recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Agostino Novello**, "Matteo di Termini", "Panormitano" aŭ "Agostino da Tarano" estis itala pentristo kaj religia figuro respektegata kiel beata de la Katolia Eklezio.

Li studis juron en Bolonjo kaj poste fariĝis kanceliero de Manfredo, la reĝo de Sicilio. Post lia morto en la batalo de Benevento en februaro 1266, li sin turnis al religia vivo kaj prenis la nomon Aŭgusteno (omaĝe al Aŭgusteno de Hipono).

En 1266 li estis akceptita en la ordenon de la aŭgustenaj ermitoj kaj estis ilia generalo inter 1298 kaj 1300. Li tiam retiriĝis al la monaĥejo de San Leonardo al Lago proksime de Sieno kaj laboris en Sieno por la vastiĝo de Santa Maria della Scala kaj ĝiaj statutoj ekde 1305.

Lia beatigo okazis sub papo Klemento la 13-a la 11-an de julio, 1759, Klemento la 14-a konfirmis la kulton la 23-an de julio, 1770. La beato unue estis entombigita en la Preĝejo de Sankta Aŭgusteno en Sieno. La 19-an de majo 1977 li estis reentombigita en Termini Imerese en la katedralo de Sankta Nikolao de Bari.

Kapelo de la Beata Agostino Novello en la Preĝejo de Sankta Nikolao, de Bari.

Literaturo
----------

* Siena: City of Secrets
* Personensuche
* Treccani
* Catholic Encyclopedia
* Art and the Augustinian Order in Early Renaissance Italy
* Imagining Childhood
* Renaissance Art: A Topical Dictionary
* Representing Infirmity: Diseased Bodies in Renaissance Italy

Vidu ankaŭ
----------

* Celesteno la 5-a (1210-1296)
* Nikolao la 4-a (1227-1292)
* Manfredo, reĝo de Sicilio (1232-1266)
* Bonifaco la 8-a (1234-1303)
* Simone Martini (1264-1344)
* Klemento la 13-a (1693-1769)
* Klemento la 14-a (1705-1774)

* Kategorio Augustinus Novellus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 738158
* GND: 132365731
* VIAF: 40534484
* ISNI: 000000002298649X
 |



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | **Rilataj artikoloj troviĝas en** Portalo pri Homoj |
La **Golfo de Triesto** (en la itala **Golfo di Trieste** ; en la slovena **Tržaški zaliv** ; en la kroata **Tršćanski zaljev**) estas malprofunda golfo en la nordo de la Adriatiko kaj estas parto de la Venecia Golfo. Plejparto de la bordoj de la golfo apartenas al Italio, kaj sude al Slovenio kaj Kroatio. La areo de la golfeto estas proksimume 1,000 kvadrataj kilometroj, kaj ĝia limo kun la Adriatiko estas sur imaga linio inter Punta Tagliamento en Italio kaj Savudrija en Kroatio. La meza profundo de la golfo estas 16 metroj kaj la maksimuma profundo estas 37 metroj. Kun la escepto de pluraj malgrandaj insuloj en la laguno Grado, ekzistas neniuj insuloj en la Golfo de Triesto. Ĝiaj orientaj marbordoj estas krudaj kompare kun ĝiaj nordaj kaj okcidentaj marbordoj.

Ĉefa urbo borde estas la havenurbo Triesto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Golfo de Triesto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 826379
* GND: 4403518-4
* LCCN: sh90004432
* VIAF: 234759960
 |
firmaa nomo fronte de kamiono
  

**Iveco** estas itala aŭtomobila firmao specialiĝinta pri produktado de kamionoj kaj motoroj. Sidejo de la firmao estas la urbo Torino en Italio. La entrepreno estas parto de la konzerno Fiat.

En sia nuna formo la firmao ekestis en 1975 per kunigo de la kamiona fako de la firmao Fiat, de la itala kamionprodukta firmao *Officine Meccaniche (OM)*, de la franca kamionprodukta firmao *UNIC* kaj de la germana kamionprodukta firmao *Magirus Deutz AG*, nomata laŭ urboparto de la urbo Kolonjo. La konzerno Fiat komence posedis kvar kvinonojn de la firmao, la germana firmao *Deutz AG* la restan kvinonon - sed en 1980 la itala konzerno Fiat ankaŭ aĉetis tiun lastan kvinonon. Fokusoj de la produktado estas malgrandaj kaj grandaj kamionoj, konstruaj kaj fajrobrigadaj veturiloj, aldone al la produktado de dizelaj motoroj. En Eŭropo la firmao estas la dua plej granda produktanto de kamionoj. Sume pojare produktatas 200 000 veturiloj kaj 460 000 aldonaj dizelaj motoroj: Kvardek procentaĵoj estas por kamionoj, la resto por industriaj maŝinegoj, ŝipoj kaj agrikulturaj veturiloj. Tutmonde la firmao laŭ la stato de 2005 havas 49 produktejojn kaj laŭ la stato de 2009 havas iom pli ol 24 000 dungitojn. 

* Kategorio Iveco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala kompania retejo (plurlingva)
**Gyula Sebestény** [djula ŝebeŝtEnj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sebestény Gyula** estis hungara kuracisto, kirurgo, profesoro.

Gyula Sebestény
Gyula Sebestény  naskiĝis la 16-an de marto 1887 en Eger. Li mortis la 27-an de julio 1954 en Eger.

Biografio
---------

Gyula Sebestény lernis komence en sia naskiĝurbo kaj Rimaszombat, poste li frekventis universitatojn en Budapeŝto kaj Graz. Post siaj studoj li laboris en kliniko en Budapeŝto. Dum la 1-a mondmilito li estis kuracisto de la armeo, poste li revenis al Budapeŝto. En 1924 li iris kun la universitato al Pécs, kie li establis la klinikon. En la sekva jaro li estis nomumita privata profesoro en Universitato de Pécs. En la jaroj 1927 kaj 1928 li vizitis kirurgiajn klinikojn en Germanio, Svislando, Francio. Hejmenveninta li iĝis ĉefkuracisto en Budapeŝto. En 1947 li estis nomumita klinikestro, samtempe publika eksterordinara profesoro de Scienca Universitato Pázmány Péter. Li ricevis premio Kossuth en 1951, en la sekva jaro li doktoriĝis. Li okupiĝis ĉefe pri pulmoj kaj torakoj.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A tüdő nem gümős betegségeinek sebészete*
* *Részletes sebészet* (1951)
* *Tramutaologia alapelvei*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero S, poste serĉu la nomon)


* Kategorio Gyula Sebestény en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Bartolomeo MAGGI** estis filozofo, kirurgo, privata kuracisto de la papo Julio la 3-a. Li instruis kaj praktikis la kirurgion ĉe Bolonjo (kie li estis profesoro pri kirurgio), kaj tiele li estis vokata de Julio la 3-a kaj kiel militisto de la pontifica trupo por partopreni en la **Sieĝo de Parma kaj Mirandolo**.

Biografio
---------

Li estis filo de Bartolomeo Maggi kaj Francesca Maggi kaj frato de Cesare Maggi. Same kiel la franca kirurgo Ambroise Paré, li neis ke la pafvundoj havas la duoblan karakteron de brulado kaj tokseco, kio kondukis lin pledi ŝanĝon en la terapia sinteno. Li klarigis siajn teoriojn en specifa traktaĵo.

Lia verko plej grava (postmorte publikigita de lia frato en Bolonjo) rilatas al la milito-kirurgio kaj en tiu verko li vaste traktis pri pafvundoj, ankaŭ pri speco de pinĉilo por ĉerpado de kugloj kaj metodo de solida bandaĝo por ostaj frakturoj.

En 1550 li estis vokata por trakti la nevon de Paŭlo la 3-a. Antaŭ tio, Henriko la 2-a rekompencis lin per honoroj kaj donacoj pro lia resaniga traktado de vunditaj francaj soldatoj.

Li ankaŭ kreis lernejon, kies lernantoj subtenis kaj defendis lin en lia polemiko kun **Giovanni Francesco Rota** (1520-1558) pri la traktado de la vundoj. Maggi komponis traktaĵon pri sifiliso laŭpete de **Galeotto la 1-a Piko de la Mirandolo** (1442-1499). Li estis onklo de la notinda kirurgo Giulio Cesare Aranzi (1520-1589).

Verkaro
-------

* Bartholomei Maggii De vulnerum sclopetorum, et bombardarum ... 1552
* De Sclopettorvm etTormentariorvm Vvlnerum Natvra, 1566
* M.Tullij Ciceronis Sententiae insigniores. Et pia ... Marcus Tullius Cicero, 1565
* M. Tulij Ciceronis, et Demosthenis sententiae insigniores. ... Marcus Tullius Cicero, 1569
* Riflessioni di Sebastiano Rotario, 1566
* Trattato delle ferite delli arcobugi et artigliarie ... Bartolomeo Poli, 1594
* De chirurgia scriptores optimi quique veteres et recentiores (collecti a Conrado Gesnero) 1555
* Chirurgia. De chirurgia scriptores optimi quique veteres et ... 1555

Literaturo
----------

* WorldCat Identities
* IdRef
* CERL Thesaurus
* De via ac ratione qua olim membrorum amputatio instituta est: diss. inaug. chir Jakob Heinrich Robbi
* Encyclopedia.com

Vidu ankaŭ
----------

* Julius Caesar Aranzi (1529-1589)
* Achille Bocchi (1488-1562)
* Giovanni Francesco Rota (1520-1558)

Referencoj
----------

1. ↑  The Galileo Project
2. ↑  La Historia.net

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 736882
* GND: 1055435263
* LCCN: n88091059
* VIAF: 76657196
* ISNI: 0000 0000 8077 8939
* SUDOC: 103308601
 |
La prapingveno de la Paleoceno nome *Waimanu* similis al kolimboj en kelkaj aspektoj de siaj kapo kaj beko, sed ĝi estis jam neflugaj kaj uzis siajn piedojn por kondukado pli ol por elpelado
***Waimanu*** estas genro de fruaj pingvenoj kiuj vivis tuj post la Amasformorto de Kretaceo–Paleogeno. Ties malkovro helpis elteni la ideon ke la radiado de Neoaves (inklude plej modernajn birdojn) ĉu okazis antaŭ la formorto de la dinosaŭroj, aŭ devis esti tre rapida en geologiaj terminoj. Studoj pere de DNA, ekz. tiu etenda fare de Hackett kaj kolegoj, ŝajne indikas tion lastan. Dum ĝi estis tre frua membro de la sfeniskoformaj (la ordo kiu inkludas modernajn pingvenojn), *Waimanu* estis neflugaj kiel ĉiuj modernaj pingvenoj. Kvankam ties flugilaj ostoj ne montras la esktreman specializon kiun modernaj pingvenoj havas por akva vivostilo, ĝi ŝajnas adaptitaj al flugilpela plonĝado, kaj povus esti simila al nefluga kolimbo laŭ korpoformo kaj eble al Granda aŭko laŭ movomaniero. Analizoj pere de sekvencoj de DNA kaj de anatomio indikas proksiman rilaton de pingvenoj kaj kolimboj, el kiuj stirpoj la unua specialiĝas por flugilpela dum la lasta por piedpela plonĝado.

Notoj
-----

1. ↑  Hackett, S.J. *et al.*, (2008). "A Phylogenomic Study of Birds Reveals Their Evolutionary History." *Science*, **230**(27): .

* Kategorio Waimanu en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Waimanu en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Wolfgang Sartorius Freiherr von Waltershausen** (17a de decembro, 1809 – 16a de marto, 1876) estis germana geologo. 

Waltershausen naskiĝis en Gotingeno kaj edukiĝis en la Universitato de Gotingeno. Tie li dediĉis atenton al fizikaj kaj naturaj sciencoj, kaj partikulare al mineralogio. Waltershausen estis nomita Wolfgang laŭ Johann Wolfgang von Goethe, kiu estis amiko de liaj gepatroj.

Dum veturo en 1834-1835 Waltershausen faris serion de magnetismaj observoj en variaj partoj de Eŭropo. Li poste dediĉis atenton al detala esplorado de la vulkano de la Monto Etna, en Sicilio, kaj faris tiun laboron kun kelkaj interrompoj ĝis 1843 inklude kun Christian Heinrich Friedrich Peters. La ĉefa rezulto de tiu iniciato estis lia granda *Atlas des Ätna* (1858–1861), en kiu li distingis la lafo-fluejojn formitajn dum la postaj jarcentoj.

Post sia reveno el la Monto Etna, Waltershausen vizitis Islandon, kaj poste publikigis *Physisch-geographische Skizze von Island* (1847), *Über die vulkanischen Gesteine in Sizilien und Island* (1853), kaj *Geologischer Atlas von Island* (1853). Dume, li estis nomumita profesoro de mineralogio kaj geologio en Gotingeno, kaj tenis tiun postenon dum preskaŭ tri dek jaroj, ĝis sia morto.

En 1866 Waltershausen publikigis gravan eseon titolitan *Recherches sur les climats de l'époque actuelle et des époques anciennes*; en tiu li esprimis sian kredon ke la Glaciepoko rilatas al formado de la Tersurfaco.

Notoj
-----

1. ↑   Chisholm, Hugh, eld. (1911). "Waltershausen, Wolfgang Sartorius, Baron von". Encyclopædia Britannica. 28 (11a eld.). Cambridge University Press. p. 297.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Anglalingva traduko el la libro de Waltershausen pri Gauss, *Gauss zum Gedächtnis*, 1856.
* - Retejo de la mineralo satorito
* - 2a Retejo de la mineralo satorito
* - *Gauss's Day of Reckoning: A famous story about the boy wonder of mathematics has taken on a life of its own*, Brian Hayes]


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 693744
* GND: 116809639
* LCCN: n89624049
* VIAF: 62309894
* ISNI: 0000 0000 8019 4167
* SUDOC: 079694381
* BNF: 10706607w
 |
**Ignazio BUTTITTA** (Bagheria, 19-an de septembro, 1899 - 5-an de aprilo 1997) estis itala poeto en la sicilia lingvo.

Naskiĝis en Bagheria, en familio de komercistoj, post partoprenado en la Unua Monda Milito, li aliĝis al la Itala Socialisma Partio kaj komencis skribi poezion en la sicilia lingvo. Liaj verkoj estis tradukitaj al la franca, rusa kaj greka.

La unua poezia libro, kiun li eldonis, estis *Sintimintali*, sekvita en 1928 de Marabedda. Baldaŭ li transloĝiĝis al Milano, kie li sukcesis en la komerca mondo, daŭrigante sian pasion por literaturo. Pro sia politika orientiĝo, li devis forlasi Milanon dum la Dua Mondmilito, post kio li aliĝis al la Itala Rezistado. Li estis malliberigita de la faŝistoj kaj eskapis en lasta instanco el la mortopuno.

Li revenis al Milano, kie li interagis kun sicilianoj kiel Elio Vittorini, Salvatore Quasimodo kaj Renato Guttuso. En 1954 li publikigis alian libron de poezio *Lu pani si chiama pani* (la pano nomiĝas pano), financita de la Itala Komunisma Partio. En la libro li estas difinita kiel "Pueta e latru" ("poeto kaj ŝtelisto"), aludo al la maniero, kiel ĝi trapasas homojn kiel ŝtelisto, alprenante iliajn sentojn, lasante malantaŭ sentimentalan fadenon.

Dum lia kariero kiel poeto, Buttitta neniam kaŝis sian fieron esti siciliano, nek sian amon por la lingvo de la insulo. En unu el liaj plej famaj poemoj, *Lingua e dialettu* (Lingvo kaj dialekto), li parolas eksplicite pri lingvo kiel ŝlosila afero por sia popolo kaj petas siajn sicilajn samlandanojn konservi la lingvon.

* Kategorio Ignazio Buttitta en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 636639
* GND: 118858076
* LCCN: n88061143
* VIAF: 130056
* ISNI: 0000000063062429
* SUDOC: 059616806
* BNF: 12594150z
* MBA: 4b13cf56-d231-4b48-8a12-707b341153e7
* NLA: 35824007
* NKC: ola2002158078
* ICCU: CFIV018930
* BNE: XX1630271 XX1572104, XX1630271
 |
**Hannes** (plena *Johannes Petteri*) **KOLEHMAINEN** (Naskiĝis 9-an de decembro 1889, Kuopio, Finnlando; Mortis 11-an de januaro 1966, Helsinko, Finnlando) estis finna sportisto, kiu estis la unua el la grandaj modernaj longdistancaj kurantoj de Finnlando. Li akiris atenton per sia escepteca eltenivo kaj gajnis kvar orajn olimpikajn medalojn.

KOLEHMAINEN naskiĝis en sportema familio – du pli aĝaj fratoj ankaŭ estis rimarkindaj longdistancaj kurantoj - kaj komencis kuri kun dekkelkaj jaroj. En la jaro 1911 li venkis en la brita ĉampionado trans kvar mejloj.
Dum la Olimpiaj ludoj 1912 en Stokholmo KOLEHMAINEN gvidis sub ardega suno en la 10.000-metra konkurso ekde la unua raŭndo kaj venkis facile. En la kuro trans 5.000 metroj plejan parton de la tempo li kuris kiel dua, tre proksime al la gvidanta Jean BOUIN el Francio kaj restis nur 20 metroj ĝis la celo, kiam li sturmis antaŭen por venki en mondrekorda tempo de 14 minutoj kaj 36.6 sekundoj. Sian trian oran medalon li gajnis en la kampokura konkurso (poste ne plu olimpika disciplino), kiu tiutempe mezuris 8.000 metrojn (proksimume 5 mejlojn).
Kvankam li metis plian mondan rekordon en antaŭkonkurso de la 3.000-metra teamokuro, Finnlando ne sukcesis kvalifikiĝi por la finalo.

KOLEHMAINEN kuris per mole kaj konstante fluantaj paŝoj, tenis siajn brakojn altaj kaj movis ilin en nekutima kirla maniero. Li trejnis harde kaj manĝis laŭ vegetara dieto.
Ekde 1912 ĝis 1921 li vivis en Usono, kie li daŭrigis konkursi. En 1913 li metis rekordojn kaj subtegmente kaj subĉiele.
Dum la olimpikoj en Antverpeno 1920 li kuris por Finnlando en la plej longa el ĉiuj maratonaj konkursoj (42.750 metroj). En vipanta pluvo li venkis kun eta antaŭeco post 2 horoj 32 minutoj kaj 35,8 sekundoj.

Legu ankaŭ pri aliaj longdistancaj kurantoj!

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Hannes Kolehmainen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2006-04-21 per la retarkivo Wayback Machine
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 22113
* GND: 1041958048
* VIAF: 305306900
* ISNI: 0000 0004 1887 3037
* BNF: 14975828h
 |
Hölderlin-loĝdomo en Lauffen
**Heinrich Friedrich HÖLDERLIN** (naskiĝinta la 25-an de januaro 1736 en Lauffen am Neckar, mortinta la 5-an de julio 1772 samloke) estis germana administranto de eksa klostrobieno kaj la patro de la famega verkisto Friedrich Hölderlin.

Vivo
----

Heinrich Friedrich Hölderlin estis la sesa de sep infanoj de la lauffen-a administristo Friedrich Jacob Hölderlin (1703–1762) kaj de Elisabetha Juliana Haselmeyer (1710–1765); nur li kaj du fratinoj ne mortis junaghe. Li frekventis la gimnazion en Stuttgart antaŭ ol ekstudenti en 1754 ĉe la Universitato de Tübingen jursciencon. Ekde 1760 li deĵoris ĉe la kortega tribunalo kaj sekvis post la morto patra je ties posteno.

Jam la patro estis akirinta diversajn vitejojn, kampojn kaj herbarojn en Lauffen kiun posedajharon Heinrich Friedrich kune kun la du fratinoj ankoraŭ pliampleksigis. Sume la familio posedis 67,6 arojn da vinberĝardenoj, 1,14 hektaroj da herbejoj kaj 23 kampojn; krome kelkajn etĝardenojn kaj fiŝkaptadajn lagetojn.

En 1766 li edzinigis Johanna Christiana Heyn; kun ŝi li havis tri infanojn - en 1770 Friedrich Hölderlin, en 1771 infananĝe mortintan filinon kaj en 1772 Maria Eleonora Heinrica (Rike). Vivis la familio en loĝejo tre proksima al la eksa monaĥejo en la hodiaŭa Nordheimer-strato nr 5: la patro jam estis posedinta tiun ĉi domon. En 1772 Heinrich Friedrich mortis pro apopleksio, verŝajne en la administradejo. Lia vivdino nuptis en 1774 la vinkomerciston Johann Christoph Gok el Nürtingen, kiu tie poste eĉ urbestris. Kun li ŝi havis la filon Karl Gok, do la duonfraton de la poeto.

Literaturo
----------

* Otfried Kies: *Hölderlin und seine Familie in Lauffen am Neckar.* Hrsg. von der Hölderlin-Gesellschaft in Verbindung mit der Stadt Lauffen am Neckar. Verlag Hölderlin-Gesellschaft, Tübingen 2001


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 684346
* GND: 116927070
* VIAF: 30300013
* ISNI: 0000 0000 1367 2595
 |
La **iranaj popoloj** (malnovpersa lingvo: ***arja***, mezepoka persa: ***eran***) estas ensemblo de etnaj grupoj kies komuna karakterizo estas la uzo de iranaj lingvoj kaj ilia komuna deveno de antikvaj popoloj de la irana ebenaĵo.

La iranaj popoloj vivas ĉefe en Mezoriento, Centrazio, Kaŭkazio kaj partoj de la Hinda subkontinento, kvankam popoloj kiuj parolis iranajn lingvojn estis trovitaj en la pasinteco en tuta Eŭrazio, de la Balkanoj ĝis Ŝinĝango en okcidenta Ĉinio. Nuntempe ili formas ĉefan konsiston en Irano kaj Afganio kaj gravan en Pakistano kaj Turkio.

Ĉar la iranaj popoloj ne enfermiĝas geografie ene de la limoj de la nuna ŝtato Irano, kelkfoje estas uzataj aliaj terminoj kiel povus esti en esperanto *iranikaj popoloj* por eviti konfuziĝon kun la loĝantoj de la ŝtato Irano (*irananoj*).

La etnaj grupoj kiuj konsistigas la iranajn popolojn venas el branĉo de la antikvaj prairananoj. La eltrovoj arkeologiaj en Rusio, Centrazio kaj Mezoriento donis malmultan informon pri la vivstilo de la unuaj gentoj. La iranaj popoloj ludis tre gravan rolon laŭlonge de la historio: la persoj aĥemenidaj establis unu el la unuaj multnaciaj ŝtatoj en la mondo, kaj la nomadaj skitoj-sarmatoj regis la vastajn ebenaĵojn de Rusio kaj okcidenta Siberio dum jarcentoj, kun grupo de militistaj sarmatinoj kiu eble estigis la grekan legendon pri la amazonoj.

Krome, laŭ kelkaj akademiuloj, la diversaj religioj de la iranaj popoloj, inkluzive de zaratuŝtrismo kaj manikeismo, servis kiel gravaj filozofiaj influoj en la juda-kristana religio. La unuaj iranaj triboj estis la antaŭuloj de multaj aliaj triboj kaj popoloj, inkluzive de la persoj, la kurdoj, la paŝtooj kaj aliaj malpli grandaj etnoj. La iranaj popoloj de la sudo postvivis la konkerojn de Aleksandro la Granda, la intencojn je kultura regado de la araboj islamaj, kaj la invadojn de la mongoloj, dum la nordaj iranaj popoloj estis asimilitaj de la slavoj kaj aliaj eŭropaj popoloj.

Iranaj popoloj
--------------

* Aĉomioj
* Beluĉoj
* Kurdoj
* Paŝtooj
* Persoj

Vidu ankaŭ
----------

* Irana lingvo
* Lakia lingvo

* Kategorio Iranaj popoloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Jakob David Applebaum** (prononco [APLbaŭm], hebree kaj jide יעקב דוד אפלבאום) naskiĝis la 14-an de novembro 1877 en Mszczonów, Pollando kaj mortis la 7-an de januaro 1964 en Britio. Li estis juda Esperanto-verkisto, tradukisto, komercisto, rotariano kaj pacifisto. 

En 1900 li, 22-jara, translokiĝis al Britio kaj sekve ricevis britan civitanecon. En 1909 li esperantistiĝis. Li estis prezidanto de la Esperanto-Federacio Lankaŝiro kaj Ĉeŝiro inter 1915 kaj 2020, el kio poste ekestis la Nordokcidenta Esperanto-Federacio, kaj ankaŭ poste havis multajn oficojn en la Brita Esperanto-Asocio (BEA). 

Dum la Universala Esperanto-Kongreso de 1921 en Prago, li voĉdonis por la konstruado de monumento sur la tombo de Ludoviko Lazaro Zamenhof en la juda tombejo de Varsovio. Li estis elektita honora sekretario de tiu ĉi projekto kaj sukcesis plenumi ĝin post kvin jaroj. La monumento estas skulptita en Skotlando kaj en 1926 transportiĝis al Varsovio.

Verkoj
------

* *Jozefo*, drama poemo en 4 aktoj kaj epilogo, bazita sur la biblia rakonto : [libro originale verkita en Esperanto] (*Bel-literatura Eldon-serio,* 1957)
* *A short history of the Lancashire and Cheshire Esperanto Federation*, 1908 - 1933

Tradukoj
--------

* Hoffmann, Heinrich: La Struvelpetro (1921)
* Rudolf Erich Raspe: La Vojaĝoj kaj mirigaj aventuroj de Barono Münchhausen (1927)

Referencoj
----------

1. 1 2  Josip Pleadin, Ordeno de Verda Plumo : Leksikono pri Esperantlingvaj Verkistoj, Đurđevac, Grafokom, 2006, 272 p. (ISBN 953-96975-5-7).

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Jakob David Applebaum en Vikifontaro (Universala biblioteko)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 9624
* GND: 106650007X
* LCCN: no2013019954
* VIAF: 30552512
* ISNI: 0000 0003 9753 6671
* BIBSYS: 12047687
 |
**Wolfram Freiherr** (barono) **von Richthofen** (10a de oktobro 1895 - 12a de julio 1945) estis germana militisto kiu atingis la rangon de kampomarŝalo de la Luftwaffe dum la Dua Mondmilito. Li estis la plej juna marŝalo de la Luftwaffe kaj ricevis medalon de la Fera Kruco kun kverkofolioj en 1943. Fine de la milito li estis prizonulo de la usonanoj.

Li eniris en la ĵus kreita Luftwaffe en 1933 kiel teknika helpanto kaj specialiĝis en la tekniko de bombardado malaltnivela. En 1936 li estis sendita al Hispanio kiel parto de la helpo de la Tria Regno al la flanko de la insurekciaj puĉistoj, poste estrita Francisco Franco, kie li estis Ĉefo de la Alta Stabanaro de la Legio Condor. Li okupis tiun postenon dum granda parto de 1937, kaj tiele li estis respondeca pri la bombardado de Gerniko.

Dum la Dua Mondmilito li partoprenis en la atako al Varsovio, la 13-an de septembro 1939 ordonis eksperimentan bombadon de pola urbo Frampol (kies ununura celo estis pritakso de la efikeco de bombado en kampaj cirkonstancoj, bruliĝis ne malpli ol 60% de konstruaĵoj), en la Kampanjo de Kreto, kaj en Balkanio en la bombardado de Belgrado en 1941. Lia korpuso iris apogi la 6-an Armeon de la Generalo Walter von Reichenau en Francio, en Italio, Grekio kaj poste en la orienta fronto en la Operaco Barbaroso kiel apogo de la fortoj de la generalo Erich von Manstein en direkto al Moskvo kaj Stalingrado. Kiam la 6-a armeo estis sieĝita ĉe Stalingrado, li zorgis pri la aerponto por liveri necesaĵojn al la trupoj de Friedrich Paulus.

Vidu ankaŭ
----------

* Manfred von Richthofen

Notoj
-----

1. ↑   Stalingrado- Anthony Beevor: ISBN 84-8432-129-0

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 603491
* GND: 129413232
* LCCN: n2008024560
* VIAF: 18302099
* ISNI: 0000 0000 4829 6307
* SUDOC: 146473450
* BNF: 15951746x
* BNE: XX4881642
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Waldenburg |


**Waldenburg** estas komunumo kaj historia urbeto en la svisa Kantono Bazelo Kampara. Ĝi estas la ĉefloko de la samnoma distrikto. La komunumo havis 1246 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

Geografio
---------

La urbeto Waldenburg situas ĉe la suda fino de la antaŭa Frenkenvalo, kiu ankaŭ nomiĝas *Waldenburg-valo*, ĉe la limo al Kantono Soloturno. Sur la teritorio de la komunumo situas la plej alta punkto de la kantono, nome la monto *Hinteri Egg* kun alteco de 1169 m s.m.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Waldenburg limas en okcidento al Reigoldswil kaj Liedertswil, en nordoriento al Oberdorf BL, en sudo al Langenbruck, kaj en sudokcidento al Mümliswil-Ramiswil, kiu situas en Kantono Soloturno.

Trafiko
-------

Waldenburg estas la finhaltejo de la Waldenburg-Fervojo, etŝpurfervojo, kiu kondukas de Liestal tra la Waldenburg-valo al Waldenburg. La urbeto situas ĉe la pasejvojo al la Supra Hauensteinpasejo, kiu ligas la kantonojn Bazelo Kampara kun Soloturno

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Waldenburg datiĝas el la jaro 1244 kiel *Waldenburch*. Laŭ arĥeologiaj trovaĵoj supozeble jam la romianoj posedis fortikaĵon sur la teritorio de la posta komunumo por sekurigi la vojon tra la Supera Hauensteinpasejo. En mezepoko la regiono apartenis al Onoldswil, kiu estis posedaĵo de alzacaj monaĥoj. Okaze de la malfermo de la Gotardpasejo la barono *Hermann von Froburg* fondis la urbeton Waldenburg, kiu fariĝis en la jaro 1366 posedaĵo de la bazela episkopo kaj en 1400 de la urbo Bazelo. Post la Bazela Kantondisiĝo en la jaro 1833 Waldenburg fariĝis distriktĉefloko de la nove fondita Kantono Bazelo Kampara. (Fontindiko: Tiu-ĉi alineo baziĝas sur libera traduko el la artikolo de la germanlingva vikipedio.)

Vidu ankaŭ
----------

* Waldenburg (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Waldenburg

* Kategorio Waldenburg BL en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Bildoj
------

* Malnova urbo kun preĝejoMalnova urbo kun preĝejo
* Supra urbopordegoSupra urbopordego
* StacidomoStacidomo
* LernejoLernejo
* Gastejo zum LöwenGastejo zum Löwen
* Antaŭa FrenkeAntaŭa Frenke

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rDistrikto Waldenburg |
| --- |
| WaldenburgWaldenburgArboldswil  •  Bennwil  •  Bretzwil  •  Diegten  •  Eptingen  •  Hölstein  •  Lampenberg  •  Langenbruck  •  Lauwil  •  Liedertswil  •  Niederdorf  •  Oberdorf  •  Reigoldswil  •  Titterten  •  **Waldenburg** | Waldenburg |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 222540
* GND: 4118962-0
* VIAF: 5401153532470948820008 125620469, 5401153532470948820008
* BNF: 120323351
 |
elaera foto de Waldkönigen
**Waldkönigen** estas urboparto de Daun en la Vulkaneifel en la distrikto Vulkaneifel en Rejnlando-Palatinato.

Situo
-----

La vilaĝo situas en la valo de la rojo Pützbach. La najbarantaj vilaĝoj estas en la nordo Dockweiler, en la oriento Rengen, en la sudo Steinborn kaj en okcidento Hinterweiler. Tra la vilaĝo iras la distrikta vojo K 35 kaj rekte ĉe la orienta rando la federacia vojo B 421. La rojo Pützborner Bach fluas tra la vilaĝo.

Historio
--------

Waldkönigen estis menciata la unuan fojon en 1368.

Ĝis la fino de la 18-a jarcento la vilaĝo apartenis al Reichsherrschaft Winneburg kaj Beilstein, kiu fine estis posedo de la grafoj de Metternich. Eklezie Waldkönigen estis parto de la ĉefepiskopejo Kolonjo.

En la jaro 1794 la maldekstra rejna regiono dum la unua koalicia milito estis okupita de francaj revoluciaj trupoj. De 1798 ĝis 1814 Waldkönigen apartenis al la kantono Daun en la departemento Saro.

La Viena kongreso (1815) donis la regionon al la reĝlando Prusio, Waldkönigen ekde 1816 apartenis al la nova distrikto Daun en la distriktaro Treviro kaj administrita de la Bürgermeisterei Dockweiler.

Post la Dua mondmilito la komunumo Waldkönigen apartenis al la franca okupacia zono kaj la nove instalita federacia lando Rejnlando-Palatinato.

Je la 7-a de novembro 1970 la ĝis tiam memstara komunumo Waldkönigen kun tiam 384 loĝantoj estis enkomunumigita de la urbo Daun.

Preĝejo
-------

En la vilaĝo troviĝas la katolika filia preĝejo St. Luzia. Ĝi estis konstruita en 1871 el rompŝtonoj.

Asocioj
-------

* DJK Waldkönigen (katolika sportasocio)
* Musikverein Waldkönigen e. V. (muzikasocio )
* Freiwillige Feuerwehr (volontula fajrobrigardo)
* Motorradfreunde Waldkönigen (motorciklistoj)
* Orgelbauverein der Filialkirche St. Luzia Daun-Waldkönigen e.V. (orgena asocio)
* Ski-Langlauf-Verein Ernstberg e. V. (skiistoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Waldkönigen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Retejo de Waldkönigen

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivigite je 2014-11-09 per la retarkivo Wayback Machine (kontrolita ja 2014-10-21)
2. ↑  Amtliches Gemeindeverzeichnis 2006, Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz Arkivigite je 2015-09-24 per la retarkivo Wayback Machine, p. 174 (PDF; 2,50 MB)
**Waldo Lonsbury Semon** (10a de septembro, 1898 – 26a de majo , 1999) estis usona inventisto naskiĝinta en Demopolis, Alabamo. Li estas konata kiel inventinto de metodoj por fari utila la polivinil-kloridon. Fakte estis en 1926 kiam Waldo Semon malkovris miksaĵon kiu igas polivinil-kloridon prilaborebla; en la antaŭaj jardekoj pluraj homoj estis interesiĝinta pri tiu plasto sensukcese.

Semon estas plej bone konata kiel inventanto de la vinilo, nome la dua plej uzata plasto. Li trovis la formulon por vinilo miksante kelkajn sintezajn polimerojn, kaj la rezulto estis substanco kiu estis elasta, sed ne estis gluebla. Semon laboris por metodoj plibonigi gumon, kaj finfine disvolvigis sintezan surogaton. La 11an de decembro, 1935, li kreis Koroseal el salo, karbo kaj kalkoŝtono, nome polimero kiu povis esti farita konsisteca. Semon faris pli ol 5 000 aliajn sintezajn gumokomponaĵojn, kaj atingis sukceson per Ameripol (AMERican POLymer) en 1940 por la entrepreno B.F. Goodrich. Entute, Semon tenis 116 patentojn, kaj estis enmetita en la Inventista Famsalono en 1995 estante 97-jaraĝa.

Notoj
-----

1. ↑  "WALDO SEMON (1898-1999)". Inventor of the Week. Michigan Institute of Technology. Novembro 1999. Alirita la 3an de aprilo 2020.
2. ↑   Elizabeth M. Smith, eld. (1993). A man of ideas: the biography of Dr. Waldo Lonsbury Semon, inventor of plasticized polyvinyl chloride. Cleveland: the Geon Company.
3. ↑   Current Biography 1940, pp 723-24
4. ↑   Current Biography 1940, p. 724


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 686187
* GND: 1048483096
* LCCN: no95009996
* VIAF: 9426416
* ISNI: 0000 0000 4267 4004
* SUDOC: 250379384
 |
Waldorf-Astoria (2006)
Park Avenue kaj Waldorf-Astoria
La **Waldorf-Astoria** estas la nomo de du luksaj hoteloj en Novjorko. La unua staris en la loko de la nuna Empire State Building ĉe la Fifth Avenue, la nuntempa estas 42-etaĝa 1925-stila konstruaĵo, konstruita en 1931 ĉe
Park Avenue en Manhatano (numero 301). La Waldorf-Astoria estas parto de la hotelĉeno Hilton.

En la nuna *Waldorf-Astoria* troviĝas tri amerikanaj kaj klasikeŭropaj restaŭracioj, belecejo kaj diversaj luksaj butikoj. La enirejo ricevis plurfoje premion pro sia prezento Art Déco.

La supera parto de la Waldorf-Astoria, konata kiel *The Waldorf Towers* (la valdorfaj turoj), estas ankoraŭ pli luksa ol la malsupera parto: *hotelo en hotelo*.

Historio
--------

En 1893 William Waldorf Astor malfermis la 13-etaĝan *Waldorf-hotelon* sur la loko de sia gepatra domo, kie troviĝas nuntempe la Empire State Building. En 1897 li malfermis tuj apude la kvar etaĝojn pli altan *Astoria-hotelon*, kie antaŭe staris la hejmo de lia onklino.

La pasejo inter la du hoteloj estis konata kiel *Peacock Alley* kaj simbolas ĝin en la nuna nomo la duobla streketo - **Waldorf=Astoria**. La unuiĝinta *Waldorf-Astoria* estis la tiam plej granda hotelo en la mondo, kiu konservis la altan nivelon de la originala *Waldorf-hotelo*.

Waldorf-Astoria-cigaredfabriko
------------------------------

Posteulo de Astor fondis en la 19-a jarcento en Stutgarto, Germanio, cigaredfabrikon, kiun li nomis laŭ sia usona parenco Waldorf-Astoria.

Nuntempe la marko Astor kun portreto de Johann Jacob Astor estas produktata de Reemtsma. En 1919 Emil Molt, helpe de Rudolf Steiner kreis por la infanoj de siaj laboristoj la unuan valdorfan lernejon. La nomo de la valdorfa lernejo nur tre malrekte (vidu la retan ligilon "De kie venas la vorto Valdorfo?" sube) rilatas al la loko Walldorf ĉe Heidelberg.

Vidu ankaŭ
----------

* Valdorfa salato
* Hilton Worldwide

Eksteraj ligiloj
----------------

* "De kie venas la vorto Valdorfo?" artikolo esperantlingva
* Oficiala ttt-ejo de la Waldorf-Astoria Arkivigite je 2006-04-28 per la retarkivo Wayback Machine
* The Waldorf Towers Website Arkivigite je 2008-05-17 per la retarkivo Wayback Machine
* La kajo "Grand Central Terminal" de la Waldorf-Astoria (angle)
* Peacock Alley (angle)
**Jekaterina Vladimirovna LERMONTOVA** (en la rusa: Екатерина Владимировна Лермонтова, Sankt-Peterburgo, 11an de februaro 1889-samloke, 9an de januaro 1942) estis rusdevena paleontologo, respondeca pri la kreo de la unua kambria stratigrafio de Siberio. Diversaj specioj de fosiliaj bestoj kaj algoj, kaj ankaŭ la dividoj biostratigrafiaj de la Kambria epoko, portas ŝian nomon.

Eduko kaj frua vivo
-------------------

Lermontova naskiĝis en Sankt-Peterburgo en familio kiu inkludis la poeton Miĥail Lermontov kaj kemiiston Julia Lermontova. Ŝi estis edukita en la Pedagogia Instituto por Virinoj kie ŝi diplomiĝis en 1910, kaj poste ricevis titolon de la Universitato de Sankt-Peterburgo en 1912.

Esplorado
---------

En 1921 ŝi estis dungita de la Geologia Komitato kaj la Instituto por Scienca Esploro pri Geologio de Sovetunio. La esploro de Lermontova centris sin en la fosilioj de la Kambrio en Siberio; ŝi estis la unua kiu esploris la kambriajn trilobulojn en la tiama Sovetio. Ŝia esploro inkludis fosiliojn de trilobuloj en Kazaĥio, Siberio, la Urala montaro kaj Centra Azio. Ŝi forpasis dum la sieĝo de Leningrado dum la Dua Mondmilito.

Referencoj
----------

1. ↑   *The Biographical Dictionary of Women in Science: L-Z*. ISBN 978-0-415-92040-7.
2. ↑  Ogilvie, Marilyn Bailey; Harvey, Joy Dorothy. *Diccionario biográfico de mujeres en la ciencia: LZ*. Taylor y Francis. ISBN 9780415920407.
**Walenty Badylak** (naskiĝis en 1904, mortis la 21-an de marto 1980 en Krakovo) – soldato de Pola Enlanda Armeo kaj de Kedyw (Gvidantaro de Flanka Atako), pensiiĝinta krakova bakisto, kiu alkroĉis sin per ĉeno al hidranto ĉe la urboplaco de Krakovo, sinverŝis benzinon kaj sinbruliĝis. Lia ago estis protesto kontraŭ prisilentado, fare de regopovoj, de la masakro de Katin.

Informoj pri lia morto aperis nur en loka gazetaro, en tre supraĵa formo, oni diris pri morto de psike malsana pensiulo. Malgraŭ tio loĝantoj de Krakovo surloke de la evento starigis fajrujojn kaj metis florojn - forigataj nokte de nekonatoj - kaj kantis religiajn kantojn.

Ankoraŭ antaŭ la Aŭgusto 1980 organizitan agadon por memorigi oferon de Walenty Badylak entreprenis opoziciistoj de Krakovo, i.a. de Kristana Komunumo de Laboristoj, Konfederacio de Sendependa Pollando kaj Studenta Komitato de Solidareco.

Lian agon memorigis en 1990 memortabulo, kiun malkovris nepo de Walenty, pastro Wojciech Badylak. En 2004 la hidranto estis renovigita.

Vidu ankaŭ
----------

* Jan Palach
* Ryszard Siwiec
* Jan Zajíc

Bibliografio
------------

Mirosław Lewandowski, Maciej Gawlikowski: *Prześladowani, wyszydzani, zapomniani... Niepokonani* (Persekutataj, mokataj, forgesitaj... Nevenkeblaj) Volumo 1. ROPCiO kaj KPN en Krakovo 1977-1981. Krakovo: DAR-POINT Leszek Jaranowski, 2009. ISBN 978-83-927061-1-3.

Eksteraj ligiloj
----------------

Mariusz Majewski - Badylak. Viva torĉo dislumiganta la veron pri Katyń[*rompita ligilo*]
**Woqooyi Galbeed** (kiu signifas (somale: nordokcidento; arabe وقوي غلبيد‎, Wuqūy Ghalbayd aŭ **Maroodi Jeex** estas regiono (*gobolka*) en la nordo de Somalio. Ĝi limas al Etiopio, la somaliaj regionoj Awdal, Sanaag kaj Togdheer kaj krome al la Adena Golfo. En la regiono vivas ĉirkaŭ 1 144 000 (kalkulo 2008) loĝantoj en teritorio de ĉirkaŭ 28.836 km². Ĝi estas parto de Somalilando, kiu estas internacie ne akceptita ŝtato. La ĉefurbo estas Hargeysa, kiu samtempe estas la ĉefurbo de Somalilando.

Administre la regiono estas dividita en 9 distrikoj:

* Allaybaday
* Baligubadle
* Berbera
* Cadadlay
* Daresalam
* Faraweyne
* Gebilay
* Hargeisa
* Sabawanag
* Salahlay

Laŭ la administra divido de Somalio ankaŭ la havenurbo Berbera apartenas al Woqooyi Galbeed. En Somalilando tamen la marborda regiono formas la propran regionon **Saaxil**(kun Berbera kiel ĉefurbo). La okcidenta najbara regiono Awdal origine apartenis al Woqooyi Galbeed, ĝis oni dividis ĝin administre.

La plimulto de la loĝantoj de Woqooyi Galbeed apartenas al la popolo de la Isaaq.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rAdministra strukturo de Somalio |
| --- |
| Bakool | Banaadir | Bay | Galguduud | Gedo | Hiiraan | Jubbada Dhexe | Jubbada Hoose | Shabeellaha Dhexe | Shabeellaha Hoose | Flago de Somalio |
| **Puntland**  | Bari/Karkaar | Mudug | Nugaal |
| **Somaliland**  | Awdal | Sanaag | Sool | Togdheer |
Woqooyi Galbeed (Maroodi Jeex) | Saaxil  |

 |
**Keijo Kalervo VIRTAMO** (7-a de aŭgusto 1919 Akaa - 19-a de novembro 2021 Helsinko) estis finna enciklopediisto kiu okupiĝis pri redaktado kaj verkado de pluraj ampleksaj enciklopedioj. Virtamo verkis interalie plurajn artikolojn pri finnaj municipoj por la enciklopedio *Otavan iso tietosanakirja* kaj pri muziko por *Otavan Suuri Ensyklopedia*.

Virtamo estis naskita en Akaa, de kie la familio moviĝis al Kerava kvin jarojn poste. Li studentiĝis ĉe Kerava lernejo en 1938 kaj komencis studi estetikon kaj muzikologion ĉe la Universitato de Helsinko. La Dua Mondmilito interrompis liajn studojn. Virtamo servis en la Regimento Ässät kaj la Onega marborda brigado.

Virtamo magistriĝis pri filozofio post la milito en 1953. Li jam komencis redakti enciklopediojn en la publikigejo Otava en 1949, kaj lia kariero tie daŭris 48 jarojn. Post emeritiĝo, Virtamo daŭre laboris kiel sendependa ĵurnalisto. Li estis implikita en la redakciaj komisionoj de pluraj konsultlibroj kaj redaktis sportajn kaj muzikajn enciklopediojn mem.

Virtamo venis al la atento de la ĝenerala publiko en la 1960-aj jaroj per kvizoj: *Tupla tai kuitti*, *Viisasten kerho*, *Arpa on heitetty* kaj *Naapurivisa*.

Virtamo vivis en Länsi-Pakila de Helsinko de 1950, ĝis li moviĝis al Oulunkylä en la malfruaj 2010-aj jaroj. Lia edzino estis Raili Virtamo (denaske Hirsimäki), kaj ili havis tri infanojn.



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 828350
* GND: 1137178663
* LCCN: n88032643
* VIAF: 18762146
* ISNI: 0000 0000 3766 3503
* SUDOC: 131073060
 |
*Wallago attu*, siluredo vivanta en Induso kaj pliaj sudaziaj riveroj.
Wallagonia leerii.jpgWallagonia leerii
***Wallago attu*** estas nesalakva katfiŝo de la familio Siluredoj (*Siluridae*), indiĝena de Suda kaj Sudorienta Azio. Ĝi estas ofte konata kiel **helikoptera katfiŝo** aŭ **wallago katfiŝo**. Ankaŭ estas uzataj mondoregionaj nomigoj, kiel la Manipuri **Sareng**, la Bengala **Boal**, la Silheti **Gual** aŭ la Malaja kaj Indonezia **Tapah**. *W. attu* troviĝas en grandaj riveroj kaj lagoj en du geografie diskonektitaj regionoj (disa distribuado), kun unu populacio vivanta je multo de la Hinda Subkontinento kaj alia en partoj de Sudorienta Azio. La specio povas atingi totalan longon de 1 m.

Ĝi kunhavas partojn de sia indiĝena teritorio kun la ekstere simila, sed multe pli granda *Wallagonia leerii*, kaj estas tiel ofte konfuzita kiel tiu.

Tiu katfiŝo estas unu el la fiŝospecioj kiuj estis uzata kiel manĝo en Sudorienta Azio ekde antikvaj tempoj.

Notoj
-----

1. ↑  Roberts, T.R. (2014): *Wallago* Bleeker, 1851 kaj *Wallagonia* Myers, 1938 (Ostariophysi, Siluridae), Distinct Genera of Tropical Asian Catfishes, with Description of †*Wallago maemohensis* from the Miocene of Thailand. *Bulletin of the Peabody Museum of Natural History, 55 (1): 35-47.*
2. ↑  Charles Higham, A. Kijnga eld. *The Origins of the Civilization of Angkor: Volume VI The Iron Age.* p. 43. IV 'The Fish Remains'


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 705531
 |
**Wallendorf,** hungare **Lapincsolaszi** [lapinĉolasi] estas iama vilaĝo, nun parto de Mogersdorf en Aŭstrio, en federala ŝtato Burgenlando, en distrikto de Jennersdorf.

Wallendorf en la mapo

Bazaj informoj
--------------

* 46° 58′ 20″ N 16° 14′ 00″ O﻿ / ﻿46.97222 °N, 16.23333 °O﻿ / 46.97222; 16.23333 (mapo)Koordinatoj: 46° 58′ 20″ N 16° 14′ 00″ O﻿ / ﻿46.97222 °N, 16.23333 °O﻿ / 46.97222; 16.23333 (mapo)
* Poŝtkodo: 8382
* Telefonprefikso:
* Aŭtokodo: JE
* Loĝantaro: 370

Situo
-----

Wallendorf situas laŭ rojo. Szentgotthárd troviĝas je 3 km-oj.

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1538 laŭ la tiama hungara ortografio *"Olafalw"* (= itala vilaĝ'), tiam apartenanta al abatejo de Szentgotthárd. En 1787 vivis tie 284 homoj en 57 domoj, en 1830 357 homoj en 47 domoj. En 1910 vivis en Lapincsolaszi 730 homoj, plejparte aŭstroj. Ĝis 1921 la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Szentgotthárd, poste al Aŭstrio (dume inter 1938-1945 al Germanio). Wallendorf aliĝis al Mogersdorf en 1971.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika kapelo omaĝe al Sankta Floriano
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Triunuo

Komunumoj pri *olasz* (=italo) en Hungara reĝlando
--------------------------------------------------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Bodrogolaszi | Érolaszi | Kisolaszi | Lapincsolaszi | Nagyolaszi | Olasz |
| Olaszfa | Olaszfalu | Olaszliszka | Olasztelek | Szepesolaszi |  |

* Kategorio Wallendorf (Burgenlando) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Pri la komunumo
---------------

**Wallenried** (malnova franclingva nomo **Esserts**) estas komunumo en la Lagodistrikto en Kantono Friburgo, Svislando. Ĝi havis 438 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.

Geografio
---------

Wallenried situas proksimume 6 kilometrojn sude de Morato en la fontregiono de la rojo *Echelles*, kiu alfluas al *Chandon*, siavice alfluanto de la Lago de Morato, kiu situas proksimume 7 kilometrojn norde de la vilaĝo. La komunumo konsistas el la vilaĝo Wallenried kaj la setlejo Grand Clos norde de la vilaĝo kaj diversaj izolitaj bienoj. En la sudo de la komunumo troviĝas golfludejo.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 3,86 km², de kiuj 17,3% estas kovritaj de arbaro, 61,6% servas por agrikulturo kaj 20,9% por setlado.

Trafiko
-------

La komunumo Wallenried situas flanke de la gravaj trafikvojoj. La kantona ĉefvojo n-ro 182 de Morato al Friburgo pasas laŭlonge de la orienta komunumolimo. La komunumo atingeblas de flankaj vojoj de Villarepos, Guschelmuth kaj Courtepin. La komunumo ne posedas propran konekton al la publika transportreto, la stacidomo Courtepin de la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Morato al Friburgo tamens situas en piedira distanco de la vilaĝo centro ĉe la suda komunumlimo.

Lingvoj
-------

La komunumo Wallenried estas oficiale dulingva. Okaze de la popolnombrado de 2000 53,5% de la loĝantaro estis franclingva kaj 43,6% germanlingva.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Wallenried datiĝas el la jaro 1337 kiel *Essert*. Dum mezepoko Essert estis aparta Senjorujo, kiu en la jaro 1442 estis akirita de la urbo Friburgo kaj apartenis ek de tiam al la Malnova Kamapro de Friburgo. En la 17-a jarcento Essert alinomiĝis al Wallenried. Dum la tempo de la Helveta Respubliko de 1798 ĝis 1803 kaj poste ĝis 1848 al la distrikto Friburgo. Surbaze de la nova konstitucio de 1848 ĝi estis atribuita al la friburga Lagodistrikto.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: *Ernst Tremp*: *La Malnova Kamparo de Friburgo* en *Historia Leksikono de Svislando* (2011-09-26)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Wallenried Arkivigite je 2006-08-22 per la retarkivo Wayback Machine

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Wallenried** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

Bildoj
------

* PreĝejoPreĝejo
* Kastela parkoKastela parko

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la Lagodistrikto |
| --- |
| Barberêche • Bas-Vully • Büchslen • Courgevaux • Courlevon • Courtepin • Cressier • Fräschels • Galmiz • Gempenach • Greng • Gurmels • Haut-Vully • Jeuss • Kerzers • Kleinbösingen • Lurtigen • Meyriez • Misery-Courtion • Muntelier • Morato • Ried ĉe Kerzers • Salvenach • Ulmiz • Villarepos • Wallenried |  |

 |
La rivereto **Wallhalb** (ankaŭ *Wallhalbe", „Wallalbe" aŭ „Wallalb*) estas orografie dekstra flankrivereto de la rivereto Schwarzbachs en Rejnlando-Palatinato. Ĝi havas longecon de apenaŭ 18 km. 

plej forta alfluanto: la rojo Odenbach

Rivervojo
---------

La Wallhalb havas du fontrojoj norde de la Sickinger Höhe: la dekstra nomiĝas Stuhlbach, kiu fontas sur alteco de 339 m s.m. sude de Landstuhl apud Mittelbrunn, la maldekstr nomiĝas Arnbach, kies fonto troviĝas 3 km nordoriente de Oberarnbach. Post 10 km ambaŭ kunfluas je la norda rando de Wallhalben al Wallhalb, kiu trafluas por 8 km la „Sickinger Höhe" en suda direkto. 2,5 km antaŭ ĝia enfluo en la rivereto Schwarzbach ĝin alfluas de maldekstre la rojo Odenbach. En Thaleischweiler-Fröschen la Wallhalb enfluas de dekstre la rivereton Schwarzbach.

Historio
--------

En la franka tempo la rivereto fariĝis limon laŭ la kontrakto de Verduno. La nepoj Karolo la Granda dividas inter si la frankan regnon en la jaro 843. La regiono okcidente de la Wallhalb iĝis regno de Lotaro la 1a, nomata „Lotharii Regnum" aŭ Lotaringo. La orienta parto ricevis Ludoviko la Germano, nomata orientfranka regno.

Vidindaĵoj
----------

ruino de la kapelo „ Verena" en Mittelbrunn
La meza valo de la rivereto Wallhalb estas distingita kiel *pejzaĝe belega itinero*.

Referencoj
----------

1. ↑  Die Generalkarte 1:200.000, Nr. 12, Mairs Geographischer Verlag, Ostfildern 2004
***Laŭte!*** estis dumonata liberesprima Esperanto-gazeto por progresemaj esperantistoj eldonata kaj ĉefredaktita de Christian Baudé (Kribo) de 1977 ĝis 2010.

*Laŭte!* celis plejeble favori liberan esprimadon de ĉiuj siaj abonantoj pri ĉiuj temoj, sen tabuo kaj sen cenzuro. Krome, favori rektajn interrilatojn inter la abonantoj. 

Laŭ la redakcio de *Laŭte!* : « Esperantisto ne estas individuo, kiu vivas nur pro kaj per Esperanto. Ni nature ligas nian scipovon de interpopola lingvo al la ĉiutaga vivo, kun la ĉiutagaj zorgoj, plezuroj kaj strebadoj. *Laŭte!* spegulas do la realan vivon de siaj legantoj kaj faciligas la interŝanĝojn inter ili. » 

Celoj de *Laŭte!* estis jen difinitaj : 

* esprimi vidpunkton aŭ impreson pri iu ajn temo, pri libro, filmo, muziko
* trovi helpon por ion aranĝi, organizi
* profitigi la legantojn de *Laŭte!* de spertoj, kiu povus utili ankaŭ al aliuloj?
* diskonigi aktivadon en iu socia, ekzemple ekologia, kultura, politika movado
* publikigi desegnojn, humuron, anekdotojn, ŝercojn
* ricevi klarigojn pri iuj malhelaj gramatikaĵoj por izolita Esperanto-lernanto aŭ progresanto

Ĉar *Laŭte!* estis ne organo de asocio, sed precipe esprimilo, povis aboni ĉiu ajn mondlingvano, komencanta aŭ pli lerta, sendistinge de fako aŭ tendenco, kiu deziris ja aktive interŝanĝi, pli ol pasive ricevi pliajn E-gazetojn.

Aperadis 6 numeroj jare. Kiam eblis, aperis kroma numero (literatura suplemento). Ĉiu numero ampleksis minimume 36 paĝojn (72-paĝaj numeroj en A5-formato). Tiuj de 2003 enhavis krome K-diskon. Nova abonanto donace ricevis unu el la plu disponeblaj tekstoj de la broŝura serio. Prioritate aperis tekstoj originale verkitaj de abonantoj mem. Ĝi principe evitis publikigi artikolojn jam aperintajn aliloke. Ankaŭ kontribuoj de komencantoj estis bonvenaj. Abundis la regulaj rubrikoj laŭ iniciatoj de la abonantoj-kontribuantoj: Debato, Ĉies voĉo (reagoj al aperintaj artikoloj), Poezio, Lingva angulo, Felietonoj, Poŝtarto...

Paralele eldoniĝis serio da broŝuroj (ĝis nun pli ol 200 titoloj) aparte mendeblaj.

En jaro 2003, estis ĉ. 300 legantoj; duono loĝis en Francio, kaj la cetero en aliaj landoj tutmondaj. Ĉiujardue aperis adresaro de la abonantoj. Kutime kontribuis ĉirkaŭ 70 por animi la gazeton.

Oni povis viziti la sidejon de la gazeto, eksmuelejon kun 7-hektara bieno, en Beauville (Lot-et-Garonne), kaj tie aranĝi renkontiĝojn. 

Lasttage de la Vilno-a UK 2005, revuo *Laŭte!* ricevis la 3-an premion de la Premio Grabowski, je 170 dolaroj.
De (? kiu povas konfirmi ?) post la lasta numero novembro/decembro 2010, Laŭte ĉesis aperi.

Eksteraj ligiloj
----------------

* *Laŭte!* en retejo de SATeH.
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*