recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Stefano la 2-a de Hungario** (n. 1101 en Hungario – m. 1-an de marto 1131), estis hungara reĝo, membro de la Arpad-dinastio. Lian regadon karakterizis (1116–31) militoj, ofte sensukcesaj.

Lia patro estis reĝo Kolomano, "la Libra", lia patrino Felicia sud-itala normana princino (poste li mem edziĝis kun normana princino komence de la 1120-aj jaroj).

Li estis dufoje kronita: unuafoje en aĝo de 4 jaroj, duafoje post morto de lia patro, en februaro de 1116. Post la surtroniĝo, li tuj militis: la 13-an de majo, li estis forte venkita fare de la ĉeĥa reganto Vladislavo la 1-a, ĉe la rivero Olšava. Poste li provis reakiri la perditajn teritorion de Dalmacio, sed en 1119 lin venkis Venecio. Post kiam li reokupis la teritorion – post kvinjara paco - en 1124, li regis tion nur unu jaron. Li interpaciĝis en 1127 kun la aŭstroj kaj alianciĝis kun la ĉeĥoj, tiel turnis sin milite al Bizanco, ĉar ĝi apogis Venecion kaj akceptis la tronpostulantan princon Almoŝ (kiun blindigis Kolomano en 1115). Li militirsi, sed estis venkita en 1128 ĉe Haram fare de imperiestro Joanneso la 2-a. Sekvajare, li militiris kun ĉeĥaj kaj serbaj aliancanoj, sed ankaŭ tiu militiro fiaskis.

Hejmlande li subigis ribelojn de la tronpostulantoj Almoŝ (1125–26), Borŝ kaj Ivan (1127-28). Ĉar lia geedzeco restis seninfana, kaŭzis problemon por li la heredigo de la trono. Li elektis filon de sia fratino Ŝaul, sed post la abrupta morto de Stefano en 1131, la hungara politika elito decidis elekti al nova reĝo blindigitan filon de Almoŝ, je Bela (la duan). Stefano la 2-a interpaciĝis kun Bela en 1129 (post kiam li eksciis pri tio, ke li vivas kaj kaŝas sin en Hungario), akceptis lin en la kortego kaj edzigis kun filino de la serba aliancano tribestro Uroš (granda ĵupano).

Stefano la 2-a estis entombigita en Oradea.

* Kategorio Stefano la 2-a (Hungario) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 163668
* GND: 124411274
* LCCN: no98098856
* VIAF: 42151776733918010497, 264245052 77247343, 42151776733918010497, 264245052
* ISNI: 0000 0000 1512 1228
* SUDOC: 069551294
* BNF: 14521991v
 |
**Stefano la 4-a de Hungario** (hungare *IV. István*, naskiĝis ĉ. 1133 en Hungario, mortis la 11-an de aprilo 1165, Zimony – hodiaŭ Zemun, Beogrado, Serbio) estis hungara (kontraŭ)reĝo, membro de la Arpad-dinastio. Li agadis kiel tronpostulanto, per bizanca apogo, kontraŭ sia nevo, Stefano la 3-a.

Lia patro estis hungara reĝo (blinda) Béla la 2-a, lia patrino estis Ilona, filino de la serbia reganto Uroš la 1-a. Lia pli maljuna frato, la reĝo Géza la 2-a donacis al li en 1152 rangon de princo, sed li volis pli kaj post 5 jaroj volis akiri tronon de la frato. La komploto malsukcesis kaj li fuĝis al Bizanco, kie li trovis fuĝejon kaj eĉ apogon de Manuelo la 1-a, kiu edzigis lin kun la nevino Komnena Maria.

Post morto de Géza la 2-a, li volis denove akiri la hungaran tronon, sed oni kronis en junio de 1162 la nepon kiel Stefano la 3-a. La opoziciuloj kronis unu monaton poste la pli junan fraton de Stefano, kiel Ladislao la 2-a. Post kiam oni venenis lian fraton, li estis kronita la 27-an de januaro 1163 kiel Stefano la 4-a, sed nur duonoficiale, ĉar la ceremonion faris la episkopo de Kalocsa kaj ne la episkopo de Esztergom, kiu devintus fari tion oficiale. Eĉ tiu laste malbenis Stefanon la 4-an. Stefano la 3-a atakis lin samsomere kaj venkis lin per germana helpo, la 19-an de junio ĉe Székesfehérvár. Stefano la 4-a denove fuĝis al Bizanco kaj per apogo de Manuelo provis akiri la potencon en la sekvaj du jaroj, sed sensukcese. Oni ekatakis en aprilo de 1165 la fortikaĵon de Zimony kaj finfine venenis lin la propraj homoj. Oni entombigis en Zimony, sed la restaĵoj poste estis transliveritaj al Székesfehérvár.

* Kategorio Stefano la 4-a (Hungario) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 163676
* GND: 1147214123
* VIAF: 127151246507044130334 31151776731718010890, 127151246507044130334
 |
**Svami Rama** (naskiĝis en himalaja vilaĝo Toli en 1925, mortis la 13-an de novembro 1996) – barata jogano, svamio, aŭtoro de multaj libroj pri jogo, sano, meditado, iniciatinto pri instruado de "himalaja jogo".

Vivo
----

Svami Rama naskiĝis en norda Barato. Preskaŭ de la plej fruaj jaroj estis edukata de sia spirita majstro - jogano de Bengalio. Aliĝis al tradicio de svamioj de la ordeno Bharati. Junaĝe multe vojaĝis tra Himalajo, kie renkontiĝis kun pluraj sanktuloj kaj filozofoj (ĉefe hinduismaj) kiel Gandhi, Rabindranath Tagore aŭ Sri Aŭrobindo.

Li edukiĝis en kelkaj barataj universitatoj kaj en Oksfordo. En 1949 iĝis Ŝankaraĉarjo (la plej alta sacerdota posteno en hinduismo) en Karvirpitham, norda Barato. En 1952 rezignis reveninte al Himalajo por praktiki meditadon.

Poste ekveturis okcidenten kie laboris kaj instruis hindan filozofion. Reveninte al Barato fondis aŝramon en Riŝikeŝ. En 1969 denove forveturis al Usono por instrui orientan spiritan sciencon. Tie fondis internacian Himalajan Instituton pri Jogo kaj Filozofio.

Verkaro
-------

* *Living with the Himalayan Masters* (Vivante kun la himalajaj majstroj) (ISBN 0893891568)
* *The Science of Breath: A Practical Guide* (Scienco pri Spirado. Praktika gvidlibro) (ISBN 089389057X)
* *Meditation and its Practice* (Meditado kaj ties praktiko) (ISBN 0893891533)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Svami Rama en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Swami rama articles
* Swami Veda Bharati, disciple of Swami Rama


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 382654
* GND: 113034458
* LCCN: n79089563
* VIAF: 110766240
* ISNI: 0000 0001 0934 9899
* SUDOC: 254817378
* BNF: 12068211t
* NDL: 001113450
* NKC: jn20000604563
* ICCU: RAVV098781
 |
**Paul von JOUKOWSKY** (ruse: *Павел Васильевич Жуковский/Pavel Vasiljeviĉ Ĵukovskij*; naskiĝis la 13-an de januaro 1845 en Frankfurt-Sachsenhausen, mortis la 26-an de aŭgusto 1912 en Vajmaro) estis rusa-germana pentristo, scenejfaristo kaj verkisto.

Paul von Joukowsky (maldekstre) kun la Wagner-oj, 1881

Vivo
----

Paul estis la filo de la rusa verkisto Vasilij Ĵukovskij. En 1863/64 li entreprenis kun la edukisto Hermann Ohl vojaĝegon al Romo, Napolo kaj Bonn. Li prezentitis al Richard Wagner kaj Cosima Wagner en la Vilao d'Angri proksime de Napolo en la 18.1.1880. Poste Paul akompanis ilin ĉe vizitoj en Ravello kaj Sieno kaj dizajnis la kostumojn kaj kvar el sume kvin scenejbildojn por la premieroj de la opero *Parsifalo*. Inspirojn li estis ĉerpintaj vojaĝante kun la geedzeca paro vagnera. Li havis liberan amrilaton kun la verkistino Adelheid von Schorn.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Paul von Joukowsky en la germana Vikipedio.*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Pavel Ĵukovskij en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Prie sur rusa biografia retpaĝaro[*rompita ligilo*]


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 576599
* GND: 118713248
* VIAF: 807112
* ISNI: 0000 0000 2010 8618
* BNF: 14795222v
 |
dekstra
Victoire de Samothrace - vue de droite en contre-plongée, gros plan de la statue.JPG
La **Venkantino de Samotrako**, ankaŭ nomata **Niko de Samotrako**, estas marmora skulptaĵo de la helena diino Niko (Venko), malkovrita en 1863 sur la insulo Samotrako de la franca konsulo kaj amatoro-arkeologo Charles Champoiseau. La statuo nun estas eksponata en la Luvro en Parizo. En la greka lingvo ĝi estas nomata *Niki tis Samotrakis* (Νίκη της Σαμοθράκης). Multe da kopioj ekzistas en muzeoj kaj galerioj tra la mondo.

La Venkantino estas konsiderata unu el la grandaj supervivantaj ĉefverkoj de greka skulptaĵo el la helena periodo, malgraŭ ke ĝi estis difektita, sen kapo kaj etenditaj brakoj. De nekonata artisto (eble de rodisa origino), oni pensas, ke la skulptaĵo datiĝas de la periodo inter 220 a.K. kaj 190 a.K. (kvankam iuj datas ĝin inter 250 a.K. kaj 180 a.K.). Certe, la simileco kun figuroj kaj tapiŝoj de la Pergama altaro (datita ĉirkaŭ 170 a.K.) ŝajnas forte. Parta enskribo ĉe la bazo de la statuo inkluzivas la vorton "Rhodhios" (Rodiso), kiu indikas ke la statuo estis mendita por celebri grandan mararmean venkon de Rodiso, en tiu tempo la plej potenca mara ŝtato de la Egea. La Samotraca Arkeologia Muzeo tamen diras, ke la statuo estis oferdono de la makedonia generalo Demetrio la 1-a Poliorketo post lia mararmea venko ĉe Kipro.

La statuo staras ĉe la pruo de ŝipo, kaj eble servis kiel parto de ekstera altaro, prezentante la diinon malsuprenirantan el la ĉieloj al la venkinta floto. Farita per blanka parosa marmoro, la figuro mezuriĝas 3,28 metroj laŭalte. Antaŭ perdi siajn brakojn, Niko verŝajne blovis glorkanton per trumpeto. En 1950 unu el la manoj de la statuo estis malkovrita en Samotrako kaj nun estas en vitra elmetejo en la Luvro apud la podio sur kiu staras la statuo.

La Venkantino estas unu el la pli grandaj trezoroj de la Luvro, kaj hodiaŭ estas dramege eksponita ĉe la kapo de la ŝtuparo Daru.

Vidu ankaŭ
----------

* Helenisma arto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Venkantino de Samotrako en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Luvro - Elektitaj Verkoj - Venkantino de Samotrako Arkivigite je 2004-12-04 per la retarkivo Wayback Machine
* Greka TTT-paĝo, kiu petas la redonon de la Venkantino al Grekio Arkivigite je 2006-03-05 per la retarkivo Wayback Machine
Ventomuelejo de Camuñas
La **Ventomuelejo La Unión** troviĝas ĉe la monteto ĉe kiu troviĝas Camuñas, Provinco Toledo, Hispanio, je ĉirkaŭ 700 metroj alteco. Ties nomo ŝuldiĝas al fakto ke post granda incendio ĝi estis rekonstruita danke al la ekonomia unuiĝo de la tuta loĝantaro.

Ĝi estis eble konstruita en 1866, ĉar tiu dato aperas super ĝia pordo, sed ŝajne reale tiu estas la dato koresponda al ties rekonstruo post incendio, ĉar jam estis citata (laŭ la nomo *Molino Viejo* (malnova muelejo), kiel la loko kie, en 1809, estis pendumita Juan Pedro Sánchez, frato de Tío Camuñas.

La maŝinaro estis akirita en Campo de Criptana, de malnova muelejo kiu estis neuzata nome «El Sardinero» (la sardinisto). Dum la rekonstruo sufers kelkajn ŝanĝojn, kaj oni ampleksigis interne la konstruaĵon, kvankam oni pluhavis la saman diametron de la antaŭa, dum la kovraĵo vegetala (karekso) estis anstataŭata de alia el zinko.

* Kategorio Ventomuelejo La Unión en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kopio de la ventorozo el navigomapo de 1504, de la portugala navigisto Pedro Reinel. Estas la unua ventorozo konata kiu klare reprezentas la lilifloron kiel simbolo de la Nordo.
**Ventorozo**, aŭ *kompasrozo*, estas simbolo kun formo de cirklo kiu havas markitaj ĉirkaŭe la direktojn en kiuj divideblas la cirklo de la horizonto, nome la kompasdirektoj, tio estas, alfabetorde Nordo, Okcidento, Oriento kaj Sudo.

La 16-flanka vento-rozo estas la ideo de Timosthenes el Rodoso, maristo kaj klerulo, kiu vivis en la 3-jarcento a.K, aldoninte 4 novaj direktoj al la tiam jam agnoskitaj 12. La reĝo de Egiptio, Ptolemeo la 2-a, nomumis lin ĉefpiloto de sia ŝiparo. Timosteno estis la unua el la grekaj geografiistoj, kiu uzis la ventojn por geografia orientiĝo kaj navigado, anstataŭ nur kiel meteologiaj fenomenoj. Timosthenes verkis libron pri maraj instrukcioj por la avantaĝo de la egipta mararmeo. Krome, la libro havis navigaciajn instrukciojn, kiuj baziĝis sur la 16-flanka ventorozo. Sekvante ĉi tiun libron, nuntempe perditaj, pli kaj pli da veladaj libroj estis eldonitaj tra la jaroj, kiuj fariĝis esencaj por maristoj.

Ties reinvento estas atribuita al la majorka Ramon Lullo, detala priskribo jam verkita de Plinio la Maljuna en libro II eble estis lia baza referenco.

En la navigomapoj ĝi estas reprezentata per 32 romboj (misformitaj) unuigitaj en unu pinto dum la aliaj indikas la direkton en la cirklo de la horizonto. Super ĉio oni metas lilifloron per kiu oni reprezentas la nordon. Tiu simbolo estas dokumentata el la 15-a jarcento.

Vidu ankaŭ
----------

* Kataluna Atlaso

Notoj
-----

1. ↑   Plinio el viejo Historia Naturalis libro II, parrafo 103

Bibliografio
------------

* Martín-Gil F.J. Martín-Ramos P. Martín-Gil J. "A cryptogram in the compass roses of the Majorcan portolan charts from the Messina-Naples mapmakers school". Almogaren, Nº. 36, 2005, pp. 285–296.

* Ventorozo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ventorozo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Dancistinoj de Flamenko kun ventumiloj
*Infanino kun ventumilo*, Pierre-Auguste Renoir.
Japana ventumilo
**Ventumilo** estas proksimume folioforma ilo, kiun oni uzas por produkti freŝigan venteton per mana tien-reen-movo. Ventumilo konsistas el du partoj: maldika materio (kiel tolaĵo, papero aŭ plumo) kaj faldeblaj bastonetoj.

Funkciado
---------

Kiam varmas, ŝvito algluas al la haŭto kaj formas filmon de malseka aero kiu malhelpas transpiradon. Ventumilo, same kiel ventolilo, movigas la aeron kaj forigas la filmon, tiele ŝvito povas vaporiĝi kaj oni povas refreŝiĝi.

Historio
--------

Altaj ventumiloj estis uzitaj en antikvecoj kaj egipta kaj azia laŭ pentraĵoj el 19a dinastio egipta, sed tamen nur por ceremonioj. Grekoj adoptis ventumilon por hejma uzado ekde 5a jarcento a.K. Kaj ili estis imititaj de etruskoj kaj romianoj, kaj de tie alpaŝis al la mezepoko. Estis ventumiloj de diversaj formoj kaj materialoj, ĉefe tolaĵoj kaj plumoj.

Faldebla ventumilo estis inventata en Ĉinio en la 7a jarcento laŭ ekzemplo de flugilo de vesperto. En Eŭropo ĝi estis konata ekde fino de 15a jarcento, kiam portugalaj marŝipistoj alportis ilin ekde Ĉinio. Rapide populariĝis tra la tuta Eŭropo, unue por altrangaj damoj, poste por la tuta socio. En la 17a jarcento adoptis la aktualan formon kaj pli kaj pli aldonis ornamaĵojn ĉiuspecajn.

En la 18a jarcento instaliĝis en Hispanio la franca manartisto Eŭgenio Prost sub protektado de grafo Floridablanca kaj de tiam Hispanio estis unu el la ĉefaj produktantoj kune kun Francio kaj Italio. Tiame ventumilo estis ilo uzata same de virinoj kiel de viroj, kiuj kunportis etajn poŝventumilojn. Tamen komence de la 20a jarcento estis uzata preskaŭ nur de virinoj ĝis la fino de tiu jarcento, kiam viro reekuzis ilin.

Vidu ankaŭ
----------

* Flabelo
* Ventolilo

Eksteraj ligiloj
----------------

* hispane Todoabanicos.com Arkivigite je 2019-01-05 per la retarkivo Wayback Machine
* hispane Abanicosartesanos.com Arkivigite je 2020-08-04 per la retarkivo Wayback Machine Manfarado

Faldita kaj malfermita **ventumiloj**

* Ventumilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ventumilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Venuso el Willendorf.
**Venusfiguro**, ankaŭ **Venusaĵo** aŭ pli simple **Venuso** estas statueto ĉefe de Supra Paleolitiko reprezentanta figuron de virino.[1] Krome ankaŭ kelkaj figuroj kiuj montras virojn aŭ figuroj de necertaj seksoj,[2] kaj kelkaj reliefaj aŭ gravuritaj sur roko aŭ ŝtonoj estas ofte studataj kune.[3]

Plej el ili havas malgradajn kapojn, ampleksajn taliojn, kaj krurojn kiuj kuniĝas ie. Variaj figuroj troigas la ventron, taliojn, brustojn (mamojn), femurojn aŭ vulvojn, kvankam multaj ne. Tio pensigis pri la ebla uzado de tiaj figuroj. Kontraste, brakoj kaj piedoj estas ofte forestaj, kaj la kapo estas kutime malgranda kaj senvizaĝa. Male reprezento de harfrizado povas esti detala, kaj ĉefe en ekzemploj el Siberio, same kiel povas esti indikitaj ankaŭ vestoj aŭ tatuaĵoj.[4]

Ekzemploj
---------

* Venuso de Dolní Věstonice
* Venuso de Hohle Fels
* Venuso de Willendorf

Notoj
-----

1. ↑  Fagan, Brian M. Beck, Charlotte, "Venus Figurines", The Oxford Companion to Archaeology, 1996, Oxford University Press, ISBN 0195076184, 9780195076189, google books, paĝo 740.
2. ↑  Beck, Margaret, in Ratman, Alison E. (ed.), Reading the Body: Representations and Remains in the Archaeological Record, 2000, University of Pennsylvania Press, ISBN 0812217098, 9780812217094, google books, paĝo 203.
3. ↑  Fagan, 740-741
4. ↑  Fagan, 740-741; Isabella, Jude, interview with April Nowell. ""Palaeo-porn"': we’ve got it all wrong, 2012. New Scientist, 216, Issue 2890, online; Cook; Beck, 205-214  Alirita la 2an de Majo 2016.
**Veoh** estas entrepreno en San Diego, Kalifornio, kiu ofertas servon de interreta televido: Sur la retejo de la entrepreno, legebla en la angla, franca, germana kaj japana, la uzantoj povas spekti filmetojn, datumflue transportatajn al la komputilo de la spektanto, kaj alŝuti proprajn filmetojn. Eblas spekti filmojn aŭ filmerojn produktitajn de grandaj komercaj kinaj studioj, de sendependaj studietoj kaj de simplaj privatuloj. La servo, en 2003 fondita de *Dmitry Shapiro* kaj de tiam preparita, oficiale ekfunkciis en februaro 2007. *Dmitry Shapiro* daŭre gvidas ĝin. La entrepreno investe ricevis proksimume 40 milionoj da usonaj dolaroj, interalie de la amaskompunika konzerno  *Time Warner*. En 2008 la entrepreno venkis en jura proceso pri la demando, ĉu ĝi rajtas disponigi filman materialon kopirajte protektatan. 

Laŭ enketo de la retejo *Quantcast.com* la retejon *veoh.com* en 2008 vizitis pli-malpli 19 milionoj da spektantoj ĉiumonate

Vidu ankaŭ
----------

* la artikolon pri la konkurencaj retejoj YouTube kaj Vimeo

Eksteraj ligiloj
----------------

* *veoh.com* - internacia retejo de la entrepreno

Notoj
-----

1. ↑  artikolo pri la jura proceso el la angla gazeto "The Wall Street Journal" (2008-08-29)
2. ↑  ... kaj el la germana retejo "ZDNet" (2008-08-28)
3. ↑  "Veoh altiras malpli 19 milionojn da spektantoj ĉiumonate" (angle)
**Verbjaĵ,** ukraine **Верб'яж,** hungare **Verebes** [verebeŝ] estas malgranda unuigita vilaĝeto en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Volovec. Ankoraŭ 2 vilaĝetoj apartenas al la municipo.

Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Volovec en Transkarpatio
Monumento de la hungareco. La 7 ŝtonaĵoj simbolizas la 7 gentojn hungarajn, kiuj alvenis en 895 tien.

Bazaj informoj
--------------

* 48° 48′ 33″ N 23° 08′ 31″ O﻿ / ﻿48.80917 °N, 23.14194 °O﻿ / 48.80917; 23.14194 (mapo)Koordinatoj: 48° 48′ 33″ N 23° 08′ 31″ O﻿ / ﻿48.80917 °N, 23.14194 °O﻿ / 48.80917; 23.14194 (mapo)
* Areo: 3 km²
* Alto super marnivelo: 559 m
* Loĝantaro: 910
* Poŝtkodo: 89113
* Telefonprefikso: 03136

Situo
-----

Verbjaĵ situas de Niĵnij Vorota je 5 km-oj laŭvoje al la Verecka montpasejo.

Historio
--------

En 895 7 hungaraj kaj ankaŭ aliaj gentoj tie komencis enpenetri en la Karpatan basenon. Nova vilaĝo naskiĝis en 1889. Tiam vilaĝetoj **Hlubokpatak**, **Petruszovica** kaj **Verbiás** formis novan vilaĝon, kies nomo estis unu el la fondintoj Verbiás. Pro la hungariga politiko Verbiás ricevis hungarecan loknomon (Verebes) supozeble en 1903. En 1910 vivis en Verebes 562 loĝantoj (rutenoj en majoritato, germanoj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Alsóverecke, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Verbjaĵ. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------

* grekokatolika ligna preĝejo de 1888
* monumento de la hungareco

Famuloj
-------

En la iama Verbiás naskiĝis hungara bestokuracisto Ákos Azary.
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Starantaj viroj de maldekstre**: 1. Arnošt Baláš, 2. s-ro Netík, 3 nekonatulo, 4. s-ro Lelek, 5. s-ro Hrubý  
**Starantaj virinoj de maldekstre**: 6. Věra Podhradská, 7. Jarka Navrátilová , 8. Jarka Čejková  
**Sidantaj virinoj de maldekstre**: 9. Věra Borská (gvidantino), 10. s-ino Netíková, 11. Vlasta Dvořáčková
**Verda Masko** estis amatora aktora grupo de la junulara Esperanto-klubo en Brno en la jaro 1952-1955.

En 1952 estis likvidita tutŝtata organizo de ĉeĥoslovakaj esperantistoj (ĉar la internacia lingvo de laboristaro devis esti la rusa), la poresperanta laboro restis nur en kluboj kaj rondetoj, sed la malfacilaj kondiĉoj kreskigis la entuziasmon. En Brno tiam aktivis ĉirkaŭ dudek junuloj, sed ankaŭ spertaj plenskreskuloj, kiel tradukanto Josef Vondroušek, muzikisto Vilibald Scheiber, operkantistino Věra Borská, plue Marie Adamcová, Arnošt Baláš kaj aliaj.

**Starantoj de maldekstre**: 1. Vlasta Dvořáčková, 2. Jarka Čejková, 3. Jarka Navrátilová, 4. Věra Podhradská, 5. Věra Borská   
**Sidantoj**: 6. Vladimír Veselý (instruisto), 7. nekonata knabino
Věra Borská (naskiĝinta en 1927) instruis Esperanton en sia loĝejo varbinte junajn lernantinojn, kun kiuj ŝi fondis grupeton *Verda Masko* - la kolektivo preparis diversajn amuzajn programojn por la klubo, ekz. vesperojn de poezio kaj kantado, teatraĵojn kaj prezentis ilin ne nur en Brno, sed ankaŭ en Přerov, Ostrava, Olomouc k.a. urboj. En ilia programo estis ankaŭ teatraĵoj (*Andreo kaj drako* de Viktor Dyk, *Lasta viro* de František Xaver Svoboda k.a.). Ni rememoru kelkajn nomojn: (Hana Bachtíková, Josef Cink, Jarka Čejková, František Frýbert, Olda Kaláb, Věra Kořínková-Novobilská, Jarka Novotná, Irena Petrželková, Věra Podhradská, D-ro Valjan, Milada Vondroušková, Jan Werner, poste Aleš Bednařík. Oferemaj gvidantinoj estis unue Drahomíra Chlubnová, poste Marta Lorková, Františka Fojtíková, Dáša Zorka kaj aliaj. Multaj el ili studis en nia urbo kaj post studado revenis al siaj hejmoj kaj tie plu aktivas en la movado.

Vidu ankaŭ
----------

* Historio de la Esperantista klubo en Brno (1952-1968)
*Pediastrum duplex*
La **verdalgoj** estas grupo de fotosinteze aktivaj algoj, kiuj en pli frua sistematiko aperis kiel memstara taksono. La verdalgoj estas fakte parafiletika grupo, kiu do ne entenas ĉiujn posteulojn. Tiel oni ne aldonas la landajn plantojn al la grupo, kvankam ili evoluis el tiuj. Oni nomas verda algo ĉiun reprezentanton de Chloroplastida, kiu ne estas surtera planto.

Karakteroj
----------

Volvox aureus
La kloroplastoj havas klorofilon a kaj b same amelokorpetojn. Nur en la kloroplastoj de la verdaj algoj kaj en la antocerofitoj - apartenantaj al embriofitoj – troviĝas pirenoidoj, specifaj areoj en la plastidoj kun denas rezervaĵoj de rubiskoj, sed ne en la ceteraj embriofitoj. Ene de la unuopaj taksonoj de la verdalgoj ekzistas diversaj organizaj formoj, de la unuĉeluloj kaj ĉelkolonioj ĝis la multĉelaj taloj.

La multobliĝo okazas per divido, vegeta kresko, diversaj formoj de seksa generado.

Sistematiko
-----------

Hodiaŭ, la reprezentantoj de la verdalgoj estas ordigitaj al grupo de la verdaj plantoj, kiuj entenas krom la verdalgoj ankuax la grundajn plantojn. Plimulto de la verdalgoj estas ordigita al veraj verdalgoj, la alia parto kun la ornamalgoj kaj la ĥaraloj (Characeae, Charales) formas kun la grundaj plantoj la ĥarofitoj (Charophyta).
La Statuo de Libereco, montrante pliiĝintan oksidiĝon, nome verdigran koloron.
**Verdigro** estas nomo por verda pigmento akirita pere de la aplikado de acetata acido al lamenoj de kupro aŭ la natura patino formita kiam kupro, latuno aŭ bronzo estis eksponita al vetero nome al aero aŭ al salakvo dum periodo de tempo. Ĝi estas kutime baza kupra karbonato, sed ĉe la maro ĝi estas baza kupra klorido. Se estas acetata acido kiam okazas la ekspono al vetero, ĝi povus konsisti el kupro(II) acetato.

Etimologio
----------

La nomo *verdigro* derivas el malnovfranca lingvo *verte grez*, kiel alterigo de *vert-de-Grèce* ("verda el Grekio") aŭ el la modernfranca literumado de tiu vorto kiel *vert-de-gris* ("verda de grizo"). Ĉar ĝi estis uzata kiel pigmento en pentrarto kaj en aliaj artaĵoj (kiel verda koloro), ĝi estis petita de artistoj en Grekio.

Referencoj
----------

1. ↑  "Verdigris" Oxford English Dictionary
2. ↑  Sharp, D. W. A: "Penguin Dictionary of Chemistry", paĝo 419. Penguin Books, 1990 (2a eldono)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Verdigro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* National Pollutant Inventory - Copper and compounds fact sheet
* Verdigris, ColourLex
La popolproprieta entrepreno (germane *Volkseigener Betrieb*, mallongigite **VEB**) **Verlag Enzyklopädie** (iom libera traduko "eldonejo enciklopedia") en Lepsiko fondiĝis la 1-an de novembro 1956 kiel posedaĵo de la ŝtato GDR. Ĝi specialiĝis pri lingvoinstruiloj (vortaroj, lernolibroj ktp.), sed ankaŭ eldonis aliajn sciencajn fakverkojn. Ĝis la jaro 1980 eldoniĝis 1846 librotitoloj en suma eldono de 22,3 milionoj da ekzempleroj, kaj en la sekvaj dek jaroj ĝis la reunuiĝo de Germanio la eldonado daŭriĝis, sen ke ĝis nun vikipedie konatiĝis la ekzakta kvanto de pliaj eldonaĵoj kaj eldonkvantoj. Ĉiujare aperis proksimume 130 novaj eldonaĵoj. Post la reunuiĝo de Germanio en oktobro 1990 la okcidentgermana eldonejo *Langenscheidt*, specialiĝinta pri lingvoinstruiloj, transprenis la eldonejon. 

*Konversacia libro Deutsch Esperanto*Inter la eldonaĵoj ankaŭ estis pluraj konatoj verkaĵoj pri Esperanto por germanlingvanoj, ekzemple

* tri Esperanto-vortaroj de la germana leksikografo Erich-Dieter Krause (cetere la eldonejo de li ankaŭ publikigis vortarojn indoneziajn-germanajn),
* *Taschenlehrbuch Esperanto* de Till Dahlenburg kaj Peter Liebig en 1978 kun du akompanaj instruiloj,
* *Konversationsbuch Deutsch-Esperanto* de Till Dahlenburg kaj Detlev Blanke en 1990, unu el la lastaj eldonaĵoj antaŭ la transpreno fare de la okcidentgermana eldonejo *Langenscheidt*.
Koordinatoj: 48° 01′ 03″ N 3° 14′ 01″ O﻿ / ﻿48.01750 °N, 3.23361 °O﻿ / 48.01750; 3.23361 (mapo)

**Verlin** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 414 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2007.

Geografio
---------

Verlin etendiĝas sur 14.1 km², kaj havis 414 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 29 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Gilles Poiblanc, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Verlin apartenas al la kantono de Saint-Julien-du-Sault, kies ĉefurbo estas Saint-Julien-du-Sault. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Sens, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de Saint-Julien-du-Sault
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Stanislav Thurzo. |

---

Grafo **Szaniszló (Stanislao) THURZÓ** [sanislO turzO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Thurzó Szaniszló** estis hungara palatino, kortegano. Lia nobela antaŭnomo estis *bethlenfalvi*.

**Szaniszló THURZÓ**  naskiĝis la 24-an de julio 1576 en Hungara reĝlando en Bajmóc (nuntempa Bojnice en Slovakio). Li mortis la 1-an de majo 1625 en Lőcse (nuntempa Levoča en Slovakio).

Biografio
---------

Szaniszló Thurzó lernis en Padovo, Bologna kaj Siena inter 1591-1595. Hejmenveninta li batalis kontraŭ la turkoj. En 1598 li edziĝis baldaŭe havanta 2 filojn. En 1604 li senbatale transdonis fortikaĵon de Bajnóc al Stefano Bocskai. En 1614 li iĝis „eterna" departementestro de Szepes, baldaŭe li ricevis ankaŭ postenon en kortego de la Habsburgoj.
En 1622 parlamento en Sopron elektis lin palatino.

Verkoj
------

Postrestis nur manuskripto.

Fontoj
------

* detala hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio Szaniszló Thurzó en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Tadeusz Stefan GAJCY**, pseŭdonomoj „Karol Topornicki", „Roman Oścień", „Topór" (naskiĝis la 8-an de februaro 1922 en Varsovio, mortis la 16-an de aŭgusto 1944 samloke) – pola poeto de la dua mondmilito, reprezentanto de la generacio de Kolumbanoj, soldato de Pola Enlanda Armeo.

Vivo
----

Liaj antaŭuloj alvenis de Hungario al Pollando. Li naskiĝis hejme en domo ĉe la strato Dzika 43/45, en malriĉa laborista familio. Lia patro estis seruristo pri fervojaj veturigiloj en dekstraborda Varsovio, la patrino akuŝistino.

Tadeusz Gajcy frekventis gimnazion gvidatan de katolika ordeno en la kvartalo Bielany. Li partoprenis la saman klason kun Wojciech Jaruzelski. Lernis ludi mandolinon, estis mesoservanto servante al matenaj mesoj en preĝejo ĉe la strato Bonifraterska 14. En 1941 abiturientiĝis kaj komencis sekrete studi polan filologion en Varsovia Universitato.

Dum la milito estis kunkreinto, kaj de novembro 1943 la lasta redaktoro de samizdata literatura monatrevuo "Sztuka i Naród" (Arto kaj Nacio), kie publikigis siajn versojn, fragmentojn de prozo, artikolojn kaj recenzojn sub pseŭdonomoj kaj anonime.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tadeusz Gajcy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Tadeusz Gajcy - kolekto de la laboraĵoj
* Verkoj de Tadeusz Gajcy Fondaĵo de Moderna Pollando


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 580870
* GND: 119181762
* LCCN: n81113066
* VIAF: 46838605
* ISNI: 0000 0001 2131 1121
* SUDOC: 032649878
* BNF: 12363927f
* BIBSYS: 90661299
* NKC: js20020805237
 |
**Thomas HODGSKIN** (12a de decembro 1787 – 21a de aŭgusto 1869) estis angla socialista verkisto pri politika ekonomio, kritiko kontraŭ kapitalismo kaj defendanto de la libera komerco kaj de la komencaj sindikatoj. Fine de la 19a kaj komence de la 20a jarcentoj, la termino "socialista" inkludis ajnan opozicianton de kapitalismo, tiam difinita kiel politika sistemo konstruita sur privilegioj por la posedantoj de kapitalo.

Lia unua libro, *An Essay on Naval Discipline* (1813), estas akra kritiko de la brutala aŭtoritarisma reĝimo tiam funkcianta en la ŝiparmeo. Li studis en la Universitato de Edinburgo, kaj poste venis al Londono en 1815 kaj eniris en la cirklo de utilistoj ĉirkaŭ Francis Place, Jeremy Bentham kaj James Mill. Pere de ilia subteno, li pasigis la venontajn kvin jarojn en programo de veturo kaj studado tra Eŭropo, kio rezultis inter alia en dua libro, *Travels in North Germany* (Veturoj en Nordan Germanion, 1820).

Post tri jaroj en Edinburgo, Hodgskin revenis en Londonon en 1823 kiel ĵurnalisto. Influita de Jean-Baptiste Say inter aliaj, liaj vidpunktoj pri politika ekonomiko diverĝis el la utilisma ortodokseco de David Ricardo kaj Mill.

Notoj
-----

1. ↑  "L'Angleterre a-t-elle l'heureux privilège de n'avoir ni Agioteurs, ni Banquiers, ni Faiseurs de services, ni Capitalistes ?". In Clavier, Étienne (1788). *De la foi publique envers les créanciers de l'état : lettres à M. Linguet sur le n° CXVI de ses annales* (in French). p. 19.
2. ↑  Braudel, Fernand (1979). *The Wheels of Commerce: Civilization and Capitalism 15th–18th Century*. Harper and Row.
3. ↑  Hodgson, Geoffrey (2015). *Conceptualizing Capitalism: Institutions, Evolution, Future*. University of Chicago Press. p. 252.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 661330
* GND: 118551795
* LCCN: n50031250
* VIAF: 9847801
* ISNI: 0000 0001 0868 4329
* SUDOC: 026923203
* BNF: 11907611v
* NLA: 35199562
* NDL: 00522655
* NKC: vse2010584752
 |
Thomas Wyatt (portreto de Hans Holbein)
**Thomas WYATT** (n. 1503, m. la 11-an de oktobro 1542) estis angla poeto kaj kortegano.

Vivo
----

Thomas naskiĝis proksime al Maidstone, Kent kaj estis filo de Henry Wyatt, konsilisto de Henriko la 7-a (Anglio) kaj Henriko la 8-a (Anglio).

En 1516 li eniris St John's College, Universitato de Kembriĝo.

En 1521 li edziĝis al Elizabeth Brooke (1503-1560), fratino de kortegano, George Brooke (9-a barono Cobham). En 1522 ili havis filon, Thomas, kiu estris ribelon plurajn jarojn post la morto de sia patro. Tamen malfeliĉis la rilatoj inter Thomas Wyatt kaj sia edzino, kaj ili disiĝis: Thomas rifuzis finance subteni ŝin. Antaŭ lia morto ŝi malkaŝe loĝis kun William Parr (1-a grafo de Essex), al kiu ŝi poste edziĝis.

Thomas Wyatt estis alta kaj bonaspekta. Estis onidiroj ke li iĝis amoranto de Anne Boleyn, verŝajne antaŭ kiam ŝi iĝis la dua edzino de Henriko la 8-a, sed tio ne certas, kaj unu el liaj poemoj povus sugesti ke li (kiel multaj korteganoj) malsukcese enamiĝis al ŝi.

Sub Henriko la 8-a Thomas servis kiel diplomato. En 1535 li kavaliriĝis. Tamen la sekvantan jaron li malliberiĝis, eble pro kverelo kun Charles Brandon, duko de Suffolk, sed pli verŝajne pro suspektoj pri liaj rilatoj al Anne Boleyn, kiu ekzekutiĝis tiun jaron.

Ĉirkaŭ 1537 korteganino nomita Elizabeth Darrell iĝis la kromvirino de Thomas. Ili havis tri filojn. Thomas testamentis al ŝi bienojn en Dorset.

Nepost 1540 li regajnis la favoron de la reĝo kaj ricevis bienojn de aboliciita monaĥejo. Tamen la sekvantan jaron li denove mallonge enkarceriĝis, akuzite pro ŝtatperfido: Catherine Howard, la kvina edzino de Henriko la 8-a, sukcese petis lian liberigon, kiun Henriko aprobis kondiĉe ke Thomas reamikiĝu al sia adulteca edzino. Denove li laboris kiel diplomato. Post la ekzekuto de Catherine Howard en februaro 1542 estis onidiroj ke Elizabeth Brooke iĝus la sesa edzino de la reĝo, malgraŭ ke ŝi estis ankoraŭ la edzino de Thomas, sed tio ne okazis.

Thomas entombiĝis en la antaŭa abateja preĝejo de Sherborne, Dorset.

Poemoj
------

Thomas Wyatt estis inter la plej influaj poetoj de la unua duono de la 16-a jarcento. Li verkis multajn lirikajn ampoemojn, eble inspiritajn de lia amo al Anne Boleyn kaj poste al Elizabeth Darrell. Kune kun sia amiko Henry Howard (grafo de Surrey), enkondukis la soneton en Anglion. Li ankaŭ verkis satirojn.

Angla Antologio enhavas tradukojn de tri el liaj poemoj.

* Kategorio Thomas Wyatt (poeto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 302224
* GND: 118643444
* LCCN: n50019425
* VIAF: 44340301
* ISNI: 0000 0001 0892 8784
* LIBRIS: 210056
* SUDOC: 030279720
* BNF: 12172959p
* MBA: 0c365944-89cc-4da6-8973-5ec2907fdf95
* NLA: 35622410
* NKC: jn20011211129
* BNE: XX1301354
 |
**Thor Næve LANGE** (naskiĝis la 9-an de aprilo 1851 en Kopenhago, mortis la 22-an de februaro 1915) estis dana verkisto kaj tradukisto.

Lange studis klasikan filologion ekde 1869 ĝis 1874. Li eklaboris en 1875 en Sankt-Peterburgo kiel instruisto de la latina kaj greka lingvoj, kaj la jaron poste iris al Moskvo. Li edziĝis en 1883 al rusa nobelino kaj mem estis adoptita en la rusan nobelaron en 1889. Tamen li konservis la danan civitanecon kaj plu tenis intensivan kontakton al sia originlando kaj dum periodo estis dana konsulo en Rusio.

Krom grekajn tragediojn Lange tradukis popolan lirikon el la rusa en la danan lingvon, sed ankaŭ el aliaj eŭropaj lingvoj (*Fra fremmede Lande*, 1876; *Nogle Folkeviser*, 1878; *Gennem farvet Glas*, 1894; *Nocturner*, 1897). Lia traduko de la Kanto pri la militiro de Igor (1888) estis inspira al komponistoj kiel Peter Heise kaj Peter Erasmus Lange-Müller. Krome li tradukis ankaŭ verkojn de samtempaj aŭtoroj kiel *The golden legend* de Longfellow kaj poemojn de Nikolaus Lenau.

Siajn vojaĝ-travivaĵojn kaj spertojn li publikigis en rakontoj kiel *Rusland* (1882), *En Maaned i Orienten* kaj *I Danske Farver* (1887) kaj portretoj kiel *A. Tolstoj* (1894). Liaj propraj aperis interalie en la volumoj *Fjerne Melodier* (1902), *Strengespil* (1906), *I Danske Farver* (1907) kaj *Udvalgte Digte* (1915).

Thor Lange ankaŭ tre favore recenzis la traktaĵon *Videnskabens Fællessprog* (Komuna lingvo de la scienco) de Vilhelm Thomsen en Berlingske Tidende la 12-an de majo 1905.

Fontoj
------

* Salmonsens konservationsleksikon Vol. XV p. 409-410.
* Den Store Danske - Thor Lange
* Kendtes Gravsted - Thor Næve Lange

* Kategorio Thor Lange en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 383473
* GND: 1122761104
* LCCN: n2005054843
* VIAF: 43708924
* ISNI: 0000 0000 6700 8411
* SUDOC: 228925975
* MBA: e111d955-4967-45ec-8d73-9c39dcc2cd82
 |
**Tibor Csorba** [ĉorba], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csorba Tibor,** pole **Tibor Czorba** estis hungara pentristo, verkisto, tradukisto, filologo, mezlerneja kaj altlerneja instruisto. Lia kromnomo (eble nobela antaŭnomo) estis *Szakácsi*, liaj nomvariantoj estis *Sz. Csorba Tibor* kaj *Szakácsi Csorba Tibor*, lia pseŭdonimo estis *Branyiszkói Tibor*.

Tibor Csorba  naskiĝis la 15-an de marto 1906 en Szepesváralja (Hungara reĝlando, nuntempa Spišské Podhradie en Slovakio), li mortis la 5-an de septembro 1985 en Budapeŝto aŭ en Varsovio.

Biografio
---------

Tibor Csorba frekventis gimnazion en Lőcse, sed la nova ŝtato Ĉeĥoslovakio forigis lian patron al rest-Hungario, tial li sekvis lin kaj abiturientis en Budapeŝto. Li akiris diplomon en Reĝa Hungara Belarta Altlernejo en 1929. Liaj plej gravaj instruistoj estis Bertalan Karlovszky, Oszkár Glatz, Ágost Benkhard. Li plulernis en pedagogia altlernejo en Szeged, en arta altlernejo en Varsovio (1938) kaj Universitato de Varsovio. Inter 1930 kaj 1934 li instruis en gimnazio de Kiskunhalas, poste en Celldömölk. En 1936 li estis lektoro de Universitato de Varsovio. Post la nazia atako li revenis al Hungario, kie li helpis la polajn rifuĝintojn. Li instruis en la Belarta Altlernejo. En 1944 li doktoriĝis en Scienca Universitato Péter Pázmány. En 1945 (laŭ alia fonto en 1955) li translokiĝis al Pollando kaj li instruis en Jagelona Universitato, poste en pedagogia instituto de Varsovio ĝis la emeritiĝo. Li pentradis precipe hungarajn kaj polajn pentraĵojn. Li ricevis signifan polan premion en 1971. Li havis polan edzinon.

El solaj ekspozicioj
--------------------

* Celldömölk (1935)
* Vaŝingtono (1960)
* Novjorko (1961)
* Varsovio (1965)
* Szombathely (1965)
* Budapeŝto (postmorta, 1987)

El grupaj ekspozicioj
---------------------

* ekde 1930 en Hungario
* ekde 1945 en Hungario

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Sághegy
* Celli részlet
* Kemenesaljai dombok
* Varsói látkép
* Zakopane
* Öreg tengerész
* Kompozíció
* Lovasok
* Móló Sopotban
* Falusi táj templommal

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* A halasi csipke múltja, jövője (Kiskunhalas)
* Beszél a tanya (novelo, Kecskemét, 1934)
* Polgáristák (romano, Budapeŝto, 1936)
* Az utolsó lőcsei diák (membiografio, Celldömölk, 1936)
* Uczmy się po Węgiersku (1940)
* A humanista Báthory István (disertaĵo, Budapeŝto 1944)
* Lengyel-magyar szótár (vortaro, Budapeŝto, 1958)
* Janus Pannonius (Csezmicei János, 1434-1472) (Prago, 1958)

Elektitaj tradukaĵoj
--------------------

* poemoj de Attila József
* dramo de László Németh

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* pollingva biografio
* pollingva biografio

* Kategorio Tibor Csorba en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 607483
* GND: 1060275546
* LCCN: n82067576
* VIAF: 90603418
* ISNI: 0000 0000 8276 4565
* RKD: 263079
* NKC: mzk2009517659
 |
**Tokugawa Iesada** (TOKUGAWA [tokugava iesada]) (japane 徳川 家定 (6-an de majo 1824 - la 14-an de aŭgusto 1858) estis la 13-a ŝoguno de la Tokugawa-ŝoguneco en Japanio, kiu restis en tiu pozicio nur 5 jarojn, de 1853 ĝis 1858. Li estis fizike malforta kaj tiel malkonvena por la ŝoguneco en periodo de grandaj ŝanĝoj. Lia regado markas la komencon de la Bakumatsu-periodo.

Regado
------

Li enpotenciĝis rekte post la afero de Nigra Ŝipo, li respondecis pri la malegalaj kontraktoj kun eksterlandaj fortoj.

Li geedziĝis kun princino Atsu, la adoptita filino de Shimazu Nariakira. Iesada mortis seninfane en 1858, kio kaŭzis kverelojn ene de la klano. Tokugawa Nariaki, Satsuma kaj aliaj volis vidi Tokugawa Yoshinobu kiel lian posteulon, dum la ōoku kaj shogunaj oficialuloj kiel Ii Naosuke apogis Tokugawa Iemochi, kaj sukcesis. Tiuj kvereloj finiĝis en la Ansei-purigo.

* Kategorio Tokugawa Iesada en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 345286
 |
Portreto de Tristan Tzara (Robert Delaunay)
**Tristan TZARA** (naskiĝis kiel **Samuel ROSENSTOCK** la 16-an de aprilo 1896 en la orient-rumania urbeto Moineşti - la 24-an de decembro 1963 en Parizo) estis franca-rumana poeto kaj eseisto. Li debutis tre frue (1912), sub la pseŭdonimo S. Samyro, per simbolismaj versaĵoj en la kultura revuo *Simbolul* (*La simbolo*). Baldaŭ li disiĝis de la simbolisma influo kaj ekpublikigis poemojn pli kaj pli originalajn, laŭ metriko, sintakso kaj logiko.

En la aŭtuno de 1915 li vojaĝis por universitataj studoj al Svislando, lando en kiu li decidis resti, ne senkiale se enkalkuli ke kiel judo li sentis sin pli sekura en tiu lando ol en aliaj partoj de la militanta Eŭropo.

Sekvajare, kune kun la germanoj Hugo Ball kaj Richard Huelsenbeck kaj la elzacano Hans/Jean Arp, li iniciatis (en Zuriko) artan movadon novigan kaj renverseman, ekde tiam konatan kiel dadaismo aŭ dada. Pri la etimologio de la nomo oni ankoraŭ spekulativas, kvankam Tzara "klarigis" ĝin en *Manifesto Dada 1918*: "Dada signifas nenion."

En 1919 li translokiĝis al Parizo, kie li daŭrigis sian kolorplenan vivon (inter aliaj, li aliĝis al surrealismo kaj al komunismo). Paralele, en Rumanio liaj amikoj publikigis liajn rumanlingvajn poemojn postlasitajn manuskripte, kaj en 1934 aperis la unua broŝuro kun liaj poemoj, titolita rumane *Primele poeme ale lui Tristan Tzara* (*La unuaj poemoj de Tristan Tzara*).

Dum la Dua Mondmilito li aliĝis al la franca rezistmovado. Liaj spertoj en tiu movado kaj tiuj de komunisto alproksimigis lin al liaj ĉirkaŭuloj kaj maturigis lin. Li verkis poste pli lirikan poezion kaj postlasis kolekton de eseoj en kiu li deklaris sin, spite al ĉio, dadaisto.

Edzo de filino de sveda industriisto, li fartis pli bone ol la plejparto de siaj artaj samtempuloj. Tio tamen ne malhelpis lin piki la burĝajn valorojn kaj sintenojn, precipe pri arto.

Tzara mortis en la "urbo de la lumoj" la tagon de la 1963-a Kristnasko.

* Kategorio Tristan Tzara en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Fontoj
------

Prenita, kun permeso, el: Tristan Tzara. *Sep manifestoj dada*. Berkeley: Bero, 2001.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 24659
* GND: 118624938
* LCCN: n79111430
* VIAF: 2021159248248604870006, 4552159248076004870007, 2373153063165019320008 27072443, 2021159248248604870006, 4552159248076004870007, 2373153063165019320008
* ISNI: 0000 0001 2125 1536, 0000 0003 6863 9153, 0000 0004 0712 1155
* LIBRIS: 244376
* SUDOC: 027172058
* BNF: 119273045
* ULAN: 500175780
* MBA: 4f3fe3d6-ff99-4b4b-926c-baec6d2bfd25
* NLA: 35560042
* NDL: 00459325
* BIBSYS: 90327374
* RKD: 105573
* NKC: jn20000605372
* ICCU: CFIV094528
* BNE: XX1721688
 |
**Tupak Jupanki** aŭ **Tupak Inka Jupanki** (keĉue *Tupaq (Inka) Yupanki*, hispane *Túpac (Inca) Yupanqui*; naskiĝis en Kusko; mortis 1493 en Chinchero), estis inkaa imperiestro dum la inkaa imperio antaŭ la alveno de la hispana konkero de suda Ameriko kaj regis de 1471 ĝis 1493.

Tupak JupankiSub la regno de lia patro Paĉakutek Jupanki li estis elstara generalo kaj tial oni nomis lin *Apukispaj* (*gvidanto de la imperiaj armeoj*).

Tupak Jupanki transprenis en 1471 kiel 10-a inkao la imperio de sia patro. Sub sia gvidado la inkaa imperio estis la plej granda. Li ensorbigis la regionojn inter Kito en la nuna Ekvadoro kaj Santiago en la nuna Ĉilio.

Laŭ raporto de la hispano Pedro Sarmiento de Gamboa la inkaoj sub lia regno, kaj eble Tupak Jupanki mem, atingis la Paskan Insulon per aro de balzaj flosoj.

Post la murdigo de Tupak Jupanki, lia filo Huayna Capac (1493-1527) iĝis 11-a inkao. Tupak Jupanki postlasis al sia filo bone organizitan reĝlandon kaj armeon de 300.000 soldatoj.

* Kategorio Tupak Jupanki en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 116002
 |
**Tomasz Padura**, ankaŭ **Tymko Padura** (malofte Padurra) blazono Sas (naskiĝis la 21-an de decembro 1801 en Ilińce (gubernio Kievo), mortis la 20-an de septembro 1871 en Kozjatin, distrikto Berdyczów de la sama gubernio) – pola-ukraina poeto kaj komponisto. Aŭtoro de la kanto *Hej, sokoły*.

Vivo
----

Diplomito de Liceo de Krzemieniec. Adepto de komuna batalo pri sendependeco de poloj kaj rusinoj. Partoprenis novembran ribelon kontraŭ Rusia imperio, batalante en la taĉmento de Wacław Seweryn Rzewuski. Post falo de la insurekcio dum du jaroj en mallibero de caraj regopovoj. Post liberigo setliĝis en la propra bieno en Machnówka (nun en Vinica provinco).

Li estis "kantisto de kozakoj", populariganta ukrainan folkloron pere de muziko. Kreis lirikajn versaĵon kaj kantojn (komponante ankaŭ muzikon al ili). Tradukis poezion de Adam Mickiewicz (ekz. estas aŭtoro de la traduko al ukraina lingvo de la poemo *Konrad Wallenrod*). 

Aŭtoro de pluraj kantoj (ĉ. 200 en la pola kaj ukraina lingvoj, tre popularaj, kantataj en vilaĝoj). Liaj pollingvaj laboraĵoj apartenas al t.n. ukraina skolo de pola romantikismo.

Kreado
------

* *Kozak* (Kozako), Lwów 1830
* *Pienia Tomasza Padury*, Lwów 1842 (en servo Google Books)
* *Ukrainky z nutoju Tymka Padurry*, Varsovio 1844 (en servo Polona)
* *Pyśma Tymka Padurry. Wydanie posmertne z awtohrafiw* Arkivigite je 2020-12-01 per la retarkivo Wayback Machine, Lvovo 1874, eldonis Karol Wild

Bibliografio
------------

K. Bulzacki, *Polacy i Ukraińcy – trudny rozwód* (Poloj kaj ukrainoj - malfacila divorco), Vroclavo 1997.
J. Hrycak, *Historia Ukrainy 1772-1999. Narodziny nowoczesnego narodu* (Historio de Ukrainio 1772-1999. Naskiĝo de la moderna nacio), Lublin 2000, p. 47–48.

Eksteraj ligiloj
----------------

* *Tymko Padura. Autor piosenki „Hej, sokoły" – Polak z ukraińskim sercem?* na naszwybir.pl Tymko Padura. Aŭtoro de la kanto *Ho, falkoj* - Polo kun ukraina koro

* Kategorio Tymko Padura en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 673683
* GND: 103334074X
* VIAF: 161087585
* ISNI: 0000 0001 1094 6578
* NKC: js2016925408
 |
**Umm Salama**, *Umm Salama Hind bint Abi Umajja* aŭ *Umm Salama Hind bint Abi Umayya*, *Hind bint Suhayl*, *Hind al Makhzumiyah* (en araba هند بنت أبي أمية) estis (la sesa) edzino de la profeto Mohamedo, kaj konsiderata de islamanoj kiel "la patrino de la kredantoj".

Post la morto de sia edzo, Abdallah ibn Abdulasad en la Batalo de Uhudo, ŝi estis konata kiel Ajjin al-Arab (La okuloj de Arabio).​ Umm Salama kaj ŝia edzo, Abdallah ibn Abd Al-Asad, estis el la unuaj islamanoj. Nur Ali kaj kelkaj aliaj malmultaj konvertiĝis al Islamo antaŭ ili. Ŝia edzo mortis pro la vundoj ricevitaj en la Batalo de Uhudo. Tiam, Hind havis filon nome Umar ibn Abi Salama.

Post la morto de Abdallah, la islamanoj apogis ŝin en Medino. Kiam ŝi finis la *Iddah* (la atendoperiodo de virino ĉu divorcita ĉu vidvino, por nuligi sian geedzecon, antaŭ reedziniĝi), dum 4 monatoj kaj 10 tagoj, kaj Abu Bakr kaj Umar kandidatis, sed ŝi malakceptis. Mohamedo kandidatis kaj ŝi akceptis. Umm Salama edziniĝis al Mohamedo estante 29-jaraĝa. Nur liaj sesa kaj sepa edzinoj (Umm Salama kaj Zajnab, respektive) estis rektaj kuzinoj de Mohamedo. Umm Salama estis vidvino kun tri filoj kaj kvara postmorta (post la morto de lia patro) filo kiu naskiĝis tuj post ŝia geedzeco kun Mohamedo.

Umm Salama mortis estante 84-jaraĝa en Medino. Ŝi estis entombigita en la tombejo Ĝannatul Baki. Ŝi estis la lasta survivanta de la patrinoj de la kredantoj.

Notoj
-----

1. ↑   Suleiman, Ali Mourad (2005). *Early Islam between Myth and History*.

* Kategorio Umm Salama en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 740341
* GND: 135956412
* LCCN: nr96004736
* VIAF: 22038383
 |
**Veronika Simon M.** [ŝimon em], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Simon M. Veronika** estas hungara pentristo, instruisto. Ŝia pseŭdonomo antaŭnomo estas *SIMONE*.

Albert Wass pentrita de Veronika Simon M.
Veronika Simon M.  naskiĝis la 8-an de januaro 1952 en Csetény.

Biografio
---------

Veronika Simon M. frekventis gimnaziojn en Zirc kaj Mór inter 1969 - 1973. Ŝi estis oficisto en fabriko inter 1968 - 1987, poste ŝi estis privatulo ĝis 1992, intertempe ŝi studis ankaŭ en Universitato Marx Károly. Ekde 1993 ŝi okupiĝas pri pentrado, komence ŝi studis en artaj rondoj en Székesfehérvár kaj Budapeŝto, ekde 1997 en akademio en Zebegény, ekde 2006 en Salzburg. De 2000 ŝi partoprenas en instruado de estontaj pentristoj. Ŝi pentradis plej ofte portretojn, ankaŭ altarajn bildojn. Ŝi ricevis plurajn premiojn. Ŝi havas edzon kaj naskis trifoje.

Ekspozicioj
-----------

Ŝi ekspoziciis sola pli, ol 750-foje, tial ŝi estas hungara rekordulo. Ŝi ekspoziciis grupe en multe da grandaj urboj (Parizo, Londono, Novjorko, Vaŝingtono, Vieno, Kolonjo, Kairo, ktp).

Elektitaj portretoj
-------------------

* Albert Wass (vidu la bildon!)
* Sándor Wekerle
* János Arany
* István Széchenyi

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2009-08-21 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto kaj bildoj

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 616875
* LCCN: n2005054814
* VIAF: 14179464
* ISNI: 0000 0001 1040 2183
 |