recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sâles** estas urbo kaj komunumo en la distrikto Grejerco en Kantono Friburgo, Svislando. Ĝi havis 1432 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.

Geografio
---------

Sâles situas en la Friburgaj Antaŭalpoj proksimume 6,5 kilometrojn okcidentnordokcidente de la distriktĉefurbo Bulle. La komunumo Sâles konsistas el la vilaĝoj Sâles, Maules, Romanens kaj Rueyres, kaj la vilaĝetoj La Roseire, Vers chez Descloux, Treyfayes, Vers chez Monney kaj La Sionge.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 18,79 km², de kiuj 20,2% estas kovritaj de arbaro, 72,7% servas por agrikulturo kaj 6,1% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Sâles limas en okcidento kaj nordo al Vuisternens-devant-Romont, en nordnororiento al Grangettes, en nordoriento al Marsens, en oriento al Riaz, en sudo al Vaulruz, en sudsudokcidento al Semsales, kaj en sudokcidento al La Verrerie.

Trafiko
-------

En sudo pasas tra la komunuma teritorio la kantona ĉefvojo n-ro 156 de Romont al Bulle. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A12 situas norde Bulle en distanco de proksimume 3 kilometroj oriente de la komunumocentro. Tra la komunumo pasas la trajnlinio de Bulle al Romont, kiu disponas pri du stacidomoj sur la komunuma teritorio.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Sâles datiĝas el la jaro 1177 kiel *Cella de Sale*. Dum mezepoko Sâles apartenis al la Senjorujo Vaulruz, kiu en la jaro 1538 fariĝis friburga voktejo, al kiu ĝi apartenis ĝis la Helveta Revolucio. De 1798 ĝis 1848 Sâles apartenis al la distrikto Bulle kaj ek de tiam al la distrikto Grejerco. Kun efiko de la 1-a de januaro 2001 la ĝis tiam aŭtonomaj komunumoj Maules, Romanens kaj Rueyres-Treyfayes estis integritaj al la komunumo Sâles.

Vidu ankaŭ
----------

* Sales (vilaĝo de la komunumo Ependes)

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: *Marianne Rolle*: *Sâles* en *Historia Leksikono de Svislando* (2012-06-20)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Sâles

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Sâles** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Grejerco |
| --- |
| Bas-Intyamon • Botterens • Broc • Bulle • Châtel ĉe Montsalvens • Corbières • Crésuz • Echarlens • Grandvillard • Grejerco • Hauteville • Haut-Intyamon • Jaun • La Roche • Le Pâquier • Marsens • Morlon • Pont-en-Ogoz • Pont-la-Ville • Riaz • Sâles • Sorens • Val-de-Charmey (Cerniat • Charmey) • Vaulruz • Vuadens |  |

 |
**Televisión Española TVE** (esperante "Hispana Televido") estas la nacia ŝtata publika serva televido en Hispanio. La agadoj de TVE antaŭe estis financitaj per kombinaĵo de anoncenspezo kaj subvencioj de la nacia registaro, sed ekde januaro 2010 ĝi estas apogita nur per subvencioj.

TVE apartenas al la entrepreno RTVE kiu havas tutan respondecon por nacia publika serva radio kaj televido sub parlament-elelektita administra direktoro kiu, same kiel respondeca al Estraro de Direktoroj, raportas al la partia komisiono de la nacia parlamento, kiel zorgantoj de la Publika Radio kaj Televido. 

TVE komencis dissendi la 28-an de oktobro 1956 per UHF. Dua UHF kanalo estis aldonita la 15-an de novembro 1966, unue konata kiel la UHF-kanalo, dum la origina UHF-kanalo estis simple konata kiel TVE aŭ la Unua kanalo. Poste, en la 80-aj jaroj ili estis renomitaj kiel TVE kaj TVE estis movita al la UHF-frekvenco. Poste ili estus konataj kiel La Primera (La Unua) kaj La 2. La du servoj hodiaŭ estas konataj kiel La 1 (ĉe la unua televidkanalo) kaj La 2 (ĉe la dua kanalo). Ĝis la 1980-aj jaroj, ili estis la nuraj televidkanaloj en Hispanio. Post la enkonduko de regionaj kaj komercaj kanaloj, ili perdis certan spektantonombron, kvankam daŭre konservis bonajn statistikojn pri spektado de kelkaj programoj, kiel ekzemple la teleĵurnalo nomata Telediario.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retpaĝo de Televisión Española
* RTVE en jutubo
Telharmonio de Thaddeus Cahill, 1897.
**Telharmonio** (en angla, *Telharmonium*) aŭ *Dinamofono* (en angla, *Dynamophone*) estas la unua instrumento tute elektronika kaj polifonia, patentita en 1897 de la usona inventisto, Thaddeus Cahill. Tamen, la invento ne estos finita ĝis 1906. Tiujare ĝi estis prezentita al socio en Holyoke.

La unua prototipo de Telharmonio kostis ĉirkaŭ 200.000 dolaroj, pezis ĉirkaŭ 200 tunoj kaj estis 18 metroj longa.

La Telharmonio uzis elektromagnetisman tonradon por generi sonojn tipajn de la orgeno kaj de la piano. La sono kiun produktis la Telharmonio havigis ĝis 7 oktojn, po 36 notojn por oktavo kaj frekvencojn inter la 40 ĝis 4000 Hz.

Spite la troajn dimensiojn de la Telharmonio, la instrumento estis transportita trajne el Holyoke al Novjorko. Por tio, necesis 30 vagonoj. En Novjorko, li okupis tutan etaĝon de la teatro situa sur la angulo de la strato 39 de Broadway. Tie ĝi restis dum du jardekoj, pro tio, la konstruaĵo per la kromnomo *Telharmonic Hall*.

Vidu ankaŭ
----------

* Elektronika muziko

* Kategorio Telharmonio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Skizo de tordometro.
La tordometro de Coulomb (desegno el "Memoraĵoj de la Akademio de Sciencoj", 1784).
La tordometro de Cavendish (ties desegno), 1798.
Detalo montranta brakon (*m*), grandan globon (*W*), malgrandan globon (*x*), kaj la izolantan skatolon (*ABCDE*).

  

  

  

La **tordometro** estas aparato uzata por mezuri tre malgrandajn fortojn. Fine de la 18-a jarcento, tiu instrumento permesis al Henry Cavendish kaj Charles-Augustin de Coulomb mezuri fortojn inter elektraj ŝargoj, aŭ magnetismon aŭ ankoraŭ graviton.

Tiu **tordometro** posedas du horizontalajn stangetojn. Unu, fiksa, subtenas du dikajn sferojn, dum la alia, po unu malgranda sfero al ĉiu ekstremo, povas pivoti per la ago de la studataj fortoj. La kono de la angulo inter la du stangetoj permesas kalkuli la intenson de la forto.

Tiamaniere Henry Cavendish kalkulis la terdensecon, de kiu oni povis dedukti la termason.

Vidu ankaŭ
----------

* Tordopendolo

Eksteraj ligiloj
----------------

* @."Ampero kaj historio de elektro", kaj video Coulomb invente une balance pour l'électricité(france)
* Tordometro de Coulomb  Arkivigite je 2008-12-03 per la retarkivo Wayback Machine eldonita en « *Les Carnets du Musée des Arts & Métiers* »](france)
* Interaga demonstro pri tordometro Arkivigite je 2008-08-20 per la retarkivo Wayback Machine(angle)
**Tierga** [TJERga] estas municipo de Hispanio, en la nordoriento de la komarko Aranda kies ĉefurbo estas Illueca, en la sudokcidento de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono).

Geografio
---------

Panoramo.
Preĝejo.
Mudeĥara sonorilturo.
Tierga estas municipa teritorio en la nordoriento de la komarko Aranda, kie ĝi estas inter Trasobares norde kaj Mesones de Isuela sudoriente. Je ĉirkaŭ 5 km de la loĝloko estas kuŝejo de fero (hematito) tre bonkvalita, nome mino Santa Rosa. Ĝi estis ekspluatita ekde la komenco de la 20-a jarcento, kaj la mineralo estis transportita pere de aera kablo al la fervoja stacio de Calatayud. Ekde la 1960-aj jaroj, la mineralo estas ekspluatita por akiri ruĝan farbon.​ 

La loĝloko Tierga mem estas je 86 km sudokcidente de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo, sur 700 msm en la Iberia Sistemo, ĉe la valo de la rivero Isuela, alfluanto de la rivero Jalón kaj 30 km sudoriente de la *Sierra del Moncayo*. Ĝi estas alirebla laŭ la ŝoseo A-2302 laŭ kiu ĝi estas inter Trasobares norde kaj Mesones de Isuela sudoriente.

Historio
--------

Estis setlejo de keltiberoj nome Tertakom.

Alfonso la 1-a definitive konkeris la areon en 1122 post la konkero de Tarazona kaj Calatayud. La loĝantaro estis ĉefe de mudeĥaroj kaj poste de moriskoj. Krome estis ankaŭ juda komunumo. En la sekvaj jarcentoj regis la lokon nobelaj gravuloj. 

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento, kaj same en Tierga kie oni plialtiĝis el 292 loĝantoj en 1991 ĝis nunaj 190 loĝantoj en 2021. Evidente elmigrado ĝenerale foriris al industriaj aŭ pli viglaj areoj kiel Zaragozo, kaj Calatayud.

Aktualo
-------

Tradicia bazo de ekonomio estis agrikulturo (cerealoj, olivarboj, migdalarboj), kaj brutobredado (kortobirdoj, ŝafoj kaj porkoj), kaj sekva nutrindustrio (ĉefe vinproduktado). Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo. 

Altiraĵoj estas la preĝejo de Sankta Johano kun bela mudeĥara sonorilturo, la restaĵoj de la kastelo kaj naturaj lokoj ĉefe ĉe la rivero.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Zaragozo

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tierga en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 803800
* GND: 7673375-0
* VIAF: 243231780
 |
Aerfoto de Telkibánya

Bazaj informoj
--------------

**Telkibánya** (telkibAnja) estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en subregiono de Gönc. Bánya signifas: mino.

* Areo: 47  km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.4857/21.3627
* Loĝantaro: 690
* Poŝtkodo: 3896
* Telefonprefikso: 46

Situo
-----

La vilaĝo situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Sárospatak kaj Sátoraljaújhely troviĝas aere po 29 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio devenis pri la komunumo el 1270 en formo *"Teluky"*, pri la orominado el 1341. En tiu jaro ĝi urbiĝis, poste apartenis al la plej gravaj orminejoj. La urbo estis ĉirkaŭita per muroj kaj bastionoj. En la 15-a jarcento husanoj okupis la urbon. Post kolapso de la minejo en la 17-a jarcento graveco de la loko daŭre malpliiĝis. Nun ĝi estas grava turisma allogejo. En 1825 oni fondis farejon pri porcelano, kiu estis la unua en Hungario. En la proksimeco kaolino troviĝas.

Vidindaĵoj
----------

* Kalvinana preĝejo (Telkibánya)
* tombofostoj
* glacigroto
* erca kaj minerala muzeo
* ĉaskastelo, nun hotelo

Alianco de minurboj en Supra Hungarujo
--------------------------------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Gölnicbánya | Igló | Jászó | Rozsnyó |
| Rudabánya | Szomolnok | Telkibánya |  |

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Telkibánya en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala paĝo
* [*rompita ligilo*]
**José Luis DIBILDOS Alonso** (Madrido, 9a de aprilo 1929 – samloke, 12a de junio 2002) estis hispana kina produktoro kaj scenaristo.

Biografio kaj kariero
---------------------

Studinte juron kaj ekonomikon, lasis tiujn karierojn por kino. Lian unuan scenaron, titolita *Hombre acosado*, verkis estante 21-jaraĝa. En 1971 li estis nomumita prezidanto de la *Grupo Sindical de Productores Cinematográficos* kaj de Uniespaña. El ĉiuj liaj filmoj plej popularaj estis *La nigra tulipo*, protagonistigita de la franca aktoro Alain Delon, kaj *Llanto por un bandido*, de 1963, reĝisorita de Carlos Saura.

Li multe kritikis la cenzuron en la jaroj de la frankisma diktaturo, kio ofte malhelpis liajn scenarojn kaj produktoraĵojn. Li ricevis en 2000 la Honoran Goya-premion.

Li estis ekde 1971 la edzo de populara aktorino kaj televida prezentistino Laura Valenzuela.

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Libro: José Luis Dibildos, La huella de un productor
* Kompleta filmaro

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo José Luis Dibildos en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 844430
 |
Komarkoj de la provinco Leono; *Tierra de Astorga* (Tero Astorga) centre, verdecgriza.
Katedralo de Astorgo.
"Maragato" estis tipa vagkomercisto inter Galegio kaj Kastilio: vojo ĉe Oteruelo de la Valduerna en Santiago Millas.
***Tierra de Astorga*** (Tero Astorga) estas komarko en centrokcidento de la provinco Leono, en la regiono Kastilio kaj Leono, Hispanio.​ Ĝi etendiĝas tra 1.325,21 km², kiu estas la 8,5% de la totalo provinca, kaj kun 19 237 loĝantoj, kiuj estas la 4,17% de la totalo provinca en 2017. Ĝi estas dividita en 14 municipaj teritorioj kaj foje la limaj konsideroj ne koincidas, kiam oni parolas pri tradiciaj komarkoj Cepeda, Maragatería kaj Sequeda. Geografie, la *Tierra de Astorga* estas de milda reliefo kiu iĝas dekliveca el montaroj ĝis la bordoj de la rivero Órbigo. 

La *Tierra de Astorga* havas koncentritan loĝantaron kun forta malpliiĝo, kiu estas supera eĉ al la provinca averaĝo, escepte ĉe la urbo Astorga, kiu ne kapablis absorbi la elmigrintan loĝantaron. La kastilia estas la oficiala lingvo kaj plej uzata, sed oni parolas ankaŭ la leonan, kies hibridigo rezultas ofte en propra dialekto kun diversaj lokaj variaĵoj.

Municipoj
---------

| Municipoj | Loĝantoj (2011) | Areo (km²) |
| --- | --- | --- |
| Astorga | 11.897 | 46,78 |
| Brazuelo | 329 | 98,13 |
| Magaz de Cepeda | 405 | 72,64 |
| Quintana del Castillo | 881 | 155,71 |
| San Justo de la Vega | 2.026 | 48,39 |
| Santa Colomba de Somoza | 505 | 179,10 |
| Santiago Millas | 373 | 39,69 |
| Val de San Lorenzo | 578 | 49,49 |
| Valderrey | 510 | 60,23 |
| Villagatón | 642 | 167,06 |
| Villamejil | 796 | 78,98 |
| Villaobispo de Otero | 661 | 31,79 |
| Total | 20.797 | 1.325,21 |

Notoj
-----

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Leono

Bibliografio
------------

* Fernández González, Jesús (2013). Ministerio de Agricultura, Alimentación y Medio Ambiente, eld. Caracterización de las comarcas agrarias de España 29.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tierra de Astorga en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Diputación de León Arkivigite je 2020-11-01 per la retarkivo Wayback Machine
* Oficiala Turismejo de la Provinco de Leono
* Oficiala Turismejo de la Urbo de Leono kun retkameraoj Arkivigite je 2012-05-17 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 758297
 |
**Sânpetru German** [sınpetru ĝerman] (hungare: **Németszentpéter**, germane: **Deutsch Sankt Peter**) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Arad administracie apartenanta al la komunumo Secusigiu.

Loĝantaro
---------

En 1910 Németszentpéter havis 2 619 loĝantojn (germanoj, hungaroj), en 1992 1 952 (rumanoj, 16% hungaroj).

Historio
--------

Ĝia unua skriba mencio estas en 1333. La hungara vilaĝo dum la turka submetiĝo pereis. Debute serboj poste en 1724 kaj 1764 koloniiĝis germanoj en la vilaĝon. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario, al Arad.

Fonto
-----

* Magyar nagylexikon, 1-18. 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

Komunumoj pri *német* (=germano) en Hungara reĝlando
----------------------------------------------------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Hidasnémeti | Kapinémetfalu | Németbánya | Németbogsán | Németfalu |
| Németkér | Németpereg | Németremete | Németság | Németszentmihály |
| Németszentmiklós | Németszentpéter | Németújvár | Sopronnémeti | Szamosújvárnémeti |
| Tornyosnémeti |  |  |  |  |

Komunumoj pri Sankta Petro en la Hungara reĝlando
-------------------------------------------------

La tabelo prezentas nur la komunumojn el Transilvanio, la ceterajn vidu: Detrekőszentpéter!

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Barcaszentpéter | Füzesszentpéter | Homoródszentpéter | Kisszentpéter | Nagyszentpéter |
| Németszentpéter | Szentpéterfalva | Szentpéterfalva | Uzdiszentpéter |  |

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Sânpetru German en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Administra mapo de distrikto Arkivigite je 2006-08-22 per la retarkivo Wayback Machine
* Popolnombrado 2002
Vido de Torespanjo.
**Torespanjo** (hispane *Torrespaña*, populare konata en la hispana kiel *el Pirulí*) estas turo por komunikaĵoj kiu apartenas al la entrepreno Retevisión kaj ĝi troviĝas en Madrido (Hispanio) en la vojrenkontiĝo de la strato O'Donnell kun la Aŭtoŝoseo M-30. Cetere, Torespanjo estas la nomo de la komplekso de la Centraj Informservejoj de TVE apud la turo. Tiu estas produktataj la televidĵurnaloj kaj informaj programoj de la hispanaj publikaj televidkanaloj La 1, La 2, Televidkanalo 24 Horoj kaj Klano TVE. 

Torespanjo havas 220 metrojn alte (232 metroj kun la anteno). Oni komencis starigi ĝin la 17-a de februaro 1981, kaj finkonstruiĝis post dek tri monatoj. La inaŭgurado okazis la 7-a de junio 1982.
Ekde Torespanjo elsendas ok televidkanalojn, dek kvar analogiajn radistaciojn, dek ok ciferecajn radistaciojn kaj dudek televidkanaloj de surtera cifereca televido.

* Torespanjo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Torespanjo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**László Záborszky** [lAslO zAborski], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Záborszky László,** en Usono konata **Laszlo Zaborszky** estas hungara-usona biologo, profesoro, membro (honora en 2007) de Hungara Scienca Akademio.

László Záborszky  naskiĝis la 9-an de oktobro 1944 en Budapeŝto.

Biografio
---------

László Záborszky ricevis diplomon (MD) en medicina universitato en sia naskiĝurbo en 1969, sed pli frue ekde 1966 li instruis anatomion en instituto. Li akiris sciencan gradon PhD en 1981, DSc en 1999. Pro invito inter 1981-1992 li laboris en Usono. En 1993 li laboris en instituto de Rutgers, krome li instruis en universitatoj de Würzburg (en la studjaro 1973) kaj Göttingen. Li ricevis premiojn inter 3 1970-2013.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *EEG correlation of the discharge properties of identified neurons in the basal forebrain* (2000)
* *Three-dimensional chemoarchitecture of the basal forebrain: spatially specific association of cholinergic and calcium binding protein-containing neurons* (2005)
* *Reduction of basal forebrain cholinergic system parallels cognitive impairment in patients at high-risk to develop Alzheimer’s disease* (2009)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva intervjuo
* angle
* kun foto Arkivigite je 2014-10-16 per la retarkivo Wayback Machine angle
* kun foto Arkivigite je 2013-02-13 per la retarkivo Wayback Machine angle


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Skema mapo de maraj zonoj.
**Teritoriaj akvoj**, aŭ **teritoria maro**, kiel difinita de la Konvencio de Unuiĝintaj Nacioj pri Marjuro de 1982 , estas zono de marbordaj akvoj etende al 12 marmejloj (22 km; 14 mejloj) el la baslinio (kutime la ĉefa malsuprakva marko) de ŝtato kun marbordo. La teritoria maro estas konsiderata kiel suverena teritorio de la ŝtato, kvanakm eksterlandaj ŝipoj (kaj armeaj kaj civilaj) estas raktigitaj al nekulpa paso tra ĝi; tiu suvereneco etendas ankaŭ al aerspaco super kaj al la marareo sube.

La termino "Teritoriaj akvoj" estas ankaŭ foje uzata neformale por priskribi ĉiun ajn areon de akvo super kiu ŝtato havas jurpovon, inklude enlandajn akvojn, la apudan zonon, la ekskluzivan ekonomian zonon kaj eventuale ankaŭ la kontinentbreton.

Vidu ankaŭ
----------

* Enlandaj akvoj
* Ekonomia ekskluda zono

Notoj
-----

1. ↑  UN Convention on the Law of the Sea: Territorial Sea and Contiguous Zone

* Kategorio Teritoriaj akvoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Termeso** (greke *Τερμησσός*) estis urbo de Pisidio konstruita je alteco de pli ol 1 000 m sudokcidente de la monto Solimos (en nuntempa Güllük Dağı) ĉe la montaro Taŭruso (en nuntempa Provinco Antalya, Turkio). Ĝi kuŝas je 30 km nordokcidente de Antalya. Ĝi estis fondita sur natura platformo pinte de Güllük Dağı, rigarde al alto de 1,665 metroj inter ĉirkaŭaj travertinaj montoj de Antalja.

KAŝita de pinarbaroj kaj kun paca kaj netuŝita aspekto, la loko havas pli distingan kaj impresan atmosferon ol multaj aliaj antikvaj urboj. 

Termeso estas unu el la plej bone konservitaj el antikvaj urboj de Turkio. La urbo estis fondita de Solimanoj kiuj estis menciitaj de Homero en la *Iliado* konekte kun la legendo de Belerofon.

Pro ties naturaj kaj historiaj riĉoj, la urbo estis inkludita en nacia parko portante sian nomon, nome Nacia Parko Monto Güllük-Termeso.

Referencoj
----------

1. ↑   Retrieved-May-4-13
2. ↑   Arkivigite je 2016-12-01 per la retarkivo Wayback Machine Retrieved April-30-2013

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo Arkivigite je 2016-04-21 per la retarkivo Wayback Machine
* Antalja kaj Termeso
* Termeso, fotoj kun klarigoj Arkivigite je 2011-10-02 per la retarkivo Wayback Machine
* Kiel iri al Termeso
* Antalja retejo Arkivigite je 2015-01-01 per la retarkivo Wayback Machine
* Visit Termessos (American Company) Arkivigite je 2009-08-02 per la retarkivo Wayback Machine
* Ĉirkaŭ 300 fotoj el 4 vizitoj
Gaŭla bronza torko
**Torko** (el la latina: *torquere* = „turni") estas kolringo malfermita antaŭe portita de keltoj dum "La Tène"-epoko kaj poste kiel honora insigno de romiaj soldatoj. Ĝi konsistas el dika ronda metalstango, simila al turnita kordo, plej ofte kun globoj aŭ bestkapoj ĉe la ekstremaĵoj kaj pli-malpi ornamita.

Ekzemploj
---------

* La Tène
* Waldalgesheim

la trezoro de Tayac en Ĝirondio, sudokcidenta Francio, trovita en 1893, konsistas el torko, pli ol 300 moneroj (jen nur kelkaj) kaj aldone pliaj eroj, ĉiuj el pura oro, de loka gaŭla nobelaro de la 2-a jarcento antaŭ nia erao

Bibliografio
------------

* A. Furger-Gunti: *Der Goldfund von Saint-Louis bei Basel und ähnliche keltische Schatzfunde.* Zeitschr. Schweizerische Arch. und Kunstgesch. 39, 1982, 1-48.
* J. Burns: *Additional torc from Snettisham, Norfolk.* PPS 37/1, 1971, 228-229.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Torko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Trovaĵo ĉe Savines, Alpoj
**Tihamér Csemiczky** [ĉemicki], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj plennome **Csemiczky Tihamér Lajos** [lajoŝ] estis hungara grafikisto, pentristo, apotekisto. 

Memortabulo pri Tihamér Csemiczky
Tihamér Csemiczky  naskiĝis la 19-an de marto 1904 en Törtel, li mortis la 9-an de aŭgusto 1960 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Tihamér Csemiczky akiris apotekistan diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány, sed en la jaroj 1924–1925 li studis en vespera kurso en Tutlanda Reĝa Industriarta Lernejo, post kelkaj jaroj en libera artlernejo de Sándor Bortnyik. Ekde 1926 li eklaboris en pluraj gazetoj, kie li kreis ilustraĵojn, reklamojn, karikaturojn kaj grafikaĵojn. Inter 1945 kaj 1948 li estis apotekisto en propra farmaciejo en Abony, sed poste dum la socialismo nur ŝtataj apotekoj rajtis funkcii, tial Csemiczky daŭris la grafikan laboron en Budapeŝto. Pli malofte li pentradis. Li ricevis premion en 1929.

Elektitaj solaj ekspozicioj
---------------------------

* Budapeŝto (1943, 1964)

Elektitaj kolektivaj ekspozicioj
--------------------------------

* Munkeno (1929)
* Budapeŝto (1930, 1934)
* Arthalo Budapeŝto (1960, 1986)
* Székesfehérvár (1995)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Szerelem (1946)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Abony (vidu la bildon!)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* anglalingva biografio[*rompita ligilo*]

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 627468
* VIAF: 96381730
* ISNI: 0000 0001 0927 6212
* ULAN: 500095311
 |
Kolerikulo, melankoliulo, flegmulo kaj sangvinulo kiel ridetuloj.
La 4 tradiciaj temperamentoj.
**Temperamento** estas en tradicia psikologio la tuta korpa kaj spirita ecaro de homo konstatebla tra kutimaj humoroj kaj kondutoj.

Hipokrato (ĉ. 460 ĝis 370 a.K.) klasigas mensajn malfacilaĵojn rilate al la temperamentoj flegma, melankolia, kolerika kaj sangvina. Tiel li kunigas malsanojn de la animo kaj de la korpo. Malsanoj estas fizikaj kaj tiel li malmistifikas la mensan malsanon, kiu ĝis tiam estis konsiderata sub influo de demonoj.

Tia teorio rilatas al la kvar elementoj:

* La kolerikan temperamenton (malseketa kaj varma) regas la elemento aero.
* La melankolian temperamenton (seka kaj malvarma) regas la elemento tero.
* La flegman temperamenton (malseketa kaj malvarma) regas la elemento akvo.
* La sangvinan temperamenton (seka kaj varma) regas la elemento fajro.

Aliaj asocioj estas:

* Sangvinulo - leono, sango, printempo, mateno, juneco
* Kolerikulo - kato, flava galaĵo, somero, tagmezo, plenkreskuleco
* Flegmulo - virbovo, muko, aŭtuno, vespero, 60-jareco
* Melankoliulo - cervo, nigra galaĵo, vintro, nokto, maljuneco

Vidu ankaŭ
----------

* Psikologio

Bibliografio
------------

* *Traité pratique d'astrologie*, A. Barbault, Seuil, ISBN 2-02-001899-9
**Tiina Juulia Sanila-Aikio** aŭ skolt-samee *Paavvâl Taannâl Tiina* (naskita la 25-an de marto 1983 en Sevettijärvi, Inari, Finnlando) estas paŝtisto de boacoj, skoltsamea muzikisto, instruisto kaj la eksa vicprezidanto kaj nuna prezidanto de la Samea Parlamento de Finnlando.

Frua vivo
---------

Ŝia patro estis skoltsamea paŝtisto de boacoj. Ŝia patrino estas finno, originale de Ilomantsi, kiu movis al la samea regiono en la 1980aj jaroj kaj kiu laboris kiel instruisto, la direktoro de lernejo Sevettijärvi kaj kiu administris la paŝtistan familian bienon. Sanila ĉeestis la saman lernejon kie ŝia patrino laboris. Post ŝi transloĝiĝis al Rovaniemi kie ŝi finis la mezlernejon, ŝi komencis studi juron ĉe la Universitato de Sameio.

Muzika kariero
--------------

Sanila eldonis la unua en la mondo plen-longa roka KD iam ajn en Skolt-samea en 2005 kun sia bando de la sama nomo. La nomo de la KD estis *Sääʹmjânnam rokoj*! Kaj ĝi estis produktita de Tuupa Registroj Oy en Finnlando. La 7an de junio, 2006, Tiina Sanila publikigis novan ununuran registraĵon "Uuh!", kiu rompis en la finnaj diskolistoj en 3-a loko dum la 26-a semajno de 2006. Tio ĉi estis la unua fojo ke skoltsameanino iam ajn atingis rekordan sukceson en furorkanta listo. La sekvanta KD de Sanila: *Kåʹllkueʹll še måttmešt tålkk* aperis la 26-an de majo 2007 ĉe la festivalo *Ijahis Idja* en Inari.

Premioj
-------

En decembro 2006, Tiina Sanila ricevis la kulturan premion de Finna Laponio pro sia muziko.

Propra vivo
-----------

En aŭgusto 2008, Sanila edziniĝis kun Leo Aikio, paŝtisto de boacoj en Inari. Ilia filino Elli-Dåʹmnn naskiĝis en 2009.

Diskaro
-------

2005 – Albumo: Sääʹmjânnam rokoj!

2007 – Albumo: Kåʹllkueʹll še måttmešt tålkk

Vidu ankaŭ
----------

* Sara Wesslin

Referencoj
----------

1. ↑  (samea) "*Saamelaiskäräjävaalit 2011: 4 Tiina Sanila-Aikio*". *Yle Areena* (podkasto). Yle Sámi Radio. la 16-an de september 2011.
2. 1 2  (samea) "*Saaǥǥjååʹđteei*" ["la prezidanto" en la skoltsamea lingvo]
3. ↑  (samea) Harju, Terhi, "*Tiina Sanila-Aikio lij sääʹmteeʹǧǧ ođđ saaǥǥjååʹđteei*" [Tiina Sanila-Aikio estas a nova prezidanto de la samea parlamento], la 25-an de marto 2015.
4. 1 2  (finna) Kuusi kuvaa: Tiina Sanila-Aikio [*ses fotoj: Tiina Sanila-Aikio*] (radio-elsendo), Yle Radio, la 14-an de decembro 2015.

Notoj
-----

Tiu ĉi artikolo estas traduko de la samnoma artikolo en la angla vikipedio.

* Kategorio Tiina Sanila-Aikio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 672534
* VIAF: 224525312
* ISNI: 0000 0004 0801 0123
* BIBSYS: 6021961&feltselect=bs.autid 5069058, 6021961
 |
La **Templo de Artemiso** (antikve-greke *Ἀρτεμίσιον*, *Artemision*, latine *Artemisium*) estis granda greka templo de la diino Artemiso en la urbo Efezo, kaj unu el la sep mirindaĵoj de la antikva mondo.

Priskribo
---------

Ĝi estis la centro de la kulto de la virga diino Artemiso (aŭ Diana, kies kulto kunfandiĝis kun la kulto de Artemiso).

En la templo estis granda, nigra roko, kiu falis el la ĉielo (komparu la Kaabon).

Historio
--------

Eĉ en la antaŭ-greka epoko, la efezanoj servis diinon de multaj mamoj.

La Templo estis detruita de **Herostrato** (greke Ἡρόστρατος) je la 21a de julio 325 a.K. (en la 4-a jarcento a.K.) krimbruligisto kiu serĉis famiĝi iel ajn.

Post la romia konkero, la romianoj nomis la templon la Templo de Diana.

La Templo estis denove detruita en 262 de gotoj, sed estis rekonstruita. La Templo estis fermita de la (kristana) imperiestro je 381, kiu tiam fariĝis ŝtonminejo, kaj finfine estis detruita je 405 kaj ne plu staras.

Bizare, kvankam Efezo forvelkis, ĝi ankoraŭ allogas pilgrimantojn: ne por la virga Artemiso, sed por la Benata Virga Maria, kies lasta domo estis en Efezo.

|  |  |
| --- | --- |
|   Sep mirindaĵoj de la antikva mondo |  |
| Piramidoj de Gizo  ♦ 
Pendĝardenoj de Semiramida  ♦ 
Statuo de Zeŭso en Olimpio  ♦ 
Templo de Artemis en Efeso 
Maŭzoleo de Halikarnaso  ♦ 
Koloso de Rodiso  ♦ 
Lumturo de Aleksandrio  |
Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Uĵhorodo en Transkarpatio

Bazaj informoj
--------------

**Tijglaŝ,** ukraine **Тийглаш,** hungare **Kistéglás** estas malgranda vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Uĵhorodo, en municipo de Sjurte.

* 48° 29′ 0″ N 22° 13′ 0″ O﻿ / ﻿48.48333 °N, 22.21667 °O﻿ / 48.48333; 22.21667 (mapo)Koordinatoj: 48° 29′ 0″ N 22° 13′ 0″ O﻿ / ﻿48.48333 °N, 22.21667 °O﻿ / 48.48333; 22.21667 (mapo)
* Areo: 2  km²
* Alto super marnivelo: 102-107 m
* Loĝantaro: 550
* Poŝtkodo: 89432
* Telefonprefikso:
* Aŭtokodo: AO

Situo
-----

Tijglaŝ situas sur ebenaĵo, Latorica preterfluas, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Uĵhorodo-Ĉop. La lasta troviĝas 7, Uĵhorodo 16 km-ojn.

Historio
--------

Kistéglás naskiĝis en la 19-a jarcento el ĝermoj de pramo kaj gastejo. En 1890 loĝis tie 471 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 Kistéglás apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto de Nagykapos, poste al Ĉeĥoslovakio. Kistéglás rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. La alveninta Ruĝa Armeo fine de 1944 deportis 50 da hungaroj al la gulago. En 1945 Tijglaŝ apartenas al 30 vilaĝoj, kiuj aldoniĝis al Karpata Ukrainio. Ekde 1945 Tijglaŝ apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. Dum la socialismo kolĥozo nomata "Amikeco de Popoloj" funkciis, kies kampoj estis disdonitaj inter la vilaĝanoj en 2000. En 2001 loĝis en Tijglaŝ 551 da homoj, (457 hungaroj). Tijglaŝ ricevis memstarecon en 2003. Vilaĝservoj estas bazlernejo, infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko, kuracejo, 4 vendejoj, liverada entrepreno.

Vidindaĵoj
----------

* greko-katolika kaj samtempe katolika preĝejo
* lago
***Sub la Signo de Socia Muzo***. Antologio de originala soci-konscia poezio kaj ses eseoj. Redaktis William Auld kaj Stefan Maul. Flandra Esperanto-Ligo, Antverpeno, 1987. 120 paĝoj. ISBN/ISSN 9071205169.

La revuo *Monato* kaj Flandra Esperanto-Ligo kontribuis al la Jubilea Jaro per *Sub la signo de socia muzo, antologio de socia poezio*. Laŭ William Auld, la kompilinto de la albumo, socia poezio estas poezio, kies temo estas la homo, ne kiel individuo, sed kiel partoprenanto en la vivo de la homa socio. Ĝi distingiĝas de la poezio de amo, de la naturo, de la abstrakta filozofio, k.a. Evidentaj temoj de la socia poezio estas: politiko, religio (en socia signifo), milito kaj paco, ĝenerala senlaboreco, sklaveco, rasismo, k.m.a. *Sub la signo de socia muzo* estas bonvena suplemento al *Esperanta Antologio*, en kiu Auld multajn poemojn kaj diversajn poetojn ne prezentis pro respekto al la tradicia neŭtraleco de la larĝa Esperanto-movado.

Referencoj
----------

1. ↑   tiele literumita ĉe Sutton, Geoffrey 2008 : *Original Literature of Esperanto*, Mondial, New York, ISBN 978 1 59569 090 6, paĝo 271
2. ↑   den Haan, Adriaan : *Sub la Signo de Socia Muzo*: *Literatura Foiro*, 121 okt 1989.

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Literaturo |

* Prezento de la libro ĉe la katalogo de UEA
* Recenzo de Adriano Denhano
* Hejmo Arkivigite je 2015-09-26 per la retarkivo Wayback Machine, poeziaĵo de Marjorie Boulton aperanta en la libro
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
**Tormantos** [torMANtos] estas vilaĝo kaj municipo de Rioĥo (norda Hispanio), nome en la nordokcidenta Komarko de Santo Domingo de la Calzada ene de la okcidenta triono de la regiono, nome Supra Rioĥo.

La municipa teritorio de Tormantos, en la nordokcidento de la regiono.
Preĝejo de Sankta Stefano.

Geografio
---------

La municipa teritorio limas okcidente kun la Provinco Burgoso kaj oriente kun Leiva. Norde de la urba kerno fluas la rivero Tirón kiu riĉigas fekundajn ebenaĵojn. Fakte, Tormantos estas la unua loĝloko rioĥa kiun trapasas tiu rivero. Preterpasinte ĝin la rivero nutras diglageton kun baraĵo ĉe Leiva.

Historio
--------

La plej frua referenco kiu aludas al Tormantos datas de la 12-a jarcento (1137); estas donacdokumento de Don Blasco Álvarez, lokano de Tormantos, al Santo Domingo de la Calzada, nome de vitejo. En 1146 la reĝo Alfonso la 7-a inkludas Tormantos en la Foruo de Cerezo, vilaĝo kiu sendependiĝos dum la regado de Karolo la 3-a.

Alia donacdokumento kie aperas Tormantoj estas de 1269, en kiu Don Simón Roiz donis al sia edzino Sanĉa Alfonso, filino de la reĝo de Leono, kiom li posedis "en Tormantos y en todos sus términos" (en Tormantoj kaj ĝis teritorio).

Ĝis la 12-a jarcento, la franca vojo de la Jakoba Vojo iris tra tiu zono, koincide kun la romia ŝoseo. Poste ĝi devojiĝis tra Santo Domingo de la Calzada al sia aktuala itinero.

Aktualo
-------

La rura elmigrado okazis laŭlonge de la 20-a jarcento, kaj tial oni descendis el preskaŭ 700 loĝantoj el 1940 ĝis nunaj 116.

Vizitindaĵoj estas preĝejo, la lageto kaj restaĵoj de palaco, ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Rioĥo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 795536
 |
**Tikei** estas insulo en la Tuamotua arkipelo en Franca Polinezio. Tikei ne estas tipa Tuamotua atolo, sed aparta insulo. La insulo estas 3,9 km longa, 1,6 km larĝa, kaj havas (ter)areon de 4 km2. La plej alta punkto estas 3m super marnivelo.

Geografie Tikei estas parto de la Insuloj de reĝo Georgo (Îles du Roi Georges) subgrupo, kiu inkludas Ahe, Manihi, Takapoto, Takaroa kaj Tikei.

Tikei estas neloĝata. Antaŭe estis homa loĝado kaj la ĉefvilaĝo estis nomata Tereporepo. La plej proksima insulo estas Takapoto, kiu situas 73 km nordokcidenten. Tikei estas malmulte esplorita.

Historio
--------

La unua registrita eŭropano kiu alvenis sur Tikei estis la nederlanda maristo Jacob Roggeveen je la 18-a de majo 1722. Li nomis la insulon "Carlshoff".

La rusa maristo Otto von Kotzebue venis al Tikei en 1816. Li nomis ĝin "Romanzov", laŭ la ĉefsponsoro de la ekspedicio.

Administracio
-------------

Tikei apartenas al la komunumo Takaroa, kiu konsistas el la insuloj Takaroa, Tikei kaj Takapoto.

Referencoj
----------

1. ↑  Dahl, prepared by the International Union for Conservation of Nature and Natural Resources, Commission on National Parks and Protected Areas ; in collaboration with the United Nations Environment Programme; based on the work of Arthur Lyon.  (1986) *Review of the protected areas system in Oceania*, 1986‑a eldono, Gland, Switzerland: IUCN, p. 203. ISBN 2880325099.
Sofo kovrita en stria tiko
**Tiko** estas fortika teksaĵo, farita el kotono aŭ lino.:161

Priskribo
---------

Tiko estas ordinare farita el fortikaj plantaj fibroj kiel kotono aŭ lino. Ĝi estas tre dense kaj strikte teksita — la spacoj inter la fibroj estas mallarĝega. La strukturo estas fortika kaj rezistas ŝiron kaj eluziĝon.

Tiko ofte havas striajn kolorojn en malhelaj koloroj kiel bruno, grizo, aŭ bluo, super blanka aŭ nekolorigita fono; tamen, oni ankaŭ trovas blankan aŭ simple nekolorigitan tikon.

Uzoj
----

Tiko estas tradicie uzata por ĉirkaŭkovri matracon kaj kusenon. La fortikeco kaj denseco de tiko malhelpas eliĝon de la plumojn en la matraco aŭ kuseno. Hodiaŭ, tiko estas ankaŭ uzata por stebaĵoj, aliaj litaĵoj,:497, kurtenoj, tablotukoj, ktp.

Etimologio
----------

La Esperanta vorto *tiko* devenas de la samsignifaj angla *tick(ing)* kaj nederlanda *tĳk*, kiuj devenas tra la latina *thēca* "kovrilo, koverto" de la greka *θήκη* "ujo, kesto, skatolo".

Referencoj
----------

1. ↑  Operath, Larry.  (2006) *Textile* (angle). ISBN 978-818909362-4.
2. ↑  Shaeffer, Claire.  (2008) *Claire Shaeffer’s Fabric Sewing Guide* (angle). ISBN 978-089689536-2.
3. ↑   tick, *n*. 2 (angle). *Oxford English Dictionary*.

* Kategorio Tiko (ŝtofo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| klasa simbolo |
| --- |
| simbolo de la velboata klaso |
| **Boataj mezuroj** |
|
| longo: | 6,10 m |
|
| larĝo: | 3,08 m |
|
| alto de la ŝipa trunko super la akvosurfaco : | ĉ. 40 cm |
|
| alto sub la akvosurfaco (sen stabiligilo): | 17-76 cm |
|
| alto de la masto: | 9,80 m |
|
| pezo (velopreta): | ĉ. 165 kg |
|
| vela areo (sume): | 21 m² |
| **Ceteraj informoj** |
|
| velboata indico: | 77 (malnove)74 (nove) |
|
| velŝipa klaso: | internacia, olimpika de 1976 ĝis 2008 |

La velŝipa klaso **Tornado** estas grupo da normigitaj katamaranaj velŝipoj kaj ĝis la jaro 2012 estas la plej rapida internacia klaso de velŝipoj. Kiel ĉiuj velŝipaj klasoj ĝi havas la klasan simbolon en la granda velo - simbolon de tornado kun du subaj linioj. Inter la jaroj 1976 ĝis 2008 velado per la ŝipa klaso estis olimpika fako.

La klaso evoluiĝis en 1967 pere de la anglo *Rodney March* helpe de *Terry Pierce* kaj *Reginald White*. Tiutempe estis diskutoj, ĉu akcepti katamaranon inter la olimpikajn velŝipajn klasojn. En la regattoj de la Internacia Velada Federacio (angle *International Sailing Federation*, ISAF) la klaso senprobleme pli rapidis ol ĉiuj aliaj klasoj, kaj en 19776 ĝi unuafoje iĝis olimpika fako. En novembro 2007 la internacia federacio ISAF decidiĝis kontraŭ Tornado-regatto en la Somera Olimpiko 2012. Pro la bezono de granda fizika forto en velado de katamarano la velŝipa klaso longe estis velata nur de viroj, sed en la lastaj jaroj ankaŭ diversseksaj teamoj iĝis inter la tutmonde plej bonaj - en tiuj paroj kutime la virino estas la stiristo malantaŭe kaj la viroj havas la antaŭan pozicion.

Produktistoj de la velŝipa klaso estas interalie la sekvaj firmaoj: Marström (Svedio), White Formula (Britio), White (Britio), Sailcraft England (Britio), Phantercraft (Britio), Glas (Germanio), Denninger und Maile (Germanio), Wallner (Germanio), Steiner (Aŭstrio), Scheurer (Svislando), Boyer (Kanado) kaj aliaj.

la jena foto bone montras, kiel Tornado kutime tuŝas la akvon nur per unu el la du katamaranaj ŝipkorpoj kaj la alia "flugas": tiel la akvorezisto aparte malgrandas kaj eblas atingi grandan rapidecon

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tornado (velŝipo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* retejo de la Internacia Tornado-Asocio

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Tornado (catamaran)** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)
Urbodomo de Terradillos.
**Terradillos** estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia teritorio de Salamanko en la nordo-centro de la provinco kaj al la Municiparo Calvarrasa de Arriba-Terradillos. *Terradillos* estas tradukebla etimologie al *Terasetoj*.

Preĝejo de Terradillos.
Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj La Alcubilla, El Barrero, La Maza, Los Perales, Urbanización el Encinar, Urbanización los Cisnes, Valdescobela, Los Ventorros kaj Urbanización Alba Nova, okupas totalan areon de 33,11 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 3 053 loĝantojn. Ĝi akiris ĉirkaŭ 2 500 loĝantojn ekde la 1980-aj jaroj pro la etendo de la provinca ĉefurbo. Ĝi distas 20 km de Salamanko, provinca ĉefurbo. 

Estas dolmeno el la Prahistorio kaj restaĵoj de romia ŝoseo, sed la seltejoj mem fondiĝis en la 13-a jarcento. En postaj jarcentoj suferis pro militoj ĉefe dum la Hispana Milito de Sendependigo. La Batalo de Araspiles okazis parte en la municipa teritorio.

La tradiciaj agrikulturo (cerealoj, paŝtaĵoj) kaj brutobredado (bovoj kaj ŝafoj en kverkaroj) lastatempe iom dekadencis. Lastatempe rura turismo ekgravis, sed ĉefe servoj kiel dormurbo kaj kelkaj malgrandaj industrio ekzemple de nutrindustrio aŭ ceramiko.

La urbestro estas de maldekstra partio Unuiĝinta Maldekstro.

Panoramo de Terradillos.Panoramo de Terradillos.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Salamanko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 753496
 |
**Tornadizos de Ávila** [tornaDIzos deAbila] estas municipo en la centroriento de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al Komarko de Avilo kaj al la jurisdikcia teritorio de Avilo, en la centro de la provinco. La termino *Tornadizos* povas esti komprenebla kiel aludo al reveno de transmigra brutobredado kiu iam trapasis la montaron de Centra Sistemo por vintrumi en Ekstremaduro; tiukadre ekzistas ankaŭ loknomo Tornavacas (revenantaj bovinoj) aliflanke de la montaro en Ekstremaduro.

Tornadizos de Ávila en la provinco Avilo.
Komarkoj de la provinco Avilo; Komarko de Avilo centre, rozkolore.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 95,47 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 429 loĝantojn. Ĝi perdis 350 loĝantojn el la 1930-aj jaroj pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 8 km de Avilo, provinca ĉefurbo, kaj 101 km de Madrido, ŝtata ĉefurbo.

Ĝi limas kun Ávila, Herradón de Pinares, Riofrío kaj El Barraco.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio. 

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 762407
 |
Skeleto de *D. robustus*.
La **giganta moao** (*Dinornis*) estas formortinta genro de birdoj el la familio de moaoj. Ĝi estis membro de la ordo Strutoformaj. Tiuj estas neflugaj birdoj kun sternumo sen karino. Ili havas ankaŭ distingan palaton. Ĝi estis endemia de Novzelando. Du specioj de *Dinornis* estas konsiderataj validaj, nome *Dinornis novaezealandiae* el la Norda Insulo, kaj *D. robustus* el la Suda Insulo.

*Dinornis* eble estis la plej alta birdo iam vivinta, kies inoj de la plej granda specio staris 3.6 m alte, kaj unu el plej fortikaj, peza 230-240 kg aŭ 278 kg laŭ diversaj ĉirkaŭkalkuloj. La restoj de plumoj estas ruĝecbrunaj kaj similaj al haroj, kaj ŝajne kovris plej el la korpo escepte la subo de kruroj kaj plej el la kapo (plu malgranda parto de la kolo sub la kapo). La piedoj estis grandaj kaj povegaj, kaj la birdoj havis longan kolon kiu permesis al ili atingi altan vegetaĵaron. Rilate al ties korpo, la kapo estis malgranda, kun pinteca, mallonga, ebena kaj iome kurbeca beko.

Notoj
-----

1. ↑  Wood, Gerald (1983)
2. ↑  Amadon, D. (1947)
3. ↑  Campbell Jr. K. & Marcus, L. (1992)

* Kategorio Dinornis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Dinornis en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Terrer** [teRER] estas municipo de Hispanio, en la centro de la komarko *Comunidad de Calatayud* kies ĉefurbo estas Calatayud, en la sudokcidento de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono).

Geografio
---------

Terrer estas municipa teritorio en la centro de la komarko *Comunidad de Calatayud*. La municipa teritorio estas en la Iberia Sistemo, ĉe la valo de la rivero Jalón, kaj fakte ĉe la kvaropa akso rivero-ŝoseo-aŭtoŝoseo-fervojo inter Calatayud oriente kaj Ateca okcidente.

La loĝloko Terrer mem estas je 93 km sudokcidente de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo, sur 561 msm ĉe la nacia ŝoseo. Ĝi estas norde de la rivero, kaj transe estas la grandrapida fervojo, la submunicipo Azucarera kaj ĝuste iom pli sude la aŭtoŝoseo.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| *Nordokcidente:* Ateca | *Norde:* Ateca, Calatayud | *Noreste:* Calatayud |
| *Okcidente*: Ateca |  | *Oriente:* Calatayud |
| *Sudokcidente:* Valtorres | *Sude:* La Vilueña | *Sudoriente:* Paracuellos de Jiloca |

Historio
--------

Preĝejo.
Sonorilturo.
Aperis restaĵoj de Bronzepoko kaj de Ferepoko. Estis setlejoj de keltiberoj kaj de romianoj. Ŝajne tie okazis batalo inter Kvinto Sertorio kaj Metelo Pio kadre de la setoriaj militoj. Terrer aperis menciita en la *Cantar de mio Cid*. Tiu kontrolis la valon de Jalón kaj sidejis ĉe loko nomita Alcocer, kiun historiistoj konsideras inter Ateca kaj Terrer. Tiukadre jam ekzistis kastelo en la loko.

Alfonso la 1-a definitive konkeris la areon en 1120 post la konkero de Tarazona kaj Calatayud. Ĝi apartenis al la Komunumo de Domaroj de Calatayud. Estis jurisdikciaj konfliktoj inter la militordenoj kaj la reĝlanda aŭtoritato. Tial en Terrer kunekzistis unuflanke la anoj de la "aljama" (juda komunumo), vasaloj de la senjoro de la kastelo kaj, aliflanke la rektaj subuloj de la reĝo, sub protektaj foruoj integritaj en la *Sesma del río Jalón*. En 1363, dum la Milito de la du Petroj, Terrer rezistis la sieĝo de la kastilianoj kaj ĝia kastelo ne estis konkerita. 

Komence de la 20-a jarcento oni instalis sukerfabrikon, kio helpis la kultivadon de beto.

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Terrer kie oni malaltiĝis el 1 933 loĝantoj en 1930 ĝis nunaj 530 loĝantoj en 2021. Evidente elmigrado ĝenerale foriris al industriaj aŭ pli viglaj areoj kiel Zaragozo, kaj Calatayud.

Aktualo
-------

Tradicia bazo de ekonomio estis agrikulturo (cerealoj, fruktarboj, vitejoj), kaj brutobredado (kortobirdoj, ŝafoj kaj porkoj) kaj sekva nutrindustrio (ĉefe vinproduktado). Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo. 

Ĉefaj altiraĵoj estas la preĝejo kun mudeĥara sonorilturo, la restaĵoj de la iama kastelo, kaj naturaj lokoj ĉefe ĉe la rivero.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Zaragozo

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Terrer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 803389
 |
**Tornos** [TORnos] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la nordokcidento de la nordokcidenta komarko Jiloca [ĥiLOka], kies komarka ĉefurbo estas Calamocha, lime kun la provinco Zaragozo. Parto de la municipa teritorio estas okupata de la Natura Rezervejo Lageto Gallocanta, je kies sudoriento estas la urba kerno.

Geografio
---------

Ĝi estas je 86 km de Teruelo, provinca ĉefurbo, kaj nordokcidente de Calamocha kaj la akso de Calamocha al Teruelo. La urba kerno estas sur 1018 msm, pro kio estas tre malvarma klimato. Proksimaj loĝlokoj estas Castejón de Tornos kaj Berrueco.

Historio
--------

Kamparkruco (*peirón*).
La zono venis al posedo de kristanoj post la venko de Alfonso la 1-a la Batalema. Unua mencio estas de 1204. En 1248 ĝi sendependiĝis disde Daroca. Dum la Milito de Hispana Sendependiĝo la areo estas scenejo de bataloj. Dum la Hispana Enlanda Milito la frankisma flanko konstruis aerodromon kaj gastigis militistajn aviadilistojn en Tornos, cele al la Batalo de Teruelo.

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Tornos kie oni malaltiĝis ĝis nunaj 200.

Aktualo
-------

Bazo de ekonomio estis agrikulturo (cerealoj), kaj brutobredado. Nune rura turismo.

Estas altiraĵoj en la urbo, nome la preĝejo kaj la ermitejo, restaĵoj de kastelo, blazondomoj, kamparkrucoj kaj krucmonumentoj (*peirones*), piedirado tra proksimaj naturaj lokoj ĉefe al la Lageto Gallocanta ktp.

Bildoj
------

* Restaĵoj de la kastelo.Restaĵoj de la kastelo.
* Preĝejo.Preĝejo.
* Krucmonumento.Krucmonumento.
* Ermitejo de la Virgen de los Olmos.Ermitejo de la *Virgen de los Olmos*.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Teruelo

Notoj
-----

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 800980
 |