recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatoj: 48° 31′ 03″ N 22° 09′ 51″ O﻿ / ﻿48.51750 °N, 22.16417 °O﻿ / 48.51750; 22.16417 (mapo)

Ŝtatlima trapasejo inter la slovaka Veľké Slemence kaj la ukraina Mali Selmenci
**Mali Selmenci** (ukraine *Малі Селменці* ruse *Ма́лые Се́лменцы* slovake *Malé Slemence* hungare *Kisszelmenc*) estas dependa vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Uĵhorodo.

Situo
-----

La komunumo situas sur ebenaĵo, laŭ la slovaka-ukrainia ŝtatlimo, laŭ flankovojeto.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1332. La tataroj senhomigis ĝin en 1566. Ĝis 1920 Kisszelmenc apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto de Veľké Kapušany, poste al Ĉeĥoslovakio. Kisszelmenc rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. En 1944 la Ruĝa Armeo deportis hungarojn. En 1946 Sovetunio distranĉis la vilaĝon kaj dum unu tago konstruis firman ŝtatlimon. Ekde tiam estas Mali Selmenci en Sovetunio kun katolika preĝejo, **Veľké Slemence** en Ĉeĥoslovakio kun ortodoksa (omaĝe al Sankta Spirito el 1886) kaj kalvinana preĝejoj. En la soveta parto la restvilaĝo perdis la sendependecon, la administrado okazas en Paladj-Komarivci. En 2005 por la perpieda kaj bicikla trafikoj limpasejo ekfunkciis. La loĝantaro okupiĝas pri agrikulturo.
**Dent Blanche** (Esperanto ankaŭ **Dento Blanka**, historia germana nomo ne plu uzata estas **Steinbockhorn**) estas piramidforma montpinto en la Valezaj Alpoj sur la lingvolimo inter la franca kaj germana parto de Svislando. De la pinto eliras kvar krestoj praktike ekzakte laŭ la kvar ĉieldirektoj norden, suden, orienten kaj okcidenten. La pinto mem je tri flankoj do ĉiu-flanke krom en nordoriento estas praktike senglacia en alteco super 3700 m. Nur en la norda flanko glaĉeroj jam ekfluas de la pinto, nome tie naskiĝas Grand-Cornier-Glaĉero, tributglaĉero de Zinal-Glaĉero. Ĉe la piedo de la suda flanko naskiĝas Schönbiel-Glaĉero, kiu kun longeco de 4 km estas norda tributglaĉero de Zmutt-Glaĉero, kaj ĉe la okcidenta flanko naskiĝas tributglaĉeroj de Ferpècle-Glaĉero.

Unua grimpo
-----------

La unua grimpo sukcesos la 18-an de julio 1862 farde de Thomas Stuart Kennedy, *William* kaj *C. Wigram* kun la gvidantoj *Jean-Baptiste Croz* kaj *Johann Kronig*.

Montkabanoj
-----------

Sude de Dent Blanche situas je alteco de 3507 m s.m. la Dent-Blanche-Kabano de la Svisa Alpismo-Klubo (SAC). Ĝi atingeblas de Valo de Hérens tra la Manzettes-Glaĉero. De tie la normala grimpvojo kondukas tra la sudkresto al la pinto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retejo pri la 4000-metraj pintoj de la Alpoj
* Grimpado de Dent Blanche

* Dent Blanche en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Dent Blanche en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Christian Vander tamburas kun Magma en 2017.
**Magma** estas franca progresiva rokgrupo kiu ekestis en Parizo en 1969. Magma fariĝis muzikgrupo tute neklasebla, miksaĵo ebriiga kaj fascina, interligante la perforton de roko kaj la aŭdacon de libera ĵazo. La grupo uzas imagitan lingvon (*Kobaïan*) ebligante nenian kompromison inter sonoj kaj ilia signifo.

Imagita lingvo
--------------

Christian Vander, la tamburisto kaj gvida persono ĉe Magma, kreis la lingvon "*Kobaïan*" kiu estis esenca parto de la muziko de la grupo. Kadre de siaj komponaĵoj, ĝi plenumas certagrade la funkcion de esotera liturgia lingvo parolata sur alia planedo, ĉi-kaze *Kobaïa*, titolo de la unua albumo de Magma. La *kobaïan* lingvon respondas, en la spirito de sia kreinto, al sankta, ekstertera lingvo. Efektive, ankoraŭ laŭ Christian Vander, la kobajanoj venas mem el la Tero, kiun ili fuĝis en kunteksto de baldaŭaj gravaj katastrofoj. Tamen oni ne precizigas ĉu la migrantoj parolis la kobaian antaŭ sia foriro aŭ ĉu ili inventis tiun ĉi lingvon post sia ekzilo.

Revenanta temo estas la distopia estonteco kie Tellus fariĝis neloĝebla kaj la pluvivantaj homoj estis devigitaj fuĝi al la planedo "Kobaia".

Ĵazsaksofonisto John Coltrane estis unu el la plej gravaj fontoj de inspiro de Vander dum kreado de la muziko de la grupo.

Tra la jaroj, la grupo havis sennombrajn membrojn, sed inter la plej gravaj, krom Christian Vander, menciindas la kantisto Klaus Blasquiz, kiu kantas en ĉiuj albumoj de 1970-1978.

Diskaro
-------

* *Magma* (1970)
* *1001° Centigrades* (1971)
* *Mëkanïk Dëstruktï?Kömmandöh* (1973)
* *Ẁurdah Ïtah* (1974)
* *Köhntarkösz* (1974)
* *Üdü Ẁüdü* (1976)
* *Attahk* (1978)
* *Merci* (1984)
* *Mekanïk Kommandöh* (1989)
* *KA (Köhntarkösz Anteria)* (2004)
* *Ëmëhntëhtt-Ré* (2009)
* *Félicité Thösz* (2012)
* *Rïah Sahïltaahk* (2014)
* *Slag Tanz* (2015)
* *Zèss* (2019)
* *Kartëhl* (2022)

Referencoj
----------

1. ↑  (eo) Magma (PDF), Rokgazeto n-ro 4 (1992), paĝoj 14-16
2. ↑  (fr) Julien Broquet, *La no man’s langue de Benoît Lizen*, Le Vif- Focus, la 26-an de septembro 2013
3. ↑  (fr) *En direct de Kobaïa, rencontre avec Christian Vander*, Blogo de la revuo Bifrost, la 21-an de januaro 2013.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Magma (muzikgrupo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Magmo sur Allmusic

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Magma (musikgrupp) en la sveda Vikipedio.*
**Ludányhalászi** (ludAnjhalAsi) estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Nógrád, en subregiono de Szécsény. "Halász" signifas: fiŝisto. Ludányhalászi estas 6 km-ojn longa, kiu estas la plej longa vilaĝo de Hungario.

Kastelo kaj preĝejo de Ludányhalászi

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 21  km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.1345/19.5253
* Loĝantaro: 1630
* Poŝtkodo: 3188
* Telefonprefikso: 32

Situo
-----

Ludányhalászi situas en valo, laŭ maldekstra bordo de Ipeľ (kiu samtempe estas ankaŭ la slovaka landlimo), laŭ traira flankovojo kaj fervojo Balassagyarmat-Ipolytarnóc. Budapeŝto troviĝas en distanco de 90 km. Szécsény de 5 km. Ekde 2008 ambaŭ ŝtatoj apartenas al interna zono de Schengen, sekve la limo estas trairebla principe senkontrole.

Historio
--------

La loko estis unuafoje menciita en 1250 en formo *"Halászi"*, sed apude estis ankaŭ vilaĝo "Ludány". Ekde 1552 ili apartenis al la Osmana Imperio. Iam Ludány estis disigita al Felső- kaj Alsó-Ludány (=Supra kaj malsupra Ludány). Post Traktato de Trianon ambaŭ vilaĝoj trovis sin apud al la nova landlimo. En 1948 unuigita vilaĝo naskiĝis, kies nomo iĝis Ludányhalászi.

Vidindaĵoj
----------

* fundamente mezepoka katolika Preĝejo de Sankta Andreo (Ludányhalászi)
* klasikisma unuetaĝa kastelo de Ráday (rAdai) kun protektata parko
* fiŝkaptistaj lagoj
* ŝtona kruco de 1802

Famuloj
-------

* en vilaĝo Ludány naskiĝis grafo Gedeon Ráday
* en vilaĝo Felsőludány naskiĝis historiisto Elemér Varjú

* Kategorio Ludányhalászi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Luis Corvalán (28-an de januaro 1977)
**Luis Alberto CORVALÁN CASTILLO** (naskiĝis la 14-an de septembro 1916 en Pelluco, Puerto Montt, Ĉilio; mortis la 21-an de julio 2010 en Santiago de Chile) estis ĉilia politikisto kaj iama ĉefsekretario de la Komunista Partio de Ĉilio.

Vivo
----

En 1932 Luis Corvalán aliĝis al la Komunista Partio de Ĉilio. Profesie li estis instruisto. Sub lia gvidado kiel ĉefsekretario ekde 1958 la partio havis popolfrontan politikon kaj partoprenis en la koalicio *Unidad Popular*.

Post la puĉo de Augusto Pinochet la 11-an de septembro 1973 Luis Corvalán estis arestita. Post la murdo de Víctor Jara li estis la plej fame konata politika kaptito en Ĉilio. Internacia solidareckampanjo postulis lian liberigon, kaj rezultis la 18-an de decembro 1976 en lia liberigo kontraŭ tiu de la sovetia disidento Vladimir Konstantinoviĉ Bukovski.. Li ricevis azilon en Sovetunio kaj de tie fondis la *Frente Patriótico Manuel Rodríguez*.

Post la fino de la diktatoreco de Pinochet li reiris al Ĉilio kaj vivis ĝis sia morto en malgranda domo en Santiago de Chile kiel centra punkto de granda familio.

Lia lasta libro *La komunistoj kaj la demokratio* publikiĝis en 2008. En ĝi li proponas socion surbaze de nova socia movado kaj postulas interalie la reŝtatigon de la ĉiliaj kuprominejoj. Ĝis sia morto li estis membro de la centra komitato de KP.

Verko
-----

Obras
-----

* *Ricardo Fonseca, combatiente ejemplar* (1971).
* *De lo vivido y lo peleado. Memorias* (1997).
* *El gobierno de Salvador Allende* (2003).
* *Los Comunistas y la Democracia* (2008).
* Luis Corvalán, Klaus Huhn (eld.): *Der andere 11. September. Der Mord an Allende und Tausenden Chilenen vor 30 Jahren. (La alia 11-a de septembro. La murdo de Allende kaj de miloj da ĉilianoj antaŭ 30 jaroj)* Spotless-Verlag, Berlin 2003, ISBN 3-933544-80-7
* *Gespräche mit Margot Honecker über das andere Deutschland. (Interparoladoj kun Margot Honecker pri la alia Germanujo)* Das Neue Berlin, Berlin 2001, ISBN 3-360-00950-9
* *Der Zusammenbruch der Sowjetmacht. (La falo de la sovetia potenco.)* Dietz, Berlin 1995, ISBN 3-320-01909-0

Referencoj
----------

1. ↑  Latercera: Fallece a los 93 años ex senador comunista Luis Corvalán[*rompita ligilo*]
2. ↑  *Der Spiegel*, ID=41066692, *Tausch in Zürich: Bukowski gegen Corvalán (Ŝanĝo en Zuriko: Bukovski kontraŭ Corvalan*, 1976, numero 53, p. 58
3. ↑  *Was macht … Luis Corvalan* Arkivigite je 2010-07-25 per la retarkivo Wayback Machine. In: *Berliner Zeitung*, 27-an de junio 2009

* Kategorio Luis Corvalán en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 329482
* GND: 118522302
* LCCN: n50018134
* VIAF: 110433448
* ISNI: 0000 0001 1507 2726
* LIBRIS: 182279 224098, 182279
* SUDOC: 029229502
* BNF: 12089920c
* NKC: jn19990210150
 |
| Asteroidoj malkovritaj : 16, el kiuj : |
| --- |
| 112233 Kammerer | 16-a de majo 2002 |
| 112328 Klinkerfues | 16-a de junio 2002 |
| 132445 Gaertner | 14-a de aprilo 2002 |
| 132661 Carlbaeker | 12-a de junio 2002 |
| 195600 Scheithauer | 15-a de majo 2002 |
| 215423 Winnecke | 4-a de aprilo 2002 |
| 270553 Loureed | 12-a de aprilo 2002 |
| 270601 Frauenstein | 14-a de julio 2002 |
| 286841 Annemieke | 3-a de julio 2002 |
| 286842 Joris | 3-a de julio 2002 |
| 302542 Tilmann | 5-a de julio 2002 |
| 302652 Hauke | 10-a de septembro 2002 |

**Maik MEYER** estas germana amatora astronomo,
naskiĝinta en 1970 en Frauenstein. Profesie li laboras ĉe la firmao pri metrologiaj instrumentoj *Taylor Hobson* en Weiterstadt.

Li deklaris, ke sia pasio por astronomio rezultas de la romanoj de Jules Verne kaj de la televida serio *Star Trek*.

Malkovroj
---------

Fakulo pri kometoj, lia malkovris la periodan kometon 312P/NEAT, 40 kometojn SoHO en 2000 kaj la grupon da kometoj, kiu portas lian nomo.

La 31-an de decembro 2019, li hipotezis, ke la ne-periodaj kometoj C/2019 Y4 (ATLAS) kaj C/1844 Y1 (Granda Kometo de 1844) devenus, pro disiĝo, de la sama patra korpo.

La 3-an de marto 2020, li establis kongruon inter la kometo 12P/Pons-Brooks kaj la kometoj C/1457 A1 kaj C/1385 U1, kiu do rezultus de antaŭaj aperoj de sama objekto.

Li estas kreditita de Minor Planet Center de la malkovro de 16 asteroidoj en 2002 sub la nomo de M. Meyer.

La asteroido 52005 Maik estis nomita en lia honoro.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  La malkovro de P/2001 Q11 (NEAT) = P/2014 R2 = 3XXP, el *Catalogue of Comet Discoveries* (angle)
2. ↑  MPEC 2020-A112 : Comet C/2019 Y4 (ATLAS), el Minor Planet Center ; 10-a de Januaro 2020 (angle)
3. ↑  Kometo 12P/Pons-Brooks Identa al kometoj C/1457 A1 kaj C/1385 U1, de Maik Meyer ; 8-a de Marto 2020 (angle)
4. ↑  MPC alfabeta listo de asteroidaj malkovrintoj (angle)
5. ↑  JPL Small-Body Database Browser 52005 Maik (2002 CL13) (angle)

Eksteraj ligiloj
----------------

* germane *Die "Kometen-Meyer" Homepage!* : Persona paĝaro de Maik Meyer (arkivo)



*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Maik Meyer en la itala Vikipedio.*
**Mali Ĵam,** serbe **Мали Жам,** slave **Mali Žam,** rumane **Jamu Mic,** germane hungare **Kiszsám** [kiŝĵam] estas malgranda vilaĝo en Serbio en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato en municipo de Versec. Mali, mic kaj kis signifas: malgranda. Paro de tiu ĉi vilaĝo Jamu Mare situas en Rumanio.

Mali Ĵam situas en la mapo en la verda municipo
Municipo de Versec
Rumana ortodoksa preĝejo en Mali Ĵam

Bazaj informoj
--------------

* 45° 12′ 39″ N 21° 20′ 22″ O﻿ / ﻿45.21083 °N, 21.33944 °O﻿ / 45.21083; 21.33944 (mapo)Koordinatoj: 45° 12′ 39″ N 21° 20′ 22″ O﻿ / ﻿45.21083 °N, 21.33944 °O﻿ / 45.21083; 21.33944 (mapo)
* Areo: 23  km²
* Alto super marnivelo: 88 m
* Loĝantaro: 370
* Poŝtkodo:
* Telefonprefikso: +381 13
* Aŭtokodo: VŠ

Situo
-----

Mali Ĵam situas sur ebenaĵo.

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1372 laŭ tiama hungara ortografio *"Cham"*. En 1821 incendio okazis. Ĝis Traktato de Trianon Kiszsám apartenis al Hungara reĝlando, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la vilaĝon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Mali Ĵam 379 homoj, (229 rumanoj (60 %), 108 serboj (29 %), 14 jugoslavianoj, 13 hungaroj kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* Rumana ortodoksa preĝejo de 1884

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

* Kategorio Mali Ĵam en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Luis de OLONA y Gaeta** (Malago, 1823 - Barcelono, 1863), hispana dramaturgo, libretisto de zarzuela kaj teatra entreprenisto.

Li faris bohemian vivon en naskiĝurba Malago antaŭ instaliĝi en Madrido, kie direktoris malgrandajn teatrojn kaj kunlaboris en gazetaro. Li estis fekunda dramaturgo kaj komponis komediojn, sainete kaj zarzuela, muzikitaj de la plej famaj komponistoj tiamaj. Li kunaboris kun aŭtoroj kiaj Pina, Valladares Garriga aŭ Antonio García Gutiérrez. Inter liaj titoloj menciindas *El primo y el relicario*, komedio de 1843; *El caudillo de Zamora*, dramo de 1847; kaj la amuzdramo *Las dos carteras*, de 1851. Inter liaj zarzueloj menciindas *Galanteos en Venecia*, 1853; *El sargento Federico*, 1855; *Casado y soltero*, 1858; *Los circasianos*, 1860 aŭ *El postillón de La Rioja*, 1861. Lia teatro estas tamen feble konstruita kaj abunda je malverecoj, pro kio li estis tre kritikita de Díaz de Escobar kaj Lasso de la Vega.

Fonto
-----

* Javier Huerta, Emilio Peral y Héctor Urzaiz, *Teatro español de la A a la Z*. Madrid: Espasa, 2005.

Vidu ankaŭ
----------

* Hispana literaturo de la Romantismo
* Hispanlingvaj verkistoj
* Romantikismo
* Hispana literaturo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Luis de Olona en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes-Olona Luis (1823-1863)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 458205
* GND: 105636355X
* VIAF: 27329378
* ISNI: 0000 0000 6638 9101
* SUDOC: 243811799
* BNF: 14771521z
* MBA: 057b983b-0409-4c36-95a4-a36e4addd181
* BNE: XX938081
 |
Pri la komunumo
---------------

**Lufingen** estas komunumo en la distrikto Bülach, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 1552 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007, kiu nombro kreskis al 1699 ĝis la 31-a de decembro 2011.

Geografio
---------

Lufingen situas en la Zurika Unterlando en monteta kamparo, rekte sude de la Flughaveno Zuriko. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 5,22 km², de kiu 38,35 estas kovritaj de arbaro, 50,2% servas por agrikulturo kaj 7,9% por setlado; 3,4% estas trafiksurfaco kaj 0,2% akvejoj. Al la komunumo Lufingen apartenas krom la ĉefvilaĝo Lufingen ankaŭ la vilaĝoj Augwil, Moosbrunnen, Hintermarchlen kaj Vordermarchlen.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Lufingen limas en nordo al Embrach, en oriento al Oberembrach, en sudo al Kloten, kaj en okcidento al Winkel.

Trafiko
-------

Lufingen per poŝtaŭtobuso estas ligita kun la Flughaveno Zuriko kaj la stacidomo Ebrach-Rorbas kaj apartenas al la reto de la Zurika Trafik-Unio. Tra la komunumo pasas la kantona vojo 344 de Embrach al la Flughaveno Zuriko. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A52 situas tri kilometrojn sudokcidente apud Kloten.

Historio
--------

Unua dokumenta mencio de Lufingen datiĝas el la jaro 1157 kiel *Luvingin*, kiam la katedralsinjoro Domenicus en Strasburgo donacis bienojn en Lufingen al la Monaĥejo Sankta Blazio en la Nigra Arbaro.

La Monaĥejo Sankta Blazio vendis la jurisdikcion al sia zurika prefekto en Stampfenbach, Gerold Edlibach. La konsilio de Zuriko permesis ĉi-tiujn aĉeton kaj donis al Edlibach la feŭdon kiel supera feŭdsinjoro de ĝia servuto. En la jaro 1647 Edlibach vendis la jurisdikcion al sia bofrato Johann Heinrich Waser, vokto de Kiburgo kaj posta urbestro de Zuriko.

Ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 Lufingen apartenis la la kamparvoktejo Kiurgo. Dum la kvin jaroj de la Helveta Respubliko ĝi apartenis al la helveta distrikto Bassersdorf. Tiam de 1803 ĝis 1814 Lufingen apartenis unuan fojon al la distrikto Bülach. De 1814 ĝis 1831 ĝi estis parto de la ĉefdistrikto Embrach por tiam en 1831 fariĝi definitive parto de la distrikto Bülach. En la jaroj 1870 kaj 1871 la vilaĝetoj Augwil kaj Vordermarchlen, kiuj antaŭe apartenis al Oberembrach, kaj Moosbrunnen kaj Hintermarchlen, kiuj antaŭe apartenis al Embrach, estis atribuitaj al Lufingen.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonfo: *Ueli Müller*: *Lufingen* en *Historia Leksikono de Svislando* (2009-10-15)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Lufingen
* Lufingen en la Historia Leksikono de Svislando germane france itale

* Kategorio Lufingen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Bülach |
| --- |
| Bachenbülach • Bassersdorf • **Bülach** • Dietlikon • Eglisau • Embrach • Freienstein-Teufen • Glattfelden • Hochfelden • Höri • Hüntwangen • Kloten • Lufingen • Nürensdorf • Oberembrach • Opfikon-Glattbrugg • Rafz • Rorbas • Wallisellen • Wasterkingen • Wil • Winkel |  |

 |
Lulilo
**Lulilo** estas kutime ligna balancliteto servanta por dormigi infanon. Ĝi konsistas el lito adaptita al la longeco de la infano. La liton oni povas balanci, kaj ankaŭ la moviĝoj de la bebo balancetos la liton.

Historio
--------

Luliloj estas konataj el diversaj kulturoj. Oni supozas, ke la emo de multaj beboj esti lulataj venas, ke homoj dum jarcentoj kaj jarmiloj portis siajn bebojn preskaŭ ĉiam ĉe la korpo, eĉ dumlabore. La movoj signalas al la bebo, ke ĝi ne estas sola.

Pro la alta nombro de beboj, kiuj mortis dum la unuaj monatoj, luliloj ofte estis ornamitaj de protektaj simboloj kiel pentagramoj kaj IHS-simboloj. Tiuj protektu bebojn kontraŭ la malbono, kiel ekzemple sorĉistinoj.

Fotogalerio
-----------

* Lulilo de la sveda reĝo Karolo la 12-aLulilo de la sveda reĝo Karolo la 12-a
* Lulilo kun pentagramo (ĉ. 1770)Lulilo kun pentagramo   
(ĉ. 1770)
* LuliloLulilo
* Hinda lulilo (1820)Hinda lulilo (1820)

  

dekstra
La Bauhaus-disĉiplo Peter Keler kreis en 1922 modernan lulilon kun rondaj ŝtaltuboj Arkivigite je 2005-10-16 per la retarkivo Wayback Machine.

Ekde la mezo de la 20-a jarcento oni konsideris lulilojn eksmodaj, sed nun ili denove estas tre ŝatataj.

Figure
------

Figure oni uzas la terminon "lulilo" por indiki la devenregiono de la moderna homo en Afriko, aŭ ankaŭ la supozitan devenon de la civilizo en Mez-Oriento kiel *"lulilo de la homaro"*.

Vidu ankaŭ
----------

* Lulilo de Henriko la 5-a
* Beboŝultrotuko
* Hamako
* Ludkradejo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lulilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Moderna lulilo de Keler Arkivigite je 2005-10-16 per la retarkivo Wayback Machine
William-Adolphe Bouguereau, "Lulkanto" (1875)
**Lulkanto** estas kanto kiun patrino aŭ patro kantas al infano por dormigi ĝin.
Ĝi estas inter la plej konstantaj kaj bazaj elementoj de ĉiu genta kulturo.

Lulkantoj en Esperanto
----------------------

**Nigra nokto**  

 
Jen en nigra noktobskuro  

okuletoj fermas sin.  

Endormiĝas la sciuro,  

bebon lulas la patrin’.  

 
Ŝipoj iras al haveno,  

homoj enlitiĝas jam.  

Endormiĝas la pingveno,  

bebon ŝirmas patra am’.  

 
Nigra nokto kovras floron,  

milde ĉirkaŭbrakas ĝin,  

endormigas la leporon,  

dormu ankaŭ vi, filin’.  

 
**Steletoj**  

 
Steloj adiaŭ nun, dormos mi jam.  

Kore mi petas vin, tre mi petegas vin,  

gardu pri la patrin’ pro mia am’.  

 
Vin ho arĝenta lun’ petas mi nun.  

Venu de firmament’, venu nur por moment’,  

diri al panja kor’ pri mia am’.  

**Vespera kanto**  

 
La luno nun ekhelas,  

steletoj oraj belas  

en la ĉiela klar’;  

arbaro nigra revas,  

el la herbejo levas  

mirige sin nebula mar’.  

 
Silentas nun la mondo  

Kaj en krepuska rondo  

Hejmecas kun favor’.  

Similas pacan ĉelon,  

kie vi la kverelon  

de via tago dormu for.  

 
Ĉu vi la lunon konas?  

Aspekte ĝi duonas,  

ĝi tamen estas sfer’.  

Facile ni priridas  

Aferon se ni vidas  

Nur parton de la plena ver’.  

 
Kuŝiĝu do kun pio  

vi en la nom’ de Dio,  

jam fridas nokta vent’.  

Per punoj, Di’, ne ĝenu,  

per dolĉa dorm’ nin benu –  

kaj la najbaron en turment’.  

**Dormu Milde**  

Teksto Marcelo Redoulez;
Muziko Nanne Kalma;
Kantas Kajto (muzikgrupo)

Suno moŝta post minuto,  

Diafana gemrubeno,  

Riverencos kun saluto  

Al la nokta suvereno.  

Luno brila el sateno  

Jam arĝenta en ĉielo.  

Ĉio mutas en sereno.  

Dormu milde, brilas stelo.  

Infanetoj dum balbuto  

Time ploras sen ĉagreno.  

Trankviligas ilin fluto  

Kaj fabelo pri delfeno.  

Kaj malantaŭ la kurteno  

Kvankam regas la malhelo,  

Ili kuŝas sur kuseno.  

Dormu milde, brilas stelo.  

Nek diskuto, nek disputo,  

Foren pluas la promeno  

En kupeo aŭ kajuto  

Trans la montoj ĝis haveno.  

Morgaŭ floros la mateno,  

Belos kiel akvarelo,  

Sed silente nun sen ĝeno  

Dormu milde, brilas stelo.  

* Kategorio Lulkanto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Unu **lumjaro** estas la distanco, kiun trairas lumo en vakuo dum unu jaro. Analoge ankaŭ ekzistas la unuoj *lumhoro*, *lumsekundo* ktp.

La mallongigo de "lumjaro" estas **lj**.

* 1 lumjaro = 9,461 × 1015 metroj = 9,461 petametroj

La longo de lumjaro dependas de la elektita difino por *jaro*. Unu kalendara Gregoria jaro egalas 365,2425 tagojn de po 86 400 sekundoj, dum unu *sidera jaro* (tempo de unu sun-rondiro de la Tero, rilate al la steloj) egalas 365,256 363 051 tagojn. La Internacia Astronomia Unio rekomendas uzon de unu Julia jaro, t.e. 365,25 tagoj po 86400 sekundoj, kio donas la ekzaktan distancon

* 1 lumjaro = 9 460 730 472 580 800 metroj ≈ 9,46 petametroj

En astronomio, por indiki longegajn distancojn, oni plej ofte uzas la unuon *parseko* egalan al proksimume 3,26 lj. La parseko pli proksime rilatas al astronomiaj observoj. En sciencopopularigaj verkoj la plej ofta unuo tamen estas la lumjaro.

**Ekzemploj**

* La Tero distancas de la Suno ĉirkaŭ 8,3 lumminutojn.
* La diametro de la orbito de Plutono (kiun oni iam konsideris la ekstera limo de nia sunsistemo) estas ĉirkaŭ 11 lumhoroj.
* La distanco al Proksima Centaŭro, la plej proksima stelo ekster la sunsistemo, estas 4,22 lumjaroj.
* La diametro de nia galaksio la Lakta Vojo estas ĉirkaŭ 100 000 lumjaroj.

Referencoj
----------

1. ↑  PIV

Vidu ankaŭ
----------

* Astronomia unuo
* Parseko
* Lumrapido

Eksteraj ligiloj
----------------

* Rekomendo de IAU pri mezurunuoj en astronomio Arkivigite je 2007-02-16 per la retarkivo Wayback Machine angle
**Lujza Barabás** [barabAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Barabás Lujza** estas hungara pentristo. Ŝia pseŭdonimo estas **Luisa Barabas**.

Lujza Barabás  naskiĝis la 4-an de novembro 2008 en Budapeŝto.

Familio Barabás en 2015
Lujza Barabás en 2015

Biografio
---------

Lujza Barabás aĝis 3, kiam ŝi komencis pentradi, sed ŝi uzis la kolorojn tre kuraĝe. Ŝi havis helpantajn pentristojn. Post 2 jaroj ŝi debutis en en ekspozicio en Vieno. Ŝi aĝis 6, kiam ŝia bildo estis videbla en Louvre. En 2015 ŝia bildo estis aĉetita en Budapeŝto. Ekde la sama jaro ŝi frekventas lernejon, samtempe universitataj instruistoj edukas ŝin.

Ŝiaj elektitaj ekspozicioj
--------------------------

* 2014 Vieno (debuta)
* 2015 Budapeŝto, Parizo (Louvre), Houston (Teksaso), Vieno
* 2016 Houston, Budapeŝto, Louvre,
* 2017 Dubajo, Houston

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* *Spirál*
* *Vihar Erdőbényén*
* *Kishajó*

Fontoj
------

* 
* 

Lujza Barabás en 2016

* Kategorio Lujza Barabás en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Malcolm X** ([mælkəm ˈɛks], Esperantigite **Malkom Eks**) (naskita la 19-an de majo 1925; mortinta la 21-an de februaro 1965 en Harlemo (Novjorko)) estis usonano, kiu batalis por civilaj rajtoj. Oni pafmurdis lin dum publika parolo.

Li naskiĝis en 1925 kiel **Malcolm LITTLE**, en multinfana nigra familio, Omaha, Nebrasko, Usono. Lia patro agadis por la rajtoj de nigruloj.

Pro frua morto de sia patro, li fariĝis al junkrimulo kaj la ŝtataj instancoj metis lin al blanka familio, kie li pasigis siajn plej feliĉajn jarojn. Li eksentis la unuajn rasismajn rifuton en la lernejo fare de siaj blankaj kunlernantoj. Spite al siaj elstaraj mezlernejaj rezultoj, li ne studis plu sed vivtenis sin per hazardaj laboroj.

Post kiam li setlis en Detroit, li laboris kiel kelnero, vendis drogojn kaj varbis klientojn por putinejo en Harlemo. En 1946 kaptis lin la polico kaj oni punis lin per 10-jara mallibero. En la prizono li konatiĝis kun ideoj de ŝajnislama organizo *Nacio de Islamo*, kies kredanto li iĝis. Li ricevis la nomon Malcolm X fare de la sektanoj.

Laŭ la *Nacio de la islamo*, la nigruloj estas elektita popolo de Alaĥo kaj la blankuloj estas kreaĵoj de diablo. Li agadis poste por rajtoj de la nigruloj kaj disvastiĝo de la islamo.

Ĉar li estas tro honesta por la korupta organizo, ĝi ekskludis lin en 1964. Tiam Malcolm pilgrimis al Mekka, kie li ekuzis la nomon *Malik-el Shabbas*. Post reveno, li fondis la organizon „Afro-amerika unuo", kiu ne rifuzis kunlaboron kun la blankuloj.

Li prelegis la 21-an de februaro 1965 en Harlemo, kie eksplodis fulmobombo kaj iu pafis lin. La identecoj de la murdistoj ne estas konataj ĝis hodiaŭ.

Vidu ankaŭ
----------

* Afrikusona Civilrajta Movado
* Martin Luther King
* Panafrikanismo
* Assata's Daughters

Eksteraj ligiloj
----------------

* Du artikoloj pri Malcolm X en Esperanto

  

* Malcolm X en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Malcolm X en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Malcolm X en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 80362
* GND: 118771531
* LCCN: n79148296
* VIAF: 59092897
* ISNI: 0000 0001 2134 8258, 0000 0003 6864 2619
* LIBRIS: 230270
* SUDOC: 027728153
* BNF: 12002906g
* MBA: ea90f4c5-6624-4dcb-8e9f-6f23adec225a
* NLA: 35622927
* NDL: 00448603
* BIBSYS: 90599199
* NKC: jo20010084583
* ICCU: LO1V032136
* BNE: XX847148
 |
Mercedario, 2004.
**Cerro Mercedario** estas la plej alta pinto de la montaro Cordillera de la Ramada kaj la oka plej alta monto de Andoj. Ĝi situas je 100 km norde de Akonkagvo, en la argentina provinco San Juan. Ĝi estis unuafoje ascendita en 1934 fare de Adam Karpiński kaj Wiktor Ostrowski, membroj de pola anda ekspedicio estrita de Konstanty Jodko-Narkiewicz. La pola partio starigis ŝtonamason sur la pinto.

En 1968, post kelkaj klopodoj fare de la plej fortaj argentinaj grimpistoj, japana grupo estrita de Saburo Joŝida plenumis la unuan ascendon de la suda flanko. En 1971 aŭstria ekspedicio, estrita de Fritz Moravec kaj Othmar Kucera, grimpis la nordan flankon. En 1972, la italoj Sergio Job Gino kaj Antonio Beorchia Nigris grimpis la monton Mercedario laŭ la normala vojo kaj malkovris kelkajn Inkaajn ruinojn ĝuste sub la montopinto. En Januaro 1975 itala ekspedicio estrita de Antonio Mastellaro faris la grimpadon de la orienta flanko.

En 1983 malgranda ekspedicio el Gorizia kapablis trapasi la sudokcidentan bordon, kiu estas konsiderata la plej malfacila vojo de la monto, kaj unu el lastaj gravaj montogrimpoj en Andoj. La 27an de Januaro Mauro Collini, Sergio Figel, Mario Tavagnutti kaj Rudi Vittori atingis la pinton.

Referencoj
----------

1. ↑  Mercedario on andesargentinos.com.ar Arkivigite je 2011-07-21 per la retarkivo Wayback Machine (hispane)
2. ↑  S. W. Daszynski, 'A Polish Expedition to the High Andes', in *The Geographical Journal*, vol. 84, no. 3 (Septembro 1934), pp. 215-223
3. ↑  AA.VV. - La Montagna - Grande Enciclopedia Illustrata - Vol. 6 - pp. 119-120- Istituto Geografico De Agostini - Novara - 1984

* Kategorio Mercedario en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Beinisvørð desur la maro
okcidenta parto de Suðuroy el Beinisvørð
**Beinisvørð** estas la dua plej alta monto de Ferooj, altante 470 m super la maro sur okcidenta parto de Suðuroy. La monto estas grava nutraĵa fonto pro la lokanoj, ĉar la loĝantoj de la proksima Sumba vizitas la birdorokojn por kapti birdojn kaj kolekti ovojn. Kelkaj el ili mortis jam sur la krutaj rokoj. En 1975, parto de la monto falis en la maron.

Vizitebleco
-----------

Ĝi estas alproksimebla sur malnova montara vojo inter Sumba kaj Lopra. Norde de ĝi disbranĉiĝas la vojo al Víkarbyrgi.

Kulturo
-------

Beinisvørð estas la plej adorata monto de Ferooj kaj ĝi havis/havas egan respekton inter la poetoj. En poemo de Janus Djurhuus (1881-1948) pri Nólsoyar Páll, ĝi aperas kiel simbolo de la nacia sendependeco. Poul F. Joensen (1898-1970) poeto el Sumba uzas ĝin kiel simbolon de la Patrujo, kiel ties gardanta spirito.

* Beinisvørð en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Beinisvørð en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La Luitpold-turo sur la monto Weißenberg.
La **Luitpoldturm** (esperante **Luitpoldturo**) proksime de Merzalben en la rejnlando-palatinata distrikto Südwestpfalz estas 34,6 m alta elrigardturo, kiu estis inaŭgurita en la jaro 1909. Ĝi staras sur la 610 m alta monto Weißenberg, unu el la plej altaj montoj de la Palatinata Arbaro. Ĝi estis konstruita el bunta sabloŝtono.

Luitpoldturm: aldonkonstruaĵo
salono en la aldonaĵo de la Luitpold-turo

Geografia situo
---------------

La Luitpoldturm troviĝas en la Naturparko Palatinata Arbaro. Ĝi staras sur la teritorio de la komunumo Merzalben, vilaĝo kiu situas 7 km en okcidentsudokcidenta direkto kaj 1,3 km nordnordokcidente de la domareto Hermersbergerhof, kiu apartenas al la komunumo Wilgartswiesen.

memortabulo kun datoj kaj konstruhistorio de la turo
elrigardturo kun aldonkonstruaĵo: rigardo de sudo
rigardo de la Luitpold-turo al sudo

Literaturo
----------

* Winfried Lang: *Der Luitpoldturm und sein Panorama*. Plöger, Annweiler 2009, ISBN 978-3-89857-254-5

Eksteraj ligiloj
----------------

* Luitpoldturm en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Luitpoldturm en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Luitpoldturmverein e. V.

49.2526111111117.8256388888889Koordinatoj: 49° 15′ 9,4″ N, 7° 49′ 32,3″ O (mapo)
La **Golden Hinde** (laŭvorte "ora cervino", pri la nomo legu sube) estas monto apartenanta al la Montoĉeno de Vankuvera Insulo *(Vancouver Island Ranges)* sur la Vankuvera Insulo, Brita Kolumbio, Kanado. Ĝi altas proksimume 2196 metrojn super la marnivelo (la indikoj iom varias laŭ diversaj fontoj; lastatempa enketo uzante la sistemon GPS determinis la altecon kiel 2 196,818 metroj). La monto situas proksime al la geografia centro de Vankuvera Insulo, kaj proksime de la centro de la naturparko *Strathcona Provincial Park*, ĉe la fontejo de la rivero *Wolf River* kaj okcidente de lago *Buttle Lago*. 

La monto ricevis sian nomon honore al la ŝipo de la brita esploristo Sir Francis Drake, nomata *Golden Hind*, en historiaj tekstoj ankaŭ kun aldona *-e*, tial ekestis la ortografio de la monta nomo: ĝin vortumis historia pelto-komerca kapitano, kiu estis memorigita je la supraj veloj de la ŝipo de Drake, kiam sunsubiro lumigis la monton, kiu videblas de la okcidenta marbordo de la insulo. Krome la nomo celis honorigi la laŭdiran ĉeeston de Drake ĉe la marbordo de la estonta provinco Brita Kolumbio dum la esploristo kun sia ŝipanaro ĉirkaŭnavigis la terglobon inter la jaroj 1577 kaj 1580, kaj deklamis ke pro tiu "unua dokumentata ĉeesto" de eŭropano en tiu loko la tuta teritorio de Norda Ameriko norde de la hispania vicreĝlando Nova Hispanio de la Atlantika ĝis la Pacifika Oceanoj estu brita posedaĵo je la nomo *New Albion*. La aktuala monta nomo ne estis oficiala ĝis 1938, antaŭe precipe uziĝis la alternativa nomo *"The Rooster's Comb"* ("la virkoka kresto"), donita fare de fruaj montogrimpistoj pro la aspekto de la montopinto. 

la montopinto super nuboj, vidata de sudo en aŭgusto 2006
**Materhorno** (en la valeza dialekto de la alemana **ds'Hore**, en la germana **Matterhorn** , en la itala **Monte Cervino** aŭ **Cervino** (prononcata "ĉer**vi**no"), france **Mont Cervin** aŭ **Le Cervin**) estas monto de Eŭropo, en la grupo de la Peninaj Alpoj, en la centra parto de la Alpoj.
Ĝi altas 4478 metrojn super la maro kaj estas kvazaŭ ŝtona piramido. La kvar apikaj edroj de la monto ĉiuj frontas unu el la kompasajn direktojn, kaj estas apartigataj per kvar krestoj: *Hörnli*, *Furggen*, *Leone*/*Lion*, kaj *Zmutt*.
La norda flanko kaj la plej alta pinto troviĝas en Svislando. La suda flanko troviĝas en Italio, same kiel dua pinto 4476-metra.

Por Svislando la Materhorno estas kvazaŭ la nacia simbolo, kaj aperas apud la Arbalesto sur multaj svisaj produktoj kiel ekzemple la ĉokolada triangulo de Toblerone.

Materhorno vidita de Gornergrato.

Historio
--------

Materhorno havas viglan historion. Inter la svisoj en la nordo kaj la italoj en la sudo ĉiam regis certa rivaleco al kiu *apartenas* la monto. En la 19-a jarcento regis vigla konkurso, kiu unue sukcesos atingi ĝian pinton. La unuan grimpon finfine sukcesis la brito Edward Whymper je pinto de 7-homa ŝnurkamaradaro de la svisa flanko super la Hörnli-kresto la 14-an de julio 1865. Whymper tiel venkis en sia persona konkurso kontraŭ sia antaŭa ŝnurkamarado Jean-Antoine Carrel el Breuil, kiu samtempe provis la grimpon el la itala flanko. Ĉe la malsuprengrimpado 4 personoj de la 7-persona ŝnurkamaradaro, nome Croz, Hadow, Hudson kaj Douglas falegis supre de la tiel nomita ŝultro de la norda vando kaj mortis. La korpon de Lordo Francis Douglas neniam estis trovita. Tiuj 4 ne estis la lastaj viktimoj de la monto. Plurcent montogrimpistoj trovis sian lastan ripozon sur la Materhorntombejo de Zermatt.

Turismo
-------

Telfero aŭ lifto sur la Materhorno malgraŭ multaj projektoj neniam estis realigita. Per aertelfero estas atingebla la Eta Materhorno (germane *Kleines Matterhorn*) kaj per dentoradfervojo la Gornergrato. Pro sia alteco kaj multaj glaĉeroj en la regiono eblas tutjara skiado kaj neĝtabulado. La regiono allogas montogrimpistojn el la tuta mondo, kaj en belaj someraj tagoj, la loko sur la pinto de Materhorno ofte ne sufiĉas por ĉiuj pintkurantoj. Regule la monto postulas sian sangotarifon, precipe ĉar multnombraj homoj provas provoki la naturon sen adekvataj konoj kaj iloj.

Esperantista familio antaŭ Materhorno en 2001.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Aŭskultu Radioprelego de d-ro Arthur Baur kaj Heidi Baur pri Materhorno, mp3-datumo el la sonarkivo de CDELI

Eksteraj ligiloj
----------------

* Materhorno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Materhorno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Retejo de Zermatt-Tourismus en la germana, angla, franca kaj itala lingvoj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 80548
* GND: 4037992-9
* LCCN: sh85082255
* VIAF: 240323446
* NDL: 00629277
* NKC: ge782656
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Gornergrat (stacidomo). |

Vido al observatorio kaj hotelo **Gornergrat** de plataĵo Belveder, malantaŭ **Matterhorn**
Vido de la fervoja stacio
Stacio Gornergrat
**Gornergrat** estas monto situanta 3 kilometrojn sude de Zermatt en svisa kantono Valezo. Ĝi estas 3 130 metroj alta. Gornergrat situas inter du  glaĉeroj *Gornergletscher* kaj *Findelgletscher* kaj de ĝia pinto eblas havi panoramecan elvidon sur pli ol 20 montoj altaj pli ol 4 mil metroj, inter ili estas Monte Rosa, Matterhorn kaj Lyskamm. De jaro 1898 estas sub la pinto finstacio de kompanio Gornergratlinio, kiu iras al la pinto tra *Riffelalp* kaj *Riffelberg* - la diferenco inter la baza stacio kaj supra, fina stacio estas 1 500 metroj. Fina stacio estas en la alteco 3 089 m. En sudokcidenta parto de pinto estas montara hotelo kaj scienca stacio. De la pinto eblas fari multajn turismajn ekskursojn, oni povas ankaŭ biciklumi ktp. Bela ekskurso estas al lago Riffelsee.

Nová nacela telfero, kiu gvidas de pinto Furi al Riffelberg konektas skian regionon *Gornergrat* kun regiono *Eta Mattehorn*.

Historio
--------

Vastan kaj sukcesan sciencan agadon sur Gornegrat ebligis direktan kaj facilan atingeblecon per fervojo de Gornergratlinio.

La 20-an de aŭgusto 1898, post du jaroj de konstruado, estis malfermita fervojo sur Gornergrat. Ĝi samtempe estis unua elektrizita dentorela fervojo en Svislando. Samtempe danke al pli bona atingebleco por turistoj nova fervojo allogis pli da homoj.

Jam en la jaro 1896, Joseph Perren Biner, konstruis sur pinto de Gornergrat hotelon Belvedere en la prezo de 23 000 svisaj frankoj. Du jaroj poste, kiam la dentorela fervojo atingis la pinton de Gornergrat, la turisma intereso grave kreskiĝis. Kompanio en Zermatt, kiu prizorgis hotelon, rapide ekkonsciis la gravecon de Gornergrat kiel turisma celo kaj konstruis hotelon Kulm innter jaroj 1897 - 1907. La kostoj estis tiam ĉirkaŭ duono de miliono de svisaj frankoj.

Vidoj de Gornergrat
-------------------

* MatterhornMatterhorn
* MatterhornMatterhorn
* Monto LiskammMonto Liskamm

Atingebleco
-----------

Gornergrat estas tutjare atingebla per dentorela fervojo. Vojaĝo per trajno de Brig trans Zermatt daŭras ĉirkaŭ 2 horojn kaj 30 minutoj. Aŭtomobila transporto en Zermatt estas limigata, oni devas uzi parkejon en stacio Visp kaj Täsch kaj de tie daŭrigi per fervojo.

Vidu ankaŭ
----------

* Gornergrat (stacidomo)

* Kategorio Gornergrato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La monto **Esja** ofte nomata **Esjan** (signifikante "la Esja") situas proksime de Rejkjaviko en sudokcidenta Islando. Ĝia plej alta loko, *Hábunga*, altas 914 m. Hábunga apartenas al granda plata areo, kaj estas tiom malelstara, ke ĝis la monto detale mezuriĝis, oni kredis ke malproksima pinteto, *Hátindur* (909 m), estus la plej alta loko de Esja.

Pliaj informoj
--------------

Pro sia proksimeco al la ĉefurbo, Esja estas tre ŝatata objekto por grimpado. La ĉefaj celoj estas la pintoj *Þverfellshorn* (780 m) kaj *Kerhólakambur* (851 m).

En Esja troviĝas konata neĝamaso, la neĝo en la loko de la suda flanko de la monto (videbla el Rejkjaviko) kie neĝo laste malaperas dumsomere. Oni traktas la sorton de tiu neĝamaso (ĉu ĝi frusomere, malfrusomere aŭ tute ne malaperas) kiel kruda klimat-indikilo. Dumvintre la monto estas plimalpli kovrata da neĝo, sed dumsomere la neĝo malmultiĝas ĝis refoje komencas neĝi, en septembro aŭ oktobro. La neĝamaso montras varmiĝon en la lastaj jardekoj: ĝi neniam malaperis inter 1965 kaj 1998, sed malaperis ĉiusomere ekde 2001 - escepte de 2011. Ne ekzistas sendubaj rekordoj pri antaŭaj jaroj, sed laŭŝajne la neĝamaso neniam malaperis inter 1853 kaj 1929, sed averaĝe ĉiu dua jaro inter 1930 kaj 1964.

* Kategorio Esja en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Lakagígar** ("krateroj de la monto Laki") estas vulkana fendo en la sudo de Islando, ne malproksime de la kanjono *Eldgjá* kaj la malgranda vilaĝo Kirkjubæjarklaustur. Lakagígar estas la ĝusta nomo, ĉar la monto **Laki** mem neniam erupciis, sed fendo malfermiĝis flanke de la monto.

Lakagígar estas parto de vulkana sistemo ĉirkaŭ la vulkano *Grímsvötn*, kiu interalie ankaŭ inkluzivas la vulkanon *Þórðarhyrna*. Ĝi kuŝas inter la glaĉeroj Mýrdalsjökull kaj Vatnajökull, en areo de fendoj kiuj etendiĝas de sudokcidento al nordorienta direkto. La sistemo erupciis dum ok monatoj inter junio 1783 ĝis februaro 1784, elverŝante proksimume 14 km³ da bazalta lafo kaj nuboj de venenaj hidrofluora acido kaj sulfura dioksido kiuj mortigis pli ol duonon de la islanda brutaro, kondukante al malsatego kiu mortigis proksimume kvaronon el la insula homa loĝantaro.

La erupcio kaj ĝia sekvo kaŭzis fortan malaltiĝon de la tutmondaj temperaturoj, ĉar sulfura dioksido elsputiĝis en la atmosferon de la tuta Norda Hemisfero. Tio kaŭzis misrikoltojn en Eŭropo kaj eble provokis trosekecojn en Hindio. La erupcio laŭ taksoj mortigis pli ol ses milionojn da homoj tutmonde, farante la erupcion la plej mortigan en historiaj tempoj.

Dato kaj pluaj postsekvaĵoj
---------------------------

8.06.1783: La plej granda naturkatastrofo sur la insulo mortigis per venenaj gasoj ĝis kvarono da loĝantaro (pli ol 9 000 personojn), duonon da ĉevaloj kaj bovinoj kaj enkondukis 7-jaran malsategon pro tergloba ŝanĝo de klimato

centro de la fendo *Lakagígar*

* Kategorio Lakagígar en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Aletschhorn el Konkordiaplatz.
La **Aleĉ-korno** aŭ **Aletschhorn** (4193 m) estas monto en la Alpoj en Svislando, kiu staras en la regiono Jungfrau-Aletsch, kiu estis deklarita Monda Heredo de UNESCO. La monto kunhavas parton de sia nomo kun la Aleĉ-Glaĉero kiu staras ĉe ties bazo.

La Aletschhorn, nome dua plej alta monto de la Bernaj Alpoj post la Finsteraarhorn, estas la nura el la plej altaj pintoj kiuj staras komplete en Valezo. Ĝi estas la kulmina pinto de ĉeno kiu estas paralela kun la divida bordo, kaj surpasas ĝin laŭ alto de ties ĉefaj pintoj. Stare tiele inter la ĉefa montaro de la Bernaj Alpoj kaj la Penina ĉeno, ĝi kunhavas kun la Bietschhorn la avantaĝon okupi centran sintenon en rilato al la altaj pintoj ĉirkaŭ ĝi. La Aletschhorn estas ofte konsiderata kiel hegemonia inter ĉiuj plej fajnaj el la panoramaj vidaĵoj el Alpaj montopintoj.

Referencoj
----------

1. ↑   John Ball, *The Alpine Guide: Central Alps*, 1869, p. 94

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Aletschhorn en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Aletschhorn ĉe Summitpost
* Foto Aletschhorn el Lötschenlücke
* Foto Aletschhorn el Mischabelhuts
*Fräkmüntegg* ("rompa monta breĉeto")
**Fräkmüntegg** estas montokresto super la *Fräkmünt* - alpo en norda parto de monto Pilato en centralaj Antaŭalpoj kaj estas en kantona limo inter la kantonoj Lucerno kaj Nidwalden en alteco de ĉirkaŭ 1'416 m ĝis 1'467 m s.m.

Nomo
----

En Mezepoko la Montarmasivo Pilato havas la latinan nomon *Mons fractus* (germane: „gebrochener Berg", *Frakmont* aŭ *Fräkmünd* (proksimuma prononco [frekm*i*nt]); aŭ en internacia lingvo: "refrakta" monto (Refrakto) aŭ rompa monto.
La plej malnova nomo de jaro ĉirkaŭ 1100 estas la latina nomo *„fractus mons"*. La nomo estas hodiaŭ en loka germana lingvo *Fräkmünt* (rompa monto) kaj *Fräkmüntegg* aŭ rompa monta (angulo), aŭ breĉeto, aŭ "rompa monta breĉeto".

Telfero kaj Pilato-fervojo
--------------------------

La telfero en du sekcioj de Lucerno ĝis Fräkmüntegg kaj Fräkmüntegg ĝis Pilato estas funkcianta, ĝis Fräkmüntegg ankaŭ en vintro. Oni vojaĝis ankaŭ de Lucerno kun telfero en Pilaton, kaj de Pilato kun Pilato-fervojo al lago kaj kun ŝipo al urbo Lucerno aŭ alia direkto.

Restoracioj, promenadoj, familia ekskurso
-----------------------------------------

Fräkmüntegg havas promenadojn kaj restoraciojn kaj infanludejon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Fräkmüntegg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* horaroj pri Pilato Arkivigite je 2011-08-27 per la retarkivo Wayback Machine
* horaroj de SBB, fervojoj, busoj, ŝipoj
lustro de la palaco *Dolmabahçe* en Istanbulo
**Lustro** estas plurbranĉa pendlumigilo, plej ofte el vitro.

Laŭ Francisko Azorín **Lustro** estas *Multbranĉa pendanta kandelingo el metalo aŭ kristalo; ofte luksa verko.* Li indikas etimologion el la latina *lustrare* (briligi), el *lux* (lumo). Kaj li aldonas la terminon *polikliniko*.

Historio
--------

En la epokoj antaŭ la invento de elektra lumo, oni per lustroj plenaj je kandeloj lumigis grandajn halojn, kaj pro la reprezenta karaktero de multaj el tiaj grandaj haloj ankaŭ la lustroj fariĝis imponaj kaj valoraj dekoraĵoj - ofte el oro aŭ arĝento, foje pendigataj per vitraj kristaloj, kiuj aldone refraktis la kandelan lumon kaj ankoraŭ plialtigis la lustran brilon.

lustro el la epoko de Rokoko kun koloraj vitraĵoj el Murano
Pro tiu pompa, monumenta efiko de grandaj lustroj oni ankaŭ post la invento de elektra lumo uzas ilin ankaŭ kun elektraj ampoloj en reprezentaj haloj - grandparte de historiaj konstruaĵoj kiel kasteloj, parlamentajoj, urbodomoj, kortumoj ktp. Ekzemplo de moderna konstruaĵo, kies arkitekturo malavare uzas la reprezentan efikon de grandaj lustroj, estas la Palaco de Paco en Hago - la sidejo de la Internacia Kortumo.

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Lustro verŝis abundan molan elektran lumon **"** |

 |

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 130.
2. ↑  Azorín, samloke.
3. ↑  Ivan G. Ŝirjaev: *Sen Titolo*, ĉapitro 8-a

* Lustro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Lustro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Tiu ĉi artikolo temas pri la geografia regiono Antaŭalpoj de Svislando. Pri la ĝenerala uzo de la vorto vidu la artikolon Antaŭalpoj. |

La **Antaŭalpoj** (germane *Voralpen*) estas geografia regiono de Svislando kaj karakterizas tiujn teritoriojn, kiuj situas inter la nur milde monteta Svisa Mezlando (germane *Mittelland* kaj la roke montara areo de la Alpoj. La antaŭalpoj ampleksas proksimume 12 procentojn de la areo de la ŝtato Svislando. Krom Ĵuraso, Meza Lando, Alpoj kaj "Alpa Suda Flanko" (germane *Alpensüdseite*) temas pri unu el la kvin geografiaj zonoj de la ŝtato. Samkiel la Alpoj, ankaŭ la Antaŭalpoj situas kiel arko inter la sudokcidento kaj la nordoriento de Svislando, kaj troviĝas oriente kaj norde de la Alpoj. Ekzakta limo de la regiono al la najbaraj regionoj Alpoj kaj Mezlando malfacilas.

La svisaj Antaŭalpoj amplektas partojn de la kantonoj Vaŭdo, Friburgo ("Friburgaj Antaŭalpoj"), Berno, Lucerno, Cugo, Ob- und Nidvaldo, Ŝvico, Zuriko ("Tössbergland"), Sankt-Galo kaj la Apencela lando, kiu konsideriĝas aparte tipa antaŭalpa regiono.

antaŭalpa regiono Apencela lando: rigardo al la monto *Ebenalp* (alteco 1640 m)
La Antaŭalpoj estas grandparte agrikulture strukturita, forte monteta ĝis montara zono. Ankaŭ migra kaj vintrosporta turismo havas gravan rolon. La plej grandaj montoj altas 1500 ĝis 2000 metrojn super marnivelo: konataj montopintoj estas *Rigi, Rossberg* kaj *Napf*.

Gravaj urboj en la Antaŭalpoj estas Lucerno, Sankt-Galo kaj Thun. La trajna linio *Antaŭalpa Ekspreso* ligas Lucernon kun Sankt-Galo.

La koresponda regiono de Svislando **sude** de la kerna parto de la Alpoj estas la "Alpa Suda Flanko" (germane *Alpensüdseite*).

Vidu ankaŭ
----------

* Antaŭalpoj
* Alpoj
* Svisa Mezlando
* Ĵuraso
**Ausangate**  aŭ **Auzangate** (en hispanigitaj literumadoj) estas monto de la montaro Vilkanota en Andoj de Peruo. Kun alto de 6,384 metroj ĝi estas situa ĉirkaŭ 100 kilometrojn sudoriente de Kusko en la Regiono Kusko, Provinco Canchis, Distrikto Pitumarka, kaj en la Provinco Quispicanchi, Distrikto Okongate.

La regiono estas loĝata de aroj de lamo kaj alpako, kaj konstituas unu el la malmultaj restantaj pastistaj socioj en la mondo. Altaj montopadoj estas uzataj de tiuj paŝtistoj por komerco kun agrikulturaj komunumoj je malaltaj altoj. Nune, unu el tiuj padoj, "la vojo de Apu Ausangate", estas unu el la plej famaj padoj en Peruo.

Bildaro
-------

* Artmetia vendistino en Ausangate, ĉe Jampa PasejoArtmetia vendistino en Ausangate, ĉe Jampa Pasejo
* Virino de Ausangate, ĉe TinkiVirino de Ausangate, ĉe Tinki

Referencoj
----------

1. 1 2  escale.minedu.gob.pe - UGEL map of the Quispicanchi Province 1 (Cusco Region)

* Kategorio Ausangate en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 579973
* GND: 7522521-9
* LCCN: sh90002549
* VIAF: 236591146
 |