recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Marian Bernaciak**, pseŭdonomoj "Orlik", "Dymek" (naskiĝis la 6-an de marto 1917 en Zalesie, apud Ryki, mortis la 24-an de junio 1946 en vilaĝo Piotrówek (distrikto Garwoliński) – rezerva subleŭtenanto de Pola Armeo, membro de la Asocio de Armita Batalado-Pola Enlanda Armeo (AK), komandanto de partizana taĉmentode AK, kaj poste de la Asocio Libero kaj Sendependo en Lublinio.

Vivo
----

Filo de Michał Bernaciak kaj Maria el domo Bliźniak. En 1937 finis Gimnazion en Puławy. Poste devige soldatservis en Mazovia Lernejo de Rezervaj Substandardistoj de Artilerio en Zambrów, kiun finis en la rango de plotona substandardisto. Mobilizita al la dua regimento de peza artilerio. Laboris en poŝtoficejo en Sobolew (distrikto Garwoliński). Mobilizita aŭguste 1939, dum la germana invado en Pollandon en 1939 batalis kiel rezerva subleŭtenanto. Dum la defendo de Włodzimierz Wołyński (nun en Volina provinco) iris al soveta mallibero. Kelkaj semajnoj poste fuĝis el la transporto de militkaptitoj sur tereno de Sovetunio, veturiganta polajn oficirojn al gulagoj, kaj revenis en la gepatrujon. Tie en Ryki gvidis malgrandan presejon en Dęblin. En 1940 engaĝiĝis en konspiran agadon kadre de la Asocio de Armita Batalado, kaj poste AK. Li estis ĉefo de Flankataka Gvidantaro de Subareo "A" (Dęblin-Ryki) en Areo AK Puławy. De aŭtuno 1943, minacita de aresto fare de Gestapo, estis devigita kaŝiĝi. La 20-an de novembro 1943 kreis rapidgrupon, transformitan en partizanan taĉmenton, kiun ekgvidis. En majo 1944 lia taĉmento ricevis kodon OP I/15 de la infanteria regimento AK "Wilków". Li realigis pli ol 20 batalkampojn kontraŭ germanoj. Danke al lia sinteno dum la Operaco Tempesto julie 1944 en Dęblin oni savis de detruo gravajn civilajn kaj militistajn objektojn, protektis loĝantaron de deportado kaj de turmentado flanke de retiriĝantaj germanaj soldatoj. La 26-an de julio 1944 lia taĉmento memstare okupis Ryki. Aŭguste 1944 M. Bernaciak fronte de ĉ. 350 partizanoj ekmarŝis por helpi al la batalanta Varsovio, sed malsukcese. Minacita de internigo flanke de sovetoj, decidis malfondi la taĉmenton. Dum kelkaj monatoj kaŝiĝis, serĉata de NKVD.

Marte de 1945 rekreis sian taĉmenton el la personoj minacitaj de aresto.

Vidu ankaŭ
----------

* Anatemitaj Soldatoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Marian Bernaciak en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Lublin Koło w Rykach Monda Soldat-Asocio de Enlanda Armeo, Areo Lublin, Rondo en Ryki


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 613993
* GND: 1034485547
* LCCN: no2016052933
* VIAF: 301174722
* ISNI: 0000 0004 0837 8083
* SUDOC: 202700658
* BNF: 17071206f
* NKC: js2016926814
 |
**Mariinskij Posad** (ruse *Мариинский Посад*) estas urbo en Ĉuvaŝio en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 97229501.

La urbo estis fondita en jaro 1620.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1926.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:

* Sundirj (Сундырь) ĝis 1856.

La interurba telefona kodo estas 83542, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas 56° 07′ N 47° 43′ O﻿ / ﻿56.117 °N, 47.717 °O﻿ / 56.117; 47.717 (mapo)Koordinatoj: 56° 07′ N 47° 43′ O﻿ / ﻿56.117 °N, 47.717 °O﻿ / 56.117; 47.717 (mapo).

La urbo estas sur dekstra bordo de rivero Volgo ĉe enenfluo en ĝin de rivero Sindirka (Сындырка).

En jaro 1959 la urbo havis 8,8 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 10,3 mil loĝantojn.

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
* Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine
* 

Flago de Ĉuvaŝio
Urboj de Ĉuvaŝio

**Ĉefurbo**: Ĉeboksari

Alatir |
Civilsk |
Ĉeboksari |
Jadrin |
Kanaŝ |
Kozlovka |
Mariinskij Posad |
Novoĉeboksarsk |
Ŝumerla
**Marianna Sipos** [ŝipoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sipos Marianna** estas hungara operkantisto (koloratursoprano).

Marianna Sipos sur scenejo
Marianna Sipos naskiĝis la 22-an de junio 1983 en Eger.

Biografio
---------

Marianna Sipos komencis violonadi en sia aĝo 9, sed dum la mezlernejo ŝi jam lernis kantoteknikon. Ŝi akiris diplomon en Muzikarta Universitato Ferenc Liszt, sed dum la studentaj jaroj ŝi debutis en Budapeŝta Ŝtata Operejo. Ŝia ĉefinstruisto estis Júlia Pászthy. Ŝi ricevis stipendiojn en 2007 kaj 2009. Tiutempe ŝi precipe koncertis ankaŭ eksterlande kaj havis sukcesojn en kantokonkursoj. Ekde 2011 ŝi apartenas al operteatra kompanio Moltopera. Ŝi ricevis premiojn inter 2009-2012.

Ŝia repertuaro (elekto)
-----------------------

* Gaetano Donizetti: *L’elisir d’amore* — Adina
* Wolfgang Amadeus Mozart:
	+ Don Giovanni — Zerlina; Donna Anna
	+ Die Zauberflöte — Reĝino de Nokto
	+ La geedziĝo de Figaro — Susanna
	+ Così fan tutte — Despina
	+ Die Entführung aus dem Serail — Blonde
* Giacomo Puccini: Gianni Schicchi — Lauretta
* Giuseppe Verdi: *Oscar* — Oscar
* Carl Maria von Weber: *Der Freischütz* — Ännchen

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Marianna Sipos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 793781
 |


* Portalo pri Biografio
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Mayra NUÑEZ HERNÁNDEZ** (naskiĝis la  1-an de marto 1959(nun 1959-03-01) en Havano) estas kuba esperantisto, diplomita Inĝeniero pri Agronomio kaj Licenciulo pri Arta Edukado. Esperantistiĝis en 1988, kaj nuntempe loĝas en Hispanio. Mayra gvidis E-kursojn en Quivicán kaj Havano, prezentis siajn spertojn dum la internacia evento Pedagogio 95 nomata "Vartado de bazlernejanoj pere de Esperanto kiel peranto de lingvoinstrua orientigo", ankaŭ publikigita dum SAEST 95. Ŝi instruis tajĝiĉuanon kaj ĉigongon por la sano al personoj diversaĝaj kaj samtempe Esperanton, en 2017 ŝi fondis en Havano kaj prezidis la fakgrupon KoToĈo-GE. Mayra estis la ĉeftradukanto de la kolekto de ĉinaj rakontoj "Tao de la vojaĝanto. Dekses ĉinaj legendoj kaj infanrakontoj" de la eldonejo Monda Asembleo Socia (MAS) 2018.

Referencoj
----------

1. ↑   (2018-01) *Kongresa libro\_9-a Tut-Amerika Kongreso de Esperanto* (PDF) (esperante), Havano, Kubo: Kuba Esperanto-Asocio.
2. ↑   (2018) *Tao de la vojaĝanto. Dekses ĉinaj legendoj kaj infanrakontoj* (PDF) (esperante), Monda Asembleo Socia. ISBN 978-2-36960-118-0.

* Portalo pri Biografio
* Portalo pri Esperanto

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 803402
 |
**Jeremy SILMAN** (naskiĝis la 28-an de aŭgusto 1954 en Del Rio en Usono, mortis la 21-an de septembro 2023 en Los-Anĝeleso) estis internacia majstro de ŝakludo de usona nacieco, aŭtoro de pluraj libroj, plejparte pri ŝako.

Biografio
---------

Jeremy Silman skribis pli ol 35 librojn, plejparte pri ŝakludo sed ankaŭ pri kazino. Li estis la teknika konsilanto por la filmo *Hari Poter kaj la Ŝtono de la Saĝuloj* en 2001, por kiu li zorgis pri la ŝakaj movadoj luditaj dum la ŝakludoj. Li kontribuis al magazinoj *New in Chess*, *Chess Life* kaj *Player Chess News*.

Li atingis la *US Open* en 1981, la *American Open* kaj la *National Open* kaj estis la trejnisto de la juna nacia usona teamo.

Li iĝis internacia majstro en 1988.

Li publikgis la romanon *Membiografio de kapro* (*Autobiography of a Goat*). Li precizis li mem ke ĝi estas romano "nur por adultoj", kun seksaj scenoj kaj uzo de drogo.

Li interalie tre ŝatas la aziajn filmojn.

Kelkaj verkaĵoj
---------------

* *Kiel maturigi sian stilon al ŝako : kompleta kurso ĝis la ŝaka rego*
* *Maturigi sian stilon per la ekzemplo : aŭ kiel profiti de la malekvilibrojn al ŝako*
* *La cerbo de la amatoro nudigita, aŭ kiel transformi viajn fiaskojn en rego*
* *La metodo Silman por regi la ŝakajn finludojn : ekde la komencanto ĝis la majstro*

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2019-07-23. Alirita 2019-07-23.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 650808
* GND: 1140462792
* LCCN: n88635977
* VIAF: 75431498
* ISNI: 0000 0000 6382 3769
* BNF: 170276288
* NLA: 35811395
* BIBSYS: 90267703
 |
**Mateo** estas vira nomo, kiu devenis el greka formo de hebrea nomo en la Biblio.

En la Biblio estas du apostoloj kun similaj kaj samoriginaj nomoj: Sankta Mateo (la evangeliisto) kaj Sankta Matiaso (menciita en La Agoj de la Apostoloj 1:23-26). **Matiaso** (Mattias kaj similaj literumoj) devenas tra la greka de aramea formo de la sama hebrea nomo. En kelkaj lingvoj oni distingas la du nomojn; en aliaj lingvoj oni miksas aŭ identigas ilin.

En kelkaj lingvoj estas pluraj literumoj uzataj. La subaj listoj donas nur la plej oftajn literumojn kaj la formojn uzatajn en tradukoj de la Biblio.

Nacilingvaj formoj de Mateo
---------------------------

* Mateusz (pole)
* Máté (hungare)
* Matej (ĉeĥe, slovake, slovene)
* Mateo (hispane)
* Mateus (portugale)
* Mathieu (france)
* Matthieu (france)
* Matthäus germane
* Matteo (itale)
* Matthew angle
* Mattias (svede)
* Matthijs (nederlande)

Nacilingvaj formoj de Mattias
-----------------------------

* vidu: Matiaso

Famaj nomportantoj
------------------

* vidu: Matiaso

Esperantistoj
-------------

* Mateo Jack Ravelich

Vidu ankaŭ
----------

* Esperantaj personaj nomoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Mateo (nomo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Maria Vladimirovna Zaĥarova** (ruse : Мари́я Влади́мировна Заха́рова) estas rusa ĵurnalisto kaj diplomato, naskiĝinta la 24-an de decembro 1975 en Moskvo. Ŝi estas la direktoro pri informado kaj pri gazetaro de la rusa Ministerio pri Eksteraj Aferoj kaj, fakte, la proparolanto de ĉi tiu ministerio ekde la 10-a de aŭgusto 2015. Ekde la fino de 2017 ŝi havas la rangon de eksterordinara kaj plenrajta ambasadoro de la Rusa Federacio.

* Kategorio Marija Zaĥarova en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Marija Zaĥarova en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)

Biografio
---------

### Juneco kaj studoj

Maria Zaĥarova devenas de familio de diplomatoj. Tiel ŝi pasigis sian infanaĝon en Pekino, kie ŝia patro laboris en la rusa ambasadejo de 1981 ĝis 1991, kiam Sovetunio falis. Lia patrino laboras ĉe la Puŝkin-Muzeo de Belartoj.

En 1993 ŝi eniris la Moskvan Ŝtatan Instituton pri Internaciaj Rilatoj kaj diplomiĝis en 1998 pri ĵurnalismo kaj orientalismo. Lia studfina staĝo okazis en la rusa ambasadejo en Pekino.

### Kariero

Maria Zaĥarova aliĝis al la rusa Ministerio de Eksterlandaj Aferoj post siaj studoj, kiel gazetara sekretario kaj redaktisto de la monata eldonaĵo Diplomatitcheskiy vestnik (Дипломатический вестник, La Diplomatia Recenzo).

En junio 2019, dum gazetara konferenco, ŝi omaĝis tiujn, kiuj perdis siajn vivojn sur la Okcidenta Fronto de la Dua Mondmilito kaj deklaris, ke la rusa registaro agnoskas la militinveston de la aliancanoj kaj aldonis, ke "Ĉi tiu klopodo kompreneble ne estu troigita. Kaj precipe ne kiam ĝi minimumigas la titanajn klopodojn de Sovetunio, sen kiuj ĉi tiu venko simple ne estus okazinta."
Ŝi tiam precizigas : "Kiel historiistoj notas, la  Normandia elŝipiĝo  ne havis decidan efikon al la rezulto de la Dua Mondmilito kaj al la Granda Patriota Milito. Tiu efiko jam estis antaŭdeterminita post la venkoj de la Ruĝa Armeo, plejparte ĉe Stalingrado (23-a de aŭgusto 1942 - 2-a de februaro 1943) kaj Kursk (julio-aŭgusto 1943). Ekzistis deziro atendi la maksimuman malfortigon de la armea potenco de Germanio de ĝiaj enormaj perdoj en la oriento, por redukti la perdojn en la okcidento.».
**María Dolores Fernández Pradera** (Madrido; 29a de Aŭgusto 1924 - 28a de Majo 2018​), arte **María Dolores Pradera**, estis hispana kantistino kaj aktorino. Ŝia arta kariero startis en 1943 estante unua figuro de teatro,​ poste kiel kinaktorino kaj finfine kantistino ĉefe por koncertaj spektakloj.

Pro la sukceso de siaj diskaj registraĵoj, ŝi faris turneojn tra diversaj landoj, speciale en Hispanameriko, kaj dediĉis sin entute al kantado ekde komenco de la 1970-aj jaroj.​ Pro sia laboro, ŝi atingis tutmondan famon por disvastigi kelkajn ĝenrojn de la hispanamerika popolmuziko kaj de la hispana popolkanto kaj la verkaron de siaj plej grandaj aŭtoroj. Pro sia personeco sur la scenejo, sia basa kaj forta voĉo kaj eleganta gestaro, ŝi estis​ populare konata kiel *La Gran Señora de la Canción* (La Granda kantodamo).

Ŝia partopreno en la arta etoso ebligis, ke ŝi rilatis kun diversaj gravuloj, inter kiuj elstaras hispanoj Amparo Rivelles, Lola Flores, Francisco Rabal, Marifé de Triana, Rocío Jurado, Amaya Uranga, Carlos Cano, Joaquín Sabina, Luis Alegre; la kolombia Helenita Vargas, la meksikaj Chavela Vargas kaj Lola Beltrán kaj la argentinanoj Alberto Cortez kaj Mercedes Sosa, inter aliaj. Ŝi estis la unua hispanino kiu kantis en la Royal Albert Hall de Londono kaj ŝi ludis ankaŭ en Madison Square Garden de Novjorko.​

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio María Dolores Pradera en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Cancionero y discografía completa - Revista musical Cancioneros.com
* Oficiala retejo en Facebook
* Tico Medina. *La casa de La Pradera*. ABC, 29a de Aŭgusto 2002.
* Charlamos con María Dolores Pradera. Cadena SER, 18a de Novembro 2004. Arkivigite je 2014-08-21 per la retarkivo Wayback Machine
* María Dolores Pradera presentó en 'La ventana' su último disco *Al cabo del tiempo*. Cadena SER, 14a de Decembro 2006. Arkivigite je 2014-04-29 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 803688
* LCCN: no00064755
* VIAF: 79178355
* ISNI: 0000 0000 7841 1097
* BNF: 14217357r
* MBA: 209775df-4c76-4a74-be67-f0f425186dea
* NKC: xx0192623
* BNE: XX870698
 |

​
**Liescher Berg**, aŭ *Löschemer Berg*, estas ĉ. 350 m alta monto en Sargovio, la norda atendaĵo de la Lorena ŝtupolando, kiu etendiĝas preskaŭ ĝis la enbuŝiĝo de la Saro en la Mozelon. Ĝi malaltiĝas en nordorienta direkto, parte trans pluraj terasoj, en la valoj de Saro kaj mozelo. En nordokcidenta direkto aliĝas la altaĵoj de Sargovio.

La monto „Liescher Berg" konsistas el la dua duono de la nomo de la rejnlando-palatinata komunumo Wasser*liesch*, kiu situas ĉe la nordorienta deklivo de la monto. La lokanoj konservis la malnovan nomon "Löschem". Ankaŭ la pilgrima kapelo sur la "Löschemer Berg". nomiĝas Löschemer Kapelle.

Sur la monto troviĝas altebenaĵo, kies sudokcidenta parto konsistas el la regione fama naturprotektejo *Perfeist*. La tiea areoj ebligas la kreskon de multaj raraj plantoj kaj bestoj, ekzemple pulsatilo, printempa primolo, multaj orkidacoj, kiel purpurorkido, *Aceras anthropophorum*, *Himantoglossum hircinum*, *Orchis militaris*, krome *Cornus mas*, timiano, *Colchicum autumnale* kaj blua genciano.

Je la orienta fino de la altplataĵo staras la Löschemer Kapelle, pilgrima kapelo de sankta Maria. De antaŭ la kapelo ekzistas belega elrigardo en la mozelan valon kaj al la apudaj mezmontaroj Ardenoj, Ejfelo kaj Hunsrück, al la vidalvida vilaĝo Igel, la urbo Konz kaj la urbo Trier.

Geologie la Liescher Berg estas dividita. Parte ĝi konsistas el konka kalko (Muschelkalk), parte el ruĝa sabloŝtono.

49.7010444444446.5370166666667Koordinatoj: 49° 42′ 3,76″ N, 6° 32′ 13,26″ O (mapo)

Referencoj
----------
**Margarete BUBER-NEUMANN** naskiĝis la 21-an de oktobro 1901 en Potsdamo kaj mortis la 6-an de novembro 1989 en Frankfurto. Ŝi estis germana komunisto, kiu saviĝis el la punlaborejoj de gulago en Sovetunio kaj el naziaj koncentrejoj en Germanio. Ŝi atestis sian sperton en pluraj libroj.

Biografio
---------

En la jaroj 1920, Margarete, naskiĝinta Thüring, aniĝis al Komunista Partio de Germanio, poste edziniĝis kun Rafael Buber, komunisto. La geedzoj havis du filinojn, poste eksedziĝis en 1929. Margarete tiam edziniĝis kun Heinz Neumann, unu el la partiestroj. Je la alveno de la nazioj al la povo, ĉi tiu rifuĝis en Moskvo kun Margarete. Sed en aprilo 1937, li viktimiĝis de la stalina Granda Purigo kaj definitive malaperis. Margarete Buber-Neumann restis sola ĝis junio 1938 kaj siavice estis arestita de la NKVD.

Dum ŝajna proceso, ŝi estis akuzita pri kontraŭ-revoluciaj agadoj kaj kondamnita al kvinjara malliberigo en punlaborejo. Ŝi estis tiam deportita al Karagando, en Kazaĥio, kie ŝi pasigis du jarojn en kruelegaj kondiĉoj. En 1940, Stalin decidis fordoni al Hitler la germanajn komunistojn rifuĝintaj en Sovetunio. Post du gulagaj jaroj, Margarete Buber-Neumann estis donita al la Gestapo kiu internigis ŝin en la koncentrejo Ravensbrück. Tie ŝi pasigis kvin jarojn kaj ekamikiĝis kun la franca etnologino Germaine Tillion kaj kun la ĉeĥa ĵurnalistino Milena Jesenská malnova kompanino de Franz Kafka. Milena mortis pro senforteco en 1944 kaj poste Margarete skribis rimarkindan biografion cele omaĝi al ŝi.

En aprilo 1945, pro la avanco de la  Ruĝa Armeo , la estraro de la koncentrejo decidis liberigi multe da malliberuloj. Margarete Buber-Neumann riskis sin piedire komenci danĝeran vojaĝon tra Germanio por forfuĝi de la sovietianoj kaj kuniĝi kun sia familio en Bavario.

En 1949, ŝi atestis en  Parizo  dum la fama proceso  Kravtchentko. Ŝia raporto, kiu estigis paralelaĵon inter la sovetiaj kaj naziaj koncentrejoj, estis unu el la gravaj momentoj de la proceso. Unuafoje nerefutebla atestanto malkaŝis la ekziston de koncentrejoj por politikaj deportitoj en  Sovetunio .

Laŭ la filozofo Tzvetan Todorov, « Margarete Buber-Neumann aspektas al ni kiel la ekzempla atestanto pri malbono, kiu regis la politikan vivon en Eŭropo, la totalismo. [...] La legado de ŝiaj libroj donas al ni iom pli da fidemo pri la elturnaĵoj de la homa specio. »

* Kategorio Margarete Buber-Neumann en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 280048
* GND: 118516485
* LCCN: n82157891
* VIAF: 29552727
* ISNI: 0000 0003 6848 039X, 0000 0000 7972 5864
* LIBRIS: 327627
* SUDOC: 029173280
* BNF: 12051160v
* NLA: 35023283
* NDL: 00434689
* BIBSYS: 90601863
* NKC: jn19990001182
* ICCU: CFIV050885
* BNE: XX1141008
 |
Viroj liuj ludas matkoton en Tel Aviv, Israelo
**Matkoto** (hebree מטקות laŭvorte:"rakedoj") estas populara pilkludo en Israelo simila al strandteniso, ofte menciata kiel la nacia sporto de la lando. La celo estas bati etan kaŭĉukan pilkon per ligna rakedo kiel eble plej ofte tien kaj reen sen terenfalo de la pilko.

Ludante matkoton
Matkoto estas senkonkura strandludo en kiu du aŭ pli da ludantoj batas pilketon tien kaj reen per rakedoj. La sporto nomiĝas laŭ la rakedo, la *matka*; la origino de tiu vorto estas neklara.

Tradicie la rakedoj estas el ligno, kvankam kelkfoje plifortigita per plasta kovraĵo. Karbonfibroj ankaŭ estas uzataj. La kapo de la rakedo povas iom varii laŭ mezuro aŭ formo. La kapoj estas cirkloformaj kun diametro de ĉ. 30 cm. La teniloj estas mallongaj, kaj kun tre eta trunko inter la tenilo kaj la rakeda kapo.

La norma pilko estas la sama kiel uzata en skvaŝo. Kvankam, komencantaj kaj mezbonaj ludantoj kelkfoje uzas pilkon kiu havas la saman mezuron kiel la skvaŝpilko, sed estas pli malpeza kaj/aŭ pli resaltema.

Referencoj
----------

1. ↑  Fogelman, Shay (2009-07-12).  Beach Paddle Battle. *Haaretz*. Arkivita el la originalo je 2009-08-04. Alirita 2015-08-21.
2. ↑  Knell, Yolande, "Matkot madness: Israel's extreme bat and ball beach craze",  *BBC News Online, Magazine*, 2013-06-16. Kontrolita 2013-06-16.
3. ↑  Looking to Play Some Matkot? Tel Aviv’s the Place
4. ↑  Tel Aviv beaches
5. ↑  Rosenthal, Ruvik.  (2005) *Dictionary of Israeli Slang*. Jerusalem: Keter. ISBN 965-07-1401-4.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Matkoto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Kiel ludi matkoton Arkivigite je 2013-03-27 per la retarkivo Wayback Machine
**Margraflando Badeno** (germane *Markgrafschaft Baden*; laŭ NPIV estas "Badenio" anstataŭ "Badeno") estis margraflando kaj historia teritorio en la Sankta Roma Imperio, kiu ekzistis de 1112 ĝis 1535 kaj denove de 1771 ĝis 1803. Ĝis situas en la regiono Badeno, parto de la hodiaŭa federacia lando Baden-Virtembergo en Germanio. La lando nomiĝis "margraflando" kvankam ĝi neniam estis markio (limlando) de la imperio. Hermano la 2-a de Badeno, origine grafo en Breisgau, unue nomis sin "margrafo de Badeno", laŭ heredita titolo "margrafo" kiu origine celis la markion de Verono.

En 1535 okazis hereda divido kiu rezultis en **Margraflando Baden-Durlach** (luterana ekde 1556) kaj **Margraflando Baden-Badeno** (katolika). La du margraflandoj reunuiĝis en 1771, kiam mortis *August Georg Simpert*, la lasta margrafo de Baden-Baden. La landon heredis lia parenco, margrafo Karlo Frederiko de Baden-Durlach, kiu tiel fariĝis margrafo de tuta Badeno.

Elektoprinclando
----------------

En 1803, margrafo Karlo Frederiko de Badeno estis rangaltigita al princo-elektisto per la Regna deputacia fina akto de la Sankta Romia Imperio. Tri jarojn poste la imperio kaj la princo-elektisteco dissolviĝis, sed anstataŭe li fariĝis grandduko per subteno de Napoleono.

Post 1803 la "Margraflando Badeno" estis sekvata de "Grandduklando Badeno".

* Kategorio Margraflando Badeno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Poŝtmarko pri la vendado de porcelano je la Lepsika foiro
**Johann Friedrich BÖTTGER** (naskiĝinta la 4-an de februaro 1682 en Schleiz, mortinta la 13-an de marto 1719 en Dresdeno) estis germana apotekisto kaj alkimisto.

Vivo
----

Böttger fuĝis pro danĝero esti retenita pro specialaj scioj al Dresdeno kie aranĝitis por li propra laborejo en la Fürstenberg-palaco, nomita laŭ princo Anton Egon (Fürstenberg-Heiligenberg). En 1704 li provis fuĝi al Vieno sed reportitis kaj fabrikis poste en fare de grafo de Tschirnhaus starigita fabriko neriproĉeblan, brunan-ruĝan porcelanaĵaron el argilo de la ĉirkaŭaĵoj de Meißen. Kontraŭ la svedoj li kondukitis kune kun tri helpantoj je Fortikaĵo Königstein kie ili devis daŭrigi la laboron. Reveninte en 1707 al Dresdeno li komisiitis en 1708 estradi la porcelanfaradon. En 1710 li nomumitis administranto de la fabriko en Meißen. Jam en 1709 li furoris ĉe la Foiro de Lepsiko danke al glazuritaj kaj neglazuritaj kaj blankaj objektoj. En 1711 aranĝitis laboratorio nur por la produkto de blankaj porcelanaĵoj.

En 1716 Böttger ekkomencis leterinterŝanĝon kun berlino berlinanoj kiujn li konsiladis kontraŭ monakcepto. Tio malkovritis en 1719 kaj provikis arestiĝon. En 1891 starigitis honore al li bronza busto.

Vidu ankaŭ
----------

* Ehrenfried Walther von Tschirnhaus, rivalo de Böttger

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, vol 3. Leipzig 1905, p. 270-271, kio relegeblas tie ĉi interrete.

* Kategorio Johann Friedrich Böttger en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 623920
* GND: 118512846
* LCCN: n82133701
* VIAF: 84799079
* ISNI: 0000 0001 1680 7421
* LIBRIS: 179975
* SUDOC: 061235229
* BNF: 15810140z
* ULAN: 500023003
* RKD: 363751
* NKC: nlk20000085452
 |
Raŝid Ganuŝi (ĉirkaŭ la jaro 1980)
**Raŝid GANUŜI**, france latinliterigita **Rached al-Ghannouchi**, (arabe راشد الغنوشي) estas tunizia politikisto kaj pensulo, kiu kontribuis al fondo de Ḥizb al‐Nahḍah, la Tunizia Renesanca Partio, branĉo de la internacia islamista organizaĵo Islama Frataro, kaj estas ĝia ĉefa nuna gvidanto.

Al-Ganuŝi naskiĝis en 1941 ĉe al-Hama, en la Gubernio Qabis de suda Tunizio. Li ekziliĝis pro persekutado fare de la reĝimo de Zine El Abidine Ben Ali.

Al-Ghanuŝi plu kritikis la politikon de Tunizio kaj ĉefe la dumlongan prezidenton Ben Ali. Post la Tunizia ribelo en 2010-2011, li revenis al Tunizio post 20 jaroj en ekzilo la 30-an de januaro 2011.

Li priskribas sin kiel "demokrata islamisto" kaj ne vidas kontraŭdiron inter la du ideoj. Li estas unu el la pensintoj de islamo kiu klopodas edzigi islamon kun modernismo, Oriento kaj Okcidento. Laŭ siaj vortoj, Al-Ganuŝi admiras la belan kaj mirindan teknologion de la Okcidento kaj la pacan transdonadon de politika potenco inter partioj en la okcidenta demokratio. Sed, aliflanke, kiam li rigardas la Okcidenton, li vidas neniun lumon, neniun koron, neniun spiritecon.

Notoj
-----

1. ↑  David Kirkpatrick. "More Officials Quit in Tunisia Amid Protests", la 18-an de januaro 2011.
2. ↑  "arabe راشد الغنوشي زعيم حركة النهضة يعود إلى تونس اليوم بعد 20 عاما في المنفى", *Asharq Al-Awsat*, la 30-an de januaro 2011.

 Arkivigite je 2012-03-08 per la retarkivo Wayback Machine  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2012-03-08. Alirita 2011-01-30.

* Kategorio Raŝid Ganuŝi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 350796
* GND: 123645883
* LCCN: nr89012393
* VIAF: 72306574
* ISNI: 0000 0001 2139 1299
* SUDOC: 076135969
* BNF: 145421067
* BIBSYS: 2002525
* NKC: jo20231191785
 |
Kartuna mapo kiu ilustras la vorton *Gerrymander*.
***Gerrymander*** [Gerrymandering ~ĝerimendering] estas angla vorto, kiu signifas "fi-dislimi". Ĝi estas intenca manipulado de politikaj limoj (en Usono specife de elektaj distriktaj limoj) por dumtempa elekta avantaĝo, kutime por la posten-tenantoj.

La termino venis de la nomo de iama ŝtatestro de Masaĉuseco, Elbridge Gerry. Du raportistoj rigardis novan elektan mapon kaj unu komentis al la alia, ke unu el la novaj distriktoj aspektis ĝuste kiel salamandro (*salamander* en la angla). La alia replikis ke ĝi aspektas kiel *gerrymander*. La nomo fiksiĝis kaj estas nun kutime uzata de angla-parolantaj politikaj sciencistoj.

Unu formo de fi-dislimado okazas, kiam la limoj de distrikto ŝanĝiĝas por elimini iun parton kun alta koncentreco de homoj, kiuj voĉdonas por difinita politika partio. Alia formo okazas, kiam regiono de alta koncentreco de voĉdonantoj por iu partio estas disigita al kelkaj distriktoj, certigante ke la partio havas malgrandan plejparton en multaj distriktoj anstataŭ grandan plejparton en nur unu distrikto. Ofte tiaj ŝanĝoj de limoj okazas por kompensi longe ignoritan malegalecon, ekzemple kiam kreante en Usono distrikton de plejparte nigruloj.

Uzado de *gerrymandering* por la celo malpliigi la politikan influon de minoritataj grupoj estas kontraŭleĝa en Usono laŭ la Leĝo de Elektaj Rajtoj de 1965. Tamen la usona ĉefkortumo decidis ke *gerrymandering* por la celo de pliigi aŭ malpliigi la influon de politika partio ne estas kontraŭleĝa.

Ekzempla mapo kun kvar distriktoj
La ekzempla mapo montras teritorion kun 64 elektantoj, divideblaj al kvar elektaj distriktoj. En la elekto kandidatas du partioj (verda kaj viola), kiuj havas egale da subtenantoj (po 32). Laŭ la unua divido la verda partio gajnas en tri distriktoj, laŭ la alia la viola.

La 4-a elektodistrikto de Ilinojo
Reala ekzemplo estas la 4-a elektodistrikto de Ilinojo, kiu konsistas el du partoj norda kaj suda, ligitaj nur per mallarĝa strio laŭ vojo 294. Tiuj du areoj havas konsiderindan kvanton (ĉ. 75 %) da loĝantoj de latinamerika deveno, portorikanoj norde kaj meksikanoj sude. Iliaj voĉoj do estas "koncentritaj" en la distrikto kaj ne povas influi najbarajn regionojn.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Gerrymander en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2009-11-06 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* Arkivigite je 2010-02-03 per la retarkivo Wayback Machine kolekto de mapoj de bizaraj distriktoj de ĵusa historio, dediĉita al guberniestro Eldridge Gerry
**Mauno Pekkala** (naskiĝis la 27-an de januaro 1890, mortis la 30-an de junio 1952) estis finna politikisto. Li estis ĉefministro de Finnlando de la 26-a de majo 1946 ĝis la 29-a de julio 1948.

Li studis filozofion kaj arbaristikon kaj poste de decembro 1926 ĝis decembro 1927 estis ministro pri agrikulturo en la registaro de Väinö Tanner. Inter 1937 kaj 1944 li oficis kiel direktoro de la ŝtata administrejo de finnlandaj arbaroj.

Inter decembro 1939 kaj majo 1942 dum la Vintra Milito inter Finnlando kaj Sovetunio estis ministro pri financoj en la registaroj de Risto Ryti, Karl Rudolf Walden kaj Johan Wilhelm Rangell. En 1944 li eksmembriĝis en la Finnlanda Socialdemokratia Partio kaj aniĝis en la nove fondita Demokratia Unio de la Finna Popolo, kiu fontis el la malpermesita Komunisma Partio de Finnlando. En novembro 1944 li iĝis nacia ministro, komence sen konkreta tasko, kaj de aprilo 1945 kaj marto 1946 estis ministro pri defendo. Post la elekto de Juho Kusti Paasikivi kiel prezidento de Finnlando, li iĝis ties posteulo kiel ĉefministro. La 6-an de aprilo 1948 li en Moskvo nome de Finnlando subskribis traktaton pri "amikeco, kunlaboro kaj reciproka helpo". Tamen jam en februaro 1948, post la komunista transpreno de la politika potenco en Ĉeĥoslovakio, malboniĝis la interrilato inter la finnaj komunistoj kaj burĝaj politikistoj. Por eviti similan komunistan transprenon de la politika potenco en Finnlando, prezidento Paasikivi prevente intervenis. La komunista ministro pri internaj aferoj '*Yrjö Leino* sekve proteste forlasis la registaron. En la sekva parlamenta baloto la komunista Demokratia Unio de la Finna Popolo perdis 11 de siaj parlamentaj seĝoj dum la burĝaj partioj kaj la socialdemokratoj gajnis seĝojn. Sekve en julio 1948 Karl-August Fagerholm iĝis ĉeministro de la finna registaro.

Vidu ankaŭ
----------

* la liston de la ĉefministroj de Finnlando.

* Kategorio Mauno Pekkala en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 299016
* GND: 1202541542
* VIAF: 9137157884842260620000
* ISNI: 0000 0004 8462 3204
 |
La **masakro en la bazlernejo Sandy Hook** okazis la 14-an de decembro 2012 en Newtown, Konektikuto, Usono, kiam 20-jaraĝa viro, Adam Lanza, pafmortigis 20 infanojn, kiuj aĝas inter ses kaj sep jarojn, kune kun ses plenkreskaj lernejaj laboristoj. Antaŭ ol veturi al la lernejo, li pafmortigis sian patrinon en ilia hejmo en Newtown. Kiam krizaj respondistoj alvenis al la loko, Lanza pafmortigis sin en la kapon.

La okazaĵo estis la plej mortiga amaspafado, ĉu en mezlernejo aŭ en bazlernejo, en la usona historio, kaj la kvara plej mortiga amaspafado de sola homo en la usona historio. La pafado instigis renovigitan debaton pri pafila kontrolo en Usono, inkludante proponojn por fari la histori-kontrolan sistemon universala kaj por fari novajn federaciajn kaj ŝtatajn pafilajn leĝojn, kiuj malpermesus la vendon kaj fabrikadon de certaj tipoj de duonaŭtomataj pafiloj kaj de magazenoj kun pli ol dek unuoj da pafaĵprovizo.

Vidu ankaŭ
----------

* Sankt'Angelo di Brodi

* Kategorio Masakro en la bazlernejo Sandy Hook en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Mari SZEMES** [semeŝ], hungare **Szemes Mari** estis hungara aktorino.

Memortabulo de Mari Szemes
Mari Szemes naskiĝis la 7-an de majo 1932 en Šaštín-Stráže - mortis la 10-an de decembro 1988 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Mari Szemes apartenis al la hungara minoritato en Ĉeĥoslovakio. Ŝi frekventis aktoran ĉeflernejon inter 1948-1952 en Budapeŝto, dume ŝi ricevis rolojn en filmoj. Poste ŝi komencis sian aktoran karieron en Nacia Teatro (Szeged). Ŝi aliĝis al trupo de Teatro József Attila en 1955. Inter 1984-1988 ŝi apartenis al Nacia Teatro (Budapeŝto). Ŝi ricevis premion Kossuth en 1985, pli frue ankaŭ aliajn premiojn.

Ŝiaj roloj (selekto)
--------------------

* 35 kinejaj filmoj inter 1949-1987, ekzemple Malvarmaj tagoj, 1966
* 29 televiziaj filmoj inter 1958-1988, ekzemple *A fekete város* (La nigra urbo), 1971
* diversaj teatraj roloj, ekzemple Ŝekspiro: Romeo kaj Julieta - vartistino

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Mari Szemes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Mazurko** estas pola popoldanco, en 3/4-takto kaj grava motivo de la pola muziko. Ĝi estas opiniata kiel plej poleca danco kune kun polonezo. Laŭ ekzemple Cyprian Norwid ĝi esprimas la tutan polan "fatalan" kaj "belegan" senton. Ĝi estas plej malnova pola danco kaj ĝia komenco estas eble en la malfrua antikva epoko. Mazurko estas la pola himno *Mazurek Dąbrowskiego* (Mazurko de Dąbrowski) kaj aliaj polaj kantoj kiel *Mazurek Trzeciego Maja*.

Plej grandaj komponistoj de mazurko estis:

* Mikołaj Gomółka
* Karol Kurpiński
* Maria Szymanowska
* Fryderyk Chopin
* Stanisław Moniuszko
* Pjotr Iliĉ Ĉaikowski
* Henryk Wieniawski
* Aleksandr Borodin
* Władysław Żeleński
* Karol Szymanowski
* Witold Lutosławski
* Grażyna Bacewicz

Aliaj formoj de mazurko estas *mazur*, oberko kaj kujaviako.

Vidu ankaŭ polonezon.

* Dosiero:Mazurca ritmo con lilypond.png
* 
*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Mazurko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2006-02-12 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2007-10-24 per la retarkivo Wayback Machine
*
**Max Ernst WIESSNER** (naskiĝinta la 29-an de marto 1885 en Sachsenburg, mortinta la 12-an de februaro 1946 en Neubrandenburg-Fünfeichen) estis germana eldonisto gazetara kaj libra.

Vivo
----

Estante filo de bienposedanto li studis post gimnazifrekvento en Freiberg natursciencojn, historion kaj nacian ekonomion en Berlino. Universitattempe li fariĝis en 1904 membro de la studenta korporacio *Burschenschaft Gothia Charlottenburg*, en 1926 ĉe *Burschenschaft Hansea Hamburg* kaj en 1934 ĉe *Burschenschaft Neogermania Berlin*.

Wießner estis dum multaj jaroj estro de la porjunulara societo *Jugendverein Eugen Richter*, kiu proksimis al maldekstraj-liberalismaj ideoj de la partio *Fortschrittliche Volkspartei*. Ĉi-funkcie li manaĝeris en 1919 la fondokunvenon de la Regna ligo de demokratiaj porjunulaj societoj (sub egido de la partio *Deutsche Demokratische Partei*); ĝia posta nomo estis *Reichsbund der Deutschen Jungdemokraten*. Post la estiĝo de *Reichsbund* Wießner dum unu jaro estis ĝia prezidanto.

Post la altlernejaj studoj Wießner estis ĵurnalisto kaj privata sekretario, pli malfrue politika redaktisto de la ĵurnalo *Freisinnige Zeitung*. Dum 15 jaroj li laboris Berline por *Frankfurter Zeitung* kaj tiun ĉi gazeton li reprezentis ankaŭ en la parlamento de Vajmaro. Inter 1920 kaj 1921 li estris la berlinan buroon de la periodaĵo *Hamburger Fremdenblatt* kaj iĝis eldonista ĉefo en ties centro hamburga. En 1925 Wießner iĝis kompaniano kaj afergvidanto de la firmao *Hamburger Fremdenblatt, Broschek und Co. mbh.*

Dum la Unua mondmilito Wießner deĵoris en la gazetara sekcio de la ministerio pri internaj aferoj. En 1923 nomumis lin Gustav Stresemann ministeria direktoro de la Gazetara sekcio de la regna registaro. Dum la konferenco de Ĝenovo li akompanis Walther Rathenau en politika speciala misio. En 1924 Wiessner iĝis estro de la Unuiĝo de germanaj gazeteldonistoj (filio de Hamburgo). En 1929 li fariĝis ĉefo de la akademia porfremdula buroo de la Universitato de Hamburgo.

Laŭ komisio de Walther Funk li verkis ekonomian ekspertizon pri la eldonejo Ullstein. Tuj sekve tiu ĉi entrepreno de germanaj judoj estis eksproprietigita kaj la nova nomo estis ekde 1937 *Deutscher Verlag*. Por ĝi Wießner daŭre laboris kaj estiĝis en 1945 eĉ firmaa gvidanto.

Li neniam estis membro de partio, inverse ja ano de framasonisma loĝio. Li mortis en internigejo de la sovetaj okupantoj.

Honoroj
-------

* 1929: honora medalo de la Hamburga altlernejo pro liaj meritoj interŝanĝprogramaj

Literaturo
----------

* Helge Dvorak: *Biographisches Lexikon der Deutschen Burschenschaft.* Band I: *Politiker*, Teilband 6: *T–Z*. Universitätsverlag C. Winter, Heidelberg 2005, ISBN 978-3-8253-5063-5, p. 306-307

Notoj
-----

1. ↑  Roland Appel: *Vom Wandervogel zur Radikaldemokratischen Partei – Jungdemokraten 1930–1933*, eldonis Roland Appel kaj Michael Keff, 2019, p. 499-500
2. ↑  historio de Ullstein-eldonejo dum la nazia tempo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 821117
* GND: 133794326
* VIAF: 3673409
 |
**Maria de Fátima** (Lisbono, 1961) estas portugala fadokantistino, kiu loĝas en Nederlando.

Ŝi jam frue komencis kanti fadon, kaj registris la unuan albumon kiam ŝi estis 12 jaraĝa.

En Portugalio ŝi kantis kun inter aliaj Amália Rodrigues, Jorge Fernando kaj Camané.

Ekde la fino de la 1980-aj jaroj ŝi loĝas en Amsterdamo kaj koncertas en- kaj eksterlande.
Ŝia repertuaro konsistas ĉefe el kantoj de Amália Rodrigues kaj memverkitaj kantoj. En 2002 ŝi kune kun ŝia grupo Rosário prezentis la albumon ‘Foi Deus’, kiu entenas surprizajn kombinaĵojn de tradicia fado kun Folko kaj Nova Epoko elementoj. Ankaŭ en Portugalio ĉi tiu albumo estis entuziasme akceptita. En 2009 ŝi rondvojaĝis kun kantisto Thé Lau tra Nederlando kaj Belgio kun la programo 'Tussen Schelde, Amstel & Taag' (*Inter Skeldo, Amstelo & Taĵo*).

La akompangrupo de Maria de Fátima konsistas el la sekvaj muzikistoj:

* Daniël Raposo (Portugalio): portugala gitaro
* Aleix de Gispert (Hispanio): klasika gitaro
* Felix Hildenbrand (Germanio): kontrabaso

Diskaro (selekto)
-----------------

* Miúda da Boavista
* Canta Fados Dedicados ao meu País
* Fados
* Meia Laranja
* Os Pais dos Nossos Pais
* Foi Deus (2002)
* Fado Vivo (2004)
* Alma (2006)
* Memorias do Fado (2009)
* Maria de Fatima - VIVE (2010)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo Arkivigite je 2017-01-19 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 384577
* GND: 1060700522
* VIAF: 172003436
* ISNI: 0000 0001 2089 7351
* MBA: 08472e99-2682-4c38-944f-956170941847
* BNE: XX5092992
 |
Historia reklamaĵo de maĉtabako Grimm & Triepel Kruse (1895).
**Maĉotabako** estas tipo de produkto de senfuma tabako uzita metante tabakaĵon inter la vango kaj la gingivo aŭ la dentoj kaj tie oni maĉas ĝin. Diference de la "malseka" tabako, ĝi ne estas dispecigita kaj tial ĝi devas esti maĉita helpe de la dentoj por liberigi ĝian guston kaj la nikotinon. La sukojn nedeziritajn oni forkraĉas.

La maĉtabakon oni fabrikas en diversaj variaĵoj - foje kiel disaj folioj, kiel tabakpecoj, kaj kiel "plug" (tipo de tabakfolioj kondensitaj kun helpo de dolĉa gluaĵo). Preskaŭ ĉiujn modernajn maĉtabakojn oni produktas pere de procezo de peklado, distranĉado, fermentado, kaj fina procezado aŭ dolĉigado. Historie, multajn markojn de maĉtabako de Usono (kiuj estis popularaj jam dum la epoko de la Usona Enlanda Milito) oni preparis el la eltranĉaĵoj de cigaroj.

La maĉado estas unu de la metodoj plej antikvaj por tabakkonsumado. La indiĝenoj kaj de Nordameriko kaj de Sudameriko maĉis la foliojn de la planto, ofte mikisitaj kun iom da kalko. La tabakmaĉado estis la plej disvastigita formo uzi tabakon en Usono ĝis oni anstataŭis ĝin la fumado de cigaredoj komence de la 20-a jarcento.

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Tabaco de mascar en la hispana Vikipedio.*

* Kategorio Maĉotabako en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 824584
* GND: 4270951-9
 |
**Matola** estas metropolo, granda urbo de Maputo (provinco), antaŭurbo de Maputo kaj marhaveno en Mozambiko. La loknomo estas ofta familia nomo.

Bazaj informoj
--------------

* 25° 58′ 12″ S 32° 27′ 36″ O﻿ / ﻿25.97000 °S, 32.46000 °O﻿ / -25.97000; 32.46000 (mapo)Koordinatoj: 25° 58′ 12″ S 32° 27′ 36″ O﻿ / ﻿25.97000 °S, 32.46000 °O﻿ / -25.97000; 32.46000 (mapo)
* Areo: km²
* Supermara alteco: m
* Loĝantaro: 675.422 ( en 2007)
* Horzono:
* Telefonkodo: +258 21
* Aŭtokodo:
* Poŝtkodo:

Geografio
---------

Matola situas sur ebenaĵo laŭ la maro en suda parto de la lando. Matola ankaŭ estas la nomo de malgranda rivero (proksimume 30 km-ojn longa), kiu tuŝas municipon de Matola.

Historio
--------

La unua mencio okazis en 1895. Ĝi estis vilaĝo en 1918 kaj urbiĝis en 1955. La oficiala nomo iĝis "Vila Salazar" en 1968. En 1975 la urbo rericevis la originan nomon. Inter 1980-1988 Matola iĝis parto de Maputo.

Klimato
-------

Matola troviĝas ĉe limo tropika savana klimato kaj subtropika klimato. Jare pluvas po 761 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed plej ofte inter januaro-marto. La temperaturo varias averaĝe inter 24-30 °C. En januaro estas la plej varma, en julio la plej malvarma vetero.

Ekonomio
--------

Matola estas industria centro kun grava haveno por mineralo (kromo kaj fero) de Svazilando kaj Sudafriko. Ĝi havas naftorafinejojn (aktuale neaktivajn) kaj ekde 2002 aluminian muldejon. Oni produktas sapon, cementon kaj agrikulturaĵojn.

Trafiko
-------

Matola havas fervojajn liniojn al la suda parto de la lando, al Svazilando kaj al Sudafriko. Estas ankaŭ haveno kaj flughaveno.

Ĝemelurboj
----------

* Portugalio Loures, Portugalio
**Gábor Király** [kirAj], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Király Gábor Ferenc** estas hungara futbalisto (golulo).

Gábor Király naskiĝis la 1-an de aprilo 1976 en Szombathely.

Biografio
---------

Gábor Király ekŝatis la futbalon jam dum la infanĝardenaj jaroj, ĉar lia patro estis futbalisto. Inter 1982-1993 li ludis en junulara teamo de la loka urba klubo, poste ĝis 2019 samloke en la plenkreska teamo. Tamen estis interrompoj, ĉar li estis eksterlande futbalisto (Hertha BSC (1997-2004), britaj kluboj (2004-2009), TSV 1860 München (2009-2014)). Li estis ankaŭ membro de la nacia hungara teamo inter 1998–2016 resume 108-foje. Tio estas hungara rekordo. Oficiale li retiriĝis en 2019. Pli frue en 2006 li fondis sportan klubon, kie li estis ĉiofaranto.

Fontoj
------

* hungarlingva membiografio kun fotoj
* oficiala paĝo kun membiografio kaj fotoj
* hungare kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Gábor Király en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 797886
 |


* Portalo pri Biografio
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

Poemo de Seynaeve, Kabe kaj Leo Belmont dediĉita al Alfred Michaux, poŝtkarto de UK 1905. La tri aŭtoroj kuŝas sur la gazono
**Maurice SEYNAEVE** (naskiĝis la 29-an de decembro 1877 en Ieper, mortis la 21-an de aprilo 1966 en Elsene) estis belga Esperanto-pioniro, kunfondinto de Belga Ligo Esperantista (BLE) kaj membro de la Lingva Komitato de 1905.

Seynaeve studis en la universitato de Gento, kie li kunfondis Studentan Esperanto-Grupon en majo 1903. Ankoraŭ kiel studento, li fariĝis administranto kaj en 1905 direktoro de la monata Esperanto-gazeto *Belga Sonorilo*, fondita en septembro 1902 de Charles Lemaire. Kiel ano de la statuta komisiono, li kontribuis al la fondo de BLE en julio 1905 kaj fariĝis ĝia komitatano, poste ĝia ĝenerala sekretario. En la sekva aŭgusto li estis nomumita de Zamenhof membro de la unua (ĝis 1906 ankoraŭ provizora) Lingva Komitato (LK).

En 1904 Seynaeve ricevis diplomon de Doktoro de Medicino kaj ekloĝis en Heule (apud Kortrijk). Jos Jamin el Bruselo transprenis de Seynaeve la administracion de *Belga Sonorilo*. Estas neklare kiu dum la jaroj 1904-1906 reale respondecis pri la revuo. En numero de majo 1906 aperis komuniko laŭ kiu "D-ro Seynaeve ne povos, pro persona laboro, iel ajn okupi sin pri nia gazeto". Samtempe aperis lia nova adreso: Rue du Palais 51, Verviers. Je tiu sama adreso li estis menciita en *Tutmonda Jarlibro Esperantista 1910*. En tiu periodo li edziĝis kun Julienne Florentine Armance HOUSMAN (1885-1963) el Verviers. Tamen, laŭ la sama maja numero de Belga Sonorilo, li akceptis fondi grupon en Kortrijk, post kurso donita de L. Blanjean en la tiea Popola Universitato.

Poste ne plu troveblas mencioj de lia aktiveco en Belga Sonorilo kaj ties sekvanto Belga Esperantisto. Laŭ letero en la eksa Esperanto-Fondaĵo Cesar Vanbiervliet de Gerard Debrouwere al Henri Sielens (27 marto 1974) li transiris al Ido.

Referencoj
----------

1. ↑  Vd. lian raporton en *Belga Sonorilo* de septembro 1905, repr. en *Enciklopedio de Esperanto* en la artikolo Esperanto-movado en Belgujo.
2. ↑  *Esperantista Dokumentaro*, kajero 1, Paris aŭg. 1906, p. 21; tie kiel lia hejmurbo estas nomita "Kortrejko".
3. ↑  Belga Sonorilo 24, aŭgusto 1904, p. 132.
Kálmán Giergl
**Kálmán Giergl,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Giergl Kálmán** estis hungara arkitekto.

Palaco New York en Budapeŝto
Muzikakademio
Kálmán Giergl  naskiĝis la 29-an de junio 1863 en Pest (urbo). Li mortis la 10-an de septembro 1954 en Nógrádverőce.

Biografio
---------

Kálmán Giergl studis en Teknikuniversitato de Budapeŝto kaj en Vieno en Kunstakademie. Post siaj studoj li komencis projektadi en Berlino. Hejmenveninta li ekinstruis en la Teknikuniversitato ĉe Alajos Hauszmann, samtempe li laboris en laborejo de Hauszmann, kie li partoprenis en planado de Palaco New York, Reĝa Palaco (Budapeŝto). En 1893 li establis kun Flóris Korb propran arkitektan kontoron, ili projektis ekzemple la muzikakademion. Li estis signifa kolektanto de artaĵoj videblaj ankaŭ nun en Hungara Muzeo pri Metia Arto.

Liaj projektoj (elekto)
-----------------------

* *Palaco New York* kun Alajos Hauszmann (1894)
* Universitata Biblioteko en Kolozsvár (1906-1907)
* Muzikakademio Franz Liszt kun aliaj (1907)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Kálmán Giergl en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 539800
* GND: 1013196767
* LCCN: nb2010013676
* VIAF: 121131294
* ISNI: 0000 0001 2018 9611
* SUDOC: 165240199
 |
Episkopo esperantisto en la mariavita religio Maria Filip Feldman
Blazono de mariavitaj episkopoj
La tombotabulo de la episkopo esperantisto Maria Filip Feldman en la kripto de la mariavita katedralo t.e. **Sanktejo de Mizerikordo kaj Amo en Płock**
**Maria Filip Feldman** aŭ Klemenso Maria Filipo Feldman (naskiĝis la 24-an de marto 1885 en Snitowo (nun be:Аграгарадок Снітава en Belorusio), mortis la 15-an de junio 1971 en Płock / entombigita en la ĉefa sidejo de la Mariavitismo: la **Sanktejo de Mizerikordo kaj Amo en Płock**) estis episkopo de mariavita religio kaj esperantisto.

Mariavitismo. Religia movado naskiĝinta en Polujo (Płock) en 1887, en la naskiĝjaro de Esperanto. La Mariavitoj vidas en tio signon, ke ĉiu adepto de Mariavitismo devas posedi Esperanton. Iniciatinto estis „panjo" Feliksa Kozłowska, antaŭe katolika monaĥino, estis pluraj pastroj esperantistoj (ekz. pastro **Furmanik Adamo Gabrielo** aŭ Adam Maria Bazyli Furmanik), episkopo esperantisto Maria Filip Feldman li loĝis en Płock (ĉe la strato Dobrzyńska 27) li i.a. prizorgis la "**Mariavitan Junularon**" (li persone partoprenis la UK de Esperanto kaj aliajn E-aranĝojn) kaj eĉ estis en mariavitismo unu arĥiepiskopo d-ro Johano Mario Miĥaelo Kowalski, ĉefulo de mariavita religio (li ankaŭ loĝis en Płock), esperantisto kaj li instruis persone Esperanton, laŭ lia ordono ĉiuj mariavitaj pastroj devas posedi Esperanton kaj en ĉiuj mariavitaj lernejoj Esperanto estis instruata. Komence la mariavita movado estis kaŝa, sed post la ekskomuniko de la Roma papo en 1906 ĝi malkaŝe deklaras sin kiel nova (registrita) eklezio. Mariavitismo distingiĝas de la romkatolikismo: Diservoj okazas en nacia lingvo. Celibato estis forigita, la pastroj edziĝas kun pastrinoj. Pastroj povas esti ne nur viroj (iam ekzistis 57 pastrinoj kaj 1 arĥiepiskopino). Pekkonfesoj okazas ne antaŭ pastro, sed senpere antaŭ Dio mem. Estas permesite al ĉiuj legi ĉiujn librojn. Forestas devigaj fastoj. La pastroj ne estas pagataj. Ĉefa sidejo: la **Sanktejo de Mizerikordo kaj Amo en Płock**. La pastro devige posedas Esperanton. La eklezio eldonas gazeton en Esperanto („La Juna Mariavito" kaj „Renkonte al la Suno".

* Kategorio Maria Filip Feldman en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La formulo de masenergia ekvivalento estis montrata sur Taipei 101 dum la evento de la Monda Jaro de Fiziko en 2005.
En fiziko, **masenergia ekvivalento** estas la rilato inter maso kaj energio en la ripoza kadro de sistemo, kie la du valoroj diferencas nur per konstanto kaj la mezurunuoj. La principon priskribis la fama formulo de la fizikisto Albert Einstein: {\displaystyle E=mc^{2}}. La formulo difinas la energion {\displaystyle E} de partiklo en ĝia ripoza kadro kiel la produto de maso ({\displaystyle m}) kun la kvadratita lumrapido ({\displaystyle c^{2}}). La principo estas fundamenta por multaj kampoj de fiziko, inkluzive de nuklea kaj partikla fiziko.

Priskribo
---------

La masenergia ekvivalento asertas, ke ĉiuj objektoj kun maso havas korespondan internan energion, eĉ kiam ili senmovas. En la ripoza kadro de objekto, kie laŭ difino ĝi estas senmova kaj do ne havas movokvanton, la maso kaj energio ekvivalentas kaj diferencas nur per konstanto, la kvadratita lumrapido ({\displaystyle c^{2}}).

Referencoj
----------

1. ↑  Serway, Raymond A.; John W. Jewett, Vahé Peroomian.  (januaro 2013) *Physics for scientists and engineers with modern physics*, 9‑a eldono, p. 1217–1218. ISBN 978-1-133-95405-7. OCLC 802321453.

* Kategorio Masenergia ekvivalento en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)