recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
D-ro **Ehsan Naraghi** (Persa: احسان نراقی) naskiĝis en Kashan, Irano en 1926. Li estas irana sociologo kaj verkisto. Dum mezlernejo li iris al Dar ol-Fonoon en Teherano. Tiame li studis sociologion en la Universitato de Ĝenevo kaj ricevis Ph.D ĉe Sorbonne Universitato en Parizo. En Irano, li estis profesoro de sociologio kaj direktoro de la Sociaj Studoj kaj Esploro(j) ĉe la Teherana universitato (Irano).

Kiel sociologo, li kunlaboris dum multaj jaroj en la laboro de internaciaj sciencaj asocioj. En 1965, li preparis en la Unuiĝintaj Nacioj la unuan tutmondan studon sur la "Cerbo Dren". Li havas skribaĵojn ĝenerale sur sociologiaj aferoj en evolulandoj, kaj en 1970 li donis kursojn por junularo, edukado kaj socio en la Tria Mondoj landoj, ĉe la Universitato de Parizo 8A: Vincennes - Saint-Denis, Parizo. Li estis membro de UNESKO kiel direktoro de Uneska Junularo Divido dum multaj jaroj, kaj, poste li emeritiĝis kiel konsilisto de la Ĝenerala Direktoro de UNESKO en 1999.

* Kategorio Ehsan Naraghi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 165299
* GND: 139987088
* LCCN: n84216052
* VIAF: 114103909
* ISNI: 0000 0000 8182 1695
* SUDOC: 027044602
* BNF: 11917405k
* BNE: XX1045512
 |
**Einar Sigurðsson en Eydalir** (1538–1626) estas islanda poeto. Li naskiĝis en la bieno Hraun en Reykjadalur en Norda Islando. Li studis en la lernejo de Hólar en Hjaltadalur. De tiam li estis pastro en kelkaj pastrejoj. Kun sia unua edzino, Margrét Helgadóttir, Einar generis ok infanojn, de kiuj nur tri ricevis plenan kreskadon. El ili estis Oddur la plej aĝa kiu poste iĝis episkopo en Skálholt. Post dekjara vivado kune kun Einar Margrét, ŝi mortis.

Dua edzino de Einar nomiĝis Ólöf Þorsteinsdóttir. Inter iliaj infanoj estis Ólafur, pastro kaj poeto en Kirkjubær en Hróarstunga kaj Guðrún, patrino de Bjarni Gissurarson, pastro kaj poeto en Þingmúli en Skriðdalur. Dum tiuj jaroj la vivo estis malfacila por Einar kiu tiam devis severe batali kontraŭ la malriĉeco. Kiam Oddur, filo de Einar, estiĝis episkopo en Skálholt 1988 la vivrimedoj de Einar baldaŭ pliboniĝis. Iom poste li ricevis tre bonan pastrejon, Eydalir en la orientaj fjordoj de Islando, kie li loĝis ĝis sia morto la 15an de Julio 1626.

Einar estis la plej bona islanda religia poeto siatempe kaj plej multaj de liaj psalmoj aperis en la tielnomita Vísnabók Guðbrands (Libro de strofoj) kiun la episkopo Guðbrandur Þorláksson eldonis en la episkopejo de Hólar 1612. En ĝi interalie aperis lia psalmo *Poemo pri staltrogo de Kristo*, kiu konsistas el 28 strofoj. Nuntempe oni kantas tiun psalmon dum ĉiuj Kristnaskoj en Islando, precipe la du unuajn strofojn kiujn Baldur Ragnarsson tradukis en Esperanton. Ĝis nun tiu traduko estas la unusola traduko al fremda lingvo de tiu psalmo.

Referenco
---------

* Einar Sigurbjörnsson, Jón Torfason og Kristján Eiríksson: „Inngangur." *Vísnabók Guðbrands*. Bókmenntafræðistofnun Íslands. Reykjavík 2000. Bls.vii–xxxix.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Einar Sigurðsson en Eydalir en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 583942
* GND: 13409025X
* LCCN: no2008036924 n2010005121, no2008036924
* VIAF: 35663930
* ISNI: 0000 0000 5130 2165
 |
**Pál Elek,** laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Elek Pál** estis hungara komercisto, bankisto. Lia origina familia nomo estis *Engel* ĝis 1897, lia nobela antaŭnomo estis *malomszegi* [malomsegi] ekde 1900.

Pál Engel naskiĝis la  13-an de septembro 1856(nun 1856-09-13) (laŭ alia informo la  12-an de septembro 1856(nun 1856-09-12)) en Ondrohó, li mortis la 15-an de aprilo 1914 en Baden bei Wien (Aŭstrio-Hungario).

Biografio
---------

Pál Elek devenis el juda familio. Post lernado li estis komercisto pri grenoj ĉe banko en Parizo kaj Londono. En 1890 Gábor Baross hejmenvokis lin por gvidi komercan bankon. Pál Elek restis bankestro ĝis 1911, dum li reorganizis la bankon kaj enkondukis la aŭkciojn en 1892. Li edziĝis en 1892, lia edzino naskis 2 gefilojn en 1893 kaj 1894. Li ricevis la reĝan titolon kortega konsilisto en 1905.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Magyar kiviteli törekvések* (1904)
* *Iparfejlesztési politikánk szociális előföltételei* (1908)
* *Kereskedelmünk jövője* (1909)

Fontoj
------

* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare legebla en la 245-a paĝo

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 846614
 |


* Portalo pri Biografio
**Elżbieta DZIKOWSKA** (naskiĝis la 19-an de marto 1937 en Międzyrzec Podlaski) – historiistino pri arto, ĉinologo, vojaĝistino, reĝisorino kaj vickameraisto de dokumentaj filmoj, aŭtorino de pluraj libroj, televidaj programoj, radioelsendoj, publicistaj artikoloj kaj ekspozicioj pri la nuntempa arto.

Kune kun la edzo Tony Halik, realigis ĉ. 300 dokumentajn filmojn de ĉiuj kontinentoj por Telewizja Polska kaj gvidis popularan vojaĝ-programon *Pipro kaj vanilo*.

Infaneco kaj juneco
-------------------

Ŝi naskiĝis kiel Józefa Elżbieta Górska. La antaŭnomoj estis elektitaj post la avo Józef (sed ankaŭ post Józef Piłsudski) kaj post la praavino. Pri edukado de Elżbieta kaj ŝia pli juna frato okupiĝis ĉefe avino, ĉar la patrino estis okupita per gvidado de teejo por certigi enspezon al la familio.

La patro de Elżbieta estis kuriero de Pola Enlanda Armeo. Li estis arestita de germanoj kaj enkarcerigita en la Kastelo de Lublin, kie oni kondamnis lin je mortpuno kaj mortigis en 1944. En la aĝo de 15 jaroj ŝi ankaŭ pasigis duonjaron en la ĉelo de la sama loko pro aparteno al sekreta kontraŭkomunisma organizaĵo ZEW (Asocio de Evoluigistoj de Libereco).

Kunlaboro kun Tony Halik
------------------------

En 1976 kune kun Tony Halik estis la unuaj poloj, kiuj atingis postrestaĵojn de la forgesita urbo Vilcabamba, la lasta ĉefurbo de Inkaoj. Ili kune vojaĝis al preskaŭ ĉiuj landoj de Latin-Ameriko, Eŭropo, 27 subŝtatoj de Usono, kiel ankaŭ al: Ĉinio, Aŭstralio, Nov-Zelando, Tajlando, Srilanko, Rusio, Tahitio, Havajo, Galapagoj, Paska Insulo, Kenjo kaj Tanzanio, Maroko, Libio, Egiptio.

Ordenoj kaj distingoj
---------------------

**Ŝtataj**

* Kavalira Kruco de la Ordeno de Renaskiĝinta Pollando (1998)
* Ora Merit-Kruco
* Ordeno de la Aglo de Aztekoj (Meksiko)
* Ordeno pro Eminentaj Meritoj – dufoje (Peruo)
* Ora Medalo "Meritita por la Kulturo Gloria Artis" (2010)

* Kategorio Elżbieta Dzikowska en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 395904
* GND: 1014041783
* LCCN: n98058012
* VIAF: 122088815
* ISNI: 0000 0000 8057 3028
* SUDOC: 118571206
* BNF: 13526675v
* NKC: osd2015878665
 |
**Anthony de MELLO** (naskiĝis la 4-an de septembro 1931 en Bombay, mortis la 2-an de junio 1987 en Novjorko) estis barata jezuito, psikoterapiisto, mistikulo, spirita gvidanto. De si mem nomata kutime "kristano de Oriento", de amikoj – "majstro de preĝo".

La plej grandan famon gajnis per libroj kaj konferencoj pri spiriteco, kie ligis tradician eŭropan mistikon kun penso de Fora Oriento, kelkiam pritraktante psikologion. Liaj metodoj de preĝo kaj spiritaj ekzercoj, utiligantaj teknikon de psikoanalizo kaj psikoterapio, estas konsiderataj kiel novecaj.

Vivo
----

Anthony de Mello devenis de Goao, tiutempa portugala kolonio en Barato. La 1-an de julio 1947 noviciĝis en Societo de Jesuo. En Hispanio studis filozofion, kie ekinteresiĝis pri *Spiritaj ekzercoj* de Ignaco Lojola kaj verkoj de eŭropaj mistikuloj - sankta Tereza el Avilo kaj sankta Johano de la Kruco.
Post fino de siaj studoj revenis al Barato, kie dum du jaroj okupiĝis pri pedagogia praktiko, kaj poste frekventis kvarjaran teologian studadon en Puneo. La 24-an de marto 1961 ordiniĝis. Ekstudis psikologion (psikologia konsultado) en Loyola University en Ĉikago kaj spiritecon en unu el la plej famaj ekleziaj altlernejoj - Pontifika Gregoria Universitato en Romo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Anthony de Mello en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* Oficiala paĝo de Anthony de Mello Arkivigite je 2005-04-03 per la retarkivo Wayback Machine
* Instituto Sadhana Arkivigite je 2013-10-26 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 441176
* GND: 119244950
* LCCN: n80102455
* VIAF: 110864601
* ISNI: 0000 0000 8177 0189
* LIBRIS: 267620
* SUDOC: 030201128
* BNF: 12166678w
* NLA: 35274654
* NDL: 00437468
* BIBSYS: 3055230
* NKC: jn19981000607
* ICCU: CFIV035141
* BNE: XX1154181
 |
**Dmitrij Gennadjeviĉ Safonov** (ruse *Дмитрий Геннадьевич Сафонов*; naskiĝis la 4-an de decembro 1968) estas rusia rusa verkisto kaj dramisto.

Biografio
---------

Li naskiĝis la 4-an de decembro 1968 en Krasnojarsk, Sovetunio. Ekde 1982 li vivas en Moskvo. Unuajn provojn verki li faris estante lernejano, kiam li provis verki sian unuan romanon, sed baldaŭ forlasis ĝin, kaj dum longa tempo faradis nur etajn skribaĵojn (versojn, prozaĝojn). Ekde 1985 li studis en Moskva Instituto de Fiziko kaj Tekniko, dum 1987 — 1989 militservis. Reveninte el armeo li studis en Moskva inĝenier-konstrua instututo.

En 1992 li fariĝis studanto de Moskva medicina-dentokuraca instituto. Li finis studadon en 1999 ricevinte diplomon de kuracisto. Komencinte labori laŭ profesio, Dmitrij provis ankaŭ multajn aliajn laborojn: li laboris kiel ŝarĝisto, veldisto, stirsto, radiomuntisto, masaĝisto, kortpurigisto; dum 2001 — 2003 li estis ĉefa laboratoria helpanto en la ĉi tiu Moskva medicina-dentokuraca instituto, antaŭ kiam li findecidis ke li volas esti verkisto.

En 1999 li gajnis monon en televida kvizo "Propra ludo" kaj malŝparis ĝin por aĉetado de tajpilo, per kiu li verkis sian unuan romanon "Homo sen ombro" (ruse *Человек без тени*), samjare eldonita de la eldonejo *Eksmo*. Ĝis 2006 li verkis ankoraŭ kelkajn romanojn.

En 2006 aperis la lasta romano el lia trilogio "Turo" (Башня) — "Metroo" (Метро) — "Epidemio" (Эпидемия) de romanoj-katatrofoj pri Moskvo.

Li vivas fraŭle. La 6-an de decembro 1997 naskiĝis lia filo Dmitrij.

Literaturaj verkoj
------------------

| Jaro | Nomo ruslingve | Traduko de la nomo |
| --- | --- | --- |
| 1999 | Человек без тени | Homo sen ombro |
| 2004 | Радио судьбы | Radio de la sorto |
| 2005 | Башня | Turo |
| 2005 | Метро | Metroo |
| 2005 | Похищение Европы | Ŝtelado de Eŭropa |
| 2005 | Тень победы | Ombro de venko |
| 2005 | Шериф | Ŝerifo |
| 2006 | Месть | Venĝo |
| 2006 | Роман с демоном | Romano kun demono |
| 2006 | Эпидемия | Epidemio |

Filmigo
-------

La 21-an de februaro 2013 aperis filmo "Metroo" laŭ samnoma romano de Dmitrij Safonov.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Dmitrij Safonov ĉe *modernlib.ru* (ruse)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 495213
* VIAF: 315535865
 |
**SOLYMOSSY Elek** [pr. ŝojmoŝi] *Sipos* estis hungara aktoro, reĝisoro, teatrestro naskiĝinta en Tövis la 25-an de januaro 1847 kaj mortinta en Budapeŝto la 3-an de januaro 1914.

Lia kariero
-----------

Elek Solymossy debutis en la vintro de 1867 en Szabadka en la trupo de Gusztáv Hubay, poste li dungiĝis al la Népszínház de Buda. Post la falo de la trupo de György Molnár li iris al Makó. En 1873 li sensukcese provis estri trupojn (Losonc, Rozsnyó). Je la fino de 1874 li gvidis la teatron de la Placo István. En 1875 li iĝis ano de la tiam malferminta Népszínház de Budapest, kie li ludis preskaŭ tri jardekojn. En 1881 li transprenis la direkton de la Gyakorló Színésziskola (Praktikanta Aktorlernejo) fondite de Antal Bártfai P.. En 1908 li fondis aktorlernejon en Debrecen. Li verkis lernolibron titolitan *A színészet tanítása* (La instruado de la aktorarto) (1896).

El liaj verkoj
--------------

* Színésznapló (1912–13);
* A vidéki magyar színészet reformja (1875).

El liaj roloj
-------------

* Cabriolo (Offenbach: A trapezunti hercegnő);
* Larivandière (Lecocq: Angot asszony lánya);
* Van Ostebal (Jonas: A háromcsőrű kacsa);
* Lőrinc (Tóth E.: A tolonc);
* Pietro (Suppé: Boccaccio);
* Henry (Planquette: A corneville-i harangok).

El liaj lernantoj
-----------------

* Mariska Gazsi
* Jenő Halmi (1877)
* Giza Mészáros
* Ilona Thury

Fonto
-----

* Magyar Színházművészeti Lexikon

* Kategorio Elek Solymossy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Antipatro la 1-a** aŭ **Antipatro la idumeano** (greka lingvo: Ἀντίπατρος, *Antípatros*; naskiĝis ĉirkaŭ 100 a.K. — mortis 43 a.K.) estis la gubernatoro de Idumeo. Lia fama kaj fifama ido estis Herodo la Granda, tial Antipatro estas konsiderita de iuj kiel la unua ano de la heroda dinastio.

Historio
--------

Post kiam Salome Aleksandra mortis, ŝiaj infanoj Aristobulo kaj Hirkano batalis por la judia reĝlando. Antipatro, la idumea gubernatoro, subtenis Hirkanon. Pro kelkaj urboj konkeritaj de Aleksandro Janeo Hirkano ankaŭ aĉetis la subtenon de Aretas de Nabateo. Aretas portempe venkis Aristobulon, kiu fuĝis al la Templa Monto. Sed kiam la romanoj eniris en Palestino, ili favoris Aristobulon, elpelante Hirkanon kaj Aretas.

Sed en 63 a.K. Aristobulo efektive ribelis kontraŭ la roma aŭtoritato, nun reprezate de Pompejo. Hirkano lerte subtenis la romanoj kaj fariĝis alta sacerdoto. Sed jam en 57 a.K. estis nova ribelo, fare de Aleksandro, unu el la du filoj de Aristobulo. Ĝi malsukcesis, sed la roma gubernatoro Gabinio denove ŝanĝis la regada sistemo. Gabinio malcentrigis la judan ŝtaton, donante povon al la kampara aristokratio, do Hirkano perdis pli politikan povon.

La roma enlanda milito inter Julio Cezaro kaj Pompejo igis anojn de Pompejo mortigi Aristobulon kaj Aleksandron. Antipatro helpis Cezaron en Aleksandrio, do tial Cezaro preferis la Hirkanon kaj Antipatron, kiam li, denove, reformis la politikan strukturon de Judio. Hirkano fariĝis alta sacerdoto, "etnarko" (*ethnarches*, "estro de la popolo") kaj "aliancano kaj amiko de la roma popolo" kaj Antipatro iĝis "epitropo" de Judio kaj ricevis roman civitanecon.

Antipatro estis mortigata en 43 a.K. post la mortigo de Cezaro. Liaj infanoj estis Salome, Herodo la Granda, Fasael, Jozefo kaj Feroras.

Referencoj
----------

1. ↑  Peter Schäfer, *The History of the Jews in the Greco-Roman World*, 2003, 76-77.
2. ↑  Peter Schäfer, *The History of the Jews in the Greco-Roman World*, 2003, 77-78, 81-82.
3. ↑  Peter Schäfer, *The History of the Jews in the Greco-Roman World*, 2003, 82-83.
4. ↑  Peter Schäfer, *The History of the Jews in the Greco-Roman World*, 2003, 84.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 546771
* VIAF: 308279907
 |
**Aleksandro la 1-a de Epiro** (antikve-greke *Ἀλέξανδρος Α' τῆς Ἠπείρου*, 370 a.K. – 331 a.K.), konata ankaŭ kiel **Aleksandro Moloso** (Ἀλέξανδρος ὁ Μολοσσός), estis reĝo de Epiro (350–331 a.K.) de la Ecida dinastio.

Monero de Aleksandro la 1-a de Epiro. Tarento.
Kiel la filo de Neoptolemo la 1-a de Epiro kaj frato de Olimpia, Aleksandro la 1-a estis onklo de Aleksandro la Granda. Li estis ankaŭ onklo de Pirho de Epiro. Li estis portita tre juna al la kortego de Filipo la 2-a, kaj laŭ la helena modo li iĝis celo de liaj allogoj. Je aĝo de ĉirkaŭ 20, Filipo faris lin reĝo de Epiro, post eltronigi sian onklon Arimbas.

Kiam Olimpia estis malakceptita de lia edzo, en 337 a.K. ŝi iris ĉe sia frato, kaj klopodis instigi lin al milito kontraŭ Filipo.

Aleksandro, tamen, malakceptis tiun sugeston, kaj formis duan aliancon kun Filipo edziĝante al lia filino (nevino de Aleksandro) Kleopatra (336 a.K.). Je la nupto Filipo estis murdita de Paŭzanio de Orestio.

Referencoj
----------

1. ↑   "Alexander", *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology*.
2. ↑  Marcus Junianus Justinus (Justin): Epitome of the Philippic History of Pompeius Trogus Book VIII, Chapter 6. Online translation

* Kategorio Aleksandro la 1-a (Epiro) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 574598
* GND: 129873209
* LCCN: n00146003
* VIAF: 23380350
* SUDOC: 083156151
 |
**Ellen FRANZ** [franc], ekde 1873 **baronino de Heldburg**, (naskiĝis la 30-an de majo 1839 en Naumburg (Saale), mortis la 26-an de marto 1923 en Meiningen) estis germana aktorino kaj pianistino.

Vivo
----

Franz ricevis muziktrejnadon ĉe Hans von Bülow kaj iĝis poste aktorinadeptino de Heinrich Marr. Franz (Ferenc) Liszt peris ŝian venigon al la Kortega teatro de Coburg en la jaro 1860-a. La unua rolo tie estis Jane Eyre en *Waise von Lowood* de Charlotte Birch-Pfeiffer, kun Emil Devrient. Aliaj engaĝigoj estis 1862-64 en Oldenburg, 1864-67 en Mannheim. La de ŝi luditaj roloj estis de salondamoj enkomediaj, heroinoj respektive tragikaj amantinoj.

Danke al Friedrich von Bodenstedt ŝi venis en 1867 al Meiningen (unua rolo: Julia en *Romeo und Julia*), kie ŝi ja furoris. Post la morganata edziniĝo kun duko Georgo la 2-a de Saksio-Meiningen ŝi ne plu aktoris. Franz estis inteligenta, artiste sentokapabla virino kun bonega - ĉar malegoisma - influo sur sian edzon, la t.n. "teatrodukon". Ŝi ne nur faris multon por la Teatro je Meiningen sed engaĝiĝis ankaŭ sociale kaj estis ege ŝatata en la tuta duklando.

Vidu ankaŭ
----------

* Kastelo Heldburg

Verkoj
------

* *Fünfzig Jahre Glück und Leid*, eldonita de J. Werner, 1926

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ellen Franz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biografio ĉe NDB


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 528180
* GND: 118882333
* LCCN: no94021847
* VIAF: 14877559
* ISNI: 0000 0004 3982 8534
* BNF: 12504331c
 |
**Duan QIRUI** (en ĉina: 段祺瑞; en pinjino: Duàn Qíruì; Wade–Giles: Tuan Ch'i-jui; IPA: [tu̯àn t͡ɕʰíɻu̯èi̯]) (6a de Marto 1865 – 2a de Novembro 1936) estis ĉina militsenjoro kaj politikisto, ĉefkomandanto de la Bejĝang Armeo kaj de la fakta Plenumestro de la Respubliko Ĉinio (en Pekino) el 1924 ĝis 1926. Li estis ankaŭ la ĉefministro de la Respubliko Ĉinio kvar foje inter 1913 kaj 1918. Li eble estis la plej pova homo en Ĉinio el 1916 ĝis 1920.

Duan enpoviĝis kiel proksima aliancano de Ĝŭan Ŝikai, sed ambaŭ pli kaj pli malkonsentis unu disde la alia laŭlonge de la tempopaso pri diversaj aferoj. Unu el la ĉefaj problemoj estis ke Duan ekamasigi influon super la Bejĝang Armeo kiel militministro, tiele subfosante la kontrolon de Ĝŭan super la soldatoj. Konstatante sian kreskantan povon, Duan pli kaj pli sendependiĝis kaj laŭgrade defiis la Prezidanton pri nomumoj kaj reformoj en la militistaro.

Ĝŭan Ŝikai mortis la 6an de Junio, 1916. Eblaj sukcedantoj estis Duan Qirui, Li Yuanhong kaj Xu Shichang were named. Neniu dekomence volis akcepti la postenon de prezidenteco. Duan kalkulis, ke la plej malforta estas Li kaj premis Lin iĝi prezidanto, eble por plej facile manipuli lin. Tiel li tute malobeis la konstitucion. Tamen nek la prezidento Li nek la vicprezidento Feng Guozhang sekvis la indikojn de Duan, kiu petis apogon el nordaj armeoj, dum sudaj parlamentanoj, pli proksimaj al la Kuomintang petis agnoskon de la konstitucio, kio praktike disdividis la landon. en tiu kunteksto Duan trudis la eniron de Ĉinio en la Unua Mondmilito kontraŭ Germanio, en la intenco ekhavi la aliron al la germanaj privilegioj en Ĉinio. La sekvoj de la Movado de la 4-a de majo rezultis en komplikigo de la politika situacio kaj la fina elpovigo de Duan.

1 ĝŭan, arĝenta porokaza monero de Duan Qirui, stampita en 1924.

Bibliografio
------------

* Bonavia, David. China's Warlords. New York: Oxford University Press. 1995. ISBN 0-19-586179-5
* Ch'en, Jerome (1972) [1a pub. 1961]. Yuan Shih-k'ai (2a eld.). Stanford, California: Stanford University Press. ISBN 0-8047-0789-8.
* Spence, Jonathan D. (1990). The Search for Modern China. New York: W.W. Norton & Company. ISBN 0-393-02708-2.
* Gray, Jack (2002). Rebellions and Revolutions: China from the 1800s to 2000. New York: Oxford University Press. pp. 168–169. ISBN 978-0-19-870069-2.

* Kategorio Duan Qirui en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 731895
* GND: 1049357299
* LCCN: nr94033282
* VIAF: 22027035
* ISNI: 0000 0000 8342 0502
* SUDOC: 14415398X
* NLA: 36711698
* NDL: 00625248
 |
**Anton PASHKU** (naskiĝinta la 8-an de januaro 1937 en Prizren-Graždanik, mortinta la 31-an de oktobro 1995 en Priŝtino) estis albana kaj jugoslava ĵurnalisto, verkisto, romanskribinto kaj dramaturgo..

Vivo
----

Pashku trapasis la junulajn jarojn en Prizren kiel filo de bakisto kaj de dommastrino. Li finis la elementlernejon en Prizren kaj la mezlernejon en Priština. Ekde 1958 li verkis kiel ĵurnalisto ĉe la gazeto "Rilndja" iĝonte poste verkisto de kulturaj kolumnoj en la albanlingva gazetaro. Ekde 1973 li eldonis prozaĵojn kaj dramojn ĉe la Rilindje-eldonejo kie li restis ĝismorte. Krome li eldonis la literaturgazeton "Jeta e re" kaj la magazinon "Fjalja".

Pashku skribis ethistoriojn romanojn kaj teatraĵojn tradukotajn en ĉiujn lingvojn de la iama Jugoslavio. Sian unuan historion li publikigis en 1955 en la menciita literaturgazeto "Jeta e re". De taim li daŭre partoprenis la literaturan vivon eminente. La dramoj *Sinkopa* kaj *Gof* surscenejigitis en teatroj de Kosovo, de Zagrebo kaj de Skopje. Pashku estas tre moderna aŭtoro de absurdaĵoj kaj groteskaĵoj kaj aŭtodidaktikulo koncerne la okupighon pri albanlingva literaturo. Tiun inklinon jam lia avo apogis. La albanlingva literaturo tre influis lin. Li membris ĉe "Ligo de kosovaj verkistoj" kaj ekde 1993 ĉe "Kosova akademio pri sciencoj kaj artoj" (Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës/ASHAK). Dumvive ni atingis ne chiujn albanlingvulojn, vole nevole. En komunisma Albanio mem liaj verkoj ne rajtis aperi pro ke li taksitis dekadenculo; sekve li ghis hodiau ne tro konatas. Liaj verkoj ofte komparatas al la skribmaniero de George Orwell, Franz Kafka kaj Robert Musil.

Verkoj
------

* *Tregimet*, Jeta e re, Priŝtino 1961
* *Nji pjesë e lindjes*, rakontoj, eldonejo Rilindja, Priŝtino 1965
* *Kulla*, rakontoj, eldonejo Rilindja, Priŝtino 1968
* *Sinkopa*, dramo, eldonejo Rilindja, Priŝtino 1969
* *Oh*, roman, eldonejo Rilindja, Priŝtino 1971
* *Kjasina*, rakontoj, eldonejo Rilindja, Priŝtino 1973
* *Gof*, dramo, eldonejo Rilindja, Priŝtino 1976
* *Lutjet e mbrëmjes*, rakontoj, eldonejo Rilindja, Priŝtino 1978
* *Tragjedi moderne*, dramoj, eldonejo Rilindja, Priŝtino 1982

En 1986 eldonitis liaj verkoj en tri volumoj fare de la Rilindja-eldonejo: 1. Tregime fantastike (rakontoj fantastkiaj), 2. Oh, 3. Tragjedi moderne (tragedia moderna).

Notoj
-----

1. ↑  Anton Pashku - In Memoriam - Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës (ASHAK)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Pashku en la angla


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 669789
* GND: 1031948066
* LCCN: n85197777
* VIAF: 231341761
* ISNI: 0000 0004 0149 2457
* SUDOC: 055297773
* BNF: 13604893m
 |
**Ealdwulf** (m. 713) estis anglosaksa reĝo de East Anglia, Anglio de 664 al sia morto. Lia kvardek-naŭa regado estis inter la plej longdaŭra de iu ajn anglosaksa reĝo.

Deveno
------

Ealdwulf estis filo de Aethelric, filo de Eni, filo de Tytila, reĝo de East Anglia de 578 al ĉ. 599, kaj filo de Wuffa. Li estis kuzo de tri antaŭaj reĝoj de East Anglia, Anna, Aethelhere kaj Aethelwold. Lia patrino estis Hereswith, fratino de sanktulino Hilda el Whitby. Ili estis filinoj de Hereric kaj Breguswith, de la domo de Edwin el Northumbria.

Ealdwulf naskiĝis en kristana reĝa familio. Lia patrino estis baptita kun sia fratino, kaj alia anoj de la reĝa familio de Northumbria, per Sanktulo Paulinus je 626. Ŝia patro, Hereric, la nevo de Edwin, estis mortigita en la regno de Elmet; kaj do Edwin mortigis Ceretic, la reĝo de Elmet, malgranda tempo post li reĝiĝis de Northumbria (616). Ŝia edziniĝis al Aethilric inter 626 kaj 633, kiam Cadwallon ap Cadfan mortigis Edwin-on.

Fruaj jaroj
-----------

Liaj gepatroj estis kristanaj. Tamen post kiam li ekregis, Ealdwulf diradis ke dum sia infanaĝo li vidis templon kie Raedwald estigis altarojn dediĉitajn kaj al Kristo kaj al la paganaj dioj de la anglosaksoj.

Regado
------

Ealdwulf iĝis reĝo post kiam Aethelwold mortis pro pesto en 664.

Dum lia regado anoj de la reĝa familio de East Anglia, Aethelfryth kaj Seaxburh, iĝis abatino de grava abatejo ĉe Ely.

En 686 Caedwalla, reĝo de Wessex, invadis Kent. Ŝajnas ke Ealdwulf eble subtenis la reĝon de Kent: en 693-4, laŭ Vilhelmo de Malmesbury, Ine, kiu sekvis Caedwalla kiel reĝo de Kent, venkis kaj forpelis la nobelojn de East Anglia: ĉar Ealdwulf daŭre regis, verŝajnas ke la batalo okazis en Kent.

Idoj
----

Oni ne scias la nomon de la edzino de Ealdwulf. Li havis almenaŭ du gefilojn:

* Aelfwald, kiu sekvis lin kiel reĝo de East Anglia
* Ecgburga, kiu iĝis abatino

* Kategorio Ealdwulf (East Anglia) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 286533
 |
**Eberhardo la 1-a Grafo de Mark** (mortinta la 4-an de julio 1308 en Fröndenberg ĉe la Ruhr en la Sankta Romia Imperio), vokto je Abatinejo Essen, estis la unuenaskita filo de Grafo Engelberto la 1-a de Mark (mortinta en 1277) el ties unua geedzeco kun Kunigunde de Blieskastel, filino de Graf Henriko.

La unua geedziĝo okazis proksimume 1273 kun Irmgarda de Berg, filino de duko Adolfo la 4-a (Berg) kaj Margareta de Hochstaden. De ĉi tiu geedzeco devenas interalie Grafo Engelberto la 2-a de Mark (mortinta en 1328). La dua geedziĝo okazis poste kun Maria de Looz.

Grafo Eberhardo dumvive batalis kontraŭ la potenco de Ĉefepiskopujo Kolonjo. Vintron de 1287/88 li unue liberigis ĉe Hagen la fortikaĵon Limburg okupitan de la kolonjaj militistoj, sieĝis poste la kontraŭe situantan kastelon Raffenburg kaj marŝis ekde tie Batalon de Worringen kontraŭ la ĉefepiskopo de Kolonjo. Postsekve li konkeris la urbon Werl kaj la fortikaĵon Nova Isenburgo en Essen. Fono de la okazintaĵoj estis la Limburga Heredosekvoorda Konflikto.

Lia vasalo Sobbo de Svirte pli malfrue konfliktis kun Eberhard pri Hohenlimburg.

Eberhard metis unuajn komencojn de administra subdivido de Graflando Mark kaj fondis en la jaro 1301 la nunan urbon Bergneustadt.

La altotombo de Grafo Eberhardo la 2-a de Mark kaj de lia edzino apartenas al la gravaj artverkoj de la monaĥopreĝejo Fröndenberg.

Literaturo
----------

* Wilhelm Crecelius: Eberhard II. Graf von der Mark. En: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Volumo 5, Duncker & Humblot, Lepsiko 1877, pj. 549–551.

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
* Eberhardo la 1-a DE Mark ĈE geni.com (Genealogia arbo)

Referencoj
----------

1. ↑  Pri la potencokonstelacio antaŭ la Batalo de Worringen vd.: Irmgard Hantsche: *Atlas zur Geschichte des Niederrheins*. Kartografio de Harald Krähe. Bottrop / Essen: Verlag Peter Pomp, 1999 (0 Schriftenreihe der Niederrhein-Akademie, vol. 4), p. 32sj

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 566503
* GND: 137362781
* VIAF: 81563769
 |
Monumento en Rudolstadt, sur la placo Anger **Anton SOMMER** (naskiĝinta la 11-an de decembro 1815 en Rudolstadt, mortinta samloke la 4-an de junio 1888 estis germana poeto.

Vivo
----

Sommer verkis en turingia dialekto. En 1847 li iĝis lernejestro de knabina lernejo kaj estis paralele paroĥestro en Schaala. En 1864 li ekestis predikisto de la garnizono de Rudolstadt. Tie li duone blinduliĝis.

Lia verko *Bilder und Klänge aus Rudolstadt in Volksmundart* (11-a eldono en 1886, 2 volumoj) tre aplaŭditis.

Honoroj
-------

En 1881 li iĝis honora civitano. Ankaŭ strato en Rudolstadt estis nomita por li kaj sur Anger-placo troviĝas ankaŭ monumento de li. Elementa lernejo portas lian nomon.

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, Band 18. Leipzig 1909, p. 592-593, kion oni legu tie ĉi interrete.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Anton Sommer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj pri Anton Sommer en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Biografio longa
* Foto de la Sommer-bazlernejo Arkivigite je 2016-06-10 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 558991
* GND: 129027006
* VIAF: 74920164
* ISNI: 0000 0000 1750 445X
 |
**Edgar**, **Étgar mac Maíl Choluim** aŭ **Eagar mac Mhaoil Chaluim**, (naskiĝis ĉirkaŭ 1074, mortis la 8-an de januaro 1107), estis reĝo de Skotlando de 1097 ĝis 1107. Li estis la kvara filo de Malkolmo la 3-a (Máel Coluim mac Donnchada) kaj Margareta de Wessex (pli malfrue Sankta Margaret) sed la unua kiu estis konsiderita elektebla por la trono post la morto de sia patro.

Regado
------

Edgar pretendis la tronon en frua 1095, post la mortigo de sia duonfrato Dunkano la 2-a (Donnchad mac Maíl Coluim) en malfrua 1094 de Máel Petair de Mearns, subtenanto de la onklo de Edgar Donaldo la 3-a (Domnall Bán mac Donnchada).

Edgar ricevis limigitan subtenon de Vilhelmo la 2-a kiel Dunkano havis antaŭ li; tamen, la angla reĝo okupiĝis kun ribelo gvidita de Robert de Mowbray, Earl de Northumbria, kiu ŝajne havis la subtenon de Donald kaj Edmund.

En 1098, Edgar subskribis traktaton kun Magnus Barefoot, Reĝo de Norvegio, fiksanta la limon inter Skotlando kaj la norvegaj reklamacioj en la okcidento.

Edgar mortis en Edinburgo la 8-an de januaro 1107 kaj estis entombigita en la abatejo de Dunfermline. Fraŭla kaj sen filo, li agnoskis lian fraton Aleksandro kiel sia sekvanto. La volo de Edgar ankaŭ donis al David teritorio en Kumbrio (la landoj de la eksa Reĝlando de Strathclyde) kaj eble ankaŭ en sudaj partoj de Lothian. David poste estus konata kiel Princo de la Kumbrianoj.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Edgar, King of Scotland en la angla Vikipedio.* 

* Kategorio Edgar en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 524169
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Sankta Emeriko de Hungario. |

**Emeriko de Hungario** (n. 1174 en Hungario – m. 30-an de novembro 1204) estis reĝo de Hungario kiu regis 1196–1204.

Li estis plej aĝa filo de Béla la 3-a kaj Anna de Chatillon (Antioĥia princlando). Oni kronis lin en aĝo de 8 jaroj kiel oficialan tronheredanton. Pro premo de la fortiĝantaj hungaraj ĉefnobeloj, Béla la 3-a komisiis lin en 1194 pri regado de Kroatio kaj Dalmatio.

Oni kronis lin reĝo la 23-an de aprilo 1196, post morto de la patro. Komence de lia regado, lin atakis la pli juna nekontenta frato, Andreo (posta Andreo la 2-a). Fine de 1197, Emerikon venkis Andreo en la batalo de Macsk, Andreo ricevis la dalmat-kroatan princlandon. Andreo ne kontentiĝis kun la donitaĵoj kaj strebis al la trono. La komploto senvualiĝis, en la interna milito Emeriko venkis en la batalo de Rád, 1199. En 1200, la legato de la papo Inocento la 3-a pacigis la fratojn, tiel Emeriko eblis efektivigi pli aktivan eksteran politikon. Li edziĝis en 1200 kun Konstanca, filino de reĝo Alfonso la 2-a de Aragono.

Emeriko volis konkeri partojn de la Balkano inter 1200 kaj 1203. Je peto de la papo, li ekagadis kontraŭ la bosnaj bogumiloj (1200–03). Li helpis surtronigi sian kandidaton en Serbio, li mem alprenis la titolon reĝo de Serbio (1201–02). Li atingis nur provizorajn sukcesojn en Bulgario (1202).

Partoprenantoj de la kvara krucmilito okupis en 1202 – je venecia premo – Zadaron, sed je interveno de la papo, la urbo baldaŭ reiris al Hungario. Emeriko partoprenis en 1203–04 en flanko de la papoapogantaj fortoj en la germana interna milito.

Andreo denove atakis Emerikon en printempo de 1203, sed Emeriko senarmile vizitis la bivakon de la ribelantoj kaj per sia pura kuraĝa elpaŝo devigis kapitulacon de ili, dum Andreo estis kaptita kaj enprizonigita. La 26-an de aŭgusto 1204, li kronis al reĝo sian junfilon, Ladislaon. Li estis tiam jam grave malsana, tiel li igis regento Andreon, dumtempe liberigitan. Oni entombigis lin en Eger.

* Kategorio Emeriko (Hungario) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 166208
* GND: 118530178
* LCCN: n2016023824
* VIAF: 27862768
 |
**Antonino IMMÈ** (naskiĝinta la 1-an de januaro 1901 en Melilli, mortinta la 25-an de aŭgusto 1988 en Pau) estis itala pedagogo kaj klasika filologo. Li estas nombriĝenda inter la plej gravaj kaj senlacaj praktikantoj de moderna latino.

Vivo
----

Post fino de gimnazio ĉe la Salesianoj en Romo li ekstudis en Katanio. Tiam oni ankoraŭ ĉealtlerneje la tutan tempon parolis latine kun la profesoroj kaj inter la studentaro. Post tio Immè instruis la latinajn lingvon kaj literaturon en gimnazioj en Sirakuzo *(Liceo Gargallo)* kaj (ekde 1939) en Romo.

En la 1971-a jaro li fondis la periodaĵon "Aventinum" kiu aperis ĝis 1976. Rome li ankaŭ establis rondojn kun viva uzo de la latine petite i.a. de la Dragan-fondaĵo. Tie agadis ankaŭ Francesco Giovanni Barbalace.

En 1978 li nuptis la poetinon Geneviève Métais; ambaŭ vivis en Pau kie ili fondis latinlingvan gazeton kun la titolo "M.A.S." (mallongigo por *Memento Audere Semper* do *Ne ĉesu esti kuraĝema!*)

Honoroj
-------

* La ŝtata franclanda televido ORTF eĉ dediĉis al la paro specialan elsendon en kiu oni vidas la du dum latinlingvaj ĉiutagaj kolokvoj. Tiam la sanstato de Antonino jam estis malbona.
* En 1988 starigitis en Pau steleo por substreki la internacian komunikadrolon de la latina lingvo; tie legeblas i.a. ankaǔ la nomo de Immè.
* Ekde 2019 portas lian nomon eta parko en Sirakuzo (zono de Marinaretti).

Verkoj
------

* (kun Geneviève Immè) "Res unius diei". Ĉe: *Melissa*, 7/1985, p. 4

Literaturo
----------

* Guy Licoppe: "Inter eximios latinitatis vivae fautores: Antoninus Immè". Ĉe: *Melissa*, 2/1984, pp. 4–5

Eksteraj ligiloj
----------------

* Gianni Catania: "Siracusa ricorda il latinista Antonino Immè, a lui intitolata un'area a verde". Ĉe: siracusaoggi.it, 20.11.2019

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Antonino Immè en la germana Vikipedio.*
**Marieta MOROSINA PRIULI** (fl. 1667) ankaŭ konata kiel **Marieta PRIOLI**, estis itala komponistino naskita en Venecio en la nobela kaj tradicia familio Morosina.

Vivo
----

Ŝi edziniĝis al membro de la familio Priuli, probable Giovanni, kaj ŝi fariĝis ano de tiu ĉi elstara aristokrata familio de la Venecia Respubliko, kiu eniris la venecian nobelaron komence de la 14-a jarcento.

Marieta Morosina Priuli, probable post sia geedziĝo, fariĝis komponistino kaj muzikistino al la servo de la Habsburga kortego.

En 1665 Priuli publikigis en Venecio kolekton da verkoj dediĉitaj al la Imperiestrino Vidvino de Habsburgo, Eleanor Magdalena de Neuburg, la tria kaj lasta edzino de Leopoldo la 1-a, kiu havis la reputacion esti unu el la plej kleraj kaj virtaj virinoj de sia tempo

La kolekto da verkoj de Priuli dediĉita al imperiestrino estis instrumenta muziko titolita ‘Baletoj kaj fluoj’ (*Balletti e correnti*). Ĝi inkluzivis ok ‘correnti’ kaj kvin ariojn da pecoj por tri kordaj instrumentoj, du violonoj, violonĉelo, kaj kontinua klaviceno.

La violonĉelo en Venecio de la 17-a jarcento havis du grandecojn: unu kiu estis sufiĉe pli granda ol la nuna violonĉelo; ĝi kutime ludis la pli konstantajn basajn liniojn de la polifonia muziko. Dum la ‘*violoncino*’, kiu estis pli malgranda ludis la rapidan kaj virtuozan solistan muzikon. La ‘*Balletto e corrento*’ de Marieta Morosina Priuli estas taŭga por ĉi tiu pli malgranda instrumento, ĉar ĝi enhavas sufiĉe ‘akrobatan’ fluon. Ĝuste tiuj komponaĵoj de Priuli estas konataj pro sia vigla ritmo kaj bunta formado.

Tiuj verkoj de Marieta Priuli elstaras ankaŭ pro tio, ke ili estis la escepto rilate al instrumenta muziko publikigita de virinoj en tiu ĉi periodo en Italio. Nur ŝi, kun sia ‘Baletoj kaj fluoj’, kaj la fekunda, multĝenra komponistino Isabella Leonarda kun ‘Sonate da chiesa’, sia Opus 16, produktis kaj eldonis instrumentajn komponaĵojn. Ambaŭ publikigis ununuran kolekton en ĉi tiu kampo, sed tiel la verko de la monaĥino Isabella Leonarda, kiel tiu de la venecia nobelino Marieta Priuli montras siajn grandajn kvalitojn kaj originalecojn en pasia interpreto. 

La muzikologo Gregory Barnett en sia libro "Bolognese Instrumental Music 1660-1710" publikigita en 2016, mencias Marietan Priulin inter la komponistoj kiuj kontribuis al la kreskanta influo de la instrumenta muziko, kiu dum la baroko egaliĝos en graveco al la voĉa muziko. La instrumenta muziko pasis de esti "nura akompano de la aristokrataj distraĵoj" en la salonoj de la nobelaro, "al la kreado mem de la aristokrata identeco de la malfrua 17-a jarcento".

Fonto de tiu teksto estas artikolo numero 73 en la artikolserio *Virinoj en muziko* en la Esperanta Retradio, verkita de Sonia Risso el Urugvajo.

Referencoj
----------

1. ↑  Bowers, Jane and Judith Tick (1986). *Women Making Music: The Western Art Tradition, 1150–1950.* University of Illinois, Urbana, p. 137.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 769798
* LCCN: no2010157180
* VIAF: 147005391
 |
**Marie-Thérèse Nguyễn Hữu Thị Lan**, pli poste **Imperia Princino Nam Phương** kaj **Imperiestrino Nam Phương** (n. 14-an de decembro 1914 – 16-an de decembro 1963), estis la unua kaj ununura edzino de Bảo Đại, la lasta reĝo de Annam kaj lasta imperiestro de Vjetnamio, de 1934 ĝis sia morto.

La fakto ke ŝi estis kronita imperiestrino post la geedziĝtago igis ŝin unu el la tri Nguyen-reĝinoj kiuj havis la titolon de imperiestrino (皇后) dum ŝi daŭre estis vivanta (la aliaj virinoj estis Thua Thien Cao Empress - la ĉefdomo de Gia Long). kaj Reĝino Le Thien Anh - la ĉefa ĉambro de Tu Duc). Sinjorino Le Thien Anh estas speciala kazo, kun la titolo de imperiestra kromedzino de la nova armeo Hiep Hoa, ŝi estis honorita per la insigno de imperiestrino Khiem (謙皇后) laŭ la dekreto de la iama imperiestro Duc Tong. Ŝi ankaŭ estas la nura imperiestrino se temas pri sekvi la katolikan religion en la historio de Vjetnamio. Ŝi estis instrumenta en iniciatado de la establado kaj malfermo de Congrégation de Notre-Dame-lernejoj en Vjetnamio en 1935. Fakte, ĝi estis tra la abdiko de Bao Dai de imperiestro en 1945 por iĝi Kiel civitano de la Demokratia Respubliko Vjetnamio, kompreneble, Sinjorino Nam Phuong ankaŭ perdis sian titolon de reĝino. Eĉ tiel, tiuj kiuj admiras kaj respektas ŝin daŭre nomas ŝin "Reĝino Nam Phuong".

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Nam Phương en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Vietnamese Imperial Family Genealogy - de Christopher Buyers
* Official site of the imperial family


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 320905
* GND: 1088566774
* LCCN: n93086392
* VIAF: 12440913
* ISNI: 0000 0000 0160 8035
* SUDOC: 240562801
* BNF: 130254020
 |
**Siti binti SAAD** (n. en 1880 en Fumba, Zanzibaro, Tanzanio – m. en 1950) estis pionira kantistino en la ĝenro tarabo, de tradicia muziko Orienta Afriko. Ŝi estas konsiderata la fondinto de la ĝenro, ĉar ŝi estis la unua kiu kantis arabajn melodiojn inspiritaj de la araba kortega muziko unue en la araba, sed poste en la svahila, la loka popola lingvo. Tial la svahila tarabo igis ŝin stelulino kiu ludis gravan rolon en la disvastigo de la svahila lingvo en la ne-svahila landinterno de Tanzanio kaj, pli ĝenerale, en Orienta Afriko Ŝi kreis novan artan formon, kiu ankoraŭ estas tre populara kaj praktike nemalhavebla ĉe geedziĝoj kaj festivaloj en Zanzibaro.

Ŝi kantis en la svahila anstataŭ en la araba, lingvo de la malgranda elito de Zanzibaro kaj ankaŭ lingvo pli populara por ĉi tiu tipo de muziko. La tekstoj de ŝiaj kantoj estis same revoluciaj kiel la elekto kanti en la svahila; ĉar tre politikaj: ili kritikis la klasan subpremadon, la misuzon de virinoj kaj la politikan kaj juĝan koruptecojn.

Ŝi koncertis en Tanganiko kaj urboj en Kenjo, kaj Zanzibaro kaj estis la unua orientafrika virino kiu sukcesis registrigi ŝiajn kantojn sub la marko *His Master's Voice.*

Ŝia kariero komenciĝis en 1928, daŭrante ĝis ŝia morto en 1950, surbendigante 250 diskojn, multaj de ili en Barato. Antaŭ sia morto ŝi renkontis la faman verkiston kaj poeton Shaaban Robert, kiu intervjuis ŝin kaj povis verki ŝian biografion, nomatan "La vivo de Siti binti Saad."

Vidu ankaŭ
----------

* Shaaban Robert

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Siti binti Saad en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biografio en la angla

Referencoj
----------

1. ↑  (en) Siti binti Saad, la patrino de tarabo, Deutsche Welle
2. 1 2  (en) *Six Famous Zanzibari* (Ses famaj zanzibaranoj)
3. ↑  (sw) Shaaban bin Robert, Wasifu wa Siti binti Saad [La vivo de Siti binti Saad], Dar es-Salaam, Mkuki na Nyota, 1958.
**Tomaso el Tolentino** (Tolentino, ĉ. 1260 - Thane, 9-an de aprilo 1321), beatulo laŭ la katolika eklezio, estis mezepoka katolika pastro kaj franciskana frato, naskiĝinta en Italio kaj mortinta en Hindio kiel martiro dum sia misia vojaĝo al Ĉinio.

Vivo
----

Tomaso naskiĝis en Umbrio (Italio), en la urbo de Tolentino, ĉirkaŭ en 1260.

Li estis ankoraŭ tre juna kiam li eniris la ordenon de la franciskanoj (*Ordo fratrum minorum*), ĉirkaŭ en 1275. Poste li iĝis ankaŭ pastro.

Baldaŭ li simpatiis kun la ideoj de Anĝelo Klareno kaj la grupo de la Spirituali, kiuj postulis ke la franciskanaj fratoj vivu en rigora malriĉeco. Tiu grupo tamen asertis ankaŭ aliajn ideojn, kiujn la Katolika Eklezio taksis herezaj, tiel ke Tomaso (kiel ankaŭ Anĝelo Klareno) estis arestita kaj restis en malliberejo ĝis 1289.

Poste li estis sendita en Malgrandan Armenion ĉe la reĝon Hetumon la 2-an, kiu sendis lin al la papo Nikolao la 4-a kaj al la reĝoj de Francio kaj Anglio, petante helpon kontraŭ la Mamelukoj.

Tomaso vojaĝis denove al Eŭropo en 1295 kaj en 1306 aŭ 1307. En 1320 li kun tri aliaj franciskanoj enŝipiĝis en Hormuzo, en la nuntempa Irano, kun la plano marveturi ĝis Ĉinio, sed ili devis halti en Hindio, en Thane (aŭ Thana) apud la nuna Mumbajo, kie familio de nestorianaj kristanoj gastigis ilin.

La islamana kadio de Thane alvokis la kvar fratojn, kiu alparolis lin pri la kristana kredo kaj kontraŭ la Islamo. Post pluraj debatoj kaj minacoj, ili estis mortigitaj en aprilo 1321 (Tomaso kaj du aliaj la 8an, la kvara la 11an).

Kulto
-----

Tomaso kaj siaj kunuloj estis tuj honorataj kiel martiroj.

Post malmultaj jaroj Odoriko de Pordenone estis en Thane dum sia vojaĝo al Ĉinio kaj povis elpreni la restaĵojn de la kvar fratoj, kunportante ilin ĝis Ĉjuanĝoŭ. La kapon de Tomaso tamen li mem aŭ alia homo poste portis al Tolentino, la urbo kie Tomaso naskiĝis.

La 23-an de julio 1894 la papo Leono la 13-a konfirmis oficiale la kulton de Tomaso el Tolentino kiel beatulo.

Notoj kaj eksteraj ligiloj
--------------------------

* Thomas of Tolentino and Companions (angle). Roman Catholic Saints (2011). Alirita 2016-04-09.
* Joachim Schäfer (2015-09-13).  Thomas von Tolentino (germane). *Ökumenisches Heiligenlexikon*. Alirita 2016-04-09.
* Elisabetta Nardi, Domenico Agasso (2005-03-24).  Beato Tommaso da Tolentino (itale). Santi e Beati. Alirita 2016-04-09.
* Piero Nicola (2014-11-10).  Vicenda miracolosa di San Tommaso da Tolentino (itale). Contravveleni e antidoti. Alirita 2016-04-09.
**Alfred Michael SCHAUHUBER** [ŜAŬhuber] (naskiĝis la 8-an de aprilo 1896 en Vieno) estis aŭstra esperantisto kaj industria oficisto. Krom per kursoj, artikoloj, kelkaj tradukaĵoj, li kontribuis al la esperantlingva poemantologio *Dekdu Poetoj* aperinta en 1934 ĉe la eldonejo Literatura Mondo sub redakto de Kálmán Kalocsay, kiu komentas la poezion de Schauhuber tiel:

*Sunajn pejzaĝojn apenaŭ havas la regno de poeto Schauhuber. Vespero, krepusko, arĝenta lumo de l' milda Luno - jen ĝiaj ĉefaj elementoj. Malĝojo estas la elsonora kordo de lia liro, sed tiu ĉi malĝojo estas tiel serene trankvila, ke ĝi estas preskaŭ gajo. Ne pseŭdoromantika trubaduro, sed viro parolas en tiuj ĉi versoj, viro kun klasike ekvilibrita, preskaŭ pagana kvieto. Liaj odoj pri la "Arĝenta Luno" plej klare montras sian kapablon ensorĉi la leganton en la trankvilan serenon de sia imperio. La luna Nokto. Kaj kiel certmane pentrita, monumentala bildo estas la "Ruino en la arbaro", kiel li povas en ĝi sentigi centoble pli ol kiom li diras! Oni devas por si konkeri tiun ĉi unukordan lirikon, sed konkerite ĝi restos daŭra rememoro.*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Poemoj de Alfred SCHAUHUBER en *Dekdu Poetoj* Arkivigite je 2005-09-24 per la retarkivo Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
Moneroj de Edgaro
**Edgaro** (kromnomata *la pacema*, n. ĉ. aŭgusto 943, m. la 8-an de julio 975) estis reĝo de Anglio ekde 959.

Li estis la frato de Edwy kaj la pli juna filo de Edmundo la 1-a (Anglio). Li akiris sian kromnomon ne ĉar li estis aparte pacema sed ĉar dum sia regado Anglio ĝuis pacon.

En 957 la senjoroj de Mercia kaj Northumbria ribelis kontraŭ Edwy kaj nomumis Edgaron reĝo. Ĉe Gloucester ili venkis Edwy. Sekvis pacakordo per kiu Edwy regis Anglion sude de la Tamizo, kaj Edgaro la reston de la lando. Post la morto de Edwy en oktobro 959, Edgaro reunuiigis Anglion.

Tuj poste sia reĝiĝo, Edgaro revokis Dunstan, abaton de Glastonbury, kiu estis akre kverelinta kun Edwy kaj fuĝinta el Anglio, kaj nomumis lin episkopo de Worcester: poste li nomumis Dunstan episkopo de Londono kaj ĉefepiskopo de Canterbury. Unue Dunstan rifuzis kroni Edgaron pro lia forrabo de monaĥino de Wilton nomata Wulfthryth, kiu revenis al Wilton. Poste, ĉe la vilaĝo Kemsing, Kent, ŝi naskis filinon, Edita. Tamen Dunstan iĝis la ĉefa konsilanto de Edgaro dum ties regado.

Edgaro kroniĝis nur en 973, ĉe Bath: Dunstan elpensis riton kiu estas la fonto de la kronada rito de modernaj britaj reĝoj kaj reĝinoj. Aliaj reĝoj en Britio, inkluzive la reĝo de Skotlando, ĉeestis kaj omaĝis al Edgaro.

Edgaro mortis ĉe Winchester la 8-an de julion 975 kaj entombiĝis en Abatejo Glastonbury.

Li edziĝis unue al Ethelfleda, kiu naskis Eduardon, kiu sekvis Edgaron kiel reĝo de Anglio, kaj poste al Aelfthryth, kiu naskis Ethelred, kiu iĝis reĝo de Anglio post la murdo de sia duonfrato en 978.

* Kategorio Edgaro (Anglio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 280592
* GND: 129636525
* LCCN: n83206566
* VIAF: 13393744
* ISNI: 0000 0000 2231 5549
* LIBRIS: 382414
* SUDOC: 124031757
* NLA: 61539781
 |
**Antonio LÓPEZ VILLANUEVA** (naskiĝinta en 1857 en Molina del Segura, Murcia Regiono, mortinta en 1934) estis hispana esperantisto, instruisto, muzika komponisto kaj gitaristo. Li estis aŭtoro de kelkaj el la plej gravaj lernolibroj kaj vortaroj de la unuaj periodoj de la Esperanto-movado en Hispanio.

Li estis esperantisto de 1902, danke al la amikeco kun Ricardo Codorniu, ankaŭ loĝanta en Murcio. Li verkis diversajn gramatikojn kaj vortarojn (la unuan en 1902), precipe kunlabore kun Vicente Inglada Ors. Li kunlaboris al „Tra La Mondo", „La Revuo" kaj „Juna Esperantisto". Li estis membro de la Lingva Komitato.

Kiel muzikisto, li komponis diversajn muzikpecojn, ĉefe por gitaro. Siaepoke li akiris grandan prestiĝon kun la sesopo *Thader*, de kiu li estis direktoro, kaj kreis grandan kolekton de verkoj por ensemblo de ses muzikiloj.

Li krome estis *enciklopedieca humanisto*, kaj studis pentrarton, astronomion, medicinon kaj pedagogion.

En 2009, liaj posteuloj donacis liajn verkojn al la muzika centro de la Ĝenerala Arĥivo de la Regiono de Murcio 

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 28079
 |