recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Pteridio** |
| --- |
|  |
| Agla pteridio (aŭ "aglofiliko")Agla pteridio (aŭ "aglofiliko") |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Filikoj *Pteridophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Veraj filikoj *Pteridopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Polipodialoj *Polypodiales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Denstediacoj *Dennstaedtiaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | ***Pteridium***Gleditsch ex Scop. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specioj |
| *Pteridium aquilinum*
*Pteridium caudatum*
*Pteridium esculentum*
*Pteridium latiusculum*
kaj ĉirkaŭ 6-7 aliaj specioj |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Pteridio  |

 |
| v • d • r |

La **pteridio**  (*Pteridium*) estas genro de grandaj, maldelikataj filikoj el la familio de la denstediacoj (*Dennstaedtiaceae*). Filikoj estas vaskulaj plantoj kiuj havas alternantajn generaciojn, grandajn plantojn kiuj produktas sporojn kaj malgrandajn plantojn kiuj produktas gametojn (ovoĉelojn kaj spermatozoojn). La pteridioj estas okulfrapaj por siaj grandaj, forte entranĉataj folioj. Ili estas troveblaj en ĉiuj kontinentoj escepte de Antarkto kaj en ĉiuj medioj escepte de dezertoj, kvankam sia kutima biotopo estas la arbustetaro. Tiu genro havas verŝajne la plej vastan tutmondan arealon kompare kun tiun de la aliaj filikogenroj.

En la pasinteco, la genro estis ofte traktita kiel havanta nur unu specion, la agla pteridio, sed lastatempe oni subdividas ĝin en proksimume dek speciojn.

Kiel filikoj, pteridioj ne havas semojn nor fruktojn, sed la nematuraj frondoj foje estas manĝataj, kvankam iuj supozeble estas kancerigaj.

Referencoj
----------

1. ↑   Plena Ilustrita Vortaro 2002 p. 934
En metriko, la **cezuro** (latine *caesūra*) estas spaco ene de verso, kiu separas ĝin en du partoj nomitaj hemistikoj, kies uzado ne necesigas la uzadon de interpunkcio.

Priskribo
---------

La fino de hemistiko estas konsiderata kiel la fino de verso, kaj pro tio, laŭ la regulo de la fina akcento, oni subtrahos unu metrikan silabon se la fina vorto estas proparoksitona, restos same se estas paroksitona, kaj oni aldonos unu metrikan silabon se tiu estas oksitona. 

Simbole, la cezuro estas markita per la duobla vertikalo ‖ (Unikode U+2016).

Povas ekzisti interna rimo inter apudaj versoj, laŭ la sama regularo de la rimo ĝenerale konsiderata.

Ekzemploj
---------

La klasikaj metroj heksametro kaj pentametro havas cezuron inter la du hemistikoj. Ekzemple, en latino, la unua verso de *Eneado* far Vergilio en heksametro:

Arma virumque cano ‖ Troiae qui primus ab oris
"Armojn mi kantas kaj viron, ‖ unua el bordoj Trojanaj"
(Esperanta traduko el la traduko de Henri Vallienne en 1906)
Simile, en la antikva greka lingvo, la unua verso de la heksametra *Iliado* atribuita al Homero:

Μῆνιν ἄειδε θεὰ ‖ Πηληϊάδεω Ἀχιλῆος
"Kantu, diino, koleron ‖ de la Peleido Aĥilo,"
(Esperanta traduko el la traduko de Antoni Kofman en 1895)

Male, en la Esperanta epopeo *Poemo de Utnoa*, verkita en dekkvinsilaboj, cezuroj mankas, almenaŭ ĉe regula silabnumero.

Homoj kaj bestoj en ŝlimfundo fordrone pereis.
Ĉiela Muzo, rakontu nun pri l’ veraj eventoj

Referencoj
----------

1. ↑  Vallienne, Henri.  (1906) *Eneido* (esperante).
2. ↑  Koffman, A..  (1895) *Iliado. Poemo de Homero* (esperante). Nurnbergo: Presejo de W. Tümmel.
La **frankofalsa skandalo** aŭ afero estis eŭropa skandalo en 1926, kiun kaŭzis la hungara registaro de István Bethlen, ĉar ili sciis pri la monfalsado en Hungario. 

La frankofalsado estis originale ideo de ekstremdekstrulaj germanaj oficiroj, kion efektivigis ties hungaraj samideanoj. La celo estis la destabiligo, mondevalvado en Francio kaj tiel sekreta venĝo kontraŭ Francio, kiu estis propeka kapro pro la malavantaĝaj packontraktoj. Ili volis samtempe akiri monon por la reviziismaj celoj. 

La falson gvidis princo Lajos Windischgrätz, sed tute enplektiĝis la landa polica kapitano Imre Nádosy, iama ĉefministro grafo Pál Teleki kaj aliaj eminentuloj. Pri la agado sciis eĉ István Bethlen.

Efektivigo
----------

La falsontoj priparolis la efektivigon en 1924 kun generalo Ludendorff en Germanio. Oni aĉetis en Germanio presmaŝinojn kaj specifan monpaperon per faka gvido de germana Arthur Schultze kaj financa apogo de Windischgrätz. Per patriotaj argumentoj konvinkis eĉ grafon Pál Teleki, per kies helpo oni komencis la falsadon en la Mapscienca Instituto (laborejo de Teleki). Oni produktis ĝis fino de 1925, 30.0000 banknoton el francaj milfrankoj. Oni volis ilin surkomercigi en eksterlando, sed la emerita kolonelo Arisztid Jankovich malkovriĝis jam per la unua bileto, la 14-an de decembro 1925, en Hago. Tiuj biletoj estis amatore ellaboritaj, desegnitaj kaj uzis pli duran paperon (pezis 2,5gr. anstataŭ 1,5gr) .(Oni kolektis trapikante la pli valorajn monbiletojn en la francaj bankoj, tiuj piklojoj mankis sur la bileto.)

La nederlanda polico arestis Jankovich-on kaj kunulojn kaj poste ĝi transdonis la enketan dokumentaron al la francaj instancoj, kiuj sciis pri la afero jam ekde 1924.

La afero iĝis en kelkaj tagoj internacia skandalo. La franca registaro postulis enketon. La hungara liberala kaj maldekstra opozicio volis eluzi la skandalon por enkondukigi reformojn.

La afero finiĝis en duonjaro per kompromiso. Windischgrätz, Nádosy kaj la teknikaj efektivigoj estis juĝitaj je prizono, la Bethlen-registaro restis en potenco. En la forumoj de la Ligo de Nacioj, Hungarion protektis Britio kaj Anglio, tiel internacia kondamno ne okazis.

La hungara registaro ĝuis la fidon de la okcidentanoj, tiel baldaŭ ĉesis la strikta financa kontrolo de la lando kaj la kontrolo de la militaraj aferoj en 1926-27.
La anarkiismo sen adjektivoj ne uzas specifan flagon el aliaj anarkiismaj skoloj.
**Anarkiismo sen adjektivoj**, laŭ la vortoj de historiisto George Richard Esenwein, "referencis al senstreka formo de anarkiismo, tio estas, ismo sen iuj priskribaj etikedoj kiel komunisma, kolektivisma, reciprokisma, aŭ individuisma. Por aliuloj,...[ĝi] simple kompreniĝis kiel sinteno, kiu toleris la kunekziston de malsamaj anarkiismaj skoloj." Anarkiismo sen adjektivoj emfazas harmonion inter la variaj anarkiismoj tendencoj, kaj celas unuigi ilin per iliaj dividitaj kontraŭaŭtoritatismaj kredoj. La pozicion unue alprenis en 1889 Fernando Tarrida del Mármol kiel vokon por tolero, post kiam lin ĝenis la "amaraj debatoj" inter la malsamaj anarkiismaj movadoj. Voltairine de Cleyre, Errico Malatesta, kaj Fred Woodworth estas rimarkindaj proponantoj de tiu ĉi vidpunkto. Kelkaj historiuloj atribuis al kelkaj gazetoj la celon disvastigi tiun tipon de anarkiismon sen adjektivoj, aŭ pli simple la anarkiismon ĝenerale sen aliĝo al iu ajn skolo; unu el tiuj gazetoj estis en Hispanujo *La Revista Blanca*.

Bibliografio
------------

* Fernando Tarrida del Mármol, *Carta de Fernando Tárrida del Mármol a La Révolte*.

Eksteraju ligiloj
-----------------

* Anarquismo sin adjetivos, glosario de Acracia.org
* Un credo anarquista, de Larry Gambone
***Aussiger Anzeiger*** estis germanlingva gazeto de Ústí nad Labem kiu aperis de la 18-aŭgusto 1857. 

Eldonisto estis Carl Georg Wolfrum, industriulo kaj ano de la dua ĉambro de *Reichsrat*, la parlamento viena. Nomŝanĝo venis en la 1902-a jaro kaj la produkto eknomiĝis *Aussiger Tagblatt*. Apero estis du fojojn por semajno, merkrede kaj sabate.

Celo de la semajngazeto estis sekvi la industrian kaj komercan evoluojn, la ĉiutageco de la averaĝaj enloĝantoj aŭ politikaĵoj estis malpli prifokusita. Ĝi estis liberalisma periodaĵo kaj lojala al la habsburga dinastio: ĝia unua numero aperis okaze de datreveno naskiĝtaga de imperiestro Francisko Jozefo. Tamen kelkaj numeroj estis cenzuritaj. Jam ekde 1861 la nivelo malkreskis kaj la ĉefredaktisto Karl Lehnert baldaŭ eldonis alternative la produkton *Aussig-Karbitzer Bezirksbote* (1868-1870).

En 1863 aĉetis la gazeton la saksa presisto E. H. Klinkicht, en 1868 la presisto Karl Kraus. Kraus kaj liaj idoj la sekvajn jarojn ege influis la periodaĵon. Ankaŭ la redakcia laboro finfine stabiliĝis kaj inter 1877 kaj 1907 posedantis la tuton sinjoro Pergamenter. Ekde la malfruaj 1860-aj jaroj la profilo politika pligrandiĝis. Ekde 1907 ĉefis Oskar Hatschek.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hans Wilhelm Kulenkampff: *Geschichte des Aussiger Zeitungswesens (1857–1901). Ein Beitr. zur inneren Geschichte Österreich-Ungarns u. zur Geschichte d. dt. Presse u. Parteien in Böhmen*. München 1935 (Google-libro-eroj)
* skanitaj numeroj inter 1858 kaj 1877

Notoj
-----

1. ↑  Kristýna Audiová: *Tschechen und Deutsche in Aussig an der Elbe im 20. Jahrhundert. Geschichte und historiographische Reflexion*, (bakalaŭriĝa laboraĵo) Prago 2011, p. 19
2. ↑  superrigardo pri la gazetaro de Ústí nad Labem kun fotoj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 822281
 |
**Guajona** (kantabre [gŭahona], hispane [gŭaĥona]) estas ina estaĵo de la kantabra mitologio. Ĝi estas ekzemplo de vampireca estaĵo, kio estas malabunda en la mitaroj de Hispanio.

Nomo
----

La vorto *guajona* estas aŭgmentativo de *guaja*, kiu ankaŭ ekzistas en la asturia mitologio, nome Guaxa. La deveno de vorto *guaja* aŭ *guaxa* eble estas la klasik-araba وحش wahsh, kiu signifas *bestio*.

Mita legendo
------------

Laŭlegende, ŝi estas malgrasega maljunulo vestita de nigra mantelo, kiu kovras ŝian tutan korpon. Ŝiaj manoj estas skeletaj kaj ŝiaj piedoj estas kvazaŭ kruroj de koko. Ŝia vizaĝo estas flava, maljuniĝinta, kaj plena de faltoj, haroj kaj verukoj. Ŝiaj okuloj estas tre malgrandaj kaj stele brilaj. Ŝia nazo estas agla kaj ŝia buŝo havas nur ununuran, nigran kaj akran denton longan ĝis ŝia mentono, per kiu ŝi sorbas sangon de viktimo. Kaŝite de mallumo, ŝi estas videbla nur nokte. Oni ne scias kie ŝi dormas dum tago, sed oni suspektas, ke ŝi dormas ie sub tero. Ŝi sekreteme eniras domojn, silente proksimiĝas al sanaj infanoj kaj junuloj, ŝi enpuŝas sian denton en karnon kaj elsorbas sangon. Elsorbitoj ne mortas, sed ili restas senfortaj kaj la matenon ili vekiĝas lacegaj kaj palaj. Ŝi ne atakas plenkreskulojn aŭ maljunulojn.

Referencoj
----------

1. ↑  García Arias, Xosé Lluis.  (2006) *{{{Titolo}}}*. Uviéu: Academia de la Llingua Asturiana, p. 170. ISBN 84-8168-405-8.

Bibliografio
------------

* Adriano García Lomas, *Mitología y supersticiones de Cantabria*, Estvdio, 2000. ISBN: 8487934870 / 9788487934872
* Manuel Martín Sánchez, *Seres míticos y personajes fantásticos españoles*, 2002. ISBN: 9788441410534
* Manuel Llano, *Obras Completas*, vol. II, p. 477, 1968. ISBN: 9788420644806
| Austerlitz |
| --- |
| mapo de Austerlitz |
| Bazaj informoj |
| Ŝtato: | Nederlando |
| Provinco: | Utreĥto |
| Municipo: | Zeist |
| Koordinatoj: | 52° 4' 43" norde, 5° 19' 0" oriente |
| loĝantoj: | 1 580 *(fine de 2006)* |
|

**Austerlitz** estas urbeto en la provinco Utreĥto de Nederlando. Ĝi estas parto de la municipo Zeist, kaj situas proksimume 6 km oriente de la loĝloko Zeist.

En 2006, la urbeto Austerlitz kaj iuj unuopaj domoj en ĝia proksima ĉirkaŭaĵo, kiuj kalkuliĝas parto de la urbeta teritorio havis proksimume 1 580 loĝantojn.

Inter esperantistoj la urbeto aparte konatiĝis en somero 1979, kiam la Internacia Junulara Kongreso de TEJO okazis tie.

Historio
--------

La urbeto fondiĝis la 17-an de aŭgusto 1806 en la loko de kampadejo de la franca armeo. Ĝi estis baptita fare de reĝo Louis Bonaparte de la mallongviva Reĝlando Holando (ekzistinta inter la jaroj 1806 kaj 1810) honore al la venko de lia frato, imperiestro Napoleono en la batalo de Austerlitz.

La piramido de Austerllitz en 2008
Proksime de la urbeto, ekzistas artefarita monteto nomata la "piramido de Austerlitz", kvankam fakte ĝi estas parto de la najbara municipo Woudenberg. Ĝi estis konstruita en 1804 fare de la soldatoj de la franca generalo *Auguste Marmont*. Estis populara ekskursocelo grimpi la panoraman turon sur ĝi, sed fine de la 20-a jarcento la turo dum pluraj jaroj estis fermita pro nestabileco, kaj pro tio la populareco de la loko malplialtiĝis, kvankam ĝi intertempe estas plejparte renovigita kaj denove grimpebla. Tamen la supreniro nun kostas modestan kotizon, kies profito estas uzata por fini la renovigon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Austerlitz (Nederlando) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala retejo de la urbeto (nederlande) Arkivigite je 2010-06-17 per la retarkivo Wayback Machine
* mapo de Austerlitz Arkivigite je 2007-09-30 per la retarkivo Wayback Machine
* informo pri la "piramido de Austerlitz" Arkivigite je 2007-09-25 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 324668
* LCCN: n81124838
* VIAF: 140732856
* NKC: ge565886
 |
**Guadramiro** estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia partio de Vitigudino en la nordokcidento de la provinco. *Guadramiro* estas tradukebla etimologie al *Rivero* aŭ *Valo de Ramiro* el la araba *ŭadi* kaj reference al la reĝo Ramiro la 2-a.

Turo de Guadramiro.
Turo de Guadramiro krepuske.
Ermitejo.
Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 31,48 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 152 loĝantojn. Ĝi perdis preskaŭ 600 loĝantojn dum la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. 

Limas kun loĝlokoj Valderrodrigo, Barceo, Vitigudino, Yecla de Yeltes kaj Encinasola de los Comendadores. 

Ĝi fondiĝis en la 12-a jarcento kaj estis grava loko en la Mezepoko. En postaj jarcentoj suferis pro militoj kun najbara Portugalio kaj dum la Hispana Milito de Sendependigo. 

La tradiciaj agrikulturo kaj brutobredado lastatempe iom dekadencis. Lastatempe rura turismo ekgravis. Vidindaĵoj estas turo, palacoj preĝejo, kruco.

La urbestro estas de dekstra partio PP.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Salamanko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 752738
* VIAF: 316735028
 |
ISO

**Acquaviva** [akŭaviva] estas municipo ("kastelo") de San-Marino. Ĝi havas areon de 4,86 km² kaj, laŭ takso de 2012, 2096 loĝantojn. Situante okcidente en la lando ĝi limas al la municipoj Borgo Maggiore kaj urbo San-Marino kaj al la italaj municipoj San Leo (provinco Pesaro e Urbino) kaj Verucchio (provinco Rimini).

Ĝia nomo ("viva akvo") devenas de grava fonto piede de monteto Montecerreto. Sur tiu monteto iam leviĝis la kortego de Stirvano, kie en 885 estis redaktita la *Placito Feretrano*, la plej malnova dokumento de la respubliko San-Marino. Legendo diras, ke la roko Baldasserona estis la unua rifuĝejo de sanktuloj Marino kaj Leo.

Ĉe Acquaviva, proksime al la itala landlimo, situas Gualdicciolo, kie oni produktas la pliparton de la sanmarinaj likvoroj.

En la teritorio de Acquaviva ekzistas la konata motorcikla konkursejo de Baldasserona. La municipo havas ankaŭ futbalan teamon, kiu nomiĝas *S. S. Virtus*.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rMunicipoj de San-Marino |
| --- |
| Acquaviva • Borgo Maggiore • Chiesanuova • Domagnano • Faetano • Fiorentino • Montegiardino • San Marino (ĉefurbo) • Serravalle | Flago de San-Marino |

 |
**Franklino** (simbolo **Fr**) estas, en la gaŭsa sistemo (CGS), la unuo de elektra ŝargo *Q*. Ĝi nomiĝis omaĝe al la usona sciencisto kaj inventisto Benjamin Franklin; sinonimoj terminoj: estas **statcoulomb**, **StatC** aŭ **esu** (akronimo de la angla *electrostatic unit of charge*).

Difino
------

La difino de franklino baziĝas sur la leĝo de Kulombo, laŭ kiu du egalaj ŝargoj {\displaystyle Q} je distanco {\displaystyle r} kaŭzas inter ili la forton:

{\displaystyle F=k\_{e}{\frac {Q^{2}}{r^{2}}}\,.}
La franklino estas la unuo de elektrostatika ŝargo kaj difinita tiel ke: 

|  |
| --- |
|  |
|  | 

|  |
| --- |
| **„** Por du korpoj je distanco de 1 centimetro, kiuj ambaŭ portas ŝargon de 1 franklino, la forpuŝa forto estu egala al 1 dino . **"** |

 |

Tiele, la ***kulomba konstanto*** havas la valoron 1 en la elektrostatika CGS-sistemo kaj estas ankaŭ sendimensia kvanto.

Oni havas la rilatojn:

{\displaystyle 1\,\mathrm {dyn} ={\frac {(1\,\mathrm {Fr} )^{2}}{(1\,\mathrm {cm} )^{2}}}\,,}
kun 1 dyn = 1 g · cm / s² ,
aŭ ankoraŭ 

{\displaystyle 1\,\mathrm {Fr} ={\sqrt {1\,\mathrm {dyn} }}\cdot 1\,\mathrm {cm} \,.}

Ekvivalento de SI-unuoj
-----------------------

Per komparo kun la ekvivalentaj unuoj de la SI-sistemo kaj la kulombo, sekvas:

{\displaystyle {\begin{aligned}1\,\mathrm {Fr} &={\frac {1\,\mathrm {m/s} }{\mathrm {10} \,c}}\;\mathrm {A\cdot s} \\&={\frac {1}{2.997.924.580}}\;\mathrm {C} \\&\approx 3{,}335641\cdot 10^{-10}\;\mathrm {C} \end{aligned}}}
kie {\displaystyle c=299.792.458\;\mathrm {m/s} } estas la lumrapido.

Unuoj de malsamaj sistemoj de unuoj ne povas oficiale esti uzataj. Do la franklino aŭ unuoj dirivataj de ĝia dimensio  [longo]1,5 · [maso]0,5 · [tempo]−1 neniam estos uzata en ekvacioj kune kun la kulombo.

Ekvivalentoj per CGS-unuoj aŭ iliaj derivitaj
---------------------------------------------

La franklino esprimiĝas sekve en CGS-unuoj:

{\displaystyle {\begin{aligned}1\,\mathrm {Fr} &=1\,\mathrm {statC} =1\,\mathrm {ESU} \\&=1\,\mathrm {{\sqrt {dyn}}\cdot cm} \\&=1\,\mathrm {\frac {{\sqrt {g}}\cdot cm^{1,5}}{s}} \\&=\mathrm {10^{-4,5}\cdot {\frac {{\sqrt {kg}}\cdot m^{1,5}}{s}}} \\&=\mathrm {{\frac {1}{{\sqrt {10}}\cdot 10.000}}\cdot {\frac {{\sqrt {kg}}\cdot m^{1,5}}{s}}} \end{aligned}}\,.}
La franklino estis ankaŭ uzita kiel unuo por aliaj fizikaj grandoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Benjamin Franklin
* Gaŭso (mezurunuo)
* Kulombo
* Sistemo internacia de unuoj
Memorplakedo ĉe la antaŭa pola konsulejo en Leipzig, kie 1 300 polaj judoj trovis rifuĝon en 1938.
**La deportado al Zbąszyń** (Zvonŝin) okazis en oktobro 1938, kiam la nazia reĝimo komencis deporti el Germanio ĉiujn judojn kiuj ne estis civitanoj de la ŝtato, kaj precipe polojn. La germana kodo de la operacio estas *Polenaktion*, kaj en multaj lingvoj la okazaĵoj tiel nomiĝas.

En la lastaj tagoj de oktobro 1938, la nazioj rondigis pli ol 18 000 judojn kiuj vivis en Germanio, kaj kiuj iame posedis la polan civitanecon. Multaj el tiuj judoj vivis la plej multon el sia vivo en Germanio, kaj ili ankaŭ inkluzivis germanaj veteranoj de la Unua Mondmiliton. Ĉi tiuj judoj estis deportitaj el Germanio kaj metitaj en nenies tero apud la pola urbeto Zbąszyń ĉe la pola-germana landlimo. La pola registaro rifuzis akcepti ilin, laŭ la Civitaneco-Leĝo de marto 1938, en kiu la polaj aŭtoritatoj decidis elproprigi polan civitanecon de tiuj vivantaj ekster Pollando dum pli ol 5 jaroj.

La judoj restis en la limregiono, sen ŝirmejo kontraŭ la malvarmo, kaj suferis de malsano kaj malsato. La tendaro de la deportitoj enfokusigis la atenton de la tutmondaj amaskomunikiloj. Post mobilizado de la tutmonda publika opinio la deportitoj ricevis manĝaĵojn kaj medicinajn provizojn de Usonjuda Kundistribua Komitato (UJKK), la pola Ruĝa Kruco kaj de polaj judaj organizoj. Ĉe la fino de intertraktadoj inter la pola kaj germana registaroj estis interkonsentita ke la pola registaro enmetu la deportitojn.

Inter la ekzilitaj judoj estis Marcel Reich-Ranicki, same kiel la familio Greenspan de Hanovro. Familiano Bertha rakontis pri la deportado al sia pli juna frato, Herschel Grynszpan, kiu vivis en Parizo tiutempe. Greenspan sturmis pro kolerego, prenis pafilon kaj alproksimiĝis al la germana ambasado en Parizo kie li pafis proksime al oficisto ĉe la ambasado, Ernst vom Rath. Rath estis grave vundita kaj du tagojn poste mortis. Greenspan estis arestita kaj pridemandita fare de polico. Sur la ordoj de Propaganda ministro Josef Goebbels, la atenco akiris ĝeneraligitan raportadon en la frontoj de ĉiuj nazi-germanaj gazetoj. La nazia reĝimo utiligis la murdon por organizi la ŝajne spontanean eksplodon de perforto en la nokto de la 9-a de novembro 1938, konata kiel **Kristalnokto** .

Eksteraj ligiloj
----------------

 **Polenaktion** en Vikimedia Komunejo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 747316
 |
**Občina Nazarje** estas unu el 212 municipoj en Slovenio. Ĝi situas en la Regiono Savinj. La municipo konsistas el 15 komunumoj kovrante areon de 43,4 km². Komence de 2018 tie loĝis 2588 homoj. Administra centro de la municipo estas la vilaĝo Nazarje.

Loko, priskribo
---------------

Občina Nazarje
La rivero Savinja fluas tra la nordorienta bordo de la vilaĝo. La rivero Dreta eniras ĉi tiun riveron proksime al la vilaĝo de Nazarje. Plej multaj vilaĝoj situas en la valo laŭ la rivero Dreta. La alteco de ĉi tiu parto estas ĉirkaŭ 350 ĝis 400 m. Arbaraj montetoj leviĝas suden ĝis 1427 m super marnivelo (monteto Šavnice).

La apudaj municipoj estas:
Občina Mozirje en la nordo, Občina Braslovče oriente, Občina Vransko en la sudoriento, Občina Kamnik sude, Občina Gornji Grad en la okcidento kaj Občina Rečica ob Savinji en la nordokcidento.


Ĉirkaŭ **Občina Nazarje**| Rečica ob Savinji | Občina Mozirje |  |
| Gornji Grad | Občina Nazarje |  Braslovče |
|  | Kamnik | Vransko |

Interesaj
---------

Kastelo Vrbovec - ekzistas arbara muzeo.

Komunumoj
---------

La municipo konsistas el la sekvaj 15 vilaĝoj: Brdo, Dobletina, Čreta pri Kokarjah, Kokarje, Lačja vas, **Nazarje**, Potok, Prihova, Pusto Polje, Rovt pod Menino, Spodnje Kraše, Šmartno ob Dreti, Volog, Zavodice, Žlabor

Referencoj
----------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Občina Nazarje en la slovena Vikipedio.* 

Statistikoj: 

Geografia loko:
**Občina Preddvor** estas unu el 212 municipoj en Slovenio. Ĝi situas en la Regiono Gorenjska. La municipo konsistas el 14 komunumoj kovrante areon de 87 km². Komence de 2018 tie loĝis 3619 homoj. Administra centro de la municipo estas la vilaĝo Preddvor.

Loko, priskribo
---------------

Občina Preddvor
Občina situas en la nordo de Slovenio en la valo de la rivero Kokra, kaj sur la sudaj deklivoj de la Kamnik-Savinja Alpoj. La plej alta punkto estas Monto Grintovec (2558 m super marnivelo).

La apudaj municipoj estas:

Občina Jezersko norde, Občina Kamnik oriente, Občina Šenčur kaj Občina Cerklje na Gorenjskem sudo, Urba municipo Kranj kaj Občina Tržič okcidente.


Ĉirkaŭ **Občina Preddvor**|  |  Jezersko |  |
|  Kranj --  Tržič  | Občina Preddvor |  Kamnik |
|  |  Šenčur --  Cerklje na Gorenjskem |  |

Komunumoj
---------

La municipo konsistas el la sekvaj 14 vilaĝoj:

Bašelj, Breg ob Kokri, Hraše pri Preddvoru, Hrib, Kokra, Mače, Možjanca, Nova vas, Potoče, **Preddvor**, Spodnja Bela, Srednja Bela, Tupaliče, Zgornja Bela

Referencoj
----------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Občina Preddvor en la slovena Vikipedio.* 

Statistikoj: 

Geografia loko:
**Občina Rogaška Slatina** estas unu el 212 municipoj en Slovenio. Ĝi situas en la Regiono Savinj. La municipo konsistas el 41 komunumoj kovrante areon de 71,5 km². Komence de 2018 tie loĝis 18971 homoj. Administra centro de la municipo estas la urbo Rogaška Slatina.

Loko, priskribo
---------------

Občina Rogaška Slatina
La apudaj municipoj estas:

Občina Makole kaj Občina Poljčane norde, Občina Majšperk la nordoriento, Občina Rogatec oriente, Občina Podčetrtek la sudokcidento kaj Občina Šmarje pri Jelšah okcidente.

Sur la suda kaj sudorienta bordo de la lando pasas la limo kun Kroatio. fluas. La limo ĉi tie estas la rivero Sutla.

La alteco de la areo estas ĉirkaŭ 220 m sude al preskaŭ 980 m en la nordo.


Ĉirkaŭ **Občina Rogaška Slatina**|  |  Makole, Poljčane  |  Majšperk  |
|  Šmarje pri Jelšah | Občina Rogaška Slatina |  Rogatec  |
|  Podčetrtek | Kroatio | Kroatio |

Komunumoj
---------

La municipo konsistas el la sekvaj 41 vilaĝoj:

Brestovec, Brezje pri Podplatu, Cerovec pod Bočem, Ceste, Čača vas, Drevenik, Gabrce, Gabrovec pri Kostrivnici, Gradiški Dol, Irje, Kačji Dol, Kamence, Kamna Gorca, Male Rodne, Nimno, Plat, Podplat, Podturn, Pristavica, Prnek, Rajnkovec, Ratanska vas, Rjavica, **Rogaška Slatina**, Spodnja Kostrivnica, Spodnje Negonje, Spodnje Sečovo, Spodnji Gabrnik, Strmec pri Svetem Florijanu, Sveti Florijan, Tekačevo, Topole, Tržišče, Tuncovec, Velike Rodne, Vinec, Zagaj pod Bočem, Zgornja Kostrivnica, Zgornje Negonje, Zgornje Sečovo, Zgornji Gabrnik.

Referencoj
----------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Občina Rogaška Slatina en la slovena Vikipedio.* 

Statistikoj: 

Geografia loko:
**Luis Armando REYNOSO Femat** (n. 15-an de aŭgusto 1957) estas inĝeniero kaj meksika politikisto, ekde 2004 estas la Ŝtatestro de Aguascalientes.

Estas Konstruinĝeniero egresinto de la Instituto Tecnológico y de Estudios Superiores de Monterrey, unue li dediĉiĝis al disvolvo de sia profesio, kaj per tiu ĉi laboro li fondis la bien-grupo "Reynoso Femat" (nun Vivendum), kiu dediĉas sin al konstruado kaj vendo de domoj kaj loĝejoj. Estis Vicprezidanto de la Nacia Kamerao pri la Konstrua Insdustrio (Cámara Nacional de la Industria de la Construcción) de 1985 al 1986.

Liaj politikaj komencoj estas kiel membro de la Institucia Revoluci-Partio (Partido Revolucionario Institucional) (PRI), liaj praavo kaj patro jam estis Municipestroj de Aguaskalientes per tiu konata partio; estas en 1995 kiam li ŝanĝiĝas al Meksika Partio pri Agado Nacia (Partido Acción Nacional) (PAN), kie estis membro de la municipa komitato el Aguaskalientes; en 1998 estis designita kandidato kiel Municipa Prezidento en la Ŝtata Ĉefurbo, Li gajnis la valoton dum la Ŝtata elekto en Aguaskalientes (elecciones del mismo año) kaj fariĝis tiel la dua municipa prezidento de la dekstra partio en Aguaskalientes por la sekva administracio 1999 al 2001.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 188662
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Ausserberg (stacidomo). |



**Ausserberg** estas komunumo en la distrikto Okcidenta Rarono en Kantono Valezo, Svislando. Ĝi havis 639 loĝantojn je la 31-a de decembro 2012.

Geografio
---------

La komunumo Ausserberg situas ĉe la suda rampo de la Lötschberg-Tunelo okcidente de Brigo. En sudo la komunuma teritorio etendiĝas ĝis la bordo de la rivero Rodano. La komunumo konsistas el vilaĝoj la ĉefloko Trogdorf, Bigstatt kun la stacidomo, Gründen, Fischersbiel, Niwärch kaj Leiggern.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 14,90 km², de kiuj 34,8% estas kovritaj de arbaro, 27,4% servas por agrikulturo kaj 3,0% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Ausserberg limas en nordo al eksklavo de Baltschieder, en oriento al Eggerberg, en sudo al Baltschieder, kaj en sudokcidento kaj okcidento al Rarono.

Trafiko
-------

Ausserberg situas flanke de la aŭtomobilaj trafikvojoj. Ĝi atingeblas pere de kurboriĉa vojo, kiu al ĝi kondukas de Raron. La komunumo disponas pri stacidomo ĉe la malnova trajnlinio tra Lötschberg-Tunelo de Brigo al Spiez.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Ausserberg datiĝas el la jaro 1378 kiel *Leucrun*. El la jaro 1523 datiĝas mencio kiel *mons exterior*. Dum mezepoko la feŭdaj rajtoj kaj la jurisdikcio apartenis al la episkopo de Siono. El la jaro 1523 datiĝas civita stato. En la jaro 1922 Gründen aliĝis al la komunumo.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: *Philipp Kalbermatter*: *Ausserberg* en *Historia Leksikono de Svislando* (2011-10-06)

Vidu ankaŭ
----------

* Ausserberg (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ausserberg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Ausserberg

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Ausserberg** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Okcidenta Rarono |
| --- |
| Ausserberg  •  Blatten  •  Bürchen  •  Eischoll  •  Ferden  •  Kippel  •  Niedergesteln  •  **Raron**  •  Steg-Hohtenn  •  Unterbäch  •  Wiler |  |

 |
La **distrikto Kamenz** (germane: **Landkreis** Kamenz) estis parto de la Respubliko Saksio, kiu estas federacia lando de Germanio. La distrikto ekzistis ĝis la 31-a de julio 2008. La 1-an de aŭgusto 2008 ĝi kn la iama distrikto Bautzen kaj la antaŭa eksterdistrikta urbo Hoyerswerda kunfandiĝis al nova distrikto Bautzen. La urbo Kamenz estis la administra centro de la distrikto. Sur ties areo de 1.340,38 km² loĝis 152.675 homoj; do meznombre 114 sur unu kvadrata kilometro. En tuta Saksio la koncerna nombro estas 238, en Germanio 231. En la sekvanta skema mapo la Distrikto Kamenz estas signita per **8**.
maldekstra
Najbaraj distriktoj estis oriente Niederschlesischer Oberlausitzkreis, sudoriente Bautzen, sude Sächsiche Schweiz, sudokcidente la eksterdistrikta urbo Dresdeno, okcidente la distriktoj  Meißen kaj Riesa-Großenhain kaj en la nordo la brandenburgiaj distriktoj Oberspreewald-Lausitz kaj Spree-Neiße. En la nordoriento la distrikto komplete ĉirkaŭis la eksterdistriktan urbon Hoyerswerda. La distrikto Kamenz estis membro de la Eŭroregiono Niso.

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rSaksio |
| --- |
| Distriktoj | Bautzen • Erzgebirgskreis • Görlitz • Leipzig • Meißen • Mittelsachsen • Nordsachsen • Sächsische Schweiz-Osterzgebirge • Vogtlandkreis • Zwickau | Saksio |
| Eksterdistriktaj urboj | Chemnitz • Dresden • Leipzig |

 |

* Kategorio Distrikto Kamenz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**József MIKA** [jÓĵef], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mika József** estis hungara kemiisto, profesoro, metalurgia inĝeniero.

József Mika  naskiĝis la 30-an de julio 1897 en Budapeŝto. Li mortis la 29-an de marto 1975 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Mika frekventis akiris diplomon en altlernejo de Sopron en 1923. Post la dipolomo li laboris unu jaron en laboratorio de fabriko en Diósgyőr, poste li revenis por instrui al la altlernejo. Inter 1927 kaj 1950 li estis laboratoriestro en rango adjunkto. Inter 1952 kaj 1960 li estis katedrestro en Pezindustria Teknika Universitato, poste - jam kiel emerito - li estis konsilisto en esplora instituto.

En 1952 li doktoriĝis el kemiaj sciencoj. Li ricevis premion Kossuth en 1963.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Die exakten Methoden der Mikromassanalyse* (1939)
* *Die Methode der Mikromassanalyse* (1955)
* *Kohászati elemzések* (1959)
* *Metallurgische Analysen* (1964)
* *Emission spectrochemical analysis* (1978)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Guanajuato** estas komunumo en la meksika subŝtato Guanajuato. La ĉefurbo de la komunumo estas Guanajuato.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 153364 loĝantojn. El tiuj estas 73935 viroj kaj 79429 virinoj. La komunumo havas surfacon de 996,74 kvadratkilometroj kaj ĝi situas (meza punkto) je 2000 metroj super la marnivelo. La kvanto de precipitaĵo (jare) estas ND milimetroj. La geografiaj koordinatoj de la komunumo estas 21° 1′ norda latitudo kaj 101° 15′ okcidenta longitudo.

Sociogeografio
--------------

En la komunumo vivas 124190 personoj kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli. El tiuj personoj 292 personoj parolas indiĝenan lingvon. Tio egalas al 0,24 % de la personoj, kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli.

90994 loĝantoj aĝas 15 jaroj aŭ pli. Inter ili estas 84189 alfabetoj kaj 6741analfabetoj. Do 7,41% de la loĝantoj, kiuj aĝas 15 aŭ pli estas analfabetoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

 Arkivigite je 2011-05-18 per la retarkivo Wayback Machine
**József Lőrincz** [jOĵef lOrinc], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lőrincz József** estis hungara arkitekto, profesoro.

József Lőrincz  naskiĝis la 25-an de decembro 1930 en Csönge. Li mortis la 24-an de julio 1990 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Lőrincz frekventis gimnaziojn en Szombathely kaj Celldömölk, poste li akiris diplomon en Konstrua kaj Trafika Teknikuniversitato de Budapeŝto en 1955. Lia unua laborejo estis ŝtata arkitekta firmao. Inter 1960 kaj 1962 li plulernis, kie li atingis la majstran titolon, poste li laboris en firmao en Győr. En 1980 li revenis al Budapeŝto, kie li okupiĝis du jarojn pri historiaj monumentoj, poste denove pri novaj konstruaĵoj. En 1989 li estis nomumita titulara docento en la jam menciita universitato. En 1967 kaj 1974 li ricevis premiojn.

Elektitaj projektoj
-------------------

* blazono de Celldömölk
* gastejo en Győr -ĉefverko
* hotelo en Budapeŝto
* diversaj uzinoj, fabrikoj, restoracioj

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
**Carabantes** [karaBANtes] estas municipo de Hispanio, en la regiono Kastilio kaj Leono, en la provinco Sorio kaj en la komarko *Campo de Gómara* en la oriento de la provinco. La loknomo *Carabantes* estas etimologie rilata al la rivero Carabán, alfluanto de la rivero Manubles, siavice alfluanto de la rivero Jalón.

Geografio
---------

*Campo de Gómara* en la oriento de la provinco Sorio.
Loko de Carabantes en la provinco Sorio.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 16,31 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 15 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis preskaŭ 400 loĝantojn el la 1910-aj jaroj. 

Ĝi distas 55 km de Sorio, provinca ĉefurbo. La municipa teritorio enhavas loĝlokojn Carabantes kaj Tobajas [toBAĥas]. Ĝi limas kun la provinco Zaragozo, Aragono, inter Deza (sude) kaj Quiñonería kaj Reznoj (norde).

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 10-a jarcento.

En la *Censo de Pecheros* de 1528 oni registris 35 *pecheros*, tio estas impostopagantaj familioj.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), kaj transmigra brutobredado (ŝafoj kaj bovoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun kultura kaj rura turismo, piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj estas la preĝejoj, ermitejo, tradicia arkitekturo, fortik-domo de Tobajas kaj tiel plu.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de provinco Sorio

Notoj
-----

Bibliografio
------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rCampo de Gómara |
| --- |
| Alconaba• Aldealafuente• Aldealpozo• Aldealseñor• Aldehuela de Periáñez• Aliud• Almajano• Almaluez• Almazul• Almenar de Soria• Bliecos• Buberos• Buitrago• Cabrejas del Campo• Candilichera• Cañamaque• Carabantes• Cihuela• Ciria• Cirujales del Río• Deza• Fuentecantos• Fuentelmonge• Fuentelsaz de Soria• Gómara• Hinojosa del Campo• La Losilla• Los Villares de Soria• Monteagudo de las Vicarías• Narros• Pinilla del Campo• Portillo de Soria• Pozalmuro• Quiñonería• Renieblas• Reznos• Santa María de Huerta• Serón de Nágima• Tajahuerce• Tejado• Torlengua• Torrubia de Soria• Villar del Campo• Villaseca de Arciel |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 221856
 |
**LUGOSSY József** (pro. lugoŝi) estis hungara lingvisto, orientalisto, ano de MTA naskita en Felsőbánya la 3-an de decembro 1812 kaj mortinta en Debreceno la 7-an de marto 1884.

Biografio
---------

József Lugossy en 1841 estis por kelkaj monatoj pastro en Satmaro, poste instruisto en Máramarossziget, de 1845 li estis intruisto pri literaturo kaj bibliotekisto de kolegio de Debreceno. De 1851 ĝis 1861 li denove instruis en Debreceno. Li pensiuliĝis pro sia malsano. De 1877 li denove instruis la sanskritan lingvon. Krome la germanajn kaj romanajn lingvojn, li lernis ankaŭ la hebran, araban, persan kaj tibetan lingvojn. Li verkis la unuan hungarlingvan araban gramatikon (1840 – 41). Li disertaciis ankaŭ pri la astronomaj konoj de prahungaroj. Lia ĉefverko *Magyar csillagisme* restis nefinita.

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio József Lugossy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 359498
* GND: 122109805
* VIAF: 121420647
* ISNI: 0000 0000 7925 7845
 |
**Anĉji Ŝeng** (esperantigite) aŭ **Anqi Sheng** (pinjine, ĉine 安期生, Wade-Giles *An-ch’i Shêng*) estis senmortulo de ĉina mitologio kaj magiisto, kiu estis jam ĉirkaŭ miljaraĝa en la tempo de Ĉjin Ŝiĥŭang, nome la unua imperiestro.

Oni diris, ke li loĝis en la monto Penglai kaj ke estis taoisma magiisto, kapabla fariĝi videbla aŭ nevidebla laŭvole. Laŭ hagiografio de Taoismo Lieŝjian Ĝŭan, Ĉjin Ŝiĥŭang parolis kun li dum tri tutaj tagoj (inklude la noktoj), kaj proponis al Anĉji jadon kaj oron. Ĉjin Ŝiĥŭang timis morton, kaj serĉis senmortecon, malsukcese. En 219 a.n.e. li sendis ekspedicion kun Ŝju Fu por trovi Anĉji kaj kunporti lin, kun la eliksiro de la vivo, kiu havigas senmortecon aŭ senfinan junecon. Kiam Ŝju Fu informis, ke mara kreitaĵo blokis la vojon de la ekspedicio, Ĉjin Ŝiĥŭang sendis arkopafistojn por mortigi ĝin. En 210 a.n.e. Ŝju Fu pluigis sian vojaĝon. Legendo diris, ke li anstataŭe trovis Japanion, proklamiĝis reĝo, kaj neniam revenis. La *Registroj de la Granda Historiisto* asertas, ke Li Ŝaojun vizitis Anĉji Ŝeng dum sia veturado. Tamen ne estas registro pri kie ili renkontiĝis aŭ ĉu li trovis la monton Penglai mem. En 130 a.n.e. ankaŭ la imperiestro Wu Di sendis ekspedicion por trovi Anĉji, kiu rezultis malsukcesa.

Vidu ankaŭ
----------

* Ĉina tradicia religio

Referencoj
----------

* Materialo el la verko de Herbert Giles nome *A Chinese Biographical Dictionary* (London: Arthur Probsthain, 1898), kiu estas nun en la publika havaĵo.
* Fabrizio Pregadio. *The Encyclopedia of Taoism*. Routledge, 2008.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 804260
 |
**KISS Ernő** (kiŝ) rumanuja hungara matematikisto (Székelyszenterzsébet, 23-a de septembro 1914 – Kluĵo, 10-a de januaro 1990).

Biografio
---------

La mezlernejon li finis en *Reformita Kolegio* de Târgu Mureş (1931), la matematikon en la Universitato Ferdinand la 1-a en Kluĵo (1936). Li instruis en 1936 li *Reformita Kolegio* de Zalău, pli poste en Târgu Mureş. En 1949 li instruis en la fakultato pri farmacio de *Instituto Medicina kaj Framacia de Târgu Mureş*, ekde 1950 ĝis sia pensiiĝo (1981) en la Universitato de Kluĵo. Li priokupiĝis la nombroteorion kaj matematikan metodologion. Liaj studoj aperis en *Studii şi Cercetări*, *Gazeta Matematică* kaj *Studia Universitatis Babeş-Bolyai*. Ekde 1957 li estis redaktoro de Matematikai és Fizikai Lapok. Li tradukis el rusa kaj rumana lingvoj fakstudojn por mezlernejanon kaj studentoj. Li estas la aŭtoro de ĉapitro pri trigonometrio de libro *Culegeri de probleme de matematică* (Kv. 1977).

Verkoj
------

* *Feladatgyűjtemény középiskolai matematikai körök számára* I-II (kun Vilmos Cseke kaj Ferenc Radó, 1957, 1959);
* *A számelmélet elemei* (1960; Antenna, Kv. 1987).
**GERŐ Ernõ** (naskiĝis kiel **SINGER Ernő**, la 8-an de julio 1898 Terbegec [hodiaŭ Trebušovce, Slovakio] – mortis la 12-an de marto 1980, Budapeŝto) estus hungara komunista  politikisto, ekonomikisto, gvidanto dum la t.n. Rákosi-epoko. Li respondecas pri misagadoj dum la stalina epoko de Hungario (1949-1953) kun Mátyás Rákosi kaj Mihály Farkas.

Li junaĝe agadis en socialismaj, poste komunismaj junularaj movadoj, en 1919 batalis en la hungara Ruĝa Armeo. Li fuĝis en 1919 al Vieno, poste al Bratislavo, Bukareŝto. Oni arestis lin en 1922 en Budapeŝto kaj kondamnis je 15-jara prizono, sed en 1924 transdonis al la Sovetunio.

Li agadis inter kadroj de la internacia laborista movado interalie en Francio, Belgio, Finnlando, Portugalio, Jugoslavio. Li kaŭzis morton de multaj anoj de la Internaciaj Brigadoj kiel komisisto de la soveta sekretservo, dum la hispana enlanda milito. Li agadis dum la dua mondmilito en la Kominterno.

Li revenis en Hungarion en 1945 kun aliaj komunistaj gvidandoj de la elmigrejo. Li estis gvidanto en la komunita partio kaj en la registaro. Li direktis la ŝtatigojn, ekonomian ministerion en diversaj pozicioj.

Post forigo de Mátyás Rákosi, ekde julio de 1956 ĝis 25-a de oktobro, li estis unua sekretario de la komunista partio.

Li akrte atakis la revulucion en radioparolo (23-an de oktobro) poste fuĝis al Moskvo. Li vivis ĝis 1960 en al Sovetunio, poste hejmenvenis kaj tiam la partio ekskludis lin pro la misagadoj (1962). Li vivis ĝismorte retiriĝante, okupiĝante per tradukado. Li estis ano de Hungara Scienca Akademio.

* Kategorio Ernő Gerő en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 121535
* GND: 124580246
* LCCN: no96048741
* VIAF: 52626549
* ISNI: 0000 0000 7996 0397
* SUDOC: 097505617
* BNF: 108026282
* BIBSYS: 98001611
* NKC: jo20181001467
 |
Saarloosa luphundo
La **Saarloosa luphundo** (nederlandlingve "**Saarlooswolfhond**") estas lup-hunda hibrida raso de hundo.

Historio
--------

Grandeco/Apero
--------------

La Saarloosa luphundo estas relative granda hundo, ĝis 76 cm ĉe la ŝultro kaj pezas ĝis 40 kg. La buŝo estas larĝa, kaj ĝiaj oreloj pintas kaj teniĝas stare.

Posedo
------

Pro ĝia grandeco kaj forto, la Saarloosa luphundo estas rekomendata nur por spertaj hundoproprietuloj. Plej proprietuloj havas almenaŭ du Saarloosaj luphundoj por havigi la necesan grupon, ĉar la bestoj estas ankoraŭ grup-orientitaj. La raso estas tre inteligenta. Izolado intensigas kontraŭsocian konduton, kaj ĉi tiuj hundoj panikos se oni enfermas ilin en limigita spaco.

Vidu ankaŭ
----------

* Ĉeĥoslovaka luphundo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Saarloosa luphundo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Saarloosa luphundo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Nederlanda Asocio de la Saarloosa luphundo
* La Societo por amantoj de la Saarloosa luphundo
* Germana Asocio de la Saarloosa luphundo
* Pedigree datumbazo de la Saarloosa luphundo Arkivigite je 2018-12-29 per la retarkivo Wayback Machine
* Statistikoj pri la Saarloosa luphundo Arkivigite je 2009-11-11 per la retarkivo Wayback Machine
**Ksenobiotiko** (el greka *kseno* ('stranga, rara') kaj *bio* ('vivo') estas kemia substanco kiu troviĝas ene de organismo, kiu ne estis produktita nature aŭ ne estas atendita ene de la organismo. La termino povas aludi ankaŭ al substancoj kiuj prezentiĝas en koncentroj multe pli altaj ol tiu kutima. La termino estas aplikata al kemiaj komponaĵoj kies kemia strukturo en la naturo estas tre malofta aŭ eĉ tute neekzistanta ĉar temas pri komponaĵoj sintetizigitaj de homo en laboratorio. La plej parto aperis en la medio dum la lastaj 200 jaroj.

Striktasence, ksenobiotiko estas ajna substanco kiu interagadas kun organismo kaj kiu ne estas unu de ties naturaj komponaĵoj. Sinonimoj povas estis eksogena, stranga, rara substanco.

Bibliografio
------------

* K. Murray, Robert (2005). *Bioquímica de Harper* (14a eldono). México: Manual Moderno. p. 879. ISBN 968-4267-56-8.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 697604
* GND: 4193155-5
* LCCN: sh85148783
* BNF: 12118592m
* NKC: ph127503
 |
*Virgulino kun infano*, fare de Luis de Morales (16-a jarcento)
Luis de Góngora, pentraĵo de Velázquez.
La **hispana ora epoko** (hispane *Siglo de Oro*) estis historia periodo de Hispanio, dum kiu prosperis artoj kaj literaturo. Tiu epoko kongruis kun la politika plifortiĝo kaj malfortiĝo de la habsburga dinastio. La limdatoj de la hispana ora epoko estas neprecizaj kaj diverse difinitaj, sed la periodo ĉiukaze ne komenciĝis antaŭ 1492, per la finigo de la *reconquista* kaj la vojaĝoj de Kristoforo Kolumbo al Ameriko. Ĝi politike ĉesas per la traktato de la Pireneoj inter Francio kaj habsburga Hispanio en 1659. La lasta eminenta verkisto de la periodo, Pedro Calderón de la Barca, mortis en 1681, kaj lia morto estas ofte rigardita kiel la fino de la hispana ora jarcento koncerne arton kaj literaturon.

Fakte la hispana esprimo *Siglo de Oro* (Ora jarcento), kio fakte estis *Siglos de Oro* (Oraj jarcentoj), ĉar temas pri la 16-a kaj 17-a jarcentoj, enhavas iom da ironio kaj kontraŭdiro, ĉar de ekonomia kaj politika vidpunktoj la 16-a jarcento estis vere la ora jarcento, kiam Hispanio unuiĝis fakte, konkeris kaj ekkontrolis grandan (kaj riĉan) parton de Sudameriko kaj eĉ etendiĝis tra Italio, Germanio kaj aliaj eŭropaj zonoj, kiel tra la tiamaj Nederlando kaj Belgio, dum ekde la kultura kaj arta (literatura) vidpunkto, kvankam la influo de la itala Renesanco etendiĝis tra la hispanaj urboj, ankoraŭ ne produktis tiom da majstroverkoj kiom okazis dum la 17-a jarcento. Estis la epoko de la reĝadoj de Karlo la 1-a kaj Filipo la 2-a.

Male dum la 17-a jarcento vere floris la hispanaj artistoj en multaj fakoj: literaturo ĉefe en poezio kaj teatro ege populara, pentrarto kun ekzemple Velázquez, kaj kulturo ĝenerale. La hispana kulturo estis rigardata en la tuta Eŭropo kiel hegemonia kaj oni eldonis librojn en la hispana en multaj eŭropaj presejoj. Tamen ekde politika kaj ekonomia vidpunkto ĉio iris tiom malglate, ke tiu jarcento estas konsiderata de historiistoj kiel Dekadenco: multaj bataloj iĝis katastrofaj malvenkoj, la ŝtato perdis la kontrolon de multaj teritorioj kaj eĉ la riĉo kiu venis el Ameriko estis ege mallerte uzata kaj venis en profito de la norditalaj aŭ germaniaj bankistoj kaj plialtigis la lukson de la Kortego, sed ege malplibonigis la vivkondiĉon de la popolo. La reĝoj ĝenerale prifajfis pri administrado kaj la tuta ŝtato kolapsis kaj bankruptis.

Verkistoj
---------

* Pedro Calderón de la Barca
* Guillén de Castro
* Miguel de Cervantes
* Vicente Espinel
* Luis de Góngora
* Fernando de Herrera
* Francisco de Quevedo
* Juan Ruiz de Alarcón
* Lope de Vega

Pentristoj
----------

* Diego Velázquez
* Francisco de Zurbarán

Vidu ankaŭ
----------

* Hispana literaturo de la Baroko

* Kategorio Hispana ora epoko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**József Makovitzky** [jOĵef makovicki], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Makovitzky József** estas hungara kuracisto, patologo, profesoro, membro ekstera de Hungara Scienca Akademio (2007).

József Makovitzky  naskiĝis la 15-an de novembro 1942 en Nagykanizsa.

Biografio
---------

József Makovitzky post abituriento ne ricevis eblecon plulerni en universitato, tial li laboris unu jaron en 1961 en patologia instituto de Pécs. Poste li membriĝis en la universitato jam kiel laboristo, kiu signifis avantaĝon dum la socialismo. Post la diplomo li iĝis patologia profesoro. Li laboris en Jena en 1974. Li atingis la rangon kandidato en 1980. Ĝenerale krom la esploraj laboroj li instruas en universitatoj de Budapeŝto kaj Pécs, krome foje en Berlino, Zuriko, Heidelberg, Freiburg. Li okupiĝas ekzemple pri la eritrocito.

Fontoj
------

* biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.