recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La **Piza monto** (itale *Monte Pisano*, aŭ ankaŭ ***Monti Pisani***, en la plurala formo) estas eta montaro, kiu situas en la centro-norda parto de Toskanio, kaj pro kiu la urbo Lucca ne videblas el Pizo. Ĝia formo estas ovala, de nord-oriento al sud-okcidento.

Ĉiuj la montoj, kiuj konsistigas la montaron, altas malpli ol mil metroj; kelkaj el ili estas nur iom pli altaj ol montetoj. La ĉefa monto estas monto Serra (917m), sur kiu estis konstruataj televidaj ripetiloj.

La teritorio de la Piza monto enhavas la komunumojn Buti, Calci, San Giuliano Terme, Vicopisano (kiu tamen lokiĝas trans la rivero Serchio), Vecchiano, Lucca kaj Capannori. Tiu ĉi regiono estas riĉa je mezepokaj vilaĝetoj kaj fortikaĵoj. La ĉefaj mirindaĵoj estas la mezepoka vilaĝeto Vicopisano, la Rocca della Verruca, la Kortuzio de Calci (ankaŭ nomata la Kortuzio de Pizo), la abatejo Santa Maria di Mirteto en Asciano, la sanktejo Santa Maria in Castello en Vecchiano kaj la vilaĝo Ripafratta, ĉe la nord-okcidenta parto de la montaro.

Tipaĵo de la regiono estas oliva oleo, kio evidentiĝas per ĉeesto de multenombraj olivarboj laŭ la flankoj de la montoj. La montaro ankaŭ estas riĉa je ŝtonminejoj (grandan parton de la ŝtonoj uzataj por la konstruado de la Duomo de Pizo oni minis en San Giuliano Terme).

Aliaj tipaj agrikulturaj produktoj de la regiono estas kaŝtanoj. Antaŭ oktobro, la montoj ankaŭ riĉas je multspecaj fungoj, inter kiuj boletoj.

* Preĝejo en MirtetoPreĝejo en Mirteto
* VicopisanoVicopisano
* Rocca della VerrucaRocca della Verruca

Esperanto kaj Piza monto
------------------------

En la regiono okazis, de la 18-a de septembro ĝis la 24-a de septembro 2008, la unua Semajno de Kulturo Internacia, dum kiu junaj esperantistoj el diversaj landoj renkontas la lokajn studentojn de meznivelaj lernejoj, kadre de kunorganizado de la Itala Esperantista Junularo kaj la tieaj komunumoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Piza monto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* (itale)
* (itale)
* Bildoj de la Piza Monto
Memphis-Milano Movado
**Ettore Sottsass** (Innsbruck, 14-an de septembro 1917 - Milano, 31-an de decembro 2007) estis italia arkitekto kaj fasonisto el la malfrua 20-a jarcento. Li estis fondinto de la Memphisgrupo.

Biografio
---------

12° Triennale de Milano, mebloj por internoj desegnitaj de Sottsass. Foto de Paolo Monti, 1960.
Tajpilo *Valentine* (1969)
Librejo Kazablanko, 1981.
La konzolo de la Olivetti Elea 9003,premiita kun la Compasso d'Oro en 1959
Sumigilo *Summa-19* (1970)
Sottsass naskiĝis kiel filo de itala arkitekto kaj aŭstria patrino. En 1929 la familio transloĝiĝis al Torino. Sottsass studis tie arkitekturon kaj diplomiĝis en 1939 je la Politeknika Lernejo de Torino. Sottsass cetere pli okupiĝis per pentrado kaj skulptado. Dum la Dua Mondmilito li estis mobilizita. En Sarajevo li fariĝis militkaptito.

Post la milito en 1947 li malfermis sian unuan fasonstudion en Milano, kaj konstruis karieron per fasonado kaj produktado de industrie formigita fasonado. En 1956 li staĝis en Novjorko ĉe la usona fasonisto George Nelson. Dum la sekvaj jaroj Sottsass estis grava renoviganto kun karakterizaj fasonoj por mebloj, kontorekipaĵo, lumigo kaj juveloj. Lia elpensinta fasonado forte influis la avangardan arkitekturon de la 1960-aj- kaj 1970-aj jaroj.

El lia 20-jara kunlaboro kun la firmao Olivetti ekestis ekde 1958 multaj novaj kaj diversaj produktoj. La ĝis tiam grizaj kontorinternoj ricevis fare de Sottsass fasonaĵoj koloron kaj neformalan tuŝon. Tiel li fasonis la komputilon Elea 9003, per la Popkulturo inspirita totemo, kaj en 1969 la fama ruĝan Valentine-tajpilon.

La fasonisto mortis mallonge post kiam gripo kondukis lin al korokomplikaĵo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Video de Vernissage TV pri Ettore Sottsass - Work in Progress (Olivetti tajpiloj, uzobjektoj, mebloj) Arkivigite je 2016-03-13 per la retarkivo Wayback Machine
* STORIES OF HOUSES: Ernest Mourmans Domo en Belgio de Ettore Sottsass
* www.studiopazo.com Ampleksa kolekto de vazoj, mebloj kaj lumornamentoj de Ettore Sottsass
* Oficiala retejo de Olivetti Arkivigite je 2017-12-01 per la retarkivo Wayback Machine
* Ettore Sottsass Designer of the World, Château de Montsoreau-Museum of Contemporary Art, 2017

* Kategorio Ettore Sottsass en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 433076
* GND: 11886789X
* LCCN: n83301844
* VIAF: 93197959
* ISNI: 0000 0001 2283 0177
* LIBRIS: 303549
* SUDOC: 027144151
* BNF: 11925190j
* ULAN: 500019835
* NDL: 00475373
* RKD: 224861
* NKC: xx0124911
* ICCU: CFIV059086
 |
Ĉefa enirejo de la Universitato de Erevano.
**Erevana Ŝtata Universitato** (armene: v Պետական ​​Համալսարան, ԵՊՀ, Jerevani Petakan Hamalsaran), ankaŭ simple **Universitato de Erevano**, estas la plej malnova kontinua publika universitato en Armenio. Fondita en 1919, ĝi estas la plej granda kaj plej prestiĝa universitato en la lando. Ĝi estas tiel neformale konata kiel la "patrina universitato" de Armenio (Մայր ԲՈւՀ, Majr Buh). El ĝiaj 3.150 dungitoj, 1.190 konsistas el instruistaro, kiu inkluzivas 25 akademianojn, 130 profesorojn, 700 instruistojn (asociitajn instruistojn) kaj 360 asistanto-instruistojn. La universitato havas 400 esploristojn, 1.350 post-diplomiĝajn studentojn, kaj 8,500 studentojn, inkluzive 300 eksterlandajn studentojn.

Instruo estas en la armena, sed instruo en la rusa kaj en la angla por fremdaj studentoj estas aranĝita laŭ bezono. La akademia jaro estas de la 1-a de septembro ĝis la 30-a de junio.

En 2010, laŭ  *University Ranking by Academic Performance*, ĝi estas la unua-vicigita universitato en Armenio kaj la 954-a en la mondo, el ĉiuj 20,000 institucioj inkluditaj en la listo.

* Kategorio Erevana Ŝtata Universitato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 642842
* GND: 5268111-7
* LCCN: n80013367
* VIAF: 148625294
* ISNI: 0000 0004 0640 687X
 |
En astronomio, **samdaŭra orbito** estas orbito tia, ke la orbitperiodo de la satelito ĉirkaŭ la ĉefa astro egalas al la turniĝperiodo de la astro mem.

Se la orbito ankaŭ estas cirkla kaj situas en la ekvatora ebeno de la ĉefa astro, oni tiam parolas pri fiksa orbito, ĉar la satelito ĉiam situos super la sama punkto de la supraĵo de la ĉefa astro; aliperspektive, vidate el la supraĵo de la ĉefastro, la satelito ĉiam aperos en la sama loko en la ĉielo.

Se la orbito ne situas en la ekvatora ebeno, tiam la satelito ŝancelos de nordo al sudo kaj reen, vidate el la supraĵo de la ĉefastro. Se la orbito ne estas cirkla, la satelito ŝanĉelos de oriento al okcidento kaj reen. Sumo de la du efikoj igos la sateliton ŝajne moviĝi en la ĉielo de la orbitata astro laŭ la formo de la cifero 8.

En la okazo de Tero, oni ofte uzas la pliprecizigajn esprimojn tersamdaŭra orbito kaj terfiksa orbito. Tiaj orbitoj ankaŭ ekzistas ĉirkaŭ astroj malsamaj ol Tero, kvankam proksimeco de aliaj ĉielkorpoj povas malebligi tiajn orbitojn en la praktiko. Ekzemple, la planedo Merkuro situas tiom proksime al la Suno, ke satelito neniam povus akiri merkursamdaŭran orbiton; la altirforto de la Suno estus tie pli granda ol tiu de Merkuro.
La **Sud-Afrika Evolu-Komunumo** estas organizaĵo por la kunlaboro de ŝtatoj de suda Afriko. Ĝiaj programoj dividiĝas en kelkajn ekonomiajn kaj sociajn kampojn. La 14 membraj ŝtatoj estas Angolo, Bocvano, Demokratia Respubliko de Kongolo, Lesoto, Malavio, Maŭritanio, Mozambiko, Namibio, Sud-Afriko, Sejŝeloj, Svazilando, Tanzanio, Zambio, Zimbabvo.

---

**Historio**

La Sud-Afrikan Evolu-Kunordigan Konferencon (SAEKK), la pra-organizaĵo de SAEK, establis en aprilo de 1980 la registaroj de la naŭ sud-afrikaj landoj Angolo, Bocvano, Lesoto, Malavio, Mozambiko, Svazilando, Tanzanio, Zambio, kaj Zimbabvo. La formado de SAEKK estis longa procezo de konsultoj inter la estroj de suda afriko. Je la fino de la 1970-aj jaroj, klariĝis al la estroj de la regiono ke havi nacian flagon kaj nacian himnon ne kontentigus la bezonojn de la popolo por plibona vivnormo. Kaj la pozitivaj spertoj de kunlaboro inter la ŝtatoj por antaŭenigi politikajn baraktadojn, transformiĝis al pli vasta kunlaboro alcelanta ekonomian kaj socian evoluon. Kunveno okazis en Arusha, Tanzanio, en julio 1979 kiu kondukis al la formiĝo de SAEKK post unu jaro.

En aŭgusto 1992, la ŝtatestroj de SAEKK kunvenis en Windhoek, Namibio, kaj subskribis deklaracion kaj traktaton establigante la nova organizaĵon SAEK. La ŝtatestroj konsciis ke malgraŭ la bona laboro de la Konferenco, ĝi montris la gravan bezonon de organizaĵo pli leĝa kaj formala. Kaj estis deziro ŝanĝi la celon de nur kunordigo de evoluaj projektoj al pli integritaj ekonomioj, kaj tial la traktato, kiu estas plano por konstrui komunumon.

*La TTT-ejo de SAEC en la angla (franca kaj portugala venonta)*
La **Batalo de Urica** [uRIka] estis ago milita de la Milito de Venezuela Sendependeco okazinta ĉe la vilaĝo de Urica (aktuala ŝtato de Anzoátegui) la 5an de decembro 1814, inter la ĉefgeneralo José Félix Ribas (por la respublikaj) kaj José Tomás Boves (por la reĝistoj); kaj kiu havis kiel finan rezulton la morton de Boves.

Precedencoj
-----------

Iom post la batalo de La Magueyes Bermúdez kaj la restoj disvenkitaj de sia armeo kuniĝis al Ribas en Maturín dum Boves kunigis siajn trupojn al la restoj de la forto de sia anstataŭanto Francisco Tomás Morales, disvenkita en la Kvara Batalo de Maturín, en Urica.

Por ĉi tiu entrepreno kalkulis Ribas kun almenaŭ 2.000 homoj, ĉe kies estrado troviĝis José Tadeo Monagas, Pedro Zaraza, Manuel Cedeño, Francisco Parejo kaj aliaj. Atinginte la lokon de La Areo, venis Ribas al la formado de 2 kolumnoj de kavalerio de 180 homoj, kiuj ricevis la nomon de *Rompelíneas*, kun Monagas kaj Zaraza de majoroj. Post efektivigi ĉiujn preparojn por la batalo, la taĉmento patriota marŝis dum la nokto de la 4a al la 5a de decembro, por atingi tagiĝon en Urica fronte al la realistoj, disfalditaj en tri kolumnoj sur granda savano.

La batalo
---------

La kontraŭstaroj estis komencitaj de Boves, kiam li eliris kun sia kolumno fronti la trupojn de la kolonelo Bermúdez, kiu povis malakcepti la atakon. Ĉi tiu komenca sukceso de la patriotoj permesis al Ribas meti siajn homojn en linio de batalo kaj kun ili ŝarĝis kontraŭ la realistoj, kiuj respondis per intensa fajro de artilerio. En ĉi tiu momento, ĝi ordonis Ribas ke la kolumnoj *rompelíneas* entreprenu la atakon kontraŭ la malamika dekstra kolumno, kio estis farita kun sukceso.

Kiam Boves avertis ke lia kolumno estis envolvita, ĝi eliris de sia centro subite kun 400 rajdantoj por rompi la vicojn patriotajn, sed pereis en la kolizio. La resto de la realismaj fortoj (centro kaj maldekstra), ŝarĝis kontraŭ la respublika linio kaj envolvis ĝin, kaj per tio akiris la venkon. La homperdoj estis multnombraj en ambaŭ partioj.

Konsekvencoj
------------

La morto de Boves havis multajn konsekvencojn: estis okazinta de Francisco Tomás Morales sed ĉi tiu post nelonge marŝis al la Nova Granato en la kampanjo de Morillo kaj kun la longa la plej granda parto de siaj homoj ekdefendis la sendependisman partion je la komando de José Antonio Páez post la penadoj de la kreola elito inkludi la popularan homamason al sia partio kontraŭ la hispanoj.

Referencoj
----------

### Bibliografio

* Antonio Núñez Jiménez (1994). *Un Mundo Aparte: Aproximación a la Historia de América Latina y el Caribe*. Madrido: Eldonoj de la Torre. ISBN 84-7960-043-8.

Eksteraj ligiloj
----------------

* La batalo de Urica Arkivigite je 2015-05-18 per la retarkivo Wayback Machine, Enoriente.Com (disponebla rompita ligo en Internet Archive; vidu la vivokuron kaj la lastan version Arkivigite je 2015-05-18 per la retarkivo Wayback Machine).

Vidu ankaŭ
----------

* José Tomás Boves
* Dua Respubliko de Venezuelo

Notoj
-----

1. ↑  Rafael María Baralt & Ramón Díaz (1841).
2. ↑  Cipriano Heredia S. "El "Taita" Chávez".
Paestum, *Baziliko kaj Templo de Neptuno* (Foto de Giorgio Sommer, 1834-1914).
La **greka templo** (en antikva greka ὁ ναός ho naós, «loĝejo»; diferenca semantike el latina templum,-i, «templo») estis arkitektura strukturo konstruita por esti hejmo de la kultobildo en la religio de la Antikva Grekio. La temploj mem ne utilis kutime kiel kultejo, ĉar la adorado al la dio, same kiel la oferoj al tiu dediĉitaj, estis faritaj ekster ili. La temploj ofte estis uzataj por stokejo de votaj proponoj. Temis pri la tipo de konstruaĵo plej grava kaj plej disvastigita de la Greka arkitekturo. En la helenismaj regnoj de sudokcidenta Azio kaj de Nordafriko, la edificoj starigitaj por plenumi la funkciojn de templo ofte sekvis la lokajn arkitekturajn kutimojn. Eĉ tie kie videblas greka influo, tiaj strukturoj ne estas konsiderataj ofte kiel grekaj temploj. Tio aplikiĝas, por ekzemplo, al grek-partiaj aŭ baktriaj edificoj aŭ al tiuj de egipta tradicio de la Ptolemea Imperio. La greka templo povas esti konsiderata la plej sukcesa verko de la Greka arkitekturo. La kodigo kiu, jam en la arkaika epoko, estis disvolvigita de la arkitekturo de temploj iĝos, pro la Helenismo, la universala lingvaĵo de la mediteranea mando.

Vidu ankaŭ
----------

* Greka arkitekturo

* Kategorio Greka templo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
*Mortodato de la informkesto estas duba!*

**Dominique Cuny** [dominik kuni?], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj ortografio **Kuny Domokos** [kuni domokoŝ] estis germana hungaria ceramikisto, entreprenisto, inventisto.

Dominique Cuny naskiĝis la 15-an de decembro 1754 en de:Durlach (Baden-Virtembergo), kiu nun estas apartenaĵo de Karlsruhe, li mortis en februaro de 1822 en Vieno (Aŭstra Imperio).

Memortabulo pri Dominique Cuny
Muzeo "Kuny Domokos"

Biografio
---------

La samnoma (pli aĝa) Dominique Cuny translokiĝis al Hungara reĝlando en 1756, kie li fondis kaj gvidis fajencan uzinon ĝis sia morto en 1759 en Holitsch aŭ Holics. En la uzino lia filo Dominique Cuny (pli juna) jam frue konatiĝis pri fajencoj. Li laboris en fajenca uzino en Tata (Hungario) inter 1769 kaj 1784, poste li fondis propran fajencan uzinon en Buda. Tamen lia uzino produktis diversajn ceramikaĵojn kaj li akiris prestiĝon en la metio. Liaj produktaĵoj ricevis privilegiojn en 1792. Li inventis senplumban glazuron por la fajencaĵoj. En 1810 li vendis sian uzinon kaj translokiĝis al Vieno. (Laŭ alia informo Reĝa Universitato de Pest deklaris venena la glazuron, tial la uzino bankrotiĝis.)

Elektitaj planitaj konstruaĵoj
------------------------------

* *Bewillkomnungs-Rede, welche bei Gelegenheit, als Se. Eminenz Cardinal und Primas Graf Josephus de Battyány, den 1. März 1795. in der Christina-Vorstadt zu Ofen die canonische Visitazion vornahm, gehalten worden ist*

Memorigiloj
-----------

* memortabulo kaj strato en Budapeŝto
* muzeo en Tata

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
*

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Dominique Cuny en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 694978
* GND: 1017792496
* VIAF: 221158905
* ISNI: 0000 0003 6054 5662
 |
Urbo Varna sur la mapo de nuna Bulgario
La **batalo de Varna** okazis la 10-an de novembro 1444 proksime al Varna en orienta Bulgario. La Otomana Imperion tiam regis Mehmedo la 2-a. La otomanan armeon en la batalo gvidis la sultano **Murad la 2-a** al venko super la polaj kaj hungaraj armeoj gvidataj de Ladislao la 3-a (Pollando) (Władysław III Warneńczyk pole kaj kiu estis samtempe hungara reĝo kiel Uladislao la 1-a) kaj HUNYADI János (rumandevena hungara magnato kaj militestro).

Batalo de Varna gvidata de pola reĝo Ladislao la 3-a (Pollando), pole: Władysław III Warneńczyk kaj kiu estis samtempe la hungara reĝo kiel Uladislao la 1-a, la pentraĵo de Jan Matejko
La reĝo Ladislao interkonsentis kaj subskribis packontrakton kun la turkoj, julie de 1444, en Szeged. La kontrakto validis por 10 jaroj, sed la reĝo rompis la pacon je postulo de la papo kaj de ties komisiito Julian Cesarini kaj ekatakis la Otomanan imperion. La Papo promesis militan apogon, malhelpante la transmarŝon de la turkaj ĉefaj fortoj tra la Bosporo. La okcidentaj potencoj ne realigis la promesojn kaj ne sendis ŝiparon al la Bosporo, tiel la sultano senprobleme transigis la armeon al Eŭropo.

La Monumento-Maŭzoleoo de pola reĝo Ladislao la 3-a (Pollando), pole: Władysław III Warneńczyk kaj kiu estis samtempe la hungara reĝo kiel Uladislao la 1-a, kiu memorigas la batalon de Varna, konstruita sur la antikvaĵo Trakia tombo-monteto (tumulo)
La armeo de Ladislao venis en kaptilon kaj neniiĝis, eĉ la reĝo mortis, oni detranĉis lian kapon. Mortis ankaŭ Cesarini, sed Hunyadi sukcese fuĝis.

Danke al la venko, la trukoj pli fortan premon efikis je la ankoraŭ sendependaj popoloj de la Balkano. En Hungario la morto de la reĝo kaŭzis internajn kverelojn, porpotencajn luktojn kaj la lando iĝis nekompetenta gvidi pliajn militirojn kontraŭ la turkoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Batalo de Varna en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2007-09-28 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2006-02-19 per la retarkivo Wayback Machine
**Tangerang** estas urbo (kvazaŭ antaŭurbo de Ĝakarto) en la norda-okcidenta parto de la insulo Javo en Indonezio.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 165 km²
* Supermara alteco: m
* Loĝantaro: 1 489 000 en 2005
* Horzono: UTC +7
* Aŭtokodo:
* Poŝtkodo:
* Telefonkodo:

Situo
-----

Tangerang situas sur ebenaĵo apud aŭtovojo Ĝakarto-Serang. Ĝakarto troviĝas je 20 km-oj.

Historio
--------

En 1945 islama grupo formiĝis por islama nacio en Indonezio. Komence de la 21-a jarcento nova urbo disiĝis, kies nomo estas Suda Tangerang. 

En 2009 digo - konstruita de nederlandanoj - difektiĝis, pro la inundo preskaŭ cento mortis.

La 8an de Septembro 2021 ĉirkaŭ 40 malliberigitoj mortis pro incendio en prizono de Tangerang.

Ekonomio
--------

En Tangerang funkcias pli ol 1000 fabrikoj.

Trafiko
-------

Tangerang havas internacian flughavenon. La ĉefurbo estas alirebla laŭ du aŭtovojoj.

Klimato
-------

Tangerang havas tropikan klimaton. La tagoj kaj noktoj estas preskaŭ egallongaj.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de milionurboj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 335238
* GND: 1041769776
* LCCN: n87928220
* VIAF: 159544816
 |
**Hispana** estas projekto de la Ministerio pri Kulturo de Hispanio kies celo estas kunigi la bitkolektojn de hispanaj arkivoj, bibliotekoj kaj museoj, inter aliaj, de la aŭtonomaj komunumoj kaj la hispanaj universitatoj. Ĝi estas cifereca biblioteko, do kolektejo de bitaj rimedoj kaj la punkto de komuna aliro al la ciferecaj objektoj de la institucioj de la hispana memoro, precipe bibliotekoj, muzeoj kaj arkivoj, kaj plenumas en rilato al la hispanaj bitarkivoj analogajn funkciojn al tiuj de Europeana en rilato al tiuj de Eŭropa Unio.

Partoprenas en Hispana ĉiuj hispanaj institucioj kiuj posedas ciferecajn kolektojn laŭ tiu iniciato. Tiel la malsamaj publikaj administradoj kiel fondumoj kaj neregistaraj organizoj estas provizantaj de datumoj de Hispana. 

Ĝi enhavas multajn arkivojn en Esperanto danke al interkonsento kun Bitoteko de Hispana Esperanto-Federacio.

Vidu ankaŭ
----------

* Malfermita aliro
* Europeana
* Projekto Gutenberg
* Biblioteca Digital Hispánica

Eksteraj ligoj
--------------

* Hispana
* Europeana
* EuropeanaLocal
* Open Archives Initiative


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 725301
 |
La **Batalo de Tertry** estis grava batalo en merovida Gaŭlo inter la fortoj de Aŭstrazio unuflanke kaj tiuj de Neŭstrio kaj Burgonjo aliflanke. Ĝi okazis en 687 ĉe Tertry (Somme).

La povega aŭstrazia majordomo, Pepino el Herstal, paciĝis kun sia neŭstria partnero, Waratton, en 681. Tamen la sukcedantoj de Waratton renovigis la konflikton inter Aŭstrazio kaj Neŭstrio kiu estis ofta en tempo de disunuiĝo: kvankam ña Franka regno estis tiam unuigita sub Teodoriko la 3-a, kiu estis heredinta Aŭstrazion en 679. Tiu Neŭstria reĝo kun la nobelaro de Neŭstrio kaj Burgonjo, sub ties majordomo, Berthar, invadis Aŭstrazian teritorion. Berthar kaj Teodoriko direktis sin al Tertry kaj la Aŭstrazianoj havis la batalkampon, kaj forpelis Berthar elpostenigita dum Pepino enpostenigis Nordebert je sia konto en Neŭstrio kaj Burgonjo. La reĝo devis agnoski la majordomecon de Pepino super sia tuta regno por resti la nura reĝo.

La sekvo de la batalo estis la plia malpliigo de la reĝa aŭtoritato, ĉar denove reĝo el Merovidoj estis definitive venkita sur batalkampo; la hegemonio de Aŭstrazio super la resto de la regno, karakterizita de postaj konkeroj oriente kaj la apero de la Karolida Imperio centrita ĉirkaŭ Aĥeno; la nedisputita rajto al regado de la Pepinidoj, el kiuj Pepino mem prenis la titolon de *Duko de Frankoj*; kaj, fine, la personaj venkoj de Pepino, kiu "regis," laŭ tiama kroniko, super la Frankoj dum pli ol 27 pluaj jaroj.

Fontoj
------

* Liber Historiae Francorum 48.
* Continuationes 5.

Literaturo
----------

* Oman, Charles.  (1914) *The Dark Ages, 476-918*, 6‑a eldono, Londono: Rivingtons.

Koordinatoj: 49° 51′ 47″ N 3° 58′ 10″ O﻿ / ﻿49.86306 °N, 3.96944 °O﻿ / 49.86306; 3.96944 (mapo)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Marie GINZOVÁ**, naskita kiel **Marie DOLANSKÁ** (n. 1898 en Čibuz apud Hradec Králové, m. 1990 en Israelo) estis ĉeĥa esperantistino kaj sekretariino. 

Marie Ginzová naskiĝis en familio de instruisto, kiu mortis en la aĝo de 40 jaroj lasante ŝian patrinon kun kvin infanoj. Maria lernis en komerca lernejo en Hradec Králové. En tiu urbo ŝi laboris kiel sekretariino en asekurfirmao. 

Dum Esperanto-kongreso en Prago en 1927 ŝi ekkonis Ota Ginz, al kiu ŝi edziniĝis. En Israelo, kien ili enmigris, ŝi ŝanĝis la nomon al Mirjam. Ili estis la gepatroj de Petr Ginz. 

Ŝia fratino Božena Sklenčková kun sia edzo Otto Sklenčka estis gravaj esperantistoj kaj gepatroj de eminenta aktoro Ota Sklenčka.

Tradukoj de Marie Ginzová
-------------------------

* Ignát Herrmann: *Mia kunklasano Tureček* (En: Ĉeĥoslovaka antologio, 1935)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Bibliografiaj informoj pri Marie Ginzová ĉe *Centropa*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 19778
 |
Monumento al la Sendependiĝo de Hispanio, en Vitorio.
Dum la **batalo de Vitorio** (21-an de junio 1813) aliancitaj brita, portugala, kaj hispana armeoj sub la generalo Duko de Wellington detruis la francan armeon sub Joseph Bonaparte kaj Marŝalo Jean-Baptiste Jourdan proksime de Vitorio en Hispanio, kondukante al la fina venko en la Milito de Hispana Sendependiĝo.

La Generalo Duko de Wellington lanĉis sian atakon ĉe Vitorio la 21-an de junio, en kvar kolumnoj. Post malfacila batalado, la tria divizio de Thomas Picton rompis la centron de la malamiko kaj baldaŭ la franca defendo diseriĝis. Proksimume 5,000 francaj soldatoj estis mortigitaj aŭ pafvunditaj kaj 3,000 estis kaptitaj, dum la fortoj de Wellington suferis proksimume 5,000 mortigadojn aŭ pafvunditojn. 152 kanonoj estis kaptitaj, sed la reĝo Joseph Bonaparte eskapis. La batalo kondukis al la kolapso de napoleona regado en Hispanio.

Logo Wikimedia Commons Bildoj, sonoj kaj videoj pri temo Batalo de Vitorio en Vikimedia Komunejo
**Buniel** [buNJEL] estas loĝloko kaj municipo en la centrokcidento de la provinco Burgoso, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Alfoz de Burgos*.

Geografio
---------

Mapo de la komarkoj de Burgoso. Alfoz de Burgos, centre kaj malhelverde.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 13,28 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 605 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, sed poste rekuperiĝis pro la proksimeco al la provinca ĉefurbo.

Ĝi distas 14 km de Burgoso, provinca ĉefurbo, kaj estas ĉe la bordo de la rivero Arlanzón. Ĝi limas kun *Comunidad de Tardajos y Las Quintanillas*, Rabé de las Calzadas (eksklavo), Tardajos, San Mamés de Burgos, Frandovínez, Villalbilla de Burgos, Cavia kaj Albillos.

Historio
--------

Estas restaĵoj de malfruromia epoko.

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento. Plej frua mencio de la nomo "Buniel" tiel, estas de la 14a de novembro 1058, en dokumento de la arkivo de la Monaĥejo de Sankta Petro de Kardenjo, kiam la loĝloko jam havis unu jaron kaj duono de vivo. Estas frua mencio de 1191 en Castronuño, pri vendo de bieno "qui est in villa que dicitur Bonel". Ties etendo rezultis en la kreo de apuda loĝloko nome "Buniel el menor" (la malgranda). Foje ĝi aperis menciita kiel "Villareal de Buniel" kaj iĝis markizlando.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo de Sankta Maria.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 775453
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Cicerono (latine Marcus Tullius Cicero). |

La **cicero** (france *cicéro*) estas mezurunuo de longo uzata en Eŭropa tipografio, egala al 4,51 milimetroj.

Difino
------

La cicero estas 1⁄72 de la antikva franca futo (france *pied-du-roi*), aŭ 1⁄6 de la antikva franca colo (france *pouce*). La franca colo estis difinita en 1799 kiel 375 000⁄13 853≈27,07 milimetroj; tial, la cicero estas ekzakte 62 500⁄13 853≈4,511 658 milimetroj. Praktike, hodiaŭ oni ordinare uzas la ciceron de ekzakte 4,512 milimetroj; la devio de 0,008% estas industrie sensignifa.

La cicero egalas 12 punktojn de Didot (france *point Didot*).

En la komputila sistemo TEX, la cicero (simbolo `cc`) estas difinita kiel ekzakte 495 200⁄2 787 213 Usonaj coloj, aŭ 12 578 080⁄2 787 213≈4,512 780 milimetroj.:57, Chapter 10

Historio
--------

La ciceron inventis en 1775 la franca tipografo François-Ambroise Didot, antaŭ la Franca Revolucio de 1789 kaj la invento de la metro; tial, Didot difinis la ciceron kiel onon de la tiam ordinare uzita franca colo. Ĝi nomiĝas laŭ la eldono de 1468 fare de Arnold Pannartz kaj Konrad Sweynheim de *Leteroj al Amikoj* (latine *Epistulae ad Familiares*) fare de Cicerono, kies tiparo estis unu ciceron granda.

La cicero estis vaste uzita en Francio kaj en aliaj Eŭropaj landoj ekde la 18a jarcento ĝis la 20a jarcento.

Referencoj
----------

1. ↑   (2020) "cicer/o", *Plena Ilustrita Vortaro 2020* (esperante).
2. ↑  Knuth, Donald.  (1984) *The TEXbook* (angle).
3. ↑  André, Jacques; Denis Girou (1999). "Father Truchet, the typographic point, the *Romain du roi*, and tilings", *TUGboat* (en) **20** (1), p. 8–14.

Vidu ankaŭ
----------

* Pigo (mezurunuo)
* Punkto (tipografio)
* Petito
**Pararendzino** estas A-C grundotipo apartenanta al la grundotipa klaso Ah/C-grundoj escepte de Nigrogrundoj. Ĉefa kvalito de ĉi-grundotipo estas, ke ĝi ekestas sur nek karbonataj petroj (kiel ekzemple kalkŝtono), nek sur silikataj petroj (kiel ekzemple andezito, tofo), sed ĵus sur tiel nomataj miksitaj karbonat-silikataj petroj (ekzemple kalka sabloŝtono). Alia kondiĉo estas, ke la petro devas esti solida (do ekzemple sur riverdevenaj kalkaj sabloj miksitaj kun senkalka gruzo oni ne povas paroli pri la pararendzinoj), sed en pedono kutime kun malpli da ŝtonoj ol 30%. Danke al tiu ĉi deveno, ekesto sur miksitaj petroj la pararendzinoj havas pli bonajn kvalitojn, ol rendzinoj kaj rankeroj. Ekzemple, la pararendzinoj estas kutime pli profundaj, kun malpli da ŝtonoj en pedono, kun pli kvalitaj kemiaj kvalitoj. Tipa estas surfaca molika A-horizonto. Subtipoj de pararendzinoj estas ligitaj ĉefe kun grundformiĝaj procezoj de bruniĝo, pseŭdoglejiĝo kaj aliaj. En pli granda alteco super la maro ilin ne troveblas tiom ofte, ĉar ne tre branda amaso de kalko en certaj ŝtonoj determinas, ke la kalko estas forigita de pedono pro multe da pluvo, kaj la grundoj transformiĝas je aliaj grundotipoj.
**Anna GRODZKA** (naskiĝis la 16-an de marto 1954 en Otwock kiel viro **Krzysztof Bogdan Bęgowski**) estas pola socia aktivulino, precipe por la rajtoj de transseksuloj. Ekde 2011 ŝi estas membro de la pola parlamento, nuntempe la ununura transseksa persono en la mondo, kiu estas parlamentano. Ŝi estis kandidato por Prezidento de Pollando en la Prezidentaj balotoj en Pollando 2015

Andrzej Rozenek, Anna Grodzka kaj d-ro Robert Biedroń (esperantisto) dum la apog-agado por la infanaĝaj gejoj en Rusio (2013)
Anna Grodzka intervjuata en la pola parlamento (Pola Sejmejo)
Anna Grodzka, 2014

Vivo
----

Ŝi naskiĝis kiel viro kiel **Krzysztof Bogdan Bęgowski** kaj estis nomita vir-antaŭnome **Krzysztof** (Kristoforo). Ŝi decidis ĝustigi la sekson nur kiam ŝia filo estis plenkreska. La operacio okazis en Bankoko. Pri la tuta procezo estis kreita la filmo *Trans-akcja*, produktita en 2010 de HBO.

Ŝi finstudis psikologion en la Universitato de Varsovio. Poste ŝi laboris en la branĉoj eldona, reklama kaj poligrafia. Ŝi okupiĝis pri TV-serio- kaj filmproduktado, ankaŭ por Pola Televido. Ĝis la jaro 2011 ŝi membris en Alianco de Demokrata Maldekstrularo.

Socia kaj politika agado
------------------------

En 2008 ŝi fondis Fondaĵon Trans-fuzja, kiu okupiĝas pri informado pri transsekseco kaj agado por subteni transseksulojn kaj transvestulojn. Grodzka prezidis la fondaĵon ĝis 2011. Ŝi estis ankaŭ vicprezidantino de la varsovia Urba Komisiono de Socia Dialogo pri Egaleca Traktado.

En 2011 ŝi kandidatiĝis al la pola parlamento. En la balotlisto de Movado de Palikot en Krakovo ŝi okupis la unuan lokon. Ŝi ricevis 19 451 voĉojn kaj fariĝis la unua transseksa membro de la pola parlamento. Ĝis 2014 ŝi estis inter la plej popularaj parlamentanoj de Via Movado (la nova nomo de Movado de Palikot ekde 2013), apud la samseksema Robert Biedroń, la partiestro Janusz Palikot kaj Wanda Nowicka, vicprezidanto de la pola parlamento.

En 2014 Grodzka eksmembriĝis de Via Movado kaj aliĝis al Verduloj, tiel ŝi iĝis ankaŭ la unua verda parlamentano en Pollando.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Anna Grodzka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Anna Grodzka - persona retpaĝo Arkivigite je 2011-10-06 per la retarkivo Wayback Machine (pl)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 379254
* VIAF: 249705124
* ISNI: 0000 0003 7040 6332
 |
La **preĝejo Sankta Emeriko de Hungario** estas romkatolika historia monumento en Hungario, en urbo Gönc.

Historio
--------

La gotika katolika kirko estis konstruita en la 14-a jarcento. Ekde la 1530-aj jaroj la luteranoj, baldaŭ la kalvinanoj uzis ĝin, sed la katolikoj reakiris ĝin en 1695. Pli frue en 1640 la preĝejo bruldetruiĝis, sed poste rekonstruis ĝin. Diversaj trakonstruoj okazis en 1714, 1777 kaj 1827. La orgeno estis konstruita en 1810, trakonstruita en 1893.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en korto, kelkaj ŝtupoj kuras al la enirejo. La fasado estas preskaŭ simetria, meze la kvadrata turo grandparte reliefas. La enirejo estas meze tra la turo, sed estas alia enirejo ĉe la fasado supozeble al la turo. Interne la predikejo estas klasikisma.

Kermeso okazas en la 5-an de novembro.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
*

Aŭdu ankaŭ
----------

* sonorado


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Ettore Bugatti
**Ettore Arco Isidoro BUGATTI** [ettore arko izidoro bugatti] (naskiĝinta en Milano la 15-an de septembro 1881 – mortinta en Parizo la 21-an de aŭgusto 1947) estis itala inventisto kaj automobila produktisto.

Li naskiĝis en artista familio tiel li devis laŭ volo de sia patro Carlo Bugatti iĝi artisto, dezajnisto kaj meblisto. Spite al la patra volo, li elektis la inĝenieran direkton. Li konstruis jam en la aĝo de 17 sian unuan motorizitan triciklon.

Post kelkaj sukcesaj jaroj kiel dungito ĉe entrepreno Deutz en Kolonjo, fondis li en 1908 en Molsheim en Alzaco - kun tiama partnero Ernest Friederich - sian propran aŭtomobilan fabrikon "Bugatti". La 11-an de aŭgusto 1939 mortis en aŭtomobila akcidento lia filo kaj espera posteulo Jean Bugatti (naskiĝinta en 1909).

En 1987 akiras la entreprenisto Romano Artioli la legendan nomon Bugatti kaj fondas modernan fabrikon. En 1993 Bugatti estis kune kun firmao Lotus de General Motors. Ekde 1998, la rajtojn akiris Volkswagen AG.

Vidu ankaŭ
----------

* Rembrandt Bugatti
* Bugatti Veyron

Literaturo
----------

* F. W. Bradley:  *Ettore Bugatti - Portrait of a man of Genius* 1948
* David Venables: *Bugatti. A Racing History* 2002

* Kategorio Ettore Bugatti en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 57064
* GND: 118517260
* LCCN: n50041364
* VIAF: 10636889
* ISNI: 0000 0000 6674 9920
* SUDOC: 027632024
* BNF: 11963181x
* ULAN: 500068961
* NDL: 00620433
* RKD: 228975
* NKC: xx0176055
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

***Anna* Sofia Margareta GYLLSDORFF** (gülsdorf) estis sveda artisto-metalĉizisto kaj esperantisto. Ŝi naskiĝis en la 19-an de aŭgusto 1887 en Laholmo, kaj mortis en la 30-an de septembro 1944 en Linköping.

Kiel esperantisto de 1906, ŝi gvidis kursojn kaj interpretis prelegantojn. Ŝi tradukis el la sveda la broŝuron *La solvo de la vivproblemo* en 1930.

En la sveda registro *Sveriges dödbok 1830–2020,* oni anstataŭe skribas ke ŝi naskiĝis la 19-a *septembro* 1887, kaj nomiĝis *Gylldorff.* Tio verŝajne estas erarojn, pro tio ke kaj la registro de Laholm kaj EdE diras ke ŝi nomis Gyllsdorf kaj naskiĝis la 19-a aŭgusto.

Tradukojn
---------

* *La solvo de la vivproblemo sur la bazo de "nova penso"* – de A. Rosenberg, 1930 (31 p.)

Fontoj
------

* *Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur la artikolo* Gyllsdorff *el la **Enciklopedio de Esperanto**.*

1. ↑  La solvo de la vivproblemo en Libris
2. ↑  *Laholm stadsförsamlings födelse- och dopbok 1861–1890*
**Heitenried** (malnova franclingva nomo **Essers**) estas komunumo en la distrikto Sinĝino en Kantono Friburgo, Svislando. Ĝi havis 1290 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.

Geografio
---------

Heitenried situas en la Friburga Mezlando, proksimume 10 kilometrojn oriente de la kantonĉefurbo Friburgo, okcidente de la rivero Sinĝino, kiu formas la orientan komunumlimon. La komunumo konsistas krom el la ĉefvilaĝo Heitenried el la vilaĝetoj Scheuergraben, Schönfels, Selgiswil, Unterwinterlingen kaj Wiler vor Holz.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 9,12 km², de kiuj 18,5% estas kovritaj de arbaro, 73,0% servas por agrikulturo kaj 6,7% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Heitenried limas en nordo al Ueberstorf, en oriento al Schwarzenburg (BE), kaj en sudo kaj okcidento al Sankt-Antoni.

Trafiko
-------

Tra la komunumo kondukas la kantona ĉefvojo n-ro 183 de Schmitten al Schwarzenburg. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A12 situas proksimume 7 kilometrojn sude de la komunumo en Flamatt. Per la buslinioj de Friburgo kaj de Schmitten al Schwarzenburg la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Heitenried datiĝas el la jaro 1228 sub ĝia franclingva nomo *Essers*. Sur la teritorio estis trovitaj tombaj montetoj el la Hallstatt-epoko kaj restaĵoj de la romia vojo al Schwarzenburg. Estis menciita kavalira dinastio de Ried ek de la 13-a jarcento. En la 14-a jarcento Heitenried apartenis al la Grafoj de Thierstein. En la jaro 1442 la friburga familio Velga aĉetis la Senjorujon Heitenried, kiu ek de tiam apartenis al la Flago de Au de la Malnova Kamapro de Friburgo. Per vendo kaj heredo la kastelo de Heitenried fariĝis en la jaro 1579 havaĵo de la familio Diesbach-Steinbrugg. La lasta membro de tiu familio heredigis la havaĵon en la jaro 1820 al sia servisto Pierre Bersier. Dum la Helveta Respubliko en la jaro 1798 ĝis 1803 kaj la postaj jaroj ĝis 1831 Heitenried apartenis al la distrikto Friburgo, tiam ĝis la enkonduko de la nova kantona kostitucio ĝi estis parto de la germana distrikto kaj ek de 1848 ĝi apartenas al la distrikto Sinĝino.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: *Ursula Birchler*: *Heitenried* en *Historia Leksikono de Svislando* (2008-02-12)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Heitenried en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Heitenried

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Heitenried** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Sinĝino |
| --- |
| Alterswil • Bösingen • Brünisried • Düdingen • Giffers • Heitenried • Oberschrot • Plaffeien • Plasselb • Rechthalten • Schmitten • Sankt-Antoni • Sankt-Silvestro • Sankt-Urso • Tafers • Tentlingen • Ueberstorf • Wünnewil-Flamatt • Zumholz |  |

 |
**SZANISZLÓ Albert** (sanislo:) estis hungara zoologo, agrikulturisto naskita en Diószeg la 30-an de aŭgusto 1844 kaj mortinta en Nagyenyed la 13-an de septembro 1913.

Kariero
-------

Szaniszló havigis diplomon de kuracisto en Peŝto en 1869 kaj estis asistanto ĝis 1873, poste instruisto en la agrikultura instituto de Kolozsmonostor, en 1880 privatprofesoro de la Universitato de Koloĵvaro, en jaroj 1884 – 86 direktisto de la stacio de porsemiga grajnesploro de Koloĵmonoŝtoro, en jaroj 1893 – 96 instruisto de la terkultura lernejo en Kassa, de 1896 ĝis sia morto li estis administra direktoro de reformita kolegio de Nadjenjedo. Krome sia pedagogia kaj agrikultura agado li priokupiĝis entomologion.

Verkoj
------

* *Növénybetegségek* (Kolozsvár, 1875);
* *Kártékony rovarok a mező- és kertgazdaságban* (Kolozsvár, 1884);
* *A filloxera, kolorádóbogár, és a vértetű* (Kolozsvár, 1886);
* *A gazdát érdeklő káros és hasznos állalakról* (Kolozsvár, 1890);
* *A gyümölcsfák rovarellenségei és az ezek ellen való védekezés* (Nagyenyed, 1900).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
La **Schola Medicinalis** estis la unua memstara medicina altlernejo en Hungara reĝlando, en Eger. Laŭ kelkaj hungaraj fontoj ĝi estas en nuntempa senco universitato.

Memortabulo pri Ferenc Markhot

Historio
--------

En 1769 **Ferenc Markhot** establis kun János Dániel Perliczy la unuan memstaran lernejon (fakultaton) por kuracistoj (latine Scola Medicinalis) en domo de funkcianta hospitalo. Pli frue en 1751 Perliczy faris planon pri medicina universitato. En la unua jaro la lernejo havis 10 studentojn. Ili lernis ne nur teorie, sed ankaŭ praktike en la hospitalo. Pli frue en 1670 ekfunkciis la unua hungara medicina fakultato en Reĝa Universitato de Nagyszombat, sed samloke jam pli frue ankaŭ aliaj fakultatoj funkciis. Tial la reĝo malpermesis doni la universitatan rajton al Eger, eĉ ĝi estis malpermesita en 1775 fare de Maria Tereza de Aŭstrio. La Habsburga kortego opiniis, ke la hungaroj meritas nur solan universitaton. Tamen poste Markhot instruis la komencantajn kuracistojn sekrete. Fine la studentoj akiris diplomon en la Reĝa Universitato post mallonga lernado.

Domo de Ferenc Markhot en Eger

Fontoj
------

* Arkivigite je 2017-06-22 per la retarkivo Wayback Machine
*
**Henrik SZIMONISZ** (Simonis) [simonis] estis rumania hungara ĵurnalisto, poeto, rekontisto, redaktoro. Li naskiĝis en Detta en 1898 kaj mortis en Bukareŝto en 1972.

Biografio
---------

Henrik Szimonisz en 1910 translokiĝis kun siaj gepatroj en Temeŝvaron. Li laboris kiel murfarbisto. En 1914 li enpaŝis en ligon de junaj socialistoj. Li komencis de 1916 verki hungare kaj germane. De 1931 li estis interna kunlaboranto de *6 Órai Újság*, en 1934 li eldonis satiran politikan kaj socian gazeton kun titolo *Mondd már!*. En 1945–46 li eldonis la semajngazeton *Die Woche*, de 1945 ĝis 1949 li laboris en la redakcio de *Temeswarer Zeitung*. En 1949 li translokiĝis en Bukareŝton, kie liestis ĉefresdaktoro de *Kultureller Wegweiser* (de 1956 *Volk und Kultur*. De 1970-aj jaroj li estis ekstera kunlabotanto de ĵurnalo *Neuer Weg*.

Volumoj
-------

* *Riadt órák* (poemoj, Tv. 1932); *Stunde des Schreckens* (romano, uo. 1935); *Máglya* (uo. 1936); „Scheiterhaufen" (r, uo. 1937); „Brennpunkt" (uo. 1938); A gyújtópont. Studaĵo pri problemo de sudetagermanoj (uo. 1938); Gespensergang durch die Zeit. Aus den dunklen Tagen des Hitler­faschismus im Banat (r. uo. 1946); Grenzpfahl der Freiheit (rakontoj, Buk. 1956); Freunde, die uns begegnen (r. uo. [1961]); Das Lied der Unterdrückten (poemoj, uo. 1963).

Fonto
-----

* RMIL Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
**Georg Michael Welzel**, konita kiel **Heinz Chez** aŭ *Ches* (Cottbus, Brandeburgio, Germanio, 1944 - Taragono, Katalunio, Hispanio, 2a de marto 1974), estis unu de la du lastaj ekzekutitoj per garoto fare de la Frankismo, kun la hispana anarkiisto Salvador Puig Antich fakte samtage. 

Li devenis el tiama GDR de kiu klopodis fuĝi en 1964, 1967 kaj 1970, pro kio li ofte estis malliberigita. Finfine li liberiĝis kaj en 1972 li eniris en Hispanion. Ŝajne la 19an de decembro 1972, Welzel murdis policanon en L'Hospitalet de l'Infant (Provinco Taragono). La venontan tagon li estis arestita en samprovinca l'Ametlla de Mar. Tiam li havigis falsan identecon kaj dum la proceso ankaŭ la aŭtoritatoj havigis certan informon nek pri la individuo nek pri la kazo. Li estis akuzita ankaŭ de alia murdoklopodo de policano okazinta kelkajn tagojn antaŭe en Barcelono. Fakte la juĝo je milittribunalo ne sekvis justan proceduron kaj plej verŝajne oni serĉis nur venĝon pro la atenco kontraŭ ĉefministro Luis Carrero Blanco (20a de decembro 1973). Samtage estis ekzekutita ankaŭ la hispana anarkiisto Salvador Puig Antich kaj oni diris, ke la ekzekuto de Heinz Chez estis nur klopodo de la reĝimo por devojigi la internacian atenton for de la kazo de Salvador Puig Antich, kiu estis levinta internacian protestkampanjon. Ĉe Heinz Chez la ekzekutisto faris fuŝegan laboron kaj la ekzekuto daŭris 25 minutojn.

Frua grava rezulto de la kazo estis teatraĵo de Els Joglars en 1977 nome *La torna* kiu temis pri la ekzekuto de Heinz Chez kiel klopodo de la reĝimo por devojigi la internacian atenton for de la kazo de Puig Antich. Pro tiu teatraĵo ankaŭ la grupo estis procesita per milittribunalo, devis fuĝi al ekzilo (jam en supozita demokratia epoko), kaj tio generis fortan movadon en Hispanio favore al la esprimlibero. 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 803416
* GND: 13162153X
* LCCN: n2006039800
* VIAF: 57750531
* SUDOC: 148479030
* BNE: XX1713518
 |
**Marie Anne de Cupis de Camargo** (15a de aprilo 1710, Bruselo, Habsburga Nederlando - 20a de aprilo 1770, Parizo, Francio) estis franc-belga dancistino.

Li faris sian premieron en la Operejo Garnier en 1726 pere de la danca ludado de *Les Caracteres de la Danse*, tio estas, ŝi jam tre frue jam estis ludinta gravan rolon de *prima ballerina*. Li estis admirita pro sia lerteco kaj plinovigo en la danco. Li dancis per malgrandaj saltetoj kiuj antaǔe estis plenumitaj nur de dancisto kaj tion ŝi povis fari fortondante sian jupon kaj retirante la kalkanumojn de siaj ŝuoj.

Ŝi estis konata kiel La Camargo, nomo kiun ŝi adoptis en 1730 partoprenante kun la grupo de brita baleto nome Camargo Society. Dum sia kariero ŝi partoprenis en 78 koregrafioj kaj operoj antaǔ retiriĝi en 1751.

* Kategorio Marie Anne de Cupis de Camargo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 633641
* GND: 132420732
* LCCN: nr95006615
* VIAF: 45462295
* ISNI: 0000 0000 5319 4604
* SUDOC: 18988102X
* BNF: 147979677
* NKC: xx0245387
* BNE: XX873707
 |
**Heinz Heck** (germane, prononco [hajnts HEK], naskiĝis la 22-an de januaro 1894 en Berlino kaj mortis la 5-an de marto 1982 en Munkeno) estis biologo kaj zoologia direktoro en Munkeno.

Vivo
----

Heinz Heck naskiĝis la 22-an de januaro 1894 kiel la kvara infano de la berlina zoo-direktoro Ludwig Heck kaj lia edzino Margarete. De 1927 ĝis 1969 li estis direktoro de la zoologia ĝardeno Hellabrunn en Munkeno. Kiam la zoo estis rekonstruita en 1927, li starigis la unuan geozoon de la mondo en la ebenaĵo de la rivero Isar.

Hek-bovoj
Li kaj lia frato Lutz Heck estas plej konataj pro siaj provoj reprodukti prabestojn el tio, kion ili konsideris origine bestaj rasoj, kiuj supozeble similus siajn formortintajn praajn formojn. Hodiaŭaj Hek-bovoj (provo bredi bovojn similajn al la mormortinta uro) reiras al la provoj de Heinz Heck, la bestoj de lia frato perdiĝis. La Hek-ĉevalo ankaŭ reiras al ĉi tiuj provoj kaj eliris el rasoj kiel ekzemple la konikoj aŭ islandaj ĉevaloj. En 1934 li kampanjis por sukcesa reenkonduko de la alpa ibekso en la Alpoj apud Berchtesgaden.

Heck rifuzis profesoran titolon ofertitan dum la nazia epoko. Kontraste al la plej multaj el liaj kolegoj kaj malgraŭ la proksimeco de lia frato Lutz al la faŝisma sistemo, Heinz Heck ankaŭ neniam estis membro de la nazia partio NSDAP. Heinz Heck plene blindiĝis en maljuneco. Li mortis la 5-an de marto 1982.

* Kategorio Heinz Heck en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 714218
* GND: 131593846
* VIAF: 42975689
* ISNI: 0000 0001 0967 0447
 |
**Cerro Azul** estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Cerro Azul. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 034. **Cerro Azul** signifas en la hispana *Blua Monteto*.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 24739 loĝantojn. El tiuj estis 11752 viroj kaj 12987 virinoj. La komunumo havas surfacon de 92.5 kvadratkilometroj. La komunumo situas je 21 gradoj kaj 11 minutoj norda latitudo kaj 97 gradoj kaj 44 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 140 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 27071 personoj. En la jaro 2000 temis pri 24729, do temis pri kresko / malkresko je -1.79 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 22390 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 503 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al 2.25 % de la loĝantoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Cerro Azul en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

 Arkivigite je 2007-05-20 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Pinarbara Esperanto-Grupo** estas Esperanto-Grupo en Pinhal, Brazilo. Ĝi naskiĝis en 1987, kiam personoj interesiĝantaj pri la internacia lingvo kuniĝis kaj decidis starigi la unuan bazan kurson de la lingvo en la urbo.

En Marto 1998, komenciĝis dua baza kurso, kies fino okazis je la 25-a de Septembro de la sama jaro. Tiu sama klaso tuj komencis perfektigan kurson, celante konversacion en Esperanto, lerninte ĉiujn lingvo-strukturojn de la lingvo jam en la baza kurso.

En la sama monato, nova klaso komencis alian bazan kurson. Sekve, la Grupo havas nuntempe du kursojn: unu bazan kaj unu perfektigan.

Celoj de la Grupo
-----------------

Lerni la internacian lingvon por havi komunikilon, kiu ebligas kontakti personojn ie ajn en la mondo, pere de korespondaĵo, vojaĝo kaj pere de Interreto mem.

Partropreni en la universala kulturo, pere de libroj, ĵurnaloj, informiloj, bultenoj kaj sciencaj artikoloj kaj eldonaĵoj.

Partopreni en tutmonda komuneco, kies pli efika kunligo tra Esperanto estas frateco, kiu unuigas personojn el la plej foraj kaj diversaj anguloj de la mondo pere de unu sola lingvo.

Kursoj kaj Studoj
-----------------

* Baza kurso, kie la lernanto lernas ĉiujn fundamentojn de la lingvo, pere de nuntempa aŭdvidaj lerniloj.
* Leciono de Perfektiga Kurso

Ĉe la kursfino la lernanto jam scipovas ĉiujn strukturojn, regulojn kaj prononcon. Li kapablas legi, skribi kaj kompreni Esperanton.

Instruisto kaj Lernantoj
------------------------

Perfektiga kurso, surbaze de moderna metodo, simila al tiu de la altkvalitaj lingvo-lernejoj. Tiu ĉi kurso celas konduki la lernanton havigi al si fluecon dum li parolas Esperante, tial ke, li povas partopreni interparolon kvazaŭ li estis parolanta lia naturdevena lingvo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* hejmpaĝo[*rompita ligilo*]