recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Helena SNAKENBORG** (n. ĉ. 1549, m. la 10-an de aprilo 1635, estis sved-devena markizino de Northampton kaj favoratino de Elizabeto la 1-a (Anglio).

Frua vivo
---------

Helena naskiĝis en Östergötland, Svedio kaj estis la plej juna filino de Ulf Henriksson, lordo de Fyllingarum. Aŭtune de 1564 ŝi estis unu el ses junaj nobelinoj kiuj akompanis Cecilia (Princino de Svedio) (filino de la sveda reĝo Gustavo Vasa) en 1564 kiam tiu ekvojaĝis al Anglio pro invito de Elizabeto la 1-a. Onidire Cecilia deziris urĝi Elizabeton edziĝi al ŝia duonfrato Eriko. Ili atingis Doveron la 8-an de septembro 1565. La ĉefa bonveniganto estis William Parr, kiu estis grafo de Essex, markizo de Northampton, kaj frato de Catherine Parr, la sesa edzino de Henriko la 8-a.

Unua edziĝo
-----------

Helena altiris la admiron de William Parr kiu faris al ŝi valorajn donacojn. En Aprilo 1566 Princino Cecilia eliris de Anglio sed Helena (kiu ĝuis la amikecon de Elizabeta la 1-a) restis tie. Ĉirkaŭ 1567 la angla reĝino nomumis Helena unu el siaj nobelaj sekvantinoj kaj Helena havis ĉambrojn en Hampton Court.

Majon 1571 Helena kaj William Parr geedziĝis, sed William mortis la 28-an de oktobro tiun jaron. Li ne postlasis idojn kaj Helena heredis grandajn riĉaĵojn. Ŝi retenis la rangon de markizo de Northampton.

Dua edziĝo
----------

Post nelonge Helena havis novan amindumanton, Thomas Gorges, parenco de Anne Boleyn. Komence la reĝino aprobis tion sed ŝi ŝanĝis sian opinion, eble ĉar Thomas Gorges ne havis nobelan rangon. Tamen ĉirkaŭ 1576 la paro sekrete geedziĝis. Kolere Elizabeto ekzilis Helena de sia kortego kaj malliberigis Tomas Gorges en la Turo de Londono, sed ili regajnis ŝian favoron kaj Helena denove aniĝis al ŝia domanaro.

Posta vivo
----------

Helena kaj sia edzo havis almenaŭ ok gefilojn.

En 1582 Thomas Gorges estris anglan mision al Svedio, kie li renkontis la familion de sia edzino. En 1586 li kavaliriĝis.

Aparte dum la lastaj jaroj de Elizabeto, Helena ofte servis kiel ties reprezentanto ĉe la bapto de la gefiloj de gravaj nobeloj. Ŝi ricevis bienojn de la reĝino.

Post la morto de Elizabeto en marto 1603 Helena estis la ĉefa ano de la funebra procesio. Julion 1603 ŝi kaj Thomas Gorges ĉeestis la kronadon de Jakobo la 1-a. Dum ties regado Helena malpli influis; tamen ŝi ludis gravan rolon koncerne la rilatojn de Anglio kaj Svedio.

Post la morto de Thomas Gorges (la 30-a de marto 1610), Helena malpli kaj malpli okupis sin pri kortegaj kaj ŝtataj aferoj. La 10-an de aprilo 1635 ŝi mortis ĉe la bieno de sia filo Robert en Redlynch, Somerset. Ŝi entombiĝis en la katedralo de Salisbury.

* Kategorio Helena Snakenborg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La rivero **Cabriel** [kaBRJEL] estas grava rivero de la oriento de Hispanio, ĉefa alfluanto de la rivero Júcar. Ĝi estas 220 km longa, havas basenon de 4.754,2 km² kaj averaĝan akvokvanton jaran de 220,82 hm³. Tiu rivero fluas tra la provincoj Teruelo, Albacete, Cuenca kaj Valencio.

Geografio
---------

Ĝi elfluas en la valo Cabriel (Iberia Sistemo) en la komarko de Albarracín, en la provinco Teruelo. Ĝi fluas tra la municipoj Salvacañete, Alcalá de la Vega, Boniches, Campillos-Paravientos, Pajaroncillo, Villar del Humo, Cardenete, Víllora, Enguídanos, Mira kaj Minglanilla. El tie la akvofluejo utilas kiel natura limo inter la provinco Cuenca kaj la provinco Valencio, ĝis alveni al la domaro Los Cárceles (**vilaĝeto el Villamalea)**, kie iĝas natura limo inter la provinco Albacete kaj tiu Valencia, kaj eniras en Valencio ambaŭborde ĉe Casas del Río (Requena), kaj ĝi kuniĝas al Júcar ĉe Cofrentes.

* Kategorio Cabriel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 593830
* LCCN: sh97004205
* VIAF: 315137351
 |
La **Tramvojo de Monto Blanka** (france *Tramway du Mont-Blanc*) aŭ TMB estas dentorela fervojo en la masivo de Monto Blanka, en la departemento Haute-Savoie en Francio.

La spektaklaj vidpunktoj de Monto Blanka provizitaj de la tramo faris ĝin tre populara inter turistoj. Krome, montogrimpistoj kaj ekskursantoj uzas la tramon ĉar ĝiaj haltejoj servas kiel elirpunktoj por multaj itineroj, inkludante la normalan vojon de franca Monto Blanka, startante de la terminalo, *Nid d'Aigle* (Aglo-nesto), kaj daŭrigante al la *Rifuĝejo de Tête Rousse* (Rufa Kapo).

Situo
-----

Konektite kun SNCF la linio ligas la stacidomon *Le Fayet* (581 m) en Saint-Gervais-les-Bains kun la stacidomo *Nid d'Aigle* en la Glaĉero de Bionnassay (2 372 m). La origina intenco estis, ke la linio atingu la Aiguille du Goûter (3 863 m).

Vidu ankaŭ
----------

* Tramtransporto
* Listo de urboj kun tramtransporto
* Malabar Princess (filmo)
* Nid d'Aigle (stacidomo)
* Saint-Gervais-les-Bains-Le Fayet (stacidomo)
* Saint-Gervais-Mont-Blanc (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tramvojo de Monto Blanka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Tramtransporto |

* Paĝo de Compagnie du Mont Blanc angle
* Paĝo de Compagnie du Mont Blanc france

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Tranvía do Mont Blanc en la galega Vikipedio.*
La **Sekreta armita organizaĵo** (france Organisation Armée Secrète *aŭ* OAS) estis ekstreme dekstra franca disidenta milicia organizaĵo dum la Milito de Alĝerio. La OAS faris teroristajn atakojn, inkluzive de bombadoj kaj atencoj, en provo malhelpi la sendependecon de Alĝerio de franca kolonia regado. Ĝia devizo estis "Alĝerio estas franca kaj restos tiel".

La OAS estis formita de ekzistantaj retoj, nomante sin "kontraŭ-teroristoj", "memdefendaj grupoj", aŭ "rezisto", kiuj faris atakojn kontraŭ la FLN (la alĝeria Fronto Liberiga Nacia) kaj siaj perceptitaj subtenantoj ekde frua fazo de la milito. Ĝi estis oficiale formita en Frankista Hispanio, en Madrido en januaro 1961, kiel respondo de kelkaj francaj politikistoj kaj francaj armeaj oficiroj al la referendumo de la 8-a de januaro 1961 pri memdeterminado koncerne Alĝerion, kiu estis organizita fare de prezidanto de Gaulle.

Per agoj de bombadoj kaj laŭcelaj atencoj en kaj ĉeflanda Francio kaj francaj alĝeriaj teritorioj, kiuj estas taksitaj esti rezultinta en 2 000 mortoj inter aprilo 1961 kaj aprilo 1962, la OAS provis malhelpi la alĝerian sendependecon. Tiu kampanjo kulminis per ondo de atakoj kiuj sekvis la Évian-Akordojn de marto 1962, kiuj donis sendependecon al Alĝerio, kaj en la aŭtobombo de Jean Bastien-Thiry en 1962 kontraŭ prezidanto de Gaulle en la pariza antaŭurbo Le Petit-Clamart. Alia elstara celo estis la ekzistadisma filozofo Jean-Paul Sartre, kiu subtenis la FLN.

La OAS ankoraŭ havas admirantojn en francaj naciismaj movadoj. En julio 2006, kelkaj OAS-subtenemuloj provis reŝalti la flamon de la Tombo de la Nekonata Soldato por festi la Oran-masakron la 5an de julio 1962.

Vidu ankaŭ
----------

* Torturo dum la milito de Alĝerio


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Alĝerio |
| Portala ikono | Portalo pri Francio |
| Portala ikono | Portalo pri milita historio |

* Kategorio Sekreta armita organizaĵo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Objejktoj (skulptaĵetoj) faritaj el Play-Doh.
**Play-Doh** estas modlebla komponaĵo uzata de junaj infanoj por artaj kaj manfaraj projektoj hejme aŭ en lernejo. Komponitaj el faruno, akvo, salo, borata acido, kaj minerala oleo, la produkto estis unuafoje fabrikita en Cincinnati, Ohio, Usono, kiel purigilo de tapetpapero en la 1930-aj jaroj. Kiam klasgrupo de infanoj ekuzis la tapetpaperan purigilon kiel modlokomponaĵo, la produkto estis relaborita kaj merkatigita al lernejoj de Cincinnati en la mezo de la 1950-aj jaroj. Play-Doh estis montrita ĉe eduka kongreso en 1956 kaj elstaraj departementestroj demandis la produkton. Reklamado de Play-Doh ĉe influaj porinfanaj televidprogramoj en 1957 pliigis la vendadon de la produkto. Ekde ties lanĉo al la ludilmerkato en la mezo de la 1950-aj jaroj, Play-Doh generis konsiderindan kvanton de komplementa vararo tiaj kiaj la *The Fun Factory* (amuzfabriko). En 2003, la usona *Toy Industry Association* (ludilindustria asocio) listigis Play-Doh en sia "Century of Toys List" (listo de ludiloj de la jarcento).

Referencoj
----------

1. 1 2  Walsh, Tim.  (2005) "Play-doh", *Timeless Toys: Classic Toys and the Playmakers Who Created Them*. Kansas City: Andrews McMeel Publishing, p. 115–120. ISBN 978-0-7407-5571-2.
2. ↑  Wilson, Tracy V..  How Play-Doh Modeling Compound Works. How Stuff Works. Alirita 19a de Februaro 2009.
3. ↑  Sobey, Edwin J.C..  (2008) *The Way Toys Work: The Science Behind the Magic 8 Ball, Etch A Sketch, Boomerang, and More*. Chicago Review Press. ISBN 978-1-55652-745-6.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Play-Doh en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hasbro: Pri Play-Doh Arkivigite je 2015-09-06 per la retarkivo Wayback Machine
* Play-Doh began as wall cleaner | Our History Arkivigite je 2014-02-26 per la retarkivo Wayback Machine
* Playmakers Part II: Play-Doh Arkivigite je 2015-11-27 per la retarkivo Wayback Machine
Ĉefa Sidejo de la Instituto Cervantes, en la strato Alkalao, 49, de Madrido
La **Instituto Cervantes** estas kultura publika institucio kreita la 11-an de majo 1990 de la hispana registaro sub regado de la tiama ĉefministro Felipe González. Ĝi dependas de la Ministerio de Eksteraj Aferoj de Hispanio.

La celo de la instituto estas la diskonigado, disvastigado kaj instruado de la hispana lingvo kaj de la hispanlingva kulturo kaj de Hispanio kaj la hispanlingva Latinameriko. La instituto prenas sian nomon de la hispana verkisto Miguel de Cervantes.

Ĝiaj du ĉefaj sidejoj troviĝas en la Madrida Regiono: la ĉefa sidejo estas en la strato Alkalao, 49, de Madrido kaj la dua sidejo, uzata kiel eduka trejnejo por instruistoj, troviĝas en la **Kolegio de la Reĝo**, en la strato Libreros, 23, de Alcalá de Henares, naskiĝloko de Cervantes.

Cifereca televido
-----------------

La 12-a de februaro 2008 la Instituto Cervantes fariĝis la unua eŭropa lingva instituto kiu havis sian propran televidkanalon: CervantesTV.es. 24-hora reta televidkanalo kiu konsistas el promociado kaj informado pri la hispana lingvo, kun kulturaj bultenoj kaj intervjuoj, rondaj tabloj, muziko, raportoj, kaj dokumentfilmoj plus kurso de la hispana kiu komenciĝis en septembro 2009. Post tiu ĉi iniciato, baldaŭ aperos interretaj radioelsendoj.

Centroj tra la mondo
--------------------

La Instituto Cervantes ankoraŭ ne havas centron en Okcidenta Saharo, sola arablingva teritorio kies dua lingvo estas la hispana. Nuntempe estas studata projekto por la kreado de la centro en Ajuno.

En Ĝibraltaro eblis fondi centron per la subskribita interkonsento en 2006. Ĝi estis anoncita en la dua ministeria kunveno de la *Forumo de Dialogo pri Ĝibraltaro* kiun la instituto malfermis meze de 2009. Per tiu ĉi decido oni celas plibonigi la instruadon de la hispana kaj la dulingvismo inter la ĝibraltaranoj.

La Instituto Cervantes ankaŭ planas la baldaŭan aperon de novaj centroj en Vieno, Oslo, Seulo, Abiĝano, Dakaro, Najrobio, Sankt-Peterburgo kaj Ŝanhajo. Por iom pli malproksima estonteco en Davao, Cebuo, Zamboango kaj Puerto Princesa en Filipinoj; Portlando (Oregono), Fenikso (Arizono), Denvero, Los-Anĝeleso, San-Francisko kaj Hustono en Usono; Vankuvero, Edmontono, Vinipego, Toronto kaj Kebekio, en Kanado; Naso, Kingstono, Portoprinco kaj Portospeno en Karibio; Luena, Jaundo, Librevilo, Brazavilo, Kinŝaso kaj Kapurbo en Afriko; Kopenhago, Vilno, Rigo, Talino, Kaliningrado, Minsko, Helsinko kaj Kievo en Eŭropo; kaj, Aŭklando, Velingtono, Adelajdo, Brisbano, Melburno kaj Perth en Oceanio.

Referencoj
----------

1. ↑  Stanislavo Belov (2018-06-07) Plezuroj de Vieno (esperante). Blogger. Arkivita el la originalo je 2019-03-09. Alirita 2019-03-09.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Instituto Cervantes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Instituto Cervantes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 301483
* GND: 5118637-8
* VIAF: 122100332 281430758, 122100332
* ISNI: 0000000119546589, 0000000093701674
* SUDOC: 031208762
* BNF: 12246786j
* NKC: kn20080806010
* BNE: XX254646
 |
**Josef GORBACH** (naskiĝinta la 25-an de aprilo 1899 en Lochau/Distrikto Bregenz, mortinta la 6-an de novembro 1977 en Rankweil/Distrikto Feldkirch) estis aŭstra teologo, animzorganto, publicisto kaj subtenanto de konstruo de laŭbezonaj provizoraj preĝejoj en Aŭstrujo kaj Palestino.

loĝdombloko viena portanta la nomon de Gorbach

Vivo
----

Post ordinacio en 1912 li tuj montris praktikan aliron al animzorgado. Li iĝis estro de Caritas de Vorarlbergo. Li ankaŭ engaĝiĝis en la eldonado de la katolika periodaĵo *Zwei-Groschen-Blatt*. Oratora talento lia kaŭzis oftan inviton gastante prediki. 

En 1930 Josef Moser, direktoro de *Canisiuswerk* (organizo subtenanta sacerdotajn karierojn), invitis lin veni predikadi al Vieno. Tie Gorbach mem spertis socialan malriĉecon kaj mankon de preĝejoj, antaŭ ĉio en la laborista distrikto Favoriten. Por povi agadi Viene li petis maldungiĝon en Vorarlbergo de la episkopa administranto Sigismund Waitz. Maje 1931 Gorbach eklaboris en la aŭstra ĉefurbo. Per enspezoj kaj neuzuraj monpruntoj li financis la starigon de provizoraj kirkoj. La unua estis *Wiener Arbeiterkirche* proksime de la ponto *Philadelphiabrücke* en Meidling, kie ne malpli ol kvin pastroj respondecis pri 65 miloj da fideluloj. Ĝi lokis en stokejo de iama ledofabriko. La tuto estis detruita dum al Dua mondmilito kaj renaskiĝis kiel Preĝejo Nomo de Jesuo. En kvin jaroj li sukcesis konstruigi sep provizoraj kapeloj en Vieno.

Post Anschluss li fuĝis al Palestino kie fariĝis sub lia egido tri kirkoj en Betanio, Cezareo kaj Jerusalemo. 

Post 1945 li iris al Bregenz kie naskiĝis kroma provizora kirko; poste alvenis du en Innsbruck. La viena helpepiskopo Franz Jachym petis novan deĵoradon vienan; tie Gorbach ne tute dudek kapelojn aranĝis en iamaj fabrikoj, etĝardenkabanoj kaj barakoj. En 1971 Gorbach retiriĝis kaj reiris al Voralbergo. Tombo lia troviĝas an Lochau.

Honoroj
-------

* 1937: prelateco
* 1937: komandora kruco de la Kavalira Ordeno de la Sankta Tombo en Jerusalemo
* 1958: honora kapitulaneco je Katedralo de Sankta Stefano (Vieno)
* 1989: nomo de loĝdombloko por li en Floridsdorf, *Prälat Dr. Gorbach-Hof*

Literaturo
----------

* Johannes Lampert: *Die Caritas in Vorarlberg. Ursprünge – Geschichte – Ausblick.* Rheticus-Heft 1/2005, ISBN 3-900866-85-6. p. 40-49.
* Ludwig Varga: *Die Pfarre Namen Jesu. Geschichte eines Pfarrzentrums*, Blätter des Meidlinger Bezirksmuseums, Wien 2001, kajero 53/54.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Josef Gorbach en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj pri Josef Gorbach en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)

Notoj
-----

1. ↑  eta historio de la monatgazeto "Das Neue Groschenblatt" sur la paĝaro de Kastelkirko Hetzendorf
2. ↑  paroĥa hejmpaĝo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 861917
* GND: 136216471
* VIAF: 80599922
* ISNI: 0000000061341598
* NKC: jn20010310290
 |
***Lepus** alidirektas ĉi tien. Por la genro de mamuloj, vidu **Leporo**.*

**Arieșeni** [arieŝenj] (hungare *Lepus* [lepuŝ]) estas komunumo en Rumanio nordokcidente de la komunumo Câmpeni. En 2002 ĝi havis 1 921 loĝantojn (rumanoj), kaj laŭ la stato de 2021 en la komunumo vivis 1 464 loĝantoj sur areo de 6 310 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 0 loĝantoj/km². Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Torda-Aranyos vármegye*).

Arieșeni konsistas el 18 vilaĝoj. Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1909 sub la nomo Lăpuș, sed ĝi ekzistis jam konsiderinde antaŭe. Komence la vilaĝo apartenis al la iama komunumo *Râul Mare*, nun Albac.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Arieșeni en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto
* Popolnombrado 2002

Fonto
-----

* Magyar nagylexikon, 1-18. 1993-2004, Budapeŝto.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Situo de la Provinco de Misiones en la nordoriento de Argentino (verde)
La **Provinco de Misiones** estas unu de las 23 provincoj kiu komponas Argentinon, situa en la Regiono de la Granda Nordo Argentina. Limas okcidente kun Paragvajo, el kiu ĝi separiĝas pro la rivero Paraná, oriente, norde kaj sude kun Brazilo, pere de la riveroj Iguazú, San Antonio kaj Pepirí Guazú, krom ĉirkaŭ 20 km de seka limo kaj sudoriente kun la Provinco de Corrientes pere de la rojoj Itaembé kaj Chimiray kun ero de seka limo de ĉirkaŭ 30 km.

Geografio
---------

Ties teritorio okupas areon de 29 801 km², kiu kompare korespondas al tiu ekzemple de Belgio. Estas la dua provinco plej malgranda de la lando post Tucumán, reprezentante nur 0,8 % de la totalo de la lando.

La populacio estas pli da 1 miliono da loĝantoj. Gravaj urboj estas Posadas kaj Encarnación. La provinco posedas du aŭtosportejojn taŭgajn por nacinivelaj kurkonkursoj en Posadas kaj Oberá. En Oberá plurfoje okazis la TC 2000.

Vidu ankaŭ
----------

* Universitato nacia de Misiones

Eksteraj ligiloj
----------------

* Provinco Misiones en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Provinco Misiones en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala retejo Arkivigite je 2011-04-30 per la retarkivo Wayback Machine
* oficiala retejo pri turismo Arkivigite je 2005-02-18 per la retarkivo Wayback Machine
* Enciklopedio de la provinco de Misiones

Flago de Argentino
Provincoj de Argentino

Federala Ĉefurbo | 
Bonaera Provinco | 
Catamarca | 
Chaco | 
Chubut | 
Córdoba | 
Corrientes | 
Entre Ríos | 
Formosa | 
Jujuy | 
La Pampa | 
La Rioja | 
Mendoza | 
Misiones | 
Neuquén | 
Río Negro | 
Salta | 
San Juan | 
San Luis | 
Santa Cruz | 
Santa Fe | 
Santiago del Estero | 
Tierra del Fuego, Antártida e Islas del Atlántico Sur | 
Tucumán
**Aurél GÁBOR,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gábor Aurél** estis hungara kuracisto, profesoro, ambulancisto, kuracisto pri internaj malsanoj.

Memortabulo pri Aurél Gábor
Aurél Gábor  naskiĝis la 10-an de aŭgusto 1923 en Sopron. Li mortis la 8-an de marto 1976 en Ács.

Biografio
---------

Aurél Gábor akiris kuracistan diplomon en Universitato de Debrecen en 1948. Post siaj studoj li laboris en ambulanca hospitalo en Budapeŝto, poste en hospitalo de Sztálinváros. Ekde 1954 li estis ĉefkuracisto en la tutlanda ambulanco. Li senĉese laboris dum Hungara revolucio de 1956. Inter 1968 kaj 1976 li havis postenon en la tutlanda ambulanco. Li instruis oksikologion (ambulancadon) kaj en universitato, kaj en altlernejo, li prizorgis la plej altan ambulancan instruadon. En 1966 li kandidatiĝis. En 1975 li ricevis oran medalon, en la sekva jaro li mortis pro aŭtoakcidento.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Adatok a myokardiuminfarctus korai diagnosisának és therapiájának néhány kérdéséhez* (1966)
* *Életveszélyes állapotok körzeti orvosi ellátása* (1970)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Sopron de 2006

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **Traktato pri la energia ĉarto** (angle: ***Energy Charter Treaty***, mallonge **ECT**) estas internacia interkonsento kiu establas plurflankan kadron por kunlaboro en la energiindustrio, kaj fosiliaj fueloj precipe, de najbaraj nacioj. La traktato kovras ĉiujn aspektojn de energi-rilataj komercaj agadoj, kiel ekzemple komerco, transporto, investo kaj energiefikeco. La teksto disponigas procedurojn por solvi disputojn inter Ŝtatoj subskribintoj de la traktato kaj inter Ŝtatoj kaj investantoj de aliaj Ŝtatoj, kiuj faris investojn sur la teritorio de la unuaj.

Komence, post la fino de la Malvarma Milito, la energia ĉarto celis integri la energiaj sektorojn de Sovetunio kaj Orienta Eŭropo en la pli larĝan eŭropan kaj mondan merkaton. Ĝia rolo tamen etendiĝis preter la kunlaboro inter Okcidento kaj Oriento traktante, per juraj instrumentoj, liberan komercon en la tutmonda energimerkato kaj ne-diskriminacion por instigi eksterlandan rektan investon kaj transliman komercon.

En la lastaj jaroj, la traktato estis kritikita ĉar ĝi povas esti malhelpo en la efektivigo de naciaj politikoj kontraŭ klimata ŝanĝo, kaj ĉar ĝi malinstigas naciajn registarojn preni decidojn konforme al novaj internaciaj klimataj traktatoj, kiel la Pariza interkonsento, por eviti trasuferi gravan financan perdon.

Kompletaj versioj de la traktato en diversaj formoj estas rete haveblaj.

Celoj
-----

La ĉarto celas:

* starigi sanajn (energiajn) rilatojn inter EU kaj Orienta Eŭropo
* krei stabilajn kaj travideblajn kondiĉojn por eksterlandaj investantoj
* enkonduki la klaŭzon de la plej favorata nacio al ĉiuj membroj
* faciligi la trafikon de krudmaterialoj kaj energiproduktoj
* solvi disputojn inter ŝtatoj kaj inter ŝtatoj kaj investantoj

Referencoj
----------

1. ↑   The Energy Charter Treaty and Protocol.
2. ↑   Energy Charter Treaty.
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Kojlobacilo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Bakterioj *Bacteria* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | *Proteobacteria* (proteobakterioj) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | *Gammaproteobacteria* (gamaproteobakterioj) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Enterobacteriaceae |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Enterobacteriaceae |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Escherichia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Escherichia coli***(Migula 1895) Castellani kaj Chalmers 1919 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Kojlobacilo  |

 |
| v • d • r |

E.coli-colony-growth.gifE.coli-colony-growth
**Kojlobacilo**, scienclatine ***Escherichia coli*** [eŝeRI:*h*ia KO:li] aŭ ***E. coli*** [e:KO:li] estas gram-negativa bakterio kiu interalie loĝas en la kojlo (malsupra parto de intestoj) de mamuloj. Sciencistoj tre bone pristudis la kojlobacilon, kaj ili scias pri ĝi pli ol pri iu ajn alia mikroorganismo. 

Kojlobacilo normale kreskas en la grundo kaj en la grandaj intestoj de diversaj mamuloj, inkluzive de homoj, kiel parto de la intesta mikrobioto. La plejmulto de la stamoj de kojlobacilo ne kaŭzas malsanon, sed kontraŭe helpas animalojn akiri vitaminojn kaj digestan nutraĵon. Kelkaj stamoj de kojlobacilo kaŭzas malsanon ĉe homoj.

Kojlobacilo normale ne troviĝas en nutraĵo aŭ akvo. Se nutraĵo ne estas bone preparita per pura ilaro, kojlobacilo povas kreski en ĝi. Se kojlobacilo troviĝas en akvo, povas esti ke la akvo malpuriĝis pro kontakto kun kloakaĵo. 

Latine la bakterio nomiĝis laŭ Theodor Escherich, kiu malkovris ĝin en 1885. Oficiale ĝi ricevis la nomon en 1919.

La plej bona kuracmetodo kontraŭ kojlobacilo estas trinki multe da likvo por preventi troan sekakviĝon. Ne prenu antibiotikon. Vizitu kuraciston se vi havas la sekvajn simptomojn:

* Egaj kramfoj.
* Akva kaj/aŭ sanga diareo.
* Ebla milda febro.
* Ebla naŭzo aŭ vomado.

Referencoj
----------

1. ↑  NPIV.

Vidu ankaŭ
----------

* la tekston pri la subspeco Intestohemoragiaj bakterioj Escherichia coli

* Kategorio Kojlobacilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kojlobacilo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

  

|  |  |
| --- | --- |
|   | Bonvolu atenti la konsilon rilate al artikoloj pri medicinaj temoj! |
**Norbert Ács** [Aĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ács Norbert** estas hungara pupteatristo, aktoro, voĉoaktoro.

Norbert Ács naskiĝis en 1975.

Biografio
---------

Norbert Ács maturiĝis en gimnazio en Salgótarján, poste li studis en Universitato Janus Pannonius. Li partoprenis en teatra vivo en Pécs. Li akiris pupteatristan diplomon en Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto) en 2004 (lia ĉefinstruisto estis János Meczner), poste li estis membro de Pupteatro (Budapeŝto). Ekde 2017 li studis por akiri pli altan diplomon en Universitato de Dramo kaj Filmo, samtempe li ankaŭ instruas. Li estas ankaŭ voĉoaktoro. Li ricevis premiojn en 2009 kaj 2012.

Liaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* Molière: La malsanulo pro imago - *Argan*
* William Shakespeare:
	+ La Ventego - *Antonio*
	+ Somermeznokta sonĝo - *Vackor*
* Sándor Petőfi: János vitéz - *franca reĝo*
* Ferenc Molnár: A Pál utcai fiúk - *Wendauer*

Liaj filmaj roloj (elekto)
--------------------------

* *Jelenetek a szökésből* (1999)
* *A Hídember* (2002)
* *Jóban Rosszban* (televizia serio, 2014)
* *Mintaapák* (2020)

Voĉoaktoraj roloj
-----------------

Li estis ekzemple hungara voĉo de Joe Wilkinson, Kiff VandenHeuvel, Alan Tudyk, Elie Semoun, Mike Epps .

Fontoj
------

* hungarlingva membiografio kun foto Arkivigite je 2018-11-11 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* Arkivigite je 2020-12-05 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 726681
 |
*Escherichia coli*, unu el multaj specioj de bakterioj ekzistantaj en la homa intesto.
**Intesta mikrobioto** aŭ **intesta mikroflaŭro** estas la aro de bakterioj kiuj vivas en la intesto, en rilato de simbiozo kaj de tipo de kunmanĝado kaj de tipo de mutualismo. Tiu aro formas parton de la normala mikrobioto. La granda majoritato de tiuj bakterioj ne estas damaĝaj por la sano kaj multaj estas profitaj, pro kio tiu intesta mikrobioto estas grava por la sana bonfarto de la organismo. Oni kalkulas, ke la homo havas en sia interno ĉirkaŭ du mil diversaj specioj de bakterioj, el kiuj nur cent povas iĝi malprofitaj. Multaj animalaj specioj dependas tre forte de sia intesta flaŭro. Por ekzemplo, sen tiu, la bovoj ne estus kapablaj digesti la celulozon, nek la termitoj povus manĝi lignon, ĉar ne temas pri ili mem, sed ties intesta flaŭro, kiuj kapablas procezi tiun tipon de manĝaĵoj. Ĉe homoj, la dependo ne estas tiom radikala, sed ja gravas. Ili helpas foje al la absorbo de nutraĵoj kaj formas ekosistemon kompleksan kiu memreguliĝas kaj eltenas sin en ekvilibro. En aliaj okazoj nepras por la sintezo de difinitaj komponaĵoj, kiel ĉe la vitamino K kaj ĉe kelkaj de la komplekso B. Ili produktas ankaŭ kromajn efikojn, kiel la produktado de gasoj, responsaj pi la karaktera haladzo de la fekaĵoj. Kelkaj el ili povas okazigi infektojn de diversa gravo. La flaŭro de plenkreskuloj estas influita de serio de esencaj faktoroj —intestaj sekrecioj— kaj eksteraj —maljuniĝo, dieto, streso, antibiotikoj kaj manĝaĵoj kun antaŭbiotaj komponantoj aŭ kun probiotaj organismoj)—.

Ĉar ĝi estas komponita de mikroorganismoj, ĝi estas tre sensiva al antibiotikoj, kiuj estas la ĉefaj kaŭzantoj de ties detruo, kiam ĝi okazas. Ĝi regeneriĝas periode, kaj oni ekskrecias la mortintajn mikroorganismojn tra fekaĵoj. Ĝi evitas, ke estu disvolvigitaj malsanoj.

Notoj
-----

1. ↑   McFall-Ngai M. (2007). «Adaptive immunity: care for the community.». Nature 445 (153). ISSN 0028-0836. Arkivita el la originalo la 5an de junio 2009.

* Kategorio Intesta mikrobioto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 697525
* GND: 4148805-2
* LCCN: sh85067595
* NDL: 00573656
* NKC: ph292622
 |
kristanismo • animismo • Native American Church 

La **Paŭnioj** (ankaŭ **Paneassa**, **Pari**, **Pariki**) estas nacio (tribo) de Usonaj Indianoj de kadoa lingvo kiu historie loĝis laŭlonge de la alfluantoj de la rivero Misuro: nome Plato, Loup kaj Respublika riveroj en la nuna Nebrasko kaj en Norda Kansaso. Ili estis unu el la hegemoniaj triboj de la Grandaj Ebenaĵoj kaj sekvis vivmanieron kies ĉefaj modeloj estis konxtantaj el ĉirkaŭ jaro 1250. En la 1830-aj jaroj, ili ankoraŭ nombris ĉirkaŭ 12,000, ĉar ili evitis kelkajn el la damaĝoj de la eŭrazidevenaj infektaj malsanoj.

Ĉirkaŭ 1859 ties nombroj estis limigitaj el ĉirkaŭ 3,400 kaj ili eniris en rezervejon en Nebrasko. Ili ankoraŭ suferis premon el Lakotoj kaj el eŭropusonanoj, fine, plej parto el ili akceptis relokigon en rezervejo en Oklahomo. Tie estas kie la nacio ĉefe loĝas nune. La **Pawnee Nation of Oklahoma** (Paŭnia nacio de Oklahomo) eatss federe agnoskita. Ties aŭtonoma nomo estas *Ĉatiks-si-Ĉatiks*, signifante "Homoj de homoj".

Ili estas proksimume 3,210 aliĝintaj Paŭnioj, el kiuj 1,725 loĝantaj en Oklahomo. Ties tribaj sidejoj estas en Pawnee (Oklahomo) kaj George E. Howell estas ties Prezidento. Ili liveras siajn proprajn aŭtopermesilojn, funkciigas loĝaŭtoritaton, kaj posedas du kazinojn, kvar fumejojn, du naftostaciojn, kaj unu kamionhaltejon. Ties ĉirkaŭkalkulita ekonomia gravo estas de 10.5 milionoj da dolaroj.

Referencoj
----------

1. ↑  "Pocket Pictorial." Arkivigite je 2010-04-06 per la retarkivo Wayback Machine *Oklahoma Indian Affairs Commission.* 2010: 27. Konsultiita la 10an de junio de 2010.

Literaturo
----------

* Mark Van De Logt. *War Party in Blue: Pawnee Scouts in the U.S. Army* (University of Oklahoma Press; 2010) 368 pages; examines the key role of Pawnee scouts in U.S. Army campaigns between 1864 and 1877.
* Robert O. Lagace, "Pawnee: Culture summary" Arkivigite je 2009-07-30 per la retarkivo Wayback Machine, *Ethnographic Atlas*, University of Kent, Canterbury
* "Pawnee", *Encyclopedia of North American Indians*, New York: Houghton Mifflin
* J. S. Clark, "A Pawnee Buffalo Hunt" Arkivigite je 2008-12-31 per la retarkivo Wayback Machine, *Oklahoma Chronicles*, Volume 20, No. 4, December 1942, Oklahoma State Historical Society

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
* Pawnee Indiana Tribo
* Historio en Kansaso
* The Pawnee Arkivigite je 2011-11-04 per la retarkivo Wayback Machine; mythology (Part I) Collected under the auspices of the Carnegie Institution of Washington, by George A. Dorsey, 1906. (a searchable facsimile at the University of Georgia Libraries; DjVu & PDF Arkivigite je 2012-03-31 per la retarkivo Wayback Machine formato)

* Kategorio Paŭnioj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Fajeze HAŜEMI** (perse فائزه هاشمی رفسنجانی; naskiĝis la 29-an de septembro 1958, Ĥomo, Irano) estas irana politikistino kaj ĵurnalistino. Inter 1996 kaj 2000 ŝi estis membro de la irana parlamento.

Ŝi estas elstara voĉo por la rajtoj de virinoj kaj la filino de eks-prezidento de Irano Ali Akbar Haŝemi Rafsanĝani.

Kariero
-------

Ŝi havas magistron en internacia homarajta juro de Birmingham City University.

La aktivan politikan agadon Fajeze Haŝemi komencis en 1992. En 1996 ŝi estis elektita deputito de la Meĝliso de la kvina kunvoko laŭ Tehrana elekta distrikto. Fajeze Haŝemi ŝubtenadis la registaron de Mohammad Ĥatami, establita en 1997. Ŝi estas la fondintino kaj ĉefredaktorino de la gazeto «*Zan*» («Virino»). Ŝi ekis la ĵurnalistan enketadon de la atako de anoj de la junulara radikala organizaĵo «Hizbulaho» kontraŭ ministroj Abdula Nuri kaj Ataola Mohaĝerani. Rezulte ŝi publikigis materialojn, el kiuj videblis partopreno de Mohammad Reza Nagdi, vickomandanto de la Fortoj de la protektado de justordo. Kontraŭ ŝi estis farita la kriminala afero pro akuzo pri disvastiĝo de nerevizita informo. Tamen la asizo ne estis finita pro la fermo de la gazeto «Zan» fare de tribunalo post publikigo de la intervjuo kun la edzino de eks-ŝaho de Irano.

Dum la parlamenta balotado en 1996 Fajeze Haŝemi subtenis Ali Akbar Haŝemi Rafsanĝani, kiu penis iĝi la prezidento de Meĝliso. Adeptoj de la akcelado de reformoj ekis la kampanjon pri diskreditago de Rafsanĝani kaj liaj parencoj. Said Haĝarjan publikigis en sia gazeto «*Sobh-e Emruz*» («Hodiaŭ matene») la materialojn de kaŝita kunveno de la estraro de la Partio de la servistoj de kreado, dum kiu Fajeze Haŝemi akre kritikis agojn de la prezidento Mohammad Ĥatami kaj de la ministro pri internaj aferoj Abdula Nuri. Ankaŭ laŭ postulo de Said Haĝarjan ŝi ne estis enlistigita inter la kandidatoj, subtenataj de la reformistoj, do ne ricevis necesan kvanton da voĉoj.

En 2021, ŝi alvokis Ali Ĥamenei akcepti debaton kun ŝi, io nepensebla en la reĝimo, en kiu la supera gvidisto ne partoprenis en la publika politika vivo. Ŝi ankaŭ memorigis, ke dum la tumulto en la lando en 2017, 2018 kaj 2019, la manifestaciantoj ne postulis la "morton de Usono", sed kritikis la administradon de la lando.

Referencoj
----------

1. ↑  angle *Civic Media Observator*
2. ↑  perse "Faizah Hashemi: Mi preferas debati kun sinjoro Ĥamenei mem" arkivo, *ایندیپندنت فارسی (Independent persian*), la 29-an de marto 2021, alirite la 22-an de aprilo 2021.
3. ↑  angle "*Who is afraid of Iran’s Faezeh Hashemi?*" arkivo, Atlantic Council, la 20-an de aprilo 2021, alirite la 22-an de aprilo 2021.

* Kategorio Fajeze Haŝemi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)




|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 290463
* GND: 1271406020
* LCCN: no2004044653
* VIAF: 6044166717407227150000
 |
Tombo de Ciro
**Pasargado** (perse پاسارگاد) estis la unua ĉefurbo de la Persa Imperio (regata de la aĥemenidoj), situanta en la sudo de la nuna Irano, en la provinco Fars, sur orienta sprono de la Zagros-montaro, je 100 km nordoriente de la provinca ĉefurbo Ŝirazo, je 87 km nordoriente de la posta aĥemenida ĉefurbo Persepolo.

La arkeologia loko *Pasargado* estis deklarita Monda heredaĵo de Unesko en 2004. Ĝi ampleksiĝas al areo el 160 hektaroj protektitaj.

Historio
--------

Temas pri la unua aĥemenida ĉefurbo, kiu en sia apogeo atingis 160 hektarojn da surfaco. Ĝi perdis sian gravecon kiel ĉefurbo pro la fondado de Persepolo, kvankam ĝia statuso je unua ĉefurbo igis ĝin respektinda, ankaŭ pro la fakto ke en ĝi troviĝas la modesta tombo de Ciro la 2-a, la fondinto de la aĥemenida imperio, kiu daŭris ĝis nun.

La tombo de Ciro estas unu el la modeloj de tomboj kiuj ekzistis en la meda-persa arto de la aĥemenida epoko. Kune al ĉi tiu monumento elstaras ankaŭ la fortikigita teraso Tall-e Takht kaj la palaca arkitektura ensemblo konsistanta el la enir-portiko. akceptohalo, reĝaj dormoĉambroj kaj la ĝerdenoj, kiuj estas ja sensescepta montraĵo pri la unua fazo de la arto kaj arkitekturo aĥemenidaj kaj ekzempla atestaĵo pri la antikva persa civilizo.

* Kategorio Pasargado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La adjektiva esprimo **ĉiam-hieraŭa** kiel direkta traduko de la germana vorto **ewiggestrig**, same kiel la substantivigo al **ĉiam-hieraŭulo** (germanlingve *Ewiggestriger*), estas uzataj kiel akretaj vortoj kontraŭ homoj, kiuj obstinas je siaj politikaj opinioj kaj ne agnoskas progreson. Konata germana vortaro *Duden* difinas ĉiam-hieraŭan homon kiel "iun, kies opinioj estas kaj restas tro malnovtempaj". Ofte la vorto estas uzata neĝentile en politikaj diskutoj, precipe al anoj de dekstraj popolismaj partioj.

Deveno
------

La vorto *ewiggestrig* venas de la tragedio "Wallensteins Tod" de Ŝilero: La militestro hezitas, plenumi la ordonojn de la imperiestro, ĉar li ekkonas la jenan:

### Germana originalo

Ein unsichtbarer Feind ist‘s, den ich fürchte,  

Der in der Menschen Brust mir widersteht,  

Durch feige Furcht allein mir fürchterlich.  

  

Nicht, was lebendig, kraftvoll sich verkündigt,  

Ist das gefährlich Furchtbare. Das ganz  

Gemeine ist‘s, das *ewig Gestrige*,  

Was immer war und immer wiederkehrt  

Und morgen gilt, weil‘s heute hat gegolten!

### Esperanta traduko

Estas nevidebla malamiko, kiun timas mi,  

kiu rezistas kontraŭ mi en la brusto de la homoj,  

per la timema timo sole kontraŭ mi – terure.  

  

Ne tio, kio vive, forte sin anoncas,  

estas la danĝere terura. La tute  

malbona estas la *ĉiam-hieraŭa*,  

kiu ĉiam estis kaj ĉiam reĉeestos,  

kaj kiu morgaŭ validos, ĉar ĝi hodiaŭ validis.

Referencoj
----------

1. ↑   (vizitita la 13an de Julio 2009)
2. ↑   (vizitita la 26an de Oktobro 2011)
**Martin KORENJAK** (naskiĝinta la 16-an de septembro 1971 en Wels) estas aŭstra klasika filologo kaj pedagogo.

Vivo
----

Korenjak frekventis lernejojn en Littau kaj pasigis la abiturientan ekzamenon en Bregenz en 1989. Post soldata servo en St. Johann in Tirol/Distrikto Kitzbühel li studis ekde aŭtuno 1990 ĉe la Universitato de Innsbruck klasikan filologion (latina kaj helena) por instruado en gimnazioj pluse lingvikon. En la 15.9.1994 li bakalaŭriĝis kaj iris al la Universitato de Heidelberg, kie li doktoriĝis en la 10.2.1996 ĉe Michael von Albrecht kaj Glenn W. Most per la tezo *Die Ericthoszene in Lukans Pharsalia*. Inter septembro 1996 kaj marto 1997 li faris la preskribitan staĝon por gimnaziaj instruistoj en privata lernejo en Salcburgo.

Inter 1997-2003 Korenjak estis universitata asistento ĉe la Instituto por lingvoj kaj literaturoj de la insbruka universitato, la antaŭa Instituto pri klasika filologio. En septembro 1998 li ricevis esplorstipendion de Deutscher Akademischer Austauschdienst. Per la skribitaĵo *Synergos tou legontos. Die Rolle des Publikums und seine Interaktion mit dem Redner in der sophistischen Rhetorik der Kaiserzeit* li habilitiĝis en 1999. En februaro 2001 li invititis fare de la Fondaĵo Hardt por dusemajna esplorrestado al Vandœuvres. En somero 2002 li povis elekto inter vokoj fare de la universitatoj en Frankfurt am Main kaj Berno. Li iris en Svislandon. Ekde somera semestro 2003 li estis orda profesoro pri klasika filologio (kun latinaĵoj en la centro) en la svisa ĉefurbo. En februaro 2009 li revenis al Innsbruck kiel profesoro pri klasika filologio kaj malklasika latina lingvo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Martin Korenjak en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj pri Martin Korenjak en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Martin Korenjak, biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 582416
* GND: 114470766
* LCCN: n97042256
* VIAF: 39632219
* ISNI: 0000000081189052
* SUDOC: 052199908
* BNF: 14629706b
* ORCID: 0000-0003-4919-3125
* NKC: mub20231184630
 |
Retiriĝo de la francaj trupoj
La **Franca invado al Rusio** en 1812 (plejparte konata kiel **Patriota Milito de 1812**; ruse *Отечественная война 1812 года*, estis turnopunkto en la Napoleonaj Militoj, kiuj reduktis la francajn kaj aliancitajn invadotrupojn (la *Granda Armeo*) al malgrandega frakcio de ilia komenca forto kaj ekigis maĵoran ŝanĝon en eŭropa politiko, kiel ĝi drame malfortigis la antaŭe dominan francan pozicion sur la kontinento. La daŭranta rolo de la militkampanjo en rusa kulturo troveblas en la verko de Tolstoj, Milito kaj Paco, en Ĉajkovskij Uverturo 1812, kaj la sovetia identigo de ĝi kun la germana invado de 1941-1945.

Okazaĵo de eposaj proporcioj kaj transcenda graveco por eŭropa historio, la franca invado al Rusio estis malkaŝe uzita laŭ diversaj politikaj uzoj dum la jardekoj, pli granda mezuro ol iu alia militkampanjo. Tiel, ĝenerale en la 19-a kaj frue 20-a jarcento, okazaĵoj kaj faktoj foje estis misprezentitaj por alĝustigi la eksteran politikon de la Rusia Imperio fare de la caristoj aŭ de Sovetunio fare de la solreganta komunista partio.

La militkampanjo mem estis markita per ekstrema sovaĝeco kaj de la fakto ke ambaŭ flankoj aljuĝis por si mem la venkon en ĉiu batalo. Tamen, se la armeaj engaĝiĝoj pruvis esti malpli decidaj ol antaŭe, ĉe la fino de 1812, la franca malvenko estis klara, eĉ se la rusoj povus apenaŭ senti sin venkintaj. Ĝi tamen malfortigis la francan hegemonion en Eŭropo laŭ tia mezuro ke la antaŭaj malamikoj de la Franca imperio, komence Prusio, tiam Aŭstrio estis instigitaj rompi la aliancon kun Francio kaj interŝanĝi kampojn, per kiuj ekiĝus la Milito de la Sesa Koalicio.

Trapaso de bataloj
------------------

La 14-an de septembro 1812 Napoleono Bonaparte kun la Granda Armeo eniris Moskvon, forlasitan de ĝiaj loĝantoj kaj la armeo - la unua enirinta taĉmento apartenis al la regimento de polaj husaroj (en la urbo rusoj estigis incendion).

Vidu ankaŭ
----------

* Batalo de Berezino

* Kategorio Franca invado al Rusio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Statuo de Seigō Nakano ĉe Fukuoka, Japanio.
**Seigō Nakano** (中野 正剛, *Nakano Seigō*?) (12-an de februaro de 1886 – 27-an de oktobro de 1943) estis japana politikisto dum Japana Imperio, kiu defendis la starigon de faŝisma reĝimo en Japanio cele de finplenumi la Mejĝi-reformojn.

Nakano emis revenigi la renaskiĝon de Japanio pere de miksaĵo de la eŭropa faŝismo sed kune kun novkonfuceisma filozofio, popolisma, kaj baziĝita sur la moralo de la tradicia samurajo. Li rigardis na Saigō Takamori kiel personigon de la 'vera spirito' de la Mejĝi-reformigo, kaj la taskon de Japanio atingi ĝin.

Nakano kreis *Kokumin Dōmei* (Nacia Alianco) kun Adachi Kenzō en decembro de 1932. Li abandonis la grupon post duoniĝi je subgrupo nome *Tōhōkai* ("Socio De La Malproksima Oriento"; vidi flagon ĉi tie) en majo de 1936.

En decembro de 1937, Nakano havis personan rendevuon kun Benito Mussolini. Je la venonta monato, li interkonatiĝis kun Adolf Hitler kaj Joachim von Ribbentrop.

En januaro de 1939, Nakano donis prelegon pri la urĝa neceso starigi totalisman Japanion. Li argumentis kontraŭ tiuj kiuj "diras ke nek faŝismo nek nacisocialismo estas adekvataj por nia nacio." Li tiam distingis inter la antikvan despotisman konservismon kaj "Totalismo... baziĝita sur la esencaj aĵoj." Argumentante kontraŭ la regado de la plejmultoj (ĉar la plejmulto mem "estas la preciza kialo kulpa je nia nuntempa degeneriteco") kaj kontraŭ "individuismo kiu montras nenian kompaton al la aliuloj", li petas "registaron kiu transcendu demokration" konsiderante "la esencon de la homaj estaĵoj''. Per la organika unuigo de individuoj kiuj "kunhavas komunajn idealojn kaj komunan sentmanieron," povas esti kreiĝita "perfekta nacia kolektivo."

Kritikema pri kelkaj aspektoj de la reĝimo de Tojo, Nakano suferis cenzuron kaj sekvan nepermeson publikigi artikolojn aŭ fari publikajn prelegojn. Li estis kaptita kaj punita per hejmaresto, kaj faris *seppuku* (ritualan memmortigon) la 27-an de oktobro de 1943.

* Kategorio Seigō Nakano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 630501
* GND: 143085174
* LCCN: n82010881
* VIAF: 98080019
* ISNI: 0000000117770069
* SUDOC: 250892189
* NDL: 00052576
 |
**La Haba** estas municipo de Hispanio, en la provinco Badaĥozo *(Badajoz)* kaj la regiono Ekstremaduro. Laŭ la stato de 2023 en la municipo vivis 1 208 loĝantoj sur areo de 86,6 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 14 loĝantoj/km². La loĝantoj nomiĝas *jabeños*.

Situo
-----

La Haba estas situa en la centra parto de Ekstremaduro, je altitudo de 305 m; je 120 km de Badajoz, provinca ĉefurbo kaj tre proksime de Don Benito kaj de Villanueva de la Serena gravaj urboj de la respektivaj komarkoj nome Vegas Altas kaj La Serena kaj oni povas diri, ke inter ambaŭ estas La Haba, plie en La Serena. La surfaco de ties teritorio estas de 86,6 km².

Historio
--------

Preĝejo de La Haba.
Ponto de Antigua; 21-a de januaro 2023.
Ermitejo de Antigua; 21-a de januaro 2023.
La zono estis jam loĝata antaŭ la romia epoko, kiel sugestas ŝtono de romia altaro uzata kiel baptujo en ermitejo Antigua, romiepoka ponto super la rivero Ortigas kaj ĉefe multnombraj tomboj elfositaj en roko en la ĉirkaŭaĵoj de tiu ermitejo.

Dokumente oni scias, ke tiu teritorio estis konkerita al la islamanoj tempe de Fernando la 3-a kaj pasis al la Ordeno de Alcántara, kiel la tuta komarko de La Serena, kie elstaris la superulejo de Magacela kaj la praktika pli atingebla sidejo de Villanueva de la Serena, kies domaro estis La Haba, ĝis 1554, kiam la reĝo Karlo la 1-a de Hispanio sendependigis ĝin per la titolo de *villa* kontraŭ la pago de 1.346.500 maravedioj.

Monumentoj
----------

La vilaĝo prezentas unuetaĝajn blankajn domojn tipajn en la regiono kaj en Andaluzio kun stalo por ĉevalaro kaj subtegmenton por agrikulturaĵoj. La plej propra elemento estas ornamaĵo kaj plifortaĵoj el granito, kies laborado estis tradicia en la vilaĝo kaj ebla kialo por la etimologio de la nomo.

Multaj granitaj blazonoj estas restaĵoj de la nobelularo de la 17a kaj 18-a jarcentoj. Multaj montras simbolojn de la Ordeno de Alcántara kaj apartenis al la Grafoj de Montalbán kaj al tiu de Campos de Orellana, inter aliaj.

* Preĝejo de Sankta Johano Baptisto
* Ermitejo de *Nuestra Señora De La Antigua* je 9 km de la vilaĝo en tre natura medio de la 15a jarcento, sed sur loko jam loĝata de antaŭromia epoko. La sonorilturo estas aparta kaj ligata al la ĉefe konstruaĵo per arkaro. Estas romia ŝtono konvertita en baptujo kaj proksimaj homoformaj tomboj, krom aliaj restaĵoj de antaŭromia setlado. Proksime estas ponto de romia deveno kaj mezepoka rekonstruo.

Bildoj
------

* Tipa angulo de La Haba.Tipa angulo de La Haba.
* Suda flanko de la preĝejo.Suda flanko de la preĝejo.
* Cikoninestoj sur la preĝejtegmento.Cikoninestoj sur la preĝejtegmento.
* La Haba, sude.La Haba, sude.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de La Haba
* Andando por España
* Libro pri ermitejo de Nuestra Señora de La Antigua
* Minejoj de La Haba Arkivigite je 2008-03-05 per la retarkivo Wayback Machine
* Diputacio de Badajoz
* Vilaĝoj de Hispanio Arkivigite je 2008-05-13 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 280193
* VIAF: 316735791
 |
**David Mentelli** (hungare *Mandelli Dávid*; supozeble 1780, Pozono (nuntempa) [Bratislavo], Hungara reĝlando — 22-a de decembro 1836, Parizo, Francio) estas hungara kaj franca filologo, sciencisto kun tragedia kaj stranga sorto, kromnomita «Hungara Diogeno».

Biografio
---------

Mentelli devenis de judaj gepatroj. Studis en 1799 en la Praga, kaj ekde 1800 en la Berlina universitato, lernis filozofion kaj teologion, kaj speciale donis sin al lernado de lingvoj. Jam ĉi tie li komencis sekvi vivmanieron de izoliĝintaj mezepokaj sciencistoj. En 1805 en Offenbach li estis hejma instruisto. Per la ricevita salajro li ekvojaĝis al Parizo por viziti la tiean universitaton *(france: Université de Paris)*. Postaj informoj pri lia vivo estas tre malabundaj.

### Erudicio kaj scienca agado

En 1827 en Parizo lin hazarde renkontis la hungara vojaĝisto kaj verkisto Ferenc Tessedik, samjare elektita kiel membro de la franca Societo de geografio *(france: Société de géographie)*. Li verkis sciigon pri li en la hungara revuo Tudományos Gyűjtemény (1829, XI).

Tiam Mentelli jam estis ega scianto de lingvoj eŭropaj kaj orientaj. Li parolis la francan kaj anglan sen eĉ malgranda akĉento. Same senriproĉe li sciis la latinan, novan kaj antikvan grekan, araban, persan, italan kaj hungaran, bonege posedis slavajn lingvojn kaj sanskriton. La ceterajn famajn lingvojn li estis komprenanta, kaj en la ĉina prosperis tiom, ke sciis ĉirkaŭ tri mil hieroglifojn.

Li faris sciencan heroaĵon: klasifikis kaj katalogis la manuskriptojn en Biblioteko de la Arsenalo *(france: Bibliothèque de l'Arsenal)* (nun parto de la Nacia Biblioteko de Francio) dum nur unu monato. Ricevinte unu monatan salajron, li maldungiĝis, sed dankesprime oni donis al li malgrandan ĉambreton en la konstruaĵo de la Arsenalo *(france: Arsenal de Paris)*.

Pri lia vivo en la Arsenalo Charles Nodier publikigis artikolon en la franca revuo Le Temps (1837, № 1).

Lin priskribis hungara juristo kaj verkisto István Ráth-Végh en la rakonto «Hungara Diogeno el Parizo».

Mentelli prezentas per si ekzemplon de kreema persono rifuzinta por scioj laikajn bonaĵojn.

### Morto

La 22-an de decembro 1836 Mentelli venis al Sejno por plenigi per akvo du kruĉojn, sed falis en la riveron kaj dronis.

Literaturo
----------

* K. K. (1854-04-02). "Mentelli, a magyar Diogenes", *Vasárnapi Ujság* (hungare) (5), p. 36—38.  (Pesten: Landerer és Heekenast, 1854)
K. K.  Mentelli, a magyar Diogenes (hungare). Alirita 2013-10-11.* Szinnyei József (1902). "Mandelli Dávid", *Magyar írók élete és munkái* (hungare) **8**.  (Budapest)
* (1838) "Mandel, David", *Oesterreichische National-Encyklopadie* (germane), p. 544.  (Wien: Mich. Schmidl's Witwe und Ign. Klang, 1838)

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Vi povas plibonigi la jenon:
* Aldonu bildo(j)n al la artikolo.
* Aldonu mankanta(j)n fontindiko(j)n al la artikolo.

Se vi korektis unu el la menciitaj mankoj, bonvolu forigi la koncernan parametron de la ŝablono {{Pluraj problemoj}}. Detaloj estas en la dokumentado. |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 554790
 |