Vidu ankaŭ: Sorbitolo, Manitolo, Maltitolo, Laktitolo, Ksilitolo, kaj Inozitolo

|  |
| --- |
| Eritritolo |
| Kemia formulo |  **C4H10O4** |
| Eritritolo |
| **Bastona kemia strukturo de la Eritritolo** |
| Eritritolo |
| **Tridimensia kemia strukturo de la Eritritolo** |
| Alternativa(j) nomo(j) |
| * 1,2,3,4-butanotetrolo
 |
| CAS-numero-kodo | 149-32-6 |
| ChemSpider kodo | 13835932 |
| PubChem-kodo | 222285 |
| **Fizikaj proprecoj** |
| Aspekto | blanka senodora solidaĵo |
| Molmaso | 122,121 g mol−1 |
| Denseco | 1,451 g/cm−3 |
| Fandpunkto | 119°C  |
| Bolpunkto | 330°C  |
| Refrakta indico | n\_{{761}}^{{20}} 1,4502 |
| Ekflama temperaturo | 208,7°C  |
| Solvebleco | Akvo:solvebla |
| Mortiga dozo (LD50) | 13500 mg/kg (buŝe)  |
| **GHS etikedigo de kemiaĵoj** |
| GHS Damaĝo Piktogramo | 

|  |
| --- |
| 07 – Toksa substanco |

 |
| GHS Signalvorto | Averto |
| GHS Deklaroj pri damaĝoj | H315, H319, H335 |
| GHS Deklaroj pri antaŭgardoj | P261, P264, P264+265, P271, P280, P302+352, P304+340, P305+351+338, P319, P321, P332+317, P337+317, P362+364, P403+233, P405, P501 |
| Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo(25 °C kaj 100 kPa) |

**Eritritolo** (*mezo*-1,2,3,4-butanotetrolo) estas dolĉgusta kunmetaĵo, kiu kemie apartenas al la sukeralkoholoj (alditoloj) kaj kiel manĝa aldonaĵo havas la E-numeron E968.

Ĝi reprezentas la mezoformon de la optike aktiva treitolo kaj estas uzata kiel anstataŭaĵo de sukero. Ĝi havas ĉirkaŭ 50-70 procentojn de la dolĉiga potenco de sukero (saĥarozo). 

Eritritolo estis malkovrita fare de la skota apotekisto John Stenhouse, kiu izolis la substancon ĉirkaŭ la jaro 1848. La substanco estis aprobita kiel manĝa aldonaĵo en Usono en 1997 kaj en Eŭropo en 2006 sen iuj kvantaj limigoj.

Ekzisto
-------

Eritritolo troviĝas nature en fungoj, fromaĝo, fruktoj (fragoj, prunoj) aŭ pistakoj.

Eltiro kaj produktado
---------------------

grajna eritritolo
Eritritolo povas esti produktita kemie kaj katalize per hidrogenado de tartrata acido sur Raney-nikelkataliziloj. Tamen, ĉi tio ankaŭ kreas treitolon. Alia maniero produkti ĝin estas konverti *dialdehidan amelon* en ekvimolaran miksaĵon de glikolo kaj eritritolo. Tamen, ĉar tiuj procezoj estas ĉiuj tre multekostaj kaj komplikaj, eritritolo nun estas produktita per mikroba konvertiĝo de malaltmolekulaj pezaj karbonhidratoj (prefere glukozo kaj saĥarozo) uzante osmofilajn fungojn. Eblaj kromproduktoj de tiu fermentado inkludas ribitolon, glicerolon kaj etanolon, same kiel pli malaltajn oligosaĥaridojn. Eritritol-produktantaj mikroboj inkludas *Moniliella megachiliensis, Moniliella pollinis, Candida magnoliae* kaj *Yarrowia lipolytica*.

Karakterizaĵoj
--------------

Eritritol estas senodora, varmecostabila kaj ne-higroskopa, kio signifas, ke ĝi ne sorbas humidon de la medio, kio malhelpas malgrajniĝon. Se vi solvas eritritolon en akvo, ĝi havas malvarmigan efikon.

Fiziologio
----------

Eritritol ne estas digestata fare de homoj. Tial ĝi preskaŭ ne provizas uzeblan energion por homa metabolo. Sekve, ĝi ne efikas la nivelon de sanga sukero kaj insulino. La substanco ne povas esti malkonstruita de kariogenaj bakterioj kaj ne antaŭenigas dentan kadukiĝon. Se konsumite, 90 procentoj de eritritolo estas absorbitaj tra la maldika intesto kaj sekreciitaj tra la renoj. Nur 10 % atingas la dikan inteston.Tial, flatulenco kaj diareo okazas signife malpli ofte ol ĉe aliaj sukeralkoholoj. 

Informoj pri la fiziologia kaloria valoro de eritritolo ne estas unuecaj. Valoro de 0,8 kJ/g (0,2 kcal/g) estas ofte trovita en sciencaj publikaĵoj. Laŭ la Germana Societo por Nutrado, tamen, eritritolo enhavas neniun manĝan energion. Sekve, kaloria valoro de 0 kJ/g estas deklarita sur produktoj.

Kiel montris studo kun 14 C izotopo-etikedita glukozo publikigita en la revuo PNAS en 2017, malgranda kvanto da glukozo estas konvertita en eritritolon en homoj. Se pli da glukozo estas konsumita, pli da eritritolo troviĝas en la sango. Se homo ĉiukaze estas obeza, do en malsana kvanto tro dika, tiam tiu homo pliigite ekskrecias eritrolon - tio stude estis pruvita en junaj plenkreskuloj.

Eritritolo kiel sukera anstataŭaĵo
----------------------------------

Eritritolo kiel sukera anstataŭaĵo estas aprobita kiel manĝa aldonaĵo en multaj landoj ekde la 2000-aj jaroj, inkluzive de Norda Ameriko kaj Eŭropo. Kompare kun aliaj sukeralkoholoj kiel sorbitolo, maltitolo, laktitolo kaj izomaltolo, eritritolo havas la avantaĝon de precipe alta digesta toleremo (ĉ. 1 g/kg korpopezo). Ekde 1990, kaj pliigite ekde 2000, eritritolo estis aprobita kiel manĝa aldonaĵo en ĉirkaŭ 60 landoj. Enhavo de ĝis 1,6 % en trinkaĵoj ne ŝajnas havi laksigan efikon kaj konsumado de malpli ol 0,78 gramoj po kilogramo da korpa pezo en plenkreskuloj kaj 0,6 gramoj en infanoj plej probable ne havas ajnajn malfavorajn efikojn. 

Tamen, en studo de 2023, altaj niveloj de eritritolo en la sango (kompare kun homoj kun malaltaj niveloj de eritritolo en la sango) estis asociitaj kun pli alta risko de apopleksioj kaj koratakoj kaj aliaj kardiovaskulaj eventoj - tio tamen supozeble estas pro tio ke ĉiukaze obezaj homoj montras havi pli altajn nivelojn de eritritolo en la sango, do plej probable la kaŭzo de pli oftaj kardiovaskulaj malsanoj estas simple la obezeco de tiuj homoj. En la sama studo, eritritolo en observoj de pacientoj montris efikon kiu faciligis la formadon de tromboj, kio povas patofiziologie klarigi la pli altan riskon de apopleksioj kaj koratakoj.

Ne-medicina kaj ne-nutra uzo
----------------------------

Laŭ studo publikigita en junio 2014 eritritolo estas insekticido kiu povas esti uzata efike kontraŭ fruktmuŝoj (drozofiloj). Tamen, en aplika provo, damaĝo al maizo kaj tomatoj en insekticidaj koncentriĝoj de eritritolo estis trovita.

Referencoj
----------

1. ↑  GuideChem
2. 1 2  Chemsrc
3. ↑  Chemnet
4. ↑  Chemical Book
5. ↑  Spectrum Chemical
6. ↑  Kurt Rosenplenter, U. Nöhle (eld.): *Handbuch Süßungsmittel* (germane: "manlibro pri dolĉigiloj") 2-a eldono, eldonejo Behr‘s Verlag Germanio, 2007, ISBN 978-3-89947-262-2, p. 431.
7. ↑  *Opinion of the Scientific Committee on Food on Erythritol (PDF; 314 kB).* SCF/CS/ADD/EDUL/215 Final, 24. März 2003.
8. ↑  K. Regnat, R. L. Mach, A. R. Mach-Aigner: *Erythritol as sweetener-wherefrom and whereto?* (angle: "eritrolo kiel dolĉigilo: de kie kaj kien?") En: *Appl Microbiol Biotechnol.* (la faka magazino *Applied Microbiology and Biotechnology*, eldonita ekde 1975 dela eldonejo Springer) volumo 102, n-ro 2, januaro 2018, p. 587–595. doi:10.1007/s00253-017-8654-1. Epub la 1-an de decembro 2017. PMID 29196787;
9. ↑  Hans Hauner, Evelyn Beyer-Reiners, Gert Bischoff, Christina Breidenassel, Melanie Ferschke, Albrecht Gebhardt, Christina Holzapfel, Andrea Lambeck, Marleen Meteling-Eeken, Claudia Paul, Diana Rubin, Tatjana Schütz, Dorothee Volkert, Johannes Wechsler, Günther Wolfram, Olaf Adam: *Leitfaden Ernährungstherapie in Klinik und Praxis (LEKuP).* (germane: "Gvidilo al nutra terapio en kliniko kaj praktiko") En: *Aktuelle Ernährungsmedizin.* ("Nuntempa nutra medicino") volumo 44, 2019, p. 384–419. doi:10.1055/a-1030-5207
10. ↑   Nutra informo sur skatolo da eritritolo. Arkivita el la originalo je 2022-10-08. Alirita 2023-10-28.
11. ↑  *Erythrit – der Süßstoff, den der Körper selbst herstellt* (germane: "Eritritolo - la dolĉigilo, kiun la korpo produktas mem"), gazetara komunikaĵo de la teknologia universitato (TU) Braunschweig de la 8-a de majo 2017
12. ↑  Kaitlin M. Baudier, Simon D. Kaschock-Marenda, Nirali Patel, Katherine L. Diangelus, Sean O’Donnell, Daniel R. Marenda, Frederic Marion-Poll: *Erythritol, a non-nutritive sugar alcohol sweetener [...], is a palatable ingested Insecticide.* (angle: "eritrolo, nenutra sukeralkohola dolĉigilo [...], estas buŝe enprenata insekticido") En: *PLoS ONE* 9, 2014, p. e98949, doi:10.1371/journal.pone.0098949.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 841020
 |