de Romže de ČunínVido al valo de Romže de Čunín

### Panoramo

Panorama vido al la municipo de sudoPanorama vido al la municipo de sudo

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de urbo Konice (6) |
| --- |
| Čunín ~ Konice ~ Křemenec ~ Ladín ~ Nová Dědina ~ Runářov |

 |
en verda koloro la origina vivregiono de la lugioj (sude violkolore la Romia Imperio)
La **lugioj** (latine *Lugii*, greke *Λοῦγοι*, germane *Lugier*, en malnova ortografio *Lygier*) estis orientĝermana tribaro. En la 1-a jarcento de nia erao ili setlis en la teritorio de la nuna regiono Silezio.

La lugioj vivis laŭlonge de la rivero Odro kaj en la apudriverbordaj teritorioj. La antikva greka historiisto kaj geografo Strabono priskribis ilin kiel granda popolo, kiu ampleksas plurajn tribojn. La romia historiisto Tacito en sia etnografia verkaĵo *Germania* nomas tribojn de la "lugia grupo" la *Harii*, *Helvecones*, *Manimi*, *Helisio* kaj *Nahanarvali*, sur kies teritorio la lugia kulta komunumo havis sanktejan boskon. Kiel nordajn najbaron Tacito ankoraŭ nomas la tribon *Gotoni*, kiuj eble estas la prapatroj de la gotoj, sed pri tio mankas klaraj pruboj kaj malsamopinias la historiistoj. Ptolemeo en siaj geografiaj verkaĵoj nur nomas tri grupiĝojn de la lugioj, la *Iomannoi* (germane *Omanen*), *Idounoi* kaj *Bouroi* (germane *Buren*).

Pri la historio de la lugioj oni scias relative malmulte. Laŭ Strabono ili dumtempe apartenis al la regno de *Maroboduus*, kiu en la regiono Bohemio starigis regnon. Ekonomie signifa estis la komerco per sukceno. Meze de la 1-a jarcento en Bohemio disrompiĝis la regno de *Vannius*. La lugioj laŭ iuj dokumentaj fontoj havis rolon en tiu senpotencigo kaj probable havis subtenon de la Romia Imperio en tio. La romianoj almenaŭ definitive subtenis la lugiojn en 92 kadre de luktoj kontraŭ la markomanoj, grupo de sueboj en Bohemio. La konoj de pli postaj historiistoj pri la lugioj evidente estis limigitaj, kaj plurloke notiĝis probable malĝustaj informoj pri ili, ekzemple ĉe la malfruantikva historiisto Zosimos, kiu ankaŭ pri aliaj temoj ne estas senerara.

Esploraj historiistoj ofte supozas ke la vandaloj iel rilatis al la lugioj, sed malklaras ĉu ili identas aŭ ĉu la lugioj estis frakcio de la vandaloj, aŭ la vandaloj frakcio de la lugioj. Ĉu entute estas ia rilato estas pridisputata, sed tia tezo estus klarigo pri la posta malapero de informoj pri ili el la antikvaj historiaj fontoj.

Literaturo
----------

* Helmut Castritius, Günter Neumann: *Lugier.* En: *Reallexikon der Germanischen Altertumskunde.* Volumo 19. Eldonejo de Gruyter, Berlino 2001, ISBN 3-11-017163-5, paĝoj 30–35.
* Karlheinz Dietz: Lugii. En la historia enciklopedio *Der Neue Pauly (DNP)*. Volumo 7, eldonejo Metzler, Ŝtutgarto 1999, ISBN 3-476-01477-0, kolumno 489  kaj sekvaj.

Referencoj
----------

1. ↑  Strabono, *Γεωγραφικά, Geōgrafiká*, 7,1,3.
2. ↑  Tacito, *Germania*, 43, 2.
3. ↑  Ptolemeo 2,11,10. Komparu la enciklopedion *Reallexikon der Germanischen Altertumskunde*, volumo 19 (2001), paĝo 32.
4. ↑  Strabono, *Γεωγραφικά, Geōgrafiká*, 7, 1, 3.
5. ↑  Cassius Dio 67, 5.
6. ↑  Komparu: Helmut Castritius *Die Vandalen. Etappen einer Spurensuche.* Stuttgart 2007, paĝo 21 kaj sekvaj.
La **Kastelo de Degenfeld en Ács** estas unu el la kasteloj (ankaŭ historia monumento) en Hungario, en urbo Ács.

Kastelo de Degenfeld en Ács

Historio
--------

Ŝajnas, la kastelo estis konstruita en 1863 fare de familio Forster. Jam en la frua 20-a jarcento grafa familio *Degenfeld-Schonburg* aĉetis ĝin. Ili pligrandigis kaj trakonstruis la kastelon. En 1947 la nova posedanto estis la hungara ŝtato mem (komprenu: ŝtatiĝo) kaj interne plene estis trakonstruita, ĉar diversaj familioj komencis loĝadi interne. Depost la socialismo la kastelo malpleniĝis, neniu zorgis pri ĝi kaj ruiniĝis la kastelo.

Konstruaĵo
----------

Parto de la fasado
La ruina kastelo situas sola en ekstera parto de Ács. Origine ĝi estis klasikisma unuetaĝa konstruaĵo kun keloj. Du teretaĝaj aloj aliĝas al la ĉefa konstruaĵo.

Parko
-----

Ankaŭ la parko estas en malbona stato. Parte restis la aleo kun ordinaraj kastaneoj. En la parko restis poploj, pinoj, aceroj, kverkoj.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare

* La kastelo interneLa kastelo interne
* La iama staloLa iama stalo
* La iama aleoLa iama aleo

* Kategorio Kastelo de Degenfeld (Ács) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Keĉua virino
La **Keĉuoj**, ankaŭ skribitaj ***Quechuas***, ***Quichuas***, ***Kichuas***, ***Kichwas*** aŭ ***Kechuas***, estas la plej granda etno de Sudameriko. Ili parolas la keĉuan lingvon.

Ili loĝas ĉefe en la regiono de la Andoj en Peruo, Bolivio kaj Ekvadoro, sed ankaŭ sude de Kolombio kaj en Argentino kaj Ĉilio, t.e. ĉie ĝis kie disvastiĝis la imperio de la Inkaoj, kies komuna lingvo estis la keĉua.

En Ekvadoro la keĉuoj estas unu el la dek tri indiĝenaj nacioj agnoskitaj.

Historio
--------

La vorto *Keĉuo* devenas de la nomo de lokaj triboj, kiuj post venko de la najbaraj popoloj, fondis ĉirkaŭ la 12-a jarcento la regnon de Kusko. Ĉirkaŭ la 13-a jarcento estiĝis la dinastio de la Inkaoj, kiu iĝis konkerema imperio, uniigante popolojn de diverskulturaj, devigante al uzo de sia propra lingvo, tiam nomata *runa simi* (lingvo de la homoj aŭ monda lingvo). Ili havis koloniigan politikon: per translokigo de popoloj kaj dissendo de saĝuloj kaj metiistoj por interŝanĝi kaj unuigi konataĵojn kaj teknikojn.

Nur dum la hispana koloniigo la lingvo ricevis la nomon keĉua. Hispanaj misiistoj adoptis la keĉuan kiel komunikan lingvon por kristanigo kaj disvastigis la lingvon, neniigante pli malnovajn lingvojn.

Keĉuaj popoloj
--------------

* Huankaoj

Famaj keĉuoj
------------

* Luis Macas

Vidu ankaŭ
----------

* Keĉuoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Keĉuoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Keĉua lingvo
* Deviga malfekundigo (sub Alberto Fujimori)
Koordinatoj: 46° 01′ 38″ N 17° 04′ 02″ O﻿ / ﻿46.02722 °N, 17.06722 °O﻿ / 46.02722; 17.06722 (mapo)

Malnova urbo de Đurđevac
**Đurđevac**, (germane *Sankt Georgen*, hungare *Szentgyörgyvár*) estas urbo en Kroatio. Ankoraŭ 8 komunumoj apartenas al la municipo. 

Đurđevac situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Varaždin-Osijek, fine estas ĉefvojo al Bjelovar. Koprivnica troviĝas 25 km.

Historio
--------

La unua skriba mencio pri la fortikaĵo devenis el la 14-a jarcento. Post la mezepoko la urbo situis en fronto de Osmana Imperio kaj Habsburga Imperio. Ekde 1746 la urbo apartenis al aparta limgarda zono, kie estis rezidejo de regimento. En 1910 loĝis tie 8 707 da homoj, (8 584 kroatoj). Ĝis Traktato de Trianon la urbo apartenis al Habsburga Imperio, al Hungara reĝlando, al Belovár-Kőrös, kie distriktejo estis, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio, fine ekde 1991 al Kroatio.

Transporto
----------

Đurđevac situas apud la Podravska aŭtovojo, kiu ligas Varaždin kaj Osijek kaj reprezentas la krucvojon de la aŭtovojo al Bjelovar kaj Zagrebo. La fervojo kiu ligas Osijek, Koprivnica kaj Zagrebo ankaŭ pasas tra Đurđevac.

Kulturo
-------

"Podravina de somero ĝis somero" - procesio de aranĝitaj kaleŝoj kun folkloro kaj etnografia heredaĵo kaj kutimoj de la popolo de Podravina.

Park-arbaro "Borik" estas centjara parko de pinoj kaj akacioj en Đurđevac 

### Esperanto

En Đurđevac okazos de la 30-a de junio ĝis la 2-a de julio 2023 la Kongreso de kroataj esperantistoj.

Referencoj
----------

1. ↑  (eo, kr) Kongreso de kroataj esperantistoj okazos en Đurđevac, Kroata Dokumenta Esperanto-Centro.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la urbo
La **Mokovioj** aŭ en hispana **mocovíes** (aŭ *moqoit*) estas grupo etna disigita el aro nomita gvajkuruoj ("*guaykurú*" nomo insulta kiun la gvaranioj uzis por la etnoj pampanoj de la Granda Ĉako).

La Mokovioj ĉe la 16a jarcento okupis la terojn okcidente de la abiponoj kaj oriente de la luloj, tio estas, teritorioj korespondaj al la provinco argentina Ĉako kaj al parto de la provinco Santiago del Estero.

Antaŭ la alveno de la hispanoj ili estis fundamente ĉasistoj-kolektistoj. Ili estis popolo tre militema, kiu profitis el ĉevalo alportita de la eŭropanoj por ataki urbojn.

Kiel ĉe aliaj indiĝenaj popoloj de la argentina marbordo, la alveno de la jezuitoj ŝanĝis ties sociojn; ene de la indiĝenaj komunumoj organizitaj de tiuj elstaras la *Reducción de San Javier*, kiu malaperis pro la forpelo de la jezuitoj el la tuta hispana teritorio en la lasta kvarono de la 18a jarcento.

Poste ili estis pelitaj al sudo de la provinco Ĉako kaj nordo de la provinco Santa Fe, kaj ili defendis sin eĉ atakante la urbon Santa Fe foje. Ĉe tiu urbo instaliĝis rezervejo por anoj de tiu komunumo.

Socio
-----

En las santafeaj urboj Rosario, Venado Tuerto, Recreo, Reconquista, Melincué, Firmat, Casilda kaj en aliaj pli malgrandaj lokoj, troviĝas komunumoj de mokovioj, sume 1.000 familioj en Colonia Dolores (en la Departemento San Justo) kie pli ol la 90% de la urba loĝantaro estas de mokovia deveno, distanta 52 km de San Javier, kie oni konservas la parolajn transmitojn historiajn de "El Último Malón Mocoví".

La aktuala nombro de argentinoj kiuj konsideriĝas mokovioj diferencas laŭ la fonto inter 5.000 kaj 40.000 personoj, kaj ĉirkaŭ 4.500 estas parolantoj de la lingvo.

La *Encuesta Complementaria de Pueblos Indígenas* (ECPI) 2004-2005, komplementa enketo de la argentina ŝtata censo *Censo Nacional de Población, Hogares y Viviendas 2001*, montris kiel rezulto agnoskon aŭ rektan descendon el popolo mokovia de 12.145 personoj en la provincoj Ĉako kaj Santa Fe. El kiuj 6.613 loĝas en komunumoj. En la tuta lando agnoskiĝis 15.837 mokovioj, 6.619 loĝantaj en komunumoj.

Notoj
-----

1. ↑  Glosario de lenguas indígenas sudamericanas, Edgardo Civallero, Universidad Nacional de Córdoba[*rompita ligilo*]
2. ↑  Florían Paucke S.J.: Hacia allá y para acá (Una estadía entre los indios mocovíes, 1749-1767. T III, 1a parto, UNT, Tucumán-Buenos Aires, 1944. Traduko de Edmundo Wernicke.
3. ↑  Eduardo Rosenzvaig: El 48, historia de la cultura funeraria del norte argentino, Pg. 141, UNT, Tucumán, 2002
4. ↑   INDEC. Censo 2001 - Encuesta Complementaria de Pueblos Indígenas. Arkivita el la originalo je 2007-04-06. Alirita 2014-04-14.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Mocobí
* Guerra, canibalismo y venganza colonial: los casos mocoví y guaraní
Malgranda klano de tobaoj ĉe la rivero Pilkomajo (en 1892).
La **Tobaoj** aŭ **kom** ([kóm]), **qom** ([kóm], neniam [kuóm]) aŭ **tobas** (el pejorativa an-nomo gvarania, *tová:* ‘vizaĝo, frunto’) estas etno de la grupo de la pampanoj kiu loĝas en el Centra Ĉako. Ĉirkaŭ la 16a jarcento ili ekloĝis en granda parto de la norda Argentina ĉe la teritorioj de la aktualaj provincoj Salta, Ĉako, Santiago del Estero kaj Formosa kaj en la provinco Granda Ĉako en la sudoriento de la aktuala bolivia Tariŝio. Nuntempe multaj, persekutitaj de malriĉeco en siaj ruraj prazonoj, venas al ĉeurboj, ekzemple Orán, Salta, Tartagal, Resistencia, Ĉarata, Formosa, Rosario ktp.

En 2007, la ĉefaj grupoj de tiu popolo troviĝas en la orienta Tariŝio (en Bolivio), en la okcidento de la provinco Formosa, la centro kaj oriento de la provinco Ĉako kaj la nordo de la provinco Santa Fe (en Argentino) kaj en la Norda Ĉako (en Paragvajo). En Argentino ili estas ĉirkaŭ 69 462 (59 800  parolantoj de la lingvo), 146 en Bolivio kaj 700 en Paragvajo. En la okcidento de la provinco Formosa ili miksiĝis kun la pilagaoj, nome tobaoj-pilagaoj.

Notoj
-----

1. ↑   Arkivigite je 2013-06-11 per la retarkivo Wayback Machine Pueblos originarios de la provincia del Chaco, alirita la 3an de junio 2013.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tobaoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* La resistencia del pueblo kom
* Blogo de la Tobaa Komunumo La Primavera
**Ĝa'far ibn Jahja**, **Ĝa'far ibn Jahja Barmaki**, **Ĝafar al-Barmaki** (perse جعفر بن یحیی برمکی‎, arabe جعفر بن يحيى‎, *Ĝa`far bin Jaḥjā*) (767–803) nomita ankaŭ *Aba-Fadl*, estis persa veziro de la Abasida kalifo Harun ar-Raŝid, sukcedante sian patron (Jahja ibn Ĥalid) en tiu posteno. Li estis membro de la influa familio de Barmakidoj, iam budhismaj estroj de monaĥejo Nava Vihara. Kun la cetero de la Barmakidoj, li estis ekzekutita en 803 pro ordonoj de Harun ar-Raŝid.

Li havis reputacion kiel patrono de la sciencoj, kaj faris multon por enkonduki la enhavon de la hindia scienco en Bagdadon. Oni konsideras lin kiel tiu kiu konvinkis la kalifon por malfermi paperfabrikon en Bagdado, kiam la sekreto de paperfabrikado estis akirita el ĉinaj prizonuloj de la Dinastio Tang en la Batalo de Talas (en nuntempa Kirgizio) en 751.

Vidu ankaŭ
----------

* Barmakidoj

Notoj
-----

1. ↑   van Bladel, Kevin (2011). "The Bactrian Background of the Barmakids". En A. Akasoy, C. Burnett kaj R. Yoeli-Tlalim (eld.). *Islam and Tibet: Interactions along the Musk Routes*. London: Ashgate. pp. 43–88.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 739711
* VIAF: 291460921
* ISNI: 0000000396512838
 |
Iama Jugoslavio.
**Jugoslavoj** (en bosna, *Jugosloveni/Jugoslaveni*; en serba, Југословени (*Jugosloveni*); en kroata, *Jugoslaveni*; en slovena, *Jugoslovani*) estas termino kongrua por la loĝantoj de la iama Jugoslavio kaj por la etna grupo formita de kelkaj el la loĝantoj de la iama Jugoslavio kaj ties diasporo, kaj tiu etna nomigo estas ankoraŭ uzata en kelkaj el la heredolandoj. Kvankam plej parto de la loĝantoj de tiuj landoj jam sentas sin kiel apartaj etnaj grupoj, nome slovenoj, kroatoj ktp. multaj personoj el diversaj areoj (Serbio, Montenegro ktp. ankoraŭ sentas sin *jugoslavoj* kiel politika aŭ etna konsidero.

La termino *jugoslavoj* estis kaj estas uzata de tiuj kiuj konsideras, ke serboj, kroatoj, bosnoj kaj montenegranoj estas unika popolo, kaj ke slovenoj kaj macedonianoj spite lingvajn kaj religiajn diferencojn derivitaj de la imperioj kiuj dominis en ties teroj en la pasinteco, estas grava kaj ŝlosila parto de la jugoslava identeco.

La koncepto de *jugoslavoj* ŝanĝiĝis depende de la historia epoko kaj pli precize antaŭ la Unua Mondmilito, post la Unua Mondmilito, pro la Deklaro de Korfuo, la periodo intermilita, dum la Dua Mondmilito, dum la epoko de la Socialisma Jugoslavio kaj en la epoko de la Jugoslavaj Militoj.

La jugoslavoj estas kun la bulgaroj parto de la sudaj slavoj.

* Kategorio Jugoslavoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ŝinguino
Indiĝenaj Mehinakoj en 1894
*Ŝinguoj* estas la nomo por la indianoj vivantaj ĉe la supra fluejo de la rivero Ŝinguo en la brazila Mato-Groso. *Ŝinguoj* estas arnomo por pluraj grupoj, kiuj parolas kvar malsamajn lingvojn.

En la jarcentoj post la invado de la eŭropanoj ili estis rifuĝintaj el diversaj landopartoj fuĝante de koloniistoj en la regionon ĉe la supra fluejo de *Río Xingú*. Fine de la 19-a jarcento proksimume 3.000 el la indiĝenoj vivis ĉe la supra Ŝinguo, kies kaskadoj protektis ilin kontraŭ eŭropaj enpenetrantoj. Ĝis la mezo de la 20-a jarcento post preskaŭa ekstermo per epidemioj kiel gripo, morbilo kaj malario restis nur malpli ol 1.000 supervivantoj.

Du brazilanoj, Orlando Villas Bôas kaj lia frato, tenis ĉi tie de 1946 ĝis 1973 administran kaj komercan postenon kaj kontribuis esence al tio, ke oni instalis ĉe la Supra Ŝinguo en la jaro 1961 la ŝinguo-protektejon *Parque Indígena do Xingu*, por proponi al la restintaj indiĝenoj ŝirmon. Tio kaŭzis, ke la nombro de la ŝinguoj vivantaj ĉi tie en 32 loĝlokoj denove kreskis al 3.000 loĝantoj, la duono el ili aĝas malpli ol 15 jarojn. La ŝinguoj vivantaj en ĉi tiu regiono havas malgraŭ malsamaj lingvoj tute similajn tradiciojn kaj sociajn sistemojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Indiĝenaj popoloj de Brazilo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ŝinguoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Enciklopedio de la indiĝenaj popoloj de Brazilo[*rompita ligilo*]
* Literaturo pri la Ŝinguoj Arkivigite je 2015-12-11 per la retarkivo Wayback Machine
La **Muzeo de la Revolucio**, troviĝas en Havano, Kubo. La muzeo arigas kolektaron rilate al la kastrisma revolucio. Fondita la 12-an de decembro 1959 laŭ dekreto de la Kuba Revolucia Armeo, subskribita de la tiama ministro de tia institucio kaj nuna Prezidanto de Kubo, Raúl Castro.

La bazo de la dekomenca kolekto de la muzeo estis la materialoj arigataj de Celia Sánchez Manduley, batalantino de la Movado 26-a de Julio en la Sierra Maestra.
La nombro de ĝiaj kolektoj, la senĉesa kultura aktiveco, kaj la grava konstruaĵo konvertas ĝin en la plej grava muzeo de la lando.

Antaŭ la jaro 1959 la konstruaĵo estis la Prezidenta Palaco, hodiaŭ ankoraŭ konata laŭ tiu nomo. Ĝi ekkonstruiĝis la 4-an de februaro 1913 kaj inaŭguriĝis la 31-a de januaro 1920. En 1976 konstruiĝas la Memorejo Granma kiu situas en aparta pavilono malantaŭ la muzeo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Stanislavo Belov (2019-02-15) Muzeo de la Revolucio – vizitindaĵo de Havano (esperante). Blogger. Arkivita el la originalo je 2019-02-16. Alirita 2019-02-16. *(raporto pri vizito en 2017)*

* Kategorio Muzeo de la Revolucio (Kubo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

23° 08′ 30″ N 82° 21′ 24″ U﻿ / ﻿23.14167 °N, 82.35667 °U﻿ / 23.14167; -82.35667 (mapo)
La **Ĝardendomaro Heinrichsgrün** (germane: *Gartenstadtsiedlung Heinrichtsgrün*) troviĝas en la okcidenta urbokvartalo Debschwitz en Gera, Germanio, situante inter la rivero Blanka Elster kaj la monto Hainberg. Centre de la setlejaro estas placo nomita por Georg Friedrich Händel; ankaŭ la aliaj stratoj portas nomojn de komponistoj. Temas pri la unua ĝardena urbo de Turingio, konstruita ekde 1912. La nomo Heinrichs-grün honorigas la dukojn de la dinastio Reuß, kiuj ĉiuj nomiĝis Heinrich. 

Heinrichsgrün en 2010

Historio
--------

La rapidega evoluo de la urbo Gera al moderna industriurbo kaj la per tio kaŭzita sentebla kresko de ĝia enloĝantaro je la krepusko de la 19-a jarcento, provokis grandan postulon je loĝejoj dume la socialaj kondiĉoj por multaj ĝenerale pli kaj pli malboniĝis. La ideoj de movado veninta de Anglio fari ĝardenajn urbojn por kombini sanan vivon en verda ĉirkaŭaĵo kun aŭtarcio nutraĵa danke al ĝardenado propra ankaŭ en Gera entuziasme bonvenigitis.

En 1912 fondis la kuracisto Clemens Weisker kaj la instruisto August Uhl (1878-1927) la *Komunutilan konstrusocieton por Reuß de la pli juna linio*. La saman jaron ekestiĝis eoste de la urbo sur ĉ. 5,5 hektaroj la unua ĝardena urbo de Turingio. Jam post ses monatoj la unuaj familioj ekloĝis en la Mozart-strato. Laŭ la devizo *Jedem sein Haus, Licht, Luft und Land / Al ĉiuj domon propran, lumon, aeron, terenon* la grundoj nur je unu kvarono estis tegmentitaj. La grandeco de la unuaj unufamiliaj domoj estas inter 100 kaj 400 kvadratmetroj. Ĝis 1929/30 estiĝis en diversaj konstrufazoj 186 etdomoj kaj 188 loĝejoj, plej ofte laŭ planoj de arkitektoj surlokaj.

La nomo Heinrichsgrün baldaŭ fariĝis populara, ne estante oficiala. Alia nomo estas "muzikistaj kvartaloj" pro la artistaj stratonomoj.

Fonto
-----

Sparkassen-Kulturstiftung Hessen-Thüringen (eld.): *Kulturelle Entdeckungen. Thüringen. Band 4*, 2011, ISBN 978-3-7954-2501-2, p. 93-94

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ĝardena urbo Heinrichsgrün en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj sur la urba retpaĝaro oficiala Arkivigite je 2014-01-02 per la retarkivo Wayback Machine
La **Andrew Jackson Centro**, aŭ alinome la **Andrew Jackson dometo**, estas la praula hejmo de Andrew Jackson, 7-a Prezidanto de Usono. Ĝi situas en kvartalo Boneybefore de urbo Carrickfergus en gubernio Antrim, Nord-Irlando.

La centro konsistas el renovigita tradicia pajl-tegmenta Ulster-Skota biendomo, konstruita en la 1750-aj jaroj, kaj estis hejmo de la gepatroj de Andrew Jackson nelonge antaŭ ol ili elmigris al Suda Karolino en Usono. La interno de la biendomo estas efike malgranda muzeo, kiu konsistas el originaj ĉambroj ornamitaj laŭ la stilo de tiu periodo kaj kun vasta montriĝo pri la vivo de Andrew Jackson.

La grundoj de la dometo riltas al usonaj "Rangers", omaĝante al la soldatoj de la "First Battalions" de la pintaj Uson-Gardistoj, kiuj unue estis "aktivigitaj" en Carrickfergus en 1942.

Carrickfergus Komunumo-Konsilio lastatempe klopodis pli alirebligi la centron al turistoj. Inter aliaj, estis la instalaĵo de novaj informtabuloj kaj surstrataj montriloj por ke la loko estu pli facile trovebla. Ĉi tiuj lastatempaj ŝanĝoj estis provo antaŭenigi la urbajn historiajn Ulster-Skotajn konektojn al Usono, konektojn pri kiuj multaj lokuloj multe fieras.

La centro malfermas laŭ simpla peto ĉe la turismejo en Carrickfergus, aŭ okaze de lerneja vizito, aŭ je 15-a marto (la naskiĝdatreveno de Andrew Jackson).

Ligoj
-----

* Carrickfergus Borough information on the Andrew Jackson Cottage Arkivigite je 2009-08-27 per la retarkivo Wayback Machine
* Andrew Jackson and US Rangers Centres - Discover Northern Ireland
Vidaĵo de la Kampo de la Maŭro, de la okcidenta flanko. Fone, la Madrida Reĝa Palaco.
Vidaĵo de detalo de la ĉefa promenejo
La ĝardeno **Kampo de la Maŭro**, hispane *Campo del Moro*, troviĝas en Madrido, ĉefurbo de Hispanio. Ĝi estis deklarata kiel art-historia interesaĵo en 1931, okupas areon de ĉ. 20 hektaroj, kiuj etendiĝas de oriento al okcidento, ekde la okcidenta fasado de la Reĝa Palaco ĝis la Promenejo de la Virgulino de la Montopasejo. De nordo ĝis sudo ĝiaj limoj estas markitaj de la Rondo de Sankta Vicento, la Rondo de la Vega kaj la Parko Ateno. 

Tiu ĉi ĝardeno estas unu el la ĝardenigitaj spacoj kiuj ĉirkaŭas la Reĝan Palacon, sed, diference de la aliaj du (la Ĝardeno Sabatini kaj la Placo de Oriento), pri ĝi okupiĝas ne la Madrida Urbodomo, sed la Hispana Nacia Heredaĵaro.

Nomo de la Ĝardeno
------------------

La terenoj, kie situas la Reĝa Palaco kaj la valo de la rivero Manzanaro, estis konata kiel *Kampo de la Maŭro* ekde la 19-a jarcento. Tiu ĉi nomo venas de la promociantoj de la ĝardenoj, kiuj serĉis nomon por la ĝardeno laŭ historiaj epizodoj okazintaj tie.
Tiu okazintaĵo estis la atako kontraŭ la urbo, kie ĉefrolis la militista gvidanto Ali-Ben-Jusufo, kiu en la jaro 1109 intencis rekonkeri la lokon de Madrido, tiam en manoj de la kristanoj. Laŭŝajne, li kune kun la trupoj restis en la loko, en kiu nun troviĝas la ĝardenoj.

* Ĝardeno Kampo de la Maŭro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ĝardeno Kampo de la Maŭro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Larĝa panoramo pri ponto de ĜaŭnpurLarĝa panoramo pri ponto de Ĝaŭnpur

**Ĝaŭnpur,** hindie **जौनपुर**, urdue **جون پور** estas urbego en norda Barato, en orienta parto de subŝtato Utar-Pradeŝo, en la samnoma distrikto, kie ĝi estas ties sidejo.

Moskeo en fortikaĵo

Demografio
----------

En 2011 Ĝaŭnpur havis 180 362 da loĝantoj kun legopovo 81%, kiu estas pli alta, ol la landa mezumo.

Geografio
---------

Ĝaŭnpur situas sur ebenaĵo laŭ flankorivero sur averaĝa alteco de 82 m. super la marnivelo. Varanasio troviĝas 59, Azamgarh 61, Mirzapur 72, Sultanpur 84, Mau 88, Ghazipur 90, Prajagraĝo 93, Rajbareli 155, subŝtata ĉefurbo Laknaŭo 212 (voje 228), tutlanda ĉefurbo Delhio 628, Kolkata 677, Mumbajo 1264 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

Ĝaŭnpur estis fondita ĉirkaŭ 1360 fare de sultano de Delhio, sed la urbo jam ekzistis en ĉi tiu loko en la 11-a jarcento, sed ĝin plene detruita inundo. La loknomo devenis de Ĝauna, unu el la antaŭnomoj de ŝaĥo. En 1394 Ĝaŭnpur iĝis sidejo de la sendependa sultanlando kun sama nomode la sama nomo ĝis 1479. Dum periodo de la sendependeco la urbo iĝis grava regiona centro.

Ekonomio
--------

Agrikulturo en la areo estis kaj daŭre estas la ekonomia bazo de Ĝaŭnpur, en kiu metioj, komerco kaj servoj ĉiuspecaj instaliĝis. La urbo estas plej konata kiel la centro de tradicia parfumproduktado.

Eduko
-----

En Ĝaŭnpur la plej altnivela edukado okazas en universitato, altlernejo kaj institutoj.

Lingvoj
-------

En Ĝaŭnpur la oficialaj lingvoj estas la hindia, urdua kaj en:Bhojpuri language.

Religioj
--------

Moskeo
La ĉefa religio en Ĝaŭnpur estas hinduismo (61%), poste islamo (37%), fine ĝajnismo (preskaŭ 2%).

Trafiko
-------

Ĝaŭnpur estas konektita rekte fervoje al Varanasio, Prajagraĝo, Azamgarh, Ghazipur kaj Sultanpur. Enurbe 4 stacidomoj funkcias. 7 vojoj kuras al tiu ĉi urbego. La plej proksima flughaveno funkcias en Varanasio.

Ŝtona leono

Vidindaĵoj
----------

* ponto de la 16-a jarcento
* fortikaĵo de la 14-a jarcento
* pluraj preĝejoj, precipe hinduaj temploj kaj 3 moskeoj de la 15-a jarcento

Fontoj
------

* WikiTrans

Kampuso

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Barato |
**Geologiaj periodoj** (simpligita)  
**k**omenco Antaŭ Nuno kaj **l**ongo de daŭro en mil. da jaroj (rondumitaj al entjeroj)| **eono** | **erao** | **periodo** | **p** | **d** |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  fanerozoiko  |  kenozoiko  | kvaternaro | 3 | 3 |
| neogeno | 23 | 20 |
| paleogeno | 66 | 43 |
|  mezozoiko | kretaceo | 145 | 79 |
| ĵurasio | 201 | 56 |
| triaso | 252 | 51 |
|  paleozoiko | permio | 299 | 47 |
| karbonio | 359 | 60 |
| devonio | 419 | 60 |
| silurio | 443 | 24 |
| ordovicio | 485 | 42 |
| kambrio | 541 | 56 |
| proterozoiko | 2500 | 1959 |
| arĥaiko | 4000 | 1500 |
| hadaiko | 4600 | 600 |

Sceno el fantazifilmo
**Ĵurasio**  estas la dua (meza) epoko de la geologia erao mezozoiko. Tiel nomiĝas ankaŭ la ŝtonaĵ-tavolo, kiu formiĝis en tiu tempo. Ĵurasio, kiu subdividiĝas je liaso (ankaŭ: suba ĵurasio), dogero (meza ĵurasio) kaj malmo (supra ĵurasio), komenciĝis antaŭ proksimume 199 milionoj kaj finiĝis antaŭ proksimume 145 milionoj da jaroj, kiam komenciĝis kretaceo.

Dum ĵurasio aperis vostaj amfibioj, grandkorpaj dinosaŭroj, prabirdoj, flugantaj reptilioj, rampuloj; abundis en la epoko amonitoj kaj maraj rampuloj. Tiam komenciĝis la regado de dinosaŭroj.

Dum frua ĵurasio disrompiĝis la praa kontinentego Pangeo je la partoj Nordameriko, Eŭrazio kaj Gondvano. En malfrua ĵurasio ankaŭ Gondvano dispeciĝis.

La ĵurasia klimato estis varma.

La deveno de la esprimo
-----------------------

La vorto **Ĵuraso/ĵurasio** origine devenas el la kelta lingvo (ĵor = arbaro). Ĵuraso estas la nomo de montaro en Svislando kaj Francio. Unue Alexander von Humboldt enkondukis en 1795 la esprimon "ĵurasia ŝtonaĵo" por la nomdona kalkŝtonaĵo el la svis-franca Ĵuraso. Poste la esprimon enkondukis Alexandre Brongniart (1829) por karakterizi la geologian ŝtonformacion Ĵurasio.

Referencoj
----------

1. ↑   Plena Ilustrita Vortaro 2002 p. 507

Vidu ankaŭ
----------

* Ĵurasia Marbordo

* Kategorio Ĵurasio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Artomuzeo Ahrenshoop** (germane *Kunstmuseum Ahrenshoop*) troviĝas en Ahrenshoop, Germanio. Kiel artista loko ĝi havas jam pli ol 120 jaroj da historio.

Historio
--------

Komenco estis jam en la 19-a jarcento kun ĉiam granda bunteco. Centoj da grandaj geartistoj de ĉiuj skoloj kaj pentradmanieroj en al moderna germana arto venis tien ĉi aŭ en la regionon najbaran. Ili tie inspiritis. La kolektoj de la muzeo donas enrigardojn en la artistan heredaĵon de la pentrista kolonio kaj de la el ili naskiĝintaj evoluoj kun kiuj kontaktis ne nur Ahrenshoop mem sed ankaŭ la regiono marborda malproksima ĝis Hiddensee, Rügen kaj Usedom.

Dum la tempo de la nacisocialisma diktaturo aparis artistoj kiel Werner Gilles kaj Ernst Wilhelm Nay - serĉante ripozumon antaŭ la persekuto - tie ĉi. Novaj gastoj venis post la Dua mondmilito en la lokon kulturan, kiu baldaŭ enkorpigitis en la oficialaj komunismaj kulturpolitiko de GDR. Tamen ankaŭ ekster la ŝtate kontrolita libertemppasigadorganizo artistoj "malfacilaj" kiel ekz. Edmund Kesting (kiu jam dum la Tria Regno fifamigitis) ja sukcesis agadi surloke. Junaj pentristoj el Halle (Saale) venis tien ĉi sed ankaŭ la berlinanoj grupiĝantaj ĉirkaŭ Manfred Böttcher aŭ Harald Metzke. Krome la lepsikanoj ne mankis nek la pli mallaŭtuloj el Dresdeno ("peinture"). Ili ĉiuj la etoson de la loko ĝuis, pliriĉigante ĝin kaj transdonante ĝin al estontaj generacioj.

Prezentadoj
-----------

Por la komenco tipaj reprezentantoj estis Elisabeth von Eicken, Anna Gerresheim, Paul Müller-Kaempff, Friedrich Wachenhusen, Hugo Richter-Lefensdorf i.a. Kelkaj jam en la finiĝanta 19-a jarcento estis gastoj en la regiono sen setli. La Klasika moderno precipe disde Berlino influis la partojn de ĉe la Balta Maro, sed ne nur. Ankaŭ de alie venis artistoj. Famuloj kiel Alexej von Jawlensky, Erich Heckel aŭ Lyonel Feininger ankaŭ havis grandan rolon. Tamen ekgravis pli - ekde la tempo de la Vajmara Respubliko - artistoj de "alia moderno" kiel Hans Brass, Alfred Partikel aŭ Gerhard Markcks.

Koncepto
--------

Inicitativuloj burĝaj de la tuta lando engaĝiĝas en Ahrenshoop. La societo respondeca estas de komuna utileco kaj patronas fondaĵon daŭre kreskantan. Financaj rimedoj venas ankaŭ de Berlino kaj de la ŝtato de Meklenburgo-Antaŭpomerio. Volker Staab kaj lia arkitekta teamo evoluigis konstruaĵon kiu memorigas onin je la vilaĝa strukturo de la artista kolonio transprenante lokajn konstrutradiciojn.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Artmuzeo Ahrenshoop en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Hejmpaĝo muzea


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 556060
* GND: 1042694362
* LCCN: no2014101050
* VIAF: 305270020
 |
**Fajakoj** (helene *Φαίακες*, latine *Phaeaci*) estis en la helena mitologio nacio sur la insulo Ŝerio. Ĝi estis fama pro sia beata vivo kaj pro amikaj rilatoj al ceteraj homoj kaj nacioj.

Antaŭ ol ili ekloĝis insulon Ŝerion, ili havis en Hipereio malagrablajn najbarojn Ciklopojn. Pro tio ili preferis alian lokon, kie ili sub regado de la reĝo Naŭsitoo konstruis urbon kaj vivis izolaj, sen fremduloj, sen militoj kaj kvereloj. Homero pri ilia insulo diris, ke ĝi situas "fore kaj flanke de la homoj, tuŝapude ĉe la mondaj limoj".
En helenaj mitoj fajakoj aperas en la historio de Argonaŭtoj. Kiam Argonaŭtoj, revenante el Kolĥido en Iolkon, navigis de sorĉistino Kirko, dioj patronis ilin dum vojaĝo al la reĝo Alkinoo sur la insulo de fajakoj, mildigis ondojn kaj kvietigis marajn ventojn. Kiam Argonaŭtoj tranavigis Skilon, plu laŭlonge de siciliaj bordoj, venis al fekunda insulo kun du havenoj, kie setlis fajakoj. La reĝo kaj homoj bonvenadis ilin kiel siajn gefratojn. Sed poste alnavigis ankaŭ militistaro de la reĝo Eeto, kiu persekutis ilin. Liaj deputitoj ĉe la reĝo de fajakoj postulis transdoni filinon de sia reĝo, Medeon, alie ili estigos militon. La reĝo de fajakoj elaŭdis ambaŭ flankoj kaj decidis: se Medeo estas ankoraŭ knabino, ŝi estos al sia patro eldonita, se ŝi jam estas edzino de Jazono, restos kun li. Edzino de la reĝo pri tio informis Jazonon kaj li tuj aranĝis la nupton. La kolĥidanoj devis fornavigi sen Medeo. Poste ekvojaĝis ankaŭ Argonaŭtoj.

Simile fajakoj aperis ankaŭ en legendo pri la heroo Odiseo. Odiseo, revenante el la Troja milito hejmen, preskaŭ pereis sur bordo de la insulo de fajakoj, sed sekvantaro de la reĝa filino Naŭsikaa malkovris kaj prizorgis lin. Naŭsikaa sendis lin sola en la reĝan palacon kaj Odiseo estis amike akceptita. Ĉiuj atentoplene aŭskultis rakontadon de Odiseo pri lia longa vojaĝo kaj promesis al li helpon. Ili kolektis valorajn donacojn, preparis ŝipon kaj forvojaĝis kun li al lia naskiĝinsulo, kie ili metis lin dormanta sur la bordon. Poste ili fornavigis al sia lando. Pozidono, kiu furiozis kontraŭ Odiseo jam ne povis malutili al li, sed venĝis kontraŭ fajakoj per transformo de ilia ŝipo en rokon, proksime de ilia insulo. Iuj versioj de la historio sciigas, ke Naŭsikaa fariĝis edzino de Odisea filo Telemako.

* Kategorio Fajakoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Vidu ankaŭ: Ciklopropilfentanilo, Ciklobutilfentanilo, kaj Cikloheksilfentanilo

|  |
| --- |
| Ciklopentilfentanilo |
| Kemia formulo |  **C25H32N2O** |
| Ciklopentilfentanilo |
| **Bastona kemia strukturo de la Ciklopentilfentanilo** |
| Ciklopentilfentanilo |
| **Tridimensia kemia strukturo de la Ciklopentilfentanilo** |
| Alternativa(j) nomo(j) |
|  |
| CAS-numero-kodo | 2088918-01-6 |
| ChemSpider kodo | 81367208 |
| PubChem-kodo | 126682248 |
| **Fizikaj proprecoj** |
| Aspekto | blanka solidaĵo |
| Molmaso | 376,54196 g mol−1 |
| Denseco | 1,115 g/cm−3 |
| Fandpunkto | 127°C  |
| Bolpunkto | 512,9°C |
| Refrakta indico | n\_{{761}}^{{20}} 1,5990 |
| Acideco (pKa) | 8,92 |
| Ekflama temperaturo | 204,7°C |
| Solvebleco | Akvo:solvebla |
| Mortiga dozo (LD50) | >300 mg/kg (buŝe) |
| **GHS etikedigo de kemiaĵoj** |
| GHS Damaĝo Piktogramo | 

|  |  |
| --- | --- |
| 06 – Venena substanco | 09 – Noca por vivmedio |

 |
| GHS Signalvorto | Damaĝa substanco |
| GHS Deklaroj pri damaĝoj | H300, H330, H400 |
| GHS Deklaroj pri antaŭgardoj | P260, P264, P270, P271, P273, P284, P301+316, P304+340, P316, P320, P321, P330, P391, P403+233, P405, P501 |
| Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo(25 °C kaj 100 kPa) |

**Ciklopentilfentanilo** aŭ **ciklopentilfentanilo** estas opioida analgeziko kiu estas analogaĵo de la fentanilo kaj estis vendita interrete kiel sinteza medikamento, plejparte en Svedio kaj aliaj skandinavaj landoj.

Aldonaj efikoj de fentanil-analogaĵoj estas similaj al tiuj de fentanilo mem, kiuj inkluzivas jukadon, naŭzon kaj eble gravan spiran depresion, kiuj povas esti vivdanĝeraj. Fentanil-analogaĵoj mortigis centojn da homoj ĉie en Eŭropo kaj la antaŭaj sovetiaj respublikoj ĉar la plej lastatempa revigliĝo en uzo komenciĝis en Estonio en la fruaj 2000-aj jaroj, kaj novaj derivaĵoj daŭre ekaperas. Nova ondo de fentanil-analogaĵoj kaj rilataj mortoj komenciĝis ĉirkaŭ 2014 en Usono, kaj daŭre kreskas; precipe ekde 2016 ĉi tiuj drogoj kaŭzis centojn da superdozaj mortoj ĉiusemajne.

Ciklopentilfentanilo fariĝis kontraŭleĝa en Svedio en januaro 2017. Ciklopentilfentanilo estas kontrolita drogo en Usono ekde la 1-a de februaro 2018.

Vidu ankaŭ
----------

* Fentanilo

Referencoj
----------

1. ↑  Chemical Book
2. ↑  EPA United States Environmental Protection Agency