recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Grupo de tehuelĉoj. Bildo de 1832 realigita dum la veturo de Jules Dumont d'Urville.
Proksimuma distribuado de lingvoj en la suda pinto de Sudameriko en tempo de la konkero fare de hispanoj; notu plej sudoriente la vorton *tehuelche*.
La **Tehuelĉoj** aŭ en hispana **tehuelches** (de la mapuĉa: *chewel che* "kuraĝa popolo", aŭ eble unu de la etnoj tehuelĉaj nome *teŭŝen* plus la mapuĉa vorto *ĉe*, "popolo") aŭ **patagonoj** estas la ĝeneralaj nomoj por aro de popoloj de indianoj de Patagonio kaj de Pampo en Sudameriko. Diversaj fakuloj, misiistoj kaj veturintoj realigis proponojn por grupigi ilin konsiderinte la similecon de ties kulturaj trajtoj, ties geografian proksimecon kaj ties lingvojn, kvankam inter ili oni parolis lingvojn kiuj ne ĉiam estis parencaj inter si, kaj ties geografia distribuado estis etenda.

Post la historia procezo de preskaŭ kompleta formortigo de tiuj popoloj la termino *tehuelche* ekreferencis la supervivintojn de la kontinenta suda branĉo de la grupo, situantaj ĉe la provincoj Santa Cruz kaj Ĉubutio en Argentino.

Ties situacio en Ĉilio estas de kompleta formortigo. En 1905 suferis epidemion de variolo pro kiu mortiĝis inter multaj la kaciko Mulato kaj aliaj de lia tribo loĝintaj en la valo de la rivero Zurdo, ĉe Punta Arenas. La survivintoj rifuĝiĝis en teritorio argentina, eble ĉe la rezervejo Camusu Aike. Grupoj de tehuelĉoj poste plu eniris en Ĉilio por ĉasi gvanakojn en la regiono Magelana, kie ili estis viditaj la lastan fojon ĉirkaŭ 1927 devenintaj de la areo de Killik Aike.

Referencoj
----------

1. ↑  Fernández Garay, Ana, El tehuelche. Una lengua en vías de extinción, 1996, Valdivia: Facultad de Filosofía y Humanidades. Universidad Austral de Chile. ISBN 956-7105-13-8 482
2. ↑  Docstoc. Indígenas chilenos

Vidu ankaŭ
----------

* Araŭkanigo
* Tehuelĉa lingvo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tehuelĉoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* La popolo *Tehuelche* Arkivigite je 2004-12-05 per la retarkivo Wayback Machine
* Asocio Guadalupe
* Teritorio Aonikenk Arkivigite je 2005-03-08 per la retarkivo Wayback Machine
* http://www.aonikenk.cl Arkivigite je 2008-01-30 per la retarkivo Wayback Machine
* kacikoj tehuelĉoj
**Ŝipan orkestron** de *Titanic* kreis grupo da ok muzikistoj, sep el ili estis angloj kaj unu franco.

Wallace Henry Hartley (kapelestro)
----------------------------------

Kapelestro **Wallace Henry Hartley** devenis el malnova muzikista familio. De komence li alternis kelke da hotelaj orkestroj, ian tempon li ludis en orkestro de *Mauretania* de Cunard kaj komence de la jaro 1912 White Star Line akiris lin por la unua navigacio de *Titanic*.

Jock Hume (violonisto)
----------------------

Violonisto **Jock Hume** estis spite al sia juneco sur la ŝipoj de White Star Line jam bone konata kaj tre ŝatata kaj ĉe vojaĝantoj kaj ĉe homekipoj. En la antaŭa jaro li ludis sur *Olympic* kaj post ties kunpuŝiĝo kun krozoŝipo *Hawke* lia patrino ripetite petis lin, por ke li ne plu revenu sur maron. Sed Jock volis baldaŭ edziĝi, li bezonis monon kaj ŝipposedejo proponis allogan salajron.

Fred Clarke (kontrabasisto)
---------------------------

Lia kolego, kontrabasisto **Fred Clarke** el Liverpool, malgraŭ tio, ke li neniam antaŭe estis sur maro, venis sur *Titanic* pro simila kaŭzo - vintra koncerta sezono finiĝis kaj li devis subteni la vidviĝintan patrinon.

Robert Bricoux (violonĉelisto), W. Theodore Brailey (pianisto)
--------------------------------------------------------------

Violonĉelisto **Robert Bricoux** el nordfranca Lille kaj pianisto **W. Theodore Brailey** venis el vaporŝipo *Carpathia*.

G. Krins (violonisto), J. W. Woodward (violonĉelisto), P. C. Taylor (violonĉelisto kaj pianisto)
------------------------------------------------------------------------------------------------

Ankaŭ lastaj tri el la muzikistoj, angloj **G. Krins**, **J. W. Woodward** kaj **P. C. Taylor** estis majstroj de siaj instrumentoj.

La orkestro de *Titanic*, konsiderata de multaj vojaĝantoj kiel la plej bona, kian ili kiam aŭdis en ŝipo, estis ludanta ekde antaŭtagmezaj horoj ĝis malfrua vespero kaj senĉesa intereso de la vojaĝantoj atestis pri eksterordinara ŝatateco, kiun ĝi akiris tuj de la unua tago.

Vidu ankaŭ
----------

* Mauretania
* Carpathia

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rHomekipo de Titanic |
| --- |
| Kapitano • Oficiroj • Stiristoj • Gvatistaro • Telegrafistoj • Ŝipa orkestro • Ŝipkuracisto • Poŝtoficistoj • Hejtistoj kaj ĵetistoj • Pluaj membroj • Loĝigo de homekipo | Titanic navigacias maldekstre |

 |

Titanic navigacias maldekstre
Ŝipa orkestro de Titanic

Kapelestro Wallace Henry Hartley |
Violonisto Jock Hume |
Kontrabasisto Fred Clarke |
Violonĉelisto Robert Bricoux |
Pianisto W. Theodore Brailey |
Violonisto G. Krins |
Violonĉelisto J. W. Woodward |
Violonĉelisto kaj pianisto P. C. Taylor |

 

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Felipe ALFAU** (Barcelono, 24a de aŭgusto 1902 – Novjorko, 18a de aŭgusto 1999) estis hispana verkisto, elmigrinta al Usono, kiu verkis ĉefe en angla.

Biografio
---------

Li elmigris en Usonon kun sia familio estante 14-jaraĝa, en 1916, kaj tie vivis la ceteron de sia vivo. Li studis muzikon kaj dum ioma tempo li estis muzikkritikisto de *La Prensa*, novjorka ĵurnalo hispanlingva. Poste li estis tradukisto en la Morgan Bank, en Wall Street, kaj ĉesis verki. Li mortis en maljunulejo de malriĉuloj.

Li verkis du anglalingvajn novelojn: "Locos: A Comedy of Gestures", 1936; kaj *Cromos*, 1948, sed eldonita nur en 1990. 

*Locos* estas serio de rakontoj kun agado okazanta en Toledo kaj Madrid, en kiu nombraj roluloj defias la dezirojn de la aŭtoro kaj verkas siajn proprajn historiojn. Ĝi estis reeldonita en 1987, sed ankaŭ denove ne sukcesis. La dua romano, "Chromos", verkita en 1948, temas pri la hispanaj emigrantoj en Usonon; la titolo referencas al la memoroj de la elmigrantoj kiel kolektokartok (*cromos*) de stereotipaj bildoj pri Hispanio. 

Alfau verkis ankaŭ hispanlingvan libron de poezio, nome *La poesía cursi*, verkita inter 1923 kaj 1987, kaj publikigita en 1992; kaj anglalingvan libron de porinfanaj rakontoj, nome *Old Tales from Spain* (*Iamaj hispanaj rakontoj*), publikigita en 1929, en kiu oni kolektas dek rakontojn inspiritajn en tradiciaj hispanaj legendoj.

Verkoj
------

* *Old Tales from Spain*. Garden City-New York: Doubleday, Doran & Company, Inc. 1929.
* *Locos: A Comedy of Gestures*. New York: Farrar & Rinehart Inc. 1936
* *Locos: A Comedy of Gestures*. Champaign-London: Dalkey Archive Press, 1988.
* *Chromos*. Dalkey Archive Press, 1990.
* *Sentimental Songs. La poesía cursi*. Dulingva eldono. Tradukita kun enkonduko de Ilan Stavans. Dalkey Archive Press, 1992.

Tradukoj al hispana
-------------------

* *Locos. Una comedia de gestos*. Traduko de Javier Fernández de Castro, epilogo de Mary McCarthy, Barcelona: Seix Barral, 1990. ISBN 84-322-4638-7. Dua eldono: BackList, Editorial Planeta, Barcelona, 2008.
* *Cromos*. Traduko de María Teresa Fernández de Castro. Barcelona: Seix Barral, 1991.
* *Cuentos españoles de antaño*. Traduko de Carmen Martín Gaite. Siruela: 1991.

Referencoj
----------

1. ↑  Efeméride de Euskonews bazita sur la Enciclopedia Auñamendi.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Biografieto pri Felipe Alfau kaj prologo de *Locos* fare de Alfau
* Pri Felipe Alfau
* Ejo de Felipe Alfau en la retejo de Dalkey Archive (en angla)
* Intervjuo kun Felipe Alfau (en angla)
* Felipe Alfau: A Retrospective (en angla)

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Felipe Alfau (escritor) en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 850285
 |
**Rodolfo HALFFTER Escriche** (Madrido, 1900 - Meksikurbo, 1987) estis hispana komponisto kiu ŝtataniĝis en Meksiko. 

Li estis de familio de muzikistoj, frato de la komponisto Ernesto Halffter kaj onklo de la ankaŭ komponisto Cristóbal Halffter. Konsilis lin foje Manuel de Falla. Influis lin ankaŭ komponistoj kiel Debussy, Schoenberg, Ravel, Bartok, ktp.

Li apartenis al grupo de intelektuloj en la 1930-aj jaroj, kaj post la Hispana Enlanda Milito ekziliĝis en Meksikon, dum lia frato Ernesto restis ĉe la flanko de Franco.

En Meksiko, Rodolfo estis profesoro, kritikisto kaj aktivulo pr muziko. Li foje revenis al Hispanio post 1963.

Verkoj
------

* *Canciones sobre Marinero en Tierra* de Alberti.
* *Don Lindo de Almería* (1936).
* *Dos Sonatas de El Escorial* (1930).
* *Tres Epitafios* (*para las sepulturas de Don Quijote, Dulcinea y Sancho Panza*), kun teksto de Cervantes.
* *Concierto para violín y orquesta* (1940).

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Rodolfo Halffter en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 850293
 |
**Ŝivo** (sanskrite शिव, *Śiva*) —fojfoje ankaŭ transskribata kiel *Ŝivao* aŭ *Sivao*, "la bona, la afabla, kiu feliĉecon alportas"— estas laŭ Hinduismo formo de Dio.

En la dia triopo Trimurtio (kun Brahmao kaj Viŝnuo), li estas la Detruanto. Kvankam li reprezentas detruon, oni rigardas lin favore (kiel Detruanto de Malbono) ĉar post detrui ebliĝas la konstruo.

Laŭ la Ŝivanoj, Ŝivo estas personiĝo el absoluteco, la detruanta kaj samtempe rekreanta deveno de la tutmondo, disdonante mortiĝon kaj renaskiĝon.

Estas origine dravida Dio, kies unuaj fontoj la arjajn invadojn antaŭas.

Funkciaĵoj
----------

maldekstra
Estas Dio kiu laŭ la Hinduisma mitologio dancas; lia danco simbolas la energion kiu trairas la mondon kaj kaŭzas la ritmojn de tago kaj nokto, de la sezonoj, de naskiĝo kaj morto.

Li bildigatas kun tria okulo, simbolo por saĝeco, meze de lia frunto kaj kun kobro ĉirkaŭ lia kolo. Li portas tridenton (triŝulao) kaj tenas perkutileton (damaruo). Li sidas sur felo de tigro, simbolo por potenca energio. Ŝivo efektive reprezentas dormantan kreeman fonton.

El lia hararo, en kiu troviĝas kreskanta luno, simbolo por tempa ciklo, droniĝas Gango, sankta rivero laŭ hinduismanoj. Lia rajdbesto estas la taŭro Nandi.

Atributoj
---------

* Tridento Triŝulo, kiu reprezentas la tri gunojn.
* Serpento, kiu montras, ke li estas preter la povo de morto kaj veneno, kaj ankaŭ reprezentas la Kundalinian energion.
* Damaruo, eta tamburo.
* Lia veturilo, la blanka okso Nandio.
* Felo de tigro, kiu reprezentas la menson, sur kiu li sidas.
* Monto Kajlaŝo, kie li loĝas ĉe la Himalajoj.

Simboloj
--------

La lingamo (ankaŭ *lingam*, *lingo*, *Shiva linga*, *Shiv ling*, en sanskrito लिङ्गं, liṅgaṃ, kun signifo "marko", "signo", aŭ "intermeto") estas cilindra reprezentaĵo de la Hindua dio Ŝivo uzita por adorado en temploj.

Sanktejoj
---------

* My Son, en centra Vjetnamio
* Ŝiva preĝejo Ŝivoham, en Bengaluro

Referencoj
----------

1. ↑  PIV 2 - **La Nova Plena Ilustrita Vortaro**, SAT, Parizo, 2002
2. ↑   Sanata Society, Shiva. Alirita la 19-an de julio de 2016.

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Ŝivo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 1170 Sivao


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri hinduismo |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 44137
* GND: 118755218
* LCCN: nb2017001158
* VIAF: 105148570582824311471 45555631, 105148570582824311471
* NKC: jo2016908852
 |
Barono **Zsuzsa Madarassy** [ĵuĵa madaraŝi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Madarassy-Beck Zsuzsanna Mária Ida** estis hungara poeto, ĵurnalisto, tradukisto. Ŝia nobela antaŭnomo estis *madarasi,* ŝia patro estis Gyula Madarassy-Beck, ŝia avo estis Nándor Madarassy-Beck.

Zsuzsa Madarassy naskiĝis la  16-an de februaro 1901(nun 1901-02-16) en Budapeŝto, ŝi mortis la 30-an de aŭgusto 1957 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Zsuzsa Madarassy devenis el juda familio, ŝi edukiĝis en riĉa etoso. Ŝiaj unuaj poemoj aperis en 1918, en la sama jaro ŝi edziniĝis, sed post nelonge divorco okazis. Ŝi sensukcese pafis sin. En la sekvaj 2 jardekoj ŝi sukcese verkadis, tradukadis kaj malsukcese kartludadis. Ŝi postvivis la holokaŭston en Budapeŝto kaj post 1945 ŝi estis ĵurnalisto de revuoj. Kiel baronino en 1951 ŝi estis deportita al Egerlövő (pli frue ŝiaj havaĵoj estis konfiskitaj), en la sekva jaro ŝi estis kondamnita al prizono por jaro. Post liberiĝo ŝi vivis mizere kaj sola en Budapeŝto.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Arany bárkán, ezüstös vizeken* (poemaro, 1918)
* *Harag nélkül* (poemaro, 1920)
* *Akik megteszik…* (novelaro, 1924)
* *Amiről Isten megfeledkezett* (romano, 1934)
* *Panni és Patrick* (novelaro, 1940)
* en:Mary Jane Ward: *Kígyóverem* - traduko hungaren
* tradukoj novelojn al la angla

Fontoj
------

* biografio hungare kun fotoj
* biografio hungare
* biografio hungare

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 850302
 |




* Portalo pri Biografio
1I/ʻOumuamua, jen bildigita per la 4,2-metra la Teleskopo William-Herschel sur la Kanariaj insuloj la 28-an de oktobro 2017, estas vidata kiel fiksa lumo en la centro de la bildo, ĉar la teleskopo daŭre sekvas ĝian moviĝon. La steloj en la fono aperas kiel strioj, ĉar ili moviĝas multe malpli rapide ol ʻOumuamua
**ʻOumuamua** (el la havaja **ʻoumuamua**, "skolto") estas la unua interstela objekto eltrovita pasante tra la Sunsistemo. Formale nomita 1I/2017 U1, ĝin eltrovis Robert Weryk per la teleskopo Pan-STARRS ĉe Haleakala Observatorio, Havajo, la 19-an de oktobro 2017, 40 tagojn post kiam ĝi pasis sian plej proksiman punkton al la Suno. Kiam unue vidita, ĝi estis proksimume 33 000 000 km. (0.22 AU) de Tero (ĉirkaŭ 85-oble diste kiel la Luno) kaj jam direktiĝanta for de la Suno.

ʻOumuamua estas malgranda objekto, taksita ĉirkaŭ 230 m–1,000 m × 35 m–167 m × 35 m–167 m laŭ grandeco. Ĝi havas malhelan ruĝan koloron, simile al objektoj en la ekstera Sunsistemo. ʻOumuamua montris neniujn signojn de kometa vosto malgraŭ sia proksima aliro al la Suno, sed poste spertis ne-gravitan akcelon, potenciale konsekvencan kun puŝo de suna radiada premo. Ĝi havas gravan longiĝon kaj rotacian indicon, do oni taksas, ke ĝi estas metalo-riĉa kun relative alta denseco. ʻOumuamua estas stumble rulanta, anstataŭ glate rotacianta, kaj moviĝas tiom rapide relative al la Suno, ke estas neniu ŝanco, ke ĝi devenis el la Sunsistemo. Tio ankaŭ signifas, ke ʻOumuamua ne povas esti kaptita en la Suna orbito, do ĝi poste lasos Sunsistemon kaj rekomencos sian veturon tra la interstela spaco. La devena planedsistemo de ʻOumuamua kaj la kvanto da tempo, kiom ĝi elspezis dum sia veturo inter la steloj, estas nekonataj.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo ʻOumuamua en la angla Vikipedio.*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio ʻOumuamua en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oumuamua, ĉu ŝipo de ekster-teranoj?
* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
Shichimi tōgarashi
Komerce produktita *ŝiĉimio*
***Shichimi tōgarashi*** (japane: 七味唐辛子, "sep gustoj de pipro") aŭ mallonge ***shichimi***, esperantigite **ŝiĉimio**, estas miksaĵo de sep kondimentoj tradicia en japana kuirarto. Ekster Japanio oni ankaŭ nomas ĝin ***nanami tōgarashi***.

La baza ingridiento de la miksaĵo estas muelita togaraŝio, Japana ruĝa pipro. Al ĝi estas aldonataj:

* mandarina krusto
* sesamaj semoj
* papavaj semoj
* kanabaj semoj
* *nori*-folioj
* muelita *sansho* (japana sorto de siĉuana pipro)

En iuj receptoj oni povas anstataŭigi aŭ alplenigi iujn el tiuj ingridientoj per juzua krusto, kolzo, zingibro aŭ ŝiso (*Perilla* Sp.).

Historie herbistoj pruduktis ŝiĉimion en Edo (nuna Tokio), kaj ĝis nun estas uzata arĥaa nomo **Yagenbori** (japane: 薬研堀, laŭ la nomo de originala produktloko). Poste, kelkaj monaĥejoj kaj religiaj skoloj disvolvis proprajn receptojn. Nun famaj ŝiĉimioj vendatas en specialaj vendejoj antaŭ gravaj temploj kiel Zenkō-ji en Nagano kaj Kiyomizu-dera en Kioto.

Ŝiĉimion oni uzas en supoj, nudeloj kaj gjudono. Ofte ĝi ankaŭ uziĝas kun rizaj produktoj kiel moĉioj, agemoĉioj kaj senbejoj por pli spica gusto.

Kvankam simila je sono, oni ĉiam diferencu *shichimi tōgarashi* kaj *ichimi tōgarashi*. La lasta signifas simple togaraŝion sen iuj aldonaĵoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Togaraŝio

* Kategorio Ŝiĉimio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Du variantoj de *kaj*
Formo de *kaj* en arkaika malgranda litero
La skribsigno **ϗ** estas ligaturo de la konjunkcio "kaj" (antikve-greke *καί*, greke *και*), uzata en la greka kaj kelkfoje en Esperanto. La skribo de la kopta lingvo ankaŭ uzas similan simbolon, majuskle **Ϗ** kaj minuskle **ⳤ**, por la sama konjunkcio (kopte ⲕⲁⲓ). La greka ligaturo ϗ havas la formon de la litero κ (*kapa*, la unua litero de "kaj") kun mallonga hoketo aŭ vosteto sub ĝi. La kopta ligaturo ⳤ havas similan formon.

Komputado
---------

La kaj-ligaturo respondas al la jenaj Unikodaj kodpunktoj:

| Lingvoj | minusklo | majusklo |
| --- | --- | --- |
| Greke kaj Esperante | U+03D7 ϗ&#x3D7; ϗ | — |
| Kopte | U+2CE4 ⳤ &#x2CE4; ⳤ | U+03CF Ϗ&#x3CF; Ϗ |

Historio
--------

La kaj-ligaturo ekestis dum la Malfrua Antikveco por mallonga skribado en papiroj kaj populariĝis dum la Mezepoko.

Post la invento de la presarto, la uzo de ligaturoj, inkluzive de "ϗ", maloftiĝis. Nuntempe en la greka, tiu ligaturo estas ĉefe uzata malformale manskribe.

Michael Everson proponis la aldonon de tiu signo en Unikodon en 1998,, kaj ĝi aldoniĝis en Unikodon 3.0 kiel U+03D7.

Uzo en Esperanto
----------------

Iuj uzas la ligaturon ϗ en Esperanto por la Esperanta konjunkcio "kaj" kiel alternativon de la ordinara kaj-signo "&", ŝajne pro la fakto ke la Esperanta vorto "kaj" devenas de la greka vorto και.

Referencoj
----------

1. 1 2  Nicholas, Nick.  Ligatures (angle).
2. ↑  Everson, Michael.  Additional Greek characters for the UCS.
3. ↑   Writing Esperanto in Greek. Arkivita el la originalo je 2020-10-23. Alirita 2019-12-09.
4. ↑  Van der Vliet, Robin.  Komento en Reddit (esperante).
5. ↑  Zamenhof, L. L..  (1910) "Pri la vorto «kaj»", *Lingvaj Respondoj* (esperante).
Pado laŭ ŝlaka amaso en Clarkdale, Arizono, kiu montras la striojn de la lamenoj uzitaj por elteni ĝin, jam oksiditaj kaj ondecaj.
**Ŝlako** estas vitreca kromprodukto derivita el la fandado de la erco por purigi la metalojn. Ĝi povas esti konsiderata mikso de metalaj oksidoj; tamen, ĝi povas enhavi metalajn sulfidojn kaj atomojn en formo de elemento. Kvankam la ŝlako kutime estas uzata kiel mekanismo por forigo de restoforĵetaĵoj en la fandado de metalo, ĝi povas utili ankaŭ por aliaj celoj, kiel helpo en la kontrolo de la temperaturo dum la fandado kaj minimumigi la reoksidigon de la fina likva metalo antaŭ la enmeto en la muldilon.

En la naturo, la mineraloj de metaloj kiel fero, kupro, aluminio kaj aliaj metaloj estas troveblaj plej ofte en malpura stato, ofte oksiditaj kaj miksitaj kun silikatoj de aliaj metaloj.

Dum la fandado, kiam la erco estas eksponita je altaj temperaturoj, tiuj malpuraĵoj estas separataj disde la fandita metalo kaj oni povas retiri ilin. La rikolto de komponaĵoj retiritaj estas la ŝlako.

La procezoj de fandado kaj feraj kaj neferaj produktas diferencajn ŝlakojn. Por ekzemplo, la fandado de kupro kaj plumbo, nefera, estas dezajnita por forigi la feron kaj la silicon kiuj kutime estas en tiuj mineraloj, kaj estas separita en formo de ŝlako bazita sur fera silicio. Aliflanke, la ŝlako de la ŝtalproduktejoj, en kiuj oni produktas feran fandadon, ferrosa, estas dezajnita por minimumigi la perdon de fero kaj tiele ĝi enhavas ĉefe kalcion, magnezion kaj aluminion.

La ŝlako havas multajn komercajn uzojn kaj rare estas simple forĵetata. Ofte ĝi estas reprocezata por apartigi alian metalon kiu restas. La restintaĵoj de tiu rekuperado estas reuzataj kiel balasto por la fervojo kaj kiel sterko. Ĝi estas uzata ankaŭ kiel metalo por pavimo kaj kiel malmultekosta kaj longdaŭra formo fortigi la klinajn murojn de la moleoj por bremsi la movofrapon de la mar-ondoj.

Notoj
-----

1. ↑  **Ŝlako** ne estas vorto en PIV, sed ja en aliaj vortaroj, kiel ReVo ( Alirita la 29an de decembro 2019.) kiu indikas kiel referenco P. Christaller: Deutsch-Esperanto Wörterbuch, 1910; Imre Madách, trad. Kálmán Kalocsay: La Tragedio de l'homo, Unua Bildo, Lucifero; Vikipedio, Ŝtalo kaj Fero; K. R. Eginhard von Barfus, trad. M. Lennartz: La orserĉistoj, 2009.

Bibliografio
------------

* Dimitrova, S.V. (1996). "Metal sorption on blast-furnace slag". Water Research. 30 (1): 228–232. doi:10.1016/0043-1354(95)00104-S.

Roy, D.M. (1982). "Hydration, structure, and properties of blast furnace slag cements, mortars, and concrete". ACI Journal Proceedings. 79 (6).

* Fredericci, C.; Zanotto, E.D.; Ziemath, E.C. (2000). "Crystallization mechanism and properties of a blast furnace slag glass". Journal of Non-Crystalline Solids. 273 (1–3): 64–75. Bibcode:2000JNCS..273...64F. doi:10.1016/S0022-3093(00)00145-9.

* Kategorio Ŝlako en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 674812
* GND: 4052572-7
* NDL: 00566664
 |
La **Serba Ortodoksa Eklezio** (serbe *Српска православна црква* en cirila alfabeto aŭ en la latina alfabeto *Srpska pravoslavna crkva*) aŭ **Eklezio de Serbio**, estas laŭ antikveco la sesa el la ortodoksaj memstaraj eklezioj. Tiu ĉi eklezio havas 16 milionojn da membroj en Serbio, Montenegro, Bosnio-Hercegovino, Makedonio kaj Kroatio, kaj ĝi ankaŭ havas ekzarkejojn (d:Q2998465) kaj preĝejojn kun patriarka reprezentado en aliaj partoj de la mondo kie troviĝas komunumoj de serba diasporo. La Patriarko de Serbio estas la unua inter egalaj ene de sia eklezio. Lia kompleta titolo estas "Ĉefepiskopo de Peĉ, Metropolito de Beogrado kaj Karlovci, kaj Patriarko de la serboj".

La serba ortodoksa eklezio fariĝis sendependa de Konstantinopolo en 1219 kiam Sankta Sava (unu el la plej gravaj sanktuloj de tiu eklezio) fariĝis episkopo kaj per lia laboro ĝi fariĝis memstara. Tamen, la eklezio perdis tiun rajton en la jaro 1523 ĝis 1920 kiam denove fariĝis memstara. Du jarojn poste en 1922 la Konstantinopola Ortodoksa Eklezio agnoskis la memstarecon kiu daŭras ĝis la nuntempo. Dum epoko de socialismo la eklezio kaj ĝiaj gvidantoj estis persekutataj kaj multaj posedaĵoj estis konfiskataj. Post ĝia falo la eklezio fariĝis pli forta kaj influa en la vivo de la serboj. En la diservado ĝi uzas la serban lingvon kaj por la festoj la julianan kalendaron.

Vidu ankaŭ
----------

* Ortodoksa Eklezio
* Serba Ortodoksa Eklezio en Aŭstrujo

* Kategorio Serba Ortodoksa Eklezio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retpaĝo de la Patriarkato de Serbio
La **kantono Hénin-Beaumont-1** (france *canton d'Hénin-Beaumont-1*) estas franca balotdistrikto en la departemento Pas-de-Calais kaj en la regiono Hauts-de-France. La kantono konsistas el 4 komunumoj. Ĝi havas entute  loĝantojn laŭ oficiala censo plenumita en. Ĝia centraliza oficejo situas en Hénin-Beaumont.

Francaj kantonoj ĉefe utilas kiel bazaj balotareoj por la elektado de la membroj de departementaj konsilioj.

Komunumoj
---------

Apartenas al la kantono Hénin-Beaumont-1 la jenaj 4 francaj komunumoj :

1. Dourges
2. **Hénin-Beaumont** (parto)
3. Montigny-en-Gohelle
4. Oignies

La koncerna parto de la komunumo Hénin-Beaumont situas norde de linio difinita de la jenaj stratoj aŭ vojoj : ekde la limo de la komunumo Dourges, strato Dourges, strato Léon-Pruvot, strato Élie-Gruyelle, strato Jean-Jacques-Rousseau, strato Jules-Guesde, strato Girondins, strato Voltaire, bulvardo Maréchal-Juin, strato Robert-Aylé, bulvardo Gabriel-Péri, bulvardo Président-Salvador-Allende, ĝis la limo de la komunumo Montigny-en-Gohelle.

Historio
--------

Nova kantona organizado de la departemento Pas-de-Calais validiĝis okaze de la departementa baloto de marto 2015, kaj estis difinita de dekreto de la 13-a de februaro 2014. La departementaj konsilantoj estas, eke de tiu baloto, elektataj per duvica plurnoma majoritata balotsistemo.

La balotantoj de ĉiu kantono elektas du membrojn de malsama sekso, kiuj prezentas sin kiel binomon. La departementaj konsilantoj estas elektitaj por sesjara mandato.

En la departemento Pas-de-Calais, pro la reformo la nombro de kantonoj malgrandiĝis de 77 al 39. La kantono Hénin-Beaumont-1 plene situas ene de la arondismento Lens.

Vidu ankaŭ
----------

* Kantonoj de Pas-de-Calais
* Komunumoj de Pas-de-Calais

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKantonoj de Pas-de-Calais |
| --- |
| Arondismento Arras | 
* Arras-1
* Arras-2
* Arras-3
* Auxi-le-Château
* Avesnes-le-Comte
* Bapaume
* Brebières
* Saint-Pol-sur-Ternoise
 |  |
| Arondismento Béthune | 
* Aire-sur-la-Lys
* Auchel
* Béthune
* Beuvry
* Bruay-la-Buissière
* Douvrin
* Lillers
* Nœux-les-Mines
 |
| Arondismento Boulogne-sur-Mer | 
* Boulogne-sur-Mer 1
* Boulogne-sur-Mer 2
* Desvres
* Outreau
 |
| Arondismento Calais | 
* Calais-1
* Calais-2
* Calais-3
* Marck
 |
| Arondismento Lens | 
* Avion
* Bully-les-Mines
* Carvin
* Harnes
* Hénin-Beaumont 1
* Hénin-Beaumont 2
* Lens
* Liévin
* Wingles
 |
| Arondismento Montreuil | 
* Auxi-le-Château
* Berck (Montreuil)
* Étaples
* Fruges
* Lumbres
 |
| Arondismento Saint-Omer | 
* Aire-sur-la-Lys
* Fruges
* Longuenesse
* Lumbres
* Saint-Omer
 |

 |
La **batekeoj** (aliaj nomoj: *Baréké*, *Teke*, *Batio*, *Tio* aŭ *Tyo*) estas etno ja la okcidenta bordo de Centr-Afriko.

Loĝregiono
----------

La batekeoj apartenas al la bantuoj. Ili vivas plejparte en Gabono kaj Demokratia Respubliko Kongo.

Taksata nombro en 2000:

* **Gabono**: 54.000 (4%de la loĝantaro)
* **Respubliko KOngo**: 508.000 (18%)
* **Demokratia Respubliko Kongo**: 267.000 (< 1%)

Historio
--------

Per la portugalaj esplorvojaĝantoj ili en la 16-a jarcento venis en kontakton kun la eŭropanoj.
Inter la 16-a kaj 18-a jarcentoj la tiama reĝlando de la batekeoj partoprenis en la sklavokomerco inter Afriko kaj la eŭropaj kolonioj en Ameriko.

En la 1880-aj jaroj la batekeoj per la oficiro kaj esploristo Pierre Savorgnan de Brazza subiĝis sub la regnon de Francio, kiam ilia reĝo kun la titolo *Makoko* faris protektoratkontrakton.

La ekde 1967 en Gabono reganta prezidento Omar Bongo estas batekeo.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rEtnoj en  Demokratia Respubliko Kongo |
| --- |
|   | 
* Avukajaoj
* Azandeoj
* Bakaoj
* Bakongoj
* Bangalaoj
* Batekeoj
* Bembeoj
* Bemboj
* Ĉokveoj
* Gbajaoj
* Ĝagoj
* Hemaoj
* Hutuoj
* Juluoj
* Kalikooj
* Kongoj
* Lenduoj
* Logooj
* Luboj
* Lundaoj
* Mangbetuoj
* Mongoj
* Tagbuoj
* Tutsioj
* Tvaoj de la Grandaj lagoj
* Zjobaoj
 |

 |

* Kategorio Batekeoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 241175
* LCCN: sh85133260
* SUDOC: 028574389
* BNF: 12038285r
* MBA: 9deeead4-8548-4d44-940d-98847893ed15
 |
Turo de Tokio, la antaŭa estas templo Zoĝo-ĝi 
**Turo de Tokio** aŭ **Tokia Turo** (japane 東京タワー [tōkjō taŭā], angle *Tokyo Tower*) estas turo situanta en Parko Ŝiba en Kvartalo Minato en Tokio (Japanio). Ĝia desegno estas bazita de Ejfela Turo en Parizo (Francio).

Turo de Tokio — nokte

Resumo
------

Ĝi havas vernomon "日本電波塔" (La Japana Radia Turo). Arkitektisto Najto Taĉu kaj la Kampanio Nisshin-Desegno kunlaborante desegnis ĝin.
La turo altas 332,6 metrojn, pli alta ol la Ejfela Turo je 8,6 metroj, la monda plejalta mem-subtenanta fera turo kaj la plej alta konstruaĵo en Tokio. Ĝi pezas 4000 tunojn, malpli peza ol la 10 000 tunoj de la Ejfela Turo.

La turo havas rigardejojn je 145 kaj 150 metroj de la tero, kaj specialan rigardejon je 250 metroj de la tero. Vizitantoj povas rigardi Tokion, povus rigardi eĉ Monto Fuĝin se la vetero permesus.
Ĉe pinto de la turo, instalitaj estas antenoj por televido kaj radio, por averto haltigi trajnojn kurantajn, kiam tertremo okazas, kaj sensiloj por observadi veteron.

La turon administras Kompanio de Japana Radia Turo (日本電波塔株式会社), kiu estas fondita por administri la turon.

La 29-an de junio 1957, la konstruo komencis kaj finis la 14-an de oktobro 1958; ĝi ekmalfermis la 7-an de decembro, kaj la 23-an de decembro okazis finkonstrua ceremonio kaj oficiale ekkuris. Postjare, la 10-an de januaro, 1959, ĝi ekdissendis radion.
Oni reuzis tankojn uzitajn kaj forlasitajn de Korea Milito por konstrui la turon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala paĝo (Japane)

  

* Kategorio Turo de Tokio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 63591
* VIAF: 251876111
* NDL: 01058938
 |
**Djuro SUDETA** (kroate: **Đuro Sudeta**, n. la 10-an de aprilo 1903 apud Bjelovar, m. la 30-an de aprilo 1927 en Koprivnica) estas kroata poeto, verkisto kaj ĵurnalisto.

Biografio
---------

Djuro Sudeta naskiĝis en la vilaĝo Stara Ploshtitsa (komunumo de Ivanska proksime de Bjelovar). Post diplomiĝo de la gimnazio en Zagrebo en 1922, li eklaboris kiel lerneja instruisto en Virje. En 1925 li malsaniĝis je tuberkulozo kaj estis hospitaligita en Topolsica, Zagrebo kaj Koprivnica sed ne eblis savi la junan verkiston. Li mortis la 30-an de aprilo 1927 pro tuberkulozo en la aĝo de nur 24 jaroj.

Verkaro
-------

Dum lia mallonga vivo Sudeta publikigis du kolektojn de poezio: "*Osamljenim stazama*" (Solecaj Vojetoj) kaj "*Kućice u Dolu*" (Domoj en Dolu). Krome, Sudeta estas aŭtoro de pluraj rakontoj kaj felietonoj. Inter la amaso da noveloj elstaras la moderna lirik-fantazia novelo *"Mor".* Li ankaŭ publikigis kiel ĵurnalisto en la revuoj "*Luč*", "*Hrvatska prosvjeta*" kaj "*Vijenac*".

La poezio de Sudeta karakteriziĝas per krepuskaj humoroj kaj pripensoj pri la temoj de malsano kaj morto, pluvo, angoro, sed samtempe la poemoj estas trempitaj de sopiro je sunbrilo, lumo, varmo, ĝojo, printempo kaj harmonio. ĉar li konscias pri sia malsano, antaŭsento kaj antaŭvido de morto, 

Modernaj kroataj literaturkritikistoj konsideras lin unu el la plej interesaj reprezentantoj de kroata literaturo de la intermilita periodo.

En 1943, Mate Ujević publikigis la elektitajn verkojn de Sudeta en kvar volumoj: du libroj de poezio kaj du libroj de prozo.

**Tradukita al Esperanto**

Poemoj de Đuro Sudeta, eld. Bjelovara esperantista societo, 2023.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Đuro SUDETA. Hrvatski pjesnik i romanverkisto

Referencoj
----------

1. ↑  (kr) Đuro Sudeta**,** arkivita de la originalo, la 5-an de marto 2016.
2. ↑  (eo) Đuro Sudeta, Poemoj, trad. de la kroata al Esperanto fare de J. Pleadin, J. Velebit, ISBN 9789535852551

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 850226
 |
La **blazono** aŭ pli formale **ŝtata sigelo de Birmo (Mjanmaa Unio)** - birme ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ် - en la nuna formo uzatas ekde la jaro 2008.

Priskribo
---------

La blazono bildigas du mitologiajn leonojn, kiuj ambaŭ garde rigardas flanken, dum en la centro de la bildo estas mapo de Birmo. La blazono estas ĉirkaŭata de tradiciaj birmaj floraj dezajnoj kaj de ora stelo ĉe ĝia pinto. La nova ŝtata sigelo, kiel kondiĉite per ĉapitro XIII de la konstitucio de 2008, estis adoptita en konstitucia referendumo de tiu jaro.

Historio
--------

La originala blazono enhavis la birman tekston ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် sur la standardo, kiu tradukatas "Unio de Birmo", kaj tri mitologiajn leonojn (la leono supre poste estis anstataŭigita per stelo). Aldone, la mapo de Birmo estis rondo ĉirkaŭita de diraĵo de Budho en la palia, သမဂ္ဂါနံ တပေါ သုခေါ (*samaganam tapo sukho*), kiu tradukiĝas al "feliĉo tra harmonio" aŭ "bonfarto tra unueco". En la socialisma periodo de la lando de 1974 ĝis 2008, la budha diraĵo estis anstataŭigita per industria dentorado, kaj ekde 2008 la mapon de la lando kadrigas du spikoj de tritiko.

Historie, antaŭ tio la antaŭa ŝtata simbolo de birmaj monarkoj estis la verda pavo. La uzo de la verda pavo estis daŭrigita dum britaj koloniaj tempoj kaj de la Ŝtato de Birmo. La pavo ankaŭ bildiĝis en moneroj kaj monbiletoj de la tiutempa nacia valuto *birma rupio*.

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rBlazonoj de la ŝtatoj en Azio |
| --- |
| Afganio • Armenio • Azerbajĝano • Bangladeŝo • Barejno • Barato • Birmo • Brunejo • Butano • Ĉinio • Filipinoj • Indonezio • Irako • Irano • Israelo • Japanio • Jemeno • Jordanio • Kamboĝo • Kartvelio • Kataro • Kazaĥio • Kipro • Kirgizio • Kuvajto • Laoso • Libano • Malajzio • Maldivoj • Mongolio • Nepalo • Nord-Koreio • Omano • Orienta Timoro • Pakistano • Palestino • Rusio • Sauda Arabio • Singapuro • Sirio • Sri-Lanko • Sud-Koreio • Taĝikio • Tajlando • Tajvano • Tibeto • Turkmenio • Turkio • Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj • Uzbekio • Vjetnamio |  |
| Aliaj regionoj | Abĥazio • Honkongo • Makao • Montara Karabaĥo • Sud-Osetio |
| 
Vidu ankaŭ la navigilojn pri blazonoj de Afriko • Azio • Eŭropo • Nord-Ameriko • Sud-Ameriko • Oceanio • Listo de ĉiuj naciaj blazonoj |

 |
La **Black Panthers** aŭ **Black Panther Party** (BPP, origine angle *Black Panther Party for Self-Defense*, "Partio de Nigraj Panteroj por Memdefendo") estis revolucia naciisma kaj socialisma organizo de afrik-usonanoj, aktiva en Usono de 1966 ĝis 1982, kun sola internacia branĉo funkciigantaj en Alĝerio de 1969 ĝis 1972.

Ĉe ĝia komenco la 15-an de oktobro1966, la kerna aktivado de la partio estis observi la konduton de policistoj, foje brutale traktantaj afrik-usonanojn, en Oakland, Kalifornio. En 1969, komunumaj sociaj programoj fariĝis kerna agado de partianoj. La partio estigis diversajn sociajn programojn, plej vaste la programon "Free Breakfast for Children" ("libera matenmanĝo por infanoj") kaj komunumajn malsanulejojn.

FBI-direktoro *J. Edgar Hoover* nomis la partion «la plej granda minaco al la interna sekureco de la lando", kaj instaligis vastan programon de observado, infiltrado, policaj persekutoj kaj multaj aliaj taktikoj cele al subfoso de la partia gvidantaro, kulpigo de partianoj, senkreditigo kaj kriminaligo de la partio, kaj forpreno de posedaĵoj de la organizaĵo. La programo estis ankaŭ akuzita uzi murdon kontraŭ partianoj.

La registara subpremo komence kontribuis al la kresko de la partio, ĉar mortigoj kaj arestoj de "panteroj" pliigis la subtenon por la partio ene de la nigra komunumo kaj ene de la larĝa politika maldekstro. La partia membraro atingis pinton en 1970, kun oficejoj en 68 grandurboj kaj miloj da membroj, sed sekve suferis serion de kuntiriĝoj. Kiam la tradicia gazetaro ade agitis kontraŭ la movado, la publika subteno por la partio iom post iom malkreskis, kaj la grupo iĝis pli izolita. Internaj bataladoj inter partiaj gvidantoj, kaŭzitaj parte de la FBI-infiltrado, kaŭzis elpelojn kaj malmembriĝojn kiuj draste reduktis la membraron. La publika subteno por la partio malkreskis plu post kiam konatiĝis la partia partopreno en kontraŭleĝaj agadoj kiel trafikado de narkotaĵoj kaj ĉantaĝoj kontraŭ komercistoj en Oakland. En 1980 la partio havis nur 27 membrojn.

La historio de la Black Panther Party estas polemike pridisputita. Iuj sciencistoj karakterizis la organizaĵon kiel la plej influan organizaĵon de la nigra movado de la malfruaj 1960-aj jaroj (ekzemple Bloom kaj Martin, vidu la sekvan bibliografion), dum aliaj priskribis la partion kiel pli krimula ol politika (ekzemple Pearson, same vidu la sekvan bibliografion).

Anoj
----

* Angela Davis

Vidu ankaŭ
----------

* Movado Nigra Povo

Bibliografio
------------

* Bloom, Joshua; Martin, Jr. Waldo E. (2012). *Black against Empire: The History and Politics of the Black Panther Party*. University of California Press. 315 paĝoj. ISBN 9780520953543.
* Pearson, Hugh (1994), *The Shadow of the Panther: Huey Newton and the Price of Black Power in America*, De Capo Press. ISBN 0-201-48341-6

* Kategorio Black Panthers en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 542817
* GND: 4222569-3
* LCCN: n80095585
* VIAF: 148335011
* ISNI: 000000012180572X
* LIBRIS: 310102
* SUDOC: 033731055
* BNF: 12197437m
* NLA: 49288640
* BIBSYS: 7013609
* NKC: kn20080317001
 |
2009
**Lubjanka** (ruse *Лубянка*) aŭ Lubjanko estas neoficiala nomo de konstruaĵo sur la Lubjanka-placo en Moskvo. Ĝi estis konstruita en 1898, servis de 1920 ĝis 1991 kiel ĉefsidejo, centra prizono kaj arĥivejo de la soveta sekretservo en Moskvo. Hodiaŭ tie sidejas la rusa sekretservo FSB. La flava brika konstruaĵo situas ĉe *Lubjanka Placo n-ro 2*, kontraŭ la metrostacio "Lubjanka" (pli frue "Dzerĵinskaja").

Post malfondo de KGB, Lubjanka iĝis ĉefsidejo de la rusaj limtrupoj kaj entenis la novan gvidantaron de sekretservo FSB. Sub gvido de FSB-ĉefo Vladimir Putin, Lubjanka estis reorganizita en 1998. Li konstruigis apartan rus-ortodoksan kapelon proksime al la konstruaĵo.

Lubjanka havas grandnombran ĉelaron por politikaj akuzitoj. Oni aŭskultis kaj turmentis tie ekde 1920 plurcentmilojn da homoj. Multaj mortigis sin, aliajn oni ofte ekzekutis senjure. La prizono funkcias ankaŭ post 1991.

Granda parto de la arĥivitaj materialoj kaj multaj politikaj enprizonigitoj estis neniigitaj, ekzekutitaj je nazia minaco de okupo de Moskvo. Tiam neniiĝis materialoj de Ĉeka pri fruaj jaroj de Sovetunio. Sekva neniigo okazis post morto de Stalin, en 1953. La biblioteko restis netuŝita kun la malpermesitaj libroj en Sovetunio (ekz. verkoj de Aleksandr Solĵenicin, Passos, Sergej Jesenin, Boris Pasternak).

Vidu ankaŭ
----------

* Lubjanka (stacio de Moskva metroo)

* Kategorio Lubjanka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Komitato de Katin** – pola eksterregistara organizo kun la celo memorigi viktimojn de la Masakro de Katin kaj la polajn viktimojn de komunismo en Sovetunio.

Ĝi estis kreita en 1979 en la preĝejo al sankta Venceslao en la varsovia kvartalo Praga fare de la pastro Wacław Karłowicz kaj Stefan Melak (kiu fariĝis prezidanto) kiel Konspira Komitato de Katin. La fondan deklaracion subskribis 19 personoj. 

La 13-an de aprilo 1979 post datrevena manifestacio en Dolinka Katyńska (Katina Valeto) en Militista Tombejo en Powązki (kie ekde 1974 okazis ĉiujare religi-patriotaj solenaĵoj) sekureca servo arestis ĝiajn partoprenantojn. 

Laŭ iniciato de la komitato la 31-an de julio 1981 en Powązki-Tombejo stariĝis la unua en Pollando monumento al la viktimoj de la katina krimo, forveturigita de sekureca servo jam la venontan nokton. La monumento estis reakirita en 1989 kaj denove starigita en 1995.

De 1984 la komitato atribuas simbolan kruceton por la servo al "Solidareco" kaj agado favore al sendependeco. La unua distingito estis pastro Jerzy Popiełuszko. 

De 1989 la komitato agadas malkaŝe, laŭstatute, sub la prezidanteco de Stefan Melak (ĝis la 10-a de aprilo 2010, kiam li pereis en katastrofo de pola Tu-154M en Smolensk), kaj poste de lia frato Andrzej Melak (prezidanto ekde la 24-a de aprilo 2010).

En 2010 la komitato ricevis premion de la Gardanto de Nacia Memoro (Kustosz Pamięci Narodowej), kies ĝisnunaj laŭreatoj estas i.a.: Władysław Bartoszewski (2004), Zofia Romaszewska kaj Zbigniew Romaszewski (2006), Wacław Karłowicz kaj Paweł Jasienica (2007), Janusz Kurtyka kaj Tadeusz Isakowicz-Zaleski (2010), Memorial (2012).

Vidu ankaŭ
----------

* Tombejo Powązki en Varsovio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2013-05-25 per la retarkivo Wayback Machine Premioj de Instituto pri Nacia Memoro por Gardantoj de Nacia Memoro
la Olimpijskij stadiono. Vido el la Ekateriniskij parko
**Olimpijskij Stadion**, do la *Olimpika stadiono* (ruse *Олимпийский Стадион*) estas ĉefa parto de la sporta arkitektura ensemblo konstruita okaze de la 22-a Somera Olimpiko en 1980 en Moskvo, Sovetunio. La alia konstruaĵo estas la Olimpika naĝejo. Konstruo komenciĝis aŭtune de 1977 kaj estis kompletigita tri jarojn poste, en la printempo de 1980.

Desegnitaj de grupo de specialistoj sub gvido de elstara rusa arkitekto *Miĥail Posoĥin* ambaŭ konstruaĵoj estis tre modernaj por tiu tempo kaj havis unikajn teknologiajn instalaĵojn en tiama USSR kaj en la tuta Eŭropo. La stadiono havas ovalan formon kaj glitantan tegmenton. Ĝia maksimuma diametro egalas - 224 m, la minimuma - 183 m, spaco - 33 000 m², la tuta areo - 54 887 m². Ĉi-tio disponigas realigon de 22 sportoj de la Olimpika programo. La ĉefa areno povas esti transformita per movebla vando en apartajn areojn por samtempaj konkursoj en diversaj sportoj.

Ĝia situo en la Meŝĉanskij distrikto apud la Olimpijskij Avenuo kaj la metrostacio "Prospekt Mira" estis tre oportuna por sportistoj kaj spektantoj, kies kvanto povas atingi 80 000.

Post la Olimpiko tie okazis pluraj sportaj konkursoj, muzikaj spektakloj kaj koncertoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Olimpika stadiono (Moskvo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo (enigita tradukilo kun Esperanto)
Ostankino en 1858, pentris V.Raev
Sankta Triunuo preĝejo en Ostankino
Memora tabulo ĉe Ostankina palaco
preĝejo kaj palaco en Ostankino
La nomon Ostankino historiistoj interpretas el la rusa lingvo kiel "La lasta restejo". Dum jarcentoj la areo ĉe Moskvo estis kovrita per densaj, netraireblaj arbaroj, kiujn plejparte konsistigis kverkoj. En la 18-a jarcento posedanto de la areo iĝis la grafo Nikolao Petroviĉ Ŝeremetev, al kiu plaĉis la loko pro saniga klimato kaj la bela lago.

Por somera restado tie li ordonis konstrui la nehajtigatan palacon kaj renovigi tiean preĝejon de Sankta Triunuo el la 17-a jarcento. La ordonon perfekte realigis liaj rusaj servutuloj A.Mironov kaj P.Argunov laŭ projekto far Camporesi, Brenna kaj Starov. La teatro en Ostankina bieno havis plej modernajn teknikajn instalojn de tiama epoko, kiuj aparte funkcias ĝis nun. Legendo diras, ke inaŭguro okazis somere de la jaro 1798. Por okulfrapi caron Paŭlo la Unua, invititan al la festeno, la grafo ordonis neplene segi kelkajn arbojn kaj ĉirkauŝnuri tiujn. Dum alveno de cara ĉaro la arbojn oni faligis en ambaŭ­ malajn flankojn kaj tuj malkovriĝis la blankroza palaco kaj la brikkolora preĝejo, kies belaj siluetoj speguliĝis sur la laga supraĵo.

Trupon de la teatro konsistigis liaj geservutuloj, inter kiuj plej bela kaj talenta estis fraŭlino Praskovja Kovaljova (surscene oni nomis ŝin Ĵemĉugova - [Perla], pro tiamaj kutimoj). La grafo enamiĝis al ŝi kaj neniel sukcesis malvarmigi sian pasion. Do, post iom da tempo okazis edziĝo kaj plue gravedeco de la novedzino. Bedaŭrinde la patrino ne ekvidis sian bebon, ĉar ŝi mortis baldaŭ post nasko.

La ligna stukita palaco estis destinita ĉefe por somera ripozo kaj dum vintro ĝi estis malplena. Du jarcentoj kompreneble tre difektis apartajn elementojn de la konstruaĵo kaj do ĝi bezonas permanentajn renovigon kaj riparojn. Nun en ĝi funkcias muzeo prezentanta tiaman vivon inkluzive teatrajn spektaklojn, kiujn ĉeestas geaktoroj vestitaj je kostumoj el la 18-a jarcento.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ostankina bieno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* ttt-ejo de la muzeo ruse, angle
* Arkivigite je 2011-01-06 per la retarkivo Wayback Machine historio de la bieno ruse
* fotoj de la bieno faritaj el TV turego
**Geto en Kielce** estis geto kreita aprile 1941 de okupaciaj germanaj regopovoj en Kielce por 27 mil judoj. Nuligita en la dua duono de aŭgusto 1942, per forveturigo de la plimulto de ties loĝantoj al ekstermejo Treblinka, murdo de la parto surloke kaj lokigo de la ceteraj en kvar trudlaborejoj: ĉe la str. Jasna-Stolarska ("eta geto") kaj tri apudfabrikaj.

Multnombra juda societo de Kielce post la germana invado en Pollandon septembre 1939 estis persekutata flanke de okupanto. Germanoj forigis judojn de la urbocentro, devigis ilin al sklava laboro kaj al du kontribucioj. Per blokado de bankaj kontoj, malpermeso posedi kontantan monon super 2 mil zlotoj kaj transpreno de fabrikoj kaj vendejoj ili eliminis judojn de ekonomio. En ekzistanta de aprilo 1941 geto, kies konstruaĵoj povus ampleksi 15 mil personoj, germanoj amasigis 27 mil judojn. Malbonegaj loĝkondiĉoj, neufiĉeco de manĝo kaj ĉiutaga mizero estis ligitaj kun pluraj krimoj, kies ĉefloko estis juda tombejo en Pakosz, kie germanoj pafmortigis alveturigatajn de la geto personojn. La okupantoj likvidis la judan kvartalon en la tagoj 20-a ĝis 24-a de aŭgusto 1942, elveturigante al ekstermejo Treblinka ĉ. 20-21 mil personojn, kaj 1,2 mil murdante surloke. Restintaj en Kielce judoj estis lokigitaj en ekzistantaj en la jaroj 1942–1944 kvar trudlaborejoj: Jasna-Stolarska kaj tri apudfabrikaj. Martirecon de la juda socio memorigas en la urbo monumentoj kaj memortabuloj.

Vidu ankaŭ
----------

* Bjalistoka geto
* Krakova geto
* Lodza geto
* Lublina geto
* Varsovia geto

Bibliografio
------------

* Cezary Jastrzębski, Konrad Otwinowski, Magdalena Otwinowska: *Miejsca pamięci narodowej w Kielcach* (Lokoj de nacia memoro en Kielce), Muzeum Historii Kielce, Kielce 2010.

* Kategorio Geto en Kielce en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ritma gimnastiko
**Ritma gimnastiko** estas sportbranĉo, muzikakompana plenumado de diversaj gimnastikaj kaj dancaj ekzercoj tiel sen objekto, kiel uzante unu aŭ du el diversaj objektoj po unu aŭ du por ĉiu ludanto (saltoŝnuro, ringo, pilko, svingoklaboj, rubando).

Lastatempe oni ne aranĝas elpaŝojn sen objektoj en la mondaj konkursoj. Dum la grupaj elpaŝoj oni uzas aŭ samtempe du specojn de objektoj (ekzemple hulringoj kaj pilkoj) aŭ unu specon (kvin pilkoj, kvin paroj de svingoklaboj). Oni determinas venkinton de la poliatlono, de la apartaj kaj grupaj specoj de ekzercadoj. Oni taksas elpaŝojn laŭ dudekpoenta sistemo.

Ĉiuj ekzercadoj okazas kun muzika akompano. Pli frue oni elpaŝis kun akompano de piano. Nuntempe uzatas fonmuzikoj. Elekto de muziko dependas de deziroj de gimnastino(j) kaj trejnisto. Tamen ĉiu ekzercado devas esti ne pli ol unu minuto kaj duono. La konkursoj iras sur la gimnastika tapiŝo granda je 13x13 metroj. La klasika poliatlono (4 ekzercadoj) estas olimpika sporto. Krom la poliatlono de la gimnastiko, elpaŝantoj de individua ĉampioneco tradicie disgajnas kompleton da rekompencoj pri apartaj specoj de ekzercadoj (krom Olimpiaj ludoj).

Ritma gimnastiko estas unu el plej spektokaptaj kaj graciaj sportoj. Ekde 1984 ĝi estas olimpika sportbranĉo. Ĝis antaŭnelonga tempo ĝi estis ekskluzive virina sporto, tamen ekde la fino de la 20-a jarcento dank'al penoj de japanaj gimnastoj oni komencis aranĝi konkursojn ankaŭ inter viroj.

Vidu ankaŭ
----------

* Gimnastiko
* Ringo (ritma gimnastiko)

* Kategorio Ritma gimnastiko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rOlimpikaj sportoj |
| --- |
| Someraj | 
Arkpafado • 
Atletiko • 
Badmintono • 
Bazopilkado/Softbalo • 
Biciklado (voja, traka, transterena biciklado, BMX liberstila, BMX vetkura) • 
Boksado • 
Hokeo • 
Flugpilkado (hala, plaĝa) • 
Futbalo • 
Gimnastiko (Arta gimnastiko, Ritma gimnastiko, Trampolina gimnastiko) • 
Golfo • 
Halterlevado • 
Ĵudo • 
Kajakado-Kanuado (mallongdistanca kurumo, slalomo) • 
Karateo • 
Korbopilkado • 
Lukto • 
Manpilkado • 
Moderna pentatlono • 
Naĝado (Sporta naĝado, Plonĝado, Sinkrona naĝado, Akvopilkado, Maratona naĝado) • 
Pafado • 
Rajdado • 
Remado • 
Rugbeo • 
Rultabulado • 
Skermo • 
Sporta grimpado • 
Surfado • 
Tabloteniso • 
Tekvondo • 
Teniso • 
Triatlono • 
Velado
 |
| Vintraj | 
Alpa skiado • 
Arta sketado • 
Biatlono • 
Bobado • 
Glacihokeo • 
Glitŝtonludo • 
Liberstila skiado • 
Neĝtabulado • 
Nordia kombino • 
Rapid-sketado • 
Skeletonado • 
Skikurado • 
Skisaltado • 
Sledado
 |

 |