recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Enorme alta tavolpremo** (EAT) estas la tavola fluopremo, kiu superas la kondiĉan hidrostatikan premon (premon de la dolĉakva kolono kies alteco egalas al profundeco de la tavolo en mezurpunkto) je pli ol 5%. En sedimentbasenoj de Rusio koeficiento de enormeco de la geofluaj premoj (rilatumo de tavolpremo al la kondiĉa hidrostatika premo) atingas 1,90-2,10.

Supozeblaj kialoj estas densiĝo de rokaĵoj kaŭzita de premado de la supre kuŝantaj tavolaroj kaj de altiĝo de tavoltemperaturoj. Tio kaŭzas kreskon de fluaĵvolumeno en kolektujaj horizontoj pro alfluo de akvo, estiĝo de gasoj kaj nafto el argiloj kaj karbonoj, kaj dum formiĝo de la organikaj moveblaj kombinaĵoj en la kolektujoj. Samtempe malkreskas la pora spaco kaj penetrebleco en grejsoj kaj aleŭrolitoj, kion kaŭzas epigenetika mineraloformiĝo ĉe altiĝintaj rokaĵpremoj kaj geotemperaturoj. Rokaĵpremo estas la ĉefa kialo je relative malaltaj profundoj (ĝis 3-4 km) kaj temperaturoj ĝis 90 °C. En pli profundaj lokoj kaj ĉe pli altaj temperaturoj la ĉefan rolon ludas geotemperatura faktoro.

EAT daŭras ĉefe pro tio, ke geofluaĵoj ne povas filtriĝi vertikale tra fortaj tavoloj de nesufiĉe densiĝintaj argiloj aŭ saloj ĝis horizontoj kun hidrostatiko-tavola premo kaj neebleco de flankdirekta translokiĝo de la geofluaĵoj je grandaj distancoj laŭ malmulte penetreblaj kolektujoj al malŝarĝaj zonoj.

EAT estas indikilo de kondiĉoj malfavoraj al formiĝo kaj konserviĝo de grandaj hidrokarbonaj amasiĝoj (speciale tiuj de natura gaso), ĉar ili spegulas izolitecon kaj fluodinamikan stagnadon de la naturaj rezervujoj kaj enorman staton de la temperaturaj kaj profundecaj kondiĉoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Enorme malalta tavolpremo

Literaturo
----------

* Скоробогатов, В. А..  [2004] Р. И. Вяхирев: *Аномально высокое пластовое давление // Российская газовая энциклопедия* (ruse). Москва: Большая Российская энциклопедия, p. 19–20. ISBN 5-85270-327-3.
**József Kopácsy** [jOĵef kopAĉi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kopácsy József** estis hungara pastro, episkopo, primaso, membro honora de Hungara Scienca Akademio (1831).

József Kopácsy  naskiĝis la 30-an de majo 1775 en Veszprém (urbo). Li mortis la 18-an de septembro 1847 en Esztergom.

Biografio
---------

József Kopácsy frekventis lernejon en sia naskiĝurbo, poste lernis teologion en Pozsony. Li pastriĝis en 1798 en Zirc. En la sekva jaro li ekinstruis en sia naskiĝurbo. En 1805 li iĝis eklezia juĝisto, poste li ricevis pli altajn pastrajn titolojn. En la jaroj 1811 kaj 1812 li ĉeestis en laboro de la parlamento. En 1817 li ricevis la rangon prelato, en 1822 jam episkopo de Székesfehérvár. Post 5 jaroj li iĝis episkopo de sia naskiĝurbo, fine en 1838 primaso en Esztergom. Li helpis la ekleziajn edukadojn kaj en tiu periodo oni komencis konstrui la Primasan Bazilikon de Sankta Adalberto kaj Dipatrino. Li (re)eldonis diversajn ekleziajn kaj mezepokajn eldonaĵojn.

Fontoj
------

* biografio hungare (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero K kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio

* Kategorio József Kopácsy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 447717
* GND: 130213632
* VIAF: 6033374
* ISNI: 0000 0000 2803 0480
 |
Maketo de Cahokia.
**Cahokia** - kiel historia urbo - estis la ĉefa centro de la senskriba misisipo-kulturo kaj plej granda - antaŭkolumba urbo norde de Meksiko. (La nuna Cahokia (Ilinojo) situas 10 km de tiu loko.) La loko estas monda kulturheredaĵo ekde 1982.

La urbo troviĝas nun proksime al la hodiaŭ St. Louis en usona federacia ŝtato Ilinojo. Ĝi ekzistis ekde ĉirkaŭ 700 p.K. kaj estis planita urbo. La loĝantaro rapide kreskis ĉirkaŭ 1000, danke al la disvolviĝanta maizkultivado. Oni kalkulas la tiaman loĝantaran nombron je 8.000-20.000. En la socio elformiĝis hierarĥio, la potenculoj vivis sur holmoj.

La urbo kontrolis komercadon kun fajroŝtono, kupro kaj konkoj. Oni ĉirkaŭis la urbon per muro en la 11-a jarcento, en kiu estis enkonstruitaj gardoturoj je ĉiu 70 m.

La urbo havis promlemon pro la agrikultivado ekde 1250 (erozio, malgranda glaciepoko, forkonsumo de la dur-lignaj arboj ks), tiel la loko pli kaj pli sengraviĝis kaj senhomiĝis en la 1500-aj jaroj.

Holmoj
------

Ofera viktimoj ĉe sub holmo 72.
Cahokia etendiĝas sur areo de 74.000 m² kaj sur kiu la plej granda holmo estas *Monk's Mound*, altanta 30 m. Ĝi estas terpiramido, kun longo\*-larĝo de 300\*240 m. Tiu piramida stumpo estas la plej granda arta konstruaĵo el la antaŭkolumba, norde de Meksiko.

Sub holmo 72 troviĝis ĉirkaŭ 40-jara viro, kiu mortis en ĉirkaŭ 1050. Li kuŝis inter 20.000 konkoj kaj 800 neuzitaj sagoj. En la tombo kuŝis ankaŭ restaĵoj de 4 viroj, kies kapo kaj kruroj estis detranĉitaj; plue 53 sufokitaj virinoj en aĝo de 15-25 jaroj. Oni trovis ĝis nun 280 skeletojn, el kiuj 50 en profunda puto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Cahokia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala paĝo Arkivigite je 2008-10-06 per la retarkivo Wayback Machine
**József Korbély** [jOĵef korbEj? korbEli?], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Korbély József** estis hungara hidrologo.

József Korbély  naskiĝis la 10-an de septembro 1864 en Hódoscsépány [hOdoŝĉEpAnj] (nuntempa urboparto de Ózd). Li mortis la 22-an de aprilo 1939 en Debrecen.

Biografio
---------

József Korbély akiris diplomon en Reĝa Teknika Universitato József en 1887. En la sekva jaro li eklaboris en societo pri kontraŭinundoj apud Berettyó-Mezőtúr. Paŝo post paŝo li ricevis pli signifajn postenojn. Ekde 1895 li estis ĉefinĝeniero komence en Nagyvárad, poste en Debrecen. En 1937 li pensiuliĝis.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Az árvízjelzés, tekintettel a Körösök és a Berettyó vízjárására…* (1907; post 2 jaroj la verko ricevis premion)
* *Árvizekről (Pri inundoj), (1915) - la verko iĝis universitata lernomaterialo*
* *A Tisza-szabályozása* (1937) - premiita kun ora medalo

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **enportaĵo** estas la tuto de la nektaro, poleno kaj mielroso, kiun la mielabelo en la hejma abelujo enportas. Tie la substancoj fariĝas mielon. La mielo, kiun la abeloj ne konsumas povas esti rikoltata de la abelisto.

Enportaĵplanto
--------------

La tuto de la planto, kiuj liveras enportaĵon estas nomata abelpaŝtejo aŭ enportaĵplantoj. 
Kroma enportaĵfonto estas la kokcoideoj kaj aliaj laŭsoj, kiuj kolektas la mielroson de la foli- aŭ pinglo-arboj.

La kapablo de plantoj kiel abelpaŝtejo oni povas taksi laŭ 5-ŝtupa skalo de 0 (neniu enportaĵo) ĝis 4 (tre alta enportaĵo). Oni distingas inter nektaro kaj polenoj (ekzemple: blanka trifolio  (*Trifolium repens*) = *N 4,* *P 3*).

La grandeco de la enportaĵo dependas de multaj faktoroj, ekzemple alteco, grundokvalito kaj klimato. Ju pli granda la enportaĵo des pli granda fariĝas la rikolto de la abelo.

Vidu ankaŭ
----------

* somera enportaĵo

Literaturo
----------

* Enoch Zander: *Handbuch der Bienenkunde: Die Bienenweide*. 4. von Bodo Schick und Armin Spürgin neu bearbeitete Auflage. Ulmer-Verlag, Stuttgart 1997, ISBN 3-8001-7418-9 (enhavo).
* Anna Maurizio, Friedgard Schaper: *Das Trachtpflanzenbuch*. 4. Auflage. Ehrenwirth, München 1994, ISBN 3-431-03207-9.

Eksteraj ligiloj
----------------

* TrachtNet: Deutschlandweites automatisches Messnetz zum Nahrungseintrag von Bienenvölkern
* Virtuelles Trachtpflanzenherbarium mit 289 Bienenweidepflanzen (Angaben zu Nektar- und Pollenwert, -höschenfarbe, Blütezeit etc.)
* Was sind Trachtpflanzen?
***La informkesto havas malĝustan informon pri la mortodateno!***

**József Kiss** [jOĵef kiŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kiss József** estis hungara bestokuracisto, altlerneja instruisto.

József Kiss naskiĝis la 19-an de januaro 1852 en Mohács, li mortis depost 1901.

Biografio
---------

József Kiss akiris diplomon en Veterinara Instituto en 1871 en Pest (urbo), poste li estis memserva soldato unu jaron. Li praktikadis en signifaj bredejoj en Mezőhegyes, Bábolna kaj Kisbér, poste li revenis al la instituto, kie li estis asistanto. Inter 1875 kaj 1901 li instruis en Reĝa Supera Lernejo en Keszthely. Li studvojaĝis en 1881 Stirio, Karintio, Tirolo kaj Vorarlberg, post 2 jaroj en Hamburgo. En 1901 li emeritiĝis. Li okupiĝis pri sekcoj kaj epidemioj.

Lia kontribuo
-------------

* *Állatbonc- és éllettani jegyzetek. Gazdasági tanintézeti hallgatók számára.* (studenta lernolibro, 1893)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo K, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo K, poste serĉu la nomon)

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2021-01-28. Alirita 2021-01-18.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 713865
 |
**Alexandre BAUDRY** nomata **Aleks** (naskiĝis la 27-an de septembro 1980) estas franca esperantisto el urbo Cholet. Li esperantistiĝis fine de 2007 kaj aktivas en JEFO. Ekde la 14-a de septembro 2009 ĝis la 1-a de oktobro 2010 li estis volontulo de TEJO en la Centra Oficejo de UEA en Roterdamo. Antaŭe li studis ekonomion ĉe la universitatoj de Nantes kaj Rennes. Poste li laboris unue ĉe la nacia instituto pri agronomia esplorado INRA, sekve dum kvar jaroj ĉe la Katolika universitato de Loveno en Louvain-la-Neuve (Valonio, Belgio).

Post la eksiĝo de Derk Ederveen kiel kompilanto de Pasporta Servo en 2008, Aleks unue kiel TEJO-volontulo kaj poste kiel aktivulo de TEJO iom post iom transprenis la taskon de la ĉefa kompilanto de la libra formo de Pasporta Servo kaj prizorganto de ties nova interreta formo. Li estris ekzemple la pretigon de la papera adreslibro de la jaro 2011.

Fontindikoj
-----------

* Nova volontulo: Alexandre Baudry Arkivigite je 2011-08-06 per la retarkivo Wayback Machine
* Nova TEJO-volontulo komencas labori Arkivigite je 2010-06-20 per la retarkivo Wayback Machine
**József Kolmár** [jOĵef kolmAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kolmár József** estis hungara instruisto, honora membro de Societo Petőfi (1907).

József Kolmár naskiĝis la 3-an de aprilo 1820 en Balatonmagyaród (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio), li mortis la 21-an de junio 1917 en Pozsony (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Bratislavo en Slovakio).

Biografio
---------

József Kolmár frekventis kalvinanan gimnazion en Csurgó, ekde 1838 li studis en kalvinana altlernejo de Pápa. Li konatiĝis kun Sándor Petőfi, Mór Jókai, Károly Kerkapoly kaj Soma Orlai Petrics. Post siaj studoj li estis ĉefamilia edukisto jaron, ekde 1843 skribisto, iom poste sekretario en Pozsony. En 1846 li advokatiĝis, poste li laboris en redaktejoj aŭ en Pest (urbo), aŭ en Pozsony. Dum la hungara revolucio de 1848 li faris redaktajn laborojn al la unua sendependa hungara kabineto. Post falo de la revolucio li instruis en Pápa. Li studis ankaŭ teologion, en 1852 li iĝis kalvinana pastro, sed en la sekva jaro li katolikiĝis. Inter 1854 kaj 1861 li instruis en la katolika gimnazio de Baja, poste en simila lernejo en Pozsony. Li verkis ankaŭ poemojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Szabadságdal* (poemo, 1848)
* *Nők könyve* (1848, 1858)
* *Bajai Naptár* (1860)
* *Fordítási gyakorlatok, magyarból latinra* (lerneja helpilo, kunaŭtoro, 1869, 1872, 1883)
* *Tavaszi virágok* (1869)
* *Epigrammok* (1871)
* *Magyar nyelvgyakorló, a magyar és németajkú népiskolák számára. I. füzet a II. osztály számára* (kunaŭtoro, 1890)
* *Meddig élnek a nemzetek? Történelmi világtükör egy 2600 évig fölvezetett családi generáczio lánczczal. A magyar millenium ünnepére írta Józsi bácsi.* (1892)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 2-a punkto)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo K, poste serĉu la nomon)

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2018-11-19. Alirita 2020-02-14.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 680478
 |
**Dusán Sztevanovity** [duŝAn stevanovidj], origina serba lingvo **Душан Стевановић,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sztevanovity Dusán** estas serbdevena hungara ŝlagromuzikisto (komponisto, gitaristo, tekstopoeto), dramaturgo. Lia pli aĝa frato estas Zorán Sztevanovity.

Dusán Sztevanovity
Dusán Sztevanovity naskiĝis la 27-an de aprilo 1945 en Beogrado.

Biografio
---------

Dusán Sztevanovity vivis nur 3 jarojn en sia naskiĝurbo, poste la familio ricevis diplomatian taskon en Budapeŝto. Dusán (ankaŭ Zorán) eklernis hungare, ili uzas ambaŭ lingvojn laŭ neceso. Intertempe ili perdis la diplomatian statuson, eĉ la parencoj estis politikaj kondamnitoj. Dusán frekventis mezlernejon, iom poste en 1964 li aliĝis al ŝlagrorkestro Metro (rokgrupo), kiun Zorán fondis. Dusán estis gitaristo kaj tekstopoeto. Inter 1971-1973 li estis tradukisto, poste li havis plurajn taskojn en Hungara Televizio (ofte li estis dramaturgo). Ekde 1983 li estas liberprofesia artisto. Resume li verkis pli ol 600 ŝlagrotekstojn. Li ricevis premiojn inter 1988-2016. Li havas edzinon, kiu naskis 2 gefilojn.

Elektitaj komponaĵoj kun tekstoj
--------------------------------

* Ez van (1989)
* Az élet szép (1989)
* Úgy hazamennék (1999)
* Csak semmi szerelem (2001)

Liaj teatraj laboroj
--------------------

* *A padlás* (muzikalo, kunkomponisto, Gaja Teatro, 1988)
* *Pán Péter* (teksto, teatraĵo, 2014)
* *Óz, a csodák csodája* (teksto, teatraĵo, 2015)
* *Földrengés Londonban* (teksto, teatraĵo, 2016)

Lia filma laboro
----------------

* Irány Kalifornia! (komponisto, 1997)

Lia libro
---------

* *Csak szöveg* (2007)

Elektitaj ŝlagrotekstoj
-----------------------

* Amerika Legszebb Asszonya
* Citromízű banán
* Gyémánt és arany
* Kócos kis ördögök voltunk
* Szép Júlia
* Zsákba dugom a bánatom

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Dusán Sztevanovity en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 655190
* GND: 1226950051
* VIAF: 121462246
* ISNI: 0000 0000 7920 1825
* MBA: 83bdb4a9-2cda-41a6-bc2d-38eda0d0a4ed
 |
**Siostra Felicja Sieracka** (naskiĝis la 23-an de decembro 1915 en Poznań, mortis la 6-an de februaro 2008 en Gniezno) – pola vincentianino.

Ŝi fondis kaj gvidis la unuan en Gniezno manĝejon por senhejmuloj. En 1999 ricevis la titolon Gnieźnianina Roku (Gnieznano de la Jaro). En 2010 ricevis la titolon Wielkopolanka Stulecia (Grandpolianino de la Centjaro).

En 1938 eniris la Kongregacion de Fratulinoj de Mizerikordo alvoke al Sankta Vincento de Paul. Post la ordena formiĝo komencis laboron en Infana Malsanulejo ĉe la str. Lecha en Gniezno, kie servis dum la tuta dua mondmilito. En 1962 komunistaj regopovoj ordonis maldungi vincentianinojn laborantaj en la malsanulejo. En 1989 malfermis manĝejon por malriĉuloj kaj senhejmuloj, en kiu laboris ĝis la lastaj tagoj de sia vivo.Ŝi mortis en la aĝo de 93 jaroj.

La tutan vivon dediĉis al malsanuloj, malriĉuloj kaj senhejmuloj, estis nomata la "patrino Teresa de Gniezno", al kiu similis same siluete kaj kondute.

Vidu ankaŭ
----------

* Adam Chmielowski
* Marian Żelazek

Eksteraj ligiloj
----------------

* Archidiecezja Gnieźnieńska[*rompita ligilo*]
La **latinaj liturgiaj ritoj** uzitaj en la areoj de la katolika eklezio, kie la latino estis la dominanta lingvo, estis dum multaj jarcentoj pli multnombraj ol la liturgiaj ritoj de la orientaj katolikaj eklezioj. En la aktualo ties nombro estas multe pli malalta. Post la Koncilio de Trento, en 1568 kaj 1570, la papo Pio la 5-a nuligis la meslibrojn kiuj ne povis montri antikvecon de almenaŭ du jarcentoj. Multaj lokaj ritoj kiuj plue estis validaj eĉ post tiu dekreto estis volonte abandonitaj, speciale en la 19-a jarcento. La majoritato de la religiaj ordenoj kiuj ankoraŭ plutenis propran riton decidis, en la dua duono de la 20-a jarcento, adopti la roman riton reformitan kiel ĝi estis reviziita laŭ la dekretoj de la Dua Vatikana koncilio. Kelkaj malmultaj latinaj liturgiaj ritoj pluestas aktuale por la celebrado de la meso en reviziita formo ekde 1965-1970, sed la specifaj liturgiaj ritoj por celebri la aliajn sakramentojn estis praktike abandonitaj.

Vidu ankaŭ
----------

* Latina meso
**Alexandria** (Aleksandrio) estas sendependa urbo nord-oriente en la usona subŝtato Virginio. Ĝi situas sur la okcidenta bordo de rivero Potomako, ĉirkaŭ 10 km sud-okcidente de la centro de Vaŝingtono, aliflanke de la rivero.

Alexandria multflanke profitas de la proksimeco de Vaŝingtono, la usona ĉefurbo. La Usona Departmento de Defendo estas la plej granda dunganto de la urbo, ĉar la Pentagono situas norde de ĝi. Multaj firmaoj laboras precipe por la registaro. La nacia aŭtovojo 295 kaj la metroo de Vaŝingtono ligas la du urbojn. La enlanda flughaveno de Vaŝingtono distancas nur ĉirkaŭ 5 km de la centro de Alexandria.

La historia centro de Alexandria, angle nomata *The Old Town* (la malnova urbo), parte devenas el la kolonia epoko kaj estas allogaĵo por multaj turistoj.

Famuloj
-------

En Alexandria mortis hungara inĝeniero Károly Pulváry.

Ĝemelaj urboj
-------------

Alexandria havas kvar ĝemelajn urbojn:

* Armenio Gyumri en Armenio
* Svedio Helsingborg en Svedio
* Skotlando Dundee en Skotlando (Britio)
* Francio Caen en Francio

La ĝemeliĝo kun Gyumri okazis en 1988 post tertremo tiea, por montri kaj praktiki solidarecon. (Pretere, Gyumri iam portis la nomon *Aleksandropol*, do eble oni sentis ian parencecon.) Kun Caen Alexandria ĝemeliĝis en 1991.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 290865
* GND: 4084929-6
* LCCN: n79099306
* VIAF: 236370312 148383668, 236370312
* ISNI: 0000 0004 0390 8698
* SUDOC: 196226821
* BNF: 152838196
* NKC: ge436128
* BNE: XX4868639
 |
Delonge en Latinameriko naskiĝis la ideo starigi rilatojn kun esperantistoj de la regiono kaj pri la eblo iam okazigi kongresojn. Urugvajo sukcesis okazigi, en 1926, la 1-an (kaj nuran) Sud-Amerikan Esperanto-Kongreson.

La vera fundamento de la nunaj Tut-Amerikaj Kongresoj estis la 1-a (kaj nura) Latinamerika Kongreso de Esperanto okazinta en Marília, inter la 17-a kaj la 22-a de julio 1978 kun 420 partoprenantoj el 11 landoj.

La Unua (kaj ĝis nun, sola) Latinamerika Esperanto-Kongreso okazinta en Marília, de la 17-a ĝis la 22-a de Julio 1978 arigis reprezentantojn de preskaŭ ĉiuj brazilaj subŝtatoj kaj de la jenaj landoj: Francio, Anglio, Nederlando, Germanio, Usono, Meksiko, Venezuelo, Bolivio, Peruo, Ĉilio, Argentino, Urugvajo kaj Jugoslavio.

Tiu estis la unua fojo, ke internacia Esperanto-Kongreso okazis en Tria mondo, pro tio ĝi fariĝis tre grava por la taksado pri la ebleco de la 66-a Universala Kongreso de Esperanto okazonta en Brasília 1981.

Krom specialaj aferoj rilataj al Esperanto-Movado estis igitaj ankaŭ la jenajn prelegojn: "Antibiotikoj en la Moderna Medicino", de D-ro Paulo Sérgio Viana; "Turismo en Peruo", de Janete Skotte; "Siderurgia, Nacia Kompanio", de Alberto Flores; "Pedagogia Cibernetiko", de Emilio Arias kaj Oswaldo Sangiorgi.

Partoprenis la kongreson reprezentantoj de la aŭtoritatuloj: Estro de la Federacia distrikto, Ministro pri Edukado kaj Kulturo, Ministro pri Komunikado, Sekretario pri Turismo de la Subŝtato San-Paŭlo kaj ĉeesto de federacia deputito Paulo Diogo Namura kaj ŝtataj deputitoj Oswaldo Doreto Campanari kaj Osiro Silveira.

Ĉeestis la eventon proksimume 700 esperantistoj venintaj el 42 brazilaj urboj kaj 13 eksteraj landoj.

La prezidanto de la kongreso estis la klera kaj dediĉa esperantisto, Prof-ro Wilson Ferreira Martins, ĉefa respondeculo pri tiu grava evento. Meritas ankaŭ elstaran mencion la apogo de S-ro Theobaldo de Oliveira Lyrio, urbestro de Marília.

La evento okazis en la salono de la Medicina Fakultato de Universitato de San-Paŭlio kaj temis pri Lingvistiko, Kemio, Edukado kaj Komunikado kaj La Rolo de Fremdaj Lingvoj en la Instruado kaj Praktiko de Medicino kaj Naturaj Sciencoj.

Ĉar la oficiala lingvo de la simpozio estis Esperanto, por ebligi la komprenon de la temoj estis samtempa traduko en portugala lingvo.
La **latina ritaro** entenas plurajn liturgiajn ritojn, kiujn uzas la latina eklezio.

Aldonante la liturgiajn ritojn de la orientaj katolikaj eklezioj, oni vidas grandan diferencon inter la katolika eklezio kaj aliaj antikvaj eklezioj, kiaj la (bizanca) ortodoksa eklezio, la orientaj ortodoksaj eklezioj kaj la Asiria Eklezio de la Oriento. Ĝenerale, ĉiu antikva nekatolika eklezio havas sian propran liturgian riton. Nur en kazoj de recentaj skismoj, liturgia rito estas komuna al du eklezioj. Tiel, inter la orientaj ortodoksaj eklezioj, la eritrea ortodoksa eklezio (sendepende ekekzistinta en 1993) kaj la etiopa ortodoksa eklezio havas la saman liturgian rito, kiu estas simila sed ne identa al la kopta.

La latina eklezio, dirata ankaŭ okcidenta, estas unu el la 24 proprajuraj katolikaj eklezioj, kiuj konsistigas la Katolikan Eklezion. La aliaj 23 estas orientaj katolikaj eklezioj, inter kiuj preskaŭ ĉiuj celebras liturgion identa al tiu de unu nekatolika eklezio.

Al ĉiuj praktikantoj la latinajn liturgiajn ritojn aplikas la eklezia juro okcidenta, nun kodita en la Kodo de Kanona Juro. Tial oni normale donas la Eŭkaristion kaj la Konfirmacion nur a baptitaj personoj, kiuj jam atingis la raciaĝon, konsekri la sanktajn oleojn rajtas fari ĉiu episkopo reganta diocezon kaj ne estas privilegio de pli alta aŭtoritato (patriarko), oni ordinas sacerdotoj nur fraŭlojn, ktp.

Aktualaj latinaj liturgiaj ritoj
--------------------------------

Kampo de uzo de la ambrozia rito
* La roma rito, la plej vaste pratikata, originis en Romo, sed oni adoptis ĝin en preskaŭ tuta la Eklezio latina. Ĝi mem akceptis influojn de aliaj ritoj, precipe de la gaŭla rito dum la Mezepoko. Post kvar jarcentoj de rigida neŝanĝemo, ĝi estis modifita en la 20-a jarcento jam antaŭ la Dua Vatikana koncilio
* La ambrozia rito, praktikata en la ĉefdiocezo de Milano kaj en partoj de najbaraj diocezoj, ankaŭ en Svisio.
* La mozaraba rito, iam la normala rito de hispanaj kristanoj, anstataŭigita de la roma post la *reconquista* de la teritorio okupita da araboj, reenkondukita en la 16-a jarcento kaj nun ankoraŭ celebrata en kelkaj partoj de Hispanio, precipe en kapelo de la katedralo de Toledo
* La braga rito. de la ĉefdiocezo de Braga, iam primasa episkopujo de Portugalio, kie ĝia nun estas nedeviga
* La rito de la kartuzianoj

Latinaj liturgiaj ritoj antaŭnelonge abandonitaj
------------------------------------------------

Iuj religiaj institutoj adoptis la reviziitan roman riton post la Dua Vatikana koncilio, forlasante la propran rito, kiun tamen sed kelkaj malmultaj membroj ankoraŭ permesite celebras:

* Cistercianoj
* Dominikanoj
* Karmelanoj
* Premonstratoj

Malaktualaj latinaj liturgiaj ritoj
-----------------------------------

De tiuj liturgiaj ritoj la plej studata estas la gaŭla rito.

Vidu ankaŭ
----------

* Latina Eklezio
* Proprajuraj katolikaj eklezioj
* Ĝenerala Roma Kalendaro
* Liturgia jaro de la Katolika Eklezio
**Iván Madarász** [madarAs], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Madarász Iván** estas hungara komponisto, profesoro.

Iván Madarász  naskiĝis la 10-an de februaro 1949 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Iván Madarász frekventis muzikan gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li lernis pianludon kaj komponadon en Muzikakademio Franz Liszt inter 1968 kaj 1972. Post siaj studoj li laboris jaron en Budapeŝto en muzika firmao. En 1973 li komencis instrui muzikan teorion en kampuso en Pécs. En 1980 li revenis al la Muzikakademio, kie post 2 jaroj li profesoriĝis. Krom la instruado li komponas diversajn muzikaĵojn. Li ricevis la unuan premion en festivalo en Montreux VD por filma muzikaĵo, poste diversajn hungarajn premiojn, eĉ premion Kossuth en 2016.

Elektitaj komponaĵoj
--------------------

* *A nő meg az ördög* - opero
* *Utolsó keringő* – opero
* *Robin Hood* - muzikalo
* *Zsuzsanna és a vének* - muzikalo
* 2 konĉertoj pri piano
* oratorioj
* kantatoj
* kantoj por korusoj
* akompanaj muzikaĵoj por filmoj

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Rob KEETLAER** (naskiĝis en Noord-Scharwoude) estas nederlanda esperantisto.

Li ekstudis ĥemion ĉe la Universitato de Amsterdamo. Post la studo li transiris al informadiko, en kiu fako li trovis laboron en la sudo de Nederlando. Pro la laboro li do transloĝiĝis al Best. Profesie li nuntempe okupiĝas ĉefe pri grandaj datumbazoj. En sia libera tempo li volonte okupiĝas pri dancado, ludado kaj promenado.

Li jam sciis pri Esperanto pli frue, sed nur iom serioze eklernis la lingvon en la jaro 1980 dum li studis, ĉar aperis mencioj pri kurso en la universitato. Ekde 1986 li pli-malpli regule ĉeestas Esperanto-renkontiĝojn. Tie li lastajn jarojn volonte kombinas la lingvon kun aliaj ŝatokupoj: li dancas (kaj tion instruas), kaj li kunportas kaj uzas ludojn (kaj regularojn tradukas).

En la jaro 2006, dum la Printempa Semajno Internacia, Yves Nevelsteen entuziasmigis lin pri Vikipedio. Ekde tiam li de tempo al tempo kontribuas, ĉefe al la esperanta sed ankaŭ fojfoje al aliaj Vikipedioj. Lastatempe tamen li pli okupiĝas pri propra interreta projekto: reta proverbaro.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Lia privata retejo
* Lia proverba projekto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 654678
 |
Siro **Robert Alexander Falla** (21a Julio 1901 – 23a Februaro 1979) estis muzea administristo kaj ornitologo de Novzelando.

Li estis helpa zoologo kun la Brita, Aŭstralia kaj Novzelanda Antarkta Priserĉa Ekspedicio (BANZARE en angla, BANZAPE en Esperanto) estre de Siro Douglas Mawson 1929-1931. Li estis fondinta Prezidento de la Ornitologia Societo de Novzelando. Li engaĝiĝis en la organizo de la militepoka ĉeantarkta *Cape Expedition* por gardado de la marbordo dum 1941-1945.

Li plenumis postenoin en diversaj novzelandaj muzeoj inklude Direktoro de la Muzeo de Canterbury el 1936 kaj Direktoro de la Muzeo de Novzelando Te Papa Tongarewa, Wellington, 1947-1966. Li estis membro de la Reĝa Aŭstralazia Ornitologia Unio (RAOU), Prezidento 1951-1952.

Li priskribis la specion de la Pikrofta petrelo, *Pterodroma pycrofti* kaj la Vanuatua petrelo nomiĝas alternative Petrelo de Falla. Krome estas la Skinko de Falla *Oligosoma fallai* nomita en lia honoro.

Referencoj
----------

1. ↑   Papers Past — Evening Post — 7 August 1930 — ANTARCTIC RESEARCH. *paperspast.natlib.govt.nz* (1930).
2. ↑   Evening Post — 1a Decembro 1936 — CANTERBURY MUSEUM. *paperspast.natlib.govt.nz* (1936). Alirita 20a de Oktobro 2011.
3. ↑  Robin, Libby. (2001). *The Flight of the Emu: a hundred years of Australian ornithology 1901-2001*. Carlton, Vic. Melbourne University Press. ISBN 0-522-84987-3

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Robert Alexander Falla en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Bright sparcs biography
* Te Ara; link to DNZB biography

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 431468
* GND: 137400500
* LCCN: no00046198
* VIAF: 26608668
* ISNI: 0000 0000 6321 9748
* SUDOC: 085932302
 |
**János Asbóth** [jAnoŝ aŝbOt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Asbóth János** estis hungara agronomo, sciencisto, mezlerneja kaj altlerneja instruisto. Lia nobela antaŭnomo estis *nemescsói* [nemeŝĉOi], liaj filoj estis Lajos Asbóth kaj Sándor Asbóth.

János Asbóth naskiĝis la 13-an de decembro 1768 en Nemescsó (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio), li mortis la 19-an de junio 1823 en Zombor (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Sombor en Serbio).

Biografio
---------

János Asbóth maturiĝis en Sopron, poste li akiris diplomon en Universitato de Göttingen en 1791. Post la hejmenveno li estis instruisto en pluraj urboj de Supra Hungarujo. Tiutempe libertempe li esploris science regionon de Altaj Tatroj laŭ mineralogia, entomologia kaj botanika vidpunktoj. Li estis pioniro de entomologio en Hungario. Ekde 1801 li estis rektoro de Georgikon, ekde 1806 ankaŭ zorganto de bienoj de György Festetics (agronomo). Baldaŭ li havis ŝtatajn postenojn. Li kontribuis latine kaj germane. Lia edzino naskis 2 filojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Elegie am Tage des Abschieds unsers Lehrers Martin Schwartner* (1788)
* *Commentatio de interpretatione codicis sacri ad communia omnes libros interpretandi principia revocata* (1791)
* *Oratio, qua novum cursum oeconomicum in Georgico Keszthelyiensi auspicatus est, dicta 2. nov. 1801* (1802)
* *Cantate an die Durchlaucht. Princessin Josephine v. Hohenzollern-Hechingen, Neuvermählte des… Grafen Ladisl. Festetics v. Tolna, Bey Ihrer Ankunft in Keszthely* (1811)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 2-a punkto)

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 717203
* GND: 11635397X
* VIAF: 29522954
* ISNI: 0000 0000 7828 6791
* BNF: 10341580m
 |
**Pista DANKÓ** [piŝta dankO], hungare **Dankó Pista,** Esperante **Stefĉjo Dankó** estis hungara komponisto kaj violonisto. (Pista aŭ Stefĉjo estas karesnomo de Stefano.)

Pista Dankó kun la patrino
Skulptaĵo pri Pista Dankó
Zimbalono de Pista Dankó en muzeo en Eger
Pista Dankó naskiĝis la 14-an de junio 1858 en farmo nuntempe apartenanta al Szatymaz. Li mortis la 29-an de marto 1903 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Pista Dankó devenis el cigana familio. Lia patro frue mortis, tial li ne plu frekventis lernejon, sed li eklaboris. Baldaŭe li fondis muzikan grupon, poste li edziĝis. En 1890 li vojaĝis al Budapeŝto, kie post 5 jaroj li atingis la unuan lokon en muzika konkurso. Baldaŭe li muzikadis ne nur en la tuta lando, sed ankaŭ en Moskvo. Li frue mortis, dum la funebra ceremonio 500 da violonistoj muzikadis kaj Ferenc Herczeg diris la ĉefparolon.

### Historieto

Li sukcese muzikadis en kortumo de la caro. Poste princo metis al lia fingro altvaloran ringon. La ceteraj riĉuloj - vidantaj ĝin - metis ringojn al la ceteraj fingroj. Danko ekkriis: Ho, Dio! Kial Vi donis al mi nur 10 fingrojn?

Memorigiloj
-----------

* skulptaĵo en Szeged de 1912
* memortabulo kaj strato en Szeged
* Endre Ady kaj Gyula Juhász verkis poemojn al Dankó
* filmo de 1940
* literatura societo
* rapidtrajno "Dankó Pista"
* memorlibro

Verkoj (elekto)
---------------

* pli, ol 400 kantoj, ekzemple *Eltörött a hegedűm*, *Egy cica, két cica*, *Most van a nap lemenőbe*, *Még azt mondják, nincs Szegeden boszorkány*, *Szőke kislány, csitt, csitt csitt*
* muzikoj de diversaj teatraĵoj, ekzemple *Cigányszerelem* (Cigana amo), 1898

Fontoj
------

* Kategorio Pista Dankó en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hungara Vikipedio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 394947
* GND: 1213530091
* LCCN: n2002047151
* VIAF: 26423855
* ISNI: 0000 0000 8209 8304
* BNF: 16337357m
* NKC: mzk2009511947
 |
**Iván Nesztor** [nestor], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Nesztor Iván** estis hungara drumisto, ŝlagrogitaristo, orkestrestro, muziklerneja instruisto.

Iván Nesztor naskiĝis la 28-an de oktobro 1946 en Szombathely.

Biografio
---------

Iván Nesztor frekventis la kutimajn lernejojn, dume li amatore gitaradis (memoru: ĝuste tiam komenciĝis la granda gitarista periodo: Shadows, Beatles). Depost la mezlernejaj jaroj li estis gitaristo kune kun János Másik. Baldaŭ li studis drumadon en la konservatorio de Gyula Kovács (drumisto). Li aliĝis al pluraj ĵazorkestroj kiel drumisto. En la 1980-aj jaroj li komencis okupiĝi ankaŭ pri popolaj muzikoj, krome li komponadis kaj fondis propran ĵazorkestron. En la sekva jardeko li ankaŭ kolektis popolkantojn. En 1974 li pionire ekinstruis la drumadon en muziklernejo, ekde 1983 li instruis en la konservatorio apus Gyula Kovács. Li eksedziĝis dufoje, li havas 3 gefilojn.

Liaj libroj
-----------

* Ritmusjáték és jazzdobolás 1-4 (1983)
* Túl a vizen. Népi furulyamuzsika (2009)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Gergő Borlai
* Lajos Gyurik
* László Hollósi
* András Mohay

Aŭdu ankaŭ
----------

*

Fontoj
------

* oficiala paĝo Arkivigite je 2019-11-02 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio[*rompita ligilo*]

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 660326
 |
**Feliks Nowowiejski** (naskiĝis la 7-an de februaro 1877 en Wartembork (Varmio), mortis la 18-an de januaro 1946 en Poznań) – pola komponisto, dirigento, pedagogo, orgenisto-virtuozo, organizanto de muzika vivo, papa kortegano.

Vivo
----

Komence li frekventis muzikan lernejon en Święta Lipka apud Reszel (1887-1893). De 1893 loĝis en Olsztyn kie eklaboris en prusa regimenta orkestro komponante verkojn por ĝi kaj amatoraj ensembloj. Danke al premio gajnita en Londono en 1898 pro komponaĵo *Pod sztandarem pokoju* (Sub la paca standardo) li ekstudis en konservatorio en Berlin (1898), poste en Lernejo de Eklezia Muziko en Regensburg (1900), en Akademia Lernejo en Berlin (1900-1906) kaj en Universitato de Berlin. En la jaroj 1898-1900 estis orgenisto en Olsztyn. En Krakovo kaj Berlino laboris pedagogie kaj de 1919 en Poznań. Ofte li koncertis ankaŭ kiel muzikisto-virtuozo en la lando kaj eksterlande. Aktive partoprenis socian vivon.

La 15-an de julio 1910 en Krakovo dum la 500-a datreveno de la batalo de Grunwald, kolektitaj korusoj dum inaŭguro de la Grunwalda Monumento kantis sub lia dirigenteco la unuan fojon vortojn de *Rota* de Maria Konopnicka (al tiu ĉi versaĵo Nowowiejski verkis muzikon).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Biografio kun listigo de pli gravaj komponaĵoj

* Kategorio Feliks Nowowiejski en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 512709
* GND: 117069671
* LCCN: n89605476
* VIAF: 200462
* ISNI: 0000 0000 8079 6037
* SUDOC: 174996683
* BNF: 13936416p
* MBA: 397c10a7-3ad7-4a04-84fc-f3ec0cf4e3ef
* NLA: 58868527
* BIBSYS: 59894
* NKC: xx0062682
 |
**Cadalso** (Eŝafodo) estas municipo de Hispanio, en la provinco Cáceres, regiono Ekstremaduro, Hispanio.

La loĝantoj nomiĝas *cadalseños*. La censita populacio en 2007 estis de 547 loĝantoj.

Situo
-----

Cadalso estas situa en la nordokcidenta parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Sierra de Gata, je altitudo de 438 m; je 108 km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 168 km de Mérida, la regiona ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de nur 7 km². Ĝi situas ĉe la Rivero Árrago. La zono estas de flaŭro mediteranea komponita de olivarboj, pinoj, kverkoj, cistoj, erikoj. Tradicie la populacio dediĉis sin al agrikulturo de montaro kaj brutobredado, ĉefe de kaproj.

Historio
--------

Je tiu areo estis prahistoriaj setlejoj, sed certe dum la araba epoko islamanoj konstruis multnombrajn fortikaĵojn defendajn kiel Almenara, proksime, kaj aliaj en la komarko de Sierra de Gata, kiel tiuj de Eljas, Santibáñez, Trevejo,... Heredaĵo de tiuj praloĝanoj estus muelejoj kaj olivmuelejoj ĉe riveroj kaj rojoj.

Poste la vilaĝo estis rilata rekte al la senjorlando de Santibáñez el Alto. Ĉirkaŭ la 11-a jarcento sendependiĝis de Santibáñez post pago de 1.500 dukatoj.

Poste setlis en Cadalso Alfonso la 11-a dum siaj ĉasadoj en la komarko; en angulo de la placo kun la strato Chorro, estas ankoraŭ la *Casa del Rey* (Reĝodomo). Ŝajne tiam estis ne nur aproj, sed ankaŭ eĉ ursoj kiuj jam ne estas en la regiono delongege. Laŭ legenda tradicio la reĝo tie renkontiĝis kun sia amanntino, Doña Leonor de Guzmán, antaŭ eliri al la historia Batalo de Salado).

Ekonomio
--------

Agrikulturo (olivarboj, vitoj kaj fruktoĝardenoj) kaj brutobredado (kaproj, ŝafoj, porkoj, kokoj ktp). Al tio dediĉas sin preskaŭ 75% de la laboristaro, dum la resto distribuiĝas inter la profesioj de servoj (19 %), konstruado (4,2%) kaj malmultege en industrio.

Vidu ankaŭ
----------

* Cadalso (apartigilo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Satelita bildo de Cadalso
**Katana Gégé Bukuru** (naskiĝis la 31-an de decembro 1963 en Demokratia Respubliko Kongo) estas konga aktivulino, kiu batalas por la virinaj rajtoj en D.R. Kongo. Ŝi fondis en 2001 la asocion *Solidarité des femmes activistes pour la défense des droits humains*, mallonge SOFAD) kaj centrojn de paco el kongaj vilaĝoj.

Bukuru estas konata kiel la "Fera Sinjorino" de la Demokrata Respubliko Kongo pro sia sindevontigo al la batalo por la tieaj virinaj rajtoj.

Ŝi estas subtenata en sia lukto de Amnestio Internacia, kiu disponigas trejnadon por virinoj kaj instigas ilin formi "paco-ĉelojn" ene de sia propra najbareco, por transdoni rajtojn kaj por akcepti virinojn sur la loka nivelo. 

Okaze de la Internacia Virina Tago en 2018, Bukuru estis parto de la franca Unesko-kampanjo: "Ĉu vi devas esti viro por havi Vikipedian paĝon?", por kreskigi la konscion ke estu pli da seksa ekvilibro en la cifereca mondo.

Solidareco de Virinaj Aktivuloj por Defendo de Homaj Rajtoj (SOFAD)
-------------------------------------------------------------------

La organizo kunigas pli ol 600 virinojn batalantajn por sociaj, ekonomiaj kaj politikaj rajtoj. SOFAD celas protekti defendantojn de homaj rajtoj kaj klopodas certigi la respektadon de la rajtoj enskribitan en la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj. La asocio celas doni helpon kaj subtenon al viktimoj de seksa misuzo kaj perforto, precipe per organizado de atelieroj kaj trejnkursoj por virinoj kiuj alstrebas esti gvidantoj en siaj fakoj. 

La misio de SOFAD estas trejni kaj mobilizi virinajn aktivulojn, pliigi ilian partoprenon en la protekto kaj antaŭenigo de homaj rajtoj, kaj faciligi la rehabiliton de viktimoj de ĉiuj formoj de perforto. La organizo ankaŭ batalas kontraŭ la grandskala proliferado de armiloj en la regiono de la Grandaj Lagoj kaj en Orienta Afriko

Premioj
-------

Ŝi gajnis plurajn premiojn por siaj multaj agadoj. Ŝi estis la unua virino kiu en 2007 ricevis la premion "*Front Line Defenders Award*". Tiu ĉi premio estis kreita por defendantoj de homaj rajtoj en riskaj situacioj. Aldone en 2017 la sveda *Forum för levande historia* ("forumo por vivanta historio") honorigis ŝin per la *Per Anger*-premio, aljuĝata al homoj, kiuj defendas demokration kaj homajn rajtojn en ekzempla maniero. Per Anger (1913–2002) estis sveda diplomato kiu dum la dua mondmilito en Budapeŝto savis multajn judojn de la Holokaŭsto.

* (2007) Premio Front Line Defenders
* (2017) Premio Per Anger
* (2017) Soroptimist-pacpremio

Referencoj
----------

1. ↑  (fr) *SOFAD - Solidarité des Femmes Activistes pour la Défense des Droits Humains*[Solidareco de Virinaj Aktivuloj por Defendo de Homaj Rajtoj], arkivita la 8-an de marto 2018.
2. 1 2  (fr) Gege Katana Bukuru (RDK), Virinoj por la Paco ĉirkaŭ la Mondo.
3. ↑  (fr) Katana Gégé Bukuru ricevas pacpremion de Soroptimist:
4. ↑  (fr) UNESCO, Twitter, la 8-an de marto 2018
5. ↑  (en) *Font line defenders award* Frontlinedefenders.org.

Vidu ankaŭ
----------

Denis Mukwege

Eksteraj ligiloj
----------------

SOFAD, retejo kaj filmeto
La simbola usona pasporto de Winston Churchill, kiu havas honoran civitanecon de Usono
**Honora civitaneco** estas kutime la plej alta distingo kaj honorado disdonata fare de ŝtato, urbo aŭ komunumo por persono, kiu elstarmaniere meritis pri la bonstato de la civitanoj aŭ pri la prestiĝo de la loko. Ekzistas plejofte regularo pri la disdonado de la honorcivitaneco, laŭ kiu la urba parlamento decidas pri ĝi. Krom tio foje universitatoj donas al merititoj la honora doktorecon.

Revolucia Franca
----------------

La 26-an de aŭgusto 1792, dum la Franca Revolucio, la Nacia Konvencio donis honoran civitanecon al individuoj ĉirkaŭ la mondo, kiuj "en sia verko kaj kun granda kuraĝo servis la ideon de libereco". Inkluzive de Friedrich Schiller, George Washington, Alexander Hamilton, Ludwig van Beethoven, Robert Burns, Tadeusz Kosciuszko, James Madison, Thomas Paine, Johann Heinrich Pestalozzi, Joseph Priestley kaj aliaj

Usono
-----

Honora civitaneco de Usono estas submetita al la leĝo de la Usona Kongreso kaj prezidenta konsento. La honoro estis aljuĝita al nur ok individuoj, personecoj kiuj agis escepte por monda paco: Winston Churchill (1963), Raoul Wallenberg (1981, post lia morto) kaj Patrino Teresa (1996); Famuloj kiuj batalis en la Usona Milito de Sendependeco: La Markizo de La Fayette (2002), Bernardo de Gálvez (2014) kaj Kazimierz Pułaski (2009) kaj la fondintoj de Pensilvanio: William Penn (1981) kaj Hannah Callowhill Penn (1984)

Kanado
------

Honora civitaneco de Kanado estas koncedita fare de la Guberniestro ĝenerala de Kanado, kondiĉigita de la peto de la Parlamento de Kanado. Civitaneco estis koncedita al ses liberecbatalantoj: Raoul Wallenberg (1985, post lia morto), Nelson Mandela (2001), Tenzin Gyatso (41-a Dalai-lamao, 2006), Aung San Suu Kyi (2007), Aga Khan la 4-a (2010) kaj Malala Yousafzai (2013).

Irlando
-------

En Irlando, honora civitaneco donacita al fremdulo estas plena laŭleĝa civitaneco inkluzive de la rajto loĝi kaj voĉdoni.

Germanio
--------

En Germanio, honora civitaneco estas donita de germanaj ŝtatoj kaj de urboj. Honoraj civitanecoj konceditaj fare de la nazia reĝimo estis nuligitaj per leĝo de la Registaro de la venkantaj Aliancanoj la 12-an de oktobro 1946.

Literaturo
----------

* Karlheinz Spielmann: *Ehrenbürger und Ehrungen in Geschichte und Gegenwart* - Eine Dokumentation zur deutschen und mitteleuropäischen Geschichte in 2 Bänden, 1176 paĝoj, Dortmundo. Memeldonaĵo de Karlheinz Spielmann en 1967.

* Kategorio Honora civitaneco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Koordinatoj: 49° 21′ 38″ N 16° 42′ 36″ O﻿ / ﻿49.36056 °N, 16.71000 °O﻿ / 49.36056; 16.71000 (mapo)

**Katarina kaverno** troviĝas en rokmuro de Dezerta ravino proksimume 6 km de urbo Blansko.

Katarina kaverno estas efika, nelonga kaverno kun eksterordinare grandaj spacoj kaj unika stalagmita ornamaĵo. Ties Ĉefa katedralo kun dimensioj 97 x 44 x 20 m estas ĉeĥa la plej granda alirebligita natura subtera spaco. La kavernon kreis nekonata subtera fluo, aliranta foje de nordoriento ĝis Dezerta ravino, nome en masivo de laĵanecaj kalkaŝtonoj de meza devono de moraviasilezia paleozoiko. En la suma longeco ĉirkaŭ 950 m kaj deniveligo 63 m la kaverno hodiaŭ kondukas tra montdorso nomata Rostro. En la subterejon kondukas monumentala natura gotika portalo kaj longa enirejkoridoro alkondukas vizitantojn en gigantan spacon – Ĉefan katedralon. Fortan impreson el la ampleksa subtera spaco potencigas grandareaj rokblokoj, falintaj el la plafono de la kaverno. Tiuj tie ĉi en fora pasinteco sepultis ĉion, eĉ karstan ornamaĵon. Eminentaj akustikaj ecoj de la spaco, similigantaj naturkatedralon, donas idealajn kondiĉojn por porokazaj koncertaj prezentadoj. Konsisto de ĉiu vizito estas almenaŭ mallonga prezentado de stereofona reproduktita muziko.

Malantaŭ **Ĉefa katedralo** sekvas **Nova kaverno** kun karsta ornamaĵo de unikaj formoj. En Ĉeĥio eblas nur en **Palma bosko** de Katarina kaverno ekvidi multnombran grupon de maldikaj kaj samtempe preskaŭ kelkaj metroj altaj bastonetaj stalagmitoj. Karsta pagodo kun oblikva bastoneto (stalaktito) estas silueto de **Sorĉistino**, kiu fariĝis simbolo de tiu ĉi pentrinda kaverno.

Lasta alirebla spaco estas per ŝtonegoj kovrita **Katedralo de ĥaoso**. Sed nealirebligitaj spacoj daŭrigas ankoraŭ malprosimen, en pli alte situantajn etaĝojn, en **Kalcitan koridoron** kaj **Gehenon de Dante**, la spacoj kun labilaj rokaj deŝutiĝaĵoj, kiuj estas vivdanĝeraj.

La enirejparto de Katarina kaverno estis konata jam de antaŭ longe kaj laŭ trovaĵoj en ties argiloj homoj ĉi tie vivis jam en paleolito. La kaverno ricevis nomon laŭ malgranda Katarino, kiu foje vojeraris inter grandegaj ŝtonegoj de Ĉefa katedralo.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Sekaj fruktoj
**Sekaj fruktoj** estas sekigitaj fruktoj kaj beroj, kun resta malsekeco ĉirkaŭ 20 %. Ili sekiĝas aŭ nature (ekzemple per la suno), aŭ pere de industriaj metodoj.

Vitaminoj
---------

La sekaj fruktoj estas riĉaj je vitaminoj (A, B1, B2, B3, B5, B6) kaj oligoelementoj (fero, kalcio, magnezio, fosforo, kalio, natrio), entenas ĉirkaŭ 250 kkal kaj 1-1.5 g da proteinoj en ĉiu 100 g. Ili havas longan daŭron de konservado kaj ne bezonas konservadon en malvarma loko. En tio estas unu el iliaj ĉefaj avantaĝoj, kaj ĉi-rilate ili estas oportuna alternativo al freŝaj fruktoj (precipe dum malbonrikolta sezono). Tamen dum la sekigo la seka frukto perdas plejmulton da vitamino C.

Uzado
-----

En kuirarto sekajn fruktojn oni aldonas en bakaĵojn, sekajn matenmanĝojn, muslion. Pro forigo de malsekaĵo dum la sekigo (eblas perdiĝi ĉirkaŭ 7/8 partoj de la pezo), ili havas intensan guston.

En industriaj kondiĉoj ili povas esti prilaboritaj de sulfura dioksido por konservi koloron de nutraĵo kaj preventi putradon. Neprilaboritaj sekaj fruktoj povas havi relative malhelan koloron.

Tabelo de kalorieco de kelkaj sekaj fruktoj
-------------------------------------------

Rosinoj

|  |
| --- |
| **Tabelo de kalorieco de kelkaj sekaj fruktoj\*** |
|  | Kalorieco (kkal) | Proteinoj (g) | Akvo (g) | Karbonhidratoj (g) |
| Rosinoj kun kernoj | 276 | 1.8 | 19 | 70.9 |
| Rosinoj sen kernoj | 296 | 2.52 | 16.57 | 78.47 |
| Sekabrikotoj kun kernoj | 278 | 5 | 18 | 67.5 |
| Sekabrikotoj sen kernoj | 241 | 3.39 | 30.89 | 62.64 |
| Sekĉerizoj | 292 | 1.5 | 18 | 73 |
| Sekdaktiloj | 282 | 2.45 | 20.53 | 75.03 |
| Sekfigoj | 249 | 3.30 | 30.05 | 63.87 |
| Sekpersikoj | 275 | 3 | 18 | 68.5 |
| Sekpiroj | 246 | 2.3 | 24 | 62.1 |
| Sekpomoj | 273 | 3.2 | 20 | 68 |
| Sekprunoj | 264 | 2,3 | 25 | 65,6 |
|

\* en 100 g da nutraĵo.

Fruktoj kaj beroj, el kiuj oni faras sekajn fruktojn
----------------------------------------------------

Sekabrikotoj
* Fruktoj:
	+ abrikotoj
	+ ananasoj
	+ bananoj
	+ daktiloj
	+ diospiroj
	+ figoj
	+ kokosoj
	+ mangoj
	+ melonoj
	+ papajoj
	+ persikoj
	+ piroj
	+ pomoj
	+ prunoj

* Beroj:
	+ berberisoj
	+ eglanterioj
	+ oksikokoj
	+ vinberoj

* Kategorio Seka frukto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Vidu ankaŭ
----------

* Bero
* Frukto