**Chinua ACHEBE** (/ˈtʃɪnwɑː əˈtʃɛbeɪ/; 16a de Novembro 1930 – 21a de Marto 2013) estis niĝeria romanisto, poeto, kaj kritikisto, kiu estas konsiderata kiel hegemonia figuro de nuntempa Afrika literaturo. Lia unua romano kaj majstroverko, nome *Things Fall Apart* (1958), okupas volboŝtonan lokon en afrika literaturo kaj restas la plej amplekse studata, tradukata kaj legata afrika romano. Kun *Things Fall Apart*, liaj *No Longer at Ease* (1960) kaj *Arrow of God* (1964) kompletigas la tiel nomitan "Afrikan Trilogion"; postaj romanoj estas *A Man of the People* (1966) kaj *Anthills of the Savannah* (1987). Li estis ofte referencita kiel la "patro de afrika literaturo", kvankam li arde malakceptis tiun karakteron.

Vivo kaj kariero
----------------

Naskiĝinta en Ogidi, Anambra, Brita Niĝerio, la infanaĝo de Achebe estis influita kaj de la tradicia kulturo de Igboj kaj de la postkolonia kristanismo. Li elstaris en lernejo kaj ĉeestis en tio kio estas nuntempe la Universitato de Ibadano, kie li iĝis arda kritikanto pri kiel la Eŭropa literaturo priskribis Afrikon. Li translokiĝis al Lagoso post diplomiĝo, li laboris por la radio *Nigerian Broadcasting Service* (NBS) kaj akiris internacian atenton pro sia romano de 1958 nome *Things Fall Apart*. En malpli ol 10 jaroj li publikigis kvar pluajn romanojn pere de la eldonisto Heinemann, kun kiu li startigis la serion Heinemann de Afrikaj Verkistoj kaj kanaligis la karierojn de afrikaj verkistoj, kiel Ngugi wa Thiong'o kaj Flora Nwapa. Achebe klopodis eviti la kolonian perspektivon kiu enkadrigis la afrikan literaturon tiam, kaj plukis el la tradicioj de Igboj, de la kristanaj influoj kaj de la kolizio de okcidentaj kaj afrikaj valoroj por krei unikan afrikan voĉon. Li verkis en kaj defendis la uzadon de la angla, priskribanta ĝin kiel rimedon por atingi larĝan publikon, aparte por legantoj de koloniaj landoj. En 1975 li faris polemikan diskurson, nome "An Image of Africa: Racism in Conrad's Heart of Darkness" (Bildo de AFriko: Rasismo en "Koro de malhelo" de Conrad), kiu estis mejloŝtona en postkolonia diskurso. Publikigita en *The Massachusetts Review*, ĝi montris kritikojn al Albert Schweitzer kaj Joseph Conrad, kiun Achebe priskribis kiel "absoluta rasisto."

Kiam la regiono Biafro disiĝis el Niĝerio en 1967, Achebe subtenis la Biafran sendependigon kaj agadis kiel ambasadoro por la popolo de la nova lando. La sekva Niĝeria Enlanda Milito malriĉegigis la jam malriĉan popolon, kaj li alvokis al la popoloj de Eŭropo kaj de Ameriko petante helpon. Kiam la Niĝeria registaro rekaptis la regionon en 1970, li implikiĝis en politikaj partioj, sed li tuj seniluziiĝis pro la kontinua korupto kaj elitismo kiun li atestis. Li loĝis en Usono dum kelkaj jaroj en la 1970-aj, kaj revenis en Usonon en 1990 post aŭto-akcidento kiu lasis lin parte malkapabligita. Li restis en Usono por deknaŭjara posteno en Bard College kiel Profesoro de Lingvoj kaj Literaturo. Li gajnis en 2007 la premion *Man Booker International Prize*, kaj el 2009 ĝis sia morto li estis Profesoro de Afrikaj Studoj en la Universitato Brown.

La verkaro de Achebe estis etende analizita kaj ampleksa korpuso de verkaro de fakuloj estis farita. Aldone al liaj plej gravaj romanoj, la verkaro de Achebe inkludas nombrajn novelojn, poezion, eseojn kaj porinfanaj librojn. Lia stilo baziĝas ĉefe sur la Igba parola tradicio, kaj kombinas rektan rakontaron kun reprezentoj de popolfabeloj, proverboj kaj retoriko. Inter multaj temoj liaj verkoj temas pri kulturo kaj koloniismo, masklismo kaj inismo, politiko, kaj historio. Lia heredo estas celebrata ĉiujare en la *Chinua Achebe Literary Festival*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Chinua Achebe en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Chinua Achebe en Poetry Foundation
* Chinua Achebe legas la unuajn du ĉapitrojn de *Things Fall Apart* en PEN American Center Event: Faith & Reason: Writers Speak, 2006
* Ed Pilkington, "A long way from home". Intervjuo en *The Guardian*, 10a de Julio 2007
* "Chinua Achebe, The Art of Fiction No. 139". Intervjuo de Jerome Brooks en *The Paris Review*, 1994
* The Chinua Achebe Center Arkivigite je 2021-12-07 per la retarkivo Wayback Machine en Bard College


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 748412
* GND: 118646680
* LCCN: n79064863
* VIAF: 24596756
* ISNI: 0000000122774961
* LIBRIS: 31580
* SUDOC: 026677083
* BNF: 11888047x
* NLA: 35000720
* NDL: 00430927
* BIBSYS: 90082405
* NKC: jn20000600066
* ICCU: CFIV096564
* BNE: XX934147
 |