recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ekzemplo de malkovro, nome la Malkovro de Ameriko.
**Malkovro** estas la nova aŭ originala observo de iu aspekto de la realo, kutime natura fenomeno; la trovo, renkonto aŭ demonstracio de kio estis kaŝita kaj sekreta aŭ estis ne konita.

Laŭ la fluo de la scienca novigo, la pli elstaraj sciencaj teorioj kaj la plej grandaj malkovroj en aliaj medioj ne estas persona verko de genio, sed de grupo de personoj, ĉu laŭ teamoj aŭ el sumo de pluaj penadoj de individuoj aŭ homaj grupoj. En la plej granda parto de la kazoj, ne estas sukcesoj devigitaj al la serendipo aŭ la hazardo, sed frukto de procezoj de esploro kaj sistema kaj konscia tre daŭraj en la tempo.

Ankaŭ oni povas nomigi *malkovro* la priskribon de la unuaj eniroj de homo de unu kulturo en la geografia kaj kultura medioj de alia. La okcidenta kulturo uzis la terminon por emfazi la gravecon en la historio de la mondo de la esploro ligita al la ekspansio de Eŭropo al la resto de la mondo. La *malkovro* de ĉiu kontinento, insulo kaj geografia akcidento, fare de vojaĝistoj, esploristoj, konkerantoj kaj koloniantoj eŭropaj, kondukis al la nocio ke la indiĝenoj estis *malkovritaj*, sendepende de la fakto ke ili jam estis tie de antaŭ jarcentoj aŭ inkluzive jarmiloj. Oni kutimas denunci ke la termino implicas eŭrocentrismajn kaj etnocentrismajn nuancojn en la lingvo kaj la penso.

Ekzemploj de malkovroj
----------------------

* La malkovro fare de Joseph John Thomson de la modelo de la elektrono.
* La malkovro de la strukturo de la DNA.
* La malkovro de la Kvazaroj.
* La fajro.
* La agrikulturo, en la nomita Neolitika revolucio.
* La malkovro ke la Tero ne estas ebena, kio kutime atribuiĝas al Eratosteno, kiu proponis mezuradon de la Tero baze sur la foresto de ombro dum la solstico de somero en la Tropiko de Kankro. Aliaj civilizacioj havas similajn malkovrojn. Fakte, la kurveco de la tero estas observebla evidente (unue malaperas la fundo de ŝipo kiam ektrapasas la horizonton, aŭ la bazo de monto se oni malproksimiĝas de tiu).
* La malkovro ke la Tero ne estas la centro de la universo (Tercentra teorio -Koperniko, Galileo, Kepler, Newton-).
* La Epoko de malkovroj estas la nomo kiun ricevas la transira periodo inter la Mezepoko kaj la Moderna Epoko karaktera pro la geografiaj malkovroj.
	+ La Malkovro de Ameriko.
* Fine de la Moderna Epoko kaj en plena Nuntempa Epoko okazis la malkovrojn de Aŭstralio, de la fontoj de la Rivero Nilo, de la Antarkto aŭ de la geografiaj celoj de la esploroj al la polusoj (Norda Poluso kaj Suda Poluso) kaj en la grimpado de la plej altaj montoj (Everest).
* La Submara esplorado kaj la Kosmoesploro estas du novaj fakoj por malkovroj.

Vidu ankaŭ
----------

* Invento

* Malkovro en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
Iranaj virinoj portas ĉadoron
Afganaj virinoj en ĉadoro .Afganaj virinoj en ĉadoro .

|  |  |
| --- | --- |
|  Polurinda artikolo | Ĉi tiu artikolo bezonas **poluradon**, ĉar ĝi montras stilajn kaj/aŭ gramatikajn kaj/aŭ strukturajn problemojn, kiuj ne konformas al stilogvido.

---

La priskribo de la problemo troviĝas ĉi tie. Bonvolu ŝanĝi la enhavon por plibonigi la artikolon. |

**Ĉadoro** (perse چادر, tradukita "tendo"; DMG: *čādor*) estas tradicia vesto, kiun surhavas islamaj virinoj (Ĉefe en Irano). Ĉefe uzita en urboj, ankaŭ en kamparoj.

Ĉadoro estas peco da vualo, tolaĵo meze ronda kaj malfermita antaŭe. Ĝi ne havas malfermaĵojn por la manoj. La virinoj aŭ uzas siajn manojn por gardi surkape tiun veston aŭ plektante ĝin. La ĉadoro kaŝas la tutan korpon de la virino kiel la burko aŭ la nikabo, escepte la vizaĝon, kiun tiuj kaŝas; ĝi similas pli al hiĝabo aŭ al la ŝalo, ĉar ĉiuj tiuj lasas senkaŝe la vizaĝon.

La parto de la ĉadoro kiu kaŝas la vizaĝon estas kutime farita el muslina ŝtofo dum la parto kiu kovras la hararon estas kutime farita el kotono.

Dum la regado de Reza Ŝaho Pahlavi , la unua Ŝaho en Irano, li agis interalie por okcidentiĝo kaj tiel en 1936 proklamis leĝon malpermesantan la portadon de ĉadoro aŭ vualo publike, tiel ke policanoj surstrate ŝiris la veston super la kapoj de virinoj .

La ĉadoro ankaŭ fariĝis politika ilo flanke de religiestroj. Post la Irana Revolucio, estis decidite ke virinoj portus la ĉadoron aŭ vualon publike, kaj la leĝoj estis devigitaj fare de la pudora polico kaj la Armeo de la Gardistoj de la Islama Revolucio.

Referencoj
----------

1. ↑

Vidu ankaŭ
----------

* Ĝilbabo
* Kaptuko
* Burko
* Hiĝabo
* Nikabo
* Statuo de liberigita virino (Bakuo)

* Kategorio Ĉadoro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

Ĉe la historia oficejo *Amtshaus* en Ilmenau finiĝas la migradopado.
Artaĵo de Barbara Neuhäuser, rekte ĉe Bach-Goethe-pado (ene de la kulturprojekto Kunstwanderweg Kleinbreitenbach), proksime de Reinsburg
La kverko *Dicke Eiche* en Oberpörlitz
**Von Bach zu Goethe** (laŭvorte: *De Bach al Goeto*) estas la nomo de altkvalita migradopado en Turingujo. Estis kuniciatinto de tiu ĉi pado la eksa naturprotektkomisiito de la municipo Arnstadt, Gerhard Pfeiffer (1913-2007).

Karakterizaĵoj
--------------

La migradopado estas 24 km longa kaj unuigas Arnstadt kun Ilmenau. En la laste menciita urbo Goeto agadis, en la alia Bach; pro tiu la nomo de la pado.
Tre alloga estas ĝia varieca monta kaj monteta pejzaĝo, laŭ kiuj sternas sin malnovaj arbaroj kverkaj kaj miksaj. Etapoj etendiĝas tra la pitoreska montoĉeno Reinsberge, Veronika-monto kaj du naturprotektataj teritorioj. Belvidoj ravaj estas garantiitaj super la valon de la rivero *Wilde Gera*, al la krestoj de la Turingia Arbaro, ĝis la valo Wipfratal kaj tra Ilmenau ĝis la Kickelhahn. La antaŭlasta stacio de la pado estas la t.n. Puto goeta sur la Malnova tombejo de Ilmenau.

Etapoj (elekto)
---------------

* **Haselkoppe**: ĝi estas 586 m alta. Surrande troviĝas belvidejo kun vido al Reinsfeld (Arnstadt) kaj Schmerfeld
* **Reinsburg**: restoj de muroj kaj fortikaĵoj montras la ekziston de unu el la plej grandaj Gera-burgoj. Tie ĉi estis kontrolitaj kaj protektitaj la armeaj kaj komercaj vojoj de la ĉirkaŭaĵo. Rabkavaliroj tenis ĝin ĝis 1289, kiam la kastelo estis sturmita kaj detruita.
* **Halskappe**: pro siaj 605 metroj la pinto estas la plej alta punkto de la tuta migradopado.
* **Veronikaberg**: Super Martinroda troviĝas tiu roko el konka kalkŝtono kun la plej grava apero de taksuso norde de la Turingia Arbaro.
* **Dicke Eiche**: ĝis 1865 estis tie giganta kverko, laŭ tradicio 1000 jarojn aĝa. Herder kaj Goeto plurfoje vizitis tiun lokon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Von Bach zu Goethe en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Ĉi prie sur paĝaro de turisma agentejo por Distrikto Ilm

Notoj
-----

1. ↑  En 2008 nomitis por li apudpade kabano. Kun sia edzino Annelore li ankaŭ verkis diversajn regionhistoriajn kaj naturrilatajn libretojn, ekz. *Erinnerungen eines alten Arnstädters*. En 2006 li estis ricevinta honorringon de la urbo Arnstadt pro siaj multaj meritoj.
**Jekaterinburgo** (ruse *Екатеринбург*), kiu dum sovetia tempo estis nomita **Sverdlovsk** (ruse *Свердловск*), estas urbo en Rusio, ĉefurbo de Sverdlovska provinco, la kvara plej granda urbo de Rusio (ĉ. 1,3 milionoj da loĝantoj) fondita en 18-a de novembro 1723 de Vasilij Tatiŝĉev.

La urbo situas sur la orienta deklivo de Meza Uralo sur bordoj de Isetj (*Исеть*), kiu enfluas riveron Tobol (*Тобол*). Jekaterinburgo estas ĉe la Transsiberia fervojo.

Inter 1924 kaj 1991 la urbo nomiĝis *Sverdlovsk* (ruse *Свердловск*), kaj nomo de la provinco restis de tiu tempo. Ĝia origina kaj nuna nomo deriviĝas de Jekaterina la 1-a, edzino de Petro la 1-a. Ĝia intertempa nomo devenas de la bolŝeviko kaj unua fakta ŝtatestro de Sovetio Jakov Miĥajloviĉ Sverdlov, kiu verŝajne ordonis la ekzekutadon de caro Nikolao la 2-a en Jekaterinburgo en 1918.

En jaro 1959 la urbo havis 779 mil loĝantojn, en 2002 — 1,29 milionojn.

En Jekaterinburgo studis kaj laboris Boris Jelcin.

Vidindaĵoj
----------

Limo inter Eŭropo kaj Azio
Pinta obelisko elmontras la limon inter Eŭropo kaj Azio, apud Jekaterinburgo.

Servoj
------

* Stadiono SKB-Bank Arena

Metroo de Jekaterinburgo

Metroo
------

Strato apud centro de Jekaterinburgo (2005)
Nova konstruado en Jekaterinburgo (2005)
Akvobaraĵo en rivero Isetj en Jekaterinburgo (2005)
De 1991 Jekaterinburg havas metroon; la ĝis nun ununura linio ligas la staciojn "Aleo de la Kosmonaŭtoj" kaj "botanika ĝardeno". Du pliaj linioj estas konstruataj aŭ planataj.

Partneraj urboj
---------------

Inter la partnerurboj estas:

* Dnipro en Ukrainio

Esperanto
---------

En la urbo *Vasilij Ĵeleznjakov (Василий Железняков)* propagandis Esperanton komence de la 20-a jarcento.

Eldonejo Sezonoj dum kelka tempo rezidis en la urbo.

En 2005 okazis tie la 24-a Rusia Esperanto-Kongreso kaj EoLA 17.

Vidu ankaŭ
----------

* Metroo de Jekaterinburgo
* Tramtransporto en Jekaterinburgo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Urba retejo Arkivigite je 2005-06-26 per la retarkivo Wayback Machine
* Metroo
* germane, angle

* Jekaterinburgo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Jekaterinburgo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Jekaterinburgo en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)
Stokhlomo, memorejo WallenbergMemorejo Wallenberg en Stokholmo.
La **Centro Raoul Wallenberg por Homaj Rajtoj** **(CRWHR)** estas kanada ne-registara organizaĵo kiu alstrebas justecon pere de la protekto kaj antaŭenigo de homaj rajtoj. La nomo kaj misio de la Centro estas inspirita de la humanitara heredaĵo de Raoul Wallenberg.

La CRWHR estis fondita de Irwin Cotler, fama kanada advokato pri internaciaj homaj rajtoj kaj eksa kanada Ministro de Justico en 2015.

Misio
-----

La misio de la CRWHR estas mobilizi "unikan internacian konsorcion" de docentoj, aktivistoj, advokatoj, juristoj, parlamentanoj, NRO-j, civitanoj kaj studentoj kiuj alstrebas justecon. La misio de la CRWHR respegulas la humanitaran heredaĵon de Raoul Wallenberg.

Herooj de la Homeco kaj de la Homaro
------------------------------------

La CRWHR kredas ke ni havas "moralan devon kaj historian respondecon" honorigi la heroojn de homaro kaj de la homeco kiuj riskis siajn vivojn por defendi nin. Rimarkindaj herooj de homaro kiujn la CRWHR klopodis memorfesti estas Raoul Wallenberg, Boris Nemtsov kaj Elie Wiesel.

### Raoul Wallenberg

Laŭ la CRWHR, Raoul Wallenberg, svedo ne-juda kiu savis 100 000 hungarajn judojn dum la Holokaŭsto, montras kiel unu viro kun la 'kompato zorgi kaj la kuraĝo agi' povas savi pli da vivoj ol la tuta internacia ĉestara komunumo (4). Eblas diri ke Wallenberg, laŭ la RWCHR, antaŭiranto de la fundamaentaj principoj de internaciaj homaj rajtoj kaj humanitara juro. Plue, Wallenberg servas por emfazi la malkomfortan situacion de politikaj malliberuloj, ĉar kiam la Ruĝa Armeo alvenis por liberigi Hungarion, Wallenberg, estante li mem liberiganto, estis malliberigita kaj poste neniam plu ekscii ion pri li. La sorto de Wallenberg restas nekonata, ĉar Rusio ne pretas malkaŝi la KGB-arkivojn.

Demokratio
----------

La RWCHR dediĉas grandan atenton al la protektado de libera demokratio, batalante kontraŭ la tutmondan revigliĝon de aŭtoritatismo kaj mallibera popolismo kiuj minacas demokration kaj sekve ankaŭ homajn rajtojn. Sekve, la 26-an de majo 2017, la CRWHR fariĝis subskribinto al la Praga Pledo por Demokrata Renovigo, deklaro eldonita de la Internacia Koalicio por Demokrata Renovigo kiu petas la mobilizon de koalicio de la konscienco defende al demokratio.

Referencoj
----------

1. ↑  (en) "*Irwin Cotler founds Raoul Wallenberg Center for Human Rights Arkivigite je 2019-07-28 per la retarkivo Wayback Machine*", The Senior Times*,* 2016-09-15
2. ↑  (en) "*Irwin Cotler: Seeking the truth about Raoul Wallenberg*", National Post, 2014-01-16.
3. ↑  (en) "*Why You Must Remember Raoul Wallenberg*". HuffPost Canada*,* 2013-01-29.
4. ↑  (en) "*Soviet Prisoner No. 7: The Mysterious Case of Raoul Wallenberg*".
5. ↑  (en) Joel Goldenberg, "*Wallenberg centre joins legal fight for info on Holocaust hero*", The Suburban Newspaper.
6. ↑  (en) "*The Prague Appeal for Democratic Renewal*". freedomhouse.org.

* \* Tiu ĉi artikolo estas parta traduko de la artikolo *Raoul Wallenberg Centre for Human Rights* en la angla vikipedio, listo de aŭtoroj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la *Raoul Wallenberg Centre for Human Rights*
Wilfred Hudson Osgood en 1897
**Wilfred Hudson Osgood** (naskiĝis la 8-an de decembro 1875, mortis la 20-an de junio 1947) estis usona zoologo.

Biografio
---------

Osgood naskiĝis en Rochester, New Hampshire, la plej aĝa el la filoj de familio de horloĝistoj. La familio moviĝis al Kalifornio en 1888 kaj li studis en Santa Clara kaj San Jose. Li aliĝis al la agado de la *Cooper Ornithological Club* kaj amikiĝis kun Chester Barlow kaj Rollo H. Beck. Li instruis en Arizono dum unu jaroj kaj poste moviĝis al la ĵus formita Stanford Universitato kie li kunis kun Charles H. Gilbert kaj David Starr Jordan. Li aliĝis al la stabanaro de la *Bureau of Economic Ornithology and Mammalogy*, de Usona Ministerio de Agrikulturo je la aĝo de 22. Tiu grupo poste iĝis la *Bureau of Biological Survey* sub estrado de Clinton Hart Merriam.

En 1909 li moviĝis al la Muzeo Field en Ĉikago, kie li estis helpozorganto pri mamuloj kaj ornitologio el 1909 al 1921, kaj zorganto pri zoologio el 1921 al 1940. Li kolektis en Nordameriko kaj Ĉilio. LI veturis kun Louis Agassiz Fuertes al Etiopio en la 1920-aj jaroj. Li verkis *The Mammals of Chile* (1943) kaj kunverkis *Artist and Naturalist in Ethiopia* (1936). Li mosrtiĝis needza la 20-an de Junio 1947.

Referencoj
----------

1. ↑  Schmidt, K. P. (1950). "Wilfred Hudson Osgood, 1875–1947", *The Auk* **67** (2), p. 183–189. doi:10.2307/4081211.
2. ↑  Sanborn, C. C. (1948). "Wilfred Hudson Osgood: 1875–1947", *Journal of Mammalogy* **29** (2), p. 95–112.

Literaturo
----------

* Osgood, W.H. 1943. The mammals of Chile. Fieldiana Zoology 30:1–268.
* Patterson, B.D. 1983. The journal of Wilfred Osgood: The Marshall Field Chilean Expedition of 1922–23. Field Museum of Natural History Bulletin 54(2):8–11; 28–33.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Wilfred Hudson Osgood en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biografio ĉe USGS


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 453879
* GND: 1029171157
* LCCN: n91014798
* VIAF: 49611823
* ISNI: 0000000078204821
* SUDOC: 126200475
 |
Haslauer dekstre akompanante la federacian prezidanton Rudolf Kirchschläger
**Wilfried HASLAUER la pli maljuna** (naskiĝinta la 29-an de novembro 1926 en Salcburgo, mortinta samloke la 23-an de oktobro 1992) estis aŭstra politikisto de ÖVP. Inter 1977 kaj 1989 li estis ŝatata ministroprezidanto de Salcburgio. Posteulis lin Hans Katschthaler.

Vivo
----

Inter 1967 kaj 1969 Haslauer estis vica urbestro de Salcburgo kaj inter 1973 kaj 1977 vica ministroprezidanto en la kvara kabineto de Hans Lechner. Ekde 1977 Haslauer gvidis sume tri kabinetojn. Li engaĝiĝis tre pri federalismo ankaŭ eksteren de Salcburgio kaj apogis re-memkonfidon kulturan de Salcburgio fortigante la identecon de la lando. Lia filo Wilfried Haslauer la pli juna ankaŭ iĝis ministroprezidanto.

En la 28.6.1985 la supera konstitucia kortumo de Aŭstrio kondamnis lin pro ke li escepte rajtigis la komercistojn de Salcburgio malfermi siajn vendejojn en la 8-a de decembro 1984, festotago de la senmakula koncipiĝo, kontraŭ eksplicitan direktivon de la socialdemokratia laborministro Alfred Dallinger. Tiu ĉi-jare la oka de decembro estis sabato kaj oni timis tro grandan aĉetadturismon de salcburgianoj en najbara Bavarujo. 

Haslauer membris ĉe la katolikaj studentaj korporacioj *K.Ö.H.V. Alpinia Innsbruck* (de 1946), *KÖHV Rupertina Salzburg*, *KÖStV Austria Wien*, *AV Austria Innsbruck*, *KÖHV Rheno-Juvavia Salzburg*, *KHV Babenberg Wien*, *KÖStV Kristall Leoben*, *KÖStV Kürnberg Wien* kaj *KSHV Lodronia Salzburg* ene de ÖCV. Krome li estis ano ĉe *K.ö.St.V. Almgau Salzburg* ene de MKV.

Honoroj
-------

* 1981: Großes Silbernes Ehrenzeichen am Bande für Verdienste um die Republik Österreich
* 1984: Großkreuz des Ordens des Infanten Dom Henrique (Portugalujo)
* 1987: Großes Goldenes Ehrenzeichen am Bande für Verdienste um die Republik Österreich
* Militär-Verdienstzeichen
* Bayerischer Verdienstorden (Germanujo)
* Großes Bundesverdienstkreuz mit Stern und Schulterband

Literaturo
----------

* Ernst Bruckmüller (eld.): *Personenlexikon Österreich.* Verlagsgemeinschaft Österreich-Lexikon, Wien 2001, ISBN 3-95004-387-X, S. 185
* Wilfried Haslauer: *Paßt auf mein Salzburg auf!* Bekenntnisse des großen Salzburgers. (Ausgewählte Vorträge, Reden, Aufsätze). Verlag der Franz-Triendl-Stiftung, Salzburg 1993.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Wilfried Haslauer la malpli juna en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* sonbendigoj

Notoj
-----

1. ↑  verdikto
2. ↑  Gerhard Hartmann: biografietoj de elstaraj korporacianoj
3. ↑  listo de ĉiuj honoritoj ekde 1952
4. ↑  listo de ĉiuj honoritoj ekde 1952


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 821344
* GND: 119258781
* LCCN: n86091044
* VIAF: 64813389
* ISNI: 0000 0000 5539 5477
* BNF: 14484083j
* NKC: jn20030723008
 |
**Wilhelm Wolff BEER** (4a de Januaro 1797 – 27a de Marto 1850) estis bankisto kaj astronomo el Berlino, Prusio, kaj la frato de la operkomponisto Giacomo Meyerbeer.

Beer decidis munti privatan observatorion en Berlino, kun refraktora teleskopo de 95 mm fare de Joseph von Fraunhofer, kaj Johann Heinrich von Mädler laboris tie. En 1830 ili ekproduktis desegnojn de Marso kiuj poste iĝos la unuaj veraj mapoj de tiu planedo. Ili estis la unuaj kiuj elektis tion kio estas nuntempe konata kiel *Sinus Meridiani* kiel la ĉefa meridiano por la mapoj de Marso. Ili produktis ankaŭ precizan mapon de la Luno, nome *Mappa Selenographica*, publikigita en kvar volumoj en 1834–1836. En 1837 estis publikigita priskribo de la Luno (*Der Mond*). Ambaŭ estis la plej bonkvalitaj priskriboj de la Luno dum multaj jardekoj, ne superitaj ĝis la mapo de Johann Friedrich Julius Schmidt en la 1870-aj jaroj. Beer kaj Mädler faris la firman konkludon ke la trajtoj de la Luno ne ŝanĝiĝas, kaj ke tie estas nek atmosfero nek akvo.

Krom sia hobio por astronomio, li helpis al la establado de fervoja sistemo en Prusio, kaj promociis la komunumon de judoj en Berlino. En sia lasta jardeko de vivo, li laboris kiel verkisto kaj politikisto. En 1849 li estis elektita Parlamentano por la unua ĉambro de la Prusia Parlamento.

Notoj
-----

1. ↑   Hockey, Thomas (2009). The Biographical Encyclopedia of Astronomers. Springer Publishing. ISBN 978-0-387-31022-0. Alirita la 31an de Julio 2021.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Wilhelm Beer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* Arkivigite je 2017-07-01 per la retarkivo Wayback Machine
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 734273
* GND: 119474735
* LCCN: n88256979
* VIAF: 56913385
* ISNI: 0000 0001 2259 1524
* LIBRIS: 215171
* SUDOC: 08498726X
* BNF: 102621595
* NKC: jn20031121005
 |
**William Alexander Forbes** (25a de junio 1855 - 14a de januaro 1883) estis angla zoologo.

Forbes studis natursciencojn ĉe St John's College, Cambridge (La kolegio de Sankta Johano, Kembriĝo). En 1879 li estis nomumita prosektoro al la *Zoological Society of London* (Zoologia Socio de Londono) post la morto de la antaŭa oficanto, Alfred Henry Garrod, kiuj estis la amiko de Forbes kaj kies literatura ekzekutisto Forbes iĝis. Forbes prelegis pri kompara anatomio ĉe *Charing Cross Hospital Medical School*. Kiel anatomiisto, li skribis valorajn artikolojn pri la muskola strukturo kaj voĉorganoj de birdoj.

En 1880 Forbes vizitis la arbarojn de Pernambuko, Brazilo, kaj publikigis klarigon de lia ekskurseto en *Ibis* en 1881. En 1882 li vojaĝis al Okcidenta Afriko por studi la indiĝenan faŭnon, komencante de la delto de la rivero Niĝero. Li malsaniĝis baldaŭ post Kristnasko kaj mortis en Ŝonga.

La 8an de februaro 1878, Forbes estis elektita sekretario de la Kembriĝo-Naturhistorio-Socio. Li ankaŭ redaktis la libron kompilantan la sciencajn artikolojn de la forpasinta Alfred Henry Garrod; la libro estis publikigita en 1881 kune kun memoraĵo de Garrod skribita fare de Forbes.

Forbes estas festita en la nomoj de la Forbesa kureo, *Curaeus forbesi*, la Blankakola milvo *Leptodon forbesi* kaj la Forbesa pluvio, *Charadrius forbesi*.

Referencoj kaj plia legado
--------------------------

1. ↑  Forbes, William Alexander (1855-1883), zoologo de G. T. Bettany, rev. Yolanda Foote en *Dictionary of National Biography* rete (Konsultita la 21an de julio 2008)

* "The Cambridge Natural History Society" de Charles E Raven.
* Forbes, William Alexander and Beddard, F.E. ed. (1885) *The Collected Scientific Papers of the late William Alexander Forbes*. Londono, [Anglio]. R.H. Porter. 496 paĝoj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 382722
* GND: 117519979
* LCCN: nr00029410
* VIAF: 58920741
* ISNI: 0000 0001 1960 8671
* SUDOC: 185583873
 |
**Azərbaycan marşı** (**Marŝo de Azerbajĝano**) estas la nacia himno de Azerbajĝano. La melodion komponis Uzeyir Hajibeyov por vortoj de poeto Ahmad Javad. La registaro oficiale alprenis la himnon en 1920 per la dekreto *Pri la Ŝtata Himno de Respubliko Azerbajĝano*. En 1992, post la dissolvo de Sovetunio, la registaro de Azerbajĝano oficiale reelektis la Marŝon de Azerbajĝano kiel la nacian himnon.

La registaro de Azerbejĝano ankaŭ oficiale deklaris la nacian himnon *sankta simbolo de la azerbajĝana ŝtato, ĝiaj sendependeco kaj unueco*.

Ekde 2006 fragmento de la teksto de la Marŝo de Azerbajĝano troviĝas sur 5-manata monbileto. En 2011, solenante la 20-jariĝon de sendependiĝo de Azerbajĝano el la soveta regado, la registaro entreprenis poŝtmarkon pri la himno.

Teksto
------

Azerbajĝana poŝtmarko el 2011 kun la nacia himno
Azərbaycan! Azərbaycan!
Ey qəhrəman övladın şanlı Vətəni!
Səndən ötrü can verməyə cümlə hazırız!
Səndən ötrü qan tökməyə cümlə qadiriz!
Üçrəngli bayrağınla məsud yaşa!
Üçrəngli bayrağınla məsud yaşa!
Minlərlə can qurban oldu,
Sinən hərbə meydan oldu!
Hüququndan keçən əsgər,
Hərə bir qəhrəman oldu!
Sən olasan gülüstan,
Sənə hər an can qurban!
Sənə min bir məhəbbət
Sinəmdə tutmuş məkan!
Namusunu hifz etməyə,
Bayrağını yüksəltməyə
Namusunu hifz etməyə,
Cümlə gənclər müştaqdır!
Şanlı Vətən! Şanlı Vətən!
Azərbaycan! Azərbaycan!
Azərbaycan! Azərbaycan!

Referencoj
----------

1. 1 2  Pri la ŝtataj simboloj - paĝo de la Fondaĵo Heydar Aliyev
2. ↑   Oficiala dokumento pri la himno. Arkivita el la originalo je 2019-02-14. Alirita 2016-01-04.
3. ↑  Azerbajĝanaj monbiletoj

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rNaciaj himnoj de Azio |
| --- |
| Sendependaj ŝtatoj | Afganio • Armenio • Azerbajĝano • Barejno • Bangladeŝo • Barato • Birmo • Brunejo • Butano • Ĉinio • Filipinoj • Indonezio • Irako • Irano • Israelo • Japanio • Jemeno • Jordanio • Kamboĝo • Kartvelio • Kataro • Kazaĥio • Kipro • Kirgizio • Kuvajto • Laoso • Libano • Malajzio • Maldivoj • Mongolio • Nepalo • Nord-Koreio • Omano • Orienta Timoro • Pakistano • Palestino • Rusio • Sauda Arabio • Singapuro • Sirio • Srilanko • Sud-Koreio • Taĝikio • Tajlando • Tajvano • Turkio • Turkmenio • Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj • Uzbekio • Vjetnamio | Mapo de Azio |
| Regionoj kaj  neagnoskataj ŝtatoj | Norda Kipro |
| 
Vidu ankaŭ: naciaj himnoj de Afriko • Eŭropo • Nord-Ameriko • Oceanio • Sud-Ameriko |

 |

* Kategorio Azərbaycan marşı en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Trautl BRANDSTALLER** (naskiĝinta 30-an de aprilo 1939 en Vieno, mortinta la 1-an de januaro 2024) estis aŭstra ĵurnalistino.

Vivo
----

Brandstaller ekigis sian ĵurnalistan karieron ĉe la novaĵagentejo "Kathpress", antaŭ ol labori ĉe la katolika semajna gazeto "Die Furche". Sekve ŝi estris la vienan filion de la eldonejo "Styria-Verlag". Post unuaj laboroj por ORF, la ĵurnalistino aliĝis al la redaktoraro de la semajngazeto "Profil"; sed de 1975 ORF povas nomiĝi ŝia profesia hejmo.

Ŝi produktis multajn dokumentaĵojn kaj gvidis programojn kiel la politikan povirinan magazinon "Prisma" aŭ la babilejo "Club 2". Brandstaller laboris memkonfide dum tempo kiam la plejmulto de la kolegoj ankoraŭ estis malinaj.

Krome, Brandstaller publikigis plurajn librojn. En 2023 aperis *Einsichten. Aussichten – Das Salzkammergut zwischen Faktischem und Anekdotischem* (pri Salzkammergut por prepari la okazigon de Eŭropa Kultura Ĉefurbo 2024).

Honoroj
-------

* 2008: pro engaĝiĝo feminisma - premio "Axel-Corti-Preis"
* 1068: publicista premio "Dr.-Karl-Renner-Publizistikpreis"
* 1981 kaj 1986: televida premio por pluklerigo de plenkreskuloj

Notoj
-----

1. ↑  "Wiener Journalistin Trautl Brandstaller 84 jährig verstorben." - Ĉe: Der Standard, 2.1.2024
Aerfoto pri Vota Katedralo de Szeged
Aerfoto pri la katedralo, antaŭe estas mezepoka preĝejo
**Vota Katedralo de Szeged** aŭ Katedralo Patrono de Hungaroj (hungare Magyarok Nagyasszonya) estas impona novromanika katedralo en Hungario, en urbo Szeged. Ĝi estas la 4-a plej granda preĝejo de Hungario.

Bazaj informoj
--------------

* longo: 81 m
* larĝo: 91 m
* kupola alto: 54 m
* turoaltoj: 93 m (la plej altaj turoj de Hungario)

Historio
--------

En 1879 granda inundo okazis en Szeged. Poste la loĝantoj votis por konstrui grandan preĝejon. La konstruado komenciĝis apud la malnova preĝejo Demeter (=Demetrio) en 1913 el ruĝaj brikoj. Dum la 1-a mondmilito kaj iom poste la konstruado ĉesis. En 1924 jam meso okazis, sed la solena malfermo kun ĉeesto de Miklós Horthy okazis nur en 1930. Dekomence ĝi estis episkopa katedralo. Ĉirkaŭ la preĝejo universitato, episkopa palaco kaj biblioteko konstruiĝis same tiel el ruĝaj brikoj. Ili kune formas placon, kie oni aranĝas ĉiusomere festivalojn.

Sub la katedralo subpreĝejo etendiĝas, kie estas tomboj de episkopoj (ekzemple Gyula Glattfelder) kaj aliaj ekleziuloj (Kálmán Juhász).

En la katedralo estis orgenisto kaj korusestro inter 1930-1944 Kálmán Antos.

Kermeso okazas en la 8-an de oktobro.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj

* Vota Katedralo de Szeged en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Vota Katedralo de Szeged en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Sankta Francisko el Asizo donis grandan impulson al la praktiko de la voto de malriĉeco (Pentraĵo de Giotto).
La **voto de malriĉeco** (itale: *voto di povertà*) estas, en la katolika eklezio kaj en aliaj formoj de kristanismo, laŭvola elekto de stato de malriĉeco, promesanta per la religia voto al Dio konserviĝi en tiu ŝtato laŭlonge de la tura vivo por atingi la spiritan evangelian perfektiĝon sugestitan de la evangeliaj konsiloj.

La volo de malriĉeco estas propra de la Instituto de konsekrita vivo kaj koncernas la devon de religiuloj, kiuj tion promesis, posedi nenion propran.

Kutime kiu ligiĝas per tiu voto, la samon faras ankaŭ rilate la votojn de obeo kaj de ĉasteco.

Voto de malriĉeco
-----------------

La voto de malriĉeco povas esti:

* *solena*. Ĉi-kaze la votanto rezignas ĉiun rajton posedi kaj realan rajton sur teraĵoj poseditaj antaŭ la pervota ligiĝo.
* *simpla*. Kiu, male, promesas per tiu voto ne perdas la rajton daŭrigi posedi kion jam posedis kaj la kapablon akiri novajn, sed igas tiun posedaĵaron kaj eventuale ĝian fruktuzon dependantaj de la volo de lia superulo.

Historio pri la voto de malriĉeco
---------------------------------

### Ekzemplo de Jesuo Kristo

La Evangelioj al ni prezentas la figuron de Jesuo malriĉa. En tiu de laŭ Mateo oni legas, ekzemple:

**20 Kaj Jesuo diris al li: La vulpoj havas kavojn, kaj la birdoj de la ĉielo havas ripozejojn; sed la Filo de homo ne havas, kie kuŝigi sian kapon.**

Jesuo proponas unua beateco tiujn de la koncernanta la malriĉecon.
**Feliĉaj estas la malriĉaj en spirito, ĉar ilia estas la regno de la ĉielo. (Mateo 5, 3).**
Pasinte tiu propono estis interpretita pli kiel sprita invito ol la materia malriĉeco, kvankam ĝi estis, ĉe monaĥoj, kolektive kaj praktikata en la dezerto. La monaĥejo, en certaj ordenoj, posedis, sed la monaĥo ne.

### Laŭlonge de la jarcentoj

Kristanoj ĉiam volis kaj provis sekvis la ekzemplon de Jesuo. Aparte en la unuaj jarcentoj, multaj kristanoj elektis vivon vole praktikata en malriĉeco. Kun al organiziĝo de la religia vivo kaj la naskiĝo de la religia voto la voto de malriĉeco ekvivalente estis ĉiam ĉeesta.

Apartan impulson al la voto de malriĉeco venis el la figuro de Sankta Francisko el Asizo. La instituto de konsekrita vivo de li fondita eniras la plej grandan fluejon de la Ordenoj almozantaj.

Vidu ankaŭ
----------

* Religia voto
* Tentoj de Jesuo
* Instituto de konsekrita vivo
* Evangeliaj konsiloj
* Voto de ĉasteco
* Ordenoj almozantaj
* Malriĉeco
* Religia voto
La **Irlanda Lingva Konsilio** (irlande **Foras na Gaeilge**, IFA ˈfˠɔɾˠəsˠ n̪ˠə ˈɡeːlʲɟə, akronime **FnaG**) estas la instanco komisiita pri la promociado de la irlanda lingvo sur la tuta insulo Irlando - kaj en la Irlando kaj en Nord-Irlando. La organizaĵo estis establita la 2-a de decembro 1999, laŭ la Interkonsento de Sankta Vendredo, kaj anstataŭigis tri antaŭajn instituciojn - la "Estraro por irlandanoj" (Bord na Gaeilge), la eldonejon "An Gúm" kaj "An Coiste Térámichta" (An Coiste Térámichta - "La Terminologia Komitato"), kiuj estis ĉiuj submetitaj al la irlanda registaro kaj ilia oficiala aŭtoritato etendiĝis nur al la respubliko.

Laŭ la Interkonsento, la institucio estas duono de "La Norda/Suda Lingva Korpo" (irlande An Foras Teanga), kiu estas komisiita kun kunordigo inter ministerioj en aferoj de gepatraj lingvoj sur la insulo en la du suverenaj estaĵoj en Irlando. La alia duono de la Nord-Suda lingvokorpo estas la agentejo por la ulsterskota (Tha Boord o Ulstèr-Scotch) zorge de "Ulster Scots" aŭ "Ullans", parolataj en Ulstero en la nordo de la insulo.

Preter la promociado de irlandlingvaj aferoj, la Fores na Gailiga ankaŭ estas konfidita kun konsultado pri aferoj ligitaj al ĝi kaj en la publikaj kaj privataj sektoroj, esplorado, vortprovizo-evoluo kaj pli.

Ĝiaj respondecoj estas la jenaj:

* promocii la irlandan lingvon;
* faciligante kaj kuraĝigante la uzon de la irlanda lingvo en parolado kaj skribo en publika kaj privata vivo en la Respubliko kaj, en la kunteksto de Parto III de la Eŭropa Ĉarto por Regionaj aŭ Minoritataj Lingvoj, en Nord-Irlando kie ekzistas taŭga postulo;
* konsili kaj administraciojn, publikajn instancoj kaj aliajn grupojn en la privata kaj libervola sektoro;
* entrepreni subtenajn projektojn, kaj doni helpon al korpoj kaj grupoj laŭ juĝo necesa;
* fari esploradon, reklamajn kampanjojn, kaj publikajn rilatojn kaj amaskomunikilajn rilatojn;
* evoluigi terminologion kaj vortarojn;
* subteni edukadon per la irlanda lingvo kaj la instruado de la irlanda lingvo.

Referencoj
----------

Vidu ankaŭ
----------

* Eŭropa Ĉarto pri la Regionaj kaj Minoritataj Lingvoj
* brita-irlanda Konsilio
* Lingvoj en Britio
* Lingva reviviĝo
* *Bòrd na Gàidhlig* (Skotlando)
* *An Coimisinéir Teanga*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (irlande)
* Oficiala retejo (angle)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 848481
* LCCN: nr2005003878
* VIAF: 123633659
 |
William Fox (1921)
**William Fox** [viliam foks] estis hungara-usona filmisto.

Li naskiĝis, kiel **Vilmos FRIED** judo-hungaro en Tolcsva, en la 1-a de januaro 1879. Li mortis en Novjorko, en la 8-a de majo 1952.

Post 9 monatojn de la naskiĝo la tuta familio migris al Usono kaj ili elektis anglan nomon Fox. William fondis entreprenon en 1900 en Novjorko, baldaŭ li vendis ĝin kaj li aĉetis kinejon. Ĝi estis sukcesa manovro, baldaŭe ili aĉetis ankaŭ aliajn kinejojn. Li estis la unua, kiu kune produktis kaj poste prezentis la filmojn. Liaj kunuloj ofte estis hungaroj. Li la unua disvastigis la nemutajn filmojn. Ankaŭ en Berlino kaj Parizo li havis kinejajn studiojn. Post sukcesoj li bankrotiĝis en la 1930-aj jaroj kaj li estis kondamnita. Li mortis malriĉa kaj forgesita. Firmao 20th Century Fox gardas la nomon Fox.

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio William Fox en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 386445
* GND: 12300229X
* LCCN: n85201963
* VIAF: 27967666
* ISNI: 0000000081074191
* SUDOC: 158728092
* BNF: 14649294g
* ULAN: 500065922
* NKC: jo20201088703
* BNE: XX1713866
 |
La **Baptisma preĝejo** estas sakrala konstruaĵo en Hungario, en Kecskemét.

Historio
--------

Pri baptisma meso en Kecskemét la unua mencio okazis en 1912, nature en privata ĉambro. Nombro de la membroj estis malaltaj, inter 1920-1995 (escepte kelkajn jarojn) la grupo estis nur filio de Orgovány. La unua bapto laŭ baptisma rito okazis en 1948 en la urba banejo, poste parada marŝo okazis, fine la meso en gimnazia ĉefĉambro. Pri konstruado de la preĝejo (oficiale preĝdomo) mankas informoj, sed tio okazis jam en la 21-a jarcento.

Konstruaĵo
----------

La unuetaĝa preĝdomo similas al kastelo, ĝi kuŝas sola kaj havas ankaŭ kelonivelon kaj dunivelajn mansardojn. La fasado estas praktike simetria (nur eta diferenco estas, ne okulfrapa). Meze reliefas etaĝa parto kun tre grandaj fenestroj, flanke reliefas po unu plurlateraj unuetaĝaj bastionturoj kun mansardo. En la fasado 2 enirejoj funkcias inter la bastionturoj kaj la meza reliefa parto, al la enirejoj kelkaj ŝtupoj kuras. En mezo de la tegmento malgranda turoimitaĵo estas videbla, kies pinto estas kruco.

Fontoj
------

* Arkivigite je 2019-01-13 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Voutezac** estas franca komunumo lokita en la departemento Corrèze kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 1 182 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2006.

Geografio
---------

Voutezac etendiĝas sur 22,38 km², kaj havis 1 182 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 53 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Corrèze, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. 

La komunumo troviĝas en la geografia baseno de Brive-la-Gaillarde, en la sudokcidenta parto de la departemento.

Historio
--------

La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Voutezac antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Georges Peyramaure, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Voutezac apartenas al la kantono de Juillac, kies ĉefurbo estas Juillac. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Brive-la-Gaillarde, unu el la tri arondismentoj de la departemento Corrèze.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Corrèze
* Kantono de Juillac
**Wilhelm WALTHER** (mortinta en 1983) estis germana fotisto.

*Großmutterleite* en Vajmaro, fotite inter 1932 kaj 1935 de Wilhelm Walther

Agadoj
------

Wilhelm Walther ade kaj private fotis per Leica-fotiloj de ĉ. 1930 ĝis la 1940-aj jaroj. Motivfokuso lia kuŝis sur Turingio, Saale kaj Vajmaro sed ankaŭ Algovio, Nurenbergo, Rejno/Majno (okaze de riverekskurso), KdF (vojaĝo ekde Hamburgo al Norvegujo), Nurenbergo dum la partitago de NSDAP en 1935. Aldonotas multaj portretoj. Sume oni povas ĉerpi el riĉega trezoro de bildoj el la ĉiutaga vivo de la 1930-aj jaroj: pri modoj, vestaĵoj, trafikiloj, konstruaĵoj, strata vivo, infanoj ktp.

En liaj postlasitaĵoj troviĝis pli ol 2000 negativoj kiujn lia filo Jochen Walther metis 2016 en sub liberan licencon. Post cifereciĝo ili disponas ĉe Vikimedia Komunejo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Commons:Commons:Wilhelm Walther image donation
* ĉiuj fotoj de li

Notoj
-----

1. ↑  anonco de la finfaro de tiu ĉi laudinda projekto, kun eta priskribo
**Winznau** estas komunumo en la distrikto Gösgen en Kantono Soloturno, Svislando. Ĝi havis 1 670 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.

Geografio
---------

Winznau situas ĉe la norda bordo de la rivero Aro ĉe la suda flanko de la Soloturna Ĵuraso. La sudan komunumlimon formas la malnova fluvojo de Aro. La ĉefparto de la rivera akvo tamen fluas tra Gösgen-Kanalo norde de la efektiva rivero, tiel ke la suda parto de la komunuma teritorio situas sur riverinsulo. Kun la najbara komunumoj Obergösgen, Dulliken kaj Olten Winznau komplete kunkreskis. Krom la vilaĝo al la komumumo apartenas la setlejoj Holz en nordo kaj sur la riverinsulo Giessen kaj Schachen.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Winznau limas en nordo al Lostorf, en oriento al Obergösgen, en sudo al Dulliken, en sudokcidento al Olten, kaj en nordokicento al Trimbach.

Trafiko
-------

Tra Winznau pasas la kantona vojo n-ro 265, kiu kondukas sude de la rivero Aro paralele al la kantona ĉefvojo n-ro 5, kiu kondukas norde de la rivero, de Araŭo al Olten. La komunumo estas konektita al la publika transportreto per buslinio de Araŭo al Olten.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Winznau datiĝas el la jaro 1266 kiel *Winzenowe* en dokumento per kiu Amphalisa de Ifenthal heredigis teritoriojn en Stüsslingen, Lostorf kaj Winznau al la Abatejo Schönenwerd. Dum mezepoko Winznau apartenis al la Senjorujo Gösgen. Per la aĉeto de la senjorujo fare de la urbo Soloturno, Winznau fariĝis en la jaro 1758 ties posedaĵo.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Informo pri la unua mencio de Winznau en la retejo de la komunumo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Winznau en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Winznau

Bildoj
------

* Turo de la katolika preĝejo Sankta Karolo BoromeoTuro de la katolika preĝejo Sankta Karolo Boromeo
* Katolika preĝejo Sankta Karolo BoromeoKatolika preĝejo Sankta Karolo Boromeo
* Interna vido de la preĝejoInterna vido de la preĝejo
* Vojkruco en la vilaĝocentroVojkruco en la vilaĝocentro
* Rigardo de la vilaĝoĉefstrato sudenRigardo de la vilaĝoĉefstrato suden
* LernejoLernejo
* Ligna loĝdomoLigna loĝdomo

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Gösgen |
| --- |
| Erlinsbach  •  Hauenstein-Ifenthal  •  Kienberg  •  Lostorf  •  Niedergösgen  •  Obergösgen  •  Rohr  •  Stüsslingen  •  Trimbach  •  Winznau  •  Wisen |  |

 |
**Llibert Puig i Gandia** (Sabadell, 1933 - Sabadell, 2018) estis kataluna Esperanto-aktivulo. Li estis la patro de Òscar Puig i Cánovas. Lerninta Esperanton en la unua postmilita kurso en sia naskiĝ-urbo, li tuj fariĝis estrarano de la nov-fondita Centro de Esperanto Sabadell, kies prezidanto kaj bulten-redaktoro li poste fariĝis dum jardekoj. Li kunfondis ankaŭ Teatran Junularan Grupon kaj tradukis por ĝi.

Relanĉinto de la kataluna Esperanto-movado, li organizadis la jarajn esperanto-renkontiĝojn (vd. Barcelon-Provinca Esperantista Renkontiĝo kaj Kataluna Esperantista Renkontiĝo) kaj prezidis la Kunordigan Servon de Hispana Esperanto-Federacio en Katalunio. En 1980 li kunfondis Katalunan Esperanto-Asocion kaj en diversaj periodoj fariĝis ties prezidanto, sekretario, kasisto aŭ redaktoro de la asocia organo, *Kataluna Esperantisto*.

En 1978 li kunfondis IKEL kaj ekmembris en ties estraro.

Referencoj
----------

1. ↑  "Forpaso. Llibert Puig i Gandia (31.12.1933 – 07.04.2018)". 1324(5) Majo 2018 *Esperanto* p. 118.

* Kategorio Llibert Puig i Gandia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 210669
 |
**William Denby** "**Bill**" **HANNA** (14a de Julio, 1910 – 22a de Marto, 2001) estis usona animaciisto, reĝisoro, produktoro, voĉ-aktoro, kaj kartunisto, kies kin- kaj televid-kartunaj roluloj distris milionojn de personoj dum multo de la 20a jarcento.

Post labori en diversaj laboroj en la unuaj monatoj de la Depresio, Hanna aliĝis al la studio de animacio de Harman kaj Ising en 1930. Dum la 1930-aj jaroj, Hanna rapide akiris lertecon kaj elstarecon dum laboro en kartunoj kiaj *The Captain and the Kids*. En 1937, dum laborado por Metro-Goldwyn-Mayer (MGM), Hanna renkontiĝis kun Joseph Barbera. Ambaŭ homoj ekigis kunlaboradon kiu estis dekomence plej bone konata pro la produktorado de *Tom and Jerry* kaj hibridaj filomoj de rekta agado kaj animacio. En 1957, ili kunfondis Hanna-Barbera, kiu iĝis la plej sukcesa televidanimacia studio en tiu negoco, produktante programojn kiaj *The Flintstones*, *The Huckleberry Hound Show*, *The Jetsons*, *Scooby-Doo*, *The Smurfs*, kaj la *Urso Jogi*. En 1967, Hanna-Barbera estis vendita al Taft Broadcasting kontraŭ 12 milionoj de usonaj dolaroj, sed Hanna and Barbera restis estroj de la kompanio ĝis 1991. Tiam, la studio estis vendita al Turner Broadcasting System, kiu siavice estis mergita kun Time Warner en 1996; Hanna kaj Barbera restis kiel konsilistoj.

Hanna kaj Barbera ricevis sep Oskar-premiojn kaj ok Premiojn Emmy. Ties kartunoj iĝis kulturaj ikonoj, kaj ties kartunroluloj aperis en aliaj komunikiloj kiaj filmoj, libroj, kaj ludiloj. La spektakloj de Hanna-Barbera havis tutmondan publikon de ĉirkaŭ 300 milionoj de personoj en siaj pintoj de la 1960-aj jaroj, kaj estis tradukitaj al pli ol 28 lingvoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Warner Brothers, oficiala retejo de Hanna–Barbera
* William Hanna ĉe Interreta filma datumbazo (angle)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 581893
* GND: 119024357
* LCCN: n88199658
* VIAF: 17407573
* ISNI: 0000 0001 1041 6876
* SUDOC: 082851875
* BNF: 13894950t
* ULAN: 500116689
* MBA: b253c9cd-535a-4e74-b4d6-44fa1f53fffc
* RKD: 228242
* NKC: jo20010088942
* BNE: XX1100033
 |
**William Herbert ROLLINS** estas iom forgesita usona sciencisto kaj dentisto. Li estis pioniro en radiprotektado. Multaj el liaj inventoj kaj esploradoj en medicina radiografio kaj fotografio estis rangigita laŭ gravo apud tiuj de Thomas A. Edison, Elihu Thomson, kaj William J. Morton.

Spite la dekomencajn malzorgojn pri radioaktiveco, estis kelkaj fruaj sistemaj kontraŭdanĝeraj esploroj, kaj tiom frue kiom ĝis en 1902 William Herbert Rollins verkis preskaŭ despere ke liaj avertoj pri la danĝeroj de la senzorga uzado de Ikso-radioj ne estis atentitaj, ĉu pere de industrio aŭ fare de siaj kolegoj. Tiame, Rollins estis pruvinta, ke la Ikso-radioj povas mortigi eksperimentajn animalojn, povas okazigi, ke graveda numido abortu, kaj ke tio povas mortigi abortaĵon. Li ankaŭ rimarkis, ke "animaloj varias en la ricevo de ekstera agado de Ikso-radioj" kaj avertis, ke tiuj diferencoj estis konsiderataj kiam pacientoj estis traktitaj pere de rimedoj de Ikso-radioj.

Notoj
-----

1. ↑  Geoff Meggitt (2008), *Taming the Rays - A history of Radiation and Protection.*, Lulu.com, (ISBN 978-1-4092-4667-1)

Bibliografio
------------

* "William Herbert Rollins". Medical Radiography and Photography.Vol. 36, #2, 1960.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 664384
 |
Barono **Wilhelm von GLOEDEN** (naskiĝis la 16-an de septembro 1856 en Wismar, mortis la 16-an de februaro 1931 en Taormina) estis germana (nudo-)fotisto, kiu laboris precipe en Taormina sur Sicilio. Li estas konata pro siaj studoj de nudaĵoj de siciliaj junuloj, kiuj ordinare aperas, kun tre zorgitaj pozoj, sur kadroj de klasikaj referencoj.

Fama en sia epoko, Gloeden estis poste silentigita dum ĉirkaŭ unu jarcento, kaj nur reaperis ĉe la komenco de la 1970-aj jaroj, komence helpata de la romano de Roger Peyrefitte *Les Amours singulières*, kiel la plej grava geja vida artisto antaŭa al la unua mondmilito.

Biografio
---------

Wilhelm, Barono von Gloeden naskiĝis en la nordo de Germanio en familio de malaltaj nobelaranoj. Lia patro mortis preskaŭ tuj post la naskiĝo de Wilhelm, kaj laboris kiel ekspertisto pri arbarigo, dungite de la grandduko de Meklenburgo-Schwerin. La juna Gloeden studis arthistorion en Rostock, kaj poste li sekvis edukon por iĝi pentristo en Weimar. 22-aĝe, li iris sud-eŭropen, ĉefe pro la klimato: li estis pulmomalsanulo. Li loĝiĝis sur Sicilio, en la urbeto Taormino ĉe la orienta marbordo, kie li amikiĝis kun la germana pentristo kaj anstataŭa urbestro: *Otto Geleng*.

Verkaro
-------

Laŭlonge de sia vivo, Gloeden faris diversajn tipojn de fotografioj. La plej sukcesaj en la tiama Eŭropo estis tiuj, kiuj kaptas la bildon, relative ĉasta, de komponadoj formitaj de kampuloj, fiŝistoj aŭ paŝtistoj, leĝere vestitaj, aŭ en togo aŭ tradiciaj vestoj, kio ĝenerale kaŝis ĝiajn samsekseme-erotikajn implicojn. Gloeden ankaŭ fotis pejzaĝojn kaj kvankam ĝenerale liaj modeloj estis viraj, kelkfoje li ankaŭ fotis virinojn kaj knabinojn.

Fotaro
------

* Kaino*Kaino*
* Hipnos*Hipnos*
* Memportreto kiel araboMemportreto kiel arabo
* 
* 
* 
* Knabo vestita kiel knabinoKnabo vestita kiel knabino
* Junulo kun la hundo de Gloeden, NeddaJunulo kun la hundo de Gloeden, Nedda
* 
* 
* 
* 
* Junuloj ĉe fontanoJunuloj ĉe fontano


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri GLAT |

* Wilhelm von Gloeden en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Wilhelm von Gloeden en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 445204
* GND: 118539817
* LCCN: n81058618
* VIAF: 49226196
* ISNI: 0000 0000 8127 1953
* LIBRIS: 259893
* SUDOC: 026894459
* BNF: 11905183v
* ULAN: 500003318
* NLA: 36276978
* RKD: 242470
* ICCU: PALV010216
 |
Itala arborano (*Hyla intermedia*) kun pufigita voĉosako.
Tute disvastigita voĉa sako en specimeno de *Litoria chloris*
La **voĉosako** estas la flekisebla membrano de la haŭto posedita de plej masklaj ranoj. La celo de la voĉosako estas kutime esti uzata kiel amplifilo de ties pariĝada aŭ averta alvoko. La esto aŭ disvolvigo de voĉosako estas maniero eksterne determini la sekson de rano en multaj specioj.

La voĉosako estas malferma al la buŝkavaĵo de la rano, kun du fendoj je ĉiu flanko de la lango. Por alvoki, la rano pufigas siajn pulmojn kaj fermas siajn nazon kaj buŝon. La aero estas tiele elpelita el la pulmoj, tra la laringo, kaj en la voĉosako. La vibrado de la laringo elsendas sonon, kiu resonas ene de la voĉosako. La resonanco faras ke la sono amplifiĝu kaj permesas ke la alvoko estu portata pli malproksime. La muskoloj ene de la korpomuro premas la aeron ren kaj tien inter la pulmoj kaj la voĉosako.

Vidu ankaŭ
----------

* Gorĝosako

Notoj
-----


* Kategorio Voĉosako en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Wilhelm von WOLZOGEN** (naskiĝinta la 25-an de novembro 1762 en Bauerbach-Grabfeld, mortinta la 17-an de decembro 1809 en Wiesbaden) estis germana oficisto administrada, diplomato, filo de Henriette von Wolzogen kaj bofrato de Ŝilero.

Vivo
----

Estante samlklasano kaj amiko de Friedrich Schiller li trejniĝis pri financa kaj ĝenerala administradoj ĉe Karlo-lernejo kaj dumstaĝe dum konstrulaboroj ĉe Kastelo Hohenheim apud Stutgarto. Wolzogen nomumitis virtemberga legata konsilisto kaj fine sekreta konsilisto apud Johann Wolfgang von Goethe ĉe Sekreta konsilio (Vajmaro). Li nuptis en 1794 Caroline von Beulwitz post ties divorco de la unua edzo Friedrich Wilhelm Ludwig von Beulwitz. Kun ŝi li havis filon, Adolf von Wolzogen.

En 1804 li elektitis koresponda membro ĉe Rusia Akademio de Sciencoj.

Referencoj
----------

1. ↑  "Schiller - Briefe an Wilhelm von Wolzogen"
2. ↑  Вольцоген, Вильгельм фон

Eksteraj ligiloj
----------------

* Biografio Arkivigite je 2021-04-11 per la retarkivo Wayback Machine ĉe: wiesbaden.de
* Wilhelm von Wolzogen ĉe: Literaturland Thüringen


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 757513
* GND: 118884743
* LCCN: n90640904
* VIAF: 34515896
* ISNI: 0000 0000 8113 2638
* SUDOC: 031451071
* BNF: 12266421j
 |