recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**László Jávor** [lAslO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Jávor László** estis hungara poeto, tekstopoeto, ĵurnalisto. Lia origina familia nomo estis *Schwartz*.

László Schwartz  naskiĝis la 4-an de majo 1903 en Budapeŝto, pri la morto estas nur necertaj informoj.

Biografio
---------

László Schwartz devenis el juda familio. Pri la lernojaroj mankas informoj. Li skribis la poemlibron "Pesimisma dimanĉo ", (origine hungare "Szomorú vasárnap") ankaŭ romanon kun la sama titolo. Laŭ la titoldonanta poemo Rezső Seress komponis kanton, kiu iĝis mondfama kiel himno de sinmortantoj. Tio estis angle *Gloomy Sunday*, ekzemple Billie Holiday kantis ĝin. En 1938 li forlasis la landon pro la proksimiĝanta naziismo. En 1947 li ricevis francan premion. En 1954 li redaktis revuon, liaj kontribuoj estis ofte legeblaj. En nekonata jaro li translokiĝis al suda Francio.

Liaj libroj
-----------

* *Szomorú vasárnap. Jávor László 31 verse* (poemaro, 1934)
* *Szomorú vasárnap. Egy szerelem regénye* (romano, 1937)
* *Café Narkózis. Versek és dalok* (poemaro, 1954)

Liaj pentraĵoj
--------------

Laŭ hungaraj fontoj li ankaŭ pentradis kaj ekspoziciis, sed pri tio mankas konkretaj informoj.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 611860
* VIAF: 4922389
* ISNI: 0000 0000 7828 5131
* SUDOC: 243136803
* BNF: 10907126c
* MBA: 3c88a4b2-bc9f-4b7b-a800-67b3f28747be
* NKC: xx0148427
 |
**Shonda RHIMES** (naskita la 13-an de januaro 1970 ) estas usona manuskriptinto kaj televidoproduktanto, plej konata kiel la kreinto, ĉefverkisto kaj administra produktanto de la medicina dramserio *Grey's Anatomy*, ĝia Kromverko *Private Clinic* kaj la politika dramserio *Scandal*. Ŝi estis la administra produktanto de la medicina dramserio *Off the Map* kiu estis elsendita ĉe ABC por unu sezono en 2011, kaj ankaŭ funkciis kiel la administra produktanto de la leĝa dramserio *The Killer's Guide*.

En majo 2007 ŝi estis elektita kiel unu el la 100 plej influaj homoj en la mondo per "Time" revuo.

En 2017, ŝi subskribis kontrakton kun Netflix por produkti 8 seriojn.

Vivo
----

Rhimes estis naskita en Ĉikago, Ilinojso, al Vera, doktoro pri edukado, kaj Ailey Rhimes, universitata profesoro. Ŝi havas du pli maljunajn fratojn kaj tri fratinojn. Kiel infano ŝi vivis en University Park, Ilinojso. Ŝi havas BA en la angla kaj Kino de Kolegio Dartmouth. Ĉe Dartmouth ŝi aliĝis al la Black Underground Theatre Society. Post diplomiĝo en 1991, ŝi moviĝis al San-Francisko kun sia pli maljuna frato kaj laboris en reklamado ĉe Kahn Erickson. Ŝi tiam moviĝis al Los-Anĝeleso por studi manuskriptverkadon ĉe la Universitato de Suda Kalifornio, kie ŝi diplomiĝis kun magistro en belartoj. Dum ŝiaj studoj, Debra Martin Chase dungis ŝin por staĝo. Chase poste laboris kun Rhimes pri verkado de *The Princess Diaries 2: A Royal Engagement* (Chase ankaŭ funkciis kiel produktanto en tiu filmo). Rhimes estis vicigita ĉe la pinto de ŝia klaso kaj gajnis la Gary Rosenberg Stipendion.

Rhimes adoptis sian unuan filinon en junio 2002, kaj duan filinon en februaro 2012. En septembro 2013, ŝi havis trian filinon de lupatrino.

ShondaLand
----------

ShondaLand estas la nomo de la produktentrepreno de Shonda Rhimes. La firmao kaj ĝia emblemo rilatas al la serio kiun Rhimes kreis, kaj ankaŭ ofte al Rhimes mem. Serioj inkludita en ShondaLand:

* *Grey's Anatomy* (2005–nuntempo)
* *Private Practice* (2007–2013)
* *Off the Map* (2011)
* *Scandal* (2012–2018)
* *How to Get Away with Murder* (2014–2020)
* *The Catch* (2016–2017)
* *Still Star-Crossed* (2017)
* *For the People* (2018–2019)
* *Station 19* (2018–nuntempo)
* *Bridgerton* (2020–nuntempo)
* *Inventing Anna* (2022)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Shonda Rhimes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Shonda Rhimes ĉe Interreta filma datumbazo (angle)

* Shonda Rhimes ĉe TED
* Blogo de 'Grey Matter' verkisto ĉe ABC.com
* Intervjuo kun Shonda Rhimes Arkivigite je 2009-12-11 per la retarkivo Wayback Machine sur *La Tavis Smiley Rezulto*
* Profilo ĉe la verkista gildo de Usono
* NYTimes profilo, 18a de septembro, 2014
* Shonda Rhimes Arkivigite je 2017-06-23 per la retarkivo Wayback Machine Video produktita de *Makers: Women Who Make America*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 820405
* GND: 143811169
* LCCN: nb2002041820
* VIAF: 100988757
* ISNI: 0000 0001 1692 3924
* SUDOC: 25067212X
* BNF: 14131745n
* NDL: 001251446
* BNE: XX1611930
 |
**Stanisław Wawrzyniec Staszic** (naskiĝis la 6-an de novembro 1755, mortis la 20-an de januaro 1826) estis pola filozofo, politikisto, geologisto, pastro, poeto kaj skribisto.

Li estis unu el plej grandaj personoj de la klasikismo pola. Li estis tiel forte aganta sur pola menso persono, ke lia entombigo fariĝis la nacia manifestacio (dum la tempoj de okupacioj).

Li estis filo de la riĉaj urbanoj. Li naskiĝis en Piła en 1755 jaro. Lia edukado komencis en la historia skolo de sankta Mario Magdaleno (hodiaŭ Liceo de sankta Mario Magdaleno). Poste li studis en Leipzig, Gottingen kaj Parizo. Kiam li revenis al Pollando li fariĝis la prezidanto de la Asocio de Amantoj de Sciencoj (PTPN). En 1787 li publikigis anonime sian unuan filozofikan laboron- *Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego* (*La rimarkoj sur la vivo de Jan Zamoyski*)- kiel li antaŭrigardas finon de Pollando. Laŭ li la libereco estas la devo de volo de ĉiuj socianoj. Se la libereco estos forigita ĝi agos per multigo de la potenco de unu aŭ kelkaj homoj. La libereco estas plej alta valoro. Ĝi nutrigas socion, kiu estas la dua plej alta valoro. Staszic apogis por doni ĉiun potencon nur por popolo. Laŭ Staszic eduko estas la plej grava celo de nacio. Li do kreis sian propran socian kontrakton inspirante per la filozofio de Jean-Jacques Rousseau.

En la dua plej granda verko de Staszic- "Przestrogi dla Polski" (1790) (*Antaŭmencoj por Pollando*)- la aŭtoro montras la proksiman rilaton de socio kun juro natura. Staszic volas sekurigi Pollandon de aliaj despotuloj per kreo de la plej bona sistemo politika- nacia monarkio republika. Tiu monarkio apogus sur la potenco de aristokratuloj kaj urbanoj.

Staszic estis antisemitema kaj maltolerema. Li tamen kreis fortan sistemon filozofikan en politiko kaj plifortigis la fundamentojn de la pola sendependeco.

Stanisław Staszic estas kavaliro de la Ordeno de la Blanka Aglo, la plej alta ŝtata honorigo de la Pola Respubliko.

* Stanisław Staszic en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Stanisław Staszic en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 201160
* GND: 121331075
* LCCN: n84184029
* VIAF: 77168635
* ISNI: 0000 0001 2140 6032, 0000 0004 0359 9514
* SUDOC: 10049580X
* BNF: 112479417
* NLA: 35639556
* BIBSYS: 90098016
* NKC: js2006342130
 |
**László Kelemen** [lAslO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kelemen László** estis hungara aktoro, teatrestro, dramisto, advokato, kreinto de la hungarlingva teatro. Lia pli juna fratino estis Erzsébet Lángné Kelemen.

László Kelemen  naskiĝis la 26-an de julio 1762 en Kecskemét. Li mortis la 24-an de decembro 1814 en Csanádpalota.

Memortabulo pri László Kelemen
Skulptaĵo pri László Kelemen

Biografio
---------

László Kelemen ricevis diplomon pri juro en 1788, poste li ricevis postenon en Gödöllő. Baldaŭe li vizitis kelkajn eŭropajn teatrojn. Hejmenveninta li komencis strebi por la hungara teatro. Li aranĝis la unuan teatran trupon (pli frue nur en lernejoj okazis hungarlingvaj teatraj prezentaĵoj, krome estis germanlingvaj teatroj) kaj en Buda lia trupo prezentis teatraĵon de Kristóf Simai en 1790. Baldaŭe li verkis-tradukis diversajn teatraĵojn, krome ankaŭ li partoprenis en la prezentaĵoj, sed li ne rolis ofte. En 1793 la trupo prezentis jam ankaŭ operon. En 1796 la trupo disiĝis, poste li estis oficisto en Nagyvárad. Tie li denove aranĝis trupon, kiu bankrotiĝis post kelkaj jaroj. En 1802 li estis preĝeja kantisto en Ráckeve, poste li estis advokato.

Memorigiloj
-----------

* lia figuro aperis en verkoj de Imre Vahot, Mór Jókai, Antal Váradi
* strato en Budapeŝto de 1953
* kulturdomo en Csanádpalota
* skulptaĵo kaj memortabulo

Verkaro
-------

* diversaj teatraĵoj

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

* Kategorio László Kelemen (aktoro) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 461287
* VIAF: 162990963
* ISNI: 0000 0001 1197 9371
* BNF: 11488748h
 |
**Checkpoint Charlie** estas ejo en Berlino, kie estis kontrolpunkto inter la usona kaj soveta sektoro inter 1961 kaj 1990. Ĝenerale ĝi estis uzebla por armeanoj kaj eksterlandanoj. Loĝantoj de Okcidenta Berlin aŭ de FRG ne rajtis pasi. Por ili kaj tiuj el GDR, kiuj havis la permeson trapasi la limon, ekzistis aliaj kontrolpunktoj (ekz. Bahnhof Friedrichstraße, Invalidenstraße aŭ Warschauer Straße)

La limtrairejo iĝis fama pro kelkaj provoj perforte trapasi la limon.

La nomo devenas de *Checkpoint* (angle) por *kontrolpunkto*. Estis la tria de la kontrolpunktoj, kiuj estis utiligitaj de la usona armeo ĝis 1990. La unua (Alfa) laŭ la ICAO-Alfabeto estis la limtrairejo Helmstedt-Marienborn, la dua (Bravo) la usona parto de la doganejo Dreilinden-Drewitz ĉe la sudokcidenta rando de okcidenta Berlino.

Dum oktobro 1961 usonaj kaj sovetaj tankoj estis pretaj por ataki

Ĉe la okcidenta flanko de la muro, kiu estas kutime rigardata kiel limo inter okcidenta kaj orienta Berlino, estis strio, kiu estis kutime kelkajn metrojn larĝa kaj kiu jure ne plu apartenis al la okcidentaj sektoroj. Kutime oni povis senriske piediri kaj bicikli en la ombro de la muro, kvankam tabuloj en regulaj distancoj atentigis pri la risko, ke oni forlasis la okcidentan ("liberan") sektoron. La eniro en la orientan parton de Berlin nur eblis tra la okcidentflanka, dua kontrolpunkto, kie okazis la kontroloj flanke de GDR.

Hodiaŭ la ejo estas parto de la libere trapasebla *Friedrichstraße* norde de la metrostacio kaj strato *Kochstraße*. Oni lasis la usonan kontroldometon kaj multaj turistoj vizitas la lokon por foti. Ĉe la angulo troviĝas muzeo pri la muro, kiu ekzistis jam antaŭ la forigo de la limo en la jaro 1990.

Esperantaĵoj
------------

La komplikaj reguloj pri la kontrolpunktoj foje kaŭzis konfuzojn por internaciaj grupoj. Okcidentaj eksterlandanoj povis trapasi Checkpoint Charlie (eĉ en aŭtomobilo), dum la akompanantaj germanoj devis per metroo iri al la metroa kaj trajna stacidomo Friedrichstraße kaj poste denove renkontiĝi kun la aliaj.

* Checkpoint Charlie en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Checkpoint Charlie en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 218902
* GND: 4131455-4
* LCCN: sh2009002411 no98061497, sh2009002411
* VIAF: 126280480
* NKC: ph928078
 |
**László Szabó** [lAslO sabO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szabó László** estis hungara-franca skulptisto, altlerneja instruisto.

Memortabulo pri László Szabó en Hajdúszoboszló
László Szabó  naskiĝis la 8-an de septembro 1917 en Debrecen, li mortis la 17-an de decembro 1984 en Ravenel (Francio).

Biografio
---------

László Szabó frekventis bazlernejon en Hajdúszoboszló, poste li abiturientis en Debrecen, fine li studis juron en Universitato István Tisza (1940-1943). La soldatiĝo rompis la lernadon. Post kelkaj monatoj li rifuĝis kaj kaŝiĝis en Balatonföldvár, kie li helpis al la polaj rifuĝintoj. Iom poste li rifuĝis al Svislando, kie li estis edukisto de infanoj. Libertempe li komencis skulptadi ŝtonojn. Depost la 2-a mondmilito li finis la juron en Ĝenevo kaj Laŭzano. En 1947 helpe de stipendio li studis jam arton en Nacia Altlernejo de Belartoj, li ricevis diplomon, poste li restis plu en Parizo. Li vivtenis sin kiel restaŭristo, dum li aliĝis al junaj skulptistaj grupoj. Iom poste li estis jam konata skulptisto. Li vivis kelkajn jarojn ankaŭ en Okcidenta Germanio, sed 1973 li revenis al Parizo. Li revizitis Hungarion en 1968, eĉ ekde la sekva jardeko li alterne vivis en Hajdúszoboszló kaj Francio.

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Parizo (1949, 1951, 1956, 1958)
* Budapeŝto (1968)
* Berlino (1970)
* Mannheim (1973)
* Pécs (1979, 1981)
* Arthalo Budapeŝto (1982)
* Hajdúszoboszló (1992)

Elektitaj skulptaĵoj
--------------------

* „Sundio" (Hajdúszoboszló, 1972)„Sundio" (Hajdúszoboszló, 1972)
* „Simbolo de kreskiĝo" (Hajdúszoboszló, 1992)„Simbolo de kreskiĝo" (Hajdúszoboszló, 1992)
* „Tiermutter mit Jungen" (Wiesloch, 1961)„Tiermutter mit Jungen" (Wiesloch, 1961)
* „Wachsendes Leben" (Wiesloch)„Wachsendes Leben" (Wiesloch)
* 

Strato Szabó László en Hajdúszoboszló

Memorigiloj
-----------

* strato kaj muzeo portas la nomon Szabó László en Hajdúszoboszló

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio László Szabó (skulptisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 625246
* GND: 119336537
* VIAF: 294536426
* ISNI: 0000 0004 2421 5460
* SUDOC: 16903271X
 |
**Petar KOĈIĈ** (serbe *Петар Кочић;* naskiĝis la 29-an de junio 1877 en Stričići ĉe Banja Luka; mortis la 27-an de aŭgusto 1916 en Beogrado) estis serba verkisto el Bosnio.

Post la frua morto de la patrino de Petar Koĉiĉ lia patro fariĝis ortodoksa pastro. Petar unue lernis en monaĥejo Gomionici, ekde 1891 en Banja Luka kaj ekde 1895 en gimnazio en Sarajevo. Pro lia serba naciismo oni farigis lin de tiu lernejo; li abiturientiĝis en 1899 en Beogrado. Poste li studis en la filozofia fakulta de Universitato de Vieno. Ekde tiam li publikigis siajn verkojn. Dum mallonga tempo li estis instruisto en Skopje; poste lin dungis serba eldonejo *Prosvjeta* en Sarajevo, sed maldungis post striko.

En 1907 li fondis gazeton *Otadžbina* in Banja Luka. Krome li fondis kontraŭaŭstrian, naciisman kaj sociarevolucieman politikan grupon; en 1910 li estis elektita membro de la bosnia parlamento. Li estis malliberigita pro sia kontraŭregistara agado. Jam antaŭ la unua mondmilito li ekhavis nervan malsanon; li mortis en Beograda mensmalsanulejo.

Koĉiĉ verkis satirojn kontraŭ arogantaj kaj ofendantaj oficistoj de la aŭstra registaro, kiuj nur malbone regis la lokan lingvon. Plej konata estas lia drama satiro *Melo antaŭ tribunalo* (1908). Krome li verkis novelojn, ofte pri perfortemaj originaluloj el sia bosna hejmregiono.

En Esperanto aperis
-------------------

* *Melo antaŭ tribunalo (Jazavac pred sudom),* Zagreb 1973, 32 paĝoj. (Internacia Kultura Servo 5.) Tradukis Nedjeljko Korasiĉ.
* *La ĉefpopo de Mraĉaj,* en: *Antologio de la moderna bosnia-hercegovina novelo,* Sarajevo 1989, paĝoj 18–22. Tradukis Branko Miljko kaj Mustafa Tandir.
* *Mrguda*. Trad. Boriŝa Miliĉeviĉ. Banja Luka, 1996. 14 paĝoj. ISBN 86-82895-01-3. Dua eld.: Banja Luka, 2019. 24 paĝoj. ISBN 978-99976-649-5-2.

* Kategorio Petar Koĉiĉ en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 125795
* GND: 118936115
* LCCN: nr89014875
* VIAF: 64065718
* ISNI: 0000 0001 2136 5023
* SUDOC: 031525822
* BNF: 12272384d
* NLA: 40008078
* BIBSYS: 90773739
* NKC: js20020812354
 |
**László SZENTJÓBI SZABÓ** [lAslO sentjobi sabO], hungare **Szentjóbi Szabó László** estis hungara poeto, jakobeno.

László Szentjóbi Szabó naskiĝis la 22-an de junio 1767 en Transilvanio, en *Ottomány* (nuntempa Otomani en Rumanio). Li mortis la 10-an de oktobro 1795 en Kufstein.

Biografio
---------

László Szentjóbi Szabó frekventis lernejojn en Debrecen, kie ankaŭ poemadis kaj tradukis. Li komencis instrui en *Nagyvárad* (nuntempa Oradea en Rumanio), kie li perletere konatiĝis kun Dávid Baróti Szabó. En 1789 li iris al Pest (urbo) por studi juron. Li konatiĝis kun János Batsányi kaj Gedeon Ráday, dume liaj poemoj kaj tradukaĵoj aperis en periodaĵoj. En 1790 li helpis laboradon de József Kármán, post unu jaro aperis lia unua poemlibro. En 1795 pro partopreno de politika movado li estis arestita, fine li mortis en prizono.

Verkoj
------

* debuta poemlibro en 1791
* *Mátyás király vagy a nép szeretete jámbor fejedelmek jutalma* historia dramo pri Matiaso la 1-a, 1793
* *Szentjóbi Szabó László összes költeménye* (Ĉiuj poemoj de Szentjóbi), 1865, poste en 1911

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio László Szentjóbi Szabó en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 394209
* GND: 1057555835
* LCCN: n97001073
* VIAF: 16502159
* ISNI: 0000 0000 5564 0989
* BNF: 129772658
* NKC: jn20021009002
 |
**Li Juanhong** aŭ *Li Yuanhong* (en ĉina: 黎元洪; en pinjino: Lí Yuánhóng; nobela nomo Songqing 宋卿) (19a de Oktobro, 1864 – 3a de Junio, 1928) estis ĉina politikisto dum la Qing dinastio kaj la Respubliko Ĉinio. Li estis la Prezidento de Respubliko Ĉinio inter 1916 kaj 1917, kaj inter 1922 kaj 1923.

Kiam Ĝuan Ŝikai mortis, li lasis testamenton enhavantan la nomon de Li kun tiuj de la ĉefministro Duan Qirui kaj de Ksu Ŝiĉang. La Beijang generaloj pelis Li en la postenon, ĉar li estis akceptebla por la ribelemaj sudaj provincoj. Li klopodis por reveno al la konstitucia aranĝo de 1912, sed Duan retenis la realan povon.

Li servis denove kiel prezidanto de Ĉinio inter la 11an de Junio 1922 kaj la 13a de Junio 1923 post Cao Kun elpostenigis la Prezidenton Ksu Ŝiĉang. Li estis elektita ĉar li estis respektita de ĉiuj frakcioj kaj oni esperis, ke li reunuigu la landon. Li akceptis nur se estus privataj certigoj, ke la fortoj de la militsenjoroj estus disbandigitaj; tamen tio ne okazis. Kiel ĉe lia unua regotempo, li realvokis la originan Nacian Asembleon, sed li estis eĉ pli senpova ol antaŭe.

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Li Yuanhong en la angla Vikipedio.*

* Li Juanhong en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Li Juanhong en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Petar Zrinski sur pentraĵo
Petar Zrinski
**Petar ZRINSKI**, (hungare *Zrínyi Péter*) estas grava kroata figuro en la 17-a jarcento en la Habsburga Imperio.

Li naskiĝis en Vrbovec, en la 6-an de junio de 1621. Lia frato estis Nikola Zrinski. Lia tre kultura kaj politikema edzino estis ekde 1641 Katerino Frangepán. Ili loĝis plej ofte en Ozalj. La familio fervore luktis kontraŭ turkoj kaj samtempe kontraŭ Habsburgoj. En 1647 Zrinski iĝis milita estro de Kroatio. Post unu jaro li kun armeo helpis la Habsburgojn kontraŭ la svedoj, sekve la Habsburgoj forviŝis liajn agojn kontraŭ la aŭstra dinastio. Ekde 1655 li ofte venkis la turkojn en bataloj. Ekde 1665 li iĝis banuso de Kroatio. Iom poste li aliĝis al konspiro de kroatoj kaj hungaroj kontraŭ la Habsburgoj. Fine la Habsburgoj ĵurrompe murdis lin en 1671. Katerina freneziĝis, iliaj unusola filo Johano mortis en prizono sen akuzo.

Ekzekuta morto de Petar Zrinski

* Kategorio Petar Zrinski en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 269993
* GND: 118869590
* LCCN: n88206414
* VIAF: 44425422
* ISNI: 0000 0001 0893 3460
* SUDOC: 130419680
* BNF: 12782604t
* NKC: xx0049113
 |
Stefano la Granda / Ștefan cel Mare kaj Sankta (Rumana ikono)
**Stefano la Granda**, rumane *Ștefan cel Mare*, (naskiĝis ĉirkaŭ 1433 en Borzești; mortis la 2-an de julio 1504 en Suceava) estis la tria rumana "vojevodo" (Princo de Moldavio) de eŭropa rango, kiu famiĝis en Eŭropo pro sia longa rezisto kontraŭ la Osmanida imperio.

Moldavio en 1483
Stefano la Granda, kiu regis de 1457 ĝis sia morto en 1504 estis la plej grava el la regnestroj de la Princlando Moldavio. Li apartenis al la malnova princa familio kaj akiris la tronon batalante kontraŭ sia onklo, kiu mortigis sian patron, la princon Bogdano la 2-a.

Komerco
-------

Li restis en la memoro de la posteuloj ne nur pro siaj heroaĵoj, sed ankaŭ pro sia mastrado de la lando. Li kuraĝigis la komercon donante gravajn privilegiojn al la negocistoj el Hungario kaj
Pollando en epoko, kiam la moldavaj princoj ankoraŭ regis la faman vojon inter la Balta kaj la Nigra Maroj.

Religia konstruado
------------------

Tiu komerco permesis al li akiri grandajn enspezojn kaj havi senkomparan konstrulaboron en sia lando. Li konstruigis plurajn monaĥejojn, la ĉefa estis Putno, kaj rekonstruigis aliajn, kiel Voroneco, Humor', Njamco ktp. La tradicio atribuis al lia epoko ĉiujn malnovajn preĝejojn moldavajn al kiuj oni ne konis la devenon. Li helpis ankaŭ eksterlande la ortodoksan eklezion, konstruinte aŭ riparinte preĝejojn ĉe la monto Athos, en Valaĥio / (rumane: *Țara Românească, Valahia*) kaj Transilvanio.

Ekstera politiko
----------------

Tre agema li estis en la ekstera politiko. Li atentis ĉiam ne havi du samtempajn kontraŭulojn.

Komence de sia regado, li apogis sin sur la pola reĝo Kazimiro la 4-a kontraŭ la hungara reĝo Matiaso Korvin.

Militoj kaj konfliktoj
----------------------

Sanktigo
--------

Danke pro lia kristana agado, la rumana ortodoksa eklezio sanktigis Stefanon la Grandan en 1992 sub la nomo '**Stefano la Granda kaj Sankta'**.

Fontoj
------

* Es-To (Oficiala Informilo de Esperanto-Movado en Rumanio), julio–septembro 2004 laŭ la suba
* Marcel D. Popa, Nicolae Stoicescu, *Medieval History* en *Chronological History of Romania*, Bukareŝto. Edit. Enciclopedica Romana, 1974

* Kategorio Stefano la 3-a (Moldavio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 130384
* GND: 119067765
* LCCN: n50038453
* VIAF: 89758463
* ISNI: 0000 0001 1030 8840
* SUDOC: 035621761
* BNF: 13325141k
* NKC: jn20040226010
 |
**Stephan LANG** (origine **Lang István**) (naskiĝis la 16-an de aŭgusto 1945, mortis la 13-an de decembro 2008) estis transilvania nederlandlingva verkisto, kiu dum longa periodo de sia vivo loĝis en Nederlando.

Juneco
------

Stephan Lang naskiĝis kiel Lang István en la hungara vilaĝo Kálmánd. Du jarojn poste lia naskiĝloko estis aldonita al Rumanio kaj estis renomita al Camin. Kiel studento en filozofio kaj juna verkisto li estis arestita de *Securitate*, la rumana sekreta polico. Li eksciis de interne, kio estas la torturĉambroj de la sekretaj servoj. Post kiam li estis liberigita, li ricevis malpermeson eldoni aŭ eldonigi siajn verkojn. Tri jarojn poste li sukcesis eskapi la diktaturon de Nicolae Ceauşescu tra Hungario al Jugoslavio.

Verkoj
------

Ekde 1975 Stephan Lang loĝis en Hago kaj studis en la Lernejo por Ĵurnalistiko en Utreĥto. Lang verkis eseojn kaj artikolojn pri la politika evoluo de Rumanio. Liaj plej famaj romanoj estas *De Transsylvanische Bruiloft* (La transilvania geedziĝo) kaj *De Mollenjager* (La talpoĉasisto). En lia unua romano *La transilvania geedziĝo* li priskribas sian fuĝon de malantaŭ la fera kurteno al Nederlando. En *La talpoĉasisto* (romano tradukita el la nederlanda al la hungara, ukraina kaj al Esperanto) li reliefigas ĉefe siajn gepatrojn. La scenejo de la intrigo estas malgranda transilvania vilaĝo, nelonge post la ekzekuto de Ceauşescu en 1989. Viro, kromnomata la talpoĉasisto (Stephan Lang mem), kiu fuĝis el Rumanio en 1975, revenas al la vilaĝo por lastfoje renkonti sian mortantan patrinon.

Bibliografio
------------

* Stephan Lang: La talpoĉasisto. Tradukis Gerrit Berveling. Eldonis Flandra Esperanto-Ligo, Antverpeno. 127 paĝoj kudritaj kaj tre fortike gluitaj. ISBN 978-90-7706635-3.
* Stephan Lang: La Transilvania Nupto. Tradukis Gerrit Berveling. Eldonis VoKo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* esperante Recenzo pri *La talpoĉasisto* en *Monato*.[*rompita ligilo*]

Referencoj
----------

1. ↑  Walter van Teeffelen, gvidanto de *Avantiproductions.*
2. ↑  Donald Broadribb en *Monato*, decembro 2008, p. 23.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 269000
* GND: 173483445
* LCCN: n2001039668
* VIAF: 753149296183380670007
* ISNI: 0000 0000 3279 8417
* SUDOC: 200651072
* BNF: 137754801
 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   | Ĉi tiu artikolo estas plene aŭ parte bazita sur artikolo *"Lang, Stephan"* de Donald Broadribb el la internacia magazino ***Monato***, kun permeso de la eldonejo.
**Por plia informo pri uzado kaj aliaj kondiĉoj, vidu Vikipedio:Monato.** |    |
**Simon Alan Reeve** (naskiĝis en septembro 1972 en Hammersmith, Londono) estas brita aŭtoro, dokumenta filmisto kaj televida prezentisto.

Simon Reeve loĝas en Londono kaj laboras pri internacia terorismo, solvado de konfliktoj kaj vojaĝdokumentoj en malmulte konataj lokoj. Li verkis plurajn librojn inkluzive de *The New Jackals* kaj *A Day in September*.

Televidaj dokumentarioj (elekto)
--------------------------------

### Lokoj Ne-Ekzistantaj

*Holidays in the Danger Zone: Places That Don't Exist* estas kvin-parta BBC-serio ellaborita, planita kaj prezentita de Simon Reeve pri regionoj kun faktaj reĝimoj, kiuj ĝis nun ne estis internacie agnoskitaj aŭ nur en izolitaj kazoj, kaj kiuj estas pretenditaj de aliaj landoj, ĉar el ilia vidpunkto temas pri nelegitimaj secesioj de sia naciaj teritorioj: Somalilando, Ĉednestrio, Tajvano, Sud-Osetio kaj Montara Karabaĥo .

### Renkontu la 'stan'-landojn

*Meet the Stans* estas kvar-parta BBC-serio pri Centra Azio, denove disvolvita kaj prezentita de Reeve. En tiu serio li vojaĝas de la nordokcidenta *Kazaĥio (Kazakstano)*, laŭ la rusa landlimo tra Kirgizio kaj Taĝikio ĝis Afganio, okcidenta Uzbekio kaj la legendaj urboj de la Silka Vojo, Samarkando kaj Buĥaro.

**Paŝon post paŝo: La vivo en miaj vojaĝoj**

La 6-an de septembro 2018 aperis la aŭtobiografio de Reeve nomata *Step by Step: The Life in My Journeys,*pri lia vivo kiel sukcesa aŭtoro kaj televida prezentisto.

Premioj (elekto)
----------------

* 2012: Premio Ness de la angla Reĝa Geografia Societo "pro popularigado de geografio per televidaj vojaĝaj dokumentfilmoj kaj verkado"
* One World Broadcasting Trust Award de One World Media "pro elstaraj kontribuoj al pli granda kompreno de la mondo"

Referencoj
----------

1. ↑  Kun escepto de Turkmenio, li vizitis jenajn Stan-landoj : de la angla Kazakh**stan**, Kyrgyz**stan**

Uzbeki**stan**,Tajiki**stan, (**Turkmeni**stan)**
2. ↑  Reeve, Simon, "*Meet the Stans*", BBC News, la 29-an de septembro 2003.

Vidu ankaŭ
----------

Stacey Dooley‎

Erika Fatland

Christiane Amanpour

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Simon Reeve en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* (en) Hejmpaĝo de Simon Reeves
* (en) Informoj kaj intervjuo - BBC: *Places That Don’t Exist* (Pri lokoj ne-ekzistantaj)
**Siro Stephen Harold Spender** KBE 28-an de februaro 1909 – 16-an de julio 1995) estis angla poeto, romanisto kaj eseisto kies verko koncentriĝis sur temoj de socia maljusto kaj klasbatalo, kaj en prozo kaj eseoj. Li estis nomumita Poeta Laŭreato konsilisto en Poezio al Usona Biblioteko de Kongreso en 1965.

Vivo
----

Stephen Spender naskiĝis en Londono en 1909. Lia patro estis ĵurnalisto. Li studis en Universitato de Oksfordo, kie li renkontis la poeton W. H. Auden, kiu estis la gvidanto de grupo de junaj poetoj konataj kiel la Auden Group. Spender ne finis sian diplomon kaj en 1930 foriris al Berlino. En 1933 aperis lia unua poemaro. Dum tiu ĉi tempo li estis implikita en la vivo de la geja komunumo en Berlino; li poste geedziĝis kaj humiligis sian rilaton kun viroj en sia junaĝo.

Spender montris grandan intereson pri politiko kaj sin difinis kiel socialisto kaj pacisto. Dum la hispana enlanda milito en 1937, Spender foriris al Hispanio kaj aliĝis al la Internaciaj Brigadoj kiuj batalis kune kun la respublikanoj, sendante siajn raportojn de Hispanio al la Brita Komunista Partio. Li ankaŭ skribis du poemarojn pri siaj spertoj de tiu ĉi milito. Seniluziigita de komunismo sekve de la Pakto Ribbentrop-Molotov, kiu estis fina paŝo al la eksplodo de Dua Mondmilito. Dum la milito Spender servis en la Londona Fajrobrigado, kiu ludis gravan rolon en la periodo de la Fulmomilito sur Londono.

Spender estis unu el la verkistoj, kies rakontoj estis inkluditaj en la antologio "The God Who Disappointed" (La Dio kiu malesperigis), kiu kompilis la rakontojn de ses okcidentaj verkistoj kiuj drivis en Komunismon en la 1930-aj jaroj kaj apogis Stalin kaj Sovetunion, sed poste sobriĝis de tiu ideologia kredo. Tiu ĉi libro estas konsiderita unu el la klasikaj politikaj verkoj de la 20-a jarcento.

Post la milito, Spender iris en misio nome de Unesko, por turnei prelegojn pri kulturaj aferoj ĉirkaŭ la mondo. En 1970 li estis nomumita Profesoro pri la angla ĉe unu el la Universitatoj de Londono, pozicio kiun li tenis dum sep jaroj.

En la fruaj 1990-aj jaroj, Spender jurpersekutis usonan verkiston David Levitt pro suspekto de plagiato, ĉar la ĉefrolulo en la libro de Levitt "While England Sleeps" estas bazita sur la rolulo de Spender kiel prezentite en lia membiografio "World Within World"; la libro de Levitt priskribas esperigan kaj malfort-karakteran poeton kaj lian kompleksan amrilaton kun juna, malaltklasa idealisto kiu komencis batali en la Hispana Enlanda Milito. La advokatoj de Spender argumentis, ke Levitt bazigis sian verkon sur la membiografio de Spender. Spender gajnis la proceson kaj Levitt estis devigita fari ŝanĝojn al sia libro.

Eksteraj ligiloj
----------------

 **Stephen Spender** en Vikimedia Komunejo
**Naser al-Din Ŝaho Kaĝaro**, en bahaa ortografio *Naṣiri'd-Dín-Sháh Qájár*, (n. en Tabrizo, la 16-an de julio 1831 – m. en Teherano, la 1-an de majo 1896) estis reĝo de la kaĝara dinastio kaj Ŝaho de Persio inter la 17-a de septembro 1848 kaj la 1-a de majo 1896, kiam li estis murdita. Liaj 49 jaroj sur la trono estas unu el la plej longaj en la historio de Persio, post tiu de la sasanido Ŝapuro la Granda (309-379) kaj la safavida Tahmaspo la 1-a (1514-1576). Sub lia regado ekiĝis en Irano la moderniĝo per diversaj transformoj en la lando, inter ili enkonduko de teknologioj kaj okcidentaj kutimoj. Krom persone enkonduki fotarton en Iranon, li estis la unua monarko kiu verkis kaj publikigis taglibron. Naser al-Din ankaŭ enkondukis en la landon la servojn de la telegrafo (1858) kaj modernan poŝton (1868); konstruigis ŝoseojn; establigis programon por sendado de stipendiitoj por edukiĝo en Eŭropo; lia Granda Veziro Amir Kabir fondis la unuan politeknikan lernejon laŭ eŭropa sistemo (1851); kreis modernan policon (1879); la reĝo mem fondis la unuan ĵurnalon. La reĝo estis la unua iranano esti fotita kaj li mem sponsoris la fotografiadon en Iran, havante centojn da fotoj pri li.

Malgraŭ la reformemaj tendencoj, lia regadstilo estis diktatoreca. Ĉeestinte en 1848, kiel hereda princo, al la ekzekuto de Báb en Tabrizo, estinte en la trono daŭrigis la persekuton kontraŭ liaj sekvantoj, t.e. la babanoj kaj poste la bahaanoj. En 1850, Amir Kabir ordonis pafmortigi Báb-on, kaj kvankam sekvajare Amir Kabir mem estis ekzekutita pro reĝa ordono, en 1852 baba sekvanto sensukcese atencis kontraŭ lia vivo, kaŭzante novan kaj pli akran persekuton de la freŝe fondita religio. Miloj da babaj kredantoj (kelkfoje armitaj) pereis sub tiuj premoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Alfred Jean Baptiste Lemaire

* Naser al-Din Ŝaho Kaĝaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Naser al-Din Ŝaho Kaĝaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 495749
* GND: 118586475
* LCCN: n79102800
* VIAF: 32788894
* ISNI: 0000 0000 6676 3239
* LIBRIS: 81098
* SUDOC: 03315421X
* BNF: 12404972f
* NKC: jo2006324834
* ICCU: RMSV084491
 |
**Lajos BÁLINT**, hungare **BÁLINT Lajos** [ba:lint lajoŝ] (naskiĝis en Delniţa la 6-an de julio 1929, mortis en Odorheiu Secuiesc la 4-a de aprilo 2010) estis rumanuja hungara romkatolika episkopo kaj ĉefepiskopo. Li estas entombigita en sia naskiĝvilaĝo.

Kariero
-------

Lajos Bálint studis teologion en Alba Iulia kaj oni ordinis pastro lin la 28-an de aprilo 1957. Unue li estis helppastro en Sfântu Gheorghe, poste paroĥestro en Alungeni, Sândominic kaj Odorheiu Secuiesc, kie li estis ankaŭ ĉefdekano de la distrikto. La 29-an de septembro 1981 oni ordinis lin episkopo de la romkatolika diocezo Alba Iulia. Li estis dum naŭ jaroj helpepiskopo. La episkopan postenon li transprenis la 29-an de aprilo 1990. La Sankta Patro nomumis Lajos Bálint kiel la unua ĉefepiskopo de la sama romia katolika diocezo la 5-an de aŭgusto 1991. Ĝis la fino de la jaro 1993 li okupis tiun postenon kaj tiam li retiriĝis pro malsano. Li vivis kiel pensiulo en Izvoru Mureşului kaj en Odorheiu Secuiesc.

Fonto
-----

* Retejo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lajos Bálint (pastro) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Diocezo de Alba Iulia


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 317587
 |
**Lajos Bólya** [lajoŝ bOja] (Feisthammel), laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bólya Lajos** estis hungara juristo, profesoro, poeto.

Lajos Bólya  naskiĝis la 9-an de januaro 1905 en Hungara reĝlando en Kolozsnéma (nuntempa Klížska Nemá en Slovakio). Li mortis la 19-an de majo 1978 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Bólya inter ambaŭ mondomilitoj apartenis al la hungara minoritato en Ĉeĥoslovakio. Li frekventis universitatojn en Prago kaj Bratislavo inter 1925–1929, li akiris juran diplomon en Universitato Komenský en 1935. Tiutempe li estis aktiva membro de la hungara kultura movado. Post siaj studoj li havis postenon en la distrikta administrado 3 jarojn, poste li rehungariĝis pro la Unua Viena Arbitracio. Post la 2-a mondmilito li helpis tiujn hungarojn, kiuj trude estis translokigitaj al rest-Hungario. Ekde 1953 li instruis en Scienca Universitato de Szeged kiel docento. Li estis katedrestro inter 1957 kaj 1966, dekano kaj rektoro en 1957, en la sekva jaro vicrektoro. Li pensiuliĝis en 1966. Li havis edzinon, kiu naskis filon.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Fel-égetett hidak* (1930) - poemaro
* *Örömriadó* (1935) - poemaro
* *Az ügyész a bűnperben. I–II.* (1948) - tradukitaj juraj studoj
* *Büntető eljárási jog. 1–2.* (1952–1953) - studenta lernolibro
* *A tárgyalás bírósági előkészítésének formáiról, alanyairól és egyéb eljárási szabályairól a büntetőeljárásban* (1958)
* *A biztosító és kényszerítő intézkedések rendszere a büntetőeljárásban* (1964)
* *A törvényesség kérdései a büntetőeljárásban* (1970)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2016-06-11 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Lajos CSŐGÖR** (ĉeo:geor) estis rumanuja hungara kuracisto, publicisto. Li naskiĝis en Nagysármás la 18-an de marto 1904 kaj mortis en Budapeŝto la 2-an de novembro 2003.

Biografio
---------

Lajos Csőgör la mezlernejon li finis en Aiud, la universitaton en Szeged kaj Kluĵo. Ekde 1935 li estis dentisto de la *Bethlen Kollégium* de Aiud. Ekde 1940 li estis asisto, ekde 1944 universitata profesoro en dentistkatedro en Kluĵo, pli poste en Târgu Mureş ekde 1949. Ekde 1960 docento, ekde 1969 li estis la ano de prezidentaro de kuracista akademio, en 1971 *Heroo de Socialista Laboro*, merikuracisto (1972). Kiel studento li jam estis redaktoro kaj kunlaboranto de Erdélyi Fiatalok, pli poste Falvak Népe kaj Ellenzéki Közlöny. Post 1945 li estis vicprefekto de Departemento Kluĵo, unu el gvidantoj de MNSZ. Li estis ano de organiza komitato de establo de Universitato Bolyai, ekde 1945 ĝis 1948 ĝia rektoro, en 1948-49 kaj ekde 1964 ĝis 1967 rektoro de la *Medicina kaj Farmacia Instituto de Târgu Mureş*. Li estis plurfoje landkunvena deputito. En 1949 oni malliberigis lin laŭ falsaj akuzoj, sed 1956 rehonorigis lin kaj redonis lian postenon. Li publikis kaj en la hungaraj kaj en la rumanaj fakrevuoj (*Stomatologie*, *Fogorvosi Szemle*, *Orvosi Szemle* (Budapeŝto)). Inter 1964 kaj 1967 li ĉefredaktis la dulingvan revuon *Orvosi Szemle-Revista Medicală.*

Verkoj
------

* *Vigyázz a fogadra!*, 1949,
* *Fogászat*, universitata lernolibro (Kun Guzner Miklós kaj Mészáros Géza), 1958;

Fonto
-----

* Romaniai magyar irodalmi lexikon.

* Kategorio Lajos Csőgör en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 247227
* LCCN: nb2011001625
* VIAF: 121455216
* ISNI: 0000 0001 1008 5720
* SUDOC: 056753691
* BNF: 12922203g
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**JAKUBINYI György Miklós** (naskiĝis la 13-an de oktobro 1946 en Sighetu Marmaţiei, Rumanio) estas rom-katolika ĉefepiskopo de Alba Iulia.

Jakubinyi naskiĝis, simile kiel L. L. Zamenhof, en multlingva regiono. Li studis teologion i.a. en Augsburg kaj Romo kaj flue parolas krom Esperanto (kiun li lernis jam kiel 13-jarulo) ankaŭ multajn naciajn lingvojn (i.a. la hungaran, rumanan, germanan, italan, rusan, polan kaj anglan).

De 1972 ĝis 1992 li estis docento ĉe la Teologia Altlernejo en Alba Iulia, kie li instruis i.a. ankaŭ Esperanton. En 1994 Papo Johano Paŭlo la 2-a nomumis lin ĉefepiskopo de Alba Iulia, t.e. de diocezo kun duona miliono de katolikoj, el kiuj 95% estas hungaroj.

Jakubinyi estas nuntempe la ĉefa moŝtulo, kiu pledas por la anstataŭigo de la latina per Esperanto kiel lingvo de la katolika eklezio. Dufoje, en 1991 kaj 1999, li pledis en la eŭropaj sinodoj en Vatikano por Esperanto kiel eklezia lingvo.

Li diris interalie (en prediko en esperantlingva meso en la Germana Katolika Foiro 2000):

Se Pentekosto fermis Babelon pere de la nova lingvo de la amo kristana, por ni restas la tasko kuraci la lingvan disigon pere de Esperanto. Esti esperantisto kristana signifas esti ilo por la Sankta Spirito por reunuigi la animojn en la ununura kristana Amo, kiu Dio estas.
La 24-an de decembro 2019, Papo Francisko akceptis lian antaŭtempan retiriĝon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Miklós György Jakubinyi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Esperanto - la nova latino de la Eklezio Antaŭparolo
* Artikolo el Espero katolika


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 201310
* GND: 1012956687
* LCCN: n94083260
* VIAF: 43535358
* ISNI: 0000 0001 2024 7965
 |
**Lode Baekelmans** [BAklmans] (naskiĝis la 26-an de januaro 1879 en Antverpeno, mortis la 11-an de majo 1965 samurbe) estis flandra verkisto. Li studis en la Reĝa Ateneo de Antverpeno kaj iĝis komerca kaj poste urba oficisto, inter aliaj en la urba biblioteko, kie li kunadministris la Esperanto-fakon, kaj kies ĉefbibliotekisto li iĝis.

Li estis ankoraŭ tre juna kiam li ekverkis kaj ekkunlaboris kun diversaj flandraj revuoj. En 1901 aperis lia unua novelaro *Uit grauwe nevels* (El grizaj nebuloj) kaj lia unua romano *Marieke van Nijmegen* (Marinjo el Nimego), kaj poste preskaŭ ĉiujare nova romano aŭ novelaro. Ni speciale citas la romanojn *De doolaar en de weidse stad* (La vaganto kaj la vasta urbo) (1904), en kiu li priskribas la sorton de kamparano, kiu forlasis sian hejmon por vivi en la urbo, *Tille*, la historio de knabino, kiu iom post iom pereas en la antverpena havenkvartalo, kaj la novelarojn *Zonnekloppers* (La mallaboremuloj), *Dwaze tronies* (Stultaj fivizaĝoj), *De idealisten* (La idealistoj) kaj *Menschen* (Homoj).

Baekelmans verkis ankaŭ rimarkindajn literaturajn studojn; i.a. li konigis sin kiel kompetentulo pri skandinava literaturo. Krom tio li ludigis kelkajn teatraĵojn, kiuj ne konis multe da sukceso.

Multaj el la noveloj de Baekelmans estis tradukitaj en diversaj lingvoj. *De waard uit de bloeiende eglantier* (La mastro el la floranta eglanterio), tradukita en la germana sub la titolo *Der Wirt zum blühenden Haideröslein*, tre favore estis recenzata en la germanaj revuoj pro la rimarkinda, ironia priskribo de la antverpena burĝaro, kaj *Dwaze tronies* (Stultaj fivizaĝoj), aperinta ĉe Rider & Co en Parizo sub la titolo *Binettes*, akiris grandan laŭdon de la francaj recenzistoj.

Kelkaj el liaj plej bonaj noveloj estis tradukitaj al Esperanto de Jan Van Schoor kaj eldonitaj en la libreto *Elektitaj Noveloj*.

Honore al Baekelmans estis starigita en Frandrio la *Lode Baekelmansprijs* (Premio Lode Baekelmans), literatura premio kiu ekde 1940 estas atribuita ĉiun trian jaron al verko de nederlandlingva belga aŭtoro kiu rilatas al la maro.

Notoj
-----

1. ↑  Laŭ la verko *365 dagen Antwerpen*, eldonejo Lannoo, 2008, kiu baziĝas sur donitaĵoj de la antverpena urba arkivo, la naskiĝodato estus la 28-a de januaro 1879.

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Lode Baekelmans en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Petrus de Crescentiis** ankaŭ *Pietro de Crescentzi* (nask. 1230/1233; m. 1320/1321 en Bolonjo) estis aŭtoro en la kampo de agrikulturo kaj botaniko.

Sezona kalendero laŭ manuskripto de de Crescentiis. La kalendaro estas nuntempe en posedo de *Museum Condé* en la franca Chantilly.

Vivo kaj efiko
--------------

Pietro de Crescentiis devenas el estimata familio en Bolonjo. Li studis logikon, natursciencojn, medicinon kaj juron ĉe la Universitato de Bolonjo. Post diplomitiĝo, li laboris por pluraj urboj en Norda Italio kiel juristo. Li retiriĝis en 1299 al sia bieno por sin dediĉi al literaturaj studoj de agrikulturo kaj botaniko. Lia granda verko, *Ruralia Commoda* estis verkita en ĉirkaŭ 1305. La verko traktas ĉefe agrikulturon kaj botanikon. Ĝi estis unue tradukita en la dua duono de la 15-a jarcento en la germana, de 1493 ĝi aperis en freŝa traduko, sekvita de kvar represado ĝis 1531. Ĝi estas la ununura konata germanlingva traktaĵo de la mezepoko, kio klarigas la uzon de la apra lanco.

Estim-taksono
-------------

Carl von Linné nomumis je estimo de li la genron *Crescentia* de la planta familio bignoniacoj (Bignoniaceae).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Petrus de Crescentiis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Skanaĵo de *Ruralia commoda*
* Skanaĵo de la germana eldonaĵo *Vom Ackerbaw, Erdtwucher und Bawleüten*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 511061
* GND: 100939643
* LCCN: n85295007
* VIAF: 293150178 24649244, 293150178
* ISNI: 0000 0001 2124 5486
* LIBRIS: 47237
* SUDOC: 030662583
* BNF: 122034389
* ULAN: 500316308 500274743, 500316308
* NLA: 36010291
* BIBSYS: 4045978
* RKD: 472277
* NKC: ola2002153988
* ICCU: RMLV021254
 |
**Lajos HATVANY** [lajoŝ hatvani], hungare **Hatvany Lajos** estis hungara verkisto, kritikisto, literaturhistoriisto, unu el la plej gravaj mecenatoj de la hungara literaturo, membro de Hungara Scienca Akademio. Lia frato estis Ferenc Hatvany.

Memortabulo pri Lajos Hatvany
Li naskiĝis en la 28-an de oktobro 1880 en Budapeŝto, kiel *Deutsch Lajos*. En 1897 li ŝanĝis la nomon al *Hatvany-Deutsch*, en 1917 al *Hatvany*. Li mortis en la 12-an de januaro 1961 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Li naskiĝis riĉulo juda kaj frekventis lernejojn en Hungario kaj Germanio. En 1905 li ekhavis diplomon. En 1908 li estis unu el la fondintoj de Nyugat. En 1911 li forlasis la revuon kaj vivis en Berlino ĝis la hejmenveno en 1917. Post la revolucioj li rifuĝis al Vieno, poste al Berlino kaj Parizo. En 1927 li hejmenvenis, sed en 1938 li denove migris al Parizo, poste al Oxford. En 1947 li denove hejmenvenis, kie li instruis en la universitato. Li ricevis premion Kossuth en 1959.

Liaj amikoj estis Endre Ady, Árpád Tóth, Attila József kaj aliaj, kiujn li ofte helpis ankaŭ finance. Li verkis romanojn kaj teatraĵojn, dume li longe studis vivon de Sándor Petőfi. Li verkis ankaŭ germane. Liaj pseŭdonimoj estis *Pilvax* kaj *Agricola*. Li apartenis al la hungaraj framasonoj.

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Lajos Hatvany en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 388556
* GND: 119336634
* LCCN: n85122743
* VIAF: 49278609
* ISNI: 0000 0001 0898 7274
* SUDOC: 03104493X
* BNF: 12233894h
* NKC: jn20000720099
 |
**Nefertumĥura Taharko**, reĝo de la 25-a egipta dinastio, aŭ de la regno de Kuŝ, kies regado proksimume estis inter 690 a. K. kaj 664 a. K. Li apartenas al la Tria Meza Periodo de Egiptio.

Manetono nomis lin **Tarkos**, komentante ke li regis 18 jarojn (Seksto Julio Afrika). Eŭzebo de Cezareo nomis lin **Tarakos** (laŭ Georgo Sinkelo) aŭ **Sarako** (armena versio) en kiu li regis 20 jarojn.

Uŝabto de la faraono TaharkoTaharko estis frato de Ŝabitko, la antaŭa reĝo kaj filo de Pianĥi, nubia reĝo de Napata kiu konkeris Egiption.

Estis dum lia regado kiam liaj malamikoj, regantoj de Asirio, invadis Egiption. Asarhadono gvidis plurajn kampanjojn kontraŭ Taharko, kiu restis registrita en pluraj monumentoj. Lia unua atako, en 677 a. K. organiziĝis por repacigi la arabajn tribojn proksimajn al la Morta Maro. Asarhadono invadis Egiption en la 17a jaro de la regado de Taharko.

Taharko venkis super la asirianoj en tiu okazo, sed tri jarojn poste (671 a. K.) la asiria reĝo forprenis kaj disrabis Memfison, kaptante multajn anojn de la reĝa familio. Taharko fuĝis suden kaj Asarhadono reorganizis la politikon en la nordo, entronigante la reĝon Nekao la 1-a, de la 26a dinastio, kiel reĝon en Sais.

Tamen, post la eliro de la lando de la reĝo de Asirio, Taharko reorganizis la politikon en Suba Egiptio, incitante multnombrajn ribeliĝojn. Asarhadono mortis antaŭ ol povi reveni al Egiptio, estante sia heredanto Asurbanipal kiu plian fojon Egiption. Asurbanipal venkis Taharkon, kiu fuĝis al Tebo kaj tie forpasis post 26 jaroj da regdo. Lin sukcedis sia filo Tanutamani. Li estis enterigita en El-Kurru.

* Kategorio Taharko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 533620
* GND: 128804289
* VIAF: 62609951
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Szaniszló Thurzó. |

---

Grafo **Stanislav (Stanislao) THURZO de Béthlenfalva** estis en la jaroj 1496 - 1540 tridekkvina episkopo de Olomouc.

Li naskiĝis proksimume en la jaro 1470 en Krakovo, kien liaj gepatroj devenantaj el Hungara reĝlando transloĝiĝis. Stanislav studis en itala Padovo teologion kaj juron kaj tuj reveninte li fariĝis olomouca kanoniko. Kiam papoj Inocento la 8-a kaj Aleksandro la 6-a ignoris la rajton de olomouca kapitulo por libera elekto de episkopo kaj enigis en la episkopujon italajn pastrojn, la kapitulo protestis kaj sendis Romon Stanislav Thurzon. Tiu ŝparis nek tempon nek monon ĝis fine li devigis episkopon Borgion por rezigni. La rajto de elekto estis fare de papo redonita al la olomouca kapitulo kaj tiu unusence elektis Thurzon en la jaro 1496 episkopo.

Episkopo Thurzo kunvokis en la jaro 1498 diocezan sinodon al Vyškov, de kie eliris *Statuta synodalia Stanislai*. En la jaro 1500 li foraĉetis el depozito Kroměříž-on kaj komencis alikonstruon de gotika burgo je kastelo. Iam komence de la 16-a jarcento li establis ĉe vyškova kastelo ĝardenon kaj en Olomouc li lasis konstrui episkopan rezidejon. En la jaro 1511 li elaĉetis depozititan burgon Hukvaldy kaj li igis denove fortikigi ĝin. Sian ampleksan konstruagadon li kronumis en la jaroj 1515 ĝis 1516 per konstruado de alta gotika ĥorejo de olomouca katedralo. La 11-an de marto 1509 li kronis en katedralo de sankta Vito komune kun sia frato Johano, vroclava episkopo, Ludovikon la 1-a Jogajlidon je ĉeĥa reĝo. La 24-an de februaro 1527 li kronis je ĉeĥa reĝo Ferdinandon la 1-a.

Episkopo Stanislav Thurzo mortis nokte el la 16-a je la 17-a de aprilo 1540 kaj li estis sepultita en olomouca katedralo de sankta Venceslao.

Literaturo
----------

* Baletka, Tomáš. Dvůr olomouckého biskupa Stanislava Thurza (1497-1540), jeho kancelář a správa biskupských statků. Sborník archivních prací, 2004, roč. 54, s. 3-236. ISSN 0036-5246.
* Baletka Tomáš, *Dvůr olomouckého biskupa Stanislava Thurza 1497-1540*, in: *Aristokratické dvory a rezidence v raném novověku, OH 7*, České Budějovice 1999, 361-382.
* Milan M. Buben, *Encyklopedie českých a moravských sídelních biskupů*, Logik s.r.o. Praha, 2000.
* Peřinka František Vácslav, *Kroměříž za doby biskupa Stanislava Tuřího*, ČMM 36 (1912).

* Kategorio Stanislav Thurzo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)