|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri speco de kemia kombinaĵo. Koncerne aliajn signifojn aliru la apartigilon Salo (apartigilo).* |

hidrato de nikela klorido NiCl2·6H2O estas verda salo
**Saloj** estas jonaj kombinaĵoj, kiuj posedas ian ajn negativan jonon krom hidroksida jono (OH−), kaj ajnan pozitivan jonon krom hidrogena jono (H+).

Multaj saloj troviĝas en la naturo, kaj miriadoj da aliaj estis preparitaj en la laboratorio. Natria klorido (NaCl), kuir-salo aŭ tabla salo, estas verŝajne la plej konata el ĉiuj saloj. Sed kiam oni uzas la terminon salo, oni devas pensi en ĝenerala maniero, kaj ne uzi ĝin sole por NaCl.

Tipoj de salo
-------------

Eblas klasifiki salojn laŭ diversaj metodoj. Saloj kiuj produktas hidroksidajn jonojn kiam solvite en akvo estas nomitaj *alkalaj saloj*. Saloj kiuj produktas acidajn solvaĵojn estas *acidaj saloj*. *Neŭtraj saloj* estas tiuj saloj kiuj estas nek acidaj nek bazaj. Ambaŭ-jonoj enhavas anjonan kaj katjonan centrojn en la sama molekulo, sed ne estas konsideritaj saloj. Ekzemploj de ambaŭ-jonoj estas aminoacidoj, multaj metabolitoj, peptidoj kaj proteinoj.

Ecoj
----

BMIM+PF6−, jona likvo
### Koloro

Plejaj solidaj saloj estas travideblaj, ekzemple natria klorido. En multaj kazoj, la ŝajna opakeco aŭ travidebleco nur rilatas al la diferenco en grandeco de la individuaj kristaloj. Ĉar lumo reflektiĝas de la grenlimoj (limoj inter kristaletoj), pli grandaj kristaloj emas esti travideblaj, dum la polikristalaj agregaĵoj aspektas kiel blankaj pulvoroj.

Saloj ekzistas en diversaj koloroj, kiuj venas el aŭ la katjonoj aŭ la anjonoj. Ekzemple:

* natria kromiato estas flava pro la kromiata jono
* kalia dukromiato estas oranĝa pro la dikromiata jono
* kobalta (II) nitrato estas ruĝa pro la kromoforo de la hidrata kobaltoII) ([Co(H2O)6]2+).
* kupra (II) sulfato estas blua pro la kupra(II) kromoforo
* kalia permanganato havas la violan koloron de la permanganata anjono.
* nikela klorido tipe estas verda pro la hidrata nikela(II) klorido [NiCl2(H2O)4]
* natria klorido, magnezia sulfato heptahidrata estas senkoloraj aŭ blankaj ĉar la konsistigantaj katjonoj kaj anjonoj ne sorbas lumon en la videbla parto de la spektro.

Malmultaj mineraloj estas saloj, ĉar ili solviĝus en akvo. Simile, neorganikaj pigmentoj emas ne esti saloj, ĉar nesolvebleco necesas por rezisto. Iuj organikaj tinkturoj estas saloj, sed ili estas preskaŭ tute nesolveblaj en akvo.

### Gusto

Diversaj saloj havas ĉiujn kvin bazajn gustojn, ekzemple, sala (natria klorido), dolĉa (plumba diacetato, kiu ingestite kaŭzas plumbovenenadon), acida (kalia bitartrato), amara (magnezia sulfato), kaj umama (mononatria glutamato).

### Odoro

Saloj de fortaj acidoj kaj fortaj bazoj ("fortaj saloj") estas nevolatilaj kaj ofte senodoraj. Aliflanke, saloj de malfortaj acidoj aŭ malfortaj bazoj ("malfortaj saloj") povas odori kiel la rilata acido (ekzemple, acetatoj kiel acetata acido (vinagro) kaj cianidoj kiel hidrogena cianido (migdaloj)), aŭ la rilata bazo (ekzemple, amoniaj saloj kiel amonio) de la enhavataj jonoj. Malrapidan partan disiĝon ofte akcelas la ĉeesto de akvo, pro tio ke hidrolizo estas la alia duono de la inversigebla reakcio, la formiĝo de malforta salo.

### Solvebleco

Multaj jonaj kombinaĵoj estas signife solveblaj en akvo aŭ alia polara solvanto. Malkiel molekulaj kombinaĵoj, saloj disociiĝas en solvaĵo al anjonaj kaj katjonaj komponantoj.

La krada energio, la kohera forto inter la jonoj en solido, regas la solveblecon. La solvebleco dependas de kiel bone ĉiu jono interagas kun la solvanto, do diversaj trajtoj evidentiĝas. Ekzemple, saloj de natrio, kalio kaj amonio estas solveblaj en akvo. Ne solveblas amonia heksakloroplatinato kaj kalia kobaltonitrito. Plejmultaj nitratoj kaj sulfatoj estas solveblaj en akvo. Esceptoj estas baria sulfato, kalcia sulfato (malfacile solvebla), kaj plumba (II) sulfato, ĉe kiu la paro 2+/2- donas altan kradan energion. Simile, plejaj metalaj karbonatoj estas nesolveblaj en akvo. Iuj solveblaj karbonatoj estas: natria karbonato, kalia karbonato kaj amonia karbonato.

### Konduktivo

Eĝa vido de parto de kristala strukturo de cikloheksanoTTF/TCNQ, ŝargotransiĝa salo.
Saloj tipe estas elektraj izolaĵoj. Fanditaj saloj aŭ solvaĵoj de saloj konduktas elektron. Tial, fanditaj saloj kaj solvaĵoj enhavantaj solvitajn salojn (ekzemple natria klorido en akvo) estas uzeblaj kiel elektrolitojn.

### Fandopunkto

Saloj tipe havas altan fandopunkton. Ekzemple, natria klorido fandas ĉe 801  ℃. Iuj saloj kun malalta krada energio estas likvaj ĉe aŭ proksime al ĉambra temperaturo. Tiuj inkluzivas fanditajn salojn, kiuj ofte estas miksaĵoj de saloj, kaj jonaj likvoj, kiuj kutime enhavas organikajn katjonojn. Tiaj likvoj havas nekutimajn ecojn kiel solvantoj.

Nomenklaturo
------------

La nomo de salo komenciĝas per la adjektivo de la katjono (ekzemple, "natria" aŭ "amonia") sekvata de la nomo de la anjono (ekzemple "klorido" aŭ acetato"). Oni ofte mencias saloj laŭ la nomo de la katjono (ekzemple, "natriaj saloj") aŭ laŭ la nomo de la anjono (ekzemple, "kloridaj saloj" aŭ "acetataj saloj").

Konataj salformaj katjonoj inkludas:

* Amonia NH4+
* Kalcia Ca+
* Fera Fe2+ kaj Fe3+
* Magnezia Mg2+
* Kalia K+
* Piridina C5H5NH+
* Kvaternara amonio NR4+, kie R estas alkila grupo aŭ arila grupo
* Natria Na+
* Kupra Cu2+

Konataj salformaj anjonoj (patraj acidoj en parentezoj kie disponeblaj) inkludas:

* Acetato CH3COO- (aceta acido)
* Karbonato CO32- (karbonata acido)
* Klorido Cl- (klorida acido)
* Citrato HOC(COO-)(CH2COO-)2 (citra acido)
* Cianido C≡N- (cianida acido)
* Fluorido F- (fluorida acido)
* Nitrato NO3− (nitrata acido)
* Nitrito NO2− (nitrita acido)
* Oksido O2−
* Fosfato PO43− (fosfata acido)
* Sulfato SO42− (sulfata acido)

Saloj kun diversaj nombroj da hidrogenaj atomo anstataŭigitaj per katjonoj kompare al siaj patraj acidoj nomiĝas "unuprotona", "duprotona", aŭ "triprotona", idikante ke unu, du aŭ tri hidrogenaj atomoj estas anstataŭigitaj; "plurprotonaj" saloj estas tiuj, en kiu pli ol unu hidrogena atomo estas anstataŭigita. Ekzemploj:

* Natria fosfato unuprotona (NaH2PO4)
* Natria fosfato duprotona (Na2HPO4)
* Natria fosfato triprotona (Na3PO4)

Kelkaj ordinaraj saloj
----------------------

*Ordinaraj* estas la saloj, kiuj konsistas el unu tipo de salo kaj povas esti priskribitaj per unu formulo.

* amonia klorido - NH4Cl (diureziga substanco)
* arĝenta acetato aŭ arĝenta (I) acetato - AgC2H3O2
* arĝenta nitrato - AgNO3 (mikrobiocido kaj adstringenzo)
* baria sulfato - BaSO4 (por iks-radia ekzameno de la stomako kaj intesta kanalo)
* fera sulfato - FeSO4 (kuracado de anemio)
* hidrarga klorido - Hg2Cl2 (laksiga kaj diureziga medikamento)
* kalcia nitrato
* kalia bromido - KBr (kvietigenzo)
* kalia glutarato
* kalia iodido - KI (ekspektorigenzo)
* kalia izobutirato
* kalia valerato
* natria glutarato
* natria hidrokarbonato - NaHCO3 (agas kontraŭ stomak-acido)
* natria hipoklorito - NaClO (por tralavi vundojn)
* natria izobutirato
* natria klorido - NaCl (fiziologia sal-solvaĵo por irigacio kaj por intravejna anstataŭigo de fluidoj)
* natria valerato
* stana fluorido - SnF2 (por redukti dentan karion)

Formiĝo
-------

Solida plumba(II) sulfato (PbSO4)
Saloj formiĝas per kemia reakcio inter:

* Bazo kaj acido, ekzemple, NH3 + HCl → NH4Cl
* Metalo kaj acido, ekzemple, Mg + H2SO4 → MgSO4 + H2
* Metal kaj nemetalo, ekzemple, Ca + Cl2 → CaCl2
* Bazo kaj acida anhidrido, ekzemple, 2 NaOH + Cl2O → 2 NaClO + H2O
* Acido kaj baza anhidrido, ekzemple, 2 HNO3 + Na2O → 2 NaNO3 + H2O
* En la sala metateza reakcio kie du saloj miksiĝas kun akvo, iliaj jonoj rekombiniĝas, kaj la nova salo estas nesolvebla kaj precipitiĝas. Ekzemple:
Pb(NO3)2 + Na2SO4 → PbSO4↓ + 2 NaNO3

Forta salo
----------

Fortaj saloj aŭ fortaj elektrolitaj saloj estas kemiaj saloj konsistas el fortaj elektrolitoj. Tiuj jonaj kombinaĵoj tute disociiĝas en akvo. Ili ĝenerale estas senodoraj kaj nevolatilaj.

Fortaj saloj komenciĝas per Na\_\_, K\_\_, NH4\_\_, aŭ finiĝas per \_\_NO3, \_\_ClO4, aŭ \_\_CH3COO. Plejaj metaloj el grupoj 1 kaj 2 formas fortajn salojn. Fortaj saloj estas precipe utilaj kiam oni kreas konduktivajn kombinaĵojn, ĉar iliaj konsistaj jonoj ebligas pli altan konduktivon.

Malforta salo
-------------

Malforta saloj aŭ "malfortaj elektrolitaj saloj" konsistas el malfortaj elektrolitoj. Ili ĝenerale estas pli volatilaj ol fortaj saloj. Ili ofte havas similan odoron al la acido aŭ bazo kiu formis ilin. Ekzemple, natria acetato, NaCH3COO, havas similan odoron al acetata acido CH3COOH.

Vidu ankaŭ
----------

* Salo (kemio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Salo (kemio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Salo (kemio) en ReVo

* Ambaŭ-jono
* Artfajraĵo (saloj kolorigas artfajraĵojn)
* Elektrolito
* Jona ligo
* Karboksila grupo
* Saleco
* Salo
* Sodo

Referencoj
----------

1. ↑  IUPAC, Compendium of Chemical Terminology, 2nd ed. (the "Gold Book") (1997). Online corrected version: (2006–) "salt". doi:10.1351/goldbook.S05447
2. ↑   (2005) *Biochemistry*, 3‑a eldono, Hoboken, NJ: John Wiley & Sons Inc. p. 68. ISBN 9780471193500.

 Arkivigite je 2007-09-11 per la retarkivo Wayback Machine  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2007-09-11. Alirita 2022-01-21.
3. ↑   (1978) "Réexamen de la structure du complexe hexaméthylène-tétrathiafulvalène-tétracyanoquinodiméthane", *Acta Crystallographica Section B* **34** (2), p. 689. doi:10.1107/S0567740878003830.
4. ↑   Acid and Base Strength. MindTouch and Department of Education Open Textbook Pilot Project (5-a de junio 2019). Arkivita el la originalo je 2016-12-13. Alirita 6-a de novembro 2019.

Tiu ĉi artikolo apartenas al la aro de la mil plej gravaj artikoloj