Richard Strauss en la jaro 1945
**Vier letzte Lieder**, AV 150 (**Kvar lastaj lidoj**) de Richard Strauss laŭ poemoj de Hermann Hesse kaj Joseph von Eichendorff ekestis en 1948 en Svisujo, kien Strauss estis translokiĝinta post la fino de la Dua Mondmilito. La titolo devenas ne de la komponisto, li mem ne planis ilin kiel kompletan ciklon. Ili pli ĝuste dokumentas kontinuan, dinamikan okupiĝon pri la temoj morto kaj adiaŭo, ankaŭ antaŭ la fono de la pasinta milito kaj je atendo de la propra, baldaŭa morto.

Fono
----

Strauss tiutempe konatiĝis kun Hermann Hesse hazarde en svisa hotelo. Por Hesse la renkontiĝo ne estis agrabla, ankaŭ ĉar al li ne plaĉis la "ebria" stilo de Strauss. Pri la *"Vier letzten Liedern"* diris poste, ke ĝi aŭdiĝas al li "kiel ĉia Strauss-muziko: virtuoza, malkruda, plena je metia beleco, sed sen centro, nur sincela."

La unua presita eldono, postmorte aperinta en 1950 ĉe Boosey & Hawkes, entenis laŭ eldonestro Ernst Roth, amiko de Strauss, sinsekvon deflankiĝan de la kronologio de la ekesto, kiu ĝis nun estas konservata – ankaŭ je koncerta uzo:

* 1. *Frühling* (dato de pretigo: Pontresina, 13-an de julio 1948; teksto: Hermann Hesse, aprilon de 1899)
* 2. *September* (dato de pretigo: Montreux, 20-an de septembro 1948; teksto: Hermann Hesse, 23-an de septembro 1927)
* 3. *Beim Schlafengehen* (dato de pretigo: Pontresina, 4-an de aŭgusto 1948; teksto: Hermann Hesse, julion de 1911)
* 4. *Im Abendrot* (dato de pretigo: Montreux, 6-an de majo 1948; teksto: Joseph von Eichendorff)

Estis ankaŭ Roth, kiu titolis la eldonon *"Vier letzte Lieder"*.

La unua prezentado de la kvar lidoj okazis la 22-an de majo 1950 en Londono; interpretantoj estis Kirsten Flagstad kaj la Filharmonia Orkestro je Londono direktate de Wilhelm Furtwängler.

Teksto
------

**1. "Frühling"**

*In dämmrigen Grüften*  

*träumte ich lang*  

*von deinen Bäumen und blauen Lüften*,  

*Von deinem Duft und Vogelsang.*

*Nun liegst du erschlossen*  

*In Gleiß und Zier*  

*von Licht übergossen*  

*wie ein Wunder vor mir*.

*Du kennst mich wieder*,  

*du lockst mich zart,*  

*es zittert durch all meine Glieder*  

*deine selige Gegenwart!*  

,

**1. "Printempo"** (Teksto: Hermann Hesse)

En krepuskaj tombo  

mi revis longe  

de viaj arboj kaj bluaj aeroj,  

de via odor' kaj birdkanto.

Nun vi kuŝas malkaŝe  

en bril' kaj ornamo  

surverŝita de lumo  

kiel miraklo antaŭ mi.

Vi rekonas min,  

delikate min logas,  

tremas tra ĉiuj miaj membroj  

via feliĉiga ĉeesto!  


**2. "September"**

*Der Garten trauert,*  

*kühl sinkt in die Blumen der Regen.*  

*Der Sommer schauert*  

*still seinem Ende entgegen.*

*Golden tropft Blatt um Blatt*  

*nieder vom hohen Akazienbaum.*  

*Sommer lächelt erstaunt und matt*  

*In den sterbenden Gartentraum.*

*Lange noch bei den Rosen*  

*bleibt er stehn, sehnt sich nach Ruh.*  

*Langsam tut er*  

*die müdgeword'nen Augen zu.*

**2. "Septembro"** (Teksto: Hermann Hesse)

La ĝardeno funebras,  

malvarmete sinkas en la florojn la pluvo.  

La somero timekscitiĝas  

sin turne al sia fino.

Ore gutas folio post folio  

de sur la alta akaciarbo.  

Somero ridetas mire kaj lace  

en la mortantan ĝardensonĝon.

Ankoraŭ longe ĉe la rozoj  

li restas stare, sopiras trankvilon.  

Malrapide li fermas  

la laciĝintajn okulojn.

**3. "Beim Schlafengehen"**

*Nun hat der Tag mich müd gemacht,*  

*soll mein sehnliches Verlangen*  

*freundlich die gestirnte Nacht*  

*wie ein müdes Kind empfangen.*

*Hände, laßt von allem Tun*  

*Stirn, vergiß du alles Denken,*  

*Alle meine Sinne nun*  

*wollen sich in Schlummer senken.*

*Und die Seele unbewacht*  

*will in freien Flügen schweben,*  

*um im Zauberkreis der Nacht*  

*tief und tausendfach zu leben.*

**3. "Je la enlitiĝo"** (Teksto: Hermann Hesse)

Nun la tago lacigis min,  

ricevu mian sopiregon  

amike la stela nokto  

kiel lacan infanon.

Manoj, rezignu ĉian faron  

frunto, forgesu ĉian pensadon,  

ĉiuj miaj sentumoj nun  

volas fali en dormon.

Kaj la animo negardate  

volas ŝvebi en liberaj flugoj,  

ĉirkaŭ la sorĉociklo de la nokto  

por profunde kaj milfoje vivi.

**4. "Im Abendrot"**

*Wir sind durch Not und Freude*  

*gegangen Hand in Hand;*  

*vom Wandern ruhen wir beide*  

*nun überm stillen Land.*

*Rings sich die Täler neigen,*  

*es dunkelt schon die Luft.*  

*Zwei Lerchen nur noch steigen*  

*nachträumend in den Duft.*

*Tritt her und laß sie schwirren,*  

*bald ist es Schlafenszeit.*  

*Daß wir uns nicht verirren*  

*in dieser Einsamkeit.*

*O weiter, stiller Friede!*  

*So tief im Abendrot.*  

*Wie sind wir wandermüde--*  

*Ist dies etwa der Tod?*

**4. "En la vesperruĝo"** (Teksto: Joseph von Eichendorff)

Ni pasis tra mizer' kaj ĝoj'  

Kune man'en man';  

De'l migrado ni du ripozas  

Nun super la trankvila land'.

Ĉirkaŭe la valoj sin klinas,  

Malheliĝas jam la aer'.  

Du alaŭdoj ankoraŭ supreniĝas steigen  

Postsonĝaj en la odoron.

Alvenu kaj lasu ilin vibri,  

Baldaŭ estas dormtempo es Schlafenszeit.  

Por ke ni ne vojeraras  

En ĉi tiu soleco.

Ho vasta, trankvila paco!  

Tiel profunda en vespera ruĝ'.  

De 'l migrado ni lacas--  

Ĉu tio ĉi estas la morto?

Instrumentado
-------------

3 flutoj, 2 hobojoj, angla korno, 2 klarnetoj (en B♭ kaj A), basklarneto, 2 fagotoj, kontrafagoto, 4 kornoj (en F, ankaŭ en E♭ kaj D), 3 trumpetoj (en C, E♭ kaj F), 3 trombonoj, tubjo, timbalo, harpo, celesto kaj arĉinstrumentoj.

Famaj sonregistraĵoj
--------------------

* Kirsten Flagstad, Filharmonia Orkestro je Londono, Wilhelm Furtwängler [1950]
* Lisa della Casa, Vienaj Filharmoniistoj, Karl Böhm [1953]
* Hanne-Lore Kuhse, Gewandhausorchester Leipzig, Václav Neumann
* Gundula Janowitz, Berliner Philharmoniker, Herbert von Karajan [1974]
* Jessye Norman, Gewandhausorchester Leipzig, Kurt Masur [1982]
* Elly Ameling, Koninklijk Concertgebouworkest, Wolfgang Sawallisch [1983]
* Kiri Te Kanawa, Vienaj Filharmoniistoj, Georg Solti [1990]
* Cheryl Studer, Saksa Ŝtata Kapelo je Dresdeno, Giuseppe Sinopoli [1993]
* Nina Stemme, Royal Opera House Orchestra, Covent Garden, London, Antonio Pappano [2006]
* Anja Harteros, Saksa Ŝtata Kapelo je Dresdeno, Fabio Luisi [2007]

Literaturo
----------

* Volker Wehdeking, *Hesse und die Medien - Richard Strauss' letzte Liedkompositionen nach Hermann Hesses Gedichten: Kongeniale (unvollendete) Umsetzung im Geiste pantheistischen „Loslassens".* En: *Hermann-Hesse-Jahrbuch.* 4, 2009, ISSN 1614-1423, pj. 97–114.

Eksteraj ligiloj
----------------

Kompilaĵo de ĉiuj konataj sonregistraĵoj:

* Arkivigite je 2018-03-15 per la retarkivo Wayback Machine
* Surrete ĉe pkgodzik.de