recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kálmán János Juhász** [jAnoŝ juhAs], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Juhász Kálmán János** estis hungara-usona maŝininĝeniero, profesoro, inventisto. Lia nomo en Usono disvastiĝis kiel *Kalman John de Juhasz*.

Kálmán János Juhász  naskiĝis la 4-an de februaro 1893 en Hungara reĝlando en Csap (nuntempa Ĉop en Ukrainio). Li mortis la 26-an de decembro 1972 en Pensilvanio en State College.

Biografio
---------

Kálmán János Juhász akiris maŝininĝenieran diplomon en Reĝa Teknika Universitato József en 1914, poste tuj li ricevis samloke instruan postenon, samtempe li ekhavis stipendion al Britio. La 1-a mondmilito atingis lin en Anglio, kie li iĝis militkaptito ĝis 1919. Dum la militkaptitaj jaroj li laboris en fabriko, dume li inventis pli novan karburatoron. Hejmenveninta li instruis en la menciita universitato kelkajn jarojn, kie li inventis indikilon pri aŭtoj, poste li laboris en fabrikoj en Hamburgo, Torino, Budapeŝto. En 1927 li translokiĝis al Usono, kie li instruis plej ofte en Universitato en Pensilvanio. Tiutempe li inventis diversaĵojn pri aŭtoj, tial li ricevis dufoje usonajn premiojn. Post la 2-a mondmilito li estis sendita al Germanio, kie li partoprenis pri refunkciigo de la aŭtoproduktadoj. Li emeritiĝis en 1953, sed ĝis 1959 li estis konsilisto de la usona armeo. En 1965 la hungara universitato donacis al li titularan doktoriĝon.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Some Results of the Oil Spray Research at Penn State* (1929)
* *The engine indicator. Its design, theory and special applications* (1934)
* *Bibliography in Sprays* (1948)
* *Spray Literature Abstracts* (1959)
* *Graphical analysis of transient elastic phenomena* (1962)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
**Hengjang** (ĉine 衡阳/衡陽) estas metropolo en Ĉinio. La urbo nomiĝas ankaŭ "Brila Perlo en Suda Ĉinio". La municipo administras ankaŭ la proksimajn distriktojn.

Geografio
---------

Hengjang etendiĝas laŭ rivero Ksiang en centra-suda parto de la lando. Ĉangŝa troviĝas 160 km.

Historio
--------

La historia loknomo estis **Hengĉoŭ**. Dum la 2-a mondmilito pro la batalo la urbo ruiniĝis.

Ekonomio
--------

En Hengjang okupiĝas pri kemiaĵoj, teksaĵoj, paperoproduktadoj kaj nutraĵoproduktadoj. En la proksimeco oni minadas plumbon, zinkon, karbon, kaj stanon.

Klimato
-------

Hengjang havas subtropikan klimaton, jare pluvas po 1352 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed precipe inter februaro-aŭgusto. Inter junio-septembro la temperaturo estas ĉirkaŭe 30 °C, vintre neniam frostas.

Trafiko
-------

Hengjang troviĝas ĉe kruciĝoj de gravaj aŭtovojoj kaj fervojaj linioj.

Vidindaĵoj
----------

Loko de Hengjang en Ĉinio
* turo nomata drako
* pagodo Laijan

Ĝemelurboj
----------

* Rusio Podolsk, Rusio

Fontoj
------

* Angla Vikipedio

Vido en Hengjang
Stacidomo de Hengjang

* Hengjang en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Hengjang en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Arsenij Nikolajeviĉ Koreŝĉenko** (ruse *Арсений Николаевич Корещенко*, naskiĝis la 6-an de decembrojulia/18-an de decembrogregoria 1870, mortis la 3-an de januaro 1921) estis rusa pianisto kaj komponisto de klasika muziko, inkluzive de operoj kaj baletoj.

Biografio
---------

Koreŝĉenko estis naskita en Moskvo en 1870. En la Moskva konservatorio li perfektiĝis pri pianado, diplomiĝante en 1891. Li estis nur la dua persono iam aljuĝita la Grandan Oran Medalon de la Konservatorio; la unua estis unu el liaj instruistoj, Sergej Tanejev, kaj la tria estis Sergej Raĥmaninov.

Li restis kun sia studa universitato kiel profesoro pri harmonio kaj ankaŭ instruis kontrapunkton ĉe la Moskva Sinoda Lernejo. Li ankaŭ laboris kiel pianisto, kiel pianakompananto por Teodoro Ŝaljapin kaj kiel muzikĵurnalisto por *Moskovskije Vedomosti* (*Московские Ведомости*, "Moskvaj novaĵoj"), vojaĝis al Kaŭkazo kaj esploris la kartvelan kaj armenan popolmuzikon. Ekde 1919 ĝis sia morto en 1921 li laboris kiel profesoro kaj ekde 1920 kiel rektoro ĉe la Nacia Universitato de Artoj en Ĥarkivo.

Arsenij Koreŝĉenko mortis en Ĥarkivo en 1921.

Referencoj
----------

1. ↑  mencio en Sergei Bertensson kaj Jay Leyda: "Sergei Rachmaninoff: A Lifetime in Music" (Sergej Raĥmaninov: vivo en muziko), paĝo 46

* Kategorio Arsenij Koreŝĉenko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 805886
* GND: 1255002360
* LCCN: nr94006286
* VIAF: 301057398
* SUDOC: 204656702
* BNF: 13952156j
* MBA: f50243a4-fafd-45f2-bd16-b3d78eb4178b
* NKC: ola2008455538
 |
|  |  |
| --- | --- |
|   | **Ĉi tiu artikolo pri lingvo citas neniun fonton**.

---

Vi povas plibonigi ĝin, aldonante fidindajn fontojn. Senfontaj asertoj povas esti forigitaj. *(Marto 2022)* |

La vorto **surdmuteco** estas senvaloriĝinta vorto por surduloj, kiuj ne komunikas laŭtlingve. Ĝis 1775 oni uzis la vortojn *surda* kaj *muta* sen kunmetado. La komenco de la instruado de la surduloj pretendis klaran difinon de tiuj vortoj. Pro tio necesis nova vorto por tiuj, kiuj nek aŭdis, nek parolis laŭtlingve. La instruistoj povis diri, ke per la instruado de la parolado kaj ekterminado de la signumado ili faras el surdmutuloj parolantajn surdulojn. Sed poste iuj nomis ankaŭ la parolantajn antaŭ-lingvan surdulojn surdmutajn. 

Kial la intruistoj uzis la vorton kun la malpermesado de la signolingvo, kiu estas la natura komunikmetodo de la surduloj, ĝi signifikas por la komunumo de la surduloj la subpremadon de ilia lingvo. Ili ne povas, kaj ankaŭ ne volas difini mutecon de la surduloj. La detruitaj voĉkordoj aŭ la senlingveco ankaŭ ne estas konsideritaj okazi mutecon en surduloj.

Vidu ankaŭ
----------

* Surdmutuloj pri si mem
La ĉerokoj parolas irokezan lingvon, skribatan per la ĉeroka silabaro, skribsistemo inventita de Sequoyah (alinome *George Guess*). Laŭ ties sistemo ĉiu simbolo reprezentas silabon anstataŭ fonemon. Dum la kvanto da eblaj silaboj en la angla lingvo estas multe tro granda por silabaro, la 85 simboloj de la ĉeroka skribo estas konvena maniero skribi la ĉerokan. Kvankam iuj simboloj similas al literoj latinaj, iliaj sonoj estas tute malsamaj (la simbolo por la sono "a" ekzemple similas al latina "D"). Sequoyah vidis la latinan skribaĵon, sed ne regis ĝin; neniu alia ŝajnas esti konstruinta skribon tiel.

La ĉeroka (aŭ *tsalagi* propralingve) estas polisinteza, samkiel la plejmulto de la nordamerikaj lingvoj. Kiel en la latina aŭ la germana, eroj de signifo (nomataj morfemoj) estas ligataj kunen kaj foje konsistigas tre longajn vortojn. Ĉerokaj verboj, la vortklaso plej grava, devas enteni almenaŭ pronoman prefikson, verbradikon, aspektan kaj modalan sufikson. Ekzemple la verbformo *ke:ka* (= mi estas iranta) havas ĉiujn-ĉi elementojn. La pronoma prefikso estas *k-* (= mi), kaj la verbradiko estas *-e-* (= iri). La aspektsufikso estas *-k-*, kaj la modala sufikso estas *-a*. Verboj ankaŭ povas havi prefiksojn antaŭpronomajn kaj refleksajn, kaj sufiksojn derivajn. Entute estas 21.262 formoj por regula verbo.

Skribo
------

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Ĉeroka skribo.

| a | e | i | o | u | v /ə̃/ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ꭰ a | Ꭱ e | Ꭲ i | Ꭳ o | Ꭴ u | Ꭵ v |
| Ꭶ ga | Ꭷ ka | Ꭸ ge | Ꭹ gi | Ꭺ go | Ꭻ gu | Ꭼ gv |
| Ꭽ ha | Ꭾ he | Ꭿ hi | Ꮀ ho | Ꮁ hu | Ꮂ hv |
| Ꮃ la | Ꮄ le | Ꮅ li | Ꮆ lo | Ꮇ lu | Ꮈ lv |
| Ꮉ ma | Ꮊ me | Ꮋ mi | Ꮌ mo | Ꮍ mu | Ᏽ mv |
| Ꮎ na | Ꮏ hna | Ꮐ nah | Ꮑ ne | Ꮒ ni | Ꮓ no | Ꮔ nu | Ꮕ nv |
| Ꮖ qua | Ꮗ que | Ꮘ qui | Ꮙ quo | Ꮚ quu | Ꮛ quv |
| Ꮝ s | Ꮜ sa | Ꮞ se | Ꮟ si | Ꮠ so | Ꮡ su | Ꮢ sv |
| Ꮣ da | Ꮤ ta | Ꮥ de | Ꮦ te | Ꮧ di | Ꮨ ti | Ꮩ do | Ꮪ du | Ꮫ dv |
| Ꮬ dla | Ꮭ tla | Ꮮ tle | Ꮯ tli | Ꮰ tlo | Ꮱ tlu | Ꮲ tlv |
| Ꮳ tsa | Ꮴ tse | Ꮵ tsi | Ꮶ tso | Ꮷ tsu | Ꮸ tsv |
| Ꮹ wa | Ꮺ we | Ꮻ wi | Ꮼ wo | Ꮽ wu | Ꮾ wv |
| Ꮿ ya | Ᏸ ye | Ᏹ yi | Ᏺ yo | Ᏻ yu | Ᏼ yv |

Fonto
-----

Ĝis la 15-a de septembro, 2015, la enhavo de tiu ĉi artikolo estas bazita sur la angla Vikipedio.

* Kategorio Ĉeroka lingvo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 16711
* GND: 4436018-6
* LCCN: sh85023087
* BNF: 16721700s
* NKC: ph297004
 |
***Sur la maro*** estas unuakta dramo de Sławomir Mrożek unue surcenigita la 1-an de junio 1961 en Lublino, Pollando.

Personoj
--------

* La dika ŝiprompiĝulo
* La meza ŝiprompiĝulo
* La maldika ŝiprompiĝulo
* La leterportisto
* La servisto

Intrigo
-------

Meze de la maro tri elegante vestitaj ŝiprompiĝuloj savis sin sur malgranda floso. Kiam la nutraĵoj elĉerpiĝas, ili decidas, formanĝi unu el ili. Demokrata balotado decidu, kiu estu la oferonto. Tamen, pro apero de unu troa balotkarto, la balotado devas esti deklarata malvalida.
La dikulo urĝas la maldikulon, sin oferi libervole en la nomo de la historia justeco, ĉar li estas la sola sen proleta deveno. Intertempe oni jam preparas la kuiradon.

Ekkoninte la "veran liberecon" la maldikulo fine kunsentas: "Libereco, tio signifas nenion! Nur la vera libereco signifas ion." Kaj tiu "pli bona" libereco ekzistas nur tie, "kie ne ekzistas ordinara libereco". Eĉ subite trovita manĝaĵo-konservujo ne plu povas deturni la dikulon de sia plano.

Interpreto
----------

En absurde troigita situacio la dramo traktas la rilaton inter la unuopulo kaj la potenco. En formo de satiro ĝi montras, kiel potenculoj per ideologia argumentado kapablas konfuzi la signifon de vortoj. Ke la vorto "libereco" fakte povas esti misinterpretata per la ŝtataj aŭtoritatoj, Mrożek pli poste mem spertis, kiam sekve de la protesto kontraŭ la perforta ĉesigo de la Praga printempo li devis forlasi Pollandon.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Lunska minejo** estas la naftogasokondensata minejo, kiu situas en la kontinentbreto de la Oĥotska Maro, 235 km sude de la urbo Oĥa (Saĥalena provinco, Rusio) kaj estas parto de la Oĥotska naftogasa provinco. Ĝi estis malkovrita en 1984 kaj plu esplorata.

Geologio
--------

La minejo estas ligita al granda braĥiantiklinala falto je grandeco 8,5 x 26 km, amplitudo 600 m ene de la Nija antiklinala zono. La strukturo estas disigita per serio da ŝovaj rompoj kies ŝova amplitudo varias de kelkaj metroj ĝis 200 m. Tavoloj ĉe la randoj de la strukturo kuŝas ĉe angulo 8-10°.

La minejon formas terigenaj sedimentaĵoj de la nutova, okobikaja kaj daginska tavolaroj de neogeno. La industrian signifon havas naftogasaj sedimentaĵoj de la darginska tavolaro de malsupra-meza mioceno je profundeco 1893-2845 m, kiuj konsistas el grejsoj, aleŭrolitoj kaj argilitoj. 

Efika dikeco de la tavoloj varias de 7 ĝis 37 m, poreco 17-28%, komenca tavolpremo 20,5-28,1 MPa. Entute estas trovitaj 23 produktohavaj tavoloj. La kuŝejoj estas volbaj, masivo-tavolaj kaj tavolaj, tektone ŝirmitaj. La grandeco 5,7 x 4,9 km, alteco de la gasa parto 345-401 m, tiu de naftomarĝeno 12-30 m.

La gaso enhavas etanon, ne enhavas sulfuron, aliaj elementoj: metano 90-92%, homologoj de metano 7-8%, azoto 0,3-0,5%, karbonduoksido 0,4-1,4%. Enhavo de gasokondensato estas 104-116 gramoj/m³.

  

En 2002 la komenca gaskapacito estis taksita je 452,3 miliardoj da kubaj metroj.

Literaturo
----------

* Старосельский, В. И..  [2004] Р. И. Вяхирев: *Лунское месторождение // Российская газовая энциклопедия* (ruse). Москва: Большая Российская энциклопедия, p. 229. ISBN 5-85270-327-3.
**Afonso de Albuquerque** (naskiĝis en 1453 - mortis la 16-an de decembro 1515) estis portugala ŝipisto kaj esploristo. Li estis interalie la unua guberniestro de portugala Hindio, ekde 1509 ĝis 1515.

En 1503, li faris unuan ekspedicion al Hindio, kaj sekve al Madagaskaro en 1505. En la nomo de Portugalio, li akiris en 1506 la insuleton Sokotron (je la enfluejo de la ruĝa maro) kaj la Hormuzan Markolon en 1507 : Portugalio tiel ekkontrolis la tradiciajn marvojojn de la araboj laŭlonge de Afriko.

Afonso de Albuquerque sinsekvis Francisco de Almeida kiel vicreĝon de Hindo en 1508, kaj aktive kontribuis al la kolonia plivastigo de Portugalio en tiu regiono. Li konkeris Goaon kaj igis ĝin la ĉefurbon de la portugala kolonio.

Li konkeris Malakon en 1511, kaj tiel ebligis komercon inter la portugaloj kaj Siamo, Ĉinio kaj la Molukoj. Tio kreis duan, marvojan silkan vojon, kaj alportis al Lisbono multajn orientajn riĉaĵojn.

* Afonso de Albuquerque en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Afonso de Albuquerque en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 214577
* GND: 118644416
* LCCN: n85187169
* VIAF: 95298370
* ISNI: 0000 0001 2096 6740, 0000 0000 8060 6168
* SUDOC: 030847125
* BNF: 122180943
* NLA: 35884762
* BIBSYS: 90660811
* NKC: jo2018989239
* ICCU: SBLV300454
* BNE: XX5329074 XX1168242, XX5329074
 |
**László Tüske** [lAslO tuŝke], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun kompleta nomo **Tüske László Ferenc** estas hungara bibliotekisto, orientalisto, interpretisto, altlerneja instruisto.

László Tüske (dekstre) en 2016
László Tüske naskiĝis la  21-an de junio 1953(nun 1953-06-21) en Pápa.

Biografio
---------

László Tüske frekventis franciskanan gimnazion en Esztergom, sed li maturiĝis en profana gimnazio en Lenti. Li akiris diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1980, sed en 1979 li estis en Irako helpe de stipendio. Post la diplomo li estis interpretisto ĝis 1992 plejparte en Libio, poste bibliotekisto en Tutlanda Biblioteko Széchényi ĝis 2002. Li doktoriĝis en la Universitato Loránd Eötvös en 2001. Intertempe ekde 1994 li ankaŭ instruis en Katolika Universitato Péter Pázmány, eĉ ekde 2002 li estis nur instruisto. Tamen inter 2014-2019 li gvidis la bibliotekon Széchényi, poste li estis katedrestro en la Katolika Universitato. Lia edzino naskis 2 filojn en 2004 kaj 2005.

Fontoj
------

* hungarlingva membiografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio legebla pli malsupre
* hungarlingva biografio legebla en la 18-a paĝo

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 827010
 |



* Portalo pri Biografio
**László Tápay-Szabó** [lAslO tApai-sabO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tápay-Szabó László** estis hungara ĵurnalisto, altlerneja instruisto. Lia origina nomo estis *Szabó János László*.

László Tápay-Szabó naskiĝis la 20-an de junio 1874 en Szeged, li mortis la 18-an de majo 1941 en Budapeŝto.

Biografio
---------

László Tápay-Szabó maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li akiris juran diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto. En 1891 li partoprenis en fondo de stenografia gazeto, poste li redaktis ĝin. Post 2 jaroj li ankaŭ kontribuis en aliaj (hungaraj) gazetoj kaj li vivis en pluraj urboj. Ekde 1918 li instruis en Scienca Universitato Ferenc József de Koloĵvaro, ekde 1923 en Universitato Kolumbio. Baldaŭ li hejmenvenis kaj ekde 1930 li estis titulara eksterordinara instruisto de Scienca Universitato Ferenc József de Szeged. Li verkis ankaŭ librojn. Li edziĝis en 1901, la edzino naskis filinon.

Elektitaj libroj
----------------

* *A gyorsírás tanításának módszertana* (1893)
* *Az ismeretlen és a lelki problemák* (tradukaĵo, 1900; 1906)
* *Pályamutató* (1901; 1904; 1908)
* *Jókai élete és művei* (1904; 1905)
* *A modern újságírás* (1916)
* *Az igazi Amerika* (vojaĝpriskribo, 1925)
* *Szegény ember gazdag élete* (rememoroj, 1928)
* *Az emberiség története* (1936)
* *Csokonai* (biografia romano, 1941)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 708923
* LCCN: nb2011015271
* VIAF: 49277185
* ISNI: 0000 0001 2025 3820
* BNF: 12225822x
* ICCU: CUBV151708
 |
Sankta Stefano de Kaeno, konsekrita en 1077
**Dutura fasado**, (**du-tura fasado**) estas karakteriza formmotivo de grandaj preĝejoj, kies ĉefan portalon, kutime troviĝantan ĉe la okcidenta mallarĝa flanko, flankenstaras angulaj turoj, superantaj la gablon. La dutura fasado ekestis en la romanika arĥitekturo de okcidenta Eŭropo ekde la 11-a jarcento el la konstrutipo de la okcidenta alkonstruaĵo ĉe bazilikoj. En gotika arĥitekturo dutura fasado estas karakteriza vidaĵo precipe de francaj katedraloj. Ĝia antaŭaĵo troveblus en frukristana siria preĝejokonstruo. Laŭ la arĥitektura alligo al la navo oni distingas okcidentajn alkonstruaĵojn kun ĝemelturoj kiel memstarajn konstrupartojn de duturaj fasadoj, kies turoj formas kun la navo „harmonian" unuecon (france *façade harmonique*). Kiel plej malnova el ĉi tiuj stile difinitaj duturaj fasadoj validas la okcidenta front de la monaĥopreĝejo Sankta Stefano de Kaeno.

Literaturo
----------

* J. Philip McAleer: *Romanesque England and the Development of the Façade Harmonique*. En: *Gesta*, vol. 23, n-ro 2, 1984, pj. 87–105
* Herwin Schaefer: *The Origin of the Two-Tower Façade in Romanesque Architecture*. En: *The Art Bulletin*, Vol. 27, n-ro 2, junion de 1945, pj. 85–108
* Heiko Seidel: *Untersuchung zur Entwicklungsgeschichte sakraler Westbaulösungen des kernsächsischen Siedlungsraumes in romanischer Zeit dargestellt vornehmlich an den Beispielen der Klosterkirche Marienmünster und der Pfarrkirche St. Kilian zu Höxter.* Doktortezo ĉe Universitato de Hanovro 2003
* Stichwort *Fassade.* In: *Reallexikon zur Deutschen Kunstgeschichte*, vol. 7, Munkeno 1978, kol. 566 Arkivigite je 2014-06-06 per la retarkivo Wayback Machine, 572
* Stichwort *Westbau.* En: Ludger Alscher (eldoninto): *Lexikon der Kunst*. Vol. 5, Verlag Das europäische Buch, Berlino 1981, p. 579
| Algebraj strukturoj |
| --- |
| 
Grupo-similaj**Grupo-teorio**
Duvalenta operacio
A Asocieco •
N Neŭtrala elemento •
I Inversa elemento •
K Komuteco
Abela grupo (ANIK) •
Grupo (ANI) •
Monoido (AN) •
Duongrupo (A) •
Magmo

Kvazaŭgrupo • Lopo •
Lie-grupo • Cikla grupo • Simetria grupo
Grupa homomorfio • Normala subgrupo
 |
| 
Ringo-similaj**Ringo-teorio**
Distribueco
Ringo •
Komuta ringo •
Integreca ringo •
Korpo •
Kampo
Ringa homomorfio • Nuldivizoro • Idealo
 |
| 
Modulo-similaj**Lineara algebro**
Modulo • Vektora spaco
Lineara bildigo • Bazo • Dimensio
 |
| v • d • r |

**Duvalenta operacio** aŭ **duargumenta operacio** estas operacio kies valento estas du, do funkcio ĵetanta kartezian produton *A*×*B* de du aroj al iu aro *C*.

Tre ofte *A*, *B* kaj *C* estas la sama aro, kaj do temas pri funkcio ĵetanta *A*×*A* al *A* — tian ĉi apartan specon de operacio oni nomas **interna operacio** sur la aro *A*. Tiaj estas, ekzemple, la bazaj operacioj adicio, subtraho, multipliko kaj divido, kvankam por multaj algebraj strukturoj divido estas difinita ne sur la tuta aro *A*×*A* (divido per nulo ne estas difinita en ringoj).

Notacio
-------

Por la duvalentaj operacioj plej ofte oni uzas intermetan operaciskribon, ĉe kiu la operacisimbolo situas inter la operandoj.

Pluraj duvalentaj operacioj povas kombiniĝi, ekzemple:

{\displaystyle (a+b)\times (c-d)}
En komputado aŭ en matematiko por eviti la neceson uzi krampojn, oni povas uzi **senkrampajn operaciskribojn**:

* **antaŭmeta operaciskribo** (la operacisigno antaŭ la operandoj): {\displaystyle \times +a\ b-c\ d}
* **postmeta operaciskribo** (la operacisigno post la operandoj): {\displaystyle a\ b+c\ d-\times }

Ankaŭ ekzistas la **funkcia operaciskribo** kun literaj funkcinomoj anstataŭ simboloj, kaj krampoj, ekz-e: {\displaystyle f(g(a,b),h(c,d))} aŭ `mult(plus(a,b),minus(c,d))`.

Ecoj
----

Duvalentajn operaciojn oni ofte karakterizas per iliaj proprecoj, ekz-e komuteco, asocieco, distribueco.

* Kategorio Duvalenta operacio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**László Vajta** [lAslO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vajta László** estis hungara kemiisto, profesoro, membro (korespondanta en 1973) de Hungara Scienca Akademio.

László Vajta  naskiĝis la 14-an de aprilo 1920 en Budapeŝto. Li mortis la 23-an de majo 1979 en Budapeŝto.

Biografio
---------

László Vajta akiris diplomon en teknika universitato en Budapeŝto en 1942, poste li eklaboris en nafta firmao. Baldaŭe li havis postenon en la ministerio 3 jarojn. En 1948 li ekinstruis en la teknika universitato, sed li instruis foje ankaŭ en Veszprém (urbo). Ekde 1957 ĝismorte li estis vicdirektoro en nafta trusto. Li doktoriĝis en 1960 antaŭ la akademio. Li profesoriĝis en 1962. Li okupiĝis precipe pri la diversaj oleoj. Li ricevis premion Kossuth en 1957, poste ankaŭ 2 aliajn premiojn.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Fagypontcsökkentõk* (1949)
* *Neuere Erkenntnisse über die ungarischen Bitumen* (1956)
* *Kenéstechnikai kézikönyv* (1961)
* *Technological Research on the Production of Petrochemical Arometics* (1975)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero V kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio kun foto
* hungare


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Arsenio MARTÍNEZ-CAMPOS ANTÓN** (n. la 14-an de decembro 1831 – m. la 23-an de septembro 1900) estis militisto kaj politikisto hispana, aŭtoro de la militista ribelo kiu donis paŝon al la Burbona restaŭrado en Hispanio.

Arsenio Martínez Campos

Biografio
---------

Martínez Campos naskiĝis en Segovio la 14-an de decembro 1831. En 1852 eniris en la armeon. Li partoprenis en la Milito en Maroko (1859 – 1860) kaj en la angla-hispana-franca ekspedicio kontraŭ Meksiko en 1862, en ambaŭ okazintaĵoj sub ordonoj de Juan Prim.

En 1868 la reĝino Isabel la 2-a estis eltronigita. Unu jaron poste li estis sendita al Kubo kie ĵus ekiĝis la Dekjara Milito. Li revenis al Hispanio tri jarojn poste kiel brigad-generalo pro militmeritoj. Estinte en la iberia duoninsulo, ricevis la regadon de brigado por batali en Katalunio kontraŭ la karlistoj. En 1873, la prezidanto Nicolás Salmerón taskigis lin venki la kantonojn Almansa kaj Valencio, kion li sukcesis sen malfacilaĵoj.

La 2-an de januaro 1874 la generalo Manuel Pavía disigis la Kongreson de la Deputitoj; la fino de la Unua Respubliko alproksimiĝis.

En Kubo
-------

En Kubo Martínez Campos estas tre konata pro lia paciga politiko kiu konsistis el senarmigo de la Kuba Liberiga Armeo kaj per tio meti finon al la sendependisma milito. Kompense al tiu ago, la kubanoj ĝuus kelkajn ŝanĝojn en la politiko de la Hispana Regado sur Kubon, la nigruloj de la armeo estos liberigitaj kaj la aliaj ne suferos persekutadon pro enmiksiĝo en la milito. Eĉ se tiuj ŝanĝoj ne enhavis la du ĉefajn kialojn de la milito, t.e. la kuba sendependeco kaj la liberigo de la sklavoj, la plimulto de la kubaj batalantoj akceptis tiun proponon de Martínez Campos pro la sensukcesa milito kaj laciĝo. Tiu okazintaĵoj estas konata kiel Pakto de Zanjón, unu el la nigraj etapoj de la kuba historio kaj la fino de dekjara milito. Tamen, iom poste kelkaj kubanoj denove ekigis la militon gvide de Antonio Maceo. Martínez Campos renkontiĝis kun Maceo en Baraguá (Santiago de Cuba) kie post sensukcesa propono de Campos, Maceo decidis daŭrigi la militon. Tiu renkontiĝo estas konata kiel la Protesto de Baraguá. Post tiu okazintaĵo Martínez Campos revenis al Hispanio.

Vidu ankaŭ
----------

* Koloniaj regantoj de Kubo
* Historio de Kubo

* Arsenio Martínez Campos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Arsenio Martínez Campos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 326171
* GND: 1057240710
* ISNI: 0000 0000 6112 9482
* SUDOC: 136657338
* BNE: XX861877
 |
**Ferenc Lendvay** [lendvai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lendvay Ferenc** estis hungara reĝisoro, teatrestro. Lia familia nomo estis ĝis 1946 *Léderer*, poste kelkfoje lia nomo erare estis *Lendvai*.

Ferenc Lendvay  naskiĝis la 1-an de septembro 1919 en Budapeŝto, li mortis la 1-an de aprilo 1998 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ferenc Lendvay frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en la Teatra Akademio. Post la diplomo li iĝis soldato. Li komencis sian reĝisoran karieron en 1944 en Teatro Csokonai (Debrecen). Liaj sekvaj kaj mallongaj teatraj stacioj estis:

* Nacia Teatro (Pécs)
* Nacia Teatro (Szeged)
* Teatro Szigligeti (Szolnok)
* Teatro Petőfi (Veszprém).

En 1946 li edziĝis, en 1954 li eksedziĝis. Ekde 1949 li estis reĝisoro de Nacia Teatro (Budapeŝto), poste li estis nomumita teatrestro de la menciita Teatro Petőfi. Inter 1956-1964 li estis ĉefreĝisoro de Teatro József Attila, poste teatrestro de Nacia Teatro (Miskolc). Li revenis al la Nacia Teatro en Szeged en 1969, kie li faris signifan teatran vivon. Same li revenis al Teatro Csokonai, poste lia lasta teatro estis Teatro de Kecskemét, kie li pensiuliĝis en 1991. Li ricevis premiojn en 1956 kaj 1985.

Elektitaj reĝisoraĵoj
---------------------

* Jenő Heltai: *A néma levente*
* Friedrich Dürrenmatt: *A fizikusok*
* Friedrich Schiller: Maria Stuart

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
**Ferenc Lévárdi,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lévárdi Ferenc** estis hungara politikisto, ministro, inĝeniero.

Ferenc Lévárdi  naskiĝis la 15-an de septembro 1919 en Sárisáp-Annavölgy. Li mortis la 21-an de februaro 1991 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ferenc Lévárdi frekventis gimnazion en Esztergom, poste ekde 1940 li laboris en minejo de Salgótarján. Komence li faris fizikan, poste administran laborojn, krome li frekventis teknikuniversitaton en Budapeŝto, kie li akiris diplomon en 1944. Li restis 2 jarojn en la universitato, kiel asistanto, poste li havis paŝo post paŝo pli altajn postenojn en Dorog. Li aliĝis al la socialdemokratoj en 1947. Li gvidis jam la plenan truston inter 1953 kaj 1957. En 1958 li estis nomumita subministro, inter 1963 kaj 1971 li estis ministro pri malpeza industrio. Li pensiuliĝis en 1971.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Ekzemplo de graso: triglicerido kun tri malsamaj grasaj acidoj (unu saturita, du nesaturitaj).
**Graso** estas facile ŝmirebla kaj fandebla substanco, kiu troviĝas en la homaj kaj bestaj histoj, sed oni konas alidevenajn grasojn kiel margarino (vegetala), vazelino (minerala graso).

Priskribo
---------

La grasoj estas esteroj de glicerino kaj saturitaj kaj nesaturitaj unubazaj karbonacidoj.

Fizikaj ecoj: ili ne solviĝas en akvo, pli maldensaj ol akvo; solviĝas bone nur en benzolo, benzino, kloroformo, etero. En pura stato ili estas senkoloraj kaj senodoraj.

Kemiaj ecoj: malkonstruiĝas je efiko de lumo, aero kaj kelkaj mikroorganismoj, dumtempe estiĝas karakterize, malagrable odoraj kaj gustaj kombinaĵoj (proceso nomiĝas ranciĝo).

Ili estas facile hidrolizeblaj, malkombiniĝas al grasacidoj kaj glicerino. Tio okazas nature en la korpo de bestoj, je efiko de lipaz-enzimo produktita de pankreato. La malkombiniĝon helpas eĉ la galacidoj, ĉar ili emulsias la hidrofobajn grasojn.

La grasoj estas gravaj nutromaterialoj, ili povas konstruiĝi en la korpo el karbonhidratoj kaj proteinoj. La grasoj estas gravaj energiodeponejoj de la korpo.

La industrio grandkvante uzas porkograson, bovan sebon por produkti glicerinon, sapon, kaj ŝmiraĵojn.

Saturitaj grasoj
----------------

Saturita graso estas graso en kiu ĉiuj grasacidoj havas simplajn ligojn. Duoblaj ligoj povas reagi kun hidrogeno por formi simplajn ligojn. Ili estas nomataj saturitaj, ĉar la duobla ligo rompiĝas kaj ĉiu duono de la ligo estas ligata al (saturata per) hidrogena atomo. Plej animalaj grasoj estas saturitaj. La graso de plantoj kaj fiŝoj estas ĝenerale nesaturataj.

Vidu ankaŭ
----------

* Karbonhidrato
* Grasĉelo
* Lipido
* Lubriko
* Oleo
* Proteino

Proverbo
--------

Ekzistas proverbo pri graso en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Konsumi sian antaŭan grason.* **"** |

 |

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
* Arkivigite je 2006-03-02 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2006-05-14 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2006-02-15 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑  Reece, Jane; Campbell, Neil. (2002). Biology. San Francisco: Benjamin Cummings, 69-70. ISBN 0-8053-6624-5.
2. ↑   Lernu. Arkivita el la originalo je 2011-12-25. Alirita 2009-01-31.

* Kategorio Graso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Graso en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
En geometrio, la **dutranĉita 5-ĉelo** estas uniforma plurĉelo. Kiel la nomo sugestas, ĝi povas esti farita per dutranĉo de la regula 5-ĉelo, alivorte per senpintigo de la 5-ĉelo duonvoje al la profundo kiu devus liveri la dualan 5-ĉelon.

La **dutranĉita 5-ĉelo** estas komponita el 10 ĉeloj ĉiu el kiuj estas senpintigitaj kvaredroj.

La senpintigitaj kvaredroj estas kunigitaj unu al la alia tra iliaj seslateraj edroj en *kontraŭa* orientiĝo, do, du kunigitaj senpintigitaj kvaredroj estas turnitaj je 60 gradoj unu relative al la alia tiel ke du triangulaj edroj ne komunigas laterojn.

Ĉiu latero estas komunigita per du seslateraj edroj kaj unu triangula edro.

La dutranĉita 5-ĉelo estas la komunaĵo de du kvinĉeloj en duala konfiguro.

Ĝi estas unu el la du ne-regulaj uniformaj plurĉeloj kiuj estas ĉelo-transitivaj. La alia estas la dutranĉita 24-ĉelo, kiu estas komponita el 48 senpintigitaj kuboj.

Vidu ankaŭ
----------

* Kvinĉelo
* Dutranĉita 24-ĉelo
* Uniforma plurĉelo

Eksteraj ligiloj
----------------

* George Olshevsky, *Kvinĉelo* en *Glossary for Hyperspace*.
* - (6) Konveksaj uniformaj plurĉeloj bazitaj sur la kvinĉelo
dekstra
**Cosmos 1** ( "Kosmo 1", [kasmas ŭan] )estas kosmosondilo, sensukcese lanĉita per privata mono, kiu planis flugi en la kosmo ne per internaj pelaĵoj, sed per ekstera sunvento. Ĝi planis eluzi la etetan premon, kiun kaŭzas la korpuskloj disflugantaj de la suno, kiuj ŝveligas la kosmoŝipan velon.

La fotonoj flugas 0,3 milionojn da kilometroj je sekundo (lumrapideco), kio malrapide sed daŭre akcelas la ŝipon.

La projekton financis la Planeda Societo (The Planetary Society), kiu konstruigis ĝin per rusaj inĝenieroj el 4 milionoj da USD. Pro la malalta financa sumo oni uzis ne la kutimajn materialojn, sed malpli fortajn, daŭrajn.

Oni lanĉis ĝin la 21-an de junio en 2005 el rusa submarŝipo el la Barenca Maro.

**Planita estis**, ke ses minutojn post la lanĉo, la porta raketo *Volna* finas sian mision. Tiam ekŝaltas la pelilo nomata TPS Motor, kiu akceligas la sondilon dum 70 sekundoj. Post tio la raketo kaj la pelilo deiĝas de *Cosmos 1* en alto de 825 kilometroj, kaj *Cosmos* enorbitiĝas super la Pacifiko. Dum la unuaj 30-40 minutoj la sondilo funkcias per baterioj. En la 37-a minuto de la orbitado malfermiĝas la sunĉeloj kaj direktiĝas al la suno. Kelkajn tagojn post la lanĉo, la sondilo malfermas la 8 triangulajn rigidigilojn (sterniloj), longajn 15 metrojn kaj produktitajn el maldikaj poliesteroj. Inter la sterniloj streĉiĝas la veloj, kun komuna surfaco de 600 kvadrataj metroj. Per turniĝo de la sterniloj *Cosmos 1* kapablas ĉiam kapti la sunventon kaj tiel direkti sin.

Kiam la fotonoj de la suno atingas la maldikan, speguleman velon, ili puŝiĝas kun la elektromagneta kampo ĉirkaŭ la velaj atomoj kaj repuŝiĝas de sur tio kaj la sondilo akceliĝas.

La projekto malsukcesis pro raketaj problemoj.

* Kategorio Cosmos 1 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ferenc Mohácsi** [mohAĉi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mohácsi Ferenc** estis hungara sportisto (inter alie kajakisto, kanuisto, futbalisto, skiisto, motorboatisto, subakvadisto), olimpiano.

Ferenc Mohácsi naskiĝis la 25-an de oktobro 1929 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ferenc Mohácsi akiris licencon pri instrumentisto. Li akiris trejnistan diplomon en Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto en 1966. Li ricevis signifan ŝtatan premion en 1996.

### Sporta kariero

Ferenc Mohácsi antaŭ la 2-a mondmilito kaj iomete pli poste estis futbalisto kun bonaj rezultoj inter la junularoj. Paralele li estis ankaŭ kajakisto kaj kanuisto post la mondomilito (1946-1958), sed vintre li skiadis inter 1949-1955. En ĉiuj sportbranĉoj li havis signifajn rezultojn. Li estis kanuista olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1956 kun bronza medalo kune kun Károly Wieland en distanco 1000 m. Tamen hejmenveninta li revenis al la kajakado. Tiutempe li estis ankaŭ motorboatisto, eĉ hungara ĉampiono en 1959. Iom poste li partoprenis en establado de la hungara subakvada sporto. Depost sia aktiva sporta vivo tamen amatore li estis kajakisto, kiel lia plej ŝatata sportbranĉo.

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* video

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* rezultoj kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

* Kategorio Ferenc Mohácsi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 809488
 |




* Portalo pri Biografio
**Botond BERDE,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Berde Botond** estis hungardevena svislandana kuracisto, farmakologo, membro (ekstera (1993)) de Hungara Scienca Akademio, membro de Academia Europaea (2011).

Botond Berde  naskiĝis la 27-an de marto 1919 en la jam okupita Nagyenyed (post Traktato de Trianon jam nomata Aiud en Rumanio). Li mortis la 31-an de julio 2014 en Bazelo.

Biografio
---------

Botond Berde studis en Universitato Erzsébet ekde 1937, poste li akiris medicinan diplomon en Scienca Universitato Ferenc József en 1944. Post siaj studoj li laboris 2 jarojn en Universitato Erzsébet apud Géza Mansfeld, poste en Budapeŝto. Antaŭ ol vivi en socialismo li rifuĝis al Bazelo, kie komence li havis postenon en la universitato, inter 1949-1983 en firmao *Sandoz*. Li estis institutestro inter 1969-1973. En 1983 li pensiuliĝis. Li ricevis polan medalon en 1979. Li okupiĝis pri peptidoj, kaj alkaloidoj, li havis patentojn.

Elektitaj libroj
----------------

* *Recent progress in oxytocin research* (1959)
* *Pharmacologie des hormones neurohypophysaires et de leurs analogues synthétiques* (1963)
* *Ergot alkaloids and related compounds / contributors, W.H. Aellig ...* (1978) - redaktoro

Memorigiloj
-----------

* stipendio "Berde Botond" fondita en 1997  Arkivigite je 2016-08-15 per la retarkivo Wayback Machine

Fontoj
------

* angle
* (la koncerna teksto estas legebla en la 13-a paĝo hungare kaj angle)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Ferenc Mayer-Lambert** [majer], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mayer Lambert Ferenc** estis ĉeĥa monaĥo, profesoro, astronomo, kiu longe vivis en Hungario.

Ferenc Mayer-Lambert  naskiĝis la 26-an de septembro 1795 en Tepl (nun Teplá). Li mortis la 7-an de aŭgusto 1865 en Ĉeĥio en Krukanitz (nuna nomo estas nekonata).

Biografio
---------

Ferenc Mayer-Lambert studis filozofion (komprenu: sciencojn), poste li aliĝis al la premonstratoj en 1817. Post 2 jaroj li monaĥiĝis. Li lernis astronomion en observatorio de Prago 2 jarojn, poste en observatorio de Vieno. Inter 1835 kaj 1852 li gvidis observatorion de Buda, samtempe li instruis astronomion en Reĝa Universitato de Pest. Dum la Hungara revolucio de 1848 li rifuĝis pro la bataloj, reveninta li trovis la observatorion plene ruina. Li estis la lasta direktoro de la observatorio. En 1851 li estis nomumita direktoro de Industria lernejo József. Tiu altlernejo ricevis la nomon "Joseph Polytechnicum" en 1857, kie Mayer-Lambert estis direktoro ĝis la pensiuliĝo en 1861. En la sekva jaro li ricevis monaĥan postenon en Ĉeĥio.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Pri Haleja kometo* (1835)
* *Pri Neptuno (planedo)* (1846)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 4-a punkto)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Ferenc Lopussny** [lopuŝni], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lopussny Ferenc,** laŭ slovaka ortografio **František Lopušný** estis hungaria (supozeble slovaka) katolika pastro, kanoniko, titulara abato, seminaria kaj universitata instruisto. Lia familia nomvarianto estis *Lopusnyi*.

Ferenc Lopussny naskiĝis la 12-an de septembro 1813 en Briesen (Hungara reĝlando, nuntempa Brezno en Slovakio), li mortis la 7-an de oktobro 1874 en Breznóbánya (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Brezno en Slovakio.

Biografio
---------

Ferenc Lopussny frekventis liceon en sia naskiĝurbo, poste li studis teologion en Reĝa Universitato de Pest inter 1831-1836, en la lasta jaro li pastriĝis. Li komencis sian pastran karieron en Besztercebánya, sed post jaro li estis en la sama urbo bibliotekestro de la episkopa biblioteko, en 1839 seminaria prefekto. Li doktoriĝis el teologio en 1840, poste li instruis en gimnazio kaj seminario. Inter 1849 kaj 1860 li instruis en la menciita universitato, eĉ li estis dekano (1851-1860). En 1860 li iĝis kanoniko de Nagyvárad, post jaroj titulara abato. Laŭ slovaka fonto li subtenis la slovakan nacian kaj kulturan movadojn.

Liaj kontribuoj
---------------

* *Sermo academicus, dum facultas theologica cae. reg. scientiarum universitatis Pestiensis immaculati conceptus beatae Deiparae virginis Mariae...* (1855)
* *Propinatio occasione installationis episcopi Transylvaniensis Michaelis Fogarassy* (1865)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo L, poste serĉu la nomon)

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 681292
* VIAF: 326152636168920052837
 |
***Cosmoglotta*** estas revuo de la movado por la planlingvo Okcidentalo *(Occidental).* Ĝi estas la oficiala organo de *Interlingue-Union.* Ĝi estis fondita de Edgar de Wahl en 1922, sub la nomo *Kosmoglott,* por publikigi sian novan lingvoprojekton Okcidentalo. Ĝis 1927 ĝi servis kiel malferma diskutforumo por la reformistoj en la planlingva movado, kiuj povus tie prezenti siajn propajn projektojn en siaj propraj lingvoj.

En 1927 la revuo ŝanĝis sian titolon al *Cosmoglotta,* adaptante ĝin al la nomformo en Okcidentalo. Ĝia redaktado transiris al grupo de okcidentalistoj apud Vieno. Ĝi tiam fariĝis revuo por propagandi Okcidentalon kaj enhavis plu nur okcidentallingvajn artikolojn. 

En la 1980-a jardeko la revuo ne aperis dum kelkaj jaroj. Nun ĝi estas eldonata neregule. 

*Cosmoglotta* ankaŭ estas neformala nomo de *Interlingue-Institute* (Instituto por Okcidentalo).

ISSN: 0010-9533

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retejo de *Cosmoglotta* (en Okcidentalo)
* Cosmoglotta ĉe BitArkivo

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rOkcidentalo |
| --- |
| Lingvo | Historio • Gramatiko • Literaturo |  |
| Gazetoj kaj revuoj | *Cosmoglotta* • *IE Munde* |
| Okcidentalistoj | Edgar de Wahl • Ric Berger • Alphonse Matejka • Vicente Costalago • Listo de okcidentalistoj |

 |
Ĉi tiu plaĝa pilko aspektas preskaŭ
kiel duvertica pluredro kun ses edroj. Por plena estado kiel duvertica pluredro necesas forigi la du blankajn cirkletojn.
Kvarlatera duvertica pluredro kiel kahelaro de sfero
En geometrio, *n*-latera **duvertica pluredro** estas pluredro, konsistnata el *n* dulateraj edroj kiu havas la samajn du verticojn.

En eŭklida spaco ĉiuj lateroj koincidas kaj ĝi estas degenera.

Sed ĝi povas esti nedegenera estante konsiderata kiel kahelaro de sfero konsistanta el lunoj sur sfero, tia ke ĉiu luno komunigas la samajn du verticojn.

**Regula duvertica pluredro** estas tiu kun ĉiuj edroj egalaj. Ĝia simbolo de Schläfli estas {2, *n*}.

Duverticaj pluredroj kiel regulaj pluredroj
-------------------------------------------

Por regula pluredro kies simbolo de Schläfli estas {*m*, *n*}, la kvanto de plurlateraj edroj estas

{\displaystyle N\_{2}={\frac {4n}{2m+2n-mn}}.}
La platonaj solidoj sciataj ekde antikveco estas la nuraj entjeraj solvaĵoj por *m* ≥ 3 kaj *n* ≥ 3. La limigo *m* ≥ 3 signifas ke la ĉiu plurlatera edro devas havi almenaŭ tri laterojn.

Kiam pluredroj estas konsiderantaj kiel kahelaroj sur sfero, ĉi tiu limigo povas esti malstreĉiĝita, pro tio ke dulateroj povas esti prezentitaj kiel sferaj lunoj, havante ne-nulan areon. Permesante valoron *m* = 2 oni ricevas la novan malfinian familion de regulaj pluredroj, kiu estas la duverticaj pluredroj. Sur sfero, la pluredro {2, *n*} estas prezentata kiel *n* limtuŝantaj lunoj, kun enaj anguloj de *2π/n*. Ĉiuj ĉi tiuj lunoj komunigas du komunajn verticojn.

Malstreĉiĝo *n* = 2 ĉi tie rezultigas duedron.

Derivitaj pluredroj
-------------------

La duala de la n-latera duvertica pluredro {2, *n*} estas la *n*-latera duedro, {*n*, 2}. La pluredro {2,2} estas mem-duala, kaj estas samtempe duvertica pluredro kaj duedro.

Duvertica pluredro povas esti modifita en la sama maniero kiel la aliaj pluredroj al produkti senpintigita variado. La senpintigita *n*-latera duvertica pluredro estas *n*-latera prismo.

Duvertica hiperpluredro
-----------------------

**Duvertica hiperpluredro** estas hiperpluredro, multdimensia analogo de 3-dimensia duvertica pluredro. Simbolo de Schläfli de duvertica hiperpluredro estas {2,...2,*q*}. Duvertica hiperpluredro havas du verticojn.

La du-dimensia duvertica hiperpluredro estas dulatero {2}.

Vidu ankaŭ
----------

* Dulatero
* Duedro

Referencoj
----------

* H. S. M. Coxeter, *Regular Polytopes* - *Regulaj hiperpluredroj*, 3-a. red. Dover Publications, 1973. ISBN 0-486-61480-8

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Duvertica pluredro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Eric W. Weisstein, *Duvertica pluredro* en MathWorld.
Reprezentaĵo de kunsido de la Roma Senato: Cicerono atakas Katilino-n, laŭ fresko de la 19-a jarcento. Oni disputis pri *Auctoritas*.
***Auctoritas*** estas Latina vorto kaj la origino de la vorto "aŭtoritato". Kvankam historie ĝia uzado estis limigita al studo de la politika historio de Romo, la apero de la fenomenologia filozofio en la 20a jarcento etendigis la uzadon de la vorto en la latinlingva literumado por aludi al klasika koncepto de *aŭtoritato*.

En antikva Romo, *Auctoritas* aludis al la ĝenerala nivelo de prestiĝo kiun persono havis en la Romia socio, kaj, kiel konsekvenco, lia influpovo kaj kapablo koncentri subtenon ĉirkaŭ sia intencaro. *Auctoritas* ne estis simple politika, tamen; ĝi havis kvazaŭreligian enhavon kaj simbolis la misteran "estropovon" de heroaj Romiaj figuroj.

Ankaŭ nobelaj virinoj povis atingi ian gradon de *Auctoritas*. Por ekzemplo, edzinoj, fratinoj kaj patrinoj de la Juli-Klaŭdia familio havis enorman influon super la socio, la amasoj, kaj eĉ super la politika maŝinaro. Ilia *Auctoritas* estis plenumita malpli malferme ol tiu de iliaj masklaj samfamilianoj pro la Romsociaj reguloj, sed tamen ili estis ankaŭ povegaj.
Minoaj junuloj boksante (-1500), Knossos.
Nigrafigura atika premiamforo: la dekstra pugnoluktisto indikas, ke li malvenkis, sed lia kontraŭulo daŭre atakis lin kaj estas tial batita de la arbitracianto per bastono.
**Antikva greka boksado** aŭ **pugnolukto** (greke: pygme, pyx, pyxmachia, pygmahia) estis fako de la pentatlono (kvin luktoj) de la antikvaj olimpikoj. La pugnolukto estas antaŭulo de la boksado.

Oni enkondukis la fakon unue en la jaro -688 dum la 23-a Olimpiko.

En la antikva Romo pugnolukto estis ĉefe montrita dum gladiatoraj luktoj. Tamen ne precize difineblas kiom maljuna estas greko-romia lukto, ĉar sur bildoj el la antikvo (Mezopotamio, antikva Egiptio, Kreto), videblas, ke similaj luktoj jam tiam estis kutimaj.

Oni luktis per manoj. La luktistoj ligis longajn ledajn rimenojn retforme ĉirkaŭ manoj kaj antaŭbrakoj, nur la polekso restis libera. La rimenoj celis protekton de la mano, sed ankaŭ plifortigon de la batoj.

Oni ĉefe batis kontraŭ sentemajn korpopartojn, kiel ekz. dentoj, oreloj kaj nazo. Reguloj kiel ĉe nuntempa boksado ne ekzistis. Oni ne povas kompari tiaman kaj nuntempan lukton. La partoprenantoj estis veraj luktistoj. Tia lukto povis daŭri plrajn horojn kaj ofte kaŭzis gravajn vundojn.

Finis la lukton levigo de la mano kun streĉita montrofingro kiel signo de malvenko. Kiam post tia gesto la venkinto daŭre batis la venkiton, la arbitracianto intervenis kun bastonbatoj. Tiaj scenoj vidiĝas sur premiamforoj. Kiam la venkito mortis, la venkinto estis punata. Pro sia danĝero oni taksis la sporton alta dum la antikvo.

La plej fama pugnoluktisto el la antikvo, kiu gajnis pli ol 1000 premiojn estis Theagenes el Thasos (-480).

La pugnoluktisto de la Kvirinalo: greka statuo de pugnoluktisto el la 1-a jarcento a.K.
Ekzistas bronza sidstatuo en Romo, nomata *la pugnoluktisto de la Kvirinalo*. Ĝi montras vundojn sur la vizaĝo, kiuj okazis ofte dum tia luktado.

Referencoj
----------

1. ↑  Pausanias Periegetes V 8,7: τρίτῃ δὲ ὀλυμπιάδι καὶ εἰκοστῇ πυγμῆς ἆθλα ἀπέδοσαν· Ὀνόμαστος δὲ ἐνίκησεν ἐκ Σμύρνης συντελούσης ἤδη τηνικαῦτα ἐς Ἴωνας. (Dum 23-a Olimpiko oni aldonis la pugnolukton. Veniks Onomastos el Smyrna, kiu jam tiam estis parto de Ionio."

Bibliografio
------------

* Michael B. Poliakoff: *Kampfsport in der Antike*, Düsseldorf 2004. ISBN 3-491-69110-9
* H. A. Harris: *Sport in Greece and Rome*, London/Southampton 1972.
* Werner Rudolph: *Olympischer Kampfsport in der Antike. Faustkampf, Ringkampf und Pankration in den griechischen Nationalfestspielen*, Berlin 1965.

* Kategorio Antikva greka boksado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Esperanto-Klubo de Katmando** (EKKo) estis fondita la 15an de decembro 2009 en Katmando, la ĉefurbo de Nepalo. 

La celo de EKKo estas kunigi geesperantistojn de Katmando-Valo por neoficialaj rendevuoj, vojaĝoj kaj nepre praktikado de Esperanto. Ĝi celas disvastigi la internacian lingvon, praktiki ĝin kaj ankaŭ helpi aliulojn lerni ĝin. Due, ĝi celas helpi/kontribui al la societo, per laboroj je sano, edukado kaj konservado de kulturo ktp.

Ĝi havas sep membrojn:

* Prezidanto: Anil Ratna Tuladhar
* Vicprezidanto: Sharmila Manandhar
* Sekretairo: Kailash Kumar Shrestha
* Kasisto: Navindra Shrestha
* Membroj: Razen Manandhar, Niru Manandhar, Rina Joshi.

Ĝi jam organizis vojaĝon al Nagarkot, Dolkha, Itahari, Dharan, Dhankuta, Hile kaj Chainpur. 
Ĝi okazigis okulsantendaron en Balambhu vilaĝo en oktobro 2009, kien venis ĉirkaŭ 600 vilaĝanoj por kuraciĝi. La klubo ankaŭ farigis operacion de katarakto al 14 homoj kaj disdonis okulvitrojn al 111 vilaĝanoj senpage. Ĝi havas planon okazigi alian okulsantendaron en Jyamrung Vilaĝo de Dhading distrikto.

Subtenoj al la klubo kompreneble estas bonvenaj.

Nun ĝi havas ĝian propran blogejon, kie oni legos iliajn artikolojn pri iliaj aranĝoj kaj vidos fotojn, ĉe:. Ankaŭ troviĝas ligoj al blogoj de la membroj kaj aliaj gravaj esperanto-organizaĵoj. Oni povas ilin rekte kontakti je esperantokk @ gmail.com

La membroj jam fariĝis membroj de Nepala Esperanto-Asocio. Kaj ili celas ĉiel helpi, subteni kaj labori por la landa asocio ankaŭ.

La membrojn instruis Razen Manandhar de la 15-a de junio ĝis la 15-a de aŭgusto 2009 ĉe *School of Creative Communications*, Lalitpur.
La **Haitia reĝlando** estis ŝtato establita de Henri Christophe la 28-an de marto 1811, kiam li estis proklamita reĝo Henriko la 1-a, kiu antaŭ ĉi tio, regis kiel prezidento de la Haitia ŝtato. Tiu ĉi estis la dua provo establi monarkion en la lando, post kiam Jean-Jacques Dessalines iĝis la pinto de la Unua imperio de Haitio de 1804 ĝis 1806. Henriko neniam povis regi sur tuta Haitio, ĉar ekde la murdado de Dessalines la teritorio dividiĝis inter la Haitia ŝtato norde, en kiu regis Christophe kiel prezidento, kaj la Haitia respubliko sude, en kiu regis Alexandre Pétion. Kiel rezulto de ĉi dividiĝo, la Haitia reĝlando nur okupis la teritorion de la iama norda ŝtato.

Dum sia regado, Henriko la 1-a starigis 6 kastelojn, 8 palacojn (inkluzive de la palaco Sans-souci kaj la fortikaĵo Citadelle Lafèrriere, konstruita por protekti la reĝlandon de eblaj francaj invadoj). Li kreis ankaŭ la nacian nobelaron, konsistanta el 4 princoj, ok dukoj, 22 grafoj, 37 baronoj kaj 14 kavaliroj.

Post puĉo kaj la subteno al regulo kiu malpliigis lian povon, Henriko sinmortigis la 8-an de oktobro 1820, kaj estis enterigita en la fortikaĵo Lafèrriere. Lia filo, la reĝa princo Víctor Enrique estis murdita 10 tagojn poste de revoluciaj fortoj en la palaco Sans-Souci. Post la forpaso de Henriko, la reĝlando estis reunuigita kun la Haitia respubliko kaj Jean Pierre Boyer iĝis la prezidento de la tuta teritorio.

Vidu ankaŭ
----------

* Unua imperio de Haitio
* Dua imperio de Haitio