recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Stumbliga ŝtoneto en Salcburgo, Getreidegasse 11
**Otto KEMPTNER** (naskiĝinta la 19-an de aŭgusto 1890 en Hainfeld, mortinta la 3-an de majo 1944 en la konvento de St. Florian) estis aŭstra politikisto kaj aŭgustenana regula kanoniko.

Vivo
----

Estante filo de lokomotivestro kiu ekde 1894 vivis en Vieno li pasigis la abiturientan ekzamenon en la ĉefurbo. Li anis al la katolika korporacio *KaV Norica Wien* kaj estis kunfondinto de la korporacio katolika KÖHV Franco-Bavaria Wien kaj de *K.Ö.St.V Bavaria Wien* ene de Mittelschüler-Kartell-Verband. Kemptner finis studon filologian kun instruadlicenco gimnazia.

Dum la Unua mondmilito li estis unujara voluntulo kaj estis inter la unuaj oficiroj de la armeo de Aŭstrio-Hungario kiu trejniĝis ĉe la kontraŭavidadila defendo. En 1920 li transiris de la republika armeo *(Volkswehr)* en la financan servon komencante paralele studon de politika kaj jura sciencoj; ambaŭ li finis per doktortitolo. 

Otto Kemptner estis la unua sekretario de kanceliero Engelbert Dollfuß, kiun li konis jam el studentaj, korporaciaj tagoj. En 1933 li estis komisita strukturigi la duonoarmean korpusaron de Vaterländische Front kiu en la 20.5.1933 oficiale estis fondita. Inter la 12.8.1933 kaj la 19.2.1934 li ankaŭ estis afergvidanto de Vaterländische Front. En 1938 Kemptner gvidis la landan financan direkcion en Salcburgio.

Post Anschluss li estis arestita de la germana kaŝpolico Gestapo en Salcburgo estante inter la estrarano de Vaterländische Front kaj en oktobro 1938 li senditis al la koncentrejo de Dachau kie li dum monatoj enkarcerigitis en bunkro. Poste li venis al la koncentrejo de Buchenwald, kie li iĝis membro de punkompanio. En oktobro 1939 li rajtis forlasi la koncentrejon.

Pro tiaj travivaĵoj li aniĝis en 1941 al la ordeno de la aŭgustenanoj mortante mallonge antaŭ la ordinacio pastra.

Skribitaĵoj
-----------

* *Wer trägt die Schuld?*, Vaterländische Front, Wien 1934.

Literaturo
----------

* Herbert Fritz, Peter Krause (eld.): *Farben tragen – Farbe bekennen, 1938–1945. Katholische Korporierte in Widerstand und Verfolgung* (= *Tradition und Zukunft*. Band 15). Österreichischer Verein für Studentengeschichte, Wien 2013, p. 361.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Prie ĉe Biolex

Notoj
-----

1. ↑  Heinz Krejci: *Stets auf Kurs trotz rauer See.* (PDF)
2. ↑   "Geschichte der katholischen Jungschar Österreichs: Kirche im Ständestaat". Arkivita el la originalo je 2016-03-04. Alirita 2016-03-04.
3. ↑  Leonhard Steinwender: *Christus im Konzentrationslager. Wege der Gnade und des Opfers.* Müller Verlag, Salzburg 1946.
4. ↑  *Pfarrblatt Gumpendorf St. Ägyd*, 2008, p. 2
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Otto PRYTZ** (1943) estas norvega esperantisto. Li instruis la hispanan en la Universitato de Oslo de 1978 ĝis 2005 kiam li emeritiĝis. Li estis dum jaroj estrarano de Norvega Esperantista Ligo kaj membro de la Akademio de Esperanto 2004-2022.

Li partoprenis en kolektiva verko *La arto labori kune* per artikolo *Sistemo de sufiksoj en etnolingvoj kaj en Esperanto*.

Li estas brajlo-specialisto, kiu okupiĝas ankaŭ pri esperanta blindulskribo, kaj pri tio skribis: "La sistemo necesigas ankaŭ modifon de alia litero: La konvencia reprezento de "w" en brajlo estas punktoj 2-4-5-6, simbolo egala al tiu de la Esperanta "ĵ". Se en Esperanta teksto aperas "w" (ekzemple en propra nomo), oni transskribas ĝin per punktoj 23456, do aldonante punkton 3 al la konvencia signo."  Arkivigite je 2007-09-26 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑  *La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin*, Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). paĝo 394.
3. ↑  *La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin*, Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). paĝoj 386-394.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 567346
* GND: 1053312091
* VIAF: 309623655
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Sumapaz. |

Koordinatoj mankas! Bonvolu kunhelpi.f4

La monto **Nevado de Sumapaz**, *Nevado del Sumapaz*, *Cerro El Nevado* aŭ simple *Cerro Nevado*, estas la plej alta punkto de la Departemento Meta kaj de la Nacia Natura Parko Sumapaz. La oficiala alto estas de 4306 msnm (14127 futoj), ĝi situas en la municipo Guamal. La montopinto estas alirebla el la okcidenta vojo de la *corregimiento* San Juan del Sumapaz en rura areo de Bogoto.

Pro klimataj kaj geologiaj tialoj, la glaĉero kiu kovris ĝian montopinton malaperis komplete komence de la 20-a jarcento. Erwin Kraus realigis sian unuan ascendon en 1937​ ĉar li estis aŭdinta pri la ekzisto de glaĉero, sed tie li konstatis ke la glaĉero estis malaperinta kaĵ ĝi estis nur memoraĵo de la plej aĝaj kamparanoj, kiuj asertis ke la fina mortotialo de la glaĉero estis la tertremo de 31-a de aŭgusto 1917, kiun registroj katalogis per forto 6,9 en la Skalo de Richter, kiu praktike detruis ankaŭ la urbon Bogoto kaj kies epicentro situis en la *vereda* Nazareth en Sumapaz​ kaj okazigis ankaŭ lavangojn de la riveroj Ariari kaj Guape. Oni supozas ke ĝi povas kovriĝi per neĝo post hazarda neĝofalo.

Notoj
-----

1. ↑   Camilo Echavarría, "Erwin Kraus: fotografías de viaje de la alta montaña colombiana", Universidad de Antioquia, 2006.
2. ↑  es:Anexo:Terremotos del siglo XX
3. ↑   Ana Milena Sarabia Gómez, Análisis histórico de los sismos ocurridos en 1785 y en 1917 en el centro de Colombia, 2010.
4. ↑  «Parque Nacional Natural del Sumapaz, Retejo de Organización Colparques». Teksto «
**One O’Clock Jump** estas ĵaz-komponaĵo de Count Basie, aranĝita de Eddie Durham kaj Buster Smith. 

La svingopecon „One O’Clock Jump", laŭforme 12-takta bluso, verkis en 1937 Count Basie. Ĝi estis la unua granda sukceso de la *Count Basie Orchestra*; La aranĝaĵo devenis de Eddie Durham kaj Buster Smith. La originala surdiskigo de la titolo okazis la 7-an de julio 1937 en Novjorko por eldonejo Decca. Ĝi aperis kiel ŝelakdisko kun faco B „John’s Idea". Ĉefsoloistoj estis la du tiamaj saksofonistoj de la *Count Basie Orchestra*, Herschel Evans kaj Lester Young, trombonisto George „Rabbit" Hunt samkiel trumpetisto Buck Clayton. En la ritmosekcio ludis krom Basie Walter Page ĉe baso kaj Jo Jones ĉe frapinstrumentaro.

Literaturo
----------

* Carlo Bohländer (eld.): *Reclams Jazzführer.* Reclam, Stutgarto 2000, ISBN 3-15-010464-5 1977.
* Nat Hentoff, Nat Shapiro: *Jazz erzählt. Hear me talkin’ to ya.* JAS, Frankfurto ĉe Majno 1984, ISBN 3-923396-05-8.
* Stanley Dance: *The World of Count Basie.* Charles Scribner’s Sons, Novjorko 1980.
* Henry Daniels Douglas: *Lester Leaps.* In: *The Life and Times of Lester „Pres" Young.* Beacon Press, Bostono 2002.
* Albert Murray: *Good Morning Blues: The Autobiography of Count Basie.* Random House, Novjorko 1985.
* Gunther Schuller: *The Swing Era.* Oxford University Press, Novjorko 1989.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Recenzo de la titolo fare de David Rickert ĉe allaboutjazz.com
* One O’Clock Jump ĉe *PBS Jack Burns Jazz*

Referencoj
----------
**Nikolaus FEDERMANN** (en hispana: Nicolás de Federmán) (ĉ. 1505, Ulm – Februaro 1542, Valladolid) estis germana aventurulo kaj konkistadoro en la kolonioj de Venezuelo kaj Kolombio. Li estis grava figuro en la historio de *Klein-Venedig* (Venecieto, 1528–1546), nome cedaĵo en la Venezuela Provinco al la banka familio Welser fare de Karlo la 1-a de Hispanio.

Eksplorita vojo de Federmann en Sudameriko indikita en rozkoloro.
Federmann entreprenis ekspedicion en Septembro 1530 en la nordo de la riverbaseno de Orinoko, serĉe de la "Suda Maro" nome Pacifiko), kun 110 soldatoj, 16 rajdantoj, kaj 100 Indianoj. Tamen, li ne atingis sian celon malfermi novan komercvojon al Azio.

In 1536 Federmann entreprenis duan ekspedicion serĉe de la legenda El Dorado. Dum tiu ekspedicio li fondis la urbon Riohacha.

Kun Sebastián de Belalcázar, Federmann re-fondis la urbon Bogoto la 27an de Aprilo 1539 post Gonzalo Jiménez de Quesada malsukcesis plenumi la oficialajn postulojn de la Hispana Krono por la fondo de setlejo kiam li klopodis establi unuafoje Bogoton la 6an de Aŭgusto 1538.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 602576
* GND: 118686372
* LCCN: n86016278
* VIAF: 79127912
* ISNI: 0000 0001 0718 885X
* SUDOC: 086302965
* BNF: 12716181d
* BIBSYS: 90731318
* NKC: xx0212962
* BNE: XX1115450
 |
**Finitivo** estas verba formo aperanta i.a. en la verbaj predikativoj. Finitivo kontrastas al la nefinitivaj verboformoj, ekz‑e infinitivo kaj participo, kiuj ne regas nominativan subjekton.

En ĉi-sekvaj ekzemploj finitivoj aperas grasete, kaj la nefinitivoj, kursive:

* Mi **vidas** leonon.
* Ĉu vi **diros** al mi la veron?
* **Iru** for!
* Se li **scius**, ke mi **estas** tie ĉi, li tuj **venus** al mi.
* Ŝi **volas** *danci.*
* Pasero *kaptita* **estas** pli bona, ol aglo *kaptota*.
* Li **venis** al mi tute ne *atendite*.

La termino aperas en PIV kaj devenas de la latina *verbum finitum*, «verbo limigita» — ĉar en multaj lingvoj (la greka, Latino, la lingvoj slavaj…) tiuj verboformoj gramatike akordas persone kaj nombre kun la subjekto (do, estas tiele «limigitaj» per la subjekto). Tial en multaj lingvoj oni nomas finitivon *persona verboformo* (ruse ‹личная форма глагола›, nederlande ‹persoonsvorm› ktp); ekz‑e Latine

| Pers. | Ununombre | Plurnombre
  |
| --- | --- | --- |
| 1 | laudo | laudamus
  |
| 2 | laudas | laudatis
  |
| 3 | laudat | laudant |

Nu, en Esperanto finitivo esprimas nek personon, nek nombron: al ĉiuj ĉi-supraj verboformoj Latinaj en Esperanto respondas *laŭdas*. Tamen ankaŭ en Esperanto finitivo estas la verboformo riĉa pri la kategorioj; ĝi esprimas

* tenson,
* voĉon,
* modon.

Krome, la kompleksaj finitivoj esprimas ankaŭ la nombron kaj aspekton:

* Tiam vi **estis dirinta** al mi la veron (ununombra, perfektiva).
* Tiam vi **estis dirintaj** al mi la veron (plurnombra, perfektiva).
* Tiam vi **estis diranta** al mi la veron (ununombra, malperfektiva)
* Tiam vi **estis dirantaj** al mi la veron (plurnombra, malperfektiva).
**Otto STERN** (naskiĝis la 17-an de februaro 1888 en Sohrau, Germanio - hodiaŭ Zory, Pollando, mortis la 17-an de aŭgusto 1969, Berkeley, Kalifornio, Usono) estis germandevena usona sciencisto, kiu ricevis Nobel-premion pri fiziko en 1943 pro ellaboro de la molekula radia metodo (por studi proprecojn de la molekuloj) kaj pro difino de la magneta momanto de la protono. 

Li okupiĝis komence pri teorio de la statistika termodinamiko. Li instruis fizikon ekde 1914 en la Frankfurta Universitato, ekde 1923 li iĝis profesoro pri fizika kemio de la Hamburga Universitato. Li eksperimentis kun Walther Gerlach komence de la 1920-aj jaroj en Hamburgo pri molekulaj radioj. Ili radiis faskon el arĝentaj atomoj je malvarma vitroplato kaj la fasko disiĝis je du partoj en la nehomogena magneta kampo. La eksperimento pruvis la kvantumecon de la spaco: la atomoj kun magneta polareco povas direktiĝi nur en difinitan direkton (ekz. la arĝentaj atomoj nur en du direktojn), dum la klasika fiziko permesas iun ajn direkton. 

Stern en 1933 mezuris per molekula radio la magnetan momanton de la protono kaj trovis ties grandon 2,5-obla al al teoria valoro. 

Post la enpotenciĝo de la nazioj, Stern devis forlasi Germanion kaj en 1933 elmigris en Usonon kaj tie laboris ĝis 1945 kiel fizika esplora profesoro en Pittsburgh, en la Teknika Universitato Carnegie. Li retiriĝis en 1945.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 235413
* GND: 119320665
* LCCN: n85804107
* VIAF: 70396309
* ISNI: 0000 0001 1069 7348
* LIBRIS: 286529
* SUDOC: 083853278
 |
**Otto WICHTERLE** (27-an de oktobro 1913 en Prostějov en Moravio, Aŭstrio-Hungario - 18-an de aŭgusto 1998 en Prago) estis ĉeĥa kemiisto, kiu inventis la modernan kontaktlenson.

Wichterle studis en la Kemia Altlernejo de la Teknika Universitato Prago. Li promociiĝis en 1936 kaj restis poste en la universitato, ĝis kiam la nazioj fermis en 1939 la altlernejon. Wichterle plulaboris en la esplora sekcio de la Bata-uzino en Zlín, kie li laboris ĉefe pri prilaboro de poliamidoj kaj kaprolaktamoj. Li malkovris en 1941 kun sia teamo artfibron, nomatan silono. La malkovro estis prisilentigita kaj venis nur post 10 jaroj en produktadon. Lin arestis en 1942 la Gestapo por mallonga tempo.

Post la dua mondmilito, Wichterle denove eklaboris en la Universitato, kie li okupiĝis pri organika kemio kaj verkis bazan lernolibron pri neorganika kemio. Li iĝis en 1952 dekano de la novfondita instituto pri kemia teknologio, el kiu posteno li estis forigita kadre de politika purigo.

Unu jaron poste, la Ĉeĥoslovaka Akademio de la Sciencoj - kie li membris ekde 1955 - elektis lin prezidanto de nova instituto pri makromolekulara kemio. En tiu instituo, li pludaŭrigis la esplorojn pri la polimerizado de laktamoj kaj pri prilaboro de hidrofilaj ĝeloj. Li, kunlaborinte jam en 1953 kun kemiisto Drahoslav Lím, patentigis procezon por produktado de mola polimero (2-hidroksietilmetakrilato, mallonge: HEMA).

Aparato por la produktado de kontaktlensoj
Ĉar la konstruo de la instituto longedaŭris, Wichterle devis eĉ hejme eksperimenti. Tie li sukcesis en 1961 per memkonstruita aparato produkti kontaktlensojn el hidroĝelo. La akademio de la Sciencoj vendis la patenton sen sciigo de Wichterle al Usono.

Wichterle estis forigita el la instituo en 1970 pro subskribo de la Manifesto de 2000 vortoj, kiu postulis demokratiigon de la sistemo. La scienca laboro de Wichterle estis tiel malfaciligita, ĉar oni neebligis eksterlandajn kontaktojn por li. Li estis tute rehabilitita en 1989, ekde 1990 estis li - ĝis malfondo de Ĉeĥoslovakio - prezidanto de la Ĉeĥoslovakia Akademio de la Sciencoj, poste oni nomumis lin honorprezidanto de la Ĉeĥa Akademio. 

Oni nomis laŭ Otto Wichterle en 1993 asteroidon, kun numero 3899 Wichterle.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 211939
* GND: 119376911
* LCCN: n94015520
* VIAF: 200389318
* ISNI: 0000 0001 0966 731X, 0000 0004 5312 6205
* ULAN: 500471624
* NDL: 001150669
* NKC: jk01151678
 |
La **ongeoj** estas etno sur la Andamanoj.

Ĝis la inundkatastrofo en sudorientazio la komunumo de la ongeoj havis 98 membrojn, kiuj vivas sur la insulo Malgranda Andamano (Little Andaman). Minimume 73 transvivis la inundon.

La ongeoj estas malgrandaj, tre malhelhaŭtaj kaj mallongharaj (negritoj). Tradicie ili vivas kiel ĉasistoj-kolektistoj en la tropikaj pluvarbaroj. Per sago kaj arko ili ĉasas aprojn, reptiliojn kaj birdojn. Per retoj ili kaptas fiŝojn, kankrojn kaj salikokojn en la malprofunda akvo de la riveroj kaj en la bordproksima maro. Krom tio ili kolektas fruktojn kaj aliajn plantopartojn.

La ongeoj el la tri postvivantaj etnoj de la praloĝantoj de la Andamanoj havas la plej multan kontakton al la enmigrintoj el Barato, kio ilin pli endanĝerigas ol ilin helpas.

La ongeoj parolas propran lingvon, kiu parencas kun la lingvoj de la aliaj indiĝenaj popoloj de la Andamanoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Sentinelanoj
* Ĝarvoj
* Indiĝenaj etnoj en Azio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ongeoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* anglalingva artikolo pri la ongeoj Arkivigite je 2009-03-02 per la retarkivo Wayback Machine
**Nikolett Füredi** [furedi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Füredi Nikolett** estas hungara muzikalkantisto.

Nikolett Füredi naskiĝis la 10-an de septembro 1978 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Nikolett Füredi frue komencis muzikadi kaj ŝi frekventis kantistan kurson de Mária Toldy, poste teatran kurson de Margit Földessy. Ŝi kantis en infana koruso de Hungara Radio 12 jarojn. Ŝi maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste ŝi studis en privata lernejo de Mária Gór Nagy. Tiutempe ŝi jam turneis en Germanio kun muzikala trupo de Mátyás Várkonyi. Baldaŭe ŝi turneis en Francio, Svislando kaj Japanio, ofte germanlingve. Enlande ŝi ricevis rolojn plej ofte en Operetoteatro (Budapeŝto), kelkfoje ŝi estis videbla en revua televizia programo. Ŝi edziniĝis, naskis unufoje kaj maledziniĝis.

Ŝiaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* William Shakespeare:
	+ Somermeznokta sonĝo (muzikala versio) - Titania
	+ Romeo kaj Julieta (muzikala versio) - S-ino Capulet
* Imre Kálmán:
	+ *Csárdáskirálynő* - Szilvia Vereczky
	+ *Cirkuszhercegnő* - ĉefrolo
* Jenő Huszka: *Lili bárónő* - titolrolo
* Pál Ábrahám: *Bál a Savoyban* - Madeleine
* Viktor Jacobi: *Leányvásár* - Lucy Harrison
* Tim Rice-Andrew Lloyd Webber *Evita* - titolrolo
* Galt MacDermot: Hair - Jeannie

Ŝiaj filmaj roloj (elekto)
--------------------------

* *Barátok közt* (televizia serio, 2012) - Sarudi Lilla
* en eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj ekzemple de Idina Menzel

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

*

Fontoj
------

* oficiala paĝo
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 735226
 |
Grafo **Ottokar Czernin** (plennome **Ottokar Theobald Graf Czernin von und zu Chudenitz** (nask. la 26-an de septembro 1872 en Dimokury, Bohemio, Aŭstrio-Hungario – mortis la 4-an de aprilo 1932, Vieno) estis la ministro pri eksteraj aferoj (1916–18), kiu ne povis atingi, ke la Aŭstra-Hungara Monarĥio elpaŝu la unuan mondmiliton, tiel li ne povis obstakli eĉ la disfalon de la Monarĥio en 1918. 

Li naskiĝis en ĉeĥa aristokrata familio, eklaboris en la pariza ambasedejo de la Monarĥio en 1895, poste en Haga iĝis ambasadeja afergvidanto (1899). En 1903 li iĝis ano de la ĉeĥa regiona parlamento kaj konatiĝis kiel porparolanto de la konservativaj aferoj. Li kiel proksima konsilanto de ĉefprinco Franco Ferdinando kontraŭis la enkondukon de la ĝenerala balotrajto (1907) kaj klopodis rezervi la politikan potencon de la aristokratoj. Li ricevis eternan anecon en la supra ĉambro de la imperio (1912). Ekde 1913 li estis denove diplomato, li laboris tri jarojn kiel ambasadoro en Rumanio. 

Post surtroniĝo de Karlo la 1-a, la nova imperiestro de Aŭstrio, oni nomumis lin ministro pri eksteraj aferoj (decembro 1916). Li volis elpaŝi la militon, sed li sensukcese provis atingi tion pro kontraŭo de Germanio kaj al politikaj kaj ekonomiaj kunplektiĝo de la centraj potencoj. Lian pozicion ŝanceligis la donitaj teritoriaj avantaĝoj al la nova ŝtato Ukrainio dum la brest-litovskaj packontraktoj (februaro de 1918), pli poste la afero de la Sixtus-letero – pri sekretaj traktatoj inter la aŭstroj kaj entento, pri kiuj la imperiestro nur parte informis lin – devigis lin forlasi la oficon. Li estis ano de la aŭstra parlamento dum la unuaj jaroj de la Aŭstra Respubliko (1920–23).


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 72316
* GND: 118677659
* LCCN: nr94009718
* VIAF: 95176476
* ISNI: 0000 0001 0927 2350
* SUDOC: 092805566
* BNF: 112525445
* BIBSYS: 90730383
* NKC: jn20000728091
 |
**Onitsha** [oniĉa] estas komerca metropolo kaj ĉefdiocezo en Niĝerio.

Ponto de Onitsha

Bazaj informoj
--------------

* 06° 10′ 00″ N 06° 47′ 00″ O﻿ / ﻿6.16667 °N, 6.78333 °O﻿ / 6.16667; 6.78333 (mapo)Koordinatoj: 06° 10′ 00″ N 06° 47′ 00″ O﻿ / ﻿6.16667 °N, 6.78333 °O﻿ / 6.16667; 6.78333 (mapo)
* Areo: 36 km²
* Supermara alteco: m
* Loĝantaro: 990.712 en 2012
* Horzono: UTC +1
* Telefonkodo:046
* Poŝtkodo: 430...

Geografio
---------

Onitsha situas en sudorienta parto de Niĝerio laŭ rivero Niger.

Historio
--------

Enmigrintoj fondis la urbon en la 16-a jarcento, kiel Ado N'Idu. Ĝi baldaŭ iĝis ĉefurbo de loka reĝlando. En 1857 britaj komercistoj establis komercan stacion. En 1884 Onitsha iĝis parto de brita kolonio. La loko estis grava centro de komercado pri palmooleo pro la navigebla rivero. En 1965 ponto konstruiĝis.

Trafiko
-------

Onitsha estas finhaltejo de navigado laŭ la rivero. Ĉefvojoj kuras al Beninurbo (tra Asaba) kaj Enugu, krome estas 2 malpli gravaj vojoj.

Industrio
---------

Onitsha estas la plej grava komercejo de la lando.

Klimato
-------

Onitsha havas tropikan klimaton. Jare pluvas 1993 mm. En ĉiuj monatoj pluvas. La pluvo kulminas en septembro. La averaĝa temperaturo varias inter 24-26 °C.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika katedralo omaĝe al Sankta Triunuo
* anglikana katedralo

Fontoj
------

* 
*
**Avantium N.V.** estas nederlanda firmao kiu disvolvas kaj komercas venontgeneraciajn biobazitajn plastojn kaj kemiaĵojn bazitajn sur unikaj teknologiaj kapabloj en progresinta kataliza esplorado kaj evoluo.

La firmao estis fondita en 2000 kun ĉefsidejo en Amsterdamo, Nederlando, kiel kromprodukto de Shell. Hodiaŭ, Avantium konsistas el tri komercsekcioj - Katalizo, Renovigeblaj Kemioj kaj Renovigeblaj Polimeroj (antaŭe Synvina). En marto 2017, la firmao faris sian borsan debuton sur la Amsterdama borso.

Priskribo
---------

En 2011, la unua manifestaciofabriko de YXY Teknologio estis malfermita en Geleen (Suda Nederlando). La teknologio ebligas konverti vegetalajn karbonhidratojn en furanon, konstrubriketon por fari biobazitajn kemiaĵojn, materialojn kaj brulaĵojn. En januaro 2019, Avantium akiris plenan proprieton de Synvina kaj ĝia YXY plant-al-plastteknologio kaj en junio la komercsekcio estis alinomita kiel Renovigeblaj Polimeroj.

La 8-an de januaro 2020, estis sciigite ke la FDCA-fabriko estos konstruita en Delfzijl kun kapacito de 5000 tunoj jare. FDCA estas uzata kiel krudaĵo por bioplastaj boteloj kaj tavoloj, precipe por la manĝaĵa kaj trinkaĵa industrio. En aprilo 2021, Avantium emisiis 20% pliajn akciojn, generante 28 milionojn da eŭroj. Ĉi tiu mono estos investita en la nova fabriko en Delfzijl, kiu devus esti preta en 2023. En aprilo 2022, Avantium emisiis novajn akciojn por 45 milionoj da eŭroj.

Avantium komencis pilotan biorafinejon ĉe "Chemie Park Delfzijl" en 2018. En ĉi tiu fabriko, lignopecetoj, liveritaj fare de Staatsbosbeheer, estas konvertitaj en krudaĵojn por la kemia industrio uzante la Zambezi-procezon, nun alinomita en "Dawn Technology". Krome, AkzoNobel, RWE kaj "Chemport" Eŭropo laboras pri komerca versio por unua komerca fabriko bazita sur tiu teknologio en Delfzijl.

En la dua duono de 2019, dua instalaĵo estis malfermita ĉe la sama loko por pruvi *Ray Technology*, iaman trian Mekongan Teknologion (unupaŝa, alta atomefikeca procezo por produkti mono-etilenglikolon (MEG) el industriaj sukeroj).

La 20-an de aprilo 2022 komenciĝis ankaŭ la konstruado de nova bioplasta fabriko en Delfzijl. La fabriko devus ekprodukti en 2023 kaj postulas investon de pli ol 150 milionoj da eŭroj. La fabriko dungos proksimume 70 homojn kaj produktos furandikarboksilan acidon, ofte mallongigite kiel FDCA, de biomaso. FDCA estas grava krudaĵo por PEF, plasto kiu povas esti plene recikligebla.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 805667
* ISNI: 0000 0004 0646 5570
 |
**Ameba brankomalsano** estas mortigipova malsano de iuj maraj fiŝoj. Ĝin estigas *Neoparamoeba perurans*, la plej grava amebo de bredataj fiŝoj. Ĝi precipe atakas farmitajn fiŝojn de la familio salmedoj. Ĝi estis eltrovita en la somero de 1984-1985 en atlantikaj salmoj apud la orienta marbordo de Tasmanio. Post tiam, oni trovis ĝin en Aŭstralio, Irlando, Francujo, Norvegujo, Kanado, Usono, kaj Ĉilio.

Simptomoj kaj diagnozo
----------------------

Simptomoj kutime aperas du monatojn post kiam oni transigas la fiŝojn de fiŝidejoj al maraj malfermaj retkaĝoj. Ili inkluzivas akumulon de muko sur la brankoj de infektitoj kaj lezojn trokreskadajn, kio estigas blankajn makulojn kaj fine difekton de la brankohisto. La epitelio de la brankoj dikiĝas, malfaciligante ke la fiŝoj spiru. Ili do montradas signojn de dispneo, kiel rapidajn operkulajn movojn kaj letargion.

Flankaj faktoroj estas akvotemperaturo super 16 gradoj celsiaj, troamasigo, kaj malbona akvocirkulado ene de la markaĝoj. Malsaniĝoj estas plej oftaj dum la somero. La lezoj sur la brankoj estas tre suspektigaj pri infekto. Oni povas kontroli por ameboj brankajn biopsiojn per mikroskopo, aŭ testi ilin per fluoreska antikorpotestado.

Prizorgado
----------

Nuntempe, la plej efika kuraco estas transmovi la malsanajn fiŝojn en nesalan akvon dum 2-3 horoj. Oni faras tion trenante la kaĝojn el la maro en nesalan akvon, aŭ pumpante la fiŝojn el la kaĝo al gudrotuko plena de nesala akvo. Tia kuraco estas mem danĝera por la kuracataj fiŝoj kaj en kazoj de homa eraro povas okazigi amasajn mortadojn; ekzemple, 30 000 salmoj mortis pro kuraceraro en Tasmania salmofarmo en 2017.. Oni povas malaltigi nivelojn de mortado per almeto de levamisolo en la akvon ĝis la saturo superas 10ppm. Pro la malfacileco kaj multekosteco kuraci ĉi tiun malsanon, la profiteco de salmobredado estas limigata se la bredistoj ne havas aliron al fonto de nesala akvo. Kloramino kaj klora dioksido estas uzitaj. Aliaj enmanĝaĵaj kuraciloj kiel imunhelpaj manĝaĵoj, muklizaj substancoj kiel L-cisteina etilia estero, kaj la paraziticido bitionolo estas testitaj kun ioma sukceso, kvankam neniam evoluigitaj por komerca uzo.

Referencoj
----------

1. ↑   (Novembro 2007) "Neoparamoeba perurans n. sp. an agent of amoebic gill disease of Atlantic salmon (Salmo salar)", *Int. J. Parasitol.* **37** (13), p. 1469–81. doi:10.1016/j.ijpara.2007.04.018.
2. ↑   [*rompita ligilo*]
3. ↑
4. ↑   [*rompita ligilo*]
5. ↑

Eksteraj ligiloj
----------------

* Amoebic Gill Disease *Wikivet*. Alirita 6-an de oktobro, 2011.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 730478
 |
**Nilakka** estas lago en Finnlando en Norda Savonio en komunumo Keitele. Ĝia areo estas 168,98 km², longo de bordo 357,81 km, la plej granda profundo 21,74 m, la meza profundo 4,86 m kaj la supermara alteco 102,3 m. Nilakka havas multajn insulojn, speciale multe insuloj estas en suda parto de Nilakka. Nilakka ricevas akvon speciale el Pielavesi (lago) kaj elfluas al Iisvesi. Sur Vuonamonlahti, longa golfo de Nilakka, estas kirkovilaĝo de Keitele. Akvo de la lago estas bonkvalita. Nilakka estas pli ol 40 km longa kaj en sia meza parto pli ol 10 km larĝa. La lago estas en komunumoj Keitele, Pielavesi kaj Tervo. La lago estas vere malprofunda grandeta lago. En la Vuonamonlahti la akvo estas malpli bona ol en aliaj partoj. La plej granda insulo de Nilakka estas Elosaari. La lago estas sur sama supermara alteco ol Pielavesi. Eble ili estas unu sama lago. Nilakka estas bona sandrohava akvo. Ankaŭ ezokoj estas en Nilakka multe, sed bruna truto estas en Nilakka malmulte, kvankam en akvoj, al kio Nilakka elfluas, estas multaj brunaj trutoj. Nilakka estas 25-a granda lago en Finnlando.

Referencoj
----------

1. 1 2 3 4  JÄRVIWIKI - Nilakka (14.731.1.001)

* Kategorio Nilakka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Anders Johan Lexell** (24a de Decembro 1740 - 11a de Decembro (malnovstile 30a de Novembro) 1784) estis sved-finna astronomo, matematikisto, kaj fizikisto kiu paŝis plej el sia vivo en Rusio, kie li estis konata kiel **Andrei Ivanoviĉ Leksel** (Андрей Иванович Лексель).

Lexell faris gravajn malkovrojn en trigonometrio kaj ĉiela mekaniko; tiuj lastaj kondukis al la nomigo de kometo en lia honoro. *La Grande Encyclopédie* asertas ke li estis la elstara matematikisto de sia tempo kiu kontribuis al la sfera trigonometrio per novaj kaj interesaj solvoj, kiujn li uzis kiel bazo por sia esplorado de kometoj kaj planetmovado. Lia nomo estis donita al teoremo de sferaj trianguloj.

Lexell estis unu el plej fekundaj membroj de la Rusa Akademio de Sciencoj tiame, kaj publikigis 66 artikolojn en 16 jaroj de laboro tie. Aserto atribuita al Leonhard Euler esprimas sian altan konsideron de la verkaro de Lexell: "Krom Lexell, tia artikolo povus esti verkita nur de D'Alembert aŭ de mi". Ankaŭ Daniel Bernoulli laŭdis lian verkaron, verkante en letero al Johann Euler "Plaĉas al mi la verkoj de Lexell, ili estas profundaj kaj interesaj, kaj ilia valoro pliiĝas eĉ plie pro lia modesto, kio ornamas la grandajn homojn".

Lexell ne edziĝis, kaj restis intima amiko de Leonhard Euler kaj de sia familio. Li atestis la morton de Euler je lia hejmo kaj sukcedis lin ĉe la profesoreco de la matematika departemento ĉe la Rusa Akademio de Sciencoj, sed li mortiĝis jam la venontan jaron. La asteroido 2004 Lexell estas tiele nomita en lia honoro, same kiel la luna kratero Lexell.

Notoj
-----

1. ↑   (1784) "Precis de la vie de M. Lexell", *Nova Acta Academia Scientarum Imperialis Petropolitanae* **2**, p. 16–18.
2. ↑   (1776-02-24) "none", *Uchenaya Korrespondentsiya* **62** (48).

* Kategorio Anders Johan Lexell en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 554910
* GND: 100189180
* LCCN: n86873386
* VIAF: 61585542
* ISNI: 0000 0001 2135 6848
* SUDOC: 030106656
* BNF: 12158887p
* BIBSYS: 11074523
* NKC: ola2011650106
 |
Openmoko Neo FreeRunner
**Openmoko** (*Open Mobile Kommunikations*) estas projekto pri kreado de malfermita GSM-poŝtelefono laŭ filozofio de libera programaro kaj aparataro. La telefono funkcias pere de Openmoko Linux, distribuaĵo kiu uzas Linuksa-kernon kaj uzas pakaĝsistemon ipkg. Oni ankaŭ planas uzi AGPS (aldona GPS-integra cirkvito).

Projektoj
---------

Kompanio FIC anoncis Openmokon kiel plarformon por sekva generacio de siaj poŝtelefonoj. Ekde 9-a de julio 2007, Neo 1973 estis la unua amasa poŝtelefono konstruita surbaze de Openmoko. Ĝi estis unue prezentita ĉe konferenco "Open Source in Mobile" en Amsterdamo.

La dua amasa poŝtelefono estis Neo FreeRunner ankaŭ nomata GTA02.

Pro ekonomia krizo la projekto de GTA03 estis nuligita.

En 2009 anstataŭ ol projekti la novan poŝtelefonon GTA03, Openmoko publikigis WikiReader, malkonektite legilo de Vikipedio.

Notoj
-----

1. ↑  itale Openmoko abbandona gli smartphone Linux

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Openmoko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo Arkivigite je 2007-07-01 per la retarkivo Wayback Machine
* Vikio de Openmoko Arkivigite je 2008-12-01 per la retarkivo Wayback Machine
* Esperanta vikio de Openmoko Arkivigite je 2009-09-08 per la retarkivo Wayback Machine
**Nils Asther** (naskiĝinta la 17-an de januaro 1897 en Kopenhago, Danujo; mortinta la 13-an de oktobro 1981 en Stokholmo, Svedujo) estis aktoro, kiu dum la malfrua silentfilmo-epoko atingis tutmondan famon.

Kariero
-------

Nils Asther lernis komence ĉe la renoma Reĝa Dramaturgia Aktoro-Akademio en Stokholmo, kie en 1916 por filmado lin dungis Mauritz Stiller, la iama malkovronto de Greta Garbo. Post kiam Asther estis prezentinta en multaj svedaj kaj germanaj produktaĵoj, li iris en 1927 al Holivudo, kie li ankaŭ pro sia bonaspekto (granda kaj malhelhara) rapide populariĝis.

Plej konataj tamen estas liaj komunaj filmoj kun Greta Garbo. *Wild Orchids* igis al Asther roli javan princon, kiu tentas Garbon, kiu siaflanke tenas platonecan geedzecon kun onkleca Lewis Stone.

Asther havis kontraste al Garbo konsiderindajn problemojn kun sia prononco kaj fariĝis je la ekesto de la sonfilmo fakte post nokto senlabora. Li geedziĝis tiam artistinon Vivian Duncan, ero de la fama fratina duopo *The Duncan Sisters*, kaj vojaĝis kun ŝi tra Usono. En 1932 li revenis al Holivudo, kiel li unu fojon tuj post la alia ludis du el siaj plej bonaj roloj: en *Letty Lynton* kaj en *The Bitter Tea of General Yen* de Frank Capra, en kiu li seksallogas kaj samtempe per sia krueleco forpuŝas la usonan misiistinon Barbara Stanwyck.

Lian plej ideoriĉan kaj plej maturan prezentadon li donis tamen mallonge poste en *Storm at Daybreak*, drama amhistorio, kiu evoluas antaŭ la fono de la 1-a Balkana Milito kaj en kiu Kay Francis devas decidiĝi inter sia edzo (Walter Huston) kaj Asther. La du geamantoj finfine decidiĝas por la sinmortigo.

Mallonge poste Aster malpaciĝis kun la studiestroj de MGM kaj estis sublistigita en kaŝregistron, tiel ke li dum kvar jaroj devis iri al Britujo.

Filmaro
-------

* 1960: När mörkret faller
* 1933: The Right to Romance
* 1933: Storm at Daybreak
* 1933: The Bitter Tea of General Yen
* 1932: Washington Masquerade
* 1932: Letty Lynton
* 1932: But the Flesh Is Weak
* 1930: The Sea Bat
* 1929: The Wrath of the Seas
* 1928: The Hollywood Revue of 1929
* 1929: The Single Standard
* 1929: Wild Orchids
* 1928: Dream of Love
* 1928: Our Dancing Daughters
* 1928: The Cardboard Lover
* 1928: Loves of an Actress
* 1928: The Cossacks
* 1928: Laugh, Clown, Laugh
* 1928: The Blue Danube
* 1927: Sorrell and Son
* 1923: Norrtullsligan
* 1916: Vingarne

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Nils Asther en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Nils Asther ĉe Interreta filma datumbazo (angle)
* Nils Asther ĉe goldensilents.com
* Biografieto sur movies2.nytimes.com[*rompita ligilo*]


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 412757
* GND: 118970240
* LCCN: n86041351
* VIAF: 74113919
* ISNI: 0000 0000 7778 2056
* SUDOC: 086456385
* BNF: 146595935
* BNE: XX4941872
 |
**Krumme 13** (ofte mallongigita kiel **K13**) estis germana pedofilia asocio fondita en 1993. Spite la ĉesigon de ĝia agado en 2003, la gvidanto de la grupo tenis malfermita ĝian retlokon, aktiva ĝis nun.

Historio
--------

Krumme 13 estis fondita en 1993 en Duseldorfo (Germanio) de Dieter Gieseking kiel grupo de subteno kaj memhelpo por pedofiloj. Ĝi havigis juran asistadon kaj moralan subtenon, kuraĝigis pedofilojn "elŝrankiĝi" kaj defendis socian akcepton de pedofilio kaj legalizon de seksrilatoj inter plenkreskuloj kaj infanoj kaj de infana pornografio. Konkrete ĝi petis abolon de la artikoloj 176, 182 kaj 184 de la germana kriminala kodo. Ĝi ankaŭ administris bibliotekon kaj koordinis specialan programon de apogo al enprizonigitaj pedofiloj. Inter 1993 kaj 1996 ĝi eldonis la bultenon *Zeitschrift für die Emanzipation der Pädophilie* [Revuo por la emancipado de pedofiloj] (5 numeroj).

La grupo altiris al si grandan amaskomunikilan atenton inter 2001 kaj 2005, post du el ĝiaj membroj estis arestitaj kaj enprizonigitaj pro esti publikigintaj en la retloko de la asocio erotikan rakonton kie ili priskribis seksrilaton inter infano 11-jara kaj plenkreskulo 30-jara. En septembro 2005 la germanaj tribunaloj konsideris, ke ĉi tiu rakonto ne estis infana pornografio, sed nura fikcio.

En 2001 komencis amaskomunikila kampanjo kontraŭ la grupo. Iom poste okazis manifestacio de novnazioj kontraŭ K13, kiun frontis grupoj de kontraŭmanifestaciantoj kaj finis kun interveno de la polico. En la sama jaro, la asocio Schotterblume adresis al Bundestag peticion subskribita de 50.000 homoj kiuj petis malpermeson de la pedofiliaj asocioj.

Krumme13 ankaŭ estis kritikita de la pedofiliaj germanaj grupoj Pädo kaj IPCE, kiuj asertis, ke ili fidis nek la enprizonigitan estron nek la asocion mem kaj taksis ilin malutilaj por la pedofilia movado.

La asocio malfondiĝis en 2003 antaŭ la politika kaj amaskomunikila premo, sed ĝia estro tenis malfermitan ĝian retlokon, aktiva ĝis nun.

Referencoj
----------

1. ↑  « SEXUALITÄT: Unter der Gürtellinie » (germane). *Der Spiegel*, 2001-12-3.
2. ↑  "Pädophile wollen mit Vereinsgründung noch warten"  (germane). *Die Welt*, 2002-2-3
3. ↑  « Pädophile von "Krumme 13" bleiben in Hamburg aktiv » (germane). *Die Welt*, 2003-12-1.
4. ↑  « Pädophile wollen mit Vereinsgründung noch warten » (germane). *Die Welt*, 2002-2-3.
5. ↑  « Polizei soll Pädophilen-Gruppe stärker überwachen » (germane). *Die Welt*, 2003-10-1.
6. ↑  Pädophile von "Krumme 13" bleiben in Hamburg aktiv (germane). *Die Welt*, 2003-12-1.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de organizaĵoj de la pedofilia aktivismo
* Pedofilia movado


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri GLAT |
La **Operaco «Mersad»** (perse مرصاد) — estas irana kontraŭofensivo, direktita kontraŭ la Organizaĵo de la muĝahidoj de la irana popolo (OMIP) kaj okazinta inter la 26-a de julio kaj la 30-a de julio1988. Ĝi estis lasta operaco de la irana armeo en la Iraka-irana milito kaj rezultigis gravan malvenkon de la OMIP.

La operaco «Mersad» komenciĝis responde al la atako de sepmilhoma taĉmento de la muĝahidoj, kiu estis subtenita de la aerarmeo de Irako. La OMIP komencis ofensivon ĉe la okcidenta limo de Irano tuj post la okazinta la 20-an de julio akcepto fare de Irano de la Rezolucio N 598 de la Konsilio de Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj pri pafĉesigo. Oni celis per tio stimuli ribelon de la irana opozicio kontraŭ la reganta reĝimo. La atakintoj direktis sin al la urboj Abadano, Ahvazo kaj Ĥoremŝeĥro. Irano mobilizis en la provinco Ĥuzestano 200 mil basiĝojn kaj pasdaranojn, kiuj subtenis 50 mil armeanojn kaj certan kvanton de volontuloj. Iranaj kontraŭtankaj taĉmentoj, subtenataj de artilerio kaj helikopteroj AH-1 Cobra, sukcesis haltigi la irakan ofensivon apud Ahvazo. Laŭ asertoj de Aladin Turani, unu el gvidantoj de OMIP, taĉmentoj de OMIP penetris en Iranon je 160 km. Dum tiuj bataloj pereis 99 anoj de la elita irana milittrupo «Kuvat Al-Badr at-Tasia», kiu estas parto de Pasdaran.

La 26-an de julio Irano komencis kontraŭofensivon. OMIP-taĉmentoj estis blokitaj, ili malsukcesis trabati por si vojon, do perdis plurajn batalantojn kaj batalteknikon.

Rezulte de tiu operaco Irano liberigis sian teritorion kaj grave damaĝis la fortojn de la OMIP. La 20-an de aŭgusto ekvalidis fina pafĉesigo. En Irano estis ekzekutitaj miloj (laŭ diversaj pritaksoj 1500 ĝis 30 000) anoj de la OMIP kaj de la Partio Tude.

Vidu ankaŭ
----------

* OMIP
* Iraka-irana milito

Referencoj
----------

1. ↑  Супонина Е. (2002-04-04).  "Экспорт терроризма под лозунгами ислама" (ruse). ЦентрАзия. Arkivita el la originalo je 2014-11-11. Alirita 2013-02-08.

* Kategorio Operaco Mersad en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rLa Organizaĵo de la muĝahidoj de la irana popolo |
| --- |
| Tendaroj | Aŝrafo • Liberty |
| Gvidantoj | Masud Raĝavi • Mariam Raĝavi |
| Eventoj | Operaco Mersad • Operaco en Auvers-sur-Oise |
| Rilataj organizaĵoj | Nacia Konsilio de Irano pri Rezistado |
| Rilataj personoj | Kazem Raĝavi |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Regiono Geita. |

Mapo de Geita
**Geita** estas urbo en nordokcidenta Tanzanio kun ĉirkaŭ 240 000 loĝantoj, situanta nordoriente de Tanzanio. Ĝi estas en la centro de ormineja areo. En marto 2012 ĝi fariĝis la administra ĉefsidejo de la novkreita Regiono Geita.

Historio
--------

Geita unue elstaris kiel loko de germana kolonia orminejo. Germana or-prospektoro malkovris la ercon en la fruaj 1900-aj jaroj en la montetoj ĉirkaŭantaj la hodiaŭan urbon Geita. Ĉi tiu kaj aliaj malkovroj estigis orimpetegon en la ĉirkaŭaĵo, allogante same germanajn kaj denaskajn prospektorojn. La kolonia registaro establis minejon por ekspluati "Rifon Bismarck". Tamen, Min-aktivecoj signife malkreskis, kiam Germanio cedis kontrolon de siaj kolonioj al la britoj post sia malvenko en la Unua mondmilito.

Geita reakiris gravecon meze de la malfruaj 1990-aj jaroj, kiam la tanzania registaro malfermis la minejan sektoron al eksterlanda investo. Nombro da mezaj ĝis grandskalaj minkompanioj, inkluzive de Ashanti kaj Anglo American plc, faris vastajn esplor-agadojn en la ĉirkaŭaj areoj. La plej signifa rezulto de tiuj agadoj estis la konstruado de la Orminejo de Geita, nun posedata de AngloGold Ashanti. La Orminejo de Geita estas la plej granda or-produktanto de Tanzanio.

Orimpetegoj daŭre okazas en areoj ĉirkaŭantaj Geita, ĉefe en kaj ĉirkaŭ Rwamagasa kaj Matabe. Ĉi tiuj orimpetegoj allogis dekojn da miloj da prospektoroj el la tuta lando. Estante vivtenaj ministoj, iliaj agadoj estas tre nereguligitaj, rezultigante danĝerajn minadajn praktikojn kaj konsiderindan median detruon, el kiuj ne la plej malgrandaj estas pliigitaj poluado per hidrargo kaj vasta senarbarigo.

Referencoj
----------

1. ↑  Staff. "Tanzania: State Gazettes New Regions, Districts",  *Daily News*, 9 Marto 2012.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de urboj de Tanzanio

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Geita en la angla Vikipedio.*
Unua paĝo de protokolo de kunsido de la Operaco Mungoto, 4a de Oktobro 1962.
**Operaco Mungoto**, en angla *Operation Mongoose*, estis la sekreta nomo de kaŝita programo fare de la CIA kontraŭ Kubo planita post la malsukceso de la Invado de la Porkogolfeto aprile de 1961. La operaco konsistis je 32 taskoj, el kiuj 13 jam planis ekonomian militon, kaj ĉio are celis insurekcion kaj elpostenigon de la komunisma reĝimo en Kubo.

En la programo aperas jam agado por multekostigi kaj malfaciligi la martransporton al Kubo, por malsukcesigi la rikoltojn de nutraĵoj kaj por malhelpi la vendadon de nikelo, inter aliaj aferoj. Dum la periodo de valideco de la Plano Mungoto, dum 14 monatoj okazis laŭ informoj 716 gravaj sabotadoj kontraŭ ekonomiaj celoj. En tiu kadro Kubo akceptis la sugeston de Sovetunio instali atomajn misilojn en sia teritorio, kio kondukis al la Kariba krizo en oktobro 1962, nome la plej akra momento de la Malvarma Milito.

Vidu ankaŭ
----------

* Kuba revolucio

* Kategorio Operaco Mungoto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 717168
 |
Hidratigo de natria jono
**Hidratigo** estas kemia procezo, dum kiu formiĝas hidrato per kombino de substanco (jono) kun akvo.

La hidratigo okazas surbaze de la elektrostatika forto inter ŝargitaj jonoj kaj dupolusa akvomolekulo. Dum la proceso estiĝas hidrogena ponto kaj la hidratiga forto helpas la elformiĝon de la hidrato.

{\displaystyle \mathrm {NaCl\rightarrow Na\_{aq}^{+}+Cl\_{aq}^{-}} }
La ŝargitaj katjonoj pli facile ligas hidroksilan grupon de akvo, dum akvo fordonas protonon.

{\displaystyle \mathrm {AlCl\_{3}+3H\_{2}O\rightarrow Al{(OH)}\_{3}+3HCl} }
La anjonoj estas relative pli grandaj ol la katjonoj, tiel ili estas pli malfacileble hidratigeblaj.

### Ligo de akvo al duobla ligo C=C

Tiu reakcio okazas ĝenerale en acidaj akvaj solvaĵoj. Dum la hidrolizo, la neakva komponento disiĝas al du partoj, ĉe hidratigo restas la molekulo.

La ĝenerala formulo de la reakcio estas:

RRC=CH2 en H2O(acida) → RRC-CH2-OH
En la unua paŝo, la acida protono ligas al la malpli substituita karbono de la duobla ligo, laŭ la Markovnikov-regulo.
En la dua paŝo ligas molekulo H2O al la pli substituita karbono. Tiukaze, la oksigeno havas tri ligojn kaj unu pozitivan ŝargon. La protonon tiam transprenas de alia akvomolekulo.

### Dehidratigo

**Dehidratigo** estas la kontraŭo de la hidrata procezo, tio estas senigi kombinaĵon de ĝia hidrata akvo; ekzenple tio okazas pri la manĝosekigado).

* Kategorio Hidratigo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Opioido** estas psikoaktiva kemiaĵo kiu funkcias per ligado al opioidaj receptoroj, kiuj troviĝas ĉefe en la centra kaj periferia nerva sistemo kaj la gastrintesto. La receptoroj en tiuj organosistemoj mediacias kaj la utilaj efikoj kaj la kromefikoj de opioidoj.

Opioidoj estas inter la plej malnovaj konataj medikamentoj de la mondo; la terapia uzo de la opio-papavo datas de antaŭ registrita antaŭhistorio. La sendolorigaj (dolorpilolo-) efikoj de opioidoj ŝuldiĝas al malkreskinta percepto de doloro, malkreskinta reago al doloro samkiel pliigita dolorotoleremo. La kromefikoj de opioidoj inkludas trankviligon, spirmalfunkcion, mallakson, kaj fortan senton de eŭforio. Opioidoj povas kaŭzi tusosubpremadon, kiu povas esti ambaŭ indiko por opioida dono aŭ neintencita kromefiko. Opioid-dependeco povas formiĝi kun daŭranta dono, kondukante al retirosindromo kun subita sinteno. Opioidoj estas konataj por sia kapablo produkti senton de eŭforio, instigante iujn por distre uzi opioidojn.

Kvankam la esprimo opiaĵo ofte estas uzita kiel sinonimo por opioidoj, la esprimo opiaĵo estas konvene limigita al la naturaj alkaloidoj trovitaj en la rezino de la opipapavo (*Papavo somniferum*). En kelkaj difinoj, la semi-sintezaj substancoj kiuj estas rekte derivitaj de la opiopapavo estas konsideritaj kiel opiaĵoj ankaŭ, dum en aliaj klasifiksistemoj tiuj substancoj estas simple prisignitaj kiel semi-sintezaj opioidoj.

Medicinaj uzoj
--------------

### Doloro

Opioidoj estis longe uzitaj por trakti akutan doloron (kiel ekzemple postoperacia doloro). Ili ankaŭ estis trovitaj valoregaj en paliativaj zorgoj mildigi la gravan, kronikan, invalidigantan doloron de mortaj kondiĉoj kiel ekzemple kancero, kaj degeneraj kondiĉoj kiel ekzemple reŭmatoida artrito. Tamen, opioidoj devus esti uzitaj singarde en kronika ne-kancera doloro (vidi malsupre). Altaj dozoj ne estas nepre postulataj por kontroli la doloron de progresintan aŭ fin-enscenigi malsanon. Toleremo (fizika reago kiu igas la korpon malpli respondema al sendolorigaj kaj aliaj efikoj de opiaĵoj) povas okazi. Postuloj povas ebenigi for dum multaj monatoj en tempo, depende de severeco de doloro, kiu varias. Tio estas malgraŭ la fakto ke opioid'oj havas potencialon por toleremo, kio esence signifas en multaj kazoj opioid'oj havas sukcesa longdaŭra prizorgostrategio por tiuj kronika kancerodoloro.
En la lastaj jaroj okazis pliigita uzo de opioid'oj en la administrado de ne-maligna kronika doloro. Tiu praktiko nun kondukis al nova kaj kreskanta problemo kun dependeco kaj misuzo de opioid'oj.

Opioidoj en la korpo
--------------------

Opidoidoj en la korpo

Opioidoj
--------

* Fentanilo

Vidu ankaŭ
----------

* Glutenaj eksorfinoj
* Abstina sindromo

|  |  |
| --- | --- |
|   | Ĉi tiu artikolo estas ankoraŭ nefinita. En la nuna formo ĝi ne donas plenan komprenon de la pritraktata objekto, ĉar mankas nepre bezonataj informoj. Revizitu la artikolon poste aŭ ĝin kompletigu (se viaj scioj tion ebligas). |

* Kategorio Opioido en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Eunice Kathleen WAYMAN**, pli bone konata kiel **Nina SIMONE** (21-a de februaro, 1933 – 21-a de aprilo, 2003) estis usona kantistino, komponistino kaj pianistino.

Oni ĝenerale opinias ke ŝi estis ĵazmuzikisto sed ne plaĉis al ŝi tia klasifikado. Oni diras ke ŝia muziko inkluzivis la blusojn, ritmenbluson kaj soulon.

Simone naskiĝis en Tryon, Nord-Karolino, Usono, unu el familio de 8 infanoj.
Kiel aliaj afrik-usonaj kantistoj ŝi estis inspirita dum infanaĝo de Marian Anderson kaj ŝi komencis kanti ĉe sia loka preĝejo. Ŝi ankaŭ montris grandan talenton kiel pianisto.

Ŝi debutis kiel pianisto je la aĝo de 10 jaroj. Oni devigis ŝiajn gepatrojn, kiuj sidis en la antaŭa vico, cedi la lokojn al blankuloj. Oni opiniis ke tiu okazaĵo estis la semo, kiu poste disvolviĝis al envolvado en la afrikusona civilrajta movado de Martin Luther King.

Kiam ŝi havis 17 jarojn ŝi translokiĝis al Philadelphia, Pensilvanio por instrui la pianon kaj akompani kantistojn.

Ŝi studis la pianon ĉe la prestiĝa *Julliard School of Music* en Novjorko dank’ al la patronado de bonfarantoj, sed manko de mono rezultis ke ŝi ne povis realigi sian sonĝon fariĝi la unua afrik-usona koncert-pianisto.

Poste oni intervjuis ŝin ĉe la *Curtis Institute* sed ne akceptis ŝin (oni opiniis ke tio estis ĉar ŝi estis nigrulino).

Anstataŭe, Simone ŝanĝis al bluzoj kaj ĵazo kaj elektis la nomon Simone en 1954.

Dum la 1960-aj jaroj ŝi laboris en la movado por civilrajtoj kaj registris kelkajn politikajn kantojn.

Inter ŝiaj plej bonkonataj kantoj estas :– *I Loves You Porgy; My Baby Just Cares for Me; To be Young, Gifted and Black; Mississippi Goddam; House of the Rising Sun; I Put a Spell on You*.

En 1971 Simone forlasis Usonon post malkonsentoj kun agentoj kaj la impostinstanco, citante rasismon kiel la kialo.

Ŝi revenis en 1978 kaj oni arestis ŝin pro impostevitado - ŝi rifuzis pagi laŭenspezan imposton dum kelkaj jaroj kiel protesto kontraŭ la vjetnama milito.

Ŝi vivis en diversaj landoj en la Antiloj, Afriko kaj Eŭropo kaj kantis regule ĝis post la aĝo de 60.

En 1993 ŝi setlis apud Aix-en-Provence, Francio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Nina Simone oficialaj paĝoj Arkivigite je 2005-06-13 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 11104
* GND: 119082071
* LCCN: no91012203
* VIAF: 44486409
* ISNI: 0000 0000 8123 2970, 0000 0003 6849 6922
* SUDOC: 031070817
* BNF: 13899792d
* MBA: 2944824d-4c26-476f-a981-be849081942f
* NLA: 35953656
* NDL: 00516227
* BIBSYS: 1035368
* NKC: js20030623005
* BNE: XX872093
 |