recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Fiŝoj disponita por ties vendado en merkato de Odeso.
Fritita fiŝaro.
Diversaj fiŝoj.
La termino **fiŝaĵo** aludas al fiŝoj uzataj kiel manĝaĵo. Tiuj fiŝoj povis esti fiŝkaptitaj el akvo —oceanoj, maroj, riveroj, lagoj—, sed ankaŭ povas esti breditaj pere de teknikoj de akvokulturo. Depende el la diversaj tipoj de fiŝoj, oni akiras distingajn tipojn de fiŝaĵoj. La termino aplikiĝas simple al fiŝoj, de tie la vorto *fiŝaĵo*; kvankam ekde la disigo de la Romia Imperio ĝis la komencoj de la Moderna Epoko aplikiĝis eĉ al iaj akvobirdoj kiaj anasoj, anseroj kaj brantoj, kiuj estis laŭrajte manĝataj dum la Karesmo, kiam oni ne rajtis manĝi alian viandon for de tiu de fiŝoj kaj marfruktoj ĉar, pro legendo atribuita al brantoj, oni konsideris ilin metamorfozaĵoj de iaj duvalvuloj, kaj tiele oni klasigis tiujn birdojn kiel *fiŝaĵo*.

En la aktualo, la tri landoj ĉefaj konsumantoj de fiŝaĵo estas la jenaj: Islando, Japanio kaj Portugalio.

Oni konas kiel **fiŝvendejo** aŭ **fiŝejo** la vendejon kie oni prezentas fiŝaĵon por ties pomalgranda komercado, zorgita de **fiŝvendistoj** aŭ **fiŝaĵistoj**.

Sanriskoj
---------

Fiŝostoj estas la plej ofta kaŭzo de sufokiĝo. 

Parazitoj en fiŝoj estas naturaj kaj oftaj. Ili povas esti danĝeraj por konsumantoj de nekuirita fiŝaĵo, kiel saŝimo, suŝio, kaj ceviĉo.

Vidu ankaŭ
----------

* *Fish and chips*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hispanio: Produktadfo de biodizelo el fiŝgraso. Arkivigite je 2015-04-02 per la retarkivo Wayback Machine

* Fiŝaĵo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Fiŝaĵo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

1. ↑   *Parasites in Marine Fishes* University of California Food Science & Technology Department Sea Grant Extension Program. Seafood.ucdavis.edu (1990-08-07). Arkivita el la originalo je 2011-09-27. Alirita 2011-10-29.

 Arkivigite je 2011-09-27 per la retarkivo Wayback Machine  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2011-09-27. Alirita 2022-10-01.
**RUDNAI Ottó** (rudnai), Reinhardt estis hungara kuracisto, universitata profesoro, kandidato de medicinaj sciencoj (1960) naskita en Lovrin la 14-an de februaro 1917 kaj mortinta en Budapeŝto la 6-an de septembro 1986.

Biografio
---------

Ottó Rudnai diplomiĝis en 1943 en la Universitato de Budapeŝto kaj li fariĝis kunlaboranto de epidemia sekcio de Instituto Landa pri Publiksanafero, de 1944 ties adjunkto, de 1950 ĝia scienca kunlaboranto, de 1960 ĝia nomumita sekciestro, inter 1970-75 estro de ĉefsekcio pri epidemiafero kaj mikrobiologio, de 1975 loktenanto de la ĝeneraldirektoro (1985). De 1977 li estis katedrestro universitata profesoro. Li estis ĉefsekretario de Magyar Hygienikusok Társasága, poste ĝia prezidanto.

Distingo
--------

* Fodor József-memormedalo (1971).

Verkoj
------

* *A fertőző betegségek elleni küzdelem gyakorlata* (Budapeŝto, 1954);
* *Általános és részletes járványtan* (társszerző, Budapeŝto, 1954);
* *Dysenteria* (társszerző, Budapeŝto, 1955);
* *Közegészségtan és járványtan* (tankönyv, szerk. Budapeŝto, 1958);
* *Járványtan* (Budapeŝto, 1961);
* *A járványügy gyakorlati kérdései* (Budapeŝto, 1968).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
Civila flago kaj komerca pavilono de la Respubliko (sen la blazono) (proporcio 2:3)
Flago de la Dua Hispana Respubliko adoptita oficiale aprile de 1931: kun la blazono.
La **flago de la Dua Hispana Respubliko**, aŭ hispane *la tricolor* (la trikolora), estas oficiala flago de Hispanujo inter 1931 kaj 1939. Temas pri horizontala trikolora flago komponita de la koloroj ruĝa, flava kaj purpura, el kiuj tiu supra estas la ruĝa, tiu centra estas la flava kaj tiu malsupra estas la purpura, kaj ĉiuj tri samlarĝaj. Ĝi povis inkludi en la centro de la flava strio la blazonon de la Dua Hispana Respubliko.

La frankistoj unue interalie uzis ĝin, dum la komenco de la Hispana Enlanda Milito. Estas ankaŭ la flago de la Dua Hispana Respubliko en ekzilo ĝis 1977. Ĝi estas uzata ankaŭ de la respublikisma movado en Hispanujo. Dum jardekoj eĉ post la Hispana Transiro al la demokratio estis malpermesite montri aŭ svingi la respublikanan flagon publike.

Bildaro
-------

* Manifestacio favore al la Respubliko en Madrido, 2006Manifestacio favore al la Respubliko en Madrido, 2006
* Trikoloraj flagoj en Oviedo, 2009Trikoloraj flagoj en Oviedo, 2009
* Manifestacio favore al la Respubliko en Tenerife, 2007Manifestacio favore al la Respubliko en Tenerife, 2007
* Manifestacio favore al la Respubliko en Sevilo, 2006Manifestacio favore al la Respubliko en Sevilo, 2006
* Trikolora flago en Algeciras rememoranta la jariĝon de la Respubliko, 2009Trikolora flago en Algeciras rememoranta la jariĝon de la Respubliko, 2009
* Trikolora flago hisita pro la jariĝo de la Dua Respubliko en Éibar, 2008Trikolora flago hisita pro la jariĝo de la Dua Respubliko en Éibar, 2008
* Historia trikolora flago kaptita post la Batalo de EbroHistoria trikolora flago kaptita post la Batalo de Ebro

Referencoj
----------

1. ↑  George Orwell, *Hommage à la Catalogne* (franclingva traduko de *Homage to Catalonia*), 38-a paĝo, editorado **10-18**

* Kategorio Flago de la Dua Hispana Respubliko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Restaĵoj de la fortikaĵo.
La **fortikaĵo de** **Halidzor** (armene: Հալիձորի բերդ) estas fortikaĵo de mezepoka Armenio situanta sur monteto preterpasanta la riveron Vogĝi norde, proksime al la urbo Kapan, kiu estas je 1 kilometro sudokcidente en la provinco Sjuniko, Armenio. Fortikaĵo Halidzor troviĝas je 1.051 metroj super marnivelo.

La heroo David Bek poste mortis en la fortikaĵo post malsano en 1728. Buŝa tradicio rakontas, ke post lia morto venis maljuna episkopo de Tatev kaj faris tre grandan funebran ceremonion honore al li. Bek laŭdire estas entombigita en la tombejo tuj ekster la fortikaĵaj muroj. La tomboŝtono laŭdire havas ununuran floron ĉizitan sur malsupra flanko tiel ke la malamiko ne rekonus ke ĝi estas la fina ripozejo de la gvidanto.

La muroj de la fortikaĵo estas aranĝitaj en neregula kvarangula plano. Ene de la muroj de la fortikaĵo troviĝas la restaĵoj de la preĝejo Sankta Minaso kaj kapelo kaj ankaŭ la fundamentoj de tio, kio iam servis kiel loĝejoj kaj aliaj strukturoj. Du arkaĵaj portaloj kondukas al Halidzor de la eksteraj fortikaĵaj muroj norden kaj suden. Ĉe la sudokcidenta angulo de la fortika muro estas turo kaj de nordo ĝis oriento estas teraso.

Referencoj
----------

1. ↑  Halidzor Fortress Elevation and Location Arkivigite je 2016-03-03 per la retarkivo Wayback Machine
2. ↑  Revue des études arméniennes: Volume 9 by Fundação Calouste Gulbenkian, Société des études armeniennes - , pg.305

* Kategorio Fortikaĵo Halidzor en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
EdE-W

**Franz WOLLMANN** (volman), aŭstrogermano, d-ro, landlernej-inspektoro, „kortega konsilanto". Nask. 12 febr. 1871 en Kriesdorf (nun en Ĉeĥosl.). Dir. de la ŝtata ekzamen-komisiono por E en Aŭ. pri kies fondo li multe klopodis (1925). Lektoro por E ĉe la ŝtata Teknika Altlernejo kaj ĉe la Urba Ped. Instituto en Wien. Komitatano de UEA.

Laŭ Aŭstria Esperanto-Revuo, 1947

Kiel gimnaziano li estis studinta Volapukon. Okaze de inspekta vizito en la seminario en Strebersdorf en la jaro 1924 d-ro Wollmann koniĝis kun la tiama estro direktoro Josef Schamanek, fame konata Esperanto-pioniro. La lingvaj kaj praktikaj preferoj de Esperanto, konvinke prezentitaj de Schamanek, tute absorbis la filologian intereson de d-ro Wollmann kaj U decidis studi la lingvon. Kvankam li perfekte scipovis la anglan, francan, italan kaj ĉeĥan lingvojn, li tamen plene kaj entuziasme dediĉis sin al Esperanto kaj fariĝis baldaŭ ĝia plej eminenta advokato. Lia lingva aŭtoritateco kaj lia inda personeco fine konvinkis ankaŭ la filologajn kontraŭulojn kaj decidigis la inst ruministerion favore al la unua oficiala rekono per starigo de la ŝtata ekzamenkomisiono.
Kiel ĝia estro d-ro Wollmann eldonis praktikan gvidilon, modelan lingvoregularon por ekzamenantoj kaj ekzamenatoj. En somero 1946 — post sepjara silentigo de Esperanto — aperis klasika propagandilo por nia lingvo en la noveldonita regularlibro de li verkita „Lebrbefähi- gungsprüfungen für Fremdsprachen" (öst. Bundesverlag). Krom multaj detaloj pri la ekzamenoj en la lingvoj angla, franca, rusa, itala, ĉeĥa, hungara, slovena, serbokroata kaj latina ĝi enhavas konvinkajn klarigojn kaj indikojn pri la praveco de artefarita mondhelplingvo kaj ĝia Zamenhofa formo, la plenan ekzamenregularon kaj sufiĉe imponan liston de Esperantoverkoj originalaj kaj tradukitaj, kiuj estas studindaj por ĉiuj aspirantaj ekzamenon en Esperanto.

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 28034
* GND: 136932703
* LCCN: no00076114
* VIAF: 118256028
* ISNI: 0000 0000 8331 5403
 |


1. ↑   N.1-2; p.8. Jan-fev. 1947
**GERGELY Pál** (gergej) estis hungara bibliotekisto, literaturhistoriisto naskita en Koloĵvaro en 1902 kaj mortinta en Budapeŝto la 27-an de oktobro 1982.

Kariero
-------

Pál Gergely estis kunlaboranto de la gazeto *Az Újság* de Kluĵo, jurstudento en Budapeŝto, ano de la Bartha Miklós Társaság, redaktoro de la gazeto *Híd* (1927-28). De 1928 li estis stenografo de la prezidentoficejo de la MTA, de 1949 ĝis sia pensiuliĝo (1967) li estis kunlaboranto de la Manuskriptejo de Akademia Biblioteko. Li eldonis kune kun Ágnes Kovács la *Székely népköltési gyűjtemény* (1-2. Bp. 1956) de János Kriza, en kritika eldonaĵo la oficejajn verkojn de János Arany (1-2. 1964-66) la publicistikaĵojn de Mihály Vörösmarty (1977). Li prilaboris la stenografiajn heredaĵojn de Béla Vikár kaj Lőrinc Szabó.

Verkoj
------

* *Székely világjárók* (Bp. 1940);
* *Erdélyi gondolatok* (1944);
* *Arany János és az Akadémia* (Bp. 1957);
* *Az Akadémiai Értesítő és a Magyar Tudomány repertóriuma 1840-1960* (Bp. 1962);
* *A Magyar Tudományos Akadémiára hagyott Vigyázó-vagyon sorsa* (Bp. 1971).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
Plurlingva dialoghelpa frazlibro desegnita por rifuĝintoj kies gepatra lingvo estas la Araba aŭ Dari kaj kiuj volas komuniki en la Bosnia, Kroata, Slovena, Germana aŭ Angla
**Frazlibro** estas konsultlibro, kiu inkluzivas antaŭpreparitajn konversaciajn segmentojn (demandojn kaj respondojn) tradukitajn de unu lingvo al alia. La frazlibro estas destinita por turistoj kaj vizitantoj de fremdlandoj, kiuj kontaktas fremdlingvajn loĝantarojn; aŭ servopersonaro kiuj kontaktas ilin. La konversacioj estas aranĝitaj laŭ komunaj areoj de konversacio (kiel ekzemple en restoracio, en hotelo, ĉe la kuracisto, ĉe la fervoja stacidomo) kaj estas dezajnitaj por ebligi konversacion en la nivelo de interŝanĝo de informaĵoj inter parolantoj de malsamaj lingvoj. Krome, la frazlibro kutime inkluzivas regulojn por ĝusta esprimo de vortoj en la cellingvo, komentojn pri gramatiko, kaj ankaŭ referencojn al akceptita kulturo, etiketo kaj kutimoj. La frazlibro estas desegnita por esti utila ilo kaj tial estas malpeza kaj facile navigebla.

Historio
--------

La unuaj frazlibroj aperis en la mezepoko por pilgrimantoj al la Sankta Lando kaj inkludis tradukon de komune uzataj frazoj de la ĉefaj eŭropaj lingvoj en la araban, la hebrean kaj grekan. En la 15-a jarcento komencis aperi frazlibroj por komercistoj. En 1493 - 1496 estis presita la anglo-franca frazlibro nomata "*Good Boke to Lerne to Speke French*".

Sur la silka vojo, frazlibroj kiuj inkludis oftajn esprimojn en la Saka lingvo (skita-ĥutana) kaj sanskrito estis oftaj.

Referencoj
----------

1. ↑   Medieval phrase book. c.1493 - 1496. Arkivita el la originalo je 2021-10-22. Alirita 2022-03-12.
2. ↑  Bibliography: "Useful Phrases for the Tourist"

Vidu ankaŭ
----------

* Lingvoj
* Tatoeba
* *English As She Is Spoke*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Frazlibro en Vikivojaĝo (Turisma gvidilo)

* Libera frazlibro ver. 24.03.2022
**Wamba** [BAMba] estas municipo en la centro de la provinco Valadolido, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Montes Torozos* en la centrokcidento de la provinco. *Wamba* estas etimologie rilatebla al la reĝo Vambo (vidu sube Historion). *Wamba* estas la nura municipo en Hispanio kies nomo ekas per W, kaj ankaŭ unu el malmultaj tiaj vortoj.

Wamba en la provinco Valadolido.
La *Montoj Torozos* de la provinco Valadolido, flave, okcidente.
Urbodomo kaj placo.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 16,19 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 52 loĝantojn. Ĝi perdis 40 loĝantojn el 1996 pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 18 km de Valadolido, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun Peñaflor de Hornija, Villanubla, Ciguñuela, Valladolid (pro enklavo de ties teritorio municipal), Castrodeza kaj Torrelobatón, ĉiuj samprovincaj.

Historio
--------

La nomo devenas el tiu de la rego de visigotoj Wamba, kiu estis elektita reĝo en tiu loĝloko en la jaro 672. En tiu epoko la nomo estis Gertikos kaj la reĝo Recesvinto havis tie ripoz-vilaon. Je la morto de Recesvinto en tiu vilao, la nobeloj elektis Vambon kiel reĝo tiun saman tagon. Tiam la monarkio estis elekta kaj nehereda.​ 

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Leono kaj poste al la Regno Kastilio. 

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj: tritiko, sekalo) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

De la historia pasinteco restis vizitindaj vidindaĵoj el kiuj menciindas la preĝejo de Sankta Maria kun romanika pordego kaj mozaranaj elementoj interne. Fine de la 12-a jarcento la monaĥejo estis de la Ordeno de Sankta Johano. De tiu epoko estas la ostarejo kiu enhavas restaĵojn de ĉirkaŭ 3 000 monaĥoj.

Bildaro
-------

* Preĝejo de Sankta Maria.Preĝejo de Sankta Maria.
* Interno de la preĝejo.Interno de la preĝejo.
* Ostarejo.Ostarejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Valadolido

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 764529
 |
Virino el Geghard, Armenio, vendas siajn gata-ojn.
**Gata** (armene: գաթա, romanize :  *gatʿa*) estas armena bakaĵo aŭ dolĉa pano. Estas multaj variaĵoj de gata en Armenio kaj kutime specifaj urboj aŭ regionoj havas sian propran version. Ĝi troveblas en diversaj formoj, grandecoj kaj povas esti ornamita aŭ lasita senornama. Antaŭ longe, gata estis bakita en toniro (tradicia armena bakejo), sed ĝi nun estas bakita en fornoj. La pano estas tradicie manĝata dum la Kandelfesto, sed ankaŭ manĝata dum aliaj festoj aŭ simple bakita por ĝui kun taso da teo aŭ kafo. .

Unu populara variaĵo estas gata kun *koric*, farĉaĵo, kiu konsistas el faruno, butero kaj sukero. Gata povas havi aliajn farĉaĵojn kiel ekzemple nuksoj, plej ofte juglandoj. Iuj variaĵoj inkluzivas meti moneron ene de la pasto antaŭ ol la gata estas bakita, kaj oni diras, ke kiu ricevas la pecon kun la monero, tiu devas esti benita kun bonŝanco. Gata el la vilaĝoj Garni kaj Geghard estas ornamita (antaŭ bakado), ronda, kaj ĝenerale ĉirkaŭ diametro de piedo. Ĉirkaŭ la suda rando de la lago Sevan, en la urbo Covinar, gata estas pli densa kaj pli dolĉa, kaj bakita sen *korico* en triangula formo sen ornamado.

Referencoj
----------

1. ↑   *Sweet Treats around the World: An Encyclopedia of Food and Culture*, p. 11.
2. ↑   *Baghdad Barcarolle*, p. 31.
3. ↑   Armenians’ Favorite Gata Bread. Arkivita el la originalo je 2019-04-10. Alirita 2020-11-08.
4. ↑  Irina Petrosian and David Underwood.  (2006) *Armenian Food: Fact, Fiction & Folklore*. Lulu.com, p. 169. ISBN 9781411698659.
5. ↑  Sonia Uvezian.  (1996) *Cuisine of Armenia*, Hippocrene Cookbooks Series. Hippocrene Books, p. 455. ISBN 9780781804172.
6. ↑  George Mouradian.  (1995) *Armenian infotext*. Bookshelf Publishers, p. 100. ISBN 9780963450920.

Vidu ankaŭ
----------

* Armena kuirarto

* Kategorio Gata (manĝaĵo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La rivereto **Vischelbach** estas 10,5 km longa, orografie maldekstra flankrivero de la Ahr en Nordrejn-Vestfalio kaj Rejnlando-Palatinato (Germanio).

Geografio
---------

### Rivervojo

La rivereto fontas ĉ. unu kilometro nordoriente de Maulbach en la arbaro Flamersheimer Wald sur alteco de 374 m super marnivelo. Ĝi unue fluas orienten kaj poste suden tra la naturprotekejo „Vischelbachtal" kaj inter Berg kaj la kounumparto Freisheim. Ĝi pretervluas ĉe la burgo Vischel kaj enfluas en Kreuzberg en la riveron Ahr (Rejno).

### Akvokolekta areo kaj alfluantoj

Sur sia 10,5 km longa vojo la rivereto trafluas altodiferencon de 203 metrojn, kiu egalas al avaraĝa dekliveco de 19,3 ‰. La akvokolekta baseno havas grandeco de 18,7 km².

La alfluantoj estas (riveromalalten)

| nomo | akvokolekta kodo | longeco (km) | direkto | enfluejoĉe km | loko |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Kischelbach | 271892112 | 0,8 | maldkestre | 9,3 | Berg |
| Gierenbach | 2718922 | 2,8 | maldekstre | 5,5 | Vischel |
| Löhrsbach | 2718924 | 3,3 | dekstre | 3,6 |  |

Referencoj
----------


* Kategorio Vischelbach en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Krono visigota de Recesvinto, reĝo de la visigotoj (653–672), apartenanta al la Trezoro de Guarrazar.
La visigotoj venis en tiaman Hispanion komence de la 5-a jarcento, sed ili ne plifirmigis entute sian kondiĉon de regantoj kaj hegemonia popolo de la regno hispan-visigota ĝis post unu jarcento.

Santa Lucía del Trampal, Alcuéscar, Cáceres, Hispanio.
La artaj montroj de tiu ĝermana popolo setliĝinta en la Iberia Duoninsulo, ĉefe tiuj de arkitekturo, ne okazis plene ĝis komenco de la 7-a jarcento. Estas multaj preĝejoj tra tuta Iberio kiuj estas restaĵoj de tiu epoko; plej parto estis toleritaj de la postaj islamaj dominantoj, kiuj ne tiom permesis novajn kristanajn konstruaĵojn.

Laŭ Francisko Azorín **Visgota arto** [tiele: ĉu eraro] estis *Arto disvolviĝinta en Hispanio de la 5ª ĝis la 7ª jc. En konstruado ĝi uzis duoncirklan k. hufan arkojn; en skulptado uzis latinan krucon k. grekajn signojn kiel simbolajn ornamojn.* Li indikas etimologion el la germana *wes gothus* (okcidenta goto), kaj de tie la latina *visigothus*.

En juvelarto elstaras la Trezoro de Guarrazar.

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 211.
2. ↑  Azorín, samloke.

* Kategorio Visigota arto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Visnye** [viŝnje] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Kaposvár.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 24 km²
* Loĝantaro: 210
* Poŝtkodo: 7534
* Telefonprefikso: 82

Situo
-----

Visnye situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, fine de longa sakovojo. Kadarkút troviĝas 8, Szigetvár 22, Kaposvár 26, Nagyatád 30 km-ojn.

Historio
--------

La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko. Antaŭ la hungaroj romianoj vivis tie. La unua mencio devenis pri la vilaĝo el la 15-a jarcento laŭ tiama hungara ortografio *"Wysnuye"*, apartenanta al kampurbo Hedrehely. Dum la turkoj la vilaĝo ne senhomiĝis. En 1945 oni disdonis parcelojn al la malriĉaj vilaĝanoj el la grandbieno. Post 9 jaroj kolĥozo nomata *Vojo al socialismo* formiĝis. Vilaĝservoj estas kuracejo kaj migra poŝto.

Vidindaĵo
---------

* lago nomata Márffy [mArfi]

Fontoj
------

* hungara Vikipedio
* http/maps.google.com
* www.iranymagyarorszag.hu
* www.zselice.hu

* Kategorio Visnye en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Vispa** estas rivero en Kantono Valezo, Svislando. La rivero havas longecon de 38 km. Ĝi estigas el la du fontbrakoj **Matervispa** kaj **Saaservispa**, kiuj kunfluas en Stalden VS. Apud Visp la rivero alfluas al Rodano.

Matervispa
----------

**Matervispa** (germane **Matter Vispa**) estiĝas en Zermatt je alteco de 1608 m s.m. per la kunfluo de *Zmuttbach*, kiu alportas la degelakvon de Zmutt-Glaĉero, de *Findelbach*, kiu estas la elfluanto de Findel-Glaĉero kaj *Gornera*, kiu senakvigas Gorner-Glaĉeron. Matervispa fluas tra la **Matervalo** (germane **Mattertal**) pasas tra la komunumoj Täsch, Randa kaj St. Niklaus VS kaj unuiĝas en Stalden VS kun Saaservispa kaj *Breiterbach* al Vispa.

Saaservispa
-----------

**Saaservispa** (germane **Saaser Vispa**) elfluas je alteco de 2197 m s.m. el la Mattmark-Lago, kiun nutras Allalin-Glaĉero kaj fariĝis fama pro la glacifalado, kiu kostis la vivon de 88 laboristoj. Saaservispa fluas unue tra Saas-Almagell, kie alfluas *Furggbach* poste ĝi trafluas la komunumojn Saas-Grund kaj Saas-Balen, por fine kunflui en Stalden VS kun Matervispa.

* Kategorio Vispa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La satelita foto de la Vistula Laguno. Ĝi estas parto de la golfo de Gdansko dividita per la Vistula Terlango.
La Panoramo de Elblongo, vido el la turo de la Katedralo de Sankta Nikolao, direkte al la Vistula Laguno
La Vistula Laguno kun la panoramo de la urbo Frombork
La akvo-vojo Gdansko-Elblongo, tra kanalo de Vistula Terlango kaj tra Vistula Laguno al la haven-urbo Elblongo / Elbląg
Bulvardo de la pola reĝo Sigismondo la 2-a (Pollando-Litovio) en la Malnova Urbo de Elblongo / Elbląg, de tie komencos la ek-konstruata de 2019 la nova kanalo tra Vistula Laguno kaj Vistula Terlango - kiu rekte ligos la haven-urbon Elbląg kun la Balta Maro
La haveno en Tolkmicko ĉe la Vistula Laguno
La **Vistula Laguno** (pole *Zalew Wiślany*, ruse *Калининградский залив*, *Kaliningradskij zaliv*), ankaŭ nomata **Kaliningrada Laguno** estas laguno en Balta Maro kun surfaco de 838 km²: 328 km² apartenas al Pollando (Varmia-Mazuria Provinco), la cetero al Rusio (Kaliningrada provinco). Ĝi estas parto de la golfo de Gdansko dividita per la Vistula Terlango.

De la Bulvardo de la pola reĝo Sigismondo la 2-a (Pollando-Litovio) en la Malnova Urbo de Elblongo / Elbląg, de tie komencos la ek-konstruata de la jaro 2019 la nova kanalo tra Vistula Laguno kaj tra la **Vistula Terlango** - kiu rekte ligos la haven-urbon Elbląg / Elblongo kun la golfo de Gdansko de la Balta Maro.

Vidu ankaŭ
----------

* Paŝo post paŝo de la konstruado de la kanalo tra **Vistula Terlango** (Jutubo-filmo) (, )

* Kurona Laguno

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑  ?

* Kategorio Vistula Laguno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 487089
* GND: 4086555-1
* LCCN: sh95000661
* VIAF: 247651479
* SUDOC: 140811230
 |
flago de la *Commonwealth* (1649-1651)
flago de la *Commonwealth* (1651-1658)
flago de la *Protectorate*, kun irlanda harpo (1658-1660).
**Komunumo de Anglio**, angle **Commonwealth of England** estis la oficiala nomo de la britia ŝtato inter la respublika periodo inter la jaroj 1649 kaj 1660. La *Commonwealth* (laŭvorte "komuna bonfarto") komence nur ampleksis Anglion inkluzive de Kimrio, pli poste ankaŭ Skotion kaj Irlandon.

Post la angla enlanda milito de 1642 ĝis 1648 kaj la ekzekuta mortigo de Karlo la 1-a la 30-an de januaro 1649, apenaŭ kvar monatojn pli poste, la 19-an de majo samjare, fondiĝis la "Komunumo" per leĝo nomata „Act declaring England to be a Commonwealth" ("akto deklaranta Anglion esti Komunumo").

La komumumo nek havis unuan parlamentan ĉambron, la House of Lords el nobelaj reprezentantoj, nek reĝon aŭ reĝinon. La dua parlamenta ĉambro, la House of Commons el ne-nobelaj reprezentantoj iĝis sola  „Parlamento de Anglio". La tri plej altaj ŝtataj funkciuloj estis la parlamenta parolisto, la prezidanto de la armea konsilio kaj la prezidanto de la ŝtata konsilio. La laste nomata konsilio estis la ŝtata registaro kaj estis nomumita fare de la parlamento. 

Dekomence en la respubliko aparte elstaris Oliver Cromwell, unu el la gvidantoj en la enlanda milito. Estis li, kiu decidis ekzekute mortigi la reĝon kaj kiu gvidis venkojn kontraŭ por-reĝaj ribeloj en Irlando (1649) kaj Skotio (1650/51).

En aprilo 1653 li deklaris sin "Lordo-Prezidanto" pinte de la ŝtata konsilio, en decembro de tiu jaro li malfondis la parlamenton kaj en la funkcio de „Lordo-Protektanto" transprenis ties taskojn.

La reĝan titolon, kiun oni ofertis al li en 1657, li malakceptis, kaj ĝis sia morto en 1658 restis Lordo-Protektanto. Lia filo Richard Cromwell transprenis la titolon, sed ne iĝis politike sufiĉe potenca kaj jam abdikis en 1659: de tiam denove regis la parlamento. 

En 1660 George Monck, 1-a duko de *Albemarle*, malfondis la parlamenton kaj oficigis novan, por-reĝan. La 8-an de majo 1660 la parlamentaj deputitoj proklamis Karlon la 2-an, la filon de la ekzekutita Stuarta reĝo Karlo la 1-a, nova reĝo. Per tio finiĝis la respublika tempo de la "Komunumo de Anglio". Karlo la 2-a la 29-an de majo revenis el sia ekzilo al Londono kaj tranprenis la reĝan regadon. La kroniga ceremonio nur okazis la 23-an de aprilo 1661 en la katedralo Abatejo de Westminster.

Pluraj eksaj britaj kolonioj poste ankoraŭ uzis la vorton „Commonwealth" en sia ŝtata nomo, nuntempe ankoraŭ Aŭstralio, kies plena ŝtata nomo estas („Commonwealth of Australia", do „Aŭstralia Komunumo").

Vidu ankaŭ
----------

* Angla Protektorato

* Komunumo de Anglio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Komunumo de Anglio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Fonta dokumento
---------------

 "An Act declaring England to be a Commonwealth" (en la anglalingva vikifontaro)
La administra unuo **Granda Skopjo** estas speciala areo de dek komunumoj, kiuj kune konsistigas la urbon Skopjo. Grupe la administra unuo estas membro de la regiono Skopjo, en kiuj ankoraŭ membras sep pliaj komunumoj, unu el ok statistikaj regionoj en Norda Makedonio. La administra centro nomatas ekzakte tiel, opština Centar aŭ "la centra komunumo" - en ĝi estas la gvidaj ŝtataj institucioj. Tamen, la historia urbocentro de Skopjo troveblas en la komunumo Čair iom pli nordoriente. Laŭ la censo de septembro 2021 en la areo Granda Skopjo loĝis entute 526 502 homoj.

Loko, priskribo
---------------

La administra unuo *Granda Skopjo* situas en la norda parto de la lando kaj kovras areon de 1 818 km².

La regiono konsistas el la jenaj 10 komunumoj, kun la respektivaj areoj. Pri la koncernaj nombroj de loĝantoj de ĉiu komunumo bonvolu rigardi en la koncerna teksto.

| Nomo | Areo - km² |
| --- | --- |
| Aerodrom | 21,85 |
| Butel | 60,79 |
| Centar | 7,52 |
| Gazi Baba | 110,86 |
| Gorče Petrov | 66,93 |
| Karpoš | 105 |
| Kisela Voda | 34,24 |
| Saraj | 229,06 |
| Čair | 3,52 |
| Šuto Orizari | 7,48 |

Statistikoj: 

la regionoj de Nord-Makedonio
  


|  |  |
| --- | --- |
| la komunumoj de la regiono (la ĉefurbo Skopjo nediferencite: vidu dekstre) | la 10 komunumoj, kiuj formas la administran unuon *Granda Skopjo*, diferencite |

1. ↑  en ŝtata broŝuro pri la censo de septembro 2021 (jen angle)
**Jan BERCHMANS** (latine: *Ioannes Berchmannus*; naskiĝinta la 13-an de marto 1599 en Diest, mortinta la 13-an de aŭgusto 1621 en Romo) estis belga teologo, sanktulo kaj jezuito. Kune kun Luigi Gonzaga kaj Stanisław Kostka li estas la patrono de la studanta junularo.

Vivo
----

Estante filo de malriĉaj sed piaj gepatroj li senditis kiel 7-jarulo al lernejo. Tie li elstaris per diligenteco kaj seriozeco nekutima. 11-jara li venis ĉe la pastro Emmerich von Diest, kies loĝejo estis kvazaŭ seminariejo. Tie li denove estis al ĉiuj samklasanoj modelo. Post tri jaroj li revenis al la patro hejmen kie li lernis ke la familio ne plu povus permesi al si subtenon financan de la studoj. Sekve li ellernu metion iun. Tiu mesaĝo ege tristigis lin kaj igis la koron de la patro moligi. La patro do loĝigis lin ĉe Johann Freymont, kanoniko en Meĥleno. Li akceptis lin kaj kunfinancis la edukadon. Intertempe estis mortinta lia pia patrino post 7 jaroj da sufero; post tio la patro frokuliĝis ĉe Sankta Sulpico. 

Sed Bermans la pli juna decidis aliĝi al la Kompanio de Jesuo. Decidohelpa estis legado de la biografio de Luigi Gonzaga. En la jaro 1616 li akceptitis fare de la jezuitoj meĥlenaj. Jam dum la novicado Bermans preparis sin al misio por konverti la malkredantojn. La profesio de misiisto estis por li la plej alloga. Li do koncentriĝis pri animzorgado kaj evangelipredikado kaj akompanis la malriĉulojn al mesoj instruante al ili kiel iĝi feliĉaj en la vivo postmorta. En la 27.9.1617 li kaŝe faris la ordenajn promesojn, publike en la 25.9.1618. Unu monaton pli poste liaj superuloj sendis lin Romon por finstudi ĉe Roma Kolegio.

Antaŭ ol forvojaĝi suden li volis ankoraŭ viziti la patron. Sed li aŭdis pri la morto de la patro kaj pri ties entombigo. Per letero li transdonis la zorgrajton pri la fratoj kaj fratinoj en la manojn de la kuratoroj kaj iris al Romo. Li esperis iĝi misiisto en Ĉinio post la finfarado de la studoj. En Romo li denove estis modela por ĉiuj. En la 31.7.1621 akceptis laŭ kutimo de la ordeno sanktulon monatan sur kiu legeblas biblia verso pri la nescio de horo de la morto. Fakte li kvin tagojn pli malfrue malsaniĝis. La situacio tiom graviĝis ke li bezonis unkton. Kiel 22-jarulo li mortis. Tuj post la morto multaj volis vidi lian kadavron kaj havigi al si relikvojn de li. La sekvan tagon li entombigitis sub la ĉeesto de multaj episkopoj kaj prelatoj en la Alojzo-kapelo kie il ankaŭ ofte preĝis. Sed poste li translokitis en la Kapelon Sankta kruco, dume la koro venis al Loveno. Sanktigo de Berchmans estis en 1888.

Fonto
-----

Vollständiges Heiligen-Lexikon, Band 3. Aŭgsburg 1869, p. 385-386, kio legeblas tie ĉi interrete.

Vidu ankaŭ
----------

* Kolegio Sankta Jan Berchmans

* Kategorio Jan Berchmans en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 584144
* GND: 118655728
* LCCN: n85116347
* VIAF: 87824108
* ISNI: 0000 0000 9764 1402
* SUDOC: 129764647
* BNF: 10549697w 112245848, 10549697w
* NLA: 49885897
* NDL: 00649566
* NKC: mzk2004250986
* ICCU: RAVV093377
 |
**Wascheid** estas komunuma parto de la komunumo Gondenbrett en la distrikto Bitburg-Prüm en Rejnlando-Palatinato.

Situo
-----

Wascheid situas en la valo de la rivereto Mehlenbach, kiu preterfluas ĉe la orienta rando de la vilaĝo. Norde etendiĝas granda arbaro. La strato K 180 iras de Gondenbrett en la vilaĝon. La ŝoseo K 187 ligas la ŝoseon K 180 de la vilaĝa enirejo al la B 265. Sude situas la najbara vilaĝo kaj samtempe la ĉefa loko de la komunumo Gondenbrett. Wascheid situas en la Schneifel

Historio
--------

Unuafoje menciita de dokumento estis Wascheid en la jaro 1514 kiel *Wasserscheid*. La vilaĝo verŝajne fondiĝis je la fino de la lasta mezepoka senarbariga fazo.

Origine la vilaĝo estis posedaĵo de la abatejo Prüm. Ĝis la fino de la 18a jarcento ĝi apartenis al la ŝoltisejo Gondenbrett en la elekttrevira Amto Prüm. Post la okupado de la Maldeksta Rejna bordo (1794) en la unua revolucia milito Wascheid apartenis de 1798 ĝis 1814 al la kantono Prüm en la sardepartemento.

La Viena kongreso donis la regionon kaj do ankaŭ Wascheid 1815 al la reĝlando Prusio. Sub la prusa administrado Wascheid estis parto de la vilaĝestrejo Olzheim kaj ekde 1816 al la distrikto Prüm en la distriktaro Trier.

Ekde la 1a de januaro 1971 la ĝis tiam sendependa komunumo Wascheid kun siaj tiamaj 175 loĝantoj iĝis komunumparto de la nove fondita komunumo Gondenbrett.

Vidindaĵoj
----------

* la rom-katolika kapelo „nomo Jesuo" de la jaro 1797

Referencoj
----------

1. ↑   Wilhelm Fabricius: *Erläuterungen zum geschichtlichen Atlas der Rheinprovinz, 2. Band: Die Karte von 1789.* Bonn 1898, S. 122.
2. ↑  Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz – Amtliches Gemeindeverzeichnis 2006 Arkivigite je 2011-07-18 per la retarkivo Wayback Machine, paĝo 177 (PDF; 2,6 MB)

* Kategorio Wascheid en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Gustav Adolph MICHAELIS** (9-an de julio 1798 en Harburg - 8-an de aŭgusto 1848 en Lehrte) estis germana kuracisto kaj obstetrikisto. Li estis la patro de la arkeologo Adolf Michaelis (1835–1910).

Vivo kaj laboro
---------------

Michaelis devenis de familio de erudiciuloj kaj kuracistoj. Lia avo, Johann David Michaelis (1717–1791), estis Profesoro pri Teologio kaj Orientalistiko ĉe la Universitato de Göttingen. La patro, Gottfried Philipp Michaelis, estis ĝenerala kuracisto kaj obstetrikisto en Harburg kaj komencis en 1809 kun la ideo de profilaksa forigo de la utero altiris atenton en cezara sekco efektivigitaj en 1876 de Edouardo Porro (1842-1902) en Padovo.  Lia onklino Caroline Schelling, naskonomo Michaelis (1763–1809) estis verkistino.

Vidu ankaŭ
----------

* Michaelis-rombo

* Kategorio Gustav Adolph Michaelis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Referencoj
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 740437
* GND: 102552495
* LCCN: no2017082775
* VIAF: 19144648144910481083
* ISNI: 0000 0000 0282 2631
* SUDOC: 197429122
* BIBSYS: 98041510
 |

1. ↑   [http: / /books.google.de/ books? id = n6Y-AMPCAEkC & pg = PA181 # v = onepage & q & f = false La imperia tranĉo: la historio de operacio], paĝo 181, Lehmann, V. Schattauer, 2006
**Washington Cruz** ([ŭaŝingtOn Kruz] ; naskiĝis la 17-an de majo 1946 en Itabuna) estas brazila ĉefepiskopo

Li estas *Pasionista* pastro kaj ĉefepiskopo de Goiânia ekde la 2-a de majo 2002.

Biografio
---------

Naskiĝinta en Itabuna (Bazilo) la 25-an de majo 1946, Washington Cruz studis en Itabuna kaj Osasco. Enirinta en la Kongregacion de la Pasio de Jesuo Kristo, li faris solenan ĵuron la 16-an de januaro 1966 kaj estis ordenita pastro la 25-an de julio 1971. 

Li faris superajn studojn en la Papa Universitato de Laterano en Romo. Dum lia oficado, li estis paroĥestro en Itabuna, misiisto kaj profesoro en la Pasionistaj seminarioj de Brazilo.

### Episkopo kaj Ĉefepiskopo

La 25-an de februaro 1987, Papo Johano Paŭlo la 2-a nomis lin episkopo de São Luís de Montes Belos. Li estis konsekrita la sekvantan 9-an de majo.

La 2-an de majo 2002 li estis transigita al la ĉefepiskopejo de Goiânia.

Moto
----

*« Praedicamus Crucifixum » (« Ni predikos Krucifikson »)*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Biografio de Washington Cruz en *Catholic Hierarchy*
**James Edward "Jim" Dougherty** (12a de aprilo 1921 – 15a de aŭgusto 2005) estis usona policisto, plej bone konata ĉar estis la unua edzo de Marilyn Monroe.

La geavoj de Dougherty estis enmigrantoj el Anglio kaj Irlando. Dougherty mem naskiĝis en Teksaso. Li studentis en Altlrnejo de Van Nuys, kie gradiĝis en 1939 kun Jane Russell, kiu poste iĝos kunulino de MM en *Gentlemen Prefer Blondes*, lernejo kie li estis aktiva en teatro kaj membro de la piedpilka teamo. Li edziĝis trifoje. Kun Marilyn temis pri la unua fojo.

Li tiam estis laboristo ĉe Lockheed. Biografiistoj malkonsentas ĉu ili jam estis amikiĝintaj aŭ ĉu la geedziĝo estis totale fiksita de adoptaj zorgantoj. Ili geedziĝis la 19-an de junio 1942, tuj post kiam Monroe fariĝis 16jaraĝa, kaj ŝi poste eliris el mezlernejo. Ŝi malŝatis esti dommastrino kaj poste deklaris ke la "geedziĝo ne igis min malĝoja, sed ĝi ankaŭ ne igis min feliĉa. Mia edzo kaj mi apenaŭ parolis unu la alian. Tio ne estis ĉar ni estis koleraj. Ni havis nenion direnda. Mi mortis pro enuo." En 1943, Dougherty membriĝis en la usona komerca ŝiparo. Li estis komence postenigita sur la Insulo Santa Catalina ĉe la marbordo de Kalifornio, kie ŝi vivis kun li dum pluraj monatoj ĝis li estis ekspedita eksteren al la Pacifiko en aprilo 1944, kie li estus restinta por la plej multo el la venontaj du jaroj. Monroe tiam translokiĝis ĉe la gepatroj de Dougherty, kaj komencis labori pri la fabriko Radioplane de senpilotaj aviadiloj kiel parto de la militklopodoj.

Notoj
-----

1. ↑  "Eben R. Dougherty born c1850 Ireland". *Genealogy.com*. 16a de Februaro, 2010. Alirita la 21an de Majo, 2011.
2. ↑  *To Norma Jeane with Love, Jimmie* de Jim Dougherty, 2000. p 2-10
3. ↑  Spoto, Donald (2001), Marilyn Monroe: The Biography, Cooper Square Press 2001, p. 78.
4. ↑   Spoto 2001, p. 86.
5. ↑   Banner, Lois (2012). Marilyn: The Passion and the Paradox. Bloomsbury. ISBN 978-1-40883-133-5. p. 98.

Referencoj
----------

* *The Marilyn Encyclopedia* de Adam Victor (The Overlook Press, Woodstock, New York, 1999 Adam Victor, s.v. James Dougherty)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 535257
* VIAF: 87038854 62775641, 87038854
* ISNI: 0000 0000 7423 8346, 0000 0001 1771 1042
* SUDOC: 034324771
* NKC: vse2007414916
* BNE: XX830075 XX1273662, XX830075
 |
**Guy DEUTSCHER** (hebree גיא דויטשר‎; naskiĝis en 1969 en Telavivo) estas lingvisto el Israelo kaj verkisto de sciencaj kaj popularsciencaj libroj pri lingvistiko.

Li estas esploristo *Honorary Research Fellow* en la Universitato de Manĉestro kaj estis profesoro en la Departemento de Lingvoj kaj Kulturoj de Antikva Mezopotamio en la Universitato de Leiden en Nederlando. 

Li ricevis subgradan gradigon en matematiko en la Universitato de Kembriĝo, antaŭ doktoriĝis en lingvistiko tie. Post tio li entreprenis esploradon en Historia Lingvistiko en la St John's College (Kembriĝo).

Libro *Through the Language Glass*
----------------------------------

En lia libro *Through the Language Glass: Why The World Looks Different In Other Languages (Tra la lingva vitro: Kial la mondo aspektas malsame en aliaj lingvoj).* Lia tezo estas, ke pensado ne estas tiom limigata de lingvo, sed estas trejnita per la lingvo kiun oni uzas. Ekzemplo: en multaj okcidentaj lingvoj oni devas diri "li venas" aŭ "ŝi venas", sed en la ĉina tio ne necesas; kaj tiel, parolantoj de okcidentaj lingvoj estas pli trejnitaj en klasifikado de la homaro en virojn kaj virinojn ol ĉinoj.

Premio
------

2011: Premio de la Royal Society Prizes for Science Books por lia lilbro *Through the Language Glass: Why The World Looks Different In Other Languages.*

Literaturo
----------

*Through the Language Glass: why the world looks different in other languages*. New York: Henry Holt and Company. ISBN 9780805081954. OCLC 727479951.

Ekstera ligilo
--------------

*Does Your Language Shape How You Think?,* artikolo en la NYT Magazino fare de Guy Deutscher, adapto de lia libro *Through the Language Glass*

Referencoj
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 715284
* GND: 136303935
* LCCN: n00048656
* VIAF: 106958918 70236172, 106958918
* ISNI: 0000 0001 2144 8726, 0000 0001 2214 2331
* LIBRIS: 339726
* SUDOC: 112633358
* BNF: 144186811
* NLA: 36571334 49863060, 36571334
* NDL: 001124219
* BIBSYS: 1088006
* NKC: xx0110780
 |



1. ↑  (pl) Deutscher, Guy,(1969- ...). Informtenejo de Národní knihovny CR. arkivita, la 26-an de junio 2020.
2. ↑  (pl) Guy Deutscher, Lubimyczytan.pl.
3. ↑  (nl) Marc van Oostendorp, *Door de bril van de taal*, Neerlandistiek, la 4-an de februaro 2014, alirite la 25-an de marto 2021.
**Jan Zieja** (naskiĝis la 1-an de marto 1897 en Ossa (distrikto Przysuski), mortis la 19-an de oktobro 1991 en Varsovio) – pola kleriko, socia aganto, tradukisto de la sveda literaturo, publicisto kaj religia verkisto, soldato de la pola-bolŝevika milito de 1920, defendo de Varsovio de 1939, kapelano de Grizaj Taĉmentoj kaj de Pola Enlanda Armeo, partoprenanto de la ribelo de Varsovio, aktivulo de demokratia opozicio en Pola Popola Respubliko, subkolonelo de Pola Soldataro, kunfondinto de la Komitato por Defendo de Laboristoj (KOR) kaj Komitato de Socia Memdefendo „KOR".

Vivo
----

Filo de malriĉaj kamparanoj el Kielce-regiono. De la plej fruaj jaroj aparte interesiĝis pri lernado. En 1905 danke al helpo de paroĥestro Antoni Aksamitowski el lia gepatra vilaĝo, kaj ankaŭ stipendio donita de unu el bienuloj, li povis edukiĝi tiudirekte, eĉ malgraŭ kontraŭstaro de la patro, kiu opiniis, ke edukado ne estas necesa por mastrumado. Samjare Zieja estis atestanto de eventoj de la Rusia revolucio de 1905: naciaj marŝoj, okaziĝantaj i.a. sub gvido de la pastro, kiu pro iro al tomboj de januaraj ribelintoj estis arestita de la regopovoj. En 1907 Jan eklernis en Varsovia gimnazio, kion poste daŭrigis en 1910, post dujara paŭzo kaŭzita de financaj problemoj, ankaŭ en varsovia gimnazio je la nomo al sankta Stanisław Kostka.

Jam dum lernado agis socie – estis skolto, aktive partoprenis eldonadon kaj distribuon de la periodaĵo „Lud Polski" (Pola Popolo) kaj eniris al Nacia Kamparana Asocio. En 1915 finis la gimanzion, sed pro politikaj kaŭzoj ne ricevis abituron.

Malgraŭ tio, samjare eniris al animzorga seminario en Sandomierz. La 5-an de julio 1919 ricevis de la manoj de episkopo Marian Ryx la ordinon. Samjare ekstudis teologion ĉe Varsovia Universitato.

Eksteraj ligiloj
----------------

* dr hab. Rafał Łętocha, *Biedaczyna z Osse. Ks. Jan Zieja – kapłan, myśliciel, społecznik, asceta* Povrulo el Ossa, Pastro Jan Zieja - sacerdoto, pensisto, socia aganto, asketo.

* Kategorio Jan Zieja en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 665231
* GND: 119179938
* LCCN: n92060625
* VIAF: 56654473
* ISNI: 0000 0000 7141 0809
* BNF: 12187772r
* NKC: js2012704541
 |
La **Haenyeo**-j aŭ Haenyŏ-j (koree: 해녀 aŭ 海女; *mar-virino*) estas virinoj, kiuj laboras naĝanta senspire en la maro, en la provinco de Jeju-do, en Koreio. Ili formas matriarkan socion.

Ĝis la fino de la 19-an jarcento, naĝi por trovi konkoj precipe estis rolon de viroj. Tio laboro ĉesis esti profitebla, kiam ili ekdevis pagi imposton por tio laboro, dum la virinoj ne. La virinoj eklaboris en la maro (tio, kio estis juĝata malaltan laboron), kaj, pro la granda dependeco de la insulo por la marproduktado, ili fariĝis la ĉefaj mon-alportantoj de la familio. Koncekvente, ili fariĝis la famili-ĉefoj.

Tio ĉi evoluo kontraŭis la Korean Konfuceismon, kio tradicie rigardas la virinojn kiel subulinoj. Do la Seula administrantaro, intencis (malsukcese) malpermesi la virinojn naĝi, argumentante ke ili montris sin nudaj.

La Haenyo-j estas elprovitaj apneistinoj, ili povas ŝtopi ilian spiradon dum du minutoj, kaj malsupreniri ĝis dudek metroj sub la maro. Ili laboras malgraŭ la danĝeroj de la maro : ŝarkoj kaj meduzoj. Iliaj marvirina] plonĝovesto estas grasa same kiel la haŭto de maranimaloj.

Post la fino de la 1970-aj jaroj, la eksportado de marproduktoj ĝis Japanio pliriĉigis la mar-virinojn. Ili povis ripari ilian domon, aĉeti novan domon en la urbo kaj sendi siajn filinojn en lernejo.

Dume, tio estas kaŭzo de la malapero de la profecio, ĉar la filinoj preferas labori en la turisma industrio de la insulo, aŭ en urbegoj. En 1950, ili estis 30 000. En 2003, ili estis 5 650 (85% estis pli ol kvindek-jara).

La nombro de Haenyo-j malpliiĝas kaj la viroj trovas plifacile laboron dank'al turismo, la futuro de tio matriarka societo ŝajnas malcerta.

Dosieroj
--------

* Kategorio Haenyeo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑  (esperanto) Katerina Markelova, *La Haenyeo: Vivanta legendo de Jeju*, Unesko-kuriero, april-junio 2017, p. 37

Vidu ankaŭ
----------

* Sirenado
La sfinkso kaj la piramido
**Luxor Hotel** estas hotelo kaj kazino situanta en Las Vegas Strip en Paradise (Nevado), Usono. Temas pri unu el la grandaj turismaj kompleksoj kiuj koncentriĝis sur unu temo. La elfosaĵoj por la konstruado de Luxor komenciĝis en 1991, en la sama jaro kiam komenciĝis la Treasure Island kaj la nuna MGM Grand. Ĝia temo estas la Antikva Egiptio kaj entute enhavas 4,408 ĉambrojn ĉiuj ordigataj en la interno de piramido kaj kun du ĝemelaj ziguratoj kiuj estis poste aldonitaj. La hotelo ŝuldas sian nomon al Luksoro (antikva Tebo) en Egiptio, la loko de la Valo de la Reĝoj, Karnak kaj la Luksor-templo, kaj aliaj faraonaj monumentoj, sed ne piramidoj.

Kiam ĝi inaŭguriĝis la 15-an de oktobro 1993, la piramido estis la plej alta konstruaĵo de la komplekso kaj elspeziĝis 375 milionoj da usonaj dolaroj por ĝia konstruado. Teatro kaj du aldonaj turoj kun 2.000 ĉambroj estis aldonitaj en 1998 kontraŭ 675 milionoj da usonaj dolaroj. En junio 2004, ĝi estis aĉetita de MGM Mirage.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Luxor Hotel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de Luxor Hotel
La **Wasserkuppe** estas la plej alta monto de la mezalta montaro Rhön en centra Germanio. La monto mem, kiu altas 950 metrojn super la marnivelo, situas en la federacia lando Hesio kaj estas la plej alta monto de la federacia lando entute, sed la kompleta montaro etendiĝas tra partoj de tri federaciaj landoj – nome la oriento de Hesio, la nordo de Bavario kaj la sudokcidento de Turingio. La montopinto apartenas al la komunumo Gersfeld. En la monto fontas la rivero Fulda, unu el la du riveroj kiuj poste konsistigas la riveron Werra enfluanta la Nordan Maron, sed ankaŭ 30 pliaj rojoj kaj riveretoj fontas sur la monto.

Etimologio
----------

La vortero *Kuppe* aŭ en la mezaltgermana lingvo *Kupfe* signifas rondeta "montetosupro", do supro sen akra, kruta roka montopinto, sed pri la unua nomero estas tri hipotezoj: La fonto en la mezaltgermana lingvo povus aŭ esti *wazzer* (prononco kun esperantlingva "z"), akvo, en la moderna altgermana lingvo *Wasser* (prononco kun esperantlingva "s"), kaj la multaj riverofontoj tute probabligas tiun nomon, sed povus temi ankaŭ pri *wase*, herbejo, paŝtejo, aŭ pri la vorto *wasse*, akreco, kiu rezultigus kompletan tradukon "kruta montopinto" (kio laŭ aspekto de la monta silueto malpli verŝajnas, sed tamen teorie ne ekskludeblas). Fina pruvo por unu el tiuj tezoj ekzistus, se troveblus dokumenta fonto en la mezaltgermana lingvo kun mencio de la montonomo, kiu donus klaran indikon pri la nomkompreno en la mezepoko – sed ĉar tia tekstero ĝis nun ne troviĝis, restas diveni inter la tri teorioj.

* Kategorio Wasserkuppe en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Vitrino kun porcelano kaj vitraĵoj
**Vitrino** (el la franca: *vitrine*, *vitre* = vitro; latine: *vitreum* = vitro) estas elmontra ŝranko kun almenaŭ unuflanke vitra vando aŭ ujo kun levigebla vitra kovrilo. Vitrino ebligas la vidon de la enaj objektoj sen malfermo. Sinonimo estas montroŝranko aŭ montrujo.

La funkcio de vitrino estas kutime prezentado de elektitaj kaj ofte altvaloraj aĵoj. Oni celas protekton de la aĵoj kontraŭ malpermesita forpreno, damaĝo pro mekanikaj aferoj, klimato, polvo aŭ troa lumo.

Vitrinoj troviĝas ekzemple en muzeoj kaj estas uzitaj ankaŭ kiel anonctabuloj.

Ankaŭ en privataj hejmoj vitrinoj troveblas.

Laŭ Francisko Azorín **vitrino** estas simple *Elmontra vitroŝranko.*[1] Li indikas etimologion el la latina *vitrum* (vitro).[2]

Referencoj
----------

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 212.
2. ↑  Azorín, samloke.

Bibliografio
------------

* Barbara Karwatzki, Hartmut John (Red.): *Der Ausstellungsraum im Ausstellungsraum. Moderne Vitrinentechnik für Museen*. (= Schriften des Rheinischen Museumsamtes; Nr. 59). Rheinland-Verlag, Pulheim / Habelt, Bonn 1994, ISBN 3-7927-1462-0
* Inge Weidemann, Doris Schmidt: *Praxisbuch Schaukastengestaltung*. Hänssler, Holzgerlingen 1999, ISBN 3-7751-3253-8
emblemo
la rolulo en la filmo "Popeye la maristo renkontas la 40 rabistojn de Ali Baba"
**Popeye** [POPaj] estas usona komiksa kaj filma rolulo venanta el la jaro 1929. Tuj li akiris favoron de legantoj kaj ĝis du jaroj ĝia kreinto E. C. Segar faris stelon. Sed en pli vastan subkonscion venigis ĝin nur Max Fleischer, kiu unuafoje prezentis Popeyon en kurta filmo en la jaro 1933. Popeye estas maristo, kiun oni plej ofte vidas fumi pipon kaj murmurantaj aferojn subspire. Li havas nur unu okulon (neniam estas klarigite kiel li perdis sian alian okulon), li estas mallonga kaj nerafinita, sed kiam problemo okazas, kutime savante lian amatinon, Olive Oyl de lia nemezo, Bluto/Brutus, li manĝas ladskatolon da spinaco, de kiu donas al li superhoman forton. Popeye fariĝis ikono, danke al kiu kreskis konsumo de spinaco en Usono je 33%.

Vidu ankaŭ
----------

* Popeye (filmo)
* vilaĝo de Popeye

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala paĝaro (angle).
* Paĝo pri Popeye je la oficiala retejo de la eldonisto (arkivigite en junio 2006) Arkivigite je 2013-07-11 per la retarkivo Wayback Machine (angle).

*Popeye la maristo renkontas Sinbadon la mariston*

* Kategorio Popeye en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)