recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  Redaktas | **Ĉi tiu artikolo estas redaktata de iu.**

---

Por eviti la riskon de redaktokonflikto, ne redaktu la artikolon. Kontrolu la kronologion kaj forigu la ŝablonon, se necese. |

**Dionisio RIDRUEJO Jiménez** (El Burgo de Osma, Provinco Soria, 12a de oktobro 1912 - Madrido, 29a de junio 1975) estis hispana verkisto kaj politikisto apartenanta al la Generacio de la 36-a aŭ unua poezia generacio de postmilito. Frua membro de la faŝisma partio Falange Española de José Antonio Primo de Rivera, dum la Hispana Enlanda Milito li respondecis pri propagando de la frankista tendaro. Kiel malferma partaino de totalismo,​ li iris volontulo de la Blua Divizio apoge al la Nazia Germanio dum la Dua Mondmilito; reveninte li admonis Franco per letero ne malferme apogi faŝismon. Tiam startis opozicio al la frankisma reĝimo, pro kio li estis malliberigita kaj ekzilita; li evoluis transire al sintenoj proksimaj al socialdemokratio4 a un liberalismo socializante.5​

Eksteraj ligiloj
----------------

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo José Díaz Fernández en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 851375
 |



1. ↑   Saz Campos, 2003, pp. 22-23; Domínguez Arribas, 2009, p. 173; Santacana, 2012, p. 97
2. ↑   López Baroni, 2012, pp. 482-483.
La K**aĝaroj** estas tjurka tribo kiu loĝis diversloke, kun aliaj triboj en la areo kie nun situas Armenio, Azerbajĝano kaj nordokcidenta Irano. Kun la alveno de la safavida epoko, ili estis dividitaj en plurajn frakciojn. Tiuj inkludis la Ziyādoghlu (Ziādlu), asociita kun la areo de Ganĝa kaj Erevano, tiel kiel la Qoyunlu (Qāvānlu), kaj Davālu (Devehlu). La lastaj du estas asociitaj kun la nordaj areoj de nuntempa Irano. La kaĝaroj estis unu el la originaj turkmenaj kizilbaŝaj triboj kiuj donis potencon al la safavidoj ekde ĝiaj plej fruaj tagoj. Multnombraj membroj de la kaĝara tribo tenis elstarajn rangojn en la safavida ŝtato. En 1794 kaĝara militestro Agha Mohammed, membro de la Qoyunlu-gento de la kaĝaroj, fondis la Kaĝaran dinastion, kiu anstataŭis la Zanda dinastion en Irano. En la 1980-aj jaroj la kaĝara loĝantaro superis 15,000 homoj, la plej multaj el kiuj loĝis en Irano. Laŭ *Olson et al*. la Qajars estas nuntempe konsiderita kiel branĉo de la Azerbajĝanoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Kaĝaroj

Referencoj
----------

1. 1 2  Atkin 1980.
2. ↑  Olson, James Stuart; Pappas, Lee Brigance and Pappas, Nicholas Charles. (1994) *An Ethnohistorical dictionary of the Russian and Soviet empires* page 333

Temaj libroj
------------

* Akiner, Shiran (1983) *Islamic Peoples of the Soviet Union* Kegan Paul International, London, (ISBN 0-7103-0025-5)
* *{{{Titolo}}}*. ISBN 978-0-8166-5697-4.
* Wixman, Ronald (1984) *The Peoples of the USSR: An Ethnographic Handbook*
**Jemenaj judoj**, ankaŭ nomataj **Teimanim** (el la hebrea: יהודי תימן *Yehudey Teman*; arabe اليهود اليمنيون) estas tiuj judoj kiuj vivas aŭ iam vivis en Jemeno. Ili estas subgrupo de mizraĥoj, judoj, kies diasporaj komunumoj troviĝas en la Mez-Oriento kaj Nord-Afriko. La esprimo ankaŭ povas rilati al la posteuloj de la jemena juda komunumo. Inter junio 1949 kaj septembro 1950, dekmiloj da judaj loĝantoj de Jemeno estis transportitaj al Israelo dum kaj post la tiel nomata Operaco Magia Tapiŝo (hebrea: כנפי נשרים, *Kanfei Nesharim)*. Post pluraj ondoj de persekuto ĉie en Jemeno, la plej multaj jemenaj judoj nun vivas en Israelo, dum pli malgrandaj komunumoj vivas en Usono kaj aliloke. Nur manpleno restis en Jemeno. La malmultaj judoj kiuj restis en Jemeno spertas intense kaj foje perforte antisemitismon sur ĉiutaga bazo.

Vidu ankaŭ
----------

* Mizraĥoj

Referencoj
----------

1. ↑  (en) Immigrants in Turmoil : Mass Immigration to Israel and Its Repercussions in the 1950s and After, Dvora Hacohen, p. 63
2. ↑  (en) Ministry of immigrant absorption, Israel: *"On Eagles’ Wings" – Aliyah from Yemen (1949)*. Arkivigite je 2018-07-06 per la retarkivo Wayback Machine
3. ↑   Rod Nordland (18a de februaro, 2015). "Persecution Defines Life for Yemen's Remaining Jews". The New York Times. Alirita la 26an de februaro 2019.

* Kategorio Jemenaj judoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Neĉerĥet - Ĝeser**, aŭ la plej komuna **Ĝoser** estis la dua faraono de la 3a dinastio kaj de la Malnova imperio de Egiptio. Li regis ekde la jaro 2665 ĝis 2645 a. K. laŭ iuj egiptologioj ankaŭ malmultajn jardekojn antaŭe aŭ iom poste, sed ĉiukaze ĉiam minimume 20 jarojn.

Ŝtupa Piramido de Ĝoser en Sakkara, EgiptioEn la enskriboj de lia epoko, la nomo aperas kiel *Neĉerĥet* (nṯr ẖt), tio es "dia korpo". En postaj dokumentoj, dum la Nova Imperio, oni nomis lin *Ĝeser* (ḏsr) «Sublima», rakontanta okazintaĵojn de lia regado kaj la konstruadon de la piramido kiu portas lian nomon (piramido de Ĝoser). Konfirmante tiel ke Neĉerĥet kaj Ĝeser aŭ Ĝoser etas la sama persono.

Kiel la reĝino Nemaathapi, edzino de Ĥaseĥemuj, lasta reĝo de la dua dinastio, aperas kun la titolo "Patrino de la Reĝo", kelkaj aŭtoroj asertas ke ŝi estis la patrino e Ĝeser kaj ke Ĥaseĥemuj estus lia patro. Eble li estis la plej juna frato de Sanaĥt, aŭ sia filo (laŭ la egiptologoj Jürgen von Beckerath kaj Nicolas Grimal). Laŭ W. Helck, Ĝoser estis bofilo de Ĥaseĥemuj per la geedziĝo kun Hetephernebti.

Tri damoj estas konataj dum lia regado: Hetephernebti, Inetkaues kaj alia tria, kies nomo perdiĝis, kiu eble estis Nimaethap. La unua povis esti lia edzino. Laŭ W. Helck, Ĝoser estis bofilo de Ĥaseĥemuj per geedziĝo kun Hetephernebti. La rilatoj inter Ĝoser kaj lia sukcedinto, Seĥemĥet Ĝeser Teti, estas nekonata.

### Politikaj aktivecoj

Komence de lia regado, li loĝis en Abidozo, kie li ekstarigis sian tombon, en Bet Ĥalaf. Tamen, io poste li translokigis sian loĝejon al la proksima Memfiso, la landa ĉefurbo.

Tiu ĉi faraono ordonis realigi plurajn ekspediciojn al Sinajo, pro kiuj la nomadaj triboj estis subpremitaj, por ekspluati la valorajn mineralojn de la regiono, kiaj turkiso kaj kupro. Ankaŭ estis strategie grava kiel konekto inter Azio kaj la valo de Nilo. Eble li fiksis la sudan landlimon de la reĝlando en Elefantina, kune al la *unua akvofalo* de Nilo.

### La unua monumenta piramido

Fama pro la mendo al sia veziro, Imhotepo, konstruigi la komplekson de piramidoj de Sakkara, konsiderata la unua granda monumenta komplekso surŝtona de Egiptio kaj ankaŭ de la mondo.

Seksto Julio Afrika komentis: 

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Dum lia regado vivis *Imutes* (Imhotep), kiu danke al sia medicina lerteco havas la prestiĝon de Asklepio inter la egiptoj, estate la inventisto de la arto konstrui per tranĉita ŝtono. Krome, li ankaŭ sin dediĉis al la literaturo. **"** |
| — Julio Afrika. |

 |

Pro la majesteco kaj grandeco de la konstruaĵoj dum lia regado, precipe la piramido de Sakkara, kelkaj erudiciuloj defendas la teorion ke Ĝoser minimume regis 29 jarojn.

Referencoj
----------

1. ↑  Vidal Manzanares, César. *Manetón. Historia de Egipto* (1998). Alianza Editorial, S.A. ISBN 84-206-0622-7

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 532637
* GND: 124402682
* LCCN: no00004306
* VIAF: 78316350
* ISNI: 0000000448880545
 |
Ĝozo-manĝaĵo de Ĉinio
**La ĉinaj ravioloj** aŭ **ĝozo** (饺子 - pinjino:jiǎozī) estas tradicia manĝaĵo en la nordoriento de Ĉinio, kiu plejofte boliĝas kaj vaporkuiriĝas. Ĝi ne nur manĝiĝas en Ĉinio sed ankaŭ en Japanio ktp.

Preparado
---------

Unue faras oni maldikan kuvertaĵon (haŭton) elfarune. Due buligas viandon aū salikokon kaj legomojn. Trie, pakiĝas la bulo per la farunaĵa kuverto. Kvare, vaporkuiriĝas kaj boliĝas.

Ankaŭ enekzisteblas aliaj havaĵoj, ekzemple junega (malaŭtuna) bulbo kaj sojaĵa saŭco.

Deveno kaj tradicioj
--------------------

Farante ĝozon
La knelo naskiĝis dum la fino de la Orienta Han-dinastio (jaroj 25~220). Oni prilegeblas la manĝaĵon en la libro de la epoko de Tri Regnoj (220~280). Skribite: ’Krescenta formo’. La knelo estas bezonegata manĝaĵo pri kiam ĉino festas dum la Printempa Festo (春节). En la lasta meznokto de jaro laŭ la luna dataro (malnova kalendaro - nomate: Chuxi 除夕 pinjino: chúxī, Esperanto: ĉuŝio), oni manĝas ĉi knelospecon, kiu signifas la novjariĝon. Antaŭmanĝe necesas ke oni ekbruligas petardojn. Tiuj antaŭegtempe »forpelis fantomojn kaj monstrojn«, sed nun estas nur kutimo. Manĝi knelojn ankaŭ signifas pri renkontiĝo posttempe malrenkonto. Enekzistas tre grava signifeco al Ĉinio.

Etimologio
----------

**Ĝozo** estas nebezonata vorto (neologismo) esperante. Aliaj skribitoj estas ĝjaŭzio kaj ĝiaŭzo sed ĉi tiuj ne ŝajnas esperantaj kaj malfacile eldiriĝas, ĉar la han-lingvo kaj esperanto estas tute malsamaj lingvoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

[video] Ĉinaj pelmenoj ĉe Tubaro
**Ĝuhaj,** ĉine **珠海** estas metropolo, havenurbo kaj universitata urbo en Ĉina Popola Respubliko. La prefektejo administras ankaŭ la proksimajn distriktojn, ekonomiajn zonojn kaj marajn insulojn.

Geografio
---------

Ĝuhaj etendiĝas laŭ la Sudĉina Maro ĉe enfluejo de rivero apud Makao en suda parto de la lando. Ŝenĵeno estas proksime. Kantono troviĝas 140 km.

Historio
--------

Ĝuhaj iĝis grandurbo en 1979 kaj nuntempe ĝi estas modelo de loĝdomoj laŭ Unuiĝintaj Nacioj.

Ekonomio
--------

Ĝuhaj iĝis speciala ekonomia zono en 1978. Oni okupiĝas pri pezaj industrioj, elektronikoj, programaroj, bioteknologioj kaj maŝinaroj. Baldaŭe oni fondis ankaŭ pli novajn industriajn zonojn.

Klimato
-------

Ĝuhaj havas subtropikan klimaton kun influo de musono. Jare pluvas po 2122 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed plej ofte inter majo-aŭgusto. Tiam la temperaturo atingas 30 °C. Neniam neĝas kaj frostas.

Trafiko
-------

Ĝuhaj ne havas fervojon, tamen laŭ planoj eble en 2011 ĝi funkcios. Rapidvojoj funkcias al la proksimaj urboj. La prefektejo havas 2 internaciajn havenojn.

Vidindaĵoj
----------

* parko kun lago (圓明新園)
* palaco
* pordego

Marborda panoramo de Ĝuhaj
Vojo en Ĝuhaj

Ĝemelurboj
----------

* Kanado Surrey, Kanado
* Portugalio Castelo Branco, Portugalio
* Usono Redwoodurbo, Usono
* Indonezio Kupang, Indonezio
* Japanio Atami, Japanio
* Brazilo Rio Branco, Brazilo
* Sud-Koreio Suvon, Sud-Koreio
* Svedio Gävle, Svedio

Fontoj
------

* Angla kaj germana Vikipedioj

Vidu ankaŭ
----------

* 2903 Ĝuhajo
* Tramtransporto en Ĝuhaj

Vojo en Ĝuhaj
Palaco en Ĝuhaj
Placo en Ĝuhaj
Pordego en Ĝuhaj

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 383819
* GND: 4343940-8
* LCCN: nr2004021165
* VIAF: 145881439
* NKC: ge424467
 |
La hodiaŭa **Ĝungario** (ankaŭ *Ĝungaria baseno*) aŭ **Ĝungarujo** estas centra-azia baseno en la nuna Ĉinio. Ĝi formas kun alia ebenaĵo (orienta Turkestano) la ujguran aŭtonomian regionon Ŝinĝango en nordokcidenta Ĉinio kaj havas la ĉefurbon Urumqi.

Nomdeveno
---------

La nomo "Ĝungaraj" devenas el la mongola popola tribo ĝungaroj, kiuj regis en la regiono en la 17-a jarcento. La nomo Ĝungario signifas: *Lando de la ĝungaroj*. En la mongola lingvo la origino de la vorto estas Zuun Gar(-a ĥanejo), (en la malnova mongola Ĝegun Gar) signifas maldekstran manon. Tradicie mongolaj imperioj dividas sian teritorion en tri partojn: Gol (centra), Baruun (dekstra), kaj Zuun (maldekstra).

Geografia situo
---------------

La malaltaĵo Ĝungario (ĉine: *Ĝunggar Pendi*) situas inter la montaroj Tjanŝano en nordokcidento, la Bogdaŝan en sudo kaj la Ĝungara alatau en okcidento. En nordo kaj oriento fermiĝas la rusa kaj mongola Altajo. En okcidento ĝi troviĝas sur krestoj de Alatau la limoj al Kazaĥstano. En oriento, Ĝungario trairas al Gobi-dezerto.

La centra Ĝungario estas duondezerta, dezerta areo, dum la areoj ĉe la piedoj de la montaro estas traplektitaj kun multaj riveretoj, kiuj malaperas en la dezerta grundo. En tiu rivereta paro de Ĝungario vivas plimulto de la loĝantaro.

Plej granda rivero de la regiono estas la Irtiŝ.

* Kategorio Ĝungario en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 102237
* NKC: ge138882
 |
Kampuso en ĜunĝunuKampuso en Ĝunĝunu

**Ĝunĝunu**, laŭ (hindie **झुन्झुनू**) estas historia urbego kaj municipo en nordokcidenta Barato, en norda parto de subŝtato Raĝastano, en la samnoma distrikto, kie ĝi estas la sidejo. En tiu urbego vivas harmonie hinduoj kaj islamanoj kune dum jarcentoj.

Konstruaĵo en Ĝunĝunu

Demografio
----------

Ĝunĝunu havis populacion de 118 473 en 2011 kun legopovo de 74%, kiu estas signife pli alta, ol la nacia averaĝo.

Geografio
---------

Ĝunĝunu situas 323 metrojn super la marnivelo sur montetaro. Ĉuru (Raĝastano) troviĝas 45, Sikar 59, Narnaul 72, Biŭani 106, Hisar 121, Alŭaro 137, subŝtata ĉefurbo Ĝajpuro 138 (voje 180), Nagaŭr 191, tutlanda ĉefurbo Delhio 190 (voje 240), Bikaner 202 (voje 220), Mumbajo 1049, Kolkato 1443 kilometrojn (aere) .

Akademio

Historio
--------

En Ĝunĝunu pluraj dinastioj regis ekde 1045. La britoj regis ĝis 1947.

Lingvoj
-------

En Ĝunĝunu la oficiala lingvo estas la hindia, sed oni parolas ankaŭ kelkajn dialektojn.

Religioj
--------

En Ĝunĝunu vivas hinduoj (55%) kun islamanoj (44,5%), iomete aliaj.

Eduko
-----

En Ĝunĝunu lastatempe estis establita sporta universitato. Pli malnovaj altnivelaj edukejoj estas alia universitato, kelkaj altlernejoj kaj akademio.

Klimato
-------

En Ĝunĝunu pluvas jere nur ĉirkaŭ 400 mm, plejparte dum la musonsezono inter junio kaj septembro. En la ceteraj monatoj apenaŭ pluvas. La temperaturo varias averaĝe inter 18-34 °C.

Trafiko
-------

Ĝunĝunu havas trairan fervojon, same trairan ĉefvojon, krome kuras al la urbego 5 aliaj vojoj. Loke ekzistas flughaveno por malgrandaj aviadiloj, sed internacia funkcias en Ĝajpuro. Alternativa flughaveno funkcias en Narnaul.

Vidindaĵoj
----------

* pluraj preĝejoj
* pluraj palacoj

Fontoj
------

* WikiTrans

* 
*
La masagetoj en Centra Azio
La **masagetoj** (**Massagetae** en bulgara lingvo Масагети, *Masageti*; greke **Μασσαγέται**) estis nomada popolo kiu loĝis inter la Aralo kaj la Kaspia Maro en la Antikvo. Laŭ Herodoto, Ciro la Granda de Persio trovis sian morton dum batalo kontraŭ la masagetoj en Balĥaro, komanditaj de la reĝino Tomiris. La nomo *masageto* signifas *grandaj skitoj,* Ma *egalas al granda kaj* sagetoj *al skitoj.*

Laŭ la datumoj de Herodoto, ili multe aprezis la virinojn male al la iranaj kaj mediteraneaj landoj, kiel demonstro ili havis reĝinon. Tiel naskiĝis la legendo pri Tomiris, reĝino de la masagetoj en Balĥaro (Baktrio) kiu sukcesis venki Ciron. En la legendo, Ciro enprizonigis ŝian filon, Espargapises. Tomiris minacis lin kun la morto se li ne redonus ian filon sana kaj ĵuris neniigi Ciron kaj satigus lin je sango. Ciro preteratentis la minacon, permesante la memmortigon de Espargapises kaj en la tago de batalo, post interŝanĝo de pafado kaj akra batalado, la masagetoj venkis la trupojn de Ciro. Tomiris trovis la korpon de la aĥemenida reĝo kaj plenumante sian promeson, senkapigis lin kaj preninte felsakon plena je sango metis lian kapon en ĝin.

Laŭ la kutimoj priskribitaj de Herodoto, ili tre similis al la skitoj, uzis vestojn kiuj similias al la skitaj kaj vivis ankaŭ nomade, batalis surĉevale sed ankaŭ elstaris ilia batalado ĉepiede, la lerta uzado de pafarko kaj lanco estante sur ĉevalo. Ili ankaŭ uzis armilon kiu nomiĝis "sagaris", dueĝa hakilo. Iliaj ĉevaloj estis ŝirmitaj de bronza armaĵo kaj uzis oron por ornami spronojn kaj rimenojn. krome tio ili ankaŭ uzis la bronzon por la pintoj de la sagoj, lancoj kaj sagaroj; kaj oro por la kaskoj kaj kapŝirmiloj, zonoj kaj kirasoj.

La virmasageto nur edziĝis unu fojon, pendante sur la ĉaro -ĉar ili estis nomadoj- sagujo, kiun Herodoto identigis kun seksrilato ĉar ne ekzistis por ili la geedziĝa stato.

Mortinte homon pro maljuneco, ili kuiris la karnon de la mortinto kun multaj reses celebrante per granda bankedo (etiaj ĉi kutimoj ankaŭ okazis ĉe la antikvaj padeoj kaj isedonojn; sed ili ne manĝis la mortintojn pro malsaneco kaj tio ŝajnis al ili granda misfortuno ĉar ili ne atingis la aĝon por esti oferitaj.

Ili adoris la sunon al kiu ili buĉoferis ĉevalojn pro tio ke la suno estis la plej rapida astro kaj la ĉevalo la plej rapida inter la bestoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Tomiris
**Alfonso la 6-a** en pentraĵo de la 12-a jarcento en la Katedralo de Santiago de Compostela.
**Alfonso la 6-a de Leono** (1040 – Toledo, 1-a de julio de 1109), nomata ankaŭ ***la Kuraĝulo (Bravo)***, estis reĝo de Leono (1065–1109), de Galegio (1071–1072; 1072–1109) kaj de Kastilio (1072–1109).

Surtroniĝo
----------

Kiel dua vira filo de la reĝo de Leono kaj grafo de Kastilio, Ferdinando la 1-a, kaj de la reĝino Sanĉa de Leono, al Alfonso ne korespondis heredi. Tamen en 1063 Ferdinando la 1-a konvokis kortegon por diskonigi sian testamenton per kiu, laŭ navara leĝo, decidis disdonigi siajn posedaĵojn inter siaj gefiloj tiele:

* Al Alfonso korespondis la Regno de Leono kiu atribuigis la titolon de imperiestro kaj rajtoj super la Tajfo de Toledo.
* Al ties frato, la plej aĝa Sanĉo, korespondis la Regno de Kastilio, kreita de la patro por tiu, kaj la impostoj super la Tajfo de Zaragozo.
* Al la plej juna frato García, korespondis la Regno de Galegio ankaŭ kreata laŭ tiu intenco kaj la rajtoj super la Tajfo de Sevilo kaj la Tajfo de Badaĥozo.
* Al la fratino Urraca korespondis la urbo de Zamora, kaj
* Al la fratino Elvira la urbo de Toro.

Legendoj
--------

Laŭ la mito estis Rodrigo Díaz de Vivar, Cid Campeador, kiel reprezentanto de la kastiliaj nobeloj, kiu devigis la reĝon Alfonso ĵuri ke li ne estis partopreninta en la murdo de sia frato, nome la reĝo Sanĉo la 2-a de Kastilio, kiu fakte estis murdita dum la Sieĝo de Zamoro, kiu estis de ilia fratino, la infantino Urraca. Tiu fakto ne okazis historie.

Referencoj
----------

1. ↑  Viñayo González, Antonio. *Fernando I, el Magno (1035–1065)*. Burgos: La Olmeda, 1999. 309 p. ISBN 84-89915-10-5. pp. 69–79, pli precize 76–77

Vidu ankaŭ
----------

* Batalo de Sagrajas

* Kategorio Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 308575
* GND: 118648128
* LCCN: n82017962
* VIAF: 211814349 40710875, 211814349
* ISNI: 0000 0000 6128 2364
* LIBRIS: 394277
* SUDOC: 050735985
* BNF: 13542417k
* BNE: XX826011
 |
**Ĥagaj** estas la deka de la 12 minoraj profetoj (6-a jarcento a.K.); lia verko estas teksto de la Malnova Testamento.

Biografio
---------

Tiu gravulo estis aktiva ekde 520 a.K. epoko en kiu estis de malmulte ĉesinta la ekzilo babilona, komenciĝinta en 589 a.K.

La libro kiu parolas pri predikado aktivigita en la unua periodo de la persa reĝo Dario la 1-a, konsistas je du ĉapitroj, en kiu Dio instigas la popolon por ke konstruu la Duan Templon, post kiam la Nebukadnecar la 2-a estis detruinta la Templon de Salomono; *manke de la sankta establo, fakte, la Sinjoro liveris malabundan prosperon al la grundo, sed la aferoj malpliboniĝos se ne estos realestigita la templa kulto*.

**"Kiel rekompenco de la honoro al Li atribuita, la Sinjoro donacos novan fekundecon al la grundo**".

En la tuta verko Dio parolas pere de Ĥagja al la tuta izraela popolo, aparte al Zerubabel reganto de Judujo subulo de Dario, kaj al Josuo ĉefsacerdolo.

Kulto
-----

Ĥagaj estas kultata kiel sanktulo ĉe ĉiuj kristanaj eklezioj kiuj konfesas la komunecon kun la sanktuloj. La Katolika Eklezio lin liturgie celebras la 4-an de julio.

Profeto Ĥagaj en pentraĵo de Moretto.

Notoj
-----

Vidu ankaŭ
----------

* Libro de Ĥagaj
* Malaĥi
* Zeĥarja
* Profeto

Aliaj projektoj
---------------

KOMUNA: 

* Kategorio Ĥagaj (profeto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 497886
* GND: 118639447
* LCCN: n2008020309
* VIAF: 54941669 26532325, 54941669
* ISNI: 000000045304076X
* SUDOC: 169786579
 |
La juda memordomo en eksa tombeja halegaro en Glivico La **Memordomo pri suprasileziaj judoj** (pole: *Dom Pamięci Żydów Górnośląskich*) troviĝas en Glivico, Pollando, strato Ks. Józefa Poniateoskiego 14. Ĝi plenigas la longan mankon pri dokumentado de judoj el la malsuprasilezia regiono.

Historio de la konstruaĵo
-------------------------

Temas pri eksa funebra salonego konstruita en 1902-03 apud la Nova juda tombejo laŭ planoj de la fama viena arkitekto Max Fleischer fare de la firmao glivica de Julius Scheer. Solena malfermo okazis en la 15-a de novembro 1903. La tuto estas tripartita: centra reprezenta preĝejhalo kun rekta elirejo tombejen, kadavrejo por la preparo de la mortintoj, loĝejo de la tombejistoj.

Ĝis 1939 kaj tombejo kaj la apudtombejaj konstruaĵoj funkciis laŭcele. Dum la Dua mondmilito la konstruaĵoj utiligitis armee kio malhelpis ilian detruon. Post la milito la tuto denove plenumis sian rolon sed pro pli kaj pli malofta uzo ekkadukiĝis. Deklarite monumentprotektindaj en 2003 la aĵoj transdonitis al la urbo Glivico fare de la juda komunumo en 2007. En 2012 deciditis restaŭrado kaj uzo muzea respektive dokumentada.

Taskoj
------

Unua celo estas la prezentado de juda vivo el Supra Silezio. Pro historiaj landlimaj ŝanĝoj tio ĝis nun en polaj judaj muzeoj ne sufiĉe profunde fariĝas. Krome intencatas perado de interreligia konatiĝo kaj (historia) prezentado de bunta ensilezia loĝantaro laŭ religioj, klasoj, etnioj. Daŭra ekspozicio preparatas. Precipe infanoj kaj junuloj ankaŭ informatu pri historiaj faktoj. Certe ankaŭ religiaj aspektoj pri morto kaj rilato al Dio ne neglektatas.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Memordomo pri suprasilezia judaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Muzea hejmpaĝo[*rompita ligilo*]
* Prie ĉe sztetl.org Arkivigite je 2015-11-24 per la retarkivo Wayback Machine
* Germanlingvaj informoj pri la arkitekto Max Fleischer
La vorto **arjo**, kiel nomo de etna grupo, havas diversajn signifojn. La plej specifa signifo estas tiu subgrupo de la hind-eŭropanoj kiuj setlis sur la alta ebenaĵo persa en la malfrua parto de al tria jarmilo a.K. Sekve, la indikon "arjoj" povas signifi ankaŭ la diversajn popolojn de la stepo centra azia - la hind-eŭropanojn- kiuj disvastiĝis al Eŭropo kaj aliaj regionoj, post la ŝtonepoko. La vorto arjo havas sian devenon en la sanskrita *आर्य* (*ārya*) kaj signifas *nobla*.

Ĝis lastatempe, oni kredis ke la arjoj invadis la subkontinenton hindan ĉirkaŭ 1500 a.K. veninte de la nordo, tra Punĝabo, kaj disiĝante tra Hindujo, Persujo, kaj apudaj lokoj, kaj ke posteuloj de la hind-eŭropanoj fondis la hindan civilizacion, konkerinte la lokajn popolojn kaj starigante la kast-sistemon, speciale la superajn kastojn: la brahmanoj, kŝatrijoj kaj vajŝjoj. Ties kulturo fiksiĝis plej specife en la vedoj, ĉefe Rigvedo, konsiderata kiel la plej malnova. Tamen, ĉi tiu hipotezo pri arja invado en Hindujon estis pridemandita en la fino de la 19a jarcento, pro iuj malkovroj arĥeologiaj kaj geologiaj, kaj reinterpretado de pli malnovaj evidentaĵoj, kune kun pli bona kompreno de la genetika spektro.

Ĉiosame, ĉi tiu esprimo "arjo" rilatas ankaŭ al la historio de lingvoj, al la pra-arja, la lingva branĉo komuna al la prauloj de hind-arjoj, kaj hind-persoj, kaj al la du grandaj lingvaj subbranĉoj, la lingvoj hind-arjaj, kaj hind-persaj. Ĝi povas rilati ankaŭ al lingvoj nomataj nun pra-hind-eŭropaj, pra-hind-persa, kaj hind-persa. Ĝi estas iam uzata por signifi ĉiujn lingvojn hind-eŭropajn.

Veda tradicio
-------------

Laŭ tradicia interpretado, la nocio *ārya* ne rilatas al la etno, sed al kultiveco kaj pastreco de personoj en la veda socia sistemo, la varno. Ankaŭ konata citaĵo *कृण्वन्तो विश्वमार्यम्* (*kṛṇvanto viśvam āryam* -"Ili farigu ĉiujn (aŭ la tutan universon) *arjojn*") konfirmas, ke en tiu tradicio, la nocio *arjo* rilatis al nenia konkreta raso aŭ etno.

Uzo nacisocialisma
------------------

La esprimo gajnis alian signifon en nazia idologio, bazite sur teorioj de diversaj aŭtoroj evioluciistaj de la 19a jarcento, oni uzis ĝin por klasifiki iun supozitan komunan rason de hind-eŭropanoj kaj ties posteulojn nemiksitajn kun aliaj popoloj. Pro ĉi tio, ekzistas ĝenerala konfuzo, arjoj estas ĝenerale indentigitaj kun ĝermanaj popoloj, speciale norduloj.

En la tria regno, arjoj kontrastis kun judoj. Entreprenoj, domoj kaj aliaj posedaĵoj kiuj transiris el juda mano en la direkton respektive posedon de germanoj estis *arjigitaj*. Ekzistis ankaŭ dokumentoj nomitaj *Ariernachweis* per kiuj atestitis ke la prapatroj estus de "arja deveno".

Vidu ankaŭ
----------

* Arjaj Nacioj

Notoj
-----

1. ↑  Ĝis hodiaŭ ĝi estas, ekzemple, enhavita en la nomo de Irano, devene *Āryan*, aŭ alivorte la lando de *arjoj*.

Referencoj
----------

1. ↑  Bhágavata Purána 6.16.43
2. ↑  Rig Véda 9.63.5

* Kategorio Arjoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Monumento al la Lazoj
Lazs in 1900s.jpgLazoj en la 1900-aj jaroj
La **lazoj** (laze: ლაზეფე, turke: *Lazi*; kartvele: ლაზები) estas kaŭkaza popolo kies lingvo estas la laza, el la kartvela lingvaro de Kaŭkazio kies parencoj estas la kartvela, la mingrela kaj la svana.

Ili loĝas plimulte en la nordoriento de Turkio ĉe la bordoj de la Nigra Maro estante la plej antikva kaj ĉefa etno de la vilajato Riza aŭ Rize kkaj de la aŭtonoma regiono Aĝario, Kartvelio, kvankam ankaŭ ekzistas laza komunumo en aliaj regionoj de Kartvelio. La lazoj estis unu el la ĉefaj triboj kiuj loĝis en Kolĥido kaj kvankam ili estas el la kartvela familio kaj antaŭe kristanoj, ekde la invado de turkoj en Anatolio –proksimume en la 16-a jarcento– ili estas plejparte muzulmanoj. La lazoj aktive partoprenis en la disrabado kaj amasmortigado de armenoj kaj grekoj en Ponto kaj Hamŝeno, dum la Armena genocido kaj la Greka genocido.

Ilia kulturo, lingvo, muziko kaj kuirarto, diferencigas ilin de aliaj popoloj de Anatolio kaj Kaŭkazio. Malgraŭ tiuj kulturaj diferencoj, ili ne havas naciisman senton kaj estas tre bone integritaj kun la turka popolo kaj en la lando, eĉ se la uzado de la lingvo estas subpremata.

Komence de la 20-a jarcento la lazinoj, same kiel la ĉerkesinoj estis uzitaj por la turkaj kaj persaj haremoj pro la beleco.

Laŭ kelkaj kalkuloj, nuntempe estas entute 52 mil lazoj. El ili 50 mil loĝas en Turkio kaj 2 mil en Kartvelio.

* Kategorio Lazoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Hungaroj en Rumanio (2002)
Inter la minoritataj etnoj en Rumanio, plej ampleksa estas la grupo de **hungaroj en Rumanio.** Laŭ la censo de 2002, ĝi konsistas el 1,43 milionoj da homoj; tio estas 6,6 elcentoj de la loĝantaro de Rumanio.

La plej multaj hungaroj en Rumanio loĝas en regiono, kiu estis parto de Hungario ĝis 1920, kiam la Traktato de Trianon efektiviĝis. Tiu areo hodiaŭ estas konata kiel Transilvanio, kie hungaroj konsistigas proksimume 20 elcentojn de la loĝantaro. Al Transilvanio apertenas ankaŭ la historiaj regionoj Banato, Crișana kaj Maramureŝo. Hungaroj konsistigas grandan plimulton da la loĝantaro en la distriktoj Harghita (85 elcentoj) kaj Covasna (74 elcentoj), kaj grandan elcentaĵon en la distriktoj Mureș (39 elcentoj), Satu Mare (35 elcentoj), Bihor (25 elcentoj), Sălaj (23 elcentoj), Cluj (17 elcentoj) kaj Arad (11 elcentoj).

Inter la hungaraj etnaj grupoj en Rumanio, plej granda estas la grupo de sikuloj (proksimume 600 000 homoj, do 40 elcentoj el ĉiuj hungaroj en Rumanio). La areoj loĝataj de ili nomiĝas Sikullando.

La hungaroj en Rumanio estas la plej granda komunumo de hungaroj ekster Hungario.

* Kategorio Hungaroj en Rumanio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  Orfa | **Ĉi tiu artikolo estas orfa, ĉar malmultaj aŭ neniuj aliaj artikoloj ligas al ĝi**.

---

Bonvolu enmeti ligilojn al ĉi tiu paĝo el rilataj artikoloj; sugestoj estas troveblaj ĉi tie. |

La **abeoj** estas etno en Ebur-Bordo en Okcidentafriko. La etno havas proksimume 200.000 personojn, kio estas 1,4% de la tuta loĝantaro. Ili plejparte vivas en la regiono de la urbo Agbovilo (Agboville). En tiu urbo ili estas la loĝantarplimulto.

La abeoj estas subgrupo de la akanoj, al kiu apartenas ankaŭ la plejparte en Ganao loĝantaj aŝantioj, el kiu la abeoj formigris. En la 17-a kaj 18-a jarcentoj la abeoj fuĝis antaŭ la sklavĉasado el la Or-Bordo al la Ebur-Bordo. La deviga laboro kaj la konstruado de la Abiĝan-Niĝer-fervojo tra ilia loĝregiono kaŭzis en 1905 ribelon, kiun la franca kolonia potenco nur apoge de 1400 senegalaj pafistoj povis venki. Kelkajn el la gvidantoj oni deportis al Franca Kongo kaj Centrafriko. La urbo Rubino norde de Agbovilo (Agboville) estas konstruita sur la batalkampo de unu el la militeroj kaj havas la nomon de unu el la tiamaj oficiroj de la kolonia armeo.

* Kategorio Abeoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Koordinatoj: 47° 24′ 00″ N 47° 15′ 00″ O﻿ / ﻿47.40000 °N, 47.25000 °O﻿ / 47.40000; 47.25000 (mapo)

**Ĥarabali** (ruse *Харабали*) estas urbo en Astraĥana provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 12245501.

La urbo estis fondita en jaro 1770.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1974.

La interurba telefona kodo estas 85148, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

La urbo estas sur maldekstra bordo de rivero Aĥtuba (Ахтуба) (branĉo de rivero Volgo).

En la urbo estas fervoja stacio Ĥarabalinskaja (Харабалинская).

En jaro 1959 la urbo havis 9,7 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 18,3 mil loĝantojn.

Flago de Astraĥanja provinco
Administra divido de Astraĥana provinco

**Ĉefurbo**: Astraĥano

**Urbaj distriktoj**:
Aĥtubinsk |
Astraĥano |
Znamensk 

**Municipaj distriktoj**:
Aĥtubinska |
Ĉernojara |
Ĉevolga |
Jenotajevka |
Ĥarabala |
Ikrjana |
Kamizjaka |
Krasnojara |
Limana |
Narimanova |
Volodarska 

 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
la Lapteva Maro
la Arkta Oceano
Mapon de Tajmiro duoninsulo desegnis Ĥ. Laptev mem en 1742
**Ĥariton Prokofieviĉ LAPTEV** (ruse *Харитон Прокофьевич Лаптев*; 1700—1763) estis rusa mararmea oficiro, elstara esploristo de la Arkto. Radiko de lia familia nomo *ruse*Лапоть ruse signifas *"Bastoŝuo"*.

Li estis naskita en nobela familio en vilaĝo *Pokarevo* situanta proksime de urbo Velikije Luki (hodiaŭ Pskova provinco de Rusio). Li komencis sian karieron en la Rusa mararmeo kiel kadeto en 1718. En 1734 li partoprenis la sieĝon de Gdansko .

En 1739 - 1742 Ĥariton Laptev gvidis la parton de la Dua Kamĉatka ekspedicio, kiun ankaŭ partoprenis lia kuzo *Dmitrij Laptev*. Kune kun *S. Ĉeljuskin*, *N. Ĉekin* kaj *G. Medvedev* li priskribis la duoninsulon Tajmiran de la buŝo de la *Ĥatanga* rivero al la buŝo de la *Pjasina* rivero kaj malkovris kelkajn insulojn en la areo. Post la ekspedicio, li partoprenis la kreadon de la "Ĝenerala Mapo de la Siberio kaj ĝia marbordo". Tiam li plu militservis en la Balta floto.

Parto de la marbordo de la Duoninsulo Tajmir, kie troviĝas kabo Ĉeljuskin (la plej norda punkto de la Azio - 77° 40′ N) kaj aliaj topografiaj lokoj portas lian nomon. La Lapteva Maro (suda parto de la Arkta Oceano) ankaŭ estas nomita omaĝe al li kaj lia kuzo *Dmitrij Laptev*. Ilia kontribuo al esplorado de enigma glaciodezerto kaj tundra zono meritis dignan pozicion en historio de Rusio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* artikolo *"Laptev Fratoj"* ruse
* kurta biografio kaj kelkaj fotoj angle
* Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine biografio france
* [*rompita ligilo*] biografio hispane
* [*rompita ligilo*] biografio germane


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 353469
* GND: 1055688390
* LCCN: n82223614
* VIAF: 53048827
* ISNI: 0000 0000 2329 0689
 |
**Ĥaseĥemuj** estis la lasta faraono de la 2a dinastio kaj de la Frua Dinastia Periodo de Egiptio. Li regis Gobernó ca. 2709 - 2682 a. K. 

Statuo de Ĥaseĥemuj. Egipta muzeo en Kairo.Li estis edzo de *Nemaathapi*, estis patro de *Initkaes* kaj *Hetephernebti*, kaj eble bopatro de Sanaĥt kaj Ĝoser.

Li estas konsiderata reunuiganto de *la Du Teroj* (Egiptio), dividita post la regado de Peribsen. Li metis finon al la ribeliĝoj de la nordaj nomosoj pere de fianĉiĝo kun la princino *Nemaathapi*, el Suba Egiptio, plifirmigis sian povon super la tuta teritorio. Oni kredas ke reunuigante la landon li ŝanĝis sian nomon *Ĥaseĥem* al Ĥaseĥemuj.

Ĥaseĥemuj translokigis la ĉefurbecon al Hierakompolo, en la sudo de la lando, kaj estis la unua kaj lasta fojo kiam Egiptio estis regata el tiu urbo. Li firmigis la naciisman senton kaj restabligis la kultadon al Horuso, kune al tiu de Seth kiu estis disvastigita de Seĥemib dum la kriza periodo. Li estis enterigita en la reĝa nekropolo de Umm el-Kaab, en Abidozo; en la tombo de Ĥeseĥemuj estis eltrovitaj multaj sigeloj kun ls nomo de Neĉerĥet, kiu estis taskita por la funebraj ritoj (eble lia filo aŭ bofilo). Per Ĥaseĥemuj finiĝas la dua dinastio, kaj kun ĝi la Frua Dinastia Periodo de Egiptio.

Referencoj
----------

1. ↑  Laŭ von Beckerath.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 532527
 |
**Congoj** (alia, plejparte en Mozambiko uzata, nomo denaska: ***Shangaan***) estas bantua etno en la suda Afriko. Ili vivas precipe en la suda Mozambiko en provincoj Gazao kaj Maputo. Krome estas granda grupo de congoj en provinco Limpopo en Sudafriko. La conga lingvo estas nomata *xitsonga* (elparolu: ŝitconga).

Iam la congoj regis la regnon Gazao, kiun fondis Soshangaane. La ĉefurbo estis en Mossurize je la hodiaŭa limo al Zimbabvo. La regno Gazao etendiĝis de partoj de la hodiaŭa sudorienta Zimbabvo ĝis al la rivero Save en la suda mozambiko. Al ĝi apartenis partoj de la hodiaŭaj provincoj Sofala, Manica, Inhambano, Gazao kaj Maputo en Mozambiko kaj partoj de Sudafriko.

Soshangaane translokigis la ĉefurbon de Mossourize en la provincon Gazao. Post lia morto Muzila transprenis la regadon, kaj post Muzilo Gugunhana regis, kiun en 1895 la portugaloj kaptis kaj enkarcerigis en Mandlakazi, la hodiaŭa provinco Gazao.

Dum la apartismo en Sudafriko multaj congoj vivis en la bantuujo Gazankulu en la norda provinco Transvalo. En 1989 proksimume 700.000 congoj loĝis en sia bantuujo, dum 470.000 loĝis ekstere.

Vidu ankaŭ
----------

* Conga lingvo

* Kategorio Congoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 230948
* LCCN: sh85134944
* SUDOC: 029956889
* BNF: 12147209s
 |
Vidaĵo de Alfama
**Alfama** estas la plej malnova kvartalo de Lisbono, kiu situas inter la kastelo de São Jorge kaj la rivero Taĵo. La nomo 'alfama' venas el la araba *al hamma*, kio signifas ion kiel 'banoj' aŭ 'fontanoj'. La kvartalo estas konata allogaĵo por turistoj, antaŭ ĉio pro la multaj antikvaj konstruaĵoj, fado-trinkejoj kaj restoracioj. Troviĝas multaj serpentumaj strat(et)oj en la kvartalo.

Dum la maŭra superregado Lisbono konsistis nur el Alfama, kaj loĝis tie nur povraj fiŝistoj (kiuj ankoraŭ loĝas tie). La granda tertremo de Lisbono en 1755 apenaŭ damaĝis Alfama-n. Nuntempe troviĝas multaj kirkoj en Alfama, inter kiuj la katedralo de Lisbono, la kirko Santa Engrácia kaj la klostro São Vicente de Fora. Sur monteto apud Alfalma situas la kastelo de São Jorge, de kie oni havas belan elvidon je la dometoj.

Koordinatoj: 38° 43' N, 9° 8' U Mapo

* Alfama en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Alfama en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 384262
* GND: 4278541-8
* LCCN: n96107150
* VIAF: 140889299
 |
**Ĥizkija** (hebree: חִזְקִיָּ֫הוּ ,חִזְקִיָּ֫ה ,יְחִזְקִיָּ֫הוּ , greke Ἐζεκίας Ezekias en la Septuaginto, latine *Ezechias*), (739-687 a.K.) estis partnera reĝo de Reĝlando de Judujo (ekde 729 a.K.), reĝo ekde 716 a.K ĝis lia morto en 697 a.K.. Li regis kun filo Manase. Dum la asira okupado li provis preferi la judajn tradiciojn al kultoj de la asiroj kaj povis akiri iometan politikan sendependecon. Lian regadon karakterizis nostalgio je ora epoko de Reĝo Davido. Dum lia regado okazis sieĝo de Jerusalemo fare de Sanĥerib.

Li naskiĝis kiel filo de juda reĝo Aĥaz. Li aĝis 25 jarojn, kiam li ekregis kaj regis dum 29 jaroj en Jerusalemo. Li estis pia reĝo, je konsilo de Jesaja, li elĵetigis ĉiujn fremdajn kultaĵojn, altarojn kaj ofertaĵojn el la templo, tiel savante la tutan landon disde la idol-adorado.

"Li agadis bone antaŭ la Eternulo, tiel same, kiel agadis lia patro David. 4 Li forigis la altaĵojn, rompis la statuojn, dehakis la sanktajn stangojn, kaj disbatis la kupran serpenton, kiun faris Moseo; ĉar ĝis tiu tempo la Izraelidoj incensadis al ĝi, kaj oni nomis ĝin Neĥuŝtan. 5 La Eternulon, Dion de Izrael, li fidis; kaj simila al li ne ekzistis inter ĉiuj reĝoj de Judujo post li, nek inter tiuj, kiuj estis antaŭ li. 6 Li forte tenis sin al la Eternulo, ne deturnis sin de Li, kaj li observadis Liajn ordonojn, kiujn la Eternulo donis al Moseo." 2-a libro de la Reĝoj, 18:3–6.

Post surtroniĝo, li aliĝis al la ribelo kontraŭ Asirio. La sieĝo de Jerusalemo fare de Sanĥerib estis sensukcesa, la urbo ne estis okupita, detruita. Por prepari la urbon kontraŭ la atako, sieĝo, li konstruigis onidire tunelon por la akvoprovizado de la urbo. La Ĥizkija-tunelo portas lin nomon. Laŭ esploroj en 2011, la tunelo tamen ekzistis jam en la naŭa kaj oka jarcentoj antaŭ nia erao tiel ke oni konstruis ĝin pro la pli fruaj atakoj.
La **morooj** - hispane *moros* - estas la plej granda ne-kristana etno en la Filipinoj, plejparte loĝata de anoj de la katolika eklezio. En la jaro 2005 ili ampleksis proksimume 5 procentaĵojn de ĉiuj filipinanoj. La hispana vorto *moros* origine signis la maŭrojn, kontraŭ kiuj ĝis la jaro 1492 batalis la kristanaj hispanoj en sia propra lando, Hispanio. La plej multaj morooj vivas en la sudo de la Filipinoj, aparte sur la insulo Mindanao, krome en la suda parto de la insulo Palavano, sur la Sulua arkipelago kaj en la grandurboj de la Filipinoj kiel Manilo, Sebuo kaj Baguio.

Historio
--------

La islamo en la jaro 1380 per la misiisto *Makdum Karim* venis al la Filipinoj. Vizitoj de islamaj malajoj sur la sudaj insuloj de la Filipinoj fortigis la kredon. Tie ekestis pluraj sultanejoj, interalie la potenca Sultanejo de Suluo kaj la Sultanejo de Magindanao.

Ankaŭ en Manilo ekzistis forta islama influo, kiam alvenis la hispanaj koloniistoj: La manila tribestro tiutempe estis la islamano *Raĝah Sulajman*. La eŭropaj koloniistoj tamen misie konvertis ĉiujn partojn de la Filipinoj, kiujn ili sukcesis konkeri, al la romia katolikismo. Tiel nur la sudo de la Filipinoj restis islama, kaj iuj montaraj triboj restis animismaj.

Nur ekde la jaro 1902 la morooj de la usona armeo en armita konflikto ĝis la jaro 1913 estis venkitaj. Tial multaj morooj ne komprenas sin anoj de la Filipinoj, sed de sendependa etno. Separismaj grupoj ekde tiam postulas la fondon de propra suverena ŝtato kun la nomo *Bangsamoro* ("moroa lando"), kaj parte iuj grupoj postulas la inkluzivigon de grandaj teritorioj ekster la Filipinoj, kiel la nuntempe malgranda Sultanejo Brunejo kaj ties historie multe pli granda areo en la nordo kaj oriento de la insulo Borneo, kiuj nuntempe apartenas al Malajzio.

La centra registaro en Manilo ekde la 1920-aj jaroj subtenis la sisteman setladon de kristanoj el la nordaj insularoj Luzono kaj Bisajoj en Mindanao. Tiel la islamanoj ankaŭ en la sudo de Mindanao iĝis malplimulto, kaj kreskis konfliktoj inter la kristanaj setlistoj kaj la lokaj islamanoj. Ekde la 1970-aj jaroj ardis armita batalo de lokaj armitaj ribeluloj kontraŭ la centra registaro en Manilo, komence nome de la Moroa Nacia Liberiga Fronto (MNLF), pli poste ankaŭ nome de plia ribelaj grupoj. La konflikto ĝis la nuntempe estas nefinita, kvankam ekde la jaro 1990 ekzistas Aŭtonoma Regiono Islama Mindanao, instalita fare de la centra registaro en Manilo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Morooj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* La moroa konflikto kaj la filipina sperto pri aŭtonomeco (angla teksto, PDF-datumaro, 53 kB)
Bromia klorargirito (embolito), Chañarcillo [ĉanjarZIjo], Provinco Copiapó, Regiono Atakamo, Ĉilio. Grando: 5.0 x 4.7 x 1.0 cm.
**Ĥlorargirito** aŭ **klorargirito** estas la minerala formo de arĝenta ĥlorido (AgCl). Ĥlorargirito ekzistas kiel duaranga mineralfazo en la oksidiĝo de kuŝejoj el arĝenta mineraloj. Ĝi kristaliĝas en la izometra - heksoktahedra kristalklaso. Tipe amasa nature ĝi troviĝis kaj kiel senkolora kaj kiel varieblaj flavaj kubaj kristaloj. La koloro ŝanĝas al bruna aŭ purpura pro ekspono al lumo. Ĝi estas tre milda kun Mohs-dureco de 1 al 2 kaj densa kun specifa gravito de 5.55. Ĝi estas konata ankaŭ kiel **cerargirito** kaj, suferinta la veterkondiĉon de la dezerta aero, kiel **korna arĝento**. Ankaŭ bromia klorargirito (aŭ embolito) estas ofta. Ĥlorargirito estas nesolvebla en akvo.

Ĝi estis unuafoje priskribita en 1877 el ekzisto en la distrikto Broken Hill (rompita monteto), Novsudkimrio, Aŭstralio. La nomo derivas el la greka *ĥloros* nome "palverda" kaj el la latina por arĝento, nome *argentum*.

Referencoj
----------

1. ↑  Wikisource-logo.svg Chisholm, Hugh, eld. (1911). "Cerargyrite". Encyclopædia Britannica (11a eld.). Cambridge University Press.

Literaturo
----------

* Palache, C. H. Berman, kaj C. Frondel (1951) Dana’s system of mineralogy, (7a eldono), v. II, pp. 11–15

Eksteraj ligiloj
----------------

* Webmineral data
* Mindat with location data
* Mineral Data Publishing PDF
Ĥodia popolkostumo en ekspozicio en Ĥodia muzeo
Ĥodia kuko
Ĥodia ceramiko
**Ĥodio** (ĉeĥe *Chodsko*, germane *Chodenland*) estas historia etnografia regiono en ĉirkaŭaĵo de okcidentbohemia urbo Domažlice.

Historio
--------

Ĥodoj estis liberaj bienuloj, kies tasko estis fari armitan gardodeĵoron de bohemia okcidenta limo. Ili loĝis en regiono de Domažlice sen sudo ĝis Bor, Tachov kaj Planá en nordo kaj certigis neŝanĝeman pason de la limo kaj sekuran trafikon sur komerca vojo kondukanta ĝis bavaria urbeto Furth im Wald. Pro tiu ĉi deĵoro ili akiris en la 14-a jarcento regantajn privilegiojn, kiuj donis al ili esceptajn postenon en la feŭda sistemo. En la jaroj 1325–1612 ĥodoj ricevis sume 24 privilegiojn, la plej gravaj estis persona libereco kaj servuteco nur al reĝo. Ili havis eĉ propran administradon. Oni taksas, ke la deĵoran servon sekurigis nur sume 320 bienuloj kun la familioj.

Nuntempo
--------

Ĥodio havas ĝis nun tre riĉajn popoltradiciojn. Konserviĝis bunta popolkostumo kaj riĉa folkloro, kiu estas influita de folkloro bavaria. Konserviĝis ankaŭ ĥodia dialekto kaj kutimoj. Karakteriza muzika instrumento estas sakfajfilo. 

Konserviĝis ankaŭ devena popola arkitekturo, ekz. en vilaĝoj Mrákov, Postřekov, Trhanov kaj Klenčí pod Čerchovem. Ĝis hodiaŭ estas vivaj diversaj popolaj metioj – puntofarado aŭ produktado de tradicia popola ceramiko kun tipa ĥodia modelo aŭ produktado de tipa ĥodia specialaĵo – ĥodiaj kukoj. El Ĥodio devenas ankaŭ ĉeĥa nacia hundraso – ĥodia hundo.

Ĥodiaj urboj kaj municipoj
--------------------------

* Domažlice
* Mrákov
* Postřekov
* Klenčí pod Čerchovem
* Chodov
* Chodská Lhota
* Draženov
* Pocinovice
* Stráž
* Tlumačov
* Újezd

Ĥodio en literaturo kaj arto
----------------------------

Ĥodio inspiris multe da verkistoj kaj artistoj. Intereso pri Ĥodia literaturo kulminis en periodo de Ĉeĥa nacia renaskiĝo.

* Jindřich Jindřich – li kolektis en la regiono popolkantojn kaj dancojn
* Jindřich Šimon Baar – Ĥodiaj fabeloj kaj mitoj
* Božena Němcová
* Alois Jirásek – romano Psohlavci
* Karel Kovařovic – opero Psohlavci
* Mikoláš Aleš
* Jan František Hruška
* Jan Vrba

Famaj ĥodoj
-----------

* Josef Buršík

Literaturo
----------

* HRUŠKA, Jan František, 1865–1937: *Chodská čítanka*. Vyškov : F. Obzina, 1927 -- 310 p. Ciferecigita enkadre de servo Elektronikaj libroj laŭmende (EOD) Moravia landa biblioteko en Brno. Alirebla rete.

Rilataj artikoloj
-----------------

* Ĥodia dialekto
* Nacia monumento Domažlice
* Batalo ĉe Domažlice

Eksteraj ligiloj
----------------

* Logo Wikimedia Commons Bildoj, sonoj kaj videoj pri temo Ĥodio en Vikimedia Komunejo

* Chodsko žije!, spolek pro kulturu a rozvoj
* Informační portál Chodsko žije! na Facebooku
* Webové stránky o Chodsku
* Muzeum Chodska
* Chodsko (Facebook)
* Klub přátel chodského psa
* Informace o Chodsku
* Národní památník Domažlice
Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Uĵhorodo en Transkarpatio
**Ĥolmec** (ukraine *Холмець*, slovake *Helmec*, hungare *Korláthelmec*) estas malgranda vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Uĵhorodo.

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 901
* Poŝtkodo: 89444
* Telefonprefikso:

Situo
-----

Ĥolmec troviĝas de Uĵhorodo je 14 km-oj.

Historio
--------

La vilaĝo menciiĝis unuafoje en la 14-a jarcento en formo *"Helmec"*. La kampoj apartenis al familio Helmeczy [helmeci], post jarcento al familio Korláth. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis *Putka-Helmecz*. En 1910 vivis tie 882 homoj, plejparte hungaroj. Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto Szerednye, poste al Ĉeĥoslovakio. Ekde 1945 Ĥolmec apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. En 2001 vivis en Ĥolmec 965 homoj, plejparte ukrainoj kaj 408 hungaroj.

Vidindaĵoj
----------

* klasikisma kalvinana preĝejo de 1806
Koordinatoj mankas! Bonvolu kunhelpi.

La **Preĝejo Triunuo** (Igreja da Trindade) estas preĝejo de la urbo Porto, Portugalio, en la *Praça da Trindade*, ĝuste malantaŭ la konstruaĵo de la Urbodomo de Porto.

Ĝi estis konstruita dum la tuta 19-a jarcento, laŭ projekto de la arkitekto Carlos Amarante (kies restaĵoj estis entombigitaj en la preĝejo). La preĝejo malfermiĝis al kulto la 5an de Junio 1841. Oni legendas, ke tie okazis vizio de la Sankta Triunuo, kaj anĝeloj kantantaj *Tantum Ergo Sacramentum*, al la viziulino kaj taŭmaturgino Guilhermina, kiu same havis viziojn de Nia Sinjorino (en Vergada, Argoncilhe).

En la ĉefa kapelo elstaras grandformata panelo de la pentristo José de Brito, reprezentanta la Bapton de Kristo. La fasado el granito estas novklasika duetaĝa, kun centra sonorilturo pintigita per piramida pinaklo kaj super turhorloĝo, kaj flankigita de du statuoj de sanktuloj.

En la placo antaŭ la preĝejo estas ankaŭ granita fontano.

Referencoj
----------

1. ↑  Igreja e Hospital da Ordem Terceira da Santíssima Trindade Alirita la 22an de januaro 2024.

Eksteraj ligiloj
----------------

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Igreja da Trindade (Porto) en la portugala Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 851777
 |
Arapahoa vesto.
**Arapahoj** aŭ **Arapahooj** estas nacio (tribo) de Usonaj Indianoj kiu historie vivis sur la ebenaĵoj de la teritorioj de nuntempaj Koloradio kaj Vajomingo. Ili estis fortaj aliancanoj de ĉejenoj kaj foje kun lakotoj kaj dakotoj.

Estro *Black Coal* (Nigra Karbo), estis inter la plej influaj Arapahoaj estroj siatempe. Li kapablis teni la Arapahoojn pace kun Usono kaj for de la Granda Siua Milito de 1876.
Ĉirkaŭ la 1850-aj jaroj, la grupoj de Arapahoj formis du tribojn: nome la Nordaj Arapahoj kaj la Sudaj Arapahoj (ĉejen-arapahoj). Ekde 1878, la Nordaj Arapahoj estis loĝantaj kun la Orientaj Ŝoŝonoj en la Indirezervejo Wind River en Vajomingo kaj estas federale agnoskitaj kiel Arapahoa Tribo de la Rezervejo Wind River. La Sudaj Arapahoj loĝas kun la sudaj ĉejenoj en Oklahomo. Kune, iliaj membroj estas listigitaj kiel federale agnoskitaj kiel *ĉejen-arapahoaj triboj*.

Laŭ usona popolnombrado de 2010 estis pli ol 10 000 arapahooj.

Notoj
-----

1. ↑  "2010 Census CPH-T-6. American Indian and Alaska Native Tribes in the United States and Puerto Rico: 2010" (PDF). census.gov. Alirita la 10an de junio 2020.

Bibliografio
------------

* Fowler, Loretta. *Arapahoe Politics, 1851-1978: Symbols in Crises of Authority.* University of Nebraska Press, 1982. ISBN 0-8032-1956-3.
* McDermott, John D. *Circle of Fire: The Indian War of 1865.* Mechanicsburg, PA: Stackpole Books, 2000.
* Pritzker, Barry M. *A Native American Encyclopedia: History, Culture, and Peoples.* Oxford: Oxford University Press, 2000. ISBN 978-0-19-513877-1.
* Waldman, Carl. *Encyclopedia of Native American Tribes.* New York: Checkmark Books, 2006. ISBN 0-8160-6273-0.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Arapahoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* The Northern Arapaho Tribe
* The Cheyenne and Arapaho Tribes of Oklahoma
* Arapaho Language Sample
* Encyclopedia of Oklahoma History and Culture - Arapaho, Southern


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 694046
* LCCN: sh85006422
* NKC: ph721482
 |