recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Johann Gottfried Bernhard Bach** (\* 11-an de majo 1715 en Vajmaro; † 27-an de majo 1739 en Jena) estis germana orgenisto. Li estis la tria filo de Johann Sebastian Bach kaj Maria Barbara Bach kaj la pli juna frato de Wilhelm Friedemann kaj Carl Philipp Emanuel Bach.

Johann Gottfried Bernhard Bach vizitis la Thomas-lernejon je Lepsiko. La muzikan edukadon li ricevis de sia patro. En 1735/36 li laboris kiel orgenisto ĉe la Maria-preĝejo en Mühlhausen kaj en 1737/38 en sama pozicio ĉe la Jakob-preĝejo en Sangerhausen. De tie li fuĝis postlasante ŝuldojn. La senkonsila magistrato de la urbo demandigis la patron, ĉu li konas la restadejon de la filo. En du leteroj al la loĝejmastro de Bernhard, la urbestro de Sangerhausen Klemm, samkiel al ties edzino de majo 1738 la konsternita kaj seniluziigita patro sin esprimis kaj atentigis pri tio, ke li jam unu fojon kvitigis la ŝuldojn de sia filo (kiuj supozeble ankaŭ kaŭzis ties adiaŭo de la orgenista posteno en Mühlhausen) kaj apelaciis al ties konscienco:

*Kiajn dolorojn kaj tristecon tamen postulas ĉi tiu respondo, Via Moŝto mem kiel amoplena kaj bonintenca patro de tiaj geedzecaj garantiuloj povas prijuĝi. Mian (bedaŭrinde fuŝitan) filon mi ne plu vidis antaŭ la jaro […]. Via Moŝto ankaŭ ne malscias, ke tiam […] ne nur la tablon, sed ankaŭ la traton de Mühlhausen (kiu supozeble kaŭzis tiam lian forloĝiĝon) li vere pagis, sed ankaŭ postlasis kelkajn dukatojn por repago de kelkaj ŝuldoj, opiniante alpreni ekde nun alian* genus vitae*. Mi devas tamen kun treega konsterniĝo denove ekscii, ke li jen kaj jen pruntas, ke li ŝanĝis sian vivmanieron eĉ ne minimume, sed male forestigas sin kaj ĝis nun ne minimume volas sciigi min pri sia restadejo. Kion mi plu diru aŭ faru? Ĉar neniu admono, eĉ neniu amoplena antaŭzorgo kaj asistado volas sufiĉi, do mi devas porti mian krucumilon …*
Johann Gottfried Bernhard Bach iris sekvajare al Jena, kie li sin enlistigis kiel studento de la juroj en la universitato kaj ekkontaktis sian onklon Johann Nikolaus Bach. Tie li mortis 24-jare pro „akuta febro". *De li eĉ neniu noto estas transdonita al la posteularo.* (Gärtner 1989, p. 35)

Referencoj
----------

1. ↑  J.S. Bach: letero al la urbestro de Sangershausen, Klemm, majo 1738. Pulikigita en la Bach-dokumentoj volumo 1, n-o 42; ISBN 978-3761800256

Literaturo
----------

*Hier und da erwähnt wird Johann Gottfried Bernhard Bach in:*

* Gärtner, Heinz: Johann Christian Bach. Mozarts Freund und Lehrmeister. München 1989.
* Wolff, Christoph: Johann Sebastian Bach. Frankfurt am Main 2000.

Vidu ankaŭ
----------

* Familio Bach


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 316010
* GND: 135772559
* LCCN: n2016014201
* VIAF: 8611899
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

 
***La Majstro kaj Martinelli*** estas satira novelo de Jorge Camacho, eldonita en 1993 de Literatura Foino el Budapeŝto. Aperis samjare 28-paĝa represo ĉe eldonejo Iltis el Sarbrukeno.

Enhavo
------

La novelo vivigas fantaziemajn scenojn el la vivo kaj aventuroj de verkisto, kiuj tamen frape klare estas rekoneblaj kiel aludoj pri alia reala verkisto de Esperantujo, Giorgio Silfer.

Abundas en la teksto (precipe stilaj) citaĵoj, ne nur el la verkaro de la genia *Majstro*, sed ankaŭ de aliaj, eĉ pli konataj aŭtoroj. La titolo mem estas aludo aŭ omaĝo al la precipa verko de Miĥail Bulgakov, *La Majstro kaj Margarita*.

Al la ebla demando, ĉu decas tiom akra moko, Camacho respondas jam ene de la novelo en borovska maniero (t.e. vladimire) per la sekvaj versoj el la *Arto poetika* de Kálmán Kalocsay en *Parnasa Gvidlibro*:

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Sen kritik' la poezio 
certe degeneras,
per ĝi la poeto gajnas,
eĉ se li suferas.
Kaj precipe bone faras
se l' kritikon dankas,
tiu beletrist' al kiu
memkritiko mankas. **"** |

 |

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Literaturo |

* *La Majstro kaj Martinelli* ĉe Projekto Gutenberg (plena teksto)
* Recenzo de Fernando de Diego
* Recenzo de Yarg Nairod
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
**Dialektologio** estas la studo de la diskompono de lingvo en dialektoj, tiel ke lingvo havas plenan gramatikon, dum dialekto tute ne aŭ nur kelkaj apartajn diselementojn. Ĝi estas la studo de la variado kaj geografia kaj socilingvistika de la lingvo. Tiel ĝi estas subfako ne nur de la lingvoscienco, sed ankaŭ de la socilingvistiko.

Pro la ofta ambigveco kaj nekonsistanteco de la konceptoj lingvo kaj dialekto, kaj de ties partikularaj realaĵoj, kun oftaj nekonsentoj inter lingvistoj, en dialektologio estas ofta la uzado de la termino lingvovario por referenci al la formo de homa parola komunikado de trajtoj racie homogenaj uzata de lingva komunumo. La dialektologio estus la studo de tiuj variaĵoj, kaj de la sistema maniero laŭ kiu ili diferencas unuj de aliaj.

Vidu ankaŭ
----------

* Dialekta komplekso

* Kategorio Dialektologio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 689540
* GND: 4040728-7
* LCCN: sh85037526
* NKC: ph119421
 |
La **Urbodomo de Békéscsaba** estas impona historia monumento en Békéscsaba, laŭ granda placo.

Urbodomo en Békéscsaba

Historio
--------

La unua municipa domo de Békéscsaba kovrita per kanoj estis konstruita en 1785. La sekva teretaĝa domo estis konstruita en 1828. Kontraŭe konstruiĝis la sekva municipa domo en 1853. La nun videbla urbodomo estis konstruita inter 1871 kaj 1873. La fasado estas projekto de Miklós Ybl. La U-majuskla konstruaĵo estis pligrandigita kun alo tiel, ke estiĝis kvarlatera domo kun internaj arkadaj kortoj.

Konstruaĵo
----------

Balkono de la urbodomo
Fasado de la unuetaĝa konstruaĵo estas simetria, meze troviĝas la ĉefenirejo, pli supre ornana balkono etendiĝas. Ĉe la enirejo estas videbla monumento pri dokumento, kiu unuafoje mencias Békéscsaba-n. La urbodomo interne havas 3 kortojn. La plej malantaŭa korto iam estis loko por fajrobrigado kaj staloj, nun estas loko por kulturaj aranĝaĵoj. En la aliaj kortoj estas ĝardeno kun skulptaĵoj kaj morusoj.

En la ornamĉambro troviĝas 16 pentraĵoj pentritaj en la 1980-aj jaroj.

Fontoj
------

* oficiala paĝo[*rompita ligilo*] hungare, germane, angle
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* hungare kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Bajt Lahija** (arabe : **بيت لاحيا**) estas urbo situanta en la nordo de la Gazaa Sektoro, norde de la rifuĝejo Ĝabalija kaj okcidente de Bait Hanun. Laŭ la datumoj de la Palestina Centra Agentejo de Statistiko, la loĝantaro de Bajt Lahija, en la mezo de 2006, estis 59,540.

En la pasinteco, la urbo estis fama danke al la rezervujo de dolĉa akvo situanta sub ĝi, el kiu la lokaj loĝantoj ĉerpis por siaj bezonoj kaj tiuj de iliaj brutaro kaj por ilia agrikulturo de fruktarbaretoj kaj legomoj kiuj estas konataj pro siaj bongusto. 

La akvopuriginstalaĵo de la norda Gaza Sektoro ankaŭ situas tie. La instalaĵo estas uzita fare de la loĝantoj de la urbo kaj de la regiono kaj helpas ilin trakti la daŭran akvokrizon.

Arkeologio
----------

En la elfosado de fundamentoj por konstruado de domo, kiu okazis en 2012 en la urbo, estis trovitaj restaĵoj de domo kun mozaika planko, verŝajne de la Fbizanca periodo. En la okcidento de la urbo, proksime de la vilaĝo de Alattatra, ekzistas la restaĵoj de vilaĝo de la otomana periodo.

Sur la okcidenta flanko de la urbo estas praa monteto kaj proksime estas la ruinoj de forlasita vilaĝo. En la vilaĝo ekzistas praa moskeo en kiu preĝĉambro kun mihrabo markanta la direkton de islama preĝo. La moskeo datiĝas de la fino de la Fatimida dinastio kaj la komenco de la Ajubida dinastio kaj la regado de Saladino. Ekzistas ankaŭ du aliaj moskeoj ŝajne de la otomana periodo.

Referencoj
----------

1. ↑  The discovery of an archaeological site in the town of Beit Lahiya, Palestinian, news.travelerpedia

Eksteraj ligiloj
----------------

* Bonvenon al Bejt Lahija
* Enketo de Okcidenta Palestino, Mapo 19: IAA, Wikimedia commons
* Palestina Nacia Informo Centro


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 823649
* LCCN: no2009009060
* VIAF: 123557244
 |
Satelita bildo de Beni Mellal.
**Beni Mellal** estas urbo de Maroko inter la Meza Atlaso kaj la ebenaĵoj de Tadla, en la centro de la lando. Situa ĉe ŝosea akso de la imperiaj urboj Fez kaj Marakeŝo, ĝi malfermas vojon al maroka sudo al la provincoj de Eraĉidio oriente, Ĥenifro nordoriente kaj Uarzazate sudokcidente. La urbo havis 163,248 loĝantoj en 2004.

*Beni mellal* komponiĝas el du vortoj nome *beni* = filo kaj *mellal* = berbera vorto kiu signifas blanka, ĉar la urbo situas ĉe blanka monto Tassemit (« la monto de malvarmo ») ĉe altitudo de 600 m al 2240 m super marnivelo.

Ekonomio
--------

Ĉefe komerco, agrikulturo, industria de agrikulturo kaj nutrado, turismo. Estis multe da elmigrado el tiu regiono al Eŭropo, ĉefe al Francio (pariza regiono, Dijon, Angers kaj Rouen ĉefe) kaj lastatempe al Italio kaj Hispanio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Rtejo de Beni Mellal
* Floro kaj Faŭno
* Retejo de disvolviĝa agentejo Arkivigite je 2009-04-17 per la retarkivo Wayback Machine
**Pikardoj** (ĉeĥe *Pikarti*, germane *Pikarden*) nomatas grupo de franclingvaj religiaj fuĝintoj el Pikardio, radikalaj husanoj, kiuj antaŭ 1420 sub gvido de ilia ĉefo *Richardus Picard* unue eksetlis en la urbo Tábor de Bohemio.

La grupa ĉefo post Picard iĝis la forĝisto *Adam Rohan* Veselí, laŭ kiu ili ankaŭ baptiĝis "adamidoj". La moderaj husanoj forpelis ilin el Tábor, sekve ili ekvivis ĉe la burgo Příběnice (Pribenitz) kaj konkeris la vilaĝon Ostrov, poste Hamr (Hammer), ĉe Tábor. Jan Žižka en 1421 ordonis murdi ilin, 50 estis bruligitaj kaj pliaj 25 mortigitaj fare de la lokanoj. 

La pikardoj estis radikalaj husanoj. En iliaj mesoj ili rezignis pri ĉiuj festaj simboloj, pri kalikoj aŭ pastraj vestaĵoj, kaj rete manĝis kutiman panon. Ili kredis ke perfekta animo estus tia nature kaj ne bezonus apartajn virtojn. Eble estas legendoj la informoj ke ili praktikis ritan nudismon kaj okazigis amorfestojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Prokop Holý

Literaturo
----------

* Martina Thomsen: *„Wider die Picarder". Diskriminierung und Vertreibung der Böhmischen Brüder im 16. und 17. Jahrhundert* (germane: "diskriminacio kaj forpelo de la bohemaj fratoj en la 16-a kaj 17-a jarcetoj"). En: Joachim Bahlcke (eld.): *Glaubensflüchtlinge. Ursachen, Formen und Auswirkungen frühneuzeitlicher Konfessionsmigration in Europa*. eldonejo Lit Verlag, Berlino 2008, paĝoj 145–164.
* Josef Dobrovský: *Geschichte der böhmischen Pikarden und Adamiten* (germane: "historio de la bohemaj pikardoj kaj adamidoj"). En: *Abhandlungen der Böhmischen Gesellschaft der Wissenschaften auf das Jahr 1788*. eldonejp Georg Conrad Walther, Prago kajDresdeno 1789, paĝoj 300–343.
**Diakroneco** (el la greka *dia* kaj *ĥrono*, nome *tra* kaj *tempo*) estas malo al sinkroneco, dimensio kiu ebligas observi ajnan fenomenon - por ekzemplo kulturan kiel la lingvo - tia kia ĝi estas en difinita momento de ties evoluo. Tiel estas pli komprenebla la kontrasto inter sinkroneco (kiu studas multajn faktojn kiuj okazas samtempe) kaj diakroneco (kiu studas unu fakton laŭlonge de la tempo). 

Kvankam valida en ĉiuj la teoriaj skoloj kaj en ĉiuj la sciencaj fakoj la distingo inter diakroneco kaj sinkroneco fariĝas el la verko *Cours de linguistique générale* de Ferdinand de Saussure, kaj tia duterma dialektiko estis adoptita speciale de la strukturisma lingvistiko. 

La etimologio estas evidenta fako kiu funkcias diakrone, tio estas la historio de vorto aŭ de lingva fenomeno, plej ofte tra la salto de unu lingvo al alia.

Bibliografio
------------

* Nagy, Gregory: *Diachrony and the Case of Aesop*, 2011.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 696769
* GND: 4249680-9
 |
En **dialekta komplekso** la dialektoj de unu aŭ kelkaj lingvoj ĉiam estas reciproke interkompreneblaj kun siaj plej najbaraj dialektoj, sed tiuj kiuj estas pli malproksimaj plej ofte ne estas interkompreneblaj. Alivorte, temas pri aro de lingvovarioj parolataj en najbaraj teritorioj, kun malfortaj diferencoj en la samlimaj zonoj kaj konsekvence reciproka interkompreneblo kiu des pli malkreskas ju pli grandas la distanco, kaj eĉ malaperas. Tiel, du lingvoj akceptitaj kiel diferencaj povas havi inter si aron de intermezaj dialektoj sen perdi la sinsekvan interkompreneblon. Dialekta komplekso povas malaperi pro fragmentado pro la dialekta formorto, konsekvence de la plifortigo de unu aŭ variaj normaj lingvoj.

Inter la germana kaj la nederlanda ĝis antaŭ nelonge estis dialekta komplekso laŭlonge de la tuta germanparolanta areo, sen lingvaj limoj. Tiu germana-nederlanda dialekta komplekso rilatas al klasigo de la dialektoj en supra germana kaj malsupra germana kun bazo sur la dua konsonanta mutacio. Tiel la nederlanda estus parto de la grupo de la malsupra germana. Tamen, pro la politika apartigo inter Germanio kaj Nederlando, la dialektoj de la malsupra germana de Germanio kaj de Nederlando ekevoluis sendepende laŭlonge de la 20a jarcento. Krome, en ambaŭ landoj multaj dialektoj estas preskaŭ formortantaj ĉar ili estas anstataŭataj per la normiga lingvo. Pro tio, ekformiĝas la lingva limo inter la nederlanda kaj la germana. Parolanto de unu de la lingvoj bezonas iom da praktiko por kompreni parolanton de la alian. La unulingvaj parolantoj de nederlanda ĝenerale kapablas legi germanan, kaj la parolantoj de malsupra germana ĝenerale kapablas legi la nederlandan, sed ili havas problemojn por kompreni la parolatan nederlandan.

Bibliografio
------------

* Bloomfield, Leonard (1935). Language, George Allen & Unwin: London, p. 51.
* Mappes-Niediek, Norbert (2005). Die Ethno-Falle: der Balkan-Konflikt und was Europa daraus lernen kann. Berlín: Christoph Links Verlag. p. 30. ISBN 978-3-86153-367-2. OCLC 61665869.

* Kategorio Dialekta komplekso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 689118
 |
Brazilaj lernejanoj de Bona Espero en Alto Paraíso de Goiás.
**Lerneja uniformo** estas en multaj landoj deviga en bazlernejoj kaj mezlernejoj; en kelkaj landoj nur en privatlernejoj. Ili estas la plej konata formo de studentuniformo. Aliaj tipoj estas funkciaj uniformoj, portataj de studentoj kiuj partoprenas al profesioedukadoj, kiel en la sanzorgado.

En kelkaj landoj, kiel Germanio, studentoj rajtas porti ĉiajn vestojn kiujn ili ŝatas. En aliaj landoj, kiel Anglio, ekzistas vestkodo en la lernejo, kutime vestaro por knabinoj kaj alia por knaboj. Geknaboj devas porti *lernejan uniformon* kiam ili iras al la lernejo. En multaj landoj, kiel Usono, en kelkaj lernejoj oni devas porti uniformon, kaj en aliaj ne. Alia eblo konsistas en tio ke kelkaj lernejoj rekomendas oficialan uniformon, sed permesas elekti uzadon aŭ ne. 

Lernejanoj en Bangkoko.
Pli ol mil lernantoj en uniformo dum kunveno en mezlernejo en Singapuro.
Brita lerneja uniformo.

Avantaĝoj kaj malavantaĝoj
--------------------------

Ĝenerale kontraŭantoj de lernejuniformoj postulas liberecon por elekti vestojn. Favorantoj de lernejuniformoj argumentas per du linioj: unuflanke familioj defendas, ke uniformoj evitas troan koston (purigado, diverseco ktp), aliflanke uniformo unuecigas la aspekton evitante klasajn kaj sociajn diskriminaciojn.

* Kategorio Lerneja uniformo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Bajmok** ankaŭ hungare; serbe **Бајмок,** germane **Nagelsdorf** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Norda Bačka**, en municipo de Subotica.

Bajmok situas en la mapo en la verda munucipo
La katolika preĝejo kaj ortodoksa sonorilturo en Bajmok

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Alto super marnivelo: 134 m
* Loĝantaro: 8580
* Poŝtkodo: 24210
* Telefonprefikso: +381 24
* Aŭtokodo: SU

Situo
-----

La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Sombor-Subotica, la lasta estas proksime. La hungara ŝtatlimo troviĝas 9, Subotica 23, Sombor 33 km-ojn for.

Historio
--------

Pli frue sarmatoj kaj avaroj loĝis tie. La hungaroj okupis la Karpatan basenon en 895. En 1462 okazis la unua mencio pri la vilaĝo. La turkoj okupis la regionon en la 16-a j.c. kaj tenis ĝin 150 jarojn. Anstataŭ la rifuĝintaj hungaroj serboj alvenis. En la 18-a j.c. ĝi apartenis al la Habsburga Imperio, dume alvenis germanoj kaj hungaroj. En 1900 loĝis 8217 da homoj en la vilaĝo (hungaroj 3599, serboj 2001, germanoj 1980, slovakoj 8, ktp). La komunumo apartenis al Bács-Bodrog ĝis 1920, poste al Jugoslavio. Inter 1941-1944 la hungara armeo okupis Bajmok. En 1944 la germanoj estis forpelitaj (tiam 1/3 da loĝantoj), kaj alvenis serboj el Kroatio. Post 1989 denove alvenis serboj el Kroatio, Bosnio kaj Kosovo.

En 2002 loĝis 8586 da homoj (serboj 2900, hungaroj 2450, sudaj serboj 1266, kroatoj 700, jugoslavianoj 454, montenegranoj 102, ktp).

Famuloj
-------

En Bajmok naskiĝis:

* hungara aktoro Anna Báró
* hungara instruisto Rozália Kóka
* jugoslavia hungara pentristo József Benes.

* Kategorio Bajmok en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 231535
* LCCN: n2002097637
* VIAF: 123349388
* NKC: ge1096473
 |
**Fritz Heckner** (naskiĝis la 27-an de aŭgusto 1826 en Schöningen; † 21-an de septembro 1904 en Brunsvigo, germane *Braunschweig*) estis germana fabrikisto kaj eldonisto.

Vivo
----

Fritz Heckner naskiĝis en 1826 en Schöningen en la Duklando Brunsvigo. Li studis ĥemion kaj mekanikan inĝenieradon en Brunsvigo. Ĉi tie en 1861 li fondis fabrikon por produktado de bandsegiloj. Tiu nova branĉo de la urba mekanika inĝenierado kovris la kreskantajn bezonojn de la loka malgranda industrio, kiu antaŭe estis dependa de enportado de tiaj segiloj de Anglio kaj Francio. La produktoj, komence fabrikitaj de kvar ĝis ses laboristoj, ankaŭ estis liveritaj al aliaj partoj de la Germana Imperio kaj ĝis Sudameriko kaj Aŭstralio. Heckner plibonigis siajn segilojn kaj lignoprilabormaŝinojn tiel ke de la fruaj 1880-aj jaroj ili forpuŝis eksterlandan konkuradon en Germanio.

Heckner vendis sian sukcesan kompanion *Heckner & Co.* en 1888. La 1-an de aprilo tiun jaron li akiris la presejon de *F. W. Strube* en Wolfenbüttel. La firmao, funkcianta sub la nova nomo *Hecknersche Druckerei und Kreisblatt Verlag*, publikigis la regionan gazeton *Wolfenbütteler Kreisblatt*, kaj je pli konciza nomo **Heckners Verlag** ankaŭ ekpublikigis librojn. Heckner modernigis kaj vastigis sian komercon, aĉetis alian presejon en 1894 kaj en 1896 prenis sian bofilon Heinrich Wessel kiel partneron en sia firmao.

Fritz Heckner retiriĝis de sia firmao en majo 1901. Li mortis en Braunschweig en septembro 1904 en la aĝo de 78 jaroj.

Fine de la 1900-aj jaroj la eldonejo ankaŭ komencis eldoni esperantan literaturon, kaj aldone ankaŭ la revuon La Bela Mondo kaj Universo, kiu laŭ la Enciklopedio de Esperanto en la 1930-aj jaroj konsiderata unu el la plej belaj, artaj, luksaj esperantaj magazinoj kiu ĝis tiam aperis. Vere valoraj artaĵoj. *La Bela Mondo* publikiĝis nur de julio 1908-julio 1909, kaj *Universo* aperis de septembro 1909 kaj aŭgusto 1912.

* Bildolibro Sen Bildoj(1909)Bildolibro Sen Bildoj  
(1909)
* La Bela Mondo(1908)*La Bela Mondo*  
(1908)
* Universo(1910)*Universo*  
(1910)

Referencoj
----------

1. ↑  Linus Irmisch: *Kurze Geschichte der Buchdruckereien im Herzogtume Braunschweig* (germane: "Mallonga historio de la libropresistoj en la Duklando Brunsvigo"). Braunschweig 1890, p. 35.
**Zdeněk POLÁK** (naskiĝis la 12-an de septembro 1934 en Žamberk - mortis la 1-an de decembro 2010 en Lanškroun) estis ĉeĥa esperantisto-fervojisto.

Li studis en gimnazio (1953), en trafika lernejo (1959) kaj telestudis en altlernejo (1968), laboris kiel edukisto de koreaj infanoj, poste kiel trajn-ekspedisto, faka instruisto de trafik-lernejo en Česká Třebová, kiel tradukisto.

Esperanton li komencis instrui jam kiel gimnaziano en 1950 en Lanškroun, plurfoje li instruis dum someraj kursoj en Esperanto-tendaro en SET Lančov. Kiel membro de IFEF li tradukadis artikolojn el Esperanto kaj en Esperanton en fervojistaj gazetoj, gvidis rapidan kurson por fervojistoj kaj aktivis en la terminara komisiono. En nove fondita ĈEA (1969) li laboris kiel vickomitatano.

Artikoloj
---------

* **Kelke da rimarkoj pri energio-mastrumado en ĈSSR** (SAEST 1982, České Budějovice)
* **Kelke da ekonomiaj rimarkoj pri la perspektivoj kaj problemoj en la etproduktado de nutraĵoj en Ĉeĥoslovakio** (AEST 1984, Brno)
* **Skizo pri signalsistemo de ČSD, DR kaj PKP** (AEST 1988, Strážnice)
* **Trafika faklernejsistemo en Ĉeĥa Respubliko** (Fervojfakaj kajeroj, 3/1994)
* **Restrukturado de Ĉeĥa Fervojo** (Fervojfakaj kajeroj, 4/1995)
Itinero memoriga pri Bertha Benz, oficiala indikilo
Benz Patent-Motorwagen Nr. 3 (1888)
**Bertha BENZ** [BERta benc], origine: **Cäcilie Bertha RINGER** (naskiĝis la 3-an de majo, 1849, mortis la 5-an de majo, 1944) estis germana pionirino de la aŭtomobilindustrio kaj la unua aŭtomobilisto en la mondo.

Naskiĝinte en Pforzheim, ŝi en la jaro 1872 edziniĝis al la inĝeniero Karl Benz. Ŝi esence kontribuis al lia sukceso kiel aŭtomobilkonstruisto, ne nur per morala, sed ankaŭ per financa subteno. Antaŭ la geedziĝo Karl Benz havis gravajn ŝuldojn, sed per la doto, kiun ŝi petis anticipe de sia familio, ŝi savis la entreprenon de sia fianĉo.

Kiam la tri-rada motorĉaro inventita de Karl Benz ne rikoltis ĝeneralan agnoskon, ŝi la 5-an de aŭgusto, 1888 veturis - sen informi sian edzon - kun siaj du filoj 106 kilometrojn de Mannheim al Pforzheim. Per tio ŝi montris al la publiko, ke la primokata "ĉaro sen ĉevaloj" funkcias eĉ por pli longaj distancoj - kaj tio vere kontribuis al la progreso de la aŭtomobilindustrio.

Bertha Benz mortis en la aĝo de 95 jaroj en Ladenburg apud Mannheim.

Vidu ankaŭ
----------

* Itinero memoriga pri Bertha Benz (Mannheim-Pforzheim-Mannheim)
* *Motorwagen*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bertha Benz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Bertha Benz Memorial Route
* Prof. John H. Lienhard on BERTHA BENZ's RIDE
* Automuseum Dr. Carl Benz
* Angela Elis: *Mein Traum ist länger als die Nacht. Wie Bertha Benz ihren Mann zu Weltruhm fuhr*. Hoffmann und Campe, Hamburg 2010, ISBN 978-3-455-50146-9.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 15205
* GND: 128818646
* LCCN: n88266231
* VIAF: 8448951
* ISNI: 0000 0003 8584 8774
* SUDOC: 179464736
* NKC: mzk2015879380
 |
Thorvaldsen, pentrita de Johan Vilhelm Gertner.
Jazono-skulptaĵo, famiginta la artiston en Italio.
**Bertel THORVALDSEN** (naskiĝinta en la 19-a de novembro 1770 en Kopenhago, mortinta la 24-a de marto 1844 samloke) estis dana skulptisto de la t.n. Ora epoko. Krom la italo Antonio Canova li estas konsideratala plej grava skulptisto de klasikismo.

Vivo
----

La filo de islanda lignoskulptisto laboranta sur kopenhagaj ŝipfarejoj, jam kiel 11-jaraĝulo komencis en la dana ĉefurbo studadon. En la 1795-a jaro li ricevis post serio da aliaj premioj stipendion por studvojaĝo al Romo. Tien li iris du jarojn poste.

Li kopiis antikvajn skulptaĵojn kaj ekis en 1802/03 figuron de Jazono, kio famigis lin rapide. Antaŭ ĉio junaj skulptistoj serĉis lian proksimecon kunlaboronte en lia ateliero, el kiuj menciindas Christian Daniel Rauch, Emil Wolff kaj Reinhold Begas. Silento, harmonio, noblaj konturoj, severaj kaj modestaj formoj ligas sin ĉe li al idealo de klasika, ofte milde transfigurita beleco.

Post 1804 li iĝis akademiano en Florenco, Kopenhago, San Luca, Milano kaj Munkeno. Li kreis multe da verkoj por la kortego kopenhaga aŭ por ekleziaj kaj privataj mendintoj. En la jaro 1819-a li tra Svislando vojaĝis al Kopenhago kaj Pollando, kie li komisiitis fari monumenton omaĝe al Koperniko. Reveninte Romon li modlis en 1821 la statuon de Kristo (por la kopenhaga Kirko de Nia Sinjorino).

Du jarojn poste li vokitis fari la tombon de papo Pio la 7-a en la Baziliko Sankta Petro de Romo. Ekster tio li faris la rajdistan statuon de Maksimiliano la 1-a Jozefo (Bavario) en Munkeno, la Ŝilero-monumenton en Stuttgart kaj la Gutenberg-monumenton en Majenco.

Artisto laŭrokronita vivtempe
-----------------------------

Al la reveninta filo la urbo Kopenhago organizis en 1838 impresan akceptegon: sur la ŝipo troviĝis kun la artisto granda parto de lia verkaro.

Jam kvar jarojn post la morto estis malfermita Thorvaldsen-muzeo en Kopenhago. Lia tre riĉa agado igis lin ekzemplodona por pluraj generacioj da eŭropaj skulptistoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Bertel Thorvaldsen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Bertel Thorvaldsen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj pri Bertel Thorvaldsen en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* La kolektoj en Kopenhago. Arkivigite je 2014-06-24 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivo thorvaldsen-a en Kopenhago.
* Surreta leksikono pri arthistorio. Arkivigite je 2014-10-16 per la retarkivo Wayback Machine
* Pri thorwaldsen en Meyer-leksikono de 1909.
* Thorwaldsen ĉe *retrolib*.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 484293
* GND: 118622323
* LCCN: n80017594
* VIAF: 13100325
* ISNI: 0000 0001 2121 1972
* LIBRIS: 206067
* SUDOC: 028878612
* BNF: 120622806
* ULAN: 500011182
* BIBSYS: 1581514958401
* RKD: 77339
* NKC: mzk2003202392
* ICCU: CFIV097850
* BNE: XX1136449
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Bertoletio** |
| --- |
|  |
| Arbo de brazila nukso (Bertholletia excelsa)Arbo de brazila nukso (*Bertholletia excelsa*) |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Embriofitoj *Embryophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonaj plantoj *Magnoliopsida* |
| Subklaso: | Asteredoj *Asteridae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Erikaloj *Ericales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Lecitidacoj *Lecythidaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Bertoletio |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Bertholletia excelsa*** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Bertoletio  |

 |
| v • d • r |

La **Brazila nukso** aŭ **Bertoletio** (***Bertholletia excelsa***) estas sudamerika arbo en la familio Lecitidacoj, kaj ankaŭ la nomo de la ties komerce rikoltitaj manĝeblaj semoj.

Ordoj
-----

Arbobranĉo kun floroj
Bertholletia excelsa compose
La familio de la Brazila nukso estas en la ordo Erikaloj (*Ericales*), same kiel aliaj bone konataj plantoj kiaj mirtelo, sapoto, gutaperko, teo, ribo, floksoj kaj persimono.

Arbo
----

La arbo de la Brazila nukso estas la nura specio en la monotipa genro *Bertholletia*. Ĝi estas indiĝena de Gujanoj, Venezuelo, Brazilo, orienta Kolombio, orienta Peruo, kaj orienta Bolivio. Temas pri disaj arboj en grandaj arboj ĉe la bordoj de la Amazona Rivero, la Rio Negro, la Tapajozo, kaj la Orinoko. La genro estas nomita laŭ la franca kemiisto Claude Louis Berthollet.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Bertoletio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Bertoletio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Bertoletio en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* Brazil nuts' path to preservation, BBC News.
* Intensive harvests 'threaten Brazil nut tree future'
Rabindranath Tagore, plej grava kaj tutmonde konata figuro de la bengalia renesanco
**Bengalia renesanco** estas la sociokultura kaj religia reformisma movado okazinta dum la fino de la 19-a kaj komenco de la 20-a jarcentoj en la ankoraŭ nedividita hindia bengalia provinco, kvankam ties efiko atingis la tutan Baraton, respektive Hindion. La Bengalia Renesanco laŭdire komencis kun Ram Mohan Roy (1775–1833) kaj pluis ĝis la morto de Rabindranath Tagore en 1941. La Renesanco estis revivigo de la bonaĵoj el la hindia pasinteco kaj aprezo de efiko de la Moderna Okcidento, kiel ĝi aperis ekde la eŭropa Renesanco de la 15a jarcento. Tiele, la Bengalia Renesanco kunfandis la instruadojn de la Upaniŝadoj por krei publikan opinion kontraŭ la Hinduisma superstiĉo inklude *Sati*, infanmortigon, poligamion, infanedzigon, kasto-dividon, inter-kastan haton, doton, netuŝebleco ktp. kun la klopodoj de kristanaj misiistoj kaj de la Brita Kolonia Registaro kiu entrudis okcidentajn edukon, politikon kaj juron por kontraŭi ĉiujn tiujn kiuj kredis ankoraŭ en superstiĉo kaj kasto-baza Hindua mezepokismo.

Literaturo
----------

* Sivanath Sastri, *A History of the Renaissance in Bengal: Ramtanu Lahiri, Brahman and Reformer*, London: Swan, Sonnenschein (1903); Kolkata: Renaissance (2002)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bengalia renesanco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* "The Tagores and Society", Rabindra Bharati Museum Kolkata Arkivigite je 2009-06-26 per la retarkivo Wayback Machine
* Banglapedia
* Artikoloj
**Zéphirin Jégard**, alinomita **Zef Jégard** (naskiĝis la 25-an de aŭgusto 1935 en Bretonio) estas franca esperantisto kiu loĝas en Yffiniac (Bretonio, Francio).

Lia emo por biciklado instigis lin por kelkaj grandegaj iradoj tra la mondo.
Tio farigas lin transkontinenta vojaĝulo, oftege sola kontraŭ la streĉo.

En 2000, li biciklis inter Bretonio kaj Ulan-Ude (Burjatio, Rusio).

En 2001, li vojaĝis inter Islamabado (Pakistano) kaj Vladivostoko (Rusio). Tiu 9 000 kilometra trairado verkiĝis en la libro *Avo biciklas ĉirkaŭ la mondo*, esperantigita de Jean-Pierre Ducloyer.

En 2004, li sukcesis bicikli de Brest ĉe Atlantiko al Vladivostoko ĉe Pacifiko en rekorda tempo de 66 tagoj por la 13850 kilometroj.

Referencoj
----------

1. ↑  *Monato*, internacia magazino sendependa, numero 2000/10, paĝo 27: *Miaj biciklaj aventuroj pluas* verkita de Zéphirin Jégard.
2. ↑  laŭ la nomo sur librokovrilo (arkivigite en julio 2017)
3. ↑  *Monato*, internacia magazino sendependa, numero 2000/10, paĝo 26: *Miaj biciklaj aventuroj pluas* verkita de Zéphirin Jégard.
**Hermann LIETZ** (naskiĝinta la 28-an de aprilo 1868 en Putbus-Dumgenewitz, mortinta la 12-an de junio 1919 en Westhausen-Haubinda estis germana novigema pedagogo kaj fondinto de la institucio *Deutsche Landerziehungsheime*.

Vivo
----

Lietz studis en Halle (Saale) kaj Jena antaŭ esti gimnazia instruisto ekde 1892 en Putbus kaj ĉeflernigisto ĉe pedagogia seminario de Universitato de Jena. Sed poste, por povi realigi proprajn edukplanojn, li ekopupiĝis pri privata lernejado. Instigoj gravegaj venis kiam li estis instruisto ĉe la lernejo *New School* de C. Reddie en Abbotsholme (Derbyshire). Maltantaŭ frekvento de la porgimnastikinstruista instituto en Berlino li fondis en 1898 la unua el siaj landaj edukejoj (Landerziehungsheime) apud Ilsenburg por knaboj pli junaj. Sekvis ĝin ĝis 1904 instituto por knaboj en Haubinda kaj filio ĉe Kastelo Bieberstein apud Fulda; por knabinoj fonditis lernejoj en Stolpe-Wannsee apud Potsdam (pere de s-ino v. Petersenn) kaj en Gaienhofen.

Lietz mem estris lernejojn por knaboj dediĉante sin ĉefe je eduko de pli grandaj knaboj (ekz. en Bieberstein).

Verkoj
------

* »Emlohstobba« (Anagramm von Abbotsholme, Leipzig 1896)
* »Jahrbücher der Landerziehungsheime« (7-a jaro, Leipzig 1905)

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, vol 12. Leipzig 1908, p. 542 kio relegeblas tie ĉi interrete.

* Kategorio Hermann Lietz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 640510
* GND: 118728229
* LCCN: n91009934
* VIAF: 32791650
* ISNI: 0000 0001 1051 8805
* SUDOC: 160847990
* BNF: 16174281z
* NDL: 00447677
 |
**Folo** (helene **Φόλος**, latine *Pholus*) estas en la helena mitologio unu el Centaŭroj. Sovaĝajn centaŭrojn li superis per sia klereco kaj saĝeco, estis amiko de la heroo Heraklo.

Heraklo kaj Folo, nigre pentrita hidrio, 520–510 a.K. LuvroKiam Heraklo plenumis la kvaran el dek du malfacilaj taskoj, kiujn ordonis al li mikena reĝo Eŭristeo, nome kapti la erimantan apron, venis al centaŭroj. Tio okazis en tempo, kiam grupiĝis Argonaŭtoj por longa vojaĝo kaj Heraklo post plenumo de la kvara tasko alligis sin al ili..

Heraklo venis al centaŭroj, duonĉevaloj-duonviroj. Folo bonvenigis lin kaj honore al li malfermis grandan vazon kun vino. Sed la vino apartenis ne nur al li, sed al ĉiuj centaŭroj. Kiam ili flarsentis la fortan vinan odoron, ĵetis sin kontraŭ Folo. Heraklo forpelis ilin kaj ili fuĝante alkuris en groton de la saĝa Kirono kaj tie komenciĝis tumulto. Heraklo furiozantajn centaŭrojn forpelis, iujn vundis, iujn mortigis per venenigitaj sagoj. Inter ili vundis ankaŭ Kironon. Ĉar li estis nemortebla, la sago ne povis pereigi lin. Kirono suferis fortajn dolorajn torturojn, kaj fine li rezignis pri sia nemortebleco interŝanĝe kontraŭ vivo de Prometeo.

Folo ankaŭ pereis, ne en batalo, sed pro sia mallerteco: scivole li el sagingo prenis venenigitan sagon, kiu malfeliĉe falis sur lian piedon kaj Folo surloke tuj mortis.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Folos en la ĉeĥa Vikipedio.*

Vidu ankaŭ
----------

* 5145 Folo

* Kategorio Folo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 432020
* LCCN: sh2002012186
* VIAF: 304156009961149581195
* SUDOC: 236187724
 |
**Benica,** hungare **Benice** estas tre malgranda vilaĝo en Slovenio en provinco Prekmurje, en statistika regiono Pomurske, en Občina Lendava.

Municipo Lendava en Slovenio, kie Benica troviĝas

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 5 km²
* Alto super marnivelo: 155 m
* Koordinatoj: 46° 30′ 43.18″ N 16° 30′ 20.91″ O﻿ / ﻿46.5119944 °N, 16.5058083 °O﻿ / 46.5119944; 16.5058083 (mapo)Koordinatoj: 46° 30′ 43.18″ N 16° 30′ 20.91″ O﻿ / ﻿46.5119944 °N, 16.5058083 °O﻿ / 46.5119944; 16.5058083 (mapo)
* Loĝantaro: 75
* Poŝtkodo: 9220
* Aŭtokodo:

Situo
-----

Benica situas en vasta valo de Muro (rivero), laŭ traira flanka vojo en malvasta zono inter Slovenio kaj Hungario.

Historio
--------

Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Zala (reĝa departemento), poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo senbatale okupis la regionon kaj post 10 tagoj transdonis al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, ekde 1991 de Slovenio.

Trilanda punkto Muraszemenye-Dekanovec-Benica
---------------------------------------------

Ĝis Traktato de Trianon la punkto troviĝis en interna parto de Hungara reĝlando, poste nova limo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj aperis. Pro sendependiĝo de Slovenio aperis la 3-a limo.

Fontoj
------

* slovena Vikipedio
* w.ms.sik.si
* w.geopedia.si
**Wallace (Ŭali) George DU TEMPLE**, ofte pli koncize kaj pli neformale nomata *Wally du Temple*, estas kanada esperantisto.

Li estas la direktoro de Esperantic Studies Foundation (ESF) kaj estis lernejestro en Nunavuto, Kanado. Li verkas originalan literaturon en Esperanto ĉefe poemojn, eseojn kaj novelojn.

Biografio
---------

Li estas filo de aerarmea oficiro kiu fondis la golfludejon *Ardmore* en Sidney apud Viktorio (Brita Kolumbio). Li ioman tempon vivis en la nordo kaj oriento de Kanado, kie li lernis Esperanton, sed plejparte li sin dediĉis al la Esperanto-movado de la pacifika marbordo: tie li ne nur fondis la Esperanto-klubon de Viktorio, sed organizis kaj la 2an Pacifikan Kongreson de Esperanto en 1980 kaj la 69an Universalan Kongreson en 1984, kies Lokan Kongresan Komitaton li prezidis. Multfoje li organizis la regionan kunvenon por esperantistoj de okcidenta Kanado kaj nordokcidenta Usono, NOREK.

Por Wally, Esperanto estas ne nur lingvo de interesiĝo, sed ankaŭ familia lingvo: en 1972 li edzinigis la moravian esperantiston Olga du Temple, kaj kune ili havis gefilojn, Hana kaj Evan, kiuj edukiĝis kiel denaskaj esperantistoj.

Estrarano de Kanada Esperanto-Asocio dum tri jardekoj, Wally ankaŭ servis la tut-kanadan movadon kiel redaktoro de la landa Esperanto-revuo *Lumo*, prezidanto de KEA (1979-1981, 1988-1989, 2006-2007), kaj reprezentis Kanadon en la Komitato de UEA (1982-84), ( 2014 -2016 ) Li elektiĝis Honora Membro de KEA en 1999. 

Li estas membro de la estraro de la Esperantic Studies Foundation - Esperantic.org - kaj plenumis la rolon de kasisto ( 1996-2008 ) kaj pri 'investado kaj donacoj' (2008 - 2016). Li estras komitaton por eldonado de la unua 'Antologio de kanada literaturo' en Esperanto. 

Dum ekpandemio li regule organizas virtualajn renkontojn : Kun temo -ideoj esplorindaj.

Referencoj
----------

1. ↑  Wally du Temple, Brian Kaneen: grava donacinto al Esperantic Studies Foundation, p. 4, (PDF) Informilo por Interlingvistoj, #118 (1/2022)
**Miklós Gafni** [miklOŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gafni Miklós** estis hungara-usona operkantisto (tenoro), entreprenisto. Lia origina familia nomo estis *Weinstock*, baldaŭ li prenis la nomon al *Vári,* fine *Gafni*.

Miklós Weinstock naskiĝis la 28-an de majo 1923 en Tiszacsege, li mortis la 8-an de marto 1981 en Novjorko.

Biografio
---------

Miklós Gafni devenis el juda familio. Li atingis la unuan lokon en kantokonkurso en 1942, sed pro la kontraŭjudaj leĝoj li ricevis rolojn nur en teatrejo antaŭ juda publiko. Li estis ankaŭ trudlaboristo, poste li estis deportita al Mauthausen. En 1945 li debutis en Budapeŝta Reĝa Operejo, krome en Romo li prenis lecionojn de Riccardo Stracciarina, Aureliano Pertile kaj Beniamino Gigli. Li akceptis la inviton al Usono, kie li kantis en Carnegie Hall (1949), poste li apartenis al Metropola Operejo, krome li faris koncertojn tutmonde (ankaŭ en Budapeŝto). Reveninta al Usono li forlasis la kantadon kaj li estis entreprenisto. Li edziĝis dufoje, ambaŭ edzinoj naskis unufoje.

Lia repertuaro (elekto)
-----------------------

* Ruggero Leoncavallo: *Pagliacci* — Canio
* Giacomo Puccini:
	+ *Il tabarro* — amanto
	+ Turandot — Pang
	+ Tosca — Mario Cavaradossi
* Camille Saint-Saëns: *Samson et Dalila* — vira titolrolo
* Giuseppe Verdi:
	+ La traviata – Alfred Germont
	+ *Un balo in Maschera* – grafo Riccardo; reĝo Gustavo la 3-a

Liaj filmoj
-----------

* *A Voice Is Born* (dokumenta filmo, 1949)
* *The Golden Cage* (1958)

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* anglalingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2020-08-12 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungara biografieto kun roloj

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 784832
* LCCN: no91013253
* VIAF: 16788749
* ISNI: 0000 0000 4292 2194
 |



* Portalo pri Biografio
La **Folsom-kulturo**, nomita laŭ la unua trovejo, Folsom en Nov-Meksiko, ekzistis antaŭ ĉirkaŭ 10.700 ĝis 8.500 jaroj sur la okcidentaj grandaj ebenaĵoj en la sudokcidento de la nuna Usono, oriente de la rivero Misisipo ĝis la grandaj lagoj.

Eco de la Folsom-kulturo estas la apartaj lancopintoj kun larĝa kavo kaj konkava bazo.

Kontraŭe al la antaŭaj Clovis-ĉasistoj, la Folsom-homoj ĉasis pli diversajn bestojn, eble pro ŝanĝinta klimato kaj mortintaj specioj.

Trovejoj estas:

* Lindenmeier
* Lipscomb
* Hanson.

Malkovro
--------

George McJunkin, afrikdevena brutobredisto de bovoj el Nov-Meksiko, malkovris en 1926 lancopinton el siliko, kiu pruvis, ke bizonĉasistoj loĝis en la suda parto de Nord-Ameriko jam fine de la lasta glaciepoko.

La direktoro de la kolorada muzeo pri natura historio, J. D. Figgins, anoncis tiun malkovron science dum la sama jaro. Li trovis, ke la ostoj, inter kiuj estis trovita la lancopinto, apartenis al specio de bizono, kiu formortis jam antaŭ 10.000 jaroj, kune kun la glaciejoj.

Tiel oni ekkonsciis, ke la unuaj loĝantoj de la kontinentoj eble uzis malaltigo de la marnivelo antaŭ 12.0000 jaroj por enmigri piede al Alasko. Same faris bizonoj, mamutoj, boacoj, ktp. Alidirekten al Azio migris vulpoj, marmotoj (*marmoto monax*), ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Indianoj

* Kategorio Folsom-kulturo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Hermann GOETHE** (naskiĝinta la 16-an de marto 1837 en Naumburg an der Saale, mortinta la 12-an de majo 1911 en Baden bei Wien) estis germana enologiisto kaj 
pomologo.

Vivo
----

Goethe ellernis hortikulturon kaj agrikulturon en Erfurto, frekventis la Akademion terkultivistan Hohenheim en Stuttgart-Plieningen kaj fariĝis estro de la Agrikultura lernejo en Dresden-Gorbitz. En 1865 li estis migranta instruisto pri frukto- kaj vinkultivado en Karlsruhe, en 1871 migranta instruisto en Malsupra Aŭstrio kaj ĝis 1883 estro de la nove fondita Landa lernejo pri frukto- kaj vinkultivado en Mariboro.

En 1886 li habilitiĝis kiel privata docento ĉe la Altlernejo pri terkultivado en Vieno kaj nomumitis en 1888 estro de la Biologia provostacio pri vinfarado kaj afergvidanto de la Societo por la protekto de aŭstria vinkreado en Baden bei Wien. Poste li iĝis ties vicprezidanto.

Verkoj
------

* »Die Obstbaumschule« (2-a eld. Stuttgart 1884)
* »Der Weingarten« (Wien 1873)
* »Ampelographisches Wörterbuch« (Wien 1876)
* »Der Obstbaum, seine Pflanzung und Pflege als Hochstamm« (3-a eld. Weimar 1889)
* »Handbuch der Ampelographie« (2-a eld. Berlin 1887)
* »Die Rebenveredelung« (Wien 1886)
* »Die wichtigsten amerikanischen Reben« (Graz 1884)
* »Die Phylloxera und ihre Bekämpfung« (Wien 1887)
* »Weinbau trotz Reblaus« (Graz 1890)
* »Aus der biologischen Weinbauversuchsstation« (Graz 1891)

Kune kun la frato Rudolf Goethe li eldonis fakatlason titolian »Atlas der für den Weinbau Deutschlands und Österreichs wertvollsten Traubensorten« (Wien 1874–78) kaj redaktis inter 1867–71 la gazeton »Rheinische Gartenschrift«, inter 1876–81 la gazeton »Ampelographische Berichte« kaj ekde 1892 la gazeton »Mitteilungen des Vereins zum Schutz des österreichischen Weinbaues«

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 8. Leipzig 1907, p. 168, kio legeblas tie ĉi interrete.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 578703
* GND: 136353665
* LCCN: no2008035752
* VIAF: 39179735
* ISNI: 0000 0000 5557 2082
* SUDOC: 203561430
* NKC: ola2016928204
 |
**Magdolna Supka** [ŝupka], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Supka Magdolna** estis hungara arthistoriisto, aktoro, muzeologo. Ŝia patro estis Géza Supka, ŝia unua edzo estis Géza Féja, poste László Bényi. Ŝiaj nomvariantoj estis *Supka Magda, Supka Manna, B. Supka Magdolna, Bényiné Supka Magdolna, Féja Magdolna*. Ŝiaj pseŭdonimoj estis *Ágh Magdolna* kaj *Tatár Magdolna*. 

Magdolna Supka  naskiĝis la 3-an de aŭgusto 1914 en Budapeŝto, ŝi mortis la 10-an de novembro 2005 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Magdolna Supka frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, sed samtempe ŝi lernis por esti juvelisto, krome ŝi lernis private aktoradon. En 1933 ŝi akiris juvelistan diplomon, en 1937 lingvoinstruistan diplomon, en 1938 ŝi doktoriĝis en Reĝa Universitato Pázmány Péter el arthistorio. En 1939 ŝi estis asistanto en filma produktejo, en la sekva jaro ŝi apartenis al filia teatro de Gaja Teatro, en 1940 jam al la Gaja Teatro. Depost 1943 ŝi forlasis la aktoradon kaj ŝi estis muzeologo ĝis 1954, poste ŝi estis arthistoriisto. En 1971 ŝi kandidatiĝis el arthistorio. Inter 1957-1981 ŝi laboris en la Hungara Nacia Galerio, poste ŝi pensiuliĝis. Ŝi ricevis plurajn premiojn inter 1981-2005. Ŝia unua geedziĝo daŭris inter 1938-1943, ŝi denove edziniĝis en 1951, poste ŝi naskis filinon.

Ŝiaj elektitaj arthistoriaj kontribuoj
--------------------------------------

* *A magyar úrihímzés* (disertaĵo, 1938)
* *Zichy Mihály* (kun László, 1953)
* *Aba-Novák Vilmos* (1966)
* *Életképek a Magyar Nemzeti Galériában* (1974)
* *Csohány Kálmán* (1985)
* *Kohán György* (1994)
* *A Pannó* (2008)

Ŝiaj filmaj roloj
-----------------

* Printempo de morto (filmo) (1939) – dublada rolo
* *Hazajáró lélek* (1940) – amikino
* *Egy tál lencse* (1941) – virino

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
La **dinastio Song**, pli bone konata kiel la **dinastio Liu Song** (420–479 p.K; simpligita ĉina: 刘宋; tradicia ĉina: 劉宋; piĝina: Liú Sòng; Wade-Giles: Liu Sung), estis la unua el la kvar sudaj dinastioj en Ĉinio, sukcedante la orientan dinastio Jin kaj sekvita de la suda dinastio Qi.

La dinastio estis fondita de Liu Ju (劉裕) (363-422), kies familia nomoformas la komunan nomon por la dinastio. Ĉi tiu nomo estas uzita por distingi ĝin de pli malfrua dinastio de la sama nomo, la dinastio Song (960-1279, regata de la Domo de Zhao).

La dinastio Liu Song regis kiam estis multe da internaj tumultoj. Kelkaj imperiestroj estis nekompetentaj kaj aŭ tiranaj, kiuj almenaŭ parte kaŭzis multajn militajn ribelojn. Ĉi tiuj regantoj estas Liu Ŝao, imperiestro Xiaowu, imperiestro Qianfei, imperiestro Ming kaj imperiestro Houfei. Imperiestro Ming estis speciale furioza, murdante grandan nombron da siaj fratoj, nevoj kaj aliaj viraj parencoj, multaj el ili infanoj. Tia interna malstabileco poste kaŭzis la detruon de la dinastio. Tamen, ĝia fondinto Imperiestro Wu estis konsiderita unu el la plej grandaj generaloj dum la Suda kaj Norda Dinastioj, kaj la regado de ĝia tria imperiestro, Imperiestro Wen, estas konata pro ĝia politika stabileco kaj kapabla administrado, ne nur de sia imperiestro sed lia forta kaj honestaj oficialuloj. Ĉi tio estas konata kiel la Regado de Yuanjia (425-453) kaj unu el la relativaj oraj epokoj por la Sudaj Dinastioj.

* Kategorio Dinastio Liu Song en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 641752
* GND: 4289602-2
* LCCN: sh85024052
* VIAF: 5091150325537510090009
 |
**Hermann GROSCH** (naskiĝinta la 20-an de junio 1844 en Vajmaro; mortodato nekonata) estis kortega horloĝisto en Vajmaro, Germanujo, kaj ekde 1886 la unua funkciigisto de firmao por produktado de elektra energio.

Vivo
----

La filo de lignotornisto kaj produktanto de lampoj lernis la horloĝfaradon en Vajmaro ĉe sia onklo. Liaj jaroj da vojaĝo kondukis lin al Francio, Hispanio kaj Anglio. Reveninte li vizitis ankoraŭ la Nigran Arbaron kaj Svislandon antaŭ ol reiri al Anglio kaj Hispanio. En 1864 Hermann Grosch definitive revenis al sia patrujo por transpreni la atelieron de sia onklo. En 1879 li publikigis manlibron *Handbuch des Uhrmachers* kiu estis tre aprezita en fakaj rondoj tiutempe. Dum sia kreiva periodo, li konservis kontaktojn hejme kaj eksterlande kun ĉiuj elstaraj majstroj de sia metio de siaj jaroj da vojaĝado, kiel ekzemple kun Claudius Saunier, kun kiu li konservis viglajn rilatojn.

Li ne estis la unua elektroinĝeniero en Vajmaro. La fotisto Heinrich Hardtmuth, kiu havis sian dinamomaŝinon ĉe Schiller-strato nr 14, estis pli en la spirito de tinkeristo. Hardtmuth estis la unua metiisto se temas oferti publikajn servojn sur tiu nova kampo en Vajmaro. La unua grava kliento estis sendube la Kortega teatro vajmara kiu bezonis elektran energion ĉefe por lumigado. Ĉiukaze, la kortega teatro estis la unua publika konstruaĵo en Vajmaro estinte provizita per elektro. Hardtmuth mortis en la 1880-aj jaroj. Hermann Grosch zorgis ke elektroproduktado neniam plu malaperu el la ekonomia vivo de la urbo. Grosch havis sian firmaon ĉe Kauf-strato nr 13, poste ĉe Karls-placo nr 5. Aldone al sia kernkomerco (poŝhorloĝoj), en la fruaj 1890-aj jaroj Grosch ankaŭ ofertis gamon da kontrolhorloĝoj kaj turhorloĝojn same kiel telefonajn kaj telegrafajn sistemojn. Ne forgesotas liaj elektraj horloĝoj kaj lampoj. En la kortega teatro, kiu estis remalfermita en 1908, Grosch instalis la fulmkonduktilan sistemon.

Grosch estis kunfondinto de la *Centra asocio de germanaj horloĝistoj* (Zentralverband der Deutschen Uhrmacher e.V.), la *Turingia horloĝista asocio* kaj la *Asocio de horloĝistoj en Vajmaro*. De 1874 ĝis 1879 li estis prezidanto de la pormetiista unuiĝo kaj de 1884 li eĉ urba delegito en Vajmaro.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Biografio de Grosch apud WatchWiki

Notoj
-----

1. ↑   Axel Stefek (eld.): *Energie in Weimar: Vom Mittelalter bis in die Neuere Zeit* (=Energiegeschichte der Stadt Weimar. Volumo 1). Weimar 2016 , p. 215 ss.
2. ↑   Max Littmann: *Das Großherzogliche Hoftheater in Weimar: Denkschrift zur Feier der Eröffnung*, L. Werner Architekturbuchhandlung, München 1908, p. 48