recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Maria de Francio, grafino de Ĉampanjo** (n. 1145, m. la 11-an de marto 1198) estis la pli aĝa filino de Ludoviko la 7-a (Francio) kaj Eleonora de Akvitanio. La pli juna filino estis Alix, Grafino de Blois.

En 1152 nuliĝis la geedzeco de ŝiaj gepatroj, kaj Ludoviko tiam havis la gardon de la du fratinoj. En 1160, kiam Ludoviko edziĝis al Adela de Ĉampanjo, li fianĉigis Marian kaj Alix al la du fratoj de Adela. Poste, li sendis Marian al monaĥinejon por fini sian edukon. En 1164 ŝi edziĝis al Henriko la 1-a, Grafo de Ĉampanjo; ili havis kvar infanojn:

* Scholastique de Ĉampanjo (m. 1219) kiu edziĝis al Vilhelmo la 5-a de Macon
* Henriko la 2-a, Grafo de Ĉampanjo (1169-97)
* Maria de Ĉampanjo (m. 1204), kiu edziĝis al Imperiestro Baldueno la 1-a de Konstantinopolo
* Teobaldo la 3-a, Grafo de Ĉampanjo (1179-1201)

Dum ŝia edzo pilgrimis al la Sankta Lando, Maria estis regento de Ĉampanjo. Dum la foresto de Henriko, mortis ŝia patro kaj ŝia duonfrato Filipo iĝis reĝo de Francio. Filipo konfiskis la vidvinajn bienojn de sia patrino Adela, kiu estis ankaŭ la bofratino de Maria, kaj edziĝis al Izabela de Henegovio, antaŭe fianĉigitan al la plej aĝa filo de Maria. Pro tio Maria, kune kun Adela kaj malkontentaj nobeloj, komplotis kontraŭ Filipo, sed post iom da tempo ŝiaj rilatoj al Filipo iom pliboniĝis.

Henriko, la edzo de Maria, mortis en 1181 preskaŭ tuj post sia reveno de pilgrimado, kaj denove Maria estis Regento de Ĉampanjo, de 1181 ĝis 1187 kiam ŝia filo Henriko la 2-a plenaĝis. Tamen de 1190 ĝis sia morto en 1197 Henriko la 2-a krucmilitis kaj trian fojon Maria estis regento. Post lia morto lia pli juna frato Teobaldo iĝis Grafo kaj Maria eniris la monaĥinejon de Fontaines-les-Nones (proksime al Meaux), kie ŝi mortis la sekvantan jaron.

Maria estis literatura patronino, inkl. de Chrétien de Troyes kaj Andreas Capellanus.

* Kategorio Maria de Francio, Grafino de Ĉampanjo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 269908
* GND: 1031400907
* LCCN: n2012033444
* VIAF: 250032818
 |
**Henri Kowalski**, Parizo, 1a de aprilo 1841 - Bordozo, 6a de julio 1916, estis franca pianisto kaj komponisto.

Biografio
---------

Henri Kowalski estis filo de pola oficiro ekzilita en Dinano, Bretonio, post la malvenko de la pola Novembra ribelo de 1830 kaj de Zenaïde de Wogan. Lia patrino descendis patre de linio irlanda instalita en Dinano ekde la 17-a jarcento kaj patrine de la familio Querhoënt, senjoroj de Herlan kaj de Boisruault. Lia onklo estis la aventuristo Émile de Wogan. Li estis edukita en la sekvvo al Chopin kaj Liszt.

En 1860 post la konservatorio, li iĝis internacia koncertisto: li traveturis Eŭropon, Usonon, Kanadon, Aŭstralion kaj Nov-Zelandon. Pri sia unua vojaĝo (1869-1870) en Ameriko, li verkis libron de memoroj sed kun kritikaj notoj, nome *À travers l’Amérique, impressions d’un musicien*, kiu enhavas indikojn pri la kultura vivo, la pejzaĝoj kaj la lokaj kutimoj. En Aŭstralio (ĉefe en Sidnejo), li ludis gravan rolon en la disvolvigo de la muzika vivo, la instruado de pianludado kaj la disvastigo de la franca muziko.

Notoj
-----

1. ↑  ↑ Marie-Claire Mussat, Dans le sillage de Chopin : le pianiste Henri Kowalski (1841-1916), Dinan, Le Pays de Dinan, 2014, 207 p. (ISBN 2-905952-19-9, OCLC 914160453, rete Alirita la 25an de Aŭgusto 2018.)
2. ↑   Annuaire des artistes et de l'enseignement dramatique et musical (1907)  Alirita la 25an de Aŭgusto 2018.)

* Kategorio Henri Kowalski en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 617348
* GND: 1074379322
* LCCN: no96057335
* VIAF: 19667212
* ISNI: 0000 0001 1748 3043
* SUDOC: 196293782
* BNF: 103591125
* MBA: 10413716-bbed-4939-953a-a838f00d349e
* NKC: mzk2011629623
* BNE: XX1309710
 |
**Johann Georg JACOBI** (naskiĝinta la 2-an de septembro 1740 en Düsseldorf, mortinta la 4-an de januaro 1814 en Freiburg im Breisgau) estis germana verkisto kaj eldonisto. Lia frato estis Friedrich Jacobi.

Vivo
----

Estante filo de riĉa komercista li ekdediĉis sin en Göttingen al la studo de teologio kaj filologio kaj al la legado de verkistoj anglalingvaj, italaj kaj hispanaj. En 1766 li vokitis profesoro pri filozofio kaj retoriko al Halle (Saale). Kun Gleim, kies konon li faris en Bad Lauchstädt, li ege amikiĝis. Ekde 1768 li vivis en Halberstadt, Halberstadt, kie li ricevis danke al perado de Gleim, pension. En Düsseldorf li poste eldonis, denove kun Gleim, »Iris« (1774–76, 8 vol.), gazeto porvirina (kun artikoloj de Goethe, F. H. Jacobi, Lenz, Heinse, Sophie La Roche i. a.). En 1784 li sekvis la vokon je profesoreco pri belaj sciencoj en la katolika urbo Freiburg im Breisgau kio estis ebligita post la proklamo de la Patento pri toleremo plurkonfesia (Toleranzpatent) fare de imperiestro Jozefo la 2-a.

Verkaro kaj pritaksoj
---------------------

Eldono verkara de li mem prizorgata aperis en Zuriko inter 1807–13. La sep volumojn kompletigis en 1822 »Leben I. G. Jacobis, von einem seiner Freunde« de Joseph Albrecht von Ittner. Jacobi aŭtodidakte imitis francajn kaj anglajn modelojn (Gresset, Chaulieu, Sterne) kaj ofendis iomete per sia afektita kaj dolĉafekta skribostilo la legantaron. Tio tre evidentiĝis post la apero de la duone poezia duone proza leterinterŝanĝo inter li kaj Gleim (1768). Nur dum la pli malfruaj jaroj Jacobi evoluigis en la poemoj stilon pli memstaran kaj pli fortan.

Literaturo
----------

* Martin, »Ungedruckte Briefe von und an I. G. I.« (kun biografio), Strasburgo 1874
* Longo, *Laurence Sterne und Johann Georg I.*, Wien 1898

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 10. Leipzig 1907, p. 124, kio legeblas tie ĉi interrete.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Johann Georg Jacobi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Verkoj surrete legeblaj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 579333
* GND: 118775782
* LCCN: no94001088
* VIAF: 64224556
* ISNI: 0000 0001 0909 526X
* SUDOC: 059608978
* BNF: 14431372z
* MBA: 35a829ba-bd4f-4512-a24e-d35a0f434493
* NKC: jn20010525203
* BNE: XX5627215
 |
**Hermann ALLMERS** (n. la 11-an de februaro 1821; m. la 9-an de marto 1902) estis germana verkisto el Rechtenfleth.

Verkoj de Allmers estas interalie jenaj: *Marschenbuch* (libro pri fekundaj malaltaĵoj, 1857); *Römische Schlendertage* (Romaj tagoj de sencela promenado, 1868, literatura skizlibro pri la 15-monatdaŭra vojaĝo de Allmers en Italio dek jarojn antaŭe); *Feldeinsamkeit* (kampara soleco, 1860, poeziaĵo poste muzike preparita de Johannes Brahms). Allmers akcelis la kulturon kaj arton de sia hejmregiono, interalie fondinte la hejmregionajn asociojn *Männer vom Morgenstern* (viroj de l' matenstelo) kun sidejo en Bremerhaven en 1882 kaj (okcident-Vezere) *Rüstringer Heimatbund* (hejmregiona asocio de Rüstringen) kun sidejo en Nordenham en 1892. La heredaĵo de Allmers estas plene konservita. En ĝi troviĝas interalie desegnaĵoj faritaj de li kaj krome krajon-skizoj kaj oleo-pentraĵoj faritaj de liaj arto-amikoj (interalie Otto Knille) kaj de anoj de la Colonna-asocio, fondita de Allmers en Romo.

Reveninte de Italujo, Allmers ekde 1860 igis novmaniere formi sian domon kaj ĝardenon per helpo de siaj arto-amikoj. La loĝdomo de la agrikultura bieneto estis pligrandigita. Interne Allmers igis fari la tiel nomatan *Antikensaal* (antikvosalonon kiel ekspoziciejon de kopi-verŝaĵoj de antikvaj skulptaĵoj) kaj super ĉi tiu la tiel nomatan *Marschensaal* (salonon pri fekundaj malaltaĵoj). Tiu ĉi estis provizita per pentraĵoj de interalie Heinrich von Dörnberg. Ili prezentas la kultur-historion de la nordgermanaj fekundmalaltaĵaj pejzaĝoj. Per la rekonstruo de sia domo, Allmers intencis krei al sia hejmregiono muzeon, aŭ en pli vasta senco, plejeble ampleksan artan kaj historian kleriĝlokon libere viziteblan. Ĝia posedanto de 1988 estas la distrikto Cuxhaven.

En 1899 Allmers igis konstrui ĉe la apuda Vezer-digo monumenton de Karolo la Granda. Antaŭe estis trovita glavo en la ĉirkaŭaĵo. Laŭ Hermann Allmers tiu glavo apartenis al ano de la armeo de Karolo la Granda. Tiu armeo, laŭ Hermann Allmers, krucis la Vezeron ĉirkaŭaĵe de Rechtenfleth.

* Kategorio Hermann Allmers en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 125959
* GND: 118502107
* LCCN: n80129001
* VIAF: 34720172
* ISNI: 0000 0001 0887 136X
* SUDOC: 171317599
* BNF: 147886930
* MBA: 4271bf8a-c951-462b-82d1-d2a9f5463f60
* NKC: mzk2012690312
 |
**Henri NAVIER** (naskiĝinta la 15-an de februaro 1785 en Diĵono, mortinta la 21-an de aŭgusto 1836 en Parizo) estis franca inĝeniero.

Vivo
----

Navier iĝis en 1808 ano de la Asocio de pontaj kaj strataj konstruistoj kaj nomumitis dek jarojn poste profesoro pri meĥaniko ĉe la Lernejo pri pontoj kaj stratoj *(Ecole des ponts et chaussées)* kaj en 1831 ĉe Franca Politeknika Lernejo en Parizo.

Danke al sia verko »Résumé des leçons« li metis fundamenton pri moderna inĝeniermeĥaniko. Li verkis ankaŭ »Mémoire sur les roues à élever l'eau, sur la flexion des lames élastiques, sur les lois de l'équilibre et du mouvement des corps élastiques« kaj »Sur le mouvement des fluides en ayant égard à l'adhesion de molécules«; krome li eldonis la postlasitaĵojn de onklo sia Émiland Gauthey »Traité de la construction des ponts« (1813, en du volumoj) al kio li mem eldonis trian volumon en 1816.

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 14. Leipzig 1908, p. 473 (tie ĉi interrete)

* Henri Navier en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Henri Navier en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**BETHLEN Kata**, bethleni, *Árva*, grafino (betlen) estis hungara verkistino naskita en Bonyha la 30-an de novembro 1700 kaj mortinta en Fogaras la 29-an de julio 1759.

Biografio
---------

Ekde 1717 Kata Bethlen estis edzino de László Haller gr. poste lia morto ekde 1722 de József Teleki gr.. Oni forprenis disde ŝi ŝiajn gefilojn el ŝia unua geedziĝo. En 1732 mortis ankaŭ ŝia dua edzo kaj nelonge ankaŭ ŝiaj gefiloj de ŝia dua geedziĝo, tial ŝi nomis sin Árva (Orfa) Bethlen Kata. En sia kortego ŝi aranĝis brodaĵlaborejon. Ŝi studis medicinon disde kuracistoj samtempaj. Helpe de sia kortega pastro, Péter Bod ŝi kolektis valoran bibliotekon, kiun postlasis al kolegio de Nagyenyed, kiu en 1847 forbrulis. Ŝi okupiĝis ankaŭ priinstruajn problemojn, kritikis la neglekton de virinadukado.

Ĉefaj verkoj
------------

* Védelmező erős pajzs (Nagyszeben, 1759);
* Írásai és levelezése (I-II, Közreadta Szádeczky-Kardoss Lajos, Bp. 1922-23);
* B. K. Önéletírása (Sükösd Mihály előszavával, Bp. 1963).

Bibliografio
------------

* Németh László: B. K. (Kelet népe, 1940.)

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

Elsteraj ligoj
--------------

* Kategorio Kata Bethlen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 223804
* GND: 121934632
* LCCN: n93062504
* VIAF: 25471766
* ISNI: 0000 0000 7864 8588
* SUDOC: 079056334
* BNF: 16080145w
* NKC: jn20031014012
 |
**Maria MANCINI** (naskiĝis la 28-an de aŭgusto 1639 en Romo – mortis la 8-an de majo 1715), filino de Geronima Mazarini kaj Michele Mancini, estis la nevino de la kardinalo Jules Mazarin.

Kondukita de sia onklo el Romo al la franca kortego, Maria Mancini estis verŝajne la unua aŭtenta (kaj platona) amo de la juna franca reĝo Ludoviko la 14-a. En julio 1658, post la sieĝo de Dunkirko, Ludoviko ricevis gravan malsanon, kaj Maria, pensinta ke li rapide mortus, manifestis sian korinklinon per famaj larmoj. Tiuj alvokis la atenton de la juna reĝo, samkiel pliposte la kulturo kaj la cerbo de tiu fraŭlino.

Kiam la kortego revenis al Fontainebleau, Maria Mancini fariĝis la centro de la atento de ĉiuj, prezidis la festojn kaj la balojn. Maria estis « preciozulino », ĉar ŝi aldonis al sia rilato kun la reĝo multan romantikan fantazion. La patrino de la reĝo, Anno de Aŭstrio, samkiel la ĉefministro Mazarin kontraŭis edziĝon, ĉar tio estus neakceptebla misedziĝo por la reĝo kaj traktadoj jam okazis rilate al la hispana princino, Maria Teresa de Hispanio. Plie, Maria ne ŝatis sian onklon, kaj tiu ĉi konsekvence ne interesiĝis pri la akiro de reĝina nevino.

La trudita malproksimigo de Maria el la kortego, unue al La Rochelle kaj pliposte al Hiers-Brouage, inspiris faman verson al Jean Racine en la tragedio *Berenica* :

« *Imperiestro vi estas, sinjoro, kaj vi ploras !* » (4-a Akto, 5-a Sceno)
En 1661, Maria akceptis edziĝi la princon Lorenzo Colonna, ĉar Ludoviko ne oponis ŝian eliron el Francio. Si enloĝiĝis en Romo, sed ŝia edziĝa rilato rapide difektiĝis. Post tri filoj, Maria opiniis, ke ŝi estis liberigita el sia edziĝa devo, kaj ekfrekventi galantulojn. Kvankam ŝia edzo estis malfidela si mem, li ne povis akcepti tian konduton de sia edzino. Maltrankvila (prave aŭ ne ?) pro sia vivo, Maria forlasis ŝiajn edzon kaj infanojn por traveturi Eŭropon, kune kun sia fratino Hortense Mancini, dukino de Mazarin, kaj sia frato Philippe Mancini, duko de Nevers.

Ŝi mortis en 1715, kaj Ludoviko la 14-a ĉiam rifuzis revidi ŝin.

* Kategorio Maria Mancini en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 125765
* GND: 118781510
* LCCN: n84184577
* VIAF: 41953559
* ISNI: 0000 0001 0891 6791
* SUDOC: 027496317
* BNF: 125443049
* BIBSYS: 10006348
* NKC: xx0190515
* ICCU: RAVV011666
* BNE: XX1353696
 |
**Márton BORKOVICS** [borkoviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Borkovics Márton** estis kroata-hungaria katolika pastro, ĉefepiskopo, episkopo, monaĥo. Lia familia nomformo estis ankaŭ Borkovich.

Márton Borkovics  naskiĝis en 1597 en Kroatio, en Zagrebo (historia departemento). Li mortis la 31-an de oktobro 1687 en Zagrebo.

Biografio
---------

Márton Borkovics komence lernis en Zagrebo, poste li aliĝis al paŭlanoj en 1627 en Lepoglava, kie li akceptiĝis monaĥo post 2 jaroj. En 1631 li plulernis ĉe jezuitoj, fine li plulernis en Romo. En 1636 li hejmenvenis jam kiel pastro kaj komence li predikis en Lepoglava. En 1646 li vizitis la monaĥejojn en Pollando. Baldaŭe li ricevis diversajn titolojn kaj postenojn, en 1664. Post 3 jaroj li gvidis la hungarajn paŭlanojn, krome en la sekva jaro li iĝis episkopo en Zagrebo. En 1669 li vane petis indulgon por Petar Zrinski. En la sekva jaro li estis vicbanuso. En 1686 li ricevis la ĉefepiskopan seĝon de Kalocsa, sed li daŭre okupis la episkopan seĝon en Zagrebo.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Márton Borkovics en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Mátyás FELD** [mAtjAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Feld Mátyás** estis hungara teatrestro, reĝisoro, verkisto, aktoro, filo de Zsigmond Feld. Lia frato estis Aurél Föld, lia fratino estis Irén Feld.

Mátyás Feld  naskiĝis la 28-an de oktobro 1876 en Budapeŝto, li mortis la 13-an de decembro 1953 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Mátyás Feld devenis el juda familio. Jam kiel infano, li debutis en teatrejo de sia patro. Ekde 1894 li verkis teatraĵojn por infanoj, sed la sukcesoj venis post verkoj de skeĉoj, komikaĵoj, parodioj. Lia plenaĝa aktora debuto okazis en Székesfehérvár en 1896 en operetaj roloj. Post 2 jaroj li jam havis rolojn en Budapeŝto, tamen en ekstera teatrejo, ĉe la urba parko. Baldaŭ li komencis ankaŭ reĝisoradi. En 1919 li estis nomumita victeatrestro, en 1926 teatrestro de la apudparka teatro. En 1935 li ŝanĝis sian familian nomon al **Föld**. Post 3 jaroj li fondis teatran revuon.

Elektitaj kontrubuoj (teatraĵoj)
--------------------------------

* *A nevető Budapest* (1894)
* *Ócska brigadéros* (1901)
* *Szervusz Pest* (1914)
* *Nincs már zsidó Pesten* (1924)
* *Ne hagyd magad Dolfikám!* (1933)
* *Mindenki benne van* (1941) - memuaro

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

* Kategorio Mátyás Feld en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 569940
* VIAF: 121474707
* ISNI: 0000 0000 7920 2916
 |
**HEGYI Mózes** [hedji] estis rumanuja hungara reformita pastro, poeto, lokhistoriisto naskiĝinta en Agyagfalva la 1-an de februaro 1908 kaj mortinta en Deĵo la 11-an de novembro 1943.

Biografio
---------

Mózes Hegyi finis la mezlernejon en Aiud (1928), li estis instruisto en Nagymoha (1929–30). Post la studfino pri reformita teologio en Kluĵo li estis helppastro en Maksa, Brassó, Brăila, Bukarest kaj Alsórákos, pli poste pastro en Kékes. En la 1930-aj jaroj li publikigis plurajn artikolojn kaj poemojn en la gazeto Ifjú Erdély. Dum sia servo en Brăila li kolektis la datojn rilatajn la 75-an historion de la tieaj hungaroj kaj publikigis ilin en volumo *Végvár* (Brăila 1937).

Poemvolumo
----------

* *Rózsát dobál a lelkem*, Segesvár 1930.

Bibliografio
------------

* Dánér Lajos: Három verskötet. Pásztortűz 1930/24.
* L. D. [László Dezső]: H. M.: Végvár. Kiáltó Szó 1938/1.
* H. M. Református Szemle 1943/34.
* Beke György: "Ha Dunáról fúj a szél." Közli: Emberarcok. 1976. 44–45.

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Hoel la Tria de Bretonio** estis duka pretendanto de Bretonio en 1148 kaj grafo de Nantes de 1148 ĝis 1156.

Biografio
---------

Hoel estis konsiderata kiel la filo de la duko Conan la 3-a kaj de Matilda de Anglio, la filino de Henriko la 1-a Beauclerc.
Ĉe sia mortlito, ĉar li opiniis Hoel nelegitima, la duko Conan la 3-a rifuzis agnoski lin kiel sian postvenonton kaj elektis kiel heredanton sian nepon Conan, filo de sia filino Berta kaj de ties unua edzo Alano de Pentievro, grafo de Richmond. Li lokis la junan estontan dukon sub la kuratorecon de la dua edzo de lia patrino Eudon de Porhoët.

Hoel la *Malagnoskita* estis agnoskita duko kaj grafo nur de la Nantes-anoj. Li subskribis kelkajn ĉartojn, sed baldaŭ rezignis pri la duka titolo kaj regis nur la graflandon de Nantes. En 1154, Conan la 4-a, aĝrajta por okupi sian tronon, devis batali kontraŭ sia bopatro, kiu tiam ŝatis la povon, kaj alianciĝis al sia onklo Hoel. Conan, la unue venkita, rifuĝis al sia angla apanaĝo de Richmond kaj Hoel siavice suferis malvenkon en la 16-a de Decembro 1154 apud Rezé.

En 1156, Hoel estis forpelita el sia graflando de la Nantes-anoj, kiuj akceptis kiel grafon Gotfredo Plantaĝeneto. Oni ne konas la daton de la morto de Hoel kun kiu finiĝis la dinastio de la grafoj de Kornvalo.

Edziĝo kaj idaro
----------------

De konata edzino, li havis nur unu filinon, pri kiu oni scias nur pri la unua litero de la nomo : « **O.** », kiun li dediĉis al Dio ekde la 13-a de Aŭgusto 1149. Ŝi izoliĝis kiel religiulino en Coët ĉe la rivero Luaro.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  en 1153 li ĉiam uzis la titolon « *Ego Hoellus, permissu Dei Britanniae dux, Conani comitis filiu* » kiam li donis la grundon de Villeneuve al la abatejo de Buzay.

Bibliografio
------------

* André Chédeville & Noël-Yves Tonnerre *La Bretagne féodale (XIe - XIIIe)*. Ouest-France Université Rennes (1987) (ISBN 2727200122).

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de la suverenoj de Bretonio

* Kategorio Hoel la 3-a (Bretonio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 321223
 |
**Madamo de Pompadour** (la 29-an de decembro 1721 – la 15-an de aprilo 1764) estis amantino de la franca reĝo Ludoviko la 15-a (Francio).

Biografio
---------

Ŝi naskiĝis kiel Jeanne-Antoinette Poisson. Ŝia patro estis en la jaro 1725 ellandigita el Francio, sed laŭ famoj li ne estis ŝia vera patro, ŝia patro estis onidire riĉa financulo Le Normant de Tournhem, ŝia pli posta duonpatro. En la jaro 1741 ŝi edziniĝis kun lia bofilo Charles-Guillaume Lenormant d'Étioles, kun kiu ŝi havis du infanojn. Madamo de Pompadour estis klera kaj sprita, ŝi sciis bone danci, gitarludi kaj ŝi okupiĝis per arta gravurado. Ŝi akiris ŝatatecon en la socio kaj ŝia sinvestado influis laŭtempan modon.

Je rekomendo de korteganoj la reĝo invitis ŝin en kortegan balon en februaro 1745 kaj ŝi tuj akiris lian atentemon. En marto li enloĝigis ŝin en Versajlo kaj li aĉetis al ŝi kastelon Pompadour, en julio li donis al ŝi titolon de markizino kaj adiaŭigis ŝin de la edzo, en septembro ŝi estis formale enkondukita al la kortego.

Ŝi kondutis tre lerte. Ŝi retenis amikajn interrilatojn kun reĝino Maria Leszczyńska kaj tuj kiam ŝi ekkonstatis, ke la interrilato de la reĝo malvarmiĝas, ŝi mem trovadis por li junajn kaj belajn junulinojn por distri lin. Ŝi interesis pri politiko, sed ŝia vera politika influo estadas trotaksata. Ŝi dediĉis sin al literaturo kaj ŝi interkonatiĝis kun Voltaire subtenante rokokajn artistojn.

Dum la 40-aj jaroj ŝi dufoje abortis kaj ekde la jaro 1750 ŝiaj am-interrilatoj kun la reĝo ĉesis, sed ŝi kapablis pluteni la intereson kaj la atentemon de la reĝo ĝis sia morto en la jaro 1764.

Fama diraĵo de ŝi estus: **après nous, le déluge** (post ni, la diluvo).

Bildaro
-------

* 
* 
*

Vidu ankaŭ
----------

* Fratoj Pâris

* Madamo de Pompadour en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Madamo de Pompadour en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 77952
* GND: 11859561X
* LCCN: n50083259
* VIAF: 56628259
* ISNI: 0000 0001 2134 0897
* LIBRIS: 289347
* SUDOC: 027298965
* BNF: 120524978
* ULAN: 500020051
* MBA: 2f5e9957-4f4b-4117-aa30-c246a7ff805e
* NLA: 35810941
* NDL: 00621308
* BIBSYS: 90180850
* RKD: 64174
* NKC: jn20000701428
* ICCU: SBLV272169
* BNE: XX1074062
 |
**Johann Ruchrat von Wesel** (1425, Oberwesel - 25a de Februaro 1481, Majenco) estis germana akademia teologo. Li kontraŭargumentis al la sistemo de indulgencoj kaj estis nomita "reformisto antaŭ la Reformacio."

Teologio
--------

Ĝi estas iom malfacila determini la ĝustan teologian orientiĝon de Wesel. Ullmann konsideras lin kiel "reformisto antaŭ la Reformacio", sed, dum li majstris la formalan principon de Protestantismo, laŭ kiu la Sanktaj libroj estas la sola regulo de fido, estas pli ol necerta, ke li kredis, ke eksperimenta vido de la doktrinoj de graco estas ĉe la bazo de reformacia teologio. Li ŝajnas, tamen, protesti kontraŭ iaj mezepokaj ekleziaj ideoj kiujn li konsideris elkreskaĵoj erare greftitaj sur kristana fido kaj praktiko. Li kontraŭargumentis al la tuta sistemo de indulgencoj.

Johano ankaŭ tenis, ke Dio elektas kelkajn homojn al saviĝo kaj kredis en nevidebla eklezio.

Referencoj
----------

1. ↑   Philip Schaff: History of the Christian Church, Volume VI: The Middle Ages. A.D. 1294-1517 - Christian Classics Ethereal Library. Alirita 2021-12-09.
2. ↑   Philip Schaff: History of the Christian Church, Volume VI: The Middle Ages. A.D. 1294-1517 - Christian Classics Ethereal Library. Alirita 2021-12-09.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 747983
* GND: 100956777
* LCCN: no2021008427
* VIAF: 306335043 313246799, 306335043
* ISNI: 0000 0000 8344 8812
* SUDOC: 078748488
* BNF: 15499743s
 |
La **efiko (aŭ fenomeno) de falsa konsento** estas inklino de homoj projekti sian pensmanieron al aliaj homoj. Aŭ dirite alimaniere, ili supozas, ke ĉiuj pensas same kiel ili mem. Tia supozita korelacio gvidas al percepto de interkonsento, kiu ne ekzistas. Tia paralogismo rilatas al grupo aŭ individuo, kiu supozas ke siaj propraj opinioj, kredoj kaj emoj estas pli disvastiĝintaj en la ĝenerala publiko ol ili vere estas.

Tia tendenco ekzistas kutime en grupo, kie oni opinas, ke la kolektiva opinio de la propra grupo korespondas al tiu de pli vasta popolo. Ĉar la anoj de grupo atingis interkonsenton kaj malofte renkontas iujn kiuj malkonsentas, ili emas opinii, ke ĉiu opinias sammaniere.

Tial, kiam oni montras al ili la evidenton, ke interkonsento ne ekzistas, homoj ofte supozas, ke tiuj, kiuj ne interkonsentas kun ili, iel misas.

Vidu ankaŭ
----------

* Psikologio
* Interkonsento

Referencoj
----------

1. ↑   False Consensus & False Uniqueness. Psychology Campus.com. Arkivita el la originalo je 2007-11-17. Alirita 2010-02-23.
2. ↑   Why We All Stink as Intuitive Psychologists: The False Consensus Bias. PsyBlog.

Bibliografio
------------

* Ross L. Greene D. & House, P. (1977). The false consensus effect: An egocentric bias in social perception and attribution processes. *Journal of Experimental Social Psychology* **13**, 279-301.
* Fields, James M. and Howard Schuman, (1976-77) "Public Beliefs about the Beliefs of the Public," Public Opinion Quarterly, 40: 427-448.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Changing minds: the false consensus effect (angle)
* Overcoming Bias: Mind Projection Fallacy (angle)
**Huber Matos Benítez** (naskiĝis la  26-an de novembro 1918(nun 1918-11-26), mortis la 27-an de februaro 2014) estis kuba disidento, aktivisto kaj verkisto el Yara, Granma.

Li estis plej bone konata kiel revoluciulo kiu helpis al Fidel Castro, Che Guevara kaj aliaj membroj de la "Movado de la 26-a de julio" (M-26-7) en forigo de la diktatoreco de Fulgencio Batista kiel parto de la Kuba Revolucio. Li estis kontraŭ Batista depost la efektiva puĉo de la generalo en 1952, kiun li nomis kontraŭkonstitucia, sed fariĝis ankoraŭ pli kritika kontraŭ la movada ŝanĝo al marksismaj principoj, kaj kontraŭ ligo de rilatoj kun la gvidantoj de la Komunista Partio de Kubo (PCC). Li estis kondamnita pro "perfido kaj ribelado" al la nova reĝimo de Castro. Li trapasis 20 jarojn en malliberejo (1959–1979) antaŭ ol estis liberigita en 1979.

Post sia liberigo, li pasis sian tempon inter Miami, Florido, Usono kaj Kostariko. Li estis politike aktiva parolante kontraŭ la kuba registaro.

Matos mortis el korinfarkto la 27-an de februaro 2014 en Miami, Florido. li estis 95-jaraĝa.

Referencoj
----------

1. ↑  Chardy, Alfonso.  Former Cuban revolutionary Huber Matos is dead. *Miami Herald* (Februaro 27, 2014). Alirita Februaro 27, 2014.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Huber Matos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Huber Matos ĉe Interreta filma datumbazo (angle)

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Huber Matos en la baza angla Vikipedio.* 

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 472201
* GND: 124762395
* LCCN: n88101654
* VIAF: 37207727
* ISNI: 0000 0000 7847 6392
* SUDOC: 069467714
* BNF: 15076415w
 |
**Johannes GALLUS** (naskiĝinta ĉ. 1525 en Erfurto, mortinta la 27-an de junio 1587 samloke) estis germana teologo kaj poeto.

Vivo
----

Galls enmatrikuliĝis en 1554 je la Universitato de Erfurto; en 1567 li fariĝis pastoro ĉe la Dominikana preĝejo (Erfurto). La 18-an oktobro 1569 li elektitis rektoro de la erfurta altlernejo. La superintendanto de la erfurta evangelia ministerio Andreas Poach tamen konsilis ne akcepti la elekton en la kazo ke malnovaj romkatolikaj solenaĵoj dum rektora instalo ne estus prirezignataj. Sed Johannes Aurifaber (Vimariensis) engaĝiĝis en favoro de Gallus. Tiu ĉi kverelo bruus de sur multaj predikejoj ĝis la urbaj konsilianoj maljesis la radikalajn klopodojn de Poach. Sekve li maldungitis dum la sankta semajno de 1572 kaj Aurifaber posteulis.

En 1572 Gallus nomumitis profesoro pri teologio kaj tri jarojn pli poste sepa senioro. En 1580 li subsignis *Formula pacificationis*. En 1578 publikigitis verkita de li himnaro. Krome li kreis praktikan poetikan manlibron (enchiridion), du volumojn da epigramoj kaj tombŝtonan enskribaĵon por Filipo Melanktono.

Verkoj
------

* *Doctrinae de coena domini simplex methodus superiori anno in academia Erfordensi publice praelecta et nunc loco confessionis edita*. Georg Baumann, Erfurto 1578 (fakskribaĵo pri komunio)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 763847
* GND: 123591287
* BIBSYS: 13018017
 |
**Mahmud bin al-Husejn bin Muhamad al-Kaŝgari** (1005-1102) estis islama akademiulo de turka origino, kiu vivis en la kvina jarcento de la Heĝiro. Plej konata pro la ampleksa vortaro, kiun li verkis pri la tjurkaj lingvoj .

Vivo
----

Monda mapo de la libro de al-Kaŝgari
La eta biografia informo pri la vivo de al-Kaŝgari devenas de la vortaro, kiun li verkis pri la tjurka lingvaro. De la partaj atestoj en la vortaro oni lernas ke ke al-Kaŝgari venis de distinga familio kun genealogio, kiu ŝajne apartenis al la Kara-Khan-dinastio. Al-Kaŝgari naskiĝis en la unua duono de la dekunua jarcento en la urbo Barsa'an ne malproksime de Kaŝgar en la nuntempa Ĉinio. Ĉi tiu urbo funkciis kiel grava komercstacio sur unu el la itineroj de la Silka Vojo. La patro de al-Kaŝgari, al-Husejn bin Muhammad, estis la emiro de la provinco kie tiu urbo situis. Orientalisto Clifford Bosworth kredas ke al-Kaŝgari estis plej verŝajne la nepo de Muhammad bin Yusuf Kadar Khan, unu el la praĥanoj de la orienta Kara-Khan-dinastio.

Estas preskaŭ neniu dubo ke al-Kaŝgari ricevis sian religian kaj ĝeneralan edukon en la urbo de Kaŝgar, laŭ lia persona nomo, kvankam li estis naskita en Barsa'an. Al-Kaŝgari akiris klasikan islaman edukon kaj krom la turka, lia gepatra lingvo, li ankaŭ lernis la araban lingvon kaj akiris scipovon en la islama kulturo de tiu tempo. De la antaŭparolo, kiun li verkis al lia vortaro, oni ekscias, ke al-Kaŝgari eĉ kutimis vojaĝi por lerni malsamajn dialektojn de la turka. Provizite per la tuta sciaro kiun li akiris kaj en Kaŝgar kaj helpe de liaj vojaĝoj tra la landoj de la Tjurkoj, al-Kaŝgari elmigris de la Kara-Khani-regno al Bagdado, la ĉefurbo de la Abasida Kalifujo .

Referencoj
----------

1. ↑  al-Kashghari, Mahmud.  (1982–1985) *Compendium of the Turkic dialects (Dīwān lugāt at-Turk) Vol. 2 (out of 3)*. Cambridge (Robert Dankoff, in collaboration with James Kelly), p. 103.
2. ↑   Mahmud Al- Kashgari - Document - Gale In Context: World History. Alirita 2023-05-11.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Mahmud al-Kaŝgari en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Laŭ la paŝoj de Marco Polo de John F. Bruns de New-York Times
* *Dīwān Lughāt al-Turk* ("Kompendio de Lingvoj de Tjurkoj")
* ar.Wikisource.Org (PDF)
* كتاب ديوان لغات الترك


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 826472
* GND: 119543257
* LCCN: n84037230
* VIAF: 71468975
* ISNI: 0000 0000 8989 6173
* SUDOC: 127644962
* BNF: 12363846f
* BIBSYS: 90953614
 |
Majk Johannsen
**Johannsen Majk** ukraine **Майк Йогансен** (1895-1937) estis ukraina poeto kaj prozisto. Li naskiĝis en Ĥarkivo en familio de latvadevena instruisto de la germana lingvo. Laŭ onidiroj, lia patro havis svedan aŭ germanan radikojn.

Li magistriĝis en 1917 en Ĥarkiva Universitato. En tiu tempo li posedis la helenan, latinan, flue parolis la anglan, germanan, hispanan, italan, francan kaj ankaŭ kelkajn skandinavajn kaj slavajn lingvojn. Li ekverkis en 1919, post la kruelaj bolŝevist-agoj en Kievo. De 1920 li ekverkis nur ekskluzive en la ukraina. Unu el la fondintoj de literatura organizaĵo "Hart'. Li partoprenis lingvan ekspedicion apud Poltavo, kolektinte materialojn en dialektologio de la ukraina.

Kiel poeto proksimiĝis al Vasil Ellan-Blakitnij, Mikola Ĥvilovij, Pavlo Tiĉina, Volodimir Sosjura. Dum 17 kreaj jaroj aperogis 8 poemkolektojn, 10 proz-librojn, 4 - porinfanajn, 2 - literaturologiajn. Kompilis rus-ukrainan proverbaron.

En aŭgusto de 1937 li estis arestita kaj akuzita je ukraina naciismo kaj terorisma agado. La 27an de oktobro li estis pafmortigita en Kievo, kie estis lia simbola tombo je Lukjaniva tombejo.

La rakonton "Deksep minutoj" esperantigis Viktor Pajuk (Ukraina Stelo, novembro, 2011).

* Kategorio Majk Johannsen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 203504
* GND: 123216591
* LCCN: nr89005167
* VIAF: 74754215
* ISNI: 0000 0001 0988 5261
* MBA: 90ecb04c-1d1f-45fb-a9fe-350ca02c458b 38d86cb6-355f-4572-81d3-f7c8fec40511, 90ecb04c-1d1f-45fb-a9fe-350ca02c458b
* NKC: js2008489205
 |
**Hieronim Derdowski** (Kaŝube: *Hieronim Derdowsczi* aŭ *Jarosz Derdowsczi*) (n. la 9-an de marto, 1852, en Wiele (nun en distrikto Kościerski), mortis la 13-an de aŭgusto, 1902, en Winona (Minesoto) en Usono) - pola-kaŝuba verkisto. Ekde 1885 li loĝis en Usono.[*mankas fonto*] Li havis edzinon kaj du filinojn.[*mankas fonto*] Li emfazis, ke li estas polo kaj samtempe kaŝubano en regiona senco.

Biografio
---------

Li devenis de riĉa kamparana familio. Onklo kaj edukisto de Derdowski estis pastro Jan Derdowski, paroĥestro en Polskie Brzozie (distrikto Brodnica) en la jaroj 1836-1851 kaj en Kazanice (distrikto Iławski) (1851-1886). Derdowski frekventis al kelke da lernejoj, interalie en antaŭgimnazio en Kurzętnik (distrikto Nowomiejski) kaj gimnazio en Olsztynek, kiun finis en 1870. Poste laboris en librovendejo en Poznań, kaj ankaŭ kiel privata instruisto en Grandpolujo kaj Kaŝubio. De 1876 publikigis artikolojn kaj literaturaĵojn en „Gazeta Toruńska". En 1879 ekloĝis en Toruń. Tiam eniris la redaktejon de la gazeto kaj ankaŭ ligis kontakton kun la revuo „Przyjaciel" (Amiko). Pro ĉikanoj flanke de prusaj regopovoj elmigris en 1885 al Usono, kie inter elmigrantaro de la pola diasporo gvidis socian agadon kaj ĵurnalistan. En Detrojto redaktis „Gazeta Narodowa" (Nacia Gazeto) kaj „Pielgrzym Polski" (Pola Pilgrimanto), kaj en Winona de 1886 „Wiarus".

Hieronim Derdowski estas aŭtoro de la diraĵo "Nie ma Kaszub bez Polonii, a bez Kaszub Polski" (Ne estas Kaŝubio sen Pola Diasporo kaj sen Kaŝubio Pollando) kaj aŭtoro de patriota kanto *Marsz Kaszubski* (Kaŝuba Marŝo), rekonita de parto de kaŝuboj kiel neoficiala himno. Li estas patrono de la 1-a Ĝeneralkleriga Liceo en Kartuzy.

Bibliografio
------------

* Stanisław Janke, *Derdowski*, Oficyna Czec, Gdańsk 2002, ISBN 83-87408-32-8
* *O życiu i twórczości Hieronima Derdowskiego (1852-1902)* (Pri la vivo ka verkado de Hieronim Derdowski (1852-1902)) Frukto de konferenco el 2002. Kolektis, prilaboris kaj verkis enkondukon Józef Borzyszkowski, Gdańsk: Instytut Kaszubski; Wejherowo: Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej, 2004, ISBN 83-89692-07-4, ISBN 83-89079-33-X
* Henryk Markiewicz: *Pozytywizm* (Pozitivismo). 7-a eldono, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, p. 328-329, 453, serio: Wielka Historia Literatury Polskiej, ISBN 978-83-01-13849-3

Aperis en Esperanto
-------------------

* Kategorio Hieronim Derdowski en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Hieronim Derdowski en Vikifontaro (Universala biblioteko)

* Dediĉo al Kraszewski, trad. de Antoni Grabowski, El Parnaso de Popoloj, 1913.



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 422186
* GND: 128712929
* LCCN: n2004040563
* VIAF: 15829667
* ISNI: 0000 0000 7146 003X
* NKC: jo2003168033
 |
**Hiranmoy Ghoshal** (naskiĝis la 7-an de aŭgusto 1908 en Kolkato, mortis la 24-an de septembro 1969 en Varsovio) – hindua verkisto de Okcidenta Bengalio, diplomato, tradukisto kaj lingvosciencisto. Lekciisto en Varsovia Universitato. Edziĝinta al Halina Nowierska, kun kiu havis la filon Bogdan. Kelke da jaroj post morto de la unua edzino en 1958 nuptis Halina Kosinkiewicz. Ilia filino Mira naskiĝis en 1959 en Varsovio.

Vivo
----

Li naskiĝis en la varno de brahmanoj. En 1929 Hiranmoy finis studojn pri filozofio kaj romanistiko en Universitato de Kolkato. Poste en Anglio studis juron. En 1934 alvenis al Pollando, kie komencis labori kiel lekciisto kaj lektoro de fremdaj lingvoj en Varsovia Universitato. En 1940 li sukcesis kun fianĉino forveturi el Pollando kaj atingi Baraton. Tie li publikigas siajn rememorojn pri germana-soveta invado en Pollandon kaj la vivo en okupata Pollando. De 1943 laboris en Bombaja ofico de la Ministerio de Laboro kaj Socia Zorgo, kie okupiĝis pri aferoj de polaj rifuĝintoj. En 1946 translokiĝis al Delhio, kie eklaboris en la Ministerio de Informado kaj Radio kaj en All India Radio. En 1947 iĝis kultura ataŝeo kaj la unua sekretario de la barata ambasadejo en Moskvo, kunlaborante kun Sarvepalli Radhakrishnan. En 1951 translokiĝis al Londono, kie kunlaboris kun BBC. En 1956 revenis al Barato komencinte priskribon de gentolingvoj en landlima zono inter Barato, Ĉinio kaj Birmo. Al Pollando revenis en 1957 eklaborinte kiel lektoro kaj poste lekciisto. En 1962 ricevis diplomon de doktoro pri la homa scienco pro komencita ankoraŭ antaŭmilite disertaĵo pri Anton Ĉeĥov.

Verkaro
-------

Al atingoj de Hiranmoy Ghoshal apartenas naŭ libroj en la bengala lingvo, du anglalingvaj, pluraj rakontoj, artikoloj

kaj recenzjn. Li atrdukis en la bengalan multe da klasikaj verkoj de la pola literaturo, interalie *Quo vadis?* de Henryk Sienkiewicz, *Chłopi* (Kamparanoj) de Władysław Reymont kaj noveloj de Bolesław Prus. Liaj du libroj priskribantaj la militon en Pollando kaj komencoj de okupado, *Mahattara yuddher prathama adhyaya* kaj *Kulturkampf* aperis en Pollando sub la komuna titolo *Księga Walhalli*.

Literaturo
----------

* Hiranmoy Ghoshal, *Księga Walhalli* (Libro de Valhalo), Wydawnictwo MON, Warszawa 1971

Vidu ankaŭ
----------

* Klano Ausran
**Ida URR,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Urr Ida** estis hungara kuracisto, kuracisto pri internaj malsanoj, poeto.

Ida Urr  naskiĝis la 25-an de novembro 1904 en Hungara reĝlando en Kassa (nuntempa Košice en Slovakio). Ŝi mortis la 2-an de aŭgusto 1989 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ida Urr abiturientis en sia nasliĝurbo, poste ŝi akiris frekventis universitatojn en Pécs kaj Budapeŝto. Ŝi akiris kuracistan diplomon en Scienca Universitato Pázmány Péter en 1927. Post siaj studoj ŝi kuracadis komence en sia naskiĝurbo, poste en Budapeŝto. Dum la nazia erao ŝi apartenis al Sveda Ruĝa Kruco kaj savis homojn. Post la 2-a mondmilito ŝi estis ĉefkuracisto.

Ŝi aĝis 19, kiam ŝi debutis kiel poeto. La poemoj komence aperis en diversaj hungarlingvaj gazetoj en Ĉeĥoslovakio, poste ankaŭ en Hungario, ekzemple en Napkelet. Dum la 2-a mondomilito la poemoj esprimis barbarecon de la nazioj.

Elektitaj poemaroj
------------------

* *Zokogások* (1923)
* *Nincs kenyér* (1936)
* *Itt az írás* (1940)
* *Hernádparti himnuszok* (1984)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla lastfoje)
* hungarlingva biografio
**24587 Kapaneo** estas troja asteroido de Jupitero, kiu orbitas, kun granda klinangulo, proksime la punkto de Lagrange L4 de la sistemo Suno-Jupitero, kaj estas do ano de la tiel nomata "Greka Tendaro".

Malkovro
--------

Ĝi estis malkovrita la 30-an de septembro 1973 de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar (Usono) kaj de la nederlandaj geedzastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la "Dua Enketo pri Trojanoj" (angle *Second Trojan Survey*).

Por tiu astronomia kampanjo, Tom Gehrels estis fotinta la noktan ĉielon en septembro kaj oktobro 1973 per la Schmidt-teleskopo de 48 coloj (122 cm) de la Observatorio de la Monto Palomar (Kantono San-Diego, Kalifornio). La fotografiaj plakoj, kiujn li tiel eksponis estis poste senditaj al la observatorio de Leiden (Nederlando). Tie, la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten ekzamenis ilin dum la sekvantaj jaroj por malkovri novajn asteroidojn.

Nomo
----

Ĝi ricevis la nomon de la mita reĝo Kapaneo, patro de Steneloso, batalinto de la troja milito.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Listo de la Jupiteraj Trojanoj; el *Minor Planet Center* (angle)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
* Objekto ĉe *Space Reference* angle

| Antaŭe: | Listo de asteroidoj (24001 – 25000) | Poste: |
| --- | --- | --- |
| (24586) 4230 T-2 | **24587 Kapaneo** | (24588) 4733 T-2 |
**Johano de GERSON**, latine *Ioannes Gersonius* aŭ france *Jean de Gerson* (1363-1429) (n. en Rethel la 13-an de decembro 1363 - m. en Liono la 12-an de julio 1429) estis franca teologo kaj filozofo. Jean doktoriĝis pri teologio en Parizo en 1393. Jam fame konata, li sukcedis en 1395 kiel kanceliero de la universitato de Parizo al Pierre d'Ailly. Post la murdo de la duko de Orleano en 1408, li akuzis la dukon de Burgonjo, aŭtoro de la murdo kaj kondamnigis Jean Petit, lian defendanton. Lia firmeco manifestiĝis ankaŭ rilate al la eklezio: eĉ se lia sinteno estis radikala kontraŭ la doktrinoj konsiderataj kiel herezaj, kiel ekzemple en la koncilioj de Pizo kaj Konstanco, en kiuj li kontribuis por la morto de Jan Hus kaj de Ĥeronimo de Prago, energio li subtenis la rajtojn je memstareco de la Galikana Eklezio, batalis kontraŭ ĉia rilaksado de la ekleziaj moroj, pledis por la supereco de la koncilia povo de la epispokoj super la povo de la Papo kaj laborigis por meti finon al la Okcidenta skismo.

* Kategorio Johano de Gerson en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 395645
* GND: 118557866
* LCCN: n79108532
* VIAF: 100160310
* ISNI: 0000 0001 2145 048X
* LIBRIS: 188167
* SUDOC: 02738151X
* BNF: 11904748r
* ULAN: 500066828
* NLA: 35349007
* BIBSYS: 90594543
* NKC: ola2002158723
* ICCU: RAVV059891
* BNE: XX856409
 |
**Ignaco el Antioĥio la Diportanto**  (antikve-greke *Ἰγνάτιος Ἀντιοχείας ὁ Θεοφόρος*, *Ignátios Antioĥeías ho Theofóros*, † proksimume 107 en Romo) estis post sankta Petro kaj Eŭodio la tria episkopo de urbo Antioĥio.

Vivo
----

Laŭ *Eklezia historio* (II,2,22) de Eŭzebo de Cezareo, Ignaco venis post Eŭodio ĉirkaŭ la jaro 68. Teodoreto el Kyrrh (*Dial. immutab.* I,4,33a) asertas, ke rekte apostolo Petro mem destinis Ignacon sur episkopan tronon. Ignaco mem estis plej verŝajne martiro de apostoloj Petro kaj Johano. Sep dokumentoj, kiujn li verkis survoje al Romo, kie li estis suferonta la morton de martiro, kreas tre principan korpon de atesto pri la vivo kaj teologio de frua eklezio je interŝanĝo de la 1-a kaj la 2-a jarcento. Tio vicigas Ignacon inter apostolajn Patrojn kaj li estas konsiderata kiel sanktulo kaj de katolika eklezio kaj de ortodoksa eklezio.

### Morto

Principa momento en la vivo de Ignaco fariĝis lia arestigo far de romaj oficejoj. Tiuj esperis, ke lia ekzempla ekzekuto anticipos al plua disvastigado de kristanismo. Sed Ignaco en siaj leteroj kuraĝigis unuopajn ekleziajn komunumojn - li adresis al eklezioj en Efezo, Magnezio, Trallo, Filadelfio, Smirno kaj Romo kaj ankaŭ al Polikarpo, episkopo el Smirno.

De Sirio ĝis Romo sur tero kaj sur maro, tage nokte mi batalas kontraŭ bestaro. Mi estas katenita al dek leopardoj, al soldata taĉmento. Tiuj ĉi soldatoj, malgraŭ ke ili ricevas donacojn, kondutas ankoraŭ pli malbone. Ilia senrajteco estas por mi lernejo, sed mi ne estas pardonita per tio. (*Letero al romanoj*, 5,1)
Post la martiro de Ignaco en amfiteatro de Flavio estis liaj korprestaĵoj transportitaj reen ĝis Antioĥio kaj unue sepultitaj ekster remparo, por ke imperiestro Teodozio la 2-a transportu ilin en templon de diino Tyĥé, kiu estis transformita en kristanan templon inicita al Ignaco. En la jaro 637 liaj korprestaĵoj estis transportitaj ĝis la baziliko Sankta Klemento en Romo.

Verkoj
------

La Leteroj de Ignaco estas signifa atesto pri evoluo de kristana teologio. Ili havas nenian pripensitan planon, ili ja estis verkitaj haste. Ignaco estas unua kristana verkisto, kiu emfazigas loajalecon rilate al episkopo, kiu estas tiu, kiu gvidas la eklezion en konkreta urbo.

Dubindaj leteroj
----------------

En la 5-a jarcento la kolektaro de leteroj de Ignaco estis disvastigita je disputemaj leteroj, kiuj estis servontaj dum ardaj teologiaj diskutoj de tiu tempo.

Vidu ankaŭ
----------

* Antioĥio
* Martiro
* Apostolaj Patroj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ignaco el Antioĥio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Fatym: kolektaro de verkoj de Ignatio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 133553
* GND: 118555340
* LCCN: n50081749
* VIAF: 267432724
* ISNI: 0000 0003 8301 4274
* LIBRIS: 63290
* SUDOC: 026930072
* BNF: 11908181w
* NLA: 44714199
* BIBSYS: 90067000
* NKC: js20020122090
* ICCU: RAVV075412
* BNE: XX985996
 |
**Mary WEBB** (naskiĝis la 25-an de marto 1881 en Leighton, Shropshire; mortis la 8-an de oktobro 1927 en St Leonards-on-Sea, East Sussex) estis angla verkisto de la frua 20-a jarcento. Ŝiaj verkoj temas ĉefe pri la angla provinco Shropshire, kie ŝi naskiĝis kaj kiun ŝi ŝategis.

Biografio
---------

Mary Gladys Meredith vivis en Shropshire, provinco oriente el la Anglio kaj tuŝanta la Kimrio. ĝis sia edziniĝo. Tuj sia infanado, la naturo fascinas ŝin. La morto de sia patro kortuŝegis ŝin en 1909.

Ŝi edziniĝis kun Henri Webb, instruisto, en 1912. Ili loĝis en urbo dum du jaroj, sed ĉar Mary Webb ne povis vivi el la camparo, ili revenis en Shropshire, tie ili legomkulturis.

Ŝi tiam komencis verki. Sia unua romana *Golden Arrow* eliris en 1915, ĝi ricevis multajn laŭdojn, tamen ĝi ne riĉigis sia aŭtoro.
En 1921, ŝi ekloĝis en Londonon, tie ŝi verkis *Precious Bane* (esperante aperis , tiu libro estis iĝonta la pli faman de siaj verkoj.

Unu jaro post ŝia morto, estinta ĉefministro Stanley Baldwin, laŭdanta tiu romano, malkovrigis ĝin al mondo.

Bibliografio
------------

* *Golden Arrow* (Ora sego), 1915
* *Gone to the Earth* (Irinta al tero), 1917
* *Precious Bane* (Veneno kara), 1924

Esperante aperis
----------------

* *Veneno kara[*rompita ligilo*] (Precious bane).* Tradukis Grace Kirkwood.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Mary Webb en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Mary-Webb-societo Arkivigite je 2006-02-16 per la retarkivo Wayback Machine *(angle)*
*

Notoj
-----

1. ↑  *Veneno kara Arkivigite je 2006-02-02 per la retarkivo Wayback Machine (Precious bane).* Tradukis Grace Kirkwood.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 66208
* GND: 118806386
* LCCN: n80146177
* VIAF: 19685737
* ISNI: 0000 0001 0876 1558
* SUDOC: 027193802
* BNF: 11928954m
* MBA: a3359549-5fc3-4747-b202-a20899fb3c5d
* NLA: 36070824
* NDL: 00460357
* BIBSYS: 90145615
* NKC: xx0005943
* ICCU: CUBV162885
 |
Tombo de Bayer
**Konrad BAYER** (naskiĝinta la 17-an de decembro 1932 en Vieno, mortinta samloke la 10-an de oktobro 1964 sinmortigante) estis aŭstra verkisto. Li estis unu el la plej elstaraj avangardismuloj de la aŭstra literaturo.

Vivo
----

Post la abiturienta ekzameno li komencis komercistan trejnadon en 1951 kaj estis ĝis 1957 bankisto; paralele li artistis. En la ejoj de "art-club", forumo de la viena avangardismo li konatiĝis kun H. C. Artmann kaj Gerhard Rühm. Kune kun Oswald Wiener kaj la poste alveninta Friedrich Achleitner ili formis ekde la 1954 la t.n. Vienan Grupon, kiu inter 1957-59 havis la kulminan fazon. Bayer partoprenis ĉiujn prelegojn, la spektaklojn "literarische cabarets" kaj plurajn lingvoeksperimentajn komunajn laborojn, kion dokumentas la de Rühm eldonita antologio *Die Wiener Gruppe* (1967).

En 1963 Bayer publikigis kun Oswald Wiener memeldonante la verkon *starker toback. kleine fibel für den ratlosen*. La saman jaron surscenigitis lia unuakta teatraĵo *bräutigall und anonymphe* - antiteatraĵo kiel ĉiuj aliaj teatraĵoj de li, kiel *der analfabet, der berg*, (premiero 1963) aŭ *kasperl am elektrischen stuhl* (1962/63). Aperis ankaŭ en 1963 lia dumvive ununura libroeldono, nome la traktato *der stein der weisen*. Liaj ĉefverkoj, la du eksperimentaj romanoj *der kopf des vitus bering* (1965) kaj *der sechste sinn. texte* (1969) nur postmorte surmerkatigitis. Ambaŭ tekstoj pensigis onin pri la identecproblemoj de la aŭtoro. Li surscenejigis sian vivon mem kiel akton individuan-anarkian.

Dokumentajn trajtojn havas la eksperimentaj filmoj, kie Bayer kunlaboris, *mosaik im vertrauen* (1955; reĝisoro: Peter Kubelka), *sonne halt* (1959/60, reĝisoro Ferry Radax) kaj *am rand* (1963, reĝisoro kaj kameraisto Ferry Radax). Interesas ankaŭ sondokumentaĵoj, kiel *Konrad Bayer spricht Konrad Bayer: Der Kopf des Vitus Bering* (1973).

Eldonis lian kompletan verkaron en la 1977-a jaro Gerhard Rühm (noveldonoj 1985; lastaj prilaboroj en 1996).

Fons
----

Fischer, Cornelia: "Bayer, Konrad", en: *Microsoft Encarta 2007 Enzyklopädie*, Microsoft Corporation, 2006 (DVD)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Konrad Bayer en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Eseo pri Bayer kaj 'die zerschneidung des ganzen'
* Konrad Bayer ĉe AEIOU
* Konrad-Bayer-forumo Arkivigite je 2007-01-03 per la retarkivo Wayback Machine
* konrad bayer gesellschaft Arkivigite je 2021-01-21 per la retarkivo Wayback Machine
* Sciencaj ligiloj Arkivigite je 2013-01-10 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 527552
* GND: 118507753
* LCCN: n83210126
* VIAF: 31978
* ISNI: 0000 0001 0860 929X
* SUDOC: 028838572
* BNF: 120591316
* MBA: 6827843c-2ab0-449c-8900-3cb51439893f
* BIBSYS: 90271093
* RKD: 484708
* NKC: mzk2010612449
 |