recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Christopher George Latore Wallace** (naskiĝis 21an de majo 1972 en Broklino, mortis 9-an de marto 1997), pli bone konata kiel **The Notorious B.I.G.** aŭ **Biggie**, estis tre sukcesa usona repmuzikisto. Li estis fama ĉe la *East Coast rap* (orienta-marborda repo) kaj krimulrepo.

Lia debuto *Ready to Die* aperis en 1994, je Bad Boy Records de Sean Combs aŭ Puff Daddy. Estis tre populara kaj sukcesa albumo.

Wallace eniriĝis en la violenta vendeto inter la orienta-marborda kaj la okcidenta-marborda repo dum 1996. La repo originis en Novjorko, je la orienta marbordo de Usono, kaj la novjorka repkulturo tradicie havis komplekso de plivaloreco. Aliaj tradicioj kreskis post 1980 kaj la populara kalifornia reptradicio, kun centro Los-Anĝeleso, je la okcidenta malbordo, jam havis komplekson de malplivaloreco. Por la orient-malbordanoj la kalifornianoj estis parvenuoj. Kvereletoj elburĝoniĝis. Wallace ekhavis daŭran kverelon kun los-anĝelesano Tupac Amaru Shakur, dum kio ambaŭ estigis minacojn duflanke.

Al Shakur pafis nekonataj pafantoj la 7-an de septembro 1996 kaj li mortis la 13-an.

Wallace estis pafita je la 9-a de marto 1997 je la dek dua kaj kvardek kvin minutoj nokte en Los-Anĝeleso. Kuracistoj konkludis, ke li mortis tri dek minutojn poste. La 18-an de marto lia funebro okazis. Lian duan repalbumon, *Life After Death...'Til Death Do Us Part*, eldonis oni la 25-an kaj ĝi iĝis granda modrepo. Wallace jam estas popularulo en la orienta-marborda repo. Estas ankoraŭ multaj murpentraĵoj pri Wallace en Novjorko.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 808341
* GND: 13504099X
* LCCN: no96031850
* VIAF: 102398954
* ISNI: 0000 0003 6844 9835, 0000 0000 7329 6536, 0000 0003 6844 9843
* SUDOC: 151267995
* BNF: 14000489d
* MBA: d5d97b2b-b83b-4976-814a-056d9076c8c3
* NDL: 01102932
* NKC: xx0048702
 |
**La Spektaklo de Oprah Winfrey** (angle: **The Oprah Winfrey Show**) estis sukcesa usona intervjuspektaklo aranĝita kaj produktita fare de Oprah Winfrey. Ĝi estas la plej spektita intervjuspektaklo en usona televidhistorio. Ekde la unua epizodo de la spektaklo elsendiĝis la 8-an de septembro 1986 kaj ĝis 2011, preskaŭ 5,000 epizodoj estis produktitaj pli ol 25 sezonoj. La spektaklo havis inter 15 kaj 20 milionojn da spektantoj ĉiutage en Usono sole, kaj estas elsendo en 132 landoj. 

La programo havas grandan influon sur siaj spektantoj kaj precipe sur la ina spektantaro kiam kelkaj el la temoj kiuj antaŭe estis vaste diskutitaj en la programo poste penetris la konscion de la usona publiko kaj usona popkulturo. Dum la unuaj sezonoj de la spektaklo plejparte traktis sensaciajn socialaferojn, poste estis decidite ke la spektaklo temigus pli pozitivajn temojn inkluzive de, recenzoj de novaj libroj, intervjuoj kun famuloj, anguloj traktantaj mem-plibonigon kaj intervjuojn kun diversaj filantropoj. Kelkaj el la intervjuoj de Oprah Winfrey eĉ estis vaste kovritaj en la amaskomunikilaro ĉirkaŭ la mondo, inkluzive de la intervjuo de Winfrey kun Tom Cruise dum kiu Cruise saltis sur la sofon kiam li deklaris sian amon al sia nova amatino Katie Holmes, la epizodo en kiu la aktorino kaj gastiganto Ellen DeGeneres eliris publike el la ŝranko por la unua fojo kaj la epizodo en kiu ŝi donis al la tuta spektantaro en la studio Pontiac G6 aŭtoj.

Tra la jaroj, la programo estis kritikita pro uzi sian popularecon kaj grandan potencon senresponde por reklami diversajn produktojn, kiuj ne ĉiam estas kritike prezentitaj, kaj kiuj preskaŭ ĉiam iĝas furorlibroj pro la enorma malkovro kiun ili ricevis en la programo.

La lasta epizodo estis elsendita la 25-an de majo 2011.

Dum du jaroj, Nate Barkus estis la gastiganto de televidspektaklo kiu estis konsiderita kromprodukto de la Oprah Winfrey-spektaklo.

Referencoj
----------

1. ↑  Forbes article Retrieved Jan 1, 2011
2. ↑  "Oprah Winfrey to End Her Talk Show", *New York Times*, 2009-11-19. Kontrolita 2009-11-19.
3. ↑  "Oprah Winfrey Show" to End in 2011, *MSNBC*, November 19, 2009
4. ↑   (in en) *Oprah Winfrey on Career, Life, and Leadership (Inspiring Interview on Personal Development)*, retrieved 2022-10-27

Por plia legado
---------------

* Eva Illouz, **The Oprah Winfrey and the Glamour of Misery: An Essay on Popular Culture**, Columbia University Press, 2003.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
* la Anĝela retejo de Oprah
* La Libra Klubo de Oprah
* Televida Reto
* *The Oprah Winfrey Show*  en Interreta filma datumbazo (angle)
* Oprah Winfrey ĉe TVGuide.com


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 825121
 |
La **Turingia centralo por politika klerigado** (germane: *Landeszentrale für politische Bildung Thüringen*, mallongigo: LZT) institucio transpartia por politika klerigado en la Liberŝtato Turingio. Ĝi rekte estas subordigita al la estro de la Turingia Ŝtata Kancelario.

Taskoj de LZT
-------------

La institucio plifortigu la demokratian kaj politikan memfidon de la turingianoj kiel ankaŭ ties pretecon kaj engaĝiĝon partopreni kaj evoluigi la politikan vivon. Pro tiu celo oni eldonis publikaĵojn diversspecajn pri politike akutalaj kaj interesaj temokompleksoj; krome helpatas al agnoskitaj kleriginstitutoj fari prelegojn, paroladojn kaj realigi bonajn idekonceptojn koncerne demokratiigon. Ĉe ĉio oni atentas pri strikta objektiveco kaj kiel eble plej granda nepartieco.

Parlamenta kontrolo kaj direkto
-------------------------------

La enhavo de la laboro de LZT baziĝas sur la libera-demokratia ordo. Kuratoro estas komisiita kontroli la nepartiecon. 

Membroj de la kuratorio estis en novembro 2013 la sekvontaj deputitoj de la Turingia Landa Parlamento: 

* Evelin Groß, prezidantino (CDU)
* Peter Metz, vicprezidanto (SPD)
* Hans-Jürgen Döring, SPD
* Mario Voigt, CDU
* Beate Meißner] CDU
* Birgit Klaubert, Die Linke
* Ina Leukefeld, Die Linke
* Martina Renner, Die Linke
* Anja Siegesmund, Bündnis 90/Die Grünen
* Uwe Barth] FDP

Referencoj
----------

1. ↑

Eksteraj ligiloj
----------------

* Landeszentrale für politische Bildung Thüringen Arkivigite je 2013-12-25 per la retarkivo Wayback Machine
* LZT-Jahresbericht 2012 (pdf; 197 kB)[*rompita ligilo*]
* LZT-Publikationsreihe *Thüringen gestern und heute* im Online-Verzeichnis der Deutschen Nationalbibliothek
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**turio** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | dukotiledonuloj *dicotyledones* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Fabaloj  *Fabales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Fabacoj *Fabaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Sesbanio *Sesbania* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | *S. grandiflora* |
|

 |
| Dunomo |
| ****Sesbania grandiflora****POIR. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri turio  |

 |
| v • d • r |

La **turiarbo** aŭ **turio** (*Sesbania grandiflora*) estas plantspecio el la subfamilio de la Faboideoj (*Faboideae*) ene de la familio Fabacoj (*Fabaceae*). Ĝi originas el Hindio aŭ sudorienta Azio kaj estas kultivata hodiaŭ ankaŭ en Afriko kaj Karibio. La turio kreskas nur en humida varmega malaltlando kaj ne toleras temperaturojn sub 10 °C.

burĝona floro de turio.
La floroj estas manĝataj kiel legomoj, ankaŭ la junaj guŝoj kaj la folioj estas manĝeblaj.

ilustraĵo.

Priskribo
---------

La turio estas malgranda, maldense disbranĉita kaj sendorna arbo. Ĝi atingas alton de 8 ĝis 15 mm kaj trunkan diametron de 25 ĝis 30 cm. La nur ĉe la branĉofinoj kreskantaj alterne starantaj folioj estas 15 ĝis 30 cm longaj kaj pare pinataj. Ili havas 12 ĝis 20 paroj de palmataj folietoj. La foliatoj estas oblongaj, rondaj, 3 ĝis 4 cm longaj kaj ĉirkaŭ 1 cm larĝaj. Antaŭ la folifalo la folioj iĝas helflavaj.

La infloreskoj konsistas el du ĝis kvin floroj. La grandaj, duseksaj floroj estas unusimetriaj kaj 5 ĝis 10 cm longaj. La petaloj estas rozecaj, ruĝaj aŭ blankaj.

La pendantaj guŝoj estas mallarĝaj, 30 ĝis 50 cm longaj kaj enhavas 15 ĝis 40 semojn. La elipsaj semoj estas ruĝ-brunaj, 3,5 mm grandaj kaj pezas ĉirkaŭ 1 g.

Vidu ankaŭ
----------

* listo de legomoj

Fonto
-----

* *Sesbania grandiflora*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Turio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Turio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Turio en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
traĥeidoj kun multaj ariolaj stibloj (*Abies concolor*)
detala bildo de traĥeidoj (*Picea abies*)
**Traĥeidoj** aŭ **trakeidoj** estas en laŭaksaj oblangaj lignaj ĉeloj por transporti akvon kaj firmigi la planton. Ili troviĝas en la ksilemo de vaskulaj faskoj de la tigo de plantoj.

Male al la laŭ la evolucio pli modernaj vaskulaj faskoj (traĥeoj) la traĥeidoj havas kvermurojn, kaj transportas la akvon trans tiel nomataj areolaj stiploj de ĉelo al ĉelo. En la supra parto de la planto la traĥeidoj estas pintaj kaj tial ili havas pli grandan komunan areon kun la sekvantaj ĉeloj; ĉie tie ankaŭ troviĝas la plej multaj stiploj.

Gimnospermoj (*Gymnospermae*) kaj pteridofitoj (*Pteridophyta*) plej ofte havas nur traĥeidojn, dum Angiospermoj (*Angiospermae*) havas plej pli da traxheoj ol treĥeidoj, kiuj povas pli bone transporti akvon pro ilia pli granda diametro kaj manko de la kvermuroj. Tio povas kaŭzi ĉe foliarboj embolion.

Pot la elkresko la traĥeidoj mortas kaj lignigiĝas per la enigado de lignino en la plantĉelaj muroj. Ili tiam transprenas firmigan funkcion. Antaŭ ĉio la malhela malfrua ligno kreskas preskaŭ nur por firmigo de la planto. La ligno kun pli granda procentaĵo da malhelaĵo estas pli altkvalita ol pli frua, hela ligno.

Foliarboj havas lignofibron por stabiligi la trunkon kaj branĉoj.

Ĉe kelkaj pingloarbaj specioj ekzistas ankaŭ horizontalaj traĥeidoj. Ili sidas flanke de la lignoradioj, kiuj konsistas el parenĥimĉeloj: ilia funkcio estas la horizontala transportado de akvo en la trunko.

Vidu ankaŭ
----------

* traĥeo (planto)

Literaturo
----------

* Anita Roth-Nebelsick: *Die Prinzipien der pflanzlichen Wasserleitung.* In: *Biologie in unserer Zeit.* Band 36, Nr. 2, 2006, S. 110–118, DOI:10.1002/biuz.200610305.
* Wilhelm Nultsch: *Allgemeine Botanik.* 11. völlig neubearbeitete und erweiterte Auflage. Georg Thieme, Stuttgart/New York 2001, ISBN 3-13-383311-1.
*Tiu ĉi artikolo temas pri la filmo eldonita en 1925. Por legi pri aliaj verkoj kun la sama (aŭ simila) titolo, iru al La Fantomo de la Operejo (apartigilo)*

*The Phantom of the Opera* (tuta filmo)
***La Fantomo de la Operejo*** (laŭ la originala angla titolo, ***The Phantom of the Opera***) estas kinofilma versio de la samtitola romano (france ***Le Fantôme de l'Opéra***) ĉefdirektorita de Rupert Julian kaj publikigita en 1925. Ĝi estas senvoĉa horora filmo, aparte konata pro la malbelegega ŝminkado de Lon Chaney, kiu rolis kiel la "fantomo" k(kaj ankaŭ iomete, senagnoske, direktoris. Ĝi unuafoje surekraniĝis en Sanfrancisko la 26-an de aprilo 1925, en Novjorko (oficiala premiero) la 6-an de septembro 1925, en Francio la 22-an de septembro 1925, kaj ĝenerale ekmontriĝis tra Usono la 15-an de novembro 1925. Originale ĝi longis 107 minutojn, sed la versio debutinta en Novjorko daŭris nur 101 minutojn, kaj kiam oni reeldonis ĝin en 1930 kun voĉaj sonoj, tiu versio daŭris nur 93 minutojn.

Fontoj
------

Bazita sur la angla kaj franca Vikipedioj, kun bildoj el la Komunejo.
La **Turismo Competición 2000**, ofte mallongigita kiel **TC 2000**, estis konkurso de aŭtokurado per turismaj aŭtoj, kiu okazadis en Argentino de 1979 ĝis 2011, antaŭaĵo de la nuna Súper TC 2000.

Ĝi estis agnoskata kiel unu el la ĉefaj konkursoj de turismaj aŭtoj en Latinameriko. Ĝi havis la partoprenadon de oficialaj teamoj, interalie, de la argentinaj filioj de Renault, Chevrolet, Honda, Ford kaj Toyota, kiuj modifis siajn respektivajn stratajn modelojn taŭge por sporta konkuro, kun stiristoj de la unua nacia rango kaj kelkaj fremdaj.

En la jaro 2012, oni anstataŭigis la konkurson per duklasa strukturo, simile kiel estis ŝanĝintaj sin ĝiaj frataj kategorioj, la Turismo Carretera, Top Race kaj Turismo Nacional. En tiu jaro inaŭguriĝis la Súper TC 2000, konkurso de teknologie antaŭevoluintaj aŭtoj, kaj la TC 2000, kiu nomiĝis laŭ la mallongigo de la pli frua konkurso kaj konservis la samajn veturilojn.

* Kategorio Turismo Competición 2000 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 739459
 |
Kolorigita montraĵo de traĥeo.
**Traĥeo** aŭ **trakeo** estas spirtubo ĉe pulmaj vertebruloj, kondukanta la aeron de la faringo al la pulmoj, dividata ĉe la malsupra parto en du bronkojn.

Ĝin rigidigas C-formaj kartilagaj ringoj; inter la finoj de la C-formo troviĝas glatmuskoloj. La mukozo konsistas el plurvica cilindra vila epitelio kaj glandaj ĉeloj.

Traĥeo estas ankaŭ spirtubo ĉe surteraj artikuloj. Ĝi evoluas per enpenetro de la ektodermo. Ĝi dividiĝas plurfoje en la korpo kaj kondukas aeron direkte al la organoj, preskaŭ al la ĉeloj.

Vidu ankaŭ
----------

* traĥeo (planto)
* traĥeito (inflamo de la traĥeo)
* traĥeuloj (subklado de artikuloj spirantaj per traĥeoj kaj plejparte vivantaj surtere aŭ en la aero: araneoidoj, miriapodoj, insekto...)
* pratraĥeuloj (klaso de primitivaj traĥeuloj, montrantaj similecon kun anelidoj (Onychophora))

Referencoj
----------

1. ↑  UNIVERSALA VORTARO DE LA LINGVO INTERNACIA ESPERANTO
2. ↑  trakeo vortaro.net

* Kategorio Traĥeo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Floraroj (el ReVo): 1. Grapolo, 2. Korimbo, 3. Spiko, 4. Amento, 5. Spadiko, 6. Spikaro, 7. Grapolaro, 8. Korimbaro, 9. Funela korimbaro, **10. Umbelo**, **11. Umbelaro**, 12. Duaksa cumo, 13. Umbelaro, 14. Kapo, 15. Kapitulo, 16. Strobilo.
**Umbelo** estas simpla nefinita floraro, kies ĉiuj floroj estas elkreskantaj el unu punkto ĉiudirekte. Tial, la flortigoj similas al vergoj de ombrelo. La floroj sidas preskaŭ samalte, ebene aŭ spfere. Plejofte, la umbeloj estas alcentraj (aŭ *centripeta*), ĉar la eksteraj kaj malsupraj floroj elvolviĝas unue.

Skemo de umbelo.
La umbelo tipas la apiacoj (antaŭe *umbeliferacoj*). Tamen, estas umbeloj ĉe aliaj familioj, kiel ekzemple la hedero.

Baze de umbelo, estas braktearoj, kiuj foje similas sepalaron.

Malveraj umbeloj
----------------

Iuj floraroj similas umbelojn, sed la flortigoj ne elkreskas el la sama punkto. La floroj estas samalte pro malsamaj longeco de la flortigoj. Oni nomigas ili korimbojn. Fakte, oni povas rigardi la umbelojn kiel korimbo kies la flortigoj kuniĝis unupunkte.

Floraroj kunmetitaj
-------------------

Ofte, la umbeloj estas kunmetitaj, en umbelaro: umbeloj de umbeletoj.

Skemo de umbelaro.
Umbelo ĉe karoto.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rInfloreskoj |
| --- |
| simplaj-alcentraj | Amento • Grapolo • Kapitulo • Korimbo • Spadiko • Spiketo • Spiko • Umbelo |  |
| kunmetitaj-alcentraj | Duobla grapolo • Duobla spiko • Duobla kapitulo • Grapolaro (paniklo) |
| kunmetitaj-decentraj | Cumo • Tirso •
Ducumo • Duobla cincino • Duobla bostriko • Cincino (alterna unucumo) • Bostriko • Plurcumo |
| ŝajnfloroj | Pseŭdantio • Ciato (*Cyathium*) • Sikonod:Q2274579 (*Syconium*) |

 |

* Kategorio Umbelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Aŭtografita titolpaĝo de la 1a eldono.
***The Posthumous Papers of the Pickwick Club*** (konata ankaŭ kiel ***The Pickwick Papers***) estis la unua romano de Charles Dickens. Oni petis lin kontribui al la projekto kiel promesplena verkisto post la sukceso de *Sketches by Boz*, publikigita en 1836 (plej el la romanoj de Dickens aperis en epizodaj eroj antaŭ esti publikigitaj kiel kompletaj volumoj). Dickens (ankoraŭ verkante sub la pseŭdonimo Boz) pli kaj pli ekkontrolis la nesukcesan ĉiumonatan publikaĵon post la origina ilustristo Robert Seymour memmortigis.

Pere de la enkonduko de la rolulo Sam Weller en la ĉapitro 10a, la libro iĝis la unua reala publikiga fenomeno, kun eksterleĝaj kopioj, teatraj adaptoj, libroj pri anekdotoj de Sam Weller kaj aliaj varoj.

Post la publikigo, la vidvino de Robert Seymour postulis, ke la ideo por la romano estis origine de lia edzo; tamen, en sia prefaco al la eldono de 1867, Dickens arde neis ajnan specifan kontribuon, verkante ke "Mr Seymour neniam originis aŭ sugestis anekdoton, frazon aŭ vorton troveblan en la libro."

Notoj
-----

1. ↑   C. Dickens, The Posthumous Papers of the Pickwick Club (1867 represo), p. 8

* Kategorio The Pickwick Papers en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 660313
* GND: 4304660-5
* LCCN: n79107984
* VIAF: 185711795
* LIBRIS: 314518
* SUDOC: 096287888
* BNF: 12338767q
 |
Umbiliko
Umbiliko de bebo en aĝo de 11 tagoj
La **umbiliko** (latine *umbilicus*, greke *omfalos*) estas ronda kaveto meze de la ventro de mamuloj. Ĝi estas formita de cikatro de la umbilika ŝnuro, kiu antaŭ la nasko ligas mamulan feton al la placento de sia patrino. En metafora senco, "umbiliko" ĝenerale estas la centro de io. 

Laŭ la antikvaj grekoj, Delfoj estis la "umbiliko de la mondo", kaj la antikvaj romianoj havis apartan ŝtonon kun la nomo "umbiliko" centre de la templaro *forum romanum* en la pleja centro de la imperia ĉefurbo Romo, kiu signis la centron de la romia mondo. 

Laŭ la romia arkitekto kaj teoriisto pri idealaj proporcioj *Vitruvius* kaj por renesancaj artistoj kaj sciencistoj, la umbiliko tute geometrie estis la centro de la homa korpo - tion bildigas ekzemple la fama desegnaĵo pri la vitruvia homo de Leonardo da Vinci. 

la umbiliko estas la geometria centro de la vitruvia homo de Leonardo da Vinci
Ekzistas multaj diversaj optikaj formoj de umbilikoj. La evoluo dependas de multaj faktoroj - de genetikaj ecoj, konsisto de la ventra muskolaro, la pritrakto de la umbilika ŝnuro post la nasko ktp. Principe diferencigeblas konvekse eksteren ŝovitaj kaj pli oftaj konkave enen ŝovitaj variaĵoj. 

Medicina temo la umbiliko iĝas, se ĝi inflamiĝas, aŭ se en la kazo de hernio intestaro per ĝi puŝiĝas el la ventra kavo. 

  

Dum la industriaj landoj de la mondo fine de la 20-a jarcento iĝis modo unuflanke pli montri la umbilikon per mallongaj supraj vestaĵoj, ol tio estis kutimo ekde la mezepoko, kaj aliflanke iuj kuraĝuloj ornamis ĝin per eta metalaĵo, plej ofte el aparte korodimuna metala alojo. En arkaikaj kulturoj similaj umbilikaj dekoroj jam estis kutimo.

  

|  |  |
| --- | --- |
|   | Bonvolu atenti la konsilon rilate al artikoloj pri medicinaj temoj! |
la historia vivoteritorio de la turkaj kipranoj ĝis la jaro 1974 (violkolore)
La **turkaj kipranoj** - turke **Türkler**, **Kıbrıs Türkleri** – estas la turklingvaj loĝantoj de la insulo Kipro en la Mediteranea Maro. Li reprezentas sume 23 procentaĵojn de la insulanoj, do estas malplimulto. Ekde 1974 ili vivas plejparte en la nordo de la insulo, kadre de la (internacie nur de la turka registaro agnoskita Turka Respubliko Norda Kipro, kie ili reprezentas 99 procentaĵojn de la loĝantoj. Plue ekzistas pli grandaj komunumoj da turkaj kipranoj en Londono, Ateno, en Usono kaj Aŭstralio.

Nuntempe oni taksas la nombron de turkaj kipranoj je proksimume 447.000: 200.000 en Britio, pli-malpli 150.000 en la nordo de Kipro, 50.000 en Aŭstralio, 10.000 en Nordameriko, 2.000 en suda Kipro kaj pliaj 8.000 en aliaj landoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Turkaj kipranoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* la "libro de mondaj faktoj" pri la loĝantoj de Kipro (angle) Arkivigite je 2018-12-26 per la retarkivo Wayback Machine
La islama loĝantaro de la mondo laŭ procento de ĉiu lando
La **Umma**, **Ummao** aŭ **Ummaho** (en araba: أمة‎) estas araba vorto kun signifo de "nacio" aŭ "komunumo". Ĝi estu distingita de Sha'b (araba: شعب‎) kiu signifas nacion kun komuna deveno aŭ geografio. Tiel, ĝi povas esti tradukita kiel supernacia komunumo kun komuna historio.

Ĝi estas sinonimo por *umat al-Islamiyah* (araba: الأمة الإسلامية‎) (la islama nacio), kaj kutime ofte intencas aludi la kolektivan komunumon de islamaj popoloj. En la Kurano la Umma tipe rilatas al ununura grupo kiu kunhavas komunajn religiajn kredojn, specife tiuj kiuj estas la objektoj de dia plano de savo. En la kunteksto de tutislamismo kaj politiko, la vorto *Umma* povas esti uzita por signifi la koncepton de konfederacio de la Kredantoj (اأمة المؤمنين umat al-mu'minīn ).

Referencoj
----------

1. ↑  Houtsma, M. Th.  (1987) *E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936*. BRILL, p. 125–126. ISBN 9004082654.
2. ↑  Houtsma, M. Th..  (1987) *E. J. Brill's First Encyclopedia of Islam, 1913-1936*. E. J. Brill.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Difino de 'Ummah' estas unuiĝemo de islamanoj Arkivigite je 2012-02-19 per la retarkivo Wayback Machine
* Online Islamic Learning Resource Arkivigite je 2014-07-26 per la retarkivo Wayback Machine
***The Remnant*** estas gazeto de tradiciemaj katolikoj kun po du numeroj por monato. Kvankam ĝiaj eldonistoj ne rekte apartenas al partikulara grupo, ŝajne ja ekzistas mondvizia kaj spirita parenceco al la Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a. Fondite en 1986 temas pri plej malnova gazetarprodukto siaspece en Usono. La redaktistaro asertas sekvi la katolikan doktrinaron en ĉiuj artikoloj. La nomo referencas al la profeto Jesaja kaj kredo-fundamentoj kiuj post modernigoj sekvantaj al la Dua Vatikana koncilio (1962-65) laŭŝajne iom perdiĝis. La sidejo troviĝas en Forest Lake, Minesoto.

Historio
--------

Spuroj postiras ĝis la periodaĵo *The Wanderer*. Fakte, *The Remnant* estiĝis post disputo inter la longjara Wanderer-eldonisto Walter Matt kaj ties frato Alphonse Matt. Walter rifuzis sekvi la novajn modojn de post 1965 kaj finis kunlaboron kun la frato kiu daŭre laboris ĉe la pli malferma produkto *The Wanderer*. Posteulo ĉefredaktora iĝis la filo de Walter, Michael J. Matt. Multaj konataj konservativistoj jam engaĝiĝis je aŭ kontribuis por tiu ĉi gazeto, ekz. Thomas Woods, Christopher Ferrara, John C. Rao kaj Michael Davies. Inter 2005 kaj 2013 *The Remnant* iĝis porparolanta ilo por la ĉefpontifikado de Benedikto la 16-a vantante esti pli proksime al li ol aliaj konservativaj katolikaj grupoj (ekz. la gazeto *The Wanderer*, la televida reto *EWTN*, la multkomunikila organizo *Church Militant*.) Inverse la artikoloj rilate al papo Francisko ekpafas ne malofte venenajn sagojn al Romo.

Kromaj projektoj
----------------

* Post la produkto de ĉiutagaj videaj novaĵoj pri Romo, post la rezigno de papo Benedikto la 16-a kaj ĝis la elekto de Francisko, oni ekis komentoserion sub la titolo "Remnant TV". Tie oni spektigas jutubaĵojn kun parolspektakla karaktero, nome: Remnant TV Forum, Remnant Special Report, The Remnant Underground. Michael Matt bonvenigas kaj ĉefkomendtas; regulaj gastoj estas kutimĵurnalistoj de *The Remnant*, sed ne nur.
* La gazeto organizadas pilgrim/stud-vojaĝojn al la Sankta Lando kaj en tuta Eŭropo sub la nomo "Remnant Tours". Franclande oni specialiĝis iel pri la tri tagojn daŭranta pilgrimo de la katedralo de Chartres ĝis la katedralo Nia Sinjorino de Parizo kun distanco de 97 kilometroj dum pentekosto.
* La eldonejo "Remnant Press" publikigas tradiciajn verkojn, ekz. de Dietrich von Hildebrand.

Notoj
-----

1. ↑  gazeta historio
2. ↑  Kp. libro de Jesaja, ĉap. 10, 20-22: *En tiu tago la restintoj de Izrael kaj la savitoj de la domo de Jakob ne plu fidos sian batanton, sed fidos fidele la Eternulon, la Sanktulon de Izrael. Konvertiĝos la restintoj, la restintoj de Jakob, al la Dio potenca. Ĉar se via popolo, ho Izrael, eĉ estos kiel la apudmara sablo, nur la restintoj konvertiĝos; ĉar estas decidita ekstermo per inunda justeco.*
3. ↑  prezento de tiu ĉi formato
4. ↑  "The Remnant: It's Not Just a Newspaper Anymore!"
En geometrio, la **turnita kvaredro-okedra kahelaro** aŭ **turnita alternita kuba kahelaro** estas unuforma kahelaro de eŭklida 3-spaco farita el kvaredroj kaj okedroj.

Ĝi estas vertico-unuformo kun 8 kvaredroj kaj 6 okedroj ĉirkaŭ ĉiu vertico.

Ĝi estas ne latero-transitiva. Ĉirkaŭ ĉiu latero estas 2 kvaredroj kaj 2 okedroj, sed ĉe iuj el la lateroj kvaredroj kaj okedroj estas alterne siruitaj, kaj ĉe la aliaj lateroj la kvaredroj estas najbaraj inter si kaj la okedroj estas najbaraj inter si.

Ĉi tiu estas malpli simetria versio de alia kahelaro, kvaredro-okedra kahelaro, en kiu ĉiu latero estas ĉirkaŭbarita per alternaj kvaredroj kaj okedroj. Ambaŭ kahelaroj povas esti konsiderataj kiel konsistantaj el tavoloj je unu ĉelo dikaj, en kiu la du specoj de ĉelo situiĝas alterne. Ĉar la edroj en la ebenoj apartigantaj ĉi tiuj tavoloj formas regulajn triangulajn kahelarojn, najbaraj tavoloj povas lokiĝi tiel ke ĉiu okedro en unu tavolo tuŝas kvaredron en la najbara tavolo, aŭ tiel ke ĉiu ĉelo tuŝas ĉelo de sia speco (la tavola rando tiam estas reflekta ebeno). La unua formo estas duonregula kahelaro, kaj la lasta formo estas la *turnita*, ĉar ĝi povas esti konstruita el la duonregula formo per turno de alternaj tavoloj je 60 gradoj.

Ĉi tiu kahelaro povas ankaŭ esti generita kiel alternita senpintigita seslatera prisma kahelaro, kie la seslateraj prismaj estas reduktitaj al okedroj, kaj la forviŝitaj verticoj formas duojn da kvaredroj.

Vidu ankaŭ
----------

* Kvaredro-okedra kahelaro (alternita kuba kahelaro)
* Plilongigita kvaredro-okedra kahelaro
* Turnoplilongigita kvaredro-okedra kahelaro
* Turnita triangula prisma kahelaro
Disputo inter judaj kaj kristanaj akademiuloj (1483)
**Disputo** (latine: *disputare* = tratranĉi, taksi el ĉiuj flankoj) estas kverel- aŭ instru-konversacio.
Ĉiu partio defendas sian opinion kaj argumentas pri ĝia praveco.

Disputo estis retorika ekzercado en la mezepokaj universitatoj en Eŭropo laŭ la modelo de la verkoj pri logiko fare de Aristotelo.

Interreligiaj disputoj
----------------------

Signifa kategorio da disputoj okazis laŭlonge de la mezepoko inter kristanaj kaj judaj teologoj kiel formo de kaj teologia kaj filozofia debato kaj kristana prozelitismo. Ofte, la kristana flanko estis reprezentita fare de lastatempa konvertito el la judismo.

La nura maniero por la juda flanko "venki" estis devigi remiso tirante la kristanan flankon en pozicion en kiu estis necese nei la verecon de la Malnovan Testamenton por venki, farante herezon. Ĉar "gajno" de debato povus bone endanĝerigi la sekurecon de la juda komunumo ĝenerale, politikaj konsideroj certe eniĝis en kion judaj disputantoj publike diris aŭ sindetenis de dirado. Oficialaj protokolaj transskriboj de ĉi tiuj procedoj, krome, eble ne precize sekvis tion, kio fakte okazis; en kelkaj lokoj kion ili registras ne estis la disputado tiel kiel ĝi okazis, sed kristana polemika revizio kunmetita post la fakto.

Ĉe la kortego de Akbar la Granda
--------------------------------

vidu ankaŭ Akbar (romano)

Akbar la Granda, la tria en sinsekvo de islamaj Mughal-imperiestroj en Barato (1542-1605), montris netolereman sintenon direkte al hinduoj kaj aliaj religioj dum la fruaj jaroj da lia regado, sed poste ekzercis toleremon direkte al ne-islamaj kredoj renversante kelkajn el la striktaj leĝoj de ŝario.

Li tiam komencis serion de religiaj debatoj kie islamaj akademiuloj diskutus religiajn aferojn kun hinduoj, jainoj, zoroastrianoj kaj portugalaj katolikaj jezuitoj. Li traktis tiujn religiestrojn kun granda konsidero, sendepende de ilia kredo, kaj honoris ilin.

Vidu ankaŭ
----------

* Debato
* Dialogo
* Diskuto
* Komuniko
* Konversacio
* Kritiko
* Polemiko
* Disputo pri la universalaĵoj
* Disputo pri la Sankta Sakramento
* *Sceptro de Jehuda*

Proverbo
--------

Ekzistas pluraj proverboj pri poŝoj en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Disputo kredigas, sed ne certigas.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Disputoj kondukas al malpaco.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *En infero loĝante, kun diabloj ne disputu.* **"** |

 |

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2011-12-25. Alirita 2008-08-20.

* Kategorio Disputo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Disputo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
Morrissey, Johnny Marr, Andy Rourke & Mike Joyce
**The Smiths** (esperante: La Forĝistoj) estis angla rokbando, kiu formiĝis en Manĉestro en la jaro 1982. La kantisto de The Smiths estis Morrissey, la gitaristo Johnny Marr, la basgitaristo Andy Rourke, kaj la drumisto Mike Joyce. Ili publikigis kvar sukcesajn albumojn kaj multajn aliajn sukcesajn muzikaĵojn antaǔ sia malformiĝo en 1987. Kelkaj de iliaj muzikaĵoj estis "How Soon Is Now?" ("Kiel Baldaǔ Estas Nun?"), "There Is a Light That Never Goes Out" ("Estas Lumo ke Neniam Finas"), "William, It Was Really Nothing" ("Vilhelmo, Ĝi Vere Estis Nenio"), kaj "This Charming Man" ("Ĉi Tiu Ĉarma Viro").

Albumoj
-------

* *The Smiths* (*La Forĝistoj*) (1984)
* *Meat Is Murder* (*Viando Estas Murdo*) (1985)
* *The Queen Is Dead* (*La Reĝino Estas Morta*) (1986)
* *Strangeways, Here We Come* (*Strangvojoj, Ekvenas Ni*) (1987)

* Kategorio The Smiths en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 716833
* GND: 1217095-1
* LCCN: n91079106
* VIAF: 139020890
* ISNI: 0000 0001 1551 1565
* LIBRIS: 336048
* SUDOC: 05070740X
* BNF: 139065735
* MBA: 40f5d9e4-2de7-4f2d-ad41-e31a9a9fea27
* NLA: 35377355
* BIBSYS: 5099041
* NKC: xx0026068
* BNE: XX137114
 |
turo Burana
La **turo Burana** estas larĝa minareto en la valo de la rivero *Ĉuj* en norda Kirgizio. Ĝi situas proksimume 80 kilometrojn oriente de la ŝtata ĉefurbo Biŝkeko, proksime de la urbo Tokmok. La turo, kune kun kelkaj tomboŝtonoj, iom da digoj, la ruinoj de kastelo kaj de tri maŭzoleoj, estas ĉio kio restis de la antikva urbo *Balasagun*, kiu estis fondita de la Karaĥanida dinastio fine de la 9-a jarcento.
Ekstera ŝtuparejo kaj kruta cirkulanta interna ŝtuparo ebligas al vizitantoj grimpi ĝis la pinto.

La turo origine estis 45 metrojn alta. Tamen tra la jarcentoj pluraj tertremoj kaŭzis signifan damaĝon al la strukturo. La lasta pli granda tertremo en la 15-a jarcento detruis la supran duonon de la turo, reduktante ĝin al sia nuna alto de 25 metroj. En la 1970-aj jaroj okazis restaŭra projekto por sekurigi la fundamenton kaj ripari la okcidentan flankon de la turo, kiu estis en danĝero kolapsi.

la cirkulanta ŝtuparo ene de la turo Burana
La tuta historia ensemblo, inkluzive de la maŭzoleoj, kastelaj ruinoj kaj tomboŝtonoj, nun funkcias kiel muzeo kaj ekzistas malgranda konstruaĵo sur la tereno en kiu videblas historiaj informoj samkiel arkeologiaj trovaĵoj troviĝas en kaj ĉirkaŭ la tereno.

Legendo
-------

Legendo konektata al la turo informas ke sorĉistino avertis lokan reĝon ke lia novnaskita filino devus morti en la tago en kiu ŝi iĝus 18-jara. Por protekti ŝin, la reĝo konstruigis la altan turon kie li malliberigis la filinon. Neniu eniris la turon escepte de la servisto de la filino kiu portis al ŝi manĝaĵojn kaj trinkaĵojn. La filino sole kreskis kaj iĝis bela juna virino. Iun tagon tamen venena araneo kaŝiĝis en la manĝaĵo alportata fare de la servisto. La araneo mordis la junulinon, kaj ŝi mortis en la turo, ĵus fariĝinte 18-jara.

Eksteraj ligiloj
----------------

* "turo Burana - elstara loko de Kirgizio" (angle) Arkivigite je 2004-12-25 per la retarkivo Wayback Machine
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri parto de interreto. Por plej alta taksonomia rango por organismoj rigardu la paĝon Domanio. Koncerne aliajn signifojn aliru la apartigilon Domajno.* |

**Interreta domajno** estas aro da IP-adresoj kunigitaj per iu simbola super-adreso, do havantaj identan adres-sufikson (ekz.e ĉiuj simbolaj adresoj finiĝantaj per "`esperanto.net`" konsistigas domajnon). Alivorte ĝi estas sub-arbo de la hierarkia arbo de ĉiuj simbolaj IP-adresoj. Domajnoj, kies nomo konsistas nur el lando-kodo, estas naciaj domajnoj de la plej alta nivelo. Ili apartenas al la "pintaj domajnoj", kiuj krome inkluzivas ne-landajn domajnojn (ekz. org, biz).

Sinonimo de *domajno* estas retregiono. Alia termino por *plejaltnivela domajno* estas supra retregiono.

En la hierarkio de la domajna nomsistemo (DNS), subdomajno estas domajno, kiu estas parto de alia (ĉefa) domajno.

Eksteraj ligiloj
----------------

* memkompreneble - listo kun retregionoj kun rilatoj al esperanto

Vidu ankaŭ
----------

* DNS
Flago de la *Unia teamo* en 1992
**Unia teamo** dum la jaro 1992 estis la nomo de la komuna olimpia teamo de la ŝtatoj de la Komunumo de sendependaj ŝtatoj kaj de Kartvelio en la Vintra Olimpiko en Albertville kaj la Somera Olimpiko en Barcelono. La oficiala franca nomo de la teamo estis *Equipe Unifiée*. En la rezultolistoj aperas la mallongigo **EUN**.

Ofte la teamo estis nomita "teamo de KSŜ", kio tamen malĝustas, ĉar Kartvelio nur dum 1993 membriĝis en la de Rusio dominita Komunumo de sendependaj ŝtatoj.

La teamo konsistis el ĉiuj posteulaj ŝtatoj de Sovetunio escepte de la ŝtatoj de Baltio – Estonio, Latvio kaj Litovio – kiuj en la Kantanta Revolucio tiom batalis pri distanciĝo de Sovetunio, ke ili memkompreneble unuafoje post la Dua Mondmilito ĝuis pri reprezentiĝo kiel suverenaj ŝtatoj. La sportistoj de la unia teamo do venis el:

* Armenio (ne en la Vintra Olimpiko)
* Azerbajĝano (ne en la Vintra Olimpiko)
* Belorusio Belorusio
* Kartvelio Kartvelio (ne en la Vintra Olimpiko)
* Kazaĥio Kazaĥio
* Kirgizio Kirgizio (ne en la Vintra Olimpiko)
* Moldavio Moldavio (ne en la Vintra Olimpiko)
* Rusio
* Taĝikio Taĝikio (ne en la Vintra Olimpiko)
* Turkmenio Turkmenio (ne en la Vintra Olimpiko)
* Ukrainio
* Uzbekio Uzbekio

Vidu ankaŭ
----------

* Tutgermania olimpia teamo
* Sendependaj olimpiaj partoprenantoj (IOP, 1992, 2000)
Ponto de OsijekPonto de Osijek

**Osijek** (hungare *Eszék* [esEk], germane *Essegg*, latine *Mursia*) estas urbo en Kroatio, en departemento de Osijek.

Domoj en Osijek

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 170 km²
* Loĝantaro:116 500[*kiam?*]
* Poŝtkodo: 31000
* Telefonprefikso: 31

Situo
-----

La urbo situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Dravo (ĉe grava ponto). Estas ĉefvojoj kaj fervojoj al Darda, Beogrado kaj Varaždin.

Historio
--------

La urbo estis loĝata dum la kuprepoko, poste venis keltoj kaj romianoj. La lastaj havis gravan urbon Mursia. En 351 ĝi iĝis episkopejo. En 896 la hungaraj triboj okupis la regionon kaj fondis ŝtaton en 1000. La turkoj okupis la urbon en 1526 kaj venkis la aŭstrojn en 1537. La turkoj firme tenis la ponton, tamen hungaroj detruis ĝin en 1599 kaj en 1664. La Habsburgoj okupis la urbon en 1687. Ili konstruis fortikaĵon en 1712. La urbo ricevis la rangon libera reĝa urbo en 1809. Ĝis 1918 la urbo apartenis al departemento de Verőce, poste al SHS, poste Jugoslavio, poste Kroatio. Inter 1991-1993 la serboj sieĝis la urbon.

### Esperanto en Osijek

Unuaj esperantistoj en Osijek estis Natalija Hergović, Anna Hradil, Emmy Hradil, Gusti Hradil kaj Marija Pillepich ankoraŭ en 1887 – tiel nomata Osijeka Kvinopo. Tuj poste, nur artileria oficiro Egon Moše lernis la lingvon ĉirkaŭ 1897.

Osijeka profesoro Antun Ŝimunić publikigis en 1983 la libron "Obstine antaŭen - materialoj por historio de la esperanta movado en Osijek" (kroatlingve). Davor Klobučar daŭrigis liajn esplorojn kaj publikigis pri tio en 2007 en la revuo Tempo (n-ro 94, rete legebla[*rompita ligilo*]).

Demografio
----------

* En 1910 vivis en la urbo 31 388 da homoj (12 625 kroatoj, 11 269 germanoj, 3729 hungaroj, 2889 serboj, 432 ĉeĥoj, 155 slovenoj és 105 slovakoj).
* En 2002 vivis tie 114 616 da homoj (99 234 kroatoj, 8767 serboj, 1154 hungaroj, 480 albanoj, 211 bosnianoj, 169 slovenoj, 124 ciganoj, 39 ĉeĥoj).

Preĝejo de Osijek
Tramo en Osijek

Kulturo
-------

### Teatroj

* Nacia Teatro
* porinfana teatro

### Gazetoj

* Glas Slavonije
* Osječki dom

### Radio

* Radio Plus
* Slavonski radio
* Gradski radio
* Radio Osijek

### Televizio

* Slavonska televizija

Vidindaĵoj
----------

* klostro de 1710
* fortikaĵo
* preĝejo omaĝe al Sankta Mikaelo de 1298
* muzeo de 1877
* biblioteko

Industrio
---------

Oni produktas sapojn, alumetojn, purigilojn, dolĉaĵojn.

Famuloj
-------

En la urbo naskiĝis:

* Josip Juraj Strossmayer, episkopo kaj politikisto kroata
* Paula Koralek, hungara operkantisto

En la urbo mortis:

* hungara dramisto Márton Hoblik
* hungara kolonelo János Lakos.

Ĝemelurboj
----------

* Pforzheim, Germanio
* Pécs, Hungario
* Maribor, Slovenio
* Tuzla, Bosnio
* Rumanio Ploieşti, Rumanio
* Svislando Lausanne, Svislando
* Slovakio Nitra, Slovakio
* Kosovo Prizren, Kosovo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Osijek en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Osijek 031 infoj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 239232
* GND: 4115300-5
* LCCN: n80107036
* VIAF: 140719687
* ISNI: 0000 0004 0640 6490
* NKC: ge369509
 |
dekstra
La **Turo Spaco** (hispane *Torre Espacio*) estas la kvara plej alta nubskrapulo de Hispanio kaj unu el la plej altaj de Eŭropo. Ĝi troviĝas en la ĉefurbo, Madrido. La turo havas 224 metrojn alte kaj 57 etaĝojn. La fasado estas ekskluzive kovrita de vitro, la etaĝoj estas kvadrataj en la bazo, sed modifiĝas dum la plialtiĝo ĝis atingo de ogiva formo, formante kurvon kiu matematike reprezentas la kosinusan funkcion. La konstruaĵo troviĝas en la limo de la madridaj distriktoj Ĉamartino kaj Fuenkaralo-Pardo, en la financa nubskrapula komplekso Kvar Turoj Negoc-Areo, en la fino de la Avenuo de la Kastilia, en kiu ankaŭ troviĝas la Turo Ŝparkaso Madrido, la plej alta de Hispanio. La Turo Spaco estis la unua de la antaŭe konata kiel *Madrido Sablo* kiu finkonstruiĝis. La konstruaĵo gastigas oficejojn de pluraj entreprenoj kaj ambasadejojn.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala Retpaĝo de la Turo Spaco Arkivigite je 2012-06-05 per la retarkivo Wayback Machine

* Turo Spaco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Turo Spaco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
***The Vision of Judgment*** (La juĝvizio, 1822) estas satira poemo en okversoj de Lord Byron, kiu rakontas disputon en la ĉielo pri la destino de la animo de la reĝo Georgo la 3-a. Ĝi estis verkita kiel respondo al *A Vision of Judgement* de la Laŭropoeto Robert Southey (1821), kiu estis imaginta la animon de la reĝo Georgo triumfe enirante en la ĉielon por ricevi sian meriton. Byron estis provokita de la tre forta vidpunkto de la tre forte konservisma *Tory* tendenco laŭ kiu la poemo estis verkita, kaj li prenis persone la prefacon de Southey kiu estis atakinta tiujn "Homojn de malsanaj koroj kaj perversa imagopovo" kiuj estis formintaj "Satanan skolon" de poezio, "karakterizita de Satana spirito de fiero kaj aŭdaca malpieco". Li respondis en la prefaco al sia *Vision of Judgment* per atako al "The gross flattery, the dull impudence, the renegado intolerance, and impious cant, of the poem", kaj ludeme referencis al Southey kiel "la aŭtoro de Wat Tyler", nome kontraŭ-monarkia verko el la revoluciema juneco de Southey. Lia parodio de *A Vision of Judgement* estis tiom daŭre sukcesa ke, kiel verkis la kritikisto Geoffrey Carnall, "La reputacio de Southey neniam rekuperiĝis el la ridindigo fare de Byron."

Notoj
-----

1. ↑   Geoffrey Carnall, in H. C. G. Matthew and B. H. Harrison (eds.) The Oxford Dictionary of National Biography (Oxford University Press, 2004) vol. 51, pp. 698–9; The Poetical Works of Robert Southey (Paris: Galignani, 1829) p. 587
La **preĝejo Sankta Jakobo** estas romkatolika historia monumento en Hungario, en urbo Lengyeltóti.

Historio
--------

La romanika preĝejo por monaĥoj (ne por la vilaĝo!) estis konstruita en la 12-a jarcento. Dum la invado de la tataroj (1242) la kirko ruiniĝis, sed poste renoviĝis. En 1426 ĝi estis menciita jam kiel paroĥa kirko. Post dominado de turkoj ĝi estis renovigita en 1752, rekonstruita en 1778. La nuna eklektikisma aspekto naskiĝis en 1882, tiam oni konstruis krucnavon. La orgeno estis farita en 1884, trakonstruita en 1897. Inter 1989-1996 arkeologiaj esploroj kaj restaŭradoj okazis, tiam oni malkovris la originajn mezepokajn partojn.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en la urbomezo sur tre malalta monteto. Golgoto kuras al la konstruaĵo. La kvadrata turo plene reliefas (origine estis 2 malaltaj turoj, restis el tio nur la fundamentoj). La navo estas neregula kvarangulo, tamen preskaŭ trapezo kaj iomete kvadrato. Finaĵo de la navo estas iomete hufuma absido, sed tuj apude situas po unu duonrondaj malgrandaj absidoj. Interne menciindas origine 18 sidniĉoj por la monaĥoj, el tio kelkaj ankaŭ nun estas videblaj. Ĉiuj sidniĉoj estis 70 cm larĝajn, 40 cm profundajn. 

Kermeso okazas en la 25-an de julio.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Golgota vojoGolgota vojo
* Absidoj kaj krucnavoAbsidoj kaj krucnavo
* La apudabsidoLa apudabsido
* La ĉefabsidoLa ĉefabsido
* Mezepokaj partojMezepokaj partoj
* Mezepokaj partojMezepokaj partoj
La **Turo Cabrera**, ankaŭ konata kiel **Torre Mazzarelli**, **Torre della Dogana** aŭ **Torre di Gaddimeli**, estas gvatoturo el la 16-a jarcento en Marina di Ragusa, Raguzo, Sicilio.

En la 16a jarcento, diversaj vicreĝoj de Sicilio komencis konstrui serion de marbordaj gvatoturoj ĉirkaŭ la marbordo de Sicilio por protekti la insulon de otomanaj aŭ barbaraj rejdoj. En 1584, la florenca arkitekto Camillo Camilliani publikigis raporton nomitan *Priskribo de la maro de ĉio en Sicilio kun la gardisto bezonata de ĉevalo kaj piedoj, kiuj koncernas la ŝtatan marbordon de Sicilio*. En ĉi tiu raporto, li menciis, ke en Marina estis malgranda *tonnara* kun magazenoj. Li ne kredis, ke konstrui turon en la areo estis necesa, ĉar ĝiaj malprofundaj akvoj kaj marĉo funkciis kiel naturaj bariloj, kiuj malebligis al korsaroj alproksimiĝi.

La turo estis finfine konstruita inter 1584 kaj 1596, koste de Luigi Enriquez-Cabrera, grafo de Modiko. Ĝi estis konstruita en la sama stilo kiel la turoj desegnitaj de Camillani, eble por respekto al la parlamenta decido de la 9-a de aprilo 1579, kiu disponigis dek mil monerojn por ripari la ekzistantajn turojn kaj konstrui aliajn, laŭ la peto de la vicreĝo Marcantonio Colonna. 

La turo, kiu estis pli malgranda ol la turo de la sama nomo en Pozzallo, estis protektita de kelkaj soldatoj kaj ekipita per ses kanonoj.
La **preĝejo Senmakula Koncipiĝo** estas sola romkatolika historia monumento en Hungario, en vilaĝo Egyházasgerge.

Historio
--------

La unua mencio pri la kirko okazis en 1332. La sanktejo estis alkonstruita en la 15-a jarcento. Interne estas niĉo laŭ la surskribo el 1503, tiu niĉo estas la plej malnova en Hungario. La preĝejo interne plurfoje trakonstruiĝis ekde la 17-a jarcento. La orgeno ekfunkciis en 1915. La kirko renoviĝis en la jaroj 1973 kaj 1974.

Konstruaĵo
----------

La kirko situas en la tombejo sola, apude estas arboj kaj ŝtona kruco. (Dum la mezepoko defenda muro ĉirkaŭis la konstruaĵon.) La fasado estas simetria, meze la enirejo funkcias. La plej supre ligna firstotureto estas videbla. La navo finiĝas en oklatera absido, al kiu sakristio aliĝas. La absido havas 4 apogpilierojn. Interne la muroj estis pentritaj en la 20-a jarcento.

Kermeso okazas en la 8-an de decembro.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj Arkivigite je 2019-12-31 per la retarkivo Wayback Machine
* [*rompita ligilo*]


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Blanka turo
Nigra turo
**Turo** estas ŝakpeco en la formo de ronda, krenelata turo.
Ĝi moviĝas laŭ la horizontaloj aŭ vertikaloj de la tabulo.

Ludkomence la turoj staras en la anguloj de la ŝaktabulo.
Ili estas tre potencaj pecoj, sed komence malhelpas ilian moviĝon la peonoj.

Kiam la peonoj malmultiĝas dum la ludo, la turoj iĝas pli potencaj. Speciale efikaj ili estas agante duope sur unu linio.

  

Oni kalkulas ilian valoron je 5 peonoj, tio estas iom pli ol la duona valoro de damo.

Turo estas tre utila por protekti la antaŭeniron de peono (cele al oficiriĝo).

Sub certaj kondiĉoj turo kaj reĝo povas aroki.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | a | b | c | d | e | f | g | h |  |
| 8 |  |  |  |  |  |  |  |  | 8 |
| 7 |  |  |  |  |  |  |  |  | 7 |
| 6 |  |  |  |  |  |  |  |  | 6 |
| 5 |  |  |  |  |  |  |  |  | 5 |
| 4 |  |  |  |  |  |  |  |  | 4 |
| 3 |  |  |  |  |  |  |  |  | 3 |
| 2 |  |  |  |  |  |  |  |  | 2 |
| 1 |  |  |  |  |  |  |  |  | 1 |
|  | a | b | c | d | e | f | g | h |  |

 |
| Moviĝeblecoj de la Turo |


* Kategorio Turo (ŝako) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rŜakaj pecoj |
| --- |
| Reĝo • Damo • Turo • Kuriero • Ĉevalo • Peono |

 |
Ekspozicio de 1889 vidita el balono
Indiĝenoj de Fajrolando (Argentina Patagonio), alportitaj al Parizo de la belga balenkapta entreprenisto Maurice Maître por la ekspozicio.
La **Universala Ekspozicio de Parizo de 1889** estis organizita de Jean-Charles Alphand, kaj okazis de la 6-a de majo 1889 ĝis la 31-a de oktobro 1889.

Ĝi akceptis 32,3 milionojn da vizitantoj kaj etendiĝis sur 50 hektaroj. La plej estaraj simboloj de tiu Internacia ekspozicio estas la Eiffel-Turo kaj la grandega "Galerio de Maŝinoj" de Ferdinand Dutert (ĉirkaŭita de tri inĝenieroj: Pietron, Charton kaj Contamin) ambaŭ konstruitaj por la okazo. Estas ankaŭ la ekapero de la "Skolo de Nancy" kaj la alveno de Art nouveau en Francio. 

La Eiffel-Turo estis tiam konsiderata kiel provizora konstruaĵo destinita por esti malkonstruita post mallonga tempo (ĝia kreinto, inĝeniero Gustave Eiffel, akiris ekspluat-koncesion kiu savis ĝin), dum la "Palaco de Trocadéro" kiu frontis ĝin estis destinita por daŭri. Okazis la malo.

Bildgalerio
-----------

* Centra Kupolo de "Palaco de Industrioj"Centra Kupolo de "Palaco de Industrioj"
* Ekstero de "Galerio de Maŝinoj"Ekstero de "Galerio de Maŝinoj"
* Interno de "Galerio de Maŝinoj"Interno de "Galerio de Maŝinoj"
* Trajno antaŭ "Pavilono de Alĝerio"Trajno antaŭ "Pavilono de Alĝerio"

Referencoj
----------

1. ↑  Pascal Ory, *Les Expositions universelles de Paris*, Ramsay, 1982

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Universala Ekspozicio de Parizo de 1889 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Trajneto de Universala Ekspozicio de Parizo de 1889
* Universala Ekspozicio de Parizo de 1867
* Universala Ekspozicio de Parizo (1900)