recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Kapilareco de akvo kaj hidrargo
Angulo de kontacto
Kapilareco de la lutmetalo (hela griza, malsupre) difinas formon de la lutaĵoj
*Kapilareco* estas komuna nomo de fenomenoj, rilataj al la fortoj inter la likvaĵaj molekuloj, sur la surfaco de la likvaĵo. La alteco de la likvaĵa surfaco en kapilaroj aŭ poroj diferencas de alteco de la ĉirkaŭa libera akvosurfaco. Je la surfacaj molekuloj efikas fortoj (adhero al la tubo, kohero inter la unuopaj molekuloj, pezo de la molekuloj), kies sumo estas orta al la surfaco. Tiel estiĝas la menisko, kiun malgrandigas la surfaca tensio. El ĉi tiuj formiĝas la kapilara premo. En ekvilibro, la kapilara premo (la surfaca tensio, efikanta je la perimetro) egalas al pezo de la likvaĵa kolono. La humidigaj likvaĵoj (ekz. akvo) altiĝas, la malhumidigaj likvaĵoj (hidrargo) malaltiĝas je kapilareco.

Formulo
-------

La altiĝo *h* (en metroj) de likvaĵa kolono estas kalkulebla jene:

{\displaystyle h={{2\sigma \cos {\theta }} \over {\rho gr}}}
Kie:

*{\displaystyle \sigma }* = surfaca tensio (J/m² aŭ N/m)
*θ* = kontakta angulo
*ρ* = denseco de la likvaĵo (kg/m3)
*g* = gravita akcelo (m/s²)
*r* = radiuso de la tubeto (m)
Okaze de akvoplenigita vitrotubo, kiu staras en aero sur marnivela alto,

*{\displaystyle \sigma }* = 0,0728 J/m² ĉe 20  ℃
*θ* = 20° = 0,35
*ρ* = 1000 kg/m3
*g* = 9,8 m/s²
tiel la altiĝo:

{\displaystyle h\approx {\frac {1{,}4\cdot 10^{-5}\mathrm {m} ^{2}}{r}}}
Por la larĝa tubo kun *r* = 1 m, la altiĝo estas nerimarkebla 0,014 mm. Ĉe 1 cm, la akvo altiĝus 1,4 mm kaj ĉe kapilaro
kun radiuso de 0,1 mm je 14 cm.

* Kategorio Kapilareco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Kikwit** [kikvit] estas grandurbo, ekde 2009 provinca ĉefurbo kaj diocezo en Demokratia Respubliko Kongo (eksa Zairio). Kikwit ankaŭ estas konata en la regiono sub la moknomo "La patrino".

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 92 km²
* Alto super marnivelo: 465 m
* Loĝantaro: 397.737 en 2012
* Horzono: UTC + 1
* 05° 02′ 00″ S 18° 49′ 00″ O﻿ / ﻿5.03333 °S, 18.81667 °O﻿ / -5.03333; 18.81667 (mapo)Koordinatoj: 05° 02′ 00″ S 18° 49′ 00″ O﻿ / ﻿5.03333 °S, 18.81667 °O﻿ / -5.03333; 18.81667 (mapo)

Geografio
---------

Kikwit situas sur montetaro laŭ rivero "Kwilu" en la okcidenta landparto. Tshikapa troviĝas 268, Kinŝaso 399, Kananga 410, Mbuji-Mayi 544, Boma 645, Lubumbashi 1203 km.

Historio
--------

Belgoj fondis Kikwit-on, ĉar tiu loko estas la lasta haveno laŭ la rivero. La urbo estis evoluigita ne nur por komercado, sed ankaŭ por agrikulturo. En 1955 pro ebolo (viruso) 233 da loĝantoj mortis.

Trafiko
-------

Kikwit havas flughavenon kaj laŭriveran havenon. Ĉefvojoj kuras el la urbo al Kinŝaso kaj Tshikapa, krome estas malpli grava vojo suden.

Klimato
-------

Kikwit situas en tropika klimato. La temperaturo varias inter 24 kaj 28 °C. Jare pluvas po 1636 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed inter junio-aŭgusto apenaŭ pluvas.

Vidindaĵoj
----------

Diagramo pri liverado, kie Kikwit estas en la sudokcidenta parto
* stadiono
* popoldanco en maskoj kaj popolkostumoj

Fontoj
------

* Angla kaj hungara Vikipedioj
* 
* Arkivigite je 2014-02-24 per la retarkivo Wayback Machine
*
Mapo pri loko de Kinabalu
*Pri Kinabalu estas nomata ankaŭ monto toviĝanta 90 km-ojn, pri kiu mem la urbo ricevis la nomon.*

**Kinabalu** aŭ *Kinabaluurbo*, (malaje *Kota Kinabalu*; mallonge **KK**) estas metropolo (ekde 1994 ankaŭ universitata urbo) en Malajzio, en subŝtato Sabaho, kies ĉefurbo estas. La loknomo pli frue estis **Jesselton** [ĝeselton].

Bazaj informoj
--------------

* Loĝantaro: 617 972 (en 2009)
* Areo: 351 km²
* Horzono: UTC + 8
* Telefonkodo: 88
* Poŝtkodo: 88xxx, 89xxx

Geografio
---------

Kinabalu situas sur mallarĝa ebenaĵo en Orienta Malajzio en norda parto de Borneo laŭ Sudĉina Maro. Ankaŭ 6 najbaraj maraj insuloj apartenas al la urbo. Kuala-Lumpuro troviĝas 1624 km-ojn, Kuching 804 km-ojn.

Historio
--------

En la proksimaj insuloj la unuaj eŭropanoj estis britoj en la 19-a jarcento, sed ili ne povis firmi la potencon pro ribeloj. Poste ili fondis Jesselton-on, kiu iĝis grava komercstacio kun haveno kaj fervojo. Dum la 2-a mondmilito antaŭ la invado de japanoj la britoj detruis la urbon. Dum regado de japanoj en 1943 ribelo nesukcesa okazis. Post unu jaro Usono bombardis la urbon. En 1946 la britoj ne povis rekonstrui la detruitajn urbojn, tial la teritorio iĝis oficiale brita kolonio, kies ĉefurbo iĝis Jesselton. En 1968 la oficiala loknomo ŝanĝiĝis al Kinabalu (aŭ Kinabaluurbo), kiu iĝis grandurbo en 2000.

Trafiko
-------

Kinabalu havas fervojan kaj ĉefvojan kontaktojn al la subŝtato. La internacia flughaveno estas proksime. 2 havenoj apartenas al la urbo.

Klimato
-------

Kinabalu havas tropikan klimaton, kiun dufoje influas la musono. Jare pluvas po 2700 mm, nur en februaro kaj en marto la pluvo estas malpli. La temperaturo varias inter 24-30 °C.

Vidindaĵoj
----------

* moskeoj
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Koro
* muzeo
* botanika ĝardeno
* monumento de falintoj dum la 2-a mondomilito
* plaĝo
* turo 122 m-ojn alta

Ĝemelurboj
----------

* Sud-Koreio Jongin, Sud-Koreio
* Aŭstralio Rockingham, Aŭstralio
* Rusio Vladivostok, Rusio

Bildaro
-------

* Panoramo en KinabaluPanoramo en Kinabalu
* Marborda urboparto de KinabaluMarborda urboparto de Kinabalu
* Moderna romkatolika preĝejo en KinabaluModerna romkatolika preĝejo en Kinabalu
* Ĉefa muzeo en KinabaluĈefa muzeo en Kinabalu
* Riverbordo en KinabaluRiverbordo en Kinabalu

* Kinabalu (urbo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kinabalu (urbo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 369920
* GND: 4648171-0
* LCCN: n78073819
* VIAF: 137187845
* SUDOC: 061743585
 |
**Therese von WÜLLENWEBER** (naskiĝinta la 19-an de februaro 1833 en Korschenbroich, mortinta la 25-an de decembro 1907 en Romo) estis germana monaĥino kaj kunfondinto de la ordeno de la Salvatorianinoj. De 1968 ŝi estas romkatolika beatulino.

Vivo
----

Grafino von Wüllenweber, naskiĝinte en Kastelo Myllendonk, havante kvar pli junajn fratinojn, ekde la junulaj jaroj volegis fariĝi ordena misiistino. Diversaj kongregacioj rifuzis akcepti ŝin.

En la festo de la senmakula koncipiĝo en 1888 ŝi fondis en Tivoli kun Franziskus Maria vom Kreuze Jordan virinan ordenon. Jordan ŝi ekkonis en julio 1882 en Germanujo; li fondis en decembro 1881 la ordenon de la Salvatorianoj.

Wüllenweber fariĝis ĝenerala priorino kaj ricevis la ordennomon *Mario de la Apostoloj*. Konfirmo de la ordeno fare ekleziaj aŭtoritajoj venis en 1911, papa aprobo sekvis en 1926. Kiel oldulino ŝi suferis pri malkreskanta vidokapablo; ŝi mortis pro astmo kaj meningito; oni entombigis ŝin, laŭ ŝia volo, sur la tombejo de Germanoj kaj Flandroj. Mallonge antaŭ la beatigo - en la 13.10.1968 fare de ĉefpontifiko Paŭlo la 6-a - okazis eltombigo. Ŝiaj ostoj troviĝas nun ĉe la sidejo de la kongregacio.

Honoroj
-------

* 2004: munto de memortabulo ĉe la Andreo-kirko de Korschenbroich
* 2009: placo en Wien-Hietzing eknomiĝas por ŝi kaj Jordan *Wüllenweber-und-Jordan-Platz*

Literaturo
----------

* Johannes Madey: "Wüllenweber, Maria Theresia von". Ĉe: BBKL, volumo 17, kol. 1572-1573.
* Albrecht Weiland: *Der Campo Santo Teutonico in Rom und seine Grabdenkmäler. Band I*, Herder, Freiburg im Breisgau 1988, ISBN 3451208822, p. 339 ss

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Therese von Wüllenweber en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* biografio ĉe la paĝaro de la Salvatorianinoj de Austrujo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 843662
* GND: 118635425
* LCCN: no2018019670
* VIAF: 45095713
* ISNI: 0000000014031124
 |
La **preĝejo Vizito de Maria** estas romkatolika monumento historia en urbo Elek (Hungario).

Historio
--------

Dum dominado de turkoj la komunumo senhomiĝis. La rehomiĝo okazis en 1724, la katolikoj apartenis al kirko de Gyula. La paroĥo estis fondita en 1734, poste oni konstruis preĝejeton. Ĝis 1785 tombejo funkciis ĉirkaŭ la kirko. Ĝi ne sufiĉis, tial oni konstruis la nun videblan barokan kirkon en 1796. Pro statikaj problemoj la konstruaĵo estis restaŭrita en 1818. Oni konstruis krucnavon en 1904. La orgeno estis farita en 1872 kaj trakonstruita en 1938.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola stratangulo. La fasado estas simetria, meze la enirejo funkcias, la plej supre la kvadrata turo altiĝas kun bulboforma pinto. Sur la fasado estas videblaj kelkaj memortabuloj. La absido estas duonronda. Interne la benkoj estis faritaj en 1809. La altara bildo prezentas Viziton de Maria kaj estis pentrita en 1815. En la sanktejo estas videblaj pentraĵoj pri Sankta Barbara kaj Sankta Francisko el Asizo; skulptaĵoj pri Sankta Joakimo, Sankta Anna, Sankta Sebastiano kaj Sankta Floriano. Ĉe la predikejo estas skultaĵo pri Sankta Antonio el Padovo. En la krucnavoj flankaj altaroj pri Koro de Jesuo kaj Sankta Jozefo.

Kermeso okazas en la 2-an de julio.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **Kalvinana preĝejo** estas moderna religia konstruaĵo en urbo Encs (Hungario).

Historio
--------

Dum la historio Encs plej ofte estis katolika vilaĝo. Antaŭ la urbiĝo alvenis novaj loĝantoj el la proksimaj vilaĝoj, inter ili estis ankaŭ kalvinanoj. Oni establis loĝdomon por preĝdomo en 1985, kie oni aranĝis diservojn. Depost fino de la socialismo (1990) pli granda ebleco estis konstrui preĝejon. Ĝi estis konstruita en 1994, deklarita historia monumento en 2007.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en korto, kie troviĝas arboj kun paroĥo. La fasado estas simetria, meze la larĝa enirejo funkcias. Super la enirejo estas alta kaj mallarĝa fenestro. La turo altiĝas ĉe angulo en la dorsa flanko de la kirko. La turpinto estas piramida. La muroj estas laŭ la kutimoj blankaj. La galerio ankoraŭ ne havas orgenon.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* hungare kun fotoj
* nur fotoj
* Arkivigite je 2021-09-09 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
*La Anonco* de El Greco, unu el la pli ol 700 verkaĵoj de la muzeo.
La **Muzeo Thyssen-Bornemisza** estas muzeo pri antikva arto kaj de la 20-a jarcento (en ĝia plejparto pentraĵoj) kiu troviĝas en Madrido, Hispanio. Ĝia ekzistado ŝuldiĝas al la interkonsento pri luado (1988) kaj posta akirado de la Hispana Registaro en julio 1993, de ampleksa kolekto de la kolekto de la familio Thyssen-Bornemisza laŭlonge de du generacioj. Ĉi tiu privata kolekto kalkulis je multnombraj eksterlandaj artistoj malĉeestaj en la hispanaj pinakotekoj, ekde gotiko (Duccio, Jan van Eyck) ĝis *pop art* kaj en la 1980-aj jaroj (Tom Wesselmann, Lucian Freud), kiu rezultigas perfektan komplementon por la du ĉefaj muzeoj de Madrido, la Prado-Muzeo kaj la Muzeo Reĝino Sofia. Ili tri formas la konatan *Triangulo de la Arto*, eble la regiono plej grava laŭ pentrokolektoj en Eŭropo.

La institucio, gvidata sub publika fondaĵo, havas sian sidejon en historia konstruaĵo, la Palaco Villahermosa, kie ĝi posedas pli ol 700 verkaĵojn. Danke al ĝia anekso poste aldonata kun aliaj pruntedonitaj objektoj de la Kolekto Carmen Thyssen-Bornemisza, kaj krom tio, ĝi havas aliajn 60 proprajn en Barcelono.

La muzeo estis inaŭguita la 8-a de oktobro 1992, kun la ĉeesto de la reĝoj de Hispanio. En 2004 ampleksiĝis por la akceptado de la plej valora nukleo de la Kolekto Carmen Thyssen-Bornemisza per la prezo de du apudaj konstruaĵoj, apartenantaj al la familio Goyeneche,

Kolektoj
--------

La Muzeo Thyssen-Bornemisza de Madrido montras pli ol 700 verkaĵoj kronologie, komencante en la Gotiko kaj finiĝante en la 20-a jarcento; Ĝi ofertas panoramon de antikva kaj moderna arto en sama loko, rara kazo en la eŭropaj muzeoj.

La profilo, preskaŭ enciklopedieca, povas ilustri per si mem la evoluadon de la eŭropa kaj usona pentrartoj, kvankam speciale per la artisma kunteksto en la komplementigaj sekcioj de la Prado-Muzeo kaj la Muzeo Reĝino Sofia, ĉefe pri itala mezepoka pentrarto, germana renesanco, nederlanda baroko kaj internaciaj tendencoj ekde la realismo.

Vidu ankaŭ
----------

* Pedralbes
* Prado-Muzeo
* Muzeo Reĝino Sofia
* Triangulo de la Arto
* Kolekto Carmen Thyssen-Bornemisza

* Muzeo Thyssen-Bornemisza en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Muzeo Thyssen-Bornemisza en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 307753
* GND: 5087058-0
* LCCN: nr95022080
* VIAF: 135949719
* ISNI: 000000041777634X, 0000000121642115
* SUDOC: 033728690
* BNF: 12456652h
* ULAN: 500302400
* NDL: 00829333
* NKC: ko2007248419
* BNE: XX100576
 |
Aleksandra Sarkofago.
Detalo de Aleksandro la Granda ĉe la Aleksandra Sarkofago.
La **Aleksandra Sarkofago** estas helenisma ŝtona sarkofago de la fino de la 4a jarcento a.K. ornamita per ĉizitaj basreliefo montrantaj bildojn pri Aleksandro la Granda. La verko estas rimarkinde bone konservita kaj estis celebrata pro sia alta estetika atingo. Ĝi estas konsiderata elstara havaĵo de la Istanbula Arkeologia Muzeo.

La tiel nomata "Aleksandra Sarkofago", malkovrita ĉe Sidono kaj nune en la Istanbula Arkeologia Muzeo, estas tiele nomita ne ĉar oni pensas ke ĝi enhavis la restaĵojn de Aleksandro, sed ĉar ties basreliefoj priskribas Aleksandron kaj liaj kompanoj luktantaj kontraŭ la persoj kaj ĉasantaj. Origine oni pensis ke ĝi estis la sarkofago de Abdalonimo (m. 311 a.K.), nome reĝo de Sidono nomumita de Aleksandro tuj post la batalo de Iso en 331. Tamen, pli ĵuse, oni sugestis ke ĝi povus dati el antaŭ la morto de Abdalonimo.

Referencoj
----------

1. ↑  *Ancient Greece: From the Archaic Period to the Death of Alexander the Great*, Britannica Educational Publishing, p.176
2. ↑  Istanbula Muzeo, nombroj 72–74.
3. ↑  Studniczka 1894, paĝoj 226ff
4. ↑   (1965) "The Portraits of Alexander", *Greece & Rome, Second Series* **12.2**, p. 183–188. doi:10.1017/s0017383500015345.

Literaturo
----------

* Studniczka, Franz (1894). Achäologische Jahrbook 9.

* Kategorio Aleksandra Sarkofago en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Mapo de la gubernio Okinavo: de-maldekstre Jaejama-insuloj, Mijako-insuloj, Kerama-insuloj kaj Okinava insularo 
Mapo de la Okinava insulo
**Okinavo** estas la esperantigita loknomo de *Okinawa* (en Hepburn/Kunrei; en ideogramoj: 沖縄) kiu signifas:

* Okinavo (gubernio) (沖縄県): en Japanio, simpla "Okinavo" ofte signifas ĝin.
* Okinava Insulo (沖縄島 aŭ 沖縄本島)
* Okinava insularo (沖縄諸島)
* Okinavo (urbo) (沖縄市): "Okinavo" sur vojoindikiloj signifas ĝin.

En la japana lingvo, originale *Okinawa* signifis nur la insulojn, t.e. la ĉefinsulon Okinava Insulo (沖縄本島) kaj la ĉirkaŭajn insulojn (Okinava insularo 沖縄諸島).
Nun plejparte "Okinavo" signifas la **gubernion Okinavon** (沖縄県) kaj inkluzivas la Okinavan insulon kaj multajn aliajn insulojn, kiel: Mijako, Iŝigaki, Iriomote ktp.

La nomo "Rjukju" (琉球) estas alia nomo de "Okinavo", kiu devenas el la malnova Rjukju-Reĝlando. En multaj kazoj, Rjukju estas sinonimo de Okinavo, sed fojfoje signifas malsaman signifon (ekz. Okinava insularo kaj Rjukju-insularo)

Esperantigo
-----------

La esperantigo de la loknomo *Okinawa* estas *Okinavo*, sed la formo *Okinaŭo* ankaŭ povus esti akceptebla.

Referencoj
----------

1. 1 2  Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto (SAT, 2012)
2. 1 2  Poŝatlaso de la Mondo (Prago, 1971)
3. 1 2  Japana-Esperanta Vortaro (JEI, 1998)
4. ↑  La Ondo de Esperanto - Deklaro de la Akademio de Esperanto pri la Esperanta litero ŭ pri deklaro deklaro de la Akademio de Esperanto pri la Esperanta litero ŭ la 9-an de Aprilo de 2023.

Vidu ankaŭ
----------

* Kobudo
* Esperantigo de vortoj el japana fonto


|  |  |
| --- | --- |
| Helppaĝo pri apartigiloj | **Ĉi tiu paĝo estas apartigilo: listo de artikoloj kun sama aŭ preskaŭ sama titolo.**
Se vi venis ĉi tien per ligilo en artikolo, bonvolu direkti tiun ligilon rekte al la celita paĝo. |

* Kategorio Okinavo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Tavrovo** estas vilaĝo en la Belgoroda municipa distrikto de la Belgoroda provinco de la Rusa Federacio kaj administra centro de la kampara setlejo Tavrovsky en la Belgoroda regiono. En la 1990-aj jaroj, kardinalaj ŝanĝoj okazis en la vivo de la vilaĝo: 5 novaj mikrodistriktoj formiĝis kaj komencis esti konstruitaj; la nombro de loĝantoj ankaŭ kreskis, ĉefe pro enmigrintoj el la respublikoj de la antaŭa Sovetunio. La urba eduka institucio "Tavrovskaya mezlernejo de la Belgoroda distrikto de la Belgoroda regiono" ricevis la nomon de la heroo de Sovetunio Anatoly Grigoryevich Achkasov.

Nun Tavrovo estas granda vilaĝo, kiu konsistas el 10 mikrodistriktoj destinitaj por individua loĝeja disvolviĝo. La plibonigo de la teritorio de la vilaĝo kaj la evoluo de ĝia infrastrukturo estas survoje. La populacio estas 13 000 homoj. Tavrovo estas konsiderita la centro de agrikulturo kaj laboro. Ĉi tie disvolviĝas agrikulturo kaj bredado, kio estas fonto de enspezo por multaj lokaj loĝantoj. Krome, ekzistas multaj malgrandaj entreprenoj en la vilaĝo kiuj kreas laborlokojn kaj kontribuas al la ekonomia evoluo de la regiono. Malgraŭ ĝia eta grandeco, Tavrovo ofertas al siaj loĝantoj kaj gastoj ampleksajn ŝancojn por aktiva distro. Inter la lokaj vidindaĵoj estas muzeo, lokhistoria centro, parkoj kaj placoj, same kiel multaj eventoj kiel festivaloj, ekspozicioj kaj koncertoj.

Galerio
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2023-06-26. Alirita 2023-06-28.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 826702
 |
**Sándor Tamás Illés** [ŝAndor tamAŝ ilEŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Illés Sándor Tamás** estas hungara traŭmatologo, klinikestro, altlerneja instruisto, eksteraj membroj de Franca Akademio de Medicino (2015) kaj Hungara Scienca Akademio (2018).

Sándor Tamás Illés naskiĝis en 1958 en Nagykanizsa.

Biografio
---------

Sándor Tamás Illés studis en Universitato de Pécs kaj li doktoriĝis antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Baldaŭ li laboris en Bruselo, krome li instruis en instituto de Universitato de Suda Danio. Li specialiĝis pri ortopedio kaj spinkirurgio. Li kreis 3-dimensian analizon kaj kirurgian terapion de mjelomisformaĵoj en Hungario. Uzante komputilan teknologion li kreis koncepton de la vertebra vektoro, kiu taŭgas por preciza kompreno de la kaŭzoj, evoluo, progresado kaj spaca aspekto de kompleksaj mjelformiĝoj kaj por la prevento de ĉi tiuj malsanoj.

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto (legebla pli malsupre)
* biografio hungare (legebla en la 1818-a paĝo)

Referencoj
----------


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 855564
 |



* Portalo pri Biografio
**Zoltán Sztáray** [stArai], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Sztáray Zoltán** estis hungara politikisto.

Zoltán Sztáray naskiĝis la  20-an de junio 1918(nun 1918-06-20) en Magyarcsaholy (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Cehăluț en Rumanio), li mortis  en Portlando (Oregono) (Usono).

Biografio
---------

La familio Sztáray rifuĝis al restHungario en 1920. Zoltán Sztáray maturiĝis en reformita kolegio de Debrecen, poste li akiris ekonomian diplomon en Hungara Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József en 1941. Post la diplomo li estis oficisto en banko, poste en minejo, dum li estis ankaŭ soldato dum la 2-a mondmilito. En 1948 per falsaj akuzoj li estis kondamnita kaj deportiĝis en Recsk. Li liberiĝis en 1953 kaj li estis partoprenanto de la hungara revolucio de 1956, pli poste li disidis kaj partoprenis en organizaĵoj de la revoluciuloj. Ekde 1962 li esploris en Universitato de Kalifornio en Berkelio. Li edziĝis dufoje en 1944 kaj 1960 pro divorco en 1953. La unua edzino naskis 2 filojn en 1945 kaj 1946, la dua filinon en 1961. Li ricevis hungarajn premiojn inter 1983-2006.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Souvenirs du camp de concentratio de Recsk* (1957)
* *Birth control in Hungary since 1956* (1961)
* *A bukaresti titkos szerződés. Hogyan adták el Erdélyt az antanthatalmak?* (1980)
* *Csákánykő - a recski kényszermunkatábor* (1997)

Fontoj
------

* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare
* datenoj

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 853921
 |



* Portalo pri Biografio
**Cigales** [ziGAles] estas municipo en la centro de la provinco Valadolido, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Campiña del Pisuerga* en la centro de la provinco, kies komarka centro ĝi estas. 

Arroyo de la Encomienda en la provinco Valadolido.
La *Campiña del Pisuerga* de la provinco Valadolido, helblue, nordocentre.
Preĝejo de Santiago.
Domkeloj.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 60,97 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 5 299 loĝantojn. Ĝi ne perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, sed male pro proksimeco al la provinca ĉefurbo ĝi ekfunkciis kiel dormurbo el la 1970-aj jaroj kaj ĝi akiris ekde tiam 3 300 loĝantojn. Ĝi distas 16 km de Valadolido, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun Villalba de los Alcores, Ampudia (Palencia), Corcos del Valle, Mucientes, Fuensaldaña, Valadolido, Cabezón de Pisuerga kaj Santovenia de Pisuerga. Ĝia municipa teritorio estas trapasata de la rivero Pisuerga.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Leono kaj poste al la Regno Kastilio. 

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj kaj ĉefe vitejoj kaj vinproduktado) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado). Estas interesaj blazondomoj, vinproduktejoj, domkeloj...

De la historia pasinteco restis vizitindaj vidindaĵoj el kiuj menciindas la preĝejo de Santiago, de la 16-a jarcento, la ermitejo de *Nuestra Señora de Viloria* kaj protestanta preĝejo de fino de la 19-a jarcento (ĝis 1939), nun privata loĝejo.

Bildaro
-------

* Iama protestanta preĝejoIama protestanta preĝejo
* Strato kaj la preĝejo de Santiago.Strato kaj la preĝejo de Santiago.
* Novklasikisma pordego de la preĝejo de Santiago.Novklasikisma pordego de la preĝejo de Santiago.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Valadolido

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 764781
* VIAF: 316732952
 |
**Burgos** estas unu el la 43 komunumoj de la meksika subŝtato Tamaulipas, kiu situas en la norda Meksiko kun limo al Usono kaj la meksika golfo. La ĉefurbo de la komunumo estas Burgos. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 10005.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 4782 loĝantojn. El tiuj estis 2459 viroj kaj 2323 virinoj. La komunumo havas surfacon de 2241,6 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 160 metroj super la marnivelo.

Klimato
-------

En la komunumo jare falas averaĝe 600 mm/m² de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas ne konata °C.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 4685 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 2 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 0,043 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.

3588 de la loĝantoj de Burgos en la jaro 1995 aĝis pli ol 15 jaroj. El tiuj 292 estis analfabetoj, do ne sciis legi kaj skribi. Tio signifas ke 8,14 % de la tuta loĝantaro (pli aĝa ol 15) ne sciis legi kaj skribi. Ĉe la virinoj estis 8,45 % (136 el 1742), kiuj ne sciis legi kaj skribi kaj ĉe la viroj 7,81 % (156 el 1846).

El la loĝantoj (pli aĝaj ol 5 jaroj en la jaro 1995), 3160 personoj apartenis al la katolika religio kaj 1037 personoj al la protestantisma religio. 91 personoj apartenis al aliaj religioj kaj 397 personoj statistike apartenis al neniu religio.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Burgos Arkivigite je 2007-03-31 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
Larĝa panoramo pri BalatonkeneseLarĝa panoramo pri Balatonkenese

**Balatonkenese** [balatonkeneŝe] (ofte mallonge **Kenese**) estas urbo kun titolo vinvilaĝo kaj banloko en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Balatonalmádi.

Balatono el supro de monteto

Geografio
---------

Balatonkenese situas sur ebenaĵo kaj sur deklivoj, ĉe nord-orienta bordo de Balatono, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Balatonfüred-Budapeŝto. Balatonfűzfő estas proksime. Paralele kun la bordo longe etendiĝas kruda leŭsomuro. Székesfehérvár troviĝas je 40 km-oj.

Historio
--------

La komunumo estis loĝata jam dum la neolitiko, poste romianoj setlis. La unua mencio pri la loko okazis greke jam en 990. Komence de la ŝtatiĝo ĝi estis eklezia bieno. Tutlanda parlamento okazis en 1532. Haveno konstruiĝis en 1846, komenciĝis la ŝipotrafiko, ĉe la bordo feriaj dometoj formiĝis. Por Balatonkenese (urbiĝinta en 2009) la fremdultafiko estas la plej grava.

Apartenis al la urbo ankaŭ ĉeborda, iam sendependa feriejo Balatonakarattya ĝis aŭtuno de 2014, havanta ankaŭ stacidomon. Tie estas vidindaĵo la jam morta ulmaco, kiu arbo estis departementa limo por la fiŝistoj. La publiko verkis legendon pri la arbo (Arbo de Francisko Rákóczi la 2-a).

Vidindaĵoj
----------

* Kalvinana preĝejo (Balatonkenese) kun restintaj mezepokaj partoj
* malfrubaroka preĝejo Patrono de Hungaroj (Balatonkenese) kun 27 m-ojn alta turo
* paroĥo el la 16-a jarcento, nun biblioteko
* strando

Famuloj
-------

En Balatonkenese naskiĝis:

* geologo Éva Saáry
* maŝininĝeniero Ágoston Körmendy.

En Balatonkenese mortis:

* skermisto József Rády.

Famaj nomportantoj
------------------

* István Kenesei, lingvisto
* Krisztián Kenesei, futbalisto
* Albert Kenessey, akademiano

Referencoj
----------

Katolika preĝejo de Balatonkenese

* Kategorio Balatonkenese en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Balatonkenese en Vikivojaĝo (Turisma gvidilo)
Situo de la regiono La Montaña en Guerrero
**Tlalixtaquilla de Maldonado** estas unu el la 81 komunumoj de la meksika subŝtato Guerrero, kiu situas en la centra suda parto de Meksiko, ĉirkaŭ 400 km sudokcidente de la ĉefurbo Meksikurbo. La ĉefurbo de la komunumo estas Tlalixtaquilla. Tlalixtaquilla de Maldonado apartenas al la regiono La Montaña , kiu estas unu el la sep regionoj de la subŝtato Guerrero. La regiono "La Montaña" troviĝas en la orienta parto de la subŝtato. Krome dek-ok komunumoj apartenas al tiu regiono. Multaj komunumoj en tiu regiono apartenas al la plej malriĉaj komunumoj de Meksiko. Al Tlalixtaquilla de Maldonado apartenas entute 17 tiel nomataj loĝlokoj (statistike por urboj, vilaĝoj kaj domaroj). La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 12064.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 6534 loĝantojn. El tiuj estis 3076 viroj kaj 3458 virinoj. La komunumo havas surfacon de 331,5 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 1160 metroj super la marnivelo.

Klimato
-------

En la komunumo jare falas averaĝe 900 mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas ND  ℃.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 5650 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 1078 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 19,08 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.

3591 de la loĝantoj de Tlalixtaquilla de Maldonado en la jaro 2000 aĝis pli ol 15 jaroj. El tiuj 1231 estis analfabetoj, do ne sciis legi kaj skribi. Tio signifas ke 34,28 % de la tuta loĝantaro (pli aĝa ol 15) ne sciis legi kaj skribi. Ĉe la virinoj estis 39,31 % (787 el 2002 virinoj), kiuj ne sciis legi kaj skribi kaj ĉe la viroj 27,94 (444 el 1589 viroj). Tio signifas ke konsiderinde pli da virinoj ne sciis legi kaj skribi ol la viroj.

El la 5650 loĝantoj (pli aĝaj ol 5 jaroj en la jaro 2000), 4948 apartenis al la katolika religio. 702 personoj apartenis al aliaj religioj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Tlalixtaquilla de Maldonado Arkivigite je 2011-06-17 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
**Brakpan** estas grandurbo (antaŭurbo de Johanesburgo) en Sud-Afriko, en provinco Ĥaŭtengo.

Brakpan situas oriente de Johanesburgo

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 196 km²
* Loĝantaro: 400.630 (en 2012)
* Supermara alteco: 1646 m
* Horzono: UTC +2 h

Geografio
---------

Brakpan situas sur montaro Witwatersrand en la norda parto de la lando en proksimeco de Johanesburgo. Benoni troviĝas 7, Boksburg 12, Johannesburg 29, **Pretorio** 60, Krugersdorp 62, Durbano 479, Port Elizabeth 901, Kaburbo 1282 km.

Historio
--------

En 1888 oni trovis karbon, kies minado tuj komenciĝis. Pro tio oni konstruis fervojon, kiu faris la necesajn ligojn. En 1905 ankaŭ orominado komenciĝis. Ĝis 1912 Brakpan estis antaŭurbo de Benoni, poste municipo kaj proklamita kiel urbo. Granda striko de ministoj okazis en 1922.

Ekonomio
--------

Pro minado de karbo la britoj konstruis centralon. Eĉ tramo trafikis inter la centralo kaj Johanesburgo.

Klimato
-------

Brakpan havas subtropikan klimaton. En januaro la temperaturo estas averaĝe 26  ℃, en junio 16  ℃. Junie estas vintro, tiam malofte frostas kaj neĝas. Jare pluvas po 713 mm, precipe somere pluvas.

Fontoj
------

* Angla Vikipedio
* mapo, distancoj Arkivigite je 2010-08-17 per la retarkivo Wayback Machine
* loĝantaro
Situo de la regiono La Montaña en Guerrero
**Xalpatláhuac** estas unu el la 81 komunumoj de la meksika subŝtato Guerrero, kiu situas en la centra suda parto de Meksiko, ĉirkaŭ 400 km sudokcidente de la ĉefurbo Meksikurbo. La ĉefurbo de la komunumo estas Xalpatláhuac. Xalpatláhuac apartenas al la regiono La Montaña , kiu estas unu el la sep regionoj de la subŝtato Guerrero. La regiono "La Montaña" troviĝas en la orienta parto de la subŝtato. Krome dek-ok komunumoj apartenas al tiu regiono. Multaj komunumoj en tiu regiono apartenas al la plej malriĉaj komunumoj de Meksiko. Al Xalpatláhuac apartenas entute 15 tiel nomataj loĝlokoj (statistike por urboj, vilaĝoj kaj domaroj). La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 12069.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 12615 loĝantojn. El tiuj estis 5962 viroj kaj 6653 virinoj. La komunumo havas surfacon de 393,6 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 1540 metroj super la marnivelo.

Klimato
-------

En la komunumo jare falas averaĝe 900 mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas ND °C.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 9695 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 8962 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 92,44 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.

5914 de la loĝantoj de Xalpatláhuac en la jaro 2000 aĝis pli ol 15 jaroj. El tiuj 3240 estis analfabetoj, do ne sciis legi kaj skribi. Tio signifas ke 54,79 % de la tuta loĝantaro (pli aĝa ol 15) ne sciis legi kaj skribi. Ĉe la virinoj estis 62,61 % (2053 el 3279 virinoj), kiuj ne sciis legi kaj skribi kaj ĉe la viroj 45,05 (1187 el 2635 viroj). Tio signifas ke konsiderinde pli da virinoj ne sciis legi kaj skribi ol la viroj.

El la 9695 loĝantoj (pli aĝaj ol 5 jaroj en la jaro 2000), 9326 apartenis al la katolika religio. 369 personoj apartenis al aliaj religioj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Xalpatláhuac Arkivigite je 2011-06-17 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
La lageto en Appèlbergen
La militmonumento ĉe la lageto
La **Appèlbergen** (Apelmontoj) estas arbaro oriente de Glimmen, en la provinco Groningen , Nederlando.

Groninganoj prononcas la nomon kun akcento sur la è, do kiel la vorto apelo, en la jura /armea signifo.

Origine la nomo estis prononcata kun akcento sur la a, do kiel la vorto ‘’appel’’ (= pomo), ĉe kiu la pomo referencas al la frukto de la pinarbo (nederlande: dennenappel t.e. pinpomo).

Kaŭzo de la ŝanĝo de la akcento estas ĉar la arbaro longtempe estis uzata kiel armea ekzercejo. La kiel ŝerco celata prononco estas tiel enkomuniĝinta, ke multaj Groninganoj korektas tiujn kiuj "misprononcas" la nomon.

Dum la dua mondmilito germanoj (nazioj) kaŝe entombigis en Appèlbergen 34 homojn, post kiam ili estis mortpafitaj kiel reprezalio. El la 34 homoj 15 neniam estas retrovitaj.

En la arbaro estas pavilono, tuj apud la granda flako (marĉeto) kiu situas en la mezo de la arbaro.

Antaŭe estis en la areo subĉiela naĝejo, de kiu ankoraŭ restaĵoj videblas.

La Pieterpad kondukas tra la Appèlbergen.

La Hoge Hereweg (Alta Romia vojo) kondukas tra Appelbergen kaj antaŭe estis grava ligo inter Groningen kaj Coevorden

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Appèlbergen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Fotaro
* Pavilono
*vidu ankaŭ tabakfumado*

Fumita fiŝo
**Fumaĵado** aŭ **fumumo** estas la plej malnova — krom sekigado — nutraĵ-konserva kaj bongustiga metodo, en kiu oni elmetas marinitan karnon aŭ fiŝon al fumo, kie ĝi ricevas karakterizan guston kaj agrablan brunetan koloron. La karnon konservas la sekiga efiko de la fumo, kvankam kelkaj kombinaĵoj en la lignofumo (ekz. formaldehido kaj kelkaj alkoholaĵoj) estas mem konservaĵoj.

Hodiaŭ manĝaĵoj estas uzataj ĉefe por gustaj celoj, kaj la vario de fumitaj manĝaĵoj estas tre vasta kaj inkluzivas interalie viandojn, fruktojn, legomojn, fromaĝojn kaj eĉ spicojn.

La fumada konservado aperis verŝajne en la sama epoko kun la kuirado. En kelkaj kulturoj oni perfektigis la manierojn tiel ekz. la fumadon de fiŝo en Skandinavio aŭ Nord-Ameriko kaj la fumadon de ŝinko en Eŭropo aŭ Usono. Meze de la 20-a jarcento, malpliiĝis la intereso por la fumaĵitaj nutraĵoj, pro apero de kemiaj konservaĵoj. La merkata bezono aperis nur denove je fino de la jarcento, kun populariĝo de la natura aŭ bionutrado.

Oni plej ofte fumadas per malmola ligno (ligno de pinacoj, rezino kaŭzas amarecon de la karno) en varmo de 45 kaj 70 ℃ en fumkamero. La fumado daŭras — depende de la akvoenhavo, karnotipo — de kelkaj horoj ĝis kelkaj tagoj. Post la fumado, oni rapide malvarmigas la viandon kaj dispecigas kaj enpakas la pecojn por vendado aŭ stokado.

Oni plej ofte fumadas la porko- kaj bovoŝinkon, subventrajn lardojn kaj kolbasojn. Oni povas fumadi hejme ne nur karnojn de diversaj animaloj, sed ankaŭ fromaĝon, grajnojn, tofuon, berojn, diversajn fruktojn kaj internaĵojn (hepato, lango, koro).

La moderna industrio povas uzi **falsan fumaĵadon** — kovri per fumgusta kaj odora konservaĵo aŭ mergi la karnon en tian solvaĵon. Sed en tiu proceso forestas la sekiga, akvodeprena efiko, fakte tio ne konservas la materialon.

Vidu ankaŭ
----------

* Marinado
* fumizi, blovi fumon sur plantojn, por mortigi insektojn ktp.

* Kategorio Fumaĵado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Fasado de la moderna konstruaĵo kaj aktuala ĉefa enirejo de la muzeo.
La **Muzeo de Belartoj de Bilbao** (hispane *Museo de Bellas Artes de Bilbao* kaj eŭske *Bilboko Arte Ederren Museoa*) estas situa en la urbo Bilbao, en la nordo de Hispanio, kaj estas aktuale unu el la ĉefaj muzeoj de la tuta lando. Ĝiaj ĉefaj trajtoj estas ties amplekso kronologie konsiderita, kiu kovras el la 13-a jarcento ĝis aktuale, kaj la granda diverseco de artaĵoj kiuj estas tie enhavitaj.

Dum pli ol 100 jaroj de historio, la kunlaborado inter la civila socio, lokaj artistoj kaj publikaj institucioj markis sian formigon kaj kreskon kaj ebligis ke la muzeo arigu etendan kolekton, konsiderata kiel unu de la plej gravaj kaj variaj de tuta Hispanio. Ties formigo estas senegala pro la gravo de la ricevitaj heredoj kaj donacoj el patronoj kaj bonfarantoj, same kiel pro la konstanta klopodo fare de la propra muzeo por ampleksiĝi pere de gravaj akiroj.

Pli ol 10 000 objektoj formas la kolekton de la muzeo distribuitaj en kvin grandaj sekcioj: Antikva arto, Moderna arto kaj Nuntempa arto, Eŭska arto, Surpapera arto kaj Aplikataj artoj.

Notoj
-----

1. ↑   «Spain: The Best Art Museums in Spain» (angle). Tripadvisor.  Konsulti
ta la 22an de Aŭgusto 2018.

* Muzeo de Belartoj de Bilbao en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Muzeo de Belartoj de Bilbao en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 617020
* GND: 1014232-0
* LCCN: n82003172
* VIAF: 143642978 134881465, 143642978
* ISNI: 0000000122928369
* SUDOC: 035211687
* BNF: 131746731
* ULAN: 500304559 500279772, 500304559
* NLA: 36543445
* BIBSYS: 1018899
* NKC: ko2003164880
* BNE: XX128268
 |
*Duccio: La alvoko de la Apostoloj Petro kaj Andreo* (el la *Maestà*), ĉ. 1308–1311.
**Krist' ĉe l' marbordo ekstaris** (aŭ **La barko**) estas la esperanta titolo de origine hispana kristana kanto, kiu famiĝis ĉefe danke al sia pola versio. Ĝi estis la plej ŝatata kanto de Papo Johano Paŭlo II. 

La hispanan originalon verkis la pastro Cesáreo Gabaráin en 1974. Ĝi konatiĝis sub la titolo *Pescador de hombres* aŭ la komencaj vortoj *Tú has venido a la orilla*. En la sama jaro, la pola salesana pastro Stanisław Szmidt tradukis ĝin al la pola, kie ĝi famiĝis sub la titolo *Barka* kaj la komencaj vortoj *Pan kiedyś stanął nad brzegiem*.

Esperanta traduko aperis en la kantaro *Ni vivu laŭeble plej bone* publikigita de pastro Józef Zielonka en 1985 kaj - kun iomaj modifoj - en *Serĉante Dion*, eldonita de Pola Esperanto-Asocio en 1990. Ĉi-lasta versio aperis poste en ADORU sub n-ro 561. La nomo de la tradukinto ne estas konata.

La teksto de la kanto rilatas al la kristaniĝo de la fiŝkaptisto Simono, kiu fariĝis la apostolo Sankta Petro, menciita ekzemple en Mat 4, 18-20: 

Kaj piedirante apud la maro de Galileo, li vidis du fratojn, Simonon, kiu estis nomata Petro, kaj Andreon, lian fraton, ĵetantajn reton en la maron, ĉar ili estis fiŝkaptistoj. Kaj li diris al ili: Venu post mi, kaj mi faros vin kaptistoj de homoj. Kaj ili tuj forlasis la retojn, kaj sekvis lin.

Eksteraj ligiloj
----------------

* La esperanta teksto de la kanto
* Filmeto pri la kanto en la Bibliaj Tagoj 2023
**Bunia** estas grandurbo, administra centro kaj diocezo en Demokratia Respubliko Kongo (eksa Zairio). Ĝi estas ĉefurbo de la Ituri Provinco.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 58 km²
* Loĝantaro: 366.126 en 2012
* Supermara alteco: 1277 m
* Horzono: UTC +2

Geografio
---------

Bunia situas sur altebenaĵo en la nordorienta parto de la lando. Albertlago troviĝas 30, Ugando 40, Ekvatoro 170, Butembo 191, Goma 379, Lubumbashi 1504, **Kinŝaso** 1785, Boma 2081 km.

Diagramo pri liverado de la lando, kie Bunia estas trovebla nordoriente

Historio
--------

Bunia fondiĝis en 1946. En la dua interna milito la urbo estis centro de konfliktoj, sekve alvenis pactrupoj de Unuiĝintaj Nacioj. Proksime estas orominejoj, precipe tie okazis grandaj bataloj.

Trafiko
-------

Bunia havas flughavenon. La "ĉefvojoj" estas nepavimitaj kaj kuras al Goma kaj Suda Sudano, krome estas malpli grava vojo al la lago. Estas alia tera vojo al la lago, kiu faras kontakton kun Ugando nur en la seka sezono. Apud la lago estas haveno **Kisenye**, kie estas ŝipa trafiko al Ugando.

Klimato
-------

Rifuĝintoj ĉe Bunia
En Bunia la averaĝa temperaturo varias inter 21 kaj 26  ℃. Jare pluvas ĉ. 1345 mm. La pluvo kulminas en oktobro kaj malkulminas en januaro.

Vidindaĵoj
----------

* pluvarbaro Ituri estas proksime

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio
* 
* mapo[*rompita ligilo*]
* mapo, distancoj Arkivigite je 2015-09-24 per la retarkivo Wayback Machine
* vetero
* mapo

Bazo de UNO en Bunia
Aerfoto pri Bunia

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 408888
* GND: 4314490-1
 |
**Lubbock** estas grandurbo en la subŝtato Teksaso de Usono. Ĝi estas la administra centro de la samnoma kantono Lubbock, en la nordokcidenta parto de Teksaso. Laŭ censa takso de 2020 ĝi havis 257 141 loĝantojn. La moknomo de Lubbock estas la "Hub City". La urbego estas hejmo de 2 universitatoj. 

Situo de Lubbock en Teksaso kaj en la distrikto

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 320 km²
* Loĝantaro: 229.573 (en 2010)
* Supermara alteco: 992 m
* Horzono: UTC-6h (en somero UTC-5h)
* Poŝtkodo: 79401-79416, 79423, 79424, 79430, 79452, 79453, 79457, 79464, 79490, 79491, 79493, 79499
* Telefonkodo: 806

Geografio
---------

Fora panoramo de Lubbock
Interna urboparto de Lubbock
Lubbock situas sur altebenaĵo en la suda landparto de Usono, en la nordokcidenta parto de Teksaso.

Historio
--------

La distrikto de Lubbock estis fondita en 1876, nomita post Thomas Saltus Lubbock, iama specialpolicano. En 1884 la poŝto ekfunkciis. La urbo mem ne estis fondita ĝis 1890, ĉar pli frue 2 setlejoj "Old Lubbock" kaj "Monterey" etendiĝis. Laŭ alia informo la urbo kaj la universitato prenis la nomon de Francis Lubbock, kiu estis ŝtatestro de Teksaso. En 1951 la loĝantoj ekvidis V-forman misteran lumfenomenon. En 1970 granda ŝtormo trafis la urbegon, dudek ses homoj mortis.

Ekonomio
--------

Ĉirkaŭaĵo de Lubbock estas la plej granda kotonokultivejo en la mondo. La kampoj estas akvumitaj. En la urbo multe da homoj laboras en la edukado. Gravas ankaŭ la butikumado.

Trafiko
-------

Lubbock havas internacian flughavenon. Aŭtoŝoseo kuras al Amarillo, ĉefvojoj kuras al Dallas, Odessa (Teksaso), Wichita Falls, Clovis, fervojaj linioj kuras al Houston, Clovis, Amarillo. En la urbo aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn.

Klimato
-------

Baptista preĝejo de Lubbock
Universitato en Lubbock
Interna urboparto de Lubbock
Lubbock havas mildan dezertan klimaton. La temperaturo averaĝe varias inter 8-23 °C. La varmo kulminas en junio kun rekordo 46 °C, la malvarmo kulminas en januaro kaj februaro kun rekordo - 27 °C. Jare pluvas po 475 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, plej ofte en junio, plej malofte januare.

Vidindaĵoj
----------

* muzeo pri bienoj
* Muzeo de Teksasa Universitato
* memormuzeo pri Buddy Holly
* parko Mackenzie

Ĝemelurboj
----------

* Meksiko León (komunumo), Meksiko

* Lubbock en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Lubbock en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (angle)
**Minna** estas metropolo, ĉefurbo de subŝtato Niĝera Ŝtato, diocezo kaj universitata urbo en Niĝerio.

Loko de Minna sur mapo de la subŝtato

Bazaj informoj
--------------

* Koordinatoj: 09° 37′ N 06° 33′ O﻿ / ﻿9.617 °N, 6.550 °O﻿ / 9.617; 6.550 (mapo)
* Areo:  km²
* Loĝantaro: 335 905 en 2012
* Supermara alteco: 270–360 m
* Horzono: UTC +1

Geografio
---------

Minna situas sur pli alte, ol ebenaĵo de Niger en la meza sekcio de la lando. Abuĝo situas 150 km.

Historio
--------

Laŭ arkeologoj tiu tereno estis loĝata jam antaŭ jarmiloj. Baldaŭe Minna estis haltejo de karavanoj el Saharo.

Ekonomio
--------

Kotonoj estas la ĉefaj agrikulturaj produktoj en la ĉirkaŭaĵo, sed kelkaj okupiĝas pri orominado. Oni bredas ankaŭ brutojn. En la urbo mem oni produktas bierojn kaj prilaboras nuksojn. Tradiciaj industrioj kaj metioj en Minna inkludas ledolaboron, metaloprilaboron kaj ŝtofoteksadon.

Klimato
-------

Minna situas en pli seka tropika klimato. Estas pluva kaj seka sezonoj. La pluva sezono daŭras de aprilo ĝis oktobro, kiam la temperaturo atingas 30  ℃ (nokte 22  ℃). Dum la seka sezono dumtage la temperaturo estas iomete pli, ol 40  ℃ (nokte 12  ℃).

Trafiko
-------

Minna havas flughavenon. Ĉefvojoj kuras al Abuĝo kaj al la okcidenta landoparto, krome estas malpli grava vojo al sudo. Trajnoj kuras al Kaduno, Ilorin kaj Baro (urbo).

Vidindaĵoj
----------

* moskeoj

Fontoj
------

* Angla Vikipedio
* mapo
*
La **grekokatolika preĝejo Sanktaj Prauloj** estas moderna religia konstruaĵo en urbo Felsőzsolca (Hungario).

Historio
--------

En la 18-a jarcento rutenoj estis invititaj al la senhomiĝinta Felsőzsolca. La grekokatolika grupo kaj paroĥo estis fondita en 1803. Oni trakonstruis loĝdomon al kapelo kaj lernejo. La nun videbla kirko (sen turo) estis konstruita inter 1849-1851. En 1883 ĝi bruliĝis, sed poste la necesaj laboroj estis faritaj. La turo estis konstruita en 1888. Pli nova ikonostazo estis kreita en 1894. La murpentraĵoj estis pentritaj sur la plafonon en 1991. La ekstera parto estis renovigita en 2018.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en korto, ene estas videbla ankaŭ kruco. La fasado estas simetria, la plej supre la turo altiĝas. Interne la sanktejo estas duonronda. La plej malnova objekto - la altaro - estis kreita en 1837. 

Kermeso okazas inter la 15-an de aŭgusto.

Fontoj
------

* hungare kun foto
* 
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Burevala,** urdue بُوریوالا, panĝabe بُورے والا estas universitata urbego en 
provinco Panĝabo (Pakistano), en kantono de Vehari.

Bazaj informoj
--------------

* areo: km²
* supermara alteco: 133 m
* loĝantaro: 231,797 (2017 )
* horzono: UTC+ 5 (PKT)
* poŝtkodo: 61010
* telefonkodo:

Geografio
---------

Burevala situas sur ebenaĵo. Vehari troviĝas 35, Multano 118, Fajsalabado 145, Lahoro 223, Rawalpindi 384, **Islamabado** 398, Peŝavaro 441, Sukur 462, Kveta 544, Hajderabado 679, **Karaĉio** 812 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

En tiu loko longe estis nur ĝangalo. Dum la brita dominado oni fondis vilaĝojn, kiuj estis "kanalaj kolonioj", ĉar la kamparanoj profitis la irigaciajn kanalojn. Ĉi vilaĝo origine havis nur kodon *122/EB*. Post la sendependiĝo en 1947 la islamaj rifuĝintoj el nova ŝtato Barato ekloĝis ankaŭ en Burevala. 

Tombejo ĉe Burevala

Loĝantaro
---------

Loĝantaro| 1961 | 1972 | 1981 | 1998 | 2010 | 2017 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 34 237 | 57 741 | 86 311 | 149 857 | 209 343 | 231 797 |

Eduko
-----

En Burevala agrikultura kampuso funkcias ekde 2013 kun pluraj aliaj kolegioj kaj similaj institutoj, ofte la urbego havas la nomon "Urbo de la Eduko".

Ekonomio
--------

Ĉe Burevala signifa tekstilmuelilo funkcias. En la urbo mem funkcias pluraj grenomuelejoj, rizomuelejoj, oleomuelejoj, kotonaj sensemigaj uzinoj. Burevala havas plenjaran grenmerkaton kiel grava komerca centro. Aliaj produktaĵoj en la urbo estas plastoj. 

Mapo pri vojoj de Pakistano, kie estas videbla Burevala
Fervojaj linioj en Pakistan, kie estas videbla ankaŭ Burevala

Trafiko
-------

Burevala havas trairan vojon, kie estas ligiloj al la proksima Vehari kaj al la malproksima Pakpatan. Estas flanka fervoja trako inter Lahoro-Bahavalpur, kiu ne estas identa kun fervoja ĉeflinio inter ambaŭ urboj. La stacidomo konstruita en 1925 estis komuna kun Mandi. Post 2 jaroj jam la urbaj administracioj estis unuigitaj. Burevala ankaŭ estas konata pro la establado de motorciklo-rikiŝa vojaĝsistemo en Pakistano.

Klimato
-------

En Burevala la vetero estas varma kaj seka somere. La maksimuma kaj minimuma temperaturoj varias inter 28-45  ℃. Tio estas vintre 5-21  ℃. En ĉiuj monatoj pluvas (iomete), sed la musono portas pluvojn inter julio-septembro.

Vidindaĵoj
----------

* moskeoj

Fontoj
------

* WikiTrans
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Malto (apartigilo) |

Hordea malto por farado de viskio.
**Malto** estas greno ĝermigita kaj poste sekigita. Ĝi estas uzata por produkti bieron kaj viskion kaj diversajn nutraĵojn, ekz. anstataŭaĵon por kafo.

La ĝermado produktas en la greno certajn enzimojn, kiuj ŝanĝas la kemian konsiston de la greneroj. Por ĝermigi la grenon oni trempas ĝin en akvo, altigante la akvan enhavon al ĉirkaŭ 40 %. La trempita greno ĝermas dum kelkaj tagoj en konstanta temperaturo de ĉirkaŭ 15 ℃, tiam la ĝermadon oni haltigas per varmigo al 80 ℃. La kreskintaj ĝermaĵoj estas forigitaj kaj povas servi kiel besta nutraĵo; la restanta malto kutime estas muelata aŭ pistata.

Pli alta temperaturo dum sekigo ŝanĝas la guston de la malto kaj igas ĝin malhela, tiel ke el ĝi rezultas malhela biero.

Enhavo de hordea maltofaruno:

* akvo 10 %
* maltozo 8 %
* amelo 57 %
* proteino 12 %
* mineraloj 1-2 %

* Kategorio Malto (bierfarejo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)