recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Andor László** [lAslO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **László Andor** estis hungara bankisto, altlerneja instruisto.

Andor László naskiĝis la 24-an de decembro 1914 en Szombathely, li mortis la 8-an de aŭgusto 1993 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Andor László studis juron en Scienca Universitato Péter Pázmány, poste ekonomikon en de:Wirtschaftsuniversität Wien. Ekde 1936 li laboris en banko en Budapeŝto. Li batalis dum la 2-a mondmilito, poste li estis militkaptito. Hejmenveninta en 1947 li laboris en pluraj bankoj, en 1954 li jam estis bankestro. Inter 1961 kaj 1975 li estis gvidanto de la Hungara Nacia Banko, krome inter 1968 kaj 1975 li estis ankaŭ subministro. En 1975 li estis emeritita, ĉar li kontraŭis la grandan ŝtatan ŝuldon. Dum la emeritaj jaroj li instruis en Universitato Corvinus de Budapeŝto. Li edziĝis en 1941.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Népgazdaságunk fejlődése a felszabadulástól az ötéves terv megindulásáig* (kunaŭtoro, 1950)
* *Pénzforgalom és hitel* (kunaŭtoro, 1962)
* *Pénzforgalom és hitel. Nemzetközi pénzügyi ismeretek 4.* (kunaŭtoro, 1969)
* *A pénzügyek közelről* (1979)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 702243
* VIAF: 121395217
* ISNI: 0000 0000 7966 7860
 |
la burgruino Battenberg, vidata el la sudo (2007)
la „fulmtuboj" malsupre de la burgruino
La **burgo Battenberg** estas burgruino en la distrikto Bad Dürkheim, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato. Ĝi apartenas kune kun la samnoma komunumo Battenberg al la zur komunumaro Grünstadt-Land.

Geografio
---------

### Geografia Situo

La ruino de la montoburgo situas sur antaŭmonto de la Haardt ĉe la nordorienta rando de la palatinata arbaro kaj la okcidenta ŝultro de la malaltebenaĵo de Supra Rejno. En alteco de 300 m de la dekstra riverbordo de Eckbach, etendiĝas tuj okcidente de la burgo la malgranda vilaĝo.

### Ĉirkaŭejo

Instalaĵo
---------

ŝtupara turo (2005)
skizo de la fundamentaj muroj

Historio
--------

Literaturo
----------

* Jürgen Keddigkeit, Alexander Thon, Karl Scheurer, Rolf Übel.  (2003) *Pfälzisches Burgenlexikon*. Kaiserslautern: Institut für pfälzische Geschichte und Volkskunde, p. 212–218. ISBN 3-927754-51-X.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Burgo Battenberg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Website der Gemeinde Battenberg mit den Sehenswürdigkeiten in Text und Bild

Referencoj
----------
La **Esperanto-klubo de Prago** grupigas uzantojn de la Internacia Lingvo Esperanto en Prago, la ĉefurbo de Ĉeĥio. La Klubo estas loka organizaĵo de Ĉeĥa Esperanto-Asocio, kiu estas membro de Universala Esperanto-Asocio en Roterdamo. Ĝi ludas gravegan rolon por la Esperanto-movado en Prago.

Historio
--------

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Historio de la Esperanto-klubo de Prago.
La Esperantista Klubo en Praha estis fondita la 9-an de novembro 1902 kaj ties unua prezidanto estis elektita librovendisto kaj eldonisto Eduard Weinfurter. Kunfondinto de la klubo kaj ankaŭ membro de la unua komitato de la klubo estis ankaŭ la ĉeĥa poeto Stanislav Kostka Neumann. Membroj de la klubo estis ankaŭ la filozofo Stanislav Kamarýt, la poetoj Josef Rumler, Jiří Karen, Čestmír Vidman kaj Eliška Urbanová, la skulptisto kaj medalisto Jiří Harcuba, la desegnisto kaj karikaturisto Pavel Rak, la aktoro Ota Sklenčka, la aktorino Eva Seemannová, la muzikkomponisto Štěpán Rak, la direktoro de Nacia Muzeo en Prago d-ro Vlastislav Zázvorka kaj aliaj.

La regulaj kunvenoj de la klubo okazas ĉiuĵaŭde (escepte de la somera libertempo) de la 14-a ĝis la 16-a horo en la kunvenejo en Prago, Ve Smečkách-strato n-ro 25 (proksime de la Venceslaa Placo).

Prezidentoj
-----------

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Listo de prezidentoj de la Esperanto-klubo de Prago.

Vidu ankaŭ
----------

* Esperanto-movado en Prago

Eksteraj ligoj
--------------

* Esperantistoj de la Praga kvartalo Malá Strana en la arkivo de Prago
kastelo Dhún Guaire 
interna aspekto de ĉambro en la kastelo Dhún Guaire
La burgo  **Dhún Guaire** (angle *Dunguaire Castle* staras apud Cinn Mhara (Kinvara) en la sudo de la graflando Galivo en Irlando. Ĝi havas sian nomon de la malnova Dun, la reĝo Guaire de Connachta (Connacht), kiu en la jaro 662 p.K. mortis. Guaire estis konata pro sia gastamo kaj grandanimeco, kiu estas rakontata en la legendo *Bothar na Mias* (ŝoseo de la manĝilaro). La origina Dun etas verŝajne la terremparo kun murrestaĵoj okcidente de la burgo.

Historio
--------

La burgo Dhún Guaire estis neniam burgo en la militara senco, sed tipa turdomo de la 16a jarcento. Tiu turdomo estis konstruata inter 1450 kaj 1650 de irlanda senjoro kaj bienulo. La plej alta koncentraĵo de tiaj konstruaĵoj troviĝas en la graflandoj  Chláir kaj Limeriko respektive en la sudo de la graflando Galivo.

La turdomo Dhún Guaire estis konstruita en la jaro 1520 de la idoj de Guaire el la klano O'Hynes. En ka jaro 1924 la turdomo estis restaŭrita de Oliver St. John Gogarty, kirurgo, kiu servis al James Joyce kiel literatura modelo de Buck Mulligan en Ulysses.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Burgo Dhún Guaire en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Dunguaire Castle bei dickemauern.de (dt.) Arkivigite je 2015-09-23 per la retarkivo Wayback Machine
* Dunguaire Castle bei shannonheritage.com (engl.) Arkivigite je 2017-06-10 per la retarkivo Wayback Machine
* Beschreibung engl. + Bilder
**Flughaveno Tenerifo Norda**, alinome **flughaveno Los Rodeos**, estas hispana flughaveno sur insulo Tenerifo. Ĝi situas en la municipo San Cristóbal de La Laguna, nur ĉ. du kilometrojn de ties urbocentro.

La flughaveno estis kreita sur malgranda ebenaĵo en la alta parto de municipo La Laguna, pli ol 600 metrojn super la proksima maro, kaj malfermita la 3-an de majo 1946. Post pligrandigo de la aviadil-kurejo ĝi nun estas la ĉefa turista enirejo de Tenerifo kaj grava loko por la trafiko de la insulo, ankaŭ al la najbaraj insuloj de la arkipelago, precipe La Palma kaj Gran Canaria. La dua flughaveno de la insulo, flughaveno Tenerifo Suda (aŭ flughaveno Reina Sofía), tamen estas pli granda.

Antaŭ la flughavena domo
Malgraŭ la konsiderinda alto super maro ne maloftas nebulo kaj subitaj ventopuŝoj, kiuj endanĝerigas la aertrafikon. Depost 1965 okazis pluraj grandaj akcidentoj, kiuj mortigis 964 homojn; 583 el ili mortis en la aviadila katastrofo de Tenerifo de 1977, kiam koliziis du aviadiloj de tipo Boeing 747. Laŭdire tiaj akcidentoj estis kaŭzo por ŝanĝi la oficialan nomon "Los Rodeos" al "Tenerifo Norda" en la 1970-aj jaroj.

Buso kaj tramo
--------------

La flughaveno estas ligita al la urboj La Laguna kaj Santa Cruz per la aŭtobusa linio 102. Ekzistas planoj plilongigi la tramon de Tenerifo ĝis la flughaveno.

Anekdoto
--------

Ekzistas anekdoto Arkivigite je 2007-03-12 per la retarkivo Wayback Machine, laŭ kiu dum la dua mondmilito germanaj teĥnikistoj ellaboris planojn por flughaveno en Tenerifo; la hispanaj aŭtoritatoj prokrastis ties realigon. Kiam oni decidis konstrui la flughavenon, oni uzis la lokon markitan de la teĥnikistoj per ruĝa kruco. Tiu kruco tamen estis signo de danĝero pro veteraj kondiĉoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Flughaveno Los Rodeos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* flughavena retejo
Unua alfabeta paĝo de *The Century Dictionary and Cyclopedia*
***The Century Dictionary and Cyclopedia*** estis unu el la plej grandaj enciklopediaj vortaroj de angla lingvo. La unua eldono estis publikigita el 1889 al 1891 de The Century Company de Novjorko, en ses-, ok-, aŭ dek-volumenaj versioj (origine en 24 kajeroj) en 7,046 paĝoj kun ĉirkaŭ 10,000 ilustraĵoj. Ĝi estis eldonita de fakulo pri sanskrito kaj lingvistikisto William Dwight Whitney, kun helpo de Benjamin Eli Smith. Ĝi estis granda etedo de la pli malgranda *Imperial Dictionary of the English Language*, kiu siavice estis bazita sur la eldono de 1841 de la *American Dictionary* de Noah Webster.

Fontoj
------

* Adams, James Truslow. *Dictionary of American History*. New York: Scribner, 1940.
* Bailey, Richard , et al. "Forum: Centennial Celebration of *The Century Dictionary*". *Dictionaries: Journal of the Dictionary Society of North America* 17 (1996): 1–125.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Century Dictionary en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Kompleta *Century Dictionary* estas en bilda formato Ĝi estas ankaŭ disponebla ĉe kompleta formo ĉe Wordnik. Elŝutebla versio por Babylon kliento estas tie.
* The Century Dictionary , kaj Suplemento reta
**HELTAI Andor** estis hungara aktoro. Li naskiĝis la 13-an de majo 1892 en Szamosújvár kaj mortis ?, ?).

Biografio
---------

Post pluraj infanroloj andor Heltai studis en Budapeŝto. Unu jaron li pristudis juron, en 1913 li studis en Aktora Lernejo de la Tutlanda Aktora Societo. En 1919 li estis ano de Kolektiva Grupo, poste li ludis en Várszínház kaj Teatro Madách. En 1925 li faris kontrakton al Andrássy úti Színház, respektive al Blaha Lujza Színház, kie li havis sukcesojn per ciganroloj. En 1928 li iris al filmfabriko UFA en Berlino. Li ludis en 1930 en Bethlen téri Színpad, en 1932 en Pesti Színház, post 1945 li estis membro de la Operetoteatro (Budapeŝto).

Roloj ĉefaj
-----------

* Mérő (Kálmán I.: A csárdáskirálynő = *Csárdásfürstin*);
* Főpincér (Kemény E.: Valahol Délen);
* Phylocomus (Offenbach: Szép Heléna = *La Belle Hélène*);
* Öreg vadász (Miljutyin: Nyugtalan boldogság);
* Fogadós (Kerekes J.: Kard és szerelem).

Filmaj roloj (elekto)
---------------------

* *A sárga csikó* (1936) - cigana ĉefviolonisto
* *Dankó Pista* (1940) - cigana muzikisto en drinkejo

Fontoj
------

* Magyar Színházművészeti Lexikon
* hungare kun foto

* Kategorio Andor Heltai en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
|  |
| --- |
| Eksplodo de gasodukto en Moskvo (2009) (Moskvo)Eksplodo de gasodukto en Moskvo (2009) (Moskvo)DEC |
| Ozjornaja strato, kie okazis la akcidento Koordinatoj: 55° 39′ 56″ N 37° 26′ 27″ O﻿ / ﻿55.665641 °N, 37.440934 °O﻿ / 55.665641; 37.440934 (mapo) |

Flamo post la eksplodo
Damaĝita konstruaĵo de scienca instituto
**Eksplodo de gasodukto** estas serioza akcidento, okazinta nokte la 10-an de majo 2009 en sud-okcidenta parto de Moskvo.

Proksimume je 0:30 ĉe la strato Ozjornaja okazis eksplodo de gaso en gaskondukilo, poste komenciĝis forta incendio; pro la akcidento estis damaĝitaj proksimume 30 apudaj aŭtomobiloj kaj proksimaj konstruaĵoj (interalie, estis detruitaj du laboratorioj de sciencaj institutoj), suferis 5 homoj (stiristoj kaj pasaĝeroj). Poste komenciĝis forta incendio.

La incendio daŭris ĝis 15:43 la 10-an de majo. Dekomence la flamo estis 200-300 metrojn alta; oni asertas, ke ĝi estis videbla el ĉiuj distriktoj de Moskvo kaj el proksima Apudmoskvo. Sur la loko de eksplodo aperis 10-metra funelo kun 3-metra profundo.

Laŭ informo de la FS pri ekologia, teknika kaj atoma inspektado, la katastrofo estis kaŭzita de regulrompigoj dum konstruado kaj riparado kaj malbonkvalita materialo. 7 homoj estis kulpigitaj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Москва отметила День Победы салютом и пожаром до небес (ruse)
* Пожар на газопроводе уничтожил лаборатории двух НИИ (ruse)
* Виновными в аварии на газопроводе в Москве признаны семь человек (ruse)
**Christian Friedrich Mali** (6-an de oktobro 1832 en Darthuizen, Nederlando; 1-an de oktobro 1906 en Munkeno) estis germana artopentristo kaj profesoro en Munkeno. Li estis la pli juna frato de pentristo Johannes Cornelis Jacobus Mali.

Vivo
----

Christian Mali estis la plej juna el 10 gefratoj, kiuj ĉiuj havis artistan talenton. Post morto de sia patro en 1833, Mali translokiĝis kun sia patrino al Württemberg kaj poste laboris ksilografiisto en Stuttgart. Li poste translokiĝis al sia frato Jan al Munkeno, kie li en 1860 konatiĝis kun Anton Braith. Li praktikis sin en pentrado pri provincoj kaj arkitekturoj (post veturo al Italio). 

*Vintra verspero post la brutofoiro* de Christian Mali (1904)
Li veturis en 1865 al Düsseldorf, poste al Parizo por studi verkojn de Troyon kaj ekpentris pri bestoj.

Christian Mali iĝis 14-an de aprilo 1905 honora civitano de urbo Biberach an der Riß. 

Post lia morto, li estis - je propra deziro - translokita al Biberach kaj entombigita apud sia amiko Anton Braith.

Liaj pentraĵoj troviĝas en Braith-Mali-Museum en Biberach an der Riß.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Biografio de Christian Mali

* Kategorio Christian Mali en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 148911
* GND: 118576720
* LCCN: n83210157
* VIAF: 40170617
* ISNI: 0000 0000 6676 7803
* SUDOC: 031015530
* BNF: 12231516d
* ULAN: 500014809
* RKD: 52163
 |
**Kazimierz Łyszczyński** (naskiĝis la 4-an de marto 1634, mortis la 30-an de marto 1689) estis pola aristokrato kaj filozofo.

Kazimierz ŁyszczyńskiDum kvar jaroj li estis jezuito. Li studis filozofion kaj li estis soldato sub la flago de Sapiecha. Poste li kverelis kun jezuitoj pro iliaj financaj agoj. Li kaŝis longe siajn herezajn opiniojn. Fine li estis montrita kiel ateisto de Jan Kazimierz Brzoska en 1689. La kaŭzo estis verŝajne la pruntita mono kiun Brzoska ne povis redoni. Por la pruvo Brzoska montris la manuskripton de Łyszczyński nomitan "De non existentia Dei" (*Pri neekzisteco de Dio*) kiun li komencis verki en 1674. La proceso estis mallonga kaj ĝi finiĝis per la kondamno je senkapigo kaj brulmorto. Kazimierz Łyszczyński estis ekzekutita en Varsovio. Lia korpo estis bruligita ekster la urbo.

* Kategorio Kazimierz Łyszczyński en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 201148
* GND: 115811265
* LCCN: n88060155
* VIAF: 819151778250118130008
* ISNI: 0000 0000 3130 0285
 |
**Christian ROSENCREUZ** [roz.nkrojc] (ankaŭ *ROSENKREUZ* aŭ *ROSENKREUTZ*, "Kristiano Roza Kruco"; 1378–1484) estas la legenda fondinto de la Rozkruca Ordeno, nun ĝenerale rigardata kiel literatura fikciulo kreita de germana luterana teologo Johann Valentin Andreae (1568–1654).

Kvankam la nomo Christian Rosencreuz ne estas malkaŝita ĝis la tria rozkruca manifesto, *Nuptiae Chymicae*, li estas la heroo de la unuaj du rozkrucaj manifestoj, *Fama Fraternitatis* kaj *Confessio Fraternitatis*, nomata simple "Frato R.C."

Laŭ legendo, Christian Rosencreuz malkovris kaj lernis la antikvajn esoterajn sciojn dum pilgrimado en la Oriento en la 15-a jarcento. Li poste fondis kaj ekestris mistikan frataron, la "Frataron de la Rozkruco". Sub lia gvido estis konstruita templo nomata la "Templo de la Sankta Spirito". 120 jarojn post lia morto (kiu okazis en plena sekreteco), alia rozkruca Frato malkovris lian kadavron, kiu estis perfekte konservita - kiel C.R.C. antaŭdiris - en ĉambro kiun li estis konstruinta kiel kompendion de la universo.

Vidu ankaŭ
----------

* *Fama Fraternitatis*
* *Confessio Fraternitatis*
* *Nuptiae Chymicae*
* Rozkrucismo

Referencoj
----------

1. ↑  Encyclopædia Britannica

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 49736
* GND: 118520571
* LCCN: n50083276
* VIAF: 37707719
* ISNI: 0000 0000 5534 504X
* NKC: kup20030000084105
 |
En komputa komplikteorio, **eksponenta tempo** estas la kalkulada tempo de problemo kiu estas barita per eksponenta funkcio de la amplekso *n* de la problemo.

Ĉi tio signifas ke ekzistas *c > 1* tia ke la kalkula tempo *m(n) = O(cn)* aŭ eĉ pli konkrete (???) ekzistas *k > 1* tia ke *m(n) = Θ(kn)*

Por grandaj *n*, la eksponenta tempo estas pli granda ol iu ajn polinoma tempo, do eksponenta tempo estas subscpeco de la super-polinoma tempo.

Oni iam opinias ke polinoma tempo estas sufiĉe *rapida*, kaj ĉiu tempo kiu estas pli granda ol polinoma tempo (super-polinoma tempo) estas *malrapida*. Per ĉi tiu difino, eksponenta tempo devas esti konsiderata kiel malrapida. Ĉi tio provizas utilan proksimumaĵon, sed estas malpreciza. En praktiko, la reala rula tempo de algoritmo dependas de la ordo de kresko kaj de la konstantoj en la formulo por la tempo. Por donita ne tro granda amplekso de problemo, specifa polinoma tempo povas esti pli granda ol specifa eksponenta tempo. Tamen, por sufiĉe grandaj ampleksoj de problemo, la rula tempo de algorimto kun eksponenta tempo estas pli granda.

Estas algoritmoj kiu havas rulan tempon kiu estas super-polinoma tempo (pli granda ol polinoma tempo) sed malpli granda ol eksponenta tempo (sub-eksponenta tempo). Ekzemplo estas la plej bona sciata algoritmo por faktorigo de entjero. Ankaŭ ĉi tiuj algoritmoj estas konsiderataj kiel malrapidaj.

Vidu ankaŭ
----------

* Eksponento
* Eksponenta funkcio
* Komputa komplikteorio
* Granda O
* Konstanta tempo
* Lineara tempo
* Kvadrata tempo
* Polinoma tempo
* Algoritmo
**Cristian VEILLET** (naskiĝis en Nancio en 1954) estas franca astronomo.

Li lernis en la Normala Supera Lernejo Parizo-Saclay kaj estis diplomita pri matematiko ĉe la Universitato Parizo Sudo de Orsay kaj pri astronomio ĉe la Universitato Pierre-et-Marie-Curie. Por sia disertaĵo de tria ciklo, kiun li defendis en 1979, li pasis multenombrajn noktojn ĉe la observatorio de la *Pic du Midi de Bigorre*, observante la naturajn satelitojn de Urano sur fotaj platoj faritaj per la teleskopo de 1 metro.

Post unu jaro dediĉita al la instruo pri matematiko ĉe la liceo *Georges Baumont*, li estas dungita kiel astronomo en oktobro 1980 ĉe la *Centre de recherches en géodynamique et astrométrie* (CERGA) norde de Grasse.

Post 16 jaroj proksime de Grasse, li transloĝiĝas en 1996 en la insulon Waimea (Havajo, Usono) por labori ĉe la Franca-Kanada-Havaja Observatorio, kies plenumanta direktoro li fariĝis en aprilo 2003. Li finis sian trian kaj lastan mandaton la 30-an de aprilo 2012.

Post pli ol 16 jaroj en Havajo, li iris komence de februaro 2013 en Tucson (Arizono),
kie li direktoras la *Large Binocular Telescope*, lia oficejo estas sur la kampuso de la Universitato de Arizono.

Malkovroj
---------

Elde la Franca-Kanada-Havaja Observatorio, li malkovris la sateliton de Jupitero S/2010 J 2 (aǔ Jupitero LII) kaj 133 asteroidojn inter kiuj la amoran asteroidon (24445) 2000 PM8 kaj la transneptunajn objektojn (150642) 2001 CZ31 kaj 2001 PK47 ; li malkovris ankaŭ, ke la transneptuna objekto 1998 WW31 estas duopa.

La asteroido 16984 Veillet estis nomita en lia honoro.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  MPC alfabeta listo de la asteroidaj malkovrintoj(angle)
2. ↑  JPL Small-Body Database Browser : 16984 Veillet (1999 AA25) (angle)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Christian Veillet en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* angle Persona paĝaro de Christian Veillet ĉe la TTT-ejo de la Kanada-Franca-Havaja Teleskopo
**ELEKES György** (elekeŝ) estis rumania hungara ĵurnalisto. poeto naskita en Kézdivásárhely la 19-an de majo 1894 kaj mortinta en Sfântu Gheorghe la 20-an de novembro 1969.

Kariero
-------

György Elekes finis la mezlernejon en sia naskiĝurbo. Li pasigis ses jarojn en militkaptiteco en Siberio, poste li havigis diplomon pri juro en Budapeŝto. En 1922 li loksidiĝis en Târgu Secuiesc, kie li redaktis la satirikajn gazetojn *Flekken* kaj *Bogáncs*. En 1923 li malfermis librovendejon en Braŝovo, inter 1923 kaj 1932 li eldonis la gazeton *Színházi Újság*, redaktis la *Hétfői Brassói Hírlap* (1925-27) kaj *Brassói Napló*. Li estis ano de la Kemény Zsigmond Társaság. Li verkis poemojn, privojaĝskribaĵojn, li tradukis kaj reverkis.

Verkoj
------

* *Szibériában pergő homokszemek zenéje* (poemoj, Kézdivásárhely, 1921);
* *Szürke csendben* (poemoj, Kézdivásárhely, 1922);
* *Bábszínház* (poemoj, Kézdivásárhely, 1923);
* *Mindegy* (poemoj, Kézdivásárhely, 1924);
* *Szívek harca* (romano, sub plumnomo Katolnay László, Bukarest, 1926).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**György Dobronoki** [djordj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dobronoki György** estis hungara pastro, monaĥo, profesoro, instruisto.

György Dobronoki  naskiĝis la 2-an de marto 1588 en Hungara reĝlando en Dobronok (nuntempa Dobrovnik en Slovenio). Li mortis la 11-an de majo 1649 en Nagyszombat (nuntempa Trnava en Slovakio).

Biografio
---------

György Dobronoki aliĝis al la jezuitoj en 1610. Li akiris filozofian (komprenu sciencajn) kaj teologian diplomojn, poste li instruis en lernejoj. Ekde 1627 li estis rektoro en diversaj jezuitaj monaĥaj lernejoj. En la fruaj 1630-aj jaroj li apartenis al la fondintoj de la Jezuita Universitato de Nagyszombat. Li estis ties unua rektoro en la studjaro 1635, poste denove en 1644 .

Elektitaj kontribuoj (ĉiuj manuskriptoj)
----------------------------------------

* *Historia de ingessu S. J. in Austriam et Hungariam*
* *Historia S. J. Hungariae et Transsylvaniae*
* *Historia collegii Soproniensis*
* *Elogium breue Petri Pazmani, Ephemerides seu diarii eventus collegii et academiae societatis Jesu Tyrnaviensis...* (1636)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero D, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio
Titolo de la semajngazeto germanlingva
**Hermannstädter Zeitung** estas germanlingva semajngazeto el Rumanio, kiu aperas ĉiun vendredon en la transilvania urbo Sibio. La germanlingva taggazeto de Rumanio nomiĝas Allgemeine Deutsche Zeitung für Rumänien.

Historio
--------

La gazeto estis fondita en 1968 sub la hodiaŭa titolo. Baldaŭ poste, dum la regado de Nikolao Ceauşescu kaj la ĝenerale malpermesita uzo de germanlingvaj loknomoj, oni titolis ĝin *Die Woche*. Ĝis la revolucio en 1989 la sibia gazeto neniel povis agadi kontraŭreĝime kaj estis politike egaligita kiel la aliaj gazetarproduktoj.

Hodiaŭa situacio
----------------

Ne nur la germanlingvanoj en Sibio legas ĝin, sed pli kaj pli multe da eksterlandanoj interesiĝantaj pri Rumanio. Kun la en Bukareŝto eldonata ĵurnalo *Allgemeine Deutsche Zeitung für Rumänien*, la *Hermannstädter* estas ofte la sola amaskomunikilo kiu raportas pri la germana kulturo en Rumanio. Ĉirkaŭ 41% de la eldono sendiĝas eksterlanden el entute 2.100 ekzempleroj ĉiun semajnon. Inverse profitas ankaŭ alilingvaj rumanlandanoj, kiuj intencas pliperfektigi la konon de la lingvo de Goeto kaj Ŝillero, de tiu ĉi malmultekosta germanlingva gazeto el Rumanio. Pri la eldono responsas la *Fondaĵo Hermannstädter Zeitung*, ĉefredaktorino estas s-no Beatrico Ungar.

Literaturo
----------

* Anna Galon: *Zwischen Pflicht und Kür. Die Hermannstädter Zeitung und die Siebenbürger Sachsen im kommunistischen Rumänien und nach der Wende*, Eldonejo Schiller, 2008, ISBN 9783941271043.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hejmpaĝo de *Hermannstädter Zeitung*.
* Tutmonda organizo de germanlingvaj amaskomunikiloj.
* Artikolo pri la 40-a datreveno de la gazetfondiĝo. germane
Hermann Weingärtner dum ringa gimnastiko en la Somera Olimpiko 1896.
**Hermann Otto Ludwig Weingärtner** (naskiĝis la 27-an de aŭgusto 1864 en Frankfurto (Odro); mortis la 22-an de decembro 1919 samloke) estis germana gimnasto, kiu gajnis la unuan oran medalon en la unua moderna Olimpiko, la Somera Olimpiko 1896.

Li estis filo de sporta kaj naĝa instruisto, kiu kun sia edzino posedis subĉielan naĝejon sur insulo de la rivero Odro en Frankfurto. Hermann estis la tria el kvin filoj de la familio. En sia hejmurbo li iĝis komercisto kaj samtempe sportis en loka gimnastika klubo. Pro profesiaj kaŭzoj li translokiĝis al Berlino kaj aliĝis en la nacia gimnastika asocio. Unuan grandan sukceson li havis en la 8-a Germania Gimnastika Festo 1894 en Breslau (la hodiaŭa Vroclavo, la postan jaron li gajnis oran medalon en Gimnastika Festo de Romo.

En la unua moderna Olimpiko, la Somera Olimpiko 1896 en Ateno, li gajnis orajn medalojn pri individua reka gimnastiko kaj la teamajn disciplinojn pri reko kaj paralelaj stangoj. Arĝentajn medalojn li atingis pri la disciplinoj ringa gimnastiko kaj tenila "ĉevalo". Ĉe la paralelej stangoj li krome atingis individuan bronzan medalon. Atinginte do sume ses medalojn, li estis la plej sukcesa atleto de la olimpiko.

Reveninte al Germanio, li estis ekskludita el la nacia gimnastika asocio, kiu bojkotis la olimpikon. Sekve li revenis al Frankfurto ĉe Odro kaj ĝis sia morto gvidis la naĝejon de sia patro. En 1900 li edziĝis kaj poste havis tri infanojn, filinojn Ella kaj Klara, kaj filon Erich. En 1919 li mortis dum la provo savi la vivon de dronanto en la naĝejo.

45 jarojn post la forpaso de la sportisto, lia familio kadre de la la Somera Olimpiko de 1964 en Tokio transdonis la historian unuan olimpikan ormedalon al japana gimnasto *Yukio Endō*. La 14-an de marto 2010, oni sciigis ke el muzeo en Tokio estis ŝtelita la medalo.

* Kategorio Hermann Weingärtner en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 315730
 |
**Eŭeno** (helene *Εύηνος*, latine *Euenos*) estis en la helena mitologio filo de la dio de milito Areso, kaj estis etola reĝo. 

Lia edzino estis Eŭena. Ili havis kune la filinon Marpeson. Pri ŝi svatiĝis fortulo Idaso, filo de la mesena reĝo Afareo. Eŭeno starigis kondiĉon por la svatiĝantoj: ili devas konkursi kun li per ĉeval-jugilaro kaj okaze de malvenko ili perdos la kapon. Idaso por tiu ĉi okazo elpetis de mara dio Pozidono, flugilhavan veturilon kaj per ĝi venkis. La reĝo Eŭeno netoleris tiun ĉi humiligon, mortigis siajn ĉevalojn kaj poste ankaŭ sin mem. 

Li dronis sin en la rivero *Likormo*, kiu pli malfrue ricevis lian nomon. Ĝi estis la rivero, trans kiu portis vojaĝantojn kentaŭro Neso. Unu okazaĵo pri ĝi estas en historietoj de la heroo Heraklo. Tiu ĉi rivero nun nomiĝas *Evino*. 

En helenaj mitoj rolas ankoraŭ aliaj portantoj de tiu nomo. La plej konata estas filo de la estro de ekspedicio de Argonaŭtoj, Jazono kaj la reĝino Hipsipilo.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Euénos en la ĉeĥa Vikipedio.*
**Hermann Zumpe** (naskiĝinta la 9-an de aprilo 1850 en Oppach; mortinta la 4-an de septembro 1903 en Munkeno) estis germana dirigento.

Vivo
----

Sian infanaĝon Zumpe pasigis en Taubenheim ĉe la Spree en la supra Luzacio. Pri tio memorigas la Zumpe-Vojo en Taubenheim. Ekde 1891 ĝis 1895 li laboris kiel kortega kapelmajstroen Stutgarto. Aŭtunon de 1895 li translokiĝis al Munkeno kaj transprenis tie la estradon de la pli malfruaj Munkenaj Filharmoniistoj. En 1897 li akceptis dungitecon kiel kortega kapelmajstro en Schwerin. Dum la kvar jaroj en la meklenburga ĉefurbo li progresigis la kortegokapelon je Schwerin al unu el la unuaj muzikensembloj en la Germana Regno. Sub lia estrado la orkestro regule vojaĝis al gastprezentadoj en Berlino, Londono, Madrido kaj Sankt-Peterburgo.

En 1901 Zumpe revenis al Munkeno kaj transprenis tie kiel ĝenerala muzikdirektoro la artan estradon de la novkonstruita Regoprinca Teatro. La 20-an de aŭgusto 1901 li prezentis okaze de malfermo de la domo per *Die Meistersinger von Nürnberg*. Pluaj enscenigoj de operoj el la plumo de Richard Wagner sekvis.

Hermann Zumpe mortis la 4-an de septembro 1903 en Munkeno en la aĝo de 53 jaroj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Hermann Zumpe en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj pri Hermann Zumpe en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Komponaĵoj de H.Zumpe ĉe IMSLP


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 429941
* GND: 117022403
* LCCN: no97040020
* VIAF: 67232281
* ISNI: 0000 0001 2027 7080
* LIBRIS: 295659
* SUDOC: 175163278
* MBA: 7af67c93-d0be-4d45-a25b-61caf4518765
* NKC: mzk2011632829
 |
'*Eĥo* (greke *Ἠχώ*, latine *Echo*) estas en la helena mitologio montara nimfo, oreado, kiu estis transformita en resonon. Ŝi estas identa kun diino *Ozvěna* aŭ *Oźwiena* en la slava mitologio.

Eĥo famiĝis per sia babilemo, kiu kaŭzis al ŝi grandajn malfacilaĵojn. Kiam foje la diino Hera estis sur la spuro de seksa malfidelo de sia edzo Zeŭso, Eĥo prokrastigis ŝin per sia babilado tiel longe, ke Zeŭso sukcesis seniĝi de sia sekvantino. Hera punis Eĥon tiel, ke ŝi ne rajtis mem ekparoli. Ŝi povis nur ripetadi la lastajn vortojn, kiujn diris la aliaj.

Tio tragike signis ŝian sorton. Post tempo, kiun ŝi pasigis sola en vastaj arbaroj, renkontis belan junan viron, kiu nomiĝis Narciso. Li estis filo de la nimfo Leiriopo kaj la rivera dio Cefizo. Al Eĥo li ege plaĉis kaj ŝi firme ekamis lin. Ne tiel Narciso. Li estis enamiĝinta nur en si mem kaj kapablis eĉ dum kelkaj horoj kaj tagoj nur rigardi sian bildon en akvoebeno. Amon de la nimfo li ignoris kaj ŝi estis pro tio tre malfeliĉa. Pro nereciprokata amo ŝi kadukiĝis tiel, ke restis nur ŝia voĉo, kiu en montaroj, arbaroj kaj abismoj resonas, kion ĝi ekaŭdos de homoj.

Rebrilo en arto
---------------

* Unu el la plej konataj kaj plej belaj bildoj de Eĥo pentris Nicolas Poussin en la jaro 1650 kaj nomis ĝin *Narciso kaj Eĥo*. La bildo estas deponita en pariza galerio Luvro.

Fontoj
------

* *Transprenita kaj malstrikte tradukita de* cs:Echó

* Kategorio Eĥo (mitologio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 426893
* GND: 121852881
* LCCN: sh89006070
* VIAF: 219375536 62415124, 219375536
* SUDOC: 078600529
* BNF: 14500996x
 |
**Azmi BISHARA** (arabe: عزمي بشارة, *ʿAzmī Bischāra*; naskiĝis la 22-an de julio 1956 en Nazaret) estas israel-araba politikisto.

Bishara fondis en 1976 la unuan nacian araban studentunion. Li engaĝiĝis kontraŭ la malposedigo de araba grundo.

Li studis filozofion ĉe la Humboldt-universitato en orienta Berlino, la tiama ĉefurbo de GDR, kaj gvidis ekde 1986 la fakon de filozofio kaj politikaj sciencoj en la Bir-Zeit-universitato ĉe Ramallah.

En 1996 li elektiĝis israel-araba deputito de la Kneset. Li fondis la Balad, nacian demokratan kunvenon, kiu reprezentis la araban malplimulton en Israelo. Li subtenas la opcion de "ŝtato de ĉiuj siaj civitanoj" kaj malreligion kontraŭe al la koncepto de "juda ŝtato", kaj kritikas la cionisman vidon de Israelo.

Azmi Bishara publikigis verkojn en la araba, la angla, la germana kaj la hebrea lingvoj, pri demokratio
kaj civila socio, rajtoj de malplimultoj en Israelo, islamo kaj la palestina afero, ktp.

La 22-an de aprilo 2007, li demisiis de sia posteno de deputito de la Kneset, akuzante la aŭtoritatojn, ke ili persekutis lin pro liaj politikaj pozicioj. Celo de politika enketo, kies motivojn oni ignoras, li forlasis la landon antaŭ pluraj semajnoj. Anstataŭis lin ĉe la Kneset Saïd Nafa, kvara sur la listo de la Balad.

Bishara certigas, ke li forlasis la landon por familiaj ferioj kaj prelegoj en arabaj landoj, ne por eskapi la policon. Li deklaris al Al Jazeera, ke li reiros al Israelo, sen diri kiam, kaj ke li demisiis por malhelpi al siaj malamikoj forpreni de li la parlamentan imunigon.

La 25-an de aprilo, la policeo deklaris, ke Bishara estas akuzita pri krimo kontraŭ la sekureco de Israelo, kunlaborinte kun la libana Hizbulaho dum la israela invado en 2006.

Verkoj
------

* „Beitrag zur Kritik der zivilen Gesellschaft"
* „Der Bruch im politischen Diskurs".

Premio
------

2002: Ibn-Rushd-premio pri libera pensado, Berlino

Referencoj
----------

1. 1 2  *Israeli Arab resigns from Knesset*, BBC News, 22-an de aprilo 2007, angle
2. ↑  *Attorney Said Nafa to replace MK Bishara in case of resignation* Arkivigite je 2007-05-13 per la retarkivo Wayback Machine, Haaretz, 10-an de aprilo 2007, angle
3. ↑  *Israeli Arab 'helped Hezbollah'*, BBC News, 25-an de aprilo 2007, angle

* Kategorio Azmi Bishara en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 250959
* GND: 113996624
* LCCN: nr94035295
* VIAF: 37148155
* ISNI: 0000 0001 2128 408X
* SUDOC: 073492213
* BNF: 14508544h
 |
**Pariaman** (indonezie: Kota Pariaman) estas marborda urbego en Indonezio, en la insulo Sumatro, en provinco Okcidenta Sumatro. La urbego konsistas el kvar distriktoj. La loknomo signifas: "sekura areo". 

Oficejo en Pariaman

Geografio
---------

Pariaman situas ĉirkaŭ mezo de laŭ la okcidenta marbordo (ĝi havas 12 km longan marbordon). Provinca ĉefurbo Padango troviĝas 45, alia provinca ĉefurbo Pekanbaru 196, Batam 478, Medano 495, Palembang 579, Banda Aceh 870, ĉefurbo Ĝakarto 967, Bandungo 1086, Semarang 1344, Jogjakarto 1388, Surabajo 1582, Makassar 2202 kilometrojn (aere) .

Urbodomo de Pariaman

Historio
--------

Laŭ fruaj fontoj el la 16-a jarcento Pariaman estis grava havenurbo, kie komercistoj ŝanĝis varojn (ekzemple pipro, oro). En la frua deksepa jarcento la haveno venis sub kontrolon de la sultanlando de Aĉeo, ekde 1663 nederlanda kontrolo okazis. En 1671 la nederlandanoj konstruis barakon, ĉirkaŭ 1684 jam fortikaĵon. Okazis oftaj triopaj konfliktoj inter nederlandanoj, lokaj regantoj kaj aliaj eŭropaj komercistoj. (En la 1810-aj jaroj la britoj havis la havenon.) Post la indonezia sendependeco Pariaman estis mararmea sidejo. En 2002 la urba statuso estis levita.

Ekonomio
--------

La nuntempa ekonomio de Pariaman estas ĉefe agrikultura kun 79% da teroj.

Klimato
-------

La klimato de Pariaman estas klasifikita kiel ekvatora klimato. Jare pluvas iomete pli ol 4000 mm. En ĉiuj monatoj pluvas. La averaĝa jara temperaturo estas 26,6 °C kaj varias inter 23-31 °C. Ne estas grandaj diferencoj inter la monatoj.

Trafiko
-------

Tra Pariaman trairas la laŭmarborda ĉefvojo, krome kuras vojo al interno de la insulo. La urbo estas finstacio de fervoja linio. Krom la haveno menciindas la internacia flughaveno.

Religio
-------

La loĝantaro estas ĉefe sunaisto.

Plaĝo en Pariaman

Vidindaĵoj
----------

* moskeoj
* plaĝo
* Tabuik-festivalo
* maŭzoleo

Fontoj
------

* WikiTrans

* MaŭzoleoMaŭzoleo
* DomoDomo
* VojoVojo
* Granda moskeoGranda moskeo
* Alia granda moskeoAlia granda moskeo
* Monumento en PariamanMonumento en Pariaman
Azio-Pacifiko: malhelverda por pli strikta priskribo, helverda por pli vasta priskribo.
**Azio-Pacifiko** estas la mondoparto en aŭ proksime al la okcidenta Pacifika Oceano. Pli preciza priskribo varias laŭ kunteksto, sed ĝenerale inkluzivas Orientan Azion, Sudan Azion, Sud-Orientan Azion kaj Oceanion. Sud-Okcidenta Azio, aliflanke, preskaŭ neniam estas inkluzivita.

La priskribo Azio-Pacifiko foje estas etendita al partoj de Rusio (sur la norda marbordo de la Pacifika Oceano), kaj landoj en la Amerikoj, ĉe la marbordo de la orienta Pacifiko. Ekzemple, la Azia-Pacifika Ekonomia Kunlaboro inkluzivas Kanadon, Ĉilion, Rusion, Meksikon, Peruon kaj Usonon .

Laŭ tre vasta interpreto, la esprimo kovras ĉiujn landojn de Azio kaj Aŭstralazio, inkluzive de la aŭstralia kontinento kaj la pli malgrandaj landinsuloj en la Pacifiko. Ĉi tio precipe okazas kiam la mondo dividiĝas en grandaj komercaj regionoj: oni parolas pri "Ameriko ", EMEA (Eŭropo, Mezoriento kaj Afriko) kaj Azio-Pacifiko.

La termino estiĝis fine de la 1980-aj jaroj, kiam plej multaj landoj en la regiono estis konsiderataj "kreskaj merkatoj".

* Kategorio Azio-Pacifiko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **preĝejo Sankta Andreo** estas romkatolika historia monumento en urbo Szentendre (Hungario), en loĝloko *Izbég*.

Historio
--------

Serbaj rifuĝintoj en 1738 konstruis ortodoksan kirkon dediĉitan al Sankta Spirito. Precipe depost naskiĝo de Jugoslavio la serboj grandparte hejmenvenis, la kirko ne estis uzata. En 1948 la katolika eklezio aĉetis ĝin, poste tuj oni konstruis krucnavon, moŝtan kapelon kaj aliajn necesajn instalaĵojn. En 1977 la turo estis renovigita. En 2003 la preĝejo ricevis paroĥan rangon.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola en korto. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo altiĝas kaj iomete reliefas. La absido estas plurlatera. La benkoj estis portitaj en 1951 el ĝuste tiam detruita preĝejo en Budapeŝto. Tiutempe estis pentritaj la freskoj fare de Ernő Jeges. La altarbildo prezentas Sanktan Andreon kun Sankta Petro kaj Johano Baptisto.

Kermeso okazas en la sekva dimanĉo depost 30-a de novembro.

Fontoj
------

* hungare kun foto
* 
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **azoj** (Pranorvege/praislande ***aesir***, singulare ***áss***) estis unu el la du ĉefaj di-familioj; la alia estis la vanioj.

Inter la azoj oni trovas la du diojn plej gravajn kaj en mito kaj en kulto: Thórr kaj Ódhinn; cetere ankaŭ Baldr, Týr, Ullr kaj aliaj, sed strikte dirite ne Njórdhr, Freyr kaj Freyja, kiuj vivis inter la azoj sed mem estis vanioj.

Inter la azinoj, plej gravaj estis la edzinoj de Ódhinn, Thórr kaj Baldr, nome Frigg, Sif kaj Nanna.

Funkcie, la azoj estis ligitaj ĉefe al potenco kaj milito, la vanioj al fekundeco.

Pri milito inter azoj kaj vanioj estas rakontite en la mito pri Gullveig. Pri la fono de tiu mito ekzistas pluraj teorioj. Laŭ unu el ili, eble la kulto de la vanioj estis pli praa ol tiu de la azoj, kaj do eblus ke la mito spegulas pratempan konflikton inter du kultoj.

Azoj kaj vanioj, male al la dioj de multaj aliaj religioj, ne estis senmortaj. Dum ĉi tiu epoko, ili protektas sian junecon manĝanta la pomojn de Idhunn, sed en ragnarökr ili falos, kun malmultaj esceptoj.

Komparu kun helenaj titanoj.

* 
*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Azoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2009-01-24 per la retarkivo Wayback Machine
* 
*
**Bár** estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda** Transdanubio, en departemento Baranya, en subregiono de Mohács.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 9 km²
* Koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 46.0528/18.7158
* Loĝantaro: 550
* Poŝtkodo: 7711
* Telefonprefikso: 69

Situo
-----

La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Danubo, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Mohács. La lasta urbo troviĝas 10, Bóly 22, Baja 29 km-ojn.

Historio
--------

La loko estis loĝata dum la neolitiko. Antaŭ la hungaroj romianoj kaj avaroj vivis tie. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1296 laŭ tiama ortografio *"Boor"*. En 1599 la hajdukoj plene detruis la vilaĝon. Inter 1918-1921 la serboj okupis ankaŭ tiun komunumon. En 1946 impona ŝtata bredejo pri kokoj fondiĝis. Vilaĝservo estas poŝto.

Vidindaĵo
---------

* romkatolika novromanika preĝejo omaĝe al Johano Nepomuka de 1864
* baroka kapelo omaĝe al Dipatrino (Virga Maria) de 1832
* 2 kasteloj

* Kategorio Bár en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Dénes Bartha** [dEneŝ barta], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bartha Dénes** estis hungara historiisto pri muziko, profesoro, membro (korespondanta en 1990) de Hungara Scienca Akademio. Lia nobela antaŭnomo estis *nagyőri*, lia nepo estis Klára Kolonits.

Dénes Bartha  naskiĝis la 2-an de oktobro 1908 en Budapeŝto. Li mortis la 7-an de septembro 1993 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Dénes Bartha frekventis universitaton en Berlino, kie li ricevis diplomojn en 1930 kaj 1935. Li laboris inter 1930-1942 en Tutlanda Biblioteko Széchényi, krome li instruis en Muzikakademio Franz Liszt inter 1935-1941. Li instruis ankaŭ en Universitato Pázmány Péter inter 1935-1951. Post la 2-a mondmilito li instruis en la Muzikakademio ĝis 1979, kie li estis ekde 1952. Li atingis la sciencan gradon PhD en 1952, li doktoriĝis en 1958 antaŭ la akademio. Li partoprenis en la Hungara revolucio de 1956. Li estis gastoprofesoro kelkfoje en Usono. Li ricevis 4 premiojn inter 1961-1988.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A jánoshidai avarkori kettőssíp* (Duobla fajfilo de la avaroj en Jánoshida). (1934 (ankaŭ germane))
* *Magyar zenekultúra a török hódoltság korában* (Hungara muzika kulturo dum dominado de la turkoj), (1941)
* *A zenetörténet antológiája* (Antologio de la muzikhistorio), (1948, 1974, 1986)
* *Beethoven kilenc szimfóniája* (Naŭ simfonioj de Beethoven), (1956, 1975)
* *Zenei Lexikon* (Muzika leksikono), (1965)- ĉefredaktoro

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* József Bánky
* Iván Erőd
* József Gát
* János Gonda
* László Hara (pli aĝa)
* János Kárpáti
* György Kroó
* András Pernye
* Endre Várhelyi

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
La **preĝejo Sankta Anna** estas romkatolika historia monumento en Hungario, en vilaĝo Bozsok.

Historio
--------

La unua preĝejo onidire estis konstruita en la mezepoko, fakte apud la nuna kirko estas videbla ruino. La nun videbla preĝejo estis konsekrita en 1630. Ĝi estis renovigita en 1743, pligrandigita laŭ baroko en 1772. La orgeno estis farita en 1842. En 1949 oni kovris la tegmenton per ardezoj, en 1958 la ekstra parto estis restaŭrita. La nun videblaj murpentraĵoj estis pentritaj en 1972. Ekstere, poste interne la preĝejo estis renovigita en 1990.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola laŭ la ĉefvojo en korto, kiu estas ĉirkaŭita per defenda muro. En la korto estas ankaŭ krucifikso kaj monumento pri miljaro. La kvadrata turo estas la plej proksime al la vojo. Malantaŭ la turo dekstre la navo, maldekstre la kvadrata absido etendiĝas. La absido estas iomete pli mallarĝa, ol la navo. Inter la turo kaj absido la sakristio situas.

Kermeso okazas en dimanĉo depost la 26-an de julio.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj Arkivigite je 2018-12-20 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto

* 
* 
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **germanlingva teatro en Hungario** komenciĝis en la 18-a jarcento kaj ankaŭ nun ekzistas en Hungario. La artikolo traktas ankaŭ Transilvanion, kiu ne ĉiam apartenis al la lando.

La germanlingvaj trupoj signife influis la hungarajn trupojn dum preskaŭ ducent jaroj en Hungara reĝlando. La lando estas parto de Habsburga Imperio kaj vivis en Hungario ankaŭ germanoj-aŭstroj en minoritato, eĉ en kelkaj urboj aŭ regionopartoj majoritate. Laŭ la postrestintaj datenoj el direkto de Vieno alvenis aŭstraj migraj aktoroj unue en 1716 al Ödenburg. La sekvaj stacioj estis en 1733: Presburg, en 1737 Pest (urbo), en 1742 Raab, en 1746 Temeswar, en 1752 Hermannstadt, en 1760 Ofen, en 1762 Kaschau, en 1769 Kastelo Esterházy (Fertőd), en 1783 Gödöllő, en 1786 Klausenburg, en 1790 Kronstadt, en 1795 Großwardein, en 1800 Fünfkirchen. En la lando la germanoj inicitis konstruadojn de teatrejoj, ja la prezentadoj okazis ĉefe en pli grandaj drinkejoj. Unue denove en Ödenburg oni konstruis teatran domon (1769), poste en Presburg (1776), en Pest (1774), en Ofen (1787), Hermannstadt (1788), Raab (1789), Kaschau (1789), Temeswar (1795). En la 1800-aj jaroj en Presburg, Pest kaj Ofen estis videblaj teatraĵoj jam en la tuta jaro, en la aliaj urboj nur en la vintro sezono. En tiuj urboj en fino de la jarcento jam hungarlingvaj teatraĵoj okazis. En la 19-a jarcento la repertuaro ligiĝis al la vienaj teatroj, sed en la malfrua 19-a jarcento jam estis videblaj ankaŭ dramoj pri hungaraj historiaj herooj (Stefano la 1-a (Hungario), Matiaso la 1-a (Hungario), ktp).

Karl von Marinelli
Emanuel Schikaneder
La unua menciinda trupestro estis de:Johann Matthias Menninger, kie estis aktoro de:Karl von Marinelli. de:Joseph Felix von Kurz ofte aktoradis en Presburg, same de:Emanuel Schikaneder. En diversaj urboj estis grava aktoro de:Johann Baptist Bergopzoomer. 

En 1812 estis malfermita grandega Germana Teatro (Pest), sed ĝi forbruliĝis en 1847. Tiutempe jam malpliiĝis la intereso pri la germanaj teatraĵoj, ĉar en 1837 ekfunkciis la ’’Hungara Teatro,’’ kiu post jaroj prenis la nomon Nacia Teatro. En Buda en 1843 komencis funkcii fama teatrejo *Horváth-kert*. La lasta teatrejo funkciis inter 1869–1889, poste ankaŭ tio forbruliĝis (jam en Budapeŝto). Baldaŭ nur trupoj alvenis el eksterlando.

Menciindas, ke inter 1901–1934 en Teatro Magyar laŭokaze alvenis germanaj teatraj trupoj: Burgoteatrejo, *Deutsches Volkstheater,* *Deutsches Theater* kaj aliaj. Depost la 2-a mondmilito okazis paŭzo, sed en 1952 alvenis el Berlino *Komische Oper*, post jaroj aliaj teatroj.

En 1985 en Szekszárd oni fondis germanlingvan teatron Deutsche Bühne Ungarn, kiu esatas la sola germanlingva teatro en Hungario.

Fontoj
------

* hungare


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
akvofalo en la parko
La **Nacia Parko Stelvio** (itale *Parco nazionale dello Stelvio*, germane *Nationalpark Stilfser Joch*) estas nacia parko en la nord-oriento de Italio, fondita en 1935.

La parko estas la plej granda en Italio kaj kovras parton de du regionoj: Trento-Alta Adiĝo/Sudtirolo kaj Lombardio, en 24 municipoj.

La Nacia Parko havas landlimojn kun la Svisa Nacia Parko, la *Parco naturale provinciale dell'Adamello-Brenta* kaj la *Parco regionale dell'Adamello*. Kune, ĉi tiuj parkoj konsistas 400 000 hektarojn de protektita natura medio. La parko inkluzivas vastan teritorion de valoj kaj montoj, kun altitudo inter 650 metroj kaj 3 900 m.

Faŭno
-----

La Nacia Parko Stelvio estas hejmo de multaj sovaĝaj bestoj inkluzive de ĉamo, ibekso, kapreolo, ruĝa cervo, apro, ruĝa vulpo, ermeno, vizelo, rufa sciuro, alpa marmoto, neĝleporo, melo, foino, eŭropa pina mustelo, eŭropa papulo, bonazio, ŝafgrifo, korako, putraĵa korvo, granda buntpego, nigra pego, komuna buteo, nucifrago, morinelo, rokperdriko, urogalo, gufo kaj reĝa aglo. La teritorio konsideratas inter la plej taŭgaj lokoj por birdumo en Eŭropo.

Flaŭro
------

pejzaĝa impreso
Ekzemploj de lokaj plantoj estas *Arnica montana*, *Biscutella leavigata*, *Androsace vitaliana*, *Pulsatilla vernalis*, *Artemisia umbelliformis*, *Aster alpinus*, *Dianthus superbus*, *Dianthus carthusianorum*, *Trollius europaeus*, Okpetala driado (*dryas octopetala*), *Crocus albiflorus*, *Draba aizoides*, *Hepatica nobilis*, *Gentiana acaulis*, *Gentiana kochiana*, Turbana lilio (*lilium martagon*), *Lilium croceum* subsp. *Bulbiferum*, *Linaria alpina*, *Linnaea borealis*, *Aconitum napellus*, *Paludella squarrosa*, *Primula vulgaris*, *Primula elatior*, *Ranunculus glacialis*, *Rhodiola rosea*, saxifrages, *Cypripedium calceolus*, Rondfolia drozero (*drosera rotundifolia*), *Silene acaulis*, Edelvejso (*Leontopodium alpinum*), *Achillea moscata*, *Soldanella* alpina, Aldoviolono calcarata, Blanka heleboro (*veratrum albumo*), *Loiseleuria procumbens*, *Empetrum nigrum*, rododendroj, Monta pino (*pinus mugo*), *Daphne alpina*, *Daphne striata*, de arboj plejparte la pino-specio Cembro (*pinus cembra*), Ordinara piceo (*picea abies*) kaj Eŭropa lariko (*larix decidua*).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Nacia Parko Stelvio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Paĝoj de la Parka Administrejo (itale, germane, france, angle)
* Oficiala paĝo de la parko (itale)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 538864
* GND: 5186985-8 4678687-9, 5186985-8
* VIAF: 159120485
* SUDOC: 080488684
* BNF: 145374589
* NKC: ge823742
 |
Preĝejo de Bánréve

Bazaj informoj
--------------

**Bánréve** estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en subregiono de Ózd. La nomo signifas: pramo-de-banuso.

* Areo: 7  km²
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.2992/20.3577
* Alto super marnivelo: 153 m
* Loĝantaro: 1450
* Poŝtkodo: 3654
* Telefonprefikso: 48

Situo
-----

La vilaĝo situas sur deklivoj, laŭ maldekstra bordo de Sajó, laŭ la slovaka landlimo, laŭ ĉefvojoj kaj fervojoj Miskolc-Slovakio kaj Miskolc-Ózd. Putnok troviĝas 5, Ózd 15, Kazincbarcika 25, Miskolc 40 km-ojn. Ĝis 2008 limpasejo voje kaj fervoje funkciis tie. Kontraŭe troviĝas Lenartovce.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1381. En 1566 la turkoj bruldetruis kaj senhomigis la vilaĝon. En 1831 ĥolero, en 1846 tifo okazis. Post Traktato de Trianon la vilaĝo trovis sin apud la nova limo de Ĉeĥoslovakio. Ekde 2008 ankaŭ Slovakio apartenas al interna zono de Schengen, sekve la kontrolo ĉesis ĉe la limo. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* kalvinana preĝejo de 1926
* romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de Hungaroj de 1928
* kastelo de Serényi (ŝerEnji), nun infanĝardeno
* monumento de falintoj

Ĝemelkomunumo
-------------

* Slovakio Rimavská Seč, Slovakio

Komunumoj pri *bán* (= banuso) en Hungara reĝlando
--------------------------------------------------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Alsóbán | Bán | Bánfa | Bánfalva | Bánhorváti | Bánkeszi |
| Bánpatak | Bánréve | Bántolmács | Bántornya | Felsőbán | Mosonbánfalva |

* Kategorio Bánréve en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)