recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Alariko** estis ankaŭ pseŭdonimo de **Amador Diaz**, iama prezidanto de EAB.*

**Alariko la 1-a** (naskita ĉirkaŭ 370, mortinta en 412) kaptis Romon en la jaro 410. Li estis reĝo de la visigotoj, la okcidentaj gotoj.

Li servis kiel soldatestro de ne-romianaj romiaj soldatoj sub imperiestro Teodozo la 1-a. Post ties morto en 395 la trupoj ribelis kaj elektis Alarikon sia estro. Li atakis kaj elrabis partojn de Trakio, Makedonio kaj Grekio.

Alariko, bildo el enciklopedio *Nordisk familjebok* Kiam la romia stratego Flavio Stiliko haltigis sian iradon, li retiriĝis al la nordo de Epiro; post interkonsento kun imperiestro Honorio li ricevis la titolon de duko kaj de guberniestro de okupita Epiro.

En 401 li invadis Italion, sed post malvenkoj ĉe Pollenzo (en 402) kaj Verono (en 403) devis retiriĝi al Ilirio.

Ĉar Stiliko konsciis, ke ne eblas samtempe alfronti la plurajn malamikojn de Okcidenta Romio, li interkonsente kun la imperiestro traktadis kun Alariko kaj ofertis al li la prefektecon de Ilirio (en 407).

Post kiam Stiliko estis akuzita pro perfido kaj kondamnita al morto, Alariko en 408 denove invadis Italion kaj sieĝis Romon (kiu lastfoje estis sieĝata de gaŭloj en la 4-a jarcento a. K.). Li foriris ricevinte riĉan tributon de la senato.

Post rompo de interkonsento kun Honorio Alariko reiris al Latio, okupis Ostion kaj postulis, ke la senato eksigu Honorion kaj proklamu Priskon, la urbestron, nova imperiestro. La romia senato akceptis, kaj Prisko nomumis Alarikon ĉefgeneralo (*magister militum*).

Intertraktado kun Honorio ne fruktis, kaj la 24-an de aŭgusto 410 Alariko senpacienciĝis kaj elrabis Romon. Li detronigis sian marionetulon Prisko kaj malliberigis la fratinon de Honorio, Galla Placidia.

Kun riĉa rabaĵo Alariko foriris el Romo suden, intencante invadi Afrikon. Alveninte en Kalabrio li tamen subite malsaniĝis kaj mortis. Li estis entombigita kun siaj trezoroj en la fluejo de rivero Busento, proksime al urbo Cosenza.

Por konstrui la tombon necesis, ke sklavoj dumtempe ŝanĝu la fluon de la rivero. Tiujn sklavojn oni poste mortigis por certigi la sekretecon de la tombo. La aŭtentikeco de tiu entombigo estas duba.

Posteulo de Alariko estis lia parenco Ataulfo.

| Antaŭe: | Reĝo de visigotoj | Poste: |
| --- | --- | --- |
| Atanariko | 395 – 410 | Ataulfo |

Literaturo
----------

* Edward Gibbon, *Historio de la Malkresko kaj Falo de la Romia Imperio*, Ĉapitroj 37-38.

Galerio
-------

* Alariko sur pentraĵo de Ludwig Thiersch (1825-1909)Alariko sur pentraĵo de Ludwig Thiersch (1825-1909)
* Entombigo de Alariko en rivero Busento; litografio el 1895Entombigo de Alariko en rivero Busento; litografio el 1895
* Konkero de Romo, franca miniaturo el la 15-a jarcentoKonkero de Romo, franca miniaturo el la 15-a jarcento

* Kategorio Alariko la 1-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 48729
* GND: 119403676
* LCCN: n92059169
* VIAF: 1412150869794322190002, 747154380900430290095, 309816479 105142321, 1412150869794322190002, 747154380900430290095, 309816479
* ISNI: 0000 0001 2146 2974
* SUDOC: 085557943
* BNF: 145189664
* ULAN: 500355391
* BNE: XX1521190
 |
**Ervin Ember,** laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Ember Ervin** estis hungara oficisto, poeto. Lia origina familia nomo estis *Endersz* aŭ *Enders* ĝis 1902.

Ervin Ember naskiĝis la  25-an de februaro 1902(nun 1902-02-25) en Dobsina (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Dobšiná en Slovakio), li mortis la 11-an de julio 1974 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ervin Ember dum la Hungara Sovetrespubliko havis postenon en la junulara sindikato, tial poste li ne rajtis lerni en ŝtataj gimnazioj. Li maturiĝis private, poste li vivis en Vieno. En 1921 li hejmenvenis kaj sia naskiĝurbo kaj li akiris ŝtatadministran diplomon en Sendependa Ekonomika Fakultato. Ekde 1925 li estis oficisto en juĝejo, poste en aliaj ŝtataj laborejoj. Intertempe li doktoriĝis en 1936. Inter 1950-1967 li havis postenon en la justecministerio, poste li pensiuliĝis.

### Literatura kariero

Li debutis kiel poeto en revuo de Lajos Kassák, poste en aliaj revuoj dum la viena periodo, pli poste en Budapeŝto en Népszava. Li kontaktiĝis ekzemple kun maldekstruloj Attila József, Ödön Palasovszky, Sándor Bortnyik, sed depost 1935 li soleciĝis. Same dum la socialismo li publikigis tre sporade.

Liaj poemlibroj
---------------

* *Tömegek az új vashidakon* (1928)
* *Versek* (1930)

Fontoj
------

* biografio hungare
* datenoj hungare legebla en la 298-a paĝo

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 846616
 |


* Portalo pri Biografio
**Gervasio el Tilbury** (latine: *Gervasius Tilberiensis*; naskiĝinta ĉ. 1150 en Essex, mortinta ĉ. en 1235 en Brunsvigo) estis angla juristo kaj historiografo.

Vivo
----

Gervasio instruis kanonikan juron en Bolonjo antaŭ esti en la servoj de Vilhelmo la 2-a (Sicilio). Poste li iris al Burgonjo kaj nomumitis fare de imperiestro Oto la 4-a marŝalo de la Reĝolando Burgonjo *(Regnum Arelatense)*. Lia vera mortodato malkonatas. 

Li verkis (ne konserviĝintan) anekdotan libron »Liber facetiarum« por Henriko la Juna Reĝo kaj, por distradi la imperiestron Oto, ĉ. en 1212 la verkon »Otia imperialia«, antologion pri diversaj primirindaj aferoj, i.a. historiaj. Ene gravas superrigardo de la imperiestra historio ekde Karlo la Granda. Eldonis ĝin Leibniz ene de la serio »Scriptores Brunsvicenses«, I, 881–1004; II, 751–78.

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 7. Leipzig 1907, p. 668 (tie ĉi interrete)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 709894
* GND: 100942784
* LCCN: n89123130
* VIAF: 88054093 100223235, 88054093
* ISNI: 0000 0003 8691 0031, 0000 0001 1810 245X
* SUDOC: 032327498
* BNF: 12337848g
* NKC: uk2013741933
* ICCU: USMV788570
 |
**Evgen MALANJUK** aŭ **Jevhen** ukraine **Євген Маланюк** (2-a de februaro 1897 – 16-a de februaro 1968) estis ukraina poeto, kulturologo, literaturisto. Naskiĝis en urbeto Arĥanhorod, nun - Ĥersona provinco, Ukrainio. Eklernis en Peterburga politeĥnika instituto, sed post la komenco de la Unua mondmilito transiris al Kijiva militista kolegio.

Partoprenis la militon kien fapisto de rusa cara armeo. Poste, en Novembro de 1917 li revenis al Ukrainio, kie juna rusia oficiro fariĝis batalanto pro la sendependa Ukrainio, estis estro de operativa fako de la Ĝenerala Stabejo. Pro la malvenko de la armeo de Ukraina Popola Respubliko en 1920 li elmigris en Ĉeĥion, kie en Poděbrady diplomiĝis en Ukraina ekonomika akademio. Kiel inĝeniero laboris en Varsovio. En 1949 translokiĝis en Nov-Jorkon, kie laboris en inĝeniera buroo kaj poste mortis en 1968. Entombigita en tombejo de *South Bound Brook* (Nov-Ĵerzejo), kiun usonaj ukrainoj nomas kiel "nia panteono".

En 1922 fondis literaturan revuon "Veselka" (ukr. ĉielarko); en 1925-1972 aperigis pli ol 10 poem-kolektojn en diversaj urboj de Eŭropo (Hamburgo, Parizo, Lvivo, Krakovo, Munkeno), kaj Nord-Ameriko (Nov-Jorko, Filadelfio, Toronto), multajn artikolojn pri arto, literaturo, historio.

* Kategorio Evgen Malanjuk en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 135055
* GND: 119112558
* LCCN: n85384935
* VIAF: 10648451
* ISNI: 0000 0001 1038 1968
* LIBRIS: 73854
* SUDOC: 076756890
* NLA: 35519204
* NKC: js20020812075
 |
**Gusztáv LAUKA** [gustAv], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lauka Gusztáv** estis hungara verkisto, poeto, fondinta membro de Societo Petőfi.

Gusztáv Lauka
Gusztáv Lauka naskiĝis la 20-an de julio 1818 en Vitka, kiu nun estas parto de Vásárosnamény. Li mortis la 23-an de aŭgusto 1902 en hungara urbo Nagybecskerek (nuntempa Zrenjanin en Serbio).

Biografio
---------

Gusztáv Lauka frekventis universitatojn en Pest (urbo) kaj Máramarossziget. Li komencis sian ĵurnalistan karieron en 1838 en urbo Pest, sed pro la granda inundo li rifuĝis al lia patro al Erdőd, kie li ekhavis postenon. Post 2 jaroj li revenis al Pest, kie li aliĝis al redakta ŝtabo. En la sekva jaro li trovis laboron en Hungara Scienca Akademio. en 1847 li partoprenis en laboro de la parlamento en la tiama hungara ĉefurbo Pozsony. Post la revolucio en 1848 li laboris en la nova sendependa kabineto. Post fiasko de la liberecbaralo li kaŝis sin, sed en 1851 li edziĝis. Baldaŭe li havis postenojn diversloke. En 1879 li ricevis premion.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Versek* (Poemoj) 1846
* *A régi jó világ* (La malnova bona mondo) 1863 - noveloj
* *Költemények* (Poemoj) 1864
* *Újabb novellák* (Pli novaj noveloj) 1874

Fontoj
------

* Hungarlingva Vikipedio
* biografio hungare[*rompita ligilo*]

* Kategorio Gusztáv Lauka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 423238
* GND: 1018927735
* VIAF: 121396803
* ISNI: 0000 0000 7943 1639
 |
**Ghislaine DUPONT** [ʒislɛn dypõ] (naskiĝis la  13-an de januaro 1956(nun 1956-01-13), mortis la 2-an de novembro 2013) estis franca ĵurnalistino specialistiĝinta pri afrikaj aferoj.

Kariero
-------

Ŝi vivis kelkajn jarojn en Afriko dum infanaĝo. Post universitato, ŝi enskribiĝis en "École supérieure de journalisme de Paris" (Supera lernejo de ĵurnalismo de Parizo). Ŝi komencis sian karieron verkante en *Ouest-France* kaj *Témoignage Chrétien*. Ŝi laboris poste por liberaj radio-stacioj, inkluzive de "Gilda La Radiopolitaine" en Parizo. Ŝi aliĝis al "Radio France" (Belfort) poste unuafoje al Radio Francio Internacia en 1986, antaŭ ol iri al Maroko en Tanĝero por privata "Radio Méditerranée Internationale". Post sia fina reveno al RFI en 1990, Ghislaine Dupont laboris nur pri afrikaj aferoj: ĉe UNITA en Angolo, en Sieraleono en la teritorioj tenataj de "Revolutionary United Front" (RUF), Ĝibutio, Etiopia-Eritrea konflikto, Ruando, Sudano, Alĝerio kaj Ebur-Bordo, kie ŝi rivelis la ekziston de amastomboj en Abiĝano.

De 1997 ĝis 2007, ŝi dediĉis sin al Demokratia Respubliko Kongo (DRK). En 2002, ŝi estis implikita en la kreado de "Radio Okapi" en DRK. *"The Frequency of Peace"* estis kreita je la iniciato de la svisa "Hirondelle Foundation", NRO aktiva en subtenado al amasmedioj en krizaj situacioj, kun la helpo de MONUSCO (Misio de Organizaĵo de Unuiĝintaj Nacioj en DRK). Ŝi trejnis junajn ĵurnalistojn kaj "Radio Okapi" estas nun en la avangardo de novaĵ-medioj de la lando.

En 2006, ŝi estis elpelita fare de Kinŝasa registaro de Kabila inter la unua kaj dua raŭndoj de la prezidenta elekto.

Ghislaine Dupont estis konata kiel unuaklasa enketisto, havante redaktajn rigoron kaj lertecon kaj tre bonan politikan analizon. En julio 2013 ŝi fariĝis redakta konsilanto en RFI.

Morto
-----

Ghislaine Dupont estis mortigita la 2-an de novembro 2013, ne malproksime de Kidal en nordorienta Malio post kiam ŝi estis forkaptita de neidentigitaj atakantoj. Ŝi estis kun teĥnikisto Claude Verlon, kiu estis mortigita kun ŝi.

Referencoj
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Afriko |

1. ↑  france Radio Okapi rend hommage à Ghislaine Dupont
2. ↑  angle Two French Journalists Are Kidnapped and Killed by Gunmen in Mali
3. ↑  france Ghislaine Dupont, une journaliste chevronnée passionnée de l’Afrique

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 457945
 |
**ARANKA György**, zágoni, estis hungara verkisto, sciencorganizanto naskita en Szék la 15-an de septembro 1737 kaj mortinta en Marosvásárhely la 11-an de marto 1817. Lia patro estis la samnoma György Aranka (episkopo).

Biografio
---------

György Aranka pristudis filozofion kaj juron en Sibio. Li fondis en 1790 la societon Erdélyi Magyar Nyelvmívelő és Kéziratkiadó Társaság (Transilvanuja Hungara Lingvokultivanta kaj Manuskripteldona Societo) en Koloĵvaro 1791-1806) kaj li estis ties sekretario. Lia riĉa biblioteko alvenis al Erdélyi Múzeum. Laŭ  li apartenis al framasonoj.

Ĉefaj verkoj
------------

* A. Gy. apró munkái (Marosvásárhely, 1805);
* Elmejátékai (Nagyvárad, 1806).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio György Aranka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 223496
* GND: 119318008
* LCCN: n78099259
* VIAF: 54955312
* ISNI: 0000 0000 8384 0603
* BNF: 169014377
* BIBSYS: 5029503
 |
Pentraĵo de Ezopo, fare de Diego Velázquez
**Ezopo** (greke *Αἴσωπος*, latine *Aesopus*) estis antikva greka poeto, kiu verkis fablojn kaj parabolojn, la plej famajn de la kultura tradicio de Eŭropo. Kálmán Kalocsay brile redonis multajn en sia *Ezopa saĝo*. Lia plej konata verko kutime nomiĝas Fabloj de Ezopo.

Ezopo vivis ĉirkaŭ -600. Eble tamen nur temas pri fikcia nomo al kiu oni atribuis verkojn de diversaj nekonataj aŭtoroj.

Li praktikis arton ŝatatan en la antikva mondo: vesti praktikajn instruojn de la vivosaĝo en alegoriajn rakontojn (fablojn, parabolojn).

Laŭdire Ezopo estis blinda kaj devenis el Nubio (li do estis nigrulo), poste el Frigio, kie li sklavoservis sub diversaj mastroj ĝis la samosano Iadmono liberigis lin. Finfine -tiel rakontas la legendo- li venis al la korto de reĝo Krezo. Ties fidon Ezopo gajnis tiom, ke li estis sendita al pluraj ambasadaj misioj. Dum unu el tiuj vojaĝo Ezopon murdis la pastroj de Delfo pro blasfemo kontraŭ dioj.

La raportoj pri liaj malbeleco kaj harlekeneska spritumado verŝajne estis inventitaj poste. Lia nomo fariĝis ĝenronomo por ĉia fabloverkado.

Fabloj
------

La Fabloj de Ezopo konserviĝis dum longa tempo nur en proza formo per buŝa pludonado de la popolo. Kolektadon de la ezopaj fabloj laŭdire ununafoje entreprenis Demetrios Falereo (Phalereus) ĉirkaŭ -300.

La diversaj kolektoj de ezopaj fabloj, kiuj konserviĝis ĝis nia tempo, estas parte malfruaj prozaj transformoj de prilaboraĵoj de Babrioso en korusaj jamboj, parte produktitaj en retorikaj lernejoj en plej diversaj tempoj kaj kvalitoj.

Sian provon reverki la fablojn en poezia formo esperantlingve Kalocsay prologis tiel:

> 
> Ezopo! Ĉu li estis aŭ ne estis?   
> 
> Oni rakontas ... oni ... svaga oni ...   
> 
> Li, tamen, eĉ se li ne vivis, vivas.   
> 
> Se Hellas lin ne naskis, ĝi lin kreis.
> 
> 
> 

(eltirita el la poemo Ezopo el *Ezopa Saĝo*)

Bildaro
-------

* Kovrilpaĝo de 50 Fabloj de Ezopo, tradukis Nakagaiko K. eldonis Japana Esperanta Librokooperativo, 1954Kovrilpaĝo de *50 Fabloj de Ezopo*, tradukis Nakagaiko K. eldonis Japana Esperanta Librokooperativo, 1954
* Kovrilpaĝo de 50 Fabloj de Ezopo, tradukis Nakagaiko K. eldonis Japana Esperanta Librokooperativo, sen eldonjaroKovrilpaĝo de *50 Fabloj de Ezopo*, tradukis Nakagaiko K. eldonis Japana Esperanta Librokooperativo, sen eldonjaro

Vidu ankaŭ
----------

* Fabloj de Ezopo
* 12608 Ezopo

* Kategorio Ezopo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Ezopo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
* Ezopo en Vikifontaro (Universala biblioteko)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 21921
* GND: 118647180
* LCCN: n/81/66350
* VIAF: 100165505
* ISNI: 0000 0001 2031 7310
* LIBRIS: 174765
* SUDOC: 027205444
* BNF: 11929800n
* ULAN: 500094170
* MBA: eef1afd8-27ef-44b8-b3eb-6b2f7a2c33e6
* NLA: 35141121
* NDL: 00431035
* BIBSYS: 90187605
* NKC: jn19981001006
* ICCU: CFIV065075
* BNE: XX1005819
* Toolserver: viaf/100165505
 |
**Félix GRANDE Lara** (Mérida, Provinco Badajoz, 4a de februaro 1937-Madrido, 30a de januaro 2014) estis hispana poeto, flamenkologo kaj kritikisto kadre de la nomita Generacio del 50.

Li estis gitaristo de flamenko, sed li decidis ŝanĝi al la literaturo, kvankam en lia verkaro estas forta rilato al la muziko.

En 1961 li eklaboris kiel redaktoro en la literatura gazeto "Cuadernos Hispanoamericanos", kaj poste li estos direktoro (1983-1996). Li direktoris ankaŭ la priartan revuon "Galería" (1989) kaj la kolekton *El Puente Literario* de la eldonejo Edhasa (1969-1971).

Li ekiris al la literatura kariero per poezio kaj atingis sian unuan gravan premion en 1963, nome la Premio Adonais, pro *Las piedras*, nome libro eksiztadisma pri la temo de la soleco. Du jarojn poste, en 1965, li ricevis sian unuan premion de rakontado, nome la Premio Eugenio d'Ors pro sia novelo *Las calles*.

Li ricevis la Nacian Premion de Poezio en 1978 pro *Las rubáiyatas de Horacio Martín*, en kiu li sekvas la tradicion de la "heteronimoj", el Abel Martín de Antonio Machado kaj el Ricardo Reis horaciema de Fernando Pessoa.

Kiel rakontisto, menciindas liaj verkoj *Por ejemplo, doscientos* (1968), *Parábolas* (1975), *Lugar siniestro este mundo, caballeros* (1980), *Fábula* (1991), *Decepción* (1994), *El marido de Alicia* (1995), *Sobre el amor y la separación* (1996) kaj *La balada del abuelo palancas* (2003).

Notoj
-----

1. ↑  «Fallece el poeta Félix Grande». ABC. 30a de januaro 2014. Konsultita la 18an de novembro 2019.
2. ↑   Félix Grande, revuo Poesía en el Campus, Nº43, marto 1999; Konsultita la 18an de novembro 2019.
3. ↑  Félix Grande, Biografías y Vidas; Konsultita la 18an de novembro 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 669775
* GND: 119265680
* LCCN: n79120774
* VIAF: 113099570
* ISNI: 0000 0001 0936 9638
* SUDOC: 027978729
* BNF: 11990648c
* MBA: fa6560a4-9c30-4984-871e-916b41f257b4
* NLA: 35139665
* BIBSYS: 13057619
* NKC: jo2012711844
* BNE: XX910345
 |
**Émile Albert Kayenberg**, artista pseŭdonomo **Albert Giraud** (23-a de junio 1860 en Loveno – 26-a de decembro 1929 en Schaerbeek) estis belga poeto.

Deveninte el familio de komercantoj, li studis en la Fakultato de filozofio kaj literaturo de la Katolika Universitato de Loveno, poste en la Universitato de Bruselo. Pro financaj problemoj de sia familio li devis rezigni pri siaj studoj kaj eklaboris kiel ĵurnalisto, poste kiel bibliotekisto.

Ekde 1881 Giraud skribas kritikojn por la literatura kaj arta revuo *La Jeune Belgique* (Juna Belgio). Ekde 1883 li publikas siajn proprajn verkojn. De 1920 ĝis sia morto en 1929 li estas membro de la Reĝa Akademio de lingvo kaj literaturo francaj.

Plej konata verko lia estas *Pierrot Lunaire*, publikigita en 1884. Ĝi estas kolekto de 50 poemoj en la tradicioj de superrealismo kaj simbolismo kaj iĝis fama pro tio ke Arnold Schoenberg uzis 21 el la de Otto Erich Hartleben germanlingve tradukitaj poemoj en sia en 1912 publikigita verko Pierrot Lunaire, revolucia pro ĝia "atonala" muzika lingvo kaj ĝia uzado de la solista voĉo inter parolo kaj kanto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Albert Giraud en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* La Reĝa Akademio de lingvo kaj literaturo francaj Arkivigite je 2006-05-23 per la retarkivo Wayback Machine
* Verkoj de Albert Giraud (franclingve, kun anglalingva traduko): Dernieres Fetes, Pierrot Lunaire


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 122407
* GND: 118717650
* LCCN: n85006826
* VIAF: 56772661
* ISNI: 0000 0001 0904 4673
* SUDOC: 084270993
* BNF: 13542146b
* MBA: 2c8ef68a-87d4-4d05-820f-e034c180949e
* NLA: 35806188
* NKC: xx0172172
* BNE: XX5260088
 |
**Decebalo** (latine *Decebalus*, rumane *Decebal*; regis 87-106) estis reĝo de dakiaj triboj.

Vivo
----

Post la morto de la granda reĝo Berebisto, Dakio dividiĝis en kvar aŭ kvin malgrandajn ŝtatojn. Ĉi tiu situacio daŭris ĝis **Diurpanneo** direktis la konsolidiĝon de la kerno de Dakio ĉirkaŭ Sarmizegetusa, en la aktuala distrikto Hunedoara. Li reorganizis la armeon dakian en la jaro 85, kiam la dakoj komencis ataki la forte fortikigitan roman provincon de Moesia, situantan sude de Danubo en teritorioj kiuj nuntempe estas proksimume norde de Bulgario kaj nordoriento de Serbio.

En 87 Domiciano decidis sendi sian prefekton kaj estron de la Pretora gvardio, nome Cornelius Fuscus por puni kaj konkeri la dakojn kun kvin aŭ kvar legioj (inter ĉi tiuj la *Legio 5a Alaudae*), kiuj suferis embuskojn kaj estis venkitaj en Tapae (proksime de la aktuala Bucova). En la batalo pereis Fuscus mem. Estis post ĉi tiu venko kiam Diurpanneus (kiel ĝis tiam lin nomis la romianoj) ŝanĝis sian nomon al *Decebal* kies signifo estus: "Forta kiel dek (viroj)".

En 88 Tettius Iulianus sendis alian roman armeon, kiu estis denove venkita en la zono de Tapae; preskaŭ samtempe la ĝermanoj ribelis ĉe la limo de *Renvs* (Rejno) kaj por bremsi ilin la Romia Imperio devis elvojigi fortojn de Moesia, fortojn kiuj estis ĝis tiu momento komisiitaj subpremi la dakojn. Antaŭ tia cirkonstancaro la romianoj vidiĝis pelitaj aĉeti la pacon al la dakoj per la pago de gravaj monkvantoj en formo de impostoj. La romianoj devis eĉ sendi inĝenierojn kaj arkitektojn por plibeligi kaj fortikigi la ĉefurbon dakian en Sarmizegetusa (traktato de la jaro 89). La humiliga situacio por la romianoj daŭris ĝis la hispana Trajano aliris al la titolo de imperiestro en 98; ĉi tiu tuj ordonis serion de tre bone interkonsentitaj militaj kampanjoj kiuj ekspansiigis la Romian Imperion ĝis ĝia maksimuma etendo.

Decebalo estis ĉiukaze venkita en 101 kaj kaptita en 106, post kio li sin mortigis.

* Kategorio Decebalo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 326427
* GND: 118679090
* LCCN: n81120148
* VIAF: 161159474046727660464, 622159234083903370573 353149196485874791661, 161159474046727660464, 622159234083903370573
* ISNI: 0000 0004 4887 6052
* SUDOC: 113805675
* BIBSYS: 90621638
 |
Fausto Bertinotti
**Fausto BERTINOTTI** estas itala politikisto, kiu estis la prezidanto de la Partito della Rifondazione Comunista (Partio de la Komunisma Refundiĝo) ĝis la jaro 2006, kiam li fariĝis la prezidanto de la itala parlamento.

Bertinotti naskiĝis en Milano la 22-an de marto 1940, kaj lia patro estis fervoisto. Kiel junulo li enskribiĝis en la Socialisma Partio kaj en la komunisma sindikato CGIL. En 1972 lia faksio de la Socialisma Partio aldoniĝis al la Itala Komunisma Partio. En 1985 li eniris la Nacia estraro de la CGIL. En 1991, kiam la Komunisma Partio ŝanĝis ĝia nomo al "Demokrata Partio de la Maldekstro (PDS)" kaj forlasis la komunisman ideologion, Bertinotti kontraŭis la movon. En 1993 li forlasis la partio kaj eniris Rifondazione Comunista, pli maldekstra partio kiu restis fidela al komunismo. En 1994 li fariĝis la nacia estro de la partio, kaj en tiu rolo li fariĝis konata politikisto. En 1996 lia partio estis parto de la maldekstra koalicio, gvidata de la PDS, kiu gajnis la elektojn. Tamen en 1998 Bertinotti decidas forlasi la registaron por protesti kontraŭ ĝia tro dekstra politiko. Parto de lia partio kontraŭis la movon kaj kreis nova partio, nomata la "Partio de la Italaj Komunistoj". En 2005, Rifondazione Comunista denove partoprenis en la elektojn kiel parto de pli granda maldekstra koalicio kiu gajnis. Bertinotti fariĝis la prezidanto de la parlamento, forlasante la prezidanteco de la komunisma partio.

* Kategorio Fausto Bertinotti en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 222942
* GND: 119321866
* LCCN: n95005536
* VIAF: 54288561
* ISNI: 0000 0001 2280 1368
* SUDOC: 035409053
* BNF: 131787211 131876640, 131787211
* ICCU: CFIV036694
 |
**Johann Christian Ferdinand HÖFER** (naskiĝinta la 21-an de aprilo 1811 en Döschnitz, mortinta la 4-an de majo 1878 en Brunoy) estis germana-franca verkisto, kuracisto kaj pedagogo.

Vivo
----

Höfer estis la filo de Johann Nicolaus Höfer, komizo de oleaĵoj kaj de Susanne Margarethe Oberländer, filino de forĝisto. Post finitaj gimnaziaj studoj kaj vojaĝoj tra Germanujo, Nederlando, Belgio kaj Norda Francio, li aliĝis voluntule en Marseille en 1830 al kampanjo kontraŭturka por okupadi Peloponeson; li ĉiam revis pri iumaniera atingo de la Proksima Oriento. La celo veni ĝis Konstantinoplo tamen ne realiĝis. Do en 1831 li iĝis instruisto en Meza Franclando por la lingvoj helena, germana, angla kaj itala. Ekde 1834 li loĝis en la franca ĉefurbo.

Laŭ komisio de la kulturfilozofo Victor Cousin li faris diversajn tradukojn (ekz. de aĵoj de Aristotelo, Diodoro Sicila, Abelardo, Immanuel Kant, Alexander von Humboldt, Jöns Jacob Berzelius) kaj eĉ fariĝis ties sekretario. Post rompiĝo deĵorkontrakta ĉe Cousin li laboris kiel ĵurnalisto kaj tradukisto antaŭ ekstudo de fiziko, ĥemio kaj medicino. Sekve li deĵoris kuraciste en Parizo. Por la franca registaro li plurfoje estis en Germanujo por studi la tiean publikan medicinan sistemon kaj raporti prie. En 1851 li transprenis la ĉefredaktadon por la enciklopedio biografia »Nouvelle Biographie générale« (1851–66, 46 vol.), por kiu li mem kontribuis ne malmulton. Krome li ĉiam strebis disponigi la artikolojn kiel eble plej klare kaj kompakte.

Krome li publikigis »Histoire de la chimie« (1842–43, 2 vol.; dua eldono en 1869; kun tradukoj en multajn lingvojn); »Dictionnaire de chimie et de physique« (1846, tria eldono 1857); »Dictionnaire de médecine pratique« (1847); »Dictionnaire de botanique« (1850); »La Chaldée, Afrique australe etc.« (1848); »L'homme devant ses œuvres« (sub la pseŭdonimo *Jean l'Hermite*, 1872, kvazaŭ la krono de liaj sciencaj laboroj) kaj historion de astronomio, botaniko kaj zoologio (1873).

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 9. Leipzig 1907, p. 416 (ĉi tie interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ferdinand Höfer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Vikifontaro
* Hammer, Karl, "Höfer, Ferdinand", ĉe: Neue Deutsche Biographie 9 (1972), p. 310 interreta versio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 714422
* GND: 116924268
* LCCN: n86804206
* VIAF: 88992923
* ISNI: 0000 0001 0923 0150
* SUDOC: 034716319
* BNF: 12544153z
* NLA: 35908926
* BIBSYS: 98070120
* ICCU: IEIV038346
* BNE: XX1311517
 |
**Giovanni Meli** (Palermo, 1740-1815) estis itala poeto kaj klerulo.

Post studi filozofion kaj medicinon, li laboris kiel kuracisto en Cinisi en la provinco Palermo. En frua aĝo li malkovris la idiliajn poetojn kaj poezion en sia denaska sicilia lingvo, kiun li uzis poste en lia literatura verkado. Li publikigis sian unuan libron, *La Bucolica*, inter 1766 kaj 1772, inspirita de la *Arcadia* de Jacopo Sannazaro. La verko estis skribita dum li estis ankoraŭ kuracisto en Cinisi.

Li revenis al Palermo iom poste, jam konata kiel poeto kaj sciencisto. Li dediĉis la ceteron de sia vivo al kolektado de verkoj pri sicilia poezio, sed ĉefe, por skribi kaj publikigi sian propran laboron. Lia *Poesi siciliani* en kvin volumoj estis publikigita en 1787 kaj eldono en ses volumoj en 1814.

Krom idiliaĵoj, tiuj kolektoj enhavas ekzemplojn de versoj satiraj.

* Kategorio Giovanni Meli en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 636631
* GND: 118783076
* LCCN: n80109690
* VIAF: 808419
* ISNI: 0000 0001 0862 0894
* SUDOC: 030572800
* BNF: 12863435j
* NLA: 35851166
* ICCU: RAVV050492
 |
**Alberto** († 1252) estis germana teologo kaj inter 1234 kaj 1244 romkatolika episkopo de Chiemsee.

Vivo
----

Malkonataj estas kaj la origino kaj la naskiĝjaro de Alberto. Li ja estis kapitulano de la katedralo de Salcburgo kaj de 1219 preposto katedrala. Ĉi-ofice li gajnis por si kaj siaj posteuloj la privilegion porti pontifikajn insignojn.

Post kiam papo Gregorio la 9-a sendis Rüdiger von Bergheim al Passau la ĉefepiskopo de Salcburgo, Eberhard von Regensberg, nomumis Alberton ties posteulo. Verŝajne pro ke Alberto estis imperiestro-favoranto dum la kvereloj inter imperiestro Frederiko la 2-a kaj la papo li devis abdiki. Malgraŭ siaj postaj klopodoj nuligi sian rezignon pri la episkopa trono lia papa moŝto Inocento la 4-a konfirmis en oktobro 1247 la tiaman staton. Sed la fare de la papo nomumitaj administrantoj Albert Suerbeer kaj Heinrich von Bilversheim ne estis akceptitaj fare de la cisalpuloj kaj estiĝis periodo de vaka seĝo. Nur post la morto de Alberto en 1252 la dominikano Henriko fariĝis nova episkopo por Chiemsee. 

Oni entombigis Alberton en la katedralo de Salcburgo apud aliaj anoj de la kapitulo.

Literaturo
----------

* Manfred Heim: "Albert († 1252)". Ĉe: Erwin Gatz (eld.): *Die Bischöfe des Heiligen Römischen Reiches 1198-1448*. Duncker & Humblot, Berlin 2001, ISBN 3-428-10303-3, p. 128.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 840329
* GND: 14073483X
* VIAF: 107729112
 |
**NAGY SZABÓ Ferenc** (nadj sabo:) estis hungara memuaristo, tajlormajstro naskita en Marosvásárhely la 13-an de septembro 1581 kaj mortinta en Marosvásárhely, post 16-a de januaro 1659.

Biografio
---------

Ferenc Nagy Szabó prilernis sian metion en Koloĵvaro. Li partoprenis en luktoj de 1601–1602 en Transilvanujo. En 1611 li estis viclietananto de urba ĉevalistaro. En 1613 li estis akompananto de sia pareco, Tamás Borsos ĉe la turka sultano. Inter 1639 kaj 1642 li estis kortegjuĝisto de Georgo Rákóczi la 1-a en Görgény. Li estis elektita kapitano de Marosvásárhely. Li priskribis la historion de sia naskiĝurbo kaj Transilvanujo inter 1580 kaj 1658 en formo de rememoroj kaj teglibro. (Eldonis Imre Mikó : Erdélyi Történelmi Adatok. I. Kolozsvár, 1855). Lia stilo estas seka, sed kritika, riĉa en anekdotoj. Li estis nepo de Sebestyén Borsos.

Literaturo
----------

* Kelemen Lajos: N. Sz. F. ifjúkora (Kolozsvár, 1906).

Fonto
-----

* Kelemen Lajos: Nagy Szabó Ferenc és a marosvásárhelyi szabó céh (Erdélyi Múzeum, 1901)
* Magyar Életrajzi Lexikon


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 250745
* GND: 11940561X
* LCCN: no96013549
* VIAF: 9435468
* ISNI: 0000 0001 1855 9759
 |
**Giovannino GUARESCHI** (esp.: Joĉjo Gŭareski) (Roccabianca, 1-a de majo 1908 – Cervia, 22-a de julio 1968) estis ĵurnalisto, desegnisto kaj humuristo krom verkisto. Lia plej fama kreaĵo estas Don Camillo, la forta paroĥestro kiu parolas kun la Kristo de la ĉefaltaro; lia kontraŭulo estas la komunista urbestro Peppone.

Vivo
----

**Giovannino Guareschi** naskiĝis en 1908 en Fontanelle di Roccabianca apud Parmo en Italujo.
Italo, estis prozisto, ĵurnalisto kaj satiristo fama pro la libroj pri "*Don Camillo kaj Peppone*."
Por eviti soldatan servon li aliĝis al la jura fako en Parma Universitato, sed ne studis.
Guareschi laboris unue fizike, poste kiel redaktoro de revuoj "*Corriere Emiliano*" kaj "*Bertoldo*".

Dum la Dua Mondmilito, li iĝis oficiro de artilerio. Post la 1943-a jaro li estis en malliberejoj en Ĉenstoĥovo kaj Beniaminovo, Pollando, tiam okupata de nazioj.
Post reveno al Italujo Guareschi kreis satiran revuon je monarkia karaktero: "*Kandido*".

Dum naciaj balotadoj li agis kontraŭ komunistoj apogante kristanajn demokratojn. Tamen poste li ofte kritikis la kristanajn demokratojn pro manko de socia agado dum regado, laŭ instruo de eklezio.
Guareschi estis severa kaj senkompromisa kritikanto de politika realeco.
Siajn atakojn li direktadis al konkretaj personoj, kio kaŭzis lian malliberigon en la jaroj 1954-1955, ĉar juĝistoj konstatis, ke li ofendas la prezidenton de Respubliko kaj la unuan ministron.

De la jaro 1956-a lia sanstato malboniĝis, pro tio li rezignis pri sia posteno de ĉefo en la revua redakcio de "*Kandido*", sed kunlaboris kun ĝi ĝis sia morto. Guareschi mortis pro koratako en la jaro 1968.

Verkoj
------

* Pastro Kamilo
* Pastro Kamilo kaj la hodiaŭa junularo
* Pastro Kamilo kaj la homaj zorgoj
* Ĥomaĉoj
* Familieto
* La deka konspiranto
* Malgranda mondo de pastro Kamilo
* Kamarada pastro Kamilo
* Pastro Kamilo kaj lia ŝafareto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Giovannino Guareschi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Noveloj pri Pastro Kamilo kaj Pepono de Giovanni Guareschi tradukitaj en Esperanton de Danuta Kowalska


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 263444
* GND: 118698745
* LCCN: n50033000
* VIAF: 9847198
* ISNI: 0000 0001 2120 0931
* LIBRIS: 245953
* SUDOC: 026905469
* BNF: 11906097h
* NLA: 35155548
* NDL: 00441902
* BIBSYS: 90172729
* NKC: jo2002101362
* ICCU: CFIV001070
* BNE: XX4915810 XX1721273, XX4915810
 |
**Giraldus Cambrensis** (Ĝeraldo de Kimrio, angle, Gerald of Wales) estis mezepoka kronikisto (n. ĉirkaŭ 1146, m. ĉirkaŭ 1223).

Ano de nobla kaj potenca familio, li naskiĝis en la kastelo de Manorbier en Pembrokeshire, Kimrio. Post eduko ĉe Gloucester kaj Parizo, li revenis al Anglio en ĉirkaŭ 1172. La arĥiepiskopo de Canterbury, Rikardo de Dovero uzis lin por ekleziaj misioj en Kimrio, kie li klopodis forigi malbonajn kutimojn. Kiam en 1176 mortis lia onklo, la episkopo de St David's, la plej grava episkopejo de Kimrio, oni proponis ke Giraldus sukcedus lin, sed la angla reĝo Henriko la 2-a rifuzis, timante ke Giraldus estus tro energia kaj potenca. Giraldus iris al la Universitato de Parizo por studi kaj prelegi.

En 1184 li iĝis reĝa oficisto kaj kapelano de Henriko la 2-a. Li kondukis diplomatan mision al Kimrio, kaj poste, en 1185, akompanis Johanon, unu el la filoj de Henriko, al Irlando. Li partoprenis la normandajn prijuĝojn pri la irlandanoj, kiujn li taksis kiel barbaroj. En 1188 li akompanis la arĥiepiskopon de Canterbury (nun Baldwin de Exeter) al Kimrio por varbi krucmilitistojn.

En 1198 denove la episkopo de St David's mortis, kaj oni proponis ke Giraldus sukcedus. Sekvis longa barakto. Estis nova arĥiepiskopo de Canterbury, Huberto Walter, kiu forte kontraŭis. Giraldus iris al Romo por peti la subtenon de la Papo, sed in 1203 tiu fine nomumis alian. Dum la restaĵo de sia vivo Giraldus studis kaj verkis. Li mortis ĉirkaŭ 1122, eble en Hereford.

Hodiaŭ oni memoras Giraldus ĉefe pro liaj verkoj, kiujn li skribis en la latina. Inter ili estas libroj pri Irlando (*Topographia Hiberniae* - "Topografio de Irlando" - kaj *Topographia Hiberniae* - "Konkero de Irlando") kaj Kimrio (*Itinerarium Cambriae* - "Vojaĝo tra Kimrio" - kaj *Descriptio Cambriae* - "Priskribo de Kimrio") kiuj donas gravajn informojn pri tiuj landoj en la mezepoko. Li ankaŭ verkis biografiojn de ekleziuloj, membiografion, kaj librojn pri ekleziaj temoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Veturliteraturo

* Kategorio Giraldus Cambrensis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 267010
* GND: 118717618
* LCCN: n50033813
* VIAF: 219992833, 309813655 67260463, 219992833, 309813655
* ISNI: 0000 0004 4931 0667, 0000 0004 5781 7353
* LIBRIS: 188265
* SUDOC: 027628698
* BNF: 13516341h
* ULAN: 500330562
* NLA: 35126282 36591931, 35126282
* NDL: 00618345 001116402, 00618345
* BIBSYS: 90177423
* NKC: mzk2003215054
* ICCU: MILV011170
* BNE: XX948926 XX1355969, XX948926
 |
**Alberto Granado Romero** estas sciencisto kaj verkisto argentina, naskiĝinta la 8-a de aŭgusto de 1922 en Hernando, Córdoba, Argentino - mortis 5-an de marto 2011. Filo de Dionisio T. Granado kaj Adelina Jiménez Romero.

Li studis Biokemion, Farmacion, Natursciencon, kaj kiam li estis tridekjaraĝa, decidis ekveturi tra tuta Latinameriko kun sia amiko Ernesto "Che" Guevara. La survoja observado de la senĉesaj mizeroj de la plej malsupraj tavoloj ege efikis sur la modladon de la politika penso de ambaŭ junuloj kaj eĉ sur la historion de la dua duono de la 20a jarcento.

Tiu veturado estis filmigita kiel *Diarios de motocicleta*, de Walter Salles (2004). En tiu filmo eblas aŭskulti la veran voĉon de Granado, en la aktualo, rakontante kelkajn anekdotojn de la historia veturado.

Post la venko de la revoluciuloj estrataj de Fidel Castro li translokiĝis en Kubon, kie li loĝis ĝis sia morto, kaj kunlaboris kun sia amiko Che en la preparo de gerilo en la argentina provinco de Salta, kie esploris kaj rekrutis kelkajn de la estontaj gerilanoj, kiuj formos la organizon de la Ejército Guerrillero del Pueblo (E.G.P.) kiu insurekciis armite en 1963.

* Kategorio Alberto Granado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 329215
* GND: 120150867
* LCCN: n86007595
* VIAF: 27159247
* ISNI: 0000 0001 1047 3803
* SUDOC: 033549729
* BNF: 124406865
* NLA: 42102769
* NDL: 00972115
* BIBSYS: 5027092
* NKC: jo2012731402
* ICCU: LO1V135187
* BNE: XX1119971
* Toolserver: viaf/27159247
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Dionizio (nomo) |

**Dionysius Exiguus** (ĉ. 500 - ĉirkaŭ 560) ("Denizo (aŭ Dionizio) la Malgranda") estis monaĥo de la 6-a jarcento el Dacio, nun en Rumanio, kiu kalkulis la kristanan eraon. Li estis klerulo kiu loĝis en Romo kaj laboris por la papo.

Je la jaro 1278 AUC, papo Sankta Johano la 1-a komisiis lin ĝuste kalkuli la daton de Pasko por la cent jaroj 1280-1379 AUC. Por ne daŭrigi la tradicion de la diokleciana erao, kiu memorigis pri la martiriga imperiestro Diokleciano, Dionysius utilis kristanan eraon. Por fari tion, Dionysius devis fiksi la daton de la naskiĝo de Jesuo Kristo, kiun li fiksis ĉe la 25-a de decembro 753 AUC. Do 754 AUC fariĝis jaro 1 ("epoko") en lia erao. Kaj en 1280 AUC, la jaro fariĝis 527 p.K. en la julia kalendaro.

Lia tabelo de Paskaj datoj fariĝis aŭtoritata, do lia kristana erao anstataŭis la romian eraon. Sed, ĝis la 8-a jarcento, kiam Beda Venerabilis popularigis la eraon en lia historio, ĝi estis plejparte afero de kleruloj.

**25-a de decembro:** laŭ tiama scio, la mondo estis kreita de Dio je la 25-a de marto. Do, logike, Kristo estis koncipita je la 25-a de marto. Tial li naskiĝis je la 25-a de decembro. La tago ankaŭ estis la tradicia tago de Kristnasko en Romo.

**753 AUC:** Tamen, Jesuo Kristo ne naskiĝis je 753 AUC: laŭ evangelioj, li naskiĝis sub la rego de Herodo la Granda, kiu mortis je 750 AUC aŭ 4 a.K. Sed Dionysius sekvis la plej bonan scion de sia tago kaj la eraro nun estas nekorektebla.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 871
* GND: 118679724
* LCCN: no93008668
* VIAF: 233493526, 99158790508838850005, 290513376, 315724131, 4018159477735127990006, 1880159474333027662256, 1195159474356227662986, 315656655, 357144647689319992468 249536247, 233493526, 99158790508838850005, 290513376, 315724131, 4018159477735127990006, 1880159474333027662256, 1195159474356227662986, 315656655, 357144647689319992468
* ISNI: 0000 0004 5555 7922
* LIBRIS: 183855
* SUDOC: 027206009
* BNF: 11929838b
* NLA: 67259450
* BIBSYS: 95001397
* NKC: js20020122070
* ICCU: UBOV121938
* BNE: XX936988
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Al-Muktafi |

**Al-Muktafi** (1096 – 12-a de marto 1160) (arabe **المقتفي لأمر الله**) estis la Abasida kalifo en Bagdado de 1136 ĝis 1160. La konstanta malunueco kaj kontraŭstaroj inter Selĝukoj havigis al al-Muktafi oportunon ne nur reteni sian aŭtoritaton en Bagdado, sed ankaŭ etendante ĝin tra Irako.

Al-Muktafi kapablis defendi la ĉefurbon el variaj atakoj. Sed li ne kapablis fronti la ribelon de filo de Selĝuka Sultano de Hamadan, kiu reage militiris kontraŭ Bagdado kaj devigis la kalifon rifuĝi en la orienta kvartalo, kaj tiele komencis la Selĝukan sieĝon de Bagdado de 1157. Poste la kalifo estis realvokita de la sultano kiu bezonis lin por submeti pli seriozan insurekcion en la oriento kiam Malikŝah la 3-a kaptis Hamadan. Al-Muktafi denove ricevis favoron el la Selĝuko, kiu promesis sin al unu el siaj filinoj.

Dum sia kaliflando, la Krucmilitoj furoris, kaj Zengi, Guberniestro de Mosulo kaj fondinto de Zengida dinastio, atingis altan distingon kiel kuraĝa kaj malavara militisto. Zengi petis urĝan helpon al Bagdado. La sultano kaj la kalifo sendis 20 000 homojn reage. Sed reale nek la Selĝukoj, nek la kalifo, nek ties emiroj, havis ajnan entuziasmon en milito kontraŭ Krucmilitoj.

Al-Muktafi estis konsiderita de fruaj islamaj historiistoj kiel virta, kapabla, kaj kuraĝa. Dum sia kaliflando de 25 jaroj, li estris multajn minorajn ekspediciojn kontraŭ malamikoj en la najbarecoj.

Referencoj
----------

Literaturo
----------

* *Tiu teksto estis adaptita el la verko de William Muir en publika havaĵo nome "The Caliphate: Its Rise, Decline, and Fall".*
* Bosworth, C. E. (1968). "The Political and Dynastic History of the Iranian World (A.D. 1000–1217)". In Frye, R. N. The Cambridge History of Iran, Volume 5: The Saljuq and Mongol periods. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 1–202. ISBN 0-521-06936-X.  Alirita la 7-an de novembro 2016.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 573036
* LCCN: no94008260
* VIAF: 14346021
 |
**Dominiko el Prusio** (germane: *Dominikus von Preußen*, en la latina varie: *Dominicus Prutenus, Dominicus Borussus, Dominicus Carthusianus, Dominicus Eloinus*; naskiĝinta ĉirkaŭ 1384 en Elbląg apud Gdansk, mortinta la 21-an de oktobro 1460 en Trier) estis germana teologo kaj patro de la nuna formo de la rozario-preĝado.

Vivo
----

Ĉ. la jaro 1402 li studis ĉe la universitato de Krakovo. Ĝis 1409 li estis edukisto, lernejestro kaj notaro en Görlitz, Gniezno, Prago kaj Hejdelbergo. En oktobro 1409 li aliĝis al la Kartuzio de Trier sub la prioreco de Adolfo el Asindo. En 1415 li iĝis mem prioro en la de li kunfondita Kartuzio Marienfloss apud Sierck-les-Bains (departemento Moselle). Pro sankialoj li revenis en 1421 al Trier kie li ja kontinuige verkadis kaj konsiladis la ĉefepiskopon Otto von Ziegenhain. Inter 1434-1435 Dominiko estis majstro de la novicoj en Majenco. En 1439 li iĝis posteulo de Adolfo el Asindo kiel vikario de Sankta Albano.

Verkoj
------

* Homo Dei creatura
* Liber experientiae
* Te coeli Reginam laudamus (advento 1409)
* Clausulae vitae Christi = Rosarium, Rosarium Beatae Mariae Virginis (ĉ. 1434-1439)
* Corona gemaria Beatae Mariae Virginis

Eksteraj ligiloj
----------------

* Etbiografio
* Pri la kartuzio majenca
* Pri la kartuzio de Marienfloss/Franclando
**Gisela de Akvitanio** aŭ simple **Gisèle** estas la hipoteza nomo de la edzino de Heriberto de Laon, aŭ Hardrad, grafo de Laon, nome de la patrino de la reĝino Bertrada de Laon († 783) kaj tial patrinflanka avino de Karolo la Granda.

Neniu dokumento ĉu tiutempa ĉu posta mencias la nomon de la edzino de la grafo Heriberto. Ne citita en 744 dum la geedziĝo de sia filino Bertrada kun Pipino la pli juna, tiam Majordomo de la Palaco, ŝi plej probable jam estis tiam mortinta.

En 1915, la historiisto Anton Halbedel proponis identigi tiun edzinon kun iu Ode filino de Teodoriko. Poste tiu tezo estis abandonita, post la verkoj de la historiisto Eduard Hlawitschka.

En 1975, la genealogiisto kaj heraldikisto Szabolcs de Vajay proponis nomi tiun edzinon per la nomo Gisèle. Li fakte estis rimarkinta, ke tiu nomo aperas ofte inter Karolidoj ekde Pipino la pli juna, dum ĝi estis antaŭe nekonata ankaŭ en la familio de Heriberto de Laon.

Notoj
-----

1. ↑  Anton Halbedel, Fränkische Studien, Berlin, 1915.
2. ↑  Szabolcs de Vajay, «Die Namenswahl des Karolinger. Die Onomastik als Leitfaden zur Bestimmung einer merowingischen Abstammung Karl des Grossen», Genealogisches Jahrbuch, vol. 15,‎ 1975, p. 5-24.

Referencoj
----------

* Maurice Chaume, "Études carolingiennes I: La famille de saint Guillaume de Gellone", en *Annales de Bourgogne*, vol. I (1929), 27-56 who presents the hypothesis that she was daughter of Theuderic (Thierry).
* Settipani, Christian. "The Ancestors of Charlemagne: Addendum to Addena, 31a de Januaro 2000" (PDF).


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 710479
 |
Metroo de Tbiliso
La **Metroo de Tbiliso** (kartvele თბილისის მეტროპოლიტენი, Tbilisis Met'rop'olit'eni) ĝi estas la metrosistemo kiu funkcias en Tbiliso, la ĉefurbo de Kartvelio. Ĝi estis malfermita al la publiko en la jaro 1966, ĝi fariĝis la kvara metroo en la antikva Sovetio. Kiel la plimulto de tiuj eks-sovetaj metrooj, la metrostacioj estas tre profundaj kaj dekoraciataj. Nuntempe la metroo konsistas el du linioj, 22 stacioj kaj 26,4 kilometroj longe. Dudek stacioj estas subteraj kaj du surteraj.

Dum la periodo de la jardeko 1990, la plimulto de la nomoj de la metrostacioj el la sovetia epoko estis rebaptataj, malgraŭ la ekonomiaj malfacilaĵoj severe frapis la sistemon en ĝia infrastrukturo, funkciado kaj plilongigoj post la kolapso de Sovetio. Ĝis antaŭnelonge la metroo estis funkciigita per tre malfacilaj kondiĉoj pro la nesufiĉa elektro. Ankaŭ ĝi fifamiĝis kiel ŝtelejo. Post tiu kriza epoko la metroo de Tbiliso, la sola de Kartvelio, ekfunkcias bone kaj ĝi estas uzata de granda procento de la loĝantaro kaj la turistoj.

Nuntempe, la metroo de Tbiliso, troviĝas en rehabilitiĝa procezo kiu inkluzivas la rekonstruadon de pluraj metrostacioj kaj la modernigadon de la trajnoj, inter aliaj servoj. La urba buĝeto de la jaro 2006 asignis 16 milionojn da larioj por tiu ĉi projekto.

Linioj kaj stacioj
------------------

Metroplano de la Metroo de Tbiliso
La koloroj de la tabulo korespondas al la koloroj de la reto.

|  | Linio | Inaŭgurita | Longeco | Metrostacioj |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Gldani-Varketili | 1966 | 19.6 km | 16 |
| 2 | Saburtalo | 1979 | 6.8 km | 6 |
|  | **Totalo:** |  | **26,4km** | **22** |

Vidu ankaŭ
----------

* Metroo
* Listo de metrooj en la mondo
* Tramtransporto en Tbiliso

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Metroo de Tbiliso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Mapo de la Metroo de Tbiliso en Urbanrail.net
**Giuseppe Giacosa** (21a de oktobro 1847 – 1a de septembro 1906) estis itala poeto, kaj verkisto por teatraĵoj kaj libretoj.

Li naskiĝis en Colleretto Parella, nune Colleretto Giacosa, ĉe Torino, Italio. Li studis en la Universitato de Torino, nome en la Altlernejo por Juro. Kvankam li gradiĝis en juro, li ne sekvis la juran karieron.

Li akiris dekomencan famon pro sia teatraĵo *Una Partita a Scacchi* ("Ŝakludo") en 1871. Lia ĉefa fako estis ja teatroverkado, kion li plenumis kaj ingenie kaj simplece, uzante temojn aktualajn en Piemonto kaj por la tiutempa burĝaro. Li verkis *La signora di Challant* (Sinjorino Challant, baze sur novelo de Matteo Bandello, por fama franca aktorino Sarah Bernhardt, ludita en Novjorko en 1891.

Giacosa verkis la finan poluritan version de la libreto por la opero de Giacomo Puccini nome *Manon Lescaut*, kiu estis komencita de Ruggero Leoncavallo, Marco Praga, Domenico Oliva, kaj Luigi Illica. Li verkis ankaŭ la libretojn uzitajn de Puccini por *La bohème*, *Tosca* kaj *Madama Butterfly* kunlabore kun Luigi Illica. Illica havigis la intrigon kaj la dialogon, kaj Giacosa poluris la libreton en versoj.

* Giuseppe Giacosa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Giuseppe Giacosa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Giuseppe Giacosa en Vikifontaro (Universala biblioteko)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 531864
* GND: 118717251
* LCCN: n80040340
* VIAF: 22555
* ISNI: 0000 0001 2117 1907
* LIBRIS: 295970
* SUDOC: 028304764
* BNF: 12016809d
* MBA: 948c87d7-28ab-48c1-8296-ac0d89bf4bf3
* NLA: 35248663
* NDL: 00552086
* BIBSYS: 90169816
* NKC: jn20000601789
* ICCU: CFIV007316
* BNE: XX1153782
 |
Gerberga, dukino kaj reĝino
**Gerberga el Saksujo** (naskiĝinta en 913 je Nordhausen, mortinta la 5-an de majo 969) estis dukino de Loreno kaj reĝino de la okcidentfranka imperio.

Estante filino de la germana reĝo Henriko la Birdisto nuptis la lorenan dukon Gislebert. Tiel Gislebert favoris Henrikon. En 940 ŝi nuptis la francan reĝon Ludoviko la 4-a. Tiu ĉi tamen ne sukcesis gajni Lorenon pro la protestado de Oto la Granda.

Post la morto de Ludoviko (954) iĝis franca reĝo Lotaro, filo de ŝi, danke al la helpo de ŝiaj fratoj Oto kaj Bruno. 

Gerberga estis engaĝiĝema kaj literature interesata virino. Ŝi oftege legis tekstojn de la biblio kaj abato Adson de Montier-en-Der dediĉis al si libron pri la antikristo, *De ortu et tempore Antichristi*.

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 7. Leipzig 1907, p. 627 (tie ĉi interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Gerberga el Saksujo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hlawitschka, Eduard, "Gerberga" in: Neue Deutsche Biographie 6 (1964), p. 256-257 (tie ĉi interrete)

Notoj
-----

1. ↑  *Nordhäuser Persönlichkeiten aus elf Jahrhunderten*. Horb am Neckar, Geiger, 2009, p. 78
2. ↑  latina teksto