recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Giovanni Francesco "Gianfrancesco" Straparola** kaj ankaŭ **Zuan Francesco Straparola da Caravaggio** (1485? - 1558) estis itala kolektanto kaj verkinto de fabeloj de la renesanca periodo. Unu el la unuaj kiuj eldonis librojn de fabeloj en Eŭropo. 

Lia libro, kiu estis publikigita en du eldonoj *La Agrablaj Noktoj* (*Le piacevoli notti*; 1553), inkluzivas 75 fabelojn, la plej multaj el ili kolektitaj de li de antikvaj aŭ popularaj fontoj kaj estis modelo por la fabeloj de la fratoj Grimm kaj Charles Perrault. Precipe notindaj estas la fabeloj la "Porko Reĝo" kiu servis kiel modelo por la fabelo *Belulino kaj la Besto* kaj la *Costantino Fortunato* kiu servis kiel modelo por la fabelo Kato en Botoj.

Vivo
----

Ne multe estas konata pri lia vivhistorio. Li naskiĝis en la urbo Caravaggio, sur la lombardia ebenaĵo oriente de Milano. En 1508 li jam estis en Venecio, kie en la sama jaro estis publikigita lia libro *Opera nova de Zoan Francesco Straparola da Caravaggio novamente stampata* ("Novaj verkoj de Zoan Francesco Straparola"), kiu inkluzivis sonetojn kaj "Siciliajn oktetojn "Ok liniojn, 11 silaboj longaj, rimitaj laŭ la ŝablono de ABAB). En la eldono de lia libro el 1558 estis presita la frazo *All'instanza dall'autore* ("en la foresto de la aŭtoro", t.e. post lia morto).

*La Noktoj*
-----------

La ĉefverko de Straprola estis strukturita laŭ la modelo de la Dekamero de Boccaccio ( 1350-1352 ), la kadra rakonto prezentas grupon de aristokratoj, viroj kaj virinoj, kiuj amuzas sin dum pluraj noktoj rakontante fabelojn. Ĉiu nokto estas ĉapitro en la libro, kiu inkluzivas plurajn fabelojn. La libro unue estis publikigita en Venecio. En 1551 estis publikigita la unua volumo titolita "La agrablaj noktoj" ( *Le piacevoli notti* ), enhavanta 25 fabelojn, kaj en 1553, la dua volumo estis publikigita, enhavanta 50 fabelojn. 

En 1555, la libro titolita "La Noktoj de la Amuzaĵoj" ( *Le piacevoli notti* ) estis publikigita, preterlasante la fabelon "La metilernanto de tajloro", verŝajne pro memcenzuro aŭ la instruado de la eklezio.

La fabeloj inkluzivas hororajn kaj humurajn rakontojn, enigmojn kaj similajn.

La libro estis inkluzivita en la Indekso de malpermesitaj libroj de la Katolika Eklezio en 1624.

Biblioteko
----------

* Jack Zipes, *The Great Fairy Tale Tradition: From Straparola and Basile to the Brothers Grimm*, W. W. Norton & Company, 2000 ISBN 0-393-97636-X

 **Giovanni Francesco Straparola** en Vikimedia Komunejo

Eksteraj ligoj
--------------

* The Facetious Nights of Straparola. Arkivita el la originalo je 2020-02-26.

\* Arkivigite je 2011-12-05 per la retarkivo Wayback Machine

* Eldonoj de "La Noktoj", en la Interreta Arkivo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 812112
* GND: 118799118
* LCCN: n84130704
* VIAF: 32094389
* ISNI: 0000 0001 1023 8010, 0000 0003 8517 1812
* LIBRIS: 94470
* SUDOC: 033768285
* BNF: 12459896d
* NLA: 35924705
* NDL: 00457887
* NKC: jn20011210005
* ICCU: TO0V092637
* BNE: XX1130050
 |
**Gurdial SINGH** [gurdjaal sing; en la gurumuĥa: ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ], (La 10-an de januaro 1933, Bhaini Fateh, Panĝabio, Brita Hindio - (La 16-an de aŭgusto 2016, Bhatinda, Panĝabo, Barato) verkis en la panĝaba romanojn, novelarojn, teatraĵojn, kaj porinfanan literaturon. Li ankaŭ verkis dupartan aŭtobiografion. Lia romano *Marhi Da Deeva* (1964; "La lampo de la tombejo") donis al la panĝaba fikcio la unuan dalitan ĉefrolulon. Li ricevis multajn premiojn, inter ili, en 1999, la 35-an premion Gjanpith kune kun la hindia verkisto Nirmal Verma.

La patro de Singh estis ĉarpentisto kaj forĝisto. Singh kunlaboris kun li ekde kiam li estis 12-jara. Tamen, li sukcesis daŭrigi sian edukadon kaj bakalaŭriĝis kaj poste magistriĝis pri la panĝaba lingvo kaj literaturo. Li instruis la panĝaban unue en vilaĝo kaj poste en universitato. Jam de 1957 ekaperis liaj verkoj. La noveloj aperis plejparte en la la revuo *Preetlari* kaj estas arigitaj en pli ol dek novelaroj. Krom ili li verkis ankaŭ ĉirkaŭ dek romanojn, samnombrajn librojn porinfanajn, kaj kelkajn teatraĵojn kaj prozaĵojn.

Lia temaro restis la ĉiutaga vivo de la malriĉularo kaj spegulis tion la lingvaĵo de liaj verkoj. Kiel notis la verkisto Vishnu Khare, "Liaj kernaj pensmaniero kaj lokoj estas kamparaj; lia lingvomedio ne estas la urba, mezklasana panĝaba, sed la lingvaĵo de lia gepatra regiono Malwa [maalva]".

Inter liaj plej ŝatataj verkoj kaj verkistoj nebarataj estis *Anna Karenina* de Lev Tolstoj, *La vinberoj de kolero* de John Steinbeck, kaj la verkaro de Anton Ĉeĥov. Pri Tolstoj diris Singh: "En siaj romanoj Tolstoj atentas pri etaj detaloj, li vivigas ilin ege zorge. Kion diri pri liaj roluloj, eĉ liaj hundoj kaj ĉevaloj havas apartan viglecon kaj intensecon."

Referencoj
----------

1. 1 2  Nirupama Dutt (anglalingve), "Gurdial Singh (1933-2016): La homo kiu donis al la panĝaba fikcio la unuan dalitan heroon" *Hindustan Times*, la 17-an de aŭgusto 2016.
2. ↑  United News of India novaĵraporto (en la angla), la 11-an de marto 2000, "Nirmal Verma, Gurdial Singh gajnas la premion Gjanpith".
3. 1 2  Aruti Nayar (anglalingve), "La propra voĉo de la vivo", *The Tribune*, la 18-an de marto 2000.



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 727973
* GND: 104207108
* LCCN: n81024983
* VIAF: 117890463
* ISNI: 0000 0000 8186 9656
* SUDOC: 070673659
* BNF: 12213718q
* NLA: 52413726
 |
**Gurgen la 2-a** aŭ ***Kjurikeh la 2-a*** (en la armena respektive Գուրգեն Բ aŭ Կյուրիկե Բ; mortinta en 1089) estis membro de la armena nobela familio de la bagratidoj, reĝo aŭ kuropalato de la Loria reĝlando de 1048 ĝis 1089. Gurgen estis la filo de Davido la 1-a, reĝo de Loriri, kaj de Zorakerstel de Kaĥeti.

Li sukcedis sian patron en 1048, sed vivis sub konstanta premo de la selĝukaj turkoj. Dum lia regado, li havis monerojn portantajn sian kopifiguron stampitaj, sed kiuj nur menciis la titolon de kuropalato anstataŭ tiu de reĝo. En 1064, post la kapto de Anio fare de Alp Arslan, selĝuka sultano, Kjurikeh devis submetiĝi al la konkerinto kaj edziniĝis al li kun sia filino. En 1069, iom antaŭ lia morto, li estis akceptita pompe ĉe la kortego de Malik Ŝaho, la nova sultano, sed la turkoj tiam regis la plej grandan parton de Loria reĝlando.

Li havis du filojn, Davido la 2-a kaj Abaso la 1-a. Ĉi-lastaj ne povis malhelpi la turkojn prirabi Lorion kaj la monaĥejojn Haghpat kaj Sanahin en 1105, kaj forlasis siajn posedaĵojn ĉirkaŭ 1113 rifuĝante sin en la fortikaĵoj Matzecnaberd kaj Tavuŝo, en la nordaj montoj. Laŭ surskribo en Haghpat, liaj lastaj posteuloj malaperis en 1249.

Referencoj
----------

Toumanoff, Cyrille. *Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au XIXe siècle: Tables généalogiques et chronologiques*, 1990, p. 125.
**László Békeffi** [lAslO bEkefi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Békeffi László** estis hungara komikisto, kabareda aktoro, verkisto pri skeĉoj. Lia patro estis Antal Békefi (verkisto), lia nevo estis István Békeffi.

László Békeffi  naskiĝis la 4-an de januaro 1891 en Szeged. Li mortis la 21-an de januaro 1962 en Zuriko.

Biografio
---------

László Békeffi devenis el juda familio. Li frekventis aktoran lernejon, tamen li komencis kontribui en gazetoj. Li debutis kiel komikisto en 1912, poste li estis ano de diversaj teatretoj. En 1924 li estis unu el la fondintoj de komika teatreto, sed en la sekva jaro li prezentis sin denove en aliaj similaj teatretoj. Inter 1927 kaj 1929 li daŭris la roladojn en Vieno, poste denove en Budapeŝto. En 1937 li havis rolon en kineja filmo. En 1941 la politiko malpermesis liajn roladojn. Post 2 jaroj li estis deportita komence enlande, poste al Dachau. Depost la 2-a mondmilito li ne hejmenvenis, sed li vivis laŭvice en Britio, Usono, Svislando.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Az esernyő és egyéb színpadi tréfák* (1921) - skeĉoj
* *A bécsi menyasszony* (1931)
* Konferanszainak gyűjteménye (1939) - kolektaĵo pri komikaĵoj
* *Szegény Hannibál és a többiek* (1941)
* *A száműzött Pódium* (1955)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio László Békeffi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 546260
* LCCN: n87918494
* VIAF: 23672383
* ISNI: 0000 0000 7904 0611
 |
**John FIELD** (\* 26-an de julio 1782 en Dublino; † 23-an de januaro 1837 en Moskvo) estis irlanda komponisto kaj pianisto. Li estas la inventinto de la nokturno.

Vivo
----

Field studis komence pianon je sia patro, kiu estis violonisto, kaj poste je Tommaso Giordani. Poste li translokiĝis al Londono, kie lie daŭrigis sian studon je Muzio Clementi. En 1802 li vojaĝis kune kun Clementi al Parizo, unuflanke por prezenti pianojn, aliflanke por mem sinprezenti kiel pianisto. En 1803 ambaŭ iris al Sankt-Peterburgo en Rusio, kie Field poste restis kaj famiĝis kiel artisto kaj instruisto, kio ne malhelpis lin plue entrepreni multajn koncertoturneojn. Ekde 1822 li vivis en Moskvo.

Field estas la unua komponisto, kiu komponis nokturnojn, unumovimentaj karakterpecoj por piano, kiujn karakterizas kanteca trankvila melodio (plejofte en la dekstra mano) kaj vastetenda akompanado per arpeĝataj akordoj (plejofte en la maldekstra mano). Ĉi tiuj pecoj ege influis sur Frédéric Chopin, kiu mem komponis 21 nokturnojn. Pro tio, ke la entute 18 nokturnoj de Field estas la unuaj unumovimentaj karakterpecoj por piano, oni povus rigardi ilin kiel gravaj antaŭantoj por multaj aliaj romantismaj komponistoj, ekz. Felix Mendelssohn Bartholdy, Robert Schumann, Franz Liszt kaj Edvard Grieg.

Field komponis sep pianokonĉertojn, el kiuj la dua (de 1811) eble estas la plej fama, kvankam la kvaran (de 1819) oni ofte rigardas kiel muzike pli valora. Krome ekzistas je aliaj orkestroverkoj tri rondeloj kaj transskribo de la 12-a nokturno de Field, plue grandnombro da komponaĵoj por piano sola, ĉambromuzikaj verkoj kaj kelkaj malmultaj voĉkantaj verkoj.

Field kaj Mozart ambaŭ asertis: „Oni ludo kun monero jsur la manoj", kaj la moneroj ne defalu dum la ludado.

Fontoj
------

* Cecil Hopkinson: *A bibliographical thematic catalogue of the works of John Field*. Selbstverlag, London 1961
* Patrick Piggott: *The life and music of John Field. 1782-1837. Creator of the nocurne*. Faber & Faber, London 1973, ISBN 0-571-10145-3

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio John Field en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj pri John Field en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Eine Biografie von Charles K. Moss inkl. Werkverzeichnis Arkivigite je 2003-12-06 per la retarkivo Wayback Machine
* John Fields Einfluss auf Frédéric Chopin Arkivigite je 2009-07-03 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 269018
* GND: 118683578
* LCCN: n50005195
* VIAF: 56796078
* ISNI: 0000 0001 0904 5182
* LIBRIS: 186857
* SUDOC: 121486958
* BNF: 13893916d
* MBA: cdf80ada-5c3e-426f-a371-d9915d02a0da
* NDL: 00960624
* BIBSYS: 97045303
* NKC: jn20010601286
* ICCU: LO1V130616
* BNE: XX1506255
 |
**Jacques Auguste de THOU**, latinigite: *Thuanus* (naskiĝinta la 8-an de oktobro 1553 en Parizo, mortinta la 7-an de majo 1617) estis franca historiisto kaj politikisto.

Vivo
----

La filo de la unua parlamenta prezidanto Christophe de Thou senditis fare de reĝo Henriko la 3-a je pluraj gravaj misioj kaj nomumitis konsilisto ĉe la pariza asembleo. En 1586 li akompanis Henrikon la 3-a al Chartres konvinkonte lin en 1588 unuiĝi lige kun Henriko el Navaro. Por havigi monrimedojn por plua batalado kontraŭ la Ligo li vojaĝis al Germanujo kaj Italujo. Post la murdo de Henriko li ekservis por reĝo Henriko la 4-a. En 1594 li deklaritis vicprezidanto parlamenta kaj grandmajstro de la Reĝa biblioteko. Estante tolerema kaj liberpensema katoliko li tre grave kontribuis al la ellaboro de la Edikto de Nantes. Post kiam ankaŭ Henriko la 4-a mortigitis en 1610 li retiriĝis el la publika vivo.

Historiografio
--------------

Lia ĉefverko estas »Historia mei temporis«, 1543–1607, kiun li komencis en 1591 disde la morto de reĝo Francisko la 1-a. La unuaj 18 libroj publikigitie en 1604. Du jarojn poste aperis nova eldono ĝis la 49-a libro, en 1614 tria ampleksanta 80 librojn. (ĝis 1584). Laŭ la plano de Thou havu la verko 138 librojn kaj etendiĝu ĝis la morto de Henriko la 4-a; sed surmerkatigitis la sekvinta eldono nur en 1620 fare de parenco lia Dupuy kaj amiko lia Nic Rigault; Rigaŭlt eĉ kontinuigis la orginalan tekstojn el materialoj kolektitaj de Thou kio eldonitis en Londono en 1733 en sep volumoj. Laŭ tiu ĉi eldono faritis en 1734 franca traduko (presita en Londono) en 16 volumoj.

La en bonega latina stilo verkita verko estas por la tiutempa historio, precipe la franca, kaj por la priskribo de la tiamaj konflikt(et)oj religiaj tre interesa kaj altvalora. Tamen ĝi atakitis de kelkaj kaj suferis pri imputiĝo esti tro en favoro de la hugenotoj. Por pravigi vidpunktojn siajn Thuanus verkis ekde 1616: »Thuani commentarius de vita sua, libri IV« (Orléans 1620). Antologio poezia latinlingva eldonitis sub la titolo »Posteritati; poematum opus notis perpetuis illustratum a J. Melanchthone« (Amsterdamo 1678).

Familiaĵoj
----------

Lia filo François Auguste de Thou kvazaŭ samtalenta estis: li estis ĉefbibliotekisto, ŝtatkonsilisto, parlamentano. Kiel kunscianto de la komploto de Henri Coiffier de Ruzé, markizo de Cinq-Mars, li senkapigitis en Lyon en 1642.

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 19. Leipzig 1909, p. 504-505 (tie ĉi interrete)

* Kategorio Jacques Auguste de Thou en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Jacques de Molay** [ĵak de mole] (naskiĝis ĉ. 1243; mortis la 19-an de marto 1314) estis la lasta Grandmajstro de la Templanoj.

Lia patro estis la burgonja nobelo Jean de Longwy, patrino estis filino de Siro de Rahon. Lia naskiĝloko supozeble estis Molay en la diocezo de Besançon.

Li fariĝis templano en 1265 en Beaune. La inican feston gvidis Ymbert de Peraudo kaj Amalric de Ruppe.
En 1285 li fariĝis komturo de Akko. En 1290 li aperis en Kipro kaj partoprenis en defendo de Akko en 1291.
En 1291 - okaze de templana kunveno – li esprimis sian malkontenton pri la interna stato de la ordeno kaj sian deziron ĝin plibonigi. Ekde 1294 li estis ĉefo de templanoj.

En la templa proceso de 1307, kadre de la inkvizicio, oni turmentis lin. Laŭ falsaj konfesoj oni juĝis lin je dumviva prizono. Post kiam li retiris la konfesojn, oni bruligis lin en 1314 en Parizo sur ŝtiparo.

Du historiistoj, Christopher Knight kaj Robert Lomas, hipotezis, ke la mortotuko de Torino kovris lin post la turmentado, kaj do, ke la figuro sur la mortotuko estas tiu de Jacques de Molay kaj ne tiu de Jesuo Kristo.

Sur la ekzekuta loko troviĝas hodiaŭ modesta memortabuleto (okcidenta parto de Pont Neuf sur Île de la Cité en Parizo; la plakedo troviĝas ĉe piedo de la ponto, ĉe la muro kontraŭ al enirejo al parko, sur la okcidenta pinto de la insulo.

* Kategorio Jacques de Molay en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* "Jacques de Molay", dek-naŭa-jarcenta kolora litografio de Chevauchet"Jacques de Molay", dek-naŭa-jarcenta kolora litografio de Chevauchet
* Jacques de Molay kondamnita al la ŝtiparo en 1314, de la Kroniko de Francio aŭ de St Denis (dek-kvara jarcento)*Jacques de Molay kondamnita al la ŝtiparo en 1314*, de la Kroniko de Francio aŭ de St Denis (dek-kvara jarcento)
* 
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 42711
* GND: 104358165
* LCCN: n94079912
* VIAF: 5363207
* ISNI: 0000 0000 9314 8813
* SUDOC: 066853281
* BNF: 13613457m
* NKC: jx20050223002
* BNE: XX1308466
 |
**László Dezséry** [lAslO deĵEri], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dezséry László** estis hungara pastro, luterana episkopo, verkisto, parlamenta deputito.

László Dezséry  naskiĝis la 18-an de februaro 1914 en Budapeŝto. Li mortis la 8-an de novembro 1977 en Budapeŝto.

Biografio
---------

László Dezséry doktoriĝis en Sopron en 1936, Post 2 jaroj li pastriĝis, ekde 1941 li regule verkis artikolojn en ĉefurba ĵurnalo. Ĝis 1949 li estis universitata pastro, poste li laboris en kirko de Óbuda. Li kunlaboris kun la komunistoj, tial ne mirinde li estis elektita episkopo, samtempa la ĉefa pastro en Luterana preĝejo (Belváros). Lia amiko estis József Darvas. En 1951 li jam ricevis premion. Dum la Hungara revolucio de 1956 li abdikis, baldaŭe li forlasis la religian vivon kaj sekvis la civilan vivon. Ekde 1957 ĝismorte li estis membro de Hungara Radio, dimanĉe li mem legis siajn notojn. Inter 1958-1962 li estis parlamenta deputito, sed li havis ankaŭ diversajn taskojn.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* „Lélek s szabad nép…" (1941)
* Hétvégi jegyzetek (1957)
* Egy képviselő naplójából (1962)
* India (Barato), [1977)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
**Gonzalo de Berceo** (naskiĝis en Berceo ĉ. 1197, mortis antaŭ 1264) estis poeto hispana, la unua kun nomo konata en kastilia lingvo, ĉefa aŭtoro en la 13-a jarcento ene de la nomata Mester de Clerecía. Li estas la plej konata reprezentanto de la Klera metio.

Biografio
---------

Gonzalo de Berceo edukiĝis en la Monaĥejo de Suso de San Millán de la Cogolla ("en Sant Millán de Suso, fue de niñez criado") kaj iĝis monaĥo kiel diakono (1221) kaj poste pastro (1237), instruisto de novuloj kaj, laŭ Brian Dutton, notario de la abato Juan Sánchez en la citita monaĥejo de Monaĥejo de Suso de San Millán de la Cogolla. Li havis fraton, kiu estis same religiulo. Li ricevis altrangan edukon inter 1222 kaj 1227 en la ĵus kreataj ĝeneralaj studoj (mezepoka antaŭaĵo de la modernaj universitatoj) de Palencia, la unuaj de Hispanio kaj fonditaj de la episkopo Tello Téllez de Meneses, kiun Berceo citas en sia verkaro. Tamen komence de la 13a jarcento la monaĥejo de San Millán suferis dekadencan krizon kaj la poeto klopodis kontraŭstari ĝin per sia verkaro; ŝajne li mortiĝis meze de la 13a jarcento, post 1264.

Verkaro
-------

Li kreis la kastilian lingvon por poezio, elirante el imitado de latina religia poezio kun enmeto de popolaj esprimoj, vortoj kaj stilo.

Li verkis ĉefe pri religio kaj pli precize pri sanktuloj (tiuj rilataj al ties monaĥejoj) kaj la Virgulino, ĉefe per sia plej fama *Milagros de Nuestra Señora* (mirakloj de nia sinjorino). Li ne estas originala pri la temoj, sed ja pri ties traktado per popolaj detaloj.

Liaj verkoj dividiĝas en tri grupoj kiuj estas la jenaj:

1. **Poemoj pri la Virgulino Maria**: *Loores de Nuestra Señora*, *Duelo que fizo la Virgen* kaj *Milagros de Nuestra Señora* (laŭdoj, ploro kaj mirakloj).
2. **Vivoj de sanktuloj**: *Vida de San Millán*, *Vida de Santo Domingo de Silos*, *Poema de Santa Oria* kaj *Martirio de San Lorenzo*.
3. **Doktrinaj poemoj**: *De los signos que aparecen antes del Juicio Final* y *Del sacrificio de la misa* (pri signoj kaj meso).

* Kategorio Gonzalo de Berceo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 378352
* GND: 118718142
* LCCN: n79079198
* VIAF: 100176675
* ISNI: 0000 0001 1777 1598
* LIBRIS: 261066
* SUDOC: 028755553
* BNF: 12052627n
* MBA: 649819ae-7404-4114-915f-f86cc66eb961
* NLA: 35133185
* BIBSYS: 90504021
* NKC: kup19960000006811
* ICCU: SBLV034600
* BNE: XX943233
 |
**DONÁTH László** estis rumanuja hungara reformita pastro, verkisto naskita en Etéd la 5-an de aprilo 1883 kaj mortinta en Nyárádszentsimon la 2-an de decembro 1967.

Biografio
---------

László Donáth finis la gimnazion en Székelyudvarhely kaj Marosvásárhely. Li studis teologion en Koloĵvaro kaj Debreceno. Li estis pastro en Vadasd, Nyárádmagyarós, Harasztkerék, Berettyószéplak. Kiel pensiulo li plu servis en Havadtő kaj Székelyföldvár. Li estis ano de la KZST tagja. Liaj unuaj noveloj aperis en Zord Idő, li estis kunlaboranto ankaŭ de Pásztortűz. En 1927 li gajnis unuan premion en la novelkonkurso de Temesvári Hírlap. Unu el liaj artikoloj en la Keleti Újság la 19-an de septembro 1929 (*Üzen a sírdomb és beszél a fejfa...*) okazigis la movadon por starigo tombmonumenton por juna mortita verkisto Domokos Sipos. En lia literatura heredaĵo restis manuskripte ses teatraĵoj, ses romanetoj kaj la aŭtobiografia romano *Kényszerszünet*.

Verkoj
------

* *Humoros esetek* (noveloj, Kv. 1928);
* *Jairus fia* (novelloj, Mv. 1929);
* *Szegény bolond* (rakontoj, Kv. 1931);
* *Cserefa Gyuri* (romano, Bp. 1932);
* *Tövig égő gyertya* (noveloj, Nv. 1934);
* *Az utolsó falat kenyér* (teatraĵo, Nv. 1939).

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon
**Leopold Andreas Ignaz Sonnleithner**, ekde 1828 **Leopold Edler von Sonnleithner** (naskiĝis la 15-an de novembro 1797 en Vieno; mortis la 3-an de marto 1873 samurbe) estis aŭstra juristo kaj grava persono en la viena muzika vivo.

Sonnleithner, kiu la 4-an de majo 1819 doktoriĝis pri jurscienco en Vieno, estis advokato kaj direktoro de la aŭstra ŝparbanko.

Kiel privatulo li estis same kiel lia patro aktiva membro de la Societo de Muzikamikoj en Vieno kaj fervora muzikkolektanto. Li estis persona amiko kaj mecenato de la vienaj komponistoj Ludwig van Beethoven kaj Franz Schubert same kiel de sia kuzo, dramverkisto Franz Grillparzer (1791–1872). Schubert (D921) kaj Grillparzer (teksto) dediĉis sian ihr serenadon „*Zögernd leise*" al lia edzino Louise.

Bibliografio
------------

* *Über Mozart's Opern aus seiner früheren Jugend*. En: *Cäcilia*. kajero 94/1845 kaj kajero 98/1846, Eldonejo Schott, Majenco 1845/1846

Eksteraj ligiloj
----------------

* Literaturlisto en la reta katalogo Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine de Staatsbibliothek (Berlin)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 409323
* GND: 117508594
* LCCN: n96028979
* VIAF: 64786059
* ISNI: 0000 0000 3656 0764
 |
**John SKELTON** (ĉ. 1460 – 21-a de junio 1529) estis angla poeto kaj dramisto.

Li naskiĝis en la nordo de Anglio, eble aŭ en Armathwaite, Cumberland aŭ en Jorkŝiro. Verŝajne li studis ĉe la universitatoj kaj de Oksfordo kaj de Kembriĝo, kie ŝajnas ke li akiris magistran diplomon en 1484. Li havis grandan reputacion kiel klerulo: en 1490 William Caxton, en la antaŭparolo al sia eldono de la Eneido, priskribis John Skelton kiel laureaton de Oksfordo - t.e. li havis diplomon en retoriko - kaj diris ke Skelton jam tradukis verkojn de Cicerono kaj de Diodoro Sicilia. En 1493 Skelton ricevis pluan tian diplomon de la universitato de Kembriĝo.

Patroninon li rapide trovis - ŝi estis la Grafino de Richmond, patrino de la angla reĝo Henriko la 7-a. Por ŝi li tradukis francan poemon de Guillaume de Deguilleyule, *La Pilgrimado de la Homa Vivo*. Aliaj poemoj inkludis elegiojn pri la Reĝo Eduardo la 4-a kaj Henriko Percy, Grafo de Northumberland.

Skelton ofte sin priskribis kiel "reĝa oratoro" kaj "laŭreata poeto", kaj eble la reĝo Henriko la 8-a nomis lin laŭreato. Li iĝis paroĥestro de Diss en Norfolk, kie lia vivmaniero okazigis grandan skandalon: sekrete li edziĝis al virino loĝanta en lia domo, kaj, laŭ kelkaj raportoj, instalis ŝin en la preĝeja galerio. La episkopo formale riproĉis lin.

Li verkis longajn vers-satirojn, per kiu li kritikis Kardinalon Wolsey, kiu kelkfoje malliberigis lin. Tamen la abato de la Abatejo Westminster protektis lin kontraŭ la kolero de Wolsey. Tamen poste Skelton verkis poemon pro sugesto de Wolsey - ŝajnas, ke la di viroj amikiĝis. Li traktis ne nur korteganajn aferojn: unu poemo - *The Tunning of Elinor Rumming* energie priskribas ebrian virinon. Alia esta lamento pri la morto de papago.

Lia tombo troviĝis en la preĝejo de Sankta Margareta, Westminster, tuj proksima al la Abatejo Westminster. Multaj liaj poemoj perdiĝis, kiel ankaŭ du dramoj. Tamen ankoraŭ ekzistas la teksto de unu dramo, Grandiozeco, grava ekzemplo de la "moralaj dramoj" de la epoko, en kiuj la personoj estas alegoriaj.

Siatempe Skelton estis ĝenerale laŭdata, inkl. de Erasmo. Lia lingvo ĉiam plenas da viglo kaj energio, kaj rimo impete sekvas rimon. La poemoj ofte havas tre malregulan vers-strukturon, kaj pro tio postaj generacioj ofte kritikis lin. Tamen li ludis gravan rolon en la evoluo de angla poezio kaj angla satiro. Edmund Spenser estis influata de liaj poemoj.

Vaughan Williams verkis muzikajn komponaĵojn (*Kvin Tudoraj Portretoj*) inspiritajn de kvar el liaj poemoj.

Ĉefaj verkoj
------------

* The Bowge of Court (1498)
* Speak Parrot
* Colin Clout
* Philip Sparrow (ĉ. 1505)
* A Ballad of the Scottish King (1513)
* Magnyficence (1516)
* The Tunning of Elinor Rumming (1517)
* How the Doughty Duke of Albany (1523)
* The Garland of Laurel (1523)

* Kategorio John Skelton en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 219862
* GND: 118797506
* LCCN: n50012004
* VIAF: 29549101
* ISNI: 0000 0001 0883 1157
* SUDOC: 028483030
* BNF: 12031011z
* MBA: 4307c049-cc43-4d4f-b8b4-57a7fd5a58e1
* NLA: 35503195
* NDL: 00922615
* BIBSYS: 90189009
* ICCU: SBLV109032
* BNE: XX4967422
 |
**Grant WAHL** (la 2-an de decembro 1973 - la 10-an de decembro 2022) estis usona sporta ĵurnalisto kaj komentisto ĉe la sporta retejo CBS.

Vivo
----

De novembro 1996 ĝis sia maldungo la 20-an de aprilo 2020, Vahl funkciis kiel raportisto por la ĵurnalo Sports Illustrated.

La 5-an de oktobro 2021, Wahl aliĝis al CBS Sports.

Li akompanis la usonan teamon al la Monda Pokalo 2022 en Doho, Kataro. Dum la turniro li estis arestita pro portado de ĉemizo kun desegnaĵo de ĉielarko en subteno de la GLAT komunumo. Alia ĵurnalisto de New York Times kiu provis raporti pri la okazaĵo ankaŭ estis arestita.

Lia morto
---------

La 9-an de decembro 2022, Vahl mortis sub nekonataj cirkonstancoj raportante pri la kvaronfinala matĉo inter Argentino kaj Nederlando. Lia frato Eric diris ke li kolapsis en la stadiono, ricevis KPR-n sed mortis en la hospitalo. Estas konata ke Wahl ricevis minacojn al sia vivo pro sia subteno por la samseksema komunumo, kaj ke li kredas ke li estis murdita.

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 804459
* GND: 1275246192
* LCCN: no2009105370
* VIAF: 229153409673441581185 91136260, 229153409673441581185
* ISNI: 0000 0000 8454 3985
* NKC: xx0118010
 |
**Gregorio de Nazianco** (naskiĝis en Nazianco, Kapadocio, Romia Imperio en 329; mortis samloke la 25-an de januaro 389), ankaŭ konata kiel **Gregorio la Teologo**, estis kristana ĉefepiskopo de Konstantinopolo en la 4-a jarcento. 
Li estas vaste konsiderata kiel la plej kompleta retorika stilisto el ĉiuj patroj de la eklezioj. Kiel predikisto kaj filozofo edukita en la klasika tradicio, enkondukis helenismajn elementojn en la frua kristanismo, kreante la paradigmon de la bizancaj teologoj kaj klerikaro.

Vivo
----

Gregorio signife influis en la formon de la doktrino pri la kristana triunuo kaj en la greklingvaj patroj de la eklezioj kaj en la latinlingvanoj, kaj oni memoras lin kiel la "triunuan teologon". Granda parto de lia teologia verkaĵo daŭre influas la modernajn traktatojn, ĉefe rilate al la tri personoj de la triunuo. Kune kun Bazilo la Granda kaj Gregorio de Nyssa, estas konata kiel unu el la Kapadociaj Patroj.

Gregorio estas sanktulo kaj de la katolika eklezio kaj de la ortodoksa. La katolika eklezio inkluzivas lin ene de la Doktoroj de la Eklezio; inter la orientaj ortodoksanoj kaj en la orientaj katolikaj eklezioj li estas honorata kiel unu el la "Tri Ĉefaj Sanktuloj" kune kun Bazilo la Granda kaj Johano Krizostomo.

Memortagoj pri Gregorio la Teologo en eklezioj laŭ katolika rito estas la 2-a de januaro, dum laŭ bizanca rito estas la 25-a de januaro kaj 30-a de januaro (kun Bazilo la Granda kaj Johano Krizostomo).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ligiloj je DDB
* Paroladoj en angla traduko

* Gregorio de Nazianco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Gregorio de Nazianco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 327726
* GND: 118541900
* LCCN: n50082276
* VIAF: 34427382, 46150323641809970360 108675755, 34427382, 46150323641809970360
* ISNI: 0000 0004 5004 102X
* LIBRIS: 188657
* SUDOC: 026902281
* BNF: 130914730
* NLA: 35370572
* NDL: 001091999
* BIBSYS: 90618552
* NKC: jn19990002876
* ICCU: CFIV011383
* BNE: XX840878
 |
**Leslie A. STEVENS la 3-a** (3-a de februaro 1924 – 24-a de aprilo 1998) estis la kreinto de la kulta televidserio *The Outer Limits* ("La Eksteraj Limoj", 1963-1965) kaj la direktoro de la kulta horora filmo *Incubus* (1965), longforma filmo kun William Shatner.

Leslie Stevens naskiĝis en Vaŝingtono. Lia intereso en scienco estis spronita, kiam li studis ĉe la mararmea akademio ĉe Annapolis pro la peto de sia patro, admiralo de la usona mararmeo. Tamen, teatro de Broadway interesis lin pli ol kariero de la armeo, kaj li iris al Novjorko por labori kiel verkisto. Li verkis komedian teatraĵon "The Marriage-Go-Round" (anglalingva vortludo de "nupto" kaj karuselo), kiun li adaptigis por kino. Li produktis tiun filmon, kun aktorino Susan Hayward, en 1961. Li verkis la scenaron por la filmo *The Left Handed Gun* (1958) direktita de Arthur Penn kaj aktorita de Paul Newman.

Li verkis multe por multaj televidserioj ekde 1950-aj jaroj al 1980-aj jaroj. Li estis kandidatigita en 1965 por Tagtempa "Emmy Premio" por la televidserio "The Name of the Game".

Stevens mortis en 1998 en Los-Anĝeleso.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informo pri Leslie Stevens ĉe imdb.com
* Nekrologo en *New York Times*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 224853
* GND: 1068556293
* LCCN: n95041366
* VIAF: 17412092
* ISNI: 0000 0000 5934 8790
* SUDOC: 08874101X
* BNF: 13937942v
* BNE: XX1274767
 |
**Jakub WUJEK** (naskiĝis en 1541 en Wągrowiec, mortis la 27-an de julio 1597 en Krakovo) estis pola katolika kleriko, jezuito, doktoro pri teologio, rektoro de la Vilna Akademio, aŭtoro de la traduko de la Biblio en la polan lingvon.

Li estis filo de Maciej Wujek. Komencan edukon akiris en la familia Wągrowiec en la lernejo de cistercianoj. Poste plu edukiĝis en la humanaj-klasikaj sciencoj en Silezio. Estis escepte talenta, precipe lingve. Laŭ rekomendo de la gepatroj en 1558 revenis de Silezio kaj iris al Krakovo, kie studis klasikajn sciencojn. En 1559 gajnis titolon de la magistro pri filozofio.

En Krakovo li estis instruisto de la krakova episkopo Jakub Uchański, kaj kiam tiu ĉi iĝis primaso de Pollando sendis Wujek kiel prizorganton de siaj fratidoj al Vieno en jezuitan kolegion. Tie ĉi Wujek filozofian edukon kompletigis per lekcioj pri matematiko kaj memperfektigado en la greka lingvo.

En Vieno en 1565 eniris jezuitan ordenon, post noviceco ekstudis teologion en Pontifika Gregoria Universitato, kie doktoriĝis. Post du jaroj en Romo revenis al Pułtusk, kie lekciis en jezuita kolegio. Sacerdotiĝis en 1568 kaj de tiu tempo dediĉis sin al intensa laboro de predikanto kaj verkisto. En la jaroj 1571-1578 kiel rektoro organizis jezuitan kolegion en Poznań. En la jaroj 1578-1580 estis rektoro de la Vilna Akademio. En la jaroj 1579-1584 establis jezuitan provincon en Koloĵvar en Transilvanio.

* Kategorio Jakub Wujek en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 368610
* GND: 119196212
* LCCN: n85178277
* VIAF: 9878892
* ISNI: 0000 0001 2120 1889
* LIBRIS: 358019
* SUDOC: 029517613
* BNF: 12112833g
* NKC: mzk2008468975
* ICCU: BVEV047446
 |
**Letsie la 3-a** (la 17-an de julio 1963 aŭ, en lia plena nomo, **David Mohato Barang Seeiso**) estas la reĝo de Lesoto. Ĉar Lesoto estas konstitucia monarkio, la plej multaj el la devontigo de la reĝo estas ceremoniaj.

Studoj
------

Letsie studis en la privata bazlernejo Iketetsen en Maseruo inter 1968-1972, poste transloĝiĝis por studi en Britio, en katolika kristana lernejo, kiu estas administrita de la Ordeno of Sankta Benedikto, kie li studis de 1973-1976 en Jorkŝiro. Poste en 1977 li komencis studi en Kolegio Ampleforth, kie ankaŭ lia patro studis) kie li finis siajn mezlernejajn studojn en 1980.

Letsie daŭrigis siajn pli altajn studojn ĉe la Universitato de Lesoto, diplomiĝante kun bakalaŭro en juro. Fininte siajn jurstudojn, li daŭre studis de 1984 ĝis 1986 en la Universitato de Bristolo, kie li studis la anglan juron, kaj poste studis Evolustudojn en la Universitato de Kembriĝo ĝis 1989, kaj samtempe li studis agrikulturan ekonomion ĉe la Kolegio Way de la Universitato de Londono). Post diplomiĝo en 1989 li revenis al Lesoto.

Leviĝu al potenco
-----------------

Letsie ekregis post kiam lia patro Moŝoeŝoe la 2-a (Constantine Bereng Seeiso), la antaŭa Reĝo de Lesoto estis devigita iri en ekzilon en 1990. Lia patro revenis por regi la landon por mallonga tempo en 1995, sed estis mortigita komence de 1996 en trafikakcidento, kaj Letsie revenis al la trono.

La 16-an de decembro 1989, Letsie estis proklamita plej grava ĉefo de Matsing, kaj la 12-an de novembro 1990, li estis kronita kiel reĝo.

Persona vivo
------------

En 2000, Letsie geedziĝis kun Anna Karabo Motšoeneng, kiu naskis al li tri infanojn:

* Mary Senate Mohato Seeiso, naskita la 7an de oktobro 2001.
* Maseeiso Mohato Seeiso, naskita la 20-an de novembro 2004.
* La Kronprinco (heredonto de la trono) Lerotholi Seeiso, naskita la 18-an de aprilo 2007.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Letsie la 3-a (Lesoto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala Biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 820913
* LCCN: no2014082843
* VIAF: 309840670
 |
Jolando de Francio 1434-1478
**Jolando de Francio** ( france : *Yolande de France* aŭ *Yolande de Valois* kaj itale : *Violante* aŭ *Jolanda di Francia* ) naskiĝis en *Tours* (Turo) je la 23-a de septembro 1434 kaj mortis en *Chambery* (Ŝamberio) je la 28-a de aŭgusto 1478.

Ŝi estis la filino de la reĝo de Francio Karlo la 7a kaj de Maria de Anĵuo.

Ŝi edziniĝis en *Clippe* dum 1452 kun la 3-a duko de Savojo Amadeo la 9-a kaj ŝi naskis al li 10 gefilojn :

* Ludoviko (1453).
* Anno (1455-1480), kiu edziniĝis en 1478 kun la reĝo Frederiko la 4-a de Napolo (1452-1504).
* Karlo (1456-1471), princo de Piemonto.
* Maria (m1511), kiu unue edziniĝis en 1478 kun la grafo Filipo de *Bade-Hachberg* (1454-1503) kaj poste kun *Jacques d'Assay du Plessis*.
* Ludovikino (1461-1503), kiu edziniĝis en 1479 kun la princo de Oranĝo Hugo de Ŝalono. Vidviniĝinte, ŝi monaĥiniĝis ĉe la Klaraninoj kaj estis titolita "beatulino" en 1839.
* Filiberto (1465-1482), kiu fariĝis la 4-a duko Filiberto la 1-a de Savojo.
* Bernardo (1467).
* Karlo (1468-1490), kiu fariĝis la 5-a duko Karlo la 1-a de Savojo.
* Ĵakvo-Ludoviko (1470-1485), kiu fariĝis grafo de Ĝenevio kaj markizo de *Gex* (Ĵeks).
* Johano-Klaŭdo Galeaco (1472).

Post la morto de sia patro en 1465, Amadeo heredis la Domestrecon de Savojo, sed ĉar li estis epilepsiulo malsanema kaj religiema, li forlasis la regadon al sia edzino, kiu energie rolis kiel regentino ekde 1466 kontraŭ la intrigoj de la ribelemaj nobeloj savojaj kaj de sia bofrato Filipo de Breso.

Post la morto de sia patro en 1472 Filiberto heredis la Domestrecon de Savojo sed, ĉar tiam li estis sepjara infano, lia patrino fariĝis regentino. Ŝi edzigis lin en 1474 kun lia dujara kuzino Blankino Maria Sforzo (1472-1510), kiu estis la filino de la duko de Milano Galeazzo Maria Sforza kaj de Bonino de Savojo.

La regentino Jolando hezitis inter la tradicia alianco de Savojo kun svislandanoj kaj profita alianco kun la burgonja potenco kreskanta. Ĉar ŝi timis aliancon inter la dukoj de Burgonjo kaj de Milano, ŝi elektis aliancon kun la duko de Burgonjo Karlo la Temerara.

Sekve la franca reĝo Ludoviko la 11-a provis eksoficigi ŝin kaj anstataŭigi ŝin per ŝia bofrato Filipo de Breso.

Sekve ankaŭ eksplodis konflikton kun la svislandanoj, kiu venkis la savojan trupojn kaj konkeris la landojn de Valezo kaj de Vaŭdo. La svislandanoj ankaŭ venkis la burgonjajn trupojn dum la Batalo de Gransono kaj la Batalo de Morato en 1476. El tiu katastrofo rezultis, ke la duko Karlo la Temerara malalianciĝis, kaptis kaj prizonigis la savojan regentinon pro lia refavoro al Francio kaj al Svisa Konfederacio.

Ŝi sukcesis liberiĝi post kelkaj monatoj sed rapide mortis en Ŝamberio dum 1478. Ŝi estas entombigita kun sia edzo en *Vercelli*.

* Kategorio Jolando de Francio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 166513
* GND: 101992157
* LCCN: n00033325
* VIAF: 218400419
* ISNI: 0000 0003 5957 4415
* SUDOC: 110857585
* BNF: 13556414q
 |
**Jon MIRANDE Aiphasorho** (10-a de novembro 1925 - 28-a de decembro 1972), eŭska verkisto.

Liaj gepatroj elmigris el la eŭska provinco *Zubero - Lapurdo* al centra Francio kaj instruis al li la francan kiel la gepatran. Post la abiturienta ekzameno li fariĝis ŝtata funkciulo, unue kiel kontoro de la franca Ministerio pri Financoj. Samtempe li komencis studi multajn lingvojn kaj iliajn literaturojn (anglan, araban, bretonan, danan, finnan, gaelan, germanan, grekan, hebrean, hispanan, irlandan, italan, katalunan, kimran, kornvalan, latinan, micenan, nederlandan, rusan).

Sed plej multe li enamiĝis al sia radika lingvo, la eŭska, kaj decidis fariĝi ĝia verkisto. Liaj ĉefverkoj estas la poem-kolekto *Klaroskuroj* (1947-1952) kaj novelo *La baptofilino* (*Haur besoetakoa*) (1959), kiu vekis skandalon pro erotikaj scenoj inter tridekjarulo kaj lia dekunujara zorgatino.

Pro sia drinkemo li travivis lastajn jarojn en psikiatrejoj. En unu sanigejo li estis trovita morta kun boteloj da viskio ĉirkaŭe.

En Esperanto aperis
-------------------

**La Baptofilino**, tradukis Joxemari Sarasua, eldonis Fonto 2002, 94 p.

* Kategorio Jon Mirande en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 2062
* GND: 122928911
* LCCN: n79065819
* VIAF: 44355039
* ISNI: 0000 0000 5943 6694
* SUDOC: 03131094X
* BNF: 12255032n
* MBA: 28c6dc32-88ef-4ab8-b93d-6bcb7a5f4252
* BNE: XX1720883
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Léon Bloy (1887)
**Léon BLOY**, ankaŭ *Léon-Henri-Marie Bloy* (naskiĝis la 11-an de julio 1846 en Notre-Dame-de-Sanilhac / Dordogne, mortis la 3-an de novembro 1917 en Bourg-la-Reine) estis franca verkisto. Lia verkaro, en kiuj li kontraŭmetis la misteron de pia malriĉeco al la hedonismaj tendencoj de la burĝaro de la Periodo de spekulanto-kompanioj, havas multajn aŭtobiografiajn trajtojn. Li apartenis al la movado de Renouveau catholique.

Vivo kaj agado artista
----------------------

Estante filo de doganisto, li iris en 1846 Parizon por iĝi pentristo. Dum la junaj jaroj li ŝanceliĝis inter religia malintereso kaj fanatika ateismo (la patro estis ateisto, dume la patrino katolikino). Post la rekristaniĝo en 1869 la verkado iĝis ilo de misia ardo. L

La ĉefpersono de lia membiografia romano *Le Désespéré* (1886) similas al lia intertempa vivkunulino, la prostituitino Anne-Marie Roulé. La povreco de la figuroj de la romano La femme pauvre (1897) rakontas la situacion de la familio de Bloy mem, por kiu la malriĉeco fariĝis mistikisma baztravivaĵo al radikalismo kristana.

La sep taglibroj de Bloy estas impresa atesto de vivita kredo (*Quarante ans de captivité à Cochons-sur-Marne*, 1905; *L’invendable*, 1909; *Le vieŭ de la montagne*, 1911; *Le pèlerin de l’absolu*, 1914; *Au seuil de l’Apocalypse*, 1916; *La porte des humbles*, 1920). La eseo *Le Salut par les Juifs* (1892) estas ankaŭ politike grava apologio de la judismo kontraŭ la multo da antisemitoj tiutempaj. Bloy estis amiko de Georges Rouault, Paul Bourget kaj Joris-Karl Huysmans. La eldono de la kompleta verkaro en 20 volumoj realigitis inter 1947 ĝis 1949.

Graveco
-------

La libroj de Bloy estis sen tre granda literatura sukceso; tamen ili treege gravis por la anoj de la menciita katolika renovigmovado literatura. En Germanlingvio liaj libroj legitis nur post la Dua mondmilito, kune kun aliaj francaj modelaj verkistoj kiel Georges Bernanos aŭ Paul Claudel. Germanen tradukita kompleta eldono aperis en 1953 sub la titolo *Der beständige Zeuge Gottes*.

Fonto
-----

Fischer, Cornelia: *Bloy, Léon*, en: *Microsoft Encarta 2007 Enzyklopädie*, Microsoft Corporation, 2006 (DVD).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Léon Bloy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj pri Léon Bloy en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Pri Léon Bloy sur la universitata paĝaro de Toulouse


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 524953
* GND: 118511866
* LCCN: n50009572
* VIAF: 4926903
* ISNI: 0000 0001 2118 4433
* LIBRIS: 208792
* SUDOC: 026733692
* BNF: 118924395
* NLA: 35019600
* NDL: 00433589
* BIBSYS: 90066401
* NKC: jn19990000856
* ICCU: CFIV019378
* BNE: XX857046
 |
**Lilli Linda PROMET** (la 16-an de‏ februaro 1922, tiama Pecri (nuntempe Peĉori) - la 16-an de februaro 2007, Talino) estis estona verkisto kaj ĵurnalisto. Ŝi estis precipe konata kiel la verkinto de noveloj kaj pluraj romanoj.

Vivo
----

Lilli Promet naskiĝis en 1922 en Fesri, en la sudorienta Pserima distrikto de sendependa Estonio antaŭ la Dua Mondmilito, nuntempe parto de Rusio, kiel la filino de la estona pentristo Alexander Promet (1879-1938) kaj lia unua edzino, Olga. Post diplomiĝo de la elementa lernejo n-ro 18, en 1935 ŝi enskribiĝis en la lernejon de aplikata arto, fako de ceramikaĵoj, kiun ŝi diplomiĝis printempe de 1940. En junio 1940 ŝia patrujo estis okupita de Sovetunio, kiu establis komunisman reĝimon. En la aŭtuno de 1940, ŝi estis akceptita labori en la gazeto Noorte Hääl. Post kiam Nazia Germanio invadis Sovetunion, inkluzive de Estonio, Lilli Promet kaj ŝia familio estis evakuitaj fare de la sovetinstancoj en la oriento de Tatarstano. Dum la sieĝo de Leningrado, en la somero de 1943, ŝi estis akceptita labori ĉe la Eston-lingva radiostacio. Reveninte al sia patrujo, inter la jaroj 1944 ĝis 1951, Promet laboris kiel ĵurnalisto. Dum la tagoj da sovetia rego, Lilli Promet estis membro de la Komunista Partio de Estonio .

Lilli Promet mortis en 2007 en la aĝo de 85 en Talino. Ŝi estis alportita al entombigo en tombejo Metsakalmistu en Talino.

Ŝi estis edziĝinta al verkisto Ralph Parva (1919-2011). Ilia filo, Ralph R. Parva (1946-1998) estis ĵurnalisto kaj politikisto, membro de la Parlamento de Estonio (*Riigikogu*) en 1992-1995.

En Esperanto aperis
-------------------

* Lilli Promet: *Kuŝanta Tigro*. Eesti Raamat (eld.), Tallinn 1971. En: Paco, GDR-MEM-Sekcio, Germana Kulturligo (eld.), Berlin 1973, p. 25.

Verkaro
-------

La sekvo estas parta listo de verkaĵoj eldonita de Lilli Promet

* *Roosa kübar* (1961)
* *Meesteta küla* (1962, romano)
* *Lamav tiiger* (1964)
* *Kes levitab anekdoote?* (1967)
* *Iibelpuu* (1970)
* *Primavera* (1971, romano)
* *Raamita pildid (1976, eseoj)*
* *Pentraĵo de sumero kaj Aliaj Rakontoj* (1984)
* *Õhtusel alleel* (1989)
* Iisabel: Romaan (1992)
* *Aheldatud muusa* (1997)

Scenaroj
--------

* *Tütarlaps mustas* (1966) (La knabino en nigro)
* *Roosa kübar* (1963)" (Reĝisoro: Valio Kasper)

Filmografio
-----------

* *Roosa kübar* (1963)
* *Tütarlaps mustas* (1966)
* *Pimedad aknad* (1968)

Referencoj
----------

1. ↑   Lilli Promet (angle). Alirita 23 January 2022.
2. ↑   Adamson-Eric's biography. Arkivita el la originalo je 2007-06-11. Alirita 2023-04-19.
3. ↑  BookFinder's List of Lilli Promet publications
4. 1 2  Lilli Promet ĉe Interreta filma datumbazo (angle)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Artikolo Ellen Kadi Kask 15-2-2007 en la ĵurnalo Juubelijuttu Lilli Prometist
* Romano Koera surm - la morto de la hundo en la estona


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 819818
* GND: 111550343X
* LCCN: n79107761
* VIAF: 59126084
* ISNI: 0000 0001 1445 3076
* SUDOC: 030315808
* BNF: 12175674g
* MBA: b9c4b3bc-9942-4408-95d6-f0da2f39cdd6
* BIBSYS: 90356496
* NKC: jx20050609011
 |
**Jan DRDA** (naskiĝis la 4-an de aprilo 1915 - mortis la 28-an de novembro 1970) estis ĉeĥa politikisto, verkisto, ĵurnalisto kaj dramaturgo.

Li aliĝis al la Komunista Partio de Ĉeĥoslovakio en 1945. Kune kun Václav Řezáč, ili partoprenis en la ekskludo de nekomunistaj aŭtoroj de la tiama Unio de ĉeĥoslovaka verkistoj (1940- 1990) kies prezidanto li fariĝis en 1956. Ekde februaro 1948, li okupis gravajn kulturajn kaj politikajn postenojn. En 1955 li ricevis la Ordonon de la Respubliko.

Fine de sia vivo li estis ĉefredaktoro de la semajna gazeto Svět práce (Mondo de Laboro), kiun li mem fondis en 1968. En 1969 oni maldungis lin ĉar li kontraŭbatalis la invadon de soldatoj de la Varsovia Traktato en 1968 kaj la postan okupadon de Ĉeĥoslovakio.

Popularecon li akiris per komika romano pri minista urbeto (*Urbeto sur la manplato*), kiu estis sukcese filmigita. Ankaŭ liaj fabeloj enhavas satire realismajn elementojn. Filmigitaj estis komediaj fabeloj *Ludoj kun diablo, Forgesita diablo, Dařbujan kaj Pandrhola*, kiuj sub vualo de fabela rakonto kritikas la homan socion per ekzemplo de vilaĝanoj. Ankaŭ ili estis sukcese filmigitaj.

Severe serioza estas libro de liaj kontraŭfaŝismaj rakontoj *Muta barikado*, kiu estas ne nur filmigita, sed ankaŭ tradukita al Esperanto fare de Miloš Lukáš.

Verkaro
-------

Li estas verkisto, ĉe kiu la realismo miksiĝas kun fabelaj motivoj.

*Městečko na dlani* (Urbeto sur la manplato, 1940)

*Putování Petra Sedmilháře* (Migrado de Petro Sepmensogulo, 1943)

*Hrátky s čertem* (Ludoj kun diablo, 1946)

*Dalskabáty, hříšná ves aneb Zapomenutý čert* (Dalskabáty, peka vilaĝo, aŭ Forgesita diablo, 1959)

*Němá barikáda* (Muta barikado, 1946)

*České pohádky* (Ĉeĥaj fabeloj, 1958)

Referencoj
----------

1. 1 2  (cz) Ivan Motyl, Februaro 1948: komunista Drda anstataŭas Ferdinand Peroutkan, Tyden.cz, la 26-an de februaro 2008, alirite la 24-an de novembro 2020.

* Kategorio Jan Drda en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 57559
* GND: 124429939
* LCCN: n84004309
* VIAF: 163185334
* ISNI: 0000 0001 0781 6318
* SUDOC: 101882564
* BNF: 12960320p
* NDL: 00512957
* BIBSYS: 90713138
* NKC: jo2011541087 jk01023037, jo2011541087
* BNE: XX1110569
 |
**HUBER Győző** estis rumanuja hungara romanverkisto naskita la 25-an de januaro 1892 en Tapolca kaj mortinta la 27-an de februaro 1957 en Deĵo. Li estis la pli aĝa frato de István Dési Huber kaj la patro de András Huber.

Biografio
---------

Győző Huber studis en Nagyenyed kaj Deĵo. Li partoprenis dum la unua mondmilito en la frontoj de Galicio. Li havigis diplomon de inĝeniero pri mekaniko en Budapest en 1919. Ekde 1921 ĝis sia morto li estis ĉefinĝeniero de la elektrouzino de Deĵo. Li estis ĉefkunlaboranto de la lokaj gazetoj (Szamosvölgyi Napló, Figyelő, Vármegyei Közélet, Szamosvidék). En la 20-aj jaroj li publikis rakontojn kaj fakartikolojn en la Keleti Újság, en la 30-aj jaroj li estis kunlaboranto de la rubriko pri la tekniko de la Ellenzék.

Verkoj pli gravaj
-----------------

* *Emlékek és más hazugságok* (romaneto, kiel felietono);
* *Ködbe vesző napok* (romaneto, kiel felietono);
* *Rajvonal* (Kv. 1930, pli nova eldonaĵo Kv. 1941);
* *Északi legenda* (porjunulara romano pri Amundsen, 1957).

Fonto
-----

* Romániai Magyar Irodalmi Lexikon