recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La ***Nuova Cronica*** aŭ **Novaj Kronikoj** estas kroniko de la 14-a jarcento pri la historio de Florenco. Ĝi estis kreita kaj redaktita laŭ strikte kronologia plano de la florenca bankisto kaj oficialulo Giovanni Villani (ĉ. 1276 - 1348). La ideo verki tiun kronikon venis al li okaze de la jubileo de la jaro 1300 en Romo: li tiam konsciis, ke la multaj historiaj grandfaroj de Romo estis bone konitaj, kaj do li deziris same famigi la historion kaj originon de sia propra urbo Florenco.

Kronigo de Manfredo de Sicilio en manuskripto de la *Cronica*. En la 16-a jarcento jam ekzistis multaj versioj de la Cronica, sub la formoj de printaĵoj aŭ manuskriptoj.
En sia *Cronica*, Villani detaleme priskribis la multajn konstruprojektojn de la urbo, sed ankaŭ statistikajn informojn rilate al loĝantaro, oficejoj, komerco, edukado kaj religiejoj. Li cetere rakontis pluraj katastrofojn, inkluzive de malsategoj, inundoj, incendioj kaj de la famaĉa epidemio de la Nigra Morto, kiu finfine kaŭzis lian morton en 1348. La verko de Villani estis daŭrigita de liaj frato kaj nevo post lia morto. La *Nuova Cronica* restas rigardita kiel la plej frua, grava verko rilate al statistiko.
Koordinatoj: 57° 51′ 50″ N 24° 21′ 36″ O﻿ / ﻿57.86389 °N, 24.36000 °O﻿ / 57.86389; 24.36000 (mapo)

**Ainaži** - jen latve, historie ankaŭ germane *Haynasch aŭ Hainasch* kaj estone *Heinaste* - estas urbo en Latvia historia regiono
Vidzeme, en la nordo de Latvio. Ĝi apartenas al distrikto Limbaži kaj situas en nordokcidenta parto de la distrikto, apud la limo de Estonio. Ainaži parte situas en Marborda herbeja naturparko. La distancoj al la plej gravaj centroj estas 52 km de Limbaži kaj 115 km de Rigo.

Historio
--------

Ainaži (*Heinaste*) estis origine livona fiŝkaptista vilaĝo. La nomo Ainaži unue aperas en oficialaj dokumentoj en 1564. Tiam la loĝloko *Haynasch* apartenis al la germanlingva Livonia Ordeno. Ĉiam en la regiono plu vivis germanaj baltoj kune kun livonoj, ne nur kiel bienaj posedantoj, sed plejparte kiel normalaj civitanoj (ĝis ili estis devige deportitaj okcidenten pro la sekreta aldona protokolo de la pakto Ribbentrop-Molotov).

En 1864, laŭ sugesto de Krišjānis Valdemārs, la unua marlernejo en Latvio estis establita en Ainaži. La trejnado estis senpaga kaj okazis en la latva, la estona kaj poste ankaŭ en la rusa. Ŝipkonstruado disetendiĝis en Ainaži kaj la tuta regiono. La marlernejo ekzistis dum 50 jaroj, ĝis la Unua Mondmilito.

En 1900-1905, komerchaveno estis konstruita en Ainaži. En 1912 estis malfermita la etŝpura fervoja linio Ainaži-Valmiera-Smiltene (fermita en 1977).

La malprofunda haveno poste perdis konkuradon kun Salacgrīva kaj Pärnu kaj iĝis sensignifa.

Geografio
---------

La urbo situas en la Marborda malaltebenaĵo (latve *Piejūras zemiene*). Averaĝa temperaturo estas -4,5°C en januaro kaj +17°C en julio.

### Transporto

La ĉefaj aŭtovojoj de urbo estas E67/A1 (Rigo-Talino) kaj P15 (Valmiera-Matīši-Ainaži).

Loĝantaro
---------

Laŭ la stato de la jaro 2023 en la urbo vivis 646 personoj sur areo de 4,91 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 132 loĝantoj/km².

### Ŝanĝo de loĝantaro

| Jaro | Homoj |
| --- | --- |
| 1965 | 2100 |
| 2000 | 1219 |
| 2021 | 636 |

### Etna strukturo

| Jaro | Homoj kune | Latvoj | Rusoj | Belorusoj | Ukrainoj | Poloj | Litovoj | La cetero |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2000 | 1219 | 1089 (89%) | 57 (5%) | 14 (1%) | 7 (1%) | 0 (0%) | 13 (1%) | 39 (3%) |
| 2021 | 636 | 601 (94%) | 13 (2%) | 2 (0%) | 0 (0%) | 2 (0%) | 6 (1%) | 12 (2%) |

Vidindaĵoj
----------

* Fajro- kaj Maromuzeoj
* Norda piero
* Iama domo de Veide kaj iama grandbieno
* Naturparko de Marbordaj herbejo

Bildoj
------

* Apoteko.Apoteko.
* Limtransirejo inter Latvio kaj Estonio.Limtransirejo inter Latvio kaj Estonio.
* Lumturo.Lumturo.
* Norda piero.Norda piero.
* Fajromuzeo.Fajromuzeo.

Referencoj
----------

1. ↑  Toponavi.com. Distancoj
2. 1 2  Latvijas PSR Mazā Enciklopēdija - Latva Malgranda Enciklopedio, v. 1, p. 36.
3. ↑  Latvijas ģeogrāfijas atlants - Latvia geografia atlaso. "Jāņa sēta", 2020
4. 1 2  stat.gov.lv

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ainaži en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 763160
* VIAF: 141689391
 |
Nepolurita balta sukceno.
Paleogeografio de frua-meza Eoceno en Eŭropo, montrante lokon de kuŝejo de balta sukceno (markita kiel Gdansk).
La regiono de la Balta Maro estas hejmo de la plej granda konata kuŝejo de sukceno, nomita **balta sukceno** aŭ **sukcenito**. Ĝi datas el 44 milionoj da jaroj (dum la Eoceno). Oni ĉirkaŭkalkulis, ke tiamaj arbaroj okazigis pli ol 100 000 tunojn el sukceno. Aktuale, pli ol 90% de la sukceno de la mondo venas el Kaliningrada provinco de Rusio. Ĝi estas grava enspezofonto por la regiono; nome la loka Kaliningrada Sukcenkombinato elfosis 250 tunojn de tio en 2014, 400 tunojn en 2015.

Iam oni supozis, ke "balta sukceno" inkludas sukcenon el la minoj de lignitoj de Bitterfeld en Saksio (Orienta Germanio). Oni supozis, ke la sukceno de Bitterfeld estas nur 20–22 milionoj da jaroj aĝa (Mioceno), sed komparo de la animalaj inkludoj en 2003 sugestis, ke temas eble pri balta sukceno kiu estis rekuŝejigita en kuŝsejo de Mioceno. Plua studo de insektotaksonoj en la sukceno montris, ke la sukceno de Bitterfeld estas el la sama arbaro de la balta sukceno, sed aparte kuŝejigita el pli suda sekcio, en simila maniero kiel la sukceno de Rovno. Aliaj fontoj de balta sukceno estis listigita kiel venanta el Pollando kaj Rusip.

Ĉar la balta sukceno enhavas el 3 ĝis 8% da sukcenata acido, ĝi estas terminigita kiel sukcenito.

Vidu ankaŭ
----------

* Dominga sukceno
* Sukceno
* Sambianoj
* Sukcena koloro

Notoj
-----

1. ↑  Ritzkowski, S. (1997). "K-Ar-Altersbestimmungen der Bernsteinführenden Sedimente des Samlandes (Paläogen, Bezirk Kaliningrad)", *Metalla* **66** (Sonderheft), p. 19–23.
2. ↑   (2009) "A new proposal concerning the botanical origin of Baltic amber", *Proceedings of the Royal Society B* **276** (1672), p. 3403–3412. doi:10.1098/rspb.2009.0806.
3. ↑   Russia: Amber covers beach after storm. BBC (9a de januaro 2015).
4. ↑   Amber mining. Amber Museum Kaliningrad. Arkivita el la originalo je 2020-08-11. Alirita 2020-02-29.
5. ↑   (2003) "The first Fossil Cyphophthalmid (Arachnida: Opiliones), from Bitterfeld Amber, Germany", *Journal of Arachnology* **31** (3), p. 371–378. doi:10.1636/h03-03.
6. ↑  Perkovsky, E. E..  (2010) "Chapter 7: Rovno amber", *Biodiversity of Fossils in Amber from the Major World Deposits*. Siri Scientific Press, p. 116–136. ISBN 978-0-9558636-4-6.

* Kategorio Balta sukceno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Brindizio** (itale kaj oficiale *Brindisi* [**brin**disi]) estas komunumo en Italio kun ĉirkaŭ naŭdek mil loĝantoj, ĉefurbo de la samnoma Provinco de Brindizio, en la sudorienta regiono Apulio.

Ĝi situas ĉe la Adriatika marbordo.

Historio
--------

Brindizio estis ĉefurbo de Mesapio (sub la nomo *Brunda* = cerva kapo),
ĝis kiam en 267 a.K. konkeris ĝin la romianoj, kiuj nomis ĝin *Brundisium*.
Ĝi evoluis al haveno signifa por veturoj orienten kaj de 190 a.K. estis ligita kun la (okcident-borda) Romo per plilongigo de *Via Appia*, la plej grava imperia vojo (*regina viarum* = reĝino de la vojoj).

La urbe frue iĝis kristana episkopejo kaj misia centro por suda Apulio.

Post konkero fare de gotoj ĝi estis en 6-a jarcento ĝi estis prenita de Bizanco. En 674 detruis ĝin longobardoj. Post rekonkero fare de Bizanco kaj konkero fare de normanoj (1070) ĝi estis regata de variaj posedantoj, inter ili Venecio kaj Hispanio.

Inter 1707 kaj 1734 ĝi apartenis al Aŭstrio-Hungario, poste al la burbonoj
kaj ek de 1861 al ekestanta Italio.

Dum la Dua mondmilito, kiam post la itala kapitulaco je la 8-a de septembro 1943 germanaj trupoj ankoraŭ regis Romon, Brindizio dum kelkaj monatoj estis ĉefurbo de (la suda parto de) Italio, kiel rezidejo de reĝo Viktoro Emanuelo la 3-a kaj registarestro marŝalo Pietro Badoglio. Je la 12-a de februaro 1944 la ĉefurbeco transiris al Salerno.

La cerva kapo nun estas parto de la blazono de Brindizio.

Unuiĝintaj Nacioj
-----------------

En Brindizio troviĝas Loĝistika Bazo (UNLB) de la Unuiĝintaj Nacioj kaj la UN-a Humaneca Reaga Deponejo (UNHRD).

Esperanto
---------

Fondiĝis loka esperanto-grupo tie en 1922.

Kuriozaĵo
---------

"Brindisi" (BRINdizi) estas ankaŭ itala vorto kaj signifas "tosto".

Eksteraj ligiloj
----------------

* Turismaj informoj
* Arkivigite je 2005-03-12 per la retarkivo Wayback Machine UNHRD (en, it)

  

* Brindizio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Brindizio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 36447
* GND: 4080536-0
* LCCN: n82028276
* VIAF: 128947352
* SUDOC: 030852277
* BNF: 12218493v
* NKC: ge819456
* BNE: XX453581
 |
Naĝoveziko de la *Prochilodus lineatus*.
La **naĝoveziko** estas organo por flosado kiun posedas multaj ostaj fiŝoj. Temas pri saketo de flekseblaj muretoj plena je gaso kaj ĝi troviĝas en la celomo, ĝuste sub la vertebraro. La ostaj fiŝoj havas specifan pezon iom super tiu de akvo. La naĝoveziko kontrolas la neŭtralan floseblon de la fiŝo en akvo, sen la neceso de muskola baraktado.

La majoritato de la ostaj fiŝoj havas naĝovezikon, tamen estas esceptoj kiel ĉe kelkaj bentonaj fiŝoj kiuj ne elhavus profiton de neŭtrala floseblo. Ankaŭ multaj predantaj fiŝoj ne havas ĝin, kio havigas al ili avantaĝon povi moviĝi rapide en diferencaj profundoj, dum fiŝoj kiuj havas naĝovezikon estas limigitaj je ia profundeco en akvo. Tipa ekzemplo de tiuj predantoj estas la Elasmobrankuloj (ŝarkoj kaj rajoj), kaj kelkaj Skombredoj.

La naĝoveziko estas iel ovalforma, sed varias sufiĉe en diversaj specioj. La volumo male restas preskaŭ ĉiam same, kaj varias inter nesala akvo kaj marakvo. En marfiŝoj la veziko okupas 5% de la totala volumo de la fiŝo, dum en fiŝoj de nesala akvo okupas 7%. Tio okazas ĉar la specifa gravito de fiŝo restas konstante inter la diversaj specioj, sed ĉar la nesala akvo havas pli malgrandan densecon ol la mara akvo, necesas pli grandan volumon por atingi neŭtralan floseblon.

Bibliografio
------------

* Moyes, Christopher D. kaj Patricia M. Schulte. Principles of animal physiology. 2a eld. San Francisco, CA: Pearson/Benjamin Cummings, 2008. Print.
* Hickman, Cleveland P. Larry S. Roberts, Allan Larson, Fernando Martínez, kaj Rafael Ballester. Zoología: principios integrales. 3a eld. Nueva York: Interamericana ; McGraw-Hill, 1994. Print.
* Nielsen, Knut. Animal physiology: adaptation and environment. 5a eld. Cambridge [England: Cambridge University Press, 1997. Print

* Kategorio Naĝoveziko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 675712
* LCCN: sh85002603
 |
**Nutromalsanoj**, **nutromalordoj** aŭ **malordoj de la manĝokonduto** (MMK) enhavas variajn kronikajn kaj progresajn malsanojn kiuj, spite ties montro tra la manĝokonduto, reale konsistas en gamo tre kompleksa de simptomoj inter kiuj hegemonias ŝanĝo aŭ distordo de la korpa membildo, granda timo al dikiĝo kaj la akiro de serio de valoroj tra la korpa bildo, kvankam estas kelkaj nutromalordoj kiuj faras, ke persono englutu troajn manĝaĵojn.

En la lastaj 30 jaroj, la MMK-oj aperis kiel malsanoj pli kaj pli oftaj, ĉefe ĉe adoleskuloj. La studoj pri la ofteco de tiuj malordoj montras priokupigan pliiĝon, ĉefe en la populacio de junaj virinoj. Oni trovis, ke inter 1 kaj 2 % de la virinoj suferas pro anoreksio kaj inter 1 kaj 3 % suferas pro bulimio. Tiuj malordoj okazas en proporcio de 10 ĝis 1 en virinoj rilate al viroj, kvankam en la lastaj jaroj pliiĝis la nombro de viroj kiuj suferas proe. Ĝenerale la komenco de la malordoj de la manĝokonduto okazas ĉirkaŭ la 14 jaroj ĝis la 20 jaroj.

En Meksiko oni faris diversajn studojn por detekti tiujn kondutajn misordojn. La trovoj en montraĵoj reprezentaj de studentoj de inter 14 kaj 24 jaroj indikis, ke 1.1 % de viroj kaj 5 % de virinoj en la ŝtato Morelos kaj 3.4 % de viroj kaj 9.6 % de virinoj en la Meksikurbo referencas tiujn kondutojn.​

Notoj
-----

1. ↑   Casanueva, Esther (2008). Nutriología Medica. México: Medica Panamericana. pp. 128-129.

* Kategorio Nutromalsano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 730611
* GND: 4113475-8
* LCCN: sh86004209
* BNF: 12133203j
* NDL: 00922758
* NKC: ph389987
 |
La areo cedita al Usono fare de Britio en **1783** (helbrune) estas kutime konsiderata kiel Orienta Usono. La akirataj Luiziano kaj Florido estis agnoskataj kiel la respektive okcidenta kaj sudaj limoj de la frua Respubliko. Kvankam oriente de la Roka Montaro, ankaŭ Teksaso estas konsiderata parto de Okcidenta Usono.
**Orienta Usono** estas tradicie difinita kiel la subŝtatoj oriente de la Rivero Misisipo. La unuaj du trionoj de ŝtatoj okcidente de la Misisipio estis tradicie konsiderataj parto de la Okcidento, sed povas estis inkludataj en la Oriento nuntempe; kutime por regionaj konsideroj oni ekskludas regionon de centra Usono.

Je Julio de 2007, la ĉirkaŭkalkulita populacio de la 26 ŝtatoj orientaj de Misisipio (sen inkludi la malgrandajn partojn de Minesoto kaj Luiziano kiuj estas oriente de la rivero) plus la Distrikto de Kolumbio totalas **171 222 291** el la 305 986 357 de la tuta lando (inklude Puerto-Rikon kaj insulajn areojn en Usono sed ne en Oriento), aŭ alimaniere dirate 55,95 % de la usona populacio.
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Nigrabeka mevo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birda klaso *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Ĥaradrioformaj *Charadriiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Laredoj *Laridae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Larus *Larus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | **Nigrabeka mevo** '**Larus bulleri'** |
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Nigrabeka mevo  |

 |
| v • d • r |

La **Nigrabeka mevo** aŭ Nigrabeka tarapungo, *Larus bulleri*, estas eta mevo tio estas birdo de la familio de Laredoj kaj ordo de Karadrioformaj.

Disvastiĝo
----------

Ĝi estas endemismo de Novzelando, ĉefe en la Suda Insulo. Ĝi reproduktiĝas en humidejoj, lagoj, insuloj aŭ riverbordoj. Ne nepre en marbordo ; pli komuna en interno.

Aspekto
-------

Temas pri malgranda mevo (37 cm longa, peza se masklo 300 g, se ino 250 g), helgriza ĉe dorso kaj flugiloj kaj blanka ĉe kapo, kolo, brusto kaj ventro. Ĝi havas **nigrajn bekon, krurojn, piedojn kaj flugilpintojn**. Junuloj estas pli brunaj; havas nigron ĉebeke nur pinte.

Kutimoj
-------

Reproduktado okazas **kolonie** de kio rezultas denajbara premado ĉefe kiam la idoj eloviĝas ĝis kiam ili moviĝas al akvo. Partneroj ludas ceremonion rilate manĝado kaj manĝofero ĉefe el masklo al ino aŭ el alvenanto al la kuŝanta partnero. La ino demetas plej ofte nur 2 ovojn en nesto malbone konstruita el planta materialo. Ambaŭ gepatroj kovas laŭvice dumtage sed nur unu dumnokte. Post reproduktado (oktobro ĝis decembro) la specio moviĝas iome norden.

Ili estas ĉiomanĝanta, sed ĉefe insektojn. Vintre ili ĉeestas ĉu urbajn rubejojn ĉu terkulturejojn.

La specio estas **protektita**.

Eksteraj ligoj anglalingvaj
---------------------------

* Anglalingva ejo pri Nigrabeka mevo
* [www.nzbirds.com/birds/gullblackbilled.html Anglalingva ejo pri Nigrabeka mevo]
* [elibrary.unm.edu/sora/Auk/v082n01/p0001-p0018.pdf Pri reproduktado]

* Nigrabeka mevo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Nigrabeka mevo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Nigrabeka mevo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Vespa orientalis Distribution Map2.svgMapo de arealo de Vespa orientalis
La **orienta vespo** (*Vespa orientalis*) estas vespo kiu aspektas tre simile al la eŭropa vespo. Ĝi ne povas esti konfuzita kun la azia giganta vespo (*Vespa mandarinia*). Ĝi vivas en meza kaj suda Eŭropo ĝis Turkio, okcidenta Azio.

La orienta vespo estas la sola vespospecio, kiu kutimiĝis al la seka dezerta klimato. Ĝi tre ofte nestas en la grundo aŭ en kavaĵoj de konstruaĵoj.

Priskribo
---------

La ina reĝino longas 25 ĝis 35 mm, maskloj kaj laboristoj estas pli malgrandaj. Ĉe maskloj, la anteno havas 13 segmentojn, dum inoj ĉiam havas 12.

Ĝin manĝas la eŭropa abelmanĝulo, kelkloke la vespo estas ties ĉefpredo dum la somera periodo.

En 2010 teamo de esploristoj de israelaj kaj britaj universitatoj malkovris ke la flava strio en la vespa flugilo transformas la sunlumon al elektronoj.

* Orienta vespo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Orienta vespo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Orienta vespo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Nebulkaptilo** estas retaĵo, en kiu kondensas nebulogutoj, por akiri daŭran trinkakvoprizorgon. Tiu tekniko iĝis konata pro ties establo en la ĉilia vilaĝo Chungungo en la 4-a regiono, 73 km norde de la urbo La Serena.

La dezerta nebulo (hispane camanchaca) trafas ĉe monta kresta trapasejo nome El Tofo la retaĵon en alto (super marnivelo) de 900 m kruce al la dominanta ventodirekton. La gajnata akvo fluas tra konduka sistemo al la vilaĝo. Tio igis la fiŝistan vilaĝon sendependa je akvotransporto.

La konstruo de la unuaj nebulkaptiloj okazis en 1987 kaj pli poste per financa apogo de Eu kaj Kanado. En 2003 per apogo de la aŭstarala ambasadejo de Ĉilio, oni instalis novan nebulkaptilon en Chañaral en Atakama-Dezerto. Pliaj troviĝas en Peruo (Las Cuchillas), Namibio, Nepalo, Gvatemalo, Haitio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Nebulkaptilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* angle pri teknikaĵoj).
* Teksto pri projekto Chungungo[*rompita ligilo*] en magazino "Mare", Nr. 45.
* Internetpräsenz www.fogquest.org
**Nyírábrány** [njIrAbrAnj] estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Nyíradony. La loknomo signifas: betulo-Abrahamo.

Katolika preĝejo de Nyírábrány
Grekokatolika preĝejo de Nyírábrány
Kastelo de Nyírábrány

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 56 km²
* Loĝantaro: 3900
* Poŝtkodo: 4264
* Telefonprefikso: 52

Geografio
---------

Nyírábrány situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Debrecen-Érmihályfalva, laŭ la hungara-rumana ŝtatlimo kune kun trapasejoj voja kaj fervoja, Vámospércs estas proksime.

Historio
--------

Dum la historio estis 2 vilaĝoj **Budaábrány** (la unua mencio pri la komunumo okazis en 1279) kaj **Szentgyörgyábrány**, kiuj unuiĝis en 1901, havanta la rangon grandvilaĝo. La turkoj faris senhoma la vilaĝojn, poste slovakoj kaj rumanoj alvenis. En 1919 la rumanoj okupis la komunumon, en 1920 la nova ŝtatlimo preteriras la komunumon.

Vidindaĵoj
----------

Vidindaĵoj estas klasikisma Kastelo de Nyírábrány el 1822, preĝejoj grekokatolika kaj romkatolika el 1867.

Famuloj
-------

* En Nyírábrány naskiĝis aktoro János Derzsi.
* En Szentgyörgyábrány naskiĝis Kornél Ábrányi (komponisto).
La **Banko de Amsterdamo** (nederlande *Amsterdamsche Wisselbank*) estis frua banko, dependa de la urbo Amsterdamo, Nederlando, kaj establita en 1609. Ĝi estis la unua publika banko kiu proponis kontojn ne rekte konverteblajn al moneroj. Kiel tio, oni povas priskribi ĝin kiel unua vera centra banko. Malkiel la Banko de Anglio, establita preskaŭ unu jarcento poste, ĝi nek administris la nacian valuton nek agadis kiel pruntedona institucio (escepte por la registaro en okazoj de urĝa neceso); ĝi estis intencita por defendi la moneran normigon. La rolo de la Wisselbank estis ĝuste kalkuli la valoron de moneroj kaj tiel fari malvalorigon de monero malpli profita. Ĝi okupis centran pozicion en la financa mondo tiama, havigante efektivan, efikan kaj fidindan sistemon por naciaj kaj internaciaj pagoj, kaj enkondukis la tute unuan internacian rezervovaluton, nome la banka guldeno. La modelo de Wisselbank kiel ŝtata banko estis adaptita tra tuta Eŭropo, kiel la Banko de Svedio (1668) kaj la Banko de Anglio (1694). David Hume laŭdis la Bankon de Amsterdamo pro ties politiko de 100 procento materi-apogitaj stokrezervoj.

Notoj
-----

1. ↑   (2005) "The Big Problem of Large Bills: The Bank of Amsterdam and the Origins of Central Banking", *Federal Reserve Bank of Atlanta Working Paper 2005–16*.
2. ↑  S. Quinn & W. Roberds (2006) "An economic explanation of the early Bank of Amsterdam, debasement, bills of exchange, and the emergence of the first central bank," FRB Atlanta Working Paper 2006–13, Federal Reserve Bank of Atlanta.
3. ↑ .  Berichten en vertoogen, raackende het bestier van den omslagh vande wisselbanck tot Amsterdam. by Jan Bouman (31a de Marto 1677).
4. ↑  Rothbard, M. (1995), Economic Thought Before Adam Smith: An Austrian Perspective on the History of Economic Thought, vol. 1, p. 428

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 776570
* LCCN: no89008442
* VIAF: 139830528
 |
*Ne miskomprenu kun Mágocs!*

**Nágocs** [nAgoĉ] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Tab.

Kastelo de Nágocs

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 22 km²
* supermara alteco: 153-245 m
* Loĝantaro: 700
* Poŝtkodo: 8674
* Telefonprefikso: 84

Situo
-----

Nágocs situas sur deklivoj, laŭ traira flankovojo. Tab troviĝas 12, Igal 17, Balatonföldvár 27, Tamási 30, Kaposvár 35 km-ojn.

Historio
--------

La loko estis loĝata jam dum la neolitiko, bronzepoko kaj keltoj vivis tie dum la ferepoko. La unua mencio okazis en 1138 en formo *"Nagasu"*. En la 16-a jarcento ĝi apartenis al la Osmana Imperio, poste alvenintaj hungaroj kaj germanoj faris pli granda la vilaĝeton. Nágocs en 1788 kaj en 1792 aranĝis tutlandajn bazaradojn.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika baroka preĝejo omaĝe al Sankta Georgo de 1760, en 1801 turo 32 metrojn alta alkonstruiĝis
* kalvinana preĝejo de 1884
* Kastelo de Nágocs, iam posedaĵo de familio Zichy

Fontoj
------

* hungara Vikipedio
* http/maps.google.com

* Kategorio Nágocs en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Homamaso en la Novjorka *American Union Bank* dum bankopaniko frue en la Granda Depresio.
**Bankretiro** (konata ankaŭ kiel *retiro el banko*) okazas kiam multaj klientoj retiras sian monon el la banko, ĉar ili kredas, ke la banko povus ĉesi funkcii en proksima estonteco. Alivorte, okazs kiam, en frakci-rezerva banka sistemo (en kiuj bankoj normale tenas nur malgrandan proporcion de siaj havaĵoj kiel kontanta mono), nombraj klientoj retiras monon el la stokaj kontoj el financa institucio samtempe ĉar ili kredas, ke la financa institucio estas, aŭ povas iĝi, nepagipova; tiu klientoj retenas la monon aŭ transigas ĝin al aliaj havaĵoj, kiel pruntaĵoj al registaro, valoraj metaloj aŭ juveloj. Kiam ili transigas la monon al alia institucio, tio povas esti konsiderata kiel kapitalflugo aŭ kapitalmovo. Dum la bankretiro progresas, ĝi generas sian propran pinton: dum pli da personoj retiras sian monon, la probablo de vera falo pliiĝas, kio okazigas pli da retiroj. Tio povas malstabiligi la bankon ĝis la punkto ke ĝi povas iĝi tute senmona kaj tiel frontas subitan bankroton. Por eviti bankretiron, banko povas limigi kiom multe da mono ĉiu kliento povas retiri, suspendi retirojn entute, aŭ tuj akiri pli da mono el aliaj bankoj aŭ el la centra banko, inter aliaj politikoj.

**Bankopaniko** estas financa krizo kiu okazas kiam multaj bankoj suferas retirojn samtempe, ĉar homoj subite klopodas konverti siajn minacatajn monstokojn en kontanta mono aŭ klopodis eskapi el siaj loka bankosistemo samtempe. Krizo de la bankosistemo estas tiu en kiu ĉiu aŭ preskaŭ ĉiu el la bankokapitalo en lando estis forbalaita. La rezulta ĉeno de bankrotoj povas okazigi longan ekonomian recesion ĉar mankas al enlandaj negocoj kaj konsumantoj kapitalo dum la enlanda bankosistemo estas ne liveranta. Laŭ iama proparolanto de la Usona Federacia Rezervo nome Ben Bernanke, la Granda Depresio estis okazigita de la Federacia Rezerva Sistemo, kaj multo de la ekonomia damaĝo estis okazigita rekte de la bankoretiroj. La kosto de la purigo de la krizo de la bankosistemo povas esti alta, kaj la fiskaj kostoj averaĝe 13% de la MEP kaj la ekonomiaj rezultintaj perdoj povas esti averaĝe 20% de la MEP por gravaj krizoj el 1970 ĝis 2007.

Notoj
-----

1. ↑  Diamond, D. W. (2007). "Banks and liquidity creation: a simple exposition of the Diamond-Dybvig model" (PDF). Arkivigite je 2012-05-13 per la retarkivo Wayback Machine Fed Res Bank Richmond Econ Q. 93 (2): 189–200.
2. 1 2   Laeven, L.; Valencia, F. (2008). "Systemic banking crises: a new database" (PDF). IMF WP/08/224. International Monetary Fund. Alirita la 13an de junio 2020.
3. ↑   Wicker, E. (1996). The Banking Panics of the Great Depression. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-66346-5.
4. ↑   Remarks by Governor Ben S. Bernanke At the Conference to Honor Milton Friedman, University of Chicago, Chicago, Illinois (November 8, 2002).
5. ↑   Bernanke, B. S. (1983). "Nonmonetary effects of the financial crisis in the propagation of the Great Depression". Am Econ Rev. 73 (3): 257–76.

* Kategorio Bankopaniko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 694430
* LCCN: sh2007004017
 |
**Ojos-Albos** [Oĥos-ALbos] estas municipo en la centroriento de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al Komarko de Avilo kaj al la jurisdikcia teritorio de Avilo, en la centro de la provinco. *Ojos-Albos* estas komprenebla kiel Blankaj Okuloj; apuda montaro samnomas.

Ojos-Albos en la provinco Avilo.
Komarkoj de la provinco Avilo; Komarko de Avilo centre, rozkolore.
Ojos-Albos.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 43,13 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 82 loĝantojn. Ĝi perdis preskaŭ 300 loĝantojn el la 1920-aj jaroj pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 17 km de Avilo, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun Tolbaños, Santa María del Cubillo, Mediana de Voltoya kaj Ávila. Tra la teritorio fluas la rivero Voltoya, kiu faras limon kun apudaj municipoj.

Historio
--------

Estas restaĵoj de prahistoria loĝado, nome rokpentraĵo en Peña Mingubela, malkovrita en 1974, je 1340 metroj super marnivelo kaj unu el du prahistoriaj kuŝejoj en la provinco Avilo (alia estas Risco de las Zorreras en Sierra de Gredos). Simbola bildo tiukadre aperas en la blazono ruĝe super verda fono. En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio. Restis renesanca palaco en la komenco de la 15-a jarcento.

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 762221
 |
**Nevinnomissk** (ruse *Невинномысск*) estas urbo en Stavropola regiono en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 07424.

La urbo estis fondita en jaro 1778 kiel fortikaĵo de rusia armeo, kvankam oficiala jaro de fondo estas 1825.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1939.

La interurba telefona kodo estas 86554, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

La urbo estas apud Norda Kaŭkazo, sur bordoj rivero Kubanj (Кубань), ĉe enenfluo en ĝin de rivero Bolŝoj Zelenĉuk (Большой Зеленчук).

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro 1959 la urbo havis 39,8 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 132,1 mil loĝantojn.

Flago de Stavropola regiono
Urboj de Stavropola regiono

**Ĉefurbo**: Stavropol

Blagodarnij |
Budjonnovsk |
Georgijevsk |
Ipatovo |
Izobilnij |
Jessentuki |
Ĵeleznovodsk |
Kislovodsk |
Lermontov |
Miĥajlovsk |
Mineralnije Vodi |
Neftekumsk |
Nevinnomissk 
Novoaleksandrovsk |
Novopavlovsk |
Pjatigorsk |
Svetlograd |
Zelenokumsk
**Nándor Alapi,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Alapi Nándor** estis hungara aktoro, teatrestro, reĝisoro. Lia origina plena nomo (laŭ hungarlingve kutima nomordo) estis *Anlauf Nándor János*.

Nándor Anlauf  naskiĝis la 30-an de aprilo 1885 en Alsóalap, li mortis en nekonataj cirkonstancoj.

Biografio
---------

Nándor Anlauf ŝanĝis sian familian nomon al Alapi en 1906. Li akiris diplomon en Teatra Lernejo en 1908, poste li ludis komence province, poste en la ĉefurbo. Dum la 1-a mondmilito li batalis, eĉ li vundiĝis. Inter 1921-1923 li estis teatrestro en Székesfehérvár, poste li establis novan migrantan trupon por la tuta lando. La 2000-a spektaklo okazis en 1929 en Győr. En la teatra jaro 1938 li havis postenon en Nacia Teatro (Budapeŝto). Li membriĝis en Sagokruca Partio. Inter 1939-1941 li estis gvidanto de kooperativo pri filma produktejo, kie oni kreis ĉefe naziajn filmojn. En 1944 li forlasis la landon.

Li edziĝis en 1909, baldaŭ li havis filon. post eksedziĝo li denove edziĝis en 1918, baldaŭ li havis havis 2 gefilojn.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* William Shakespeare: Hamleto - titolrolo
* Molière: Tartufo - titolrolo
* Henrik Ibsen: *Nora* - Helmer

Sola filma rolo
---------------

* *Te vagy a dal* (1940)

Lia sola libro
--------------

* *Vándorlásunk* (3 volumoj en 1926, 1929, 1931) - rememoroj pri la migranta teatro

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
Vido de Pjongjango el Janggakdo.
**La Ok Vidoj de Pjongjango** (koree 평양팔경/平壤八景) estas kolektitaj lokoj de belaj pejzaĝoj de Pjongjango, Koreio, kiuj estis konataj de la tempo de la Joseon Dinastio, en la koreaj poezioj kaj pentraĵoj.

Ili estis modelitaj laŭ la Ok Vidoj de Xiaoxiang de la dinastio Song de Ĉinio.

Ok Vidoj de Pjongjango
----------------------

1. Admirante printempon de Ulmildae (Ŭlmil Sangch'un , 을밀상춘 / 乙密賞春)   

2. Ĝuante la lunon ĉe Pubjokru (Pubyŏk Wanwŏl , 부벽완월 / 浮碧翫月)   

3. Monaĥa serĉado ĉe Jongmjongsa (Yŏngmyŏng Samsung , 영명삼승 / 永明尋僧 )   

4. Vidante eksteraj vojaĝantoj en Potong Rivero (Pot'ong Songgaek , 보통 송객 / 普通送客)   

5. Remado ĉe la Taedong Rivero (Kŏmun Pŏpch'u , 거문 범추 / 車門泛舟)   

6. Aŭskultante pluvon je la lotusa lageto (Ryŏndang Ch'ŏngu , 련당청우 / 蓮塘聽雨)   

7. Vesperaj alcionoj ĉe Monto Rjongak (Ryongsan Manch'wi , 룡산만취 / 龍山晩翠)   

8. Ĉiuprintempaj inundoj en Mat'an (Mat'an Ch'ungyŏng , 마탄춘경 / 馬灘春漲)

* UlmildaeUlmildae
* PubjokruPubjokru
* Potong RiveroPotong Rivero
Marsupialoj

La ***New International Encyclopedia*** (Nova Internacia Enciklopedio) estis usona enciklopedio unuafoje publikita en 1902 de Dodd, Mead and Company. Ĝi descendis el la *International Cyclopaedia* (1884) kaj estis ĝisdatigita en 1906, 1914 kaj 1926.

Historio
--------

La *New International Encyclopedia* estis sukcedanto de la *International Cyclopaedia* (1884).

Dekomence la *International Cyclopaedia* estis ĉefe represaĵo de la verko de Alden *Library of Universal Knowledge* (Biblioteko de Universala Sciaro), kiu siavice estis represaĵo de la Brita Chambers's Encyclopaedia kun usontemaj aldonoj (include multajn biografiajn infomerojn pri usonanoj).

La *International Cyclopaedia* estis multe plibonigita de eldonistoj Harry Thurston Peck kaj Selim Peabody. La titolo estis ŝanĝata al *New International Encyclopedia* en 1902, kun eldonistoj Harry Thurston Peck, Daniel Coit Gilman, kaj Frank Moore Colby.

Notoj
-----

1. ↑  New International Encyclopedia

* Kategorio New International Encyclopedia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Nándor Cselka** [ĉelka], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Cselka Nándor** estis hungara katolika pastro, preposto, kanoniko, vicepiskopo.

Nándor Cselka naskiĝis la 10-an de julio 1834 en Vámosmikola, li mortis la 8-an de marto 1897 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Nándor Cselka frekventis mezlernejojn laŭvice en Selmec, Esztergom, seminario de Pozsony, poste li studis teologion en Pázmáneum (1854-1856), pli poste en Pest (urbo), kie li pastriĝis en 1857. Li estis pastro en pluraj kirkoj, en 1872 li ricevis la titolon papa ĉambelano, en 1882 postenon vicdekano de Budapeŝto. Same en 1882 li iĝis preposto, en 1889 kanoniko, en 1893 vicepiskopo kaj titulara episkopo, fine li estis seminariestro en Budapeŝto.

Lia kontribuo
-------------

* *Egyházi beszéd, melyet a Szent-László-társulat védszentjének ünnepén tartott* (1869)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Vámosmikola (1997)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 680846
 |
**Nándor Gallai,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gallai Nándor** estis hungara aktoro, dancisto. Lia origina familia nomo estis *Gans*.

Nándor Gallai  naskiĝis la 18-an de decembro 1895 en Budapeŝto, li mortis en 1980? en Romo (Italio).

Biografio
---------

Nándor Gallai akiris diplomon en privata aktorlernejo de Szidi Rákosi, poste li havis plej ofte dancistajn rolojn en kabaredoj aŭ teatretoj, eĉ en Vieno. Li edziĝis en 1919, filino naskiĝis post 2 jaroj (ambaŭ inoj estis dancistoj). Krom kabaredoj li estis videbla ekzemple en Teatro Városi, Teatro Blaha Lujza (1924), Operetoteatro (Budapeŝto) (1932). Ekde 1938 ili faris eksterlande turneon kun sia filino, kie ili dancadis kune.

Elektitaj filmaj roloj
----------------------

* *Nyomozom a detektívet* (1921, skeĉo)
* *Mozibolond* (1922, skeĉo) – makleristo
* *A királyné huszárja* (1935) – lakeo

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
***Originala video-animeo*** aŭ ***OVA*** (japane: オリジナル・ビデオ・アニメーション [oriĝinaru bideo animēŝon], de angla: *Original video animation*) estas animea produktaĵo tuj disponeblaj sub formo de videokasedo aŭ DVD sen antaŭa apero en kinejoj aŭ TV. Tiu anglalingva termino estas aparte uzata por aludi al la japanaj originalaj video-animeoj. En Usono plioftas la esprimo "*Direct-to-video*" [direkt tu video].

La signifo de la anlgla esprimo "***Original Animation Video***" (**OAV**) estas pli-malpli la sama, kvankam laŭvorte ĝi havas alian difinon. Nepras malgraŭ ĉio emfazi, ke tiu ĉi esprimo estas uzata nur ekster Japanio, ekzemple en Usono kaj Eŭropo. Vidu la ĉi-teman eksteran ligon malsupre.

Distinge de anime-serioj, kiuj kutime havas pli ol 12 epizodoj, OVA konsistas el 1—6 epizodoj (malofte pli da 6). Distinge de anime-filmoj, kiuj daŭras pli ol 1 horo (kutime 90—120 min.), la epizodo de OVA estas pli mallonga (kutime daŭras 25—40 min.).

Historio
--------

Animea konsumado fulmrapide fariĝis ege kutima japanie, kaj amasoj da fanatikuloj ekkaptis la plej novajn seriojn je freŝa apero. Ĉar la plejmulto de japanaj familioj jam posedis magnetoskopon, rapide ĝermis la ideo rekte aperigi la fikciaĵojn ĉe la videa merkato. Tiel, produktiĝis multaj animeaj serioj por la nura vendado, kaj tiuj rapide populariĝis. Kvankam la termino "*direct-to-video*" emis esti pejorativa en Usono, kromsignifante tro malbonan serion por meriti kinan aperon, la malo okazis en Japanio, kie tiaj videoj montriĝis nepraj pro la senĉesa postulado de la publiko, kaj foj-foje eĉ riveliĝis ambiciaj fikcioj, kiu sukcese pli gravis ol la televidaj elsendaĵoj.

Multaj legendaj serioj aperis OVA-e, kiel interalie "*Bubblegum crisis*" aŭ "Tenĉi mujo!". Dum la usonaj *direct-to-video* ekaperis je la 1970-oj, "*Dallos*", la unua japana OVA, ekestis jam en 1983, dank'al Oŝii Mamoru. Multaj aliaj firmaoj enŝoviĝis en la OVA-a sukcesa ondo, kaj ties markato senhalte soriris ĝis la komencoj de la 1990-oj, kiam ĝi subite malsukcesiĝis precipe pro la ekonomika japana konjunkturo. Nuntempe estas malpli da originaj video-animeoj, ĉar multaj nun postvenas televidaj serioj, kiel "*Hunter × Hunter*".

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Originala video-animeo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* OAV versus OVA: what's the difference? de Lawrence Eng, 10-a de decembro 2004 angle
Insigno OSER-46
**Okcident-Siberia Esperanto-Renkontiĝo** (mallonge **OSER**) estas tradicia Esperanto-renkontiĝo, okazinta en Sovetunio. La renkontiĝo havis certajn geografiajn limojn kaj trapasis nur en Okcidenta Siberio.

Post disfalo de Sovetunio ankaŭ okazis internacia renkontiĝo InterOSER.

Inter organizantoj de OSER estis Siberiaj E-kluboj. Ekzemple, Tomska Esperanto-Klubo organizis OSERojn en 1981, 1986, 1988, 1990 jaroj kaj InterOSERojn en 1990 kaj 1992.

OSER-27
-------

OSER-27 okazis en la urbo Krasnojarsk en 1976 ekde la 6-a de novembro ĝis la 8-a de novembro fare de aktivuloj de SEJM. La renkontiĝon partoprenis 57 geesperantistoj; inter ili 29 estis krasnojarskanoj; aliaj partoprenantoj venis el 13 lokoj de Siberio: 10 urboj kaj 3 vilaĝoj.

Ĝi trapasis en urba kulturpalaco kun subteno de loka komitato de VLKSM kaj aliaj urbaj organizaĵoj. Fine de la renkontiĝo publike parolis reprezentanto de urba komsomola komitato R. Ĥubulia. La oficiulo gratulis la plej aĝan esperantiston de Krasnojarsk Pjotr Dmitrijeviĉ Agapov.

La 1-an de decembro en revuo "Krasnojarskij Raboĉij" ("Krasnojarska laboristo", ruse *Красноярский рабочий*) aperis bona ruslingva artikolo "Слёт эсперантистов Сибири" ("Renkontiĝo de esperantistoj de Siberio"), informanta pri la renkontiĝo.

OSER-46
-------

* OSER-46 okazis en Novokuzneck, Kemerova provinco.

* Insigno OSER 46Insigno OSER 46

Referencoj
----------

1. ↑  Universitata vivo (ruse Университетская жизнь) 16.12.1976
**Nándor Hidegkuti,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hidegkuti Nándor** estis hungara futbalisto (avanulo, mezulo), membro de la hungara orteamo, olimpiano, olimpika ĉampiono, trejnisto.

Nándor Hidegkuti naskiĝis la 3-an de marto 1922 en Budapeŝto, li mortis la 14-an de februaro 2002 en Budapeŝto.

Stadiono nomita pri Nándor Hidegkuti
Nándor Hidegkuti

Biografio
---------

Nándor Hidegkuti estis laboristo, sed dum la infanaj jaroj li futbalis kun la ceteraj infanoj. Li aĝis 17, kiam li debutis loke en malgranda klubo, baldaŭ li ludis jam en elita ĉefurba klubo. Li estis ankaŭ membro de la nacia hungara teamo inter 1945–1958 resume 69-foje kun 31 goloj. En la Somera Olimpiko 1952 lia nacia teamo ricevis ormedalon, post jaro en Londono li venkis por la unua ne-brita nacia teamo kun 3 goloj, se temas pri venki Anglion hejme. En 1954 en la mondĉampionumo li akiris arĝentan medalon. Li estis trejnisto ankaŭ eksterlande inter 1959-1985.

Memorigiloj
-----------

* stadiono en Budapeŝto (vidu la foton!)

Fontoj
------

* WikiTrans

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 796620
* VIAF: 121443979
* ISNI: 0000 0000 7943 4805
 |



* Portalo pri Biografio
**NedCar** estas produktisto de aŭtomobiloj, en Born en la municipo Sittard-Geleen en nederlanda Limburgo. En la fabriko iam laboris pli ol 3900 homoj, pro tio la kompanio estas unu el la plej grandaj dungantoj en Limburgo. Ankaŭ ĝi estas la plej granda aŭtofabriko de Nederlando. Oni produktis la *Mitsubishi Colt CZ3* kaj la *Mitsubishi Colt CZ5*. Antaŭe ĝi produktis por DAF, la tipojn 480, 440, 460 kaj S40/V40 de Volvo. 

NedCar en BornNedCar oficiale estabiĝis en 1991, sed la aŭtofabriko en Born havis pli longan historion. En 1967 en Born oni produktis la unuajn aŭtomobilojn por DAF. En 1975 oni ekproduktis Volvojn. La fabriko tiam nomiĝis Volvo Car B.V. kio pliposte ŝanĝiĝis al Netherlands Car B.V. postkiam Volvo, Mitsubishi kaj la nederlanda ŝtato startis kunlaboradon. 

Je la 12-a de julio 2005 NedCar anoncis ke ĝi maldungos 668 homojn, post kiam la produktado jam plurfoje reduktiĝis (inter aliaj pro la malbona vendado de la Smart).

En marto 2006 DaimlerChrysler anoncis la ĉeson de la produktado de la *Smart ForFour* en Born. En aprilo Mitsubishi anoncis ke 1000 laborlokoj estos forstrekitaj. Je la 21-a de aprilo 2006 oni okazigis pro tio 24-horan strikon.

Dum la postaj jaroj la malprospero daŭras. Je la 6-a de februaro 2012 Mitsubishi anoncis ke la tuta produktado ĉesiĝos en 2013; se oni ne baldaŭ trovas aĉetonton, la tuta fabriko fermiĝos.

Nuntempe laboras ĉ. 1500 homoj en la fabriko.
**Nándor Zsolt** [ĵolt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zsolt Nándor** estis hungara violonisto, koncertmajstro, dirigento, komponisto, altlerneja instruisto.

Memortabulo pri Nándor Zsolt
Nándor Zsolt  naskiĝis la 12-an de majo 1887 en Esztergom, li mortis la 24-an de junio 1936 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Nándor Zsolt frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Reĝa Muzikakademio de Budapeŝto. Liaj plej gravaj instruistoj estis Jenő Hubay kaj János Koessler. Post la diplomo en 1908 li translokiĝis al Londono, kie li estis koncertestro. Li debutis sola violonisto en la sekva jaro. En la frua 1914 li estis dirigento en Vieno, poste li revenis al Londono. Ĝuste tiam lomenciĝis la 1-a mondmilito, tial li estis deportita. En 1919 li hejmenvenis, ekde la sekva jaro li instruis en la Reĝa Muzikakademio. Li fondis orkestron en 1930 en Budapeŝto, post 4 jaroj ankaŭ en Debrecen. Intertempe li dirigentadis kaj komponadis. Li mortis neatendite en Budapeŝto en la aĝo de 49.

El liaj komponaĵoj
------------------

* F-dur Romanze (por violono kaj piano) op. 1 (1902)
* Hegedűverseny - d-moll (1906)
* Es ragt ins Meer - laŭ poemo de Heine
* Der erste Verlust - laŭ poemo de Goethe

Memorigiloj
-----------

* memortabulo kaj muziklernejo en Esztergom

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto[*rompita ligilo*]
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun bildo
* anglalingva biografio Arkivigite je 2018-01-19 per la retarkivo Wayback Machine
La **Nederlanda Lingvo-Unio** (nederlande *Nederlandse Taalunie*) estas organizaĵo pri la politiko kaj scio rilate al la nederlanda lingvo kiu estis fondita en 1980 de la nederlanda kaj belga registaroj cele al komuna politiko en la kampo de la nederlanda lingvo kaj literaturo en Nederlando, Flandrio (Belgio) kaj Surinamo.

La Taalunie ankaŭ kunlaboras en diversaj lokoj kun la kariba Nederlando.

Ĝia ĉefa celo estas zorgi pri la unueco de la nederlanda lingvo, konsilante la registarojn de la diversaj landaj kaj regionaj membroj. Surinamo ekde 2005 estas asocia membro de la akademio.

Grava atingo de la Nederlanda Lingvo-Unio estas la modifo de la nederlanda ortografio en la jaro 1995. Tiucele ĝi eldonis vortliston de la nederlanda lingvo, ankaŭ konata kiel "La verda libreto" (nl:"*Het Groene Boekje*").

Taskoj
------

La ĉefaj taskoj de *NederlandseTaalunie* estas lingva politiko, lingva uzo kaj lingva infrastrukturo. Ĝi ankaŭ subtenas la instruadon de la nederlanda kiel fremdan lingvon en najbaraj landoj, samkiel ĝi subtenas la internacian nederlandistikon. Tutmonde, ĉirkaŭ 14.000 studentoj studas la nederlandan lingvon memstare aŭ en kombino kun ĝia literaturo kaj kulturo en pli ol 130 universitatoj kaj altlernejoj.

Subtena Centro por Nederlanda Terminologio
------------------------------------------

La Subtena Centro por Nederlanda Terminologio estis fondita la 1-an de aprilo 2007 de la *Nederlandse Taalunie* kaj estas ĉefe informpunkto kaj konsilejo por ĉiuj aspektoj pri terminologio en ĉiuj nederlandlingvaj areoj. La subtena centro prizorgas la retejon *NedTerm* nome de la Nederlanda Lingvo-Unio, kiu funkcias kiel la ĉefa informfonto en la kampo de la nederlanda terminologio. Ĝi ankaŭ subtenas la terminologian politikon de la Nederlanda LIngvo-Unio per sia Terminologia Komitato (*CoTerm*) kaj la agadojn de la flandra-nederlanda terminologia asocio *NL-Term*.

Lingvohelpo
-----------

La *Nederlandse Taalunie* ankaŭ ofertas ampleksan lingvan helpon en sia retejo: ĝeneralajn lingvajn konsilojn, la ciferecan version de la "*Groene Boekje*" (la oficiala vortlisto) kaj konsilojn pri geografiaj nomoj, gramatiko kaj komprenebla lingvo. 

**Nederlanda Lingvo-Unio:**
- ﻿ Membroŝtatoj

- ﻿ Ŝtatoj kun specialaj ligoj kun la Unio

- ﻿ Aliaj regionoj kie oni parolas la nederlandan (aŭ la afrikansan).

### Literumilo

La Nederlanda Lingvo-Unio kunlaboras kun la projekto *OpenTaal* kiu celas disponigi senpagajn literumilojn por malfermitkoda programaro. La 8-an de junio 2007 aperis aprobita listo kiu estas uzebla kun OpenOffice.org, Firefox kaj Thunderbird.

Referencoj
----------

1. ↑  (nl) *Suriname, lid van de Taalunie* - Surinamo membro de la Taalunie | *taalunie.org*.
2. ↑  (nl) Pri la nederlanda lingvo-unio
3. ↑  (nl) La nederlanda internacie, Nederlandse Taalunie
4. ↑  (nl) *Taalhulp* - Lingvohelpo, Nederlandse Taalunie

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Nederlanda Lingvo-Unio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* (nl) Oficiala retejo de *Nederlandse Taalunie*
* (nl) Projekto *OpenTaal*
* (nl) Internacia Asocio pri nederlandistiko (IVN)
* (nl) *Neerlandistiek*, reta revuo pri nederlandistiko
La **Népszínház** (=popola aŭ populara teatro) estis iama teatrejo de Budapeŝto inter 1875-1908 en Placo Blaha Lujza.

La Népszínház en 1875

Historio
--------

En la 1860-aj jaroj la Nacia Teatro de Pest estis nesufiĉa por la disvastiĝanta teatra vivo. Aliparte estis granda intereso ankaŭ por operetoj kaj tiel nomataj popolaj teatraĵoj. En 1872 societo formiĝis, kies celo estis kolekti monon por la nova teatro. Post 3 jaroj la konstruaĵo estis preta. Dum la inaŭguro partoprenis eĉ Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio) kaj Rudolfo de Habsburgo-Loreno (kronprinco). La Nacia Teatro transdonis materialojn por operetoj kaj teatraĵoj. En la kulmina tempo 244 homoj apartenis al la teatro. La Az 1000-a spektaklo okazis en 1878, la 5000-a en 1896. En la sekvaj jaroj pluraj teatroj naskiĝis en Budapeŝto, kiuj allogis la publikon, fine en 1908 la Népszínház bankrotiĝis, poste la Nacia Teatro profitis la teatrejon. En 1965 pro konstruado de metroo la teatrejo estis eksplodita, plene ĉesis historio de la teatro.

Alia flanko de Népszínház en 1875

Konstruaĵo
----------

La trietaĝa, novrenesanca teatrejo havis 1407 sidlokojn, 475 starlokojn, 49 loĝiojn 1 kortegan loĝion. 392 gaslumoj donis lumojn kune kun gasaj lustroj.

Aktoraro
--------

La pli gravaj rolantoj estis ekzemple Gabi Bárdy, **Lujza Blaha**, Sári Blaha, Zsófia Csatai, István Együd, Mariska Gazsi, Izsó Gyöngyi, Lajos Győző, Aranka Hegyi, Vince Horváth, Ilka Pálmay, Szidi Rákosi, Elek Solymossy, Antal Szabó, baldaŭ Péter Andorffy, Kálmán Egri, Gusztáv Eőry Pordán, **Sári Fedák**, Mariska Káldi, Lujza Kállay, János Kápolnai, Vidor Kassai, Mariska Komáromi, István Kozma (operetkantisto), Klára Küry, Gizella Ledofszky, Ödön Lubinszky, Célia Margó, Aranka Nagy, Jenő Nagy (aktoro), Imre Pintér (aktoro), Gusztáv Rónaszéki, Imre Szirmai, József Tamássy, Miklós Tihanyi (pli aĝa), Adolf Tollagi, Erzsébet Vidmár kaj Pál Vidor.

La plej ofte videblaj spektakloj estis Ede Tóth: *A falu rossza*, Jenő Gaál: *A peleskei nótárius*, Ferenc Csepreghy: *Piros bugyelláris*, Franz von Suppé: *Boccaccio*, Carl Millöcker: *A Koldusdiák*, Robert Planquette: *Rip van Winkle*.

Teatra lernejo
--------------

En la teatra jaro de 1907 teatra lernejo funkciis fare de Rezső Máder, la lernejestro estis Sándor Hevesi, instruistoj estis Miksa Bródy, Imre Pethes, Albert Szirmai.

Parto de la sidlokoj

Teatrestroj
-----------

* Jenő Rákosi 1875-1881
* Lajos Evva 1881–1897
* Kálmán Porzsolt 1897-1904
* Pál Vidor 1904-1906
* Rezső Máder 1907-1908

Reĝisoroj (elekto)
------------------

* Sándor Lukácsy
* György Verő
* Dezső Megyeri
* Aurél Follinus

Aliaj membroj
-------------

* Elek Erkel - dirigento
* Albert Hetényi-Heidelberg - helpekzercisto
* József Konti, dirigento, komponisto
* Lajos Serly, dirigento
* Károly Gerő, sekretario

Strato Népszinház en Budapeŝto

Memorigiloj
-----------

* strato "Népszínház"

Fontoj
------

* hungare kun foto
*