recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La entrepreno **Deutsche Lufthansa AG**, mallonge *Lufthansa* [LUFT-hanza], estas la plej granda flugkompanio de Germanio. La kompania sidejo estas en Kolonjo, sed la "hejma flughaveno" estas Frankfurto ĉe Majno. Ĉar ties kapacitoj trakti aviadilojn ne sufiĉis, oni nomis dua centra flughaveno de Lufthansa tiun de Munkeno - plej multaj internaciaj flugoj de Lufthansa do alvenas en unu el tiuj du urbojn kaj naciaj flugoj plutransportas la pasaĝerojn al aliaj urboj, ekzemple la ĉefurbo Berlino. Post kiam *Lufthansa* transprenis la nacian aviadilan kompanion de Svisio, *Swiss*, la Flughaveno de Zuriko estas la tria centro por internaciaj flugoj, la unua ekster Germanio (centra regiona flughaveno de *Swiss* estas Ĝenevo). La entrepreno estas fonda membro de la aviadila ligo *Star Alliance*. Dum 2005 en la kompanio laboris 91 364 dungitoj.

Aviadilo *Airbus A380* de la flugkompanio *Lufthansa* en Frankfurto ĉe Majno.
La entrepreno estas inter la plej grandaj siaspecaj en la mondo: Dum 2004 ĝi en internaciaj flugoj transportis pli da pasaĝeroj ol iu alia membro-kompanio de la internacia aviada asocio IATA, kaj ankaŭ transportis pli da varoj ol iu alia konkurenca entrepreno. Dum 2005 51,3 milionoj da klientoj flugis per *Lufthansa*, sed la kvanto da transportitaj varoj pro la malforta konjunkturo malaltiĝis gis "nur" 1 736 000 tunoj da varoj.

La flugoj de *Lufthansa* havas la IATA-mallongigon **LH** aŭ la numeron **220**, kiu estas la komenco de ĉiu bileta numero. La ICAO-mallongigo por la entrepreno tamen estas **DLH**. En internaciaj konektoj, la flugoj AL Germanio havas ne-parajn numerojn, kaj tiuj DE Germanio parajn numerojn.

Aviadilaro
----------

| AVIADILARO DE LUFTHANSA |
| --- |
| Aviadilo | En Servo |
| Airbus A319-100 | 30 |
| Airbus A320-200 | 64 |
| Airbus A320neo | 4 |
| Airbus A321-100 | 20 |
| Airbus A321-200 | 43 |
| Airbus A321neo | 15 |
| Airbus A330-300 | 19 |
| Airbus 340-300 | 8 |
| Airbus A380-800 | 10 |
| Boeing 747-400 | 13 |
| Boeing 747-8 | 19 |
|

Ligiloj
-------

* Oficiala retejo de Lufthansa Arkivigite je 2008-08-21 per la retarkivo Wayback Machine (germane kaj angle, en iuj naciaj subretejoj ankaŭ france, hispane, itale kaj japane)

* Lufthansa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Lufthansa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

membroj de la flugkompania alianco *Star Alliance*

**Fondomembroj:**
Air Canada |
Lufthansa |
SAS Scandinavian Airlines |
Thai Airways International |
United Airlines

**Pliaj membroj:**
Adria Airways |
Aegean Airlines |
Air China |
Air New Zealand |
All Nippon Airways |
Asiana Airlines |
Austrian |
Blue1 |
British Midland Airways |
Brussels Airlines |
Continental Airlines |
Croatia Airlines |
EgyptAir |
LOT |
Shanghai Airlines |
Singapore Airlines |
South African Airways |
Spanair |
Swiss International Air Lines |
TAM Linhas Aéreas |
TAP Portugal |
Turkish Airlines |
US Airways

**Deciditaj aliĝoj:**
Air India

**Eksaj membroj:**
Ansett Australia |
Mexicana de Aviación |
VARIG
**Antonio MOLINA de Oses Castillo Hidalgo** (Malago, 9a de marto 1928-Madrido, 18a de marto 1992) estis hispana aktoro kaj kantisto de *kopla* kaj flamenko, patro de la familio Molina de famaj artistoj. Pro sia laŭta voĉo kaj neimitebla stilo, li ĝuis grandan popularecon estrantan nombrajn teatrajn spektaklojn, kaj protagonizis variajn filmojn en kiuj lia voĉa forto estas la ĉefa altiraĵo. Laŭlonge de sia tuta kariero li publikigis pli ol 30 albumojn kaj pli ol 1000 kantoj, el kiuj "Soy minero" (Mi estas ministo) estis lia plej granda sukceso.

Estas polemiko pri lia naskoloko, ĉar kelkaj indikas la malagan kvartalon Las Fatigas, dum oni indikas ankaŭ la municipon Totalán, provinco Malago, de kie devenis liaj antaŭuloj.

Li sukcesis registri sian unuan diskon ĉar en 1949 li prezentiĝis al konkurso de Radio España, en kiu li rezultis venkinto, kio ebligis, ke li registris kvar kantojn kun la diskeldonejo *La Voz de su Amo*, kiu dungis lin por tri jaroj.

En 1953 li estis protagonisto de la filmo "El pescador de coplas", en kiu ludis la rolon de juna maristo kiun entreprenisto dungas kaj portas al Madrido por klopodi sukceson en la etoso de flamenka kanto. En tiu filmo li kantis du pasodoblojn kiuj metis lin sur la pinto de la populareco, nome "Yo quiero ser mataor" kaj "Adiós a España", kiu iĝis la somerkanto en 1954. Krome, li iĝis la unua hispana artisto kiu kantis taŭrludejoj antaŭ pli ol 10 000 personoj.

Dum la 1960-aj jaroj li turneis tra Eŭropo, sukcese per spektakloj en kiuj aperis ankaŭ la flamenka gitaristo "Niño Ricardo", kiu faris soloajn interpretojn per sia gitaro.

Notoj
-----

1. ↑   Junta de Andalucía. «Filmografía de Antonio Molina». Konsultita la 17an de novembro 2019.
2. ↑   Junta de Andalucía. «Antonio Molina y algunos documentos de su relación con Málaga». Konsultita la 17an de novembro 2019.
3. ↑   Biografías y Vidas. «Antonio Molina». Konsultita la 17an de novembro 2019.
4. ↑   rtve.es lab. «Lab, canción del verano». Konsultita la 17an de novembro 2019.
5. ↑  «El arte de vivir el flamenco». Konsultita la 17an de novembro 2019.
6. ↑   Eusebio Rioja, Norberto Torres Cortés. «Niño Ricardo: vida y obra de Manuel Serrapí Sánchez». Signatura Ediciones. p. 132. Konsultita la 17an de novembro 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 669686
* LCCN: no2011029086
* ISNI: 0000 0001 1470 789X
* SUDOC: 20039780X
* BNF: 138339641
* MBA: 4bb3e0a1-ad73-41b9-94ad-898299faa654
* BNE: XX1055178
 |
**Karola Szalay** [salai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szalay Karola** estis hungara baletisto, altlerneja instruisto.

Karola Szalay  naskiĝis la 23-an de majo 1911 en Budapeŝto, ŝi mortis en 2001.

Biografio
---------

Karola Szalay lernis baleton en lernejo de Budapeŝta Ŝtata Operejo, en 1926 ŝi aliĝis al la opereja baleta trupo. Inter 1930 kaj 1948 ŝi baletis en rango privata dancisto. En 1941 ŝi doktoriĝis en Scienca Universitato Péter Pázmány, poste ŝi vivis en Italio. Ŝi hejmenvenis en 1946 kaj post 4 jaroj ŝi frekventis kurson pri sovetia baleto, poste ŝi ekinstruis en la ĵus fondita Ŝtata Baleta Instituto. Post falo de la Hungara revolucio de 1956 ŝi disidis al Italio kaj ŝi apartenis al Teatro alla Scala en Milano.

Elektitaj baletaj roloj
-----------------------

* Jan Ciepliński: *Csongor kaj Tünde* - virina ĉefrolo
* Gyula Harangozó: *A csodálatos mandarin* (La mirinda mandareno) - virina ĉefrolo
* Kölling: *Seherezádé* - titolrolo

Ŝiaj disĉiploj (elekto)
-----------------------

* Cecília Esztergályos

Ŝia libro
---------

* *A tánc a képzőművészetben* (1941)

Ŝia filma rolo
--------------

* *Gül Baba* (1940)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun fotoj
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Antonio LÓPEZ de SANTA ANNA** (ankaŭ "Santa Ana") (21-a de februaro 1794 en Xalapa – 21-a de junio 1876 en Meksikurbo) estis meksika oficiro, politikisto kaj prezidento de Meksiko.

Li estis reĝisto kaj en 1821, je sendependiĝo, ano de la "plano de Iguala", kiu antaŭvidis monarkion. Kelkajn jarojn poste li, ĉu pro konvinkiĝo, persona ambicio aŭ pro instigo de la usona ambasadoro Poinsett, gvidis kun Anastasio Bustamante respublikeman ribelon, post kies sukceso li kondutis liberale kaj federacieme.

Lian prestiĝon kreskigis venko pri hispana invado en 1829 kaj elektiĝo kiel prezidento en 1833.

Li estis prezidento okfoje inter 1833 kaj 1835 kaj komencis evolui konservemulo, kun diktatoreca agado.

Li forlasis la regadon por batali kontraŭ la Teksasa Revolucio, kiun li venkis en la Batalo de la Alamo en 1836. Baldaŭ poste, tamen, li estis venkita kaj kaptita ĉe San Jacinto kaj devis subskribi akcepton de sendependeco de Teksaso kun la kondiĉo, ke Teksaso ne aniĝu al Usono.

Pro sia malsukceso Santa Anna devis resti en ekzilo ĝis 1837. Post sia reveno li batalis kontraŭ Francio ĉe Veracruz kaj perdis gambon. Post foriro de la francoj li retenis sian armeon kaj deklaris sin prezidanto.

Lia regado estis tre malpopulara. En 1844 li rezignis la prezidentecon kaj iris ekzilen al Kubo, kun konsiderinda pensio.

Kiam en 1846 Usono deklaris militon al Meksiko, Santa Ana sekrete faris du interkonsentojn:

* Kun la meksika prezidento Valentín Gómez Farías (iam lia viculo) li interkonsentis, ke li revenu kaj disponigu al sia lando sian militan sperton por defendi ĝin, sed ne ambiciu je prezidenteco.
* Kun Usono li interkonsentis, ke post reiro al Meksiko li vendos la teritorion, kiun Usono deziris, je akceptebla prezo.

Post sia reveno li plenumis nek unu nek la alian kaj deklaris sin prezidento, sed ne sukcesis en la milito kontraŭ Usono.

En 1951 li denove iris al ekzilo, sed en 1853 ribeluloj revokis lin esti prezidento. Tiam li vendis la teritorion "La Mesilla" (109.574 km²) por 10 milionoj da dolaroj al Usono. En 1855 lia regado estis renversita de Benito Juárez kaj Ignacio Comonfort kaj li devis denove iri al Kubo. Li estis kondamnita pro korupteco, liaj posedaĵoj estis konfiskitaj.

Post ĝenerala amnestio en 1874 li reiris al Meksiko. En 1876 li mortis, malriĉulo kaj senfamulo.

Kuriozaĵoj
----------

Santa Anna estis la unua, kiu grandkvante portis ĉiklon (lateksa gumpasto) al Usono; li intencis uzi ĝin en fabrikado de pneŭmatikoj, sed la materialo montriĝis netaŭga.
Aliaj poste uzis la materialon tre profitdone – por produkti maĉgumon.

Santa Anna tre ŝatis koko-batalojn kaj laŭdire pagis dekmilojn da dolaroj por premiitaj kokoj.

* Kategorio Antonio López de Santa Anna en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 37828
* GND: 118640615
* LCCN: n50080405
* VIAF: 35249907
* ISNI: 0000 0000 6639 0487
* SUDOC: 028037995
* BNF: 11995394x
* BIBSYS: 14026015
* BNE: XX1722103
 |
**Ludwik WITTCHEN** (naskiĝis la 19-an de oktobro 1871 en Pszczew (Distrikto Międzyrzecki), mortis la 17-an de aprilo 1940 en koncentrejo Oranienburg) estis unu el ĉefaj aktivuloj de pola diasporo, kaj poste membro de la Asocio de Poloj en Germanio.

Ludwik Wittchen devenis de loka kamparana familio de generacioj ligita kun la tero de Międzyrzecz. La patro de Ludwik estis mezriĉa agrikulturisto en Pszczew. Post fino de baza lernejo Ludwik laboris en la familia bieno, kiun transprenis post morto de la patro kune kun muelejo.

Ludwik Wittchen apartenis al la plej aktivaj sendependaj agantoj en Pszczew. Dum manifestacioj agitis por religo de Pszczew al Pollando. Aŭguste 1919 kun aliaj samlandanoj je la nomo de pola loĝantaro transdonis al delegitaro de Internacia Landlima Komisiono memorialon kun la protesto kontraŭ decidoj de la Traktato de Versajlo lasantaj Pszczew kune kun ĉirkaŭaĵoj en Germanio. Li ankaŭ intervenis en Supera Popola Konsilio en Poznań. En la domo de Wittchen oni redaktis kaj subskribis en 1919 leterojn por alligo de Pszczew kun ties ĉirkaŭaĵoj al Pollando.

Wittchen ligis kontaktojn kun la Dua Pola Respubliko, venigis kaj distribuis polajn librojn kaj revuojn, en tio materialojn por infanoj kaj gepatroj. Li konsciigis polajn gepatrojn por ke ili uzu la polan lingvon kaj instruu ĝin al infanoj enhejme dum privataj konversacioj kaj dum publikaj renkontoj.

En 1939, dum censo, li konvinkis polojn ne timi pri sia vera identeco avertante ankaŭ kontraŭ falsaĵoj. Samjare gestapo traserĉis lian domon.

Ludwik Wittchen estis arestita la 17-an de septembro 1939 kaj forveturigita kun aliaj polaj aktivuloj al koncentrejo Oranienburg, kie estis batata ĝis sveno pro kio mortis la 17-an de aprilo 1940. Liaj postrestaĵoj restis en Oranienburg. Oni ne permesis al la familio venigi ilin al Pszczew. La edzino de Wittchen, Maria Misiewicz, estis forveturigita al trudlaboro al Frankfurto ĉe Odro. Liberigita post kelkaj semajnoj pro sia sano kaj sanstato de siaj infanoj ŝi revenis al la familio. Ilian bienon transprenis germana agrikulturisto, bruligante ĝin fine de la dua mondmilito pro alproksimiĝanta fronto.

Bibliografio
------------

* "Spod znaku Rodła" (El la signo de Rodło), kolektiva verko redaktita de Hieronim Szczegóła, Lubuskie Towarzystwo Naukowe (Lubuŝa Scienca Societo), Zielona Góra 1974
* Franciszek Leśny, "Pszczewianie spod znaku Rodła", Migdal 2006


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 537231
 |
La **Teatro "Joakim Vujić"**(serbe: *Театар Јоаким Вујић*) de Kragujevac estas la plej malnova teatro en Serbio. La fondo de la Princa Serba Teatro de Joakim Vujić malfermis la vojon al konstanta teatra vivo, pliriĉigita per pluraj postaj amatoraj kaj profesiaj trupoj, kiuj, dum tuta jarcento kaj duono, daŭre varmigis la korojn de la loĝantoj de Kragujevac. La teatro "Joakim Vujić" estas fondita en 1835, kaj en ĝi komencis sian artistan karieron multaj konataj aktoroj.

En sia nova historio la Teatro surscenigis proksimume cent verkojn de jugoslaviaj kaj de alilandaj aŭtoroj, tiel akirante rimarkindajn artajn sukcesojn.

Kadre de tiu konata teatro, meze de aprilo 1999, ekvivis la scenejo *Schelter*, sur kiu aktivas kaj esploras precipe junaj kreantoj. Unu el la unuaj projektoj de tiu scenejo estas la prezentaĵo *Malfermilo* kun Saša Pilipović laŭ la teksto de la franca verkisto Victor Lanoux.

### Eksteraj ligiloj

* Paĝo pri *prezentita en la Knjaževsko-srpski teatar*
* Paĝo pri *Malfermilo[*rompita ligilo*]* (teatraĵo de Victor Lanoux prezentita en la Teatro "Joakim Vujić )
**Dániel Mogács** [mogAĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mogács Dániel** estas hungara humuristo, pupisto.

Dániel Mogács naskiĝis la 6-an de februaro 1977 en Budapeŝto.

Dániel Mogács
Dániel Mogács kun siaj konstantaj pupoj

Biografio
---------

Dániel Mogács maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplometon en arta akademio. Krom lernado li faris plurajn simplajn laborojn, metiojn. Plej ofte li estis sendependa aktoro, li havis rolojn en kelkaj teatrejoj, ankaŭ kiel pupisto kaj filmaktoro. Lia edzino naskis unufoje.

Liaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* *Hódítások könyve* (2007) - rolanto
* memstara spektaklo (2017)

Liaj kinaj filmaj roloj (elekto)
--------------------------------

* *A huszár és a pásztorlányka* (mallonga filmo, 2005)
* *Csajok Monte Carlóban* (2011) - kaŝfotisto

Liaj televidaj filmaj roloj (elekto)
------------------------------------

* *Magyarok az űrben* (serio, 2008) - diversaj roloj
* *Munkaügyek* (serio, 2014-2017) - Róbert

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* koncerna teksto kun foto
* roloj

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Dániel Mogács en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 757211
 |


* Portalo pri Biografio
Bonveniga tabulo ĉe la norda urblimo
Situo de Kettle Falls en Kantono Stevens
*Tiu ĉi artikolo temas pri la urbo Kettle Falls; por informoj pri la iama akvofalo, vidu Kettle Falls (akvofalo).*

**Kettle Falls** estas urbo en Kantono Stevens, Vaŝingtonio, Usono. Ĝi prenis la nomon de proksima akvofalo de la Kolumbia Rivero, Kettle Falls, kiu estis dum jarmiloj grava fiŝkaptejo de la indiĝena popolo. La akvofalo ne plu ekzistas, pro la altiĝo de la surfaco de Lago Roosevelt malantaŭ la digo Grand Coulee Dam. Kiam la lago altiĝis, la urbo devis translokiĝi al alia loko antaŭe nomita Meyers Falls.

Kettle Falls havis 1 595 loĝantojn en 2010 laŭ la Usona censo, tio estas 68 pli ol en 2000. Ĝia poŝtkodo estas 99141, kaj ĝiaj kodoj laŭ la normoj FIPS kaj GNIS estas 53-35485 kaj 1530955, respektive.

Geografio
---------

La nuna Kettle Falls situas ĉe 48°36′21″N 118°3′35″W. Ĝi altas 497 metrojn super la marnivelo. Ĝi kovras areon de 2,4 km², tute sektero.

Historio
--------

Komence Kettle Falls situis ĉe la bordo de Kolumbia Rivero. Ĝi oficiale municipiĝis la 17-an de decembro, 1891. En 1940, kiam la nova Digo Grand Coulee kovris la urbeton per la akvo de Lago Roosevelt, la urbo relokiĝis ĉe Meyers Falls, malgranda komunumo apud la fervojo, tiel certigante sian sukceson kiel transporta centro por la sega, kultiva kaj papera industrioj. Tie ĝi nun situas, ĉ. 13 km nordokcidente de Colville kaj proksimume 130 km nordokcidente de Spokane. Ĝi situas ĉ. 47 km sude de la kanada landlimo ĉe Laurier kaj ĉeborde de Lago Roosevelt.

Vidu ankaŭ
----------

* Misio de Sankta Paŭlo (Vaŝingtonio)
* Fuorto Colville

Citaĵoj
-------

1. ↑  GeoHack Kettle Falls

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala urba retejo
* Stevens County Heritage Arkivigite je 2009-06-26 per la retarkivo Wayback Machine Kolekto de materialoj pri la malnovaj Kettle Falls kaj Meyers Falls
**Peracense** [peraZENse] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la sudokcidento de la nordokcidenta komarko Jiloca [ĥiLOka], kies komarka ĉefurbo estas Calamocha.

Geografio
---------

Ĝi estas je 52 km de Teruelo, provinca ĉefurbo. Ĝi estas sudokcidente de Villafranca del Campo. La urba kerno estas sur 1217 msm. La plej proksimaj loĝlokoj estas Ródenas, Almohaja, Villar del Salz, Pozondón kaj Santa Eulalia del Campo.

Historio
--------

La kastelo.
La zono venis al posedo de kristanoj post la venko de Alfonso la 1-a la Batalema. En 1248 ĝi sendependiĝis disde Daroca. Fruaj literumaĵoj estis Piedrasolez, Piedraselz, Perasenz kaj Perasens. La kastelo estis necesa por protektado de landlima areo kontraŭ la mezepoka Regno Kastilio.

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Peracense ĝis nunaj nur 85.

Aktualo
-------

Bazo de ekonomio estis agrikulturo (iam safrano, jam ĉefe cerealoj), forstado, kaj brutobredado. Nune rura turismo.

Estas altiraĵoj en la urbo, nome la preĝejo, ermitejoj, kaj cefe la kastelo, piedirado tra proksimaj naturaj lokoj kaj al scenejoj de la Hispana Enlanda Milito ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Teruelo

Notoj
-----

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 800941
 |
**Dániel Resetár** [reŝetAr]?, laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Resetár Sándor Dániel** estas hungara aktoro.

Resetár kiel Tartufo
Dániel Resetár naskiĝis la 21-an de septembro 1987 en Miskolc.

Biografio
---------

Dániel Resetár studis en aktora mezlernejo en Budapeŝto inter 2007-2009, kie li ricevis aktorlicencon. Samtempe li estis subaktoro en Nacia Teatro (Budapeŝto) kaj finis alian aktorkurson. Liaj plej gravaj instruistoj estis György Honti, György Vidovszky kaj Eszter Herold. Post siaj studoj li aperis en malgrandaj teatroj kaj li deklamis en aranĝaĵoj. En la teatra jaro 2011 li ricevis rolojn en Teatro Vörösmarty (Székesfehérvár), kie li ankaŭ instruis gejunulojn. Lia sekva stacio estis Teatro József Attila kaj li instruis en mezlernejo en Budapeŝto. Li ricevis 2 premiojn.

Liaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* Imre Kálmán: *Csárdáskirálynő* - kelnero
* William Shakespeare:
	+ Romeo kaj Julieta - Mercutio (inter 2010 kaj 2020 700-foje)
	+ Hamleto - Laertes
* Ferenc Herczeg: *Bizánc* - Ahmed
* Ferenc Molnár: *Liliom* - titolrolo

Liaj filmaj roloj (elekto)
--------------------------

* *Las aventuras del capitán Alatriste* (televida serio, 2015) - Guardia Cárcel
* *A halál népbiztosa* (2020) - Tibor Szamuely

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 750635
 |


* Portalo pri Biografio
**Perales** [peRAles] estas municipo en la sudcentro de la provinco Palencio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Tierra de Campos*. La loknomo *Perales* estas komprenebla etimologie kiel Pirarboj. Tiukadre en la blazono aperas tri pirarboj.

Geografio
---------

Preĝejo de Sankta Petro.
Svelta sonorilmuro de la preĝejo de Villafruela de Perales.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 27,46 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 91 loĝantojn. Ĝi perdis multajn loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 450 loĝantojn el la 1950-aj jaroj. Ĝi distas 23 km de Palencio, provinca ĉefurbo.

La municipa teritorio enhavas ankaŭ la submunicipojn Villafruela kaj Villaldavín. Limas kun Paredes de Nava, Becerril de Campos, San Cebrián de Campos kaj Manquillos.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj kaj vitejoj) kaj brutobredado (ŝafoj kaj kolombejoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun piedirado tra naturaj lokoj. De la historia pasinteco restis diversaj vizitindaj vidindaĵoj kiel la preĝejo, la monaĥejo, kolombejoj ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Palencio

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 771833
* BNE: XX457809
 |
La tiel nomata **fuĝo de Ezkaba** okazis la 22-an de majo 1938, kiam 795 kaptitoj fuĝis de la militista malliberejo konata kiel *Fuerte de San Cristóbal*, situanta sur la monto Ezkaba en la navara urbo Ezcabarte, Hispanio, dum la Hispana Enlanda Milito. La fuĝo estis zorgeme planita de la kaptitoj, kiuj estis en la plej malmolaj pavilonoj kaj kiuj suferis la plej malbonajn kondiĉojn de sano kaj manĝaĵo. La fuĝoplano estis almenaŭ foje elpensita kaj strukturita en Esperanto, tiel faciligante komunikadon inter la kaptitoj en lingvo nekonata de la gardistoj. Multaj el la organizantoj kiel Juan Alzuaz, Leopoldo Picó, Fernando Garrofé aŭ Julián Ortega, inter aliaj, estis esperantistoj. Tiutempe la anarkiismaj sindikataj organizaĵoj havis Esperanton kiel *lingua franca* kaj Esperanto finiĝis kiel ŝlosila ilo en la tumulto. Ĉi tiu fuĝo estas konsiderita unu el la plej gravaj prizonaj fuĝoj en la historio, ne nur pro la nombro da homoj, kiuj fuĝis, sed ankaŭ pro ĝiaj sangelverŝaj konsekvencoj.

Referencoj
----------

1. ↑  hispane *La extraordinaria historia de la fuga del fuerte de San Cristóbal*. OK Diario, 01-06-2018.
2. ↑  hispane Horas, Salamanca 24. *VÍDEO | Solicitan colaboración para encontrar a los familiares de once salmantinos que fueron asesinados en el Fuerte de San Cristóbal (Navarra) en 1938*, 27-08-2020.
3. ↑  hispane Bulnes, Ana. *Una de las mayores fugas de presos de la historia se orquestó en esperanto*. Yorokobu, 04-07-2017.
4. 1 2  hispane Brunat, David. *La 'gran evasión' de la Guerra Civil que acabó con 206 fusilados y casi nadie conoce*. El confidencial, 14-04-2017.

Eksteraj ligiloj
----------------

* hispane Los fugados del Fuerte de Ezkaba. Fermín de Fermín Ezkieta (2018). ISBN 978-84-9172
* hispane *Ezkaba, la gran fuga de las cárceles franquistas* de Iñaki Alforja (2006).
* hispane GR-225 – Fuga de Ezkaba 1938 – Ezkabako Ihesa


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 740801
 |
En geometrio, **5-duonvertica hiperkubo** aŭ **5-duonkubo** aŭ **121 hiperpluredro de Gosset** aŭ **5-ic duonregula hiperpluredro** aŭ **E5 hiperpluredro** estas duonregula kvin-dimensia 5-hiperpluredro.

Ĝi povas esti konstruita surbaze de 5-hiperkubo per forigo de alternaj verticoj. Ĝi estas parto de diversdimensia familio de duonverticaj hiperkuboj kiuj estas ricevataj per alternado de la respektivaj hiperkuboj.

Ĝi estis la sola duonregula 5-hiperpluredro (konsistanta el pli ol unu speco de regulaj hiperĉeloj). Pro tio ke ĝi estas duonregula ĝi estas ankaŭ uniforma.

Ĝi estis esplorita de Thorold Gosset, li nomis ĝin kiel *5-ic duonregula*.

Coxeter nomis ĉi tiun hiperpluredron kiel **121** de ĝia figuro de Coxeter-Dynkin, kiu havas branĉojn de longo 2, 1 kaj 1 kun ringita vertico sur unu el la mallongaj branĉoj. Ĝi ekzistas en la duonregula k 21 hiperpluredra familio kiel 121 kun la hiperpluredroj de Gosset : 221, 321, 421.

Estas 23 uniformaj 5-hiperpluredroj kiuj povas esti konstruitaj de la B5 simetrio de la 5-duonvertica hiperkubo, 7 el ili estas unikaj al ĉi tiu familio, kaj 16 estas komunigita en la 5-hiperkuba familio.

Karteziaj koordinatoj
---------------------

Karteziaj koordinatoj de verticoj de 5-duonvertica hiperkubo centrita je la fonto (0, 0, 0, 0, 0) kaj latera longo 2√2 estas:

(±1, ±1, ±1, ±1, ±1)
kun nepara kvanto de plusoj. Ĉi tiel 5-duonvertica hiperkubo havas duonon de vertico de la 5-hiperkubo, ĉar 5-hiperkubo havas verticojn laŭ la sama regulo sed sen postulo de nepareco de kvanto de plusoj.

Vidu ankaŭ
----------

* 5-hiperpluredro
	+ 5-simplaĵo (6-4-hiperĉelo) - {3, 3, 3, 3}
	+ 5-hiperkubo - {4, 3, 3, 3}
	+ 5-kruco-hiperpluredro (5-kruco-hiperpluredro) - {3, 3, 3, 4}
* Duonvertica hiperkubo
* Duonregula k21 hiperpluredro
* Hiperkubo

Eksteraj ligiloj
----------------

* George Olshevsky, *5-duonvertica hiperkubo* en *Glossary for Hyperspace*.
* Plurdimensia glosaro
**Cojedes** estas unu el la 23 subŝtatoj kiuj konsistigas Venezuelon. La subŝtato, situanta en la centro de Venezuelo, limas kun Yaracuy kaj Karabobo en la nordo, Guarico en la oriento, Barinas en la sudo, Portugasa en la okcidento kaj Lara en la nordokcidento.

La subŝtato kovras areon de 14 800 kvadrataj kilometroj. En la subŝtato loĝas 323 165 loĝantoj (ĝis 2011). Ĝia ĉefurbo kaj plej granda urbo estas San Carlos.

Historio
--------

La hispanoj alvenis en la regionon en la 16-a jarcento, konkeris ĝin kaj ĝi restis sub ilia kontrolo ĝis la 19-a jarcento.

En la 1820-aj jaroj, la areo estis aldonita al la granda Respubliko de Kolombio kaj post ke ĝi diseriĝis en 1830, la areo estis transdonita al Venezuelo. Venezuelo estis dividita en provincojn kaj la regiono iĝis parto de la provinco de Karbobo. En 1855, la provinco de Cojedes estis kreita en la areo kie la hodiaŭa ŝtato ekzistas.

En 1864, post la federacia milito, Venezuelo iĝis federacia ŝtato kaj la provinco iĝis la ŝtato Cojedes. En la sekvaj jaroj, la subŝtato trairis kuniĝojn kun aliaj subŝtatoj ĝis, komence de la 20-a jarcento, ĝia statuso kiel aparta subŝtato estis establita.

Ekonomio
--------

La ekonomio de Cojedes estas plejparte bazita sur agrikulturo, kiu inkludas, interalie, la kultivadon de maizo, ignamoj, ordinara manioko, kaj sorgo, same kiel la bestbredado.

Eksteraj ligiloj
----------------

 **Cojedes** en Vikimedia Komunejo

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rSubŝtatoj de Venezuelo |
| --- |
| Federa Distrikto • Amazonio • Anzoátegui • Apure • Aragua • Barinas • Bolivaro • Carabobo • Cojedes • Delta Amacuro • Falcón • Guárico • Lara • Mérida • Miranda • Monagas • Nueva Esparta • Portuguesa • Sucre • Táchira • Trujillo • Vargas • Yaracuy • Zulia • Venezuelaj Federaj Dependaĵoj | Flago de Venezuelo |

 |
**Egon Gianone,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gianone Egon** estis hungara katolika pastro, altlerneja instruisto.

Egon Gianone naskiĝis la 20-an de junio 1910 en Budapeŝto, li mortis la 9-an de novembro 1999 en Vieno.

Biografio
---------

Egon Gianone maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1928, poste li studis teologion en Pázmáneum. Li pastriĝis en 1933, poste tuj li estis pastro en Drégelypalánk kaj Nagymaros. Intertempe li doktoriĝis en Vieno en 1935, post monatoj li instruis en seminario de Esztergom. En 1940 li estis nomumita vicrektoro de Pázmáneum (en 1971 rektoro). En 1948 la hungara ŝtato forprenis de li la ŝtatanecon, li ricevis aŭstran ŝtatanecon en 1951. Li tenis la oficojn en Pázmáneum, sed li ricevis pliajn jurajn oficojn en ĉefepiskopejo de Vieno. Li ricevis premion en 1969, ekleziajn titolojn (papa ĉambelano 1949, papa prelato 1987, titulara kanoniko 1998).

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 683021
* VIAF: 121389360
* ISNI: 0000 0000 7937 2093
 |
**Zalán Horváth** [horvAt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Horváth Zalán** estis hungara fizikisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (2004).

Zalán Horváth  Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 7-an de oktobro 1943 en Debrecen. Li mortis la 5-an de aprilo 2011 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Zalán Horváth abiturientiĝis en 1961, poste li laboris laŭ la tiutemnpa kutimo unu jaron. Li frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1962-1967, poste li ekinstruis en universitato de Miskolc, ekde 1971 jam en ELTE. Inter 1995-2001 li estis katedrestro. al Parizo. Ekde la 1970-aj jaroj li instruis ankaŭ en Munkeno, Durham, Tours. Li okupiĝas precipe pri kvantuma mekaniko. Li ricevis premiojn en 1976 kaj 1985.

Verkaro (elekto)
----------------

* *A kvantumelektrodinamika kísérleti bizonyítékai* (1978)
* *Topology and Saddle Point in Field Theories* (1984)
* *Quantum Corrections of Abelian Duality Transformations* (1996)
* *Noncommutative Instantons via Dressing and Splitting Approaches* (2002)

Fontoj
------

* biografio hungare Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
* biografio hungare


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 442203
* GND: 115688269
* LCCN: n89619855
* VIAF: 92378533
* ISNI: 0000 0001 1578 0060
* SUDOC: 124635601
* BNF: 129951172
 |
Preĝejo de Santiago Apóstol. 16a jarcento
**Peraleda de la Mata** (Pirarbejo) estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro.

Loĝantoj
--------

La loĝantoj nomiĝas *peraleos*. La censita populacio en 2008 estis de 1.468 loĝantoj.

Situo
-----

Peraleda de la Mata estas situa en la nordorienta parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Campo Arañuelo, je altitudo de 341 m; je 128 km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 168 km de Mérida, la regiona ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 92 km². Ĝi situas je la limo de la provinco de Cáceres kun tiu de Toledo, je ĉirkaŭ 170 km de Madrido kaj oni alvenas laŭ la aŭtoŝoseo de Ekstremaduro (A5).

Ekonomio
--------

Agrikulturo kaj brutobredado (ĉefe ŝafoj). La vilaĝo ĵus helpis sian modernigon per la kreado de granda industria zono ĉe la aŭtoŝoseo A5.

Historio
--------

Je ĉirkaŭ 5 km en direkto al Guadalupe troviĝas la akvorezervujo de Valdecañas, ĉe la rivero Taĵo kaj ĉe ĝi, en la municipa teritorio de Bohonal de Ibor, troviĝas la ruinoj de grava monumento romia konata kiel "Los Mármoles" (La Marmoroj). Tiuj ruinoj devenas el la malaperinta vilaĝo de Talavera la Vieja (*Talaverilla*) dronita de la akvoj de la akvorezervujo en 1963.

Post la Mezepoko ĝi estis rilata al la aktiveco de la transmigra brutobredado (ĉefe ŝafoj, sed ankaŭ bovoj) kaj pro tio estis regulaj la kontaktoj kun Kastilio. Komence de la 19a jarcento la Milito de Hispana Sendependiĝo kontraŭ la francoj, aktiva en tiu teritorio survoje al Madrido, bremsis la disvolviĝon de la tuta zono.

En la 20a jarcento tiu vilaĝo ege partoprenis en la sociaj movadoj de la 1930-aj jaroj, kiam la municipo estis kontrolita dum iom da tempo eĉ de revoluciaj kamparanoj. La Hispana Enlanda Milito bremsis denove la disvolviĝon de la tuta lando. Sed tie la konstruo de la akvorezervujo de Valdecañas en la 1960-aj jaroj perdigis la plej bonkvalitajn kultivejojn de la vilaĝo ĉe la valo de la rivero Taĵo, kio kaŭzis elmigradon de granda parto de la populacio al la industriaj zonoj de la lando, ĉefe Madrido kaj ĉirkaŭaĵoj. Tion konfirmas la censoj de la 1950-aj jaroj, kiam estis ĉirkaŭ 3.500 loĝantoj, ĝis nun kiam estas 1.500. La irigaciigo de teroj en la 1970-aj jaroj iom bremsis la senloĝigon, sed devigis la kamparanojn pagi hipotekojn kiuj ankoraŭ daŭras.
**Egyházasfalu** (edjhazaŝfalu) estas malgranda unuigita vilaĝo en Hungario en regiono okcidenta Transdanubio, en departemento Győr-Moson-Sopron, en subregiono de **Sopron-Fertőd**. La loknomo signifas hungare: eklezia-vilaĝo.

Panoramo de Egyházasfalu

Bazaj informoj
--------------

* Poŝtkodo: 9473
* Telefonkodo: 99
* Areo: 22  km²
* Loĝantaro: 920

Situo
-----

Egyházasfalu situas laŭ la flankovojoj kaj laŭ fervojo inter Sopron kaj Szombathely.

Historio
--------

En 1933 memstaraj vilaĝoj **Egyházasfalva**, **Egyházasfalu**, **Dasztifalu** kaj **Kisgágánfa** unuiĝis, poste en 1951 memstara vilaĝo **Keresztény** [kerestEnj] aliĝis.

La unua mencio pri Keresztény devenis el 1264, Egyházasfalva en 1418 en formo *"Egházasbazth"*, Dasztifalu en 1281 en latina formo *"Villa Bozth"*, Kisgógánfa en 1429 en formo *"Abulgánbazth"*. En 1954 kolĥozo formiĝis. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko, lernejo, kuracejo, futbalejo, poŝto, vendejoj, gastejoj.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika kapelo omaĝe al nomtago de Maria el la 19-a jarcento
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Georgo
* baroka romkatolika preĝejo omaĝe al Ektrovo de Sankta Kruco de 1724
* kolono pri Sankta Triunuo

Famuloj
-------

* En la vilaĝo naskiĝis fizikisto Károly Simonyi.

Komunumoj pri *egyházas* (=ekleziejo) en Hungara reĝlando
---------------------------------------------------------

Komence en Hungarujo ĉiuj 10 vilaĝoj kune devis havi komunan preĝejon. Tiu vilaĝo, kie tiu konstruiĝis, nomiĝis "ekleziejo" vilaĝo havanta preĝejon. Jen listo, kie tiu rango restis:

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Egyházasbást | Egyházasdengeleg | Egyházasfalu | Egyházasfüzes | Egyházasgerge |
| Egyházasharaszti | Egyházashetye | Egyházashollós | Egyházaskér | Egyházaskesző |
| Egyházaskozár | Egyházasrádóc |  |  |  |

* Kategorio Egyházasfalu en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Tutmakedona rivero Vardar/Aksios.
La malnova ŝtona ponto ĉe Vardar en Skopjo.
**Vardar** (makedone *Вардар*; greke *Αξιός*; latine *Axius*) estas la plej granda rivero transfluanta Makedonion kaj unu el la plej grandaj riveroj en la balkana regiono. Ĝi estas 388 kilometrojn longa.

Vardar en la gorĝo Demir Kapia.
Ĝi elteriĝas en Vrutok proksime al Gostivar (Nord-Makedonio) kaj enfluas en la Egean Maron.

La kurso de la riverfluo
------------------------

La fonto de la rivero Vardar
La rivero originas proksime de la vilaĝo Vrutok, kelkajn kilometrojn sudokcidente de Gostivar en la nordokcidenta parto de Nord-Makedonio. Ĝi ankaŭ fluas tra la urbo Gostivar kaj la valo Polog, kie fluas en ĝin pluraj tributoj: Lakavica, Mazdrača, Pena, Bistrica, Rakita.

Post fluado tra la Kresto Derven, ĝi fluas en la Valon Skopské. Jen la alfluantoj de la riveroj Lepenec, Treska, Pčinja kaj Markova Reka. Ĝi tiam fluas tra la ĉefurbo Skopje.

Post fluado tra la Taora Kresto, kie ĝi ricevas la riveron Kadina, ĝi fluas en la malgrandan valon de Veles kaj trapasas la urbon Veles. La riveroj Topolka kaj Babuna fluas ĉi tie.

Ĝi tiam fluas tra la Tikvesh valo, ĝi kie ricevas la du plej grandaj alfluantoj, la Nigra Rivero de dekstre kaj de la Bregalnica de maldekstre.
Ĝi eniras la faman Demirkapian Gorĝon kaj tiam la valon Gevgelija-Valandovo, kie ĝi transpaŝas la grekan limon.

Ĉi tie ĝi fluas tra la Tesalonikaj malaltebenaĵoj kaj fluas okcidenten al Tesaloniko en la Egea Maro.

Hidrografaj ecoj kaj datumoj por Vardar
---------------------------------------

Printempa alteco: 683 m.

Tuta longo: 388 km, el kiuj 301 km en Norda Makedonio

Distrikto de baseno: 20.535 km²

Meza deklivo: 2,1%

Meza fluo: 174 m³/s

Referencoj
----------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Вардар en la makedona Vikipedio.* 

* Rivero Vardar en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Rivero Vardar en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 385114
* GND: 4078737-0
* VIAF: 1030145857100022922217
* NKC: ge213472
 |
***Barnaby Rudge: A Tale of the Riots of Eighty*** (ofte konata kiel ***Barnaby Rudge***) estas historia romano de la fama brita romanisto Charles Dickens. *Barnaby Rudge* estis unu el la du romanoj (el kiuj la alia estas *The Old Curiosity Shop*) kiujn Dickens publikigis en sia mallongdaŭra (1840–1841) ĉiusemajna seria *Master Humphrey's Clock*. La agado de *Barnaby Rudge* okazas dum la Gordon-tumultoj de 1780.

*Barnaby Rudge* estis la kvina el la romanoj de Dickens kiuj estis publikigitaj. Ĝi estis dekomence planita por aperi kiel unua, sed ŝanĝoj de publikigisto kondukis al multaj prokrastoj, kaj ĝi aperis por la unua fojo en seria formo en la "Clock" el februaro al novembro 1841.

Ĝi estis la unua historia romano de Dickens. Lia nura alia estas la multe pli posta *A Tale of Two Cities*, kies agado okazas ankaŭ en revolucia epoko. Ĝi estas unu el la malplej popularaj romanoj de Dickens kaj ĝi rare estis adaptita al kino aŭ televido. La lasta produkto estis produkto de 1960 de BBC; antaŭ tio, oni faris mutajn filmojn en 1911 kaj 1915.

Notoj
-----

1. ↑  retejo Online Literature; Barnaby Rudge
2. ↑   Peter Ackroyd nomis ĝin "one of Dickens's most neglected, but most rewarding, novels"

* Kategorio Barnaby Rudge en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 660458
 |
**Barnabás GÉCZY** [barnabAŝ gEci], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Géczy Barnabás** estis hungara paleontologo, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1998).

Barnabás Géczy  naskiĝis la 21-an de aŭgusto 1925 en Doboz kaj mortis la 29-an de julio 2022.

Biografio
---------

Barnabás Géczy frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1943-1947, poste li ekhavis postenon samloke en la universitato. En 1973 li jam iĝis katedrestro pri paleontologio. Li emeritiĝis en 1973. En 1982 li estis gastoprofesoro en Parizo. Li okupiĝis precipe pri koraloj dum la kretaceo kaj pri Bakony. Li havas edzinon, kiu naskis filinon. Li ricevis diversajn premiojn inter 1963-1997.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Ősnövénytan* (1972)
* *Plate Tectonics and Paleogeography in the East Mediterranean Region* (1973)
* *Lamarck és Darwin* (1982)
* *A magyarországi őslénytan története* (Historio de la hungarlanda paleontologio), (1995)

Fontoj
------

* biografio hungare


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 435747
* GND: 128114223
* LCCN: n91006893
* VIAF: 91651089
* ISNI: 0000 0000 8006 4274
* NKC: mub2012703694
 |
Uzbojo (nomita tie *Bras de Tokai*) fluanta el Amudarjo (*Gihon* aŭ *Oxus*) al la Kaspia Maro, montrita ĉe la limoj de la Ĥanlando de Ĥiva (Ĥorezmo), sur franca mapo de 1734.
La **Rivero Uzbojo** (foje nomita Uzboj; uzbeke *Oʻzboʻy*, ruse *Узбой*) estis alfluanto de la rivero Amudarjo kiu fluis tra la nordokcidenta parto de la dezerto Karakumo de Turkmenio ĝis la 17a jarcento, kiam ĝi subite sekiĝis, detruante la procezon de la civilizo Ĥorezmo kiu ĝis tiam disvolviĝis ĉe ties bordoj. (Ĝi estis parto de la antikva regiono Dahistano.)

Nune seka riverkanalo kaj centro por arkeologiaj elfosaĵoj, la Uzbojo fluis ĉirkaŭ 750 kilometrojn, el branĉo en la Amudarja Rivero tra la Lago Sarikamiŝo al la Kaspia Maro. Riverborda civilizo ekzistis laŭlonge de la bordo de la rivero el almenaŭ la 5a jarcento a.K. ĝis la 17a jarcento, kiam la akvo kiu ĝis tiam venis al Uzbojo subite haltigis fluon for el la ĉefa fluejo de la Amudarjo. La Uzbojo forsekiĝis, kaj la popoloj kiuj estis loĝantaj la riverbordojn ankaŭ subite disiĝis, kaj la survivantoj iĝis nomadaj dezertoloĝantoj.

En la komencaj 1950-aj jaroj, ekkonstruiĝis Turkmenia Kanalo por irigacio iom laŭ la riverejo de la iama Uzbojo. Tamen, la projekto estis abandonita tuj post la morto de Josif Stalin en 1953; poste, oni realigis la projekton kiel Karakuma Kanalo konstruita laŭlonge de tute diferenca, multe pli suda, vojo.

Vidu ankaŭ
----------

* Tsvetsinskaya E.A. Vainberg B.I. V. Glushko E.V. *"An integrated assessment of landscape evolution, long-term climate variability, and land use in the Amudarya Prisarykamysh delta"*, Journal of Arid Environments (2002) 51: 363–381  Arkivigite je 2010-07-28 per la retarkivo Wayback Machine
* Muradov, Ruslan *"Mysteries of Dehistan"*, Turkmenistan (2009):

Referencoj
----------

1. ↑  Letole, Rene, et al. "Uzboy and the Aral regressions: A hydrological approach", Quaternary International, Marto 2007
2. ↑  Kozubov, Robert.  Uzboy. Turkmenistan International Magazine (Novembro 2007).
3. ↑  Kapuściński, Ryszard, "Imperium", pp 65–69
**Barna Mezey** [mezei], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mezey Barna** estas hungara juristo, profesoro.

Barna Mezey  naskiĝis la 27-an de majo 1953 en Debrecen.

Biografio
---------

Barna Mezey abiturientis en Budapeŝto en 1971, poste li estis soldato unu jaron. Li akiris juran diplomon en Universitato Eötvös Loránd en 1977. Post la diplomo li laboris en Hungara Scienca Akademio, sed li ankaŭ lernis sociologion 2 jarojn. En 1983 li komencis instrui en la menciita universitato, kie li atingis la instruan rangon docento en 1991, profesoro en 2000. En 1991 li kandidatiĝis, en 2011 li doktoriĝis. Li estis nomumita katedrestro en 1993, post 3 jaroj vicdekano, dekano en 2000, rektoro en 2010. Li okupiĝas precipe pri jurhistorio kaj konstituciohistorio. Li ricevis premiojn aŭ memormedalojn inter 1989 kaj 2008.

Elektitaj libroj
----------------

* *Magyar alkotmánytörténet* (Hungara konstituciohistorio), (2005) ISBN 9633895324
* *Magyar jogtörténet* (Hungara jurhistorio), (2007) ISBN 9633899014
* *Régi idők tömlöcei* (Prizonoj de la forpasintaj tempoj), (2010) ISBN 9789639839069

Fontoj
------

* hungarlingva membiografio kun foto Arkivigite je 2012-03-15 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Barna Mezey en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Károly Pulszky** [kAroj pulski], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pulszky Károly** estis hungara arthistoriisto, politikisto, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1883). Liaj nobelaj antaŭnomoj estis *cselfalvi* [ĉefalvi] kaj *lubóczi* [lubOci]. Lia patro estis Ferenc Pulszky, lia frato estis Ágost Pulszky, lia edzino estis Emília Márkus, lia filino estis Romola Pulszky.

Károly Pulszky  naskiĝis la 9-an de novembro 1853 en Londono. Li mortis la 6-an de junio 1899 en Brisbane.

Biografio
---------

Károly Pulszky frekventis mezlernejon en Pest (urbo), universitaton en Lejpcigo. En 1873 li aliĝis al hungaraj sciencaj movadoj. En 1881 li eklaboris en muzeo en Budapeŝto. En la sekva jaro li edziĝis al fama aktoro Emília Márkus. Inter 1884-1892 li estis parlamenta deputito. En 1895 por la muzeo li aĉetis valoran bildon, poste li estis akuzita pri financaj problemoj, krome ke la bildo estas falsa. Li iomete freneziĝis, lia frato Ágost Pulszky repagis la plenan sumon, sekve la akuzo formortis. Tamen Károly migris al Aŭstralio, kie li sinmortis. Liaj artikoloj aperis ekzemple en Vasárnapi Újság.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Kalauz a magyar iparművészeti múzeum gyűjteményeihez* (Gvidilo al kolekto de hungara artmetia muzeo), (1874)
* *Útmutató az ötvösműkiállítás helyiségében* (1884)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero P kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio
* (la teksto estas legebla pli malsupre)

* Kategorio Károly Pulszky en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 458050
* GND: 122188179
* LCCN: n85331011
* VIAF: 49214810
* ISNI: 0000 0001 0898 2860
* SUDOC: 224911406
* BNF: 103704069
* ULAN: 500324464
* NKC: jo2016899499
 |
**Exo** (hangule: 엑소; stiligita en ĉiuj ĉapeloj) estas sudkorea-ĉina knabobando bazita en Seulo formita fare de SM Entertainment en 2011 kaj debutita en 2012. La grupo konsistas el naŭ membroj: Xiumin, Suho, Lay, Baekhyun, Chen, Chanyeol, D.O. Kai kaj Sehun. Ili estas konataj por publikigado de muziko kaj rezultado grandskale en la korea, mandarena kaj la japana.

La grupo debutis kun dek du membroj apartigitaj en Exo-K (Suho, Baekhyun, Chanyeol, D.O. Kai kaj Sehun) kaj Exo-M (Xiumin, Lay, Chen, Kris, Luhan kaj Tao). Membroj Kris, Luhan, kaj Tao foriris la grupon individue meze de kortumaj bataloj kun SM Entertainment en 2014 kaj 2015.

Fono
----

Emblemo de Exo
En 2011, SM Entertainment CEO Lee Soo-man rivelis planojn debuti novan knabobandon kiu estus dividita en du subgrupojn, reklamante la saman muzikon samtempe en Sud-Koreio kaj Ĉinio prezentante kantojn en kaj la korea kaj mandarena. Post pluraj vicigoŝanĝoj en decembro 2011, la grupo finpretigis sian nomon kiel Exo, prenita de la vorto "eksoplanedo". La novaĵoj pri venonta debuto de SM Entertainment altiris grandan telefamon de ene de Sud-Koreio kaj internacie, kun multaj komparantaj Exo kun kunula SM-knabado TVXQ. Estis ankaŭ raportite ke Exo konkurus kun nova knabingrupo de rivalo YG Entertainment.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 829217
* VIAF: 66149616528603750725
* ISNI: 0000 0004 6010 1479
* MBA: b3785a55-2cf6-497d-b8e3-cfa21a36f997
 |
**Barnabás HEGYI** [barnabAŝ hedji], laŭ la hungara skribmaniero **Hegyi Barnabás** estis hungara kameraisto. Lia filino estas aktorino Barbara Hegyi.

Barnabás Hegyi naskiĝis la 4-an de marto 1914 en Hungario, en Zboró (nuntempa Zborov en Slovakio). Li mortis la 28-an de aprilo 1966 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Barnabás Hegyi lernis teknologion kaj industriarton en Budapeŝto. Li aliĝis al stabo de filmistoj en 1936 kaj li iĝis kameraisto ekde 1940. Post la 2-a mondmilito li laboris 2 jarojn en Hungara Radio, poste li revenis al la filma industrio. Li frue mortis antaŭ ol esti emerito. Li ricevis premion Kossuth en 1950, poste en 1953 kaj 1966 ankaŭ aliajn premiojn.

Liaj filmoj (elekto)
--------------------

Li filmis 88 filmojn inter 1940-1966, ekzemple *Ópiumkeringő* (Opio-valso) (1943); En Eŭropo ie (1947); *Ludas Matyi* - la unua hungara kolora filmo - (1949); *Különös házasság* (Stranga geedziĝo) (1951); Karuselo (filmo) (1955); Surveturo (1955); *Csempészek* (Kontrabandistoj) (1958); *Tegnap* (Hieraŭ) (1959); *Alba Regia* (1961); Ambaŭ vivoj de onklino Mici (1962)

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio
* hungare kun foto
**Károly NAGY** [kAroj nadj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Nagy Károly** estis hungara-usona instruisto, sociologo, profesoro, membro de Hungara Scienca Akademio.

Károly Nagy  naskiĝis la 24-an de majo 1934 en Nyíregyháza. Li mortis la 3-an de majo 2011 en New Jersey.

Biografio
---------

Károly Nagy frekventis instruistan ĉeflernejon en sia naskiĝurbo inter 1950-1953, poste li instruis 3 jarojn en bazlarnejoj. Post la revolucio en 1956 li forlasis la landon kaj li vivis en Usono. Inter 1958-1970 li plulernis en Universitato Rutgers kaj Novjorko, dume ekde 1965 li instruis en Rutgers. Inter 1968-2006 li estis katedrestro en kolegio. Li doktoriĝis en 1970. Depost 1989 li instruis ankaŭ en universitatoj de Budapeŝto, Debrecen, Pécs. Li estis unu el la motoroj de la hungara vivo kaj kulturo en Usono, li redaktis hungarajn gazetojn. Li ricevis hungarajn premiojn inter 1976-2009.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Literature as an Instrument of Social Change in Hungary during the 1960's* (1969)
* *Tanítsunk magyarul* (Instruu hungare) (1977)
* *Magyar szigetvilágban ma és holnap* (1984)
* *Küldetésben* (1996)
* *1956. The Hungarian Revolution and War for Independence* (2006) - kunredakto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
**Károly Polinszky** [kAroj polinski], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Polinszky Károly** estis hungara kemiisto, profesoro, ministro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio.

Károly Polinszky naskiĝis la 19-an de marto 1922 en Budapeŝto. Li mortis la 15-an de aŭgusto 1998 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Károly Polinszky frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1940-1944 poste li eklaboris en la universitato. En 1948 li doktoriĝis, eklaboris en instituto pri nafto kaj gaso, fine li aliĝis al komunistoj. Ekde 1949 li estis direktoro kaj instruis en la universitato en Budapeŝto, ekde 1951 ankaŭ en universitato de Veszprém. Inter 1963-1974 li estis ankaŭ vicministro, poste ĝis 1980 ministro pri edukado. Li ricevis premion Kossuth en 1961, inter 1950-1987 ankaŭ aliajn premiojn.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Gázipar* (Gasoindustrio) 1949
* *Általános kémia* (Ĝenerala kemio) 1950
* *Műtrágyagyártásunk fejlesztésének kérdései* (Demandoj pri evoluo de produktado enlanda de sterkaĵoj) 1954
* *Kémiai technológia I–III* (Kemia teknologio 1-3) 1959–1961
* *Higher education in Hungary* 1985

Fontoj
------

* Hungarlingva Vikipedio
* hungare


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 421324
* GND: 126957924
* LCCN: n81026771
* VIAF: 5057267
* ISNI: 0000 0001 1020 3635
* SUDOC: 194356248
* BNF: 12756299k
 |