recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Baziliska desegno far Ulisse Aldrovandi
***Bazilisko*** (el malnova greko *βασιλίσκος / basilískos* tradukebla kiel Reĝeto) estas fabela fikcia reptilio tre danĝera por homoj.

Trajtoj
-------

La formo kaj potenco de tiu imaga besto varias laŭ la origino de la legendoj. Tamen, kelkaj trajtoj similas en ĉiuj:

En antikvaj legendoj, se bazilisko ekvidas iun, kiu ne vidas ĝin, ĝi povas mortigi tiun per sia nura rigardo. Ĝi ankaŭ povas forpreni ies vivon per sia elspiraĵo kies odoro estas neelteneble naŭza, kaj eĉ pereigi homon per haŭta kontakto ĉar ĉiuj ĝiaj skvamoj estas saturitaj je mortiga veneno, kiu estas sen antidoto. La nura rimedo por sin defendi kontraŭ tiu monstro estas uzi ĝiajn proprajn mortigilojn kontraŭ ĝi mem, kiel ekzemple svingi spegulon antaŭ ĝia rigardo por ke la mortigaj radioj reflektiĝu kaj atingu la atakanton. Onidire, ankaŭ la odoro de Mustelkato aŭ la kokeriko de Koko povas venki la baziliskon.

Tiu fabela estaĵo bildigas laŭ kelkaj la reĝan potencon kiu povas laŭvole decidi je ies estonteco per senparola riproĉrigardo. Ĝi ankaŭ personigas la mortigan minacon kiun oni ne povas antaŭeviti sen la protekto de favora anĝelo (religia kromsignifo).

Laŭ la poeto Nikandro, kiu vivis en la 2-a jarcento a.K. en Kolofono, temas pri malgranda serpento kun brilanta haŭto.

Fikcie
------

* Voltaire mencias baziliskon en la 16-a ĉapitro de sia verko Zadigo.
* En Hari Poter kaj la Ĉambro de Sekretoj, Lordo Voldemorto uzis gigantan baziliskon por provi mortigi Harion. Ĝi havis flavajn okulojn kaj mortigan vidon.
* Eĉ se oni ne aludas la vorton "bazilisko", kreitaĵo kun tre similaj potencoj aperas en la videoludo Neverwinter Nights.
* En la surtabla rolludo Ĉefturoj kaj Drakoj, la baziliskaj potencoj konsistas el ŝtonigi ĉiujn aliajn kreitaĵojn (krom la malmortintoj) per nura rigardo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bazilisko (mitologio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* bestfabelaro (angle)
**Bárcena de Campos** [BARzena deKAMpos] estas municipo en la centro de la provinco Palencio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Tierra de Campos*. La loknomo *Bárcena de Campos* estas komprenebla etimologie kiel Inundebenaĵo de Kampartero.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 14,54 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 52 loĝantojn. Ĝi perdis multajn loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 200 loĝantojn el la jaro 1900. Ĝi distas 60 km de Palencio, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas norde kun Villanuño de Valdavia, oriente kun Santa Cruz del Monte, sude kun Villavega, kaj okcidente kun Itero Seco.

Historio
--------

Estas restaĵoj de romia setlado. La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado. Estis rilato al la Jakoba Vojo.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj kaj vitejoj) kaj brutobredado (ŝafoj kaj kolombejoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis ĉefe rilate al rura turismo, kune kun piedirado tra naturaj lokoj. De la historia pasinteco restis diversaj vizitindaj vidindaĵoj kiel la preĝejo, arkeologiaj kuŝejoj, konvento, blazondomo ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Palencio

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 771345
* VIAF: 316735793
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Taras Michal Bohun** (naskiĝis la 17-an de aprilo 1914 en Ukrainio – mortis la 10-an de septembro 1988 en Nová Paka, Ĉeĥio) estis ĉeĥa-ukraina esperantisto.

 T.M. Bohun kun nepino Dagmar 
Li laboris en la fabriko Tofa en Nová Paka, kie estis produktataj lignaj ludiloj. Kiam li estis 37-jara (ĉirkaŭ 1951), li partoprenis unujaran laborbrigadon en urania minejo Jáchymov kaj tie li konatiĝis kun Esperanto, kies ideo lin entuziasmigis. 

Li havis filinojn Marie kaj Olga, filojn Evžen (Eŭgeno) kaj Jiří (Georgo), kun kiuj li komunikis nur esperantlingve, tial ankaŭ ili parolis bonege esperante. La filino Marie kiel 13-jara en 1956 preparis propran ekspozicion pri Esperanto en Nová Paka, pri kio raportis Heroldo de Esperanto, n-ro 1227, rubriko „Nia filmo". Junulara informilo Fajrero, n-ro 1/1959, publikigis ŝian artikoleton pri Somera Esperanto-Tendaro. En la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj la patro kaj liaj gefiloj instruis en SET Lančov.

T. M. Bohun sub aŭspicio de Kulturdomo en Nová Paka gvidis kursojn kaj Esperanto-rondon Regula, por kiu li abonis gazetojn Heroldo de Esperanto, El Popola Ĉinio kaj Dia Regno. 

Por verkistino Leontina Mašínová, kiu verkis trivoluman romanon pri Komenio, li akiris pere de esperantistoj informojn pri la urbo Riga en la 17-a jarcento.

En 1969 (9-a ĝis 11-a de majo) li aranĝis en Nová Paka renkontiĝon de esperantistoj kaj skoltoj. Sed poste venis politikaj restriktoj en la tuta lando, kiujn la komunista reĝimo nomis „renormaligo" kaj la esperantista agado en la urbo malrapide estingiĝis.

Fontoj
------

* informoj liveritaj de genepoj Dagmar kaj Stanislav
* konservitaj leteroj kun aliaj esperantistoj
* artikoloj en HdE, Fajrero kaj Starto
Koordinatoj: 49° 48′ 33″ N 18° 18′ 03″ O﻿ / ﻿49.80917 °N, 18.30083 °O﻿ / 49.80917; 18.30083 (mapo)

**Kunčičky** estas historia municipo situanta sur teritorio de Ostrava en Ĉeĥio. Nuntempe ĝi estas loka parto de urboparto Silezia Ostrava. Vivas ĉi tie 1 530 loĝantoj (2021).

Historio
--------

La unua skribmencio devenas el la jaro 1380. Tiutempe ĝia nomo estis Nové Kunčice aŭ Malé Kunčice, por ke ĝi diferenciĝu de pli malnova Velké Kunčice. En la unua duono de la 16-a jarcento ĉi tie estis konstruita kastelo, sed tiu la 16-an de marto 1899 forbrulis ĝis la fundamentoj kaj jam neniam plu ĝi estis renovigita. Ĝis la jaro 1673 ĝi estis parto de Silezia Ostrava, poste ĝi por kelke da jaroj memstariĝis. En la jaro 1849 Kunčičky komune kun Zámostí estis aligitaj al Silezia Ostrava. En la jaro 1866 ĝi memstariĝis. Al Moravia Ostrava ĝi estis aligita la 1-an de julio 1941.

Ĝis la unua duono de la 19-a jarcento temis pri agrikultura municipo. La municipo ĝisatendis propran lernejon en la jaro 1898. En la sama jaro estis en Minejo Alexander komencita minado de nigra karbo, kiu en la jaroj 1890-1910 kaŭzis plialtigon de la nombro de loĝantoj je preskaŭ kvar mil. La minejo estis en la jaro 1926 aligita al najbara Minejo Zárubek.

La municipo estis dum la dua mondmilito liberigita fare de Ruĝa Armeo la 1-an de majo 1945. En la ĉirkaŭaĵo de minejo Alexander komencis en la jaro 1948 ampleksaj terenaj laboroj celitaj por krei refreŝigejan areon por ostravanoj. Tiu estis finita en la jaro 1950 kaj sub la nomo *Parko de ripozo kaj baniĝejo* solene transdonita al uzado dum solenoj de Tago de ministoj. Proksime de la areo estis konstruita zoologia ĝardeno.

Vidu ankaŭ
----------

* Antošovice
* Heřmanice
* Hrušov
* Koblov
* Kunčice
* Muglinov
* Silezia Ostrava
* Minejo Alexander

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de statuta urbo Ostrava |
| --- |
| urbaj partoj: | Hošťálkovice ~ Hrabová ~ Krásné Pole ~ Lhotka ~ Mariánské Hory kaj Hulváky ~ Martinov ~ Michálkovice ~ Moravia Ostrava kaj Přívoz ~ Nová Bělá ~ Nová Ves ~ Ostrava-Jih ~ Petřkovice ~ Plesná ~ Polanka nad Odrou ~ Poruba ~ Proskovice ~ Pustkovec ~ Radvanice kaj Bartovice ~ Silezia Ostrava ~ Stará Bělá ~ Svinov ~ Třebovice ~ Vítkovice |
| lokaj partoj: | Antošovice ~ Bartovice ~ Bělský Les ~ Dubina ~ Heřmanice ~ Hrabůvka ~ Hrušov ~ Hulváky ~ Koblov ~ Kunčice ~ Kunčičky ~ Mariánské Hory ~ Moravia Ostrava ~ Muglinov ~ Přívoz ~ Radvanice ~ Silezia Ostrava ~ Výškovice ~ Zábřeh |

 |
**Bárboles** [BARboles] estas municipo de Hispanio, en la plej suda parto de la komarko *Ribera Alta del Ebro* kies ĉefurbo estas Alagón, en la nordocentro de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono).

Geografio
---------

Submunicipo Oitura.
Bárboles estas municipa teritorio en la plej suda parto de la komarko *Ribera Alta del Ebro*, kie ĝi okupas teritorion sudoriente de Pedrola ĉe la rivero Jalón, kaj sude de Figueruelas kaj Alagón ĉe meandroj de la rivero Ebro, sur la suda (dekstra) bordo, kaj sur la maldekstra bordo de la rivero Jalón. La rivero Ebro suferas fortan osciladon inter malaltaj kaj altaj niveloj kiam okazas pluvsezono foje koincide kun degelado; tio rezultas en inundoj. La municipa teritorio estas komponata de la loĝloko Bárboles kaj la submunicipoj Oitura kaj Peramán, kaj limas kun la teritorioj de Pinseque, Grisén, Pedrola, Pleitas, Bardallur kaj Zaragozo.

La loĝloko Bárboles mem estas je 32 km nordokcidente de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo. Ĝi estas sur 259 msm. La loĝloko estas sude de la Aŭtovojo *Vasco-Aragonesa* (AP-68) kaj la Aŭtoŝoseo *Autovía del Ebro* (A-68) kiu konektas inter tute apuda Alagón oriente, Gallur nordokcidente kaj Utebo sudoriente. Trans la rivero Jalón estas Pleitas.

Historio
--------

Sonorilturo de la preĝejo.
La preĝejo.
De la epoko de la romianoj restis vojhaltejo nome Segontia.

La araboj lasis irigacian reton. La konkero de Zaragoza fare de Alfonso la 1-a en 1119 ebligis, ke ankaŭ tiu loko estis konkerita de kristanoj ĉirkaŭ tiu jaro. Post la konkero la plej granda parto de loĝantaro estis mudeĥaroj kaj poste moriskoj, kiuj estis forpelitaj el 1610, pro kio oni devis fari novan reloĝadon.

Bárboles demografie kreskiĝis precipe ekde la dua duono de la 19-a jarcento, ĉefe pro la epidemio de filoksero en Francio, fekundeco de la valo kaj instalo de industrio. Sed poste tamen multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento, kaj ankaŭ en Bárboles oni malaltiĝis pro malproksimeco de la grandurbo Zaragozo kaj de la ĉefaj komunikiloj de la akso de la valo de Ebro ĝis nunaj nur 297 loĝantoj.

Ekonomio
--------

Tradicia bazo de ekonomio estis agrikulturo (kies simboloj estas en la municipa blazono) brutobredado (ŝafoj, bovoj, porkoj), kaj sekva nutrindustrio (ĉefe vino), krom ekstera dungado. Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo. Granda parto de la laboristaro laboras en industrio, ĉefe kiel salajruloj, kaj precipe en Opel España en proksima Figueruelas.

Inter vidindaĵoj menciindas la mudeĥara preĝejo kaj arko de la kastelo el briko, kaj naturaj lokoj ĉefe ĉe la rivero.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Zaragozo

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bárboles en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 808067
* VIAF: 316732848
 |
**Ferenc Pázmán,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pázmán Ferenc** estis hungara aktoro, kantisto (baritono).

Ferenc Pázmán en 1907
Ferenc Pázmán  naskiĝis la 24-an de septembro 1873 en Vieno, li mortis la 11-an de januaro 1965 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ferenc Pázmán frekventis privatan aktorlernejon de Elek Solymossy, sed li lernis aparte ankaŭ kantadon. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Lajos Makó en 1900. Inter 1903 kaj 1908 li apartenis al *Teatro Népszínház* (jam ne ekzistanta), poste ĝis 1912 kun sia edzino li havis rolojn en sia naskiĝurbo, Berlino kaj Hamburgo). Li apartenis al Teatro Népopera (1912–1915, 1918-1923), inter la 2 peridoj al provincaj teatroj. Tiutempe li estis fama pri kantadoj aŭdeblaj gramafone. Li batalis dum la 1-a mondmilito 5 monatojn, poste li gvidis armean teatran trupon. Li lastfoje havis teatran rolon en 1927 en Operetoteatro (Budapeŝto).

Li edziĝis en 1904. Menciindas, ke li estis la unua hungara akvariisto.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* William Shakespeare: La Venecia Komercisto - Gratiano (1902 en Nacia Teatro (Budapeŝto)
* Ede Tóth: *A tolonc* - Ábris
* Ferenc Csepreghy: *A sárga csikó* - Peti
* Jacques Offenbach: *Orphée aux enfers* - titolrolo

Elektitaj filmaj roloj
----------------------

* *Paci kalandjai* (1915) ankaŭ produktoro, scenaristo, reĝisoro
* *Der Dauphin von Frankreich* (1923) - amiko
* Hyppolit, la lakeo (1931)
* *Dankó Pista* (1940) – germana kuracisto
* *Mágnás Miska* (1949) - gasto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Ferenc Pázmán en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Analiza lingvo** estas lingvo kiu organizas vortojn kaj gramatikon per strikta vortordo anstataŭ fleksioj (ekz. deklinacio, konjugacio), aŭ vortfinaĵoj kiuj montras gramatikon. Ekzemploj de analizaj lingvoj inkluzivas la lingvojn ĉinan, anglan, vjetnaman, tajan, kmeran kaj laŭan. 

**Analiza lingvo** estas lingvo, en kiu plej multaj, se ne ĉiuj, morfemoj en gramatiko agas kiel sendependaj vortoj. Analizaj lingvoj havas malmultajn aŭ neniujn deklinaciojn kaj konjugaciojn, aŭ - alivorte - malmultajn aŭ neniujn vortajn paradigmojn. Konceptoj kiel ekzemple aglutineco, deklinacio kaj fleksio do havas malmultan signifon por priskribi la strukturon de analizaj lingvoj. Ĉi tiuj lingvoj ankaŭ vaste uzas helpverbojn anstataŭ gramatikajn modojn kaj proklizojn. 

En lingvoj kiel la latina aŭ Esperanto aliflanke, oni povas remeti nomojn sen ŝanĝi la signifon: la nomo Anjo fariĝas en la akuzativo *Anjon*. Se vi diras "Anjo vidas Ĝiorĝion" kaj "Ĝiorĝion vidas Anjo", la du frazoj signifas ekzakte la samon. Ĉi tie la funkcio de Ĝiorĝio ne estas esprimata per la vortordo sed per la akuzativo, kiu ĉi-okaze esprimas la funkcion de rekta objekto.

Aglutinaj lingvoj
-----------------

Aglutinaj lingvoj ne tute estas izolaj (vidu sube), sed estas ĝenerale konsiderataj analizaj. Ĉi tiuj lingvoj havas iom da fleksio kaj konjugacio, sed por morfemo preskaŭ neniam pli ol po unu aspekto de signifo estas samtempe esprimata. Ekzemploj de aglutinaj lingvoj estas la turka, la finna, la korea kaj la japana. 

### Deklinacio

Substantivoj kaj artikoloj preskaŭ ne konas deklinaciojn en aglutinaj lingvoj, plej ofte nur por indiki la opozicion singularo/pluralo. La skandinaviaj lingvoj (dana, sveda, norvega ekzemple) eĉ pli puŝas al unuformeco: ĉiuj personaj formoj egalas ĉi tie, sendepende de la persono, ekzemple *jag kommer*, *du kommer*, *vi kommer* en la sveda. Tamen ankŭ la sveda daŭre estas aglutina kaj ne izola lingvo (vidu ĉi-sube), ĉar ĝi havas kaj genitivon kaj singularon / pluralon.

Rilataj konceptoj
-----------------

La plej ekstrema tipo de analiza lingvo estas izola lingvo, ekzemple la ĉina. 

La malo de analiza lingvo estas sinteza lingvo, ekzemple la latina.

Vidu ankaŭ
----------

* Morfologio
* Sintakso
**Ferenc Raffay** [rafai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Raffay Ferenc** estis hungara juristo, akademia instruisto.

Ferenc Raffay naskiĝis la 29-an de oktobro 1870 en Cegléd (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario), li mortis la 10-an de oktobro 1907 en Eperjes (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Prešov en Slovakio).

Biografio
---------

Ferenc Raffay maturiĝis en luterana gimnazio en Szarvas, poste li akiris juran diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1894, post 3 jaroj ankaŭ advokatan diplomon. Post siaj studoj li estis juĝisto en Győr (1897-1900), en 1901 li akiris pedagogian permeson en Scienca Universitato Ferenc József, poste li instruis en la Luterana Jura Akademio (Eperjes) ĝis sia frua morto. Li havis edzinon.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A hűtlen elhagyás, mint házasságbontó ok* (1898, 1900, 1901)
* *Az egyesületi jog kodifikálása* (1903)
* *Die Ungültigkeit der Ehe im Sinne des ungarischen Ehegesetzes* (1903)
* *A magyar magánjog kézikönyve* (1904, 1906, 1909)
* *Az osztrák magánjog tankönyve* (1906)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 706572
* VIAF: 121478220
* ISNI: 0000 0000 7943 6755
 |
Unua numero de *Astounding Stories of Super-Science*, datita en januaro 1930. La kovrilarto estas de Hans Waldemar Wessolowski.
La kovro de la *Astounding* de marto 1933, de Wesso, origine pentrita por ilustri *Triplanetary* de E.E. Smith.
**Analog Science Fiction and Fact** estas revuo pri anglalingva sciencfikcio publikigata en Usono ekde la 1930-aj jaroj.

Origine nomita ***Astounding Stories of Super-Science***, ĝia unua numero estis publikigita en januaro 1930. Post kiam la unua eldonisto bankrotis, la revuo estis vendita al Street & Smith en 1933, kaj baldaŭ iĝis gvidanto en sia kampo. Interalie ĝi publikigis "The Legion of Space" de Jack Williamson kaj "Krepusko" de John Campbell, kiu iĝis la redaktoro de la revuo en 1937.

Tra la jaroj, sekvante la kreskantan konkuradon same kiel la emon de Campbell publikigi pseŭdo-sciencon kaj ligon al la instruo de L. Ron Hubbard (fondinto de *Scientology*), falis la prestiĝo de la revuo. Tamen, ĝi restas signifa en sia kampo. En 1960 la revuo estis nove nomita al sia nuna nomo. Campbell restis redaktisto ĝis sia morto en 1971.

Hodiaŭ la redaktoro estas Trevor Quachri.

Premio Astounding por elstara nova kreinto
------------------------------------------

Eldonejo Dell (posedata de Random House) ĉiujare aljuĝas la premion ĉe la Internacia Sciencfikcia Festivalo. Antaŭe la premio estis nomita laŭ la longtempa eldonisto de la ĵurnalo, John Campbell. Sekvante kritikon de la Campbell farita de Janet Ing, premiito en 2019, la nomo de la premio ŝanĝiĝis, nomita laŭ la origina nomo de la revuo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Analog Science Fiction and Fact en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Piednotoj
---------

1. ↑  פרס קמבל (לשעבר), אוהד מימון, Three Laws, Ten Dimensions.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 750607
 |
Hudsona Golfo
**Golfo de Hudson** aŭ **Hudsona Golfo** (nomita laŭ Henry Hudson) estas granda golfo de Atlantiko, kiu penetras en kanadan teritorion. Ĝi estas la plej vasta marareo, kiun oni normale difinis kiel golfo. Ĝi apartenas al Nunavuto, dum la marbordo apartenas parte al Kebekio, Ontario kaj Manitobo. La en Ontario situanta Golfo de James kaj la Insulo de Belcher estas parto de la Hudsona Golfo. Plej grava havenurbo estas Churchill.

La Hudsongolfo estas kvankam ŝipebla por marŝipoj, sed ne havas gravan rolon. Ĝi havis historion rolon dum fermo de kanada interna lando per la Kompanio de la Hudsona Golfo.

La Hudsona Markolo ligas la Atlantikan Oceanon kun la Hudsona Golfo. Tiu markolo kuŝas inter la Bafina Insulo kaj la norda marbordo de Kebekio, kaj ties orienta enirejo estas markata de la Kabo Chidley en Kebekio kaj la insulo Resolution ĉe la Bafina Insulo.

Klimato
-------

En la Golfo de Hudson regas tundra- kaj tajga klimato. Vintre la golfo glaciiĝas, tiel ĝi ricevis ankaŭ la karesnomon *Glaciujo*.

Vidu ankaŭ
----------

* Historio de Kanado
* Kvaternaro

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Hudsona Golfo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* Arkivigite je 2006-03-21 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* Arkivigite je 2006-04-03 per la retarkivo Wayback Machine

* 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rArkta Oceano |
| --- |
| Maroj | Barenca maro • Blanka maro • Beaufort-maro • Vandel-maro • Orientsiberia maro • Gronlanda maro • Maro de Princo Gustavo Adolfo • Karaa maro •
Lapteva maro • Linkolna maro • Norvega maro • Ĉukĉa maro • | Mapo de Arkta Oceano |
| Golfoj | Bafina Golfo • Hudsona Golfo • |
| Markoloj | Hudsona Markolo • |
| Marfluoj |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 42169
* GND: 4095719-6
* LCCN: n90621798
* VIAF: 128939157
* NKC: ge654873
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Schiphol Airport (stacidomo). |

**Flughaveno Schiphol** (nederlande *Luchthaven Schiphol*) [Sĥiphol] (IATA-kodo: AMS) estas la plej grava flughaveno de Nederlando. Ĝi situas proksimume 16 kilometrojn sude de Amsterdamo kaj 46 km de Utrecht kaj 45 km Hago, sur teritorio de la municipo Haarlemmermeer.

47 milionoj da pasaĝeroj uzas la flughavenon ĉiujare kaj flugas al pli ol 200 vojaĝceloj (2007)

La flughaveno situas rekte super la stacidomo *Schiphol Airport*, de kie oni povas rapide kaj ofte atingi la stacidomojn Amsterdamo, Hago kaj Utrecht.

Vojmontriloj
------------

En aprilo 2007 ekestis en la nederlanda politiko bruo pro la vojmontriloj de la flughaveno. Sur granda nombro da montriloj la indikoj nur estas en la angla lingvo, kiel *parking* por *parkadejo*. Speciale la parlamentano *Maarten Haverkamp* de la partio CDA - subtenata de parlamentmajoritato de la partioj PvdA, SP kaj PVV - indignis pro la vojmontriloj.
La aŭtoritatuloj de la flughaveno rezignacie reagis.

Nova kaj malnova trafikturo
Rulŝtuparo al unu el la kajoj de Schiphol Plaza/NS
Mapo de la kurejoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala retejo

* Flughaveno Schiphol en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Flughaveno Schiphol en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ljudmila DOBROVOLSKA** (ukraine - Людмила Добровольська) - ukrainia televidistino, ĵurnalistino, prezentistino de la novaĵ-programo "TSN" en la televid-kanalo "1+1", unu el la "vizaĝoj" de la televid-kanalo.

Ljudmila Dobrovolska naskiĝis sude de Ukrainio, en la urbo Odeso. Post fino de la lernejo ŝi finis la filologian fakultaton de Odesa Ŝtata Universitato "I.I. Meĉnikov". Komence ŝi laboris kiel ĵurnalistino en la loka gazeto "Jug" ("Sudo"), en 1993 eklaboris en la loka televid-kompanio "ART", kie ŝi laboris kiel ĵurnalistino, prezentistino de novaĵ-programoj, respondeca redaktoro de inform-analizaj programoj.

Ekde la jaro 1998 Ljudmila Dobrovolska eklaboras en la televid-kanalo "1+1" kiel prezentistino de la novaĵ-programo "TSN".

Eksteraj ligiloj
----------------

* La paĝeto pri Ljudmila DOBROVOLSKA en la oficiala paĝaro de la kanalo (ukraine) Arkivigite je 2006-06-18 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 128703
 |
La **Internacia Flughaveno Oakland** (angle *Oakland International Airport*) situas sude de Oakland oriente en la Golfo de San-Francisko.

Ĝi estas unu el tri internaciaj flughavenoj en la golfa areo kaj ofertas flugojn al multaj celoj en Usono, Meksiko kaj El Salvador. Precipe pro la forta uzo fare de flugkompanio Southwest Airlines ĝi estas ŝatata konkurenco al la Internacia Flughaveno San-Francisko. Ĝin preferas malmultekostaj flugkompanioj. En 2006 14,4 milionoj da pasaĝeroj uzis la flughavenon, en 2007 eĉ iom pli.

Ĝis 2009 devos kompletiĝi vastiga programo, kiu kostas 1,4 miliardojn da dolaroj. Jam ĝi aldonis kvin pordojn al la dua pasaĝerejo; fine ĝi renovigos la unuan kaj aldonos al ĝi sep novajn pordojn.

Kvankam fervojo BART havas "flughavenan" stacion (*Coliseum/Oakland Airport*), ĝi estas iom for de la flughaveno; necesas uzi buson por atingi ĝin. Ekde 2014, aŭtomata gvida trajno ligas la stacion kaj la flughavenon. Pasas ok minutoj por rajdi la trajnon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Flughaveno Oakland en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Flughavena retejo

Referencoj
----------

1. ↑   jarfina flughavena statistiko. Arkivita el la originalo je 2016-03-09. Alirita 2008-03-21.
2. ↑   BART Board awards Oakland Airport Connector contract in historic vote. Bay Area Rapid Transit (BART) (2009-12-10). Alirita 2014-08-17.
Kelkaj historiistoj nomas la Unuan Mondmiliton **prakatastrofo de la 20-a jarcento**. Tiu nomo origine devenas de la Usona historiisto kaj diplomato George F. Kennan (anglalingve *the great seminal catastrophe of this century*).

La jaro 1917, en kiu okazis la Oktobra Revolucio – kies sukceso ne estis imagebla sen la *granda milito* laŭ la opinio de kelkaj historiistoj –, estas konsiderata kiel epoĥa jaro. Ĝi indikas la finon de la ascendo de la burĝaro – *la longa 19-a jarcento* - en Eŭropo kaj en la mondo, kaj la transiron al la sistema konkurenco, kiu gravis en la *Mallonga 20-a jarcento* ĝis la malestiĝo de la Sovetunio. La Dua Mondmilito estas konsiderata kiel logika sekvanto de la Unua, precipe la gajno de potenco de Hitler en Germanio estas kaŭzata de la Traktato de Versajlo, kiel opinias multaj historiistoj.

Literaturo
----------

* Wolfgang J. Mommsen: *Die Urkatastrophe Deutschlands. Der Erste Weltkrieg 1914–1918* (manlibro de la Germana historio, volumo 17), Stutgarto (Klett-Cotta) 2002 - ISBN 3-608-60017-5
* Aribert Reimann: *Der Erste Weltkrieg – Urkatastrophe oder Katalysator?* En: *Aus Politik und Zeitgeschichte*, B 29–30/2004, paĝo 30–38
**Heinrich von Dissen** - naskiĝis la 18-an de oktobro 1415 en Osnabrück (Osnabruko), Vestfalio; mortis la 26-an de novembro 1484 en Kolonjo - estis germana kartuziana teologo kaj verkisto. Lia familio devenis el la urbeto Dissen am Teutoburger Wald proksime de Osnabrück - pro tio lia familia nomo.

Vivo
----

Post studado de filozofio kaj teologio en la Universitato de Kolonjo gvide de Heinrich von Gorkum, konata klerulo de tiu tempo kaj vic-kanceliero de la universitato, li fariĝis monaĥo en la kartuziana monaĥejo de la sama loko, kaj prenis sian solenan ĵuron la 14-an de januaro 1437. Li restis en la monaĥejo sian tutan vivon, kiu estis tre laborema, ĉar li studis kaj legadis multe, kopiis multajn librojn por la biblioteko de la monaĥejo, kaj mem verke kompilis multajn verkojn. Li nomumiĝis subprioro la 23-an de marto 1457, kaj daŭre plenumis tiu postenon ĝis sia morto.

Verkoj
------

Liaj literaturaj produktaĵoj, preskaŭ ĉiuj en la latina, inkluzivas komentojn pri la Psalmoj, pri la Apokalipso, pri la evangeliaj legaĵoj de dimanĉoj kaj festoj, pri la Kredo de Sankta Atanazio, kaj pri la Patro Nia. Aldoniĝas granda nombro de predikoj kaj mesaj komentoj (teologie "homilioj") pri sanktaj skribaĵoj, traktaĵoj kaj adoraj komentoj, kiel *"De Sacerdotii dignitate", "De multiplici bonorum verecundia", "Quo pacto hæreticorum fraudes deprehendi queant", "Expositio en totum Missale", "Expositio Antiphonarii" , "Consolationes en Cantica Canticorum", "de XIII mansionibus"* ktp.

En la germana lingvo, li verkis interalie klarigon pri la Patro Nia, kaj laŭ peto de kolonjaj monaĥinoj genealogion de Kristo. El la latina li klare kaj elokvente tradukis bibliajn tekstojn, denove por kolonjaj monaĥinoj, kaj senkulpigis sian iom malsaman dialekton: *„want ich geyn Colner byn geboren, mer van Osenbrugge"* ("ĉar mi ne naskiĝis Kolonjano, sed estas de Osnabruko"). Liaj verkaĵoj manuskripte kopiiĝis, sed post invento de la presarto apenaŭ prese multobliĝis.

Referencoj
----------

* Le Vasseur, *Ephemerides Ord. Cartus* (Montreuil, 1892), IV, 434 latine
* Petreius, Bibliotheca Cartus. (Kolonjo, 1609) latine
* Hugo von Hurter, *Nomenclator* (Innsbruck, 1899), IV, 911 latine

Eksteraj ligiloj
----------------

* biografio en la retejo *Deutsche Biographie* germane
* biografio en la katolika enciklopedio *New Advent* angle
**Lesjöfors** [*leŝeFOŜ*/*leĥeFOŜ*], en esperanto **Leŝefoŝo**, estas urbeto en okcidenta Svedio, en la regiono Värmland. La plej proksima urbeto estas Filipstad. 

La loko estas konata en Svedio dank´al Glitpilkado.

Esperanto-domo en Lesjöfors
---------------------------

La junulara Esperanto-gastigejo (svedlingve Esperanto-Gården) en Lesjöfors estas foje la okazejo de Esperantaj renkontiĝoj, inter aliaj la E@I-seminario de 2002 kaj la Internacia Junulara Kongreso de 2003. En la jaro 2011 tie okazis REF, la familia renkontiĝo.

En la kelo de Esperanto-domo troviĝas sufiĉe granda kolekto de libroj kaj periodaĵoj ĉefe en Esperanto, sed ankaŭ en aliaj planlingvoj.

Esperanto-domo en Lesjöfors

Eksteraj ligiloj
----------------

* Muzeo de Lesjöfors
* Esperanto-Gastejo en Lesjöfors

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑   Retpaĝo pri REF-2011 en la E@I-vikio. Arkivita el la originalo je 2010-12-15. Alirita 2010-11-29.

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Lledó** [ljeDO] (*Lledó d'Algars* en kataluna) estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la nordoriento de la nordorienta komarko *Matarraña*, kies administracia ĉefurbo estas Valderrobres.

Geografio
---------

Ĝi estas je 196 km de Teruelo, provinca ĉefurbo, sur 458 msm de altitudo.​ La municipa teritorio estas en la nordoriento de la komarko; ĝi komunikas laŭ la provinca ŝoseo TE-24 kun apuda Arens de Lledó norde, ambaŭ sur la limo kun la provinco Taragono; krome sudokcidente estas Cretas. La loko estas ĉe la Iberia Sistemo.

La loko apartenas al la nomita Aragona Strio, kaj en la municipo la loka parolmaniero estas inter la variaĵoj klasitaj kiel dialektoj de la kataluna. Krome, la tuta loĝantaro regas kaj povas uzi la kastilian.

Historio
--------

La konkero fare de kristanoj okazis en la 12-a jarcento. Prospero okazis inter la 16-a kaj 17-a jarcentoj kiam oni konstruis multe. La kastelo, kun tiu de Arenys de Lledó, apartenis al la *encomienda* de Calaceite de la Ordeno de Kalatravo. En 1205, Rolando de Cambrils kaj Dalmacio de Canyelles ricevis de la Ordeno la kastelon de Calaceite, kun kiu oni inkludis la teritoriojn de Lledó kaj Arenys. Poste, en 1029, Martín Martínez, kiel superulo de Alcañiz, donis la teritorion al Pedro la 2-a, kaj tiu siavice al la episkopo de Tortosa, Gomabaldo de Santa Oliva, cele al reloĝado. Post jaroj, la trupoj de Jakobo Ram okupis kaj kaptis la lokon, kiu estis insurekciinta apogante la princon de Viana, en la lukto kiun tiu havis kontraŭ sia rivalo Joĥano la 2-a.

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Lledó kie oni malaltiĝis el 632 loĝantoj en 1924 ĝis nunaj 172 loĝantoj laŭlonge de la jarcento.

Ekonomio
--------

Bazo de ekonomio nun estas agrikulturo (ĉefe vitejoj, kaj ankaŭ olivarboj kaj migdalarboj) kaj brutobredado (ŝafoj kaj porkoj) kaj sekva nutrindustrio (ĉefe vinproduktado). Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo. Ĉefaj altiraĵoj estas la urba kerno mem kun interesa placo, urbodomo, la gotika preĝejo de la 14-a jarcento, la kastelo, kaj la ermitejo de Sankta Rozo. Krome estas naturaj lokoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Teruelo

Notoj
-----

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 801941
* LCCN: n2004043142
* VIAF: 153810377
 |
**Béla Plósz** [bEla plOs], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Plósz Béla** estis hungara bestokuracisto, altlerneja instruisto. Liaj fratoj estis Pál Plósz kaj Sándor Plósz.

Béla Plósz naskiĝis la 19-an de majo 1863 en Pest (urbo) (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio), li mortis la 6-an de januaro 1945 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Plósz maturiĝis en gimnazio en 1882, post 3 jaroj li akiris bestokuracistan diplomon en Veterinara Instituto de Budapeŝto, fine en 1891 li akiris plian diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto. Jam ekde 1887 li estis asistanto en la instituta kliniko, ĝuste post jardeko li jam estis profesoro kaj katedrestro en la kirurgia katedro. Li enkondukis modernan sistemon en la kirurgio. Li emeritiĝis en 1921, sed pro la kriza stato de la hungaraj ĉevaloj post 4 jaroj li akiris altan postenon pri ĉevalbredado en la Ministerio pri agrikulturo (Hungario). Li denove emeritiĝis en 1939. Li mortis dum sieĝo de Budapeŝto pro la militaj cirkonstancoj.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Adatok a kutya szőrtüsző-atkájának morphologiájához* (disertaĵo, 1891)
* *Sebészeti műtéttan* (1897, 1908)
* *Részletes sebészet. I–II.* (1907–1911)
* *Szövetek és szervek átültetése* (1912)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2021-02-14 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 715735
 |
**Lesivo** estas kemiaĵo uzata en la purigo kaj malinfekto de surfacoj, kies aktiva produkto estas natria hipoklorito kaj natria hidroksido kaj ĝi havas la ĥemian formulon NaClO. Ĝi estas vaste uzata kiel blankigilo kaj havas bakterimortigan agadon. Ĝi dissolvas organikajn substancojn kaj reakcias al komponaĵoj kun amoniako. Por endoma uzado ĝi estas vendata laŭ la formo de hipoklorita akvo. Hejme oni uzas por purigado, tollavado kaj en tre malgranda dissolvo en akvo por seninfektigi manĝotajn krudaĵojn, ekzemple laktuko.

La termino havas fonton en la akvo kolektita el la akvo, per kiu oni ellavis cindrojn el bruligita lignaĵo, kun multe da karbonatoj, kiujn oni uzis kun graso por la farado de sapo. Tio moderne estis anstataŭigita de industriaj komponaĵoj, kiel natria hidroksido, natria karbonato (Na2CO3) kaj natria bikarbonato (Na2HCO3). 

Ĝi ordinare uziĝas kiel miksaĵo de natria hipoklorito (2%-2,5%) kun akvo, kaj tio rezultigas akvosolvaĵon. En odontologio, ĝi estas uzata en la malinfekta flegado de dentokanaloj, koncentrita je 1% ĝis 5%.
**Samper del Salz** [samPER delSALZ] estas municipo de Hispanio, en la centro de la komarko Belĉita Kampo kies ĉefurbo estas Belchite, en la sudo de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono).

Geografio
---------

Samper del Salz estas longeca municipa teritorio en la centro de la komarko Belĉita Kampo inter tiuj de Azuara okcidente kaj de Lagata oriente kaj ĝenerale lime kun Letux, Lagata, Moneva kaj Azuara, ĉe la rivero Aguasvivas (alfluanto de la rivero Ebro). La loĝloko estas je 63 km de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo, je 582 msm. Ĝi estas komunikebla nur kun Lagata oriente dum sude estas nur diglago.

Historio
--------

Preĝejo de Sankta Petro.
La konkero de la areo el islamanoj estis farita en la 12-a jarcento. 

Plue restis grava majoritato de moriskoj, kiuj laboris por agrikulturo; sed komence de la 17-a jarcento okazis la forpelo de la moriskoj el Hispanio, kio rezultis en krizo por la loko. 

Dum la Hispana Enlanda Milito en Aŭgusto 1937 okazis batalo en proksima Belchite en la kadro de la Ofensivo al Zaragozo, kiu rezultis malsukcesa.

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Samper del Salz kie oni malaltiĝis ĝis nunaj 101 laŭlonge de la jarcento. Evidente elmigrado foriris al proksima grandurbo Zaragozo.

Aktualo
-------

Bazo de ekonomio nun estas agrikulturo (cerealoj, olivarboj kaj migdalarboj) kaj ĉefe brutobredado (kortobirdoj, ŝafoj kaj porkoj) kaj sekva nutrindustrio. Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo. Inter nunaj vidindaĵoj menciindas la preĝejo, brika turo, iama muelejo de la 13-a jarcento ĉe la rivero Aguasvivas, mezepoka akvedukto, azudoj Chorro, Presa Vieja kaj Moyuelos de la 13-a jarcento ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Zaragozo

Referencoj
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 802109
* VIAF: 316734832
 |
La **Flughaveno Munkeno** (germane *Flughafen München Franz Josef Strauß*) situas 28 km nord-oriente de Munkeno 37 km de la centro) inter la urboj Erding (oriente) kaj Freising (okcidente). Ĝi estas internacia civila flughaveno. En 2009 ĝi havis 396.805 flugojn kaj 32,7 milionojn da pasaĝeroj.

Ĝi estas la plej granda flughaveno de Bavario, la dua plej granda de Germanio (post la Flughaveno Frankfurta) kaj la 7-a de Eŭropo.

Historio
--------

La unua komerce uzata flughaveno de Munkeno estis iom norde de la urbocentro, sur *Oberwiesenfeld*, kie nun troviĝas la olimpika stadiono. Tie jam en 1910 establiĝis aviada lernejo, poste transmetita al Oberschleißheim. Je la 24-a de oktobro 1939 oni inaŭguris grandan flughavenon ĉe vilaĝo Riem, tiutempe ekster Munkeno. La dua mondmilito prokrastis la enkondukon de civila aertrafiko ĝis 1948.

Jam en 1954 oni konstatis, ke la kresko de la munkena setlo-areo ne lasis spacon por pligrandigo de la flughaveno. Post longa serĉado pri taŭga nova loko oni decidis en 1969 pri la nuna loko. En 1987 komenciĝis la konstruaj laboroj.

Je la 11-a de majo 1992 la flughaveno estis ceremonie malfermita. La reala flugtrafiko komenciĝis la 17-an de majo; noktomeze la 16-an la malnova flughaveno en Riem estis fermita, kaj la sekvan matenon malfermiĝis la nova. Pro tiu preskaŭ senproblema transiro similaj translokadoj provis profiti de la tiamaj spertoj, ekzemple la translokado de la flughaveno de Bankoko en 2006.

Elkosma vido de 2002
Desupra vido

Atingebleco
-----------

La flughaveno estas atingebla aŭte per la aŭtovojo A92, al kiu liĝas ĝin la aŭtovojeca vojo St2584. Fervoje ĝin ligas du antaŭurbaj linioj de Munkeno (S1 al la okcidento, S8 al la oriento de Munkeno). Tiuj antaŭurbaj linioj haltas en ĉiu stacio kaj tial atingas la centran stacidomon nur post ĉ. 40 minutoj. Linio S1 disbranĉiĝas en Neufahrn por servi ne nur la flughavenon, sed ankaŭ la urbon Freising; tial la trajnoj de/al Munkeno ordinare estas dispartigitaj-rekunigitaj en Neufahrn. Oni planas ligi la flughavenon ankaŭ al regionaj trajnoj. Linia bustrafiko ekzistas al Erding kaj Freising kaj al kelkaj pli foraj urboj, ekzemple Augsburg kaj Landshut.

Planoj konstrui magnetfervojon (sistemo *Transrapid*) inter la flughaveno kaj la centra stacidomo de Munkeno estis nuligitaj en 2008 pro la altaj kostoj.

Pro la iom granda distanco al Munkeno oni ŝerce diras, ke la flughaveno estas "atingebla nur per aviadilo".

Eksteraj ligiloj
----------------

* Flughavena retejo (germane, angle, kun kelkaj informoj en la itala, franca, hispana, pola, rusa, ukraina, araba, ĉina, japana kaj korea lingvoj)

* Flughaveno Munkeno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Flughaveno Munkeno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Chick Bullock** (naskiĝis la 16-an de septembro 1908 je Butte en Montano; mortis la 15-an de septembro 1981 en Kalifornio) estis usona kantisto sur la kampoj de ĵazo kaj dancmuziko.

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

Kariero
-------

Chick Bullock estis en la 1930-aj jaroj populara kantisto, kiu faris per jazaj kaj dancaj bandoj sonregistraĵojn; li surdiskigis dumpase de sia kariero proksimume 500 pecojn. Li komencis sian karieron per vodevilo kaj kantis en filmteatroj kiel akompanisto de silentfilmoj. Fine de la 1920-aj jaroj li komencis karieron kiel studiomuzikisto; en la 1930-aj jaroj li kantis i.a. ĉe Duke Ellington, Cab Calloway („Git Along", 1932), *The Rhythmmakers* kun Red Allen („Shine on Your Shoes", 1932), Bill Coleman, Jack Teagarden, Tommy Dorsey, Jimmy Dorsey kaj Eddie Lang. Kun la Orkestro Duke Ellington, kiu surdiskigis kaŝnome kiel *The Georgia Footwarmers*, ekestis en 1930 „I'm So in Love with You". Por kelkaj el siaj sonrgistraĵoj Bullock mem uzis kaŝnomojn kiel *Sleepy Hall*.

Bullock surdiskigis ja ankaŭ je propra nomo (*Chick Bullock & His Levee Loungers*), prezentis tamen preskaŭ neniam publike pro okulmalsano. Decembron de 1932 li lanĉis unuan ranglistan furoraĵon per „Underneath the Harlem Moon" (rango 18), sekvatan de „(When It's) Darkness on the Delta" en februaro de 1933, je kiu lin akompanis registreja bando el diskonataj muzikistoj kiel Bunny Berigan, Tommy kaj Jimmy Dorsey, Artie Bernstein kaj Stan King. Plej granda ranglista furoraĵo lia fariĝis en majo de 1935 la komponaĵo de Al Dubin kaj Harry Warren „Lullaby of Broadway" (rango 19). En la 1940-aj jaroj la sonregistrada bojkoto finis lian karieron; li transloĝiĝis al Kalifornio, kie li poste laboris kiel termakleristo.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 407950
* LCCN: no97010000
* VIAF: 10036793
* ISNI: 0000 0000 5235 9710
* SUDOC: 156479214
* BNF: 13932250b
* MBA: 15dc7d0d-b4bf-4238-84cc-283c7504b627
 |
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri mitologia rolulino. Por aliaj signifoj vidu la artikolon Okaleo.
Laŭ la helena mitologio, **Okaleo** aŭ **Okalejo** (el la greka *Ὠκάλεια*) estis filino de Mantineo kiu ediziniĝis al Abaso, reĝo de Argolando. Ŝi estis la patrino de la ĝemeloj Akrisio kaj Preto, eternaj malamikoj eĉ antaŭ sia naskiĝo kaj postaj regantoj de kelkaj urboj en la argolanda valo. Kelkaj minoritataj verioj aldonas plian filon,Lirko, kaj filinon nomiĝintan Idomeno.

Mapo de la antikva Beotio. **Okaleo** estis proksima al gravaj urboj kiaj Alakomeno au Aliarto.Multaj verkistoj, tamen, asertas ke la nomo de la edzino de Abaso estis Aglajo, kvankam temas pri la sama rolulino. La mitologiistoj sugestas ke *Okaleo* eble estis kromnomo de Aglajo, kiu aludis la beotian urbon Okaleon, sufiĉe proksima al Mantineo, do ĝi estus logike laŭ la eponima nomigado. Tiu setlejo iĝis poste fama, ĉar Heraklo loĝis tie kelkan tempon kaj ĉar ĝia loĝantaro partoprenis la trojan militon.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Eŭripido. *Oresto*, 953.
2. ↑  Pseŭdo-Apolodoro. *Mitologia biblioteko*, 2.24.
3. ↑  Pseŭdo-Apolodoro. *Mitologia biblioteko*, 2.69-70.
4. ↑  Homero. *Iliado*, 2.
**Béla Rerrich** [reriĥ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Rerrich Béla** estis hungara arkitekto, pejzaĝarkitekto, arkitekto pri eksteraj spacoj, altlerneja instruisto. Lia samnoma filo estis Béla Rerrich (pli juna).

Béla Rerrich naskiĝis la 25-an de julio 1881 en Budapeŝto, li mortis la 23-an de februaro 1932 en Budapeŝto.

Memortabulo pri Béla Rerrich
Pentraĵo pri Béla Rerrich (1923)

Biografio
---------

Béla Rerrich komence estis pentristo-lernanto de Simon Hollósy en Artistkolonio de Nagybánya (1898), poste li akiris arkitekturan diplomon en Reĝa Teknikuniversitato József en 1903. Lia plej grava instruisto estis Samu Pecz. Li estis samloke asistanto de Pecz (1903-1905). Inter 1906-1908 li studis pejzaĝarkitekton en Versailles kaj en Parizo li laboris ĉe en:Édouard André, pli poste en Anglio ĉe en:Thomas Hayton Mawson. Hejmenveninta en 1908 li estis pioniro de la geometriaj ĝardenoj, patro de la hungara pejzaĝarkitekto. Ekde 1908 ĝismorte li instruis en la ĝardena instituto, inter 1918-1923 li estis ankaŭ institutestro.

Elektitaj planitaj konstruaĵoj
------------------------------

* loĝdomego (1928, Budapeŝto)
* lernejo (1909-1911, Budapeŝto)
* kampuso (1929-1932, Szeged, lia ĉefverko)
* tombeja pordego (1930, Nyíregyháza)

* loĝdomegoloĝdomego
* lernejolernejo
* kampusokampuso
* tombeja pordegotombeja pordego

Elektitaj pejzaĝarkitekturaĵoj
------------------------------

* ĝardenoj de episkopa palaco kaj kliniko
* parkoj en Szolnok, Baja, Nyíregyháza

Elektitaj internaj arkitekturaĵoj
---------------------------------

* episkopa palaco
* seminaria kapelo

Aerfoto pri placo en Szeged fare de Rerrich

Lia ekstera arkitekturaĵo
-------------------------

* placo Dóm en Szeged (1928 – 1930)

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A reneszánsz és a modern kert művészete* (1909)
* *A kert rendezésének mestersége és művészete* (1923)

Memorigiloj
-----------

* memortabuloj en Budapeŝto kaj Szeged
* placo en Szeged
* kolegio prenis la nomon Rerrich Béla

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
*

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Béla Rerrich en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 690485
* GND: 132384248
* LCCN: nb2017001036
* VIAF: 1171711
 |
**Charles-Augustin de Ferriol d'Argental**, naskiĝinta en la 20-a de decembro 1700 kaj mortinta en la 5-a de januaro 1788, estis franca administracianto kaj ambasadoro.

Lia patro estis Augustin-Antoine de Ferriol (1653-1736 aŭ 1737), grafo de Argental, alta funkciulo de la tribunalo de Metz en 1720 kaj frato de Charles de Ferriol d'Argental, ambasadoro de Francio en Konstantinopolon. Lia patrino estis Marie-Angélique de Tencin, fratino de la kardinalo kaj de la Sinjorino de Tencin, la fama romanistino kaj salonemulino.

Charles-Augustin de Ferriol d'Argental, kromnome *goussaut* en la familio, estis konsilisto ĉe la parlamento de Parizo en 1721. Li edziĝis en 1737 Jeanne-Grâce Bosc du Bouchet. Li estis intendanto de Sankta Domingo (estonta Haitio) en 1738, poste ambasadoro de Francio ĉe Parmo kaj Piaĉenco el 1759 al 1788. Post la morto de sia onklino en 1749, li iĝis barono de la insulo Ré.

Li estas konata pro sia amikeci kun Voltaire, kiu sendis nombrajn leterojn al la grafo kaj al lia edzino kaj kiu nomigis ilin «mes divins anges» (miaj diecaj anĝeloj).

Charles-Augustin de Ferriol d'Argental estis la frato de la administranto kaj dramaturgo Antoine de Fériol de Pont-de-Veyle.

Notoj
-----

1. ↑  Pittet Joël, *Lettres privées de Mme de Tencin et du futur cardinal de Tencin à leur frère le président de Tencin et autres*, Imp. Saint-Paul, Fribourg, 2010, p. 97: letero de Pierre de Tencin al D'Argental de 22a de julio 1742.
2. ↑  Voltaire, *Lettre* de la 16a de julio 1766 al Charles-Augustin Ferriol, grafo de Argental, kaj al Jeanne-Grâce Bosc du Bouchet, grafino de Argental. Oni trovas nombrajn aliajn leterojn senditajn al tiuj en la *Correspondance générale*, vol. I al IV.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 520661
* GND: 104227435
* LCCN: nr2007013838
* VIAF: 56620037
* ISNI: 0000 0000 6641 790X
* SUDOC: 127176950
* BNF: 12006955n
 |
**Béla Paudits** [paŭdiĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Paudits Béla** estis hungara aktoro, muzikalkantisto.

Béla Paudits staras dekstre en la 2-a vico
Béla Paudits  naskiĝis la 19-an de aŭgusto 1949 en Budapeŝto, li mortis la 13-an de junio 2018 Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Paudits akiris diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1971. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Teatro József Attila. Inter 1974 kaj 1984 li apartenis al Teatro Madách, poste li ne ligiĝis al trupo 5 jarojn. En 1986 li akiris plian diplomon en Komerca Altlernejo. En 1989 li denove havis rolojn en Teatro Madách. Li vivis ankaŭ en Usono. Hejmenveninta lia malsano baras la aktoradon. Li ricevis premion en 1993.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* William Shakespeare:
	+ Hamleto - Osrick
	+ *Lóvátett lovagok* - Longaville
* Molière: La Avarulo - Fecske
* Eliot - Webber: *Katoj* - Quaxo

Elektitaj kinaj filmaj roloj
----------------------------

* *Csak egy telefon* (1970)
* *Hamvadó cigarettavég* (2001)
* *Sorstalanság* (2005)

Elektitaj televiziaj filmaj roloj
---------------------------------

* *Az ajtó* (1971)
* *Harminchárom névtelen levél* (1985)
* *Régimódi történet* (2006)

Dubladaj roloj
--------------

* en kelkaj eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj de Edgar Givry kaj aliaj

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* 
* 
* 

* Kategorio Béla Paudits en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
fortikaĵo Fredriksten apud Halden
La **fortikaĵo Fredriksten** – norvege Fredriksten festning - estas fortikaĵo apud la urbo Halden en Norvegio. Inter la jaroj 1665 kaj 1928 la urbo nomiĝis *Fredrikshald* – kaj la urbo kaj la fortikaĵo estis nomataj laŭ la reĝo Frederiko la 3-a (Danio-Norvegio).

La fortikaĵo situas sur monteto super la urbo kaj de ĝi oni havas panoraman vidon de la urbo, ĝia haveno kaj la proksima fjordo de la Balta Maro. Fredriksten konstruiĝis dum 1661-1671 kaj 1682-1701 protekte al la ree atakanta sveda armeo. Ĝi konsistas el kvar bastionoj kaj centra citadelo.

Dum la sieĝo de la fortikaĵo fare de la sveda armeo dum aŭtuno de la jaro 1718 ĉi-tie mortis la sveda reĝo  Karolo la 12-a la 30-an de novembro. Tiu morto por Svedio finis la perdon de la statuso pri eŭropa grandpotenco – la statuso pli kaj pli perdiĝis dum la evoluo de la Granda Nordia Milito.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Fredriksten en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Fredriksten en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Fredriksten festning (norvege)
**John Drew Barrymore**, origine: **John Blythe BARRYMORE** (naskiĝis la 4-an de junio 1932, mortis la 29-an de novembro 2004) estis usona aktoro.

Kiel filo de la geaktoroj John Barrymore kaj Dolores Costello li naskiĝis en Beverly Hills, Kalifornio. Liaj gepatroj disiĝis, kiam li estis infano, kaj al sia patro li poste apenaŭ havis kontaktojn.

Kiam li havis 17 jarojn, lia patrino volis instigi lin al studado, sed la ribelema junulo anstataŭe subskribis sian unuan filmkontrakton. Dum la sekvaj jaroj li ofte ribelis kontraŭ la leĝoj, kaj retrovis sin plurfoje en arestejo.

Ekde la fino de la 1950-aj jaroj li famiĝis pro kelkaj filmroloj, kiel ekz. "The Big Night", "While the City Sleeps" aŭ la Star-Trek-epizodo *The Alternative Factor*. Li tamen restis ribelema personeco: Dum la filmlaboroj li ofte alvenis tro malfrue aŭ li rifuzis daŭrigi laboron komencitan.

Sian lastan – ne tre gravan – rolon li ricevis en la jaro 1976, en la filmo "Baby Blue Marine".

Tri-foje li edziĝis. Troa alkoholo kaj aliaj drogoj, perfortemo kaj la fakto, ke li apenaŭ havis tempon por sia familio, detruis ankaŭ lian privatan vivon. La 29-an de novembro 2004 li mortis.

Liaj gefiloj Drew Barrymore kaj John Blyth Barrymore mem fariĝis famaj aktoroj.

* Kategorio John Drew Barrymore en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 30249
* GND: 1137894512
* LCCN: n91111477
* VIAF: 65655013
* ISNI: 0000 0000 7689 8380
* SUDOC: 181228564
* BNF: 139304256
* MBA: 57148700-fd61-4ee2-9457-cf883a6838b5
* BNE: XX1274341
 |