recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Pri la komunumo
---------------

**Gurtnellen** estas komunumo en Kantono Urio, en Centra Svislando. Ĝi havis 649 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

Geografio
---------

Gurtnellen situas en la supra parto de la valo de la rivero Reuss. La granda tereno de la komunumo kovras vastan areon, kiu etendiĝas al pluraj flankaj valoj. Oriente de Reuss situas ekzemple la *Gorneren-Valo* kaj okcidente la *Felli-Valo*. La komunumo konsistas el diversaj partoj. Gurtnellen-Dorf situas sur alteco de 935 m s.m. ĉe la orienta deklivo super la rivero, Gurtnellen-Wiler sur alteco de 741 m s.m. en la fundo de la valo. Tie situas la stacidomo kaj la lernejo. Inter tiuj du lokoj situas Stalden sur alteco de 875 m s.m.. Krome al la komunumo apartenas Meitschlingen, Intschi kaj Arni.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Gurtnellen limas en nordo al Erstfeld, en oriento al Silenen, en sudoriento al Tujetsch (GR), en sudo al Andermatt, en sudokcidento al Göschenen, kaj en okcidento al Wassen.

Trafiko
-------

Gurtnellen disponas pri stacidomo ĉe la Gotardo-Fervojo, tamen nuntempe ne plu haltas trajnoj tie. La komunumo estas konektita al la publika transportreto per buslinio de Flüelen al Göschenen. La vilaĝeto Arni atingeblas per aertelfero ek de Amsteg. Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo al la Gotardo-Pasejo. La plej proksimaj alveturejoj al la svisa aŭtovojo A2 estas norde Amsteg en distanco de 6 km kaj sude Wassen en distanco de 4 km.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Gurtnellen datiĝas el la jaro 1257 kaj tekstas *Chuno und ... die Gurteneller*.

Gurtnellen regule estis trafita de lavangoj, kiuj mortigis la 22-an de aprilo 1917 tri, la 31-an de januaro 1942 naŭ kaj 27-an de januaro 1968 sep homojn.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: *Hans Stadler*: *Gurtnellen* en la *Historia Leksikono de Svislando* (13.3.2007)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Gurtnellen
* Gurtnellen en la Historia Leksikono de Svislando

* Kategorio Gurtnellen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de Kantono Urio |
| --- |
| TaŭroTaŭroAltdorf • Andermatt • Attinghausen • Bauen • Bürglen • Erstfeld • Flüelen • Göschenen • Gurtnellen • Hospental • Isenthal • Realp • Schattdorf • Seedorf • Seelisberg • Silenen • Sisikon • Spiringen • Unterschächen • Wassen | Klausen-PasejoKlausen-Pasejo |

 |
Aktualaĵoj | Eventoj laŭ tago de jaro  

◄ |
9-a jarcento a.K. |
**8-a jarcento a.K.** |
7-a jarcento a.K. |
►  

790-aj jaroj a.K. | 780-aj jaroj a.K. | **770-aj jaroj a.K.** | 760-aj jaroj a.K.  |
750-aj jaroj a.K.  |
►  

◄◄ | ◄  | -779  | -778  | -777  | **-776** |
-775 |
-774 |
-773 |
► |
►►



La jaro **776 a.K.** estis jaro de antaŭ la Julia kalendaro. La nomigo 776 a.K. (antaŭ Kristo) por tiu jaro estis uzata ekde la frumezepoka periodo, kiam la kalendara epoko de *Anno Domini* (post Kristo) iĝis la hegemonia metodo en Eŭropo por nomigi la jarojn. Nun oni ofte pli neŭtrale nomas la jaron 776 antaŭ nia erao.

En la jaro **776 antaŭ nia erao** okazis, interalie:

Eventoj
-------

Antikva Grekio: kelkaj historiistoj opinias, ke la 22-an de julio (sed ĉiukaze en julio) en Olimpio komenciĝis la unuaj Antikvaj Olimpikaj Ludoj. La jaron 776 kiel komenciĝo de la antikvaj olimpikoj apogas ankaŭ la helenisma historiisto Diodoro Sicila sep jarcentojn poste.

Palestro ĉe Olimpio, loko dediĉita al trejnado de luktistoj kaj aliaj atletoj

Referencoj
----------

1. ↑  historio de la Antikvaj Olimpikaj Ludoj en la Guinness-libro de rekordoj (angle)

Vidu ankaŭ
----------

* 8-a jarcento antaŭ nia erao
**43-Viraj Skuamiŝo** estas fikcia sporto, kiun elpensis George WOODBRIDGE kaj Tom KOCH. Ĝi estis prezentata en ekzemplero 95 de la satira usona *MAD Magazine* (junio 1965). La ludregularo, intencita kiel satiron de team-ludoj, kompreneble estas ne ludebla; sed "MAD Magazine" ricevis multajn remendojn, ŝajnis ke kelkaj universitatoj provis fari teamojn kaj praktiki la ludon.

En la artikolo prezentiĝas nova lud-terminaro sed sen ia klarigo; multe de la humuro estiĝas per la provoj de legantoj diveni la signifon kaj de la sensencaj vortoj kaj de la senracia regularo.

Ludantoj
--------

Ĉiu teamo konsistas el unu dekstra kaj unu maldekstra *Interna Groucho*, unu dekstra kaj unu maldekstra *Ekstera Groucho*, kvar *Profundaj Bruderoj*, kvar *Malprofundaj Bruderoj*, kvin *Barilpordoviroj*, tri *Maldefendaj Niblingoj*, kvar *Kvarona-Frummertoj*, du *Duono-Frummertoj*, unu *Plena-Frummert*, du *Superblatoj*, du *Subblatoj*, naŭ *Subtena-Finkoj*, du *Saltistoj*, kaj unu *Suĉilo*.

La lud-kampo
------------

La lud-kampo estas pentagona kampo, nomita *Flutnejo*; la ludo daŭras sep 15-minutajn *Ogroj*n (sed ok se pluvas).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Interreta prezento en la angla
**Babarc**, germane **Bawarz** [bavarc] estas malgranda vilaĝeto kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en subregiono de Mohács.

Blazono de Babarc

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 19 km²
* Koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 46.0049/18.5517
* Plej alta punkto de la marnivelo: 224 m
* Loĝantaro: 780
* Poŝtkodo: 7757
* Telefonprefikso: 69

Situo
-----

Babarc situas sur mildaj deklivoj, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Mohács troviĝas 12, Villány 21, Pécsvárad kaj Kozármisleny po 25, Bátaszék 30 km-ojn.

Historio
--------

La loko estis loĝata jam dum la neolitiko, antaŭ la hungaroj romianoj kaj avaroj vivis tie. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1015. Tiam la kampoj apartenis al abatejo de Pécsvárad. Babarc iĝis kampurbo en 1408. Post la mezepoko la loĝantaro rifuĝis pro la turkoj. En 1602 oni refondis la vilaĝon. En 1704 la serboj bruldetruis la komunumon. Inter 1918-1920 la serboj okupis ankaŭ tiun vilaĝon. Post la 2-a mondmilito la germanoj deportiĝis al Germanio, dume alvenis deportitaj hungaroj el Ĉeĥoslovakio. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kulturdomo, biblioteko, kuracejo, poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Reĝo Stefano la 1-a (Hungario) de 1807
* kalvinana preĝejo de 1714
* statuo pri Sankta Floriano
* monumentoj pri falintoj de la mondmilitoj

Famuloj
-------

En Babarc naskiĝis la unua hungara psikiatro Ferenc Schwartzer.

Ĝemelkomunumoj
--------------

* Aŭstrio Hart bei Graz, Aŭstrio
* Germanio Willingshausen-Loshausen, Germanio

* Kategorio Babarc en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Tiu artikolo estas pri urbo **Arguno**. **Arguno** ankaŭ estas la titolo de ĉeĉena rivero. Vidu ankaŭ Argun (rivero)*. |

**Arguno** (ruse *Аргун*) estas urbo en Ĉeĉenio en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 96403X.

La urbo havas statuson de urbo ekde jaro 1967.

La interurba telefona kodo estas 87147, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: latitudo 43°18' norde, longitudo 45°52' oriente.

La urbo estas ĉe rivero Arguno (ruse *Аргун*).

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro 1959 la urbo havis 5,2 mil loĝantojn. En jaro 2002 la urbo havis 25,7 mil loĝantojn.

Iam ekzistinta ĉi tie industrio estas preskaŭ komplete detruita. La loĝantoj okupiĝas ĉefe pri revendado de varoj. Okazas rekonstruo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2015-10-03 per la retarkivo Wayback Machine

Flago de Ĉeĉenio
Urboj de Ĉeĉenio

**Ĉefurbo**: Grozno

Argun |
Grozno |
Gudermes |
Ŝali |
Urus-Martan
**Argoños** [arGONjos] estas municipo en la aŭtonoma komunumo Kantabrio, norda Hispanio. Ĝiaj limaj municipoj estas Noja norde, Arnuero okcidente, Escalante sude kaj Santoña kaj ties golfo oriente. Ĝi situas en la historia distrikto Trasmiera, 45 km de la regiona ĉefurbo Santandero. Laŭ censo de 2012 ĝia loĝantaro konsistis el 1696 homoj.

Argoños estas tre proksima al maro sed ĝi ne situas ĉe la marbordo. En la municipo estas malgranda haveno en la kvartalo Ancillo, el kie oni povas iri en la maron tra la natura rezervejo Marĉoj de Santoña, Victoria kaj Joyel. La municipo ampleksas la vilaĝojn aŭ kvatarlojn Ancillo, Argoños (sidejo de la municipo-domo), Cerecedas kaj Santiuste.

De la fino de la 20-a jarcento turismo iĝis tre grava. Ĝi estas tre proksima al la plaĝoj de Berria (en Santoña) kaj Noja. Tial turistoj estas multegaj en somero kaj de la fino de la 20-a jarcento estis konstruitaj multegaj novaj domoj.

Panoramo de Argoños ekde norda vidpunkto. Videblas la Marĉoj de Santoña (maldekstre), la monto Montehano en Escalante (centre) kaj la Kantabra Montaro (fone).

* Argoños en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Argoños en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Georgo SAVILLE**, (naskiĝis la 3-an de majo, 1879 Sanfrancisko, mortis la 2-an de januaro 1962), usona juda bakisto, vivinta inter sia 2-a kaj 17-a jaro en Pollando. En la bakista sindikato de Sanfrancisko li batalis por oficialigo de la angla lingvo inter la plejparte germanlingva membraro. En 1921 en Novjorko li ellernis Esperanton, aliĝis al SAT kaj 8 jarojn estris Novjorkan SAT-anaron. Por Sennaciulo li verkis multajn artikolojn kun ekonomiaj kaj politikaj temoj. En la historion de la movado li enskribiĝis per tri eldonitaj tradukoj:

1930 - Jack London *La Fera Kalkanumo*, SAT Leipzig (tiun tradukon rekomendas Fernando de Diego studi kiel modelon de malbona traduko) - 362 p.
1936 - Hendrik Willem van Loon *Rigardu la Teron*, Budapest: Literatura Mondo - 454 p. : ilustr.
1938 - Michael Gold *Judoj sen mono*, Libroservo Federacio de Laboristaj Esperantistoj, Amsterdam (represita en 1974 de Dansk Esperanto-Forlag) - 221 p.

Referencoj
----------

1. ↑  Esperanto : revuo internacia : oficiala organo de Universala Esperanto Asocio. Jaro 55, n. 684 (1962), p. 203

Rimarkoj
--------

La naskiĝjaro 1879 indikita en EdE ne akordas kun la Antaŭparolo de *La Fera Kalkanumo*, kie Georgo Saville asertas, ke li ekkonis persone Jack London en 1904, kiam li havis nur 19 jarojn. Laŭ tio li devus naskiĝi en 1885.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Traduko el O. Henry

---

EdE-S

**Georgo SAVILLE**, usonano, judo, bakisto. Nask. 3 majo 1879 en San Francisco; de la 2-a ĝis 17-a jaro li vivis en Pollando. En sia bakista sindikato en S. F. kies anoj parolis plejparte germane, S (kun la helpo de usonaj patriotoj) ĉiam batalis por ke oni oficialigu la anglan lingvon, kiel interkomprenigilon por la poliglota membraro. En tio ili finfine sukcesis kaj unu lingvo plifratigis la anaron. En 1921 fariĝis E-isto (jam en New York), poste SAT-ano kaj li gvidis dum 8 jaroj la Nov-Jorkan SAT-anaron. Li verkis multajn artikolojn pri ekonomiaj kaj politikaj temoj, ĉefe por S-ulo. Trad. „La fera kalkanumo" de Jack London, 359 p. 1930. En manuskripto „La historio de la homaro" de Van Loon ktp.

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Tiu ĉi artikolo temas pri la italia komunumo Caravaggio. Pri la samnoma pentristo vidu la artikolon Michelangelo Merisi de Caravaggio. |

**Caravaggio** (esperantigebla kiel *Karavaĝo*; ankaŭ konata kiel **Careàs**, laŭ la loka bergama dialekto de la lombarda lingvo) estas komunumo de Italio kun 15.600 loĝantoj, lokita en la provinco Bergamo, en la okcidenta bergama ebenaĵo. Ĝia teritorio ankaŭ inkludas du subvilaĝojn, Masano kaj *Vidalengo*, kaj plurajn etajn kamparajn establiĝojn.

Panoramo
La komunumo ŝuldas sian famon al la loka sanktejo, titolita al Dipatrino, kiu, laŭ la katolika tradicio, aperis en 1432 en la kamparoj kiuj ĉirkaŭis la urbocentron. La nunan bazilikon starigis en 1571 la arkitekto *Pellegrino Tibaldi*.

Caravaggio ankaŭ estas konata tuttere ĉar ĝi nomigis la famegan italan pentriston Michelangelo Merisi de Caravaggio, kiu naskiĝis en Milano en 1571 sed loĝis en la urbo dum lia infaneco.

Geografio
---------

La urba teritorio estas ebenforma, kaj komprenas plurajn naturajn akvofontojn. Ĝia formo longiĝas laŭ la direkto nordo-sudo, kaj la pleja distanco interne de la teritorio estas 11 km. La alteco super la mara nivelo varias ekde 92 m (ĉe la sud-orienta limo) ĝis 123 m (ĉe la nord-okcidenta limo).

La agrara surfaco konsistas el ĉirkaŭ 84% el la tuta komunuma teritorio; la restanta parto reprezentas la industrian kaj rezidan surfacon.

La komunuma ĉefurbo distancas 7 km de najbara Treviglio, 24 km de Bergamo (la provinca ĉefurbo), 39 km de Milano, 52 km de Breŝo, 60 km de Kremono.

Ĝemeliĝoj
---------

* Monte Argentario, Italio, ekde la 15-a de septembro 1973.

Vidu ankaŭ
----------

* Madono de Caravaggio

Eksteraj ligiloj
----------------

* [http:// Oficiala retejo] (itale)
Pri la komunumo
---------------

 **Habsburgo** (alemane kaj germane **Habsburg**) estas komunumo en la distrikto Brugg de Kantono Argovio, Svislando. Ĝia samnoma kastelo estis la prasidejo de la granda nobela dinastio de la Habsburgoj. La komunumo havis 427 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

Geografio
---------

La vilaĝo Habsburgo situas oriente de la monto *Wülpelsberg* sur kies pinto situas la prakastelo de la Habsburgoj. La norda flanko de Wülpelsberg deklive falas al la valo de la rivero Aro (rivero), dum oriente kaj sude etentiĝas iomete oblikva altebenaĵo kun la nomo *Birrfeld*.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Habsburgo limas en nordo al Brugg, en oriento al Hausen, en sudo al Scherz, kaj en okcidento al Schinznach-Bad.

Trafiko
-------

La komunumo Habsburgo situas flanke de la trafikvojoj. Ĝi atingeblas per loka trafikvojo ek de Brugg kaj Scherz, sur kiu ankaŭ cirkulas poŝtaŭto, kiu konektas la komunumon al la publika trafikreto.

La nacia svisa aŭtovojo A3 pasas en tunelo kun longeco de 1,2 km sub la komunumo. La plej proksima alveturejo al ĝi troviĝas en distanco de proksimume 4 km en Brugg.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Habsburgo datiĝas el la jaro 1027 kiel *Habesbur* kaj *Habesburch*.

Diversaj trovaĵoj indikas, ke en la loko jam en la bronzepoko kaj dum la tempo de la romianoj setlis homoj. Proksimume en la jaro 1020 Radbot, Grafo de Kletgovio, konstruigis la kastelon sur la monto Wülpelsberg, kiu laŭ la legendo portis la nomon *Habichtsburg* (en Esperanto: *Akcipitro-Kastelo*) kaj kiu poste fariĝis la prakastelo de la dinastio de la Habsburgoj. Kiam la Habsburgoj fariĝis grava reganta dinastio, la kastelo ne plu taŭgis kiel familia sidejo kaj estis pruntedonita al servantoj.

En la jaro 1415 la bernanoj konkeris Argovion kaj forĉasis la Habsburgojn el sia pralando. La loko ricevis plurfoje novajn posedantojn kaj falis en la jaro 1528 sub la administrado de la kamparvokto de Königsfelden. En marto 1798 Argovio estis liberigita dum la Helveta Revolucio de la berna servuteco kaj ek de tiam la vilaĝo Habsburgo apartenas al la nove fondita Kantono Argovio.

Vidu ankaŭ
----------

* Habsburgo
* Habsburgoj
* Kastelo Habsburgo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Habsburgo
* La komunumo Habsburgo en la Historia Leksikono de Svislando

* Kategorio Habsburgo AG en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Brugg |
| --- |
| Auenstein • Birr • Birrhard • **Brugg** • Bözberg (Oberbözberg • Linn • Gallenkirch • Unterbözberg) • Bözen • Effingen • Elfingen • Habsburgo • Hausen • Lupfig • Mandach • Mönthal • Mülligen • Oberflachs • Remigen • Riniken • Rüfenach • Scherz • Schinznach-Bad • Schinznach-Dorf • Thalheim • Veltheim • Villigen • Villnachern • Windisch |  |

 |
La parametroj de orbito, inter kiuj troveblas la argumento de la periapsido (ω).
En astrodinamiko, la **argumento de la periapsido** estas orbita parametro, kiu egalas la angulon inter la direkto de la suprenira nodo kaj la periapsido de la orbito. Ĝi do troviĝas sur la orbita ebeno, kaj, pro konvencio, ĝi estu kalkulita en la direkton de orbitado.

Ĝin indikas la greka litero omego ({\displaystyle \omega \,}).

Kompreneble, la esprimo periapsido (aŭ periastro) estas la plej ĝenerala; kiam temas pri la Suno, oni parolas pri perihelio; kiam temas pri la Tero, pri perigeo.

Se la argumento de la periapsido egalas 0°, tio signifas, ke la punkto kie la orbitanta korpo plej proksimas al la Suno (aŭ al la ĉirkaŭorbitata objekto) koincidas kun la punkto, kie la orbitanta korpo intersekcas la ekliptikon (aŭ iu ajn alia ebeno, antaŭdifinita per konvencio) en la nordan direkton.

La argumento de la periapsido {\displaystyle \omega } kalkuleblas jene:

{\displaystyle \omega =\arccos {\frac {{\vec {n}}\cdot {\vec {e}}}{\|{\vec {n}}\|\|{\vec {e}}\|}}}
kie:

* {\displaystyle {\vec {n}}} estas la vektoro, kiu indikas la supreniran nodon;
* {\displaystyle {\vec {e}}} estas la *vektoro de discentreco* (alivorte, ĝi indikas la periapsidon).

Kiam temas pri ĉirkaŭekvatora orbito, la ĉi-supra difino donas neniun rezulton. Tiam oni konvencie asertas, ke

{\displaystyle \omega =\arccos {\frac {e\_{x}}{\|{\vec {e}}\|}}}
kie:

* {\displaystyle e\_{x}} estas la ikso-direkta komponanto de la discentreca vektoro {\displaystyle {\vec {e}}}.

Kaze de cirkla orbito, la periapsido konvencie koincidas kun la suprenira nodo, kaj tial {\displaystyle \omega =0}.

Vidu ankaŭ
----------

* Meza anomaliangulo
* Longitudo de la suprenira nodo
* Granda duonakso
* Discentreco
* Inklinacio
* Precesio
**Bernard ŁADYSZ** (naskiĝis la 24-an de julio 1922 en Vilno, mortis la 25-an de julio 2020) – pola operkantisto (basbaritono) kaj aktoro, konata de 50 roloj plenumataj en la tuta mondo, ricevinta honoran doktorecon de Muzika Universitato Frederiko Ŝopeno.

Vivo
----

Dum la soveta kaj germana okupadoj estis membro de Pola Enlanda Armeo (Vilna regiono), en rangoŝtupo serĝento. Partoprenanto de la "Operaco Tempesto", poste ekzilita Sovetan Rusion (Kaluga ĉe Okao, kie restis en la jaroj 1944–1946). Eklernis kanti en Vilno (1940–1941), kion daŭrigis en la jaroj 1946–1948 ĉe la Muzika Universitato de Frederiko Ŝopeno en Varsovio. Artisman karieron komencis en Reprezenta Ensemblo de la Pola Soldataro. Dum multaj jaroj (1950–1979) estis soloisto de la Varsovia Opero kaj la Granda Teatro en Varsovio. En 1956 gajnis en internacia kanto-konkurso en Verĉelo, kie akiris la plej superan premion "Il primo premio assoluto". De tiu momento komenciĝis lia internacia kariero. Tiam li dungiĝis en Teatro Massimo en Palermo. En 1983 elektita membro de la Landa Konsilio de Pola-Sovetunia Asocio de Amikeco.

Kariero
-------

Grandioza basa voĉo kun escepte ampleksa skalo, granda muzikemo, denaska scena talento certigis al li frontan lokon inter la plej eminentaj kantistoj. Gajnis sukcesojn en ĉiuj kontinentoj – de Aŭstralio, tra ambaŭ Amerikoj ĝis Ĉinio. Kiel la unua pola artisto surbendigis tutan operon en Columbia Records – en 1959 kantis kune kun Maria Callas kaj poste tie surbendigis operajn ariojn de Giuseppe Verdi kaj de rusaj komponistoj.

Bernard Ładysz rolis en la filmoj de Jerzy Hoffman *Per fajro kaj glavo*, *La kuracistaĉo*, kaj de Wojciech Jerzy Has — *La Pupo* (laŭ la romano de Bolesław Prus).

Poste li plenumis grandajn rolojn en dekkelkaj operoj, kiel ekzemple: *Halka*, *La barbiro de Sevilo*, *Don Giovanni*, *La Forto de la Destino*, *Aida*, *Princo Igorj*, *Iolanta* kaj en operoj de Krzysztof Penderecki aŭ en pli leĝera repertuaro kiel la muzikalo *Violonisto sur la tegmento* aŭ la verko "Il maestro di cappella" de Domenico Cimarosa

Interesaj sciigoj
-----------------

En 2010 eniris la varsovian Socian Komitaton de Apogo por Jarosław Kaczyński kiel kandidato por la oficejo de Prezidento de Pollando.

Memorigo
--------

Okaze de 100-a naskiĝdatreveno kaj mortodatreveno TVP Kultura prezentis dokumentan filmon *Śpiewaj tylko sercem — Bernard Ładysz* (Kantu nur per la koro — Bernard Ładysz).

* Kategorio Bernard Ładysz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 367949
* GND: 134438051
* LCCN: n86145207
* VIAF: 32189184
* ISNI: 0000 0001 1470 3100
* SUDOC: 163241562
* BNF: 139492987
* MBA: cd58ee34-27e3-4936-91d7-fdeea847cf96
* BIBSYS: 6025944
* NKC: xx0150699
* BNE: XX991936
 |
**Bernard Peiffer** (\* 23-an de oktobro 1922 en Épinal; † 7-an de septembro 1976 en Filadelfio) estis franca ĵazpianisto kaj komponisto de moderna ĵazo.

Vivo
----

Bernard Peiffer studis en Marsejlo kaj Parizo; ekde 1943 li laboris profesie kiel muzikisto i.a kun Django Reinhardt, Hubert Rostaing kaj en 1947 kun Rex Stewart. En 1946 ekestis ŝelakdisko por la diskeldonejo Swing (*„The Good Old Fats"*). En ĉi tiu tempo li havis ankaŭ propran triopon kun Pierre Michelot kaj muzikis kun James Moody. En 1949 li prezentis en la akompanbando de Hot Lips Page je la pariza *Festival International 1949 de Jazz*, kune kun basisto Roger Paraboschi kaj Jean Bouchety. En 1952 li ludis en duopo kun Jean-Louis Viale en ĵazklubejo Club Boeuf sur le Toit; en 1954 li havis propran ensemblon, *Bernard Peiffer and his St. Germain des Pres Orchestra* kun Roger Guerin kaj Bobby Jaspar, kun kiu li faris sonregistaĵojn por albumo je diskeldonejo *Blue Star*. Krome li verkis kun Zoot Sims/Henri Renaud kun Sacha Distel same kiel kun *André Hodeir & his Jazz Group de Paris*.

En la jaro 1954 li transloĝiĝis al Usono, kie li prezentis kiel soloisto kaj duope kun George Duvivier en klubejoj kaj je koncertvojaĝoj. Li surdiskigis je propra nomo kaj gastis en 1962 je la Jazzfestival Montreal kaj en 1966 je eŭropaj festivaloj; ekde 1968 li laboris precipe kiel filmkomponisto kaj instruisto, interalie de Sumi Tonooka. Pro malsaniĝo li devis limigi siajn prezentadojn; en 1975 li gastis ĉe la Newport Jazz Festival, kiu okazis en Novjorko. En 1976 Peiffer mortis pro renomalsano.

Laŭ Martin Kunzler Peiffer priverkis influojn de Art Tatum, Oscar Peterson kaj Bud Powell; en pecoj kiel „Prélude, Fugue and Trio" pri „Lullaby of Birdland" de George Shearing li kunligis ĉi tiujn influojn kun elementoj de la klasikmuzika pianotradicio, „sen endanĝerigi la risortan svingon de sia ludo."

Kelkaj diskoj
-------------

* *Jazz in St. Germain de Pres* (EmArCy)
* *Bernard Peiffer and his St. Germain des Pres Orchestra* (Blue Star; Fresh Sound Records, 1954)
* André Hodeir: *The Vogue Sessions* (Vogue, 1954)
* *Zoot Sims & Henri Renaud* (EmArcy, 1953)
* *Bernies's Tunes* (Emarcy, 1956) kun Joe Puma, Oscar Pettiford, Ed Thigpen
* *Formidable* (Manege Music, 1970-76)

Fontoj
------

* Richard Cook kaj Brian Morton: *The Penguin Guide to Jazz on CD*, 6-a eldono, Londono, Penguin, 2002 ISBN 0-14-017949-6.
* Martin Kunzler: *Rowohlt Jazz Lexikon*. Reinbek, Rowohlt, 1988
* Bielefelder Katalog Jazz, 2001
* Boris Vian: *Rundherum um Mitternacht. Schriften, Glossen und Kritiken zum Jazz*. Vieno, Hannibal, 1990


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 378942
* GND: 1104289121
* LCCN: no96056113
* VIAF: 2659357
* ISNI: 0000 0000 7766 9205
* SUDOC: 069953546
* BNF: 16548132h
* MBA: f5358bdf-816d-487d-b2a5-e5b1365b2e3f
* NKC: xx0014668
* BNE: XX1760163
 |
**Gaetano Piccinini** (1904-1972) estis katolika sacerdoto de la kongregacio de don Luigi Orione vivinta ĉevale de la dua mondmilito religie engaĝiĝinta en Romo kaj Latio. Karakterizo de lia aktivado, la plej konata kaj nun (21/6/2011) publike rekonata, estis ekzaltita per la inskribo de lia nomo en la listo de Justuloj inter la popoloj de Jad Washem de Jerusalemo.

La rekona – kaj rekompenca – ceremonio okazis en Romo, dum kiu parolis Bruno Camerini por rakonti kiel la religiulo sukcesis savi lin, dekjaran knabon, kaj liajn fratinojn kaj lian patrinon ilin gastigante, kaj kaŝante, en diversaj religiaj domoj dum la nazia rastoperacio en la roma geto. Pastro Gaetano agadis tiel, aldonis la atestanto, ĉar li praktikadis la precepton de amo al la proksimularo skribitan en la Biblio. El sia kaŝejo, Bruno mense sekvis, la 18an de oktobro de 1943 la foriĝon de la trajno direktigita al Aŭŝvico  kun siaj kunreligianoj. Fine Bruno rimarkigis ke *"pastro Piccinini ĉiam respektis mian religian-hebrean kredon".* En la ceremonio intervenis ankaŭ Mordechay Lewy, Israela ambasadoro ĉe la Sankta Seĝo, kiu substrekis la eventon per tiuj precizaj vortoj: *"Estus grava eraro pensi ke la helpo al la judoj (en kiu inskribiĝas ankaŭ la agado de Gaertano Piccinini) dum la milito, en Romo okupita de nazioj, alvenis de monaĥejoj kaj diversaj religiaj institucioj kvazaŭ ĝi estus ilia iniciato neapogita kaj sugestita de Vatikano".*

Gaetano Piccinini estas 61a itala pastro kies nomo estas skribe memorigita en la muzeo de Jad Vaŝem.

Referencoj
----------

1. ↑  Avvenire 2011/7/25; Famiglia Cristiana 2011/6/23); L’Osservatore romano 2011/6/25
2. ↑  Vatikano divernabiere protestis. Estis la ununura trajno, el Romo, kun tiaj prizonuloj al tia destino. El 1022 judoj deportitaj, revenis nur 17

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Gaetano Piccinini en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2011-09-13 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* 
* Arkivigite je 2011-08-28 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2011-08-31 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* [*rompita ligilo*]
* 
* 



* Listo de pastroj distingitaj per enskribo en Jad Wshem Arkivigite je 2012-03-31 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 364973
* VIAF: 41966912
* ISNI: 0000 0000 0026 4090
* SUDOC: 067027261
* BNF: 12769208c
* ICCU: SBLV139567
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Pietro Gonnella** (aŭ **Gonella**) estis itala bufono de la 15-a jarcento.

Li vivis en la kortego de la familio Este en Ferrara, kie li laboris kiel bufono. Legendoj asertas, ke lia morto rezultis de tragedia ŝerco en kiu oni simulis lian kondamnon al la morto per senkapigo. En la momento, kiam falus la tranĉilego, oni verŝis iom da akvo sur lia kolo kaj Gonnella mortis pro koratako. Tio inspiris diversajn verkojn.

Gonella estas menciita de Miguel de Cervantes en *Don Kiĥoto*.

Lia famo ŝuldiĝas ankaŭ al postmorta pentraĵo farita de Jean Fouquet, kun mokema mieno, krucitaj brakoj kaj nerazita, en neordinara aspekto. La pentraĵo troviĝas ĉe *Kunsthistorisches Museum* en Vieno kaj estas farita sur lignaĵo kun amplekso je 36 x 24 cm.

Referencoj
----------

1. 1 2  Stefano Zuffi, *L'Art au XVe siècle*, Guide des Arts, Hazan.
2. ↑   Cervantes, Miguel de. Don Quijote de la Mancha, 28-a eld. eldonejo Cátedra, Madrido 2009 - ISBN 978-84-376-2214-9

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 617027
* GND: 121089614
* LCCN: no2013010624
* VIAF: 3318543
* ISNI: 0000 0000 2210 2420
 |
La **Gurre-Lieder** de Arnold Schönberg estas oratorio por soloistoj, ĥoro kaj orkestro. La vortoj devenas de la novelo „En cactus springer ud" de la dana poeto Jens Peter Jacobsen (1847–1885) en la germana traduko de Robert Franz Arnold.

Ekestohistorio
--------------

La komponado de la verko, kiu grandparte jam estis finfarita en la jaroj 1900/01, etendiĝis trans intervalo de pli ol 11 jaroj. Ekigaĵo por la komponado estis la atribuado de komponkonkurso de la Tonartisto-Asocio je Vieno. Schönberg komponis selekton el la poemoj kiel lidociklo por kantado kaj piano, ilin tamen ne prezentis pro la noveco de la lidoj kaj la pro tio supozataj malmultaj ŝancoj je premiado. Anstataŭe li decidiĝis transverki la komponaĵon en tripartan oratorion por solooj, ĥoro kaj orkestro. Sekvatempe - ĉiam denove interrompate de iom longaj paŭzoj - li verkis pri aliformado kaj instrumentado de la partituro. En la jaro 1911 Schönberg finfaris la verkon. La unua prezentado okazis la 23-an de februaro 1913 per la Viena Tonartisto-Orkestro en la granda salono de la Viena Muzikasocio en Vieno direktate de Franz Schreker. Estis la plej granda sukceso, kiun atingis Schönberg dumvive.

Literaturo
----------

* Eberhard Freitag: *Arnold Schönberg.* Mit Selbstzeugnissen und Bilddokumenten dargestellt von Eberhard Freitag. Rowohlts Monographien. Reinbek bei Hamburg: Rowohlt, 1990, ISBN 3-499-50202-X
* Ulrich Krämer (Hrsg.): *Arnold Schönberg: Gurre-Lieder für Soli, Chor und Orchester.* Studienpartitur (mit einem Text von Jens Peter Jacobsen). Universal-Edition, Wien u. a. o. J.
* Werner Oehlmann, Alexander Wagner: *Reclams Chormusik- und Oratorienführer.* 8. durchges. Aufl. Reclam, Stuttgart 2003, ISBN 3-15-010550-1
* Ulrich Tadday (Hrsg.): *Arnold Schönberg.* Musik-Konzepte 112/113. Edition text + kritik, München 2001, ISBN 3-88377-660-2

Eksteraj ligiloj
----------------

* Germanlingva teksto de *Gurrelieder* Arkivigite je 2013-05-30 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 357145
* GND: 300139152
* LCCN: no94040653
* VIAF: 174929444
* SUDOC: 114924988
* BNF: 139188501
* NLA: 35374281
 |
**Gurgen SEVAK** (familia nomo: Grigorjan) estis soveta esperantisto, armeno, lingvisto. Li naskiĝis la 15-an de aprilo 1904 en Tbiliso, Kaŭkazo kaj mortis la 30-an de novembro 1980. En la Universitato de Erevano li kiel docento gvidis la katedrojn de armena lingvo kaj metodologio de lingvoscienco. Esperantisto de 1921, li faris multajn prelegojn, kursojn, publikigis artikolojn en Tbiliso ĝis 1924, poste en Erevano. En 1925 li organizis Armenujan Esperantistan Union kaj iĝis ĝia prezidanto. Poste li estis la sekretario de Armenuja komitato de Sovetrespublikara Esperantista Unio (SEU). Li estis membro de la Lingva Komitato kaj de la Lingva Komisiono de SEU, verkis lernolibron por armenoj, 1930, tradukis por Heroldo de Esperanto kaj Sennacieca Revuo. Krome li verkis romanojn, dramojn kaj versojn, el kiuj plej multaj nur publikiĝis en manuskripto. En 1958 li provis iniciati ĉiumonatan bultenon de la titolo Armena Esperantisto, sed pro la politikaj kondiĉoj en tiama Sovetio ĝi povis aperi nur unufoje en 1948 kaj poste estis ne plu eldonita. 

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |

* Gurgen Sevak en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)
**Jázmin Dammak,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dammak Jázmin** estis hungara aktoro, partoprenanto de beleco-konkurso. Ŝia edzo estis akvopilkisto Norbert Hosnyánszky.

Jázmin Dammak naskiĝis la 27-an de junio 1984 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Jázmin Dammak naskiĝis en varia tunizia-hungara familio. Ŝi atingis la unuan lokon en beleco-konkurso jam en 1999, baldaŭ en 2008 ŝi estis Fraŭlino Hungario. En 2012 ŝi akiris diplomon en Scienca Universitato de Szeged. Intertempe ŝi ricevis kelkajn filmajn rolojn. En 2009 ŝi edziniĝis kaj naskis 2 gefilojn en 2013, respektive 2017.

Ŝiaj filmaj roloj (elekto)
--------------------------

* *Underworld* (serio) - Sonja (2003)
* *Miss Universe Hungary* - partoprenanto (2008)
* *Szombat esti láz* - partoprenanto (2010)
* *Indián* - Angelika Molnár (2013)

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 734175
 |
Guru Nanak (1469–1539).
Majstro Nanako, *Guru Nanak*, (1469-1539), estas la fondinto de sikismo. Li estas la unua el la dek majstroj de tiu religio.

Junaĝo
------

Nanako estis naskita en *Talwandi*, nun *Nankana Sahib*, proksime de *Lahore* nun en Pakistano. Liaj gepatroj estis hinduoj el la kasto de komercistoj. Jam en knabaĝo Nanakon tre logis religio.

Nanako edziĝis kaj naskigis du filojn. Dezirante esplori la misterojn de vivo, li elhejmiĝis. Li vagadis tra tuta Hindujo kiel hinduaj sanktuloj. En tiu periodo, Nanako eksciis pri la instruo de *kabiro* (1441-1518), sanktulo respektata kaj de hinduoj kaj de islamanoj.

Prediko
-------

Post jaroj da vagado, Nanako sentis sin vokita al instruo. Li predikis antaŭ ĝajnaj, hinduaj kaj islamaj preĝejoj, kaj logis plurajn disĉiplojn. Li pensis, ke religio estas ligo por unuigi homojn, dum ke ĝi en realo kontraŭmetas homojn. Li precipe bedaŭris la malamikecon inter hinduoj kaj islamanoj. Li volis forigi tion, kaj tial ofte li diris "ne estas hinduo kaj ne estas islamano".

Instruado
---------

Post siaj predikaj vojaĝoj Nanako ekloĝis en Kartapur ĉe la bordo de rivero Kavi. Li restis tie ankoraŭ 15 jarojn, instruante al la disĉiploj (sikoj), kiuj sekvis lin kaj plu venis al li. Tiuj komencis rigardi lin majstro, alivorte guruo.

Tie li instruis vivadon en la mondo, sen aparteco de pastroj aŭ ermitoj, komunan manĝon (*langar*) sen atento al riĉo aŭ malriĉo, sen atento al kastoj. Li nomumis la disĉiplon Lehna dua majstro de sikoj kun la nomo *Guru Angad*.

Vidu ankaŭ
----------

* Sika Imperio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Guru Nanak en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* Arkivigite je 2019-01-15 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 62189
* GND: 119020009
* LCCN: n80051889
* VIAF: 34502973
* ISNI: 0000 0000 8121 8212
* SUDOC: 030538637
* BNF: 12193354z
* NLA: 36085116
* BIBSYS: 49181
* NKC: jn20000720200
* BNE: XX1045422
 |
* Kategorio Fita en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



**ѳ** estas litero de la cirila alfabeto. Ĝia majuskla formo estas **Ѳ**

Rusa (pre-1918)
---------------

En la rusa lingvo, ĝi estis la 35-a litero de la alfabeto,
kaj ĝi havas la nomon "Fita" kaj la prononcon [IFA: f]. Tiuj literoj ne estas uzata nun. Ankaŭ tiuj estis nur uzita por kaj transskribo de greka vortoj, prononco de [IFA: θ]. Nun, rusoj anstataŭ uzas Ф aŭ Т (por ne-grekaj vortoj).

Bulgara kaj Makedona
--------------------

En la bulgara lingvo, kaj makedona lingvo,
kaj ĝi havis la nomon "Tita" kaj la prononcon [IFA: t]. Tiuj literoj ne estas uzata nun.

Malnovslava\_lingvo
-------------------

En la malnovslava lingvo, ĝi estas la 43-a litero de la alfabeto,
kaj ĝi havas la nomon "Fita~Tita" kaj la prononcon [IFA: θ].

Origino estas greka alfabeto teto.

Unikodo
-------

* Majuskle:
	+ Laŭ dekuma sistemo, 1138
	+ Laŭ deksesuma sistemo, 472
* Minuskle:
	+ Laŭ dekuma sistemo, 1139
	+ Laŭ deksesuma sistemo, 473
**Gaetano Bresci** [brEŝi], naskita la 11-an de novembro 1869 en Coiano ĉe Prato, mortinta la 22-an de majo 1901 en Santo Stefano, estis itala anarkiisto.

Gaetano havis kontakton al anarkiismaj rondoj kaj en 1895 estis kondamnita al 15 jaroj da mallibero pro "neobeo al la publika forto". Amnestiite en 1896 li en 1898 elmigris al Usono kaj tie laboris kiel teksisto; en sia libera tempo li eldonis la anarkiisman revuon *La Questione Sociale* (la sociala demando).

En 1898 la itala generalo Fiorenzo Bava-Beccaris ordonis pafi al senarmilaj manifestaciantoj, mortigante multajn; la itala reĝo Umberto la 1-a de Savojo laŭdis kaj distingis la generalon. Aŭdinte tion Bresci revojaĝis al Italio. Vespere dimanĉon la 29-an de julio 1900 li mortigis en Monza la reĝon per tri (laŭ iuj kvar) pistolaj pafoj. Poste li akceptis areston sen rezisti.

Li estis kondamnita al punlaboro kaj enkarcerigita sur insulo Santo Stefano (Ponza Insularo). Tie li laŭ oficiala deklaro mortigis sin mem, pendumante sin per tuko.

Citaĵo
------

"Mi mortigis ne Umberton. Mi mortigis la reĝon. Mi mortigis principon." (post sia arestiĝo)

* Gaetano Bresci en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Gaetano Bresci en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 160531
* GND: 118857126
* LCCN: nr89013005
* VIAF: 44143734
* ISNI: 0000 0001 2017 8197
* SUDOC: 059360402
* BNF: 12296468t
 |
**Gurnigel** estas montpasejo en la Bernaj Antaŭalpoj en Kantono Berno, Svislando. La pasejo ligas Friburgon kun la Berna Oberlando. La pasejkulmino situas sur alteco de 1608 m s.m.

Priskribo
---------

Pasejkulmino de Gurnigel
La paseja vojo komenciĝas okcidente en la municipo Sangernboden, kiu apartenas al la komunumo Guggisberg, preterpasas la sulfurbanejlokon Schwefelberg-Bad je 1389 m s.m. por atingi post multaj kurboj la pasejkulminon je alteco de 1608 m s.m. Post la pasejkulmino oni atingas la konatan kuracbanejon Gurnigelbad je alteco de 1155 m s.m.. La paseja vojo tiam finiĝas en la setlejo Dürrbach en Rüti ĉe Riggisberg.
Je la okcidenta flanko je alteco de 1491 m s.m. deiras vojo flanka tra la pasejo Schwarzenbühl al Riffenmatt-Schwendi en Guggisberg.

La pasejkulmino estas la akvodislimo inter la riveroj Sense en okcidento kaj Gürbe en oriento. Ambaŭ je la fino alfluas al Aro, Sense tamen unue tra Saane/Sarine. Nordoriente de Gurnigel fontas la rivero Schwarzwasser, kiu alfluas al Sense.

Historio
--------

La plej malnova parto de la veturebla paseja vojo estis konstruita en 1872 je iniciato de la tiama hotelposedanto de Gurnigelbad, *Johann Jakob Hauser*. Ĝis la fino de la 19-a jarcento tiam sekvis la finkonstruo de la vojo ĝis Sangernboden.

Turismo kaj motorsporto
-----------------------

Gurnigel dum la tuta jaro estas ŝatata ekskurscelo. La motorcikla renkontiĝejo ĉe la suba Gantrisch-Kabano ĉiam marde dum la someraj monatoj allogas motorciklistojn el la tuta mondo. Unu foje jare en septembro okazas la aŭtomobila Gurnigel-Montarkonkurso. La Konkursejo komenciĝas en Dürrbach kaj la celo estas en Gurnigelbad. Tiuj montaraj konkursoj okazis inter 1910 kaj 1938 kaj denove ek de 1968.

Publika trafiko
---------------

Poŝtaŭtolinio de Riggisberg tra Sangernboden al Plaffeien kaj Schwarzenburg pasas la montpasejon trifoje tage en ambaŭ direktojn.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Gurnigelpasejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Retejo de la Gurnigel-Aŭtomobilmontarkonkurso

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rListo de la montpasejoj de Svislando |
| --- |
| Albispasejo • Albulopasejo • Berninopasejo • Bözberg-Pasejo • Brünigpasejo • Flüelapasejo • Forchpasejo • Furkopasejo • Gemmipasejo • Gurnigelpasejo • Granda Sankt-Bernard-Pasejo • Grimselpasejo • Hulfteggpasejo • Juliopasejo • Klausenpasejo • Lukomagnopasejo • Malojopasejo • Nufenenpasejo • Oberalppasejo • Ofenpasejo • Passwang-Pasejo • Rickenpasejo • San-Bernardino-Pasejo • Sankt-Gotard-Pasejo • Sattel-Pasejo • Sattelegg • Sempionopasejo • Splugopasejo • Suba Hauenstein-Pasejo • Supra Hauenstein-Pasejo • Sustenpasejo • Vue-des-Alpes-Pasejo • Wildhauspasejo • Zugerberg | Montpasejoj de SvislandoMontpasejoj de Svislando |

 |
**Jászkarajenő** (jAskarajenO) estas vilaĝo en Hungario en regiono **Meza Hungario**, en departemento Pest, en subregiono de Cegléd. Jász estas jaso, kara ŝajnas, kumana vorto, jenő estas hungara gentonomo.

Bazaj informoj
--------------

* Areo:65 km²
* Loĝantaro:2970
* Poŝtkodo: 2746
* Telefonprefikso: 53

Situo
-----

Jászkarajenő situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, for de ĉefvojo, fervojo kaj rivero. Urboj Tiszakécske, Szolnok kaj Abony estas proksime.

Historio
--------

La vilaĝo estis loĝata dum la ferepoko. En la 13-a jarcento estis du vilaĝoj **Kara** kaj **Jenő** kun kumanaj loĝantoj. La komunumo senhomiĝis pro la turkoj. Komence Nagykőrös, poste Jászalsószentgyörgy kaj Jászfényszaru luis la kampojn. En 1860 Kara kaj Jenő kune refondiĝis sub la nomo **Karajenő**, havanta novan vilaĝdomon kaj lernejon. En 1894 novgotika katolika preĝejo, en 1899 kalvinana preĝejo konstruiĝis. Ekde 1901 la vilaĝo havis la nomon Jászkarajenő. En 1921 oni trovis kuracakvon **Mira**. Inter 1927-1973 fervojo Cegléd-Vezseny funkciis tuŝanta la vilaĝon. En 1955 disiĝis parto kaj iĝis memstara vilaĝo Tiszajenő. Inter 1975-1991 apartenis al la komunumo Kőröstetétlen kunvilaĝo.

Apud la vilaĝo fiŝolago kaj termala banejo troviĝas.

Preĝejoj
--------

* romkatolika novgotika preĝejo omaĝe al (Granda) Dipatrino de 1894
* kalvinana preĝejo

Komunumoj de jasoj en Hungara reĝlando
--------------------------------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Jászágó | Jászalsószentgyörgy | Jászapáti | Jászárokszállás |
| Jászberény | Jászboldogháza | Jászdózsa | Jászfalu |
| Jászfelsőszentgyörgy | Jászfényszaru | Jászivány | Jászjákóhalma |
| Jászkarajenő | Jászszentandrás | Jásztelek | Pilisjászfalu |
|

Komunumoj pri *Jenő* en Hungara reĝlando
----------------------------------------

Jenő estas unu el la 7 hungaraj gentoj.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Baranyajenő | Budajenő | Diósjenő | Jászkarajenő | Jenő | Kisjenő | Pilisborosjenő | Somlójenő | Temesjenő |

Vidu ankaŭ: Tiszajenő

* Kategorio Jászkarajenő en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Babelfiŝo** estas fikcia specio de fiŝo aperanta en *La petveturista gvidlibro pri la Galaksio* de Douglas Adams.

Babelfiŝo estas tre neverŝajna biologia universala tradukilo. Ĝi aspektas kiel "malgranda, flava kaj hirudeca" fiŝo. Kiam Babelfiŝo estas enigita en la orelan kanalon, ĝi ebligas al sia portanto "tuj kompreni ion ajn diritan... en ajna formo de lingvo." Ĉi tio fariĝis kaj utila intriga helpilo por Adams, kiu foje skribis pri tio, ke li ĉiam trovis tre stranga la kapablon de ĉiuj eksterteruloj paroli la anglan; kaj ankaŭ ĝi fariĝis elirpunkto por la jena ŝerco pri la ekzisto de Dio:

Laŭ la *Petveturista gvidlibro*, la Babelfiŝo estis prezentita kiel fideista ekzemplo pri la neekzisto de Dio:

*"Mi rifuzas pruvi, ke mi ekzistas," diras Dio, "ĉar pruvo neas kredon, kaj sen kredo mi estas nenio."*
*"Sed," diras Viro, "la Babelfiŝo estas evidenta sinmalkaŝo, ĉu ne? Ĝi ne povus evolui hazarde. Tio pruvas, ke Vi ekzistas, kaj do sekve, laŭ Viaj propraj argumentoj, Vi ne ekzistas. Q.E.D."*
*"Ho kara," diras Dio, "mi ne pripensis tion antaŭe," kaj senprokraste malaperas en nubeto de logiko.*
*"Ho, tio estis facila," diras Viro, kaj kiel aldonaĵo daŭrigas pruvante ke nigra estas blanka kaj mortiĝas sur la sekvanta zebra transirejo.*
La fiŝo sin nutras per mensa energio, kiu kreiĝas dum kunmetada de frazo, kaj ŝajne ekskrementas mensan energion en formo kiu povas esti komprenebla de aliuloj. En la lastaj ĉapitroj de la rakonto oni malkaŝis, ke ĝi ankaŭ, same kiel delfenoj, havas la potencon efike teleporti sin kaj sian gastiganton (en plurala zono) for el morto-danĝero.

Etimologio
----------

La nomo de la fiŝa aludas al la Babelturo - Biblia rakonto, kiu priparolas eventojn de kristana kaj juda teologioj kiuj konkludis en tio, ke Dio konfuzigis la lingvojn de la Homo, interalie por malhelpi la konstruon de la Turo.

"Babelo" konsistas el du vortoj de la asiria aŭ babilona lingvo: *bab* = "pordego" kaj *el* = "Dio", sekve, "la pordego de Dio". La Biblio atestas diven-etimologion de la hebrea *bilbul* = "konfuzo" aŭ *bilbel* = "konfuzita".

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2005-11-20 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* Babelfish - plurlingva interreta maŝintradukilo, nomata laŭ la Babelfiŝo
**Gaetano FACCHI** (fakki) (naskiĝis la 2-an de decembro 1888 en Brescia, mortis tie en 1979) estis itala esperantisto, administranto kaj sekretario de Faŝista Instituto de Kulturo de Brescia.

Facchi estis esperantisto de 1920. En 1922 li fondis grupon en Brescia. Li gvidis multajn kursojn ĉe diversaj asocioj, ankaŭ por instruistoj. En 1925 li instigis la Komercan Ĉambron de sia urbo dissendi Esperantalingvan cirkuleron pri la itala komerco kaj industrio al ĉiuj delegitoj de UEA; la cirkuleron oni tradukis en naciajn lingvojn kaj aperigis en multaj ĵurnaloj kaj dokumentaroj de komercaj ĉambroj. Depost 1926 li estis delegito de itala Esperanto-movado por eksterlando. De 1931 li estis estrarano de IEF; profesoro de Esperanto ktp. Li verkis lingvistajn, literaturajn kaj historiajn artikolojn en Esperantaj gazetoj. Traduko: la komedio "Naskiĝo" de Dario Niccodemi (1874-1934), prezentita en Udine dum la nacia Esperanta kongreso, 1929. Li verkis prelegon Sankta Francisko kaj Budho, 1930, kaj estis ĉefkunlaboranto de la Enciklopedio de Esperanto.

Literaturo
----------

* **1982**: Migliorini, Elio. Pionieri dell’Esperanto in Italia [Esperanto-Pioniroj en Italio]. Roma 1982 (en la itala)


|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
fitoplanktono
La nocio **fitoplanktono** (laŭvorte „plantoplanktono") signifas fotoaŭtotrofajn planktonojn, precipe diatomeoj (*Bacillariophyta*), verdalgoj, oralgoj, dinoflageluloj kaj cianobakterioj (blualgoj). Ĝi konstruas per helpo de fotosintezo biomason (sian korpon) el karbona dioksido kaj aliaj nutromaterialoj. La fitoplanktono staras sur la plej suba grado de la nutropiramido en la akvoj.

La fitoplanktonojn manĝas zooplanktonoj kaj multaj bestoj, kiuj vivas je tavolo de la interna akvo kaj maroj. Plankton-manĝaj bestoj evoluigis miraklan retforman strukturon por filtri la akvon. Plej grava, menciinda kaj rekta nutroĉeno estas: fitoplanktono, krilo, cetaco.

Oni kalkulas, ke fitoplanktono donas 70 % – 80 % de la oksigena produktado de la atmosfero.

Vidu ankaŭ
----------

* Mara fitoplanktono

* Kategorio Fitoplanktono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 310587
* LCCN: sh85101706
* BNF: 11940833v
* NDL: 00572146
* NKC: ph120420
 |
**Bab al-Mandab** eventuale **Bab el Mandeb** (arabe مضيق باب المندب) estas araba nomo de markolo inter Ruĝa maro kaj Adena golfo, en traduko pordego de larmoj (lamentoj). Tio estas grava transporta vojo.

La jemena insulo Perim (ankaŭ nomata **Barim**) dividas ĝin en du partojn (26 km kaj 3 km). La nord-orienta (arabia), la Aleksandra Markolo, larĝas nur ĉirkaŭ 3 km kaj profundas 30 metrojn. La sud-okcidenta (afrika), la Markolo de Mensogoj, larĝas 25 km kaj profundas pli ol 300 metrojn. Ĝi estas inter la plej uzataj ŝip-itineroj de la mondo.

Laŭ legendo la nomo venas de tertremo, kiu disigis Afrikon kaj Azion kaj kaŭzis la morton de multaj homoj. Certas, ke la markolo iam estis malpli profunda.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rHinda Oceano |
| --- |
| Maroj | Andamana Maro • Araba Maro • Ruĝa Maro | Mapo de Hinda Oceano |
| Golfoj | Adena Golfo • Akaba Golfo • Bengala Golfo • Omana Golfo • Persa Golfo • Sueza Golfo |
| Markoloj | Bab al-Mandab • Hormuza Markolo • Lomboka Markolo • Malaka Markolo • Moluka Markolo • Mozambika Markolo |
| Marfluoj | Antila Marfluo • Antarkta Ĉirkaŭpolusa Marfluo |

 |

* Kategorio Bab al-Mandab en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
... kaj pli detale
**Babelsberg** estas la plej granda urboparto de Pocdamo, la ĉefurbo de la federacia lando Brandenburgio de Germanio. Ene de Pocdamo, la urboparto situas en la orienta parto, kaj senpere limas al la sukokcidenta parto de Berlino: du longaj kaj mallarĝaj lagoj, kiuj preskaŭ ŝajnas kvazaŭ rivero, dividas ĝin de la berlina urbodistrikto Steglitz-Zehlendorf.

mogola filmscenejo en la "filmprodukta urbo" *Medienstadt Babelsberg*
Tutmonde la urboparta nomo estas sinonimo por la "filmprodukta urbo" *Medienstadt Babelsberg*, areo ene de la urboparto, en kiu situas la historia filmproduktejo de la kompanioj *UFA* ekde 1917 (posedaĵo de la nazia partio NSDAP ekde 1933) kaj *DEFA* (ŝtata posedaĵo de GDR) ekde 1945. Krome en la areo situas la televida kaj radia korporacio RBB, parto de la tutnacia televida kaj radia korporacio ARD, la filma universitato *Konrad Wolf*, la lernejo *Babelsberger Filmgymnasium* (BFG) kaj multaj pliaj institucioj kaj entreprenoj amaskomunikilaj. Historia vidindaĵo aldone estas vasta (ĝis 1918 imperiestra) parko kun la tiea kastelo *Babelsberg*, la urboparta kerno, kiu ĝis 1938 havis la nomon *Nowawes*, kaj pliaj historiaj konstruaĵoj, aparte en vilaa kvartalo konstruita ekde 1871.

* Babelsberg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Babelsberg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 555995
* GND: 4103249-4
* LCCN: n81032663
* VIAF: 127381128
 |