recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kolorterapio** aŭ **kromoterapio**, estas alternativa kurac-metodo, kiu uzas diversajn kolorajn vibradojn sur la korpo en formo de blanka lumo projektita tra diverskoloraj filmoj. La terapio baziĝas sur la ideo, ke la lumo estas speco de elektromagneta vibrado kiu influas la nematerian energikampon (aŭro). La terapeŭta valoro de infraruĝa lumo estas vaste rekonata en la ĝenerala medicino, sed ne la influo de videbla lumo.

Studo pri la efiko de la ruĝa kaj la blua koloroj
-------------------------------------------------

Laŭ la rezultoj de studo de la Universitato de Brita Kolumbio en Vankuvero, eldonita en la revuo Science, la blua koloro por utilus por kreivo kaj la ruĝa por la atento pri detaloj.

Por atingi tiun konkludon, Ravi Mehta kaj Rui Zhu disvolvis eksperimentaron kun pli ol sescent homoj por taksi la efikojn de ambaŭ koloroj pri la efektivigo de pluraj mensaj taskoj, kiel ekzemple solvi anagramojn, enmemorigi vortlistojn kaj evoluigi ideojn por infanaj ludiloj.

La plimulto de la provoj estis prezentitaj sur komputilaj ekranoj, kie la partoprenantoj devis solvi la taskojn per blua, ruĝa aŭ neŭtrala fono.

La rezultoj indikas ke la ruĝaj fonoj kreas grandan atentemon pri detaloj, kiuj plibonigas do interalie memoron kaj leg-komprenon. Alikaze, bluaj koloroj invitas vin esplori novajn eblojn kaj estas asociita kun kreiva pensado. La ĉielo, la oceano kaj akvo asociiĝas kun vereco, paco kaj trankvileco laŭ klarigoj de Zhu, kiu asertas ke tio provizas sekurecon esti kreiva kaj riskiĝi.

Laŭ la esploristoj, la rezultoj havas multajn aplikojn por la ĉiutaga vivo, ekzemple uzi kolorojn en edukaj lernejoj, vojaj avert-signoj, avert-etiketoj, en la laborejo aŭ por reklamaĵoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2012-12-24 per la retarkivo Wayback Machine Studo en la angla pri la ruĝo kaj bluo
Glaĉeroj kaj rokaj elstaraĵoj en Lando de Marie Byrd vidataj el aviadilo de NASA, oktobre de 2011
**Lando de Marie Byrd** aŭ en angla *Marie Byrd Land* estas la parto de Okcidenta Antarkto oriente de Ross-glacikampo kaj la Maro de Ross kaj sude de la Pacifika Oceano, etende oriente proksimume ĉe linio inter la pinto de la Ross-glacikampo kaj la marbordo Eights. Ĝi etendas inter 158°W kaj 103°24'W. La inkludo de tiu areo inter la Altebenaĵo Rockefeller kaj la marbordo Eights estas bazita sur la grava rolo de *Rear Admiral* Richard E. Byrd en la esploro de tiu areo. La nomo estis origine aplikita de la Admiral Byrd en 1929, honore al lia edzino, al la nordokcidenta parto de la areo, nome la parto kiu estis esplorita en tiu jaro.

La Lando Reĝo Eduardo la 7-a aŭ *Duoninsulo Reĝo Eduardo la 7-a'* estas granda, glacio-kovrita duoninsulo kiun formas la nordokcidenta pinto de la Lando de Marie Byrd.

La Maro Amundsen, branĉo de la Suda Oceano ĉe la Lando de Marie Byrd, kuŝas inter la Kabo Flugofiŝo (nome nordokcidenta pinto de la insulo Thurston) oriente kaj la Kabo Dart en insulo Siple okcidente.

Esplorado
---------

Okupado
-------

Referencoj
----------

1. ↑   "Marie Byrd Land". Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Konsultita la 2004-11-03. Presidential Decision Directive NSC-26

* Kategorio Lando de Marie Byrd en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

80° 00′ S 120° 00′ U﻿ / ﻿80.000 °S, 120.000 °U﻿ / -80.000; -120.000 (mapo)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 461704
* GND: 4074562-4
* LCCN: sh2017000251
* VIAF: 235487373
 |
Pinto de la Lumturo, el Kalabrio.
**Kabo Peloro** (ankaŭ nomata **Pinto de la Lumturo** kaj konata de la mesinanoj nur kiel Faro -Lumturo-) estas la ekstrema nordorienta pinto de Sicilio, kies teritorio estas parto de la municipo Mesino, distrikto Torre Faro, proksime al la lagoj de Ganzirri.

Ĝi konsistas el malalta sabla lango situanta sude de la sudokcidenta parto de Kalabrio, preskaŭ kontraŭ la vilaĝeto Cannitello, kaj kiu finiĝas preskaŭ ĉe loĝloko Santa Trada, kie troviĝas la kalabria turo de la elektrodukto de la markolo. La sicilia kolono situas tuj apud la ekstrema pinto de Kabo Peloro, kie situas Cariddi.

Ĝi konsistigas la nordan enirejon de la Markolo de Mesino kaj tial estas indikita kiel tre grava lumturo por navigado. Ĝi estas la renkontejo inter la Ionia Maro kaj la Tirena Maro, tial ĝiaj marbordoj estas trairitaj de tre fortaj fluoj, pro kiuj la formo de la strandoj ŝanĝiĝas ĉiujare.

La lageto de Kabo Peloro ankaŭ estas loko de internacia graveco, inkluzivita en la Akvo-projekto de Unesko ekde 1972, kaj loko de nacia graveco agnoskita de la Itala Botanika Socio. Pli ol 400 akvaj specioj vivas en la naturrezervejo, el kiuj almenaŭ dek estas endemiaj.
Fasado de la Monaĥejo de Sankta Maria de Ripoll.
La **Monaĥejo de Sankta Maria de Ripoll** estas monaĥejo benediktano situanta en la urbo kataluna Ripoll (Hispanio). Ĝi estis fondita ĉirkaŭ la jaro 880 fare de la grafo Vilfredo la Harplena, -plej verŝajne super alia de la epoko de visigotoj (589) detruita de la araboj-. Ĝi iĝis loko por entombigo de la grafoj de Barcelono kaj de Besalú. La monaĥejo iĝis centro de *scriptorium* kaj de kulturo tre grava por la Mezepoko en Katalunio, kun projekcio je nivelo de aliaj eŭropaj abatejoj de tiu periodo kiel tiuj de Saint Denis, de Fleury aŭ Montokasino. Ĝi estis deklarita Kultura Havaĵo de Nacia Intereso en 1931.

En la 12a jarcento oni konstruis novan portikon en formo de triumfarko kiu estas konsiderata majstroverko de la romanika skulptarto monumenta en Katalunio, kaj en ĝi estas reprezentataj variaj skulptaĵoj, inter kiuj elstaras la centra bildo kun la *Maiestas Domini*, la apostolaro kaj scenoj de la Malnova testamento.

Bibliografio
------------

* Junyent Eduard, "La basílica del monasterio de Santa María de Ripoll", Parroquia de Santa María de Ripoll,1991. ISBN 84-300-0485-8.
* Pladevall, Antoni, *Els monestirs catalans*, Ediciones Destino, Barcelona, 1970 ISBN 84-233-0511-2
* Tomás Bonell, Jordi, *Descobrir Catalunya*, Premsa Catalana, Barcelona, 1994.
* Rabuñal, Anxo et alt. *Imatges de Catalunya*, El País Aguilar, Madrid, 1995, ISBN 84-03-59631-6

Eksteraj ligiloj
----------------

* Monaĥejo de Ripoll en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Monaĥejo de Ripoll en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala retejo de la monaĥejo kaj la paroĥo de Santa Maria de Ripoll
* Historio de la monaĥejo. Kun fotoj
* La portiko de Santa María de Ripoll Arkivigite je 2007-04-08 per la retarkivo Wayback Machine
* Priskribo Arkivigite je 2012-03-08 per la retarkivo Wayback Machine
* Panoramo de la klostro
* Panoramo 360º de la portiko de la monaĥejo de Santa María de Ripoll

Koordinatoj: 42° 12′ 5″ N 2° 11′ 26″ O﻿ / ﻿42.20139 °N, 2.19056 °O﻿ / 42.20139; 2.19056 (mapo)
**Bernardo O'Higgins Riquelme** ( Ĉilio, la 20-an de aŭgusto 1778 - Limo, la 24-an de oktobro 1842 ) estis ĉilia militisto. Li estas konsiderita unu el la Patroj de la Ĉilia Patrujo, unu el la fundamentaj armeaj figuroj de sendependeco kaj la unua ŝtatestro de sendependa Ĉilio sub la titolo de Supera Direktoro inter 1817 kaj 1823, kiam li libervole rezignis la postenon por eviti intercivitanan militon, kaj ekzilis sin en Peruo ĝis sia morto.

Biografio
---------

En Richmond, kie li studis, li renkontis Francisco de Miranda ( 1799 ), kiu gajnis lin al la projekto de hispan-amerika sendependeco kaj la ideoj de framasonismo. 

En 1810 ( Santiago revolucio ) li prepariĝis kunlabori kun la Junto kiu devis regi Ĉilion dum la hispana reĝo Ferdinando la 7-a troviĝis en kaptiteco. Nomumita deputito al la Kongreso en 1811, O'Higgins estis nomumita membro de la Junto, prezidita de José Miguel Carrera Verdugo.

O'Higgins ricevis la pozicion de generalo en ĉefo de la armeo en januaro 1814. La malvenko de Membrillar antaŭ la kontraŭsendependaj trupoj kondukis al la traktato de Lircay, per kiu la reĝa aŭtoritato estis rekonita. Tiu traktato kaŭzis grandan malkontenton inter ĉiliaj patriotoj, kio estis utiligita fare de la fratoj Carrera Verdugo-fratoj por unuigi la opozicion ĉirkaŭ ili. Alfrontitaj al O'Higgins, ili venkis lin en la batalo de Maipó, sed la alveno de novaj reĝistaj trupoj determinis la repaciĝon (brakumo de la rivero Maipó). 

Post kiam la restarigo de la hispanaj reĝoj komenciĝis, O'Higgins aliĝis al Mendoza en la armeo de la Andoj kiujn San Martín organizis ( 1816 ). En 1817 li rekomencis la ĉilian rekonkeron kun la venko de Chacabuco (februaro 1817) kaj estis nomumita supera direktoro. 

Post la sendependecdeklaro en Talca (februaro 1818), O'Higgins kaj San Martín estis venkitaj en Chancharrayada (marto 1818 ) fare de la kontraŭsendependistoj. Malgraŭ esti vundita, O'Higgins partoprenis la decidan konfrontiĝon de Maipú (aprilo 1818), kiu definitive certigis la sendependecon de Ĉilio. Post kiam la ekzekuto de gravaj sendependistoj estis ordonita (inkluzive de la fratoj Juan José kaj José Luis Carrera Verdugo, en aprilo 1818), en aŭgusto 1818 li aprobis diktatoran konstitucion; dum lia politika administrado li ricevis la subtenon de la nobelaro kaj la alta burĝaro, kiuj forlasis lin kiam li aboliciis la nobelaron kaj provis subpremi la *mayorazgos*. Krome, li devis alfronti bankroton en 1818. En majo de tiu sama jaro, li sukcesis venki la hispanan Pacifikan floton, kiu kaŭzis la sendependecon de Peruo. Lia politiko de instigado de publikaj konstrulaboroj kaj nacia eduko pliigis lian popularecon, sed en 1821 lia politika pozicio malfortiĝis, post la ekzekuto de José Miguel Carrera Verdugo. Populara malkontento erupciis en la ribeloj de Concepción kaj La Serena. Li demisiis en januaro 1823, kaj estis anstataŭigita en aŭgusto per Ramón Freire kaj ekzilita al Peruo.

Referencoj
----------
**József Adolf GEGŐ** [jOĵef], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gegő József Adolf** estis hungara katolika pastro, monaĥo, instruisto, astronomo. Lia nobela antaŭnomo estis *oroszfái*.

József Adolf Gegő  naskiĝis la 29-an de januaro 1746 en Hungara reĝlando en Marót (nuntempa Hontianske Moravce en Slovakio). Li mortis la 15-an de aprilo 1812 en Kolozsvár (nuntempa Cluj en Rumanio).

Biografio
---------

József Adolf Gegő aliĝis al la piaristoj en 1761. Li pastriĝis en 1768. Li komencis instrui en 1764 en Nyitra, poste en diversaj urboj de tiutempa Hungarlando, lastfoje longe en Kolozsvár (1778-1809). Li estis ankaŭ observatoriestro kaj ankaŭ vicrektoro ekde 1803 en Kolozsvár. Ekde 1809 li estis ĉefo de reĝa licea presejo ĝis sia morto.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Elementa algebrae. In usum auditorum suorum.* (1808)
* *Elementa geometriae.* (1808)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2013-07-29 per la retarkivo Wayback Machine
**Csanádpalota** [ĉanAdpalota] estas urbo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Csongrád, en Distrikto Makó. La loknomo signifas: Csanád-palaco.

Urbodomo de Csanádpalota

Situo
-----

Csanádpalota situas sur ebenaĵo, laŭ la rumana landlimo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Makó-Mezőhegyes.

Historio
--------

La komunumo aperis skribe la plej frue en 1421. Ĝi apartenis longe al kampoj de Nagylak. Tie okazis granda batalo inter ribelantaj kamparanoj kaj nobela armeo en 1514. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Germanoj, slovakoj kaj hungaroj refondis la komunumon. En 1773 preĝejo konstruiĝis, en 1884 la fervojo ekfunkciis. La novaj ŝtatlimoj de Rumanio forprenis kampojn. La iama grandvilaĝo urbiĝis en 2009.

La loĝantaro okupiĝas pri agrikulturo.

Preĝejo de Csanádpalota

Vidindaĵoj
----------

* trakonstruita sinagogo
* romkatolika Preĝejo de Johano Nepomuka (Csanádpalota)
* tombeja kapelo
* urbodomo
* palaco de iama ĉefjuĝisto

Famuloj
-------

* en Csanádpalota mortis la unua hungara teatrestro László Kelemen (aktoro)

Nomportantoj de Csanád
----------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Csanád | Csanádalberti | Csanádapáca |
| Csanádpalota | Érsekcsanád |  |

Tombeja kapelo de Csanádpalota

Referencoj
----------
***Doce cuentos peregrinos*** ("Dek du drivaj rakontoj") estas kompilaĵo de dek du noveloj verkitaj de Gabriel García Márquez laŭlonge de dek ok jaroj. La tialo de la titolo rilatas al la fakto, ke ili suferis malfacilan kreivan vojon, el la neregula menso de la verkisto al paĝoj de notkajeroj, al rubujo foje, ĝis fina konkludo kaj publikigo en 1992. La dek du rakontoj unuiĝas laŭ centra temo: nome historioj kiuj gamas el ĉiutagaĵo al eksterordinaro, kun latinamerikanoj en Eŭropo, kie ili trafas diferencajn kutimojn.

Enhavo
------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

```
   Buen viaje, señor presidente
   La santa
   El avión de la bella durmiente
   Me alquilo para soñar
   Sólo vine a hablar por teléfono
   Espantos de agosto
   María dos Prazeres
   Diecisiete ingleses envenenados
   Tramontana
   El verano feliz de la señora Forbes
   La luz es como el agua
   El rastro de tu sangre en la nieve
```

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 859832
 |
**Mór LŐWY** [lOvi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lőwy Mór** estis hungardevena-franca astronomo, matematikisto, fotisto, membro de la Akademio de Sciencoj de Francio (1873). Lia nomvarianto estis **Maurice Loewy**.

Kratero pri Loewy
Mór Lőwy  naskiĝis la 15-an de aprilo 1833 en Hungara reĝlando en Bazin (nuntempa Pezinok en Slovakio), li mortis la 15-an de oktobro 1907 en Parizo.

Biografio
---------

Mór Lőwy devenis el juda familio. Li studis en Vieno, poste li okupiĝis pri kometoj en la observatorio de Vieno. En 1860 li translokiĝis al Parizo, post 4 jaroj li eklaboris en la Observatorio de Parizo. En 1878 li iĝis vicobservatoriestro, en 1896 observatoriestro. Li ricevis francan ŝtatanecon en 1896. Li kreis diversajn teleskopojn. Li faris 6000 fotojn pri la Luno, poste mapon laŭ tio. Li ricevis la Honoran legion kaj oran medalon.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Atlas lunaire de l’Observatoire de Paris* (1894–1909)

Memorigiloj
-----------

* kratero en Luno (vidu la foton!)
* 253 Mathilde

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2013-07-29 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Mór Lőwy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 573311
* GND: 11719056X
* LCCN: n96107707
* VIAF: 76459383
* ISNI: 0000000032192060
* SUDOC: 035563176
* BNF: 13322016c
* ULAN: 500466150
* RKD: 407848
 |
Ŝablono:Informkesto insulo/zorgado/Bildo mankasŜablono:Informkesto insulo/zorgado/areo mankas

La **insularo Glénan** aŭ **Glénan-insuloj** (france *Îles des Glénan* aŭ Archipel des Glénan, bretone *Inizi Glenan*) estas insularo situanta ĉe la marbordo de Bretonio en Francio, en la Atlantika oceano. Ili situas en la sudo de la departemento Finistère, proksime al Concarneau kaj Fouesnant, kaj konsistas el naŭ ĉefaj insuloj: *Saint-Nicolas, la Loc'h, Penfret, Cigogne, Drenec, Bananec, Brunec, Guiriden* kaj *Guéotec*. Krome, ekzistas pli ol dekdu pli malgrandaj insuletoj kiel *Quignénec, Brilimec* aŭ *Kastell Bargain*. La *Île aux Moutons* ("ŝafa insulo"), duonvoje al la kontinento, estas konsiderata kiel parto de la insularo. Administre, la insuloj apartenas al la komunumo de Fouesnant.

La insularo Glénan estas hejmo de vellernejo de kiam ĝi estis fondita en 1947. Internacia plonĝadlernejo ankaŭ ĉeestas sur la insuloj.

La insuloj estas populara turisma loko, precipe kiel ekskurso por tiuj, kiuj ferias en la resto de Finistère. Kaj la ĉeesto de malprofunda marfundo kaj la havebleco de katamarano kun fenestroj en ĝia bazo multe kontribuis al tio. Estas malfacile tranokti sur la insuloj, ĉar ne ekzistas hotelo, kaj kampadi estas malpermesite. Unu aŭ du malgrandaj pensionoj ekzistas. La insuloj funkcias per kombinita elektrocentralo.

En la 18-a kaj frua 19-a jarcentoj, la insuloj de la insularo estis konataj de la britoj kiel la insuloj *Penmarch*, laŭ samnoma komunumo sur la kontinento.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Insularo Glénan en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Insularo Glénan en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* retejo alfabete ordigita de informoj pri la insularo france

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| (Vidi la topografian mapon)
 v • d • r 
Lokigo de la urbo**Quimper**
Lokigo de la urbo**Brest**
Lokigo de la urbo**Châteaulin**
Lokigo de la urbo**Morlaix**
Lokigo de la urbo**Lesneven**
Lokigo de la urbo**Saint-Thégonnec**
Lokigo de la urbo**Huelgoat**
Lokigo de la urbo**Bénodet**
Lokigo de la urbo**Concarneau**
***Insulo Ouessant***
***Duoninsulo Crozon***
***Insulo Sein***
***Insularo Glénan***
***Insulo Batz***
***Manika Markolo***
***Atlantiko***
***Maro Iroise***
 |

|  |
| --- |
| (Vidi la administran mapon)
 v • d • r 
Lokigo de la urbo**Quimper**
Lokigo de la urbo**Brest**
Lokigo de la urbo**Châteaulin**
Lokigo de la urbo**Morlaix**
Lokigo de la urbo**Lesneven**
Lokigo de la urbo**Saint-Thégonnec**
Lokigo de la urbo**Huelgoat**
Lokigo de la urbo**Bénodet**
Lokigo de la urbo**Concarneau**
***Insulo Ouessant***
***Duoninsulo Crozon***
***Insulo Sein***
***Insularo Glénan***
***Insulo Batz***
***Manika Markolo***
***Atlantiko***
***Maro Iroise***
 |

Vidu la priskribopaĝon de la bildo
mapo de la departemento Finistère kun la nunaj administraj limoj - la insularo tute sudas |
**Air Itam,** ĉine **亚依淡** estas urbego, antaŭurbo de Ĝorĝtaŭno (Penango) en Malajzio, en subŝtato Penango.

Panoramo en Air Itam
Mapo pri situo de Air Itam
Templo en Air Itam

Bazaj informoj
--------------

* Loĝantaro: 95.895 ( en 2000)
* Areo: km²
* Supermara alteco: m
* Horzono: UTC + 8 (ankaŭ somere)
* Telefonkodo:
* Poŝtkodo: 11500
* Aŭtokodo:
* Koordinatoj: 05° 24′ 22″ N 100° 17′ 47″ O﻿ / ﻿5.40611 °N, 100.29639 °O﻿ / 5.40611; 100.29639 (mapo)

Geografio
---------

Air Itam situas en nordokcidenta Malajzio en insulo (same nomata Penango) apud la Malaja duoninsulo. Gelugor kaj *Ĝorĝtaŭno* troviĝas po 5, Kuala-Lumpuro 297 km .

Monumento pri 800 ĉinaj viktomoj dum la 2-a mondmilito en Air Itam

Historio
--------

La britoj establis agrikulturon en la insulo. En tiu valo, kie nun situas la urbego, oni plantadis piprojn. La britoj portis laboristojn el Indio por labori en la bienoj. Hodiaŭ, floroj, fruktoj kaj legomoj daŭre estas kultivitaj sur la ĉirkaŭaj montetoj. En 1935 granda incendio okazis. Riĉa monaĥo establis bestoĝardenon (la unuan en la lando) en la 1940-aj jaroj.

Trafiko
-------

Flankovojoj ligas Air Itam-on al Ĝorĝtaŭno kaj al aliaj urbetoj.

La plej granda budhisma templo en Malajzio (1930)
Placo en Air Itam

Klimato
-------

Air Itam havas tropikan pluvarbaran klimaton. La jara averaĝa temperaturo estas 27 °C, kiu varias inter 23-31 °C. Jare falas pli, ol 2000 mm.

Vidindaĵoj
----------

* Templo Kek Lok Si
* bestoĝardeno
* ĉina monumento

La plej granda templo de Air Itam

Fontoj
------

* WikiTrans
**José Antonio DEL BARRIO**, konata ankaŭ kiel *Toño*, *Tonjo* aŭ *Tonyo* (naskiĝis la 10-an de aprilo 1961) estas hispana esperantisto kaj Esperanto-historiisto.

Profesie fizikisto, li lernis Esperanton en 1980. Li estis direktoro de Fundación Esperanto, kaj estas aktiva membro de la Hispana Esperanto-Federacio kaj de SATeH, LEAo ligata al SAT. Li estis prezidanto de la Hispana Esperanto-Federacio ekde julio de 2011 ĝis novembro 2020. En 2018 ricevis Diplomon pri Elstara Agado de UEA.

Kiel historiisto, li pristudas ĉefe la epokon de la unuaj jardekoj de la esperanta movado en Hispanio kaj la epokon de la Dua Hispana Respubliko kaj la Hispana Enlanda Milito, do ĝis 1939.

Lia eseo *La normala lingvo* gajnis trian premion en la Belartaj Konkursoj de UEA, kaj estis publikigita en BA1.

Laŭ ekzemplo de la leĝo de Godwin 2008 li formulis la leĝon de Tonjo pri la emo de esperantistaj diskutoj deflankiĝi de la pridiskutata temo al lingvaj temoj, kiu daŭre aktualas en Esperantujo. En 2022, la antropologo Guilherme Fians konkludis pri sia doktoriĝa esploro: "Tio, kio plej surprizis kaj amuzis min, estis kiel la Leĝo de Tonjo efektive realiĝas en konversacioj en Esperanto".

Kontribuoj
----------

* *La arto labori kune*, festlibro por Humphrey Tonkin (2010)
* *En la mondon venis nova lingvo*, festlibro por Ulrich Lins (2018)
* *Language as Hope* (2020)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retejo de Toño del Barrio
* Toño del Barrio ĉe *Ipernity*
* Toño del Barrio ĉe Twitter

Fontoj
------

1. ↑  Listo de prezidantoj de HEF, en esperanto.es Arkivigite je 2019-12-29 per la retarkivo Wayback Machine, rigardita je 2021-01-11
2. ↑  Teksto de la eseo "La normala lingvo" en la retejo de la aŭtoro
3. ↑  Esperantistoj: ĉu revoluciuloj aŭ stranguloj? rigardita je 2022-01-30

* Kategorio Toño del Barrio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 254041
* GND: 1172645418
* VIAF: 9781154441767635460006
 |
**Sándor Kovács** [ŝAndor kovAĉ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Kovács Sándor** estas hungara-usona fiziologo, altlerneja instruisto, honora membro de la Hungara Scienca Akademio (2022).

Sándor Kovács naskiĝis en 1947 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sándor Kovács akiris Ph.D. pri fiziko en Kalifornia Instituto de Teknologio en 1977, medicinan diplomon post 2 jaroj en Universitato de Miami. Li instruis en Vaŝingtona Universitato ĉe Sankt-Luizo, kie li okupiĝis pri kardiologio kaj ĉelbiologio. Li kontribuis signife al rezultoj de la nova aliro al kardiovaskula fiziologio kaj klinika kardiologio kaj li evoluigis novajn teknikajn procedurojn pri bildigo de la koro. Li klarigis la mekanismon de la tria (S3) kaj kvara (S4) korsonoj kaj li establis matematike precizan modelon pri diastola plenigo. Tio solvis la sendependan diastolan funkcian problemon. Li kreis 3 patentojn, dum li longe helpis laborojn de koncernaj hungaraj universitatoj. Li ricevis medicinan premion en 2007.

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto (legebla pli malsupre)
* biografio hungare kun foto

Referencoj
----------


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 856619
 |



* Portalo pri Biografio
**Iskiatalgio** (ankaŭ **iskia neŭrito** aŭ **lumb-iskialgio**) estas aro de simptomoj inter kiuj elstaras doloro en la areo de la itinero de la iskia nervo, kiu povas esti akompanata de ŝanĝoj en la loka nerva funkcio.

Inter ties kaŭzoj estas la ĝenerala kumpremado aŭ irito de unu el la kvin radikoj de la spinaj nervoj kiuj naskas ĉiujn iskiajn nervojn, aŭ pro la kunpremado aŭ irito de la maldekstra aŭ la dekstra aŭ ambaŭ iskiaj nervoj. La doloro sentiĝas en la lumba zono, gluteoj aŭ diversaj partoj de la kruro aŭ piedo. Krom doloro povas esti torporiĝo, muskola malfortiĝo, sento de formikado, sento de brulo kaj malfacilo por movo aŭ rego de la kruro. Tipe, la simptomoj sentiĝas nur en unu flanko de la korpo.

Kvankam la iskiatalgio estas formo relative komuna de doloro de malsupra dorso kaj doloro ĉe kruroj, la vera signifo de la termino estas foje miskomprenita. La iskiatalgio estas aro de simptomoj pli ol diagnozo de tio kio iritas la radikon de la nervo, kaŭzante la doloron. Tio gravas, ĉar la traktado kontraŭ la simptomoj de la iskiatalgio estas ofte diferenca, depende de la suba kaŭzo de la simptomoj.

La unua konata uzo de la vorto iskiatalgio datiĝas el 1451.

Notoj
-----

1. ↑  Fitzgerald, Robert H; Kaufer, Herbert; Malkani, Arthur L (2004). «Lumbalgia y ciática». Ortopedia. Ed. Médica Panamericana. pp. 1308–1322. ISBN 950060793X. Konsultita la 30an de decembro de 2013.
2. ↑   Diccionario Inglés de Oxford, 2a eld. "A1450a la Humanidad (Brandl)."

* Kategorio Iskiatalgio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Tutafrika Junulara Unio** (angle *Panafrican Youth Union*, mallonge **PYU**) estas la apogea korpo por Nacia Junularo Kunordiganta Korpojn kaj Mekanismo en Afriko. Sciita antaŭe kiel la **Tutafrika Junulara Movado** (angle *Panafrican Youth Movement*, mallonge **PYM**), ĝi estis transformita al PYU ĉe la la organizo kongreso en Vindhuko, Namibio en 2003.

Pri
---

Bazita en Ĥartumo, Sudano, la organizo estis formita en Konakrio, la ĉefurbo de la Respubliko de Gvineo, je la 26-a aprilo 1962, ĉe la tiama instigado de afrikaj Kapoj de Stato kaj Registaro. Ili deziris krei platformon por varbi afrikan junularon por la celo de la afrika liberigo.

La strukturo de la organizo konsistas de Kongreso, Administra Komitato, Sekretariejo, Regionaj Korpoj kaj Specialigitaj Komitatoj, kiu estas elektita (unufoje ĉiu tri jaroj), ekstere de la 53 afrikaj membraj landoj sur la kontinento. La PYU estas nuntempe gvidita de Julliana Ravona de Madagaskaro post kiam la eksiĝo de Konga Francine Muyumba.Sudano, kiel la gastiganta membro, ankaŭ formas parton de la sekretariejo.

La Tutafrika Junulara Unio malfermis sian novan sidejon en Rabato en 2022.

La Buroo de PYU 2011 -2014
--------------------------

* Prezidanto – Sud-Afriko:
* Sekretario Ĝenerala – Malio:
* Norda Afriko
* Vicprezidanto – Egiptio:
* Dua Ĝenerala Sekretaria - Libio:
* Okcidenta Afriko
* Vicprezidanto – Senegalo:
* Dua Ĝenerala Sekretario – Niĝerio:
* Centra Afriko
* Vicprezidanto – Gabono:
* Dua Ĝenerala Sekretaria- Gabono:
* Orienta Afriko
* Vicprezidanto – Eritreo:
* Dua Ĝenerala Sekretaria- Sud-Sudano:
* Suda Afriko
* Vicprezidanto – Namibio:
* Dua Ĝenerala Sekretario – Zimbabvo:

La Organizo estas la ĉefa junulara korpo sur la kontinento kaj ĝuas specialan statuson ene de la Afrika Unio (AU) kaj estas ofte konsultita inter aliaj de ties Asembleo de Kapoj de Stato kaj Registaro, la Administra Konsilio kaj la starantaj konferencoj de la AU kiel Sano, Junularo, Enmigrado, Edukado kaj Genro sur aferoj rilatanta al junularo.

La PYU estas fondanta membro de ambaŭ la Internacia Kunordiga Renkontiĝo de Junularaj Organizoj (angle *International Coordination Meeting of Youth Organisation*, ICMYO) kaj la Tutmonda Co-operacio Co-ordinata Komitato (angle Global Co-operation Co-ordinating Committee, GCCC).

Vidu ankaŭ
----------

* Junulara voĉo
* Junulara partopreno

Referencoj
----------

1. ↑   Pan-African Youth Union (angle). Arkivita el la originalo je 2023-03-26. Alirita 1-a de marto 2023.
2. ↑   "Francine Muyumba resigns from the Pan-African Youth Union to extend her public engagement in the Senate of the DR Congo" (en).
3. ↑   Inauguration in Rabat of new headquarters of African Youth Union (en-US) (2022-02-22).

Eksteraj ligoj
--------------

* Oficiala retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 812789
 |
Oficiala flago de la Amazigh-movado, adoptita en 1997.
La **Amaziga Tutmonda Kongreso** (berbere ⴰⴳⵔⴰⵡ ⴰⵎⴰⴹⵍⴰⵏ ⴰⵎⴰⵣⵉⵖ, *Agraw Amaḍlan Amaziɣ*, france *Congrès mondial amazigh*, akronime **CMA**) estas internacia neregistara organizaĵo formita de amazigaj asocioj de socia, kultura, evolua kaj medioprotektado, kiuj rilatas al naciaj landoj de la naturo, kiuj rilatas al la naciaj landoj. Afriko kaj la diasporo kie ekloĝas la diversaj berberaj kulturoj.

La kongreso naskiĝis el la deziro de civitanoj kaj organizaĵoj havigi al si internacian kunordigan kaj reprezentan strukturon, kiu respondas al la interesoj de la Amazigh-kulturo, ĉi tiu iniciato estante sendependa projekto kaj senrilata al Ŝtatoj aŭ aliaj politikaj organizaĵoj. 

La organizaĵo estis establita en septembro 1995 ĉe la unua kongreso okazigita inter la 1-3-a de septembro en 1995 en Saint-Rome-de-Dolan, Francio, kiu kunigis pli ol cent delegitojn kaj reprezentantojn de Amazigh-triboj kaj asocioj, de landoj ĉie en Nordafriko, Eŭropo, kaj Ameriko. La organizaĵo estas bazita en Parizo kaj estas sendependa de iuj ŝtatoj kaj politikaj partioj. Pliaj kongresoj okazis en 1999 en Liono, en 2002 en Rubia, kaj en 2005 en Nador, Maroko. En decembro 2011, la sesa kongreso okazis en Bruselo, Belgio.

La Tutmonda Amazigh-Kongreso estis priskribita kiel la "Unuiĝintaj Nacioj de la Amazigh-popolo" pro ĝia inkluziveco, reprezentado de ĉiuj triboj de ĉie en Nordafriko, seksegaleco, kaj administra travidebleco. 

En 2009, la Kongreso faris proteston kontraŭ la "apartismo" de kiu suferas la berberoj en Maroko.

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala hejmpaĝo Arkivigite je 2016-03-21 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 858750
 |
Sankta **Amando el Mastriĥto** (nederlande: *Amand van Maastricht*; naskiĝinta ĉ. 575 en Potevio, mortinta ĉ. 676 en Saint-Amand-les-Eaux) estis misiisto en Flandrujo kaj episkopo de Lieĝo (tiam diocezo de Tongeren-Maastricht).

relikvujo de Amando en Oberammergau, flanka altaro dekstre en la Petro-kaj-Paŭlo-kirko

Vivo
----

Amando, estante severega moralobservanto, predikadis, kristanigadis kaj malfermadis monaĥejojn. Estinte misiisto inter eŭskoj akj slavoj li iĝis apostolo de Belgujo laŭ komisio de Dagoberto la 2-a, reĝo de Aŭstrazio.
Amando episkopo vaga fondis klostrojn en Gento kaj Saint-Amand-les-Eaux. Inter 647 kaj 649 li episkopis en Lieĝo kaj abdikis pro nebrido de nemoralaj klerikoj, kontraŭ la volo de papo Martino la 1-a.
Amando fondis la setlejon de Marchiennes kaj proponis malaperi monaĥejon en Nivelles. Poste li okupiĝis pri la kristanigo de paganoj ĉirkaŭ la rivero Skeldo antaŭ retiriĝo. La lastajn jarojn li frokulis.

Relikvoj de sankta Amando troviĝas ekde 1760 en la Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo de Oberammergau en Bavarujo. Ankaŭ la urboblazono de Herongen aludas lin; tie Amando estas urba kaj preĝeja patrono. Intertempe intermiksiĝas kulto de li kun la samnoma samtempulo Amando el Worms. Kelkaj historiistoj eĉ pensas ke temas pri la sama persono.

Kaj la katolika Eklezio kaj la evangelia Eklezio en Germanio memoras lin en la festotago 6-a de februaro.

Literaturo
----------

* Art. „Amandus von Maestricht" fare de Theodor von Sickel. Ĉe: Allgemeine Deutsche Biographie, volumo 1 (1875), p. 388 (tie ĉi interrete)
* Michael Buhlmann: *Suitbert, Liudger und die Missionierung Nordwesteuropas.* (PDF; 485 kB). Ĉe: *Beiträge zur Geschichte Kaiserswerths*, Heft 6, Düsseldorf-Kaiserswerth 2008 (konkrete p. 6-7)

Notoj
-----

1. ↑  pri Amando en ekumenisma leksikono pri sanktuloj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Amando el Mastriĥto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 845489
* GND: 102423032
* LCCN: nr88003687
* VIAF: 36903684
* ISNI: 0000000051329798
* LIBRIS: 301583
* BPN: 17551276
* NKC: kup19980000001616
* BNE: XX1188578
 |
Kaneforo, unua maldekstre, William Buguereau, 1852
La **Kaneforoj** (de la greka κανηφόρος, portantino de kesto) estis junaj virgulinoj de alttavola nasko, kiuj loĝis en la templo de Atena, kiuj en las festoj Panatenajoj portis kestojn kronitaj de floroj kaj de mirto kaj procesiis prezide de la solena parado.

Ili ĉeestis ankaŭ al la festoj de Dionizo kaj de Demetra, portante kestetojn de oro. La historiistoj ne interkonsentas pri la enhavo de tiuj kestoj. Eble estis io simila al la *lingamo* de la hindianoj.

La atenanoj same nomigis la edziniĝontajn junulinoj kiuj oferis al Artemiso por peti permeson edziniĝi.

Statuoj
-------

La antikvuloj ege celebris la statuojn nome *kaneforoj* prilaboritaj de la fama artisto Polikleto kiujn Verrez portis el Mesino al Romo kaj pri kiuj parolis Cicerono en unu el siaj verkoj.

Laŭ Francisko Azorín **Kaneforo** estas *Virina statuo portanta surkape keston: oni uzis ĝin kiel ornamo, foje, malĝuste, kiel kariatido.* Li indikas etimologion el greka *kanefore* kaj de tie la latina *canephora*.

Vidu ankaŭ
----------

* Kariatido

Referencoj
----------

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 103.
2. ↑  Azorín, samloke.

*Diccionario histórico enciclopédico*, Vicenç Joaquín Bastús i Carrera, 1828
*Viola d’amore* de 1997, fabrikita de Eric, Nancy kaj Hans Benning, Benning Violins.
La ponto de vjolo el la komenco de la 18a jarcento, montrante ambaŭ arojn de kordoj, nome la plukeblaj kaj la simpatiajn.
La **amorvjolo** aŭ *viola d'amore* (prononce [ˈvjɔːla daˈmoːre]; en itala por "vjolo de Amoro") estas 7- aŭ 6-korda muzika instrumento kun simpatiaj kordoj uzata ĉefe en la periodo de Baroka muziko. Ĝi estas ludita sub la mentono per la sama maniero kiel la violono.

La *viola d'amore* kunhavas multajn trajtojn de la familio de vjoloj. Ĝi aspektas kiel pli fajna vjolo sen fretoj kaj foje kun simpatiaj kordoj aldonitaj. La ses-korda *viola d'amore* kaj la akuta vjolo havas proksimume la saman gamon de ludeblaj notoj. Kiel aliaj vjoloj, ĝi havas ebenan dorson.

La nomo *viola d'amore* rilatas al la bildo de Amoro kiu kutime estis metita sur la pinto de la fretmasto.

Notoj
-----

1. ↑  Prononco de viola en Oxford Advanced Learner's Dictionary Alirita la 22an de septembro 2019.
2. ↑  "Viola d'Amore or Treble Viol". The University of Edinburgh. Alirita la 22an de septembro 2019.

* Kategorio Amorvjolo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 663084
* GND: 4127764-8
* BNF: 12227829t
* NKC: ph1009246
 |
Koordinatoj: 48° 53′ 04″ N 17° 34′ 40″ O﻿ / ﻿48.88444 °N, 17.57778 °O﻿ / 48.88444; 17.57778 (mapo)

**Suchovské Mlýny** (en tarduko *Muelejoj de Suchov*) estas vilaĝo kaj baza setlejunuo, parto de municipo Suchov en distrikto Hodonín. Estas ĉi tie registritaj 28 adresoj. Vivas ĉi tie 86 loĝantoj. 

Suchovské Mlýny situas en katastra teritorio **Suchov** kun areo 14,45 km2.

Historio
--------

Komune kun pluaj domaroj, hodiaŭ partoj de Suchov, nomataj Podhájské Mlýny kaj Zámečníkovy Mlýny, ili apartenis al vico da muelejoj sur bordoj de rojo Jamný potok inter Javorník kaj Vápenky. La domaro estas kreata de fermita grupo de muelejaj kortoj konataj jam en mezepoko. Konserviĝis ankaŭ popolaj konstruaĵoj el la 19-a jarcento, el kiuj la plej rimarkindaj estas etaĝaj grenejoj. La propraj muelejoj estis alikonstruitaj, lastaj radoj estis en la trafiko eĉ post la dua mondmilito.

Loĝantaro
---------

Evoluo de nombro de loĝantojLa datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj  

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2021 | 103 |

Pluaj fotoj
-----------

* Suchovské MlýnySuchovské Mlýny

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de municipo Suchov (1) |
| --- |
| Suchov ~ ceteraj: Podhajské Mlýny ~ Suchovské Mlýny ~ Zámečníkovy Mlýny |

 |
**Habilitiĝo** aŭ habilitacio aŭ **docentrajtigo** estas akiro de sciencista grado supera al doktoreco ĉe universitato. Ĝi estas rezulto de habilitiĝa (habilitacia, docentrajtiga) proceduro, kies parto estas defendo de habilitiĝa (habilitacia, docentrajtiga) laboraĵo kaj habilitiĝa prelego.

La rango oficiale ekzistas en Francio (Habilitation à diriger des recherches), Svisio, Germanio (Priv.-Doz. kaj/aŭ Dr. habil.), Aŭstrio, (antaŭe Univ.-Doz. nun Priv.-Doz.), Danio, Bulgario, Polio (dr hab.), Portugalio (Agregação), Svedio kaj Finnlando (Docent aŭ Doc.), Ĉeĥio kaj Slovakio (Docent), Hungario (Dr. habil.), Slovenio, kaj diversaj landoj de eksa Sovetunio: Armenio, Azerbajĝano, Belorusio, Latvio, Litovio (Habil. dr.), Moldavio, Kirgizio, Kazaĥio, Rusio, Uzbekio, Ukrainio.

En la komunuza lingvaĵo oni parolas ankaŭ pri **docentiĝo** aŭ **docentrajtigo**, sed estas diferenco: Per habilitiĝo (habilitacio) oni pruvas sian kapablon instrui, per docentiĝo oni akiras la formalan rajton instrui ĉe iu certa universitato.

La diferenco en la ekzamenaj postuloj de doktoro kaj **habilitdoktoro** aŭ **habilitacia doktoro** estas, ke doktoro en sia disertaĵo traktas demandon esence konatan kaj provas doni al ĝi novajn respondojn; habilitdoktoro aŭ habilitacia doktoro traktas novan demandon kaj tiel vastigas la kampon de sia scienco. Krome li havu la kapablon instrui sian fakon universitatnivele.

Habiliteco estas foje, sed ne ĉie kondiĉo por iĝi profesoro.

La esperanta radiko "habilit-" ne estas en PIV; ĝi ne estas multe uzata escepte ene de AIS San-Marino. Ĝi estis kreita el la latinaj esprimoj *doctor habilitatus* (proksimume: kapabligita doktoro) kaj *habilitatio*.

En la glosaro de Ĉu nur-angla Eŭropo? en traduko de István Ertl aperas:

"habilitigi = rekoni al iu ties atingon de scienca grado (habilitiĝi troviĝas en *Angla-Esperanta-Hungara etvortaro pri Lernado kaj Laboro*, Koutny, 2002)"
**Sidonio PINTADO ARROYO** (Villanubla, Valladolid, 24-an de januaro 1886 - Tarragona, 30-an de majo 1939) estis instruisto kaj esperantisto. 20-jara li fariĝis instruisto. En 1911 li ricevis stipendion por vojaĝi al Francio, Belgio kaj Svislando por studi iliajn eduksistemojn. Tradukis en la hispanan verkojn de pedagogoj kiel Ovide Decroly kaj Gerard Boon kaj publikigis diversajn pedagogiajn artikolojn. Tuj post la starigo de la Hispana Respubliko (1931), li fariĝis konsilanto de la Publika Instruado en la sekcio pri Elementa Lernejo. Kiel fakulo pri lernoteknikoj por handikapuloj, ni fariĝis ankaŭ komisaro de la Nacia Lernejo de Surdmutuloj kaj Blinduloj de Madrido. En 1933 li fariĝis prezidanto de la madrida sekcio de la Hispana Federacio de Laboristoj de la Instruado, ligita al la socialisma sindikato UGT. Li membris en la partio Izquierda Republicana, sed neniam havis postenon en ĝi.

En 1937, fuĝinte de madrida fronto dum la hispana enlanda milito, li rifuĝis en Cambrils (Tarragona). Fine de la milito, li estis pafmortigita en Tarragona de la venkinta armeo.

En 1935 kaj 1936 li estis prezidanto de Hispana Esperanto-Asocio.

Fontoj
------

* Moreno, Jordi. "Sidonio Pintado Arroyo. Història d’un mestre de primera ensenyança". *Revista Cambrils*, februaro 2005 (katalune)
* Toño del Barrio, Ulrich Lins. "La danĝera lingvo en la hispana civitana milito". *Libera Folio*, 3-an de decembro 2006.

Plia ekstera ligilo
-------------------

* Artikolo *La retrovado de la historia memoro: La afero Sidonio Pintado*


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 211603
 |
**Mortotuko** estas tolaĵo, kiun oni volvas ĉirkaŭ mortinto, antaŭ esti entombigita. 

La romianoj uzis por siaj mortintoj blankajn vestojn, kun purpuraj bordoj por magistratoj kaj tute purpurajn vestojn por censistoj. Ankaŭ la antikvaj grekoj uzis blankan koloron por siaj mortintoj. La hebreoj volvis ilin en blanka littuko kaj ligis ĝin per bendoj, kovrinte la kapon per tolaĵo nomita "ŝvitigilo". 

En Anglio estis leĝo laŭ kiu oni devis entombigi la mortintojn ene de tolaĵo el lano, sen uzado de fadeno. Tiu tolaĵo estis ĉiam blanka onia vendis ilin laŭ pluraj prezoj kaj grandoj. Antaŭe oni devis bone lavi la korpon, kaj se temis pri viro, oni razis la barbon kreskiĝintan dum la mortiga malsano. 

En la antikveco oni teksis speciale tiujn tolaĵon, kiel videblas en Homero ĉe Penelopo kaj ĉe la patrino de Eŭrialo en Virgilio. La imperiestrino Maria Terezia faris sian mortotukon per siaj propraj manoj kaj ŝiaj servistinoj tenis tion sekrete ĝis post ŝia morto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 859892
 |


1. ↑  PIV NPIV Alirita la 23an de marto 2024.
**Parko de Princa Insulo** (angle *Prince's Island Park*) estas enurba parko en la urbo Kalgario (Alberto, Kanado). Ĝi troviĝas sur insulo en la rivero Bow tuj norde de urbocentra Kalgario.

Rivero Bow, Parko de Princa Insulo kaj urbocentra Kalgario
La insulo, sur kiu estas la parko, nomiĝas laŭ Peter Anthony Prince, la fondinto de la Segejo Eau Claire. La familio Prince donis terenon por la parko en 1947.

Laguno de Parko de Princa Insulo
La insulo Prince havas areon de 20 hektaroj kaj estas ligita per tri pontoj al Eau Claire kaj urbocentra Kalgario kaj per unu ponto al Memorial Drive kaj la komunumo Crescent Heights. La parko estas parto de sistemo de promenvojoj sur ambaŭ flankoj de la rivero Bow. Oni skulptis la suda brakon de la rivero por fari lagunon, dum la orienta parto de la insulo nun estas marĉo. Kanadaj anseroj kaj platbekaj anasoj abundas en la parko.

La parko gastigas multajn festivalojn, inter ili la Kalgaria Festivalo de Popol-Muziko, Shakespeare en la Parko, Karifesto, Kanada Tago, Heredaĵa Tago, Afrikadey kaj Fajrrosta Festivalo sur la Bow. Ĉirkaŭ 150.000 homoj partoprenis ĉi tiujn festivalojn dum 1996.

Referencoj
----------

1. 1 2 . Alirita 2007-05-07.
2. ↑ . Alirita 2007-05-07.
3. ↑ . Alirita 2007-05-07.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Parko de Princa Insulo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Universitato de Kalgario - fotoj de Parko de Princa Insulo[*rompita ligilo*]
Batalo de Golovĉin.
La **Batalo de Holovĉin** aŭ **Golovĉin** okazis inter la rusaj fortoj, kaj la sveda armeo, estritaj de Karolo la 12-a de Svedio, tiam nur 26-jaraĝa. La vilaĝo, beloruse nomata Галоўчын (laŭ oficiala latinliterigo Haloŭčyn aŭ Hałoŭčyn, esperante Haloŭĉin aŭ simpligite Halovĉin), pole Hołowczyn (esperante simpligite Holovĉin), litove Golovčinas aŭ ruse Головчин (Golovĉin) estis loko de la Pol–Litova Unuiĝo, do de la Respubliko de Ambaŭ Nacioj, en areo de nuna Mahilova regiono, Belorusio.

Spite malfacilajn naturajn barojn kaj la supera artilerio de malamikoj, la svedoj estis kapablaj atingi surprizon kaj venkis super la pli laŭnombre superaj rusaj fortoj, kiuj estis separataj unuj el aliaj, ne havis unuigitan komandon kaj ne povis kunordigi sian agadon, tiel ke nur 8 000 ĝis 9 000 el 28 000 soldatoj povis partopreni en la batalo. Laŭ registroj, tiu estis la plej ŝatata venko de Karolo la 12-a. La svedoj perdis ĉirkaŭ 1 300 homojn (enkalkulante kaj mortintojn kaj vunditojn), dum la rusoj perdis ĉirkaŭ 3 600.

Vidu ankaŭ
----------

* Granda Nordia Milito


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 756923
 |
**Tamás Roska** [tamAŝ roŝka], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Roska Tamás** estis hungara inĝeniero pri informadiko, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1998), membro de Academia Europaea (1993). Lia edzino estis Zsuzsanna Esztó, iliaj plej konata filo estis Botond Roska.

Tamás Roska  naskiĝis la 24-an de septembro 1940 en Budapeŝto. Li mortis la 27-an de junio 2014.

Biografio
---------

Tamás Roska frekventis Teknikuniversitaton en Budapeŝto inter 1959-1964. En 1967 li doktoriĝis samloke en la universitato, poste li eklaboris en instituto. Ekde 1989 li ankaŭ esploris en Berkeley. Li profesoriĝis en 1990 en Veszprém (urbo). Post 7 jaroj li revenis al teknikuniversitato por instrui, sed en la sekva jaro li iĝis fondinta dekano en katolika universitato. Li doktoriĝis en 1982 antaŭ la akademio. Li okupiĝas pri komputiloj kaj komputilaj retoj. Li havis edzinon, kiu naskis 3 gefilojn. Li ricevis 6 premiojn inter 1993-2010.

Verkaro (elekto)
----------------

* *The Limits of Modeling of Non-linear Circuits* (1981)
* *The CNN Paraigm* (1993)
* *Digital Implementation of Cellular Sensor-Computers* (2006)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva intervjuo kun foto Arkivigite je 2015-08-20 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio

* Kategorio Tamás Roska en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 459484
* LCCN: n93033172
* VIAF: 229078021
* ISNI: 0000000364722902
* SUDOC: 066755158
* BNF: 14530790x
* BIBSYS: 2092985
* NKC: xx0013948
 |
Lago de Garda kun monto Baldo je la fono
**Salò** estas urbo en la itala regiono de Lombardio kaj apartenas al la provinco de Brescia. La loko situas sur la okcidenta bordo de la lago Garda , kie havas havenon kaj strandon.

  

Ĝi situas je la okcidenta bordo de Garda-Lago. Norde de Salò etendiĝas la regiona naturparko *Alto Garda Bresciano*. En la sudo estas dekliva pejzaĝo sed kun multe da agrikulturo.

Historio
--------

Salò estis fondita de la romianoj sub la nomo *Pagus Salodium*. En 1337 Salò fariĝis la ĉefurbo de la aŭtonoma regiono *Magnifica Patria* kiu inkludis la okcidentan bordon de la lago Garda kaj Valle Sabbia kaj apartenas al la Venecia Respubliko.

De oktobro 1943 ĝis aprilo 1945 ĝi estis la ĉefurbo de la marioneto ŝtato Respubliko de Salò fondita fare de Benito Mussolini. La filmo *Salò aŭ la 120 tagoj de Sodomo* de Pier Paolo Pasolini estas rememoro al ĉi tiu periodo de la urbo Salò.

Kulturo
-------

Luigi Comencini (1916-2007), filmreĝisoro naskiĝis en Salò.

Salò estis la naskiĝloko de Gaspare di Salò (1542-1602), laŭdire la (aŭ unu el la) unua(j) violono-faristo(j) en la mondo.

Esperanto kaj interlingvistiko
------------------------------

Inter la 19-a kaj 23-a de majo 2019 kunvenis tie naturamikoj-esperantistoj por alternativa turismo ĉe la Garda Lago kaj la 25-an de majo 2019 okazis interlingvistika seminario organizita de la privata lernejo LEST kunlabore kun la Itala Interlingvistika Centro. La 24-an de majo 2019 en la Urbodomo disvolviĝis ordinara parlamenta sesio de la Esperanta Civito.

Vidindaĵoj
----------

maldekstraDom Santa Maria Annunziata, katedralo (1509)

Palazzo della Magnifica Patria (1524)

Arkeologia muzeo

Pentraĵoj de la renesanca pentristo Zenone Veronese

Botanika ĝardeno Fondazione André Heller

Salò foiro de floroj (Salò Garda Flowers Spring) inter la 26-28-a de april 2019.

Fotogalerio
-----------

* Orienta vido sur la Duomo de Salò**Orienta vido sur la Duomo de Salò**
* Botana ĝardeno GardoneBotana ĝardeno Gardone
* Pentraĵo de Zenone Veronese**Pentraĵo de Zenone Veronese**

Eksteraj ligiloj
----------------

(itala) Oficiala urba retejo[*rompita ligilo*] (turismo)

* Salò en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Salò en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Vidu ankaŭ
----------

Respubliko de Salò

(angla) Gaspare di Salò

(GramTrans aŭtomata traduko en esperanton) *Salò aŭ la 120 tagoj de Sodomo*

Noto kaj referenco
------------------

1. ↑  HeKo 705 5-B, la 30-an de marto 2019
2. ↑  HeKo 703 4-B, la 10-an de marto 2019
3. ↑  Programo de la foiro de la floroj por 2019 Arkivigite je 2019-04-06 per la retarkivo Wayback Machine (PDF)

  
  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 73099
* GND: 504782-1
* LCCN: n83142355
* VIAF: 123193899
* BNF: 119563841
 |
**MARICH Ágoston** [mariĉ] (naskiĝinta la 19-an de novembro 1883 en Budapeŝto; mortinta eksterlande en 1955) estis hungara esperantisto kaj poŝtoficisto, poste policoficisto; li vivis ankaŭ en Nederlando.

Vivtenado koncize
-----------------

Li estis esperantisto de 1901 kaj komencis sian agadon kiel sekretario de la unua Esperanto-grupo en Budapeŝto. Baldaŭ li fariĝis kaj ĝis la unua mondmilito restis ĉefa aganto en la hungara Esperanto-movado. Post la milito li havis gravegan rolon en la polica Esperanto-movado. Li fondis kaj eldonis ĉirkaŭ dek gazetojn, sed de kelkaj el ili aperis nur unu numero. Pli gravaj estis la gazetoj *La Verda Standardo* (fondita en 1907) kaj *La Polico* (fondita en 1922). Marich verkis propagandan broŝuron en 1909, kiu aperis ankaŭ germane kaj rumane, kompilis gramatikon aperintan en 1908, okupiĝis multe ankaŭ pri la historio de la planlingvoj, ktp.

Li kompilis ankaŭ la konstatojn de Ernest Drezen (*Analiza Historio de Esperanto-Movado,* paĝoj 63-64, 73), kiu diras interalie, ke Marich apartenis al tiuj, kiuj entreprenis iun faron tute sen atento de normalaj ebloj. Li estis ankaŭ unu el la plej grandaj Esperanto-kolektistoj.

Verkoj
------

* *Skizoj el mia propagandista vivo*. Eld. Biblioteko de la Verda Standardo, Budapest, 1911.

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Malgranda broŝuro, 37 paga, enhavanta kvin humurplenajn kaj bone verkitajn skizojn de la konata hungara samideano Marich. **"** |
| — Belga Esperantisto n038 (dec 1911) |

 |

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Kvin agrable verkitaj rakontoj. **"** |
| — Belga Esperantisto n077-078 (jul-aug 1921) |

 |

Fontoj
------

* Enciklopedio de Esperanto esperante

Vidu ankaŭ
----------

* Hungaria Esperanto-Asocio
* Hungario:Esperanto-movado
* Polico

Eksteraj ligiloj
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.