recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Libera gaso** estas la materistato de la gasaj komponantoj, en kiuj partikloj de gaso (molekuloj, atomoj) moviĝas libere, samkvante plenigante kaze de manko de la eksteraj fortoj la tutan haveblan volumenon en la porecaj kaj fendecaj rokaĵoj, en la atmosfero.

Libera gaso povas troviĝi super nafto en naftotavolo aŭ en iu rezervujo super likvaĵo (akvo, nafto ktp) ekvilibre al la sama gaso en diluita stato. Ĝi povas eliĝi el karbontavoloj. Libera gaso povas transiri al la ligita (sorbita) stato kaj inverse. Ĝi povas eliĝi flue tra naturaj truoj al la tersurfaco, esti forĵetata sub alta premo el vulkanaj krateroj dum erupcioj ktp.

Ekzistas kelkaj klasifikoj de liberaj gasoj. 

Laŭ kondiĉoj de ilia ĉeesto en la naturo: 

* la atmosfera;
* la litosfera.

Laŭ statoj: 

* la gasogena;
* la gasakumulila (la gasamasiĝo):
* la cirkulacia (la aera);
* la miksita.

Laŭ kemia enhavo:

* la hidrokarbona;
* la karbondioksida;
* la azota;
* la sulfuracida;
* la heliuma;

kaj aliaj.

Ĉiu tipo renkonteblas en naturo en la pura kaj miksita statoj.

Grandaj, industrie gravaj amasiĝoj de libera gaso estiĝas en litosfero. Ili havas jenan kemian enhavon: miksaĵo de la hidrokarbonoj (de CH4 ĝis C5H12), azoto (N2), karbondioksido (CO2), sulfuracido (H2S), hidrogeno (H2), heliumo (He), karbonoksido (CO), argono (Ar), vaporoj de hidrargo (Hg) ktp.

Libera gaso de la hidrokarbona tipo (en kiu dominas metano dum enhavo de la pezaj hidrokarbonoj malaltas — proksimume 0,1%) estas la *seka gaso*. Se enhavo de la metanaj homologoj estas 1 ĝis 5% libera gaso nomiĝas la *duonseka*. Se enhavo de la metanaj homologoj egalas al aŭ superas 25%, ĝi nomiĝas la *grasa gaso*. Ju pli altas premo kaj temperaturo, des pli altas enhavo de la hidrokarbonoj en libera gaso. Dum la ekspluatado de la kuŝejoj de libera gaso povus okazis sedimentiĝo de likvaj hidrokarbonoj (gasokondensato) en tavolo.

Literaturo
----------

* [2004] Р. И. Вяхирев: *Свободный газ // Российская газовая энциклопедия* (ruse). Москва: Большая Российская энциклопедия, p. 395. ISBN 5-85270-327-3.
**Ŝikŝaŝtakam** estas la instruo kiun Ŝri Kriŝn Ĉaitanj (lia sannjasa nomo; aliaj nomoj por li estas Nimaj kaj Viŝvambhar) skribis mem. 

La vorto Ŝikŝaŝtakam estas kunmetaĵo de du sanskritaj vortoj. Unue la vorto "ŝikŝa" kiu signifas doktrino aŭ instruo kaj due la vorto aŝtakam kiu signifas poemo en ok versoj. 

La Ŝikŝaŝtakam estas menciita en Ĉajtanja Ĉaritamrit - libro pri la vivo de Ŝi Kriŝn Ĉajtanj Mahaprabhu skribita de Kriŝn Das Kaviraĵ Gosvami. 

La plej citita verso estas la tria. "trinad api suniĉena taroriva sahiŝnuna amanina manadena kirtaniyah sada harih" (en aliaj versioj "taror api sahiŝnuna")

la unua parto de la ŝloko signifas "pli modesta ol herb/pajlo, pli toleranta ol arbo" kaj daŭrigasd kun "ne preni honoron sed doni respekton/honoron". "kirtaniyah sada harih" signifas konstante laŭdi Ŝri Hari. 

La Ŝikŝaŝtakam estas tre profunda mistika kaj esotera Gaŭdija Vajŝnava instruo kaj la Gaŭdija Vajŝnava mem diras ke ĝi reprezentas la esenco de religiono. 

Ankaŭ "kirtaniyah sada harih" en devanagaria skribo kaj kelkfoje en bengala estas trovita sur multaj Gaŭdija Vajŝnava temploj en Hindio/Bharatio.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **Palazzo Spinelli di Laurino** estas palaco, troviĝita sur la angulo de Via Nilo kaj Via dei Tribunali en centra Napolo, Italio. Palaco ĉe la ejo estis unue konstruita en la 15a jarcento, sed la nuna plano, kun elipsa interna korto estis komisiita de Trojano Spinelli. La korto memoras la internon de Palazzo Farnese de Caprarola. La strukturo estas tre ŝanĝita, sed ankoraŭ enhavas en la interna korto, sugeston de eksa grandiozeco kun duoblaj deklivirejaj ŝtuparoj kaj statuojn prezentantaj virtojn laŭlonge de tegmentaj randoj kaj horloĝan fronton el majoliko sur triangula gablo superigita de *Virgulino de la Senmakula Koncipiĝo.*
La palaco estas tuj norde de la Palazzo d'Afflitto, la Palazzo del Panormita kaj la Palazzo di Ludovico di Bux (numero 22) sur la mallarĝa vojeto kiu estas Via Nilo.

Referencoj
----------

1. ↑  StoriaCity Arkivigite je 2014-01-13 per la retarkivo Wayback Machine, entry on palace by Amedeo Ruggeri and Gennaro Quintavalle, contributed by Scattola Fiengo - 4a de Majo, 2012.

* Kategorio Palazzo Spinelli di Laurino (Napolo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Libera akvo** estas la grundakvo, kiu troviĝas en rokaĵoj influata de la kapilaraj kaj gravitaj fortoj.

Tipoj kaj ecoj
--------------

La *kapilara akvo* plenigas la kapilarajn porojn, transdonas la likvopremon kaj translokiĝas sub influo de la surfaca tensio. Influo de la kapilara forto al la ŝanĝo de la fiziko-mekanikaj ecoj de la rokaĵoj dependas de ilia konsisto. Kutime ĝi kaŭzas malfortikiĝon de la rokaĵoj en minkavoj.

La *gravita akvo* translokiĝas en la rokaĵoj sub influo de la pezoforto kaj hidraŭlika ŝarĝoen aperanta pro diferenco de hipsometriajen markoj (por la supraj grundakvejoj) kaj pro diferenco de geostatikaen premo (por la profundaj grundakvejoj). Ĝia enhavo dependas de poreco kaj fendeco de la rokaĵoj kaj esprimeblas kiel diferenco inter la plena kaj kapilara akvosorbebloru.

Uzado
-----

La gravita akvo facile elpreneblas el la rokaĵoj, do oni elpumpas ĝin por akvoliverado. La intensan akvopumpadon akompanas terkrusta sinko. Foje libera akvo kaŭzas evoluon de karsto, sufozioen, soliflukcioen, estiĝo de akvogrundode kaj aliaj. En areoj de minado tio kaŭzas malstabiliĝon de ŝtonminejaj kaj fosaj muroj, akvumiĝon de la minkavoj, subitan trarompon de akvoj kaj akvogrundoj en la minkavojn.

Literaturo
----------

* [2004] Р. И. Вяхирев: *Свободная вода // Российская газовая энциклопедия* (ruse). Москва: Большая Российская энциклопедия, p. 395. ISBN 5-85270-327-3.
En farmacio la **Internacia unuo** (*I.U.* aŭ IU, angle *IU* de *International unit*, france *UI* de *Unité internationale*) estas mezurunuo por la kvanto da materio, bazita sur mezurita biologia aktiveco (aŭ efekto). Tiu unuo estas uzata por vitaminoj, hormonoj, kelkaj medicinoj, vakcinoj, sangoproduktoj kaj samspecaj biologie aktivaj materioj. Malgraŭ ĝia nomo I.U. ne apartenas al la Internacia sistemo de unuoj uzata en matematiko kaj kemio.

La maso-ekvivalentoj de 1 IU por kelkaj materioj:

1 IU Insulino: la biologia ekvivalento de proksimume 45,5 μg da pura kristala insulino (ekzakte 1/22 mg)  

1 IU Vitamino A: la biologia ekvivalento de 0,3 μg da retinolo, aŭ de 0,6 μg beta-karoteno   

1 IU Vitamino C: 50 μg da askorbata acido   

1 IU Vitamino D: la biologia ekvivalento de 0,025 μg da ĥolekalciferolo/ergokalciferolo (ekzakte 1/40 μg)   

1 IU Vitamino E: la biologia ekvivalento de proksimume 0,667 mg da d-alfa-tokoferolo (ekzakte 2/3 mg), aŭ de 1 mg de dl-alfa-tokoferolacetato

Eksteraj ligiloj
----------------

* angle MOS referenco-preparatoj
**Justica murdo** (germane: *Justizmord*) – situacio, kiam mortpuno verdiktita de juĝejo estas fakte uzita kiel rimedo por mortigo, aŭ kiam ĝia verdikto estas nemezurebla al la faro postsekvata de leĝo.

Enkonduko
---------

Justicaj murdoj ofte aperis en totalismaj reĝimoj. Konforme al marksisma teorio de leĝo, socialisma ŝtato estas ilo de diktatoreco de la proletaro kaj de la klasbatalo. Al tiu celo estas subigitaj ĉiuj ŝtataj institucioj, en tio la tribunalo. La ŝtato, anstataŭ procedoj protektantaj homrajtojn, konsiderataj kiel "burĝaj superstiĉoj" devus orientiĝi laŭ difinata de la partio "kolektiva intereso".

Responde al proceso de Joan Calàs finita per justica murdo en 1762, konata filozofo de la jarcento de racio Voltaire, en 1763 publikigis *Traité sur la tolérance* (Traktaton pri toleremo). Oni opinias, ke la vaste disvastigita *cri de coeur* estis la lasta laboraĵo tiom intense kontraŭstaranta al religia perforto. El tio rezultas, ke por postaj verkistoj, kiel katolikoj François Adrien Pluquet kaj Nicolas-Sylvestre Bergier estis evidente, ke herezo ne pravigas uzon de la perforto. 

Sir Aubrey Lewis kiel justican murdon ankaŭ traktis diskriminacion de mensmalsanuloj dum la ĉasado de sorĉistinoj.

Viktimoj de justica murdo
-------------------------

* Hipatia
* Johana de Arko
* Anna Göldi
* Carl Friedrich Goerdeler
* August Emil Fieldorf
* Danuta Siedzikówna
* Witold Pilecki
**Sonarto** (aŭ arto de sono) estas arto kiu enhavas diversan grupon de artaj praktikoj kiuj havas kiel ĉefa celo diversajn nociojn de sono, kio estas uzata kiel ĉefa rimedo. Kiel ĉe multaj ĝenroj de nuntempa arto, sonarto povas esti multfaka nature, aŭ esti uzata en hibridaj formoj. Sonarto povas esti konsiderata kiel elemento de multaj areoj kiel akustiko, psikoakustiko, elektroniko, brumuziko, aŭdirimedoj, kamporegistro aŭ media sono, sonpejzaĝoj, esplorado de la homa korpo, skulptarto, arkitekturo, kino aŭ video kaj aliaj aspektoj de la nuna diskurso de nuntempa arto.

En arto de Okcidento, fruaj ekzemploj estas la *Intonarumori* de Luigi Russolo aŭ bruentonaciiloj (1913), kaj postaj eksperimentoj fare de dadaistoj, superrealistoj, la Situaciista Internacio, kaj en spektakloj de Fluxus.

Bildaro
-------

* Harry Bertoia, Textured Screen, 1954
* Panoptikono: The Singing Ringing Tree
* The Blackpool High Tide Organ
* The Cristal Baschet
* Yuri Landman, Moodswinger, 2006
* 2 elektrokardiofonoj kaj elektroencefalofono

* Kategorio Sonarto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ne konfuzu kun *Justeco*

---

**Justico** laŭ PIV estas ŝtata organismo, kiu zorgas pri elekto de juĝistoj, kontrolo de ilia agado, plenumo de difinitaj punoj kaj tiel plu. Kutime ekzistas nacia ministerio pri justico, kiu plenumas tiujn oficojn, do interalie vivtenas juĝejojn, sed ankaŭ malliberejojn. Tian ministerion prezidas nacia ministro pri justico. 

Aparte de tio ekzistas internaciaj juĝejoj, kiel la Eŭropa Kortumo en Eŭropa Unio, la Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj de la Konsilio de Eŭropo aŭ la Internacia Kortumo de la Unuiĝintaj Nacioj, kies verdiktoj principe superu la naciajn juĝojn kaj kiuj reprezentas la internacian justicon.

Kvankam la juĝistoj estas en multaj landoj elektataj, salajrataj kaj kontrolataj de justica institucio, ili laŭ la difino de libera juĝado obeu nur la leĝojn de la lando kaj la internaciajn leĝojn validajn en tiu lando, kaj krome decidu laŭ sia konscienco, ne laŭ ordono de ŝtata instanco. Do, ili mem laŭ strikta difino ne estas parto de la justico, sed la justico estas la kadro, kiu donas la infrastrukturon por funkciopovo de la juĝistoj.

Laŭ la principo de la disigo de povoj, la juĝistaro kaj la ŝtata justica institucio kune nomatas la "justica povo", unu el la tri sendependaj ŝtataj povoj. Ĝi kontrolu la leĝdonan povon kaj la plenuman povon.

Institucioj
-----------

* Justica Kortumo de Eŭropaj Komunumoj
* Justica Kunlaborada Agentejo de Eŭropa Unio
* Usona Departemento de Justico

Vidu ankaŭ
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Juro |

* Justico en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)

* Juĝo
* Juĝisto
* Juro
* Justeco
* Ministerio pri justico
* Tribunalo de justico
**Ágoston Karvasy** [Agoŝton karvaŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Karvasy Ágoston** estis hungara juristo, ekonomikisto, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1846).

Ágoston Karvasy  (ĝis 1842 **Karpf Ágoston**) naskiĝis la 1-an de majo 1809 en Győr. Li mortis la 21-an de januaro 1896 en Vieno.

Biografio
---------

Ágoston Karvasy lernis juron en sia naskiĝurbo, poste li postenon en Pest (urbo) en 1828. Post 4 jaroj li doktiriĝis. En 1835 li komencis instrui en diversaj universitatoj. Li okupiĝis precipe pri la konstitucio, parlamento, buĝeto, kaj ĝenerale pri funkciado de la ŝtato. En 1868 li emeritiĝis, poste li translokiĝis al Vieno, kie li okupiĝis pri vortaroj kaj iomete pri lingvoj.

Verkaro (elekto)
----------------

* *A politicai tudományok rendszeresen előadva* (1843–1844)
* *A közönséges váltórendszabály* (1850)
* *Az államháztartási vagyis pénzügyi tudomány* (1862)
* *Az ausztriai általános polgári törvénykönyv* (1870)

Fontoj
------

* biografio hungare
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 445236
* GND: 1012972879
* LCCN: n92065579
* VIAF: 26258682
* ISNI: 0000 0001 2022 742X
 |
**Ágost Lubrich** [Agoŝt lubriĥ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lubrich Ágost** estis hungara instruisto, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1871). Lia nobela antaŭnomo estis: garamszeghi.

Ágost Lubrich  naskiĝis la 28-an de decembro 1825 en Hungara reĝlando, en Besztercebánya (nuntempa Banská Bystrica en Slovakio). Li mortis la 14-an de julio 1900 en Rákospalota (iama urbo).

Biografio
---------

Ágost Lubrich frekventis porinstruistan lernejon, poste li lernis teologion en Pest (urbo). Pro manko de financaj eblecoj li ne povis esti pastro, li restis instruisto. Post la diplomo en 1848 li ekinstruis en Szeged. Baldaŭe li instruis en diversaj urboj. Ekde 1870 li instruis en universitato. Li studvojaĝis en Belgio, Anglio, Francio kaj Svislando. En 1887 li gvidis pilgrimadon al Romo.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Görögország története magán olvasásra* (1862)
* *A középtanodai tanárok paedagógiai kiképzéséről* (Pri edukado de mezlernejaj instruistoj) (1871)
* *Irányelvek a magyarországi autonomia szervezéséhez* (Gvidiloj al organizado de hungarlanda aŭtonomio), (1897)

Fontoj
------

* biografio hungare (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero L kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La pendolo moviĝanta, montrante movon nur en la eksteraj globoj dum la tri internaj ŝajnas senmovaj.
La **Neŭtona pendolo** kun po du moviĝantaj globoj.
**Neŭtona pendolo**, nomita laŭ Sir Isaac Newton, estas aparato kiu pruvas la konservadon de movokvanto kaj energio tra serio de svingiĝantaj globoj. Kiam globo en unu ekstremo estas levita kaj liberigita, ĝi frapas la apudan globon; tiu forto estas transdonita tra la apudaj globoj kaj pelas la lastan supren; ĉio poste ripetiĝas kun apenaŭa energiperdo. Tiu aparato estas konata ankaŭ kiel **Neŭtonaj globoj**.

Bibliografio
------------

* F. Herrmann: *Simple explanation of a well-known collision experiment*, DOI 10.1119/1.12407, en la gazeto *American Journal of Physics*, volumo 49, numero 8, paĝo 761, 1981.
* B. Brogliato: *Nonsmooth Mechanics. Models, Dynamics and Control*, Springer, 2-a eldono, 1999.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Neŭtona pendolo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Neŭtona pendolo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* pli detala klarigo Arkivigite je 2004-10-09 per la retarkivo Wayback Machine (angle)
Arta bildo de flirtantaj muŝoj (*muscae volitantes*) kontraŭ blua ĉielo.
**Flirtantaj muŝoj** (latine *muscae volitantes*) aŭ **floseroj** estas malgrandaj nigraj makuloj, kiujn oni vidas ene de la okulo, ili povas esti simptomo de kelkaj okulaj malsanoj. La plej banala kaŭzo de floseroj estas disiĝo de vitreo.

Tiu estas fiziologia fenomeno, t.e. biologie normala. Ĝi aperas je tre varia aĝo, statistike ĉirkaŭ la 50-a jaraĝo. Ĉe miopuloj vitreo povas disiĝi multe pli frue; ofte ĝi estas sensimptoma. Dum infanaĝo, vitreo plenigas la tutan spacon inter retino kaj kristalino, ĝia konsisto similas gelatenon ĉirkaŭ pasteĉo; kiam oni maljuniĝas, ĝi moliĝas kiel ovblankaĵo, disiĝas disde la okulfundo (la retino), falegas kaj pendas kiel kurteno, malantaŭ la kristalino. La floseroj respondas al ĉelamasoj elŝiritaj el la fundo de l' okulo ; praktike oni ne povas tion kuraci: oni devas vivi kun ili, ilin senzorgi; pensi ke ilia opakeco heliĝos, kaj ke spontane la cerbo laŭ la tempo forgesos ilin. Nur kelkfoje vitreo malgluiĝante deŝiras retinon. Tiuj malbonŝancaj, tre maloftaj kazoj neprigas ekzamenon de la okulfundo post pupila dilato: senurĝe se la floseroj estas malnovaj, rapide se ili ĵus aperis, ĉar ĝi povas esti simptomo de retina disiĝo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Flirtantaj muŝoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Ĉi tiu artikolo legita ĉe YouTube
En partikla kaj atomkerna fiziko, **neŭtrona forflua linio**, la neŭtrona forflua linio estas la linio sur la *Z* (atomnumero aŭ kvanto de protonoj) kontraŭ *N* (kvanto de neŭtronoj) ebeno kie la neŭtrona apartiga energio estas nulo. Malstabila atomkerno trans la neŭtrona forflua linio faras neŭtronan eligon, elradias liberan neŭtronon. La neŭtrona forflua linio estas rando de ekzisto de neŭtrono-riĉaj atomkernoj. Ĉi tio estas simila al protona forflua linio, kiu estas sur la alia flanko de areo de atomkerna stabileco.

Oni povas vidi kiel ĉi tio okazas per konsidero de la energiaj niveloj en kerno. La energio de neŭtrono en kerno estas ĝia kvietmasa energio minus bindanta energio. Aldone al ĉi tio, tamen, estas energio pro degenereco: ekzemple neŭtrono kun energio *E1* estos metita sur pli alta energia stato *E2* se ĉiuj subaj energiaj statoj estas plenigita. Ĉi tio estas ĉar neŭtronoj estas fermionoj kaj obeas Fermi-Dirakan statistikon. La laboro farata dum metado de ĉi tiu neŭtrono al pli altaj energinivelaj rezultas en premo kiu estas la degenereca premo. Tiel la energio de neŭtrono en kerno estas ĝia kvietmasa energio minus efika bindanta energio kiu malaltiĝas kiam oni iras al pli altaj energiaj niveloj. Ĉi tiu efika bindanta energio povas iĝi nulon. Je ĉi tiu punkto aldono de neŭtrono al la kerno estas ne ebla ĉar la nova neŭtrono devus havi negativan efikan bindantan energion, tiel estas pli energie favore (sistemo havos pli malgrandan entutan energion) se la neŭtrono estas ekster la kerno. Ĉi tio estas la neŭtrona forflua punkto.

En astrofiziko, la neŭtrona forflua linio estas grava en priskribo de atomkernosintezo aŭ neŭtronaj steloj. En neŭtronaj steloj, neŭtronaj pezaj kernoj estas trovitaj ĉar relativismaj elektronoj penetras la kernojn kaj okazas inversa beto-disfalo, en kiu la elektrono kombiniĝas kun protono en la kerno por fari neŭtronon kaj elektronan neŭtrinon.

Kiam pli kaj pli multaj neŭtronoj estas kreataj en kernoj la energiaj niveloj por neŭtronoj okazas plenigitaj supren ĝis energinivelo egala al la kvietmaso de neŭtrono. Je ĉi tiu punkto ĉiu elektrono penetranta kernon kreas neŭtronon kiu forfluas el la kerno. Je ĉi tiu punkto

{\displaystyle E\_{F}^{n}=m\_{n}c^{2}}
Kaj de ĉi tiu punkto la ekvacio

{\displaystyle E\_{F}^{n}={\sqrt {(p\_{F}^{n})^{2}c^{2}+m\_{n}^{2}c^{4}}}}
aplikatas, kie *pFn* estas la momanto de Fermi de la neŭtrono. Se iri pli profunden en la neŭtronan stelon, la denseco de liberaj neŭtronoj pligrandiĝas, kaj ĉar la momanto de Fermi pligrandiĝas kun pligrandiĝanta denseco, la energio de Fermi pligrandiĝas, tiel pli kaj pli multaj neŭtronoj forfluas el kernoj kaj la kernoj okazas en neŭtrona fluido. Eble ĉiuj neŭtronoj forfluas el kernoj kaj estas la neŭtrona fluido ene de la neŭtrona stelo.

Sciataj valoroj
---------------

La valoroj de la neŭtrona forflua linio estas nur konataj por la unuaj ok kemiaj elementoj, ekde hidrogeno ĝis oksigeno. Por oksigeno (*Z=8*), la maksimuma kvanto de neŭtronoj estas 16, do 24O estas la plej peza ebla oksigena izotopo.

Vidu ankaŭ
----------

* Protona forflua linio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Pri sciataj valoroj de neŭtrona forflua linio
Fcp centripeta forto (reala) kaj Fcf centrifuga forto ( fikcia).
En klasika mekaniko la **centrifuga forto** aŭ **decentra forto** estas fikcia forto, pseŭdoforto, kiu aperas, kiam la movo de korpo estas priskribebla en rotacianta kadro de referenco. Do ĝi estas la forto, kiun perceptas observanto, kiu troviĝas en rotacianta kadro de referenco. La origino de tiu "forto" sur moviĝanta maso estas fakte la korpo-inercio, kiu ekzakte kontraŭstaras (kun sama absoluta valoro) la rotaciigantan centripetan forton, estas la kialo por konsideri ĝin "fikcia".

La apudnomo "centrifuga" signifas "fuĝi for de la centro". Fakte, observanto (en ne inercia kadro), kiu staras sur rotacianta platformo, perceptas forton, kiu tiras lin for de la centro de la platformo. Ankaŭ pasaĝero, kiu staras sur veturilo moviĝanta laŭ kurba vojo, perceptas forton, kiu tiras ŝin/lin for de la kurbocentro.

Ĝenerale, la centrifuga forto, kiu agas sur objekton de maso {\displaystyle m\,} en rotacianta kadro de referenco kun angula rapido {\displaystyle {\vec {\mathbf {\omega } }}\,} kaj kies gravitocentro estas je distanco {\displaystyle {\vec {\mathbf {r} }}\,} de la centro de la rotacio, estas:

{\displaystyle {\vec {\mathbf {F} }}\_{\text{cf}}=-m{\vec {\boldsymbol {\omega }}}\times ({\vec {\boldsymbol {\omega }}}\times {\vec {\mathbf {r} }})\ ,}

kaj la valoro de tiu ĉi forto estas:

{\displaystyle \mid {\vec {\mathbf {F} }}\_{\text{cf}}\mid =m{\boldsymbol {\omega }}^{2}\mathbf {r} \ .}

Vidu ankaŭ
----------

* Centripeta forto
* Centrifugado
* Inercio
* Gravito
* Koriolisforto

* Kategorio Centrifuga forto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 369369
* GND: 4257608-8
* LCCN: sh85021931
* BNE: XX544264
 |
La **centra ŝemida lingvaro** estas proponita intermeza grupo de ŝemidaj lingvoj, kiu konsistus de la malfrua ferepoka, moderna araba lingvo, kaj pli malnovaj bronz-epokaj nordokcidentaj ŝemidaj lingvoj (kiuj inkludas la aramean, la ugaritan, kaj la kanaanajn lingvojn kiaj la hebrea kaj la fenica). En tiu ĉi klasigo, la centra ŝemida lingvaro mem estus unu el tri dividoj de la ŝemida lingvaro, kune kun la orienta ŝemida lingvaro (la akada) kaj suda ŝemida lingvaro (la malnovsudaraba lingvaro, moderna sudaraba lingvaro, kaj etiopa ŝemida lingvaro).

Distingaj kvalitoj
------------------

Distingaj kvalitoj de la centra ŝemida lingvaro inkludas:

* La realiĝo de la komunaj ŝemidaj emfazaj konsonantoj kiel kunfaringaj anstataŭ elĵetaj:
	+ Ekzemple, la praŝemida \*ṭ [tʼ] kaj \*ṣ [sʼ] realiĝas kiel [tˤ] kaj [sˤ] en la araba kaj novaramea, kontraŭe al la restantaj elĵetaj konsonantoj en la sudarabaj kaj etiopaj ŝemidaj lingvoj.
	+ Aldone, la praŝemida \*ḳ [kʼ] iĝas senvoĉa uvula eksploda konsonanto [q].
* La negilo \*bal, kies origino estas necerta.
* La ĝeneraligo de \*t kiel la montrilo de la pasinta tempo en la sufiksa konjugacio, ebenigante pli fruan alternadon inter \*k en la unua persono kaj \*t en la dua persono.
* Nova prefiksa konjugacio por la nepasinta tempo kun la formo *ja-qtulu*, anstataŭante la formon *ja-qattal*.
* Ebenigo de la vokaloj en verbaj prefiksoj. La evidenteco de la akada sugestas kvar praŝemidaj prefiksoj: \*ʔa-, \*ta-, \*ni-, \*ji-. En la centra ŝemida lingvaro, la prefiksoj ĉiuj havas la saman vokalon en la sama verba paradigmo. Tamen, ĝi evoluiĝis iom malsame en malsamaj lingvoj: la araba havas ĝeneraligitan *a* en ĉiuj prefiksoj, sed la nordokcidenta ŝemida lingvaro ĝeneraligis jen *a*, jen *i*, depende de la verba bazo.

Subgrupoj
---------

Malsamaj klasigaj sistemoj malkonsentas pri la preciza strukturo de la grupo. La plej ofta klasigo dividas ĝin al la araba kaj la nordokcidentaj ŝemidaj lingvoj, dum Etnologiisto distingas sudan centran ŝemidan (inklude la araban kaj hebrean) kontraŭ la aramea.

La ĉefa distingo inter la araba kaj nordokcidentaj ŝemidaj lingvoj estas la ĉeesto en la araba de la "frakasitaj pluraloj" (arabe: جَمع تَكسير, [ĝam takSI:R]), t.e. neregulaj plurnombraj formoj, kiuj uzas vokalŝanĝojn anstataŭ sufiksojn. Nordokcidentaj ŝemidaj lingvoj kvazaŭ ekskluzive formas pluralajn formojn per sufiksoj. Ekzemple, la araba بيت [bajt] ("domo") iĝas بيوت [buJU:T] ("domoj"), dum la hebrea בית [BAJit] ("domo") iĝas בתים [batTIM] ("domoj").

Referencoj
----------

1. ↑  Faber, Alice.  (1997) "Genetic Subgrouping of the Semitic Languages", *The Semitic Languages*. ISBN 0-415-05767-1.
Euarchontoglires collage.jpgFota kunmetaĵo de *Euarchontoglires*.
***Euarchontoglires*** (sinonima kun *Supraprimatoj*) estas klado kaj superordo de mamuloj, kies nuntempe vivantaj membroj apartenas al unu el la kvin jenaj grupoj: roduloj, lagomorfoj, tupajuloj, dermopteroj, kaj primatoj.

La klado *Euarchontoglires* estas bazita sur sekvencanalizo de DNA kaj retrotransposonaj markiloj kiuj kombinas la kladojn *Glires* (Rodentia + Lagomorpha) kaj Euarchonta (Scandentia + Primates + Dermoptera). Kutime oni studas sen taksonomia rango sed ĝi estis nomita kohorto, magnordo aŭ superordo. La rilatoj inter la kvar kohortoj (Euarchontoglires, Xenarthra, Laurasiatheria, Afrotheria) kaj la identeco de la praula radiko restas polemikiga.

Notoj
-----

1. ↑   (2001) "Resolution of the early placental mammal radiation using Bayesian phylogenetics", *gazeto Science* **294** (5550), p. 2348–2351. doi:10.1126/science.1067179.
2. ↑   (2009) "The new framework for understanding placental mammal evolution", *BioEssays* **31** (8), p. 853–864. doi:10.1002/bies.200900053.
3. ↑   (2013-04-01) "Coalescent-Based Genome Analyses Resolve the Early Branches of the Euarchontoglires", *PLOS ONE* **8** (4), p. e60019. doi:10.1371/journal.pone.0060019.

* Kategorio Euarchontoglires en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Euarchontoglires en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 800535
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Paldorsa kolombo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birda klaso *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Kolomboformaj *Columbiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Kolombedoj *Columbidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Columba (genro) *Columba* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | **Paldorsa kolombo** '**Columba eversmanni'**Charles Lucien Bonaparte 1856 |
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Paldorsa kolombo  |

 |
| v • d • r |

La **Paldorsa kolombo** (*Columba eversmanni*) estas membro de la familio de birdoj kolomboj nome Kolombedoj, kiu loĝas kaj reproduktiĝas en malgranda parto de Azio, kaj pli precize reproduktiĝas en suda Kazaĥio, Uzbekio, Turkmenio, Taĝikio, Kirgizio, Afganio, nordorienta Irano kaj plej nordokcidenta Ĉinio. Temas pri parte migranta specio kiu eliras el plej nordaj regionoj por vintri ĉe nordorienta Pakistano kaj ĝis la maro kaj nordokcidenta Barato.

Ĝi estas negranda kolombo ĉirkaŭ 26 cm longa, ĝenerale **griza** kaj videblas malhelaj strioj dorse. Ĝi reproduktiĝas kolonie en arbotruoj aŭ en riverravinoj. Ĝi manĝas grejnojn surgrunde kaj berojn.

La dunomo scienca rememorigas la biologon kaj eksploriston Eduard Friedrich Eversmann.

Referenco
---------

* BirdLife Datumaro Arkivigite je 2009-01-02 per la retarkivo Wayback Machine
**Palazuelos de Muñó** [palaZŬElos demuNJO] estas loĝloko kaj municipo en la okcidento de la provinco Burgoso, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la sudo de la komarko *Odra-Pisuerga*, sed foje atribuita ankaŭ al la komarko Arlanza. La loknomo *Palazuelos de Muñó* estas etimologie komprenebla kiel *Palacetoj de Muñoz* aŭ *de Nuño*, alude al iama loĝanto.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 8,691 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 53 loĝantojn. Ĝi perdis multajn loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 14 el 1991. 

Demografia evoluo| 1991 |  | 1996 |  | 2001 |  | 2004 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 67 |  | 75 |  | 66 |  | 65 |

Ĝi distas 35 km de Burgoso, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. 

Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo de Sankta Johano la Baptisto.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 774837
* VIAF: 102144648518506101869
 |
*Ne miskomprenu kun Egyek!*

**Etyek** [etjek] estas grandvilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, en Distrikto Bicske.

Administraciejo

Situo
-----

La grandvilaĝo situas sur malebenaĵo, 26 km for de Budapeŝto kaj 176 m super la marnivelo, laŭ flankovojoj, Bicske kaj Biatorbágy estas proksime.

Biblioteko

Historio
--------

La areo estas loĝata jam jarmilojn, inter 10 kaj 379 p.K. troviĝis tie romia kolonio. Antaŭ la hungaroj hunoj kaj avaroj alvenis. Post la turka erao (1543-1686) laŭ strategio de Habsburgoj ĉirkaŭ Buda precipe germanoj loĝis.

En 1946 la germanoj, kiuj konsistigis 80 elcentojn de la loĝantaro (2300 homoj), estis translokigitaj al ĉirkaŭo de Stuttgart. En 1948 estraro de kooperativo de Etyek ricevis premion Kossuth.

Danke al vitkultivado, Etyek apartenas al la historiaj vinregionoj de Hungario. La vinbero servas kiel bazmaterialo por la konata Törley-ĉampano de Budafok kaj por la lokaj vinoj.

Andrew George Vajna konstruis ĉe la vilaĝego grandegan filmstudion.

Vidindaĵoj
----------

* novbaroka katolika preĝejo omaĝe al **Serpa Beata Damo** el 1816
* Preĝejo Senmakula Koncipiĝo (Etyek) el la 15-a jarcento
* golgoto
* fonto Magyar kune kun lago, la fonto donas akvon minute po 600 litrojn

Ĝemelkomunumo
-------------

* Germanio Remshalden, Germanio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 53475
* GND: 4348975-8
* LCCN: n96101424
* VIAF: 147917255
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Nădăştia** [nədəŝtia] (hungare: **Nádasdia**, germane: **Rohrfeld**) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Alba Iulia. En 1910 ĝi havis 270 loĝantojn (rumanoj); en 1992 227 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1321. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, departemento Hunyad. Administre ĝi apartenas al Almaşu Mare.

Fonto
-----

* Magyar nagylexikon, 1-18. 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

Komunumoj *Nádasd* en Hungara Reĝlando
--------------------------------------

En la nomo oni rekonas la vorto nád (=kano), pri kio oni nomumis komunumojn. Pro la tutlanda poŝta servo oni distingis ilin: Abaújnádasd, Árvanádasd, Csallóköznádasd, Egyházasnádas, Szepesnádasd, nun en Slovakio, Fraknónádasd nun en Aŭstrio, Borsodnádasd kaj Tornanádaska en Borsod-Abaúj-Zemplén, Mecseknádasd en Baranya, Nádasdladány en Fejér, Nádasd en Vas (Hungario), Alsónádasd, Felsőnádasd, Görgénynádas, Hadadnádasd, Nádasdia, Nádaspapfalva, Szilágynádasd nun en Rumanio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Popolnombrado 2002
* Mapo de distrikto
* Administracia mapo de distrikto Arkivigite je 2006-08-22 per la retarkivo Wayback Machine
Titolpaĝo de la unua presaĵo
***La naskiĝo de la tragedio el la spirito de la muziko*** (germane: ***Die Geburt der Tragödie aus dem Geiste der Musik***) estas libro de Friedrich Nietzsche, kiun li publikigis komence de 1872. Ĝi estis la unua grava verko de Nietzsche, per kiu la tiam 27-jara profesoro pri filologio samtempe distanciĝis de la scienca filologio. Sur proksimume 100 libropaĝoj kaj en 25 koncizaj ĉapitroj la juna sciencisto disvolvis el sia studo de la antiva grekeco, el sia amo al la muziko kaj el sia estimo de Schopenhauer kaj Wagner sian kulturan mondkomprenon. Li prezentis siajn teoriojn pri la ekesto kaj dekadenco de la greka tragedio kaj krom tio ĝeneralajn kulturfilosofiajn kaj estetikajn konsiderojn, akceptatajn ankaŭ en la 20-a jarcento. Ĝi enhavis antaŭparolon al Richard Wagner, al kiu Nietzsche omaĝis la traktaĵon kaj kiun li tiam konsideris kiel ebla novfondanto de arto kaj kulturo kompareblaj al la grekaj.

En 1886 Nietzsche aperigis duan eldonon sub la titolo **Die Geburt der Tragödie. Oder: Griechenthum und Pessimismus** [La naskiĝo de la tragedio. Aŭ: Grekeco kaj pesimismo], je kio li antaŭmetis al la libro „*provon de memkritiko*".

Vidu ankaŭ
----------

* Vjaĉeslav Ivanoviĉ Ivanov

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio La naskiĝo de la tragedio el la spirito de la muziko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Literatur pri *Geburt der Tragödie* (germanlingva) Arkivigite je 2014-08-20 per la retarkivo Wayback Machine, registro de la vajmara Nietzsche-bibliografio
**Nădăștia de Sus** [nədəŝtja de sus] (hungare: **Felsőnádasd**, germane: **Ober-Rohrbach**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Hunedoara. Administre ĝi apartenas al la urbo Călan.

Loĝantaro
---------

En 1910 ĝi havis 747 loĝantojn (rumanoj); en 1992 361 (rumanoj).

Historio
--------

Ĝia unua mencio skriba estas el 1447. Ĝis 1919 Felsőnádasd apartenis al Hungario, al Hunyad.

Fonto
-----

* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

Vilaĝoj pri *Nádasd* en Hungara Reĝlando
----------------------------------------

En la nomo oni rekonas la vorto nád (=kano), pri kiu oni nomis vilaĝojn kaj komunumojn. Pro la tutlanda poŝta servo oni distingis ilin: Abaújnádasd, Árvanádasd, Csallóköznádasd, Egyházasnádas, Szepesnádasd, nun en Slovakio, Fraknónádasd nun en Aŭstrio, Borsodnádasd kaj Tornanádaska en Borsod-Abaúj-Zemplén, Mecseknádasd en Baranya, Nádasdladány en Fejér, Nádasd en Vas (Hungario), Alsónádasd, Felsőnádasd, Görgénynádas, Hadadnádasd, Nádasdia, Nádaspapfalva, Szilágynádasd nun en Rumanio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Popolnombrado 2002
**Béla Sarlós** [ŝarlOŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sarlós Béla** estis hungara juĝisto. Lia origina familia nomo estis *Steiner*.

Béla Steiner naskiĝis la 12-an de marto 1913 en Nagyatád, li mortis la 20-an de julio 1990 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Sarlós devenis el juda familio. Li maturiĝis en gimnazio en Nagykanizsa en 1930, post kvar jaroj li akiris juran diplomon en Scienca Universitato Erzsébet. Post la diplomo li estis advokato-kandidato, en 1938 li akiris advokatan diplomon, pli poste li estis advokato en Budapeŝto. Ekde 1940 li estis plurfoje trudlaboristo, fine li sukcese rifuĝis kaj kaŝiĝis. Intertempe lia familio estis deportita al Aŭŝvico, escepte la edzinon ĉiuj mortis. Post la milito li estis plej ofte juĝisto, post jaroj en altaj postenoj. En 1952 li finis kurson por juĝistoj. Li kandidatiĝis en 1957, doktoriĝis en 1971 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li laboris en akademia instituto inter 1963–1976?. Li ricevis unuafoje medalon. Li edziĝis en 1939, lia edzino naskis filinon en 1946.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A pesti munkásság forradalmi harca 1840-ben.* (premiita studo en 1954)
* *Az 1848–1849-es forradalom és szabadságharc büntetőjoga.* (monografio kaj disertaĵo, 1959)
* *A Tanácsköztársaság forradalmi törvényszékei.* (monografio, 1961)
* *A Tanácsköztársaság jogrendszerének kialakulása.* (monografio, 1969)
* *Das Rechtswesen in Ungarn.* (1975)
* *Deák és a kiegyezés.* (monografio, 1987)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 712843
 |
**La mandarenoj** (france *Les mandarins*) estas romano verkita en 1954 de Simone de Beauvoir, kiu por ĝi ricevis la Premion Goncourt. 

La agado de la romano okazas en la epoko de la postmilito en Francio, tuj post la Dua Mondmilito. Ĝi referencas en intelekta kadro tre influita de la politiko kaj de la ideologiaj tiamaj partioj. Temas ankaŭ pri feminismo kaj ekzistadismo.

Ĉefaj roluloj de la romano estas Henri Perron kaj Anne Dubreuilh, du intelektuloj. Perron estas elstara verkisto kaj eldonisto de la gazeto *L'Espoir*, kiu havas nefeliĉan rilaton kun Paule. Anne Dubreuilh estas grava psikologino, edzino de Robert Dubreuilh, alia grava intelektulo, kun kiu ŝi havas filinon, Nadine. Sekvas ideologiaj polemikoj inter komunismo kaj kapitalismo, sed ankaŭ ene de tiu inter la denunco de stalinismo kaj la obeo al la doktrinoj de la oficialaj komunismaj partioj.

Oni konsideras ke tiuj roluloj estas inspirataj en realaj personoj de la ĉirkaŭaĵo de la aŭtorino. Nome Perron estus Albert Camus, Robert estus Jean-Paul Sartre, Anne estus Simone de Beauvoir mem kaj *L'Espoir* estus reale la gazeto *Combat*. Krome, dum la agado aperas rilato de Anne kun Lewis Brogan, usona verkisto kiu reprezentus Nelson Algren, unu el la amaferoj de Simone de Beauvoir, en Usono, al kiu ŝi dediĉis la libron post ties publikigo.​

Notoj
-----

1. ↑   Simone de Beauvoir, un sutil doodle filosófico de Google  Alirita la 7an de Januaro 2018.

Bibliografio
------------

* Simone de Beauvoir, *Les Mandarins*, Éditions Gallimard, Paris, 1954, 579 p. (ISBN 2070205150).
**Attila Debreczeni** [debreceni], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Debreczeni Attila** estas hungara literaturhistoriisto, altlerneja instruisto, koresponda membro de Hungara Scienca Akademio (2019).

Attila Debreczeni naskiĝis la 9-an de septembro 1959 en Debrecen.

Biografio
---------

Attila Debreczeni post la necesaj studoj estis asistanto inter 1984-1990 en Universitato Lajos Kossuth (iom poste en ties literatura instituto), poste li estis altrangigita, inter 1993-2004 li estis docento, ekde 2004 universitata profesoro. Intertempe li doktoriĝis en 1987, akiris sciencajn gradojn PhD (CSc) en 1992, DSc en 2004. La habilitiĝo okazis en 1999. Li estis vicinstitutestro inter 1995-2003, institutestro inter 2003-2016, vicdekano inter 2004-2006, vicrektoro inter 2007-2010. Li ricevis premiojn kaj stipendiojn inter 1983-2018.

Elektitaj kontribuoj (kun aliaj)
--------------------------------

* *Kedv, remények, Lillák: Csokonai életútja.* 1985
* *Kölcsey és a magyar világ.* 1992
* *Kármán József és Pajor Gáspár Urániája.* 1999
* *Mintakövetés és nyelvtisztaság: a 18. század végi fordítás-vita összefüggéseihez.* 2007
* *Költemények.* 2018

Fontoj
------

* 
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 665351
* LCCN: n91068545
* VIAF: 32243301
* ISNI: 0000 0001 2278 0931
* SUDOC: 149739915
* BNF: 145824166
* NKC: jn20010602217 jn20010602217, jn20010602217
 |
**Botad,** laŭ guĝarata lingvo **બોટાદ** estas urbego kaj municipo en okcidenta Barato, en subŝtato Guĝarato, en la samnoma distrikto, kie ĝi estas ties sidejo.

Templo Ŝri Sŭaminarajan Mandir, Gadhada, proksime de Botad.

Demografio
----------

Botad havis populacion de 158 985 en 2021  kun legopovo de 83%, kiu estas signife pli alta, ol la landa mezumo.

Geografio
---------

Botad situas inter malaltaj montetoj en valo en nordorienta parto de duoninsulo Katiavaro 70 metrojn super la marnivelo. Ĝasdan troviĝas 50, Surendranagar-Dudreĝ 63 (voje 90), Bhavnagar 67 (voje 90), Amreli 78 (voje 93), Raĝkot 92 (voje 120), Gondal 93, iama subŝtata ĉefurbo Ahmedabado 133, Baruĉ 134, Nadiad 136, Anand 140, nova subŝtata ĉefurbo Gandinagaro 154, Vadodara 157, Surat 162, Mumbajo 376, tutlanda ĉefurbo Delhio 909, Kolkato 1717 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

Dum naskiĝo de Barato en 1947 la loĝantoj voĉdone decidis aparteni al Barato, poste multe da homoj formigris al la alia nova najbara ŝtato Pakistano.

Ekonomio
--------

Kvankam la ekonomio de Botad estis bazita sur agrikulturo, tamen kelkaj industriaj sektoroj kiel ekzemple diamantpolurado kaj pretigo, kotonprilaboro kaj medicinaĵoj jam aperis.

Lingvoj
-------

En Botad la oficiala lingvo estas la guĝarata, sed estas akceptata la ankaŭ angla kaj hindia.

Religioj
--------

En Botad plejparto de la populacio estas hinduoj (83%), krome muslimoj (13%), iomete ĝajnistoj (3%) kaj aliaj.

Eduko
-----

En Botad en instituto okazas la plej alta edukado.

Klimato
-------

En Botad jare pluvas averaĝe 620 mm. Inter junio kaj septembro pli ofte pluvas pro la musonoj, en la ceteraj monatoj apenaŭ aŭ neniam pluvas. La temperaturo varias averaĝe inter 20-34 °C.

Trafiko
-------

Al Botad kuras tri fervojaj linioj, 5 ĉefvojoj. La plej proksima flughaveno funkcias en Bhavnagar.

Vidindaĵoj
----------

* pluraj preĝejoj, plej ofte hinduaj
* pordego de la urbo
* horloĝa turo
* kampanilo
* lago proksime

Fontoj
------

* WikiTrans
**Attila Csikós** [atila ĉikOŝ] (laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csikós Attila**, naskiĝis la 5-an de aŭgusto 1942 en Hungario en Ungvár, nuntempa Uĵhorodo en Ukrainio, mortis la 8-an de februaro 2017 en Budapeŝto) estis hungara arkitekto, dekoraciisto, kostumisto.

Biografio
---------

Attila Csikós jam inter 1958-1960 estis dekoraciisto en amatora trupo en Budapeŝto, poste en malgrandaj teatrejoj. Inter 1965-1975 li estis vicdekoraciisto de Festivalo de Bayreuth. Li akiris diplomon en Industriarta Artlernejo en 1967. Ekde la sekva jaro li estis dekoraciisto ĝis 1979 en Budapeŝta Ŝtata Operejo. Lia unua memstara dekoracia tasko estis Giuseppe Verdi: Il Trovatore. En la sekvaj jaroj li laboris en aliaj teatroj, ekzemple en Nacia Teatro (Budapeŝto), Teatro Madách, Teatro Erkel, krome li laboris ankaŭ eksterlande. Li ricevis premion Kossuth en 2001, pli frue ankaŭ aliajn premiojn. Li estis nomumita eterna membro de la Budapeŝta Operejo en 2013.

Elektitaj dekoraciaj laboroj en teatroj
---------------------------------------

* Ferenc Erkel: *Bánk bán* (Banuso Bánk; opera versio)
* Richard Wagner: Die Walküre
* Giuseppe Verdi: Rigoletto, Aida
* Gioacchino Rossini: La barbiro de Sevilo
* Ŝekspiro: Rikardo la 3-a

Elektitaj dekoraciaj laboroj en filmoj
--------------------------------------

* *Az úr a pokolban is úr* (1970) en Hungara Televizio
* *Bánk bán* (Banuso Bánk; televizia versio) (1986)
* *Bánk bán* (Banuso Bánk; filma versio) (2002)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* televizia intervjuo
* Arkivigite je 2013-12-11 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 570533
* GND: 106463852X
* LCCN: n97852637
* VIAF: 121365796
* ISNI: 0000 0000 7966 6112
 |
Ĝardeno gasteja (ca. 1920)
**Flora** estis gasteja ensemblo en Erfurto, Germanio, Steiger-strato nr 18, kiu ekzistis de 1876 al 2017.

Historio
--------

Reklamo de 1896
Haus Flora disde nordo (2017)
La haloj dum bedaŭrinda malkonstruo (2017)
Haus Flora disde sudo (2017)
Temis pri ensemblo konsistinta el tri domoj, kiuj ĉirkaŭis liberan aeron utiligitan kiel manĝoĝardenon. La ĉirkaŭ la jaro 1870 konstruita ĉefa ejo estis duetaĝa stukita trabfakaĵo laŭ la t.n. *Svisa stilo* kun antaŭa libera ŝtuparo kaj duetaĝa loĝio kun oblikva ejo. La pli longaj gabloj estis ornamitaj per malkontinua lignaĵo. Maldekstre de ĝi staris iomete pli malfrue starigita unuetaĝa halkonstruaĵo kun rondarkaj fenestroj, kie instalitis kafejo. Dekstre troviĝis duetaĝa ejo kun tipa okangula turo kiu iam estis eĉ belvidejo. En ĝi estis ankaŭ gastejo kaj koncerta respektive bala salonego, kies unua mencio estis en 1876. Pluse estis tie kegloludejo marmora kaj bilardejo.

En 1896 tenadis la tuton A. Michi, antaŭ ol akiro fare de Ernst Schieblich, en kies familio ĝi restis dum du generacioj. Ankaŭ en la 1920-aj kaj la 1930-aj jaroj la erfurtanoj ege ŝatis tiun lokon kiu troviĝis ĉe fina haltejo ene de la erfurta tramliniaro. Ĝi servis ĉefe kiel ekskursa elir- kaj finpunkto por agrablaj promenadoj tra Steiger-arbaro. Krome okazis en ĝi multaj dancvesperoj, varieteoj, baloj kaj grandaj ricevoj. Dum la Dua mondmilito gastigitis ene forpelitoj el Eosta Eŭropo. Dum GDR-tempo mallongan tempon gastejestris ankoraŭ la filino de Schieblich, Charlotte Dübber. Poste ŝi pruntedonis la bienon al la Pormetiista ĉambro kiu instalis surloke renkontiĝlokon por metiistoj *(Haus des Handwerks)*. Ĉar la prunteprenpagoj estis ridinde malaltaj, restaŭradoj necesoj ne povis fariĝi, pro kio finfine venditis la tuto kontraŭ nur 70.000 eostgermanaj markoj al la metiistaro.

Post la Turniĝo aĉetis la bienon investanto kontraŭ pli ol 1 miliono da okcdentgermanaj markoj. La ĉefa ejo restaŭritis kaj taŭgigitis por uzo loĝeja. En la dekstra flanka ejo troviĝis vinvendejo. La salonego estis ekde 1993 event-okazejo nomita *Sockenschuss*, kaj inter 2000 kaj 2016 diskoteko kun la nomo *C1*. La finon de junio 2017 malkonstruitis la tuto por starigi du blokojn kun po dekunu loĝejoj kun proprietrajto.

Literaturo
----------

* Michael Keller: *Restaurant, Partykneipe, Diskothek – die alte „Flora" in Erfurt hat ausgedient.*, Thüringer Allgemeine, Erfurto, 13.8.2016
* Michael Keller: *„Jegliches hat seine Zeit"*, Thüringer Allgemeine, Erfurt, 28.6.2017

Notoj
-----

1. ↑  Engazeta reklamo "Restaurant Flora" de 1896, Urba Arkivo de Erfurto

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Flora (Erfurt) en la germana Vikipedio.* 

50.96244611.017795Koordinatoj: 50° 57′ 45″ N, 11° 1′ 4″ O (mapo)
 

* Kategorio Flora (Erfurto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Béla SOLT** [ŝolt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Solt Béla** estis hungara inĝeniero, profesoro. Lia origina familia nomo estis **Spissák**.

Béla Solt  naskiĝis la 12-an de februaro 1877 en Hungara reĝlando en Szomolnok (nuntempa Smolník (distrikto Gelnica) en Slovakio). Li mortis la 1958 en Sopron.

Biografio
---------

Béla Solt frekventis gimnazion en Rozsnyó, poste li akiris diplomon en akademio pri minejoj kaj arbaroj de Banská Štiavnica en 1903. Post siaj studoj li havis postenon en la proksimaj minejoj. En la jaro 1911 li instruis en la akademio, poste ĝis 1914 li plulernis en Zuriko helpe de stipendio. Dum la 1-a mondmilito li estis soldato, poste militkaptito. Hejmenveninta en 1918 li instruis plu, sed en la sekva jaro li sekvis la rifuĝintan akademion al Sopron. En 1920 li estis nomumita katedrestro, en 1923 altlerneja ordinara profesoro, inter 1927 kaj 1929 dekano. En 1946 li pensiuliĝis, sed en la studjaro 1956 li denove instruis, ĉar post falo de la Hungara revolucio de 1956 preskaŭ ĉiuj lokaj profesoroj forlasis la landon.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2016-05-13 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Béla Szabados** [sabadoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szabados Béla** estas hungara naĝisto, trifoja olimpiano, mondĉampiono.

Béla Szabados naskiĝis la 18-an de februaro 1974 en Békéscsaba (Hungario).

Biografio
---------

Béla Szabados atingis la unuan naĝsukceson en 1991 en eŭropa ĉampionumo, teame li estis la 3-a en varia naĝo 4 × 100 m. Li estis hungara ĉampiono 14-foje en la 1990-aj jaroj parte individue, parte teame. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1992, Hungario en la Somera Olimpiko 1996 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 2000 sen medaloj. Lia plej granda sukceso okazis en 25 metra naĝejo en mondĉampionumo li estis la unua en 2000 (200 m rapidnaĝo) en Ateno. En la sama jaro li finis la aktivan naĝon kaj li akiris ekonomian diplomon en Universitato de Suda Kalifornio, pli poste li trovis laborlokon. Spite tion li daŭre konkursis kiel naĝanto en la 35-39 aĝoklaso en Usono. Intertempe lia edzino naskis filon kaj gajnis en nacia lotumo usonan ŝtatanecon, kiu faris pli facila la lokajn vivkondiĉojn de la familio.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* WikiTrans

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 807493
 |


* Portalo pri Biografio