recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Agogoo strukturas afrikobrazilan muzikon
Agogoo.
**Agogoo** (portugale: **agogô**) estas frapinstrumento de brazila muziko konsistanta el du longecaj kaj konusaj metalaj sonorilo sen frapiloj, kiujn kunligas elasta arko.

La du sonoriloj estas de malsamaj grando kaj tonaltoj, kaj oni frapas ilin per mallonga bastono. La tona intervalo de la du sonoriloj riĉaj je suprotonoj estas depende de la prilaboriĝo de la instrumento agordita kiel trito, kvarto aŭ kvinto. Agogoo estas frapata per bastono el ligno, malpli ofte el metalo. Alian perkutsonon oni povas generi kunprenante la du sonorilojn dum la ludado unu kontraŭ la alian.

Oni ludas la perkutinstrumenton ĉefe en sambo, je kapoejro kaj en afoŝeo. Agogoo ludas ritman linion kompareblan kun la kleo. Male al ĉi tiu ĝi tamen ofte ĉirkaŭludas la bazan skemon, dum kiam en kandomblea muziko bovtintilo nomata *gã* aŭ *gonguê* ludas veran kleon.

Agogoo estas afrikdevena, ĝin enportis la joruboj en Brazilon. Ankaŭ en la joruba kaj aliaj lingvoj en Niĝerio la instrumento nomiĝas *agogo*, ĉe la Bantuoj (konga lingvo) *ngonge*, kio signifas „tempo" kaj „atento!".

Literaturo
----------

* Töm Klöwer: *Die Welten der Trommeln und Klanginstrumente.* 3-a eldono. Binkey Kok, Havelte 1999, ISBN 90-74597-24-6, p. 62sj.
* Dudu Tucci, Tiago de Oliveira Pinto: *Samba und Sambistas in Brasilien.* Noetzel, Wilhelmshaven 1992, ISBN 3-7959-0619-9, pj. 73-76

Eksteraj ligiloj
----------------

* Agogoo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Agogoo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Agoj de Petro** rakontas la laŭsanktajn heroaĵojn de la apostolo Petro en Romo, lian lukton kontraŭ Simono la Magiisto ĉi tie prezentita kiel proponanto de gnozo, kaj lian kaprenversan krucumiĝon. La libro datiĝas je la fino de la dua jc pK, origine greklingve verkita, sed evidente ne nombriĝas en la kategorio de la kanonaj libroj, ĉar verkita post la morto de ĉiuj apostoloj. Ĉu ĝi entenas ion historian? La tekstanalizantoj ekskludas tion: ĝi eventuale estas atestaĵo pri la ĉeesto de Petro en Romo kaj pri la famo de sankteco lin ekde antikvaj tempoj honorinta.

La pola romanisto, Henryk Sienkiewicz, Nobel-premio pri Literaturo 1905, titolis sian romanon, koncernantan eventojn de la Sankta Petra epoko en Romo, *Quo vadis?*, ĉerpante el la Agoj de Petro. Fakte tiu ĉi, renkontante la Sinjoron ĉe urba porto en Romo, demandis: "Kien iras (Quo vadis?), Sinjoro?".

La Agoj de Patro klasas en la serio de Agoj de diversaj personuloj de la kristanaj originoj, ĉiuj apokrifaĵoj de la Nova Testamento de la dua jc pk, kiel de Johano, Paŭlo, Andreo, Tomaso.

La manuskriptoj ĝin transdonantaj datiĝas je 5-a jc kaj entenas nur la finan parton. La komencon ni konas helpe de kopta fragmento kaj de la Agoj, latinlingvaj, tieldiritaj de Eŭzebio de Verĉelo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* teksto itallingva:


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 283225
* GND: 4173964-4
* LCCN: n00087605
* VIAF: 185068871
* SUDOC: 028955552
* BNF: 12068412q
 |
**János Krobót** [jAnoŝ krobOt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Krobót János** estis hungara pastro, profesoro, kanoniko. Lia familia nomo laŭ la malnova ortografio estis *Kroboth*.

János Krobót  naskiĝis la 4-an de septembro 1770 en Hungara reĝlando en Selmecbánya (nuntempa Banská Štiavnica en Slovakio). Li mortis la 31-an de oktobro 1833 en Nyitra (nuntempa Nitra en Slovakio).

Biografio
---------

János Krobót frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li lernis filozofion en Pozsony, teologion en Nyitra. En 1794 li pastriĝis, poste li estis episkopa sekretario 2 jarojn. Li instruis komence en Nyitra, poste en akademio en Pozsony. Li estis ekde 1808 vicdirektoro de pripastra lernejo en urbo Pest. Inter 1816 kaj 1825 li instruis edukadon en Reĝa Universitato de Pest. En la studjaro 1817 li estis dekano, en 1826 rektoro. En 1825 li iĝis kanoniko, en la sekva jaro li ricevis oran medalon, en 1827 li estis nomumita abato, en 1830 reĝa konsilisto.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Tentamen publicum e physica et oeconomia rurali e praelectionibus ... ( 1807)*
* pedagogiaj prelegoj en la studjaro 1815
* *Oratio anniversaria die 47 instaurationis regiae scient. universitatis ... (1827)*
* *Dissertatio de antiquioris Hungariae scholis et academiis quae interciderunt ...* (1830)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero K, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero K, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio
La ***Agoj de Sankta Johano la Evangeliisto*** aŭ, plimallonge **Agoj de Johano** estas apokrifo de la Nova Testamento temanta pri ĵus citita apostolo, greklingve: verkita en la dua duono de la 2-a jarcento. Ĝi prezentas docetistajn kaj gnostikajn influojn.

Cizaĵo de 1541 portretanta Sanktan Johanon la Evangeliiston.
La tradicio indikas aŭtoro certan Leŭcion Karinon disĉiplon de Johano apostolo kaj evangeliisto, kiu estus kompilinta aliajn apokrifajn Agojn lisitgatajn en la tieldirita "leŭcia ciklo": Agoj de Petro, Johano, Tomaso kaj Paŭlo.
Als teksto alvenis en duobla versio. La pli antikva estas la pli longa, sed ĝi perdis la komencan parton: ĝi priskribas alvenon, predikadon kaj miraklojn de Johano en Efeso post la forlaso de la urbo Mileto en kiu li rifuĝis por foreviti la judajn persekutojn en Jerusalemo.

Versio malpli antikva kaj pli mallonga priskribas la renkonton de inter Johano kaj Domiciano, lian ekzilon en Patmos, kaj lian revenon kaj morton en Efeso.
La konstatita malfrua periodo de kompilado kaj la stilo ekscese novelĝenra malpermesas opinii ke la mallonga apokrifo povas enteni ion historian, kvankam oni ne povas ekskludi ke ĝi povis esti repreninta datenojn de la antaŭaj buŝaj tradicioj.

Vidu ankaŭ
----------

* Apokrifoj de la Nova Testamento
* Sankta Johano la Evangeliisto
* Agoj de la apostoloj
* Apokrifo de Johano

Eksteraj ligiloj
----------------

* Traduko de la longa versio (angle). Alirita 16-a de marto 2023.
* Traduko de la mallonga versio (angle). Alirita 16-a de marto 2023.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 511753
 |
*La agonio de Tiberio* de J. Paul Laurens.
La **agonio** (de la greka αγωνία, agonía "ekstrema sufero" kaj el greka αγων, agón "lukto") estas la stato kiu nepre kondukas al morto; la kaŭzoj de la agonio povas esti multaj el gravaj malsanoj kiel la sepso ĝis gravaj akcidentoj. La agonia procezo ne havas limtempon, sed plej ofte depende de la kaŭzo ĝi povas esti ĉu mallonga ĉu longa.

Kelkaj fakuloj konsideras ĝin kiel la lasta fazo de la vivo, fum aliaj kiel la unua fazo de la morto. Oni foje difinas ĝin kiel la "Prodromo de la Morto", tio estas, la intermeza vojero inter la vivo kaj la morto.

Metafore aŭ larĝasence tiu termino estas simbolo de neeltenebla sufero, kaj estas uzata por priskribi ekstreman doloron, ĉu internan ĉu eksteran. Persono agonias kiam ĝi estas grave vundita aŭ malsana, kian suferas mutilaĵojn aŭ torturojn, aŭ kiam eksperimentas gravan traŭmaton ĉu en korpo aŭ menso.

En medicino *agonio* referencas al aro de psikofizikaj ŝanĝoj kiuj okazas antaŭ antaŭvidebla morto. Tiu momento de la malsano ne havas rektan rilaton kun la sufero, ĉar oni povas trapasi ĝin sen suferi, por ekzemplo, doloron. Ĉiam estas simptomoj kiuj ĉeestas, kiel la manko de intereso, la malfacilo manĝi, kelkaj misordoj de psikiatra tipo kiel deliro, ktp.

En religio la termino *agonio* estas menciita en multaj kredoj, ĉefe en la regionoj de antikva grek-romia mondo.

* Por kristanoj, la agonio estas la "Pasio de Jesuo", pere de kiu li alprenis la pekaron de la homaro, lau la kristana teologio.
* La judoj siaflanke uzas tiun terminon por referenci al la persekutado kaj etna amasmortigado fare de Nazia Germanio kaj ne nur dum la hegemonio de la Tria Regno.

En filozofio la hispana verkisto Miguel de Unamuno verkis "La agonía del cristianismo" (La agonio de kristanismo) en kiu la termino rilatas al la etimologia signifo (lukto), konsiderante la religian kredon kiel senfina luktado.

* Kategorio Agonio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 787236
 |
**Carlos Hevia y Reyes-Gavilan**, n. en Havano, Kubo, 1900 – m. en Florido, Usono, 1964. 
Hevia estis kuba politikisto, provizora prezidanto de la respubliko en 1934.
Filo de Aurelio Hevia kaj Sara de los Reyes-Gavilan, edziniĝis al Elisa Edelmann el kiu naskiĝis tri gefiloj.

La 15an de februaro 1934 Carlos Hevia estis elektita de la armeestro, Fulgencio Batista, kiel provizora prezidanto por la malakcepto de Ramón Grau San Martín, li nur regis tri tagojn ĝis kiam estis anstataŭita de Manuel Márquez Sterling.

Hevia disiĝis de Batista kaj konvertiĝis en grava politikisto en la sino de la Aŭtenta Partio, estis ministro pri eksteraj rilatoj de Kubo inter 1948 kaj 1950 dum la administrado de Carlos Prío Socarrás.

En 1952 Hevia estis elektata de lia partio kiel prezidenta kandidato kontraŭ Roberto Agramonte kaj Fulgencio Batista, tamen, tiuj balotadoj neniam efektiviĝis pro la ŝtatpuĉo de Batista la 10an de marto samjare.

Hevia ekziliĝis al Usono kie ekbatalis kontraŭ la diktatoreco kaj dum la 1960aj jaroj firme opoziciiĝis al la nova (kastrisma) reĝimo.

Vidu ankaŭ
----------

* Regantoj de Kubo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 276191
* LCCN: no2013092826
* VIAF: 305236844
 |
**István GÁTHY** [iŝtvAn gAti], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gáthy István** (malofte *Gáti István, Gáty István* estis hungara inĝeniero, geodeto, ekonomikisto, membro korespondanta de *Hungara Sciencula Societo* kio estis komenca nomo de Hungara Scienca Akademio.

István Gáthy  naskiĝis la 10-an de junio 1780 en Hungara reĝlando, en Huszt (nuntempa Ĥust en Ukrainio). Li mortis la 24-an de septembro 1859 en Tata (Hungario).

Biografio
---------

István Gáthy frekventis pli altan lernejon en Debrecen inter 1794-1800. Li ekinstruis en Ószőny, sed inter 1803-1808 li plulernis en universitato de Pest (urbo). Poste li havis postenon ĉe familio *Esterházy*, kie li okupiĝis pri arbaroj kaj kanaligoj. En 1802 li verkis la unuan hungarlingvan lernolibron por pianistoj. En 1835 li inventis geodetan ilon, kiun li nomis angulo-spegulo.

Verkaro (elekto)
----------------

* *A kótából való klavirozás mestersége…,* (1802)
* *Földmérési legujabb rend- s műszerfölfedezés és ajánlkozás tökéletes mérés és örökös térképek iránt* (1835)
* *Gyakorlati földmérés tükrökkel: Becsleges földosztály és a távmércső* (1845)
* *Budapestnek árvíz ellen megóvásáról* (Pri protektado de Buda-Pest kontraŭ inundo) (1845)

Fontoj
------

* biografio hungare
* biografio hungare
**Stajo** estas ŝnuro, kiu ligas du partojn de ĉarpentaĵo kaj tiel donas al ĝi stabilecon. Kontraŭe al trabo ĝi povas surpreni forton nur laŭlonge kaj nur en tira, ne prema direkto.

Stajoj estas multe uzataj sur velŝipoj por fiksi la mastojn en vertikala pozicio. Depende de la loko, kie estas fiksita la suba fino de la stajo, oni parolas pri prua, flanka, pobflanka aŭ poba stajo. Ekzistas ŝipoj kun sen-stajaj mastoj, sed ili bezonas tre fortikajn ferdekon kaj ŝelon por teni la maston.

* Prua stajo
* Pobflankaj stajoj
* Poba stajo

Stajoj estas uzataj ankaŭ por stabiligi ne-ŝipajn konstru-elementojn, ekzemple mastojn por antenoj. Tie la kutima materialo por stajoj estas stanga aŭ plektita ŝtalo. Sur ŝipoj oni uzas ankaŭ plastajn, iam ankaŭ naturfibrajn ŝnurojn.

Ekzemplo de stajoj en la konstruado de domoj estas la Turoj Colón en Madrido, kies superaj etaĝoj pendas de stajoj fiksitaj al du pilieroj.

* Suba fino de anten-masta stajo
* La Turoj Colón

* Kategorio Stajo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Real Book** estas kolekto de transskribitaj ĵazkomponaĵoj kaj ofte estas nomata ankaŭ „biblio de ĵazo". La variaj eldonoj de ĉi tiu kantaro enhavas gvidpaĝojn de multaj  ĵazaj normkantoj. Ekde la 1970-aj jaroj aperis aro da diversaj eldonoj, kiuj diferencas kaj laŭ enhavo kaj ankaŭ rilate sian kvaliton, sian verkfidelecon kaj sian aŭtorrajtan pozicion. Tiajn kolektojn oni nomas en la angla *fakebook*. La koncepto de *fakebook* estas klare pli malnova ol *Real Book*, kiu tamen estas la plej kutima reprezentanto.


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

Historio
--------

La unua *Real Book* ekestis en la 1970-aj jaroj ĉe *Berklee College of Music*, ĉe kiu basisto Steve Swallow kaj pianisto Paul Bley per-helpe de multaj studentoj kompilis kolekton da transskribitaj ĵazkomponaĵoj. Ĝi enhavas ĉefe pecojn el la rondo de ĉi tiuj du muzikistoj, sed ankaŭ multajn aliajn ĵazajn normkantojn kaj popularkantojn. La unuaj du eldonoj plejparte estis faritaj manskribe, nur la tria eldono tipografie.

La koncepto de *Real Book* estis bonege akceptita en la ĵazmondeto, tiel ke la unuaj eldonoj longan tempon estis ege demandataj kaj preskaŭ ne estis troveblaj. Apartaĵo de estas, ke ĝi estas havebla kutime en tri tonaloj (C, E♭ kaj B♭) kaj kiel kantversio. Pro tio ĝin povas uzi ankaŭ muzikistoj, kiuj ludas transponajn muzikinstrumentojn. Tio kondukis al tio, ke *Real Book* fariĝis nemalhavebla bazo de multaj imrovizad-kunsidoj, ĉar sufiĉis indiki certan paĝon el la libro, por fiksi la venontan kanton.

Rajtigiloj
----------

La kolekto *Real Book* ekestis sen konsidero de aŭtoraj rajtoj kaj estas per tio kontraŭleĝa. La komponistoj de la enigitaj kantoj ricevis neniun kompenson (kvankam oni ankaŭ subdiras la opinion, ke la enigo de komponisto en *Real Book* certagrade estas nobeligo, por kiu valoras la penon, rezigni salajron. Almenaŭ tio ebligas al aliaj muzikistoj prezenti la pecon, kiu ja denove povas doni al la aŭtoro la rajton de enspezoj).

*Real Book* estis dumpase de la tempo plurfoje prilaborita. Nun la sesa versio estas aktuala, kiu ne plu rompas aŭtorrajtojn kaj pro tio estas laŭleĝe aĉetebla kaj uzebla por prezentadoj. Krome oni forigis malkorektaĵojn, kiujn la antaŭaj versioj enhavis.

Baldaŭ ankaŭ aperis „New Real Book" de Sher Music. Ĉi tiu kompilaĵo estis farita kun konsento de la pokazaj rajtotenantoj kaj do pli fidele redonas la originajn komponaĵojn (multkaze oni povis preteri la penan transskribadon, kiam la komponisto disponigis siajn originajn notojn). Ankaŭ la preskvalito de ĉi tiu eldono konsiderinde pliboniĝis. La tipografio uzata por ĝi intertempe fariĝis fakte normo sur la kampo de ĵazo.

Imitaĵoj kaj imitantoj
----------------------

Ĉar la nocio „Real Book" fariĝis ĝenronomo, multaj aliaj eldonistoj uzas ĝin por nomi kompilaĵon de transskribitaj pecoj. Ekzistas ekz. ankaŭ „Latin Real Book", „All-Jazz Real Book" aŭ „Real Jazz Standards Fake Book" kaj multaj aliaj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* „The Fake Book Index" kun konektita serĉebleco de titoloj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 383349
 |
**István Hernek** [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hernek István** estis hungara kanuisto, olimpiano, inĝeniero, hotelestro. Lia edzino estis it:Mary Ann DuChai.

István Hernek naskiĝis la 23-an de aprilo 1935 en Törökszentmiklós, li mortis la 25-an de septembro 2014 en St. Ignace (Miĉigano) (Usono).

Biografio
---------

István Hernek akiris diplomon kaj li estis inĝeniero en la ekstersporta vivo en Hungario ĝis la hungara revolucio de 1956, poste li disidis al Usono. Komence li estis same inĝeniero pri hidraŭliko en Bufalo. Li edziĝis kaj la geedza paro gvidis motelon en Miĉigano 5 jardekojn. Li mortis tragike dum riparo de la tegmento (li terenfalis). Li ricevis solan hungaran ŝtatan premion en 1955.

### Sporta kariero

István Hernek apartenis al la hungara nacia teamo inter 1954-1956. En la 1950-aj jaroj li havis kanuajn sukcesojn en signifa sportklubo en Budapeŝto. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1956 kun arĝenta medalo individue en distanco 1000 m, krome en mondĉampionumo li estis la dua kaj tria en 1954.

Fontoj
------

* hungarlingva biografieto kun foto
* hungarlingva biografio
* anglalingva biografio
* datenoj

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 809240
 |




* Portalo pri Biografio
**István Hermecz** [iŝtvAn hermec], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hermecz István** estis hungara kemiisto, farmaciisto, profesoro, membro (korespondanta en 2010) de Hungara Scienca Akademio.

István Hermecz  naskiĝis la 7-an de majo 1944 en Szeged. Li mortis la 9-an de oktobro 2011 en Budapeŝto.

Biografio
---------

István Hermecz frekventis teknikan universitaton en Budapeŝto inter 1963-1968. Post la diplomo li eklaboris en uzino pri medikamentoj. Ekde 1985 li ankaŭ instruis en la medicina universitato, post 5 jaroj li atingis la instruan rangon titulara profesoro. Ekde 1990 li ankaŭ instruis en la teknika universitato kaj en universitato en Szeged. Li atingis la sciencan gradon PhD en 1979, li doktoriĝis en 1985 antaŭ la akademio. Li okupiĝis precipe pri novaj medikamentoj. Li ricevis premiojn inter 1984-2006.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Chemistry of Diazabicycloundecene and Other Pyrimidoazephins* (1987)
* *Recent Developments in the Chemistry of Pyrido[1,2a]pyrimidines* (1995)
* *Ionos folyadékok alkalmazása szerves kémiai reakciókban* (2007)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografieto
**GÁBOR István** (ga:l) estis hungara ĵurnalisto, verkisto naskita en Nadjvarado la 9-an de septembro 1908 kaj mortinta en Nordhausen la ? novembro 1944.

Kariero
-------

István Gábor finis la mezlernejon en Oradea, de 1928 li restadis en Francio kaj Belgio. Pro financaj kaŭzoj li ne povis fini la Ĵurnalistakademion. Liajn kelkajn artikolojn publikis la *Volonté* kaj *Weltbühne*. En 1930 li revenis sian naskiĝurbon, kie li estis kunlaboranto de la gazeto *Nagyváradi Napló*. Post unu jaro li estis redaktoro de la gazeto *Szabad Szó*. En 1932 kune kun Sándor Turnowsky li estis iniciinto de la kontraŭfaŝisma eldonaĵo *Manifestum*, kiu protestis kontraŭ la mortkondamno de Imre Sallai kaj Sándor Fürst. En 1933 li ekredaktis la kontraŭfaŝisman literaturan monatrevuon *Erdély ír* en Oradea, kies aperis nur tri numeroj. Li estis tiam jam kunlaboranto de la gazeto Brassói Lapok kaj de 1937 li estis redaktoro de ties literatura suplemento. Liaj pluraj publikistikaĵoj kaj noveloj aperis en *Független Újság* kaj *Korunk*, same en kolektvolumoj. En aŭtuno de 1940 pro presarproceso iniciatita kontraŭ li, li rifuĝis al Marosvásárhely, poste je la komenco de 1942 li translokiĝis en Koloĵvaron. Sub plumnomo Bory István li publikis en gazetoj *Kelet Népe* kaj *Magyar Nemzet* de Budapeŝto, sub plumnomo Körösi István li estis kunlaboranto de *Estilap* de Koloĵvaro. En 1944 li aliĝis al Békepárt. Post la germana okupo oni deportis lin al Aŭŝvico. La lastaj novaĵoj pri li estas el la koncentrejo de Nordhausen el dato 27-a de novembro 1944. Lia aŭtobiografia romano dum la germana okupo perdiĝis.

Verkoj
------

* *A „Fekete macska" szálloda* (romaneto, Brassó, 1935);
* *Ember aki talán csak figura* (Korunk, 1935. 4. sz.);
* *Égő Spanyolország* (sub plumnomo Estebano Roberto, broŝuro, Nagyvárad, 1938).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**Carlos Prío Socarrás** (n. en Bahía Honda, Kubo, la 14-a de julio 1903 - m. en Miami, la 5-a de aprilo 1977) estis prezidanto de Kubo de 1948 ĝis la ŝtatpuĉo de Fulgencio Batista la 10-a de marto 1952, tri monatoj antaŭ la alvokado por nova balotado.

Infanaĝo kaj junaĝo
-------------------

Socarrás estis filo de Francisco Prío-Rivas kaj María de Regla Socarras-Socarras. Prío enmiksiĝis en la politiko kiam ankoraŭ estis studento pri juro de la Havana Universitato. Dum du jaroj estis enkarcerigita pro liaj kontraŭregistaraj agadoj; li estis prezidanto de la Studenta Direktorio en 1930. Partoprenis la puĉon kiu metis finon al la diktatoreco de Gerardo Machado en 1933 kaj helpis organizi la Kuban Aŭtentikan Revolucian Partion.

Postenoj antaŭ la prezidanteco
------------------------------

En 1944, la prezidento Ramón Grau San Martín nomumis lin kiel Labor-Ministro kaj poste Ĉefministro. La 1-a de junio 1948 estis elektita prezidento de Kubo.

Prezidanteco
------------

Post lia elektado, oni konsideris lin sufiĉe grava por ricevi la salutvortojn de la prezidanto de Usono Harry S. Truman. Sia prezida periodo estis markita de pliiĝo de la koruptado kaj perforto inter la malsamaj politikaj grupoj.

Ekzilo kaj forpaso
------------------

La regado de Carlos Prío Socarrás finiĝis la 10-an de marto 1952 per la militista ŝtatpuĉo de la generalo Fulgencio Batista. Prío foriris al Usono kun sia familio sen defendado de lia regado antaŭ la ŝtatpuĉo. Kvankam li revenis al Kubo la 1-an de januaro 1959, kaj ŝajnas ke li estis en Havano antaŭ ol Fidel Castro mem. Tamen, Prío rompis la rilatojn kun Castro, post la ekkonsolidiĝo de la kastrisma reĝimo. Prío forlasis la insulon en 1961.

Socarrás vivis la lastajn jarojn de sia vivo kiel dizajnisto kaj negocisto en Miami. Carlos Prío sinmortigis la 5-an de aprilo 1977.

* Kategorio Carlos Prío Socarrás en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 277085
* GND: 1159066477
* LCCN: n85053901
* VIAF: 45725019
* ISNI: 0000 0000 6632 8835
 |
**Benito Juárez** estas komunumo en la meksika subŝtato Zacatecas. La ĉefurbo de la komunumo estas Florencia.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 3904 loĝantojn. El tiuj estas 1907 viroj kaj 1997 virinoj. La komunumo havas surfacon de 329 kvadratkilometroj kaj ĝi situas (meza punkto) je 2,160 metroj super la marnivelo. La kvanto de precipitaĵo (jare) estas 800 milimetroj. La geografia koordinatoj de la komunumo estas 21° 30′ norda latitudo kaj 103° 33′ okcidenta longitudo.

Sociogeografio
--------------

En la komunumo vivas 3832 personoj kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli. El tiuj 6 personoj parolas indiĝenan lingvon. Tio egalas al 0.16 % de la personoj, kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli.

2,676 loĝantoj aĝas 15 jaroj aŭ pli. Inter ili estas 2410 alfabetoj kaj 126  analfabetoj. Do 9.83 % de la loĝantoj, kiuj aĝas 15 aŭ pli estas analfabetoj.

Inter la virinoj estas 1,305 alfabetoj kaj 137 analfabetoj. Do la grado de analfabeteco inter virinoj estas 9.50%. Inter la viroj estas 1,105 alfabetoj kaj 126 analfabetoj, do 10.24% el la viroj estas analfabetoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

 Arkivigite je 2007-05-28 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Lajos Csurgai** [lajoŝ ĉurgai], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Csurgai Lajos** estis hungara kemiisto, subministro.

Lajos Csurgai naskiĝis la 14-an de februaro 1931 en Cegléd, li mortis en 2007 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Csurgai akiris kemian diplomon, poste li eklaboris en kemia uzino en 1953. Li laboris en simila laborejo en Orienta Germanio inter 1956-1959. Hejmenveninta li ricevis postenon en ministerio. Li specialiĝis pri la elektrokemio, medikamentoj, plantprotektaj produktaĵoj. En 1963 li aliĝis al Hungara Socialista Laborista Partio. Ĝis la emeritiĝo li havis plurajn altajn postenojn en tereno de kemia industrio, ekzemple li estis subministro inter 1977-1980. Li ricevis premiojn en 1963 kaj 1976.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A magyar vegyipar 1990-2000 II. : A vegyipar szakágazatainak értékelése* (2002)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio legebla en la 9-a paĝo

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 823638
* VIAF: 163186754
 |


* Portalo pri Biografio
**Benjamin CELESTINO CAMOSATO** (foje ankaŭ skribita "Camozato") /benĵa**min** seles**ti**nŭ kamo**za**tŭ/, brazilano, dentkuracisto. Fondinto kaj unua prezidanto de "Societo Sankta Katarino" (1907) en Florianopolo, kaj de "Sud-Brazila Esperantistigilo" (1927) en Porto Alegro. Dir. de la revuo "Brasil Filatélico", kiu publikigis artikolojn en kaj pri Esperanto. 

En 1923 li faris dokumentfilmon en Cachoeira do Sul pri ribelo kiu okazis en Sud-Riogrando en tiu jaro gvidita de Getúlio Vargas. Li produktis ankaŭ la filmon "La Reĝa Ŝipo Italio en Rio Grande" (1924, 26min48s), pri la alveno de tiu ŝipo, kiu vizitis sudajn landojn por propagando de la itala kulturo kaj la politiko de Mussolini. La filmo montras la komandanton kaj oficirojn en vizito al urboj de la brazila ŝtato Rio Grande do Sul, kun akcepto de aŭtoritatoj, italaj enmigrintoj kaj simpatiantoj de faŝismo. Troviĝas priskribo de la filmo Arkivigite je 2016-03-05 per la retarkivo Wayback Machine (en la portugala)

Li kunfondis en 1931 la Sudriograndan Filatelan Societon en Porto Alegre kaj redaktis la unuajn jarojn de ties eldonaĵo, kiu same pritraktis Esperanton. Li estis poste nomumita honora membro de tiu Societo.

Referencoj
----------

*Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur la artikolo* Camosato *el la **Enciklopedio de Esperanto**.*
Pri la komunumo
---------------

**La Chaux-du-Milieu** estas komunumo en la distrikto Le Locle en Kantono Neŭŝatelo, Svislando. Ĝi havis 464 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.

Geografio
---------

La Chaux-du-Milieu situas en la Neŭŝatela Ĵuraso sudokcidente de Le Locle en altmontara valo sur alteco de 1081 m s.m. La komunumo konsistas el la vilaĝoj La Chaux-du-Milieu, Le Cachot de Vent, Le Cachot, Le Cachot de Bise, La Forge, La Clef d'Or kaj Le Quartier. Krome al la komunumo apartenas multnombraj izolitaj bienoj disdonitaj sur la tuta komunuma teritorio.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 17,28 km², de kiuj 48,3% estas kovritaj de arbaro, 49,1% servas por agrikulturo kaj 2,5% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo La Chaux-du-Milieu limas en nordoriento al Le Locle, en sudoriento al Les Ponts-de-Martel, en sudokcidento al La Brévine, kaj en nordokcidento al Le Cerneux-Péquignot.

Trafiko
-------

Tra la komunumo pasas en oriento al kantona ĉefvojo n-ro 170 de Le Locle tra Les Ponts-de-Martel al Neŭŝatelo. De tiu vojo deflankiĝas en Le Quartier la vojo n-ro 2325 tra la vilaĝo La Chaux-du-Milieu al La Brévine. Kaj de la vilaĝo kondukas sudorienten la vojo n-ro 2328 ĝis Grande Joux, kie ĝi konektiĝas al la ĉefvojo n-ro 170. Per poŝtaŭtolinio de Neŭŝatelo al Le Locle la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de La Chaux-du-Milieu datiĝas el la jaro 1310 kiel *calvum de Escoblon*.
La Grafo de Neŭŝatelo pruntis en la jaro 1310 en La Chaux-du-Milieu terenojn al la loĝantoj de Morteau en la Libergrafejo Burgonjo. Ek de la frua 16-a jarcento loĝantoj de Le Locle eksetlis en la regiono. Ili tamen ĝis 1716, kiam estis konstruita propra preĝejo en La Chaux-du-Milieu, plu apartenis al la paroĥo de Le Locle. Ĝis 1821 la vilaĝoj apartenis al al tribunaloj de Travers kaj Rochefort kaj ek de tiam ĝis 1848 al la tribunalo de La Brévine. La politika komunumo La Chaux-du-Milieu estis fondita en la jaro 1825.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
2. ↑  Fonto: *Myriam Volorio Perriard*: *La Chaux-du-Milieu* en *Historia Leksikono de Svislando* (2005-01-12)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio La Chaux-du-Milieu en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo La Chaux-du-Milieu
* La Chaux-du-Milieu en la Historia Leksikono de Svislando germane france itale

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion La Chaux-du-Milieu** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Le Locle |
| --- |
|  Brot-Plamboz • La Brévine • Les Brenets • Le Cerneux-Péquignot • La Chaux-du-Milieu • **Le Locle** • Les Ponts-de-Martel |  |

 |
La konstruaĵo lerneja.
La **Artmetilernejo de Erfurto** (germane: *Kunstgewerbeschule Erfurt*; ankaŭ nomita: *Hügelschule*) estis artmetia edukejo en Erfurto, Am Hügel nr. 2. Hodiaŭ ĝi estas parto de la Universitato de Erfurto kaj funkcias kiel artscienca parto de la pedagogia fakultato.

Historio
--------

La lernejo fonditis en la 31-a de oktobro 1889 pro iniciativo de la urbo kaj la prusa registaro. Unue ĝi estis en la Tal-strato nr. 20 a kaj ricevis en 1904 propran konstruaĵon (inaŭguro en la 18-a de majo; komenco de la kursoj en la 1-a de julio). Ĝin planis Paul Peters, Max Brockert kaj Otto Linne laŭ la secesi-stilo. En 1944 la konstruaĵo ege damaĝitis (precipe la riĉa fasada ornamaĵo, kiun oni jam ne remuntis poste).

En la 1946-a jaro ĝi iĝis parto de la *Faklernejo pri aplikitaj artoj*; tiu lernejo siavice en 1955 iĝis parto de la Pegagogia altlernejo (kiu en la 2001-a jaro kunfandiĝis kun la universitato). De 1997-2012 estis en la konstruaĵo de ĉe Hügel ankaŭ la *Max-Weber-kolegio*, kiu translokitis proksimen de la kampuso universitata en 2012.

Lernintoj kaj lernigintoj
-------------------------

* Ernst Ruser, 1898–1925 profesoro pri dekoracia pentrado
* Carl Melville, instruanto de 1909-34
* Franz Markau), 1926–44 profesoro pri dekoracia pentrado
* Pol Cassel, pentristo kaj grafikisto de la klasika Moderno, 1907-14 ĉe la lernejo en Erfurto respektive Dresdeno
* Andreas Paul Weber, litografo, ĉirkaŭ en 1913 ĉe la lernejo
* Otto Knöpfer, pejzaĝpentristo, 1931 ĝis 1935 ĉe la lernejo
* Walter Werneburg, grafikisto, 1939 ĝis 1941 ĉe la lernejo
* Gerhard Baumgärtel, politikisto (CDU), urbestro de Weimar (1982–1989), inter 1949 kaj 1954 ĉe la Faklernejo pri aplikitaj artoj
* Eberhard Heiland, tabulbildpentristo kaj ceramikisto, ĉirkaŭ en 1955 ĉe la lernejo
* A. Paul Weber
* Manfred Gottschall, desegnisto de poŝtmarkoj, ĉirkaŭ en 1955 ĉe la lernejo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Artmetilernejo de Erfurto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* IDW
* Pri la historio de la lernejo Arkivigite je 2013-02-20 per la retarkivo Wayback Machine
**La Cluse-et-Mijoux**  estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Doubs*, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (france *Bourgogne-Franche-Comté*, prononco [burgonj frãŝkõte]). Fine de 2020 en la komunumo vivis 1 331 loĝantoj. Administre la komunumo apartenas al la arondismento *Pontarlier* (france *arrondissement de Pontarlier*), la centra kaj suda parto de la departemento, kaj al la kantono *Pontarlier*. La poŝtkodo estas 25300.

Fuorto de Joux
--------------

En La Cluse-et-Mijoux situas la fortikaĵo Fuorto de Joux (france *Fort de Joux* aŭ *Château de Joux*). La originala fuorto estis mezepoka kastelo, konstruita por la familio De Joux. Tra la jarcentoj ĝi pligrandiĝis. En la fortikaĵo Napoleono Bonaparte enprizonigis Toussaint Louverture, generalo el Haitio. Napoleono elektis tiun lokon kiel malliberejon por Toussaint, ĉar ĝi situas plej for de la maro. Ĉirkaŭ ĝi estas 5 muregoj. Toussaint estis en senfenestra ĉelo. La ĉiĉeronoj asertas, ke la ĉelo estis hejtigita. Tamen per kameno oni eble atingas dek gradojn C, kiam ekstere estas minus 30 °C. Toussaint ne kutimis je tiaj temperaturoj kaj mortis post 8 monatoj en tia loko (1803).
**Georg MICHAELIS** (n. 8-an de septembro 1857 en Haynau, Silezio; m. 24-an de julio 1936 en Bad Saarow, Brandenburgio) estis germana juristo kaj politikisto. En 1917 li estis dum tri kaj duona monatoj regna kanceliero (ĉefministro) kaj prusa ĉefministro.

Li venis el jurista familio kaj studis juron en Breslau, Leipzig kaj Würzburg. De 1885 ĝis 1889 li instruis juron en Tokio. En Germanio li faris karieron de ŝtatoficisto. En 1909 li fariĝis subŝtatsekretario (vicministro) en la prusa ministerio pri financoj.

Dum la unua mondmilito estis fakte ne la imperiestro, sed la supera armea gvido kiu faris Michaelis posteulo de Theobald von Bethmann-Hollweg kiel kanceliero. Michaelis estis preskaŭ tute nekonata, kiam la 14-an de julio 1917 li fariĝis surprize kanceliero kaj prusa ĉefministro.

La nepolitika oficisto estis troŝarĝata de siaj novaj taskoj. Jam post kvin tagoj li faris la parlamentan plimulton malamiko, kial li publike bagateligis la pacrezolucion de la parlamento. Cetere li kontraŭis al demokratiaj reformoj. Jam la 31-an de oktobro 1917 li demisiis. Li malakceptis ministran postenon en la nova kabineto.

En 1918/1919 Michaelis estis supera prezidanto de la prusa provinco Pomerio. Poste li aliĝis al la konservativa Deutschnationale Volkspartei kaj engaĝiĝis en la luterana landa eklezio.

* Kategorio Georg Michaelis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 242585
* GND: 119059584
* LCCN: n88638046
* VIAF: 112418335
* ISNI: 0000 0001 0936 4933
* SUDOC: 067819737
* BNF: 12918269n
* NDL: 00621127
* NKC: jx20120829002
 |
La **atovakvono** estas medikamento kontraŭprotozoa, aktiva se englutita. La atovakvono estas aktiva kontraŭ la *Toxoplasma gondii* kaj kontraŭ la *Pneumocystis jirovecii*.​ La atovakvono estas strukture kaj farmakologie parenca al la lapinono kaj la parvakvono, medikamentoj kiuj estas uzitaj kontraŭ la malario. En la traktado de la pneŭmonio pro *Pneumocystis carinii*, la atovakvono estas iom malpli efektiva ol la kombinaĵoj trimetoprim/sulfametoksazol kaj estas ekvivalenta al la pentamidino. La atovakvono malpliigas la riskon reeksuferi encefalitojn pro *T. gondii* kaj estas konsiderata kiel alternativo al la konvencia traktado (pirimetamino + sulfadiazino aŭ klindamicino).

Notoj
-----

1. ↑  (ATN) Atovaquone (Mepron; 566C80) Approved for Pneumocystis; Drug Development, Activism Success Arkivita la 28an de junio 2008 en la Wayback Machine.

* Kategorio Atovakvono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 726898
* SUDOC: 114611459 034455442, 114611459
* BNF: 125209722
 |
La **kapelo en Fortikaĵo de Füzér** estas profana historia monumento en vilaĝo Füzér, sur montopinto.

Historio
--------

Supozeble Imre Perényi (palatino) konstruis la kapelon inter 1490 kaj 1508 apud la fortikaĵan muron, sed ekzistis en tiu loko jam gotika kapelo el erao de Sigismondo (Sankta Romia Imperio). En la 17-a jarcento la burgo plene forlasiĝis kaj ruiniĝis. Inter 2014–2016 la kapelo kune kun plejparto de la burgo estis restaŭrita. Iom poste eĉ solena diservo okazis, ĉar la kapelo estas jam konvena, sed la posedanto restis la hungara ŝtato.

Konstruaĵo
----------

La kapelo estas parto de la fortikaĵo super kelo. La enirejo troviĝas el la granda halo. La plafono estas disradia volbo. La kapelo havas 4 fenestrojn, sidniĉojn kaj tegmenton, kiu lasta estis dum la mezepoko stokejo. La fenestro oriente prezentas Sanktan Marian kun bebo. La sekva fenestro jam en la suda flanko prezentas Margaretan de Skotlando, Sanktan Piroskan kaj en:Agnes of Bohemia-n. En la sekva fenestro estas videblaj Sankta Kinga, Margareta de Hungario kaj Elizabeto de Hungario. En la okcidenta fenestro estas videblaj Sankta Izabela de Aragono, en:Elizabeth of Töss kaj Jadviga (Pollando).

Fontoj
------

* hungare kun fotoj Arkivigite je 2020-10-01 per la retarkivo Wayback Machine
* 

La ruinaj fenestroj
Unu el la nuntempaj fenestroj
*Atriplex patula*, infloro kun brakteoloj kaj semoj
**Atriplex**, *Á-tri-plex* aŭ en Esperanto **atriplekso** aŭ **atriplo**, estas planto-genro de 250-300 specioj, konata anglalingve per komunaj nomoj *saltbush* (salarbusto), *orache* kaj aliaj. Ĝi apartenas al la subfamilio ''Chenopodioideae'' de la familio Amarantacoj (kiu inkludas *Chenopodiaceae* laŭ la sistemo Cronquist).

Tiu genro estas tre varia kaj amplekse disvastiĝinta. Ĝi inkludas multajn plantojn el dezertoj kaj marbordoj kaj halofitoj, same kiel plantoj de humidaj medioj.

La genra nomo estas derivita el Latino kaj estis aplikata de Plinio la Maljuna al la manĝeblaj atriploj. La nomo salarbusto deriviĝas el la fakto, ke tiuj plantoj retenas salon en siaj folioj, pro kio ili estas ege utilaj en areoj kie estas grundosaliĝo.

Aspekto
-------

Distribuo kaj evoluo
--------------------

Ekologio
--------

Uzado fare de homoj
-------------------

Sistematiko
-----------

### Specioj

* Ĝardena atriplo, *Atriplex hortensis*

Notoj
-----

1. ↑  *Sunset Western Garden Book,* 1995:606–607
2. ↑  Quattrocchi, Umberto.  (2000) *CRC World Dictionary of Plant Names* **I: A-C**. CRC Press, p. 232. ISBN 978-0-8493-2675-2.

* Kategorio Atriplex en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Atriplex en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Rivero **Atrato**
La rivero **Atrato** estas rivero de nordokcidenta Kolombio. Ĝi elfluas el deklivoj de Okcidenta Montaro kaj fluas preskaŭ norden al la Golfo Urabao (aŭ Golfo Darieno), kie ĝi formas grandan, marĉon kiel delto.

Ties fluejo trapasas la departementon Ĉokoo, formante la departementan limon kun najbara Antjokio dufoje. Ties totala longo estas ĉirkaŭ 650 km, kaj estas navigebla tiom for kiom ĝis Quibdó (400 km).

Fluante tra mallarĝa valo inter la Cordillera kaj la marborda areo, ĝi havas nur mallongajn alfluantojn, kies ĉefaj estas Truando, Sucio (malpura), kaj Murri. Estas minoj de oro kaj plateno kaj la riversabloj estas oroportantaj.

Nordokcidenta Kolombio havas areon de granda diverseco en naturo.

Koordinatoj: 7° 22′ 56″ N 77° 06′ 39″ U﻿ / ﻿7.38222 °N, 77.11083 °U﻿ / 7.38222; -77.11083 (mapo)

Fonto
-----

Tiu article enhavas tekston el publikaĵo nune publika: Chisholm, Hugh, eld. (1911). *Encyclopædia Britannica* (11a eld.). Cambridge University Press.

* Kategorio Atrato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Animaciisto desegnanta (1944)**Animaciisto** estas artisto, kiu kreas multoblajn bildojn, konataj kiel filmeroj aŭ kadroj, kiuj donas iluzion de movado kiam ili estas montritaj en rapida sinsekvo. Animaciistoj povas labori en multe da kampoj, inkluzivante filmojn, seriojn, televidproduktaĵojn kaj videoludojn. La plej gravaj laboroj postulas kunlaboradon de pluraj animaciistoj. La metodoj por krei la bildojn dependas de la artismaj stiloj kaj kutimoj de ĉiu animaciisto.

Aliaj artistoj, kiuj kontribuas al animaciaĵoj, sed ne estas animaciistoj, kiel scenarplanaj artistoj (kiuj desegnas ĉef-paneloj pri la ago montrita en la scenaro) kaj fonaj artistoj, respondecaj pri la fono kaj pejzaĝo.

Lastatempe, la animaciistoj kiuj okupiĝas pri la produktado de klasika animacio estas nomataj "**du-dimensiaj animaciistoj**", kaj la animaciistoj kiuj laboras per komputilo por krei tridimensian animaciaĵon (KGB, komputil-generita bildaro) estas **tri-dimensiaj animaciistoj**. La kampo de komputila animacio multe evoluis en la lastaj jardekoj post evoluoj en la kampoj de komputado kaj teknologio kaj fakte, ĝi jam anstataŭis la klasikan animacion en kino, ĉar ĝi fariĝis multe pli populara kaj profita.

Vidu ankaŭ
----------

* Animacio
* Komputila animacio
* Komputilaj grafikaĵoj

Eksteraj ligoj
--------------

* Terminaro Toolworks pri animacio
* Kiel oni faras desegnofilmon

* Kategorio Animaciisto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Emscher-Zono** estas regiono en Germanujo laŭlonge de la rivero Emscher en la orienta kaj norda Ruhr-Regiono. La superpeza parto de la naturregiono de la Emscher-Zono nomiĝas Emscherlando. En la okcidento ekde Oberhausen la Emscher-Zono etendiĝas ĝis en la Malsuprorejnan Malaltebenaĵon.

La Emscher-Regiono estas ŝanĝiĝanta industripejzago. La malnovaj minindustrioj parte retiriĝas, postlasante grandajn areojn por onta nov- kaj aliuzado. La ekonomia regiono estas ŝanĝiĝata per riparo de la pejzaĝo kaj de industriaj konstruaĵoj, ministaj kolonioj estas modernigataj, kaj pli verdaj areoj estas kreataj. Plenkoncepto por tio estas la Emscher Landschaftspark.

En multaj kampoj de la Emscher-Zono jam sukcese ekloĝis entreprenoj de loĝistiko, de servo kaj de moderna produktado aŭ de komerco. Elstara ekzemplo estas la aliuzado de grandaj areoj de la iama *HOAG* (Gutehoffnungshütte) por la butikaro CentrO.

Historie la Emscher-Zonon karakterizas la komenciĝa industriiĝo proksimume 1850, tuj post la konstruo de la unua fervojo de la Köln-Mindener Eisenbahn. Ankaŭ la minteĥniko tiam estis tiel progresinta, ke la dikegaj kovrotavoloj super la karbohavaj tavoloj en la norda Ruhr-Regiono estis trafoseblaj per krutaj ŝaktoj.

Fonto
-----

Tiu-ĉi artikolo estas tradukaĵo de la samtema artikolo de:Emscherzone en la germanlingva Wikipädie
Tundro en la aŭtonoma regiono Nenecio
La **Nord-Siberia Malaltebenaĵo** estas pejzaĝejo signife pli norde de la arkta cirklo en Siberio (Norda Rusio, Azio).

La areo apartenas al la rusiaj pejzaĝegoj.

Geografio
---------

La vasta Nord-Siberia Malaltebenaĵo ampleksas la areojn inter la Arkta Oceano norde kaj la Meze Siberia Montaro sude, respektive la norda parto de la Okcident-Siberia Malaltebenaĵo okcidente kaj la rivero Leno oriente. Centro de la malaltebenaĵo estas la *Tajmira Ebenaĵo*, kiu situas norde de la [Meze Siberia Montaro kaj sude de la Tajmira Duoninsulo kun ka Biranga Montaro.

Aparte en la okcidento la malaltebenaĵo ne havas ekzakte difinitan limon, ĉar la regiono senpere transiras en la Okcident-Siberian Malaltebenaĵon. La plej okcidenta limo tamen okcidente de la Golfo de Obo estas la plej nordaj partoj de la montaro Uralo. Okcidente antaŭ la Jamala Duoninsulo kaj la Gidana Duoninsulo borde de la Karska Maro, kaj la Golfoj de la riveroj Obo kaj Jenisejo apartenas al la Nord-Siberia Malaltebenaĵo. Ĝia plej orienta limo oriente de la granda delto de la rivero Leno estas la norda parto de la Montaro de Verĥojansk.

En la centro de la malaltebenaĵo ekzistas kelkaj mezaltaj montaroj, kies plej alta punkto troviĝas 754 metrojn super la marnivelo.

Flaŭro
------

La marĉan malaltebenaĵon karakterizas la plantaj biotopoj de la tundro. En tiuj nordaj regionoj pro la daŭra frosto kaj la malmulta akvo ne sukcesas kreski altaj plantoj kiel ekzemple arboj, sed regas musko, arbustoj kaj filikoj.

Riveroj
-------

La tri pli grandaj riveroj de la ebenaĵo apartenas al la plej grandaj kaj plej longaj riveroj de la tero:

* Obo
* Jenisejo
* Leno

Pliaj riveroj estas:

* Pjasina
* Ĥeta
* Kotui
* Ĥatanga
* Anabar
* Olenjok

Urboj
-----

Ene de la Norde Siberia Malaltebenaĵo interalie troviĝas la sekvaj urboj:

* Saleĥard
* Novij Port
* Dudinka
* Norilsk
* Ĥatanga

72° norde, 101° oriente Mapo
**Dusino** (ukraine *Дусино*, hungare *Zajgó*) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Svaljava.

Bazaj informoj
--------------

* 48° 30′ 36″ N 23° 06′ 19″ O﻿ / ﻿48.51000 °N, 23.10528 °O﻿ / 48.51000; 23.10528 (mapo)Koordinatoj: 48° 30′ 36″ N 23° 06′ 19″ O﻿ / ﻿48.51000 °N, 23.10528 °O﻿ / 48.51000; 23.10528 (mapo)
* Areo:  km²
* Alto super marnivelo:
* Loĝantaro: 1670
* Poŝtkodo: 89332
* Telefonprefikso: +380 3133

Situo
-----

Dusino troviĝas de Svaljava je 15 km-oj.

Historio
--------

La vilaĝo fondiĝis en la 15-a jarcento. En 1910 vivis en Zajgó 783 loĝantoj, (636 rutenoj, 118 germanoj, 29 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon Zajgó apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Szolyva, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Dusino/Zajgó. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. Ĝis 1946 la oficiala rusa loknomo estis **Зайгов** [zajgov].

Vidindaĵoj
----------
La **anisometropio** estas refrakcia perturbo de ambaŭ okuloj. Ĉe anisometropio la okuloj havas tre diferencan refrakcion, kaj la cerbo ne povas unuigi la bildojn de la du okuloj. La diferenco de la dioptrio de la dekstra kaj la maldekstra okulo estas minimume 3 dioptrio. Unu okulo povas esti miopa, kaj la alia hipermetropia; povas esti ambaŭ miopa aŭ hiperopa, aŭ unu de la du okulo sen refrakciaj perturboj (emmetropa). La okuloj povas esti ankaŭ astigmaj.

Tipoj
-----

La anisometropio estas klasifikita en du kategorio. La okullensoj kaj korneoj havas aliajn dioptriojn, aŭ la longo de la okuloj diferencas.

Konsekvoj
---------

La anisometropio perturbas la vidadon de la spaco. Se la okuloj de infano estas anisometropaj, kaj ambaŭ estas miopaj aŭ hiperopaj, aŭ unu okulo estas emmetropa, la okulo pli bone vidanta anstataŭigas la alian okulon, kiu ne lernas aŭ mallernas vidi, kaj iĝas ambilopa. Oni povas helpi per la kovra metodo kaj korigado de la refrakciaj perturboj.

Korektado
---------

La anizometropio estas malbone korektebla per okulvitro. Pro tiu oni devas uzi kontaktlensojn aŭ operaci la okulojn.

Se oni uzas okulvitron: 

* La grandeco de la bildoj estas tre malsama, do la cerbo ne povas unuigi ilin
* La lensoj ne nur pligrandigas aŭ malgrandigas la bildojn, sed ankaŭ forŝovas ilin. La tro granda diferenco de la dikeco de la lensoj kaŭzas strabismon.
* La pezo de la lensoj estas tre diferencaj, kaj la distribuo de la pezo ne estas simetria
* La lensoj pligrandigas aŭ malgrandigas la okulojn tre diference por la aliaj homoj. Tiu povas konduki al malkreskado de la memfido.

Monovizio
---------

La monovizio estas speciala formo de la anisometropio. Unu okulo estas miopa, alia hipermetropa. Do la ulo povas vidi bone proksime kaj malproksime, sed li ne vidas spacon.

Tiu stato povas igi nature (kiel ĉe Goethe) kaj post operado; oni nomas tiun monovizia teĥniko.

Literaturo
----------

* Herbert Kaufmann: *Strabismus.* Unter Mitarbeit von W. de Decker u. a. Stuttgart: Enke, 1986, ISBN 3-432-95391-7
* Axenfeld/Pau: *Lehrbuch und Atlas der Augenheilkunde*. Unter Mitarbeit von R. Sachsenweger u. a. Stuttgart: Gustav Fischer Verlag, 1980, ISBN 3-437-00255-4
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Egzismo** estas la opinio ke la son-kombino "kz" en Esperanto praktike plej ofte prononciĝas kiel "gz" kaj tial ankaŭ devus esti skribata kiel "gz". Egzistoj argumentas, ke en normala (nature, duonrapida) parolrapideco tre malfacilas prononci "kz" tiel ke kutime elbuŝiĝas "gz" aŭ "ks". Opiniante ke "gz" estas la pli ofte el ĉi tiuj du prononcoj, ili urĝas, ke oni alĝustigu la skribon al tiu prononco, kaj tial skribu "gz". 

Egzistoj bazas sian proponon sur la principo "unu litero - unu sono", kiun jam formulis Zamenhof. Se oni skribas "kz" sed praktike elparolas "gz", oni malobeas tiun principon, ĉar tiam por la litero "k" estas du sonoj: /k/ kaj /g/. (Kaj se oni elparolas "ks", oni ankaŭ malobeas la principon, ĉar tiam "z" prononciĝas foje kiel "s" kaj foje kiel "z").

Kontraŭargumentoj
-----------------

Por argumenti kontraŭ egzismo, oni povas distingi inter *norma elparolo* kaj *praktika elparolo*. Tiuj du ne ĉiam samas: En norma elparolo la "n" en "ni" kaj la "n" en "lingvo" devus prononciĝi same, sed praktike la "n" en "lingvo" prononciĝas velare. En ĉi tiu kazo, la diferenco ne multe gravas, ĉar ne ekzistas aparta velara naza konsonanto, kun kiu la "n" en "lingvo" povas konfuziĝi. Sed foje la praktika prononco ankaŭ povas kaŭzi konfuzon, ĉar iu litero prononciĝas kiel alia litero. Ekzemploj estas la prononcoj /suptaso/, /apsolute/ kaj /egzerco/ por "subtaso", "absolute" kaj "ekzerco". Sed ĉar tiuj prononcoj ne estas normaj, ili ne provizas pravigon ŝanĝi la literumon. 

Aldone, ekzistas multaj misprononcoj en Esperanto, ofte pro nacilingvaj influoj. La egzistoj ial volas normigi nur la prononcon "gz", sed ne la aliajn kontraŭnormajn prononcojn ofte aŭdatajn. 

Multaj aliaj songrupoj aŭ sonoj ne estas "normalaj" al iu aŭ alia grupo. Ekzemploj de oftaj misprononcoj pro nacilingva influo estas jenaj: 

* la sonoj /z/ kaj /v/ estas tute fremdaj al parolantoj de hispana lingvo,
* la sono /p/ estas stranga al araboj,
* vortkomenca *c* (sono /ts/) estas malfacilega por usonano, sed tute normala por ruso,
* la sono *ĥ* estas malfacila por multaj anglaparolantoj kaj la parolantoj de diversaj aliaj lingvoj, sed tute normala kaj facila por multaj aliaj neokcidenteŭropanoj,
* vortkomencaj *sp, st, sk* estas malfacilaj por hispanoj kaj portugalparolantoj, sed normalaj por multaj aliuloj,
* la distingo inter vortkomenca *sp* kaj *ŝp* estas malfacila por parolantoj de certaj dialektoj anglaj kaj germanaj,
* la sono *ŭ* en iuj lokoj povas esti malfacila por germanoj kaj rusoj, sed estas tute normala por anglaparolantoj, araboj, kaj multegaj aliaj,
* ĉiuj konsonant-kombinoj povas esti malfacilaj por tiuj kies lingvoj ne havas konsonantajn kombinojn.

Se oni formetus ĉiun sonon kiu ne estas "normala" al iu al alia etno, certe restos nur malmultaj eblaj fonemoj.

Ankaŭ vidu
----------

* Listo de misprononcadoj