recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Jangzia acipensero*
La **Jangzia acipensero** aŭ **Dabria acipensero** (*Acipenser dabryanus*) estas specio de fiŝoj en la acipensera familio, nome Acipenseredoj. Aliaj komunaj nomoj estas **Ĉiangjianga acipensero**, kaj **rivera acipensero**. Ĝi estas endemia de la Jangzirivera Baseno en Ĉinio. Ĝi estis fiŝaĵo de komerca gravo. Ties populacioj malpliiĝis draste, kaj en la komencaj 1980-aj jaroj, ĝi estis deklarita endanĝerita specio kaj ties komerca rikoltado estis malpermesita. Ĝi estis listita kiel draste endanĝerita specio fare de la IUKN ekde 1996 kaj ekde 2010 (eble formortinta) estis aldonita al ties statuso.

Tiu acipensero ŝajne atingis 2.5 m de longo, sed ĝi estis kutime multe pli malgranda. Ties korpo estas blu-griza supre kaj flaveca sur la ventro, kun kvin strioj de skvamoj. La kapo estas triangula kaj la muzelo estas longa kun la buŝo situanta en la suba parto. Estas du paroj de lipharoj.

Notoj
-----

1. 1 2  Zhuang, P. et al. (1997). Biology and life history of Dabry's sturgeon, *Acipenser dabryanus*, in the Yangtze River. *Environmental Biology of Fishes* 48(1-4), 257-64.
2. ↑   Qiwei, W. 2010. Acipenser dabryanus. In: IUCN 2013. IUCN Red List of Threatened Species. Versio 2013.1. Elŝutita la 15an de Oktobro 2013.  Alirita la 22an de Januaro 2016.
3. ↑  Froese, R. kaj D. Pauly. (Eld.) *Acipenser dabryanus*. FishBase. 2011.
4. ↑  Gao, X. et al. (2009). Threatened fishes of the world: *Acipenser dabryanus* Duméril, 1869. *Environmental Biology of Fishes* 85(2), 117-18.

* Kategorio Jangzia acipensero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Jangzia acipensero en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Insektaj mordoj kaj pikoj** okazas kiam insekto estas agitita, ĝenita kaj klopodas defendi sin mem pere de siaj naturaj defendomekanismoj, aŭ kiam insekto klopodas manĝi (suĉi) el la mordita persono. Kelkaj insektoj injekcias formikan acidon, kiu povas okazigi tujan haŭtoreagon ofte rezulte en ruĝeco kaj ŝvelado ĉe la vundita areo. Pikoj el fajrformikoj, abeloj, vespoj kaj vespegoj estas kutime kaŭzo de doloro, kaj povas stimuli danĝerajn alergiajn reagojn nome anafilakso por riskaj pacientoj, kaj kelkaj vespoj povas ankaŭ havi povegan mordon kune kun pikilo. Mordoj el moskitoj kaj puloj plej verŝajne kaŭzas pli jukadon ol doloron.

La haŭtoreago al insektaj mordoj kaj pikoj daŭras kutime ĝis kelkajn tagojn. Tamen en iaj kazoj la surloka reago povas daŭri ĝis du jarojn. Tiuj mordoj estas foje misdiagnozitaj kiel aliaj tipoj de nemortigaj aŭ kanceraj vundoj.

Notoj
-----

1. ↑   (March 1948) "Persistent "Insect Bites" (Dermal Eosinophilic Granulomas) Simulating Lymphoblastomas, Histiocytoses, and Squamous Cell Carcinomas", *Am J Pathol.* **24** (2), p. 367–387.

* Kategorio Insektaj mordoj kaj pikoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Jazak** (ankaŭ hungare), serbe **Јазак,** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojevodio, en distrikto Srem (regiono), en municipo de Irig.

Jazak situas en la mapo en la verda municipo
Preĝejo de Jazak

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 33  km²
* Koordinatoj: 45°06′10″N 19°46'01″E
* Alto super marnivelo: 251 m
* Loĝantaro: 1100
* Poŝtkodo: 22409
* Telefonprefikso: 22
* Aŭtokodo: RU

Situo
-----

Dobrodol situas sur deklivoj de Fruŝka Gora.

Historio
--------

La unua mencio pri la abatejo devenis el la 16-a jarcento. Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Aŭstrio-Hungario, al Szerém, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Dum la 2-a mondmilito la vilaĝo apartenis al tiam sendependa Kroatio. En 2002 loĝis en Dobrodol 1100 homoj, (1045 serboj (95 %), 27 ciganoj, 6 hungaroj, 5 jugoslavianoj, 4 kroatoj kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* ortodoksa preĝejo
* abatejo

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

* Kategorio Jazak en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Jazzmeile Thüringen** (laŭvorte: *Turingia ĵazmejlo*) estas sukcesa germana federaciŝtata ĵazfestivalo de tuta Turingio kiu okazas ĉiujare de la komenco de oktobro ĝis la fino de novembro kun ĝis 22 miloj da spektantoj.

Historio
--------

*Jazzmeile* estas organizata ekde 1992 fare de *AG Jazzmeile Thüringen*, interurba laborgrupo en kiu partoprenas 18 turingiaj municipoj. *LAG Jazz*, la ŝtata laborgrupo de turingiaj ĵazkluboj kaj ĵazistoj, troviĝas unuiĝinte ene de *AG Jazzmeile*. Administra direktoro kaj estro de programo estas Thomas Eckardt el Jena.

En 1994 okazis sub tiu ĉi titolo la unua komuna festivalo de la urboj Vajmaro kaj Jena, kiu kunigis lokan ĵazfestivalon de Jena kaj la Internacian Ĵazan Laborrenkontiĝon en Vajmaro. Tiu ĉi eta festivalo estis tuja sukceso, tiel ke en la sekvaj jaroj pli kaj pli multe da urboj aliĝis al tiu kunlaboro rezultigante la Turingian ĵazmejlon. Ĵazfestivaloj de aliaj grandurboj estis integritaj, kiel ekzemple la Internaciaj Sonneberg-Ĵazo-Tagoj, la Nordhausen-Ĵazo-Festivalo, la Altenburg-Ĵazo-Tagoj kaj la Ĵazo-Festivalo de Jena. Laborkunvenoj kiel ekzemple Internacia Ĵaza Laborrenkontiĝo Vajmaro ankaŭ okazas kiel parto de la Ĵazo-Mejlo. Ekde 1998 la festivalo estas administrita fare de plentempa projektestro. En decembro 2011, la projekto estis honorita per *Turingia Kulturpremio* pro siaj multjara kultura engaĝiĝo.

Organizantoj
------------

Nuntempe organizadas Liszt-muzikaltlernejo vajmara kaj la sekvaj urbo:

* Altenburg
* Arnstadt
* Apolda
* Bad Sulza
* Berga (Elster), Kulturhof Zickra
* Eisenach, Kulturfabrik Alte Mälzerei
* Erfurt
* Gera
* Gotha
* Ilmenau
* Jena
* Meiningen
* Nordhausen
* Saalfeld (Saale)
* Sonneberg (Internationale Sonneberger Jazztage)
* Vajmaro

Subteno venas i.a. de la Turingia ministerio pri edukado, sciencoj kaj kulturo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hejmpaĝo

Notoj
-----

1. ↑
2. ↑  Historio ĵazmelja inter 1992 kaj 2011
**Janusz Bogumił Kochanowski** (naskiĝis la 18-an de aprilo 1940 en Częstochowa, mortis la 10-an de aprilo 2010 en Smolensk) – pola juristo, estinta prezidanto de la fondaĵo "Ius et Lex", de 2006 ĝis 2010 ombudsmano.

Vivkuro
-------

Partoprenis la 2-an Ĝeneralklerigan Liceon nome de Romuald Traugutt en Ĉenstoĥovo. Finis Fakultaton de Juro kaj Administrado de la Varsovia Universitato. En 1980 doktoriĝis pri juraj sciencoj. Inter 1966–1990 lekciis en la fakultato kaj denove en 1997.

Inter 1980–1991 apartenis al la sendependiga movado Solidareco. De 1989 ĝis 1991 estis eksperto de la senata Komisiono de la Homaj Rajtoj kaj Laŭleĝa Regado. Ĝenerala konsulo de Pollando en Londono (1991 - 1995). En 2000 iĝis prezidanto de la fondaĵo kaj ĉefredaktoro de la revuo "Ius et Lex". En 2004 sen sukceso kandidatis flanke de politika partio Juro kaj Justeco al Eŭropa Parlamento en varsovia regiono.

Januare 2006 Sejmo elektis lin laŭ rekomendo de Juro kaj Justeco ombudsmano kaj Senato akceptis la kandidatecon. La 15-an de februaro 2006 ekoficis post ĵuro.

Pereis en la katastrofo de la pola aviadilo Tu-154M en Smolensk la 10-an de aprilo 2010.

La 16-an de aprilo 2010 distingita postmorte per la Komandora Kruco kun Stelo de la Ordeno de Polonia Restituta. La 20-an de aprilo enterigita militistomaĝe en familia sepultejo en Częstochowa.

Oktobre 2010 oni malkovris en Ĉenstoĥovo memortabulon sur la domo kie loĝis ĉe la str. Polska Organizacja Wojskowa 3.

* Kategorio Janusz Kochanowski en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 358714
* GND: 141052481
* LCCN: n87895352
* VIAF: 101950308
* ISNI: 0000 0000 7892 4618
 |
Vidaĵo de la jaĥtohaveno ekde la enveturejo; en la fono la muzikalejo
Ĉe la malsupra bildorando la jaĥtohaveno kun akvariego kaj miniatur-fervojejo, viciĝas Centro, Parko kaj Areno
**Jaĥthaveno Heinz Schleußer** estas jaĥthaveno ĉe la Rejn-Herne-Kanalo ĉe kanala kilometro 10,7 en la nova centro de Oberhausen.

Post naŭmonata konstruado la tiama federaciera prezidanto de Nordrejn-Vestfalio, Peer Steinbrück inaŭguris en 2004 la jaĥthavenon, kiu nomiĝas laŭ la sindikatisto samkiel urba kaj federaciera politikisto *Heinz Schleußer*. La havena areo disponigas sur 110 oble 70 metroj restadejojn por 60 jaĥtoj ĉe la kajomuro kaj je boatopontoj. Je akva profundeco de 3,50 ĉe la enveturejo ĝis 2,50 metroj en la malantaŭa parto ankaŭ pli grandaj boatoj povas albordiĝi. Al la servoinstalaĵoj apartenas interalie feko-forsuĉilo, gruo kun portokapablo de 3,2 tunoj, sanitarejojn kaj provizejojn. La jaĥthavenon financis Nordrejn-Vestfalio, Eŭropa Unio kaj la urbo Oberhausen.

Tuj apud la jaĥthaveno lokas akvariego, spionadomuzeo (en la ĉambroj de la eksa Miniatur-Fervojejo Oberhausen) kaj naĝejo. Mallonge antaŭe troviĝas la butikumejo CentrO, muzikalejo kaj Gasometro Oberhausen.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Jaĥtohaveno Heinz Schleußer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* La urbo Oberhausen pri la jaĥtohaveno
* Konstrufazoj de la jaĥtohaveno
* Retpaĝo de la jaĥtohaveno

51.4941466.882189Koordinatoj: 51° 29′ 39″ N, 6° 52′ 56″ O (mapo)
Dekoka-jarcenta spegulskribo en Ottoman Empire kaligrafio. Prezentas la frazon "Ali estas la vicreĝo de Dio" en ambaŭ direktoj. *Inversskribo*, alivorte spegulskribo, estas formita per skribado en la direkto kiu estas la inverso de la natura maniero por antaŭfiksita lingvo, tia ke la rezulto estas la spegula bildo de normala skribo: ĝi prezentiĝas normala kiam ĝi estas reflektita en spegulo. Ĝi foje estas uzita kiel ekstreme primitiva formo de ĉifro. La plej ofta moderna uzokutimo de inversskribo estas trovebla sur la fronto de ambulancoj, kie la vorto "AMBULANCO" ofte estas skribita en tre granda invers-teksto, tiel ke ŝoforoj vidas la vorton normale en sia retrospegulo.

Esplorado indikas ke la kapablo fari inversskribon estas verŝajne heredita kaj kaŭzita de maltipa lingvorganizo en la cerbo. Estas ne konata kiom multe da homoj en la populacio heredas la kapablon inversskribi (neformala aŭstralia gazeteksperimento identigis 10 verajn invers-skribantojn en legantaro de 65,000). La duono de la infanoj de homoj kun la kapablo heredis ĝin. Ekzistas pli da maldekstramanaj invers-skribantoj ol dekstramanaj, verŝajne ĉar maldekstramanaj homoj emas havi maltipajn lingvocentrojn en sia cerbo. 15% de maldekstramanuloj havas la lingvocentrojn en ambaŭ duonsferoj de sia cerbo. La kortekso (maldika tavolo de densaj cerbĉeloj kovranta la tutan cerbon) kaj mova vireto (rilatas al libervola movado) estas trafitaj per tio, povigante ilin legi kaj skribi inverse sufiĉe nature.

En eksperimento farita de la Fako de Neŭroĥirurgio en Hokajda Universitato-Lernejo de Medicino en Saporo, Japanio, sciencistoj proponis ke la origino de inversskribado venas de difekto kaŭzita tra neintencita cerbolezo aŭ neŭrologiaj malsanoj, kiel ekzemple esenca tremo, Parkinson-malsano, aŭ spin-cerebela degenero. Tiu hipotezo estis svatita pro la fakto ke tiuj kondiĉoj influas "neŭralan mekanismon kiu direktas la pli altan cerban funkcion de skribo per la talamo." Alia studo de la sama universitato malkovris ke difekto ne estas la sola kaŭzo. La sciencistoj observis ke normalaj infanoj montris antaŭsignojn de inverskribado lernante skribi, tiel konkludante ke nuntempe ekzistas neniu preciza metodo por trovado de la vera origino de inversskribo.

* Kategorio Inversskribo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Isabel Lucas
**Isabel Lucas** (29-an de januaro 1985 en Melbourne) estas aŭstralia aktorino.

Biografio
---------

Isabel Lucas plenkreskis, vivis en Cairns, Kvinslando, en Svislando kaj en la Nacia parko Kakaduo, en Norda Teritorio de Aŭstralio. Ŝi parolas angle, germane, france.

Lucas studis en la *Victorian College of Arts*, kiam ŝin malkovris la aktora agento *Sharron Meissner*, kiu proponis al ŝi anonci sin al rolo de *Kit Hunter* en la soap-opero *Home and Away*. Kvankam Lucas ne estis elektita por la rolo, sed ŝi tiel impresis la film-produktistojn, ke ili elpenis por ŝi ekstra la rolon *Tasha Andrews*. Ŝia rolo kiel *Tasha Andrews* estis la unua en la aŭstralia TV. Ŝi ankaŭ reklamludis por la dentopasto *Crest*.

Ŝi atingis internacian trarompon en 2009 en rolo de Alice en la dua parto de *Transformers* (*Revenge of the Fallen*).

Filmografio
-----------

| Jaro | Titolo | Rolo |
| --- | --- | --- |
| *2003-2006* | *Home and Away* | Tasha Andrews |
| *2009* | *Transformers* | Alice |
| *2009* | *The Pacific* | Gwen |
| *2009* | *The Waiting City* | Scarlett |
| *2009* | *The Cove* | mem |
| *2010* | *Daybreakers* | Alison Bromley |
| *2010* | *Red Dawn* | Erica |
| *2011* | *Immortals* | Athene |
|

Filmografio
-----------

* Kategorio Isabel Lucas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 386667
* GND: 142315923
* LCCN: no2010082211
* VIAF: 214149066601165601974
* ISNI: 0000 0001 1480 8949
* BNE: XX5018794
 |
dekstra
La **Instituto de Egipto** aŭ en franca origine **Institut d’Égypte** estis instruakademio fondita de Napoleono Bonaparte por plenumi esploradon dum sia Egipta kampanjo. Ĝi kunsidis la unuan fojon en la 24a de aŭgusto 1798 kun Gaspard Monge kiel prezidento, Bonaparte mem kiel vic-prezidanto kaj Joseph Fourier kaj Louis Costaz kiel sekretarioj. Ĝi havis 48 studentojn kaj imitis la funkciadon de la Institut de France en siaj sekcioj. Post la franca okupado ĝi estis translokigita al Aleksandrio en 1859, kie ĝi funkciis fare de fakuloj francaj, britaj kaj germanaj. La konstruaĵo de la Instituto ĉe la placo Tahrir en Kairo estis bruligita kaj detruita en la 17a de Decembro 2011 kiel parto de la Egipta revolucio kiu estis komencina en Januaro 2011.

Koordinatoj: 30° 02′ 32″ Nordo 31° 14′ 09″ Oriento﻿ / ﻿30.042164 °N, 31.235928 °O﻿ / 30.042164; 31.235928 (mapo)

Notoj
-----

1. ↑   (17a de Decembro 2011) "Amid army crackdown, Egypt’s richest library set on fire", *Egypt Independent*.  Alirita 11a de Marto 2012..
2. ↑  Jonathan Downs (Marto 2012). "Calamity in Cairo", *History Today* **62**, p. 5–6.  Alirita 11a de Marto 2012..

* Kategorio Instituto de Egipto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Jean-Dominique Bauby** (naskiĝis la 23-an de aprilo 1952 en Parizo - mortis la 9-an de marto 1997 en Garches) estis franca ĵurnalisto, aŭtoro kaj ĉefredaktisto de magazino *Elle*.

Vivo
----

En aĝo de 43 jaroj, la 8-an de decembro 1995, Bauby suferis gravegan apopleksion, pro kiu damaĝiĝis lia cerba trunko. Kiam li elkomatiĝis post dudek tagoj en hospitalo de Berck, li iĝis ne nur muta, sed komplete paralizita. Li povis nur palpebrumi per la maldekstra palpebro. Tiu rara fenomeno estas nomata enfermiteca sindromo. Pri tiu sperto verkis li – en tia paralizata stato – la libron *Le scaphandre et le papillon* („La skafandro kaj la papilio"). Li diktis la libron po unuopaj literoj, per palpebrumado, kiam oni montris la ĝustan literon en la alfabeto. Por tio oni uzis specialan alfabeton, kiu montris la literojn de la franca lingvo laŭ ties ofteco.

Bauby devis imagi la tutan libron enkape kaj dikti ĝin, literon post litero. La libro aperis la 6-an de marto 1997 en Francio; Bauby mortis nur tri tagojn poste je korinfarkto.

Li havis du infanojn kun Céline Desmoulins.

La libron filmigis usona reĝisoro Julian Schnabel, kaj ĉefaktoroj de Mathieu Amalric kaj Emmanuelle Seigner. La filmo estis prezentita en 2007.

Verko
-----

* *Le scaphandre et le papillon*. Robert Laffont, Paris 1997, ISBN 2-221-08172-2

* Kategorio Jean-Dominique Bauby en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 401554
* GND: 118085891
* LCCN: n95073892
* VIAF: 29529818
* ISNI: 0000 0001 2125 7743
* LIBRIS: 299480
* SUDOC: 026709406
* BNF: 11890566v
* NDL: 00675456
* NKC: xx0087268
* ICCU: RAVV101753
* BNE: XX1222981
 |
**Iolao** (helene **Ἰόλαος**, latine *Iolaus*) estis en la helena mitologio filo de Herakla duonfrato Ifikleso kaj lia edzino Aŭtomeduso.

Iolao (maldekstre)
tenas sagojn de Heraklo, dum la heroo (ekster bildo) batalas kontraŭ nemea leono, la batalon observas Hermeso (dekstre). Ilustraĵo kreita proksimume 500 a.K.Iolao estis forta kaj aŭdaca junulo, kiun Heraklo invitis por plenumi la duan taskon de la reĝo Eŭristeo. Temis pro mortigo de t.n. lerna Hidro, monstro, kiu detruis ĉion vivan ĉirkaŭe de la urbo Lerno en Argolando.

Kaj Iolao estis valora helpanto. Kiam Heraklo dehakis unu el naŭ drakaj kapoj de Hidro kaj sur ĝia loko elkreskis du novaj, Iolao bruligis proksiman arbaron kaj per brulantaj arbotrunkoj forbruladis la monstrajn kapojn kaj pro tio do ne povis elkreskadi la novaj kapoj. Li ankaŭ paralizis grandegan kankron, kiun por helpi al Hidro sendis la diino Hero, precipa malamikino de Heraklo.

Iolao restis amiko de Heraklo ankaŭ post tiu ĉi komuna batalo kaj eĉ kiam Heraklo plenumis siajn pluajn taskojn. Li ankaŭ dediĉis sin al lia edzino Megaro, tiagrade, ke li poste ekamis ŝin. Heraklo post reveno al li sian unuan edzinon lasis, ĉar tiutempe li mem jam serĉis ion alian.

Kiam multe pli malfrue Heraklo pro malfeliĉaj cirkonstancoj mortis per kruela morto, kiun preparis al li nescie lia dua edzino Dejaniro, Iolao prisetlis en Ateno kaj gardis tie Heraklajn posteulojn. Tiujn jam antaŭe persekutis mikena reĝo Eŭristeo, elpelis ilin el ilia familiara setlejo Tirinto, ĝis ili trovis azilon en Ateno. Eŭristeo la persekuadon daŭrigis ĝis ĉi tien.

Iolao malgraŭ sia progresinta aĝo preparis sin por milito. Petis Hilon, Heraklan filon, pruntedoni al li sian militan veturilon kaj petis diojn por momento redoni lian junaĝon. Dioj lian peton plenumis, super batalkampo descendis malhela nubo kaj kiam ĝi disiĝis, sur militveturilo brilis Iolao an plena forto en sia armaĵo. Eŭristeon li ĝisatingis, trudkaptis kaj katenitan venigis en Atenon. Kiam ekvidis Eŭristeon Alkmeno, Herakla patrino, ungogratis liajn okulojn kaj poste trapikis lin per ponardo.

Poste Iolao, dankema pri tiu momento, en kiu li venĝis ĉiujn suferojn kaj humiligojn, kiujn Heraklo kaj liaj infanoj de Eŭristeo atingis, Ioalo kontenta kaj sinfordona trankvile mortis.

### Eksteraj referencoj

* Kategorio Iolao en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Ioláos en la ĉeĥa Vikipedio.*
**Iosif Hodoș** [josif hodoŝ] estis hungaria rumana politikisto, parlamentano, juristo, unu el la fondintoj de Rumana Akademio (1866). Lia familia nomvarianto estis **Hodoșiu**.

Iosif Hodoș  naskiĝis la 20-an de oktobro 1829 en Bandorf (Transilvanio), li mortis la 9-an de decembro 1880 en Hungara reĝlando en Nagyszeben (nuntempa Sibiu en Rumanio).

Biografio
---------

Iosif Hodoș frekventis diversajn mezlernejojn en Transilvanio. Li travivis la Hungaran revolucion en 1848, kie li estis aktiva pri la rumanaj interesoj. Printempe li finis la gimnazion, poste li aranĝis rumanan trupon, sed tiu estis forpelita al Bukovino fare de Józef Bem. La rusa armeo arestis lin, sed li rifuĝis kaj iris al Bukareŝto, poste al Transilvanio, fine al Vieno, kie li studis juron. Li akiris jam juran diplomon en Padovo en 1854. Post la diplomiĝo li revenis al Transilvanio, kie li estis juristo, en 1858 li estis jam memstara notario. En 1861 li iĝis subdepartementestro. Inter 1865–1878 li estis parlamenta deputito de la hungara parlamento, kie li strebis por la rumanaj interesoj. Li edziĝis en 1867, baldaŭ li havis gefilojn.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* *Descriptio Moldaviae* - tradukaĵo
* *Incrementa atque Decrementa Aulae Otomanicae* - tradukaĵo
* *Románok és az erdélyi alkotmány* - studo, 1871
* parlamentaj paroladoj

Fontoj
------

* rumanlingva biografio
* hungarlingva biografio
* anglalingva biografio kun foto

* Kategorio Iosif Hodoș en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 591538
* GND: 1055485090
* LCCN: n84012888
* VIAF: 1401678
* ISNI: 0000 0001 0948 0264
* SUDOC: 167279777
 |
La insulo **Anvers** (ankaŭ insulo **Antwerpen** aŭ insulo **Antverpeno**) estas insulo en la Ĉeantarkto, antaŭ la bordo de la norda parto de la Antarkta duoninsulo (Lando de Graham).

La insulo Anvers estas la plej granda insulo de la arkipelago Palmer. Ĝi estas 74 km longa kaj 55 km larĝa kaj havas areon de 2432 km². La plej alta monto de la insulo estas la 2761 m alta Mount Français.

Inter la insulo Anvers en la okcidento kaj la insulo Wiencke en la sudoriento situas la Neumayer-kanalo, pejzaĝe ĉarmega markolo kun polusaj montaraj pejzaĝoj kaj apikaj deklivaj glaĉeroj.

Historio
--------

En 1830/32 la insulo Anvers estis ekvidita de John Biscoe. En 1873/74 Eduard Dallmann esploris la akvejojn ĉe la okcidenta bordo de la insulo kaj malkovris la golfeton *Hamburghafen* kaj la antaŭe situantaj insuloj Gossler kaj Rosenthal.

La nomon *Anvers* la insulo ricevis en 1898 de la Belgica-ekspedicio sub la gvidado de Adrien de Gerlache laŭ la franca nomo de la urbo Antverpeno en Belgio. La unua ekspedicio de Charcots esploris en 1904 la sudokcidentan bordon de la insulo Anvers.

Sur la insulo Anvers troviĝis de 1955 ĝis 1958 la brita stacio N. Post fino de la geologiaj kaj geodeziaj laboroj la stacio esti luis en la jaro 1963 al la Usona Palmer-stacio, kiu situas proksime. La usonaj esploristoj uzis la stacion ekde 1965 kiel biologia laboratorio. Ĉe renovigaj laboroj fare de la British Antarctic Survey (BAS) la konstruaĵo forbrulis la 28-an de decembro 1971, tiel ke ankaŭ la bazo por la subteno de la aertransporto foriĝis. ĉi tiu parto de la aktivaĵoj estis transigita en 1973 al la insulo Adelaide (stacio T de BAS), post kiam ankaŭ la varfo por surskiaj aviadiloj iom post iom pli malfacile  fariĝis uzeblaj.

En la arkta somero 1990/91 la ankoraŭ restinta rubo kaj defalaĵoj estis forigita enkadre de United States Antarctic Program, nur la betonfundamentoj restis.

Referencoj
----------

1. ↑  John Stewart: *Antarctica – An Encyclopedia*. vol. 1, McFarland & Co. Jefferson und London 2011, ISBN 978-0-7864-3590-6, p. 67
2. ↑  UNEP Islands Arkivigite je 2013-05-01 per la retarkivo Wayback Machine angle
3. ↑  *Mount Français* sur *Peakbagger.com* angle
4. ↑  BAS

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Insulo Anvers en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arthur Rundle: Snow accumulation and ice movement on the Anvers Island[*rompita ligilo*]
**Michigan Central Station** (**Michigan Central Depot** aŭ **MCS**) ~ *Miĉigena Centra Stacio* estas grandega fervoja stacidomo en Detroit, Usono, konstruita de 1910 ĝis 1913, siatempe plej alta stacidomo de la mondo. Ĝi estas rezervita je monumenta protekto, sed jam ekde jarcentoj ĝi ne estas uzata. 

Ĝi troviĝas en la Corktown-distrikto de Detroit, proksime al la Tiger-stadiono kaj la Ambassador Bridge, ĉ. 3,2 km sudokcidente de la interna urbo. Antaŭ la konstruaĵo troviĝas granda parko, la „Roosevelt Park". Oni esperis, ke la konstruaĵo helpas la progreson de la ĉirkaŭo, sed tio ne okazis. La izolita, sed grandega (18 etaĝoj) konstruaĵo estas listigita ekde 1975 en „National Register of Historic Places". 

La stacidomo estis neniam eluzita kaj post disvastiĝo de la aŭtomobiloj, ĝi neglektiĝis. En 1967 okazis fermo de la ĉefenirejo, la stacidoma restoracio, vendejoj. En 1975 oni malfermis denove la ĉefenirejon kaj la atendejon, en la 1980-aj jaroj, la konstruaĵo estis multfoje vendita unufoje je malpli ol 80.000 $. Ekde 1996 ĝi estas posedaĵo de Controlled Terminals Inc. 

La urba konsilantro decidis en 2009 pri malkonstruo de la stacidomo, sed civitana malobeo, protesto sukcese baris tion.

De 25 jaroj, la konstuaxjo estas loĝejo, ludejo por vandasloj, senhejmuloj, grafitiistoj, kaj bandoj. Krom tio, la ejo estas uzata por filmoj (Transformers, La insulo, Four Brothers kaj 8 Mile) kaj devinda ejo por eksterlandaj fotistoj (vidu ankaŭ Michigan Theatre).

* Kategorio Michigan Central Station en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 371188
* VIAF: 305155155
 |
**La Chaîne Parlementaire** - "la parlamenta kanalo" - estas franca televida kanalo kaj novaĵelsendanto. Ĝi estas kreita kaj finance subtenita de la franca registaro kaj apartenas al la Franca Parlamento. La kanalo kreigis la 2-an de oktobro 1993 je la nomo *Canal Assemblée nationale* kaj havas sian nunan nomon ekde la 30-a de decembro 1999. Ĝi estas funkciigita fare de du apartaj kaj sendependaj programfirmaoj, ĉiu dissendante sian propran parlamentan kanalon: *LCP - Assemblée nationale* (do "LCP - Nacia Asembleo") kaj *Public Sénat* (do "Publika Senato"), kiuj dividas la elsendotempon.

En 2006 la kanalo estis unu el ok televida institucioj, kiuj kune kreis la francan 24-horan tutmondan satelitan novaĵelsendanton *France 24*. Ĝis la nuntempo la kanalo *La Chaîne Parlementaire* kun la aliaj sep fondaj institucioj kontribuas programojn al la tutmonda satelita novaĵelsendejo.

Vidu ankaŭ
----------

* informa televidkanalo

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala retejo de la kanalo de la Nacia Asembleo de Francio ("LCP")
* oficiala retejo de la kanalo de la Senato de Francio ("Publika Senato")
**Jarque de Moncayo** [ĤARke demonKAĝo] (ĝis 2018 nur **Jarque**) estas municipo de Hispanio, en la sudo de la komarko Aranda kies ĉefurbo estas Illueca, en la sudokcidento de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono).

Geografio
---------

Kastelo.
Jarque de Moncayo estas municipa teritorio en la sudo de la komarko Aranda, kie ĝi estas sude de Oseja, oriente de Aranda de Moncayo, kaj okcidente de Gotor.

La loĝloko Jarque de Moncayo mem estas je 93 km sudokcidente de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo, sur 631 msm en la Iberia Sistemo, ĉe la valo de la rivero Aranda ĉe la montaro Virgen. Ĝi estas alirebla laŭ la ŝoseo A-1503 laŭ kiu ĝi estas inter Aranda de Moncayo nordokcidente kaj Gotor sudoriente, kiu estas pli proksima.

Historio
--------

Alfonso la 1-a definitive konkeris la areon en 1122 post la konkero de Tarazona kaj Calatayud. En 1147 la loko estis menciita literumita latine *Siarchum*. La loĝantaro estis ĉefe de mudeĥaroj kaj poste de moriskoj. Krome estis ankaŭ juda komunumo. En la sekvaj jarcentoj regis la lokon nobelaj gravuloj. En 1285, Jarque dependis de Guillén de Alcalá, kiu defendis la landlimon ĉe Tarazona pro ordono de Petro la 3-a. La kastelo probable estis starigita meze de la 14-a jarcento kaj ties konstruado estis atribuita al Lope Fernández de Luna, ĉar fine de la 13-a jarcento Jarque estis unu de la ŝtatoj aligitaj al la familio Ferrench de Luna. En 1382 ĝi ekdependis de la familio Urrea — dokumentita ekde la 12-a jarcento — kaj poste de la grafoj de Aranda.​

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento, kaj same en Jarque de Moncayo kie oni plialtiĝis el 1 487 loĝantoj en 1910 ĝis ĉirkaŭ la 3 000 loĝantoj ĝis la 21-a jarcento kiam oni iomete malaltiĝis ĝis nunaj 413 loĝantoj en 2021. Evidente elmigrado ĝenerale foriris al industriaj aŭ pli viglaj areoj kiel Zaragozo, kaj Calatayud.

Aktualo
-------

Tradicia bazo de ekonomio estis agrikulturo (cerealoj, olivarboj, migdalarboj), kaj brutobredado (kortobirdoj, ŝafoj kaj porkoj), ŝuindustrio kaj sekva nutrindustrio (ĉefe vinproduktado); tekstila industrio konvertiĝis en ŝu-industrio. Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo.

Altiraĵoj estas la preĝejo, la kastelo, la ermitejo, kaj naturaj lokoj ĉefe ĉe la rivero.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Zaragozo

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Jarque de Moncayo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 803747
* VIAF: 316735079
 |
*Duobla portreto* konata kiel *Arkitekto Jean-Rodolphe Perronet kaj sia edzino*, de Alexandre Roslin (1759). Muzeo de Belartoj de Gotenburgo.
**Jean-Rodolphe PERRONET** (Suresnes, 27-a de oktobro 1708 – Parizo, 27-a de februaro 1794) estis franca inĝeniero kaj arkitekto, konata pro siaj multaj desegnoj de pontoj kaj ĉar estis la fondinto kaj unua direktoro de la *École des ponts et chaussées* de Parizo (Altlernejo pri pontoj kaj ŝoseoj).

En 1747 li estis nomumita direktoro de la korpuso de reĝaj desegnistoj (*Bureau des dessinateurs du Roi*), kaj laboris poste en la fama *École des ponts et chaussées*, kies fondinto kaj unua direktoro li estis, kaj kie li havis kiel helpanton la inĝenieron Gaspard de Prony. Dum tiu periodo de sia vivo li korespondis kun la svisa pontokonstruisto Charles Labelye.

Krome, li kontribuis al la redaktado de la Enciklopedio (la *Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers*, eldonita inter 1751 kaj 1772 sub la direktorado de Diderot kaj de d’Alembert), per du artikolok, titolitaj "Pompe à feu" kaj "Épinglier" (Varmopumpilo kaj radostirilo?).

Notoj
-----

1. ↑   F.-P.-H Tarbé de Saint-Hardouin (1884), *Notices biographiques sur les ingénieurs des ponts et chaussées*, p. 29.
2. ↑   Tomo II, Artikolo «(Art de l') Epinglier», p.450-478.

* Kategorio Jean-Rodolphe Perronet en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 597248
* GND: 124013090
* LCCN: no90009079
* VIAF: 14798553
* ISNI: 0000 0000 8015 1845
* SUDOC: 029307821
* BNF: 12096154z
* ULAN: 500017963
* BIBSYS: 5094477
* NKC: mzk2010575903
* BNE: XX1068893
 |
**Jean CHACORNAC** (naskiĝis la 21-an de junio 1823 en Liono, mortis la 23-an de septembro 1873 en Villeurbanne) estis franca astronomo.

Filo de malriĉa familio, li komencis kiel komizo en ĉiovendejo de Marsejlo. En 1851, li ekkonis Benjamin Valz, direktoro de la observatorio de Marsejlo. En tiu observatorio li lernis pri astronomio, kaj iĝis la adjunkto de Benjamin Valz. En 1854, Urbain Le Verrier nomumis lin helpanto astronomo en la observatorio de Parizo.

Li partoprenis al la misio al Hispanio por observi la suneklipson de 18-a de julio 1860; sed lia malbona farto trudis lin foriri el la observatorio de Parizo en 1863. Li instaliĝis en Villeurbanne kie li faris konstrui malgrandan observatorion kun lorno kaj teleskopo kiujn li mem fabrikis.

Malkovroj
---------

**Asteroidoj malkovrataj : 6**| 25 Foceo | 6-a de aprilo 1853 |
| 33 Polimnio | 28-a de oktobro 1854 |
| 34 Circo | 6-a de aprilo 1855 |
| 38 Ledao | 12-a de januaro 1856 |
| 39 Leticio | 8-a de februaro 1856 |
| 59 Elpiso | 12-a de septembro 1860 |

La 13-an de majo 1952 li malkovris novan kometon, kaj sin dediĉis al la serĉode "malgrandaj planedoj". Por tio li mapis en sia *Atlas Écliptique* (Ekliptika Atlaso) ĉiujn stelojn proksimajn de la ekliptiko ĝis la 13-a videbla magnitudo.

La 20-an de septembro 1952 li ekvidis novan asteroidon, nesciante ke, la 19-an jam malkovris ĝin Annibale de Gasparis en Napolo. La asteroido tamen ricevis la nomon "Masalion", antikva nomo de Marsejlo.

Inter 1853 kaj 1860 li malkovris 6 asteroidojn (la unuan, Foceon, en la observatorio de Marsejlo, la 5 aliajn en la observatorio de Parizo).

Li ankaŭ malkovris la objekton NGC 1988 en la Taŭro kaj, ekde 1863, li studis la sunmakulojn de sia observejo de Villeurbanne.

Honoroj
-------

En lia honoro, oni donis lian nomon al:

* La luna kratero Chacornac,
* La asteroido 1622 Chacornac.

Noto kaj referencoj
-------------------

1. ↑  JPL Small-Body Database Browser 1622 Chacornac (1952 EA) (angle)

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio:Malkovrita de Jean Chacornac

Eksteraj ligiloj
----------------

* france Jean Chacornac, el *Imago Mundi*
**Insulo Gourdin** estas la plej granda insulo (124 ha) en grupo de insuloj kaj rokoj 2 km norde de Prime Head, la norda pinto de la Antarkta Duoninsulo. Ĝi estis malkovrita de franca ekspedicio, 1837–40, sub kapitano Jules Dumont d'Urville, kaj nomita de li mem laŭ *Ensign* Jean Gourdin de la ekspedicia ŝipo *Astrolabe*. La insulo estis reidentigita kaj mapita de la Antarkta Ekspedicio de 1945–47.

Grava Birda Areo
----------------

La insulo estis identigita kiel Grava Birdareo (GBA, IBA) fare de BirdLife International ĉar ĝi eltenas grandan reproduktan kolonion de ĉirkaŭ 14,000 paroj de Adelia pingveno, same kiel ĉirkaŭ 550 paroj de Papua pingveno.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de Antarktaj kaj Ĉeantarktaj insuloj

Referencoj
----------

1. ↑  gnis, antarid, id = 5890, Gourdin Island, alirita la 2012-05-02.
2. ↑   (june 1995) *Geographic Names of the Antarctic*. United States Board on Geographic Names.
3. ↑   Gourdin Island. *BirdLife data zone: Important Bird Areas*. BirdLife International (2013). Alirita 2013-01-01.

Koordinatoj: 63° 12′ S 57° 18′ U﻿ / ﻿63.200 °S, 57.300 °U﻿ / -63.200; -57.300 (mapo)
Jean Charles de Menezes
**Jean Charles de MENEZES** (nask. 7-an de januaro de 1978; mortis 22-an de julio 2005) estis senkulpa viktimo de kontraŭterora engaĝo de la Londona Polico.

La 27-jara viro estis elektrikisto, brazilano, kiu vivis jam tri jarojn en Londono.

La 22-an de julio li ekveturis al la laborejo, sed lin sekvis kaŝe policanoj, ĉar lia adreso (domo kun multaj loĝantoj) estis trovita en dorsosako de teroristo. Li surhavis en la varmo ĝinzan veston, mantelon kaj tion trovis la policanoj suspekta (polico asertis, ke li surhavis ramburitan, varman (t.e.) vintran mantelon). Kvankam la Metroa Polico asertis, ke li transsaltis barilon kaj kuris, tio estis mensogo. Menezes ne sciis, ke la policanoj sekvas lin, prenis eĉ senkostan gazeton. Li jam sidis, kiam oni batis lin surtenen kaj pafis 7-foje en lian kapon kaj unufoje en la ŝultron.

La tuta mondo kondamnis la agon de la polico, sed la polico defendis sian politikon, agmanieron.

La murda afero okazis unu tagon post novaj eksplodoj en la londona metroo, du semajnojn post la murdaj teroratakoj samloke.

* Kategorio Jean Charles de Menezes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 49614
* LCCN: n2007214908
* VIAF: 19145231
 |
**Jatoj** en diversaj tiparoj cirilaj. La du unuaj estas majusklaj, la du lastaj estas minusklaj.
Glagolica *jato* en la kroata stilo anguleca.
**Jato** (ruse *ять*) estas slavona litero, la 32-a en Kirilico kaj la 33-a en Glagolico, kiu krome estis uzata antaŭe en la bulgara lingvo, la rusa lingvo kaj la ukraina lingvo. Kvankam ĝi ne estas uzata en nuntempaj lingvoj, ĝi ekzistas en Unikodo kun kodoj U+0462 Ѣ majuskla, U+0463 ѣ minuskla (la nombroj estas deksesumaj). Sed ne multaj tiparoj havas ĝiajn signobildojn.

Ĝi estis vokalo, kun prononco meza inter *i* kaj *je*.

En la jaro 1917-a estis decidite plisimpligi gramatikon de la rusa lingvo. Kelkaj literoj, inkluzive jaton, estis forigitaj. Realigo de la reformo daŭris kelkajn jarojn, la Rusia Akademio de Sciencoj ĉesis presi jaton en siaj eldonaĵoj nur en la jaro 1924-a.

Tiuepoke en Rusio okazis revolucio, pro kio multaj homoj elmigris el la lando. En ilia menso la reformo de la lingvo asociiĝis kun la revolucio. Ili ŝatis nek la duan, nek pro tio la unuan. Kontraŭkomunista propagando eĉ diris ke bolŝevikoj forigis la literon ĉar ĝi similis al kruco aŭ kirko, sekve estis "tro kristana". Tial la rusaj elmigrintoj plu uzis la literon ekster Rusio ĝis ĉirkaŭ 1950.

Post la Revolucio la vorto "jato" estis uzata ruslingve en idiomaĵoj. Por la subtenantoj de la reformo «Aĵo estas kun jatoj» signifis ke «Aĵo estas arkaika»; sed samtempe, la populara dirmaniero «На ять!» (t.e. «Jate!») estis uzata kiel admira esprimo («Bonege!», «Eminente!»). Post la falo de Sovetunio iuj nostalgiis pri la antaŭrevolucia ortografio kaj ties «blanka cigno, la litero jato». Jatoj aperis en iuj nostalgiaj stratŝildoj (iom simile al la gotikaj stratŝildoj okcidentaj), aperis vodko «Jato» ktp.

* Kategorio Jato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Koordinatoj: 57° 38′ 41″ N 22° 08′ 45″ O﻿ / ﻿57.64472 °N, 22.14583 °O﻿ / 57.64472; 22.14583 (mapo)

**Irbe** estas rivero en Latvio, kiu longas 32 kilometrojn de kunfluejo de riveroj Stende kaj Rinda en distrikto Ventspils. Ĝi fluas ĉefe paralele al la maro, estante apartigita de ĝi per strio de dunoj. Enfluas en la Balta Maro. Riverdeklivo estas 8 m (0,25 m/km), ĉiujara drenaĵo 0,5 km³, averaĝa trafluo 15,5 m³/s. La plej alta monata fluo estis observita en aprilo - 36 m³/s, la plej malalta en aŭgusto - 3,29 m³/s.

Vojo
----

La fluo de Irbe estas ebena, sen faloj kaj sojloj. Granda parto de la rivero estas reguligita. La mezo de la rivero estas forte serpentuma, kun multaj malnovaj riverbrakoj kaj insuletoj.

En la lastaj 5 km la rivero estas larĝa kaj preskaŭ tute senflua. Ĉe la marbuŝo, la Irbe formas 2 km longan sablojeton. La enfluejo ŝanĝas sian lokon kaj aspekton ĉiujare. La Irbe fluas laŭ la Marborda Malaltebenaĵo paralele al la maro, do ĝiaj bordoj kaj lito estas sablaj. La rivero estas apartigita de la maro per la tipa duna pejzaĝo de tiu ĉi marbordo, kiu videblas ankaŭ ĉe la dekstra bordo. La bordoj estas krutaj, kolapsiĝis, kaj multaj arboj falis en la riveron.

Nur 0,8% de la basena areo estas urbanizitaj kaj 21,4% estas agrikultura tero, la resto estas arbaroj kaj marĉoj. La nura vilaĝo ĉe la rivero estas Lielirbe ĉe ĝia buŝo. Irbe kutimis esti en la kontrolzono de la soveta armeo, do la antaŭe loĝata areo estis forlasita. Proksime al la rivero en Irbene estas la antaŭa armea radaro, kiu nun estas uzita fare de la Ventspils Centro de Radio-Astronomio. Sur la dekstra bordo de la rivero kaj ĉe la enfluejo de la maro estas naturrezervejoj.

Laŭ la datumoj de la mezo de la 20-a jarcento, la rivero estas hejmo de ezokoj, perkoj, plotoj, angiloj, printempe vimboj, aŭtune salmoj kaj brunaj trutoj.

La rivero estas ofte uzata por facila boatado.

### Fluo en kilometroj

Fluo| Kilometrojde la enfluo | Alteco (m) | Deklivo(m/km) | Loko |
| --- | --- | --- | --- |
| 312827221550 | 5,55,25,14,52,20,30 | 0,10,10,10,30,20,1— | Kunfluejo Rinda kaj StendeEnfluejo de Dižgrāvis apud VičakiLigna ponto apud Irbene>Malnova ligna ponto apud LūžņaMiķeļtornis 2 km nordeLielirbe pontoEnfluejo en maro |

Alfluantoj
----------

* Maldekstra: Dižgrāvis (12 km).
* Dekstra: nenia.

Bildoj
------

* Irbe kaj Balta Maro.Irbe kaj Balta Maro.
* Boatado en Irbe.Boatado en Irbe.
* Malsamaj bordoj.Malsamaj bordoj.
* Enfluejo matene.Enfluejo matene.
* Proksime de Miķeļtornis.Proksime de Miķeļtornis.

Referencoj
----------

1. ↑  Datumbazo de loknomoj
2. ↑  Latvijas ģeogrāfijas atlants - Latvia geografia atlaso. "Jāņa sēta", 2020
3. 1 2 3  Copeslapa. Irbe (latve)
4. 1 2  Priskribo de la baseno de Irbe (de la regularoj de la Kabineto de Ministroj) (latve)
5. ↑  Latvijas Padomju Enciklopēdija - Latva Soveta Enciklopedio, v. 4, p. 329.
6. ↑  Latvijas PSR Mazā Enciklopēdija - Latva Malgranda Enciklopedio, v. 1, p. 668.
7. ↑  Upesoga. Irbe, Rinda, Stende (latve, estone)

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 754804
 |
**Jej,** aŭ *Yei* estas grandurbo, diocezo kaj universitata urbo en Sud-Sudano. La urbanoj preferas nomi ĝin malgranda Londono pro ĝia kosmopolita naturo.

Mapo pri unueca Sudano, kie Jej estas trovebla en la plej suda parto (kie estas Sud-Sudano)

Bazaj informoj
--------------

* Koordinatoj: 04° 06′ N 30° 40′ O﻿ / ﻿4.100 °N, 30.667 °O﻿ / 4.100; 30.667 (mapo)Koordinatoj: 04° 06′ N 30° 40′ O﻿ / ﻿4.100 °N, 30.667 °O﻿ / 4.100; 30.667 (mapo)
* Areo:  km²
* Loĝantaro: 128.880 (en 2012)
* Supermara alteco: 830 m
* Horzono: UTC +3 h

Geografio
---------

Jej situas sur altebenaĵo en la suda parto de la lando. Demokratia Respubliko Kongo troviĝas 30, **Ĵubo** 134, Vav 499, Ĥartumo 1295 km.

Historio
--------

En Yei en 1915 estis malgranda bazo de britoj. En la 1980-aj jaroj rifuĝintoj alvenis el Ugando. Spite tion la urbo iĝis oportuna semajnfina feriejo kaj evoluis tondre. En 1997 kaj 2005 denove okazis konfliktoj, tial denove alvenis rifuĝintoj.

Ekonomio
--------

Pro la interna milito en Jej la infrastrukturo, komerco kaj industrio estas pli malbona, ol antaŭe. La urbo estas ĉirkaŭitaj per abundaj kamparoj, kie oni produktas kafojn kaj maniokojn. Supozeble estos vigla bazarado kun Ugando kaj D.R. Kongo.

Vojo en Jej

Trafiko
-------

El Jej ĉefvojoj kuras al Ĵubo kaj Demokratia Respubliko Kongo, krome estas 2 malpli gravaj vojoj, unu el al Ugando ĝi estas riparata.

Klimato
-------

En Jej la averaĝa temperaturo varias inter 24 kaj 29 °C. La varmo en februaro kulminas, en aŭgusto malkulminas. Jare pluvas ĉ. 1400 mm. La pluvo kulminas en aŭgusto kaj en januaro malkulminas.

Fontoj
------

* Angla Vikipedio
* mapo, distancoj Arkivigite je 2022-04-03 per la retarkivo Wayback Machine
* loĝantaro
**Iregua** [iREgŭa] estas rivero en norda Hispanio, alfluanto de la rivero Ebro. Ekde sia ekfluejo en la montaro Sierra de Cebollera (Hoyos de Iregua) ĝis sia enfluejo, ĝi trapasas de sudo norden la regionon Rioĥo. Ĝi estas 62,5 km longa kaj ties baseno okupas 663 km².

Ĝi trapasas, laŭ tiu ordo, la loĝlokojn Villoslada de Cameros, Villanueva de Cameros, Pradillo, Torrecilla en Cameros, Viguera, Nalda, Albelda de Iregua, Alberite, kaj Villamediana de Iregua, ĝis enfluejo ĉe Logronjo. La ekfluejo estas je 1900 m.s.m. dum la enfluejo estas je 365 m.s.m.

Ĝi enhavas du akvorezervejojn: nome Pajares kaj González-Lacasa. Tiu lasta liveras trinkakvon al 60% de la rioĥa loĝantaro.

Etimologio
----------

Ĝia nomo devenas de la eŭska "erroka", varianto de *erreka* tradukebla al ravino aŭ rivereto. Tiu nome aperas en la mezepoka dokumentaro laŭ la jenaj literumadoj: "Erroca" en 931, Eiroka en 924, Irriguam ĉirkaŭ la jaroj 917-925, rivo de Iroga 1040, Iruega / Iroga 1044, Iroga 1054, Erueka 1063, Eiroca ĉirkaŭ 1094-1108, Iroga ĉirkaŭ 1100, riuus de Eroga 1135, Hiroga 1165, Eyrocam 1167, Iroca 1185, Iruega 1187, Iregua 1187, in Riuo Iroce 1200 ktp.

Notoj
-----

1. ↑  REPERTORIO BÁSICO DE TOPONIMIA EUSKÉRICA EN LA RIOJA, AZNAR MARTÍNEZ - Biblioteca Gonzalo de Berceo Alirita la 7an de Aŭgusto 2017 en la retejo www.vallenajerilla.com

* Kategorio Iregua en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 796184
* BNE: XX454021
 |
**Jean Théodore DELACOUR** (26-an de septembro 1890 - 5-an de novembro 1985) estis usona ornitologo de franca origino. Li estis fama por ne nur malkovri sed ankaŭ bredi kelkaj el la plej maloftaj birdoj en la mondo. Unu el la birdoj kiujn li malkovris estis la Imperia fazano, poste rezultita hibrido inter la Vjetnama fazano kaj la Arĝenta fazano.

Delacour estis naskiĝinta en Parizo en riĉa familio kaj kreskis ĉe la familibieno en Pikardio kie li iĝis interesita pri Birdobredado kaj establis privatan bestoĝardenon. Li ĉeestis bonajn lernejojn kaj atingis doktorecon en biologio de la Université Lille Nord de France (Universitato Liljo-Nordo de Francio). Li deĵoris en la franca armeo dum la Unua Mondmilito, milito kiu detruis la familibienon, same kiel mortigis lian nuran pluvivan fraton. Movante al Biendomo Clères en Normandio, li kreis duan bestoĝardenon, poste donacante ĝin al la Nacia Muzeo de Natura Historio en 1967. Li iris al multaj sciencaj ekspedicioj al Hindoĉinio, precipe Vjetnamio, same kiel al Venezuelo, la Gujanoj kaj Madagaskaro.

Dum la Dua Mondmilito Delacour vivis en Usono, laborante kiel teknika konsultisto pri la Bronx Zoo same kiel pri birda sistematiko ĉe la Usona Muzeo de Naturhistorio. En 1952 li iĝis direktoro de la *Los Angeles County Museum of History* (Los-Anĝelesa Distriktmuzeo de Historio Scienco kaj Arto), demisiante en 1960. Poste li disigis sian tempon laŭsezone, pasis someron ĉe sia biendomo ĉe Clères en Francio, kaj travintradon en Usono, plejparte en Los-Anĝeleso.

Bibliografio
------------

Same kiel multaj artikoloj en la ornitologa literaturo, kelkaj libroj verkitaj aŭ kunaŭtoritaj de Delacour estas la jenaj:

* 1931 - *Les Oiseaux de L'Indochine Française* (4 vol)
* 1945 - *Birds of the Philippines* (kun Ernst Mayr)
* 1947 - *Birds of Malaysia*
* 1951 - *The Pheasants of the World*
* 1951-64 - *The Waterfowl of the World* (4 vol)
* 1959 - *Wild Pigeons and Doves*
* 1966 - *The Living Air: The Memoirs of an Ornithologist* (membiografio)
* 1973 - *Curassows and Related Birds* (kun Dean Amadon)

Referencoj
----------

* Mayr, Ernst. (1986). In Memoriam: Jean (Theodore) Delacour. *Auk* **103**: 603-605.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Jean Delacour en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Nekrologo el Ernst Mayr Arkivigite je 2007-03-16 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 387685
* GND: 1053312318
* LCCN: n85804922
* VIAF: 49234101
* ISNI: 0000 0001 2131 8622
* LIBRIS: 328470
* SUDOC: 083659234
* BNF: 11989892c
* NLA: 36215401
* NKC: xx0282242
* BNE: XX897721
 |
La **Insuloj de Reĝino Elizabeto** (angle *Queen Elizabeth Islands*) formas la nordan parton de la Kanada arkta insularo. Politike, ili apartenas al teritorio Nunavuto kaj etparte al la Nordokcidentaj teritorioj. Ili havas surfacon de 400 000 km² kaj estas grandparte neloĝataj.

Historio
--------

La insulojn malkovris - post la indiĝenoj - William Baffin, kiu penetris la insulan regionon en 1615–1616. William Edward Parry 200 jarojn poste (1819-1820) atingis la insulojn, serĉante la nordokcidentan pasejon. Oni nomumis post li la insulojn al **insuloj Parry** ĝis 1954, kiam oni ŝanĝis la nomon je estimo de reĝino Elizabeto. La mapado de la areo okazis ĉefe en la 19-a jarcento per ekspedicioj (John Franklin, Otto Sverdrup). Ekde la 1960-aj jaroj, oni boris multloke sur la insulo por nafto.

Geografio
---------

La **Kanalo Parry** aŭ **Markolo Parry** kaj en angla *Parry Channel* estas natura akvovojo tra la centra Kanada arkta insularo. Ties orientaj du trionoj kuŝas ĉe la teritorio de Nunavuto, dum ties okcidenta triono (okcidente de la meridiano 110a Okcidente) kuŝas en la Nordokcidentaj Teritorioj. Ĝi itineras oriente okcidenten, konektante la akvojn de la Bafina Golfo en la oriento kun tiuj de la Beaufort-maro okcidente. Ties orienta pinto estas la nura praktika enirejo al la Nordokcidenta pasejo. Ties okcidenta pinto estus natura elirejo el la arkipelago ne fermita per glacio. La kanalo separas la Insulojn de Reĝino Elizabeto norde el la resto de Nunavuto.

Divido de la insulgrupo
-----------------------

Al la insularo apartenas 22 pli grandaj kaj ĉ. 2.000 pli malgrandaj insuloj, kiuj - krom la insulo Ellesmere - estas grupigeblaj en du partojn:

Insuloj Cornwallis, Bathurst, Devon
* insulo Ellesmere
* Parry-insuloj (suda subgrupo)
	+ Bathurst-insulo
	+ Borden-insulo
	+ Brock-insulo
	+ insulo Byam-Martin
	+ Cameron-insulo
	+ Coburg-insulo
	+ Cornwallis-insulo
	+ insulo Devon
	+ Eglinton-insulo
	+ Emerald-insulo
	+ Lougheed-insulo
	+ insulo Mackenzie-King
	+ Melville-insulo
	+ insulo Prinz-Patrick
* Sverdrup-insulo (norda subgrupo)
	+ insulo Amund-Ringnes
	+ insulo Axel-Heiberg
	+ Cornwall-insulo
	+ insulo Ellef-Ringnes
	+ Graham-insulo
	+ insulo Reĝino Kristiano
	+ Meighen-insulo

Notoj
-----

1. ↑   Nunavut: Our newest territory. thecanadapage.org. Alirita 2008-06-02.

* Kategorio Insuloj de Reĝino Elizabeto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Jemaja** (ankaŭ konata hispane kaj portugale kiel Iemanjá, Yemaja, Yemaya Olokún), estas diino de la santerio. La santerio estas sinkretismo kiu miksas la kredojn, oriŝojn kaj sanktulojn de la Katolika Eklezio kaj de afrikaj tribaj religioj. Jemaja korespondas al la Virgulino de Reglo kaj Stella Maris en la katolikismo. Ŝi estas ina oriŝo kaj ŝi apartenas al la maroj.

Jemaja

Kolĉenoj
--------

Ĉiu oriŝo aŭ sanktulo de santerio havas sian propran distingigan kolĉenon. La kolĉeno kiu reprezentas ŝin konsistas el travideblaj vitraj bidoj kombinataj de bluaj, en sekcioj de sep aŭ ankaŭ unu post alia.

Origino
-------

Jemaja estas tiel malnova kiel Obatala, kaj tiel pova, ke oni diras ke ŝi estas la plej pova, sed pro ŝia karaktero ŝi perdis la hegemonion de la mondo, kaj oni donis al ŝi la regadon de la mara supraĵo.

Familio
-------

Jemaja estas la patrino de Ŝango. Tamen oni diras ke ŝi ne estas la natura patrino sed amas lin kvazaŭ tio. Kelkaj diras ke Obatala naskis al Ŝango sed ŝi devis abandoni lin ĉar tio estis pekorezulto. Ŝi akuŝis la 16 oriŝojn kaj la edzinojn de Babalu-Ajeo, de Agajuo, de Orulo kaj Oguno.

Kultado
-------

Jemaja estas unu el la ĉefaj gedioj (oriŝoj) de la santerio. La kultuado al tiu diino estas tre populara en landoj kiel Brazilo, Kubo, Domingo, Puerto-Riko, Panamo, Meksiko, Usono (karibaj kaj brazilaj komunumoj) kaj multaj aliaj de Latinameriko kaj la mondo al kie enmigris la kredantoj. En Kubo ekzistas katolika kirko konsakrita al la Virgulino de Reglo kaj ĝia festo estas celebrata la 7-an de septembro, sed pro sinkretismo ĝi estas la katolika bildo kiu reprezentas al Jemaja en Kubo, kaj la katolika kriko fariĝis pilgrimejo kaj por la santerianoj kaj la katolikaj kredantoj.

* Kategorio Jemaja en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)