recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Boris ANTONENKO-DAVIDOVIĈ** (ukraine **Борис Антоненко-Давидович**) (4-a de aŭgusto 1899 – 8-a de majo 1984) estis verkisto, lingvisto, tradukisto kaj spirita patrono de la ukraina intelektularo.

Naskiĝis en urbeto Romni. Ekstudis matematikon en Ĥarkiva Universitato (1917). Partoprenis revolucian movadon pro sendependiĝo de Ukrainio (1918-1919). Daŭrigis lernadon (filologion) en Kijiva Universitato. Membro de diversaj literaturaj unuiĝoj (kune kun Valerian Pidmohilnij, Eŭhen Pluĵnik ka). Batalanto kontraŭ rusigo. Post terura malsatego en Ukrainio foriris al Kazaĥio, kie planis kompili kaj eldoni "*Kazaĥan antologion*" (ukraine) kaj "*Ukrainan antologion*" (kazaĥe). 1935 - arestita kiel teroristo pro "intenco detrui sovetian ŝtaton". Post dua aresto estis fakte pravigita nur en 1956. 1957 - revenis al Kievo.

Nur en 1920-aj jaroj li publikigis 14 librojn de rakontoj, noveloj, romanoj. Liaj verkoj estas tradukitaj angle, pole, ruse. Por Ukraina antologio fragmenton de lia verko "Morto" esperantigis Ihor Drul.

1991 - laŭreato (postmorte) de la Ŝevĉenka ŝtata premio.

* Kategorio Boris Antonenko-Davidoviĉ en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 134582
* GND: 119460785
* LCCN: n80137851
* VIAF: 30347248
* ISNI: 0000 0001 0884 2702
* SUDOC: 123397707
* NLA: 35251049
* BIBSYS: 1013458
* NKC: js20020805343
 |
La anglo **Brian PRICE-HEYWOOD** (naskiĝis en 1910, mortis 1942) estis misiisto kaj laboris en Germanio por la "Societo de Amikoj". Li kunlaboris en Literatura Mondo kaj kontribuis al la esperantlingva poemantologio "Dekdu Poetoj" aperinta en 1934 ĉe la eldonejo Literatura Mondo sub redakto de Kálmán Kalocsay, kiu komentas la poezion de PRICE-HEYWOOD tiel :  

"Naturdetaloj kaj rapide forvelkantaj, momentaj sed eternvalidaj en sia momenteco humoroj (certamane kaptitaj), plezurado pri etaj ĝojoj - jen la plej feliĉaj temoj de PRICE-HEYWOOD. Li havas tiun magian povon, ke ĉia bagatelo iĝas grava sub lia mano, ĉia efemero iĝas daŭraĵo. Pri tiuj etaj ĝojoj li povas kanti tiel sugestie, ke la tuta jaro iĝas ununura kanto, kantanta kalendaro, kiun oni devas kunkanti. En siaj Tempo-poemoj li efektas per la forto de sia absoluta konvinkiĝo kaj per la turnriĉo de sia lingvo, kiu martelas en nin argumentojn per ĉiam novaj, freŝaj, frapaj, vidigaj bildoj. Liaj *lingvo, stilo, formo* (kiujn li tiel malŝatas en unu el siaj poemoj) estas tiel maturaj, ke ni rajte povas de li mem atendi tiun *Epopeon vivreeĥan*."

Eksteraj ligiloj
----------------

* Poemoj de Brian Price-Heywood en *Dekdu Poetoj* Arkivigite je 2005-01-24 per la retarkivo Wayback Machine
* Verkoj de kaj pri Brian Price-Heywood[*rompita ligilo*] en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo Arkivigite je 2007-12-21 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 24434
 |
Tombo de la chefepiskopoj Katschthaler kaj Kaltner
**Balthasar KALTNER** (naskiĝis la 12-an de aprilo 1844 en Goldegg im Pongau, mortis la 6-an de julio 1918 en Salzburg), aŭstra romkatolika teologo, estis episkopo de Gurk (1910-14) kaj ĉefepiskopo de Salcburgo (1914-18).

Vivo
----

Balthasar Kaltner, estante la plej juna familio de la kamparana Rohrmoos-familio frekventis lernejon en Salcburg kaj iris al Meran. Poste li studis teologion kaj ordinitis pastro en 1868 fare de ĉefepiskopo Maximilian Joseph von Tarnóczy. En 1869 li ekdeĵoris en Mittersill, laboris en 1872 en Grödig, 1874 en Gnigl estante ekde 1895 instruisto pri religio ĉe la Supera nehumanisma gimnazio en Salzburg. En 1877 li doktoriĝis kaj iĝis en 1886 orda profesoro pri eklezia historio kaj kanona juro ĉe la teologia fakultato salcburga. En 1900 li iĝis vikario kapitulana kaj unu jaron poste helpepiskopo kun la titulara episkopujo *Agathopolis* (apud Ahtopol). En 1904 Kaltner iĝis preposto de la Katedralo de Salcburgo kaj en 1909 generalvikario. Mallongan tempon li eĉ membris en 1910 al la urba konsilantaro. Post konsekro je episkopo en Gurk li entroniĝis en la jaro 1910-a en la katedralo de Klagenfurt. Tio iomete malŝatatis fare de la slovenlingvaj karintianoj ĉar la nova episkopo ne konis la slovenan. Kaltner estis la lasta episkopo de Gurk kiu ankoraŭ paroladis en la karintia parlamento en la funkcio de *virilisto* (publikulo grava kun automata rajto je parlamentparolado). En la 2.4.1914 li elektitis fare de la salcburga kapitulanaro ĉefepiskopo de Salzburg. En la 15.5. li antaŭkanonikigitis, en la 5.7.1914 iĝis lia tronpreno en la katedralo. Li ankaŭ tre spertis pri konstruaj agadoj kaj antaŭenpuŝis la konstruon de Andreo-kirko en la Nova urbo (Neustadt) de Salzburg, de la kirko en Itzling, de la preĝejo en Oberndorf (Salcburgio) kaj de kirko en Parsch por Kollegium Borromaeum Salzburg. Pro rimeda malabundo enmilite li ne sukcesis realigi ĉiujn siajn planojn konstruajn. Tamen li verkis faklibron pri eklezihistorio kaj multajn artikolojn fakajn. Post mallonga malsano li mortis kaj entombigitis en la kripto de la salcburga katedralo.

Literaturo
----------

* Christian Greinz: *Die fürsterzbischöfliche Kurie und das Stadtdekanat zu Salzburg. Ein Beitrag zur historisch-statistischen Beschreibung der Erzdiözese Salzburg.* Verlag des fürsterzbischöflichen Konsistoriums, Salzburg 1929.
* Prie ĉe ÖBL-leksikono
* Jakob Obersteiner: *Die Bischöfe von Gurk. 1824–1979* (= *Aus Forschung und Kunst.* 22, ISSN 0067-0642). Verlag des Geschichtsvereins für Kärnten, Klagenfurt 1980.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Balthasar Kaltner en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)

* Kategorio Balthasar Kaltner en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 663266
* GND: 119344599
* LCCN: n2008033762
* VIAF: 17212320
* ISNI: 0000 0000 6119 5404
* SUDOC: 255523351
* BNF: 104738723
* NKC: pna2008466912
 |
**JOŜIMOTO Banana** (japane **吉本 ばなな**; 2002-2015 **よしもと　ばなな**; naskita la 24-an de julio 1964) estas la plumnomo de japana verkistino **JOŜIMOTO Mahoko** (**吉本 真秀子**)

Vivo
----

Joŝimoto naskiĝis en Tokio. Ŝia patro estis la fama poeto kaj kritikisto Joŝimoto Takaaki, kaj ŝia pli aĝa fratino (n. 1957) estas la konata karikaturisto Haruno Joiko. Ŝiaj gepatroj aktivis en la maldekstra politika movado. Ŝi akiris diplomon pri literaturo ĉe la Arta Kolegio de Universitato Nihon; dum tiu periodo ŝi alprenis la pseŭdonimon "Banana" pro sia amo je bananaj floroj, ŝatante la nomon pro ĝia beleteco kaj "intenca sengenreco". Ŝi zorge gardas sian privatecon, malmulte informante la publikon pri sia familio.

Verkoj
------

Joŝimoto komencis sian verkistan karieron dum kelnerinado ĉe restoracio de golfklubejo en 1987. Ŝi menciis Stephen King (precipe liajn nehororajn novelojn), kaj poste Truman Capote kaj Isaac Bashevis Singer kiel gravajn inspirajn influojn.

Ŝia debuta romano, *キッチン* (*Kuirejo*) represiĝis pli ol 60 fojojn en Japanio, kaj naskis du filmojn, la unua ĉe japana televido, kaj la dua de Jim Ho en Honkongo en 1997. *Kuirejo* gajnis la 6-an Kaien-premio por novaj verkistoj. En 1988 ŝia romaneto *ムーンライト・シャドウ* ("Lunluma Ombro") gajnis la 16-an Literaturan Premion Izumi Kyōka.

Ĝis nun ŝiaj verkoj inkluzivas 12 romanojn kaj 7 esearojn, kaj vendiĝis en pli ol ses milionoj da ekzempleroj inkluzive de tradukoj ĉirkaŭ la mondo.

Fontoj
------

Bazita sur informoj en la angla kaj japana Vikipedioj.

1. ↑   Banana Yoshimoto. Faber & Faber. (Faber & Faber)
2. ↑   Banana Yoshimoto. Encyclopædia Britannica. (Encyclopædia Britannica)
3. ↑  Copeland, Rebecca L..  *Woman critiqued: translated essays on Japanese women's writing*. University of Hawaii Press, 2006, p. 167. ISBN 0-8248-2958-1.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de Banana Yoshimoto
* Artikolo el *Metropolis*
* Bananamania
* Romantika amo en la frua fikcio de Banana Yoshimoto Arkivigite je 2020-07-20 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 554700
* GND: 118992260
* LCCN: n88061527
* VIAF: 97227870
* ISNI: 0000 0003 6864 5967, 0000 0001 2144 6472
* SUDOC: 03289936X
* BNF: 12383956f
* MBA: 6cbf50b4-9a3b-4b47-a1f6-e46b6aeff740
* NLA: 36750519
* NDL: 00174380
* BIBSYS: 90856702
* NKC: jx20080121002
* ICCU: CFIV116084
* BNE: XX1163182
 |
**César BARROS LEAL** (**se**zarh **ba**rhuz **le**al) /'sεzəR 'baRŭz le'ał/ estas brazila esperantisto kaj advokato naskiĝinta en 1950.

Kunfondinto en 1965 de Brazila Esperantista Junulara Organizo. Profesoro de Fakultato pri Juro de Federacia Universitato de Cearao. Prokuroro de Ŝtato Cearao kaj publika tradukisto de la hispana lingvo. Ano de Brazila Akademio de Kriminala Juro kaj de Nacia Konsilantaro pri Kriminala kaj Prizona Politiko. Scienca Konsilanto de Latinamerika Instituto de UNO por Prevento kontraŭ Krimo kaj Zorgo de Krimulo.

Verkoj
------

* *Idade da Responsabilidade Penal*
* *Prisão: Crepúsculo de uma Era*
* *Violência e Vitimização*
* *A Violência Multifacetada*
* *A delinqüência juvenil seus fatores exógenos e prevenção*

Li estas akademiano de la Beletristika Akademio de Cearao.

En Esperanto
------------

Okaze de la 87-a UK en sia loĝurbo Fortalezo, 2002, César Barros Leal aperigis kaj donacis al ĉiu kongresano ekzempleron de la Esperanto-versio de sia libro *Enprizonigo: krepusko de erao*.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 28915
* LCCN: n84216535
* VIAF: 58030042
* ISNI: 0000 0000 2530 6277
* SUDOC: 188814701
 |
Beatrico kaj Matiaso la 1-a de Hungario
**Beatrico de Aragono** (Napolo, 14-an de novembro 1457 – Napolo, 23-an de septembro 1508) estis hungara reĝino, (1476–90), dua edzino de hungara reĝo Matiaso la 1-a.

Ŝi estis filino de la napola reĝo Ferdinando la 1-a (itale *Ferrante*), devenanta el Aragono. Ŝi havis gravan influon je Matiaso, je la reĝa kortego. Ŝi apogis la agadon de la humanistoj.

Kvankam ŝi ne naskis gefilon, Beatrico postulis por si la tronsekvon. Ŝiaj intrigoj sukcese malebligis edziĝon de Johano Korvino, fiaskon de Péter Váradi.

Ŝi restis post morto de Matiaso kaj apogis - kontraŭ Johano Korvino - Vladislaon la 2-an, esperante je nova geedziĝo. Tamás Bakócz sekrete geedzigis Beatricon kun Vladislao, sed Bakócz intence faris eraron de la ritualo (4-an de oktobro 1490). Beatrico rekonis nur en 1492, ke ŝi estis trompita. Ŝia financa situo malboniĝis rapide, post la papa disigo de la "edzeco" (3-an de aprilo 1501) oni primokis ŝin.

Ŝi retiriĝis en Italion, kie travivis fiaskon, subeniron de sia familio. Ŝi vivis sur insulo Iŝia, poste en Napolo, en Castello Capuano. De tie provis atingi siajn postulojn kontraŭ Vladislao.

Oni entombigis ŝin en la napola abatejo Sankta Pietro.

Literaturo, hungare
-------------------

* Berzeviczy Albert: Beatrix magyar királyné (Magy. Tört. Életr. 52 Bp:, 1908).
* Szi. Surányi Miklós: A nápolyi asszony (r. Bp. 1924).

* Kategorio Beatrico de Aragono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 245959
* GND: 118654187
* LCCN: n98100197
* VIAF: 36237575
* ISNI: 0000 0000 8114 9819
* SUDOC: 176373519
* BNF: 15634130p
* NKC: jn20000728032
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Aleksandra Watanuki** estas pola esperantistino, filologino, eldonistino kaj verkistino vivanta en Japanio. Devene el Varsovio, ŝi de 1993 ĝis 1997 studis slavistikon en la Sofia universitato (japane 上智大学, *Jōchi daigaku*) en Tokio, vivis en Osako kaj nun kun la edzo *Kenichiro Watanuki* vivas en la tokia kvartalo Nerima.

emblemo de la eldonejo *Waneko*
En 1999 ŝi kun la edzo kaj kun kolegino *Martyna Taniguchi* fondis la mangao-eldonejon *Waneko* en Varsovio, kaj por eldonado tradukas mangaojn el la japana al la pola. Krome ŝi mem aŭtoras plurajn librojn en la pola lingvo pri la japana lingvo, la historio kaj kulturo de Japanio, kaj pri la specifaj perspektivoj kaj spertoj de orienteŭropanoj vivantaj en Japanio. Krom aktualajn mangaojn, la eldonejo interalie publikigis polan version de la kontraŭatombomba mangao Nudpieda Gen, kiu jam en 1982 publikiĝis en Esperanto.
  

En Esperanto interalie ŝi konatas pro reĝisorado de vidbenda filmo *En somera vilao*, amuza rakonto pri geedzoj, kiuj ferias en somera vilao, bazita sur novelo de Anton Ĉeĥov, kiun ŝi en 1998 realigis kun aliaj membroj de la tokia Esperanto-Grupo *Vilaanoj*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* persona paĝo en la retejo *Facebook*
* tre konciza biografieto en la retejo de la eldonejo Waneko (pole)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 532794
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Benjamin Constant (apartigilo) |

**Benjamin Constant BOTELHO de MAGALHÃES**, brazila militisto-inĝeniero, matematikisto, fervora propagandisto de pozitivismo kaj de respublikismaj ideoj. Li naskiĝis en 1833 kaj mortis en 1891. Li estis la organizinto de la puĉo, kiu detronigis la imperiestron Petron la 2-an kaj anstataŭigis la monarkian reĝimon per respublika. Li proponis la moton de brazila flago (*ordem e progreso* = ordo kaj progreso). En la respublika provizora registaro li unuatempe okupis la postenon de ministro de milito; poste, oficante kiel ministro de popola klerigado, li reorganizis la tutan sistemon de instruado, kaj li fondis la Superan Normalan Lernejon. En antaŭa periodo li direktis dum multaj jaroj la Instituton por Blinduloj. Okaze de la puĉo li estis ankoraŭ kolonelo; poste li ekhavis la rangon de brigada generalo.

* Kategorio Benjamin Constant Botelho de Magalhães en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 58571
* GND: 1053571127
* LCCN: n94015926
* VIAF: 309636116 68154217, 309636116
* ISNI: 0000 0001 0783 1868
* NLA: 49784395
 |
**Ceawlin** (mortis ĉirkaŭ 593) estis reĝo de Wessex, Anglio de 560 al ĉirkaŭ 591.

Familio kaj frua vivo
---------------------

Li estis filo de Cynric, reĝo de 534 al 560. En 556 li kaj Cynric venkis britojn ĉe Bernaburh (verŝajne la ferepoka terfortikaĵo Kastelo Barbury, Wiltshire).

Regado
------

Li altroniĝis post la morto de sia patro en 560.

En 568 li kaj sia filo (aŭ eble frato) Cutha venkis Aethelberht, reĝo de Kent.

Dum lia regado plurfoje la anglosaksoj de Wessex venkis keltajn armeojn. La unua venko raportita en la Anglosaksa Kroniko okazis ĉe Bedcanford (oni ne scias kie tiu loko situis) en 571, kiam Cuthwulf kaptis Limbury, Aylesbury, Benson kaj Eynsham, tiel konkerante teritorion en Bedfordshire kaj Oxfordshire.

Plua batalo okazis ĉe Dyrham, Gloucestershire en 577, kiam Ceawlin kaj Cuthwine (verŝajne alia filo de Ceawlin) mortigis tri keltajn reĝojn, Coinmail, Condidan kaj Farinmail, kaj kaptis Gloucester, Cirencester kaj Bath. Per tiu venko Ceawlin apartigis la keltojn de Kimrio de tiuj de Dumnonia.

Tria venko kontraŭ la keltoj okazis ĉe Fethan Leag en 584, eble en Oxfordshire. Laŭ la Anglosaksa Kroniko Ceawlin kaptis multe da urboj, sed lia filo Cutha mortis dum la batalo.

Laŭ la anglosaksa historiisto Bede, la aliaj anglosaksaj reĝoj sude de Rivero Humber agnoskis Ceawlin kiel sia superulo. Tamen Wessex ne povis reteni ĉiujn teritoriojn konkeritajn de Ceawlin: post ties morto Mercia kaj Kent kaptis partojn de tiuj regionoj.

Detroniĝo kaj morto
-------------------

Ĉirkaŭ 591 Ceawlin malvenkis kaj estis detronigata. Ceol, filo de Cutha, gajnis la tronon de Wessex. Ceawlin mortis ĉirkaŭ 593.

* Kategorio Ceawlin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 290230
* GND: 1027178243
* LCCN: nb2012009136
* VIAF: 237501114
 |
Literaturo > Okcitanlingva Literaturo > Bernat de VENTADORN < Okcitana lingvo

---

**Bernat de VENTADORN** [bernát de bentadúr] estas unu el la plej famaj trobadoroj el la 12a jarcento. Li naskiĝis en la kastelo de Ventadorn (situanta en la nuna franca departemento Corrèze), kaj estis la filo de servisto. Li enamiĝis al la edzino de sia mastro, kaj devis fuĝi el la kastelo kaj la regiono. Li trovis rifuĝon ĉe la reĝino Alienòr d'Aquitània kiu tiutempe restadis en Normandio. Protektata de diversaj grandaj nobelaj damoj kaj poste de la grafo de Tuluzo Raimond la Kvina, li finis sian vivon en monaĥejo.

Unu el siaj poemoj restas ege fama, kaj ofte konsiderata kiel ĉefverko de la okcitanlingva literaturo : "Quan vei la lauseta mover" (esperante : kiam mi vidas la alaŭdon ekmoviĝi).

* Esperante legebla : teksto originala kaj esperantigo
* **ties partituro:**

* Kategorio Bernat de Ventadorn en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 6474
* GND: 118656260
* LCCN: n84149890
* VIAF: 10639625
* ISNI: 0000 0001 1827 2678
* LIBRIS: 176392
* SUDOC: 027206203
* BNF: 11929852w
* MBA: 03356238-0bb8-48a2-9fa6-71677641ee7e
* NLA: 35993874
* BIBSYS: 6004969
* NKC: xx0141800
* ICCU: MILV040792
* BNE: XX1187550 XX899638, XX1187550
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**William Boyd "Bill" WATTERSON II** (naskiĝis la 5-an de julio 1958) estas usona bildliteraturisto kaj la aŭtoro de la fama komiksa bildostrio Calvin kaj Hobbes, kiu estis kolektive elsendita el 1985 al 1995. Watterson ĉesis desegni Calvin kaj Hobbes fine de 1995 per mallonga aserto al la gazetaj eldonistoj kaj siaj legantoj ke li sentis ke li estis atinginta ĉion kion li povis en la amaskomunikilo. Watterson estas konata pro siaj negativaj vidpunktoj pri permesiloj kaj komiksa kolektiva elsendado, liaj klopodoj por etendi kaj plialtigi la gazetan komikson al arto-formo, kaj sia translokiĝo reen al la privata vivo post li ĉesis desegni Calvin kaj Hobbes. Watterson naskiĝis en Vaŝingtono kaj kreskiĝis en Chagrin Falls, Ohio, kies ĉeurba etoso de Usona Mez-Okcidento estis parto de la inspiro por Calvin kaj Hobbes.

El 1976 al 1980, Watterson studis en Kenyon College kaj gradiĝis kiel Bakalaŭro de Artoj en politika scienco. Kiam Watterson estis kreante nomojn por la roluloj en sia komiksa bildostrio, li decidiĝis al Calvin (laŭ la Protestanta reformisto John Calvin) kaj Hobbes (laŭ la socia filozofo Thomas Hobbes), supozeble kiel la "pinto de la ĉapelo" de la departmento pri politika scienco en Kenyon. En *The Complete Calvin and Hobbes*, Watterson asertis ke Calvin estis nomigita laŭ "16a-jarcenta teologo kiu kredis en antaŭdestinado," kaj Hobbes laŭ "17a-jarcenta filozofo kun malforta vidpunkto pri la homa naturo."

Watterson verkis mallongan, ironian ŝercan membiografion fine de la 1980-aj jaroj.

Referencoj
----------

1. ↑   Bill Watterson. "The Brief Tongue-in-Cheek Autobiography of Bill Watterson". Arkivita el la originalo en la 5a de Julio, 2008.  Alirita la 22an de Januaro 2018.

* Kategorio Bill Watterson en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 601832
* GND: 115146369
* LCCN: n87934510
* VIAF: 73875998
* ISNI: 0000 0001 2139 406X
* LIBRIS: 295304
* SUDOC: 028968212
* BNF: 12069384j
* ULAN: 500123927
* NLA: 35526975
* NDL: 00476897
* BIBSYS: 90352449
* RKD: 294387
* NKC: kv2007386748
* ICCU: RAVV070412
* BNE: XX1004530
 |
**Aben Humeya** estas la araba nomo sub kiu estas konata hispana morisko, kies kristana nomo estis **Fernando de Córdoba y Válor** kaj kies vera nomo estis **Muhammad ibn Umajja**.

Li naskiĝis en la jaro 1545 ĉe granada islama familio, laŭdire rektaj idoj de la kordovaj omejaj kalifoj, kiuj devis kristaniĝi post la konkero de Granado fare de la Katolikaj Gereĝoj Izabela de Kastilio kaj Ferdinando de Aragono. Pro la kunlaboremo kaj kristanigo de la familio la gereĝoj mem donis al ili la sinjor-landon de Válor, en tiu loko la familia sidejis, kaj pro tio ili estis konataj kiel *Los Valoríes*. Fernando de Córdoba y Valor estis membro de la Urba Konsilantaro de Granado.

Kiam en la jaro 1568, Filipo la 2-a malpermesis la arabajn lingvon kaj kutimojn, respektataj post la konkero de Granado en la jaro 1492, la moriskoj, islama enloĝantaro de Andaluzio, ribelis ĉe la Alpuharoj, sude de Andaluzio. Fernando de Córdoba y Válor aliĝis al la ribelo, li forĵuris sian kristanan kredon kaj li adoptis novan nomon **Muhammad ibn Umajja**. Dank´al la influo de sia familio li fariĝis la estro de la ribelado kaj oni proklamis lin reĝo. La ribelantoj luktis kontraŭ la kastiliaj trupoj komanditaj unue de la Markizo de Mondejar kaj poste de Juan de Austria, frato de la reĝo Filipo la 2-a. Unuamomente la moriskoj atingis gravajn venkojn pere de kiuj ili okupis kelkajn vilaĝojn kiel Berja en Almerio. Sed baldaŭ aperis konfliktoj inter la propraj ribelantoj. Kelkaj historiistoj asertas, ke Aben Humeya agadis despote kaj tiranie kaj fine li murdiĝis en sia palaco de la granada vilaĝo Lanjarón en oktobro 1569-a, kvankam aliaj asertas, ke murdis lin moriskoj pagitaj de la kastilia reĝo. Aben Aboo, kuzo de Aben Humeya, estis la nova reĝo sed la ribelado finiĝis en la jaro 1571-a kun la venko de la kastiliaj trupoj.

Unu el la plej konataj agadoj de Aben Humeya estas la organizado de la Moriskaj Ludoj. Laŭ la verkaĵo de la tiutempa historiisto Gines Perez de Hita, Aben Humeya kunvokis en la almeria vilaĝo Purchena en la monato septembro 1569-a renkonton de moriskoj por ludi sportojn kiel lukto, ŝton-levigo, kurado, ŝton-jetado… kun la celo levi la spiriton de la soldatoj kaj rekuperi antikvajn arabajn kutimojn. Ekde la jaro 1993 en la vilaĝo Purchena tiuj moriskaj ludoj estas organizataj ĉiujare kun la apogo de la Internacia Olimpika Komitato mem.

* Kategorio Aben Humeya en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 259536
* LCCN: no2001019985
* VIAF: 7037042
* ISNI: 0000 0000 5361 2298
* SUDOC: 259769851
* BNF: 137475418
* BNE: XX1332481
 |
Kristo Suferanta kun Karlo la 1-a de Savojo kaj Blankino de Monferato
**Blankino de Montferato**, france: *Blanche de Montferrat*, itale: *Bianca di Montferrato* (naskiĝis ĉirkaŭ 1472 kaj mortis je la 30-a de marto 1519) estis la filino de la markizo Vilhelmo "Paleologo" de Montferato (1420-1483) kaj de Elizabeto Sforza (ĉ. 1456 - ĉ. 1473).

Ŝi edziniĝis je la 1-a de aprilo 1485 kun la 5-a duko Karlo la 1-a de Savojo kaj ŝi naskis al li du gefilojn:

* Jolando (1487-1499), kiu edziniĝis kun la 8-a duko Filiberto la 2-a de Savojo (1480-1504).
* Karlo-Johano-Amadeo (1488-1496), kiu fariĝis la 6-a duko Karlo la 2-a de Savojo.

Post la morto de sia patro en 1490, Karlo Johano Amadeo heredis la Domestrecon de Sajovo sed, ĉar li tiam estis nur dujara bebo, tio instigis savojaj nobeloj al ribelo kaj civila milito.

Sekve lia patrino fariĝis regentino kaj estis devigata barakti kontraŭ ilin, precipe la praonklo de la juna duko Filipo de Breso kaj redoni liajn bienojn al la markizo de Saluzzo.

En 1494 ŝi alianciĝis kun la franca reĝo Karlo la 8-a kaj permesis al li trapasi la Savojajn Ŝtatojn por militi en Italio.

Dum tiu regenteco la savoja kortego daŭre transloĝiĝis al Torino, kiu estis fariĝonta la nova ĉefurbo de la duklando, kaj tiel solviĝis la kvereloj inter la savojanoj kaj piemontanoj.

Post la morto de siaj gefiloj ŝi retiriĝis en religiema vivo kaj estas entombigita en la monaĥejo de Karinjano.

* Kategorio Blankino de Montferato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 166527
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
dekstra
**Alfonso la 2-a de Asturio** (760 - 842), surnomata *la Ĉasta*), estis reĝo de Asturio en du malsamaj periodoj: unue, en la jaro 783, kaj poste inter la jaroj 791 kaj 842, kiam li forpasis.

Dum lia regado, kiu daŭris dum kvindek unu jaroj, malkovriĝis en Galegio (supozeble) la tombo de la Apostolo Jakobo.

Li disrabis Lisbonon en 798 profitante la konfliktojn en la registaro de la muzulmana Kordovo kaj venkis la muzulmanojn en Narón kaj en Anceo (825). Danke al la venkoj kontraŭ la muzulmanoj, li plifirmigis sian regadon en Galegio, Leono kaj Kastilio, kiujn li politike reorganizis.

Li establis sian kortegon en Oviedo, kie li konstruigis plurajn preĝejojn kaj palacon. En la nuntempo nur restas spuroj de la preĝejo Sankta Tirso. 

Laŭ la tradicio, la tombo de la apostolo Jakobo la pli aĝa estis malkovrita de ermito en Santiago de Compostela (814); kio konvertis ĉi tiun lokon en unu el la plej gravaj centroj de la kristana pilgrimado.

Post la forpaso de la reĝo, la kadavro estis entombigita en la Panteono de Reĝoj de la Katedralo de Oviedo, kiun la monarko konstruigis, kaj kie ankaŭ estis entombigita sia edzino, la reĝino Berta, kiu laŭ kelkaj historiistoj devenis el la franca reĝa familio. Kvankam li havis edzinon, laŭ la tiuepokaj kronikoj, la reĝo neniam havis intimajn seksrilatojn kun sia edzino kaj forpasis ĉasta kaj sen heredanto.

* Alfonso la 2-a (Asturio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Alfonso la 2-a (Asturio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 328298
* LCCN: n93069087
* VIAF: 53363489
* ISNI: 0000 0000 3147 578X
* SUDOC: 149200943
* BNE: XX826010
 |
Rabeno **Yitzhak ben Barun ben Yosef Benveniste** aŭ **Jicĥak ben Barun ben Jozef Benveniste** (hebree יצחק בן ברון בן יוסף בנבנשת), konata ankaŭ per sia arablingva nomo **Abū Ibrahīm Iṣḥāq ibn Barūn** (mortis en 1128 en Malago) estis hispana (Al Andalus) gramatikisto de araba kaj hebrea lingvoj de la 11-a jarcento, konata ĉefe pro sia influa libro titolita "La libro de komparo inter la hebrea kaj la araba lingvoj", en kiu li skizas paralelojn inter centoj da arabaj kaj hebreaj vortoj. Lia verko tiel estas grava referenco ne nur por la vortotrezoro sed ankaŭ por gramatiko; fakte la verko havas du partojn: nome leksiko kaj gramatiko.

Lia verko estis remalkovrita ekde la fino de la 19a jarcento. Precize ĉirkaŭ du trionoj de la libro, kaj pli ol 600 vortojn estis malkovritaj de Pawel Kokowzow en la biblioteko de Sankt-Peterburgo, kaj publikigitaj kun enkonduko, traduko kaj notoj en rusa (Sankta-Peterburgo, 1894). Kokowzow faris ankaŭ kritikan eldonon en 1916. Aharon Maman malkovris novan fragmenton de tiu verko en la Genizo de Kairo.

Benveniste estis lernanto de la Rabeno Levi ibn Altabban de Zaragozo, kvankam li mem loĝis en Barcelono. Li estis tre aprezata de siaj amikoj kaj posteuloj, nome la hebreaj poetoj kaj gramatikistoj Moses ibn Ezra kaj Judah Halevi, kiuj ambaŭ verkis poemojn liahonore.

Laŭ Moŝe ibn Ezra, Ibn Barun estis komparinta la hebrean ankaŭ al la latina kaj al berbera, tamen tiu laboro ne estis tioma sukceso.

Notoj
-----

1. ↑  Linguistic Literature, Hebrew Arkivigite je 2016-03-03 per la retarkivo Wayback Machine arkive, artikolo de Encyclopedia Judaica, en la Jewish Virtual Library
2. ↑   Ibn Barun, Abu Ibrahim. "Kitab al-Muwazzanah" (La libro de komparo), ed. P. Kokowzoff (St. Petersburg, 1893)
3. ↑   Kokhebei Yitzhaq, 1858, p. 28 ; Neubauer, Bodleian Catalogue of Hebrew Manuscripts n° 1972 ; Brody, in Monatsschrift, vol. 40, P. 33

Bibliografio
------------

* Ibn Barun, Abu Ibrahim. "Kitab al-Muwazzanah" (La libro de komparo), ed. P. Kokowzoff (St. Petersburg, 1893)
* Wechter, Pinchas. "Ibn Barun's Arabic Works on Hebrew Grammar and Lexicography," (Philadelphia: Dropsie College, 1964).


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 689477
* GND: 132210797
* LCCN: no97040385
* VIAF: 54475396
* ISNI: 0000 0000 6662 9806
* SUDOC: 200391453
* BNF: 156756931
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Tiu ĉi artikolo temas pri la kuba poeto Bonifacio Byrne. Por aliaj uzoj de lia persona nomo vidu la apartigan artikolon Bonifaco. |

 **Bonifacio Byrne** estas kuba poeto, naskiĝis en Matanzas, Kubo la 3an de marto 1861 kaj forpasis en sia naskiĝurbo la 5an de julio 1936.

Bonifacio studis en sia urbo Matanzas. Ekde la adoleskaj jaroj sentis fortan emon al la literaturo. En 1890 fondis la periodaĵojn *La Mañana* (La Mateno) kaj *La Juventud Liberal* (La Liberala Junularo). Publikigis siajn unuajn versojn en unu sola libro 1893. Iom pli malfrue, en 1896, devis elmigri al Usono pro la publikigado de sonetoj okaze de la fusilado al Domingo Mejía. Dum la ekzilaj jaroj sin dediĉis al disigistaj agadoj kaj en Tampa, fondis la Revolucian Klubon, de kiu li mem estis sekretario. Dum la restado en tiu florida urbo, laboris kiel leganto en la tabakfabrikejoj kaj kunlaboris en la periodaĵoj *Patria*, *El Porvenir* kaj en *El Expedicionario*. Revenis al Kubo en 1899. Dum la respublika periodo li estis sekretario de la Provinca Registaro de Matanzas kaj de la Provinca Ligo de Lernejoj. En 1909 fondis la periodaĵon *El Yucayo*. Kunlaboris en aliaj periodaĵoj kiel *La Primavera*, *El Ateneo*, *Diario de Matanzas*, *El Fígaro* kaj en *La Discusión*. Li estis deklarita kiel Eminenta Filo en 1915. Samjare translokiĝis al Novjorko por restabli sian malbonstatan sanon. Li ricevis poetajn premiojn dum la Floraj Ludoj de Sancti Spíritus (1916) kaj Matanzas (1934). Li estis korespondanta membro de la Nacia Akademio pri Arto kaj Literaturo.

Granda nombro de liaj poemaj verkaĵoj restis senpublikigitaj aŭ arigataj en bone merita antologio. Raimundo Lazo nomas lin "la lasta patriota poeto de la koloniaj tempoj".

Eble lia plej fama poeziaĵo estas *Mi Bandera* (mia flago). Ĝi estis verkita de la aŭtoro je lia reveno al Kubo post la fino de la Hispana-usona milito, kaj en ĝi Byrne esprimas lian angoron antaŭ la necerteco de la estonteco de la patrio, minacita de eksterlanda flago, kiun li povis vidi ekde la ŝipo per kiu li eniris en la kuban teritorion tra Havano, hisita en la Fortikaĵo Morro kune al la kuba flago. *Mi bandera* estas konsiderata kiel la plej kuba patriota poemo kaj ĝi estas deklamata dum oficialaj aŭ popularaj manifestacioj en Kubo

Kelkaj publikigaĵoj
-------------------

* 1915: El anónimo
* 1905: Varón en la puerta
* 1908: El legado

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 276890
* LCCN: no92029264
* VIAF: 12400166
* ISNI: 0000 0000 3745 893X
* BNF: 12435194d
* BNE: XX1214430
 |
**Jean-Charles-Emmanuel Nodier** (29-a de aprilo 1780, Besançon—27-a de januaro 1844, Parizo) estis franca verkisto kaj bibliofilo de la epoko de romantikismo.

Nodier devenis el provinca etburĝaro. Lia patro dum la epoko de la Granda franca revolucio prezidis revolucian tribunalon *(france: Tribunal révolutionnaire)* en Bezansono. Junaĝa revoluciemo anstataŭiĝis poste ĉe Nodier per ludo je revoluciulo. En 1802 li verkis versan pamfleton kontraŭ Napoleono Bonaparte, sed poste iĝis lia adepto kaj ricevis lokon en administrantaro; tamen dum la Resurtronigo li estis prezentanta sin kiel viktimon de la Unua Imperio.

Servante kiel bibliotekisto en la ĉefurbo de Iliriaj provincoj Laibach (nun Ljubljano), li verkis rabistan romanon Jean Sbogar, kiu estis eldonita en 1818 kaj donis al la aŭtoro tuteŭropan famecon. Nodier enportadis al la franca literaturo fremdlandajn literaturajn romantikismajn influojn. Li estis ellaboranta ĝenron de fantazia novelo, kiu dividiĝis ĉe li je koŝmara novelo, sorĉa fabelo kaj religia legendo.

La 3-an de januaro 1824 Nodier estis enpostenigita kiel bibliotekisto de grafo d’Artois, kiu poste iĝis reĝo de Francio Karlo la 10-a, kaj partoprenis lian kronadon en Reims. De la 14-a de aprilo 1825 servis en la Biblioteko de la Arsenalo *(france: Bibliothèque de l'Arsenal)*, oficiale li enposteniĝis la 29-an de majo kune kun Victor Hugo. Tiu laboro donis al Nodier aliron al raraj kaj forgesitaj libroj, kiujn li senlace propagandadis. Lia loĝejo, egale kun la loĝejo de Hugo, iĝis kunvenejo de la unua unuiĝo de francaj romantikistoj, Cénacle [sen**a**kl], en kiu plej multis reprezentantoj de la nobela literaturo de la 1820-aj jaroj. Tiu unuiĝo, disfalinta al komenco de la 1830-aj jaroj, ludis signifan rolon en batalado de la nova skolo kontraŭ la klasikismo. Presorgano de Cénacle estis katolikisma kaj monarĥia revuo «La franca muzo» (La muse française).

En 1835 Nodier eldonis «Bibliografion de francaj literaturaj frenezuloj» (Bibliographie des fous). En la 20-a jarcento tiun laboron daŭrigis Raymond Queneau kaj André Blavier *(france: André Blavier)*.

Nodier estas entombigita en la tombejo Père-Lachaise.

Al lia filino Marie *(france: Marie Mennessier-Nodier)* la poeto Félix Arvers *(france: Félix Arvers)* dediĉis soneton «Sekreto» (Un Secret), kiu estas konsiderata kiel klasikaĵo de la franca poezio de romantikisma periodo.

Literaturo
----------

* Де-Ла-Бартъ Ф. Г. Разысканія въ области романтической поэтики и стиля. — Кіевъ, 1908. (ruse)
* Salomon M. Ch. Nodier et le groupe romantique, Paris, 1908. (france)
* Larat J. Bibliographie critique des œuvres de Ch. Nodier, Paris, 1923. (france)
* Литературная энциклопедия, т. 8. — Москва: Советская энциклопедия, 1934. (ruse)

* Charles Nodier en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Charles Nodier en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 564550
* GND: 118735594
* LCCN: n50006985
* VIAF: 64009895
* ISNI: 0000 0001 2136 3482
* LIBRIS: 209307
* SUDOC: 027048934
* BNF: 11917781h
* NLA: 35389232
* NDL: 00451404
* BIBSYS: 90083465
* NKC: jn19990006150
* ICCU: CFIV078495
* BNE: XX1049151
 |
**Alfred Deutsch-German** (naskiĝinta la 27-an de septembro 1870 en Vieno; mortinta aŭtunon de 1943 en mortigejo Aŭŝvico) estis juda, aŭstra ĵurnalisto, verkisto, scenaristo kaj filmreĝisoro.

Vivo
----

Alfred Deutsch-German komencis sian karieron kiel verkisto kaj ĵurnalisto, kiel tia li laboris i.a. por la ĵurnalo *Kleine Volkszeitung*. Por la libroserio „Großstadt-Dokumente" [grandurbo-dokumentoj] de Hans Ostwald li verkis proks. 1906 volumon 17: „Wiener Mädel". Mallonge antaŭ la Unua Mondmilito li iris kiel scenaristo al la filmprodukta firmao Wiener Kunstfilm-Industrie. En 1915 li verkis la scenaron por la filmo „Das Kriegspatenkind", unu el la unuaj propagandofilmoj de Aŭstrujo. Unuafoje li reĝisoris en 1922 per „Die Welt in Gefahr". Li enscenigis ĉefe manov-aŭstrajn kaj operetecajn filmojn – ofte kun biografia, muzikhistoria fono. Ekde 1929 ĝis 1932 li ne faris filmojn. Post ĉi tiu paŭzo li enscenigis nur samtempe sian unuan kaj ununuran sonfilmon: „Der Musikant von Eisenstadt". Post tio li laboris ĝis 1938 kiel funkciulo de la aŭstra filmentreprenaro.

Post la anekso de Aŭstrujo al Germanujo li fuĝis al ekzilen al Nizza, por kiel judo eviti persekuton fare de la nazioj. Tie oni arestis lin, enportis lin en la kaptitejon de Drancy kaj forportis lin la 28-an de oktobro 1943 al mortigejo Aŭŝvico, kie li mallonge poste estis gasmurdita.

Filmaro
-------

**de la scenaristo, sen ne alie indikite:**

* 1913: *Johann Strauß an der schönen blauen Donau*
* 1913: *Frau Gertrud Namenlos*
* 1915: *Das Kriegspatenkind*
* 1916: *Tyrannenherrschaft*
* 1917: *Bogdan Stimov*
* 1919: *Alte Zeit, neue Zeit*
* 1919: *Das Auge des Buddha*
* 1922: *Die Rosenkreuzer*
* 1922: *Die Welt in Gefahr* (unua reĝisorado)
* 1923: *Wien, die Stadt der Lieder* (reĝisorado)
* 1924: *Pflicht und Ehre* (ankaŭ reĝisorado)
* 1925: *Franz Lehár, der Operettenkönig* (reĝisorado)
* 1926: *Frau Braier aus Gaya* (reĝisorado)
* 1926: *Franz Schuberts letzte Liebe* (reĝisorado)
* 1929: *Erzherzog Johann*
* 1930: *Die Tat des Andreas Harmer* (ankaŭ reĝisorado)
* 1934: *Der Musikant von Eisenstadt* (ankaŭ reĝisorado)

Referencoj
----------

1. 1 2  Kay Weniger (eldonisto): Das große Personenlexikon des Films. Berlino 2001

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Alfred Deutsch-German en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Alfred Deutsch-German ĉe Interreta filma datumbazo (angle)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 411867
* GND: 126052018
* LCCN: no94007241
* VIAF: 103254149
* ISNI: 0000 0000 8020 2761
* NKC: mzk2013775651
 |
*Pri la litova persona nomo, vidu:* Algirdas (persona nomo)

---

Grandduko Algirdas sur la monero 50 lidoj
**Algirdas**, pole *Olgierd*, beloruse *Альгерд*, (naskiĝis en 1296, mortis la 24-an de majo 1377) estis la filo de Gediminas kaj inter la jaroj 1345 ĝis 1377 kiel grandduko regis la mezepokan regnon Grandprinclando Litovio.

Origine la patro intencis nur heredigi parton de la regno al Algirdas. Sed la filo senpostenigis sian pli junan fraton, la granddukon Jaunutis (kies nomo signifas „junuleto", eble malbona antaŭsigno) en Vilno. Dum tiu kampanjo li kunlaboris kun alia frato, Kęstutis, kiu gvidis la litovan armeon gardanta la limojn de Litovio al la ŝtato de la Ordeno de germanaj kavaliroj en Prusio sudokcidente kaj Livonio norde, ĉar Kęstutis same nekontentis pri la regado de Jaunutis. Por la resto de la vivo de Algirdas la kunlaboro kun Kęstutis restis konstanta, kaj ili dividis la regadon de la regno tiel ke Kęstutis kontrolis la okcidenton kaj Algirdas, kiel formala supera reganto, la orienton.

Algirdas pliampleksigis la areon de la litova regno koste de la rusia regno de Moskvo kaj ties supera potenco, grandega tatara-mongola regno, kiu ampleksis interalie la hodiaŭan sudan Rusion. Dum la jaro 1363 li venkis tri tatarajn armeojn en batalo ĉe rivero Bug kaj firme integrigis la teritorion de Kievo kaj ĉirkaŭaĵo (do la kernon de la hodiaŭa Ukrainio) en la litovan regnon. Post tio, la litova regno okcidente etendiĝis ĝis malantaŭ Volinio, hodiaŭ en la okcidento de moderna Ukrainio, sude ĝis malantaŭ Kievo kaj oriente ĝis la limo de la granddukejo Moskvo. Sub Algirdas la litova regno ankaŭ trifoje batalis kontraŭ rusa armeo de la ambicia moskva grandduko *Dmitri Donskoi* – du el tiuj tri militoj nur finiĝis rekte antaŭ la fortikaĵo Kremlo en la centro de Moskvo.

La politika programo de Algirdas estis reunuigi la dukejojn de la antaŭa slava Kieva Regno kadre de la litova ŝtato.

Kontraŭ la militema Ordeno de germanaj kavaliroj en Prusio, kies deklarita celo estis konkeri ĉiujn baltajn landojn, la armeoj de Algirdas kaj Kęstutis estis malpli sukcesa. Dum la jaro 1348 la litova armeo ĉe rivero ’’Streva’’ malvenkis en signifa batalo, kaj ankaŭ dum la sekvaj jaroj ne eblis sukcese defendi la litovan teritorion kontraŭ atakoj de la ordeno. Dum la jaro 1362 la germanaj kavaliroj eĉ detruis la fortikaĵon de Kaŭnaso (Kovno), en la plej centra parto de Litovio.

Posteulo de Algirdas iĝis lia filo Jogaila.

* Kategorio Algirdas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 128025
* GND: 12230201X
* LCCN: n90682215
* VIAF: 69806987
* ISNI: 0000 0000 1272 973X
* SUDOC: 18157246X
 |
**Christian René Arthur DECLERCK** naskiĝis la 30-an de oktobro 1938 en Ostendo, Belgio, kie li vivis 25 jarojn. Li lernis Esperanton aŭtodidakte ekde 1954. En 1964 li transloĝiĝis al Antverpeno. Tra la jaroj aperis etaj kontribuoj (recenzo, eseeto, tradukita poemo, artikolo) en diversaj revuoj: *Norda Prismo, Literatura Foiro, Fonto, Monato* kaj *La Gazeto*.

Lia unua provo verki redonis longan konversacion kun knabineto en parko. Ĝi aperis en 1962 en periodaĵo de UEA *(Monda kulturo)*. Li ekverkis en 1964 poemon, pli ol sepcent versojn longan: *Ŝirpecoj de letero al la amata*. Ĝi aperis nur en 1991 en la poemaro *Ŝirpecoj (anstataŭ monumento)* en la Serio Stafeto.

Li tradukis en 1967 *Dirdri kaj la filoj de Usnaĥ*, poezieca verketo de Adriaan Roland Holst, nederlanda aŭtoro. Ĝi estis eldonita de Flandra Esperanto-Ligo en 1988, kiel parto de la Serio Stafeto.

Li prilaboris kvar manuskriptojn de Deck Dorval kaj tiel konatiĝis kun la samurbano Frans van Dooren. Liaj krimromanoj estis ankaŭ eldonitaj de Flandra Esperanto-Ligo.

Li editoris la lastan romanon de Lorjak (Jean-Louis Mahé) *Kromosomoj* en 1989. En 1999 li tradukis el la nederlanda beletraĵon de August Vermeylen: *La migranta judo*. De 1996 ĝis 1999 li intermite laboris je sia majstroverko *Tarokoj kaj epokoj* (Flandra Esperanto-Ligo, 2002), premiita jam dufoje: per la PEN-premio "La Verko de la Jaro 2004" kaj la OSIEK-premio (2005).

En 2008 aperis FEL lia romano *Spitaj kiel hidrargo*.

En 2019 aperis ĉe FEL lia romano *Kvin kverkoj kaj la sekvo*. La verko temas pri Manuel Halvelik.

Li kontribuis al BA2 kaj BA3.

Referencoj
----------

1. ↑   Spitaj kiel hidrargo (esperante). Arkivita el la originalo je 2016-03-06. Alirita 2013-06-07.
2. ↑   Kvin kverkoj kaj la sekvo (esperante). Alirita 2020-07-03.

* Kategorio Christian Declerck en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 93020
* LCCN: no2017146695
* VIAF: 23485255
* ISNI: 0000 0000 2643 0173
 |
La **Reĝa Akademio de Belartoj de Antverpeno** (nederlande ***Koninklijke Academie voor Schone Kunsten van Antwerpen***) estas akademio de plastikaj artoj kaj dezajno (kaj en la pasinteco ankaŭ arkitekturo) en Antverpeno, Belgio. La Akademio estis fondita en 1663 fare de David Teniers la pli juna kaj estas unu el la plej maljunaj artakademioj. La akademio ofertas studprogramojn en arto kaj dezajno (plastika arto, fotarto, oraĵado, scenejo kaj kostumdezajno por teatro, grafika dezajno kaj moddezajno), restarigo kaj instruista trejnado. Proksimume duono de la studentoj venas de ĉirkaŭ la mondo kaj ĝiaj kvar konstruaĵoj estas disaj en la centro de Antverpeno.

Historio
--------

La akademio estis establita kun la licenco de la reganto de la Malaltaj Landoj tiutempe, Filipo la 4-a, reĝo de Hispanio. La akademio malfermis siajn pordojn al membroj de multaj malsamaj nacioj kaj junaj artistoj venis al ĝi de kvardek nacioj, inkluzive de Nederlando, Germanio, Pollando, Irlando, Francio kaj pli. La institucio altiris instruistojn kaj amasigis imponan kolekton de artaĵoj. En 1886, Vincent van Gogh studis tie por mallonga tempo, ĝis li estis forpelita de siaj studoj. Tie studis ankaŭ la fama dezajnisto Henri van de Velde, laŭ kiu poste estis nomita la Supera Lernejo de Dezajno.

En 1885, Leopoldo la 2-a, Reĝo de la Belgoj, fondis la "Nacian Superan Instituton de Belartoj" (National Hoger Instituut voor Schone Kunsten) en la akademio, modeligita laŭ la Nacia Altlernejo de Belartoj en Parizo (france *École Nationale Supérieure des Beaux-Arts*).

En 1946, la Supera Lernejo de Arkitekturo estis apartigita de la Akademio. En 1963, fako de moddezajno estis malfermita en kiu ses el la plej gravaj modokreantoj de la 1980-aj jaroj kiuj iĝis konataj kiel la "Antverpenaj Sesopo" studis: Dirk Bikkembergs, Walter van Beirendonck, Marina Yee, Dries van Noten, Dirk Van Saene kaj Ann Demeulemeester kaj multaj aliaj el la tuta mondo, kiuj faris la fakon la plej granda en akademio.

En 1995, kadre de reformo de la altlernejo en Flandra Belgio, la Akademio iĝis parto de la Antverpena Universitato de la Artoj (nederlande *Artesis Hogeschool Antwerpen*; ekde 2013 renomita nederlande *Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen*) .

Inter la diplomiĝintoj de la akademio: Lawrence Alma-Tadema, Jeff Lambeau, Momi Schwartz, Wilhelm Busch, Ford Maddox Brown kaj multaj aliaj.

Theodoor Boeyermans, Antverpeno, Flegistino de Pentristoj (1665), Reĝa Muzeo de Bonaj Artoj, Antwerp.

Referencoj
----------

1. ↑  [Een tempel bouwen voor de muzen, een korte geschiedenis van de Antwerpse Academie by Jan Lampo, April 1995] [1885/1985 een eeuw Nationaal Hoger Instituut voor Schone Kunsten te Antwerpen by L.Theo van Looj, 1985/411/7]

Eksteraj ligiloj
----------------

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Royal Academy of Fine Arts (Antwerp)** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 845822
* GND: 16289334-6
* LCCN: n80131768
* VIAF: 125914871
* ISNI: 0000 0001 2107 7689
* NKC: xx0110860
* BNE: XX162230
 |
**Adelbert von KELLER** (naskiĝis la 5-an de julio 1812 en Pleidelsheim, mortis la 13-an de marto 1883) estis germana lingvisto kaj verkisto.

Vivo
----

Studante en Tübingen teologion li sub la gvidado de Uhland ekokupiĝis pri mezepokaj lingvostudoj. Frukto de lia 13 monatojn daurinta studrestado pariza estis: »Li Romans des sept sages« (Tübingen 1836). En autuno 1835 li habilitiĝis kiel privata docento pri ĝermana kaj latinidlingva literaturo en Tübingen, kie li estis inter 1837–41 ankaŭ malsupra bibliotekisto universitata. Tiam li eldonis: »Altfranzösische Sagen« (2-a eldono, Heilbronn 1876), organizis kun Notter germanan eldonon de chciuj romanoj de Cervantes (Stuttgart 1838–1842, 12 vol.), eldonis »Romancero del Cid« (1840) kaj »Zwei Fabliaux« (1840) sed tradukadis ankaŭ, i.a. »Gudrun« (1840). Pro sanecaj kialoj li iris en 1840 al Italujo, kie li esploradis en la plej gravaj bibliotekoj en Romo kaj Venecio. La riĉan predon pri mezepoka poeziarto li publikigis ĉe »Rômvart« (Mannheim 1844). Post lia reveno en Germanlando li nomumitis eksterordinara profesoro kaj ordinara profesoro en 1844 (kaj samtempe supera bibliotekisto). Samtempe li eldonis: »Diokletians Leben« de Bühel (Quedlinburg 1841); la verkon »Gesta Romanorum« (Stuttgart 1842); kun Rapp li eldonis tradukon de Shakespeare (Stuttgart 1843–46); »Altdeutsche Gedichte« (Tübingen 1846); »Alte gute Schwänke« (2-a eldono, Heilbronn 1846); »Lieder Heinrichs von Württemberg« (Tübing. 1849); »Lieder Guillems von Burgunden« (Mitau 1849); »Meister Altswerts Werke« (kun Holland, Stuttgart 1850); »Italienischer Novellenschatz« (Leipzig 1851–52, 6 vol.) kaj »Fastnachtsspiele aus dem 15. Jahrhundert« (Stuttgart 1853–1858, 4 vol.).

En 1850 li demisiis kiel bibliotekisto; sed li iĝis en 1849 prezidanto de la societo »Literarischer Vereins« en Stuttgart kaj dediĉis sin de tiam aparte al la prizorgo de la skribotaĵoj de tiu ĉi societo. Por ĝi li presigis »Simplizissimus« (1854–62, 4 vol.), de Ayrer la verkon »Dramen« (1864–65, 5 vol.), »Das deutsche Heldenbuch« (1867), »Hans Sachs« (vol. 1–13, 1870–81), »A. Tüngers Facetiae« (1875), de Widmann »Fausts Leben« (1881) kaj »Das Nibelungenlied nach der Piaristenhandschrift« (1880). Menciindas ankoraŭ lia verko »Uhland als Dramatiker, mit Benutzung seines handschriftlichen Nachlasses dargestellt« (Stuttgart 1877)

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 10. Leipzig 1907, p. 823, kio legeblas tie ĉi interrete.

* Kategorio Adelbert von Keller en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 572140
* GND: 118831216
* LCCN: n81133509
* VIAF: 88612440
* ISNI: 0000 0001 0922 7795
* SUDOC: 032385390
* BNF: 12342527p
* NLA: 35786843
* BIBSYS: 90061706&feltselect=bs.autid 98041220, 90061706
* NKC: xx0160919
* BNE: XX1686757
 |
Paroĥa domo de la Andreas-komunumo en Erfurto, kie deĵoris Salzmann; kun memorigtabulo.
**Christian Gotthilf SALZMANN** (naskiĝis la 1-an de junio 1744 en Sömmerda, mortis la 31-an de oktobro 1811 en Schnepfenthal) estis germana protestanta pastro kaj pedagogisto. Unu lia filo estis la geodeziisto kaj forsta fakulego Ernst Julius Theodor Salzmann.

Vivo
----

Kritikante la edukadosistemon de la 18-a jarcento, la paroĥestro de Sömmerda kaj profesoro ĉe la *Philanthropinum* de Dessau impresis la kortegon de Gotha. Salzmann propagandis naturan evoluon de korpo kaj spirito kaj fidoplenan kunlaboron inter lernantoj kaj instruistoj. La kortego en Gotha permesis al li realigi lian programon, kiun li teorie priskribis en sia pamfleto *Anweisung zu einer zwar nicht vernünftigen, aber doch modischen Erziehung der Kinder*. La titolo en traduko: "Instrukcio al se ne racia tamen moderna eduko de infanoj". Li aĉetis la bienon Schnepfenthal por elstarigi la edukejon.

Li fondis en 1784 la filantropan edukadan instituton Schnepfenthal, apud Gotha.

Salzmann studadis teologion en la universitato de Jena, kaj fariĝis pastro en 1768. Tiufunkcie li deĵoris de 1772-81 ankaŭ en Erfurto, ĉe la Preĝejo Sankta Andreo.

Pegagogo praktika kaj teoria
----------------------------

Ekde 1781 ĝis 1784, li laboradis ene de la filantropa instituto fondita de Johann Bernhard Basedow en Dessau. Li finfine fondis sian propran instituton en 1784 en Schnepfenthal. Inter la kunlaborantoj de Salzmann, oni povas mencii Johann Christoph Friedrich GutsMuths aŭ Johann Matthäus Bechstein.

En sia verko *Krebsbüchlein* (1780), Salzmann kritikis per nekutima maniero la edukadajn metodojn de sia tempo. Pro *Conrad Kiefer*, oni sekve kromnomis lin la germana Jean-Jacques Rousseau, ĉar li same apogis romantikan vidpunkton pri edukado.

Unu lia adepto estis Friedrich Fröbel.

Vidu ankaŭ
----------

* Christian Ludwig Lenz, instruisto kaj bofilo de Salzmann
* Salzmann-lernejo (Schnepfenthal)

* Christian Gotthilf Salzmann en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Christian Gotthilf Salzmann en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 165483
* GND: 118605232
* LCCN: n81072231
* VIAF: 2506438
* ISNI: 0000 0001 0862 7009
* LIBRIS: 292188
* SUDOC: 067029558
* BNF: 121344756
* NLA: 35875043
* NDL: 00455221
* BIBSYS: 1071068
* NKC: jo20000082664
 |