**Ĉaebolo** (/ˈtʃeɪbɒl, ˈdʒɛbəl/; koree 재벌, en internacia transliterumo: **chaebol**; signifanta "Riĉa familio" aŭ "financa kliko"; korea prononco: [tɕɛ̝.Bʌl]) estas la nomo por granda industria sud-korea konzerno, kiu estas administrita kaj kontrolita de individuo aŭ familio. Ĉaebolo ofte konsistas de oblo diversigita filiojn, kontrolita de persono aŭ grupo. Pluraj dekduo sudkoreaj grandaj familio kiuj kontrolas kompaniajn grupojn falas sub ĉi tiu difino.

La unua konata mencio de la esprimo en la okcidento devenas de 1984. La familioj kiuj posedas la ĉaebolojn estas ekstreme influaj kaj riĉaj  kaj tiuj gigantaj firmaoj havas grandan influon sur la sudkorea ekonomio. ekzemple, la enspezo de la grupo Samsung estas 20% de la Malneta Nacia Produkto (MEP) de la lando. La plej konataj ĉaeboloj estas la kompaniaj grupoj kiuj inkluzivas la grupojn Hyundai, Kia, LG, Daewoo kaj la SK.

La ĉaeboloj ankaŭ estas kritikitaj pro misuzo de potenco, troa ekonomia gvidado, disbranĉiĝantaj registaraj ligoj, kontestata komerca etiko kaj korupto. Krom la specifaj kritikoj, la ĉaeboloj kontrolas la nacian ekonomion entute kaj estas sufiĉe malproksimaj ne nur de la ideala bildo de libera konkurenciva merkata ekonomio, sed ankaŭ de la nuntempa tutmonda kaj okcidenta praktiko, precipe koncerne la ŝancojn de malgrandaj kaj mezgrandaj entreprenoj sendependaj.

Televidserio de koreaj dramoj (ĉefe Cindrulin-stilaj rakontoj) ofte prezentas imagajn ĉaebolojn pri la temo, kiuj estas pentritaj sufiĉe malhelan bildon de la ĉaeboloj.

Karakterizaĵoj
--------------

La du ĉefaj karakterizaĵoj de la ĉaeboloj estas, ke ĉi tiu kompania giganto aktivas en pluraj sektoroj, konsistas el pluraj kompanioj kaj estis fondita de familio. La familia administrado de la ĉaebolo povas ekzisti en pluraj manieroj. Estas lokoj, kie la fondinto kaj liaj familianoj administras ĉiujn entreprenojn, en aliaj lokoj la familio administras la tiel nomatan patrinfirmaon, kiu kontrolas la filiojn kaj do havas nerektan kontrolon de ĉiuj kompanioj. Eblas ankaŭ havi strukturon kie la familio kontrolas la gepatran kompanion, kaj la filioj posedas reciproke la akciojn kaj kreas reton. La ĉaeboloj ankaŭ estas karakterizitaj per la fakto, ke estas sufiĉe da parencoj en la plej altranga administrado de la kompanio. Administradpostenoj kutime estas hereditaj ene de la familio, do ni diru, ke la ĉefoficera (CEO)-sidloko iras al la plej maljuna infano de la fondinto. Por konservi la potencon kaj kontrolon de la familio, ekzistas sufiĉe da oportunaj geedziĝoj en la ĉaeboloj. Okazas, ke la plej grandaj ĉaeboloj kaj la posedanto-familioj geedziĝas kun siaj infanoj inter si (tio estas, ene de la ĉaebolo aŭ kun infanoj de aliaj ĉaeboloj, tiel plifortigante ilian ekonomian statuson. 

La ĉaeboloj ofte funkcias en tute malsamaj ekonomiaj sektoroj, ekzemple Samsung, konata pro la produktado de elektronikaj aparatoj, havas samtempe aŭtofabrikon, sed ĝi ankaŭ havas modmarkon (FUBU)  kaj hotelĉenon (The Shila). Krom distra elektroniko kaj komunikadaparatoj, la grupo LG ankaŭ ĉeestas en la merkato de kemiaĵoj kaj plastoj. Hyundai ankaŭ posedas ĉenon de butikoj, kvankam ĝi nun estas parto de la konzerno en nomo nur, post kiam la Hyundai Grupo estis detruita sub registara premo en la fruaj 2000-aj jaroj. Ekzistas ĉaeboloj kiuj koncentriĝas ĝis 20-50 firmaoj. 

La ĉaeboloj havas alian karakterizaĵon, kiu estas ke ili tenas proksimajn ligojn kun la registaro, ili estas parto de la ekonomia politiko de la registaro, kaj la registaro ofte donas prioritaton al la interesoj de la gigantaj korporacioj, kvankam ekzistas ankaŭ ekzemploj de la malo. Ĉaeboloj ofte estas referitaj kolektive sub la komuna nomo **Korea Inc.**, rilatante al ilia proksima rilato. 

### Komparo kun Japanio

Ĉaeboloj ofte estas komparitaj kun la japanaj zaibacu-firmaoj (kiel ekzemple Mitsubishi) , tamen, ekzistas pluraj gravaj diferencoj inter la du specoj de firmaoj. La ĉaeboloj fidas preskaŭ ekskluzive je sangaj ligoj en la altranga administra areo, dum estas ofte en la zaibacu-kompanioj, ke la gvidantoj de la kompanioj venas de longdaŭraj kaj respektataj dungitoj, kiuj laboris en la kompanio dum multaj jaroj. Ili ankaŭ malsamas laŭ kompania administrado metodoj kaj strukturo. Ekzemple, ĉiu zaibacu posedas bankon kiu kovras financajn bezonojn , ĉaeboloj, aliflanke, povas nur fidi je ŝtataj bankoj kaj eksterlandaj pruntoj. Zaibacu-kompanioj ofte laboras kun subkontraktistoj, dum ĉaeboloj establas la kompaniojn, kiujn ili bezonas por produkti la komponantojn aŭ eksporti la produkton. 

La ĉaeboloj estas ofte komparitaj, pro sia centra administrado kaj diversaj interesoj, al polpoj .

Historio
--------

Koreio, kiu okupiĝis ĉefe pri agrikulturo, estis sub japana rego inter 1910 kaj 1945 (la japana okupo de Koreio). La japanoj konstruis multajn fabrikojn, kiujn ili postlasis post sia malvenko en Dua Mondmilito. Post la Korea milito, la fabrikoj kaj ekipaĵoj kiuj restis sendifektaj en Sud-Koreio kreis bonegan ŝancon komenci la evoluon de industria ekonomio. La ĉaeboloj evoluis el kompanioj kreitaj per ekspluatado de japanaj ekipaĵoj kaj teknologio postlasitaj tiamaniere. Kelkaj el tiuj kompanioj ŝajne havis proksiman personan rilaton kun Syngman Rhee, la unua prezidanto de la respubliko, kies registaro estis konsiderita precipe korupta. La lando evoluis malmulte dum la prezidanteco de Lee, la registaro ne atentis plifortigon de la ekonomio. 

En 1960, kiel rezulto de la popola ribelo de la seniluziigitaj, Lee fuĝis de la lando, sed apenaŭ jaron poste, generalo Park Chung-hee kaptis la potencon en militista puĉo, kun sia deklarita celo ekstermi korupton, ne nur de la registaro. sed ankaŭ de la ekonomio. La ĥunto baldaŭ ekkomprenis, ke se ili volus modernigi la landon, ili bezonos la helpon de la kompanioj, do kiel kompromissolvo ili liberigis, kontraŭ monpunoj, kelkajn kompaniestrojn, kiuj estis akuzitaj. La ĉaeboloj kaj la registaro havis proksiman rilaton: la registaro fiksis la direkton de la ekonomio, la politiko, kaj la ĉaebolaj ekzekutas. La emfazo estis metita sur eksporto, kaj la registaro aktive helpas la ĉaebolojn (ekzemple, kun impostrabatoj, malaltaj interezo de pruntoj). La registaro determinas kiuj kompanioj devus aperi en kiuj merkatoj, kun kiuj produktoj. Nur certaj firmaoj ricevas subtenon de la registaro por produkti por eksporto. La bankoj estis naciigitaj, kaj tiuj bankoj financis la vastiĝon de la ĉaeboloj. La plej multaj el la pruntoj (pli ol 60%) estis prenitaj de ĉi tiuj ĉaeboloj. Kontraŭe, la kompanioj devis renkonti specifitan eksportkvoton. Kvankam la ĉaeboloj ne povis kontroli sian propran bankon, ili povis posedi aliajn financejojn , kaj ili ankaŭ povis preni eksterlandajn pruntojn.

Se unu el la ĉaeboloj volis establi novan filion, ĝi estis financita fare de la ekzistantaj kompanioj. Kontraŭe, la nova firmao aĉetis kelkajn el la akcioj de la ekzistantaj firmaoj. Ĉi tiuj rapide kreskantaj kompanioj ankaŭ dividis sian laborforton. La unuopaj filioj ne varbis dungitojn individue, sed la gepatra kompanio dungis ilin kiel grupon, trejnis ilin kaj poste disdonis la laboristojn inter la filioj. Kun la establado de nova firmao, manaĝeroj de la ekzistantaj estis translokigitaj al la altrangaj postenoj en la novaj kompanioj. Alia maniero por la ekspansio de la ĉaeboloj okazis laŭ la "peto" de la ŝtato, bankrotaj aŭ afliktitaj registaraj kompanioj estis privatigitaj, kutime la ĉaeboloj aĉetis ilin kaj kaŭzis ilian "prosperon".

Komence, tiu speco de politiko alportis enorman ekonomian evoluon al la lando. MEP kreskis je mezumo de 10% jare inter 1962 kaj 1994. Ĉaeboloj kreskis kaj disetendiĝis kun senprecedenca rapideco kaj la registaro efike certigis ilin kontraŭ bankroto. Antaŭ 1989, la 30 plej grandaj ĉaeboloj jam respondecis por 29.6% de MEP. Antaŭ 1997, duono de la kapitalo, ŝuldo, neta profito, kaj enspezo de la entreprena sektoro en Koreio venis de la tridek plej grandaj ĉaeboloj. Danke al tiu ekonomia politiko, Sud-Koreio tre dependis de eksportaĵoj (eksportenspezoj, kiuj konsistigis 8% de Malneta Nacia Produkto (MEP) en 1965, jam altiĝis al 56% en 2008). Eksteraj faktoroj ankaŭ kontribuis al la sukceso, kiel ekzemple la enfluo de eksterlandaj investantoj, la normaligo de rilatoj kun Japanio, kaj la disfalo de Sovetunio, kiu kreis bonegajn ŝancojn por konstrufirmaoj.

Reformoj
--------

La kolapso de la financa sektoro en la krizo de 1997 kaj la kolapso de multaj ĉaeboloj estis akompanitaj de rapida malkresko de la apetito de eksterlandaj investantoj. Antaŭ decembro 1997, la korea valuto perdis 50% kontraŭ la dolaro en unu monato. Sud-Koreio devis turni sin al la Internacia Monunua Fonduso por krizhelpo, kiun ĝi ricevis, en formo de pakaĵo de 58 miliardoj USD kun diversaj limigoj, inkluzive de devigaj reformoj en la kompania sektoro. Prezidanto Kim Dae-jong komencis koncentriĝi pri restrukturado de la ĉaeboloj. La celo estis konstrui "demokratian merkatan ekonomion" anstataŭ centralizita ekonomio de la ĉaeboloj .

La 2000-aj jaroj kaj la tutmonda financa krizo de 2008
------------------------------------------------------

La usona merkata ekonomio malsukcesis en Sud-Koreio, ĉar la gigantaj konglomeraĵoj komencis adaptiĝi al la novaj kondiĉoj kaj konstatis, ke ili ne plu devas kompromisi. La sendependaj ĉaeboloj estis reorganizitaj kaj denove iĝis tiuj por produkti la valuton necesan por repagi la eksterlandan pruntpakaĵon. Dum Eŭropo kaj Ameriko luktis kun ekonomia krizo, la dek ĉaeboloj kreskis konstante kaj atingis valoron de 577 miliardoj USD en januaro 2012. Malgraŭ la krizo - kaj kvankam eksportaĵoj estis komence reduktitaj - la ekonomio de Sud-Koreio kreskis je 2.2. % en 2008. kaj je 0,9% en 2009, kaj la kresko de eksporto en 2010 estas taksita je 26,4%. La plej grandaj ĉaeboloj sukcesis pliigi sian merkatparton eĉ dum la krizo koste de usonaj kaj japanaj kompanioj. En 2010, ekzemple, Samsung estis en la 39-a loko en la Fortune 500- listo de kompanioj, kaj en la 22-a loko en 2011. 

En 2018, ĉaeboloj konsistigis nur 0.2% de koreaj kompanioj, sed generis ĉirkaŭ 41% (106.1 miliardoj USD) de operacia profito en la ekonomio. En 2020, la heredonto de la Samsung Group sciigis ke, kontraŭe al antaŭa praktiko, la administrado de la firmaoj ne aŭtomate pasus al siaj infanoj .

Ekonomia efiko
--------------

Interalie, Hyundai Heavy Industries konstruas kargoŝipojn

Unu el la butikcentroj de Lotte en Sud-Koreio. La firmao estas unu el la malmultaj ĉaeboloj kiu estis fondita en Japanio kaj havas sian ĉefsidejon tie 

La ekonomio de Sud-Koreio plejparte dependas de la ĉaeboloj ĝis hodiaŭ ili konsistigas kaj ĝian forton kaj ĝian malforton. La ĉaeboloj havas grandegan influon sur la korea ekonomio, dum en 1989 la tridek plej grandaj ĉaeboloj konsistigis 29,6 % de la MEP , en 2010 jam 70 % , kaj Samsung sole konsistigis 20 %.En 2019, 64 ĉaeboloj konsistigis 84% de nominala MEP, dum ili konsistigis nur 10% de la nombro da laborlokoj en Koreio .

Listo de ĉaeboloj
-----------------

Unu el la plej grandaj flugkompanioj en la mondo,  Korean Air estas posedata fare de la Hanjin Grupo
La preciza nombro da ĉaeboloj estas nekonata. La listo malsupre estas reprezenta surbaze de la haveblaj fontoj  kaj estas listigita en alfabeta ordo.

* CJ
* Daelim
* Daesang
* Daewoo
* Dongbu
* Dongkuk
* Doosan
* GS
* Halla
* Hanhwa
* Hanjin
* Hansol
* Hite
* Hyosung
* Hyundai
* Kia (parte posedata fare de Hyundai)
* Kolon
* Kumho
* KT
* LG
* Lotte
* POSCO
* Samsung
* Shinsegae
* SK
* Ssangyong
* STX

Legado
------

* Chwa.  (2004) *Competition And Corporate Governance In Korea: Reforming And Restructuring The Chaebol*. Edward Elgar Publishing. ISBN 1843769123.

* Kim, Eun Mee.  (1997) *Big Business, Strong State: Collusion and Conflict in South Korean Development, 1960-1990*. SUNY Press. ISBN 0791432092.

* Kim, Samuel S..  (2000) *Korea's Globalization*. Cambridge University Press. ISBN 0521775590.

* Kong, Tat Yan.  (2000) *The Politics of Economic Reform in South Korea: A Fragile Miracle*. Routledge. ISBN 0415145031.

Referencoj
----------

1. 1 2   chaebol. Oxford University Press. Arkivita el la originalo je 27 September 2016. Alirita 15 August 2017.

 Arkivigite je 2019-03-28 per la retarkivo Wayback Machine
2. 1 2   Chaebol. Merriam-Webster. Arkivita el la originalo je 13 June 2018. Alirita 30 August 2011.
3. ↑   (August 2004) "Korean Chaebol in Transition", *China Report* **40** (3), p. 299–303. doi:10.1177/000944550404000306.
4. ↑   The chaebol conundrum. The Economist (2010-03-31).
5. ↑   Analysis: South Korea's unloved chaebol. Reuters (2012-04-05). Arkivita el la originalo je 2012-07-20.
6. ↑   (2010) "The Changing Role of Chaebol: Multi-Conglomerates in South Korea’s National Economy". 

 Arkivigite je 2014-05-13 per la retarkivo Wayback Machine
7. 1 2 3 4 5 6 7 8   (1987) "Management Style and Practice of Korean Chaebols", *California Management Review* **XXIX** (4), p. 95–110.  Alirita 2012-07-11.. 

 Arkivigite je 2010-10-10 per la retarkivo Wayback Machine
8. ↑   FUBU. Samsung America. Arkivita el la originalo je 2012-06-11. Alirita 2012-07-11.
9. ↑   Introduction. The Shilla. Arkivita el la originalo je 2010-02-13. Alirita 2012-07-11.

 Arkivigite je 2010-02-13 per la retarkivo Wayback Machine
10. ↑   LG Chem. Alirita 2012-07-11.
11. 1 2 3 4   Hyundai Group History. Fundinguniverse. Alirita 2012-07-11.
12. ↑    "Pak Csong-Hi gazdasági programja – a modernizáció gazdaságpolitikája Dél-Koreában", *Kül-Világ* **II** (2005/4).
13. ↑   Korea Inc. Plans Pay Cuts To Protect Jobs. Forbes (2009-02-24). Arkivita el la originalo je 2009-02-25.
14. ↑   The Origins and Development of Chaebol. Library of Congress, USA (1990). Alirita 2012-07-11.

 (Library of Congress South Korea főoldal)
15. ↑  Kohli, Atul.  (2004) *State-Directed Development: Political Power and Industrialization in the Global Periphery*. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 0521836700.
16. ↑  Colpan, Asli M..  "6.2.1", *The Oxford Handbook of Business Groups*. Oxford University Press.
17. 1 2   (2009) "The politics of market reforms: Korea’s path from Chaebol Republic to market democracy and back", *Contemporary Politics* **15** (3), p. 287–304. ISSN 1469-3631.  Alirita 2012-07-25..
18. ↑   Chaebol’s economic dominance increases. Korea Herald (2012-02-06).
19. ↑   Global 500. CNN (2011). Alirita 2012-08-12.
20. ↑   Chaebols account for 0.2% of S. Korean companies but 41% of operating profits (angle). Hankyoreh.
21. ↑   Samsung heir vows no succession of management to children, abolishes 'no labor union' policy. The Korea Times (2020-05-06). Alirita 2020-05-07.
22. ↑   History. Lotte. Arkivita el la originalo je 2012-05-24. Alirita 2012-07-11.
23. ↑   Chaebol powered industrial transformation. Korea Times (2010-04-30).
24. ↑ .  Korea's Unstoppable Conglomerates. CommonWealth Magazine (2010-06-10). Arkivita el la originalo je 2013-09-22.
25. ↑   S. Korean chaebols comprise 84% of GDP but only 10% of jobs (angle). The Hankyoreh.
26. ↑   World's biggest airlines rankings: Jul-2011. CAPA Centre for Aviation (2011-07-05). Alirita 2012-07-12.
27. ↑   15 Chaebol Drop Out of Top List in Decade (2009-04-01).
28. ↑   SOUTH KOREA: Exposed chaebol stress will tell. The New York Times (2009-02-07).

Fontoj
------

* Beck, Peter M. "Ĉu Ĉaeboloj de Koreio seriozas pri restrukturado?" Prezento ĉe Koreio 2000 konferenco, la 30an de majo 2000. Koreio Ekonomia Instituto de Ameriko
* "Nefinita Komerco," *The Economist*, la 17an de aprilo 2003
* "Retejo: Sudaj koreaj konglomeraĵoj," *The Economist*, la 11an de decembro 1997
* Whitmore, Stuart kaj Nakarmi, Laxmi. "Guide to the Groups: The pecking order of the top 20 Ĉaebolos," *Asiaweek*, la 10an de oktobro 1997.
* Prezidanto de sudkorea Samsung eksiĝas pro korupta skandalo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 836839
* LCCN: sh85031090
 |