recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Rudolf BÜSCHE** (naskiĝis la 24-an de aŭgusto 1931 en Neustadt an der Weinstraße, mortis la 1-an de februaro 2006 en Mainz) estis germana esperantisto.

Lerninte Esperanton jam en sia junaĝo, li kunfondis en 1950 la Esperanto-grupon "Prospero" en Neustadt an der Weinstraße kaj subtenis ĝin, ĉefe 1955 okaze de la 33-a Germana Esperanto-kongreso. Li estis prezidanto de Esperanto-Societo Mainz (de 1983 ĝis ĝia iom post ioma malapero) kaj de Rhein-Main-Ligo Esperantista (1991-1998) kaj krome sekretario de Rejnlando-Palatinata Esperanto-Ligo (1992-?). Li organizis grandan nombron da plejparte unutagaj esperantaj renkontiĝoj, foje ankaŭ kun prelegoj de deputitoj de la Eŭropa Parlamento.

Ekde la UK 1980 en Stokholmo, li multe filmis en Esperanto-aranĝoj kaj konstruis arkivon de kelkcent esperantaj videofilmoj, kiujn li kolektadis aldone al miloj de aliaj esperantaĵoj. Post lia morto, lia vidvino Tzvetana Büsche (kun kiu li konatiĝis en la UK 1966 en Budapeŝto) transdonis grandan parton de lia arkivo al Sarlanda Esperanto-Ligo.
Alfonsaj tabeloj
**Alfonsaj tabeloj** estas "astronomiaj tabeloj" taŭgaj por informi pri la pozicioj de la suno, de planedoj kaj de la steloj (fiksaj) kaj la datoj de la eklipsoj.

La kompilado de tiuj tabeloj estis organizita de la reĝo Alfonso la 10-a reĝo de Kastilio kaj Leono kaj efektigita en Toledo (Hispanio) ĉirkaŭ la jaro 1252 de kvindekoj da astronomoj kadre de la. Ili estis kompilitaj laŭ la astronomiaj teorioj de Ptolomeo kaj oni povas ilin taksi kiel ĝisdatigitan revizion kaj plibonigon de tiuj kompilitaj de la majstro kaj konataj kiel la *Almagesto.*

Tiu alfonsa verko konstituas la unuan astronomian laboron je ampleksa redaktaĵo en la kristana Eŭropo. Tiuj tabeloj, tiam, havas neflankan gravon en la historio de la astronomio kaj de la geografiaj malkovroj. Ili fakte estis ege utiligitaj, rekte aŭ en versioj, konstante submetitaj al revizio, de la grandaj navigistoj de 16-a jarcento kaj de la 17-a. Aparte Kristoforo Kolumbo bazis siajn projektojn de transoceana navigado sur unu el iliaj revizioj efektigita de Abraham Zakuto. Ilin honoris ankaŭ preseldono pretigita en Venecio en 1483. Koperniko lernis ilin uzi ĉe la Krakova universitato.

Estu rimarkite ke tiu la plej intensa utiligo de tiuj tabeloj, same kiel aliaj tabeloj, koncernis astrologiajn celojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Historio de la astronomio
* Literaturo de Alfonso la 10-a la Saĝulo
* Historio de scienco kaj teknologio
* Tradukskolo de Toledo
* Prusiaj Tabeloj
* Toledaj tabeloj

Bibliografio
------------

Hispane:

* DEYERMOND, Alan D. *Historia de la literatura española, vol. 1: La Edad Media*, Barcelona, Ariel, 2001 (1ª ed. 1973), pp. 166. ISBN 84-344-8305-X
* LÓPEZ ESTRADA, Francisco, «La obra puesta bajo el nombre de Alfonso X», en LÓPEZ ESTRADA, Francisco y LACARRA, María Jesús, *Orígenes de la prosa*, Madrid, Júcar, 1993, Cap. 7, págs. 125-154.
* VIOLAT BORDONAU, José Carlos, *Glosario Selenográfico*, España, 2006.
* CHABÁS, José ; R. GOLDSTEIN, Bernard R. *Las Tablas Alfonsíes de Toledo*. Toledo: Diputación Pronvincial de Toledo, 2008.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Alfonsaj tabeloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* astronomical tablesArkivigite je 2012-04-01 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* Arkivigite je 2010-12-16 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 344588
* GND: 4820358-0
* LCCN: n84186063
* VIAF: 175405112
* SUDOC: 176601511
* BNF: 162185585
* BIBSYS: 2124747
 |
**Cochabamba** [koĉabamba], esperante **Koĉabambo**, kio estas ankaŭ la nomo de la departamento, estas urbego en meza Bolivio, kun pli ol 600 000 da loĝantoj. Ĝi situas 220 km sudokcidente de Pazo, en la Koĉabamba valo, en alto de 2560 m.

Historio
--------

La unua hispana loĝanto de la valo estis Garci Ruiz de Orellana en 1542. Li aĉetis la areon je 130 pesoj kaj oni registris la negocon en Potosí en 1552. Lia domo — nomata **Mayorazgo** — estas ankoraŭ videbla en la distrikto Cala Cala. La antaŭaĵo de la urbego estis **Villa de Oropesa**, fondita fare de Francisco de Toledo la 2-an de aŭgusto 1571. La komunumo prizorgis per nutraĵoj la najbarajn minejurbojn. La arĝento-minado en Potosí riĉigis ankaŭ la ekonomion de Koĉabambo. La urbo estis alinomata en 1786 — je ordeno de hispana reĝo Karlo la 3-a — al Cochabamba. Tio estis la distingo pro tio, ke la urbo helpis en 1781 al Oruro por subpremi ribelon de la indiĝenoj. Laŭ la censo de 1793, en la urbo loĝis 22 305 personoj, el kiuj estis 12 980 mestizoj, 6 368 hispanoj, 1 182 indiĝenoj, 1 600 mulatoj kaj 175 afrikaj sklavigitoj.

Dum la 19-a jarcento, Koĉabambo iĝis la ĉefa agrikultura centro de Bolivio. En 2000 okazis tumultoj kontraŭ la privatigo de la publika akvo-prizorgo.

Instruado
---------

Gravaj universitatoj estas la Universidad Mayor de San Simón kaj la Universidad Católica Boliviana San Pablo. Krom tio funkcias ankaŭ pluaj ŝtataj kaj privataj altlernejoj, universitato kaj lernejoj.

Trafiko
-------

La internacia aeroporto de la urbo estas la Internacia Flughaveno Jorge Wilstermann (*Aeropuerto Jorge Wilstermann, IATA-kodo: CBB*), sudokcidente de la urbo. La loka flughaveno nomiĝas *Lloyd Aéreo Boliviano*.

Gravaj personoj
---------------

* Nataniel Aguirre, politikisto kaj poeto
* Edmundo Paz Soldán, verkisto
* Jorge Quiroga Ramírez, politikisto
* Eduardo Rodríguez, politikisto

Referencoj
----------

1. ↑   Bolivia: largest cities and towns and statistics of their population. Arkivita el la originalo je 2013-06-22. Alirita 2013-09-05.

Eksteraj ligiloj
----------------

* La urba paĝo en la hispana
* Informoj pri la urbo, hispane, angle, germane


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 286188
* GND: 4090492-1
* LCCN: n80070845
* VIAF: 142039781
* SUDOC: 029727065
* NKC: ge1005534
 |
**Barono Lajos Simonyi** [lajoŝ ŝimonji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Simonyi Lajos** estis hungara politikisto, ministro, parlamentano. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis *barbácsi* kaj *vitézvári*.

Lajos Simonyi  naskiĝis la 13-an de aprilo 1824 en Habsburga Imperio en Galicio en Tarnopol (nuntempa Ternopilo en Ukrainio). Li mortis la 12-an de decembro 1894 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Simonyi lernis en Kassa, poste ekde 1847 li estis parlamenta deputito. Li partoprenis en Hungara revolucio de 1848 ĉe Artúr Görgey, tial post la falo li estis kondamnita je malliberejo. Li aktivadis denove en la politiko en 1861. Inter 1875 kaj 1876 li estis ministro pri industrio kaj komerco. En 1878 li havis konflikton kun Kálmán Tisza, tial li retiriĝis plene.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Baloldali értekezlet Aradon* (1875)
* *Külön vélemények a vámszerződés…tárgyában* (1878)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero S, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 5-a punkto)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 506366
* GND: 1034118587
* VIAF: 299612605
 |
**Gyula Bíró** [djula bIrO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bíró Gyula** estis hungara agronomo, altlerneja instruisto.

Memortabulo pri Gyula Bíró
Gyula Bíró naskiĝis la 1-an de aŭgusto 1894 en Popudin, (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa parto de Popudinské Močidľany en Slovakio), li mortis la 12-an de januaro 1977 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gyula Bíró studis juron en Scienca Universitato Francisko Jozefo de Koloĵvaro, poste li studis en universitatoj de Szeged kaj Debrecen, en 1921 kaj 1922 li akiris 2 diplomojn. Dum la studentaj jaroj li ankaŭ batalis en la 1-a mondmilito. Inter 1923-1925 li instruis en Agrikultura Akademio de Keszthely, poste en Ekonomia Akademio (Magyaróvár). Li atingis la rangojn eksterordinara instruisto en 1928, ordinara instruisto en 1933. Inter 1927–1940 li estis katedrestro. Inter 1940-1944 li estis akademiestro en agronomia akademio en Kolozsvár, kiu tiam apartenis al Hungarlando, poste li instruis plu en Magyaróvár. Depost 1949 li havis postenon en la ministerio, pli poste en pluraj institutoj. Li kandidatiĝis en 1965 ĉe Hungara Scienca Akademio. Li ricevis 2 memormedalojn kaj ŝtatan premion.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Átmeneti idő és a napi adagok szabályozása a borjak mesterséges nevelésénél* (1932)
* *A magyaróvári gazdasági akadémia tehenészetében szerzett tejelési, tenyésztési és takarmányozási tapasztalatok* (1937)
* *Takarmányozási útmutató gyakorlati gazdák számára* (1940)
* *Takarmányozástan* (1952)
* *Állattenyésztésünk útja a világszínvonal felé* (1966)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Mosonmagyaróvár (1994)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Gyula Bíró (agronomo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 697363
* VIAF: 121460567
* ISNI: 0000 0000 7961 1656
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Benzenschwil (stacidomo). |



 **Benzenschwil** estis ĝis fino de 2011 komunumo en la distrikto Muri de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 555 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008. Kun efiko de la 1-a de januaro 2012 ĝi estis integrita al la komunumo Merenschwand.

Geografio
---------

La vilaĝo situas ĉe la orienta deklivo de la montoĉeno *Lindenberg* ĉe la kunfluejo de la rivetoj *Büntebach* kaj *Wissenbach*. Nordoriente de la ĉefvilaĝo situas la vilaĝoparto *Unterdorf* [Subvilaĝo], kiu kvazaŭ kunkreskis kun la najbara vilaĝo kaj komunumo Merenschwand. Sur la teritorio de la vilaĝo troviĝas krome tuta aro da izolitaj kamparbienoj.

Iamaj najbaraj komunumoj
------------------------

La iama komunumo Benzenschwil limis ĝis fino de 2011 en nordokcidento al Muri, en nordoriento al Merenschwand, en sudoriento al Mühlau, en sudokcidento al Beinwil (Freiamt) kaj en okcidento al Geltwil.

Trafiko
-------

La vilaĝo disponas pri stacidomo de la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Lencburgo al Rotkreuz. Tra la komunumo ankaŭ pasas la poŝtaŭtolinio de Muri al Beinwil (Freiamt).

La plej proksimaj alveturejo al aŭtovojo troviĝas nuntempe en distanco de 9km apud Cham sudoriente de la vilaĝo kaj post la malfermo de la lasta ankoraŭ mankanta aŭtovojparto de la svisa aŭtovojo A4 inter centra svislando kaj Zuriko 7km oriente de la vilaĝo apud Affoltern ĉe Albis.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Benzenschwil datiĝas el la jaro 1189 kiel *Penziswile*.

Dum mezepoko en Benzenschwil regis la Senjoroj de Hühnenberg. En la jaro 1394 la voktejo Merenschwand, al ku Benzenschwil apartenis, liberaĉetis sin, kaj submetis sin al la jurisdikcio de la urbo Lucerno. Ĝis la fino de la Helveta Respubliko en la jaro 1803 la voktejo Merenschwand estis lucerna, ek de tiam ĝi apartenas al la distrikto Muri de Kantono Argovio. En la jaro 1813 Benzenschwil estis apartigita de Merenschwand kaj fariĝis memstara politika komunumo.

Kun efiko de la 1-a de januaro 2012 la komunumo Benzenschwil estis integrita al la najbara komunumo Merenschwand kaj tial ĉesis ekzisti kiel memstara komunumo.

Vidu ankaŭ
----------

* Benzenschwil (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Benzenschwil en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Benzenschwil Arkivigite je 2009-09-29 per la retarkivo Wayback Machine
* Benzenschwil en la Historia Leksikono de Svislando

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Benzenschwil** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la Distrikto Muri |
| --- |
| Abtwil • Aristau • Auw • Beinwil (Freiamt) • Besenbüren • Bettwil • Boswil • Bünzen • Buttwil • Dietwil • Geltwil • Kallern • Merenschwand (Benzenschwil) • Mühlau • Muri • Oberrüti • Rottenschwil • Sins • Waltenschwil |  |

 |
En matematiko, la mezo-kvadrata maniero estas maniero generi pseŭdohazardajn nombrojn. En praktiko ĝi estas ne bona maniero, ĉar ĝia periodo estas kutime tre mallonga kaj ĝi havas iujn kripligantajn malfortecojn. La maniero estis unue sugestita far John Von Neumann en 1946.

Ekzemple, por generi vicon de dek-ciferaj pseŭdohazardaj nombroj, oni devus krei dek-ciferan komencan valoron kaj kvadratigi ĝin. La mezaj dek ciferoj de la rezulto estas la venonta nombro en la vico. Oni devus tiam kvadratigi tiun, kaj tiel plu.

Klare, por generilo de *n*-ciferaj nombroj, la periodo povas esti ne pli granda ol *10n*. Se la mezaj dek ciferoj estas ĉiuj nuloj, la generilo tiam eligas nulojn eterne. Se la unua duono de nombro en la vico estas nuloj, la sinsekvaj nombroj malkreskos al nulo. Ĉi tiujn rulojn al nulo estas facile detekti, kaj ili okazas tro ofte por praktika uzebleco de ĉi tiu maniero.

John Von Neumann konsciis pri tiuj problemoj, sed por liaj celoj la mezo-kvadrata maniero estis rapida (grava por uzo en la ENIAC), kaj ĝiaj eraroj estis facile detekteblaj (kiam ĝi fiaskis, ĝi ĝenerale fiaskis videble).

Vidu ankaŭ
----------

* Lineara kongrua generilo
* Algoritmo de Blum Blum Shub
**Bentué de Nocito** [benTŬE denoZIto] estas loĝloko de la municipo Sabiñánigo de Hispanio​, en la sudo de la komarko *Alto Gállego* (kies ĉefurbo estas Sabiñánigo mem) apartenanta al la nordo de la Provinco Huesko (regiono Aragono). Fakte ĝi estas unu el pli ol 50 loĝlokoj de Sabiñánigo, kiu estas la municipo kiu enhavas pli da loĝlokoj en la provinco. 

La loĝloko Bentué de Nocito (840 msm) estas en la plej suda parto de la municipo nome sur la nordo de la montaro Guara, ene de la protektita periferia areo de la Natura Parko Sierra kaj Cañones de Guara. La loĝloko estas tipa domaro karaktera de montaro ĉe Pireneoj, kun deklivaj ardezaj tegmentoj, kaj tre tipaj konustrunkaj kamenoj. Okcidente estas Nocito, nun en Nueno.

Historio
--------

Meze de la 19-a jarcento ĝi havis propran municipon, sed poste ĝi estis absorbita. Fine de la 19-a jarcento oni ekkonstruis fervojon konektantan Zaragozon kun Francio tra Canfranc, kiu revivigis la lokon, sed poste la loĝantaro malaltiĝis pro alurba migrado kaj malalta naskindico kaj dum la dua duono de la 20-a jarcento senhomiĝis. Fakte dum la Hispana Enlanda Milito, Bentué de Nocito suferis pro operacoj de la batalo de Sabiñánigo —inter septembro kaj novembro de 1937—. Pli forta respublika truparo konkeris lokojn, sed ne la celitan ĉefurbon Sabiñánigo, dum totalaj homperdoj estis preskaŭ 6 000 (pli inter frankistoj). 

Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado kaj en la areo ĉefe pro la milito, kaj ĉe Bentué de Nocito oni malaltiĝis ĝis nuna nur unu loĝanto (2019).

Aktualo
-------

La ĉefa ekonomia enspezofonto tradicie estis malgrandaj agrikulturo kaj brutobredado, sed lastatempe la komarko turnis sin ankaŭ al kreskanta turismo ligita al la pirenea akso (valoj de Tena kaj de Aragón) kaj al la proksimeco al Sabiñánigo. Ĉefaj altiraĵoj estas naturaj lokoj. Proksime estas la ruinoj de la preĝejo de Sankta Marteno kaj la ermitejo de Can de Used.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Ŭesko

Referencoj
----------

Bibliografio
------------

* *Aragón constante histórica*. Publicaciones de la Caja de Ahorros de Zaragoza, Aragón y Rioja. 1979.
* Ubieto Arteta, Antonio (1981-1989). *Historia de Aragón*. 6 vol. Zaragoza: Anubar.
* Ubieto Arteta, Antonio, "Historia de Aragón". Los pueblos y los despoblados 1 (Eld. Anubar. Zaragoza, 1984)
* CONTE OLIVEROS, Jesús. "Personajes y Escritores de Huesca y Provincia". Eld. Librería General (Zaragoza 1981)

Eksteraj ligiloj
----------------

* [http:// Oficiala retejo]



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 814886
 |
**Gyula Dedinszky** [djula dedinski], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dedinszky Gyula** estis hungara luterana pastro, etnografo.

Memortabulo pri Gyula Dedinszky
Gyula Dedinszky  Arkivigite je 2016-12-21 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 24-an de marto 1905 en Hungara reĝlando en Dunagálos (nuntempa Gloĵan en Serbio), li mortis la 22-an de majo 1994 en Békéscsaba.

Biografio
---------

Gyula Dedinszky frekventis gimnazion en Békéscsaba, poste li akiris teologian diplomon en Sopron, poste li plulernis en Universitato de Helsinko en la studjaro 1927. En la sekva jaro li pastriĝis kaj komencis sian pastran karieron en Kiskőrös, poste en aliaj lokoj. Li servis ne nur hungare, sed ankaŭ slovake. En 1931 li edziĝis, baldaŭ li havis 2 filojn. Ekde 1942 li servis en Békéscsaba. Komence de la socialismo en 1948 li devis rezigni pri la oficiala pastra servo. Li esploris en arkivoj, bibliotekoj kvazaŭ historiisto kaj etnografo. Li pensiuliĝis en 1972. Li ricevis premion en 1981.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Békéscsaba nyelvi és vallási képének alakulása* (1965)
* *A Békéscsabát újraalapító telepesek származási helye a helységnevekből képzett családnevek alapján* (1978)
* *Szól a harang* (1986) - etnografiaj studoj
* *A szlovák betű útja Békéscsabán. Cesta slovenskej litery na Cabe.* (1987)
* *Csabai tájszótár. Cabjanskí nárecovi slovnik.* (1993)
* *Vidám Csaba* (2013)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Békéscsaba (2005) - (vidu la foton!)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 22-a paĝo)
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2016-12-21 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio

* Kategorio Gyula Dedinszky en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 576242
* LCCN: n85357853
* VIAF: 248085704
* ISNI: 0000 0000 2441 7960
 |
*Ne miskomprenu kun Csaba László (ministro)!*

**László CSABA** [lAslO ĉaba], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csaba László** estas hungara ekonomikisto, profesoro, membro korespondanta (2007), ordinara (2013) de Hungara Scienca Akademio, membro de Academia Europaea.

László Csaba  naskiĝis la 27-an de marto 1954 en Budapeŝto.

Biografio
---------

László Csaba abiturientis en sia naskiĝurbo en 1972, poste li akiris diplomon en Ekonomia Universitato pri Marx Károly en 1976, fine post 2 jaroj li doktoriĝis. Li komencis sian karieron en instituta filio de MTA. En 1991 li ekinstruis en ĉeflernejo, poste en Universitato de Debrecen kaj Mez-Eŭropa Universitato. Li estis gastprofesoro ekzemple en Milano en 1991, en Helsinko en 1993, en Berlino en 1998. En 1996 li doktoriĝis antaŭ Hungara Scienca Akademio. Li ofte partoprenas en redaktadoj de fakrevuoj. Li ricevis 4 premiojn inter 2003-2012. La havas edzinon, kiu naskis filon kaj filinon.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Kelet-Európa a világgazdaságban* (Orienta Eŭropo en la mondekonomio) 1984
* *Economic Mechanism in the GDR and Czechoslovakia: a Comparative Analysis* 1983
* *A fölemelkedő Európa* La ekprosperanta Eŭropo) 2006

Fontoj
------

* biografieto kun foto
* hompaĝo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 429100
* GND: 170072479
* LCCN: n94112567
* VIAF: 112109087
* ISNI: 0000 0001 1083 7670
* SUDOC: 030873371
* BNF: 12220176q
* NLA: 35959824
* NKC: skuk0002139
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Tiu ĉi artikolo temas pri la rivero Benué en orienta Afriko. Por la samregiona subŝtato en Niĝerio vidu artikolon Benué (subŝtato). |


La rivero Benué sudoriente el Jimeta.
Mapo montranta la riverbasenon de la Benué.
La rivero **Benué** (en franca *la Bénoué*) aŭ **Benue**, iam konata kiel **Ĉadda** aŭ **Ĉada**, estas la ĉefa alfluanto de la Niĝera Rivero. La rivero estas proksimume 1,400 km longa kaj estas preskaŭ entute navigebla dum la someraj monatoj. Kiel rezulto, ĝi estas grava transporta vojo en la regionoj tra kiuj ĝi fluas.

Ĝi ekfluas en la Adamava Altebenaĵo de norda Kameruno, el kiu ĝi fluas okcidenten, kaj tra la urbo Garoua kaj la Lagdo Akvorezervejo, en Niĝerion sude de la Mandaraj Montoj, kaj tra Jimeta, Ibi kaj Makurdi antaŭ kuniĝi kun la rivero Niĝero ĉe Lokoja.

Grandaj alfluantoj estas la Gongola kaj la Majo Kebbi, kiuj konektas ĝin kun la rivero Logone (parto de la sistemo de la Lago Ĉado) dum inundoj. Aliaj alfluantoj estas Taraba kaj Kacina Ala.

Je la kunfluo, la Benué superas la Niĝeron laŭ volumo (ĉefa alporto antaŭ 1960: 3400 m³/s kontraŭ 2500 m³/s). Dum la venontaj jardekoj, laakvoporto de ambaŭ riveroj ege malpliiĝis pro irigacio.

La rivero **Benué** kaŭzis inundon en oktobro de 2012, rezulte en granda pliigo en la populacio de venenaj serpentoj en la distriktoj Duguri kaj Alkaleri en la Bauĉi Ŝtato. En julio de 2013 informo indikis, ke ĉirkaŭ 200 personoj en tiuj distriktoj estis mortintaj pro serpentomordo. La Ĝenerala Hospitalo en Kaltungo, Gombe Ŝtato estas la plej proksima loko por traktado kontraŭ serpentomordo; "ĉiu ajn kiu havas sorton veni al Kaltungo estas traktata kaj post nur du tagoj tiu povas reveni hejmem."

Vidu ankaŭ
----------

* Nacia Parko Benue

Referencoj
----------

1. ↑  Agbo, Catherine.  Nigeria: Snakes Kill 200 in Bauchi. *allAfrica.com* (2013-07-22). Alirita 2014-05-11.

* Kategorio Benué (rivero) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 499243
* GND: 1049347137
* LCCN: sh88005232
* VIAF: 307310271
 |
**József Tigyi** [jOĵef tidji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tigyi József** estis hungara kuracisto, biofizikisto, profesoro, membro (korespondanta en 1967, ordinara en 1976) de Hungara Scienca Akademio.

József Tigyi [*rompita ligilo*] naskiĝis la 19-an de marto 1926 en Kaposvár, li mortis la 19-an de marto 2016 en Pécs.

Biografio
---------

József Tigyi frekventis universitaton en Pécs inter 1944-1950, poste li eklaboris samloke en biofizika instituto. Li doktoriĝis en 1964 antaŭ la akademio. Li profesoriĝis en 1971. Inter 1971-1993 li estis katedrestro, inter 1973-1979 li estis rektoro. Li okupiĝis precipe pri la muskoloj. Li partoprenis eĉ en laboro de WHO. Li ricevis premiojn inter 1961-2006.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Bindungszustand des Wassers und der Elektrolyts im Muskel* (1950)
* *The Effect of 15 MeV Electron Rays on the Activity and Excitability of the Isolated Frog Heart* (1962)
* *A radioaktív izotópok alkalmazása a kísérletes orvostudományban* (1965)
* *Spin-label Compounds in Biological Researches* (1976)
* *Education of Biophysics I–II.* (1982, 1990)
* *Local Anaesthetics Inhibit Receptors Coupled to Phosphoionisitide Signaling in Xenopus Ooctyes* (1997)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto[*rompita ligilo*]
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2008-01-18 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 466676
* LCCN: n92087342
* VIAF: 36113851
* ISNI: 0000 0000 7990 7078
 |
**Gyula Donáth** [djula donAt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Donáth Gyula** estis hungara skulptisto. Lia familia nomvarianto estis *Donát*.

Statuo pri István Werbőczy (1908) fare de Gyula Donáth, detruita en 1945
Gyula Donáth  naskiĝis la 13-an de marto 1850 en Pest (urbo) (la biografioj ne konsentas en la naskiĝloko!), li mortis la 27-an de septembro 1909 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gyula Donáth devenis el juda familio. Li komencis lerni skulptadon en 1867 en akademio de Munkeno, poste en simila instituto en Dresdeno, fine en Akademio de Belartoj de Vieno. Liaj plej menciindaj instruistoj estis Joseph Knabl kaj Michael Wagmüller. Li komencis krei skulptadojn ekde 1873 en Vieno. Li hejmenvenis en 1880 kaj li partoprenis en ornamaj laboroj de Budapeŝta Reĝa Operejo kaj Palaco Vigadó. En la sekva jardeko li specialiĝis pri tombomonumentoj, baldaŭ pri statuoj kaj monumentoj. Sola li neniam ekspoziciis. Liaj kelkaj statuoj estis detruitaj.

Elektitaj skulptaĵoj
--------------------

* Ornamskulptaĵo en la OperejoOrnamskulptaĵo en la Operejo
* Ornamskulptaĵoj en Palaco VigadóOrnamskulptaĵoj en Palaco Vigadó
* Simbolo de agrikulturoSimbolo de agrikulturo
* Simbola aglo en Tatabánya, 1896Simbola aglo en Tatabánya, 1896
* Simbola aglo en Budapeŝto, 1905Simbola aglo en Budapeŝto, 1905

Elektitaj tombomonumentoj
-------------------------

* Károly Csemegi
* Adolf Huszár
* Antal Ligeti
* Jenő Péterfy
* Ágost Pulszky
* János Vajda

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Gyula Donáth en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 620565
* GND: 143649140
* VIAF: 121367609
* ISNI: 0000 0000 7948 7317
* RKD: 433542
 |
**László Cseh-Szombathy** [lAslO ĉe-sombati], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Cseh-Szombathy László** estis hungara sociologo, demografo, mezlerneja kaj altlerneja instruisto, membro (korespondanta en 1993, ordinara en 2001) de Hungara Scienca Akademio.

László Cseh-Szombathy  naskiĝis la 8-an de junio 1925 en Budapeŝto. Li mortis la 21-an de julio 2007 en Budapeŝto.

Biografio
---------

László Cseh-Szombathy frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste universitatojn en Basel kaj Ĝenevo, fine li ricevis diplomon en Universitato de Budapeŝto en 1950. Post lernado li ekinstruis en diversaj lernejoj en Budapeŝto. Inter 1957-1974 li laboris en la statistika oficejo, poste ĝis 1988 en sociologia instituto. Li instruis ekde 1984 en Universitato Eötvös Loránd, krome li estis gastoprofesoro en Vieno.

Li atingis la sciencan gradon PhD en 1975, li doktoriĝis en 1983 antaŭ la akademio. Li havas edzinon. Li okupiĝis ekzemple pri la sinmortigantoj. Li ricevis premiojn inter 1960-1996.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *I. Rákóczi György 1644-es és 1645-ös hadjárata* (1956–1957)
* *Az öngyilkosok társadalmi jellege* (1963)
* *A családszociológia fő problémái és vizsgálati módszerei* (1974)
* *A mai magyar család* (La nuna hungara familio), (1983)
* *Modelling the Interrelation between Macro Society and Family* (1990)
* *Ellentmondó tendenciák a párkapcsolatok stabilitásának-instabilitásának alakulásában* (2002)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2014-03-20 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
***Habeas corpus*** [habeas korpus] estas latina jura esprimo de homaj rajtoj, originale uzata en la mezepoka Anglio kaj per kiu la juĝisto aŭ juĝistaro ordonis starigi arestiton antaŭ la juĝistaron (se la kaptiton rezervas ne la juĝeja instanco (ekz. polico). Ĝi celis ĉesigi, obstakli la arbitrajn arestojn kaj malliberigojn.

*Habeas corpus ad subjiciendum et recipiendum* estas la plena formulo kaj kutima traduko "estu via la korpo" estas erariga. La formulo celas la arestintan aŭtoritaton, ne la arestiton: "Havu la korpon (t.e. la arestiton) [kun vi, prezentante vin antaŭ la Kortumo] por ke ties afero estu ekzamenata".

La proceson enkondukis en 1679 leĝo pri *habeas corpus* dum regado de Karlo la 2-a de Anglio kaj post kaj pro arbitraj arestoj dum regado de Karlo la 1-a de Anglio.

Ĉiulande simila leĝo certigas, ke la arestito rekonu la akuzon kaj povu sin defendi plej frue post la aresto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Habeas corpus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Petition for Habeas Corpus April 16, 1843. Alirita 2018-10-27.

* This American Life: 331: Habeas Schmabeas 2007angle
* Writ of Habeas Corpus and Indian Constitutionangle
**József Sütő** [jOĵef ŝutO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sütő József** estis hungara kemiisto, profesoro.

József Sütő  naskiĝis la 28-an de aprilo 1927 en Budapeŝto. Li mortis la 17-an de marto 1983 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Sütő frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris kemian diplomon en Hungara Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József en 1949. Post siaj studoj li instruis 2 jarojn en teknika altlernejo, poste 2 jarojn en la menciita universitato. Inter 1953 kaj 1955 li estis ĉefinĝeniero en la Tutlanda Oficejo pri Planado, poste le denove revenis al la universitato. En 1970 li kandidatiĝis, post 5 jaroj li estis nomumita docento.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A földgáz, kőolaj és szén ipari felhasználása* (1964)

Fontoj
------

* hungarlingva biografieto (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Gyula Csepregi** [djula ĉepregi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csepregi Gyula** estis hungara ĵazmuzikisto, saksofonisto, altlerneja instruisto.

Gyula Csepregi naskiĝis la 28-an de septembro 1958 en Miskolc, li mortis la 17-an de novembro 2014 en Miskolc.

Biografio
---------

Gyula Csepregi konatiĝis kun la bekfluto en aĝo 4, post jaroj kun la fluto. Li frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, ekde 1980 li studis en konservatorio en Budapeŝto. En la sekva jaro li jam estis solisto en muzikgrupo de Gyula Kovács (drumisto), poste li muzikadis kune kun kremo de hungaraj ĵazmuzikistoj (Imre Kőszegi, Gyula Babos, Béla Szakcsi Lakatos, Aladár Pege). Pli malofte li saksofonadis en koncertoj de ŝlagromuzikistoj aŭ en registrado de ŝlagroj en studioj. En 1988 li aliĝis al distra orkestro de Hungara Radio, sed li havis tempon muzikadi kun eksterlandanoj (ekzemple Dave Samuels). En 2008 li fondis duopon kun Róbert Rátonyi (pianisto). Li ricevis hungarajn kaj eksterlandajn premiojn. Li instruis preskaŭ 2 jardekojn en Muzikarta Universitato Ferenc Liszt.

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Viktor Tóth

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 664023
* VIAF: 121462019
* ISNI: 0000 0000 7961 171X
* MBA: 4583a843-6258-4351-8c80-c1dcaca40233
 |
**László Csaba Szarka** [lAslO ĉaba sarka], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szarka László Csaba,** ofte nur *Szarka László* estas hungara terfizikisto, profesoro, membro (korespondanta en 2013, ordinara en 2019) de Hungara Scienca Akademio.

László Csaba Szarka  naskiĝis la 23-an de aprilo 1954.

Biografio
---------

László Csaba Szarka frekventis universitaton en Miskolc inter 1972-1977, poste li laboris en terfizika instituto en Sopron. En 1982 li doktoriĝis antaŭ la universitato, poste antaŭ la akademio en 1997. Inter 1997-1999 li instruis en universitato en Parizo. Hejmenveninta li profesoriĝis en Miskolc. Ekde 2001 li instruas en universitato en Transdanubio. Li redaktas fakrevuon *Acta Geodetica et Geophysica Hungarica*. Li ricevis premiojn inter 1988-2010.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Potenciáltérképezés analóg modellezése* (1978)
* *Analogue modelling of DC mapping methods* (1984)
* *Háromdimenziós földtani szerkezetek geofizikai leképezésének lehetőségei elektromágneses kutatómódszerekkel* (1994)
* *Early analogue modeling experiments and related studies to today’s problems of geo-electromagnetic exploration* (2009)
* *Környezetipar, újraiparosítás és regionalitás Magyarországon* (2012)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 462756
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Komenciĝo de *L'amour est un oiseau rebelle* (amo estas ribela birdo) el la opero *Carmen*. La violonĉelo ludas la tipan habaneran ritmon
**Habanero** (hispane *habanera* = havanana aŭ havananino) estas danco kaj kanto de afrikokuba deveno ludata en 2/4-a takto, je kio la unua okona bato punktata. Tiu ĉi malrapida danco, parenca kun la tango, devenas el Havano, la ĉefurbo de Kubo. Ĝi evoluis en la frua 19-a jarcento el la eŭropaj kontraŭdancoj.

Ĝis la fino de la 19-a jarcento ĝi fariĝis konata trans Hispanujo ankaŭ en Eŭropo. *Habaneroj* estas kulture lige ligitaj kun la muziko de la loĝantoj ĉe la hispana mediteranea marbordo, precipe en la provincoj Ĝirono kaj Alikanto.

Similaforme ĉi tiu ritmo troviĝas ankaŭ en la milongo, fako de la argentina tango.

Ekzemploj
---------

* La priverkaĵo de *El arreglito* en la opero *Carmen* de Georges Bizet al ario *L'amour est un oiseau rebelle* (amo estas ribela birdo)
* *La Paloma* de Sebastián de Yradier
* *Habanera* de Pablo de Sarasate
* *Habanera* el la *Rapsodie espagnole* de Maurice Ravel

* Kategorio Habanero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Gyula Ejury** [djula ejuri], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ejury Gyula** estis hungara advokato.

Gyula Ejury naskiĝis la 1851 en Pozono (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Bratislavo en Slovakio), li mortis la 10-an de septembro 1885 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gyula Ejury devenis el jurista familio. Li maturiĝis en gimnazio, poste li akiris juran diplomon en Reĝa Jura Akademio (Pozono). Post la diplomo li estis advokato en sia naskiĝurbo. Post jaroj li translokiĝis al Budapeŝto kaj daŭris la advokatan profesion. Li kontribuis artikolojn hungare kaj germane. Lia kariero finiĝis pro mensa malsano, iom poste li mortis.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Bosznia és Herczegovina occupátiója* (1878)
* *Die Lösung der orientalischen Frage* (1878)
* *Az európai egyensúly kérdésének megoldása* (1881)

Fontoj
------

* hungarlingva biografieto (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 698680
 |
**Gyula Császár** [djula ĉAsAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Császár Gyula** estis hungara kuracisto, kuracisto pri internaj malsanoj, reŭmatologo, psikologo, psikiatro. Lia edzino estis Emőke Bagdy.

Gyula Császár  naskiĝis la 29-an de januaro 1928 en Szombathely. Li mortis la 4-an de januaro 2007 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gyula Császár akiris kuracistan diplomon en Universitato Semmelweis en 1952. Post siaj studoj kaj soldatiĝo li laboris en medicina instituto. Inter 1956 kaj 1962 li laboris en reŭmatologia kaj fizikoterapia hospitalo en Budapeŝto, poste en aliaj hospitaloj. En 1971 li iĝis ĉefkuracisto. En 1981 li kandidatiĝis. Li okupiĝis komplekse pri la malsanuloj, ja ofte interna malsano originas el psikologia okazintaĵo.

Li edziĝis en 1961, post jaroj li havis ĝemelojn. Li ricevis premion en 1980, memormedalon en 1996.

Elektitaj libroj
----------------

* *Pszichoszomatikus orvoslás* (1980)
* *Modern stress-kutatások és a pszichoszomatika* (1988)
* *Történelmünk - történetem, 1942-1996 : egy orvos naplója* (1997)
* *Kamasz a külvárosban* (2000) - romano
* *Négy év története : 1998-2002* (2002)

Fontoj
------

* hungarlingva teksto kun foto
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 527268
* GND: 121893766
* LCCN: n92115907
* VIAF: 57481265
* ISNI: 0000 0001 1064 3657
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Eŭropa bizono** |
| --- |
|  |
| Eŭropa bizono en BiałowieżaEŭropa bizono en Białowieża |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Mamuloj *Mammalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Parhufuloj *Artiodactyla* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Bovedoj *Bovidae* |
| Subfamilio: | Bovenoj *Bovinae* |
|
|
|
|
| Genro: | Bizono *Bison* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***B. bonasus*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Bison bonasus****(Linnaeus, 1758) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| **Konserva statuso: En danĝero** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
| Subspecioj |
| *Bison bonasus bonasus*
*B. b. caucasus* |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Eŭropa bizono  |

 |
| v • d • r |

La **eŭropa bizono** (*Bison bonasus*), estas boveda mamulo, kiu vivas en Eŭropo, nuntempe plejparte nur en Pollando kaj Belorusio, pli ekzakte en la praarbaro de Bialowieza. Ĝi estas simila al la amerika bizono, kun kiu ĝi estas krucigebla. Kelkfoje oni traktas ilin unu specio.

 Kelkfoje en esperantlingvaj vortaroj malĝuste oni nomas ĝin *uro*, kiu estas nomo de alia, formortinta besto.

Karakterizaĵoj
--------------

La eŭropa bizono estas la plej granda kaj peza kontinenta mamulo de Eŭropo, post formorto de la uro. Ĝi estas la plej lasta reprezentanto de la sovaĝe vivintaj bovospecioj en Eŭropo.

Ĝi havas longon de 330 cm, postkolon de ĝis 2 m kaj pezon ĝis 1 tuno. Ĝi estas malhelbruna, la junaj bovoj, bizonidoj havas ruĝetan felon. La kapo estas mallonga, portas karakterizan mentonan barbon. Ĝi portas kapon sube, evidente sub postkolo.

La eŭropa bizono - kompare al al amerika - havas pli mallongan felojn, pli altan postkolon, pli longajn kavkornojn kaj voston. Ambaŭ specioj estas samgrandaj, kvankam la amerika bizono aspektas kiel pli fortika.

Disvastiĝo
----------

La originala disvastiĝo etendiĝis de Hispanio tra Mez-Eŭropo ĝis en okcidenta Siberio kaj entenis ankaŭ Brition kaj sudan Skandinavion. En tiu areo, ĝi vivis en la arboj kaj sur stepoj, malfermaj paŝtejoj. Ĝi iĝis loĝanto de la arbaroj nur pro la homa ĉasado, persekuto. La lasta libere vivanta bizono estis kaŝ-ĉasita en 1921 en Pollando.

Hodiaŭ, tiuj palearktisaj bizonoj videblas en zooparkoj kaj kelkaj resovaĝigitaj en Arbaro de Bialowieza, ekzemple en la Nacia Parko Białowieża.

Vidu ankaŭ
----------

* Mezeŭropaj miksaj arbaroj



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Zoologio |
La bildo montras titolbildon de *Eisbrecher* n-ro 10 de la 17-a de januaro 1981, do de la lasta numero.
***Eisbrecher*** (sivsgermane Iisbrächer) estis semajna gazeto de la zurika junulara movado aperinta dum la periodo de la junulara ribelado [1980] en Zuriko de la 24-a de oktobro 1980 ĝis la 17-a de januaro 1981. Ĝin iniciatis kaj redaktis koletivo konsistanta el Nicolas Lindt, Umberto Blumatti, Giorgio Bellini, Bernd Sigenthaler, Dietrich Michael Weidmann, Theo Bünzli, Stefan Flüeler kaj aliaj. Ili estis inspiritaj de liberecaj filozofoj kiel Michael Bakunin, Erich Mühsam kaj nature de dadaismo, kies naskiĝurbo Zuriko estis kaj de siaj mondplibonigaj idealoj. La gazeto atingis eldonkvanton de 23'000 ekzempleroj kaj fariĝis la parolilo de la ribelema junularo de Zuriko.

Je la kulmino de la sukceso la plimulto de la redakta kolektivo timis sian propran potencon kaj la establiĝon kaj decidis post la deka numero ĉesigi la revon. Theo Bünzli, Bernd Sigenthaler kaj Dietrich Michael Weidmann decidis sia flanke daŭrigi la laboron kaj kreis utiligante la infrastrukturon de *Eisbrecher* sub la nomo Brächise (svisgermana anagramo de Iisbrächer) novan gazeton. *Eisbrecher* estis vendita de junuloj surstrate inter kiuj plej parte la redaktintoj.

Krom Dietrich Michael Weidmann kiu laboris kiel sekretario kaj administranto de la kolektivo kaj la presistoj, neniu havis pagitan laboron, sed 50 vendistoj praktike vivis de la vendado, ĉar la vendistoj ricevis duonon de la vendoprezo. La resto de la mono estis bezonita por kovri la prezkostojn kaj la administradon.
La redaktantoj de *Eisbrecher* kvazaŭ enkondukis la dadaismon en la redaktadon de gazeto kaj kreis bild- kaj enpaĝigan teknikon, kiu ĝis tiam ne ekzistis aŭ nur en tre modesta formo ĉe la liberaca monata revuo Subito. La stilo de *Eisbrecher* influis la ĵurnalistojn en la tuta mondo, kaj hodiaŭ tia enpaĝigo estas vidata en la tuta mondo kiel plej normala afero.*fontindiko?*
Nukleataj acidoj respondas pri unu el la plej esencaj funkcioj de vivantaj
organismoj, la stokado kaj transdono de hereda informo.

* kromosomo; geno

Homa ĉelo normale enhavas 46 filamentojn de DNA nomatajn kromosomo]j. Iuj
regionoj de la kromosomoj entenas koditajn informojn bezonatajn por la
sintezo de specifaj proteinoj. Ĉi tiuj koditaj regionoj nomiĝas genoj.

La nombro da genoj en la struktura unuo de organismo varias laŭ la tipo
de organismo. Ekzemple, viruso, la plej malgranda strukturo konata
kiel portanto de genetika informo, supozeble enhavas kelkajn ĝis kelkcent genojn. Bakteria ĉelo, kiel kojlobacilo, Escherichia coli (E. coli)
(La "Esperanta Medicina Terminaro" uzas Eŝeriko, la esperanta formo de la
supre donita latina nomo.) enhavas ĉirkaŭ 5000 genojn. Sed homa ĉelo
enhavas inter 30 000 kaj 35 000 genojn.

La duopa helica strukturo proponita por DNA liveras la unuan akcepteblan
klarigon pri la mem-replikiĝo de DNA.

* Mem-replikiĝo - Procezo:

Mem-replikiĝo de DNA estas la procezo per kiu DNA estas kopiata, t.e. --
duplikatoj produktiĝas.

Mem-replikiĝo necesas por ke ĉiu tiel nomata "filina ĉelo" havu
kompletan aron da genoj identan kun la aro en la patrina ĉelo.

La mekanismo de replikiĝo koncernas la malvolviĝon de la duopa helico.

* ŝablono

Ĉiu apartiĝinta filamento de la DNA servas kiel ŝablono, aŭ modelo, sur
kiu komplementa filamento, identa kun la antaŭa partnero, povas esti
konstruita.

Estas la pariĝaj ecoj de bazoj kiuj trudas al la nove formiĝinta komplementa
filamento ke ĝi estu identa kun la antaŭa partnera filamento. Ĉi tiuj
bazoj estas partoj de la nukleotidoj kiuj venas el la likva medio ĉirkaŭ
la origina DNA en la ĉela nukleo.

* nukleotida rezervujo

Tia fonto de nukleotidoj en ĉirkaŭa medio nomiĝas nukleotida rezervujo.

Ĉi tiu kontinua procezo daŭre konstruadas du duopajn helicojn de DNA
(filinajn molekulojn) por ĉiu antaŭekzistinta duopa helico.
Mem-replikiĝo probable komenciĝas tuj kiam la helico ekmalvolviĝas, kaj
probable ne finiĝas ĝis la malvolviĝo estas kompleta.
Kapo
En ĝardeno

**Eŭropa sovaĝa kato** (scienca nomo : *Felis silvestris silvestris* ) estas subspecio de la sovaĝa kato specio. Ĝi estas ofta en arbaroj en Okcidenta Eŭropo, Suda Eŭropo, Mezeŭropo kaj Orienta Eŭropo ĝis la Kaŭkazo. La subspecio estas loke formortinta en Skandinavio, Anglio kaj Kimrio.

En Francio kaj Italio, eŭropaj sovaĝaj katoj estas ĉefe noktaj, sed ankaŭ aktivaj tage se ili ne estas ĝenitaj de homa aktiveco.

La distribuado de kvin subspecioj de la sovaĝa kato rekonita de DNA-studo de 2007, la malhelbluaj areoj en Eŭropo, Turkio kaj Kaŭkazo montras la nunan distribuadon de eŭropaj sovaĝaj katoj; La pli helbluaj areoj en Eŭropo montras kie la subspecio formortis.

Aspekto
-------

Eŭropa sovaĝa katido
Ĝia aspekto estas pli malfajna ol tiu de la dezertaj kaj domkatoj. Ĝia dika felo kaj grandeco estas apartigilo pro kiu la sovaĝaj kato kutime ne estas miskonata kiel domkato.

Historio
--------

Sovaĝaj katoj oftis dum la eŭropa plejstoceno; kiam la glacio malpliiĝis, ili adaptiĝis al vivo en densa arbaro. Mal al la domkatoj, ili aktivas dumtage.

Konduto
-------

Sovaĝaj katoj timemegas; ili klopodas forresti de homaj setlejoj. Ili vivas sole kaj havas teritoriojn po ĉirkaŭ 3 km2. En la plej multaj eŭropaj landoj ili iĝis tre maloftaj. Kvankam ili estas lauleĝe protektataj, ili ofte estas pafataj de ĉasistoj kiuj mise rekonas ilin kiel domkatojn. En Skotlando, intermiksado kun sovaĝiĝintaj katoj ankaŭ danĝerigas la sovaĝan populacion.

Eksteraj ligiloj
----------------

 **Eŭropa sovaĝa kato** en Vikimedia Komunejo
**Gyula Farbaky** [djula farbaki], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Farbaky Gyula** estis hungara inĝeniero, profesoro.

Gyula Farbaky  naskiĝis la 18-an de aprilo 1870 en Hungara reĝlando en Munkács (nuntempa Mukaĉeve en Ukrainio). Li mortis en 1911 en Selmecbánya (nuntempa Banská Štiavnica en Slovakio).

Biografio
---------

Gyula Farbaky frekventis gimnazion en Kassa, poste li lernis metalurgion en Akademio de Selmec en Selmecbánya inter 1888 kaj 1891. Post la diplomo komence li instruis en la akademio, en la studjaro 1894 en Aachen, poste li studvojaĝis al Vestfalio, Belgio, Svedio. Hejmenveninta li havis inĝenieran postenon en metalurgia oficejo en Selmecbánya. Ekde 1905 ĝis sia tragika morto li instruis en la akademio. Li havis akcidenton dum kontrolado de konstruo en la akademio.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Úti jegyzetek dél-olaszországi nevezetesebb fémkohókról* (1892)
* *Színesfémkohászat* (pro la morto ne plene finita)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 43-a paĝo)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Gyula Farkas** [djula farkaŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Farkas Gyula** estis hungara-germana altlerneja instruisto, literaturhistoriisto. Lia nobela antaŭnomo estis *kisbarnaki* [kiŝbarnaki], en Germanio lia nomo estis *Julius von Farkas*.

Gyula Farkas naskiĝis la  27-an de septembro 1894(nun 1894-09-27) en Kismarton (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Eisenstadt en Aŭstrio), li mortis la 12-an de julio 1958 en Göttingen (Okcidenta Germanio).

Biografio
---------

Gyula Farkas maturiĝis en benediktana gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li studis en Reĝa Scienca Universitato de Budapeŝto, Halle kaj Parizo. Li batalis dum la 1-a mondmilito, poste li doktoriĝis en la universitato en erao de la Hungara Sovetrespubliko. Li unue instruis en gimnazio en Székesfehérvár, li havis postenon en universitato en Berlino (1921- 1926), poste en Budapeŝto, pli poste li instruis en Berlino ĝis 1945. Intertempe en 1932 li ricevis germanan ŝtatanecon. En 1946 li instruis en Munkeno, poste ĝismorte en Göttingen.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Petőfi nagyobb elbeszélő költeményeinek forrásai* (1922)
* *Az elszakított Felvidék magyarságának szellemi élete* (1927)
* *A magyar irodalom története* (1934)
* *A magyar szellem felszabadulása* (1944)
* *Ungarn, Geschichte und Kultur in Dokumenten* )1955)
* *Die Kultur der Ungarn. Mit Beiträgen von Thomas von Bogyay* (1968)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio legebla pli malsupre
* datenoj

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

* Kategorio Gyula Farkas (instruisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 827541
* GND: 118686127
* LCCN: n80144721
* VIAF: 46886780
* ISNI: 0000 0000 8077 1833
* SUDOC: 066898617
* BNF: 12755585g
* BIBSYS: 90804301
 |


* Portalo pri Biografio
**Gyula Décsi** [djula dEĉi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Décsi Gyula** estis hungara politikisto, ministro, polica oficiro.

Gyula Décsi  Arkivigite je 2014-11-28 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 28-an de januaro 1919 en Szentgotthárd. Li mortis la 18-an de septembro 1990 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gyula Décsi akiris juran diplomon en 1940, poste li laboris en la ŝtata administrado. Inter 1945 kaj 1950 li apartenis al la sekreta polico en rango majoro, li havis taskon ekzemple en akuzo de József Mindszenty. En 1950 li iĝis subministro, post 2 jaroj ministro pri justico. En 1953 li estis kondamnita pro kreoj de falsaj depozicioj. Li liberiĝis dum erao de János Kádár, poste li laboris en eldonejo.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2014-11-28 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 503812
* GND: 118679112
* LCCN: n85221841
* VIAF: 3195024
* ISNI: 0000 0001 1035 7490
* BNF: 11447097q
 |