recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Sankta Nikolao (apartigilo). |

Altarbildo de Nikolao de Flüe el Sachseln
**Sankta Nikolao de Flüe** (germane *Niklaus von Flüe* aŭ *Bruder Klaus*, "Frato Nikolao") (Sachseln 1417-1487) estis svisa ermito. Dum kvindek jaroj li estis "homo de la mondo", dum la lastaj dudek jaroj li estis ermito.

Li vivis en la kantono Obwalden, kiu estas tre montara regiono, en tiu epoko preskaŭ fortranĉita de la mondo, kaj tamen tiu memstara respubliko de kamparanoj tre vigle partoprenis en la politikaj kaj militaj bataloj, kiujn trairis la tiam ankoraŭ juna svisa federacio, en kiu Obwalden estis unu el la tri unuaj membroj.

Nikolao de Flüe fariĝis membro de la kantona registaro, juĝisto, kaj en la militiroj li partoprenis atingante la rangon de kapitano. Tamen li fariĝis granda paciganto, kaj oni povas nomi lin la unua svisa pacifisto. Liaj spertoj en tiu mondo, kiu en tiu 15-a jarcento estis aparte maltrankvila, brutala kaj materialisma, tre turmentis lin. Tiu epoko, en kiu ankaŭ la eklezio trairis dekadencon, kiu fine provokis la reformacion, naskis ankaŭ fortan kontraŭan movadon; la mistikismo ekfloris, certe Nikolao estis influita de ĝi.

Kiam li estis kvindekjara, li sentis sin vokita de Dio por fariĝi ermito. Tamen li ne volis decidi tion sen la konsento de sia edzino Dorotea. Li havis kun ŝi dek infanojn, la plej aĝa estis plenkreskulo kapabla transpreni la estradon de la farmobieno, la plej juna kuŝis ankoraŭ en la lulilo. Dorotea, pri kiu ni scias tre malmulte, konsentis fariĝi vidvino de vivanta viro, certe ne ĝoje sed libervole, ĉar ŝi ja konis la religiajn impulsojn de sia edzo. Nun estante kvindekjara, Nikolao forlasis hejmon kaj familion, kio en lia tempo vekis grandan atenton kaj eĉ kritikon, kaj li ekpaŝis al la direkto de Alzaco, kiu tiam estis centro de la mistikistoj.

En proksimeco de Bazelo li havis vizion, kiu revokis lin al lia patrujo, kaj nun Nikolao reiris hejmen, sed ne al sia domo, sed en la arbaron, en mallarĝa valo, kie li konstruis kabanon, post kiam alia vizio estis montrinta al li la lokon. Lia renomo kiel pia ermito tiel rapide kreskis, ke jam post unu jaro liaj samlandanoj konstruis al li kapelon, apud kiu ili konstruis por li ĉelon, kiu tamen estis tiel malgranda ke li eĉ ne povis rekte stari en ĝi. Tie li dormis sur la planko, li portis kuton kiel almozpetanta monaĥo, neniujn ŝuojn, kaj li nek manĝis nek trinkis, krom la eŭkaristion.

Pri tiu temo kaj pri mirakloj, kiujn rakontas malnovaj kronikoj, kiuj ludis rolon en la ekleziaj procesoj en Romo, kiuj rezultigis en 1671 ke Nikolao estis deklarita beatulo kaj en 1947, fare de la papo Pio la 12-a, ke li iĝis sanktulo. Li estas la patrono de Svislando.

Vidu ankaŭ
----------

* 27764 von Flüe, asteroido

* Kategorio Nikolao de Flüe en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 250314
* GND: 118588087
* LCCN: n50083311
* VIAF: 29782027
* ISNI: 0000 0001 1614 340X
* SUDOC: 027901750
* BNF: 11984388j
* NKC: uk2005277935
 |
**Richard CRASHAW** (n. ĉirkaŭ 1613, m. la 25-an de aŭgusto 1649) estis angla poeto.

Vivo
----

Crashaw naskiĝis en Londono. Lia patro, William Crashaw, fervore atakis romkatolikismon per pamfletoj.

Julion 1631 Richard Crashaw eniris Pembroke College, Universitato de Kembriĝo, kie li diplomiĝis en 1634. En 1636 li aniĝis al la instrua fakultato de Kolegio Peterhouse. De 1638 al 1643 li servis kiel pastro ĉe preĝejo Little St Mary's (la malgranda preĝejo de Sankta Maria), Kembriĝo. Li amikiĝis al Nicholas Ferrar kaj ofte vizitis ties kristanan komunumon ĉe Little Gidding, vilaĝo de Huntingdonshire.

En 1644, post la komenco de la angla enlanda milito, parlamentanoj forpelis Crashaw, kiu fine fuĝis al Parizo, kie li konvertiĝis al romkatolikismo kaj tre malriĉis. Henrietta Maria de Francio, la ekzilita edzino de Karlo la 1-a (Anglio), havigis al Crashaw postenon en la domanaro de itala kardinalo en Romo. Tie li akre kritikis siajn kundomanojn pro lascivo kaj violento: por sekurigi Crashaw kontraŭ ilia venĝo, la kardinalo sendis lin al Loreto, kie li iĝis kanoniko. Tamen ene de tri semajnoj li mortis, eble pro febro, kvankam estis onidiroj pri venenado. Li entombiĝis en Loreto.

Verkoj
------

Crashaw verkis kaj latine kaj angle. Li estis metafizika poeto (inter aliaj tiaj poetoj estis John Donne, George Herbert, Andrew Marvell kaj Thomas Traherne). La metafizikaj poetoj uzis karambolojn kaj malsimplajn ideokombinojn por esplori filozofajn temojn, kaj aludoj al ĉiutagaj aĵoj ofte enkondukis profundan pensadon.

Li tradukis verkojn de Giambattista Marino kaj estis konsiderata reprezentanto en Anglio de la stilo aŭ skolo Marinismo.

Plejparte liaj poemoj traktis religiajn temojn; kaj pluraj inspiriĝis de la vivo kaj la vizioj de sankta Terezo el Avila.

* Kategorio Richard Crashaw en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Richard Crashaw en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 303696
* GND: 118522655
* LCCN: n50017154
* VIAF: 22212841
* ISNI: 0000 0001 1439 4408
* LIBRIS: 182922
* SUDOC: 032264127
* BNF: 12332725b
* MBA: 6db23854-273a-4faa-a938-cc9796e3a698
* NLA: 35032009
* NDL: 00620537
* BIBSYS: 90113901
* NKC: jn20000700336
* BNE: XX1252984
 |
**Walter MAP** (latinigite *Mapes*; naskiĝinta ĉ. 1140 en Kimrujo aŭ en la landlimdistrikto Herefordshire, mortinta ĉ. 1209) estis angla verkisto kaj juristo.

Vivo
----

Post studoj en Parizo li vokitis sub la kanceliereco de Thomas Becket je la kortego angla kaj iĝis migra juĝisto en la uestaj grafandoj. En la jaro 1179 li partoprenis la Trian Lateranan koncilion kaj nomumitis en 1197 ĉefdiakono en Oksfordo.

Sendube de lia aŭtoreco estas la verko latinlingva »De nugis curialium« (Pri la tempopasigadkutimoj de ĉekorteguloj) kiu en la formo de legendoj kaj anekdotoj satire kaj akre kritikis la staton kaj de la ŝtato kaj de la Eklezio. Pli frue oni aljuĝis al li ankaŭ ciklon de kvar francaj prozaj romanoj (»Lancelot«, la du partoj de »Serĉo pri la sankta gralo« kaj »Morto de Arturo«), kiuj ege gravis por la bildigo de la artura kaj grala legendoj: sed ŝajne ne estis Map la vera verkisto. Ankaŭ tre dubindas la aŭtoreco lia de la famaj latinlingvaj satiroj pri la monaĥa vivo ĉirkaŭ la drinkema kaj vivĝojanta monaĥo Golias (ekz. »Konfeso de Golias«, »Testamento de Golias«) kaj sekve titoliĝis Goliardaj kantoj. La studenta kanto »Mihi est propositum in taberna mori« (Mi volegas morti en la knajpo) parte originas el la Golias-konfeso.

Font
----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, tomo 13. Leipzig 1908, p. 258-259 (tie ĉi interrete)

* Kategorio Walter Map en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 709891
* GND: 118781669
* LCCN: n82125110
* VIAF: 6909158070655108780006, 8004158792858839040000, 984159474330827662266 98031958, 6909158070655108780006, 8004158792858839040000, 984159474330827662266
* ISNI: 0000 0003 7400 2116, 0000 0001 2144 7731
* LIBRIS: 74214
* SUDOC: 028482344
* BNF: 120309445
* NLA: 35326965 35348172, 35326965
* NDL: 01071650
* BIBSYS: 3009766
* NKC: av20191047081
* ICCU: CFIV054622
* BNE: XX1185938, XX1354517 XX1355970, XX1185938, XX1354517
 |
William Conreve en 1709 (portreto de Godfrey Kneller)
**William CONGREVE** (n. la 24-an de januaro 1670, m. la 19-an de januaro 1729) estis angla verkisto kiu famas ĉefe pro siaj teatraĵoj.

Familio kaj frua vivo
---------------------

Li naskiĝis en Bardsey, malgranda vilaĝo proksime al Leeds, Okcidenta Jorkŝiro, kaj estis filo de William Congreve kaj ties edzino Mary Browning. Li havis fratinon kiu entombiĝis en Londono en 1672.

Li infanis en Irlando, kien lia patro translokiĝis dum la regado de Karlo la 2-a. Li studis ĉe Trinity College (Dublino), kie li amikiĝis al Jonathan Swift. Poste li iris al Londono por studi juron, sed altiriĝis al literatura kariero. Li ege admiris la verkojn de John Dryden.

Posta vivo
----------

Congreve havis plurajn malgravajn ŝtatpostenojn.

Li neniam edziĝis, sed ĝuis amrilatojn kun famaj nobelinoj kaj aktorinoj, inter kiuj estis Anne Bracegirdle kiu ĉefrolis en ĉiuj liaj teatraĵoj, kaj Henrietta Godolphin (dukino de Marlborough), kiu estis filino de la generalo John Churchill (1-a duko de Marlborough), kaj de kies filino Mary (1723-1764) li onidire estis la patro.

Antaŭ 1710 li komencis suferi pro kataraktoj kaj podagro. Septembron 1728 li vundiĝis dum kaleŝakcidento kaj neniam resaniĝis. Li mortis en Londono en januaro 1729 kaj entombiĝis apud aliaj gravaj verkistoj en Abatejo Westminster.

Verkoj
------

De 1693 al 1700 li verkis kvin tre popularajn teatraĵojn:

* *The Old Bachelor* (*La Maljuna Fraŭlo*), komedio, 1693
* *The Double Dealer* (*La Perfidulo*), komedio, 1693
* *Love for Love* (*Amo interŝanĝe por Amo*), komedio, 1695
* *The Mourning Bride* (*La Funebranta Novedzino*), tragedio, 1697
* *The Way of the World* (*La Moroj de la Mondo*), komedio, 1700

La komedioj eĉ nun ensceniĝas, aparte *Love for Love* kaj *The Way of the World*.

Post 1700 li verkis nur unu-du poemojn kaj plurajn tradukojn, inkluzive *Monsieur de Pourceaugnac* de Molière.

* William Congreve (dramisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio William Congreve (dramisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* William Congreve (dramisto) en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 298890
* GND: 118521802
* LCCN: n79092555
* VIAF: 24616924
* ISNI: 0000 0001 0879 363X
* LIBRIS: 182865
* SUDOC: 027438910
* BNF: 120321584
* MBA: 912973f2-6ea8-4363-8746-1ef7387994c2
* NLA: 35030526
* NDL: 00464823
* BIBSYS: 90088638
* NKC: ola2002159004
* ICCU: CFIV029643
* BNE: XX893189
 |
**Enver Hoĝa** (albane **Enver** **Hoxha**, IPA : ɛnvɛɾ hɔʤa, naskiĝis la 16-an de oktobro 1908 en Gjirokastër, mortis la 11-an de aprilo 1985 en Tirano) estis la unua sekretario de Albana Laborista Partio kaj ekde la Dua Mondmilito ĝis sia morto gvidanto de la lando.

La tirano albana sur poŝtmarko de 1968
En 1930 li ekstudis en la universitato de Montpellier (Francio), kie li studis kontraŭ ŝtata stipendio, sed baldaŭ li estis eksigita pro nesukcesa studo. Inter 1934 kaj 1936 Hoĝa estis sekretario ĉe la ambasadejo de Albanio en Bruselo, samtempe li studis tie juron. En 1936 li revenis al sia lando kaj instruis la francan.

En 1939 Hoĝa perdis sian instruistan postenon, ĉar post anekso de Albanio fare de Italio li ne konsentis aliĝi al la Albana faŝista partio. Li malfermis tabakvendejon en Tirano, kiu baldaŭ iĝis renkontiĝejo por komunista grupo. Helpe de jugoslaviaj komunistoj novembre de la jaro 1941 Enver Hoĝa fondis kaj ekestris la Komunistan Partion de Albanio (pli poste ĝi ŝanĝis sian nomon al *Albana Labora Partio*) kaj ankaŭ la kontraŭstaran movadon (Nacia Liberiga Armeo), kiu venis al potenco novembre de 1944.

Diktatoro
---------

Hoĝa estis eble la plej sovaĝa diktatoro komunisma en la orienta Eŭropo. Sub lia regado trafis la landon kun apenaŭ pli ol miliono da loĝantoj en 1944 amasaj ekzekutoj (ĝis 6000), politikaj enprizonigoj (ĝis 1945: 10 000), koncentrejoj, devigaj laborejoj, deportejoj kaj internigejoj, kie ĝis 1991 suferis centmiloj da albanoj. Lernejoj, preĝejoj, kazernoj, fabrikoj, stadionoj kaj privataj domoj transformiĝis en prizonojn, ĉar ne sufiĉis jam ekzistantaj.Enver Hoĝa estas fondulo de la hoĝaismo (marksismo-antirevizionismo), daŭrigo de la stalinismo.

Referencoj
----------

1. ↑  Monato 2008/1, p. 9.

* Enver Hoĝa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Enver Hoĝa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 140558
* GND: 118553879
* LCCN: n79081298
* VIAF: 103967331
* ISNI: 0000 0001 0930 018X
* LIBRIS: 299303
* SUDOC: 026851695
* BNF: 119017946
* NLA: 35209717
* BIBSYS: 90165944
* NKC: jn19981001479
* ICCU: CFIV097309
* BNE: XX973436
 |
*Pri la aliaj signifoj de YAO rigardu en YAO.*

---

**Yao** estis legenda ĉina imperiestro, kvara el la kvin unuaj praimperiestroj, ŝtatfondintoj. Ĝi regis antaŭ ĉirkaŭ 4 000 jaroj.

Laŭ legendo Yao estis posteulo de Huangdi, prapatro de la ĉina nacio. Li estis saĝa kaj bonfarema, kaj respektata de popolanoj. Estante 16-jara, li estis jam elektita kiel ĉefo de la federacio de triboj. Laŭ historiaj notoj, Yao prenis *Linfen*, tiam nomita *Pingyang* kiel ĉefurbon.

Post sia surtroniĝo, Yao oficistigis virtulojn kaj talentulojn. Li unuigis la popolanojn kaj premiis oficistojn laŭ iliaj meritoj. Samtempe li atentis la rilatojn inter diversaj triboj, por ke la popolanoj kune vivu harmonie.

Laŭ legendo en la periodo de Yao oni unuafoje ellaboris kalendaron. Tiel la popolanoj povis entrepreni la agrokulturan produktadon laŭ la kalendaro. Antikvuloj prenis la periodon de Yao kiel epokon, en kiu la agrikulturo tre rapide progresis.

Laŭ legendo la periodo de Yao ankaŭ estis tempo de diluvoj, kiuj inundis grenajn plantaĵojn kaj detruis loĝdomojn. Yao ege atentis pri tio kaj venigis tribestrojn por fari interkonsiliĝadon. La tribestroj rekomendis Gun por plenumi la taskon de diluv-regado. Yao do ordonis al Gun, ke li faru la diluv-regadon.

Yao restis sur la trono dum 70 jaroj. Tiam li sentis, ke estas necese elekti iun, kiu prenos lian tronon. Li do petis, ke ĉiuj tribestroj rekomendu adekvatan kandidaton. La tribestroj rekomendis Shun, kiu, laŭ ili, estas tre virta homo kaj bone traktas la rilatojn inter familianoj. Yao do decidis lin kontroli.

Yao edzinigis siajn du filinojn al Shun por vidi, ĉu ĉi lasta povu bone administri la familion.

Yao ankaŭ rajtigis al Shun, ke li administru la oficistojn kaj traktu politikajn aferojn. Fine Yao ordonis, ke Shun sola iru al arbaro por ricevi provadon de la naturo.

Post 3-jara kontrolado, Yao decidis cedi la tronon al Shun.

Shun ege atentis pri disvolvo de produktado. En la periodo de Shun la agrikultura teknikado kaj industria teknikado rapide progresis. La popolanoj ekhavis riĉan vivon kaj ne suferis pezan laboron, nek estis punataj pro kritiko al ŝtataj aferoj. Ili ĉiuj respektis kaj subtenis Shun. La periodo de Shun ja estis epoko, kiam pompas politiko, produktado kaj arto. Poste Shun cedis sian tronon al Yu, kiu gajnis grandajn meritojn en diluv-regado.

Shun forpasis en sia 110-a jar-aĝo pro malsano.

* Kategorio Yao en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Mohamedo Abu Zijadato Alaho la 1-a** (arabe: زيادة الله الأول, mortis la 10-an de junio 838) estis la tria aglabida emiro de Ifrikio de 817 ĝis lia morto.

Zijadato Alaho la 1-a sukcedis sian fraton Abdulaho la 1-a (812-817) en la emirejo Ifrikio. Dum lia reĝado, rilatoj inter la reganta dinastio unuflanke, kaj advokatoj kaj aliaj arabaj trupoj restas streĉita. Kiam Zijadato provis disrompi la arabajn unuojn en 824, estis grava ribelo en Tunizio finiĝis en 836 kun la helpo de la berberoj.

Zijadato jam komencis kampanjojn en Italio, per kiu, en 827, Asad ibn al-Furat Sicilia komencis la konkeron de la Bizanca Imperio. Kvankam komence estis malakceptitaj de la bizancanoj, ili sukcesis preni Palermon en 831. La alvoko por la interveno de la duko de Napolo en la luktoj por la povo en la duoninsulo proponis al la invadintoj la ŝancon gajni piedtenejon en suda Italio por komenci vastan atakojn kontraŭ kristanoj.

La ekonomia sano de la regno, malgraŭ politika malstabileco, permesis grava konstru-programo. La Moskeo de Uqba ibn Nafi estis renovigita kaj plibeligita, kaj defendoj estis starigitaj en la urbo de Kajruano.

Zijadato post la morto de lia frato Abu Iqal (838-841) iĝis emiro.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 636761
 |
**ÁDÁM Zsigmond** [a:da:m] estis rumanuja hungara lingvisto, verkisto, tradukisto naskita en Alsóbölkény la 15-an de junio 1913 kaj mortinta en Kluĵo la 10-an de oktobro 1994.

Biografio
---------

Zsigmond Ádám studis en la kolegio Bethlen de Aiud kaj en la reformita kolegio de Târgu Mureș. Li havigis diplomon de instruisto pri la rumana-hungara lingvoj en la Universitato Ferdinand la 1-a en 1939. Li estis ĵurnalisto kaj mezlerneja instruisto en Târgu Mureș kaj Kluĵo. De 1950 ĝis 1973 li estis lektoro de la rumana lingvistika katedro de la Universitato de Koloĵvaro. Li publikis poemojn en la gazetoj Brassói Lapok, Ellenzék, Független Újság kaj Pásztortűz; li tradukis poemojn de Lucian Blaga, Zaharia Stancu, Veronica Porumbacu, Dan Deșliu, Mihai Beniuc, Marin Sorescu, Radu Paraschivescu, Marcel Breslașu, Emil Gurghianu por revuoj Korunk, Igaz Szó, Igazság. Restis manuskripte lia libro: *Limba română, curs practic pentru maghiari*.

Verkoj
------

* *Helyesen románul* kun János Balázs kaj László Balázs, Bk. 1960, 3-a reverkita eldono, Bk. 1971;
* *Probleme specifice ale predării limbii române în școlile cu limba de predare maghiară*, Bk. 1969.

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 254858
* LCCN: no93005564
* VIAF: 121527598
* ISNI: 0000 0000 8014 5824
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Zsigmond Ádám en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Societa bildo de la Fruktodona Societo: Palmaro kun portreto de princo Ludoviko de Anhalt-Köthen.
Germana poŝtmarko pri la Fruktodona Societo, 2017

La **Fruktodona Societo**, germane *Fruchtbringende Gesellschaft*, latine *Societas fructifera* (1617–1680) estis germana lingva akademio, la unua kaj plej granda iam ekzistanta. Kiel sian simbolon ĝi havis la mult-uzeblan kokosplanton kun la moto "ĉio utiligeblas", germane *„Alles Zu Nutzen"*.

Multaj ĝiaj membroj estis nobeloj kaj regnestroj ene de la Sankta Romia Imperio. Modelo por ĝi estis la italaj renesancaj akademioj, ekzemple Accademia della Crusca, sed ĝi ankaŭ similetis al kavaliraj ordenoj, nobelaj societoj kaj fratularoj, kaj nur parte funkciis kiel klerula kaj literatura asocio.

La societon gvidis sinsekve:

* 1617–1650: princo Ludoviko la 1-a (Anhalt-Köthen)
* 1651–1662: duko Vilhelmo la 4-a (Saksio-Vajmaro)
* 1667–1680: duko Aŭgusto (Saksio-Weißenfels)

Detaloj
-------

La societo nomiĝis, pro sia emblemo (palmujo) ankaŭ "Palmordeno" (*Palmorden*). Ĉiu membro ricevis kaŝnomon honoran kiu ne malofte sonis priridinde. Prezidanto ĉiam estis princo, kaj ankaŭ la plejmulto de la societo konsistis el nobeloj. Kvankam apartenis al ĝi gravuloj (politikistoj kiel Karolo la 10-a Gustavo de Svedio aŭ Frederiko Vilhelmo de Brandenburgio; poetoj: Martin Opitz, Friedrich von Logau, Diederich von dem Werder) la okupiĝoj restis tro ofte tro banalaj kaj eksteren orientitaj. Pro siaj purismaj tendencoj la societo en la kuro de la tempo igis sin mem primokenda. En 1680 ĝi malfonditis. En 2007 iĝis refondiĝo sub la nomo *Nova fruktodona societo*.

Literaturo
----------

* Barthold, Geschichte der Fruchtbringenden Gesellschaft (Berl. 1848)
* G. Krause, Der Fruchtbringenden Gesellschaft ältester Ertzschrein (Leipz. 1855)
* H. Schultz, Die Bestrebungen der Sprachgesellschaften des 17. Jahrhunderts für Reinigung der deutschen Sprache (Götting. 1888)
* H. Wolff, Der Purismus in der deutschen Literatur des 17. Jahrhunderts (Straßb. 1888)
* Dissel, Die sprachreinigenden Bestrebungen im 17. Jahrhundert (Hamb. 1895).

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 7. Leipzig 1907, p. 178-179 (ĉi tie interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Fruktodona Societo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Retpaĝo de la Nova fruktodona societo
* ALG - Literatursocietaro en Germanlando
**Vejti** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Sellye.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 10  km²
* Loĝantaro: 160
* Poŝtkodo: 7838
* Telefonprefikso: 73

Situo
-----

Vejti apartenanta al Nacia parko Danubo-Dravo situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo, laŭ maldekstra bordo de Dravo, kiu estas ankaŭ landlimo de Kroatio. Sellye troviĝas 14, Harkány 26, Siklós 32, Pécs 45 km-ojn.

Historio
--------

La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1341 laŭ tiama hungara ortografio *"Veyteh"*. Post la mezepoko la komunumo apartenis al la Osmana Imperio dum 150 jarojn, tamen ĝi ne senhomiĝis. En 1910 loĝis en Vejti 439 homoj (escepte unun ĉiuj hungaroj). Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon. En 2014 oni faris trapasejon tra la Dravo.

En Vejti migra poŝto servas.

Vidindaĵoj
----------

* kalvinana preĝejo
* romkatolika kapelo omaĝe al Sankta Nomo de Dipatrino (Virga Maria)
* termala akvo
* arbaro de kverkoj

* Kategorio Vejti en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Pietro Rainalducci**, franciskana monaĥo estis **Nikolao la 5-a kontraŭpapo** ekde la 12-a de majo 1328 ĝis la 25-a de julio 1330, dum la papa regado de Johano la 22-a (1316–34) en Avinjono. Li estis la lasta "imperia" kontraŭpapo, establita de la Sankta Romia Imperiestro.

Biografio
---------

Rainalducci naskiĝis en Corvara, monta landeto en la provinco de Peskaro, en Abruco Italio. Edziniginte Giovanna di Matteo, post la disvolvo de la geedziĝo, en 1285, membriĝis en la franciskana ordeno, kaj fariĝis fama predikanto.

### Elektiĝo al kontraŭpo

Li estis surronigita papo per la decido de la ekskomunikita imperiestro Ludoviko la 4-a de la Sankta Romia Imperio en asembleo de sacerdotoj kaj laikoj, kaj konsekrita en la Antikva baziliko de Sankta Petro en Vatikano, la 12an de majo 1328, de la episkopo de Venecio.

Post kvar monatoj pasintaj en Romo, li retiriĝis kun Ludoviko la 4-a en Viterbo, kie restis kelkajn monatojnpartoprenis en la sieĝo de Grosseto, kaj do atingis Pizon, kie estis kontrolita de la imperia vikario.

La 19-an de februaro 1329 la kontraŭpapo prezidis bizaran ceremonion en Katedralo de Pizo, en kiu pajla pupo figuranta Johanon la 22-an pape vestitan, estis formale kondamnitaj, degradita kaj liverita al la civila juĝpovo.

### Ekskomunikita kontraŭpapo

Tiu Nikolao la 5-a, kontraŭpapo,  estis ekskomunikita en la aprilo de 1329 kaj, post la foriĝo el Italio de la imperiestro kiu lin forlasis al sia destino (aprilo de 1329) serĉis rifuĝon ĉe la grafo Bonifaco de la Gherardesca najbare de Piombino. Certigite pri pardono, li prezentis konfeson pri siaj pekoj, antaŭe al la ĉefepiskopo de Pizo, kaj poste al Avinjono, nome al papo Johano 22-a, la 25an de aŭgusto 1330, kiu lin absolvis. Li restis en honora mallibereco en la Papa Palaco de Avinjono ĝis la morto okazinta en oktobro de 1333.

Notoj
-----

1. ↑  Ĉi tie la termino "monaĥo" estas uzata lausvaga senco ĉar en neniu oficiala dokumento la francisknoj estas nomataj "momaĥoj", sed nur "fratuloj". Sankta Francisko ne volis monaĥojn sed fratulojn vivantajn inter la kristana popolo, dum la monaĥo restadis en sia monaĥejo.
2. ↑  *Dizionario Biografico degli Italiani*.
3. ↑  La imperiestro sin sentis minacata jen de la velfoj jen de la popolo. Vidu en Ludoviko la 4-a de la Sankta Romia Imperio.
4. ↑  Ne konfuzenda kun la vera Nikolao la 5-a.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Nikolao la 5-a (kontraŭpapo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Alessandro Cutolo, «NICCOLÒ V, antipapa», en *Enciclopedia Italiana*, Romo, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 1934.
* Amedeo De Vincentiis, «NICCOLÒ V, antipapa», en*Dizionario Biografico degli Italiani*, Volumo 78, Romo, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 2013.
* Kardinaloj nomumitaj de Nikolao la 5-a kontraŭpapo
* angle The Cardinals of the Holy Roman Church-Concistories Arkivigite je 2018-02-13 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 515138
* GND: 100955223
* VIAF: 34810750
* ISNI: 0000 0000 0191 0090
 |
**Nirmal VERMA** (nirmal varmaa; hindie निर्मल वर्मा; naskiĝis la 3-an de aprilo 1929 en Ŝimla, Panĝabio, Brita Hindio, mortis la 25-an de oktobro 2005 en Nov-Delhio, Barato) verkis en la hindia romanojn, novelarojn, esearojn, kaj vojaĝlibrojn. Li estis unu el la iniciantoj de la literatura movado de modernismo, *najii kahaani* (Nova novelo). Li estis aktivulo por la rajto de libera esprimado de verkistoj. Li ricevis multajn premiojn, inter ili, en 1999, la 35-an premion Gjanpith kune kun la panĝaba verkisto Gurdial Singh.

En 1947-48 Verma ofte ĉeestis la matenajn preĝ-kunvenojn de Gandhi. En tiu periodo li jam estis membro de la Komunista Partio de Barato. Li forlasis tiun partion post la Hungara revolucio de 1956. Ekde 1959 Verma loĝis en Prago. Li estis invitita de la Orientala Instituto en la tiama Ĉeĥoslovakio por starigi projekton traduki en la hindian modernaj ĉeĥaj verkistoj kiel Karel Čapek, Jiří Fried, Bohumil Hrabal, Milan Kundera, kaj Josef Škvorecký. Li lernis la ĉeĥan kaj hindiigis naŭ klasikaĵojn antaŭ ol lia foriro pro la Praga Printempo. Lia unua romano, *Ve din* (*Tiuj tagoj* 1964) temis pri tiuj jaroj en Prago. Li vojaĝis multe tra Eŭropo kaj verkis plurajn vojaĝlibrojn. Liaj verkoj estis tradukitaj en plurajn eŭropajn lingvojn -- la anglan, francan, germanan, islandan, italan, polan, kaj rusan.

Revenante al Barato, li estis sufiĉe kritikema pri la krizostato deklarita de Indira Gandhi inter 1975 kaj 1977. Verma estis ankaŭ forta subtenanto de la movado por la tibeta sendependeco. Laŭ la literaturisto Ashok Vajpeyi [aŝok vaaĝpeji], "en tiu periodo li denove esploris la baratan tradicion, kaj trovis, ke ekzistas indiĝena tradicio de modernismo en Barato kiu estas alia ol tiu kiu estis altrudita de la Okcidento".

Referencoj
----------

1. ↑  United News of India novaĵraporto (en la angla), la 11-an de marto 2000, "Nirmal Verma, Gurdial Singh gajnas la premion Gjanpith".
2. ↑  (anglalingve), Premio Lettre-Ulysses "Nirmal Verma, Barato",
3. ↑  Annie Zaidi (anglalingve), "Majstro de moderna prozo: Nirmal Verma, 1929-2005.", *Frontline*, Vol. 22, n-ro 24, 2005.



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 729098
* GND: 115652612
* LCCN: n81117487
* VIAF: 114234893
* ISNI: 0000 0001 1455 4440
* LIBRIS: 252664
* SUDOC: 035092165
* BNF: 13320574f
* NLA: 35580187
* NDL: 00826478
* BIBSYS: 90306651&feltselect=bs.autid 9051171, 90306651
* NKC: jo2005314491
 |
**Nezam od-din Ubeydollah Zâkâni** (aŭ **Nezam od-din Obejdollad Zakani**)(perse: خواجه نظام‌الدین عبیدالله زاکانی), aŭ simple **Obejd-e Zakani** (perse: عبيد زاکانى ĉ. 1370 PK), estis persa poeto kaj satiristo de la 14-a jarcento (Timurida Periodo) de la urbo Qazvin (Gazvoin).

Vivo kaj verko
--------------

Li studis en Ŝirazo, sub la gvido de la plej bonaj mastroj de sia epoko, sed poste reen venis al sia denaska urbo, al Gazvin. Li tamen preferis Ŝirazon al Gazvino, kie li estis tribunala poeto en Ŝiraz por Ŝaho Abu Ishaq, kie juna Hafez estis prezentita ankaŭ. Lia laboro estas konata pro siaj paskvilo kaj obscenaj versoj, ofte politikaj aŭ sekshumuraj, kaj ofte cititaj en debatoj rilate al samseksemaj praktikoj. Li skribis la epistolon *Delgoŝa* (korplaĉa), kaj ankaŭ *Akhlaq al-Ashraf* ("La etiko de la Aristokrataro") kaj la fama humura fabelo *Muŝ-o-Gorbe* (Muso kaj Kato), kiu estis politika pamfleto. Liaj nepamfletaj gravaj klasikaj versoj ankaŭ estas konsiderataj kiel tre bone skribitaj, en ligo kun la alia granda laboro de la Persa literaturo. Li estas unu el la plej rimarkindaj poetoj, satiristoj kaj sociaj kritikantoj de Irano (Persio), kies laboro ne estas ricevinta konvenan atenton en la pasinteco. Siaj libroj estas tradukitaj en la rusan, danan, italan, anglan kaj germanan lingvojn (ĉilasta fare de Joachim Wohlleben, 2009: ŝajne la unua traduko de la kompleta lia laboro en iu okcidenta lingvo).

Aliaj transliteradoj de lia nomo
--------------------------------

* 'Ubaydī Zākānī
* 'Ubaydii Zaakaanii
* 'Ubayd-i-Zakani
* 'Ubaydï Zäkänï
* 'Ubaydi Zakani
* Obeid Zakani
* Obeid Zàkàni
* Obeid-e Zakani
* 'Obeid e Zakani
* 'Obeid-e Zâkâni
* Obeyd-e Zākāni
* Nejam od-Din Obeyd-e Zākāni
* Nezam al-din 'Obeid Allah Zakini

Vidu ankaŭ
----------

* Perslingva literaturo

Referencoj
----------

* E.G. Browne. *Literatura Historio de Persio*. (Kvar volumoj, 2,256 paĝoj kaj dudek kvin jaroj en la skribo). 1998. ISBN 0-7007-0406-X
* Jan Rypka, *Historio de irana Literaturo*. Reidel Eldona Firmao. 1968 ISBN 90-277-0143-1

Eksteraj ligiloj
----------------

* Zakani (prezento)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 335488
* GND: 118951173
* LCCN: n88063069
* VIAF: 311227306
* ISNI: 0000 0001 1867 4159
* LIBRIS: 104733
* SUDOC: 098045083
* BNF: 12249358x
* ICCU: IEIV043720
 |
Vekhorloĝo
Moderna vekradio kun KD
**Vekhorloĝo** estas horloĝo kiu, je antaŭe indikita momento, donas signalon kun la celo veki aŭ averti la uzanton. Kiam oni vekiĝis aŭ oni estas jam avertita oni povas elŝalti la signalon.

La klasika vekhorloĝo estas mekanika horloĝo, kiun oni ĉiutage devas streĉi. Ĉe la supro estas du sonoriloj, kun sonormartelo inter ili. Je la dorsoflanko oni povas alĝustigi la montrilojn de la tempo kaj vektempo. 

Nuntempaj vekhorloĝoj havas prokrastilon por plu dormi kaj reaŭdigi la veksonon post kelkaj minutoj.

Kiam la aparato ankaŭ posedas radioricevilon, oni parolas pri vekradio. La radio ofte ankaŭ povas esti uzata kiel veksignalo. Modernaj vekhorloĝoj povas inkludi aliajn helpilojn kian lumon kiun oni povas ŝalti dumnokte por certigi pri la horo nuna.

Historie tiu aparato anstataŭas alian tre uzatan pli naturan vekilon kiu estis virkoko kiu pli malpli regule ekkantis je vekhoro. 

En multaj verkoj, ĉu literaturaj, kinaj aŭ teatraj, ĉapitroj aŭ koncernaj eroj komencas per la fakto kiam vekhorloĝo vekas la rolulon kiu devas ellitiĝi por komenci taglaboron. Tiu fakto povas aperi kiel ĉiutaĝaĵo, peza tasko, tragedia, parodia aŭ bonhumora, kiam ekzemple la vekito frapas la vekhorloĝon kvazaŭ revenĝe.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Vekhorloĝo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Ĉi tiu artikolo legita esperante ĉe YouTube
En abstrakta algebro **vektora spaco** (ankaŭ nomata **lineara spaco**) {\displaystyle V} super kampo {\displaystyle K} estas algebra strukturo kreita de nemalplena aro, kun du operacioj (unu interna, la alia ekstera) kaj 8 fundamentaj ecoj.
Oni uzas notacion + (vektora adicio) por la interna operacio, {\displaystyle V\times V\rightarrow V,(x,y)\mapsto x+y} kaj {\displaystyle \cdot } (skalara multipliko) por la ekstera operacio
{\displaystyle K\times V\rightarrow V,(\lambda ,x)\mapsto \lambda x}.

La triopo {\displaystyle (V,+,\cdot )} estas vektora spaco super {\displaystyle K}, se validas la sekvaj aksiomoj:

* {\displaystyle (V,+)} estas komuta grupo
* {\displaystyle \forall x\in V,1\cdot x=x}, kie 1 estas la neŭtrala elemento de {\displaystyle K}
* {\displaystyle \forall \alpha \in K,\forall (x,y)\in V\times V,\alpha \cdot (x+y)=\alpha \cdot x+\alpha \cdot y}
* {\displaystyle \forall (\alpha ,\beta )\in K\times K,\forall x\in V,(\alpha +\beta )\cdot x=\alpha \cdot x+\beta \cdot x}
* {\displaystyle \forall (\alpha ,\beta )\in K\times K,\forall x\in V,(\alpha \beta )\cdot x=\alpha \cdot (\beta \cdot x)}

La elementoj de {\displaystyle V} (kiun oni sinekdoĥe, matematike ne tute precize, nomas simple vektora spaco) nomiĝas vektoroj, kaj la elementoj de {\displaystyle K} nomiĝas skalaroj.

Kelkaj aŭtoroj, uzas la terminon *vektora spaco* ankaŭ por pli ĝenerala algebra strukturo, en kiu la rolon de kampo {\displaystyle K} ludas korpo.

Vidu ankaŭ
----------

* Topologia vektora spaco

Eksteraj ligiloj
----------------

* Broŝuro "Fundamentoj de lineara algebro" (pdf-dosiero, 27 p.) de Ulrich Matthias
Olga de Kievo parolas kun Konstantino la 7-a
**Sankta Olga de Kievo** (ruse Ольга, norena lingvo: *Helga*, n. ĉ. 890; m. Kievo, la 11-an de julio 969) estis de Pskov el varenga origino kiu geedziĝis kun la estonta Igor de Kievo, eble en 903.

Post la morto de Igor, ŝi regis la Kievan reĝlandon kiel regento (945-969) de ŝia filo, Svjatoslav la 1-a de Kievo. Ŝi estis la unua suverenulo de la rusoj kiu konvertiĝis al kristanismo de la Ortodoksa Eklezio (en 945 aŭ 957). La ceremonioj por ŝia formala akcepto en Konstantinopolo estas tre detale priskribitaj de la imperiestro Konstantino la 7-a en sia verko *De ceremoniis*. Post ŝia bapto, prenis la kristanan nomon Jelena, honore al la reganta imperiestrino Elena Lecapena.

Olga estis la unua persono el la rusoj kiu estis proklamita kiel sanktulo, danke al ŝiaj penoj disvastigi kristanismon en la lando. Tamen, ŝi ne sukcesis kristanigi sian filon Svjatoslav la 1-a, pro kio la tasko iĝi kristanismo kiel ŝtatreligio estis plenumita de la nepo Vladimiro la 1-a de Kievo.

* Kategorio Olga de Kievo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 346639
* GND: 119331209
* LCCN: n88018908
* VIAF: 264781507
* ISNI: 0000 0004 5875 2352
* SUDOC: 142885274
* NKC: jx20091124003
 |
**Veliki Gaj,** serbe **Велики Гај,** germane **Groß Gaj,** hungare **Nagygáj** [nadjgAj] estas malgranda vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato, en municipo de Plandiŝte.

Veliki Gaj troviĝas en (verda) Municipo Plandiŝte en Serbio
Mapo pri municipo de Plandiŝte
Preĝejo en Veliki Gaj

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 35  km²
* Koordinatoj: 45°17′05″N 21°10'13″E
* Alto super marnivelo: 80 m
* Loĝantaro: 790
* Poŝtkodo: 26365
* Telefonprefikso: 013
* Aŭtokodo: VŠ

Situo
-----

Veliki Gaj situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo el Plandiŝte, laŭ la rumana landlimo (kontraŭe Gaiu Mic situas). Plandiŝte troviĝas 7, Beogrado 70 km-ojn.

Historio
--------

La unua skriba mencio devenis el 1355 en formo *"Gaj"*. En 1811 germanoj alvenis. En 1910 vivis en Nagygáj 2930 homoj (1456 serboj, 743 hungaroj, 620 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Torontál, al distrikto de Bánlak, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Dum la 2-a mondmilito la germanoj okupis la vilaĝon. En 1944 la germanoj deportiĝis. En 2002 loĝis en Veliki Gaj 790 homoj, (670 serboj (85 %), 72 ciganoj, 15 hungaroj kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

La preĝejo konstruiĝis en 1855 kaj malkonstruiĝis en la 1950-aj jaroj. Nuntempe serba preĝejo funkcias.

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

* Kategorio Veliki Gaj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Veliki Lazi,** ukraine **Великі Лази,** hungare **Nagyláz** [nadjlAz] estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Uĵhorodo en municipo. Veliki kaj nagy signifas: granda.

Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Uĵhorodo en Transkarpatio

Bazaj informoj
--------------

* 48° 33′ 35″ N 22° 23′ 25″ O﻿ / ﻿48.55972 °N, 22.39028 °O﻿ / 48.55972; 22.39028 (mapo)Koordinatoj: 48° 33′ 35″ N 22° 23′ 25″ O﻿ / ﻿48.55972 °N, 22.39028 °O﻿ / 48.55972; 22.39028 (mapo)
* Areo: 0.3  km²
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 1420
* Poŝtkodo: 89440
* Telefonprefikso:

Situo
-----

Veliki Lazi situas sur mildaj deklivoj laŭ rojo.

Historio
--------

La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko. Komence de la hungara dominado estis tie 3 vilaĝoj: *"Galambhaga"*, *"Lazy"* kaj *"Felsevlaz"*. Ĝis Traktato de Trianon Nagyláz apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto Szerednye, poste al Ĉeĥoslovakio. Dum la 2-a mondmilito Hungario okupis ankaŭ tiun ĉi vilaĝon kaj organizis aŭtonomion de rutenoj. Ekde 1945 Veliki Lazi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Famuloj
-------

En la iama Nagyláz naskiĝis:

* Mihály Balogh (vikario)
* Nándor Plotényi, violonisto.

Vidindaĵoj
----------

* kastelo de grafo Nándor Plotényi

* Kategorio Veliki Lazi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Velikij Ustjug** (ruse *Великий Устюг*) estas urbo en Vologda provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en la jaro 2005) estas 19410.

La urbo estis fondita en la jaro 1147.

La interurba telefona kodo estas 81738, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en la jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel la moskva tempo (en la jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: latitudo 60°46' norde, longitudo 46°18' oriente.

La urbo estas sur maldekstra bordo de la rivero Suĥona (Сухона), ĉe enfluo en ĝin de la rivero Jug (Юг). Ĝia nomo (Ustjug) en la rusa signifas ĝuste "Buŝo"(Ust/Усть) "Jug"

En la urbo estas fervoja stacio.

En la jaro 1959 la urbo havis 37 mil loĝantojn.

En la jaro 2002 la urbo havis 33.4 mil loĝantojn.

Flago de Vologda provinco
Urboj de Vologda provinco

**Ĉefurbo**: Vologda

Babajevo |
Belozersk |
Ĉerepovec |
Grjazovec |
Ĥarovsk |
Kadnikov |
Kirillov |
Krasavino |
Nikolsk |
Sokol |
Totjma |
Ustjuĵna |
Velikij Ustjug |
Vitegra
**Velilla de Ebro** [beLIlja DEbro] estas municipo de Hispanio, en la centra parto de la komarko *Ribera Baja del Ebro* kies ĉefurbo estas Quinto. Ĝi estas en la oriento de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono).

Geografio
---------

Velilla de Ebro estas municipa teritorio en la centra parto de la komarko *Ribera Baja del Ebro*, kie ĝi okupas teritorion sude de tiu de Gelsa kaj nordokcidente de Sástago. La areo estas tute ĉe la valo de la rivero Ebro sur la maldekstra bordo. 

La loĝloko Velilla de Ebro mem estas je 52 km sudoriente de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo, je la maldekstra bordo de la rivero Ebro. Ĝi estas sur 152 msm. La loĝloko mem estas konektita per loka vojo kun La Zaida sude kaj kun apuda Gelsa norde.

Historio
--------

La loko Velilla de Ebro devenas de la romia kolonio *Lepida Celsa*, unua romia kolonio fondita ĉe la valo de la rivero Ebro, origine setlejo de iberoj nome Kelse. Probable ĝi etendiĝis ankaŭ ĝis la nuntempa Gelsa, kiel ŝajne atestas tie trovoj de tomboj; en Celsa oni stampis monerojn. En tempo de Aŭgusto Cezaro ekdekadencis la kolonio profite al *Caesaraugusta*, nuntempa Zaragozo. 

Estis iam setlejo de araboj, kiuj lasis irigacian reton kaj urban modelon. Post la konkero en la 12-a jarcento fare de kristanoj granda parto de loĝantaro estis mudeĥaroj kaj poste moriskoj, kiuj estis forpelitaj el 1610, kio rezultos en ekonomia kaj demografia krizo. La teritorio de Velilla de Ebro estis konkerita el islamanoj fare de Petro la 1-a post la konkero de Barbastro. 

Velilla de Ebro demografie kreskiĝis fakte jam ekde la dua duono de la 19-a jarcento. Laŭlonge de la 20-a jarcento kelkaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron, kaj ankaŭ en Velilla de Ebro oni malaltiĝis ĝis nunaj 200 (2022) pro malproksimeco al la ĉefurbo.

Ekonomio
--------

Tradicia bazo de ekonomio estis agrikulturo, brutobredado, kaj sekva nutrindustrio, krom ekstera dungado. Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo. 

El vidindaĵoj menciindas la preĝejo, la ermitejo kaj restaĵoj de la kastelo, kaj naturaj lokoj ĉe la rivero.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Zaragozo

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Velilla de Ebro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informo en Aragonería.com
* Gelsa


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 808288
* LCCN: n85101791
* VIAF: 126732370
* SUDOC: 029935962
 |
Velkigitaj maizaj spadikoj.
Velkigitaj folioj.
**Velkado** plusendas al la perdo de rigideco de ne-lignecaj partoj de plantoj. Tiu okazas kiam la turgecopremo en ne-lignigitaj plantĉeloj falas direkte al nulo, kiel rezulto de malpliigita akvo en la ĉeloj. La procezo de velkado modifas la folian angulodistribuadon de la planto (aŭ de la kanopeo) direkte al pli da erektofilaj ( emo al vertikala pozicio de la folioj ) kondiĉoj.

La malplialta akvohavebleco povas rezulti el :

* trosekecaj cirkonstancoj, kie la grundohumideco falas sub la kondiĉoj plej favoraj por la funkciado de la plantoj;
* la temperaturo falas al la punkton kie la vaskula sistemo de la planto ne povas funkcii;
* alta saleco, kiu kaŭzas difuzadon de la akvo el la plantĉeloj kaj ŝrumpadon;
* saturita grundo, kie la radikoj ne kapablas akiri sufiĉan oksigenon por ĉela spirado, kaj tiel ne povas transporti akvon en la planto; aŭ
* bakterioj aŭ fungoj kiuj ŝtopas la vaskula sistemo.

Velkado malpliigas la plantan povon de spiri kaj kreski. Permanenta velkado kondukas al planta morto. Simptomoj de velkado kaj melduo similas.

Ĉe lignecaj plantoj, reduktita akvohavebleco kondukas al kavitacio de la ksilemo.

La vorto estas ankaŭ ofte uzata metafore.

Rilataj temoj
-------------

* Velkadopunkto
* Malkomponiĝado
* Putrado


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

* Kategorio Velkado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Planto radikita en grundo kiu estas sub la velkadopunkto.
**Velkadopunkto** (**VP**) aŭ **Punkto de permanenta velkado** estas difinita kiel la minimuma grunda humideco kiu estas necesa por ke  planto ne velku. Se la humideco malpliiĝas al tiu aŭ al iu ajn malplialta valoro, planto velkiĝas kaj poste ne povas regi denove sian turgecon kiam oni metas la planto en saturita atmosfero dum 12 horoj. La fizika difino de velkadopunkto ( simbole esprimita kiel θvp  ) estas difinita kiel la akvoenhavo ĉe −1500 J/kg ( aŭ −15 baroj ) de suĉopremo aŭ negativa hidraŭlika kapo.
Tamen, notinda estas ke la VP-valoroj en kampokondiĉoj ne estas konstantaj por iu antaŭfiksita grundo, sed estas determinitaj per la integraj efikoj de planto, grundo kaj atmosferaj kondiĉoj.

Historio
--------

La koncepto estis lanĉata en la fruaj 1910-aj jaroj. Lyman Briggs kaj Homer LeRoy Shantz (1912) proponis la velkan koeficienton, kiu estas difinita kiel la laŭprocenta akvoenhavo de grundo kiam la plantoj kreskantaj en tiu grundo unue estas submetitaj al velkita kondiĉo post kiu ili ne povas renormaliĝi en ĉirkaŭ saturita atmosfero sen la aldono de akvo al la grundo .

Frank Veihmeyer kaj Arthur Hendrickson de Universitato de Kalifornio-Davis trovis ke ĝi estas konstanto (karakterizo) por la grundo kaj estas sendependa de mediaj cirkonstancoj. Lorenzo A. Richards proponis ke ĝi estu prenita kiel la akvoenhavo ĉe −1500 J/kg .

Referencoj
----------

1. ↑   laŭvorta traduko de la angla esprimo *hydraulic head*
2. ↑   Taiz kaj Zeiger 1991
3. ↑  angle Veihmeyer, F.J. and Hendrickson, A.H. (1928). "Soil moisture at permanent wilting of plants", *Plant Physiol.* **3** (3), p. 355–357. doi:10.1104/pp.3.3.355.

Bibliografio
------------

* angle Taiz, L. and E. Zeiger 1991 : Plant Physiology. *The Benjamin/Cummings Publishing Co.*, Inc. Redwood City, CA.


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |
Mapo de la Novgeorgiaj Insuloj kaj Vella Lavella supre maldekstre.
**Vella Lavella** estas insulo en la Okcidenta Provinco de Salomonoj. Ĝi kuŝas okcidente de Nova Georgio, kaj estas konsiderata unu el la Novgeorgia Grupo.

Geografio
---------

Vella Lavella estas vulkana insulo, ĉirkaŭita en kelkaj lokoj pere de korala rifo. La insulo enhavas vulkanajn konusojn kaj unu termikan fonton. La plej alta altaĵo estas Monto Tambisala kun 790 metroj. La vulkano Nonda (la plej juna vulkano de la insulo), havas alton de 750 metroj kaj estas konsiderata aktiva, kvankam ĝi neniam erupciis en modernaj tempoj. La pli malgrandaj riveroj kiuj fluas el la montoj al la marbordo ebligas irigacian hortikulturon por la loĝantoj kiuj loĝas preskaŭ nur sur la marbordo.

La klimato en la insulo estas humida, kaj tropika, kaj en la insulo okazas tertremoj kaj ciklonoj.

Historio
--------

* Batalo de Vella Lavella
* Marbatalo de Vella Lavella

* Kategorio Vella Lavella en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Rose AUSLÄNDER** [roze Aŭslender], origine: Rosalie Beatrice Ruth SCHERZER (naskiĝis la 11-an de majo, 1901, mortis la 3-an de januaro, 1988) estis germana poetino.

Naskiĝinte en Czernowitz (nuntempe: Ĉernivco en Ukrainio), la filino de juda familio studis literaturon kaj filozofion en sia hejmurbo, sed ĉesigis la studadon post la morto de la patro en 1920. En 1921 ŝi kune kun sia estonta edzo Ignaz AUSLÄNDER elmigris al Usono. La paro geedziĝis en la jaro 1923, sed disiris tri jarojn poste. Kvankam ŝi ekde 1926 estis usona civitanino, ŝi en 1931 revenis al sia patrujo, por flegi sian malsanan patrinon. Dum tiu tempe ŝi ekkonis la grafologon Helios HECHT; ŝi vivas kun li ĝis 1936. La usonan civitanecon ŝi intertempe perdis, ĉar ŝi dum pli ol tri jaroj ne plu vivis tie. Post la fino de ŝia amrilato, ŝi transloĝiĝis al Bukareŝto.

Sian unuan poemaron Rose Ausländer publikigis en la jaro 1939 en Czernowitz. Ekde 1941 ŝi devis kaŝi sin kaj sian familion de la nazioj, kiuj okupis la urbon. Ŝi konatiĝis kun Paul Celan, kiu esence influis ŝian verkadon. En 1944 ŝi denove elmigris al Usono kaj kvar jarojn poste ŝi rericevis la usonan civitanecon. Ŝi komencis verki angle kaj nur ekde 1956 ŝi denove verkis germanlingve.

Ekde 1966 Rose Ausländer vivis en Okcidenta Germanujo. Pro grava artrito ŝi ekde 1978 devis dikti siajn tekstojn, ĉar ŝi ne plu povis mem skribi. Gajninte multajn literaturpremiojn, ŝi mortis en Düsseldorf.

Listo de verkoj
---------------

* *Der Regenbogen* (poemoj, 1939)
* *Blinder Sommer (poemoj, 1965)*
* *36 Gerechte* (poemoj, 1967)
* *Inventar* (poemoj, 1972)
* *Andere Zeichen* (poemoj, 1974)
* *Ohne Visum* (poemoj kaj lirika prozo, 1974)
* *Doppelspiel* (poemoj, 1977)
* *Es ist alles anders* (poemoj, 1977)
* *Mutterland* (poemoj, 1978)
* *Mein Atem heißt jetzt* (poemoj, 1981)
* *Mein Venedig versinkt nicht* (poemoj, 1982)
* *Einverständnis* (poemoj, 1982)
* *Festtag in Manhattan* (poemoj, 1985)
* *Ich spiele noch. Neue Gedichte* (poemoj, 1987)

En Esperanto aperis
-------------------

*Momentoj el eterno* / Rose Ausländer. Trad. de Franz-Georg Rössler.
Grafiko de Rita Rössler-Buckel. - [1. eld.] - [Gerlingen]: Eld. Blajĥero, [1989]. - 116 p. : ilustr.  

ISBN 3-88350-506-4

*Lasta reveno* / Rose Ausländer. Trad. de Franz-Georg Rössler.
Grafiko de Rita Rössler-Buckel. - [Dudenhofen]: Eld. Ponto,
[1994]. - 79 p. : ilustr.
ISBN 3-9803793-2-9

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Rose Ausländer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 8http://www.roseauslaender-stiftung.de Fondaĵo *Rose Ausländer*, paĝoj germanlingvaj]
* 
* 
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 13137
* GND: 118829211
* LCCN: n84185900
* VIAF: 82586554
* ISNI: 0000 0003 6861 8459, 0000 0001 1878 7081
* LIBRIS: 278503
* SUDOC: 028528123
* BNF: 12034630m
* MBA: 89147ea0-3a25-4681-a2b8-1acf877c4d41
* NDL: 01114622
* BIBSYS: 90331376
* NKC: jn19990000320
* BNE: XX1409265
* Toolserver: viaf/82586554
 |
**Nikolaus LENAU** [NIkolaŭs lenaŭ] (naskiĝis la 13-an de aŭgusto 1802 en Csatád, tiutempe Hungario, nuntempe Lenauheim, Rumanio, mortis la 22-an de aŭgusto 1850 en Oberdöbling, nuntempe apartenanta al Vieno) estis aŭstra poeto. Lia reala nomo estis Nikolaus Franz NIEMBSCH, Edler von Strehlenau.

 Lenau en 1839La lirika verkaro respegulas la profundan melankolion de la aŭtoro, lian solecon kaj lian internan maltrankvilon. Priskriboj de aŭtunaj arbaroj, pintaj rokoj, vastaj stepoj estas oftaj motivoj. Al tiu ĉi animstato certe kontribuis spertoj kiel seniluziiga vojaĝo al Usono (1832-1833) kaj la longjara malfeliĉa amo al edziniĝinta virino. Siajn lastajn ses vivojarojn Nikolaus Lenau pasigis en frenezulejo.

Famaj verkoj
------------

* *Gedichte* (poemoj, 1832; pli ampleksa eldono: 1834)
* *Faust* (eposo, 1836)
* *Savonarola* (eposo, 1837)
* *Neuere Gedichte* (poemoj, 1838)
* *Die Albingenser* (eposo, 1842)
* *Don Juan* (dramfragmento, 1844)

En Esperanto aperis
-------------------

*Kaneja kanto*; *Vintronokto* / trad. Guido Holz  

En: Übertragungen = Tra(nskon)dukoj. - Messkirch: Gmeiner, 1988. - p. 46-47

*La poŝtiliono* <poemo>; *Der Postillon*; *Kanokantoj*
<parto>; *Schilflieder* <parto> / Trad. Frieda Feichtinger, Ernst Werner.   

En: Austria antologio ; p. 46-51, kajeroj 1-4

*La tri ciganoj* <poemo>; *Die drei Zigeuner* / Nikolaus
Lenau (1802-1850). Trad. Frieda Feichtinger. -
En: Austria antologio; p. 2-3, kajeroj 11-15

*Vana neniaĵo*; *La tri indianoj*. -
En: Tutmonda sonoro / Eld.: Kálmán Kalocsay; p. 390-392, vol. 2

Vidu ankaŭ
----------

* 7400 Lenau

* Nikolaus Lenau en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Nikolaus Lenau en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 6385
* GND: 118571508
* LCCN: n50047816
* VIAF: 36931332
* ISNI: 0000 0001 2128 0855
* LIBRIS: 70799
* SUDOC: 028402383
* BNF: 12024444j
* MBA: 4d9b9370-caf0-4c5a-bfed-5e31becd1489
* NLA: 35299869
* NDL: 00523736
* BIBSYS: 90258376
* NKC: js20221150878 jo2002110330, js20221150878
* ICCU: CFIV068111
* BNE: XX873864
* Toolserver: viaf/36931332
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.