recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Kiel (kaj kiam) homoj unue faris fajron? - arkeologo Andrew Sorensen (Universitato de Lejdeno)
**Regado de fajro** fare de unuaj homoj estis turnpunkto en la socikultura evoluo, kiu ebligis homojn disvastiĝi pro la nutrado per kuiritaj proteinoj kaj karbohidratoj, pro ebligo de homa agado dum noktaj horoj kaj pro protekto kontraŭ rabbestoj.

Pruvoj
------

### Orienta Afriko

La unuaj pruvoj pri homa fajroregado devenas de diversaj arkeologiaj ejoj en orienta Afriko, kiel ekzemple Chesowanja ĉe la lago Baringo, Koobi Fora, kaj Olorgesailie en Kenjo.

La trovaĵo de Chesowanja estas peco de ruĝa argilo datita je aĝo de 1,42 milionoj da jaroj. Revarmigo de la pecoj trovitaj evidentigis, ke la argilo estis varmigita ĝis 400 ℃ por malmoliĝi.

Ĉe Koobi Fora la ejoj FxJjzoE and FxJj50 montras pruvon de fajroregado fare de *Homo erectus* de 1,5 milionoj da jaroj antaŭ nun, pro la ruĝiĝo de sedimento, klarigiebla nur per varmigo inter 200 kaj 400 ℃.

Fajrejosimila kaveto troviĝas ĉe Olorgesailie, Kenjo. Iom da mikroskopa lignokarbo estis trovita tie, sed ĝi povintus rezulti de natura arbeta fajro.

En Gadeb, Etiopujo, fragmentoj de tofo welded tuff ŝajne bruligitaj estis trovitaj ĉe la ejo 8E. Sed rebruligo de la rokoj eble okazis pro loka vulkana agado. Oni trovis ilin inter aliaj aŝelejonaj trovaĵoj kreitaj de *H. erectus*.

En la meza valo de la rivero Awash oni trovis konformajn kavetojn de ruĝa argilo, kiuj eble estis kreitaj pro temperaturoj de 200 ℃.

### Suda Afriko

La plej frua pruvo pri fajroregado fare de homoj estis trovitaj ĉe Swartkrans, Sudafriko. Pluraj bruligitaj ostoj estis trovitaj inter aŝelejonaj iloj kaj ostoj kun markoj faritaj de homoj tranĉoj.
Tiu ejo montras ankaŭ la unuajn spurojn de karnomanĝado de *H. erectus*.
La kavo de fajrejoj en Sudafriko entenas bruligitajn aĵojn datumitaj de 0,2 ĝis 0,7 milionoj da jaroj AN, kiel ankaŭ diversaj aliaj trovejoj, ekzemple la kavo Montagu (0,058 ĝis 0.2 milionoj da jaroj AN) kaj la enfluejo de la rivero Klasie (rivero) (0,12 ĝis 0,13 milionoj da jaroj AN).

La plej grava trovaĵo estas tiu de la akvofalo Kalambo en Zambio, kie diversaj aĵoj rilate al fajroregado fare de homoj estis retrovitaj, inter kiuj karbonigitaj ŝtipoj, lignokarbo, ruĝigitaj areoj, karbonigitaj herbaj tigoj kaj aliaj. La trovejo estis datumitaj per karbono 14 je 61.000 AN kaj je 110.000 per aminacida datigmetodo.

Vidu ankaŭ
----------

* Homa evoluo

Referencoj
----------

1. ↑ .  Energy and Human Evolution. Alirita 2007-11-12.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2012-05-14. Alirita 2022-08-07.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8   (February 1989) "Hominid Use of Fire in the Lower and Middle Pleistocene: A Review of the Evidence", *Current Anthropology* **30** (1), p. 1–26. doi:10.1086/203705.  Alirita 2007-11-12..
***Anarkio en Ago*** (angle *Anarchy in Action*) estas verko esploranta anarkiisman pensadon kaj praktikon, verkita de Colin Ward kaj unue eldonita en 1973 .

La verko estas influega enkonduko al anarkiismo sed konsiderinde malsama ol aliaj verkoj pro ĝia fokusiĝo sur la ebleco de anarkiismo enradikiĝinta en ĉiutaga sperto kaj ne nepre ligita al industriaj kaj politikaj luktoj (vidu klasbatalo). Liajn ideojn signife influis ideoj de Petro Kropotkin kaj ties koncepto de reciproka helpo. Ward bazas sian tekston sur sociologio, antropologio, kibernetiko, industria psikologio kaj la sperto de urba planado, edukado, laboro, ludado kaj socia bonfaro. Ward argumentas por anarkiismaj alternativoj al la registaraj kaj hierarkiaj sistemoj universalaj en socia organiziĝo. Ĉi tiuj kontraŭstaras al nombro de tradiciaj tendencoj de la socialisma maldekstro, ĉar li estas tre kritika de la bonfara stato.

Kritiko
-------

"La argumento de ĉi tiu verko estas ke anarkiisma socio, socio kiu organizas ĝin mem sen aŭtoritato, estas ĉiam en ekzisto, kiel semo sub la neĝo, entombigita sub la pezo de la ŝtato kaj ties burokratismo, kapitalismo kaj ties rubigado, privilegio kaj ties maljustoj, naciismo kaj ties suicidemaj lojalecoj, religiaj diferencoj kaj ilia superstitĉa separismo."

Referencoj
----------

1. ↑  Worpole, Ken, "Colin Ward obituary",  *The Guardian*, 2010-02-22. Kontrolita 2023-01-24.
2. ↑  Ward, Colin.  (1982) *Anarchy in Action*. London: Freedom Press. ISBN 9780900384202.
3. ↑  Ward, Colin.  (1973) "Preface", *Anarchy in Action*. London: George Allen & Unwin. ISBN 0043210163.
4. ↑  "Colin Ward",  *The Daily Telegraph*, 2010-03-29. Kontrolita 2023-01-24.

Literaturo
----------

* Ward, Colin.  (2004-10-21) *Anarchism: A Very Short Introduction*. Oxford University Press, p. [htt://archive.org/details/anarchismverysho00ward\_0/e/128 128]. ISBN 0192804774.

* (1991) *Influences: Voices of Creative Dissent*. Bideford: Green Books. ISBN 1870098439.

* Ward, Colin.  (2011) *Autonomy, Solidarity, Possibility: The Colin Ward Reader*. Oakland, CA: AK Press. ISBN 9781849350204.

* (2011) *Remembering Colin Ward: 1924-2010*. Nottingham: Five Leaves Publications. ISBN 978-1907869976.



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 828921
* VIAF: 263151474849000490000
 |
**Socia organiziĝo** aŭ **socia institucio**, estas grupo de sociaj postenoj, konektitaj de sociaj rilatoj, kiuj kaŭzigas kompleksaĵon de sociaj roloj. Ĝi povas esti difinita je mallarĝa signifo kiel ĉiu institucio en ia socio kiu funkcias por atingi la socialigon de grupoj aŭ homoj per ĝi. Komunaj ekzemploj inkludas instruadon, registaron, familiojn, la diversajn tipojn de ekonomia sistemo, religiojn, kaj ĉiujn homojn aŭ grupojn kiuj uzas socian interagadon. Ĝi estas la plej grava sfero de socia vivo organizita por kunigi homajn bezonojn.

Socia organiziĝo povas adapti diversajn formojn, depende de la socia kunteksto. Ekzemple, ĉe familia kunteksto la respektiva formo de socia organiziĝo estas la granda familio. Ĉe negoca kunteksto socia organiziĝo povas esti entrepreno, kompanio, korporacio ktp. En instrusistema kunteksto, ĝi povas esti lernejo, universitato, ktp. En politika kunteksto ĝi povas esti registaro, politika partio, ktp. Komune, fakuloj oficiale agnoskas kvin plej gravajn sociajn instituciojn kiuj evidentiĝas iamaniere en ĉiu civilizo en historio: registaro, religio, eduko, ekonomio kaj familio.

Kiel simpla ekzemplo: produktaj institucioj estas dependaj de edukaj institucioj por atingi preparitan laborforton, edukaj institucioj estas dependaj de registaroj por atingi mondisponojn, kaj registaraj institucioj, siavice, rilatas al produktaj institucioj por krei riĉecon por financi la registaran elspezon. Sociologoj nomas tion "institucia interdependo".

Max Weber konkludis, ke en la historio de la homaro la formoj de socia organiziĝo evoluis al raciigo laŭ la formo de racileĝa organiziĝo, kiel burokrataro.

Organizaĵo antaŭ institucioj
----------------------------

La termino "organizaĵo" estas en sociologio foje uzata interŝanĝe kun la termino "institucio", kiel rilate al formala organizaĵo kiel malsanulejo aŭ prizono. En aliaj partoj de sociologio, kiel ĉe sociologio de organizaĵoj kaj ĉefe ĉe nova instituciismo (ankaŭ kiel nova institucia ekonomio ĉe ekonomiko kaj historia instituciismo en politika scienco), 'organizaĵo' kaj 'institucio' aludas al du malsamaj fenomenoj. Organizaĵoj estas sociaj entoj kiuj havas membrojn, resursojn, strukturojn, aŭtoritatojn, limojn, ktp. Institucioj estas ideoj pri kial io estu farita, ŝajnas aŭ estas konsistigitaj por resti konsideritaj laŭleĝaj. Tiu temo estas iom komplika pro la fakto, ke oni povas paroli pri institucioj, kiuj regas organizaĵojn, kaj pri organizaĵoj kiel institucioj.
Koordinatoj mankas! Bonvolu kunhelpi.

**Spassk** (ruse *Спасск*) estas urbo en Penza provinco kaj en la Ĉevolga federacia regiono de Rusio. Laŭ la stato de  en la urbo vivis loĝantaro ne ĉeestas en vikidatumoj loĝantoj sur areo de **Esprima eraro: Mankas operando por round** kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de **Esprima eraro: Neatendita operacisimbolo <** loĝantoj/km².

La urbo estis fondita en la unua duono de la 17-a jarcento. Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1779.

La urbo antaŭe estis nomita:

* Bogdanovo (Богданово) ĝis 1779;
* Spassk (Спасск) inter 1779 kaj 1925, kaj de nove ekde 2005
* Bednodemjanovsk (Беднодемьяновск) intertempe inter 1925 kaj 2005.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 56206501. La interurba telefona kodo estas 84151, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj. La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo.

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: latitudo 53°56' norde, longitudo 43°11' oriente.

En jaro 1959 la urbo havis 6.3 mil loĝantojn, kaj en 2002 estis 7.6 mil loĝantoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* [http:// Oficiala retejo] (ruse)




|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 53424
 |
La **grekokatolika preĝejo Sanktaj Prauloj** estas moderna religia konstruaĵo en urbo Encs (Hungario).

Historio
--------

La grekokatolikoj establis kapelon en privata domo en 1979. La nun videbla kirko estis konstruita en 1996. La arkitekto estis Csaba Bodonyi.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola ĉe vojangulo kaj formas majusklon L. Ĝuste ĉe la vojangulo turo altiĝas kun piramida turpinto. La enirejo funkcias tra la turo. La maldekstra alo estas la navo kun absido. Supro de la navo 2 okangulaj kupoloj troviĝas. La dekstra alo estas simpla, pli malgranda kaj mallonga loĝdoma formo. Supozeble tie funkcias la pastra loĝejo kaj paroĥo. La domo havas ankaŭ apartan enirejon el la vojo. La navo kaj la domo brakas herbejon kun kelkaj arboj. 

Kermeso okazas inter la 11-a kaj la 17-a de decembro.

Fontoj
------

* 
* Arkivigite je 2021-08-29 per la retarkivo Wayback Machine
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
|  |  |
| --- | --- |
|  Orfa | **Ĉi tiu artikolo estas orfa, ĉar malmultaj aŭ neniuj aliaj artikoloj ligas al ĝi**.

---

Bonvolu enmeti ligilojn al ĉi tiu paĝo el rilataj artikoloj; sugestoj estas troveblaj ĉi tie.Precizigu la daton: {{Orfa|temo|monato jaro}} |

**Svisa centra asocio por la bono de blinduloj** estas la svisa ĉefa asocio pro la blinduloj.

Brazila blindulo kun blindo-gvida hundo en Brazilio, Brazilo. 24-a septembro 2006, Bildo de Antonio Cruz/Abr; *Agência Brasil*

Helpiloj
--------

Per reto oni povas aĉeti diversajn helpilojn por blinduloj.

Edukado por plenkreskaj personoj
--------------------------------

La asocio faras diversajn kursojn.

Optikaj helpiloj
----------------

Per la optikaj helpiloj oni volas helpi uzi la optikan kapablecon de personoj.

Biblioteko pri ludiloj
----------------------

La biblioteko enhavas specialajn bildlibrojn kaj ludilojn pro blinduloj.

Surdaj blinduloj
----------------

La asocio havas specialan konsilan oficejon por la surdaj blinduloj.

Informiloj kaj simulado-iloj
----------------------------

La asocio eldonas informilojn kaj simulado-ilojn. Kun la simulado-ilojn oni povas montri la
problemojn de blinduloj en la societo al la vidaj personoj.

Fako-biblioteko kaj video-teko
------------------------------

La asocio havas ankaŭ bibliotekon kun faklibroj.

Reprezentado de interesoj de blinduloj
--------------------------------------

La asocio faras ankaŭ la reprezentadon de interesoj de blinduloj en naciaj kaj internaciaj oficejoj pri blinduloj.

Vidu ankaŭ
----------

* Blindeco
* Blindulo

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala paĝo Arkivigite je 2010-12-06 per la retarkivo Wayback Machine en germane france itale angle
* listo de diversaj **internaciaj** oficejoj pri blinduloj kun svisa agento[*rompita ligilo*]
* listo de diversaj **naciaj** oficejoj pri blinduloj kun svisa agento[*rompita ligilo*]
* listo de diversaj svisaj regionaj oficejoj pri blinduloj kun svisa agento en diversaj lingvoj[*rompita ligilo*]
* katolikaj verkoj pri blinduloj[*rompita ligilo*] FIDACA mondo organizaĵo pri katolikaj asocioj pro blinduloj
* itala asocio pri blindulo - Bozen
* AFB Amerika fundamento pro la blinduloj
* brazila organisaĵo AFAC Arkivigite je 2010-12-07 per la retarkivo Wayback Machine
**Mbandaka** estas grandurbo, ĉefurbo de la nove kreita Provinco Ekvatora kaj diocezo en Demokratia Respubliko Kongo (eksa Zairio). Dum la kolonia erao la oficialaj nomoj estis **Coquilhatville** kaj **Coquilhatstad** (nomita laŭ landestro *Camille-Aimé Coquilhat*).

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 600 km²
* Loĝantaro: 345.663 en 2012
* Supermara alteco: 370 m
* Horzono: UTC +1

Geografio
---------

Mbandaka situas sur ĉe kunfluejo de riveroj Kongo (rivero) kaj *Ruki* en la nordokcidenta parto de la lando. Ekvatoro troviĝas 7, Bandundu 389, **Kinŝaso** 587, Lubumbashi 1654 km.

Diagramo pri liverado de la lando, kie Mbandaka estas trovebla nordokcidente

Historio
--------

Mbandaka estis fondita en 1883 fare de Henry Morton Stanley kun nomo de "Equateurville". Stanley metis grandan ŝtonon simbolizantan la Ekvatoron, kiu eĉ nun estas videbla. En 1886 dominado de belgoj komenciĝis. Ili donis novan loknomojn (Coquilhatville, Coquilhatstad). En 1966 post la sendependiĝo la urbo ricevis la nunan nomon. Mbandaka estis elstara loka estro. Centoj de homoj (plejparte rifuĝintoj) estis masakritaj en 1997 dum la unua enlanda milito.

Trafiko
-------

Mbandaka havas flughavenon kaj gravan riveran havenon. Pramo trafikas al la laŭriveraj urboj, eĉ al Kinŝaso. Unusola vojo alvenas el sudo.

Klimato
-------

Komerca centro de Mbandaka
Mbandaka situas en tropika klimato. La averaĝa temperaturo varias inter 24 kaj 27  ℃. Jare pluvas po 1701 mm. La pluvo kulminas en oktobro kaj malkulminas en julio.

Vidindaĵoj
----------

* preĝejo
* banko konstruita dum la koloniado
* botanika ĝardeno fondita en 1900

Vidu ankaŭ
----------

* Charles Lemaire

Eksteraj ligiloj
----------------

* Mbandaka en retgazeto Nia Mondo

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio
* 
* mapo[*rompita ligilo*]
* mapo, distancoj Arkivigite je 2014-02-25 per la retarkivo Wayback Machine
* vetero
* mapo
**Atlangatepec** estas unu el la 60 komunumoj de la meksika subŝtato Tlaxcala, kiu estas meksika subŝtato kiu situas en la centra Meksiko, relative proksime al la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo estas Atlangatepec. Krom la ĉefurbo 41 aliaj loĝlokoj (statistike: urboj, vilaĝoj vilaĝetoj, domaroj) apartenas al la komunumo. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 29003.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 5487 loĝantojn. El tiuj estis 2656 viroj kaj 2831 virinoj. La komunumo havas surfacon de 124,067 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 2500 metroj super la marnivelo.

Klimato
-------

En la komunumo jare falas averaĝe 669,7 mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas 13  ℃.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 4048 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 23 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifaske 0,57 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Atlangatepec Arkivigite je 2007-03-08 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
La **Kalima Or-kulturo** estas unu el la indiĝenaj or-kulturoj de Kolombio.

Dum la unua jarmilo antaŭ Jesuokristo, en la valoj ĉirkaŭ la riveroj Kalima (hispane: "Calima") kaj Dagŭa, irantaj al la Pacifika Oceano, loĝadis grupoj de agrikulturistoj malvojaĝemaj kaj elstaraj ceramikistoj.

Tiu popolo etendiĝis kaj prilaboris la montflankojn farante terasojn por siaj loĝejoj, draŝejojn por sia agrikulturo, kaj drenkanalojn. Dum tiu epoko, nomata "Yotoko" (de la 2a jarcento a.K. ĝis la 11a jarcento p.K.) ili produktis belajn oraĵojn:

* Vestaĵoj por plej prestiĝaj tribanoj, vestaĵoj kiuj eĉ akompanis tiujn homojn en la tombejoj.
* Diversaj bestoj
* Homoj iome besto-aspektaj
* Ujoj, nomataj "**poporoj**", por kalko uzata dum la rita konsumado de folioj de kokao-planto.

Proksimume en la deka jarcento a.K. la regiono estis ekokupata far la grupo nomata "Sonso", kies soldatoj, ornamitaj kun kaskoj kaj brustŝildoj el orkupra alojo, estis batalontaj kontraŭ hispanoj en 1530.

Vidu ankaŭ
----------

* Kalima (Demokratia Respubliko Kongo)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Kalima kulturo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Csaba Utasi** [ĉaba utaŝi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Utasi Csaba** estis hungara redaktoro, literaturisto, altlerneja instruisto.

Csaba Utasi naskiĝis la  15-an de januaro 1941(nun 1941-01-15) en Zmajevac (Jugoslavio), li mortis la 1-an de septembro 2010 en Novi Sad (Serbio).

Biografio
---------

Csaba Utasi apartenis al la hungara minoritato en Jugoslavio. Li maturiĝis en gimnazio en Novi Sad en 1959, poste li akiris diplomon en en:University of Novi Sad en 1963. Li estis redaktoro de eldonejo en la sama urbo inter 1965-1972, poste li ekinstruis en la universitato en instruaj rangoj asistanto (1972-1984), docento (1984-1990), eksterordinara profesoro (1990-1995), poste ordinara profesoro. Intertempe en 1983 li doktoriĝis kaj inter 1983 kaj 1987 li estis ankaŭ institutestro, vicdekano (1987-1989). Lia edzino naskis 2 filinojn. Li ricevis premiojn inter 1982-1996.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Tíz év után* (eseoj, kritikoj, studoj, 1974)
* *Irodalmunk és a Kalangya* (monografio, 1984)
* *Vér és sebek* (studoj, kritikoj, 1994)
* *Ráadás. Esszék, tanulmányok, háborús napló* (eseoj, studoj, milita notlibro, 2007)

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto Arkivigite je 2023-10-31 per la retarkivo Wayback Machine
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 838065
* LCCN: n94052785
* VIAF: 33688078
* ISNI: 0000000110524252
 |



* Portalo pri Biografio
**Apizaco** estas unu el la 60 komunumoj de la meksika subŝtato Tlaxcala, kiu estas meksika subŝtato kiu situas en la centra Meksiko, relative proksime al la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo estas Apizaco. Krom la ĉefurbo 12 aliaj loĝlokoj (statistike: urboj, vilaĝoj vilaĝetoj, domaroj) apartenas al la komunumo. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 29005.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 73097 loĝantojn. El tiuj estis 34830 viroj kaj 38267 virinoj. La komunumo havas surfacon de 56,83 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 2380 metroj super la marnivelo.

Klimato
-------

En la komunumo jare falas averaĝe 812 mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas 13,7 ℃.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 55520 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 329 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifaske 0,59 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Apizaco Arkivigite je 2008-06-11 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 309258
* GND: 7557779-3
* LCCN: n95058454
* VIAF: 142056338
* NKC: ge383693
 |
**Baruĉ,** laŭ guĝarata lingvo **ભરૂચ,** Pri tiu ĉi sono aŭdu estas urbego, municipo kaj iama marhaveno en okcidenta Barato, subŝtato Guĝarato, en la samnoma distrikto, kie ĝi estas ties sidejo. La loknomo supozeble venis de Bar kaj Oaĉ (બર્+ઓચ) kun signifo "lokalizita sur monteto". Ĝi estis konata dum la longa historio kiel Bhrigukachchha (भृगुकच्छ), Bhrigupur, Barygaza (kun la signifo "profunda-trezoro"), Bargosa, "Bharuĉ" sub islama periodo, "Broach" sub brita rego.

Ponto en Baruĉ

Demografio
----------

Baruĉ havis populacion de 288 244 en 2021 kun legopovo de 97%, kiu estas signife pli alta, ol la landa mezumo.

Alia ponto en Baruĉ

Geografio
---------

Baruĉ situas sur la marborda ebenaĵo laŭ rivero Narmado, sed la Araba Maro ne estas tro for. La supermara alteco estas 15 m. Ankleŝvar troviĝas 17, Surat 56, Ĥambat kaj Bhavnagar po 73, Vadodara 75, Navsari 84, Nandurbar kaj iama subŝtata ĉefurbo Ahmedabado po 148, nova subŝtata ĉefurbo Gandinagaro 170, Malegaon 214, Mumbajo 305, tutlanda ĉefurbo Delhio 886, Kolkato 1600 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

Baruĉ estas la plej maljuna urbo de Guĝarato kaj havas historion de erao de faraonoj. En antikva Hindio ĝi estis grava komerca haveno kun arabaj, etiopaj, egiptaj, grekaj, persaj, romianaj, kartaganaj, veneciaj kontaktoj. Ĉe la fino de la 17-a jarcento ĝi estis prirabita dufoje, sed revigliĝis rapide. La akvobaraĵo sur Narmado kaŭzis perdon de la origina haveno de Baruĉ, la plej proksima haveno nun estas en Dahej.

Ekonomio
--------

En Baruĉ krom la komercado ankaŭ la agrikulturo (precipe arakidoj kun ties prilaboro) prosperis. La grundo estas tre ideala por kotonkultivado. La urbego ankaŭ gastigas plurajn multnaciajn firmaojn, ĉefe la kemia industrio estas signifa.

Lingvoj
-------

En Baruĉ la oficiala lingvo estas la guĝarata.

Religioj
--------

En Baruĉ plejparto de la populacio estas hinduoj (76%), krome muslimoj (22%), iomete aliaj.

Eduko
-----

En Baruĉ la altnivela eduko okazas angle aŭ guĝarate en filioj de universitato kaj aliaj altlernejoj, institutoj. Ekzistas ankaŭ 115-jara sanskrita instituto.

Klimato
-------

Baruĉ troviĝas en savanoklimato (Aw) kun influo de la Araba Maro. La somero komenciĝas en frua marto kaj daŭras ĝis junio. Aprilo kaj majo estas la plej varmaj monatoj, la meza kulmina temperaturo 40 ℃. La musono komenciĝas en malfrua junio. Vintro daŭras de decembro ĝis fino de februaro kun temperaturoj 23 ℃.

Trafiko
-------

Baruĉ havas trairan fervojan linion kun stacidomo inter Surat-Vadodara laŭ ĉefa linio Delhio-Mumbajo. La busa stacidomo en koro de la urbego estas la plej okupata en okcidenta Barato. La loka vojaĝado okazas per aŭtobusoj aŭ aŭtorikiŝoj. 5 vojoj kuras al la urbego. 2 pontoj helpaj la trafikon. La plej proksimaj enlandaj flughavenoj funkcias en Surat kaj Vadodara.

Templo en Baruĉ

Vidindaĵoj
----------

* mil jarojn aĝa fortikaĵo
* preĝejoj, precipe hinduaj
* festivalo

Fontoj
------

* WikiTrans
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion***Toxoptera citricida*** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Bestoj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Artropodoj *Arthropoda* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Insektoj *Insecta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Hemipteroj *Hemiptera* |
| Subordo: | Sternorrhyncha |
|
|
|
|
| Superfamilio: | Aphidoidea |
| Familio: | Afidedoj *Aphididae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Toxoptera* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***T. citricida*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Toxoptera citricida****Kirkaldy, 1907 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri *Toxoptera citricida*  |

 |
| v • d • r |

***Toxoptera citricida***, (sin. *Toxoptera citricidus*) estas specio de afido aŭ plantlaŭso konata sub la komuna nomo **bruna citrusafido**. Ĝi estas plago de citrusoj kaj vektoro de la patogena planto-viruso Citrusa Tristeza Viruso (CTV). La afido disvastigis tiun viruson tra citrusaj plantejoj en Brazilo kaj Venezuelo en la 1970-aj jaroj, kaŭzante preskaŭ detruon de la citrusindustrio tie. Ĉi tiu afido estis malkovrita unuafoje en Florido en 1995.

La plenkreska afido estas brile nigra kaj senflugila, aŭ flugilhava, kaj la nimfo estas malhelruĝecbruna. La afido suĉas floeman sukon de novajn branĉoj kaj foliojn. La viruso estas transdonita kiam la afido enmetas siajn buŝpartojn en la histon de la gastiganta planto.

En plej multaj mondopartoj, ne ekzistas ĝia seksa reprodukta stadio aŭtune kiel okazas ĉe aliaj afidaj specioj kaj estas nek maskloj nek ovoj. Ĉiuj individuoj estas vivnaskaj partenogenetikaj inoj la tutan jaron. Populacioj kreskas tre rapide kiam la kondiĉoj estas favoraj. La nimfoj maturiĝas en ĉirkaŭ unu semajno kun temperaturoj de 20  ℃ aŭ pli. Oni kalkulis, ke unu sola afido povus produkti pli ol 4 400 idojn en tri semajnoj, se ne forestas rabatako de naturaj malamikoj.

Kiel la plimulto de la afidoj, tiu specio kaŭzas damaĝon al novkreskantaj arbetoj okazigante folian epinastion kaj malhelpante fotosintezon.

Estas aliaj afidoj kiuj ĉeestas en la citrusplantejoj: nome la nigra citrusafido *T. aurantii*; la verda citrusafido *Aphis spiraecola*; la kotona afido *Aphis gossipii*. k.a.

Referencoj
----------

1. ↑  A review of the literature on *Toxoptera citricida* (Kirkaldy) (Homoptera: Aphididae) Arkivigite je 2011-09-28 per la retarkivo Wayback Machine. *Florida Entomologist* 81:1 37-61.
2. ↑  Center for Invasive Species Research
3. ↑  Featured Creatures
4. 1 2  Komazaki S. 1987. Growth and reproduction in the first two and summer generations of two citrus aphids, Aphis citricola van der Goot and Toxoptera citricidus (Kirkaldy) (Homoptera: Aphididae), under different thermal conditions. Applied Entomology and Zoology 23:220-227.

Eksteraj ligoj kaj noto
-----------------------

* Fotoj
* Brown Citrus Aphid - Center for Invasive Species Research
* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Toxoptera citricida en la angla Vikipedio.*
La **distrikto > municipo Aizkraukle** (latve: *Aizkraukles novads*) estas distrikto en centra Latvio. Ĝiaj najbaraj distriktoj estas oriente distrikto Jēkabpils, sude Litovio, norde distrikto Ogre kaj distrikto Madona, kaj okcidente distrikto Bauska.

Geografio
---------

La distrikto situas ĉefe en plata aŭ plata monteta areo, en la nordo - la rando de la Vidzeme Centra Altebenaĵo (la plej alta punkto - Birznieku Hill proksime de Vietalva, 208 m). Mineraloj - dolomito, gruzo, torfo.

Averaĝa temperaturo: −6.5 ℃ en januaro, +17 ℃ en julio. Precipitaĵo 650–700 mm jare.

Gravaj riveroj:

* En la baseno de Daŭgavo - Daŭgavo, Aiviekste, Pērse, Dīvaja
* En la baseno de Lielupe - Viesīte, Iecava, Dienvidsusēja.

La plej grandaj lagoj: Odzes 2,69 km², Pļaviņu akvujo 32,4 km².

Arbaroj 52%, marĉoj 2% de la teritorio. La grandaj pingloarbaroj en la suda parto de la distrikto estas populara kolektada loko de fungoj kaj beroj.

La plej signifaj protektitaj naturaj kaj historiaj objektoj: Daugava valo sub Pļaviņas hidrelektra centralo, arbejo en Skrīveri, kastelruinoj en Koknese.

Loĝantaro
---------

Distrikto Aizkraukle havas 29 367 loĝantojn (2021) kaj la denseco estas 12,91 loĝantoj por kvadratkilometro.

La plej grandaj setlejoj| N# | Setlejo | Statuso | Loĝantaro (2021) |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. | Aizkraukle | Urbo | 7000 |
| 2. | Pļaviņas | Urbo | 2963 |
| 3. | Koknese | Urbo | 2459 |
| 4. | Skrīveri | Vilaĝo | 2283 |
| 5. | Jaunjelgava | Urbo | 1753 |
| 6. | Nereta | Vilaĝo | 1007 |
| 7. | Daudzeva | Vilaĝo | 565 |
| 8. | Vecbebri | Vilaĝo | 470 |

Administraj unuoj
-----------------

### Urboj (*pilsēta*)

Aizkraukles pilsēta, Jaunjelgavas pilsēta, Kokneses pilsēta, Pļaviņu pilsēta

### Paroĥoj (*pagasts*)

Aiviekstes pagasts, Aizkraukles pagasts, Bebru pagasts, Daudzeses pagasts, Iršu pagasts, Jaunjelgavas pagasts, Klintaines pagasts, Kokneses pagasts, Mazzalves pagasts, Neretas pagasts, Pilskalnes pagasts, Seces pagasts, Sērenes pagasts, Skrīveru pagasts, Staburaga pagasts, Sunākstes pagasts, Vietalvas pagasts, Zalves pagasts.

Galerio
-------

* Muzika lernejo en Aizkraukle.Muzika lernejo en Aizkraukle.
* Malgranda insulo en Pļaviņu akvujo.Malgranda insulo en Pļaviņu akvujo.
* Iecava rivero.Iecava rivero.
* Jaunjelgava urbeto.Jaunjelgava urbeto.
* Ruinoj de la kastelo de Koknese.Ruinoj de la kastelo de Koknese.
* Preĝejo en Nereta.Preĝejo en Nereta.
* Rivereto Maizīte proksima de Skrīveri.Rivereto Maizīte proksima de Skrīveri.
* Odziena grandbieno.Odziena grandbieno.

Referencoj
----------

1. ↑  stat.gov.lv
2. 1 2  Latvijas Padomju Enciklopēdija - Latva Soveta Enciklopedio, pp 9-320,321. Rigo, 1987.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 749229
 |
**Calpulalpan** estas unu el la 60 komunumoj de la meksika subŝtato Tlaxcala, kiu estas meksika subŝtato kiu situas en la centra Meksiko, relative proksime al la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo estas Calpulalpan. Krom la ĉefurbo 102 aliaj loĝlokoj (statistike: urboj, vilaĝoj vilaĝetoj, domaroj) apartenas al la komunumo. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 29006.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 40790 loĝantojn. El tiuj estis 19691 viroj kaj 21099 virinoj. La komunumo havas surfacon de 274,75 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 2580 metroj super la marnivelo.

Klimato
-------

En la komunumo jare falas averaĝe 686,9 mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas 13,9  ℃.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 30117 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 81 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifaske 0,27 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Calpulalpan Arkivigite je 2007-05-17 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 309259
* LCCN: n94062156
* VIAF: 132681864
* SUDOC: 121225712
 |
La **Departementa domo** estas impona klasikisma historia monumento en Balassagyarmat, nun muzeo.

Departementa domo en Balassagyarmat

Historio
--------

En tiu loko estis konstruita kazerno en 1753. Inter 1790 kaj 1950 Balassagyarmat estis centro de Nógrád (historia departemento), tial ekde 1790 en la kazerno funkciis la departementa administrado. La nun videbla departementa domo estis konstruita inter 1832-1835. En 1894 trakonstruo okazis. En 1949 parto de galerio de la ornamĉambro estis malkonstruita.

Aerfoto pri la departementa domo en Balassagyarmat

Konstruaĵo
----------

Fasado de la unuetaĝa departementa domo situas laŭ la trotuaro de placo. En mezo de la fasado rizalito kun enirejo estas videbla, super la etaĝo mansardo etendiĝas. Mem la konstruaĵo formas U-majusklon, la dekstra alo najbaras trotuaranstraton, la maldekstra alo parkon. Inter ambaŭ aloj malgranda parko aŭ ĝardeno, poste prizono etendiĝas. Sur la fasada muro memortabuloj pri famuloj estas videblaj.

Famuloj
-------

Bildoj pri Departementa domo (Balassagyarmat)Fasado de la departementa domo en Balassagyarmat
Vido al la departementa domo
Busto pri Kálmán Mikszáth
Historia memorejo en Balassagyarmat
  

En la departementa domo laboris dramisto Imre Madách, romanisto Kálmán Mikszáth, nacia heroo de slovakoj Janko Kráľ, fine Iván Nagy (historiisto) fondis tie muzeon. Antaŭ la konstruaĵo busto pri Kálmán Mikszáth situas.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoserio Arkivigite je 2015-11-23 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2015-11-23 per la retarkivo Wayback Machine hungare
* hungare (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre) Arkivigite je 2015-08-12 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Departementa domo (Balassagyarmat) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Katedralo Ĉieliro de Maria kaj Sankta Mikaelo** estas romkatolika preĝejo en Hungario, en urbo Vác, en la urbocentro.

Historio
--------

Stefano la 1-a (Hungario) fondis en Vác diocezon en 1004. Dum dominado de turkoj la tiutempa katedralo ruiniĝis, tial oni konstruis imponan katedralon en 1761. La interna parto estis preta en 1777 (60 m. longa, 28 m. larĝa, 50 m alta). En 1944 bombo trafis la katedralon, sed eksplodo ne okazis.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo havas 2 turojn kaj imponan kupolon. Flanke estas la sakristio kaj kapelo de Sankta Maria. La ĉefaj skulptaĵoj prezentas 6 apostolojn. Ekstere diversaj reliefoj estas videblaj. La interna meblaro estas baroko aŭ malfrubaroko.

La katedralo estas Monumento historia. Kermeso okazas en la 15-an de aŭgusto.

En la kripto troviĝas ekzemple tombo de Ferenc Keszthelyi.

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

Fresko de la kupolo pri Sankta Triunuo
* hungare

* Kategorio Katedralo Ĉieliro de Maria (Vác) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Mazatecochco de José María Morelos** estas unu el la 60 komunumoj de la meksika subŝtato Tlaxcala, kiu estas meksika subŝtato kiu situas en la centra Meksiko, relative proksime al la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo estas Mazatecochco. Krom la ĉefurbo 4 aliaj loĝlokoj (statistike: urboj, vilaĝoj vilaĝetoj, domaroj) apartenas al la komunumo. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 29017.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 8573 loĝantojn. El tiuj estis 4244 viroj kaj 4329 virinoj. La komunumo havas surfacon de 154,67 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 2310 metroj super la marnivelo.

Klimato
-------

En la komunumo jare falas averaĝe 789,5 mm/m² de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas 15,4  ℃.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 6565 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 1219 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifaske 18,57 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Mazatecochco de José María Morelos Arkivigite je 2006-11-17 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
La **distrikto > municipo Ropaži** (latve *Ropažu novads*) estas distrikto en centra Latvio. La distrikto estis kreita en 2021 per unuiĝo de ekzistantaj en 2009-2021 4 iamaj pli malgrandaj komunumoj (latve *Ropažu novads, Garkalnes novads, Stopiņu novads, Vangažu pilsēta*). La centro de la distrikto situas en vilaĝo Ulbroka.

Ĝiaj najbaraj distriktoj estas oriente distrikto Sigulda, sude distrikto Ogre kaj distrikto Salaspils, okcidente ŝtata urbo Rigo, kaj norde distrikto Ādaži.

Historio
--------

En la 13-a jarcento la teritorio estis inkludita en Livonio, en la parto de Livonia Ordeno. Post la Livonia milito, la regiono venis sub polan regon en Pārdaugava Duklando, kaj post 1629 ĝi estis akirita fare de Svedio. Distrikto estis aneksita al la Rusia Imperio en 1721. En 1918 la distrikto estis inkludita en la Respubliko de Latvio.

Geografio
---------

La distrikto situas plejparte en la Ropažu ebenaĵo de la malaltebenaĵo de Centra Latvio (latve *Viduslatvijas zemiene*). Mineraloj: dolomito (Gaitiņi, Sienāži), sablo kaj gruzo (Garkalne, Krievupe). Geologie, kiel en la plej granda parto de Latvio, dominas la supraj devoniaj sedimentoj, nordokcidente - mezaj devoniaj. Plejparte pinarbaroj.

Averaĝa temperaturo: -5 - -6°C en januaro, +17°C en julio. Precipitaĵo 650-750 mm jare.

### Riveroj

Preskaŭ la tuta distrikto situas en la Daŭgava baseno. Gravaj riveroj: Lielā Jugla, Mazā Jugla, Tumšupe, Krievupe.

### Lagoj

La plej grandaj lagoj en la distrikto estas lagoj Lielais Baltezers (parte, 6 km²), Mašēnu (0,4 km²), Langstiņu (0,4 km²), Lielais Jūgezers (0,3 km²), Sudrabezers (0,3 km²).

Loĝantaro
---------

Distrikto Ropaži havas 31 697 loĝantojn (2021) kaj la denseco estas 59 loĝantoj por kvadratkilometro.

La plej grandaj setlejoj| N# | Setlejo | Statuso | Paroĥo | Loĝantaro(2021) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | Vangaži | Urbo | — | 3552 |
| 2. | Ulbroka | Vilaĝo | Stopiņu | 3102 |
| 3. | Dreiliņi | Vilaĝo | Stopiņu | 2777 |
| 4. | Garkalne | Vilaĝo | Garkalnes | 2019 |
| 5. | Saurieši | Vilaĝo | Stopiņu | 1815 |
| 6. | Ropaži | Vilaĝo | Ropažu | 1661 |
| 7. | Berģi | Vilaĝo | Garkalnes | 1400 |
| 8. | Upeslejas | Vilaĝo | Stopiņu | 1281 |
| 9. | Upesciems | Vilaĝo | Garkalnes | 1258 |
| 10. | Dzidriņas | Vilaĝo | Stopiņu | 1213 |

Administraj unuoj
-----------------

### Urbo (*pilsēta*)

Vangažu pilsēta.

### Paroĥoj (*pagasts*)

Garkalnes pagasts, Ropažu pagasts, Stopiņu pagasts.

Galerio
-------

* Vangaži urbocentroVangaži urbocentro
* Ropaži kastelruinojRopaži kastelruinoj
* Rivero Lielā Jugla proksime de SilakrogsRivero Lielā Jugla proksime de Silakrogs
* Lago Lielais JūgezersLago Lielais Jūgezers
* Rivero KrievupeRivero Krievupe

Referencoj
----------

1. ↑  stat.gov.lv
2. 1 2  Latvijas ģeogrāfijas atlants - Latvia geografia atlaso. "Jāņa sēta", 2020
3. ↑  PMLP.gov.lv Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās (latve)
4. ↑  LĢIA.gov.lv Vietvārdu datubāze 29.01.2021 (latve)

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 752485
 |
Panoramo de Ĉjaji

**Ĉjaji** (ĉine 嘉義) estas universitata urbego en sudokcidenta Tajvano.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 60 km²
* Supermara alteco: 69 m
* Loĝantaro: 269 091 (2018)
* Poŝtkodo: 600
* Telefonkodo: (+886) (0)5
* Horzono: UTC + 8

Geografio
---------

Ĉjaji situas sur ebenaĵo en la sudokcidenta parto de la insulo for de la maro.

Historio
--------

En la komenca periodo la loknomo estis *Tirosen,* depost alveno de ĉinaj enmigrantoj *Ĉulosan* (諸 羅山). Tamen dum la nederlanda epoko ĝi denove estis Tirosen. En 1661 la nederlandanoj estis venkitaj kaj memstara reĝlando formiĝis. En 1704 la gubernia sidejo estis translokita al Ĉulosan (nun Ĉjaji) kaj havis lignan urbomuron. En 1727 oni konstruis ankaŭ 4 pordojn kun bastionoj. En 1786 ribelantoj ne povis okupi la urbon, tial la imperiestro donis novan nomon al la urbo Kagi. En 1895 Tajvano estis cedita al Japanio kaj tertremo en 1906 detruis la tutan urbon. La japanaj aŭtoritatoj rekonstruis la urbon. Industrioj kaj komercoj komencis evolui. En 1930 la urbo ricevis la statuson aŭtonoma urbo. Depost la japana erao Ĉjaji iĝis provinca urbo.

Urbodomo
Kampuso

Ekonomio kaj eduko
------------------

Ĉjaji estas komerca centro de la riza merkato. La agrikulturo pliiĝis en la 1920-aj jaroj pro la nova irigacia sistemo. Lignoprilaborado gravas en la regiono, tial Ĉjaji estas centro de paperoproduktado. La kampusoj ofertas profesiajn trejnadojn en agrikulturo, eduko, komerco kaj teknologio.

Klimato
-------

La klimato de Ĉjaji estas varma humida subtropika laŭ klimata klasifiko de Köppen (Cwa). En la jaro la precipitaĵo estas po 1774 mm, en ĉiuj monatoj pluvas. La averaĝa jara temperaturo estas 23  ℃.

Trafiko
-------

Ĉjaji havas fervojan stacidomon, ŝoseon en direkto sudo-nordo, flughavenon kaj bonajn servojn de aŭtobusoj.

Vidindaĵoj
----------

Vojo en Ĉjaji
Muzeo pri prizono
* universitatoj
* Nokta marketo
* Botanika ĝardeno
* muzeoj
* parkoj
* katedralo katolika

Ĝemelurboj
----------

* Usono East Orange, Usono (1972)
* Usono Jackson (Misisipio), Usono (1972)
* Usono Juneau, Usono (1977)
* Usono Murray (Utaho), Usono (1977)
* Filipinoj Bulakano, Filipinoj (1980)
* Usono Martinsburg, Usono (1988)
* Usono Sirakuso, Usono (1995)
* Tajvano Hsinĉu, Tajvano (2002)

Fontoj
------

* WikiTrans
* 

* Ĉjaji en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ĉjaji en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Templo
Botanika ĝardeno
**Jean-Antoine Watteau** (franclingva prononco: [ʒɑ̃ ɑ̃twan vato]; baptita la 10-an de oktobro 1684, mortis la 18-an de julio 1721), plej bone konata kiel **Antoine Watteau**, estis franca pentristo kies mallonga kariero okazigis la revivigon de intereso en koloro kaj movado, kiel en la tradicio de Correggio kaj Rubens. Li revivigis la forton de la iom vanuigita Baroka stilo, ŝanĝante ĝin al malplej serioza, pli naturalisma, malpli formale klasika, Rokoko. Watteau estas konsiderata kiel inventisto de la ĝenro de *fêtes galantes*, nome scenoj de bukolika kaj idilia ĉarmo, nuancigita per teatreca etoso. Kelkaj el liaj plej bone konataj temoj estis pentritaj el la mondo de la itala komedio (Delarto) kaj baleto.

*Enŝipiĝo al Kitero*, 1717, Luvro. Multaj komentistoj notis, ke ĝi priskribas *eliron* el insulo Kitero, nome naskoloko de Venuso, tiele simbole de la mallongdaŭro de amo.
En 1712 li petis stipendion al la franca *Académie royale de peinture et de sculpture* kaj li ricevis ĝin por unujara estado en Romo kaj krome li estis akceptita kiel membro de la Akademio. Li donis la postulitan verkon nur post kvin jaroj, sed ĝi estis unu el la majstroverkoj: nome la *Pilgrimo al Kitero*, nomita ankaŭ kiel la *Enŝipiĝo al Kitero*.

Watteau ne havis aristokratajn patronojn; liaj klientoj estis burĝoj kiel bankistoj kaj komercistoj. Inter liaj plej famaj pentraĵoj, krom la du versioj de *Pilgrimo al Kitero*, unu el Luvro, alia en la Palaco Charlottenburg, Berlino, estas *Pieroto* (delonge identigita kiel "Gilles"), *Fêtes venitiennes* (Veneciaj festoj), *Amo en Itala Teatro*, *Amo en Franca Teatro*, "Voulez-vous triompher des belles?" kaj *Mezzetin*. La temo de lia ŝlosila pentraĵo, *Pierrot (Gilles)*, estas aktoro vestita en blanka satena vesto kiu staras izole el siaj kvar kunuloj, montranta enigman esprimon en sia vizaĝo.

Notoj
-----

1. ↑   Wine, Humphrey, kaj Annie Scottez-De Wambrechies. "Watteau" en Grove Art Online. oxfordartonline.com Oxford University Press. Alirita la 4an de Septembro 2018.
2. ↑   Grasselli, Margaret Morgan, Pierre Rosenberg, Nicole Parmantier, kaj Antoine Watteau. 1984. Watteau, 1684-1721. Washington: National Gallery of Art. p. 21. ISBN 0894680749.
3. ↑   Grasselli, Margaret Morgan, Pierre Rosenberg, Nicole Parmantier, kaj Antoine Watteau. 1984. Watteau, 1684-1721. Washington: National Gallery of Art. p. 396. ISBN 0894680749.
4. ↑   Grasselli, Margaret Morgan, Pierre Rosenberg, Nicole Parmantier, kaj Antoine Watteau. 1984. Watteau, 1684-1721. Washington: National Gallery of Art. pp. 429–434. ISBN 0894680749.

* Antoine Watteau en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Antoine Watteau en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 618029
* GND: 118629492
* LCCN: n50043693
* VIAF: 46882028
* ISNI: 0000000121311877
* LIBRIS: 213088
* SUDOC: 027274063
* BNF: 12645975w
* ULAN: 500032644
* MBA: 1a919252-dd1a-45a7-b2af-d4d910625a33
* NLA: 36213816
* NDL: 00460309
* RKD: 83063
* NKC: ola2002153906
* ICCU: SBLV308469
* BNE: XX967492
 |
**Eksterleĝulo** estas homo kiu rompis la leĝon kaj ne plu ĝuas ties protekton kaj garantiojn. La koncepto estas precipe historia, kaj povas signifi homon oficiale kondamnitan al senprotekta eksterleĝeco kaj kiun oni rajtis eĉ mortigi sen puno, aŭ, pli vaste, ke homo mem elektis vivi ekster la socio kaj malobservi ties leĝojn kaj aliajn normojn.

La plej frua legenda eksterleĝulo estis Robin Hood, verŝajne Robert, Earl of Huntingdon (1160 - 1247). La plej konataj usonaj eksterleĝuloj estis Jesse James (1847 - 1882), Billy the Kid (1859 - 1881), Butch Cassidy kaj Sundance Kid, same kiel Bonnie kaj Clyde. 

La aŭstralia krimulo Edward "Ned" Kelly (1854 - 1880) sukcese kontraŭstaris en 1880 kiel la Fera Eksterleĝulo (*The Iron Outlaw*) la pafadojn de la policistoj, ĉar li estis ekipita, remburita per plugila ŝtalo. Sur germana areo, fifamis Johannes Bückler (1777 - 1803).  Carmine "Donatello" Crocco (1830 - 1905) rabis ĉe suda Italio dum la epoko de la unuiĝo de Italio, kio sufiĉas por ricevi la alnomon "Napoleono de la banditoj".

Kelkaj eksterleĝuloj inspiris/inspiras filmigon, eternigon, aventurigon de ties vivoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Pasos Largos
* Popola heroo
* Sierra Morena

* Kategorio Eksterleĝulo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 38968
* GND: 4347962-5
* LCCN: sh85096166
* BNF: 133191102
* BNE: XX525606
 |
**Ĝinano** aŭ **Ĝjinano** aŭ **Jinan** (ĉine 济南市, pinjine: Jǐnán Shì, 濟南市) estas sidejo de Ŝandongo kaj universitata urbo (konata, kiel "Grandurbo de Fontoj") en meza-orienta Ĉinio. Historie (ekzemple en la Enciklopedio de Esperanto de 1934) la urba nomo ankaŭ estis latinliterigita *Tsinan*.

Loko de Ĝinano en Ĉinio

Situo
-----

Ĝinano situas preter la Flava rivero. Pekino troviĝas je 400 km-oj. La urbo mem estas trafika nodo havanta ankaŭ internacian flughavenon.

La Ĝjinano kun la grandega monumento de Budho

Historio
--------

La loko estis loĝata jam dum la neolitiko. Ekde la 5-a jarcento budhismo prosperis tie kaj estis longe religia centro.

Proksime de Ĝjinano en la iama antikva Lu-ŝtato en la nuna provinco naskiĝis, vivis kaj mortis Konfuceo (vidu la suban bildon) ( grava ĉina instruisto, verkisto, politikisto, kaj filozofo, kies ideoj, nomataj konfuceismo, profunde influis multajn aziajn kulturojn).

Konfuceo
La antikva Lu-ŝtato, ĝi estis en nordoriento de Ĉinio, tie naskiĝis, vivis kaj mortis Konfuceo
La **Baotou** reelfluejo la natura karsto-fonto
La galerio de fotoj de Ĝjinano
Dum la interna milito en 1260 Ĝinano estis centro de ribelo. En 1906 la urbo donis permeson al la internacia komercado. Inter 1937-1945 la japanoj okupis la urbon. Nun Ĝinano estas grava industria centro. Ekde 1948 la komunistoj havis tie la potencon.

Klimato
-------

Ĝinano havas subtropikan klimaton kun kvar klare difinitaj sezonoj. somere estas varmega kaj pluvoplena klimato, vintre estas malvarmo. La meza temperaturo estas 14.2 °C. La pluvokvanto estas ĉirkaŭ jare po 675 mm. Januare estas la plej malvarma kaj plej seka monato. Julio estas la plej varma kaj plej malseka monato.

Vidindaĵoj
----------

* Granda Muro
* provinca biblioteko
* urba kaj provinca muzeoj
* pagodo. Kvar Pordegoj de 661 antaŭ Kristo
* Mil Budho-Monto, religia celo de la urbo

La vido al la katolika katedralo de Plej sankta koro de Jesuo kiu situas en la kampuso de Universitato de Ŝandongo en Ĝjinano

Ĝemelurboj
----------

* Japanio Ŭakajama, Japanio
* Japanio Jamaguĉi, Japanio
* Usono Sakramento (Kalifornio), Usono
* Sud-Koreio Suvon, Sud-Koreio
* Rusio Niĵnij Novgorod, Rusio
* Unuiĝinta Reĝlando (Britio) Coventry, Britio
* Francio Rennes, Francio
* Germanio Augsburg, Germanio
* Israelo Kfar Sava, Israelo
* Kanado Regina, Kanado
* Pollando Szczecin, Pollando
* Papuo-Nov-Gvineo Port-Moresbo, Papuo-Nov-Gvineo
* Finnlando Vantaa, Finnlando
* Aŭstralio Joondalup, Aŭstralio
* Kaboverdo Praia, Kabo-Verdo

Panoramo de **Ĝinano** (Ĝjinano)

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Ĝinano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Metroo de Ĝinano
Tapah
**Tapah** (ĉine: 打巴） estas la administra urbeto de la distrikto Batang Padang, Perako, Malajzio (kun koordinatoj: 4.20°N 101.26°E ).

Etonomio
--------

La nomo "Tapah" laŭdire originis de la nomo de nesalakva fiŝo, "Ikan Tapah". La scienca nomo de la fiŝo estas *Wallago attu*. La lokuloj diris ke la nomo estis prenita de la Perak-malaja dialektvorto kiu signifas "neniu zorgo".

Historio
--------

Geografio=Loko
--------------

La Batang Padanga Rivero fluas tra tiu urbeto, kiu situas ĉe la ĉefŝoseo inter Kuala-Lumpuro kaj Ipoh. Gravaj najbaraj urbetoj estas Kampar kaj Bidor. Tie estas enirejo al la *Nord-Suda Ekspresvojo* ĉe Tapah.

Tiu urbeto ankaŭ estas ĝenerale konsiderita ĉefa enirejpunkto en la malnovan itineron de la Kameronaj Altateroj, kio estas kurbiĝema kaj mallarĝa vojo supren. La plej proksima fervoja stacidomo estas Tapah Road. La Lata Kinjang akvofalo estas proksimume 18 km de Tapah ĉe la vojo ĝis Chenderiang. Ĝi estas impona serio de kaskadoj kiuj falas 100 m. La faloj povas esti viditaj de la Nord-Suda Ekspresvojo.

Demografio
----------

La loĝantaro de Tapah estas proksimume 7,350.

Esperanto kaj Tapah
-------------------

Referencoj
----------

1. ↑  Towns of the world[*rompita ligilo*]

* Kategorio Tapah en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)