|  |  |
| --- | --- |
|  Redaktas | **Ĉi tiu artikolo estas redaktata de iu.**

---

Por eviti la riskon de redaktokonflikto, ne redaktu la artikolon. Kontrolu la kronologion kaj forigu la ŝablonon, se necese. |

**Malnova ĉina**, nomita ankaŭ **Arkaika ĉina** en pli malnovaj verkoj, estas la plej malnova registrita stadio de ĉina, kaj antaŭaĵo de ĉiuj modernaj variaĵoj de ĉina. La tempo atribuita al la Malnova ĉina varias inter aŭtoroj. Kelkaj fakuloj limigas ĝin al la komenco de la Dinastio Zhou, bazita sir la disponeblo de dokumenta pruvaro de la fonologio. Multaj inkludas ankaŭ la tutan periodon Zhou kaj ofte la plej fruajn verkitajn pruvojn el la fina Shang, dum aliaj inkludas ankaŭ la periodojn Qin, Han kaj foje eĉ pli malfruajn periodojn. Oni kredas, ke la antaŭaĵo de la plej antikva tavolo de Min dialektoj disiĝis el la aliaj variaĵoj de ĉina dum la Han dinastio.

La plej fruaj ekzemploj de ĉina estas divenaj skribaĵoj sur oraklaj ostoj el ĉirkaŭ 1250 a.n.e. en la fino de la Dinastio Shang. Bronzaĵoj kun skribaĵoj iĝis abundaj dum la sekva Zhou dinastio. Dum la lasta parto de la Zhou periodo okazis florado de literaturo, kiel ĉe klasikaj verkoj kiel la *Analektoj*, la *Menceo*, kaj la *Komentario de Zuo*. Tiuj verkoj utilis kiel modeloj por ĉina literaturo (aŭ Klasika ĉina), kio restis la verkita normo ĝis la komenco de la 20-a jarcento, tiel konservante la vortotrezoron kaj gramatikon de la Malnova ĉina.

Malnova ĉina estis verkita per kelkaj fruaj formoj de ĉinaj karaktroj, kiel ĉe oraklaj ostoj, bronzaĵoj kaj sigelskribaĵoj. Laŭlonge de la periodo de la Malnova ĉina, estis forta korespondado inter karaktro kaj unusilaba kaj unumorfema vorto. Kvankam la skribmaniero ne estas alfabeta, la plimulto de karaktroj estisk kreitaj bazite sur fonetikaj konsideroj. Dekomence, vortoj kiuj estis malfacile reprezenteblaj laŭvide estis verkitaj uzante "pruntoprenitan" karaktron por simil-sona vorto (rebusprincipo). Poste, por malpliigi ambiguecon, oni kreis novajn karaktrojn por tiuj fonetikaj pruntoj aldonante radikalon kiu esprimas ampleksan semantikan kategorion, rezulte en kunmetaĵo de *ksingŝeng* (son-semantikaj) karaktroj (Ŝablono:Linktext). Por la plej frua registrita stadio de Malnova ĉina de la fino de la Shang dinastio, la fonetika informaro esprimita en tiuj *xingŝeng* karaktroj kiuj estas grupigitaj en fonetika serio, konata kiel serio *ksieŝeng*, reprezentas la nuran rektan fonton de fonologia informaro por rekonstrui la lingvon. La korpuso de *ksingŝeng* karaktroj estis ege disvastigitaj en la sekvo de la Zhou dinastio. Krome, the rhymes of the earliest recorded poems, primarily those of the *Shijing*, provide an extensive source of phonological information with respect to syllable finals for the Central Plains dialects during the Western Zhou and Spring and Autumn periods. Similarly, the *Chuci* provides rhyme data for the dialect spoken in the Chu region during the Warring States period. These rhymes, together with clues from the phonetic components of *xingsheng* characters, allow most characters attested in Old Chinese to be assigned to one of 30 or 31 rhyme groups. For late Old Chinese of the Han period, the modern Southern Min dialects, the oldest layer of Sino-Vietnamese vocabulary, and a few early transliterations of foreign proper names, as well as names for non-native flora and fauna, also provide insights into language reconstruction.

Vidu ankaŭ
----------

* Klasika ĉina lingvo

Referencoj
----------

1. ↑   Tai & Chan (1999), pp. 225–233.
2. ↑   Baxter & Sagart (2014), p. 33.