recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Papilio montranta siajn flugilojnPapilio montranta siajn flugilojn
**Flugiloj** estas specialigitaj korpoalpendaĵoj trovitaj en pluraj grupoj de bestoj, inkluzive de birdoj, insektoj, kaj vespertoj. En la pasinteco estis ankaŭ aliaj estaĵoj, kiel flugsaŭroj kiuj havis ilin. Flugiloj servas ĉefe por aermovado, kvankam ne ĉiuj bestoj, kiuj posedas ilin havas la kapablon flugi. Ekzemple, la struto kaj la pingveno estas ekzemploj de bestoj kun flugiloj, kiuj ne povas subteni sin en la aero.

Kelkaj bestospecioj havas membranojn inter siaj membroj aŭ aliaj korpopartoj, kiel ekzemple dermopteroj, kiuj havas membranojn inter siaj kruroj kaj korpo, aŭ la reptilio *Draco volans*, kiu havas membranojn inter siaj moveblaj ripoj. Tamen, ĉi tiuj membranoj ne sufiĉas por permesi la efikan flugon de tiuj bestoj. Tamen, foje la esprimo *flugiloj* ankaŭ estas uzita por priskribi tiujn strukturojn. 

En la kazo de vespertoj, iliaj antaŭmembroj kaj fingroj formas subtenon por la membranoj, kiuj permesas al ili flugi. Por birdoj, estas la antaŭmembroj, kiuj ebligas flugon, kaj tiuj estas kovritaj per plumoj, kiuj formas subtenan surfacon decidan por efika flugo. Koncerne insektoj, iliaj flugiloj, kiuj povas esti unu aŭ du paroj, estas vastiĝoj de la torako. 

Flugiloj ne devus esti konfuzitaj kun aliaj strukturoj ĉeestantaj en kelkaj insektoj, kiel ekzemple la elitroj, kiujn skaraboj havas, kiuj servas por protekti la flugilojn. Krome, en Dipteroj estas alpendaĵoj nomitaj halteroj, kiuj ne estas flugiloj, sed reduktitaj strukturoj derivitaj de korposegmentoj, kiuj en aliaj grupoj de insektoj respondecas pri generado de funkciaj flugiloj.

Referencoj
----------

1. 1 2  ala | enciclopedia.cat (*katalune*) [Konsulto: la 22-an de majo 2023].
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion***Lupinus mutabilis***  |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj, *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj, *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Fabaloj, *Fabales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Fabacoj, *Fabaceae* |
| Subfamilio: | *Faboideae* |
|
|
|
|
| Genro: | Lupeno, *Lupinus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | *L. albus* |
|

 |
| Dunomo |
| ****Lupinus albus****SWEET |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri *Lupinus mutabilis*  |

 |
| v • d • r |

La **Anda lupeno** (*Lupinus mutabilis*) estas plantospecio el la genro de la Lupenoj (*Lupinus*). Ĝi estas kultivata en Andoj (precipe en Bolivio, Peruo kaj Ekvadoro) pro la manĝebla, fagosimilaj semoj. Tie ĝi nomiĝas keĉue **tarwi** aŭ **tawri** (hispane *tarhui* kaj *tauri*) kaj nomata en la hispana kiel **chocho** aŭ **altramuz**.

Priskribo
---------

La Anda lupeno kreskas vertikale kaj kiel unujara planto. Ĝi havas fortajn kaj kalvajn tigojn. Ĝi estas multe disvastigita kaj kreskas ĝis 1,0 ĝis 1,5 m. La planto havas profundan pivotradikon kaj „rizobiojn". La stipuloj defalas. La folitigo longas 4 ĝis 8 cm..

La tigoj de la floraroj longas ĝis 10 cm. La floraro havas kvar florojn. La duseksaj kaj zigomorfaj floroj longas 18 ĝis 20 mm. La sepalo havas ne malofte flavan dorsflankon. La petaloj estas blankaj, violkoloraj kaj helbluaj, purpuraj kaj malruĝaj. La flugiloj estas tre larĝaj. La ovolo havas tri ĝis kvin semojn.

La ĉ. 8 cm kaj 16 16 mm larĝaj fruktoj estas nigraj, rondaj ĝis ovalaj kaj havas grandecon de 0,8 bis 1,8 cm.

La kromosomnombro estas 2n = 48.

Anda lupeno (*Lupinus mutabilis*)

Utiligado
---------

Tiu plantspecio estas kultivata en sia hejmregiono.

Fontoj
------

* J. Francis Macbride: *Flora of Peru*, volumo XIII, Teil III, Nummer 1, Botanical Series, Field Museum of Natural History, Chicago, USA, 1943, paĝo 492–493.
* Arkivigite je 2008-06-04 per la retarkivo Wayback Machine

* Anda lupeno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Anda lupeno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Anda lupeno en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
HU Jaobang (ĉine 胡耀邦, pinjine: Hú Yàobāng; naskiĝis en novembro de 1915 en Liu-yang, provinco Hunan, Ĉinio, mortis la 15-an de aprilo 1989, en Pekino) estis la ĉefsekretario de la Ĉina Komunista Partio inter 1981 kaj 1987.

Li naskiĝis en malriĉa kamparana familio, kaj en aĝo de 14 forlasis la hejmon kaj aliĝis al la komunistoj. Li iĝis ano de la Komunista partio en 1933.

Post la Longa marŝo (1934–35), li iĝis proksima kunlaboranto de la pli posta partia gvidanto Deng Xiaoping. En 1952, Hu sekvis Deng-on al Pekino, kie li iĝis gvidanto de la Komunista Junulara Asocio (1952–66).

Post la eko de la kultura revolucio, li kaj Deng estis dufoje forigitaj el la gvidantaro, sed ambaŭfoje ili estis rehabilititaj. Post la dua fojo en 1977 li iĝis gvidanto de la struktura sekcio de la partio, poste ano de la Politika Komitato kaj propaganda ĉefo.

Hu iĝis ĉefsekretario de la ĉina Komunista partio en februaro de 1980 kaj samtempe konstanta ano de la Politika Komitato. En junio de 1981 li plupaŝis: li iĝis partia prezidanto. Lia graviĝo estis dankebla al Deng Xiaoping.

Dum lia gvido estis akceptata la nova ekonomia gvidlinio, kiu preferas pragmatismon kontraŭ ideologismo.

Komence de 1987 oni abdikigis lin pro politikaj eraroj (permeso de longtempa manifestado de studentoj).

Interesaĵoj
-----------

Li volis enkonduki la forkon kaj kuleron anstataŭ la tradiciaj manĝobastonoj, sed tio fiaskis.

| Antaŭe: | Ĝenerala Sekretario de la Komunista Partio de Ĉinio | Poste: |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Hua Guofeng | Prezidanto (1981–1982) kaj Ĝenerala Sekretario (1982–1987) | Zhao Ziyang |

* Kategorio Hu Yaobang en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 87709
* GND: 118873199
* LCCN: n82001330
* VIAF: 362149196261174790419
* ISNI: 0000 0001 0078 152X
* SUDOC: 034299270
* BNF: 125068348
* NLA: 36730211
* NDL: 00622899
* BIBSYS: 90801255
* NKC: jx20140423002
 |
**Otto Zsigmondy** [ĵigmondi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zsigmondy Ottó** estis aŭstria hungara dentkuracisto, montgrimpanto. Liaj fratoj estis Nobel-premiito Richard Adolf Zsigmondy, same montgrimpanto Emil Zsigmondy kaj Karl Zsigmondy.
Otto Zsigmondy  naskiĝis la 6-an de januaro 1860 en Vieno. Li mortis la 30-an de junio 1917 en Vieno.

Biografio
---------

Gepatroj de Otto Zsigmondy estis hungaroj, kiuj translokiĝis al Vieno, kie Otto naskiĝis. Li akiris dentkuracistan diplomon en sia naskiĝurbo. Li elektis la samam profesion, kiel lia patro. Li komencis la montogrimpadon en 1874. Post 5 jaroj kune kun Emil kaj oficiala gvidisto grimpadis en Dolomitoj. Baldaŭe la fratoj grimpadis jam sen gvidistoj en Alpoj, ĉar ili konatiĝis kun Ludwig Purtscheller, kiu estis granda pioniro de la sengvidista Alpa grimpado. En 1882 kaj 1884 la triopo grimpadis denove en Dolomitoj. En 1885 Emil mortis dum grimpapo, tial Otto retiriĝis, eĉ li rompis sian sciencan karieron. En 1894 Otto estis prezidanto de la aŭstraj alpinistoj.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* biografio pri Ludwig Purtscheller

Fontoj
------

* Arkivigite je 2015-09-28 per la retarkivo Wayback Machine germane
* Arkivigite je 2015-09-28 per la retarkivo Wayback Machine germane
* [*rompita ligilo*] hungare
* itale


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 535209
* GND: 117602752
* VIAF: 74634462
 |
**Bonilla de la Sierra** [boNIlja delaSJEra] estas municipo en la okcidento de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al Komarko de El Barco de Ávila-Piedrahíta kaj al la jurisdikcia teritorio de Piedrahíta, en la sudokcidento de la provinco. 

Bonilla de la Sierra en la provinco Avilo.
Preĝejo de Sankta Marteno.
Preĝejo de Sankta Marteno.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de loĝlokoj Bonilla de la Sierra, Cabezas, Pajarejos kaj Rivera de Corneja; ĝi okupas totalan areon de 55,06 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 131 loĝantojn. Ĝi perdis 900 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 64 km de Avilo, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun Tórtoles de la Sierra, Mesegar de Corneja, Pascualcobo, Cabezas del Villar, Becedillas, Villanueva del Campillo, Casas del Puerto, San Miguel de Corneja kaj Villafranca de la Sierra. La areo estas Valo de la rivero Corneja [korNEĥa].

Historio
--------

De prahistoriaj epokoj restis du rokaltaroj kun ĉizitaj ŝtuparoj el Neolitiko ĝis Bronzepoko similaj al tiu de Castro de Ulaca. En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio. 

Bonilla de la Sierra apartenis al la episkopo de Avilo ekde almenaŭ 1224, kaj estis fortikita inter 1312 kaj 1348 fare de la episkopo de Avilo Sancho Blázquez Dávila (1312-1355). 

Estante episkopo de Avilo kaj senjoro de Bonilla, Lope de Barrientos (1441-1445), la impona kastelo estis rezidejo de la reĝo Johano la 2-a kaj de lia kortego inter la 16a de Februaro kaj la 27a de Aprilo 1440 kiam estis politika malstabileco rilate al infantoj de Aragono. Ankaŭ Alonso la 1-a de Fonseca, episkopo de Avilo inter 1445 kaj 1454, gastigis en la kastelo de Bonilla la tiam princon Henrikon en Majo 1448 kaj en Decembro 1451. Ankaŭ aliaj episkopoj de Avilo somerumis en Bonilla.

La senjorlando de Bonilla estis formita de la jenaj urbetoj kaj vilaĝoj: Bonilla mem, El Guijo, San Bartolomé de Corneja, Villanueva del Campillo, kaj el 1307 Vadillo de la Sierra (ĉiuj kun kategorio de *villas*; Serranos de la Torre apartenis al Bonilla sed pasis al Velasco Velázquez kaj poste al la avila pastraro), Santa María de Mesegar, Malpartida de Corneja, Becedillas, Cabezas de Bonilla, Pajarejos kaj Casas del Puerto de Bonilla.

Aktualo
-------

Pordego de Piedrahíta en la murego.
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (bovoj, ŝafoj kaj iom porko kaj kortobirdoj) kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

El vidindaĵoj elstaras spektakla preĝejo, la murego (kiu havis kvar pordegojn), la kastelo (12a jarcento, rekonstruita en 14-a kaj 15-a), mezepoka placo (malbeligita per terura moderna pavino) kaj historia kerno.

Bildaro
-------

* Kruco.Kruco.
* Cisterno.Cisterno.
* Retabloj en la preĝejo.Retabloj en la preĝejo.
* Ambono en la preĝejo.Ambono en la preĝejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 762704
 |
Andean Cock of the Rock, Rupicola peruviana 2.jpgAndean Cock of the Rock, Rupicola peruviana 2
**Anda montarkoko** aŭ **Perua montarkoko** (*Rupicola peruvianus*), konata ankaŭ kiel ***tunki*** (keĉua), estas granda paserina birdo de la familio de Kotingedoj indiĝena de Andaj nubarbaroj en Sudameriko. Ĝi estas amplekse konsiderata kiel nacia birdo de Peruo. Ĝi havas kvar subspeciojn kaj ties plej proksima parenco estas la Gujana montarkoko.

Rupicola peruvianus map.svgRupicola peruvianus map
Detalo de maskla kapoplumaro.La Anda montarkoko montras markitajn trajtojn de seksa dimorfismo; la masklo havas tre grandan diskoforman kreston kaj skarlatan aŭ briloranĝan plumaron, dum la ino estas multe pli malhela kaj bruna. Masklaroj konkurencas por reproduktaj inoj en kiuj ĉiu masklo montras sian koloran plumaron, kaposvingadon, kaj grandan varion de alvokoj. Post pariĝado, la ino faras neston sub roka kornico, kovas la ovojn kaj idozorgas, ĉion per si mem.

La Anda montarkoko manĝas dieton de frukto, suplementita de insektoj, amfibioj, reptilioj, kaj malgrandaj musoj. Ĝi estas distribuata tra la tuta nubarbaro de Andoj, havante teritorion de ĉirkaŭ 260 000 km². Kvankam ĝi estas tuŝita de la detruo de ties habitato, la Anda montarkoko ne estas klasita kiel minacata.

Referencoj
----------

1. ↑   Diccionario Quechua - Español - Quechua, Academía Mayor de la Lengua Quechua, Gobierno Regional Cusco, Cusco 2005 (keĉua-hispana vortaro)

* Anda montarkoko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Anda montarkoko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Anda montarkoko en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Schenk en 2010.
**Otto SCHENK** (naskiĝinta la 12-an de junio 1930 en Vieno) estas aŭstra aktoro, reĝisoro kaj intendanto. Liaj plej grandaj sukcesoj kiel reĝisoro estis kun komedioj de Shakespeare kaj Nestroy.

Vivo
----

Post trejnado ĉe la renomita *Max-Reinhardt-seminario* li dungitis en 1952 ĉe *Wiener Volkstheater* kaj reĝisoradis krome ĉe malagrandaj teatroj.

En 1955 li venis al *Theater in der Josefstadt* kiel aktoro kaj reĝisoro. Tie ege furoris la surscenejigo de *O Wildnis* (1960) de Eugene O'Neill.

En 1963 li ekdirektoriĝis en München ĉe *Theater am Gärtnerplatz* kaj parte reĝisoris ĉe *Münchner Kammerspiele* i.a. por la teatraĵoj *Kasimir und Karoline* kaj *Geschichten aus dem Wiener Wald* de Ödön von Horváth.

La sekvintajn jarojn li estis reĝisoro i.a. ĉe: *Schauspielhaus* (Hamburgo), Festivalo de Salcburgo, Burgteatrejo. Per enscenigo de Die Zauberflöte ĉe *Salzburger Landestheater* li unuafoje estis operreĝisoro.

En 1965 li iĝis ĉefreĝisoro ĉe Viena Ŝtata Operejo kaj escenigis ekde tiam ĉe multaj bonkonataj operejoj de la tuta mondo (ekz. ĉe Metropola Operejo en 1970 *Fidelio* de Beethoven kaj en 1986/87 *La Ringo de la Nibelungo*).

Reveno al la patrujo
--------------------

En 1988 li revenis Vienon kaj restis ĉe la Josefstadt-teatrejo ĝis 1997. Al la plej gravaj enscenigoj de tiam nombriĝas *Reigen* (Schnitzler), *La dresado de la megero* (Shakespeare), *La mevo* (Ĉeĥov).

Kiel aktoro (elekto)
--------------------

Aktorante li estis ĉe Burgteatrejo i.a. Wladimir ĉe *Warten auf Godot* (Samuel Beckett). Schenk aparte brilis ankaŭ en la rolo de Fortunatus Wurzel en *Der Bauer als Millionär* (Raimund) kaj de la protagonisto en la unurola teatraĵo *Die Sternstunde des Josef Bieder* de Eberhard Streul.

Premioj (elekto)
----------------

* 1991: Nestroy-Ring
* 2000: Nestroy-Preis pro la tutviva agado

Verkoj
------

* *Garantiert zum Lachen.* Witzesammlung. Piper, 2003.
* *Nach außen bin ich ja viel jünger. Ein Stück aus meinem Leben.* Piper, 2006.
* *Sachen zum Lachen. Ein Lesebuch.* 16-a eldono. Piper, 2006.
* *Wer kocht, ist selber schuld. Angefressene Memoiren.* Amalthea, 2007.
* *Darum das ganze Theater. Nichts ist so komisch wie das Leben.* Amalthea 2008.
* *Es war nicht immer komisch. Notizen aus meinen ersten 80 Jahren.* Amalthea, 2010.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Otto Schenk en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj pri Otto Schenk en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Biografio de ĉe orf.at[*rompita ligilo*]


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 478852
* GND: 119276690
* LCCN: nr95030048
* VIAF: 116816709
* ISNI: 0000 0001 0938 7115
* SUDOC: 070676550
* BNF: 14135622p
* MBA: a30c96a5-e2e7-490c-aa39-cf9498e4fc6e
* NKC: jo2003189085
 |
**Bonisdorf,** hungare **Bónisfalva,** slovene **Bonasna** estas iama vilaĝo, nun parto de Neuhaus am Klausenbach en Aŭstrio, en federala ŝtato Burgenlando, en distrikto de Jennersdorf.

Bonisdorf en la mapo

Bazaj informoj
--------------

* 46° 50′ 30″ N 16° 02′ 30″ O﻿ / ﻿46.84167 °N, 16.04167 °O﻿ / 46.84167; 16.04167 (mapo)Koordinatoj: 46° 50′ 30″ N 16° 02′ 30″ O﻿ / ﻿46.84167 °N, 16.04167 °O﻿ / 46.84167; 16.04167 (mapo)
* Poŝtkodo: 8385
* Telefonprefikso:
* Aŭtokodo: JE
* Loĝantaro: 120

Situo
-----

Krottendorf situas sur mildaj deklivoj laŭ landlimo de Slovenio. Jennersdorf troviĝas je 14 km-oj.

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1366 laŭ latina formo *"Villa Banafalua iugta tenuta castri Dobra"*, apartenanta al fortikaĵo de Lendva. Baldaŭe la vilaĝo apartenis al fortikaĵo de Vasdobra. En 1787 vivis tie 201 homoj en 38 domoj, en 1830 238 homoj en 29 domoj, en 1857 239 homoj en 24 domoj. Tiutempe la loknomoj estis *Bondorf* aŭ *Wanersdorf*. En 1910 vivis en Bónisfalva 241 homoj, plejparte aŭstroj). Ĝis 1921 la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Szentgotthárd, poste al Aŭstrio (dume inter 1938-1945 al Germanio). Bonisdorf aliĝis al Neuhaus am Klausenbach en 1971.

Vidindaĵoj
----------

* Kategorio Bonisdorf en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Jefferson Finis DAVIS** {IFA: [dʒɛf ɛɹ' sɪ:n deɪ:'vɪs]; naskiĝinta la 3-an de junio 1808, mortinta la 6-an de decembro 1889) estis usona ŝtatisto, kiu estis ankaŭ la sola prezidanto de Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko

Jefferson Davis naskiĝis en farmdomo en Fairview, Kentukio. Li nomiĝis *Jefferson* en honoro de usona prezidanto, Thomas Jefferson. Lia familio traloĝigis al Misisipio, kiam li estis juna knabo. Li iris al Transylvania Universitato en Leksingtono, Kentukio kaj li poste iris al West Point, la oficiala usona soldatakademio.

Post lia militista trejnado, Davis havis seriojn de malgravaj armeaj taskoj. En 1835 li demisiis sian armean taskon por edziĝi al la filino de Zachary Taylor, sed nur tri monaton pli malfrue, lia edzino mortis. 

Li gajnis elekton al Usona Domo de Reprezentantoj en 1845. Unu jaron pli malfrue, Davis demisiis por envarbiĝi la armeon por batali en la Meksika-Usona Milito. Post la milito, prezidanto Franklin Pierce enoficigis Davis-on kiel la Militan Ministron. 

En 1857 Davis gajnis sidejon en la Usona Senato. En tiu ofico li proparolis la rajtojn de sklavoposeduloj kaj la suverenecon de la ŝtatoj.

Kun la elekto de Abraham Lincoln en 1860 la sudaj ŝtatoj malfideliĝis por formi Konfederaciitajn Ŝtatojn de Ameriko. La suda ribelo komencis la Usonan Enlandan Militon. La Konfederacistoj elektis Davis-on por la prezidanto de la nova lando. 

Malgraŭ serioj de fruaj batilaj gajnoj, la Konfederaciitaj Ŝtatoj ne povis kontraŭstari la superan militan kaj industrian fortecon de usona armeo. En 1865 Generalo Robert E. Lee kapitulacis.

Por 2 jaroj Davis estis en malliberejo. En 1867 sen juĝado Davis estis liberata.

Jefferson Davis mortis en 1889 en Nov-Orleano, Luiziano. 

* Jefferson Davis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Jefferson Davis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Jefferson Davis en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 138799
* GND: 118671189
* LCCN: n79145410
* VIAF: 32054612
* ISNI: 0000 0001 2126 7482
* LIBRIS: 183500
* SUDOC: 031344410
* BNF: 122577651
* NLA: 35033891
* BIBSYS: 90347379
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Fonfría (Teruel). |

**Fonfría** [fonFRIa] estas municipo de la provinco Zamoro, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Aliste, en la okcidento de la provinco, angule kun plej nordorienta Portugalio. *Fonfría* estas etimologie tradukebla al *Malvarma Fonto*. Parto de la municipa teritorio estas ene de la Natura Parko Arribes del Duero.

Municipo de Fonfría en la provinco Zamora.
Popola arkitekturo.
Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Arcillera, Bermillo de Alba, Brandilanes, Castro de Alcañices, Ceadea, Fonfría, Fornillos, Moveros kaj Salto de Castro, okupas totalan areon de 132,23 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 744 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 1 200 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 40 km de Zamoro, provinca ĉefurbo. Ĝi limas kun Fornillos de Aliste, Samir de los Caños, Vide de Alba, Castillo de Alba, Brandilanes, Bermillo de Alba, Castro de Alcañices, Pino del Oro kaj Cerezal de Aliste.

Estas prahistoriaj restaĵoj, sed la setlejo mem fondiĝis en la 12-a jarcento. En postaj jarcentoj suferis pro militoj kaj ĉefe dum la Hispana Milito de Sendependigo.

La tradiciaj agrikulturo (cerealoj, legomoj, vitoj) kaj brutobredado (bovoj kaj ŝafoj) lastatempe iom dekadencis, sed pluetas. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis: ĉasado, somera feriloko, popola arkitekturo, piedirado laŭ Jakoba Vojo, naturaj lokoj ktp.

La urbestro estas de dekstra partio PP.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Zamoro

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 754596
* VIAF: 316429751
 |
**Jehoŝua Kraki** **(Krakowski)** (1909-1957) estis hebrea verkisto, tradukisto kaj redaktoro. Unu el la pioniroj de Esperanto en la Mandata Palestino kaj poste en Israelo.

Vivo
----

Jehoŝua Kraki estis naskita en la urbeto de Pabianice, proksime de la grandurbo Lodzo en Pollando. Kiel membro de familio de grandindustriaj teksaĵfabrikistoj, li ricevis bonordan edukadon. Li komencis studi en la Hebrea Gimnazio en Lodzo, sed kiam li estis proksimume 16-jaraĝa li enmigris al Palestino kun sia familio. La familio ekloĝis en Tel-Avivo, kaj provis malsukcese starigi teksaĵfabrikon.

Jehoŝua Kraki finis siajn studojn en la Herclija Gimnazio en la urbo, kaj turnis sin al lernado de la lingvo Esperanto. Li ankaŭ studis administracion kaj flanke trovis sian vivtenon en tradukado el pluraj eŭropaj lingvoj. Plej multaj el liaj tradukoj estis por infangazetoj kaj infanlibroj. Inter liaj aliaj postenoj ankaŭ estis ĉefredaktoro de la porinfana gazeto "Itonenu" (nia gazeto) de 1936 ĝis 1938.

Jehoŝua Kraki verŝajne estis unu el la malmultaj homoj en Mandata Palestino, kiu flue parolis Esperanton, kaj ankaŭ tradukis el tiu ĉi lingvo. Li ankaŭ skribis komedian teatraĵon nomatan *La malgrandaj militistoj*, en verkado en rimoj kies intrigo rakontas pri infanoj en biblia vilaĝo en la fruaj tagoj de la regado de la Reĝo Davido.

Verkaro
-------

* **La malgrandaj militistoj: komedio**, Tel-Avivo: (Unity Printing), 1935.

### Tradukoj

* **La juna kapitano**, *Un capitaine de quinze ans*, 1878 ("Dekkvinjara Kapitano") de Jules Verne, Tel-Avivo: Shimoni, 1947.
* ***Moonfleet***, aventura romano pri kontrabando, trezoro, kaj vrako en 18-a jarcenta Anglio, de John Meade Falkner, Tel-Avivo 1958.
* **Filino de la malriĉa antaŭurbo**, rakonto laŭ verko de Hindrik Jan Bulthuis, tradukita el Esperanto de Joshua Kraki, redaktita kaj eldonita de BM, Tel-Avivo, 1945.
* **Sekvante la sorton (Following the Fate)**, de John Collins Smith, tradukita de la angla fare de Joshua Kraki, Tel-Avivo: Jizreel, 1957.
* **Filo de la malriĉa antaŭurbo**, rakonto laŭ verko de Hindrik Jan Bulthuis, tradukita el Esperanto de Joshua Kraki, redaktita kaj redaktita kaj eldonita de BM, Tel-Avivo: Ŝimoni, 1945.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 748915
 |
Pri la komunumo
---------------

 **Erlinsbach** estas komunumo en la distrikto Araŭo de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 3481 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

Geografio
---------

La nordan limon de la komunumo formas kresto de la Faldoĵuraso. En nordoriento de la komunumo situas la montopinto *Geissfluh*, kiu kun alteco de 908 m s.m. estas la plej alta punkto de Kantono Argovio. La rivero *Erzbach* dividas la valon en soloturnon kaj argovian parton.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Erlinsbach limas en nordo al Oberhof, en oriento al Küttigen, en sudoriento al Araŭo, en okcidento al Erlinsbach SO, kaj en nordokcidento al Kienberg.

Trafiko
-------

Erlinsbach situas ĉe la suda alveturvojo al la montpasejo Salhöhe, kiu kondukas al Frick kaj Gelterkinden. La komunumo estas ligita per loka buslinio n-ro 2 kun Araŭo kaj per buslinio n-ro 571 kun Olten.

La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 toviĝas 3 kilometrojn sude en Araŭo.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Erlinsbach datiĝas el la jaro 1173 kiel *Arnlesbah*.

En mezepoko la tuta valo troviĝis sub la regado de la Senjoroj de Kienberg, kiuj estis vasaloj de la Habsburgoj. En la jaro 1417, du jarojn post la konkero de la Argovio fare de la Svisa Ĵurkomunumo, la malalta jurisdikcio falis al la urbo Araŭo kaj en la jaro 1454 al la johanita komandejo Biberstein. En la jaro 1535 la urbo Berno devigis la johanitojn vendi siajn havaĵojn. Soloturno intertempe jam akiris la okcidentan valoflankon. Dum la orienta flanko estis reformigita fare de Berno, la okcidenta valflanko sub Soloturno restis katolika, kio cementis la dividon de la valo al katolika soloturna kaj reformita berna flanko. Post la Helveta Revolucio en la jaro 1798 la berna flanko de la valo estis atribuita kiel komunumo Erlinsbach al la nove fondita Kantono Argovio.

Vidu ankaŭ
----------

* Aliaj lokoj kun la nomo Erlinsbach

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Erlinsbach
* Erlinsbach en la Historia Leksikono de Svislando

* Kategorio Erlinsbach AG en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Bildoj
------

* Ponto trans Erzbach, limo inter argovia kaj soloturna ErlinsbachPonto trans Erzbach, limo inter argovia kaj soloturna Erlinsbach
* Erlinsbach AG kaj SOErlinsbach AG kaj SO
* Restoracio RebbergRestoracio Rebberg
* Rigardo al argovia ErlinsbachRigardo al argovia Erlinsbach
* Ĉefstrato en argovia ErlinsbachĈefstrato en argovia Erlinsbach

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Araŭo |
| --- |
| **Araŭo** • Biberstein • Buchs • Densbüren • Erlinsbach • Gränichen • Hirschthal • Küttigen • Muhen • Oberentfelden • Suhr • Unterentfelden |  |

 |
Koordinatoj mankas! Bonvolu kunhelpi.

La **Ermitejo "Yérzol"** situas en la municipo Orés, iom pli ol 6 km for de la urbeto, en direkto sud-sudokcidenta. Ĝi apartenas al la komarko Cinco Villas, en la provinco Zaragozo, en la historia hispana regiono Aragono.

Geografio
---------

La ermitejo situas en intermonta valo de la rivero "Orés", kaj ĝia alteco sur la mara nivelo estas proksimume je 500 m.

Tradicio
--------

Laŭ legenda tradicio, la Virgulino Maria aperis dufoje al dekdujara knabo, kiu estis paŝtisto. Kiam la homoj de la loko trovis sin ĉe la loko de la aperoj (roko en Val de Siera, proksimume je 6 km de la loko), ili trovis ĉizitan bildon de la Virgulino kaj starigis kapelon super la roko por honori ĝin, kie la ermitejo poste estis konstruita.

Historio
--------

La dato, en kiu la primitiva ermitejo estis konstruita ne estas konata, sed en 1808 ĝi estis pligrandigita, ĝis ĝi havis la nunajn dimensiojn. 

Ĝis 1985 li havis ermiton. La lasta estis Santiago Soro Apillouelo, el Luna, kiu loĝis en proksima domo, sed la 17-an de marto 1985, li havis la malfeliĉon morti per forbruligo en fajro de sia hejmo, kiam li estis 71-jara.

Priskribo
---------

Ĝi estas alta kaj majesta ermitejo situanta sur roka konglomerato en "Val de Siera", konstruita laŭ baroka stilo, sed kun romanikaj restaĵoj. 

La ermitejo estas 16 metrojn longa, 6 metrojn larĝa kaj 4 metrojn alta. Ĝi situas ĉirkaŭ tri metrojn alta sur roko, kiu altiĝas super la ĉirkaŭa tereno.

Ĉizita bildo
------------

La bildo de la Virgulino "Yérzol" estas ligna skulptaĵo 66 cm alta. Estas tradicio, ke la ĉizita bildo estas vestita per silkaj manteloj donacitaj de la fideluloj. Kvankam ĝi estis tradicie konservita en la ermitejo mem, kie ekzistis ermito, ekde 1985 la bildo estas konservita en la paroĥa preĝejo "Sankta Johano Baptisto" el Orés.

Pilgrimadoj
-----------

Ĉiujare ĝi kunvenigas devotulojn de proksimaj urbetoj dum la tago de Sankta Georgo, la 23-an de aprilo.
La dua dimanĉo de aŭgusto la homoj el Orés festas sian propran pilgrimadon al la ermitejo de la Virgulino "Yérzol", kaj la urbodomo disdonas panon kaj vinon al ĉiuj ĉeestantoj. Ĉi tiu tradicio devenas de tempoj antaŭ 1834, kiam la urbeto Orés ekhavis propran municipon, kaj ĝia aparteno al la municipo Luesia ĉesis. 

En la du datoj de la pilgrimado, la ĉizita bildo de la Virgulino "Yérzol" estas portata de la preĝejo "San Juan Bautista" (Sankta Johano Baptisto) el Orés ĝis la ermitejo, (malsuprenirante ĉirkaŭ 125 m, dum la 6 km de la itinero) kaj ĉe la fino de la pilgrimado oni supenirigas ĝin denove ĝis la preĝejo de Orés.

Vidu ankaŭ
----------

* Aragona regioneto Cinco Villas.

Referencoj
----------

1. ↑  Rafael Leante y García. *Culto de María en la Diócesis de Jaca. Memoria histórica y religiosa de todos los santuarios, ermitas é iglesias*. Lérida, 1889. Imprenta Mariana.
2. 1 2
3. 1 2 3
4. ↑

Eksteraj ligiloj
----------------



  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 808518
 |
**Sándor Simon** [ŝAndor ŝimon], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Simon Sándor** estis hungara inĝeniero pri metalurgio, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1976).

Sándor Simon  naskiĝis la 21-an de novembro 1923 en Szikszó. Li mortis la 19-an de aŭgusto 1989 en Miskolc.

Biografio
---------

Sándor Simon post lernado li eklaboris kiel lignaĵisto en Diósgyőr en 1944. En la sekva jaro li edziĝis kaj baldaŭe havis 4 gefilojn. Dum laboro li frekventis universitaton en Miskolc, kie li ricevis diplomon en 1951. En la sama jaro li ricevis postenon en instituto en Moskvo, kie li spertiĝis. En 1955 li ricevis partian funkcion, poste li ekinstruis en la universitato en Miskolc. Li estis vicrektoro inter 1958-1966, dume ankaŭ katedrestro en 1960. Li profesoriĝis post 2 jaroj. Inter 1972-1978 li estis rektoro. En 1988 li pensiuliĝis. Li ricevis premiojn kaj memormedalojn inter 1959-1983.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Az oxigénbefúvatás hatása a fémek gázfázis útján történő kéntelenítési folyamatára* (1957)
* *Acélgyártás I.-II.* (1962) - studenta lernolibro
* *Untersuchungen zur Herkunft exogener Oxideinschlüsse in beruhigt und unberuhigt vergossenen Stählen durch nachträglich aktivirte Markierungs elemente* (1972)
* *Vaskohászati Kézikönyv* (1985)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero S kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
|  |  |
| --- | --- |
|  | - La mallongigo SO en Erlinsbach SO staras por la svisa Kantono Soloturno. Por aliaj signifoj de la nomo vidu sub **Erlinsbach**.. |


---


**Erlinsbach** estas komunumo en la distrikto Gösgen en Kantono Soloturno, Svislando. Ĝi havis 3 210 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.

Geografio
---------

La komunumo Erlinsbach SO situas en oriento de Kantono Soloturno, ĝi limas en oriento al la komunumo Erlinsbach AG en Kantono Argovio, de kiu ĝi disiĝis okaze de la reformacio. La limon inter la du komunumoj formas la rivereto Erzbach. La komunumo konsistas el la du vilaĝoj Obererlinsbach kaj Niedererlinsbach.

Trafiko
-------

Tra Erlinsbach pasas la kantona vojo n-ro 266 de Araŭo al Olten, de kiu en Erlinsbach SO flankeniras la kantona vojo 536 al Kienberg. Krome flanka vojo kondukas al Stüsslingen. Al la publika transportreto al komunumo estas konektita per buslinioj al Araŭo, Niedergösgen, Stüsslingen kaj Kienberg. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas proksimume 6 kilometrojn oriente en Auraŭo (Araŭo-Oriento).

Historio
--------

La aktuala komunumo Erlinsbach SO estiĝis per la kuniĝo de la du iamaj komunumoj Niedererlinsbach kaj Obererlinsbach la 1-an de januaro 2006.

La unua dokumenta mencio de Erlinsbach datiĝas el la jaro 1173 kiel *Arnlesbah*.

En la jaro 1528 la rivereto Erzbach fariĝis la religia limo. Dum la vilaĝo Erlinsbach oriente de la rivereto fariĝis protestanta, Niedererlinsbach kaj Obererlinsbach restis katolikaj. En la kontrakto de Wyningen de 1665 Berno definitive reziginis pri siaj rajtoj pri Obererlinsbach kaj Niedererlinsbach okcidente de Erzbach kaj la du vilaĝoj fariĝis soloturnaj, dum Erlinsbach oriente de la rivereto restis berna kaj fariĝis post la Helveta Revolucio en la jaro 1798 parto de la nova Kantono Argovio. Ek de 2004 inter Erlinsbach SO (ĝis 2006 Obererlinsbach kaj Niedererlinsbach) kaj Erlinsbach AG estiĝis forta kunlaboro, precipe la du komunumoj havas komunan lernejon laŭ argovia jurisdikcio.

Vidu ankaŭ
----------

* Aliaj lokoj kun la nomo Erlinsbach

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: *Alfred Lüthi*: *Erlinsbach* en *Historia Leksikono de Svislando* (2004-10-29)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Erlinsbach SO en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Niedererlinsbach en la Historia Leksikono de Svislando germane france itale

* Obererlinsbach en la Historia Leksikono de Svislando germane france itale

* Oficiala retejo de la komunumo Erlinsbach

Bildoj
------

* Katolika preĝejoKatolika preĝejo
* Katolika preĝejeo interneKatolika preĝejeo interne
* Restoracio Löwen (Leono)Restoracio Löwen (Leono)
* Iama forĝejoIama forĝejo
* Komunuma domoKomunuma domo

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Gösgen |
| --- |
| Erlinsbach  •  Hauenstein-Ifenthal  •  Kienberg  •  Lostorf  •  Niedergösgen  •  Obergösgen  •  Rohr  •  Stüsslingen  •  Trimbach  •  Winznau  •  Wisen |  |

 |
**Valujki** (ruse *Валуйки*) estas urbo en Belgoroda provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 14420.

La urbo estis fondita en jaro 1593.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1797.

La interurba telefona kodo estas 07236, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: latitudo 50°11' norde, longitudo 38°07' oriente.

La urbo estas sur dekstra bordo de rivero Valuj (Валуй), en 3 km de ĝia enenfluo en riveron Oskol (Oskol).

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro 1959 la urbo havis 18.1 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 35.8 mil loĝantojn.

Aliaj projektoj
---------------

* Valujki en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Valujki en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Flago de Belgoroda provinco
Urboj de Belgoroda provinco

**Ĉefurbo**: Belgorodo

Aleksejevka |
Birjuĉ |
Grajvoron |
Gubkin |
Koroĉa |
Novij Oskol |
Starij Oskol |
Stroitel |
Ŝebekino |
Valujki
**Sándor Réső Ensel** [ŝAndor rEŝO enŝel], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Réső Ensel Sándor** estis hungara advokato. Lia filo estis la samnoma Sándor Réső Ensel (pli juna).

Sándor Réső Ensel naskiĝis la 25-an de oktobro 1787 en Sók (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa vilaĝparto de Selice en Slovakio), li mortis la 29-an de majo 1860 en Pest (urbo) (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio).

Biografio
---------

Sándor Réső Ensel lernis en pluraj lokoj, li estis kandidato por esti kalvinana pastro. Tamen li elektis la juran profesion. Li estis ankaŭ ĉefamilia edukisto, krome en 1811 li faris jurajn laborojn al la hungara parlamento. En la sekva jaro li estis instruisto en Szeghalom, en 1815 li estis notario en juĝejo. En 1816 li akiris advokatan diplomon, poste li estis advokato en urbo Pest. Li partoprenis ankaŭ en kunsidoj de Pest-Pilis-Solt-Kiskun. En la frua 1848 li ekhavis postenon ankaŭ en la kalvinana eklezio kaj li apogis la hungaran revolucion. En 1828 li edziĝis.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Béla király névtelen jegyzőjéről* (1832)
* *A szankszkrit nyelv ismerete* (1837)
* *Az adóról* (1845)
* *Erdősi János protestáns vallásáról* (1859)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 706917
 |
**Hendrikje** "**Henny**" **VAN ANDEL-SCHIPPER** [van ANdel SĤIPer] (naskiĝis la 29-an de junio 1890 en Smilde, mortis la 30-an de aŭgusto 2005 en Hoogeveen) estis nederlanda virino. Ŝi estis la plej maljuna vivanta homo iam vivinta en Nederlando kaj estis supozita ankaŭ la plej maljuna en la mondo Inter la 29-a de majo 2004 kaj la 30-a de aŭgusto 2005 ĝis oni enklakulis la kazon de María Capovilla naskiĝinta la 14-a de septembro 1889, mortinta la 27-a de aŭgusto 2006.

Hendrikje mortis je la aĝo de 115 jaroj kaj 62 tagoj. Ŝi donacis sian korpon al la medicina mondo. Unu horon post ŝia morto ĝi jam estis portita al la universitato de Groningen. Por eviti malfluidiĝon, la sango en ŝia korpo estis anstataŭgita per speciala konserva fluidaĵo. Dum la sekvantaj monatoj sciencistoj esploris la organojn, i.a. serĉante en la cerbo spurojn de la malsanoj Alchajmero aŭ Parkinsono. Tio estis unika ŝanco demonstri, ke tiuj du malsanoj vere estas malsanoj kaj ne aperaĵoj pro maljuniĝo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2006-04-20 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2004-08-18 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* Informoj pri Hendrikje je la retpaĝo de la komunumo Hoogeveen Arkivigite je 2006-10-09 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 50466
* VIAF: 292201724
* ISNI: 0000 0003 9711 4700
* BPN: 40351809
 |
**Attila Cosovan,** laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Cosovan Attila Róbert** estas hungara fasonisto, altlerneja instruisto.

Attila Cosovan naskiĝis la 25-an de marto 1970 en Sighetu Marmației (Rumanio).

Biografio
---------

Attila Cosovan apartenis al la hungara minoritato de Rumanio. Li studis en universitato en Bukareŝto (1992-1994), poste samtempe en Scienca Universitato Loránd Eötvös kaj Industriarta Universitato de Budapeŝto. En 1998 li akiris diplomon en la Industriarta Universitato. Post la diplomo li laboris en diversaj laborejoj, kie li okupiĝis pri reklamoj. Inter 2003-2007 li studis en doktoriĝa instruado en Arta Universitato Moholy-Nagy, en 2010 li akiris sciencan gradon DLA poste li ekinstruis, kiel docento. La habilitiĝo okazis en 2013. Post 2 jaroj li ekinstruis ankaŭ en Universitato Corvinus de Budapeŝto. Li ricevis premion en 2012, krome plurajn konkursajn kaj ekspoziciajn premiojn inter 1993-2019.

Lia libro
---------

* *DIS.CO* (2009, filozofiaĵoj pri la fasonado)

Elektitaj solaj ekspozicioj
---------------------------

* Sighetu Marmației (1995, 1997)
* Portland (1997)
* Budapeŝto (1998)

Elektitaj grupaj ekspozicioj
----------------------------

* Bukareŝto (1993)
* Békéscsaba (1996)

Fontoj
------

* oficiala paĝo Arkivigite je 2020-06-27 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 695660
 |
**Erlenbach** aŭ formale **Erlenbach am Main** estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Miltenberg kaj en la distriktaro Malsupra Frankonio de la federacia lando Bavario, kaj estas la administra centro de la distrikto. Fine de decembro 2019 la komunumo havis 10 258 loĝantojn. La urba teritorio situas ĉe rivero Majno en la nordokcidento de la federacia lando Bavario de Germanio, iom sude de la urbo Aschaffenburg en la distriktaro Malsupra Frankonio *(Unterfranken)*. Ĝi estas la plej granda urbo de la distrikto Miltenberg, havas unu el la du distriktaj hospitaloj kaj konatas pro bonaj vinoj.

Historio
--------

La loko estis frue loĝata. Tomboj el la bronza epoko (ĉirkaŭ 1550-1250 antaŭ Kristo) kaj pliaj de ĉirkaŭ 1000-800 antaŭ Kristo atestas pri tio. Dum la unua jarcento post Kristo la romia imperio etendiĝis ĝis ĝuste ĉi tie. La limon ĉe la rivero Majno, kiu dividis romian teritorion okcidente kaj ĝermanan oriente, la romia armeo sekurigis per fortikaĵoj. Por eviti eblan atakon de la romianoj, la ĝermanoj oriente de la rivero tamen translokiĝis for de la limo orienten, kaj eĉ post la disfalo de la romia imperio daŭris ĝis la jaro 531, kiam (ĝermanaj) frankonoj denove ekloĝis ĉe la orienta bordo de la Majno. La unuaj farmbienoj, kiuj formis la bazon de la hodiaŭa urbo, nur konstruiĝis inter 800 kaj 950 post Kristo. Ĉirkaŭ la jaro 1183 la germana cezaro *Friedrich Barbarossa* (la "ruĝbarbulo") permesis al al komunumo havi merkaton, promesis al ĝiaj loĝantoj liberecon kaj protekton. La negocado, sed ankaŭ produktado de vino sur la sunoplenaj montoj flanke de la rivero ekde tiam prosperas.

Nuntempe kultura halo gastigas teatraĵojn kaj koncertojn, kaj intelektula kinejo same altiras vizitantojn ne nur el la bavariaj distriktoj Miltenberg kaj Aschaffenburg, sed ankaŭ el la proksimaj hesiaj distriktoj Odenwald kaj Darmstadt-Dieburg okcidente (aŭte venante de tie, cetere bone eblas parki ĉe piedira ponto en komunumo Wörth okcidente de la Majno kaj simple piediri trans la ponto en la urbon).

Parteneraj urboj
----------------

* Francio Saint-Maurice (Val-de-Marne) en Francio ekde 1992

* Kategorio Erlenbach am Main en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* paĝoj de la urbo, germanlingvaj[*rompita ligilo*]
* paĝoj de la kinejo *Kinopassage*, germanlingvaj

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rurbaj kaj neurbaj komunumoj en la distrikto Miltenberg |
| --- |
| Altenbuch | Amorbach | Bürgstadt | Collenberg | Dorfprozelten | Eichenbühl | Elsenfeld | Erlenbach | Eschau | Faulbach | Großheubach | Großwallstadt | Hausen | Kirchzell | Kleinheubach | Kleinwallstadt | Klingenberg | Laudenbach | Leidersbach | Miltenberg | Mömlingen | Mönchberg | Neunkirchen | Niedernberg | Obernburg | Röllbach | Rüdenau | Schneeberg | Stadtprozelten | Sulzbach | Weilbach | Wörth | Blazono de la distrikto Miltenberg |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 102045
* GND: 4233197-3
* VIAF: 240890893
* BNF: 15180628q
 |
**Oszkár Becsey** [oskAr beĉei], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Becsey Oszkár** estis hungara kuracisto.

Oszkár Becsey [*rompita ligilo*] naskiĝis la 12-an de junio 1889 en Hungara reĝlando en Szabadka, li mortis la 13-an de majo 1979 en Békéscsaba.

Biografio
---------

Oszkár Becsey akiris medicinan diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1913. Post siaj studoj li estis asistanto en kliniko apud Ernő Jendrassik. En 1919 li estis nomumita ĉefkuracisto en hospitalo en Békéscsaba, kie li establis modernan laboratorion. Dum la nazia erao apud li ankaŭ judaj kuracistoj laboris. Inter 1946 kaj 1948 li estis forigita el la hospitalo, sed poste li estis rehabilitita. Li daŭris la kuracadon ankaŭ post la pensiuliĝo en la urba kuracejo.

Memorigiloj
-----------

* strato en Békéscsaba (1990)
* memortabulo en hospitalo de Békéscsaba (1989)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 14-a paĝo)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Grumblego** en muziko signifas ĝenerale la ŝanĝon de muzika sono en la agresemon per aldono de kantado al kantfremda agado. Oni distingas je tio du specojn:

Grumblego je blovinstrumentoj
-----------------------------

**Growling** estas ludotekniko je blovinstrumentoj, je kio la ludata tono estas rompata per samtempa kantado de alia aŭ de la sama tono, kio tiamaniere fremdigas la sonon. Ekestas pli raŭka, pli agresema sono, kiu estas aparte karakteriza por la kunfandmuzika saksofonsono.

Kiam oni kantas tonon, kiun oni ankaŭ samtempe ludas, per intonaciaj aberacioj ekestas aŭdeblaj interferoj kun relative malgranda frekvenco. Oni perceptas ilin kiel spacaj efektoj resp. kiel ĥorecaj sonoj. Komparebla estas la sono de duobloĥora instrumento.

Sur saksofono ĝi ekestas, se oni aldone al la ludata tono kantas tonon nedifineblan laŭ tonalto, sed pli malaltan ol la ludata tono. Je trumpeto aŭ trombono oni generas la *grumblego*-efekton per certa langotekniko kombine kun ne plene premitaj valvoj kaj per sonorildampiloj, kiun oni movas antaŭ la sonfunelo de la instrumento. Ekestas gargara, raŭka sono, kiu en ĵazo, rokmuziko, bluso kaj rokenrolo estas utiligata kiel efekto.

Famaj pro sia grumblega ludado estas interalie saksofonisto Clarence Clemons la trumpetistoj Bubber Miley, Hot Lips Page kaj Cootie Williams.

Grumblego je kantado
--------------------

Grumblego je kantado signifas malaltajn same kiel agreseme helaj, plejofte kriataj *vokoj* en kelkaj ĝenroj de metalroko. Krome ekzistas la „gruntoj", tre malaltaj grumblegoj, kiuj povas transiri en "porkokvikojn".

Bibliotekoj
**Tepezalá** estas unu el la 11 komunumoj de la meksika subŝtato Aguascalientes, kiu situas en la centra parto de Meksiko, ĉirkaŭ 500 kilometroj nordokcidente de la urbo de Meksiko (aere). La ĉefurbo de la komunumo estas Tepezalá. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 21009.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 17372 loĝantojn. El tiuj estis 8318 viroj kaj 9054 virinoj. La komunumo havas surfacon de 228,88 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 2090 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2005 en la komunumo vivis 15176 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 26 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 0,17 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon. 

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Tepezalá[*rompita ligilo*] en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
Nigra baskula ĉevalo
**Baskula ĉevalo** estas ĉeval-simila ludilo por etaj infanoj, kun ronda malsupra parto kiu ebligas baskuladon kompare kun balancoseĝo.

En pasinteco baskulajn ĉevalojn oni konstruis ĉefe el ligno aŭ metalo, foje kovrita de felo kaj kun veraj ledaj seloj. Nuntempe ekzistas ankaŭ plastaj baskulaj ĉevaloj.

Historio
--------

Simpla ligna baskula ĉevalo
Verŝajne la baskula ĉevalo ekestis en la 17-a jarcento en Usono. La antaŭuloj estis ĉevaloj je radoj, kiuj depende de la grandeco estis uzataj por fortiri infanojn aŭ por ludigi ilin per ĝi. Tiajn rajdantajn ĉevalojn jam ekzistis en Antikva Grekio, kiel legeblas en Horacio. Pere de Anglio ilin atingis Eŭropon ekde meze de la 19-a jarcento.

Precipe en la arbarriĉaj regionoj de Germanio la konstruado de baskulaj ĉevaloj estas longa tradicio. En Turingio daŭre ekzistas firmaoj kiuj ekis kiel konstruejoj de baskulaj ĉevaloj.

Kristnaskaj ornamoj en formo de baskula ĉevalo

Modernaj variantoj
------------------

Risorto en formo de Skotero
En plej multaj modernaj infanaj ludejoj troviĝas risorto, foje en formo de ĉevalo.

Alia varianto estas la elektra baskula ĉevalo, kiujn oni metas en ĉirkaŭaĵo de vendejoj por okupi infanojn. Ili nur moviĝas kiam oni pagas.

Granda varianto estas rodeotaŭro aŭ (pli rara) rodeoĉevalo, kiun oni uzas dum festoj por plenkreskuloj. La celo estas resti je la ĉevalo kiel eble plej longe.

Vidu ankaŭ
----------

* Balancilo
* Balancoseĝo

* Kategorio Baskula ĉevalo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 409955
* GND: 4356749-6
* LCCN: sh85114746
* BNF: 16207180s
 |
La **Grundakvejo Puelĉe** aŭ en hispana *Puelche* estas kuŝejo el nesala akvo ŝirmita per sablejoj, de ĉirkaŭ 40 000 000 m³ (40 km³).

Parto de la pluvakvo kiu falas en la regiono eniras en la grundakvejo rekte per enfiltrado en la tereno aŭ tra riveroj, rojoj, lagoj kiuj tras siaj fundoj permesas la pasadon de akvo al tavoloj de tereno pli profundaj.

La urbo San Nicolás de los Arroyos ĉe la rivero Paranao, kun la *partido* (distrikto) Berazategui, estas el plej grandaj setlejoj de tiu Grundakvejo Puelĉe.

En ties plej orienta areo, ĉefe en la zono de la granda rivero kaj estuaro de la Rivero Plata la Grundakvejo Puelĉe konektiĝas kun la suda pinto de la Grundakvejo Guarania, kaj tendencas alflui pro gravito ambaŭ grundakvejoj kune al la Argentina Maro.

Vidu ankaŭ
----------

* Grundakvo
* Akvo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Proyecto panGEA - Universidad Nacional de San Luis Arkivigite je 2009-09-12 per la retarkivo Wayback Machine

Fontoe
------

* Artaza, E. 1945. Localización de las fuentes de agua para el abastecimiento urbano en la zona norte de la provincia de Buenos Aires, La Ingeniería, XLX, 1945, pp. 493–499, Buenos Aires
**Tepetlán** estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Tepetlán. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 166.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 8703 loĝantojn. El tiuj estis 4414 viroj kaj 4289 virinoj. La komunumo havas surfacon de 83.9 kvadratkilometroj. La komunumo situas je 19 gradoj kaj 40 minutoj norda latitudo kaj 96 gradoj kaj 6 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 1180 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 8155 personoj. En la jaro 2000 temis pri 8455, do temis pri kresko / malkresko je 0.73 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 7452 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 16 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al  % de la loĝantoj. 

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.