recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sadukeoj** estis juda sekto kiu formiĝis eble en la jaro -248; tiel nomita laŭ la nomo de ĝia fondinto Cadok, sekve oni devus nomi ilin "cadokeoj" en Esperanto, sed la nomo "sadukeoj" venis pere greka versio en la Biblio. La sadukeoj ne kredis al la senmorteco de l' animo, nek al reviviĝo, nek al bonaj kaj malbonaj anĝeloj. Tamem ili kredis al Dio, sed, nenion atendante post la morto, ili servis al Dio nur celante materiajn rekompencojn, ĉar laŭ ilia kredo, la Providenco limiĝis nur al tio; ankaŭ la kontentigo de la sentumoj estis en iliaj okuloj la precipa celo de la vivo. Koncerne la Skribaĵojn, ili tenis sin nur al la Leĝo de Moseo, ne akceptante la tradicion nek ian ajn interpretadon. Ili lokis la bonajn agojn kaj la plenumadon de la leĝo pli alten, ol la eksteraĵojn de la kulto.

La **saduceoj** (verŝajne de la nomo de la alta sacerdoto *Saduko*) estis romiema grupo de judoj inter ĉirkaŭ 150 a.K. ĝis la detruo de la dua templo en la jaro 70 p.K.. Ili regis la templon kaj la templokulton. La saduceoj estis la plej granda povo en la *sinedrio* (alta konsilio dum la epoko de la juda templo) kaj pluraj la altaj sacerdotoj estis saduceaj.
**W. H. (Bill) ANDREWS** (naskiĝis en 1870, mortis en 1950) estis komunisto kaj sindikata aktivulo en Sud-Afriko.

Li naskiĝis en Anglio sed elmigris al Sud-Afriko en 1893. Li laboris kiel fervoja muntisto kaj en 1909 li fariĝis la unua prezidanto de la Sud-Afrika Laborista Partio.
En 1912 li elektiĝis al la Parlamento kaj poste al la Provinca Konsilio.
Li batalis por plibonigi la kondiĉojn kaj rajtojn de laboristoj.
Li enkondukis la unuan leĝprojekton por doni voĉdonrajtojn al virinoj.
Li forlasis la Laborista Partio ĉar li rifuzis subteni la preparojn por milito kaj en 1915 helpis starigi la Internacian Socialistan Ligon, poste konata kiel la Sud-Afrika Komunista Partio. En 1921 li elektiĝis kiel la unua sekretario de la Komunista partio kaj poste fariĝis prezidanto.

Li konstante batalis por la plena partoprenado de afrikanoj en politikaj organizaĵoj kaj por nigraj kaj blankaj laboristoj stari kune kontraŭ la komuna malamiko.
Li reprezentis sud-afrikajn laboristojn ĉe multaj internaciaj konferencoj kaj ĉe la 4-a Kongreso de la Komunista Internacio en Moskvo li estis elektita al la komitato. Li restis en Moskvo dum la sekvanta jaro.

En 1924 li elektiĝis kiel la unua ĝenerala sekretario de la Sud-Afrika Sindikat-Kongreso. Dum la 1940-aj jaroj li estis prezidanto de la Komunista partio.
La **Asociación Mutual Israelita Argentina (AMIA)** (Argentina Israela Helpasocio) estas centro de la juda komunumo situanta en la urbo Bonaero, Argentino. Ties ĉefaj celoj estas helpi la bonfarton kaj disvolvigon de la argentina juda komunumo kaj pluteni vivaj la tradiciojn kaj principojn de tiu komunumo.

La Helpasocio organizas aŭ helpas bonkvalitajn espertojn pere de granda nombro de judaj aktivaĵoj kaj formalaj kaj neformalaj, kaj distraj kaj kulturaj aŭ edukaj. Ĉiuaĝaj personoj estas invititaj partopreni en siaj interestemoj kaj instigitaj al plej altaj niveloj de interveno en la juda vivo ĝenerale kaj en la komunumo partikulare.

34° 36′ 6.5″ S 58° 23′ 58″ U﻿ / ﻿34.601806 °S, 58.39944 °U﻿ / -34.601806; -58.39944 (mapo)

Vidu ankaŭ
----------

* Judismo
* Atenco kontraŭ la AMIA

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
* Filmeto de Jorge Lanata pri Amia
* pri la atenco
* La AMIA renace de las cenizas Arkivigite je 2013-12-02 per la retarkivo Wayback Machine clarin.com, 26.05.1999
* Cinco años después, resurge la AMIA Arkivigite je 2014-05-31 per la retarkivo Wayback Machine lanacion.com, 12.05.1999

Koordinatoj: 34° 36′ 6.5″ S 58° 23′ 58″ U﻿ / ﻿34.601806 °S, 58.39944 °U﻿ / -34.601806; -58.39944 (mapo)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 482782
* LCCN: n50002046
* VIAF: 131076425
* ISNI: 0000000089851952
* SUDOC: 029767849
 |
La **Librovendejo Lello** (en portugala: *Livraria Lello*), konata ankaŭ kiel **Librovendejo Lello kaj Frato** (*Livraria Lello e Irmão*) aŭ **Librovendejo Chardron** (*Livraria Chardron*), estas librovendejo en la historia urboparto de Porto, Portugalio. Ĝi estas ĉe la Rua das Carmelitas 144, proksime de la Turo de la Klerikoj (nome baroka sonorilturo, konstruita de Nicolau Nasoni).

Pro sia historia kaj arta valoro, la librejo estis agnoskita kiel unu de la plej belaj de la mondo fare de diversaj famuloj kaj entoj, kiel la hispana verkisto Enrique Vila-Matas, la brita gazeto *The Guardian*, la aŭstralia eldonejo de veturgvidiloj *Lonely Planet*, la gazeto «Time» kaj la CNN, en 2014.

La librovendejo iĝis granda turisma altiraĵo — en 2018 (kaj aliaj jaroj) ĝi ricevis unu milionon da vizitantoj — speciale post disvastiĝo de kredo ke la interna dekoracio inspiris J.K. Rowling al la sagao pri Harry Potter. Oni diris eĉ, ke la ŝtuparoj inspiris tiujn de Hogwarts. J.K. Rowling fakte iam loĝis en Porto, kie ŝi instruis anglan, sed ŝi mem dementis tiun influon tra Twitter fine de majo 2020.​ 

La abundego de turismaj vizitoj kondukis al neceso postuli enirpagon ekde 2015, ĉar foje venis eĉ 30 000 turistoj tage, kaj tio malhelpis la funckion vendi libron kaj eĉ la proprajn vizitojn. Tamen la pago iĝas rabato en la libraĉetado, kaj krome ĝi utilas por iom redukti la alvenon de neaĉetontaj vizitantoj, kalkuli la vizitnombron kaj eĉ financi la necesojn de la eltenado. 

La fasado estas novgotika: tri ortangulaj fenestroj kontrastas kun malsupra ebenarko, kaj supra ornamita oĝivarko kun pinakloj. La tuto estas ornamita laŭ Nova Arto. La fenestroj estas inter belaj alegoriaj bildoj de Arto kaj Scienco. Ankaŭ la interno estas tre bele ornamita kaj estas skulptaĵoj de la verkistoj Antero de Quental, Eça de Queirós, Camilo Castelo Branco, Teófilo Braga, Tomás Ribeiro kaj Guerra Junqueiro.

Referencoj
----------

1. ↑   «Librairie magique». L'Histoire (457). 2019.
2. ↑  «Un palazo de J.K Rowling: la librería de Harry Potter no es la librería de Harry Potter». www.clarin.com. 22a de majo 2020. Konsultita la 3an de junio 2020.

Bibliografio
------------

* Cardoso, Margarida David (2016-07-21), "Livraria Lello acordou de cara lavada, como era há 110 anos", Público, p. 61
* "Livraria Lello", Público, Porto, Portugal, 1995-03-15
* "Mural de arte urbana vai "tapar" livraria Lello", Público, Porto, Portugal, 2016-04-21, p. 14

Eksteraj ligiloj
----------------

* *La librería más bonita del mundo* Arkivigite je 2016-08-19 per la retarkivo Wayback Machine

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Librería Lello en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 851621
* GND: 5171489-9
* LCCN: n97037657
* VIAF: 150267557
* SUDOC: 074328999
 |
La **Internacia Akademio de Arkitekturo** estas neregistara kaj neprofitcela organizaĵo (bulgare *Международна Архитектурна Академия*, angle *Internacia Akademio de Arkitekturo*, akronime **IAA**), kiu havas specialan statuson en la Ekonomia kaj Socia Konsilio de la Unuiĝintaj Nacioj (ECOSOC UN) .

La ĉefsidejo de la IAA estas en la bulgara urbo Sofio, tial la oficiala angla akademia nomo estas deviga en bulgara traduko en ĉiuj dokumentoj destinitaj por uzo en Bulgario. La organizaĵo estis establita en 1987. 

La membroj de la IAA estas plej elstaraj sciencistoj kaj profesoroj pri nuntempa arkitekturo de la tuta mondo, kiuj gvidas kaj instruas akademiulojn kaj arkitekturajn fakultatojn el la tuta mondo.

En Bulgario, la bulgara nomo de la organizaĵo estas uzata kune kun la angla nomo en ĉiuj dokumentoj. La laborlingvoj en la organizaĵo estas la angla, la franca, la rusa kaj la hispana.

La celoj de la IAA estas antaŭenigi arkitekturan kreadon, teorion kaj edukadon, diskonigi membrojn kaj ilian laboron, antaŭenigi talentan junan talenton, trakti tutmondajn, regionajn kaj lokajn problemojn de arkitekturo kaj urboplanado rilate al la medio kaj konstanta evoluo de civila socio. Krome, la ekzistantaj fakscioj estu uzataj por subteni la efektivigon de programoj de Unuiĝintaj Nacioj kaj iliaj komitatoj. Krome, edukaj kaj esplorprogramoj same kiel novaj ideoj kaj konceptoj en la kampo de arkitekturo devus esti antaŭenigitaj.

Kunsidoj de la Ĝenerala Asembleo de la IAA estas okazigitaj ĉiujn tri jarojn. En ĝi, la Membroj de la Akademio ŝanĝas la ĉarton kaj elektas novajn akademiulojn. La Akademio ankaŭ gastigas la Mondan Trienon de Arkitekturo .

Referencoj
----------

1. ↑  International Academy of Architecture. (el Retarkivo 20130608020139)angle
2. ↑  *Statute of the International Academy of Architecture - Art. 6. (1)*
3. ↑   Академия архитектуры при ЮНЕСКО откроет в Ульяновске свой филиал. Arkivita el la originalo je 2012-06-07. Alirita 2016-12-29.
4. ↑  В столице Болгарии прошла XIV Всемирная триеннале по архитектуре «INTERARCH 2015» (La XIV Monda Trijara Arkitekturo "INTERARCH 2015" okazis en la ĉefurbo de Bulgario)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la *Internacia Akademio de Arkitekturo*

 **Internacia Akademio de Arkitekturo** en Vikimedia Komunejo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 851798
* LCCN: n89668306
* VIAF: 123738636
* ISNI: 0000000110884776
* SUDOC: 135579597
* NKC: ko20211101203
 |
卑南 - Pujumanoj
La **pujuma popolo** (alilingve nomata *Panapanayam*, *Pelam*, *Pilam*, *Piuma*, *Pyuma*; ĉine 卑南, pinjine: Bēinán) estas indiĝena popolo kiu apartenas al la aborigenoj de Tajvano. Ili ĉefe loĝas en la ebenaĵoj de la suda distrikto Taidong. Nun ili spertas grandan premon al ĉinigo rezulte de kio la lingvo de la pujumanoj malrapide estas anstataŭigata de la ĉina. Estas ĉirkaŭ 10 000 pujumanoj. 

Tradicie, la pujumanoj loĝis en grandaj komunumoj de kelkcentoj da homoj havante endogamian karakteristikon. La popolo havas patrinlinian strukturon. Ili kultivis taron, panicon kaj fabojn. La vivo de la komunumoj koncentriĝis ĉirkaŭ la prapatroj, prezidata de ĉefpastro.

La indiĝena religio de la pujamanoj estis animismo, ŝamanismo. Oni kredis ke homo havas tri animojn, kiuj loĝas en la brakoj kaj la kapo. Kiam la animo, kiu forlasis la kapon, forlasis la korpon, ĝi estis mortanta. Kun la tempo, la animismo kaj ŝamanismo pereis sub la influo de budismo kaj kristanismo.

Noto
----

Tiu ĉi estas parta traduko de la pola vikipedia artikolo *Puyana*, prilabora historio.

Referencoj
----------

1. 1 2 3 4 5  (en) James S. Olson: *An Ethnohistorical Dictionary of China* (Etnohistoria Vortaro de Ĉinio), Westport: Greenwood Press, 1998, pp 283-284.
2. ↑   Taiwan Country Study Guide. T. 1: Strategic Information and Developments. Washington: International Study Publications, 2013, pp. 85-86.
3. ↑  (en) *Digital Museum of Taiwan Indigenous Peoples* (Cifereca Muzeo de Indiĝenaj Popoloj de Tajvano), alirite la 10an de novembro 2019.
4. ↑   Taiwan Country Study Guide. T. 1: Strategic Information and Developments. Washington: International Study Publications, 2013, pp. 85-86.
5. ↑  (en) *Taiwan Country Study Guide*. T. 1: Strategic Information and Developments. Washington: International Study Publications, 2013, pp. 85-86.

* Kategorio Pujuma popolo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La Turo de Belemo
**Belém** [prononco: Beléjn], portugale por Betleĥemo (esperanta nomo **Belemo**), estas la nomo de kvartalo en la okcidenta parto de la portugala ĉefurbo Lisbono, situanta ĉe la rivero Tejo. En la komunumo granda 3,45 kvadratajn kilometrojn la 30-an de junio 2011 loĝis 110632 loĝantoj.

La urbo estis memstara ĝis 1885, post tio ĝi estis enkomunumigata al Lisbono. Ĉar dum la granda lisbona tertremo en 1755, kiu vaste detruis la urbocentron de Lisbono, Belemo preskaŭ ne suferis, ĉi tie nun troviĝas multaj famaj vidindaĵoj de la portugala ĉefurbo, precipe tiaj el la tempo antaŭ la tertremo.

Vidindaĵoj
----------

En Belemo troviĝas multaj el la vidindaĵoj de Lisbono, inter alie:

* La Monaĥejo de la hieronimanoj de Belém (monda heredaĵo de Unesko) kun la monaĥopreĝejo Sankta Maria kaj la tombomonumento de la dinastio Aviso (i. a. ankaŭ la tomboj de Vasco da Gama kaj Luís de Camões),
* La Turo de Belemo (monda heredaĵo),
* La *Padrão dos Descobrimentos*, monumento de la klerikfaŝisma reĝimo Salazar por la portugalaj ŝipistoj kaj malkovrintoj
* Centro Cultural de Belém,
* La Muzeo pri Elektro,
* La kaleŝomuzeo,
* La tortetofabriko „Fábrica dos Pastéis de Belém".

La iama reĝa palaco *Palácio Nacional de Belém* nun estas la oficiala sidejo de la prezidanto de la portugala respubliko. En Belemo ankaŭ troviĝis la porto Restelo, la tradicia haveno de la portugala ĉefurbo, de kiu multaj famaj malkovrintoj portugalaj ekvelis transmaren.

Eksteraj ligiloj
----------------



* Retpaĝo de la kvartalo Belém


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 508346
 |
**Péter Makó,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Makó Péter** estas hungara muzikisto (klarnetisto, saksofonisto, tarogatisto, sakŝalmisto, bekflutisto).

Péter Makó naskiĝis en 1979 en Nyíregyháza.

Péter Makó kun tarogato en 2007

Biografio
---------

Péter Makó komencis konatiĝi kun la citro en la familio jam en 1986, post 4 jaroj kun klarneto. Li studis ankaŭ en muziklernejo, krome li aŭdis artkantojn en geedziĝaj festoj. Li muzikadas en orkestro de János Csík, krome ankaŭ en aliaj muzikgrupoj, ekde 1999 li estas muzikisto de dancista grupo. Li ricevis 2 premiojn (kiel ano de Csík-orkestro), la lasta estis en 2013 premio Kossuth.

Liaj muziktekstoj
-----------------

* *Fekete L'amour* (kun aliaj)
* *Gyimesi héjsza szívből, bár egy kicsit gátlástalanul*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* [ hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la -a paĝo)]

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Péter Makó en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 663384
 |
**Inkou,** ĉine **营口** / **營口** estas metropolo kaj havenurbo en Ĉina Popola Respubliko. La prefektejo administras ankaŭ 2 urbojn kaj 4 distriktojn.

Geografio
---------

Inkou etendiĝas en la orienta parto de la lando laŭ rivero tre proksime al la maro nordokcidente de la Liaodonga Duoninsulo. Ŝenjango troviĝas 166, Dalian 204, Anŝan 84, Panczjin 70 km.

Historio
--------

Inkou estis antaŭe konata, kiel angla "Newchwang" (**牛庄**). Laŭ Traktato de Tjanĝino en 1858 la britoj akiris en la proksimeco riveran havenon, sed poste ili plendis, ke la rivero ne sufiĉas por la grandaj britaj ŝipoj, tial la loko ŝanĝiĝis al la nuna Inkou.

Ekonomio
--------

Evoluon de Inkou diversaj industriaj zonoj apogas.

Klimato
-------

Inkou havas kontinentan klimaton kun fortaj influoj de musono. La temperaturo estas en januaro −9 °C, en julio 25 °C. Jare pluvas po 643 mm. En ĉiuj monatoj pluvetas (aŭ neĝas), sed plej ofte en julio kaj aŭgusto pluvas.

Vidindaĵoj
----------

* templo

Ĝemelurboj
----------

* Usono Jacksonville, Usono ekde 1990
* Rusio Tver, Rusio ekde 1994
* Indonezio Bandungo Indonezio ekde 2009

Evolua modelo

Fontoj
------

* Angla Vikipedio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Inkou en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Inkou en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Mapo pri Inkou
**Edgar BAUER** (naskiĝinta la 7-an de oktobro 1820 en Charlottenburg, mortinta la 18-an de aŭgusto 1886 en Hanovro) estis germana verkisto filozofia.

Vivo
----

Estante frato de Bruno Bauer, kies tro kritikajn vidpunktojn li jesis, li studis de 1838 teologion, poste jursciencojn en Berlino. Li havis netrankvilan vivon kiun interrompis ne malofte procesoj pri gazetaraj demandoj kaj arestiĝoj. Li multe vojaghis kaj verkadis.

De liaj parte jam forgestiaj libroj menciidas la jenaj: »Bruno B. und seine Gegner« (Berlino 1842); »Der Streit der Kritik mit der Kirche und dem Staat« (Bern 1843); »Geschichte des Luthertums« (sub la pseŭdonimo *Martin von Geismar*, Leipzig 1846–47).

Post la revolucioj de 1848 kaj 1849, kiujn li iomete partoprenis, li vivis en Altona, Flensburg, Londono kaj Hamburgo. Tie li fondis, kun la konservativa episkopo Wilhelm Heinrich Koopmann la periodaĵojn »Kirchlichen Blätter« (1870) kaj »Christlich-politische Vierteljahrsschrift«.

Aliaj verkoj de li estis »Die Deutschen und ihre Nachbarn« (Hamburgo 1870), »Das teutsche Reich in seiner geschichtlichen Gestalt« (Altona 1872), »Artikel V, der deutsche Gedanke und die dänische Monarchie« (Altona 1873).

Fonto
-----

* *Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 2. Leipzig 1905, p. 460 (tie ĉi interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Vikifontaro
* Informoj pri Edgar Bauer en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* eltiraĵo el "Edgar Bauer. Junghegelianer, Publizist und Polizeiagent"



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 849542
* GND: 118507265
* LCCN: n86132555
* VIAF: 44440993
* ISNI: 0000000083432693
* SUDOC: 035456485
* BNF: 131906488
* NLA: 35904743
* NDL: 00620335
* NKC: mzk2011659868
* ICCU: LO1V013098
 |
Papriko kun AOC-etikedo de Espelette
En Francujo, **Kontrolata devennomo** (france *Appellation d'Origine Controlée*, ***AOC***) estas kvalifiko-sistemo pri agrikulturaj produktaĵoj; interalie vino, fromaĝo kaj butero. La kvalifiko temas pri iliaj produkto-procezoj kaj kvalitoj de produktaĵoj.

En la EU-leĝaro, *AOC* nomiĝas ***AOP*** por *Appellation d'Origine Protégée*, kiun oni povas traduki per **Atesto de Origino Protektata** aŭ "Protektata nomo de origino".

Franca leĝo malpermesas vendadon de ne-kvalifikitajn produktaĵojn per AOC.
La sistemon regas, *Institut National des Appellations d'Origine* (INAO).

Ĉiuj produktaĵoj kvalifikitaj de AOC portas AOC-etikedon. Oni ne povas uzi nomon saman al AOC por aliaj produktaĵoj. Se AOC-produktaĵo portas nomon de loknomo, la etikedo portas poŝtkodon.

Reguloj de AOC por ĝeneralaj produktaĵoj
----------------------------------------

Per tiu pruvo de deveno, la produktistoj pliprestiĝigas la varon. Krom la landa kondiĉo, originnoma produktado devas sekvi regulojn pri ingrediencoj, labormanieroj, etikedoj kaj kvantoj.

Historio
--------

En 15-a jarcento, la franca parlamento dekretis regulon pri rokforto. Ĝi estas la originala koncepto de AOC.
En 1905, oni faris "leĝon pri kontraŭbatali falsadon de materialo". En 1919 oni faris "leĝon pri protekto de origino".
Je 30-a de julio, oni establigis INAO-on sub Ministerio pri Agrikulturo, kiu regas nomon de AOC. En post du jaroj la establo, Barono Pierre Le Roy akiris Cotes du Rhone kiel AOC.

Areo de AOC-produktejo tre varias. Iuj AOC havas grandan regionon kun klimato-kondiĉo aŭ grundo-kondiĉo dum aliaj havas etan areon. Ekzemple, Cotes du Rhone havas 40,000 hektarojn de vinberejo, aliflanke Château Grillet havas nur 4 hektarojn.

AOC por vinoj
-------------

AOC-vinoj portas etikedon kun indiko "***Appellation Contrôlée***" aŭ "***Appellation d'origine (*produktejo*) Contrôlée***". La "produktejo" portas nomon de loknomoj; ekz. Ĉampano. Etikedoj de Burgonjaj vinoj portas ankaŭ nomon de vinberejo; ekz, Romanée-Conti. Fama estas la Bordoza vino.

### Aro da reguloj por AOC

1. Produktejo: vino devas esti produktata el vinoj de tia produktejo.
2. Vinraso
3. Plejmalalta procentoj de alkoholo
4. Plejmulta rikoltokvanto
5. Kultivo
6. Pritondo
7. Vinofaro
8. Maturo
9. Drinktesto.

Sistemoj de geografia identigo
------------------------------

* Eŭropa Unio: Protektita nomigo de origino
* Protektita Geografia Indiko
* Francio: *Appellation d'Origine*; oni distingas inter *AOP* (*appellation d'origine protégée*) kaj *AOC* (*appellation d'origine contrôlée*)
* Hispanio: *Denominación de Origen*
* Italio: *Denominazione di Origine*; oni distingas inter *DOP* ("protektita nomo de origino"), *DOC* ("kontrolita nomo de origino") kaj *DOCG* ("kontrolata kaj garantiita nomo de origino"),
* Portugalio: *Denominação de Origem Controlada*.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

Bach vintre kun junaj fanatikuloj, en la tago de la inaŭguro 1985.
Bach dum suna tago en 2012, rigardanta la urbodomon.
La **Bach-monumento** sur la centra bazar-placo de Arnstadt famiĝas pro ĝia ete petoleca kaj leĝera aspekto.

Ĝi modliĝis fare de Bernd Göbel (profesoro el Halle) kaj muldiĝis el bronzo en la arta gisejo Lauchhammer.

Inaŭgurado estis en la 21-a de marto 1985, kiam oni festis la datrevenon de la 300-a naskiĝtago de Johann Sebastian Bach. Ĉeestis ĉirkaŭ 10.000 vizitantoj kaj krom politikistoj estis sur la podio ankaŭ multaj ekleziaj altranguloj. Politike dum GDR-tempo ne kongrue - sed pro la okazo nepre - la blovorĥestro ludis multajn ĥoralojn de Bach, ilin tamen sen teksto.

Vidu ankaŭ
----------

* Bach-kirko
* Bach-domo
* Bach en Arnstadt

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bach-monumento en Arnstadt en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Diskuto en 2010 kun la artisto pri lia monumento.

Notoj
-----

1. ↑  Pri tio kaj multaj aliaj kuriozaĵoj oni detale memorigis 25 jarojn pli poste en artikolo de la taggazeto *Thüringer Allgemeine*.

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La enirejo de la Reĝa Muzeo Tyrrell
**Reĝa Muzeo de Paleontologio Tyrrell** situas en Provinca Parko Midland apud Drumheller, en Alberto (Kanado). Ĝi estas konata tutmonde kiel elstara paleontologia muzeo kaj esplorejo. Malfermita en 1985, al ĝi donis "reĝan" statuson en 1990 Reĝino Elizabeto la 2-a; ĝia celo estas kolekti, konservi, esplori, montri, kaj klarigi paleontologian historion, kun speciala atento al la vasta fosilia heredaĵo de Alberto. La muzeon funkciigis la Ministerio de Komunuma Evoluo de la Registaro de Alberto. Ĝi ricevis sian nomon honore al Joseph Burr Tyrrell (1858-1957) [*rompita ligilo*].

Dek galeroj prezentas ekspoziciojn celebrantaj la mirindan historion kaj diversecon de tera vivo dum la pasintaj 3,9 milardoj da jaroj, kiel ankaŭ la paleontologojn kiuj vivigis ĉi tiun rakonton. Inter la ekspozicioj estas 35 plenaj dinosaŭraj skeletoj, la plej granda tia kolektiĝo en la mondo; granda aro de fosilioj de Skistejo Burgess; viv-granda modelo de rifo el la devonia epoko; kaj vivanta kretacea ĝardeno kun pli ol 600 plantospecioj. Fenestro en la ĉambro por pretigo de ekspozicioj permesas al vizitantoj spekti la laboron de teknikistoj kiuj zorge forigas la fosiliojn el la rokomatrico por studado kaj montrado. Ĉe la muzeo ankaŭ estas gviditaj kaj mem-gvidaj rond-promenoj en la badlandoj, esplorcentro por infanoj, similita fosili-fosado, farado de fosilimuldaĵoj, lernejaj programoj, somerprogramoj por infanoj kaj familioj, kaj multaj aliaj programoj por edukado kaj ĝuado.

En la unua jaro kiam ĝi estis malfermita la muzeo altiris pli ol 600.000 vizitantojn, kaj ĉiujare trapasas la pordojn de la muzeoj kelkcent mil vizitantoj ankoraŭ nun. Ĝi estas vizitebla tutjare, sed fermita lunde de Dankofesto ĝis Viktoria Tago; ĝi ankaŭ estas fermita la 24-an kaj 25-an de decembro, kaj la 1-an kaj 2-an de januaro.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Reĝa Muzeo de Paleontologio Tyrrell (Kanado) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Reĝa Muzeo Tyrrell\*
**Sabrosa** estas portugala urbo apartenanta al la Distrikto Vila Real, en la regiono Trás-os-Montes (Nordo) kaj la intermunicipa komunumo Doŭro, kun ĉirkaŭ 1200 loĝantoj.

Estas sidejo de municipo de 156,45 km² de areo kaj 7032 loĝantoj (en 2001), subdividite en 15 submunicipoj. La municipo limas norde kun la municipoj Vila Pouca de Aguiar, oriente kun Alijó, sudoriente kun São João da Pesqueira, sude kun Tabuaço kaj Armamar kaj okcidente kun Peso da Régua kaj Vila Real. La urbo ekekzistis en 1836 pro eliro de Vila Real.

Statuo de Ferdinando Magelano.
En Oktobro 2014, oni subskribis la ĝemeligon inter la urbo Puerto San Julián, en Argentino, kaj la urbo Sabrosa, rilate al la fakto, ke Magelano eble naskiĝis en Sabrosa kaj ĉe Puerto San Julián vintrumis antaŭ trovi la marpasejon de la nun nomita Magelana Markolo].

Notoj
-----

1. ↑  «Gleadell firmó hermanamiento con Sabrosa en Portugal». La Opinión Austral. 10a de Oktobro 2014. Arkivita el la originalo en la 22a de Decembro 2015. Alirita la 28an de Majo 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 726699
* LCCN: n2010016989
* VIAF: 145657182
 |
**José María de Salamanca y Mayol** (Malago, 23-an de majo 1811 - Malalta Karabanĉelo, Madrido, 21-an de januaro 1883), **markizo de Salamanca** kaj **grafo de Los Llanos**, estis influa politikisto, elstara gravulo nobela kaj socia kaj ĉefe negocisto dum la reĝado de Isabel la 2-a de Hispanio. Ricevis lian nomon la aktuala kvartalo de Salamanca de Madrido, pri kies plilarĝigo li estis respondeca.

Li estis aventurema kaj nestabila; al José de Salamanca oni atribuas multnombrajn negocojn kun grandaj profitaj en sektoroj kiel fervojoj, konstruado, bankoj aŭ borsa investado, krom kelkaj koruptaĵoj; ofte kiel partnero de alaij gravaj membroj de la hispana tiama socio, inklude la reĝa patrino nome María Cristina de Borbón, patrino de Isabel la 2-a de Hispanio kaj regentino dum la junaĝo de Isabel. Probable li posedis iam la plej grandan riĉon de Hispanio.

Fine de la 1820-aj jaroj li estis liberala kaj opozicianto de la absolutismo de la reĝo Ferdinando la 7-a. Poste li estis urbestro de Monóvar, (provinco de Alikanto) en 1833, poste, en 1835 li estis urbestro de Vera (Almerio) kaj poste reprezentis tiun provincon en la *Junta Revolucionaria* (Revolucia Antaŭregistaro) de Sevilo.

Fine de la 1830-aj jaroj li estis deputito kaj komencis sian negocadon pere de monopolo de salo. De tiam li estis ministro, influa politikisto kaj gravulo en la plej altaj instancoj de la hispana povo kaj riĉo. Poste dediĉis sin al konstruado de la menciita kvartalo madrida kaj dum la 1840-aj jaroj al konstruado de fervojoj, la ĉefa negoco tiuepoke. En 1844 faris sian grandan negocon en la Borso per uzado de la informo pri klopodotaj puĉoj. Same malpuraj negocoj faris kun la reĝino kaj la ĵus kreita Banko de Isabel la 2-a. Dum la 1860-aj jaroj komencis la falo de lia riĉo kaj sukceso en la negocoj.

Bibliografio
------------

* HERNANDEZ GIRBAL, F.: José de Salamanca, marqués de Salamanca: el montecristo español. Madrid, 1963. Ediciones Lira.
* LACOMBA, Juan Antonio, "Málaga: Personajes en su historia". Ed. Arguval. Málaga 1986.
* ZAVALA, José María, "María Cristina de Borbón, en la picota". La Aventura de la Historia, nº 91. Arlanza ediciones S.A. 2006.

* Kategorio José de Salamanca y Mayol en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 309152
* GND: 128901756
* LCCN: n83139031
* VIAF: 47050649
* ISNI: 0000 0001 2131 3717
* SUDOC: 15216006X
* BNF: 15060697z
* ULAN: 500325366
* BNE: XX1105151
 |
Sampierdarena
**Sampierdarena**, iam ankaŭ **San Pier d'Arena**, estas ĝis 1926 sendependa urbo apud Ĝenovo en Ligurio (Italio). Hodiaŭ ĝi estas unu el la plej dense loĝataj kvartaloj de Ĝenovo kun 67.741 loĝantoj en 2000.

Geografio
---------

Sampierdarena situas ĉe la enfluejo de la rivero Polcevera en la Liguran Maron.

Historio
--------

La nomo *San Pier d'Arena* signifas proksimume *Sankta Petro de la Strando*. Laŭlegende Sankta Petro ekpaŝis tie ĉi unuan fojon sur romian grundon por aktivi kiel unua papo de la kristana komunumo. Dum la renesanco la iama fiŝista vilaĝo fariĝis loĝ-kvartalo kun imponaj palacoj kiel la *Palazzo Spinola* kaj la *Palazzo Scassi*, ambaŭ probable konstruita de Galeazzo Alessi (1512–1572). Post la konstruo de fervojoj ĝi fariĝis unu el la industriaj centroj de Italio. En 1881 Sampierdarena havis 19.501 loĝantojn. La entrepreno *Gio. Ansaldo & C.* estis gvida regiona kompanio pri ŝip-konstruado, ĝis kiam ĝi estis transprenita de Finmeccanica en 1993.

En 1926 la komunumo de Sampierdarena estis absorbita de Granda Ĝenovo, iĝinta en 1969 t.n. *delegazione* kaj en 1978 t.n. *circoscrizione* de Ĝenovo.

Famulo
------

En Sampierdarena naskiĝis Lajos Bodola (geodeto).

Esperanto en Sampierdarena
--------------------------

La unua Esperanto-grupo en Sampierdarena ekestis en 1911, unu jaron post tiu de Ĝenovo, vd. la artikolon "Esperanto-movado en Italio".

* Kategorio Sampierdarena en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 263648
* GND: 7573802-8
* LCCN: n79044404
* VIAF: 157092219
 |
Koordinatoj: 50° 44′ 28″ N 15° 18′ 37″ O﻿ / ﻿50.74111 °N, 15.31028 °O﻿ / 50.74111; 15.31028 (mapo)

**Šumburk nad Desnou** (germane *Schumburg an der Desse*) estas parto de urbo Tanvald en distrikto Jablonec nad Nisou en Ĉeĥio. Ĝi troviĝas nordoriente de Tanvald. En la jaro 2011 estis ĉi tie registritaj 437 adresoj. En la jaro 2021 ĉi tie daŭre vivis 1 592 loĝantoj.

**Šumburk nad Desnou** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 4,53 km².

Historio
--------

Šumburk nad Desnou estas hodiaŭ perceptata kiel integrala konsisto de Tanvald. Sur ĝia teritorio troviĝas ĉefa tanvalda stacidomo.

Šumburk havas simile kiel Tanvald komencojn en la komenco de la 17-a jarcento kaj ĝiaj loĝantoj okupiĝis per prilaborado de lino, pli poste ankaŭ de kotono. Loĝantoj de pli situantaj domaroj Hoření Šumburk kaj Český Šumburk okupiĝis per agrikulturo. En la jaro 1880 Šumburk havis proksimume 2200 loĝantojn.

En aŭgusto de 1901 estis en Šumburk konsekrita nova preĝejo de sankta Francisko el Asizo. En la jaro 1906 Šumburk estis avancita je kampurbo kaj en la jaro 1925 je urbo. En la jaro 1942 estis pro ordono de germanaj regnaj oficoj plimulto de Šumburk alligita al Tanvald escepte de Svárov – ĝis la jaro 1942 parto de municipo Šumburk nad Desnou, kiu estis alligita al Velké Hamry.

Loĝantaro
---------

Evoluo de nombro de loĝantojLa datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj  

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1869 | 1 775 |
| 1880 | 2 098 |
| 1890 | 2 936 |
| 1900 | 3 156 |
| 1910 | 3 329 |
| 1921 | 3 131 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1930 | 3 376 |
| 1950 | 2 030 |
| 1961 | 2 207 |
| 1970 | 3 207 |
| 1980 | 1 561 |
| 1991 | 1 336 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2001 | 1 805 |
| 2011 | 1 805 |
| 2021 | 1 592 |

Pluaj fotoj
-----------

* Šumburk nad Desnou en la jaro 1903Šumburk nad Desnou en la jaro 1903
* Šumburk nad DesnouŠumburk nad Desnou
* Pensiono Světlá en Šumburk nad DesnouPensiono Světlá en Šumburk nad Desnou

Referencoj
----------

1. ↑  Tanvald – historio de la urbo kaj ĉirkaŭaĵo, retpaĝo de la urbo

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de urbo Tanvald (3) |
| --- |
| Šumburk nad Desnou ~ Tanvald ~ Žďár |

 |
Pordego de la ĉefa enirejo.
Fino de Ŝanhai-pasejo kie la Granda Ĉina Muro trafas la oceanon (en la Bohaj-maro).
**Ŝanhai-pasejo** estas unu el la gravaj pasejoj en la Granda Ĉina Muro. Ĝi estas en la Distrikto Ŝanhaiguan, Ĉinhŭangdaŭo, Hebejo. En 1961, la pasejo estis elektita Nacia Kultura Loko de Ĉinio. Ĝi estas populara turisma destinejo en la orienta pinto de la Murego de la Dinastio Ming. La loko kie la murego kuniĝas al la Bohaj-maro estas kromnomita "Kapo de la Malnova Drako" nome *Laolongtou* (en simpligita ĉina: 老龙头; en tradicia ĉina: 老龍頭; en pinjino: Lǎolóngtóu). La pasejo kuŝas preskaŭ 300 kilometrojn oriente de Pekino kaj estas ligita pere de la Jingŝen Ekspresvojo kiu iras nordorienten al Ŝenjango.

Laŭlonge de la historio de Ĉinio, la pasejo utilis kiel landlima defendejo kontraŭ etnaj grupoj el Manĉurio, kiel la Ĥitanoj, la Ĝurĉenoj kaj la Manĉuroj.

Bibliografio
------------

* Wakeman, Frederic (1985), *The Great Enterprise: The Manchu Reconstruction of Imperial Order in Seventeenth-century China*, Berkeley: University of California Press, ISBN 0520048040

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ŝanhai-pasejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Fotoj de Shanhaiguan
* Granda Ĉina Muro kiel Objekto Arkivigite je 2021-09-01 per la retarkivo Wayback Machine
* Atlaso de Shanhai, Yongping, Jizhou, Miyun, Gubeikou, Huanghua Zhen kaj apudaj areoj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 695617
 |
Nokta panoramo de la muro. Tiu estas la plej granda monumento lumigebla en la mondo.

La **Murego de Avilo** estas romanika militista murego, kiu ĉirkaŭas la historian urboparton de la urbo Avilo, de la aŭtonoma regiono Kastilio-Leono, en Hispanio.

Fasado de la Palaco de Dávila enmetita en la murego.
En la nuntempo, la historia urboparto, la murego kaj la preĝejoj ekstermuregaj estis deklaritaj kiel Monda heredaĵo de UNESKO.
La murego estas aktiva faktoro tre grava en la urba strukturado de Avilo kaj historie ĝi partoprenis la distribuadon de la urba spaco inter la diversaj sociaj grupoj kiuj loĝis en Avilo. La murego reprezentis la dividon inter la "sovaĝa spaco" kaj la "civilizita". La kamparo, la *plataĵo*, estis la loĝejo de la kamparanoj kiuj estis la plej malalta klaso de la socio kaj kiuj subtenis la urbon. La kamparanoj devis pagi 80% de la kostoj de la urba infrastrukturo, inkluzive de la murego kiu havis la fonduson *la riparo de la murego*. La esplorado de la defenda strukturo de la murego konkludas ke ĝia formo similas al la muregoj konstruitaj en Andaluzio. La celo de la murego estas la defendado de la urbo kaj ĝi restis tiel en la reformoj de la 14-a jarcento kiuj plibonigis ĝin.

Kongresanoj de la 70a Hispana Kongreso de Esperanto okazinta en El Eskorial dum ekskurso ĉe la muregoj de Avilo
La murego estas posedaĵo de la hispana ŝtato kaj administrata de la Urbodomo de Avilo. Kelkaj sekcioj, kiuj koincidas kun kelkaj konstruaĵoj kiel palacoj aŭ preĝejoj (inter ili la katedralo) estas privataj.

Kvankam ekde la romia konkero ekzistis murego aŭ kadro, la nuna murego venas de la dua duono de la 12-a jarcento. Ĉi tiu kronologio baziĝas sur ĝia morfologio kaj en pluraj dokumentoj. La romia murego verŝajne estis el malpli granda perimetro, ĉi tio baziĝas en ke la muregoj de Leono havis perimetron de 1.700 m kaj tiu urbo estis pli grava ol Avilo. Malgraŭ tio oni malkovris ke ankoraŭ ekzistas du originalaj sekcioj de la primitiva romia murego, enmetitaj en la konstruita morego en la Mezepoko.

La Murego de Avilo estas la plej bone konservita murego en Eŭropo kaj la due plej granda post la Ĉina Murego. Ankaŭ ĝi estas la plej granda monumento lumigebla en la mondo.

* Kategorio Murego de Avilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Bonyhád** [bonjhAd] estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en Distrikto Bonyhád, kies centro estas. La nomo de Bonyhád venas de la transilvania *Gyula*, kies unu el la filoj nomiĝis *Bonyha*.

Monumento Sankta Triunuo kaj muzeo en Bonyhád

Kastelo kaj parko en Bonyhád

Situo
-----

Bonyhád situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Pécs, laŭ fervojo Dombóvár-Baja.

Historio
--------

Pli frue keltoj vivis tie. La loko akiris en 1782 la titolon kampurbo kune kun foirrajto. Bonyhád urbiĝis en 1977, nun al ĝi apartenas administre la vilaĝoj Alsóbörzsöny, Börzsöny, Majos, Tabód kaj Ladomány.

En la komunumo plenkreskis Mór Perczel, grava persono en la liberecbatalo de 1848. Tie vivis kaj laboris inter 1819 kaj 1826 Mihály Vörösmarty, kiel hejma instruisto de la Perczel-familio. En 1942 ekis el Bonyhád tutlanda antifaŝista movado kun nomo *Fidele al la Patrujo*.

La emajlizan uzinon fondis en 1909 Béla Perczel kiel domeno-uzinon. Ekde 1913 ĝi funkcias kiel Hungara Emajlizejo kaj Metalaĵ-fabriko. Oni ekproduktis emajligitajn tabulojn, anonctabulojn en 1922, la ujoproduktado ekis en 1923. Bonyhád urbiĝis en 1977. Nuntempe la plej grava uzino estas ŝuo-uzino.

Katolika preĝejo omaĝe al Senmakula Koncipiĝo en Bonyhád

Vidindaĵoj
----------

* Preĝejo de Senmakula Koncipiĝo (Bonyhád)
* kalvinana kaj luterana preĝejoj
* Malnova sinagogo de Bonyhád
* Nova sinagogo de Bonyhád
* Kastelo de Bonyhád aŭ Kastelo de Perczel (nuntempa urba biblioteko)
* termala banejo

Famuloj
-------

En Bonyhád naskiĝis kaj mortis militestro Mór Perczel.

En Bonyhád naskiĝis:

* agronomo László Dióssy
* aktoro Piroska Szabados
* bestokuracisto István Barabás (bestokuracisto)
* biologo Zoltán Nusser
* ekonomikisto József Popp
* Ferenc Virág (episkopo)
* fizikisto Sándor Katz
* kalvinana pastro István Pap (Bilkei)
* kemiisto László Hargitai
* komponisto Mátyás Engesszer
* koreografo Beáta Lőrincz
* kuracistoj István Gáti, Tivadar Huth kaj Ödön Rajka
* Sándor Mészáros (literaturisto)
* ministro Béla Perczel
* naĝisto Tamás Kenderesi.

En Bonyhád mortis:

* ministro Dezső Perczel.

Ĝemelurboj
----------

* Germanio Wernau, Germanio
* Slovakio Tvrdošovce, Slovakio
* Germanio Hochheim am Main, Germanio
* Pollando Jastrowie, Pollando
* Germanio Treuchtlingen, Germanio
* Serbio Panĉevo, Serbio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bonyhád en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Bonyhád en Vikivojaĝo (Turisma gvidilo)

hungarlingva retejo Arkivigite je 2005-03-02 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 28674
* LCCN: n84036258
* VIAF: 123703158
* NKC: ge080644
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Fertagus** estas portugala transportkompanio, parto de la Grupo Barraqueiro. Ĝi funkciigas antaŭurban pasaĝeran relservon koncesionitan fare de la Portugala Ŝtato, inter stacio Roma-Areeiro en Lisbono kaj stacio Setúbal sur longo de 54 km. Tiu servo uzas partojn de Linha de Cintura kaj de Linha do Sul, kaj transiras la Ponton 25-a de aprilo uzante 18 duetaĝajn elektrajn motortrajnojn UQE (serio CP 3500) kun klimatizilo, numeritajn de 3501 ĝis 3518. La firmao ankaŭ funkciigas aron da aŭtobusoj sur itineroj ligantaj kelkajn el ĝiaj stacioj sur la suda bordo de Taĵo kun pli malproksimaj lokoj. Fertagus ankaŭ respondecas pri administrado de la butikumadaj arkadoj ĉe stacioj Pragal, Corroios, Foros de Amora, kaj Fogueteiro.

En 2014, Fertagus respondecis pri ĉirkaŭ 80 mil ĉiutagaj vojaĝoj.

  

Diagramo de la antaŭurbaj trajnoj de Lisbono (CP kaj Fertagus)

Fervojaj stacioj
----------------

Fervojaj stacioj Campolide kaj Pragal
* Roma-Areeiro
* Entrecampos
* Sete Rios
* Campolide
* Pragal
* Corroios
* Foros de Amora
* Fogueteiro
* Coina
* Penalva
* Pinhal Novo
* Venda do Alcaide
* Palmela
* Setúbal

Vidu ankaŭ
----------

* Infraestruturas de Portugal
* Comboios de Portugal

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Fertagus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo (portugale/angle)
La **somala lingvo** (nomo en la somala lingvo: *af Soomaali*) estas lingvo kiun oni parolas en Somalio, sudorienta Etiopio, Ĝibutio kaj la nordoriento de Kenjo. La lingvo apartenas al la orient-kuŝida lingvaro. Ĝi estas la lingvo de la somala popolo kaj estas la oficiala administra lingvo ekde la fino de 1972. Oni do uzas ĝin en administrado, edukado kaj amaskomunikiloj

Specimeno
---------

1-a Artikolo de Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj

Ni ĉiuj naskiĝis liberaj. Ni ĉiuj havas niajn proprajn pensojn kaj ideojn. Oni devas nin ĉiujn trakti same.

*Aadanaha dhammaantiis wuxuu dhashaa isagoo xor ah kana siman xagga sharafta iyo xuquuqada Waxaa Alle (Ilaah) siiyay aqoon iyo wacyi, waana in qof la arkaa qofka kale ula dhaqmaa si walaaltinimo ah.*

(fonto:  )

Vidu ankaŭ
----------

* Somalio
* Somaloj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Somala lingvo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* esperante Informoj pri la Somala lingvo en la vikio de UEA
* folkloraj informoj (france)
**Unio** (propralingve Uni) estas miksa planlingvo proponita de Elisabeth Wainscott en 1974. En tiu lingvo, ĉiuj vortoj havus tri literojn, sed, oni povas vidi ke tio ne okazas. La aŭtoro plendis ke sia lingvo havas facile memoreblajn vortojn kaj regulojn, sed oni vidas ke tio ankaŭ ne okazas. J. Klein, en la enkonduko de la projekto, diras ke Esperanto estas tre malfacila lingvo, kaj Unio estas pli bona lingvo. John Lewine, eksprezidanto de New York Esperanto Society (Esperanto-societo de Novjorko) diris ke la gramatiko ŝajnis al li pli simpla ol tio de plejparto de artefaritaj lingvoj, kaj per Unio, oni povas facile diri simplajn konceptojn.

Gramatiko
---------

Uni uzas 20 literojn: A, B, D, E, F, G, H, I, K, L, M, N, O, P, R, S, T, U, V, Z. 

Nombroj (0-9): ZE, UN, TO, TI, KA, SI, SA, ET, PO, NI. Aliajn nombrojn oni faru per kunigo: 10 = unze (unu-nulo), 21 = toun (dudek unu), ktp. Per prefikso I- oni faras la nomojn de monatoj: Iun = januaro, Ito= februaro, ktp.

Ĉiuj verboj finas per -a en prezento: som/soma (dormi/dormas). Sed ne ĉiuj vortoj finitaj per A estas verboj.

  

Estas tri prefiksoj: Ba- (ega), Be- (eta) kaj O- (nea). La malsimplaj vortoj estas komponitaj per hifeno (-) kaj la plej grava radiko restas en fino: ZUB (dento) + MAN (homo) > ZUB-MAN = dentisto; HAHA-MAN = klaŭno; SIK-MAN = paciento, malsanulo.

Ekzemplo
--------

IN PARIS UD DUKAT TAKI K BA-HOTEL O-SE OPERA. O-HE UD TIVAT VISA-MANI AF UDI PAII. UD HAVAT BE PED DA BAZ-PED. ASI LEVAT FO. AMA SOTAT KOF, PAN, GEG, OST. UZO IN PARIS ZUZAT UVO, BE PLU BUMAT. 

En Parizo, mi alvokis taksion al granda Hotelo apud la "Opera". Tie mi vidis vojaĝantoj el nia lando. Mi havis malgrandan ĉambron kaj banĉambron. Vendrede mi leviĝis frue. Manĝis mi kafon, panon, ovon, fromaĵon. En Parizo la ĉielo estas griza, pluvas iom.

Bibliografio
============

Wainscott, Elisabeth   

UNI, the new international language   

Cleveland: Uniline Co. 1975   
 (345 p.)   

PM 8903.W3   

ISBN 0912904011

Eksteraj ligiloj
----------------

*
**Ottó Heinek** [hejnek], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Heinek Ottó** estis hungara ĵurnalisto.

Ottó Heinek naskiĝis la  6-an de februaro 1960(nun 1960-02-06) en Mohács, li mortis la 20-an de aŭgusto 2018.

Memortabulo pri Ottó Heinek

Biografio
---------

Ottó Heinek apartenis al la germana minoritato de la lando. Li estis edukita en Borjád, sed li maturiĝis en gimnazio en Pécs en 1978, poste li akiris diplomon en Scienca Universitato Janus Pannonius en 1983. Post la diplomo li estis ĵurnalisto en germanlingva gazeto, dum li akiris ĵurnalistan licencon. Depost fino de la socialismo (1990) li havis postenon en ŝtata oficejo pri minoritatoj. Ekde 1999 ĝismorte li estis prezidanto de la germanaj minoritatoj. En 2014 li ne prenis parlamentan mandaton. Li ricevis premion en 1999.

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Borjád (vidu la foton!)

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 852543
 |



* Portalo pri Biografio
La muzeo, la unua faklernejo por lignoskulptistoj. Lignoskulptado gravas ĝis hodiaŭ tiom en Empfertshausen, ke ekzistas faklernejo pri tiu ĉi metio ĝis nun - surfote ŝildo de la nova lernejo. La **Muzeo pri lignoskulptado** (germane: *Holzschnitzermuseum Alte Schule*) troviĝas en Empfertshausen, Hauptstraße nr 31.

Historio
--------

Empfertshausen havas longan tradicion de lignoskulptista metiado. Jam ĉ. la jaro 1780 ĝi estis dokumentita. La nuna vilaĝoblazono ankaŭ citas tiun ĉi metion kun ĉevala motivo. En 1875 oni nombris 50 atelierojn surloke. La domo kiu nuntempe gastigas la muzeon konstruitis de 1886-98. Por subteni la junulojn interesiĝantajn pri lignoskulptado inaŭguritis tie ĉi la unua turingia faklernejo. En du klasĉambroj teretaĝe instruis Reinhold Giese la estontajn skulptistojn en la fakoj de modlado, desegno, praktika skulptado, plastika formigo. Lia loĝejo troviĝis supre.

La kontinua faka trejnado kaj la majstriĝo baldaŭ evidentiĝis fruktodona. La granda postulo pri bonaj lignoskulptaĵoj necesigis pligrandigon. Sekve oni konstruis novan lernejon je la rando de la vilaĝo malfermitan en la 1937-a jaro. La salonoj de la nuna muzeo uzitis ĝis 1992 kiel bazlernejo. Por savi la historian valoron de la domo oni kreis turisman renkontiĝlokon per subvencioj el Bruselo kaj de la komunumo mem. Tamen la originala trabfaka fasado estas krudstuke kovrita ĝis nun.

Kolektoj
--------

Aparta atrakciilo estas la daŭra ekspozicio pri lignoskulptada evoluo en la regiono. Ĝi informas kulturhistorie kaj montras belegajn objektojn el la diversaj etapoj de lignoskulpta tradicio. Nedaŭraj elmontradoj, ĉefe de verkoj de ligno-artistoj, regule kompletigas la tuton.

En 2000 fonditis la societo *Rhöner Holzbildhauer e.V.* kies sidejo estas ankaŭ tie ĉi.

Literaturo
----------

Sparkassen-Kulturstiftung Hessen-Thüringen (eld.): *Kulturelle Entdeckungen. Thüringen. Band 2*, 2010, ISBN 978-3-7954-2252-3, p. 72

Eksteraj ligiloj
----------------

Informoj pri la muzeo sur porturisma retpaĝaro. Arkivigite je 2014-10-26 per la retarkivo Wayback Machine
Muzeo pri presado en parto de elmontra deponejo, Businessstraße, Erfurto
La **Benary-vartenejo** (germane: *Benary-Depot*) estas parto de granda banko en Erfurto (Brühler-strato nr. 37; la deponejo mem estas en al apuda Business-strato) kaj utiliĝis parte kiel muzeo.

La domo
-------

La ekonomia sukceso de Erfurto ŝuldiĝas ankaŭ al ĝiaj pioniroj kaj komercistoj de hortikulturado kaj semaĵkultivado, nome al: Christian Reichart, Jacob Platz, Christoph Schmidt aŭ Niels Lund Chrestensen. Alia familio de tiu branĉo donis la nomon al la domo: Ernst Benary fondis en la dua triono de la 19-a jc. ĝardenentreprenon, kiu baldaŭ evoluis kiel unu el la plej grandaj de sia speco. Poste ili specialiĝis en semaĵkultivadon kaj eksportadon. En 1865 la familio havis 20 hektarojn da kultivadtereno. Proksime al atrakcia adminstradejo kaj al la vilaoj de la familio stariĝis en 1879 deponejo.

La konstruo estas kvaretaĝa kun klinkera fasado kun ornamaĵoj estintaj tre modaj tiutempe. Ĉe la restaŭrado oni sukcesis remontrigi la internajn konstruitaĵojn el ligno. Samtempe oni instalis modernan lifton. La tuta domo estas monumentprotektita. Kultura uzo eblas ekde 2001.

Muzeo pri presado
-----------------

Antaŭ aprilo 2001 ekspozicio en la t.n. *Gutenberg-kelo* en la erfurta Johannes-strato klarigis pri la riĉegaj presadaj tradicioj. Laboristoj de la samloka presejo *Fortschritt* kunmetis perfektan kolekton kovrantan la epokon de inter 1860 kaj 1930, kiu estis malfermita en 1982. La Urba muzeo akiris ĝin en 1994.

Ĉi tie en la Benary-deponejo kondiĉoj por tia ekspozicio estas bonegaj. Funkciantaj presadmaŝinoj de la lastaj 200 jaroj videblas, kiel por ekzemplo: *Kniehebelpresse* (1865), *Boston-Tiegeldruckpresse* (1880), kompostmaŝinon (1910). Krome rigardeblas aparatoj tondilaj, ongletigaj, broŝuradaj.

Dum la lastaj jaroj la ekspozicio kompletiĝis per diversaj donacoj. Oni sukcesis transpreni la kompletan atelieron de la erfurta artpresisto Ernst August Zimmermann. Dua ekzemplo estas la starigo de interpreslitera-kompostmaŝino (angle: *Intertype*; germane: *Zeilengußmaschine*) de 1930/40. Tiun oni tre ofte prezentas al la vizitantoj. Je la fino de gvidado fare de faksperta kompetentulo, ciu vizitanto rajtas mem presi.

Elmontrada loko por du muzeoj
-----------------------------

Je la supra etaĝo troviĝas granda kolekto apartenanta al la Muzeo pri turingia folkloro kaj al la Anger-muzeo.

* En 1889 la oficisto kolonia Wilhelm Knappe vendis sian 600 objektojn enhavantan kolekton al la urbo. Temas pri ĉiutagaj objektoj el la vivo ĉe la Suda Maro, pri armiloj kaj juveloj kaj 6 metrojn longa boato de Samoo kaj la Marŝala Insularo. Ĝi estas unika en la tuta mondo. La kolekto estis ordigita kaj ellaborita ekde 2005.
* De la Anger-muzeo venas la *Kolekto Kämmerer*. Ĝi originis en familio de riĉaj erfurtaj komercistoj kaj konsistas el mebloj, pentraĵoj kaj altvaloraj porcelanaĵoj fabrikitaj en manufakturoj apud Rudolstadt (Volksstedt) kaj Ilmenau. Hans-Helmut Kämmerer donacis la tuton al la muzeo en 1996.

Vidu ankaŭ
----------

Turingia Rekonstrubanko

Eksteraj ligiloj
----------------

* Filmeto pri la muzeo.
* Eventoj surloke.
* Bildoj de la objektoj elmontritaj.