recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Goebbels vizitas en 1938 la ekspozicion *Entartete Kunst* en Berlino.
**Regna kulturejo** (en germana *Reichskulturkammer*) estis registara agentejo en Nazia Germanio. Ĝi estis establita leĝe la 22an de Septembro 1933 dum la procezo *Gleichschaltung* (totalisma kontrolo) instigita de la Ministro de Propagando de la Tria Regno nome Joseph Goebbels kiel profesia organizaĵo de ĉiuj germanaj kreativaj artistoj. Defiante la konkurencajn ambiciojn de la Germana Laborfronto (DAF) de la rivelo de Goebbels nome Robert Ley, ĝi celis akiri kontrolon super la tuta kultura vivo en Germanio kreante kaj promociante arjan arton kongrue kun la Naziismaj idealoj.

Ĉiu artisto devis kandidatiĝi por membreco prezentante atestilon de arjeco. Malakceptita aliĝo *de facto* rezultis en malpermeso al laborposteno.

Vidu ankaŭ
----------

* Degenerita arto

Notoj
-----

1. ↑  "Culture in the Third Reich: Overview". Holocaust Encyclopedia. United States Holocaust Memorial Museum. 10a de Junio, 2013. Alirita la 21an de Novembro 2021.

Bibliografio
------------

* Steinweis, Alan E. (1996). Art, ideology, & economics in Nazi Germany: the Reich chambers of music, theater, and the visual arts. Chapel Hill, NC: University of North Carolina Press. ISBN 978-0-8078-4607-0.

* Kategorio Regna kulturejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 745502
* GND: 18668-5
* LCCN: n86017708
* VIAF: 142482095
* ISNI: 0000 0001 1013 8909
 |
**Ringelspitz** (prononcu: ***ring**-l-spic*; romanĉa lingvo: **Piz Barghis**) estas monto en la sudo de Kantono Sankt-Galo proksime de la limo kun Kantono Grizono. Kun alteco de 3247 m s.m. ĝi estas la plej alta pinto de Kantono Sankt-Galo.

Geografio
---------

Ringelspitz fakte estas larĝa masivo kun pluraj flankaj pintoj. La montopinto troviĝas sur la tereno de la komunumo Pfäfers. Norde de Ringelspitz troviĝas la Calfeis-Valo, flanka valo de Tamina-Valo kun la Gigerwald-Lago. La pintoj de la Ringelspitz-Masivo situas sur kresto kiu orienten malsupreniras al la *Kunkels-Pasejo*, tra kiu montara pado ligas la setelejon *Kunkels*, kiu apartenas al la municipo Vättis en Pfäfers, kun Tamins en Kantono Grizono. Okcidente la kresto plukondukas ĝis la Piz Sardona.

Montara Turismo
---------------

Je la grizona flanko kelkajn kilometrojn sudoriente de la pinto situas la Ringelspitz-Kabano de la Svisa Alpismo-Klubo (SAC). Ĝi estas trankota haltejo por grimpado de la pinto de Ringelspitz.

Monda naturheredaĵo
-------------------

Ringelspitz apartenas al la Svisa Tektonika Areno Sardona, regiono kiu estis la 7-an de julio 2008 akceptita kiel Monda Naturheredaĵo de UNESKO.


Monda heredaĵo de UNESKO

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ringelspitz / Ekskursaj raprotoj pri Ringelspitz/Piz Barghis
La muŝkaptilo estas unu el la malgranda aro da plantoj kiu kapabablas rapide movi.
**Rapida planta movado** estas movado en plantaj strukturoj okazante dum tre mallonga tempo, kutime dum malpli ol unu sekundo. Ekzemple, la muŝkaptulo fermas sian kaptilo en ĉirkaŭ 100 milisekundoj. La floro de *Cornus canadensis* malfermiĝas kaj eksigas polenon dum malpli ol 0.5 milisekundoj. La pli rapida planta movado okazas je la arbo *Morus alba*, kies floroj moviĝas dum 25 μs kun rapido proksimume pli ol duone de la rapido de sono—kiu proksimas la teorian limon por planta movo. Tiuj rapidaj plantaj movoj malsamas normalan malrapidan kreskan movadon de plantoj. En 1880, Charles Darwin eldonis sian lastan verkon *The Power of Movement in Plants* pri tiu temo.

Vidu ankaŭ
----------

* *Aldrovanda vesiculosa*

Piednotoj
---------

1. ↑  Forterre, Y. J.M. Skotheim, J. Dumais & L. Mahadevan 2005. How the Venus flytrap snaps.PDF (318 KiB) *Nature* **433**: 421–425. COI:10.1038/nature03185
2. ↑  Taylor, P.E. G. Card, J. House, M. H. Dickinson & R.C. Flagan 2006. High-speed pollen release in the white mulberry tree, *Morus alba* L.. *Sexual Plant Reproduction* **19**(1): 19–24. COI:10.1007/s00497-005-0018-9
La **Regularo** (aŭ, malĝuste dirite, la **edikto**) **de Villers-Cotterêts** estas jura dokumento subskribita en Villers-Cotterêts (en la nuna departemento Aisne) inter la 10a kaj la 15a de aŭgusto 1539 fare de la reĝo de Francio Francisko la 1-a, registrita en la Parlamento de Parizo la 6an de septembro 1539. Tiu regularo estas la jura teksto plej antikva kiu ankoraŭ estas valida en Francio, ĉar ties artikoloj 110a kaj 111a (pri la franca lingvo) neniam estis nuligitaj.

Unua paĝo de la Regularo de Villers-Cotterêts.Kun totalo de 192 artikoloj, la regularo reformis la eklezian juron, malpliigis difinitajn privilegiojn de la urboj, kaj faris devigaj la registrojn de baptoj. Tamen, ĝi estas partikulare konata ĉar estis la unua kiu establis la unuarangecon kaj la ekskluzivecon de la franca en la dokumentoj rilataj al la publika vivo; fakte, cele al la faciligo de la kompreno de la agado de la administracio kaj de la justico, tiu regularo devigas al la redakto de la dokumentoj en tiu lingvo. Same, la franca iĝis la oficiala lingvo de la francaj juro kaj administracio, anstataŭ en latina aŭ en la aliaj lingvoj de la lando. 

Tiu regularo, kun la titolo de «Ĝenerala regularo pri la fakto de la justico, polico kaj financoj», estis redaktita de la Kanceliero Guillaume Poyet, advokato kaj membro de la Privata Konsilantaro de la reĝo. Dum multa tempo ĝi estis kromnmita *Guillemine* aŭ *Guilelmine* reference al ties aŭtoro. Ekster la Naciaj Arkivoj, estas nur du ekzempleroj en pergameno: nome unu en la Departementaj Arkivoj de Bouches-du-Rhône en Aix-en-Provence kaj alia en la Departementaj Arkivoj de Isère.

Notoj
-----

1. ↑   Olivia Carpi (18a de novembro 1989). «450ème anniversaire de l'ordonnance de Villers-Cotterêts». fresques.ina.fr (en franca). Konsultita la 30an de novembro 2019.
2. ↑   La posta teksto plej antikva, nome la edikto de Moulins de februaro 1566, ne havis sendependan vivon, ekde sia kodigo en 2006 en la artikolo L. 3111-2 de la ĝenerala kodo de la posedo de la publikaj personoj.
3. ↑   En franca en la originalo, *Ordonnance générale sur le fait de la justice, police et finances*.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 671301
 |
**Queenstown** (pli frue *Queen Victoria*) estas grandurbo kaj diocezo en Sudafriko, en provinco Orienta Kablando.

Mapo de Sud-Afriko, kie Queenstown estas trovebla nordoriente)

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 115 km²
* Loĝantaro: 154.618 (en 2012)
* Supermara alteco: 1067 m
* Horzono: UTC +2 h

Geografio
---------

Queenstown situas sur altebenaĵo laŭ rivero Komani en la nordorienta parto de la lando. Orient-Londono troviĝas 159, Port Elizabeth 260, Bloemfontein 315, Durbano 456, Johanesburgo 645, **Pretorio** 701, Kaburbo 822 km.

Historio
--------

Urbodomo de Queenstown
Tiama Queen Victoria estis fondita en 1853 kune kun fortikaĵo. La urbo prosperis daŭre ĝis la ekonomia krizo en la 1930-aj jaroj. En la 1960-aj jaroj la afrikanoj estis movitaj pli orienten, sekve Queenstown iĝis "urbo de blankuloj".

Ekonomio
--------

Queenstown estas centro de la prospera ĉirkaŭa terkultivado.

Trafiko
-------

Queenstown situas laŭ ĉefvojo kaj fervojo inter Orient-Londono kaj Bloemfontein.

Klimato
-------

Queenstown havas subtropikan klimaton. La temperaturo varias inter 3-29 °C. La varmo en januaro kulminas kaj malkulminas en junio kaj en julio. Jare pluvas po 513 mm. La pluvo kulminas en februaro kaj malkulminas julie. En 2002 katastrofa neĝado okazis.

Vidindaĵoj
----------

* fortikaĵo nomata Heksagono
* anglikana preĝejo
* romkatolika katedralo
* urbodomo
* naturrezervejo en la proksimo

Fontoj
------

* Angla Vikipedio
* loĝantaro
* mapo, distancoj Arkivigite je 2015-05-10 per la retarkivo Wayback Machine
**Barberton** estas grandurbo en Sudafriko, en provinco Mpumalanga.

Mapo de Sud-Afriko, kie Barberton estas trovebla nordoriente ĉe la norda limo de Svazilando

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 11 km²
* Loĝantaro: 111.668 (en 2012)
* Supermara alteco: 877 m
* Horzono: UTC +2 h
* Poŝtkodo: 1300

Geografio
---------

Barberton situas sur altebenaĵo en la nordorienta parto de la lando ĉe la norda landlimo de Svazilando. Mbombela troviĝas 43, Emalahleni 182, **Pretorio** 283, Johanesburgo 300, Durbano 452, Bloemfontein 606, Port Elizabeth 1051, Kaburbo 1516 km.

Historio
--------

En tiu loko oni malkovris oron en 1881. Post 2 jaroj multaj alvenis por minadi oron. En 1884 oni deklaris la tendaron Barberton. Ĝi abrupte prosperis, diversaj konstruaĵoj estis konstruitaj. Dum la brita-bura milito la britoj konstruis deportejon por virinoj, infanoj kaj maljunaj viroj.

Ekonomio
--------

En Barberton ankaŭ nun oni minas oron.

Trafiko
-------

El Barberton la plej grava vojo kuras al Mbombela. Fervojo alvenas el Zimbabvo.

Klimato
-------

Barberton havas subtropikan klimaton. La averaĝa temperaturo varias inter 6-29 °C. Inter oktobro-januaro malofte la temperaturo preskaŭ atingas 40 °C. Inter junio-aŭgusto foje la temperaturo falas al frosto. Jare pluvas ĉ. 700 mm. La pluvo kulminas en decembro kaj malkulminas junie.

Vidindaĵoj
----------

* natura rezervejo Songimvelo

Interesaĵo
----------

Floro "Barberton Lekanteto" (Gerbera jamesonii) estis malkovrita ĉi tie en 1889.

Fontoj
------

* angla Vikipedio
* loĝantaro
* mapo, distancoj Arkivigite je 2022-04-05 per la retarkivo Wayback Machine
* mapo[*rompita ligilo*]
**Regulo de Markovnikov** estas kemia regulo, kreita en 1870, far la rusa kemiisto Vladimir Markovnikov (1837-1904), aprte grava en la organika kemio. Ĉi-regulo asertas ke, en kemia reakcio, kiam oni aldonas halogenidan komponaĵon de la tipo H-X al alkeno, la acida hidrogeno ligiĝas al la karbono kun plej granda nombro da hidrogenatomoj kaj la halogenido al alia karbono de la duobla ligilo.

Ekzemploj:

**CH2**=*CH*-CH3 + HCl → **CH3**-*CHCl*-CH3
Propeno + Klorida acido → 2-Kloropropano
**CH2**=*CH*-CH2-CH3 + HBr → **CH3**-*CHBr*-CH2-CH3
1-Buteno + Bromida acido → 2-Bromobutano
Oni devas rimarki ke la karbono malpli anstataŭata, kiam ĉirkaŭita de pli da hidrogenoj, posedas pli grandan elektronegativecon, kaj konsekvence havas pli grandan tendencon altiri/kapti la elektrofilon - aŭ la pozitivan komponanton - dum la alia karbono implikita en la duobla ligilo havas pli grandan inklinon kati la nukleofilon, ĉar estante pli anstataŭita, ĝi inkline konstituas malpli negativan dupoluson.

Vidu ankaŭ
----------

* Vladimir Markovnikov (1837-1904)
* Terc-butanolo
**Fandub** (male al Fansub) estas kopio de fremdlingva filmo aŭ televidserio (kutime animeo), kies originala sonbendo estis anstataŭigita per amatora sinkroniga (samtempiga) dublado, farita fare de fanoj (kutime en malsama lingvo). Unu ela la ĉefaj uzoj de la fandub estas parodia dublado.

Gvidlinioj
----------

Kaj fansub kaj fandub konsideras la sekvajn gvidliniojn:

* La materialo devas esti tute senpaga por uzantoj. Ĝi ne povas esti vendita, ĉar tio povas konduki al jura agado de la originaj aŭtoroj de koncerna materialo.
* Bonkvalito devas esti konservita kaj en la traduko de la fragmento kaj en la dublado por faciligi la komprenon de la dialogoj.
* Oni devas doni krediton al la aŭtoroj kaj, se necese, oni devas akiri rajtigon de la aŭtoroj por la disvolviĝo kaj dissendo de la materialo.

Diferenco inter Fandub kaj Fansub
---------------------------------

Pro la kvanto de teknikaj detaloj necesaj por krei la novan sonbendon de speciala serio/filmo, krei epizodon de fandub estas pluraj niveloj pli malfacila ol krei la samon de Fansub. Aldone al traduko kaj tempigo, Fandub-antoj ankaŭ devas konsideri la kvaliton de la dublado kaj la laboro implikita en produktado de la epizodo. Aliaj aferoj, kiujn oni devas konsideri:

* Ĝustigante la voĉon al la movado de la lipoj (angle Lips Sync)
* fona muziko
* Sonefektoj
* Brurezista loko por registri

Kopirajto
---------

La kopirajtoj kiuj validas por Fandub-epizodo estas tre similaj al tiuj kiuj validas por Fansub-epizodo, krom la fakto ke ekzistas diferenco en la grandeco de la fenomeno. Estas iuj, kiuj ne konsentas kun ĉi tiu aserto, kaj asertas, ke la celo de la fandub ne estas distribuo al fanoj (malkiel en fansub, kies celo ja estas distribuo fare de la fanoj al la fanoj). Fakte, iuj toraj retejoj tute ne permesas al fandubaĵo esti alŝutita al sia retejo.

En Esperanto
------------

*Sleepy Hollow* aŭ *La Legendo de la Senkapa rajdanto* kaj la legendo *The Adventures of Ichabod and Mr. Toad* estas rakontata en animacia versio kantata kaj subtekatigata en Esperanto fare de Mikaelo Kastro.

Referencoj
----------

1. ↑  La senkapa rajdanto | Sleepy Hollow | Fandub Esperanto En Jutubo. Alirita la 29an de Oktobro 2023, taŭge ĝuste antaŭ Haloven'.

Vidu ankaŭ
----------

* Fansub

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 841095
 |
**Regumiel de la Sierra** [reguMJEL delaSJEra] estas loĝloko kaj municipo en la sudoriento de la provinco Burgoso, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Sierra de la Demanda*, lime kun la provinco Sorio (al kies Komarko Pinares ĝi estas krome atribuita).

Geografio
---------

Mapo de la komarkoj de Burgoso. Sierra de la Demanda, ruĝe, sudoriente.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 25,0425 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 336 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn ekde la komenco de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono. 

Ĝi distas 88 km de Burgoso, provinca ĉefurbo.Ĝi limas kun: Canicosa de la Sierra, Neila, Quintanar de la Sierra, Duruelo de la Sierra kaj El Amogable, areo apartenanta al ĉefurbo Sorio. Tra la municipa teritorio fluas la rivero Gumiel aŭ Zumel. La loĝloko estas inter aro de montaroj, inter kiuj la Sierra de Neila kaj la Sierra de Urbión.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento. 

Ekde la 15-a jarcento la lokaj ĉartransportistoj ĝuis reĝajn privilegiojn kaj en 1792 tiuj privilegioj etendiĝis al forhakado de 2 500 pinoj, sufiĉe por la vivtenado de la lokanoj. 

En la 19-a jarcento la fama Pastro Merino agadis en la areo dum la Milito de Hispana Sendependigo (ankaŭ la francoj incendiis la preĝejon) kaj dum la Unua Karlisma Milito.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo, la mezepoka nekropolo, fosiliaj restaĵoj de dinosaŭroj ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 779764
 |
Karnomuŝo el la familio de *Sarkofagedoj* farante bulon. Klarigo de tiu konduto estas ke ĝi koncentras la muŝan manĝon per forvaporiĝo. La dieto de la Karnomuŝo estas tre alta en akvoenhavo. La muŝo regurgitas la likvidan parton de la manĝo kaj poste ĝi englutas nur multe pli koncentritan manĝon sen tiom da akvo. *Aŭstralia Muzeo*
**Regurgito** estas la forigo de materialo el buŝo, farinkso aŭ ezofago, kutime karaktera pro esto de nedigestita manĝo aŭ sango.

Regurgitado estas uzata de nombraj specioj por nutri siajn idojn. Tio tipe okazas en cirkonstancoj kie la ido estas ĉe fiksa loko kaj patro povas manĝi aŭ manĝoĉasi, ĉefe laŭ cirkonstancoj kie la porto de malgranda predo povus suferi rabadon fare de aliaj predantoj aŭ la tuta predo estas pli granda ol tio kio povas esti portata al truhejmo aŭ nesto. Kelkaj birdospecioj eventuale regurgitas ankaŭ vomaĵojn de nedigestebla materialo kia ostoj aŭ plumoj. Oni konas, ke pingvenoj regurgitadas por nutri siajn idojn, foje farinte logdistancan veturon.

Temas ĉe plej animaloj pri normala kaj vola procezo malkiel la kompleksa voma reflekso kiel reago al toksinoj. Mielo estas produktata per procezo de regurgitado fare de mielabeloj, kio estas stokita ĉe la abelujo kiel unuaranga manĝoresurso.

Ĉe homoj
--------

Bildaro
-------

* BulmuŝoBulmuŝo
* Bulmuŝo (Calliphora vicina)Bulmuŝo (Calliphora vicina)
* *Pollenia sp.* Bulmuŝoj (video, 3m 1s)

Notoj
-----

1. ↑  Nelson, R.W. and C. G. Couto. Small Animal Internal Medicine, 4a eld. 2009.
2. ↑  Keeling, Linda K..  (2001) *Social behaviour in farm animals*. CABI Publishing. ISBN 0-8519-397-4.
3. ↑  Loon, Rael.  (2005) *Birds: the inside story*. Struik Publishers. ISBN 1-77007-151-2.

* Kategorio Regurgito (digesto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Junŝoobu Bjambijn Rinĉen** (naskiĝis 1905 - mortis aprile 1977 en Ulan-Batoro, Mongolio) estis fama mongola lingvisto, membro de pluraj sciencaj akademioj, unu el la plej grandaj aŭtoritatoj pri la finn-ugraj lingvoj.

Prof. Rinĉen lernis la Internacian Lingvon en 1927, gvidis Esperanto-kursojn en 1933, verkis la unuajn Esperanto-mongolan vortaron en 1964 kaj lernolibron, kiu havis du eldonojn - 1964 kaj 1966.

Li estis tradukanto el la rusa, franca, germana, pola, ĉeĥa kaj Esperanto. Liaj tradukoj de kelkaj fabeloj de Hans Christian Andersen, el Esperanto en la mongolan, havis du eldonojn. Li estis konsiderata kiel la plej vaste konata mongolo de la nuna tempo.

Li verkis historian trilogion **La suno leviĝas** kaj romanon el la mongola prahistorio **Zaan Zaluudaj**.

* Kategorio Rinĉen Yöngsiyebu Bjambyn en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 36201
* GND: 113104189
* LCCN: n85288771
* VIAF: 41972043
* ISNI: 0000 0001 0891 7815
* LIBRIS: 197658
* SUDOC: 067043607
* BNF: 12954033z
* NLA: 35918289
* BIBSYS: 97002763
* NKC: jn19992000987
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Ujrasliloj Marakoj
Vicoraslilo el semoj kaj folioj en la muziko de Nov-Gvineo, kiun dancantoj portas ĉe la piedartikoj
**Rasliloj** estas nerekte frapataj skuo-idiofonoj, do memsonaj muzikinstrumentoj, je kio la muzikanto impulsas per skuomovoj etajn raslajn objektojn, kiuj produktas plejparte bruetan sonon aŭ foje ankaŭ konkrete difineblan tonon.
Rasliloj estas jene klasifikeblaj:

* Ujaj aŭ enfermaj rasliloj: (marakoj, skuovo, skuotubo)
* Frapaj aŭ kadraj rasliloj: (cimbalstelo, sonorilarbo, tintilringo, tamburino)

Uja aŭ enferma raslilo konsistas el kava korpo plenigitaj per malmolaj objektetoj grandaj sablere ĝis nukse. Se oni ritme skuas ĝin, la partetoj frapetadaj kontraŭ ĝia vando respektive kontraŭ sin mem produktas specife sonan brueton. Ujaj aŭ enfermaj rasliloj nuntempe estas instrumentoj por interalie ĉaĉao, tango kaj ĵazo.

Je kadrorasliloj malgrandaj objektoj estas fiksitaj ĉe pli granda objekto kaj frapas kontraŭ ĝin; je vicorasliloj interfrapiĝas korpetoj aranĝitaj unu apud la alia. Ekzemplo por vicoraslilo en la muziko de Nov-Gvineo konsistas el aro da nuksoŝeloj, faskigitaj per plantofibroj.

Tintilringo, je kio malgrandaj metaldisketoj (cimbaloj) interfrapiĝas, estas kombinaĵo el ambaŭ. Je glitorasliloj la objektetoj – ofte semoj – glitas en kavokorpon. Se ili estas fiksitaj ekstere, oni nomas ilin pendolrasliloj. Rasliloj ankaŭ estas uzataj en simfoniaj orkestroj. Kiel *infanrasliloj* ili estas ludiloj, kiuj per plej diversaj formoj je (suĉ)infanoj malvolvas ties sensomovo-kapablon.

Referencoj
----------

1. ↑  *Rattle, Sepik River Region, Papua New Guinea. Late 19th/Early 20th Century.* Universitato de Suda Dakoto Arkivigite je 2015-03-03 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Raslilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Abrahamo Sender Zbar** naskiĝis proksimume en 1900, mortis je nekonata dato kaj loko, probable en Aŭstralio) estis grava lingvisto, instruisto, esperantlingva eldonisto kaj juda bjalistoka esperantisto. Li post la unua mondmilito vervore aktivis en la Esperanto-societo en Bjalistoko, fondita en 1910, kaj funkciigis librejon por esperantaj verkoj en la strato Sienkiewicza 20 En tio li proksime kunlaboris kun la ĵurnalisto kaj same eldonisto Jakobo Ŝapiro, malmultajn jarojn pli aĝa, kiu estis proksima amiko. Dum la 1930-aj jaroj Aleksandro sukcesis elmigri al Aŭstralio, kontraŭe al multaj aliaj judaj esperantistoj de Bjalistoko, kiuj iĝis viktimoj de la Holokaŭsto. Tie li interalie en Melburno starigis "Bjalistokan Centron".

Danke al fervora agado de li kaj multaj aliaj bjalistokanoj la lingvo en la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj iĝis populara kaj videbla en Bjalistoko. En pola esperanta adresaro de tiu periodo oni trovas 300 adresojn de Bjalistokanoj, pro tio Bjalistoko iĝis la tria - post Varsovio kaj Krakovo - centro de Esperanto. Propagando funkciis ankaŭ inter komercistoj, kiuj metis en vitrinojn de siaj entreprenoj tabuletojn kun la surskribo *Ĉi tie oni parolas Esperanton* kaj publikigis reklamojn en la lingvo internacia. 

La murpentraĵo en Zamenhofa strato 26 kun Jakobo Ŝapiro kaj Abrahamo Zbar ĉe la 1-a kaj Ludoviko Zamenhof ĉe la dua etaĝo
En la nova murpentraĵo ĉe la strato Zamenhofa, montranta bjalistokajn esperantistojn en fenestro kaj sur balkonoj, troviĝas ankaŭ li sidanta sur la fenestrobreto kun sia amiko kaj spektanta preterpasantojn. La murpentraĵon oni faris surbaze de malnova, samaspekta foto.

Referencoj
----------

1. ↑  en la usona retejo *findagrave* bedaŭrinde nur listiĝas samnoma kaj simile aĝa Abrahamo Zbar (1900-1990), kiu mortis en Tampa, Florido, sed laŭ la retejo antaŭ translokiĝo tien en 1924 vivis en Baltimore, do ne povas esti la esperantisto
2. 1 2 3  Abrahamo Sender Zbar en la retejo "juda Bjalistoko" (pole, jen [ aŭtomate tradukigita)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Juda heredaĵa vojo tra Bialistoko (pole kaj angle)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Ekzistas du dialektoj: la *mrasa* aŭ **z**-dialekto, kiu iĝis bazo de literatura ŝora lingvo en 1920 - 1930-aj jaroj, kaj la *kondoma*  aŭ **j**-dialekto.

Skribsistemo
------------

### Misiista alfabeto

Unua alfabeto por ŝora lingvo estis inventita en 19-a jarcento por religiaj kaj misiismaj celoj. Unua aboco por la ŝora estas eldonita en 1885. En ĝi uzatis literoj de tiama rusa alfabeto krom (**Ё ё, Ф ф, Щ щ** kaj **Ѣ ѣ**), kaj aldonaj literoj **Ј ј, Ҥ ҥ, Ӧ ӧ, Ӱ ӱ.**
En 1927 la alfabeto estas ŝanĝita (antaŭ tio, la rusa alfabeto mem iom reformiĝis). El tiamaj rusaj literoj uzatis ĉiuj krom **Ё ё** kaj **ъ**, kaj aldone **Ө ө, Ҥ ҥ, Ӱ ӱ**). Tiu alfabeto estis oficia.

Latina skribo
-------------

En 1930 oni enkondukis ŝoran alfabeton surbaze de latina skribo:

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A a | B в | C c | D d | Ə ə | F f | G g | Ƣ ƣ |
| I i | J j | K k | Q q | M m | N n | Ꞑ ꞑ | O o |
| Ө ө | P p | R r | S s | T t | U u | V v | Ş ş |
| Z z | Ƶ ƶ | L l | Ь ь | Y y | Į į |

Poste la ordo de literoj estis ŝanĝita al la pli simila al aliaj Sovetuniaj lingvoj, litero **Ә ә** estas anstataŭigita per **E e**, litero **Į į** forlasita.

Moderna skribo
--------------

En 1938 aperis oficie agnoskita cirila ŝora alfabeto. Ĝi havis ĉiujn rusajn literojn plus **Ӧ ӧ, Ӱ ӱ** kaj **Нъ нъ**. Post plua reformo ĝi ekhavis aspekton, kiu ekzistas ĝis nun:

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | Б б | В в | Г г | Ғ ғ | Д д | Е е | Ё ё |
| Ж ж | З з | И и | Й й | К к | Қ қ | Л л | М м |
| Н н | Ң ң | О о | Ӧ ӧ | П п | Р р | С с | Т т |
| У у | Ӱ ӱ | Ф ф | Х х | Ц ц | Ч ч | Ш ш | Щ щ |
| Ъ ъ | Ы ы | Ь ь | Э э | Ю ю | Я я |

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Шорскій Букварь. Шор кіжілері балаларын мічіке ӱгретче. Для инородцевъ восточной половины Кузнецкаго округа. Казань, 1885.
Dosiero:Wappen Salzburger Erzbisĉöfe Eberhard III von Neŭhaŭs.jpgblazono de Eberhard
**Eberhard von NEUHAUS** (mortinta la 18-an de januaro 1427 en Salcburgo) estis inter 1403 kaj 1404 administranto de al enkorpigitia regna prelatujo Berchtesgaden kaj - fakte - inter 1406 kaj 1427 ĉefepiskopo salcburga.

Vivo
----

Originante el dinastio de ministroj el Karniolo iĝis en 1395 dekano de la katedralo de Salcburgo, poste preposto katedralo. Kanone li elektiĝis arkiepiskopo jam en la 22.5.1403. Malgraŭ la apogo de reĝo Rupreĥto, papo Bonifaco la 9-a nomumis kontraŭ li samoficen Berthold von Wehingen, episkopo de Freising. Nur en januaro 1406 papo Inocento la 7-a konfirmis la elekton de Eberhard. Li sendis ulojn al la koncilio de Pizo en 1409 kaj estis persone en 1414/15 kaj 1417 ĉe la koncilio de Konstanco.

Eberhard konatigis la konstancajn reformdekretojn okaze de provinca sinodo en Salcburgo en novembro 1418. Iliaj decidoj pri altigo de la moralo de eklezia vivo kaj la batalo kontraŭ la husanoj renoviĝis dum dua sinodo en 1420 en maniero eĉ pli severa. Intertraktadoj de Eberhard laŭkomisie de reĝo Sigismondo kun senditoj el Venecio en la jaro 1418-a fiaskis. En 1420 Eberhard partoprenis kampanojn kontraŭ la husanoj.

Graveco
-------

Kvankam Eberhard internpolitike serĉis harmonion kun la en la ligo *Igelbund* unuiĝintaj grafoj kaj kavaliroj konfirmante multajn privilegiojn (en majo 1403) kaj promesante plibonigon de la financa ĥaoso enlanda, li suferis pli kaj pli da internacia neglekto. Ĉi-kuntekste ne forgesotas de li ordonitaj persekutoj de judoj en 1404. Estante aliancano de Leopoldo la 4-a (Habsburgo) kaj Sigismondo (Sankta Romia Imperio) - kontraŭ Vilhelmo kaj Ernesto - kaj de Ludoviko la 7-a (Bavario) li ja sukcese plurfoje peradis en kvereloj inter habsburgoj kaj vitelsbaĥoj. 

Oni ŝatis lian pacemon, bonfaremon kaj mildecon kiel ankaŭ sian klaran piecon. Krome li ŝatis konstruigi multajn aferojn (i.a. someran rezidejon Kastelo Neŭhaŭs apud Gnigl, 1424/26). Oni entombigis lin en la de li starigita Anno-kapelo de la salcburga katedralo.

Fonto
-----

* Leuschner, Joachim, "Eberhard III." Che: *Neue Deutsche Biographie* 4 (1959), p. 232 (tie chi interrete)
**Zonta International** (prononcu [zɔʹntə intənæʹʃnəl]) estas tutmonda nepartia kontakta kaj servokluba organizaĵo fondita en 1919. La organizaĵo devis esti ekvivalento al la kluboj kiuj estis nur por viroj. La celo de la organizaĵo estas ligi virinojn en pozicioj kun sendependa respondeco, kun la celo antaŭenigi la statuson de virinoj, precipe en profesia vivo. La membroj de la organizaĵo estas profesiuloj en respondeca pozicio. 

La ĉefsidejo situas en Ĉikago, sed lokaj kluboj ekzistis en 2009 en 67 landoj. La membreco estis ĉ. 33 000, kiuj estis distribuitaj inter 1 250 kluboj. Membreco estas akirita per elekto. 

La celo de la organizaĵo estas antaŭenigi la pozicion de virinoj en la kampoj de politiko, ekonomiko, sano kaj profesia praktiko. Krome, la organizaĵo laboras por pli granda kompreno inter homoj kaj por paco .

Historio
--------

Zonta International estis fondita en 1919 en Bufalo, Novjorko, Usono tiam sub la nomo La Konfederacio de Zontaj Kluboj. En 1930, reorganizado estis farita kaj la organizaĵo tiel iĝis Zonta International. 

La vorto *Zonta* signifas honestecon kaj fidindecon kaj venas de la dakotaa.

Agado
-----

organizaĵo donas stipendiojn al inaj esploristoj kaj ankaŭ subtenas edukajn kaj sanajn projektojn celantajn virinojn en evolulandoj. Ekzemploj de stipendioj inkluzivas la Amelia Earheart -stipendion, kiu estas aljuĝita al virinoj kiuj elstaras je scienco kaj teknologio. Zonta International ankaŭ havas konsultiĝan statuson en, inter aliaj, la Ekonomia kaj Socia Konsilio de UN kaj Unesko. Ekde 1972 ankaŭ ekzistas kunlaboro kun Unicef ​​.

Referencoj
----------

1. ↑  Alan Axelrod, *International Encyclopedia of Secret Societies and Fraternal Orders*, New York: Facts on File, Inc. 1997, p. 271.
2. ↑   Zonta International History. Alirita 2023-05-26.
3. ↑   Commission on the Status of Women. Alirita 2023-05-26.
4. ↑   Zonta Foundation for Women | UNICEF (angle). Alirita 2023-05-26.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Zonta Internacia Retpaĝo
* Gvidilo al la Zonta Klubo de San Antonio, Universitato de Teksaso ĉe San Antonio Biblioteko (UTSA Bibliotekoj) Specialaj Kolektoj.
* Enarkivigita rekordoj de la Zonta Klubo de la Northampton Areo ĉe Smith Altlernejo.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 839860
* LCCN: n82277089
* VIAF: 123074540
* ISNI: 0000 0000 8520 7166
 |
**Mappershain**  estas komunumparto de la komunumo Heidenrod en la germana federacia lando hesa distrikto Rheingau-Taunus. Apud Kemel Mappershain estas kun alteco de 500 m la plej alta vilaĝo de la okcidenta Taunus.

Geografia situo
---------------

Mappershain situas en la okcidento de la Hintertaunus, nordokcidente de Kemel en la sudo de lar Kemeler Heide kiu apartenas al la *Zorner Hochfläche*, sur la akvodislimo inter Rejno kaj Lahn *(Kemeler Rücken)*. 500 metrojn nordokcidente de la vilaĝo staras la monto Mappershainer Kopf, (548 m), la plej alta monto de la okcidenta Hintertaunus. Ankaŭ nur 500 m for estas la fonto de la rivereto Wisper, kiu enfluas 30 km sudokcidente apud Lorch en la Rejno. En la nordo de la teritorio de Mappershain fontas la rojo Dörsbach, kiu post 32 km enfluas apud monaĥejo Arnstein en la riveron Lahn.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Mappershain okazis en la jaro 1260 kiel *Meinfrieshain*. La nomo staras por setlejo de iu *Meinfried*.

Referencoj
----------

1. ↑  Westlicher Aartaunus, Zorner Hochfläche, Katzenelnbogener Hochfläche, Nastätter Mulde und Unterlahnhöhen[*rompita ligilo*]
2. ↑  Topografische Karte 1:25.000
3. ↑  Hessisches Landesvermessungsamt: Kreiskarte 1:50.000 Wiesbaden Rheingaukreis Untertaunuskreis, Ausgabe 1969

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Mappershain en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Ortsteil Mappershain im Internetauftritt der Gemeinde Heidenrod Arkivigite je 2017-01-07 per la retarkivo Wayback Machine
* Der Ortsteil auf der Webseite des Heimatvereins Heidenrod e. V.
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Korna fraterkulo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Ĥaradrioformaj *Charadriiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Aŭkedoj *Alcidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Fraterkulo *Fratercula* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***F. corniculata*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Fratercula corniculata****(Naumann,JF, 1821) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Korna fraterkulo  |

 |
| v • d • r |

**Korna fraterkulo** (*Fratercula corniculata*) estas aŭkedo, kiu similas aspekte kun atlantika fraterkulo. Ĝia **beko estas flava** ĉe la kapo kaj ruĝa apud la pinto. Ĝi estas mara birdo, kiu nutras sin per kapti nutraĵon subakviĝante akve. Ili reproduktiĝas en aroj - ofte kune kun aliaj aŭkoj.

La flava beka tavolo grandiĝas antaŭ la reprodukta sezono kaj poste perdiĝas. Ĝi havas **malgrandan nigran karnan "kornon" supre de siaj okuloj** (kaj de tie la nomo), blankan vizaĝon kun nigra linio sub siaj okuloj kaj ruĝajn piedojn.

Tiu ĉi speco reproduktiĝas sur rokaj insuloj ĉe la marbordoj de Siberio, Alasko kaj Brita Kolumbio. La nestoj troviĝas en kavernoj aŭ inter rokoj. Ĝi travintras mare. Kutime troviĝas la nutraj lokoj malproksime de la nestoj. Ambaŭ gepatraj birdoj manĝigas la kutiman solan idon.

Fraterkulo revenas post kaptado kun kelkaj fiŝoj enbeke. Ĝi ankaŭ manĝas loligojn kaj malakostrakojn

La aro de tiaj birdoj malgrandiĝas pro enkonduko de ratoj al kelkaj de la insuloj, kie la reproduktado okazas.

**Vidu ankaŭ:**

* Atlantika fraterkulo *F. arctica*
* Tufa fraterkulo *F. cirrhata*

* Korna fraterkulo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Korna fraterkulo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Korna fraterkulo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

***L'Île Atlantique*** ("La atlantika insulo") estas romano de la franca verkisto Tony Duvert, aperinta en 1979 ĉe la eldonejo Minuit. En 2003, Gérard Mordillat reĝisoris adapton sub la formo de telefilmo por la televidkanalo Arte, kiu estis premiere elsendita en 2005, koincide kun la reeldono de la verko.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

En la bretona insulo Saint-Rémy, kiu funkcias kiel geografia metaforo, grupo de infanoj aĝaj inter 7 kaj 14 jaroj, devenantaj de tre malsimilaj socikulturaj tavoloj, ekde la filo de kamparano aŭ de laboristo ĝis la filo de etburĝo, vivas kaŝe aŭtonoman ekzistadon. Dum noktas, kiam ĉiuj kredas ilin endormaj, ili fuĝas elhejme por eniri kaj priŝteli domojn, vilaojn kaj proprietaĵojn. Ili ŝtelas kiel ludo, defio kaj amuziĝo; la predo gravas al ili malpli ol la ekscito provokita pro la ŝtelado.

Dum unu el tiaj noktaj eliroj, virino mortas pro koratako kaj alia estas murdita de sia edzo, kiu kaptas la okazon. La polico komencas esplori kaj komisaro prizorgas la enketon, kiu iĝas kaptilo. Laŭmezure kiel tiriĝas la tagoj, la familiaj sekretoj senvualiĝas kaj la infanoj, per siaj ludoj, ŝajnas tre senkulpaj antaŭ la mondo de la plenkreskuloj, kiu rivelas ties tutan fiecon.

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Referencoj
----------

1. ↑  
Guillebaud, Jean-Claude. *La Tyrannie du plaisir*. Parizo: Seuil, 1998. ISBN 2-02-028949-0.
2. ↑  Sebhan, Gilles. *Tony Duvert: L'enfant silencieux*. Parizo: Denoël, 2010, pp. 102, 103. ISBN 2-207-10123-1.
Filipo Aŭgusto ekokupas Tours en 1189. (miniaturo ene de la Kronikoj)
La ***Grandaj Kronikoj de Francio*** (franclingve *Grandes Chroniques de France*) estas reĝa kompilo rilate al la historio de Francio, kun multaj belegaj miniaturoj ene de ĝiaj manuskriptoj. La kronikoj estis kolektitaj inter la 13-a kaj la 14-a jarcentoj, ekde la reĝado de Sankta Ludoviko, kiu deziris konservi la memoron de la historio de la Frankoj, ekde la (mita) alveno de la Trojanoj ĝis sia epoko, en "oficiala" kroniko.

La redakto de la kronikoj daŭriĝis dum la reĝadoj de liaj posteuloj, ĝis la kompleta finiĝo en 1461. La verko temas pri la Merovidoj, la Karolidoj kaj la Kapetidoj, tio estas ĉiuj frankaj aŭ francaj reĝoj ekde Klodvigo la 1-a, kun multaj bildoj por ĉiu monarko aŭ grava okazaĵo.

La *Grandaj Kronikoj* fontas el la franclingva traduko de latinlingvaj rakontoj ellaboritaj de la monaĥoj de la baziliko de Saint-Denis, kiuj estis la oficialaj historiistoj de la francaj reĝoj ekde la 13-a jarcento.

Restas hodiaŭ proksimume 130 manuskriptoj de la kronikoj, kun miniaturoj kvalite aŭ nombre tre variaj.

* Kategorio Grandaj Kronikoj de Francio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Manase** aŭ **Manaseo** (hebree מְנַשֶּׁה) estas la unuenaskito de Jozef kaj ties edzino egipta Asenat.

Manase estas ankaŭ la nomo de la izraela tribo kiu el tiu prenis la nomon. Kutime ĝi estas registrata kune kun tiu de Efraim kiel du elementoj de la tiu de Jozef. Li estis jam naskita kiam la filoj de Jakobo atingis Egiption el Kanaano.

Jakobo, lia avo, lin adoptis kiel sian filon. Genezo 48,12-14 rakontas kiel Jakobo elektis la pli junan filon de Jozef, Efraim, anstataŭ Manasen, por lin beni kiel unuenaskiton.

La tribo de Manase estis parto de la konfederacio de Nordo kaj estis tiom nombra ke oni devis ĝin dividi en du partoj, lokiĝante en malsamaj zonoj kaj foraj el la Eretz Israel Promesita Tero).

*Jakobo benas la filojn de Jozefo*, de Rembrandt, 1656.

Vidu ankaŭ
----------

* Manase (reĝo de Judujo)
* Jozef
* Izraela Lando
* Jakobo

Aliaj projektoj
---------------

KOMUNEJO: 

* Kategorio Manase en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 524379
* GND: 1069697338
* VIAF: 315561990
 |
**La ringo de la Nibelungo** – germane *Der Ring des Nibelungen* – estas ciklo el kvar operoj de Richard Wagner, kiuj ekestis inter la jaroj 1851 kaj 1874. En aŭgusto 1876 unuafoje la tuta kvar-opera ciklo sub la gvido de la dirigento Hans Richter estis surscenigita en la festivalejo de Bayreuth.

*Siegfried* (Heinrich Gudehus) forĝas la glavon *Notung*.La ciklo konsistas el la operoj

* *La Rejna Oro* – germane *Das Rheingold* („antaŭa vespero")
* *La Valkirio* – germane *Die Walküre* („unua tago")
* *Siegfried* („dua tago")
* *Krepusko de la Dioj* – germane Götterdämmerung *(„tria tago")*

Jam en la jaro 1848 Richard Wagner verkis prozan koncepton sub la titolo „Die Nibelungensage". Jam en tiu koncepto li ligis la heroan legendon kaj pliajn mitojn el la ĝermana mitologio al "monda dramo" de giganta amplekso. Tamen la origina plano nur estis la drama kaj muzika prilaboro de la legendo pri la morto de la ĝermana heroo *Siegfried*, venkinto de drako. Kiam li finis la tekstaron por estonta opero de la titolo *Siegfrieds Tod* ("la morto de Siegfried"), li ekkonis ke tro da ĉirkaŭaj mitologiaj kaj legendaj informoj mankis en la verko. Li tial verkis aldonan unuan parton, *Der junge Siegfried* ("la juna Siegfried""), sed tamen restis multaj malklaraĵoj. Por pli bone klarigi la historion, li tiam ankoraŭ antaŭenŝovis la antaŭhistoriojn *Das Rheingold* (origina titolo: „Der Raub des Rheingoldes", "La Rejna Oro" respektive La Rabo de la Rejna Oro") kaj *Die Walküre* ("La Valkirio"). Post verko de la tekstaro "de la fino al la komenco", li sekve komponis la korespondan operan muzikon en la ĝusta sinsekvo, de la unua ĝis la kvara opero de la ciklo.

La mitologian mondon de la ĝermanaj dioj la komponisto prenas kiel modelon por kritika interpreto de la homa societo. "Ringo" kaj "oro" (kiuj ĉi tie simboligas potencon kaj kapitalon), traktatoj, la ribelo kaj la fiasko de heroo, la monda pereo en incendio - jen laŭ la komponisto la cikle ripetiĝantaj, ĉiuepokaj mitaj temoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* aŭda prezento de la gvidaj operaj melodioj
* tekstaro kun indikoj pri gvidaj motivoj kaj scenoj Arkivigite je 2016-03-25 per la retarkivo Wayback Machine

* La ringo de la Nibelungo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio La ringo de la Nibelungo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La ***Reina-Valera***, ankaŭ nomata **Biblia de Casiodoro de Reina** aŭ ***Biblia del Oso*** (*Biblio de la Urso*), estas unu el la unuaj tradukoj de la Biblio al la kastilia lingvo. La verko estis farita surbaze de la tradukoj de la originalaj tekstoj en la hebrea kaj la greka lingvoj kaj estis publikigita en Bazelo, Svislando, la 28an de septembro 1569. Ĝia tradukinto estis Casiodoro de Reina, hispana monaĥo konvertita al protestantismo kaj poste Cipriano de Valera faris la unuan revizion en 1602.

La Biblio *Reina-Valera* havis ampleksan disvastigon dum la Reformacio de la 16a jarcento. Nuntempe ĝi (kun pluraj postaj revizioj tra la tempo) estas unu el la biblioj en la hispana plej uzataj fare de la protestantaj kristanaj eklezioj estiĝintaj el la Reformacio (inkluzive de la evangeliaj eklezioj), samkiel de aliaj grupoj kristanaj kiaj la Sepataga Adventisma Eklezio, Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj, la Ministeria Eklezio, la Internaciaj Gideonoj kaj aliaj kristanaj grupoj ne evangeliaj.

Vidu ankaŭ
----------

Referencoj
----------

* Kategorio Reina-Valera en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 573046
 |
Envio en koncepto de Jacob Matham, 1587
**Envio** estas deziro havi ion, kion alia posedas. La envianto ofte sentas malĝojon kaj malamon kontraŭ iu, kiu posedas ion, kion oni mem malhavas. Oni ofte akuzas la kredantojn de egaligaj ideoj (socialdemokratismo, marksismo aŭ aliaj emancipaj movadoj) je envio. La kritikistoj asertas, ke la deziro pri egaligo naskas envion, sed la envio ofte instigas enviantojn por pli bona, efika laboro por plibonigi sian vivon. Malo de envio estas afableco.

Homoj ofte fiere montras sian riĉaĵon por enviigi aliajn.

Proverbo
--------

Ekzistas pluraj proverboj pri envio en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Envia moko sukceson ne detruas.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Feliĉo kaj riĉo envion elvokas.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Se mi scius, kion mi ne scias, ĉiuj saĝuloj min envius.* **"** |

 |

Referencoj
----------

1. ↑   Lernu. Arkivita el la originalo je 2011-12-25. Alirita 2008-12-20.

* Kategorio Envio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Envio en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
**Riocabado** [riokaBAdo] estas municipo en la nordo-centro de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *La Moraña* aŭ Komarko de Arévalo kaj al la jurisdikcia teritorio de Ávila, en la centro de la provinco. 

Riocabado en la provinco Avilo.
Komarkoj de la provinco Avilo; Komarko de Arévalo norde, brune.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de Riocabado kaj Pascualcobo, okupas totalan areon de 19,77 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 131 loĝantojn. Ĝi perdis 350 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 34 km de Avilo, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun Papatrigo, Cabizuela, El Oso, San Juan de la Encinilla kaj Las Berlanas.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio. Plej frua mencio estas de 1250.

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 761856
* VIAF: 316734423
 |
**Riodeva** [rjoDEba] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la suda komarko Komunumo de Teruelo, kies komarka ĉefurbo estas la provinca ĉefurbo mem, Teruelo.

Geografio
---------

Preĝejo.
Panoramo.
Natura loko Los Amanaderos.
Ĝi estas je 41 km de Teruelo, provinca ĉefurbo. Al Teruelo alvenas de nordo tri ŝoseoj, de sudo du kaj unu okcidente el Gea de Albarracín. El la du sudaj, tiu plej okcidenta nome N-330 venas el sudokcidento, fakte el Libros. Laŭ tiu Riodeva estas inter Camarena de la Sierra oriente kaj Libros okcidente, kun la urba kerno tute lime al Rincón de Ademuz, eksklava komarko de provinco Valencio. 

Tra la municipa teritorio fluas la rivero Riodeva, kiu formas limon inter Aragono kaj Valencilando, kaj enfluas en la riveron Turia ekde ties maldekstra bordo, ĉe «Casas de Angelina» (Libros), super Torrealta kaj antaŭ Mas de Jacinto, de la valencia Rincón de Ademuz. La loĝloko staras je 967 m super marnivelo. Grava natura loko estas Los Amanaderos, kie oni instalas la nomitan «Centro de Interpretación del Río Eva y Los Amanaderos» (CIREA).

Historio
--------

Oni trovis romian nekropolon.

La zono venis al posedo de kristanoj post la venko de Alfonso la 1-a la Batalema en la batalo de Cutanda. Sed eble la kristanoj perdis ĝin dum la krizo kiu sekvis la morton de Alfonso la 1-a. Nur dum la regado de Alfonso la 2-a de Aragono estis klara dominado fare de kristanoj. 

La loko en la Mezepoko apartenis al la Templanoj. En la 14-a jarcento ĝi apartenis al la Ordeno de Sankta Johano.

Aktualo
-------

Bazo de ekonomio estis agrikulturo (cerealoj, legomoj kaj iom da vitoj), forstado kaj brutobredado; nune ĉefe rura turismo kaj minado de kaolino (por fabrikado de papero kaj ceramiko) kaj de kvarco (por fabrikado de vitro). Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj tiukadre ankaŭ en Riodeva oni malaltiĝis ĝis nunaj 325 loĝantoj.

Vidindaĵoj estas la preĝejo, du ermitejoj, krucarvojo pri la Pasio de Kristo, muelejo kaj interpretejo pri muelejoj kaj natura loko Los Amanaderos, paleontologia kuŝejo pri dinosaŭroj ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Teruelo

Notoj
-----

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 797940
 |
**Jan Piwnik** pseŭdonomoj "Donat" kaj "Ponury" (naskiĝis la 31-an de aŭgusto 1912 en vilaĝo Janowice proksime al Ostrowiec Świętokrzyski, mortfalis la 16-an de junio 1944 apud vilaĝo Jewłasze en Nowogródek-regiono) – majoro de Pola Militistaro kaj aspiranto de Ŝtata Polico, fama partizana komandanto de la Pola Enlanda Armeo en Santakruca Montaro kaj en Nowogródek-regiono.

Juneco kaj polic-servo
----------------------

En Janowice finis fundamentan lernejon, kaj gimnazion en Ostrowiec Świętokrzyski, kie abiturientiĝis en 1932. Ĝis 1933 soldatservis en Volina Lernejo de Artileriaj Rezerv-Substandardistoj en Volodimir, finante ĝin en la rango de plotono. En 1934 nomumita rezerv-subleŭtenanto. En la jaroj 1935-1939 servis en Ŝtata Polico, unue lernante en oficira lernejo en Mosty Wielkie, post kiu iĝis aspiranto, kaj poste gvidis policejon en Horochów (Volinio), kaj de 1938 gvidis lernejan kompanion de polico en Golędzinów (nun Varsovio).

Partopreno en la defenda milito kaj polaj unuoj Okcidente
---------------------------------------------------------

Li partoprenis la defendan militon de 1939 kiel komandanto de kompanio en Motorigita Bataliono de Polico. Kune kun sia subtaĉmento retiriĝadis de Silezio tra Lublinio direkte al la pola-hungara limo, kiun transpaŝis la 23-an de septembro. Post fuĝo en marto 1940 de internigejo en Hungario tra Jugoslavio kaj Italio atingis Francion, kie eniris la 4-an Regimenton de Peza Artilerio kaj iĝis komandanto de artileria baterio. Kiam junie 1940 Francio kapitulacis, Jan Piwnik kun taĉmento kolektiginta soldatojn de disbatitaj polaj unuoj, sur unu el la lastaj ŝipoj albordiĝis Brition. Tie eniris artilerian divizion en la 4-a Kadra Brigado de Pafistoj. Poste translokiĝis al la 1-a Sendependa Paraŝuta Brigado. Januare 1941 partoprenis kurson de konspira batalo en Briggens apud Londono kaj paraŝutistan kurson en Ringway apud Manchester. Mallonge iĝis ankaŭ instruktoro pri enkonduka paraŝuta instruado en Largo House. Post fino de laŭvicaj 5 fundamentaj kursoj akiris statuson de la kandidato por *cichociemy* (malvideblulo).

Ordenoj kaj distingoj
---------------------

* Granda Kruco de la Ordeno *Polonia Restituta* (postmorte, laŭ decido de prezidento Bronisław Komorowski en 2010 "pro eminentaj meritoj por sendependigo de Pola Respubliko")
* Ora Kruco de la Ordeno Virtuti Militari
* Arĝenta Kruco Virtuti Militari
* Batal-Kruco (dufoje)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Jan Piwnik en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Mallonga rememoro pri "Ponury" en youtube.com
* Paĝo pri "Ponury"


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 405723
* GND: 119054442
* LCCN: nr96016604
* VIAF: 54949666
* ISNI: 0000 0000 5336 2014
* SUDOC: 163751854
* BNF: 16605418d
 |
Video pri la Tabula Peutingeriana de la jutuba kanalo Scivolemo.
La Via Appia (Appia vojo) proksime de Romo.
**Romia vojo** aŭ **Romia ŝoseo** estas vojo de la vojreto kreita de la antikvaj romianoj. Ofte rektlinia, ĝi ebligis travojaĝon de la imperio ekde la ĉefurbo Romo pli rapidan ol antaŭe. Temis pri ŝtonŝoseoj, tio estas ŝoseoj konstruitaj ĉefe el grandaj pecoj de ŝtonoj per specifa konstrumetodo.

Romiaj vojoj ligis inter ili la plej gravajn urbojn en ĉiuj partoj de Italujo kaj de la cetero de la imperio, ĉefe de ties politik- kaj ekonomi-decidaj ejoj. Ili ebligis rilate al la epoko relative facilan vojaĝon al ĉiuj uzantoj, ĉu temis pri trupoj militcelaj, komercistoj aŭ mesaĝportistoj. Ili estis grava ero de la ekonomia disvastiĝo de la imperio, sed ankaŭ de ties neniigo, ĉar ili faciligis la elorienteŭropajn popolmigradojn.

Mejlŝtono kun nomo de la imperiestro Septimo Severo, en Sankt Margarethen, Lungau, Aŭstrujo.

Vidu ankaŭ
----------

* Vía de la Plata

Bibliografio
------------

* Raymond Chevallier, *Les voies romaines*, Armand Colin, 1972.
* Gérard Coulon, *Les Voies romaines en Gaule*, éditions Errance, 2007.
* Th. Kissel, "Road-Building as a munus publicum" dans P. Erdkamp dir. *The Roman Army and the Economy*, Amsterdam, 2002, p. 127-160.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Gaŭla-romia vivo: naskiĝo de urboj kaj vojoj (france) Arkivigite je 2009-09-06 per la retarkivo Wayback Machine

* Romia vojo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Romia vojo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)