recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mongola generalo Subotai de la Ora Hordo.
Reĝo Béla la 4-a de Hungario.
La **batalo ĉe Muhi**, aŭ batalo de la rivero Sajó (en hungara, *muhi csata*), okazis la 11an de Aprilo 1241 kaj en ĝi batalis armeo de mongoloj kontraŭ la Hungara reĝlando dum la mongola invado al Eŭropo.

La mongoloj invadis Centran Eŭropon en tri grupoj: la unua konkeris Pollandon, venkinte la armeojn de Henriko la 2-a de Silezio kaj de la Granda Superulo de la Ordeno Teŭtona en Legnica; la dua trapasis la Karpatojn kaj la tria sekvis ĝis la Danubo. La tri armeoj grupiĝis kaj detruis Hungarion en 1241, venkante la trupojn de Béla la 4-a de Hungario en la batalo ĉe Muhi.

Dekomence la hungaroj venkis super la mongoloj kiuj klopodis trapasi la riveron, sed ili ankoraŭ ne sciis, ke la armeo de la mongoloj estis preskaŭ duoble granda. Tamen la mongoloj sukcesis konstrui duan ponton kaj katapultojn por lanĉi ŝtonojn, kion la hungaroj ne konis; kaj poste Subotai atakis surprize, dum la eŭropaj aliancanoj estis nekunigitaj. La hungaroj perdis ĉirkaŭ 10 000 homojn kaj ili ne estis kapablaj rekunigi alian armeon per kiu haltigi la ceteron de la hordo. Post la venko, la tartaroj grupiĝis kaj ekatakis definitive la ceteron de la lando.

Bibliografio
------------

* Hóman, B. y Szekfű, Gy. (1935). *Magyar Történet*. Budapest, Hungría: Király Magyar Egyetemi Nyomda.
* Szalay, J. y Baróti, L. (1896). *A Magyar Nemzet Története*. Budapest, Hungría: Udvari Könyvkereskedés Kiadó.
* Carey, Brian Todd; Allfree, Joshua B; Cairns, John. (2006). *Warfare in the Medieval World*. Londres: Pen & Sword Military, ISBN 1-84415-339-8.
* Kaufmann, J. E.; Kaufmann, H. W. & Jurga, Robert M. (2004). *The Medieval Fortress: Castles, Forts, And Walled Cities Of The Middle Ages*. Cambridge: Da Capo Press. ISBN 978-0-30681-358-0.
* Sverdrup, Carl (2010). "Numbers in Mongol Warfare". *Journal of Medieval Military History*. Tomo VIII. Rochester; Woodbridge: Boydell & Brewer, ISBN 978-1-84383-596-7.
* Tucker, Spencer C. (2009). *A Global Chronology of Conflict: From the Ancient World to the Modern Middle East*. Santa Bárbara: ABC-CLIO, ISBN 978-1-85109-672-5.

* Kategorio Batalo ĉe Muhi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 777652
* NKC: ph779437
 |
**Paluo** estas urbego kaj marhaveno en insulo Sulaveso, en provinco Centra Sulaveso en Indonezio. Paluo estas ĉefurbo de Centra Sulaveso kaj konsistas el 4 distriktoj. La loknomo signifas: "la levita tero", ĉar tiu areo estis levita el la oceano. 

Ponto ĉe Paluo

Geografio
---------

Paluo situas en centra parto de la insulo laŭ longa kaj mallarĝa golfo kaj laŭ la samnoma rivero Palu. Mamuju troviĝas 230, Palopo 236, Samarinda 309, Balikpapan 342, Gorontalo 361, Kendari 456, Makassar 474, Manado 612, Bitung 643, Denpasar 1006, Surabajo 1060, Semarang 1248, Jogjakarto 1304, Bandungo 1514, ĉefurbo Ĝakarto 1562, Palembang 1695, Bandar Lampung 1698, Batam 1775, Pekanbaru 2055, Medano 2408, Banda Aceh 2820 kilometrojn (aere) .

La samnoma rivero Palu

Historio
--------

Regno de Palu origine estis formita el 4 vilaĝoj. La nederlandanoj unue vizitis Paluon en 1868. Ĝuste post du dek jaroj la nederlanda armeo post batalo konkeris la regnon. Inter 1942-1945 japana dominado okazis, poste la iama kolonio sendepediĝis. En 1958 dum ribelo en Norda Sulaveso Usono apogis kaj provizis la ribelantojn, eĉ pilotoj bombardis kaj pafis Paluon. En 2005 sismo kun magnitudo de 6.2 okazis en la urbo. La tertremo mortigis unu personon, vundis kvar aliajn, kaj detruis 177 konstruaĵojn. En 2018 denova sismo kun cunamo 5 metrojn alta trafis Paluon. La tertremo mortigis 1,705 homojn kun 1,549 vunditoj kaj 832 da homoj malaperis.

Ekonomio
--------

Paluo havas la rangon speciala ekonomia zono.

Trafiko
-------

Flughaveno
Paluo havas trairan marbordon vojojn, krome kuras vojo al interno de la insulo. La urbego havas ankaŭ marhavenon kaj flughavenon kaj menciindas la indonezia mararmea bazo kun laŭplana hejmo de submarŝipoj.

Klimato
-------

Paluo havas tropikan pluvarbaran klimaton (Af), tamen pro ĝia ŝirmita pozicio inter montokrestoj la klimato estas nekutime seka. En ĉiuj monatoj pluvas, resume jare 1432 mm. La averaĝa jara temperaturo estas 27 °C kaj varias inter 23-31 °C. Ne estas grandaj diferencoj inter la monatoj.

Moskeo

Vididindaĵoj
------------

* moskeoj
* muzeo
* pacmemorejo

Ĝemelurboj
----------

* Indonezio Semarang, Indonezio
* Honduro Tegucigalpo, Honduro

Fontoj
------

* WikiTrans


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Indonezio |


* PacmemorejoPacmemorejo
* Fiŝistaj boatojFiŝistaj boatoj
La Jamato (1941)
**Batalŝipoj** estas ŝipoj, nome grandaj surakvaj pormilitaj vehikloj, kiuj unuafoje estis produktataj fine de la 19-a jarcento kaj plej multe estis uzataj ĝis la fino de la Dua Mondmilito en 1945.

Ekzemplaj ŝipoj
---------------

La plej granda batalŝipo, kiu estis iam ajn kreata, nomiĝas Jamato. Ĝi esti 263 metrojn longa kaj ĝin konstruis kaj uzis la Japana Imperio antaŭ kaj dum la Dua Mondmilito. Nazia Germanujo, kiu estis en alianco kun la Japana Regno, estis komencinta krei batalŝipojn ekde 1935, kiam Adolf Hitler faris kontrakton kun Britujo pri mararmeoj, ĉar ĝis tiam la Germana ŝtato ne rajtis konstrui batalŝipojn pro militecaj restriktoj en la Traktato de Versajlo. La plej granda ŝipo estigita de la nazioj nomiĝis Bismarck rememorigante pri la unua germana kanceliero Otto von Bismarck.

Alia vaste konata batalŝipo de la frua 20-a centojaro estis la brita HMS Dreadnought, kies nomo iĝis titolo de tuta kategorio da ŝipoj sekve produktitaj. Ĝi jam konstruiĝis en 1906 kadre de la armilkonkurso inter la Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando unuaflanke kaj la Germana Imperiestra Regno aliflanke. Tiu surmara vetarmado kaj preparis kaj kondukis ambaŭ landojn al la Unua Mondmilito.

Post 1945
---------

Kiam finiĝis la Dua Mondmilito, la rolo de kutimaj batalŝipoj, kiel oni uzis ilin ekde ĉirkaŭ 1860, pli kaj pli malgraviĝis en la komencaj jaroj de la Malvarma Milito. Ilin kvazaŭ anstataŭigis en sia funkcio la aviadilaj ŝipoj, kies unuaj ekzempleroj kreiĝis en la 1910-aj kaj 1920-aj jaroj. Plej multaj batalŝipoj estis malkonstruataj, kaj en la 1980-aj jaroj Usono estis la lasta nacio ankoraŭ posedanta tiajn ŝipojn. Tamen, ankaŭ la plej lastaj batalŝipoj de Usono estis malkonstruataj post sia fina batalo en la Golfa Milito, 1991.

Kelkaj batalŝipoj
-----------------

* Asahi

Vidu ankaŭ
----------

* Militŝipo

Referencoj
----------

1. ↑  *Zweiter Weltkrieg. Die größten Schlachtschiffe aller Zeiten*. El: *Die Welt*. Publikigita la 11-an de Julio 2013. Ligilo:. Vidita la 15-an de Decembro 2013.
2. ↑  Werner, Carina: *Das kurze Leben der "Bismarck"*. El: *NDR.de*. Publikigita la 11-an de Februaro 2009. Ligilo:. Vidita la 15-an de Decembro 2013.
3. ↑  *battleship*. El: *Encyclopaedia Britannica*. Ligilo:. Vidita la 15-an de Decembro 2013.
4. ↑  *aircraft carrier*. El: *Encyclopaedia Britannica*. Ligilo:. Vidita la 15-an de Decembro 2013.

* Kategorio Batalŝipo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 462269
* GND: 4126658-4
* LCCN: sh85012437
* BNF: 119444133
* NDL: 01168819
* NKC: ph118932
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Pamanzi. |

**Pamandzi** estas franca komunumo en la transmara departemento kaj regiono Majoto. Ĝi situas sur la suda parto de la insulo Pamanzi (Petite-Terre). Kun la komunumo Dzaoudzi, ĝi estas unu el la du solaj komunumoj sur ĉi tiu insulo. 

En 2017, la urbo havis 11 442 loĝantojn, kio igas ĝin la sepa plej granda urbo en Majoto.

Ĝiaj enloĝantoj nomiĝas *Pamandziens*.

Geografio
---------

Pamandzi situas sude de Dzaoudzi en la sudo de la insulo Pamanzi kaj estas la kvara plej granda urbo en la departemento. La insulo estas parto de la insularo Komoroj, kiu troviĝas ĉe la norda fino de la Mozambika Kanalo en la Hinda Oceano.

Famuloj
-------

Pamandzi estas la naskiĝloko de Zéna M'Déré (1917-1999), ŝi estris armeon de Tiklantinoj, kiuj batalis por ke Majoto restu franca.

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑  Pamandzi ĉe annuaire-mairie.fr (france) Alirdato 11-a de januaro 2010.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Majoto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Pamandzi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
**Attila Mizsér** [miĵEr], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mizsér Attila** estas hungara moderna pentatlonisto, sportpafisto, dufoja olimpiano, olimpika kaj kvinfoja monda ĉampionoj.

Attila Mizsér naskiĝis la 28-an de aprilo 1961 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Attila Mizsér akiris diplomon en Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto en 1987 financan diplomon en altlernejo en 1994. Li edziĝis en 1991, 4 gefiloj naskiĝis inter 1992-2010. Li ricevis ŝtatajn premiojn en 1988 kaj 1992. Ekde 1994 li laboris en banko.

### Sporta kariero

Attila Mizsér inter 1971-1994 estis moderna pentatlonisto en sportklubo en Újpest, poste li estis sportpafisto. Li estis hungara pentatlona ĉampiono dekfoje inter 1983-1994 unuoble, teame aŭ stafete, dum li apartenis al la hungara nacia teamo inter 1980-1994. Li estis ankaŭ hungara pafa ĉampiono kvarfoje inter 1995-1999 teame. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1988 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 1992 kun ora kaj arĝenta medaloj, krome en mondĉampionumoj li estis la unua kvinfoje inter 1985-1993 unuoble, teame aŭ stafete. Lia plej konata trejnisto estis Ferenc Török (moderna pentatlonisto). Li finis sian aktivan sportan karieron en 1994, poste li estis postenulo en la hungara pentatlona vivo.

Lia libro
---------

* *Sportháromság. Konfliktuskezelés az edző – szülő – versenyző kapcsolatrendszerben* (2018)

Memorigiloj
-----------

* 68144 Mizser

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun fotoj
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio legebla pli malsupre

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 815401
* VIAF: 121405879
* ISNI: 0000 0000 7954 7527
 |




* Portalo pri Biografio
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Kronokolombo** |
| --- |
|  |
| 
 |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birda klaso *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Kolomboformaj *Columbiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Kolombedoj *Columbidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Kronokolombo *Goura* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Kronokolombo  |

 |
| v • d • r |

La genro ***Goura***, Stephens, 1819, konsistas el tri specioj de **kronokolomboj**, alia nomo por tiu genro. Ili estas la plej grandaj membroj de la familio de Kolombedoj. La tri kronokolomboj estas tre similaj kaj unu anstataŭas alian geografie.

Aspekto
-------

Temas pri grandaj kolomboj bluecaj, pli malhelaj ĉe okulstrio kaj brusto (malhelpurpura) kaj pli helaj ĉe kapo kaj vostopinto. La plej rimarkinda eco, kiu nomigas la genron komune, estas **granda kresto de preskaŭ travideblaj plumoj** escepte punktajn plumopintojn, kiu donas aspekto de ŝaŭmo.

Taksonomio
----------

La filogenetiko de kronokolomboj ne estas ankoraŭ bone solvita. Kelkaj molekulaj analizoj jam estis faritaj (e.g. Johnson & , 2000), kaj unu (Shapiro *et al.*, 2002) sugestas, ke kun la Nikobara kolombo kaj la Dentobeka kolombo de Samoo, la tri kolomboj *Goura* apartenas al grupo de kie la malbonŝanca Dido kaj la Rodrigesa ermitkolombo estis branĉa stirpo, sed depende el kiu genetika sekvenco estas analizita, la lokigo de la kronokolomboj diversas. Ili povus aparteni al la subfamilio Treroninae de fruktokolomboj, sed kutime ili estas traktataj kiel propra subfamilio, la **Gourinae**.

Kutimoj
-------

Ili estas indiĝenaj de Nov-Gvineo kaj ĉirkaŭaj insuloj. Ili manĝas sur la arbara grundo falitajn fruktojn, semojn kaj helikojn. La masklo kaj la ino estas preskaŭ identaj, sed dum la pariĝado la masklo kveros kaj kapinklinos por la ino. Ambaŭ gepatroj kovos la ununuran ovon dum 28 ĝis 30 tagoj kaj la ido elnestiĝos post pliajn 30 tagoj. La vivaveraĝo povas esti ĝis 20 jaroj.

Specioj
-------

* Okcidenta kronokolombo, *Goura cristata*
* Suda kronokolombo, *Goura scheepmakeri*
* Viktoria kronokolombo, *Goura victoria*

Referencoj
----------

* Johnson, Kevin P. & Clayton, Dale H. (2000): Nuclear and Mitochondrial Genes Contain Similar Phylogenetic. Signal for Pigeons and Doves (Aves: Columbiformes). *Molecular Phylogenetics and Evolution* **14**(1): 141–151. PDF plena teksto Arkivigite je 2011-05-18 per la retarkivo Wayback Machine
* Shapiro, Beth; Sibthorpe, Dean; Rambaut, Andrew; Austin, Jeremy; Wragg, Graham M.; Bininda-Emonds, Olaf R. P.; Lee, Patricia L. M. & Cooper, Alan (2002): Flight of the Dodo. *Science* **295**: 1683. COI:10.1126/science.295.5560.1683 (HTML resumo) Kroma informo
*Tiu ĉi artikolo temas pri batalo de la 1-a mondmilito. Estis plia batalo ĉe Zborov jam en 1649.*
Memormonumento dediĉita al la Batalo ĉe Zborov en Blansko, Ĉeĥio.
Memormonumento dediĉita al mortintaj legionuloj en la batalo, Kalinivka, Ukrainio.
**Batalo ĉe Zborov** (*bitva u Zborova* en ĉeĥa, *bitka pri Zborove* en slovaka) estis malgranda parto de la Kerenskij-ofensivo (nome la lasta rusa ofensivo en la Unua Mondmilito, okazinta en julio 1917). La batalo estis la unua grava agado de la Ĉeĥoslovakaj legioj (volontuloj luktantaj kontraŭ la Centraj Potencoj) en la Orienta Fronto kaj la ununura sukcesa agado de la malsukcesa ofensivo.

Batalo
------

Je la 5:15 horo de la 2a de julio, la dua tago de la ofensivo, post komenca bombado fare de artilerio, malgrandaj grupoj de Legionuloj ekipitaj per grenadoj atakis la malamikon. Post kiam ili rompis la pikdrataj barilobstakloj, sekvaj rotoj daŭrigis la atakon. Je la 15:00 la Legio estis avancinta ege en malamika teritorio, ekrompante tra la tuta tranĉelinio de la Aŭstroj. Estis kaptataj 3 300 malamikaj soldatoj (62 oficiroj); oni ĉasakiris ankaŭ 20 kanonojn kaj grandan kvanton de militmaterialo. La Ĉeĥoslovakaj perdoj estis de 167 mortintoj, 17 ĝismorte vunditoj, 11 malaperintoj kaj ĉirkaŭ 700 vunditoj.

Fontoj
------

* Rudolf Medek, Vojtěch Holeček: "Bitva u Zborova a československý odboj" (*Battle of Zborov and Czechoslovak resistance*), 1922
* Jan Galandauer: "2.7.1917 Bitva u Zborova - Česká legenda" (*June 2, 1917 Battle of Zborov - the Czech legend*), 2002, ISBN 80-86515-16-8
* Vratislav Preclík: Masaryk a legie (Masaryk and legions), váz. kniha, 219 pages, first issue vydalo nakladatelství Paris Karviná, Žižkova 2379 (734 01 Karvina, Czech Republic) ve spolupráci s Masarykovým demokratickým hnutím (Masaryk Democratic Movement, Prague), 2019, ISBN 978-80-87173-47-3, pages 35 - 53, 106 - 107, 111-112, 124–125, 128, 129, 132, 140–148, 184–199.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Batalo ĉe Zborov en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Rakonto de la batalo
* IMDb filmo *Zborov*
**Attila Mátyás** [mAtjAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mátyás Attila** estas hungara ŝlagromuzikisto (komponisto, gitaristo, kantisto, tekstopoeto).

Attila Mátyás naskiĝis la 28-an de junio 1963 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Attila Mátyás ricevis gitaron en 1978, post 3 jaroj li gitarludis en lernejaj orkestroj. Li frekventis gimnazion kaj muziklernejon, poste li studis por iĝi inĝeniero pri presado. Tamen li elektis la muzikon kaj ekde 1986 li apartenis al diversaj ŝlagrorkestroj. En 1998 li fondis propran ŝlagrorkestron, post 3 jaroj li denove estis fondinto, tiu orkestro akompanas lin dum koncertoj. Li kreis ankaŭ propran muzikstudion, kie li registras sondiskojn kaj komponas akompanajn melodiojn por naturfilmoj.

Elektitaj ŝlagrotekstoj
-----------------------

* Ahogy senkit
* Ez a karmám
* Sohasem késő
* Velem maradnál

Aŭdu ankaŭ
----------

*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun video

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Attila Mátyás en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 654326
* MBA: e70b9e74-c849-4bb0-9f1d-0f4135da055f 1cc4ee9c-3822-46bd-a8cf-f27ce27436fa, e70b9e74-c849-4bb0-9f1d-0f4135da055f
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Sarcoscypha** |
| --- |
|  |
| Kuvo-fungo ruĝa (Sarcoscypha coccinea)Kuvo-fungo ruĝa (*Sarcoscypha coccinea*) |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
| Domanio: | Eŭkariotoj *Eukaryota* |
| Subdomanio: | *Unikonta* |
| Superregno: | *Opisthokonta* |
| Regno: | Fungoj *Fungi* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Subregno: | *Dikarya* |
|
|
|
|
|
| Filumo: | Sakfungoj *Ascomycota* |
|
| Subfilumo: | *Pezizomycotina* |
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | *Pezizomycetes* |
| Subklaso: | *Pezizomycetidae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | *Pezizales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | *Sarcoscyphaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Sarcoscypha*(Fr.) Boud. 1885 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Sarcoscypha  |

 |
| v • d • r |

**Sarcoscypha** estas genro de la askofungoj, kies specioj estas nomataj ankaŭ ia **ruĝa tasofungo**.
La nomo elvenas el la greka σαρκός = sarkos kiu signifas karna, kaj κῦφος = kûphos : kuvo.

*Sarcoscypha austriaca* estas specio en Mez-Eŭropo, aperas en tiu regiono jam frue eĉ en februaro en la neĝa arbaro. Ĝia kutima apero okazas en marto, ĉar la konstruo de la fungokorpo bezonas humidan ĉirkaŭon, akvon. (En seka vetero, la fungokorpo eĉ ne estiĝas.)

La tasoformaj fungoj kreskas sur maldikaj putriĝantaj branĉoj aŭ lignorestaĵoj. La tasoparto ligiĝas al la branĉo per eta pedunklo. La sporoj estiĝas sur la interna skarlatruĝa surfaco.

Kvankam ĝi estas manĝebla, ĝi ne havas karakteran guston.

Eksteraj ligigiloj
------------------

* Mirinda naturo (vidu Kuvo-fungo ruĝa)[*rompita ligilo*]
Misiejo Concepción en Sanantonio (Teksaso) en 2010
La **Batalo ĉe Misiejo Concepción** okazis la 28-an de oktobro 1835 inter meksikaj soldatoj kaj teksasaj ribelantoj sur la tereno de Misiejo Concepción, 3 km sude de la nuna centro de San Antonio. La tagon antaŭan, Stephen F. Austin, komandanto de la ĵuse kreita Teksasa Armeo, sendis James Bowie, James Fannin, kaj 90 soldatojn por trovi defendeblan lokon kie la armeo povos ripozi. Elektinte lokon proksime de Misiejo Concepcion, la skoltantaro tendumis por la nokto kaj sendis kurieron por sciigi al Austin. Lerninte ke la armeo dividiĝis, generalo Martín Perfecto de Cos sendis kolonelon Domingo Ugartechea kun 275 soldatoj por ataki la skoltantojn. La teksasanoj kaŝis sin en huffer-forma terdepresio; ilia bona defenda pozicio, plu longpafaj fusiloj, kaj pli bona municio helpis ilin forpeli plurajn atakojn, kaj la meksikaj soldatoj retiriĝis nur 30 minutojn antaŭ la alveno de la ceteraj teksasaj soldatoj. Laŭ historiistoj mortis inter 14 kaj 76 meksikaj soldatoj, dum nur unu teksasa soldato mortis.

Meksikaj oficiroj
-----------------

Martín Perfecto de Cos (generalo)
Domingo de Ugartechea (kolonelo)

Teksasaj oficiroj
-----------------

Stephen F. Austin (komandanto; pentraĵo de nekonata artisto)
James "Jim" Bowie (kolonelo)
James W. Fannin (kolonelo)
**Berezniki** (ruse *Березники*) estas urbo en Permja regiono en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 57408.

La urbo estis fondita en jaro 1932.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1932.

La interurba telefona kodo estas 34242, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 2 horoj (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: latitudo 59°25' norde, longitudo 56°47' oriente.

La urbo estas apud Uralo de okcidento sur maldekstra bordo de Kama akvujo (Камское водохранилище).

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro 1959 la urbo havis 106 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 173.1 mil loĝantojn.

Flago de Permja regiono
Urboj de Permja regiono

**Ĉefurbo**: Permjo

Aleksandrovsk |
Berezniki |
Ĉajkovskij |
Ĉerdinj |
Ĉermoz |
Ĉernuŝka |
Ĉusovoj |
Dobrjanka |
Gornozavodsk |
Gremjaĉinsk |
Gubaĥa |
Kizel |
Krasnokamsk |
Krasnoviŝersk |
Kudimkar 
Kungur |
Lisva |
Nitva |
Oĉjor |
Oĥansk |
Osa |
Solikamsk 
Usolje |
Vereŝĉagino
Falkoneto sur la ŝipo «Victoria 500».
Falkoneto (1476-1525). *Museo Naval* de Madrido.
**Falkoneto** estis antikvaj pafiloj de malpeza artilerio longaj kun kalibro kiu oscilis inter 5 kaj 7 centimetroj.​ Ili estis dezajnitaj en la 14-a jarcento kaj formis parton de la nomita "malgranda artilerio".​ Ili estis pafiloj 400 kg pezaj, de nepreciza pafado, kaj maksimuma atingokapablo de ĉirkaŭ 1000 metroj, kun paffrekvenco de 15 minutoj.​

Ili estis esence malgrandaj kanonoj el fero, kies unuaranga celo estis okazigi damaĝon al personoj. Ili estis tre uzitaj, ĉefe por forpeli atakojn al ŝipoj. Ili pafis masivajn pilkojn el fero, kvankam foje ili pafis aron de kugloj de arkebuzo.

Foje ili estis demuntitaj en la ŝipo por esti portita per mulo aŭ dorse de persono por esti uzata poste aliloke. Hernán Cortés havis kvar el ili kiam li konkeris Tenoĉtitlanon kaj Francisco Pizarro unu kiam li eniris en Cajamarca.​

Notoj
-----

1. 1 2 3  ​ Salvat, eld. (1965). *Enciclopedia Monitor*: "Falconete". Tomo 5.
2. ↑   *Vencer o morir: Una historia militar de la conquista de México*. Desperta Ferro. 2021.
3. 1 2   Juan Sánchez Galera kaj José María Sánchez Galera (2012). *Vamos a contar mentiras*. Edaf. pp. 184-185.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 750591
 |
Apito el metalo
**Apito**, esperante ankaŭ **sambofajfilo**, estas tritona fajfilo uzata kiel signalilo en brazila sambomuziko. Oni uzas ĝin por marki la ritmon. Ĝi estas facile lernebla ankaŭ por infanoj kaj taŭgas pro tio ankaŭ kiel ludila muzikinstrumento.

Funkcio kaj uzo
---------------

Apito funkcias principe kiel ordinara trilofajfilo, havas tamen du truojn, kiujn oni povas unuope aŭ kune fermi, por produkti malsamajn tonojn.

En brazila sambo la plejparte direktisto de la muzikistaro estas tiu, kiu uzas la sambofajfilon. Ĝi utilas tiam aŭ por signali breĉojn kaj por marki la ritmon. En Eŭropo ĝi estas ankaŭ komprenata kiel ritmoinstrumento, kaj tial ĝin ofte ne ludas la muzikestro, sed foje ankaŭ „ordinara" membro de la sambomuzikistaro. Ankaŭ en precipe latinida ĵazo *apito* estas ŝatata perkutinstrumento, kiun ludas la frapinstrumentisto, se ĵazbandeto ne havas apartan perkutinstrumentiston.

Ankaŭ sur „ordinara" unutona trilofajfilo estas ludeblaj sambaj ritmoj post io da ekzercado. Tial kelkaj sambogrupoj respektive -muzikistoj uzas normalajn trilofajfilojn kiel alternativo al apito, kiuj tiam ankaŭ nomiĝas sambofajfiloj.

Sambofajfilo estas ŝatata ankaŭ kiel kompletigo de marakoj. Ĉar la trilofajfiloj tamen ofte estas tro laŭtaj kompare kun la skuoinstrumentoj, oni bezonas por kuna ludado de ambaŭ instrumentoj marakajn versiojn, kies laŭteconivelo estas proksimume samalta kun tiu de la sambofajfilo.

Referencoj
----------

1. ↑  Mário D. Frungillo: *Dicionário de percussão*. Verlag Unesp, 2002, ISBN 8571394482, p. 13 (ĉe Google Books)
**Faramontanos de Tábara** [faramonTAnos deTAbara] estas municipo de la provinco Zamoro, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Tierra de Tábara, en la centro de la provinco. *Faramontanos de Tábara* estas etimologie tradukebla al *Ekstermontaranoj de Tábara*, alude al montaranoj (aŭ nemontaranoj) kiuj venis reloĝadi la areon. Estas similaj loknomoj en la sama provinco, en Provinco Salamanko kaj en Provinco Oŭrenso.

Municipoj de la komarko Tierra de Tábara en la centro de la provinco Zamoro.
Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 54,39 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 332 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 800 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 55 km de Zamoro, provinca ĉefurbo, kaj 25 km de Benavente.

Estas atestaĵoj de prahistoria loĝado; en Mezepoko okazis reloĝado. Ĝi apartenis al la Regno Leono.

Tradiciaj enspezofontoj estas agrikulturo kaj brutobredado. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (popola arkitekturo, vinkeloj, ponto, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Zamoro

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 756025
 |
*Tiu ĉi artikolo temas pri domaro apartenanta al municipo Ptení en distrikto Prostějov. Pri vilaĝo en distrikto Svitavy temas artikolo Pohodlí.*

Koordinatoj: 49° 30′ 37″ N 16° 55′ 28″ O﻿ / ﻿49.51028 °N, 16.92444 °O﻿ / 49.51028; 16.92444 (mapo)

**Pohodlí** estas domaro en Ĉeĥio, parto de municipo Ptení en distrikto Prostějov. Ĝi troviĝas proksimume 2,5 km okcidente de Ptení. En la jaro 2011 ĉi tie estis registritaj 92 adresoj. En la jaro 2011 ĉi tie daŭre vivis 280 loĝantoj.

Pohodlí situas en katastra teritorio **Ptení** kun areo 18,52 km2.

Historio
--------

Sur la loko situadis loĝigejo jam en la 14-a jarcento, sed kiu pli poste pereis. Dum la dua mondmilito ĉi tiea gastejo servis kiel kaŝejo por partizanoj el grupo Jermak.

Memorindaĵoj
------------

Ĉe ŝoseo situas eksa gastejo, kiu estis rekonstruita kaj nun ĝi servas al loĝceloj. Inter tilioj ĉe la ponteto trans rojo Ptenka situas malnova ligna kruco. En vojkurbiĝo ĉe arbaristejo situas nove riparita ligna kruco.

Naturaj rilatoj
---------------

La domaro estas el ĉiuj flankoj ĉirkaŭita de arbaroj, sole mallarĝa strio sude kreas kampon tiriĝanta al municipo Stínava. Tra la domaro flus rojo Ptenka.

Turismo
-------

La domaro estas grava turisma punkto. Ĉe vojmontrilo "Na Pohodlí" renkontiĝas blua turisma marko blua turisma vojo el direkto Malé Hradisko - Okluky, kiu plu daŭrigas direkte al Stražisko - Štarnov - Nová Dědina - Budětsko - Hvozd - Vojtěchov, kun flava turisma marko flava vojo, kiu kondukas sur vojlinio Buková - Lipová - Seč kaj el Pohodlí ĝi daŭrigas al Ptenský Dvorek kaj Bělecký mlýn. verda turisma marko Verda turisma vojo kondukas el Stínava kaj el Pohodlí ĝi daŭrigas tra valo de rojo Ptenka ĝis Ptení, plu al Bělecký mlýn, ĝis Lutotín, Bílovice kaj tra naturmemorindaĵo Pod zápovědským kopcem al Smržice.

Tra la domaro kondukas biciklovojo 5039 el direkto Čelechovice na Hané - Kostelec na Hané - Ptení kaj ĝi daŭrigas plu en direkto Seč - Hrochov - Lipová - Horní Štěpánov.

Pluaj fotoj
-----------

* Eksa gastejoEksa gastejo
* Renovigita kruco en vojkurbiĝoRenovigita kruco en vojkurbiĝo
* Kruco inter tilioj ĉe ponteto trans rojo PtenkaKruco inter tilioj ĉe ponteto trans rojo Ptenka
* Ptenka sub la pontetoPtenka sub la ponteto
* Turisma vojmontriloTurisma vojmontrilo

### Panoramo

Panorama vido al la domaro de okcidentoPanorama vido al la domaro de okcidento

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de municipo Ptení (3) |
| --- |
| Holubice ~ Ptení ~ Ptenský Dvorek ~ cetera: Pohodlí |

 |
Monto Whiteface en la Adirondakoj.
La **Adirondakoj** estas montaro situanta en la nordorienta areo de Ne-metropola Nov-Jorkio en Usono. Ĝi havas etendon de 25,000 km² de montoj, arbaroj, rondoformaj montetoj, valoj kun formo de "U" kaj lagoj. Konsistas el geologia sistemo norde de la montara regiono de Apalaĉaj Montoj.

En la Adirondaka vilaĝo Lake Placid okazis la Vintraj Olimpikoj 1932 kaj 1980.

Etimologio
----------

La nomo *Adirondako* venas el mohoka vorto kiu ĝi signifas "arboŝel-manĝanto", t.e. histriko, besto kiu iam manĝas arboŝelon. La plej frua skribita uzo de la nomo (kiel *Rontaks*) estis en 1724 de la franca misiisto Joseph-François Lafitau, kiu difinis ĝin kiel "arbo-manĝanto". La Mohokoj ne havis skribsistemon, tial Eŭropanoj uzis plurajn fonetikajn literumojn. La moderna formo (*Adirondacks* en la angla) ekuziĝis en 1837 pro la geologo Ebenezer Emmons.

Statuso
-------

La ŝtato Nov-Jorkio deklaris tiun regionon kiel protektita ŝtata parko malfrue en la 19a jarcento (1892). Malgraŭ la deziroj de industrioj kiel la ligna, la akvoenergia, kaj la turisma, la arbara protektado daŭras malpermesi konstruadon kaj arbofaligon. Tial multaj partoj de la montaro ankoraŭ konsistas el netuŝita praarbaro.

* Kategorio Adirondakoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 448574
* GND: 4203429-2
* LCCN: sh85000883
* VIAF: 235541996
 |
**Slipara Vortaro** (SV) estas terminaro ellaborita de internacia skipo de Esperanto-terminaristoj sub la gvido de Rüdiger Eichholz de 1968 ĝis 1981. 

SV konsistas el paperaj slipoj, sur kiuj estis kolektitaj (tiuepoke) mankantaj Esperantaj terminoj por 1440 nocioj. Ili estas difinitaj per vortoj aŭ klarigitaj per desegnaĵoj kaj tradukitaj al la germana, angla kaj franca. Estas aldonitaj klasifaj numeroj laŭ UDK kaj referencoj al trovlokoj en aliaj verkoj kaj vortaroj. Ĉiuj kunlaborantoj ricevis la slipojn en tri ekzempleroj kun la rekomendo ordigi ilin 1) laŭ la esperantlingva kapvorto, 2) laŭ la kapvorto en la gepatra lingvo de la uzanto, kaj 3) laŭ UDK. El la klasifado laŭ UDK rezultis, ke ĉiuj vortoj rilate la saman tempon troviĝis kunaj.

La interŝanĝo kaj kunlaboro okazis per poŝto. Multaj de la terminoj de SV poste eniris la ĝeneralan vortstokon de Esperanto, ĉu ĉar ili reaperis en la Suplemento al Plena
Ilustrita Vortaro (PIV), ĉu ĉar ili estis publikigitaj en la *Esperanta Bildvortaro*.

La baza formo estis modelo por la posta "Perkomputora Termino-Kolekto" (*Pekoteko*), kiu anstataŭigis ĝin en 1981. Interŝanĝo inter la kunlaborintoj de tiam okazis per poŝta dissendo de komputilaj disketoj, ĉar e-poŝtaj servoj nur pli malfrue ĝenerale disvastiĝis.

Specimenoj
----------

Jen kelkaj specimenoj el la indekso germana-Esperanto (vd. sekcion "eksteraj ligiloj"). La ordo-numeroj indikas registro-jaron kaj kurantan numeron (ekzemple 77/24a = 1977, n-ro 24a)

**Zahlmarke** f ĵetono 77/24a   

**Zählrohr** n (→ Geigerzähler) komputilo de Gajger 70/37a   

**Zahnbein** n dentino 69/17b  

**zähnen** (perforieren) perfori tr 75/22b  

**Zahnschmelz** m adamantino 69/17c  

**Zange** f (→ Schraubstock) vajco 81/12c  

**Zapfensäge** f bevel-segilo, vulpa vosto 71/37a  

**Zaunrose, schottische** eglanterio 71/46c  

**Zeh<e>** große<r> f,m halukso 69/45a  

**Zehnkampf** m dekatlono 73/27a  

ktp.

Eksteraj ligiloj
----------------

* arkivita Germana indekso de SV.
**Arturo TOSCANINI** (n. la 25-an de marto 1867 en Parma; m. la 16-an de januaro 1957 en Nov-Jorko) estis itala orkestra dirigento. Li konsideriĝas inter la plej elstaraj dirigentoj de la 19-a kaj 20-a jarcentoj.

Post studado de violonĉelo li dum la jaro 1885 decidis iĝi orkestra dirigento. Unuajn spertojn li kolektis dum la sekva jaro en Brazilo. Ekde la jaro 1895 li estis dirigento en la operejo de Torino. En aĝo de 29 jaroj li tie, la 1-an de februaro 1896, pro malsaniĝo de du preferataj kolegoj, rajtis dirigi la premieron de la opero *La Bohème* de Giacomo Puccini.

Arturo Toscanini kune kun sia edzino (maldekstre de li)
Du jarojn pli poste li dungiĝis kiel orkestra dirigento de la Teatro alla Scala de Milano. Jardekon pli poste, dum 1908, Toscanini akceptis dungiĝon ĉe la Metropola Operejo de Novjorko, sed tamen kelkajn jarojn pli poste revenis al Eŭropo por plua laborado tie. Interalie li dirigis multajn koncertojn de la Viena filharmonia orkestro. Dum pluraj jaroj li ankaŭ dominis la muzikan festivalon de Salcburgo. Dum la jaro 1937 li definitive elmigris al Usono, por decidite distanciĝi de la itala kaj germana faŝismoj – dum la jaro 1938 li ankoraŭ planis gvidi plurajn koncertojn en Salcburgo, sed proteste nuligis tiujn planojn post la ligiĝo de Aŭstrio al Nazia Germanio.

En Nov-Jorko li dirigis simfonian orkestron, kiu aparte estis fondita por li. Post la Dua Mondmilito li por unuopaj koncertoj ankaŭ revenis al Eŭropo; interalie li dirigis la remalferman koncerton de la operejo Teatro alla Scala en Milano la 7-an de decembro 1946. Lia filino Wanda edziniĝis kun la elstara pianisto Vladimir Horowitz, kun kiu li interalie prezentis legendan registriĝon de la 1-a porpiana koncerto de Pjotr Ĉajkovskij, kiu ankaŭ estis sukcesega dum unusola publika prezento dum la jaro 1943, kiam el la publiko kolektiĝis 11 milionoj da dolaroj por komunutilaj celoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arturo Toscanini en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Arturo Toscanini en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* anglalingva retejo pri la komponisto Arkivigite je 2004-06-13 per la retarkivo Wayback Machine
* Informoj pri Arturo Toscanini en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Arkivigite je 2005-12-16 per la retarkivo Wayback Machine pri Toscanini en libro Unuetaĝa Usono esperante, angle, ruse


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 263259
* GND: 118623443
* LCCN: n50014549
* VIAF: 19867298
* ISNI: 0000 0001 0877 0075
* LIBRIS: 313235
* SUDOC: 027369293
* BNF: 139005146
* MBA: da96be23-ef88-420e-8173-3efb7fd995cc
* NLA: 35553576
* NDL: 00621569
* BIBSYS: 90606822
* NKC: jn20011211001
* ICCU: LO1V146147
* BNE: XX1282069
 |
Koordinatoj: 49° 38′ 40″ N 14° 02′ 02″ O﻿ / ﻿49.64444 °N, 14.03389 °O﻿ / 49.64444; 14.03389 (mapo)

**Slivice** estas domaro en Ĉeĥio, parto de municipo Milín, 5 km de la distrikta urbo Příbram en mezbohemia regiono, Ĉeĥio. Proksime de ĝi situas memorejo pri la lastaj interbataloj de la dua mondmilito.

Taĉmentoj de SS-armiloj klopodis la 11-an de majo 1945 trabatali al la linio de Usona armeo, dum en Prago jam estis Ruĝa armeo kaj en ĉirkaŭaj arbaroj sovetaj partizanoj. La loka bataleto ĉe la preĝeja turo alportis lastajn viktimojn 3 tagojn post la oficiala fino de la milito en Eŭropo. Alta memorŝtono proksime de la longdistanca ŝoseo atentigas nin memori la okazaĵon.

Historio
--------

La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1362.

Pluaj fotoj
-----------

* Slivice, paroĥoSlivice, paroĥo
* SliviceSlivice

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de municipo Milín (6) |
| --- |
| Buk ~ Kamenná ~ Konětopy ~ Milín ~ Rtišovice ~ Stěžov ~ (baza setlejunuo) Slivice |

 |
Carl Larsson: *Miaj amikoj, ĉarpentisto kaj farbisto*, 1909
Farbisto (Egiptio)
**Farbisto** estas metiisto, kiu profesie **farbas** meblojn, domojn ktp. do metas maldikan tavolon da farbo sur ili.

La ĉefaj laboriloj de farbistoj estas diversgrandaj penikoj kaj spongoj, per kiuj aplikeblas la farbo, dum la lastaj jardekoj ankaŭ pli kaj pli rulaĵoj kun sponĝaj surfacoj, kaj farboŝpruciloj.

La profesio farbisto estas diverse apartigita laŭ substancoj kovrataj: interne de domoj farbistoj ankaŭ respondecas pri la meto de tapetoj, kvankam ekzistas ankaŭ aparta subprofesio de **tapetisto**, ekstere de konstruaĵoj temas pri farbistoj de fasadoj, en iuj landoj farbistoj kovrantaj feron kaj ferajn konstruojn havas apartan nomon kaj se temas pri kovrado per lako, en iuj landoj tradicie rekoniĝis aparta subprofesio de **lakisto** (vidu la artikolon pri lako). En la 20-a kaj 21-a jarcentoj, specialiĝis aparta profesio de **lakistoj pri motoraj veturiloj** (aŭtoj, kamionoj, busoj, aviadiloj, ŝipoj ktp). Tiuj veturilaj lakistoj kutime uzas ne penikojn aŭ spongojn, sed ŝprucigilojn kaj laboras en aparte fermitaj laborejoj kun maskoj por spirado, ĉar gutoj de lakoj ŝpruce aplikataj longe ŝvebas en la aero.

* Kategorio Farbisto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Bort-les-Orgues (stacidomo). |

**Bort-les-Orgues** estas franca komunumo lokita en la departemento Corrèze kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 3260 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2006.

La komunumo estas trafluata de la rivero Dordogne.

Geografio
---------

Bort-les-Orgues etendiĝas sur 15,07 km², kaj havis 3260 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 216 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Corrèze, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. 

La regiono ĉirkaŭ Ussel ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Bort-les-Orgues situas je alteco de 788 metroj.

  

La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

Historio
--------

La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Bort-les-Orgues antaŭe apartenis al la reĝa provincio Limoĝio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ino Nathalie Delcouderc-Juillard, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Ekonomio
--------

La akvobaraĵo de Bort-les-Orgues situas sur la teritorio de la komunumo. La lago kreita de la akvobaraĵo estas grava turisma centro.

Monumentoj
----------

La kastelo Val (*chateau de Val*) situas ĉe la bordo de la lago. 

* Kastelo ValKastelo Val

Administrado
------------

Bort-les-Orgues estas la ĉefurbo de la kantono de Bort-les-Orgues. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Ussel, unu el la tri arondismentoj de la departemento Corrèze.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Corrèze
* Kantono de Bort-les-Orgues
* Bort-les-Orgues (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de Bort-les-Orgues
Pentraĵo sur muro de TEA, la Esperanto-Asocio en Triesto
**Arturo GHEZZO** (geco), ps. **Ghez**, italo, doktoro, profesoro. Eklaboris pri Esperanto en Triesto en 1909. Liaj propagando kaj instrua laboro estis de tiam tre gravaj por la regiono Istrio. En 1911 sukcesis en la profesora ekzameno de Esperanto ĉe la Supera Instituto de Antverpeno. Lingva Komitatano de 1913 ĝis minimume 1929 aŭ pli longe. Sennombraj paroladoj kaj kursoj. Dum la unua mondmilito la aŭstra polico persekutis lin pro lia esperantista agado kaj li estis internigita en la kampon de Lebring, Stirio. Prezidanto de Esperantista Rondo en Triesto kaj de la itala Esperanto-kongreso en 1922.

Verkoj
------

* lernolibro;
* tri festparoladoj okaze de landaj kongresoj;

teatraĵoj:
* + Lia Ventumilo;
	+ Kiam Amo parolas;
	+ Fraŭlinoj, imitu min;
	+ Vi sola Esperanto povas fari tiajn miraklojn;
	+ Aventuro de Karuavalo.

Literaturo
----------

* 1982: Migliorini, Elio. Pionieri dell'Esperanto in Italia. Roma 1982, p. 12-13 (en la itala)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
**György Littasy** [djordj litaŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Littasy György** estis hungara operkantisto, (baso). Lia origina familia nomo estis *Littasi*, lia nomo erare estis *Littassy*, lia nomo depost 1956 estis *Georg Littasy*.

György Littasi  naskiĝis la 17-an de septembro 1912 en Budapeŝto, li mortis la 12-an de januaro 1996 en ?.

Biografio
---------

György Littasy komence violonadis, poste li akiris diplomon en Muzikakademio de Budapeŝto en 1938, poste li estis kantista aktoro en Nacia Teatro (Budapeŝto). Ekde 1939 li apartenis al Budapeŝta Ŝtata Operejo, sed inter 1945-1949 li apartenis al Nacia Teatro (Szeged). Dum la Hungara revolucio de 1956 li disidis kun sia familio al Vieno kaj li kantadis en Viena Ŝtata Operejo. Baldaŭe li kantadis en Darmstadt kaj Amsterdamo. 

En 1941 li edziĝis, baldaŭ li havis 7 gefilojn.

El lia repertuaro
-----------------

* Zoltán Kodály: *Háry János* - imperiestro Ferenc
* Wolfgang Amadeus Mozart:
	+ La geedziĝo de Figaro - D-ro Bartolo
	+ Don Giovanni – Leporello
* Wolfgang Amadeus Mozart:
	+ Die Zauberflöte - Sarastro
	+ *Die Entführung aus dem Serail* - Ozmin (Salzburg, 1961)
* Giuseppe Verdi:
	+ La Forto de la Destino – Gvardian
	+ *Un balo in Maschera* – Samuel
	+ Aida – Ramfis
* Richard Wagner:
	+ Der Fliegende Holländer – Daland
	+ Tannhäuser und der Sängerkrieg auf Wartburg – Hermann

Elektitaj filmaj roloj
----------------------

* *A piros bugyelláris* (1938) – kantisto
* *Jazzálom* (1940, mallonga filmo)
* *Gábor diák* (1955) - dublada kantista rolo

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
ISO

**Breukelen** (52° 0′ N, 5° 0′ O (mapo)525
 )
estas vilaĝo kaj eksa municipo en la nederlanda provinco Utrecht ĉe la rivereto Utrechtse Vecht kaj la Amsterdam-Rejnkanalo.

La municipo havis 14 460 loĝantojn (je la 1-a de julio 2006) kaj havas areon de 49,64 km² (de kiu 2,71 km² estas akvo). La vilaĝo Breukelen havis 9 590 loĝantojn en (2004).

Ekde la 1-a de januaro 2011 ĝi estas parto de nove kreita municipo Stichtse Vecht.

Tuj ekster la vilaĝo Breukelen situas kastelo Nijenrode en kiu estas universitato.

Sciindaĵo
---------

La kvartalo Brooklyn en Nov-Jorko estas nomata laŭ la vilaĝo Breukelen en la tempo kiam Nov-Jorko ankoraŭ nomiĝis **Nieuw-Amsterdam** (Nov-Amsterdamo)

Municipejo
Gunterstein
Miniaturo de kastelo Nijenrode en Madurodam
Kastelo Nijenrode

* Breukelen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Breukelen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 225318
* GND: 4394112-6
* LCCN: n81018500
* VIAF: 140725089
* BNF: 15072286w
 |
**Mianvali,** urdue مِيانوالى estas urbego en provinco Panĝabo (Pakistano), kie Mianvali estas sidejo de la samnomaj kantono kaj distrikto.

Kanalo en Mianvali

Bazaj informoj
--------------

* loĝantaro: 118 883 (2017, )
* horzono: UTC+ 5
* poŝtkodo:
* telefonkodo: (+92)0459
* Supermara alteco: 210 m
* Areo:

Geografio
---------

Mianvali situas ĝuste oriente de Induso. Dera Ismail Ĥan troviĝas 105, Kohat 113, Sargodha 121, Peŝavaro 157, Ĝang 164, Ravalpindio 179, ĉefurbo **Islamabado** 189, Multano 266, provinca ĉefurbo **Lahoro** 288, Karaĉio 966 km-ojn (aere) .

Historio
--------

Mianvali estas nomita post islama sanktulo, migranto de Bagdado dum la Mogola Imperio. Tiu loko Mianwali estis agroregiono kun arbaroj dum la Induso-civilizacio. Menciindas la baldaŭa veda civilizo. Poste diversaj dinastioj regis en tiu loko. La populacio iĝis islamano-majoritata, sekvante la konkerojn de diversaj islamaj dinastioj el Mezazio. Dum brita rego la hinda imperio estis subdividita en provincojn, sekciojn kaj distriktojn. La municipo estis fondita en 1993. Post la sendependeco de Pakistano la minoritataj hinduoj kaj sikoj migris al Barato, samtempe la islamaj rifuĝintoj ekloĝis ankaŭ en Mianvali.

Lago proksime de Mianvali

Loĝantaro
---------

Loĝantaro| 1901 | 1961 | 1972 | 1981 | 1998 | 2017 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 3591 | 31 398 | 48 304 | 59 159 | 79 996 | 118 883 |

Inter 1998 kaj 2017 la meza jara kresko estis 2.1%, iomete malpli alta ol la nacia mezumo (2,4%). La lokaj homoj parolas en:Saraiki language. La urdua ankaŭ estas uzata.

Trafiko
-------

Mapo pri vojoj de Pakistano, kie estas videbla Mianvali
Al Mianvali kuras vojoj el nordo, sudo kaj oriento, el okcidento pro la Induso mankas vojo. La urbego havas fervojan stacidomon kun vojaĝeblecoj. La plej proksima internacia flughaveno en Peŝavaro funkcias. En Mianvali armea flughaveno funkcias, kiu estis konstruita dum la 2-a mondmilito.

Fontoj
------

* WikiTrans
*
**Arturo ALFANDARI** (naskiĝis la 8-an de junio 1888, mortis la 1-an de majo 1969) estis belga diplomato, konata kiel kreinto de la planlingvo Neo.

Biografio
---------

Alfandari originis el itala-juda familio. Dum la Unua Mondmilito li okupiĝis pri kriptologio ĉe la stabo de la itala armeo. Post la milito li establiĝis en Belgio, unue kiel eksportisto, poste kiel belga diplomato.

Neo
---

Lia propono por la planlingvo Neo disvolviĝis en la 1930-aj jaroj kaj estis unuafoje prezentita al la publiko en malgranda, memeldonita libro en 1937. La finan version li prezentis ekde 1961.

La projekto de Alfandari estis priskribita kiel *la natura kaj neevitabla pluevoluigo de Esperanto* (P. Rasquin) kaj kiel *radikala kaj kontentiga reformo de Esperanto, konseriderebla de esperantistoj eĉ kiel plisimpligo de ilia lingvo* (A. Lavagnini).

Referencoj
----------

1. ↑  Leah Bornstein-Makovetsky. "Alfandari Family." Encyclopedia of Jews in the Islamic World. Executive Editor Norman A. Stillman. Brill Online, 2015. <> Alirdato: 2015-11-10
2. ↑   (1961-06-16) *Life Magazine*.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 539443
* GND: 1048495116
* VIAF: 164047870
* ISNI: 0000 0001 1255 1684
* BIBSYS: 97007726
* NKC: xx0265850
 |
**György Kövér** [djordj kovEr], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kövér György** estas hungara historiisto, profesoro, membro (korespondanta (2016)) de Hungara Scienca Akademio.

György Kövér  naskiĝis la 5-an de januaro 1949 en Hajdúböszörmény.

Biografio
---------

György Kövér frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Scienca Universitato Kossuth Lajos en 1973. En la sekva jaro li ekinstruis en Ekonomia Universitato Marx Károly, kie li atingis la rangon docento en 1991. En 1982 li esploris en Londono helpe de stipendio, en 1987 en Vieno, en 1994 en Parizo, en 1995 en Britio. Li kandidatiĝis (PhD, CSc) en 1993 kaj ekde la sama jaro li instruis ankaŭ en Scienca Universitato Loránd Eötvös. Li doktoriĝis (DSc) en 2010 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li ricevis 4 premiojn inter 1988-2012.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *1873. Egy krach anatómiája* (1986) - libro
* *Losonczy Géza (1998) - libro*
* *Die binationale Bank einer multinationalen Monarchie* (2002)
* *Crossroads and Turns in Hungarian economic history* (2015)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2016-06-10 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio
* hungare
**Artúr GÖRGEY** estis hungara militestro, kiun la nuntempo taksas kontraŭdire.

Artúr GÖRGEY
Li naskiĝis en Toporc, en la 8-an de januaro 1818, li mortis en Budapeŝto, en la 21-an de majo 1916. La heredita familia nomo estis Görgey, sed poste li uzis la i-formon Görgei por apogi la hungaran ideon.

Familio Görgey devenis el la mezepoko, vivantaj en Supra Hungarujo. Dum la naskiĝo de Arturo la familio jam ne estis riĉa. En 1837 li havis la rangon leŭtenanto, en 1842 li estis husaro, kiel ĉefleŭtanto. En 1845 la armeo ne permesis lian edziĝon, tial li forlasis la husarojn kaj lernis en Prago kemion. Li iĝis talenta en tiu fako, sed fine de 1947 li devis reiri al la naskiĝloko por transpreni la bienon. Poste li iĝis edzo, sed baldaŭe li aŭdis voĉon de la revolucio, kaj en majo de 1848 li reiris al sia origina profesio. Komence li devis aĉeti diversajn aĵojn por la nova hungara armeo, poste li estris diversajn taĉmentojn.

Tie okazis, ke la taĉmento trovis 2 spionojn. Görgei tuj komdanis unu al morto. Tiu ago plaĉis al la hungara estraro, tial li ricevis pli gravajn taskojn. Lia unua venko okazis en Tác. Post unu jaron de la revolucio li jam estis estro de la hungara armeo, post monatoj li iĝis ankaŭ ministro pri defendado. Li ofte trovis sin kontraŭ politikado de Lajos Kossuth, eĉ foje Kossuth nomumis Görgei-n perfidulo. Post jardekoj tiu enradikiĝis en la publiko. Post fino de la hungara liberecbatalo li deportiĝis al Klagenfurt.

Memoraĵoj
---------

* skulptaĵo en Budapeŝto
* stratoj en Miskolc, Baja kaj en Budapeŝto
* Pri Görgei dramo kaj similaj literaturaĵoj pretiĝis

Skulptaĵo de Görgey

* Kategorio Artúr Görgey en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 366289
* GND: 118717898
* LCCN: n84187200
* VIAF: 89170225
* ISNI: 0000 0001 1683 3638
* LIBRIS: 288900
* SUDOC: 165830964
* BNF: 12924762v
* BIBSYS: 5048866
 |
Fotoj pri Bory-burgoFronto de Bory-burgo
Korto de la burgo
Vido de la burgo

**Bory-burgo** estas burgo-muzeo en Hungario, en urbo Székesfehérvár, kiun Jenő BORY [bori] konstruis inter 1923-1964.

Jenő Bory (1879–1959) estis universitata instruisto pri konstrutekniko en Budapeŝto, sed li estis ankaŭ poeto, skulptisto kaj pentristo. Li aĉetis parcelon en viteja parto de Székesfehérvár kaj dum la someroj li propramane konstruis la burgon. Li tie loĝis kun la familio kaj ankaŭ nun la posteuloj tie loĝas. Li preskaŭ la unua uzis la betonon en Hungario.

La betona burgo altas 30 m-ojn de la keloj ĝis la turopintoj. Ĝi havas 7 turojn, 30 ĉambrojn. La korto estas impona ĝardeno. Escepte la loĝejon la tuto estas muzeo, kie estas videblaj skulptaĵoj, pentraĵoj kaj poemoj de Bory. La muzeo, kiel privata muzeo, eĉ dum la socialismo daŭre funkciis. Li faris skulptaĵojn precipe pri hungaraj figuroj, sed ankaŭ pri la familio. La originoj estas videblaj dise en la tuta Hungario, tie estas precipe la originaj gipsaj formoj.

Ankaŭ edzino kaj filino de Bory pentris pentraĵojn por la muzeo. La burgo estas grava vidindaĵo en la urbo.

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio
* hungare pri la burgo

* Kategorio Bory-burgo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)