recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
En pluraj regionoj de Germanio kaj Svislando oni rakontas **legendon de la ledra ponto**. La *ledra ponto* povus esti lanterna aŭ ŝtupetara ponto.

Palatinato
----------

Burgo Erfenstein de la sudo
Burgo Spangenberg de nordo
Oni rakontis, ke la profundan valon de la rivero Speyerbach inter palatinataj Burgo Erfenstein kaj Burgo Spangenberg transstreĉus ledra ponto. Du fratoj aŭ eble du bonaj amikoj estis, kiuj konstruis la ponton por eviti la penan vojon tra la profunda valo kaj trans la sovaĝa rivero.

La amikeco daŭris plurajn jarojn. Sed iam post forta diboĉado sur Spangenburg estis forta kverelo. Vorto kontraŭ vorto ĝis la Erfenstein-ano pro ĉagreno volis reiri hejmen trans la ponto. Antaŭe li anoncis laŭte: „Mi neniam revenos!" Samĉagrenite la alia kricas: „Tion vi ankaŭ ne devas. Pri tio mi zorgos!" Kiam la Erfenstein-ano atingis la mezon de la ponto la Spangenberg-ano tranĉis per sia klavo la ledran rimenon. La ponto falis funden kaj kuntiras la kontraŭulon. Li mortis.

Ekde tiu murdo ekzistis malamikeco inter la du familioj. Ĉiu flanko malhelpis la alian tiel ofte kiel eblis.

La reala kerno de la legendo estas, ke la du burgoj ĉiam apartenis al diversaj posedantoj – komence Spangenberg apartenis al la Spira princelektisto-episkopo kaj Erfenstein apartenis al la grafoj de Leiningen. Ambaŭ staris en certa konkurenco unu al la alia. Pli poste la posedantoj ŝanĝis kaj fine en la jaro 1470 dum la Weißenburger Fehde (= kvereloj de Wisemburgo) la du burgoj estis detruitaj reciproke.

Alia legendo el Ejfelo
----------------------

Alia legendo el Sauerland
-------------------------

Alia legendo el Nördlinger Ries
-------------------------------

Alia legendo el Turingio
------------------------

Alia legendo el Vogtland
------------------------

Alia legendo el Ejfelo el malsupra Luzacio
------------------------------------------

Alia legendo el Svislando
-------------------------

Referencoj
----------
Pri la komunumo
---------------

**Vispo** (germane **Visp**, france **Viège**, alemane **Fischp**) estas historia urbo, komunumo kaj ĉefloko de la Distrikto Visp, Kantono Valezo, Svislando. Ĝi havis 6788 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

Geografio
---------

Vispo situas en Supra Valezo kaj formas kun Brig-Glis aglomeraĵon. Vispo pro la kemiindustrio (Lonza Group) kaj aliaj pli malgrandaj entreprenoj la ekonomia centro de Supra Valezo. La komunumo situas ĉe la enirejo al la Mater-Valo kaj la Saas-Valo.

Trafiko
-------

Vispo estas ek de la 31-a de decembro grava fervojnodo ĉar ĝi situas ĉe la suda elirejo de la baza tunelo de Lötschberg, kiu ligas Kantonon Bernon kaj Kantono Valezo kaj estas unu el la du ĉefaj nord-sud-konektoj tra la Alpoj. Oni en Visp devas ŝanĝi la trajnon al la Matterhorn-Gotthard-Fervojo por alveturi la turismajn regionojn en Zermatt kaj la Saas-Valo.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Unterbäch datiĝas el la jaro 1034 kiel *Vesbia*.
En la jaro 1972 la antaŭa komunumo *Eyholz* estis kunigita kun la urbo Visp.

Konataj personecoj
------------------

Joseph S. Blatter, prezidanto de FIFA, naskiĝis la 10-an de marto 1936 en Visp.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: *Alois Grichting*: *Unterbäch* en *Historia Leksikono de Svislando* (2012-12-19)

Vidu ankaŭ
----------

* Visp (stacidomo)
* Eyholz (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Vispo** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

* Oficiala retejo de la komunumo Vispo
* Retejo de la civitankomunumo Vispo

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la Distrikto Vispo |
| --- |
| Baltschieder  •  Eisten  •  Embd  •  Grächen  •  Lalden  •  Randa  •  Saas-Almagell  •  Saas-Balen  •  Saas-Fee  •  Saas-Grund  •  Sankt Niklaus  •  Stalden  •  Staldenried  •  Täsch  •  Törbel  •  Vispo  •  Visperterminen  •  Zeneggen  •  Zermatt |  |

 |
**"Tomorrow Is Yesterday"** [Morgaŭ estas hieraŭ] estas la deknaŭa epizodo de la unua sezono de la usona televidserio de scienca fikcio Star Trek. Verkita de D. C. Fontana kaj reĝisorita fare de Michael O'Herlihy, ĝi havis unuan elsendon la 26-an de januaro 1967.

Intrigo
-------

La USS USS Enterprise (NCC-1701) en la steldato 3113.2 hazarde vojaĝas reen al la Tero je la 1960-aj jaroj per la efikoj de alta gravito de "nigra truo" nomata en la epizodo "nigra stelo". La "Enterprise" aperas en la atmosfero de la Tero, kaj aperas kiel NIFO sur milita radaro.

Usona aviadilo Lockheed F-104 Starfighter pilotata de la Kapitano John Christopher (Roger Perry), estas sendita por identigi la radarcelon. Timante atakon per atombombo, Kapitano Kirk ordigas ke trenfasko estu uzata sur la aviadilo, tio detruas la aviadilon kaj la piloto estas transportata en la "Enterprise'n".

Timante ke Christopher povus interrompi la templinion se li revenos al Tero, Kirk unue decidas, ke la piloto devas resti en la Enterprise. Kiam Scienca Oficiro Spock malkovras, ke la filo de la piloto ankoraŭ nenaskita, ludos gravan rolon en estonta misio al Saturno, Kirk rimarkas, ke ili devas revenigi Christopheron al la Tero, ĉar oni ne kredos kion li diros pri kosmoŝipo. Sed post ekscii pri la ekzisto de filmo pri Entreprise fare de la flugaparato de Christopher, Kirk kaj Lt. Sulu transiras al la aviadilbazo por rekuperi la filmon kaj iujn aliajn provojn de ilia vizito. Ili estas kaptitaj fare de Aera Polico, kiuj hazarde aktivigas kriz-signalon de la komunikilo de Kirk. Spock, Sulu kaj Christopher, kiu konas la bazan aranĝon, provas liberigi Kirkon. Post kiam la gardistoj de Kirk estas submetitaj, Christopher kaptas unu el siaj pafiloj kaj postulas resti. Spock, antaŭvidinte ke li farus tian provon, staras malantaŭ Christofer kaj dormigas lin per vulkana nerva pinĉo.

Post kiam ili revenas al la stelŝipo, oni informas al Kirk pri ebleco tempvojaĝo uzante la graviton de la Suno. Christopher revenas al sia militaviadilo, en la tempo kiam li renkontis la kosmoŝipon, evitante forigante sian memoron pri sia tempo en la Enterprise. Entreprise tiam sukcese revenas al la 23-a jarcento.
**Visual-Kei** (Japane, ヴィジュアル系 [viĵual kej] aŭ [biĵual-] lit. *Vida Tipo*) estas termino por unu el junulaj subkulturoj en Japana rok-muziko. Al entuziasmuloj de Visual-kei, ilia originala kostumo kaj aspekto interesas.

La termino povas apliki al viraj artistoj.
Membroj de Visual-Kei parade vestiĝas; neŭtralseksan aŭ inan kostumon, ne virecan. Alie, iuj vestiĝas laŭ fluo de rolludo, mangao kaj ŝoŭĵo.
Vortoj en iliaj muzikoj emas al ruino, dekadenco kaj detruo.

Visual-Kei komencis en 1980-aj jaroj. Plej fruaj artistoj de Visual-kei apartenis al muzikproduktantoj Extasy Records aŭ Free Will.
Ĉirkaŭ 1997, Visual-Kei floris, multaj artistoj de Visual-Kei populariĝis: GLAY, L'Arc-en-Ciel, Kuroyume, PENICILLIN ktp.

Tamen nuntempe Visual-kei-movado malsupreniĝis, sed fervoraj entuziasmuloj ankoraŭ subtenas.

Iuj muzikartistoj malŝatas ĝenron Visual-Kei, L'Arc-en-Ciel malŝatas ke oni konsideras ilin Visual-Kei.

Japanaj muzikgrupoj de Visual-Kei
---------------------------------

* Aucifer
* D'espairs Ray
* Dir en Grey
* Due-le-Quartz (Miyavi)
* Gazette
* Glay
* L'Arc-en-Ciel
* Luna Sea
* Malice Mizer
* Moi dix Mois
* Raphael
* Schwarz Stein
* Velvet Eden
* Versailles
* Vidoll
* X-Japan
**Viszló** [vislO] estas tre malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Edelény.

Administracia domo de Viszló
Preĝejo de Viszló
Loĝdomo de Viszló (1925)

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 11  km²
* Alto super marnivelo: 205 m
* Loĝantaro: 73
* Poŝtkodo: 3825
* Telefonprefikso: 48

Situo
-----

Viszló situas en montetaro Cserehát en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Szendrő troviĝas 20, Edelény 30, Miskolc 70 km-ojn.

Onidiro
-------

Laŭ la vilaĝanoj la nomo signifas: visz hungare: portas, ló: ĉevalo, sekve tio signifas tion, ke Viszló tie troviĝas, kiun punkton la ĉevalo atingas ĝis vespero.

Vilaĝservoj estas en Viszló la municipa administracio kaj migra poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* grekokatolika preĝejo omaĝe al Ĉieliro de Dipatrino

Fontoj
------

* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.gyaloglo.hu

* Kategorio Viszló en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Vologda provinco** (ruse *Вологодская область*; Vologdskaja oblast) estas provinco en Norda Rusio. Ĝiaj najbaroj estas en la nordo Arĥangelska provinco, en oriento Kirova provinco, en la sudo Kostroma, Jaroslavla kaj Tverja provincoj, en sud-okcidento Novgoroda provinco, en okcidento Leningrada provinco kaj en nord-okcidento Respubliko Karelio.

Loĝantaro
---------

Vologda provinco havas 1 269 568 loĝantojn. La plej grandaj urboj estas Ĉerepovec (323 600 loĝ.) kaj Vologda (301 300 loĝ.). Preskaŭ ĉiuj loĝantoj estas rusoj. En la okcidenta parto la originaj loĝantoj estas vepsoj.

* Vologda provinco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Vologda provinco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Flago de Vologda provinco
Administra divido de Vologda provinco

**Ĉefurbo**: Vologda

**Urbaj distriktoj**:
Ĉerepovec |
Vologda 

**Municipaj distriktoj**:
Babajeva |
Babuŝkina |
Belozerska |
Ĉagoda |
Ĉerepoveca |
Grjazoveca |
Ĥarovska |
Kaduja |
Kiĉmengsko-Gorodoka |
Kirillova |
Meĵdureĉa |
Nikolska 
Njuksenica |
Sjamĵa |
Sokola |
Ŝeksna |
Tarnoga |
Totma |
Ustj-Kubena |
Ustjuĵna |
Vaŝka |
Velikoustjuga |
Verĥovaĵa |
Vitegra |
Voĵega |
Vologda 

 

Flago de Rusio
Nordokcidenta federacia regiono de Rusio

Ĉefurbo: Sankt-Peterburgo 

Arĥangelska provinco |
Kaliningrada provinco |
Karelio (respubliko) |
Komiio |
Leningrada provinco |
Murmanska provinco |
Nenecio |
Novgoroda provinco |
Pskova provinco 
Sankt-Peterburgo |
Vologda provinco
**RAJK László** [rajk la'slo] (Székelyudvarhely, 8-a de majo 1909 - 15-a de oktobro 1949) estis hungara komunista gvidanto, kiu sensukcese opoziciis la stalinistan gvidanton Mátyás Rákosi en la postmilita (2-a) periodo.

Rajk partoprenis en la Internacia Brigado dum la Hispana Enlanda Milito. Li veturis al Francio, antaŭ reveno al Hungario en 1941. Tiam lin kaptis la hungara polico kaj enprizonigis lin. Lin liberigis la Ruĝa Armeo, fine de la milito.

En Hungario, en la komunisma registaro de ĉefministro Rákosi, Rajk laboris kiel ministro pri internaj aferoj.

Pro liaj kritikoj pro troa altrudo de stalinismo en la politiko, li estis aretsita en septembro de 1949. Pro la konfesaj metodoj de la stalinisma polico, li konfesis labori por la kontraŭkomunista antaŭa gvidanto Miklós Horthy, jugoslavia gvidanto Tito, kaj Usono. Rezulte de la konfesoj, li estis ekzekutita.

Lia re-entombigo – la 6-an de oktobro, 1956 estis grava antaŭludo por la hungara revolucio de 1956.

Li havas la filon samnoman: László Rajk (arkitekto), kiu aktive partoprenis en la opoziciaj movadoj de la 1980-aj jaroj. Li nun laboras kiel arkitekto.

* Kategorio László Rajk en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 53371
* GND: 118834525
* LCCN: n82058998
* VIAF: 67262647
* ISNI: 0000 0001 2212 0677
* SUDOC: 03091311X
* BNF: 12223394x
* NKC: xx0005523
* BNE: XX4889135
 |
**Leĝoj por plaĉi al angloj** (portugallingve *leis para inglês ver*) estas ofta jura figuro en brazila leĝaro. Ili estas leĝoj aprobitaj sub premo de eksterlandanoj, sed kiujn oni ne konsideras kiel validajn. Oni pensas, ke duono de brazilaj leĝoj estas tia. La unua "leĝo por plaĉi al angloj" estis aprobita en 1850 kaj malpermesis importadon de novaj nigraj sklavoj de Afriko al Brazilo. La tiama brita registaro forte premis, por ke Brazilo ne plu permesu sklavecon, kaj por plaĉi britojn la brazila registaro aprobis leĝon, kiu malpermesis la importadon de sklavoj, sed vere, neniu obeis ĝin, eĉ ne la brazila registaro mem. Poste, tio okazis tre ofte. 

Jam en la 19-a jarcento oni aprobis leĝojn, kiuj malpermesis al edzoj mortigi adultintan edzinon, sed neniam edzo estis kondamnita pro tiu en Brazilo, ĉar la juĝistoj konsideris, ke tiu leĝo ne estas laŭ kutimaj moroj; nur post 1988 juĝistoj kondamnis la edzojn en tiuj kazoj, sed ankoraŭ oni rigardas tion kiel malgravan krimon. Fremdaj premoj ankaŭ igis en 2004 aprobi leĝon, laŭ kiu edzo ne povas plu forsendi nevirgan novedzinon, sed samtempe oni aprobis leĝon, kiu permesas al li divorci de ŝi, sen ke ŝi ricevu monhelpon. Sekve, oni simple ŝanĝis "forsendi" al "divorci", sed "divorco" estas internacie pli akceptebla ol "forsendo". Ankoraŭ pri la protekto de virino, fremdaj premoj kaŭzis en 1934 aprobon de leĝo, kiu permesis la voĉdonrajton al ili, sed neniam oni malpermesis al virinoj la voĉdonadon en Brazilo, sekve tiu leĝo estis superflua, ĉar virinoj jam voĉdonis antaŭ ĝi.

Antaŭ kelkaj jaroj, ankaŭ sub fremda premo, oni aprobis leĝojn, kiuj devigis konservi 50 % de brazilaj amazoniaj praarbaroj, sed, ĉar ankoraŭ restas 90% de praarbaro en Amazonio, ververe tiuj leĝoj permesis la detruadon de preskaŭ duono de praarbaro.

Foje tiuj leĝoj estas ne nur senutilaj, sed malutilaj, ĉar oni ne scias, kiuj estas veraj leĝoj kaj kiuj estas "leĝoj por plaĉi al angloj" kaj oni unue devas pruvi, ke iu leĝo estas laŭ komunaj moroj, antaŭ apogiĝi sur ĝi.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Cox Tor-Cairn – platformo el nefiksitaj ŝtonoj
Yes Tor-Cairn
Roos Tor-Cairn
**Tor-Cairn** estas prahistoria kultloko, kiu ekzistas sur la Britaj insuloj, precipe en Kornvalo kaj Devon sed ankaŭ en Kimrujo: ĝi konsistas el ronda kadro el ŝtonoj aŭ platformo el nefiksitaj ŝtonoj ĉirkaŭ natura *tor*, kelkfoje ĉirkaŭita de fosaĵo. La diametro de la proksimume 35 konataj tor-kairnoj varias de 12 ĝis pli ol 30 m kaj la alteco varias de 0,5 m ĝis 4,0 m. Ekzistas ĝenerale alirejo. 

Trovaĵoj de iloj el siliko, ceramiko, gravelo kaj kvarco kaj respektive armiloj kaj ornamaĵoj el bronzo datumis la kairnojn en la frua 2a jarmilo a.K. en la frua bronzepoko.

Ekzemploj estas: Alex Tor, Catshole Tor, Corndon Tor, Cox Tor, Hameldown Tor, Limsboro Cairn, Rough Tor, Tolborough Tor, Top Tor, Tregarrick Tor, White Tor (Peter Tavy) kaj Yes Tor.

Literaturo
----------

* Frances Lynch: *Megalithic tombs and Long Barrows in Britain*. Shire, Princes Risborough 1997, ISBN 0-7478-0341-2 (*Shire archaeology* 73).
* Elizabeth Shee Twohig: *Irish Megalithic tombs*. Shire, Princes Risborough 1990, ISBN 0-7478-0094-4 (*Shire archaeology* 63).
* Jürgen E. Walkowitz: *Das Megalithsyndrom.* Band 36 in Beiträge zur Ur- und Frühgeschichte Mitteleuropas, 2003, ISBN 3-930036-70-3.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Beschreibung (zuletzt abgerufen am 12. Dezember 2012)
* Beschreibung engl. und Bild des Alex Tor (zuletzt abgerufen am 12. Dezember 2012)
kolekalciferolo (vitamino D3)**Vitamino D** estas grupo de lipidosolveblaj vitaminoj, gravaj en la kalcia metabolismo. Ili estiĝas el steroloj – troviĝantaj en la haŭto – per efiko de ultraviola radiado (sunlumo). El tiuj sterinoj gravas la 7-dehidrokolesterolo, kiu produktiĝas dum la metabolismaj procezoj en homo kaj bestoj. Gravas ankaŭ la ergosterolo de plantaj oleoj. 

La ergosterolo kaj la 7-dehidrokolesterolo transformiĝas per efiko de sunlumo al kolekalciferolo (vitamino D3) aŭ kalciferolo (alinome ergokalciferolo, vitamino D2). La D2- kaj D3-vitaminoj havas la saman efikon je la metabolismo, sed en la birdoj la D2-vitamino estas malpli efika ol la D3-vitamino. Tiel oni ofte aldonas tiun D3-vitaminon al kortobirdaj nutraĵoj.

Post formiĝo de la vitaminoj el la steroloj kemia reakcio en la hepato transformas ilin al kombinaĵoj, kiuj helpas rebsorbon de kalcio al en histon el la sango, kaj tiel la ostokonstruon kaj malpliigigas la riskon de ostoporozon. 

La D-vitaminon ofte kaj sufiĉe entenas normala nutrado. Oni devas nur pluse alpreni tiun vitaminon, se oni vivas en daŭra malluma areo (vintre en la alte norda hemisfero) aŭ kie la homon ne atingas sufica kvanto de la necesa transviola radiado. 

Oni ofte aldonas kroman kvanton de D-vitamino al lakto aŭ aliaj nutraĵoj.

La kreskantaj infanoj havas tagan bezonon je D-vitamino de ĉ. 10 mikrogramoj. Manko de D-vitamino kaŭzas rakitismon, la trodozigo kaŭzas toksajn reagojn.

Krom la vitaminoj D2 kaj D3 listiĝas la sekvajn (la termino "vitamino D1" ne plu estas uzata pro la fakto, ke estas miksaĵo de ergokalciferolo kaj lumisterolo):

* Vitamino D4 aǔ 22-dihidroergokalciferolo;
* Vitamino D5 aǔ sitokalciferolo;
* Vitamino D6, derivaĵo de la vitamino D4;
* Vitamino D7, derivaĵo de la vitamino D3.
|  |  |
| --- | --- |
|  | - La mallongigo ZH en Wildberg ZH staras por la svisa Kantono Zuriko. Por aliaj signifoj de la nomo vidu sub **Wildberg**.. |


---

Pri la komunumo
---------------

**Wildberg ZH** estas komunumo en la distrikto Pfäffikon, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 898 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007. La komunumo konsistas el la vilaĝoj *Wildberg*, *Schalchen* kaj *Ehrikon*.

Geografio
---------

Weisslingen situas en la Tössvalo. Ĝi limas norde al la komunumoj Zell ZH kaj Turbenthal en la distrikto Vinterturo, oriente al Wila, sude al Bauma kaj Pfäffikon ZH kaj okcidenta al Russikon kaj Weisslingen.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Wildberg limas en nordo al Zell, en nordoriento al Turbenthal, en oriento al Wila, en sudoriento al Bauma, en sudo al Pfäffikon, en okcidento al Russikon, kaj en nordokcidento al Weisslingen.

Trafiko
-------

Wildberg estas konektita per aŭtobusoj al la reto de la Zurika Trafik-Unio. La veturado al Vinterturo per buso kaj trajno daŭras proksimume duonan horon.

Historio
--------

La komunumo estiĝis en la 30-aj jaroj de la 20-a jarcento per la kuniĝo de la municipoj *Wildberg*, *Schalchen* kaj *Ehrikon*, kiuj ĝis tiam estis sendependaj komunumoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Wildberg ZH en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Wildberg

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Pfäffikon |
| --- |
| Bauma • Fehraltorf • Hittnau • Illnau-Effretikon - Kiburgo - Lindau ZH - **Pfäffikon ZH** - Russikon - Sternenberg - Weisslingen - Wila - Wildberg ZH |  |

 |
**Traktato de Ŝimoda** (ruse: Симодский договор aŭ Симодский трактат; japane: 日露和親条約 [niĉiro ŭaŝin ĝōjaku]) estas komerca, ŝipagada kaj limdifina traktato inter Japanio kaj Rusio. Ĝi estis subskribita la 7-an de februaro 1855 en la japana urbo Ŝimoda. La subskribintoj estis Kaŭaĝi Toŝiakira (Japanio) kaj rusa admiralo Jevfimij Putjatin.

La traktato signifis ankaŭ la estigon de la diplomatiaj kontaktoj inter la du landoj. 

Parto de la traktato difinis la limigitan malfermon de tri havenoj Nagasaki, Ŝimoda kaj Hakodate, por ke la rusa floto povu sin provizi per akvo kaj ligno.

La traktato difinis ankaŭ la rusan-japanan limon: la Kurilaj insuloj norde kaj inkluzive de insulo Urup iĝis rusa teritorio; la insuloj sude de kaj inkluzive de Etorofu iĝis japana teritorio. La insulo Saĥaleno iĝis komuna posedaĵo. Surbaze de la diskutoj en la sekvaj jaroj inter la rusaj kaj japanaj setlantoj, la limo estis pli precize difinita en 1875 per Traktato de Sankt-Peterburgo.

Hodiaŭ, la traktato estas grava bazo por la japana pozicio en la konflikto de Kurilaj insuloj.
La **Montpasejo Wildhaus** estas montpasejo en la Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi estas la akvodislimo inter la Rejnvalo kaj la rivero Turo en Togenburgo. La akvodislimo troviĝas je alto de 1090 m super la marnivelo meze en la centro de la iama komunumo Wildhaus, kiu nun estas parto de la nova komunumo Wildhaus-Malnov-Sankt-Johano. Proksime de la akvodislimo troviĝas ankaŭ malgranda lageto, kiu somere invitas al banado kaj vintre al glitŝuado.

Trafiko
-------

Pasejkulmino kaj vilaĝocentro de Wildhaus
Tra la pasejo kondukas poŝtaŭtobuslinio de Nesslaŭ, kie troviĝas la finhaltejo de la Svisaj Sudorient-Fervojoj, al Buchs SG. Komence de la 20-a jarcento ekzistis projekto konstrui fervoj-linion de Wil SG tra Wattwil super la Montpasejo Wildhaus ĝis Buchs SG kun la vizio, ke Wattwil iam troviĝos en centro de transalpa fervojlinio de Konstanco tra Koiro ĝis Milano. Tiuj projektoj tamen neniam realiĝis. Kiam la trajnlinio atingis Neslaŭon, ne plu estis financaj rimedoj je dispono, kaj la eksplodo de la unua mondmilito definitive signifis la finon de la revoj de la viktorina epoko.

Historio
--------

En frua tempo romanĉaj setlantoj utiligis la paŝtejojn en la Supra Togenburgo kaj sekve la pasejon de Wildhaus. Pri tio atestas multaj romanĉlingvaj loknomoj kiel ekzemple Iltios. Kiam la unua vojo tra la pasejo estis konstruita, ne estas konate; dokumentite estas, ke en la jaro 1200 la Sinjoroj de Sax konstruis la kastelon Wildenburg, kiu donis sian nomon al Wildhaus kaj al la montpasejo, por sekurigi la pasejvojon.

Vidu ankaŭ
----------

* Wildhaus

Eksteraj ligiloj
----------------

* \*Oficiala retejo de la komunumo Wildhaus

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rListo de la montpasejoj de Svislando |
| --- |
| Albispasejo • Albulopasejo • Berninopasejo • Bözberg-Pasejo • Brünigpasejo • Flüelapasejo • Forchpasejo • Furkopasejo • Gemmipasejo • Gurnigelpasejo • Granda Sankt-Bernard-Pasejo • Grimselpasejo • Hulfteggpasejo • Juliopasejo • Klausenpasejo • Lukomagnopasejo • Malojopasejo • Nufenenpasejo • Oberalppasejo • Ofenpasejo • Passwang-Pasejo • Rickenpasejo • San-Bernardino-Pasejo • Sankt-Gotard-Pasejo • Sattel-Pasejo • Sattelegg • Sempionopasejo • Splugopasejo • Suba Hauenstein-Pasejo • Supra Hauenstein-Pasejo • Sustenpasejo • Vue-des-Alpes-Pasejo • Wildhauspasejo • Zugerberg | Montpasejoj de SvislandoMontpasejoj de Svislando |

 |
**Leopold NESTMANN** (naskiĝinta en la 25-a de januaro 1919 en Ĉernivco, mortinta la 17-an de marto 1992 in Altötting) estis romkatolika pastro, kaj atestanto de kredo en la tempo de komunismo en Rumanio.

Vivo
----

#### Trejnado kaj pastra agado

Nestmann studis teologion en la Altlernejo teologia "Sankta Jozefo" en Iași inter 1930-39 kaj ĉe la pontifika instituto "Pontificium Athenaeum Urbanum de Propaganda Fide" en Romo inter 1939-1943. Li ordinitis pastro en Romo en la 21.12.1942 kaj agadis post reveno en Rumanion ĉe la porknabina lernejo Sankta Jozefo en Bukareŝto (1944), en la paroho Valea-Seacă (1944-1945), ĉe la Seminario kaj Akademio teologia Sankta Spirito (1945-1946), ĉe la Seminario kaj Akademio teologia Sankta Jozefo (1946-1948) kaj finfine en la paroĥo de Vatra Dornei (1948-1949). En la 15.8.1949 la rumana kaŝpolico Securitate arestis lin kaj kun aliaj naŭ homoj inter kiuj estis kaj aliaj pastroj kiel Anton Trifaş, Vasile Gabor kaj Dumitru Matei: ĉiuj estis akuzitaj en ligo kun la eskapo de la germana kaptito Willi Seife el internigejo de apud la Universitato Cuzan Vodă en Iași en la 1945-a jaro. Seife estis dum du jaroj kaŝita en Târgu Sascut (distrikto Putna) kaj Bozieni (distrikto Roman) kaj restis en printempo 1945 tridek tagojn ene de la katolika seminario en la Colonel-Langa-strato. Lin vizitis tie plurfoje Leopold Nestmann kaj ili interparolis pri la naturo spirita. Enketon punan gvidis la oficiroj Lică Caufman kaj Octav Blehan.

#### Proceso

En la 24.9.1949 milittribulano de Iași proklamis mandaton arestan nr. 1945 koncernantan la kaptiton politikan nr. 46, i.a. Nestmann, kiu tiam estis en la karcero de Iași-Galata. En la 29.10. la militakuzisto Tudor Dumitru farigis referaton enkondukan kiu mencias la fakton ke en la jaro 1947 Willi Seife iris al Timișoara al monakinejo kun rekomenda skribaĵo kaj mono ricevitaj fare de Nestmann. Baldaŭ poste Seife transpaŝintus la ŝtatlimon kaj alvenintus finfine en la france okupita zono de Germanlando. En la 15.12.1949 Nestmann estis akuzita esti favorinta kaptiton kaj kondamnitis je ok monatoj da malliberigo kaj pago de 2000 leoj.

#### Post la liberigo

Ĉirkaŭ la 15.4.1950 li estis liberigita kaj agadis ĝis 1966 ĉe jenaj lokoj: Vatra Dornei (1950-1951), Faraoani (1951), Roman (1952-1953), Barticeşti (1952), Institutul Teologic Romano-Catolic din Alba-Iulia (1953-1956), Institutul Teologic Romano-Catolic "Sfântul Iosif" (Iaşi) (1956-1958), Gherăeşti (1958-1959), Barticeşti (1959-1966).

Poste li forlasis la landon kaj estis pastro respektive docento en Berchtesgaden (1966-1968), Romo (1968-1970), Arzbach kaj Steinefrenz. Post retiriĝo (1988) li loĝis en Altötting kaj laboris kiel profesoro pri dogmatiko ĉe la instituto altlerneja de la Sacerdota fratio Sankta Petro en Opfenbach-Wigratzbad. 

Interese estas ke laŭ atesto de la klerikuloj Florian Müller kaj Anton Despinescu, Nestmann malliberigitis la duan fojon en la 1957-a jaro en konekto kun la episkopo Áron Márton.

Fontoj
------

* *Informationsblatt der Priesterbruderschaft St. Petrus*, Nr. 267/9 (2015), p.3, Wigratzbad
* Pri la pastro ĉe rumana katolika paĝaro, kun foto
**Let That Be Your Last Battlefield** [Permesu ke ĉi tiu estu via lasta batalkampo] estas la dekkvina epizodo de la tria sezono de la usona televida spektaklo Star Trek, kiu unue estis elsendita la 10-an de januaro 1969 de NBC. Ĝi estis verkita de Oliver Crawford, bazita sur rakonto de Gene L. Coon (sub pseŭdonimo "Lee Cronin") kaj direktita de Jud Taylor. La scenaro evoluis el skizo de Barry Trivers.

Intrigo
-------

Je steldato 5730.2, federacia stelŝipo "Enterprise" estas en misio por helpi malpoluigi atmosferon de la planedo *Ariannus*, kiam sensiloj detektas Federacian kosmoŝipeton, kiu estis ŝtelita. Tiu estas kaptita kune kun sia ekstertera piloto, kiu identigas sin kiel Lokai (Lou Antonio), politika rifuĝinto de la planedo *Cheron*. La plej miriga trajto de Lokai estas, ke lia haŭto estas nigra sur unu flanko de sia korpo kaj blanka aliflanke.

Baldaŭ poste, sensiloj detektas alian kosmoŝipon proksime al la Enterprise. La alien-ŝipo detruas sin, sed ne antaŭ ol ĝia piloto, Bele (Frank Gorshin), transportiĝis al la Enterprise. Li estas kolora nigra kaj blanka, simila al Lokai. Bele klarigas, ke li estas en misio por preni politikajn perfidulojn. Lia nuna celo estas Lokai, al kiu li postkuras 50 mil terajn jarojn. Bele estas kondukita al Lokai, kaj la du komencas diskuti pri la historio de iliaj popoloj.

Bele postulas, ke Kirk transportu lin kaj Lokai al Cheron. Kirk rifuzas, dirante al li, ke li devos fari sian peton al federaciaj aŭtoritatoj. Iu tempo poste, la stelŝipo ŝanĝas kurson al Cheron, kaj Bele sciigas ke lia "volo" regas la kosmoŝipon. Lokai postulas la morton de Bele, kaj Kirk ordigas ilin ambaŭ esti malliberigitaj. Bedaŭrinde fortokampo generita de ambaŭ eksterteranoj faras tion malebla. Kun neniu alia maniero reakiri regadon, Kirk minacas detrui la Enterprise'n. Bele cedas, kaj la ŝipo rekomencas sian vojon al Ariannus.

Bele rivelas la fonton de lia konflikto kun Lokai. Li, kaj ĉiuj liaj homoj sur Cheron, estas nigraj sur siaj dekstraj flankoj, dum la homoj de Lokai ĉiuj estas blankaj sur siaj dekstraj flankoj. La distingo estas neperceptita ĉe la oficiroj de la ŝipo. 

Post kiam la misio Ariannus estas finita, Bele denove regas la stelŝipon, ĉi-foje malŝaltante la mem-detruan sistemon. Kiam la ŝipo alvenas al Cheron, Spock ne trovas spuron de inteligenta vivo. Lokai kaj Bele konstatas, ke ili estas ĉiuj, kiuj restas el iliaj popoloj. Furioze ili sin atakas, iliaj fortokampoj minacas damaĝi la kosmoŝipon. Lokai kaj, Bele transportiĝas malsupren al la planedo ĉar ili ne volas rezigni sian malamon.
**Viti Levu** [ˈβiti ˈleβu] estas la plej granda insulo de Fiĝio, kie troviĝas la ŝtata ĉefurbo, Suva, kaj la plej granda parto de la loĝantaro de Fiĝio.

Geografio kaj ekonomio
----------------------

Viti Levu kovras areon de 10 531 km² kaj estas ĉirkaŭ 146 km longa el nordo suden kaj ĉirkaŭ 106 km larĝa el oriento okcidenten. Ĝi estas la sesa plej granda insulo en Oceanio, sen kalkuli Aŭstralion kaj post Tasmanio, la du plej grandaj insuloj de Novzelando, insulo Havajo kaj Novkaledonio.

Geologoj supozas, ke Viti Levu merĝis kaj elmerĝis foje kaj estis kovrita el lafo kaj aliaj vulkanaj materialoj. Tertremoj kaj vulkanaj eksplodoj kulpas pri la falta teritorio de la insulo, kiu estas dividita en du similaj duonoj de nordosudenan montoĉeno. La orienta flanko de la insulo suferas kaj ĝuas pluvegon, sed la okcidenta flanko estas multe pli seka. Pro tio la kultivado de sukerkano okazas okcidente, dum industrio rilate la lakton estas riĉeco oriente. Oni produktas ankaŭ kotonon, tabakon kaj ananason; .

La centro de la insulo estas arbara kaj inkludas la plej altan monton de la lando, nome Tomanivi (ekse Monto Viktorio) 1,324 metrojn alta.

### Flaŭro kaj faŭno

La insulo estas la ununura konata loĝejo de unu el la plej grandaj insektoj de la mondo, la giganta blato nome *Xixuthrus heros*.

La Vitilevua nestamasulo iĝis formortinta.

Loĝantaro
---------

Krom la ĉefurbo de la lando, en Viti Levu troviĝas aliaj urbetoj kiel Nadi, Laukota, Ba kaj Sigatoka; krom multnombraj turismejoj. Ĉiuj situas en la marbordo, kaj ili estas interkonektitaj de ŝoseo ĉirkaŭirantan la insulon. Entute, preskaŭ 600.000 personoj loĝas en Viti Levu, du trionoj de la tuta loĝantaro de Fiĝio. Kune kun la proksima Vanua Levu, koncentras 85% de la tuta loĝantaro.

Referencoj
----------

1. ↑  UNEP Islands Directory Arkivigite je 2012-04-03 per la retarkivo Wayback Machine angle

Vidu ankaŭ
----------

* Fiĝiaj tropikaj sekaj arbaroj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Wikimapia, -17827145, 178016968, 9, Viti Levu

* Kategorio Viti Levu en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Viti Levu en Vikivojaĝo (Turisma gvidilo)
**Wilfred OWEN** (n. la 18-an de marto 1893, m. la 4-an de novembro 1918) estis angla poeto fama pro siaj poemoj pri la Unua Mondmilito.

Frua Vivo
---------

Li naskiĝis proksime al Oswestry, Shropshire en komforta domo posedata de sia avo, sed, post ties morto en 1897, la familio devis translokiĝi al malriĉa distrikto de Birkenhead. En 1911 li deziris eniri la Universitato de Londono, sed li ne gajnis stipendion kaj sen tio mankis al li la necesa mono pagi universitatajn studojn. Li iĝis helpanto de pastro en Reading kaj ankaŭ instruis en lernejo de la urbo. Li ĉeestis lecionojn pri botaniko ĉe University College (nuntempe la Universitato de Reading), Reading kaj poste senpage studis tie la anglosaksan lingvon. Post tio li instruis la anglan kaj francan lingvojn en Berlitz-lernejo, Bordeauxx, Francio.

Unua Mondmilito
---------------

La 15-an de oktobro 1915 li eniris la britan regimenton la *Artists Rifles*. En januaro 1917 li iĝis duranga leŭtenanto en la Manchester Regimento. En Francio la armeaj vivkondiĉoj kaj la militado konsternegis lin, sed li konscience batalis. Unu fojon li pasis tri tagojn en obus-truo antaŭ ol esti savata. Suferinte pro obus-ŝoko li iris al hospitalo proksime al Edinburgo kie li renkontis la poeton Siegfried Sassoon, kiu instigis lin daŭre verki poemojn pri la milito. Post mallonga periodo de instruado en lernejo, li realiĝis al la regimento kaj faris malpezajn devojn. Sassoon forte klopodis persvadi Wilfred Owen ne plu batali en Francio, sed, sen diri ion al sia amiko, en 1918 Owen reiris al Francio. Tie en oktobro li kaj siaj soldatoj kaptis fortajn germanajn lokojn proksime al la vilaĝo Joncourt. Li mortis batalante la 4-an de novembro 1918, nur unu semajnon antaŭ la militpaŭzon. Li estis entombigita en milittombejo en Ors, en nordorienta Francio. Postume li ricevis la medalon *Military Cross*.

Poemoj
------

En liaj poemoj li ŝoke kaj realisme priskribis la tranĉean militadon. Foje li uzis satiron. Lin inspiris kolerego pri la milito kaj la malŝparo de homaj vivoj. Pluraj poemoj enhavas samsekseman tonon. Parte pro la influo de Siegfried Sassoon, ekde 1917 lia stilo iĝis pli simpla kaj familiara. Li ofte uzis duonrimojn kaj asonancon.

Multaj poemoj ne eldoniĝis dum lia vivo. Post lia morto, Siegfried Sassoon ĉampionis lian verkaron, kaj estas manuskriptoj de poemoj kun notoj de Sassoon.

La komponisto Benjamin Britten uzis naŭ poemojn por sia *War Requiem* (1962).

Monumentoj
----------

Krom la tombo ĉe Ors, estas monumentoj en Oswestry kaj Shrewsbury. La 11-an de novembro 1985, en Abatejo Westminster, senvualiĝis monumento memore al dek ses militpoetoj, inter kiuj estis Wilfred Owen.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 275880
* GND: 118787454
* LCCN: n79006808
* VIAF: 2564947
* ISNI: 0000 0001 0863 0654
* LIBRIS: 219702
* SUDOC: 033552347
* BNF: 12440916t
* MBA: 09ccce69-cfeb-4a29-a849-4ecbf4f1d2b1
* NLA: 35404183
* NDL: 00451957
* BIBSYS: 90174905
* NKC: ola2003172354
* ICCU: CFIV064748
* BNE: XX1497972
 |
**Wilhelm Carl Josef CUNO** (n. 2-a de julio 1876 en Suhl; m. 3-a de januaro 1933 en Aumühle apud Hamburgo) estis germana industriisto kaj senpartia politikisto. De novembro 1922 ĝis aŭgusto 1923 li estis regna kanceliero. En politika vidpunkto li estis konservativa-liberala.

Wilhelm CunoFilo de administra oficisto, Cuno studis juron kaj laboris ĉe tribunaloj. Post la unua mondmilito li aliĝis al Deutsche Volkspartei, sed ĉar ĝi laŭ li dum la Kapp-puĉo ne havis precizan sintenon, li eksiĝis kaj restis senpartia. En 1920 kaj 1921 li rifuzis fariĝis ministro. Sed post la demisio de Joseph Wirth Cuno en novembro 1922 fariĝis regna kanceliero (ĉefministro) kun kabineto baziĝanta sur parlamenta malplimulto el katolika, dekstra liberala kaj bavara partioj.

Cuno seksukcese pruvis batali kontraŭ la Ruhr-okupacio per pasiva rezistado. Ĉar la plimulto en la parlamento deziris novan kabinedon, Cuno post naŭmonata regado demisiis je la 12-a de aŭgusto 1923. Post la demisio li havis denove gvidajn postenojn ĉe HAPAG. En 1927 li fondis la unuan Rotario-klubon en Germanio. Li partoprenis en 1932 en rondo kiu konsilis al NSDAP pri ekonomiaj demandoj, sed rifuzis subskribi alvokon de germanaj industriistoj por Hitler. Li mortis pro kor-infarkto.

* Wilhelm Cuno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Wilhelm Cuno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 243434
* GND: 118677497
* LCCN: n97042215
* VIAF: 40172448
* ISNI: 0000 0000 8119 5727
* SUDOC: 027740986
* BNF: 11971899n
* NKC: uk2013779935
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Rondafolia vito** |
| --- |
|  |
| Vitis rotundifolia*Vitis rotundifolia* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonoj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Vitaloj *Vitales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Vitacoj *Vitaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | **Vito** *Vitis*L. 1753 |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | Rondafolia vito *Vitis rotundifolia* |
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Rondafolia vito  |

 |
| v • d • r |

La ***vitis rotundifolia*** (konata ankaŭ kiel subgenro **Muscadinia**) estas grimpa arbusto de la familio de la vitacoj, origina de Nordameriko, kie ĝi etendas el Delavaro al la golfo de Meksiko.

La vinberoj prezentas gamon de koloroj de malhelviola al nigra kiam ili estas maturaj. Tamen kelkaj naturaj variaĵoj restas verde laŭlonge de ties kresko. Ili havas la ŝelon sufiĉe dura, pro kio por manĝi la fruktojn ofte oni devas mordi tra malgranda trueto farita en la ŝelo por sorbi la internan sukon. La frukto konsumiĝas freŝa, kaj oni uzas por prilaborado de vino, mosto kaj ĵeleo.

Priskribo
---------

Burĝonoj
--------

Habitato
--------

Kultivaĵoj
----------

Taksonomio
----------

Enlaces externos
----------------

* *Vitis rotundifolia* at the PLANTS national database
* The common grapes guide at WineMaker.org Arkivigite je 2007-06-12 per la retarkivo Wayback Machine
**Wilhelm Ernst Christian HUSCHKE** (naskiĝinta la 21-an de novembro 1760 en Bürgel, mortinta la 2-an de septembro 1828 en Vajmaro) estis germana kuracisto estante kaj kortega medicinisto kaj registarkonsilisto en Vajmaro, Germanujo. 

Ĉemura tombo por Wilhelm Ernst Christian Huschke sur la Historia tombejo vajmara

Vivo
----

Wilhelm Ernst Christian Huschke estis la filo de la apotekisto Johann Gottfried Huschke el Bürgel. Li studis medicinon en Jena kie li doktoriĝis en 1788 per defendo de la disertaĵo *Dissertatio inauguralis medica de masturbatione, Jena 1788*. Li estis disĉiplo de Johann Christian Stark la Maljuna.

Ekde 1788 li deĵoris kiel kortega medicinisto kaj persona kuracisto kaj de dukino Anna Amalia de Saksio-Vajmaro-Eisenach kaj de duko Karlo Aŭgusto. Krome li nomumitis sekreta kortegkonsilisto kaj flegis sebezone ankaŭ Christoph Martin Wieland kaj Johann Gottfried Herder. En 1792 estis la oficiala nomumiĝo je kortega medicinisto fare de lia duka moŝto Karlo Aŭgusto.

La mondo ŝuldas al Huschke - koncerne la morton de Friedrich Schiller (1805) - du aferojn. Unue estas tre verŝajne li la persono kiu komisiis la faron de masko de la mortinto, krome li verkis kune kun Gottfried von Herder la sekco-raporton ŝileran. Mallonge antaŭmorte Huschke mem kuracis Ŝileron anstataŭante profesoron Stark. Mallonge dirite, al Huschke venis multaj pacientoj inter la elstarularo vajmara, eĉ Johann Wolfgang von Goethe.

Liaj filoj estis Emil Huschke kaj Johann Friedrich Karl Huschke, kiuj ankaŭ kuracistis. Ĉi-laste ankaŭ estis grandduka kuracisto. Huschke entombigitis sur la Historia tombejo vajmara.

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑  Adolph Carl Peter Callisen: *Medicinisches schriftsteller-lexicon der jetzt lebenden aerzte, wundärzte ...* Vol. 9, Kopenhago 1832, p. 322-323
3. ↑  Wolfgang Huschke: Wilhelm Ernst Christian Huschke, der Arzt des klassischen Weimar, ĉe: *Thuringica 6* (1937), p. 234–245. Konkrete p. 236.
4. ↑
5. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2013-10-29. Alirita 2021-08-21.
6. ↑  Gitta Günther, Wolfram Huschke, Walter Steiner (eld.): *Weimar. Lexikon zur Stadtgeschichte.* Hermann Böhlaus Nachfolger, Weimar 1998, p. 220.

Literaturo
----------

* Wolfgang Huschke: *Wilhelm Ernst Christian Huschke, der Arzt des klassischen Weimar*, in: Thuringica 6 (1937), p. 234–245.

Eksteraj ligiloj
----------------

* pri la genealogio de Huschke
* Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 735764
* GND: 10276879X
* VIAF: 32394923
* ISNI: 0000 0000 0733 3044
 |
**Vortero** (aŭ neanalizeble **morfemo** el la greka μορφή, morfo) estas la plej malgranda signifohava unuo en lingvo. Ĉi tiu difino estis establita en 1933 de la lingvisto Leonard Bloomfield. Sed oni povas kritiki ĝin ĉar ekzemple en *kat'o* estas du vorteroj, sed *-o* ne havas *signifon* laŭ plej ĝenerala senco, sed nur gramatikan informon, do oni povus difini **vortero** kiel la plej malgranda informhava unuo en lingvo.

*Esperanta ekzemplo*: La vorto "nekredeble" konsistas el kvar vorteroj: NE, KRED, EBL kaj E. NE estas prefikso, EBL estas sufikso, kaj E estas finaĵo.

Nula vortero
------------

*Nula vortero* (angle *null morpheme*) estas vortero kiu ne estas videbla. Ekzemplo estas la finaĵo de ĉiuj la vortoj en la nominativo en Esperanto.

Referencoj
----------

1. ↑  Plena Ilustrita Vortaro 2002 p. 757
2. ↑  Reta Vortaro pri "morfemo" - Bonvolu atenti, ke la pli "esperanteca" esprimo "vortero" havas pli ĝeneralan difinon tie!

Vidu ankaŭ
----------

* Morfologio
* Fonemo
* Verbo
* Gramatika kazo, Kazo
* Gramatika nombro
* Genro
* Vorto kaj Vortelemento en Esperanto

* Vortero en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Listo de Esperanto-radioamatoraj voksignoj** ebligas serĉi la amatorajn radiostaciojn en Esperanto.

Diskutgrupoj
------------

Ties grupoj en Yahoo-groups kaj en google-groups

* Yahoo grupo (malnova)  Arkivigite je 2012-11-08 per la retarkivo Wayback Machine
* Google grupo

En ambaû grupoj estas aktivaj pli ol po 20 stacioj. 
Laste oni havis kreskantajn problemojn en la yahoo-grupo. Tial oni fondis la google-grupon esperante, kiu nun funkcias pli bone.

qrz.com
-------

Unu el la plej grandaj radioamatoraj datumbazoj estas QRZ.com en ĝi senpage eblas aldoni plurajn datumojn.
En qrz.com oni povas indiki detalojn pri si en la rubriko "*biography*".
Tie oni povas enmeti "aliajn hobiojn", ekzemple lingvojn.
Ĉefaj aldonindaj datumoj estas: Nomo, adreso, retadreso, biografio kaj informoj, licenco, ITU zono, CQ zono, IOTA (se estas insulo), QSL informoj ktp.

Se oni serĉas ne laû voksigno, sed en biografioj (ŝanĝu supte maldekstre), aperas listo de ĉiuj, kiuj indikis "Esperanto" tie. Tiu listo nun enhavas ĉirkaû 90 voksignojn. Se vi enestas qrz.com, sed ne aperas en tiu ĉi listo, kontrolu vian biografion kaj ŝanĝu ĝin.

Interesa estas ankaŭ la forumoj. En la ĉefpaĝo de forumoj enmetu la serĉvorton Esperanto kaj oni ricevos liston de diversaj diskutoj.

Radioamatoraj Datumbazoj
------------------------

Estas pluraj radioamatoraj datumbazoj en kiuj ILERA ankaŭ rekomendas aldoni informojn pri Esperanto kiel

* qrz.com
* qrzcq.com
* hamcall.net
* hamqth.com

Echolink
--------

ECHOLINK, EL 

Krom je mallongaj ondoj, MO, oni havas kreskantan aktivecon en ECHOLINK.
Kelkaj kontraûas tion, ĉar tie ofte estas uzata interreto, kaj tion
multaj malŝatas kiel ne vere radioamatora. Sed la avantaĝoj ekzistas, 
speciale por tiuj, kiuj ne povas starigi efikan stacion.
En EL oni decidis, ne indiki la lokon post la voksigno, kiel kutime, 
sed oni indikas "Esperanto".
Kiam vi enŝaltas EL, enmetu la serĉvorton Esperanto. Se iu de la 
aktivaj stacioj uzas ĝin aktuale, vi ricevos respondon de la programo.
sab + dim je ĉ. 20:30UT ni regule havas rondon, tial vi tiam havas pli
altan ŝancon, trovi aliajn radioamatorajn esperantistojn.

Se vi sukcesas starigi kontakton kun stacio, tamen persona interŝanĝo
de informoj ne estas, tio estas eble, ĉar la amiko forlasis sian 
radioĉambron, tamen lasis sian komputilon aktiva. Tio ja nur kostas 
malmultan energion. Skribu salutfrazon dekstre sube. Post reveno li povas
rimarki tion kaj eble ankoraŭ respondi.

Vidu ankaŭ
----------

* Voksigno

Eksteraj ligiloj
----------------

* Serĉo Esperanto en la forumo de qrz.com[*rompita ligilo*]
* Serĉo Esperanto en la forumo de dxnews.com
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Koncerne aliajn signifojn aliru la apartigilon Perlo.* |

modernaj vitroperloj
diversaj historiaj ĉenoj el vitroperloj el alemana tombejo de la 6-a ĝis 7-a jarcentoj
**Vitroperloj** apartenas al la plej malnovaj juveloj de la homaro. Ili konsistigas la plej gravan grupon de bidoj. Krom simplaj, aparte malnovaj ekzempleroj ekzistas tre vasta kaj multfaceta gamo de vitroperloj el ĉiuj epokoj de la homa prahistorio.

Historio
--------

La plej ofta speco de la prahistoria vitroperlo estas unukolora, netravidebla perlo, kutime en la koloroj bluo, flavo, bruno aŭ oranĝo. La vitron kolorigis pigmentoj, kutime produktitaj el metalaj oksidoj, kiuj estis kromrezulto dum la prilaboro de metaloj. Krome la prahistoriaj juvelistoj jam konis reduktigajn kaj oksidigajn efikon dum la fanda produktado de vitro.

Ĉiuj altaj kulturoj de la antikva epoko konis vitroperlojn kiel dekoraĵoj, kaj ankaŭ dum la frua eŭropa mezepoko, ekzemple ĉe la alemanoj aŭ merovidoj, la arta metio prosperis.

Post la mezepoko aparte la insularo Murano proksime de Venecio famiĝis pro la produktado de altnivelaj vitroperloj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Vitroperlo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* germanlingva retejo pri prahistoriaj vitroperloj
* bildoj pri historiaj vitroperloj en la Egiptia Muzeo (angle)
* germanlingva vikio pri vitroperloj
**Staten-Insulo de Artoj kaj Sciencoj** estas la plej antikva kultura institucio de Staten-Insulo, kaj la nura restanta muzeo pri ĝeneralaj intersoj en Novjorko. Fondita en 1881, la posedaĵoj de la muzeo estas formale organizitaj en tri ĉefaj kolektoj: Natursciencoj, Belartoj kaj Historiaj Arkivoj kaj Biblioteko. La natursciencaj kolektoj ampleksas pli ol 500 000 botanikaj, biologiaj, antropologiajn kaj mineralaj specimenoj inkluzive de birdonestoj kaj ovoj, bestoj, fosilioj, konkoj, kaj signifa kolekto de insektoj. Bazita sur modelo de la 19-a jarcento, la artaĵkolekto inkludas verkojn enhavantajn antaŭhistorion al la moderna periodo, kun reprezentadoj de diversspecaj mondaj kulturoj kaj de la okcidentaj kaj ne-okcidentaj tradicioj. La historiaj kolektoj inkludas bibliotekon, mapojn kaj atlasojn, fruajn filmojn, aŭdsurbendigadojn, fotojn, historiajn objektojn, efemeraĵojn kaj arkivajn dokumentojn.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Instituto de Staten-Insulo de Artoj kaj Sciencoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
**Wilhelm MEYER-LÜBKE** (naskiĝinta la 30-an de januaro 1861 en Dübendorf, mortinta la 4-an de oktobro 1936 en Bonno) estis svisa romanisto kaj lingvisto. Lia onklo estis la fama verkisto Conrad Ferdinand Meyer.

Vivo
----

Estante filo de kuracisto li studis inter 1879 kaj 1881 komparan lingvosciencon en Zuriko kaj inter 1882 kaj 1883 en Berlino. Zurike li doktoriĝis en la 1883-a jaro. Privatdocentecon pri kompara lingvoscienco ĉe la Universitato de Jena li plenumis ekde 1887. Ĉe la Universitato de Vieno li iĝis en 1890 eksterorda profesoro. Samloke li estis orda profesoro inter 1892 kaj 1915 pri romanistiko. Rektoreco je Vieno lia estis dum la altlerneja jaro 1906/07. Inter 1915 kaj 1928 Meyer-Lübke estis orda profesoro pri lingviko ĉe Bonna universitato.

Graveco
-------

Meyer-Lübke nombriĝis inter la plej konataj lingvistoj siatempe verkante fundamentajn verkojn pri gramatiko kaj etimologio. Lia merito estas ankaŭ la apliko de atingoj de hindeŭropaj studoj al la latinida lingvaro. Inter liaj verkoj ege furoris *Romanisches etymologisches Wörterbuch* (1911-1920), kritika manlibro pri dialektoj de latinidaj lingvoj. Ĝia valoro scienca koncerne la vorttrezoran superrigardon de la kompleta latinida lingvofamilio eĉ hodiaŭ daŭras.

Fonto
-----

Mario Frasa: "Meyer-Lübke, Wilhelm", ĉe: *Dizionario storico della Svizzera*, (tie ĉi interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Vikifontaro
* Liaj prelegoj en Zuriko inter 1884 kaj 1887
* Informoj pri Wilhelm Meyer-Lübke en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
La **Usona Vegana Societo** estas neprofitocela organizo, kiu antaŭenigas veganismon en Usono.

UVS estis fondita de 1960 de H. Jay Dinshah. La dato de la pli frua fondaĵo de la Vegana Societo (en Britio), la 1-an de novembro, estas nun festata ĉiujare kiel Monda Vegana Tago.

H. Jay Dinshah fondis la Usonan Veganan Societon frue en 1960 kaj poste tiun jaron (aŭgusto) edziĝis kun la angla Freya Smith. Freya, kies gepatroj estis aktivaj en La Vegana Societo (de Anglio), kontribuis al la frua kreskado de la Usona Vegana Societo kaj estas prezidanto de la Usona Vegana Societo ĝis hodiaŭ. La Usona Vegana Societo havas sian sidejon en Malaga, Nov-Ĵerzejo, sur terpeco, kiu estas nomata "Suno-Kruco". Dum la vivo de Dinshah, la Usona Vegana Societo karakteriziĝis per veganaj eldonaĵoj kaj disvastigado, ĉiujare veganaj konferencoj, vegana spirita inspiro, provizante al homon sperton pri vegana vivado, veganaj preparaj manifestacioj, konservado de malgranda vegana ĝardeno kaj ampleksa interkonektado. Dinshah servis la Usonan Veganan Societon kiel ĝia prezidanto kaj kiel redaktisto de ĝia publikigo, la revuo Ahimsa (1960-2000).