recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***La Gioconda*** (*La Ĝokonda*, t.e. "S-ino Giocondo", la vorto signifas ankaŭ *la Gajulino* aŭ *la Ĝojulino*) estas pentraĵo de Leonardo da Vinci pri virino kun mistera rideto. Ĝi estas ankaŭ nomata **Mona Lisa** (*S-ino Liza*). Leonardo pentris ĝin komence de la 16-a jarcento, olefarbe sur popla ligno. Ĝin posedas la franca ŝtato kaj ĝi pendas en la muzeo Luvro en Parizo.

Mona Lisa estas unu el la plej vaste konataj pentraĵoj en la mondo, abunde studata kaj analizata, kopiata kaj eĉ parodiata.

Historio
--------

Laŭ Giorgio Vasari temas pri junulino el Florenco, Mona Lisa, kiu edziniĝis fine de la 15-a jarcento al gravulo Francesco del Giocondo kaj de tio venas la nomo. La realigo de la pentraĵo okazis ŝajne en la dua periodo florenca de Leonardo, pli precize inter 1503 kaj 1505. La aŭtoro ege ŝatis tiun verkon kaj kunportis ĝin ĝis kiam oni vendis ĝin al Francisko la 1-a. Poste ĝi estis ĉiam en reĝaj palacoj, ankaŭ Napoleono disponis pri ĝi. Luvro estas ties hejmo ekde la Franca Revolucio. 

En 1911 ĝi estis ŝtelita, kaj ĝi reaperis post du jaroj en Florenco; intertempe multaj estis arestitaj kiel suspektatoj, kiel Guillaume Apollinaire kaj Pablo Picasso. 

Multaj homoj pensas, ke la temo de la pentrarto estas la patrino de Leonardo, Caterina.

Eroj
----

La verko reprezentas la supran parton de virino, nome vizaĝon, kolon kaj bruston kaj brakojn kun manoj interplektitaj. Kontrastas la heleco de la karno, ĉefe de vizaĝo kaj kolo kun la malheleco de la vestaĵo kaj de la fona pejzaĝo. Unu el la plej rimarkindaj eroj de tiu verko (kiuj multege paroligis kritikistojn kaj pristudantojn) estas la nuanco de **la rideto**, tio estas lipoj preskaŭ malfermitaj kaj iometete levitaj ĉe anguloj, kvazaŭ ĝi estus simbolo de eleganto, sprito, enigmo, ĉiutageco aŭ senfinaj interpretoj. Tiu rideto entute konformas al la mildeco kaj dolĉeco de la entuta esprimo kaj de la virino kaj de la pejzaĝo.

Pri la pejzaĝo ne temas nur pri simpla fono, ĉar Leonardo tie pentris malprecizan konturojn kaj eĉ lumojn. Estas rokoj en malproksimo, sed vojo maldekstre kaj ponto dekstre (nur preskaŭvideblaj) ŝajnas kvazaŭ simboloj, kiuj simboligus la tutan portreton.

Teĥniko
-------

* Kategorio La Gioconda en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

La verko estas grava ekzemplo de la tekniko de "sfumato", kio konsistas en malaperigi la precizajn konturojn de la ĝistiama pentraĵo antaŭ malprecizaj konturoj kiel internebulaj, kio havigas pentraĵon de realisma enmeto en la reala atmosfero. Tiu tekniko videblas ĉefe ĉe manoj kaj okuloj. En okuloj eĉ videblas nek brovoj nek okulharoj.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 7123
* GND: 4074156-4
* LCCN: n98092274
* VIAF: 259855831 180757281, 259855831
* SUDOC: 027396797
* BNF: 11944800v
* NLA: 35300571
* NDL: 001103889
* NKC: aun2006372368
 |
**Ödön Rajka,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Rajka Ödön** estis hungara kuracisto, haŭtkuracisto, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1949).

Ödön Rajka  naskiĝis la 21-an de julio 1890 en Bonyhád. Li mortis la 19-an de januaro 1971 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ödön Rajka ricevis diplomon en universitato en Budapeŝto en 1913. Dum la 1-a mondmilito kaj poste dum Hungara Sovetrespubliko li apartenis al la armeaj kuracistoj. En 1920 li kuracadis en Budapeŝto, kie li okupiĝis pri malsanoj seksaj, baldaŭe li kuracadis (kiel ĉefkuracisto) ekzemple alergion helpe de lumo. Li profesoriĝis en 1946. Li pensiuliĝis en 1966.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Allergische Erscheinungen der Haut* (1929)
* *Asthma, ekzema és rokon kórképek az allergiás tanok tükrében* (1944)
* *Bőr- és nemi betegségek* (1951)
* *Das mikrobielle Ekzem* (1962)
* *Immunological Aspects of Allergic Diseases* (1974)

Memorigiloj
-----------

* oni fondis memormedalon "Rajka Ödön"

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero R kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla pli malsupre


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Ödön SRÓTH** (laŭ kutima hungara sinsekvo ***SRÓTH Ödön*** [ŝro:t]) (naskiĝis la 18-an de septembro 1950 en Carei, Rumanio) estas rumania hungara poeto, inĝeniero.

Biografio
---------

Ödön Sróth apartenas al la hungara minoritato en Rumanio. Li frekventis mezlernejon en sia naskiĝurbo, poste li akiris en altlernejo de Temeŝvaro diplomon de inĝeniero pri bestobredado en 1974. Ĝis 1979 li laboris kiel inĝeniero en diversaj komunumoj de Rumanio, poste li estis redaktoro de la gazeto *Szatmári Hírlap* (ĝis 1982), poste denove li laboris kiel inĝeniero en Căpleni. De 1990 li estas inĝeniero de fabriko de laktopulvero de Carei. Liaj kontribuoj aperas en hungarlingvaj *Szabad Szó, Igaz Szó, Utunk, Előre, Ifjúmunkás*.

Volumoj
-------

* *Fényövezet* (poemoj, Tv. 1981);
* *Visszajelzések* (Orosháza 1995);
* *Ráhangolódás – Párizsi morzsák* (ĝemel-poemvolumo, samloke. 2003).

Fonto
-----

* Romániai magyar irodalmi lexikon Arkivigite je 2016-03-05 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
En la egipta mitologio, **Sia** aŭ **Saa** estas la personigo de la intuicio kiu helpas preni la ĝustajn decidojn kaj de la planiga inventado kiu kune al Hu (la krea vorto kaj Heka (la magio aŭ transdono de la forto) ebligas imagi, esprimi kaj ordoni la verkon de la kreo.

Ĝi estis la diigo de la perceptado en la heliopola kosmogonio de la Eneado kaj probable, ekvivalento de la energioj de la koro de Ptaho en la memfisa kosmogonio. Ĝi ankaŭ havis rilatojn kun la skribo kaj foje estas montrata antropomorfa, dekstre de Reo tenante volvolibron el papiruso. Tiu ĉi papiru enkarnigis la klerajn sciojn.

En la Libro de mortintoj, Reo, tranĉinte sian penison kreis el sia sango elverŝita diojn, Sia kaj Hu, personigoj de la menso kaj la aŭtoritateco.

Sia, kune al Hu kaj Heka, aperas en tekstoj kaj muroj de la tomboj de la Nova Egipta Imperio akompanata de la dio Reo en sia suna boato dum konstanta vojaĝo tra la nokto.

Kiel hieroglifo, ĝi estas ankaŭ uzata por reprezenti la vortojn *percepti*, *scii',* esti konscia*.*
**Mejicanos** [meĥikanos] estas urbego, antaŭurbo kaj komunumo en meza parto de Salvadoro en Departemento San-Salvadoro. Ĝi apartenas al urbaro de San-Salvadoro. *Mejicanos* signifas en la hispana loka lingvo *Meksikanoj*.

Geografio
---------

Mejicanos situas sur altebenaĵo en meza parto de la lando kontaktiĝanta kun la ĉefurbo San-Salvadoro. La antaŭurbo situas 4 km de la urbomezo de San-Salvadoro, 7 km, 4 km de Soyapango.

Urbodomo de Mejicanos

Historio
--------

Kiam la hispanaj konkerantoj alvenis en la nuna Salvadoro en 1524, tiam alvenis ankaŭ meksikaj indianoj por helpi la koloniadon. La loknomo Mejicanos aperis en 1573, "Nuestra Señora de la Asunción Mexicanos" en 1740, denove Mejicanos en 1770, Mexicanos en 1807. En 1824 la komunumo jam apartenis al la jam sendependa ŝtato. Mejicanos ricevis la statuson vilaĝo en 1888, urbo en 1948. Ĝi estas precipe komerca urbo kun merkato kun iom da industrio. Multaj el la legomoj haveblaj en la loka merkato estas produktitaj en la ĉirkaŭaj vilaĝoj.

Trafiko
-------

Mejicanos havas gravajn trairajn vojojn inter la ĉefurbo kaj la norda parto de la lando. En la urbo mem aŭtobusoj trafikas.

Klimato
-------

En Mejicanos tropika klimato regas. Jare pluvas (neniam neĝas) ĉ. 2000 mm. Inter majo-oktobro daŭras la pluva sezono. La averaĝa temperaturo varias inter 21-25 °C.

Fontoj
------

* angla Vikipedio helpe de WikiTrans
* hispana Vikipedio helpe de Guglo
* mapo Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
**John (Johano) LELAND**, angla antikvisto (n. la 13-an de septembro 1506 - m. la 18-an de aprilo 1552). Li estis la unua grava fakulo pri la angla loka historio.

Li naskiĝis en Londono kaj studis ĉe Christ's College (Kembriĝo) (kie li diplomiĝis en 1521), All Souls College, Universitato de Oksfordo, kaj Parizo, kie li renkontis multajn eminentajn klerulojn, inter kiuj veŝajne Erasmon.

Reveninte en Anglion, li iĝis la guvernisto de Lordo Tomaso Howard, la filo de la tria Duko de Norfolk, kaj de Francisko Hastings (poste Grafo de Huntingdon). Li iĝis pastro, kaj estis nomumata unu el la kapelanoj de Henriko la 8-a (Anglio), kiu donis al li la paroĥon Peuplingues, en la distrikto de Calais, tiutempe angla posedaĵo. Henriko ankaŭ nomumis lin reĝa bibliotekisto kaj reĝa antikvisto. En 1533 Henriko petis lin esplori la historiajn dokumentoj de la bibliotekoj de abatejoj, katedraloj, kolegioj ktp de Anglio. Leland ankaŭ vizitis la restaĵojn de antikvaj konstruaĵoj kaj monumentoj. La rezultan libron li donis al Henriko sub la titolo *Novjara Donaco*, kaj ĝi eldoniĝis en 1549, titole *Itinerary* (*Itinero*).

Kiam la reĝo fermis la monaĥejojn, Leland petis la helpon de lia ĉefministro, Thomas Cromwell, por konservi monaĥejajn manuskriptojn en la reĝa biblioteko.

En 1542 Henriko donis al Leland la valoran paroĥon haseley en Oxfordshire, kaj la sekvantan jaron nomumis lin kanoniko de King's College, Oksfordo (nun nomata Christ's College). Li akiris aliajn ekleziajn postenojn, kaj ĝuis grandan enspezon. Li planis verki historion de la graflandoj de Anglio kaj Kimrio, tamen, en 1547 li freneziĝis (en 1549 oni formale deklaris lin frenezulo). Li mortis sen regajni siajn mensajn povojn. Liajn notojn oni konservis en la Biblioteko Bodleian, Oksfordo.

John Leland raportis ke la ĉirkaŭuloj kredis ke Kameloto, la kastelo de Reĝo Arturo, estis la Kastelo Cadbury, feraĝa fortikaĵo en Somerset. Pro tio estas 28-mejla pado en la sudo de Somerset nomata la *Leland Trail* ("Leland Pado"), kiu sekvas lian itineron dum liaj esploroj de la regiono.

* Kategorio John Leland en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 270215
* GND: 117635022
* LCCN: n85144126
* VIAF: 14849374
* ISNI: 0000 0000 6299 9738
* LIBRIS: 311027
* SUDOC: 032677332
* BNF: 12366084h
* NLA: 35735664
* BIBSYS: 90061121
* BNE: XX1677882
 |
**PÁL Árpád** (pa:l) rumanuja hungara matematikisto, astronomo (Hoghia, 25-a de junio 1929 – Kluĵo, 21-a de julio 2006)

Biografio
---------

La mezlernejon li finis en Gheorgheni kaj Odorheiu Secuiesc; la universitaton li komencis en la Bolyai Tudományegyetem en fakoj pri matematio-fiziko (1949–52), kaj li ricevis diplomon kaj doktoriĝis en Moskva Ŝtata Universitato en 1957. Li estis ĉefesploristo en *Astronomejo* de Kluĵo, lektoro en Bolyai Tudományegyetem (1956–59), preleganto en Universitato Babeş-Bolyai (1961–72), pli poste profesoro, inter 1985-89 vicrektoro; universitato profesoro ĝis sia pensiiĝo (1995). Li estis respondecredaktoro de *Studia Universitatis* (1976–84), pli poste iĝis vicĉefredaktoro (1984–89), la ĉefredaktoro de Matematikai Lapok (1979–89), la fondantĉefredaktoro de la *Astronomical Journal* ekde 1991. Liaj studoj, artikoloj aperis en Korunk, Utunk, Új Élet, Unser Weg, Igazság. Sub lia gvido fondiĝis en Kluĵo spacesplora lernejo, konstruiĝis la moderna universitata astronomejo en la suda angulo de la *Botanika Ĝardeno*. Li estis kunulaŭtoro de pluraj universitataj lernolibroj en rumana lingvo. Li estis unu el fondintoj de la *Eŭropa Astronoma Societo*, ekde 1994 li estis la prezidanto de la *Rumana Astronoma Komisio*. Li tradukis faklibrojn el rumana lingvo.

Bibliografio
------------

* Veress Zoltán: Hold- és csillaginterjú. Utunk 1984/50.
* Heinrich László: Az első kolozsvári csillagda. Kv. 1978. 80-81.
* Reisz Katalin: Tudomány és közélet őrhelyén. Új Élet 1984/21.
* Manfred Schneider: Himmelsmechanik II. Systemmodelle. Mannheim-Leipzig-Wien-Zürich 1993.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Muzeoj de Mequinenza
**Muzeoj de Mequinenza** estas tri muzeaj spacoj trovitaj en Mequinenza (Aragono, Hispanio).

Ili konsistas el la Muzeo de la Mino, la Muzeo de la Historio de Mequinenza kaj la Muzeo de la Prahistoria Pasinteco. Ilia celo estas diskonigi la minindustrian kaj historian heredaĵon de la urbo, kaj precipe de la Malnova Urbo Mequinenza, kiu malaperis sub la rivero Ebro post la konstruado de la akvorezervejo Ribarroja. Ĝia loko estas en la Lerneja Grupo María Quintana konstruita en 1927.

Arkitekturo
-----------

La konstruaĵo, kiu gastigas la Muzeon de la Historio de Mequinenza, havas E-forman planon kun longforma centra korpo, kiu longas sur la antaŭa fasado per du flankaj antaŭeniĝoj kaj alia pli elstara centra. Origine ĝi havis du enirejojn sur la flankoj, apartigantajn la knaban lernejan zonon en la teretaĝo kaj la knabinan en la unua etaĝo. Malantaŭe, alia eta konstruaĵo estis konstruita, kiu gastigis la lernejan manĝejon kaj la infanĝardenon.

La konstruaĵo estas el kvadroŝtonaro, kun volbtegmento farita el arabstilaj kaheloj kaj ligna alero elstarigita laŭ la stilo de la aragonaj renesancaj palacoj. Ĝiaj fenestroj estas ortaj krom kelkaj sur la supra etaĝo, kiuj estas pintitaj per mallevita arko. Pro sia ekstera aspekto, ĝi kontaktiĝas kun la regionismaj fluoj de arkitekturo de la unua triono de la 20a jarcento.

Rekonoj
-------

La Muzeoj de Mequinenza formas parton de la Ibera Reto de Geominado-Spacoj ekde 2017, de la asocio de literaturaj spacoj Espais Escrits kaj ekde 2020 de la Monda Reto de Akvaj Muzeoj de UNESKO.

Eksteraj ligoj
--------------

* Retpaĝo de la Muzeoj de Mequinenza Arkivigite je 2017-10-04 per la retarkivo Wayback Machine

* Muzeo de la Mino en Muzeoj de Mequinenza
* Muzeo de la Historio en Muzeoj de Mequinenza
* Muzeo de la Antaŭhistoria Pasinteco en Muzeoj de Mequinenza
* Malnova vilaĝo de Mequinenza en Muzeoj de Mequinenza


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 709761
 |
Koordinatoj: 15° 2′ 37″ N 91° 54′ 11″ U﻿ / ﻿15.04361 °N, 91.90306 °U﻿ / 15.04361; -91.90306 (mapo)

**Ĉiapasa Patrinmontaro** (en Meksiko konata kiel **Sierra Madre de Chiapas**, en Gvatemalo tutsimple kiel **Sierra Madre**) estas montara sistemo kiu disvolviĝas nordokcidenten-sudorienten de la subŝtato de Ĉiapaso en Meksiko tra tuta Gvatemalo, Salvadoro kaj Honduro. La plej multaj el la vulkanoj de Gvatemalo estas parto de tiu montaro.

Mallarĝa marborda ebenaĵo situas sude de la montaro, inter Ĉiapasa Patrinmontaro kaj Pacifika Oceano. En la nordo troviĝas serion de altebenaĵoj kaj depresioj, inkluzive de Ĉiapasa Depresio, kiu apartigas Ĉiapasan Patrinmontaron de Ĉiapasa Altebenaĵo, de Gvatemalaj Altebenaĵoj, kaj de la landinternaj altebenaĵoj de Honduro.

Ĉiapasa Patrinmontaro konstituas la ĉefan akvodislimon inter la pacifikaj kaj la atlantikaj riversistemoj. Je la pacifika flanko de Ĉiapasa Patrinmontaro, la distanco al la maro estas mallonga, kaj la riveretoj, dum tre multnombraj, estas sekve malgrandaj kaj rapidaj. Kelkaj el la riveroj de la pacifika deklivaro fakte disvolviĝas en la Gvatemalaj Altaĵoj, kaj trafluas Ĉiapasan Patrinmontaron en la fundo de profundaj ravinoj. Je la orienta flanko kelkaj riveroj ekhavas tre konsiderindan disvolviĝon.

Vidu ankaŭ
----------

* Centramerikaj miksaj koniferaroj
* Ĉiapas-patrinmontaraj humidaj arbaroj
* Granda Amerika Akvodislimo
* Patrina Montaro

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Geografio |

* angle Monto Cerro El Pital, Honduro/Salvadoro.
**Figuro** en la lingvaĵo de **muziko** estas fundamenta muzika elemento melodia, harmonia aŭ ritma.

Etimologio
----------

La latina termino *figura* en la eŭropa mezepoko unue reprezentis unuopan muzikan signon (ankaŭ nomatan *nota*, do noto), sed pli poste la vorto *figura* aplikiĝis al pli grandaj grupiĝoj de notoj respektive muzikaj signoj. Kutime la temino figuro aplikiĝas al muzikaj elementoj, kiuj tro malgrandas por ke oni povus nomi ilin "muzika temo", do karakteriza muzika ideo, kiu rezultas el motivoj kaj ilia pluŝpinado kaj povas estis prilaborata kaj ŝanĝata en muzikaĵo. Apartaj multaj muzikaj figuroj apartenas al la akompanaj partoj de muzikaĵo. Ekzemplo estas la tekniko de ostinato, do kontinua ripeto de akompana elemento, aŭ la Alberti-baso. Ankaŭ en kontrapunkta muziko aparte gravas muzikaj figuroj, ekzemple "inversigo" aŭ "kankro". 

Pliaj ekzemploj de specifaj muzikaj figuroj de klasika eŭropa muziko latine nomatas *Aposiopesis*, *Katabasis*, *Passus duriusculus* kaj *Saltus duriusculus*.
**Camburg** estas urba loĝloko en Germanio. Ĝis la fino de la jaro 2007 temis pri sendependa administra komunumo, ekde la 1-a de januaro 2008 pri parto de la komunumo Dornburg-Camburg. Ĝi troviĝas en la norda oriento de la distrikto Saale-Holzland de la federacia lando Turingio. La 30-an de junio 2006 la komunumo havis 2917 loĝantojn.

Camburg situas borde de la rivero Saale.

Historio
--------

La regiono de la eturbo de ĉe Saale jam frue setlitis pro ke la du patronecoj de en respektive apud Camburg situantaj kirkoj Sankta Laŭrenco (hodiaŭ: Sankta Triunuo) kaj Sankta Ciriako oftis en la norde najbarantaj teritorioj de Saksio-Anhaltio ekde la 10-a jarcento. La jam dum prahistorio enloĝata t.n. *Klausloch*, antro ĉe la Saale-bordo norde de Camburg, uzitis eble dummezepoke kiel ermitejo. En la 11-a jarcento iĝis burgo kaj strata bazaro ĉe la kruciĝo de du longdistancaj komercvojoj; unu el ili venis el Bad Sulza kaj krucis tie ĉi la riveron Saale. Burgposedanto estiĝis eble la el la Dinastio Wettin originanta grafo Vilhelmo el Camburg kiu spektblas en la figuraro de la altarejo de la Katedralo de Naumburg. De tiam Camburg estis en posedado de la Wettin-oj. Setlejo pli malnova kontraŭe al la burgo ĉe la uesta bordo iĝis post 1150 fortikigita bazarplaco. La bazara kirko Sankta Laŭrenco menciitis unuafoje en 1219. En 1373 la anoj ricevis la urbajn privilegiojn laŭ naumburga modelo. Ĉe la landarsepariĝo wettina la urbo venis en 1485 ĉe al alrbertida kaj en 1547 ĉe la ernestida. Post pluraj posedantŝanĝoj ĝi apartenis inter 1707 kaj 1828 al la Duklando Saksio-Gotao-Altenburg kaj ĝis 1918 al la Duklando Saksio-Meiningen. Liberiĝo de la naziadiktaturo fare de la Usona Armeo iĝis en aprilo 1945 kion sekvis sovetia okupado en julio 1945 ĝis Turniĝo. Ekde 1994 Camburg apartenis al Distrikto Saale-Holzland.

Vidindaĵoj
----------

* Burgo Camburg
* Preĝejo Sankta Ciriako, ruino kaj ekskursocelo
* Preĝejo Ĉielenpreno de Maria, romkatolika
* Preĝejo Sankta Triunuo
* Urba muzeo de Camburg

Gefiloj
-------

* Eduard Reichardt, agrikulturĥemiisto
* Friedrich Weise, teologo kaj filozofo
* Hans Karl Heinrich von Trautzschen, oficiro kaj militverkisto
* Klaus Hermsdorf, germanisto kaj literaturhistoriisto

Mapo de Camburg (1921)

* Kategorio Camburg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 170137
* GND: 4284914-7
* VIAF: 249094447
* NKC: ge893188
 |
**Sânpetru (Sântămăria-Orlea)** [sınpetru] (hungare: **Szentpéterfalva**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Haţeg. En 1910 Szentpéterfalva havis 643 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 330 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1619. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al Sântămăria-Orlea.

Fonto
-----

* Magyar nagylexikon, 1-18. 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

Komunumoj pri Sankta Petro en la Hungara reĝlando
-------------------------------------------------

La tabelo prezentas nur la komunumojn el Transilvanio, la ceterajn vidu: Detrekőszentpéter!

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Barcaszentpéter | Füzesszentpéter | Homoródszentpéter | Kisszentpéter | Nagyszentpéter |
| Németszentpéter | Szentpéterfalva | Szentpéterfalva | Uzdiszentpéter |  |

Eksteraj ligiloj
----------------

* Popolnombrado 2002
* Mapo de distrikto Arkivigite je 2006-05-24 per la retarkivo Wayback Machine
* Administrcia mapo de distrikto Arkivigite je 2006-12-30 per la retarkivo Wayback Machine
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Ĉina kano** |
| --- |
|  |
| Miscanthus sinensis*Miscanthus sinensis* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Unukotiledonaj plantoj *Liliopsida* |
| Subklaso: | *Commelinidae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Poaloj *Poales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Poacoj *Poaceae* |
| Subfamilio: | *Panicoideae* |
|
| Tribo: | *Andropogoneae* |
|
|
| Genro: | *Miscanthus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Miscanthus sinensis***Andersson, 1856 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Ĉina kano  |

 |
| v • d • r |

La **ĉina kano** (*Miscanthus sinensis*), ankaŭ konata erare sub la nomo elefanta herbo, estas plurjara planto el familio de poacoj (*Poaceae*). Ĝi kreskas originale en orienta Azio (Ĉinio, Japanio, Koreio). Ĝi estis enmetita en Usonon kiel ornamplanto, poste forte disvastiĝis.

Priskribo
---------

La planton *Miscanthus sinensis* karakterizas kanoforma kreskaĵo; formas densan, ĝis lozan kreskaĵaron kaj atingas alton de 80 ĝis 200 (malofte 30 ĝis 400) centimetrojn. La plantoj formas horizontale kreskantan, mallongan rizomon, kies radikoj povas penetri la grundon ĝis 2,5 m.

La nedisbranĉiĝintaj, fortaj pajleroj havas la diametron de 3 ĝis 10 milimetroj, la knotoj povas estis kavaj aŭ facile harkovritaj. La folioj staras ŝanĝe, estas C4-tipaj, longaj de 18 ĝis 75 centimetroj, larĝaj 0,3 ĝis 2 (ĝis 4) centimetraj.

La infloresko estas paniklo, longa 10-20 ĝis 36 centimetroj.

Uzoj
----

En la originala kreskejo, oni uzas la ĉinan kanon kiel krudmaterialon por matoj kaj por plektaĵoj pro vid- kaj ventoprotekto, same kiel furaĝplanton. Ekde la 1950-aj jaroj, ĝi estas uzata en la eŭropaj landoj kiel ornamplanto, krom la *Miscanthus sacchariflorus*.

Oni jam importis en 1935 el Japanio tra Danio al Mez-Eŭropo la specife kresk-fortan specion, la gigantan ĉinan kanon (*Miscanthus* × *giganteus*), hibridon el la ĉina kano kaj la *Miscanthus sacchariflorus*. Tiu hibrido atingas en Eŭropo la alton de 4 metroj kaj pro tio oni uzas ĝin ekde la 1970-aj jaroj kiel energioplanton.

Bildaro
-------

* 
* 
* 
* 
*

Vidu ankaŭ
----------

* Kano


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |
**Ignác Halász** [halAs], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Halász Ignác** estis hungara lingvisto, literaturhistoriisto, profesoro, instruisto, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1888).

Ignác Halász  naskiĝis la 26-an de majo 1855 en Tés. Li mortis la 9-an de aprilo 1901 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ignác Halász devenis el juda familio. Li frekventis gimnaziojn en Várpalota kaj Székesfehérvár, universitaton en Budapeŝto. Li ekinstruis en Székesfehérvár en 1877, en 1892 jam en Budapeŝto. Baldaŭe li instruis en universitato de Budapeŝto kaj Universitato Kolozsvár. Li studvojaĝis trifoje al sameoj helpe de MTA. Tie li kolektis lingvajn esprimojn, kutimojn, literaturaĵojn. Hejme li okupiĝis parte pri porjunulara literaturo, parte pri parencaj lingvoj de la hungara lingvo. Liaj artikoloj aperis ekzemple en Vasárnapi Újság.

Verkaro (elekto)
----------------

* studo pri József Kármán (1878)
* *Svéd-lapp nyelvtan és olvasmányok* (Sveda-samea gramatiko kaj krestomatio) (1881)
* *Andersen válogatott meséi* (Elektitaj fabeloj de Hans Christian Andersen) (1893) - tradukaĵoj

Fontoj
------

* biografio hungare (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero H kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* biografio hungare
Pakaĵoj da bidioj
***Bidio*** (*el la hindia* **बीड़ी, Bidî**) estas baratdevena konusforma cigaredo kiu konsistas el eroj da tabako (10-20%) ĉirkaŭvolvitaj de tendu-aj folioj. Kvankam oni ofte mise opinias ke temas pri eŭkalipto, la verdaj folioj ja apartenas al la Tendu (aŭ *Kendu*), arbo kiu kutimas kreski en la barata ŝtato Oriso. La folioj estas tenite de kotona fadeno, ofte rozkolora.

En Hindio kaj precipe en Barato, bidioj estas ofte fumitaj de viroj (virina fumado estas malbone konsiderita) la plej malriĉaj. Bidioj ja kostas multe malpli ol tabakaj cigaredoj (ofte ĉirkaŭ kvin rupioj pakaĵe). Bidioj trafis faman sukceson kaj nuntempe eksportiĝas alilanden, kaj fariĝas pli multekosta: 1-3,5 USD en Usono. La bidia preparado tre similas al tiu de aliaj cigaredoj kaj kaŭzas veran furoron en Hindio kaj aliloke surtere. En Barato, 800 milionojn oni fumas jare.

Laŭ kelkaj studoj faritaj en Usono, bidioj estus eĉ pli malutila ol kutimaj cigaredoj. Efektive, neestas filtraĵo kiel en la banalaj antaŭvolvitaj cigaredoj kaj la fumanto enspiras pli da fumo. Laŭ tiuj studoj, estus bidie trioble pli da karbona monooksido kaj nikotino kaj kvinoble pli da gudro ol en normala cigaredo. Sed multaj kulpigis tiujn studantojn esti subvenciita de grandaj tabakaj firmaoj, kiuj timis ke multaj personoj forlasu cigaredojn favore al bidioj. Aliaj studoj kontraŭdiras la asertojn de tiuj studantoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Diospiro

* Bidio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Bidio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Joule Unlimited**, pli frue konata kiel *Joule Biotechnologies*, estas produktanto de alternativ-energiaj teknologioj, kun sidejo en Kembriĝo, usona Masaĉuseco. Ilia ĉefa komerca produkto estas la t.n. heliokulturo, procezo kiu generas hidrokarbonid-bazitan fuelon per kombinado de ne-freŝa akvo, nutraĵoj, fotosintezaj organismoj, karbona dioksido kaj sunlumo. La firmao planas konstrui instalaĵon, kiu povos produkti pli ol 20.000 galonojn da fuelo je akreo en jaro (19.000 m³/km²), ekfunkciigonte en 2011.

Heliokulturo uzas fotosintezajn organismojn, sed diferencas de la procezo kiu produktas fuelon per algoj. Petroloj, produktataj de algoj kutime devas esti rafinitaj al fuelo sekvante finprocezon, sed heliokulturo produktas fuelon rekte - aŭ etanolon aŭ hidrokarbonidojn – kiujn oni ne bezonas rafini. La heliokultura procezo ankaŭ ne produktas biomason. Tiu procezo estas ebligita per la eltrovo de unikaj genoj kodigantaj enzimajn mekanismojn kiuj ebligas la rektan sintezon de kaj alkano, olefino, etanolo kaj aliaj ŝlosilajn molekulojn. Heliokulturo povas uzi saletan akvon aŭ grizakvon, neindustrian kloakakvon el fontoj kiel ekzemple banoj kaj lavmaŝinoj, dum tradiciaj biofueloj kiel ekzemple celuloza etanolo postulas dolĉan akvon.

Joule Unlimited asertas ke ĝia produkto povas konkuri kun naftoprezo ĉe 50 USD po barelo ($310/m3). La firmao ankaŭ deklaras ke ĝia produkto povas liveri ĉiun necesan portransportan fuelon de Usono el areo kun grandeco de la Teksasa terlango. 

Joule Unlimited ne malvualigis nomon de la organismo kiun ĝi uzas, kvankam ĝi agnoskis ke la firmao modifis la organismon. En septembro 2010, la firmao ricevis patenton por genetike modifita bakterio.

La entreprenon fondis David Berry kaj Noubar Afeyan de Flagship Ventures. Aldone al ĝiaj fondintoj, la Estraro de Direktoroj de Joule inkludas Graham Allison, Stelios Papadopoulos, Ruben Vardanian, kaj CEO, Bill Sims. La Scientific Advisory Board de Joule inkludas sintezajn biologojn George Church kaj Jim Collins.
***Hänsel und Gretel*** estas malfruromantisma opero en tri aktoj, kiu ekestis en la fruaj 1890-aj jaroj. La muzikon komponis Engelbert Humperdinck, la libreton verkis lia fratino Adelheid Wette laŭ la fabelo *Hänsel und Gretel* [Joĉjo kaj Manjo] el la fabelkolekto *Kinder- und Hausmärchen* de la fratoj Grimm. La verkonomo de la aŭtoroj estas *Fabelludo en tri bildoj*, Humperdinck nomis sian verkon alude la operon Parsifal ("sceneja solena festivala verko") de Richard Wagner „infanĉambra solena festivala verko".

La komponisto en la danco kun Hänsel, Gretel kaj la sorĉistino; siluetotondaĵo de Otto Böhler
*Hänsel und Gretel* estis unuafoje prezentata la 23-an de decembro 1893 en Vajmaro ĉe la Kortega Teatrejo sub Richard Strauss kiel orkestrestro. La opero kun prezentodaŭro de proksimume du horoj apartenas nuntempe al la ofte ludata repertuaro de operejoj kaj estas aparte prezentata dum la adventoperiodo.

Ekesto
------

La fratino de Humperdinck, Adelheid Wette, planis la fabelludon kiel hejma teatroprezentado. Ŝi petis de sia frato nur la muzikigon de kelkaj versoj. Kiam tiuj ĉi spertis en la familia rondo treegan akceptadon, Wette kaj Humperdinck decidis, fari el tiuj kantoteatraĵon. Finfine Humperdinck entuziasmiĝis tiakvante, ke li komponis vesperplenigan operon. Jam la unua prezentado estis eksterordinara sukceso.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Hänsel und Gretel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hänsel und Gretel: Liberaj muziknotoj por elŝuti de International Music Score Library Project.
* Agado de la opero
* Indikoj pri la verko Arkivigite je 2013-10-29 per la retarkivo Wayback Machine
* Aktualaj prezentadoj de la opero
**Boada de Campos** [boAda deKAMpos] estas municipo en la sudokcidento de la provinco Palencio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Tierra de Campos*. La loknomo *Boada de Campos* estas komprenebla etimologie kiel Oksejo de Kampartero.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 14,53 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 18 loĝantojn. Ĝi perdis multajn loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 4150 loĝantojn el la jaro 1900. Ĝi distas 36 km de Palencio, provinca ĉefurbo.

La municipa teritorio estas ene de la birdoprotekta areo ZEPA nome La Nava - Campos Sur​ apartenanta al la Reto Natura 2000.

Historio
--------

Estas restaĵoj de romia setlado. La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado. En dokumento de Ordoño la 2-a el 916 jam oni mencias la lokon kiel Boucita.​

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj kaj vitejoj) kaj brutobredado (ŝafoj kaj kolombejoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun piedirado tra naturaj lokoj. De la historia pasinteco restis diversaj vizitindaj vidindaĵoj kiel la preĝejo kaj la ermitejo nun ruinigita kaj forrabita.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Palencio

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 771340
 |
Flago de la Ogaden Nacia Liberiga Fronto
**Fronto de Nacia Liberigo de Ogaden** (en somala : **Jabhadda Wadaniga Xoreynta Ogaadeenya,** en araba : **الجبهة الوطنية لتحرير أوغادين,** en amhara : ኦጋዴን ብሔራዊ ነፃነት ግንባር) estas separisma ribelema movado batalanta por establi sendependan ŝtaton en la regiono Ogadeno en orienta Etiopio. Ĝi estis establita ĉirkaŭ 1977 dum la Ogadena Milito kiam Somalio invadis Etiopion kaj estis venkita. La fronto estis gvidita en tiuj tagoj fare de Moktal Dahir kaj origine nomiĝis la "Fronto por la Liberigo de Okcidenta Somalio". La antaŭa ĉefsidejo situas en Kuvajturbo kaj Somalio. La gvidanto de la organizo estis admiralo Muhammad Omar Osman, kun hejmo en Mogadiŝo, iama komandanto de la somalia mararmeo. Laŭ la organizo, ĝi havis 3 000 - 2 000 batalantojn.

La fronto, konata mallongigite ONLF, komence postulis aŭtonomion por tiu regiono kaj postulis respondecon pri kelkaj atakoj kontraŭ etiopaj registartrupoj. Ogadeno kovras areon de 400 000 kvadrataj kilometroj kaj havas ĉirkaŭ 8 milionojn da loĝantoj, la plej multaj el ili somaloj. La ONLF-movado do vidas Etiopon kiel okupanta ŝtato. La loĝantoj de la Ogaden-regiono estas tamen reprezentitaj en Etiopio per siaj propraj partioj kiel, la plej grava inter ili la Demokratia Partio de Somaliaj Popoloj (SPDP). Ĉe la avangardo de la nacia liberigo de Ogadeno troviĝas ĉefe membroj de la somala tribo de Ogden, kaj precipe membroj de la grupo Rir-Abdullah gvidata de Muhammad Zubayr. La fronto havas armean branĉon nomitan la "Bataliona Nacia Liberiga Armeo". La Nacia Liberiga Fronto de Ogaden estas konsiderata de la etiopa registaro kiel terorisma grupo.

En 2007, la fronto gvidita fare de Muhammad A. Osman, respondecis pri atakoj kontraŭ etiopaj kaj ĉinaj civiluloj kaj etiopaj gardistoj trovitaj en naftoplatformo en Ogadeno. Ĉirkaŭ 74 homoj estis mortigitaj en la atako. La etiopia armeo lanĉis operacon kontraŭ la frontliniaj batalantoj kaj iliaj subtenantoj. Post alia operaco de la etiopia armeo dum 2009, Muhammad Dalul kaj aliaj gvidantoj de la fronto estis mortigitaj. La organizo estis dividita en plurajn grupojn kaj hodiaŭ ĝia statuso estas neklara.

Eksteraj ligiloj
----------------

 **Fronto de Nacia Liberigo de Ogaden** en Vikimedia Komunejo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 745374
 |
Ekzemplo de frosta baseno estas Jezerní slať en Šumava
**Frosta baseno** estas loko, kie pro la malebena tereno, la gravita efiko dreniĝas el la deklivoj kaj akumuliĝas malvarma aero, kiu estas pli peza ol varma aero. La gravita forfluo de malvarma aero sur la deklivoj nomiĝas katabata vento, kaj ĝi okazas en ĝenerale senventaj kaj klaraj noktoj en la valoj aŭ sur dekliva tereno. La malvarma aero inundas la basenon kaj kreas tiel nomatan *malvarmaeran lagon*, kaj se la sunlumo kaj vento ne havas sufiĉan intensecon, ĝi ne miksiĝas kun la pli varma aero, kiu estas pli alta. La kreado de la lago estas malkaŝita - post kiam la aero malvarmiĝis ĝis la rosopunkto - per malalta tera nebulo, kiu povas leviĝi poste. Ĉe la fundo de la frosta baseno, la tavolo de malvarma aero atingas plurajn metrojn aŭ pli. La malvarma aero en la baseno povas resti preskaŭ senmova dum pluraj tagoj. Frostbasenoj povas preni la formon de glaĉera vaporkaldrono, platigita kaj malprofunda valo kaj similaj. En la frostaj basenoj okazas vintre ekstremaj frostoj, kaj foje frostas somere, precipe en klaraj kaj trankvilaj noktoj, kio signifas temperaturon de du metroj super la grundo, ne nur surgrunda frosto. Frosto-epizodoj okazas dum la radiadspeco de nokta vetero, kiam la grunda tavolo de aero malvarmiĝas rapide kaj plenigas la basenon.

Apero de frostaj basenoj
------------------------

La frostaj basenoj okazas en ĉiuj montaraj regionoj, precipe sur la ebenigitaj surfacoj de altebenaĵoj sub montopintoj kaj krestoj, en fermitaj malprofundaj valoj aŭ preskaŭ fermitaj per naturaj aŭ artefaritaj malhelpoj. Multaj frostbasenoj troviĝas en Alpoj, Karpatoj kaj la montoj de Balkana duoninsulo.

En Ĉeĥio al la frostbasenoj apartenas Jizerka en Jizera montaro, Jezerní slať, Rokytská slať, Lusena valo kaj Horská Kvilda en Šumava, Šindelová en Ercmontaro, Adršpachaj kaj Teplicaj rokoj (ravino Siberio).
**Kin Bangksian** aŭ **Qin Bangxian** (ĉine 秦邦憲, pinjine: *Qín Bāngxiàn*), plej bone konata kiel **Bo Gu** (ĉine 博古, pinjine: *Bó Gǔ*; Wade-Giles: Po Ku; naskiĝis la 14-an de majo 1907, mortis la 8-an de aprilo 1946) estis veterana estro de la Ĉina Komunista Partio kaj membro de la grupo nomita "28 Bolŝevikoj".

Li studis en la Universitato de Ŝanghajo, kie li familiariĝis kun la ideoj de marksismo kaj leninismo kaj aliĝis al movadoj kontraŭ imperiismo. Poste li estis sendita al Moskvo al la Sun Yat-sen Universitato, kie li plue studis kaj marksismon kaj [[leninismon. Thiu Universitato estis establita de la fondinto de la Kuomintango por flifortigi sian aliancon kun Sovetunio kaj la ĈKP. Ties celo estis sisteme trejni junajn revoluciulojn por la ĉina revolucio laŭ rusia modelo. Li kun aliaj kolegoj formis la grupon nomitan "28 Bolŝevikoj". El 1931 tiu linio bolŝevika konkurencis per helpo de la Kominterno kun la enlandaj komunistoj kiel Mao Zedong, Zhou Enlai kaj aliaj. Dum la Longa Marŝado, pro la fortaj perdoj, Mao restrukturis la armeajn kadrojn kaj Bo estis iom deflakigita, kvankam ankoraŭ apartenanta al la Politburoo. Fakte Mao bezonis grupanojn por sia propra lukto ene de la partio. En 1936 Bo, tiam nomita Qin, partoprenis en la negocado por starigi unuigitan fronton kun la Kuomintango por militi kontraŭ la ekspansiismo de la Japana Imperio. Poste li estis ministro kaj el 1941 estro de la propaganda servo. En 1945 li akompanis Mao al Ĉongĉingo por negocadi kun la Kuomintango packonsenton kaj eviti enlandan militon. En Februaro 1946 revene al Janan li mortis pro aviadila akcidento en Ŝanŝio.

* Kategorio Bo Gu en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 732358
* GND: 1237865603
* LCCN: nr96003695
* VIAF: 73750406
* ISNI: 0000 0000 6436 1500
* NLA: 36718611
 |
**Fronto** (helene *Φρόντις– Frontis*, latine *Phrontis*) estis en la helena mitologio nomo de du viroj kaj unu virino.

Fronto - ŝipdirektisto
----------------------

Li estas la plej konata portanto de tiu nomo, stiristo de la sparta reĝo Menelao. Estis kun li en la Troja milito, kiun li feliĉe postvivis. Sed survoje el la milito hejmen, ĉe la kabo Suniono, li subiĝis al pesto.

Fronto - filo de Frikso
-----------------------

Alia Fronto estis filo de Frikso kaj Ĥalkiopo. Li vivis kun siaj tri fratoj ĉe la kolĉida reĝo Eeto, ilia avo. Post Friksa morto la avo Eeto turmentis ilin tiel kruele, ke ili volis sub gvido de la plej aĝa frato Arguso fuĝi per malgranda ŝipo en patrujon de sia patro, Orĥomenon. Navigantaj surmare ili venis en ŝtormon kaj kraŝis ĉe la insulo Aretio. Tie trovis ilin Argonaŭtoj kaj venigis reen en Kolĉidon. Kiam Argonaŭtoj vojaĝis kun la Ora ŝaffelo hejmen, ĉiuj kvar filoj de Frikso alligis al ili kaj fuĝis el Kolĉido.

Fronto - Trojanino
------------------

La tria Fronto estis trojanino, edzino de Panthoo kaj patrino de la batalanto Eŭforbo, kiu mortvundis la batalanton Patroklon kaj tuj poste estis mem mortigita de Menelao.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Frontis en la ĉeĥa Vikipedio.*
La **Franca kolonia imperio** estas la aro de teritorioj ekster Eŭropo kiu estis sub franca regado unuavice ekde la 1600-aj jaroj ĝis 1960-aj. En la 19-a kaj 20-a jarcentoj, la kolonia imperio de Francio estis la dua plej granda en la mondo malantaŭ la Brita Imperio. La franca kolonia imperio etendiĝis sur pli ol 13,500,000 km² je ĝia pinto en la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj. Inkluzive de metropolo Francio, la tuta kvanto de la teritorio sub franca suvereneco atingis 13,500,000 km². Ĝia influo faris al la franca lingvo, la kvara plejmulte parolata kolonia eŭropa lingvo, malantaŭ la angla, hispana, kaj portugala.
Francio establis koloniojn en Nordameriko, Karibio kaj Hindoĉinio, sekvante la hispanajn kaj portugalajn sukcesojn dum la Epoko de Malkovroj, en rivaleco kun Britio por la supereco. Serio de militoj kun Britio dum la 1700-aj jaroj kaj komenco de la 1800-aj, kiujn Francio perdis, metis finon al ĝiaj koloniaj ambicioj sur tiuj kontinentoj, kaj kun ĝi establiĝis tio kion kelkaj historiistoj nomas la "unua" franca kolonia imperio. En la 19-a jarcento, Francio establis novan imperion en Afriko kaj Sud-Orienta Azio. Kelkaj el tiuj kolonioj daŭris post la invado kaj okupo de Francio fare de Nazia Germanio dum la Dua Mondmilito.

Post la milito, kontraŭ-koloniaj movadoj komenciĝis defii francan aŭtoritaton. Francio malsukcese batalis amarajn militojn post la 1940-aj jaroj ĝis la fruaj 1960-aj jaroj en Vjetnamio kaj Alĝerio por reteni ĝian imperion sendifekta. Proksime de la fino de la 1960-aj jaroj, la plej multaj el la kolonioj de Francio akiris sendependecon, krom insuloj kaj insularoj kiuj estis integritaj en Francio kiel transmaraj departementoj kaj teritorioj. Tiuj estas entute 123,150 km², t.e. nur 1% el la areo de la imperio antaŭ 1939, kun 2,624,505 homoj vivantaj en ili en 2009. Ĉiuj ili ĝuas plenan politikan reprezentantaron ĉe la nacia nivelo, same kiel ŝanĝiĝantaj gradoj de leĝdona aŭtonomio.

Kolonioj
--------

Sieĝo de Konstantino (1836) dum la Franca konkero de Alĝerio.
Mapo de 1877 montranta la tri francajn departementojn Alĝero, Orano kaj Konstantino

* Alĝerio
* Insulo Klipertono
* Komoroj
* Franca Gujano
* Franca Ekvatora Afriko
	+ Ĉado
	+ Ubangi-Ŝari
	+ Francia Kongo
	+ Gabono
* Franca Hindio (Pondiĉero, Ĉandernagoro, Karaikal, Maheo kaj Janamo)
* Franca Hindoĉinio
	+ Annamo
	+ Kamboĝo
	+ Koĉinĉino
	+ Laoso
	+ Tonkino
* Franca Polinezio
* Franca Somalilando
* Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teroj
* Franca Okcidenta Afriko
	+ Benino
	+ Eburbordo
	+ Dahomejo
	+ Gvineo
	+ Franca Sudano
	+ Maŭritanio
	+ Niĝero
	+ Senegalo
	+ Supra Volto
* Franca Kameruno
* Franca Ĉado
* Guadelupo
	+ Saint Barthélemy
	+ Saint Martin
* La Réunion
* Madagaskaro
* Martiniko
* Maroko
* Nov-Kaledonio
* Sankta-Piero kaj Mikelono
* Ŝanhaja Franca Koncesio (similaj koncesioj en Kuangĉuŭano, Tiancin, Hankou)
* Tunizio
* Vanuatuo
* Wallis-et-Futuna

  

* Franca kolonia imperio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Franca kolonia imperio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Vidu ankaŭ
----------

* Filmo *Afrique 50*
La **luterana preĝejo** estas sakrala konstruaĵo en urbo Sátoraljaújhely (Hungario).

Historio
--------

Ekde 1522 ĝis fino de la 16-a jarcento la protestantismo (ankaŭ la luteranismo) havis signifan centron en Sátoraljaújhely. Ekde 1609 jam la kalvinismo dominis. En 1680 la kontraŭreformacio fiskis ĉiujn havaĵojn de la luteranoj, sed Francisko Rákóczi la 2-a reakiris ilin, tamen en 1719 la katolikismo denove forprenis ilin. Inter 1712-1784 la restintaj luteranoj havis diservojn nur de kalvinanaj pastroj, poste luterana filio estis fondita sub grupo de Tokaj. Lajos Kossuth estis eklezia notario inter 1826-1832. En la urbo la memstara luterana grupo fondiĝis en 1893. Iom pli frue oni aĉetis domon, kie oni establis paroĥon kaj konstruis preĝdomon. En 1901 oni aĉetis orgenon. En 2023 la plenaj renovigaj laboroj finiĝis en la preĝdomo samtempe kun la orgeno.

Luterana preĝejo en Sátoraljaújhely

Konstruaĵo
----------

La preĝdomo situas sola en korto, sed la simetria fasado rekte atingas la trotuaron. La enirejo troviĝas meze, apude po unu fenestroj estas videblaj. La navo dekstre havas 3 fenestrojn.

Vidu ankaŭ
----------

* video
* video

Fontoj
------

* historio hungare


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **luterana preĝejo** estas sakrala konstruaĵo en urbo Szentgotthárd (Hungario).

Historio
--------

En Szentgotthárd historio de la luteranoj (tiam protestantoj) komenciĝis en la 16-a jarcento (kiel en plena Hungara reĝlando). En la urbeton venis la unua pastoro en 1909, sed post 3 jaroj jam la nun videbla kirko estis konstruita. La luterana grupo ricevis memstarecon en 1922. Ĝi estis renovigita en 1968, 1993 kaj 2012, la orgeno en 2001.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en korto. La fasado estas malsimetria, dekstre la kvadrata turo altiĝas. La turo havas enirejon flanke, la turpinto estas alta piramido. La fasado sen la turo estas simetria, meze malsupre la enirejo troviĝas. Super la enirejo estas granda duopa fenestro, la ceteraj fenestroj estas malgrandaj. La navo havas fenestroj teretaĝe kaj etaĝe. Interne laŭlonge kaj laŭlarĝe po unu galerioj troviĝas.

Fontoj
------

* hungare kun foto

La malantaŭa parto
La sanktejo

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **Luterana preĝejo** estas religia konstruaĵo en Hungario, en ekstera parto de Sopron (iam en memstara vilaĝo *Balf*).

Historio
--------

En Balf vivis luteranoj jam en la 17-a jarcento, ili havis pastron en 1609. La mesoj okazis en preĝdomo en korto de la administrejo. Laŭ alia informo ĉirkaŭ en la 17-a jarcento la luteranoj uzis la lokan preĝejon Sankta Volfgango. La luteranoj (plejparte germanoj) post permeso de Jozefo la 2-a konstruis propran preĝejon sen turo kaj sonoriloj en la jaroj 1794 kaj 1795. La orgeno estis farita en 1822, restaŭrita en 1998. La turo estis konstruita nur en 1940. Post 6 jaroj la germanoj estis deportitaj al Germanio. Nuntempe somere oni aranĝas ankaŭ orgenajn koncertojn interne.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas laŭ la ĉefvojo laŭ la trotuaro. La fasado estas simetria, meze la turo altiĝas kaj reliefas. La enirejo estas meze, super la enirejo estas videbla granda ronda fenestro. La navo flanke havas po 3 fenestrojn. La absido estas plulatera. Interne la orgeno situas sur galerio, kion 2 pilieroj tenas.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun foto[*rompita ligilo*]


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Statuo de Michele di Lando, estro de la florenca ribelo en Loggia del Mercato Nuovo.
La **ribelo de la *Ciompi*** (itale *Ciompi*, lignaj pantofloj) estas revolucio okazinta en la urbo Florenco en Italio ekde julio kaj aŭgusto en 1378. Ĝi estas konsiderata la unua proleta revolucio en la historio.

La ribelo estis organizita de la plej malriĉaj, plej senhavaj kaj politike senrajtigitaj laboristoj, kiuj konsistigis ĉirkaŭ kvaronon de la loĝantaro de Florenco. La gvidintoj estis laboristoj de la lanaj teksiloj, en itala nomataj *ciompi* (proksimume "ĉifonuloj"). Multaj el ili ne povis aĉeti ordinarajn ŝuojn kaj portis lignajn pantoflojn, tial la moknomo "la revolucio de lignaj pantofloj".

La kialoj, kiuj kaŭzis la revolucion estus jenaj: malgraŭ la severa manko de laborforto, post la Nigra Pesto, al la laboristoj estis malpermesite utiligi la situacion. Monpruntoj de la bankoj en Florenco al la Reĝo de Anglio por financi la Centjaran Militon ne estis repagitaj, kaj do alportis Florencon al la rando de bankroto; la eksigo kaj maldungo de soldatoj kaj policanoj kaŭzis malordon. La malriĉaj laboristoj organiziĝis kontraŭ la dungantoj kaj sukcesis partopreni la registaron kaj okupi la prezidantecon dum periodo de 40 tagoj. La ribelo estis subpremita de la militestro de Florenco, kondotiero (soldata militestro) John Hawkwood.

* Kategorio Ciompi-ribelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 720667
* LCCN: sh85026040
* BNE: XX5385154
 |
**Llanto de un héroe** (Esperante: Plorado de heroo) estas la dua albumo de la hispana potenca-metalroka muzikgrupo Avalanch, kaj la unua albumo en kiu la kantisto estis Víctor GARCÍA. La tekstoj de la kantoj estas epopeaj kaj mezepokaj, en ili aperas tre konataj personoj de la hispania kaj asturia kulturoj kiel "Rodrigo Díaz de Vivar (Cido), Don Pelayo aŭ la Inkvizitoro Tomás de Torquemada, kaj ankaŭ kantoj pri asturiaj legendoj kiel "Cambaral". La kanto "Vientos del Sur" (Ventoj el la sudo) estas omaĝa kanto al Jacques-Yves Cousteau.

Trako-listo
-----------

Krom la kantoj *Por Mi Libertad* (Por mia libereco) kaj *Aquí estaré* (Ĉi tie mi estos) faritaj de Victor García, la tekstoj kaj muziko de ĉiu alia kanto estis farita de Alberto RIONDA.

1. *Intro'*
2. *Torquemada*
3. *Por Mi Libertad*
4. *Pelayo'*
5. *Vientos del sur*
6. *Polvo, sudor y sangre*
7. *Cid*
8. *¿Días de gloria...? '*
9. *No pidas que crea en tí*
10. *Cambaral*
11. *Aquí estaré'*
12. *Llanto de un héroe*

Anaro
-----

* Voĉo kaj ĥoroj: Víctor García
* Drumoj: Fernando ARIAS
* Flutoj: Xuacu AMIEVA
* Basgitaro: Francisco FIDALGO
* Ĉiu alia muzikilo: Alberto Rionda
**Silver** (naskiĝis la 9-an de decembro 1952 en Modeno; vera nomo Guido Silvestri) estas itala bildliteraturisto.

Silver komencis labori kiel komiksisto ĉe la desegnejo de Franco Bonvicini - plej konata kiel Bonvi - aŭtore de *Sturmtruppen*, per kiu li lernadis la laboron, komence je roluloj kiel *Cattivik*, *Nick Carter* kaj *Capitan Posapiano*; baldaŭ fariĝis aŭtoro de siaj propraj rakontoj, pri la samaj roluloj.

En 1974, en la revuo *Corriere dei Ragazzi* liaj unuaj bildstrioj estis publigitaj; la roluloj estis bestoj kiuj loĝas en kampara bieno. Eĉ se la unua bildstrio montris nur virkokon, simpatia helblua lupo fariĝis la ĉefrolulo; Lupo Alberto, enamiĝinta en la kokino Marta kaj malhelpita de la terura kaj dika hundo Moseo, gardisto de la kokinejo.

Ekde dudek jaroj li loĝas en Milano.

* Kategorio Silver en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 325631
* GND: 115264604
* LCCN: n95007920
* VIAF: 42563462
* ISNI: 0000 0000 7974 2015
* SUDOC: 158162544
* BNF: 12056949r
* BIBSYS: 90541575
* ICCU: CFIV064614
* BNE: XX867652
 |