recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Herschdorf-monumento, apud Gehren
**Karl Günther** (naskiĝinta la 7-an de aŭgusto 1830 en Arnstadt, mortinta la 28-an de marto 1909 en Dresdeno) estis la lasta princo de Schwarzburg-Sondershausen ekde la 17.7.1880 ĝismorte.

Vivo
----

Estante la filo de princo Guntero Frederiko Karlo la 2-a (Schwarzburg-Sondershausen) kaj ties unua edzino Marie von Schwarzburg-Rudolstadt li nuptis en la 12.6.1869 princinon Marie von Sachsen-Altenburg (1845-1930).

Karlo Guntero frekventis la Bonnan universitaton antaŭ eksoldati por Prusio. Sekve li partoprenis en 1866 la Prusian-Aŭstrian militon; li oficiris tuj kaj iĝis en la 18.9.1886 generalo infanteria.

En la 17.7.1880 li transprenis la regadon de la patro kiu rezignis pro okula malsano. Karlo Guntero estis la lasta princo de la sondershausena linio de la schwarzburg-oj. La 25-an datrevenon regadan li festis per eldono de jubilea medalo. Karlo Guntero estis pasia ĉasisto kaj flegis regadigi sian kancelieron.

En 1906 la princo grave vunditis ĉasakcidente kaj restis la lastajn tri jarojn enlite. Li restis seninfana kaj entombigitis en la princa maŭzoleo ĉe Preĝejo Sankta Triunuo (Sondershausen). Laŭ tronheredaj kontraktoj el la jaroj 1713-a kaj 1896 pri aŭtomata regada transiro - en kazo de linia malestiĝo - en la manojn de Schwarzburg-Rudolstadt, Guntero Viktoro (Schwarzburg-Rudolstadt) eksuverenis en persona unio.

### Honoroj

Vizaĝo de Karlo Guntero sur monero de 2 markoj el 1905
Je honoro lia ekzistas apud Gehren impona monumento por li kies starigon iniciatis Thüringerwald-Verein, farite inter 1911 kaj 1912. Krome li estis ekde la 24.9.1889 regimentrestro de la Tria turingia infanteriregimento 71. kaj kavaliro de la Nigra agloordeno, de Hubertus-ordeno kaj de Brandenburga Johanitordeno. Ekster tio li portis la grandan kurcon kun krono en erco *Hausorden der Wendischen Krone*. La centra puto de Großbreitenbach ankaŭ portas lian nomon.

Literaturo
----------

* Kurt von Priesdorff: *Soldatisches Führertum.* Band 9, Hanseatische Verlagsanstalt Hamburg 1941, p. 109-110, nr. 2770.
* Hendrik Bärnighausen: Fürstliche und weitere Personen aus dem Fürstentum Schwarzburg-Sonderhausen im Gästebuch von Schloss Weesenstein. Ĉe: *Staatliche Schlösser, Burgen und Gärten Sachsen* 2006. Jahrbuch. Band 14, p. 109-128. (PDF) (p. 121-122: *Die Sondershäuser Prinzen Karl Günther und Leopold in Dresden (1845-1847)*

Referencoj
----------

* Kategorio Karlo Guntero (Schwarzburg-Sondershausen) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

1. ↑  anonco ĉe*Der Deutsche. Sondershäuser Tageblatt* 1905 Nr. 165.
2. ↑  Ulrich Hess: *Geschichte Thüringens 1866 bis 1914.* Verlag Hermann Böhlaus Nachfolger, Weimar 1991, ISBN 3-7400-0077-5, p. 482.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 767200
* GND: 117379050
* VIAF: 15544751
 |
La 'malbona pasejo' ĉe Suda Aiguille d’Arves montrante L. Purtscheller kaj Karl Blodig. Ilustraĵo de E.Compton, 1895.
**Ludwig PURTSCHELLER** (6a de Oktobro, 1849 – 3a de Marto, 1900) estis aŭstria montogrimpisto kaj instruisto.

Purtscheller montogrimpadon sen montogvidisto, kiu en la 19a jarcento faris la tutan vojtrovon kaj estris montogrimpadon. Ĉirkaŭ la fino de sia vivo li estis registrinta montogrimpadon de ĉirkaŭ 1,700 montojn. Fama montogrimpado estis la trapaso de Meije kun la fratoj Zsigmondy en 1885, kiu ĝis tiam estis konsiderata klasika alpa vojo. Li estis plej bone konata pro sia unua ascendo de Kilimanĝaro en 1889, kun la germana montogrimpisto Hans Meyer.

Post descendo de Aiguille du Dru kun G. Löwenbach kaj Jakob Oberhollenzer la 25an de Aŭgusto, 1899, glacipeco faligis la teamon en fendego kaj Purtscheller vundiĝis, estis portita al hospitalo en Ĝenevo kaj poste al Berno. Post kelkaj monatoj de rekupero, li eksuferis pneŭmoniton kaj mortiĝis en la proksimuma dato de sia planita reveno hejmen.

* Ludwig Purtscheller en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ludwig Purtscheller en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 567553
* GND: 118742981
* VIAF: 69724664
* ISNI: 0000 0000 7692 5190
* BNF: 15442813d
* NKC: xx0060903
 |
**Catherine Marie-Agnes Fal DE SAINT PHALLE**, plej konata kiel **Niki de Saint Phalle** (Neuilly-sur-Seine, Hauts-de-Seine, 29-an de oktobro 1930 - San Diego, Kalifornio, 21-an de majo 2002) estis franca, pentristo, skulptisto kaj kino-produktisto. Ŝi estis ankaŭ la edzino de la pentristo kaj skulptisto Jean Tinguely.

*The Golem*, Kiryat Hayovel, IsraeloSaint Phalle malakceptis la seriozajn, konservativajn valorojn de ŝia familio, kiuj diktis hejmajn poziciojn por edzinoj kaj specialaj reguloj de konduto. Poeto John Ashbery memoris ke ŝia familio malaprobis la artaĵojn de Saint Phalle. Tamen, post geedziĝado ŝi trovis sin vivante la saman burĝan vivstilon kiun ŝi provis malaprobi. La interna konflikto, same kiel rememoradoj pri la seksperforto fare de ŝia patro kiam ŝi estis nur 11jara okazigis al ŝi nervan kolapson. Kiel formo de terapio, ŝi estis instigita por trakti ĝin per pentrado.

Dum en Parizo en modeliga tasko, Saint Phalle estis enkondukita en la arton de la usona pentristo Hugh Weiss, kiu iĝis kaj ŝia amiko kaj mentoro. Li instigis ŝin por daŭrigi pentradon en ŝia memlernita stilo.

Ŝi poste moviĝis al Deià, Majorko, Hispanio, kie ŝia filo, Philip, estis naskita en majo 1955. En Hispanio, Saint Phalle legis la verkojn de Proust kaj vizitis Madridon kaj Barcelonon, kie ŝi iĝis profunde afekta pro la laboro de Antonio Gaudí. La influo de Gaudí malfermis multajn antaŭe neimagitajn eblecojn por Saint Phalle, aparte kun konsidero al la uzo de nekutimaj materialoj kaj trovitaj objektoj kiel strukturaj elementoj en skulptaĵoj kaj arkitekturo. Saint Phalle estis precipe trafita de la "Parc Güell" kiu instigis ŝin iam krei sian propran ĝarden-bazitan arton kiu kombinus kaj artajn kaj naturajn elementojn.

Sanit Phalle daŭre pentris, precipe post ŝi kaj ŝia familio revenis al Parizo en la mezo de la 1950-aj jaroj. Ŝia unua artekspozicio estis okazigita en 1956 en Svislando, kie ŝi montris sian naivan stilon de oleo-pentrado. Ŝi tiam prenis suporen glumozaik laboron kiu ofte havis bildojn de la instrumentoj de perforto, kiel ekzemple pafiloj kaj tranĉiloj.

* Kategorio Niki de Saint Phalle en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 501188
* GND: 11879406X
* LCCN: n50027110
* VIAF: 108439932
* ISNI: 0000 0001 1697 6428
* LIBRIS: 291885
* SUDOC: 029299810
* BNF: 12095568h
* ULAN: 500024269
* NLA: 35472132
* NDL: 00455159
* BIBSYS: 14035978
* RKD: 108497
* NKC: jn19990007306
* ICCU: CFIV040089
* BNE: XX4691765
 |
**Nikola Tomašić** [tomaŝitj], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj ortografio **Tomassich Miklós** aŭ *Tomasics Miklós* estis kroata politikisto, ministro, banuso, parlamentano, profesoro, juristo. Lia nobela antaŭnomo estis *koranai*.

Banuso Nikola Tomašić
Nikola Tomašić  naskiĝis la 13-an de januaro 1864 en Kroatio en Zagrebo. Li mortis la 29-an de majo 1918 en Trešćerovac.

Biografio
---------

Nikola Tomašić frekventis gimnazion, poste universitaton en sia naskiĝurbo. Li akiris juran diplomon en 1886, poste li laboris en juraj oficejoj. Post 2 jaroj li plulernis en universitatoj de Budapeŝto kaj Vieno. En 1891 li advokatiĝis, krome li instruis en universitato de Zagrebo. Inter 1892-1903 li estis parlamentano en la kroata parlamento, ekde 1896 ankaŭ en la hungara parlamento. En 1903 li iĝis senpostena ministro pri Kroatio-Slavonio-Dalmatio, en 1910 banuso kaj senatano. Post jaroj li forlasis la politikon, li aĉetis bienon en Trešćerovac, kie ĝismorte li vivis.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Fundamenta juris publici regni Croatiae* (1906)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al literoj T, TY, poste serĉu la nomon)

* Kategorio Nikola Tomašić en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 506925
* GND: 1106392892
* VIAF: 28195424
* ISNI: 0000 0000 6146 5996
* LIBRIS: 285903
 |
Storch en 1863
**Ludwig STORCH** (naskiĝinta la 14-an de aprilo 1803 en Ruhla, mortinta la 5-an de februaro 1881 en Kreuzwertheim) estis germana verkisto.

Vivo
----

Li studis en Göttingen kaj Leipzig teologion okupiĝante (ankaŭ pro povreco) jam baldaŭ pri verkado. Tio estis por li streĉanta ne povante sekurigi al si nek trankvilecon nek loĝlokon stabilan. Plej longe li estis en Leipzig kaj en Gotao. Ekde 1866 li vivis en Kreuzwertheim kiel pensiulo de la Schiller-fondaĵo.

Verkado
-------

Lia talento estis iel limigita; tamen ĝojigas liaj rakontoj kaj noveloj (eldonitaj elekte en 31 volumoj en Lepsiko inter 1855-62). Tamen mankas al ili ja poezia profundeco - same kiel ankaŭ liaj poemoj »Gedichte« (Lepsiko 1854) estantaj esprimilioj de naciema kaj liberpensanta, bonkora karaktero.

La plej ŝatata inter la rankontantaj skribaĵoj estis:

* »Der Freiknecht« (Leipzig 1829)
* »Die Freibeuter« (Leipzig 1832)
* »Der Jakobsstern« (Frankfurt 1836–38)
* »Die Heideschenke« (Bolesławiec 1837)
* »Max von Eigl« (Leipzig 1844)
* »Ein deutscher Leinweber« (Leipzig 1846–50)
* »Leute von gestern« (Leipzig 1852)

Liajn postlasitaĵojn eldonis en Eisenach sub la titolo »Poetischer Nachlaß« Alexander Ziegler.

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 19. Leipzig 1909, p. 67, kio legeblas tie ĉi interrete.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ludwig Storch en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biografio ĉe ADB
* Textoj interrete legeblaj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 584472
* GND: 117289337
* LCCN: n90603204
* VIAF: 8161652
* ISNI: 0000 0000 8195 6389
* BNF: 14631375b
* NKC: jx20080912018
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  Polurinda artikolo | Ĉi tiu artikolo bezonas **poluradon**, ĉar ĝi montras stilajn kaj/aŭ gramatikajn kaj/aŭ strukturajn problemojn, kiuj ne konformas al stilogvido.

---

La priskribo de la problemo troviĝas ĉi tie. Bonvolu ŝanĝi la enhavon por plibonigi la artikolon. |

**Miĥejev Jaropolk Leonidoviĉ** (1930-2019) — Hetmano de Tutgranda Dona Armeo (TGDA) en Eksterlando, Honora Prezidanto de Rusa Tuta-Armea Unio, prezidanto de Halipoliula Socio, membro de eldona kolegio de milita, politika kaj historia revuo «Heroldo de RTAU», eldonisto de revuo "Inĝeniero", publiciisto.

Naskiĝis en jaro 1930 en Kosovska Mitrovica (Kosovo, Jugoslavio) en familio de kolonelo de Rusa Armeo Leonid Miĥejev, eks-regimentestro de la 1-a Teknika regimento, aktiva membro de RTAU. Studadis en la 1-a Rusa Kadeta Korpuso nome de Granda Duko Konstantin Konstantinoviĉ en Jugoslavio. Finigis la Novjorkan urban kolegion, Teknologian instituton en Toronto (Kanado), vicon de militkursoj, inklude oficirajn kursojn de la Nacia Gvardio de Usono. Servis en Usona Armeo, laboris kiel civitana inĝeniero, partoprenis en projektado de objektoj inklude por usona kosma programo. Pli ol 50 jaroj havis aktivan pedagogian laboron en Organizacio de Rusaj Junaj Skoltoj (ORJS); rovero de ORJS. Ekde 1987 ĝis 1990 jj. — trezoristo kaj sekretario de Halipoliula Socio en Usono, poste Prezidanto de la Socio. Estis kiel sekretario de Dona Milita Konsilio en Eksterlando, kiel sekretario de Rusa Tuta-Armea Unio (RTAU). En decembro de la jaro 2003, post morto de majorgeneralo de TGDA Nikolaj Fjodorov elektita kiel Hetmano de TGDA en Eksterlando. Ekde februaro de la jaro 2004 — Honora Prezidanto de RTAU. Per sia kleriga kaj eldoneja agado alportis signifan lepton por popularigi rusan historion kaj historion de kazakejoj. Aktive agas por jura kondamno de krimoj de komunisma totalismo en Rusio. En julio de 2006 jaro subskribis komunan alvokon de gvidantoj de rusaj kontraŭkomunismaj organizacioj en Parlamenta Asembleo de la Konsilio de Eŭropo (PAKE) - "Rusoj subtenas la ideon pri internacia kondamno de komunismo".

Publiciga agado
---------------

Artikoloj de Jaropolk Miĥejev estis publikitaj en multaj periodaĵoj de Rusa Eksterlando kaj Rusio: "Don" (revuo de la Verkista Unio de Rusia Federacio), "Dona Hetmana Heroldo", "Inĝeniero" (organo de la Socio de rusaj inĝenieroj en Usono), "Kadeta revoĉado" (Usono), "Ni" (Usono), "La Hufofero", "La Skolto", "La Konkordo" (Usono), "Lignofajro de Carskoje Selo" (eldono de ORJS) ktp.

Literaturo
----------

*Goldin V. I.* Soldatoj en fremda lando. Rusa Tut-Armea Unio, Rusio kaj Rusa Eksterlando en XX-XI jarcentoj. Arĥangelsko, 2006.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 280903
 |
**Jaropolko la 1-a** estis grandprinco de Kievo de 972 ĝis 980. Li estis la plej aĝa filo de Svjatoslavo.

Nomo
----

Nomo «Jaropolk» konsistas el slavaj vortoj «Jaryj» (Ѩръıи — hela) kaj «polk» (Полкъ — popolo; komparu kun germana *Volk*).

Grandprinco de Kievo
--------------------

Naskiĝdato kaj patrino ne estas konataj. Unue Komenca kroniko mensciis lin je 968.

En 970 lia patro, Grandprinco Svjatoslav, komencis militon kontraŭ Bizanca Imperio kaj enoficigis filon kiel Palatino de Kievo. Kiam je 972 Svjatoslavo pereis, li iĝis Grandprinco. Liaj fratoj, Olego kaj Vladimiro, regis kiel liaj palatinoj.

Li kontaktadis kun germana imperiestro Otto la 2-a kaj kun la Papo. Laŭ kronikoj li simpatiis al kristanoj.

Interna milito kaj pereo
------------------------

Je 977 komencis interna milito inter Jaropolko kaj liaj fratoj, princo de drevlanoj Olego kaj novgoroda princo Vladimiro. Jaropolko, pro persvadoj de Sveneldo, atakis drevlanan princlandon. Dum retreto, Olego pereis. Post la ekscio pri morto de Olego, Vladimiro elvenis al Svedio aŭ Baltio. Tiel Jaropolko iĝis grandprinco de tuta Kieva Regno.

En 980 Vladimiro revenis. Komence li liberigis Novgorodon, poste aneksis Polockon, kaj venis al Kievo. Pro perfido Jaropolko estis murdita.

Laŭ Komenca kroniko Jaropolko estis mortigita en 980, sed laŭ la plej antikvaj fontoj lia morto estis la 11-an de junio 978.

Jaropolko havis edzinon, kiu post lia morto naskis Svjatopolkon.

Parencaro
---------

* Ruriko
	+ Igor de Kievo kaj Olga de Kievo
		- Svjatoslav la 1-a de Kievo — patro
			* **Jaropolko**
				+ Svjatopolko la 1-a — filo?
			* Olego la Drevlana — frato
			* Vladimiro la 1-a de Kievo — frato
		- Gleb — onklo

* Kategorio Jaropolko la 1-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 446334
 |
**Nima Juŝiĝ** (1897–1960) estis nuntempa persa poeto.

Lia denaska nomo estis **Áli Esfándiari**. Li estis "la patro de la persa moderna poezio". Li sukcesis novigi la persan miljaran poezion forlasante la klasikan metrikon. Siatempe li faris veran literaturan revolucion. Post li, la moderna persa poezio nomiĝas ankaŭ Nima-poezio. Kvankam li tute ne forlasis ritmon, sed liaj posteuloj, surbaze de liaj instrukcioj, forlasis ajnajn lingvajn engaĝiĝojn. La plej fama poeto post Nima estas Ŝamlu kies poemstilo famiĝis je la nomo *Blanka poemo.*

Lia tombo en Juŝ, lia naskiĝvilaĝo norde de Irano, estas respektata.

Tekstoj
-------

Jen kelkaj poemoj de Nima (fragmente):

### Likas lunlumo

Likas lunlumo

Lumas lampiro

Kvankam je unu momento nenies okulo perdas la dormon, sed tamen

Pro zorgo pri ĉi longedormanto

Rompiĝas la dormo en miajn larmajn okulojn

La aŭroro kunzorgas kun mi

Kaj matenon postulas de mi

Ke mi informu ĉi dormantan popolon pri ĝia beata parolo

En mian koron tamen dorno

Pro ĉi vojaĝo rompiĝas...

### Aj homoj

Aj homoj kiuj surborde sidas gaje kaj ride

Homo en akvo dronas

Homo en akvo baraktas

En tiu ĉi maro akra malhela peza kiun vi konas

Se ebrias vi pro venko al malamik'

Tiam kiam vi vane pensas

Ke vi malpovulan manon prenis

Por aperigi vian plipovon

Tiam kiam vi streĉe ligas

Viajn talizonojn

Kiam mi diru plu?

Unu homo en akvo dronas, moŝtoj!

Aj homoj kiuj surborde piknikas!

Kun pano sur tablo, kun vesto sur korpo

Homo en akvo vin vokas!

### Kortuŝas min

Kortuŝas min profunde tiu ĉi

Gastejo gastmortiga kies tagoj estas mornaj

Kiu bataligas nekonatojn

Dormantojn

Brutalojn

Nekonsciulojn...

### Mi krias

Mi krias

Mia vizaĝo estas sombra

Mia kajako eksidis teren

Mia celo de l' paroloj klaras al vi

Unu mano ne havas sonon

Mia mano petas vian helpon

Mia krio, ĉu silenta en gorĝe

Ĉu laŭta

Por via kaj mia liberiĝo

Mi krias

Mi krias...

### Dolĉas vivo

Vivo estas ege pimpa, dolĉa

Feliĉege, vivi libere

Sen timo deziri, paroli pri l' deziroj sentime, esti ĝoja…

* Kategorio Nima Juŝiĝ en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Nima Juŝiĝ en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 687288
* GND: 119282666
* LCCN: n85114325
* VIAF: 263093515
* ISNI: 0000 0001 1684 533X
* SUDOC: 035400765
* BNF: 13186956z
* BIBSYS: 90512705
* NKC: jx20070809009
 |
**Jarosław Marek Rymkiewicz** (naskiĝis la 13-an de julio 1935 en Varsovio kiel J.M. Szulc, mortis la 3-an de februaro 2022) – estis pola poeto, eseisto, dramisto, literatura kritikisto kaj profesoro pri filologiaj sciencoj.

Biografio
---------

Filo de kuracistino Hanna Baranowska kaj prozisto Władysław Szulc. La familio ŝanĝis sian germandevenan nomon sub influo de la militaj travivaĵoj. Meze de la 40-aj jaroj la nomo Rymkiewicz estis antaŭmilita literatura pseŭdonomo de Władysław Szulc. Post la dua mondmilito lia familio setlis en Lodzo. Tie li finis mezlernejon kaj poste la polan filologion ĉe la Lodza Universitato. En 1994 li ricevis sciencan titolon "profesoro".

En 1957 li eldonis sian unuan volumeton da poeziaĵoj *Konwencje* (Konvencioj).
Li bazas sian poezian programon sur premisoj de klasikismo, kiu por li konsistas en verkado referencanta per formo, enhavo kaj temveftoj al la literatura tradicio. Tamen anstataŭ ĉerpi el la tradicia simbolaro radikanta en la antikva epoko, li plie referencas al la riĉo de formoj kaj temoj karakterizaj por baroko. Sian poetikan programon li esprimis en la libro *Czym jest klasycyzm. Manifesty poetyckie* (Kio estas klasikismo. Poetikaj manifestoj) de 1967. Lian interesiĝon pri la barokaj temoj respegulas konsideroj pri filozofiaj aspektoj de morto kaj trapasado (biologia kaj kultura).

Jarosław Marek Rymkiewicz okupiĝas ankaŭ pri tradukado. Li tradukis i.a. usonanglan poezion – T.S. Eliot, Wallace Stevens, kaj la hispanan – Federico García Lorca, Pedro Calderón de la Barca (imitaĵo *Życie jest snem* (Sonĝo-vivo), 1969).

En 2003 iĝis laŭreato de literaturpremio Nike pro la volumeto da versaĵoj *Zachód słońca w Milanówku* (Sunsubiro en Milanówek). Li estas laboranto de Instituto de Literaturaj Esploroj de Pola Akademio de Sciencoj (PAN) kaj membro de la Asocio de Polaj Verkistoj.

Membro de la Programa Konsilio de Scienc-centro "Kopernik". En 2010 eniris la komitaton de apogo al Jarosław Kaczyński en prezidentaj balotoj.

Bibliografio
------------

* Krystyna Latawiec, "Dramat poetycki po 1956 roku: Jarosław M. Rymkiewicz, Stanisław Grochowiak, Tymoteusz Karpowicz", Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, Kraków 2007
* Katarzyna Batora, *Rymkiewicz Jarosław Marek, ur. 1935, poeta, dramatopisarz, historyk literatury, tłumacz*, en: *Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny*, volumo VII: R–Sta (redakte de Jadwiga Czachowska kaj Alicja Szałagan), Warszawa 2001, s. 142–146

* Kategorio Jarosław Marek Rymkiewicz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 366294
* GND: 122716477
* VIAF: 93398803
* ISNI: 0000 0000 8401 0708
* LIBRIS: 276383
* SUDOC: 028824121
* BNF: 120580530
* NKC: ola2003198043
 |
**Mu'izz ad-Din Muhammad Ghori** (en persa: معز الدین محمد غوری), denaske **Ŝihab ad-Din** (1149 – 15a de marto, 1206), konata ankaŭ kiel **Muhammad de Ghor** aŭ **Muhammad Guri**, estis Sultano de la Gurida Imperio kun sia frato Ghiĝath ad-Din Muhammad el 1173 al 1202 kaj kiel sola reganto el 1202 al 1206.

Mu'izz ad-Din estis unu el la plej grandaj regantoj de la Gurida dinastio kaj oni konsideras lin kie la kreanto de la fundamento de la islama regado en la Hindia subkontinento, kiu daŭris dum kelkaj jarcentoj. Li regis super teritorio kiu etendas en partoj de nuntempaj Afganio, Bangladeŝo, Irano, norda Barato, Pakistano, Taĝikio kaj Turkmenio.

Mu'izz ad-Din konkeris la urbon Gazni en 1173 por venĝi la mortigon de sia antaŭulo Muhammad ibn Suri fare de Mahmud de Gazni kaj uzis ĝin kiel startejo por ekspansio en nordan Hindion. Dume, li helpis sian fraton Ghiĝath en sia lukto kontraŭ Ĥorezma Imperio por la senjorlando Ĥorezmo en Okcidenta Azio. En 1175, Mu'izz konkeris Multanon el la Hamidluda dinastio, kiuj estis islamaj paŝtunoj, kaj konkeris ankaŭ Uch en 1175. Li aneksigis ankaŭ la Gaznavidan princlandon Lahoro en 1186, nome la lasta haveno de sia persiigitaj rivaloj. Post la morto de Ghiĝath en 1202, li iĝis la sukcedanto de la Gurida Imperio kaj regis ĝis sia murdo en 1206.

Tiam komenciĝis konfuza luktado inter la restantaj Guri-estroj, kaj la ĥorezmanoj kapablis regi la Guridan Sultanlandon ĉirkaŭ 1215. Kvankam la gurida imperio estis mallongdaŭra, kaj malgrandaj Guridaj ŝtatetoj restis povaj ĝis la alveno de la Timuridoj, la konkeroj de Mu'izz's metis la fondon de la islama regado en Hindio. Kutbu l-Din Aibak, iama sklavo (mamluko) de Mu'izz, estis la unua Sultano de Delhio.

Notoj
-----

1. ↑   Encyclopedia Iranica, Ghurids, C. Edmund Bosworth, reta eldono 2012, () Alirita la 2an de majo 2019.
2. ↑  Encyclopedia Iranica, citita.

* Kategorio Muhammad Guri en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 640724
* GND: 1021332496
* LCCN: n84122516
* VIAF: 50628517
* ISNI: 0000 0000 2513 5762
 |
**Ninurta-apal-ekur** (aŭ *Ninurta-apil-ekur*) inter la jaroj 1182 kaj 1179 antaŭ nia erao estis reĝo de Asirio kaj plej supera juĝisto de la imperio.

Regado
------

Laŭ kronologia listo de la regantoj de Asirio kaj Babilonio, li estis praido de la historia asiria reĝo Eriba-Adad (regotempo de 1390 ĝis 1364), kiu fuĝis al ekzilo en Babilonio. Ninurta-apal-ekur dum milito asiria-babilonia revenis de Babilonio al la lando de sia prapatro, kun sia soldataro marŝis al la asiria ĉefurbo Aŝuro, konkeris ĝin kaj deklarigis sin mem reĝo de Asirio. La sorto de Enlil-kudurri-usur, la antaŭa asiria reganto, filo de Tukulti-Ninurta la 1-a, ne tute klaras, tamen dedukteblas ke pliaj filoj de Tukulti-Ninurta la 1-a restis ĉe la reĝa kortumo de Ninurta-apal-ekur. 

La historiistoj disputas, ĉu li regis nur dum tri jaroj aŭ ĝis la jaro 1169, do dum sume dek tri jaroj. Klaras, ke Ninurta-apal-ekur estis samepokano de la reĝo *Meli-Ŝipak* de Babilonio, kiu donacis al la nova asiria reganto plurajn ĉevalojn kaj kovrilojn. Dum lia regotempo Asirio estis skuata fare de forta tertremo, kiu detruis la templon de la milita diino *Iŝtar* en la asiria ĉefurbo Aŝuro. La filino de Ninurta-apal-ekur estis supera sacerdotino de la regno, kaj lia filo Aŝur-dan la 1-a post li iĝis asiria reĝo.

Literaturo
----------

* H. Gasche kaj aliaj, *Dating the fall of Babylon: A re-appraisal of Second-Millennium chronology: A joint Ghent-Chicago-Harvard project. Mesopotamian History and Environment, Series 2. Memoires 3* (Ghent kaj Ĉikago, Usono, 1998).
* E. Hornung, *Untersuchungen zur Chronologie und Geschichte des Neuen Reiches* (Wiesbaden, Germanio, 1964).
* M. B. Rowton, *The Material from Western Asia and the Chronology of the Nineteenth Dynasty. Journal of Near Eastern Studies 25/4*, 1966, 240-258.
* M. Astour, *The Hurrian king at the siege of Emar*. En: Mark W. Chavalas (eld.), *Emar, the history, religion and culture of a Syrian town en the late Bronze Age* (Bethesda 1996), 25-6.
* Albert Kirk Grayson, *Assyrian Royal inscriptions* ("asiriaj reĝaj enskriboj", anglalingve, Wiesbaden, 1972)
* Joan Oates: *Babylon*, Bergisch Gladbach (Germanio) 1983, paĝoj 117 kaj 122 ĝis 123, ISBN 381120727X
* J. A.Brinkman, *Materials and studies for Kassite history*. Ĉikago, *Oriental Institute of the University of Chicago* 1976.

  


| Antaŭe: | reĝo de Asirio | Poste: |
| --- | --- | --- |
| Aŝur-nadin-apli |  | Aŝur-dan la 1-a |

Reĝoj de la Meza Asiria Regno (1353 ĝis 912 antaŭ nia erao)

Aŝur-ubalit la 1-a |
Enlil-nirari |
Arik-den-ilu |
Adad-nirari la 1-a |
Salmanasaro la 1-a |
Tukulti-Ninurta la 1-a |
Aŝur-nadin-apli |
Aŝur-nirari la 3-a |
Enlil-kudurri-usur |
Ninurta-apal-ekur |
Aŝur-dan la 1-a |
Ninurta-tukulti-Aŝur |
Mutakkil-Nusku |
Aŝur-reŝ-iŝi la 1-a |
Tiglat-Pileser la 1-a |
Aŝared-apal-ekur |
Aŝur-Bel-kala |
Eriba-Adad la 2-a |
Ŝamŝi-Adad la 4-a |
Aŝur-nasir-apli la 1-a |
Salmanasaro la 2-a |
Aŝur-nirari la 4-a |
Aŝur-rabi la 2-a |
Aŝur-reŝ-iŝi la 2-a |
Tiglat-Pileser la 2-a |
Aŝur-dan la 2-a

 

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 277692
 |
**Jaume MIRAVITLLES i NAVARRA** (Figueres, 1906 - Barcelono, 1988) estis kataluna politikisto, verkisto kaj esperantisto.

Biografio
---------

Post enprizonigo pro disdono de katalunismaj flugfolioj (1925), li partoprenis en la okazaĵoj de Prats de Molló en 1926. Poste, dum sia ekzilo en Parizo, li kompletigis sian studadon pri inĝenierio. En tiu tempo li aktoris en du filmoj de Luis Buñuel: *Un chien andalou* (en la sceno de la piano, apud Salvador Dalí) kaj *L'âge d'or*. Li revenis en Katalunion en 1930, sed estis enprizonigita ĝis la proklamo de la Respubliko. Liberiĝinte, li aliĝis al Bloc Obrer i Camperol kaj en 1934 li ŝanĝis al Esquerra Republicana de Catalunya, kvankam li anis ankaŭ en Estat Català. En tiu tempo li verkis por la gazetoj *L'Opinió*, *L'Hora* kaj *La Humanitat*. Li estis membro de la plenumkomitato de la Popolaj Olimpikoj, kiun oni planis organizi en Barcelono de la 22-a ĝis la 26-a de julio 1936 kiel alternativo al la Olimpikoj de Berlino, sed kiujn ni okazis pro la armea ribelo. Dum la sekva enlanda milito, li fariĝis komisaro pri propagando de la kataluna registaro, en kiu Esperanto grave rolis. Krom li kreis la filmeldonejon Laya Films kaj la distribuejon Catalònia Films.

Ekziliĝinte en 1939 li amikiĝis kun André Malraux. En Francio li redaktis la revuon *El Poble Català*. Li poste loĝis ankaŭ en norda Afriko kaj en Meksiko. Fine li establis sin en Nov-Jorko ĝis 1962, de kie li kunlaboris kun diversaj gazetoj respublikismaj kaj katalunismaj, kaj kie li organizis Florajn Ludojn.

Li revenis en Katalunion en 1962, kie li publikigis artikolojn en *El Correo Catalán* kaj *Tele-exprés* kun la pseudonomo *Spectator*.

Verkoj
------

* 1932 *Ha traït, Macià?*
* 1932 (possiblement) *Contra la cultura burgesa*
* 1932 *De Jaca a Sallent*
* 1932 *Los obreros y la política*
* 1933 *El ritme de la revolució*
* 1935 *Crítica del 6 d'octubre*
* 1936 *Elements per a una campanya d'esquerra*
* 1937 *Catalans a Madrid*
* 1971 *Barcelona, latitud Nova York, longitud París*
* 1972 *Geografía contra geopolítica*
* 1972 *Episodis de la guerra civil espanyola*
* 1975 *Humanització del català*
* 1977 *Los comunicados secretos de Franco, Hitler y Mussolini*
* 1980 *Gent que he conegut*
* 1981 *Més gent que he conegut*

Premioj
-------

* 1980 Josep Pla pro *Gent que he conegut*

Ligoj
-----

* Biografio Arkivigite je 2016-03-03 per la retarkivo Wayback Machine (katalune)
* La revolució del bon gust Arkivigite je 2007-08-22 per la retarkivo Wayback Machine (kolektiva libro pri Jaume Miravitlles kaj la Komisariejo de Propagando, en la kataluna)

* Kategorio Jaume Miravitlles i Navarra en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 211617
* GND: 133900843
* LCCN: n81061537
* VIAF: 65209115
* ISNI: 0000 0000 5945 2408
* SUDOC: 083015426
* BNF: 12667280f
* BNE: XX1720887
 |
Brissot, revoluciulo kaj viktimo revolucia
**Jacques Pierre BRISSOT** (naskiĝinta la 14-an de januaro 1754 en Warville apud Chartres, mortinta la 31-an de oktobro 1793 en Parizo) estis franca juristo kaj revoluciulo (jakobeno unue).

Vivo
----

*Bibliothèque philosophique du Législateur, du Politique, du Jurisconsulte*, 1782
Brissot dediĉis sin al la advokatado kaj famiĝis per sia »Théorie des lois criminelles« (Par. 1780, 2 vol.) kaj sia verko »Bibliothèque des lois criminelles« (1782–86, 10 vol.). Li deĵoris en la kancelario de la Duko de Orléans. Antaŭ malliberiĝo pro komploto li sukcese fuĝis al Londono.

Reveninte en Franclandon li fondis en 1788 la societon "Société des amis des noirs". Post la eksplodo de la revolucio li eldonis, plene de maltrankvila agademo, la gazeton »Le Patriote francais« kiu baldaŭ iĝis tre influa. Elektita en la Parizan Komunumon li inter la revoluciemuloj tiom gravis ke la kortego eknomis ĉiujn sampensantojn "brissotanoj" (brissotins).

La militdeklaro fare kontraŭ Aŭstrio en 1792 kaj Britio kaj Nederlando en 1793 ankaŭ ŝuldiĝas al Brissot. Ĉar li pli kaj pli kontraŭstaris la Teroron li malamikigis Robespieron. Kiam en la 2.6.1793 detroniĝis la ĝirondanoj ankaŭ la sorto de Brissot estis decidita. Fuĝante li arestitis en Moulin kaj ekzekutitis kun 20 aliaj kamaradoj.

Liajn rememorojn verkitajn dum la lasta mallibereco eldonis lia filo (Par. 1830, 4 vol.) kaj Lescure (1877).

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 3. Leipzig 1905, p. 429, kio legeblas tie ĉi interrete.

* Kategorio Jacques Pierre Brissot en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 568670
* GND: 118946269
* LCCN: n50041475
* VIAF: 64002647
* ISNI: 0000 0001 0908 4755
* LIBRIS: 281159
* SUDOC: 026753634
* BNF: 11894081b
* ULAN: 500354244
* NLA: 49682382
* BIBSYS: 1072432
* NKC: xx0129834
* ICCU: IEIV022176
* BNE: XX1587620
 |
**Nachman Kohen KROCHMAL** (17-an de februaro 1785 en Brodi, mortinta la 31-an de julio 1840 en Ternopilo) estis aŭstra religiema filozofo, historiisto kaj verkinto germanlingva; li estis de juda religio. Lia plej grava verko *More Nebukhe ha-Zeman*, kiun li komence nomis *Tore des geläuterten Glaubens* estis publikigita postmorte en 1851 fare de Leopold Zunz sub la titolo *Führer der Verwirrten dieser Zeit* kiel aludo al la libro *Führer der Verwirrten*. Ĝi estas provo de ĉe nuntempa filozofio de religio kaj historio bazita sur post-kant-a idealismo (ĉefe Schelling, Hegel).

Vivo
----

En sia junaĝo Krochmal akiris larĝan edukon kaj lernis ne nur toraon kaj talmudon sed ankaŭ judan filozofion, legis la leterojn de Maimonido kaj Abraham ibn Esra kaj lernis diversajn fremdajn lingvojn. Helpe de sia kono de la germana, li studis la verkojn de Kant, Hegel, Fichte kaj Schelling. Li ankaŭ lernis la latinan, la francan, la araban kaj la sirian. Liaj studentoj poste konfirmis lian ampleksan edukon. En la aĝo de 14, Krochmal geedziĝis kaj moviĝis al Zolkiew por vivi kun sia riĉa bopatro. En 1814 li komencis kolekti rondon de studentoj ĉirkaŭ si, faris kun ili diskutojn pri filozofio, historio kaj juda literaturo kaj tiel iĝis unu el la plej gravaj reprezentantoj de Haskalo en Pollando. Post la morto de lia bopatro, li eklaboris kiel komercisto. Post revenado al Brodi en 1836 (por la daŭro de du jaroj), li pasigis la lastajn du jarojn de sia vivo en Ternopilo. Li malaprobis la sugeston alpreni pozicion kiel rabeno en Berlino kaj anstataŭe dediĉis sin al la verkado de sia libro kiun li estis nekapabla kompletigi.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Biografio ĉe OEBL


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 762235
* GND: 119229528
* LCCN: n82214476
* VIAF: 121011506
* ISNI: 0000 0000 8416 3173
* LIBRIS: 248493
* SUDOC: 125442203
* BNF: 12472813m
* NKC: kup19960000052881
 |
Nadeĵda Mandelŝtam, 1925
**Nadeĵda Jakovlevna MANDELŜTAM** (cirile: *Надежда Яковлевна Мандельштам*, naskiĝinta **Nadeĵda Jakovlevna Hazin**; jide נאַדעזשדאַ מאַנדעלשטאַם; 31-a de oktobro 1899 — 29-a de decembro 1980) estis rusia verkistino. Ŝi estis edzino de poeto Osip Mandelstam.

Ŝi naskiĝis en Saratov en familio de mezklasaj judoj, kaj pasigis siajn unuajn jarojn en Kievo. Ŝi faris studojn de arto.

Nadeĵda edziĝis al la poeto Osip Mandelstam en 1921, kaj loĝis en Ukrainio, Petrogrado, Moskvo kaj Kartvelio. Osip estis arestita en 1934 pro sia *Stalina Epigramo* kaj ekzilita kun Nadeĵda al Ĉerdinj, Permja regiono, kaj poste al Voroneĵ.

Post la dua aresto al Osip Mandelstam kaj posta morto en la transira kampo "Vtoraja Reĉka" proksime al Vladivostoko en 1938, Nadeĵda Mandelstam suferis kvazaŭnomadan vivstilon, ŝanĝante vivlokojn kaj laborojn timante eblajn arestojn.

Ŝi konsideris sian mision en la vivo la konservon kaj publikigon de la poeta heredaĵo de sia edzo. Ŝi parkeris plimulton el ĝi, ĉar ŝi ne fidis la paperan konservon.

Post la morto de Stalino, Nadeĵda Mandelstam finis sian disertacion kaj oni permesis ŝin reveni al Moskvo en 1958.

En siaj memoroj, *Espero kontraŭ espero* kaj *Forlasita Espero*, unue publikigitaj ekster Rusio, ŝi kritikas la moralan degradon de tiama Sovetunio en la jaroj post 1920. La titoloj de la memoroj estas vortludoj, ĉar *Nadeĵda* signifas *espero* en la rusa lingvo.

En 1979 ŝi donacis siajn arĥivojn al la Universitato Princeton. Nadeĵda Mandelstam mortis en 1980 en Moskvo, 81-jaraĝa.

* Kategorio Nadeĵda Mandelŝtam en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 207340
* GND: 11857695X
* LCCN: n80138751
* VIAF: 14318
* ISNI: 0000 0001 1019 6690
* LIBRIS: 74051
* SUDOC: 034259244
* BNF: 11914216z
* MBA: 89ae130e-bdb3-46b3-aeac-10e9a4a3cda4
* NLA: 35325228
* NDL: 00448657
* BIBSYS: 90306769
* NKC: jn19990210403
* BNE: XX1013686
 |
**ONV KURUP** [malajale: ഒ.എൻ.വി. കുറുപ്പ്], ofte simple konata kiel **ONV** (naskiĝis la 27-an de majo 1931, mortis la 13-an de februaro 2016) estis malajala poeto kaj lirikisto de Keralo, Barato. Li verkis 22 poemarojn kaj 900 filmkantojn por 232 filmoj, krom pluraj kantoj por teatraĵoj kaj albumoj. Liaj temoj plejparte traktis la vivojn kaj esperojn de la malriĉularo. Inter la multaj premioj kiujn li gajnis estis la Padma Shri (1998), kaj la Padma Vibhushan (2011), la kvara kaj respektive dua plej altaj premioj civilaj de la barata registaro. Inter liaj internaciaj premioj estis en 2015 la Medalo Puŝkin. En 2007, li gajnis la prestiĝan belartan premion baratan, Gjanpith.

Ottaplakkal Neelakandan Velu KURUP (lia plena nomo) naskiĝis en la marborda vilaĝo de Chavara en Keralo. Lia patro mortis kiam li estis okjara. Li bakalaŭriĝis pri la ekonomiko, kaj studis la malajalan literaturon por magistra diplomo. Poste, li instruis la literaturon en pluraj kolegioj en Keralo, kaj emeritiĝis en 1986. Li mortis en Thiruvananthapuram, 84 jara.

Politike, li restis dumviva maldekstrulo. Li estis aktiva unue en la studenta sindikato. Poste, lia verkaro montris grandan simpation por la malriĉularo. En la 1950-aj jaroj, li verkis la kantojn por la ege populara dramo *Ningalenne Communistakki* (*Vi igis min komunisto*). En intervjuo kelkajn semajnojn antaŭ sia morto, li diris,

> Mia legado de mallongigita formo de la Ramajano instruis al mi, ke la poezio devas konsoli la suferantojn. Mia muzo ĉiam estis la torturitaj kaj la forlasitaj, la subpremitaj kaj la senposedigitaj. Miaj vizitoj al multaj landoj, kaj en la Oriento kaj la Okcidento, konfirmis la kredon, ke ĉie samas la homoj. Senkonsidere de la haŭtkoloro, nacieco kaj religio, la koloro de la sango estas ruĝa kaj ritmo de la korbato estas la sama.
> 
> 

Jam en 1946 aperis lia unua poemo. La unua poemaro aperis en 1949. Sed jam de la 1950aj jaroj estis paralela kariero en la malajala filmindustrio. Same kiel samtempuloj alilingvaj -- ekzemple Kannadasa en la tamila kaj Majrooh Sultanpuri kaj Kaifi Azmi en la hindia-urdua -- ankaŭ ONV iĝis tre sukcesa lirikisto. Li gajnis 19 premiojn en tiu kampo.

Referencoj
----------

1. ↑  C. Sarath Chandran, "Smell of raw earth".
2. ↑  Padma Varma, "The Bard of Malayalam".
3. ↑  ONV Film awards.

* Kategorio O. N. V. Kurup en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 613772
* GND: 1027524168
* LCCN: n82112049
* VIAF: 11195968
* ISNI: 0000 0000 2228 5845
* MBA: 6e3c7c23-8079-4c90-897d-f3260b49dc46
 |
**Olavo la 1-a Tryggvesson** (naskiĝinta en 968, mortinta la 9-an de septembro 1000) estis reĝo de Norvegio.

Vivo
----

La filo de Tryggve Olavsson kaj pranepo de Harald Hårfagr havis neregulitan vivon post la murdo de la patro kiu estis estinta subreĝo norvegia. Li elmigris kune kun la patrino. En Anglio li konvertiĝis je kristanismo kaj militiris ŝipe en 995 hejmen. Tie li agnoskitis kiel reĝo post la mortigo de Håkon Sigurdsson. Li ege apogis kristanigon konstruigante la unuan kirkon kaj fondante la setlejon Nidaros (Trondheim). Al li oni atribuas la unuan kulturan genocidon, kaj ŝajne li ligis la Seiðr -praktikantoj de la antikva nordia religio- en la "skerry" -malgrandaj rokoj antaŭ la norvega marbordo- dum la supreniro de la tajdo por ke ili sufokiĝu lante.

Reveninte el kampanjo al Wenden (Pomerio) li venkitis fare de la malamikaj reĝoj Sven Forkbarba (Danio) kaj Olaf (Svedio). Kuraĝe defendante sin li finfine ĵetis sin je la maro.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de norvegaj reĝoj

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 15. Leipzig 1908, p. 20, kio legeblas tie ĉi interrete.

* Olavo la 1-a (Norvegio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Olavo la 1-a (Norvegio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 585661
* GND: 124766870
* LCCN: n83063297
* VIAF: 14745917
* ISNI: 0000 0001 1861 9942
* LIBRIS: 229426
* SUDOC: 14440639X
* BNF: 12311280f
 |
**Jakub ŚWINKA** blazono *Świnka* (mortis la 4-an de marto 1314) estis ĉefepiskopo de Gniezno en la jaroj 1283-1314. Proksima kunlaboranto de Przemysł la 2-a kaj de Ladislao la Ulnolonga, unu el la plej eminentaj politikistoj de mezepoka Pollando en la 13-a jarcento (krom Henriko la Barbulo), adepto de ŝtata unuigo. Li defendis polan eklezion kaj la polan lingvon kontraŭ germanigo.

Deveno
------

Gepatroj de Jakub ne estas konataj. Lia onklo estis kastelestro. La unuan fojon Jakub Świnka aperas kiel kantoro en Gniezno en la 70-aj jaroj. Verŝajne li posedis pli profundan juran edukitecon, pri kio povas atesti lia posta sinoda aktiveco. Kiel la kontoro li devis helpi al princoj de Grandpolujo Przemysł la 2-a kaj Bolesław Pobożny, ĉar premie ricevis vilaĝon Polanowa.

Ĉefepiskopeco
-------------

Jakub Świnka eniris la ĉefurbon de Ĉefepiskopujo Gniezno post mortinta ĉefepiskopo Janusz (1259-1271) nur la 26-an de decembro 1283. La prokraston kaŭzis disputoj pri entronigo. Lian elekton agnoskis papo Marteno la 4-a en 1283. Solena konsekrado okazis la 19-an de decembro 1283 en franciskana preĝejo en Kalisz. La 1-an de aŭgusto 1284 Przemysł la 2-a konfirmis ĉiujn privilegiojn de la ĉefepiskopejo krome konsentinte pri posedo kaj stampo de propra mono ene de ekleziaj havaĵoj.

Minaco flanke de germana kulturo
--------------------------------

Jakub Świnka ĉiam substrekis en siaj eldiroj minacon flanke de la najbara germana kulturo. Pri agordo de la ĉefepiskopo kaj de aliaj patriote orientitaj klerikoj atestas anekdoto skribita de aŭtoro de ĉeĥa kroniko: kiam germana kapelano de la reĝo Venceslao la 2-a Jan Wulfing dum krona solenado de Přemyslidoj en 1300 parolis latine, sidanta apud la reganto Jakub estis esprimiĝonta, ke kvankam li bele parolas, li tamen restas *germana hunda kapo*.

En 1285 li sendis leteron al kardinaloj en kiu apelaciis al Apostola Seĝo al defendo de Pollando antaŭ germana agreso.

Kronado de Przemysł la 2-a kiel reĝo de Pollando
------------------------------------------------

La 26-an de junio 1295 la ĉefepiskopo Jakub Świnka alkondukis Przemysł la 2-a al apogeo de lia potenco, kiam en asisto de episkopoj de Poznań, Włocławek kaj Płock, kronigis lin kiel reĝon de Pollando. Ne temis pri vera reĝlando, kies reala regopovo limiĝis nur al Grandpolujo kaj Pomerio de Gdańsk, sed la ideo rilatis al antaŭa ŝtato de la grandaj Boleslaoj.

Bedaŭrinde lia reĝlando daŭris nur sep monatojn, ĉar la reĝo la 8-an de februaro 1296 estis murdita apud Rogoźno de brandenburgianoj.

* Kategorio Jakub Świnka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 462674
* GND: 1033885355
* VIAF: 300027268
* ISNI: 0000 0004 0350 5696
 |
Imperiestro **Kōbun** (japane 弘文天皇 *Kōbun-tennō*; naskiĝis en 648; mortis la 24-an de aŭgusto de 672) estis la 39-a imperiestro de Japanio. Lia naskiĝnomo estis Princo Otomo (大友皇子 *Otomo no miko*). Li regis en jaro 672 en Ōmi-kyō.

Kobun estis filo de imperiestro Tenji. Ĉe la naskiĝo de Kōbun, Tenji estis jam tre maljuna. La kronprinco estis Princo Ōama (大海人皇子 *Ōama no miko*), post imperiestro Temmu, frato de Tenji, kiuj havis la saman patrinon (Kogyoku). La patrino de Kōbun venis el ne tiel altranga familio kiel tiu de Oama. Ŝi ne povis tiel forte apogi sian filon. La imperiestro Tenji igis sian filon Otomo sekva imperiestro.

Post morto de Tenji kaj surtoniĝo de Kobun, Ōama okupis teritoriojn. Kiam la venkoj de Oama atingis la korton Kōbun kun sia familio faris memmortigon.

Ĝis la epoko de Meiĝi, la imperiestra famili rigardis Kobunon nejura imperiestro. Li surlistiĝis inter la imperiestrojn de Japanio nur en 1869, post kiam la imperiestro Meiĝi permesis tion.

* Kategorio Kobun en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 49389
* GND: 1162357118
* LCCN: n88062351
* VIAF: 35998832
 |
**Kolomano** (ĉ. 1070 – 1116) estis grava hungara reĝo. Li estis ekde 1095 reĝo de Hungario kaj ekde 1102 reĝo de  Kroatio kaj Dalmatio.
La hungara historio donis al li epiteton libra, kiu celas sian klerecon. Li havas skulptaĵon en Placo de Herooj inter la pli gravaj reĝoj.

Biografio
---------

Li naskiĝis proksimume en 1074, kiel filo de Géza la 1-a. Komence li devis esti pastro, sed li lastmomente rifuĝis al Pollando. Ŝajne la posteulo por la trono estis lia pli juna frato princo Álmos. Kolomano estis eduka, Álmos estis forta figuro. La postaj skribaĵoj prezentas Kolomanon aĉa homo (lama, ĝibhava, bleza-lispa), kio ne pruviĝis. Tamen en 1095 li surtroniĝis. En la sekva jaro li batale baris rabadon de krucaj militistoj. Kolomano dufoje edziĝis. En 1105 li konkeris Dalmation, sed enlande li devis atenti manovrojn de Álmos, kiu sopiris la tronon. En 1113 Kolomano blindigis Álmos-on kune kun ties filo. La plej grava ago de Kolomano estis: "De *strigis* vero quae non sunt, nulla questio fiat" (ne ekzistas sorĉistinoj, sekve ne estu akuzoj pri sorĉistinoj). La traduko nuntempe iom ŝanĝiĝis laŭ la plena teksto: idoluloj ne ekzistas, sed estas sorĉistinoj. Li mortis en Székesfehérvár en 1116, kie li estis entombigita.

Ekde Kolomano, Hungario estis en persona unio kun  Kroatio kaj Dalmatio, kiu daŭris (kun kelkaj interrompoj) proksimume 800 jarojn, ĝis la disfalo de la habsburga imperio en 1918.

* Kategorio Kolomano (Hungario) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 349896
* GND: 119300648
* LCCN: n88009362
* VIAF: 29151776732918010451, 28609623 158149066555665601445, 29151776732918010451, 28609623
* ISNI: 0000 0000 1023 256X
* BIBSYS: 90354589
 |
**Nestorio** (antikve-greke *Νεστόριος*, *Nestórios*, latine *Nestorius*, arabe نُسْطُور‎, *Nusṭūr*; naskiĝis ĉirkaŭ 386, mortis ĉirkaŭ 451), estis siria kristana estro de la 5-a jarcento.

Vivo
----

Nestorio naskiĝis ĉ. 386, en la urbo Germanicio (latine *Germanicia*) en la Romia provinco Sirio (nun Kahramanmaraş en Turkio). Li disĉipliĝis sub Teodoro de Mopsuestio en Antioĥio.

En 428, li fariĝis patriarko de Konstantinopolo, kaj transloĝis al Konstantinopolo. Tie, li partopreniĝis en disputoj pri kristologio. Tie, li evoluigis doktrinon kiu portas lian nomon (nestorianismo).

En 431, la Koncilio de Efezo deklaris lin hereza, kaj elpatriarkigis lin. Nestorio reiris al Antioĥio; tamen, en 435, Teodozio la 2-a forpelis lin. Poste, li transloĝis en monaĥejon en la dezerto de Libio, kie li mortis inter 440 kaj 451.

Liaj sekvantoj, la nestorianoj, disvastigis la doktrinon en Azio, kreante gravan eklezion kiu etendiĝis ekde Barato ĝis Siberio. Post la apero de Islamo, multaj el tiuj kredantoj iĝis islamanoj aŭ estis masakritaj. Nuntempe ekzistas kongregacioj de tiu eklezio en Irako (Asiria Eklezio de la Oriento), Irano, Barato, Ĉinio, Usono kaj aliaj lokoj al kiu enmigris komunumoj de la menciitaj landoj.

Verko
-----

Kiam li estis akuzita je herezo, liaj verkaĵoj estis malpermesitaj kaj amase detruitaj. Ĝi temis pri multnombra verkaro ĉefe pri predikoj, leteroj kaj kelkaj traktatoj dediĉataj al dogmaj temoj kiuj estis disputataj tiuepoke. Ankoraŭ konserviĝas la verkaĵo *Bazaro de Heraklido de Damasko*, kie li kritikas la starpunkton de Cirilo de Aleksandrio kaj, konsekvence, la finajn decidojn de la Koncilio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Nestorio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Javier Ibáñez Ibáñez. *Nestorio kaj nestorianismo*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 303862
* GND: 118943170
* LCCN: n50081482
* VIAF: 79098438
* ISNI: 0000 0001 2141 0533
* SUDOC: 032754302
* BNF: 12372287b
* NKC: pna2013749156
* BNE: XX1434318
 |
**Gneo Nevio** (latine: *Gnaeus Naevius*) estis romia poeto, naskiginta en 265 en Kampanio kaj mortinta ĉ. la jaro 201 en Utica, Tunizio.

Vivo
----

Batalante en la Unua Punika Milito li surscenigis en 235 antaŭ Kristo sian unuan dramon en Romo. La rekta kaj sentima verdiremo per kiu li atakis la nobelajn frakciojn malliberigis lin unue, poste ekzuligis lin al Utica. Lia plej bona talento videblas en komedioj, kie li pritraktis grekajn originalojn. Tragedie li meritis pri dramatigo de naciaj intrigoj (kp. la fragmentoj dramaj ĉe Ribbeck, »Scaenicae poesis Romanorum fragmenta«, 3. eld. Leipz. 1897–98). Naevius ankaŭ kreis per »Bellum poenicum« (en saturnaj versoj) la unuan nacian epopeon en latina lingvo (fragmentkolektoj far Vahlen, Leipz. 1854, kaj kune kun la Ennius-fragmentoj far L. Müller, Peterburgo 1884).

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 14. Leipzig 1908, p. 475, kio legeblas interrete tie ĉi.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 568748
* GND: 118586246
* LCCN: n85356413
* VIAF: 315535138, 2205159248542404870006, 5049153063172419320004, 6794159248147004870001 25721768, 315535138, 2205159248542404870006, 5049153063172419320004, 6794159248147004870001
* ISNI: 0000 0003 9901 4527, 0000 0004 4786 4658
* SUDOC: 061797049
* BNF: 124152123
* NLA: 36010666
* BIBSYS: 90154406
* NKC: osd2013772912
* ICCU: CFIV040660
* BNE: XX1047705
 |
**Jean-François REGNARD** (naskiĝis la 7-an de februaro 1655, mortis la 4-an de septembro 1709), estis dramaturgo, naskiĝinta en Parizo, kiu estis fama krome pro vojaĝa taglibro en 1681.

Riĉa heredinto li dediĉis sin al veturado, kaj reveninte el Italio en 1678 kiam li estis nur 22jaraĝa, li estis kaptita fare de alĝeraj piratoj, vendita kiel sklavo en Alĝero kaj portita al Konstantinopolo, kie la franca konsulo pagis elaĉetan monon por lia liberigo. Li plue veturis, sentima. Lia *Voyage de Flandre et de Hollande, commencé le 26 avril 1681*, informanta pri lia veturado tra Nederlando, Danio kaj Svedio, kie li restis ĉe la kortegoj de Kristiano la 5-a kaj Karolo la 11-a kaj poste norden al Laplando, kaj revene tra Pollando, Hungario kaj Germanio al Francio, estas ofte studita de sociaj historiistoj.

Revene en Parizo kaj denove heredanto en 1693 el sia patrino, li dediĉis sin al la verkado de komedioj en verso por la Franca Komedio, 23 totale, el kiuj la plej bonkvalitaj estas *Le Joueur* ("La ludisto", 1696), *Le Distrait* (1697), *Les Menechmes* knj lia majstroverko, *Le Légataire universel* ("La ceterheredanto", 1706), iom post la maniero de Molière. Li estis admirita de Boileau.

Notoj
-----

1. ↑  Preskaŭ same okazis al alia fama verkisto, nome Miguel de Cervantes unu jarcenton antaŭe. Ankaŭ li estis kaptita de alĝeranoj, vendita tie, preskaŭ sendita al Konstantinopolo kaj tuj elaĉetita.
2. ↑  Tiuj informoj kaj ties resumoj estis ofte represitaj.
3. ↑   John Gassner; Edward Quinn (9a de Majo 2002). The Reader's Encyclopedia of World Drama. Courier Dover Publications. pp. 295–. ISBN 978-0-486-42064-6. Alirita la 4an de Septembro 2018.

* Jean-François Regnard en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Jean-François Regnard en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 618046
* GND: 118788124
* LCCN: n79073889
* VIAF: 4935691
* ISNI: 0000 0001 2118 509X
* LIBRIS: 318673
* SUDOC: 027092887
* BNF: 11921388k
* MBA: 78286f42-7943-4a38-9404-3ceac151cc6c
* NKC: jn19990006893
* ICCU: CFIV080842
* BNE: XX1320569
 |