recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Samuel Friedrich SAUTER** (naskiĝinta en la 10-a de novembro 1766 en Oberderdingen, mortinta en la 14-a de julio 1846 samloke) estis germana bazlerneja instruisto kaj popolpoeto.

Vivo
----

La patro, Philipp Jakob Sauter, estis gastejestro kaj bakisto. Ĉe la bofrato Ulmer li trejnitis en Unteröwisheim kiel instruisto kaj deĵoris poste en Bissingen. Ekde 1786 li estis vilaĝa instruisto en Flehingen, kie li fondis ĉ. la jaro 1800 literaturan rondon. En 1811 aperis en Heidelberg lia kolekto *Volkslieder und andere Reime* (kantoj kaj rimaĵoj). De 1816 ĝis la pensiuliĝo 1841 li instruis en Zaisenhausen. Posteli revenis en sian naskiĝlokon. Ekde 1789 li estis la edzo de fraŭlino Schickart el Unteröwisheim (+1824), kiu naskis sep infanojn.

Graveco
-------

Sauter verkis ĉ. 500 poemojn, rimaĵojn kaj rakontojn, el kiuj kelkaj estis laŭkomisie faritaj. La plej konataj estas *Das Krämermichelslied*, *Das Lied vom armen Dorfschulmeisterlein*, *Der Wachtelschlag* kaj *Loblied auf die Kartoffel*. Parte la poemoj presitis en la gazeto *Lahrer Bote*. Muzikon por *Der Wachtelschlag* verkis Franz Schubert kaj Ludwig van Beethoven.

Sendube estis liaj poemoj popularaj, sed ili ankaŭ kritikitis pro sia neintencita komiko. Unu el la kritikistoj estis Adolf Kussmaul. Kune kun sia amiko Ludwig Eichrodt li verkis ironajn rimaĵojn pri Sauter (sub la pseŭdonimo Weiland Gottlieb Biedermeier por Sauter). Publikigitis en 1853 ilia volumo *Gedichte in allerlei Humoren*. Ankaŭ Joseph Victor von Scheffel parodigis la stilon de Sauter en la verkoj *Biedermanns Abendgemütlichkeit* kaj *Bummelmeiers Klage*. Tiel Sauter nevole gravis por tuta ĝenro.

Laŭ li nomitis elementa lernejo en Flehingen.

Literaturo
----------

* Karl Banghard: *Sänger des Alltags – Samuel Friedrich Sauter (1766–1846)*, in: *Fünf Schneeballen, zwölf Jahrhunderte – Flehingen-Sickingen 779 bis 1979, Karlsruhe 1979, S. 78–111.*
* Helmut Bender: *Samuel Friedrich Sauter – Dorfschulmeister und Poet dazu*, in: Badische Heimat, Jahrgangsband 1981, S. 239–247.
* Michael Ertz: *Samuel Friedrich Sauter (1766–1846), der Dichter des Kraichgaus.* In: *Kraichgau. Beiträge zur Landschafts- und Heimatforschung.* Folge 14, 1995, ISBN 3-921214-11-4, S. 239-251.

Eksteraj ligikoj
----------------

* Informoj pri Samuel Friedrich Sauter en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Das Lied vom armen Dorfschulmeisterlein
* Verkoj surrete.

* Kategorio Samuel Friedrich Sauter en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 513511
* GND: 11537874X
* LCCN: n85108545
* VIAF: 49953265
* ISNI: 0000 0000 6142 7658
* MBA: a9e50776-c882-4745-8faf-c603a5753d1a
 |
**Sara JOFFRÉ GONZÁLES** (Callao, 16-a de novembro de 1935 - 16-a de decembro de 2014) estis perua dramistino kiu, krom sia laboro de verkistino, konstituis gravan parton por la plifirmigo de movado teatra en Peruo. Li estis direktorino kaj fondistino de *Homero Teatro de Grillos*, grupo per kiu ŝi samtempe ekigis forte la intereson por teatro por infanoj en la kultura etoso de Peruo; ŝi estis ankaŭ pioniro, eldonistino, kaj teatra kritikisto por la ĵurnalo *El Comercio* (la komerco).

En la lastaj jaroj ŝi dediĉis al verkado, instruado kaj helpo al teatro. Sara Joffré publikigis 24 nombrojn de sia gazeto, memeldonita, "Muestra". Temas pri gazeto kiu publikigas nur peruajn dramistojn.

Referencoj
----------

1. ↑  Murió Sara Joffré, destacada dramaturga peruana
2. ↑  Sara Joffré en Libros peruanos

Eksteraj ligiloj
----------------

* Sara Joffré
* "El teatro es también para pensar" Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
* Theatre Notes: Simposio De Teatro Latinoamericano En U.C.L.A. (PDF)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 578718
* GND: 135699347
* LCCN: n2002037545
* VIAF: 12553712
* ISNI: 0000 0000 7843 9719
* SUDOC: 086251317
* BNF: 145926624
 |
**SASAKI Sadako** (佐々木 禎子, 7-a de januaro 1943 - 25-a de oktobro 1955) estis viktimo (hibakuŝo) de atombombo faligita sur Hiroŝimon.

Ĝis malsaniĝo je leŭkemio
-------------------------

La 6-an de aŭgusto 1945, kiam ŝi estas nur 2-jaraĝa, ŝi estis atombombita en sia hejmo situinta je 1,7-kilometra distanco de la faliga centro. Ŝi kreskis senprobleme dum sia patrino sentis sian iom malbonan kondiĉon. Ekzameno pri ŝia sano en aŭgusto de 1954 montris nenion nenormalan. Tamen en novembro de la sama jaro, sur ŝia haŭto bulo estiĝis. En januaro 1955, ŝi estis ekzamenita en malsanulejo, ĉar la bulo grandiĝis kiel mumpso, tamen la kuracistoj ne povis trovi kaŭzon. En februaro, ŝi estis ekzamenita en pli granda malsanulejo kaj malkovriĝis ke ŝi havis leŭkemion. Tiam ŝi eniris malsanulejon. La kuracisto diris, ke ŝi povos vivi nur unu jaron eĉ se ne estos alia problemo.

Mil gruoj
---------

En aŭgusto 1955, altlernejaj studentoj en Nagojo donacis al ŝi paperajn gruojn. Ili memorigis ŝin pri la Japana legendo, kiu diras, ke, se ŝi faldos mil gruojn, eble la dioj aŭskultos ŝian sopiron resaniĝi. Do, kun kaj kuraĝo kaj kredo ŝi komencis paperfaldi. Ĉar ankaŭ multaj malsanuloj en la malsanulejo faldis papergruojn, nombro de papergruoj atingis milon komence de aŭgusto. Tiam ŝi diris al malsanulo de la sama ĉambro, ke ŝi *"faldos aliajn mil gruojn"*. Ŝi faldis papergruojn ankaŭ per celulozofolioj ĉar origamipapero estis multekosta.

Kiam ŝi konsciis, ke ŝi ne supervivos la malsanon, ŝi ŝanĝis sian deziron al deziro pri paca mondo kaj fino de suferoj. Je ŝia funebra ceremonio, papergruoj estis disdonitaj al vizitantoj.

Post ŝia morto, ŝiaj samklasanoj kolektis monon por konstrui la monumenton por atombombitaj infanoj en Hiroŝima Pacomemoriga Parko. La 25-an de julio 2004, foto de ŝi estis registrita de Hiroŝima Nacia Pacomemoriga Domo por Atombombaj Viktimoj.

Nombro de paperaj gruoj
-----------------------

Nombro de paperaj gruoj falditaj ne malkovriĝas, ĉar la familio de Sadako ne kalkulis. Hiroŝima Pacomemoriga Muzeo diris ke pli ol 1.300 gruoj estis faldataj. Iuj rakontoj diras ke ŝi sukcesis faldi malpli ol mil gruojn, antaŭ ol ŝi mortis.

Memoraĵo
--------

La asteroido 7616 Sadako estis nomita en ŝia honoro.

Esperanto
---------

La filmscenaro **Mil papergruoj** estis tradukita en Esperanton en 1959 de Tanaka Sadami.

Vidu ankaŭ
----------

* Mil gruoj
* Orizuru

* Kategorio Sasaki Sadako en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 133350
* GND: 119042932
* LCCN: nr91004639
* VIAF: 52490749
* ISNI: 0000 0000 4684 0276
* NDL: 01078934
* BIBSYS: 90847523
* NKC: mzk20231189708
 |
**TINÓDI Sebestyén**, *Lantos Sebestyén* estis hungara poeto, liutisto, kantrecitanto naskita en Tinód, (Departemento Baranya) antaŭ 1515 ] kaj mortinta en Sárvár la 30-an de januaro 1556.

Skulptaĵo de Tinódi en Dombóvár
Blazono de Tinódi
Tinódi liutas en pentraĵo de Soma Orlai Petrich
Skulptaĵo de Tinódi en Szigetvár

Biografio
---------

Ĝis 1542 Tinódi vivis en Szigetvár en kortego de Bálint Török. Kiam Bálint Török falis en kaptitecon de turkoj, li kiel vagantkantisto trairis la landon. En 1544 li ĉeestis la landkunvenon de Nagyszombat; en 1548 li vivis en kortego de Báthori en Nyírbátor, sekve en Kassa, kie akiris domon kaj edukis multnombran familion. En 1553 iris en urbon Debrecen, poste Transilvanujon, en kortegon de Farkas Bethlen en Bonyha. Li presigis en Kolozsvár sian *Cronica*n en 1554. En 1555 li vizitis Tamás Nádasdy kaj tie en lia kortego alvenis sia morto. Li notis kronikfidele ĉefe la luktojn kontraŭ la turkoj laŭ siaj impresoj kaj spertoj, tial ĉi tiuj epikaj poemoj, *historiaj kantoj* havas fontvalorojn: Zsigmond Kemény, János Arany, Géza Gárdonyi, Endre Ady fruktuzis ilin.

Ĉefaj verkoj
------------

* *Erdélyi história*, *Egervár viadala*, *Az vég Temesvárban Losonczi Istvánnak haláláról*, *Buda veszése*, *Szitnya, Léva, Csábrág és Murány vágyaknak megvevése*, *Szegedi veszedelem*, *Judit asszony*, *Dávid király*, *Jónás próféta*, *Jason és Medea*, *Udvarbírák és kulcsárok*, *Sokféle részegségről*.

Fontoj
------

* *Magyar Életrajzi Lexikon*
* *Új magyar irodalmi lexikon*, Akadémiai Kiadó, Budapest, 1994.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Sebestyén Tinódi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Tinódi Sebestyén összes költeménye

Skulptaĵo de Tinódi en Budapeŝto

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 226074
* GND: 140025340
* LCCN: n85083549
* VIAF: 58043706
* ISNI: 0000 0001 3931 4072
* SUDOC: 145364704
* BNF: 115696545
 |
**Semiramiso** (sirie "kolombino") estis legenda asiria reĝino konata ankaŭ kiel **Semiramida**, **Ŝammuramat**, aŭ aramee **Ŝamiram**. Semiramiso estis historia persono, edzino de reĝo Ŝamŝi-Adad la 5-a, kiu regis en la jaroj 811-808 antaŭ Kristo. Post la morto de Ŝamŝi-Adad ŝi regis kiel regentino anstataŭ ilia neplenkreska filo Adadnirari la 3-a kaj pli poste ankaŭ kiel lia kunregantino. Laŭ legendo ŝi konstruigis famajn Pendĝardenojn de Semiramiso en Babilonio, alia versio parolas pri tio, ke lasis ĝin konstrui ŝia edzo, por ke ŝi tiom ne malĝoju pri ŝia naska montara medio. Sed la ĝardenoj estas verŝajne el pli posta tempo. Kiel Semiramiso estadas iam markataj ankaŭ pluaj asiriaj aŭ babiloniaj reĝinoj, ekzemple Nitókris, la reĝino de reĝo Nebukadnecar la 2-a.

Reĝino Semiramiso ĉirkaŭita de sia servistaro, mezepoka tapiserio el fino de la 15-a jarcento
Semiramide, reĝino de Babilono, verko de 1905 de la pentristo Cesare Saccaggi el TortonaSemiramide, reĝino de Babilono, verko de 1905 de la pentristo Cesare Saccaggi el TortonaLa legendoj pri Semiramiso estis prilaboritaj fare de Diodoro Sicilia, Junianus Justinus kaj fare de multaj pluaj antikvaj historiistoj, kiuj kreis en siaj laboroj la bildon de Semiramiso kaj ŝian rilaton kun reĝo Ninoso, la legenda fondinto de urbo Ninive. La nomo de Semiramiso estis uzata por diversaj monumentoj konstruataj en okcidenta Azio, sed la origino de tiu ĉi tradicio estis forgesita aŭ ĝi estis tute nekonata. Fine ĉiu granda antikva verko sur Eŭfrato estis alskribata per Behistun-surskribo, kiun lasis en la jaro 521 antaŭ Kristo konstrui persa reĝo Dario la 1-a.

Vidu ankaŭ
----------

* Albiburlian

* Kategorio Semiramiso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 267195
* VIAF: 219992782
* SUDOC: 027586219
* BNF: 135163289
 |
**Siegfried JACOBSOHN** (hebree זיגפריד יעקבזון, naskiĝis la 28-an de januaro 1881, mortis la 3-an de decembro 1926) estis germana verkisto kaj influa teatra kritikisto.

Naskiĝita en Berlino en judan familion, Jacobsohn decidis en la aĝo de 15 jaroj iĝi teatra kritikisto. En oktobro de 1897 li forlasis lernejon sen akiri iujn diplomojn kaj komencis studi en la Humboldt-Universitato de Berlino. Tiutempe ankoraŭ eblis eniron al universitato sen ia formala kvalifiko. La 7-an de septembro 1905 li fondis teatran revuon sub la titolo *Die Schaubühne* ("la publika scenejo"), kiu estis nomata *Die Weltbühne* ("la monda scenejo") la 4-an de aprilo 1918 kaj inter la mondmilitoj iĝis influa literatura kaj arta revuo en Germanio.

En 1924 lia edzino *Edith* fondis porinfanan eldonejon, kiu interalie konatigis la verkiston Erich Kästner kaj nun nomatas Eldonejo Cecilie Dressler.

Post la morto de Jacobsohn en decembro 1926, Kurt Tucholsky transprenis la gvidadon de la revuo *Die Weltbühne*, kiun li transdonis al Carl von Ossietzky en majo 1927. La nazioj malpermesis la publikigadon post la Incendio de Reichstag, kaj ĝia lasta eldono aperis la 7-an de marto 1933. En la ekzilo la revuo estis publikigita sub la titolo *Die neue Weltbühne* ("La nova monda scenejo").

* Siegfried Jacobsohn en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Siegfried Jacobsohn en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 627463
* GND: 118556371
* LCCN: nr90004712
* VIAF: 34583747
* ISNI: 0000 0001 0886 8697
* LIBRIS: 277080
* SUDOC: 027326845
* BNF: 12742257g
* NKC: jn20020930003
 |
**Sankta Patriko** (ĉ. 385 – 17-a de marto 461) estas la patrona sanktulo de Irlando. Li naskiĝis dum la fino de la 4-a jarcento, kaj ne eblas esti pli certa. Tamen, tradicie estas akceptite, ke li naskiĝis dum 385 en Kaledonio (nun parto de moderna Skotlando). Li estis la filo de Kalurnius kaj Konĉesa, kiuj estis romianoj loĝantaj en Britio.

14-jaraĝa, Patriko estis kaptita kaj kondukita al Irlando kiel sklavo. Li eskapis, kiam li estis 20-jaraĝa, kaj reiris al Britio, reunuiĝante kun siaj gepatroj. Poste li iĝis unu el la fruaj kristanaj misiistoj al Irlando. Ankaŭ, li estis unu de la plej fruaj skribantoj por rekomendi la aboliciadon de sklaveco.

Patriko ne estis la unua Kristana misiisto al Irlando, sed li ŝajnas esti la misiisto, kiu faris la plej fortan impreson. Mitologio kreditas lin kun dispelado de serpentoj el la insulo de Irlando. Tamen aliaj diras, ke serpentoj neniam loĝis en Irlando pro klimataj kialoj. Tial povas esti, ke "serpentoj" aludas al la paganaj pastroj kaj druidoj tiam kaj tie. Ankoraŭ legendoj diras, ke Patriko instruis al la irlandanoj pri la Triunuo montrante al homoj trifolieton.

Ne estas konata la preciza dato kiam Patriko mortis. Oni akceptis la 17-an de marto kiel lian mortdaton (laŭ la *Encyclopaedia Britannica*). Tiu dato nun populare ligiĝis kun li kiel la Tago de Sankta Patriko.

Tago de Sankta Patriko en Bonaero (Argentino)
Lia mortotago, la 17-a de marto, nun estas la nacia tago de Irlando kaj estas festata de irlandanoj ankaŭ loĝantaj alilande.

* Kategorio Patriko de Irlando en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Patriko de Irlando en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 18534
* GND: 118641514
* LCCN: n80104029
* VIAF: 4934807, 267388786, 250984346, 1144647633449521549, 1360168049025838410003, 6742167867522023060004, 477146998396718941518, 4550167931790929520009 122169573, 4934807, 267388786, 250984346, 1144647633449521549, 1360168049025838410003, 6742167867522023060004, 477146998396718941518, 4550167931790929520009
* ISNI: 0000 0003 7436 8847
* LIBRIS: 197170
* SUDOC: 02706025X
* BNF: 11918774g
* NLA: 49682362
* BIBSYS: 90372750
* NKC: jn20000701379
 |
**Paul Robert Frommer** (naskiĝis la 17 -an de septembro 1944 en Novjorko, Nov-Jorkio, Usono) estas usona lingvisto.

Kariero
-------

Li estas Profesoro pri *Klinika Administrada Komunikado* ĉe la Universitato de Suda Kalifornio (USC) *Marshall School of Business* kaj Linguistic Advisor por Lightstorm Entertainment, la produktentrepreno de reĝisoro James Cameron.

Frommer studis ĉe la Universitato de Roĉestro kaj ĉe la Universitato de Suda Kalifornio; li verkis sian disertaĵon pri la sintakso de persa parollingvaĵo kun Bernard Comrie en 1981.

De 2005 ĝis 2008 li estis direktoro de la *Centro por Administrado-Komunikado* ĉe USC.

Laŭ Frommer, li lernis dek kvin lingvojn pli-malpli bone, inkluzive de la hebrea, la germana kaj la ĉina, sed ĉefe la persa, pri kiuj li ankaŭ verkis sian disertaĵon. Li lernis la malajan dum dujara restado en Malajzio. Tamen, Frommer emfazas ke li povas nur vere paroli la anglan flue.

Paul Frommer iĝis konata al pli granda publiko kiel la kreinto de la Na'vi-lingvo, artefarita lingvo kiun li evoluigis inter 2005 kaj 2006 specife por la filmo Avatar, kies vortprovizon li kontinue vastigis de proksimume 300 vortoj ekde la komenco. Ĝis nun (novembro 2018) ĝi konsistas el ĉirkaŭ 2400 vortoj kaj ampleksa gramatiko.

Fontoj
------

* Frommer, Paul Robert: *Postverbal Phenomena in Colloquial Persian Syntax*, Universitato de Suda Kalifornio, 1981
* Edward Finegan, Paul R. Frommer: *Rigardante lingvojn: Laborlibro en Elementa Lingvistiko*, 1-a Eldono Fort Worth, Teksaso, 1999; 4-a eldono 2008

Eksteraj ligiloj
----------------

* profilo de Paul Frommer ĉe USC
* la blogo de Frommer pri la Na'vi lingvo
* LearnNavi.Org - Na'vi vortaro (plurlingva), gramatika gvidilo kaj pli
* Televidintervjuo kun Paul R. Frommer pri la Na'vi-lingvo en ABC News
* Mallonga CV en la retejo de Universitato de Suda Kalifornio Arkivigite je 2009-12-26 per la retarkivo Wayback Machine
* Artikolo en la New York Times
* Radiointervjuo kun Paul R. Frommer en Southern California Public Radio[*rompita ligilo*]
* Mallonga artikolo pri Paul Frommer en Deutschlandradio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 803183
* GND: 1021146420
* LCCN: n2002023285
* VIAF: 70746809
* ISNI: 0000 0000 3434 1656
* SUDOC: 061725366
 |
**Paul SCHLENTHER** (naskiĝinta la 20-an de aŭgusto 1854 en Ĉernjaĥovsk/Insterburg mortinta la 30-an de aprilo 1916 en Berlino) estis germana verkisto kaj filozofo.

Vivo
----

Schlenther studis filozofion kaj germanistikon en Lepsiko, Heidelberg kaj Berlino. En 1880 li doktoriĝis en Tübingen post la prezento de la tezo »Frau Gottsched und die bürgerliche Komödie. Ein Kulturbild aus der Zopfzeit« (Berli 1886). Ekde 1881 li estis verkisto; en 1886 li eniris la redakcion de la gazeto »Vossischen Zeitung« kiel teatrorecenzisto kaj redaktisto de la ĉiudimanĉaj aneksitaĵoj. Baldaŭ li famiĝis kiel unu el la plej gravaj kritikistoj de Berlino. Antaŭe estis jam aperintaj: »Botho von Hülsen und seine Leute« (Berlino 1883); »Ludwig Holbergs dänische Schaubühne«, kritika komentita eldono de la plej malnovaj tradukoj de verkoj de Ludvig Holberg (kune kun J. Hoffory, Berlino 1888, 2 vol.); »Wozu der Lärm? Genesis der Freien Bühne« (Berlino 1889); »Der Frauenberuf im Theater« (Berlino 1894); »Gerhart Hauptmann. Sein Lebensgang und seine Dichtung« (1-a ĝis 3-a eld. Berlino 1898); »Bernhard Baumeister. 50 Jahre Burgtheater« (Vieno 1902).

Schlenther ankaŭ eldonis la antologion »Das neunzehnte Jahrhundert in Deutschlands Entwickelung« (Berlino 1900–03, vol. 1 ĝis 7) kaj estis krom Georg Brandes kaj Julius Elias kuneldonanto de la germanlingva eldono de la verkoj de Henrik Ibsen. Kun Otto Brahm li fondis en la jaro 1889-a la berlinan societon »Freie Bühne«, kies estro li estis ekde 1893. Li estis reklamisot de modernaj literaturaj movadoj kaj tre ŝatis Gerhart Hauptmann. En 1898 li vokitis direktoro de Burgteatrejo al Vieno. Lia edzino Paula Conrad (1860-1938), aktorino berlina, postvenis tien en 1899. Furiozis en 1905 en Vieno prezento de la ŝilera *Don Karlo*. Post 1910 li estis ĝismorte kritikisto teatra de *Berliner Tageblatt*. En 1955 nomitis por li en la 22-a distrikto viena la strateto *Schlenthergasse*.

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 17. Leipzig 1909, p. 844-845, kio legeblas tie ĉi interrete.

* Kategorio Paul Schlenther en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 586086
* GND: 118795112
* LCCN: nr89018336
* VIAF: 66592477
* ISNI: 0000 0001 0910 9094
* SUDOC: 08589477X
* BNF: 12779071s
* BIBSYS: 90753256
* NKC: xx0101045
 |
**Maria Klementina Sobieska** (aŭ *Maria Klementyna Sobieska*) (Oława, Malsupra Silezio, 18-a de julio 1702 – Palazzo Muti, Romo, 18-a de januaro 1735) estis pola princino. Ŝi estis filino de la princo de Pollando Jakub Ludwik Henryk Sobieski (1667–1737) kaj Hedwig Elisabeth Amalia de Palatinato-Neuburg (1673–1722). Ŝi estis nepino de Johano la 3-a Sobieski, kiu estis unu el la plej riĉaj gravuloj de Eŭropo.

La princino Maria Klementina estis fianĉinigita al la Princo de Kimrio Jakobo Stuarto, kiu ne estos reĝo. La reĝo Georgo la 1-a (Britio), de la dinastio de Hanovro, kontraŭis la geedzecon ĉar li timis heredonton (ebla konkurencanto kun Granda Britio). Helpema, la Sankta Romia Imperiestro Karolo la 6-a haltigis la princinon Maria Klementina kiam ŝi estis survoje al Italio por edziĝi al Jakobo Stuarto.

Ŝi estis arestita en la kastelo de Innsbruck, sed finfine post trompo al la gvardioj Maria Klementina fuĝis al Bolonjo, Italio, kie, nur por eviti pliajn trudojn, ŝi edziniĝis kun Jakobo Stuarto prokurore, ĉar li tiam estis en Hispanio. El tiu geedzeco naskiĝis la du pretendantoj Stuarto al la trono de Anglio, Skotlando kaj Irlando, nome Karlo Eduardo Stuarto (1720–1788) kaj Henriko Benedikto Stuarto (1725–1807), ambaŭ sen sukcedontoj, pro kio, la supozitaj rajtoj al la trono, pasis al la dinastio de Savojo.

* Kategorio Maria Klementina Sobieska en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 601449
* GND: 119399555
* LCCN: n85076466
* VIAF: 67275165
* ISNI: 0000 0000 6125 6211
* ULAN: 500354416
* ICCU: MUSV016627
* BNE: XX1701796
 |
**Mario GORI**, kies naskiĝnomo estis **Mario Di Pasquale** (Niscemi, n. la 16-an de septembro 1926 - Katanio, la 5-an de decembro 1970), estis poeto, verkisto kaj aŭtoro de italaj romanoj.

Post finado de elementa lernejo en Niscemi, Mario Gori enskribiĝis en la "Secusio" gimnastikejo en Caltagirone, kie li pasigis la klasikajn mezlernejajn ekzamenojn kun honoroj. Kelkaj el liaj profesoroj asertis, ke li faris la temon pri la itala en verso.

En 1944 li publikigis la volumenon Germogli en Caltagirone, kolekto de 39 aprezitaj poemoj de amikoj kaj profesoroj, kiu enhavas la plej bonajn el la unuaj lirikaj provoj de la juna studento.

Lia literatura agado daŭris en Pizo, kie en 1954 li kreis la centron de kulturo kaj arto "La Soffitta". Li donis multajn recitalojn, konferencojn kaj kulturajn kunvenojn en Sicilio kaj en Italio.

Li estis la fondinto kaj direktoro de la literaturaj revuoj *La Soffitta*, *Il Banditore*, *Sud*, *Sciara*. Liaj verkoj estis tradukitaj al ĉeĥoslovaka, greka, kastilia, germana, angla, serbkroata kaj hispana.

En 1955 li publikigis malgrandan volumenon da poemoj en la sicilia lingvo. En 1957 li publikigis libron de italaj poemoj kun signifa nomo Ruĝa dianto, kiu kunigis la plej prestiĝan produktadon de la poeto. Lia mesaĝo estas simbolo, kiu aspiras al pli homa vivo de sia lando en la Sudo.

Mario Gori efektivigis intensan kulturan agadon, ĉeestantan kaj aktivan en socia kunvivado en la cenakloj kun amikoj, en poeziaj recitaloj kaj en literaturaj konferencoj.

* Kategorio Mario Gori en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 636720
* GND: 138218153
* LCCN: no2008003106
* VIAF: 49024674
* ISNI: 0000 0000 5961 397X
* ICCU: CFIV031923
 |
**Sigeberht** (m. 636) estis reĝo de East Anglia, Anglio de ĉirkaŭ 629 al ĉirkaŭ 634, kaj anglosaksa sanktulo.

Li estis filo aŭ duonfilo de Raedwald, kiu regis East Anglia ĝis sia morto ĉ.624, kaj frato aŭ duonfrato de Eorpwald, kiu sekvis sian patron kiel reĝo. Dum la regado de Eorpwald, Sigeberht estis ekzilata al Francio, kie li estis baptata.

Ĉ. 627 pagano nomata Ricberht murdis la kristanan Eorpwald kaj iĝis reĝo. Ĉ. 629 Sigeberht gajnis la tronon, eble post militado. Verŝajnas ke li estis helpata de Edwin, la plej potenca anglosaksa reĝo en Anglio. Kiam li revenis al East Anglia, Sigeberht estis eble akompanata de Sankta Felix: certas ke Felix iĝis la unua episkopo de East Anglia. Sigeberht estis la unua anglosaksa reĝo baptita antaŭ ol surtroniĝi.

Sigeberhet fondis lernejon por la instruado de la latina, kaj monaĥejon, kiun li eniris ĉirkaŭ 634, kiam li transdonis la regnon al sia parenco Egric. La monaĥejo situis probable ĉe Bury St Edmunds.

En 636 Penda, reĝo de Mercia, invadis East Anglia. La loĝantoj petegis Sigeberht eliri de sia monaĥejo por batali kontraŭ Penda: post kiam Sigeberht rifuzis, ili fortiris lin kaj venigis lin al la batalejo. Tie li rifuzis surmeti kirason, kaj portis nur bastonon. Penda tute venkis, kaj Sigeberht, Egric kaj multaj aliaj mortis. Sigeberht estis venerata kiel martiro.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 286085
* GND: 1031742301
* VIAF: 296667549
 |
**Sigeberht la bona** (m. antaŭ 664) estis anglosaksa reĝo de Essex de ĉ. 653 al sia morto.

Pri lia familio ne estas certaj informoj. Eblas ke li estis filo de Saeward, kiu regis kune kun sia frato de 616 al 617, kaj ke li estis patro de Sigehere, kiu kunregis la regnon kune kun sia frato Sebbi de 664 al 683.

Li estis alianculo de Oswiu, reĝo de Northumbria, kaj, laŭ la anglosaksa historiisto Bede ofte ĉeestis ties kortegon. Oswiu persvadis lin iĝi kristano kaj li baptiĝis en 653 aŭ 654. Pro peto de Sigeberht, Oswiu sendis Sanktan Cedd por misii en Essex.

Sigeberht estis murdata de du fratoj kiuj estis liaj parencoj. Cedd ekskomunikis unu el la fratoj pro edziĝo kontraŭ la reguloj de la eklezio kaj komandis ke neniu eniru ties domon aŭ manĝu kun li. Tamen Sigeberht akceptis inviton manĝi en lia domo. Survoje li renkontis Cedd kaj petegis pardonon, sed Ced profetis ke, pro lia malobeo, li mortos en la domo de la parenco. Kaj tie li ja murdiĝis.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 286595
 |
**Mikaelo la 1-a Kerulario**, greke ***Μιχαήλ Α΄ Κηρουλάριος*** (naskiĝis ĉirkaŭ 1000 en Konstantinopolo, mortis la 21-an de januaro 1059) estis patriarko de Konstantinopolo de 1043 ĝis 1058.

Elektita la 25-an de marto 1043, lia patriarkado koincidis kun la pontifikado de Leono la 9-a kaj kune ĉefrolis en la orienta skismo.

La konfronto kun Romo ekis en 1051 post la akuzo de Kerulario al la okcidenta eklezio je juda herezo pro uzado de sengista pano en la Eŭkaristio kaj minaco fermi la latinajn preĝejojn de Konstantinopolo, se ili ne adoptos la grekan ritaron.

La papo Leono la 9-a, minacita de la normandoj, serĉis aliancon kun Bizancio kaj sendis, en 1054, delegitaron al Konstantinopolo. La ĉefo de tiu delegitaro estis kardinalo Humberto de Silva Candida, la aliaj membroj estis la ĉefepiskopoj Frederiko de Loreno kaj Pedro de Amalfi.

La papaj reprezentantoj neis, je la alveno en Konstantinopolo, la ekumenan titolon de la patriarko, la dua posteno en la eklezia hierarkio de Konstantinopolo kaj krome, ili dubigis pri la laŭleĝa patriarkiĝo de Kerulario.

Pro tio, la patriarko malakceptis ricevi la papajn reprezentantojn kaj Humberto respondis publikigante sian "Dialogon inter romano kaj konstantinopolano", per kiu li mokiĝas de la grekaj moroj, kaj ekskomunikante Kerularion per buleo kiun li lasis la 16-an de julio 1054 sur la altaro de Sankta Sofio; post kio li forlasis la urbon.

La 24-an de julio samjare, Kerulario respondis per ekskomunikado al la kardinalo kaj la aliajn delegitojn, per kio ekiĝis la skismo kiu finiĝis en la plej grava divido de la kristana eklezio.

* Kategorio Mikaelo la 1-a Kerulario en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 328251
* GND: 100953840
* LCCN: nr92038634
* VIAF: 4035167807312318130001, 9396151965310600470009, 529159234438803371748 12174202, 4035167807312318130001, 9396151965310600470009, 529159234438803371748
* ISNI: 0000 0000 4804 9875
* SUDOC: 08593335X
* BNE: XX1325770
 |
**Paweł Jasienica**, vere **Leon Lech Beynar** (naskiĝis la 10-an de novembro 1909 en Simbirsk, mortis la 19-an de aŭgusto 1970 en Varsovio) estis pola verkisto, historiisto, eseisto.

Familio
-------

Avo, Ludwik Beynar, partoprenis en januara ribelo, post kies falo elmigris al Francio. En Tuluzo edziĝis al hispandevena Joanna Adela Feugas. Ilia filo estis Mikołaj Beynar, laŭ profesio agronomo kaj muzikisto, la patro de Lech Beynar - Paweł Jasienica.

Patro de la verkista patrino, Helena Maliszewska, nome Wiktor Maliszewski, naskita en Nanto, estis filo de insurekciano de novembra ribelo.

Ambaŭ familioj en la 1870-aj jaroj translokiĝis al Rusio.

Persekutoj kaj cenzuro
----------------------

Marte 1964 kune kun 33 polaj intelektuloj, inter kiuj estis Melchior Wańkowicz, Stanisław Cat-Mackiewicz kaj Jerzy Turowicz subskribis oficialan proteston - la liston de 34 - adresitan al ĉefministro Józef Cyrankiewicz lige al plifortigo de la gazetara cenzuro. Reago estis pliintensiĝinta gvatado. Meze de la 1960-aj jaroj ĉirkaŭis lin ne malpli ol 30 denuncantoj. Estis persekutata pro kontraŭstaro al cenzuro kaj sia agado en opozicio. De 1966 estis vicprezidanto de la pola PEN-klubo. Ĉeestis protestojn kontraŭ nuligo de spektaklo *Dziady* de Adam Mickiewicz. Li publike apogis proteston de la universitata junularo de 1968 pro kio oni malpermesis publikigi liajn verkojn dum 1968-1970 kaj forigis lin de Asocio de Polaj Literaturistoj. Władysław Gomułka en 1968 publike kalumniis Jasienica kvazaŭ li kunlaborus kun kontraŭopoziciaj fortoj.

* Kategorio Paweł Jasienica en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 340855
* GND: 118981501
* LCCN: n82154842
* VIAF: 19696978
* ISNI: 0000 0003 6851 3980, 0000 0000 8362 0686
* SUDOC: 028767233
* BNF: 12053540t
* NLA: 35471075
* NKC: js20020805204
 |
Honora tabulo por Hayneccius en Grimma
**Martin HAYNECCIUS** (naskiĝinta la 10-an de aŭgusto 1544 en Borna, mortinta la 28-an de aprilo 1611 en Grimma) estis germana komediverkisto kaj pedagogo.

Vivo
----

Studinte en Lepsiko li poste estis instruisto en Leisnig, Chemnitz kaj Annaberg antaŭ ol iĝi lernejestro en Braunschweig en 1585. En 1588 li vokitis al Grimma kie li funkciis ĝismorte kiel estro de la fama gimnazio.

El liaj multaj porlernantaj komedioj presitis: »Almansor« (origine verkita en la latina, Leipzig 1578, germanlingve kiel »Schulteuffel«, Leipzig 1603) kaj »Hansoframea seu Mimoscopus« (latinlingva, 1581, germane: »Hans Pfriem«, Leipzig 1582). Ambaŭ brilas per granda komiko sed ankaŭ per kelkaj obscenetaj frazoj. Pro populara direkteco ili ja interesas historie kaj filologie, ĉar en ili donatas multaj tiutempaj eldiroj kaj proverboj.

Hayneccius ankaŭ tradukis la verkon »Captivi« de Plaŭto (Leipzig 1582) kaj verkis »Medulla sive Phraseologia Terentiana« (Leipzig 1590) pri Terentio.

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 9. Leipzig 1907, p. 19, kio legeblas tie ĉi interrete.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 583376
* GND: 121178609
* LCCN: no2002068494
* VIAF: 76659958
* ISNI: 0000 0000 8205 1338
* SUDOC: 178859176
* NKC: mzk2009529341
* BNE: XX5609498
 |
**Miklós Vető** [miklOŝ vetO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vető Miklós** estis hungara-franca historiisto pri filozofio, profesoro, membro (ekstera en 2007) de Hungara Scienca Akademio.

Miklós Vető  naskiĝis en 1936 en Budapeŝto kaj mortis la 8-a de januaro 2020 en Parizo.

Biografio
---------

Miklós Vető akiris abiturienton en sia naskiĝurbo, poste li frekventis universitaton en Szeged. Li partoprenis en Hungara revolucio de 1956, tial post la falo li devis rifuĝi al Francio, kie li lernis filozofion. Post la diplomo li parte instruis en diversaj universitatoj, parte li verkadas preskaŭ senescepte franclingve. Komence li instruis en Usono, Afriko kaj Francio, sed ekde 1983 jam en Hungario en Budapeŝto kaj Szeged. Baldaŭe li instruis ekzemple en Rumanio, Bulgario, Pollando, Litovio.

Elektitaj libroj
----------------

* Pri Simone Weil - debuta libro, baldaŭe ankaŭ en aliaj 4 lingvoj
* De Kant ĝis Schelling - ĉefverko

Fontoj
------

* hungarlingva intervjuo kun foto (la teksto estas legebla lastfoje)
* hungare
* france


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Carmen-Alfonsa-Fernanda-Estrella-Natalena KOROLEVA** (n. la 3-an de marto 1888 en San Pedro de Cardeña, apud Burgos, Hispanio - m. la 1an de julio 1966 en Mělník) estis ukraina verkistino.

Koroleva kreskis en Hispanio, Ukrainio, Francio kaj Italio. Ŝi estis edukita ĉe la monaĥinejo de Notre Dame de Sion en Francio, la Kieva Instituto por Nobellulinoj, en rusa Киевский институт благородных девиц, kaj la Arkeologia Instituto en Sankt-Peterburgo. Ŝi studis historion, arkeologion, filozofion, medicinon kaj muzikteorion. Ŝi flue parolis diversajn lingovjn i.a. la francan, la polan, la hispanan, la araban kaj la italan. Koroleva partoprenis al arkeologiaj ekspedicioj en Pompejo, Aleksandrio, Armenio kaj Irano.

Ŝia unua verko, verkita en la franca, estis eldonita en revuoj en Parizo en 1909. Ŝi revenis al Kievo en 1914 ĉar ŝia patro estis malsana. Ŝi servis kiel flegistino por la Ruĝa Kruco dum la Unua Mondmilito kaj estis grave vundita. En 1919, ŝi translokiĝis al Ĉeĥoslovakio, kie ŝi laboris kiel tradukistino por la ukraina diplomatia misio en Prago. En 1921, ŝi eldonis sian unuan ukrainan verkon, mallonga rakonto, aperinta en la ukrainlingva ĉiusemajnilo *Volia* en Vieno. Ŝiaj rakontoj estis eldonitaj en diversaj ukrainlingvaj publikaĵoj, precipe *Dzvony*. Ŝi ankaŭ tradukis al la ukraina verkojn de aliaj verkistoj.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Vo dni ony* ("Unufoje al Tempo"), rakontoj (1935)
* *1913*, novella (1935)
* *Inakshyi svit* ("Malsama Mondo"), rakontoj (1936)
* *Bez korinnia* ("Sen Radikoj"), aŭtobiografiaj noveloj (1936)
* *Filo tini* ("Revo de Ombro"), historia romano (1938)
* *Legendy starokyïvs'ki* ("Antikva Kyivan Legendoj"(, rakontoj, 2 volumoj (1942–3)
* *Predok* ("Prapatro"), historiaj noveloj (1961)
* *Quid est veritas*, historiaj noveloj (1961)
* *Bez korinnia*, kolektitaj verkoj (2007)
* *Tvory* ("Laboroj"), kolektitaj verkoj (2010)

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 712336
* GND: 129735906
* LCCN: nr91037235
* VIAF: 70017471
* ISNI: 0000 0001 1069 6580
* NKC: js20020812394
* BNE: XX4725709
 |
**Natalia ESTEMIROVA** (ruse *Наталья Хусаиновна Эстемирова*) (naskiĝis la 28-an de februaro 1958 — murdita la 15-an de julio 2009) estis rusia ĵurnalistino kaj instruistino, aktivistino por la homrajtoj en Ĉeĉenio (Rusio), aktiva membro de Memorial, forkaptita de sia loĝejo en Grozno kaj murdita.

Vivo
----

Ŝia patrino estis laŭ nacieco rusino, la patro ĉeĉeno. Kiel vidvino ŝi solece edukis sian filinon naskitan en 1993. Studis historion en la Universitato de Grozno. Ĝis 1998 ŝi laboris kiel instruistino, kaj poste kiel ĵurnalistino okupiĝanta pri forkaptado, malaperigoj kaj politikaj murdoj en Ĉeĉenio. Ŝi partoprenis eksterlandajn konferencojn pri malrespekto de la homrajtoj en la Rusia Federacio.

Ŝi estis nomumita al Saĥarov-Premio en 2004, distingita de la Medalo je la nomo de Robert Schuman la 13-an de januaro 2005, laŭreatino de la premio je la nomo de Anna Politkovskaja. Pro sia agado ŝi plurfoje estis kritikata de la registaro de la Ĉeĉena Respubliko Iĉkerio.

Estemirova estis forkaptita matene la 15-an de julio 2009 fare de kvar viroj. Ŝian korpon kun kuglovundoj en la kapo kaj brusto oni trovis proksime al rapidtrafika vojo apud Nazranj en la najbara Inguŝio.
La murdon kondamnis inter aliaj Usono kaj Germanio, kiuj alvokis Rusion por rapida trovo kaj juĝo de la kulpantoj. La rusia prezidento Dmitrij Medvedev montris indignon kaj anoncis rapidan esploron. La prezidanto de la Eŭropa Parlamento Jerzy Buzek ekpostulis de la Rusia Federacio detalan esploron de la afero kun malkovro de la murdomendintoj.

La 23-an de julio 2009 popola kunveno en la centro de Moskvo omaĝe al Natalia Estemirova estis forpelita de milico pro la granda, duobla supero de la planita partoprenantaro fare de organizanto; en la mitingo frekventis inter 70 kaj 100 personoj. La tutan solenaĵon surbendigadis civile vestitaj milicanoj. La kunvenigulo de la renkonto Viktor Sokirko el Memorial estis arestita por du horoj kaj monpunita pro perturbado.

Bibliografio
------------

* Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco: *Natalya Estemirova, Candidate for the 2004 Sakharov prize for freedom of thought: Greens/EFA nominate Chechen human rights activist for Sakharov Prize[*rompita ligilo*]*

Vidu ankaŭ
----------

* Ŝtata terorismo
* Dua Ĉeĉenia milito

Eksteraj ligiloj
----------------

* Natalya Estemirova kaj ties deklaro pri murdo de Zura Bitieva kaj ŝia familio, septembro 2003
* Natalya Estemirova' biography Arkivigite je 2009-07-22 per la retarkivo Wayback Machine anglalingva biografio okaze de ricevo de la medalo je la nomo de Robert Schuman, 2005
* Natalia Estemirova and the Price of Courage Arkivigite je 2009-07-21 per la retarkivo Wayback Machine, 2009 (kun foto)
* Natalya Estemirova Arkivigite je 2010-08-25 per la retarkivo Wayback Machine kaj la premio je la nomo de Anna Politkovskaja, 2007

* Kategorio Natalia Estemirova en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 328747
* GND: 14156816X
* VIAF: 122148214
* ISNI: 0000 0000 8061 2904
 |
**Natasza Czarmińska** (naskiĝis la 18-an de majo 1950 en Varsovio, mortis la 22-an de aprilo 2004 samloke) – plenumantino de poezia kanto, poetino, reĝisorino de dokumentaj filmoj, esoterulino.

Muzika agado
------------

Laŭreatino de kelkaj premioj de la 8-a Festivalo de Studenta Kanto en Krakovo en 1971. En laŭvicaj jaroj plurfoje prezentiĝis en la krakova kabaredo, dum la landaj kaj eksterlandaj festivaloj. Ŝi partoprenis interalie en la Unua Trarigardo de Vera Kanto en Gdańsk en 1981 (unua datreveno de "Solidareco"), sed ankaŭ kelkfoje en la festivalo en Opole.

La unua plenumantino de la verkoj de Zbigniew Herbert. Inter artistoj, kun kiuj ludis estis Jacek Kaczmarski kaj Przemysław Gintrowski.

Dum recitaloj, krom muzikaĵoj, recitis poezion de interalie Herbert, Rilke kaj Miłosz; ŝi mem ankaŭ skribis versaĵojn. Rolis en teatro (monologo de la propra aŭtoreco surbaze de la memoraĵoj de Isadora Duncan) kaj filmoj (*Sekreto de Enigma*, Kungfuo, *Indekso*, *Pekoj de infaneco*).

En 2004 estis eldonita kompakta disko dokumentinta ŝian kreadon kune kun 17 verkoj.

Ekstermuzika agado
------------------

En 1981 finis reĝisoradon en Supera Filma, Televida kaj Teatra Lernejo en Lodzo kaj mallonge antaŭ enkonduko de la milita stato en Pollando forveturis al Francio. Dum emigracio verkis mute da dokumentaj filmoj kaj aktivis en la medioj apogantaj "Solidarecon". Ankaŭ studis spiritecajn tradiciojn de diversaj kulturoj kune kun alternativa medicino.

Post reveno al Pollando en 1992 eldoni interalie di librojn pri numerologio – *Nombro]]j de la Sorto* kaj *Sorto-Nombroj kaj interna libereco*, kunlaboris kun monata revuo "Twój Styl" (Via Stilo) (numerologiaj eseoj) kaj Radio Zet (disaŭdigaĵoj pri numerologio kaj spiriteca scio). 

Ŝi mortis en varsovia onkologia malsanulejo; kelkaj tagoj antaŭ la morto aperis ŝia unua surbendigaĵo.

En 2007 estis distingita postmorte per Komandora Kruco de la Ordeno *Pollando Renaskiĝinta*.

Filmografio
-----------

Kelkiuj el dokumentaj filmoj:

* *Naissance du 3-eme type*
* *Mi estas judo, ĉar tiel plaĉas al mi*
* *Ie alie*
* Portretoj de polaj artistoj laborantaj en Parizo, interalie de Agnieszka Holland.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Natasza Czarmińska en la bazo filmpolski.pl


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 609209
* VIAF: 162224029
* ISNI: 0000 0001 1156 140X
 |
**Naum Râmniceanu** [rimniĉanu], naskiĝinta la 27-an de novembro 1764 en Corbi (RO), mortinta en 1838 aŭ 1839 en monaĥejo Cernica (distrikto Ilfov), estis rumana kronikisto, poeto kaj tradukisto.

Liaj gepatroj estis en 1755 irintaj de Jina (distrikto Sibiu) al Corbi por eskapi de la malbonaj kondiĉoj por ortodoksuloj. Ili sendis la filon por gimnazia instruado al Bukareŝto. En 1784 li monaĥiĝis en monaĥejo Hurez. Dum la aŭstria-turkia milito, en 1788, li rifuĝis al Jina, hejmo de liaj gepatroj. Poste li iris kiel religia instruisto al Banato kaj vivis en monaĥejo Lipova.

Naum Râmniceanu bone sciis Slavonon kaj la antikvan kaj modernan helenajn lingvojn. Li verkis multajn diversspecajn skribaĵojn pri historio, filologio, literaturo kaj teologio.

Siajn lastajn jarojn li pasigis en monaĥejo Cernica; tie li ankaŭ mortis.

Notoj
-----

1. ↑   NAUM RÂMNICEANU  Personalitate religioasa a satului Corbi (rumane). Alirita 2012-08-18.[*rompita ligilo*]
2. 1 2   Naum Râmniceanu (rumane). Alirita 2012-08-18.[*rompita ligilo*]
Standardo de la ministerio pri defendo
La **japana ministerio pri defendo** (japane: 防衛省, *Bōei-shō*) estiĝis la 9-an de januaro 2007 el la oficejo pri defendo (防衛庁, *Bōei-chō*), kiu estis kreita en 1954 por realigi post la dua mondmilito la defendcelan rearmigon de Japanujo en la formo de memdefendarmeo.

Kiel parto de la ministraro, la ministro pri defendo estas laŭ la artikolo 66 de la japana konstitucio respondeca antaŭ la parlamento kaj do tute sub civila kontrolo. Staras sub la ministro la stabestroj de la armeo, la ŝtatsekretarioj kaj la generalaj direktoroj de la (post la restrukturado oktobre 2007) ses internaj sekcioj de la ministerio.

Ekde 2008 Yasukazu Hamada estas ministro pri defendo.

WeEksteraj ligiloj
------------------

* Kategorio Ministerio pri defendo (Japanio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala TTT-ejo (japane, angle)

Referencoj
----------

1. ↑   The Ministry of Defense Reorganized (reorganizado de la ministerio pri defendo), pp. 4-5. Arkivita el la originalo je 2019-04-12. Alirita 2009-04-16.

Koordinatoj: {{{2}}}


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 281852
* GND: 1037931920
* LCCN: n2007073592
* VIAF: 126661745 150319098, 126661745
* SUDOC: 067106757
* NDL: 01073046
 |
*La arkiepiskopo Pedro Tenorio* Matías Moreno González (Museo del Prado).
Blazono de Pedro Tenorio kiel arkiepiskopo de Toledo.
**Pedro Tenorio** (Talavera de la Reina, ĉ. 1328 - Toledo, 18-a de Majo de 1399) estis hispana ekleziulo kaj arkiepiskopo.

Li estis de familio de gravuloj, havis ekleziajn postenojn en Toro kaj Zamora. Li apogis la flankon de la Dinastio de Trastamaro en la kastilia enlanda miliuto, pro kio li devis ekziliĝi al Francio kaj al Italio, kion profitis por studi kaj eĉ instrui kanonan juron en Romo. En 1371 li iĝis episkopo de Koimbro. Kontraŭ la volo de la reĝo Henriko la 2-a, la papo Gregorio la 11-a nomumis lin arkiepiskopo de Toledo.

Li ludis gravan rolon en konstruoj ĉe la Katedralo de Toledo. Ankaŭ por la konstruo de du pontoj super la rivero Taĵo: nome la Ponto de Sankta Marteno en la urbo Toledo mem kaj la nomita liahonore la Ponto de la Arkiepiskopo, proksime de Talavera (nune en la samnoma municipo El Puente del Arzobispo).

Bibliografio
------------

* Pérez de Guzmán, Fernán. *Generaciones y semblanzas*, edit. Espasa-Calpe. Madrid, 1979.
* Suárez Fernández, Luis. *Estudios sobre el régimen monárquico de Enrique III de Castilla*. Madrid, CSIC, 1953.
**Penda** (m. la 15-an de novembro 655) estis reĝo de Mercia de ĉ.626 al sia morto. Li estis la lasta pagana batalisto-reĝo de la anglosaksa epoko.

Morto de Penda (el fenestro en la katedralo de Worcester)Li estis filo de Pybba (reĝo de Mercia d ĉ.593 al ĉ.606). Laŭ la Anglosaksa Kroniko li havis kvindek jarojn kiam li iĝis reĝo en 626, sed modernaj historiistoj ne certas ĉu la Kroniko donas la ĝustan aĝon, ĉar kiam li mortis, Penda postlasis junajn idojn. La 12-an de oktobro 633 li kaj kimra reĝo Cadwallon ap Cadfan venkis Edwin, la reĝon de Northumbria, ĉe Hatfield Chase. Ĝis tiam Edwin estis la plej potenca anglosaksa reĝo en Anglio. Post tio Cadwallon disrabis Northumbria sed ne certas ĉu Penda kaj sia armeo partoprenis tion. Tamen ŝajnas ke Penda ĉiam havis aliancon kun la kimroj.

En 634 Oswald iĝis reĝo de Northumbria, kaj venkis Cadwallon ĉe Heavenfield, kie tiu mortis. Verŝajne post tio Penda agnoskis Oswald kiel sia superulo. Eble pro peto de Oswald, Penda mortigis Eadfrith, filon de Edwin.

Penda venkis Egric kaj Sigeberht, reĝon kaj antaŭan reĝon de East Anglia. En 642 li venkis la northumbrianojn ĉe Maserfield, proksime al la kimra landlimo: dum la batalo Oswald mortis. Laŭ la anglosaksa historiisto Bede, Penda dismembrigis la kadavron de Oswald kaj ordonis ke ties kapo, brakoj kaj manoj estu metataj sur palisojn. Ĉar Penda estis pagano, kaj Oswald kristana, Oswald iĝis honorata kiel sanktulo kaj martiro. Pendo nun tre potencis, kaj Northumbria por iom da tempo disiĝis en du regnojn, Bernicia kaj Deira.

La reĝo de Wessex, Cenwalh, estis la edzo de la fratino de Penda sed en 645 li disiĝis de ŝi. Sekvis milito per kiu Penda detronigis Cenwalh, kiu fuĝis al East Anglia. Penda ankaŭ militis kontraŭ Bernicia kaj sieĝis la ĉeflokon Bamburgh. Tamen en 653 Peada, filo de Penda, fianciĝis al Alhflaed, filino de Oswiu de Northumbria: en la edziĝakordo, Oswiu postulis ke Peada iĝu kristano, kaj laŭ Bede Penda mem - ĝis tiam pagano - subtenis la preĝadon de kristanismo. Sed en 655 Penda, kun kimraj alianculoj, denove invadis Bernicia, kaj atingis Stirling. Revene al Mercia, proksime al Leeds Penda malvenkiĝis kaj mortis. Post lia morto Mercia iĝis kristana, kaj denove estis sub la influo de Northumbria.

Cyneburh, filino de Penda, edziĝis al Alhfrith, filo de Oswiu kaj reĝo de Deira.

* Kategorio Penda en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 276910
 |
**Mary SHELLEY** [meri ŝeli] (naskiĝis la 30-an de aŭgusto 1797 en Londono; mortis la 1-an de februaro 1851 en Londono) estis angla verkistino.

Biografio
---------

Mary Shelley estis filino de la filozofo William Godwin kaj ties edzino Mary Wollstonecraft. La patro estis fama iniciatinto de la utopia socialisma movado kaj unu el la unuaj teoriistoj de la anarkiismo. La patrino estis unu el la unuaj feministoj, ege revolucia en sia epoko, ĉar ŝi defendis, ke edukado estu egaliga por ĉiu homa estaĵo ĉu viro ĉu virino, ke tiu egaleco devus esti agnoskita de la leĝaro kaj ke virinoj agadu en politiko. Tamen la patrino mortis nur 11 tagojn post la nasko de la estonta verkistino, kiu pro tio neniam ekkonis ŝin. La patro reedziĝis al vidvino, kiu ne bone traktis Mary; ŝi tamen bone rilatis al la patro kaj ricevis de li bonan edukadon. En 1816 ŝi edziniĝis al la poeto Percy Bysshe Shelley. La rilato komenciĝis en 1814, kiam Mary estis nur 16-jara kaj Shelley estis jam edzo, sed malkontenta pri sia edza vivo. Ambaŭ geedzoj estis tre interligitaj kaj kunhavis saman intelektan viglon, estis vegetaranoj kaj bestodefendantoj. Nur la ideo pri libera amo estis lia kaj ne ŝia. Ili havis gefilojn kaj loĝis en diversaj lokoj de Anglio kaj Italio. La unua filino supervivis nur unu monaton, kio deprimis ŝin. En 1819 ankaŭ la filo William, 3-jara, mortis pro paludismo; samjare naskiĝis la ununura filo, kiu supervivis, nome Percy Florence Shelley. En 1822 la edzo mortis drone, kiam li estis nur 30-jara. Tiam ŝi dediĉis sin al la aranĝo kaj publikigo de lia verkaro. Ŝi forpasis en Londono pro cerba kancero februare de 1851, estante 53-jara.

Verkoj
------

Ŝi verkis romanojn, rakontojn kaj biografiojn. Ŝia plej fama verko, la romano *Frankenstein, or the Modern Prometheus*, estiĝis en la vilao de Lord Byron en Svislando en la jaro 1816. Inspirite de hororaj fantaziaĵoj rakontataj dum noktaj fulmotondroj, ŝi elpensis la figuron de la sciencisto *Victor Frankenstein*, kiu el korpopartoj de mortintoj faris novan homon. En 1818 la verko unuafoje publikiĝis. El ŝiaj pliaj verkoj nur *The Last Man* (1844), inteligenta romano pri fora estonto, elstaras. Krome *Matilda* estas novelo, kiu ne publikiĝis ĝis 1850. Ŝi nuntempe estas foje rigardata kiel la unua verkistino de sciencfikcio.

Vidu ankaŭ
----------

* Anglalingva literaturo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Mary Shelley en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Mary Shelley en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Verkoj de Mary Shelley kadre de la Projekto Gutenberg


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 2974
* GND: 11879695X
* LCCN: n79061063
* VIAF: 6293
* ISNI: 0000 0001 2098 1238
* LIBRIS: 198142
* SUDOC: 026671131
* BNF: 11887567p
* MBA: b58db027-dcd2-412c-8074-c19e49fccc8a
* NLA: 36176007
* NDL: 00456331
* BIBSYS: 90056197
* NKC: jn19990007489
* ICCU: CFIV114179
* BNE: XX1721524
 |
**Maslama al-Maĝriti**, plennome arabe أبو القاسم مسلمة بن أحمد المجريطي, *ʾAbū al-Qāsim Maslama ibn ʾAḥmad al-Faraḍī al-Ḥāsib al-Qurṭubī al-Maĝrīṭī*, kies *nisba* aŭ devennomo *al-Maĝrīṭī* signifas "la madridano", (naskiĝis meze de la 10-a jarcento en Madrido, mortis inter 1007 kaj 1008 en Kordovo) estis astronomo kaj saĝulo hispanaraba. Li estas la plej fama el la unuaj madridanoj de konata nomo, kvankam en la fontoj oni kolektas nomojn de aliaj personoj devenaj aŭ loĝantoj en Madrido antaŭaj eĉ al Maslama.

Li estis unu el intelektuloj de plej grava reputacio de la Kaliflando, kaj li estis konata kiel "la Eŭklido de Hispanio". Li estis granda astronomo, resumis la tabelojn de Al-Ĥorezmi kaj tradukis la *Planisferio* de Ptolemeo. Tiuj konoj estis transpasataj poste al la kristanaj regnoj, kio utilis por konstrui la unuajn astrolabojn, kiaj tiu de Barcelono (aŭ de Destombes).

Li estis ankaŭ la astrologia konsilisto de Almanzor, kaj indikis la taŭgajn momentojn por komenci liajn kampanjojn, kaj oni diras ke li antaŭvidis la finon de la kaliflandon kaj la detalojn pri kiel tio okazos multe antaŭ tio reale okazos.

Referencoj
----------

1. ↑   María Luisa Ávila, "Personajes del Madrid islámico", en Daniel Gil Flores (eld.), *De Maŷrit a Madrid. Madrid y los árabes, del siglo IX al siglo XXI*, Madrid/Barcelona: Casa Árabe/Lunwerg, 2011, pp. 54-65.
2. ↑   Las ciencias de Al Andalus en el Califato. Arkivita el la originalo je 2010-09-09. Alirita 2010-09-09.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Biografio en la mezepoka Madrido. jmcastellanos.com
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 573976
* GND: 119192047
* LCCN: n88653449
* VIAF: 100277971
* ISNI: 0000 0001 1511 9248
* LIBRIS: 33331
* SUDOC: 029788161
* BNF: 12133849h
* NKC: jx20080103007
* BNE: XX820459
 |