recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Jacob RUBINSTEIN** (25-a de marto 1911 − 3-an de januaro 1967), kiu laŭleĝe ŝanĝis sian nomon al **Jack Leon Ruby**, estis posedanto de noktoklubo en teksasa Dallas. La 14-an de marto 1964 li estis kondamnita al mortpuno pro murdo de Lee Harvey Oswald, krimita la 24-an de novembro 1963. Li ja revokis sin sukcese kontraŭ la verdikto, sed antaŭ ol povis komenci nova juĝado, li grave malsaniĝis kaj mortis.

Li neniam klarigis siajn precizajn motivojn por la murdo kaj sian krimon li kialigis sole per neklaraj eldiraĵoj kiel ekz.:

*"mi volis savi la vidvinon post la mortinta prezidento de suferoj, tra kiuj ŝi devus trairi dum proceso kun la murdisto de sia edzo."*  
 aŭ
*"La mondo neniam ekscios la veron pri la atenco: alivorte miaj veraj motivoj ... feliĉe tiuj homoj, kiuj tiom akiris pro tio kaj kiuj havis fortan motivon venigi min en tiun ĉi situacion, neniam permesos, por ke la vera vero ekvidu la lumon de la mondo."*

Rilataj temoj
-------------

* Atenco kontraŭ John Fitzgerald Kennedy

* Kategorio Jack Ruby en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 265985
* GND: 122395425
* LCCN: n79063157
* VIAF: 33274907
* ISNI: 0000 0004 4459 9975
* SUDOC: 241605253
* BNF: 120417144
* BIBSYS: 90504809
 |
La **Koncentrejo Neuengamme** estis reto de nazigermanaj koncentrejoj en Norda Germanio, kiu konsistis el la ĉefa koncentrejo, Neuengamme, kaj ĝiaj ĉirkaŭ 85 satelitaj koncentrejoj. Establita en 1938 ĉe la vilaĝo Neuengamme en la distrikto Bergedorf de Hamburgo, la koncentrejo Neuengamme iĝis la plej granda koncentrejo en Nordokcidenta Germanio. Ĉirkaŭ 100 000 prizonuloj venis al Neuengamme kaj ties subkoncentrejoj, 24 el kiuj estis por virinoj. La verigita mortokvanto estas 42 900: 14 000 en la ĉefa koncentrejo, 12 800 en la subkoncentrejoj, kaj 16,100 en la mortomarŝoj kaj bombado dum la finaj semajnoj de la Dua mondmilito. Post la malvenko de Germanio en 1945, la Brita Armeo uzis la lokon kiel koncentrejo por oficiroj de SS kaj de aliaj naziaj instancoj. En 1948, la Britoj transigis la lokon al la Libera Hansea Urbo Hamburgo, kiu malkonstruis la lignajn barakaĉojn kaj konstrui anstataŭe prizonblokon, konvertante la iaman koncentrejon en du ŝtataj prizonoj funkciigitaj de Hamburgaj aŭtoritatoj el 1950 al 2004. Post protestoj de variaj grupoj de survivantoj kaj de aliancanoj, la loko nuntempe funkcias kiel memormonumento. Ĝi situas 15 km sudoriente de la centro de Hamburgo.

53° 25′ 50″ N 10° 14′ 1″ O﻿ / ﻿53.43056 °N, 10.23361 °O﻿ / 53.43056; 10.23361 (mapo)Koordinatoj: 53° 25′ 50″ N 10° 14′ 1″ O﻿ / ﻿53.43056 °N, 10.23361 °O﻿ / 53.43056; 10.23361 (mapo)

Notoj
-----

1. ↑  Death Register, KZ Gedenkstätte Neuengamme, Alirita la 14an de februaro 2019
2. ↑  KZ-Gedenkstätte Neuengamme: Timeline, Memorial Neuengamme, Alirita la 14an de februaro 2019

* Kategorio Koncentrejo Neuengamme en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Sidejo de la Mandato de Suda Pacifiko.
La **Mandato de Suda Pacifiko** aŭ **Mandato de la Insuloj de la Suda Maro** (南洋諸島 Nan'yō-shotō?) konsistis en grupo de insuloj en Mikronezio kaj administraciita de la Japana Imperio kiel Mandato de la Ligo de Nacioj, inter la jaroj 1914 kaj 1947. Tiu teritorio enhavis la aktualaj landoj Marŝala Insularo, Federacio de Mikronezio, Palaŭo kaj la Komunumo de Nord-Marianoj, sub usona kontrolo.

Tiu teritorio formis parton de Germana Novgvineo, kolonio de la Germana Imperio establita en granda parto de Oceanio fine de la 19-a jarcento. Je la komenco de la Unua Mondmilito en 1914, la Germana Imperio formis parton de la Centraj Potencoj, dum la Japana Imperio unuiĝis al la Aliancanoj kaj deklaris militon al Germanio la 23an de oktobro samjare.

La Japana Imperio klopodis elstariĝi kiel potenco en Orienta Azio kaj ekhavi povon kiel potencoj de Okcidento. Ĝi profitis, ke Germanio estis interesata en la Eŭropa Fronto por fari konkeron de ties kolonioj en Ĉinio. Poste okazis la konkero de Germana Novgvineo en 1914. Tie, la okupacio de la kolonio fare de Japanio, Usono, Aŭstralio kaj Nov-Zelando okazis sen rezistado fare de germanoj.

* Kategorio Mandato de Suda Pacifiko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Nemmersdorf en 1944
**Masakro en Nemmersdorf** estis masakro de la germana civila loĝantaro fare de soldatoj de Ruĝa Armeo fine de la Dua Mondmilito en vilaĝo Nemmersdorf en tiama Orienta Prusio (hodiaŭ Majakovskoje en Kaliningrada provinco).
La unua urbo, kie aperis soveta armeo dum la Dua Mondmilito, estis Majakovskoje (tiam ĝi nomiĝis Nemmersdorf). Ekzistas teorio, ke tie okazis la plej teruraj sovetaj krimoj.

Post tio, ke nazioj reakiris la urbon, oni mesaĝis pri multo da murditaj civilanoj.

Goebbels aktive uzis ĉi tiun informon por aperigu ĉe germanaj civilanoj malamon al sovetoj. Propagando verkis kelkajn filmojn, kaj multaj civilanoj lasis siajn domojn kiam venis sovetoj.

Koordinatoj: 54° 31′ 12″ N 22° 03′ 56″ O﻿ / ﻿54.52000 °N, 22.06556 °O﻿ / 54.52000; 22.06556 (mapo)

Referencoj
----------

* Brandenburg, Christel Weiss and Dan Laing. *Ruined by the Reich: Memoir of an East Prussian Family, 1916-1945*. McFarland & Company. ISBN 0-7864-1615-7
* Dönhoff, Marion. *Namen die keiner mehr nennt*. Munich: Deutscher Taschenbücher Verlag, 1962.
* Fisch, Bernhard. *Nemmersdorf, Oktober 1944: Was in Ostpreußen tatsächlich geschah*. Berlin: 1997. ISBN 3-932180-26-7
* Samuel, Wolfgang. "War on the Ground", in *The War of Our Childhood: Memories of World War II*, University Press of Mississippi. ISBN 1-57806-482-1
* Jürgen Thorwald.*Wielka ucieczka* (Große Flucht). Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1998. ISBN 83-08-02890-X

* Kategorio Masakro en Nemmersdorf en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Teritorioj Regajnitaj (helruĝkolore)
**Regajnitaj Teritorioj** (pole *Ziemie odzyskane*) estas termino uzata en la komunisma Pola Popola Respubliko por signi la regionojn de la Germana Regno oriente de la Odro-Niso-limo, kiujn la pola ŝtato gajnis post la Dua Mondmilito kiel rezulto de la Jalta konferenco la 6-an de aprilo 1946, kaj kiuj iĝis la okcidentaj kaj nordaj teritorioj de nuna Pollando. Por la Pola Popola Respubliko tiuj areoj estis rekompenco pro la perditaj Orientaj Limregionoj, sed ankaŭ konsideriĝis reveno de regionoj ligitaj al la lando antaŭ multaj jarcentoj. Al la Regajnitaj Teritorioj alvenis ekzilitoj el la Orientaj Limregionoj.

Pli gravaj eventoj
------------------

19.09.1941. Komenciĝanta Ĝenerala Kunveno de la Unuigo de Polaj Asocioj en Kanado postulis revenon al Pollando de Orienta Prusio kaj Silezio, krome okcidentan landlimon laŭ la rivero Odro.

Vidu ankaŭ
----------

* Komisiono por trovo de loknomoj

Esperantlingva literaturo
-------------------------

Tadeusz Derlatka, Józef Lubojański, *Polaj Okcidentaj kaj Nordaj Teritorioj*, tradukis Jerzy Grum kaj Jerzy Uśpieński, Zachodnia Agencja Prasowa (Okcidenta Pres-Agentejo), Warszawa 1966, p. 154 + 34 tabeloj

* Kategorio Regajnitaj Teritorioj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Aŭgusta Revolucio en ĉefurbo Hanojo la 19an de Aŭgusto, 1945.
La **Aŭgusta Revolucio** (vjetname: Cách mạng tháng Tám), konata ankaŭ kiel **Aŭgusta Ĝenerala Ribelo** (vjetname: Tổng Khởi nghĩa tháng Tám), estis revolucio lanĉita de la partio Việt Minh (Ligo por la Sendependeco de Vjetnamo) de Ho Ĉi Minh kontraŭ la franca kaj la japana imperiaj koloniaj regado en Vjetnamio, la 14an de Aŭgusto, 1945.

Post du semajnoj, fortoj de Việt Minh estis kaptintaj kontrolon de plej ruraj vilaĝoj kaj urboj tra Norda, Centra kaj Suda Vjetnamio, inter kiuj Hanojo, kie la Prezidento Hồ Chí Minh anoncis la formadon de la Provizora Demokratia Respubliko, Huế, Sajgono, escepto en la urboj Móng Cái, Vĩnh Yên, Hà Giang, Lào Cai, Lai Châu. Tamen, laŭ Vjetnama dokumento, Việt Minh, fakte, kaptis kontrolon de tuta Vjetnamo. La 2an de Septembro, 1945, Ho Ĉi Minh deklaris Vjetnaman sendependecon. La Aŭgusta Revolucio klopodis krei unuigitan reĝimon Việt Minh por la tuta lando.

Vidu ankaŭ
----------

* Franca Hindoĉinio

Notoj
-----

1. ↑   William 1983, p. 39.
2. ↑  "Cách mạng tháng Tám - kỷ nguyên mới của dân tộc Việt Nam | Chính trị | Vietnam+ (VietnamPlus)". VietnamPlus. 11an de Aŭgusto, 2015.

Bibliografio
------------

* Duiker, William J. (1983). Vietnam： Nation in Revolution. Westview Press: Frederick A. Praeger. ISBN 978-0-86531-336-1.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 720732
* LCCN: sh91000917
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Aerŝipo aŭ Hidroplano. |

Modeloj de aviadilŝipoj
**Aviadila ŝipo** aŭ **aviadilporta**, **aviporta ŝipo**, **aviadilŝipo**  estas militŝipo, nome surfaca ŝipo, servante kiel movanta apogpunkto. Oni formis sur ties ferdeko al- kaj de-teriĝejon por aviadiloj kaj helikopteroj.

La deteriĝon (ekflugon) helpas:

* ventodirektigo de la ŝipo
* rapidigaj katapultoj

La alteriĝon (surferdekiĝon) helpas:

* krucoj sur la avidiloj, kiuj kaptas la brid-retojn
* radioaparatoj, radaroj, ferdekaj signoj

La landoj nuntempe (2022) funkciigantaj aviadilŝipoj estas Usono, Italio, Britio, Francio, Hispanio, Rusio, Ĉinio kaj Barato.

Historio
--------

Diagramo de aviadilŝipo-modeloj de la plej longa ĝis la plej mallonga
Aviadilŝipo USS *Gerald R. Ford* (CVN-78) por anstataŭigi la antaŭan
USS *Enterprise* (CVN-65) post 2020.Eugene Ely, usona burĝa civila piloto deteriĝis la 18-an de januaro 1911, en la golfo de San Francisco, de la specife transformita ferdeko de usona krozŝipo *Birmingham* kaj poste alteriĝis sur elkonstruita platformo de batalŝipo *Pennsylvania*. En tio helpis lin brida meĥanismo, elkonstruita el bridŝnuroj, ligitaj al sabloplenaj sakoj.

La brita aerarmeo konstruigis dum la unua mondmilito la unuan aviadilŝipon **Argus**, la de- kaj alteriĝejo estis elformita sur trunko de komerca ŝipo. Ĝi ne estis elprovita en la mondmilito, ĉar tiam ĝi jam finiĝis.

La unua usona aviadila ŝipo estis konstruita el brikolivera ŝipo, nove baptita al Langley kaj ekuzita ekde marto de 1922. La japana *Hosyo* estis ekuzita en decembro de 1922 kaj la unua ŝipo, kiun oni planis tiucele.

La aviadilŝipon uzis en batalo unuafoje la japana mararmeo ĉe Pearl Harbor, komence de la Dua Mondmilito. Per tio la aviadilŝipoj iĝis la plej gravaj militŝipoj dum la Dua Mondmilito.

La postmilitaj aviadilŝipoj estis pli grandaj kaj havis kirasitan ferdekon. La jetmotoraj aviadiloj pezis, konsumis pli kaj rapidiĝis malpli, havis pli grandan alteriĝan rapidon ol la tradiciaj aviadiloj, tiel tio kaŭzis gravajn problemojn komence. La problemon solvis tri inventaĵoj: la vaporkatapulto, la angula (dekliva) deteriĝejo kaj la spegula alteriga kaj lumteknika sistemo.

La unua nuklea aviadila ŝipo (USS *Enterprise*) surakviĝis la 24-an de septembro 1960, en Usono.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Aviadila ŝipo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Stanislavo Belov (2018-10-11) Tjanĝino: produktejoj kaj amuzejoj (esperante). Blogger. Arkivita el la originalo je 2018-10-13. Alirita 2018-10-13. *(vizito al amuzeja parko dediĉita al aviadila ŝipo "Kievo" en 2018)*

Referencoj
----------

1. ↑  Wragg, David W..  (1973) *A Dictionary of Aviation*. Osprey. ISBN 9780850451634.
2. ↑  Aviadilŝipo prefereblas kaj konformas al PIV

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 135784
* GND: 4128512-8
* LCCN: sh85002736
* BNF: 119593613
* NDL: 00566319
* NKC: ph122259
 |
Flago de la PLA
Junulino en uniformo de la Popola Liberiga Armeo
La **Popola Liberiga Armeo** (ĉine 人民解放军, tradicia ĉine: 人民解放軍, pinjino: *Rénmín Jiěfàng Jūn*), estis fondita de la Ĉina Komunista Partio la 1-an de aŭgusto 1927 je la tuta komenco de la civila milito, kiu oponis al Kuomintango. Ekde tiu momento ĝi estas la oficiala nomo de tiu armeo.

Al tiu estas nombritaj la diversaj civitaj milicoj, kiuj similas al la iama "uzina batalgrupo" en la GDR. La Popola Liberiga Armeo (PLA) entenas ĉirkaŭ 2,81 milionojn da soldatoj, kiuj estas parte rekrutigitaj.

La (Ĉina) Popola Volontula Armeo (PVA) estis la armitaj fortoj deplojitaj de la Popola Respubliko Ĉinio dum la Korea Milito.

Historio
--------

La Popola Liberiga Armeo estas unu el la tri kolonoj de la ĉina reĝimo (la aliaj du estas la Ĉina Komunista Partio kaj la ŝtataparato).

Vidu ankaŭ
----------

* Centra Milita Komisiono (Ĉinio)
* Nacia Revolucia Armeo

  

* Popola Liberiga Armeo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Popola Liberiga Armeo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Curzon-linio kaj ŝanĝoj de la teritorio de Pollando
**Curzon-linio** [kurzon] estis propono de demarkacia linio inter la armeo de Pollando kaj la Ruĝa Armeo, priskribita en noto la 11-an de julio 1920 de lordo George Curzon al popola komisaro de eksterlandaj aferoj de RSFSR Georgij Ĉiĉerin. Kun eta korekto ĝi iĝis la fina ŝtatlimo inter Sovetunio kaj Popola Pollando post la dua mondmilito. 

Kiam la ĉefkonsilio de la entento decidis post la unua mondmilito pri limoj de la novnaskiĝinta pola ŝtato, ĝi markis tiun minimuman limlinion, je kiu Pollando ĉiukaze rajtas. La konsilio permesis formi polan administadon sur areoj okcidente de tiu limlinio (8-a de decembro 1919). Tiu linio iris de Grodno al suda direkto tra Brest-Litovsk kaj la rivero Bug ĝis la iama aŭstra-rusa limo. La aparteno de orienta Galicio kaj Lvovo / Lvivo restis tiam neklara. 

Iom poste fiaskis la pola orienta militmarŝo en Ukrainio kaj la ĉefministro Władysław Grabski petis helpon en julio de 1920 de la entento. La 10-an de julio, la entento proponis armistican planon por Grabski kaj ties linio kongruis kun tiu provizora linio de 1919.12.08, kun plilongigo al sudo: la parton ĝis la Karpatoj kun la urbon Przemyśl donis al Pollando, sed orientan Galicion ne. Sekvatage, la brita ministro pri eksteraj aferoj, lordo Curzon – kies nomo kunplektiĝis kun la tuta linio – faris similan proponon por la soveta registaro. La planon de la entento neniu el ili akceptis. Ĉar la pola-sovetia milito finiĝis per pola venko, la fina packontrakto en marto 1921 montris la polan venkon kaj donis ĉirkaŭ 135 000 km² al Pollando, oriente de la Curzon-linio (kun pola malplimulto). 

La Curzon-linio renaskiĝis en pretendoj de Sovetunio komence de la dua mondmilito. Sovetunio deklaris pretendojn pri areoj, oriente de la Curzon-linio kaj okupis ilin komence de la mondmilito (Pakto Ribbentrop-Molotov). Post sovetia rebato de la germana invado, la Ruĝa Armeo okupis tutan Pollandon fine de 1944. 

Usono kaj Britio akceptis la sovetiajn postulojn en la Jalta konferenco (1945. 04. 06.) kaj rekonis la Curzon-linion kiel sovetian–polan ŝtatlimon. La sovetia-pola kontrakto (1945. 08. 16.) deklaris ŝtatlimon, preskaŭ tute kongruan al la Curzon-linio. En 1951 okazis kelkaj etaj lim-modifoj.

* Kategorio Curzon-linio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Curzon-linio en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
*Por militotermino pri komenctago de grava operaco, vidu la paĝon T-Tago.*
La plano de invado en Normandio la 6an de junio 1944La ŝipinvado de Aliancanoj en la plaĝojn de Normandio
Usonaj trupoj en la D-tago, tuj post surteriĝo sur la strando Utah en Normandio, Francio.El inter la T-tagoj aŭ D-tagoj dum la Dua Mondmilito, plej fama estas tago de la Normandia surbordiĝo de la Aliancanoj. Tio okazis la 6-an de junio 1944.

Operaco Overlord estas nomo de la elŝipiĝo en Normandio, el la 6-an de junio 1944, kiu post kvar jaroj malfermis Okcidentan batalfronton. Ĝi estis unu el la plej grandaj armeaj operacoj de la Dua Mondmilito.

En tiu ĉi operaco partoprenis taĉmentoj el dek du aliancanaj nacioj: Aŭstralio, Belgio, Ĉeĥoslovakio, Francio, Grekio, Kanado, Nederlando, Nov-Zelando, Norvegio, Pollando, Unuiĝinta Reĝlando kaj Usono.

La operaco Overlord komenciĝis dumnokte, kiam en Normandio surteriĝis paraŝutistaj taĉmentoj. Samtempe la aliancanaj surmaraj kaj aeraj fortoj bombardis germanajn taĉmentojn. La sekvantan tagon matene, la 6-an de junio, estis entreprenita kunigita sturmo. Tiu ĉi tago estas markata kiel T-Tago.

En anglalingva kulturo, nome ĉefe en Usono kaj Britio, oni ankaŭ nomas tiun ĉi tagon **La Plej Longa Tago** laŭ libro *The Longest Day* fare de Cornelius Ryan (1959) kaj samnoma filmo (1962).

En populara kulturo
-------------------

### Libroj

* *The Longest Day* de Cornelius Ryan (1959)
* *D-Day: The Battle for Normandy* de Antony Beevor (2009)
* *Neptune: The D-Day Landings and the Allied Invasion of Europe* de Craig Symonds (2014)

### Filmoj

* *The Longest Day* (1962)
* *The Big Red One* (1980)
* *Saving Private Ryan* (1998)
* *Band of Brothers* (2001)

Vidu ankaŭ
----------

* T-Tago
* Operaco Overlord

Ŝablono:Dua Mondmilito

* Kategorio D-tago en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
USS Cole (DDG 67)
Nederlanda destrojero Hr. Ms. Friesland (1956)
La **detruŝipo** aŭ **destrojero** estas tipo de batalŝipo evoluigita komence de la 20-a jarcento, por defendi floton kontraŭ atakoj de la torpedoŝipoj. Poste aldoniĝis tasko detrui ankaŭ submarŝipojn. Ili protektis ankaŭ komercajn konvojojn, sed tiun taskon plenumigas pli efike la - pli malforte ekipitaj - fregatoj kaj korvetoj. La detruŝipoj estis komence malgrandaj batalŝipoj, ili iĝis poste pli grandaj kaj pli marrezistaj.

La malgrandaj, rapidaj torpedoŝipoj disvastiĝis ekde la 1880-aj jaroj kaj minacis la grandajn ŝipojn. La detruŝipoj estas similaj al la torpedoŝipoj, sed estis iom pli grandaj, kun pli bonaj armiloj kaj pli granda efikdistanco. Ilia origina nomo estis torpedoŝipa detruŝipo.

Dum la unua mondmilito, detruŝipoj havis mason de 500-1900 tunoj, dum la Dua Mondmilito 1000-2900 tunoj, kaj nuntempe 3000-8000 tunoj, kunportante interalie misilojn kaj helikopteron.

La plej rapida detruŝipo estis "Le Fantasque class" de jaro 1935 kiu atingis raidecon je 83 Km/h kaj tiel samtempe estis la plej rapida vaporŝipo tra la historio. Por nunaj detruŝipoj la maksimuma rapideco estas ca 60 Km/h. 

Usonaj mallongigoj por la detruŝipoj: tradicia detruŝipo DD, akompana detruŝipo DDE, flotil-gvida detruŝipo DL, radara detruŝipo DDR.

Piednotoj
---------

1. ↑  Plena Ilustrita Vortaro
2. ↑  Jordan, John.  (2015) *French Destroyers: Torpilleurs d'Escadre & Contre-Torpilleurs 1922–1956*. Barnsley, UK: Seaforth Publishing. ISBN 978-1-84832-198-4.

* Kategorio Destrojero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 233854
* GND: 4127755-7
* LCCN: sh85037249
* BNF: 11950685r
* NDL: 00567070
* NKC: ph241654
 |
**Hermann Gmeiner** (naskiĝis la 23-an de junio 1919 en Alberschwende, Vorarlbergo, mortis la 26-an de aprilo 1986 en Innsbruck) estis fondinto de la SOS-Infanvilaĝoj post la dua mondmilito.

Li venis el multinfana familio, mem vizitis la gimnazion kiel duonorfo, vidis en la dua mondmilito la mizeron de multaj rusaj militorfoj. Reveninte el la milito, li iĝis infan-konsilisto kaj ekstudis medicinon, kion rompis la forta deziro por konstrui la unuan infanvilaĝon. La unua vilaĝo estis konstruita en 1949 en Imst en Tirol (Aŭstrio). En la jaro 1985 ekzistis jam 233 infanvilaĝoj en 85 ŝtatoj.

Li estis entombigita laŭ sia deziro en la unua SOS-Infanvilaĝo Imst.

Citaĵo de Hermann Gmeiner:

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Ĉio grava de nia mondo okazas, ĉar iu pli multe faras ol devas.* **"** |

 |

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Hermann Gmeiner en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Hermann Gmeiner en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* SOS-Infanvilaĝoj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 22954
* GND: 118539906
* LCCN: n80040406
* VIAF: 803577
* ISNI: 0000 0001 1034 9503
* NDL: 00441082
* NKC: mub2014838350
 |
**Méhkerék** [mEkerEk] (rumane **Micherechi**) estas vilaĝo en Hungario, en la regiono Suda Ebenaĵo, en la departemento Békés, en la subregiono de Sarkad. La loknomo signifas: abelo-rado. En Méhkerék vivas la plej granda rumana minoritato de Hungario.

Blazono de Méhkerék

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 26 km²
* Loĝantaro: 2320
* Poŝtkodo: 5726
* Telefonprefikso: 66

Geografio
---------

Méhkerék situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Vésztő-Sarkad, laŭ hungara-rumana landlimo kun limpasejo. Sarkad troviĝas proksime.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1359 pri la vilaĝo. Laŭ la vilaĝnomo vivis tie abelistoj. La turkoj senhomigis la komunumon. Rumanoj refondis la vilaĝon en la 18-a j.c. En la pastrejo ekde 1798 lernejo ekfunkciis. Ortodoksa nova preĝejo konstruiĝis en 1849. En 1919 la rumanoj okupis la regionon. Ekde 1920 la nova ŝtatlimo etendiĝas preter la vilaĝo.

Ĝemelurboj
----------

* Nagyszalonta, Rumanio
* Oradea, Rumanio.

Ne menciitaj vilaĝservoj estas poŝto, kuracejo, lernejo, rumanlingva infanĝardeno, familihelpa servo.

* Kategorio Méhkerék en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Tiu ĉi estas listo A ĝis Z de ekzistantaj artikoloj kiuj iel rilatas al tiu ĉi temo. Kiam vi trovas artikolon kiu taŭgas por esti listigita ĉi tie, tiam vi libere povas aldoni ĝin. Tiu ĉi listo NE povas esti utiligata por mencii artikolojn kiuj mankas en Vikipedio

 Situo de Sirio.

A
-

Michel Aflak - Ajubidoj - Akada Imperio - Alepo - Alevoj - Amoridoj - Anti-Lebanono - Araboj - Araba lingvo - Palestina milito de 1948 - Arameoj - Aramea lingvo - Armenoj - Baŝar al-Asad - Asirio

B
-

Baaz (Araba Socialisma Partio)

C
-

Citadelo de Damasko

Ĉ
-

Ĉerkesoj

D
-

Damasko - Damasko (ŝtofo) - Druzoj

E
-

Ebla - Eŭfrato

F
-

Flago de Sirio

G
-

Golanaj Altaĵoj - Granda Moskeo de Damasko

Ĝ
-

Ĝerf el Ahmar

H
-

Wael al-Halki - Hamao - Monto Hermono - Hititoj - Homs

I
-

ISO 3166-2: SY

J
-

Jordano (rivero) - Milito de Jom Kippur

K
-

Kurdoj - Krak des Chevaliers

L
-

Latakio - Levantenio - Lebanono (montaro)

M
-

Mezopotamio

N
-

Orwa Nyrabia

O
-

Orontes - Otomana Imperio

P
-

Palmira

S
-

Granda Siria Ribelo - Saladino - Seleŭkia Imperio - Sestaga Milito - Sirio (roma provinco) - Sirio - Siria Dezerto - Siria enlanda milito - Siria lingvo - Siria Ortodoksa Eklezio - Siria pundo - Sunaistoj -

Ŝ
-

Ŝijaistoj

T
-

Tutarabismo

U
-

Ugarito - Umajadoj - Universitato de Damasko

Z
-

Zenobia
ELDONEJO AURORA NEGRA

  

La Eldonejo Aurora Negra estas redakcia projekto promociita de la Sindikato CNT-ILA el Albacete en 2021 kun la unua celo reakiri kulturajn projektojn pri Anarki-sindikatismo, kiuj atingas la evoluon de la anarkiisma laborista kulturo inter la Laborista klaso.

La celo de la eldonejo estos eldoni  anarki-sindikatan kaj anarkiisman literaturon, kiu inspiras la kultivadon de valoroj kaj praktikoj, por eduki kaj malproksimiĝi de la burĝa kulturo, kiu invadas nin kaj kiu sukcesis integriĝi en nia propra kulturo.

Tiel pruviĝas la kapablo de la laborista klaso disvolvi sian propran kulturan dimension, de la sindikata agado ĝis la propagando kaj ĉio, kio edukas la socion en sia direkto al solidareco, federaciismo kaj reciproka subteno. .

Krome, ĉi tiu iniciato celas montri kiel la anarki-sindikatista movado kaj laboristaj organizoj interesiĝas ne nur pri strikta sindikata nivelo sed ankaŭ komprenas kaj disvolviĝas, studas kaj laboras pri ĉiuj aspektoj de la vivo.

  

Ligiloj
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri mezeŭropa rivero. Por aliaj signifoj vidu la artikolon INN.

Mapo de la proksimuma rivervojo de Inn
La rivero **Inn** (en Esperanto ankaŭ **Eno**, romanĉe **En**) fontas el Morteratsch-Glaĉero (je 2000 m s.m.) en Engadino en la Grizonaj Alpoj kaj el la lago Lunghin (je 2484 m s.m.), proksime de la Malojopasejo. Tie, ĉe monto Piz Lunghin, akvoj fluas al tri maroj: Adriatiko tra Pado, Atlantiko tra Rejno kaj Nigra Maro tra Danubo, al kiu fine iras ankaŭ la akvo de *Inn*.

La rivero unue trafluas la grizonan valon Engadino, kiu konsistigas la koron de romanĉlingva Svislando, nord-orienten al Aŭstrio. Tiam ĝi trafluas la aŭstran provincon Tirolo kaj turniĝas iom norden, borante sian vojon tra la Nordaj Alpoj. Atinginte la germanan provincon Bavario ĝi formas unue la aŭstrian-germanian landlimon, poste trafluas Bavarion kaj kurbiĝas orienten por denove atingi tiun landlimon, laŭ kiu ĝi fluas ĝis la urbo Passau. Tie ĝi, forlasinte la limon okcidenten (germanien) dum mallonga distanco, fluas en la riveron Danubo.

La valo de Inn inter Innsbruck kaj la limurbo Kufstein estas parto de la plej grava nord-suda vojo tra la Alpoj, kies daŭrigo suden estas la pasejo Brenner (Brenero).

Mörnbach [mernbaĥ], foje nomata Mörn, estas dekstra alfluanto de Inn.

Urboj ĉe la rivero
------------------

* Sankta Maŭrico en Grizono
* Zernez en Grizono
* Scuol (Schuls) en Grizono
* Landeck en Tirolo
* Innsbruck en Tirolo
* Kufstein en Tirolo
* Rosenheim en Bavario
* Wasserburg en Bavario
* Schärding en Supra Aŭstrio
* Passau en Bavario

Flankaj riveroj
---------------

En la riveron Inn fluas interalie jenaj riveroj kaj riveretoj, nomataj ek de la riverfino en Passau:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Rott |   |  |
|  |   | Pram |
| Kößlarner Bach |   |  |
| Erlbach |   |  |
|  |   | Mattig |
|  |   | Salzach |
|  |   | Alz |
| Isen |   |  |
| Attel |   |  |
| Mangfall |   |  |
|  |   | Sims |
|  |   | Rohrdorfer Ache |
|  |
| Thierseer Ache |   |  |
|  |   | Brixenthaler Ache |
| Brandenberger Ache |   |  |
|  |   | Ziller |
|  |   | Sill |
|  |   | Ötztaler Ache |
| Sanna |   |  |
|  |   | Pitze |
|  |
|  |   | Spöl |
|  |   | Bernina |

Bildgalerio
-----------

* Rivero Inn ĉe KufsteinRivero Inn ĉe Kufstein
* MapoMapo
* Ried supre en la valo de Inn, ĉe LandeckRied supre en la valo de Inn, ĉe Landeck

* Kategorio Inn en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Tiradentes kvaronumita - Pedro Américo (1893).
**Tiradentes**, esperante *La Dentformetanto*, (laŭvorte "dentotiranto", prononcata "*ĉiradenĉis*" [tʃiɾɐˈdẽtʃis]) estas kromnomo de Joaquim José da Silva Xavier (prononcata "*Ĵŭakin Ĵoze da Siŭva Ŝavieh*" [ʒwaˈkĩ ʒuˈzɛ dɐ ˈsiwvɐ ʃɐviˈɛʁ]) (naskiĝis en São José, nuna Tiradentes (urbo) 1746, mortis en Rio-de-Ĵanejro 21-a de aprilo 1792), pioniro de la brazila lukto por sendependo. Li malsukcesis kaj estis pendumita de la portugaloj.

Li estis filo de modestaj kamparanoj apud vilaĝo **São José**, nun honore al li nomata Tiradentes, proksime al São João del-Rei. Li provis multajn metiojn, kiel dentisto, ministo, komercisto kaj inĝeniero, ĝis aliĝi kiel leŭtenanto en la 4-a Kompanio de Drakoj de Minas Gerais.

Li partoprenis politikan movadon konatan kiel *Inconfidência Mineira* ("Perfido de Minas Gerais"), kiu intencis provoki ribelon kontraŭ portugala regado. Ĝin inspiris la sendependo de Usono. Tiradentes ĉiam legis verkojn de Thomas Jefferson.

La movado fiaskis ĉar kolonelo Joaquim Silvério dos Reis, unu el movadanoj, perfidis siajn kunulojn kontraŭ mono kaj nobela titolo.

Tiradentes estis kondamnita pro "alta perfido" kontraŭ portugala krono, li estis pendumita kaj lia korpo kvaronumita en la 22-a de aprilo 1792.

  

* Tiradentes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Tiradentes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 29679
* GND: 119172771
* LCCN: n80150122
* VIAF: 32800717
* ISNI: 0000 0000 6136 3375
* SUDOC: 027331253
* BNF: 119396547
* NKC: ola2016930602
 |
La **Marĉoj de Santoña, Victoria kaj Joyel** estas natura rezervejo en la orienta marbordo de Kantabrio, ĉe la Kantabra Maro. Ĝi konsistas el tri areoj: la estuaro de la rivero Asón (inter la municipoj Santoña kaj Laredo, antaŭ la Golfo de Santoña), kaj la marĉoj Victoria kaj Joyel. Ĝi estas la plej grava malsekejo en la nordo de Iberio.

Sume ties areo estas 66678 hektaroj kaj ampleksas jenajn kantabrajn municipojn: Argoños, Arnuero, Bárcena de Cicero, Colindres, Escalante, Laredo, Limpias, Noja, Santoña kaj Voto. Ĝi estas grava pasejo por migrantaj birdoj de la centro kaj nordo de Eŭropo mezvoje al pli varmaj lokoj. Ĝis nun oni malkovris 130birdospeciojn en la teritorio de la rezervejo.

Panoramo de la marĉaro, vide de la monto Buciero, en Santoña.

Faŭno
-----

La plej abundaj mamuloj estas tiaj vivantaj en arbaroj de anzinoj, makisoj kaj herbejoj. Oni trovis en la rezervejo pli ol 30 specioj, interalie sovaĝa kato, apro kaj kapreolo.

### Birdoj

En la rezervejo estas abundegaj birdo-specioj. Oni malkovris en ĝi pli ol 130 malsamaj specioj. Ĝi estas gravega trapasejo por migrantaj birdoj, kiel anasedoj, ĥaradrioformaj (bunta kalidro, granda kurlo, arĝenta pluvio, lapona limozo, ktp.) kaj mevoj. Inter la videblaj birdo-specioj plej elstaras jenaj: fajfanaso, granda kurlo, malgranda kurlo, malgranda egretardeo, griza ansero, hematopo, granda kalidro, bunta kalidro, nigravosta limozo, ruĝkrura tringo, ridmevo kaj nigrakola grebo.

Krome, ĝi estas grava migra ripozejo por eŭraziaj plataleoj, kiuj migras de Nederlando tra Francio ĝis la marĉoj de Santoña. Laŭ SEO/BirdLife, triono el la tuta birdaro de tiu specio trairas la marĉaron en ĉiu migrado. En la rezervejo oni ankaŭ sukcese naskigis idojn de ordinara tadorno.

Aliaj du birdo-specioj malote travintrantaj en Iberio kaj videblaj en la rezervejo estas molanasoj kaj neĝemberizoj.

* NeĝemberizoNeĝemberizo
* Granda kurloGranda kurlo
* FajfanasoFajfanaso
* HematopoHematopo
* Eŭrazia plataleoEŭrazia plataleo
* Nigrakola greboNigrakola grebo
* Ordinara tadornoOrdinara tadorno
* Fiŝaglo - En la lastaj jaroj fiŝagloj komencis travintri en la marĉojFiŝaglo - En la lastaj jaroj fiŝagloj komencis travintri en la marĉoj

Oni povas vidi birdojn dum la tuta jaro, sed la plej bona periodo estas aŭgusto kaj septembro, kiam ardeedoj kaj ĥaradrioformaj birdoj venas en la marĉojn. En oktobro kaj novembro anseroj kaj anasoj alvenas. En decembro estas la plej granda nombro de birdoj: oni kalkukas, ke tiam estas inter 10 mil kaj 20 mil birdoj, el sume 50 malsamaj specioj.

Referencoj
----------

1. ↑  *1.700 Espátulas pasaron por el Parque Natural de las Marismas de Santoña durante la migración otoñal* SEO/Birdlife, 5/11/07.
2. ↑  *Una pareja de tarros blancos saca adelante a su prole en las Marismas de Santoña* SEO/Birdlife. 20/08/08

* Kategorio Marĉoj de Santoña, Victoria kaj Joyel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Govorka** (ruse *говорка*) aŭ **Tajmira piĝino** estas rusbazita piĝino, uzita en 18-a — 19-a jarcentoj en Centra Siberio. Esplorantoj trovis ĝin jam en ruiniĝanta stato, kion kaŭzis disvastiĝo de ruslingva klerigo kaj ruslingvaj amaskomunikiloj. Tamen govorka, en sia aliiĝinta formo, estas foje plu uzata por interetna parolo de indiĝenaj pliaĝuloj, eĉ se tiuj posedas la norman rusan lingvon.

La vortprovizo de govorka estas preskaŭ senescepte prenita el la rusa lingvo. Piĝino havas verbajn formojn, dum ĝenerale aliaj piĝinoj evitas verbajn formojn aŭ havas neŝanĝeblajn verbojn — tiu fakto igis Je. V. Pereĥvalskaja pensi, ke govorka eble ne estas piĝino.

Vidu ankaŭ
----------

* Rusenorsko

Ligo
----

* Piĝinoj en Rusio Arkivigite je 2005-01-16 per la retarkivo Wayback Machine (ru)

Referencoj
----------

1. ↑  ГОВОРКА - УПРОЩЕНИЕ ИЛИ УСЛОЖНЕНИЕ? ruse
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Brassica rapa** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonaj |
|
|
| Klado: | Rosids |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Brasikaloj |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Brasikacoj |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Brassica* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***B. rapa*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Brassica rapa****L. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Sinonimoj |
| *B. campestris* L. |
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri  |

 |
| v • d • r |

***Brassica rapa*** L. (sin. ***Brassica campestris*** L.) estas planto, kiu havas variajn vastajn kultivatajn subspeciojn, inkluzive la rapo (ĝi estas radiklegomo), kaj la Brassica rapa nipposinica, Brassica rapa pekinensis, kaj Brassica rapa ruvo (ili estas foliaj legomoj), kaj Brassica rapa oleifera (ĝi estas olesema).

Dum la 18a jarcento, Carolus Linnaeus pensis, ke la rapo kaj la olesem-produktantaj variantoj estis malsamaj specioj. Li nomis ilin *B. rapa* kaj *B. campestris*. Taksonomiistoj de la 20a jarcento elkovris ke la plantoj estas alogamiaj (fremdpolenaj), kaj do estas de la sama specio. Ĉar la rapo estis unue nomata de Linnaeus, oni decidis uzi la nomon *Brassica rapa*.

Subspecioj
----------

Estas kelkaj konataj subspecioj:

* *Brassica rapa* L. subsp. *rapa*,
* *Brassica rapa* L. subsp. *oleifera*,
* *Brassica rapa* L. subsp. *campestris*,
* *Brassica rapa* L. subsp. *chinensis*,
* *Brassica rapa* L. subsp. *pekinensis*,
* *Brassica rapa* L. subsp. *perviridis*.

### Pekinensis

**Ĉina aŭ napa brasiko**, (*Brassica rapa* subsp. *pekinensis*), estas unu el la ĉinaj brasikoj, origine de la regiono apud Pekino (Ĉinio), kaj estas ofte uzate je la orientaj aziaj kuirartoj. Napa brasiko estas pli malhela de aliaj ĉinaj brasikoj, ekzemple Brassica rapa chinensis.

La nomo "napa" originas de regiona komunuza japana. *Nappa* (菜っ葉, **Nappa**?) signifas la folioj de ia ajn legomoj, precipe kiam ĝi estas uzata kiel manĝaĵo. La japana nomo de tiu ĉi vario de brasiko estas *hakusai* (白菜, **hakusai**?), signifante "blanka legomo", samsignife de la ĉina nomo.

Je la Korea kuirarto, ĝi estas la ĉefa enhavo de *baechu kimchi*, la plej ofta kimĉio, sed ĝi ankaŭ estas manĝata nekuirite por ĉirkaŭvolvi porkaĵon aŭ ostrojn, kun la gochujang tremposaŭco. La eksteraj folioj estas pli malmolaj, kaj estas uzataj por supoj.

Kelkaj homoj priskribas la aramon kiel pli delikata kompare kun Brassica rapa chinensis aŭ brasiko.

Napa brasiko estas uzata kiel prospera simbolo en Ĉinio. Ĝia bildo do ofte aperas simbole je vitraj kaj porcelanaj figuroj. La fama Jadeita Brasiko skulpturo de la Nacia Palaca Museo de Tajvano estas figuro de ia vario de napa brasiko.

Referencoj
----------

1. ↑   Oxford English Dictionary nappa, n.2. Alirita 2010-10-14.

* Brassica rapa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Brassica rapa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Brassica rapa en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Kristala reto de natria klorido. Por ĉiu atomo de Kloro (ruĝkolora) lokiĝas atomo de Natrio (verdkolora)
**Unueca formulo** estas dirita aparta speco de kemia formulo kiu, por la jonaj substancoj, indikas la atoman specon kaj la reciprokan rilaton en kiu ili troviĝas.

Por jona substanco oni intencas, ekzemple, iun ajn salon.

Ne eblas, fakte, enkadrigi en molekula formulo aŭ en Formulo kruda la salaj kristaloj, kie la atomoj estas ligitaj inter si ne per kovalenta ligo, sed per jonaj ligoj. Ne eblas, do, dedukti/individuigi la minimuman unuecon, sed eblas nur kvantigi la rilaton inter la nombro de la ĉeestaj jonoj.

Implicoj
--------

La salaj kristaloj devas, tial, esti konsideritaj makromolekulo, ĉar ne estas rekonebla vera kaj propra molekulo, sed nur diskreta kristaleca agregato de unuopaj jonoj.

Ekzemploj
---------

Ekzemple, *NaCl* estas la formulo de la komuna kuireja salo aŭ natria klorido, kaj indikas ke la rilato inter la nombro de jonoj Na+ kaj Cl− estas 1:1.

Na2S, la natria sulfido, male havas rilaton de jena tipo Na+:S2−=2:1.

Vidu ankaŭ
----------



* Minimuma formulo
* Struktura formulo
* Jono
* Makromolekulo
Walter Simons en Septembro 1931
**Walter SIMONS** (naskiĝis la  24-an de septembro 1861(nun 1861-09-24) en Elberfeld; mortis la 14-an de julio 1937 en Nowawes) estis germana politikisto kaj juristo. En 1925 li estis vic-prezidento de la Vajmara Respubliko.

Vivo
----

Simons studis historion, filozofion, juron kaj nacian ekonomion en la universitatoj de Strasburgo, Leipzig kaj Bonn. En 1893 li iĝis juĝisto en la urbo Velbert. Laborinte en du ŝtataj oficejoj, li iĝis estro de la kancelierejo de Germanujo en 1918. Kiam li malakceptis la Traktaton de Versailles, li devis forlasi la estradon de la germana paca delegacio por finigi la Unuan Mondmiliton.

En 1920 kaj 1921 Simons estis Ministro pri eksteraj aferoj de la Vajmara Respubliko, sed ne apartenis al la tiutempaj regnaj partioj. Li reprezentis Germanujon en la konferenco de Spa julie de 1920 kaj en la konferenco de Londono marte de 1921. Inter 1922 kaj 1929 Simons estris la Regnan kortumon en Leipzig, kaj dume en 1925 li transprenis la oficon de Regna prezidento, ĉar antaŭa prezidento Friedrich Ebert mortis sen jama sekvanto. Ĝis la 12-a de majo 1925 oni elektis novan prezidenton, Paul von Hindenburg, al kiu Simons fordonis tiun oficon. Ekde 1929 Simons instruis popoljuron ĉe la universitato de Leipzig.

Honorigoj
---------

* 1930: Honora aneco de la Usona Societo pri Internacia Juro.
* 1931: *Adlerschild* (merita ordeno) de la Germana Regno.
* 1993: Laŭ li oni nomis placon antaŭ la kortumo de Velbert.

Verkoj
------

* *Christentum und Verbrechen* (Kristanismo kaj Krimo), 1925.
* *Religion und Recht* (Religio kaj Juro) (Prelegoj en la universitato de Uppsala), Berlin-Tempelhof 1936.
* *Kirchenvolk und Staatsvolk* (Eklezia popolo kaj ŝtata popolo), Leipzig 1937.

* Kategorio Walter Simons en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 422750
* GND: 118614541
* LCCN: no90011231
* VIAF: 59395046
* ISNI: 0000 0001 2135 2548
* SUDOC: 093053649
* BNF: 15527847p
* ICCU: PUVV218903
 |
**Paramagnetismo** estas fizika fenomeno pro kiu substancoj iĝas magnetoj en ekstera magneta kampo. Malsimile al feromagnetoj, tiaj substancoj (paramagnetoj) estas tute nemagnetaj sen iu ekstera kampo.

En mikroskopa skalo, paramagneta substanco modeliĝas per aro da sendependaj magnetaj dupolusoj; la respondo de la sistemo al ekstera magneta kampo estas la rezulto de du kontraŭaj fortoj: tiu de la magneta energio kiu orientigas la dupolusojn laŭ la direkto de la magneta kampo, kaj tiu de la varmenergio kiu trudas malordon. Do ĝis aparta temperaturo,
sub influo de magneta kampo la paramagneto akiras magnetan momanton **M**, kiu pligrandigas la eksteran kampon proporcie al la intenso de la kampo **H**. Tiu proporcia koeficiento nomiĝas *magneta impresemeco*, aŭ susceptebleco {\displaystyle \ \chi } = **M**/**H**, tial la *magneta impresemeco* en paramagnetoj ĉiam estas pozitiva, sia absoluta valoro estas malgranda. Magneta impresemeco de paramagnetoj sendependas de intenso **H** (ĝis la limvaloro, pri kiu ĉiuj magnetaj dupolusoj de la substanco estas orientitaj laŭ la ekstera kampo), sed malkreskas kiam la temperaturo kreskas, tial ke oni simboligas ĝin per {\displaystyle \ \chi (T)} .

**Tabelo de magneta impresemeco de kelkaj paramagnetoj (normalaj kondiĉoj)**

| Substanco | Susceptebleco, {\displaystyle \ \chi (}x106) |
| --- | --- |
| Aluminio, Al | 22 |
| Cezio, Cs | 51 |
| Litio, Li | 14 |
| Magnezio, Mg | 12 |
| Natrio, Na | 7,2 |
| Neodimo, Nd | 3000. |
| Platino, Pt | 260 |
| Uranio, U | 400 |
| Volframo, W | 68 |
| Oksigeno (gasa), O2 | 1,9 |
| Fera oksido, FeO | 7200 |

Referencoj
----------

1. ↑  Carl L. Nave  (2008-11-09). Magnetic Properties of Solids (*Magnetaj proprecoj de solidaĵoj*) (angla) (Editoro:HyperPhysics).
2. ↑  
A. Mahajan kaj A. Rangwala  (1989). Electricity and Magnetism (*Elektro kaj magnetismo*), p. 417 (angla).

Vidu ankaŭ
----------

* Paramagnetismo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Paramagnetismo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Diamagnetismo
* Feromagnetismo
* Magnetismo
* Relativa permeablo
Koordinatoj: Koordinatoj: 60° 15′ 32″ N 17° 39′ 25″ O﻿ / ﻿60.25889 °N, 17.65694 °O﻿ / 60.25889; 17.65694 (mapo)

**Tobo** [ˈtuːˌbuː] estas malgranda denssetlejo kun proksimume 600 loĝantoj en la komunumo *Tierp* en Uplando, Svedio. Tobo atingeblas el Upsalo aŭ Gävle per regiona fervojo *Upptåget* ('Up-fervojo').

La denssetlejo estiĝis en la ĉirkaŭo de malnova ferfarejo. Nuntempe troviĝas tie fabriko por aersekigiloj de la firmao Munters. Tobo estas iom pli vaste konata pro la nacia instituto por tradicia popolmuziko, *Eric Sahlström Institutet*, kiu troviĝas tie, kaj kiu proponas interalie kursojn pri muzikado per klavoviolono (svede *nyckelharpa*). Tio estas tradicia instrumento tipa por la provinco Uplando, kaj Eric Sahlström (1912-1986) el Tobo famiĝis en Svedio kiel klavoviolonisto.

Bildaro
-------

* Malnova fabrikejoMalnova fabrikejo
* Tie loĝis ferlaboristojTie loĝis ferlaboristoj
* Ankaŭ tieAnkaŭ tie
* Instituto Eric SahlströmInstituto Eric Sahlström

Eksteraj ligiloj
----------------

* Tobo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Tobo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Erik Sahlström Institutet
* Jean-Marie Dedecker en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Jean-Marie Dedecker en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

**Jean-Marie DEDECKER** (naskiĝis en Nieuwpoort je la 13-an de junio 1952) estas liberala politikisto el Ostendo - Belgio. De 1999 ĝis 2006 li estis membro de la flandra partio Vlaamse Liberalen en Democraten (VLD). Fine de 2006 li estis mallonge membro de la partio Nieuw-Vlaamse Alliantie. En 2007 li fondis propran partion, Lijst Dedecker.

S-ro Dedecker internacie famiĝis kiel trejnisto de pluraj flandraj ĵudistoj. Kiel atleto li interalie gajnis arĝentan medalon dum la monda ĉampioneco en Kebekio en 1981. Li estas la iama ĉeftrejnisto de la belga Ĵuda Ligo (1981 - 200), asekura makleristo kaj direktoro de kompanioj.

Trejnitoj de Dedecker
---------------------

* Ulla Werbrouck
* Ingrid Berghmans
* Robert Van De Walle
* gefratoj Johan Laats kaj Philip Laats
* Harry Van Barneveld
* Gella Vandecaveye
* Heidi Rakels
* Inge Clement
* Marie Isabelle Lomba

Politika kariero
----------------

En 1999 komenciĝas la politika kareiro de Dedecker. Li interalie estas flandra popola reprezentanto por la elektregiono Okcidenta Flandrio kaj membro de la urba konsilantaro de Ostendo (ekde 2001). Li estis senatano de 1999 ĝis 2004 (elektita kun 52.492 preferataj voĉdonoj).

En januaro 2002 li kaŭzis tumulton, ĉar li helpis ĵurnaliston de la televida stacio VTM ŝtele eniri la karceron de Marc Dutroux.

Komence de decembro 2004 li surprize atingis skoron de 38% dum la balotoj por la ĉefo de la politika partio VLD. Bart Somers, la nuna ĉefo de tiu ĉi partio, ekhavis iom pli ol la duono de la voĉoj.

Komence de 2006 aperis lia libro *Rechts voor de raap*. Ĝi estis politika furara libro, sed lia tiama partio VLD bojkotis ĝin. Samkiel dum televidaj programaj kaj intervjuoj s-ro Dedecker ofte malĝentile esprimas sian opinion.

Lia ĉiama kverelado estis la ĉefa kaŭzo ke la VLD decidis postuli de Jean-Marie Dedecker forlasu la partion. Ne hazarde tio ĉi okazis je la 11-a de oktobro 2006, ĵus post kiam li dum la balotoj por la municipoj en Ostendo lastan fojon multajn voĉojn gajnis. Post tiu ĉi demisio, bona amiko de s-ro Dedecker, Hugo Coveliers, proponis ke li helpu pluellabori lian partion VLOTT.

La 29-an de decembro klariĝis ke s-ro Dedecker elektis aliĝis al la dekstra, flandrema politika partio Nieuw-Vlaamse Alliantie. Post grava disputado li forlasis tiun partion kaj fondis sian propran, Lijst Dedecker. Tiu ĉi nova partio mirinde dum la federacia balotado de la 10-a de junio en Belgio sukcesis akiri pli ol 5% de la voĉoj, elektosojlo por povi havi reprezentantojn en la parlamento.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Persona politika retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 137560
* GND: 1200945956
* LCCN: n2021038373
* VIAF: 291620124
* ISNI: 0000 0003 6887 5690
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Kaba trielo** |
| --- |
|  |
| 
 |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birda klaso *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Ĥaradrioformaj *Charadriiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Burinedoj *Burhinidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Burhinus *Burhinus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | **Kaba trielo** *Burhinus capensis*Lichtenstein 1823 |
|

 |
|
|
|
|
|
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Kaba trielo  |

 |
| v • d • r |

La **Kaba trielo** aŭ **Punktita trielo**, *Burhinus capensis*, estas afrika birdo kiu reprezentas en sudo kaj centro de tiu kontinento -sub Saharo-, krom sudokcidento de Arabio, la genron Burhinus, vadbirdoj de la familio Burinedoj.

Aspekto
-------

Ili estas mezgrandaj birdoj -ĉirkaŭ 34.41cm kaj pezo de ĉirkaŭ 450 g- kun fortikaj kapoj kaj nigroflavaj bekoj, larĝaj flavaj okuloj kaj kamufla bruna plumaro. Diferenco kun aliaj trieloj estas, ke la plumaro estas tute punktita kaj ŝajnas pli malhela, iom ruĝbruna ĉebruste. Kiel en aliaj trieloj la flava okulo estas en la centro de malhela cirklo meze de hela cirklo. Krome ne videblas en flugiloj strioj. Dumfluge en subaj flugiloj estas videbla nigraj horizontala kaj finborda strioj. La kruroj estas dikaj, longaj kaj grizverdaj.

Estas ses subspecioj en diversaj partoj de la teritorio.

Kutimoj
-------

Kvankam temas pri vadbirdo, tiu specio preferas sekajn malfermajn mediojn kun nuda planko, mezdezertaj kaj stepaj. Ili estas ĉefe noktumaj birdoj, laŭ sia laŭta kaj muzika voĉo -kuroliii, tulii- kiu sonas nokte. Estas soleca birdo, malfidema, kaŝema, kio facilas pro ties kamufla plumaro.

Ili vivas ĝis 15 jarojn.

Bildaro
-------

* 
* Ĉe Milwaukee Ŝtata Zoologika ĜardenoĈe Milwaukee Ŝtata Zoologika Ĝardeno
* 
* 
*

Referencoj
----------

* BirdLife International (2004). *Burhinus capensis*. *Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj*, eldono de 2006. IUCN 2006. Elŝutita 1 Oct 2006.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kaba trielo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kaba trielo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kaba trielo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* Filmoj de **Kaba trielo** en Interreta Birda Kolekto
Reduktiĝo de la Beringa terponto
**Beringio** aŭ **Beringa terponto**, estis aro da seka tero, kun ĉirkaŭ 1600 km norde-sude (dum sia plejgrando), kiu kunigis Alaskon al Siberion kie hodiaŭ estas la Beringa Markolo, dum la glaciaj eraoj.

La Beringa Markolo, la Ĉukĉa Maro kaj la Beringa Maro estas malfundaj maroj, dum glaciaj eraoj la polusaj flosglacioj kreskis kaj la marniveloj malaltiĝis. Sekve, la nunaj fundoj de tiu regiono estis sekaj regionoj.

Laŭ la plej akceptata teorio, Beringio estis grava al migrado de homoj, kaj multaj plantoj kaj bestoj, el Azio al Ameriko.

Beringio en Esperanto
---------------------

En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome *Poemo de Utnoa* okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo *anoŭdo*. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kaj poste la japana pentristo Hokusajo kiuj montras al li laŭvice la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, unue en Azio, kaj poste venas la vico de Fidiaso, kaj poste Maria Sklodovska, kiuj montras al Utnoa la mirindaĵojn de Eŭropo. La venontaj ĉiĉeronoj estas ankaŭ laŭvice unue Akenatono kaj poste Sunĝata Kejta kiuj omaĝas la historian gravon de Afriko. En Ameriko estas unue Nezaŭhtezoma la ĉiĉerono kiu vidigas la historicivilizan gravon de Beringio:

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** 
Nun ili venas norden al la markolo Beringa.
Nezaŭhtezoma diras al la nomado klarige:
-Laŭ tiu mallarĝejo iam popolo trapasos
kaj ĝi fariĝos ponto por elmigrontoj Aziaj,
tiel ke la loĝantoj de l'kontinento Duflama
devenos de l'Nubronda, kun ili prae parencos
kaj fondos civilizojn, kiuj profunde similos. **"** |

 |

Vidu ankaŭ
----------

* Holarkta ekozono

Notoj
-----

1. ↑  Abel Montagut, *Poemo de Utnoa*. Pro Esperanto. Vieno, 1993. ISBN 3-85182-007-X. 225 p. p. 127-128.

* Beringio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Beringio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)