recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La skribistoj: Serracino, Vigila, kaj García pentritaj de Vigila.
Homoj de Toledo.
La unuaj Arabaj ciferoj en Okcidento.
***Codex Vigilanus*** aŭ ***Codex Albeldensis*** (en hispana: *Códice Vigilano* aŭ *Albeldense*) estas iluminita kompilaĵo de variaj historiaj dokumentoj el periodo etenda el la antikveco al la 10a jarcento en Hispanio. Inter multaj tekstoj kunigitaj fare de la kompilintoj estas la kanonoj de la Koncilioj de Toledo, la *Liber Iudiciorum*, la dekretoj de kelkaj papoj kaj de aliaj patristikaj verkoj, historiaj rakontoj (kiaj tiuj de la ***Crónica Albeldense*** kaj vivo de Mohamedo), variaj aliaj pecoj de romiĝermana kaj de kanona juroj, kaj kalendaro.

La kompilistoj estis tri monaĥoj de la Rioĥa monaĥejo de San Martín de Albelda: nome Vigila, laŭ kiu estis nomita la manuskripto kaj kiu estis la ilustristo; Serracino, lia amiko; kaj García, lia disĉiplo. La unua kompilaĵo estis finita en 881, sed ĝi estis ĝisdatigita en 976. La origina manuskripto estas konservita en la biblioteko de El Escorial (kiel Escorialensis d I 2). Je la epoko de ties kompilado, Albelda estis la kultura kaj intelekta centro de la Reĝlando Navaro. La manuskripto celebras per bildoj ne nur la antikvajn gotajn reĝojn kiuj estis reforminta la juron, nome Ĉindasvinto, Recesvinto, kaj Egiko; sed ankaŭ la tiutempaj dediĉitoj, nome la Navaraj regantoj: Sanĉo la 2-a de Pamplona kaj sia reĝino Urraca kaj sia frato Ramiro Garcés de Viguera.

La *Codex* enhavas, inter aliaj pecoj de utila informaro, la unuan mencion kaj reprezenton de Arabaj ciferoj (sed ne de la nulo) en Okcidento. Ili estis enkondukitaj de la Araboj en Hispanio ĉirkaŭ 900.

La bildoj estas laŭstile unikaj, kaj kombinas elementojn Visigotajn, Mozarabajn, kaj Karolidajn. La ornamaĵoj montras Karolidajn kaj Ital-Bizancajn influojn. La uzado de animaloj kiel dekoracio kaj por subteno de kolonoj estas paralela la la tiutempa Franka uzado. Pli Karolida kaj malpli Bizanca influo estas evidenta en la *Codex Aemilianensis*, nome kopio de *Vigilanus* farita en San Millán de la Cogolla en 992 de alia ilustristo.

Notoj
-----

1. ↑  Ankaŭ *Chronicon Albeldense* aŭ *Epitome Ovetense*.
2. ↑  Guilmain, "Interlace," 215.
3. ↑  Guilmain, "Zoomorphic," 24.
4. ↑  Guilmain, "Forgotten," 36–37.

Fontoj
------

* Latin text
* Guilmain, Jacques. "Interlace Decoration and the Influence of the North on Mozarabic Illumination (in Notes)." *The Art Bulletin*, Vol. 42, No. 3. (Septembro, 1960), pp 211–218.
* Guilmain, Jacques. "Zoomorphic Decoration and the Problem of the Sources of Mozarabic Illumination." *Speculum*, Vol. 35, No. 1. (Januaro, 1960), pp 17–38.
* Guilmain, Jacques. "The Forgotten Early Medieval Artist." *Art Journal*, Vol. 25, No. 1. (Aŭtuno, 1965), pp 33–42.
* Bishko, Charles Julian. "Salvus of Albelda and Frontier Monasticism in Tenth-Century Navarre." *Speculum*, Vol. 23, No. 4. (Oktobro, 1948), pp 559–590.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Codex Vigilanus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Latin text and Spanish translation of the *Chronicon Albeldense*
**BOJTHI VERES Gáspár** (bojti vereŝ) estis instuisto, historiverkisto naskita Bojt ĉirkaŭ 1590 kaj mortinta ĉirkaŭ 1640).

Biografio
---------

Gáspár Bojthi Veres estis sevutuldevena, Gabrielo Bethlen nobeligis lin. Li lernis en Nagyvárad, Debrecen. Je elspezoj de reganto li studis inter 1617-1620 en Heidelberg. Post sia reveno li estis la guvernisto de nevo de reganto, instruis en Marosvásárhely, ekde 1623 en Gyulafehérvár, poste iĝis la kurtega historiisto kaj arkivisto. Dum regado de Georgo Rákóczi la 1-a li plenumis diplomatiajn taskojn.

Ĉefaj verkoj
------------

* *De rebus gestis magni Gabrielis Bethlen libri XII.* (Viennae, 1629) (Monumenta Ungarica. Viennae, 1809);
* *Erdély öröksége*, IV. (Bev. Makkai László, Bp. é. n.).

Bibliografio
------------

* Angyal Dávid: Adalék Böjthi (sic! ) G..... művének kritikájához (Századok, 1898);
* Makoldy Sándor: B. V. G. élete és történetírói munkássága (Nagykároly, 1904).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
La **Patagonia dentofiŝo**, ***Dissostichus eleginoides***, estas fiŝo troviĝanta en malvarmaj akvoj (1–4 °C) inter profundoj de 45 m ĝis 3.850 m en suda Atlantiko, Pacifiko kaj Hinda Oceanoj kaj en Suda Oceano sur submaraj montoj kaj kontinentbretoj ĉirkaŭ plej el la insuloj de Ĉeantarkto.

Proksima parenco nome la Antarkta dentofiŝo (Dissostichus mawsoni), troviĝas pli sude ĉe la bordoj de la kontinentbreto de Antarkto; kaj la Marine Stewardship Council (MSC) certigis, ke ties fiŝkaptado estas aktiva ĉe la Ross Maro.

La averaĝa pezo de komerce kaptita Patagonia dentofiŝo estas 7–10 kg, depende de la fiŝkaptejo, kaj grandaj plenkreskuloj foje superas la 100 kg. ni supozas, ke ili vivas ĝis 50 jaroj kaj atingas longon de ĝis 2.3 m.

Notoj
-----

1. ↑  Collins MA, Brickle P, Brown J and Belchier M (2010) "The Patagonian toothfish: biology, ecology and fishery" In: M Lesser (Ed.) *Advances in Marine Biology*, Volume 58, pp. 229–289, Academic Press. ISBN 978-0-12-381015-1.

* Patagonia dentofiŝo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Patagonia dentofiŝo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Patagonia dentofiŝo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Coetzala** estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Coetzala. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 041.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 1958 loĝantojn. El tiuj estis 954 viroj kaj 1004 virinoj. La komunumo havas surfacon de 26.3 kvadratkilometroj. La komunumo situas je 18 gradoj kaj 47 minutoj norda latitudo kaj 96 gradoj kaj 55 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 620 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 1699 personoj. En la jaro 2000 temis pri 1834, do temis pri kresko / malkresko je 1.54 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 1589 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 568 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al 35.75 % de la loĝantoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Coetzala en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

 Arkivigite je 2006-11-16 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitolaj artikoloj vidu la paĝojn Moka (Maŭricio) kaj Mokao. |

**MOKA, Mondjunularo Katolika** ekde la jaro 1920 estis katolika junulara Esperanto-organizaĵo. 

La Enciklopedio de Esperanto en 1934 pri ĝi skribis la jenon:

Unua alvoko por la fondo de MOKA aperis en 1919 en la Esperanto-gazeto ,Blanka Kruco', definitiva fondo okazis en 1920 en Hago. En la unuaj jaroj ĝi laboris kiel sekcio de IKA, sed kun organiza sendependeco. Kongresoj de MOKA okazis en 1921 en Graz, 1922 en Luksemburgo, 1923 en Konstanz, 1924 en Lugano, 1925 en Oksfordo, 1929 en Barcelono, pliaj internaciaj specialaj konferencoj en diversaj lokoj. En multaj internaciaj kongresoj organizitaj de aliaj asocioj MOKA kunlaboris. Ĝiaj organoj estis la gazetoj ,Blanka Kruco', ,Espero Katolika', ,Katolika Mondo', Justula Angulo en ,Katolika Mondo', fine de 1926 ĝia propra gazeto ,La Juna Batalanto'. Aperis kelkaj naciaj informiloj, ĉiuj kun insista Esperanto-propagando. MOKA organizis internaciajn korespond-, inform- kaj vojaĝservojn ktp. kaj helpis efike la Esperanto-propagandon. Ekzemple en 1927 MOKA publikigis alvokon „Katolika junularo kaj Esperanto", subskribitan de pli ol 30 katolikaj junularaj asocioj. La alvoko estis represata en 20 gazetoj, speciala flugfolio (en 12 000 ekzempleroj) ankaŭ disvastigis ĝin. MOKA eldonis flugfoliojn por Esperanto en la franca, angla, ĉina kaj aliaj lingvoj. La ĉefsekretario de MOKA (laŭ la stato de 1934 Wilhelm Solzbacher en Luksemburgo) faris paroladojn kun efika Esperanto-propagando en 20 eŭropaj kaj amerikaj landoj, kelkaj naciaj sekretarioj estas tre fervora propagandistoj. La organizo estas jena: Ekzistas delegitoj kaj lokaj grupoj, naciaj sekretarioj kaj naciaj komitatoj, fine internacia komitato, ekzekutiva komitato kaj internacia sekretariejo. Protektanto estas episkopo d-ro Gusztáv Károly Mailáth de Transilvanio, Rumanio. La MOKA-movado estas benita de la papo kaj de multaj episkopoj. La internacia sekretariejo estas en daŭra kontakto kun membroj kaj simpatiantoj en tre multaj landoj, naciaj sekretariejoj nun laboras en 23 landoj. 

Wilhelm Solzbacher

  


|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
La **Paska Oratorio** (BWV 249, D-maĵora) estas oratorio de Johann Sebastian Bach, kiun li unuafoje prezentis la unuan paskotagon 1725 (1-an de aprilo). Ekzistas tri malsamaj pli malfruaj versioj kun okulfrapaj variantoj laŭ ensemblo kaj teksto. Oni enordigas la verkon kiel oratorio, ĉar ĝi baziĝas sur biblia rakonto; ĉi tiu tamen estas prezentata, alie ol en la kutima oratoria formo, ne de evangeliisto, sed per laŭpoetita formo.

Enhavo
------

Petro (tenoro) kaj Johano (baso) kuras al la tombo kaj trovas ĉi tiun malplena, ĉar Jesuo releviĝis.

Strukturo
---------

La verko konstistas el dek du movimentoj:

1. *Simfonio* (instrumenta)
2. *Adaĝo* (instrumenta kun hobojosoloo)
3. *Ĥoro* „Kommt, eilet und laufet" (ĉi tio ankaŭ la subtitolo de la novversio de la origina kantato) kun dueto de tenoro kaj baso en la meza parto, transaranĝita en 1731 kiel „paska oratorio"
4. *Recitativo*
5. *Arie* (soprano) „Seele, deine Spezereien", kun bekfluta soloo
6. *Recitativo*
7. *Ario* (tenoro) „Sanfte soll mein Todeskummer", kun bekfluta soloo
8. *Recitativo*
9. *Ario* (aldo) „Saget, saget mir geschwinde", kun amorhoboja soloo
10. *Recitativo*
11. *Ĥoro* „Preis und Dank"

Historio
--------

La paska oratorio reekprenas la liturgian prezentadon de la paskokurado kaj paskoridado, kiel estis kutime en la diservoj ekde la mezepoko, por prezenti la paskan okazintaĵon (simile al la bebolulado en la kristnaskaj diservoj).

Tekstpoeto de la paska oratorio estis supozeble Picander. Bach reekprenis laŭ parodiado ŝafistokantaton „Entfliehet, verschwindet, entweichet, ihr Sorgen" (BWV 249a) verkitan por la Weißenfelser Hof (naskiĝdatreveno de duko Christian de Saksio-Weißenfels), de kiu siaflanke ekzistas almenaŭ du malsamaj versioj; Bach nur ne transprenis la recitativojn de la profanaj versioj en la paskan oratorion kaj anstataŭis ilin per novkomponitaj recitativoj. La unuaj tri movimentoj de la paska oratorio resp. de la ŝafistokantato ja estas transaranĝaĵoj de perdiĝinta instrumenta konĉerto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Partitur auf IMSLP
* Aufbau und vollständiger Text des Oratoriums

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ĉi tiu artikolo estis redaktita tiel ke ĝi entenas tutan aŭ partan tradukon de « Oster-Oratorium (Bach) » el la germanlingva Vikipedio. Rigardu la historion de la originala paĝo por vidi ties aŭtoroliston.  (Ĉi tiu noto koncernas la version 3106305 kaj sekvajn de ĉi tiu paĝo.) |
***Micromégas*** estas filozofia fabelo de Voltaire aperinta en 1752 en Berlino, kiu pluigas la modon de la eksterordinaraj vojaĝoj. Ĝia unua versio estis verkita en 1739. Ĝi estis samtempe unu de la unuaj filozofiaj fabeloj, kaj unu de La verkoj plej reprezentaj de la spirito de Lumoj aŭ de la Klerismo, ĉar ĝi koncentras meditadojn de socia, religia, morala, filozofia kritiko, kaj elementojn de meditado pri la homo, sen forgesi la sciencan aspekton gravega por la Enciklopediistoj.

La fabelo priskribas la viziton al la Tero fare de estaĵo veninta el planedo de la stelo Siriuso, nomata Micromégas (Mikromego)), kaj de sia kompano, la sekretario de la Akademio de Saturno. Ĝi substrekas la filozofian nocion de relativeco kaj enhavas kritikon de la religio.

Vidu ankaŭ
----------

La aliaj filozofiaj fabeloj de Voltaire :

* *Candide*
* *Zadig*
* *L'Ingénu*
* *Jeannot et Colin*

Eksteraj ligiloj
----------------

* france Kompleta dosiero pri la verko *Micromégas* de Voltaire
* france Versio *audio* de *Micromégas*.
La **atenco de Métropolis** okazis dum la 4-a kaj 5-a de septembro 2012 je nokto, post la ĉefministra baloto de 2012 en Kebekio. Ĝi okazis en la anfiteatro Métropolis en Montrealo.

Priskribo
---------

Je 23:55 (UTC-4), dum la parolado de Pauline Marois ĵus elektita ĉefministrino de Kebekio, 66-jaraĝulo, nome Richard Henry Bain, pafis sur du teknikistoj. Unu mortis, la alia estis vundita. Poste, la suspektulo probable metis iun flamiĝeblan produkton en kontneron, kiu farigis fajron. La ulo estis arestita, la aresto filmita de la televidkanaloj.

Pauline Marois estis elirigita de du korpogardistoj, eĉ se ŝi ne estis rekte minacita de la pafisto. Ŝi revinis fini sian paroladon poste kaj demandis al homoj eliri kalme. Ili ne ankoraŭ sciis la eventon kiu ĵus okazis.

La Sûreté du Québec (Sekurpolico de Kebekio) anoncis ke la atenco celus mortigi Pauline Marois .

Referencoj
----------

1. ↑  Marois may have been targeted in Quebec shooting: police Arkivigite je 2013-06-05 per la retarkivo Wayback Machine en gazeto Globe and Mail, de Anna Mehler Paperny, Ingrid Peritz, Tu Thanh Ha, kaj Les Perreaŭ; publikigita je la 5-a de septembro 2012

* Kategorio Atenco de Métropolis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Codex Pauli** estas kolektaĵo de la verkoj de de Sankta Paŭlo aŭ pri Sankta Paŭlo kun originalaj komentoj de personuloj nun regantaj kristanajn ekleziojn, aranĝita kaj publikigita dum la celebrado de la dua jarmila (2008) datreveno de la naskiĝo de la apostolo kaj omaĝe dediĉita al la papo Benedikto la 16-a, kiu anoncis kaj antaŭenigis la Paŭlan celebrigan datrevenon. Temas pri elstara arta volumo kun aparta ekumena valoro.

Ekumena. ja, pro la kunlaborado de eminentuloj de diversaj kristanaj eklezioj. Jen listo de kunlaborantoj: 

Lia S. Bartolomeo la 1-a , Ekumena Patriarko de Konstantinopolo

Lia S. Kirill, Patriarko de Moskovo kaj de ĉiuj Rusujoj

Lia B. Gregoro la 3-a, Melkita Patriarko de Antiokio kaj de la tuta Mezoriento.

Lia E. Tarciso Bertone Ŝtatasekretario de la Vatikana Urbo

S. G. Dor. Rowan Williams Primaco de la Anglikana Komuneco

Dr Eduard Lohse emerita episkopo de Evangelica Eklezio de Hannover

Kaj diversaj spertuloj.

La prezentado kaj enkonduko al la Sanktapaŭlaj Skriboj estas verko de Johano-Francisko Monsinjoro Gianfranco Ravasi kaj aŭtoritataj studuloj, bibliistoj kaj teologoj.

Por Codex Pauli estis kreita aparta fonto "Paulus 2008" spegulanta la grafion de la manskribisto de la Karola Biblio de 9-a jarcento. La evangelistila koverto estas majstre manalaborita sur ligna plato dika je cm 1,2 komplete tegita per bovida felo ŝamigita kaj razita, klargrizakolora kaj garnita per ok bronzaj reliefoj inspiriĝintaj el la Bizanca Pordo de la Baziliko de Sankta Paŭlo ekstermuraga de la Muregoj kun scenoj ripetantaj la misterojn de Kristo (sur la fronta koverta flanko) kaj de la Eklesio (sur la dorsa koverta flanko).

Codex Pauli estas unusola volumo je paĝoj 424 granddimensiaj (35x48x10). 

Apud la dektri originalaj greklingvaj paŭlaj leteroj, estas inkluzivitaj ankaŭ la grekaj kaj italaj tekstoj de la Agoj de la Apostoloj, de la Epistolo al la Hebreoj kaj selektaĵo de apokrifaĵoj koncernantaj Paŭlon (*Agoj de Paŭlo, kromaj leteroj al la Korintanoj, martiro de Sankta Paŭlo, Agoj de Paŭlo kaj Tekla, letero al la Laodikeanoj, korespondaĵo inter Paŭlo kaj Seneko kaj apokalipso de Paŭlo*).

Ĉiuj tekstoj konkludiĝas per zorge farita prezentado de la plej famaj ekzegeziistoj de Sankta Paŭlo kun fina paĝo de Monaĥa Lectio (Legaĵo).

Codex Pauli ampleksas 424 paĝojn granddimensiaj (cm. 35x48x10). La eldonkvanto limiĝas al 998 ekzempleroj numeritaj, eldonitaj de banko Intesa-San Paolo.

Eksteraj ligiloj
----------------

 Arkivigite je 2010-01-16 per la retarkivo Wayback Machine
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Sproto** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Aktinopterigoj *Actinopterygii* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Klupeoformaj *Clupeiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Klupeedoj *Clupeidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Klupeo *Clupea* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***Sprattus*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Sprattus sprattus****Linnaeus, 1758 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Sproto  |

 |
| v • d • r |

**Sproto** (zamenhofa formo) aŭ **Sprato** *(Sprattus sprattus)* estas fiŝo el la familio de la klupeedoj, al kiu ankaŭ apartenas la haringo.

Aspekto
-------

Dorso bluverda, flankoj arĝentkoloraj. Enplanto de la ventronaĝiloj antaŭ la komenco de la dorsonaĝilo. Averaĝa longo 10 cm, maksimuma longo 17 cm.

Informoj
--------

Sprotoj estas prilaborataj de fiŝindustrio al konservaĵoj. Ili ankaŭ estas vendataj fumaĵitaj.

Apero/kaptado
-------------

Atlantikaj marbordoj, de norda Maroko ĝis la britaj insuloj kaj Irlando; Norda Maro.

Vidu ankaŭ
----------

* Sprato
Atenco kontraŭ la papo Johano Paŭlo la 2-a
**Atenco kontraŭ la papo Johano Paŭlo la 2-a** – evento, kiu okazis la 13-an de majo 1981, dum ĝenerala aŭdienco sur Placo Sankta Petro en Romo je la 17:19.

Johano Paŭlo la 2-a estis pafigita de turka atencinto Mehmet Ali Ağca en la ventron kaj manon. Kiel konstatis enketistoj, momenton pli frue li celis al lia kapo. La papo tiam kliniĝis al eta knabineto Sara Bartoli kaj prenis ŝin en la manojn. La atencinto prokrastis la pafon verŝajne pro tio, ke la knabineto, kiun li tenis surmane, iom kovris lin, kio malebligis la precizan pafon. Vundita papo faletis en la brakojn de staranta malantaŭ li sekretario Stanisław Dziwisz. Gardantaro transveturigis la papon al malsanulejo Gemelli, kie oni lin operaciis dum 6 horoj. Al la plena sano li tamen neniam revenis. Johano Paŭlo la 2-a kredis, ke sian savon ŝuldis ne nur al bonŝanco. Tion li esprimis per la vortoj:

*Unu mano pafis, la alia direktis la kuglon*.

Kredantoj ekvidis certan interligitecon. La atenco okazis la 13-an de majo, simile al unua revelacio de Dipatrino en Fátima en 1917. La papo en la malsanulejo estis kuracata dum 22 tagoj. Poste plurfoje suferis pro diversaj malkomfortaĵoj sekvantaj la pripafon.

Post la atenco ĉirkaŭantaro de la papo enkondukis specialajn rimedojn de sekureco (interalie papamobilo adekvate kirasita).

La 3-an de aprilo 2006 pola akuzisto de Instituto pri Nacia Memoro en Katowice pro pola civitaneco de la papo komencis enketon pri la atenco, kiu estis preparata jam du jarojn antaŭe. Oni konstatis ekziston de du krimasocioj. Tasko de la unua estis mortigo per pafo al la kapo (almenaŭ du kaŝpafistoj), tasko de la dua estis forviŝo de spuroj). Krome, ke la atencinto Mehmet Ali Ağca ne estis frenezulo.

Vojaĝo al Fatima
----------------

Unu jaron post la atenco la papo entreprenis sian 11-an apostolan pilgrimadon al Fatima por omaĝi al Virgulino de Fátima kaj danki al ŝi, pro tio, ke laŭ li Ŝi savis lian vivon. Prenita dum la operacio kuglo el pistolo de Mehmet Ali Ağca estis transdonita kiel religia donaco, kaj poste enmetita interne de la krono en la figuron de la Virgulino de Fátima. La 13-an de majo 1982, dum la meso, psike malsana viro Juan María Fernández y Krohn iomete vundis la papon per tranĉilo. La gardistaro rapide senpovigis la atakanton, la papo daŭrigis la celebradon malgraŭ sangado. La evento ne estis pli vaste konata ĝis 2008, kiam en kinejoj aperis itala biografia filmo *La atesto*.

Vidu ankaŭ
----------

* Grizaj Lupoj
* KGB
* Stasi
* Lúcia dos Santos

Bibliografio
------------

* Danièle de Villemarest, Pierre de Villemarest, *Le KGB au cœur du Vatican*, Éditions de Paris, 2006 (ISBN 2851620525)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Atenco kontraŭ la papo Johano Paŭlo la 2-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Andrzej Grajewski „Papież musiał zginąć" La papo devis perei
**Herbert Moore SCOTT** (skot) (naskiĝis la 19-an de aŭgusto 1884 en Moundsville, Okcidenta Virginio; mortis samloke akcidente la 20-a de januaro 1935) estis usona advokato (ĝis 1926 muzikinstruisto) kaj membro de la Lingva Komitato. 

Scott estis Esperantisto ekde 1906, konsilanto ĉe la fondiĝo de EANA en 1908 kaj diversajn fojojn ekzamenestro. Li kunlaboris al *La Revuo* (de 1908 ĝis 1914) kaj al *The Esperanto Monthly.* Li estis kunlaborinto aŭ kunredaktinto de *Amerika Esperantisto* post 1907. En 1928 li eldonis *Filatelan Terminaron* (Esperanto, angla, franca, germana). En la 1930-aj jaroj li verkadis *Praktikan Konkordancon de Klasika Esperanto* ampleksanta ĉiujn verkojn de Zamenhof kaj Kabe kaj ĉirkaŭ 60 aliajn ĉefverkojn.

Li mortis akcidente dronante hejme en sia bankuvo.

Verkoj
------

* 1928: *Filatela Terminaro* (Esperanto, angla, franca, germana).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Foto kaj priskribo de la Filatela Terminaro.

Referencoj
----------

1. ↑  Ligilo al morto-atestilo.

  


|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 28290
 |
**Spurebleco** estas, en la scienco pri mezuroj, kvalito de mezuro kiu priskribas kiel ĝi rilatas al aliaj mezuroj, kion oni faras uzante aŭ la samajn mezurilojn aŭ la saman mezuraton. [Traceability (angle) / traçabilité (franca) / trazabilidad (hispana)]. Laŭ la difino en la "*Vocabulaire Internationale de Métrologie*" (VIM) [Internacia Vortaro pri Mezurscienco], Spurebleco estas "Eco de rezulto de mezuro aŭ valoro de normaĵo per kiu oni eblas ĝin kompari al difinitaj normoj, plej ofte naciaj aŭ internaciaj normoj, per nerompita ĉeno de komparoj, ĉiu kun difinitaj necertecoj." Per tia ĉeno de komparoj, oni certigas ke la mezura rezulto rilatas per kalkulebla maniero al iuj normoj, aŭ al la difino de la bazaj unuoj kiu rilatas al la mezuro. Tiu eco de mezuro ne certigas ke la mezuro estas taŭga por iu apliko, nur ke oni povas kalkuli la necertecon de la mezuro rilate al la difinitaj normoj.

Ekz: Oni mezuras la dikecon de cilindro per mikrometro kaj havigas la rezulton 24,04 mm. Oni mezuras ĝin plurfoje kaj kalkulas ke la averaĝo de la mezuroj estas 24.035, kaj la varianca radiko estas 0.015 mm. La mikrometron oni kontrolas per gaŭĝaj blokoj, kaj tiujn gaŭĝajn blokojn oni sendas jare al pli altnivela laboratorio, kiu certigas ilin per siaj propraj gaŭĝaj blokoj. Tiujn pli altnivelajn gaŭĝajn blokojn oni sendas al Nacia Mezur-scienca Instituto, kiu kontrolas ilin per siaj propraj eĉ pli altnivelaj gaŭĝaj blokoj, kiujn oni kontrolas per lum-onda interferilo. La ond-longecon de la lazera lumo oni konas tre bone, tio estas, per tre malgranda necerteco, per kvantummekaniko. La difino de la unuo de longeco (la metro) estas la distanco, kiun lumo iras tra vakuo dum 1/299,792,548 sekundoj.

Je ĉiu paŝo estas iom da necerteco pri la mezuro, kiun oni eltrovas per statistikaj manieroj kaj/aŭ per modelo de la mezura metodo. Finfine, eblas ke malgraŭ la varianca radiko de la mezuroj de la cilindo estas 0.015 mm, la tuta necerteco de la mezuro estas pli granda, ebla 0,03 mm ekzemple, kiam oni konsideras ĉiujn necertecajn fontojn je ĉiu paŝo de la spurebleca ĉeno.

Eksteraj ligiloj
----------------

* [angla versio de la VIM]
**Eppe-Sauvage** estas franca komunumo lokita en la departemento Nord kaj en la regiono Nordo-Kaleza Markolo. Ĝi havis 218 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Ĝi estas trafluata de la rivero Helpe Majeure.

Geografio
---------

Eppe-Sauvage estas unu el la vilaĝoj lokitaj ĉirkaŭ la urbeto Fourmies. Ĝi situas en la norda parto de natura regiono nomita *Thiérache*, inter la landlimo de Belgio kaj la departemento Aisne.

La vilaĝo Eppe-Sauvage troviĝas proksime de la urbeto Avesnes-sur-Helpe, kaj do cetere situas en alia natura regiono nomita "Avesnois", kiu ĉefe konsistas el malaltaj heĝoj, tre verdaj pejzaĝoj, boskoj, fruktarbaroj kaj etaj vilaĝoj. Eppe-Sauvage etendiĝas sur 16,67 km².

Vidindaĵoj
----------

En Eppe-Sauvage viziteblas la preĝejo *Saint-Ursmar* kaj la kapelo Linières. La "kastelo de Willies" aŭ "kastelo Cavrois" estis fakte eksa forĝejo, kiu estis detruita okaze de la konstruado de la akvobaraĵo de Val Joly.

Lokaj famuloj
-------------

S-ro Gilbert Tilmant (1921-2006) longdaŭre restis urbestro de Eppe-Sauvage, ekde 1977 ĝis 2001.

Administrado
------------

Eppe-Sauvage apartenas al la kantono de Trélon, kies ĉefurbo estas Trélon. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avesnes-sur-Helpe, unu el la 6 arondismentoj de la departemento Nord.

Bildaro
-------

* MortmonumentoMortmonumento
* Preĝejo (1/5)Preĝejo (1/5)
* Preĝejo (2/5)Preĝejo (2/5)

* Preĝejo (3/5)Preĝejo (3/5)
* Preĝejo (4/5)Preĝejo (4/5)
* Preĝejo (5/5)Preĝejo (5/5)

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Nord
* Kantono de Trélon


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 274309
* GND: 4534693-8
* LCCN: n82222561
* VIAF: 154800544
* BNF: 152667731
 |
**Herbert Knott "Herb" SORRELL** (18a de aprilo, 1897 – majo 1973) estis organizanto kaj estro de sindikato de Holivudo. Li estis estro de *Conference of Studio Unions* (CSU) fine de la 1940-aj jaroj, kaj estis la administranto de la sindikato Motion Picture Painters, Local 644 ĝis la 1950-aj jaroj.

En 1941, Herbert Sorrell, la ĉefa sindikata estro de la laboristoj de Walt Disney, klopodis trakti la agnoskiĝon de la S.C.G. sen sukceso. Desegnistoj, kiuj havis gravan postenon en la entrepreno, ekzemple Art Babbitt kaj Will Tytla, aliĝis al siaj kunlaborantoj. Disney konsideris tion kiel personan perfidon kontraŭ si; do, li maldungis Babbitt kaj dekses laboristojn pliajn. Je la 28-a de majo, laboristoj grandnombre strikis. Tiun matenon, post alveni laborejen, Disney trafis multajn strikgrupojn, kiuj baris la aliron al la studioj.

Estis en majo 1941 kiam Sorrell alvokis al striko kontraŭ la Disneja kinstudio. Tiu striko estis subtenita de la ĵus formita sindikato Screen Cartoonist's Guild, kaj la kunlaboro rezultis en la organizado de la Conference of Studio Unions (CSU), kiun Sorrell estris.

Notoj
-----

1. ↑   Klingaman, William K. (1996) "Sorrell, Herbert K." Encyclopedia of the McCarthy Era: Facts on File, New York, NY; ISBN 0-8160-3097-9
2. ↑  "Screen Actors Guild biography". Arkivita el la originalo la 27an de septembro, 2007. Alirita la 13an de junio 2019. accessed October 20, 2008
3. ↑   Denning, Michael (1997) Cultural Front: The Laboring of American Culture in the Twentieth Century Verso, London, ISBN 1-85984-170-8 ;
4. ↑   Horne, Gerald (2001) Class Struggle In Hollywood, 1930-1950: Moguls, Mobsters, Stars, Reds, & Trade Unionists University of Texas Press, Austin, TX; 0-292-73137-X

Bibliografioj
-------------

* Pintar, Laurie C. (1996) "Herbert K. Sorrell as the grade-B hero: militancy and masculinity in the studios" Labor History 37(Summer): pp. 392–416
* "Painters Strengthen Labor Ties" in December 1941 Screen Actor Magazine.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 647308
 |
**Herbert Hainer** (naskita 1954 en Dingolfing) estas nuna prezidanto CEO de la kompanio Adidas.

Kariero
-------

1979-1987: Procter & Gamble GmbH, Division Manager Sales and Marketing Germany  

1987-1989: adidas Germany, Sales Director Hardware  

1989-1991: adidas Germany, Sales Director Field  

1991-1993: adidas Germany, National Sales Director  

1993-1995: adidas Germany, Managing Director Sales  

1996-1997: adidas AG, Senior Vice President Region Europe, Africa, Middle East  

1997-1999: adidas AG, Member of the Executive Board  

1999-2001: adidas-Salomon AG, Deputy Chairman of the Executive Board  

ekde 2001: adidas-group AG, CEO kaj estro de la "Executive Board"

fontoj
------

* "Herbert Hainer, Adidas" Arkivigite je 2010-11-21 per la retarkivo Wayback Machine, *European CEO*, 2010-03-16. legita 2010-11-09.
* "Executive Profile: Herbert Hainer" *Business Week*. Legita 2010-11-09.

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 391570
* GND: 122064321
* VIAF: 45173331
* ISNI: 0000 0000 1657 1263
 |
La **Distrikto Monor** (hungare *Monori járás*) estas distrikto en Hungario, en regiono Meza Hungario, en departemento Pest. Ĝi situas en Granda Hungara Ebenaĵo en la meza parto de la departemento (en la meza parto de Hungariio).

Distrikto Monor en Hungario
La distrikta ĉefurbo estas Monor, kiu estas urbo, krome estas ankaŭ 2 aliaj urboj, la ceteraj 8 komunumoj estas vilaĝoj.

La areo estas 329,81 km², kie loĝas 64 227 homoj. La loĝantoj okupiĝas precipe pri agrikulturoj, (fruktoj, legomoj) kaj bredadoj, krome multaj laboras en Budapeŝto.

Historio
--------

Komence „Distrikto Pest" funkciis ankaŭ en tiu areo. Monor mem ricevis statuson distrikta ĉefurbo jam en 1886. Ĝis 1950 ĝi apartenis al departemento Pest-Pilis-Solt-Kiskun. La distrikta sistemo ne funkciis en Hungario inter 1983-2013.

Komunumoj
---------

* distrikta ĉefurbo kaj urbo: **Monor**
* aliaj urboj:
	+ Gyömrő
	+ Pilis
* vilaĝoj:
	+ Csévharaszt, kiu administras ankaŭ vilaĝon Vasad
	+ Gomba
	+ Monorierdő
	+ Nyáregyháza
	+ Péteri, kiu administras ankaŭ vilaĝojn Bénye kaj Káva

Fontoj
------

* hungare

* Kategorio Distrikto Monor en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Parolorgano** povas esti 

* la tuta natura parolaparato de la homo (kaj de ekvivalentaj estaĵoj kaj maŝinoj)
* iu ajn el la senpere moveblaj partoj de la parolaparato

Oni ofte preferas la vorton "parolorgano" anstataŭ "parolaparato" por eviti la impreson, ke temus pri teknikaĵo, kion sugestas la vorto "aparato". Oni kutime distingas tri partojn de la parolorgano kun malsama funkcio: la *spiran sistemon*, la *fonadan sistemon* kaj la *artikulacian sistemon*. 

Al la **spira sistemo** apartenas la pulmoj, la torako, la diafragmo kaj la spirtubo. Per la spira sistemo kreiĝas la aerfluo kiu estas uzata en la fonada kaj artikulacia sistemo por krei prozodion kaj parolsonojn. 

La **fonada sistemo** konsistas el la laringo kaj la voĉlipoj. Kiam la voĉlipoj estas alproksimigataj unu al la alia, tiel malvastigante la gloton, la subglota aerpremo kreita en la pulmoj kaŭzas la voĉlipojn ekvibri. Tio estas nomata fonado. 

La **artikulacia sistemo** konsistas el la kavoj super la gloto (faringo, buŝa kavo kaj naza kavo) kaj la strukturoj, kiuj ĉirkaŭas tiujn kavojn. Tiuj permesas variigi la formon de la superglotaj kavoj, kaj per tio la formantojn. En la artikulacia sistemo formiĝas vokaloj kaj konsonantoj. 

Kaze ke la due menciita signifo estas intencita, oni povas distingi jenajn parolorganojn: 

* mandiblo,
* lipoj,
* pinto de lango,
* dorso de la lango,
* radiko de la lango kun la epigloto,
* velo (mola palato),
* uvulo kaj
* laringo, specife la voĉlipoj, inter kiuj troviĝas la gloto.
* La pulmo kun la diafragmo restas ofte ekster konsidero, kvankam ankaŭ tiuj apartenas al la parolaparato kaj do al la aro da parolorganoj en la dua senco.

Plej multaj, sed ne ĉiuj el la parolorganoj funkcias kiel aktivaj artikulaciiloj.

Vidu ankaŭ
----------

* spira sistemo
* buŝo
* loko de artikulacio
* maniero de artikulacio
La **Historia Distrikto Mohács** [mohAĉ] (hungare *Mohácsi járás*) estis distrikto en Hungara reĝlando, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya. Ĝi situis sur ebenaĵo kaj sur montetoj laŭ Danubo en la plej orienta parto de la departemento (en la suda parto de la lando).

Historia Distrikto Mohács, kiu estas videbla laŭ ruĝa **5**
La distrikta ĉefurbo estis Mohács, kiu estis urbo. La loĝantoj okupiĝis precipe pri agrikulturoj, (fruktoj, tritikoj, maizoj), fiŝkaptado kaj bestobredadoj.

Historio
--------

Tiu distrikto funkciis ĝis Traktato de Trianon. La distrikto pluvivis poste kiel Distrikto Mohács.

Komunumoj (restintaj en Hungario)
---------------------------------


|  |  |
| --- | --- |
| 
* distrikta ĉefurbo: **Mohács**
* vilaĝoj:
* Babarc
* Bár
* Bóly
* Borjád
* Cseledoboka nun parto de Görcsönydoboka
* Cselegörcsöny nun parto de Görcsönydoboka
* Dunafalva, tamen nun en Bács-Kiskun
* Dunaszekcső
* Hercegmárok nun Erdősmárok
* Hercegszabar nun Székelyszabar
* Homorúd
* Kisnyárád
* Kölked


|  |
| --- |
| 
* Lánycsók
* Liptód
* Majs
* Nagynyárád
* Pócsa
* Ráctőttős nun Töttös
* Somberek
* Szajk
* Udvar
* Véménd

 |

Komunumoj (nun jam en Kroatio)
* Baranyakisfalud nun Branjina
* Dályok nun Duboševica
* Darázs nun Draž
* Izsép nun Topolje
* Nagybodolya nun Podolje

Fontoj
* la datenoj venis el la Hungara Vikipedio
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

 |
La **paroĥo Santa Luzia** estas eklezia distrikto de la katolika eklezio en Brazilo, apartenanta al la episkopujo de Votuporango. 

La paroĥa sidejo estas ĉe la preĝejo Santa Luzia, en la samnoma kvartalo, de la urbo Votuporango, en la subŝtato San-Paŭlo.

En 1947 Gisela Kinker Wehwner, la vidvino de D-ro Walfram Weringer, donacis kvadraton je 100m x 100m kun la kondiĉo, ke la komunumo respondecus pri konstruado de kapelo sur tiu loko, kaj ĝia patronsanktulo estus Santa Luzia. Inter 1948 kaj 1952, la kapelo Santa Luzia estis konstruita sur la tereno, kaj la 10-an de majo 1953, la inaŭgura meso estis okazigita.

La paroĥo estis oficiale kreita la 1-an de septembro 1977.

Referencoj
----------

1. ↑  Informpaĝo sur la retejo Diocese de Votuporanga l

Vidu ankaŭ
----------

* Votuporango
* Katedralo Nia Sinjorino de Votuporango
* Episcopujo de Votuporango
* Paroĥo São Bento

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informpaĝo pri paroĥo Santa Luzia portugale
* Fejsbukpaĝo de paroĥo Santa Luzia portugale
**István Tariska** [iŝtvAn tariŝka], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tariska István** estis hungara kuracisto, profesoro, korespondanta membro de Hungara Scienca Akademio (1982).

István Tariska  naskiĝis la 28-an de junio 1915 en Kölcse. Li mortis la 5-an de februaro 1989 en Budapeŝto.

Biografio
---------

István Tariska frekventis universitaton en Debrecen. Dum la 2-a mondmilito li batalis ĝis la militkaptiteco. En 1944 li partoprenis en la provizora parlamento en Debrecen. En 1950 li iĝis vicdirektoro de frenezulejo en Angyalföld. En la sekva jaro li estis false akuzita kaj kondamnita. Post 3 jaroj tio estis nuligita. Poste li ricevis diversajn postenojn, precipe en institutoj. Li profesoriĝis en 1969. Li doktoriĝis en 1980 antaŭ la akademio. Li okupiĝis ekzemple pri maljunaj malsanoj, krome li strebis kontraŭ la alkoholismo. Li ricevis premiojn inter 1954-1985.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Öregkori pszichiátriai és neurológiai kórképek neuropathológiája. Öregkori ideg- és elmegyógyászati kórképek* (1967)
* *Orvosi pszichológia* (Kuracista psikologio), (1974)
* *A lassú vírusfertőzések idegrendszeri következményei* (1978)
* *Életesemények, reakciók, betegségek* (1989)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto (la teksto estas legebla post klako de majusklo T, poste serĉante ĝin laŭ la alfabeto)
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla pli malsupre)
* hungare


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **Traktato de Nystad** (ruse *Ништадтский мир*), (svede *Freden i Nystad*) estas paca traktato inter la Rusa carlando kaj la Reĝlando de Svedio subskribita la 10-an de septembro 1721 en urbo Nystad (nun finna Uusikaupunki). Reĝo de Svedio Frederiko la Unua komisiis al diplomatoj *Johan Lillienstedt* kaj *Otto Strömfeld* subskribi la tekston. Same rusa caro Petro la Unua ordonis efektivigi subskribon al Jakobo Brjus kaj *Andrej Osterman*.

ŝanĝitaj bordoj laŭ la traktato
La traktato ŝanĝis la rus-svedan landlimon, tiel ke Svedio agnoskis la anekson de Livonio, Estonio, Ingrio, parto de Karelio kaj aliaj teritorioj por ĉiam al Rusujo, kiu siavice promesis pagi monan kompenson.

La traktato konsistis el enkonduko kaj 24 artikoloj. La ĉefaj punktoj de la Traktato estis la jenaj:

* La eterna kaj nediskutebla paco inter la rusa caro kaj la reĝo de Svedio kaj iliaj posteuloj;
* Kompleta amnestio ambaŭflanke, escepte pri la kozakoj, kiujn gvidis Ivan Mazepa kaj Kost Gordijenko;
* Ĉiuj militagoj ĉesos dum 14 tagoj;
* La svedoj cedas al la eterna posedo de Rusio: Livonion, Estonion, Ingrion, parton de Karelio;
* Svedio reprenas Finnlandon;
* La praktiko de kredo en ĉi tiuj teritorioj estas libera;

La 20-an de septembro 1721 Rusio ratifikis la traktaton, samtempe okazis grandiozaj festoj en Moskvo kaj aliloke. La venko en la Granda Nordia Milito (1700 - 1721) metis Rusion inter la plej gravaj eŭropaj ŝtatoj.

La 2-an de novembro 1721 Petro la Unua konsentis kun peticio de rusiaj senatanoj titoliĝi kiel Imperiestro de la tuta Ruslando kaj Patro de la Patrujo. La Rusia Imperio ekzistis ĝis 1917 dum 196 jaroj.

Samjare omaĝe al multaj meritoj de Jakobo Brjus la imperiestro alpropriigis la titolon Grafo de Rusia Imperio.

Vidu ankaŭ
----------

* Militoj inter Rusio kaj Svedio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Traktato de Nystad en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* rusa teksto
* sveda teksto kun foto de subskriboj
**Bob ENEVOLDSEN** (\* 11-an de januaro 1920 en Billings (Montano) kiel *Robert Martin Enevoldsen*; † 19-an de novembro 2005 en Losanĝeleso) estis usona ĵaz-trombonisto, basisto kaj aranĝisto de Okcident-Marborda ĵazo. Li ludis kune kun Art Pepper, Shorty Rogers kaj Shelly Manne.

Bob Enevoldsen studis ĉe la Universitato je Montano, kie li ĉesis en 1942 kun diplomo en muzikteorio. Post sia militservo komence de sia muzikistokariero Bob Enevoldsen ludis klarneton en la simfoniorkestro de Utaho kaj translokiĝis en 1951 al Losanĝeleso, kie li laboris en variaj grupoj de Okcident-Marborda ĵazo, ekzemple kiel basisto 1954/55 ĉe Bobby Troup. En 1955 li estis unu el la fondintoj de la grupo *Shelly Manne & His Men*. Ofte li aŭdiĝis kiel valvotrombonisto, li tamen ankaŭ ludis tenorsaksofonon. Enevoldsen sonregistris kun Leonard Feather, Tal Farlow, Bob Florence, Terry Gibbs, Gerry Mulligan, Lennie Niehaus, Marty Paich, Art Pepper, Dave Pell kaj Shorty Rogers, *Lighthouse All Stars* de Howard Rumsey kaj eldonis propranome. En la 1960-aj jaroj li laboris kiel studiomuzikisto en variaj televidspektakloj, ekz. por Ray Anthony, Steve Allen, Woody Woodbury, Peter Marshall kaj *Los Angeles Neophonic Orchestra*; krome li akompanis la kantistinojn Ella Fitzgerald kaj Anita O’Day. En la 1970-aj jaroj li kunlaboris kun Bob Crosby, Jack Lesberg, Tex Beneke, Bill Holman, Mel Tormé kaj *Lighthouse All Stars*. En la 1990-aj jaroj Enevoldsen ĉefe laboris kiel liberprofesia muzikisto; li kunlaboris ekz. je la sondisko *A View From The Side* de Bill Holman.

Diskografiaj indikoj
--------------------

* Ella Fitzgerald: *Ella Swings Lightly* (Verve, 1958)
* Tal Farlow: *Jazz Masters* (Verve, 1955-58)
* Herbie Harper: *Five Brothers* (VSOP, 1955)
* Bill Holman: *A View From The Side* (JVC, 1995)
* Shelly Manne: *The West Coast Sound* (OJC, 1955)
* Lennie Niehaus: *Zounds* (OJC, 1954-56); *The Octet No. 2, Volume 3* (OJC, 1955)
* Art Pepper: *Modern Jazz Classics* (OJC, 1959)
* Shorty Rogers: *Courts The Count* (RCA, 1954); *The Wizard Of Oz* (RCA, 1959)

Literaturo
----------

* Richard Cook & Brian Morton: The Penguin Guide To Jazz on CD*, 2nd Edition, 1993 & 6th Edition, London, Penguin, 2002 ISBN 0-14-017949-6.*
* Leonard Feather and Ira Gitler, *The Biographical Encyclopedia of Jazz*. Oxford/New York, 1999, ISBN 978-0-19-532000-8
* Martin Kunzler: *Jazz-Lexikon*, Reinbek, Rowohlt, 1988


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 357672
* GND: 134964306
* LCCN: n85173093
* VIAF: 27253677
* ISNI: 0000 0000 5942 3893
* SUDOC: 244276277
* BNF: 13921424w
* MBA: a17d2b05-fc04-4e56-95a6-2289f9259868
* ICCU: UM1V028677
* BNE: XX1769468
 |


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |
**Géza Pap,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pap Géza** estis rumania hungara kalvinana pastro, episkopo.

Géza Pap naskiĝis la 20-an de januaro 1954 en Cluj (Rumanio), li mortis la 13-an de novembro 2018 en Cluj.

Biografio
---------

Géza Pap apartenis al la hungara minoritato en Rumanio. Li maturiĝis en liceo en sia naskiĝurbo en 1973, poste li akiris diplomon en protestanta teologia instituto en la sama urbo en 1978. Li komencis la pastran karieron en la ĉefurbo Bukareŝto, poste inter 1981-1988 en Căpușu Mic, pli poste en Cluj. En la lernojaro 1995 li studis en Kampen (Overiselo). Inter 2000 kaj 2010 li estis la 45-a kalvinana episkopo de Transilvanio, intertempe en 2005 li doktoriĝis. Ekde 2012 li estis konciliestro de la rumania kalvinana eklezio. Li ricevis hungaran ŝtatan premion en 2012. Li havis edzinon ekde 1979, kiu naskis 5 gefilojn. Li estis solene entombigita en Házsongárdi temető.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Vigyázzatok! Tanítás az utolsó időkről* (1999)
* *A 70 hét. Dániel népének és templomának jövője Dán 9,24-27 alapján* (2003)
* *Az ezer esztendő. A Jel 20,1-10 magyarázata* (2010)

Lia disertaĵo
-------------

* *Azok a Napok és Ama Nap, Jézus és a jövő Márk 13 alapján* (2005)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2018-11-22 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografieto kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 683249
 |
La flanklinia sensosistemo de ŝarko.
**Flanka linio** estas sistemo de sensaj organoj troviĝanta en akvoloĝantaj vertebruloj, uzata por detekti movon kaj vibradon en la ĉirkaŭa akvo. La sensokapablo estas atingita pere de modifitaj epiteliaj ĉeloj, konataj kiel *harĉeloj*, kio respondas al dismovo kaŭzita de la movo kaj transpasas tiujn signalojn al elektraj impulsoj pere de ekscitaj sinapsoj. Flankaj linioj ludas gravan rolon en fiŝara kutimaro, predado, kaj orientiĝo. Ekzemple, fiŝoj povas uzi siajn flankliniajn sistemojn por sekvi la vorticojn produktitajn de la fuĝanta predo. Flankaj linioj estas kutime videblaj kial svagaj linioj de poroj serie laŭlonge en ĉiu flanko, el proksimo de la brankaj al la bazo de la vosto. En kelkaj specioj, la ricevaj organoj de la flanka linio estis modifitaj por funkcii kiel elektroriceviloj, kiuj estas organoj uzataj por detekti elektrajn impulsojn, kaj tiele, tiuj sistemoj restas tre proksime ligitaj. Plej amfibiaj larvoj kaj kelkaj komplete akvoloĝantaj plenkreskaj amfibioj posedas mekanosensajn sistemojn kompareblaj al la flanka linio.

Referencoj
----------

1. ↑   Budelmann, Bernd U.; Bleckmann, Horst (1988). "A lateral line analogue in cephalopods: Water waves generate microphonic potentials in the epidermal head lines of Sepia and Lolliguncula". Journal of Comparative Physiology A. 164 (1): 1–5. doi:10.1007/BF00612711. PMID 3236259.

Bibliografio
------------

* Coombs S and van Netten S (2006) "The Hydrodynamics and Structural Mechanics of the Lateral Line System" In: R E Shadwick and G V Lauder (Eds) Fish Physiology: Fish Biomechanics, 23: 103–140, Academic Press. ISBN 9780080477763.
* Popper, A. N.; Platt, C. (1993). "Inner ear and lateral line of bony fishes". In Evans, D. H. The Physiology of Fishes (1st ed.). CRC Press. pp. 99–136. ISBN 978-0-8493-8042-6.
* Schellart, Nico A. M.; Wubbels, René J. (1998). "The Auditory and Mechanosensory Lateral Line System". In Evans, David Hudson. The Physiology of Fishes (2nd ed.). CRC Press. pp. 283–312. ISBN 978-0-8493-8427-1.

* Kategorio Flanka linio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La norda enirejo de la Lemaire-markolo, rigardante al la sudo.
**Lemaire-markolo** estas markolo en Antarkto, inter la ĉeftero de Antarkto kaj Booth-insulo. Ĝi estas la plej granda turisma allogaĵo de Antarkto kun tre krutaj klifoj ambaŭrande. Ĝi estas 11 km longa kaj nur 1600 metrojn larĝa en ĝia plej malllarĝa punkto.

Ĝi estis malkovrita de la germana ekspedicio de 1873-1874, sed enveturita nur en decembro 1898 de la ŝipo *Belgica* kun ĝia estro Adrien de Gerlache. De Gerlache donis al ĝi la nomon de Charles Lemaire, belga esploristo de Kongo.

Glaciejoj kaj klifoj reflektiĝas en la akvo je la suda enirejo de la markolo.
La markolo iĝis la ĉefa vidindaĵo por turistoj en Antarkto ĉefe pro tio, ke ĝiaj akvoj estas kvietaj kiel en lago, io kio estas tre escepta en la ofte ŝtorma sudo de nia planedo. La sola problemo estas, ke de tempo al tempo glacimontoj baras la vojon, kaj ke pro tio oni devas turni, kaj denove forlasi la markolon.

* 
* 
* 
* 

* Kategorio Lemaire-markolo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**István Thamm** [iŝtvAn tam], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Thamm István** estis hungara inĝeniero, profesoro.

István Thamm  naskiĝis la 13-an de februaro 1894 en Győr. Li mortis la 18-an de decembro 1966 en Budapeŝto.

Biografio
---------

István Thamm akiris diplomon en Reĝa Teknika Universitato palatino József. Inter 1922 kaj 1940 li estis lektoro en la universitato, en 1929 li doktoriĝis samloke. En 1932 li estis nomumita privata profesoro. Inter 1940 – 1946 li estis direktoro de rivera kaj mara navigado. En 1947 li ekinstruis en altlernejo, poste en la menciita universitato. Ekde 1953 li laboris en instituto.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Tárcsás dynamométerte vonatkozó vizsgálatok* (1927)
* *Stabilizált növényolajok felhasználása belső égésű motorok kenésére* (1939)
* *Bevezetés a gépészmérnöki méréstechnikába* (1954)
* *Bestimmung von Massenträgheitsmomente* (1966)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Géza Oberfrank,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Oberfrank Géza** estis hungara dirigento, teatrestro.

Géza Oberfrank  naskiĝis la 26-an de januaro 1936 en Budapeŝto, li mortis la 12-an de januaro 2015 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Géza Oberfrank akiris dirigentan diplomon en la Muzikakademio en 1961, post 3 jaroj li debutis kiel dirigento. Inter 1961-1980 li estis dirigento en la Budapeŝta Ŝtata Operejo, krome inter 1973-1976 li havis altan postenon en Komika Operejo Berlino. Inter 1976-1983 li estis ankaŭ dirigento de orkestro de MÁV. Inter 1983-1989 li ligiĝis al Szeged, kie li estis teatrestro kaj dirigento, poste li revenis al la menciita Operejo. Li faris turneojn en Eŭropo, Usono, Kanado. Li trakudis plurajn operojn, li reĝisoris ne nur operojn, sed ankaŭ muzikalojn kaj operetojn. Li ricevis 4 premiojn inter 1970-1998, krome li havis la titolon eterna membro de la Operejo.

Lia libro
---------

* *Életem a zene…, avagy lehetsz-e hazádban próféta* (2002)

Elektitaj dirigentaĵoj
----------------------

* Sándor Szokolay: *Vérnász* (1964); (debuto)
* Zoltán Kodály: *Háry János* (en Berlino)

Elektitaj reĝisoraĵoj
---------------------

* Zoltán Kodály: *Háry János* (en Szeged)
* Georges Bizet: *Carmen* (en Szeged)

Fontoj
------

* hungarlingvaj datenoj kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Géza Oberfrank en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 571057
* GND: 138007292
* LCCN: n85119426
* VIAF: 37119938
* ISNI: 0000 0000 7840 4655
* BNF: 140563439
* MBA: 5128ff85-8838-4b30-a716-6e509dc1795a
* BIBSYS: 6012724
 |
**Géza Mansfeld,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mansfeld Géza** estis hungara kuracisto, farmakologo, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1946).

Géza Mansfeld  naskiĝis la 26-an de februaro 1882 en Budapeŝto. Li mortis la 11-an de januaro 1950 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Géza Mansfeld devenis el juda familio. Li ricevis diplomon en sia naskiĝurbo en 1905, poste li laboris 2 jarojn en farmacia instituto. Li plulernis en Vieno, Londono Berlino, krome li ekinstruis en universitato en Budapeŝto. Inter 1918-1944 li pluinstruis en universitato de Pécs, krome li gvidis farmacian instituton. En 1930 li estis elektita dekano, en 1934 rektoro. En 1944 la nazioj deportis lin al Aŭŝvico. Ekde 1947 ĝismorte li vivis en Budapeŝto. Li okupiĝis ekzemple pri tiroido.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Gyógyszertan* (1912)
* *Die Hormone der Schilddrüse und ihre Wirkungen* (1943)
* *The Thyroid Hormones and their action* (1949)

Fontoj
------

* biografio kun foto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero M kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)