recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**DÁLNOKy Lajos** (da:lnoki nadj) familinomo Dálnoky Nagy estis hungara, poste rumania hungara poeto, tradukisto, dramverkisto naskiĝinta en Miŝkolco la 9-an de aprilo 1862 kaj mortinta en Arado la 2-an de marto 1937.

Kariero
-------

Lajos Dálnoky studis en Miŝkolco kaj Poĵonjo. En 1886 li doktoriĝis pri juro, poste li estis oficisto, de 1891 ĉefnotario de la departemento Arad, de 1899 ĝis 1918 vicprefekto. Li estis prezidanto, poste honora prezidanto de la Kölcsey Egyesület. Li tradukis poemojn de Paul Géraldy, Verlaine kaj Heine. El liaj tetraĵoj estis prezentitaj la jenaj: *A harag* (1891), *A pletyka* (1906), *Az attaché apja* (1908), *Ifjúság* (1933). Liaj verkoj aperis sub la plumnomo *Lajos Dálnoky* .

Verkoj
------

* *A harag* (dramo, Bp. 1891);
* *Házasság* (komedio, Bp. 1894);
* *Tavasz-ősz* (poemoj, Arad, 1922);
* *Fény-árny* (poemoj, Arad, 1923);
* *Könny-mosoly* (poemoj, Arad, 1925);
* *Karnevál* (verskomedio, Arad, 1926);
* *Mythologia* (poemoj, Arad, 1928);
* *Összes művei* (I. Arad, 1937).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**Antonino 'Ninni' Cassarà** (naskita la 7-an de majo, 1948 en Palermo, mortis la 6-an de aŭgusto 1985) estis itala komisaro de la movokomando de Palermo. Li estis altranga ĉasisto de mafiuloj mortigita de membroj de la Mafio.

Ninni Cassarà estis proksima kunlaboranto de Giovanni Falcone kaj lia kontraŭ-mafia grupo. Kvankam Cassarà kaj lia teamo estis nebone ekipitaj kaj havis malmultan politikan subtenon, ili atingis kelkajn kernajn sukcesojn. Per vasta esplorado, Cassarà sukcesis produkti liston de arestaj mandatoj por pli ol 160 membroj de la mafio en 1982, kio estis la plej granda kaj plej ampleksa kolekto de internaj procezoj kaj hierarkioj. Li povis realigi ĉi tiun liston kun la helpo de multaj pentitoj, kiuj estis pretaj kunlabori kun la polico dum la mafiaj militoj pro timo esti murditaj de la klano Cosa Nostra ĉirkaŭ Totò Riina. Unu el liaj ĉefaj informantoj estis, inter aliaj, Salvatore Contorno, ĉar li sciis pli pri la internaj ligoj de la internacia heroina komerco kaj povis atesti pri ĝi. Antonino Cassarà estis murdita la 6-an de aŭgusto 1985 fare de membroj de la mafio. Murda taĉmento de naŭ armitaj mafiuloj surprizis lin kaj lian korpogardiston antaŭ sia domo. Li mortis ĉe la brakoj de sia edzino dum lia filino rigardis la agon ekde la balkono. Cassarà ricevis plurajn premiojn pro sia agado kontraŭ la mafio, kiel la *Civila Valoro*.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 637427
* LCCN: n93086813
* VIAF: 63224217
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Internacia Akademio de Universala Lingvo** (**Akademi Internasional de Lingu Universal**) sub la gvido de Waldemar Rosenberger, ekde 1892, estis akademio de Idiom Neutral. Ĝi aperis kiam Johann Martin Schleyer eksigis la Kadem Volapüka kaj elektis li mem akademianojn al Volapuko.

Vere la *Akademi* kreis la Idiom-Neutralon kiel kolektiva projekto dum multaj jaroj. Dum la direktoreco de la usonano A. Holmes aperis finfine la kreita lingvoprojekto Idiom Neutral en 1902. Tiutempe la Akademio konsistis el 15-36 akademianoj: ĉiu akademiano estis koopte elektata por 5-jara periodo, kaj estis reelektebla. En 1908 finiĝis la direktora periodo de Holmes, kaj Idiom Neutral (pri kiu diskutis la Akademio en sia nova organo *Progres*) rapide malaperis antaŭ reformaj projektoj, kiel Idiom Neutral Modifigita kaj Idiom Neutral Reformita.

Sub Giuseppe Peano, ekde 1909, ĝi ŝanĝis en 1910 sian apogon al Latino sen fleksio kaj ŝanĝis la nomon al Academia pro Interlingua.
**Vikencij Ravinski** (1786 Smolenska gubernio - 1855) - belorusa poeto, dramisto. Plej ebla autoro de anonima poemo "Eneido desubflanko"

Biografio
---------

Devenis de nobela familio. Militservis, partoprenis en militkompanioj kontraŭ Napoleono. En la jaro 1816 emeritiĝis en rango de kolonelo. Edziĝis kun Praskovja Rimskaja-Korsakova, havis 4 filojn kaj 6 filinojn.

De la jaro 1826 je civila servo en Orenburga gubernio. Vivis en Ufa, Penza (1828-1832), Kostroma (1832-1833).

Regulan edukadon ne havis, studis memstare, scipovis francan kaj germanan lingvojn, interesiĝis pri historio kaj literaturo.

Verkoj
------

Literatursciencisto atribuas al li verkon de beloruslingva anonima poemo "Eneido desubflanko".

Aŭtoro de versa komedio "Kontraŭvola edziĝo", satiro kontraŭ Arakĉeev "Granda viro de subordigo", versoj en kiaj estis primokitaj moroj de bienistoj, ridindaj epizodoj de bienista vivo. Ĝiaj tekstoj ĝis nun ne konserviĝis.

Literaturo
----------

* Кісялёў Г. Загадка беларускай "Энеіды" - Мн. 1971;
* Кісялёў Г. Слядамі "Энеіды"//Полымя. 1996. №10;
* Кісялёў Гю Равінскі//Беларуская энцыклапедыя. Т. 13 - Мн. 2001;
* Разыскивается классик... :историко-литературная дилогия/киселёв Г. В. - Мн. С. 171-222.
**Katolika lingvo** estas internacia planlingvo proponita de Albert Lyptai, hungara kuracisto de ĉilia mararmeo, en 1892. La adjektivo "katolika" ne estas uzata de Lyptai en religia senco, sed signifante "universala", laŭ etimologio (gr. *katholikos*). La moto de la projekto ("internacia lingvo estu malkovrota, ne inventota") estas pli konata ol la projekto mem.

Gramatiko
---------

1. Substantivoj:
	1. La radiko indikas la neŭtra substantivo; virseksa substantivo finas per -o; ina, per -a. Tio ne estas aplikebla nur al vivaj estaĵoj, sed ankaŭ al ne vivaj: capel/capela/capelo (ĉapelo neŭtra/ ĉapelo por virino/ ĉapelo por viro).
	2. Pluralo estas farita kun aldono de -s;

1. Verboj:
	1. malperfekto: -á;
	2. perfekto: -í;
	3. futuro: -ó;
	4. estanto varias laŭ la persono:
		1. -o (mi);
		2. -a (ci);
		3. -e (tria persono);
		4. -os (ni);
		5. -as (vi);
		6. -es (ili).
2. Nombroj:
	1. un = 1
	2. dve = 2
	3. tre = 3
	4. quator = 4
	5. quin = 5
	6. six = 6
	7. sept = 7
	8. oct = 8
	9. nov = 9
	10. dece = 10

Vortareto:
ama: ami;  

capel: ĉapelo;  

digit: fingro;  

frata: fratino;  

frato: frato;  

hom: homo;  

homa: virino;  

homo: viro;  

professora: profesorino;  

professoro: profesoro;  

qe: ke;  

si: se.

Bibliografio
------------

Alberto Liptay  

La lengua católica  

Paris, Roger & Chernoviz, 1890  

Alberto Liptay   

Langue catholique: Projet d'un idiome international sans constr. grammaticale  

Paris, Bouillon, 1892  

290+ pp.

La projekto ricevis la bibliotekan klasifikon 419.4 "1892" de Biblioteko Butler.
**KOSINSZKY Viktor** (pro. kroŝinski) estis hungara vinberkulturisto, universitata profesoro naskita en Arado la 15-an de junio 1909 kaj mortinta en Budapeŝto la 29-an de septembro 1954.

Biografio
---------

Viktor Kosinszky doktoriĝis en la ekonomikuniversitato de Budapeŝto en 1932. De 1933 li laboris en la esplorinstituto de Szőlészeti Kutatóintézet, de 1941 li estis preleginto de fakultato pri ekonomiko. En 1943 oni komisiis lin kiel eksterordinara profesoro por organizi la katedron pri vinberkulturo en la Kertészeti és Szőlészeti Főiskola. De 1947 li estis publika ordinara profesoro de la fakultato pri ĝarden- kaj vinberkulturo de Agrártudományi Egyetem. De 1950 li denove laboris en la Szőlészeti Kutató Intézet.

Verko
-----

* *A gyakorlati szőlőtermesztés* (Bp. 1937);
* *Szőlőfajtaismeret* (Bp. 1941);
* *Szőlőművelés* (Bp. 1948):
* *A szőlőtermesztés kiskönyve* (Bp. 1948);
* *Szőlőgazdaságunk sorskérdései* (Bp. 1948);
* *A szőlőművelés üzemi kérdései* (Bp. 1949).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Bella Italia** ("bela Italio") estas feria vilaĝo en la komunumo Lignano Sabbiadoro ("Linjano orsabla") de Italio. Ĝi situas en la nord-orienta provinco Udine kaj en la itala regiono Friulo-Venecio Julia. 

urbocentre
sabla kastelo ĉe la plaĝo

Geografio
---------

*Bella Italia* lokiĝas sur verda duoninsulo 2 kilometrojn nordokcidente de la komunuma centro de Lignano Sabbiadoro, direkte al la pinto de la duoninsulo, rekte ĉe vastaj plaĝoj de la Adriatika Maro, proksimume 50 kilometrojn de Udine kaj je 90 kilometroj de Venecio kaj Triesto.

Fervojo
-------

kvankam la centro de Lignano estas dense loĝata kaj kovrata per hoteloj, kaj sekve la plaĝo somere plenplenas, iom distance en la duoninsulo estas ankaŭ trankvilaj lokoj
La turisma loko estas servata de la stacidomo Latisana-Lignano-Bibione, situanta sur la fervoja linio Venecio-Triesta, situanta en la proksima Latisana kaj ligita al Lignano per buso kaj la dediĉita servo "LignanoLink" kiu ligas Lignanon kun ununura vojaĝsolvo al la nacia fervoja reto. La fervoja stacio Latisana estas servita per regionaj kaj longdistancaj ligoj.

Esperanto
---------

En aŭgusto 2023 okazas en la vilaĝo *Bella Italia* la 79-a Internacia Junulara Kongreso (IJK) de TEJO kaj samtempe la internacia kongreso de Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj (ILEI).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (itale, angle kaj germane)
* IJK 2023 (esperante)
* ILEI-Kongreso 2023 Arkivigite je 2023-01-16 per la retarkivo Wayback Machine (esperante)

  

urbocentro de Lignano Sabbiadoro
Aranĉinoj
**Aranĉinoj** (itale **arancino**, sicilie **arancinu** aŭ **arancina**) estas specialaĵo de la sicilia kuirarto. Kiel tio, ĝi estis oficiale agnoskita kaj inkluzivita en la listo de tradiciaj italaj produktoj de la Ministerio pri Agrikulturaj Manĝaĵoj kaj Arbaraj Politikoj (MiPAAF) kun la nomo "rizaj pilkoj".

Temas pri buletoj kun pilka aŭ konusa formo el panumita kaj fritita rizo, 8-10 cm de diametro, ĝenerale farĉita per raguoj, pizoj kaj speffa fromaĝo nomata kaĉokavalo, aŭ dispecigitaj kuiritaj ŝinko kaj mocarelo. La nomo devenas el la origina formo kaj de la tipa ora koloro, kiu memorigas pri oranĝo, tamen, en la orienta parto de la insulo Sicilio la aranĉinoj havas pli ofte konusan formon.

En Palermo kaj Katanio la uzo de safrano estas tre ofta por doni oran koloron al rizo, tre kompakta kaj klare apartigita de la farĉaĵo, male al kio okazas en la areo de Mesino, kie la saŭco estas uzata kun safrano.

Ĉiuokaze, la origina recepto de la aranĉinoj ne inkluzivas la uzon de ovoj, nek la farĉaĵon (fakte la originalo enhavas multan amelon kaj ne bezonas ovojn por esti ligitaj), nek por panumado.

* Kategorio Aranĉinoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Lajos MÁRTON** [mArton], Jehuda, rumania hungara ĵurnalisto, leksikografo. Li naskiĝis en Nagyszalonta la 21-an de majo 1910 kaj mortis en Jerusalemo la 14-an de decembro 1977.

Kariero
-------

Lajos Márton finis juron en Oradea, poste li doktoriĝis en Kluĵo. Li studis ankaŭ historion, geografion kaj arthistorion. Dum la dua mondmilito li faris laborservon, poste li estis deportita en Bergen-Belsen. En 1945 li loksidiĝis en Palestinon. De 1950 li redaktis la hungaran programon de la radio de Israelo, poste de 1970 li gvidis la Sekcion de Orienta Eŭropo. Li publikigis en hebrea kaj en hungara lingvoj. Li estis kunlaboranto de revuo *Hatikva* de Latinameriko kaj de gazetoj de Israelo. Li ricevis 1975 la premion Herzl pro liaj historitemaj publikaĵoj. Li estis redaktoro de la Granda Hebrea Enciklopedio (li redaktis la hungaran parton) kaj de la anglalingva *Encyclopedia Judaica* (hungara parto)

Fonto
-----

* Borbándi GyulaNyugati magyar irodalmi lexikon és bibliográfia*, HITEL, Budapest 1992*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 493236
* LCCN: n85328703
* VIAF: 23598093
 |
**Kirko de Kerimäki** estas luterana kirko situanta en la urbo Savonlinna en kirkvilaĝo de eksa komunumo Kerimäki, laŭ la paroĥo "la plej granda ligna kirko en kristanaro kaj la plej granda kirko spaco en Finnlando" kaj la plej granda ligna kirko en la mondo. Ĝi situas proksimume 20 kilometrojn nordoriente de la centro de Savonlinna sur la bordo de la lago Puruvesi. Ĝi estas duobla krucita kirko. Ĝia arthistoria signifo kuŝas en sia stil-historia statuso kaj grandeco.

La unua plano de la kirko estis farita en 1842 fare de E. B. Lohrmann. Ĝi devis esti simila laŭ formo al tio, kio jam estis efektivigita. Tamen, la eklezio planita en tiu tempo povus esti gastiginta nur 1 500 homojn je fojo, sed la grandeco de la paroĥanaro estis 10 000 homoj. Homoj de Kerimäki ne akceptis la planon kaj petis la decidantojn pri desegnaĵoj de pli granda kirko. Tamen ili ne volis konsenti pri la peto, ĉar ili timis, ke tia granda ligna kirko ne restos sendifekta. Tamen, en 1844, la arkitekto A.F. Granstedt dizajnis kirkon, kiu povis gastigi 5 000 homojn, kaj konstruado de la kirko estis komencita tuj. Ŝajne, Granstedt ĵus pligrandigis la desegnaĵojn de Lohrmann. La kirko estis finkonstruita la 25-an de septembro 1847. Axel Magnus Tolpo, ekleziisto el Vihti, gvidis la konstrulaboron, kaj post lia subita morto, la laboro estis daŭrigita fare de lia filo Theodor Tolpo. Paroĥanoj ankaŭ estis implikitaj en la laboro, ĉar la impostfiguro ordonis al la viroj de la municipo labori laŭvice. La paroĥo mem nomumis la metiistojn, masonistojn, forĝistojn kaj ĉarpentistojn. Laŭ la takso de Granstedt, 294 000 najloj estis forĝitaj surloke.

La kirko estis konsekrita fare de la episkopo de Porvoo, C. G. Ottel, dum pentekosto, la 11-an de junio 1848.

Eksteraj ligiloj
----------------

* informoj pri la kirko en la finna, sveda, angla, germana kaj hispana

  

la kirko kaj sia aparta sonorila turo

* Kategorio Kirko de Kerimäki en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Lanteuil** - jen france, okcitane respektive gaskone *Lantòl* - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Corrèze*, en la administra regiono Nova Akvitanio kaj en la historia kultura regiono Limoĝio. Fine de 2020 en la komunumo vivis 479 loĝantoj sur areo de 22,47 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 21 loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Brive-la-Gaillarde kaj al la kantono *Midi Corrézien / Migdia de Corresa*. 

La teritorio havas komunan limon kun Albignac, Beynat, La Chapelle-aux-Brocs, Lagleygeolle, Dampniat, Noailhac, Turenne kaj Cosnac.

Geografio
---------

Lanteuil situas en kampara, maldense loĝata pejzaĝo en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. La komunumo troviĝas en la geografia baseno de Brive-la-Gaillarde, en la sudokcidenta parto de la departemento.

Historio
--------

La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Lanteuil antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Corrèze
* Kantono Beynat, malfondita en marto 2015
**FÉLEGYHÁZI László** (fe:ledjha:zi) estis hungara pentristo naskita en Satmaro la 28-an de marto 1907 kaj mortinta en Budapeŝto la 20-an de marto 1986.

Kariero
-------

László Félegyházi havigis diplomon de desegninstruisto en Budapeŝto inter 1923 kaj 1930 en la Belarta Altlernejo, poste li vivis kaj laboris por jaroj en Baia Mare. En 1934 li studis en Parizo kaj poste li loksidiĝis en Hungario en Debreceno, kie li envolviĝis la laboron de Asocio Endre Ady. Li ekspoziciis regule en la diversaj aranĝoj de la Szinyei Társaság kaj Képzőművészek Új Társasága. En 1932 kaj 1935 li havisretrospektivajn ekspoziciojn en muzeo Déry Múzeum de Debreceno. Poste 1945 li partoprenis ĉiuj pli gavajn ekspozociojn. után minden jelentősebb tárlaton részt vett. 1972-ben Bp.-en a Magy. Nemzeti Galériában (MNG) állított ki a K-mo.-i művészek kiállításán. Festményein az

Premioj
-------

* Szinyei-premio (1932);
* Munkácsy-premiito (1950).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon, Artportal.hu
**Arŝak Abrahami FETVAĜJAN** (armene: Արշակ Աբրահամի Ֆեթվաճյան; naskiĝis en Trabzon, Otomana Imperio, la 1-an de oktobro 1866 - mortis en Masaĉuseco, Usono, la 7-an de oktobro 1947) estis armena artisto, pentristo kaj dizajnisto. Li estas plej konata pro siaj akvarelaĵoj de la arkitekturaj monumentoj de la mezepoka armena urbo Ani, kaj pro la desegnado de la valutoj kaj poŝtmarkoj de la Unua Armena Respubliko (1918-1920). Kiel rezulto de pli ol 20 jaroj dediĉitaj al arto, Fetvaĝjan produktis ne malpli ol 2.000 verkojn, el lucidaj krajonaj desegnoj al diligente precizaj akvarelaĵoj, kiuj montris historie signifajn preĝejojn, monaĥejojn, kapelojn kaj palacojn. Konsiderinda nombro de liaj aliaj verkoj ankaŭ estis portretoj de armenoj ĉe la fino de la 20-a jarcento.

Galerio
-------

* Portreto de Mikajel Vartapet (1907)Portreto de Mikajel Vartapet (1907)
* Mara ondo (1903)Mara ondo (1903)
* Katedral de Anio (1905)Katedral de Anio (1905)
* Virino el SasunoVirino el Sasuno
* Demokratia Armena Respubliko, 250 rublojDemokratia Armena Respubliko, 250 rubloj
* Demokratia Armena Respubliko, 50 rublojDemokratia Armena Respubliko, 50 rubloj

* Kategorio Arŝak Fetvaĝjan en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 642773
* LCCN: n2010015644
* VIAF: 107946619
* ISNI: 0000 0000 7768 3082
* SUDOC: 243488114
* BNF: 16954409r
 |
Kristala globo ofte estas uzata dum klarvideco kaj aŭgurado.
**Klarvideco** estas kapableco kontaktiĝi nealireblajn kampojn de informado aŭ vidi mensajn bildojn sen helpo de fizikaj okuloj kaj trans limigoj de ordinara tempo kaj spaco. En spiritismo oni nomas ĝin ankaŭ "duobla vidado" aŭ "dua vidado". La dua vidado estas la vidado de la animo.

Plej ofte, **klarvideco** estas spontanea, sed ofte, ankaŭ ofte elvoviĝas per la volo de tiu, kiu ĝin posedas. La duobla vidado povas kreski per ekzercado, sed dependas de fiziologia strukturo de individuo. Estas organismoj kiuj tute ne taŭgas por ĝi. Sekve, ĉar fizika strukturo estas hereda, ankaŭ klavideco ankaŭ estas ligita al familia heredaĵo. Sed, malsimile al plejmulto de korpaj kapabloj, kresko de **klarvideco** per edukado ankaŭ transiĝas de unu al alia familiano. Do, ankaŭ en kelkaj popoloj, klarvideco estas pli ofta ol en aliaj.

Malsaneco, alproksimigo de iu danĝero, granda afekcio povas kaŭzi aperon de duobla vidado. La korpo troviĝas en aparta stato, kiu ebligas al la spirito vidi, kion oni ne povas vidi per la korpaj okuloj.

Ne ĉiam, personoj dotitaj per duobla vidado konscias pri ĝi. Ili ofte opinias ĝin tute natura afero, kaj multaj kredas, ke se ĉiuj homoj sin bone observus, al ĉiuj same okazus.

Konindaj klarvidantoj
---------------------

**El la mondo**

* Nostradamus
* Malaĥi
* Edgar Cayce
* Jeane Dixon
* Ingo Swann
* Vanga

**El Pollando**

* Jakub Horowic
* Stefan Ossowiecki
* Czesław Klimuszko
* Krzysztof Jackowski

Vidu ankaŭ
----------

* Divenado
* Paranormaleco
**Arumo** aŭ **Arumiano**, (*Arumian* en la angla, *Arumien* en la franca kaj *Arymén* en Arumo mem) estas arta lingvo kreita kun ludaj celoj por fikcia mondo nomata *Asemia* de iu, kiu uzas la pseŭdonimon *Nelanth*, belga franclingvano. La aŭtoro volis ke ĝia fonetiko similu al la gaela lingvo. Kvankam tute regula, la konjugacio estas malsimpla, kaj similas al tiu de latina lingvo (Ekzemple: la verbo finas la frazon) kaj uzo de du artikoloj (animato kaj neanimato) kun pluralo. La substantivoj havas la 4 kazojn de la germana lingvo: nominativo, akuzativo, dativo kaj genitivo, la sintakso similas al la latina lingvo. La aŭtoro kreis ankaŭ alfabeton kun ŝajna influo de stenografio.

Ekzemploj de frazoj en Arumon
-----------------------------

* Leniun = Bonan tagon, bonvenon
* Heï = Saluton
* Etis = Jes (laŭvorte: "vere")
* Gasis = Ne (laŭv.: "nevere")
* Nesavis = Jes/Ne (laŭv.: "malsimile")
* Niavi = Dankon
* Shesá = Ĝis revido
* Antiu iroc? = Kiel vi fartas?
* Elyn = Bone
* (Nï) nel cial = Mi (ne) scias
* Vene nim... = Mia nomo estas...
* Rochelel [nomo de la loko] an = Mi loĝas en...
* Gutal Arymenï = Mi lernas la Arumon
* Sel enial = Mi amas vin

Vidu ankaŭ
----------

* Ĉamiŝo : Alia lingvo de **Nelanth**

Eksteraj ligiloj
----------------

 Arkivigite je 2006-07-09 per la retarkivo Wayback Machine (en franca kaj angla lingvoj)
**FERENCZI István** (ferenci) estis rumanuja hungara arkeologo naskita en Kluĵo la 15-an de aprilo 1921 kaj mortinta en Kluĵo la 8-an de majo 2000. Li estis filo de arkeologo Sándor Ferenczi, pli aĝa frato de historiisto Géza Ferenczi.

Bioliografio
------------

Post la fino de la reformita kolegio de Kluĵo István Ferenczi studis la fakojn pri historio-geografio Bolyai Tudományegyetem kaj li estis unue asistanto kaj iom da tempo li laboris en la Historia Instituto de Kluĵo, poste de 1963 li estis sekciestro de Historia Muzeo de Kluĵo. Li publikis unue en revuo Erdélyi Múzeum (1941-43). Liaj studoj aperis en hungara, rumana, germana, itala, angla, franca lingvoj en revuoj: *Acta Musei Napocensis*, *Apulum*, *Crisia*, *Dacia*, *Tibiscus*, *Sargetia*, *Fasti Archaeologici*, *Revista Muzeelor şi Monumentelor*.

Verkoj ĉefaj
------------

* *Régészeti megfigyelések a Limes Dacicus észak-nyugati szakaszán* (ETF 129. Kv. 1941);
* *Csíkkarcfalvi régiségek* (ETF 165. Kv. 1943);
* *Micia* (kun Oct. Floca kaj L. Mărghitan, en rumana lingvo, Déva 1970).


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 255439
* GND: 12407474X
* LCCN: nb2004017248
* VIAF: 27401979
* ISNI: 0000 0000 7850 8534
* SUDOC: 120956608
* BNF: 15872815d
 |
***Asbarez*** (armene **Ասպարէզ**, "Areno") estas armena-usona dulingva ĉiutaga gazeto eldonita en la armena kaj angla en Los-Anĝeleso, Kalifornio, de la Okcidenta Usona Centra Komitato de la Armena Revolucia Federacio. La ĵurnalo komencis publikigon en 1908 en Fresno, Kalifornio. Ĝi translokiĝis al suda Kalifornio kelkajn jardekojn poste, kiam granda armena-usona komunumo aperis tie. Antaŭ ol translokiĝi al nova ĉefsidejo en la Hollywood-kvartalo de Los-Anĝeleso en la 1970-aj jaroj, la ĉefsidejo de la ĵurnalo situis en Glendale, Kalifornio, antaŭurbo de Los-Anĝeleso. 

La publikaĵo estas eldonata kvin fojojn semajne. Ĝi ampleksas inter 16 ĝis 28 paĝojn de marde ĝis vendredo kaj 40 ĝis 48 paĝojn sabate. Ankaŭ regule publikiĝas revuaj suplementoj en specialaj okazoj.

Asbarez en la angla
-------------------

La gazeto nun inkluzivas ambaŭ armenan kaj anglan sekciojn. Post esti tut-armena ĵurnalo, regula angla sekcio estis aldonita la 1-an de majo 1970. La angla sekcio fariĝis ĉiutaga ero ekde januaro 1993.

Interreta publikigo
-------------------

La ĵurnalo ankaŭ interrete ekpublikiĝis en 1994.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (armene kaj angle)
**Walker EDMISTON** (1926 - 2007) estis usona aktoro kaj voĉaktoro.

Li komencis sian voĉaktoran karieron per televidaĵo *Time for Beany* en 1949 kaj kiel aktoro li debutis per televidserio Maverick en 1959. 

Dum 1960-a jardeko li partoprenis televidseriojn Have Gun - Will Travel, Top Cat, The Flintstones, Daniel Boone, Green Acres, Get Smart, Batman, The Monkees, Star Trek, The Wild Wild West, The Jerry Lewis Show, The Big Valley, inter aliaj krom kinfilmojn kiel Everything's Ducky, Hitler, The Virginian, Stagecoach kaj The Green Berets. 

En la sekvaj 1970-aj jaroj li aktoris ĉe kinfilmoj kiel Start the Revolution Without Me, Pufnstuf, The Andromeda Strain, Escape from the Planet of the Apes, One More Train to Rob kaj Willy Wonka & the Chocolate Factory, kaj ankaŭ ĉe televidaĵoj The Name of the Game, Bonanza, A Man for Hanging, Mannix, Cannon, Mission: Impossible, Columbo, Gunsmoke, Yogi's Gang, Trilogy of Terror, The Six Million Dollar Man, The Quest, Land of the Lost, The Mary Tyler Moore Show, Operation Petticoat, Fantasy Island, The Adventures of the Little Prince kaj Barnaby Jones, The Plastic Man Comedy/Adventure Show, inter aliaj. 

Dum 1980-a jardeko Edmiston ĉeestis televidaĵojn Scruples, Attica, Quincy M.E. , The Waltons, Buck Rogers in the 25th Century, Spider-Man, Sizzle, CHiPs, Little House on the Prairie, Shirt Tales, Spider-Man and His Amazing Friends, Hart to Hart, Why Me?, The New Scooby-Doo Mysteries, Smurfs, Alvin & the Chipmunks, Dallas, Transformers, Galtar and the Golden Lance, Disneyland, Stingray, Jem, Foofur, inter aliaj kaj kinfilmojn kiel Wholly Moses!, The Great Mouse Detective, The Transformers: The Movie kaj Fat Man and Little Boy.

En la fino de 20-a jarcento li partoprenis en kinfilmoj Dick Tracy kaj Mimi wo sumaseba, inter aliaj krom en televidaĵoj kiel Adventures of the Gummi Bears kaj Spider-Man.

Liaj lastaj laboroj estis en 2006 en televidaĵoj Ben 10, Avatar: The Last Airbender kaj Toot & Puddle: I'll Be Home for Christmas.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 637797
* GND: 1061445054
* VIAF: 312620260
* MBA: d0fedce8-4932-472d-b92e-6e4f014c5072
 |
**Kolonia germana** aŭ **Kolonial-Deutsch** estas planlingvo kreita de Doktoro juristo Emil Schwörer en jaro 1916.

Ĝi estis planita kiel artefarita piĝino por komunikado en Germana Sudokcidenta Afriko kaj publikita en broŝuro kun la titolo "*Vorschläge einer künftigen deutschen Kolonialsprache in systematisch grammatikalischer Darstellung und Begründung*". Eble ĝi estis bazita sur la angla piĝino kun influoj de la bantua kaj de svahila.

Gramatiko
---------

Ĝi havas neŭtran difinan artikolon *de* por singularo kaj *die* por la pluralo, kaj nedifinan artikolon neŭtralan *eine* ne ŝanĝebla.

La pluralo de substantivo finas per *-en* aŭ *-n* (se la singularo finas per *-e*,*-r* aŭ *-l*): *de Fäll> die Fällen, eine Kanne> Kannen*.

La genitivo kaj dativo fariĝis per prepozicio (*von* kaj *vor* respektive). Pronomoj estas pli kompleksaj ĉar havas malsamajn formojn por genitivo kaj dativo.

La verboj estas neŝanĝeblaj, bazitaj sur la baza formo de infinitivo.

Ĉiuj atributivaj adjektivoj finas per *-e* kaj estas neŝanĝeblaj.

Literaturo
----------

Susanne Mühleisen: *Emil Schwörers Kolonial-Deutsch (1916). Sprachliche und historische Anmerkungen zu einem "geplanten Pidgin" im kolonialen Deutsch Südwest Afrika.* PhiN (Philologie im Netz) 31/2005: 30, zu erreichen unter (legebla en): Freie Universität Berlin
**Liourdres** - jen france, okcitane respektive gaskone *Liordres* - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Corrèze*, en la administra regiono Nova Akvitanio kaj en la historia kultura regiono Limoĝio. Fine de 2020 en la komunumo vivis 256 loĝantoj sur areo de 5,91 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 43 loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Brive-la-Gaillarde kaj al la kantono *Midi Corrézien / Migdia de Corresa*. 

La teritorio havas komunan limon kun Astaillac, Bilhac, Sioniac, Girac, Puybrun kaj Tauriac.

Geografio
---------

Liourdres situas en kampara, maldense loĝata pejzaĝo en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. La komunumo troviĝas en la geografia baseno de Brive-la-Gaillarde, en la sudokcidenta parto de la departemento.

Historio
--------

La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Liourdres antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.

Monumentoj
----------

La loka preĝejo datiĝas de la 12-a jarcento kaj estas romanikstila.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Corrèze
* Kantono de Beaulieu-sur-Dordogne, malfondita en marto 2015
**METZ István** [pro. mec] estis rumania hungara medicinhistoriisto, dramisto, novelisto. Li naskiĝis en Budapeŝto la 8-a de majo 1894 kaj mortinta en Târgu Mureș la 10-an de majo 1983. Li estis la filo de komponisto Albert Metz, la patro de teatra kritikistino Katalin Metz

Biografio
---------

István Metz akiris diplomon de kuracisto en Universitato Pázmány Péter de Budapeŝto (1924), poste en Iaşi (1930). Li laboris en Târgu Mureș. Li estis fondintano de katedro de medicinhistorio de OGYI de Târgu Mureș kaj ties lekciisto (1949-52), poste gvidĉefkuracisto de Studentpolikliniko (1954-69). Li estis (1952-54) literatura sekretario de Állami Székely Színház de Târgu Mureș kaj ano de KZST.

Beletristikaĵoj
---------------

* *Blanka (noveloj, Mv. 1920);*
* *Jánoska. A gyárigazgató* (Du unuaktaj teatraĵoj, 1949).

Faklibroj
---------

* I. Az orvostörténelem az ősközösségtől a kapitalizmusig;
* II. Az orvostörténelem a kapitalizmustól napjainkig (ŝtonpresita universita lekciaro, Mv. 1950-51).

Fonto
-----

* Romániai magyar irodalmi lexikon Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
**Kosmaj planlingvoj** estas nomo donita de Sergej N. Kuznecov al kelkaj artefaritaj planlingvoj kiu havas la radikon *kosm-*, aŭ ekivalenton, en ĝia nomo. Laŭ la aŭtoro, tiu elekto ne estas hazarda, sed spegulas kelkajn ideojn de *kosma komunikado*, t. e. apero de tutmonda ne nur internacia, sed universala lingvo. Pro tio, Kunezcov opozicias kosmoglotikon, la scienco de kosmaj planlingvoj" kaj "interlingvistiko", scienco de internaciaj lingvoj. 

La elpensinto de Volapuko, Johann Martin Schleyer, foje tradukis la nomon de sia lingvo per la grekorigina termino *Kosmoglosse*, ripetante la inventaĵon de la franco Lucien de Rudelle, kiu en 1858 donis la nomon Cosmoglossa al sia projekto de aposteriora internacia lingvo (alinomita ankaŭ Pantos Dimu Glossa). 

Sed, laŭ la citita aŭtoro, ĝuste Volapük komencis la periodon de la vasta uzado de la radiko *kosm-* en la mondolingva terminaro. Radikon *kosm-* en la senco `tera mondo' ni trovas en nomoj de diversaj lingvoprojektoj:

* American Cosmo, Maurice Arnold, 1935.
* Cosmo-English, James Woodburn Hamilton, 1911.
* Kosmo, 1888, E.A. Lauda, Germanio.
* Kosmal Idioma (aŭ Orba), 1893, J. Guardiola, Hispanio/Francio.
* Lingvo Kosmopolita, 1912, kaj Lingvo Cosmopolita, 1913, René de Saussure, Svisio.
* Qosmiani, Qôsmianî aŭ Cosmian, 1922, W.M.L. Beatty, Usono.
* Cosman, 1927, H. Milner, Ĉeĥoslovakio.
* Cosmolingvia, 1927, S. Horowitz, Pollando.
* Kosmo (Schröder), 1949, G. Schröder, Nederlando.
* Kosmolinguo aŭ Cosmolingua, 1956, W. Stern, Hispanio.
* Lincos (= Lingua cosmica), 1956, ellaborita de H. Freudenthal.
**Louignac** estas franca komunumo lokita en la departemento Corrèze kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 230 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2006.

Geografio
---------

Louignac etendiĝas sur 21,91 km², kaj havis 230 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 10 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Corrèze, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. 

La komunumo troviĝas en la geografia baseno de Brive-la-Gaillarde, en la sudokcidenta parto de la departemento.

Historio
--------

La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Louignac antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Jean-Claude Pellegry, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Louignac apartenas al la kantono de Ayen, kies ĉefurbo estas Ayen. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Brive-la-Gaillarde, unu el la tri arondismentoj de la departemento Corrèze.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Corrèze
* Kantono de Ayen
Krokeoj
La ***krokeo*** (itale ***crocchè***, el la franca lingvo **croquette**), ofte ankaŭ nomata *panzarotti*, estas tipa plado de napola kuirarto ankaŭ trovebla en la apulia kaj sicilia kuirartoj, precipe en Palermo, kie estas unu el ĝiaj variaĵoj. La napola recepto konsistas el miksaĵo de terpomoj, ovoj, fromaĝo kaj pipro. La lasta paŝo konsistas el banado en la ovoblanko kaj poste en la pano raspita kaj poste fritita.

En Kampanio, kaj ankaŭ en hejma preparado, ili estas ankaŭ tipa strata manĝo, kiu en ĉi tiu kazo ofertas malpli riĉan version, ne pripensante la ĉeeston de laktaĵoj kaj fumaĵitaj viandoj. Ankoraŭ hodiaŭ ili povas esti aĉetataj en unu el la multaj vendejoj de la urbo, kie ili estas servataj en specialaj ujoj nomataj "cuoppi", akompanitaj de pastakreŝutoj, ŝiuriloj, skaljocioj, aŭ frititaj melongenoj kaj malgrandaj aranĉinoj.

La versio en Palermo inkluzivas la uzon de lakto anstataŭ ovoj kaj mento en la pasto. Alia varianto estas tipa de Piemonto, kie ili nomiĝas *Subriko*.
**László PASKUCZ** [paŝkuc] estas rumania hungara kemiisto. Li naskiĝis en Șamșud la 12-an de majo 1934.

Kariero
-------

László Paskucz diplomitiĝis pri kemio en UBB de Kluĵo (1960), kaj li doktoriĝis samloke (1973). Li laboris ĝis sia pensiuliĝo en la Kemia Esplorinstituto de Kluĵo kiel esploristo, ĉefesploristo. Lia esplorkampo estis la estigo de organikaj miksaĵoj de fosforo kaj ties fizika-kemia esplorado. Pri tio li ellaboris plurajn industriajn metodojn, inter ili tiajn, kiujn defendas patentoj. Li publikigis en *Studii și Cercetări de Chimie*, *Journal für praktische Chemie*, *Chemische Berichte*, *Revue Roumaine de Chimie*, *Angewandte Chemie*, *Monatshefte für Chemie*.

Ĉefaj studaĵoj kun kunulaŭtoroj
-------------------------------

* Dipole moments and configuration of dikalkylphosphinic esters. Collection of Czechoslovak Chemical Communications 40 (1975). 2497;
* Tetra-alkyl-dithio-hydrodiphosphate, deren Molrefraction and IR-Spectra. Chemische Berichte 96 (1963). 2024;
* Neue Darstellungsmethoden der asymetrischen Dithiopyrophosphorsäure-000-Tetra-alkylester. Monatshefte für Chemie 99 (1968). 187.

Fonto
-----

* RMIL Arkivigite je 2016-03-05 per la retarkivo Wayback Machine
**SZENT-MIKLÓSY István** [sent-MIkloŝi iŝtvan] (naskiĝis la 6-an de aprilo 1909 en Dicsőszentmárton; mortis en 1992) estis hungara oficiro kaj historiisto.

Kariero
-------

István Szent-Miklósy studis de 1924 en soldatlernejo, poste en la Akademio Ludovika kaj en Militakademio. Dum la dua mondmilito li estis staboficiro. En 1944 li servis ĉe la Supera Patrujdefenda Konsilio. Post la germana okupado li aliĝis al Hungara Sendependa Movado kaj partoprenis la militan kontraŭstaron. La 16-an de oktobro 1944 la germanoj arestis lin. La 1-an de majo 1945 lin liberigis la amerikaj taĉmentoj en Bavario. Li revenis en Budapeŝton en novembro 1946. En la sama jaro oni arestis lin kaj kiel akuzito en tiel nomata komplotproceso li estis kondamnita al vivdaŭra prizono. Li liberiĝis dum la hungara revolucio de 1956. Li fuĝis en Vienon, poste elmigris en Usonon. En 1962 li doktoriĝis en Universitato Kolumbio de Novjorko. Li instruis kaj post sia pensiuliĝo li estis esploristo de la Universitato Kolumbio kaj li prelegis pri la eksterna politoko de Usono.

Libroj
------

* *Political trends in the Hungarian Army, 1945–1956* (Santa Monica 1957); *The Atlantic Union Movement, Its Significance in World Politics* (New York 1965); *The Balance of Power in Europe since the Invasion of Czechoslovakia* (samloke. 1969); *With the Hungarian Independence Movement, 1943–1947* (memuaro. sl. 1988).

Fonto
-----

* Borbándi GyulaNyugati magyar irodalmi lexikon és bibliográfia*, HITEL, Budapest 1992*
**SÉNYI László** (pro. se:nji) estis hungara/rumania hungara verkisto, redaktoro naskita en Braŝovo la 12-an de februaro 1874 kaj mortinta en Târgu Mureș la 5-an de junio 1949.

Biografio
---------

László Árpád Sényi pristudis juron kaj ŝtatscencon en Universitato de Koloĵvaro. Inter 1897–1918 li estis ĉefŝerifo de departemento Ma­ros-Torda. Li ekigis de 1921 duonmonatan revuon kun titolo *Erdélyi Társaság* , poste inter 1922–27 li redaktis la gazeton *Székely Napló*, de 1931 la revuon *Székelyföld*. De 1928 ĝis sia morto li estis ĉefsekretario de Kemény Zsigmond Társaság de Târgu Mureș.

Verkoj
------

* *Ünnepi könyv* (Félszázados jubileuma emlékéül kiadta a Kemény Zsigmond Irodalmi Társ. Marosvásárhely, 1930);
* *Erdélyi hírmondók* (Emlékkv. a marosvásárhelyi Kemény Zsigmond Irod. Társ. országos vendégszerepléseiről az 1942. év tavaszán Marosvásárhely, 1942).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
* *Romániai magyar irodalmi lexikon Arkivigite je 2016-03-05 per la retarkivo Wayback Machine*
**István SZENTKIRÁLYI** [sentkir:ji] estis rumania hungara kuracisto (pediatro), universitata profesoro. Li naskiĝis en Zalatna la 28-an de decembro 1906 kaj mortis la 4-an de julio 1972 en Târgu Mureș.

Kariero
-------

István Szentkirályi akiris diplomon de kuracisto en Universitato de Kluĵo en 1934. De 1935 li malfermis konsultadejon en Turda. De 1949 li instruis en OGYI Târgu Mureș. Orvosi Karának Gyermekklinikáján előadótanár, 1967-től egyetemi tanár.
Liaj fakstudaĵoj aperis en revuoj Orvosi Szemle, Gyermekgyógyászat, Kísérletes Orvostudomány, Pediatrie, Kinder­ärztliche Praxis, Wiener Med. Wo­chen­schrift.

Verkoj
------

* Pediatria. Manual pentru învăţământul medical superior, kunualŭtoro, (Buk. 1962) Pediatrie. Manual pentru studenţii facultăţii de stomatologie, kunulaŭtoro, (samloke, 1965).

Universitataj prelegoj
----------------------

* Gyermekgyógyászati jegyzetek. I–III. (Mv. 1951; ĝis 1960 en tri eldonaĵoj).

Fonto
-----

* Romániai magyar irodalmi lexikon Arkivigite je 2013-09-23 per la retarkivo Wayback Machine
***La Repubblica*** estas la plej grava itala ĉiutaga gazeto pri ĝeneralaj informoj, kiu estas presita kaj publikigita en Romo, kaj ankaŭ, la sola, kiu havas ampleksan disvastigon tra Italio.
 
La gazeto *La Repubblica* estis fondita en la itala ĉefurbo en 1976 fare de la Espresso-Grupo, gvidita de Eugenio Scalfari kaj Carlo Caracciolo, kaj la Mondadori Grupo. Ĝi sin konsideras, politike, ĵurnalo maldekstrema. Ĝia unua direktoro, Eugenio Scalfari, donis la stafeton en 1996 al Ezio Mauro, kiu siavice donis la postenon en januaro 2016 al Mario Calabresi, ĝis tiam redaktisto de la gazeto *La Stampa*. 

La mezuma cirkulado en 2004 estis 625.000 ekzempleroj, kaj 666.854 en januaro 2007. Ĝia formato estas plenkolora, kun 96 paĝoj, kaj kovras ĉiun specon de informoj: politiko, ekonomio, nacia kaj internacia. Kune kun la nacia eldono, ĝi publikigas plurajn regionajn 32 paĝojn en Romo, Milano, Torino, Bolonjo, Ĝenovo, Florenco, Napolo, Palermo kaj Bari.

* Kategorio La Repubblica en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Zefram Cochrane** (naskiĝis en 2030) estas rolulo en la fikcia universo de *Star Trek*. Kreita de la verkisto Gene L. Coon, la rolulo unue aperis en la epizodo Metamorphosis de Star Trek: The Original Series de 1967, en kiu li estis ludita de Glenn Corbett. James Cromwell poste ludis Cochrane en la filmo Star Trek: First Contact de 1996 kaj la provepizodo Star Trek: Enterprise de 2001.

Kiel unue menciite en la origina serio, kaj plue establita de la okazaĵoj de "Unua Kontakto", Cochrane estas la unua homo kiu kreis veturan stirilon, nome la *Phoenix* kiu uzas varpan sistemon en Bozeman, Montana, kaj en 2063, lia sukcesa flugo de varpa rapido estis perceptata de Vulkanoj, kondukante al la unua oficiala kontakto kun ekstertera raso.

Cochrane estis supozita morta post malapero ĉe Alpha Centauri. James T. Kirk, Spock kaj Leonard McCoy trovas Cochrane vivanta sur asteroido kun estaĵo kaj li vokas la Kompanon, eteran ĉeeston de pura energio kiu rejunigas la maljunulojn, mortante Cochrane 150 jarojn antaŭe, kaj tenis lin kaptita; kaj en stato de juneco kaj vigleco; ekde tiam Nancy Hedford, kiu vojaĝis kun la tri oficistoj de Stelflota, estas malsana komisaro de Federacio. La Kompano, kiu amas Cochrane, kuniĝas kun la komisaro, liveras ŝin de sia malsano kaj provizas la Kompaninon per korpa (sed nun mortiga) formo. La kombinita ento jam ne havas povon devigi Cochrane resti kun ŝi, sed Cochrane elektas resti ekster amo kaj dankemo. Antaŭ forirado, Kirk, Spock kaj McCoy promesas ne malkaŝi la ekziston de Cochrane.
**Barbara MOORE**, naskita kiel **Anna Ĉerkasova** (ruse Анна Черкасова; n. la 22-an de decembro 1903 - m. la 14-an de majo 1977), estis Rus-naskita brita inĝeniero kiu akiris famon en la komencaj 1960-aj jaroj pro siaj longdistancaj piediradoj kaj sankredoj.

Moore estis inter la unua generacio de sovetiaj inĝenieroj post la Rusa Revolucio. En 1932 ŝi iĝis longdaŭra ĉampiono de Sovetunio. Ŝi enmigris al Britio en 1939, geedziĝinte kun arta instruisto, Harry Moore. Ili poste divorcis. Ŝi ankaŭ uzis la nomon Barbara Moore-Pataleewa.

En decembro 1959 ŝi marŝis el Edinburgo al Londono. Komence de 1960, ŝi marŝis el John O'Groats al Land's End en 23 tagoj. Ŝi tiam entreprenis 86-tagan piediron el San-Francisko ĝis Novjorko, kie ŝi alvenis la 6-an de julio 1960. 

Ŝi estis vegetarana kaj inedia, kredante ke homoj povas travivi sen manĝaĵoj. Ŝi marŝis kunportante nur nuksojn, mielon, krudajn fruktojn kaj legomojn kiel nutraĵon.

Moore opiniis, ke homoj povas vivi ĝis 200 jarojn, forigante tabakon, alkoholaĵojn kaj seksumadon. Ŝi asertis, ke ŝi kuracis sin de leŭkemio per speciala dieto.

Por testi ŝiajn san-teoriojn, ŝi planis konstrui laboratorion apud sia hejmo en Frimley. Ŝi baldaŭ estis puŝita en longan procesan batalon pri kloakoj kaj aliraj vojoj por proksima loĝdomo. Ŝi pasigis jarojn, batalante sian kazon, sed finfine malgajnis en la Alta Kortumo de Justico. Ŝi estis malliberigita pro malestimo al tribunalo post kiam ŝi rifuzis akcepti la verdikton.

Ŝi mortis en Londona hospitalo la 14-an de majo 1977, bankrota kaj proksima al malsato pro ŝia rifuzo manĝi.

* Kategorio Barbara Moore en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 638263
 |
**Moratuva,** laŭ sinhala lingvo *මොරටුව*, laŭ tamila lingvo *மொறட்டுவை*, estas universitata urbego kaj antaŭurbo de Srilanko en Srilanko en Okcidenta Provinco.

Mapo pri Srilanko, kie apud Kolombo estas videbla Moratuva (la surskribo estas "Moratuwa")

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Supermara alteco: 28 m
* Loĝantaro: 168,280 (en 2012)
* Horzono: UTC + 5:30 (somere UTC+6)
* Telefonkodo:
* Poŝtkodoj: 10400

Geografio
---------

Moratuva situas en la sudokcidento de la lando laŭ la Hinda Oceano. Sri Jayawardenapura Kotte troviĝas 15, Kolombo (urbo) 18, Batticaloa 226 kilometrojn.

Historio
--------

Moratuva estas meciitaj en la 15-a jarcento en poemo.

Ekonomio
--------

Moratuva estas konata, kiel signifa produktejo de mebloj, krome oni okupiĝas pri kaŭĉukoj, baterioj. Estas ankaŭ fiŝkaptado en la oceano.

Trafiko
-------

Ĉefŝoseo kaj trajno laŭ la marbordo tuŝas la urbegon.

Klimato
-------

La klimato de Moratuva estas ekvatora. La temperaturo varias inter 24-31 °C. Jare pluvas po 2402 mm, en ĉiuj monatoj ofte pluvas.

Vidindaĵoj
----------

* apud Moratuva etendiĝas la plej granda natura lago de Srilanko
* katolika preĝejo, iam estis la plej alta konstruaĵo de la lando
* muzeo
* biblioteko (1987)

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala retejo (angle, sinhale kaj tamile)
* mapo, distancoj[*rompita ligilo*]
monaĥeja ĝardeno en Seligenstadt: bedo kun ĉirkaŭantaj plantoj
**Bedo** estas plata kaj niveligita peco de grundo, preparita por plantoj. Ekzistas diversaj bedoj, ekzemple florbedo, sembedo (el kreskantaj semitaj plantoj), herbobedo, sterkobedo, altbedo, varmobedo. Specialo formo de bedo estas platbando. Ĝemerale bedo estas monokulturo.

Konstruo kaj celo
-----------------

Por bedo oni dividas pecon de kultivata arealo. La bedoj estas faritaj jare. Kiel vojo por prilabori la arealon oni havas neplantitan strion. La ne kultivitaj areoj inter la bedoj estas la vojoj por flegi permane aŭ per malgranda traktoro.. .

La larĝeco de permane flegitaj legombedoj estas inter 1,1 ĝis 1,2 m. Inter la du bedoj estas ĉ. 0,30m larĝa vojo por surpaŝi flegante la bedojn.. precipe florbedoj aŭ bedoj en parkoj aŭ ĝardenoj ofte estas faritaj poir pli ol unu jaro. La ornambedoj ofte havas randon el heĝoj. Ofte estis plantitaj tie malaltaj buksoj.

Mastrumado
----------

Bedoj en komunuma ĝardeno en Seatlo
La bedoj estas la plej bona loko por kreskigi plantojn, pro la akvodrenado, kiu malhelpas la radikojn putriĝi pro troa akvo.

Por faciligi la enradikiĝon de la radikoj en la grundo, kio akcelas la rapidecon de kreskigo al matura planto. Kontrolu ĉiutage ĉu la grundo estas sufiĉe humida, kaj akvumu ĝin laŭbezone.

Eblas kombini malsamajn kultivaĵojn en la sama bedo kondiĉe ke, la semitaj areoj estas dividitaj laŭ la alteco de la plantoj aŭ laŭ la rapideco de kresko. 

grandarea bedo kultivado de karotoj en agrokulturo
ronda
bedo kun primoloj
somerflora bedo en la Victoria parko(Bath, Somerset). La okulfrapaj plantoj estas grandfloraj begonioj
enurba tapiŝbedo ofte kun skribaĵo

Bildoj
------

* parko kun violegojparko kun violegoj
* longa florbedo kun daliojlonga florbedo kun dalioj
* bedo kun legomoj en planta ekspoziciobedo kun legomoj en planta ekspozicio

Referencoj
----------

1. ↑  Winfried Titze: *Frisches Gemüse aus dem Garten*. Ulmer, Stuttgart 1987, ISBN 3-8001-6293-8, S. 40.
2. ↑  Ulrich Sachweh (Hrsg.): *Der Gärtner, Band 3, Baumschule, Obstbau, Samenbau, Gemüsebau*. 2. Auflage, Ulmer, Stuttgart 1986/1989, ISBN 3-8001-1148-9, Schema C 9 auf S. 198.
3. ↑  Winfried Titze: *Frisches Gemüse aus dem Garten*. Ulmer, Stuttgart 1987, ISBN 3-8001-6293-8, S. 40.

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Bedo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* altbedo
* tumulbedo
* legombedo
* sembedo
* frubedo
* profundbedo
* Spicherba spiralo
* Staŭdobedo
* Tapiŝbedo
* kamparana ĝardeno
* herbospiralo
* terpoma tuno
Interesaj libroj pri la temo morto estas:

Originala literaturo en esperanto
---------------------------------

### Nefikcia prozo

*"Pri arto kaj morto"*, de Miyamoto Masao

Literaturo verkita alilingve
----------------------------

### Dramoj

*"La Dia Komedio"*, de Dante Alighieri

*"Faŭsto"*, de Johann Wolfgang von Goethe

### Eposoj

La *"Eposo pri Gilgameŝ"*, anonima

### Eseoj

*"La graveco de vivado"*, de Lin Yutang

*"La Mito de Sizifo"*, de Albert Camus

*"Pri la tragika sento de l' vivo"*, de Miguel de Unamuno

### Poezio

*"Elegio je la morto de lia patro"*, de Jorge Manrique

*"Robaioj"* aŭ *"Robajoj"*, de Omar Kajjam

### Fikcia prozo

* *La metamorfozo* de Franz Kafka
* *Frankenstein, aŭ La moderna Prometeo* de Mary Shelley
* *La morto de Ivan Iljiĉ* de Lev Tolstoj
* *La morto kaj la kuracisto* de Jenő Heltai
* *Der Tod in Venedig* de Thomas Mann
* *Something Wicked This Way Comes* de Ray Bradbury

Religiaj libroj pri morto
-------------------------

* La Mortintoj kaj la mortantoj de Nassif Isaac
* Libro de mortintoj

Vidu ankaŭ
----------

* Sinmortigo en beletraj verkoj
**Béla CSÁKÁNY** [ĉAkAnj] rumania hungara juristo, ekonomika fakverkisto. Li naskiĝis en Braŝovo la 14-an de novembro 1911 kaj mortis la 14-an de novembro 1996.

Kariero
-------

Béla Csákány akiris en 1933 jursciencan doktortitolon en Kluĵo kaj li laboris kiel advokato en sia naskiĝurbo. De 1944 li estis tri jarojn ĉefsekretario de MNSZ, deputito de parlamento, poste konsilanto de Rumana Nacia Banko (1947–50), de 1948 universitata profesoro en Kluĵo. Li ekpublikigis en *Ifjú Erdély*, estis teknikredaktoro de *Erdélyi Fiatalok*, rubrikestro de *Brassói Lapok*. Dum la dua mondmilito li estis ĉefkunlaboranto de *Déli Hírlap* de Temeŝvaro, poste unu el fondintoj kaj redaktorooj de *Népi Egység* (1944-45). Li estis pli poste redaktoro de universitata publikaĵo *Studia* (1957–65), publikigis en Contemporanul, Igaz Szó, Korunk, Utunk, Előre, Igazság.

Verko
-----

* *Az állami vállalat saját pénzeszközei* (Jogi Kiskönyvtár 11. 1958).

Fontoj
------

* Biografiaj indikoj Arkivigite je 2014-08-08 per la retarkivo Wayback Machine
**DEMETER János** estis rumania hungara juristo, politikisto. Li naskiĝis en Kerlés la 6-an de julio 1908 kaj mortis en Budapeŝto la 6-an de julio 1988. Li estis la pli aĝa frato de Béla Demeter, la patro de fizikistino Ildikó Mócsy.

Biografio
---------

János Demeter akiris jurdoktordiplomon en Universitato de Kluĵo. Li estis fondintano de Erdélyi Fiatalok, de 1931 interna kunlaboranto de gazeto Ellenzék. Post kiam li aliĝis al laborista movado, ambaŭ gazeto interrompis la rilatojn kun li. Li fariĝis fondintredaktoro de radikala kamparangazeto Falvak Népe (1932-33). Li havis advokatoficejon en Kluĵo. Post 1944 li estis unu el gvidantoj de MNSZ, vicurbestro de Kluĵo. De 1945 li instruis en la jurfakultato de la Universitato Bolyai de Kluĵo, li estis vicrektoro, landkunvena deputito. En 1950 oni arestis lin kune kun Lajos Csőgör, Edgár Balogh, Lajos Jordáky, József Méliusz, Gyárfás Kurkó kaj en 1954 kondamnis lin laŭ falsaj akuzoj. Li liberiĝis en majo 1955. En 1956 oni rehonorigis lin.

Ĉefaj verkoj
------------

* *Nemzetiségi törvényhozás Romániában : 1918-1986*. (Budapest, 1988. 226 p.)
* *Rendhagyó történet*, *Victorio mennybemenetele*. Satirikaj teatraĵoj pri la rumana komunista reĝimo.

Fonto
-----

* *Romániai magyar irodalmi lexikon Arkivigite je 2016-04-18 per la retarkivo Wayback Machine*
* Hungara vikipedio