| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Claytonia perfoliata** |
| --- |
|  |
| Claytonia perfoliata*Claytonia perfoliata*
Aliaj dukotiledonoj laŭ APG IIIAliaj dukotiledonoj laŭ APG III |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
| Domanio: | Eŭkariotoj *Eukaryota* |
|
|
|
| Klado: | *Archaeplastida* |
| Klado: | Verda planto *Chlorobionta* |
| Klado: | *Streptophyta* |
| Klado: | Embriofitoj *Embriophyta* |
| Klado: | Trakeofitoj *Tracheobionta* |
| Klado: | Spermatofitoj *Spermatophyta* |
| Klado: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
| Klado: | Verdukotiledonoj |
| Klado: | Kernverdukotiledonoj |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Kariofilaloj *Caryophyllales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | *Montiaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Claytonia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Claytonia perfoliata***Donn ex Willd. 1798 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Claytonia perfoliata  |

 |
| v • d • r |

floroj
semo kun elajosomo.
***Claytonia perfoliata***; sin.: *Montia perfoliata* (Donn ex Willd.) Howell estas plantspecio el la familio de la Montiacoj (Montiaceae). La specio estas hejma en okcidenta Nordameriko. En meza kaj okcidenta Eŭropo ĝi estas invada planto. Ĝi estas kultivata maljam de malmultaj jaroj en Eŭropo. Ĝi estas vintrorezista kaj estas malofte manĝata kiel vintra legomo.

Disvastiĝo
----------

floroj kaj altfolioj de la telerherbo.
La devenlando de la telerherbo estas la montaraj kaj marbordaj regionoj de la okcidento de Nordameriko, de la suda Alasko kaj centra Brita Kolumbio ĝis Mezameriko. Plej ofte ĝi troviĝas en la kalifornia Sacramento-valo kaj nordee de la San Joaquin-valo.Hodiaŭ ĝi divastiĝis tra mezakaj okcidenta Eŭropo. Ĝi ankaŭ troviĝa nature en la suda parto de Argenmtino.

Priskribo kaj ekologio
----------------------

ilustraĵo
Ĝi estas karneca unujara planto, kiu atingas alton de 10 ĝis 30 cm kaj formas rozeton..
La unuaj bazaj folioj estas romboide ovformaj, kun longa tigo kaj karneca. Postaj folioj kunkreskas sube de la infloresko pare. Tiu foliparo aspektas kiel ronda folio estus trapikita de la tigo. Tiuj altfolioj povas havi diametron ĝis 30 mm. Supre de tiuj folioj aperas de februaro ĝis junio florojn en grupoj de 5 ĝis 40. la eta blankaj au rozekoloraj floroj estas duseksaj, la petaloj estas 2 ĝis 4 mm longaj. La reproduktado okazas per memfertiligado. La kromosomo nombro estas 2n = 36.

La planto estas vivejo por papiliaj raŭpoj de la specioj *Annaphila abdita*, *A. arvalis*, *A. diva* kaj *Hyles lineata*.
La planto estas apenaŭ intermiksebla kun aliaj specioj pro ĝia eksterordinara formo de la folio.

Subspecioj
----------

De la telefherbo ekzistas kvar laŭ ilia geografia disvastigo distingeblaj subspecioj:

* *Claytonia perfoliata*  subsp. *perfoliata*. kun pliaj variantoj.
* *Claytonia perfoliata*  subsp. *intermontana*.
* *Claytonia perfoliata*  subsp. *mexicana*.
* *Claytonia perfoliata*  subsp. *utahensis*.

Enhavosubstancoj
----------------

La floroj entenas vitamino C, magnezio, kalcio kaj fero, sed malmulte de nedezirata nitrato, kiu ofte estas problemo ĉe aliaj salatplantoj.

Kultivido, Rikolto, Konsumado
-----------------------------

Oni povas dissemi la planton maljam ĉe temperaturo de **sub** 12 °C. Tial oni elsemas la planton de septembro kaj marto (tial la nomo „vintra portulako"). Oni jam rikoltas la planton en frua stadio de la kresko. Eblas plurfoje rikolti la tigojn kaj foliojn de novembro ĝis aprilo. La rikoltita planto restas freŝa dum maksimume 6 ĝis 8 tagoj, se ĝi estas stokata humide kaj ĉe temperaturo de 2 ĝis 4 °C.

La planto preskaŭ komplete estas manĝebla: junaj folioj, tigoj kaj floroj. Maljunajn foliojn oni povas manĝi nur kuiritaj. Krudaj folioj similas guste la valerianelo, sed kun malpli da aromo. Kurita ĝi similas al spinaco.

Historio
--------

La planto estis konsumita ne nur de la kaliforniaj minlaboristoj dum la orimpetego. La indianaj popolo uzis kaj uzas la planton kiel nutraĵo kaj kuracherbo. Ekzemple la ŝoŝonoj uzis la planton en envolvaĵoj kontraŭ reŭmatismo. La popolo Nlaka'pamŭ uzas ĝi kontraŭ okuldoloro kaj la mahunoj trinkis la sukon kontraŭ senapetiteco..

Referencoj
----------

1. ↑  Bundesamt für Naturschutz, *FloraWeb*. En
2. ↑  G. S. Robinson u.a.: *HOSTS – a database of the hostplants of the world's Lepidoptera.* Auf
3. ↑  T. S. Elias: *Edible Wild Plants: A North American Field Guide.* ISBN 0-8069-7488-5. Sterling Publishing Company Inc. 1990. S. 95.
4. ↑  F. Massholder: *lebensmittellexikon.de.*
5. ↑  D. E. Moerman: *Native American Ethnobotany.* ISBN 0-88192-453-9. Timber Press. 1998. S. 167. Online-Datenbank auf

Vidu ankaŭ
----------

* listo de legomoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Claytonia perfoliata en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Claytonia perfoliata en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Claytonia perfoliata en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* *Claytonia perfoliata.* W: *FloraWeb.de.* germane
* Bildergalerie von Lee Dittmann. Arkivigite je 2011-07-06 per la retarkivo Wayback Machine (engl.)
* Bildergalerie der Oregon State University. Arkivigite je 2015-03-18 per la retarkivo Wayback Machine (engl.)