recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Paĉakuti** aŭ **Pacha Kutiq** (paĉa'kuteĥ) (keĉue: *la reformanto de la tero*; hispane *Pachacútec Yupanqui*) (ĉ. 1400 en Kusko – 1471) estis la naŭa reganto de la inkaoj kaj la unua imperiestro kaj praktika fondinto de la inkaa imperio, inter la jaroj 1438 kaj 1471.

Li estis filo de la inkao Virakoĉa kaj Mama Runtu. Lia nomo estis komence, *Kusi Jupanki* (gaja princo). Lia juneco disvolviĝis en epoko tre tumulta. La ĉankaoj estis komencintaj atakojn al la ĉefurbo Kusko, kaj en 1435, la maljuna patro Virakoĉa Inka kaj Urku (Urqu), la frato de Kusi Jupanki devis forlasi la urbon por trovi helpon.

Kusi Jupanki organizis la armeon kaj venkis la ĉankaojn en 1438 dum la batalo de *Yawarpampa* (sangopampo). La lando de la ĉankaoj iĝis tiel parto de la inkaa imperio. Tiu evento reprezentis novan epokon (pachakuti) en la inkaa tradicio. La venkinta generalo iĝis reĝo de la inkaoj kaj ricevis la nomon de *reformanto de la tero*, **Paĉkutek Jupanki**.

De tiam Paĉakutek komencis ekspansiajn kampanjojn. En la nordo li konkeris la reĝujojn ĉimuan kaj de Kito. En la sudo li alvenis al Nazko (*Nazca*).

Li ankaŭ organizis la ŝtaton, kaj kreis la administradon de la posta imperio.

En la lastaj jaroj de sia vivo, li lasis la regadon al sia filo Túpac, dum li organizis la konstruadon de kelkaj el la plej gravaj monumentoj de la inkaa kulturo, kiel la Templo de la Suno, en Kuzko, la citadelo de Sacsayhuamán, proksime al la ĉefurbo, kaj Machu Picchu, la fortresurbo situanta en la valo de la rivero Urubamba.

* Paĉakuti en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Paĉakuti en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 17497
* GND: 131699229
* LCCN: nr88007216
* VIAF: 39219612
* ISNI: 0000 0000 1941 6410
* ULAN: 500126203
 |
**Matilda la 1-a** (mortinta la 7-an de januaro de nekonata jaro) estis abatino de la abatinejo Essen probable en la 10-a jarcento. Matilda la 1-a eble estis abatino de 907 ĝis 910. Ŝian mortotagon dokumentas la nekrologo de Essen. Frumodernepokaj abatinolistoj atribuas al ŝi parencecon al la Reĝino Matilda de Ringelheim. Ŝi estis posteulo de Vikburga kaj antaŭulo de Hatviga. Ĉiukaze estas fontoj kiuj konfirmas ke iam ekzistis abatino Matilda en Essen, nomata la 1-a, kaj ke ŝi mortis la 7-an de januaro de nekonata jaro.

En 2011 aperis traktaĵo de Tobias Nüssel, kiu rifuzis, ke Matilda estis en la 10-a jarcento abatino de Essen. Lia argumento: Ŝia manko en ĉiuj aliaj memorigo-tradicioj de Essen. Lian argumentadon subtenas la fakto, ke oni fakte ne havas ajnan klaran referencon pri la oficperiodo 907 ĝis 910, kaj ankaŭ ne pri la datoj de naskiĝo kaj morto.

Fonto
-----

1. ↑  Alfred Pothmann: *Die Äbtissinnen des Essner Stifts.* En: *Das Münster am Hellweg.* 1987, p. 7.

Literaturo
----------

* Alfred Pothmann: *Die Äbtissinnen des Essener Stifts.* In: *Münster am Hellweg.* Mitteilungsblatt des Vereins für die Erhaltung des Essener Münsters. Essen 1987, S. 5–11.
* Tobias Nüssel: *Überlegungen zu den Essener Äbtissinnen zwischen Wicburg und Mathilde.* En: *Das Münster am Hellweg.* 63, 2010, p. 7–31.

| Antaŭe: | Abatino de Kolegiato Essen | Poste: |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Vikburga | 907-910 (?) | Hatviga |
**Servio** (plennome latine *Maurus Servius Honoratus*) estis filologo vivinta fine de la kvara jarcento kaj frue de la kvina jarcento, kun la nuntempa reputacio de esti la plej klera homo de sia generacio en *Italia*, centra provinco de la Romia Imperio. Li estis la aŭtoro de aro de komentoj pri la verkoj de Virgilio. Ĉi tiuj verkoj, 'In tria Virgilii Opera Expositio' ', konsistigis la unuan inkunablon presitan en Florenco, de Bernardo Cennini en 1471.

16-jarcenta eldono de Virgilio kun la komento de Servio presita maldekstre de la teksto.
En la verkaĵo *Saturnalia* de Makrobio, Servius aperas kiel unu el la interparolantoj; aludoj en tiu verko kaj letero de *Quintus Aurelius Symmachus* al Servius indikas, ke li ne estis konvertito al kristanismo.

* Kategorio Servio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 671487
* GND: 118796313
* LCCN: n82221524
* VIAF: 244016755, 78772467, 98158790503638850653 10970700, 244016755, 78772467, 98158790503638850653
* ISNI: 0000 0000 1558 7909
* LIBRIS: 246563
* SUDOC: 030091144
* BNF: 12157706b
* BIBSYS: 90721642&feltselect=bs.autid 90786980, 90721642
* NKC: mzk2003199144
* ICCU: UBOV106881
* BNE: XX1375748
 |
**Pablo Piferrer i Fàbregas** (Barcelono, 1818 - 1848), ĵurnalisto, poeto kaj prozisto hispana kaj kataluna.

Biografio
---------

Vivi malriĉan infanaĝon. Li studis beletrojn kaj juron per ekonomia peno. Kunlaboris ĉe *El Vapor*, *El Guardia Nacional*, *Diario de Barcelona* kaj aliaj gazetoj. Apartenis al grupo de katalunaj verkistoj formita de Manuel Milá y Fontanals, Rubio y Lluch, Joaquín Rubió i Ors kaj aliaj, kiu unuiĝis hispanemon kun katalunismo. Milá publikigis lian poezion post lia morto en *Composiciones poéticas de don Pablo Piferrer, don Juan Bautista Carbó y don José Semís y Mensá* (1851). En prozo li verkis *Clásicos españoles* (1846), nome antologio uzota kiel lernolibro kun "Noticia de todas las épocas de nuestra prosa", kie faras studon pristilan de la hispana prozo ĝis Larra; *Estudios de crítica* (1859) estas kolekto de artikoloj publikitaj en *Diario de Barcelona* pri teatro, libroj, historio, muziko kaj arto. Iniciatis kun Francisco Javier Parcerisa *Recuerdos y bellezas de España* montrante saĝecon arkeologian kaj artan sentemon. Kultivis ankaŭ historian novelon ("El castillo de Monsolíu" kaj "Cap d'estopa") aŭ de tipo sociala kaj imaga ("Cuento fantástico", 1837). Konserviĝas ankaŭ valora *Epistolario* (leteraro).

Oni konsideris lin poeto de ĝermaneca animo pro lia popolismo, amtema melankolio, esprimiva facilo kaj ia malprecizo pri la etoso. Admiris fakte la germanan Romantismon, kaj enkondukis la baladon kie videblas la influo de Schiller en la frazeca seriozeco de liaj poemoj. Menciinidas katalunismo manifestata en gusto al loka temaro kaj al la poezio kataluna kaj popola kaj menestrela. Inter liaj poemoj elstaras "El ermitaño de Montserrat", "Canción de la primavera", "Retorno de la feria", "Alina y el Genio" kaj "La cascada y la campana", simbola poemo kie akvofalo incitas al malespero kaj sonorilo al espero.

Bibliografio
------------

* Ricardo Navas Ruiz, *El Romanticismo español*. Madrid, Cátedra, 1982 (3a eld.)
* Javier Huerta, Emilio Peral, Héctor Urzaiz, *Teatro español*. Madrid: Espasa, 2005.
* Germán Bleiberg kaj Julián Marías, *Diccionario de literatura española*. Madrid: Revista de Occidente, 1964 (3a eld.).
* Ramón Carnicer Blanco, *Vida y obra de Pablo Piferrer*. Madrid: CSIC, 1963

Vidu ankaŭ
----------

* Hispana literaturo de la Romantismo
* Hispanlingvaj verkistoj
* Romantikismo
* Hispana literaturo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Pablo Piferrer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Verkoj de Pablo Piferrer en la Biblioteca Digital Hispánica de la Biblioteca Nacional de España
Memorkoverto.
**Konstantin Georgieviĉ Paustovskij** (ruse *Константин Георгиевич Паустовский*) naskiĝis la 31-an de majo 1892 en Moskvo kaj mortis la 14-an de julio 1968 samurbe; estis fama rusa verkisto.

La gepatroj (Georgij kaj Maria) havis tri filojn kaj unu filinon.

Ekde 1898 la familio loĝis en Kievo, ĉefurbo de Ukrainio, kie li frekventis la Unuan gimnazion kaj ekde 1912 iĝis studento de historia-filologia fakultato de la Imperiestra Universitato nome de Sankta Vladimiro. Tiam aperis liaj unuaj verkoj publikigitaj en lokaj revuoj.

Dum la Unua Mondmilito li servis kiel sanitaro en moveblaj medicinaj trajnoj. Tiam samtempe pereis ambaŭ liaj fratoj militintaj diversloke. Reveninte Moskvon li perlaboris kiel salajrulo.

En 1923, la verkisto revenis al Moskvo kaj fariĝis redaktoro ĉe la "Rusia Telegrafa Agentejo". Tiam Paustovskij multe verkis, liaj rakontoj kaj eseoj estis aktive publikigitaj. La debuta kolekto de verkoj de la aŭtoro "Renkontaj Ŝipoj" estis eldonita en 1928.

Dum postaj kvardek jaroj la verkisto aperigis multajn librojn, pro kio li estis kvarfoje nomumita por Nobel-premio pri literaturo.

* Kategorio Konstantin Paustovskij en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 692186
* GND: 118592262
* LCCN: n79076435
* VIAF: 15507
* ISNI: 0000 0001 2117 1608
* LIBRIS: 82873
* SUDOC: 027057305
* BNF: 11918543n
* MBA: 18e1bdc8-18c6-4827-b63b-5af98eec5423
* NLA: 35412950
* NDL: 00452322
* BIBSYS: 90075918
* NKC: jn19990210482
* ICCU: CFIV010971
* BNE: XX1266831 XX1096365, XX1266831
 |
**Parvin ETESAMI**, (perse پروین اعتصامی, n. la 16-an de marto 1906, Tabrizo — m. la 5-an de aprilo 1941, Teherano) estis unu el la plej famaj nuntempaj poetinoj de Irano, kies vera nomo estis Raĥŝande Etesami.

Ŝia patro, Jusef Etesami konata kiel Etesamolmolk, estis unu el la revoluciaj batalantoj kaj verkistoj dum la Konstitucia Movado de Irano. La unua artikolo aperinta en Irano pri Esperanto, presiĝis en lia periodaĵo nomata Bahar (Printempo). Parvin de infanaĝo konatiĝis kun la persa literaturo kaj la konstitucia movado per iranaj intelektuloj kaj famuloj kiel Ali Akbar Dehĥoda kaj Malekoŝoara Bahar.
La persan kaj la araban lingvojn ŝi lernis infanaĝe per privataj instruistoj en la domo, kaj la anglan en la Lernejo de Usonanoj en Tehrano.

En 1934 ŝi edziniĝis al sia kuzo, kaj post 6 kaj duonmonatoj disiĝis de li pro la etoso reganta lian domon: ĉiama gastado kaj drinkado, kion ŝi neniel kutimis al.
Dum la estrado de d-ro Isa Sadig super la Altlernejo (en la persa: Daneŝsaraje Ali), ŝi fariĝis la direktoro de ĝia librejo.

Ŝia poemaro enhavas 248 poemojn, kiuj estas pleje sociaj kritikoj. Oni povas dividi ŝiajn poemojn en du partojn: unua parto estas kiel poemoj de Naser Ĥosro admonaj, la dua parto estas kiel poemoj de Sadio rakontaj. La dua parto estas pli fama.

* Kategorio Parvin Etesami en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 301187
* GND: 118976303
* LCCN: n85113022
* VIAF: 17374532
* ISNI: 0000 0001 1600 7803
* SUDOC: 035634065
* BNF: 13486108d
* NLA: 35059929
* BIBSYS: 90651092
 |
Ornama bildo pri Ladislao la 4-a
Skulptaĵo pri Ladislao la 4-a
Bildo pri Ladislao la 4-a
**Ladislao la 4-a**, kiun la hungaroj nomumas **"Ladislao La Kumana"** estis hungara reĝo inter 1272-1290.

Li naskiĝis post 5 fratinoj en 1262 kaj mortis en 1290. Lia patro estis reĝo Stefano la 5-a, lia patrino estis kumana princino. Dum la fruaj infanaj jaroj Ladislao spertis oftajn konfliktojn pri la regado. En 1270 jam li devis edziĝi. Post 2 jaroj banuso forrabis lin, pro tio lia patro mortis. Post diversaj konfliktoj li tamen iĝis reĝo en 1272. Mateo Csák kaj aliaj bienuloj volis akiri la potencon. En 1274 la reĝo denove estis kaptita, sed la alia rivalo Mateo Csák liberigis lin. Dume la ĉeĥa reĝo okupis diversajn hungarajn fortikaĵon (ekzemple Győr), kiun la hungaroj reokupis. En 1277 Ladislao ne povis reokupi Kőszeg-n sed en la sekva jaro helpe de kumanoj li venkis la ĉeĥojn. En 1279 li jam firme regis Hungarion. Tiam altrangulo alvenis de la papo pro la kumanoj. Denove iĝis konfliktoj kun la kumanoj, fine Ladislao venkis ilin en 1282.

En 1285 la tataroj atakis la landon, ili atingis eĉ Pest. Kelkaj supozis, ke la tataroj alvenis pro peto de Ladislao. En 1290 la kumanoj murdis la dormantan reĝon.

Pri lia vivo prezentiĝis moderna opero en Hungario.

Bildo pri murdo de Ladislao la 4-a

* Kategorio Ladislao la 4-a (Hungario) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 296886
* GND: 118908014
* LCCN: no91000311
* VIAF: 50151776727318010094, 57413195 4492357, 50151776727318010094, 57413195
* ISNI: 0000 0000 5040 2826
* BNF: 16672285q
 |
**Koos du Plessis** (naskiĝis la 10-an de majo 1945 - mortis la 14-an de januaro 1984) estis sudafrika poeto kaj kantaŭtoro, ankaŭ konata kiel *Koos Doep*. Kvankam Du Plessis povis kalkuli je entuziasmaj reagoj de la amaskomunikiloj en Sud-Afiko mem, la ĝenerala publiko ekster Sud-Afriko ne konis lin, ĉefe pro la kultura bojkoto pro la politiko de *apartheid*.

Koos distingas sin kiel renoma kantaŭtoro, kiu akiris famecon precipe per sia furorkanto *Children of the Wind* (kantita de Laurika Rauch). Ĝi iĝis la temkanto por la televidserio *Phoenix and Co.*, okupis la germanan kaj francan furorlistojn kaj estis kantata de diversaj artistoj ĉirkaŭ la mondo, inkluzive de Richard Clayderman. Koos laŭdire estas la afrika ekvivalento de Bob Dylan, Leonard Cohen aŭ Jacques Brel.

Li estis gvidanto en la afrikansa muziko kaj lirika movado de la 1970-aj jaroj kaj 80-aj jaroj. La albumoj kiuj estis eldonitaj dum sia vivdaŭro enkondukis novan direkton en la afrikanslingva muziko. Koos estas hodiaŭ konsiderata unu el la plej influaj en la muzikhistorio de la afrikansa lingvo.

Honoroj
-------

La 9-an de aŭgusto 1983 li ricevis atestilon de la Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging (ATKV) kiel agnsoko de lia kontribuo al la akcelado de la afrikansa lingvo kaj kulturo.

Referencoj
----------

1. ↑  (af) Johannes Comestor, '*n Kransie vir Koos du Plessis*, litnet.co.za, la 8-an de junio 2010
2. ↑  (af) Koos du Plessis, My Volk - die trekpaard van 'n nasie.

Vidu ankaŭ
----------

Afrikanso

Eksteraj ligiloj
----------------

(afrikanso) LitNet: La vivo kaj muziko de Koos du Plessis

(afrikanso) Pri la afrikansa lingvo + kanto de Koos Arkivigite je 2022-05-30 per la retarkivo Wayback Machine
**CSISZÁR Lajos** (ĉisa:r) estis rumanuja hungara arkitekto, publicisto naskita en Marosvásárhely la 5-an de februaro 1876 kaj mortinta en Marosvásárhely la 20-an de oktobro 1963.

Kariero
-------

Lajos Csiszár finis la mezlernejon en sia naskiĝurbo, en Budapeŝto la superan industrilernejon, kie li havigis kvalifikon de prikonstrua majstro. En Parizo li studis kiel stipendiulo en la klaso pri konstruo de Nacia Altlernejo de Belartoj. Reveninte, li laboris en Marosvásárhely kaj li projektis plurajn konstruaĵojn tie kaj la novan flankon de la kastelo Teleki de Sáromberke. En jaroj 1906-08 li estis ĉefredaktoro de la gazeto Székely Iparos. Li estis kunlaboranto de la gazetoj Vásárhelyi Napló, Erdélyi Iparosok Lapja kaj Magyar Kisebbség. Ekde 1929 li estis ano de la Kemény Zsigmond Társaság.

Libro
-----

* *Az ipar és kereskedelem megerősödésének akadályai Magyarországon. A Székelyföld iparosítása* (Marosvásárhely, 1913).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
Sankta **Tiĥon de Moskvo** (naskiĝis la 19-a de januaro[jul.]/ 31-a de januaro 1865[greg.] en Toropec, Rusio, mortis la 7-an de aprilo 1925 en Moskvo, Sovetunio), naskiĝis kiel **Vasilij Ivanoviĉ Belavin**, ruse *Василий Иванович Белавин*, estis patriarko de Moskvo kaj Tuta Rusio de la rusa ortodoksa eklezio dum la fruaj jaroj de la Sovetunio, inter 1917 kaj 1925. Komence li akre kontraŭis la kontraŭeklezian agadon de la soveta ŝtato kaj rifuzis kunlaboron kun la ŝtate apogita, politikumema eklezia branĉo, la t.n. Viva Eklezio. Pli poste li aplikis pli elastan vidpunkton por mildigi la ŝtatan premon. 

Li naskiĝis en rusa ortodoksa pastra familio kaj lernis en la Sankt-peterburga teologia akademio. Li jurpromesis en 1891 por iĝi monaĥo kaj tiam ricevis li la nomon *Tiĥon* aŭ *Tjiĥon*, kutima en la ortodoksa eklezio. Li rapide altiĝis en la eklezia rangŝtuparo: li estis episkopo de Lublin ekde 1897, oni sendis lin en 1898 al Alasko. Li vivis en Novjorko inter 1905 kaj 1907 kiel episkopo de la nord-amerika rusa ortodoksa eklezio. Li provis proksimigi la rusan eklezian organizon kaj la diservojn al la lokaj kulturaj kutimoj, malcentrigis la episkopan kontrolon, fondis rusan ortodoksan teologian lernejon kaj aperigis anglalingvan tekston de la rusa ortodoksa liturgio. 

Li hejmenvenis en 1907 al Rusio, kie oni nomumis lin episkopo de Jaroslavl. En aŭgusto de 1917, la tutrusa koncilio elektis lin metropolito de Moskvo kaj patriarko de la rusa eklezio. Lia tasko estis la reorganizado de la rusa eklezio, reestablo de la patriarkeco – abolita de Petro la Granda en 1721. Post enpotenciĝo de la bolŝevikoj, li kondamnis la agadon de la soveta registaro, sed li ne esprimis vidpunkton en la interna milito (1918-22). 

Li tute kontraŭis la konfiskon de la ekleziaj valoraĵojn dum la malsatego de 1921-22. Tial kaj pro akuzo pri konspiro kun eksterlandaj pastroj, oni internigis lin en klostro, sed oni ne kondamnis lin. 

Ĉar la bolŝevik-fidela *Viva Eklezio* ne sukcesis akiri amasapogon, Tiĥon graviĝis por la ŝtato kaj li estis liberigita en junio de 1923, sed oni limigis lian agadterenon. En siaj lastaj jaroj li provis fortigi sian pozicion en la eklezio kaj refortigi ĝin.

Li estis kanonizita de la Ortodoksa Eklezio la 9-an de oktobro 1989.

* Kategorio Patriarko Tiĥon en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 125028
* GND: 118757474
* LCCN: n86009802
* VIAF: 10641535
* ISNI: 0000 0000 5533 2580, 0000 0003 6837 6242
* LIBRIS: 212572
* SUDOC: 110812425
* BNF: 17113738v 15036300r, 17113738v
* NKC: jn20000701814
 |
**Samira Bellil**, naskiĝis la 24-an de novembro 1972 ĉe Alĝero kaj mortis la 4-an de septembro 2004, ŝi estas entombigita en la nacia Tombejo de Père-Lachaise. Ŝi estis franca edukistino, interalie konata pro sia libro *Dans l'enfer des tournantes* (*En la infero de la rondseksperfortoj*).

Samira Bellil dum la virina marŝo en Francio organizita de "*Ni putes ni Soumises*"

Vivo
----

Ŝi naskiĝis en Alĝerio, filino de purigistino kaj laboristo. 14 jarojn aĝa, ŝi estis rabita kaj seksperfortita de amiko de bandestro el la kvartalo, malfacila kvartalo de Garges-lès-Gonesse en Val-d'Oise. Ŝi verkis, ke en tiuj kvartaloj «knabino kiu stratiras, estas putino, do ŝi ne plendu se okazas problemoj al ŝi». Ŝia seksperfortinto malliberiĝis dum 8 jaroj. Ĝia aflikto enkondukis Samira Bellil en vagadon de kiu ŝi foriris pere de psikoterapio.

Ŝi amikiĝis kun la movado Ni putes ni soumises (Nek putinoj nek sklavinoj) kaj verkis en 2002 libron kiu konis tutan sukceson : *Dans l'enfer des tournantes* *En la infero de la rondseksperfortoj*. Ŝia rakonto denuncas la kolektivajn seksperfortojn (« rondseksperforto ») kaj la neceson foririgi la "viktimadon"", la bezonon de venĝo kaj traŭmatismo.

Ŝi mortis pro stomak-kancero, la 4-an de septembro 2004 31-jaraĝa.

La urbo de l'Île-Saint-Denis malfermis le 16-an de aprilo 2005 lernejon kiu portas ŝian nomon, por defendi la rajtojn de la virinoj.

Verkoj
------

* Samira Bellil, *Dans l'enfer des tournantes*, 2002. (ISBN 2-207-25407-0)

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  france Inaŭguro de la lernejo Samira Bellil la 16-an de aprilo 2005 Arkivigite je 2005-10-15 per la retarkivo Wayback Machine (konsultita je 2010-04-23)

* Kategorio Samira Bellil en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 252353
* GND: 129686840
* LCCN: no2004078631
* VIAF: 66685178
* ISNI: 0000 0000 4989 1685
* SUDOC: 069272794
* BNF: 14443020k
 |
**Maurits Christopher HANSEN** (naskiĝinta la 5-an de julio 1794 en Modum/provinco Buskerud, mortinta la 16-an de marto 1842 en Kongsberg/provinco Buskerud) estis norvega poeto.

Vivo
----

Hansen iĝis lernejestro de la komunuma Meza lernejo. Li estis la unua romantikisto, la unua novelisto kaj samtempe la plej aktiva verkisto de Norvegio. Liaj nenombreblaj skribitaĵoj facile malkaŝigas la influon de Friedrich de la Motte Fouqué antaŭ ĉio. Liaj noveloj kun intrigoj al la ĉiutaga vivo, estis la unuaj siaspece en Norvegio. Pro tio li aparte famiĝis. Bedaŭrinde liaj malfacilaj ekonomiaj vivcirkonstancoj necesigis ke li verkis ankaŭ amase kaj furoraĉete.

Liaj »Novellen og Fortællinger« eldonitis de Schwach (1855–58), elektite fare de Henrik Jaeger (1882). La unua biografo estis Chr. Monsen ĉe »Mærkelige Nordmænd«, vol. 2.

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 8. Leipzig 1907, p. 793, kio legeblas tie ĉi interrete.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 584946
* GND: 124581536
* LCCN: n88261581
* VIAF: 32933930
* ISNI: 0000 0000 5380 381X
* LIBRIS: 223316
* SUDOC: 133652602
* BNF: 14423590q
* BIBSYS: 90111815
 |
**Lajos Gyurik** [lajoŝ djurik], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gyurik Lajos** estas hungara ŝlagromuzikisto (komponisto, drumisto, tekstopoeto).

Lajos Gyurik naskiĝis en mezo de la 20-a jarcento.

Biografio
---------

Lajos Gyurik frekventis la kutimajn lernejojn por iĝi instrumentisto. Li interesiĝis pri drumoj en aĝo de 8, tamen nur depost la mezlernejo li komencis studi drumadon. Lia muziklerneja instruisto estis Iván Nesztor. Post siaj studoj li aliĝis al pluraj ŝlagrorkestroj. Inter 1990 kaj 2000 li plene forlasis la muzikan vivon, sed poste li revenis. En 2011 li registris lian memstaran sondiskon. Li estas aktiva drumisto en ŝlagrorkestro *Lord*. Li ricevis premiojn inter 2004-2016.

Elektitaj ŝlagroj
-----------------

(En ŝlagroj li estis plej ofte komponisto kaj/aŭ tekstopoeto kune kun aliaj muzikistoj.)

* Állj mellém
* Egy szó kell
* Könyörgés
* Ragadozók
* Zöldszemű lány

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 659364
 |
**Max Simon Ehrlich** (10-an de oktobro 1909 - 11-an de februaro 1983) estis jud-usona ĵurnalisto, scenaristo kaj verkisto. Li estas plej konata por la romano *The Reincarnation of Peter Proud* kaj la scenaro por samnoma filmo. Li estas patro de Amy Ehrlich, verkistino de infanaj libroj.

Ehrlich komencis sian karieron en ĵurnaloj, laborante kiel korespondanto de *Knickerbocker Press* kaj *Evening News* de Albany, New York, dum studentaj jaroj en Universitato de Miĉigano dum 1930-aj jaroj. Post diplomiĝo li laboris ĉe *The Republican* de Springfield, Massachusetts. Post li verkis por radio kiel ĉefscenaristo por WSPR en 1938 kaj 1939. Li estis redaktisto por American Jewish Committee de 1939 ĝis 1941. De 1941 ĝis 1945 li estis redakta helpdirektoro de radia sekcio de American Red Cross.

Post Dua mondmilito li verkis scenarojn por radioserioj kiel *The Big Story*, *The Shadow*, *Big Town*, kaj *Mr. and Mrs. North*. Post li verkis por televido por serioj kiel *Barney Blake*, *The Big Story*, *The Defenders*, *The Nurses*, *The United States Steel Hour*, kaj *Star Trek* (epizodo "The Apple").

Li ricevis 1944 premion de Writers' War Board kaj 1963 premion de Huntington Hartford Foundation Fellowship.

Romanoj
-------

* *The Big Eye* (Doubleday, 1949)
* *Spin the Glass Web* (Harper & Brothers, 1952)
* *First Train to Babylon* (Harper, 1955)
* *The Takers* (Harper, 1961)
* *Deep is the Blue* (Doubleday, 1964)
* *The High Side* (Fawcett Publications, 1970)
* *The Edict* (Doubleday, 1971)
* *The Reincarnation of Peter Proud* (Bobbs-Merrill, 1974)
* *The Savage is Loose* (Bantam Books, 1974)
* *The Cult* (Simon & Schuster, 1978)
* *Reincarnation in Venice* (1979)
* *Naked Beach* (1979) Granada Publishing Ltd.
* *The Big Boys* (Houghton Mifflin, 1981)
* *Shaitan* (Arbor House, 1981)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 633214
* GND: 1049810163
* LCCN: n81002765
* VIAF: 111646557
* ISNI: 0000 0001 1699 073X
* LIBRIS: 259678
* BNF: 12197215r
* NLA: 35059207
* NDL: 00438705
* BIBSYS: 90253518
* NKC: xx0027309
* BNE: XX1500670
 |
**PÁNCZÉL Lajos** (pa:nce:l) estis hungara ĵurnalisto, verkisto, filmhistoriisto naskita en Temeŝvaro la 10-an de januaro 1897 kaj mortinta en Budapeŝto la 16-an de marto 1971.

Biografio
---------

Post siaj gimnanziaj studoj Lajos Pánczél iĝis ĵurnalisto. Lia unua artikolo aperis en junio de 1915 en *Temesvári Hírlap*. En 1916 kune kun Béla Balázs li establis la filmakademion de Pest. Inter 1917–20 li estis kunlaboranto de la *Színház és Divat*. En 1918 li estis adepto de Mihály Károlyi. En 1920–24 li estis kunlaboranto de la Hungara Telegrafa Agentejo, ekde 1924 por 17 jaroj kunlaboranto de *Újság*, poste ĝia redaktoro. Dume li redaktis ankaŭ filmgazeton. Inter 1941 kaj 1944 li estis gvidanta kontrolleganto de Eldonejo Körmendy. Post 1945 li estis preseja legantredaktoro de ĵurnalo *Szabadság*. Pli poste li fondis kaj ĝis 1948 li redaktis la filmgazeton *Mozi Élet*. Ekde 1951 li estis ĉefkunlaboranto de Hungara Telegrafa Agentejo. Li verkis opereton sub titolo *Délibáb* (ĝin prezentis la Budai Színkör, 1922), en 1946 li faris mallongan aktorfilmon (*Mesél a film*).

Verkoj ĉefaj
------------

* *Regény a futball világából*, romano, (Bp. 1922);
* *Pereg a film*, (Bp. 1923);
* *Jackie Coogan* (Bp. 1924);
* *Az én hangos mozim* (Bp. 1930);
* *Szabad egy tangót?* (romano, Bp. 1932);
* *Yturbidé második halála* (romano, Bp. 1933);
* *Ágról szakadt úrilány* (romano, Bp. 1943);
* *Az 50 éves mozi* (Bp. 1946);
* *A hír útja* (Bp. 1957);
* *A film világtörténete* (en serio *A Kultúra Világa*; Bp. 1960).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**SZABÓ Lajos** [sabo:] estis rumanuja hungara aktorpedagogo, altlerneja rektoro, dramverkisto naskita en Alsóbölkény la 21-an de septembro 1912 kaj mortinta en Târgu Mureș la 13-an de aŭgusto 1983.

Biografio
---------

Lajos Szabó finis en la Universitato de Koloĵvaro en 1937, li studis dramaturgion de Antal Németh. Post dujara praktiko en Budapeŝto inter 1941–1944 li estis dramaturgiisto de la Kolozsvári Nemzeti Színház. Inter 1945–1948 li estis instruisto de konservatorio de Kluĵo, inter 1948–54-de la Magyar Művészeti Intézet. En 1954 li translokiĝis kun instituto al Târgu Mureș, kie li estis la instruisto de la Szentgyörgyi István Színművészeti Intézet, pli poste ties rektoro ĝis 1976, sia pensiuliĝo. Li publikis en la gazetoj plurajn teatrohistoriajn kaj teatroteoriajn studojn.

Teatraĵverkoj
-------------

* *Viharlámpás* (1942);
* *Mentség* (1955);
* *Menekülés* (1957);
* *Családi fészek* (1964);
* *Hosszú áldozat* (1967);
* *Az otthon szigetén* (1968);
* *Hűség* (1977).

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Simon Sudbury**, ankaŭ nomata **Simon Theobald of Sudbury** kaj **Simon of Sudbury** (mortis la 14-an de junio 1381) estis Episkopo de Londono de 1361 ĝis 1375, Ĉefepiskopo de Canterbury de 1375 ĝis sia morto, kaj en la lasta jaro da sia vivo Lordkanceliero de Anglio.

Vivo
----

Li estis filo de Nigel Theobald, Sudbury (kiel li iĝis pli poste konata) naskiĝis ĉe Sudbury en Suffolk, studis ĉe la Universitato de Parizo kaj iĝis unu el armeaj pastroj de Papo Inocento la 6-a, unu el la Avinjonaj papoj, kiu en 1356 sendis lin je misio al Eduardo la 3-a.

En 1361 Sudbury iĝis Kanceliero de Salisbury kaj en oktobro de tiu jaro, la papo nomumis lin Episkopo de Londono, lia konsekro okazis la 20-an de marto 1362. Li baldaŭ servis reĝon Eduardo la 3-a kiel ambasadoro kaj laŭ aliaj manieroj. La 4-an de majo 1375 li sukcedis William Whittlesey kiel ĉefepiskopo de Canterbury, kaj dum la resto de lia vivo estis fidelulo de Johano de Gento.

En julio 1377, post la morto de Eduardo la 3-a en junio, Sudbury kronis la novan reĝon, Rikardon la 2-an ĉe Abatejo Westminster, kaj en 1378 John Wyclif ekaperis antaŭ li ĉe Lambeth, sed li faris procezon kontraŭ la reformanto nur sub granda premo.

En januaro 1380, Sudbury iĝis lordkanceliero de Anglio kaj la ribelantaj kamparanoj rigardis lin kiel unu el la ĉefverkintoj de iliaj problemoj. Post kiam ili liberigis John Ball de lia malliberejo ĉe Maidstone, la Kentaj ribelantoj atakis kaj damaĝis la posedaĵon de la ĉefepiskopo ĉe Canterbury kaj Lambeth; tiam, enirante la Turon de Londono, ili kaptis la ĉefepiskopon mem. Tiel nepopulara estis Sudbury ke gardistoj simple permesis la ribelantojn tra la pordegoj.

### Morto

Sudbury estis portita al Tower Hill kaj la 14-an de junio 1381 li estis senkapigita. Lia korpo poste estis entombigita en Katedralo de Canterbury, kvankam lia kapo (post depreno desur la Ponto de Londono) estas daŭre konservata ĉe la preĝejo de Sankta Gregorio ĉe Sudbury en Suffolk, kiun Sudbury parte rekonstruita. Kun sia frato, Johano de Chertsey, li ankaŭ fondis kolegion en Sudbury; li ankaŭ faris iun konstruadon ĉe Canterbury.

En marto de 2011, komputila tomografio de la mumieca kranio de Sudbury estis farita ĉe la Okcidenta Suffolk-a Hospitalo, por fari vizaĝan rekonstruon de Sudbury. La rekonstruo estis kompletigita en septembro 2011 fare de jurmedicina fakulo Adrienne Barker ĉe Universitato de Dundee.

* Kategorio Simon Sudbury en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 380470
* GND: 1031927042
* LCCN: nb2002080878
* VIAF: 249560230
* ISNI: 0000 0003 7015 9570
* BNF: 18032031n
 |
**Meindert DeJONG** (la 4-an de marto 1906 - la 16-an de julio 1991) estis usona porinfana verkisto.

La verkado de DeJong gajnis al li plurajn gravajn premiojn en la kampo de porinfana literaturo, inkluzive de la Premio Andersen.

Vivo
----

DeJong naskiĝis en 1906 en la vilaĝo Wierum en la provinco Frislando en Nederlando. En 1914, kiam li estis 8 jaraĝa, lia familio enmigris al Usono kaj ekloĝis en Grand Rapids, Miĉigano. DeJong studentiĝis ĉe kalvinisma lernejo, kaj studis por tempeto ĉe la Universitato de Ĉikago sed foriris sen ricevi diplomon. Dum la Granda Depresio li laboris en diversaj malgravaj laboroj, inkluzive kiel laboristo en agrikultura bieno. Loka bibliotekisto proponis ke li verki infanlibron pri siaj spertoj en la bieno, kaj tiel lia unua romano estis publikigita en 1938 : "*The Big Goose and the Little White Duck*" (La Granda Ansero kaj la Blanka Anaso).

Li komencis verki por infanoj, sed dum Dua Mondmilito li forlasis tiujn okupojn kaj aliĝis al la Usona Aerarmeo kaj servis en Ĉinio. Post la milito li revenis al verkado por infanoj.

Post la milito, DeJong sukcesis reveni al la statuso de plej elstara porinfana verkisto en Usono. Dum kelka tempo li vivis en Meksiko kaj provis ekloĝi en Norda Karolino, sed finfine li revenis al Miĉigano kie li daŭre verkis. Ses el liaj romanoj estis ilustritaj fare de la verkisto kaj ilustristo Maurice Sendak. En 1986 li publikigis sian lastan romanon.

La libroj de DeJong estis inspiritaj per lia infanaĝo en la malgranda nederlanda vilaĝo de Frislando. Lia libro "Domo de la Sesdek Patroj" estis desegnita de lia sperto dum Dua Mondmilito en Ĉinio.

Premioj
-------

La verkado de DeJong por infanoj estis laŭdita kaj aprezita, kaj DeJong gajnis multajn gravajn premiojn en la kampo de porinfana literaturo.

* En 1954, la libroj "Shadrach" kaj "Hurry Home Candy" notiĝis kun la Newbery Medalo de Honoro.
* En 1955 lia libro "Rado sur la Tegmento" gajnis la Newbery Medalon. La libro ankaŭ gajnis la germanan literaturan premion "Deutscher Jugendliteraturpreis" en 1957, kaj la "Lewis Carroll Bookshelf Award" en 1963.
* En 1956, la libro "La Domo de la Sesdek Patroj" gajnis la Newbery Medalon de Honoro, same kiel la "Josette Frank" premion, kiu tiam estis nomita la "Infanlibro-Premio de la Infana Esplorado-Asocio".
* En 1959 lia libro "Along Came A Dog" gajnis la Newbery Honoran Mencion.
* En 1962, DeJong gajnis la Premion Andersen pro sia kontribuo al porinfana literaturo. Li estis la unua usona verkisto se temas pri gajni tiun premion.
* En 1969 lia libro "Vojaĝo el Peppermint Street" gajnis la Nacian Libropremion.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Meindert DeJong ĉe Harper Collins
* Meindert DeJong ĉe Library of Congress Authorities, with 31 catalog records


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 813235
* GND: 122288017
* LCCN: n50040406
* VIAF: 83981501
* ISNI: 0000 0001 1827 6820
* LIBRIS: 183540
* BNF: 168115544
* NDL: 00437458
* BIBSYS: 90588916
* NKC: jn19981000601
* BNE: XX1157167
 |
**Sinĉi Ruka** (keĉue *Sinchi Ruq'a*, hispane *Sinchi Roca*, en kelkaj fontoj erare *Sinci Roca*) estis dua reĝo (post Manko Kapak) de la reĝlando de *Qusqu* (Kusko) ekde ĉirkaŭ 1230 (kelkaj aŭtoroj indikas 1105). Li estis filo de Manko Kapak kaj patro de la posta inkao Lloque Yupanqui.

Sub la posta regno de Pachacútec Yupanqui la reĝlando de Kusko iĝis la Inkaa imperio. La inkaa mitologio rakontas, ke Sinĉi Ruka kondukis sian familion en la valon de Kusko.

La kronikisto Pedro Cieza de León skribis, ke Sinĉi Ruka konstruigis inkaoj terasoj kaj alportigis grandegajn kvantojn da tero en la valo por plialtigi la fekundecon de la grundo.

Fama estas Sinĉi Ruka pro la eventoj pri Teuotihi. Teuotihi estis diplomato de la inkaoj kaj estis sendita al najbaro reĝlando por hejmenporti de tie mesaĝon. Alveninte li tuj estis mortita kaj la senkapa korpo resendita al Sinĉi Ruka. Tio okazigis militon, kiujn gajnis la inkaoj per la batalo de Mauedipi.

* Kategorio Sinĉi Ruka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 115989
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Krys WILLIAMS**, naskonomo Krystyna Franciszka Jabłońska, edzinonomoj **Krys Ungar**, kaj poste Krys Bottrill (naskiĝis en 1954) estas doktoro pri Imunologio kaj poetino esperantlingva.

Esperantisto de 1985, ŝi gajnis diversajn premiojn por poezio kaj eseoj ĉe la Belartaj Konkursoj kaj Floraj Ludoj, estis proklamita Florluda Majstro (1990). Ŝi estis redaktoro de la rubrikoj *Scienco* kaj *Arto* en la magazino *Monato* de 1992 ĝis 1998 kaj aktuale prizorgas la *Medio*-rubrikon.

Dum pluraj jaroj, ŝi ne multe aktivis en la E-movado, pro diversaj vivo- kaj laborpremoj. De 1989 ĝis 2003 laboris en fonduso por anstataŭigo de bestoj en medicinaj eksperimentoj. Aktuale ŝi laboras kiel sendependa tradukisto, principe en la medicina fako. Ŝi loĝas en Abertawe (Swansea) en Kimrio.

* *Meznokto Metropola* (poemaro, FEL, 1991)

Specimeno
---------

Kaj tamen....

Foje mi revis pri reven’   

al verva vers’ kaj verda mor’.   

Pikis min anticip’, sed jen   

langvoris plumo, ĉar la kor’   

profundas tro por simpla kant’.   

Dum vortoj vakis en mallum’.   

mi, provizora kabeant’,   

tiamen strebis el la nun’.   
  

For memkompato, for riproĉoj!  

Amo min vokas kaj destino.   

Eksonas novaj verdaj voĉoj –   

ne gravas ĉi ekspoetino.   

Tamen, solene mi promesos:  

mi Esperanton ne forgesos.

*(Aperigita kun permeso de la verkinto)*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Blogo de Krys Williams
* Foto pri Krys Ungar kaj ligo al verko
* Profesia retejo

Referencoj
----------

1. ↑  *Monato*, internacia magazino sendependa, numero 1992/01, paĝo 3: *Enkonduko* verkita de Paul Peeraerts.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 22098
* GND: 1175422207
* LCCN: nb2016025882
* VIAF: 311225322
* ISNI: 0000 0003 9048 6843
 |
**Lars Levi LÆSTADIUS** aŭ **LAESTADIUS**, finne iam **Lauri Leevi Laestadius** (naskiĝis la 10-an de januaro 1800 en Arjeplog, mortis la 21-an de februaro 1861 en Pajala) estis sveda pastro kun parte samea deveno, kiu fariĝis gvidanto por movado de kristana reviviĝo kiu laŭ li estas nomita lestadianismo. Li subtenis vidon, laŭ kiu ĉiuj infanoj naskiĝas en kristana kredo kaj alimaniere ol luteranaj kristanoj normale kredas, bapto ne peras kredon. Tamen li volis konservi infanan bapton. Li laboris en nordaj areoj de Svedio, Norvegio kaj Finnlando. Li estis ankaŭ elstara botanikisto, verkinto de pluraj libroj kaj forta aktivulo por senalkoholeco.

Laestadius laboris kontraŭ peko, alkoholo kaj krimeco kaj aldonis kristanismon kaj legoscion. Li estis ankaŭ planta sciencisto kaj esploristo de samea antikva kredo. Li faris kunlaboron kun finna Juhani Raattamaa. Li fariĝis kavaliro de francia Honora legio. Same ol multaj lestadionistoj ankaŭ nun li malapogis kontraŭkoncipon – li kaj lia edzino havis 15 infanojn. Filo de filo de filo de Laestadius kaj lia edzino estis sveda verkisto kaj teatra reĝisoro Lars-Levi Laestadius (1909–1982).

Lestadianismo
-------------

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Lestadianismo.
**Lestadianismo** (svede *læstadianism*, svede *lestadiolaisuus*) estas movado de kristana reviviĝo ene de la luterana eklezio, nomata laŭ Lars Levi Læstadius (1800–1861), kiu estis pastro en la paroĥoj de Pajala kaj Karesuando. Liaj pento-predikoj kaŭzis movadon kiu rapide disvastiĝis tra Norda Kaloto. Interalie inter sameoj multaj ŝanĝis sian vivkonduton kaj malpliigis sian alkoholismon. Pli poste ĝi disvastiĝis ankaŭ al Nordameriko. Plej granda ĝi estas en Finnlando.

* Lars Levi Læstadius en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Lars Levi Læstadius en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Statuo de Sankta Kinga
Statuo de Sankta Kinga en la korto de klostro en Stary Sącz
Sankta **Kunegunda**, hungare ***Kinga***, (1234-1292) el la Árpád-dinastio estis filino de hungara reĝo Béla la 4-a kaj edzino de Boleslao la 5-a, "la Ĉasta", pola reĝo.

Ŝi iĝis reĝino en aĝo de 15 kiel edzino de Boleslavo, princo de Krakovo, post kiam oni elektis ŝian edzon reĝo. La reĝa paro ĵurpromesis eternan virgecon (netuŝitecon t.n. jozefan geedziĝon), je peto kaj influo de Kinga. Tio okazis antaŭ la krakova episkopo Prandotha. Ili vivis kiel gefratoj en asketismo.

Kinga tre helpis la riĉiĝon, evoluon de la lando, sian geedziĝan heredon donacis ŝi por la defendo kontraŭ la mongoloj (40.000 ormarkojn). Post la mongola invado de 1241-42, la reĝino disdonis multajn subvenciojn por la rekonstruado.

Kinga konstruigis multajn templojn, klostrojn kaj okupiĝis pri ties ekipaĵoj. El tiuj konstruaĵoj plej gravas la franciska klostro, fondita en Stary Sącz, kiu iĝis kultura centro de Mez-Eŭropo.

Post morto de sia edzo, ŝi iĝis franciska klarisa monaĥino kaj eĉ dum la entombigo de la edzo aperis en vesto de tiu ordo. (1279)

Ŝi disdonis sian posedon inter la malriĉuloj kaj retiriĝis al monaĥinejo de Sandec, kie oni elektis ŝin prioro. Lastan parton de sia vivo ŝi dediĉis al preĝado, almozdonado, prizorgo de malsanuloj. Ŝi mortis en 1292, estis beatigita en 1690 de papo Aleksandro la 8-a, kaj sanktigita en 1999 de papo Johano Paŭlo la 2-a.

Ŝi estas patrono de Litovio kaj Pollando.

Legendoj
--------

Ŝi hejmenveturis (Hungarion) en 1249 por peti helpon de sia patro por Pollando. Dum sia vizitvojaĝo ŝi petis sian patron en la salminejo doni salblokojn por la poloj. La patro plenumis tiun peton kaj Kinga - por signi la posedaĵon - ĵetis sian orringon en la minsapeon, kiun oni trovis post du jaroj en la pollanda Wieliczka, kie oni malfermis la tiean minejon (laŭ la legendo).

Festotago
---------

* 24-a de julio

Literaturo
----------

* Jan Długosz /Johannes Longinus/ (1415-1480): „Vita beatae Cunegundis" (1474)
* Wojciech Ketrzynski: „Vita et miracula sanctae Kyngae ducissae Cracoviensis" (Lemberg, 1884)
* Schmied W.: Die K.-Sage (1891)

* Kategorio Kunegunda de Pollando en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 106479
* GND: 121662632
* LCCN: n83046814
* VIAF: 27933383
* ISNI: 0000 0000 5960 9823
* NKC: js2004257956
 |
**Paul-Georges Koch**, naskiĝis la 17an de oktobro 1908 en Colmar kaj forpasis la 17-an de aprilo 1982 en Munster. Li estas elzaca germanlingva poeto.

Biografio
---------

Pro la malsaniĝo de sia patro (Henri Koch 1867-1957), kiu estis justica ŝtatoficisto , li estis devigita tre junaĝe monenspezi. Li eklaboris en banko. Nur pli poste li denove frekventis liceon, trapasis sian bakalaŭron kaj ekstudis teologion en Montpellier.

Dum la dua mondmilito li iĝis militkaptito. Post sia liberigo en 1940 li plustudis, ĉi-foje luterana teologio en Erlangen, en Bavario.
Post la studoj la unua posteno estis vikario en Munster en 1941 , poste en Barr en 1943

Li iĝis pastoro kaj kutimis difini sin jene : mi estas pastoro kaj poeto. Lia unua posteno estis en La Petite-Pierre ,en 1944, kie li aliĝis sub la kaŝnomo "la orgenisto" al la lokaj FFI (Kontraŭnazia rezistogrupiĝo en Francio) .
Li edziniĝis en Munster la 27an de septembro 1947 kun Lileine Matter (1929-2018)

En 1957, li petis enposteniĝon en Metzeral, en la valo de Munster,kie loĝis lia juna edzino, Lileine Matter .Kaj lia poeta inspiro ekis pro amo al ŝi.

Kiel admiranto de la germanlingva poeto Rainer Maria Rilke li verkis serion da sonetoj, kies temoj estas Rodin. Li legadis la verkojn de la filozofoj Nietzsche, Jaspers, Heidegger , kies influoj retroviĝas en lia pensado. Inter 1949 kaj 1981 li publikigis ok poemarojn. La lasta parto de lia verkaro malfermiĝas sur moderneco foje violenta kaj kritika laùforme.

Elzacon/Alzacon li konsideris kiel "germanan tribon", kiu elektis Francion. Lia verkaro estas unu inter la lastaj nurnure germanlingvaj en Elzaco/Alzaco.

Li estas entombigita flanke de sia patro en La Petite Pierre.

### Lia verkaro

* *Liebesflug* - Amflugo, 1947
* *Lebenstanz* - Vivodanco,1949
* *Atlas*  - Atlaso, 1949
* *Lieder der Freundschaft* - Kantoj de amikeco, 1949
* *Variationen über Themen von Rodin* - Variacioj laŭ temoj de Rodin, 1949
* *Von der Auferstehung der Dinge und andere Fragmente* - Pri la Rezurekto de la aĵoj kaj aliaj fragmentoj, 1949
* *Weltenspiegel* - Mondspeguloj, 1974
* *Herbstgold* - Aŭtuna oro , 1981

En 2012 okaze de Esperanto-kongreso de La Petite-Pierre, aperis libreto kun tradukoj de 8 poemoj el la germana fare de Edmond Ludwig.

Citaĵo
------

„**Rebe am Fenster**  

Dich will ich, Mädchen, jung behalten  

wie diese Rebe hier im Blick  

und neben deinem stolzen Glück  

als Gärtner walten.  

   

Ich will mich selber  

verjüngen wie die Rebe, Jahr um Jahr.  

Doch meine Hände werden falb und fälber...  

Wer reicht uns beiden ewige Jugend dar ?„   

„**Vito ĉe la fenestro**  

Vin,knabino, mi volas restigi juna  

kiel tiu vito jen videbla  

kaj apud via fiero feliĉa  

kiel ĝardenisto privarti.  

  

Min mi deziras  

rejunigi kiel ĉi vito, jarpostjare,  

Sed miaj manoj pli kaj pli paliĝas ...  

Kiu provizos nin ambaŭ je juneco poreterne ?"„

Notoj
-----

1. ↑   Laù libreto de Esperanto-France-Est 2012 poemoj tradukitaj de Edmond Ludwig
**Kurt HELD** (n. la 4-an de novembro 1897 en Jena, Germanio; m. la 9-an de decembro 1959 en Sorengo, Svislando) estas la pseŭdonimo de la origine germania, poste svislanda ŝtatano **Kurt KLÄBER**, sub kiu li verkis plurajn literaturajn verkojn, el kiuj la plej konata estas la porjunula romano *La ruĝa Zora kaj ŝia bando*.

Vivo
----

Kurt Kläber naskiĝis en familio de industriaj laboristoj. Li lernis la profesion de seruristo, kiel juna viro en la engaĝiĝis romantikisma, naturisma kaj pacisma junulara movado Wandervogel apartenante al Serakreis Jena, vole-nevole devis soldatservi en la Unua Mondmilito, kaj post la milito iĝis membro de la *Komunisma Partio de Germanio*. Dum 1924 li geedziĝis kun la verkistino kaj fabelo-rakontistino Lisa Tetzner. Kun ŝi li multe vojaĝis tra Germanio. Li laboris en plej diversaj profesioj: interalie kiel industria laboristo, aŭtoro, provlegisto kaj redaktisto ĉe pluraj magazinoj kaj eldonejoj. Kiel membro de la "ligo de prolete revoluciaj verkistoj" li mem publikigis poemojn kaj romanojn.

Dum la jaro 1933 la aŭtoritatoj de la freŝe instalita Nazia Germanio enkarcerigis lin, kiel multajn aliajn germaniajn komunistojn, sed pro la penoj de sia edzino baldaŭ reliberiĝis. Tuj post tio la geedza paro fuĝis al Svislando, kie li rajtis resti sub la kondiĉo ne publikigi iajn verkojn. Pro tiu malpermeso de verkado li ekuzis al pseŭdonimon *Kurt Held*, sub kiu li nuntempe estas multe pli konata ol sub sia vera nomo. Pro la malpermeso de publikado kadre de la statuso de politika fuĝinto iujn librojn li ankaŭ devis eldoni sub la nomo de sia edzino, *Lisa Tetzner*. Pro la aŭtoraj sukcesoj la paro atingis modestan prosperon, post lamondmilito ricevis la svisan ŝtatanecon kaj plu vivis en Svislando.

Honore al li, elementa lernejo en Berlino ricevis lian nomon.

Verkaĵoj
--------

La unuaj poemoj de la verkisto konsideriĝis ekspresionismaj kaj pacifismaj. Poste liaj aŭtoraj verkoj estis tute influitaj de la komunismaj konvinkoj. La porjunulaj romanoj, kiuj sekve ekestis en la svislanda ekzilo, estis karakterizitaj per socie kritikisma sinteno, en junuleca lingvo. Gravaj temoj estis la peno pri solidara kunvivado de infanoj inter si kaj de junuloj kun plenkreskuloj, kaj la sorto de homoj marĝene de la socio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Kurt Held en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* mallonga biografio de la verkisto (de la televida retpaĝaro *mdr.de*)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 232164
* GND: 118710087
* LCCN: nr99018805
* VIAF: 39520636
* ISNI: 0000 0001 1135 0338
* LIBRIS: 190398
* SUDOC: 035483490
* BNF: 13206896f
* MBA: 8168b56d-b417-4ea6-ab55-e37c7cb5c296
* NDL: 00468174
* BIBSYS: 90901944
* NKC: xx0039354
 |
**Layamon** estis angla poeto de la frua 13-a jarcento, kiu verkis *Brut*, vers-historio de Britio. En la poemo Layamon diris, ke li estis pastro, kiu loĝas en Areley Kings en Worcestershire (vilaĝo dek milojn norde de la urbo Worcester).

La ĉ. 16,000 versa poemo baziĝis sur la *Roman de Brut* (verkita de Wace en la anglo-normanda lingvo) kiu mem baziĝis sur la *Historia regum Britanniae* de Geoffrey de Monmouth. Ĝi estis la unua historia verko en la angla post la Anglosaksa Kroniko, kaj grava ekzemplo de la mezepoka angla poezio. La stilo estas aliteracia, kun kelkfoja uzo de rimo. Multaj spertuloj kredas ke Layamon pripense verkis en iom arkaika lingvo, ne en la tiutempa ordinara angla. La enhavo estas plejparte legenda, kaj inkluzivas legendojn pri Reĝo Arturo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* *Brut* de Layamon ĉe Project Gutenberg.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 267671
* GND: 118640364
* LCCN: n50039805
* VIAF: 261980768
* ISNI: 0000 0003 8167 026X
* LIBRIS: 194171
* SUDOC: 029881145
* BNF: 12141345g
* NKC: jo2016928611
 |
**Serge VENTURINI** (naskiĝis la 12-an de oktobro 1955, Parizo) estas franca poeto. Poeto de *devenir* ("destino"), pluraj metamorfozoj trapasas lian poezion. De lia poetiko de homa destino, tra post-homa kaj transhoma poetiko, li venis al la transvidebla temo.
Serge Venturini estas poeto kaj franca instruisto en Val-d'Oise ekde 1996, kiam li revenis al Francio post kiam li loĝis en Libano (1979-1981) kaj Maroko (1981-1984). Post mallonga reveno al Francio (1984–1987), li loĝis en Armenio (1987–1990) kaj en Pollando (1990–1996), dumtempa laboristo por la franca Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj.

Liaj libroj traktas la "batalon de la estaĵo". Aero, tero, akvo kaj ĉefe fajro havas apartan gravecon en liaj verkoj. La Rezisto de poezio kuŝas en la koro de liaj ĉiutagaj bataloj favore al ribela parolado, pli kaj pli libera, pli kaj pli malfermita. Li pliprofundigas sian *Poétique du devenir* ("poetiko de la sorto") en sia *ĉefranga libro de eksplodoj* (1976–1999) kun pridemandado de la *homa destino*.

Referencoj
----------

1. ↑  france Arkivoj de la Ministerio de Eksteraj Aferoj, DRH, 1970-2000.

* Kategorio Serge Venturini en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 703347
* GND: 1011266628
* LCCN: n2008052355
* VIAF: 225747862
* ISNI: 0000 0003 6439 3002
* SUDOC: 052471713
* BNF: 129749822
 |
**Stanisław Franciszek Michalski** subskribanta sin ankaŭ **Stanisław Fr. Michalski-Iwieński**, **Franciszek Michalski** – (naskiĝis la 29-an de januaro 1881 en Tarnogród, mortis la 8-an de aŭgusto 1961 en Lodzo) – pola hindologo, enciklopediisto, tradukisto (tradukoj de sanskrito kaj palia lingvo), eldonisto kaj verkisto.

Vivo
----

Kunaŭtoro de eldonata en intermilita periodo 6-voluma *Ilustrita Enciklopedio* (eldono de Trzaska, Evert kaj Michalski), kaj ties unuvoluma versio. Redaktoro kaj eldonisto de *Universala Enciklopedio Ultima Thule*. Li tradukis al la pola lingvo ŝlosilajn por hinduismo tekstojn – fragmentojn de Rigvedo, Upaniŝadoj kaj Bagavadgiton, ankaŭ budhismajn tekstojn, interalie *Dhammapāla* (Darmo) (kiel *Padoj de la vero*). Li verkis ankaŭ sciencajn laboraĵojn, ĉefe pri ekzegezo de *Rigvedo*.

Bibliografio
------------

* Stanisław Franciszek Michalski, *Encyklopedia PWN*
* Grażyna Spychalska-Wilczurowa, *Stanisław Franciszek Michalski*, "Przegląd Orientalistyczny" 1962 n-ro 2, p. 129–133

* Kategorio Stanisław Franciszek Michalski en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 616099
* GND: 1057586897
* LCCN: no2009057077
* VIAF: 24651204
* ISNI: 0000 0000 7140 6404
* SUDOC: 241128609
* BNF: 12214011m
 |