recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Edmundo la 1-a** (n. ĉ.922, m. la 26-an de majo 946), foje kromnomata *la pli aĝa*, *la justa* aŭ *la grandioza*, estis reĝo de Anglio de 939 ĝis sia morto.

Li estis filo de Eduardo la pli aĝa kaj duonfrato de Atelstano. Atelstano mortis la 27-an de oktobro 939 kaj Edmundo sekvis lin kiel reĝo.

Baldaŭ Olaf la 1-a, reĝo de Dublino, konkeris Northumbria kaj invadis Mercia. Post ties morto en 942, Edmundo regajnis Mercia. La sekvantan jaron estis pacakordo kun Olaf la 2-a, filo de Olaf la 1-a, kiu sekvis sian patron kiel reĝo de Dublino kaj Jorko, kaj Edmundo iĝis ties baptopatro. En 945 Edmundo konkeris Strathclyde sed cedis tiun regionon al Malkolmo la 1-a (Skotlando) kontraŭ traktato per kiu la du reĝoj promesis subteni unu la alian kontraŭ invadontoj.

En 945 Ludoviko la 4-a (Francio) kaptiĝis de la vikingoj de Rouen. Ludoviko estis filo de Eadgifu, fratino de Edmundo kaj edzino de Karlo la 3-a (Francio). Edmundo helpis liberigi sian nevon kaj restaŭri lin al la franca trono.

Dum la regado de Edmundo monaĥejoj ekreviviĝis post la invadoj de la danoj.

La 26-an de majo 946 Edmundo estis murdata de Leofa, ekzilita ŝtelisto, dum li ĉeestis meson ĉe Pucklechurch, Gloucestershire, kie li posedis vilaon. Li entombiĝis en Abatejo Glastonbury. Lia frato Edred (Anglio) sekvis lin kiel reĝo.

Ĉirkaŭ 940 Edmundo edziĝis al Aelfgifu de Shaftesbury, kiu mortis inter 944 kaj 946 ĉe la abatejo de Shaftesbury. Ili havis du filojn:

* Edwy, reĝo de Anglio de 955 ĝis 957, kaj poste de Wessex kaj Kent ĝis sia morto en 959
* Edgaro, reĝo de Mercia kaj Northumbria de 957 ĝis 959, kaj poste de Anglio ĝis sia morto en 975.

* Kategorio Edmundo la 1-a (Anglio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 278306
* GND: 1014632609
* LCCN: nb2008005975
* VIAF: 75847323
* ISNI: 0000 0000 3955 2954
 |
**RÉVÉSZ Endre** (re:ve:s) estis hungara/israela skulptisto naskita en Marosvásárhely la 27-an de oktobro 1912 kaj mortinta la 24-an de decembro 1999 en Tel-Avivo. Li estis la filo de libroeldonisto Béla Révész.

Kariero
-------

Révész Endre devenis el juda familio. Li studis en Budapeŝto, poste en Parizo de Paul Landowski. Post la nazia okupado de Francio li revenis al Budapeŝto. En 1943 li estis trudlaboristo. Post reveno el deportejo de Aŭŝvico en 1945 li laboris en Târgu Mureș. En 1947 li havis memstaran ekspozicion en Bukareŝto. Li elmigris Israelon kaj de 1959 li havis skulptadlaborejon en Jafo. En 1960 li gajnis la konkurson faritan al memoro de getoribelo de Varsovio. En 1983 li partoprenis en mondekspozicio de Bazelo. En Florenco en 1974 aperis sia albumo de verkaro.

Premioj, distingoj
------------------

* Nordau-premio (1968), Roboz-premio (1988).

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon

* Kategorio Endre Révész en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 386100
* VIAF: 308268654
* ULAN: 500476617
 |
**Endre SZABÓ** [sabO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szabó Endre** estis hungara verkisto, poeto, ĵurnalisto, tradukisto, juristo, membro de Societo Petőfi.

Endre Szabó naskiĝis [*rompita ligilo*] la 3-an de junio 1849 en Hungario, en Nagytoronya (nuntempa Veľká Tŕňa en Slovakio). Li mortis la 4-an de februaro 1924 en Budapeŝto. Lia edzino estis Janka Szabóné Nogáll.

Biografio
---------

Endre Szabó pristudis juron en Sárospatak, kie jam li komencis verkadi. Post kelkaj jaroj li ekhavis la eblecon labori en Budapeŝto, same li havis ŝancon aliĝi al literaturaj rondoj. Liaj poemoj kaj aliaj verkoj aperis en konataj gazetoj, ekzemple en Vasárnapi Ujság. En 1877 li ekredaktis revuon, samtempe li jam ne plu laboris kiel juristo. En 1880 li edziĝis. Li tradukis el la germana, franca, sed precipe rusa lingvoj. Kelkfoje li vojaĝis al Rusio, estis li, kiu la unua komencis traduki gravajn rusajn verkojn.

Li uzis la pseŭdonimojn *Lantos Sebestyén*, *Pesti Pista*, *Pesti Lénárt*, *ifjabb Kakas Márton*, *Veres barát*, *Sz. E.*.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Három szatira* (Tri satiroj) 1872 - debuta verko
* *Költeményei* (Poemoj) 1876
* *Újabb költeményei* Pli novaj poemoj) 1880
* *A kardos menyecske* 1887 - romano
* *Zsebbe való orosz nyelvtan* (Porpoŝa rusa gramatiko) 1888
* *Orosz költők* (Rusaj poetoj) 1892 - tradukaĵoj
* *Négy orosz költő* (Kvar rusaj poetoj) 1900 - tradukaĵoj
* *Villámlások* (Fulmoj) 1919 - poemoj

Fontoj
------

* [*rompita ligilo*]
* 
* 

* Kategorio Endre Szabó (verkisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 424199
* GND: 104962145X
* LCCN: n99264865
* VIAF: 75650783
* ISNI: 0000 0001 0989 3798
 |
Eduardo la martiro
**Eduardo la martiro** (n. ĉ.962, m. la 18-an de marto 978) estis reĝo de Anglio ekde 975.

Li estis la filo de Edgaro (Anglio) kaj, verŝajne, ties unua edzino Ethelfleda. Kiam lia patro mortis (la 8-an de julio 975) ne estis klare al kiu li deziris heredigi la anglan tronon - al Eduardo aŭ al lia duonfrato Ethelred. Tamen Sankta Dunstan, ĉefepiskopo de Canterbury, kaj Oswald, ĉefepiskopo de Jorko, subtenis kaj kronis Eduardon. Laŭ la Anglosaksa Kroniko tuj aperis kometo kaj aliaj antaŭsignoj de katastrofo. Sekvis malsatego kaj konflikto inter la grafoj de Mercia kaj East Anglia.

Dum la regado de Edgaro, estis reformado de la monaĥejoj kaj forpelo de iuj monaĥoj de nobela deveno kiuj ne konformis al la benediktanaj reguloj. Aldone, Edgaro donis al monaĥejoj bienojn poseditajn de nobelaj familioj. La familioj profitis de la malforto de Eduardo por rehavi la bienojn.

Monero de Eduardo la martiro
En marto 978 Eduardo vizitis sian duonpatrinon Aelfthryth, patrinon de Ethelred, ĉe Corfe Castle. La 18-an de tiu monato li estis murdata. Verŝajnas ke Aelfthryth partoprenis la komploton, kaj ŝia filo tuj iĝis reĝo. Eduardo entombiĝis unue en Wareham (Dorset) - laŭ la Anglosaksa Kroniko, sen reĝaj ritoj. En 980 li estis reentombigata en la abatejo de Shaftesbury. Baldaŭ la popolo honoris lin kiel sanktulo, kaj lia festtago estas la 18-an de marto. Kiam, en la 16-a jarcento, Henriko la 8-a subpremis la monaĥejojn de Anglio, la restaĵoj de Eduardo estis kaŝataj. En 1931 arkeologo eltrovis ilin ĉe la loko de la abatejo kaj donis ilin al la Rusa Ortodoksa Eklezio Ekster Rusio, kiu reentombigis ilin en tombeja preĝejo en Woking.

* Kategorio Eduardo la Martiro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 280697
* GND: 1014636493
* LCCN: nb2008006007
* VIAF: 63539915
* ISNI: 0000 0000 3911 7960
 |
**Edward ANSEELE** (naskiĝis la 26-an de julio 1856 - mortis la 18-an de februaro 1938) estis flandra politikisto. Li naskiĝis en Gento. Kvankam liaj gepatroj apartenis al la "eta burĝaro "(la patro estis ŝuriparisto), Eward jam de junaĝo aktivis ene de la frua socialisma movado.

Edward iris al ateneo ĝis la aĝo de 17, kio por tiu tempo estis escepte longe. La socialisma kongreso de 1877 en Gento estis la komenco de lia socialisma engaĝiĝo. Li ekdeĵoris kiel ĵurnalisto ĉe la semajna ĵurnalo "De Volkswil", poste rebaptita kiel "Vooruit". Li ankaŭ kunorganizis la kooperativa bakejo Vooruit en 1880. Tiu ĉi estis la eko de tuta serio de entreprenoj kiuj poste iĝis industria imperio. Per ili Anseele volis fari "kontraŭpezilon" kontraŭ la kapitalismaj entreprenoj kaj danke al ili li povis ankaŭ subteni la laboristojn per materialoj. Dum la krizo de la 30aj jaroj de la pasinta jarcento multe perdiĝis. La Genta Vooruit ankoraŭ restas kiel pruvilo de tiu ĉi periodo.

Anseele dum multaj jaroj estis komunuma konsilanto kaj skabeno de Gento, anstataŭa urbestro kaj popola reprezentanto. Li ankaŭ kunfondis la Belga Laborista Partio. Dum la Unua mondmilito la germanoj al li ofertis la postenon de "prezidanto de Belgio", sed li rifuzis ĝin. Post la milito pro tio li estis rekompencita kaj dankita pro tio per kelkaj ministraj postenoj: de 1918 ĝis 1921 li estis ministro de publikaj laboroj kaj de 1925 ĝis 1927 ministro de Fervojoj kaj Telekomunikado. En 1930 oni al li aljuĝis la honoran titolon "Ministro de la Ŝtato".

Li mortis en Gento en 1938.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Edward Anseele en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Literair Gent Arkivigite je 2006-04-25 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 61431
* GND: 1058458019
* LCCN: no2001080892
* VIAF: 27199525
* ISNI: 0000 0000 5512 2305
* SUDOC: 033580138
* BNF: 129944018
* BPN: 79558276
* ULAN: 500354513
* NKC: skuk0000040
* ICCU: CUBV005763
 |
**Eric Paul SHAFFER** estas usona romanaŭtoro kaj poeto, kiu loĝas kaj laboras en Havajo. Nuntempe asistanta profesoro de la angla ĉe Honolulu Community College, li antaŭe instruis ĉe Maui Community College kaj la Universitato de la Rjukjuoj en Okinavo. Liaj verkoj aperis en pli ol 400 naciaj kaj internaciaj revuoj kaj gazetoj, inkludante *Bamboo Ridge*, *Chaminade Literary Review*, *Chicago Review*, *Chiron Review*, *Slate*, *The Sun Review* kaj *North American Review*, kune kun la antologioj *100 Poetoj Kontraŭ la Milito*, *La Ekopoezia Antologio*, *Jack London Is Dead: Contemporary Euro-Ameican Poetry of Hawai'i (And Some Stories)*, *Crossing Lines*, *In the Trenches*, *Weatherings* kaj *The Soul Unearthed.* Li estas la aŭtoro de kvin kolektoj de poezio kaj unu romano.

Shaffer diplomatiĝis en la Universitato de Kalifornio ĉe Davis, kie li ricevis Ph.D. pri usona literaturo en 1991. Li ricevis la premion Elliot Cades pri Literaturo, nome la plej alta literatura honoro de Havajo, en 2002, kaj la premion James Vaughan pri poezio en 2010. Li estis vizitanta poezia profesoro ĉe la 23a *Jackson Hole Writers Conference*. Lia poezia kolekto *Lahaina Noon* ricevis premion por elstareco en la 2006 *Ka Palapala Po'okela Book Awards*.

Bibliografio
------------

* *Kindling: Poems from Two Poets* (1988) (kun James Taylor III)
* *RattleSnake Rider* (1990)
* *Portable Planet: Poems* (2000)
* *How I Read Gertrude Stein* de Lew Welch (redaktoro kaj enkonduko) (2001)
* *Living at the Monastery, Working in the Kitchen* (2001)
* *Lahaina Noon: Na Mele O Maui* (2005)
* *Burn & Learn: Memoirs of the Cenozoic Era* (2009)
* *A Million-Dollar Bill* (2016)

En Esperanto aperis
-------------------

En Beletra Almanako 31 aperis traduko de la poemo "La godzila iluzio" (angla titolo: "The Godzilla Delusion") de Shaffer, tradukita de Catherine B. Krause.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Beletra Almanako 31 ĉe Google Books, kun traduko de poemo de Shaffer
* Verkoj de Eric Paul Shaffer ĉe WorldCat (angle)
**Edward DĘBICKI** (naskiĝis la 4-an de marto 1935 en Kałusz (Ivano-Frankivska provinco)) – pola poeto, akordionisto, aŭtoro kaj komponisto de muzikaj spektaĵoj, kunkreinto de filmaj scenarioj kaj filma muziko, aŭtoro de pli ol 200 kantoj.

Biografio
---------

Li estis filo de Franciszka Raczkowska kaj Władysław Krzyżanowski. Post la dua mondmilito la familio akceptis novan nomon – Dębicki. Infanaĝon kaj junecon pasigis en la sama migranta grupiĝo de ciganoj, en kiu vivis cigana poetino Bronisława Wajs - Papuŝa.

En 1955 li fondis en Gorzów Wielkopolski Ciganan Muzikan Teatron "Terno" kaj establis Asocion de Kreintoj kaj Amikoj de Cigana Kulturo je la nomo de Papuŝa. Danke al Dębicki de 1989 en Gorzów Wielkopolski estas organizataj Internaciaj Renkontoj de Ciganaj Ensembloj „Romane Dyvesa".

En 1993 estis eldonita lia poezia libro *Pod gołym niebem* (Sub la nuda ĉielo). En 2004 oni eldonis lian libron *Ptak umarłych* (Birdo de la mortintoj), kiu priskribas tragedion de ciganaj familioj en Volinio dum la dua mondmilito, flanke de ukrainaj naciistoj.

En 2012 estis distingita per Ora Medalo Merita al Kulturo *Gloria Artis*

Vidu ankaŭ
----------

* Volinia masakro

* Kategorio Edward Dębicki en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 516011
* GND: 130204706
* LCCN: no2011124653
* VIAF: 15016901
* ISNI: 0000 0001 0855 4970
* SUDOC: 143025201
* BNF: 14572742c
 |
**Erik ASKLUND** (naskiĝis la 20-an de junio 1908, mortis la 6-an de novembro 1980) estis sveda verkisto.

Epoko
-----

En la historio de Svedio la fruaj 1930-aj jaroj estis periodo de gravaj ŝanĝoj. "La sveda popolhejmo" estis konstruota, modernigotaj la vilaĝoj. La urboj kreskis, novaj teknikoj kaj amasmedioj ekaperis.
Ŝokis la sinkopoj de la ĵazo dum la sonfilmo festis siajn unuajn sukcesojn kaj literatura modernismo komencis establiĝi. Viroj kaj inoj provis vivi en provedzeco kaj en la socio ade kreskis la influo de virinoj. Optimismo por la estonteco kaj nova vivkulturo miksiĝis kun maltrankvilo pro la granda senlaboreco, la ekonomia krizo kaj la antaŭenmarŝo de la faŝismo.

Verkoj
------

Meze de ĉi turbulencoj staris la juna Erik ASKLUND. Li debutis en 1929 per la eksperimenta romano "Bara en början". Samjare li ankaŭ kunlaboris por la fama lirikantologio "Fem unga". En la unua duono de la 1930-aj jaroj Asklund priskribis la elformiĝantan modernan svedan socion. En tiu tempo li verkis interalie la romanojn "*Kvinnan är stor*" (1931), "*Lilla land*" (1933) kaj "*Fanfar med fem trumpeter*" (1934). Precipe la filmarton influis kaj inspiris ASKLUND per sia literatura verkado. Koncerne la muziko, oni eblas konstati, ke "Fanfar med fem trumpeter" estas unu el la unuaj svedaj ĵazromanoj.
Perceptante kaj jesante la modernon ASKLUND sentis la fascinon de la fenomeno de la grandurbo. En liaj verkoj bildiĝas la pulsanta vivo de la metropolo; svarmas trafikiloj, homoj, funkciismaj domoj, neonlumo kaj reglimanta akvo en imagospronaj scenoj.

Prijuĝo de samtempano
---------------------

*Li estis unu el la tiel nomataj proletverkistoj, kies komuna verko "*Fem unga*" (*kvin junuloj*) en 1929 vekis ne nur sensacion, sed iĝis certagrade iniciato, ĝi signifis gvardiŝanĝon kaj la klaran enmarŝon de la proletoj en la ... svedan literaturon.*
*Erik ASKLUND estas unuavice lirika talento, delikata naturpentranto kaj agordkomponisto. En siaj prozaĵoj li prezentas sin kiel akra kritikanto de la socio. Li estas ŝatata aŭtoro de rakontoj por la junularo. Inter liaj verkoj estas ankaŭ kelkaj romanoj, eksperimentaj laŭforme, prezentantaj ĉiujn ĵus menciitajn kvalitojn kaj tendencojn.*
Ferenc Szilágyi en *Sveda Novelaro,* Sveda Laborista Esperanto Asocio, Stokholmo, 1950.

En Esperanto aperis
-------------------

*La bando,* novelo, tradukis Ferenc Szilágyi, en: Vespera ruĝo anoncas ventegon.

* Kategorio Erik Asklund en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 24433
* GND: 129764094
* LCCN: n50002021
* VIAF: 40464502
* ISNI: 0000 0001 0965 798X
* LIBRIS: 213943
* SUDOC: 144573571
* NKC: jn20000600458
 |
**Apolono** aŭ **Apolon Nikolajeviĉ Majkov** (ruse *Аполлон Николаевич Майков*; la 4-an de junio [malnovstile 23a de majo] 1821, Moskvo – la 20-an de marto [malnovstile 8a de marto] 1897, Sankt-Peterburgo) estis rusa poeto, plej bone konata pro sia lirika poezio kiu priskribas bildojn de rusaj vilaĝoj, naturo kaj historio. En liaj verkoj senteblas lia amo al antikva Grekio kaj antikva Romo, kiujn li studis dum granda parto de sia vivo. Majkov pasigis kvar jarojn tradukante la malnovrusan eposon Kanto pri la militiro de Igor (1870) al la moderna rusa lingvo. Li tradukis folkloron de Belorusio, Grekio, Serbio kaj Hispanio, verkojn de Heine, Adam Mickiewicz kaj Goethe kaj aliaj. Kelkaj el la poemoj de Majkov estis muzikigitaj de rusaj komponistoj, inter kiuj Nikolaj Rimskij-Korsakov kaj Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij.

Verkokariero
------------

Majkov naskiĝis en artista familio kaj edukiĝis hejme, gvidata interalie de la verkisto Ivan Gonĉarov. Estante 15-jaraĝa, li ekverkis sian unuan poemon. Post fini mezlernejan studadon en nur tri jaroj, li eniris en la Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato en 1837.

Li publikigis siajn poemojn unuafoje en 1840, kaj eldonis sian unuan poemokolekton en 1842. La libro estis laŭdita de la influa kritikisto Vissarion Belinskij. Post tio, li veturis tra Eŭropo kaj revenis al Sankt-Peterburgo en 1844, kie li plue publikigis poemojn kaj fakiĝis en literatura kritiko kaj verkado de eseoj.

Majkov ĉirkaŭ 1850.
Majkov en lastaj vivojaroj.
Li plue verkis dum sia tuta vivo, aliĝante jen al la konservativa, jen al la liberala tendaroj, kio ne influis altan kvaliton de liaj verkoj. En sia liberala periodo li estis proksima al Belinskoj, Nikolaj Nekrasov, kaj Ivan Turgenev, dum en siaj konservismaj periodoj li proksimis al Fjodor Dostojevskij. Li finis sian vivon kiel konservativulo. Majkov mortis en Sankt-Peterburgo la 8-an de marto 1897.

Kelkaj verkoj
-------------

### Poemaroj

* Poemoj de A.N.Majkov (1842)
* Oĉerki Rima, 1847 (Eseoj pri Romo)
* Stiĥotvorenija, 1854 (Poemoj)
* Neapolskij albom, 1858 (Napola albumo)
* Pesni novoj Grecii, 1860 (Kantoj de la nova Grekio)

### Teatro

* Tri mortoj (Tri smerti, 1857)
* Du mondoj (Dva mira, 1882)

### Ĉefaj poemoj

* Dve sudbi, 1845 (Du sortoj)
* Maŝenka (1946) (Maŝa)
* Snij, 1858 (Sonĝoj)
* Strannik, 1867 (Vaganto)
* Knjaĵna, 1878 (Princino)
* Bringilda (1888)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Apolon Majkov en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Poemo
* Verkaro Arkivigite je 2019-07-13 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 657734
* GND: 118781308
* LCCN: n81058548
* VIAF: 42633931
* ISNI: 0000 0001 2130 0481
* LIBRIS: 273461
* SUDOC: 078852455
* BNF: 10687899n
* MBA: 94700de7-3801-4e9b-9e26-df4fad7d8bfb
* NLA: 35808965
* BIBSYS: 9020039
* NKC: ola2003169709
* ICCU: CUBV096649
 |
**Almoŝo** (hungare Álmos [a:lmoŝ] (ĉ. 819 – ĉirkaŭ 895) estis hungara tribestro, gvidanto de la madjaroj antaŭ alveno en la Karpat-basenon, patro de tribestro Arpado.

Vivo, legendoj
--------------

Laŭ kroniko de Anonymus, li estis filo de Edjek/Udjek kaj Emeŝe, laŭ aliaj kronikoj li estis nepo de Ügek kaj filo de Előd. La nomo Edjek (hungare Egyek) signifas: „praulo", Emeŝe „patrinjo"; tiel tiuj estis verŝajne ne veraj nomoj. La nomo Almoŝo kiel Álmos signifas en la hungara sonĝ(em)a) kaj laŭ legendo, lian patrinon fekundigis en ŝonĝo turulbirdo kaj tiu aŭguris por ŝi, ke ŝia naskiĝonta filo iĝos praulo de reĝoj.

Almoŝo ne eniris Panonion, laŭ la legendoj, li kondukis sian popolon al lando kaj oni murdis (ofertis) lin en Transilvanio. Laŭ supozoj, li estis jam tro aĝa aŭ oni ofertis lin por gajni sian potencon por la filo. Plua, plej verŝajna supozo, ke oni murdis lin pro la malvenko fare de la peĉenegoj, kio kaŭzis migradon de la madjaroj en la Karpat-basenon.

Álmos
-----

La hungara nomformo Álmos estas konata, ŝatata baptonomo en Hungario.

Vidu ankaŭ
----------

* Princo Almoŝo

* Kategorio Almoŝo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 329441
* GND: 1045247308
* LCCN: n87918465
* VIAF: 250677270
* ISNI: 0000 0004 1988 407X
* SUDOC: 144752751
 |
**Erika Kertész** [kertEs], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kertész Erika** estis hungara komponisto, kantisto, tekstopoeto.

Erika Kertész  naskiĝis la 19-an de majo 1981 en Pécs.

Erika Kertész kun orkestranoj
Erika Kertész kun sia edzo

Biografio
---------

Erika Kertész frekventis muzikan bazlernejon en Budapeŝto (1987 – 1994), gimnazion en la sama urbo (1994 – 1999). Intertempe ŝi estis membro de geinfana koruso de Hungara Radio, krome ŝi lernis kantadon private de Tamás Berki. Ŝi daŭris la lernadon en alta nivelo: Ŝtatadministracia Altlernejo (2000 – 2003), Scienca Universitato Loránd Eötvös (2006 – 2007), Universitato János Kodolányi (2009 – 2012). Tiutempe inter 2002-2005 ŝi estis kantisto en elektronika orkestro, poste ŝi lernis gitarludi. En 2006 ŝi fondis ĵazorkestran triopon. Post siaj studoj inter 2012 kaj 2019 ŝi vivis en Nederlando kaj ŝi muzikis en pluraj ĵazorkestroj. Ŝi ricevis hungaran premion en 2018. Ŝi havis ĵazgitaristan edzon, kun kiu ŝi ofte muzikas kune.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* Kertész aŭdebla

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Erika Kertész en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 646524
 |
**Arŭa bint Aĥmad bin Muĥammed bin Al-Kasim al-Sulajhi** (1048-1138)—ankaŭ nomata **Sajjida Hurra** kaj la **Eta Reĝino de Ŝeba**—estis la reganto, komence per siaj du edzoj, kaj poste memstare, de Jemeno dum pli ol 50 jaroj, de 1067 ĝis sia morto en 1138. Ŝi estis la plej granda reganto en la Sulajhida Dinastio, kaj la unua virino kiu ricevis la titolon *huĝĝa* en la ismailana branĉo de Ŝijaismo.

Frua vivo
---------

Ŝi naskiĝis en 1048 en Haraz, kiu estis la centro de ismailanismo en Jemeno. Ŝi estis nevino de la tiama jemena reganto, Ali al-Sulajhi. Orfiĝinte en junaĝo, ŝi maturiĝis en la palaco ĉe Sanao sub la instruado de Asma al-Sulajhi, kunreganto kaj edzino de Ali al-Sulajhi. En 1066, 17-jaraĝe, ŝi edziniĝis al sia kuzo Aĥmad al-Mukarram al-Sulajhi, kaj ricevis la urbon Adeno kiel sian nuptan dotaĵon.

Religia Rango
-------------

Arŭa ricevis la plej altan rangon en la jemena *da'wa*, nome *huĝĝa*, de al-Mustansir en 1084. Tio estis la unua fojo en la historio de ismailanismo, ke virino atingis tian rangon. Ŝi sendis ismailanajn misiistojn al Guĝarato, kie ili establis ankoraŭ nun daŭrantan komunumon.

  


|  |  |
| --- | --- |
|   | Ĉi tiu artikolo estas ankoraŭ nefinita. En la nuna formo ĝi ne donas plenan komprenon de la pritraktata objekto, ĉar mankas nepre bezonataj informoj. Revizitu la artikolon poste aŭ ĝin kompletigu (se viaj scioj tion ebligas). |

Fontoj
------

La artikolo estas bazita sur la angla vikipediero, kiu citas jenajn fontojn:

1. Sayyida Hurra. "The Isma’ili Sulayhid Queen of Yemen by Farhad Daftary"; en la libro *Women in the Medieval Islamic World*, redaktita de Gavin R. G. Hambly

2. Fatima Mernissi. *The Forgotten Queens of Islam*.

* Kategorio Arŭa al-Sulajhi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 130043
* GND: 132629860
* LCCN: nr2001043143
* VIAF: 55313078
 |
**Apostolo ZENO** (11a de decembro 1669 en Venecio – 11a de novembro 1750 en Venecio) estis itala poeto, libretisto, ĵurnalisto kaj beletristo.

En 1691 li estis inter la fondintoj de la *Accademia degli Animosi*. En 1695, li komponis sian unuan libreton, *Gli inganni felici*, kio atingis grandan sukceson, kio faris lin enmoda libretisto. El 1705, li laboris kun Pietro Pariati, retenante la teatrajn scenojn por si mem kaj lasante al Pariati la komponon de la libretoj.

En 1710 kun Scipione Maffei, Antonio Vallisneri kaj sia frato, Pier Caterino Zeno, li fondis la *Giornale de' letterati d'Italia*, en la ideo ke necesas ke "Italoj mem faru sian propran gazeton... pruvante ke la bona senco, erudicio kaj naivo neniam mankis inter ni, kaj nune pli ol iam ili floras." La tri-monata publikaĵo havis prestiĝajn kontribuantoj kiel Scipione Maffei, Antonio Vallisneri, Eustachio Manfredi, Ludovico Antonio Muratori, Giovanni Battista Morgagni, Giambattista Vico, Bernardino Ramazzini.

*Drammi scelti*.
Zeno verkis la libretojn por 36 operoj kun historiaj kaj mitologiaj temoj, kiel *Gli inganni felici* (1695), *Odoardo* (1695) *Faramondo* (1698), *Lucio Vero, Imperatore di Roma* (1700), *Griselda* (1701), *Merope* (1711, Eldono, 1727), *L'Ambleto* (1712), *Alessandro Severo* (1716), *T'Euzzone* (1719), *Ormisda* (1721), *Artaserse* (1724), *Semiramide* (1725), *Il Valdemaro* de Domenico Sarro (1726), *Astarto* (1730), *Caio Fabbricio* (1733), *Euristeo* (publikigita en 1757), kaj *Sesostri re d'Egitto* (Praga eldono de 1760) same kiel 17 oratorioj, inklude *Giuseppe* (1722), *Gioaz* (1726), *David umiliato* (1731). Inter liaj literaturaj verkoj, la *Dissertazioni vossiane* estas aldonoj kaj korektoj al *De historicis latinis* de Voss. Liaj *Annotazioni* al la *Biblioteca della eloquenza italiana* de Giusto Fontanini estis publikigitaj postmorte. Lia korespondado (*Epistolario*) estas ampleksa.

Notoj
-----

1. ↑   Phillimore, Catherine Mary (1891). Studies in Italian Literature, Classical and Modern. S. Low, Marston, Searle & Rivington. p. 162. OCLC 11170706. "Apostolo Zeno was born in Venice in 1669, His father, Pietro Zeno, was a doctor of medicine ; his brother, Catarina, belonged to the family of the Sevasti."

* Kategorio Apostolo Zeno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 663103
* GND: 116980257
* LCCN: n79089444
* VIAF: 14779941
* ISNI: 0000 0001 0871 791X
* LIBRIS: 264844
* SUDOC: 028086961
* BNF: 11999195p
* ULAN: 500043736
* MBA: f1f28cd0-b32c-4887-9752-af14332135a1
* NLA: 36274148
* BIBSYS: 90844186
* NKC: mzk2007401303
* ICCU: CFIV061668
* BNE: XX1094423
 |
**Eriko la 1-a** ("Eriko Sangohakilo", *Eric Bloodaxe* aŭ, en la antikva norvega, *Eirik Blodøks*) estis la dua reĝo de Norvegio (930-934) sed estis forpelata post relative mallonga reĝado. Li mortis en 954.

Li estis la plej aĝa filo de Harald Belhara, la unua reĝo de Norvegio. En 920 li kondukis vikingan ekspedicion al norda Rusio. En 930 li disrabis malgrandan rusan komercan havenon. Poste, en Danio, li ĉeestis reĝan festenon kie li renkontis Gunnhild, Patrino de Reĝoj. La sekvantan nokton ili geedziĝis. Laŭdire Gunnhild estis sorĉistino kun fortaj magiaj povoj. Tiun jaron mortis Harald la 1-a. Per lia testamento la regno estis dividata inter liaj filoj. Sed post akraj kvereloj Eriko kaŭzis la mortojn de kvar el siaj fratoj.

En 934 lia pli juna duonfrato Haakon revenis el Anglio kaj gajnis la subtenon de la norvegaj nobeloj. En 934 li forpelis Erikon de la regno. Post malsukcesaj klopodoj regajni la tronon, Eriko iris al Orkadoj kaj poste al la vikinga regno de Jorko, kie komence la anglosaksa reĝo Adelstano bonvenigis lin kaj nomumis lin vicreĝo de Northumbria, komandante lin defendi nordan Anglion kontraŭ la skotoj: sed baldaŭ li tro malpopularis kaj estis denove forpelata. Osulf, kiu regis Bamburgh, iĝis reĝo. En 952 Eriko kaj lia filo mortis kiam ili batalis kontraŭ Osulf ĉe Stainmore, monta vilaĝo en norda Anglio.

Eriko ludas gravan rolon en la Sagao de Egil. Egil iĝis malamiko de Gunnhild, la edzino de Eriko. Fine Egil, post ŝiprompiĝo, alteriĝis en Northumbria dum la regno de Eriko: tiu mortkondamnis Egil, kiu savis sian vivon per verkado de poemo laŭdanta Erikon.

* Kategorio Eriko la 1-a (Norvegio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 274382
* VIAF: 287411616
* ISNI: 0000 0003 9320 803X
* BIBSYS: 5053100
 |
**Ehud MANOR** (hebree אהוד מנור; naskita **Ehud Weiner**; la 13-an de julio, 1941 – la 12-an de aprilo, 2005) estis israela kantoverkisto, lirikisto, tradukisto, poeto kaj radio kaj televida prezentisto. Li estas ĝenerale konsiderita plej produktema kantoverkisto de Israelo de ĉiuj tempo, verkis aŭ tradukis super 1 000 kantoj. 

En 1998, li estis premiita la Israelan Premion por liaj esceptaj kontribuaĵoj al israela muziko.

Kariero
-------

Li skribis la kantotekston al multaj bonkonataj israelaj kantoj, inkluzive de *Een li erets acheret* (mi havas neniun alian landon), *Briet olam* (Eterna Interligo), *Bashana habaäa* (Venontjare), kaj *Jaldoeti hashnia* (Mia Dua Junularo).

Tiu produktiva poeto skribis pli ol 1 250 hebreajn kantojn kaj tradukis pli ol 600 en la hebrean, inkluzive de sukcesoj de de Broadway kiel ekzemple *Cabaret* kaj *Les Misérables* .

Manor skribis la kantotekston de multaj israelaj kantoj en la Eŭrovido-Kantokonkurso, inkluzive de 1978 gajninto *Abanibi* kaj 1983 kontribuoj *Chai* (Ofra Haza), 1992 kanton *Ze rak sport* , 2004 kanton *Lehaämien* (kune kun la prezentisto David D'Or) kaj 2005 la kanto *Zman*.

En 1988 li gajnis la plej altan premion de Israelo, la Israela premio, en la hebrea kantokategorio.

Eksteraj ligoj
--------------

* Kategorio Ehud Manor en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* La oficiala retejo
* Nekrologo en Haaretz


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 781185
* GND: 133277550
* LCCN: n89116633
* VIAF: 24876888
* ISNI: 0000 0001 1751 5770
* BNF: 15004765b
* MBA: e3d84322-3f3b-4756-8023-8fef11d4d0da
* BIBSYS: 10048627
* BNE: XX1798353
 |
**Adalberto el Prago** (957 - 23-a de aprilo 997) estis episkopo de Prago, konata en katolikaj rondoj kiel **Sankta Adalberto** (pole *Wojciech*, ĉeĥe *Vojtěch*).

Vivo
----

Li devenis el la princa familio de Slavnikidoj, kaj estis jam de la infanaĝo destinita por la pastra servo. En 972 kiel 15-jarulo sendita al Magdeburgo al lernejo de ĉefepiskopo Adalberto, kies nomon li akceptis ĉe konfirmacio. De tiu tempo estas la ĉeĥa nomo Vojtěch tradukata en aliajn lingvojn kiel Adalberto.

Kiel 25-jarulo – post morto de la unua Praga episkopo Djetmaro – li estis instalita kiel dua episkopo (982). La investituro realiĝis en 983 en Verono. La Bohemia lando estis ankoraŭ duone pagana kaj lia severeco kaŭzis al li multajn problemojn. En 988 li forlasis sian oficon pro seniluziiĝo kaj fariĝis monaĥo en la klostro de sanktaj Bonifacio kaj Aleksio en Romo. Post peto de Bohemio la papo ordonis al li reveni en la patrujon. Li venigis kun si ankaŭ 12 benediktanojn, por kiuj princo Boleslav la 2-a fondis klostron en Břevnov apud Prago, la unua bohemia monaĥejo (993).

En septembro 995 la reganta princa familio de Přemyslidoj elmurdis la konkurencan princan familion de Slavnikidoj en Libice nad Cidlinou, inkluzive de suĉinfanoj. Adalberto eskapis nur danke al tio, ke li estis ĝuste en Germanio.[*mankas fonto*] Tial li prefere foriris al Pollando, al reĝo Boleslao la Brava, kaj kun lia helpo entreprenis misian vojaĝon al la pagana Prusio. Sed jam ĉe la landlimo li estis murdita de praprusoj, plej verŝajne en ĉirkaŭaĵo de apudbalta havenurbo Truso, apud hodiaŭa urbo Elbląg (antaŭa historiografio indikis Tenkitten/Letnoje en Sambio).

Boleslao la Brava elaĉetis lian korpon kaj entombigis lin en Gniezno.

La imperiestro Oto la 3-a jam en la jaro 1000 venis kliniĝi al lia tombo, ĉar la famo pri lia martira morto rapide disvastiĝis kaj li fariĝis tria bohemia sanktulo (post Ludmila kaj Venceslao). Baldaŭ estis verkitaj legendoj pri lia vivo. Princo Břetislav la 1-a transportigis lian korpon al Prago, kie ĝi kuŝas en la katedralo de sankta Vito.

Bibliografio
------------

Relikviaro de sankta Adalberto en Gniezno
* Paweł Jasienica, *Polska Piastów* (Pollando de Piastoj. PWN, Varsovio 1979, ​ISBN 83-06-00094-3​.
* Zbigniew Mikołejko, *Św. Wojciech Sławnikowic. Pierwszy mord założycielski* (Sankta Adalberto Slavnikido. La unua fonda murdo), en: "Żywoty świętych poprawione" (Hagiografio korektita), Varsovio 2004

Vidu ankaŭ
----------

* Praprusoj
* Kristanigo
* Vojteho (nomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Adalberto el Prago en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Adalberto el Prago en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* *Święty Wojciech – główny patron Polsk* – "Sankta Adalberto - ĉefa patrono de Pollando" (en la pola, arkiva kopio)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 9066
* GND: 118646850
* LCCN: n86042880
* VIAF: 84043854 262489815, 84043854
* ISNI: 0000 0001 1029 3669
* LIBRIS: 174790
* SUDOC: 032563663
* BNF: 12356938m
* NKC: jn20000720322
* BNE: XX1312781
 |
Eleanora de Provenco (kapo el statuo en Abatejo Westminster, Londono, Anglio)
**Eleanora de Provenco** (n. ĉirkaŭ 1223, m. la 24-an aŭ 25-an de junio 1291) estis la edzino de Henriko la 3-a (Anglio).

Naskiĝo kaj familio
-------------------

Eleanora naskiĝis en Aix-en-Provence kaj estis filino de Ramon Berenger la 4-a (grafo de Provenco) kaj Beatrica de Savojo.

Edziĝo
------

La 22-an de junio 1235 Eleanora fianĉiĝis al Henriko la 3-a. La nupto okazis la 14-an de januaro 1236 ĉe Katedralo Canterbury, Kent. Ĝis tiam Eleanora neniam renkontis sian edzon. La saman tagon ŝi kaj Henriko rajdis al Londono, kie ŝi kroniĝis kiel reĝin-edzino en Abatejo Westminster. Post la kroniĝo estis festeno ĉeestata de la anglaj nobeloj.

Malpopulareco
-------------

Eleanora ege influis sian edzon kaj venigis en Anglion multajn savojajn kuzojn. Tio malkontentigis multajn anglajn nobelojn. Kiam en 1263 Simon de Montfort (6-a grafo de Leicester) estris ribelon, ŝi forte kontraŭis lin, kaj kunigis batalistojn en Francio por subteni Henrikon.

Londonaj gravuloj malamis ŝin, kaj pro tio Eleanora postulis la pagon de impostoj al kiuj ŝi ne tutklare rajtis. La 23-an de julio 1263, dum ŝi velis laŭlonge la Tamizon, londonanoj atakis ŝian barĝon, kaj nur malfacile ŝi eskapis al la loĝejo de la londona episkopo.

Karaktero
---------

Eleonora famis pro siaj beleco, klereco kaj poemoj. Ŝi ege ĝuis laŭmodajn vestaĵojn, kiujn ŝi ofte importis el Francio. Ŝi enkondukis en Anglion novspecan, altan kaptukon.

Ŝi amis aparte sian plej aĝan filon Eduardon, kaj kiam tiu grave malsanis en 1246, ŝi restis tri monatojn apud li ĉe Abatejo Beaulieu.

Lasta jaroj
-----------

Post la 1272-a morto de Henriko kaj la kroniĝo de Eduardo la 1-a, Eleanora restis en Anglio, prizorgante plurajn genepojn. En 1274 mortis Henriko, filo de Eduardo, kiun Eleanora lamentegis: ŝi entombigis lian koron en nova priorejo kiun ŝi fondis ĉe Guildford (Surrey).

Plurajn jarojn antaŭ sia morto Eleanora eniris monaĥinejon. Ŝi mortis en 1291 ĉe Amesbury, Wiltshire, kie ŝi entombiĝis en la abatejo.

Idoj
----

Eleanora kaj Henriko la 3-a havis almenaŭ kvin gefilojn:

* Eduardo la 1-a (Anglio) (1239-1307)
* Margareto (1240-1275), kiu edziĝis al Aleksandro la 3-a (Skotlando)
* Beatrico (1242-1275), kiu edziĝis al Johano la 2-a (duko de Bretonio)
* Edmundo Crouchback (Edmundo Krucdorso, 1245-1296)
* Katerino (1253-1257)

Eble estis kvar aliaj filoj kiuj mortis infane.

* Kategorio Eleanora de Provenco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 307569
* GND: 120968924
* LCCN: n97023003
* VIAF: 78752074
* ISNI: 0000 0000 6698 8083
* LIBRIS: 205174
* SUDOC: 03538297X
* BNF: 13185766g
 |
**Elemér BORÚTH** [borUt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Borúth Elemér** estis hungara poeto, redaktoro, membro de Societo Petőfi.

Elemér Borúth naskiĝis kiel *Steiger Alajos* la 26-an de januaro 1833 en Mád. Li mortis la 26-an de aŭgusto 1886 en Sátoraljaújhely.

Biografio
---------

Elemér Borúth frekventis lernejojn en Sátoraljaújhely, Eger, Miskolc, Rozsnyó, Kassa. Li komencis sian karieron en 1854, ekde tiam li poemadis. En 1860 li ekhavis postenon en Nyíregyháza, sed li forlasis ĝin kaj ekokupiĝis pri vinkulturo en sia naskiĝurbo. Ekde 1870 li vivis en Sátoraljaújhely, kie li fondis kaj redaktis gazeton *Hegyalja* [hedjalja]. En 1879 li membriĝis en Societo Petőfi. Liaj poemoj kaj aliaj verkoj aperis ekzemple en Hölgyfutár, Napkelet, Vasárnapi Újság.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Borúth költeményei* (Poemoj de Borúth) 1859
* *Nyárlevelek* 1878
* *Hátrahagyott művei* – (Liaj postlasitaj verkoj)

Fontoj
------

* Hungarlingva Vikipedio
* hungare
**Ernő PESOVÁR** [peŝovAr], hungare **Pesovár Ernő** estis hungara dancisto pri popolmuziko, profesoro, verkisto kaj koreografo.

Ernő Pesovár naskiĝis la 5-an de septembro 1926 en Herend. Li mortis la 2-an de marto 2008 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ernő Pesovár dancadis kun sia frato jam en gimnazio. Poste li frekventis universitaton por esti muzeologo en Budapeŝto. En 1951 li eklaboris en muzeoj de Makó, Kőszeg kaj Balassagyarmat. En 1959 li eklaboris en etnografia muzeo en Budapeŝto, kie li okupiĝis pri popolmuziko. Inter 1959-1978 li estris dancan trupon en Szombathely, kie li ankaŭ koreografadis. Li ofte instruis dancadon, ekzemple en Kolonjo, Dresdeno, Kubo (lando), Budapeŝto kaj en Szombathely. En la 1960-aj jaroj li helpis la dancistajn movadojn en Germanio, Nederlando kaj Svedio. Li ricevis premion Kossuth en 1992, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.

Liaj verkoj
-----------

* *A tánc költészete* (Poezio de la danco), 1982
* *Vas megye tánc- és zenei hagyománya* 1988
* *A magyar páros táncok* (La hungaraj paraj dancoj) 1997
* *Tánchagyományunk történeti rétegei* 2003
* *A magyar tánctörténet évszázadai* (Jarcentoj de la hungara danchistorio) 1972, 2003

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 408133
* GND: 1138842958
* LCCN: n84169540
* VIAF: 44292070
* ISNI: 0000 0000 7828 7786
* BNF: 111238793
 |
Arkadij Vajner (maldekstre) kune kun ŝaka mondĉampiono Vasilij Smislov kaj soveta politikisto Aleksandr Jakovlev
**Arkadij Aleksandroviĉ VAJNER** (ruse *Аркадий Александрович Вайнер*) naskiĝis la 13-an de januaro 1931 en Moskvo; mortis la 24-an de aprilo 2005 samurbe. Li estis fame konata rusia verkisto kaj dramisto.

Li naskiĝis en malriĉa hebrea familio. Infanaĝe li loĝis en la distrikto de Moskvo nomata Marjina Roŝĉa, kiun li bone konis kaj poste menciis ĝin kelkfoje en siaj verkoj.

Arkadij Vajner finis moskvan mezlernejon kun ora medalo, kaj poste - juran fakultaton de Moskva Ŝtata Universitato. Li laboris en ofico de estro de enketa fako de Moskva kriminala esplorservo, en 1967 li ekokupiĝis pri literatura laboro. Kune kun la frato Georgij Vajner li verkis multajn detektivaĵojn, enhavo por kiuj estis plejparte prenita el lia propra kriminalista praktiko. En 40 landoj oni eldonis pli ol 300 milionojn de ties libroj.

Vastan konatecon alportis al ili la romano *"Erao de karitato"*, laŭ kiu reĝisoro Sergej Govoruĥin faris la pasiigan filmon *"La rendevuejon ne eblas ŝanĝi"*. Ĝi estis reala sukceso de la soveta kinematografio. La ĉefrolulo (kapitano *Gleb Ĵeglov*) estis fama soveta aktoro Vladimir Visockij.

Multe furoras ĝis nun iliaj libroj:

* *"Erao de karitato"*
* *"Evangelio laŭ ekzekutisto"*
* *"Horloĝo por sinjoro Kelli"*
* *"Kuracilo kontraŭ timo"*
* *"Testamento de Kolombo*
* *"Vizito al minotaŭro"* kaj multaj aliaj.

Arkadij Vajner estas sepultita en *Vostrjakovo* tombejo en Moskvo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Arkadij Vajner en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2016-04-13 per la retarkivo Wayback Machine biografio kaj fotoj ruse
* rememoroj pri la fratoj Vajner


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 53115
* GND: 118823604
* LCCN: n84054927
* VIAF: 107028530
* ISNI: 0000 0001 2146 4953
* SUDOC: 088517764
* BNF: 121178310
* NLA: 36026007
* BIBSYS: 90221931
* NKC: jx20050504009
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Elianora de Bas  
(imagita portreto, A. Caboni 1881)
**Elianora de Bas** (en sarda: Elianora de Bas; en kataluna: Elionor d'Arborea aŭ Elionor de Molins de Rei; 6a de junio 1347 – 23a de septembro 1404) estis la *giudicessa* ("juĝistino") de Arborea el 1383 ĝis sia morto. Ŝi estis unu el la lastaj, plej povegaj kaj gravaj juĝistoj el Sardio, same kiel la plej rekonita heroino de la insulo.

En 1392 la *Carta de Logu* estis jura kodo de la Giudicato di Arborea promulgita de la *giudicessa* Eleanora. Ĝi estis en valido en Sardio ĝis ĝi estis anstataŭita per la kodo de Karlo Felikso en aprilo 1827. La *Carta* estis laboro de granda graveco en sardia historio. Ĝi estis organika, kohera, kaj sistema laboro de leĝaro ampleksanta kaj la civilan kaj la punan juron.

Statuo de Eleanora en Oristano. Ŝi tenas mane la *Carta de Logu*.
Eleanora estis partikulare interesita en ornitologio. Kiel birdoŝatanto, ŝi estis la unua kiu leĝis protektadon al specio de birdo (falko). Baze sur tio, la Eleonora falko (*Falco eleonorae*) estis nomigita laŭ ŝi.

Bibliografio
------------

* Caravale, Mario (eld). *Dizionario Biografico degli Italiani LXII Dugoni – Enza*. Rome, 1993.
* Mearns, Barbara kaj Richard. *Biographies for Birdwatchers*. ISBN 0-12-487422-3
* Manno, Giuseppe. *Storia di Sardegna.* 2005.
* Pitzorno, Bianca, *Vita di Eleonora d'Arborea*, Mondadori, Milano 2010.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Elianora de Bas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Reĝinoj kaj Regantinoj en Mezepoka Italio: ELEANOR de ARBOREA

La kvar historiaj regnoj *Giudicati* (en la epoko de Eleanora, Arborea estis etendiĝinta al multo de la insulo, dum la Reĝlando Aragono tenis la reston, nome iom pli ol Alghero kaj Cagliari).

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 494696
* GND: 119515172
* LCCN: n82211378
* VIAF: 35202
* ISNI: 0000 0000 2201 1828
* BNF: 12076623n
* BNE: XX1219126
 |
**Elsa ASTETE Millán** estis argentina verkisto kaj la unua edzino de la argentina verkisto Jorge Luis Borges. Ili geedziĝis per civila sistemo kaj katolika ceremonio en la paroĥo de Nuestra Señora de las Victorias de Bonaero la 21an de septembro 1967, kiam ŝi, eks-fianĉino de junaĝo, ekiĝis vidvino. La geedzeco daŭris nur tri jarojn, ĉar ili divorcis en 1970.

La 21an de septembro 1967 Borges, 68jaraĝa, edziĝis al Elsa Astete Millán, 57jaraĝa. Dum la unua epoko, la paro loĝis ĉe li, kunloĝante kun la patrino de Borges, Leonor Acevedo. En la memoro de Elsa la patrino de la verkisto ne intervenis por damaĝi la rilaton. Tamen, laŭ la amikoj de Borges, la ĵaluzo de Doña Leonor estis terura. Monatojn post la nupto, la paro translokiĝis al apartamento, kie ili por la unua fojo ekloĝis kune kaj solaj, kaj tie la rivaleco inter lia edzino kaj lia patrino akriĝis kaj la verkisto devis ekviziti kaŝe la patrinon Leonor. Tiu sperto, krome, kondukis la paron alfronti definitive la realon: la kunvivado estis netolerebla. En intervjuo publikigita en 1993, Elsa akceptis ke ŝi ne estis feliĉa ĉe Borges: «Era introvertido, callado y poco cariñoso. Era etéreo, impredecible. No vivía en un mundo real» (Li estis introvertito, silentema kaj malmulte afabla. Li estis etera, neantaŭdirebla. Li ne vivis en reala mondo).

Notoj
-----

1. ↑   marcos gabriel Vanzini. 2011. Historias Curiosas de Templos de Buenos Aires. Editor Gob Ciudad de Buenos Aires, 215 pp. ISBN 9876730053
2. ↑   Ministerio de Educación de la Nación. Subsecretaría de Coordinación Administrativa. «Efemérides Culturales Argentinas. Jorge Luis Borges: familia». Consultado el 21 de diciembre de 2007.
3. ↑  Camarasa, C. 2007. Esa extraña mujer de Borges Arkivigite je 2012-02-01 per la retarkivo Wayback Machine. La voz del interior. Suplemento Temas. Konsultita la 1an de aprilo 2010.
Alfonso a 7-a laŭ miniaturo de Tombo A de la Katedralo de Santiago de Compostela.
**Alfonso la 7-a de Leono *la Imperiestro*** (Caldas de Reis, Pontevedra, 1-a de marto 1105 – Paraje de La Fresneda, aktuale en Santa Elena aŭ en Viso del Marqués, 21-a de aŭgusto 1157) estis reĝo de Leono kaj Kastilio. Li estis filo de la reĝino Urraca la 1-a (Leono) kaj de la grafo Rajmondo de Burgonjo, kaj estis la unua reĝo leona membro de la Dinastio de Burgonjo, kiu malaperos laŭ la laŭleĝa linio pro la morto de Pedro la 1-a, kiu estis posteulata de sia duonfrato Henriko la 2-a, unua reĝo de la Dinastio de Trastamaro.

Alfonso la 7-a de Galegio, Leono kaj Kastilio estos posteulata de sia filo Ferdinando la 2-a.

Repreninte la malnovan imperian planon de Alfonso la 3-a kaj de Alfonso la 6-a, la 26-a de majo 1135 li estis kronita kiel *Imperator totius Hispaniae* (Imperiestro de tuta Hispanio) en la Katedralo de Leono, kaj ricevis omaĝon, inter aliaj, de sia bofrato Rajmondo Berengero la 4-a, grafo de Barcelono.

Alfonso estis digna kaj iom enigma figuro. Lia reĝado estis karakterizita per la renoviĝinta supereco de la okcidentaj regnoj de kristana Iberio super la orientaj (Navaro kaj Aragonio) post la regado de Alfonso la Batalema. Li ankaŭ serĉis akiri la imperiestrotitolon, senchava en la praktiko, kvankam liaj provoj regi super kaj kristanaj kaj islamaj populacioj estis eĉ malpli sukcesa. Liaj hegemoniaj intencoj neniam vidis realiĝon, aliflanke. Dum lia regado, Portugalio iĝis reale sendependa, en 1128, kaj estis agnoskata kiel laŭjure sendependa, en 1143. Li estis patrono de poetoj, inkludante, verŝajne, la trobadoron Marcabru.

Konfliktoj en Galegio
---------------------

Post la morto de la patro de Alfonso, Rajmondo de Burgonjo en 1107, kaj de ties avo Alfonso la 6-a en 1109, lia patrino Urraca reedziniĝis por povi aliri al tronoj de la Regno de Leono kaj de la Regno de Kastilio. La elektita estis la aragona reĝo Alfonso la 1-a *la Batalema* kaj tio provokis la malakcepton de ampleksaj sektoroj de la nobelaro.

Reĝo kaj de Leono kaj de Kastilio
---------------------------------

Teritoriaj baraktoj
-------------------

Konkeroj kontraŭ islamanoj
--------------------------

Mortoloko
---------

Notoj
-----


* Kategorio Alfonso la 7-a (Leono kaj Kastilio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 382363
* GND: 120871734
* LCCN: n80128562
* VIAF: 855131
* ISNI: 0000 0001 1772 3772
* SUDOC: 050553755
* BNF: 126482196
* NKC: jo20201074458
* BNE: XX1418706 XX826012, XX1418706
 |
**Artaŝes la 1-a**, en armena lingvo: **Արտաշես Առաջին** estis la fondinto de la Artaksia Dinastio, kiu regis la armenan reĝlandon dum preskaŭ du jarcentoj. Artaŝes regis la menciitajn teritoriojn de 190/189 a.K. al 160/159 a.K

Je la fino de la 3a jarcento a.K, Armenio estis reĝlando formita de ĉ. 120 regionoj regataj de nakhararoj (lokaj nobeloj). Kvankam Aleksandro la Granda ne konkeris Armenion, la greka kulturo multe influis la armenan socion. Kiam Antioko 3-a la Granda pridisputis la aŭtoritaton de Armenio kun la orontidoj, la monarko de Seleŭkio nomumis al Artaŝes kiel generalo, (en la greka lingvo **στρατηγός** strategos). Post la malvenko de Antioko kontraŭ la romianoj en la Batalo de Magnezio (190 a.K.), Artaŝes kaj lia subulo, Zariadres, ribeliĝis kaj sub konsento de Romio, ili fondis memstaran reĝlandon kaj proklamis sin reĝojn. Artaŝes regis en *Granda Armenio* kaj Zariadres en *Malgranda Armenio*

Artaŝes edziniĝis al Satenik, filino de la reĝo de la alanoj. El tiu ĉi geedziĝo naskiĝis ses filoj: Artavasdes la 1-a de Armenio, Vruyr, Mazhan, Zariadres, Tiran kaj Tigranes. Artaŝes fondis la politikan ĉefurbon de la reĝlando, Artashat, ĉe la rivero Aras, proksime de Lago Sevan. Post la malvenko en la *Batalo de Zamo*, Hanibalo rifuĝis sin en la kortumo de Antioko kaj kiam li ne plu povis protekti lin, la kartaga generalo rifuĝis en la kortumo de la armena reĝo. Artaŝes estis enprizonigita de Antioko la 4-a kiam li atakis Armenion en 165 a.K.

Noto
----

* *Oni diras ke kiam Hanibalo fuĝis de la romianoj kaj vojaĝis al Armenio, la kartagano sugestis al la armena reĝo malsamajn projektojn kaj instruis lin pri diversaj utilaĵoj. Kiam li vidis la belegan naturan pejzaĝon de Armenio, montris arbaron, dirante ke tiu estas ideala loko por la onta konstruado de la ĉefurbo. La kartaga generalo petis al la armena reĝo gvidi li mem la konstruadon de la urbo. Post la finkonstruado estis starigita bela urbo kiu estis baptita kiel "Artashat" omaĝe al Artaŝes.*


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Kaŭkazio |

* Kategorio Artaŝes la 1-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 257534
* GND: 124815634
* LCCN: n85272705
* VIAF: 58068231
 |
**Artavasdo la 1-a de Armenio** ankaŭ nomata Artavazdo, en armena lingvo: **Արտավազդ Առաջին** estis filo de la reĝo, Artaksias la 1-a de Armenio, kaj de la reĝino  Satenik. Post la morto de lia patro en 160 a. K. estis entronigita kiel la nova reĝo de Armenio, teritorio kiun li regis inter la jaroj 160/159 a.K kaj 115 a. K.

Dum lia regado, Artavasdo malakceptis kelkajn intencojn de la partoj invadi Armenion, sed li estis venkita de Mitridato la 2-a , kiu ankesis la orientarmenajn teritoriojn kaj kaptis lian filon, Tigrano la Granda, kiel ostaĝon. Je lia morto, Tigrano la Granda (aŭ la 2-a) sia filo, estis la reĝa posteulo por la trono de Armenio.

Laŭ la historiisto Cyril Toumanoff, Artavasdo estas la reĝo, kiu laŭ la kartvelaj mezepokaj analoj, intervenis en Iberio laŭ peto de loka nobelaro, kaj metis lian filon , Arŝako la 1-a de Iberio, en la tronon de la regiono. Tiamaniere li povis esti la respondeculo pri la institucio de la Artaksia Dinastio de Iberio.


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Kaŭkazio |

* Kategorio Artavasdo la 1-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 257533
 |