recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**OKAMOTO Tarō** (岡本　太郎, naskiĝis la 26-an de februaro 1911 en Kanagaŭa, mortis la 7-an de januaro 1996 en Tokio) estis artisto. Oni citas lian vorton «Arto estas eksplodo» (芸術は爆発だ, geijucu ŭa bakuhacu da).

Li alvenis Parizon en decembro 1929. Li unuafoje publikigis siajn artaĵojn ĉe la *Salon des surindépendants* (arta ekspozicio) en 1932. Li lernis en liceo kaj studis en Universitato de Parizo de 1930 ĝis 1940. Lia unua celo estis studi pentrarton. Sed li same interesiĝis pri etnologio, filozofio kaj sociologio. Dum la tempo en Francio, li renkontiĝis kun Pablo Picasso, Georges Bataille, Max Ernst, Marcel Mauss, ktp. Dum tiu periodo, li ankaŭ estiĝis membro de sekreta societo *Acephale*, fondita de Bataille, paralele kun la samnoma revuo.

Post sia sperto en Francio, li produktis plurajn gravajn artaĵojn post la dua monda milito. Lia plej konata laboro en Japanio estas verŝajne la Turo de la Suno (太陽の塔, Taiyō no tō), la totemsimbolo de la Internacia Ekspozicio de 1970. Li ankaŭ skribis multajn verkojn por klarigi sian koncepton de arto.

Vidu ankaŭ
----------

* Arta Muzeo de Okamoto Taro
* Expo 1970

* Kategorio Okamoto Tarō en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 786268
* GND: 14140616X
* LCCN: n81061637
* VIAF: 64009967
* ISNI: 0000 0001 1507 1184
* SUDOC: 027051994
* BNF: 11918063w
* ULAN: 500041100
* NDL: 00059824
* RKD: 99782
* NKC: jo2015885088
 |
**Majmuna bint al-Harith** aŭ *Maymuna bint al-Harith* (en araba ميمونه بنت الحارث), ĉirkaŭ 594–673, estis edzino de la profeto Mohamedo, kaj konsiderata de islamanoj kiel "patrino de la kredantoj". Pli longnome *Majmunah bint al-Harith al-Hilalijah* (arabe مَيْمُونَة بِنْت ٱلَحَارِث ٱلْهِلَالِيَّة‎, *Majmūnah bint al-Ḥāriṯ al-Hilālījah*).

Ŝia origina nomo estis Burrah aŭ Barrah, sed Mohamedo ŝanĝis ĝin al Majmuna. Ŝia patro estis al-Harith ibn Hazn, de la tribo Banu Hilal de Mekko, kaj ŝia patrino estis Hind bint Aŭf, de la tribo Himyar de Jemeno. Ŝia fratino estis Lubaba bint al-Harith. Ŝi havis ankaŭ du patrinflankajn fratinojn, Asma bint Umajs kaj Salma bint Umajs, kiuj edziniĝis al Abu Bakr kaj al Hamza ibn Abdul-Muttalib, respektive.​ Ibn Kathir mencias tradicion, laŭ kiu ankaŭ Zajnab bint Ĥuzajma (alia edzino de Mohamedo) estis ankaŭ patrinflanka fratino.

Ŝi edziniĝis al Mohamedo kiam li estis sesdek-jaraĝa kaj ŝi tridekses-jaraĝa, en la jaro 630. Per tio ŝi akiris bonan vivon kaj monon post lia morto, ĉar ŝi estis probable vidvino aŭ divorcinta. Zajnab bint Ĥuzajma, la antaŭa edzino de Mohamedo kiu estis mortinta iomete antaŭe, estis ŝia patrinflanka duonfratino. Majmuna dediĉis sin al Korano kaj vivis kun Mohamedo dum tri jaroj, ĝis lia morto, laŭ la libro "La edzinoj de la mesaĝisto de Allaho", de Muhammad Swaleh. Ŝi mortis dum la kalifeco de Mu'aŭija, estante okdek-jaraĝa.

Notoj
-----

1. ↑   *Understanding the Islamic Law*, Raj Bhala, Section: Maymuna bint al-Harith. "According to sources Maymuna bint al Harith (594-674) was the last woman whom Prophet Mohammad married."
2. ↑   Muhammad ibn Jarir Al-Tabari, *Tarik ul-Rasul wa'l-Muluk*, vol. 39. Tradukita de Landau-Tasseron, E. (1998). *Biographies of the Prophet's Companions and Their Successors*, p. 201. New York: State University of New York Press.
3. ↑   Ismail ibn Umar ibn Kathir, *Al-Sira al-Nabawiyya*, vol. 3. Tradukita de Le Gassick, T. (2000). *The Life of the Prophet Muhammad*, p. 122. Reading, U.K.: Garnet.

Bibliografio
------------

* Alfred Guillaume, *The Life of Muhammad*: traduko de la verko de Ibn Ishaq nome *Sirat Rasul Allah*.

* Kategorio Majmuna bint al-Harith en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 740424
 |
dekstra
**Aisin Gioro Pu Ji** (愛新覺羅·溥儀, pinjine *Aìxīnjuéluó Pǔ Yí*), (naskiĝis la 7-an de februaro 1906 en Pekino; mortis la 17-an de oktobro 1967 en Pekino), estis imperiestro de Ĉinio kun registara devizo **Xuan Tong** (宣统), kaj kiel imperiestro de Manĉukuo sub devizo **Kang De** (康德). Li estis la lasta imperiestro de Ĉinio (1908 ĝis 1912). Li devenis el la manĉura princa gento de Aisin Giorro, kiuj regis jam ekde 1644 kiel Qing-dinastio.

Pu Ji (Pu Yi) estis surtronigita jam en aĝo de 3 jaroj (la 13-a de novembro en 1908) fare de la imperiestra vidvino Cixi (慈禧太后), kaj lia patro iĝis princa regento.

La 12-an de februaro en 1912, Pu Ji estis abdikigita fare de Juan Ŝikaj (袁世凱, Yuan Shikai). En edikto pri "Bonvola traktado de la Imperiestro de la Granda Qing-Dinastio", li rezervis la titolon kaj rangon same loĝ-rajton en la imperiestra palaco, en la t.n. Malpermesita Urbo. Krom tiuj, li ricevis jaran apanaĝon de 4 milionoj da juanoj.

Post la abdiko, li vivis en la imperiestra palaco, eĉ li iĝis en julio de 1917 por 13 tagoj denove surtronigita, sed li devis en 1924 la palacon definitive forlasi kaj li fuĝis en la japanan koncesion Tjanĝino (天津), kie li pasigis 7 jarojn sub ŝirmo de la japanoj.

En 1922 li geedziĝis kun imperiestra ĉefvirino kaj flankvirino.

En 1932 li iĝis prezidento de Manĉukuo (滿洲國) kaj estis ekde 1934 ĝis 1945 imperiestro de tiu japan-okupita marioneta ŝtato, kiun fakte rekonis nur kelkaj ŝtatoj kiel Nazia Germanio, faŝista Italio kaj Vatikano.

Post la kapitulado de Japanio (14-a de aŭgusto de 1945) li estis militkaptita fare de la Ruĝa Armeo de Sovetunio kaj sidis ĝis 1950 en Ĉita kaj Ĥabarovsk en prizono. En aŭgusto de 1950, li estis transdonita al Ĉinio kaj estis en aresto ĝis 1959 en Manĉurio, kie li estis - laŭ komunista doktrino - "aliedukita".

Post lia amnestio je ordono de Mao Zedong (毛澤東) en jaro de 1959, li vivis simple kaj edziĝis denove. Li estis rehabilitita definitive en 1964, kiam la Politika Konsulta Konferenco de la Ĉina Popolo elektis lin ano de la Nacia Komitato.

Filmo
-----

* ’’*La Lasta Imperiestro*’’ temas pri vivo de Pu Yi (1987, Reĝisoro: Bernardo Bertolucci)

Literaturo
----------

### germane

* Autobiografio: "Ich war Kaiser von China" (1964; dt. 1973). ISBN 3-423-10710-3
* Bartke, Wolfgang. *Die großen Chinesen der Gegenwart. Ein Lexikon 100 bedeutender Persönlichkeiten Chinas im 20. Jahrhundert.* Frankfurt: Suhrkamp 1985 ISBN 3-518-37644-6

* Kategorio Pu Ji en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* La lasta imperiestro (filmo)[*rompita ligilo*]


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 35767
* GND: 118742868
* LCCN: n50059497
* VIAF: 56581612
* ISNI: 0000 0000 8135 0328
* LIBRIS: 196567
* SUDOC: 02733709X
* BNF: 12086499j
* NLA: 36730645
* NDL: 00363945
* BIBSYS: 90326947
* NKC: jn20000701406
* BNE: XX5502446
 |
**Julianna Polgár,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Polgár Julianna** estis hungara poeto, bibliotekisto, fotisto, kantisto.

Spegula memfoto de Julianna Polgár
Julianna Polgár  naskiĝis la 8-an de aprilo 1958 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Julianna Polgár abiturientis en 1976 en sia naskiĝurbo, en la gimnaziaj jaroj ŝi akiris ankaŭ diplometon pri sekretario. Post la abituriento ŝi estis sekretario, inter 1979 kaj 1993 en esplorinstituto ŝi havis malaltan postenon, poste redaktoro kaj bibliotekisto en televizio pri "Duna" ĝis 2011. Intertempe en 1983 aperis ŝia debuta poemo, la sekvaj aperis en pluraj periodaĵoj, gazetoj. Inter 1983 kaj 1988 ŝi frekventis universitatan kurson pri marksismo-leninismo.

En la poemoj ŝi ligis la poemojn kun grafikaĵoj fare de maŝinskriboj. En 2005 ŝi vidviniĝis. Ŝi ricevis kelkajn premiojn.

Elektitaj poemlibroj
--------------------

* Kárpát-öl (1995)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2020-10-18 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Julianna Polgár en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 629996
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Sankta Juliano. |

**Juliano de Antioĥio** (Latine: *Julianus*), ankaŭ konata kiel **Juliano la martiro**, **Juliano de Tarso**, **Juliano de Kilikio** aŭ **Juliano de Anazarbo** estis kristana martiro de la 4-a jarcento. 

Juliano kredeble estis el Istrio kaj vivis en la 3-a jarcento. Laŭ tradicio el la 10-a/11-a jarcentoj li mortis kiel martiro en Flaviade (Kilikio, nun en Turkio) pro kondamno de vickonsulo Marciano. La sarkofago kun liaj relikvoj en 962 venis al Rimini kaj estis konservita en la benediktana abatejo de sanktaj Petro kaj Paŭlo (nun paroĥejo de Sankta Juliano la martiro en San Giuliano Mare).

En 1225 Rimini elektis lin patrono de la urbo. Kiel lia mortodato estas konsiderata la 22-a de junio 249. Oni honoras lin ankaŭ en aliaj lokoj, precipe en Italio.

Ĉiuj fontoj pri la sanktulo, escepte de lia sarkofago, estas el la 14-a jarcento. Pri lia vivo do nenio estas sciata.

Ekzistas pluraj aliaj sanktuloj kun la nomo Juliano, ekzemple episkopo de Le Mans, kiu mortis en 348, la greko Juliano de Orta, Juliano el Egiptio, kiu mortis ĉirkaŭ 304 aŭ Juliano de Kvenko, kiu mortis en 1208.

Vidu ankaŭ
----------

* Antioĥio
* Tarso

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Juliano de Antioĥio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Leksikono de sanktuloj

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 198261
 |
**Maksimiano de Raveno**, latine *Maximianus* (naskiĝis en 499, mortis la 22-an de februaro 556; festotago antaŭe la 21-an de februaro) estis ĉefepiskopo de Raveno en Italio. Raveno estis tiam la ĉefurbo de la bizancaj teritorioj en Italio, kaj lia rolo eble inkluzis laikajn politikajn funkciojn.

Li naskiĝis en la romia urbo *Pola* de la duoninsulo Istrio, nuntempe Pula en moderna Kroatio, kaj estis konsekrita episkopo de Raveno en 546 fare de papo Vigilio en Patras, Grekio. Maximianus estis kvardek ok jarojn diakono de Pola kiam li iĝis la 26-a episkopo de Raveno. Laŭ la naŭa-jarcenta ravena pastro *Andreas Agnellus*, la dioceza pastraro komence rifuzis lian gvidadon, ĉar li estis selektita fare de la imperiestro Justiniano kaj ne estis ilia komenca kandidato. Laŭ la moderna arthistoriisto *Meyer Schapiro*, Maksimiano estis "malriĉa diakono de Pola kiu venis al alta pozicio per sia politika lerteco" kiel protektato de Justiniano. Li unue estis nedezirata kiel ĉefepiskopo de la ravenanoj, sed "per sagacaj manovroj li venkis ilian opozicion kaj gajnis ilian respekton per sia diskreteco, malavareco, kaj grandaj entreprenoj de preĝeja konstruado".

Maksimiano kompletigis la bazilikon Sankta Vitalo de Raveno, kaj ankaŭ konstruigis la bazilikon de Sankta Apolinaro kaj plurajn aliajn preĝejojn.

Referencoj
----------

1. ↑  
Catholic Encyclopedia
2. ↑  Meyer Schapiro, "The Joseph Scenes on the Maximianus Throne" (angle), en "Selected Papers", volumo 3, "Late Antique, Early Christian and Mediaeval Art!", 1980, eldonejo Chatto & Windus, Londono, ISBN 0701125144, paĝo 38

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Maksimiano de Raveno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Saint Patrick's Church: sanktuloj de la 22-a de februaro Arkivigite je 2019-12-30 per la retarkivo Wayback Machine angle
* Lia kontribuo al la ikonografio de la Ravenaj mozaikoj Arkivigite je 2019-12-23 per la retarkivo Wayback Machine angle


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 580863
* GND: 118782703
* VIAF: 50021328
 |
**Radbodo** au **Radboud** (antaŭ 850-917) estis episkopo de Utrecht, en nuna Nederlando.

Li estis nepo de la lasta samnoma Reĝo de la Frisoj. Li komencis siajn studojn sub gvido de sia onklo Gunthar, ĉefepiskopo de Kolonjo (Köln) de 850 ĝis lia detronigo en 863. Post 863 Radbodo daŭrigis siajn studojn en la kortuma lernejo de la okcidentfranka reĝo Karlo la Kalva (843-877), kies vikario li iĝis. Post la morto de Karolo li verŝajne iĝis benediktana monaĥo en la monaĥejo en Tours. En 899 Radbodo elektiĝis episkopo de Utrecht kun konsento de la imperiestro, Arnulfo de Karintio. Ĉar la vikingoj detruis la urbon Utrecht, li ne loĝis tie sed en Deventer, same kiel liaj antaŭuloj Hunger kaj Adalboldo la 1-a.

Kiel episkopo Radbodo estis la plej grava reprezentanto de la Orientfranka povo en norda Nederlando. Tamen en 911 la duklando Loreno, en kies teritorio situis la episkopujo Utrecht, transiris al la Okcidentfranka regno. Radbodo mortis je la 29-a de novembro 917 en Ootmarsum. Li entombiĝis en la Lebuïnuspreĝejo de Deventer. Dum la mezepoko la adorado de Radbodo kiel sanktulo estis limigita al la episkopujo Utrecht.

En Nederlando Radbodo estas la patrono de la katolika scienco. En 1905 fondiĝis la Sankta Radbodo-Fondaĵo cele al la antaŭenigo de katolika scienca edukado en Nederlando kaj speciale la fondo de katolika universitato. En 1923 la Katolika Universitato Nijmegen fondiĝis, en 1956 la apartenanta Sankta Radbodo-malsanulejo. Je la 1-a de septembro 2004 la universitato prenis la nomon Radboda Universitato en Nimego.

Bibliografio
------------

* F. Rädle, "Bischof Radbod von Utrecht", *Die deutsche Literatur des Mittelalters: Verfasserlexikon*, 2-a eld. vol. 7: 962-965
* B. Ahlers, *Die ältere Fassung der Vita Radbodi* (Frankfurt-Bern, 1976)
* M. Carasso-Kok, *Repertorium van verhalende historische bronnen uit de Middeleeuwen* (Den Haag, 1981)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Radbodo de Utreĥto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 42183
* GND: 118597574
* LCCN: nb2005011614
* VIAF: 89595834
* ISNI: 0000 0000 6270 3327
* BNF: 15042079f
* BPN: 54007452
 |
**Nicasio ÁLVAREZ de Cienfuegos** (Madrido, decembro de 1764 - Orthez, Francio, 30-a de junio de 1809), verkisto, ĵurnalisto, poeto kaj dramaturgo hispana, de familio asturia.

Biografio
---------

Li studis en lernejo San Isidro, kaj juron en la Universitatoj de Oñate kaj Salamanko. En tiu lasta li konis Juan Meléndez Valdés, kiu enkondukis lin al la poeziarto. Reveninte en Madridon li postenis kiel advokato kaj amikiĝis kun Manuel José Quintana, la granda socia poeto. Li ankaŭ publikigis versojn kaj tragediojn. Li laboris ankaŭ kiel ĵurnalisto kaj altranga funkciulo, krom membro de la Real Academia Española kaj de la Ordeno de Karlo la 3-a. Lia agado kontraŭ la francaj invadantoj dum la Milito de Hispana Sendependigo estis tialo ke li estis kunportita kiel ostaĝo al Francio, kie li mortiĝis pro tuberkulozo.

Verkaro
-------

Tre influita de la Novklasikismo, estis konsiderata unu el ĉefaj figuroj de la hispana transiro al Romantismo; posedis klaran socian konsciencon, ĉar li kredis je universala frateco sammaniere al Cicerono kaj je la funkcio de karitato ene de la socia ordo, kiel montras lia poemo *En alabanza a un carpintero llamado Alfonso* (laŭde al ĉarpentisto nome Alfonso). La defendo de la laborista klaso estis vidata kiel ekzemplo de la antaŭromantisma pensmaniero. Lia liriko posedas anakreonan tendencon kiu estas pli morala ol sentiva. Li klopodis renovigi la eksmodan novklasikan adjektivemon (*letargoso olvido*, *selvosas espesuras*, *musgoso frescor*) kaj priokupiĝis pri lingvaĵo kaj ritmo en siaj poemoj, sed li ne sukcesis senbalastigi el artefarita lingvaĵo novklasika, kiu iĝas tro retorikaj kaj falseca.

Li verkis ankaŭ por la teatro; kultivis la tragedion en *Pitaco*, *Idomeneo*, *Zoraida* kaj *La Condesa de Castilla* (la grafino de Kastilio), kiu estis la verko per kiu li famiĝis. Li verkis ankaŭ komedion, kia *Las hermanas generosas* (la malavaraj fratinoj), unuakta.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Nicasio Álvarez Cienfuegos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Kategorio Nicasio Álvarez Cienfuegos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Nicasio Álvarez Cienfuegos en Vikifontaro (Universala biblioteko)

* Antologio Arkivigite je 2006-06-26 per la retarkivo Wayback Machine
* Verkoj de Nicasio Álvarez de Cienfuegos en la Biblioteca Digital Hispánica de la Biblioteca Nacional de España


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 454494
* GND: 118860399
* LCCN: n88075008
* VIAF: 109514381
* ISNI: 0000 0001 1698 1366
* SUDOC: 030607795
* BNF: 12198908n
* BIBSYS: 90397785
* ICCU: NAPV095602
* BNE: XX829258
 |
**Karoline PAULUS** (naskiĝinta la 14-an de septembro 1767 en Schorndorf, mortinta la 11-an de marto 1844 en Heidelberg) estis germana verkistino, tradukistino kaj edzino de la teologo kaj orientalisto Heinrich Eberhard Gottlob Paulus.

Paulus eble nombriĝis inter la plej inteligentaj damoj siatempe pro la sukcesoj literaturaj multflanke (beletre, historie, etnografie). En 1789 ŝi edziniĝis al sia kuzo. Ŝi vigle partoprenis ties interesojn/studojn koncerne fremdajn kulturojn, ekz. okaze de la eldono de »Sammlung der merkwürdigsten Reisen in den Orient«. Karoline mem faris por tio tradukojn de la novaĵoj de Claude Sicard pri Egiptio kaj de la observoj de Pierre Belon pri la Oriento.

De ŝiaj aliaj skribitaĵoj, kiujn ŝi parte eldonis sub la pseŭdonimo *Eleutheria Holberg*, menciindas: la romano »Wilhelm Dümont« (Lübeck 1805), »Adolph und Virginie oder Liebe und Kunst« (Nürnberg 1811), »Natalie Percy« (novelo), »Erzählungen« (Heidelberg 1823; rakontoj). Paulus krome tradukis kelkajn aferojn por Friedrich Schiller en ties kolekto » Allgemeine Sammlung historischer Memoiren« (I. Abtl. 1–4. B. H. Abtl. 1–29. B.). Ankaŭ el la rememoroj de Louis de Rouvroy de Saint-Simon kaj de Pierre de Bourdeille (senjoro de Brantôme).

Ŝia filino Sophie (1791-1847), kiu mallonge estis la edzino de August Wilhelm von Schlegel, same verkistinis.

Fonto
-----

*Damen-Conversations-Lexikon*, volumo 8. Lepsiko 1837, p. 133-134 (tie ĉi interrete)

Notoj
-----

1. ↑  Roger Paulin: *The life of August Wilhelm Schlegel. Cosmopolitan of art and poetry*. Open Book Publishers, Cambridge 2016, p. 438–440. --- Paulus ne volis sekvi la edzon Bonnon kie li estis profesoronta.
**Raedwald** estis la anglosaksa reĝo de East Anglia, Anglio de ĉirkaŭ 599 al sia morto ĉirkaŭ 624.

Familio
-------

Li estis filo de Tytila, kiu regis East Anglia de ĉirkaŭ 578 al ĉirkaŭ 599, kaj frato de Eni. Li edziĝis al tre virta paganino, kaj ili havis almenaŭ du filojn, Eorpwald (kiu sekvis lin kiel reĝo de East Anglia) kaj Sigeberht.

Konvertiĝo
----------

Dum li forestis en Kent li konvertiĝis al kristanismo. Tamen kiam li revenis en sian regnon, tio malplacis al lia edzino kaj multaj gravuloj. Lia edzino persvadis lin estigi en sia templo du altarojn, unu dediĉitan al Kristo kaj la alia al la dioj de la anglosaksoj.

Edwin de Northumbria
--------------------

Aethelfrith, reĝo de Northumbria, deziris mortigi sian bofraton Edwin, kiu estis ebla pretendanto al la trono de Northumbria. Edwin fuĝis al aliaj regnoj, kaj fine atingis East Anglia, kie unue Raedwald volonte protektis lin kaj bonvenigis lin en sian domanaron. Aethelfrith trifoje promesis grandan sumon da mono al Raedwald se li mortigus Edwin. La unuan kaj duan fojojn Raedwald rifuzis. La trian, Aethelfrith, kiu estis verŝajne la plej potenca anglosaksa reĝo, minacis ke li invados East Anglia. Raedwald promesis aŭ mortigi aŭ transdoni Edwin. Tam lia virta edzino riproĉegis lin, dirante ke oni neniam agu perfide kaj neniam transdonu amikon kontraŭ mono.

Edwin rifuzis proponon ke li eskapu. Lin vizitis fremdulo, eble Paulinus, la estonta episkopo de Jorko. Tiu diris ke Raedwald subtenos Edwin, kiu estis destinata iĝi pli potenca ol iu ajn antaŭa anglosakso.

Raedwald marĉis norden kun granda armeo por ataki Aethelfrith antaŭ ol tiu povus kunigis ĉiujn siajn soldatojn. Sekvis batalo proksime al Rivero Trent kaj al Gainsborough (Lincolnshire). Dum la batalo mortis Aethelfrith kaj Raegenhere, filo de Raedwald. Edwin gajnis la tronon de Northumbria, kaj la filoj de Aethelfrith fuĝis al Skotlando.

Laŭ Bede kaj la Anglosaksa Kroniko, Raedwald estis tiam la plej potenca anglosaksa reĝo.

Ipswich
-------

Dum la regado de Raedwald fondiĝis la urbo Ipswich, kiu iĝis grava komerca centro kaj haveno.

Sutton Hoo
----------

Eblas ke Sutton Hoo, fama arkeologia sito, estis la tombejo de Raedwald.

* Kategorio Raedwald (East Anglia) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 286278
* GND: 119009242
* LCCN: nb2011026540
* VIAF: 72194930
* ISNI: 0000 0004 4888 0027
 |
**Juri Karloviĉ Oleŝa** (ruse **Юрий Карлович Олеша**, naskiĝis la 3-an de marto 1899 en Odeso - m. oktobro majo 1960 en Moskvo) estis rusa verkisto. Li estas konsiderata unu el la plej grandaj verkistoj de la sovetia epoko kaj unu el la malmultaj, kiuj kapablis verki verkojn kun daŭra arta valoro malgraŭ la premo de cenzuro. Kune kun Ilf kaj Petrov, Isaak Babel kaj Konstantin Paustovskij, li estas konsiderata parto de la verkista lernejo de Odeso.

Biografio
---------

Juri Olesja kreskis en Odeso kaj debutis kiel verkisto en la 1920-aj jaroj. Li estas unu el la tiel nomataj "kunuloj" aŭ komplicoj de la sovetia ŝtato. Ekde la 1930-aj jaroj li vivis izolite kaj luktis kun sia alkoholismo. Li tiam verkis interalie filmajn manuskriptojn kaj filmajn recenzojn. Li estis artiste stilkonscia verkisto. En la 1930-aj jaroj multaj el la amikoj kaj konatoj de la verkisto estis subpremitaj. La ĉefaj verkoj de Oleŝa mem (inter 1936 ĝis 1956) ne estis represitaj.

Verkaro
-------

* "Tri dikaj viroj" (1924), romano
* "Envio" (1927), romano
* "Almozulo" (skizoj, 1929), romano

Plej fama estas lia romano *Envio* (*Zavist*, 1927), kiu montras la kontraston inter efikaj sovetiaj homoj kaj paralizitaj individuistoj.

Funde reviziita eldono de la taglibroj de Oleŝa estis publikigita en 1999 sub la titolo "La Libro de Adiaŭo" (redaktoro V. Gudkov).

Krom romanoj kaj taglibraj noticoj, li verkis teatraĵojn, poemojn kaj filmscenariojn.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Juri Oleŝa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* angle Yury Olesha, biografio
* angle biografio en la Enciklopedio de sovetiaj verkistoj
**Manku Kapak la dua** (keĉue *Manku Qhapaq*, hispane *Manco Cápac* naskiĝis ĉirkaŭ 1500 en Kusko, mortis 1544 en Vilkabamba) estis la unua signifa inkaa reĝo post la konkero de la inkaa imperio kaj la murdo de Atahualpa far de la hispanaj konkerantoj. La hispanoj akceptis ke li portu la nomon de la unua inkao Manko Kapak. Sed li posedis nur la titolon; kompare al la unua inkao li havis neniun povon.

Manku Kapak la dua, nomita ankaŭ *Manku Inka* estis filo de la inkao Huayna Capac kaj duonfrato de Atahualpa kaj Huáscar kaj tute ne batalis pro la reĝeco kiel faris la du duonfratoj. Post la murdo de Atahualpo, unue Túpac Huallpa iĝis plej alta inkao. Kiam li estis murdita de inkaa generalo, Manku Inka alflankiĝis al la hispanaj konkerantoj kaj estis entronigita de Francisco Pizarro ricevinte la nomon Manko Kapak la dua.

Post daŭraj hororaĵoj de la konkerantoj kontraŭ la inkaoj, Manku Kapak ribelis kontraŭ la hispanoj. Tiam Pizarro konkeris Kuskon kaj forpelis la inkaan reĝon. Manku Kapak fuĝis al Vilkabamba kie li fondis novan inkaan ŝtaton. En la sekvaj jaroj okazis bataloj inter Francisco Pizarro kaj Diego de Almagro por la suvereneco super Kusko. En 1541 ankaŭ Manko Kapak partoprenis tiun batalojn je la flanko de Diego de Almagro, kiu tamen murdigis lin en la jaro 1544.

La filoj de Manko Kapak, Sayri Túpac, Titu Cusi Yupanqui kaj fine Túpac Amaru sekvis lin kiel reĝoj. Túpac Amaru estis la lasta inkaa reĝo.

Vidu ankaŭ
----------

* Gonzalo Pizarro

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Manku Kapak la 2-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* hispana biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 116014
* GND: 118730533
* LCCN: n85322335
* VIAF: 35251544
* ISNI: 0000 0004 4886 8781
 |
**Rajendra Keshavlal SHAH** [raĝendra keŝavlal ŝah] (naskiĝis la 28-an de januaro 1913 en Kapadvanaj, Guĝarato, Barato) estas lirika poeto verkanta en la guĝarata lingvo. Li verkis pli ol 20 arojn de poezio kaj kantoj, ĉefe pri temoj de la beleco de la naturo, kaj pri la ĉiutaga vivo de indiĝenaj popoloj kaj marbordaj komunumoj. En liaj poemoj kaj kantoj en la sanskritaj metroj, li estis ege influita de la poezio de Rabindranath Tagore.

Inter diversaj profesioj, Shah ankaŭ estis printisto en Mumbajo, kie li lanĉis la beletran revuon *Kavilok*. Lia printejo mem iĝis grava sidejo ĉiudimanĉa por guĝarataj poetoj.

Krom verkado de la propra poezio, Shah ankaŭ tradukis en la guĝaratan la poemaron *Balaaka* de Tagore; la *Gita Govinda* de la sanskrita poeto Jayadeva; la *Rime of the Ancient Mariner* de la angla poeto S. T. Coleridge; kaj la *La Dian Komedion* de Danto.

Shah gajnis la plej prestiĝan belartan premion de la barata registaro, la premion Gjanpith, por la jaro 2001. La juĝintoj diris, ke «lia intenseco de emocio kaj la novenkondukaĵo de la formo kaj la esprimo elstarigas lin kiel poeton de granda signifo. La mistika tono de lia poezio venas de la tradicio de grandaj mezepokaj majstroj kiel Kabir, Narasimha Mehta kaj literaturaj gigantoj kiel ili».

Eksteraj ligiloj
----------------



* anglalingva superrigardo de la vivo kaj verkaro de Shah Arkivigite je 2005-03-26 per la retarkivo Wayback Machine
* novaĵraporto kiu listas plimulton de liaj verkoj Arkivigite je 2006-10-30 per la retarkivo Wayback Machine
* anglalingva intervjuo kun Shah
**Marie-Jeanne ROLAND** (naskiĝinta la 17-an de marto 1754 en Parizo, ekzekutita la 9-an de novembro 1793 samloke) estis franca gastigantino de literatura salono, verkistino kaj politika konsilistino. Ŝi estis la edzino de la polistikisto Jean-Marie Roland de la Platière.

Vivo
----

Estante filino de orforĝisto ŝi studis pri la antikveco kio entuziasmigis ŝin por respublikaj ideoj. En la 4.2.1780 ŝi edziniĝis, estante talentita, aŭdacema, virtoŝatanta kaj vivema. Ŝi gvidis sian edzon en politikaĵoj kaj kune kun li klubon de la Partio respublika. Pro leterinterŝanĝo kun fuĝintaj ĝirondanoj ŝi arestitis en la 2.6.1793 kaj ekzekutits gilotine dum kio ŝi montris malkutiman firmecon kaj kuraĝon.

Ŝiaj interesaj rememoroj »Mémoires« (Parizo 1820; reeldono de Armand-Prosper Faugère en 1864) entenis ankaŭ la aliajn skribaĵojn. La leterojn eldonis Dauban (Parizo 1867) kaj Perroud (Parizo 1900-03).

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 17. Leipzig 1909, p. 65 (tie ĉi interrete)

* Manon Roland en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Manon Roland en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Manon Roland en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
Kata Dalström
**Katarina "Kata" Dalström** (n. 1858 - m. 1923), naskiĝinta kiel **Anna Maria Katarina Carlberg** en riĉa supramezklasa familio, fariĝis unu el la estraj socialistaj agitantoj kaj maldekstraj verkistoj siaepoke en Svedio. Ŝiaj libroj plejparte estis politikaj tekstoj, sed ankaŭ verkis ŝi librojn pri Nord-ĝermana mitologio kaj vikingaj legendoj.

Politike, Kata Dalström evoluis el liberalismo, kiu laŭ ŝia familio sufiĉe radikalis, al Marksismo kaj revolucia socialismo. En 1893 ŝi aniĝis en la Sveda socialdemokratia partio kaj fariĝis la unua virino elektita al la prezidenta komitato de la partio en 1900. Ŝi fortopiniis pri la rajto de norvega sendependeco de Svedio, kiu estis proklamita en 1905.

Dum la partia disiĝo de 1917, Dalström aniĝis al la maldekstra flanko, kies estro estis Zeth Höglund, kiu baldaŭ fariĝis la Komunista partio. Dalström subtenis la Bolŝevikojn kaj la Rusian Revolucion, kaj estis sveda delegito al la dua kominterna kongreso de 1920.

Unu el la polemikoj pro kiuj respondecis Dalström ene de la sveda komunista grupo estis ŝia opinio pri religio. Ŝi deziris vidi pli malfermitan aliĝon al Kristanismo, kiu laŭ ŝi tute kunfandebis kun socialismo. Tiun ĉi opinion kritikis oni, precipe de la fortopinia ateisto Ture Nerman. Je Nerman subtenis Grigorij Zinovjev, la estro de la 3-a Internacio, kiu, kvankam li estis subtenanto de religia libereco, deklaris ke komunista politikisto devis ateisti por kompreni Marksismon. Je la fino de sia vivo, Dalström fariĝis budhano. Fredrik Ström verkis la biografion de Dalström en 1930.

* Kategorio Kata Dalström en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 223907
* GND: 118889761
* LCCN: nr97016321
* VIAF: 25400730
* ISNI: 0000 0001 2099 9841
* LIBRIS: 183307
* SUDOC: 083731679
* BIBSYS: 4065829
 |
**Manuel Juan Diana** (Sevilo, 18-a de oktobro de 1814 - Madrido, 27-a de majo de 1881), estis hispana romanisto, dramaturgo kaj ĵurnalisto de la Romantismo.

Biografio
---------

Li translokiĝis juna al Madrido. Li estis funkciulo dum 35 jaroj en la Militministerio ĝis emeritiĝo en 1877. Atingis rangon de kapitano. Li kultivis teatran kaj romanan literaturon. Li kunlaboris grandnombre en gazetaro, inter ili *Semanario Pintoresco Español* kaj *La Ilustración*, uzante foje la pseŭdonimon "El Curioso Impertinente".

Inter liaj teatraĵoj troviĝas kelkaj verkitaj kunlabore: kun Juan Eugenio Hartzenbusch *¡Es un bandido! o juzgar por las apariencias* (1843) kaj *Receta contra las suegras* (1862); kun Francisco Navarro Villoslada la komedio *Los encantos de la voz* (1844); kun Gregorio Romero Larrañaga *Receta sobre los sueños* kaj *La cruz de la torre blanca*; kunlabore kun Gregorio Romero Larrañaga kaj kun Francisco González Elipe *La vieja del candilejo*, pri Pedro la 1-a (Kastilio). Aliaj liaj verkoj estas la teatraĵoj *Dos españoles en Flandes* (1860) kaj *El toque de oración* (1860), kaj la komedioj *Yo no me caso* (1840), *No siempre el amor es ciego* (1841), *Casualidades* (1843), *Cuánto vale una lección* (1848) aŭ *Los trapisondistas* (1863). Menciiindas inter liaj romanoj *El rostro y la condición* (1873), premiita de la Real Academia Española; sed ankaŭ *La calle de la amargura* (1841) kaj *Una y tres* (1843). Li verkis historian *Capitanes ilustres y revista de libros militares* (pri militistoj, 1851). Li aperas en la fama pentraĵo de romantikaj verkistoj fare de Esquivel.

Vidu ankaŭ
----------

* Hispana literaturo de la Romantismo
* Hispanlingvaj verkistoj
* Romantikismo
* Hispana literaturo

Referencoj
----------

1. ↑  El kio faris unuan tradukon Johannes Fastenrath, poste fama en Munĥeno kiam ĝi estis ludata en traduko de la reĝo Ludoviko la 1-a (Bavario). Vidu koncernan korespondadon inter Johannes Fastenrath kaj Manuel Juan Diana en:*La Ilustración Española y Americana*, 1873, n. 46, sup. p. 758.[*rompita ligilo*]

Fontoj
------

* Javier Huerta, Emilio Peral, Héctor Urzaiz, *Teatro español de la A a la Z*, Madrid: Espasa, 2005.
* Manuel Ossorio y Bernard, *Ensayo de un catálogo de periodistas españoles del siglo XIX*, Madrid, 1904.
* Julián Marías y Germán Bleiberg, *Diccionario de Literatura*, Madrid, Revista de Occidente, 1964.
* Jesús Bregante, *Diccionario Espasa de Literatura española*. Madrid: Espasa, 2005.

* Kategorio Manuel Juan Diana en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 459756
* GND: 116095873
* LCCN: n86827573
* VIAF: 64749296
* ISNI: 0000 0001 1767 5061
* NKC: jo2016918092
* BNE: XX4676801
 |
**Nikolao la 1-a la mistika** (greke: Νικόλαος Α΄ Μυστικός, Nikolaos I Mystikos; 852 - 11-an de majo 925) estis la Ekumena Patriarko de Konstantinopolo de marto 901 ĝis februaro 907 kaj de majo 912 ĝis sia morto en 925. Lia festotago en la Orienta Ortodoksa Eklezio estas la 16-a de majo.

Nikolao naskiĝis en la itala duoninsulo kaj fariĝis amiko de la patriarko Fotio la 1-a. Li falis en malfavoron post la maldungo de Fotio en 886 kaj retiriĝis al monaĥejo. La imperiestro Leono la Saĝa vokis lin el la monaĥejo kaj igis lin *mistikos*, dignaĵo kio estus la imperia sekretario aŭ jura oficisto.

La 1-an de marto 901, Nikolao estis nomumita patriarko. Tamen, li falis kun Leo la 6-a pri lia lasta kvara geedziĝo al sia amatino Zoe Karbonopsino. Kvankam li kontraŭvole baptis la frukton de ĉi tiu rilato, la estonta Konstantino la 7-a, Nikolao malpermesis al la imperiestro eniri en la preĝejon kaj eble implikiĝis en la ribelo de Androniko Dukas. Li estis eltronigita kiel patriarko la 1-an de februaro 907 kaj anstataŭigita de Eŭtimio. Ekzilite al sia propra monaĥejo, Nikolao rigardis sian atestadon kiel nepravigebla kaj implikis la papon Serĝo la 3-a en la disputo.

* Kategorio Nikolao la 1-a (patriarko) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 643149
* GND: 100954774
* LCCN: no2004043223
* VIAF: 89258784
* ISNI: 0000 0000 6236 4871
* SUDOC: 078193931
* BNF: 12171403f
* BIBSYS: 95005933
* BNE: XX1048132
 |
**Ramla bint Abi Sufjan** aŭ *Ramla bint Abi Sufyan* (en araba رملة بنت أبي سفيان) estis edzino de la profeto Mohamedo, kaj konsiderata de islamanoj kiel "la patrino de la kredantoj". Konata ankaŭ kiel **Umm Habiba** (en araba: أم حبيبة) kun signifo "Patrino amika", estis filino de Abu Sufjan ibn Harb, kiu estis estro de Kurajŝoj kaj stara kontraŭulo de la profeto Muhammad antaŭ akcepti Islamon kaj iĝi islama militisto poste en sia vivo. La unua reganto de la Umajadoj, nome Mu'aŭija ibn Abi Sufjan, estis ŝia frato. Ramlah estis bona amikino de lia kuzo Uthman ibn Affan.

Ŝia unua edzo, Ubajd-Allah ibn Ĝahŝ estis unu de la unuaj kiuj akceptis islamon. Tiu estis la frato de Zajnab bint Ĝahŝ, edzino de Mohamedo. Por evito la malamikecon de la Kurajŝoj, ambaŭ elmigris al Abisenio, kie ŝi naskis sian filinon Habibah bint Ubajd-Allah. Ŝia edzo, poste, konvertiĝis al kristanismo. Li klopodis konvinki ŝin same fari, sed Ramlah pluis en Islamo. Tiu konverto rezultis en divorco.

Poste Mohamedo proponis al ŝi geedzecon pere de la Neguso de Abisenio, kiu sendis la proponon de Mohamedo kun Abraha, unu de siaj servistinoj. Ramlah volonte akceptis la proponon de Mohamedo kaj donacis juvelojn al Abraha.​ La nupto okazis en Abisenio, kvankam Mohamedo ne ĉeestis. Ĥalid ibn Said estis elektita kiel jura tutoro en la nupto. La Neguso faris la legadon de la Ĥutba (‘vendreda prediko’) kaj ankaŭ Ĥalid diskursis. Mohamedo neniam donis pli grandajn donacojn ol tiuj al ajna el la ceteraj edzinoj. Poste, la Neguso faris la preparojn por ke Ramlah veturu al Medino. Ŝi alvenis tien ses jarojn poste. Ŝi mortis en la jaro 666, dum la kaliflando de sia frato Mu'aŭija, kaj estis entombigita en la tombejo de Ĝannat al-Baki (arabe جنة البقيع, *Ĝannat al-Baqīʿ*, "la ĝardeno de al-Baqīʿ") kun la aliaj edzinoj de Mahomedo.​

Notoj
-----

1. 1 2  El comienzo de la divulgación en secreto (parte 3) Web Islam
2. ↑  Ramlah y la gran noticia. Alirita la 8an de Oktobro 2021.
3. ↑   Russell, Jesse; Cohn, Ronald (2012). Ramlah bint Abi Sufyan (en inglés). Tiblisi University. p. 82.

* Kategorio Ramla bint Abi Sufjan en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 740390
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Nikomaĥo de Gerasa. |

---

**Nikomaĥo** (greke *Νικόμαχος*; fl. ĉ. 325 a.K.) estis la filo de Aristotelo.

Biografiaj detaloj
------------------

La *Suido* — amasa 10a-jarcenta bizanca enciklopedio de la antikva mediteranea mondo — asertas ke Nikomaĥo estis el Stagira, estis filozofo, disĉiplo de Teofrasto, kaj, laŭ Aristipo, lia amato. Li eble verkis komentarion pri la fiziko de sia patro. Nikomaĥo naskiĝis el sklavino Herpilis, kaj la testamento de lia patro komisiis lian zorgon kiel knabo al kelkaj tutoroj, poste al lia adoptita filo, Nikanoro. Historiistoj pensas ke la *Etiko de Nikomaĥo*, nome kompilaĵo de la notoj de la prelegoj de Aristotelo, estis probable nomita aŭ dediĉita al la filo de Aristotelo. Kelkaj antikvaj fakuloj estus povintaj pliampleksigi la prietikajn verkojn de Aristotelo per la komentarioj kiujn Nikomaĥo verkis pri ili. Antikvaj fontoj indikas ke Nikomaĥo mortiĝis en batalo dum li estis ankoraŭ "junulo".

Ankaŭ la patro de Aristotelo estis nomata Nikomaĥo.

Referencoj
----------

1. ↑  Diogenes Laërtius. Life of Theophrastus VII
2. ↑  ap. Diogenes Laertius, v. 38, kaj ripetita de Suido, *Nicomachus* Arkivigite je 2015-09-24 per la retarkivo Wayback Machine
3. ↑  *Suido*, num. 398.
4. ↑  William Maxwell Gunn. "Nicomachus" *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology*. William Smith, editor. p 1194. 1867.
5. ↑  Jonathan Barnes, "Roman Aristotle", in Gregory Nagy, *Greek Literature*, Routledge 2001, vol. 8, p. 176 n. 249.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 584208
 |
**Károly Csáky** [kAroj ĉAki], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csáky Károly** estas slovakia hungara instruisto, etnografo, lokhistoriisto, poeto.

Károly Csáky  naskiĝis la 24-an de oktobro 1950 en Ĉeĥoslovakio en Kleňany (nun en Slovakio).

Biografio
---------

Károly Csáky apartenas al la hungara minoritato de Slovakio. Li frekventis hungarlingvan gimnazion en Šahy, poste li akiris pedagogian diplomon en altlernejo de Nitro en 1973. Ĝis 1990 li instruis en hungarlingva bazlernejo de Balog nad Ipľom, inter 1992 kaj 1998 li estis fondinta lernejestro en alia hungarlingva bazlernejo, kiu parte iĝis gimnazio ekde 1995. Tiutempe li ankaŭ plulernis kaj en 2000 li akiris sciencan gradon PhD pri etnografio en Scienca Universitato Lajos Kossuth.

Li ricevis slovakajn kaj hungarajn premiojn inter 1989-2006. Li havas edzinon, kiu naskis 3 gefilojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Honti barangolások* (Bratislavo, 1985)
* *Nógrádi tájakon. Honismereti olvasó könyv.* (Bratislavo, 1992)
* *Kísérlet az idővel* (Komárno, 1997) - poemaro
* *Híres selmecbányai tanárok* (Dunajská Streda, 2003)
* *Vigasztaló. Ötvenöt válogatott és új vers 1970–2005* (Dunajská Streda, 2005)
* *Falumúzeumok, tájházak, néprajzi gyűjtemények az Ipoly és Garam mentén I.* (2010)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Károly Csáky (etnografo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Roger Casement
Siro **Roger David CASEMENT** (n. la 1-an de septembro 1864 en Kingstown en Irlando, m. la 3-an de aŭgusto 1916 en Londono) estis elstara brita registara oficisto, kiun oni ekzekutis pro perfido kaj kiu iĝis tiel plej grava martiro de la irlanda ribelo kontraŭ la brita regado.

Casement estis brita konsulo en portugala Orienta Afriko (nun Mozambiko; 1898–1900), poste en Angolo (1898–1900), en la Libera Ŝtato Kongo (1901–04) kaj en Brazilo (1906–11). Li senvualigis la kruelan ekspluatadon de la lokaj laboristoj fare de la blankaj komercistoj en Kongo kaj apud rivero Putumayo en Peruo. Tio alportis por li mondan famon. Laŭ raporto pri Kongo en 1904, oni traorganizis la tiean belgan administradon (1908), pro la raporto pri Putumayo li iĝis Siro (nobelo, 1912).

Li hejmenveturis al Irlando en 1912 pro malsaniĝo. Kvankam li estis el ulstera protestanta familio, li ĉiam simpatiis kun la romkatolikaj irlandaj naciistoj. Li helpis fine de 1913 fondi la Irlandajn Naciajn Voluntulojn. En julio de 1914 li vojaĝis al Novjorko por akiri apogon kontraŭ la britoj. Kiam komenciĝis la unua mondmilito, Casement esperis helpon de Germanio, tial li vizitis Berlinon, novembre de 1914. Tie li spertis, ke la germanoj ne kuraĝas militiri por Irlando kaj eĉ la irlandaj militkaptitoj ne apogas lin.

Casement provis trovi germanajn oficirojn por gvidi la Paskan ribelon (1916), sed sensukcese. Li veturis per germana submarŝipo (12-an de aprilo) al Irlando, sed li malfruis, la ribelo komenciĝis. Oni arestis lin (24-an de aprilo), kondamnis lin al ekzekuto kaj ekzekutis lin. Laŭ liaj trovitaj memorlibroj, li estis samseksema. Li ricevis ŝtatan entombigon en Irlando, en 1965.

Literaturo
----------

* Brian Inglis: Roger Casement (1973)
* B. L. Reid: The Lives of Roger Casement (1976)
* Roger Sawyer: Casement, the Flawed Hero (1984)

* Roger Casement en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Roger Casement en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 124906
* GND: 117648035
* LCCN: n50034455
* VIAF: 64062958
* ISNI: 0000 0001 2136 4995
* LIBRIS: 182764
* SUDOC: 031308287
* BNF: 12254829q
* NKC: xx0059299
* BNE: XX5272085 XX5272086, XX5272085
 |
**Marc OKRAND** (elparolata /mɑrk ˈoʊkrænd/) estas usona lingvisto, kaj la kreinto de la klingona lingvo. Li estis dungita de Paramount Pictures por disvolvi la lingvon kaj trejni la geaktorojn en la filmoj *Star Trek II: The Wrath of Khan* ("Stela Vojaĝo 2: La Kolero de Khan"), *Star Trek III: The Search for Spock* ("Stela Vojaĝo 3: La Serĉado por Spock"), *Star Trek V: The Final Frontier* (Stela Vojaĝo 5: La Fina Limo"), *Star Trek VI: The Undiscovered Country* ("Stela Vojaĝo 6: La Nemalkovrita Lando") kaj en la serio *Star Trek: The Next Generation* ("Stela Vojaĝo: La Sekvanta Generacio"). Lia unua laboro estis dubli vulkanlingvan dialogon por *The Wrath of Khan*, ĉar la geaktoroj jam estis filmitaj parolinte en la angla.

Marc Okrand estas pli fama kiel la verkisto de La Klingona Vortaro (anglalingve "The Klingon Dictionary") kaj ĉiuj ĝiaj aldonoj.

Okrand antaŭe laboris kun nordamerikaj indiĝenaj lingvoj. Li gajnis bakalaŭran gradon el la Universitato de Kalifornio ĉe Santa Cruz en 1972. Lia 1977-a doktora disetaĵo el la Universitato de Kalifornio, Berklio, estis pri la gramatiko de *Mutsun*, dialekto de *Ohlone*, kiu estas estinga de la indiĝena utiana lingva familio estinte parolita en la nordcentraj kaliforniaj marbordaj areoj el Norda-Kostanoano malsupren 30 mejloj suden de *Salinas*. La *tlh* sonaĵo kiun li enkorpigis en la klingona, nekutima por anglalinvaj parolantoj, estas ordinara en Norda kaj Centramerikaj indiĝenaj lingvoj, en kiuj ĝi estas kutime transskribita kiel *tl*, *tł* aŭ *ƛ* (senvoĉa alveola afrikato kun laterala ellaso); ĉi tiu estas la sono en la fino de *Nahua**tl***.

Okrand instruis subgradajn lingvistikajn kursojn ĉe la Universitato de Kalifornio, Sankta-Barbaro, de 1975 al 1978.

Lastatempe, Okrand kreis la atlantan lingvon por la Disney-a filmo *Atlantis: The Lost Empire* ("Atlantio: La Perdita Imperio").

Okrand nuntempe servas kiel unu el la reĝisoroj por la *Live Captioning* ĉe *National Captioning Institute* kaj kiel Prezidanto de la tabulo de reĝisoroj de la *Washington Shakespeare Company* en Arlingtono, Virĝinio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* angle Marc Okrand pri kreante la klingonan Arkivigite je 2008-04-20 per la retarkivo Wayback Machine
* angle gazeta lanĉaĵo pri Marc Okrand Arkivigite je 2012-02-04 per la retarkivo Wayback Machine ĉe *National Captioning Institute*-a retpaĝo
* Marc Okrand ĉe Interreta filma datumbazo (angle)
* angle Marc Okrand Arkivigite je 2008-12-05 per la retarkivo Wayback Machine ĉe startrek.com


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 2924
* GND: 173060765
* LCCN: n88126282
* VIAF: 70481590
* ISNI: 0000 0000 7904 2190
* MBA: b4542a0c-95fb-467f-8724-101dd7efc453
* NLA: 35991291
* BIBSYS: 97023323
* NKC: mzk2009491795
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Károly Pap** [kAroj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pap Károly** estis hungara katolika pastro, altlerneja instruisto. Lia origina familia nomo estis *Pollák*, lia patro estis Miksa Pollák.

Károly Pap naskiĝis la 24-an de septembro 1897 en Sopron (Hungara reĝlando), li mortis la 31-an de januaro 1945 en Bergen-Belsen (Nazia Germanio).

Memortabulo pri Károly Pap

Biografio
---------

Károly Pap devenis el juda familio. Li lernis en la kutimaj lernejoj, poste li batalis dum la 1-a mondmilito, pli poste li estis soldato de la Hungara Sovetrespubliko. Post kolapso de la revolucio li estis arestita, reduktita pri la rangoj kaj kondamnita al 18 monatoj da prizono. Post lia liberiĝo li translokiĝis al Vieno. Baldaŭ li hejmenvenis, iom poste liaj verkoj aperis en precipe en Nyugat, sed resti sendependa, li rifuzis iun ajn postenojn. Li edziĝis en 1927. En 1936 la ŝtato malpermersis tion, ke li estu premiata. En 1943 li estis trudlaboristo, en la sekva jaro li estis deportita al Nazia Germanio, kie li mortis. Temoj de liaj verkoj estis la judeco.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Mikáél* (novelo, 1929)
* *Azarel* (romano, 1937)
* *Mózes* (dramo, 1944)
* *A szűz(i)esség fátylai* (novelaro, 1945)
* *A hószobor* (elektitaj noveloj, 1954)
* *Szerencse* (elektitaj noveloj, 1957)
* *B. városában történt I.-II.* (noveloj, 1964)
* *A fölbukkanó ember* (novelo, 1977)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Sopron

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* anglalingva biografio
* anglalingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Károly Pap (verkisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 681713
* GND: 122010701
* LCCN: n80096688
* VIAF: 29659430
* ISNI: 0000 0000 7824 5885
* SUDOC: 075697866
* BNF: 12781882x
* BNE: XX1421094
 |
Dum voĉlegado en Kolonjo en 2009. **Norbert GSTREIN** (naskiĝinta en la 3-a de junio 1961 en Mils) estas aŭstra verkisto. Per siaj prozaĵoj li sekvas konsekvence poetiksciencan koncepton kiu sentas sin samtempe ŝulda al lingvokritiko kaj rakontadpripensado.

VIvo
----

Post la finstudo de matematiko en Insbruko li ekokupiĝis pri lingvofilozofiaj studoj, frekventis seminariojn ĉe la universitatoj de Stanford kaj Erlangen kaj doktoriĝas per la disertacio *Pri la logiko de demandoj* (1988). Hodiaŭ li vivas en Hamburgo.

Verkistaj sukcesoj
------------------

Lia unua rakonto *EIner* (1988), ĉe la unua ekvido la historio de neintegritulo en aŭstra turismovilaĝo, estis laŭdita fare de kritikistoj kiel ege kompleksa prozaĵo (premioj *Rauriser Literaturpreis* 1989, kaj *Förderpreis des Bremer Literaturpreises*).

Memkritika skribado kun socikritika analizo karakterizas ankaŭ la aliajn verkojn de Gstrein: la rakonto *Anderntags* (1989), kies temo estas 'memoro skribanta'; la romanoj *Das Register* (1992) kaj *Selbstportrait mit einer Toten* (2000) kiel ankaŭ la prozaĵo *Der Kommerzialrat. Bericht* (1995). La novelo *O2* (1993) malkomponas la rakonton pri la historia okazo de la gasbalonflugo de la svisa fizikisto Auguste Piccard en 1931 al pluraj memstaraj rakontŝnuroj, pere de muntado kaj perspektivigo.

La plej grandan sukceson havis ĝis nun la romano *Die englischen Jahre* (1999; premio *Alfred-Döblin-Preis* 1999). Li prezentas la postflaradon de la spuroj de la juda verkisto Gabriel Hirschfelder, kiu restis post la fino de la Dua mondmilito en la ekzilo kaj mortis tie en la 1995-a jaro. Malantaŭ ĉi-tiu biografio kaŝas sin dua, alia persono. El rimarkoj, memoroj kaj internaj monologoj Gstrein kreas rakonton spegulantan la identecproblemkomplekson sur pluraj nivelaj. En 2001 oni aljuĝis al li la Literaturpremion de la Konrad-Adenauer-fondaĵo.

La verko *Handwerk des Tötens* (2003) estas kortuŝa literatura digesto de la Kosova Milito kaj priskribas la morton de germanlingva ĵurnalisto dum profesia laboro en eksa Jugoslavujo. Modelo ĉefrolula estis la sudtirolano Gabriel Grüner, kunlaboranto de la germana revuo *Stern*, kiu mortis en 1999. Al multaj neakceptembaj kritikoj Gstrein respondis per la polemika pamfleto *Wem gehört eine Geschichte?* (2004).

Literaturo
----------

* Kurt Bartsch / Gerhard Fuchs (eld.): *Norbert Gstrein*. (= Droschl Dossier 26), Graz 2006. ISBN 3-85420-713-1

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Norbert Gstrein en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj pri Norbert Gstrein en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* "Die Grenze des Sagbaren verschieben" - Interparolado kun Norbert Gstrein. Arkivigite je 2014-01-12 per la retarkivo Wayback Machine
* Pri Gstrein en la insbruka *Brenner-Archiv*.
* Norbert Gstrein en intervjuo pri la lokoj aperantaj en siaj verkoj.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 466071
* GND: 11894293X
* LCCN: nr90012637
* VIAF: 97871923
* ISNI: 0000 0001 0927 9624
* LIBRIS: 315710
* SUDOC: 029807689
* BNF: 12135515v
* BIBSYS: 90379016
* NKC: ola2004228934
* BNE: XX1579304
 |