recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Admiralo **Arthur PHILLIP** (11a oktobro 1738 - 31a aŭgusto 1814) estis oficiro de la Brita Ŝiparo kaj la unua Guberniestro de Novsudkimrio, kaj fondinto de la setlejo kiu poste iĝis Sidnejo.

Post multe da sperto sur maro, inkluzive de estreco pri ŝipo kiu estis savita el ŝtormo fare de kondamnitoj, Phillip velis kun la Unua Floto, kiel guberniestro de la proponita brita punkolonio de Novsudkimrio. En februaro 1788, li selektis ĝian lokon por esti Port Jackson (nun Sydney Harbour).

Phillip estis klarvida guberniestro, kiu baldaŭ vidis ke Novsudkimrio bezonus ĝentilan administracion kaj sistemon por emancipado de la kondamnitoj. Sed lia plano kunporti spertajn metiistojn estis malaprobita, kaj li renkontis enormajn problemojn de laboro, disciplino kaj provizo. Ankaŭ lia ĝentila sinteno direkte al la aborigenoj estis grave testita kiam ili mortbatis lian ĉasgardiston, kaj li ne povis cetigi klaran politikon pri ili.

La alveno de la Dua kaj Tria flotoj lokis novajn premojn sur la malabundaj lokaj resursoj, sed preter la tempo Phillip velis hejmen en decembro 1792, la kolonio formiĝis, kun oficialaj terkoncesioj kaj sistema terkultivado kaj akvoprovizado.

Phillip demisiis en 1805, sed daŭre korespondis kun siaj amikoj en Novsudkimrio kaj defendis la interesojn de la kolonio.

Notoj
-----

1. ↑  Morison, Samuel Eliot, "The Gilberts & Marshalls: A distinguished historian recalls the past of two recently captured pacific groups", *Life magazine*, 22 May 1944. Kontrolita 14a oktobro 2009.

* Arthur Phillip en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Arthur Phillip en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 450347
* GND: 118982796
* LCCN: n50043690
* VIAF: 73911137
* ISNI: 0000 0000 8153 6755
* SUDOC: 031384986
* BNF: 122609800
* NLA: 35421057
 |
Floreroj: 1. stiluso, 2. ovolujo, 3. florbazo, 4. stameno, **5. petalo**, 6. stigmo, 7. karpelaro, 8. sepalo, 9. flortigo
**Korolo** (el la latina *corolla*) aŭ **petalaro** estas la interna cirklo de florfolioj. Ĝi konsistas el ĉiuj petaloj. Ofte la plej okulfrapa parto de la floro kun delikate maldikaj petaloj, la korolo allogas insektojn por polenado.

La petala formo tre varias inter la florplantoj. Ili povas esti kuniĝintaj, almenaŭ baze: tio estas flora tubo. Ili povas esti tute kuniĝintaj, kloŝforme, kiel ĉe la gencianoj.

Kelkaj plantoj havas florojn senpetalajn aŭ kun tre malgrandaj petaloj, ekzemple ĉe la fagacoj aŭ poacoj.

Ĉe la asteracoj, la ĉirkaŭaj floroj similas al petaloj. Fakte ĉiu estas petalaro de iu aparta floro.

En la floroformulo ĝi havas la mallongigon de **Ko**.

* 
* 
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑  esperante Plena Ilustrita Vortaro 2002 p. 611
2. ↑  esperante Eicholz, Rüdiger 1958 : Esperanta Bildvortaro, Esperanto Press, Bailieboro, Ontario, Kanada, 880 pp. p. 642

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rFlorpartoj |
| --- |
| Braktearo • Brakteo • Florbazo • Flortigo • Ovolo • Ovolujo • Petalaro • Petalo • Karpelaro • Karpelo • Perianto • Kaliko (botaniko) • Sepalo • Stamenaro • Stameno • Stigmo • Stiluso |  |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

* Kategorio Petalaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
John Locke estis la unua persono kiu uzis la esprimon "asocio de ideoj".
Grava konsidero de la empirisma tradicio estis **asociismo**, nome konsidero, ke pensado konsistas en la sinsekvo de ideoj aŭ bildoj. Tiu sinsekvo estas regata per asocileĝoj, kiuj determinas kiel funkcias la sekvo de pensoj. Tiuj leĝoj estas diferencaj el logikaj rilatoj inter la enhavoj de la pensoj, kiuj troviĝas ĉe skizaj inferencoj pere de movado el la pensado de premisoj al la pensado de la konkludo. Variaj asocileĝoj estis sugestitaj. Laŭ la leĝoj de simileco kaj kontrasto, ideoj tendencas elvoki aliajn ideojn kiuj estas aŭ tre similaj al tiuj aŭ ties kontraŭo. La leĝo de apudeco, aliflanke, asertas, ke se du ideoj estas ofte sentitaj kune, tiam la sento de unu tendencas kaŭzi la senton de alia. Tiusence, la historio de sento de organismo determinas kiujn pensojn la organismo havas kaj kiel tiuj pensoj disvolviĝas. Sed tia asocio ne garantias, ke la konekto estas signifoplena aŭ racia. Por ekzemplo, pro la asocio inter la terminoj "malvarma" kaj "Idaho", la penso "tiu kafejo estas malvarma" povus konduki al la penso "Rusio aneksus Idaho-n".

Formo de asociismo estas imagismo (bildismo). Ĝi asertas, ke pensado konsistas en entreprenado de sekvenco de imagoj el kiuj plej fruaj imagoj kondukas al postaj imagoj bazitaj sur la asocileĝoj. Unu problemo kun tiu konsidero estas ke oni povas pensi pri aferoj kiujn oni ne povas imagi. Tio speciale gravas kiam la pensado enhavas tre kompleksajn objektojn aŭ senfinaĵojn, kio oftas, por ekzemplo, en matematika pensado. Unu kritiko direktita kontraŭ asociismo ĝenerale estas, ke ties postulo iras tro for. Estas ampleksa interkonsento ke asociaj procezoj kiel studitaj de asociistoj ludas rolon en la maniero kiel pensado okazas. Sed la postulo, ke tiu mekanismo estas sufiĉa por kompreni ĉiujn pensojn aŭ ĉiujn mensajn procezojn estas kutime malakceptita.

En la historio de la tendenco John Locke sekvis indikojn de Aristotelo. Pluis David Hume (1711-1776) kaj Immanuel Kant (1724-1804).

Referencoj
----------

1. 1 2 3  "Thought". Encyclopedia Britannica. Alirita la 4an de Februaro 2022.
2. 1 2  Doorey, Marie.  "Conditioning", *The Gale Encyclopedia of Science*.
3. 1 2  Van der Veldt, J. H..  "Associationism", *New Catholic Encyclopedia*.
4. 1 2 3 4 5   Associationist Theories of Thought. Metaphysics Research Lab, Stanford University (2020). Alirita 23a de Oktobro 2021.
5. 1 2  Borchert, Donald (2006). "Thinking". Macmillan Encyclopedia of Philosophy, 2a Eldono. Macmillan.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 754979
 |
Maskla paradiza fiŝo.
Macropodus opercularis - front (aka).jpgMacropodus opercularis - front (aka)
La **Paradiza fiŝo** (*Macropodus opercularis*) estas nesalakva specio de anabanta fiŝo el la ordo Perkoformaj de la familio Osfronemedoj kiu nature troviĝas en Ĉinio (en la baseno de riveroj kiel Jangzio kaj Flava Rivero), Tajvano, Koreio kaj nordo de Vjetnamio.

Habitato
--------

Tiu specio loĝas en trankvilaj akvoj de lagetoj kaj duonmarĉaj zonoj kaj koloniigas la inunditajn arbarojn kaj valojn dum la musono. Ili preferas akvojn riĉajn je akvoplantoj kaj loĝas normale en rizkampoj.

Priskribo
---------

Paro; la ino maldekstre.
La korpo estas fortika, sed longeca, kaj atingas longecon inter 7 kaj 10 cm. La anusa kaj dorsa naĝiloj estas longaj, fine per fadeneca pinto. La vosta naĝilo estas dupinta, tre larĝa kaj longa. La ventraj naĝiloj estas nur malgrandaj, dum la brustaj naĝiloj estas ovalformaj. La koloraro de la masklo estas brilbunta, kaj eĉ pli rimarkinda dum la reprodukta periodo: la kapo estas blua, dum la mentono kaj la ventro estas violaj. La flankoj montras vertikalajn zonojn alterne ruĝaj kaj helbluaj tre buntobrilaj, iom pli malhele dorse. La brustaj naĝiloj estas travideblaj, kaj la ventraj violaj. La dorsa varias de viola al ruĝa, same kiel tiu anusa, ambaŭ kun brunecaj nuancoj. La vosta naĝilo estas ruĝa kun blua pinto.

En la ino la koloraro estas ne tiom bunta: flavecarĝenta al bruna kun bluaj kaj ruĝaj briloj. En maskotvendejoj estas specimenoj albinismaj kiuj estas konsiderataj malpli agresemaj.

Konduto
-------

Du maskloj luktantaj por la teritorio.
Ili estas teritoriemaj kaj agresemaj, speciale en la reprodukta periodo. La masklo ne toleras aliajn masklojn en sia teritorio. 

Ili estas karnovoruloj: ili manĝas insektojn, krustulojn, moluskojn kaj pli malgrandajn fiŝojn.

Dum la reprodukta periodo, la masklo konstruas neston el vezikoj sub la akvosurfaco, uzante kiel strukturon akvoplanton. Kiam komenciĝas la parigada memmontro, la masklo prezentas sian rimarkindan koloraron al la ino: se ŝi montras atenton, li iras al la vezikonesto kaj plenumas ceremonion komponitan el mildaĵoj kaj malmildaĵoj por konvinki ŝin. La parigado okazas kiam la ino metas sin vertikale kapalsube kaj la masklo ĉirkaŭas ŝin: ambaŭ sekrecias siajn generajn produktojn kaj la masklo rikoltas la ovojn por porti ilin al sia vezikonesto. La procezo enhavas nombrajn pariĝojn kaj je la fino la masklo forpelas agreseme ankaŭ la inon kaj ajnan estaĵon kiu alproksimiĝas. Post unu horo naskiĝas la idoj, kaj la masklo foriras.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 676451
 |
Moŝe Dajan - portas okulŝirmilon super sia maldekstra okulo, rezulte de vundo ricevita en la Dua Mondmilito. Ĉar li ĉiam portis nigran okulŝirmilon ekde tiam, tiu iĝis vida varmarko.
Infano portanta okulŝirmilon por kuraci ambliopion
En popola kulturo nigraj okulŝirmiloj ofte estas asociataj kun piratoj, kaj povas esti uzataj kiel neformala simbolo por ĉiuj specoj de piratado.
**Okulŝirmilo** estas malgranda peceto el ŝtofo, ledo aŭ alia materialo, kiu estas portata super okulo, tiel ke ĝi kovras kaj la okulon, kaj la tutan okulkavon. La kovraĵo estas tenata en sia loko pere de fadeno, rubando, bandaĝo aŭ gluo (simila al plastro). La okulŝirmilo estas uzata por kaŝi aŭ protekti vunditan aŭ mankantan okulon, sed ĝi havas ankaŭ medicinan uzon en kuracado de t.n. "maldiligenta okulo" (ambliopio) ĉe infanoj.

En popola kulturo, nigraj okulŝirmiloj estas precipe portataj de piratoj kaj figuroj, kiuj estas intencitaj aspekti timigaj, ekscitaj aŭ specialaj. Estis sugestite ke piratoj eble uzis okulŝirmilojn ne nur por kovri vunditajn okulojn, sed por plibonigi noktan vidkapablon dum moviĝado rapide de la taglumo sur la supra ferdeko al la malhelaj spacoj interne de la ŝipo malsupre. Okuloj bezonas ĝis 25 minutojn por adaptiĝi al la lumkondiĉoj, kiam ili transiras de forta lumo al mallumo, kaj montriĝis, ke oni povas tuj vidi pli bone formetante la okulŝirmilon de antaŭe ŝirmita okulo. Tamen, ekzistas neniu historia indiko pri tia uzo.

Por celumi kaj precize uzi pafilon, pafisto uzas celigilon. Ĉe pafejo pafistoj trenjpafas kaj celigas sian pafilon (kaj specife kiam oni uzas fusilon) pere de ilia domina okulo. Pafistoj kiuj ne kapablas fermi sian malfortan okulon foje uzas okulŝirmilon.

Kiam fotas uzante fotilon tiam la fotisto uzas okularion, kaj oni devas uzi nur unu okulon kaj do fermi la alian por fokusigi la vidkapablon al la funkcio de nur unu okulo.

Vidu ankaŭ
----------

* Okulkovraĵo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Internacia Ortoptika Asocio
**HARADA Tsukuru** (naskiĝis la 23-an de februaro 1961 en Kumamoto, Japanio) estas japana esperantisto, kiu en esperanta medio estas konata kiel **Faro**. Lia avino Fuji (Fuĝi) estas la filino de la nevino Mito

(ミト) de iama samurajo MIYABE Teizo (宮部鼎蔵 ) kiu memmortigis per nipona sabro dum la  Ikedaya - Incidento. Kaj ila onklo YONEARA Kameo (米原亀生), kiu estis la pli aĝa frato de la patro Mankichi (万吉) studis pri **Niten Ichi-ryū** (二天一流), la glavarto de la fama samurajo MIYAMOTO Musashi, kaj li fariĝis la adoptofilo de la familio YONEHARA.

Esperantista agado
------------------

Kiam li estis 10-jaraĝa li eksciis pri ekzisto de Esperanto, sed kiam li estis 17-jaraĝa li eklernis ĝin en kurso de Kumamoto-Esperanto-Grupo. kies gvidistino estis sinjorino MORITA Reiko. Li partoprenis en multaj kongresoj kaj vojaĝis memzorge tra la mondo pro kulturaj interŝanĝoj. 

Li agadas en porblindulaj aferoj, kunlaborante kaj donante sian voĉon al songazeto de DGE, aranĝita de sinjoro YUNOKAWA Mikio, prezidanto de la japana porblindula asocio. En interreto li aktivas ĉe Ipernity (ĉefe per Esperanto) kaj organizas ĉiutage internaciajn voĉkonferencojn tial ke multaj esperantistoj povas praktiki la lingvon kaj interkonatiĝi. En 1998 li kompilis antologion pri verkoj de la forpasinta amiko Jacques-Franky FARJON DE LAGATINERIE.

Post renkontiĝo kun Jacques-Franky FARJON DE LAGATINERIE, konferenca interpretisto, li havis bonŝancon resti ĉe li dum preskaŭ 2 jaroj (1988-1990) en Germanio, ĉe urbeto tre proksima al Sittard (Nederlando). Li lernis Esperanton de Jacques, parolante nur per ĝi ĉiun tagon. Tsukuru multe lernis dum tiu periodo, ne nur la prononcon kaj la gramatikon de Esperanto, sed ankaŭ tiujn de la ĉefaj eŭropaj lingvoj. Krome li povis viziti multajn urbojn de Francio, Hispanio kaj Portugalio, inkulzive Andoron per la loĝaŭto de Jacques dum 2 monatoj. Tiu restado tre influis la sekvantan agadon de HARADA pri Esperantio.

Verko
-----

*Verkaro de J. F. Farjon de Lagatinerie*. Kompilis HARADA Tsukuru. Kumamoto: La kompilinto, 1998. 37 p.

Vidu ankaŭ
----------

*Jacques Farjon de Lagatinerie*

Eksteraj Ligiloj
----------------

* Vojaĝanto, Esperantisto Tsukuru HARADA ankaŭ en Bulgario
* Harada, Esperanto kaj epilesio bulgare (ligilo ne plu funkcias)
* Harada kaj Esperanto bulgare (same nekunfcianta, ĉu ?)

Referencoj
----------

1. 1 2  Tsukuru Faro Harada, Facebook
**Parakou** estas grandurbo en Benino. Ĝi estas administrejo de departemento (kie estas 77 komunumoj kaj diocezo ekde 1948.

Mapo pri fervojoj de Benino, kie estas videbla Parakou
Strato en Parakou
Vido en Parakou
Moskeo en Parakou

Bazaj informoj
--------------

* 09° 21′ 00″ N 02° 37′ 00″ O﻿ / ﻿9.35000 °N, 2.61667 °O﻿ / 9.35000; 2.61667 (mapo)Koordinatoj: 09° 21′ 00″ N 02° 37′ 00″ O﻿ / ﻿9.35000 °N, 2.61667 °O﻿ / 9.35000; 2.61667 (mapo)
* Areo: km²
* Supermara alteco: 324 m
* Loĝantaro: 188.853 en 2009
* Horzono: UTC +1
* Telefonkodo:

Geografio
---------

Parakou situas en orienta parto de la lando.

Historio
--------

Parakou estis konata, kiel komercejo de sklavoj, poste ĝi estis grava kampurbo, kie oni okupiĝis pri kotonoj kaj teksaĵoj, sed la plej grava estis la komercado. Ankaŭ nun tie estas la plej granda merkato de la lando.

Vidindaĵoj
----------

* subĉiela muzeo
* moskeo
* ĉefkatedralo de Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo

Trafiko
-------

Parakou havas flughavenon, stacidomon kaj nacian ĉefvojon.

Klimato
-------

Parakou apartenas al zono de tropika klimato. La temperaturo varias inter 23-28 °C. En la tuta jaro pluvas iom pli, ol 1000 mm.

Vidu ankaŭ
----------

* mapo

Fontoj
------

* angla kaj franca Vikipedioj
**Old** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Siklós.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 14  km²
* Loĝantaro: 360
* Poŝtkodo: 7824
* Telefonprefikso: 72

Situo
-----

Old situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo, laŭ rojo, laŭ la kroata landlimo (kontraŭe Torjanci troviĝas). Rando de la vilaĝo apartenas al Nacia parko Danubo-Dravo. Beremend troviĝas 8, Siklós 11, Harkány 14, Villány 15, Bóly 29 km-ojn.

Historio
--------

La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1284 en formo Old. Post la mezepoko La komunumo apartenis al la Osmana Imperio dum 150 jarojn, tamen ne senhomigĥis, eĉ ĝi havis 34 domojn. En 1566 Miklós Zrínyi (heroo) tie venkis la turkojn. En 1910 vivis en Old 503 homoj (433 hungaroj, 59 ciganoj). Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon.

En Old migra poŝto servas.

Vidindaĵoj
----------

* kalvinana preĝejo de 1780
* romkatolika lerneja kapelo omaĝe al Sankta Anna

* Kategorio Old (Baranya) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Fergus RIORDAN** (naskiĝis la  22-an de julio 1997(nun 1997-07-22), do nun 26-jara) estas aktoro el familio de irlanda patro kaj skota patrino, kiu naskiĝis en Madrido.

Kariero
-------

En la aĝo de 7 jaroj li akompanis sian patrinon, ties amikinon kaj la filon de la patrina amikino al aktoriga prezento, kaj sekve havis sian aktoran debuton en la rolo de la knabo *Richard* en la filmo *Fragile* ("facile rompebla"), kiu publikiĝis samjare en 2005. Poste li akiris gravan rolon en *De mayor quiero ser soldado* ("mi volas soldatiĝi", foje prezentita per anglaligva titolo *I Want to Be a Soldier*) de 2010, kie li prezentas la 10-jaran knabon *Alex*, kaj en la mallonga filmo *El Paraíso*. En 2011 li post la filmo *El Sueño de Iván* ("la sonĝo de Ivano"), kie li portretigas la apogan rolon *Morenilla*, internacie signife plikonatiĝis per la filmo *Ghost Rider: Spirit of Vengeance* ("Fantoma Rajdanto: Spirito de Venĝo"), kie li vivigas la ĉefrolon de *Danny*, laŭ la scenaro 10-jara filo de la diablo. En 2015 sekvis ĉefrolo en la filmo *Don't Grow Up* ("ne plenkresku").

Eksteraj ligiloj
----------------

* hispanlingva intervjuo kun multaj fotoj
* Fergus Riordan ĉe Interreta filma datumbazo (angle) (angle)
* arkivigita retejo pri la filmo "Spirit of Vengeance"
* arkivigita persona paĝo en la retejo *twitter*

Referencoj
----------

1. ↑   pri la filmo *Fragile* en la anglalingva Interreta filma datumbazo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 570233
* VIAF: 277622619
* ISNI: 0000 0003 8473 1531
* SUDOC: 196157404
* BNF: 16634141g
 |
**Peter BENENSON** (nasknome **Peter James Henry SOLOMON**), naskiĝis la  13-an de julio 1921(nun 1921-07-13) en Londono (Unuiĝinta Reĝlando) kaj mortinta la 25-an de februaro 2005 en Oksfordo, estis angla advokato kaj fondinto de la NRO Amnestio Internacia.

Biografio
---------

Sola filo de Harold Solomon kaj Flora Benenson, Peter Benenson naskiĝis en Londono de juda familio. Lia patro, armea oficiro, mortis kiam Benenson estis naŭ-jaraĝa. Dek ses-jaraĝe, kune kun samklasanoj, li helpis establi fondusojn por helpi orfajn infanojn viktimojn de la Hispana Enlanda Milito. Li prenis la nomon de Benenson kiel omaĝon al sia patrinflanka avo, Grigory Benenson.  

Li tiam registriĝis en Balliol University, Oksfordo, sed la 2-a Mondmilito interrompis siajn studojn. De 1941 ĝis 1945, Peter Benenson laboris ĉe Bletchley Park, angla domego, kiu estis la ĉefsidejo de britaj spionservoj dum la dua mondmilito. Aliancitaj kriptologoj ĉi-tie deĉifris germanajn mesaĝojn koditajn per Enigma kaj la Maŝino de Lorenz. Peter Benenson renkontis sian unuan edzinon, Margaret Anderson, ĉi-tie. Post lia malmobilizado en 1946, Peter Benenson komencis praktiki sian profesion kiel advokato antaŭ ol aliĝi al la Laborista Partio. En 1957, kun grupo de advokatoj, li fondis "JUSTICE" (angle: *justeco*), organizon por la defendo de homaj rajtoj. En 1958, li konvertiĝis al katolikismo. La sekvan jaron, li malsaniĝis kaj demisiis por konvalesko en Italio.  

En 1960, Peter Benenson estis ŝokata de gazeta artikolo, kiu rakontis la areston de du portugalaj studentoj kondamnitaj al sep jaroj da malliberejo pro tostado al libereco dum la diktatoreco de Salazar. Indigninta, li lanĉis en la ĵurnalo *The Observer* alvoko favore al "forgesitaj kaptitoj", en kiu la nocio "konscienckaptito" estis uzita unuafoje la 28an de majo 1961. La advokato tiam ricevis milojn da subtenaj leteroj. La alvoko, republikigita en tutmondaj ĵurnaloj, petis legantojn skribi leterojn por protesti kontraŭ la aresto de la du junuloj. Por kunordigi ĉi tiun kampanjon, Peter Benenson fondis la organizon Amnestio Internacia, en julio 1961, kun la helpo, inter aliaj, de Seán MacBride kaj Eric Baker.

Komence nomumita ĝenerala sekretario de Amnestio Internacia, Peter Benenson retiris sian kandidatecon en 1964 pro sia malbona sano. Li estis estro de la asocio ĝis 1996, antaŭ detiriĝi. Li mortis en 2005 en la John Radcliffe Hospital, Oksfordo, 83-jaraĝe.

Premioj
-------

* Pac-premio de Ghandi en 1978
* Premio *Pride of Britain Awards* en 2001

Referencoj
----------

1. ↑  (franclingve) Kiu estas ni? (arkivo) ĉe *Amnesty.fr*
2. ↑  (franclingve) Peter Benenson, la fondinto de Amnestio Internacia (arkivo, ĉe *Le Monde*, 1-a de marto 2005
3. ↑   (franclingve) La bela legendo de Amnestio (arkivo), ĉe *Courrier International*, 13-a de junio 2013
4. ↑  (anglolingve) La homo kiu batalis por forgesitoj (arkivo), ĉe *The Guardian*, 27-a de februaro 2005
5. ↑  (franclingve) Mortis la fondinto de Amnestio Internacia (arkivo), ĉe *Libération*, 28-a de februaro 2005
En la Hindua eposo *Mahabarato*, **Aŝvatamo** aŭ *Ashwathama* (sanskrite अश्वत्थामा) aŭ *Drauni* estas la filo de la guruo Dronao kaj la nepo de la saĝulo Baradŭaĝa. Aŝvatamo estas Maharati kiu luktis en la flankoj de Kaŭravoj kontraŭ la Pandavoj en la Milito de Kurukŝetro. Li iĝis *Ĉiranĝivi* (senmorta) pro malbeno farita al li fare de Kriŝno.

La falsa onidiro pri sia morto kondukis al la senkapigo de lia bedaŭranta patro Dronao, kiu estis nekapabla dum meditado pri la animo de sia filo. Aŝvatamo estis nomumita kiel la fina ĉefkomandanto de la Kaŭravoj en la Milito de Kurukŝetro. Superita per doloro kaj kolero, li buĉis plej el la Pandavoj dum unusola noktofensivo. Aŝvatamo regis en Norda Panĉalo estante subulo de la regantoj de Hastinapuro. Li estis unu el la militistoj de Mahabarato kiu trapasis ĉiujn limojn de konduto kaj eĉ misuzis la diajn armilojn Astra.

Notoj
-----

1. ↑  K M Ganguly (1883–1896). The Mahabharata, Book 5 Udyoga Parva, Section CLXVIII sacred-texts.com, Oktobro 2003, Alirita en 2014-02-11
2. ↑ .  Mahabharat Mythology: Is Ashwatthama Still Alive Even After so Many Years? (angle) (2020-06-04). Alirita 2020-08-28.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Aŝvatamo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* GRETIL etext (Muneo Tokunaga)
* Mahābhārata rete
* History: Encounters with Ashvatthama Arkivigite je 2015-05-09 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 726139
* LCCN: n2017240748
 |
kolekto de fridujaj magnetoj
Alfabetliteraj fridujaj magnetoj
Magneta poezio
Unuflanka magneto ( Halbach-aro ), kie kampolinioj ekzistas ekster la magneto sur unu flanko nur.
**Friduja magneto** estas magneto uzata por ligi aĵojn al fridujo. Ĉar la fridujo estas loko, al kiu la plej multaj membroj de familio iras, multaj familioj elektas alfiksi al ĝi gravajn mesaĝojn, horarojn, infanajn desegnaĵojn aŭ similajn, kaj magnetoj estas kutime uzataj por tio. Ĉi tiuj povas havi malsamajn dezajnojn kaj aspekti kiel malgrandaj ornamaĵoj.

Dum la malfruaj 1990-aj jaroj, iĝis ofte havi malgrandajn fridujmagnetojn en la formo de vortoj kiuj povus esti uzitaj por krei fridujpoezion. Ekde tiu epoko estis modo komerci kaj kolekti turismajn suvenirojn en la formo de fridujaj magnetoj, kiuj siavice iom anstataŭis la tradiciajn poŝtkartojn.

Multaj fridujmagnetoj estas uzitaj kiel ornama elemento, memoraĵo sur magneta bazo **,** kutime alkroĉita al kuirejaj aparatoj. Danke al speciala dezajno nomita Halbach-magneta aro, la magneta kampo sur la antaŭa flanko de la magneto estas preskaŭ forestanta kaj duobliĝas sur la malantaŭa flanko. Ĉiuj magnetaj nordaj kaj sudaj polusoj estas sur la sama flanko, tre kiel multaj hufummagnetoj unu apud la alia.

### Kolektado

Pro la fakto, ke fridujmagnetoj fariĝis sufiĉe popularaj, ili fariĝis kolekteblaj. Nuntempe ne ekzistas oficiala nomo por kolektado de magnetoj (kiel "filatelio "aŭ "numismatiko "), sed lastatempe la vorto **"memomagnetismo"** estis kreita inter kolektantoj en retaj komunumoj.

### Monda rekordo

La rekordo pri la nombro da kolektitaj magnetoj apartenas al la usonano Louise Greenfarb el Henderson (antaŭurbo de Lasvegaso, Nevado). Ŝia rekordo por 1997 estis 19 300 magnetoj kaj estis inkludita en la Guinness-libro de rekordoj. Laŭ la brita "Libro de Alternativaj Rekordoj ", en februaro 2002, estis 29 mil magnetoj en ŝia kolekto, kaj nuntempe ekzistas jam pli ol 30 mil. Louise Greenfarb ricevis la kromnomon "*The Magnet Lady* ". Pli ol 7,000 el ŝiaj magnetoj estas elmontritaj ĉe la Guinness Museum en Las Vegas.

Referencoj
----------



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 839971
 |
La **ordeno de Santiago** (hispanlingve *Orden de Santiago*), aŭ la **ordeno de Santiago-de-Kompostelo**, estis militista ordeno fondita en la 12-a jarcento. Ĝi havas la nomon de la nacia sankto de Hispanio, Sankta Jakobo, kies nomo uzadis la kristanoj de Galegio kaj Asturio ekde la 9-a jarcento por batali kontraŭ la hispanaj islamanoj kaj forpuŝi ilin.

Santiago-de-Kompostelo, en Galegio, estas la centro de la kulto de tiu apostolo, sed fakte estis nek la naskiĝejo nek la ĉefa sidejo de la ordeno. La ordeno ricevis sian unuan regulon en 1171 el la kardinalo Jacinto (estonta papo Celesteno la 3-a). Male de la samepokaj ordenoj de Calatrava kaj Alcantara, kiu obeis al la striktaj reguloj de la cistercianoj, Santiago akceptis nur la pli mildajn regulojn de la aŭgustenanoj. Tio favoris la rapidan disvolviĝon de la ordeno, kiu signife kontribuis al la *Reconquista* de la hispana teritorio.

La simbolo de la ordeno estis la kruco de Sankta Jakobo, tio estas ruĝa kruco finiĝante per spado.

Vidu ankaŭ
----------

* Ordeno de Sant'Iago da Espada

* Ordeno de Santiago en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ordeno de Santiago en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 210028
* GND: 16213622-5 4102550-7, 16213622-5
* LCCN: n50003487
* VIAF: 145463241
* ISNI: 0000 0001 2177 8127
* SUDOC: 027436373
* BNF: 12746312r
* NLA: 35400334
* NKC: kn20061208007
* BNE: XX137039
 |
**Stephanie Louise Kwolek** (naskiĝis la 31-an de julio 1923 en New Kensington (Pensilvanio), mortis la 18-an de junio 2014 en Wilmington (Delavaro) – usona kemiistino poldevena. Ŝi gvidis skipon, kiu en 1965 eltrovis polimeron, de kiu devenas kevlaro.

Vivo
----

Ŝiaj gepatroj, John Kwolek (misformita „Chwałek") kaj Nellie Zajdel Kwolek, elmigris el Pollando kiel dekkelkjaruloj. Eta Stephanie ŝategis ludi per teksaĵoj, revante iĝi projektantino de modo, kun paso de la tempo malkovris ŝatemon al scienco. La patro, havanta decidan influon al disvolvo de sciencaj ekintersiĝoj de juna knabino, mortis, kiam ŝi estis 10-jara.

Stephanie lernis en katolika lernejo en New Kensington, gvidatan de monaĥinoj. En 1946 finis kemion en Margaret Morrison Carnegie College ĉe Universitato Carnegie Mellon en Pittsburgh. Poste aspiris studi medicinon, tamen pro materiaj problemoj engaĝiĝis kiel eksperimenta kemiisto en firmao DuPont kun la penso kolekti fonduson por studi. En DuPont specialiĝis pri malalttemperaturaj procezoj krei polikondensaĵojn.

Stephanie komencis okupiĝi pri kemiaĵoj servantaj al produktado de novaj teksaĵoj.

DuPont dinamike disvolviĝis. La firmao produktis sintezajn materialojn, kiuj imitis ecojn de substancoj aperantaj en la naturo (aranereto iĝis inspiro por prilaboro de nilono eltrovita en la 30-aj jaroj de la 20-a jarcento). En la 60-aj jaroj DuPont rekomendis al Kwolek prilabori materialon anstaŭantan ŝtalajn plifortigojn aplikataj en pneŭmatikoj, el pli malpeza materialo, sed same eltenemaj. Stephanie Kwolek decidis krei likvan polimeron pere de kunligo de du polimeroj kristalformaj. Rezulte de ilia kunfandiĝo ekestis likvaĵo - la substanco estis neklara kaj malaltdensa. Malgraŭ pluraj duboj de la socio, kaj rezisto pri kunlaboro kun la substanco, Kwolek devigis realigon de sia ideo. Tiel formiĝis fibro kun eksterordinara malpezo kaj elteneblo. Neniam pli frue oni sukcesis ĝin ricevi en laboratoriaj kondiĉoj. Tiamaniere Stephanie Kwolek inventis kevlaron en 1964. Ĝi estis kvinoble pli rezista ol ŝtalo kaj multe pli malpeza. Kwolek konstatis: "Neniam en la vivo mi esperis, ke tiu ĉi malgranda likva kristalo povas transformiĝi al io tia". Kevlaro estis aplikata al produktado de multaj objektoj - de fajrorezista ganto ĝis kosmovestoj, poŝtelefonoj kaj kuglorezistaj veŝtoj. Fibroproduktado en malaltaj temperaturoj malfermis tute novan fakon de esploroj pri likvaj kristalaj polimeroj.

Stephanie Kwolek pro invento de kevlaro, kaj poste ankaŭ de aliaj sintezaĵoj, tiaj kiel *lycra* kaj *spandex*, ricevis en 1999 premion pro sumaj atingoj: Lemelson-MIT Lifetime Achievement Award.

Ŝi posedis 28 patentojn.

Premioj
-------

* National Inventors Hall of Fame (1995)
* National Medal of Technology (1996)
* Perkin Medal (1997)
* Lemelson-MIT Prize (1999)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Stephanie Kwolek en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biogram Stephanie Kwolek na stronie MIT Arkivigite je 2009-03-27 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 587787
* GND: 1052969046
* LCCN: n2006080198
* VIAF: 6826452
* ISNI: 0000 0000 5047 4811
 |
**Peter DURYEA** (1939 - 2013) estas usona aktoro.

Li komencis sian aktoran karieron per televidaĵo *The Donna Reed Show* (1963), poste li partoprenis televidseriojn kiel The Defenders, The Carpetbaggers, The Fugitive, Dr. Kildare, Daniel Boone kaj Bewitched krom filmojn Taggart kaj The Bounty Killer. En 1966 li aktoris en provepizodo de Star Trek "The Cage" kaj, sekve, en duparta epizodo The Menagerie. En tiu jaro li ankaŭ partoprenis filmon Lt. Robin Crusoe, U.S.N kaj televidseriojn The Virginian, *Bob Hope Presents the Chrysler Theatre* kaj *12 O'Clock High*. En sekvaj jaroj li aktoris en televidaĵoj kiel Combat!, I Spy, Gomer Pyle: USMC , inter aliaj.

En komenco de 1970-aj jaroj li laboris ĉe televidaĵoj *Family Affair* kaj *Insight* krom filmo *Blood of the Iron Maiden*.

Peter Duryea estis la estro de senprofita asocio nomata *Guiding Hands Recreation Society*, kiu administris kampejon *Tipi Camp*  en West Kootenay,British Columbia, Kanado.

Referencoj
----------

1. ↑  Guiding Hands Recreation Society website Arkivigite je 2019-04-07 per la retarkivo Wayback Machine; accessed August 14, 2018.

* Kategorio Peter Duryea en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 637173
* LCCN: no2013123307
* VIAF: 305410835
 |
49° 37′ 41″ N 112° 53′ 23″ U﻿ / ﻿49.62806 °N, 112.88972 °U﻿ / 49.62806; -112.88972﻿ (Oldman Formation) (mapo)Koordinatoj: 49° 37′ 41″ N 112° 53′ 23″ U﻿ / ﻿49.62806 °N, 112.88972 °U﻿ / 49.62806; -112.88972﻿ (Oldman Formation) (mapo)

La **Oldmana Formacio** aŭ en angla *Oldman Formation* estas stratigrafis unuo de fina Kretaceo (Kampaniano) kiu estas ĉe multe de suda Alberto, Kanado. Ĝi konsistas ĉefe el grejso kiu estis lasita en riveraj kanaloj kaj medio de apudrivera herbejo. Ĝi ricevis nomon pro eksponaĵoj laŭlonge de la rivero Oldman inter ties kunfluo kun la rivero Sankta Maria (Alberto-Montano) kaj la urbo Lethbridge, kaj ĝi estas konata ĉefe pro siaj restoj de dinosaŭroj kaj aliaj fosilioj.

Notoj
-----

1. ↑  Eberth, D.A. kaj Hamblin A.P. 1993. Tectonic, stratigraphic, and sedimentologic significance of a regional discontinuity in the upper Judith River Group (Belly River wedge) of southern Alberta, Saskatchewan, and northern Montana. Canadian Journal of Earth Sciences 30: 174-200.

Referencoj
----------

* D.A. Eberth. 1996. Origin and significance of mud-filled incised valleys (Upper Cretaceous) in southern Alberta, Canada. Sedimentology 43:459–477
* Ryan, M. J. kaj Russell, A. P. 2001. Dinosaurs of Alberta (exclusive of Aves): In: Mesozoic Vertebrate Life, eldonita de Tanke, D. H. kaj Carpenter, K. Indiana University Press, pp. 279–297.
Ino de foreda muŝo *Apocephalus borealis* (centre maldekstre) ovodemetas en la abdomeno de laborista mielabelo, kio ŝanĝos ties konduton.
**Parazitoido** estas organismo kiu vivas en rekta asocio kun sia gastiganto kaj je ties spezo, kaj kiu tuj aŭ maltuje mortigos ĝin. Parazitoidismo estas unu el la ses ĉefaj evoluciaj strategioj ene de parazitismo, distingita pro la fatala prognozo por la gastiganto, kio faras la strategion proksima al predado.

Inter parazitoidoj, strategioj gamas el vivado ene de la gastiganto, kio ebligas al tiu kreski ĝis la parazitoido aperas kiel plenkreskulo, al paralizigo de la gastiganto kaj vivado ekster tiu. Gastigantoj povas esti aliaj parazitoidoj, kio rezultas en *hiperparazitismo*; ĉe kverko-gajloj, eblas ĝis kvin niveloj de parazitismo. Kelkaj parazitoidoj influas la konduton de siaj gastigantoj tiel ke tiu favoras la disvastigon de la parazitoido.

La biologio de parazitoidismo inspiris verkistojn kaj scenaristojn de sciencfikcio krei nombrajn parazitoidajn alienojn kiuj mortigas siajn homajn gastigantojn, kiel ĉe la alienspecioj de la filmo de 1979 de Ridley Scott nome *Alien*.

* Kategorio Parazitoido en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Salejoj de Trapanio.
La **Salejoj de Trapanio** (kompleta nomo itale *Riserva Naturale Integrale Saline de Trapani e Paceco*) estas sicilia regiona naturrezervejo establita en 1995, kiu etendas sin super preskaŭ 1000 hektarojn en la teritorio de la komunumoj Trapanio kaj Paceco, ene de kiuj la antikva elfosa agado estas ekzercita. Temas pri grava humida areo, kiu precipe gastigas rifuĝon al multaj migrantaj birdoj. Ĝi estas administrita de WWF Italio.
El fenica origino, la araba geografo al-Idrīsī dokumentis la ĉeeston de la salejoj jam en la periodo de normanda regado en Sicilio. Sub la regado de Frederiko de Ŝvabio estiĝis la ŝtata monopolo pri la produktado de salo, kiu ankaŭ estis longdaŭra dum la anĵua regado. La aragonanoj iris tuj por sankcii la revenon al privata proprieto, sed estis sub la Hispana kronlando, ke la agado de salproduktado atingis sian plej bonan pinton, transformante la havenon de Taladros en la plej gravan eŭropan komercan centron de la altvalora elemento. La saloj de Taladros atingis la Stanjonajn insulojn.

Ekde 1861 por la unuiĝo de Italio, ĉi tiuj salejoj ne estis ŝtatigitaj, kaj estis la ununuraj kiuj povis superi la monopolon de la salo krom la Ŝtato, eksportante ĝin al pluraj landoj. La kadukiĝo de la salejoj de Trapanio komenciĝis, kaj pliakriĝis pro la Dua Mondmilito kaj eksterlanda konkurenco kun la roka salo. Multaj el la salejoj estas forlasitaj.

Sed post la fondiĝo de la Rezervo, en 1995, oni helpas novan oferton de produktivaj agadoj kaj la ĉesigo de salo, krom la "Sosalt", kiu estas la ĉefa produktanto, kun la aprobo de restarigaj kaj reakiraj intervenoj de la forlasitaj instalaĵoj. La salo de Trapanio nun estas enigita en la liston de Tradiciaj Siciliaj Produktoj agnoskitaj de la Ministrejo pri Agrikulturaj, Manĝaĵoj kaj Arbaraj Politikoj, kiuj en aprilo 2011. 

* Kategorio Salejoj de Trapanio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Parko de Princoj**, aŭ franclingve **Parc des Princes**, estas renoma kaj tradicia stadiono en la urbo Parizo de Francio: laŭ la stato de somero 2016 ĝi principe povas gastigi 49 000 spektantojn dum futbalaj aŭ rugbeaj maĉoj, sed en internaciaj futbalmatĉoj antaŭvidiĝas maksimume 44 283 spektantoj. La stadiono estis inaŭgurita je la 18-a de julio 1897 kiel velodromo, ekde 1899 ankaŭ uziĝis kiel futbala stadiono, kaj nun estas posedata fare de la futbala klubo *Paris Saint-Germain*.

En 1900 la monda ĉampionado de biciklado okazis en la stadiono, kaj inter la jaroj 1903 kaj 1967 la renoma bicikla konkuro *Tour de France* solene finiĝis en la stadiona velodromo. En 1967 la velodromo tamen forpreniĝis, la stadiono ĝis la jaro 1972 trakonstruiĝis al moderna futbala stadiono kaj ekde tiam nur havas tiun funkcion. Krome ankaŭ en 1932, 2012, 2013–2014 kaj 2015–2016 okazis signifaj trakonstruoj. De 1905 ĝis 1997 kaj en 2007 la stadiono estis la hejma stadiono de la vira franca nacia teamo de futbalo, estis eventejo interalie de la Futbala Mondpokalo 1938, de la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1960, de la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1984 kaj de la Futbala Mondpokalo 1998. Ĝis la konstruo de la Stadiono de Francio de Saint-Denis en 1998 la stadiono Parko de Princoj havis la titolon de "nacia stadiono".

Krom futbalo, la stadiono kapablas enteni aliajn sportajn konkuradojn kaj okazigas koncertojn kaj grandajn spektaklojn. Ĝi interalie estas unu el dek eventejoj de la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2016.

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala retejo

* Kategorio Parc des Princes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Peter Grimes** estas opero de Benjamin Britten, laŭ libreto adaptita fare de Montagu Slater el la sekcio *Peter Grimes* de la poemo de George Crabbe nome La Urbeto ("The borough"). La "urbeto" de la opero estas fikcia vilaĝo kun kelkaj similecoj kun tiu de Crabbe, kaj pli poste tiu de Britten, nome Aldeburgh, ĉe la orienta marbordo de Anglio, ĉirkaŭ 1830.

Ĝi unue estis prezentita ĉe *Sadler's Wells* en Londono la 7an de Junio 1945, kondukita fare de Reginald Goodall kaj estis la unua el la kritikaj operoj de Britten kiu havis popularan sukceson. Ĝi daŭre estas vaste prezentita, kaj en Granda Britio kaj internacie, kaj estas konsiderita parto de la kutima repertuaro. Krome, la *Four Sea Interludes* (kvarmaraj paŭzoj) estis publikigita aparte (kiel op. 33a) kaj estas ofte ludita kiel orkestra serio. Ankaŭ la Pasakaljo estis publikigita aparte (kiel op. 33b), kaj estas ankaŭ ofte ludita, aŭ kune kun la Maro-Paŭzoj (*Sea Interludes*) aŭ sola de si mem.

Referencoj
----------

Literaturo
----------

* Allen, Stephen Arthur, "He Descended Into Hell: *Peter Grimes*, Ellen Orford and Salvation Denied", *The Cambridge Companion to Benjamin Britten,*, (Ed. Mervyn Cooke). Cambridge University Press, 1999, pp. 81–94.
* Banks, Paul.  (2000) *The Making of Peter Grimes: Essays and Studies*. Woodbridge: Boydell Press. ISBN 0-85115-791-2.
* Gilbert, Susie.  (2009) *Opera for Everybody*. Londono: Faber and Faber. ISBN 978-0-571-22493-7.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Peter Grimes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Peter Grimes: El Planado al Ludado Arkivigite je 2012-06-21 per la retarkivo Wayback Machine
* Further *Peter Grimes* diskaro
* Informaro pri *Peter Grimes* kaj aliaj verkoj de Britten, inklude retan reserĉadon, ĉe la retejo de la Fondaĵo Britten-Pears
* Benjamin Britten's Peter Grimes (BBC resumo)
* Hensher, Philip. 2009. "A Man for the People. *The Guardian* (8-a de Majo).


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 414599
* GND: 300028644
* LCCN: no2003088671
* VIAF: 179272798
* BNF: 13909170r
 |
La **Albana Popola Respubliko** (albane *Republika Popullore e Shqipërisë*) estis la oficiala nomo de Albanio dum la komunisma regado inter 1946 kaj 1976. La konstitucio de 1976 ŝanĝis la nomon al **Albana Socialisma Popola Respubliko**, kiu estis la oficiala nomo de la lando de 1976 ĝis 1992.

La Komunisma Partio de Albanio rapide ascendis post la Dua Mondmilito kaj subigis ĉiujn potencialajn politikajn malamikojn en Albanio, rompis la sistemon de terposedantoj kaj la mezan klason, kaj izoligis Albanion de la nekomunisma mondo por establi la Popola Respublikon Albanio. Antaŭ 1945, la nova reĝimo murdis, misfamigis, aŭ ekziligis la plej grandan parton el la elito de la lando.

La registaro prenis gravan ŝtupon por enkonduki stalinisman komunisman sistemon: centra planekonomio en 1946. Ĝi naciigis ĉiujn industriojn, transformis internacian komercon en registara monopolo, preskaŭ la tuta enlanda komerco estis sub ŝtatkontrolo, kaj ekskludis tervendojn kaj translokiĝojn. Planistoj de la kreita Komisiono por Ekonomia Evoluo emfazis industrian evoluon, kaj en 1947 la registaro lanĉis la sovetian elspezsistemon.

Post la morto de Enver Hoĝa, alia prenis sian lokon. Li provis sekvi liajn paŝojn, sed la ŝanĝoj jam komenciĝis kaj la falo de komunismo ĝenerale en suda kaj centra Eŭropo kondukis al ĝeneralaj ŝanĝoj ene de la albana socio. La komunistoj provis reteni la regadon de la registaro en la unua periodo de balotado sub la intervaloleĝo, sed falis du monatojn poste dum ĝenerala striko.

* Kategorio Albana Socialisma Popola Respubliko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Jiang Kemei** estas huĉinistino, kiu laboras kiel solistino de la Ĉina Radia Nacia Orkestro jam pli ol 10 jarojn. En la ordinaraj tagoj ŝi aspektas kvieta kiel studentino, sed ludante kordinstrumenton sur scenejo, ŝi komplete kunfandiĝas en la muzikon, kiun kontente ĝuas la aŭskultantoj. 

Kiam ŝi estis malpli-ol-10-jaraĝa, ŝi estis kortuŝita de muziko kaj tiam komenciĝis ŝia vivo de artisto. Aŭskultinte solon "Akvo de Rivero" ludatan per huĉin-o, ŝi emociiĝis ĝis larmoj. (Huĉin-o estas ĉina nacia du-korda arĉa instrumento.) Kvankam ŝi ne komprenis la enhavon, kiu konigas, ke iu virino ploras ĉe rivero pro perdo de la edzo, tamen ŝi sentis, ke la muziko estas malĝoja kaj kortuŝa. Tial ŝi decidis lerni por kortuŝi aliajn per la muziko… 

Jiang Kemei eniris en konservatorion kun la infana sonĝo. Ŝia ludo ne nur kortuŝis multajn ĉinojn, sed ankaŭ okcidentanojn. En 1994 ŝi vizitis Portugalion kaj ludis portugalan popolkanton "Mevo" per huĉin-o. El la malĝoja sono oni ŝajne vidis belan mevon flugantan ĉien, mortontan…Kiam ŝi finis la ludon, la spektantoj ankoraŭ ne elliberigis sin el la malĝojo. Post ioma silento ili varme aplaŭdis. Ili dankis la ĉinan artistinon pro ŝia bona kompreno kaj prezento de la portugala nacia muziko. Jiang Kemei foje kaj refoje revenis al la scenejo por danki aplaŭdon de la spektantoj. Ŝi diris, ke korda muziko de Ĉinio estas intima al la vivo. Ĝi estas taŭga por esprimi la homan senton. Ja en tio estas ĉarmo de huĉin-o. 

Jiang Kemei faras ĉion eblan por disvolvi la ĉarmon de huĉin-o. Ĉina huĉin-o havas 5 specojn, ĉiu kun 2 kordoj kaj unu arĉo, tamen pro diferenco de materialoj, strukturoj kaj ludmanieroj ili havas proprajn karakterizaĵojn. La muziko ludita per banhu-o de norda Ĉinio estas patosa, tiu per gaohu-o de suda Ĉinio—delikata, tiu per ĝinghu-o por pekina opero—kadenca, tiu per erhu-o—lirika, tiu per ĝonghu-o similas la mezosoprano. En Ĉinio multaj povas ludi unu el la 5 specoj de huĉin-o, sed malmultaj bone ludas 5 specojn. Tamen Jiang Kemei en la banhu-a fakultato en la Centra Konservatorio de Ĉinio studis la 5 specojn, kaj antaŭ diplomiĝo, ŝi donis specialan solo-koncerton, kie ŝi ludis la 5 specojn. Maljunaj muzikistoj kun miro rimarkis, ke ŝi havas riĉan kaj distingiĝan esprim-kapablon. 

Ekde 1992, Jiang Kemei estis trifoje invitita al Internacia Muzika Tago en Aomen, tiam ŝi ne nur donis solo-koncerton, sed ankaŭ prezentis kune kun Aomen-a orkestro kaj okazigis kurson de arto. En tiuj tagoj diversalandaj kaj diversnaciaj homoj ofte sursceniĝis por rigardi la diversajn huĉin-ojn malantaŭ Jiang. Ili ne sciis kiel ŝiaj fingroj faras diversajn sonojn sur du kordoj: lirlado, pluvado, birdokanto, homa krio kaj ĉevala henado, tamtamado kaj gongado. En 1995 en Francio iu 85-jaraĝa artisto, premante ŝian manon, diris: "Bonege! Via ludo rememorigis min pri Ĉinio, pri la antikvaj ĉinaj filozofoj Zhuangzi kaj Laozi." 

Eble la sono de huĉino iagrade konkordas al la spirito de la du filozofoj. Jiang Kemei malalte taksas famon kaj profiton. Ŝi opinias, ke la artistoj unue estas veraj homoj, malsamaj personecoj kondukas al malsamaj artoj. Tial ŝi sincere akompanas huĉinon.
La **Pariz-kanono** estis germana dista kanono dum la unua mondmilito. Ĝi havis la atingopovon de ĉ. 130 km kaj pafis en 1918 Parizon. La pafilegon produktis la firmao Krupp kaj evoluigis ekde 1916 inĝeniero prof. dr. Fritz Rausenberger. La unua testado okazis somere de 1917, la tri produktitaj kanonoj estis uzataj ekde la 23-a de marto 1918 en kadro de la germana printempa ofensivo de 1918.

Priskribo
---------

La kanono havis tubolongon de 176 kalibroj (L/176), t.e. de 37  metroj (m). Ĝi pafis granedojn en maso de 120 kg, kun tubfina rapido de 2000 m/s. La tubo estis produktita el 17 m longa tubo kun interna diametro de 38 cm, en kiun oni almuntis 30 m longan 21-cm-tubon. Fine oni aldonis ankaŭ 6 m longan glatan tubon. La kanono pezis entute 140 tunojn kaj estis transportita per fervojo.

La germanoj uzis tri tiajn kanonojn, la pafaĵo atingis eĉ alton de 40 km. La pafaĵo flugis tri minutojn, la reaktivigo de la kanono daŭris 20 minutojn.

Unu tubo havis la vivdaŭrojn de 65 pafoj kaj ĉe ĉiu pafo pligrandiĝis la kalibro, pro tio oni uzis pli kaj pli grandajn granedojn.

Efiko
-----

La pafado per tiuj gigantaj kanonoj havis ĉefe nur psiĥologian efikon, sed tio forvaporiĝis baldaŭ. Oni murdis per tiu kanono 256 civitanojn (88 en preĝejo per unu trafo), aliaj 620 vundiĝis. La germanoj eluzis tiujn sukcesetojn por altigi la moralon de la batalantaj soldatoj.

Unu kanono difektiĝis jam la ekuza tago, la restantaj du kanonoj pafis Parizon ĝis 8-a de aŭgusto 1918. Okazis 320 pafoj, el kiuj 180 trafis Parizon. Kiam la germanoj devis retiriĝi, ili neniigis eĉ konstruplanojn de la kanono.

Literaturo
----------

* Henry W. Miller: *Die Paris-Geschütze – Die Beschießung von Paris durch deutsche weittragende Geschütze und die Offensiven des Jahres 1918.* Wilhelm Limpert, Berlin und Dresden 1936
* Gerhard Taube: *Deutsche Eisenbahn-Geschütze.* Motorbuch, Stuttgart 2001, ISBN 3-613-01352-5

Vidu ankaŭ
----------

* Dora
* Dika Bertha

Eksteraj ligiloj
----------------

* FirstWorldWar.com: The Paris Gun angle

* Kategorio Pariz-kanono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Oleosomoj (oranĝe) de la semoj de *Afzelia africana*.
**Oleosomo** estas la nomo de grasa alpendaĵo de diasporoj (semoj) de plantoj. Plantoj, kiuj disvastigas siajn semojn per birdoj (birdoĥorio) aŭ formikoj (formikoĥorio) formas tiujn grasoriĉajn semojn. En la tropikoj la oleosomo estas pli granda kaj brile kolora kaj allogas birdojn. En la moderklimataj regionoj la oleosomo estas pli malgranda kaj allogas formikojn.

Evolucihistorie la oleosomoj aperis unue en la tropikoj. La cirkonstancoj de la moderklimataj zonoj postulas signifan malgrandigon de la semoj. Tio ekskludas la birdoĥorion kaj ebligas nur la disvastigon pere de formikoj.

„Carunkula" (karunkulo) kaj „strophiole" (strofiolo)
----------------------------------------------------

Laŭ ilia loko la oleosomoj estas distingitaj en *caruncula* (lat. „karneca elkreskaĵo") kaj *strophiole* (greka-latina, „kroneto"). La karunkulo, kiuj ekzistas ekzemple en la plantfamilio de la Eŭforbiacoj (*Euphorbiaceae*) kaj ĉe la genro *Moehringia*, troviĝas ĉe la ĝermaperturo. La strofiolo ĉe la funikulo respektive semsuturo.

Oleosomoj kaj formikoj
----------------------

Oleosomoj ĉe mirmekoĥoriaj plantoj enhavas precipe grasojn, sukeron kaj kelkfoje Vitaminon B, Vitaminon C, amelon kaj proteinon. La oleosomo nur estas destinita por manĝo. Formikoj transportas la diasporojn pro la oleosoma alpendaĵo en iliaj konstruaĵoj, tie ili forprenas la oleosomon de la diasporo kaj poste transportas la semon, al kiu ili ne havas intereson, el la konstruaĵo.

Multaj plantoj, kiuj uzas tiun disvastigmeĥanismon kreskas en formikoriĉaj arbaroj. Blanka oleosomo kaj nigra semo havas ekzemple
*Corydalis*. Ankaŭ galanto, arbara violo, *Moehringia* kaj *Euphorbia amygdaloides* apartenas al plantoj en mezeŭropaj arbaroj, kiuj havas oleosomojn.

La sama principo troviĝas ankaŭ en varme sekaj regionoj ĉe herbaj plantoj kaj lignoplantoj, ĉar tie ankaŭ vivas multaj formikoj. Jenaj plantoj de tiuj regionoj havas oleosomojn: *Anchusa*, Centaŭreoj respektive la lignoplanto Akacio.

Referencoj
----------

1. ↑   H. N. Ridley: *The dispersal of plants throughout the world*. L. Reeve Co. London. 1930
2. ↑  Bresinsky, S. 22
3. ↑  Hegi, Band III/2, paĝoj 856/7
4. ↑  Bresinsky, S. 29

Literaturo
----------

* Andreas Bresinsky: *Bau, Entwicklungsgeschichte und Inhaltsstoffe der Elaiosomen. Studien zur myrmekochoren Verbreitung von Samen und Früchten*. Schweizerbart Verlag. Stuttgart 1963. (Bibliotheca Botanica, Heft 126)
* Gustav Hegi: *Illustrierte Flora von Mitteleuropa*, Band III Teil 2, Zweite Auflage, Paul Parey Verlag, Berlin und Hamburg, 1979, ISBN 3-489-60020-7.
* Ursula Hoffmann und Michael Schwerdtfeger: *...und grün des Lebens goldner Baum. Lustfahrten und Bildungsreisen im Reich der Pflanzen*, Ulrich Burgdorf Verlag, Göttingen 1998, ISBN 3-89762-000-6
* Angelika Lüttig & Juliane Kasten: *Hagebutte & Co - Blüten, Früchte und Ausbreitung europäischer Pflanzen.* Fauna Verlag, Nottuln 2003, ISBN 3-935980-90-6

* Kategorio Oleosomo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)