recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Slovaka Esperanto-Instituto** estis fondita en 1947 en Turčiansky Svätý Martin, ekde 1950 nur Martin. 

La ĉefa tasko de la instituto estis eldonado de esperantistaj lernolibroj, vortaroj kaj gazeto, regula propagando kaj disvastigado de Esperanto kaj aranĝado de kursoj kun esp. ekspozicioj. Kunlabore kun Slovaka Esperanto Societo kaj ceteraj esp. organizaĵoj enlande kaj eĉ eksterlande, la nove fondita SEI intencis helpadi al plifortigo de esperantista movado kaj al enkonduko de Esperanto en praktikan vivon.

Pri la fondo de la instituto informis artikolo de Ján Lamačka en Esperantisto Slovaka, n-ro 17-18, Novembro-Decembro 1947, sur p. 139. Poste estis la gazeto eldonata kiel organo de la instituto ĝis 1952, kiam ĝi ne plu ricevis paperon por presado. 

*Esperantisto Slovaka* denove fariĝis organo de la instituto en 1968 kaj en 1973 ĝi estas ŝanĝita al Slovaka Esperanto-Instituto de J. V. Dolinský.
Honoré Daumier:  
 la homo sin imaginanta malsanulo
**Hipoĥondrio** (greke ὑποχόνδρια: "areo sub la ripoj") estas psika, en siaj sekvoj ofte psikosomatika malsano, kiu priskribas konvinkon de personoj havi certajn severajn korpajn malsanojn, kaj la timegon de tiuj personoj pri malsaniĝo, kvankam medicine tiaj korpaj malsanoj ĉe la pacientoj neniel konfirmeblas. Esence temas pri specifa subgrupo de paranojo.

En ĉiutaga lingvouzo ankaŭ pli mildaj formoj de tima rilato al la propra korpo kaj ties funkcioj, kies minimumajn ŝanĝiĝojn la koncerna persono interpretas kiel indikoj por komenciĝanta malsano, nomiĝas hipoĥondrio, kvankam tiaj kondutoj de nur milda formo laŭ la fako psikiatrio ne plenumas la kriteriojn por psika malsano.

La vorto referencas al la fama klasika teatraĵo de Molière "Le Malade imaginaire" pri hipoĥondriulo. Multaj sanuloj opinias, ke hipoĥondriulo simple sentas ian avantaĝon imagi sin malsana, kvankam la persono vere estas tute sana. Verdire tamen hipoĥondriuloj laŭ la psikiatra difino objektive suferas je doloroj kaj aliaj misperceptoj, kvankam la malsano opiniata baza por la simptomoj ne troveblas ĉe ili. Tipe la koncernatoj jam vizitis multajn kuracistojn kaj insistis pri multaj medicinaj ekzamenoj kaj intervenoj, kiuj eble havis damaĝajn flankefikojn, sed ne kuracis la simptomojn.

La unua medicinisto, kiu difinis la malsanon (kaj kreis la vorton), estis la antikva greka kuracisto Galeno el Pergamo.

  

|  |  |
| --- | --- |
|   | Bonvolu atenti la konsilon rilate al artikoloj pri medicinaj temoj! |
**Hipomanio** estas malpli forta variaĵo de la psika malsano manio. Hipomaniuloj estas pli ol normale emocie ekscititaj kaj move maltrankvilaj. Ofte aldoniĝas pensado tre saltanta de temo al temo, mova troaktiveco, maltrodormado kaj pro la ĝenerala maltrankvilo kutime manka (foje tamen ankaŭ troaltigita) apetito.

Simptomoj
---------

La simptomoj korespondas al tiuj de la malsano manio, sed estas ĉiurilate malpli fortaj (la grekdevena vortoparto "hipo-" signifas "sub-", do temas pri stato "sub la manio"). 

Pro la ekscitita emocia stato, kiu ofte ligiĝas al eŭforio, do stato por la paciento mem komence tute agrabla, povas ekesti nerealisme grandigita memfido, altigita riskemo, pli granda kontaktemo kaj ekesto de embarasigaj "transpaŝoj de sociaj limoj". Hipomanio povas ankaŭ manifestiĝi per seksismaj paroloj, seksemaj alproksimiĝoj al aliaj homoj, senpripense rapidaj plekto de seksumaj kontaktoj kaj tre rapida enamiĝo. 

Dum statoj de hipomanio, la koncernata homo kutime perceptas sian korpan forton, sian perceptopovon, intelekton kaj kreopovon plialtigite. Tamen statoj de laciĝo sekve de la ĝenerala troaktiveco povas rezulte denove redukti la realajn kaj perceptatajn kapablojn. 

La subjektiva bezono de dormo kutime estas malaltigita, kaj rezultas maltrodormado.

La apetito povas esti signife perturbata, ofte manĝatas multe malpli ol kutime, foje tamen ankaŭ multe tro, tiel ke povas rezulti pli granda perdo aŭ altiĝo de la korpopezo.

La Klasifiko Internacia de Malsanoj (mallonge esperante *KIM* aŭ angle *ICD*, en la aktuala 10-a eldono) de la Monda Organizaĵo pri Sano notas la malsanon per la kodo "F30.0". Kadre de la psikiatria klasifiko ĝi membras en la grupo de afekciaj malsanoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Ciklotimio

  

|  |  |
| --- | --- |
|   | Bonvolu atenti la konsilon rilate al artikoloj pri medicinaj temoj! |
**Fuentelcésped** estas vilaĝo kaj municipo, kodo-137, en la plej sudo de la provinco Burgoso, regiono Kastilio kaj Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la distrikto Ribera del Duero, en la jurisdikcio de Aranda de Duero.

Geografio
---------

Mapo de la komarkoj de Burgoso. Ribera del Duero, plej sude.
Preĝejo de Sankta Mikaelo.
Lavejo.
Fontano.
Ĝi havas areon de 22.424 km² kun 257 loĝantoj (2021).

Demografio
----------

Demografia evoluo| 1991 |  | 1996 |  | 2001 |  | 2004 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 236 |  | 205 |  | 194 |  | 194 |

En 2008 ĝi havis 200 loĝantojn.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj), kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo de Sankta Mikaelo, la ermitejoj, fontanoj kaj lavejo, vinkeloj, kolombejoj, popola arkitekturo ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 269466
* LCCN: no2011000569
* VIAF: 166536014
 |
**Hipokaŭsto** (latine *hypocaustum*) estas tipo de la centra hejtado, uzata en la antikva Romio. Ĝi estis subplanka malfermita areo en romiaj konstruaĵoj, kiun oni hejtis per forno aŭ kaldrono. La fluanta varma aero hejtis de tie la suprajn ejojn.

Laŭ Francisko Azorín **Hipokaŭsto** estas *Parto de la romanaj termoj, kie varmiĝis la banakvo. Ejo hejtita per subpavimaj varmokondukiloj.* Li indikas etimologion el le greka *hipokaŭston*, el *hipo + kaustikos* (sub bruligi), kaj de tie la latina *hypocaustum*.

Priskribo
---------

La metodon ellaboris la romianoj, kiuj uzis tion por hejtado en la nordaj provincoj (nuna Germanio, Anglio) kaj aliloke ankaŭ por hejtado de akvobanejoj.

Oni kondukis la varman aeron plej ofte tra unu vertikala fumtubo (kameno). La fumtubo daŭris en la ĉambromuro kaj la varma aero forpasis kun la fumo. Se oni volis pli fortan hejtadon, oni konstruis plurajn fumtubojn en la ĉambromuroj.

La hipokaŭsto konsistis plej sube el betono, argilaĵo, sur kiuj oni konstruis kolonetojn kun diametra grando de ĉirkaŭ 20x20 cm. Tiuj kolonetoj distancis unu de la alia je ĉirkaŭ 30-60 cm. Oni konstruis sur tiuj kolonetojn la plankon el betono aŭ kaĥel- mozaik- aŭ marmorkovrita betono.

Ĝi estas antaŭulo de la subplanka hejtado.

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 90.
2. ↑  Azorín, samloke.

* Kategorio Hipokaŭsto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Fuentelmonge** [fŭentelMONĥe] estas municipo de Hispanio, en la regiono Kastilio kaj Leono, en la provinco Sorio kaj en la komarko *Campo de Gómara* en la oriento de la provinco, kaj subkomarko Las Vicarías. 

La loknomo *Fuentelmonge* estas etimologie komprenebla kiel *Fonto de la Monaĥo*.

Geografio
---------

*Campo de Gómara* en la oriento de la provinco Sorio.
Loko de Fuentelmonge en la provinco Sorio.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 42,24 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 64 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis preskaŭ 550 loĝantojn el la 1940-aj jaroj. 

Ĝi distas 57 km de Sorio, provinca ĉefurbo. Ĝi limas kun Torluenga, Cañamaque, Monteagudo de las Vicarías kaj oriente kun la provinco Zaragozo, Aragono.

En ĝia teritorio inklude en la Reto Natura 2000 estas la Birdoprotekta Areo ZEPA konata kiel *Monteagudo de las Vicarías*, okupanta 3 977 hektarojn, nome 26 % de la teritorio.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 11-a jarcento. La fondo de la loko ŝajne datas de 1250 ĝis 1280, sed unua fidinda informo estas de la censo farita en 1530, en kiu oni registris 108 lokanojn; de 1588 estas konservataj la plej fruaj baptoregistroj.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj transmigra brutobredado (ŝafoj kaj bovoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun kultura kaj rura turismo, piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj estas la preĝejo, la ermitejo, tradicia arkitekturo kaj ruinoj de gvatoturo kaj ĉirkaŭa bieno.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de provinco Sorio

Notoj
-----

Bibliografio
------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rCampo de Gómara |
| --- |
| Alconaba• Aldealafuente• Aldealpozo• Aldealseñor• Aldehuela de Periáñez• Aliud• Almajano• Almaluez• Almazul• Almenar de Soria• Bliecos• Buberos• Buitrago• Cabrejas del Campo• Candilichera• Cañamaque• Carabantes• Cihuela• Ciria• Cirujales del Río• Deza• Fuentecantos• Fuentelmonge• Fuentelsaz de Soria• Gómara• Hinojosa del Campo• La Losilla• Los Villares de Soria• Monteagudo de las Vicarías• Narros• Pinilla del Campo• Portillo de Soria• Pozalmuro• Quiñonería• Renieblas• Reznos• Santa María de Huerta• Serón de Nágima• Tajahuerce• Tejado• Torlengua• Torrubia de Soria• Villar del Campo• Villaseca de Arciel |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 351451
 |
**Hipolite** estis reĝino de la Amazonoj. 

Heraklo kaj la Amazonoj

La tribo de la Amazonoj
-----------------------

Laŭ la randoj de *Ponto-Eŭkseno* (antikva nomo de la Nigra Maro) rajdis la Amazonoj. Ili loĝis apud la rivero Thermodon, kaj ilia ĉefurbo nomiĝis Themiscyra. Ili estis virinoj el tribo de rajdantaj militistinoj, kiuj laŭ la helena legendo, ne akceptis virojn inter si kaj forbruligis al si la dekstran mamon, por faciligi arkpafadon. Nur unufoje ĉiujare, ili kuniĝis kun viroj por koncipi posteulojn.

La naŭa laboro de Heraklo
-------------------------

Hipolite estis reĝino de la amazonoj. Areso donacis al ŝi tre belan zonon, kiel simbolon de ŝia potenco.

Unu el la filinoj de Eŭristeo deziris havi tiun zonon. Heraklo devis do plenumi tiun naŭan laboron. Li ekiris kun armeo de kelkaj viroj, kaj velŝipiris trans la Egea Maro. 

Kiam li alvenis ĉe la Amazonoj, li estis bonvenigita. Sed Hera, kiu deziris, ke Heraklo malsukcesu, transformiĝis en Amazonon kaj diris al la tribo, ke Heraklo intencis kapti Hipolite-n. Tuj poste, la tribo rajdis al la ŝipo kaj batalis kontraŭ la helena armeo. Tamen Heraklo venkis kaj forprenis la zonon. Poste li reportis ĝin al Eŭristeo.

Tezeo kaj Hipolite
------------------

Laŭ kelkaj versioj de la legendo Tezeo akompanis Heraklon por tiu laboro. Laŭ aliaj Tezeo iris sola. Li forrabis la fratinon de Hipolite. Ŝi nomiĝis Antiopé. Al Tebo li kondukis ŝin. Tiam la Amazonoj ekspediciis al Tebo, sed fine devis kapitulaci. Antiopé estis mortigita dum la batalo. Tamen ŝi antaŭe naskis bebon, kiu nomiĝis Hipolito. 

Hipolito estas rolulo en la tragedio de Racine titolita *Fedra*.

Referencoj
----------

1. ↑  PIV
2. ↑  Dictionnaire historique Dominique Vallaud Ed.Fayard 1995
3. ↑  *Histoire de la myhologie grecque et romaine (Historio de la mitologioj greka kaj romia)*, Catherine Salles, eld. Hachette, 2003

* Hipolite en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Hipolite en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La administradejo kaj paroĥejo en Sömmerda **Historia administradejo** (germane: *Amtshaus*) troviĝas en Sömmerda, Germanio, en la urbocentro (Markt nr 5). Nuntempe ĝi estas evangelia komunumcentro.

Historio
--------

De alia flanko
Jam en la floranta Mezepoko Sömmerda havis centran rolon en konekto kun posedaĵoj de la konvento de Fulda, al kiu apartenis la vilaĝo. Tio ŝanĝiĝis post kiam kelkaj regadorajtoj transprenitis fare de repzentantoj de la turingia nobelaro kiel la grafoj de Honstein aŭ de Schwarzburg (1356) respektive la urbo de Erfurto (1418). Apartenis al la posedaĵaro ankaŭ antaŭa konstraĵaro *(Vorwerk)* kiun administris vokto (unua mencio en 1302) respektive oficialulo (*Amtsmann*, ekde 1522). La kronikoj detale nomas akvokastelon kaj - ankoraŭ en la 18-a arento - kaj ĉirkaŭfermejon kun ringomuro. Ekde la fino de la 16-a jc iĝis ampleksaj alikonstruoj ĉe la administrada zono, kie dum krizoj loĝis ankaŭ anoj de la erfurta konsilantaro. Finfine estis (inter 1601-03) la starigo de ĝis hodiaŭ ekzistanta fortimpresa administradejo renesancstila kiu estis poste plurfoje restadoloko de diversaj regantoj kaj nobeloj, ekzemple en 1631 por la sveda reĝo Gustavo Adolfo la 2-a.

Post la Tridekjara milito la sömmerda-a administradejo perdis sian elstaran rolon pro la kunfandiĝo kun Schloßvippach. Tial oni ludonis la administradejon en Sömmerda, ekz. post 1650 al certa Madamo de Allstedt, kiu estis estinta la konkubino de la duko Bernardo de Saksio-Jena. Ĉar la bieno pli kaj pli malgravis por ŝtataj instancoj la komunumo de la Bonifaco-kirko povis akiri ĝin en 1792 kaj igis ĝin paroĥa domo. Ĝis 1902 apartenis ankaŭ kelkaj ekonomiaj ejoj al ĝi kiuj malkonstruitis kvazaŭ ĉiuj. Tial faritis pli bonaj alireblecoj al la urboparko.

Nuntempa uzo
------------

En la 1990-aj jaroj faratis restaŭrado de la ejoj, en kiuj nuntempe troviĝas granda porkomunuma salono, loĝĉambroj kaj la t.n. **Apel-biblioteko**. Ĝi donacitis en 1792 fare de la urbestro Rudolph Gottfried Theodor Apel. Ĝi havas antaŭ ĉio publikaĵojn de la 17-a ĝis la 19-a jarcentoj pri teologio, lingvoj, literaturo, muziko kaj historio.

Literaturo
----------

Sparkassen-Kulturstiftung Hessen-Thüringen (eld.): *Kulturelle Entdeckungen. Thüringen. Band 3*, 2010, ISBN 978-3-7954-2461-9, p. 224-225

Eksteraj ligiloj
----------------

* Etinformoj sur porturisma paĝaro
**Fuentes de Jiloca** [FŬENtes deĥiLOka] estas municipo de Hispanio, en la sudoriento de la komarko *Comunidad de Calatayud* kies ĉefurbo estas apuda Calatayud, en la sudokcidento de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono). La loknomo *Fuentes de Jiloca* estas etimologie komprenebla kiel *Fontoj de Jiloca*, alude al la trafluanta rivero.

Geografio
---------

Panoramo.
Sonorilturo.
Fuentes de Jiloca estas municipa teritorio en la sudoriento de la komarko *Comunidad de Calatayud*, kie ĝi estas inter Morata de Jiloca kaj Montón.

La loĝloko Fuentes de Jiloca mem estas je 100 km sudokcidente de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo, sur 570 msm en la Iberia Sistemo, sur la valo de la rivero Jiloca estante la kvina loĝloko tie antaŭ la enfluejo de la rivero ĉe Calatayud.

Ĝi estas alirebla laŭ la nacia ŝoseo N-234 Sagunto-Burgos. La plej proksimaj loĝlokoj estas Morata de Jiloca kaj Montón.

Historio
--------

Alfonso la 1-a definitive konkeris la areon en 1120 post la konkero de Tarazona kaj Calatayud. Ĝi apartenis al la Komunumo de Domaroj de Calatayud. Estis kastelo en la Mezepoko pro la situo en la lima areo inter Kastilio kaj Aragono.

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Fuentes de Jiloca kie oni malaltiĝis eĉ el 413 loĝantoj en 1991 ĝis nunaj 211 loĝantoj en 2021. Evidente elmigrado ĝenerale foriris al industriaj aŭ pli viglaj areoj kiel Zaragozo, kaj Calatayud.

Aktualo
-------

Tradicia bazo de ekonomio estis agrikulturo (cerealoj, olivarboj, migdalarboj, kaj ĉefe ĉerizarboj kaj vitejoj), kaj brutobredado (kortobirdoj, ŝafoj kaj porkoj) kaj sekva nutrindustrio (ĉefe vinproduktado kun protektita devennomo). Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo.

Ĉefaj altiraĵoj estas la belega mudeĥara preĝejo, ruinaj restaĵoj de la kastelo, kaj naturaj lokoj ĉefe ĉe la riveroj.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Zaragozo

Bildoj
------

* Fontano ĉe la preĝejo.Fontano ĉe la preĝejo.
* Krucmonumento "peirón" de Sankta Vincento, Fuentes de Jiloca.Krucmonumento "peirón" de Sankta Vincento, Fuentes de Jiloca.
* Restaĵoj de la kastelo.Restaĵoj de la kastelo.

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Fuentes de Jiloca en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 803270
 |
**Hipomedono** (helene *Ιππομέδοντας*, latine *Hippomedon*) estis en la helena mitologio unu el sep armeestroj en la milito Sep kontraŭ Tebo.

Li vivis en Argo. Lia bofrato estis arga reĝo Adrasto. Ili kune kun Kapaneo, Amfiarao kaj Partenopeo eltiris en la militon Sep kontraŭ Tebo, ĉiuj pro alvoko de du viroj, kiuj en Argo serĉis azilon, post kiam ile estis forpelitaj el Tebo. Ili estis Tideo kaj Polineiko, filo de Oidipo.

La agresa milito kontraŭ Tebo ne estis sukcesa, la urbo feliĉe defendis siajn sep pordegojn kaj fortikaĵojn. La estroj de la arga armeo en bataloj falis, ununura postvivis Adrasto.

Post dek jaroj la saman ekspedicion kontraŭ Tebo organizis Epigonoj - posteuloj de la nomitaj militantoj, kun ili ankaŭ filo de Hipomedono Polidoro. Ĉi foje estis ilia batalo sukcesa, sep tebaj pordegoj estis trarompitaj, la muroj detruitaj kaj la urbo humiligita.

Tute male la militoferoj. Mortis nur filo de Adrasto Egialeo, ĉiuj ceteraj postvivis.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Hippomedón en la ĉeĥa Vikipedio.* 

* Kategorio Hipomedono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Juro |

En Aŭstrio la Administracia Kortumo (*Verwaltungsgerichthof*) ekde 1876 kontrolas la observon de la leĝaro far la administracio.

Laŭ la federacia konstitucio ĝi verdiktas pri la kontestoj far la individuoj al la administraciaj aktoj okaze de neglekto de iliaj rajtoj; ĝi tiel povas nuligi la administracian decidon. Okaze de neagado de la administracio ĝi verdiktas pri la afero mem. La leĝo ebligas al iuj institucioj kontesti administracian decidon surbaze de "objektiva" kontraŭleĝeco.

La Kortumo konsistas el 63 membroj, kaj dividiĝas en 21 ĉambrojn el 3 aŭ 5 juĝistoj (laŭ la malfacileco de la aferoj). Ĝi traktas po ĉ. 7 000 juĝaferojn ĉiujare, pri kiuj ĝi verdiktas unua- kaj lastinstance.

La Administracia Kortumo ne rolas kiel konsilanto al la registaro.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rAdministracia juĝistaro en Eŭropo |
| --- |
| Albanio  •  Andoro  •  Armenio  •  Aŭstrio  •  Azerbajĝano  •  Belgio  •  Belorusio  •  Bosnio kaj Hercegovino  •  Britio  •  Bulgario  •  Ĉeĥio  •  Danio  •  Estonio  •  Finnlando  •  Francio  •  Germanio  •  Grekio  •  Hispanio  •  Hungario  •  Irlando  •  Islando  •  Italio  •  Kartvelio  •  Kipro  •  Kosovo  •  Kroatio  •  Latvio  •  Liĥtenŝtejno  •  Litovio  •  Luksemburgo  •  Makedonio  •  Malto  •  Moldavio  •  Monako  •  Montenegro  •  Nederlando  •  Norvegio  •  Pollando  •  Portugalio  •  Rumanio  •  Rusio  •  Sanmarino  •  Serbio  •  Slovakio  •  Slovenio  •  Svedio  •  Svislando  •  Turkio  •  Ukrainio  •  Vatikano |

 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Hipokrepido** |
| --- |
|  |
| Hippocrepis comosa*Hippocrepis comosa* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonaj plantoj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Fabaloj *Fabales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Fabacoj *Fabaceae* |
| Subfamilio: | *Faboideae* |
|
| Tribo: | *Loteae* |
|
|
| Genro: | **Hipokrepido** ***Hippocrepis***L. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Species |
| *Hippocrepis emerus*
*Hippocrepis comosa* |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Hipokrepido  |

 |
| v • d • r |

La **hipokrepido** (latine *Hippocrepis*) estas genro de fabacoj kun proksimume 35 specioj el malnova mondo. Temas pri herboj kaj etaj arbustoj kun floroj aranĝitaj umbelforme, plejofte flavpetalaj. Guŝoj ofte konsistas el segmentoj fuzelformaj aǔ sigmoformaj. Stipuloj estas unuigitaj al petiolo. Pluraj specioj estas ornamplantoj.

Etimologio
----------

La nomo *Hippocrepis* elvenas el la greka *ἵππος, ἵππου* (kiu signifas ĉevalo) plus *κρηπίς, κρηπῖδος* (kiu estis ia vira ŝuo), do laŭvorte "ĉevalŝuo". Tio estas priskribo de la formo de la fruktosegmentoj en kelkaj specioj..

La Esperanta termino "hipokrepido" estas klasike konstruita laŭ la genitiva formo, kaj laŭ la PIV-aj modeloj kiel ĉe la vorto hipodromo kaj ĉe la genro *Crepis* > krepido.

Specioj
-------

Du specioj estas vaste konataj:

* *Hippocrepis emerus*, arbusta hipokrepido
* *Hippocrepis comosa*, tufa hipokrepido

Referencoj
----------

1. 1 2 3  *Listo de plantoj baza* ĉe Google Sheets
2. ↑   Hippocrepis. Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2016-12-21. Alirita 2018-06-23.
3. ↑  *hipodromo* en PIV ĉe vortaro.net
4. ↑  *krepido* en PIV ĉe vortaro.net
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Hipokoliedoj** |
| --- |
|  |
| Ina hipokoliedoIna hipokoliedo |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
| Subordo: | *Passeri* |
|
|
|
|
|
| Familio: | **Hipokoliedoj** ***Hypocoliidae*** |
|
|
|
|
|
| Genro: | **Hipokolio** ***Hypocolius***Bonaparte, 1850 |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***H. ampelinus*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Hypocolius ampelinus****Bonaparte, 1850 |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Hipokoliedoj  |

 |
| v • d • r |

*Hypocolius ampelinus* - (MHNT)
La **hipokolio** (*Hypocolius ampelinus*) estas la unusola birdospecio en la familio **hipokoliedoj** (*Hypocoliidae*) el la ordo de la paseroformaj birdoj. La sistematika pozicio de la hipokolio estas neklara. Oni enordigis ĝin, kaj iuj ankoraŭ enordigas, al la bombiciledoj (*Bombicillidae*). Kelkaj sistematikistoj metas la specion ankaŭ en la proksimecon de la piknonotedoj (*Pycnonotidae*).

La disvastiĝejo etendiĝas de Nordafriko tra Irano ĝis al Hindio. Ĉe la orienta Mediteranea marbordo ĝi estas malofta vintrogasto. Ekster la kovotempo ĝi vivas precipe je malgrandaj grupoj en ĝardenoj aŭ palmoboskoj. La timema birdo nutras sin per beroj, daktiloj, figoj, morusoj aŭ ankaŭ insektoj. La griza plumarkoloro ne estas evidente diferenca inter maskloj kaj inoj. Sed la masklon ornamas starigeblaj nigraj kapoplumoj, kiuj al la ino mankas. La vostoplumoj je la fino estas nigraj. Simile al la laniedoj (*Laniidae*) la hipokolio havas je ambaŭ flankoj de la kapo triangulan, nigran strion, kiu super la okuloj malantaŭen larĝigas.

La grandan, pelvetoforman neston ambaŭ maljunbirdoj konstruas, plej ofte kaŝite en la folibranĉaro de plamoj. La ovaro konsistas el kvar ĝis kvin ovoj. Junbirdoj havas flavebrunan plumaron. Je la vostoplumoj mankas la nigra koloro.

La hipokolio estas nemigranto aŭ mallongdistanca migranto. Kiom la inventaro nombras, pri tio ne ekzistas klaraj informoj, sed tiu birdo ne estas aljuĝita al la endanĝerigitaj birdospecioj. En ĝia ĉefa disvastiĝejo en Mezopotamio ĝi nombriĝas al la oftaj birdospecioj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* factsheet von birdlife international 2005; engl. Arkivigite je 2007-09-29 per la retarkivo Wayback Machine
**Johano Roberto STRASSER** (naskiĝis la 1-an de majo 1939 en Leeuwarden, Nederlando) estas germana politologo, publicisto kaj verkisto. Ekde 1995 li estis ĝenerala sekretario de la germana PEN-Klubo, ekde 2002 li estas ties prezidanto.

Biografio
---------

Johano Strasser devenas el internacia esperantista familio. Lia patro Robert Strasser naskiĝis kiel filo de francino kaj aŭstro en Sankta Luiso (Usono), lia patrino estis nederlandanino Maria Christina Melis. Ili ambaŭ estis pacifistoj kaj konatiĝis en internacia Esperanto-kongreso en Parizo. Laŭ Enciklopedio de Esperanto, kapvorto "Geedziĝoj Esperantistaj", liaj gepatroj geedziĝis en 1932, laŭ aliaj fontoj en 1933. Ili donis al siaj tri filoj esperantlingvajn personajn nomojn: Roberto Amato (naskita en 1934), Ludoviko Benato (naskita en 1936) kaj Johano Roberto.

Johano Strasser studis lingvojn ĉe filio de la Universitato de Majenco en Germersheim kaj fariĝis diplomita tradukisto. En 1967 li doktoriĝis pri filozofio en Majenco. De 1970 ĝis 1975 li estis vicprezidanto de la junulara organizo "Jusos" de la Socialdemokrata Partio de Germanio (SPD); ankoraŭ nuntempe li aktivas en SPD.

En 1987 aperis en germana lingvo lia unua romano "Der Klang der Fanfare" ("La sono de la fanfaro"), kies ĉefa heroo Karel Moises estas esperantisto. Tamen en intervjuoj en la gazetaro kaj en radio Strasser distanciĝis de la Esperanto-movado. Li verŝajne iom parolas Esperanton, kiel supozigas kelkaj esperantlingvaj citaĵoj en la romano.

En siaj rememoroj, aperintaj en 2007 sub la titolo "Als wir noch Götter waren im Mai. Erinnerungen.", li rakontis pri siaj gepatroj:

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Ili kredis, ke per disvastigo de la artefarita lingvo Esperanto inventita de Ludoviko Zamenhof ĉiuj etnaj, religiaj kaj kulturaj baroj estos venkataj, kaj la homoj en la tuta mondo povus pace vivi kune. **"** |

 |

* Kategorio Johano Strasser en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 106705
* GND: 118618903
* LCCN: n81022877
* VIAF: 26947
* ISNI: 0000 0001 0860 8924
* SUDOC: 028531302
* BNF: 12034873f
* NKC: xx0003349
 |

Johano Strasser estis membro de la Honora Komitato por 84-a Universala Kongreso de Esperanto en 1999 en Berlino.

Referenco
---------

1. ↑  *Kongresa Libro – 84-a Universala Kongreso de Esperanto Berlino 31 julio – 7 aŭgusto 1999*, UEA, Rotterdam 1999, p. 4
Guĝarata manga aŝaro
Aŝaro de lotusradiko, citrono, karoto, juna mango, kaj verda kapsiketo
Kareo de aŝaro kaj kapraĵo
En hinda kuirarto, **aŝaro** (hindie अचार, acār, urdue اچار, acār, bengale আচার, acar) estas spicita peklaĵo de legomoj kaj fruktoj.

Priskribo
---------

La aŝaro estas farata kaj manĝata diversmaniere en Suda Azio (Barato, Pakistano, Bangladeŝo, Nepalo).

Por aŝaro, oni povas uzi diversajn legomojn aŭ fruktojn. Jen kelkaj ofte uzataj ingrediencoj:

* citrono
* mango, speciale la juna, ne plene dolĉiĝinta kaj tial acida mango
* melongeno
* zingibro
* lotusradiko
* karoto

La legomo aŭ frukto estas peklita en spicoj. Jen kelkaj ofte uzataj spicoj:

* Spica kapsiketo
* sinapsema oleo
* arakida oleo
* salo
* kruda kansukero
* fenkolo
* kumino

Kaj tiel plu.

Tradicie, la aŝaro estas farata dum somero, kaj estas fermentigita en sunlumo dum du semajnoj, kovrita de muslino.

Aŝaro estas ofte uzata en kareoj, por spici viandon.

Etimologio
----------

La nomo devenas per hindaj lingvoj de la persa آچار *ācar* "peklaĵo".

Referencoj
----------

1. ↑  Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto: aŝar/o

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Aŝaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* P. Kshitija.  A Brief History Of The Humble Indian Pickle (angle). Culture Trip (2016-11-28).
**Bordalba** [borDALba] estas municipo de Hispanio, en la okcidento de la komarko *Comunidad de Calatayud* kies ĉefurbo estas Calatayud mem, en la sudokcidento de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono).

Geografio
---------

Bordalba estas municipa teritorio en norda pinto (kvazaŭ plilongigo) de la okcidento de la komarko *Comunidad de Calatayud*, kie ĝi estas norde de Ariza. La teritorio estas ĉirkaŭita de areoj de la provinco Sorio.

La loĝloko Bordalba mem estas je 135 km sudokcidente de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo, sur 934 msm en la Iberia Sistemo, ĉe la limo kun la provinco Sorio. Ĝi estas inter Deza nordoriente kaj Ariza sude.

Historio
--------

La areo estis konkerita el islamanoj en la 12-a jarcento fare de Alfonso la 1-a. Pro landlimeco la loko inter la Regno Kastilio kaj la Regno Aragono akiris gravon kaj estis kastelo, kies restaĵoj ankoraŭas. La loĝloko disvolviĝis ĉirkaŭ preĝejo. Dum la Mezepoko, Bordalba estis unu el lastaj loĝlokoj de la Regno Aragono antaŭ alveni al la Regno Kastilio.

En la kastelo de Bordalba kunsidis la reĝo Jakobo la 2-a de Aragono kaj la infanto Alfonso de la Cerda, pretendanto al trono de Kastilio, la 21an de Januaro 1296 por kunigi klopodojn kaj dispartigi inter si la iberiajn teritoriojn. En 1357, dum la Milito de la du Petroj, la kastilianoj kaptis Bordalba dum la aragononanoj kaptis aliajn lokojn de Kastilio. En 1361, Bordalba estis rekuperita fare de Petro la 4-a de Aragono, kiu du dek jarojn poste vendis la rajtojn al Guillén de Palafox. En 1450, la loko estis kaptita de la kastilia Grafo de Medinaceli rivale kontraŭ la familio Palafox, kaj ĝi estis denove rekuperita de la aragonanoj. La loĝloko suferis denove tiajn rivalecojn en 1452 kaj 1457. Poste, la reĝo Johano la 2-a de Kastilio ampleksigis la rajton de la familio Palafox sur la loko, kio estis ratifita de la reĝo Karolo la 1-a de Hispanio.

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en tiu tiom aparta Bordalba kie oni malaltiĝis el 566 loĝantoj ĝis nunaj nur 51 loĝantoj en 2021. Evidente elmigrado ĝenerale foriris al industriaj aŭ pli viglaj areoj kiel Zaragozo, Daroko, Calatayud kaj Karinjeno.

Aktualo
-------

Bazo de ekonomio nun estas agrikulturo (cerealoj, olivarboj kaj vitejoj), kaj brutobredado (kortobirdoj, ŝafoj kaj porkoj) kaj sekva nutrindustrio (vinproduktado). Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo.

Inter nunaj vidindaĵoj menciindas la preĝejo, restaĵoj de la kastelo kaj naturaj lokoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Zaragozo

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bordalba en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 802970
 |
|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Vi povas plibonigi la jenon:
* Prilaboru tro rektan tradukon.

Se vi korektis unu el la menciitaj mankoj, bonvolu forigi la koncernan parametron de la ŝablono {{Pluraj problemoj}}. Detaloj estas en la dokumentado. |

**Anne Bonny** estas irlanddevena karibmara piratino kiu vivis en la 18-a jarcento.

Kiel ĉiaj biografioj de pirato, tiu de Anne Bonny baziĝas sur kelkaj raraj dokumentoj kaj abundaj legendaj, transdonitaj buŝ' al orele. Fakte, la ununuraj skribitaj pruvoj estis verŝajne verkita de la piratoj mem, kaj do ne estas tute fidinda. La diversaj fontoj ne konsentas, ekzemple, pri la dato de naskiĝo aŭ de morto de Anne Bonny.

Ŝi naskiĝis en la Graflando Cork, suda Irlando ĉu en 1697, ĉu en 1705 laŭ la fontoj. Ŝia patro, advokato de Kinsale, adigis amrilaton kun sia ĉambristino, Mary Brennan. Kiam Anne naskiĝis, la afero ne plu povis esti kaŝita, kaj la gepatroj migris al Charleston (Suda Karolino), Usono, kun ilia malgranda bastardino. Anne kreskiĝis kaj riveliĝis vera vireca knabino. Je ŝia 16-a jaraĝo, ŝi edziĝis kun James Bonny, kontraŭ la volo de sia patro, kiu malheredigis ŝin. Dum ilia mielmonato, Anne kaj Kames vojaĝis al New Providence, iela ĉefkvartiro de la bahampiratoj. Iompostiome, ŝi malproksimiĝis de James (eble ĉar li sekrete informis la aŭtoritatojn pri pirataj aferoj) kaj amikiĝis kun la fama Calico Jack Rackham. Dum pluraj jaroj, Anne rabis multajn komercajn ŝipojn, helpe de pafiloj, spadoj kaj sakroj, ŝi kunbatalis kun la plej famaj piratoj, inklude la alia piratino Mary Read. Ŝiaj pirataj aventuroj finiĝis en 1720 kiam ŝia ŝipo renkontis la floton de la Kapitano Burnet, piratmortisto. Kiel la ceteraj ŝipanoj estis tro ebriaj por batali, Anne Bonny kaj Mary Read sole defendis la ŝipon kaj finfine venkiĝis. Ĉiuj ŝipanoj estis kondamnita al mortpuno sed la du virinoj kaj amikoj Anne kaj Mary simulis gravedecon por eviti la mortpunon. Ĝi ja sukcesis, ĉar neniu daŭris mortigi naskota infano kaj la du virinoj iris malliberejen. Laŭlegende, Anne Bonny sukcesis viziti sian koramikon ĵus antaŭ lia morto kaj diris al li *Mi bedaŭris tie vidi vin, sed se vi estus batalinta kiel viro, vi ne estus mortonta kiel hundo*. Mary mortis mallibereje sed Anne eskapis kaj subite malaperis. Neniu scias ĉu ŝi pluvivis longe post tio.

* Kategorio Anne Bonny en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 170469
* GND: 11931813X
* LCCN: n82148900
* VIAF: 120615894
* ISNI: 0000 0000 7903 1360
* SUDOC: 235525014
* NKC: mzk2010569633
 |
**Anna Szabolcsi** [sabolĉi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szabolcsi Anna** estas hungara lingvisto, altlerneja instruisto, honora membro de Hungara Scienca Akademio (2019). Ŝia patrino estis Gertrúd Fischer.

Anna Szabolcsi naskiĝis la 24-an de julio 1953 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Anna Szabolcsi akiris bakalaŭron en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1976, post 2 jaroj pli altan diplomon M.A. Inter 1976–1990 ŝi laboris en la akademia esplora lingvistika instituto, sed interrompoj okazis en 1983 en en:Max Planck Institute for Psycholinguistics, en 1984 en Masaĉuseca Instituto de Teknologio, kie ŝi akiris denove MA-diplomon, fine en 1988 ŝi estis en Universitato de Edinburgo pro interŝanĝa programo. En la studjaro 1989 ŝi ankaŭ instruis kiel docento en Universitato Janus Pannonius. Inter 1990 kaj 1998 ŝi instruis en Universitato de Kalifornio ĉe Los-Anĝeleso, sed iterrompe ŝi prelegis en 1997 en Jerusalemo kaj kelkfoje ŝi gvidis kursojn en pluraj lokoj. En 1999 ŝi doktoriĝis ĉe la hungara akademio (pli frue ŝi kandidatiĝis en 1987). Ekde 1998 ŝi instruas en Universitato de Novjorko. Ŝi ricevis premiojn inter 1984-1989. Ŝi edziniĝis en 1974 kaj naskis filinon en 1994.

Elektitaj artikoloj
-------------------

* *Szociolingvisztika* (1975)
* *Indefinites in complex predicates* (1986)
* *Ways of Scope Taking* (1997)
* *Do negative polarity items facilitate the processing of decreasing inferences?* (2007)
* *Strict and non-strict negative concord in Hungarian: A unified analysis* (2017)

Fontoj
------

* oficiala paĝo kun foto
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 667395
* LCCN: n90727163
* VIAF: 112531882
* ISNI: 0000 0001 1881 1555
* SUDOC: 057013969
* BNF: 129517304
 |
**SZÉKELYNÉ UNGÁR Anna** [pr. se:kejne:] estis hungara aktorino naskiĝinta Kapnikbánya la 10-an de aprilo 1792 kaj mortinta en Koloĵvaro la 25-an de decembro 1862.

Kariero
-------

Anna Ungár Székelyné debutis la 18-an de septembro 1806 en Koloĵvaro (Lizi ĉambristino – Spiess: *A parola*). La 7-a de majo 1808 ŝi edziniĝis kun aktoro József Székely. Ĝis 1815 ŝi ludis en Kolozsvár, poste en Marosvásárhely (1815–1819). En 1821 ŝi estis membro de la nova teatro de Koloĵvaro. En 1825 ŝi partoprenis en la spektakloj de la landkunveno de Pozsony. Ŝi elpaŝis en Miskolc, Pest-Buda, sed la plej grandajn sukcesojn ŝi havis en Erdély. Post la morto de sia edzo ŝi retiriĝis en 1931. Ŝia lastfoja apero estis en Nagyvárad, 8-a de majo 1838 (Mathilde – Kalchberg: *A templáriusok*).

Roloj
-----

* Afanázia (Kotzebue: Gróf Benyovszky);
* Ophelia (Shakespeare.: Hamlet);
* Júlia (Shakespeare: Romeo kaj Julieto);
* Amália (Schiller: Haramiák);
* Cora (Kotzebue: A nap szüze);
* Lujza (Schiller: Ármány és szerelem);
* Margit (Károly Kisfaludy: Stibor);
* Clarissa (Mélesville: Paluzzi kastély).

Fonto
-----

* Magyar Színházművészeti Lexikon
**Aŝkelon** estas urbo sur la marborda ebenaĵo de Palestino, ekde 1948 sur la sudokcidenta parto de Israelo, kun ĉirkaŭ 110.000 loĝantoj. La hodiaŭa urbo situas 19 km norde de Gaza-urbo, je 2 km de la malnova urbo oriente-nordoriente. 

La unuaj spuroj pri homa aktivado venas el 2000 a.K. En la egiptaj tekstoj ĝia nomo aperas en la 19-a jarcento a.K. Oni mencias ĝin en leteroj de Amarna (en dokumentoj de Tell el-Amarna, dokumentaro de faraono el la 14-a jc a.K.). Post ĉirkaŭ 150 jaroj, Merneptah okupis ĝin post ribelo. Post la velkiĝo de la egipta regado, la komunumo iĝis posedaĵo de la filiŝtoj meze de la 12-a jc. 

En epoko traktita de la Libro de Juĝistoj, ĝi estis unu el la filiŝtaj kvin urboj same dum la regado de reĝlando Israelo, ĝis Tukulti-apil-Ésarra la 3-a (asira reganto) ne okupis ĝin en ĉ. -735. Kontraŭ tio ribelis la loĝantoj, sed Szín-ahhé-Eriba reokupis ĝin en -701. Ĝin okupis Nebukadnecaro, babilona reĝo (regis 605–562 a.K.) kaj forkaptis multajn loĝantojn al Babilonio. 

Aleksandro la Granda okupis ĝin en 332 a.K.; post lia morto (-323), la posteuloj interbatalis pro la urbo. 

En 636 p.K. okupis ĝin la araboj, en 1153 la krucmilitistoj, en 1191 sultano Saladin kaj detruis la urbon. La urbo iĝis post unu jarcento senhoma kaj tiel restis ĝis la mezo de la 20-a jarcento. 

La ruinojn de Tel Askelon malkovris la *Palestine Exploration Fund* inter 1920–22. 

La hodiaŭa Aŝkelon estis originale sub la nomo al-Maĝdal, araba komunumo. Post la arab–israela milito (1948–49), la araboj estis forpelitaj kaj ilian lokon okupis judoj, kiuj donis la nomojn Migdal Gad, poste Migdal Aŝkelon al la komunumo. 

La hodiaŭa, planita urbocentro estis konstruita ekde 1950 okcidente de la araba komunumo, proksime al la marbordo. 

La naftodukto de Eilat atingas la maron ĉe Aŝkelon. 

La plej granda sensaliga uzino ekfunkciis la 4-an de aŭgusto 2005. Ĝi kapablas produkti 100-milionojn de kubmetroj da akvo en jaro.

Partneraj urboj
---------------

* Côte-Saint-Luc, Kebekio (Kanado)
* Xingyang (Ĉinio)
* Aix-en-Provence (Francio)
* Kutaisi (Kartvelio)
* urbodistrikto Pankow de Berlino (Germanio)
* Sopot (Pollando)
* Entebbe (Ugando)
* Portland, Oregono (Usono)
* Baltimore, Marilando (Usono)

Vidu ankaŭ
----------

* Askolonio
**Anna Sipos** [ŝipoŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Sipos Anna** estis hungara tablotenisisto, mondĉampiono. Ŝia geedziĝa nomo estis (laŭ la hungarlingve kutima nomordo) *Bíró Tamásné*.

Anna Sipos naskiĝis la 23-an de februaro 1908 (laŭ WikiData la 3-an de aprilo 1908) en Szeged, ŝi mortis la 1-an de januaro 1988 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Anna Sipos devenis el juda familio. Inter 1926-1940 ŝi laboris en banko, poste pro la kontraŭjudaj leĝoj ŝi perdis sian statuson. Inter 1957-1968 ŝi laboris en municipa serva provizanto, pli poste - kiel pensiulo - en ŝtata vetejo ĝis 1987. Ŝi havis edzon. 

### Sporta kariero

Anna Sipos inter 1925-1940 estis tablotenisisto en ĉefurbaj sportkluboj (tiutempe ŝi estis ankaŭ naĝisto), poste ŝi devis fini la aktivan sporton. Ŝi estis hungara ĉampiono 19-foje inter 1926-1940 unuoble, induope aŭ variduope, dum ŝi apartenis al la hungara nacia teamo inter 1926-1939 40-foje. Ŝi estis la unua en mondĉampionumoj 11-foje inter 1929-1935 unuoble, induope aŭ variduope. Ŝi gvidis la hungaran nacian teamon en la jaroj 1949 kaj 1950.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* biografio angle kun foto
* biografio angle
* medaloj

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 820446
 |



* Portalo pri Biografio
**Borbála Labancz** [labanc], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Labancz Borbála** estis hungara aktoro. Ŝia persona nomvarianto estis *Bori*.

Borbála Labancz naskiĝis la 26-an de aprilo 1930 en Hódmezővásárhely, ŝi mortis la 15-an de majo 1990 en Pécs.

Biografio
---------

La familio translokiĝis al Vecsés (apud Budapeŝto) en 1943, tial Borbála Labancz maturiĝis en Budapeŝto, dum ŝi partoprenis en amatora teatra vivo de Vecsés. En 1949 ŝi moviĝis al Budapeŝto kaj akiris aktoran diplomon en Altlernejo pri Teatro kaj Filmo en 1954. Ŝia ĉefinstruisto estis Magda Olthy. Ŝi komencis sian aktoran karieron en Teatro Kisfaludy (1954-1957), poste en Teatro de Kecskemét. Inter 1960-1963 ŝi estis membro de Teatro Thália (Budapeŝto), poste ĝismorte de Nacia Teatro (Pécs). Ŝi ricevis premiojn en 1978 kaj 1990, krome titolon "eterna membro de Nacia Teatro (Pécs)".

Ŝiaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* William Shakespeare:
	+ Somermeznokta sonĝo - Hippolyta
	+ La Komedio de Eraroj - abatinestro Emilia
* Anton Ĉeĥov: Ĉeriza ĝardeno - Ŝarlotta Ivanovna
* Sándor Bródy: *A tanítónő* - Flóra Tóth
* István Örkény: *Macskajáték* - Giza
* Henrik Ibsen: Peer Gynt - Aase

Ŝiaj filmaj roloj (elekto)
--------------------------

* *Megöltek egy lányt* (1961)
* Fantomo en Lubló (filmo) (1976)
* *Erdély aranykora* (1989)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 738698
 |


* Portalo pri Biografio
**Anna Ráckevei,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ráckevei Anna** estas hungara aktoro, voĉoaktoro, teatrestro.
Anna Ráckevei  naskiĝis la 25-an de februaro 1960 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Anna Ráckevei frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste ŝi estis membro de studio de Nacia Teatro (Budapeŝto). Ŝi akiris diplomon en Teatra Akademio en 1985. Post la diplomo ŝi aliĝis de Teatro Madách, poste al *Nacia Teatro*. Ekde 1991 ŝi estas liberprofesia aktorino. Ekde 2006 ŝi apartenas al Teatro Csokonai (Debrecen), kie ŝi estis nomumita teatrestro en 2013. Ŝi ricevis premiojn inter 1990 kaj 2011. Ŝia edzo estas aktoro.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* Ŝekspiro: La ventego - Miranda
* Henrik Ibsen: Peer Gynt - Solvejg
* Friedrich Schiller: Kabale und Liebe - Lady Milford

Roloj en kinejaj filmoj
-----------------------

* Elysium (1986)
* Anna filmje (1992)

Roloj en televiziaj filmoj
--------------------------

* Bevégezetlen ragozás (1985)
* Baldi (1995)
* Méhek tánca (2007)

Voĉoaktoraj roloj
-----------------

* hungaraj voĉoj ekzemple de Meryl Streep

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Anna Ráckevei en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 553223
 |
**Hemoroido** estas vejna variko de l' anuso, kiu jukadas, pikas, doloras kaj sangadas, precipe kiam ĝi inflamiĝas. Je la komenco, la hemoroida ŝvelaĵo, kiu estas kelkfoje trenita ekster la anuson dum fekado, reeniras per si mem aŭ per la premo de la fingro. Sed, kiam ĝi pligrandiĝas, ĝi ne plu povas reeniri tiel facile. Aperas tiam tenesmo (ŝajna bezono de eligado), kaj la intensiĝo de la doloroj kaŭzas la spasmon de la anusa sfinktero, kiu intensigas la ŝvelon, kaj ĉi tiu pliintensigas la spasmon en ne elirebla cirklo. La rezulto estas stringiĝo de la hemoroida ŝvelaĵo kun posta hemoragio pro ties rompiĝo, pusado pro flebito (inflamo de la vejno) aŭ gangreno de la stringita parto.

Alia ofta komplikaĵo de la hemoroidoj estas la inflamo de la rektumo, kiu estigas mukan elfluaĵon ĉe la komenco, mukpusan poste, miksitan kun sango dum la akutaj atakoj.

Ĉe hemoroiduloj la sangcirkulado en la anusa regiono efektiviĝas nenormale, kaj sekve ties histoj, en malbona nutrostato pro la kronika inflamo, ne kapablas sin defendi efike kontraŭ eĉ malgrava gratvundeto. Tiel pro kontinua agado de malmolaj fekaĵoj ktp. ekestas simpla fendeto (fisuro) pli aŭ malpli dolora, kiu kun paso de la tempo transformiĝas en rondforman ulcereton kaj finfine en pli ampleksan ulcerigon.

* Kategorio Hemoroido en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Hemoglobino** estas la feroentena ruĝkolorigaĵo en la eritrocitoj de la vertebruloj. La hemoglobino konstruiĝas el kvar feroligaj hemoj kiel prosteta grupo kaj el globino kiel proteina parto.

Hemoglobino ebligas la transporton de oksigeno (O2, kaptita de la pulmoj aŭ brankoj dum enspiro de vertebruloj), al histoĉeloj, liverante al ili energion por la bonfunkcio de la organismo (Vd metabolismo-n). Aliflanke hemoglobino ebligas ankaŭ la transporton de karbona dioksido (CO2), produktita de tiaj ĉeloj, kiu estas emisiita al aero per la pulmoj aŭ brankoj dum elspiro.

Karakterizaĵoj de la hemoglobin-molekulo:

* globetforma proteino kun ekstrema solviĝemo
* afineco al oksigen-regula alostera proteino kun du formoj kiel

- R (*´relaxed´*, oksigen-liga)
- T (*´tense´*, karbondioksid-liga)
* ĝi konstruiĝas el 4 hemoj kaj 4 globinoj
* protekto de la 2-valora hem-fero kontraŭ la valorŝanĝo.

La hemoglobinurio estas la ĉeesto de libera hemoglobino en la urino kiel konsekvenco de intravaskula hemolizo.

Bildaro
-------

* Strukturo de hemoglobinoStrukturo de hemoglobino
* Tridimensia strukturo de hemoglobino kun ĝia kvar hemoj (verdkoloraj)Tridimensia strukturo de hemoglobino kun ĝia kvar hemoj (verdkoloraj)
* Ĥemia formulo pri la hemo bĤemia formulo pri la hemo b
* Vidigo de la du ligoj:  la oksigen-liga kaj la karbondioksid-liga: alproksimiĝas la feraj atomoj (ruĝaj sferoj) kaj la histidinoj (ruĝaj kvinlateroj)Vidigo de la du ligoj:   
 la oksigen-liga kaj la karbondioksid-liga: alproksimiĝas la feraj atomoj (ruĝaj sferoj) kaj la histidinoj (ruĝaj kvinlateroj)
* Kurbo montranta la eblecon de hemoglobino kapti la dioksigenon (O2)Kurbo montranta la eblecon de hemoglobino kapti la dioksigenon (O2)

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Hemoglobino en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Globulo
* Hemoglobinurio
* Hemolizo
* Klorofilo
* Serpoĉela anemio
* Spirado
**Hemostazo** estas procezo por malhelpi kaj ĉesigi sangadon, signifante konservi sangon ene de difektita sanga vaskulo (la malo de hemostazo estas hemoragio). Ĝi estas la unua etapo de vundokuracado. Ĉi tio implikas koaguliĝon, sangon ŝanĝiĝantan de likvaĵo al ĝelo. Sendifektaj sangaj vaskuloj estas fundamentaj por moderigi la emon de sango formi emboliojn. La endoteliaj ĉeloj de sendifektaj angioj malhelpas koaguliĝon de sango kun heparin-simila molekulo kaj trombomodulino kaj malhelpas trombocitan agregon kun nitrogen-monoksido kaj prostaciklino. Kiam endotelia vundo okazas, la endoteliaj ĉeloj ĉesigas sekrecion de koaguliĝaj kaj agregaj inhibitoroj kaj anstataŭe okazas per faktoro de von Willebrand, kiu komencas la bontenadon de hemostazo post vundo. Hemostazo havas tri gravajn paŝojn: 1) vaskul-kuntirado, 2) provizora blokado de paŭzo per trombocita ŝtopilo, kaj 3) sangokoaguliĝo, aŭ formado de fibrina embolio (trombo). Ĉi tiuj procezoj sigelas la truon ĝis histoj ripariĝas.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 727876
* GND: 4069555-4
* LCCN: sh85060240
* BNF: 11936453m
* NKC: ph120670
 |