recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Meteorito de Hoba, nacia monumento de Namibio
Meteorito Willamette, en la American Museum of Natural History (Usono)
La **ferometeoritoj** estas metalaj meteoritoj, konsistigata el meteora fero, nome alojo de fero kaj nikelo, kun varia kvanto da aliaj metaloj: iridio, kromo, galio... Tiuj meteoritoj estis unu el plej praaj feraj fontoj por la ferindustrio.

Ĉirkaŭ 6% el la meteoritoj estas metalaj, sed ili estas multe pli oftaj en la kolektadoj da meteoritoj ĉar:

* ili estas pli rekoneblaj disde la ŝtonaj meteoritoj, kiuj similas terajn ŝtonojn;
* Ili pli rezistas al la efloresko;
* Ili pli bone rezistas al la eniro en atmosferon kaj restas sub formo de dikaj blokoj.

Rezultas, ke 90% (en maso) de la konataj meteoritoj estas ferometeoritoj. Plej konata estas la Hoba Meteorito (en Namibio)

Deveno
------

Per iliaj spektraj karakeriziloj, la ferometeoritoj similas la
M-tipajn asteroidojn. Oni rigardas la ferometeoritojn, kiel kernoj de grandaj diferencigitaj asteroidoj, frakasitaj pro alfrapo. Laŭ kemia kaj izotopa analizo, ili devenus el almenaŭ 50 malsamaj kosmaj korpoj. Tio indikas, ke tiatipaj korpoj estis iam pli multenombraj ol nun.

Konsisto
--------

Plimulto el la ferometeoritoj konsistiĝas el alojo fero-nikelo: kamacito kaj taenito. Aliaj mineraloj, kiam ili ĉeestas, aperas sub formo de globeto da pirotito aŭ grafito ĉirkaŭata de ŝreibersito kaj kohenito. Ŝreibersito kaj pirotito povas ankaŭ aperi sub formo de lamenetoj de kelkaj cm de larĝeco kaj kelkaj mm de dikeco.

La konstanta ĉeesto de nikelo (koncentro inter 5% kaj 25%) distingas la meteoritan feron disde la industria fero (el fererco) kiu entenas malpli da nikelo.

Klasigoj
--------

### Malnova klasigo

Tiu klasigo baziĝis sur la ĉeesto de figuroj de Widmanstätten, kiuj aperas sur polurita segada faceto atakata de acido. Tiuj figuroj estas ligataj al la riĉeco en nikelo.

Oni disdonas la fermeteoritoj en tri klasoj:

* **Heksaedritoj**: plej malriĉaj en nikelo (5 al 6%), tre maloftaj figuroj de Widmanstätten, foje linioj de Neumann.
* **Oktaedritoj**: meza enteno en nikelo (6% al 16%), kun videblaj figuroj de Widmanstätten.
* **Ataksitoj**: plej riĉaj en nikelo (> 16%), la figuroj de Widmanstätten estas nudokule nevideblaj.

### Nova klasigo

Tiu klasigo baziĝas sur la riĉeco en raraj elementoj: galiumo, germaniumo kaj iridio. Ĝi disdonas la ferometeoritojn en klasojn, kongruantaj kun la asteroido, el kiuj ili estas eroj.

Oni identigis 14 klasojn, notataj IAB, IC, IIAB, IIC, IID, IIE, IIG, IIF, IIIAB, IIICD, IIIE, IIIF, IVA kaj IVB. Ekzemple, la meteoritoj el la IIE klaso estas
supozataj eroj de la asteroido 6 Hebo.

25% el la ferometeoritoj restas neklasitaj.

Vidu ankaŭ
----------

* Kondrito

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ferometeorito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* france La meteoritoj, "ŝtonoj" falitaj de l'ĉielo. El "Geopolis" Arkivigite je 2009-03-05 per la retarkivo Wayback Machine
* france Kial rekoni meteoriton
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**SZAMOSSY Kornélia** [pr. samoŝi] estis rumanuja hungara aktorino, aktorpedagogino naskiĝinta en Kluĵo la 20-an de oktobro 1932.

Kariero
-------

Kornélia Szamossy estis dungita en 1955 de teatro Székely Színház de Târgu Mureş. Ŝi ankaŭ instruis en la Színművészeti Egyetem Szentgyörgyi István Tagozat de Târgu Mureş. En 1979 ŝi elmigris kune kun sia familio al Germana Federacia Respubliko. 
László Szamosközy debutis en la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház de Sfântu Gheorghe (1958–1970). En 1970 li elmigris Kanadon. Ekde 1976 li vivas en Vancouver.

Roloj
-----

* Rosalinda (Shakespeare: Ahogy tetszik);
* Diana (Vega: A kertész kutyája);
* Tünde (Vörösmarty M.: Csongor és Tünde);
* Margareta Aldea (Kiritescu: Darázsfészek);
* Orbán Rozália (Németh L.: A két Bolyai);
* Giza (Örkény I.: Macskajáték).

Fonto
-----

* Magyar Színházművészeti Lexikon
Statuo de Kornélia Hollósy
**HOLLÓSY Kornélia** (hollo:ŝi) estis hungara operkantistino (koloratusoprano) naskita en Gertenyes la 13-an de aprilo 1827 kaj mortinta en Dombegyház la 10-an de februaro 1890. Ŝi estis nomata **najtingalo de hungaroj**. Ŝia edzo estis József Lonovics (departementestro).

Kariero
-------

Kornélia Hollósy studis en Temesvár, Vieno (M. Salvi) kaj Milano (Fr. Lamperti). Ŝi debutis en 1845 en Korfuo, poste ludis en Torino, en 1846 en Bukareŝto. En jaroj 1846–49 kaj de 1854 ĝis 1862 ŝi estis anino de la tiutempa Nacia Teatro (Budapeŝto). En 1850 ŝi elpaŝis en Vieno, en 1852 en Varsovio. Poste ŝi gastrolis en hungaraj urboj, en jaroj 1862–63 en Bukareŝto. Ŝia lasta publika elpaŝo estis en 1865. Multe de kanzonoj hungaraj iĝis popularaj per ŝia interpretado. Ŝi edziniĝis en 1852 kaj naskis du filojn post 2 jaroj.

Roloj
-----

* Italaj kaj hungaraj operroloj (Erkel, Császár, Doppler ktp.).
* Melinda en Bánk bán de Erkel, premiero, (1861).

Fontoj
------

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio Kornélia Hollósy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 350533
* LCCN: n86058081
* VIAF: 63025589
* ISNI: 0000 0000 2545 9003
 |
Segmentoj kaj *tagmata* de artropodo. Klare videblas kapo, torako kaj abdomeno.
La **artropodkapa problemo** estas long-daŭra zoologia disputo koncerne el la segmenta kompono de la kapoj de la variaj artropodaj grupoj, kaj kiel ili estas evolucie rilataj unuj al aliaj. Kvankam la disputo historie centriĝis al la preciza formado de la kapo de insektoj, ĝi plilarĝiĝis por inkludi aliajn vivantajn artropodojn kiaj la krustacoj kaj la keliceruloj; kaj eĉ la fosiliajn formojn, kiel la multaj artropodoj konataj el la escepte bone konservata faŭno de Kambrio. Kvankam la temo estis klasike bazita sur la insekta embriologio, en ĵusaj jaroj iĝis disponebla granda kvanto el disvolviga molekula informaro. Oni publikigis dekojn da pli malpli diferencaj solvoj al la problemo, date eĉ el almenaŭ 1897, ĝis kelkaj el la 2000-aj jaroj.

La **artropodkapa problemo** estas populare konata kiel senfina disputo, nome la titolo de fama artikolo pri la temo fare de Jacob G. Rempel en 1975, reference al ties ŝajne netraktebla naturo. Kvankam oni faris ioman progreson ekde tiame, la preciza naturo de ĉefe la *labrum* kaj de la antaŭbuŝa regiono de artropodoj restas tre polemikiga.

Referencoj
----------

1. ↑   Ruppert, Fox & Barnes (2004), pp. 518–522
2. ↑   Goodrich, E. S. (1897), "On the Relation of the Arthropod Head to the Annelid Prostomium", Quarterly Journal of Microscopical Science (s2–40): 247–268
3. ↑   Rempel, J. G. (1975), "The Evolution of the Insect Head: the Endless Dispute", Quaestiones Entomologicae, 11: 7–25
La nova Artoforumo en la kerno de Gotha
La **Artoforumo de Gotha** (germane: *Kunstforum Gotha*) troviĝas en historia domo en la centro de Gotha, Querstraße nr 13-15.

Priskribo
---------

En majo 2014 malfermitis post du jaroj da konstruo la Artoforumo, kiu apartenas al la komplekso *Westthüringen-Center*. Ĉeestis la en Gotha naskiĝinta artistino Milein Cosman (nask. 1921) dum la inaŭgurado. Ĝi havas internacian programaron kaj celas esti alloga por ĉiuj amikoj de nuntempa arto el tuta Eŭropo.

La ĉ. 1630 konstruita angula konstruaĵo estas unu el la malmultaj originale konservitaj malnovaj loĝdomoj de la urbo. La banko *VR-Bank Westthüringen eG* ekde la alikonstrulaboroj sponsoradas. La societo *KulTourStadt Gotha GmbH* tiel akiris novan kulturejon; menciindas la fakto ke la tuto faritis per privatuloj sen publika helpo. En historia etoso la kreiveco de gravaj artistoj digne gastigatos. Sur tri etaĝoj kun pli ol 400 kvadratmetroj abundas ekspozicia spaco. Teretaĝe eblas ripozumi kaj butikumi en kafejeto kaj librovendejeto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kulturforum sur la retpaĝaro de la societo *Kultourstadt Gotha*, kun evento-kalendaro Arkivigite je 2015-01-10 per la retarkivo Wayback Machine
* Artikolo pri la inaŭguro de Kunstforum Arkivigite je 2015-01-10 per la retarkivo Wayback Machine
Plenkreska lampiro, nome krepuska skarabo  
 *Photuris lucicrescens*
**Krepuskaj bestoj** estas tiuj, kiuj estas aktivaj ĉefe dum krepusko, tio estas dum tagiĝo kaj noktiĝo. La vorto estas devena de la latina *crepusculum*, signifante "krepusko." Krepuska estas, tiel, en kontrasto kun taga kaj nokta kondutoj. Krepuskaj bestoj ankaŭ povas esti aktivaj sur brila lunlumita nokto. Multaj bestoj kiuj estas supraĵe priskribitaj kiel noktaj estas fakte krepuskaj. Ene de la difino de krepuska estas la esprimoj *matena* kaj *vespera*, indikante specialajn aktivaĵojn nur en la komenca tagiĝo (matena) aŭ nur en la fina krepusko (vespera), respektive.

Oni supozas, ke tiuj modeloj de aktiveco estas reago kiel kontraŭpreda adapto. Multaj predantoj manĝas plej intense nokte, dum aliaj estas aktivaj tagmeze kaj vidas plej bone je plena sunlumo. Tiele la krepuska kutimaro povas malpliigi eventualan predadon. Krome, en varmaj areoj, ĝi povas esti vojo eviti termikan streson dum oni ĝuas je disponebla lumo.

Multaj konataj familiaraj specioj de mamuloj estas krepuskaj, kiaj katoj, hundoj, kunikloj, furoj, kobajoj, kaj ratoj. Aliaj krepuskaj mamuloj povas esti lemuredoj, la malgranda pando, cervoj, alkoj, ĉinĉiloj, la komunaj musoj, mefitoj, vombatoj, dasjuroj, hienoj, la rufa linko, tenrecedoj, kapibaroj, kaj la formortinta tilacino. Krepuskulaj birdoj estas la Amerika kaprimulgo, la Kamenapuso, la Amerika skolopo, kaj la Makula porzano.

Kelkaj specioj havas diferencan kutimaron se forestas predantoj. Ekzemple, la Marĉostrigo estas tagulo en tiuj insuloj de la Galapagoj, kie estas specioj de buteoj, sed taguloj tie ne estas ĉiuj.

Ankaŭ multaj tineoj, skaraboj, muŝoj, kaj aliaj insektoj estas krepuskuloj.

Vidu ankaŭ
----------

* Kamuflimito
* Krepuskaj radioj

Notoj
-----

1. ↑   Crepuscular Summary. BookRags.com (2010-11-02). Alirita 2011-07-11.
2. ↑  The ecology of stray dogs: a study of free-ranging urban animals By Alan M. Beck p.12
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Kreno** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonaj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Brasikaloj *Brassicales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Brasikacoj *Brassicaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Armoracio *Armoracia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Armoracia rusticana***P.G. Gaertn. B. Mey. & Scherb |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Kreno  |

 |
| v • d • r |

**Kreno** (*Armoracia rusticana*, antaŭe *Cochlearia armoracia*) estas multjara planto, botanike apartenanta al la brasikacoj (*Brassicaceae*). Ĝi kreskas ĝis 150 centimetrojn alte kaj estas kultivata precipe por sia granda, blanka radiko, kvankam ankaŭ la folioj estas manĝeblaj.

Etimologio
----------

La scienca (latina) nomo *Armoracia* havas keltan devenon (*ar* = proksime, *more* = maro). Armorica estis kelta nomo de la hodiaŭa Bretonio, *rusticanus* = vilaĝa. La Esperanta nomo venas el la rusa (*хрен*), probable kun apogo sur la greka *χρένο* [ĥreno] kaj la jida כריין [ĥrejn]. La saman aŭ similan vorton uzas ankaŭ iuj aliaj slavaj lingvoj. En la aŭstra kaj bavaraj varioj de la germana lingvo oni nomas tiun ĉi planton "Kren".

Kuraca efiko
------------

La radiko estas uzata kiel spicaĵo kaj delonge oni konsideras ĝin kuraca planto. Jam Plinio la Maljuna skribis pri ĝia bona influo al la cerbo. Plej grava ĝi estas vintre kaj printempe, kiam mankas la vitaminoj. La radiko enhavas pli ol 100 mg da vitamino C en 100 g, provitaminon A, vitaminojn el la grupo B, fitoncidojn kun antibakteriaj influoj, multe da kalio, kalcio, magnezio, akran silicon, sukerojn kaj aliajn substancojn. La popola medicino aplikas krenon kontraŭ daŭraj inflamoj, inflamoj de urinveziko kaj renoj. Raspita kreno kun sukero aŭ mielo estas popola medikamento kontraŭ raŭkado. Freŝajn krenajn radikojn oni kolektas printempe (marto-majo) aŭ aŭtune (septembro-oktobro). Plej bone estas uzi ĝin freŝan. Ĝi stimulas stomakan kaj intestan agadojn (tre taŭga al malfacile digesteblaj manĝaĵoj!) kaj influas urinige. Pro alta enhavo de vitamino C (askorba acido) ĝi estas rekomendata precipe printempe, kiam tiu vitamino mankas. Kreno bone influas kontraŭ reŭmataj malsanoj (deekstere, krenaj kompresoj).

Kuirarto
--------

En la kuirejo oni aldonas freŝe raspitan krenon al kuiritaj manĝaĵoj, en majonezojn, saŭcojn kaj supojn, en panŝmiraĵojn. Tre ŝatata estas miksaĵo de raspitaj pomoj kaj kreno. Platajn kren-tranĉaĵojn oni aldonas al konservitaj legomoj.

Por molekula biologio, la krena enzimo peroksidazo utilas por imunologia kaj neŭrologia esploradoj.

Referencoj
----------

1. 1 2  Prelego de Stano Marček en la klubo La Verda Stelo en Antverpeno en oktobro 2014


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |
**Valdivienne** estas komunumo de la centr-okcidento de Francio, situanta en la departemento Vienne (regiono Puatuo-Ĉarentoj).

Geografio
---------

La ureto Valdivienne estas ĉirkaŭata de la komunumoj Pouillé, Chapelle-Viviers, Lhommaizé kaj Chauvigny. Ĝi estas situanta je 25 km sudoriente de Poitiers.

Kvar urbetoj ligiĝas al la komunumo Valdivienne : la plej grava, Saint Martin La Rivière, poste Salles-en-Toulon, Morthemer kaj La Chapelle-Morthemer.

La fervoja stacio plej proksima estas tiu de Lussac-les-Châteaux situanta je 13 km. La flughaveno plej proksima estas tiu de Poitiers, situanta je 26.8 km.

  

La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

Vidindaĵoj
----------

Ĉefaj vidindaĵoj estas ses preĝejoj, du kasteloj kaj malnovaj domoj. La kastelo de Morthemer famas pro sia elstara loĝejturo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retejo de la municipo de Valdivienne

Fontoj
------

* Robert-Jacques Thibaud - *Dictionnaire de l'Art Roman* - Éditions Dervy - 1994 - ISBN 2-85076-645-3
* Michel Feuillet - *Lexique des symboles chrétiens* - Éditions PUF - Coll : Que sais-je? - 2004 - ISBN 2-13-054106-2
**Kratilo,** en antikva greka Κρατύλος *(Kratilos)*, en latina *Cratilus*, estas la nomo de greka filozofo de la 5-a jarcento a.K. membro de filozofia tendenco de Heraklito, kiu ofertis okazon al Platono por tiel titoli unu el siaj dialogoj.

Biografio
---------

Pri la persono Kratilo oni konas datenojn nek rilate naskiĝon nek rilate morton. La platona dialogo (440 a.K. ĉirkaŭe) lin prezentas kiel pli juna ol Sokrato, lia interdialoganto; en la Metafiziko ( I, 6), Platono estis lia, doktrine, disĉiplo antaŭ tio fariĝi ĉe Sokrato. La famo de Kratilo devenas precipe el la honoro al li atribuita per la dialogo de Platono.

Kratila doktrino
----------------

Laŭ Platono, Kratilo subtenis, same kiel Protagoro, ke ne eblas eldiri falsaĵon ĉar tia parolado eldiras ion pri kio ne plu estas ĉar ĉio senĉese ŝanĝiĝas. Ĉiu eldiro, do, parolas ĉiam nur pri la esto sen apartaj specifaĵoj.

Li tamen, ĉiam laŭ Platono, allasis ke, ekzistas natura adekvateco inter nomo kaj aĵo nomata, kaj ke, la nomo ne estas nura sono pure konvencia. Tiel precipe aperas el la Platona dialogo "Kratilo".

Kiel Heraklito, li pensis ke, ĉiuj senseblaj estaĵoj senĉese ŝanĝiĝas, kaj ke, do, eblas neniu scio (aŭ scienco) (en *Metafiziko* de Aristotelo, A, VI, 987 a 29): oni ne povas diri ion veran pri io ŝanĝanta. Lia teorio estis taksata ekstrema de Aristotelo kiu sciigas ke, Kratilo riproĉadis al Heraklito pri jeno: Heraklito diris ke, ne eblas sin lavi dufojojn en la sama akvo, dum eblas eĉ ne unufojon sin lavi en la sama akvo ĉar ĝi ŝanĝiĝas dum la sinlavo mem! Tiu teorio alpuŝis ĝispunkte ke Kratilo, laŭ ebla ironiaĵo de Aristotelo, "ne plu parolis sed limiĝis al gestoj per fingroj"

Enhavo de Kratilo (dialogo)
---------------------------

* Kratilo (dialogo)
* Kratila dialogo esperantigita  Arkivigite je 2007-08-07 per la retarkivo Wayback Machine
* Subklakejo: Pubblicazioni


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 322745
* GND: 102385955
* VIAF: 47152640
 |
Gomuĥ, "Bovinbuŝo", nome glaĉerlango kaj riverekelfluejo.
Gomuĥ, glaĉerlango de la Glaĉero Gangotri. La montopinto Bhagirathi staras fone.
**Gomuĥ**, konata ankaŭ kiel "Gaŭmuĥ" aŭ "Gomuĥi" (en hindia: गौमुख or गौमुखी; en asama kaj bengala: গোমুখ aŭ গোমুখী), estas la glaĉerlango de la Glaĉero Gangotri kaj la elfluejo de la rivero Bhagirathi, unu elal plej gravaj fontoj de Gango. La loko estas je alto de 4 023 m en la distrikto Utarkaŝi en la ŝtato Utarakando, Barato. Ĝi estas unu el la plej granda en Himalajo kun ĉirkaŭkalkulita volumo de ĉirkaŭ 27 kubaj kilometroj. Ĝi estas sankta pilgrimejo por Hinduismo, kun la Glaĉero Gangotri mem, same kiel altira destinejo por marŝado. La 26an de julio 2016, post forta pluvo en Utarakando, oni informis, ke la fronta fino de Gomuĥ estis malaperinta, ĉar granda parto de la glaĉero falis kaj estis forbalaita. En 2013, pro nuborompo en Utarakando, aperis grandaj fendoj en la glaĉero.

Oni diras, ke la glaĉerlango de la Glaĉero Gangotri similas al buŝo de bovino, kaj pro tio la loko estas nomata Gomuĥ aŭ Gaumuĥ (gou, bovino + muĥ, vizaĝo). Gomuĥ, kiu estas ĉirkaŭ 19 km el la urbo Gangotri, estas la preciza fonto de la rivero Bhagirathi, grava alfluanto de Gango. Gomuĥ estas apud la bazo de Ŝivling; intere kuŝas la herbejo Tapovan.

Vidu ankaŭ
----------

* Nacia Parko Gangotri

Notoj
-----

1. ↑   S. S. L. Malhotra (1983). Gangotri and Gaumukh: a trek to the holy source. Allied Publishers. p. 139.
2. ↑   Harshwanti Bisht (1994). Tourism in Garhwal Himalaya: With Special Reference to Mountaineering and Trekking in Uttarkashi and Chamoli Districts. Indus Publishing. pp. 83–. ISBN 978-81-7387-006-4.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Gomuĥ en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Retreat of the Gangotri Glacier Arkivigite je 2008-09-24 per la retarkivo Wayback Machine, artikolo de la Terobservatorio de la NASA
* Gaumukh and Gangotri Art Photos
* Save Gangotri Arkivigite je 2020-08-13 per la retarkivo Wayback Machine, ekologia damaĝo kaj konservadaj klopodoj en la regiono
* Geomorfologia pruvaro de la retiriĝo de la Glaĉero Gangotri, Studo de la Departemento de Geologio, HNB Garhŭal Universitato

30° 55′ 36″ Nordo 79° 04′ 51″ Oriento﻿ / ﻿30.92678 °N, 79.08079 °O﻿ / 30.92678; 79.08079 (mapo)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 692612
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri abundeco de izotopoj ene de elementoj. Por abundeco de elementoj (laŭ atomnumero) en la terkrusto rigardu la paĝon Abundeco de elementoj en la terkrusto.* |

En kemio, **natura abundeco** (**NA**) estas la abundeco de izotopoj de kemia elemento kiel ĝi estas nature trovata sur planedo. La relativa atompezo (pesita meznombro) de ĉi tiuj izotopoj estas la atompezo listigita por la elemento en la perioda tabelo. La abundeco de izotopo varias de planedo al planedo sed restas relative konstanta kun tempo.

Ekzemple, uranio havas tri nature okazantajn izotopojn: 238U, 235U kaj 234U. Iliaj respektivaj NA estas 99,2745%, 0,72% kaj 0,0055%. Ekzemple, se 100000 uraniaj atomoj estis analizataj, oni devus atendi trovi proksimume 99274 238U atomojn, 720 235U atomojn kaj 6 234U atomojn. Ĉi tio estas ĉar 238U estas multe pli stabila ol 235U aŭ 234U, kiel la duoniĝotempoj de ĉiu izotopoj estas 4,468×109 jaroj por 238U kompare al 7,038×108 jaroj por 235U kaj 245500 jaroj por 234U.

Tamen, la natura abundeco estas influita ankaŭ de probablo de kreado de donita izotopo en nukleosintezo. Ekzemple ĉe samario, la radioaktivaj 147Sm kaj 148Sm estas multe pli abundaj ol stabila 144Sm.

Por radiogeneritaj nuklidoj la natura abundeco estas influita de produktado de donita izotopo per disfalo de la aliaj radioaktivaj nuklidoj, ekzemple ĉe izotopoj de plumbo.

Dekliniĝoj de natura abundeco
-----------------------------

Oni konkludis el el studo de suno kaj meteoritoj ke nia suna sistemo estis komence preskaŭ homogena je izotopa komponaĵo. Dekliniĝoj de la (evoluanta) galaksia averaĝo, specimeno de kiu estis prenita en la loko kaj tempo de formiĝo de la suna sistemoj, povas ĝenerale esti eksplikitaj per izotopa frakciigo kaj iuj nukleaj disfalaj kaj konvertiĝaj procezoj. Estas ankaŭ indikaĵo de injektoj de mallongdaŭraj (nun estingintaj) izotopoj de apudaj supernovaaj eksplodoj kiuj povis ekigi kolapson de la antaŭsuna nebulozo. De ĉi tie dekliniĝoj de natura abundeco sur tero estas ofte mezurita en partoj por mil (elmilo aŭ ) ĉar ili estas malpli grandaj ol unu centono (%).

La sola escepto al ĉi tio estas la antaŭsunaj grajnoj trovitaj en primitivaj meteoritoj. Ili ĉirkaŭiris la homogenigadon, kaj ofte portas la nuklean subskribon de specifaj nukleosintezaj procezoj en kiuj iliaj eroj estis faritaj. En ĉi tiaj materialoj, dekliniĝoj de la tera natura abundeco estas iam pli grandaj ol 100-foje.

Vidu ankaŭ
----------

* Nuklido aperanta pro radioaktiveco

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ernst Zinner (2003) Izotopa aspekto de la frua suna sistemo, *Scienco* **300**:5617, 265-267.
* Stabila elementa izotopa abundeca listo de la NanoSIMS grupo je Vaŝingtonia Universitato Arkivigite je 2011-07-20 per la retarkivo Wayback Machine
* Izotopa projekto de Berkeley Arkivigite je 2006-12-05 per la retarkivo Wayback Machine
* Serva listo de sciencaj iloj
La **paroĥa preĝejo Senmakula Koncipiĝo** estas romkatolika historia monumento ekde 1997 en urbo Hajdúdorog (Hungario).

Historio
--------

Jam dum la mezepoko estis tie paroĥa kirko (menciita en 1332). Ĉirkaŭ 1550 la loĝantoj kalvinaniĝis. La nun videbla kirko estis konstruita en 1859 (kune kun la orgeno. Eklezie la katolika grupo apartenis al Hajdúnánás inter 1973-1980, al Kálmánháza (1980-1990), poste al Újfehértó. En 1997 la preĝejo estis deklarita historia monumento. Lastfoje en 2002 okazis renovigaj laboroj.

Konstruaĵo
----------

La kirko situas sola en korto inter arboj. Antaŭ la kirko ŝtona kruco estas videbla. La fasado estas simetria. Meze la kvadrata turo altiĝas, la enirejo funkcias tra la turo. Sur la fasado estas granda fenestro super la enirejo. Interne la benkoj escepte estas blankaj.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* 
* 

* AerfotoAerfoto
* InternoInterno
* FreskoFresko
* Altara bildoAltara bildo


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
En geometrio, la **kvar-duon-sesedro** estas nekonveksa unuforma pluredro, indeksita kiel U4. Ĝi havas 6 verticojn, 12 laterojn kaj 7 edrojn: 4 triangulojn kaj 3 kvadratojn.

Ĝi havas la samajn verticojn kaj randojn kiel la regula okedro. Ĝi ankaŭ komunigas 4 el la 8 triangulaj edroj de la okedro, sed havas 3 aldonajn kvadratajn edrojn.

Ĝi estas la sola ne-prisma unuforma pluredro kun nepara kvanto de edroj.

Ĝi estas ne-orientebla surfaco. Ĝi estas unika kiel la sola unuforma pluredro kun eŭlera karakterizo de 1 kaj estas de ĉi tie prezento de la reela projekcia ebeno tre simila al la roma surfaco.

La "duon" parto de la nomo signifas iu el la edroj ariĝas duone multaj kiel en iu regula pluredro - ĉi tie, tri kvadrataj edroj ariĝas duone multaj kiel en la regula sesedro, pli bona sciata kiel la kubo - de ĉi tie "*-duon-sesedro*". Duonaj edroj ankaŭ estas orientitaj en la sama direkto kiel edroj de la regulaj pluredraj. La tri kvadrataj edroj de la kvar-duon-sesedro estas orientitaj simile al tri edraj de la kubo, reciproke perpendikulare.

La karakterizo "duone multaj" ankaŭ signifas ke la duonaj edroj devas trapasi la centron de la pluredro, kie ili ĉiuj sekcas unu la alian. Vide, ĉiu kvadrato estas dividita en kvar ortajn triangulojn, el ili du estas videblaj de ĉiu flanko.

Vidu ankaŭ
----------

* Okedro
* Unuformaj pluredraj kombinaĵoj de kvar-duon-sesedroj
	+ Kombinaĵo de 5 kvar-duon-sesedroj
	+ Kombinaĵo de 20 kvar-duon-sesedroj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Eric W. Weisstein, *Kvar-duon-sesedro* en MathWorld.
* Papera modelo Arkivigite je 2007-06-30 per la retarkivo Wayback Machine
**HERMAN Lipót** estis hungara pentristo, grafikisto. Li naskiĝis en Nagyszentmiklós la 24-an de aprilo 1884 kaj mortinta en Budapeŝto la 1-an de julio 1972). Li estas Munkácsy-premiito (1952), eminenta artisto (1964).

Biografio
---------

Inter 1901–1905 Lipót Herman lernis en *Mintarajziskola* en Budapeŝto ĉe Ede Balló, László Hegedűs, Tivadar Zemplényi. Li uzis kiel karikaturisto la pseŭnimon *Harag*. En 1905 li iris Munkenon, kie li lernis ĉe A. Ažbè. En 1909–10 li laboris en Berlin kaj kun Falus Elek li faris afiŝojn kaj libroilustraciojn. En aŭtuno de 1910 li venis hejmen kaj partoprenis en establo de artistkolonio *Kecskeméti Művésztelep*. En 1911 li studvojaĝis Parizon, Bruselon kaj Londonon. En 1919 dum la konsilantrepubliko li estis prezidanto de la belartissindikato (*Képző- és Iparművész Szakszervezetek Szövetség*). En 1920 li apartenis al la fondintoj de la *Szinyei Társaság*. En 1921 li estis en Germanio, poste en Nederlando, en Parizo, en Munkeno kaj Italio kaj partoprenis ankaŭ ekspoziciojn. Li ekspoziciis ekde 1905. Li havis ekspoziciojn en *Muzeo Ernst* (1920, 1924, 1954). Memorekspozicion oni organizis en 1974.

Verkoj
------

* *A művészasztal* (memoraĵoj kun propraj ilustraĵoj, Bp. 1959).

Disĉiploj
---------

* Lajos Vajda (pentristo)

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lipót Herman en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arto en Hungarujo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 239068
* GND: 140062726
* LCCN: no94006519
* VIAF: 61119499
* ISNI: 0000 0000 7330 6298
* SUDOC: 169215237
* BNF: 12731592c
* ULAN: 500072462
* RKD: 125839
 |
**Johannes Burman** (naskiĝis la 26-an de aprilo 1707 Amsterdamo, mortis la 20-an de februaro 1780), estis nederlanda botanikisto kaj kuracisto. Burman specializiĝis en plantoj el insuloj Cejlono kaj Ambon kaj el Kabkolonio. La nomo *Pelargonium* estis enkondukita de Johannes Burman.

Johannes Burman estis la plej aĝa filo de la teologo Frans Burman (1671-1719) kaj lia edzino Elizabeth Thierens. Lia frato estis teologo Frans Burman (1708-1793). Li startis studojn en Leiden en 1722 ĉe Herman Boerhaave, kaj gradiĝis en 1728 kiel doktoro medicina, post kio li praktikis en Amsterdamo. Post la morto de Frederik Ruysch li ricevis postenon de Profesoro de Botaniko en Amsterdamo. Johannes Burman edziĝis al Adriana van Buuren. Ankaŭ ties filo Nicolaas Laurens Burman estis botanikisto kaj studis ĉe Karolo Lineo en Upsalo.

Karolo Lineo, en 1735 survoje tra Nederlando, estis invitita de Burman, portante leteron de rekomendo el Herman Boerhaave. Burman ixgis impresita de la junulo kaj proponis gastigadon ĉe sia hejmo de Keizersgracht. Lineo estis dungita de Burman dum preskaŭ ses semajnoj por kompletigi la flaŭron de plantoj de Ceilano.

Burman prezentis Lineon al George Clifford la 3-a kaj Clifford montris al ilin fantastan libron. Ĝi ne estis en la kolekto de Burman kaj Clifford diris, ke li havus ŝanĝe por Lineo kiu estis dungita por zorgi la ĝardenon kaj la menaĝerion de Hartekamp. Burman estis poste rememorata de Lineo per la genro *Burmannia* kaj familio Burmaniacoj.

Burmann publikigis sin libron kun plantoj el la Kabkolonio bazitan sur kolekton de Nicolaes Witsen, nome verko de Caspar Commelin kaj Simon van der Stel? En sia libro pri Ambonaj plantoj li uzis la verkon de Rumphius. Por reserĉo kaj ilustraĵoj pri plantoj el Okcidentaj Indioj li uzis la verkon de la franca botanikisto Charles Plumier.

Publikaĵoj
----------

* *Thesaurus zeylanicus, exhibens plantas in insula Zeylana nascentes* (Amsterdam, 1737).
* *Rariorum Africanarum plantarum* (Amsterdam, duparta, 1738-1739).
* *Herbarium Amboinense, plurimas complectens arbores, frutices, herbas... réédition de l’herbier de Georg Eberhard Rumphius* (1628-1702) (Amsterdam, sesvoluma, 1741-1750).
* *Plantarum Americanarum fasciculus primus* (Amsterdam, 1755-1760).
* *Auctuarium* (1755).
* *Vacendorfia* (1757).
* *De ferrariae charactere* (1757).
* *Flora malabarici* (1769).

Referencoj
----------

1. ↑  Botanical exploration of Southern Africa: an illustrated history of early ... de Mary Gunn, L. E. W. Codd
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Johannes Burman en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* *Herbarium Amboinense* Amsterdam. 1747 1750


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 488859
* GND: 11717453X
* LCCN: nr2007003676
* VIAF: 42608297
* ISNI: 0000 0000 5534 6675
* LIBRIS: 287566
* BNF: 177875889
* BPN: 70860782
* NKC: uk2007399084
* BNE: XX1010171
 |
La marponto en Palanga, Litovio
La piero de Scheveningen, Nederlando
**Piero** aŭ **marponto** estas elŝipejo ĉe marbordo, kiu servas kiel bordiĝejo por ŝipoj, por ke homoj kaj/aŭ varoj en- kaj elŝipiĝu.

Grandeco kaj longeco, konstrutipo kaj konstrumaterialo de piero (historie: ligno, hodiaŭ kutime betono aŭ ŝtalo) dependas de la celo: specifaj pieroj taŭgas por la en-/elŝipado de turistoj, por la en- kaj elŝarĝigo de konteneroj, de danĝeraj varoj (ekzemple tergaso aŭ oleo aŭ kemiaĵoj) ktp.

Kiam dum la lastaj jardekoj la transportŝipoj iĝis pli kaj pli grandaj, la pieroj iĝis tro malgrandaj kaj tro malprofundaj por ke la varoj povu esti (mal)ŝarĝitaj. Dum oni konstruis por ili pli profundajn havenojn, la malnovaj pieroj en la centroj de havenurboj hodiaŭ servas ĉefe al turistaj celoj, portante restoraciojn, muzeojn kaj aliajn allogaĵojn kiel ekzemple en Novjorko aŭ Sanfrancisko.

Kontraste al pieroj aŭ marpontoj, kiuj kutime staras sur palisoj kaj ne estas signifa obstaklo por maraj ondoj, ĝetoj estas masivaj marbordaj konstruaĵoj kiuj servas kiel ondoŝirmiloj kaj ankaŭ povas servi kiel en- kaj elŝipejoj.

La vorto "marponto" estas tradiciiĝinta esperantlingva traduko el pluraj naciaj lingvoj, ekzemple germane *"Seebrücke"* aŭ litove *"jūros tiltas"*, kvankam piero aŭ marponto ne vere plenumas la funkcion de ponto voje ligi du fiksajn lokojn kaj iusence nomeblus nur "duonponto".

Eksteraj ligiloj
----------------

* artikolo "La marponto de Llandudno" en Kimrio, lige al la Brita Kongreso de Esperanto en 2010

Vidu ankaŭ
----------

* Digo
* Ĝeto
* Kajo
* Moleo
* Varfo
* Tabula pado

* Piero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Piero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

 * marponto en Ahlbeck, insulo Usedom, Germaniomarponto en Ahlbeck, insulo Usedom, Germanio
* marponto en El Quisco, Ĉiliomarponto en El Quisco, Ĉilio
* piero en la lago Claiborne de Luiziano, Usonopiero en la lago *Claiborne* de Luiziano, Usono
* piero de la haveno de Imazu en Takaŝima, Japaniopiero de la haveno de Imazu en Takaŝima, Japanio
**Pieniny** estas montaro en la suda Pollando kaj la norda parto de slovakia regiono Spiŝo. Ĝi estas formita ĉefe de kalkŝtono. Nuntempa tereno de la Pieniny estas formita ĉefe per la rivera erozio (ĉefe Dunajec). Ĝi estas taksata kiel unu el la plej pitoreskaj lokoj en Eŭropo.[*Dubinda teksto*] Inter interesaj vidindaĵoj apartenas la pintoj de la Tri Kronoj kaj Sokolica kaj flosado sur la rivero Dunajec.

Topografio
----------

Pieniny sude najbaras kun Spišská Magura kaj en la nordo kun Gorce kaj Sonĉa Beskidoj. Pieniny estas dividitaj en tri partojn per la rivero Dunajec: Spiŝaj Pieniny, Pieniny Właściwe kaj Małe Pieniny.

Geologio kaj genezo de la Pieniny
---------------------------------

Rokoj kiuj konsistigas la Pieniny formiĝis en la fundo de la pramaro Tetiso. La kretaceo kaj Terciariaj sedimentoj estis falditaj kaj leviĝis super marnivelon. Ekde neogena ĝi estas eroziata ĝis hodiaŭo. Karstaj karakterizaĵoj estas malfortaj, la kavernoj estas malmultaj kaj malgrandaj.

Vidu ankaŭ
----------

* Nacia parko Pieniny (Slovakio) - en Slovakio
* Nacia parko Pieniny (Pollando) - en Pollando
Musako el terpom-lamenoj.
Musako el kukumo kaj terpomoj.
La **musako** (el la greka μουσακάς, *mousakás*) estas tradicia manĝaĵo el Balkanio kaj Mezoriento surbaze de melongenoj. La greka versio estas la plej konata internacie, kiu konsistas el tavoloj el haketita viando, lamenigita melongeno kaj tomato, kovrita de blanka beŝamelo.

La vorto estas arabdevena kaj venas el *saqqaʿa*, ‘frostigi, blankiĝi’, sed ĝi venis al la lingvoj de okcidenta Eŭropo tra la greka.

Farado
------

En la araba mondo, musako estas salato kuirita precipe el tomatoj kaj melongenoj, simile al la kaponato de Italio, kaj ofte estas malvarme servata kiel aperitivo. Kvankam ĝi havas araban nomon, ĝi estas kutime konsiderata greka en Okcidento. La versioj bulgara, serbia, bosnia, kaj rumana prepariĝas per terpomoj anstataŭ melongenoj.

En la komuna greka recepto (3tavola), la malsupra tavolo konsistas el melongenoj frititaj en olivoleo, la meza el ŝafida haketita viando kun muelitaj tomatoj kaj la supra el beŝamelo (plej probable enkondukita de Celementes en la 1920-aj jaroj). Oni povas fari ĝin sen la butero de la beŝamelo aŭ malpliigi ĝian kvanton aŭ eĉ anstataŭi ĝin per kremo. En la cetero de balkanaj landoj, la supra tavolo ofte estas miksaĵo de lakto aŭ kremo kaj ovo.

Variantoj
---------

Ekzistas variantoj de la baza recepto, kelfoje sen saŭco, kelkfoje kun aliaj vegetaĵoj. La plej ofta en Grekio povas inkluzivi kukurbetojn, terpomojn aŭ ĉampinjonojn krom la melongeno. Eĉ ekzistas varianto por Karesmo en la receptaro de Celementes kiu ne uzas viandon aŭ saŭcojn kaj nur uzas vegetaĵojn kaj panerojn.
Ekzistas ankaŭ veganaj versioj de musako. Ili kutime faras beŝamelon el maragarino, maizamelo kaj sojlakto kaj anstataŭas viandon per teksturigita sojo, sejtano aŭ lentoj.

* Kategorio Musako en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
*Pri la ceteraj Béla Lengyel vidu ĉi tie!*

**Béla Lengyel** [lendjel], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lengyel Béla** estis hungara kemiisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1894). Lia nepo estis Béla Lengyel (1903) same kemiisto.

Béla Lengyel  naskiĝis la 4-an de januaro 1844 en Körösladány. Li mortis la 11-an de marto 1913 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Lengyel frekventis universitatojn en Buda kaj Pest (urbo). Post la diplomo li eklaboris apud Károly Than en la universitato. En 1868 li studvojaĝis al Germanio, dume li doktoriĝis en Heidelberg kaj li komatiĝis kun Robert Wilhelm Bunsen kaj Hermann von Helmholtz. Hejmenveninta li instruis en Universitato de Budapeŝto, en 1895 li estis rektoro. En Hungario li estis la unua, kiu okupiĝis pri radiado, krome li malkovris "C3S2" kaj li produktis puran kalkon. Estas menciinda la studado pri spektroskopio.

Verkaro (elekto)
----------------

* *A szulini ásványvíz vegyelemzése* (1869)
* *Néhány gázkeverék szinképi vizsgálata* (1879)
* *Chémia. Tankönyv felső tanintézetek számára* (1889) - lernolibro pri kemio
* *A quantitativ chemiai analysis elemei* (1896)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Körösladány

Fontoj
------

* biografio kun foto
* biografio kun foto
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero L kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)

* Kategorio Béla Lengyel (1844) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 450621
* GND: 119003899
* LCCN: n83232200
* VIAF: 5731565
* ISNI: 0000 0000 7819 7377
* BNF: 12004797j
 |
**Béla Kuthy Krimszky** [kuti krimski], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kuthy Krimszky Béla** estis hungara aktoro, teatrestro. Lia familia nomvarianto estis *Krimsky*.

Béla Kuthy Krimszky naskiĝis en 1846 en Kassa (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Košice en Slovakio), li mortis la 5-an de septembro 1881 en Kaposvár (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario).

Biografio
---------

Béla Kuthy Krimszky debutis kiel aktoro en 1867 en Teatro de Győr. En 1873 li apartenis al teatra kompanio de Gyula Miklósy en Budapeŝto, poste de Ignác Krecsányi en Kecskemét. Li longe estis ankaŭ teatrestro. En 1877 lia kompanio unuiĝis kun alia teatra kompanio. En la sekva jaro la kompanio ricevis teatran permeson en Szatmár, sed la permeso estis retirita en 1880, ĉar la kompanio senpermese ludis en aliaj lokoj. Li tragike frue mortis pro kormalsano. Lia edzino naskis filinon.

Lia kontribuo
-------------

Unufoje li verkis teatraĵon *Ortographia*, kiu estis prezentita en 1878.

Fontoj
------

*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 761879
 |



* Portalo pri Biografio
La **Defensiva demokratio** estas filozofio, kies ĉefa ideo estas ke ĝi necesas por protekti demokration de la provoj detrui demokratian sistemon, ekzemple de komunismo kaj naziismo. Nuntempe en multaj landoj funkcias defensiva demokratio, kiel konstitucia kortumo.

La famaj historiaj ekzemploj de defensiva demokratio estas dissolvoj de dekstra ekstremisma Socialisma Regna Partio (germane SRD, Sozialistische Reischspartei Deutschlands) en 1952 kaj maldekstra ekstremisma Komunista Partio de Germanio (KPD) en 1956 en Okcidenta Germanio. Post la dua mondmilito, por preventi reaperon de ekstremisma, totalisma ŝtato kiel Nazia Germanio, la germana registaro kreis registarajn instituciojn kiel la Federacia Konstitucia Kortumo de Germanio kaj Federacia Oficejo pri Protekto de Konstitucio (germane *Bundesamt für Verfassungsschutz*) por protekti demokration kontraŭ ekstremismaj politikaj grupoj.

Multaj landoj punas agadojn kontraŭ etnaj aŭ religiaj grupoj kiel *malama parolo* kaj *malama krimo* aŭ glorigadon, publikan propagandon de tiuj aktoj. Ekzemple, la neado de Holokaŭsto estas punenda en Francio, Germanio, Austrio, Ĉeĥio, Pollando. Publika montro de ekstremismaj simboloj kiel Rikoltilo kaj martelo kaj Svastiko ankaŭ estas punendaj en pluraj landoj de Orienta Eŭropo.

Vidu ankaŭ
----------

* Demokratio
* Federacia Konstitucia Kortumo de Germanio
En fiziko, du aŭ pli multaj malsamaj fizikaj statoj (kvantumaj statoj) estas nomataj kiel **degeneraj** se ili ĉiuj estas je la sama energinivelo. Fizikaj statoj diferenciĝas se kaj nur se ili estas lineare sendependaj. Energinivelo estas degenera se ĝi enhavas du aŭ pli multajn malsamajn statojn. La kvanto de malsamaj ŝtatoj je aparta energinivelo estas nomata kiel la **obleco de degenereco** aŭ **nivelo de degenereco**.

En kvantuma mekaniko ĉi tio kutime temas pri elektronaj distribuadoj kaj la elektronaj energiniveloj, kie malsamaj eblaj statoj por la partikloj povas esti interrilatantaj per simetrio. La uzado de la termino venas de tio ke degeneraj propraj statoj estas respektivaj al identaj ejgenoj de la hamiltona esprimo. Pro tio ke ajgenoj estas respektivaj al radikoj de la karakteriza ekvacio, *degenereco* ĉi tie havas la saman signifon kiel la komuna matematika uzado de la vorto.

Se la simetrio estas rompita per perturbo, ofte per apliko de ekstera elektra kampo aŭ magneta kampo, la energiniveloj povas ŝanĝiĝi diverse kaj tiel maldegeneriĝi, ĉi tio estas la forkiĝo de energinivelo.

Ĉe elektromagnetaj ondokonduktiloj, degenereco temas pri reĝimoj de disvastiĝo kiuj ekzistas je la sama frekvenco kaj la sama longituda disvastiga konstanto. Ekzemplo, por ortangula ondokonduktilo, la *TEm, n* (Transversa Elektra kampo) reĝimo degeneras al la *TMm, n* (Transversa Magneta kampo) reĝimo se *m* kaj *n* estas la samaj por ambaŭ ili.

Vidu ankaŭ
----------

* Denseco de statoj
* Degenereco
* Degenera gaso
* Degenera duonkonduktaĵo
* Hamiltona mekaniko
***Dehesa de Montejo*** [deEsa demonTEĥo] estas municipo en la nordo de la provinco Palencio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Montaña Palentina*. La loknomo *Dehesa de Montejo* estas komprenebla etimologie kiel Arbaro de Monteto.

Geografio
---------

Panoramo de Colmenares (Abelujaro).
Pregejo de Colmenares (Abelujaro).
Blazondomo de Vado (Vadejo).
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 43,78 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 127 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte 50 el jaro 2000. Ĝi distas 106 km de Palencio, provinca ĉefurbo.

La municipa teritorio enhavas la jenajn submunicipojn:

* Colmenares de Ojeda.
* La Estación
* Vado.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj kaj vitejoj) kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun piedirado tra naturaj lokoj. De la historia pasinteco restis diversaj vizitindaj vidindaĵoj kiel la preĝejoj kaj la ermitejoj.

Panoramo de Dehesa.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Palencio

Referencoj
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 770130
* VIAF: 316735834
 |
**DEGUĈI Onisaburo** [deguĉi onisaburō] 出口王仁三郎 estis unu el la spiritaj gvidantoj de la japana religia movado Oomoto. 

Li naskiĝis kiel Ueda Kisaburo, en Kiota prefektujo, en vilaĝo Anao (nun Kameoka) je 12-a de julio 4-a jaro de Meiji t.e. 6-a de oktobro 1871. Ekde 1892 li ekpartoprenis Oomoton.
En 1900 li edziĝis al filino de Deguĉi Nao, Sumi, kaj prenis la nomon Deguchi Onisaburō. 

En 1923, li eklernis Esperanton kaj enkondukis ĝin en Oomoton. En 1924, li fondis Esperanto-Propaganda Asocio (EPA)
Li estis prezidanto de Universala Homama Asocio. Li verkis *Poemetaroj*n (por facila memorigo de E-aj vortoj); 1924.

Li forpasis je 19-a de januaro 1948.

**Premio Deguĉi** estis starigita en la Jubilea Jaro 1987 per donaco de Oomoto por ĉiujare premii agadon, kiu pere de Esperanto antaŭenigas internacian amikecon kaj solidarecon en la spirito de L.L. Zamenhof kaj Onisaburo Deguĉi.

* Kategorio Deguĉi Onisaburo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 11388
* GND: 133844161
* LCCN: n80133141
* VIAF: 96585423
* ISNI: 0000 0000 8168 5929
* SUDOC: 087200686
* BNF: 13081315b
* ULAN: 500122596
* MBA: 37030c9c-d1bd-4626-92e2-d5c8c8f000b1
* NDL: 00004722
* RKD: 318201
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Arvidsjaur** (ume-samea *Árviesjávrrie,* pite-samea *Árvehávvre,* sud-samea *Aerviesjaevrie*) estas loĝloko en historia provinco Laplando, kaj ĉefloko de samnoma komunumo, Norrbottens län, Svedio.

Arvidsjaur troviĝas ĉirkaŭ 110 km sude de la norda polusa cirklo, kaj ĉirkaŭ 160 km okcidente de Luleå, en la mezo de Lapplando.

Komunumo
--------

En 2019, la komunumo Arvidsjaur havis areon de 6 126,28 km² – de tio 5 655,43 km² tero. La loĝantaro koncistis de 6 137 personoj en 2022, kaj la loĝdenso do estis 1,09 loĝantoj/km² de tero.

La socialdemokratoj havis propran majoritaton en la komunumaj balotoj 1970 gis 2010. Ankaŭ post 2010 tiu partio estis la plej granda. La duone plej granda partio ekde tiam estis la centrista partio.

### Loĝlokoj

Loĝlokoj en la komunumo kun pli ol 200 personoj, kun malpli ol 200 metroj inter la domoj, en 2015.

| Nr-o | Loĝloko | Loĝantaro |
| --- | --- | --- |
| 1 | **Arvidsjaur** | &0000000000004655.0000004 655 |
| 2 | Glommersträsk | &0000000000000231.000000231 |
George Saintsbury
**George Edward Bateman SAINTSBURY** (naskiĝis la 23-an de oktobro, 1845 en Southampton; mortis la 28-an de januaro, 1933 en Bath) estis angla verkisto kaj kritikisto.

Li naskiĝis en Southampton, vizitis la King's College School en Londono kaj *Merton College* en Oksfordo (B.A. 1868), dum ses jaroj li vivis en Guernsey kaj laboris ĉe la *Elizabeth College*. De 1874 ĝis 1876 li estris la *Elgin Educational Institute*.

Sian literaturan karieron li komencis en la jaro 1875 kiel kritikisto ĉe la Akademio kaj dum dek jaroj ĝi engaĝiĝis aktive en ĵurnalismo, iĝante grava membro de la *Saturday Review*.

En 1895 li iĝis profesoro pri retoriko kaj angla literaturo ĉe la Universitato de Edinburgo, kaj instruis tie ĝis 1915. Li mortis en Bath, Somerset.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio George Saintsbury en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* George Saintsbury: A History of English Prosody, From the Twelfth Century to the Present Day


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 233734
* GND: 118794183
* LCCN: n79061078
* VIAF: 120695179
* ISNI: 0000 0001 2284 5109
* SUDOC: 032402333
* BNF: 12343885x
* NLA: 35472267
* NDL: 00532334
* NKC: ola2003174850
* BNE: XX1428585
 |
**János Dercsényi** [jAnoŝ derĉEnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dercsényi János** estis hungara juristo, altlerneja instruisto. Lia nobela antaŭnomo estis *dercsényi*, lia origina familia nomo estis *Weisz* [vejs] ĝis 1792, lia filo estis János Lajos Dercsényi.

János Weisz naskiĝis la 16-an de majo 1755 (laŭ alia informo la naskiĝmonato estas novembro) en Szepesszombat (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa urboparto de Poprad en Slovakio, li mortis la 30-an de junio 1837 en Munkács (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Mukaĉeve en Ukrainio).

Biografio
---------

János Dercsényi akiris medicinan diplomon en Universitato de Vieno en 1780, poste li estis kuracisto en Zemplén (reĝa departemento). Post 2 jaroj li jam estis ĉefkuracisto, tamen iom poste li forlasis la postenon kaj okupiĝis pri la familia bieno. Li estis ankaŭ amatora mineralogo kaj li trovis lokon por minadi aluniton. Li ricevis licencon kaj pro la minado li riĉiĝis. Li edziĝis en 1785 kaj li ricevis bienon de la reĝo en 1792. En 1814 li ricevis la titolon reĝa konsilisto.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Pyretologiae practicae tentamen* (1780, 1783)
* *Über Tokay's Weinbau, dessen Fechsung und Gährung. Mit geognostischen Beilagen.* (1796, 1800)
* *A tokaji bornak termesztéséről, szűréséről és forrásáról* (1799)
* *A magyarországi boroknak a külföldiekkel való egyben hasonlítása* (1825)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 698493
* GND: 104074450
* LCCN: nb2011004543
* VIAF: 22131654
* ISNI: 0000 0001 1469 0653
* BNF: 10391883h
 |
**Béla Jenő Cholnoky** [ĉolnoki], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Cholnoky Béla Jenő** (ofte pli mallonge *Cholnoky Béla*) estis hungara botanikisto, algologo, altlerneja instruisto. Lia nobela antaŭnomo estis *csolnokossi* [ĉolnokoŝi], lia patro estis Jenő Cholnoky, lia frato estis Tibor Cholnoky.

Béla Jenő Cholnoky kiel infano en 1901
Béla Jenő Cholnoky naskiĝis la 27-an de junio 1899 en Budapeŝto, li mortis la 5-an de februaro 1972 en Pretorio.

Biografio
---------

Béla Jenő Cholnoky maturiĝis en gimnazio en Kolozsvár en 1917, poste li studis 2 jarojn en Scienca Universitato Ferenc József, poste pro alveno de la rumana armeo en Teknikuniversitato József, fine li akiris pedagogian diplomon en 1923, filozofian diplomon en la sekva jaro en Scienca Universitato Ferenc József (Szeged). Inter 1921-1924 li estis asistanto en la universitata instituto, poste li laboris en firmao pri semoj (1924–1936), pli poste en alia firmao (1936–1944). Li havis ankaŭ privatan laboratorion en Szeged. Depost la 2-a mondmilito li disidis kaj li havis postenon en Enkhuizen inter 1946–1952, fine li estis docento en universitato de Pretorio, samtempe hidrobiologo de instituto (1952–1972). Li okupiĝis plej ofte pri diatomeoj. Li havis edzinon.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Adnotationes criticae ad floram Bacillariearum Hungariae. 1–4.* (1921–1925–1927–1929)
* *Adatok a Bacillarieák coloniáinak ismeretéhez* (1924)
* *Über Kern- und Zellteilung des Diatoma vulgare Bory* (1927)
* *Hívatlan fürdővendégek* (1935)
* *Vergleichende Vitalfärbungsversuche an Hochmooralgen* (kunaŭtoro, 1950)
* *Beiträge zur Kenntnis der Diatomeenflora von Natal* (monografio, 1960)
* *Die Diatomeenassoziationen der Santa-Lucia-Laguna in Natal* (monografio, 1968)
* *Bacillariophyceae from the Bangweulu Swamps* (1970)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 718280
* GND: 122422090
* LCCN: n85810044
* VIAF: 35441163
* ISNI: 0000 0001 1053 8515
* SUDOC: 233129413
 |