**Fero Viro** (angle *Iron Man*), estas fikciulo, kiu aperas en la bildstrioj eldonitaj de la eldonisto Marvel Comics. Lia vera identenco estas tiu de aferisto kaj miliardulo **Tony Stark**, kiu uzas alt-teknikan kirason en la batalo kontraŭ krimo. Li estis kreita en 1963 fare de verkisto Stan Lee, scenaristo Larry Lieber, kaj desegnistoj Jack Kirby kaj Don Heck. La celo de lia kreinto, Stan Lee, estis akcepti la defion fari ke gravulo estu malamata kaj poste amata de la publiko, kreante tiel unu el la plej rimarkindaj superherooj de ĉiuj tempoj.

La unua publikigo estis en *Tales of Suspense* numero 39. De tiam li iĝis unu el la plej konataj gravuloj de Marvel, kiel membro de la teamo Avengers kaj adaptoj por karikaturoj kaj kino (en kiu li estis ludata fare de Robert Downey Jr.).

Gravula fikcia biografio
------------------------

### Infanaĝo

Tony havis malfacilan rilaton kun sia patro, Howard Stark, estante sendita al internulejo ankoraŭ 6-jara, kie li baldaŭ komencus sperti vivi kun pli da homoj. Kvankam li estis infano en mezlernejo, li estis la plej bona studento kaj konsiderita mirinfano kaj genio al multaj. Oni poste malkaŝas, ke Howard, kiam li estas bona persono, kiam li estas viktimo de la malforteco de Stark, "La Alkoholo", fariĝis malestiminda alkoholulo kiu parolas maltrankvile kun sia edzino kaj filo. Estis Howard, kiu devigis al Tony trinki sian unuan alkoholon. Howard provis instrui al Tony multajn lecionojn, kiel la kostojn de milito kaj ke li ĉiam purigu siajn proprajn manojn.

### Edukado

Li aliĝis al la diplomata programo ĉe MIT 16-jara, kiam lia ĉefa studfako estis fiziko kaj elektrotekniko. Tia granda paro de aferoj estis facila por ke li montru sin geniulo kiel adoleskanto, ĉar tiaj aferoj de formado estas ekstreme malfacilaj. Fine, li ricevis gradojn en ambaŭ kampoj de studado. Kiel unua studento de genia intelekto, Tony Stark renkontis alian brilan menson, Bruce Banner, de la D-ro. Derenik Zadian en la "Antaŭen-Pensa Konferenco" (*Forward Thought Conference*) en la Universitato de Oksfordo. Ĉi tio kondukas al longa vivo de scienca rivaleco inter la du. Malmulte poste, Tony enskribis ĉe la Universitato de Kembriĝo, Anglio, kie li rekontis Cassandra Gillespie. Dum sia unua rekontiĝo kun Cassandra, Tony protektis ŝin de grupo de Hydra-agentoj, kiuj estis malantaŭ la patrino de Cassandra, armilkomercisto kaj komerca rivalo de Howard Stark. Sekvante ĉi tiun okazaĵon, Howard alportis Tony reen al Usono kaj forte finis sian rilaton kun Cassandra, kiu ĵus komenciĝis. Post tio, Meredith McCall, filino de Creighton McCall, la plej granda rivalo en negocoj de Howard, enamiĝis al Tony. Tamen liaj gepatroj malpermesis ilin vidi unu la alian.

### Morto de Howard kaj Maria Stark

Kiam li estis 21-jara, liaj gepatroj estis mortigitaj en aŭt-akcidento kaj li heredis la negocon de sia patro, Stark industrioj (Stark Industries). Ene de kelkaj jaroj, li transformis la kompanion en mult-miliardan industrian komplekson kies ĉefaj kontraktoj estis por produkti armilojn kaj municion por la usona registaro.

### La naskiĝo de la Iron Man

En la originala versio, dum la Vjetnama Milito, inventisto kaj komercisto Tony Stark estis viktimo de granato-eksplodo. Start postvivis la eksplodon, sed splitoj de la eksplodo gastis proksime de lia koro, minacante lian vivon. Li estis kaptita kaj kondukis al gvidanto Wong Chu. Restis nur kelkaj tagoj de vivo por la usonanoj, kaj Wong Chu devigis lin krei potencan armilon. Tony ne kreis armilon el io ajn, kiu tenus lin vivan kaj permesos lin venki la kaptitojn. Kaptita kun li estis alia genio, Prefesoro Ho Yinsen. Stark rivelis sian planon al la instruisto kaj Yinsen helpis lin.

Kiam la viroj de Wong Chu alproksimiĝis, la maljuna instruisto prenis maŝinpafilon, sed estis baldaŭ pafita, sed li havis sufiĉe da tempo por ke Stark rekuperiĝos kaj kutimiĝos porti sian kreitan kirason.

La Iron Man alfrontis la soldatojn kaj venkis ilin. Lia kiraso rezistis pafi sur lin. Wong Chu provis forkuri kaj la Iron Man ekbruligis fajron al la munici-stokejo, kaŭzante la eksplodon por mortigi lin. La malliberuloj estis liberigitaj.

De tiam Stark disvolvis novajn versiojn de sia kiraso kaj adoptis la kolorojn ruĝan kaj oran kiel la ŝablono de la armaĵo, kun kelkaj malgrandaj sporadaj ŝanĝoj kiel nigraj, arĝentaj kaj pli ĵuse, blankaj.

Komence de liaj prezentoj, por ke neniu malfidu, Stark disvastigis la famon, ke la Iron Man estis lia korpogardisto. Nur lia ŝoforo, Harold "Happy" Hogan, kaj lia sekretariino, Virgina "Pepper" Potts, sciis pri la sekreta identeco de Stark.

Kirasoj
-------

Lia kostumo havas plurajn teknologiajn aspektojn. La kiraso estas atestaĵo pri la genieco de ĝia kreinto Tony Stark.

La interna parto estas el titanio kun oro, kaj estas riĉigita per magneta kampo. Ĝi estas kutime stokita en la plenuma ĉambro de Stark, en sekreta kupeo. Ĝi havas plurajn ekipaĵojn kiel kompleksan sistemon de navigado, Jarvis, diversajn sensorojn kaj skanilojn, sistemojn de projekcio de bildoj, sonaron, flapojn, laserojn, malgrandajn ĵetaĵojn (gviditaj aŭ ne), elektromagnetajn premasmitilojn, sonikan disrompon, inter multaj aliaj.

La plej multaj el ĉi tiuj kapabloj ne ekzistis en la originala kostumo de Iron Man kiam ĝi unue aperis en marto 1963 en *Tales of Suspense* numero 39.

### La evoluado de fera kiraso

La kiraso baziĝis sur la tiam freŝa teknologio de transistoroj. La ĉefa armilo nomiĝis "fulmopafanto", forpelita de la armo de la manoj de la kiraso. Baldaŭ post la unuaj rakontoj, Stan Lee aŭdis iujn laboristojn de Marvel kaj decidis fari la aspekton de la heroo pli agrabla: li ŝanĝis la koloron de la armaĵo al orkolora, kaj tiel la Iron Man estis iam nomita La Ora Venĝanto.

La konstantaj teknologiaj novigoj faris ke la kostumo estis ĉiam modifita en sia aspekto. De la komencaj transistoroj, ĝi nun dependas de integraj cirkvitoj kaj nanoteknologio, pluraj versioj de la kiraso estis kreitaj por specifaj situacioj, kiel spaca versio, kaj aliaj por spionado kaj submaraj agadoj sub granda premo. Estis du tre specifaj: giganto, uzata por haltigi la Hulk-on; kaj unu specife kreita por funkcii per la energio de Asgardia ŝtono.

En 2005, la kiraso de Iron Man jam estis en sia 49-a versio, kvankam multaj el la antaŭaj versioj havis nur malgrandajn ŝanĝojn.

En 2008, ĝi denove ŝanĝiĝis, tiel ke la filmo aperis brilanta.

### Pri la kiraso de Tony Stark

Iron Man havas motorizitan kirason kiu donas al li superhoman forton kaj daŭrecon, flugkapablon kaj diversajn armilojn. La kiraso estis elpensita de Tony Stark mem. Aliaj homoj, kiuj fine imagis la Iron Man-identecon, estis la dumlonge kompano Tony kaj plej bona amiko, James Rhodes, proksimaj kunuloj, kiel Harold "Happy" Hogan, Eddie kaj (baldaŭ) Michael O'Brien.

Aldone al la ĝenerala modelo, kiun li uzas, Stark disvolvis plurajn specialojn por spaca vojaĝo, profundmara subakvado, diskrecio kaj aliaj specialaj celoj.

La plej novaj modeloj de Stark-kiraso estas la Extremis Armor, kiu nun estas konservita en la truaj partoj de la ostoj de Stark, kaj la plibonigita uzita por kontroli ĝin estas enplantita en lia antaŭbrako kaj konektita rekte al lia centra nervoza sistemo. La Extremis jam estis forĝita kaj li nun uzas pli konvencian kirason. Iuj armaĵoj ankoraŭ havas likvan formon sed ne estas konservitaj en lia korpo. Lia Endo-Sym kiraso enkorpigas kombinaĵon de la malpez-metala likva kun la fremda Venoma simbiozo, psike kontrolita fare de Stark.

* Kategorio Iron Man en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)