recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**citronverbeno** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantae |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Magnoliophyta |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Magnoliopsida |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Lamiales |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Verbenaceae |
|
|
|
|
|
| Genro: | Aloysia |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | **Aloysia citriodora** |
|

 |
| Dunomo |
| ***Aloysia citriodora***Palau |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Sinonimoj |
| Verbena triphylla L'Hér.; Verbena citriodora Cav.; Lippia triphylla Kunth; Lippia citriodora L'Hér. Kuntze; Aloysia citriodora Cav. Ortega; |
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri citronverbeno  |

 |
| v • d • r |

folioj kaj floroj de la citronverbeno**Citronverbeno** (latine: *Aloysia citriodora*) estas falfolia plurjara arbusto 1-3 metrojn alta de la familio verbenacoj kun lignecetaj aŭ lignecaj tigoj en la supra parto kaj radiko aksonomorfa. La aromo odoregas je citrono, jen kial la nomo de tiu planto, kies lancetformaj preskaŭ sesilaj folioj longaj 7-10 kaj larĝaj 2-2,5 centimetrojn verticilas po tri (tial ankaŭ *Verbena triphylla*). Somere ĝi formas malgrandajn blanketajn aŭ liletajn florojn aranĝatajn je malkompaktaj spikoj de ĝis 10 cm. La frukto, maturiĝema nur en la originaj landoj, estas drupo subdividata en du nuksojn unusemajn. Multiĝo okazas seme aŭ markote.

Ĝi sovaĝe kreskas en Peruo, Ĉilio, Argentino, Paragvajo, Urugvajo kaj Sud-Riogrando (Brazilo). El Sudameriko en la 17a jarcento oni enigis ĝin al Eŭropo. La citronverbeno estas fitofila kaj preferas klimaton konstante varman sed kultiveblas ankaŭ en milda sunriĉa, kie en kazo de bezono devas ŝirmati kontraŭ frosto. La grundo estu drenita, leĝere argila kaj en somero humida.

Uzoj
----

La folioj kaj tigoj de tiu neotropika planto riĉas je volatila oleo enhavanta ĉefe la citronodorizan citralon, krome ankaŭ limonenon, linalolon, cineolon, terpineolon, kariofilenon kaj melatoninon. Ilia infuzaĵo (5 ĝis 20 g politre) el folioj kaj florpintoj kolektataj finprintempe kaj komencaŭtune uzatas kiel digestigilo, karminativo, antispasmilo, malforta sedativo. La citronverbena aromo utilas por fari viandaĵojn, fiŝaĵojn, fungaĵojn, salatojn, dolĉaĵojn, ŝorbeton kaj trinkaĵojn kiel teeskon aŭ la peruan Inka-Kolaon. Plue, komponantoj bonodoraj kaj eĉ baktericidaj de la volatila oleo eniĝas produktojn kiel sapojn, ŝampuojn, dentpastojn kaj harlociojn.

Referencoj
----------

1. ↑  The Plant List

* Citronverbeno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Citronverbeno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Citronverbeno en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Colcultura** estis la mallonga nomo de la **Instituto Colombiano de Cultura** ("Kolombia Instituto por Kulturo"), organizaĵo kreita far la nacia kolombia registaro en 1968 por direkti la oficialan agadon de la ŝtato en la kultura kampo, kaj kiel peranto tiufaka inter la ŝtato kaj la civitanoj.

La Instituto dependis de la kolombia Nacia Ministrejo pri Edukado, kaj estis respondeca pri konservado, defendado kaj disvastigado de la popolkulturo kaj la kultura heredaĵo arkeologia, historia kaj arta de Kolombio. Ĝi ankaŭ celis stimuli la sciencan esploradon, legemon en la popolo, kaj la disvastigadon de libroj, publikaj bibliotekoj, kulturdomoj, kaj muzeoj. Ĝi helpis la regionajn registarojn de la lando por starigi proprajn kulturplanojn.

En la jaro 1997 la kolombia registaro anstataŭis ĉi tiun instituton per la kreo de la Nacia Ministrejo pri Kulturo. Jam en ministra rango, la ŝtata kultura agado povis ekhavi pli da povo kaj amplekso por atenti la ceterajn kulturajn flankojn, ekzemple: etnaj grupoj, junularo, kaj kino-produktado (ĉi-lasta ankaŭ antaŭe estis prizorgata per aparta organizaĵo nomata Focine).

Referencoj
----------

1. ↑   DECRETO NÚMERO 994 DE 1968(junio 10) por el cual se adoptan los estatutos del Instituto Colombiano de Cultura. *Ministerio de Educación* (1969-06-28). Arkivita el la originalo je 2016-09-30. Alirita 2016-09-30.
**Gérard LEMAN** (/ləmɑ̃/), naskiĝinta la 8an de januaro 1851 en Lieĝo (Belgio) kaj mortinta la 17an de oktobro 1920 en Lieĝo, estas leŭtenanto-generalo de la belga armeo, komandante la fortikaĵojn de Lieĝo kaj de la 3-an divizion de belga armeo. Li famigis sin dum la batalo de Lieĝo en aŭgusto 1914, kio akiris al li, en 1919, la nobelan titolon de grafo.

Biografio
---------

Li estas la filo de Georges-Auguste Leman, kapitano de artilerio kaj instruistino al la milita lernejo, kaj de Marie Gertrude Félicité Kips. Poste de studoj ĉe la Athénée reĝa de Bruselo, li eniris kiel lernanto al la milita lernejo en 1867 kaj en unua foje ricevis promocion en 1872 al la rango de leŭtenanto de la Inĝenierarto.

### Milita Kariero

Dum la Francia-Prusia Milito de 1870, li servis en korpo de belga observantaro. En 1882, li estis nomita membro de la korpo de instruistoj de la milita reĝa lernejo. En decembro 1902, li estis promociita al kolonelo. Li estis majoro de la reĝa militista lernejo de la 26a de decembro 1905 al januaro 1914. Li ekzercis konsiderindan influon sur la milita instruo, kaj valorigis ĉefe la matematikon.Dum tiu periodo, li fariĝas ankaŭ la respondeculo de la milita edukado de la estonta reĝo Alberto la 1a.

### La Batalo de Lieĝo

Dum la Unua Mondmilito, li estis la komandanto de la fortikaĵoj ĉirkaŭantaj la belgan urbon Lieĝo. La germanaj trupoj devis uzi pezan artilerion por rompi la defendojn kaj kapti la urbon. Leman restis kiel militkaptiton de komence ĝis la fino de la unua mondmilito.

Esperanto
---------

Li favoris la kaŭzon de Esperanto. Al li estis dankinde ke en 1907, Belgujo sendis leŭtenanton Maurice Cardinal kiel oficialan delegiton al la Universala Kongreso de Esperanto en Cambridge. En la komenco de 1908 li organizis paroladojn
pri Esperanto kaj kursojn en la Lernejo de Aplikado (artilerio kaj inĝenierado). De tiu momento li fariĝis Honora Membro de la Belga Ligo Esperantista, kies honoran prezidantecon li akceptis tri monatojn antaŭ sia morto. Li ankaŭ defendis la ideon de Lingvo Internacia skribe.

Referencoj
----------

1. ↑  Belga Esperantisto n071-072 (jan-feb 1921)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 847879
* GND: 174163665
* VIAF: 89180792
* ISNI: 0000000062049214
* SUDOC: 238696642
 |
**Giovanni FATTORI** (Livorno, la 6-an de septembro 1825 - Florenco, la 30-an de aŭgusto 1908) estis itala pentristo, konsiderita la plej granda reprezentanto de la *Macchiaioli*.

Oni ne multe scias pri la juna vivo de Fattori, escepte de la fakto, ke li naskiĝis malriĉa. Li moviĝis al Florenco en 1846, li prenis kontakton kun la grupo de Caffè Michelangiolo kaj disĉiplo de Giuseppe Bezzuoli fariĝis. Malmultaj ekzemploj de liaj fruaj verkoj estis kolektitaj; ĉiuj skizoj montras, ke iliaj verkoj iĝis pli fortaj kaj maturaj nur post 1851. Liaj unuaj verkoj de ĉi tiu periodo estis ĉefe historiaj scenoj influitaj de Bezzuoli, ofte scenoj de la historio de la Mezepoko aŭ la Renesanco. Sola okazo inter artistoj, ĉiuj liaj rimarkindaj pentraĵoj estis faritaj post liaj 40 jaroj.

Li aliĝis al la bataloj por la unuiĝo de Italio. Lia unua verko pri la *Risorgimento*, nome "La itala kamparo post la batalo de Magento", elstaras en ĉi tiu periodo. De kiu la milita temo fariĝis unu el la plej ŝatataj de Fattori: bataloj, soldatoj, ĉevaloj. La alia revenanta temo estas la pejzaĝo, precipe lia regiono, la toskana *maremmo*.

Ofte priskribita kiel realisma, en ĉi tiu periodo estis membro de la *Macchiaioli*, nome la tendenco de pentristoj, kiu estis la pioniroj de la impresionismo. Fattori estas hodiaŭ konsiderita unu el la plej famaj membroj de ĉi tiu arta movado, kvankam tiutempe oni konsideris ĝin revolucia aŭ ridinda, depende de la vidpunkto, anstataŭ avangardo.

* Kategorio Giovanni Fattori en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 636835
* GND: 118686208
* LCCN: n50000339
* VIAF: 15045069
* ISNI: 0000 0000 8094 6509
* SUDOC: 030402352
* BNF: 14973686n
* ULAN: 500023835
* MBA: b178bd54-15d3-4bed-b77c-69a2725950bc
* NLA: 35754355
* RKD: 27395
* NKC: xx0147985
* ICCU: CFIV030236
* BNE: XX1120578
 |
**Viktoro de vita** (latine: Victor Vitensis; 430 ĉirkaŭ – post 484 estis episkopo de la afrika provinco de Bizacena, Aŭtoro de la *Historia persecutionis Africanae Provinciae, temporibus Geiserici et Hunirici regum Wandalorum,* la precipa samtempa atesto pri la kontrraŭniceaj politikoj de la ariana regno de Vandaloj.

Dekomence dividita laŭ kvin libroj, la verko estas hodiaŭ publikigita laŭ tri, kies la unua, kiu okupiĝas pri la regno de Genserico (427-477), estas resumo de aliaj verkoj, dum la restantaj du, kiuj kovras la regnon de Unnerico, estas la rezulto de la atestoj de Viktoro.

Spite de fojaj troigoj en liaj priskriboj, malmultas la eventoj rakontitaj kaj neokazintaj.

Viktoro lanĉas lumon sur la religiaj kaj sociaj kondiĉoj de Kartago kaj pri la afrika liturgio de tiu epoko. Lia historio entenas multajn dokumentojn alimaniere ne alireblaj, kiel la kredokonfeso de la ortodoksaj episkopoj, inter kiuj sankta Eugeno de Kartago, prezentita al al Unnerico dum la ariana-katolika sinodo de 484.  

Du dokumentoj– *Passio beatissimorum martyrum qui apud Carthaginem passi sunt sub impio rege Hunerico* kaj *Notitia Provinciarum et Civitatum Africae* – kiuj origine estis inkluzivitaj en la vero, eble ne apartenas al Viktoro; la unua povus estis verko de lia samtempulo, dum al dua listigas la katolikajn episkopojn kunvokitajn al la sinodo de 484] laŭ la geografiaj zonoj de iliaj sidejoj.

En la Katolika Eklezio kaj en iuj ortodoksaj eklezioj Viktoro de Vita estas kultata kiel sanktulo kaj festata la 23-an de aŭgusto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* latine Monvmenta Germaniae Historica, edidit *Societas Aperiendis Fontibvs Rerum Germanicarvm Medii Aevi*, Avctorum Antiqvissorum Tomi III pars prior, Berolini apud Weidmannos 1879: Victoris Vitensis Historia persecvtionis africanae provinciae svb Geiserico et Hvnirico Regibvs Wandalorvm, recensvit Carolvs Halm Arkivigite je 2012-03-06 per la retarkivo Wayback Machine
* Latinlingva teksto
* Patrologia Latina 58, 125-434.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 527633
* GND: 100963803
* LCCN: no2006055841
* VIAF: 56967965, 261601822, 937145857099022922251 58151776835918012960, 56967965, 261601822, 937145857099022922251
* ISNI: 0000 0001 2280 469X, 0000 0004 3991 5961
* SUDOC: 06700606X
* BNF: 125405266
* NLA: 36010943
* BIBSYS: 95005161
* NKC: jo2003163239
 |
***Cycle Chic* (ŝika biciklado)** estas moda tendenco en popularaj grandaj urbaj centroj de Eŭropo kaj Norda Ameriko por stile bicikli    en belaj, elegantaj vestaĵoj. *Cycle chic* estas asociata kun la urba bicikla kulturo en multaj urboj kie la loĝantoj altgrade biciklas kiel en Amsterdamo, Antverpeno, Berlino, Berno, Kopenhago. Kun la sistemo de pruntbicikloj urbanoj pli kaj pli malkovras ke ili povas vojaĝi en kaj ĉirkaŭ la urbo facile kaj eĉ en la urbocentro kie pli kaj pli ne plu eblas veturi per aŭtoj.

Originale ĉi tiu termino estis uzata de la dana kinoreĝisoro kaj fotisto Mikael Colville-Andrsena en la 2006 jaro kiu uzis ĝin por sia blogo Kopenhago Cycle Chic. La Brita ĵurnalo "The Guardian" publikigis pri ĝi sub la titolo *Two wheels* (du radoj). Ĉirkaŭ la tempo ke Mikael Colville-Andersen stampis la frazon *Cycle Chic*, la biciklo estis plejparte malaperinta el la publika konscio kiel transport-eblon, almenaŭ en multaj nordamerikaj urboj, kvankam tio ne estis la situacio en norda Eŭropo.

centra

Referencoj
----------

1. ↑  (angla)  www.ridingpretty.com *Cycling in Style* (bicikli en stilo)
2. ↑  (portugala) Movimento 'cycle chic', que defende pedalar com estilo, ganha as ruas do Rio". *O Globo,* Rio de Janeiro. 28-a decembro 2014.
3. ↑  (angla) Walker, Harriet (2011-05-18). "What your bicycle says about you"(kion via biciklo diras pri vi),*The Independent*. Londono.
4. ↑  (angla) The Cycle Chic Manifesto", copenhagencyclechic.com. 6-a majo 2011.
5. ↑  (angla) Nicholson, Rebecca (2008-09-03). "The Guardian - Cycling is officially chic". London.

* Kategorio Cycle chic en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Mapo de la davana lingvaro

La **davana lingvo**, nomata ankaŭ **Uab Metô** laŭ propra memnomado (tetume: *lia-dawan*, *lia-baikenu*; indonezie: *bahasa Dawan*) estas Austronezia lingvo, la plej vaste parolata enlanda lingvo en Okcidenta Timoro.

Ĝi estas uzata plejmulte de la *Atoni Pah Metô* (laŭlitere "Homoj de la Seka Lando") en la distrikto kaj la provincia ĉefurbo Kupango (Kupang), la distrikto Timor Tengah Selatan (Suda Centra Timoro), la distrikto Timor Tengah Utara (Norda Centra Timoro) kaj kelkaj partoj de la distrikto Malaka. La lingvo estas ankaŭ parolata en la Orienttimora eksklavo Okusio (Oecussi-Ambeno); la varianto tie estas nomata *Baikenu*.

Lingva mapo de Timoro

Tradukoj al Esperanto
---------------------

* "Feotnai Mapules -- Princino Laŭdata", dulingva poemaro davana-esperanta tradukita de Yohanes Manhitu (Antverpeno: Eldonejo Libera, 2016)

Referencoj
----------

1. ↑  En libroservo de UEA

Vidu ankaŭ
----------

* Lingvoj de Indonezio
* Lingvoj de Orienta Timoro
**Vito MERCADANTE** (Prizzi, la 13-an de julio 1873 - Palermo, la 28-an de novembro 1936) estis itala sindikatisto kaj poeto.

Vito Mercadante naskiĝis en Prizzi kaj kompletigis siajn elementajn studojn tie. Li eniris en mezlernejojn en Palermo, kie li vivis la ceteron de sia vivo. Ne povante fini siajn inĝenieriajn studojn pro familiaj kialoj, li laboris kiel komizo ĉe la Ŝtataj Fervojoj. Li aliĝis al la revolucia sindikatismo kaj la politikaj teorioj de Georges Eugène Sorel. Li fondis kaj gvidis la Revolucian Sindikatan Grupon de Palermo. Li favoris la renkonton inter urbaj intelektuloj kaj estroj de la kamparana movado (Nicola Alongi, Nicola Barbato, Bernardino Verro ktp) por la unueco inter la laborista klaso kaj la kamparanoj. Li kunlaboris en la redaktado de la sicilia revolucia gazetaro ("Il Germe", "La sindikata avangardo", "La proleta avangardo"). Li verkis la broŝuron "La fervojo al la fervojistoj", kun antaŭparolo de Vilfredo Pareto kaj noto de Sorel. Li plenumis intensan agadon en la Unione Sindacale Italiana (fervojistoj). Li estis la fondinto de la kooperativo Panormus, kiu konstruis plurajn Art Nouveau-konstruaĵojn. Lia plej granda poezia verko estas "Focu di Muncibeddu", publikigita en 1910. En la antaŭa tago de la Unua Mondmilito li sekvis la Intervenismon sed en la postmilita periodo li estis kontraŭfaŝisto. En 1927 li publikigis komedion en la sicilia lingvo "Mastru Mircuriu". Li mortis en Palermo la 28-an de novembro 1936.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 636667
* ICCU: PALV048211
 |
**Vito Alfio Ciancimino** (naskiĝis la 2-an de aprilo 1924 - mortis la 19-an de novembro 2002) estis itala politikisto proksima al la Mafio kiu fariĝis konata pro memriĉiĝo kaj de liaj partneroj per korupta koncesio de urboplanado. Malnobla personeco, li servis kiel urbestro de Palermo, Sicilio kiel kristana demokrato. Ciancimino estis proksima de mafia estro kaj konstanta fuĝanto Bernardo Provenzano, sed rigardis Salvatore Riina kiel neracian.

Post la Mafia bombatakoj en la 1990-aj jaroj, Ciancimino estis kontaktita de kolonelo de Karabenistoj Mario Mori, sed la enhavo de la diskutoj estas pridisputata. Ciancimino laŭdire asertis liston de postuloj de la 'estro de estroj' Salvatore Riina. Ĉar lia prezo por haltigaj atakoj estis forportita, akuzoj estis venigitaj kontraŭ Mori, kiu asertis, ke ne estis listo, ke liaj kontaktoj kun Ciancimino celis kontraŭbatali la mafion, kaj ke li malkaŝis malmulton.

* Kategorio Vito Ciancimino en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 637441
* GND: 133654907
* LCCN: no2007115911
* VIAF: 77509781
* ISNI: 0000 0000 5200 053X
* SUDOC: 147541948
 |
**Marina Jevsejevna Ratner** (ruse Марина Евсеевна Ратнер; 30-a de oktobro, 1938 - 7-a de julio, 2017) estis profesoro pri matematiko, kiu laboris en ergoda teorio. Ĉirkaŭ 1990, ŝi montris grupon de gravaj teoremoj pri "unupotenca fluo" sur homogenaj spacoj, konataj kiel Ratner teoremoj.

Biografiaj informoj
-------------------

Ratner naskiĝis en Moskvo, rusa SFSR, ĉe juda familio, kie la patro estis planto-fiziologo kaj ŝia patrino kemiisto. Ratner patrino estis maldungita de laboro en la 1940-aj jaroj pro skribi al sia patrino en Israel, tiam konsiderita malamiko de la sovetia ŝtato. Ratner gajnis intereson pri matematikoj ĉe sia kvina grado. De 1956 ĝis 1961 ŝi studis matematikon kaj fizikon ĉe Moskva Ŝtata Universitato. Ĉi tie, ŝi interesiĝis pri probabloteorio, inspirita de Andrej Kolmogorov kaj lia grupo. Post diplomiĝo, ŝi pasis kvar jarojn laborante en la grupo de statistiko aplikita de Kolmogorov, kaj poste kun Jakov Sinaj, ankaŭ studento de Kolmogorov.

En 1971 ŝi elmigris de Sovetunio al Israelo kaj ŝi instruis en la Hebrea Universitato de 1971 ĝis 1975. Ŝi komencis labori kun Rufus Bowen ĉe Berkeley kaj poste elmigris al Usono kaj iĝis profesoro pri matematiko ĉe la Universitato de Kalifornio en Berkeley. Ŝia laboro inkludis pruvojn de konjektoj pri unupotencaj fluoj sur kvocientoj de Lie-grupoj faritaj fare de S. G. Dani kaj M. S. Raghunathan. Ratner estis elektita al la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj en 1992. Al ŝi estis atribuita la Ostrowski premio en 1993 kaj en 1994, ŝi ricevis la Premion John J. Carty de la Nacia Akademio de Sciencoj.. Ŝi iĝis nur la tria virina plenparolanto ĉe Internacia Kongreso de Matematikistoj en 1994.

Referencoj
----------

1. ↑   In Memoriam (angle). *Department of Mathematics at University of California Berkeley*. Alirita 2020-04-27.
2. ↑  Larry Riddle.  Marina Ratner (angle). *agnesscott.edu*. Alirita 2020-04-27.
3. ↑  Morris, Dave.  (2005) *Ratner's theorems on unipotent flows* (angle). ISBN 0-226-53983-0.
4. ↑   Marina Ratner biography (angle). *mathshistory.st-andrews.ac.uk*. Alirita 2020-04-27.
5. ↑   LIST OF ACTIVE MEMBERS BY CLASS (angle). *American Academy of Arts and Sciences*. Alirita 2020-04-27.
6. ↑   John J. Carty Award for the Advancement of Science (angle). *American Academy of Arts and Sciences* (2005-04-30). Arkivita el la originalo je 2010-12-29. Alirita 2020-04-27.

* Kategorio Marina Ratner en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 634273
 |
**Marmaray** estas la nomo de projekto konekti la eŭropan kaj anatolian parton de Istanbulo per subtera fervoja tunelo sub la Bosporo. La nomo *Marmaray* (Marmora fervojo) venas el la kombinado de la nomo Marmora maro (turke *Marmara Denizi*), kiu situas tuj sude de la projekta ejo, kun la turka vorto *ray* por fervojo.

La projekto
-----------

Projekta mapo
La projekto konsistas el 13,6 km-a subtera fervojo ĉe la Bosporo kaj alia 63 km-a trako kiel antaŭurba fervojo, tiel formante la grandkapacitan linion inter Gebze kaj Halkalı, longan je 76 km.

La projekto startis en 2004 kaj oni origine celis finlaborojn en aprilo 2009. Post multnombraj malfruoj kaŭzitaj de arkeologiaj historiaj trovoj, la unua fazo de la projekto inaŭguriĝis la 29-an de oktobro 2013. Kerno de la projekto estas 1400-metra sismorezista tunelo, konsistanta el 11 elementoj (longaj 130 m, altaj 9 m, larĝaj 15,3 m), kiuj pezas unuope 18 000 tunojn. Tiu ŝtaltunelo estis mergita je 54 ĝis 56 metroj en la maron kaj ĉirkaŭita per pluraj sekurigaj akvorezistaj tavoloj. La unua submara muntado okazis en septembro 2006.

Konstruado de la tunelo dum 2012.

Financado
---------

La projekton financas la bankoj Japania Banko por Internacia Kunlaboro kaj Eŭropa Investa Banko. Kosto de la projekto estas ĉ. 2,5 miliardoj da eŭroj (kun kromaj elspezoj sume 4 miliardoj).

Gallery
-------

* staircasesstaircases
* Inside of StationInside of Station
* from Uskudar to Cankurtaran first foldfrom Uskudar to Cankurtaran first fold
* View of tunnelView of tunnel
* View of tunnelView of tunnel
* View of tunnelView of tunnel
* View of tunnelView of tunnel
* StationStation
* TunnelTunnel
* Equipments of tower crane which carringEquipments of tower crane which carring
* Equipments of tower crane which carringEquipments of tower crane which carring
* Two different tunneling methodsTwo different tunneling methods
* signboard in tunnelsignboard in tunnel
* Number 1 shows tunnel excavated by TBM, number 2 shows immsersed tunnelNumber 1 shows tunnel excavated by TBM, number 2 shows immsersed tunnel
* 
* Screw in concrete 30cm or 11.81 inchScrew in concrete 30cm or 11.81 inch
* UnderconstructionUnderconstruction
* RailworkRailwork

Referencoj
----------

1. ↑  "Reloj sub la Bosporo", angla artikolo en la gazeto *Railway Gazette* la 23-an de februaro 2009
2. ↑   "Tunelo Marmary malfermiĝas por ligi Eŭropon kun Azio", angla artikolo en la gazeto *Railway Gazette* la 29-an de oktobro 2013. Arkivita el la originalo je 2017-12-29. Alirita 2013-11-01.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Marmaray en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* turke
* angle Arkivigite je 2005-12-24 per la retarkivo Wayback Machine
**Du Fu** (pr. Tu Fu), Pin Jin: Dù Fǔ , ĉine: 杜甫, Wade-Giles literumado: Tu Fu, ankaŭ foje konata kiel Dù Shàolíng (杜少陵) aŭ Dù Gōngbù (杜工部) (712 - 770) estis ĉina poeto de la Tang dinastio. Li kaj lia amiko Li Bai estas la plej famaj el ĉiuj ĉinaj poetoj.

Lia poezio ofte esprimas lian kompaton kontraŭ la suferoj de la popolo en la malordaj tempoj, kiujn li spertis, sed ankaŭ tradicia lirikeco, kiel en lia fama kaj ofte tradukita poemo "Sur altano".

En Esperanto
------------

*Poemoj de Du Fu* elĉinigis Shi Chengtai kaj aliaj (Gerrit Berveling, Hu Guozhu, Kris Long, Laŭlum, Ossaka Kenĵi, Vejdo, Xie Yuming kaj S.J.Zee), aperinta ĉe *Libraro de Verda Stepo*, Esperanto-Asocio de Aŭtonoma Regiono de Interna Mongolio, Ĉinio, 2006, 188 paĝoj.

La 17-an de oktobro 2021 okazis en la ĉina urbo Shenyang la dua Liaoning-recitalo de esperantaj kaj ĉinaj poemoj organizita de la Liaoning-Esperanto-kultura klubo. Dum la unua recitalo refiefigis preskaŭ sole poemojn de forpasintaj Esperanto-poetoj, sed en la dua recitalo oni aŭskultis la Esperanto-versiojn de ĉinaj poemoj en diversaj historiaj periodoj interalie la poemon *Ĝojiga pluvo en printempa nokto* de Du Fu.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Du Fu en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* TTT-paĝo (Esperante) pri li: *(foto) Du Fu kaj Dufu-Caotang Muzeo* (ligilo ne funkcias) - kopio en Interreta Arkivo (tamen la foto mankas)
* la plena verkaro esperantigita elŝutebla kaj presebla
* TTT-paĝo (france) pri li kun tradukoj (ligilo ne funkcias) - kopio en Interreta Arkivo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 19869
* GND: 118928619
* LCCN: n50013327
* VIAF: 108727755
* ISNI: 0000 0001 2147 1002
* LIBRIS: 49950
* SUDOC: 029185289
* BNF: 120864715
* MBA: 7a7163e0-53cc-4200-8c2b-f95f48ac3c45
* NLA: 36592709
* NDL: 00317827
* BIBSYS: 96002250
* NKC: jn20030819008
* BNE: XX1770529 XX4833147, XX1770529
 |


1. ↑  (eo) Wu Guojiang, *Versoj plenaj de verdo*, revuo Esperanto, p. 45, n-ro 1365 (2), Februaro 2022
**ZÁRUG Lukács** [za:rug] estis rumania hungara arkitekto, socia aganto. Li naskiĝis en Baraolt la 11-an de novembro 1911 kaj mortis en Budapeŝto 19-an de aprilo 1985.

Biografio
---------

Lukács Zárug devenis el hungara-armena familio de Gheorgheni. La familio relokiĝis baldaŭ tien el Baraolt. Li komencis studi en la fakultatato de arkitekturo en Dresden, sed li diplomitiĝis en Bukareŝto en julio 1940. Li estis unu el organizintoj de studentliga movado kaj en rumana kaj en hungara ĉefurboj por studentoj el Transilvanio. En printempo de 1940 kune kun Béla Abodi Nagy li organizis la ekspozicion de hungaraj artaj studentoj devenintaj el Transilvanio. En programo de Kolozsvári Művészeti Hetek (Artaj Semajnoj de Koloĵvaro) inter 9-a de majo - 6-a de junio 1942 oni prezentis la rezultojn de arkitekturaj esploroj en vilaĝoj de Transilvanio en kvar studentlaborgrupo. De 1941 li projektis konstruaĵojn sub nomo Zárai.

Fonto
-----

* Romániai magyar irodalmi lexikon Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
Laŭ la helena mitologio, **Ebalo** (el la greka Οίβαλος, kun pridiskutita signifo) estis reĝo de Sparto. Li estis filo de Kinorto, kaj iĝis la dua edzo de Gorgofono, kiu faris lin patro de Tindaro kaj Ikario. Ebalo amindumis ankaŭ la najadon Batio, kun kiu havis filon nomita Hipokoonto.

Apolodoro anstataŭis Ebalon per Periero (la unua edzo de Gorgofono) kiel reĝo kaj filo de Kinorto. Tiel, Periero estis la patro de Afareo, Leŭkipo, Tindaro kaj Ikario; kaj Ebalo restus nur kiel patro de Areno (la edzino de Afareo) kaj laŭ malmultaj tradicioj, ankaŭ de Jacinto. Tria versio, kiu klopodas akordigi la antaŭajn, asertas ke Ebalo estis filo de Periero.

Post sia morto, Ebalo estis kultita kiel heroo, kaj oni atribuis la patro-nomon *Ebaido* ne nur al lia idaro, sed ankaŭ al ĉiuj spartanoj (ekzemple Jacinto, Kastoro, Polukso kaj Heleno ricevis tiun kromnomon).

| Antaŭe: | Mitaj reĝoj de Sparto | Poste: |
| --- | --- | --- |
| Kinorto | **Ebalo** | Tindaro |

Aliaj personoj kun la sama nomo
-------------------------------

Krom la antaŭa, diversaj roluloj de la helena mitologio nomiĝis **Ebalo**:

1. Reĝo de Kampanio kaj aliancanto de Turno kontraŭ Eneo, en Italio. Liaj gepatroj estis Telono, reĝo de la teleboanoj, kaj la nimfo Sebetiso, filino de la rivera dio Sebeto, proksime de Napolo.
2. Spartano kiu partoprenis la armeon de la Sep kontraŭ Tebo kaj estis mortigita dum la sieĝo de la urbo.

Referencoj
----------

1. ↑  Robert Graves. *Los mitos griegos*. Eld. Alianza Editorial, 1985. ISBN 84-206-0110-1.
2. ↑  Apolodoro. *Mitologia Biblioteko*, 3.10.4..
3. ↑  Pierre Grimal. *Diccionario de mitología*. Eld. RBA, 2009. ISBN 84-473-6080-2.
4. ↑  Paŭzanio. *Priskribo de Grekio*, 3.1.3.
5. ↑  Ovidio, 590.
6. ↑  Vergilio. *Eneido*, 7.733.
7. ↑  Statio. *Tebaido*, 10.498.
**LASZLÓFFY Waldemár** (pro. laslo:fi), Böhm estis hungara inĝeniero pri akvo naskita en Koloĵvaro la 2-an de majo 1903 kaj mortinta en Budapeŝto la 16-an de januaro 1984.

Biografio
---------

Waldemár Lászlóffy, Böhm akiris diplomon de inĝeniero, poste de ekonomikisto en Budapeŝto. Lia esplorkampo grava estis akvoproblemoj de Danubo kaj de Tiso. Li redaktis la publikaĵon *Vízügyi Közlemények*, li verkis universitatajn lernolibrojn. La universitato de Vieno distingis lin per medalo Prechtl (1963).

Verkoj
------

* *A hidrológiai kutatás, különös tekintettel a hidrológiai adatszolgáltatás mai állására* (Vízügyi Közlemények, 1934);
* *A Duna 1838. évi árvize* (Bp. 1938);
* *A szabad felszínnel folyó víz sebességének számítása* (Vízügyi Közlemények, 1950);
* *Folyóink és tavaink hőmérsékleti viszonyai* (Bp. 1956); A Tisza (Bp. 1982);
* *A hidrometria magyarországi fejlődése* (postmorta, kun László Fejér, Bp. 1986).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
La **Eduka Fondaĵo Ajb** (angle *Ayb Educational Foundation*) estis fondita en 2006 en Armenio. La celo de la fondaĵo estas formi kulturon de plejboneco en lernado kaj subteni la disvolviĝon de armena edukado. 

La ideo malantaŭ la eduka movado Ajb estas transformi homan vivon kaj la estontecon de Armenio per edukado. Kiel organizo efektiviganta evoluigajn projektojn kaj esencajn ŝanĝojn en la kampo de edukado, Ajb efektivigas projektojn tra Armenio, Arcaĥo kaj la Armena diasporo por certigi la plej bonan aŭtentikan edukadon por armenaj infanoj. La projektoj de Ajb fariĝis unika testejo por la plej bonaj edukaj iniciatoj, surbaze de kiuj disvolviĝas edukaj strategioj, esplorado kaj teknologioj. Ĉirkaŭ 125 000 partoprenantoj kaj 1100 edukaj institucioj el la tuta Armenio kaj Arcaĥo ĉiujare partoprenas en la projektoj de Ajb. La Eduka Fondaĵo Ajb iniciatis grandskalajn edukajn projektojn, kiel ekzemple Ajb Lernejo, stipendioj por studentoj akceptitaj en ĝi.

Referencoj
----------

1. ↑   RepatArmenia - 10th anniversary of Ayb Club and Foundation. Arkivita el la originalo je 2016-02-14. Alirita 2016-11-24.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2016-02-14. Alirita 2020-10-22.
Vulkanizada metiejo
**Vulkanizado** estas kemia-teknika proceso, evoluigita en 1839 fare de Charles Goodyear, ĉe kiu kaŭĉuko sub influo de tempo, temperaturo kaj premo iĝas pli rezista, firma, elasta kontraŭ aerpremo, kemiaj efikoj, mekaniko uzo.

Oni uzas por tiu kaŭĉukan miksadon, konsistanta el kruda kaŭĉuko, sulfuro aŭ alia sulfurdona materialo kiel ekz. dusulfura klorido (S2Cl2), katalizatoroj (por akceli la proceson) kaj plenigaĵojn kaj varmegigas la miksaĵon. Tiam la longĉenaj kaŭĉukaj molekuloj retiĝas per sulfuraj pontoj. Tiel la kaŭĉuko perdas la plastan proprecon kaj akiras elastan staton, iĝas gumo. Ju pli da sulfuraj pontoj, des pli rigida iĝas la gumo.

Dum maljuniĝo de la gumo, la sulfurajn pontojn anstataŭigas oksigenaj pontoj, la gumo iĝas poroza kaj rompiĝema.

Krom la tradicia vulkanizado, ekzistas retigo de kaŭĉuko ofte per peroksidoj, metaloksidoj aŭ energiriĉa radiado. Ĉar la vulkanizado kun sulfuro pretendas ekziston de duoblaj ligoj, oni uzas tiujn metodojn ĉe tiuj, kiuj ne havas duonblajn ligojn (ekz. EPM, EVA). Oni uzas metaloksidojn ĉe retigo de kloropren-kaŭĉuko.

Oni mezuras kaj grafike dokumentas la vulkanizadon per reometro.

Vidu ankaŭ
----------

* Elastomero

* Kategorio Vulkanizado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La administra unuo **metropola urbo Romo** - itale *Città Metropolitana di Roma* aŭ plene formale *Città Metropolitana di Roma Capitale*, do "metropola urbo ĉefurbo Romo", kiu ekde la 1-a de januaro 2015 havas tiun nomon kaj estas la posteulo de antaŭa provinco Romo, estas fakte daŭre simpla provinco en centra Italio, kies administra centro estas la samnoma urbo Romo - aparte ĝi ne estas unueca urbo, kies missupozigas la nomo, sed kiel ĉiuj aliaj provincoj de Italio konsistas el provinca ĉefurbo kaj aliaj urboj kaj komunumoj, en tiu ĉi kazo estas sume 121 urbaj kaj neurbaj komunumoj, kaj havas same urbecajn kaj tute malurbecajn teritoriojn. Ĝi apartenas al la regiono Latio. Komence de  en la provinco vivis loĝantaro ne ĉeestas en vikidatumoj loĝantoj sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de **Esprima eraro: Neatendita operacisimbolo <** loĝantoj/km². 

Danke al siaj iom pli ol kvar milionoj da loĝantoj, ĝi estas la plej loĝata provinco de Italio.

La provinco limas al la provinco Viterbo kaj Rieti (norde), al la provinco La-Aglo en Abruco kaj al la provinco Frozinono (oriente), al la provinco Latino (sude), al la Tirena Maro (okcidente) kaj al la Vatikano (interne).

Vidu ankaŭ
----------

* Regionoj kaj provincoj de Italio

Eksteraj ligiloj
----------------

* [http:// Oficiala retejo] (itale)

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rProvincoj de Latio |
| --- |
| Flago de ItalioFlago de Italio FR Frozinono • LT Latino • RI Rieti • RM Romo • VT Viterbo Flago de LatioFlago de Latio |

 |


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rkomunumoj de la provinco Romo |
| --- |
|  | |  |

 |
**Gusztáv HERÉDI** [here:di] estis rumania hungara redaktoro, prozverkisto, publicisto. Li naskiĝis en Koloĵvaro la 14-an de majo 1925 kaj mortis en Koloĵvaro 11-an de julio 1997.

Biografio
---------

Gusztáv Herédi akiris diplomon pri filozofio en Universitato Bolyai de Kluĵo (1951). De 1947 li estis redaktoro ĉe *Igazság*, de 1949 ĉe *Utunk*, poste vicĉefredaktro de de *Falvak Népe*; de 1956 ĉesekretario redakcia de *Utunk*, de 1958 por kvinjaroj li estis seruristo de maŝinfabriko Unirea de Kluĵo. De 1963 li estis rubrikestro de revuo *Korunk* rovatvezetője.

Verkoj
------

* Helytállás (tri noveloj kun ilustracioj de Zoltán Andrásy, 1953);
* *Kiutalás* (unuakta teatraĵo, 1953);
* *Tűz mellett* (noveloj, 1961);
* *Lélekmelegítő* (romano, 1964);
* *Sóhajt a fenyves* (romaneto kaj noveloj, 1969);
* *Késő bánat* (romano, 1974);
* *Siker és kétely* (romano, 1983).

Fonto
-----

* Romániai magyar irodalmi lexikon Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Vulkano (apartigilo) |

**Vulkano** (latine *Vulcanus*) estas la forĝisto de la romiaj gedioj. 

Li estas la lama filo de Jupitero kaj Junono. Vulkano faras armilojn por dioj kaj herooj, kiel la jupiterajn fulmofrapojn. Lia forĝejo estas en la vulkano *Etna* en Sicilio. Li donis sian nomon al la vulkanoj de la tero.
Li estas edzo al Venuso (diino). Vulkano kreis Pandoran el tero kaj akvo. Li ankaŭ kreis metalajn virinojn el oro. La romianoj identigis lin kun la greka dio Hefesto.

Laŭ Francisko Azorín **Volkano** [tiel: li registras erare aŭ prae kun o] estas *Dio, kiu simbolis la fajron: filo de Jupitro k. Junona, li forĝis la skeptron k. la egidon de sia patro, la kirason de Herkuleso, la ĉaron de Apolo, la rotelon de Bakho, la sagojn de Diana...; ikonografie li estis reprezentata per lama viro kun forĝiloj.* Li indikas etimologion el la greka *Hefesto*, kaj de tie la latina *Volcanus, Vulcanus*. Kaj li aldonas la terminon *polikliniko*.

Vidu ankaŭ
----------

* La forĝejo de Vulkano

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝoj 212-213.
2. ↑  Azorín, samloke.
La fiŝlagoj **Csaj** [ĉaj] estas komence natura, poste artefarita lagaro en Hungario, kiu servas ne nur produktadon de fiŝoj, sed ankaŭ naturprotekta areo kaj signifa "hotelo" de birdoj. La lagoj troviĝas ĉe Csanytelek, sed ĝi etendiĝas al Tömörkény kaj Baks. La Tiso proksime fluas.

Fervojeto ĉe la lago

Historio
--------

Dum la historio salaj lagoj estiĝis kaj inter 1964-1971 kolĥozo de Tömörkény el tio kreis artefaritajn fiŝlagojn. Oni konstruis ankaŭ etŝpuran relon 15 km longajn por liverado. En kelkaj lagoj ĉesis la fisbredado en la 1990-aj jaroj kaj en 1998 la nova zorganto estis nacia parko Kiskunság. En 2018 preskaŭ ĉiujn fiŝlagojn aĉetis la nacia parko, tamen iomete oni bredadis plu fiŝojn. Iam elvidejo konstruiĝis por observi la birdojn. Oni komputis 269 birdospecojn.

Priskribo
---------

Laŭ la digoj kanoj kreskas, sed ofte estas ankaŭ kaninsuloj. Ankaŭ la tifeoj oftas. En la lagoj oni bredadis precipe karpojn. Dum la frua vintro la akvo estas forfluita, poste facile la fiŝoj estas kolekteblaj. En la restinta koto la birdoj riĉe trovas artropodojn, amfibiojn, vermojn.

La plej oftaj birdoj de la fiŝlagoj estas ĉiuspecaj Ardeedoj, Nigrakapa mevo, Ridmevo kaj Knaranaso.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* datenoj
* datenoj

Video
-----

* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **elektrona afineco** estas la kvanto da energio, kiu estas liberigata sekve de la kaptado de elektrono per neŭtra atomo. Ju pli granda estas la elektrona afineco, des pli da energio estas liberigata kaj des pli stabila estas la rezultanta negativa jono. Negativa elektrona afineco signifas inverse ke necesas provizi energion al la atomo por ligi al li elektronon.

Fakte la elektrona afineco mezuras la intencon, per kiu neŭtra atomo celas ligi elektronon. Ĝia mezurunuo estas la ĵulo aŭ elektronvolto.  El termodinamika vidpunkto, la elektrona afineco estas la ŝanĝiĝo de la entalpio ΔH, sekve al la kapto de elektrono. Se la elemento kaptas la elektronon kaj liberigas energion, la reakcio estas ekzoterma kaj ΔH estas negativa.

La elektrona afineco en la perioda tabelo
-----------------------------------------

La plejparto de la elementoj havas negativan elektronan afinecon. Tio signifas, ke ili ne bezonas energion por kapti elektronon, kontraŭe, energio estas cedata. Ju pli negativa estas la elektrona afineco des pli elektronkaptema estas la elemento. Oni ne vidas klaran ordon en la perioda sistemo rilate al la elektrona afineco, sed ĝenerale oni povas konstati, ke la nemetaloj havas pli negativan afinecon ol la metaloj. La noblaj gasoj estas escepto, ili havas pozitivan afinecon. Ĝenerale la afineco pligrandiĝas de malsupre al supre interne de ĉiu grupo kaj de maldekststre al dekstre en ĉiu periodo.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Grupo | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| Periodo |  |
| 1 | H−73 |  | He21 |
| 2 | Li−60 | Be19 |  | B−27 | C−122 | N7 | O−141 | F−328 | Ne29 |
| 3 | Na−53 | Mg19 |  | Al−43 | Si−134 | P−72 | S−200 | Cl−349 | Ar35 |
| 4 | K−48 | Ca10 | Sc−18 | Ti−8 | V−51 | Cr−64 | Mn  | Fe−16 | Co−64 | Ni−112 | Cu−118 | Zn47 | Ga−29 | Ge−116 | As−78 | Se−195 | Br−325 | Kr39 |
| 5 | Rb−47 | Sr  | Y−30 | Zr−41 | Nb−86 | Mo−72 | Tc−53 | Ru−101 | Rh−110 | Pd−54 | Ag−126 | Cd32 | In−29 | Sn−116 | Sb−103 | Te−190 | I−295 | Xe41 |
| 6 | Cs−45 | Ba  | Lu  | Hf  | Ta−31 | W−79 | Re−14 | Os−106 | Ir−151 | Pt−205 | Au−223 | Hg61 | Tl−20 | Pb−35 | Bi−91 | Po−183 | At−270 | Rn41 |
| 7 | Fr−44 | Ra  | Lr  | Rf  | Db  | Sg  | Bh  | Hs  | Mt  | Ds  | Rg  | Cn  | Uut  | Fl  | Mc  | Lv  | Ts  | Og  |

Perioda tabelo de la elektronaj afinecoj en kJ/molaro

Notoj kaj referencoj
--------------------


* Kategorio Elektrona afineco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

1. ↑  G. CHABOT, J.-L. RIENDEAU et coll.
2. 1 2  A. POUSSE (P. ATKINS, L. JONES), Chimie : molécules, matière, métamorphoses (3e édition), DeBoeck Université, Paris, Bruxelles, 1998, p. 255 à 257
la turo kun Wenigenjena kaj la monto Jenzig fone
**Fuchsturm** (latine: *Vulpecula turris*) apartenas al la sep mirindaĵoj de Jena estante 30 metrojn alta belfrido. Ĝi partas de Burgo Kirchberg sur la monto Hausberg de Jena, Germanujo. Hodiaŭ ĝi estas belvidejo.

Historio
--------

Temas pri la kutimburgo de la kavaliraj senjoroj de Jena kiu ministris por la grafoj de Kirchberg; ilia blazono portis vulpon. En 1304 ĝi detruiĝis kiam atakis la unuiĝintaj urboj Erfurto, Nordhausen, Mühlhausen kaj landgrafo Albreĥto la 2-a (Meißen). Restis nur belfrido. Danke al riparoj en la 16-a jarcento eblis savi la fundamentojn turajn. En 1784 pado fariĝis ĝistura, ŝtuparo kaj tegmento. Baldaŭ ĝi iĝis ŝatata ekskursocelo kaj de la frua 19-a jarcento ekzistis modestega knajpo. En 1842 kaj 1861 estiĝis du amikaraj societoj, *Knappschaft* kaj *Fuchsturmgesellschaft*. En 1868 ĉeture konstruiĝis domo nomo *Fuchsturmhaus* kiu ĝis nun estas gastejo..

Legendoj
--------

Pluras legendoj rilate al la turo. Diras oni ke giganto batis sian panjnon post kio monto surŝutis sin sur la fiulo - kiu antaŭ malapero ankoraŭ sukcesis bori trans la tombo fingron.

Ne klaras la fonto de la nuna nomo. Kelkaj asertas ke surloke majstroŝtelisto estis pendigita en birdokaĝo. Por aliaj freŝbakitaj anoj de studentaj korporacioj (germane: *Füchse*) nome patronis aŭ simple la tie ofte ĉirkaŭerarantaj vulpoj. Alia ekspliko estus el la tempo de riparado de la turo en la 17-a jarcento: ĉar tiam ora monero nomiĝis *Fuchs*.

Literaturo
----------

* Ulrich Engelmann: *Die Baugeschichte des Fuchsturmhauses*, Teil 8: Von 1930 bis 1945, ĉe: Der Fuchs vom Turm, Band 36 (2006), p. 6–8; parto 9: Von 1941 bis 1963 in Band 38 (2007), p. 6–8.
* Rüdiger Haufe: *Geistige Heimatpflege. Der „Bund der Thüringer Berg-, Burg- und Waldgemeinden" in Vergangenheit und Gegenwart*, ĉe: Joachim Radkau, Frank Uekötter (eld.): *Naturschutz und Nationalsozialismus* (= Geschichte des Natur- und Umweltschutzes, Band 1), Frankfurt a. M. 2003, p. 435–446.
* Friedrich Appenrodt: *Der Hausberg mit dem Fuchsturm zu Jena*, eldonis Arbeitsgemeinschaft „Fuchsturm" im Deutschen Kulturbund, Jena 1959.
* *Fuchsturm und Fuchsturmgesellschaft. Festschrift zur Feier d. 75jährigen Bestehens*, eldonis Vorstand der Fuchsturmgesellschaft, kun antauparolo de Julius Kober, Jena: Neuenhahn 1936.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Vulpa turo (Jena) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Fuchsturm-Gesellschaft Jena e.V.
* legendo de Bechstein
* gastlibro, 1838–1932
* rondgvidado cifereca

Notoj
-----

1. ↑  *Fuchsturm* sur la paĝaro de JenaKultur
2. ↑  gasteja hejmpaĝo[*rompita ligilo*]
3. ↑  Kp. Ludwig Bechstein: *Deutsches Sagenbuch*. 1853, Georg Olms Verlag, p. 505.

Ŝablono:Normdaten
**ERDÉLYI György** (erde:ji) estis hungara ĵurnalisto naskita en Kluĵo la 13-an de aprilo 1923 kaj mortinta en Budapeŝto la 21-an de februaro 1983.

Kariero
-------

György Erdélyi vivis ekde 1934 en Budapeŝto. En 1942 li estis laborservulo, je la komenco de 1945 li iĝis soveta militkaptito. De 1950 ĝis 1958 li estis ĵurnalisto ĉe tagĵurnaloj kaj semajngazetoj. En jaroj 1959-64 li finis la fakon pri reĝisorado en la Színház- és Filmművészeti Főiskola (Altlernejo pri Teatro- kaj Filmarto) de Budapeŝto. En 1964-65 li estis ĉefreferanto en la ministerio pri kulturo, inter 1965-70 legantredaktoro de la gazeto *Néphadsereg*, de 1970 ĝis sia morto li estis legantredaktoro de la Népszava de Budapeŝto..

Libro
-----

* *Huta a Bakony alján 1878-1978.* Riportok, beszámolók a 100 éves Ajkai Üveggyárról -Raportaĵoj pri la vitrofabriko de Ajka- (kune kun Éva Barta, János Székely, Veszprém, 1978).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Mánička** (plurale:  **Máničky**) estas ĉeĥa esprimo uzata por junuloj kun longaj haroj, kutime maskloj, en Ĉeloslovakio tra la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj. Longa hararo por maskloj dum tiu tempo estis konsiderata esprimo de sociaj kaj politikaj sintenoj en komunisma Ĉeloslovakio.

Longa hararo estis asociita kun la subkulturoj kaj junulaj movadoj kiuj aperis en la okcidenta mondo dum la mezaj 1960-aj jaroj, kiel ekzemple hipioj kaj rokmuziko. Post la puĉo de februaro de 1948, la nova komunisma reĝimo kondamnis kelkajn elementojn de la okcidenta kulturo kiel esence dekadenca imperiisma "importado" en la socialisman mondon. Komence komunistoj persekutis simpatiantojn de rokenrolo kaj bibopo, kaj poste ili temis pri subtenantoj de rokmuziko. Iliaj metodoj estis komparitaj kun la kampanjoj de nazia reĝimo kontraŭ la subtenantoj de ĵazo kaj *svingo* dum la Protektorato Bohemio kaj Moravio. La termino "máničky" estas ankaŭ ĝenerale asociita kun la generada manko, kiu kreskis ĉirkaŭ la mondo dum la 1960-aj jaroj.
**Vundo** (latine *vulnus*) estas difekto de la korposurfaco interna aŭ ekstera. Ĝin kaŭzas ofte meĥanika damaĝo; la grando de la difekto dependas de la elasteco kaj rezisteco de koncerna histo.

Simptomoj de vundo: doloro, sangumo, histo-formorto. Ĉe malfermaj vundoj estiĝas la t.n. enira pordo, tra kiu povas alveni infektaĵoj, fremdaj materialoj deekstere.

En botaniko, surface de vundita planto estiĝas vunda kambiumo (v. meristemo) per vund-hormonoj. La ĉeloj de la kambiumo rapide dividiĝas kaj produktas la vundo-kovrintan kalushiston.

Figure vundo povas esti ankaŭ ia spirita difekto.

Vidu ankaŭ
----------

* Grato

Proverbo
--------

Ekzistas pluraj proverboj pri vundo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Fremdan vundon kaŝas vesto.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Kiu batas edzinon, tiu vundas sin mem.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Piki al iu la vundan lokon.* **"** |

 |

Referencoj
----------

1. ↑   Lernu. Arkivita el la originalo je 2011-12-25. Alirita 2008-09-23.

* Kategorio Vundo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Vundo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
dekstra
La **Reta Komputila Biblioteka Centro** - angle *Online Computer Library Center*, de tio la mallongigo **OCLC** - estas tutmonde aganta senprofita organizaĵo kaj servejo por bibliotekoj ĉiuspecaj. La centro fondiĝis en 1967 laŭ iniciativo de grupo da universitataj profesoroj en Ohio (Usono). Celo estis stariri perkomputilan reton de la bibliotekoj de Ohio, por pliefikigi la komunan uzon kaj interŝanĝon de la tie dokumentitaj informoj. Ekestis interalie la bibliografia datumaro *WorldCat* ("monda katalogo"), kiu ampleksas la dokumentadajn katalogojn de intertempe miloj da partumantaj bibliotekoj.

La Reta Komputila Biblioteka Centro funkciigas la projekton Virtuala Internacia Norma Datumaro - angle *Virtual International Authority File*, de tio la mallongigo **VIAF**, hispane *Fichero de Autoridades Virtual Internacional* (FAVI), germane *Virtuelle Internationale Normdatei*, ktp. - internacia norma datumaro aktuale starigata.

* Kategorio Reta Komputila Biblioteka Centro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 402277
* GND: 1090452497 1046905-9, 1090452497
* LCCN: n78015294
* VIAF: 145425848
* ISNI: 0000 0001 1482 1326, 0000 0001 1482 3954
* LIBRIS: 125746
* SUDOC: 029119723
* BNF: 12081223j
* NLA: 36557737
* BIBSYS: 6057581, 90939800&feltselect=bs.autid 90089898, 6057581, 90939800
* NKC: kn20010711319
* BNE: XX133903
 |
**Marcelo Ribeiro** (naskita en 1970) estas brazila aktoro, plej konata pro ludado kiel 11-jarulo en la filmo *Amor Estranho Amor* ("Amo Stranga Amo"), temanta pri adolesko, do la transira fazo en homa vivo inter infaneco kaj plenkreskeco.

En 1981, li estis elektita fare de la reĝisoro *Walter Hugo Khouri* por partopreni en la filmo *Eros, o Deus do Amor* ("Eros, la Dio de Amo"): la tre bela 10-jarulo aktoris la am(ig)an dion Eroso. La sekvan jaron, la sama direktoro skribis "Amor Estranho Amor ("Amo Stranga Amo", filmo en kiu la ĉefrolulo Ribeiro, nun 11-jara, ludis la antaŭ-adoleskanton Hugo kaj laŭ la scenaro ekkonis amadon kaj amoron interalie kun la aktorinoj *Vera Fischer* kaj *Xuxa*.

Post du jaroj, do 13-jara, li ĉefrolis en la filmo *Pecado Horizontal* ("Pekado horizontala"). Post ĉi tiuj tri filmoj, li malmulte aktoris antaŭ kameraoj, sed laboris kiel asistanto de kinproduktado. Li studis fotadon por havi malgrandan studion kaj nuntempe estas kinteknika kaj komputila instruisto plurnacia.

En 2007, li reaktoris en filmo nomata *Estranho Amor* ("Stranga amo") direktita de *J. Gaspar*. Nun li havas sian propran TTT-ejon por daŭrigi sian laboron.

Filmaro
-------

| Jaro | Titolo | Rolo |
| --- | --- | --- |
| 1981 | *Eros, o Deus do Amor* | Eros |
| 1982 | *Pecado Horizontal* | German |
| 1982 | *Amor Estranho Amor* | Hugo (infano) |
| 1992 | *Perfumo de Gardênia* | Joaquim |
| 2002 |  *Abrigo* | Juliano |
| 2007 | *Estranho Amor* | Li mem |

Referencoj
----------

1. ↑   minimumaj informoj pri li en la retejo *people.theiapolis.com*, vidita la 13-an de februaro 2015. Arkivita el la originalo je 2015-02-15. Alirita 2018-04-08.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo[*rompita ligilo*] (angle)
* Marcelo Ribeiro ĉe Interreta filma datumbazo (angle)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 608203
 |
La **eŭfrata rivero** (arabe الفرات [al-furat aŭ al-firat], turke *Fırat*, greke *Ευφράτης*) estas la plej granda rivero en sudokcidenta Azio kun longeco de 2700 kilometroj. Ĝi komenciĝas en montaro de orienta Turkio, trapasas orientan Sirion kaj fluas sudokcidenten tra la tuta Irako. Pro la tre varma klimato de Irako, granda parto de la akvo en la rivero vaporiĝas aŭ estas uzata por irigacio. Turkio kontrolas la fonton de la riveroj Eŭfrato kaj Tigriso. La tuta regiono (sudorienta Turkio, nordorienta Sirio kaj norda Irako) estas ĉefe loĝata de kurdoj. Eŭfrato kolektas akvon plejparte de pluvo kaj neĝo. Tigriso, ĝia ĝemela rivero, fluas preskaŭ paralele. Je la 160 km-oj de la enfluejo en Persa Golfo, ili kunfluas farante la riveron **Ŝatt al-Arab**, arabaj literoj: **شط العرب**.

Historio
--------

La teroj inter la du riveroj estis frua centro de civilizacio nomata Mezopotamio (Vd. Akado, Asirio, Babilonio, Sumero). En la 13-a jarcento, mongoloj detruis la irigacian sistemon, funkcianta de la tempoj de tiu civilizacio kaj riĉaj fekundaj valoj denove fariĝis dezertoj kaj marĉoj. Malgraŭ la moderna irigacio, terfekundeco de antikvaj civilizacioj ankoraŭ ne estas plene reatingita.

Referencoj
----------

* Kategorio Eŭfrato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 1068
* GND: 4258936-8
* LCCN: sh85045605
* VIAF: 237806341
* NKC: ge138086
 |


1. ↑  (eo) Chris Den Hond, *Turkio akvomilitas en Sirio*, Vrede, la 29-an de novembro 2021, alirite la 21-an de februaro 2022.