recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gyula Laziczius,** hungare **Laziczius Gyula** estis hungara lingvisto, literaturhistoriisto, profesoro, instruisto, membro de Hungara Scienca Akademio.

Gyula Laziczius naskiĝis la 18-an de aŭgusto 1896 en Újpest. Li mortis la 4-an de aŭgusto 1957 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gyula Laziczius frekventis gimnazion en Újpest, kie li lernis la hungaran lingvon de Mihály Babits, poste li eklernis en universitato ELTE. Post unu jaro li soldatiĝis en 1915. En la sekva jaro li iĝis militkaptito kaj hejmenveninta en 1918 li finlernis la universitaton, poste li instruis en diversaj lernejoj. Pro partopreno en la Hungara Sovetrespubliko depost 1922 li ne povis instrui, tial li eklaboris en oficejo. Spite tion li denove frekventis universitaton kaj li ekokupiĝis pri lingvoj, precipe pri la fonetiko. Ekde 1933 li instruis jam en universitato. En 1950 li iĝis trudemerito. Li ricevis premion en 1933, premion Kossuth en 1990 postmorte.

Verkaro (selekto)
-----------------

* *Bevezetés a fonológiába.* - la unua lernolibro pri fonologio en la mondo - 1932 (en 1961 ankaŭ germane)
* *A magyar nyelvjárások.* (La hungaraj dialektoj) 1936
* *Általános nyelvészet: Alapelvek és módszertani kérdések.* 1942
* *Fonétika.* 1944
* *Lehrbuch der Phonetik.* 1961
* *Selected writings of Gyula Laziczius.* 1966

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Gyula Laziczius en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 415834
* GND: 134178238
* LCCN: no94001145
* VIAF: 65217328
* ISNI: 0000 0001 0909 9658
* SUDOC: 057065586
* BNF: 12977381s
 |
La **Kalvinana preĝejo** estas religia konstruaĵo en Hungario, en urbo Szombathely.

Historio
--------

La disetendiĝanta protestantismo evitis Szombathely, kiu estis dum la kontraŭturkaj bataloj stabila katolika diocezo. Same dum la postaj pacemaj tempoj la protestantoj vivis tie malmulte (ekzemple en 1837 vivis en la urbo 3846 katolikoj, 48 luteranoj kaj 4 kalvinanoj). La protestantoj havis komunan eklezian grupon, nur en 1928 ili disiĝis al luteranoj kaj kalvinanoj. Pli frue en 1896 ili konstruis komunan preĝejon, ĝis 1939 ankaŭ la kalvinanoj uzis ĝin. La urbo donacis areon por kalvinana kirko en 1928. Unue la paroĥo estis preta en 1934, la preĝejo mem en 1939, tamen sen turo. Dum la 2-a mondmilito la preĝejo ne difektiĝis. Renoviĝo okazis en 1988. La kampanilo estis konstruita en la jaroj 2015 kaj 2016.

Konstruaĵo
----------

La fasado estus simetria sen la kampanilo. Kelkaj ŝtupoj kuras al la triobla enirejo. Malantaŭ la ŝtupoj 3 aperturoj estas videblaj. Interne laŭ la muroj estas galerioj.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* 
* pri la turo Arkivigite je 2016-05-01 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Gyula Kováts** [djula kovAĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kováts Gyula** estis hungara juristo, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1920). Ekde 1903 li uzis ankaŭ la nobelan antaŭnomon *keveházi* en formoj *Keveházi Kováts Gyula* aŭ *K. Kováts Gyula*. 

Gyula Kováts  naskiĝis la 28-an de januaro 1849 en Pest (urbo). Li mortis la 30-an de septembro 1935 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gyula Kováts frekventis gimnazion, poste universitaton en sia naskiĝurbo inter 1867-1872. Post la diplomo li eklaboris kiel subnotario, sed en 1873 jam kiel advokato. Post jardeko li iĝis vicjuĝisto, sed en 1887 li atingis la rangon-postenon juĝisto. Jam pli frue en 1882 li profesoriĝis en universitato en Budapeŝto. Li instruis precipe eklezian juron. En 1913 li ekhavis la rangon rektoro. Dum la Hungara Sovetrespubliko li estis trudpensiulo, sed poste li pluinstruis ĝis la pensiuliĝo en 1928.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Az írói és művészi tulajdonjog* (1879)
* *Törvénytervezet a polgári házasságról* (1881)
* *Az utolsó két egyházpolitikai törvényjavaslat* (1894)
* *A jogi vizsgák reformja* (Reformo de la juraj ekzamenoj), (1902)

Fontoj
------

* biografio hungare
* hungarlingva biografio
**Gyula Berecz** [djula berec], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Berecz Gyula Lajos Ede** estis hungara skulptisto.

Mór Jókai fare de Gyula Berecz en 1937
Gyula Berecz  naskiĝis la 20-an de oktobro 1894 en Komárom (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Komárno en Slovakio, li mortis la 7-an de oktobro 1951 en Budapeŝto (Hungario).

Biografio
---------

Gyula Berecz frekventis bazlernejon en sia naskiĝurbo, mezlernejon en Győr, fine li akiris diplomon en Industriarta Altlernejo en 1923. Lia majstro estis Pál Pátzay. Li revenis al sia naskiĝurbo, kiu jam estis apartenaĵo de Ĉeĥoslovakio. Li ofte kreis skulptaĵojn ankaŭ en Budapeŝto. En 1926 li studvojaĝis al Romo kaj Florenco. En 1948 li estis translokigita (kiel hungaro) en Hungarion, li vivis en rando de Budapeŝto. Li havis edzinon.

Elektitaj skulptaĵoj
--------------------

* Mór Jókai (1937, vidu la bildon dekstre!)
* pluraj mondmilitaj monumentoj (vidu la bildojn malsupre!)
* memormedalo (1943)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

* Monumento pri mondmilitaj falintojMonumento pri mondmilitaj falintoj
* Monumento pri mondmilitaj falintojMonumento pri mondmilitaj falintoj

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Gyula Berecz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 619750
* VIAF: 5258156565698223500009
 |
La **Kalvinana preĝejo** estas religia monumento historia en Hungario, en vilaĝo Telkibánya.

Historio
--------

Laŭ opinio de arkeologoj la unua gotika (tiam katolika) preĝejo kun ĉefnavo kaj du flanknavoj de Telkibánya estis konstruita inter 1318-1340 kiel parto de samtempe konstruita malgranda fortikaĵo. Inter 1442 kaj 1460 la husanoj dominis la regionon, ili trakonstruis la preĝejon al fortikaĵo. La loĝantoj iĝis kalvinanoj en 1579. Tiutempe jam la kirko estis ruina, la kalvinanoj malkonstruis la sanktejon kaj la flanknavojn, la ceteraj partoj estis renovigitaj. En 1829 kampanilo estis konstruita.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola sur monteto, sed apude estas tombejo. en mezo de la fasado estas la turo, kiu estas preskaŭ tiel larĝa, ol la navo. Interne interesaĵo estas la predikejo, kiu ne kontaktiĝas kun la muro, tio estas escepta en Hungario.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* 
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto Arkivigite je 2017-01-04 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj

Vido al la preĝejo

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **Kalvinana preĝejo** estas religia konstruaĵo (ne historia monumento!) en vilaĝo Szőlősardó (Hungario).

Historio
--------

La katolika gotika preĝejo unue estis menciita en 1324. En 1567 la loĝantoj ŝanĝis la eklezion al kalvinismo, tial poste ili uzis la kirkon. En 1726 ĝi plene trakonstruiĝis, en 1870 la unukolora ligna plafono estis konstruita. Denovaj trakonstruoj okazis en 1948 kaj inter 1964-1968. El la mezepoko nur la fundamento restis.

Konstruaĵo
----------

La kirko situas ĉe stratangulo sola en korto, kiu estas ĉirkaŭita per ŝtona muro. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo plene reliefas. La turopinto estas plurlatera piramido. La navo finiĝas en duonronda absido. En flanko de la navo antaŭĉambro plene reliefas. Interne la muroj estas blankaj laŭ la kutimoj. Estas 2 galerioj, malgranda en la absido, pli granda kontraŭe.

Fontoj
------

* hungare kun foto Arkivigite je 2016-06-10 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj Arkivigite je 2020-10-29 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2021-05-09 per la retarkivo Wayback Machine

Kalvinana preĝejo de Szőlősardó
Kalvinana preĝejo de Szőlősardó

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Chromebook** estas tekokomputilo kiu uzas Linux-bazitan Chrome OS kiel operaciumon. 

Ĝi uzas interreton. Plej multaj aplikaĵoj kaj datumoj estas en la "nubo". Chromebook estas ekzemplo de malpeza kliento. Ĝi estas malpeza komputilo kiu uzas foran aliron al servilo. Ĝi multe dependas de alia komputilo (ĝia servilo) por fari sian komputadon.

En marto 2018, Acer kaj Google anoncis la kreadon de la unua Chromebook-tabulkomputilo: Chromebook Tab 10. Ĉi tiu aparato devis konkurenci kun la merkato por rabatitaj Apple iPad-tabulkomputiloj en la eduka merkato. La ekrano de Tab 10 (9.7 coloj, bilddetaligeblo 2048 x 1536) estis identa al tiu de iPad. La aparato inkluzivis stileton. Neniu el la aparatoj inkluzivis klavaron.

En marto 2020, pro la COVID-19-pandemio, multaj lernejoj uzis Chromebook-ojn por fari lernejon interrete, kaj metis sur ĝi aplikaĵojn kiel Google Meet kaj Zoom. 30 milionoj da Chromebook-oj estis aĉetitaj de lernejoj nur en 2020 pro tio. Iuj lernejoj uzis iPad-ojn, sed ili kostas tro da mono por iuj lernejoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Vaughan-Nichols, Steven.  It's 2016, and Chrome OS is ascendant. Computerworld (June 18, 2012). Alirita Septembro 7, 2013.
2. ↑  Enderle, Rob.  Why Google's Chromebooks are born to lose. Digital Trends (May 12, 2011). Alirita Septembro 7, 2013.
3. ↑   Google:  Offline Apps. Chrome Web Store.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Chromebook en la baza angla Vikipedio.* 

* Kategorio Chromebook en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Christopher TYE** (naskiĝis ĉirkaŭ 1505, mortis ĉirkaŭ 1572) estis angla komponisto kaj orgenisto.

Li studis ĉe la Universitato Kembriĝo kaj estiĝis Doktoro de Muziko ambaŭ tie kaj ĉe la Universitato de Oksfordo. Li estis ĥora majstro de Katedralo de Ely ekde ĉirkaŭ 1543. Li rezignis sian postenon en 1561. Li eble estis muzika instruisto al Eduardo la 6-a.

Lia latina eklezia muziko inkluzivas mesojn (notinde unu bazata sur la kanto "the western wynde" (esperante, *la okcidenta vento*), ankaŭ la bazo de mesoj de John Taverner kaj John Sheppard), kaj psalmajn fiksaĵojn. Li ankaŭ komponis verkojn en la Angla lingvo por la Eklezio de Anglio, inkluzive diservojn kaj himnojn, kaj verkojn por ensembloj de praviolinoj, inkluzivantajn pli ol dudek *In nomine* (latine: en la nomo (de la sinjoro)).


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 34923
* GND: 124524273
* LCCN: n79091199
* VIAF: 314805483 29719592, 314805483
* ISNI: 0000 0000 7364 9530
* SUDOC: 158057074
* BNF: 13900621r
* MBA: a2cf1521-af9a-4ecb-820c-882698901025
* NKC: xx0071473
* ICCU: CFIV078804
* BNE: XX1219612
 |
La Romia imperio en la jaro 69. Post la morto de Nerono, la plej influaj generaloj de la imperio luktis sinsekve por okupi la tronon
La periodo konata kiel **jaro de la kvar imperiestroj** estis konkreta jaro en la historio de la Romia Imperio, 68-69 p.K.) en kiu regis kvar malsamaj imperiestroj en rapida sinsekva sukcedo. La kvar imperiestroj estis Galbo, Oto, Vitelio kaj Vespaziano.

Post la perforta sinmortigo de Nerono en junio 68 p.K. venis mallongdaŭra enlanda milito, la unua en Romo ekde la morto de Marko Antonio en la jaro 31 a.K. La konflikto daŭris pli ol unu jaro, kaj la jaro 69 estis konata kiel la jaro de la kvar imperiestroj ĉar dum tiuj kaosaj monatoj Romo vidis kvar malsamajn regantojn. Inter junio de 68 kaj decembro de 69, Romo estis atestanto de la nomumado kaj falo de Galbo, Oto kaj Vitelio, ĝis la definitiva surtroniĝo de Vespaziano kiu sukcesis stabiligi la Imperion kaj fondi novan heredan linion, la flavia dinastio. 

La politika kaj militista kaoso pro tiu enlanda milito kaŭzis gravajn problemojn, inter ili la ribelo de batavoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Historio de la Romia Imperio
**BACH Gyula** estis rumanuja hungara ĵurnalisto, verkisto, tradukisto naskita en Zsombolya la 4-an de aprilo 1889 kaj mortinta en Temeŝvaro la 29-an de oktobro 1954.

Biografio
---------

Gyula Bach studis en Zsombolya, Temesvár kaj Selmecbánya, poste li estis oficisto en Zsombolya, Budapeŝto kaj en Dunavecse. Ekde 1913 li vivis en Temesvár. Li redaktis por pluraj jaroj la ekster- kaj interpolitikan rubrikon de *Temesvári Hírlap*. Ekde 1925 li estis respondesredaktoro de la gazeto *Középeurópai Lloyd*, ekde 1935 de *Új Hírlap*. En la 30-aj jaroj li estis kunlaboranto de de *6 Órai Újság* kaj de *Magyar Néplap*. Li estis ano de Asocio János Arany. Post 1945 li estis kunlaboranto de *Szabad Szó* kaj *Romániai Magyar Szó*. Li publikis novelojn, psikoanalitikajn kaj socisciencajn eseojn, vojpriskribaĵojn en gazetoj de Banat kaj Transilvanujo.

Verkoj ĉefaj
------------

* *Mozi* (filmromano, Temesvár, 1922).

Tradukaĵoj
----------

* *A feminizmus* (Temesvár, 1926);
* *Az eltűnt kézirat* (romano, Temesvár, 1930).

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon
La **Kalvinana preĝejo** estas religia historia monumento en vilaĝo Tiszabura (Hungario).

Historio
--------

Konstrujaro de tiu ĉi (tiam gotika) kirko estas disputata - eble en la 13-a aŭ 14-a jarcentoj. Laŭ supozo la husanoj havis longe la kirkon. La kalvinanoj akiris ĝin en 1734 kaj ili pligrandigis la kirkon inter 1799-1806, eĉ ili konstruis turon. La orgeno estis farita en 1898. En 1958 renovigaj laboroj okazis.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en mezo de la vilaĝo en korto. En la fasado la kvadrata turo plene reliefas. La enirejo funkcias tra la turo. La turopinto estas bulboforma. La navo havas flanke vestiblon, kie alia enirejo funkcias. La gotika absido estas oklatera kaj iomete pli mallarĝa, ol la navo. Interne feraj pilieroj tenas la lignan galerion. La mebloj estis faritaj en la 19-a jarcento.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun foto Arkivigite je 2020-03-29 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun foto
* hungare kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Batalo ĉe la Somme
La **batalo ĉe la Somme** (1-an de julio 1916 - 18-an de novembro 1916) estis unu el la plej sangaj bataloj dum la unua mondmilito, kiun iniciatis la aliancanoj. En tiu batalo aperis unuafoje la tankoj, sed la batalo estis sensukcesa el aliancana vidpunkto.

La britoj kaj la francoj ekis la atakon en 35km-on larĝa strio, norde de la rivero Somme. La germanoj atendis la atakon en bone elkonstruita defenda sistemo.

La sturmon de la britaj soldatoj enkondukis unusemajna artileria pafado, kiu estis senefika. En la unua tago de la atakoj, la britoj perdis 20.000 soldatojn, en septembro aperis la brita tanko sur la batalkampo, sed tio ne influis la batalon. En oktobro la daŭra pluvado igis kot-maro la batalkampon kaj la aliancanoj povis antaŭeniĝi nur 8 km.

Dum la bataloj perdis la germanoj 650.000, la francoj 195.000 kaj la britoj 420.000 soldatojn (mortis, vundiĝis, kaptiĝis).

La batalo ĉe la Somme iĝis sinonimo de vana kaj ĝenerala buĉado. La aliancanoj atingis nur, ke la germana premo sur Verdun malpliiĝis.

Partoprenantoj
--------------

* Émile Fayolle

Vidu ankaŭ
----------

* Unua mondmilito

* Batalo ĉe la Somme en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Batalo ĉe la Somme en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 206103
* GND: 4181782-5
* LCCN: sh85124800
* NKC: ph436863
 |
La **Kalvinana preĝejo** estas religia historia monumento en vilaĝo Tiszabezdéd (Hungario).

Historio
--------

La tiam katolika malfrugotika kirko estis konstruita en la 15-a jarcento (tamen estas aliaj supozoj pri la konstrujaro). La turo estis konstruita nur en 1838, samtempe la kirko estis trakonstruita kaj perdis grandparte la mezepokajn partojn. La plena preĝejo estis renovigita, eĉ la mebloj inter 2011-2013.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo reliefas. La enirejo funkcias tra la turo, sed restis la origina mezepoka pordo en flanko de la navo, nun enmurita. La navo kaj la absido estas apogitaj per pilieroj. Interne restis origina granda niĉo ĉe la sanktejo, krome estas videblaj 8 originaj ŝtonaj konzoloj. Escepte kontraŭ la predikejo 2 presbiteraj seĝoj troviĝas.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* hungare kun foto Arkivigite je 2019-07-20 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2019-07-20 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Jaro-Jaĥa minejo** estas la naftogasokondensata minejo kiu situas en Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto (Tjumena provinco, Rusio), 30 km nord-oriente de la vilaĝo Urengojo kaj estas parto de la Okcidentsiberia naftogasa provinco. Ĝi estis malkovrita en 1985 kaj ekspluatata ekde 2015.

Geologio
--------

La minejo estas ligita al Jaro-Jaĥa levaĵo ene de la nord-okcidenta depresio de Ĥadir-Jaĥa monoklinalo. Ĉeesto de nafto kaj tergaso estas registritaj en la terigenaj sedimentaĵoj de malsupra kretaceo je la fundo 3070-3398 m. Estas registritaj 5 kuŝejoj, inkluzive de 2 gasokondensataj kaj 3 naftogasokondensataj kuŝejoj en la tavoloj BT6/0, BT6, BT7-8, BT10 kaj BT11. La kuŝejoj estas tavolaj volbaj, litologie ekranitaj kaj havas komplikan geologian strukturon.

La naftogasokondensata tavola volba kuŝejo de la tavolo BT6 troviĝas je la fundo 3084-3152 m, ĝia grandeco estas 21,5 x 14,5 m, amplitudo 67,2 m. La gasosaturita dikeco estas 22,4-26,4 m, la naftosaturita dikeco varias de 2,0 ĝis 14,8 m, poreco 14%, gasosatureco 0,75, la komenca tavolpremo 30,77 MPa. Gasonafta kontakto estas registrita je la absoluta marko de -3076 ĝis -3085 m, akvonafta kontakto de -3084 ĝis -3102 m. Konsisto de la gaso: metano 88,4-86,9%, etano 7,6-9,6%, propano 2,96-3,33%, butanoj 1,06-1,19%. Enhavo de la gasokondensato estas 140 gramoj/m³.

La naftogasokondensata tavola volba kuŝejo de la tavolo BT7-8 troviĝas je la fundo 3126-3206 m, ĝia grandeco estas 22 x 15,5 m, amplitudo 72 m. Gasosaturita dikeco estas 0,6-35,8 m, poreco 14%, naftosaturita dikeco 3,2-22,4 m, gasosatureco 0,76, la komenca tavolpremo 31,05 MPa. Gasonafta kontakto estas registrita je la absoluta marko de -3126 ĝis -3128 m, akvonafta kontakto de -3130 ĝis -3160 m.

La naftogasokondensata kuŝejo de la tavolo BT10 troviĝas je la fundo 2553-3303 m, ĝia grandeco estas 19,5 x 12 km, alteco 40 m. Gasosaturita dikeco estas 10,6 m, poreco 18%, la komenca tavolpremo 32,37 MPa. Enhavo de gasokondensato estas 173 gramoj/m³.

La gasokondensata tavola volba kuŝejo de la tavolo BT11 troviĝas je la fundo 3351-3398 m, ĝia grandeco estas 12,5 x 3,5 m, alteco 42 m. Gasosaturita dikeco estas 4,5 m, poreco 15%, la komenca tavolpremo 33,86 MPa. Enhavo de gasokondensato estas 173 gramoj/m³.

En 2002 la gaskapacito estis taksita je 180,6 miliardoj da kubaj metroj, la ekspluatado fare de Arktikgaz komenciĝis en 2015.

Literaturo
----------

* Старосельский, В. И..  [2004] Р. И. Вяхирев: *Яро-Яхинское месторождение // Российская газовая энциклопедия* (ruse). Москва: Большая Российская энциклопедия, p. 522–523. ISBN 5-85270-327-3.
**Natura semantika metalingvo** – konstruita lingvo kreita de Anna Wierzbicka; formo de esploro kaj priskribo de la signifo de vortoj kaj emocioj en diversaj lingvoj. Ĝi estas unu el instrumentoj de kognoscienco. La metalingvo esploras plej rudimentajn nociojn, enestantaj en ĉiuj lingvoj, kies signifoj estas maksimume proksimaj. Ĝi kreiĝis kaj plu estas perfektigata surbaze de analizo de atingeblaj donitaĵoj koncernantaj ĉiujn ekzistantajn lingvojn de la mondo.

Vortaron de la metalingvo kreas dekkelkaj lingvaj nestoj. Laŭ la nuna versio ĝi ampleksas jenajn vortojn/nociojn:

1. mi, vi, iu, io, homoj, korpo
2. tiu, la sama, alia
3. unu, du, kelkiuj, multe da, ĉio
4. bona, malbona, granda, eta
5. pensi, scii, voli, senti, vidi, aŭdi
6. paroli, vorto, vero
7. fari, eventi (okazi), moviĝi
8. esti (ekzisti), havi
9. vivi, morti
10. ne, povas esti, povi, ĉar (=tial, pro tio), se
11. kiam, nun, momento, poste, antaŭ (antaŭe), longe, mallonge, dum certa tempo
12. kie, ĉi tie, sub, super, malproksime, proksime, ĉi flanke, interne
13. tre, plimulte
14. genro, parto
15. tiel kiel, tia kia

El tiu ĉi kunmeto de la vortoj estas konstruataj skemoj priskribantaj la donitan nocion aŭ emocion. Tia konstruo de la skemo kaj ties konsidero de la plej simplaj kaj universalaj nocioj donas eblecon de la pli plena, ol en la kazo de apliko de aliaj metodoj, komparo de la vortoj (ne malofte vortare) tradukataj inter si.

La skemon de la metalingvo oni povas kompreni ekzemple de klarigo de la vorto "kolero":

*Persono x faris ion*

*Tio estas io malbona*

*Mi ne volas, ke la persono faru tion*

*Kiam la persono faras tion, mi sentas ion malbonan*

*Mi ne volas, ke ĝi faru tion*

*Mi povas fari nenion, por ke la persono ne faru tion*

*Pro tio mi sentas ion malbonan*

La metalingvo trovas aplikon en kognoscienca lingvistiko, psikologio kaj interkultura komunikado, kaj en ĉiuj sciencoj okupiĝntaj pri emocioj, aparte en diversaj kulturoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Natural Semantic Metalanguage Arkivigite je 2016-08-03 per la retarkivo Wayback Machine
La ***Chronicon Paschale*** (esperante: Kronikon Paskale = *Paska kroniko*), konata ankaŭ kiel ***Chronicum Alexandrinum*** (Korniko Aleksandria) aŭ ***Chronicum Constantinopolitanum*** (Kroniko Konstantinopola) aŭ ***Fasti Siculi*** (Siciliaj Fastoj) nomo de universala bizanca kroniko de la 7-a jarcento). La origina nomo de la verko estis *Epitomo* (esenca resumo) ekde la epoko de Adamo unua homo ĝis la 20-a jaro de la regno de bizanca imperiestro Heraklio; la kuranta nomo devenas el la fakto ke la aŭtoro adoptis kronologian sistemon bazitan sur la paska kristana ciklo.

Aŭtoro kaj fontoj
-----------------

La aŭtoro, kiu sin identigas kun samtempulo de Heraklio la 1-a, estis probable kleriko helpanto de la Konstantinopola Patriarko Sergio la 1-a.

La verko do estis kompilita post la 629; la precipa manuskripto, la *Codex Vaticanus graecus* 1941 de la (10-a jarcento) entenas nek la komencon nek la konkludon kaj finiĝas kun jaro 627. La aŭtoro estas atestanto pri eventoj
ekde 600 (lastaj jaroj de la regno de imperiestro Maŭrico) kaj poste, kaj ilin rakontas kun verva stilo.

La fontoj por la periodo antaŭ la 600 estas tiuj de la kultura bizanca medio: Seksto Julio Afrika de la 3-a jarcento (laŭ kiu la kreo de la mondo okazis 5507 jarojn antaŭ Kristo), la konsulaj Fastoj, la Chronicon (kroniko) de Eŭsebio de Cezareo, Johano Malalaso, la *Acta martyrum* (agoj de la martiroj), kaj la eseo *Pesoj kaj Mezuroj* de Epifanio el Salamis.

Vidu ankaŭ
----------

* Patrologio greka, vol. 92

Bibliografio
------------

* Katolikaj enciklopedioj:
	+ Enciclopedia\_Cattolica
	+ Cathopedia:Voci\_indispensabili
	+ Catholic\_Encyclopedia

Eksteraj ligiloj
----------------

* Chronicon Paschale (Catholic Encyclopedia)
* Paschal Chronicle (1911 Encyclopædia Britannica)
* Chronicon Paschale (Olympiads 112–187)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Clathrus archeri** |
| --- |
|  |
| Clathrus archeri*Clathrus archeri* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
| Domanio: | Eŭkariotoj *Eukaryota* |
| Subdomanio: | *Unikonta* |
| Superregno: | *Opisthokonta* |
| Regno: | Fungoj *Fungi* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Subregno: | *Dikarya* |
|
|
|
|
|
| Filumo: | Klabfungoj *Basidiomycota* |
|
| Subfilumo: | *Agaricomycotina* |
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | *Agaricomycetes* |
| Subklaso: | *Phallomycetidae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | *Phallales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | *Phallaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Clathrus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ****Clathrus archeri****(Berk.) Dring 1980 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Clathrus archeri  |

 |
| v • d • r |

La **ruĝ-krura fungo** aŭ ruĝ-tentakla fungo (*Clathrus archeri* aŭ *Anthurus archeri*) estas fungo simila al la orientpacifika ruĝa polpo.

Ĝi estis kunportita en Eŭropon el Aŭstralio. Oni trovis ĝin unuafoje en Eŭropo en 1914 en la Vogezoj ĉe La Petite Raon. La unua ekzemplero aperis en Germanio en 1937 en Supra Bavario. En Hungario aperis en la 1960-aj jaroj.

La juna fungo kreskas kiel sorĉa ovo, poste rapide elformiĝas la 4-7 ruĝaj "kaptokruroj", kiuj povas longi ĝis 12 cm. La kruroj estas sporade kovritaj per malhela muka amaso, entenante sporojn kaj ellasante malbonan odoron similan al kadavraĵo.

Oni supozas, ke la fungo uzas iuspecan mimikron por altiri per la putriĝanta odoro insektojn (muŝojn), kiuj disportas la sporojn de la fungo kaj tiel helpas ties disvastiĝon.

Apero
-----

Ĝi kreskas de julio ĝis septembro, ĉefe en arbaroj.

Vidu ankaŭ
----------

* Phallus impudicus
* Fetora morkelo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Clathrus archeri en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Clathrus archeri en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Clathrus archeri en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* angle *Clathrus archeri* en indexfungorum.org
**György Lengyel** [djordj lendjel], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lengyel György** estas hungara reĝisoro, teatrestro, altlerneja instruisto.

György Lengyel  naskiĝis la 18-an de majo 1936 en Budapeŝto.

Biografio
---------

György Lengyel frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, jam ankaŭ tiam li okupiĝis amatore pri reĝisorado. Post la abituriento li atendis 2 jarojn por lerni reĝisorion, sed tiam la petis eblecojn partopreni en la teatraj laboroj. Li akiris reĝisoran diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1961, li lernis precipe de Kálmán Nádasdy, Miklós Gyárfás, Endre Marton, Tamás Major, József Gáti. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Teatro Csokonai (Debrecen), kie li estis ĉefreĝisoro ekde 1963, arta gvidanto ekde 1979. Inter 1966 kaj 1988 li reĝisoradis en Teatro Madách. Inter 1988-1993 li estis ankaŭ teatrestro de Nacia Teatro (Pécs), inter 1993-2001 teatrestro de Teatro Csokonai. Ekde 1967 li ankaŭ instruis en la menciita Teatra Altlernejo, foje ankaŭ en Kanado kaj Usono. En 1999 li akiris sciencan gradon DLA. Li ricevis premiojn en 1968 kaj 1990. Li havas edzinon, kiu naskis 2 filinojn.

Elektitaj teatraj reĝisoraĵoj
-----------------------------

* William Shakespeare:
	+ *Epifanio: aŭ kiel vi volas* (1961)
	+ Kiel plaĉas al vi (1962, 1968)
	+ Rikardo la 3-a (1964)
	+ Somermeznokta sonĝo (1991)
	+ Hamleto (1999)
* Imre Madách: La tragedio de l' homo (1981, 1992, 1996)
* Ibsen: Peer Gynt (1965, 1971)
* József Katona: *Bánk bán* (1965, 1978)
* Molière:
	+ Tartufo (1978)
	+ La Avarulo (1981)
* Rostand: Cyrano de Bergerac (1985, 1987)

Elektitaj filmaj reĝisoraĵoj
----------------------------

* *Peer Gynt* (filma versio, 1977)
* *A kertész kutyája* (1986)
* *A Teremtéstől az Emberig* (2009)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* József Jámbor
* László Levente Kocsis

Fontoj
------

* membiografio Arkivigite je 2013-11-11 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto
* 
*
**La Laboroj de Persiles kaj Segismunda**, aŭ en la hispana origine *Los trabajos de Persiles y Sigismunda*, estis la lasta verko de Miguel de Cervantes, publikigita nur postmorte en Madrido en 1617. Temas pri bizanca novelo apartigenda disde la komedio *Persiles y Sigismunda* (1633) de Francisco de Rojas Zorrilla, inspirita en tiu. La propra Cervantes mem konsideris ĝin sia plej bonkvalita verko; tamen la kritikistoj unuanime konsideras tia nur *Don Quijote de la Mancha*.

Ĝi rakontas heterogenan aron de aventuroj kiuj, kiel kutime en la nomita «bizanca» aŭ «helenisma romano», inkludas peripetiajn epizodojn kaj separon de du junaj enamiĝintoj kiuj finfine renkontiĝas fine de la verko. En ĝi, Periandro kaj Auristela (kiuj nur post la solvo en kristana geedziĝo adoptos la nomojn Persiles kaj Sigismunda), nordiaj princoj, pilgrimas tra diversaj lokoj de la mondo kaj finfine alvenas al Romo kaj geedziĝas.

Tiu verko sekvas la klasikisman stilon de aliaj similaj verkoj en la Renesanco. Pro tio Cervantes tre alte konsideris ĝin, dum teorie la Kiĥoto apartenis al malalta ĝenro de literaturo pro ties komedia, ridiga kaj parodia karaktero.

* Kategorio La Laboroj de Persiles kaj Segismunda en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 616936
* GND: 4284973-1
* LCCN: n83048375
* VIAF: 623152865682704940008, 315937980, 131159474186527661745 310220432, 623152865682704940008, 315937980, 131159474186527661745
* SUDOC: 031088503
* BNF: 122373107
* BNE: XX3383610
 |
**György Kővári** [djordj kOvAri], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kővári György** estis hungara arkitekto, arkitekto pri eksteraj spacoj.

György Kővári naskiĝis la 3-an de majo 1934 en Budapeŝto, li mortis la 26-an de januaro 1982 en Budapeŝto.

Vendejego Skála Metro fare de Kővári

Biografio
---------

György Kővári maturiĝis en sia naskiĝurbo, poste li akiris arkitekturan diplomon en Konstrua kaj Trafika Teknikuniversitato de Budapeŝto en 1957. Post siaj studoj li laboris ĝismorte en arkitektura instituto de Hungaraj Ŝtatfervojoj. Okazis escepto: en la 1970-aj jaroj li laboris en konstruado de metroo en Budapeŝto. Li ricevis solan premion en 1964.

Elektitaj planitaj konstruaĵoj
------------------------------

* stacidomo Déli (Budapeŝto, (1961–1962, plena trakonstruo en 1969)
* stacidomo en Balatonfüred (1967-72)
* kontakto inter Stacidomo Keleti kaj metroo (1967-1970)
* stacidomo en Kazincbarcika (1959–1960)
* vendejego Skála Metró (1982)
* apudaĵo de Stacidomo Nyugati

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla laste)

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 693757
 |
**Catulli Carmina** (laŭorte: *La poemoj de Katulo*) estas scenaja kantato de la germana komponisto Carl Orff, laŭ poemoj de la romia verkisto Katulo.

Historio kaj karaktero de la verko
----------------------------------

En la 1930-a jaro Orff skribis la muzikon por 7 ĥoroj akapelaj kaj nomis la kolekton *Catulli Carmina*. En 1943 li pligrandigis la tuton aldoninte intrigon al la scenejaj ludoj (*ludi scaenici*).

Li mem verkis la latinan tekston por la ĉefroloj: Katulo, lia amantino Lesbia, lia amiko Caelius kaj du ĉiesulinoj.
La intrigon prezentas dancistoj, dum la ĥoro kantas la poemojn. La orkestro konsistas el 4 pianoj, 4 timbaloj kaj frapinstrumentoj (10-12 ludantoj).

Premieroj estis en la 6-a de novembro 1943 sub la gvido de la dirigento Paul Schmitz en la operejo de Lepsiko.

Nur poste li unuigis la katulajn poemojn kun la *Carmina Burana* kaj *Trionfo di Afrodite* al triptiko kun la nomo *Trionfi* (tradukite: *Triumfoj*).

Intrigo
-------

### Antaŭludo

Dezajno de sceneja aranĝo fare de Helmut Jürgen, por surcenejigo en Munkeno en 1959.
Dume knaboj kaj knabinoj laŭdas la eternecon de amo, olduloj reagas skeptike kaj pridubas tion. Ili memorigas la sorton de Katulo kaj volas sanigi la junulojn, averte seniluziigi ilin por ilia profito.

### 1-a akto

Katulo, apogante sin ĉe kolono meze de la scenejo, admiras sian amikinon Lesbia. Post amodanco li endormiĝas. Lesbia forlasas lin kaj prezentas sin antaŭ siaj amikoj en trinkejo. Katulo vekiĝas, vidas ĉion kaj plendas pri ŝi ĉe amiko.

### 2-a akto

Nokte Katulo ŝteliras al la domo de Lesbia kaj sonĝas esti ĉirkaŭbrakita de ŝi. Vekite li ekvidas la realecon: estas ŝia amanto neniu alia ol lia amiko Caelius mem!

### 3-a akto

Katulo rakontis ĉion al la ĉiesulino Ipsitilla. Naŭzite de la prostituistino Ammiana, li turniĝas denove al Lesbia, por forlasi ŝin tamen je la fino.

### Postludo

Fakte, la vivo kaj destino de Katulo tute ne impresas la gejunulojn. Ili promesas denove unu al la alia la neniaman ĉeson de la reciprokaj simpatioj.

Literaturo
----------

* Andreas Liess: *Carl Orff. Idee und Werk.* Nova eldono, eldonejo Goldmann, München 1980, ISBN 3-442-33038-6.
* Friedrich Herzfeld: *Schallplattenführer für Opernfreunde*. Verlag Ullstein, Frankfurt/M - Berlin 1962
* Wilhelm Zentner (eld.): *Reclams Opernführer*, eldonejo Philipp Reclam Jun, Stuttgart 1978, ISBN 3-15-006892-4

Eksteraj ligiloj
----------------

* Pri la orff-a verko ĉe *klassika.info*.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 456086
* GND: 300115962
* LCCN: n85367822
* VIAF: 316014699
* SUDOC: 140321403
* BNF: 13916763m
 |
**Hédy Lubik** [hEdi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lubik Hédy** estis hungara harpisto, altlerneja instruisto. Ŝia origina persona nomo estis Hedvig.

Hédy Lubik naskiĝis la 20-an de junio 1934 en Budapeŝto, ŝi mortis la 24-an de majo 2022.

Biografio
---------

Hédy Lubik devenis el muzikema familio. Ŝi komence pianadis, en 1946 ŝi konatiĝis kun harpo en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt, fine ŝi akiris diplomon en 1956. Inter 1952 kaj 1987 ŝi estis harpisto de Budapeŝta Ŝtata Operejo kaj la filharmonia orkestro de Budapeŝto. Ŝi ofte muzikadis ankaŭ kun la ŝtata koncertorkestro kaj simfonia orkestro de Hungara Radio, fine de 1968 kun la Budapeŝta Ĉambra Orkestro. Ŝi multe turneis kun tiuj orkestroj. Inter 1959 kaj 1996 ŝi instruis en la Muzikarta Altlernejo, poste ŝi pensiuliĝis. Ŝi ricevis 3 premiojn inter 1974-1995.

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Klára Babel
* Éva Maros
* Ágnes Peták
* Deborah Sipkay
* Andrea Vigh

Fontoj
------

* hungarlingva intervjuo

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 652134
* GND: 1105408094
* LCCN: no91027632
* VIAF: 26629462
* SUDOC: 175052808
* NKC: xx0174909
* BNE: XX5050299
 |
**Maison-Feyne** estas franca komunumo lokita en la departemento Creuse kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 290 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Geografio
---------

Maison-Feyne etendiĝas sur 13,27 km², kaj havis 290 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas nur 21 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Creuse, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. 

La regiono ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Maison-Feyne situas je alteco de 368 metroj.

Historio
--------

Antaŭ la franca revolucio de 1789 kaj la kreado de la departemento Creuse en 1790, Maison-Feyne apartenis al la franca graflando Marche. Ekde la fino de la 15-a jarcento ĝis proksimume la jaro 1900, tiu regiono estis fama fonto da migrantaj masonistoj, kiuj ĉiujare dum la plej varma periodo laboris en grandaj urbocentroj, precipe en Parizo.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ro Jean-Claude Chavegrand, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Maison-Feyne apartenas al la kantono de Dun-le-Palestel, kies ĉefurbo estas Dun-le-Palestel. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Guéret, unu el la du arondismentoj de la departemento Creuse.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Creuse
**Juozas Lukša** (karesnomo *Daumantas* aŭ *Skirmantas*) naskiĝis la 10-an de aŭgusto 1921 en vilaĝo Juodbūdis, distrikto Marijampolė kaj estis mortigita la 4-an de septembro 1951. 

Li estis unu el la plej gravaj kontraŭstaraj gvidantoj post la dua mondmilito en Litovio. Dum la unua okupo fare de la Sovetunio (1940-41), Lukša estis membro de la *Litova Aktivista Fronto* (LAF). Li venis en prizonon pro la kontraŭsoveta agado, sed post komenciĝo de la milito inter Nazia Germanio kaj Sovetunio, li liberiĝis kaj partoprenis en la kontraŭgermana kontraŭstaro. 

Ekde 1944, post kiam la Ruĝa Armeo reokupis Litovion, li partoprenis en la subtera movado. Li komence agadis kiel studento, sed poste, 1946, li aliĝis al la armita batalo de la gerila movado nomata arbaraj fratoj. En 1947 li iĝis komandanto de la Birutė-brigado nomata "distrikto Tauras", aktiva ĉirkaŭ la urbo Kaŭno. 

Fine de 1947, li eskapis tra la fera kurteno, esperante pri helpo por la batalantoj. Li unue alvenis en Svedio, poste kontaktis la francajn kaj usonajn sekretservojn (CIA), kiu lasta trejnis lin al agento, en okcidenta Germanio. Li renkontiĝis en Parizo kun Nijolė Bražėnaitė kaj edzinigis ŝin. Dum tiu periodo en la okcidentaj landoj, li verkis la libron *Fighters for Freedom* pri la vera situo en la Sovetunio. Li revenis en Litovion per paraŝuto en 1950. Post unujara ĉasado kaptis lin la soveta sekretservo kaj murdis lin en 1951.

Verkoj
------

* Juozas L. Daumantas (1975). *Fighters for Freedom*, New York: Manyland Books. ISBN 0871410494

* Kategorio Juozas Lukša en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Canicosa de la Sierra** [kaniKOsa delaSJEra] estas loĝloko kaj municipo en la sudoriento de la provinco Burgoso, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Sierra de la Demanda* lime kun la provinco Sorio, al kies Komarko Pinares foje oni atribuas Canicosa.

Geografio
---------

Mapo de la komarkoj de Burgoso. Sierra de la Demanda, ruĝe, sudoriente.
La preĝejo.
La retablo de la ĉefaltaro.
Urbodomo.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 29,53 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 436 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 800 loĝantojn el 1920-aj jaroj.

Ĝi distas 86 km de Burgoso, provinca ĉefurbo, kaj limas kun Vilviestre del Pinar, Quintanar de la Sierra, Regumiel de la Sierra, Vilviestre del Pinar, Soria, San Leonardo, Casarejos kaj Navaleno.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento.

Dum la periodo inter 1785 kaj 1833 Canicosa estis en la kategorio de izolaj loĝlokoj de la partio de Aranda de Duero, jurisdikcio de reĝlando kun ordinara urbestro.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), forstado, ŝtonminado, fungokolektado kaj brutobredado (bovoj kaj ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo kaj kvar ermitejoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 777357
* VIAF: 127144648624624029435
 |
**Cankova**, hungare **Vashidegkút** estas malgranda vilaĝo kaj samtempe municipo en Slovenio, en provinco **Prekmurje**, en statistika subregiono **Pomurska**.

Administre la jenaj 7 vilaĝoj apartenas al Cankova: Domajinci, Gerlinci, Gornji Črnci, Korovci, Krašči, Skakovci, Topolovci.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 4  km²
* Alto super marnivelo: 215 m
* Loĝantaro: 480
* Poŝtkodo: 9261
* Aŭtokodo: MS
* Telefonprefikso:

Situo
-----

La vilaĝo situas sur malebenaĵo, laŭ rojo (kiu estas samtempe landlimo de Aŭstrio), laŭ flanka vojoj. Estas vojo ankaŭ al Zelting en Aŭstrio.

Historio
--------

En la 19-a jarcento Vashidegkút havis la titolon kampurbo. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Muraszombat (ankaŭ tiam ĉe la aŭstra limo), poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. Inter 1941-1945 la komunumo denove apartenis al Hungario, ekde 1991 de Slovenio. Depost 2007 Aŭstrio kaj Slovenio apartenas al interna zono de Schengen, sekve la landlimo estas ie ajn senkontrole trapasebla.

Vidindaĵo
---------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Jozefo

Famuloj
-------

En la iama Vashidegkút mortis katolika pastro, slovena patrioto József Borovnyák.
**Farid Al-Atraŝ** (arabe فريد الأطرش;) 19-an de Oktobro, 1910 - 26-an de decembro 1974) estis kantisto, komponisto, virtuoza ludisto de al-udo kaj populara aktoro egipta kaj druza. Konsiderita unu el la plej elstaraj komponistoj en araba muziko en la 20-a jarcento.

Biografio
---------

Al-Atraŝ naskiĝis en 1910 en la vilaĝo al-Quria (القريا) en la druza montaro (tiam en la Otomana Imperio, nun en Sirio) de familio de druzoj. Meze de la 1920-aj jaroj, lia familio translokiĝis al Egiptio, kiel fuĝo de la franca okupo. Poste, la familio ricevis egiptan civitanecon. Lia patrino kantis kaj ludis al-udon, kio interesigis lin pri muziko en juna aĝo.

Al-Atraŝ komencis kanti ĉe lernejaj eventoj. Li studis ĉe la Muzika Akademio, kaj fariĝis asistanto de la fama aŭtoro Riyad Sanbati. En la 1930-aj jaroj, al-Atraŝ komencis sian profesian kantistan karieron kiam li laboris por privataj radiostacioj en Egiptio. Li poste ricevis laboron kiel muzikisto ĉe la ŝtata radiostacio kaj poste eĉ eklaboris kiel kantisto ĉe la stacio.

La muzika kariero de Al-Atraŝ daŭris kvar jardekojn kaj inkluzivis la furoraĵojn "Al-Ŝanan Maliŝ A'iriĥ" kaj "Ja Uazel Peppello". Li komponis varian elekton de kantoj kaj estis tre konsiderata kiel komponisto, kantisto kaj ludisto. Al-Atraŝ asertis, ke kvankam iuj el liaj verkoj havis okcidentan muzikan influon, li ĉiam restis fidela al la principoj de araba muziko. Kvankam la plej multaj el liaj verkoj estas romantikaj en naturo, li komponis kelkajn religiajn kaj naciismajn kantojn.

Unu el la unikaj trajtoj de Farid al-Atraŝ estis lia voĉo. Komence de sia kariero, al-Atraŝ estis dotita per alta kaj milda voĉo, kiu poste en la vivo disvolviĝis al pli vasta registro kaj pli profunda sono. Por tiuj, kiuj ne konas lian kantadon, malfacilas kredi, ke la kantisto aŭdita en la registradoj de la 1930-aj jaroj estas la sama kantisto aŭdita en siaj registraĵoj de la 1960-aj jaroj. La poezio de Al-Atraŝ estis karakterizita per pasio, kiu estis evidenta en ĝi.

Li partoprenis 31 arabajn filmojn, ĉefe muzikalojn, de 1941 ĝis sia morto en 1974. Konsiderita unu el la plej famaj kaj gravaj arabaj artistoj, kiel Abd al-Ŭahhab aŭ Umm Kulthum. Male al kelkaj el la arabaj kantistoj, li komponis kaj verkis centojn da siaj kantoj.

Al-Atraŝ suferis pro koraj problemoj en la lastaj 30 jaroj de sia vivo. En siaj lastaj jaroj li estas ekstreme maldika. La 26-an de decembro 1974, al-Atraŝ mortis pro korhalto en Bejruto kaj estis entombigita en Kairo, kune kun siaj gefratoj.

Farid al-Atraŝ neniam edziĝis. Tra la jaroj, li havis amaferojn kun Nariman Tsadek, la lasta reĝino de Egiptio, kaj kun egipta ventrodancistino Samia Gamal.

* Kategorio Farid Al-Atraŝ en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 728531
* GND: 119080834
* LCCN: n91011930
* VIAF: 172990862 64191605, 172990862
* ISNI: 0000 0001 2320 9139
* LIBRIS: 252538
* SUDOC: 076130894
* BNF: 138936188
* MBA: 810c7829-2e33-4dd9-876b-77a3d0ce1c2d
* BNE: XX5622422
 |
**Gleb Pavloviĉ Jakunin** (ruse *Глеб Павлович Якунин*; naskiĝis la 4-an de marto 1934 en Moskvo, mortis la 25-an de decembro 2014 samloke) estis la rusa ortodoksa kleriko, disidento, batalanto pri homrajtoj en Sovetunio; adepto de malkaŝo de kunlaborismo inter ortodoksismo kaj sovetaj regopovoj.

Vivo
----

Junece ortodoksa judo, kiu konvertiĝis al ortodoksismo pere de pastro Aleksandr Men.
En 1962 ordiniĝis kaj de tiu tempo aktive laboris en la movado favore al homrajtoj de kredantoj. En 1965 direktis leteron al patriarko de Moskvo Aleksi la 1-a kontraŭ subigita sinteno de hierarkio al komunistaj regopovoj. Tekstoj de Jakunin pri diskriminacio de kredantoj cirkulis de tiam en samizdato.
En 1976 li fondis Defend-Komitaton de la Rajtoj de Kredantoj. En la jaroj 1979–1987 restis en malliberejo, gulago kaj ekziligo.
Post 1991 partoprenis en publikigado de arkivaĵoj pri kunlaborismo de soveta ortodoksimo kun politikaj regopovoj de Sovetunio, malkaŝo de pseŭdonomoj de altrangaj reprezentantoj de Moskva Patriarkaro kaj donataj al ili de la partio kaj KGB spionaj taskoj.

* Kategorio Gleb Jakunin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 543353
* GND: 124409342
* LCCN: n80104150
* VIAF: 60015835
* ISNI: 0000 0000 5531 9431
* SUDOC: 18433263X
* NKC: js2018986616
 |
**San Felipe de Puerto Plata** (pli mallonge ’’’Puerto Plata’’’) estas urbego, signifa havenurbo, universitata urbo kaj provinca ĉefurbo en norda Domingo. La loknomo signifas:  Sankta Filipo arĝenta haveno.

Mapo pri Domingo, kie estas trovebla San Felipe de Puerto Plata laŭ la norda marbordo

Bazaj informoj
--------------

* Loĝantaro: 286,558 (en 2012)
* Supermara alteco: 8 m
* Areo: 509 km²
* Telefonkodo:
* Poŝtkodo:
* Horzono: UTC - 4
* 19° 48′ 00″ N 70° 41′ 00″ U﻿ / ﻿19.80000 °N, 70.68333 °U﻿ / 19.80000; -70.68333 (mapo)

Geografio
---------

San Felipe de Puerto Plata situas laŭ la norda marbordo. San Francisco de Macorís roviĝas 72, San Cristóbal (Dominga urbo) 166, Sankta Domingo 170, San Pedro de Macorís 209, La Romana (urbo) 237, Higüey 246 km.

Historio
--------

Kristoforo Kolumbo fondis la havenurbon en 1502. En 1563 angla komercisto alvenis kun aro de sklavoj. Li interŝanĝis liajn viktimojn kun la hispanoj kun perloj, feloj, sukeroj, iom da oroj. Municipo fondiĝis en 1844.

Aerfoto pri Puerto Plata

Ekonomio
--------

La ekonomio de Puerto Plata estas bazita sur komercado helpe de la haveno, fiŝkaptado, turismo (kun 100,000 hotellitoj), fine tropikaj agrikulturoj.

Klimato
-------

Puerto Plata situas en musona tropika klimato, kie la temperaturoj varias averaĝe inter 23-26 °C. La varmo kulminas en septembro. En la urbego jare falas po 1511 mm, en ĉiuj monatoj falas, tamen inter julio-septembro malpli.

Vido en Puerto Plata
Fortikaĵo en Puerto Plata

Trafiko
-------

Puerto Plata havas internacian flughavenon. La haveno servas ankaŭ la turistojn.

Vidindaĵoj
----------

* strandoj
* muzeo
* fortikaĵo de la 16-a jarcento
* telfero (nura en Karibio) al montopinto 793 metrojn alta ene de la grandurbo
* botanika ĝardeno ĉe la montopinto

Ĝemelurboj
----------

* Venezuelo Valera, Venezuelo
* Usono Rochester (Novjorkio), Usono
* Sud-Koreio Seulo, Sud-Koreio
* Ĉina Popola Respubliko Ŝanhajo, Ĉinio
* Porto-Riko San Juan (Porto-Riko), Porto-Riko
* Kanado Toronto, Kanado
* Meksiko Altamira (Tamaulipas), Meksiko

Fontoj
------

* Angla Vikipedio helpe de WikiTrans
* Hispana Vikipedio helpe de Guglo
* 
* angle
* mapo, distancoj Arkivigite je 2014-07-26 per la retarkivo Wayback Machine
* vetero
La Sep Rilaj Lagoj en Rila, Bulgario estas tipaj reprezentantoj de lagoj kun glacieja origino
La Grandaj Lagoj el kosmo. La Grandaj Lagoj estas la plej grandaj glaciaj lagoj en la mondo.
La prahistoria glacia lago Agassiz unufoje enhavis pli da akvo ol ĉiuj lagoj en la mondo hodiaŭ.
**Glaĉera lago** estas lago deveninta el fandiĝinta glaciejo. Ĝi ekestis kiam la glaciejo eroziis la landon kaj poste degelis, plenigante per akvo la kavon kiun ĝi kreis.

La plimulto de la nuntempaj glaĉeraj lagoj estiĝis antaŭ ĉirkaŭ 10000 jaroj, t.e. ĉirkaŭ la fino de la lasta glaciepoko, kiam ĝiaj glaciejoj komencis malgrandiĝi kaj ofte fandiĝante kreis lagojn.

Kutime, la glaĉeraj lagoj estas ĉirkaŭitaj de morenoj, drumlinoj, migraj ŝtonegoj kaj aliaj postsignoj de la pasinta glaciejo.

Gravaj glaĉeraj lagoj
---------------------

Kompreneble, glaĉeraj lagoj estas troveblaj nur en lokoj atingitaj de glaciejoj dum glaciepokoj. La plej grandaj estas meze de vastaj ebenaĵoj; multaj sed kutime malpli grandaj estas ankaŭ je la piedo de altaj montaroj.

En pluraj okazoj, estis dikaj glaciejoj en lokoj kie la tero nature estis pli malalta ol ĉirkaŭe (tektonaj fosaĵoj). Glacio pliprofundigis la foson kaj donis formon al lago, kiu do kutime estas taksata glacia; sed fakte ĝia origino estas miksita. Grava ekzemplo estas Lago Ladoga.

### Nordameriko

En Nordameriko estas la plej granda glaĉera lago en la mondo, la Supra Lago (ĉ. 82mil km²), kiu ankaŭ estas la plej granda lago de nesala akvo en la mondo.

Ankaŭ la ceteraj kvar Grandaj Lagoj kaj la Granda Ursa Lago, la Granda Sklava Lago, la Lago Vinipego estas tre gravaj glaciaj lagoj (kelkaj kun miksita origino). Ili havas areon de po 15mil km² aŭ pli.

### Eŭropo

La plej granda glaĉera lago en Eŭropo estas Lago Ladoga (ĉ. 18mil km²).

Famaj glaĉeraj lagoj estas en Alpoj, kaj en la norda flanko (Lemano, ankaŭ nomata Lago de Ĝenevo; Bodenlago aŭ Konstanca Lago; ktp) kaj en la suda flanko (Garda, Majora Lago ktp).

### Azio

Ĉiuj ĉefaj lagoj en Azio havas tektonan originon kaj jam ekzistis antaŭ la glaciepokoj.

### Sudameriko

Kelkaj malgrandaj glaĉeraj lagoj estas ankaŭ en Sudameriko; ekzemple la Lago San Martín, ankaŭ nomata O'Higgins.

Malaperintaj glaĉeraj lagoj
---------------------------

Kiam la fino de la lasta glaciepoko alproksimiĝis, estiĝis grandegaj lagoj en Nordameriko kaj en Nordeŭropo: la Lago Agassiz kaj la Balta Lago. Ili daŭris nur proksimume 3-4 milojn da jaroj; en Nordameriko, la Lago Vinipego estas malgranda restaĵo de tiu monstra lago, dum en Eŭropo la restaĵoj de la Balta Lago (nesala) estas la nuna Balta Maro (sala), la lago Ladoga kaj pluraj aliaj lagoj en Rusio, Svedio, Finnlando.

Novaj glaĉeraj lagoj
--------------------

Lago Tasman en Nov-Zelando
Ĉar glaciejoj ankoraŭ malgrandiĝas (kaj eĉ pli rapide pro la forceja efiko), novaj glaciaj lagoj daŭre aperas.

Ekzemplo estas la Lago Tasman en Suda Insulo (Nov-Zelando), kiu datiĝas je 1990.

* Glaĉera lago en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Glaĉera lago en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)