recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Josep ALBAGÉS i VENTURA** (naskiĝis la 25-an de decembro 1877 en Vimbodi, mortis en 1964 en Barcelono) estis kataluna esperantisto.

Profesie instruisto, li instruis en pluraj urboj de Katalunio, inter kiuj Vic kaj ĉefe Manresa, kie elstaris lia pedagogia sistemo. En 1934 li estis nomumita de direktoro de lernejo en Barcelono. Post la hispana milito, li estis dum iom da tempo reprezaliita, kaj oni malpermesis lian pluan instruadon, sed fine li reprenis sian karieron ĝis sia emeritiĝo.

Li multe agadis en kulturaj kaj sociaj aktivadoj en Manresa.

Li estis esperantisto de 1907. Fondinto de Esperanto-grupoj en Vic kaj Manresa, kursgvidanto depost sia esperantistiĝo.

Premiito de Internaciaj Floraj Ludoj, organizinto de KEF-kongreso en Manresa,
redaktoro de pedagogiaj revuoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Joaquim Aloy, Jordi Basiana y Pere Gasol *La República a Manresa en un clic (1931-1936)*[*rompita ligilo*]

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**James Edward OGLETHORPE** (naskiĝis la 22-an de decembro 1696, mortis la 30-an de junio 1785) estis brita generalo kaj fondinto de la kolonio Georgio. Kiel sociala reformisto en Britujo li volis helpi al malriĉuloj liberigante ilin de malriĉulaj prizonoj kaj portante ilin al Nordameriko – al Georgio.

Historio
--------

Li naskiĝis en Londono kiel filo de s-ro Theophilus OGLETHORPE (1650-1702). Oglethorpe iris al Corpus Christi College en 1714, sed samjare forlasis ĝin por iĝi soldato en milico de Eŭgeno de Savojo. Post kiam li revenis al Anglujo, li estis elektita kiel membro de la parlamento en 1722. Li kampanjis por la plibonigo de la situacio de debitoroj – homoj tiutempe simple enprizoniĝis, se ili ŝuldis monon al iu – en londonaj prizonoj. Por doni rifuĝejon al malriĉaj kaj tiam subpremetaj homoj (t.e. protestantoj), li proponis fondi novan kolonion en Nordameriko inter Suda Karolino kaj hispana Florido.

### Fondado de Georgio

Oni multe batalis pro la teritorio de Georgio. Situanta inter Florido (kiun tiam posedis Hispanujo) kaj brita Suda Karolino, ĝi estis grava akiraĵo por la britoj. Laŭ ideo de Oglethorpe debitoroj estu liberigitaj de prizonoj kaj senditaj al Georgio. Bedaŭrinde malmultaj debitoroj estis senditaj al Georgio. La kolonio akceptis preskaŭ ĉiujn – gravis nek deveno nek malriĉeco –, sed oni tute ne rajtis esti katolika. Oni malpermesis katolikismon en Georgio pro tio, ke hispana Florido estis ege proksima al Georgio. (Kaj Hispanujo estis katolika.)

* Kategorio James Oglethorpe en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 289350
* GND: 119407159
* LCCN: n50034057
* VIAF: 24839761
* ISNI: 0000 0000 8365 5694
* BNF: 14542555j
* ULAN: 500243120
 |
**Josef Mathauser** (la 24-a de julio 1846 Staňkov – la 10-an de januaro 1917 Prago-Vinohrady), estis ĉeĥa pentristo de portretoj, religiaj kaj historiaj bildoj.

Verkoj
------

Inter liaj plej konataj bildoj apatenas *Foiro kun sklavinoj* kaj historiaj bildoj kiel *Juĝo de Libuše*, *Batalo sur Blanka monto*, *Žižka antaŭ Kutná Hora*, *La glora enveturo de reĝo Johano en Pragon 1310*, *Imperiestro Rudolfo la 2-a estas subskribanta majestaton*, *Jan Žižka kun pastro Václav Koranda* kaj vico da aliaj. Laŭ la propra takso li kreis dum sia vivo ĉirkaŭ 300 historiaj bildoj, kiuj estis ofte reproduktataj kiel bildkartoj.

Bildaro
-------

* Josef Mathauser – Popola soleno (1875) Josef Mathauser – *Popola soleno (1875)*
* Josef Mathauser – Knabina milito (1907) Josef Mathauser – *Knabina milito (1907)*
* Josef Mathauser – Burgo Křivoklát Josef Mathauser – *Burgo Křivoklát*
* Josef Mathauser – Foiro kun sklavinoj (1891) Josef Mathauser – *Foiro kun sklavinoj (1891)*
* Josef Mathauser – Patrino kun infano (1913) Josef Mathauser – *Patrino kun infano (1913)*
* Josef Mathauser – Přemysl estas bonvenigata de LibušeJosef Mathauser – *Přemysl estas bonvenigata de Libuše*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Logo Wikimedia Commons Bildoj, sonoj kaj videoj pri temo Josef Mathauser en Vikimedia Komunejo
Josef Navrátil: *Montara pejzaĝo ĉe la monaĥejo Vyšší Brod (Suda Bohemio)*. Ĉirkaŭ 1830
La naskodomo de Josef Navrátil en Slaný
**Josef Navrátil** (naskiĝis la 17-an de februaro 1798 en Slaný – mortis la 21-an de aprilo 1865 en Prago) estis ĉeĥa pentristo.

Biografio
---------

Navrátil lernis ĉe sia patro metion de ĉambrofarbisto kaj post sekva studado en la Figurarta Altlernejo en Prago li fariĝis pentristo-dekoristo kaj plu kleriĝadis, i.a. dum pluraj vojaĝoj eksterlanden, precipe al Svislando. Liaj surmuraj pentraĵoj el tiu ĉi frua epoko ĝis nun ornamas diversajn konstruaĵojn en Prago (inkluzive la Pragan burgon, kastelojn en Liběchov, Ploskovice, Zákupy, Jirny kaj aliloke.

Lia bonfamo grandiĝis kaj en la jaro 1850 li fariĝis prezidanto de la Unuiĝo de ĉeĥaj artistoj. 11 jarojn pli poste li devis lasi sian aktivan pentristan agadon sekve de parta paralizo kiel postsekvo de apopleksio. Li ĝisvivis en malriĉeco.

La unua kompleksa ekspozicio pri lia verkaro okazis post lia morto en la jaro 1909 en praga Rudolfinum.

Verkaro
-------

maldekstra
Navrátil estis eminenta pejzaĝisto, sed plej multe li elstaris pro siaj mortpejzaĝoj kaj figuraj pentraĵoj kaj iliaj skizoj. En liaj bildoj okazas intermiksiĝo de plej diversaj stiloj, en skizoj li atingas eĉ la randon de impresionismo.

* Kategorio Josef Navrátil en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 222453
* GND: 118785788
* LCCN: no94006522
* VIAF: 35252567
* ISNI: 0000 0000 6676 4952
* ULAN: 500010630
* RKD: 58975
* NKC: jn19990209573
 |
**Josep GUINOVART i Bertran** (Barcelono, 1927-2007) estis pentristo, desegnisto kaj gravuristo de Katalunio, Hispanio.

Post studi en la lernejoj *Escola d'Arts i Oficis de Barcelona* kaj en *Foment de les Arts i del Disseny*, li ricevis stipendion en 1953 de la Franca Instituto por veturi al Parizo kaj resti tie por kvin monatoj.

Reveninta al Barcelono kaj laborinta en ilustrado kaj scenografio, ĉirkaŭ la jaro 1957 kliniĝis al abstrakta arto, nome sia verkaro malmulte konvencia, uzis tridimensiajn elementojn preskaŭ konstante en siaj verkoj, el kiuj plej parto grandformataj. La necesoj de socia protesto kondukis lin al partopreno en la movado *Estampa Popular* (Popola Bildo), kaj al omaĝoj al gravuloj kiuj iĝis vivantaj simboloj de la lukto por la libereco, kiel Pablo Picasso kaj Che Guevara. Tiukadre li kreis grandan kvanton de verkoj pri la sociaj problemoj de tiu epoko, ĉefe sub influo de Gerniko. Lia veturo al Meksiko kaj Kuba en 1972 ludis gravan rolon diversmaniere. Tiuj ekzotaj kulturoj kaj diferencaj sociaj medioj impresis lin per sia mistero kaj rompis la skemojn de okcidentuloj.

En 1994 oni inaŭguris muzeon en Agramunt, Provinco Ilerdo, dediĉita al lia verkaro, loko en kiu estis naskiĝinta lia patrino kaj al kiu li mem ĉiam estis ligita. Li ricevis multajn premiojn kaj ekspoziciis tra la tuta mondo.

Li mortis la 12an de decembro 2007, estante 80-jaraĝa, ĉar li ne povis superi infarkton suferitan kelkajn tagojn antaŭe.

Bibliografio
------------

* Tomo 9 (2001). Art de Catalunya, Pintura moderna i contemporània. Barcelona, Edicions L'isard. ISBN 84-89931-19-4 (katalune).
* Tomo 16 (2002). Art de Catalunya, Art i arquitectura d'avui. La Veu dels artistes. Barcelona, Edicions L'isard. ISBN 84-89931-24-0 (katalune).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Josep Guinovart en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Guinovart: Análisis crítico
* Club del Grabado- Biografio de Josep Guinovart
* Kolekto Josep Guinovart en la Muzeo Reina Sofía


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 784090
* GND: 11897100X
* LCCN: n80008032
* VIAF: 96330256
* ISNI: 0000 0001 1690 7131
* SUDOC: 071479988
* BNF: 11947611p
* ULAN: 500089251
* RKD: 34608
* BNE: XX4578816
 |
*Tio estas kataluna nomo. La patronomo estas* **Ventura** *kaj la patrinonomo estas* **Casas**

**Josep Maria Ventura i Casas** (naskiĝis la  2-an de februaro 1817(nun 1817-02-02) en Alcalá la Real, mortis la 24-an de marto 1875 en Figueres), populare konata kiel **Pep Ventura**, estis hispana muzikisto kaj komponisto kiu establis la longan sardanon kaj reformis la *cobla*-n (tradicia muzikgrupo), aldonante instrumentojn por doni al ĝi ties aktualan formon.

Biografio
---------

La familio de Ventura venis el la kataluna regiono de Empordà. Li naskiĝis en Andaluzio, kie lia patro, naskiĝinto en Roses, estis postenita kun la militistaro. Du jarojn poste, la familio revenis al Empordà. La knabo estis baldaŭ lasita kiel orfo kaj li iris vivi kun sia patroflanka avo. Li lernis la oficon de tajloro kaj nociojn de solfeĝo el sia estonta bopatro, Joan Llandrich, direktoro de la *cobla* kiu portis lian nomon. Ĉirkaŭ 1848, Ventura heredis la direktadon de la *cobla* de Llanrich.

Ventura konsideris la formon de sardano tro limigita, ĉiam 98 mezurojn kaj apenaŭ du minutojn longa, elstarante kiel grava figuro en la periodo de novigo de la sardano per senlima nombro da mezuroj (longaj sardanoj) opone al la tradicia, mallonga sardano.

Li ŝanĝis la konsiston de la *cobla*, kiun li same konsideris tro limigita, transformante la arĥaikan *cobla de tres quartans* (sakŝalmoj, ŝalmo, fluteto kaj tamburoj) en vicon kiu komence konsistis el kvin aŭ sep muzikistoj sed kiu iom post iom inkludis Latunajn instrumentojn. Li aranĝis la Lignajn instrumentojn kaj Latunajn instrumentojn en du vicojn, estritaj de Kontrabaso. Aliaj *cobla*-j adoptis tiun modelon, kiu pludaŭris kun nur malgrandaj ŝanĝoj.

Ventura mortis en 1875 en Figueres, lasante sian spuron en Kataluna muzika kulturo. Liaj melodioj, aranĝitaj de majstroj kiaj Pujo, Nicolau, kaj Lluís Albert, igis Pep Ventura-n senmorta. Li postlasis 312 longajn sardanojn, multaj el ili netitolitaj, kaj multajn mallongajn sardanojn kaj ĥorajn komponaĵojn. Lia verko de 550 pecoj estas konservita, en la originala manskribo de Ventura, en la arĥivoj de la Orfeó Català.

Referencoj
----------

1. ↑   Holdings and collections at the Documentations Centre | Orfeó Català. orfeocatala.cat. Arkivita el la originalo je 2014-03-23. Alirita 2014-03-23.

Vidu ankaŭ
----------

* Pep Ventura (Metroo de Barcelono)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Josep Maria Ventura i Casas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Listo de partituroj konservitaj en la projekto Erato Partitura Digital

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Josep Maria Ventura i Casas en la angla Vikipedio.* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 475883
* GND: 1056791365
* LCCN: no98073649
* VIAF: 74043669
* ISNI: 0000 0000 5951 1447
* BNF: 13956493j
* MBA: 533761c0-61cd-4d0e-b264-c71d5d8ec624
* BNE: XX4866234 XX842640, XX4866234
 |
**Josef RATTNER** (naskiĝinta la 4-an de aprilo 1928 en Vieno, mortis la 29-an de oktobro 2022 en aĝo de 94 jaroj) estis aŭstra psikologo, doktoriĝinta filozofo kaj kuracisto same kiel verkisto. Li loĝis, terapiis kaj instruis en Berlino. Rattner validas kiel pioniro de la grandgrupo-terapio.

Josef Rattner studis filozofion, psikologion, pedagogion, germanistikon kaj arthistorion ĉe la universitato je Zuriko (finiĝo per la doktortezo *La prihoma bildo en la filozofio de Martin Heidegger*), poste medicinon (finiĝo: doktortezo *La esenco de la skizofrena reago*).

Bazo de la formo de profunda psikologio, kiun Rattner disvolvis, estas la individua psikologio de Alfred Adler, kiun instruis al li Friedrich Liebling, pli malfrua fondinto de la Zurika Lernejo por Psikoterapio.

Post malsaniĝo en 1994 Rattner retiriĝis el la terapia praktiko. Ekde tiam li plue laboris kiel verkisto. Estis la intenco de Rattner, disvastigi humanisman etikon kaj instigi homojn al libera pensado sen ŝtata kaj religia kuratoreco, t.e. transformo de la „stulta homo" en „saĝan homon".

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Josef Rattner en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Laŭdado de profesorino d-ro Jutta Menschik-Bendele okaze de la honordoktorigo fare de la Universitato je Klagenfurt Arkivigite je 2012-01-31 per la retarkivo Wayback Machine
* Hejmpaĝo de Josef Rattner
* Biografieto de Josef Rattner Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
* Humanisma profunda psikologio de Josef Rattner – novembron de 2008 Arkivigite je 2012-01-31 per la retarkivo Wayback Machine

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 433513
* GND: 118811851
* LCCN: n81032164
* VIAF: 264782249
* ISNI: 0000 0001 2117 2109
* SUDOC: 028511441
* BNF: 12033295v
* NKC: jn20011210056
* BNE: XX908476
 |
**Juazeiro do Norte** (/ĵua**zej**ru du **nor**ĉi/) estas urbo de Cearao, unu el la federaciaj (sub)ŝtatoj de Brazilo.

Danke al la mesiisma pastro Padre Cícero, la urbo fariĝis unu el plej granda centro de religia turismo  en Latinameriko, allogante milionojn da religiuloj ĉiujare.

Vortdeveno
----------

La loknomo Juazeiro estas aludo al samnoma arbo el Brazila Nordoriento, kies scienca nomo estas Zizyphus joazeiro. Juazeiro estas vorto miksita (tupia kaj portugala lingvoj): "juá" aŭ "iu-á" (frukto de dorno) kaj sufikso "eiro".

La urbo ŝanĝis la oficialan loknomon de Juazeiro al Juazeiro do Norte la 30-an de decembro 1943, pere de la urba dekreto n. 1.114.

Geografiaĵoj kaj vetero
-----------------------

La jara akvokvanto en la urbo egalas al 931,7 mm kaj la temperaturo varias de la minimuma 19 °C al la maksimuma 35 °C. La kreskaĵoj, kiuj superabundas la regionon, estas tiuj de duon-aridaj regionoj, pli specife la dornohava foliperdanta arbaro (floresta caducifólia espinhosa).

Krom la Serra do Horto kaj malaltiĝo inter la kvartaloj Timbaúbas kaj Limoeiro, la reliefo de Juazeiro do Norte estas regula. La areo, kie oni konstruis la urbon, situas en valo de la Altebenaĵo de Araripe (Chapada do Araripe).

Juazeiro do Norte kaj Padre Cícero
----------------------------------

Padre Cícero estis la plej granda bonfaranto de Juazeiro do Norte. Li venigis al la urbo la Salesianojn, donacis terenojn por konstrui la unuan piedpilkan kampon kaj la flughavenon; konstruis la kapelojn de Helpo (Socorro), de Sankta Vincento (São Vicente), de Sankta Mikaelo (São Miguel) kaj la preĝejon Nia Sinjorino de l' Doloroj (Nossa Senhora das Dores); kuraĝigis la fondadon de la unua loka gazeto (O Rebate); fondis la Asocion de la Dungitoj de la Komerco (Associação dos Empregados do Comércio) kaj la Apostolaron de la Preĝo (Apostolado da Oração); realigis en Rio-de-Ĵanejro la unuan ekspozicion de la ĵuazejra arto; vigligis la profitdonan artan metion; stimulis la grandigon de la terkultivado, enkondukante novajn plantojn; kunhelpis en la malfermado de oraĵvendejo; antaŭenigis la instaladon de lernejoj; helpis la popolanojn dum la trosekecoj kaj amasmalsanoj kaj, finfine, transigis Ĵuazejron de loka politikludejo al politika tutbrazila scenejo.

Fontoj
------

* portugale Oficiala paĝo de la urbo
* portugale Eta vivhistorio de Padre Cícero Arkivigite je 2004-10-31 per la retarkivo Wayback Machine

Eksteraj ligiloj (krom la fontoj)
---------------------------------

* retejo de la loka Esperanto-klubo *Kariri* en *Facebook* (esperante kaj portugale)

Piednotoj
---------

1. ↑   portugallingve: Terra de Oração e Trabalho, laŭ la difino de urba retpaĝo
2. ↑   areo de Juazeiro do Norte laŭ IBGE
3. ↑   rezulto censo 2010
4. ↑   mapo de la brazila IDH
5. ↑   novaĵo pri religia turismo en Juazeiro. Arkivita el la originalo je 2016-03-05. Alirita 2012-02-29.

* Kategorio Juazeiro do Norte en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Jaba** aŭ *Yaba* estas ĉeurbo en Kontinenta Lagoso, Lagoso, Lagosa Ŝtato, Niĝerio. Estas kelkaj federaciaj registaraj institucioj en la areo, inter kiuj *Queen's College*, la Niĝeria Instituto de Medicina Esplorado, la Jaba Kolegio de Teknologio, Igbobi Kolegio, la Universitato de Lagoso, la Federacia Scienc-Teknika Kolegio, kaj la Federacia Kolegio de Edukado. Jaba havas unu el la plej aktivaj bazarlokoj en Lagoso, konata kiel Teĝuoŝo Merkato de Niĝerio. La malnova Teĝuoŝo bazaro estis malkonstruita en 2008 kaj rekonstruita kiel moderna vendejaro fine de 2014. Ĝuste antaŭ la Jaba bazaro estas psikiatria hospitalo populare konata de multaj Lagosanoj kiel *Yaba Left*. Jaba estas unu el la kernaj lokoj por teknologia disvolviĝo en Afriko, kaj gravaj teknologiaj entreprenoj kiel Hotels.ng, Andela, Cc-Hub kaj multaj aliaj faras pozitivan efikon sur la ekonomia sistemo. La redisvolvigo de la bazaro Tejuosho, kiu estis entreprenita kiel parto de la *Lagos Megacity Project*, transformis ĝin en grava vendejara centro por Lagosanoj. Tiu bazarego estas hejmo de variaj instalaĵoj kiel butikoj, restoracioj kaj sportejoj.

Fotaro
------

* Gravaj lokoj en Jaba
* Vojkruco SaboVojkruco Sabo
* Direkto al Sabo JabaDirekto al Sabo Jaba
* Yaba, Lagoso, 2013Yaba, Lagoso, 2013
* Psikiatria Hospitalo JabaPsikiatria Hospitalo Jaba
* Mezlernejo por Junulinoj ReaganMezlernejo por Junulinoj Reagan
* Baptista preĝejoBaptista preĝejo
* Anglikana preĝejoAnglikana preĝejo
* TrafikoTrafiko

Notoj
-----

1. ↑  yabatech

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 718960
 |
La rivero **Juba** aŭ **Jubba** (en somala *Webi Jubba*) estas rivero de suda Somalio kiu komencas ĉe la limo kun Etiopio kie kuniĝas la riveroj Dawa kaj Gebele, kaj fluas rekte suden al la Hinda Oceano, kie ĝi enfluas ĉe *Goobweyn*.

La rivero Jubba ĉe Jamaame
La regiono de la baseno de Jubba basin estas ĉefe savano, kaj estas la plej riĉa parto de la lando pro ties fruktodona farmtereno. Natura sovaĝa vivo inkludas ĝirafojn, leopardojn, leonojn, gepardojn, hienojn, bubalojn, hipopotamojn, krokodilojn, oriksojn, gazelojn, kamelojn, strutojn, ŝakalojn, kaj somalajn onagrojn.

La areo ricevas kelkan el la plej parto de la pluvo de Somalio, kaj kelkajn jaroj la rivero Jubba inundis la regionon inklude 1960 (kaŭzante grandan perdon de vivoj). *La seka* pluvsezono dum oktobro tra decembro en 1997 estis detruega.

La regiono de Bardera situas en la valo de la Jubba kaj tiele ĝi plej probable suferas la inundojn dum la pluvsezonoj.

Ponto super la Jubba en Baardheere, Somalio
Dum la detrua pluvsezono de 1997, brutobredado el ĉiuj regionoj de Jubba, nome Gedo, Meza Jubba kaj Malsupra Jubba estis alportita al la montaraj areoj de Gedo por survivi de la inundoj de la malaltaj paŝtejoj. Multaj familioj perrdis siajn gregojn en 1997 pro la pluvo, malvarmaj noktoj kaj haŭtomalsanoj pro la konstanta humideco. Kamelbredistoj plej suferis ĉar la ebenaj piedoj de kameloj humidiĝis kaj facile vundiĝis ĉe ŝtonoj, rokoj kaj bastoentoj surgrunde. Piedinfekto iĝis komuna. Ankaŭ, la milda brusto de kameloj, bona por pezodistribuo kiam oni sidiĝas, humidiĝis kaj vundiĝis kio finfine mortigis la animalojn. Kombinado de Tiu du aĥilaj kalkanoj de la korpo de kameloj perdigis la bestojn al kamelbredistoj.

La rivero Juba donas sian nomon al la somaliaj administraj regionoj de Meza Juba kaj Suba Juba kaj al la pli granda historia regiono de Jubalando. Plej grandaj urboj kiujn la rivero Jubba trapasas inkludas tiujn de Doollow, Luuq, Buurdhuubo, Beledhawo, Baardheere, Saakow kaj Goobweyn ĉe Kismaayo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Juba (rivero) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Mapo de la baseno de la rivero Jubba ĉe Water Resources eAtlas Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine
* National Geographic Atlas Explorer
55° 56′ N 37° 51′ O﻿ / ﻿55.933 °N, 37.850 °O﻿ / 55.933; 37.850 (mapo)Koordinatoj: 55° 56′ N 37° 51′ O﻿ / ﻿55.933 °N, 37.850 °O﻿ / 55.933; 37.850 (mapo)
**Jubilejnij** (ruse *Юбилейный*) estis urbo en Moskva provinco (Rusio). La loĝloko estis fondita en 20-a jarcento, ĝi ricevis statuson de urbo en 1992. Jubilejnij estis centro de urboteritorio. 2-an de junio 2014 ĝi fariĝis parto de urbo Korolov.

Urbo Jubilejnij estis ĉe rivero Klazjma. Ĝi havis fervojan stacion Bolŝevo (Болшево) en linio de Jaroslavla stacidomo (Moskvo).

Loĝantaro de Jubilejnij laŭ jaroj (en miloj):

| 1995 | 1996 | 1998 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2010 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 34,0 | 26,5 | 27,0 | 27,5 | 27,6 | 30,8 | 30,8 | 31,0 | 31,4 | 31,6 | 32,1 | 32,3 | 33,2 |

| 2011 | 2012 | 2013 | 2014 |
| --- | --- | --- | --- |
| 33,2 | 33,4 | 33,1 | 32,9 |

* Kategorio Jubilejnij en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La dio **Jano** - latine **Ianus**, foje ankaŭ literumita *Janus* - laŭ PIV estas romia dio de la komencoj kaj malfermoj, prezentata kun du vizaĝoj kontraŭdirektaj. La portoj de la templo de Jano en Romo estis fermitaj nur dum paco. Li apartenas al la plej malnovaj romiaj dioj kaj al la origina romia mitologio. Temas pri pure romia diaĵo, la helena mitologio ne konas kompareblan figuron.

Bildigo
-------

monero kun Jano-kapo (ĉ. 220)
La plej fruaj bildigoj de la dio - sur la monero, kiun produktigis la reganto *Servius Tullius* - montras ĝin kun duobla vizaĝo, rigardante antaŭen kaj malantaŭen; tial la kromnomo *Geminus* (ĝemelo). Per kvar kapoj li aperas sur moneroj de la imperiestro Hadriano. La plej ofta bildigo tamen laŭ la unuaj moneroj restis tiu de du kapoj aŭ de du vizaĝoj sur unu kapo. La tiel nomata "jana kapo" iĝis simbolo de ambigueco.

La deveno de la dio ne klaras; diversaj mitologiaj legendoj nomas lin infano de Saturno kaj *Entoria*.

Laŭ tre konata bildigo sur pentraĵoj kaj statuoj, Jano en la dekstra mano nombris 300 ŝtonetojn, kaj en la maldekstra 65, kio indikas pri la divido de la jaro en 365 tagojn. Laŭ aliaj bildigoj li en la dekstra mano havis bastonon, en la maldekstra unu aŭ plurajn ŝlosilo(j)n, kiel simbolo esti la gardanto de la ĉiela enirejo, la movanto de la ankroj de la kosmo, la ŝlosa malfermanto kaj fermanto de la ĉielo, la nuboj, la landoj kaj la maroj.

En alegoriaj bildigoj de la kvar sezonoj Jano personigas la vintron. Laŭ li nomatas la monato januaro.

Konstruaĵoj
-----------

arko de Jano
*Numa Pompilius* (n. 750 a.K. m. 672 a.K.), la legenda dua reĝo de Romo, kiu laŭdire enkondukis la kulton pri Jano en Romo, starigis la templon de Jano en la urbo. Krome en la urbo stariĝis fama "arko de Jano", kiu honorigis la diaĵon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Jano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Jano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* informoj pri Jano (angle) Arkivigite je 2008-08-28 per la retarkivo Wayback Machine
* informoj pri Jano (germane)
* reta artikolo pri la romia Jano-kulto (germane)
**LÁBASS Juci** [pr. la:baŝ] estis hungara aktorino naskiĝinta en Zilah la 22-an de julio 1894 kaj mortinta en Budapeŝto la 24-an de aŭgusto 1932. Ŝia edzo estis Miklós Szedő.

Kariero
-------

En 1912 ŝi elpaŝis en la Teatro Király (denove en 1914, en jaroj 1917–1920, 1924–25, 1926–1930) kaj en la Városligeti Színkör. Ŝi aperis ankoraŭ en la Teatro Magyar, Teatro Apolló, en la Népopera, Scala, Teatro Városi, Teatro Renaissance, Budai Színkör, Operetoteatro (Budapeŝto). Sian lastan rolon ŝi ludis en 1932 en la Nyári Operettszínház (Somera Operetteatro).

El ŝiaj teatraj roloj
---------------------

* Rolla (Albert Szirmai: Mágnás Miska);
* Gonda (Fall: Az elvált asszony);
* Vilma (Ferenc Lehár: A pacsirta);
* Serpolette (Planquette: A corneville-i harangok);
* Marica (Imre Kálmán: Marica grófnő);
* Fedora (Imre Kálmán: A cirkuszhercegnő);
* Rózsika (Béla Zerkovitz: Eltörött a hegedűm);
* Viktória (Pál Ábrahám).

El ŝiaj filmaj roloj
--------------------

* *A paradicsom* (1915, skeĉo)
* *A föld rabjai* (1917) - Juli/Juliette
* *Nevető Budapest* (1930) - ŝi mem

Fontoj
------

* Magyar Színházművészeti Lexikon
* 

* Kategorio Juci Lábass en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Joseph GÄRTNER** (n. la 12-an de marto 1732 en Calw; m. la 14-an de julio 1791 en Tübingen) estis germana kuracisto kaj botanikisto, kiu unue klasifikis la eŭkaliptojn. Lia oficiala botanika aŭtora mallongigo estas *GAERTN.*

Joseph Gärtner studis medicinon en Tübingen kaj Göttingen. Post la doktoriĝo li faris longajn studajn vojaĝojn al Nederlando, Francio, Italio kaj Anglio.

Dum la jaro 1760 li iĝis profesoro pri anatomio en Tübingen, kaj dum 1768 nomumiĝis profesoro pri botaniko kaj direktoro de la botanika ĝardeno en Sankt-Peterburgo. Tamen jam du jarojn poste, dum 1770 li revenis al Calw, ĉar li malbone eltenis la nordeŭropan, marbordan klimaton de Sankt-Peterburgo. Dum 1772 naskiĝis lia filo Karl Friedrich von Gärtner, kiu mem iĝis botanikisto.

Lia plej grava publikaĵo estis la du-voluma verko *De fructibus et seminibus plantarum* ("pri plantaj fruktoj kaj semoj"), Stutgarto kaj Tübingen 1789 – 1791, kiu enhavas detalan priskribon de la fruktoj kaj semoj de pli ol 1000 plantaj genroj.

Honorigo
--------

Laŭ Joseph Gärtner poste baptiĝis la biologia genro *Gaertnera* (LAM.) el la planta familio rubiacoj (*rubiaceae*).

Referencoj
----------

1. ↑  Encyclopedia of Cultivated Plants: From Acacia to Zinnia, Christopher Cumo

* Joseph Gärtner en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Joseph Gärtner en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 273714
* GND: 116333758
* LCCN: no99025821
* VIAF: 36987534
* ISNI: 0000 0000 7326 6361
* SUDOC: 077282078
* BNF: 123234753
* NLA: 35381715
* NKC: mzk2009511648
 |
**Jansan** (koree 양 산 시, laŭ ĉinaj literoj **梁 山 市**) estas universitata urbego en Sud-Koreio. Ĝi estas antaŭurbo de Pusano.

Aerfoto pri nova kvartalo en Jansan

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 485 km²
* Supermara alteco: m
* Loĝantaro: 282 371 (2014)
* Poŝtkodoj:
* Telefonprefikso: +82 55
* Horzono: UTC+9
* 35° 20′ 19″ N 129° 02′ 19″ O﻿ / ﻿35.33861 °N, 129.03861 °O﻿ / 35.33861; 129.03861 (mapo)

Urbodomo de Jansan
Stratangulo kun poŝtejo en Jansan

Geografio
---------

Jansan situas en sudorienta parto de la lando apud Pusano. Malgranda rivero fluas tra la urbego. Pusano troviĝas 18, Teguo 72, ĉefurbo Seulo 309 km .

Historio
--------

Homoj loĝis en la la nuna teritorio de Jansan dum longa tempo. La teritorio ricevis pli kaj pli gravajn administrajn statusojn, fine Jansan urbiĝis en 1996.

Ekonomio
--------

Jansan havas du grandajn industriajn kompleksojn, kie oni okupiĝas precipe pri produktadoj de manĝaĵoj, nutraĵoj.

Klimato
-------

Jansan havas humidan subtropikan klimaton. La averaĝa jara temperaturo estas 14,7 °C. Jare oni mezuras precipitaĵon 1 519 mm, tio varias averaĝe inter 11-19 °C. En ĉiuj monatoj pluvas, tamen inter aprilo-septembro pli ofte.

Policejo en Jansan
Kampuso en Jansan

Trafiko
-------

Jansan havas 2 fervojajn staciojn kaj plurajn aŭtovoajn ligilojn. En la urbego aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn, krome metroo de Pusano havas kvar staciojn.

Vidindaĵoj
----------

* budhisma templo - fondita en la 7-a jarcento
* turo Jansan
* akvofalo "ĉielarko de drako" sur la monto
* festivalo de sovaĝaj rododendroj kun koncertoj, ekspozicioj
* amuza parko kun lago, subĉiela teatro

Ĝemelurboj
----------

* Japanio Jurihonĝo, Japanio (1998)

Fontoj
------

* WikiTrans
* ruslingva Vikipedio
**Jabluniv** (ukraine *Яблунів*, rutene *Beликоє Яблoнoвo* [velikoe jablonovo], ruse *Яблонов* [jablonov], slovake *(Veľké) Jablonovo*, hungare *Beregnagyalmás* [beregnadjalmAŝ]) estas malgranda vilaĝeto en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Mukaĉeve.

Bazaj informoj
--------------

* 48° 23′ 20″ N 22° 51′ 25″ O﻿ / ﻿48.38889 °N, 22.85694 °O﻿ / 48.38889; 22.85694 (mapo)Koordinatoj: 48° 23′ 20″ N 22° 51′ 25″ O﻿ / ﻿48.38889 °N, 22.85694 °O﻿ / 48.38889; 22.85694 (mapo)
* Areo: 0.7 km²
* Alto super marnivelo: 138 m
* Loĝantaro: 630
* Poŝtkodo: 89666
* Telefonprefikso: +380 3131

Situo
-----

Historio
--------

En 1910 vivis en Beregnagyalmás 564 loĝantoj, (434 rutenoj, 127 germanoj, 3 hungaroj. Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Munkács, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de la disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Jabluniv/Beregnagyalmás. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------
**Janó Bari,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bari Janó** estas hungara pentristo. Janó estas karesnomo de Johano.

Janó Bari  Arkivigite je 2018-02-09 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 13-an de majo 1955 en Kazincbarcika.

Biografio
---------

Janó Bari devenis el cigana familio. Li aĝis 9, kiam li interesiĝis pri pentrado. Post la bazlernejo li estis edukita en ŝtata edukejo, kie li lernis agrikulturon. En la malfruaj 1970-aj jaroj li estis konata pentristo jam antaŭ la publiko. Li vivas en Vác kun edzino kaj 3 infanoj.

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Taliándörögd, 2002
* Arthalo Budapeŝto, 2004
* Budapeŝto, 2007, 2009

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Az idő állandósága (1998)
* Párás hajnal (2003)
* Csendélet gyümölccsel (2008)
* Salamon (2009)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2018-02-09 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Janó Bari en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Joseph Rao Kony**, naskiĝinta probable en 1961, estas gvidanto de la gerila kaj terorisma organizaĵo "Armeo de la Rezisto de la Sinjoro" aŭ *Lord's Resistance Army* (LRA). Ilia ideologio konsistas baze el mikso de mistikismo, aĉolia naciismo, superstiĉo kaj kristana fanatikismo intencanta establi teokratian reĝimon en Ugando bazita sur la Dekalogo kaj la aĉola tradicio.

Kony ordonis la forkaptadon de infanoj por seks-sklaveco kaj soldatiĝo. Laŭ taksoj 66.000 infanoj iĝis gerilanoj kaj du milionoj da homoj translokiĝis pro la konflikto ekde 1986. En 2005, Kony estis akuzita de la Internacia puna kortumo en Hago pri militkrimoj, sed li evitis kaptadon. LRA agas en Ugando, Demokratia Respubliko Kongo, Centr-Afrika Respubliko, Sud-Sudano, kaj Sudano.

La Uganda armeo provas trovi kaj kapti lin sensukcese, danke al financa kaj fakula helpoj de Usono.

En 2012, la neregistara organizaĵo *Invisible Children* lanĉis kampanjon, per video kiu rapide disvastiĝis, por la celo krei tutmondan publikan opinion apogantan la kapton de Joseph Kony.

En novembro 2022, la ICC-prokuroro volas procesigi Joseph Kony.

Referencoj
----------

Bibliografio
------------

* Green, Matthew (2008). The Wizard of the Nile: The Hunt for Africa's Most Wanted. Portobello Books. ISBN 978-1-84627-030-7.
* Briggs, Jimmie (2005). The Innocents Lost: When Child soldiers Go to War. Basic Books.
* Bussman, Jane (2009). The Worst Date Ever: War Crimes, Hollywood Heart-Throbs and Other Abominations. Macmillan. ISBN 0-230-73712-9.

Vidu ankaŭ
----------

* Infansoldato

* Kategorio Joseph Kony en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 396072
* GND: 1053461887
* LCCN: n98030651
* VIAF: 229152673
* ISNI: 0000 0003 8532 6642
* SUDOC: 135644763
 |
Loko de la provinco de Onubo en Hispanio
**Jabugo** [ĥabUgo] estas municipo de Hispanio, en la provinco Onubo, regiono Andaluzio.

La municipo de Jabugo estas kunformata de diversaj domaroj nome la kerno de Jabugo (centro de la municipo), *El Repilado* (kvartalo kie troviĝas la fervoja stacidomo), *Los Romeros* (plej grava domaro) kaj *El Quejigo* (pli malgranda domaro kun multaj neloĝataj domoj, sed grava ĉar estas setlejo de nombraj artistoj).

Jabugo estas internacie konata danke al sia ŝinko produktita en la loko, kiu estas ege konata pro devena nomigo «Jamón de Jabugo» neoficiale akceptata de la ŝtataj instancoj.

Loĝantoj
--------

La loĝantoj nomiĝas *Jabugueños*. La censita populacio en 2009 estis 2 396 loĝantoj kaj la denseco estas 95,84 loĝ./km².

Situo
-----

Jabugo estas situa en la okcidenta parto de Andaluzio en la komarko aŭ distrikto Sierra de Aracena en la okcidenta parto de Sierra Morena kaj nordo de la provinco de Onubo, je altitudo de 658 m; je 112 km el Onubo, provinca ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 25 km². La geografiaj koordinatoj estas 37º 55' N, 6º 43' Ok.

Ekonomio
--------

Agrikulturo kaj brutobredado. Rura turismo, ĉefe pro gastronomio.

Historio
--------

En 1594 **Jabugo** formis parton de la Regno de Sevilo en la *Sierra de Arroche*.

Monumentoj
----------

maldekstra
* *Tiro de Pichón*, verko de Aníbal González, iama posedaĵo de la Municipo de Sevilo. nune apartenas al Jabugo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Jabugo Wifi - Blogo pri loka aktualo.
* Jabugo Arkivigite je 2006-05-02 per la retarkivo Wayback Machine - Sistemo de Informaro de Andaluzio.
* Jabugo - Retejo de la municipo de Jabugo. Enhavas abundan informaron pri la loko.
* IES San Miguel - Retejo de la lernejo IES San Miguel de Jabugo.
* Ventana del Visitante de los Espacios Naturales Protegidos de Andalucía - Natura Parko Sierra de Aracena kaj Picos de Aroche

Notoj
-----

1. ↑  *Libro de los Millones*: Censo de populacio de la provincoj kaj jurisdikcioj de la Regno de Kastilio en la 16a jarcento
La tombejo en februaro 2015
Ĉeenireja tabulo
**Juda tombejo de Kiŝinevo** (rumane: *Cimitirul Evreiesc din Chișinău*) estas la plej granda siaspece en Moldavio. Ĝi situas en la ĉefurbo Kiŝinevo ĉe la stratoj Milano, 27 martie 1918 kaj Vissarion Belinski - do en la Buiucani-distrikto en la nordokcidento de la centro. Ĝin ĉirkaŭas muro kaj enirebleco estas nur tra ununura pordo.

Historio
--------

Sinagoga ruino surtombeje
Pli ol 20 miloj da tomboŝtonoj estis konservitaj. Parto de la malnova juda tombejo estis detruita en 1958 por konstrui vojon. Alia parto estis forigita en 1961 por krei parkon kaj tenisejon.

La tomboj konsistas el foje komplekse ornamitaj ŝtonslaboj kaj steleoj, kelkaj el kiuj estas kovritaj kaj ĉirkaŭitaj metalbarilo aŭ metalkaĝe. Aliaj tomboj staras apudege estante superkreskitaj de arbustoj. La areo estas dividita en diversaj sektoroj, kiujn oni povas atingi per ĉefaj vojoj. Kelkaj padoj en la meza areo estas hodiaŭ preskaŭ ne plu traireblaj.

La tomboŝtonoj portas surskribojn en la lingvoj jida, la rusa, la hebrea aŭ la rumana; multaj havas gravuritan portreton de la mortinto. La plej malnovaj tomboŝtonoj originas de 1820, multaj de la mezo de la 20-a jarcento. La tombejo daŭre estas uzata fare de la juda komunumo. Ekde 2002 komenciĝis restaŭradoj financataj fare de la Fondaĵo *Dor le Dor*, i.a. estu restarigitaj falintaj tomboŝtonoj forigata trudherboj.

Alia tombejo en Kiŝinevo kun judaj tomboj nomiĝas *Tombejo Sankta Lazaro* aŭ (neoficiale) *Doya-tombejo*. En ĉi tiu plej granda tombejo en la lando, kun areo de 200 hektaroj, 21 el 268 sektoroj estas rezervitaj por mortintaj judoj. Estas tie entute 11 000 judaj tomboj.

Sinagogo kaj pogrommemoro
-------------------------

Pogrommonumento sur bildkarto de 2003
La plej okulfrapa konstruaĵo estas la ruinoj de la iama tombeja sinagogo el la 19-a jarcento. Ĝi estas kaŝita sub arboj sudoriente de la enirejo proksime de la ekstera muro. La tegmento kolapsis, dum la pluviva centra kupolo estas apogita per kvar masivaj centraj kolonoj super tamburo. Apudas memormonumenoto pri pogromoj de Kiŝinevo de 1903 kaj 1905 kaj la tombo de la grava besarabia rabeno Leib Yehuda Tsirelson.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Juda tombejo de Kiŝinevo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* "Chişinău (Kishinev)." Ĉe: Samuel D. Gruber: *Jewish Heritage Sites and Monuments in Moldova*. United States Commission for the Preservation of America’s Heritage Abroad, Vaŝingtono 2010, p. 17.
* "Chisinau." Arkivigite je 2015-10-06 per la retarkivo Wayback Machine International Jewish Cemetery Project. International Association of Jewish Genealogical Societies
* *Chisinau. Jewish Cemetery.* Jewish Memory
* Christian Neef: *Moldau. Die Lebenden und die Toten.* Der Spiegel, 3.4.2006.

Notoj
-----

1. ↑  Gruber 2010, p. 17
2. ↑  Diana Dumitru ĉe geschichtswerkstatt-europa.org
3. ↑  Raporto de Yefim Kogan, 2014
**Jack ABRAMOFF** estas usona lobiisto. Li naskiĝis la 28-an de februaro 1959 en Atlantic City, sed lia familio translokiĝis en lia aĝo 10 al la kalifornia Beverly Hills.

Abramoff vivas ekde siaj dekjaroj kiel ortodoksa judo. Li agadis en la dekstar politiko ĝis meze de la 1980-aj jaroj, kiam li ŝanĝis al la filmproduktado. Lia plej konata filmo estas la Ruĝa Skorpio en 1989.

Li revenis en la politikon en 1994, kiam venkis la respublikanoj, el kiuj li multajn konis. Pro tio li estis dungita ĉe firmao, okupiĝinta pri lobiado kaj juraj konsiloj.

Lia unu tasko estis la reprezentado de Nord-Marianaj insuloj. Li sukcese koruptis la politikistojn, kiuj volis ŝangi la leĝojn tuŝantajn la insulojn (ne validis tie la minimuma salajro, sed la produktistoj rajtis uzi la markedon *Made in USA*).

Meze de la naŭdekaj jaroj, li eklobiis en nomo de la praloĝantoj de Usono pri hazardludoj. Por tio li konvinkis la indiĝenojn, ke ili ĝiru monon al respublikanaj organizoj.

En 2001 li iĝis la plej lerta kaj influhava lobiisto en Vaŝingtono. Tiam li estis jam milionulo, lia laborprezo atingis la 750 USD/horo, li posedis du restoraciojn, li rajtis rekte viziti Karl Rove-on. (Rove dungis pli fruan personan helpiston de Abramoff).

Krom la mono kaj influo, Abramoff akiris honoron, ĉar li donacis por bonfaraj celoj kaj fondis religian privatlernejon.

Komence de 2006 li akuz-interkonsentis kaj ekparolis pri la koruptado.

* 

* Kategorio Jack Abramoff en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 60944
* GND: 1023409542
* LCCN: no2005020293
* VIAF: 84246417
* ISNI: 0000 0000 5799 6612
* SUDOC: 161534295
* BNF: 14073430x
* NKC: js20060224001
 |
La **Juda tombejo de Vacha** (germane: *Jüdischer Friedhof Vacha*) troviĝas en Vacha, Germanio. Ĝi estas monumentprotektotaĵo.

Priskribo
---------

La de ligna bariletoj ĉirkaŭata juda tombejo situas ĉe la sudorienta vilaĝorando en la direkto de Völkershausen, eoste de la Landa ŝoseo L 2601 sur malgranda altebenaĵo. Sur la ĉ. 5000 m² granda areo staras ankoraŭ 64 ŝtonoj, grandparte malnovaj.

La fotoj tombeja atestas la situacion en la 17.8.2012:

* Situo sur altebenaĵo sudeoste en VachaSituo sur altebenaĵo sudeoste en Vacha
* 
* 
*

Historio
--------

Certaj atestoj pri tombejekzisto estas ne antaŭ la 18-a jarcento. La plej malnova konserviĝinta ŝtono estas en 1718 (por la filo de Jehuda Abraham, Isaak). Endokumenta mencio unua estis en la 1732-a jaro. En 1771 rakontatas pri ĉekampa vojeto apud la tombejo kiu necesis modernigon. Por pligrandigo tombejo aĉetis la judkomunumaj responsuloj grundon apudan. Ĉar en 1830 la tuto jam de nove tro malgrandiĝis alvenis areo apuda. Financis la tuton ankaŭ familioj el Völkershausen kaj Heringen (Werra). La lasta tombejgrandigo estis en 1882. Dum la nazia tempo ĝi iĝis posedaĵo urba. En 1934 okazis la lasta entombigo (de Meier Baumgardt, 1855–1934). Post la Dua mondmilito la tombejo restaŭritis; tamen iĝis poste oftaj blasfemiaj agoj. Tiaj aĉaĵoj ankaŭ pli malfrue faritis ekz. en decembro 1929 (ŝtonĵetoj al slaboj) aŭ en majo 1932 (meto de mortinta porko surtomben).

En konekso kun la tombejo konsiderotas la historio de la Sinagogo de Vacha.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Juda tombejo de Vacha en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Prie ĉe *Alemannia Judaica*, kun fotoj
* Israel Schwierz: *Zeugnisse jüdischer Vergangenheit in Thüringen. Eine Dokumentation unter Mitarbeit von Johannes Mötsch.* Arkivigite je 2020-10-22 per la retarkivo Wayback Machine, Landeszentrale für politische Bildung Thüringen, Erfurt 2007; ene: Vacha (p. 253–256)
**Joseph MONIER** (n. la 8-an de novembro 1823 en Saint-Quentin-la-Poterie, Francio – m. la 12-an de marto 1906 en Parizo) estis franca ĝardenisto, unu malkovrinto de la ferbetono (krom Francois Coignet kaj Joseph Louis).

Monier estis profesie ĝardenisto, kiu eksperimentis per tio, ke li fortigis per ferdrato la florpelvojn pretigitajn el cemento kaj betono. Li patentigis la ideon en 1867 kaj samjare prezentis ĝin en la Pariza Internacia ekspozicio.

Baldaŭ trafis lin la ideo – same kiel François Hennebique –, ke la metodo estas uzebla ankaŭ ĉe teknikaj konstruaĵoj. Kvankam la uzon de fero en betono ne elpensis Monier, li tamen pli bone ekkonis ties gravecon ol inĝenieroj. Li klare vidis, ke la betontrabo prenas plimulton de la premfortoj, dum la ŝtaldratoj prenas plimulton de la streĉ-fortoj.

Lian patenton aĉetis en 1886 la germana inĝeniero Gustav Adolf Wayss (1851 – 1917) kaj pluevoluigis ĝin.

* Kategorio Joseph Monier en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 202066
* GND: 124001653
* LCCN: no2003097451
* VIAF: 47683753
* ISNI: 0000 0000 5541 7066
* SUDOC: 061500828
* BNF: 137529103
* NKC: js20090206002
 |
**Jost Bürgi** (n. 28-a februaro 1552 en Lichtensteig / Toggenburg, Svisujo — m. 31-a januaro 1632 en Kassel, Germanujo) estis matematikisto kaj konstruisto de instrumentoj.

La orginala bildo de Jost Bürgi desegnita de Benjamin Bramer, Apollonius Cattus, Kassel 1684, estas en la biblioteko de la Zurika universitato ETH, Svisa Federacia Instituto pri Teknologio Zuriko.

Biografio
---------

Oni ne konas la edukadon de Jost Bürgi. De 1579 ĝis 1604 li estis horloĝisto (horloĝo) kaj astronomo (astronomio) en kortego de landgrafo de Heslando en Kassel.

En la observatorio de Kassel, fondita de heslanda landgrafo Vilhelmo la 4-a, la unua malmovebla observatorio de Eŭropo ekde 1561, - (la alia grava observatorio ekde 1580 de Tycho Brahe, estis en Uraniborg, Kopenhago en Danio) -, li kaj la kortega matematikisto Christoph Rothmann observis kune la stelaron.

Jost Bürgi devis flegi kaj plibonigi la observajn instrumentojn. Li konstruis ankaŭ proprajn astronomajn instrumentojn, horloĝojn, modelojn de kosmon, famajn globusojn, kaj novajn geodeziajn instrumentojn (geodezio). La novaj instrumentoj kaj inventaĵoj estis tre bonaj kaj precizaj.

Li elvolvis unuan sinustabelon (Sinuso (matematiko)) kaj ekde 1588 la unuan konatan logaritmo-sistemon, la *"Progress-Tabulen"* (Logaritmo).

De 1604 ĝis 1630 Bürgi servis al Imperiestro Rudolfo 2-a (Rudolfo la 2-a (Sankta Romia Imperio)) en Prago.

En Prago li rekontis la kortegan astronomon Johano Kepler (Johannes Kepler).

En 1631 Bürgi reiris al Kassel kaj tie mortis la 31-an de januaro 1632.

Vidu ankaŭ
----------

John Napier skribis samtempe logaritmo-sistemon.

Verkoj
------

* *Jost Bürgi's "Progress-Tabulen" (Logarithmen)"*
* Maor, Eli, e: la historio de unua nombro (en angla lingvo: *e: the story of a number / Eli Maor,* eldono: [pbk ed.]; Princeton, New Jersey, Usono: Universitato Princeton Presejo, (1994)(2009?) 227 paĝoj, alia titolo: *The story of a number* ISBN 978-0-691-14134-3 (pbk.); pri la matematikisto John Napier, de Skotlando n. 1550 - m.1617

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Jost Bürgi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* pri Jost Buergi, bildo, biografio, verkoj[*rompita ligilo*]


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 330819
* GND: 118517139
* LCCN: n84154039
* VIAF: 35247721
* ISNI: 0000 0001 0964 2227
* SUDOC: 104507179
* BNF: 123814270
* ULAN: 500099073
* NKC: jn19990001274
 |
**Joseph PULITZER,** hungare **Pulitzer József** [pulicer jOĵef] estis hungardevena usona ĵurnalisto.

Reliefo pri Pulitzer en Makó
Li naskiĝis en Makó, en la 10-a de aprilo 1847. Li mortis en Charleston (Suda Karolino), en la 29-a de oktobro 1911.

Vivo
----

La patro estis juda komercisto en Makó, kiu mortis frue en 1858, tial la familio malriĉiĝis. En 1864 Joseph migris al Usono, kie li batalis en la Usona Enlanda Milito kun armeo de Nordo. Poste li eklaboris en germanlingva gazeto kaj samtempe li politikadis. En 1883 li jam estis riĉa ĵurnalisto kaj negocisto, ĉar li kuraĝe redaktis skandalojn kaj li inventis la bildromanon. Nepre menciinda estas, ke li ofte ludis ŝakon. Tiu lasta estis tre populara en Usono, ĉar angla lingvokono de la tiutempaj ŝtatanoj estis malbona, sed la bildromanon ĉiuj povis legi kaj ĝui. En 1886 li apogis hungaran pentriston Mihály Munkácsy. Pro la laborado li blindiĝis. Li mortis riĉulo. Postmorte li financis 2 lernejojn por ĵurnalistoj kaj ekde 1917 Premio Pulitzer ekfunkciis.

En Makó estas skulptaĵo kaj memortabulo pri Pulitzer.

Vidu ankaŭ
----------

* Flava ĵurnalismo

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Joseph Pulitzer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 386596
* GND: 118597086
* LCCN: n50020256
* VIAF: 6887149296167880670000
* ISNI: 0000 0001 0892 2622
* SUDOC: 076073912
* BNF: 16566220q
* ULAN: 500447300
* NLA: 35435882
* NDL: 00621323
* BIBSYS: 2046009
* RKD: 385211
* NKC: xx0014572
* ICCU: PALV040088
* BNE: XX1306396
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Janko ŜTRUC** estas jugoslava, respektive slovena, esperantisto kaj juristo.

Li estis diplomita pri juro (1983) kaj ekonomiko (1987) en la Universitato de Maribor. Ekde 1983 laboris kiel ĵurnalisto, ĉefe pri ekonomikaj aferoj, en la loka taggazeto de Maribor nome "Veĉer". Ekde 1988 estas helpanto por la fako Ekonomiko de Jugoslavio en Jura Altlernejo de la Li estis diplomita pri juro (1983) kaj ekonomiko (1987) en la Universitato de Maribor. Ekde 1983 laboris kiel ĵurnalisto, ĉefe pri ekonomikaj aferoj, en la loka taggazeto de Maribor nome "Veĉer". Ekde 1988 estas helpanto por la fako Ekonomiko de Jugoslavio en Jura Altlernejo de la Universitato de Maribor.

Li prelegis pri "Fortiĝanta rolo de merkato en jugoslavia ekonomio" kadre de la Internacia Kongresa Universitato dum la 74-a Universala Kongreso de Esperanto okazinta de la 29-a de julio ĝis la 5-a de aŭgusto 1989 en Brajtono, Britio.

Verko
-----

* *Pilgrimanto inter ombroj*. Boris PAHOR, elslovenigis Janko ŜTRUC, Maribor, Slovenio, 1993.

Notoj
-----

1. ↑   Pri la tuta artikolo "74-a Universala Kongreso de Esperanto" (kongresa libro), Antverpeno, 1989, paĝo 56.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 664322
 |
Nürnberger Gesetze
La naziismo kaj rasoteoria termino **judodevena rasmiksulo** (ger.: „*jüdischer Mischling*" estis difinita en la Unua Dekreto pri la Regna Civitaneco-Leĝo de la 14-a de novembro 1935. „judodevenaj rasmiksuloj" estis laŭ tio germanoj, kiuj devenis de unu aŭ du „plenjudaj" geavoj, tamen ne havis vastan ligon kun la judismo. Kiu tamen – je egala deveno de du judaj geavoj – apartenis al la juda religia komunumo aŭ estis geedziĝinta kun judo, estis samrangigita kun *plenjudoj* kaj nomata „judo".

Je la geedziĝo-malpermeso de judoj kun „germansanguloj", elformita en la nurenbergaj rasleĝoj kaj realigitaj per dekretoj, estis esence, ĉu „juda miksito" havis du judajn aŭ nur unu geavajn partojn. Cirkulero de la regna ministro por internaj aferoj, Wilhelm Frick, de la 26-a de novembro 1935 stampis por tio la nociojn „ *juda miksito unuagrada*" respektive „ *juda miksito duagrada*". Pli kaj pli leĝokomentoj, gazetoj kaj lernolibroj uzis por tio la pli facile kompreneblajn terminojn „*Halbjude*" (duonjudo) kaj „*Vierteljude*" (kvaronjudo), en ĉefa germanlingva vortaro *Duden* unuafoje trovebla en 1941.

La „judaj miksitoj unuagradaj" suferis kreskan subpremon kaj persekuton: ĝisfundaj judmalamantoj en la NSDAP, partia stabo kaj en la naziaj policostrukturoj insistegis, enigi ankaŭ ĉi tiun grupon en la deportadon kaj en la amasmurdo.

Vidu ankaŭ
----------

* Historio de judoj en Nederlando

Literaturo
----------

* Maria von der Heydt: *Auswanderung von „jüdischen Mischlingen"*. En: Susanne Heim, Beate Meyer, Francis R. Nicosia (eldonintoj): *„Wer bleibt, opfert seine Jahre, vielleicht sein Leben." Deutsche Juden 1938-1941*. Wallstein, Göttingen 2010.
* Beate Meyer: *„Jüdische Mischlinge". Rassenpolitik und Verfolgungserfahrung 1933–1945*. 2-a eldono. Dölling kaj Galitz, Hamburgo 2002, ISBN 3-933374-22-7 (*Studien zur jüdischen Geschichte.* 6), (Samtempe kaj parte: Hamburgo, universitato, doktortezo, 1998: *Verfolgung und Verfolgungserfahrungen „jüdischer Mischlinge" in der NS-Zeit*), (Unua eldono: samloke 1999).
* James F. Tent: *Im Schatten des Holocaust. Schicksale deutsch-jüdischer «Mischlinge» im Dritten Reich.* Böhlau, Kolonjo 2007.

Referencoj
----------

1. ↑  *Erste Verordnung zur Ausführung des Gesetzes zum Schutze des deutschen Blutes und der deutschen Ehre* de la 14-a de novembro 1935 (RGBl I, S. 1334)
2. ↑  Cornelia Schmitz-Berning: *Vokabular des Nationalsozialismus.*, 2-a reviziita kaj priverkita eldono, Berlino 2007, ISBN 978-3-11-019549-1, S. 641 (kapvorto 'Vierteljude').

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Judodevena miksrasulo (nazia Germanujo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* seniorentreff.de *Trikvarona germano sub Hitler* – Historia atestaĵo Arkivigite je 2012-02-07 per la retarkivo Wayback Machine