recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
la burgo Kautzenburg
La burgo **Kauzenburg** etas ruino de montburgo rande de Bad Kreuznach en Rejnlando-Palatinato. Hodiaŭ ĝi estas restoracio.

Historio
--------

La Kauzenburg etis rezidejo de la antaŭa grafejo Sponheim. En 1206 la burgo estis menciita la unuan fojon. En dokumento la reĝo Philipp von Schwaben malpermesis la konstruon de kastelo. De 1206 ĝis 1230 la burgo konstruiĝis fare de la grafoj Gottfried la 3-a († 1218) kaj Johano la 1-a von Sponheim († 1266).

En 1417 la burgo estis dividita inter la grafoj de Sponheim kaj la princelektisto Ludwig la 3-a (Palatinato). En 1437 okazis nova divido sub la palatingrafo el Heidel Ludwig la 4-a, Friedrich la 3-a de Veldenz kaj la markgrafo de Baden. En 1444 sekvis kiel hederanto de la Veldenza parto Stefan von Pfalz-Simmern-Zweibrücken. En la Palatinata Milito inter 1450 kaj 1470 la markgrafo perdis sian parton. Princelektisto Philipp elkonstruis la burgon.

En 1620 la hispana markizo Spinola akiris Kreuznach kaj la burgon, kiun li plifirmigis ĝis 1632. En 1632 dum la Tridekjara Milito la sveda reĝo konkeris la burgon. En 1635 imperiestraj trupoj transprenis la urbon kaj la burgon. En 1639 konkeris ĝin la francoj sub generalo Duko de Longeville la burgon kaj en 1641 imperiestraj trupoj sub Gil de Haes rekonkeris la burgon.

Post la Vestfalia Paco Badeno kaj Palatinato reakiris la burgon. Tiam okazis la unua mencio de la kastelo, nomata „Veste Kauzenburg". La francoj sub generalo Bouffleur konkeris ĝin en 1688 la burgon kaj eksplodigis kaj forbruligis la burgon.

Privata Utiligado
-----------------

En 1803 Andreas van Recum (pli poste nobeligita barono de Recum) akiris la ruinon sur la monto Kauzenberg. En la fundamentoj de la burgo oni trovis volbaĵojn kaj kelojn. Tiujn oni uzis por stoki vinon.

Ĝis 1881 la burgo restis en la posedo de la familio Otto von Recum, tiam ĝi fariĝis posedo de la familioj Puricelli kaj Gräff el Bad Kreuznach. En 1969 la vinkomercisto Elmar Pieroth aĉetis la terenon kaj la ruinon.

Detalo de la nova instalaĵo de 1971

Eksteraj ligiloj
----------------

* 

* Kategorio Kauzenburg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Panoramaansicht 360° Kautzenburg


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 463198
* GND: 4831261-7
 |
**Pasika,** ukraine **Пасіка,** hungare **Kishídvég** [kiŝhIdvEg] estas ne memstara vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Svaljava, en municipo de Suskovo.

Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Svaljava en Transkarpatio

Bazaj informoj
--------------

* 48° 31′ 45″ N 22° 54′ 21″ O﻿ / ﻿48.52917 °N, 22.90583 °O﻿ / 48.52917; 22.90583 (mapo)Koordinatoj: 48° 31′ 45″ N 22° 54′ 21″ O﻿ / ﻿48.52917 °N, 22.90583 °O﻿ / 48.52917; 22.90583 (mapo)
* Areo: 13 km²
* Alto super marnivelo: 238 m
* Loĝantaro: 1190
* Poŝtkodo: 89323
* Telefonprefikso: 3133

Situo
-----

Pasika situas en valo de Latorica laŭ fervojo.

Historio
--------

Ĝis Traktato de Trianon Kishídvég (pli frue *Paszika*) apartenis al Hungara reĝlando, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Pasika/Kishídvég. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------
La monunuo de unu lando baziĝas sur **orbazo**, se la papera mono estas kovrita per oro. Tio estas: Unu monbileto egalas al certa kvanto da oro. La tiel kunligita devo de la Centra Banko eldiras, ke la monbileto estas iam ajn ŝanĝebla al konvena kvanto de oro (obligacio por internacia ŝanĝebleco).

Oni distingas:

* **ora monunuo**: ormoneroj servas kiel pagiloj.
* **orkerna monunuo**: papermono cirkulas kaj oro estas reezrvita ĉe la Cetra Banko kiel rezervaĵo por la interneciaj pagoj.
* **ordeviza monunuo**: La centra-banka rezervaĵo povas konsisti el devizoj de aliaj orbaz-monaj landoj, kile tio okazis antaŭ fino de la ora konvertebleco de la usona dolaro en1971 en la Germana Federacia Respubliko.

Se la tuta en cirkulo troviĝanta monkvanto estas kovrita per oro en la Centra Banko, oni parolas pri tuta orbazo (kovrita 100%).

La obligacio por ŝanĝebleco limigas la eldonon de la mono tra la Centra Banko kaj ankaŭ obstaklas la komercan kapablecon por respondi la ekonomiajn ŝanceliĝojn, per ebla ŝanĝo de la monpolitiko. Tiel ofte aperas mallongtempaj deflaciaj fazoj. Aliflanke limigas la tuta orbazo eĉ ankaŭ la inflacion. La monunuj, baziĝantaj je orbazo estas dum longa tempo deflecio- kaj inflacioneŭtralaj.

Historie, la orbazo estis internacie disvastiĝanta. Porparlantoj de la orbazo asertas, ke ne la firmteno je oro estis respondeca pri la granda depresio, sed la ĉesigo de la klasika orbazo en la jaroj de 1914 kaj 1922, kio kaŭzis la inundon de la mondo per la nove akirita mono kaj kio kondukis al malfavora ekonomia ŝveliĝo en la 1920-aj jaroj kaj kiel sekvo al borsa kolapso, (nigra ĵaŭdo) kaj al ekonomia krizo en la 1930-aj jaroj.

La evoluo de orbazo en la Usono
-------------------------------

Oni ĉesigis en 1933 en Usono la liberan ŝanĝon de papermono al oro kaj la orposedaĵo estas malpermesita je deponado (por la simplaj loĝantoj, por 40 jaroj). Oro estis do fakte uzata por reguligi la kontaktojn inter la centraj bankoj.

La 18-an de marto en 1968, la Usona Kongreso voĉdonis por ĉesigo de la devo, formi orajn rezervojn.

La 15-an de aŭgusto de 1971la registaro de Richard Nixon ĉesigis la ŝanĝeblecon de dolaro je oro ankaŭ por la Centra Banko en Ekonomia Modelo de Bretton Woods.

Tio finis la 150-jaran tradicion. Ekde tiam, la usona registaro havas pli da libereco por difini la (cirkulantan) monkvanton (ĉiutage: *funkciigi la biletpresadon*), sed ion reguligas leĝaj antaŭskriboj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* GoldSeiten.de – La orbazo/germane
* Signifo de la orbazo/germane[*rompita ligilo*]

Literaturo
----------

La or-komploto, Ferdinand Lips, ISBN 3-930219-54-9

* Orcertigiloj estis uzataj kiel monbiletoj en Usono inter 1882 kaj 1933; ili estis libere ŝanĝeblaj al ormonerojOrcertigiloj estis uzataj kiel monbiletoj en Usono inter 1882 kaj 1933; ili estis libere ŝanĝeblaj al ormoneroj
*

Vidu ankaŭ
----------

* Arĝentbazo
* Internacia Mona Fonduso, Internacia Mon-Fonduso
* Mono (ekonomiko), Mono
* Monda Banko
**Pasintjare en Marienbad** (france: *L'Année dernière à Marienbad* estas franca dramofilmo el 1961 reĝisorita de Alain Resnais. Per ĉi tiu filmo li gajnis la oran leonon je la Filmfestivalo de Venecio. Ĉi tiu eksperimenta filmo, en kiu linioj inter vero kaj fikcio malklariĝas, estas klopodo de Resnais por muldi la francan *Nouveau roman* (novan romanon) en filmmuldilon, multfoje estas rigardata kiel mejloŝtono en la filmhistorio.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

En luksa hotelo viro klopodas konvinki virinon ke ili, antaŭ unu jaro, jam renkontiĝis kaj interkonsentis ke ili denove renkontiĝos. La virino asertas ke ŝi ne memoras tion. La viraj gastoj faras pafekzercojn. Montriĝas ke la ludanto kiu ludas nimludon, kaj daŭre gajnas, estas la edzo de la virino. Finfine la viro kaj la virino kune forlasas la hotelon.

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Rolularo
--------

* Delphine Seyrig: virino
* Giorgio Albertazzi: viro
* Sacha Pitoëff: maljuna ludanto

Eksteraj ligiloj
----------------

* L'Année dernière à Marienbad en IMDb
Diversaj orelringoj
Orelringoj vendotaj
**Orelringo** estas juvelo portita ĉe la orelo. Ĝi estas fiksita aŭ danke al truo en la orelo aŭ per fiksilo, kiu premas la orelon deambaŭflanke.

Eco
---

Orelringoj estas ofte el metalo, sed ankaŭ el osto, ligno, plasto aŭ aliaj malmolaj materialoj. La ornamaĵoj povas esti el preskaŭ ĉiuj materialoj inkluzive vitro, gemoj kaj perloj. Formoj varias de malgrandaj ringoj aŭ pingloj ĝis grandaj pendaĵoj. Grandecon kaj pezon limas la ŝarĝeblo de la orelo kaj de la oreltruo.

Historio
--------

La plej malnova orelringo trovita estas ĉirkaŭ 7500 ĝis 8200 jarojn aĝa kaj estis farita en la urbo Chifeng, interna Mongolio, Ĉinio. Oni trovis plurajn parojn de orelringoj, faritaj el jado kaj 2,5 ĝis 6 cm grandaj.

Dum la mezepoko ĉe kelkaj gildoj aparteno estis montrita per orelringo. Ĝi estis el oro kaj utilis kaze de morto kiel pago al la entombiganto. Al pekinto kontraŭ la gildaj reguloj oni forŝiris la ringon, disŝirante la orelon, tiel markante la ulon tutvive (vidu *de:Schlitzohr*).

Multaj maristoj portis orajn orelringojn por iam pagigi sian kristanan entombigon. Se li mortus ekzemple pro ŝipdrono kaj lia korpo estus trovita de kristanoj, tiam ili povus pagi la entombigon per la oro de la ringo.

Kultura signifo
---------------

Orelringoj estis kaj estas portataj en multaj kulturoj de kaj viroj kaj virinoj, tamen plej ofte de virinoj. En kelkaj kulturoj la oreltruoj estas pligrandigitaj per pli kaj pli grandaj kaj pezaj orelringoj. Foje ankaŭ oni eltranĉas pecon de la orelo por enmeti grandan ringon au aliforman juvelon en la orelon.

En Eŭropo orelringoj estis malkutimaj ĉe viroj dum la 19-a kaj 20-a jarcentoj. Pri la 17-a kaj 18-a jarcentoj ekzistas multaj rakontoj kaj portretoj, kiuj montras, ke ankaŭ viroj portis ilin. Ekde la 1970-aj jaroj pli kaj pli da knaboj kaj viroj portis orelringon ĉe la maldekstra orelo. Poste, ĉirkaŭ la fino de la 1980-aj jaroj viroj ekportis orelringojn ĉe ambaŭ oreloj. Tiun popularigon kaŭzis ĉefe junuloj.

Bibliografio
------------

* *Antike Welt. Zeitschrift für Archäologie und Kulturgeschichte.* Philipp von Zabern, Mainz 2004,5, 4. ISSN|0003-570-X

Vidu ankaŭ
----------

* juvelo
* ringo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Bodies of Cultures – Piercing – A World Tour of Body Modification Arkivigite je 2007-09-22 per la retarkivo Wayback Machine
* www.safepiercing.org
* BMEZine Ear Piercing Page Arkivigite je 2007-09-20 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Orelringo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **pasiva intelekto**, dirita ankaŭ **materia intelekto**, estas filozofia nocio flanke de la koncepto aktiva intelekto en la priskribo de la intelekto (*nous*) en filozofio de la menso, laŭ la teorio de hilemorfismo formulita de Aristotelo.

Aristotelo
----------

Aristotelo ellaboras sian koncepton pri "pasiva intelekto" (= pathetikos nous) en *De Anima*, libro 3-a, ĉapitro 4-a. Laŭ Aristotelo, la pasiva intelekto "estas tiu kiu de ĉiam estas ĉiuj aĵoj".  Per tiu adjektivo Aristotelo intencas ke la pasiva intelekto povas "potenciale" fariĝi ĉiu ajn aĵo ĉar ricevas la inteligeblan formon de ĉiu aĵo.

Al la aktiva intelekto (= poietikos nous) estas postulate ilumini la pasivan intelekton por igi la potencialan scion akta scio, same kiel la lumo igas la potencialajn kolorojn realaj koloroj.

La analizo de tiu distingo estas, en Aristotelo, tre skiza, kaj tial ĝi generis diskutojn pri ĝia signifo

Interpretoj
-----------

**Greka penso**
Dum la grekaj komentistoj, kiel Aleksandro el Afrodisio kaj Temistio preskaŭ superflugissur la aktiva intelekto, la diskuto reaperis en la 13-a jarcento kontekste de la debato ĉu respektas aŭ ne la kristanan doktrinon la koncepto pri intelekto de Aviceno aŭ Averoeso

 **Averoesa penso**
Averoeso difinis la intelekton substanco eterna, senkorpa, dispartigebla en intelekto aktiva kaj pasiva: la unua, la intelekto pasiva, estas tute disigita el tiu aktiva kaj ligita kun la sensoj, kaj referencas kun la homa estaĵo per "materia racia ligilo", kiu estas eterna kaj simila al la animo (kiu estis konsiderita de Averoeso kiel "formo de la korpo"), ontologie identa al la aktiva intelekto.

**Tomaso de Akvino**
Tomaso de Akvino, distanciĝante el Averoeso kiu imagis la pasivan intelekton "materio senforma" kiu ricevas sian formon el la aktiva, interpretas tiun aristotelan filozofian elementon atribuante al la aktiva intelekto la taskon funkciigi la pasivan intelekton (kiu do estas io individue reala en la homa estaĵo same kiel tiu aktiva) por ke, tiu ĉi, nome, fariĝu "intelekto akirita" nome scianta. (*Quaestiones disputatae de Anima*).

Referencoj
----------

* *Commentarium magnum in Aristotelis De anima libros*, ed. Crawford, Cambridge (Mass.) 1953: Latin translation of Averroes' long commentary on the De Anima
* Averroes (tr. Alain de Libera), *L'intelligence et la pensée*, Paris 1998: French translation of Averroes' long commentary on book 3 of the De Anima

Vidu ankaŭ
----------

* Aktiva intelekto
* Hilemorfismo
* Aristotelo
* Tomaso de Akvino
* Averoeso
* Aviceno

Notoj
-----

1. ↑   Aristotelo, De Anima'**, Bk. III, cap. 5 (430  a  10-25).**
2. ↑  Aleksandro el Afrodisio aranĝis la difinon, koncerne la pasivan intelekton, de "materia intelekto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Catholic Encyclopedia article
* Aquinas, *De Unitate Intellectus Contra Averroistas* Arkivigite je 2005-04-26 per la retarkivo Wayback Machine (Latin)
* Aquinas, *On the Unity of the Intellect, against the Averroists* (English)
* Barrionuevo, "La capacidad productiva del nous (*DA*, 3.5)" Arkivigite je 2012-03-26 per la retarkivo Wayback Machine (Spanish).
Irrawaddy dolphin-Orcaella brevirostris by 2eight
Cetacea range map Irrawaddy Dolphin
Anim1018 - Flickr - NOAA Photo Library
La **orceloj** (*Orcaella*) estas genro de cetacoj kiu enhavas du membrojn: nome la Kurtkapa orcelo (*Orcaella brevirostris*) kaj la Aŭstralia orcelo (*Orcaella heinsohni*). Tiu ĉi genro estis delonge konsiderita monotipa kun ununura specio de Kurtkapa orcelo; sed en 2005 supozitaj populacioj de Kurtkapa orcelo kiu loĝis en la regiono de Aŭstralio/Nov-Gvineo estis trovitaj tre diferencaj kaj estis deklarita aparta nova specio kaj nomita Aŭstralia orcelo.

Taksonomio
----------

La orceloj (*Orcaella*) enhavas du el la 35 specioj de oceanaj delfenoj kiuj formas la cetacan familion de Delfenedoj. La filogenetika statuso de *Orcaella* estis delonge konfuza. Kvankam la orceloj kunhavas similajn eksterajn trajtojn kun la Monodonedoj (narŭaloj) genetika studo estrita de Arnason kaj Gretarsdottir identigis la 'Iravadian delfenon' kiel certaj delfenedoj. En tiu studo, la filogenetika informaro akirita el tre ripetita DNA (hrDNA) komponanto karaktera de ĉiuj cetacoj montris, ke la genro "Orcaella" kunhavas proksimajn rilatojn kun la Delfenedoj pli ol kun la Monodonedoj.

Ĵusaj molekulaj analizoj indikis, ke la genro "Orcaella" estas tre proksime rilata al la orko de la genro "Orcinus", ambaŭ el kiuj kune formas la subfamilion Orcinenoj.

Notoj
-----

1. ↑   Evans, Peter G.H. (1984). Macdonald, D. ed. The Encyclopedia of Mammals. New York: Facts on File. pp. 180–185. ISBN 0-87196-871-1
2. ↑   Ross, G. J. (2006). Review of the conservation status of Australia's smaller whales and dolphins. Department of the Environment and Water Resources.
3. ↑   Arnason U. Gretarsdottir S.. 1992. Evolution of the common cetacean highly repetitive DNA component and the systematic position of Orcaella brevirostris. Journal of Molecular Evolution 34: 201-208.
4. ↑   LeDuc, R.G. Perrin, W.F. Dizon, A.E. (1999). Phylogenetic relationships among the delphinid cetaceans based on full cytochrome b sequences. Marine Mammal Science 15, 619–648.
5. ↑   May-Collado, L. Agnarsson, I. (2006). Cytochrome b and Bayesian inference of whale phylogeny. Molecular Phylogenetics and Evolution 38, 344-354.

* Kategorio Orcelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Orcelo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 699760
 |
klostro ĉe la katedralo de Naumburg kun vido de la monumento de la 148 falintaj katedrallernintoj
**Max GRAUMÜLLER** el Saaleck (Naumburg) estis germana arĥitekto. Li aktivis inter 1920 kaj 1940 en Saaleck.

Lia aktiveco dokumenteblas ekde la jaro 1906-a. En la klostro de la Katedralo de Naumburg li dezajnis monumenton por 148 lernintoj kiuj mortis mondmilite. Ĝin kreis la vajmara skulptisto Josef Heise en 1924. Graumüller ankaŭ verkis pri kaverno en la Saale-valo. Krome li starigis *Garten und Haus* ĉe Wandlitz-lago. Graumüller ankaŭ kreis en 1922/23 la oficialajn landlimajn ŝtonojn de la nove estiĝinta lando Turingio. Li ankaŭ verkis pri Burgo Saaleck. Li troviĝis en la rondoj de Paul Schultze-Naumburg.

Referencoj
----------

1. ↑  Boje Schmuhl: *Die Eckartsburg*, eldonejo Stekovics, 1998, ISBN 3-929330-93-8, p. 176-177
2. ↑  deu.archinform.net
3. ↑  myheimat.de
4. ↑  Hermann Muthesius: "Sommer- und Ferienhäuser der Woche." 19-a speciala kajero de *Woche*, 1911, p. XV 7 kaj p. 26-27 (google.de).
5. ↑  Bernhard Post, Volker Wahl: *Thüringen-Handbuch 1920–1925.* 2017, p. 181.
6. ↑  Max Graumüller: *Burg Saaleck.* Eldonejo Sieling, Naumburg 1931.
7. ↑
8. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 800933
* GND: 126439087
* VIAF: 18216171
 |
Ovoj kiuj estas rompotaj por krei la bongustan manĝaĵon *Omelette de la mère Poulard*
***On ne fait pas d'omelettes sans casser des œufs*** (traduko: *omletoj ne fareblas sen ovorompo*) estas interesa franca proverbo en uzo almenaŭ antaŭ la jaro 1721-a.

Uzokunteksto unua
-----------------

Ĝi frape ofte aperis en komentoj pri la Franca revolucio de 1789. Jenas ekzemplo el la jaro 1794 pri batalo: *C'est ici le cas de dire qu'on ne fait pas d'omelettes sans casser des œufs; cette bataille fut très-décisive sans doute, mais très-meurtrière des deux côtés*.

La samajn jarojn en anglen tradukitaj rakontoj pri la internaj militoj en Franclando la proverbo eĉ en angla versio troveblas. La vorto *omelet* tamen ne utiligatis tiam; ŝajne la skribinto dubis pri ĝenerala kompreno de tiu ĉi francismo: *They said to him, you have made us lose a great many men. - Ah! One cannot make pancakes without breaking eggs.* Alia ĵurnalisto tuj poste pli vortfidelan version surpaperigis: *It was remarked to him that he had caused the death of a great many persons. Yes, he replied, omlets are not made without breaking eggs.*

Alikampa uzo
------------

La sentencon bone aludas ankaŭ homoj uzantaj ĝin efikege en tute alia kunteksto. Paul Valéry adresis en 1898 leteron al André Gide kaj ridindigis aliajn ulojn tiumaniere: *Tous ces éternels cocos qui veulent faire des omelettes sans casser les inévitables oeufs*. Romain Rolland en 1911 primokis politikistojn per la sama aforismo kiuj preferas enkonduki novajn aferojn sen propra volo engaĝiĝi kaj batali poren: *Ils eussent voulu battre l'omelette sans casser d'oeufs. En tout cas, ils aimaient mieux que les oeufs cassés fussent ceux du voisin.*

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo On ne fait pas d'omelettes sans casser des œufs en la latina Vikipedio.*

Eksteraj ligiloj
----------------

* vol. 1 coll. 732-733 ("On ne fait point d'aumelette sans casser des œufs")
* "'"Omelette ĉe *TLFi*
* The Making of 'Omelette'. Ĉe: *Word Histories*

Notoj
-----

1. ↑  *Dictionnaire universel* (1721)
2. ↑  Pierre David, *Histoire chronologique des opérations de l'armée du Nord* (Parizo: Guerbart, 1795) p. 55
3. ↑  *Monthly Magazine, or British Register* (aprilo 1796) p. 248
4. ↑  *Walker's Hibernian Magazine* (majo 1796) p. 411 kol. 1
5. ↑  Paul Valéry: *Correspondance*, p. 308
6. ↑  Romain Rolland: *Jean-Christophe* (1911) p. 1291
**Orfalu** estas tre malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), en Distrikto Szentgotthárd. En la loknomo falu signifas hungare: vilaĝo.

Panoramo en Orfalu
Sonorilostablo en Orfalu

Bazaj informoj
--------------

* Poŝtkodo: 9982
* Telefonkodo: 94
* Areo: 7  km²
* Loĝantaro: 67

Geografio
---------

Orfalu situas laŭ traira flankovojo ĉe la aŭstraj kaj slovenaj landlimoj. Szentgotthárd troviĝas 10, Szombathely 61, Budapeŝto 254 kilometrojn [*rompita ligilo*].

Historio
--------

La alvenintaj hungaroj en 895 trovis tie arbarojn, la ejo iĝis neloĝata limgarda regiono. Poste abato de Szentgotthárd fondis tie bienodomon. La vilaĝo post Traktato de Trianon trovis sin apud la nova landlimo al **SHS** (serba-kroata-slovena unio). Post 1945 oni faris **fer-kurtenon** laŭ la aŭstra limo. La aŭstra limo estas ne tro for, la vilaĝo estis en kvaranteno.

En Orfalu migra poŝto servas.

Vidindaĵoj
----------

Apud la vilaĝo estas **lago Fekete** (=nigra), kie estas maloftaj kreskaĵoj. Orfalu apartenas al Nacia Parko **Őrség** kaj Hanság.

Famuloj
-------

En Orfalu naskiĝis slovena-hungara ceramikisto Károly Doncsecz.

Fontoj
------

* oficiala paĝo
* mapo Arkivigite je 2007-10-01 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Orfalu en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Giganta alciono** |
| --- |
|  |
| Giganta alcionoGiganta alciono
 |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Koracioformaj *Coraciiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Ceriledoj *Cerylidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Megaceryle* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***M. maxima*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Megaceryle maxima****(Pallas, 1769) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Giganta alciono  |

 |
| v • d • r |

Giant Kingfisher 2338008631.jpgGiant Kingfisher 2338008631
La **Giganta alciono**, *Megaceryle maxima*, estas la plej granda el la alcionoj, tio estas birdoj el la superfamilio de la Alcededoj, en Afriko, kie ĝi estas loĝanta reproduktanta birdo en plej parto de la kontinento sude de la Sahara Dezerto escepte la arida sudokcidento.

Estas du subspecioj, *M. m. maxima*, kiu troviĝas en malferma kamparo, kaj *M. m. gigantea* en pluvarbaro. La arbara raso estas pli malhela, malpli punktita supre, kaj pli striita sube ol *maxima*, sed la du formoj koincidas ĉe la arbarbordo.

Reproduktado okazas el aŭgusto ĝis januaro, la ino demetas 3-5 ovojn en riverborda tunelo.

La **Giganta alciono** estas 42–48 cm longa kaj 275-426 g peza la masklo kaj 255-398 g la ino, kun granda kresto kaj fine **punktita je blanko en nigraj supraj partoj** ĝis la vosto. La masklo havas **ruĝbrunan brustan zonon** kaj blankajn kolumojn kaj subajn partojn kun malhela flanka striado, kaj la ino havas **blankopunktitan nigran brustozonon**, sube blankan larĝan strion kaj sube ruĝbrunan ventron. Ambaŭ seksoj havas blankan gorĝon kaj fortikan nigran fortan kaj bazlarĝan bekon.

La voĉo estas laŭta *gvak gvak gvak*.

Tiu granda afrotropisa specio manĝas krabojn, fiŝojn kaj ranojn, predataj laŭ la tipa alcionmaniero de plonĝado ekde gvatejo. La nombro de tiuj birdoj ŝajne malpliiĝi, probable kiel konsekvenco de lauzado de pesticidoj.

Literaturo
----------

* BirdLife International (2004). *Megaceryle maxima*. *Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj*, eldono de 2006. IUCN 2006. Elŝutita 11a Majo 2006. Ne Minacata
* C H Fry & Kathie Fry; illustrated by Alan Harris.  (2000) *Kingfishers, Bee-eaters and Rollers*. Princeton University Press. ISBN 0691048797.

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Birdoj |

* Franclingva loko

* Giganta alciono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Giganta alciono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Giganta alciono en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Sorbisches Museum in Cottbus
Interesa **Malsuprasoraba muzeo** (sorabe: *Serbski muzej*, germane: *Wendisches Museum*) troviĝas en Cottbus, Germanujo (Mühlenstraße 12). Temas pri la centra dokumentada ejo de tiu ĉi oficiale agnoskita minoritato en Germanujo traktante la kulturon kaj historion de la soraboj en Malsupra Luzacio. Kuratoras (stato de 2022) Martina Noack, Christina Kliem kaj Steffen Krestin.

Historio
--------

Fermita estis la muzeo ekde la 1.1.2016 por radikaj aliaranĝoj; anstataŭe oni metis eksponaĵojn samteme en la Urban muzeon. Reinaŭguro okazis en la 28.10.2020 malmultajn tagojn post neceso de nova fermiĝo pro la kronvirusa epidemio. 

En sia nuna formo ekzistas nia kolekto ekde 1994 baziĝante sur en 1908 ĉe regionhistorimuzeo en Cottbus estiĝinta kamparana elmontrada ĉambro. Ĝi daŭre ekzistis ĝis 1945. Post la Dua mondmilito ĝi pereis.

Dum GDR-tempo aranĝitis en 1980 muzeo pri malsuprasoraba literaturo ĉe Kastelo Branitz; unue kiel daŭra ekspozicio poste kiel migra. Mallonge poste ĝi bedaŭrinde metitis en arkivejon. Post 1985 elpensitis - inspirite de la arkiveja posedostoko - nova ekzpozicio. Estis la celo kaj montradi literaturaĵojn kaj liveri informojn pri soraba muziko, kamparanaj kutimoj kaj moroj kaj lokaj aferoj de vidaj artoj. Gazeta kaj libra datenaroj estu je publika dispono por plikonatigi tiun ĉi kulturon.

Multe da klopodoj en la 1980-aj jaroj kaj malantaŭ Turniĝo ebligis en la 3.6.1994 la malfermon de la nuna muzeo.

Alia muzeo (suprasoraba) institucio troviĝas en Bautzen kiu nomiĝas Soraba muzeo.

Sinprezento nuna
----------------

Krom daŭra ekspozicio oni aranĝis en la 15 muzeĉambroj pli ol 40 nedaŭraj specialaj elmontradoj pri diversaj temoj. Ĉiuj memkompreneble estis dulingvaj germane-sorabe! Muzee oni atentu ankaŭ pri la plej granda kolekto da malsuprasorabaj tradicivestaĵoj *(Spreewaldtracht)*.

Literaturo
----------

* Werner Meschkank: *Serbski muzej w Chośebuzu. Das Wendische Museum in Cottbus.* Wendisches Museum, Cottbus, 1996. (muzea gvidlibro)
* Albrecht Lange: *Die Tracht des Hannoverschen Wendlandes. Drastwa Polobskich Slowjanow w Hannoverskej.* Eldonis Wendisches Museum Cottbus (redaktis Martina Noack kaj Michael Kablitz)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Malsuprasoraba muzeo (Cottbus) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* hejmpaĝo

Notoj
-----

1. ↑  "Wendisches Museum in Cottbus feierlich wiedereröffnet". Ĉe: niederlausitz-aktuell.de, 28.10.2020
2. ↑  el la muzea kroniko

51.7598414.334476Koordinatoj: 51° 45′ 35″ N, 14° 20′ 4″ O (mapo)
 

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 799810
* GND: 5245538-5
* LCCN: n/2007/90199
* VIAF: 159140241
* NKC: xx0260308
 |
kompleta kaj laŭlonge tranĉita kurubo.
ceramikaĵo el la moĉea kulturo. Larco muzeo
**Kurubo** aŭ **banana pasifrukto** estas frukto de kelkaj plantoj el la genro *pasifloro* (Passiflora). La frukto aspektas kiel rekta, malgranda banano kun rondaj finoj. En Nov-Zelando ĝi nomiĝas „banana passionfruit" kaj en Havajo "banana poka".
En Latinameriko, kie ĝi estas indiĝena, ĝi havas diversajn nomojn, ekzemple „curuba", „curuba de Castilla" kaj aliaj, ekzemple:

* en Kolombio „curuba sabanera blanca", „taxo", „tacso", „tagso" aŭ „tauso".
* en Ekvadoro, „parcha"
* en Venezuelo „taxo"
* en Bolivio „tumbo" aŭ „curuba"
* en Peruo „tacso", „tumbo", „tumbo del norte", „trompos", „tintin" aŭ „purpur".

Ekzistas kelkaj plantspecioj de banana-pasifrukto, ekzemple:

* **P. tripartita* var. *mollissima**
* *P. tarminiana*

„Mollissima" kaj la parenca *Passiflora mixta* estas grimpantaj plantoj kies cilindraj trunkoj estas konvrataj de flavaj haroj. Ili kreskas ĝis 7 m altaj. La folioj estas helverdaj kun bone videbla nervaturo. La floro estas granda, kaj havas rozkolorajn kaj verdaj petalojn kun flava kaj blanka centro. La manĝebla matura frukto estas flava ĝis oranĝkolora kaj havas dolĉan oranĝkoloran pulpon kun nigraj semoj.

Kurubo estas indiĝena en la andaj valoj de Venezuelo ĝis Bolivio. Ĝi estis kultivata ekde la tempo de la hispana konkerado. Hodiaŭ la fruktoj estas vendataj sur lokaj foiroj.

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Passiflora molissima en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Passiflora molissima en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* Purdue University (United States)
Karl Franz Buddeus, gravuraĵo de Johann Jacob Haid laŭ Bach
tomboŝtono apud la aŭgustenana kirko gotaa
**Karl Franz BUDDEUS** (naskiĝinta la 25-an de marto 1695 en Halle, mortinta la 5-an de julio 1753 en Gotao) estis germana juristo kaj ministro.

Vivo
----

Estante la dua filo de la teologo Johann Franz Buddeus li studis ĉe la Universitato de Jena. Poste li iĝis en 1719 en Vajmaro kortega advokato kaj en 1727 financkomisaro. En 1719 Buddeus li iris al Rudolstadt kaj iĝis duka justickonsilisto. Ekde 1730 Buddeus ekestis kortega konsilisto. En 1734 li ekdeĵoris por duko Frederiko la 3-a (Saksio-Gotao-Altenburg); en 1715 li nomumitis vickanceliero en Gotao.

Li entombigitis sur la tombejo malnova de Gotha. Post ties neniigo oni metis lian tomboŝtonon de tie en la klostron de apud la Aŭgustenana preĝejo.

Familio
-------

Lia filino Charlotte Eleonore Hedwig (1727–1794) edzigis la gotaan gimnaziprofesoron Heinrich Blumenbach (1709–1787); ilia filo estis Johann Friedrich Blumenbach, fondinto de la fakoj de zoologio kaj antropologio. Alia nepo estis Johann Karl Immanuel Buddeus.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Karl Franz Buddeus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* art. „Buddeus, Karl Franz" de Emil Julius Hugo Steffenhagen. Ĉe: *Allgemeine Deutsche Biographie,* volumo 3 (1876), p. 501–502 (tie ĉi interrete)
* CERL/Consortium of European Research Libraries: Karl Franz Buddeus - verka listo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 798960
* GND: 123482593
* VIAF: 5841722
* ISNI: 0000 0000 2409 2369
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Ordinara daturo** |
| --- |
|  |
| Ordinara daturo Datura stramoniumOrdinara daturo *Datura stramonium* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
| Domanio: | Eŭkariotoj *Eukaryota* |
| Subdomanio: | verda lineo *Archaeplastida* |
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Subregno: | *Tracheobionta* |
|
|
|
|
|
| Filumo: | Florplantoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonoj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Solanaloj *Solanales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | **Solanacoj** *Solanaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Datura* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Datura stramonium***L. 1753 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Ordinara daturo  |

 |
| v • d • r |

 *Datura stramonium* 
La **ordinara daturo** aŭ **ordinara dornpomo** *(Datura stramonium)* estas unujara plantospecio el familio solanacoj *(Solanaceae)*, ordo solanaloj. Ĝi devenas el meza Ameriko, tiel ĝi aperis en Eŭropo nur en la 16-a jarcento. Ĝi disvastiĝis en la tuta mondo en la relative varmaj regionoj, ŝatas la nitrogenriĉajn grundojn. On uzas ĝin hodiaŭ eĉ kiel ornamplanto, sed pli frue ĝi estis uzata kiel kuracplanto.

Priskribo
---------

La planto altas de 0,2 ĝis 1,2 metrojn, malofte eĉ 2 m.
Ĝi estas larĝa, abunda planto kun ovalaj, neregulaj folioj. La floroj longas 2,5–4 cm, havas trumpetformon, kun blankaj, pintaj korolaj aloj. La plantoj floras ekde junio ĝis oktobro. La floroj malfermiĝas nokte, ĉar ilin vizitas noktopapilioj. La frukto estas kapsulo (2-4 cm granda), dividiĝanta en 4 ĉambrojn, ĝi havas fortajn dornojn supren turniĝintajn. La 300-500 semoj estas etaj (longas 3–4 mm, larĝas 2 mm), renformaj, malhelaj (nigraj aŭ malhele grizaj). La milgrajna maso estas 7 ĝis 11 g. La semoj disvastiĝas pere de bestoj.

Ĝi ne toleras la vintrajn frostojn, ĝia semo ĝermas fine de la printempo en temperaturo de 20-30 °C. La frukto maturiĝas komence de oktobro.

Pri veneneco, efikoj legu ĉe daturo.

* Ordinara daturo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ordinara daturo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Ordinara daturo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Orfeismo. |

Robert Delaunay, *Samtempaj fenestroj sur la urbo*, 1912, Kunsthalle Hamburgo
Robert Delaunay, Marsa Kampo. La Ruĝa Turo. 1911. Arta instituto de Ĉikago.
En 1912, Apollinaire distingis, dum ekspozicio de la Ora Sekcio, Kubismon sciencan disde **Kubismon Orfeisman**. La nomo « **orfeismo** » klare referencas al lia poemo *Orfeo* de 1908, kiu temas pri pura poezio, ia « luma lingvo ». Alia interpreto de tiu termino estas proponita: la nomo faras analogion de tiu pentrado kun muziko, efektive en la komenco de la 20-a jarcento muziko esence reprezentis modernan arton, perfekte abstraktan do puran kaj enhavantan tutecan funkcion. Ĝi povis kunigi ĉiujn artojn, kiel en la operoj de Wagner (Koncepto de Gesamtkunstwerk).

La tendenco estis rivelita al la publiko dum Salono de Sendependuloj de 1913, kiu kunigis pentristojn kiel František Kupka, Francis Picabia, Fernand Léger kaj Vasilij Kandinskij. Ĝi estas « lanta kaj logika evoluo de Impresionismo, Punktismo, skolo de Faŭvismo kaj Kubismo » deklaris la poeto (*l’Intransigeant*, 1913). Envere, ĝi ĉefe estis praktikata de ties fondintoj: Robert Delaunay kaj Sonia Delaunay. Ĝi fontas el Kubismo analiza, reprenante la ebenecon de spaco kaj Abstraktismon. Dum sia detrua epoko (1910-1912), Delaunay rompis la objektojn per ripetado de lumo.

Pelante tiun procedon ĝis ties kulmino kaj konstatante ties vibran econ, « detruo de la objekto ŝajnas al li akceptenda kiel definitiva » (Pierre Francastel). Ekde tiam li apartiĝas de la statika kaj monokroma flanko de kubismo ĉerpante sian inspiron ne plu el la eksteraj objektoj sed el la lumo mem, kreanto de dinamismo kaj formo.

La serio de *Fenestroj* (1912) anoncas la naskiĝon de orfeismo. « Mi ekhavis la ideon en tiu epoko, pri pentrado kiu teĥnike sintenus nur per koloro, kontrastoj, tamen disvolviĝante tra la tempo kaj perceptiĝante samtempe, per unu rigardo » (Delaunay).

Li ellaboris propran metodon kaj pentris *Diskojn* kaj *Ĉirkaŭirajn Formojn* (1912-1913) eksperimente fikse rigardante lunon kaj sunon. La pentraĵo interpretis la impresojn presitajn de lumo sur lia retino.

Substituante koloron al linio por produkto de formoj, li oponis sin al tradicia pentrado, kiu elektis linion ĉar ĝi korespondis al empiria realeco kaj do permesis reprodukton de racia pentraĵo. Laborante per koloroj (ties eblaj kombinoj kaj efikoj) Robert kaj Sonia Delaunay malfermis la vojon al arta teorio laŭ kiu ĉiu plastika elemento produktas efikon de specifa senso.

Vidu ankaŭ
----------

* Grupo de Puteaux
* Ora Sekcio
* Radiismo
* Purismo
* De Stijl
* Kristala kubismo

* Kategorio Orfeismo (arto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Hermann Rudolf PETERMANN** (naskiĝinta la 7-an de junio 1827 en Bleicherode, mortinta la 28-an de januaro 1874 en Erfurto) estis germana filologo kaj lernejestro.

Vivo
----

Estante filo de aktisto kaj frato de la fama geografo kaj kartografo August Petermann li frekventis la gimnazion de Nordhausen; tie li trapasis la abiturientan ekzamenon en la 1846-a jaro. Poste li iris studi filologion ĉe la Universitato de Halle. En 1851 Petermann iĝis helpa instruisto ĉe la ĵus malfermita evangelia gimnazio de Gütersloh. En la festotago de Sankta Miĥaelo 1852 li promociitis je orda instruisteco. Paske de 1864 li nomumitis supera instruisto.

Dum siaj tagoj en Gütersloh li doktoriĝis (1855) danke al sukcesa defendo de la disertaĵo *De elocutione Aeschyli*. En somero 1864 li iris al Wernigerode kie li nomumitis vicrektoro gimnazia. Nomumiĝo je profesoreco venis en junio 1867. Paske de 1868 Petermann iris al Ratzeburg.

En Ratzeburg li transprenis la estradon de la gimnazio *Lauenburgische Gelehrtenschule*. Fakte estis li la unua prusia direktoro de lernejo, kiun estis fondinto reĝo Kristiano la 8-a (Danio). Pro sanecaj kialoj li devis rezigni ĉi-funkcie jam en la 1872-a jaro. Sekve troviĝis li instruistece en Erfurto.

Literaturo
----------

* Eduard Christian Scharlau Alberti: *Lexikon der schleswig-holstein-lauenburgischen und eutinischen Schriftsteller*. Kiel, 1886, p. 119.

Notoj
-----

1. ↑  *Das höhere Schulwesen in Preußen: Historisch-statistische Darstellung.* Band III, Berlin: Wiegandt und Grieben 1874, p. 329
2. ↑  Hilmar Schmuck, Willi Gorzny, Peter Geils: *Gesamtverzeichnis der deutschsprachigen Schrifttums*, volumo Pau – Peth, 2020, p. 371.
3. ↑  *Jahres-Bericht des Gräflich Stolberg'schen Gymnasiums zu Wernigerode über das Schuljahr von Ostern 1868 bis 1869*. Bernhard Angerstein, Wernigerode 1869, p. 22
4. ↑  *Zeitschrift des Vereins für Lübeckische Geschichte und Altertumskunde*, 1965, p. 74.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 796860
 |
Desegno de la tri pecoj.
La **Bagdad-baterio** estas argila poto, kiun trovis en 1936 Wilhelm König ĉe elfosado de parta setlejo ĉe monteto Khujut Rabuah, proksime al Bagdado. Ĉar ĝi enhavas ankaŭ kupran cilindron kaj fer-stangeton, tio ekis spekuladojn, ke jam antaŭ 2000 jaroj ekzistis baterio, kiam elektro estis ankoraŭ nekonata fenomeno.

La vazoforma poto altas 14 cm, la plej granda diametro estas ĉirkaŭ 8 cm. Ĝi inkludas fermitajn finojn ĉe la malsupro, proksimume 9 cm longan kuprocilindron kun diametro de 26 mm. En tiu estis la ferstangeto per asfalto fermita, ŝtopita. Ĝia supra pinto elstaris ĉirkaŭ 1 cm super la ŝtopilo el kaj estis kovrita per flav-griza oksidiga tavolo. Inter la du metaloj estis neniu konduktiva kontakto.

Plej verŝajne, oni uzis la poton por stoki skribrulaĵojn.

Referencoj
----------

1. ↑   Paranormal Image Gallery - Ancient Mysteries/Aztec carving of ancient astronaut. Unexplained Mysteries. Arkivita el la originalo je 27a de Septembro, 2011. Alirita November 14, 2009.

* Kategorio Bagdad-baterio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La ĉefturo de la kastelo de Lichtenberg.
Renovigita parto de la kastelo.
La **kastelo de Lichtenberg** (france *château de Lichtenberg*) estas kastelo lokita en la franca komunumo Lichtenberg, en la departemento Bas-Rhin kaj la regiono Alzaco.

Historio
--------

La kastelo de Lichtenberg estas impona fortikaĵo, konstruita por kontenti la ambicion de la grafoj de Hanau-Lichtenberg. Ĝi distingiĝas el la aliaj kasteloj de la nordaj Vogezoj pro longa, sepjarcenta historio, sed ankaŭ pro la altkvaliteco de siaj ruinoj kaj de sia pejzaĝa ĉirkaŭo.

Komence de la 13-a jarcento, granda ĉefturo jam elstaris el tiu loko. Ĉirkaŭ la fino de la 16-a jarcento, la novaj proprietuloj, tio estas la grafoj de Hanau-Lichtenberg, aliformigis sian kastelon en potencan fortikaĵon, pere de renomitaj arkitektoj. Inter ili estis Daniel Specklin, arkitekto el Strasburgo. La familio Hanau-Lichtenberg ne nur fortigis la konstruaĵon, sed ankaŭ klopodis por akiri belan internan dekoracion, konforman al la tiama renesanca stilo. En oktobro 1678, la fortikaĵo kapitulacis antaŭ la armeo de Ludoviko la 14-a. Ĝi tiam fariĝis reĝa fortikaĵo, kaj parto de la defenslinio de la nordorienta landlimo de Francio.

Vespere de la 9-a de aŭgusto 1870, la fortikaĵo falis pro la senĉesa bombardo de la vurtemberga artilerio, okaze de kio gravega incendio tute ruinigis ĝin.

Renovigo
--------

Depost 1993 komencis ambicia projekto cele al la renovigo kaj kultura valorigo de la kastelo. Oni ene de la kastelo organizis interalie konferencojn, spektaklojn, dumtempajn ekspoziciojn kaj cetere aranĝis eksteran teatrejon.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de kasteloj en Alzaco

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kastelo de Lichtenberg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* france Oficiala retejo de la kastelo Arkivigite je 2009-02-18 per la retarkivo Wayback Machine

Koordinatoj: 48° 55′ 16″ N 7° 29′ 14″ O﻿ / ﻿48.92111 °N, 7.48722 °O﻿ / 48.92111; 7.48722 (mapo)
Velvet worm.jpgVelvet worm
Arealo de Onychophora 
**Onikoforoj** aŭ **Oniĥoforoj** aŭ laŭ la latina scienca nomo *Onychophora* (el la antikva greka, onyches, "ungoj"; kaj pherein, "porti"), ofte konataj kiel *veluraj vermoj* (pro ties velureca teksturo kaj iom vormeca aspekto) aŭ pli ambigue kiel *peripatus* (laŭ la unua priskribita genro, nome *Peripatus*), estas filumo de longaj, mildkorpaj, multkruraj panartropodoj. Laŭ aspekto ili estis diverse komparitaj al vermoj kun kruroj, raŭpoj, kaj limakoj. Ili predas pli malgrandajn animalojn kiel insektoj, kiujn ili kaptas ŝprucinte gluecan ŝlimon. Oni priskribis ĉirkaŭ 200 speciojn, sed la vera nombro de specioj ests tre verŝajne pli granda. La du nunaj familioj de veluraj vermoj estas Peripatedoj kaj Peripatopsedoj. Ili montras pekuliaran distribuon, ĉar peripatedoj estas hegemoniaj ekvatore kaj tropike, dum la peripatopsedoj troviĝas ĉefe sude de ekvatoro. Ĝi estas la nura filumo ene de animaloj kiu estas tute endemia de surteraj medioj. Veluraj vermoj estas konsiderataj proksimaj parencoj de Artropodoj kaj Tardigradoj, kun kiuj ili formas la taksonon *Panartropodoj*. Tio havigas al ili paleontologian intereson, ĉar ili povas helpi rekonstrui la praŭlaron de artropodoj. En moderna zoologio, ili estas partikulare renomataj pro ilia kurioza kutimaro por pariĝado kaj por idoportado.

Notoj
-----

1. ↑   Holm, E.; Dippenaar-Schoeman, A. (2010). The Arthropods of Southern Africa. ISBN 978-0-7993-4689-3.
2. ↑   Prothero, D. R.; Buell, C. D. (2007). Evolution: What the Fossils Say and Why It Matters. New York: Columbia University Press. p. 193. ISBN 0-231-13962-4.
3. ↑   Ruppert, E. E.; Fox, R. S.; Barnes, R. D. (2004). Invertebrate Zoology: A Functional Evolutionary Approach (7th ed.). Belmont: Thomson-Brooks / Cole. p. 505. ISBN 978-0-03-025982-1. "Because they resemble worms with legs ... Superficially they resemble caterpillars, but have also been compared with slugs"
4. ↑   Piper, Ross (2007). "Velvet Worms". Alirita la 25an de Aprilo 2018. Extraordinary Animals: An Encyclopedia of Curious and Unusual Animals. Greenwood Press. pp. 109–11. ISBN 978-0-313-33922-6.
5. ↑   Fishelson, L. (1978). Zoology. 1 (3a eld.). Israel: Hakibutz Hameuchad Publishing. p. 430.

* Onikoforoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Onikoforoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Onikoforoj en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Opština Dolneni (Долнени)
**Opština Dolneni** estas unu el la 80 komunumoj de Norda Makedonio. En 2002 tie vivis 13 568 loĝantoj. Administra centro de la komunumo estas de la vilaĝo Dolneni.

Loko, priskribo
---------------

Opština kun areo de 412,43 km² situas en la norda parto de la regiono Pelagono.

La suda parto de la komunumo de estas lokita al alteco de ĉirkaŭ 600 m, sed la nordo estas preskaŭ 2000 m.

maldekstra
Opstine konsistas tuta de 37 vilaĝoj:

**Dolneni**, Belo Polje, Brajilovo, Vranče, Gornje Selo, Gostiražni, Dabljani, Debrešte, Desovo, Dolgajec, Drenovci, Dupljačani, Žabljani, Žitoše, Zabrčani, Zapolžani, Zrze, Kostinci, Košino, Kutleševo, Lažani, Lokveni, Malo Mramorani, Margari, Nebregovo, Novoselani, Peštalevo, Rilevo, Ropotovo, Sarandinovo, Sekirci, Senokos, Slepče, Slivje, Sredorek, Strovija, Crnilište.

Laŭ la censo de 2002 loĝis tie makedonanoj (35,9%), albanoj (26,7%), turkoj (19,1%), bosnianoj (17,5%) kaj aliaj.

Najbaraj municipoj estas:

Opština Caska en la nordoriento, Opština Prilep en la sudoriento, Opština Krivogastani sude, Opština Krusevo en la sudokcidento, Opština Makedonski Brod en la nordokcidento.


Ĉirkaŭ **Opština Dolneni**|  Makedonski Brod |  |  Caska |
|  | Opština Dolneni |  |
|  Kruševo |  Krivogastani |  Prilep |

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (makedone)

Noto
----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Општина Долнени en la makedona Vikipedio.*
**Organometala ĥemio** estas la studo de **organometalaj komponaĵoj**, kemiaj kombinaĵoj kiu enhavas almenaŭ unu el la kemiaj ligoj inter atomo de karbono de organa molekulo kaj metalo, inklude alkalajn, alkalajn teron kaj transirajn metalojn, kaj foje larĝiĝite por inkludi ankaŭ metaloidojn kiel boro, silico kaj seleno. Krom ligoj al organaj fragmentoj aŭ molekuloj, ankaŭ ligoj al 'neorgana' karbono, kiel karbona monooksido (metalaj karboniloj), cianido, aŭ karbido, estas ĝenerale konsiderata organometala. Kelkaj rilataj komponaĵoj kiaj transirmetalaj hidridoj kaj metalfosfinaj kompleksoj estas ofte inkluditaj en studoj de organometalaj komponaĵoj, kvankam strikte parolante, ili ne estas necese organometalaj. La rilata sed distingita termino "metalorganika komponaĵo" referencas al metal-enhavaj komponaĵoj kiu ne havas rektajn metal-karbonajn ligilojn sed kiu enhavas organajn ligandojn. Metal β-diketonatoj, alkoksidoj, dialkilamidoj, kaj metalfosfinaj kompleksoj estas gravaj membroj de tiu klaso. La fako de organometala kemio kombinas aspektojn de tradiciaj neorganika kaj organika kemioj.

Organometalaj komponaĵoj estas amplekse uzataj stoiĥiometre en esplorado kaj industrikemiaj reagoj, same kiel en la rolo de kataliziloj por pliigi la proporciojn de tiaj reagoj (ekz. kiel en uzoj de homogena katalizo), en kiuj la celitaj molekuloj estas polimeroj, medikamentoj, kaj multaj aliaj tipoj de praktikaj produktoj.

Notoj
-----

1. ↑  Crabtree, Robert H..  (2009) *The Organometallic Chemistry of the Transition Metals*, 5‑a eldono, Nov-Jorko, NY: John Wiley and Sons, p. 2, 560, and *sim*. ISBN 978-0470257623.
2. ↑   IUPAC - Goldbook: organometallic compounds. Alirita 2a de Januaro 2021.
3. ↑  Oliveira, José; Elschenbroich, Christoph (2006). Organometallics (3. komplete rev. kaj etendita eld.). Weinheim: Wiley-VCH-Verl. ISBN 978-3-527-29390-2.

* Kategorio Organometala ĥemio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 727018
* GND: 4602390-2
* LCCN: sh86004134
* NKC: ph849152
 |
**Pastriz** [pasTRIZ] estas municipo de Hispanio, en la sudorienta parto de la Komarko Zaragozo kies ĉefurbo estas Zaragozo mem, sed ankaŭ oni konsideras kiel ĉefurbo Utebo-n, se oni ne konsideras tia Zaragozon, kiel provinca kaj regiona ĉefurbo. Ĝi estas en la centroriento de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono). La loknomo devenas de la latina "pastoricium" kun signifo ‘paŝtejo’, kun evoluo pastoricium > pastoricio > pastricio > pastriz.

Geografio
---------

Pastriz estas municipa teritorio en la sudorienta parto de la Komarko Zaragozo, kie ĝi okupas teritorion inter tiu de La Puebla de Alfindén oriente kaj tiu de Zaragozo okcidente. Norde la aŭtovojo *Autovía del Nordeste* (kaj poste paga AP-2) kaj N-2 komunikas inter Zaragozo nordokcidente kaj Alfajarín, Nuez de Ebro kaj Villafranca de Ebro sudoriente. La Naturrezervejo Sotoj kaj Galaĉoj de Ebro okupas parton de la teritorio. 

La loĝloko Pastriz mem estas je nur 15 km sudoriente de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo, je la maldekstra bordo de la rivero Ebro. Ĝi estas sur 187 msm. La loĝloko mem estas tute inter estas inter la ŝoseoj kaj la agrikultura zono de la riverbordo de Ebro. Lokaj ŝoseoj ligas kun Zaragozo kaj La Puebla de Alfindén.

Historio
--------

Estis iam setlejo de araboj, kiuj lasis irigacian reton. Post la konkero de Zaragozo fare de kristanoj granda parto de loĝantaro estis mudeĥaroj kaj poste moriskoj, kiuj estis forpelitaj el 1610, kio rezultos en ekonomia kaj demografia krizo. La plej fruaj dokumentoj en kiuj oni mencias Pastriz estas de la 12-a jarcento, kaj establiĝis kiel loĝloko inter la 13-a kaj 14-a jarcentoj. La unua oficiala dokumento kiu mencias de Pastriz estas regularo de la municipo Zaragozo en 1459. 

La Dom-Palaco de la Barono de la *Guía Real* estis ekkonstruita en la 15-a jarcento fare de la patroneco de la familio Lanuza-Pimentel, kaj nun hegemonias novklasikaj elementoj. La preĝejo estis konstruita en la 15-a kaj 16-a jarcentoj kaj havas mudeĥaran sonorilturon.

Pastriz demografie kreskiĝis fakte jam ekde la dua duono de la 19-a jarcento. Poste kelkaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento, sed en Pastriz tute male, oni plialtiĝis ĝis nunaj 1 300 (2022) pro proksimeco al la ĉefurbo (dormurbo) kaj al la komunikvojoj de la akso de la valo de Ebro.

Ekonomio
--------

Tradicia bazo de ekonomio estis agrikulturo, brutobredado, kaj sekva nutrindustrio, krom ekstera dungado. Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo. Sed ĉefa rimedo nune estas industrio.

El vidindaĵoj menciindas la preĝejo kun mudeĥara sonorilturo, la Dom-Palaco de la Barono de la *Guía Real* kaj naturaj lokoj ĉe la rivero.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Zaragozo

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Pastriz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 808222
* LCCN: n97112722
* VIAF: 147924169
 |