recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Illés GEORCH** [ilEŝ georĥ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Georch Illés** estis hungara advokato, juristo, membro honora de Hungara Scienca Akademio (1832).

Illés Georch  naskiĝis la 28-an de septembro 1772 en tiama *Etrekarcsa* [etrekarĉa], kiu nuntempe estas vilaĝparto de Kráľovičove Kračany en Slovakio. Li mortis la 31-an de julio 1835 en Pest (urbo).

Biografio
---------

Illés Georch frekventis mezlernejon en Pozsony, poste li studis teologion en Esztergom, fine denove en Pozsony lernis juron. En 1797 li aliĝis al nobela armeo kontraŭ Napoleono. Post la malvenka batalo li ekinstruis, sed samtempe li estis advokato. Ekde 1806 en Pest li okupiĝis nur pri juro. Li havis edzinon.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Paradigma conjugationis verborum et methodus iisdem recte utendi Hungaria propria* (1799)
* *Honnyi törvény* (1804-09) - kolektado de hungaraj leĝoj
* *Magyarország uralkodóinak származások és jelesebb tetteinek rövid leirása* (1818)
* *A magyar helyesirás fő rendszabásairól* (Ĉefaj reguloj de la hungara ortografio) (1821)

Fontoj
------

* biografio hungare
* biografio hungare
**János MARTONYI** [pr. martonji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Martonyi János** estas hungara politikisto, ministro, juristo, profesoro, diplomato. Lia patro estis János Martonyi (juristo).

János Martonyi (filo)
George W. Bush, Viktor Orbán kaj János Martonyi
János Martonyi naskiĝis la 5-an de aprilo 1944 en Hungario en Kolozsvár (nuntempa Cluj en Rumanio).

Kariero
-------

Martonyi abiturientis en 1962; li finis juron en 1966 en Scienca Universitato de Szeged. Li komence havis advokatajn helpotaskojn en Budapeŝto kaj Szeged. En la jaro 1968 li plulernis en Londono, post 2 jaroj en Hago. Inter la 2 jaroj li advokatiĝis. En 1979 li kandidatiĝis, inter 1979 kaj 1984 li laboris en Bruselo en la hungara ambasadorejo. Ekde 1985 li laboris en ministerio pri komerco 4 jarojn, poste li aliĝis al la komunistoj, krome li ricevis signifan postenon. Inter 1991 kaj 1994 li estis subministro pri eksteraj rilatoj. En 1994 li establis privatan advokatan kontoron, post 3 jaroj li estis nomumita katedrestro en Szeged, ankaŭ docento. Li estis ministro por eksterlandaj aferoj de Hungarujo en la Unua Kabineto Orbán inter 1998-2002, same en la Dua Kabineto Orbán inter 2010-2014. En 2000 li estis oficiale universitata profesoro, li instruis ankaŭ en Universitato de Budapeŝto. Li ricevis Honoran legion en 2000, post 3 jaroj hungaran premion.

Fontoj
------

* hungare

* Kategorio János Martonyi (politikisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 318362
* GND: 17041681X
* LCCN: no2016154463
* VIAF: 100309290
* ISNI: 0000 0000 8016 7804
* SUDOC: 050745018
* BNF: 135432298
* NKC: jo2012695570
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Terpiro** |
| --- |
|  |
| La plantoLa planto |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonaj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Asteraloj *Asterales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Asteracoj *Asteraceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Helianto *Helianthus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***Topinamburo*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Helianthus tuberosus****L. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Terpiro  |

 |
| v • d • r |

Lavitaj terpir-tuberoj
Terpir-tuberoj, ruĝa, tre malfrue floranta specio
Terpir-tuberoj, tre frue floranta specio kun malgrandaj tuberoj, origine sovaĝiĝinte trovitaj apud *Ingelheim am Rhein*
**Terpiro** (*Helianthus tuberosus*, pro tio ankaŭ nomata tubera helianto) estas plurjara, moltiga legomplanto kun rizomoj havantaj tigotuberojn utiligeblajn kiel legomo, valora por diabetuloj kaj kiel furaĝo.

Nomigo
------

**Topinamburo** povas rilati aŭ al terpiro mem aŭ al la tubero de terpiro, kiun oni kuiras kiel terpomon.

Priskribo
---------

Ĝi apartenas al la familio de asteracoj (kompozitacoj) (*Asteraceae*, aŭ *Compositae*), origine kreskis en norda Ameriko, estis kultivata ĉefe pro la manĝeblaj tuberoj. Ĝi apartenas al la sama genro (helianto) kiel sunfloro (*Helianthus annuus*). Same kiel la sunfloro ĝi havas grandajn foliojn kaj (kontraŭe al tiu) malgrandajn, forte flavajn florojn.

Ĝi altas 2-3 m, la rezervaj organoj estas tigotuberoj, kreskantaj sur disbranĉiĝanta subtera tigo. La belaj infloreskoj aperas fine de somero, en frua aŭtuno, la unuopaj petiolaj floroj estas flavaj, la tubaj floroj estas flavaj, brunetaj, purpuraj. 

La subteraj tuberoj havas diversajn formojn kaj pezas ĝis ĉ. 110 g. La koloro de la tubera ŝelo povas varii de helbruna ĝis purpura, bruna, ruĝa. La ŝelo estas tre maldika, la tuberoj rapide elsekiĝas en aero. La interno de la tubero estas blanka kaj kraka. La tubero riĉas je planta fibro, mineraloj.

La planto estas multigebla per displantado de la tuberoj, ĝi toleras la pli malriĉajn grundojn, ĝi apenaŭ havas plantajn kaj bestajn damaĝantojn.

Terpiro bone toleras sekecon kaj froston.

La plantado de la tuberoj povas okazi aŭ aŭtune (je profundo de 10-12 cm en sabla grundo) aŭ printempe (je profundo de 8-10 cm en sabla grundo; je 6-8 cm en malloza grundo). La vicodistanco devas estis 50-70 cm, la najbara distanco 40-50 cm.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Terpiro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Terpiro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Terpiro en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* Nutradaj informoj  (angle)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Srilanka palumbo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birda klaso *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Kolomboformaj *Columbiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Kolombedoj *Columbidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Columba (genro) *Columba* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | **Srilanka palumbo** *Columba torringtoniae*Blyth & Kelaart, 1853 |
|

 |
|
|
|
|
| Konserva statuso |
| **Konserva statuso: Vundebla** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Srilanka palumbo  |

 |
| v • d • r |

*Columba torringtoniae*.
La **Srilanka palumbo** aŭ **toringtona kolombo** (*Columba torringtoniae*) estas birdospecio de la familio de Kolombedoj, *Columbidae*, kiu estas loĝanta reproduktanta endemio en montoj de Srilanko.

Tiu specio nestumas en malsekaj ĉiamverdaj arbaroj de centraj altaj teroj, kie ili konstruas bastonetan neston en arbo, sur kiu la ino demetas unusolan blankan ovon. Ties flugo estas rapida, kun regulaj flugilfrapoj kaj porokazaj akraj flugilfrapoj kiuj estas karakteraj de kolomboj ĝenerale. Plej el ties manĝo estas vegetala. Normale silentemaj, ili povas ululi strigecan alvokon *huu* en la reprodukta sezono.

La Srilanka palumbo estas 36 cm longa. Ties supraj partoj kaj vosto estas malhelgrizaj, kaj la kapo kaj subaj partoj estas lilaj, kio iĝas pli pala en la ventro. Estas blanka-nigra ŝaktabuleca bildo sur la nuko. Tiu specio estas tre simila al la sudbarata Strinuka palumbo, *Columba elphinstonii*, kun kiu formas klason kune kun la Belkola palumbo, *Columba pulchricollis*. Tiu tri kolomboj havas similajn nukobildojn.

Notoj
-----

Referencoj
----------

* Gibbs, Barnes kaj Cox, *Pigeons and Doves* (Pica Press 2001) (ISBN 1-873403-60-7)
* *Birds of India* de Grimmett, Inskipp and Inskipp, (ISBN 0-691-04910-6)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Srilanka palumbo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Srilanka palumbo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Srilanka palumbo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* BirdLife Species Factsheet.[*rompita ligilo*]


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 714673
 |
**Srinivasa Aiyangar RAMANUJAN**, [ŝrinivAsa Aijangar ramAnaĝan] naskiĝis la 22-a de decembro, 1887 en Arode, Tamil Nadu, Barato, mortis la 26-a de aprilo, 1920 en Kumbakoman, Tamil Nadu, Barato. Li estis unu de la plej grandaj matematikaj genioj.

Li devenis el malriĉa bramana familio kaj estis edukata kun granda energio de sia patrino. En la lernejo, li estis bona, sed ne eksterordinara. Post atingi 15 jarojn li montris ekstreman matematikan talenton. Hazarde li trovis libron *Synopsis of Elementary Results in Pure Mathematics* ("Resumo de elementaj rezultoj per pura matematiko"). Sed tiu libro estis preskaŭ sen klarigoj kaj Ramanujan lernis labori tiamaniere. Baldaŭ li konis la tutan libron kaj komencis fari proprajn formulojn. Li mem eltrovis solvojn de problemoj, kiujn grandaj matematikistoj jam trovis.

Koncentriĝinte sole je matematiko, li lernis malbone en lernejo kaj, pro tio, li preskaŭ ne sukcesis fini ĝin. Li ricevis stipendion en *Pachaiyappa's College*, sed ne sukcesis pri la angla lingvo.
Tamen oni permesis al li studi en la universitat. Li publikigis artikolojn en matematikaj revuoj, sed neniu rekonis lin esti genio. Li sendis multajn leterojn al gravaj matematikistoj, sed neniu komprenis liajn formulojn sen klarigoj.

Nur la brita matematikisto Godfrey Harold Hardy serioze legis lian leteron kaj rekonis lin esti genio komence de la jaro 1913. Hardy venigis Ramanujan al Kembriĝo, Anglio en Trinity College. Ĉar Ramanujan havis problemojn kun la angla kulturo kaj klimato, li ofte estis malsana kaj malbonfartis. Ramanujan povis labori nur kun Hardy, kiu oferis ĉion pro la laboro kun Ramanujan. Tiamaniere ili havis grandajn sukcesojn, sed Ramanujan neniam povis adaptiĝi al la angla medio. Ramanujan malsaniĝis pro tuberkulozo kaj mortis 32 jarojn aĝa. Hardy nomis la tempon pasigitan kun Ramanujan la plej feliĉa periodo de lia vivo. Ramanujan postlasis notlibrojn, kiuj ankoraŭ plenas de misteroj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Stanislavo Belov (2020-04-02) "Homo kiu ekkonis senfinecon" — kliŝa historio pri kliŝoj (esperante). Blogger. Alirita 2020-04-02. *(recenzo pri lia filmbiografio)*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 15856
* GND: 118748955
* LCCN: n50054441
* VIAF: 27132864
* ISNI: 0000 0001 2125 2846
* LIBRIS: 238676
* SUDOC: 027908895
* BNF: 12305056s
* NLA: 35280757
* NDL: 00621342
* BIBSYS: 90367051
* NKC: jx20070813001
 |
**Siracha** aŭ **Sriracha** (taje ศรีราชา) estas spica saŭco nomita laŭ la urbo Si Racha ĉe la Golfo de Tajlando. La saŭco estas farita el varma pipro (plejparte ĥalapenjokapsiko), vinagro, ajlo, sukero kaj salo, kaj estas ofta en pluraj sudorient-aziaj kuirartoj, ekzemple en tajlanda kuirarto, vjetnama kuirarto, indonezia kuirarto kaj pli.

Uzoj
----

Sriracha-mayo saŭco
En Tajlando, sircha ofte estas utiligita kiel tremposaŭco, precipe por marfrukta manĝaĵo kaj omletopladoj. En vjetnama kuirarto, sircha estas servata kune kun pho-supo kaj frititaj nudeloj, kun printempaj rulaĵoj kaj aliaj pladoj.

En la jardeko de la 2010-aj jaroj, Siracha-saŭco iĝis populara en la Okcidento kaj estas servita kune kun hamburgeroj kaj aliaj rapidmanĝejoj. Krome, ĝi akiris kultan statuson inter manĝantoj en la Okcidento, tial ankaŭ estas surmerkatigitaj konfitaĵoj, lekbombonoj, kokteloj kaj terpommanĝaĵoj enhavantaj Siracha. 

En 2013, la usona reĝisoro Griffin Hammond publikigis filmon nomitan Sirache, dokumenta filmo pri la origino kaj produktado de Sirache-saŭco en Usono, specife pri ĝia plej fama versio produktita de la kompanio Hui Fong .

Vidu ankaŭ
----------

* Tabasko (saŭco)

Referencoj
----------

1. ↑  Magazine Monitor, , "Sriracha: How a sauce won over the US",  *BBC News*, December 21, 2013.
2. ↑  Shyong, Frank, "Sriracha hot sauce purveyor turns up the heat",  *Los Angeles Times*, April 12, 2013.
3. ↑  Anderson, L.V. (2013-12-12), "Sriracha the Movie: Griffin Hammond's documentary about David Tran, reviewed.", *Slate*, retrieved 2017-12-20

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 827018
 |
Srpski Miletiĉ situas en la mapo en la verda municipo
Katolika preĝejo de Srpski Miletiĉ
Grekkatolika preĝejo de Srpski Miletiĉ

Bazaj informoj
--------------

**Srpski Miletiĉ** (miletitj), serbe **Српски Милетић,** slave **Srpski Miletić,** germane **Berauersheim** hungare **Rácmillitics** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojevodio, en distrikto **Okcidenta Baĉka** en municipo de Odĵaci.

* Areo:  km²
* Loĝantaro: 3530
* Poŝtkodo: 25244
* Telefonprefikso: 25
* Aŭtokodo: SO

Situo
-----

Srpski Miletiĉ situas sur ebenaĵo.

Historio
--------

Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao diversaj popoloj alvenis al la senhomaj lokoj. En 1910 vivis en Rácmilitics 3862 da homoj, (3577 germanoj). Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, al distrikto de Hódság, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj iĝis parto de Hungario ĝis 1944. Poste la germanoj estis deportitaj. En 2002 loĝis en Srpski Miletiĉ 3538 da homoj, (serboj 3240 (92 %), momtenegranoj 52 (2 %), jugoslavianoj 45, kroatoj 22, hungaroj 20 po (1 %) kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* katolika kaj grekkatolika preĝejoj

* Kategorio Srpski Miletiĉ en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**ssRNA retroidovirusoj** - tipo VI: diplojdaj ssRNA-aj genaroj replikiĝitaj per dsDNA intermezaĵoj kun longo pli granda ol la virusa genaro– nur virusoj de vertebruloj en la familio Retroviridae

Ekzemploj (laŭ genro)
---------------------

* mamulaj retrovirusoj tipo B (ekz-e: mus-mam-tumoro-viruso, MMTV)
* mamulaj retrovirusoj tipo C (Moloney-mus-leŭkemio-viruso, MuLV)
* birdaj virusoj tipo C (bird-leŭkemio-viruso, ALV)
* virusoj tipo D (Mason-Pfizer simio-viruso, MPMV)
* virusoj BLV-HTLV(hom-T-limfotropaj virusoj, HTLV)
* Lentivirusoj (HIV, SIV)
* Spumavirusoj (homa spumaviruso)

Viruso-genaroj
--------------

* diplojdaj ssRNA (subtenita de proteino)
* mesaĝ-senca
* kapigita kaj poli-A vostigita
* kun 4 bazaj kodo-regionoj: gag-pro-pol-env

*Retroviridae* replikiĝas per dsDNA filamentoj kun longo pli granda ol la virusa genaro (proviruso), kiu insertiĝas kovalente en la gastig-ĉel-kromosoman DNA-on.
Konverto de RNA al DNA, kaj integriĝo al gastigan DNA-on, estas fare de la virusa-kodita RNA-dependa DNA-polimerazo, kiu ankaŭ havas RNAzo-H-aktivecon, kaj DNA-dependan DNA pol aktivecon, krom kodigi la integraz-funkcion. Transskribo de virusa mRNA – kiu estas splicita por ebligi esprimon de 3'-proksimaj ORF-oj- estas fare de gastiga RNA pol II.

Ek-replikiĝo de ssRNA retroidovirusoj (mi pardonpetas pro la anglaĵoj):

Infekt-procezo:

Infekt-procezo de la aidosa viruso (HIV):
Art SpiegelmanSpiegelman plue altiras akademian atenton kaj influas pli junajn bildliteraturistojn.
Auschwitz entranceSpiegelman vizitis Aŭŝvicon en 1979 dum sia esplorado por la verkado de *Maus*.
***Maus*** estas grafika novelo de la usona bildliteraturisto Art Spiegelman aperinta serie inter 1980 kaj 1991. Ĝi priskribas la aŭtoron intervjuantan sian patron pri ties spertoj kiel pola judo kaj travivanto de Holokaŭsto. La verko uzas postmodernismajn teknikojn kaj prezentas judojn kiel musojn, germanojn kiel katojn, kaj polojn kiel porkojn. Kritikistoj klasigis *Maus* kiel memuaron, biografion, historion, fikcion, membiografion aŭ miksaĵon de ĝenroj. En 1992, ĝi iĝis la unua grafika novelo, kiu ricevis premion Pulitzer (nome, Specialan Premion en Beletro).

En la nuno, kiu ekas en 1978 en Novjorko, Spiegelman parolas kun sia patro Vladek pri ties spertoj dum Holokaŭsto, arigante materialon por la projekto Maus kiun li estas preparanta. En la rakonta pasinto, Spiegelman priskribas tiujn spertojn el la jaroj, kiuj kondukis al la Dua Mondmilito ĝis la liberigo de la gepatroj el la Naziaj koncentrejoj. Multo de la historio pritraktas la probleman rilaton de Spiegelman kun lia patro, kaj la foresto de lia patrino, kiu memmortigis sin kiam li estis 20-jaraĝa. Ŝia afliktita edzo detruis ŝiajn verkitajn rakontojn pri Auschwitz. La libro uzas minimumisman desegnan stilon kaj montras plinovigemon en sia ritmo kaj strukturo.

Notoj
-----

1. ↑  El la germanlingva vorto *Maus* [maʊ̯s] simila kaj samsignifa al "muso".

Eksteraj ligiloj
----------------

* (video) *Art Spiegelman kaj la farado de *Maus* Arkivigite je 2015-11-28 per la retarkivo Wayback Machine*
* Instruista gvidilo ĉe Random House
* Demandoj kaj rimedoj por *Maus* de Art Spiegelman gvidilo kun arkivita artikoloj
* Art Spiegelman's *MAUS*: Working Through the Trauma of the Holocaust. In *Responses to the Holocaust*, University of Virginia
* Spiegelman, Art (September–October 1997). "Getting in Touch with My Inner Racist", *Mother Jones*, p. 51–52.
* Spiegelman analizas *Maus* kun Paul Gravett - sonregistraĵo de British Library


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 602204
* GND: 4781848-7
* VIAF: 278030211
* SUDOC: 071572325
* BNF: 12452708b
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon A Bridge Too Far (filmo). |

**A Bridge Too Far** (***Ponton tro for***), ne-fikcia libro de Cornelius Ryan publikigita en 1974, rakontas la historion de Operaco Market Garden, malsukcesinta provo de Aliancanoj enrompi la germanajn liniojn en Arnhem en la okupata Nederlando dum la Dua mondmilito en septembro 1944. La titolo de la libro devenas de rimarko farita de Brita Lt. Gen. Frederick Browning, vic-komandanto de la Unua Alianca Aerportita Armeo, kiu diris al Marŝalo Bernard Montgomery antaŭ la operaco, "Mi pensas ke ni eble iras ponton tro for".

Antaŭ la libro de Ryan, "Market Garden" estis klasika ekzemplo de venkintoj verkantaj la historion. Tiamaj popularaj rakontoj de la dua mondmilito emis tute ne mencii la batalon, mencii ĝin preterpasante aŭ meti ĉirkaŭfrazon de Montgomery pri ĝi kiel "partan sukceson".

*A Bridge Too Far* estis respondeca por altiri la atenton de la ĝenerala publiko al la tuta amplekso de tiu masiva operaco, inluzive kolekton de eraroj kaj miskalkuloj, samtempe prilumante la ekstreman bravecon de ties partoprenantoj.

El la libro estis elfarita filmo en 1977 titolita *A Bridge Too Far*, kun plena rolularo inkluzivanta Michael Caine, Sean Connery, Anthony Hopkins, kaj Robert Redford.

  



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Literaturo |
**Adevărul Nistrean** (cirile: *Адевэрул нистрян*, laŭvorte: *Vero nistria*) estas la unusola regula ĵurnalo de Ĉednestrio kaj de la tuta mondo kiu uzas la nuntempe la cirilan alfabeton por skribi la moldava dialekto.

La aliaj komunikiloj uzas por la rumana lingvo memkompreneble la latinan alfabeton. La taggazeto fonditis en 1994 kune kun la ruslingva oficiala taggazeto *Pridnjestrovje* kaj la ukrainlingva ĵurnalo *Homin*. Ĝi aperas po du fojojn por semajno kaj havas eldonkvanto de 1.300 ekzempleroj. La unua eldono aperis en la 2.9.1994. La gazeto ankaŭ premiitis fare de ŝtataj aŭtoritatoj. La celo estas prezentine nur novaĵojn el la lando sed informi ankaŭ pri filologiaĵoj kaj kutimoj popolaj. Ĝia literatura sekcio *Luĉaferul* publikigas ankaŭ verkojn de anoj de la verkista gildo de Transnistrio kaj de junaj talentitaj skribantoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hejmpaĝo Arkivigite je 2019-11-06 per la retarkivo Wayback Machine
* Leĝo pri la gazetfondo Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
* Adresoj de la redaktistoj
* Informoj prigazetaj de julio 2018 angle
Instituto de Unesko por Dumviva Lernado
La **Instituto de Unesko por Dumviva Lernado**, (en angla: *UNESCO Institute for Lifelong Learning* (UIL), antaŭe **Instituto de Unesko por Eduko**, estas unu el ses edukaj institutoj de Unesko. Ĝi estas ne-profitcela internacia centro de esplorado, trejnado, informado, dokumentado, kaj eldonado pri legopovo, neformala eduko, plenkreskula kaj dumviva lernado. Ĝi servas al la membroŝtatoj de Unesko, ne-registaraj organizaĵoj, komunumaj organizaĵoj, kaj kunlaborantoj en civila socio kaj la privata sektoro. La instituto kunlaboras kun sia sidejo en Parizo, kun lokaj oficejoj de Unesko en diversaj landoj, kun frataj institutoj, kaj kun landaj kaj internaciaj kunlaborantoj.

La instituto estas bazita en Hamburgo, Germanio. La urba registaro donacas la terenon proksime al la Universitato de Hamburgo en historia vilao, kiun konstruis la ekspeda magnato Albert Ballin.

Celoj
-----

La celoj de la Instituto de Unesko por Dumviva Lernado estas certigi, ke ĉiuj formoj de eduko kaj lernado – formalaj, neformalaj, kaj malformalaj – estu agnoskataj, respektataj, kaj haveblaj por kontentigi la bezonojn de personoj kaj komunumoj tra la mondo. La instituto respondas al tiuj bezonoj kaj helpas solvi la problemojn de la homaro (paco kaj demokratio, daŭripova disvolviĝo kaj elimino de malriĉeco, kultivado de diverseco, venko de HIV/Aidoso, protektado de la medio) per esplorado de politiko, kapabligado, interkonektado, eldonaĵoj kaj teknikaj servoj por membroŝtatoj kaj ne-registaraj kaj civilsociaj organizaĵoj, kaj privataj donantoj je ilia peto.

Projektoj
---------

* Eldono de la Internacia Revuo de Eduko, la plej longtempa internacia revuo pri kompara eduko
* Kunordigo de la 6a Internacia Konferenco pri Eduko de Plenkreskuloj (CONFINTEA VI)
* Reto ALADIN
* Kunordigo de la Semajno de Plenkreskulaj Lernantoj
* Kunlaborado kun la Asocio por la Disvolviĝo de Eduko en Afriko (ADEA)

Fontoj
------

* Elfert, Maren (Redaktoro): *Towards an Open Learning World: 50 Years UNESCO Institute for Education*. Hamburgo: Instituto de Unesko por Eduko, 2002

Eksteraj ligoj
--------------

* Oficiala retejo



*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo UNESCO Institute for Lifelong Learning en la angla Vikipedio.*
Playmobil-amuzparko en Zirndorf, Germanio
**Playmobil** - germana prononco [PLEJmo:bi:l], angla prononco [P*L*EJmoŭbi:l] aŭ per IFA-sistemo [pleɪmoʊˈbiːl] - estas marko de ludiloj germanaj kreitaj en 1974 de *Hans Beck*.

Historio
--------

Ekde 1970, Hans Beck, ĉefo de la firmao Geobra-Brandstätter en Dietenhofen, proksime de Nürnberg, komencis ellabori tutnovan gamon de ludiloj. Li prezentis Playmobil dum la Internacia Foiro por Ludiloj en Nürnberg en 1974 kaj tuj havis grandan sukceson.

Geobra Brandstätter estas firmao kiu specialiĝas pri ludiloj. Antaŭ la "petrola krizo" komence de la 1970-aj jaroj, ĝi produktis sufiĉe grandajn plastajn ludilojn (kiel traktoroj). Ĉar kreskis la prezo de la kruda materialo (petrolo do), ĝi decidis produkti pli malgrandajn ludilojn. Iom poste Hans Beck ekhavis la ideon krei figurojn, akompanatajn de akcesoraĵoj. Li testigis la ludilojn de siaj nevoj kaj nevinoj, al kiuj ege plaĉis Playmobil.

La unuaj figuroj de Playmobil estis viraj. Sed jam en 1976 sekvis la inaj. En 1981 aperis la infanoj, mezurante 2 cm malpli ol la originala Playmobil. Ekzistas ankaŭ beboj de 3,5 cm. La unuaj Playmobil-figuroj havis turneblajn kapon, brakoj kaj gamboj. Ekde 1982 ankaŭ la manoj de la figuroj ekestis turneblaj. Poste sekvis depreneblaj hararoj kaj vestaĵoj.

Laŭtakse en 2007 oni vendis entute jam 1,5 miliardojn da Playmobil-figuroj. Fine de 2009 tio kreskis al 2,2 miliardoj.

Fabrikado
---------

Oni produktas Playmobil en Eŭropo, ĉu en Dietenhofen (Germanio) ĉu en Malto.

Temoj
-----

Playmobil ne ĉiam produktas la samajn ludilojn; ili havas "laŭjarajn temojn".

En 2011, la Playmobil-temoj ekzemple estis:

* La kampadejo
* La vivo en la farmbieno
* La dinosaŭroj
* La trezor-ĉasistoj
* La piratoj
* La policanoj
* La fajrobrigadanoj
* La malsanulejo - la savistoj
* La lernejo
* La zoologia ĝardeno
* La kastelo de princino

50-kapa krea teamo konstante ellaboras novajn produktojn en Brandstätter. Kelkaj el ili estas produktitaj nur en limigita kvanto. Playmobil ekzemple enkondukis limigitan eldonon de aviadiloj kun logotipoj de 7 malsamaj kompanioj. Eblis ilin aĉeti nur en aviadiloj kaj en aviadilejaj butikoj sen-impostaj. Tiel ĉi kelkaj homoj komencis kolekti Playmobil kaj ekestis komunumo ĉirkaŭ tio.

Amuzparkoj
----------

Ekzistas ankaŭ, apud la ludoj, kvin Playmobil-amuzparkoj.

1. Zirndorf (Germanio)
2. Fresnes - Parizo (Francio)
3. Hal Far (Malto)
4. Kato Kifissia - Ateno (Grekio)
5. Florido - Palm Beach Gardens (Usono)

Licenco-artikoloj
-----------------

Pli kaj pli, oni kreas produktojn ĉirkaŭ Playmobil kiel sakoj, krajonoj, manĝilaro, puzloj k.s.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Playmobil en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Playmobil en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
* Retejo de la amuzparko en Zirndorf
|  |
| --- |
| La pado de el la fendo. |
| Partoj de la pado estis en tre malbona stato. Nun ĉio estas sendanĝera. |

**El Caminito del Rey** ("La padeto de la reĝo") estas promenpado kiu iras de teritorio de Álora en Málaga (Hispanio) al Campillos tra la gorĝo de El Chorro kaj teritorioj de Ardales kaj Antequera. La nomo ofte estas mallongigita al *El Camino del Rey*.

Historio
--------

En 1901 evidentiĝis ke oni bezonus padon por transporti aĵojn inter la akvofaloj de El Chorro kaj la tiuj de Gaitanejo. Post kvarjara konstruado en 1905 la pado estis malfermita. En 1921 reĝo Alfonso la 13-a de Hispanio uzis la padon por malfermi la baraĵon Conde del Guadalhorce, post kio la pado ricevis sian hodiaŭan nomon.

Dum la 20-a jarcento la pado kadukiĝis, pro kio multaj partoj fariĝis danĝeraj. La pado longas 3 kilometrojn, kaj larĝas proksimume unu metron kaj troviĝas je alto de 100 metroj super la laŭlonga rivero. Je preskaŭ nenia loko estas apogiloj. Je kelkaj lokoj la pado nur konsistas el mallarĝa metala trabo. En 1992 la pado oficiale fermiĝis, por preventi ke homoj ankoraŭ surpaŝas ĝin oni malkonstruis la komencan parton de la pado. Malgraŭ tio aventuristoj ankoraŭ scias trovi la vojon al la pado. Kvar homoj mortis dum du akcidentoj en 1999 kaj 2000, en februaro 2010 24-jaraĝa svisa montgrimpanto mortis post falo.

En 2006 la regiona aŭtoritato de Andaluzio priparolis planon por restaŭri la padon. La kostoj tiam estis taksitaj je 7 milionoj da eŭroj.
En januaro 2009 la kostoj estis taksitaj je 18 milionoj da eŭroj.

En 2011–2015 oni fine riparis la padon kaj la malfermiĝo estis je la 29-a de marto 2015. Nuntempe oni povas iri la padon tute senprobleme. Venas trajnoj al El Chorro el Sevilo kaj Malago kaj busoj portas el la enirejo al la elirejo aŭ inverse. La enirbileto kostas 10 eŭroj en 2020.

Fotaro
------

* 
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑  Andalucia, De John Noble, Susan Forsyth, Paula Hardy, Des Hannigan (Google Books)
2. ↑  "Acuerdan una partida para restaurar el Caminito del Rey", *Diario Sur*, 21-an de januaro 2006. Kontrolita 2008-04-07. (hispane)
3. ↑  Diario Sur.es, *La Diputación saca a concurso la redacción del proyecto para la reparación del Caminito del Rey*, 5/1/2009
4. ↑  Diario Sur.es, *El Caminito del Rey vuelve sobre sus pasos*, 24/6/2009

Eksteraj ligiloj
----------------

* *Virtuala vidaĵo en 3D de El Caminito del Rey*, 20/03/2011

* Caminito del Rey en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Caminito del Rey en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

36° 54′ 57″ N; 4° 46′ 22″ U Mapo
| kampa genciano |
| --- |
| Feld-Kranzenziankampa genciano (*Gentianella campestris*) |
| **taksonomio** |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| *klaso:* | dukotiledonaj (Rosopsida) |
| *subklaso:* | Astersimilaj (Asteridae) |
| *ordo:* | Gencianaloj (Gentianales) |
| *familio:* | Gencianacoj (Gentianaceae) |
| *genro:* | Genciano (*Gentianella*) |
| *specio:* | Kampa genciano (*G. campestris*) |

 |

La **(montar-)kampa genciano** (*Gentianella campestris*), estas plantospecio, apartenante al gencianacoj (Gentianaceae).

Priskribo
---------

La kampa genciano floras ekde junio ĝis oktobro kaj altas 5 – 30 cm. Ĝi havas ofte disbranĉiĝantan tigon. La floroj estas violkoloraj kaj ofte 4-nombraj kaj grandaj ĉ. 15–25 mm. La korolo konsistas el du pli grandaj kaj du pli malgrandaj kolorfolioj.

Tiu ĉi specio similas al la germana genciano, dkiu do havas 5-nombrajn florojn.

Vivloko
-------

La planto preferas la malriĉajn kampojn, enarbaran herbejon kaj vojrandojn en alto de 600 ĝis 2700 m. La disvastiĝa areo etendiĝas de la Alpoj kaj Jura kaj parte ĝis Nord-Eŭropo.

* 
* 
* 

* Montar-kampa genciano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Montar-kampa genciano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Montar-kampa genciano en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Somogyegres** [ŝomodjegreŝ] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Tab. Ĝis 1931 la oficiala loknomo estis **Németegres** (=germana groso).

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 11 km²
* Koordinatoj: 46° 40′ 26″ N 18° 01′ 39″ O﻿ / ﻿46.67398 °N, 18.02747 °O﻿ / 46.67398; 18.02747 (mapo)Koordinatoj: 46° 40′ 26″ N 18° 01′ 39″ O﻿ / ﻿46.67398 °N, 18.02747 °O﻿ / 46.67398; 18.02747 (mapo)
* Loĝantaro: 230
* Poŝtkodo: 8660
* Telefonprefikso: 84

Situo
-----

Somogyegres situas en valo de rojo, fine de sakovojo. Tab troviĝas 8, Igal 20, Tamási 24, Balatonföldvár 27 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio devenis pri la vilaĝo el 1332. En 1526 la turkoj okupis la vilaĝon. Vilaĝservoj estas municipa administrado, migra poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Filipo kaj Sankta Jakobo de 1781

Komunumoj pri *egres* (= groso) en Hungara reĝlando
---------------------------------------------------

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Almásegres | Egres | Magyaregres | Somogyegres | Szécsegres | Szőlősegres | Vácegres |

Fontoj
------

* hungara Vikipedio
* 
* w.iranymagyarorszag.hu
* w.katolikus.hu
|  |  |
| --- | --- |
|  | - La mallongigo SO en Seewen SO staras por la svisa Kantono Soloturno. Por aliaj signifoj de la nomo vidu sub **Seewen**.. |


---


**Seewen** estas komunumo en la distrikto Dorneck en Kantono Soloturno, Svislando. Ĝi havis 1 008 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.

Geografio
---------

La komunumo Seewen situas ĉe la norda flanko de la Soloturna Ĵuraso, proksimume 15 kilometrojn sudoriente de la urbo Bazelo en la tiel nomita Nigrobubolando proksimume 5 kilometrojn norde de Dornach. La terenon de la komunumo senakvigas la rojo *Seebach*, kies akvo estas retenita en la lageto *Baslerweiher*. Seebach estas alfluanto de Birs.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 16,30 km², de kiuj 54,0% estas kovritaj de arbaro, 40,3% servas por agrikulturo kaj 5,8% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Seewen limas en nordo al Hochwald, en nordoriento al Büren, en oriento al Ziefen (BL), en sudoriento al Reigoldswil (BL), en sudo al Bretzwil (BL), en sudokcidento al Nunningen, en okcidento al Himmelried, kaj en nordokcidento al Duggingen (BL).

Trafiko
-------

Tra la komunumo Seewen pasas vojo de Liestal al Grellingen, kaj konekta vojo kondukas de Seewen suden al Bretzwil. Per poŝtaŭtolinioj al Liestal, Grellingen kaj Bretzwil la komunumo estas konektita al la publika transportreto. La plej proksima alveturebleco al la svisa aŭtovojo A2 troviĝas en Liestal tra la aŭtovojo H2.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Seewen datiĝas el la jaro 1147 kiel *Sewin*. En la jaro 1317 la senjoroj de Ramstein interŝanĝis la bienojn de la Monaĥejo Beinwil en Seewen kontraŭ grandan bienon kaj kapelon en Brislach. En la 15-a jarcento Soloturno enmiksiĝis en heredan disputon de la senjoroj de Ramstein kaj akiris en la jaro 1487 la vilaĝon.

Vidindaĵoj
----------

La muzeo por muzikaŭtomatoj estas ek de 1990 filio de la Svisa Nacia Muzeo en Zuriko.

Vidu ankaŭ
----------

* Aliaj lokoj kun la nomo Seewen

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
2. ↑  Fonto: *Lukas Schenker*: *Seewen SO* en *Historia Leksikono de Svislando* (2010-06-15)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Seewen SO en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Seewen SO en la Historia Leksikono de Svislando germane france itale

* Oficiala retejo de la komunumo Seewen

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Seewen** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Dorneck |
| --- |
| Bättwil  •  Büren  •  Dornach  •  Gempen  •  Hochwald  •  Hofstetten-Flüh  •  Metzerlen-Mariastein  •  Nuglar-Sankt Pantaleon  •  Rodersdorf  •  Seewen  •  Witterswil |  |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 376738
* GND: 4333028-9
* LCCN: no2018116983
* VIAF: 240063655
 |
***Segunda piel*** (Dua haŭto) estas hispana filmo de 1999 reĝisorita de Gerardo Vera. La scenaron verkis la propra Vera kaj Ángeles González Sinde. La titolo *Dua haŭto* estas aludo al la duobla vivo de Alberto kaj al la profesio de Diego, kiel haŭtkuracisto. La filmo ricevis kelkajn premiojn.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

La filmo rakontas la historion de Alberto (Jordi Mollá), edzo de Elena (Ariadna Gil). Ambaŭ kunulas el mezlernejo kaj havas filon, sed ilia rilato malbonas. Samtempe, Alberto sekvas amrilaton kun Diego (Javier Bardem), samseksema kuracisto pli malferma.

Elena malkovras, ke Alberto malfidas, sed dekomence ŝi ne scias, ke la malfido okazas kun viro, kion poste ŝi malkovros, kio okazigos al ŝi profundan deprimon kaj maltrankvilon. Alberto dubegas: li amas sian edzinon, sed ne kapablas kontroli siajn amsentojn por Diego, li vivas la stereotipan konflikton de edzo kun fortaj samseksemaj klinoj.

La tragedia fino enhavas kroman mesaĝon de amo kaj toleremo, kiam la perfidita edzino kaj la kuracisto interkonatiĝas.

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Geaktoraro kaj roluloj
----------------------

| Aktoro | Rolulo |
| --- | --- |
| Javier Bardem | *Diego* |
| Jordi Mollà | *Alberto* |
| Ariadna Gil | *Elena* |
| Cecilia Roth | *Eva* |
| Mercedes Sampietro | *Mª Elena* |
| Javier Albalá | *Rafael* |
| Adrián Sac | *Adrián* |
| Cristina Espinosa | *Ana Mari* |
| Pilar Castro | *Neus* |
| Ramiro Alonso | *Oriol* |
| Silvia Espigado | *Ingeniera* |
| Carmen Grey | *Enfermera* |
| Ángela Rosal | *Tomasa* |
| Luis B. Santiago | *Aitor* |
| Christian Queipo | *Luis* |
| Iván Mateos | *Iván* |
| Lucrecia | *Cantante* |

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Segunda piel en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 826257
 |
Seismografo
Mekanismo de simpla seismografo
En tertremoscienco, la **seismografo** (aŭ **sismografo**) estas scienca instrumento, kiu respondas kaj registras movojn de la grundo kaj la tempon, kiam tiaj movoj okazis.

Priskribo
---------

La kerno de la seismografo konsistas el libere movebla nadlo kun pezanto, pendata de kadro. La pezanto rezistas movon pro inercio. Relativa movo inter la pezanto kaj la grundo registriĝas per relativa movo de la nadlo sur papero aŭ filmo.

Fruaj seismografoj uzis optikan aŭ mekanikan rimedon por amplifi la malgrandajn movojn. Nuntempe, modernaj seismografoj amplifas la signalon elektronike.

### Registrado de seismologia dateno

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Seismogramo.
Fruaj seismografoj registris la grundmovon sur paperon aŭ sur filmon. Nuntempe, modernaj seismografoj konservas la datenon bite en komputilon. La tiela registraĵo nomiĝas **seismogramo**. (aŭ **sismogramo**).

Historio
--------

La unuan seismografon inventis Ĝang Heng (ĉine 張衡, pinjine: Zhang Heng, 78–139) en Ĉinio en 1955. La inventaĵo de Ĝang nomiĝis ĉine 候風地動儀, pinjine: hòufēng dìdòngyí.

En Eŭropo, la seismografo estis inventita de la franca abato kaj fizikiso Jean de Hautefeuille (1647–1724) en 1703.

La Esperanta termino *seismografo* devenas de la helenaj vortoj σεισμός *seismós* "(ter)tremo" kaj γρᾰ́φειν *gráfein* "skribi".

* Ĝang Heng, inventinto de la seismografo, montrita en poŝtmarko de Ĉina Popola Respubliko en 1955Ĝang Heng, inventinto de la seismografo, montrita en poŝtmarko de Ĉina Popola Respubliko en 1955
* Repliko de la seismografo de ĜangRepliko de la seismografo de Ĝang

Referencoj
----------

1. ↑   seism/o/graf/o (esperante). *Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto 2020*.
2. ↑  sismografo en ReVo [*rompita ligilo*]
3. ↑   seism/o/gram/o (esperante). *Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto 2020*.
4. ↑  sismogramo en ReVo  Arkivigite je 2022-06-14 per la retarkivo Wayback Machine

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Seismografo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
En seismologio, la **seismogramo** estas registraĵo de la movo de la grundo tra tempo, registrita de seismografo.

Priskribo
---------

Seismogramo registras la movon de la grundo laŭ tri karteziiaj aksoj *x*, *y*, kaj *z*. La akso *z* estas orta al la Tera surfaco; la aksoj *x* kaj *y* estas paralelaj al la Tera surfaco.

La movo registrita en seismogramo estas tipe tertremo (seismo), sed povas esti alispecaj — ekzemple, vulkana eksplodo, aŭ artefarita eksplodo.

Per seismogramoj, sciencistoj povas mezuri la lokon kaj profundo de la epicentro kaj la energion de la seisma evento.

### Materialo

Antaŭ la invento de komputiloj, seismogramoj estis registrita sur volvitan paperfolion aŭ filmon. La mekanismo de registrado estis aŭ mekanika — plumo kun inko — aŭ optika — elmeto al lumo de lumsensiva filmo.

Post la invento de la komputilo, preskaŭ ĉiuj seismogramoj estas bite registrataj per komputiloj.

* Bita seismogramo en Usono Bita seismogramo en Usono
* Papera seismogramo registrata ĉe Observatorio Weston, Masaĉuseco, Usono Papera seismogramo registrata ĉe Observatorio Weston, Masaĉuseco, Usono
* Papera seismogramo en Ĉeĥio Papera seismogramo en Ĉeĥio
* Seismogramo registrita sur filmon Seismogramo registrita sur filmon

### Legado de seismogramo

Seismogramoj estas ordinare prezentata de malekstro dekstren — alivorte, tempo fluas dekstren.
Serio de tempomarkoj markas la momenton, kiam tertremo okazas. En la paperaj seismogramoj, la papera rulaĵo rotacias po unu fojo en horduono; tial, la tempomarkaj strekoj ĉeestas po unu streko por ĉiu horduono. Krome, ĉiuminutaj streketoj precizigas la tempomezuron.

Diversaj termovoj respondas al diversformaj seismogramoj. La etaj registraĵoj respondas al **mikroseismoj**; la unua granda ondo estas la **P-ondo**, kiu moviĝas plej rapide. Post la P-ondoj venas la **S-ondoj**, kiuj estas tipe pli grandamplitudaj kaj pli altfrekvencaj ol la P-ondo.

Etimologio
----------

La Esperanta termino *seismogramo* devenas de la helenaj vortoj σεισμός *seismós* "(ter)tremo" kaj γράμμα *grámma* "skribaĵo".

Referencoj
----------

1. ↑   seism/o/gram/o (esperante). *Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto 2020*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Seismogramo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* How do I read a seismogram? (angle). *UPSeis*.
duonseka herbejo (*Mesobromion erecti*) sur suda konkkalka deklivo en la germana mezmontaro Rhön, kun granda nombro de ordinara pulsatilo
varmaj kalksekrazenoj estas preferataj kreskejoj de Ophrys araneola
sablo-sekrazeno kun greso kaj musko kaj parte nekovrita grundo en la sabloareo de la germana urbo Darmstadt
junipera erikejo en la valo dela rivero Werra, Turingio
**Sekherbejo** aŭ **sekrazeno** estas seka kaj nutraĵmalriĉa kaj speciriĉa herbejo. Ĝi estas falĉata regule por gajni fojno,. Parte ĝi estas ankaŭ paŝtata en aŭtuno. Sen uzado tiaj areoj en Mezeŭropo post certa tempo krekus arbojn kaj ĝi iĝas arbaroj. Naturaj sekherbejoj en Eŭropo nur troviĝas en apudriveraj zonoj kaj rokŝtupoj interne de la Alpoj.Ekzistas pruvoj, ke ekde la bronza epoko kaj precipe ekde la romia epoko homoj uzis sekajn areojn por rikolti fojnon. Dum la alta mezepoko tiu uztipo estis tre disvastigata. El tio evoluiĝas tre specioriĉa biotopa tipo, kiu baziĝas sur homa kulivado.

Kun pli ol 100 plantspecioj po aro kaj ĝis 1000 insektaj specioj la sekherbejoj apartenas al la plej specioriĉaj vivejoj en Mezeŭropo. Ili hodiaŭ estas tre minacataj pro la agrikultura intencivigo kaj fino de uzado. La unua degenera ŝtupo pro nutraĵaldono estas duonseka herbejo. Speciale signifa estas la rezigno de sterkado. Gravaj estas krome la datoj de la falĉado. La falĉtekniko fine decidas, ĉu certaj bestpopolacioj (ekzemple ortopteroj) havas supervivŝancon: Falĉilo kaj simpla traba falĉmaŝino kompare kun rotacia falĉmaŝino aŭ fojnorkoltatoro estas idealaj.

Literaturo
----------

* O. V. Drachenfels: *Rote Liste der gefährdeten Biotoptypen in Niedersachsen*. In: *Naturschutz und Landschaftspflege in Niedersachsen*. Band 34, 1996, S. 1–146.
* G. Jeckel: *Syntaxonomische Gliederung, Verbreitung und Lebensbedingungen nordwestdeutscher Sandtrockenrasen (Sedo-Scleranthetea)*. In: *Phytocoenologia*. Band 12, Heft 1, 1984, S. 9–153.
* A. Jentsch, W. Beyschlag, Werner Nezadal, T. Steinlein und W. Welß: *Bodenstörung – treibende Kraft für die Vegetationsdynamik in Sandlebensräumen*. In: *Naturschutz und Landschaftsplanung*. Band 34, Heft 2/3, 2002, S. 37–44.
* Heinz-Dieter Krausch: *Die Sandtrockenrasen (Sedo-Scleranthetea) in Brandenburg*. In: *Mitteilungen der Floristisch-Soziologischen Arbeitsgemeinschaft*. Neue Folge Band 13, 1968, S. 71–100.
* R. Pott und J. Hüppe: *Die Hudelandschaften Nordwestdeutschlands*. In: *Abhandlungen aus dem Westfälischen Museum für Naturkunde*. Band 53, Heft 1/2, Münster 1991
* R. Tüxen: *Zur Geschichte der Sand-Trockenrasen (Festuco-Sedetalia) im nordwestdeutschen Alt-Diluvium*. In: *Mitteilungen der Floristisch-Soziologischen Arbeitsgemeinschaft*. Neue Folge Band 8, 1960, S. 338–341.
* B. Beinlich und H. Plachter (Hrsg.): *Schutz und Entwicklung der Kalkmagerrasen der Schwäbischen Alb*. Beiheft Veröffentlichungen für Naturschutz und Landschaftspflege Baden-Württemberg, Band 83, 1995

Vidu ankaŭ
----------

* malsekherbejo
* verdejo
* grasherbejo

Eksteraj ligiloj
----------------

* www.umwelt-schweiz.ch/tww[*rompita ligilo*]
Seksa revolucio ŝanĝis kutimojn tutmonde: 2008 en Oregona Kontrea Foiro.
La termino **seksa revolucio** aŭ **seksa liberiĝo** rilatas al la profunda kaj vasta ŝanĝo okazinta dum la dua duono de la dudeka jarcento en multaj okcidentaj landoj spitante la tradiciajn kondutregulojn rilatajn al la koncepto pri seksa moraleco, homa seksa konduto, kaj seksaj rilatoj. La seksa revolucio komenciĝis en la 1950-aj jaroj kaj atingis sian kulminon inter la jaroj 1960 kaj 1980, kvankam ĝiaj konsekvencoj kaj amplekso restas validaj kaj plene disvolviĝantaj ĝis la nuntempo.

La seksa revolucio identiĝas kun genra egaleco, feminismo, kontraŭkoncipaj metodoj, kiel ankaŭ kun socia kaj politika kontestado. Multaj de la revoluciaj ŝanĝoj en seksaj normoj de tiu periodo transformiĝis kun la paso de la jaroj en akceptitajn, laŭleĝajn normojn de seksa konduto.

La seksa revolucio signifis la pretendon kaj plenan reakiron de la homa korpo kaj nudeco, de la sekseco kiel integra parto de la individua kaj socia homa kondiĉo kontestante la tradician rolon de virinoj kaj sekve ankaŭ tiun de viroj, kaj la edzecon.

La seksa revolucio kondukis al la disvastiĝo de ĉiaj seksrilatoj kaj al la ĝenerala akcepto de antaŭgeedziĝa seksumado, la agnosko kaj normaliĝo de samseksemo kaj aliaj formoj de sekseco. Ĝi kaŭzis plioftiĝon de negeedziĝintaj paroj, malfruiĝon de la aĝo de edzeco, naskiĝo de infanoj ekster edzeco, samseksa edzeco kaj civilaj kuniĝoj inter samseksuloj kaj ankaŭ la aperon de novaj tipoj de familioj (solpatr(in)ecaj kaj samsekspatr(in)ecaj).

La seksa revolucio estis ebla danke al la disvastiĝo kaj populariĝo de kontraŭkoncipiloj (kontraŭkoncipaj piloloj, enuteraj pesarioj, kondomoj, urĝaj kontraŭkoncipaj piloloj) kaj laŭleĝigo, en multaj landoj, de la limdatoj por la praktiko de aborto laŭ virina peto. Ĉi tiuj procedoj apartigis la seksumadon disde la reproduktiĝo.

Vidu ankaŭ
----------

* ABZ de amo
* Alex Comfort
* Libera amo

* Kategorio Seksa revolucio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Seksa revolucio en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
Du kanadcervoj okupiĝas pri riteca batalo dum la sezono de seksardo.Du kanadcervoj okupiĝas pri riteca batalo dum la sezono de seksardo.
**Seksardo** aŭ **oestro** estas la periodo en kiu vertebruloj estas sekse aktivaj, en favoraj kondiĉoj por fekundi (maskloj) aŭ esti fekundigitaj (inoj). Ĝi ankaŭ estas konata kiel **seksperiodo**, kvankam ekzistas multaj aliaj popularaj esprimoj kiuj rilatas al ĝi. Odoroj ludas gravan rolon en detektado de inoj en seksardo, same kiel vaginaj sekrecioj kaj salivo. Dum ĉi tiu etapo, ovolado okazas ĉe inoj. La ofteco kaj tempodaŭro de la seksardo dependas de la specio kaj povas esti ĉiujara, perioda aŭ permanenta. Ĉi tiuj diferencoj ankaŭ dependas de sekso.

Referencoj
----------

1. ↑   Brunft in Esperanto - German-Esperanto Dictionary | Glosbe (angle). Alirita 2023-05-31.
2. ↑  estre | enciclopedia.cat [Konsulto: la 31-an de majo 2023].

* Kategorio Seksardo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 823831
* GND: 4219461-1
* LCCN: sh97003309
 |
Reza Abassi - du amantoj
La **sekskaresado** (en kelkaj vortaroj aperas kiel **fingrumado**, ***fikaresado***, ktp.) priskribas rilatojn kiuj precipe konsistas el intimaj karesoj, sen ajna penetrado, ĉu travagina ĉu traanusa. En pluraj naciaj lingvoj ofte estas uzata la anglalingva vorto *petting* (aktuale pli konata sub la nomo *"getting off"* kiel esprimo de afekto aŭ seksallogo) sed ne plu uzita en la angla ekde la seksa revolucio de la 1970-aj jaroj, kiu rilatas al la verbo *to pet*, kiu havas pli ampleksan signifon ol la seksa kaj aludas la karesojn, kisojn, ktp. eĉ ankaŭ al la dorlotbestoj (*pet* ankaŭ signifas 'dorlotbesto'), la karesetojn kiujn la beboj donas al la patrinoj, ktp.

Gradoj
------

Ekzistas tri gradoj de sekskaresadoj:

* Grado I: Preni la manojn, kisi, brakumi aŭ karesi unu la alian.
* Grado II: Seksaj karesoj kun vestoj, kiuj povas imiti la amoradon.
* Grado III: Seksaj karesoj senvestaj. Ili inkluzivas meti la manojn sub la vestojn kaj esti tute nudaj kaj praktiki buŝan seksumadon, reciprokan masturbadon, seksfrotadon aŭ tribadismon

Riskoj
------

La plejmulto el la praktikoj de la sekskaresado havas nenian aŭ malaltan riskon por transdonado de venereaj malsanoj, kaj en aliseksamaj kaj en samseksamaj praktikoj, se la vaginaj aŭ fluaĵoj aŭ la spermo ne havas kontakton kun la mukozoj (buŝa kaj seksorganaj) de la alia persono.

Vidu ankaŭ
----------

Brakumo

Tantra masaĝo

Referencoj
----------

1. ↑  Lilian Fernández F; Luis Bustos M; Leonardo González W; Damián Palma A; Johanna Villagrán A; Sergio Muñoz N (junio 2000), "Kredoj, sintenoj kaj scioj pri seksa edukado inter adoleskuloj kun agxo 11 gxis 17" (in es), *Medicina Revuo de Ĉilio* **128** (6), doi:10.4067/S0034-98872000000600002, ISSN 0034-9887, Vikidatumoj Q115125456
2. ↑  Marina, Mirta (2011), *Integrita sekseduko : por interparolo en familio*, Bonaero: Ministerio de edukado de Argentinujo, p. 26, (ISBN 978-950-00-0849-5), Vikidatumoj Q115125653,
  

* Kategorio Sekskaresado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Sekvinbera bombaviadilo** aŭ *dolĉaĵa bombaviadilo* (en la angla konata kiel "candy bomber") estas kromnomo por tiuj aviadiloj de la aliancanoj en tempo de la Berlina aerponto, kiuj liveris vivgravajn nutraĵojn kaj aliajn materialojn en la okcidentan sektoron de Berlin. Al tio apartenis ankaŭ bruligaĵoj kiel briketo.

La nomo aludas je tiuj libervolaj helpaj pakaĵoj, kiujn la usonaj aviadilaj personoj subĵetis antaŭ la surteriĝo. Tiuj pakaĵoj estis ekipitaj per etaj memfaritaj paraŝutoj kaj entenis ĉokoladojn, aliajn dolĉaĵojn, maĉgumon, sekvinberojn k.s. je ĝojo de la infanoj.

Oni ligas la ideon al piloto Gail Halvorsen. Li ricevis ĉokoladon el Usono kaj tion li subĵetis per poŝtuko super Berlino. Post kiam la medioj eksciis pri la sekretaj subĵetoj, la agado disvastiĝis kaj oni kolektis dise en Usono dolĉaĵojn, por apogi la operacon *Operation Little Vittles*.

La plej konataj sekvinberaj bombaviadiloj estis la Douglas C-47 Skytrain kaj Douglas C-54 Skymaster.

Vidu ankaŭ
----------

* Malvarma milito

* Kategorio Sekvinbera bombaviadilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)