recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**József Lonovics** [jOĵef lonoviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lonovics József** estis hungara ŝtata oficisto, departementestro, bienulo. Lia nobela antaŭnomo estis *krivinai*, lia onklo estis la samnoma József Lonovics (episkopo).

József Lonovics naskiĝis la 2-an de julio 1824 en Eger, li mortis la 8-an de junio 1902 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Lonovics maturiĝis en sia naskiĝurbo, poste li akiris juran diplomon en Reĝa Universitato de Pest. Li estis subnotario en 1845 en Temes (historia departemento). Post fiasko de la Hungara revolucio de 1848 li retiriĝis kaj okupiĝis nur pri la familia bieno en Dombegyház kaj en 1852 li edziĝis. Lia edzino Kornélia Hollósy naskis 2 filojn en 1854. Iom poste Lonovics laboris apud episkopo József Lonovics. En 1862 li denove laboris en administracio de Csanád, kie li estis departementestro inter 1879 kaj 1901. Li strebis multe por fervoja kontakto de Makó. Li ricevis premiojn en 1889 kaj 1901.

Memorigiloj
-----------

* vojo en Makó inter 1901–1946 kaj ekde 1990

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio József Lonovics (departementestro) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 703799
 |
**József Szentpétery** [jOĵef sentpEteri], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szentpétery József** estis la plej eminenta hungara juvelisto-oraĵisto en la 19-a jarcento. Lia familia nomvarianto estis *Szentpéteri*.

József Szentpétery  naskiĝis la 12-an de aprilo 1781 en Hungara reĝlando, en Rimaszombat (nuntempa Rimavská Sobota en Slovakio). Li mortis la 12-an de junio 1862 en Pest (urbo).

Portreto pri Szentpéteri en 1846

Biografio
---------

József Szentpétery komencis lerni la metion en 1794 precipe en Vieno. En 1810 li membriĝis en gildo de juvelistoj en urbo Pest. Lia prezenta majstroverko nun troviĝas en kalvinana preĝejo de Szilvásvárad. Komence li vivis en malriĉeco. Baldaŭe li membriĝis al juvelistaj gildoj de Vieno kaj Besztercebánya, eĉ li apartenis al artistoj en Parizo. Li strebis por abolado de gildoj kaj por alta edukado de laboristoj. Liaj verkoj estas videblaj parte en kalvinanaj preĝejoj, parte en diversaj muzeoj. En 1964 en Budapeŝto okazis ekspozicio pri liaj verkoj.

Verkaro (elekto)
----------------

* reliefa serio pri Aleksandro la Granda
* reliefo *Vitam et sanguinem*
* salingo (1815?, arĝento)
* kandelingo (1826, arĝento, ligno, aglopiedo)
* pokalo (1827, arĝento, interne orumita)
* reliefo pri batalo de Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio) (1850-aj jaroj, arĝento)
* *reliefo pri reokupo de Buda en 1686* (1853)
* spicujo (1853, arĝento)
* *Kálvária* (1855)

Fontoj
------

* biografio hungare
* biografio germane
* hungara biografio kun foto

* Kategorio József Szentpétery (juvelisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Jenő Orlay** [orlai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Orlay Jenő** estis hungara drumisto, ĵazmuzikisto, ŝlagrokomponisto, tekstopoeto, orkestrestro. Lia origina familia nomo estis *Obendorfer*. Lia moknomo estis *Chappy* [ĉepi], poste *Csöp[p]i* [ĉopi], ĉar li estis malaltstatua (komprenu: etulo).

Jenő Obendorfer naskiĝis la 31-an de oktobro 1905 en Budapeŝto, li mortis la 28-an de marto 1973 en Munkeno.

Biografio
---------

Jenő Orlay komencis sian karieron kiel aktoro, poste dancisto en amuzejo en sia naskiĝurbo. Intertempe li lernis drumadon, en la 1920-aj jaroj li estis ano en orkestro de Arthur Briggs. En 1934 li edziĝis en Surabajo. En la 1940-aj jaroj li estis orkestrestro de populara ĵazorkestro, kie li drumadis. Li koncertis precipe eksterlande, hejmenveninta li estis dirigento kaj dancisto en elitaj amuzejoj. Li ankaŭ komponadis ŝlagrojn.

Elektitaj filmaj roloj
----------------------

* Rozmaring (1938)
* Erdélyi kastély (1940)
* Ágrólszakadt úrilány (1943)
* Egy pofon, egy csók (1944)

Lia libro
---------

* *Jazzdobbal a világ körül* (1943)

Elektitaj ŝlagroj
-----------------

(En ŝlagroj li estis plej ofte komponisto kaj/aŭ tekstopoeto kune kun aliaj muzikistoj.)

* Ezt a nagy szerelmet tőled kaptam én
* Tavasszal kell a szerelem
* Egész Pest rajtam nevet
* Örökké elkísér az első szerelem (1953)
* Tedd ide, tedd oda

Aŭdu ankaŭ
----------

* ŝlagro de Orlay

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Jenő Orlay en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 661084
 |
**József Sziklay** [jOĵef siklai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sziklay József** estis hungara aktoro, reĝisoro.

József Sziklay  naskiĝis la 11-an de januaro 1889 en Hungara reĝlando en Magyarkanizsa (nuntempa Kanjiĵa en Serbio), li mortis la 30-an de decembro 1940 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Sziklay frekventis gimnazion en Szeged, poste li akiris diplomon en Tutlanda Teatra Lernejo en 1910. Post siaj studoj li aliĝis al trupo en Kassa. En 1913 li edziĝis, baldaŭ li havis filinon. Inter 1914 kaj 1928 li apartenis al Népopera, ekde 1923 li faris ankaŭ trĝisorajn laborojn. Interrompe li ludis ankaŭ en *Teatro Király* kaj Gaja Teatro. Inter 1931-1933 li estis membro de Operetoteatro (Budapeŝto), poste li faris turneon en Italio. Hejmenveninta li estis aktoro aŭ reĝisoro en pluraj teatroj en Budapeŝto.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* Johann Strauß (filo): "Die Fledermaus" (La Vesperto) - Eisenstein
* Jenő Huszka: *Gül Baba* - Mujkó
* Pál Ábrahám: *Viktória* - Jancsi
* Szabolcs Fényes: *Maya* - Rudi

Elektitaj filmaj roloj
----------------------

* *A Senki fia* (1917) - grafo Segner
* *Lesz maga juszt is az enyém* (1922)
* *Filléres gyors* (1932) - unu el la ĉefroloj
* *Iza néni* (1933)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* anglalingva biografieto[*rompita ligilo*]


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio József Sziklay en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Jenő Pilch** [pilĥ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pilch Jenő** estis hungara historiisto, oficiro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1935). Lia frato estis Dezső Pécsi-Pilch.

Memortabulo pri Jenő Pilch
Jenő Pilch  naskiĝis la 29-an de majo 1872 en Pécs, li mortis la 12-an de septembro 1937 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Jenő Pilch frekventis akademion en Budapeŝto inter 1886-1890, poste li ricevis la rangon serĝento. En 1901 pro malsano li devis forlasi la armeon. Li komence instruis soldatojn en sia naskiĝurbo, krome inter 1911-1913 li plulernis en universitato de Pécs, poste li instruis en la militakademio en Budapeŝto. Li havis postenon ankaŭ en la akademia biblioteko. Li okupiĝis pri la milithistorio ekde Napoleono. En 1925 li pensiuliĝis.

Verkaro (elekto)
----------------

* *A katonai szellem ébresztése és fejlesztése* (1908)
* *A magyar csapatok az 1812. évi hadjáratban* (1913)
* *Miklós Horthy* (1928, 1929)
* *A hírszerzés és kémkedés története* (Historio de la spionado), (1936, 1998)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


* Kategorio Jenő Pilch en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Barono József Szterényi** [jOĵef sterEnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szterényi József** estis hungara politikisto, ministro, ĵurnalisto. Lia nobela antaŭnomo estis *brassói*. Lia origina familia nomo estis Stern*. Sándor Szterényi estis filo adoptita de József Szterényi.*

József Szterényi  naskiĝis la 5-an de novembro 1861 en Lengyeltóti. Li mortis la 6-an de februaro 1941 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Szterényi devenis el juda familio, lia patro estis rabeno. Li komence estis ĵurnalisto, dume li okupiĝis pri politiko de la komerco. En 1890 Gábor Baross invitis lin labori en la ministerio. Inter 1905-1910 li estis subministro, inter 1906 kaj 1918 parlamentano. Antaŭ ol Kalistefa revolucio li estis ministro pri komerco, poste li estis internita kiel danĝera persono. Inter 1920-1926 li estis sendependa parlamentano, poste li politikadis en la senato. Li ricevis ordenon Honora legio.

József Szterényi tombo

Memorigiloj
-----------

* mezlernejo en Monor

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 2-a punkto)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio József Szterényi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 504713
* GND: 126999007
* LCCN: no2011104024
* VIAF: 5940754
* ISNI: 0000 0001 2208 4493
* SUDOC: 084256923
* BNF: 104556640
* BIBSYS: 90737433
 |
**József Pap** [jOĵef], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pap József** estis hungara advokato, altlerneja instruisto, parlamenta deputito, senatano, luterana presbitero. Lia nobela antaŭnomo estis *szendrői* [sendrOi].

József Pap naskiĝis la 6-an de septembro 1861 en Eperjes, (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Prešov en Slovakio), li mortis la 13-an de septembro 1942 en Budapeŝto (Hungara reĝlando).

Biografio
---------

József Pap frekventis luteranan kolegion en sia naskiĝurbo, poste li studis en Luterana Jura Akademio (Eperjes) kaj Reĝa Universitato de Budapeŝto. Depost la kutima soldatservo li doktoriĝis el juro en 1884, poste li estis advokato en Budapeŝto. En 1894 li studvojaĝis al Germana Regno kaj li ofte partoprenis en advokataj kunsidoj. Lia habilitiĝo okazis en 1898, en 1903 li akiris la instruan rangon eksterordinara profesoro. Inter 1919 kaj 1935 li estis gvidanto de la advokata ĉambro, sed li estis longe ankaŭ luterana presbitero. Ekde 1926 ĝis sia morto li estis parlamentano (ekde 1927 ankaŭ senatano). Li ricevis premiojn en 1931 kaj 1935.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A bizonyításról* (1894)
* *A ténykérdésről a felülvizsgálatnál* (1897)
* *Perjogi elvek a magyar polgári perrendtartás törvényjavaslatában* (1901)
* *A jogsegély tek. a nemzetközi vonatkozásokra* (1916)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo P, poste serĉu la nomon)

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio József Pap (advokato) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 706040
* LCCN: n94100987
* VIAF: 121512340
* ISNI: 0000 0000 8014 5162
 |
**Kalmunai,** laŭ sinhala lingvo *කල්මුනේ*, laŭ tamila lingvo *கல்முனை* estas urbego en Orienta Provinco (Srilanko).

Mapo pri Srilanko, kie Kalmunai estas en la orienta marbordo

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Supermara alteco: 1 m
* Loĝantaro: 106,780 (en 2011)
* Horzono: UTC + 5:30 (somere UTC+6)
* Telefonkodo:
* Poŝtkodoj:
* 7° 25′ 00″ N 81° 49′ 00″ O﻿ / ﻿7.41667 °N, 81.81667 °O﻿ / 7.41667; 81.81667 (mapo)Koordinatoj: 7° 25′ 00″ N 81° 49′ 00″ O﻿ / ﻿7.41667 °N, 81.81667 °O﻿ / 7.41667; 81.81667 (mapo)

Geografio
---------

Kalmunai situas en la orienta parto de la lando laŭ la marbordo. Batticaloa troviĝas 36, Kandi (Srilanko) 131, Sri Jayawardenapura Kotte 218, Negombo 220, Kolombo (urbo) 224, Moratuva 225, Ĝafna 320 kilometrojn.

Historio
--------

Kalmunai estas muslim-plimulta municipo. Kiam islamanoj el Kolombo estis forpelitaj fare de la portugaloj en la 17-a jarcento, ili fuĝis unue al Kandi, poste la 8000 rifuĝintoj estis translokigitaj al Kalmunai. Kalmunai tiam estis reĝa bieno. Ekde la 1980-aj jaroj la enlanda milito negative influis la areon kun nombro de malaperintoj. Cunamo en 2004 trafis ĉirkaŭaĵon de Kalmunai, multaj mortis kaj la marbordo detruiĝis.

Trafiko
-------

Ĉefŝoseo laŭ la marbordo tuŝas la urbegon.

Klimato
-------

Kalmunai situas en tropika klimato. La averaĝa jarpluvo estas 1651 mm. La musono daŭras de novembro al februaro, sed pluvas ankaŭ en la ceteraj monatoj, tamen malpli. La temperaturoj varias inter 24-31 °C. Ne estas grandaj diferencoj inter la monatoj laŭ la temperaturo.

Fontoj
------

* WikiTrans
* mapo, distancoj[*rompita ligilo*]
**József Turay** [jOĵef turai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Turay József** estis hungara futbalisto (avanulo).

József Turay naskiĝis la 1-an de marto 1905 en Eger, li mortis la 24-an de junio 1963 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Turay akiris licencon pri bakisto, dum li amatore futbalis. En 1926 la hungara piedpilka vivo konvertiĝis al profesia sistemo, ekde tiam Turay ludis profesie en kelkaj prestiĝaj teamoj. Li ludis en 273 matĉoj kaj trafis supozeble pli ol 100 golojn. Li estis hungara ĉampiono kvinfoje. Li estis ankaŭ membro de la nacia hungara teamo inter 1928–1939 48-foje kun 11 goloj. En 1938 en la mondĉampionumo li akiris arĝentan medalon. Lia lasta matĉo okazis en 1941, sed en 1957 li estis trejnisto.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun fotoj
* hungarlingva biografio kun foto
*

Referencoj
----------

1. ↑

József Turay

* Kategorio József Turay en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 798335
 |



* Portalo pri Biografio
Kabala Centro
La Kabala Centro estas neo-kabalisma organizaĵo, kiun gvidas Philip Berg kaj lia filo kaj sekvulo Yehuda Berg.

Evoluo kaj strukturo de la Kabala Centro
----------------------------------------

Philip Berg en 1969 fondis la unuan kabalan centron en Tel Aviv. En 2004 dismonde estis jam ĉ. 50 centroj kiel plej gravaj en Los Angeles kaj London. La posedaĵo de la organizaĵo sumas ĉ. 25 milionojn da usonaj dolaroj. Al la movado apartenas la konatuloj kiel Madonna kun edzo Guy Ritchie, plie Britney Spears, Winona Ryder, Gwyneth Paltrow, Elizabeth Taylor, Paris Hilton, Paul Newman, Jeff Goldblum, Monica Lewinsky, Demi Moore, Ashton Kutcher, Naomi Campbell, Victoria kaj David Beckham. Jerry HALL malproksimiĝas de la movado ("Mi ne sciis, ke oni devas transdoni dek procentojn de sia enspezo, por trairi la Miraklan Pordon")

Kritiko
-------

Kontraste al la tradiciaj instruoj, Philip Berg predikas komfortan, konsumamikan instruon, kiu similas al tradicia Kabalo nek laŭ formo, nek laŭ enhavo. Oni devas nur rigardi la rulaĵon de la ’’72 diaj nomoj’’ kaj iomete mediti, aĉeti produktaĵon de la centro. Laŭ kutima opinio, nek judaisma, nek kabala tradicio enhavas mediton kiel parto de lerniga praktiko. Per la enspezotekniko tio similas al Scientologio. Onidire, Madonna faris el la Berg-klano riĉulojn.

* Kategorio Kabala Centro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**John Goffe Rand** (Bedford Nov-Hampŝiro, 27-an de januaro 1801 - Roslyn Nov-Jorkio, 23-an de januaro 1873) estis usona portretpentristo kaj inventisto. Lia plej konata invento estas la elpremtubo.

Kiel junulo li estis lernanto de meblofaristo. Pli poste li fariĝis lernanto de la portretpentristo Samuel Morse. Li edziĝis kun *Lavinia Brainerd* kaj kun ŝi li vojaĝis en 1834 al Eŭropo. Tie li faris diversajn inventojn, inter kiuj estis la elpremtubo. Liaj inventoj tamen alportis malmulton da mono. Tial la paro revenis al Usono, kie Rand denove ekpentris portretojn. La geedzoj restis sen infanoj.

Elpremtubo
----------

La elpremtubo kiun Rand inventis estis unue ne pli ol kava cilindro kun malfermitaj finaĵoj. Ambaŭ finaĵoj estis fermeblaj, post kio oni devis fari truon en ĝi por elpremi la farbon. Je la 4-a de marto 1841 li ricevis pro tio britan patenton kaj li registris tie je la 4-a de septembro 1841 lian lastan specifon. Je la 11-a de septembro 1841 li ricevis la usonan patenton. Je la 29-a de septembro 1842 li registris sian duan britan patenton, kun plibonigoj rilate al la originala ideo. Je la 7-a de aŭgusto 1844 la tria brita patento estis donita, kun plibonigita produktadoprocezo.

La elpremtubo havis la avantaĝon ke la farbo ne sekiĝis, tiel la pentristoj povis pentri en la liberaero. Krom tio la farbo en la elpremtubo havis pli bonan konsiston kaj pli intensajn kolorojn ol tiuj faritaj de la artistoj mem.

Impresionismo
-------------

Antaŭ ĉio francaj impresionistoj uzis la inventaĵon, kune kun la portebla stablo, paletro kaj farbskatolo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio John Goffe Rand en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* angle Kolekto de bitigitaj dokumentoj
* angle Historio de la elpremtubo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 621481
* LCCN: nr2003020633
* VIAF: 54092470
* ISNI: 0000 0000 6707 139X
* ULAN: 500002070
* RKD: 65573
 |
*Mortodato de la informkesto estas nepruvita!*

**SÁRA Jenő** [ŝAra] (naskiĝis la 11-an de aprilo 1939 en Brașov, Rumanio; mortis en 2009 en Nyíregyháza, Hungario) estis hungara pianisto kaj instruisto.

Biografio
---------

Jenő Sára apartenis al la hungara minoritato en Rumanio (Transilvanio). La familio translokiĝis al Hungario en 1944. Li maturiĝis en gimnazio en Nyíregyháza, poste li akiris diplomon en Muzikarta Altlernejo de Pécs en 1964. Post la diplomo li instruis dum du jardekoj en muziklernejo de Nyíregyháza, samtempe li koncertis dum jardeko. Ekde 1984 li instruis en la ĵus fondita arta mezlernejo en la sama urbo. Li multe strebis por pianista konkurso de mezlernejanoj, fine ekde 1977 startis la konkurso.

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Zoltán Kollonay

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* [*rompita ligilo*]

Referencoj
----------


* Kategorio Jenő Sára en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 634768
 |
**József Pálinkás** [jOĵef pAlinkAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pálinkás József** estis hungara fizikisto, politikisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (2004), membro de Academia Europaea (2009).
József Pálinkás  naskiĝis la 18-an de septembro 1952 en Galvács.

Biografio
---------

József Pálinkás frekventis universitaton en Szeged inter 1972-1977, poste li eklaboris en fizika instituto en Debrecen, kie baldaŭe li estis direktoro. En la 1980-aj jaroj li esploris precipe en Teksaso kaj Stokholmo. En 1992 li estis nomata titulara profesoro de Debrecen, post jaroj li estis katedrestro. Li doktoriĝis en 1989 antaŭ la akademio. Li komencis politikadi en 1991, li estis ministro inter 2001-2002. Li estis elektita parlamenta deputito en 2006, post 2 jaroj prezidanto de MTA. Li okupiĝas precipe pri partoj de la atomoj. Li havas edzinon, kiu naskis 3 gefilojn. Li ricevis 3 premiojn inter 1986-2012.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Experimental Investigation of the Angular Distribution of Characteristic X-Radiation Following Electron Impact Ionisation* (1979)
* *Alignment of He- and H-Like P-States of 48-MeV Foil-Excited Mg Ions* (1985)
* *Egzotikus elektronbefogási folyamatok* (1996)
* *The CMS Experiment at the CERN LHC* (2008)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

* Kategorio József Pálinkás en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 455448
* GND: 1075568870
* LCCN: nb2006001679
* VIAF: 29053076
* ISNI: 0000 0000 7908 1157
* SUDOC: 145848825
* BNF: 17009041w
 |
**Jenő Várnai,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Várnai Jenő** estis hungara aktoro. Li prenis la familian nomon Várnai en 1918, ties nomvarianto estis *Várnay* [vArnai].

Jenő Várnai  naskiĝis la 8-an de januaro 1872 en Debrecen, li mortis la 10-an de majo 1961 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Jenő Várnai frekventis mezlernejon en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Teatra Akademio en 1897. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de *Népszínház* (jam ne ekzistanta). Inter 1900 kaj 1921 li ludis en pluraj provincaj urboj, poste en Teatro Renaissance (1921-1924), Teatro Magyar (1924-1927), Teatro Belvárosi (1927-1929). En la sekvaj jaroj li nur malofte havis teatrajn rolojn, eĉ inter 1939-1944 li rajtis ludi nur en tratro por judoj. Lastfoje li apartenis denove al Teatro Magyar inter 1945–1947.

Li havis edzinon ekde 1900, kiu naskis 2 gefilojn.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* William Shakespeare: Hamleto - Polonius
* Molière: La Avarulo - Harpagon (ĉefrolo)
* Ferenc Herczeg: *Ocskay brigadéros* - Pyber
* József Katona: *Bánk Bán* - Tiborc

Filmaj roloj
------------

* *A mozikirály* (1913) – Varju
* *Piri mindent tud* (1932) – kongresano

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2020-08-06 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Jenő Várnai en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **golgota (jam sekulara) kapelo** estas historia monumento en urbo Tata (Hungario) sur Monteto Kalvario.

Aerfoto pri la kapelo

Historio
--------

En tiu loko estis konstruita gotika kirko Johano Baptisto en la 14-a jarcento. Ĝi riuniĝis dum dominado de la turkoj, poste en 1754 la konstruaĵo grandparte estis malkonstruita. En la sekvanta jaro Jakab Fellner konstruis kapelon el la restintaj mezepokaj partoj de la absido. Oni konstruis firstotureton, interne freskoj estis pentritaj sur la plafonon. La kapelo estis restaŭrita inter 1908-1911. Dum la 2-a mondmilito la kapelo difektiĝis, poste renoviĝis en 1963. En 1980 memorekspozicio pri Fellner okazis en la kapelo, kiun jam la katolikoj ne uzas. Arkitektoj faris videbla fundamenton de la mezepoka kirko en la 1960-aj jaroj.

Konstruaĵo
----------

La kapelo situas sola sur monteto, sed proksime situas ankaŭ golgoto kaj elvidejo. La fasado estas simetria, meze la kvarangula baroka pordo estas videbla. La absido estas oklatera, sed interne jam duonronda. La absido havas 4 pilierojn, la navo po unu fenestrojn.

La Golgoto
----------

Sur la monto en proksimeco de la kapelo situas impona golgoto. Ĝi estis farita ĉirkaŭ 1770 fare de Antal Schweiger. Ĉe piedo de kruco de Jesuo estas videbla Mario Magdaleno, flanke Sankta Maria kaj Sankta Johano la Evangeliisto. La aliaj du figuroj sur la krucoj estas misformaj, monstraj.

* Golgoto en TataGolgoto en Tata
* Fasado kaj flanka partoFasado kaj flanka parto
* AbsidoAbsido
* FenestroFenestro
* Flanka parto kun fenestroFlanka parto kun fenestro

Fontoj
------

* hungare kun foto Arkivigite je 2020-03-08 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
***Hispavox*** [ispaBOKS] estis hispana diskeldonejo de tutmonda disvastiĝo, kiu daŭris 30 jarojn. Aktuale ĝi iĝis simpla diskeldoneja firmao, ene de la Kompanio *Parlophone*, kvankam ĝi pluhavas grandan parton de siaj gravaj registraĵoj, kiuj ankoraŭ estas haveblaj en la merkato, aktuale sub la regado de angla kompanio kiun ĵus aĉetis EMI.

La entrepreno estis fondita de José Manuel Vidal Zapater en 1953, kiu estis ĝia prezidanto ĝis esti anstataŭita de sia frato Luis Vidal en 1977. La kompanio eklaboris en 1955 por fabrikado de diskoj, dekomence por la hispanaj diskeldonejoj Telefunken kaj Belter. En 1956 por la francaj Vega, Vogue, kaj Discophile Français por klasika muziko. Hispavox enkondukis en Hispanio la sistemon de "mikrosulko". Ankaŭ en ĝenroj kiel flamenko, zarzueloj de Pablo Sorozábal kaj popolmuziko, la entrepreno floris en la 1960-aj jaroj. Famaj artistoj kiuj kontraktis kun Hispavox estis Sara Montiel, Raphael, kaj en la 1970-aj jaroj Juan Pardo, Mari Trini, Paloma San Basilio, Massiel, Nacha Guevara, Alaska kaj aliaj.

Notoj
-----

1. ↑   "La multinacional del disco Emi Music compra la española Hispavox", [El País], 16-05-1985.. Alirita la 15an de novembro 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 669539
* VIAF: 125599533
* BNF: 138811829
 |
**József RUSZT** [jOĵef rust], hungare **Ruszt József,** Esperante **Jozefo Ruszt** estis hungara reĝisoro kaj teatrestro.

József Ruszt naskiĝis la 4-an de julio 1937 en Isaszeg - mortis la 27-an de julio 2005 en Zalaegerszeg.

Biografio
---------

József Ruszt frekventis aktoran ĉeflernejon pri reĝisorado en Budapeŝto inter 1958-1962, poste li komencis sian reĝisoran karieron en Teatro Csokonai (Debrecen). Inter 1973-1978 li reĝisoradis en Teatro de Kecskemét. Baldaŭe li estris Teatron Hevesi Sándor, kie ankaŭ reĝisoradis. Baldaŭe li ricevis reĝisorajn taskojn en Nacia Teatro (Budapeŝto) kaj Nacia Teatro (Szeged). En 1989 li fondis malgrandan teatron, dume li estis ofte gastoreĝisoro en diversaj teatroj. Li ricevis premion Kossuth en 1993, precipe pli frue ankaŭ aliajn premiojn.

Liaj reĝisoraĵoj (selekto)
--------------------------

* diversaj reĝisoraĵoj, kiuj ĉiam estis modernaj, ekzemple Imre Madách: *Az ember tragédiája* (La tragedio de l' homo), 1982

Memorigiloj
-----------

* malgranda teatro en Kecskemét

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio József Ruszt en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 408144
* GND: 1029522847
* LCCN: n78052391
* VIAF: 60339168
* ISNI: 0000 0000 7901 6961
* BNF: 146985107
 |
**SZLÁVY József** (elp. slA’vi jO’ĵef) (Győr, 23-a de novembro 1818 – Zsitvaújfalu 8-a de aŭgusto en 1900) estis hungara politikisto, ĉefministro, gardisto de la hungara krono, kiu servis komence en Vieno, pli poste en 1846-48 ĉe la hungara reĝa korta kamero de Buda.

Li akiris diplomon en 1844 kiel mineja inĝeniero en Selmecbánya. Lajos Kossuth igis lin direktoro de la uzinoj de Oravica, por organizi la produktadon por la liberecbatalo. Kiel ĉefministro, li baris la forvendon de la ŝtataj minejoj (fero, karbo), uzinoj (fero, ŝtalo) por financi la ŝtatan deficiton.

En 1848 li estis prezidanta sekretario ĉe DUSCHEK Ferenc, pro tio oni juĝis lin je 5-jara prizono, post 2 jaroj li liberiĝis. Ekde 1861 li retiriĝis de la politiko, poste iĝis konsilisto ĉe la Prefektujo (helytartótanács), sed li denove retiriĝis dum la provizorio (el la latina provisorium~provizora registaro en Hungario inter 1861-1867). En 1865 li iĝis departementestro de Bihar, en 1867 ŝtatsekretario de la enland'afera ministro, parlamentano; en 1869 komerca ministro. Inter 1872-1874 ĉefministro, inter 1873-1874 eĉ financa ministro, en 1873 vera interna sekreta konsilisto, ekde 1882 krongardisto kaj vicprezidanto de la supera ĉambro (1885) kaj pli poste ties prezidanto (1894-96, post morto de Miklós Vay). Ekde 1884 li estis membro de direktoraro de la Hungara Scienca Akademio.

bildo pri li Arkivigite je 2003-11-24 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio József Szlávy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 41769
* GND: 105135367X
* LCCN: n2021066527
* VIAF: 309561433
 |
**József Wenczl** [jOĵef vencl], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Wenczl József** estis hungara popoldancisto, koreografo, laboristo.

József Wenczl naskiĝis la 8-an de majo 1945 en Pilisvörösvár, li mortis la 26-an de oktobro 2014 en Pilisvörösvár.

Memortabulo pri József Wenczl

Biografio
---------

József Wenczl devenis el ŝvaba familio. Li estis laboristo en fabriko en Budapeŝto inter 1962-1983. Libertempe li estis aktiva popoldancisto en la loka germana muzika ensemblo. Li akiris kulturistan diplomon en 1983 en altlernejo en Budapeŝto, poste li ricevis postenon en kulturdomo de Pilisvörösvár, kie li laboris ĝis 2008. En la lastaj jaroj li estis kulturdomestro. Paŝo post paŝo li ne nur dancis, sed li kreis ankaŭ koreografiaĵojn, eĉ en aliaj komunumoj li kolektis germanajn dancojn. Li ricevis premiojn ekde 1978, la lastan postmorte.

József Wenczl en 2009

Liaj koreografiaĵoj (elekto)
----------------------------

* *Akazien polka*
* *Aufmarsch*
* *Dorffest*
* *Donau polka*
* *Glückliches Wiederseh’n*
* *In Schwung*
* *Schwabenfest*

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Pilisvörösvár (2017)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio József Wenczl en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 800417
 |



* Portalo pri Biografio
**József Sárkány** [jOĵef ŝArkAnj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sárkány József** estis hungara advokato, juĝisto, oficiro (majoro). Lia nobela antaŭnomo estis *ilencfalvi*.

Memorŝtono pri József Sárkány
József Sárkány naskiĝis la 27-an de februaro 1828 en Dunaegyháza, li mortis la 6-an de decembro 1903 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Sárkány maturiĝis en gimnazio en Aszód, kie li lernis kun Sándor Petőfi. Li akiris juran diplomon en 1847 supozeble en Reĝa Universitato de Pest. Post siaj studoj li estis oficisto en Pest. En la frua 1848 li estis oficejestro de Lajos Kossuth, post monatoj li soldatiĝis kaj li estis armea juĝisto. En la sekvanta jaro li ankaŭ batalis. Lastfoje li batalis en Komárom, tial post fino de la liberecbatalo li havis specialan kompromison kaj li libere povis iri al Germanujo kaj Nederlando. En 1850 li hejmenvenis kaj estis advokato, ekde 1869 juĝisto. En la sekvaj jaroj li havis altajn juĝistajn postenojn. Li pensiuliĝis en 1901. Li ricevis reĝan premion en 1876. Li havis edzinon.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Adalék a vámok történetéhez* (1866)
* *Büntetőtörvénykezésünk multja* (1876)
* *Esterházy gróf emlékezete* (1888)

Memorigiloj
-----------

* memorŝtono en Budapeŝto (1873)

Fontoj
------

* hungarlingva biografieto kun bildo
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo S, poste serĉu la nomon)

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio József Sárkány en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 707448
 |
Lumturo kaj panoramo de la Kabo Gata
La **kabo Gata** estas kabo situanta en la sudoriento de Iberio, ĉe la Mediteranea Maro, apartenanta al la municipo de Níjar, en la provinco Almerio, Andaluzio, Hispanio.

Etimologio
----------

Ptolemeo aludis al *kabo Gata* kiel *ĥaridemou Akra*, kio signifas "elstaraĵo de la karneoloj", loko konata de la navigantoj grekaj kaj fenicaj kiuj luktis inter si por la kontrolo de la areo.

Poste, Aviano, en su *Ora maritima* aludas al ĝi kiel *Iugum Veneris* (Kabo de Venuso), reference al la diino de deveno tarteza kiun la romianoj identigis kun Afrodito. Por veneri ĝin starigis templon sur la monteto Testa.

La abundo de agatoj en la tereno, kiu estis tialo por la fenica nomo, reprenigis ĝin dum la Mezepoko, kaj ĝi estis konata kiel *Cabo de las Ágatas* (kabo de agatoj). Per kontrakto de fonetiko, hegemoniiĝis tiu uzata aktuale.

Alia eblo estas ke la termino venas de latina vorto adoptita de araboj. De "kApita" oni irus al araba "qabta" per sinkopo de la "i", kio estus aktuale pleonasmo: nome la kabo de "Kabo" tradukita.

Lumturo
-------

Bibliografio
------------

* Dekreto 37/2008, de 15a de februaro, per kiu oni aprobis la *Plan de Ordenación de los Recursos Naturales y el Plan Rector de Uso y Gestión del Parque Natural Cabo de Gata-Níjar* kaj oni markas la limojn de la Natura Parko. (BOJA 59/2008, de 26a de marto) pdf Acceso: 20/5/2009.
* Parque Natural Cabo de Gata-Níjar. Consejería de Medio Ambiente de la Junta de Andalucía. html en hispana. Konsultita: 20/5/2009.
* Gil Albarracín, A. (2000), Guía del Parque Natural Cabo de Gata-Níjar (Almería). Griselda Bonet Girabert. ISBN 84-88538-03-0.

* Kategorio Kabo Gata en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Jerio** estas litero (historie, ligaturo) de Glagolico, Kirilico kaj de pluraj cirilaj alfabetoj modernaj.

Historio
--------

En ambaŭ slavonaj alfabetoj jerio aperas kiel kombino de la granda jero kaj I: **ЪI = Ъ + I** (kirilice), kaj simile en Glagolico:. La praslava sonvaloro de litero ne estas tute klara, eble ĝi estis sono simila al la turka *ı* aŭ al ĝia moderna sonvaloro en la rusa lingvo ɨ; sed ne maleblas, ke efektive ĝi estis diftongo responda al siaj grafikaj formoj en ambaŭ slavonaj alfabetoj.

En la modernaj lingvoj tiu litero prezentas simplan vokalon, kaj ne plu estas perceptata kiel literkombino; interalie, tion atestas la formoŝanĝo: en la 14-a jarcento la kirilica formo simpliĝas, la historian jeregon anstataŭigas jereto: **ЪI** → **Ы**. Por ruslingvano la disigo de la litero Ы en greklandaj stratŝildoj estas same amuza, kiel la nedisigo de la duliteraĵo CH en la Pragaj stratŝildoj por anglalingvano:

|  |  |
| --- | --- |
|  | E |
| Ш | X |
| У | **CH** |
| Б | A |
| **Ь** | N |
| **I** | C |
|  | E |
|

### La nomo

Ankaŭ la nomo de la litero estas kombino de la nomoj de la komponantaj literoj: *jer* + *i* →*jeri*; sekve la natura esperantigo estas *jer/o* + *i* →*jer/i/o*.

Kodnumeroj
----------

Ĝiaj Unikodaj pozicioj estas la jenaj:

* Minuskle:
	+ Laŭ dekuma sistemo, 1099
	+ Laŭ deksesuma sistemo, 044b
	+ Laŭ okuma sistemo, 002113
* Majuskle:
	+ Laŭ dekuma sistemo, 1067
	+ Laŭ deksesuma sistemo, 042b
	+ Laŭ okuma sistemo, 002053

* Kategorio Jerio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**József Széll** [jOĵef sEl], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Széll József** estis hungara politikisto, ministro, juĝisto. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis *dukai kaj szentgyörgyvölgyi,* lia patro estis Ignác Széll.

József Széll  naskiĝis la 14-an de oktobro 1880 en Szombathely. Li mortis la 27-an de aŭgusto 1956 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Széll lernis juron, poste li eklaboris en administrado de Kisküküllő. En 1905 li jam estis ĉefnotario de Fogaras, post 2 jaroj li estis departementestro. En 1925 li denove estis departementestro. Ekde 1933 li estis juĝisto, krome inter 1933-1937 kaj inter 1941-1944 li estis senatano. En la jaroj 1937 kaj 1938 unu jaron li estis ministro en Kabineto Darányi. En 1938 li estis elektita parlamentano. Ekde 1917 li ricevis premiojn, krome li ricevis la titolon reĝa sekreta konsilisto.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero SZ, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio József Széll en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Cabo Catoche** aŭ **Kabo Katoĉe**, en la meksika subŝtato Quintana Roo, estas la plej nordorienta pinto de la Jukatana Duoninsulo. Ĝi kuŝas en la municipo Isla Mujeres, je ĉirkaŭ 53 km norde de la urbo Cancún.

Katoĉe estis la loko de la unua intenca surteriĝo fare de eŭropanoj en la teritorio kiu nun estas de moderna Meksiko, nome de la Kordoba ekspedicio de 1517. Ĝi estis ankaŭ la loko de la unua konata *akcidenta* surteriĝo, nome vrako en 1511 (vidu: Gonzalo Guerrero).

La nomo estas supozeble koruptaĵo de majaa vorto *cotoch*, "niaj hejmoj, nia hejmtero".

Kabo Katoĉe estas ankaŭ hejmo de insulo Holbox kaj tre speciala laguno. Insulo Holbox kaj ties Jalahaua laguno je pli nordorienta angulo de la meksika Jukatana Duoninsulo estas kie kuniĝas Atlantiko, Karibo kaj la Golfo de Meksiko, kreante la plej riĉan dedion pro abundo de mara vivo. Ĝi estas fakte, hejmo al la plej granda ariĝo de Balenŝarkoj en la mondo sum ĉirkaŭ kvin monatoj el la jaro.
Pro mikso de tiuj akvoj kaj la blankaj koralsabloj, troviĝas tie la plej spektaklaj turqkisaj kaj smeraldaj akvoj. Tiu insulo estas protektita areo kaj ties sabloj estas grava reproduktejo por martestudoj kaj hejmo de birdaj specioj. La Jalahaua Laguno estas nesalakva laguno kaj tiel profunda ke ties akvo ŝajnas nigra. En satelitaj fotoj la laguno ŝaajnas nigra truo.

21° 36′ 21″ Nordo 87° 06′ 12″ Okcidento﻿ / ﻿21.6058 °N, 87.1033 °U﻿ / 21.6058; -87.1033 (mapo)

* Kategorio Kabo Katoĉe en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**József Vurum** [jOĵef], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vurum József** estis hungara pastro, abato, episkopo, kanoniko.

Blazono de József Vurum, Žilina
La blazono de Vurum en Žilina antaŭ rekonstruo

Episkopa vesto de József Vurum
József Vurum  naskiĝis la 24-an de novembro 1763 en Hungara reĝlando en Nagyszombat (nuntempa Trnava en Slovakio). Li mortis la 2-an de majo 1838 en Nyitra (nuntempa Nitra en Slovakio).

Biografio
---------

József Vurum komencis frekventi porpastran lernejon en Nyitra inter 1781. Li pastriĝis en 1781. Liaj baldaŭaj ĉefaj postenoj kaj titoloj estis:

* instruisto pri teologio en 1791 en Nyitra
* kanoniko en Eger en 1805; ankaŭ abato
* titulara episkopo en 1810
* episkopo en Székesfehérvár en 1816, en 1821 en Nagyvárad, en 1827 en Nyitra.

En 1833 li establis orfejon.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* ’’’Dictio... episcopi Magno-Varadinensis latini ritus:::’’ (1822)
* ’’Dictio... episcopi Nitriensis... dum regimen suae dioecesis ritu solemni capesseret…’’ (1827)
* ’’Schematismus Dioec. Nitriensis’’ (1829)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero V kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio



* Kategorio József Vurum en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**József Ángyán** [jOĵef AndjAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ángyán József** estas hungara altlerneja instruisto, parlamenta deputito.

József Ángyán naskiĝis la 20-an de septembro 1952 en Nagyatád.

Biografio
---------

József Ángyán maturiĝis en gimnazio en Siófok en 1971, poste li akiris agronomian diplomon en Agrikultura Universitato de Gödöllő en 1977. Post 2 jaroj li doktoriĝis kaj en 1980 li akiris plian diplomon pri esplorado. Post la diplomo li havis instruan statuson en la universitato, lia habilitiĝo okazis en 1998, li atingis la titolon profesoro en 1999. Intertempe li kandidatiĝis en 1993, doktoriĝis en 2007 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. En 1991 li partoprenis en fondo de instituto, poste li estis ties vicgvidanto ĝis 1996, poste li estis institutestro. Li ankaŭ politikadis kaj inter 2006–2014 li estis parlamentano, ĝis 2013 en la frakcio de Fidesz. Li estis subministro inter 2010–2012. Li ricevis premiojn inter 1989-2019. Lia edzino naskis kvinfoje.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Integrált, alkalmazkodó növénytermesztés* (kunaŭtoro, 1988)
* *Sustainability as a Possible Basic Concept of Agricultural Transition in Hungary* (1995)
* *Védett és érzékeny természeti területek mezőgazdálkodásának alapjai* (kunaŭtoro, 2003)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto[*rompita ligilo*]
* anglalingva biografio kun foto[*rompita ligilo*]

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio József Ángyán en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 718350
* LCCN: nr00001008
* VIAF: 121380546
* ISNI: 0000 0000 8020 8186
 |
La institucio **Kabul Bank** estas la plej granda banko de Afganio. Fondinto kaj bankestro estas *Ŝer Ĥan Farnud*.

Produktaĵoj
-----------

varbaĵo pri la *Bakht-konto*
La plej sukcesa vendaĵo de la banko estas la "bakht"- aŭ pli esperantlingve *baĥt*-konto. *Bakht* (en angla latinliterigo, prononco *baĥt*, perse "riĉeco") estas islama financa produktaĵo: Po 5000 afganaj afganioj enkasigataj en baĥt-konton la enpaginto ricevas lotumilon - en lotuma ceremonio okazanta ĉiun trian monaton elektiĝas gajninto kiu ricevas ĉekon pri miliono da afganaj afganioj. La ŝtata afgana televido dissendigas ĉiun lotuman ceremonion. Ekde la enkonduko de la lotuma konto, la banko kvarobligis sian klientaron.

Posedo
------

*Mahmud Karzai*, la pli aĉa frato de la afgania prezidanto Hamid Karzai, ĝis banka kolapso en septembro 2010 estis unu el 16 kunposedantoj. Laŭ gazetaraj informoj ekzemple de la germana magazino *Der Spiegel*, la banko signife kunfinancis la balotan kampanjon favore al prezidanto Hamit Karzai. Pro siaj ofte pridubindaj politikaj kaj ekonomiaj interplektiĝoj pluraj internaciaj amaskomunikiloj akuzis la familion Karzai pri korupteco.

Komence de septembro 2010 klientoj amase sturmis la bankon. Ene de du tagoj ili prenis 155 milionojn da usonaj dolaroj el la bankaj kontoj. La fondinto kaj bankestro *Ŝer Ĥan Farnud* kaj la estrarestro *Ĉalilula Frosi* pro akuzo de mismanaĝerado kaj la suspekto de prirabo estis senpostenigitaj. En pluraj bankaj filioj laŭdire ŝteliĝis signifaj kvantoj da mono, kaj grandegaj kreditoj estis donitaj al bankaj kunposedantoj, kiuj investis tiun monon en riskegajn negocojn pri nemoveblaĵoj.. La 9-an de septembro, policaj unuoj perforte disigis la atendovicojn antaŭ la bankaj filioj. Meze de septembro la ŝtata centra banko transprenis kontrolon pri la banko kaj la ŝtataj institucioj komencis proceson kontraŭ du bankaj direktoroj kaj kunposedantoj.

La 27-an de junio 2011 la usona ministro pri eksteraj rilatoj informis, ke *Abdul Kadir Fitrat*, la tiama ĉefo de la centra banko, fuĝis al Usono. Li mem en intervjuo asertis ke li zorgiĝis pri sia sekureco kontraŭ atenco, kaj tial demisiis el sia bankestra pozicio kaj fuĝis eksterlanden.

Eksteraj ligiloj
----------------

* www.kabulbank.af Arkivigite je 2011-04-23 per la retarkivo Wayback Machine

Notoj
-----

1. ↑  *Another Karzai Forges Afghan Business Empire* (angle: "plia Karzai-ano forĝas afganian komercan imperion), retejo nytimes.com, 4-a de marto 2009
2. ↑   *Afghanistan: Selbstbedienung bei der Kabul Bank* (germane "Afganio: mempriservo en la Kabul-banko"), retejo *FTD.de* en septembro 2010. Arkivita el la originalo je 2012-05-29. Alirita 2012-05-29.
3. ↑  *Kabul Bank taken over by Afghanistan central bank* (angle: "Kabul Bank transprenita fare de la afgania centra banko") retejo *BBC.co.uk*, septembro 2010
**Józef Jerzy KUKUCZKA** (naskiĝis la 24-an de marto 1948 en Katowice, mortis la 24-an de oktobro 1989 sur Lhotse en Nepalo) – pola montogrimpisto kaj himalajisto. Kiel la dua homo sur la Tero akiris Kronon de Himalajoj kaj Karakorumon – ĉiujn 14 montopintojn altaj pli ol 8 mil metrojn super maro (la unua estis Reinhold Messner, kiu bezonis por tio 17 jarojn, Kukuczka preskaŭ 8). Konsiderata unu el la plej eminentaj himalajistoj de la 20-a jarcento.

Pola Poŝto aperigis poŝtmarkon, projektitan de J.Konarzewski kun panoramo de Himalajo, lia bildo kaj olimpika ordeno.

Li pereis sur alteco de 8300 m. dum grimpado al Lhotse laŭ nova tiam nenkonkerita suda deklivo.

En 2009 aperis libro "Sportowe sukcesy Polaków 1918-2008" (Sportaj sukcesoj de poloj 1918-2008), volumo 1-a, kiun aŭtoro Andrzej Korsarz dediĉis al Jerzy Kukuczka.

Vidu ankaŭ
----------

* Kinga Baranowska

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Jerzy Kukuczka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* EverestHistory.com: Jerzy "Jurek" Kukuczka
* Jerzy Kukuczka – famous Polish climber
* Paĝo pri Jerzy Kukuczka Arkivigite je 2012-01-20 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 396447
* GND: 118964453
* LCCN: no93024544
* VIAF: 12351711
* ISNI: 0000 0000 7140 4775
* SUDOC: 230799167
* BNF: 121837703
* NKC: jo2017949363
* BNE: XX5732212
 |
**József Zakariás** [jOĵef zakariAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zakariás József** estis hungara futbalisto, membro de la hungara orteamo, olimpiano, olimpika ĉampiono, trejnisto.
József Zakariás naskiĝis la 5-an de marto 1924 en Budafok, li mortis la 22-an de novembro 1971 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Zakariás futbalis en sia naskiĝloko inter 1936–1941, poste en pluraj ĉefurbaj kluboj ĝis 1958. Inter ili menciindas la prestiĝa klubo MTK inter 1951-1956, dum en 1951 kaj 1953 li estis hungara ĉampiono. Li estis ankaŭ membro de la nacia hungara teamo inter 1947–1954 resume 35-foje. En la Somera Olimpiko 1952 lia nacia teamo ricevis ormedalon, post jaro en Londono li venkis por la unua ne-brita nacia teamo, se temas pri venki Anglion hejme. En 1954 en la mondĉampionumo li akiris arĝentan medalon. Li estis trejnisto inter 1959-1971 ankaŭ eksterlande. Li ricevis ŝtatajn premiojn en 1953 kaj 1954.

Memorigiloj
-----------

* strato en Budafok

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

* Kategorio József Zakariás en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 796709
 |



* Portalo pri Biografio
**Jörg Öchsl**, laŭ alia skribmaniero *Öxl*, estis verŝajne ekde 1506 katedrala konstruestro en Vieno ĉe la Sankta Stefano, ĝis kiam lin en 1510 la magistrato depostenigis.

Baldakeno de Öchsl kun madona bildoÖchsl vivis ĉefe en Vieno, kie li ĉe la katedralo starigis plurajn konatajn verkojn. Li validas aparte kiel konstruinto de la laŭ li nomata *Öchsl-Baldakeno*. Tradicie oni atribuas al lia posteulo Anton Pilgram la predikejon de la Sankta Stefano; nun oni supozas, ke Öchsl konstruis grandajn partojn de ĉi tiu seslatera konstruaĵo. Tiu ankaŭ komenciĝis per la orgenradiko, sub kiu troveblas la busto de Pilgram. La elformado de la orgenradiko ankaŭ estis objekto de disputo kun la magistrato de Vieno, kiu konsekvencis la anstataŭadon de Öchsl per Pilgram.

Literaturo
----------

* Öxl, Georg. En: Ulrich Thieme, Felix Becker u. a.: Allgemeines Lexikon der Bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart. Volumo 25, E. A. Seemann, Lepsiko 1931, p. 577.

Referencoj
----------

1. ↑  Dehio Wien I. Bezirk - Innere Stadt, 2003, p. 174
2. ↑  Dehio p. 169
3. ↑  Felix Czeike, Helga Czeike: *Wien: Kunst, Kultur und Geschichte der Donaumetropole*, 1999, p. 18 (ĉe books.google.de)
4. ↑  Dehio, S. 218
**John Wilkes BOOTH** (10-a de majo 1838 – 26-a de aprilo 1865) estis usona aktoro fifama pro la murdo de Abraham Lincoln en 1865. Li estis aktoro kaj havis sukceson en ŝekspiraj dramoj.
Dum la Usona Enlanda Milito li batalis partizane por la sudianoj (konfederacio).

Je la 14-a de aprilo 1865 li eniris la teatran loĝion de la prezidento Abraham Lincoln en la Ford-teatro en Vaŝingtono (dum prezentado de la komedio *Our American Cousin*, "Nia usona kuzo") kaj mortpafis la prezidenton. Poste li sukcesis eskapi, kriante la ŝtatan moton de Virginio "*sic semper tyrannis*" ("tiel ĉiam al tiranoj").
Li eĉ atingis la teritorion de Marilando kaj poste de Virginio, kie li post dek du tagoj estis trovita kaj mortpafita.

Pro kelkaj neklarigitaj cirkonstancoj (la facila eskapo, la rifuzo de gardisto, kiun la prezidento estis petinta) estas suspektoj, ke Booth ne agis sola, sed havis potencajn komplicojn, al kiuj ne plaĉis la repaciĝema sinteno de Lincoln post la venko.

Rilataj temoj
-------------

* Atenco kontraŭ Abraham Lincoln

* 
* 
* 

* John Wilkes Booth en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio John Wilkes Booth en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 28822
* GND: 119060639
* LCCN: n79061239
* VIAF: 10647377
* ISNI: 0000 0001 0773 016X
* SUDOC: 027721035
* BNF: 11970317v
* NDL: 01065107
* NKC: mub20231173956
* BNE: XX4817561
 |
**József Tyroler** [jOĵef tiroler], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tyroler József** estis hungara grafikisto.

Teatraĵa sceno en 1845 (rolantoj: Róza Laborfalvi, Márton Lendvay (patro) kaj Ida Komlóssy Kövérné - grafikaĵo de József Tyroler
József Tyroler  naskiĝis en 1822 en Alsókubin (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio, nuntempa Dolný Kubín en Slovakio), li mortis la 26-an de oktobro 1854 en Pest (urbo).

Biografio
---------

József Tyroler devenis el juda familio. Li translokiĝis al urbo Pest en 1937. Li eklaboris kiel gravuristo en ateliero. En la sekva periodo li estis konata kaj sukcesa grafikisto. Li kreis portretojn, krome li ilustris gazetojn, aparte menciindas desegnaĵoj pri la aktuala modo. En 1846 li malfermis sian propran laborejon (atelieron kun presejo). Dum la Hungara revolucio de 1848 li laboris en la ŝtata presejo kaj kreis bankbiletojn de la ŝtato. Post falo de la revolucio tial li estis en malliberejo.

Elektitaj grafikaĵoj
--------------------

* Lajos Kossuth alveninta en Pest en 1848Lajos Kossuth alveninta en Pest en 1848
* Unio de Hungarlando kaj Transilvanio en 1848Unio de Hungarlando kaj Transilvanio en 1848
* Kabineto BatthyányKabineto Batthyány
* Sándor PetőfiSándor Petőfi
* Józef BemJózef Bem
* Stefano Francisko Viktoro de Habsburgo-LorenoStefano Francisko Viktoro de Habsburgo-Loreno
* BankbiletoBankbileto
* BankbiletoBankbileto
* BankbiletoBankbileto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio József Tyroler en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 630638
* GND: 1136735356
* VIAF: 480150033021311180008
 |