recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La **McDonnell Douglas F-4 Phantom II (F-4)** estas usona jetmotora ĉasaviadilo. F-4 estas rekonata ĉasaviadilo, kiu estis uzitaj de Aerarmeo.

Kiel la ĉefa ĉasaviadilo de Unua mondo, F-4 partoprenis en multaj militoj, kiel Vjetnama milito kaj Falklanda milito, Irana-Iraka milito kaj Golfa milito.

Historio
--------

En 1953, McDonnell Aircraft komencis prilaboron de novan ĉasaviadilon, kiu estis bazita de antaŭa ĉasaviadilo de kompanio, F3H Demon. Uzante novan jetmotoron General Electric J79, Nova modelo ricevis bonan rendimenton en flugo. La 19-an de septembro 1953, McDonnell proponis al mararmeo pri nova ĉasaviadilo. Mararmeo interesis pri nova modelo, sed Grummann XF9F-9 kaj Vought XF8U-1 havis jam havas plenuman supersonikan rendimenton. McDonnell modifis sian ĉasaviadilon kiel tutvetera ĉasbombaviadilo. En 1955 mararmeo ordonis du ekzemplojn XF4H-1 kaj kvin YF4H por fabrikada kvalifiko. La modelo sukcese finis unuan flugon en 1958, kaj F-4 estis donita en servo en 1959.

Post de la komenco de mararmea servo, Usona Aerarmeo ankaŭ selektis F-4 por selekti ĉefa ĉasaviadilo, ĉar Defenda Sekretario Robert McNamara al aerarmeo deziris selekti unuigitan ĉasaviadilon por ĉiuj armitaj fortoj. Aerarmeo interesis pri rolo de ĉasbombaviadilo, tial plibonigis funkcion de armaĵo. En decembro 1964, unua F-4 komencis servon en Aerarmeo.

La F-4 debutis en Vjetnama milito. Unue, F-4 ne ekipis kanonon por aerbatalo, ĉar armea ĉefeco opiinis ke misiloj eblis anstataŭi kanonon. Fakte misiloj kiel AIM-9 Sidewinder efekte interkaptis aviadilojn en Dua Tajvana Markola Krizo. Tamen en Vjetnamio misiloj ofte malfunkciis, tial kiam pilotoj uzis ĉiujn misilojn, oni revenis al aerbazo aŭ ŝipo, ĉar ili ne havis por interkapto. Poste aldonis kanonon en F-4, kaj F-4 eblis batali kun kontraŭulaj aviadiloj, uzante kanonon kiel klasika aerbatalo.

Eĉ post la aperoj de novaj ĉasaviadiloj kun elektronikaj teknologioj, kiel F-15 kaj F-16, danke al bona rendimento kaj malalta operaciadkosto, multaj aerarmeoj daŭrigas operaciadon de F-4 ĝis nun. Nuntempe Greka, Irana, Japana, Sud-koreia, Turka aerarmeo operacias F-4.

Specifaĵo (F-4E)
----------------

* Longo: 63ft 0in (19.2 m)
* Alto: 16ft 6in (5.0 m)
* Enverguro: 38ft 4.5in (11.7 m)
* Maks. rapido: Mach 2.23 (1,472 mph, 2,370 km/h)
* Povejo: Du General Electric J79 jetmotoroj

Referencoj
----------

1. ↑  Knaack, Marcelle Size. Encyclopedia of U.S. Air Force Aircraft and Missile Systems: Volume 1 Post-World War II Fighters 1945–1973. Washington, DC: Office of Air Force History, 1978. ISBN 0-912799-59-5.

Vidu ankaŭ
----------

* Usona Aerarmeo
* Usona Mararmeo
* Northrop F-5

* McDonnell Douglas F-4 Phantom II en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio McDonnell Douglas F-4 Phantom II en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**KÖLCSEY Ferenc** [FErenc KOelĉei] estis hungara poeto, studverkisto, politikisto naskiĝinta la 8-an de aŭgusto 1790 en vilaĝo Sződemeter, Hungario kaj mortinta la 24-an de aŭgusto 1838 en vilaĝo Cseke, Szatmárcseke, Hungario.

Boigrafio
---------

Inter 1796 kaj 1809 Ferenc Kölcsey lernis en la kolegio de Debreceno. De 1810 li estis juropraktikanto en Pest. Tie li ligis dumvivan amikecon kun Pál Szemere. En 1812 li loksidiĝis en komunumo Álmosd, poste en 1815 en Cseke, kie li devis mastrumadi. En 1817 inter la monatoj januaro kaj aprilo vivis en Pest. Tiam aperigis li en la revuo *Tudományos Gyűjtemény* siajn kritikojn pri la poemoj de Mihály Csokonai Vitéz kaj Dániel Berzsenyi, kiuj aprezis erare iliajn verkojn. En 1823 li verkis la Himnusz, al kiu en 1844 Ferenc Erkel komponis muzikon kaj tiu fariĝis la Hungara nacia himno. La tago de 22-a de januaro, en kiu li finis la verkadon de la poemo estas deklarita de 1991 ĉiujare la tago de la hungara kulturo. Ekde de decembro de 1832 ĝis februaro de 1835 li partoprenis en Poĵonjo en la landkunveno, kaj li fariĝis unu el la gvidintoj de la reformopozicio. Li estis unu el la fondintoj de Societo Kisfaludy. Tiutempe li ofte kontribuis en Athenaeum (revuo). En siaj paroladoj li postulis la liberecon de religio, la oficialigon de la hungara lingvo kaj la liberigon de servutuloj. En februaro de 1835 li reiris al Cseke. Krom poemoj li verkis ankaŭ studojn kaj tradukis.

Ĉefaj prozaj verkoj
-------------------

* *Nemzeti hagymányok*, 1823.
* *Országgyűlési napló*, aperis en 1848, kritika eldono en 2000.
* *Parainesis Kölcsey Kálmánhoz*, 1837.

En Esperanto aperis
-------------------

* en Hungara Antologio, 1983: po 1 poemo kaj prozo

Bibliografio
------------

* Rohonyi Zoltán: *Kölcsey Ferenc életműve*. Kolozsvár, 1975.
* Szentimrei Jenő: *Ferenc tekintetes úr* (Biografia romano).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ferenc Kölcsey en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Verkaro de Kölcsey Ferenc
* 
* K.F. versei Arkivigite je 2008-01-03 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 82232
* GND: 119438399
* LCCN: n83232475
* VIAF: 46793974
* ISNI: 0000000108957251
* SUDOC: 032044348
* BNF: 121248246
* MBA: 025c04c5-53e6-4a32-b5e8-e4f5fbd70e42
* NKC: jn20010525118
* ICCU: PUVV417773
 |
La **Kapelo Sankta Marko la evangeliisto** estas romkatolika monumento historia en Hungario, en ekstera parto de vilaĝo Szécsisziget.

Historio
--------

La kapelo estis konstruita en la 13-a jarcento por la iama vilaĝo "Petróc". En la 16-a jarcento pro la kontraŭturkaj bataloj la vilaĝo senhomiĝis, la kapelo ruiniĝis. En 1794 la kirketo estis renovigita, en la sekvaj jarcentoj kelkfoje ĝi renoviĝis, lastfoje en 1964. La apuda tombejo estis uzata ĝis 1945. La kapelo estas uzata dum tago de Sankta Marko la evangeliisto. La vilaĝanoj nomas la kapelon "Márok," sed tiu nomo estas malklara por la sciencistoj.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola sur monteto inter vilaĝoj Szécsisziget kaj Iklódbördőce. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo reliefas. Malsupre meze de la turo la enirejo funkcias. La absido estas preskaŭ kubo. Kelkaj pilieroj apogas la kapelon. Interna interesaĵo estas sidlokoj en la muro ĉirkaŭ la altaro. La altara bildo estis pentrita en la 20-a jarcento.

Fontoj
------

* hungare kun foto
* hungare kun foto
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto (la koncerna teksto estas legebla laste) Arkivigite je 2018-05-18 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare Arkivigite je 2018-05-17 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
View on Suceava (Romania) from Fortess.jpg
Fotokummetaĵo
**Suceava** [suĉava] (hungare: *Szucsáva*; pole: *Suczawa*; germane: *Sotschen* [SOĉn], hebree שאָץ [ŝac] kiel la germana kaj jida vorto por "trezoro") estas urbo en nord-orienta Rumanio, ne malproksime de la ukraina landlimo. Ĝi estas la ĉefurbo de distrikto Suceava. Ĝi situas ĉe la samnoma rivero, 439 kilometrojn nord-oriente de București. Laŭ la stato de 2021 en la urbo vivis 84 322 loĝantoj sur areo de 52 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 1 622 loĝantoj/km². 

* Koordinatoj: 47° 39′ N 26° 19′ O﻿ / ﻿47.650 °N, 26.317 °O﻿ / 47.650; 26.317 (mapo)

Iom pri la urbo
---------------

Ĝi estas la ĉefurbo de la samnoma distrikto (*județ*), grava centro de historie riĉa regiono.
La rumana urbo Suceava situas en Karpatoj proksime al limo kun Ukrainio. En la urbo disvolviĝas celuloza–ligna industrio, ekzistas ankaŭ granda fervoja nodo. En la urbo loĝas multnombra pol-devena aro de elmigrintoj nomataj: „Polonia". Historie ĝi estis ankaŭ hejmo de grandaj grupoj de hungarlingvaj, germanlingvaj kaj judaj urbanoj.

La 12-an de septembro de la jaro 2002 en Urba Muzeo, ĉe sonoj de la Eŭropa himno okazis celebrado pro subskribi Partnerecan Kontrakton inter Suceava kaj ĝia pola partnerurbo Sosnowiec. En la solenaĵo partoprenis delegacioj de ambaŭ urboj kun la Urbestro de Sosnowiec Kazimierz Górski kaj kun Vic-urbestro de Suceava Corneliu Vornicu ĉefrunte. La kontrakto pri partnereco premisas larĝan kunlaboron ne nur en la ekonomia kampo, sed ankaŭ en kultura, eduka kaj sporta. La urbanoj, konsciaj pri la fakto, ke Sosnowiec en la lasta jardeko de la 20-a jarcento ekstreme ŝanĝis sian ekonomian aspekton, intencas utiligi sosnowiec’ajn spertojn en restrukturado de propra industrio[*mankas fonto*]. Al la partneroj en Sosnowiec estas tre valoraj la spertoj de Suceava profiti de EU-monhelpo kaj la evoluigado de internacia kunlaboro.

Situo: nordorienta parto de Rumanio en distrikto Suceava (pole: Bukowina, ĉe limo kun Ukrainio).

* Ekonomia fokuso: industrio celuloza–ligna
* Turismaj allogaĵoj: Fortreso Cetatea de Scaun, Historia Muzeo, larĝaj ripozterenoj (lagoj, arbaroj, parkoj kaj ĝardenoj)

Esperantistoj en la urbo
------------------------

* Ionel Bodale (en la e-ista mondmapo kaj en Facebook)

Ĝemelaj urboj
-------------

La urbo Suceava estas ĝemelurbo de:

* Jinĉŭano (Ĉinio)
* Laval (Francio)
* Bet-Leĥem (Israelo)
* Soroca (Respubliko Moldavio)
* Sosnowiec (Pollando)
* Ĉernivco (Ukrainio)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Suceava en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Urbodoma retejo
* Popolnombrado 2002
* Urba paĝaro Arkivigite je 2014-01-04 per la retarkivo Wayback Machine (rumane)
* Popolmuziko de ĉangohungaroj Arkivigite je 2006-02-16 per la retarkivo Wayback Machine
|  |  |
| --- | --- |
|  Polurinda artikolo | Ĉi tiu artikolo bezonas **poluradon**, ĉar ĝi montras stilajn kaj/aŭ gramatikajn kaj/aŭ strukturajn problemojn, kiuj ne konformas al stilogvido.

---

La priskribo de la problemo troviĝas ĉi tie. Bonvolu ŝanĝi la enhavon por plibonigi la artikolon. |

**Scienca literaturo** en si mem estas kontraŭdiro, se konsideri, ke literaturo estas la verkaro kiu baziĝas sur kreado de fikcia misrealaĵo kaj scienco estas la serioza pristudo de la reala mondo laŭ la fizika regularo.

Tamen kelkaj tendencoj kaj verkoj necentraj de tio, kio nuntempe estas konsiderata kiel normala literaturo, povas kontraŭnature alproksimigi ambaŭ konceptojn.

Plej klara estas la literatureco de la verkaro plej ofte enmetita en ĝenro eseo. Tiukaze oni aludas al alia eco de la literaturo, nome la emo pripensi kaj prilabori specifan stilon, pere de la uzado de literaturaj figuroj cele al la formado de estetika impreso ĉe la legonto. Tio eblas en eseaj verkoj, kiu aliflanke povas pritrakti sciencajn temojn, kiel pri historio, geografio, filozofio, antropologio, ktp.

Laŭlonge de la historio tiuj limoj ne estis tiom precizaj kaj tiele en plej antikvaj literaturoj, kiel de Antikva Grekio, Romio kaj ĉe aliaj civilizoj, tre ofte kvankam pritraktis preskaŭ aŭ entute sciencajn temojn, kiel historiaj aŭ juraj, la scienceco de tiuj verkoj jam eksmodiĝis kaj pro tio nuntempe ebla alproksimigi al tiuj per pli literatura intenco. Tio okazas ĉe verkoj ekzemple de Eŭklido, Aristotelo, Herodoto aŭ Tucidido.

Dum la Renesanco la preskaŭ nova aŭ renovigita intereso pro scienco renovigis ankaŭ la emon verki kaj legi verkojn kiuj temus pri sciancaj temoj, sed per literaturaj strukturoj aŭ stiloj. Unu el la specifaj strukturoj tiam uzataj estis la Dialogo, per kiu fikciaj roluloj povas paroli pri nefikciaj temoj. Tiu ĝenro daŭre estas aktuala kaj ankoraŭ en la 20-a jarcento eĉ la esperanta literaturo profitis ĝin ĉe la *Senĝenaj dialogoj* de Alberto Fernández.

Fine de la 19-a jarcento ekis nova tendenco en fikcia literaturo, nome scienca fikcio, kie per sciencaj aŭ preskaŭ sciencaj temoj oni konstruas tute fikcian rakontaĵon.

Vidu ankaŭ
----------

* Scienca gazeto

* Kategorio Scienca literaturo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La Meŝa-steleo, fotita en ĉ. 1891
La **Meŝa-steleo** (ankaŭ **moaba ŝtono**, **Steleo de Meŝa**) estas steleo (memorŝtono) kun enĉifraĵo en moaba lingvo. Tiu bazalta ŝtono estas la plej malnova memorigaĵo en hebrea-parenca lingvo kaj skribo. En la skribo fieras la moabita reĝo Meŝa – krom konstruado – pri liberigo de sia popolo el la vazala servo kaj tributdevo de norda Israelo sub reĝo Ahab de Dinastio Omri. Ĝi estas datata je ĉ. 850 a.K.

La 124 cm alta, 71 cm larĝa, nigra-bazalta steleo estis malkovrita en 1868 oriente de la Morta Maro ĉe Diban fare de la elzasa misionisto Frederick Augustus Klein, sed pli poste ĝi estis detruita fare de beduinoj de Beni Hamiden, por vendi ĝin en pecetoj. La restaŭrita ŝtono nun videblas en la Louvre en Parizo, unu kopio en la Brita Muzeo en Londono. Oni trovis en 1958 en Kerak pluajn fragmentojn kun simila enĉifraĵo pri la sama evento.

La fondo de la Meŝa-steleo instigis ondon de sciencaj falsigaĵoj en ĉ. 1870.

Graveco de la steleo
--------------------

Dio de Israelo estas menciita en la 18-a vico de la steleo. sorában: **יהוה** **JHVH** (literoj de dekstre)
La steleo gravas kiel historia, lingvistika, skrib-historia kaj biblia fonto.

* Historie, ĝi estas la sola ekstera fonto, kiu firmigas la biblian rakonton (2-a libro de Reĝoj, 3. ĉapitro) pri ribelo de Meŝa, pri ties eksiĝo el la israela vazala stato kaj fondo de ties reĝlando.
* Lingvistike, ĝi estas la sola fonto de la moaba lingvo.
* Skribhistorie, ĝi estas la plej malnova memoraĵo de la prahebera skribo
* Ĝi respegulas bibliajn lokajn kaj personajn nomojn, interalie Kemoŝ *(Kamoŝ)*, nacia dio de Moab, Omri kaj Davido, reĝoj de Israelo. Ĝi estas la plej frua fonto por dionomo JHVH (Jahveh).

Enhavo de la steleo
-------------------

**עמרי מלך ישראל** **Omri, Reĝo de Israelo** La 4-5-a vico de la steleo.
**I. Daŭra venko kaj kaj firmiĝo de regado de Meŝa (1-21a.)**

* 1. Enkonduko pri straigo de la steleo. (1-4a)
* 2. Atako de Omri kaj lia filo kontraŭ Moab, Meŝa venkas Israelon. (4b-10)
* 3. Okupo de Ataro, forigo de la altaro; deportadoj. (10b-14a)
* 4. Atako de Nebo, prirabo de domo de JHVH. (14b-18a)
* 5. Okupo de Jahac, forpelo de reĝo de Israelo, aligo de la areo al Dibon. (18b-21a)

**II. Konstruadoj de Meŝa (21b-31a.)**

* 6. Grandaj konstrulaboroj en Qorcha, urbaj cisternoj; trudlaboro de israelaj kaptitoj (21b-26a)
* 7. de Aróér, de vojo ĉe Arnon, konstruo de Bet-Bamot, Becer, Mahdeba, Diblaten, Baal-Meon. (26b-31a)

**III. Batalo kontraŭ Horonajim (31b-34.)**

* Kategorio Meŝa-steleo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Rentgena foto de la sesfingra maldekstra mano.
**Ses fingroj** sur unu ekstremaĵo (mano aŭ piedo) rare aperas ĉe kelkaj homoj, iam eĉ pare. Tiu ĉi anomalio aŭ inklino al ĝi povas esti hereda. Foje ĉiuj ses fingroj plene funkcias.

La **sesfingreco** estas unu el kazoj de polidaktilio (hiperdaktilio), kiu estas konsiderata kiel difekto de kromosoma deveno.

Sesfingreco en historio kaj kulturo
-----------------------------------

### La sesfingraj personoj en moderna epoko

Ses fingrojn sur ĉiu piedo havis onidire franca reĝo Karolo el Francio, al kies gusto estas alkalkulata ankaŭ fino de modo de ŝuoj kun plilongigita pinto de tiu tempo.

Kripligitan sesan fingron havis sur la mano angla reĝino Anne Boleyn.

Januare de 1933 en Casas Viejas, provinco de Kadizo, Hispanio, okazis anarkiista insurekcio kiu finiĝis per mortigo de du policanoj kaj ĉirkaŭ dudek kamparanoj, krom multaj arestitoj, torturitoj kaj subpremitoj. Plej parto de la mortintoj mortiĝis dum ataka incendio fare de la policanoj de kabano de anarkiista maljuna kamparano kromnome "Seisdedos" kio signifas en la hispana *Ses fingroj* aŭ *Sesfingrulo*. Tiu mortinta anarkiisto (kaj la el la atako forfuĝinta filino) iĝis simbolo de la polica subpremado kiu eĉ kaŭzis tutlandan polemikon kun parlamentaj intervenoj kaj politikaj konsekvencoj. Tia nomo ne estis nur vilaĝa kromnomo sed vera realo, kiun heredis granda parto de la posteuloj, ĉefe la viroj. La fuĝinta filino de "Siesdedos" naskis poste filon kiu havis sesfingrecon en piedoj kaj manoj; tiuj de la manoj estis fortranĉitaj de kuracisto kiu konsilis tion ĉar dum militservo kunuloj povus primoki lin, ĉar fakte ne estis alia kialo, ĉar la nepo de la fama anarkiisto povis bone uzi tiun sesan fingron; tiuj de la piedoj ankoraŭ estis videblaj komence de la 21-a jarcento: la filoj de la nepinoj ne heredis la sesfingrecon.

En la jaro 2005 televida stacio *Nova* publikigis kontribuon pri tio, ke knabo de nomo Matěj Lehár, tiam dekkvarjara, havas sur unu mano ses fingrojn. La kazon laŭ tiuj ĉi informoj konfirmis ankaŭ praktika kuracistino Jiřina Dvořáková. Signife laŭ ŝi estas, ke gepatroj de la knabo de junaĝe instruis la plian fingron percepti kiel bonan aferon. Matěj taksas en sia la rareco tion, ke li pli bone ludas flaŭton, skribas sur komputilo... Nek ortopedoj nek la praktika kuracistino rekomendis ian reguligon.

Vidu ankaŭ
----------

* Normaleco

Eksteraj ligiloj
----------------

* Polydactyly and Syndactyly Arkivigite je 2010-03-07 per la retarkivo Wayback Machine angle
* Polydactylism FAQ Arkivigite je 2009-02-03 per la retarkivo Wayback Machine angle
* Article on polydactylism in cats in New England Arkivigite je 2008-05-09 per la retarkivo Wayback Machine angle
**Sajazarra** [saĥaZAra] estas vilaĝo kaj municipo de Rioĥo (norda Hispanio), nome en la nordokcidenta Komarko de Haro.​

La malgranda municipa teritorio de Sajazarra en la nordokcidento de la regiono.
La kastelo.
Pri etimologio menciindas la deveno de la loknomo *Sajazarra*. Ĝi estas eŭska toponimo kiu devenas el *Saja Zaharra* kiu signifas 'Saja la Malnova', por distingi ĝin disde la najbara municipo Sajuela, kiu signifas 'la malgranda Saja'.​

La loko aperas en dokumento kun la nomo Saggazahar, nome en dokumento de la *cartulario* de San Millán de la Cogolla, kiam la reĝo de Pamplono, Sanĉo de Peñalén, donas terojn el sia teritorio en 1075. Antaŭ la fino de la 11-a jarcento aperas en la Foruo de Miranda de Ebro en 1099 la nomo "Saja". En 1146 aperas jam kun la nuntempa nomo en dokumentoj de foruo al Cerezo de Río Tirón fare de Alfonso la 7-a. En 1169 la reĝo Alfonso la 8-a donis la vilaĝon al la monaĥejo de Valdefuentes, per dokumento datita en Tudela.

Ĝi estis fortikita inter la 12a kaj 13a jarcentoj. En 1463 ĝi estis unu de la kvin urboj fondintoj de la *Hermandad de Álava* kun Vitoria, Miranda de Ebro, Pancorbo kaj Salvatierra. La kastel/palaco estis konstruita en la dua duono de la 15a jarcento kiam la urbo iĝis senjorlando de la familio Velasco. Kaj la urbo kaj la kastelo apartenis al la Grafoj de Nieva. La urbo apartenis ankaŭ al Bugedo.

La rura elmigrado okazis laŭlonge de la 20-a jarcento, de kies komenco oni malaltiĝis el 644 loĝantoj ĝis nunaj 129.

Nuna ekonomio ege dependas de industrio de vinproduktado kaj turismo.

Vizitindaĵoj estas preĝejo kaj ermitejo, kastelo, restaĵoj de la murego, arko, ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Rioĥo

Bildaro
-------

* La arko.La arko.
* La preĝejo.La preĝejo.

Notoj
-----

1. ↑   Abad León, Felipe (2003). «XXVII. De los llanos de Valpierre a la hoz de Foncea». En Colegio Oficial de Ingenieros Técnicos Industriales de La Rioja, eld. *Otras veinte rutas por la Rioja*. Gráficas Ochoa SA. p. 133. ISBN 84-7359-551-3.
2. ↑   Aznar Martínez, Eduardo (2017). Tierras, gentes y voces. El legado del euskera riojano. Pamiela. ISBN 978-84-9172-006-5. Arkivita el originalo la 7an de Januaro 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 795454
* VIAF: 316736131
 |
**Nikolaus HOVORKA** [NIkolaŭs hoVORka], esperantigite **Nikolao HOVORKA,** antaŭ la unua mondmilito **EDLER VON ZDERAS** (barono de Zderas) (naskita la 6-an de decembro 1901 en Tesliĉ, Bosnio; mortinta la 23-an de decembro 1966 en Neunkirchen, Malsupra Aŭstrio) estis aŭstra esperantisto, verkisto kaj redaktoro.

Vivo
----

Nikolao Hovorka estis filo de kuracisto Oskar Hovorka. Li abiturientiĝis en 1921 en la Akademia Gimnazio *(Akademisches Gymnasium)* de Vieno. Poste li studis historion, filozofion, bioligion kaj medicinon en la universitatoj de Vieno, Parizo (Sorbono) kaj Berlino. Li laboris kiel ĵurnalisto kaj publicisto kaj loĝis en Vieno; interalie li ĉefredaktis la ĉiutagan gazeton *Das Kleine Blatt.* De 1938 ĝis 1942 li estis arestita en la naziaj koncentrejoj en Mauthausen kaj Dachau. En 1950 li fariĝis ĉefredaktoro de la katolika ĉiusemajna gazeto *Offenes Wort,* en 1955 de *Freiheit*, kiu estas la organo de ÖAAB, la laborista suborganizo de la konservativa partio ÖVP. Krome li prezidis *Österreichischer Familienbund,* lobian asocion por aŭstraj familioj. Li mem havis tri infanojn.

Esperanto-agado
---------------

Kiel ĉefredaktoro de germanlingva periodaĵo *Berichte zur Kultur- und Zeitgeschichte* li dediĉis konstantan rubrikon al Esperanto. En la 1930-aj jaroj li kunlaboris en *Literatura Mondo* kaj kontribuis al la esperantlingva poemantologio *Dekdu Poetoj* aperinta en 1934.

Antaŭ la dua mondmilito li estis prezidanto de diversaj Esperanto-societoj en Vieno; li organizis kursojn kaj estis sekretario de Aŭstra Esperanto-Asocio.

Fontoj
------

* Robert Winter: *Das Akademische Gymnasium in Wien,* Vieno 1996, paĝoj 186–187.
* Alois Josef Leeb: *Gedenktafel für Anna Hovorka (1905–1954).* En: *Amtsblatt der Gemeinde Wartmannstetten,* n-ro 2/2009, julio 2009, paĝoj 6–7.

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |

Eksteraj ligiloj
----------------

* Poemoj de Nikolaus Hovorka en *Dekdu Poetoj.* Kun enkonduka komento de Kálmán Kalocsay.[*rompita ligilo*]
* Verkoj de kaj pri Nikolaus Hovorka[*rompita ligilo*] en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo Arkivigite je 2007-12-21 per la retarkivo Wayback Machine.
La tiama respondeculo pri la politika decido: la prezidento Fernando de la Rúa.
En Argentino oni nomigis kiel **corralito** [koraLIto] (*bebokorteto* en la hispana) al la limigo de la libera mondispono kaj de fiksaj deponaĵoj, bankokontoj kaj ŝparaĵoj decidita de la registaro de Fernando de la Rúa en decembro de 2001. Ĝi pludaŭris dum preskaŭ unu jaro, kiam oni anoncis oficiale la 2-an de decembro de 2002 la liberigon de la bankaj fondusoj retenitaj. Poste tiu termino trapasiĝis al ĉiuj landoj de hispana lingvo.

La intencita celo estis eviti la eliron de mono for de la banka sistemo, intence eviti tiele tajdon de banka paniko kaj la falon de la sistemo. Laŭ Domingo Cavallo, je la estro de la Ministerio de Ekonomio, tiu decido estis pozitiva por helpi pli etendan uzadon de la elektronikaj pagorimedoj, evitante tiele la impostan fraŭdon kaj provokante la bankigon de la loĝantaro.

La termino estis kreita de la argentina ekonomika ĵurnalisto Antonio Laje en 2001, kiam li havis programeron ĉe la programo de Daniel Hadad. En Argentino oni konas kiel **corralito** (birdokorteto) specon de kaĝeto vatita kaj fermita per reto, kies strukturo povas esti el kano aŭ ligno. Ene de tiu kaĝeto oni lokigas la bebon por ties ripozo aŭ ludado je sekura bonfarto, ĉar tiu ne kapablas eliri el tie senhelpe. La ĵurnalisto klopodis elstarigi pere de analogio la manieron, per kiu la registaro limigis unu el la esencaj liberoj de la uzantoj de ĉiu banka sistemo: tiu por rajti elpreni sian havaĵon el la sistemo en iu ajn momento.

Notoj
-----

1. ↑   Hombres (y mujeres) de radio: Antonio Laje: "Yo no inventé el 'dolar futuro' pero bauticé al 'corralito'"

Eksteraj ligiloj
----------------

* *¿Qué hago con mi dinero?*, Salvados, LaSexta, 29a de januaro de 2012 Arkivigite je 2012-12-22 per la retarkivo Wayback Machine
**Hatje Cantz** - germane *Hatje Cantz Verlag* - estas germanlingva libroeldonejo. Ĝi fondiĝis en 1947 je la nomo *Verlag Gerd Hatje* kaj havas sian centran oficejon en Ostfildern apud Stutgarto.

La eldonisto *Gerd Hatje* en 1945 ricevis licencon malfermi eldonejon por noveloj kaj romanoj de la monda literaturo, sian firmaon li nomis *Humanitas Verlag*. En 1947 ĝi ricevis la nomon *Verlag Gerd Hatje* kaj iom post iom iĝis unu el la gvidaj germanaj eldonejoj pri antikva arto, arto de la 20-a jarcento, fotografio, arkitekturo kaj dezajno. Plia fokuso estas ekspoziciaj katalogoj de internaciaj artaj muzeoj. En 1990 li vendis la eldonejon al la presejo *Dr. Cantz’sche Druckerei*. Komence la eldona serio tenis la ĝisnunan eldonejan nomon, sed en 1997 ĝi ŝanĝiĝis al la nomo *Hatje Cantz*.

Por plia internacia distribuo de la produktaĵoj la firmao kompreneble intense kunlaboras kun alilandaj eldonejoj kaj tial prezentiĝas en internaciaj librofoioj kiel ekzemple la frankfurta librofoiro en Germanio.
Enirejo al la museo
La **Naturhistoria muzeo de Bamberg** (germane *Naturkunde-Museum Bamberg*) troviĝas en la dua plej granda urbo de Supra Frankonio, Fleischstraße n-ro 2. Ĝi apartenas al la Ŝtataj kolektoj de naturhistorio en Bavario.

Muzeo en muzeo: Salonego de la birdoj
-------------------------------------

La t.n. Salonego de la birdo, historia ekspoziciejo, apartenas al la vidindaĵoj de la urbo. Kvazaŭ estante muzeo ene de muzeo, ĝi prezentas origine konserviĝintan kabineton pri naturalaĵoj el la tempo de Klerismo. Princelektisto Francisko Ludoviko de Erthal fondis ĝin en la jaro 1791 kaj konstruigis ĝin en la fruklasikisma stilo. Ĝis nun ravas la aŭlo la vizitantojn pro sia nobla arkitekturo kaj la granda bunteco de remburitaj bestoj malantaŭ altvaloraj vitrinoj.

Modernaj daŭraj ekspozicioj
---------------------------

### Trezoroj el rokoj

En la interno de la tero estiĝis trembrilantaj kristaloj. Tre karaj eblas spekti en malheligita ejo kaj samtempe oni informiĝas malenue pri ties estiĝo.

### Prahistorio de Frankonio

Ante 150 milionoj da jaroj sur la pavimo nuna estis akvo kun nenombreblaj bestetoj, de tempo al tempo ege strangaj. Iliaj fosilaĵoj rakontas la prahistorion de Frankonio al ni.

### El la terokerno al la terosupraĵo

Modeloj, iluminitaĵoj kaj aliaj elmontritaĵoj donas respondojn al ĉiuj demandoj starigitaj koncerne la estiĝon kaj la konstruon de la terstratumoj. La geologia historio de la (regiona) pejzaĝo kaj la granda graveco de teropavimento kiel vivmedio estas aliaj temoj pritraktitaj.

### Bunteco de la bestoj

Belaj bestopreparaĵoj antaŭ naturimitantaj fondoj montras kvazaŭ ĉiujn ĉe ni vivantajn mambestojn. Ankaŭ maloftaj specioj (lupo, urso) videblas. Raraĵo estas ekzemplero de la iam ne ofte ekzistanta Quagga-zebro. Superrigardoj genealogiaj de la bestoj prezentiĝas en la historia salonego.

Diaporamo
---------

Projekciado impona klarigis al oni ne nur la fascinan bunetecon de la naturo aŭ ties interajn konektojn. Oni krome informiĝas pri la rolo de la homo ene de la biosfero kaj pri la de tio rezultiĝantaj defioj. La moderna tekniko garantias travivaĵojn neforgeseblajn.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Technophysiotameum Bambergense en la latina Vikipedio.*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Naturhistoria muzeo de Bamberg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Hejmpaĝo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 525810
* GND: 1700680-6
* LCCN: no2010197240
* VIAF: 133341193
 |
***Beethoven*** estas usona prifamilia komedia filmo de 1992, reĝisorita de Brian Levant en kiu stelulas Charles Grodin kaj Bonnie Hunt kiel George kaj Alice Newton, respektive. Ĝi estas la unua filmo el ok ĝis 2014 de la filmoserio "Beethoven".

La filmo estis verkita de John Hughes (sub la pseŭdonimo Edmond Dantès, rolulo de la franca romano La grafo de Montekristo) kaj Amy Holden Jones. La historio centriĝas al San-Bernarda hundo nomita laŭ la komponisto Ludwig van Beethoven kaj posedita de la familio Newton. En la filmo kunstelulas Nicholle Tom kiel Ryce Newton, Christopher Castile kiel Ted Newton, Sarah Rose Karr kiel Emily Newton, Stanley Tucci kiel Vernon, Oliver Platt kiel Harvey, kaj Dean Jones kiel Dr. Herman Varnick. La filmomuziko estis tiu komponita de Ludwig van Beethoven mem.

Tiu filmo rakontas la historion de hundido San-Bernarda kiu post hazardo en vendejo de dorlotbestoj, kie ĝi estis vendota, fuĝas el maliculoj kaj venas ĉe la familio Newton. La infanoj tute volas tuj adopti ĝin, sed la patro malpretas. La hundo, nomita Beethoven ĉar li bojis al la 5-a simfonio de Beethoven, faris, ke Ted ekestu respektata en la lernejo, ke Emily, la plej juna, evitu dronon en la ĝardena naĝejo, kaj ke Ryce, nepopulara adoleskuliuno estu finfine atentita de Mark, la donĵuano de la lernejo. Ĉio ŝajnas bone en ordo, ke eĉ George ekŝatas la hundon. Sed la veterinaro de la familio estas reale malica krimulo kiu serĉas hundojn por pratiki eksperimentojn kaj muntas komploton por reakiri Beethoven.

* Kategorio Beethoven (filmo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 701559
 |
La Evoluono
La Evoluono en Madurodam
Internaĵo en 1968
Radio memorigaĵo
La **Evoluono** (nederlande: Evoluon) estas fungaforma konstruaĵo en Eindhoven Nederlando.

Ĝia celo: esti ŝildo por la teknologia progreso kaj speciale por tiuj aspektoj ĉe kiuj la firmao Philips estis envolvita. La futurisma nifo simila kupolo havas diametron de 77 m kaj la betono de ĝi estas kuntenata de 169 kilometro da streĉkablo.

La formo de la konstruaĵo estis planita de arkitekto Louis Kalff en 1966, okaze de la 75 jara ekzisto de Philips, kaj 'donacita' al la urbo Eindhoven.

La Evoluono estis ekde 1966 ĝis 1989 uzata kiel eduka teknologiomuzeo, sed ekde 1989 ne plu havis publikan funkcion. Laŭ la firmao Philips (posedanto de la konstruaĵo) fariĝis tro multekosta por sufiĉe aktualigi la ekspoziciojn. Ekde 1996 ĝi estas kongresa kaj eventa centro.

En 2004 fare de Jules Ruis estis fondita la Fondaĵo Amikoj de la Evoluono. Tiu fondaĵo celas restarigi la Evoluonon kiel ikono por teknologio kaj progreso.

En la miniatura urbo Madurodam estas miniatura kopio de la Evoluono.

Eksteraj ligaĵoj
----------------

* Oficiala retejo
* Historio de la Evoluono (Angle/Nederlande)
* Amikoj de la Evoluono Arkivigite je 2007-07-01 per la retarkivo Wayback Machine (Nederlande)

* Evoluono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Evoluono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Muzeodomo
Enirejo al la muzeo
La **Muzeo Levi Strauss** (germane: *Levi-Strauss-Museum*) troviĝas en Buttenheim, Markstraße nr 33.

Historio
--------

La naskiĝdomo de Levi Strauss konstruitis ĉ. la jaro 1786. Iam temis pri unuetaĝa framskeleta domo. Ne antaŭ la 19-a jarcento ĝi akiris sian unuan aspekton. Strauss loĝis tie kun la gepatroj kaj ses gefratoj teretaĝe. Ekde la jaro 2000 ĝi gastigas la intertempe plurfoje premiitan Strauss-muzeon. Enla 2011-a jaro povis esti finita la pligrandigo de la flanka domo (Marktstraße nr 31). De tiam la muzeo havas ankaŭ salonoj por nedaŭraj ekpozicioj kaj specialaj kunvenoj, kafejon kaj butiketon.

Levi Strauss
------------

En la tuta mondo famiĝas la ĝinzoj de Strauss. Ties "patro" naskiĝis en 1829 kun la nomo Löb Strauß; la turniĝpunkto en lia vivo estis la elmigro Usonon en 1848. En San Francisko li finfine fondis komercan domon por ŝtofoj, vestaĵoj kaj ĉiuj aliaj aferoj kiuj povus esti utilaj por orserĉistoj kaj aliaj pioniroj de la Sovaĝa okcidento.

Vakeraj pantalonoj
------------------

La tajloristo Jacob Davis el Reno (Nevado) unuafoje plisolidigis per nitoj la de li kudritajn pantalonojn ĉe lokoj tre uzitaj. Por tiu ĉi inventitaĵo li akiris, kune kun Strauss, patenton. Je la komenco ili estis simpla laborvestaĵo por la homoj de la usona okcidento, sed baldaŭ la ĝinzoj iĝis la plej ofte portataj pantalonoj en la tuta mondo.

Etendigo en 2011
----------------

En la muzea butiko situanta en la nova apuda konstruaĵero troviĝas ĉiam la aktualaj kolektoj da specimenoj de ĝinzoj. Specialaĵo estas "Levi's Vintage Clothing", reproduktitiaj ĝinzoj laŭ la originalaj modeloj. Ili alie en Germanlando nur en malmultaj vendejoj haveblas. Okazas krome diversaj nedaŭraj ekspozicioj pri la temo de vakeraj pantalonoj. Por grupoj (lernantoj, aliaj) ekzistas aparta pedagogia seminariejo.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Museum Levi Strauss en la latina Vikipedio.*

Eksteraj ligiloj
----------------

Hejmpaĝo
Klostra kirko eksa, la nuna ekspoziciejo La **Aktiva Muzeo - kamparanaj moroj** (germane: *Aktivmuseum - Ländliches Brauchtum*) troviĝas en Breitungen, Germanujo, ene de la komplekso de Kastelo Breitungen.

Priskribo
---------

La malfermo de la muzeo en 1994 estis grava paŝo por utiligo konforma al ĉiuj normoj monumentprotektadaj de la kadikiĝanta flanka rezidejo de la dinastio de Henneberg. Ĉefa temo de la muzearo estas la kampara ĉiutaga vivo en Breitungen dum la komenciĝo de la 20-a jarcento.

Kolektoj
--------

Rekonstruitaj ĉambroj kun inventaro vivigas la ĉambraron de tiuj tagoj (tagĉambro, dormĉambro, kuirejo ktp.). En apuda salono troviĝas surloken transmetita vilaĝa lernejo kun originala meblaro.

Krom nura vizitado tia interagada Aktiva Muzeo lasis la vizitantojn ankaŭ praktike provi ĉu ili sukcesus vivi sub la tiamaj kondiĉoj. Ekzemple per panbakado, buterfarado, produktado de feltaĵoj senpere al oni konatiĝas la lokaj kutimoj kaj moroj.

Regulaj okazoj estas la dimanĉoj pro la tuta familio, kiuj staras sub diversaj motoj.

Apuda monakeja baziliko Herrenbreitungen
----------------------------------------

Vizito de la en 1112 konsekrita kirko apud la en renesanca kastelo troviĝanta muzeo enkondukis onin en alian kulturhistoriaĵon de la regiono. En ekspozicio ene de la turo oni estas informata pri la evoluo de la plej granda rura komunumo de Suda Turingio. Ties unua mencio estis jam en 933. Krome oni ricevas enrigardon en la historion de la ordeno de la benediktanoj, la dinastion de la grafoj de Henneberg, la Modernan epokon en tiu ĉi regiono.

La speciala medio kaj la elstara akustiiko de la baziliko famigis ankaŭ la koncertojn kiuj okazas ĉiujn somerojn surloke.

Literaturo
----------

Museumsverband Thüringen (eld.): *Museen in Thüringen*, Edition Leipzig 2001, ISBN 978-3-361-00612-0, p. 34-35

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Aktiva Muzeo (Breitungen) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Pri la muzeo sur la urba retpaĝaro oficiala.[*rompita ligilo*]
La muzea memorigloko.
Detaloj pri la bataloj in situ.
La t.n. *Napoleona ŝtono* ĉe *Windknollen* surmontete en Cospeda.
La **Muzeo 1806** (germane: *Museum 1806*) troviĝas en Jena-Cospeda kaj memorigas onin pri la bataloj surlokaj de la tempo de Napoleono Bonaparte, Jenaer Straße nr 12.

Priskribo de la loko
--------------------

Dediĉas sin la muzeo al eventego el la eŭropa historio: la Duobla batalo ĉe Jena kaj Auerstedt dum la Tria napoleona milito, en la 14-a de oktobro 1806.

Estinte privata kolekto, la ekspozicio publiken ekmontritis en 1999 en nova formo kaj kun nova enhavo. Tenadas kaj prizorgas ĝin la Instituto pri milithistoria esplorado de Jena *(Institut zur militärgeschichtlichen Forschung Jena 1806 e.V.)* kun daŭra subteno - ankaŭ kolektere - de la Urba muzeo de Jena. Ĝi situas rekte sur la iama batalkampo.

Ekpozicia travivaĵo
-------------------

Elmontritaĵoj pri la batalo kaj la militoj de 1806/07 inter Prusio kaj Franclando, riĉa kartaro kaj bildaro kiel ankaŭ raportoj de tiutempuloj informas rave la vizitantojn. Tia ĉio ebligas onin konkrete imagi al si la spacajn kaj strategiajn kondiĉojn de la historia luktado.

Krom detaloj pri la antaŭa historio, la kialoj, la paso de la eventoj, la mondpolitikaj sekvoj kaj la armila tekniko gravas ankaŭ la ŝanĝoj en la ĉiutaga vivo de la tuŝitaj homoj en la regionoj kaj la soldatoj kiel unuopuloj.

La rondiradon tramuzean plibonigas aŭd-vida eksplikilo. Akompanas la daŭran ekspozicion dum la tuta jaro multaj pluaj aranĝoj de la menciita societo (i.a. prelegoj, individuaj rondgvidadoj enmuzea kaj sub libera ĉielo).

Vidu ankaŭ
----------

* Muzeo Kastelo Auerstedt
* Napoleona ŝtono, sur la proksima Windknollen-monteto

Literaturo
----------

* Museumsverband Thüringen (eld.): *Museen in Thüringen*, Edition Leipzig 2001, ISBN 978-3-361-00612-0, p. 108-109

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Muzeo 1806 (Jena-Cospeda) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informo pri la loko.
* Hejmpaĝo de la muzeo.
La fondanto de nia gazeto antaŭe propagandis la vienan bakarton en la franca ĉefurbo. Eble la tipe franca krescentforma bulko "Croissant" estas sekve de aŭstria origino. Surfoto la de li fondita bakejo, fotita en 1909, adreso: 92, rue de Richelieu. Hodiaŭa markemblemo de "Die Presse".
**Die Presse** estas aŭstria bonkvalita ĵurnalo. Ĝi fondiĝis fare de la entreprenisto August Zang (1807-1888) en la revolucia jaro 1848 laŭ parizaj modeloj.

Establo kaj fermo
-----------------

Frontpaĝo de la 3a de julio, 1848, de la unua numero de la origina *Die Presse*.
La unua numero de ĉi tiu ĵurnalo eldoniĝis la 3-an de julio 1848 kaj estis pioniro ne nur de la ĵurnalista sed ankaŭ de la teĥnika modernigo de la aŭstria gazetaro. Ekde la 1864-a jaro ĝin malfortigis la foriro de gravaj redaktoroj, kiuj estis fondontaj rivale la gazeton *Neue Freie Presse*. En 1867 la ĵurnalo ekapartenis al akcia kompanio kaj specialiĝis en publikigado de oficialaj anoncoj. Ĝi ĉesigis sian eldonon en 1896.

Renaskiĝo
---------

Post la Dua Mondmilito la historiisto Ernst Molden refondis la gazetarprodukton sub la malnova tradicia titolo *Die Presse*. Komence de la 26-a de januaro 1946 la eldonmaniero estis unufoja dum semajne kaj finfine ĉiutaga de post la 19-a de oktobro 1948.

La poste far Fritz Molden, Otto Schulmeister, Thomas Chorherr kaj Julius Kainz eldonita ĵurnalo estas liberalkonservema kaj ekonomiproksima. La eldonkvanto en la jaro 2009 estis 83.300. Grava ĉefredaktisto estis Wolf In der Maur. Inter 2004 kaj 2012 ĉefredaktoris Michael Fleischhacker.

Literaturo
----------

* A. Wandruszka, *Geschichte einer Zeitung* , 1958
* F. Endler, *Österreich zwischen den Zeilen*, 1973
* J. Kainz und A. Unterberger (Eld.), *Ein Stück Österreich - 150 Jahre Die Presse*, 1998
* *150 Jahre Die Presse*, Ekspozicikatalogo, Historia Muzeo de la urbo Vieno, 1998
* Jim Chevalier, *August Zang and the French Croissant: How Viennoiserie Came to France*, CreateSpace 2009 (E-book), ISBN 1442145633, 9781442145634

Vidu ankaŭ
----------

* Pia Maria Plechl
* Paula von Preradović

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Die Presse en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hejmpaĝo de la ĵurnalo "Die Presse". germane
* La unua numero de 1848 el la komplete sur la interreto disponebla arhivo! germane
* Pri la libereco de la gazetaro. Arkivigite je 2021-04-23 per la retarkivo Wayback Machine germane
* Pri la veraj fontoj de franca bakaĵo. Arkivigite je 2011-10-02 per la retarkivo Wayback Machine angle
La literatura muzeo en Bauerbach.
Apuda gastejo kun alia ekspozicio pri la geniulo.
La **Schiller-domo** (germane *Schillermuseum/Schillerhaus*) troviĝas en Bauerbach (Turingio), Hauptstraße nr 3.

Priskribo
---------

La 7-an de decembro 1782 vespere alvenis Friedrich Schiller en Bauerbach post vojaĝo tra neĝo kaj malvarmo el Meiningen. Li nomis sin *D-ro Ritter* kaj prisilentis sian domicilon fuĝante. La duko Karl Eugen de Virtembergo estis postulinta de Schiller, post la surscenejigo de La Rabistoj en Mannheim, ĉesigi la verkadon kaj koncentriĝi pri la profesio kuracista.

Tiam iĝis klare por la juna aŭtoro ke tio amputus al si la unikan vojon furori. Helpon donis Henriette von Wolzogen, patrino de la iama samklasano kaj poste bofrato Wilhelm. Ŝi ofertis al Schiller ekzilon sur sia bieno en Bauerbach, kio ne estis frekventata sed nur de tempo al tempo vizitata de ŝia familio. Tie Schiller izolite vivis ĝis la somero de 1783 verkante novan version de *Fiesko* kaj skizante la intrigon kaj la unuajn scenojn de *Don Karlos* (kies premiero estis en la Imperiestra salonego (Erfurt).

Sed la ĉefa okupiĝo en Bauerbach estis la skribado de *Luise Millerin - Kabale und Liebe*. Kun la finfarita manuskripto Schiller revojaĝis en la 24-a de julio 1783 al Mannheim, kie oni ofertis al li la postenon de oficiala Teatra poeto.

Kolektoj
--------

Al tiuj okazoj de inter 1780-83, kiuj ege influis la vivon de Schiller, dediĉas sin eta ekspozicio (malfermita en 2005, remalfermita en 2009). Jam frue la vilaĝano estis konsciaj pri la graveco de la okazoj. En 1837 menciitis la unua aranĝo omaĝe al Schiller ene de la biena domo. En 1935 estis aĉetita la bieneto, ŝanĝita en muzeeton kaj plurfoje restaŭrita la sekvantajn jardekojn.

Ĝis la jaro 1905 reiras la tradicio ludigi dramojn ŝilerajn surloke. Tio estas dokumentita ekde 1991 en la ekspozicio *Schillerort Bauerbach* en la proksima gastejo *Zum braunen Roß*, kie Schiller ofte manĝis. La fasadon ornamas mokantaj versoj el ŝilera poemo.

Literaturo
----------

* Museumsverband Thüringen (eld.): *Museen in Thüringen*, Edition Leipzig 2001, ISBN 978-3-361-00612-0, p. 33
* Richard Elsner: *Idylle in Bauerbach. Eine Schiller-Novelle*, E. Sicker Verlagsbuchhandlung, Berlin, 1940

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Schiller-domo (Bauerbach) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Pri la literatura muzeo sur la retpaĝoj de la fondaĵo *Klassik Stiftung*.
La **Vilaĝa muzeo de Altkirchen** (germane *Dorfmuseum Altkirchen*) troviĝas en Altkirchen, Am Freibad Nr. 7.

Priskribo
---------

La vilaĝa muzeo inaŭguritis en la 1982-a jaro. La daŭra ekspozicio permesigas superrigardon pri la historio kaj la tradicioj de la regiono.

Kolektoj
--------

Inter la elmontritaj objektoj troviĝas agrokultivadiloj el pluraj jarcentoj, iloj por envilaĝe tipaj laboroj kaj meblaroj. Elstaraĵo estas tradicia kamparana festkostumo kun riĉe ornamita kapoparto (germane: *Hormt*). 

Alian sekcion gastigas la kabineto pri naturaĵoj kun la *Mirinda arbo de Görlitz* kaj dioramo pri surlokaj kantobirdoj kaj aliaj bestoj. Informtabuloj eksplikas la geologian evoluon de la ĉirkaŭanta montetoza leŭso-lando, la klimaton, la veteron kaj prezentas multon da naturaj monumentoj de la medioj. 

Allogegaj estas 26 ŝlifitaj borkernoj el geologiaj tavoloj ĝis 600 m da profundeco el terenoj de la vilaĝo. Kune kun stratigrafia skizo ili klarigas evoluojn dumjarmilionajn de la terglobo.

Literaturo
----------

* Museumsverband Thüringen (eld.): *Museen in Thüringen*, Edition Leipzig 2006, ISBN 978-3-361-00612-0, p. 20

Eksteraj ligiloj
----------------

Pri la muzeo sur la retpaĝaro urba. Arkivigite je 2014-10-25 per la retarkivo Wayback Machine
Iama turakvujo kun surirebla senluma kamero; la speguloptiko estas bone ekkonebla
La **Museum zur Vorgeschichte des Films** estas daŭra ekspozicio pri la evoluo de movataj bildoj antaŭ la invento de la kinematografio. Kune kun la tutmonde plej granda surirebla senluma kamero la muzeo loĝas en turkakvujo 38 metrojn alta en la urboparto Broich de Mülheim ĉe Ruhr. La turakvujo estas kune kun la najbara ringlokomotivejo ero de la Itinero de la Industrikulturo.

Senluma kamero
--------------

Figuraĵo de la senluma kamero kaj de la muzeo
La turkakvujo estis konstruata en 1904 rande de la fervojo-ĉefriparejo en Mülheim-Speldorf por la provizado de la lokomotivoj en la proksima ringlokomotivejo kaj sur la malsupra Ruhr-fervojo. En 1943 aeratako detruis la instalaĵojn preskaŭ komplete, tamen la turkakvujo restis sendifekta.

En ĝia akvujo oni instalis laŭ ideo de *Werner Nekes* okaze de la Landa Ĝarden-Ekspozicio „MüGa" 1992 la plej grandan surireblan senluman kameron tutmonde. La teknikaĵoj devenas de la fimao Carl Zeiss Jena; oni financis la kostojn de 250.000 € tute per donacoj.

La senluma kamero ebligas ĉirkaŭrigardon je 360° super la terenon de la Ĝarden-Ekspozicio kaj la Ruhr-promenejoj. Sur la projekcitablo ĉiuj objektoj je distanco de 13 metroj ĝis la horizonto estas klarkonture bildigeblaj.

* La optiko konsistas el turnebla kapo kun klinebla spegulo kaj objektivo.
* La spegulo havas diametron de 300 mm.
* La objektivo estas enfokusigebla trilensa sistemo kun malfermaĵo de 40 mm kaj malfermproprcio de 1:65.
* La distanco inter objektivo kaj projekcitablo estas 9 m.
* Objekt- kaj bildangulo estas pokaze 8º.

Muzeo pri la prahistorio de la filmo
------------------------------------

Post kiam la akvujo ricevis en 1992 sian novan utilon kiel surirebla senluma kamero, la turo mem kaj ĝia fundamento estis post mallongtempa uzado kiel gastejo denove malplena. Nur en 2005 sufiĉe da mono estis disponebla por komenci novformadon de la turo-interno kaj por la instalaĵo de muzeo. La ekspozicikoncepton ĉefe planis arkitekto *Hans-Hermann Hofstadt*, La malfermado de la muzeo okazis septembron 2006.

Sur la tri etaĝoj malsupre de la akvujo estas ekspozicio kun 1100 pecoj el la kolekto de industriisto *KH. W. Steckelings* el Wuppertal. El la tempo inter 1750 kaj 1930 ĉi tiuj dokumentas la teknikan evoluon antaŭ la invento de la kinematografio, do „kiel la bildoj lernis iri". Ekspoziciaĵoj estas interalie kalejdoskopoj, magiaj lanternoj same kiel rigardokestoj kaj aliaj mirakliloj, kiuj revivigas por la vizitantoj la epokon antaŭ la inventado de filmo kaj foto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Camera Obscura – Museum zur Vorgeschichte des Films Arkivigite je 2017-04-05 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Museum zur Vorgeschichte des Films en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La belfrido, resto de la kastela komplekso
**Kastelo Osterstein** (germane *Schloß Osterstein*) troviĝas en Gera-Untermhaus (Germanujo). Grandparte temas pri pereinta kastelo.

Historio
--------

Kastelo Osterstein estis impona vidindaĵo de la urbo Gera kaj donis sian nomon al la nuna urbokvartalo: "Unter dem Hus (=malsupre de la domoj)" iĝis "Untermhaus". Ekde 1560 konstruitis renesanca rezideja kastelo tie, kie estis antaŭe burgo konstruita sur fundamentoj de bronzepoka rempararo. Ĝis mallonge antaŭ la fino de la Dua mondmilito loĝis surloke anoj de la dinastio Reuß. En la 6.4.1945 la kastelo detruitis ege per bombaviadiloj kaj forbrulis komplete. La altvalora meblaro kaj ne plu reprodukteblaj eroj de la princaj artkolektoj pereis. La ruinojn oni eksplodigis en 1946/48 respektive en 1962.

Konservitis nur gvatturo, kiu ricevis poste konusan spajron kaj servas kiel belvidejo. Krome ekzistas ankoraŭ restaĵoj de ekonomiaj ejoj. Sur la ebenaĵo de la ĉefaj kasteleroj faritis gastejo por ekskursantoj.

Rekonstruprovoj
---------------

En 1993 malkovritis ĝardena halo kun belaj stukaĵoj. Poste oni ankaŭ taŭgigis salonojn por ekspozicioj artaj. Amikara societo speciale okupiĝas pri la refarado de la areo. Oni ankaŭ sukcesis reaperigi parton de la iama kastela ĝardeno.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kastelo Osterstein (Gera) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Historia kastela
* Prie sur la oficialaj urbaj paĝoj Arkivigite je 2016-02-03 per la retarkivo Wayback Machine
**Hacinas** [aZInas] estas loĝloko kaj municipo en la sudoriento de la provinco Burgoso, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Sierra de la Demanda*.

Geografio
---------

Mapo de la komarkoj de Burgoso. Sierra de la Demanda, ruĝe, sudoriente.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 7,90 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 151 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn ekde la komenco de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono.

Ĝi distas 60 km de Burgoso, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento. La ruinoj de la kastelo de Hacinas estas sur la plej alta zono de la loko. Tiu konstruaĵo, probable starigita fine de la 9-a jarcento, ludis gravan rolon pro sia strategia ejo dum la limaj konfliktoj inter la graflando Kastilio kaj la regno Navaro.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo, kaj certe fosiliaj arboj. La unuaj tiaj restaĵoj aperis en la 1840-aj jaroj, enterigitaj kaj ĉirkaŭitaj de rivera materialo. La unua fosilia arbo estis translokigita al la loĝloko en 1976 kaj restis ekspoziciita al publiko. Poste oni translokigis aliajn kaj en la aktualo, oni ekspozicias en Hacinas tri fosiliajn arbojn. Krome estas almenaŭ aliaj sep enterigitaj. Ekde fino de Januaro 2009 estas malfermita al publiko la Centro de Vizitantoj de la Fosilia Arbo, kie la vizitanto disponas el ampleksa informo pri fosiliaj arbaroj, ĉu en Hispanio ĉu tutmonde.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 778049
 |