recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gaston MOCH** [mok] (naskita la 6-an de marto 1859 en Saint-Cyr apud Parizo; mortinta en 1935) estis franca esperantisto, oficiro de artilerio ĝis 1894, poste verkisto kaj pacisto.

En 1893 li verkis francan libron, kie li antaŭvidis ne mallongan, sed kvarjaran militon, kiu unuigos la batalantajn popolojn. En 1894 li eksiĝis kaj sin dediĉis al la propagando de paco per franca-germana akordo, kaj al la defendo de la „Rajtoj de la homo". En 1879, lernanto en „l'École Polytechnique", li legis libron pri Leibniz kaj de tiu momento ne ĉesis pripensi la problemon de internacia kompreniĝo, tiom pli ke li estis poligloto. Li aliĝis al Esperanto en 1889 (la tria aliĝinto en Francujo) kaj dum multaj jaroj propagandis per parolo kaj verkoj. La 31 marto 1900 li faris paroladon, post kiu fondiĝis la Pariza grupo, kiun li prezidis. Sed tuj ĉe la komenco li deziris perfektigojn kaj korektojn, kaj post la rifuzo de Zamenhof, li daŭrigis sian porreforman agadon, „al kiu, li diras, li fine altiris de Beaufront, unue timigitan". Li partoprenis en la laboro de la Delegacio por alpreno de la lingvo internacia (1907) kiel anstataŭanto de Émile Boirac. Iom post iom li deturnis sin de Esperanto, kaj kiam la komisiono elektita de la Delegacio finis sian laboron (1913), li definitive adoptis la reformitan sistemon "Ido". En la 1930-aj jaroj li reĵetis eĉ la ideon de planlingvo.

Li redaktis ,Espero Pacifista' (1905-1908). Krom multaj artikoloj kaj kelkaj broŝuroj en Esperanto precipe pri paco kaj malarmo, li verkis

* *La question de la langue internationale et sa solution par l' Espéranto*, 1897.
* *Pri la elparolado de Esperanto*, 1907.
* Traduko de Tristan Bernard: *Angla lingvo sen profesoro*, komedieto, 1907.
* Traduko de About: *La Reĝo de la Montoj*, 1909.
* *Pri la transskribo de la propraj nomoj en Esperanto*, 1910.

Moch estis membro de la Lingva Komitato de 1905 ĝis 1912 (eksigo pro kontraŭesperanta agado).
(Surbaze de la artikolo de Louis BASTIEN en Enciklopedio de Esperanto).

Rete legeblaj verkoj
--------------------

* Verkoj de Gaston Moch en la skanprojekto Arkivigite je 2007-03-15 per la retarkivo Wayback Machine de la Kolekto por Planlingvoj Arkivigite je 2008-03-23 per la retarkivo Wayback Machine

Vidu ankaŭ
----------

* Internacia Kongreso de Paco
* Liberpensuloj

Referencoj
----------

1. ↑  Esperantista Dokumentaro, kajero 1, Paris aŭg. 1906, p. 22.

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Gaston Moch en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)




|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 25170
* GND: 101881371
* LCCN: n87111542
* VIAF: 120156082
* ISNI: 0000 0001 1828 0483, 0000 0003 6861 5151
* SUDOC: 03023185X
* BNF: 121691667
* NKC: xx0181467
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Kanaria hedero** |
| --- |
|  |
| Junaj folioj, Gomera, Kanariaj insulojJunaj folioj, Gomera, Kanariaj insuloj |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonoj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Apialoj *Apiales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Araliacoj *Araliaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Hedero *Hedera* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | **Kanaria hedero**, *Hedera canariensis*Willd. |
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Kanaria hedero  |

 |
| v • d • r |

**Kanaria hedero**, *Hedera canariensis*, estas specio de florplanto de la genro *Hedera* de la familio Araliacoj. Ĝi estas indiĝena en la marbordo de Atlantiko en Kanariaj insuloj kaj Nordafriko.

Priskribo
---------

Ĝi estas daŭrfolia ĉiamverda arbedo, nome rebo kaj pli precize liano, kiu rampas aŭ grimpas 20 al 30 m per kroĉradiketoj sur arbojn, murojn kaj similajn (ili ne estas parazitaj plantoj). En varmaj klimatoj, ĝi kreskas pli rapide kaj establiĝas pli rapide ol la rilataj *H. hibernica*, kaj *H. helix*. Ĝi estas endemia de la Kanariaj insuloj kie ĝi estas tre ofta ĉefe en laŭrisilvaj arbaroj kie abundas la laŭraco *Apollonias barbujana*.

Ili havas manforme lobajn kaj forkoformajn foliojn kaj kvinnombrajn, epiginajn, verdecajn florojn en umbelo. La fruktoj estas bulformaj kaj nigraj se maturaj.

Taksonomio
----------

La tre proksime rilataj specioj *Hedera canariensis* kaj *Hedera hibernica* estas ofte traktataj kiel subspecioj de *H. helix*,
 kvankam ili diferencas laŭ nombro de kromosomoj, kaj tiele ili ne hibridiĝas facile. *H. helix* povas esti bone distingata laŭ la formo kaj koloro de siaj foliaj triĥomoj, kutime pli malgrandaj kaj iom pli forte lobhavaj folioj kaj iom malpli forta kreskokapablo, kvankam la identigo estas ofte ne tre facila.

Notoj
-----

1. 1 2   Flora of NW Europe [jam neekzistanta]
2. ↑   Flora Europaea: Hedera helix  Alirita la 15an de Junio 2018.
3. ↑   McAllister, H (1982). "New work on ivies". Int. Dendrol. Soc. Yearbook. 1981: 106–109.
4. ↑  The Holly and the Ivy. *Shropshire Botanical Society Newsletter* Autumn 2000: paĝo 14

* Kanaria hedero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kanaria hedero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kanaria hedero en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**József Gyárfás** [jOĵef djArfAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gyárfás József** estis hungara agronomo, akademia instruisto. Lia origina familia nomo estis *Grünwald*.

József Gyárfás  naskiĝis la 7-an de aŭgusto 1875 en Hungara reĝlando en Garany (nuntempa Hraň en Slovakio), li mortis la 26-an de junio 1965 en Mosonmagyaróvár.

Biografio
---------

József Gyárfás frekventis mezlernejon en Sopron, poste li akiris diplomon en Ekonomia Akademio (Magyaróvár) en 1896. En la sekva jaro li estis asistanto en la akademio. En 1899 li havis postenon en la akademia eksperimenta stacio, ekde 1909 li gvidis ĝin. En 1933 li pensiuliĝis, sed pli longe helpis al la akademio kaj ties stacio. Li doktoriĝis en 1952. Li ricevis premion Kossuth post 3 jaroj.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A Hermann-féle gazdálkodási rendszer és tengeri termelési mód ismertetése* (1907)
* *A zöldtrágyázás* (1916, 1926, 1951)
* *A napraforgótermesztés zsebkönyve* (1925)
* *A homok pillangósvirágú takarmánynövényei* (1936)
* *Nyári és ősz eleji talajművelés ősziek alá ekével vagy eke nélkül* (1956)

Memorigiloj
-----------

* strato en Mosonmagyaróvár
* agrikultura mezlernejo en Abaújszántó

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio József Gyárfás en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Gottfried SILBERMANN** (naskiĝis la 14-an de januaro, 1683, mortis la 4-an de aŭgusto, 1753) estis germana konstruisto de orgenoj.

Gottfried Silbermann naskiĝis en la vilaĝo Kleinbobritzsch apud Freiberg en Saksujo. En la jaro 1702 li ekloĝis en Strasburgo, kie lia frato Andreas Silbermann havis metiejon por konstrui orgenojn. Lerninte la fakon, li kun la titolo *majstro de la orgenkonstruado* revenis al Saksujo en 1710. Unu jaron poste li en Freiberg fondis sian konstruejon.

Dum sia vivo Gottfried Silbermann konstruis proksimume 50 orgenojn, kiuj parte dum militoj kaj brul-katastrofoj detruiĝis. Ili ekzemple la komponiston Johann Sebastian Bach. Famaj orgenoj konstruitaj de li troviĝas en la Dresdena *Hofkirche* kaj en la katedralo de Freiberg.

Gottfried Silbermann mortis en Dresdeno.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de orgenkonstruantoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
* 
* Arkivigite je 2005-02-14 per la retarkivo Wayback Machine
* 

* Kategorio Gottfried Silbermann en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 19587
* GND: 118614304
* LCCN: n85153297
* VIAF: 35249504
* ISNI: 0000 0000 6676 4848
* SUDOC: 110277414
* BNF: 121470035
* ULAN: 500122399
* NKC: hka2014805516
* BNE: XX5300502
 |
Primitiva kancelo el ligno en kastro (O Castro, Vigo).
La **kancelo** estas arkitektura elemento kiu, kiel krado, utilas kiel barilo, sed malfermebla, por separi, fermi aŭ izoligi diversajn spacojn. La plej ofta uzo estas kiel kradeto instalita ĉe la sojlo de domo (aŭ kampopeco), kreante tiele spacon rezervitan antaŭ la aliro al la loĝejo.

Tiu termino aperas nek en NPIV nek en Reta Vortaro nek en aliaj konsultitaj vortaroj, sed ekzemple registras ĝin Azorín.

Laŭ Francisko Azorín **kancelo** estas *Kradita barilo, en kristanaj temploj por izoligi la presbiteriejon, en palacoj por apartigi la privatan loĝejon.* Li indikas etimologion el la latina *cancelli* (krado). Kaj li aldonas la terminojn *kancelariejo* aŭ *kancelario* por *sekretariejo de altrangulo, de regnestro aŭ de la ŝtato*.

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 103.
2. ↑  Azorín, samloke.
Kaverno Lechuguilla, Nov-Meksiko, Usono.
Lafa kaverno en Kalifornio.
Kaverno Acsibi, Argentino.
**Kavernoj** (foje ankaŭ nomitaj **grotoj**) estas subteraj kavoj, kiuj ligiĝas al la tera surfaco per kelkaj truoj (groto estas artefarita aŭ kurioza kaverno). Ili formiĝas per subfoso de kalkoŝtonoj, dolomitoj, gipsoj kaj kelkaj facile solveblaj mintavoloj. Oni trovas ankaŭ glaciajn kavernojn. Estas multaj manieroj per kiuj kavernoj povas estiĝi, kaj estas kombinaĵoj de kemiaj procezoj, tektonaj fortoj kaj atmosferaj influoj. La plej ofta procezo estas karstigo, t.e. solvo de kalkecaj ŝtonoj fare de pluvakvo. Ilin ofte loĝas animaloj karakterizataj de blindeco, senpigmentiĝo, gigantismo. Post paleolito, multaj kavernoj estis uzataj de homo (loĝejo, kavernurboj, kaverna pentrado). Kavernoj estas objektoj de esploro por speleologio kaj arkeologio.

Laŭ Francisko Azorín **groto** estas *Kaverno en monto; artefarita kaverno.* Li indikas etimologion el greka *kripta* kaj de tie la latina *crupta*.

Laŭ Francisko Azorín **kaverno** estas *Natura, profunda kavaĵo; subtera kavaĵo.* Li indikas etimologion el la latina *caverna*, el *cavus* (kavaĵo)..

Plej longaj kavernoj
--------------------

La ĉi-suba listo donas la longecon de kavernoj, kiu respondas al la sumo de ĉiuj agnoskaj galerioj per kiuj eblas subtere transiri de unu al alia en sama areo.

|
|  |
Plej longaj kavernoj| Kaverno | Lando | Longo, km |
| --- | --- | --- |
| Flint-Mammoth | Usono | 652 |
| Sac Acrun | Meksiko | 360 |
| Jewel Cave | Usono | 325 |
| Oxx Bel Ha | Meksiko | 270 |
| Shuanghedong | Ĉinio | 257,5 |
| Optimista | Ukrainio | 257 |
| Wind Cave | Usono | 242 |
| Clearwater Cave | Malesio | 227 |
| Lechuguilla | Usono | 223 |
| Fisher Ridge | Usono | 209 |
| Hölloch | Svislando | 202 |
|

Kelkaj kavernoj
---------------

* Aragonitaj kavernoj en Zbraŝov
* Kavernoj en Javoříčko
* Kavernoj en Mladeč
* Muelejŝtona kaverno
* Grotoj de Sloup-Ŝoŝuvka
* Slovakaj grotoj
* Kaverno Ŝipka

Vidu ankaŭ
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Speleologio |

* Kaverno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kaverno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kaverno en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* Biospeleologio
* kaverno-pentraĵoj
* Kaverna urso
* Minado
* Stalaktita kaverno
* Speleologio
* Subterejo
* Troglodita arkitekturo

Proverbo
--------

Ekzistas proverbo pri kaverno en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Al kavo senfunda ŝtopado ne helpas.* **"** |

 |

Referencoj
----------

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 85.
2. ↑  Azorín, samloke.
3. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 109.
4. ↑  Azorín, samloke.
5. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2011-12-25. Alirita 2008-08-15.
**József Hajnóczy** [jOĵef hajnOci], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hajnóczy József** estis hungara juristo, vicdepartementestro, politikisto, framasono .

József Hajnóczy  naskiĝis la 3-an de majo 1750 en Modor (nuntempa Modra en Slovakio), li mortis la 20-an de majo 1795 en Buda.

Strato pri József Hajnóczy

Biografio
---------

József Hajnóczy akiris juran diplomon en luterana altlernejo en 1771. Pro la reformata kredo (eĉ li ne estis nobelo) li ne rajtis esti politikisto, tial li estis persona sekretario de Miklós Forgách, ekde 1779 de grafo Ferenc Széchényi. En 1783 li akompanis la grafon al Zagrebo. En 1786 li estis nomumita subdepartementestro kun titolo reĝa konsilisto. En la sama jaro li edziĝis, sed post 2 jaroj li vidviĝis. En 1790 li estis forigita el la posteno, ĉar li ne estis nobelo. Li estis advokato kaj li konatiĝis kun Ignác Martinovics. En 1792 li akiris ŝtatan postenon en Buda, en la sekvaj jaroj li aliĝis al sekreta komploto de Martinovics. Li sekreta polico malkovris la komploton kaj li estis kondamnita je morto. Li estis tiu, kiu tiutempe volis burĝan ŝtaton, kiel faris la francaj jakobenoj.

Memortabulo pri József Hajnóczy

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Politisch-kirchliches Manch-Hermaeon von den Reformen Kayser Josephs überhaupt vorzüglich in Ungarn...* (1790)
* *Extractus legum de statu ecclesiastico catholico in regno Hungariae latarum* (1792)
* *A magyar jakobinusok iratai* (kolektaĵo, 1952–57)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Sopron (1975)
* strato en Budapeŝto
* kolegio en Pécs
* lernejo kun busto en Tiszaföldvár [*rompita ligilo*]

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio kun bildo

* Kategorio József Hajnóczy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Monda heredaĵo de UNESKO



Monda heredaĵo de UNESKO

**Kaverno Altamira kaj paleolitika kaverna arto de norda Hispanio** estas komuna nomo por aro de kavernoj kun prahoma arto en la nordo de Hispanio deklaritaj Monda heredaĵo de Unesko. Ili estas eksterordinara atesto pri apogeo de kaverna arto dum Paleolitiko en Eŭropo, inter la jaroj 35.000 kaj 11.000 antaŭ Kristo.

Kaverno Altamira
----------------

La centra kaj ĉefa kaverno estas **Altamira**, en la municipo Santillana del Mar, en Kantabrio. En ĝi bone konserviĝas unu el la plej valoraj aroj de pentraĵoj de Prahistorio. La pentraĵoj estis faritaj dum Malfrua Paleolitiko, en la periodoj Magdalenio kaj Solutreo. La stilo de la artaĵoj estas nomita *franca-kantabra skolo* kaj en ĝi rimarkindas la realismo de la reprezentitaj figuroj. La kaverno Altamira estis agnoskita kiel Monda heredaĵo de Unesko en 1985.
En 2001 la Nacia Muzeo kaj Centro de Esploro de Altamira estis inaŭgurita apud la kaverno, enhavante ekzaktan kopion de la originala kaverno.

Ceteraj kavernoj
----------------

En la jaro 2008, tio estas 23 jarojn post agnosko de Altamira kiel monda heredaĵo, Unesko ampleksigis tiun rangon al ankoraŭ **17 aliaj kavernoj** de la Kantabra Kornico kun grandvalora prahoma arto. La kavernoj nove enlistigitaj estas en la tri aŭtonomaj komunumoj Asturio, Kantabrio, kaj Eŭskio.

Jen listo de la kavernoj registritaj kiel monda heredaĵo de Unesko, tamen ankoraŭ ekzistas multegaj aliaj kavernoj en la nordo de Iberio kun prahoma kaverna arto.

### Kantabrio

Krom **Altamira**, naŭ kavernoj:

* Kaverno Chufín
* Kaverno Hornos de la Peña
* Kavernaro de monto Castillo:
	+ Kaverno El Castillo
	+ Kaverno Las Monedas
	+ Kaverno Las Chimeneas
	+ Kaverno La Pasiega
* Kaverno El Pendo
* Kaverno La Garma
* Kaverno Covalanas

### Asturio

Kvin kavernoj:

* Kaverno Tito Bustillo
* Kaverno Candamo
* Kaverno La Covaciella
* Kaverno Llonín
* Kaverno El Pindal

### Eŭskio

Tri kavernoj en provincoj Gipusko (2) kaj Biskajo (1):

* Kaverno Altxerri
* Kaverno Ekain
* Kaverno Santimamiñe

* Kategorio Kaverno Altamira kaj paleolitika kaverna arto de norda Hispanio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
geografio>Ameriko>Sudameriko>Brazilo>Piaŭio>Floriano<urbo

**Floriano** [flori'ânŭ] estas municipo kaj urbo en ŝtato Piaŭio, Brazilo kun 56180 loĝantoj (2004), 112 metrojn super marnivelo. Floriano estas la 3-a laŭ loĝantaro en ŝtato Piaŭio kaj estas sidejo de katolika episkopujo Oeiras. Poŝta kodo 64800-000. Floriano restas apud rivero Parnaíba en mikrobaseno de rivero Gurguéia. En ĝi funkcias Universitato de Ŝtato de Piaŭio. Antaŭe nomita **Colônia Agrícola de São Pedro de Alcântara** ŝanĝis sian nomon al **Floriano** homaĝe al Floriano Peixoto dua brazila prezidanto. Multaj el siaj loĝantoj volas la kreadon de Subŝtato Gurguéia, aparta de Subŝtato Piaŭio kies Floriano estos ĉefurbo.

Esperanto en Floriano
---------------------

En Floriano, Stela de Castro estis esperantisto en 1920-aj jaroj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Floriano (Brazilo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

(urbdoma, portugale):  Arkivigite je 2004-10-23 per la retarkivo Wayback Machine
(urbdoma e-adreso): pmf-pi@florianonet.com.br


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Kelebia** estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono *Suda Ebenaĵo*, en departemento Bács-Kiskun, en subregiono de Kiskunhalas.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 67 km²
* Loĝantaro: 3000
* Poŝtkodo: 6423
* Telefonprefikso: 77

Situo
-----

La vilaĝo situas laŭ la hungara-serba landlimo laŭ la ĉefvojo kaj fervojo Budapeŝto-Beogrado, Szabadka estas proksime.

Historio
--------

La vilaĝo estis loĝata jam dum la neolitiko kaj bronzepoko, poste sarmatoj kaj avaroj alvenis. La hungaroj okupis la Karpatan basenon en 895. En 1297 oni trovis la nomon *Kelyb* inter la dokumentoj. En la 13-a jarcento kumanoj setlis. La turkoj okupis la regionon en la 16-a jarcento kaj tenis ĝin dum 150 jaroj. La senhomiĝinta vilaĝo apartenis al Szabadka ekde 1702. Poste formiĝis multe da farmoj. En 1882 la fervojo ekfunkciis. La farmojn la nova ŝtatlimo en 1920 distranĉis. En ambaŭ flankoj formiĝis farmocentroj, poste vilaĝoj (la hungara en 1924) kaj konstruiĝis preĝejoj. La hungara parto nomiĝas Kelebia la serba parto Kelebija. Ambaŭ iĝis limpasejoj fervoje (dekomence) kaj aŭtovoje ekde 1978.

Inter 1941-1944 ambaŭ vilaĝoj unuiĝis kaj apartenis al Hungario. En 1949 kolĥozo pri Petőfi formiĝis.

Vilaĝservoj estas katolika preĝejo, kalvinana preĝoĉambro, baptista preĝdomo, poŝto, lernejo, infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko, kuracejo, dentokuracejo. La vilaĝo estas centro de kontrabandistoj. Apud la vilaĝo fiŝlagoj troviĝas.

Ĝemelkomunumo
-------------

* Montecassiano, Italio.

* Kategorio Kelebia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Koordinatoj: 50° 14′ 46″ N 17° 08′ 18″ O﻿ / ﻿50.24611 °N, 17.13833 °O﻿ / 50.24611; 17.13833 (mapo)

Kaso kaj vendejo de suveniroj
**Kaverno Na Pomezí** estas sistemo plejparte de fendaĵaj, diversloke tre altaj koridoroj kaj katedraloj kun suma longeco ĉirkaŭ 1 km kaj deniveligo 47 m. Ĝi kreas du etaĝojn, kiuj estas ligataj al tektonika fendaĵo en grandega masivo de pure blankaj kristalaj devonaj kalkŝtonoj. Dank‘ al la pura kalkŝtono la kaverno havas proporcie riĉan karstan ornamaĵaron de la plej diversaj formoj.

Ĉefaj spacoj de la kaverno estas **Glacia katedralo**, nomita laŭ blankecaj sintroj, katedralo **Ĉe ŝtonego** kun ŝtondigoj kaj lagetoj kun kavernaj perloj. **Romia banloko**, **Blanka katedralo** kun kolonetstalagmitoj kun telerforme plilarĝiĝintaj pintoj kaj 13 m alta **Reĝa katedralo** kun ĥaose grupiĝintaj ruiniĝintaj ŝtonegoj kaj bela karsta ornamaĵaro.

La kaverno estis malkovrita en la jaro 1936 en hodiaŭ jam forlasita minejo por kalkŝtono kaj marmoro, sed baldaŭ ili fariĝis forgesitaj. Nur post la dua mondmilito lokaj loĝantoj malkovris ilin kaj iom post iom ili aperis ankaŭ pluajn spacojn de la subtera sistemo. En la jaro 1950 parto de la kavernoj estis malfermita por publiko, sed nur en la jaro 1955 ili estis reguligitaj en hodiaŭa amplekso.

Pojare vizitas la kavernojn 50 – 60 000 homoj. La kaverno troviĝas sub montpasejo **Na Pomezí**, 2 km norde de vilaĝo Lipová-lázně, 5 km nordokcidente de urbo Jeseník.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Koordinatoj: 36° 00′ 56″ N 114° 44′ 16″ U﻿ / ﻿36.01556 °N, 114.73778 °U﻿ / 36.01556; -114.73778 (mapo)

**Akvobaraĵo Hoover** aŭ **Boulder digo** (angle: **Hoover Dam**, originale **Boulder Dam**) situas ĉe la limo inter usonaj federaciaj ŝtatoj Nevado kaj Arizono, ĉirkaŭ 50  km sudoriente de Las Vegas en la Nigra Kanjono. La akvobaraĵo ŝveligas la akvon de rivero Kolorado, kiu formas tie la limon inter Arizono kaj Nevado. La ŝveliĝanta lago estas nomata Lago Mead kaj havas la surfacon de 63.900 hektaroj (laŭ alia fonto: 69.000 hektaroj), longon de ĉirkaŭ 170 km kaj maksimuman profundon de ĉirkaŭ 180  metroj. Ĝi povas rezervi ĉirkaŭ 35 miliardojn da m³ de akvo kaj tiel ĝi estas la plej granda baraĵlago de Usono.

Konstruo de la baraĵo
---------------------

Akvobaraĵo Hoover en 1983
Akvobaraĵo Hoover en 2009
Akvobaraĵo Hoover en 2009
Ĝi estis konstruita inter 1931 kaj 1935 kiel arka pezmuro kun alto de 221  metroj kaj kun supra diko de 14 metroj. La suba diko estas 201 metroj. Oni konstruis en la baraĵmuron ĉirkaŭ 2,6 milionojn da kubaj metroj de betono. La baraĵmuro ne estis formita en unu peco, sed el multaj unuopaj, trapezformaj, 1,50  metrojn altaj betonpecoj (blokoj). Oni enkonstruis en la blokojn akvokondukilon dikan de unu colo. Tra tiuj tuboj povis cirkuli malvarmigita akvo kaj tiel forkonduki la varmon, kiu estiĝis dum fiksiĝo de la betono. La malvarmigaj ekipaĵoj povis produkti ĉiutage 1000  tunojn da glacio. Por plibonigo de la firmeco, oni uzis - tiam avangardan teknologion - vitrofibran firmigon. Por ke la konstruejo restu seka, oni forkondukis la akvon tra du tuneloj, konstruitaj en la riverborda flanko. La diametro de la tuneloj estis 17  metroj, la tuta longo 5 km. La baraĵmuro estis nomata laŭ Herbert C. Hoover, la 31-a prezidento de Usono. Ĝi estis la plej alta valbaraĵo de la mondo ĝis konstruo de Akvobaraĵo Álvaro-Obregón en Guanajuato, Meksiko, en 1946.

Tiu baraĵo celis servi reelekton de Hoover dum la monda ekonomia krizo kaj certigis laboron por miloj de usonanoj. Dum la laboroj mortis 96 laboristoj pro akcidento, trovarmiĝo aŭ elĉerpiĝo. Six Companies, Inc. (ses entreprenoj) estis Komuna Entrepreno de konstruentreprenoj kiu estis formita por konstrui la Akvobaraĵon Hoover.

Hoover ne sukcesis en la prezidentaj elektoj kaj la 8-an de majo 1933 Harold L. Ickes decidis alinomi la baraĵon al „Boulder Dam". Harry S. Truman decidis renomi la baraĵon la 30-an de aprilo 1947 al *Hoover Dam*.

La elektra povumo estas 2.000 MW, ĉirkaŭ 56 % de la produktita energio estas transportita al suda Kalifornio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Unuetaĝa Usono la 29-a ĉapitro *"Sur la kresto de la digo"* esperante


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 286285
* GND: 4356809-9
* LCCN: sh85061917
* VIAF: 244713200
 |
*La Festa dei Ceri* en Gubbio. La statuo de sankta Ubaldo estras la procesion.
La **Kandelfesto** (en itala *Festa dei Ceri* aŭ *Corsa dei Ceri*) okazas en Gubbio ĉiujare la 15-an de majo (antaŭtago de la sanktula festotago) konsistanta en la transporto kure de tri statuoj de sanktuloj muntitaj sur longaj lignaj piedestaloj: nome sankta Ubaldo (patrono de Gubbio), Sankta Georgo kaj Sankta Antonio. Temas pri unu el la plej antikvaj manifestacioj folkloraj de Italio kaj indas ne konfuzu ĝin kun historia rekonstruado, kvankam temas pri evento kiu ripetiĝas ĉiujare seninterrompe el 1160 ĝis 2019. La festo ludas nun fundamentan rolon, el la socia vidpunkto kaj el kultura vidpunkto. Ĝi estas alte konsiderata de la komunumo kaj okazigas fortajn pasiojn kaj sentimentalaĵojn per valoroj kaj kontraŭdiroj. Tiu festo estas tiom grava eĉ je regiona nivelo ke ekde 1973 la "Tre Ceri" (tri kandeloj) reprezentas la simbolon de la Regiono Umbrio kaj estis stiligitaj en la oficialaj blazono kaj en la flago.

Notoj
-----

1. ↑   Menichetti, Piero Luigi, Ceri di Gubbio dal XII secolo, Città di Castello, Rubini & Petruzzi, 1980.
2. ↑   Gubbio, niente Ceri ma la città si veste a festa: «Vessilli, stendardi e anche le luminarie», en Umbria24.it. URL konsultita la 15an de majo 2020.
3. ↑  ^ Monacelli, Anna Maria, C’arvedemo ‘l giorno dei ceri (i modi di dire e gli eventi linguistici). Gubbio, 1993.
4. ↑   Gaggiotti, Giancarlo, Dove l'anno è un giorno. Un Capitano, una città, un mondo, Perugia, 1988.
5. ↑   Del Ninno, Maurizio, La Corsa dei Ceri a Gubbio. Stato di una ricerca, Urbino, Quaderni di Antropologia e Semiotica, 1983.
6. ↑  Stemma gonfalone, Arkivigite je 2020-09-29 per la retarkivo Wayback Machine en consiglio.regione.umbria.it.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kandelfesto (Gubbio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la Tago de Sankta Ubaldo
* Oficiala retejo de La Festa dei Ceri (Itale) Arkivigite je 2017-02-24 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 702528
 |
**József Ilosfai** [jOĵef iloŝfai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ilosfai József** estis hungara skulptisto, restaŭristo.

József Ilosfai  naskiĝis la 26-an de marto 1922 en Pereszteg, li mortis la 27-an de marto 1993 en Budapeŝto.

Ranoreĝino fare de Ilosfai

Biografio
---------

József Ilosfai frekventis lernejon en Sopron, li studis inter 1942–1947 en Tutlanda Reĝa Industriarta Lernejo, en la jaroj 1947 kaj 1948 en Belarta Altlernejo. Liaj plej gravaj instruistoj estis Béla Ohmann kaj Pál Pátzay. Post siaj studoj li laboris en la historia muzeo, kie li restaŭradis mezepokajn restaĵojn, ornamaĵojn. Baldaŭ li kreis abstraktajn skulptaĵojn, skulptaĵetojn. Li ricevis solan premion en 1992.

Lia ekspozicio
--------------

* Budapeŝto (1976)

Elektitaj skulptaĵoj
--------------------

* *Kerámiaemberke, Kerámiakecske* (ceramika skulptaĵeto, 1967, Budapeŝto)
* *Tanuló lány* (Eger)
* *Oroszlánok* (Budapeŝto)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
*

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio József Ilosfai en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 621701
 |
**Inspector Gadget** (trad. Inspektisto Gadget) estas sciencfikcia komedia animacia televidserio de DIC Entertainment, origine kreita en la angla. Ĝi havas du sezonojn, la unua kreita kune kun Nelvana. La serio origine elsendiĝis de 1983 ĝis 1986, per Syndication Broadcast ĉe Usono kaj en France 3 ĉe Francujo en franca dublado.

De 2015 ĝis 2018, DHX Media kreis sekva serio per komputilanimacio. Ĝi aperis en Netflix tutmonde.

Enhavo
------

### Intrigo

Polica Inspektisto Gadget (GA-ĝit) provas malhelpi Doktoron Claw (kla) kaj lia malbon-organizaĵon, MAD. Inspektisto Gadget havas lian nomon, ĉar li havas multon da aparatoj en sia korpo, ekzemple helikopterecajn flugilojn en sia kapo, kaj poŝlampon en sia fingro. *gadget* estas la angla vorto por ĉi tiaj aparatoj. Fojfoje tiuj "gaĝetoj" funkcias, fojfoje ne. Pro tio, Gadget ne povas malhelpi MAD sole.

Bonŝance, la 10-jara nevino de Gadget, Penny (PE-ni), kaj ŝia hundo, Brain (brejn), afable sekvas Gadget por protekti lin. Penny ankaŭ malŝaltas la aparatojn de MAD per sia komputil-libro. Sed post kiam MAD estas venkita, Gadget ĉiam estas atribuata kiel la sola homo kiu malhelpis ĝin, malgraŭ la helpo de Penny kaj Brain.

### Aliaj roluloj

* Ĉefo Quimby (KŬIM-bi): La estro de la polic-organizaĵo. Je la komenco de ĉiu rakonto, li donas al Gadget memdestruan mesaĝon pri lia misio. Gadget ĉiam ĵetas la mesaĝon al Quimby hazarde kaj ĝi eksplodas ĉe lia vizaĝo, kiu li ploras pri. Je la fino de misio, Quimby gratulas al Gadget pro lia laboro, nesciante la rolon de Penny kaj Brain.
* MAD-a Kato: La kato de Doktoro Claw. Li ĉiam ridas kun la Doktoro. Fojfoje, komediaj okazoj okazas inter ili.

### Aranĝo

Ĉiu epizodo havas unu 22-minutan rakonton. Ĝi finiĝas per mesaĝo pri kiel oni protektu sin, fare de Gadget, Penny, kaj Brain. Ekzemple, kiel regi fajron dum kampado.

Voĉoj
-----

### Anglaj

* Don Adams: Inspektisto Gadget
* Cree Summer: Penny (unua sezono)
* Holly Berger: Penny (dua sezono)
* Frank Welker: Doktoro Claw (la plejparto de la unua sezono), Brain, MAD-a Kato
* Dan Hennessey: Ĉefo Quimby

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  https://www.imdb.com/title/tt0085033/fullcredits/

Eksteraj ligiloj
----------------

* Paĝo ĉe IMDb
* Oficiala Jutub-kanalo angle


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Televido |
La **Kazaĥa Soveta Socialisma Respubliko**, mallongigite kiel **SSR Kazaĥio** (kazaĥe *Қазақ Советтік Социалистік Республикасы*), estis la dua plej granda respubliko de Sovetio laŭ la etendiĝo, kun 2.717.300 kvadrataj kilometroj, kaj ĝia ĉefurbo estis Alma-Ata.

La lando nomiĝis tiel pro la kazaĥa popolo, nomada tujrklingva etno kiu iam havas potencan Ĥanaton en Centra Azio antaŭ la rusa regado. En ĉi tiu respubliko troviĝis la soveta kosmodromo de Bajkonur proksime de la loĝloko Tiuratam, kun la sekreta urbo Leninsk, konstruita por gastigi la laboristojn de la kosmodromo.
Ĝi estis fondita la 26-an de aŭgusto 1920,komence ĝi nomiĝis RSSA Kirgizio (la "A" estas de Aŭtonoma) kiu formis parton de la Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko. En aprilo 1925 ĝi estis renomata kiel RSSA Kazaĥa. La 5-an de decembro 1936, ĝi fariĝis respubliko ene de Sovetunio.

Dum la 1950-aj kaj 1960.aj jaroj, la registaro instigis al la sovetaj civitanoj ekloĝi la *virgajn regionojn* de Kazaĥio. La enmigrofluo (plimulte rusoj, kvankam ankaŭ estis aliaj naciaj minoritatoj deportitaj) igis etnan miksaĵon, kiu superis la kazaĥojn. Aliaj nacioj inkluzivis la ukrainojn, germanojn, belorusojn, koreojn, kaj aliaj.

La 10-an de decembro 1991 ĝi ŝanĝis la nomon de SSR Kazaĥio al Respubliko Kazaĥio, kaj ses tagojn poste proklamis la sendependon.

Vidu ankaŭ
----------

* Germanoj de Kazaĥio
* Rusoj en Kazaĥio

* Kategorio Kazaĥa Soveta Socialisma Respubliko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

*Argentina Esperantisto*, januaro-marto 1931.
***Argentina Esperantisto***  estis membrogazeto de Argentina Esperanto-Asocio. Redaktita fare de Lázaro Musih, Angel Romano, Jorge Hess (1902-1980), Curt Milkuschutz (1914-2001), Augusto H. García Breque (1914-1998), Horacio Nuñez Regueiro, Hugo Antonio Lingua (1928-1989), Raul Alberto Marzo, Enrique Kohei (1921-1997), Floreal Villar (1920-2006), Marta Suzana Solis, Carlos H. Otheguy, ĝi aperis de 1917  ĝis 1995 en Rosario kaj en Bonaero.

Referencoj
----------

1. ↑   Stojan, Petro 1929 : *Bibliografio de Internacia Lingvo*, numero 3371, paĝo 325
2. ↑   *Argentina Esperantisto* en *Enciklopedio de Esperanto*/A
3. ↑   Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj

Eksteraj Ligiloj
----------------

* *Argentina Esperantisto* (1917-1943), rete legebla
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 829865
 |
**Kazaĥa mallonga U** (Ұ ұ; kursive: *Ұ ұ*) estas litero de la cirila alfabeto. Ұ estas derivita de la cirila litero Ү, kiu siavice estis derivita de la cirila litero У. La litero Ұ signifas la proksim-mavastan malantaŭan rondigitan vokalon [ʊ]. La literon oni uzas en la Kazaĥa lingvo.

La litero Ұ similas al la signo de la Japana eno aŭ Ĉinia juano (¥) kaj al la latina forstrekita litero Y (Ɏ ɏ).

Kodoj
-----

| Signo | Ұ | ұ |
| --- | --- | --- |
| **Unikoda nomo** | CYRILLIC CAPITAL LIGATURESTRAIGHT U WITH STROKE | CYRILLIC SMALL LIGATURESTRAIGHT U WITH STROKE |
| Enkodigo | dekume | deksesume | dekume | deksesume |
| Unikodo | 1200 | U+04B0 | 1201 | U+04B1 |
| UTF-8 | 210 176 | D2 B0 | 210 177 | D2 B1 |
| HTML | &#1200; | &#x4B0; | &#1201; | &#x4B1; |

Referencoj
----------

1. ↑  Ager, Simon (ed.).  Kazakh. *Omniglot: writing systems & languages of the world*. Alirita 2021-03-02.

**Teĥnika noto:** Pro teĥnikaj limigoj iuj TTT-legiloj ne povas montri specialajn signojn, uzatajn en ĉi tiu artikolo. Tiaj signoj povas esti montritaj kiel kvadratetoj, demandosignoj aŭ aliaj sensencaj signoj depende de viaj TTT-legilo, operaciumo kaj instalitaj fontoj. Eĉ se via TTT-legilo kapablas interpreti UTF-8-n kaj vi instalis tiparon, kiu subtenas grandan diapazonon de Unikodo, vi eble bezonos uzi alian TTT-legilon, ĉar tiurilataj ebloj de TTT-legiloj ofte diferencas.

* Kategorio Kazaĥa mallonga U en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**KOLUMBÁN József** estas rumanuja hungara matematikisto, universitata profesoro, ano ekstera de la MTA (2001), honorcivitano de sia naskiĝurbo (2007) naskita en Gheorgheni la 4-a de aŭgusto 1935.

Biografio
---------

József Kolumbán post la fino de porinstruista lernejo en Miercurea Ciuc (1953) akiris diplomon de instruisto pri matematiko-fiziko (1957), en Bolyai Tudományegyetem, li poste kompletigis tion en Universitato Babeş-Bolyai en fako pri esplormatematiko (1958). Li doktoriĝis en 1968. Li estis la respondecredaktoro de la revuo Matematikai és Fizikai Lapok. Li laboris en pluraj universitatoj en Okcident-Germanujo per stipendio de Humboldt-fondumo (1972-73).

Ĉefaj verkoj
------------

* *Calcul integral* (kune kun siaj kolegoj), ?.
* *Matematikai analízis* en 3 volumoj (kun Márton Balázs, (Kv. 1978).

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio József Kolumbán en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Retejo.
* Laŭda parolo[*rompita ligilo*].
**József Litkei** [jOĵef], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Litkei József** estis hungara pentristo, grafikisto, altlerneja instruisto.

Memortabulo pri József Litkei
József Litkei  naskiĝis la 14-an de marto 1924 en Jászberény, li mortis la 24-an de januaro 1988 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Litkei akiris pedagogian diplomon, poste pentristan diplomon en Belarta Altlernejo de Budapeŝto en 1951. Liaj plej gravaj instruistoj estis Aurél Bernáth, László Bencze kaj Bertalan Pór. Jam en 1947 li partoprenis en fondo de popola kolegio, tio estis sub influo de la komunistoj. Li studvojaĝis en Sovetunio kaj Italio. Post la diplomo li ekinstruis en la Industriarta Altlernejo de Budapeŝto, kie li restis ĝis la emeritiĝo. Li konatiĝis en 1958 pro ekslibriso, kiu atingis la unuan lokon en konkurso, en 1972 lia reliefo el ledo denove atingis la unuan lokon. Li ricevis ankaŭ ŝtatan premion. En 1979 li aĉetis domon en Kőbánya, kie li establis atelieron. Li havis edzinon.

El solaj ekspozicioj
--------------------

* Budapeŝto (1956, 1964)
* Jászberény (1965)

El kolektivaj ekspozicioj
-------------------------

* Budapeŝto (1949, 1954, 1961)
* Arthalo Budapeŝto (1950–1965, 1977, 1981)
* Miskolc (1965, 1971)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Tanya a Körösnél (1965)
* Szekeres (1972)
* Bányató (1974)
* Csendélet (1976)
* Táj (1978)
* A Virágok (1978)
* Kis liget (1982)

Aliaj artaĵoj
-------------

* grafikaĵoj
* vitraloj de Departementa domo (Veszprém) (1984)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Gábor Keményffy
* József Kótai
* Éva Kun (ceramikisto)
* Katalin M. Kiss
* Teréz Szemereki

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Kőbánya (2009)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildoj
* hungarlingva teksto kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio József Litkei en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 612799
* GND: 131507818
* VIAF: 52823280
 |
la dezerto Taklamakano proksime de la oaza urbo *Jarkend* ricevas akvon pere de la samnoma rivero **Jarkend** kaj tial havas vegetaĵan zonon
La rivero **Jarkando** - ĉine 叶尔羌河, *Ye'erqiang He*; angle *Yarkand* aŭ *Yarkent* - longas 1.070 kilometrojn kaj estas unu el la fontoriveroj de la rivero Tarim en Ĉinio (Azio).

La rivero ekestas en la pleja okcidento de Ĉinio en la ujgura aŭtonoma regiono Ŝinĝango. La fontoloko estas en la alta montaro Karakorumo. De tie ĝi fluas norden tra la montaro, jam rapide post la fontoloko konsistigas la limon al la najbara montaro Kunlun kaj atingas la okcidentan parton de la baseno Tarim. Tie en alteco de 1.270 metroj super la marnivelo li trafluas la samnoman oazan urbon *Jarkend* respektive *Jarkand* kaj la okcidenton de la dezerto Taklamakano en nordorienta direkto. Sude de la urbo *Aksu* la rivero enfluas la pli grandan riveron Tarim, tiom longe kiom ĝi post sia vojo tra la tre seka pejzaĝo ĉe la enfluejo ankoraŭ portis akvon: Ankoraŭ dum la 1950-aj jaroj la rivero Jarkend alportis al la rivero Tarim ĉiujare inter 1 kaj 1,5 miliardojn da m³ akvo, sed ekde la jaro 1979 la finaj kilometroj de la rivera baseno estas tute senakvaj. Pro tio en la regiono inter la jaroj 1979 kaj 1993 mortis 59 procentoj de la riverobordaj poploj.

* Kategorio Jarkando en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**József Marosi** [jOĵef maroŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Marosi József** estis hungara skermisto (spadisto, rapiristo), olimpiano, mondĉampiono, maŝininĝeniero. Lia fratino estis Paula Marosi.

József Marosi
József Marosi naskiĝis la 16-an de oktobro 1934 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Marosi maturiĝis en gimnazio en 1953, poste li akiris maŝininĝenieran diplomon en Teknikuniversitato de Budapeŝto en 1958. Post la diplomo li laboris en ŝtata entrepreno ĝis la pensiuliĝo en 1994. Tamen post la pensiuliĝo li plenumis inĝenierajn laborojn. Li estis ankaŭ docento en la Arta Universitato Moholy-Nagy inter 1971 kaj 2009. Li ricevis 3 ŝtatajn premiojn inter 1987-2009.

### Sporta kariero

Li skermis en sportkluboj inter 1952-1971. En tiu periodo li estis hungara ĉampiono sesfoje ĉiam teame. Li estis olimpiano en Somera Olimpiko 1956 kun arĝenta kaj bronza medaloj teame, krome en mondĉampionumo en 1959 li estis la unua same teame.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio József Marosi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 802401
 |



* Portalo pri Biografio
**József MAREK** [jOĵef], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Marek József** estis hungara bestokuracisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1938).

Busto de József Marek
József Marek  naskiĝis la 18-an de marto 1868 en Hungara reĝlando en Alsószerdahely (nuntempa Dolná Streda en Slovakio). Li mortis la 7-an de septembro 1952 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Marek ricevis diplomon en Veterinara Akademio de Budapeŝto en 1892, kie li lernis ĉefe de Ferenc Hutÿra. Komence li kuracis bestojn en Vágújhely, poste en 1897 li ekinstruis en la bestkuracista akademio, sed li plulernis ankaŭ en Berno kaj Vieno. Ankaŭ en la akademio (jam altrangigita altlernejo) li laboris kun Hutÿra. Marek kreis diversajn ilojn por kuraci diversajn hejmbestojn. Baldaŭe speciala malsano estis nomita Marek-malsano. En 1935 la akademio perdis la memstarecon, tial Marek retiriĝis. Iom pli frue li iĝis senatano. Li ricevis premion Kossuthn en 1949, aliajn premiojn jam en 1916, 1931, 1936, fine postmortan premion en 2007.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Állatorvosi belgyógyászat I–III* (1894–1898) (kun Ferenc Hutÿra) - tradukita al 11 lingvoj
* *Klinikai diagnosztika* (1902)
* *Über die Digitalistherapie* (1915)
* *A lovak fertőző kevésvérűsége* (1921)
* *Spezielle Pathologie und Therapie der Haustiere I–II* (1938) (Kun Ferenc Hutÿra kaj Rezső Manninger)

Memorigiloj
-----------

* busto kaj skulptaĵo en Budapeŝto
* faklernejo en Mohács havas la nomon "Marek József"
* skulptaĵo en Mohács de 1975
* memormedalo "Marek József" de 1974
* en Komárom strato havas tiun nomon de 1981

Literaturo
----------

* biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto[*rompita ligilo*]

* Kategorio József Marek en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 452022
* GND: 1047514842
* LCCN: n2003119704
* VIAF: 117982587
* ISNI: 0000 0001 0939 0699
* SUDOC: 18630787X
* BNF: 10745548s
* NLA: 35912585
* BIBSYS: 90528344
* NKC: xx0117485
* ICCU: MILV119490
 |
La **Amerika Ligo** (aŭ Usona Ligo, angle *American League* kaj *AL*) estas - kun la Nacia Ligo - unu el la du ligoj kiuj formas la usonajn Grandaj Ligoj de Basbalo. Ĝi formiĝis en 1899 el Western League. Ekde 1903 ludas la ĉampionojn de National League kaj Amerika Ligo por la World Series.

Inter la ligoj ekzistas diferenco ĉe la reguloj. En la Amerika Ligo, la Ĵetisto estas ludigebla nur en defendo de la kampo, dum en la Nacia Ligo li devas ankaŭ bati. En AL batas aldona batanto, la t.n. Delegita Batanto (DH).

Fondintaj grupoj estis el Indianapolis, Minneapolis, Buffalo, Detroit, Chicago kaj Kansas City.

Ĝi estas dividita en tri divizioj:

Orienta divido
--------------

* Baltimore Orioles
* Boston Red Sox
* New York Yankees
* Tampa Bay Devil Rays
* Toronto Blue Jays

Centra divido
-------------

* Cleveland Indians
* Chicago White Sox
* Detroit Tigers
* Minnesota Twins
* Kansas City Royals

Okcidenta divido
----------------

* Anaheim Angels
* Oakland Athletics
* Seattle Mariners
* Texas Rangers

  

* Kategorio Amerika Ligo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Supera Islama Iraka Konsilio** (arabe المجلس الأعلى الإسلامي العراقي, al-Madschlis al-aʿlā l-islāmī l-ʿIrāqī, latinliterigo laŭ DMG) estas politika partio en Irako. En okcidentaj amaskomunikiloj ofte uzatas la akronimo *SIIC*, mallongigo de la angla traduko *Supreme Islamic Iraqi Council*. 

La konsilio estas ŝijaisma partio kaj la plej granda membro de la Nacia Iraka Alianco (‏لائتلاف الوطني العراقي,*National Iraqi Alliance*) - granda ligo de plejparte ŝijaismaj partioj, kiu fondiĝis okaze de la iraka ŝtata baloto de la 30-a de januaro 2005. La alianco en tiu baloto akiris proksimume 4 milionojn da voĉoj (48,1 % de la balotaj voĉoj) kaj estis klara venkinto de la baloto. En la iraka parlamenta baloto de 2010 la konsilio kaj la Unuiĝinta Iraka Alianco tamen nur atingis la trian lokon.

Historio
--------

La konsilio fondiĝis en 1982 je la nomo *Supera Konsilio por la Islama Revolucio en Irako* (arabe المجلس الأعلى للثورة الإسلامية في العراق, *al-maĝlis al-ala lit-taŭra l-islamija fi l-irak*, latinliterigo laŭ DMG *al-Madschlis al-aʿlā lith-thaura l-islāmiyya fī l-ʿIrāq*, angle *Supreme Council for the Islamic Revolution in Iraq*, SCIRI). Partia gvidanto estis la grandajatolaho *Muhamad Bakir al-Hakim*. Ĉefa celo estis la forigo de la ŝtata prezidanto Saddam Hussein. La partio dum la iraka-irana milito havis sian sidejon en Teherano kaj la Registaro de Irano rekonis ĝin "registaro de la Islama Respubliko Irako". La konsilio favoris, simile kiel ajatolaho Ruhollah Ĥomejni, teokratian ŝtaton, en kiu la pocencon havu religiaj gvidantoj. Tio kontrastis al la ŝtata koncepto de la alia granda ŝijaisma partio de la Irako, la Islama Daŭa-Partio, kiu deziris ŝtaton en kiu la civitanoj havu la potencon.

Post la senprezidantigo de Saddam Hussein en 2003 la konsilio proksime kunlaboris kun aliaj ŝijaismaj partioj. La partiestoj distanciĝis de iuj antaŭaj konvinkoj kaj decidis subteni demokratian reĝimon en Irako. 

La 29-an de aŭgusto 2003 la partiestro Muhamad Bakir al-Hakim mortiĝis per aŭtobombo antaŭ la moskeo *Imamo Ali* en la urbo Naĝaf. Sekve lia frato ajatolaho *Abd al-Aziz al-Hakim* transprenis la partian gvidadon.

La 11-an de majo 2007 la konsilio anoncis rezigni pri la nomero "Islama Revolucio" en la nomo kaj alpreni la nomon *Supera Islama Iraka Konsilio*. Oni argumentis ke la nomero "Islama Revolucio" estis simbolo por la lukto kontraŭ Saddam Hussein kaj nun ne plu necesus.

Post la morto de Abd al-Aziz al-Hakim en 2009 lia filo *Amar al-Hakim* transprenis la partian gvidadon.

Armea branĉo de la partio
-------------------------

Armea branĉo de la partio estas la *Badr*-brigadoj, kiu havas inter 4000 kaj 10000 membrojn, plejparte ekzilaj irakanoj en Irano.

Gravaj membroj
--------------

Iuj gravaj partianoj estas ekzemple

* la vicprezidanto de Irako, *Adil Abd al-Mahdi*,
* la ministro de financoj kaj eksa tre pridiskutita ministro pri internaj aferoj *Bajan Bakir Sulag*, ankaŭ nomata *Bajan Ĝabir*,
* la prezidanto de la komisiono por nova iraka konstitucio, *Humam Hamudi*, kaj
* la eksa vicministro pri eksteraj rilatoj, *Hamad al-Bajati*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* retejo de la partio
La **donŝjanga lingvo** (东乡语), ankaŭ nomata Dongxiang, propralingve **Santa** aŭ **Sarta**, estas membro de la mongola lingvaro. Ĝin parolas la donŝjangoj (Dongxiang) en nordokcidenta Ĉinio.

Fonologio
---------

La lingvo nek havas vokalharmonion nek distingojn de vokala longo.

Gramatiko
---------

Samkiel aliaj membroj de la mongola lingvaro, frazoj de la donŝjanga baze havas la vortordon subjekto-objekto-verbo. Tamen en la regiono Linxia, sub influo de la ĉinaj dialektoj parolataj fare de la najbaraj Hui, ankaŭ observiĝis frazoj de la tipo subjekto-verbo-objekto.

Skribsistemoj
-------------

Multaj parolantoj de la lingvoj havas konon de la araba lingvo, kaj rezulte la araba alfabeto ofte uzatas por neoficiale skribi la lingvon. 

Skriba normo per la latina alfabeto baze de simila normo por la tua lingvo estis rekomendita fine de la 20-a jarcento, sed ĝis nun tiu normo malmulte uzatas.

Numeraloj
---------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | **Esperanto** | **Mongole** | **Donŝjange** |
| 1 | Unu | Nigen | Niy |
| 2 | Du | Qoyar | Ghua |
| 3 | Tri | Ghurban | Ghuran |
| 4 | Kvar | Dorben | Jierang |
| 5 | Kvin | Tabun | Tawun |
| 6 | Ses | Jirghughan | Jirghun |
| 7 | Sep | Dologhan | Dolon |
| 8 | Ok | Naiman | Naiman |
| 9 | Naŭ | Yisun | Yysun |
| 10 | Dek | Arban | Haron |

Eksteraj ligiloj
----------------

* "La donŝiangaj mongoloj kaj sia lingvo" (angle, en retejo de la[*rompita ligilo*] Libera Universitato de Berlino)
La **Internaciaj Rulseĝulaj kaj Amputulaj Sportoj**, aŭ en angla *International Wheelchair and Amputee Sports (IWAS) World Games* (aŭ *IWAS World Games*, tio estas **IWAS Mondaj Ludoj** aŭ **IRAS**) estas mult-sporta konkurenco por atletoj kun miskapablo, kiu laŭ la iama nomo de *International Stoke Mandeville Games* aŭ *Internaciaj Ludoj Stoke Mandeville* estis la antaŭaĵo de la Paralimpiko. Tiu konkurenco estis iam konata kiel *World Wheelchair and Amputee Games* aŭ *Mondaj Rulseĝulaj kaj Amputulaj Ludoj*, la *Stoke Mandeville Wheelchair Games* aŭ *Rulseĝulaj Ludoj Stoke Mandeville*, la *Stoke Mandeville Games* aŭ *Ludoj Stoke Mandeville*, la *World Wheelchair Games* aŭ *Mondaj Rulseĝulaj Ludoj*, kaj en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj estis ofte referencataj kiel la *Wheelchair Olympics* aŭ *Rulseĝula Olimpiko*.

Tiuj ludoj estis origine okazintaj en 1948 fare de la neŭrologo Sir Ludwig Guttmann, kiu organizis sportan konkurencon por veteranoj de la Dua Mondmilito kiuj estis suferintaj vundojn ĉe la mjelo okazonta en la rehabilitaj instalaĵoj de la Hospitalo Stoke Mandeville en Aylesbury, Anglio, kiu okazis samtempe kun la unua post-milita Somera Olimpiko okazanta en Londono. En 1952, Nederlando aliĝis al la evento, kreante la unuan internacian sportan konkurencon por miskapabluloj.
**József Prick** [jOĵef prik], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Prick József** estis hungara oficisto, notario, parlamenta deputito.

József Prick naskiĝis en 1823 en Szilágysomlyó (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Șimleu Silvaniei en Rumanio), li mortis la 11-an de majo 1872 en Pest (urbo) (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario).

Biografio
---------

József Prick akiris advokatan diplomon en Reĝa Jura Akademio (Nagyvárad) en 1845, poste li malfermis advokatan atelieron en urbo Pest. Lia sanstato malboniĝis, tial li vojaĝis en eksterlando. Komence de la hungara revolucio de 1848 li tuj hejmenvenis kaj li estis notario de Torontál. Post fiasko de la revolucio (1849) li sekvis la rifuĝintojn laŭvice al Turka Imperio, Britio kaj Usono. En Ĉikago li instruis lingvojn en akademio. Inter 1857-1859 li vojaĝis en Eŭropo, en 1867 li revenis al Hungarlando. En 1869 li estis elektita parlamentano, en 1872 vicdepartementestro de Torontál.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
*

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio József Prick en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 706473
 |