recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La historia sudestona (Võro, Seto, Mulgi, Tartu) lingva teritorio kun historiaj sudestonaj lingvoenklavoj (Lutsi, Leivu kaj Kraasna) 
Nuna areo kie sudaj estonaj dialektoj estas parolataj
La **sudestona lingvo** - propra nomigo en la nuna literatura lingvo *Lõunõeesti kiil* - estas lingvo aŭ grupo da dialektoj parolataj en suda Estonio (distriktoj Võrumaa, Põlvamaa, Valgamaa, Tartumaa kaj Viljandimaa), en Pskova provinco de Rusio kaj en Latvio. 

La moderna estona lingvo evoluis surbaze de la nordaj dialektoj de la estona lingvo, sed pli frue en la 17-a ĝis 19-a jarcentoj tekstoj estis publikigitaj ankaŭ en sudestona lingvo. La traduko de Nova Testamento estis eldonita en la sudestona lingvo en 1686.

**Ekzemplo el malnova literatura lingvo el Tartu-a dialekto**

*Meie Esä* (Patro nia): 
*Meie Esä taiwan: pühendetüs saagu sino nimi. Sino riik tulgu. Sino tahtmine sündigu kui taiwan, niida ka maa pääl. Meie päiwälikku leibä anna meile täämbä. Nink anna meile andis meie süü, niida kui ka meie andis anname omile süidläisile. Nink ärä saada meid mitte kiusatuse sisse; enge pästä meid ärä kurjast: Sest sino perält om riik, nink wägi, nink awwustus igäwätses ajas. Aamen.*

**Ekzemplo el nuna literatura lingvo (voroa lingvo)**

Komenco de la Deklaracio de homaj rajtoj:
*Kõik inemiseq sünnüseq avvo ja õiguisi poolõst ütesugumaidsis. Näile om annõt mudsu ja süämetunnistus ja nä piät ütstõõsõga vele muudu läbi käümä.*

Dialektoj
---------

* Luca dialekto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Aŭtomata traduko de Suda\_estona\_lingvo en WikiTrans el la angla artikolo : South\_Estonian\_language

* Urala lingvaro (Salminen 2003)
* Võro-Instituto

Vidu ankaŭ
----------

* voroa lingvo (Võro) kaj
* setoa lingvo (Seto)
Eŭropo kun iom flua limo
la ŝtatoj de sudorienta Eŭropo kaj la iom pli vasta influa zono
**Sudorienta Eŭropo** (foje mallongigata SOE) estas la ŝtatoj en la sudoriento de la kontinento Eŭropo, kvankam la limoj de la regionego estas arbitre fiksitaj kaj iuj aŭtoroj foje iom pli vaste, aliaj iom pli strikte aplikas ilin.

Ŝtatoj
------

"Sudorienta Eŭropo" en geografio kaj historio kutime laŭ topologia difino estas la regiono Balkana duoninsulo ("Balkanio") plus la Karpata baseno kaj la parto de la montaro Karpatoj inter la riveroj Danubo kaj Dnestro. Konkrete tiu parto de Eŭropo kutime ampleksas la sekvajn ŝtatojn:

| Ŝtato |
| --- |
|  Albanio |
|  Bosnio kaj Hercegovino |
|  Bulgario |
|  Grekio |
|  Kosovo |
|  Kroatio |
|  Nord-Makedonio |
|  Moldavio |
|  Montenegro |
|  Rumanio |
|  Serbio |
|  Slovenio |
|  Turkio (nur la eŭropa parto, do orienta Trakio) |
|  Italio (nur la Provinco Trieste) |

Ankaŭ Slovenio kaj Moldavio (iugrade eĉ Hungario, kiu tamen prefereble kalkuliĝu ŝtato de Mezeŭropo) en historia kaj kultura vidpunkto de iuj aŭtoroj estas konsiderataj ŝtatoj de sudorienta Eŭropo. Foje ankaŭ la insulo Kipro kaj la ŝtato Turkio komplete, kvankam geografie ili apartenas al Azio, kunkalkuliĝas. Entute temas pri areo de pli ol 960.000 km², en kiu meze de la 1980-aj jaroj vivis proksimume 90 milionoj da homoj.

La vorto "sudorienta Eŭropo" cetere science unuafoje difiniĝis de la germana prialbania esploristo *Johann Georg von Hahn* (1811-1869) .

Referenco
---------

1. ↑  
	* Hösch, Nehring, Sundhaussen (eldonintoj), "Lexikon zur Geschichte Südosteuropas" *[leksikono pri la historio de sudorienta Eŭropo]*, p. 663, ISBN 3-8252-8270-8

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Sudorienta Eŭropo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* paĝoj "Stabiliga pakto por sudorienta Eŭropo" (angle)
* paĝoj de la Germania "Sudorienta Instituto" (germane)
* paĝoj de la Auŝtria instituto pri orienta kaj sudorienta Eŭropo (germane)[*rompita ligilo*]
* paĝoj de la germanlingva "Südosteuropa-Gesellschaft"
* paĝoj de la anglalinga "Centre for South East European Studies" Arkivigite je 2008-12-19 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 233229
* GND: 4058449-5
* VIAF: 238996100
* NKC: ge128614
 |
**Margaret Susan Ryder**, **Baroness Ryder of Warsaw** (naskiĝis la 3-an de julio 1923 en Leeds, mortis la 2-an de novembro 2000 en Bury St Edmunds en graflando Suffolk en Anglio), konata kiel **Sue Ryder** – filantropa aktivulino. Dum la dua mondmilito soldatservis en sekreta formiĝo de brita armeo Special Operations Executive (Gvidantaro de Specialaj Operacoj) okupiĝanta pri flankatako kaj apogo de rezista movado en okupata de germanoj Eŭropo, precipe en Pollando, kie prizorgis ĉ. 300 mutobskurulojn. Poste, ĝis fino de sia vivo, gvidis fonditan de si internacian filantropan fondaĵon de sia nomo, kaj helpis al 500 mil personoj de pli ol 50 naciecoj.

Premioj kaj distingoj
---------------------

En 1957 ŝi ricevis Ordenon de la Brita Imperio, kaj en 1976 Order of St Michael and St George. Kunsidante en Ĉambro de Lordoj aktive debatis pri defendo, droga dependeco, loĝ-politiko, sanservo, senlaboreco kaj rasa toleremo. En 1996 estis distingita per Medalo *Polonia Mater Nostra Est*.

Oni atribuis al ŝi honoran doktorecon de universitatoj en Liverpool, Exeter, Essex, Reading, Leeds, Kent, Londono kaj Cambridge.

Publikaĵoj
----------

Ŝi verkis du aŭtobiografiajn librojn: *And the Morrow is Theirs* (1975), pola traduko *Jutro należy do nich* (Morgaŭo apartenas al ili) (1978) kaj *Child of My Love* (1986, dua eldono 1997). Sue Ryder estas honora civitanino de Varsovio, Konstancin-Jeziorna kaj Gdynia. Ŝian nomon portas skvaroj en Gdynia kaj Varsovio, kune kun strato en Konstancin.

Privata vivo
------------

En 1959 edziniĝis al kolonelo Leonard Cheshire, brita milita heroo kaj filantropa aktivulo. Ambaŭ transiris al katolikismo. Oni nun klopodas pri beatigo de Sue Ryder kaj lordo Cheshire.

Eksteraj ligiloj
----------------

* The Lady Ryder of Warsaw Memorial Trust website


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 571488
* GND: 1234591758
* LCCN: n85257035
* VIAF: 114834931
* ISNI: 0000 0001 1006 5148
 |
**Suhi Vrh,** hungare **Szárazhegy** [sArazhedj] estas tre malgranda vilaĝo en Slovenio en provinco Prekmurje, en statistika regiono Pomurske, en municipo de Moravske Toplice.

Municipo Moravske Toplice en Slovenio, kie Suhi Vrh troviĝas

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 3 km²
* Alto super marnivelo: 286 m
* Koordinatoj: 46° 43′ N 16° 15′ O﻿ / ﻿46.717 °N, 16.250 °O﻿ / 46.717; 16.250 (mapo)Koordinatoj: 46° 43′ N 16° 15′ O﻿ / ﻿46.717 °N, 16.250 °O﻿ / 46.717; 16.250 (mapo)
* Loĝantaro: 95
* Poŝtkodo: 9208
* Aŭtokodo: MS

Situo
-----

Suhi Vrh situas sur mildaj deklivoj, laŭ traira flankovojo.

Historio
--------

Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Muraszombat, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo senbatale okupis la regionon kaj post 10 tagoj transdonis al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, ekde 1991 de Slovenio.

Fontoj
------

* slovena Vikipedio
* w.ms.sik.si
* w.geopedia.si

* Kategorio Suhi Vrh (Moravske Toplice) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
sukerorafinejo en Novzelando
**Sukerorafinejo** estas rafinejo kiu procesas krudan aŭ brunan sukeron al blanka rafinita sukero aŭ procesas sukerbeton al rafinita sukero.

Multaj kansukeraj muelejoj produktas krudan aŭ brunan sukeron sukeron, kiu estas sukero ankoraŭ enhavaanta melason, donante al ĝi pli da koloro (kaj da rilataj nutraj substancoj) ol la blanka sukero kiu estas kutime konsumita en hejmoj kaj uzata kiel ingredienco en nealkoholaj trinkaĵoj kaj nutraĵoj. Dum kansukero ne strikte bezonas rafinadon, beta sukero de beto estas preskaŭ ĉiam rafinata por forigi la fortan, preskaŭ ĉiam nedeziratan, betan guston de ĝi. La rafinita sukero je pli ol 99 procentaĵoj konsistas el pura saĥarozo.

antikvaj sukermuelejoj en Antigvo
sukerorafinejo en Groningen, Nederlando
Dum multaj sukermuelejoj nur funkcias dum limigita tempo de la jaro kadre de la periodo de kanorikolto, multaj kansukeraj rafinejoj laboras la tutan jaron. Sukerbetaj rafinejoj kutime havas pli mallongaj periodoj kiam ili procesas betojn sed povas enteni interan produktadon kaj procesadon ankaŭ ekster la rikolta sezono.

Kruda sukero estas aŭ procesata al blanka rafinita sukero en loka rafinejoj, kaj vendita al la loka industrio kaj konsumantoj, aŭ ĝi estas eksportata kaj rafanita en la cela lando de konsumado. Sukerorafinejoj ofte situas en regionoj de forta sukera konsumado kiaj Nordameriko, Eŭropo kaj Japanio. Ekde la 1990-aj jaroj multaj novaj sukerorafinejoj estis konstruitaj en la regiono Granda Mezoriento, ekzemple en Dubajo, Sauda Arabio kaj Alĝerio.

* Kategorio Sukerorafinejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Somlójenő** [ŝomlojenO] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Devecser.

Kapelo de Somlójenő

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 8 km²
* Loĝantaro: 310
* Poŝtkodo: 8478
* Telefonprefikso: 88

Situo
-----

Somlójenő situas sub iama vulkano Somló 432 m-ojn alta, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Graz, laŭ fervojo Székesfehérvár-Celldömölk. Ajka troviĝas 19, Sümeg 21, Celldömölk 26, Pápa 29 km-ojn.

Historio
--------

La ĉefa okupiĝo de la loĝantoj estas longe la vinkulturo. Vilaĝservoj estas restoracio, gastejo, migra poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika kapelo omaĝe al Sankta Kruco el la 19-a jarcento

Famuloj
-------

En Somlójenő naskiĝis arkitekto László Irsy.

Komunumoj pri *Jenő* en Hungara reĝlando
----------------------------------------

Jenő estas unu el la 7 hungaraj gentoj. 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Baranyajenő | Budajenő | Diósjenő | Jászkarajenő | Jenő | Kisjenő | Pilisborosjenő | Somlójenő | Temesjenő |

Vidu ankaŭ: Tiszajenő

Fontoj
------

* oficiala paĝo
**Somogyaracs** [ŝomodjaraĉ] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Barcs.

Panoramo de Somogyaracs

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 8 km²
* Koordinatoj: 46° 04′ N 17° 23′ O﻿ / ﻿46.06 °N, 17.39 °O﻿ / 46.06; 17.39 (mapo)Koordinatoj: 46° 04′ N 17° 23′ O﻿ / ﻿46.06 °N, 17.39 °O﻿ / 46.06; 17.39 (mapo)
* Loĝantaro: 230
* Poŝtkodo: 7584
* Telefonprefikso: 82

Situo
-----

Somogyaracs situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, fine de mallonga sakovojo. Barcs troviĝas 15, Nagyatád 24, Kaposvár 64, Pécs 81, Budapeŝto 244 km-ojn [*rompita ligilo*].

Historio
--------

La unua mencio devenis pri la vilaĝo el 1269 laŭ tiama ortografio *"Arach"*. En 1877 incendio okazis. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, kuracejo, migra poŝto.

Vidindaĵo
---------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino (Virga Maria Reĝino de Mondo) de 1954

Fontoj
------

* hungara Vikipedio
* 
* www.iranymagyarorszag.hu
* www.gyaloglo.hu

* Kategorio Somogyaracs en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Stefi Geyer** [ŝtefi gejer], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Geyer Stefi** estis hungara-svisa violonisto, koncertmajstro, instruisto.

Stefi Geyer en 1904
Stefi Geyer
Stefi Geyer  naskiĝis la 23-an de junio 1888 en Budapeŝto, ŝi mortis la 12-an de decembro 1956 en Svislando en Zuriko (estas fonto kun iomete aliaj datenoj!).

Biografio
---------

Stefi Geyer aĝis 5, kiam ŝi komencis violonludi en la familio, post 2 jaroj ŝi komencis lerni violonon en muzika lernejo. En 1895 ŝi jam debutis en koncerto. Inter 1898-1902 ŝi lernis en Muzikakademio Franz Liszt de Jenő Hubay, poste ŝi faris grandan turneon en Eŭropo kaj Amerikoj. En la fruaj 1900-aj jaroj Béla Bartók ekvidis ŝin kaj li povis amindumi senrezulte al ŝi. Ili korespondadis, Bartók komponis muzikaĵojn al ŝi. Inter 1911-1919 ŝi vivis en Vieno, kie ŝi estis edzino de advokato, poste ŝi vidviniĝis. Ŝia dua edzo estis komponisto en Zuriko. En 1922 ŝi faris sukcesan koncerton en sia naskiĝurbo, post 2 jaroj ŝi turneis en Usono kun tre grandaj sukcesoj. Inter 1923-1953 ŝi instruis en konservatorio de Zuriko, kelkajn jarojn ŝi gvidis kvaropon pri violonistoj. En 1941 kun sia edzo ŝi fondis orkestron. Ŝia repertuaro estis larĝa.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2016-08-22 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 566083
* GND: 129729930
* LCCN: no2001056307
* VIAF: 60170239
* ISNI: 0000 0003 6835 6161
* MBA: 0431cd70-16e4-4b30-9d04-8b84ab06a2b9
* NKC: mzk2013788279
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Stegocero** |
| --- |
|  |
| Kranio de StegoceroKranio de Stegocero |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Reptilioj *Sauropsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Superordo: | Dinosaŭroj *Dinosauria* |
|
|
| Ordo: | Ornitiskioj *Ornithischia* |
| Subordo: | Marginocefaloj *Marginocephalia* |
| Infraordo: | Pakicefalosaŭroj *Pachycephalosauria* |
|
|
|
|
| Familio: | Pakicefalosaŭredoj *Pachycephalosauridae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | **Stegocero** *Stegoceras*Lambe, 1902 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
| Konserva statuso |
| **Konserva statuso: Fosilia**  |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specioj |
| ***S. validum*** (Lambe, 1902) |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Stegocero  |

 |
| v • d • r |

**Stegocero** (*Stegoceras* = "korna tegmento" < malnovgreka: *στεγο-* 'tegmento' + *κέρας* 'korno') estis planto-manĝanta ornitiskia dinosaŭro kiu vivis en regiono kie nun estas Nordameriko dum la malfrua kretaceo. Ĝi atingis longecon de 2 metroj. Ĝin nomis Lawrence Lambe en 1902.

Oni ofte prenas la stegoceron kiel modelon en la rekonstruado de aliaj pakicefalosaŭroj pro tio ke oni jam trovis diversajn partojn de ĉi tiu dinosaŭro, kaj ne nur la kranion. Kiam oni unue trovis stegocerajn fosiliojn, oni pensis ke ĝi estas parenca al (aŭ ke ĝi tutsimple estas) troodonto, sed tiu teorio tamen malpruviĝis kiam oni trovis kranion, kiu montriĝis tute alia ol la kranio de troodonto.
|  |  |
| --- | --- |
|  | - La mallongigo SO en Steinhof SO staras por la svisa Kantono Soloturno. Por aliaj signifoj de la nomo vidu sub **Steinhof**.. |


---


**Steinhof** estas iama komunumo en la distrikto Wasseramt en Kantono Soloturno, Svislando, kiu kun efiko de la 1-a de januaro 2012 estis integrita al la komunumo Aeschi. Ĝi havis 141 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.

Geografio
---------

Steinenhof estas soloturna eksklavo en la berna Supra Argovio en Svisa Mezlando sur la flotebenaĵo de la rivero Emme. La plej granda parto de la komunuma teritorio estas kovrita de la monteto de Steinhof, kies kulmino kun alteco de 595 m s.m. estas la plej alta punkto de la komunumo. Sur la komunuma teritorio situas pluraj eratikaj ŝtonegoj. Krom la vilaĝo apartenas al la komunumo kelkaj izolitaj bienoj. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 1,63 km², de kiuj 29% estas kovritaj de arbaro, 65% servas por agrikulturo kaj 4% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

Ĉiuj najbaraj komunumoj de Steinhof apartenas al Kantono Berno. La iama komunumo limas en nordo al Oberönz, en nordoriento al Bettenhausen, en oriento al Hermiswil, kaj en sudo kaj okcidento al Seeberg.

Trafiko
-------

La iama komunumo situas komplete flanke de la gravaj trafikvojoj. Tamen ĝi facile atingeblas de la kantona ĉefvojo n-ro 1, kiu pasas norde de la vilaĝo. Al la publika transportreto Steinenhof estas konektita per la buslinio de la soloturna busentrepreno BSU al Kriegstetten. En Kriegstetten en distanco de proksimume 8 kilometroj de la komunumo troviĝas ankaŭ la plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Steinhof datiĝas el la jaro 1201. Ĝi okazis malrekte per mencio de iu *Heinricus de Steine*. Steinhof apartenis dum mezepoko al la kiburga senjorujo Aeschi, kiu en la jaro 1361 de Rudolfo la 3-a estis koncedita al la urbo Soloturno. Kun efiko de la 1-a de januaro 2012 Steinhof estis integrita al la komunumo Aeschi, kaj tial ĉesis ekzisti kiel propra komunumo.

Vidu ankaŭ
----------

Aliaj lokoj kun la nomo Steinhof.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
2. ↑  Fonto: *Beat Hodler*: *Steinhof* en *Historia Leksikono de Svislando* (2011-08-31)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Oekingen Arkivigite je 2006-09-08 per la retarkivo Wayback Machine
* Steinhof SO en la Historia Leksikono de Svislando germane france itale

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Steinhof SO** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Wasseramt |
| --- |
| Aeschi (Steinhof) • Biberist • Bolken • Deitingen • Derendingen • Drei Höfe (Heinrichswil-Winistorf • Hersiwil) • Etziken • Gerlafingen • Halten • Horriwil • Hüniken • Kriegstetten • Lohn-Ammannsegg • Luterbach • Obergerlafingen • Oekingen • Recherswil • Subingen • Zuchwil |  |

 |
Porcelana ŝildo sur kirko en Leutershausen.
La firmao **Steinmeyer** en Oettingen estas ekde 150 jaroj renoma produktanto de harmoniumoj kaj orgenoj.

Fondita en 1847 de Georg Friedrich Steinmeyer (1819–1901), kiu i.a. lernis ĉe Eberhard Friedrich Walcker, la firmao produktis ĝis post la Unua Mondmilito pli ol 6000 harmoniumojn. Specialan gravecon ĝi tamen havas por la orgenkonstruo. La Steinmeyer-orgeno por la festhalo en Meiningen (1913) ekz. laŭis koncepciojn de Max Reger. Ankaŭ la tutmonde plej granda preĝeja orgeno en la katedralo de Passau originas de Steinmeyer (1928), same la orgeno en la St.-Michaelis-preĝejo en Hamburgo (1960). Jam en 1914 kaj 1922 oni konstruintis la historiajn orgenojn de la baziliko de Ottobeuren. Nomindas ankaŭ la Steinmeyer-ĉeforgeno en la preĝejo St. Lorenz en Nurenbergo (1937), ĉi tiu hodiaŭ estas la dua plejgranda orgeno en Germanio.

Post kiam la firmao unue nur konstruintis konusvalvajn kestojn, ĝi poste kunevoluigis la membranoventkeston. Nuntempe Steinmeyer nur produktas ŝablono-ventkestajn orgenojn.

Literaturo
----------

* Friedrich Högner: *Hundert Jahre G. F. Steinmeyer & Co 1847–1947*, C. H. Beck’sche Buchdruckerei, Nördlingen 1947
* Hermann Fischer, Theodor Wohnhaas: *125 Jahre Orgelbau Steinmeyer 1847–1972*, im Selbstverlag der Firma Steinmeyer, Oettingen (Bayern) 1972

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Steinmeyer (orgenkonstruo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Paĝaro de la firmao Steinmeyer
En la fikcia universo de la televidaj kaj kinejaj filmoj el la serio Star Trek, la **stelŝiparo** - angle *Starfleet*, germane *Sternenflotte*, hispane *Flota Estelar*, japane *宇宙艦隊*, ruse *Звёздный флот* – estas la defenda, diplomata kaj esplora forto de la same fikcia Unuiĝinta Federacio de Planedoj (UFP).

komanda simbolo de la stelŝiparo

Historio
--------

En la filma serio *Star Trek: Enterprise* estis klarigite, ke "Tera Stelŝiparo" ekzistis almenaŭ ekde la jaro 2143, do almenaŭ 18 jarojn antaŭ la fondiĝo de la Unuiĝinta Federacio de Planedoj. Tiu institucio gvidis la testojn de stelŝipoj kun potencaj *warp*-motoroj de dua kaj tria teknika generacioj, kiuj revoluciece pliampleksigis la teknikajn eblecoj superi grandajn kosmajn distancojn per home ekipitaj veturiloj kaj por la teranoj komencis la epokon de interstela kosma vojaĝado.

Jam ekde la jaro 2063, kiam *Zefram Cochrane* inventis kaj praktike pruvis la unuan teknikan generacion de potencaj *warp*-motoroj por stelŝipoj, la teranoj fondis kelkajn homajn koloniojn en stelaj sistemoj proksimaj al la Tero kaj establigis komercajn kontaktojn kun iuj ekster-teraj vivoformoj, interalie kun la vulkananoj kaj la *denobulanoj*. Rapide post tio, la unuaj provoj ekesplori pli malproksimajn zonojn de la kosmo estis ekiniciataj.

Multaj epizodoj de la filmaro Star Trek indikas, ke la tera stelŝiparo jam plene funkciis en 2119, kiam ĝi provizis financan subtenon de eksperimentoj de Zefram Cochrane kaj Henry Archer, kiuj gvidis al la unuaj sukcesaj *warp 3*-kosmoflugoj dum 2140-aj jaroj. Poste la tekniko pluprogresis, kaj en 2151 ekfunkciis la unua *warp 5*-stelŝipo, "Enterprise (NX-01)", sekvate de la ŝipo "Columbia *(NX-02)" en 2155, kaj pliaj postaj stelŝipoj. La stelŝiparo per tio iĝis la gvida esplora kaj armea branĉo de la tera administrado.*

La stelŝiparo havas unuarangan direktivon ne interferi kun evoluantaj mondoj aŭ kun ilia interna politiko. Onidire tiu direktivo ne unuavice venas de la teranoj, sed el la politikaj spertoj kaj kutimoj de la vulkananoj, kiuj plenumas la regulon ekkontakti kun planeda civilizo nur post kiam tiu civilizo meminiciate eltrovis la *warp*-teknologion.

En pluraj filmoj, la centra oficejo de la (tera kaj poste federacia) stelŝiparo estas montrata borde de la golfo de San-Francisko, nordoriente de la Golden-Gate-Ponto en Nordameriko. La stelŝipara akademio situas en la teritorio *Presidio de San-Francisko*, pejzaĝa parko ĉe la norda pinto de la san-franciska duoninsulo, kun kelkaj pliaj konstruaĵoj pli for de la marbordo sur la duoninsulo. Aldone, pluraj filmaj epizodoj montras, ke la stelŝiparo vivtenas serion da "stelbazoj" en diversaj gravaj lokoj de la kosma teritorio de la federacio de planedoj, aŭ sur planedoj aŭ en planedaj orbitoj.
**Stephen HALES** (17-a de septembro 1677, Bekesbourne, Kent, Anglio – 4-an de januaro 1761, Teddington) estis angla botanikisto, fiziologo kaj pastro. Li estis pioniro de la eksperimentado pri kvantitativa besto- kaj plantofiziologio. 

*Priskribo pri ventolilo*, verko eldonita en 1744.
Li studis en la Kembriĝa *Corpus Christi College* teologion, samtempe interesiĝis pri la natursciencoj, ĉefe pri botaniko kaj kemio. Oni konsekris lin en 1703 al pastro, li iĝis en 1709 pastro de Teddington, kie li agadis en tiu pozicio ĝis sia morto. 

Hales enkondukis novajn mezurajn metodojn en la planta fiziologio. La plej konata metodo ebligis mezuradon de la vaporkvanto, ellasita de plantoj. Li mezuris la forvaporigitan kvanton kaj konstatis, ke la folioj de la planto vaporigas kaj tiun procezon helpas la fluo de akvo kaj nutromaterialoj en la akvo, supren el direkto de la radikoj. Li difinis direkton de la plantaj sukoj kaj mezuris la sukopremon, kreskan rapidon de la ŝosoj kaj folioj. Li analizis la premon de la radiko je la plantaj sukoj. Li studis ankaŭ la plantan spiradon. 

Hales konstruis diversajn ilojn por kolektado de gasoj, partoprenantaj la kemiajn reakciojn. Tiuj iloj estis antaŭuloj de la hodiaŭaj. 

Li publikigis la plantofiziologiajn esplorojn en 1727 kiel *Vegetable Staticks* kaj denove aperigis tion kiel unua volumo de la *Statical Essays*. La dua volumo de tiu eldonaĵo estis la *Haemastaticks* kiu estis post William Harvey plej grava paŝo en ekkono de la fiziologio de la sangocirkulado. 

Hales mezuris unuafoje la sangopremon (li enkondukis tubon en angion, en kiu la sango povis altiĝi). Li mezuris ankaŭ kapaciton de la maldekstra kamero de la koro, sangokvanton, pumpantan po minuto, sangofluan rapidon en la angioj kaj la kontraŭstaron al la sangofluo. 

Li evoluigis ankaŭ ventilan instalaĵon por prizonoj, rezervejo, transportaj ŝipoj. 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 208866
* GND: 100157483
* LCCN: n80149523
* VIAF: 17266522
* ISNI: 0000 0000 8339 5554
* LIBRIS: 278727
* SUDOC: 030404223
* BNF: 12182498d
* NLA: 35162619
* BIBSYS: 1002175
* NKC: nlk20000087908
* BNE: XX1664565
 |
| Asteroidoj malkovritaj : 2 |
| --- |
| (85316) 1995 BA4 | 28-a de januaro 1995 | kunC. Hergenrother |
| (306387) 1994 GR8 | 5-a de aprilo 1994 |

**Stephen M. LARSON** estas usona planedsciencisto.

Li laboras ĉe la *Lunar and Planetary Laboratory* en Tucson (Arizono) kaj estas fama pro sia laboro pri kometoj. En la 1980-aj jaroj, li ciferecis fotojn de la Haleja kometo de 1910 por evidentigi novajn detalojn pri la eco de la komponantoj de la kometa vosto.

Li ankaŭ ludis gravan rolon en la organizo de la Studo pri Proksima Kerno de la programo *International Halley Watch*. Lia programo de kometa superrigardo per spektroskopio kaj bildigo daŭre malkaŝas interesaĵojn pri la kometaj fenomenoj.

Kun John W. Fountain, li prave elmontris la ekziston de la 11-a satelito de Saturno : Epimeteo, kaj kalkulis ties orbitan periodon, antaŭ ol la multenombraj datumoj de 1980 povis klarigi la malsimplan situacion, kiu aperis dum la trairo en la ebeno de la ringoj de Saturno. Li kunmalkovris ankaŭ la saturnan sateliton Teleston.

Laŭ Minor Planet Center, li kunmalkovris du asteroidojn en 1994 kaj 1995 kun Carl W. Hergenrother.

Li lasis sian nomon al du numerotitaj periodaj kometoj 250P/Larson kaj 261P/Larson, tri ne numerotitaj periodaj kometoj P/2007 R1 (Larson), P/2007 V1 (Larson) kaj P/2014 E1 (Larson) kaj al la ne-perioda kometo C/2009 F1 (Larson).

La asteroido 3690 Larson estis nomita en lia honoro.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Optikaj observoj de proksima kernon de  *P/Halley*; de Larson, Stephen M. el *Cometary radio astronomy* , 24-26-a de Septembro 1986 (angle)
2. ↑  MPC alfabeta listo de asteroidaj malkovrintoj(angle)
3. ↑  (3690) Larson (1981 PM), de *IAU Minor Planet Center* (angle)

Eksteraj ligiloj
----------------

* angle Stephen M. Larson, IAU-Slipo
* angle Stephen M. Larson, el la paĝaro de la *Lunar and Planetary Laboratory*

---

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Stephen M. Larson en la franca Vikipedio.*
Komponantoj
-----------

Stereoinstalaĵo de Sony el la malfruaj 1990-aj jaroj kun amplifikilo, KD-ludilo kaj kasedilo (ekde malsupre).
Stereoinstalaĵo konsistas almenaŭ el fonto- amplifiko- kaj laŭparolilo-komponantoj:

*Fontokomponantoj* servas por la ellegado de la (analoga aŭ cifereca) sonsignalo.

* Je *ciferecaj fontoj* kiel KD- aŭ DVD-ludilo, MP3-Player same kiel ciferecaj sonbendoj kaj radioriceviloj analoga signalo devas estas rekonstruita.
* *Analogaj fonoj* estas ekz. diskludilo, analogaj radioaparatoj kaj (nun pli malofte) sonkasedoludiloj kaj sonbendaparatoj.

*Amplifikilokomponantoj* plifortigas la analogan signalon de la fontaparato kaj ŝanĝas ĝin eble. Krom plenamplifikiloj ekzistas ankaŭ antaŭamplifikiloj kaj finamplifikiloj kiel separaj aparatoj. Krome ekzistas la ebleco, adapti la sonon al personaj preferoj aŭ al la aŭdejakustiko per sonreguliloj.

La *laŭtparolilajkomponantoj* ŝanĝas la elektronikan signalon en sonon. Je tio estas necesaj – depende de la nombro de kanaloj – pluraj laŭtparoliloj.

Literaturo
----------

* Robert Harley: *The Complete Guide to High-End Audio*. 3rd Edition, Acapella Publishing 2004
* Robert Harley: *Guide to High-Performance Audio Systems: Stereo - Surround Sound - Home Theater*, Acapella Publishing 2007

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Stereoinstalaĵo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hifi-Wiki.de, Gerätedatenbank für Hi-Fi-Produkte
La stereotomio *dispecigas* la arkitekturajn elementojn por posta konstruado sur la konstruejo.
**Stereotomio** (de *stereo* -solida, de la greka *stereos*- kaj *tomio* -tranĉo, de la greka *temno*)​ estas fako de la scienco kaj arto de ŝtonĉizado kiu studas la manieron ĉizi, tranĉi kaj profiti la rokojn elfositajn el ŝtonminejo, cele al ties specifa lokigo en verkoj de arkitekturo kaj inĝenierado; oni povus difini ĝin kiel arto ĉizi kaj ŝtonojn. La plej parto de la publikaĵoj pri stereotomio referencas al ŝtonoj, sed ekzistas ankaŭ la stereotomio de la ligno, kiu pritraktas la dezajnon kaj lokigon de la tabuloj en konstruaj sistemoj el ligno, kiel por ekzemplo por la tabulaj strukturoj por usontipaj domoj.

Laŭ Francisko Azorín **steretomio** estas *Studo por dispartigo k. pecordigo de arkitekturaj konstruelementoj el ŝtono, ligno, fero.* Li indikas etimologion el la greka *stereos + tome* (solido tranĉi).

Vidu ankaŭ
----------

* Konstruado

Notoj
-----

1. ↑   Diccionario María Moliner
2. ↑  Programo de la fako Estereotomía (EHU, lernojaro 2009-10). [*rompita ligilo*] Alirita la 12an de Januaro 2018.
3. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 190.
4. ↑  Azorín, samloke.

* Kategorio Stereotomio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Sterolo** (aŭ **sterino**) estas organika substanco kun pluraj karboncikloj (ĝenerale 4) kaj unu hidroksila grupo (alkoholfunkcio). Ili estas ĉefaj komponantoj de la hormonoj kaj vitaminoj (steroidoj).

Ili estas tre disvastiĝintaj neligite aŭ en formo de estero, formita kun alifataj karboksilaj acidoj grandnombraj je karbono. La steroloj enhavas 27-29 karbonojn, el kiuj 17 apartenas al steroida ringo (4-ringaj). Nesaturitaj alkoholoj. Ili estas senkoloraj, optike aktivaj, liposolveblaj kombinaĵoj. Ili estas elsolveblaj per liposolvenzaj materialoj. Ili apartenas al la lipidoj.

La malnova nomo de sterolo estis sterino (kiel en la vorto kolesterolo), sed kemie ĝustas la -ol-finaĵo, ĉar temas pri alkoholo. Sed oni uzas la vortoj en la ĉiutaga parolo kun -in-finaĵo.

Gravaj steroloj:

* kolesterolo
* ergosterolo
* koprosterolo
* lanosterolo
* D-vitamino

* Kategorio Sterolo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
honoraj gastoj, inter ili la hamburga ĉefurbestro Ole von Beust
La **german-usona Steuben-parado** – angle *German-American Steuben Parade* - estas tradicia, ĉiujara parado okazanta ĉiun trian sabaton de septembro sur la Kvina Avenuo en Novjorko. La parado estas unu el la plej grandaj eventoj de la festa kalendaro de germandevenaj usonanoj. Ĝi estis kreita en 1957 de germandevenaj ŝtatanoj volantaj vivteni la tradiciojn de sia origina hejmlando respektive tiujn de siaj gepatroj kaj geavoj.

La germandevenaj usonanoj ĝis la nuntempo estas la plej granda grupo de enmigrintoj en Usonon – ili ampleksas pli-malpli 25 procentojn de ĉiuj usonanoj. Nur en Novjorko vivas proksimume duonmiliono da germandevenaj urbanoj.

Historio
--------

La unua Steuben-parado en 1957 okazis en la najbarejo *Ridgewood* en la novjorka urboparto Queens [prononco "Kŭinz"]. Tie siatempe vivis la plej multaj germandevenaj novjorkanoj. Ĉar ĉiujare partoprenis pli kaj pli da homoj, la parado estis translokigita al la Kvina Avenuo en Manhatano, kie ĝi nuntempe vojas de la 64-a ĝis la 68-a strato. La 86-a strato, ekzakte ties najbarejo *Yorkville*, ĝis la 1970-aj jaroj estis la kultura kaj vendeja centro de la germandevenaj novjorkanoj. La 86-a strato mem havis la neoficialan kromnomon „Saŭrkraŭta Bulvardo", laŭ la por germanoj laŭdire tipa manĝaĵo de acida brasiko, kaj estis la loko de multaj germanaj restoracioj, klubejoj, bakejoj kaj buĉejoj.

la parado

Von Steuben kaj la parado
-------------------------

La fondintoj de la parado interkonsentis nomi ĝin laŭ la germana barono Friedrich Wilhelm von Steuben, renoma prusia oficiro, kiu en dua kariero kiel usona generalo novigis la kontinentan armeon de Usono kaj iĝis armea heroo de la Usona Milito de Sendependeco sub ĉefa komando de George Washington.

Tamen substrekindas ke la Steuben-parado neniel estas armea evento, sed pli komparebla al folklora festo. Ĉiujare multaj grupoj el Germanio partoprenas la eventon, muzikaj ensembloj, folkloraj grupoj, karnavalaj organizaĵoj kaj pafistaj kluboj. Post kiam la parado komence dum pluraj jaroj havis fokuson pri la tradicia kulturo de Bavario, ĝi intertempe reprezentas la tradician folkloron de ĉiuj partoj de Germanio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Steuben-parado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala retejo de la parado (angle)
**Steve REICH** [stiv rajŝ] (naskiĝis kiel Stephen Michael Reich la 3-an de oktobro 1936 en Novjorko, Usono) estas usona komponisto. Li estas plej fama por minimumisma muziko. Lia muzika stilo estas tre influa.

Frua vivo
---------

Liaj gepatroj eksedziĝis, kaj li kreskis inter Novjorko kaj Kalifornio. Tiu influis lian kanton *Different Trains* (esperante *malsamaj trajnoj*). Lia familio estas juda. Li universitatas en Kalifornio.

Muziko
------

Lia muziko estas plejparte minimumisma. Liaj fruaj kantoj uzis registraĵojn, sed liaj postaj kantoj uzas orkestron. Li foje uzas temojn pri homaj rajtoj, aktualaĵoj, filozofio, historio kaj judismo.

En 1994, Steve Reich publikigis operon nomitan *The Cave* (La groto). La titolo referencas al la Groto de la Patriarkoj. La rakontaro de la opero estas bazita sur la historio de Abraham kaj de lia tuja familio kiel tiu estas rakontita en la variaj religiaj tekstoj, kaj kiel ĝi estas komprenata de unuopaj individuoj el diversaj kulturoj kaj religiaj tradicioj.

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2011-10-15. Alirita 2016-12-27.
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 577357
* GND: 119286769
* LCCN: n81022275
* VIAF: 113910813
* ISNI: 0000 0001 0937 4170
* LIBRIS: 282207
* SUDOC: 027397653
* BNF: 13898896t
* ULAN: 500352228
* MBA: a3031680-c359-458f-a641-70ccbaec6a74
* NLA: 35750745
* NDL: 01068091
* RKD: 320365
* NKC: jn20000604604
* ICCU: RAVV088361
* BNE: XX869619
 |
**Somogyfajsz** [somodjfajs], germane **Füssen** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono **Suda** Transdanubio, en departemento Somogy, en subregiono de Marcali.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 18 km²
* Loĝantaro: 540
* Poŝtkodo: 8708
* Telefonprefikso: 85

Situo
-----

Somogyfajsz situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Marcali troviĝas 19, Lengyeltóti 24, Kaposvár 29 km-ojn.

Historio
--------

El la 9-a jarcento ferofandejo restis. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, biblioteko, kuracejo, policano, poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Reĝo Stefano la 1-a (Hungario) de 1920
* kastelo de Kund de 1872 kun parko kaj kapelo omaĝe al Sankta Vendelo
* fiŝkaptista lago, apude muzeo de ferfandejo de 1996

Ĝemelkomunumo
-------------

* Germanio Schnackenburg, Germanio

Fontoj
------

* hungara Vikipedio
* http/maps.google.com
* w.iranymagyarorszag.hu
* w.nagyvofely.hu
* w.somogyfajsz.hu

* Kategorio Somogyfajsz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Somogyjád** [ŝomodj-jAd] estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Suda** Transdanubio, en departemento Somogy, en subregiono de Kaposvár.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 25 km²
* Loĝantaro: 1640
* Poŝtkodo: 7443
* Telefonprefikso: 82

Situo
-----

Somogyjád situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj laŭ fervojo Fonyód-Kaposvár. La lasta urbo troviĝas 20, Igal 22, Lengyeltóti 25, lago Balatono 30 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio devenis pri la vilaĝo el 1329 laŭ tiama hungara ortografio *"Jaad"*. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kulturdomo, kuracejo, dentokuracejo, apoteko, sporthalo.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika moderna preĝejo omaĝe al Sankta Kruco de 1977
* kalvinana baroka preĝejo de 1803
* sonorilostablo

Ĝemelkomunumoj
--------------

* Aŭstrio Fernitz, Aŭstrio
* Rumanio Parajd, Rumanio

Fontoj
------

* hungara Vikipedio
* http/maps.google.com
* w.iranymagyarorszag.hu
* w.gyaloglo.hu
* w.nagyvofely.hu
* w.somogyjad.hu

* Kategorio Somogyjád en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Granda kaj eta sukurkestoj uzataj de la Brita Ruĝa Kruco
**Sukurkesto** (ekzistas ankaŭ varianto **sukurujo**) estas aro de iloj, kuraciloj kaj protektiloj uzataj por unua helpo.

Aspekto
-------

Memfaritaj sukurkestoj povas aspekti iel ajn (sufiĉas kolekti ilojn kaj kuracilojn kaj meti ilin en ajnan sakon), sed industrie produktitaj por lernejoj, oficejoj, sekurservoj ktp. kaj aĉeteblaj sukurkestoj kutime surhavas krucforman signon por esti pli facile rekoneblaj.

Enhavo
------

Standarda sukurkesto povas interalie enhavi:

* Risortan pinĉilon,
* Sukurkovrilon,
* Injektilon,
* Tondilon,
* Flamigilon,
* Desinfektilon,
* Termometron,
* Poŝlampon,
* Medicinajn gantojn,
* Aspirinon,
* Epinefrinon,
* Paracetamolon,
* Kodeinon, ktp.

Aliaj uzoj
----------

En situacioj de survivo la enhavo de sukurkesto uzeblas ankaŭ por aliaj celoj: alkoholo, kuraciloj baze de petrolo kaj flamigilo - por fari fajron, bandaĝoj - por riparado, ŝmiraĵoj - por funkciigi maŝinojn kaj tiel plu.

Referencoj
----------

1. ↑   Sukurado kaj tujaj flegoj (esperante). Alirita la 3-an de septembro 2013.

* Kategorio Sukurkesto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Jakovlev Jak-3
La **Jakovlev Jak-3** (ruse Як-3) estis nomo de unusideja soveta ĉasaviadilo el la Dua Mondmilito. Ĝi estis tutmetala aviadilo, planita inter 1941-44 kaj ekproduktita serie en 1944. La unua provflugo okazis en 1943. La produktado finiĝis en 1946.

Ĝi aperis fine de 1944 kiel **Jak-3A**, kun motoro VK-107A. Ĝi atingis la rapidon de 720 km/h ĉe 2984 kg-a starta maso.

Oni produktis el tiu 4848 aviojn dum la Dua Mondmilito. Kune kun Lavoĉkin La-7, Jak-3 estis ĉefa ĉasaviadilo de Sovetia aerarmeo inter 1944 kaj 1945.

Teknikaj datenoj
----------------

| Grando | Datenoj |
| --- | --- |
| Konstrujaro | 1943-1946 |
| Enverguro    | 9,20 m |
| Longo    | 8,46 m |
| Alto    | 2,38 m |
| flugila surfaco    | 14,85 m² |
| Malplena maso    | 2.105 kg |
| Starta maso    | 2.660 kg |
| Maksimuma rapido    | grundoproksimo 570 km/h en alto de 4.000 m 651 km/h |
| Altiĝa tempo je alto de 5.000 m     | 4,1 min. |
| Atingopovo    | 710 km |
| Altiĝa pinto    | 11.800 m |
| Armiloj    | unu 20-mm-a MK *ŜVAK* aŭ unu 23-mm-a MK *MP-23VV*, du 12,7-mm-aj MP |
| Motoro    | unu *Klimov-a VK-105PF-Z* |
| Povumo | starta povumo 912 kW |

* Kategorio Jakovlev Jak-3 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉeĥaj nomoj estas forviŝitaj fare de Sudetaj Germanoj post la Nazia okupo de Ĉeĥoslovakio en 1938.
Disvolvigo de la lingva germana areo.
**Germanigo** estas la etendo de la Germanaj lingvo, popolo kaj kulturo aŭ politikoj kiuj enkondukis tiujn ŝanĝojn. Ĝi estis la centra grundo de la Germana konservativa pensaro en la 19a kaj 20a jarcentoj, je periodo kiam konservismo kaj naciismo iris tute kune. En lingvistiko, Germanigo okazas ankaŭ kiam vorto el la Germana lingvo estas adoptata en alia lingvo.

Laŭ la politikoj de ŝtatoj kiaj la Ordeno de germanaj kavaliroj (kiu alvenis el la Sankta Romia Imperio), Aŭstrio, la Germana Imperio, kaj la Nazia Germanio, ne-Germanoj estis ofte nerajtigitaj uzi siajn lingvojn, kaj la ŝtato diskriminaciis iliajn tradiciojn kaj kulturon. Kiam tiuj decidoj ne estis sukcesaj por elradikigi ne-Germanojn, oni uzis kolonojn kaj setlantojn por ŝanĝi la populaci-ekvilibron. Per Germanigo (ekz. en Prusio en la 13a jarcento fare de la Teŭtona Ordeno), venis kristanigo kaj milito - kion faris personoj kiuj parolas la Germanan, kiuj post la konkero tenis la politikan kaj ekonomian povojn - sed Germanigo akiris pli rektan naciisman karakteron iom poste. Dum la Nazia epoko, Germanigo turniĝis en politiko de etna purigo kaj poste en genocido de kelkaj (aŭ ĉiaj) ne-Germanaj etnaj grupoj.

Citaĵo
------

*"Nia celo ne estos germanigi Orienton en malnova senco de la vorto, tio signifas instrui tiean loĝantaron la germanan lingvon kaj la germanajn leĝojn. Ni devas zorgi, por ke en Oriento vivu sole homoj de germana sango."* Adolf Hitler, Mein Kampf

Interesaĵoj
-----------

* 1.11.1940: En Ĝenerala Gubernio ekzistis 195 germanaj bazlernejoj kun 11 002 lernantoj kaj 324 instruistoj, kaj 6 mezlernejoj
* 13.11.1941: Germanoj ekplanis germanigi en Provinco Vartlando maksimume 100 mil polojn dum 10 jaroj
* 12.10.1943: Heinrich Himmler parolante pri germanigo de polaj infanoj diris ke la germana devo estas "eĉ rabo aŭ ŝtelo de ili"

Vidu ankaŭ
----------

* Germana naciismo, Germana orienta koloniigado, Nordaj Krucmilitoj, Polabiaj Slavoj, Germanaj baltoj, Kontraŭslavismo, Kontraŭpolismo,
* Kultura imperiismo, Transkulturigo, Kultura asimilado, Kulturbatalo, Tutgermanismo
* Angligo, Francigo, Latinigo, Slavigo, Hungarigo, Rusigo, Arabigo

Notoj
-----

* Germanigo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

1. ↑  Malpermeso de la Franca lingvo estis akompanata de monpunoj aŭ prizono, kaj la detruo de ajna montro de Francio post la okupo de Alzaco: Mireille Biret, *Germanisation et nazification*, 1a de oktobro 2010  Arkivigite je 2017-02-02 per la retarkivo Wayback Machine Alirita la 7an de Majo 2018.
Panoramo de Somoskőújfalu
**Somoskőújfalu** estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Nógrád, en subregiono de Salgótarján.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 10  km²
* Loĝantaro: 2290
* Poŝtkodo: 3121
* Telefonprefikso: 32

Situo
-----

Somoskőújfalu situas sur malebenaĵo, laŭ la slovaka landlimo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Hatvan-Fiľakovo. Salgótarján troviĝas apude, Szécsény kaj Pásztó po 26 km.

Historio
--------

La unua mencio pri la setlejo devenis el 1455 en formo *"Ujfalu"* (=nova vilaĝo) apud fortikaĵo de Somoskő. En la16-a jarcento la komunumo apartenis al la Osmana Imperio kaj restis plu loĝata. En 1833 incendio okazis. Post Traktato de Trianon Somoskőújfalu trovis sin apud la nova landlimo en Ĉeĥoslovakio, sed en 1924 la vilaĝo redoniĝis al Hungario. Ekde tiam Somoskőújfalu iĝis limpasejo voje kaj fervoje. Inter 1977-2006 la vilaĝo estis nur ekstera parto de Salgótarján. Ekde 2008 ankaŭ Slovakio apartenas al interna zono de Schengen, sekve la limo estas trairebla principe senkontrole.

Vidindaĵoj
----------

* katolika preĝejo el la 18-a jarcento, en 1898 renovigita

Famuloj
-------

* en Somoskőújfalu naskiĝis pentristo Péter Földi

* Kategorio Somoskőújfalu en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Isodoma kaj pseŭdo-isodoma teknikoj (latinlingvaj nomoj).
En arkitekturo **Isodomo** (de la greka ισόδομος formita de ισός "sama" kaj δομος "konstruaĵo"), estas regula aŭ ortangula sistemo kaj tipo de kongruigo de murpecoj en kiu la ŝtonoj aŭ brikoj estas samaltaj kaj samlongaj. Tiele la muro akiras formon tute regula.

Temas pri antikva konstrutekniko, de greka deveno aŭ plej verŝajne eĉ antaŭa, tre uzita en la monumenta klasika arkitekturo.

Kiam la longo aŭ alto de la pecolinioj ne estas homogena, aŭ ne estas ligita per simpla aritmetika rilato, oni diras ke temas pri pseŭdo-isodomo.

Laŭ Francisko Azorín **Isodomo** estas *Plej regula pecordigo de blokoŝtona muro: paralelepipedaj egaldimensiaj blokoj laŭ tavoloj egaldikaj.* Li indikas etimologion el greka *isodomon* kaj de tie la latina *isodomun* [tiel, ĉu isodomum?].

Notoj
-----

1. ↑  Povus esti ankaŭ izodomo, kiel aliaj grekdevenaj derivaĵoj kun prefiksa komenco izo-. Vidu artikolon izometrio.
2. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 94.
3. ↑  Azorín, samloke.

Bibliografio
------------

* René Ginouvès kaj Roland Martin, *Dictionnaire méthodique de l’architecture grecque et romaine*, vol. I : Matériaux, techniques de construction, techniques et formes du décor, Collection de l’École française de Rome 84, EFR - EFA, 1985, ISBN 02235099, p. 99.
**Hjalmar SCHACHT**, plennome **Horace Greely Hjalmar Schacht** (n. 22-an de januaro 1877 en Tingleff (dane: Tinglev) en Norda Ŝlesvigo, tiam germana, de 1920 dana teritorio, - m. 4-an de junio 1970, Munkeno) estis germana bankisto kaj financa fakspertulo, kiu internacie famiĝis pro la brido de la danĝera inflacio dum la Vajmara Respubliko (1922-23). Li estis ankaŭ ekonomia ministro de la nazia registaro inter 1934 kaj 1937.

Kariero
-------

Oni nomumis lin en 1908 vicdirektoro de Dresdner Bank. Dum la unua mondmilito, li laboris kiel ekonomia konsilisto de brusela okupa administracio (1914-15), en 1916 li iĝis prezidanto de la Germana Nacia Banko, poste tiu de la unuigitaj Darmstadt-a kaj Nacia Banko. Li ellaboris en 1923 – kiel specifa komisiito de la financa ministerio - striktan programon por bridi la galopantan inflacion. En decembro de 1923, li iĝis prezidanto de Reichsbank, gvidanta financa instituto de Germanio. Li estis poste gvidanto de la germana delegacio en Parizo (1929), kie oni pritraktis novan planon pri reparaciaj pagoj de Germanio, sed li ne akceptis la rezulton de la konferencio, la Young-planon.

Li demisiis en 1930 kaj elkonstruis bonajn rilatojn al la dekstraj partioj, tiel post enpotenciĝo de Hitler (januaro 1933) oni nomumis lin denove prezidanto de Reichsbank kaj tiun pozicion li havis ankaŭ tiam, kiam li laboris kiel ekonomia ministro (1934-37).

Kiel ministro, li respondecis pri programoj kontraŭ la senlaboreco kaj por la rearmigado. Ĉar li havis kompetentajn, potencajn konfliktojn kun Hermann Göring (kiu iĝis ĉefa direktisto de la germana ekonomio en 1936), li demisiis. Li kontraŭis la rearmigadajn elspezojn de Hitler, pro tio oni forigis lin en 1939 eĉ de Reichsbank. Oni enprizonigis lin post la sensukcesa atenco kontraŭ Hitler (20-an de junio 1944), poste li militkaptitiĝis fare de la aliancanoj. Post la dua mondmilito, oni starigis lin antaŭ la Internacian Militaran Juĝistaron, sed oni ne kondamnis lin. Li fondis poste propran bankon en Düsseldorf kaj iĝis financa konsilisto de multaj landoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Nurenberga proceso

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rNazioj akuzitaj en la Nurenberga proceso |
| --- |
| Mortpuno | Martin Bormann • Hermann Göring • Joachim von Ribbentrop • Wilhelm Keitel • Ernst Kaltenbrunner • Alfred Rosenberg • Hans Frank • Julius Streicher • Fritz Sauckel • Alfred Jodl • Wilhelm Frick • Arthur Seyß-Inquart |
| Ĝismorta puno | Rudolf Hess • Walter Funk • Erich Raeder |
| 20 jaroj | Baldur von Schirach • Albert Speer |
| 15 jaroj | Konstantin von Neurath |
| 10 jaroj | Karl Dönitz |
| Liberigitoj | Hjalmar Schacht • Hans Fritzsche • Franz von Papen |

 |

* Kategorio Hjalmar Schacht en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 125139
* GND: 118606026
* LCCN: n79096979
* VIAF: 20473220
* ISNI: 0000 0001 0877 3890
* SUDOC: 052496899
* BNF: 135585463
* NLA: 35478530
* NDL: 00455434
* BIBSYS: 90088928
* NKC: xx0011536
 |
Japanino
La **japanoj** (japane 日本人, nihonĝin) estas popolo de izolita lingvofamilio, ĉefloĝantoj de Japanio (123,6 milionoj). Japanoj loĝas ankaŭ en Usono (Kalifornio, Havaja insularo, Gvamo), Kanado, Brazilo, Palaŭo kaj Peruo. Entute estas ĉirkaŭ 125,6 milionoj da japanoj (1992).

* **Lingvo:** japana.
* Apartenas al aparta transira rasa grupo.
* **Religio:** precipe ŝintoistoj kaj budhistoj, estas ankaŭ kristanoj kaj adeptoj de sinkretismaj kultoj.

Konserviĝas apartaj etnografiaj grupoj (ekz. loĝantoj de Rjukju-insularo) kun aparta kulturo - vestaĵoj, kutimoj, dialekto. Speciala etnografia fenomeno estas **Eta** aŭ **Burakumin** - posteuloj de popolo de malnoblaj profesioj, kiuj dum feŭda Japanio havis neniajn rajtojn kaj loĝis en apartaj urbetoj (kaj loĝas ĝis hodiaŭ). Ilia nombro estas ĉirkaŭ 2-3 milionoj.

Japanoj formiĝis kiel grupo de triboj dum 1-a jarmilo a.K. migrinte de la Korea duoninsulo al la Japanaj insuloj, kie loĝis Ajnoj kaj aliaj aŭstroneziaj popoloj. Dum la procezo de intermiksiĝo, la lingvo de la nov-venintoj super-regis. En 4 jc p.K. finiĝis kunmiksiĝo de antikvaj japanaj triboj kaj popoloj, kreante la unuan tutjapanan ŝtaton - **la** **Jamato-Regno**. Poste pro la izolita situo, japanoj trairis diferencan de aliaj popoloj de kontinenta Azio vojon de sia evoluo. Nur post la dua mondmilito okazis gravaj ŝanĝoj direkte al alproksimiĝo al moderna kulturo.

La bazo de ilia tradicia ekonomio estas riz-kulturado. Oni kulturas ankaŭ teon, legomojn, citrusojn, kaj diversajn fruktojn, kaj oni praktikas bredadon de silkraŭpoj kaj fiŝkaptadon. Modernaj japanoj laboras precipe en industrio kaj servoj, kaj loĝas en urboj.

Japanoj sin vestas laŭ eŭropa stilo, sed en hejmo aŭ dum ripozo ili portas ankaŭ nacian kostumon - **kimono**. Ili bone konas eŭropan kuirarton, sed multaj preferas la nacian. Nefermentita kuirita rizo estas ĉefa manĝaĵo, kiun oni manĝas per specialaj bastonetoj, nomitaj haŝioj. Spicoj kaj supoj estas tre diferencaj.

Klasika poezio, pentroarto, arkitekturo de dekoraj ĝardenoj, aranĝado de floroj - **ikebana**, diversaj specoj de teatro - opero **noo**, pupteatro **bunraku**, kortega teatro **bugaku**, templa teatro - **dengaku** kaj **kagura**, k.a. - ĉi tiu diverseco de kulturaj tradicioj prezentas originan parton de moderna kultura vivo de japanoj.

* Kategorio Japanoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Japanoj en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
* Japanoj en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.