recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Skulptaĵo en Liérganes, omaĝa al Fiŝhomo.
La **Fiŝhomo de Liérganes** estas mita estaĵo de la kantabra mitologio. Laŭ legendo, ĝi estas homo malaperinta en maron, kies aspekto iĝis amfibia. Dum Klerismo, hispana monaĥo Benito Jerónimo Feijoo studis la legendon kaj konsideris ĝin parte vera.

Legendo
-------

Meze de la 17-a jarcento, en la vilaĝo Liérganes (en norda Hispanio) vivis geedzoj Francisco de la Vega kaj María de Casar, kiuj havis kvar filojn. Kiam patro Francisco mortis, laŭ volo de patrino María, samnoma filo Francisco translokiĝis al Bilbao, por iĝi ĉarpentisto.

En 1674, Francisco iris kun amikoj al maro por naĝi, unu tagon antaŭ la Tago de Sankta Johano, festa en Hispanio. Dum naĝado forta akvofluo malaperigis lin en maron kaj oni ne plu sciis pri li. Tamen, en 1679, en Kadizo (suda Hispanio), fiŝkaptistoj asertis, ke ili vidis akvan estaĵon kun homa aspekto. Tiu estaĵo aperis multfoje kaj oni sukcesis kapti ĝin per pano kaj reto. Tiam oni konstatis, ke ĝi estas homo fiŝo-forma kun skvamoj.

Tiam li estis alportita al kadiza monaĥejo de Sankta Francisko, kie oni pridemandis lin. Li sukcesis fuŝe diri unu vorton: *Liérganes*. Homoj en Kadizo ne konis tiun ĉi loknomon, sed kantabro laboranta en Kadizo menciis, ke temas pri vilaĝo en Kantabrio. Ankaŭ Domingo de Cantolla, sekretario de Inkvizicio, konfirmis tion, ĉar Liérganes estis lia devenloko.

Poste, la novaĵo pri la okazaĵo alvenis al Liérganes, kie oni demandis pri iu ajn malaperinto. La homoj de Liérganes respondis, ke en la lastaj kvin jaroj nur malaperis Francisco de la Vega. Tiam, loka monaĥo Juan Rosendo veturis kun Francisco al Liérganes, por konstati ĉu li vere devenis de tiu loko. Kiam ili alvenis en la vilaĝon, Francisco hastis al domo de María de Casar, kiu tuj konfirmis, ke li estas ŝia filo.

Reveninte en domo de patrino, Francisco vivis trankvile kaj montris intereson pri nenio. Li iris sen ŝuoj kaj ofte senveste, kaj apenaŭ parolis. Li pasis ankaŭ longan tempon sen manĝi kaj montrante nenian entuziasmon. Post naŭ jaroj en la domo de patrino, li malaperis denove en maron kaj oni ne plu sciis pri li.
Koordinatoj: 48° 58′ 39″ N 14° 57′ 15″ O﻿ / ﻿48.97750 °N, 14.95417 °O﻿ / 48.97750; 14.95417 (mapo)

**Fiŝlago Staňkov** (ĉeĥe: **Staňkovský rybník**, antaŭe konata sub nomoj *Velký Soused* kaj *Velký Bystřický rybník*) estas per areo la oka plej granda fiŝlago en Sudbohemia regiono kaj la dekdua en la tuta Ĉeĥa respubliko. Ĝi estas la kvara plej granda en distrikto Jindřichův Hradec. Ĝi trocviĝas sude de Bohemio en la katastra teritorio de municipo Staňkov ĉe ŝtatlimo kun aŭstra federacia lando Malsupra Aŭstrio, kkiu kondukas sur ties orienta bordo en diverse granda distanco de ĝi. La akva areo havas areon 241 ha. Ĝi estas la plej profunda kaj la plej volumena fiŝlago en Ĉeĥio, sed indikoj pri ĝia profundeco tre diferenciĝas: 8,5 m, aŭ 16 m. La tera ŝutita digo estas 160 m ĝis 170 m longa kaj 14 m, aŭ 16 m alta kaj ĝi retenas proksimume 6,63 mil. m³ aŭ 20 mil. m³ da akvo. La fiŝlago estas longa 6 km kaj ĝia perimetro estas 25 km. La akvokolekta areo havas grandecon 124 km². Ĝi situas en supermara alteco 469 m.

Historio
--------

La fiŝlago estis fondita fare de Mikuláš Ruthard z Malešova en la jaro 1550 precipe pro inundoj sur rojo Koštěnický potok. Ĝi do plenumas simila retencian funkcion kiel Rožmberk. Devene la fiŝlago nomiĝis Soused, pli poste Velký Bystřický. Eblas, ke devene ĉi tie estis lago barita per roko, en kiun estis elrompita galerio por ellasejo - simile kiel ĉe fiŝlago Dvořiště.

Pluaj fotoj
-----------

* Fiŝlago Staňkov, vido de la digoFiŝlago Staňkov, vido de la digo
* Fiŝlago Staňkov, vido al bordo ĉe Rezatá pila direkte al kampadejo U KosůFiŝlago Staňkov, vido al bordo ĉe Rezatá pila direkte al kampadejo U Kosů
* Fiŝlago StaňkovFiŝlago Staňkov

Ligiloj
-------

### Referencoj

1. 1 2 3 4  Vlček, Vladimír.  (1984) *Vodní toky a nádrže*. Praha: Academia.
2. 1 2 3 4  Procházka, Luděk.  (2001) *Třeboňsko a horní Lužnice. Soubor turistických map 1:50 000*. Praha: Trasa. ISBN 80-85999-72-2.

### Literaturo

* Štefáček Stanislav, *Encyklopedie vodních ploch Čech, Moravy a Slezska*, Staňkovský rybník (s. 251), Nakladatelství Libri, Praha, 2010 ISBN 978-80-7277-440-1
**Pavel Ŝaramet** (beloruse *Павел Рыгоравіч Шарамет*, ruse *Павел Григорьевич Шеремет*, pole *Paweł Szeremet*; naskiĝis la 28-an de novemnro 1971 en Minsko, Belorusa SSR, Sovetunio — mortis la 20-an de julio 2016 en Kievo, Ukrainio) estis belorusa-rusa-ukraina ĵurnalisto de sendependaj amaskomunikiloj, aŭtoro de dokumentaj filmoj kaj libroj.

Vivo
----

Komence de sia profesia kariero li laboris en Minsko kiel korespondanto de unu el rusaj televidstacioj. En 1997 li estis arestita proksime al la belorusa-litova landlimo kune kun Dmitrij Zavadski, kion rimarkis amaskomunikiloj. Akuzita pri eksterleĝa transpaŝo de la landlimo kaj malliberigita en arestejo, li estis liberigita oktobre 1997, sed jaron poste kondamnita al du jaroj de mallibero kun suspendo pro eksterleĝa transpaŝo de landlimo kaj agado malfavora por Belorusio kaj troviĝis en malliberejo tri monatojn. Li ricevis premiojn de Defend-Komitato de Ĵurnalistoj (CPJ) en 1998 kaj de Organizo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo en 2002. Amnestio Internacia agnoskis lin malliberulo de la konscienco.

De 1998 li loĝis en Moskvo, kaj dum la lastaj 5 jaroj de sia vivo en Kievo. En 2000 Pavel Ŝaramet estis batita en Minsk fare de nekonatuloj. En 2010 li estis senigita de belorusa civitaneco. Dum la kieva li periodo laboris por gazeto "*Ukrajina Pravda*" (Ukrainia Vero) kiel plenuma direktoro. Krome li estis prezentisto de radio *Vesti* kaj fondinto de opozicia interreta portalo *Beloruskij Partizan*. Li publike kritikis rusan anekson de Krimeo kaj intervenon en Ukrainio.

Murdo
-----

Pavel Ŝaramet pereis matene la 20-an de julio 2016 en Kievo kiam eksplodis bombo, alkroĉita sub stirata de li aŭto. Konsilisto de la ministro pri internaj aferoj de Ukrainio Zorjan Ŝkirjak tiam plurfoje diris, ke la murdon aranĝis rusiaj sekurecservoj. Tamen neniu kulpulo estis nomita kaj arestita.

En decembro 2019 la enketistoj anoncis, ke la murdistoj estis trovitaj. Tio estis ukrainaj naciistoj, veteranoj de la Donbasa milito, esperintaj per murdo de la opozicia rusia ĵurnalisto estigi malordon en la lando el kio profitos kontraŭrusaj naciistoj. Ili planis oferi ankaŭ aliajn "sanktajn viktimojn" kaj eĉ bombardi Kievon tiucele. Unu el akuzitoj mortigis sin post kiam li estis vokita al pridemandado.

Vidu ankaŭ
----------

* Politika krizo en Ukrainio (2013-2014)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ukraine journalist Pavel Sheremet killed in Kyiv car bombing The Guardian

* Kategorio Pavel Ŝaramet en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 563959
* GND: 130197920
* LCCN: no00004555
* VIAF: 26601996
* ISNI: 0000 0001 1753 105X
* LIBRIS: 245457
* SUDOC: 116116617
 |
Mapo de proksimuma loko de la Supra Pinto (ruĝe) ene de la Norda Teritorio (verde, la resto).
Humidejoj en Nacia parko Kakaduo.
La **Supra Pinto**, en angla origine *Top End*, de norda Aŭstralio estas geografia regiono enhavanta la plej nordan parton de la Norda Teritorio, kiu estas la dua plej norda parto de la Aŭstralia kontinento. Ĝi kovras svage difinitan areon de ĉirkaŭ 400,000 km² malantaŭ la norda marbordo de la ĉefurbo de la Norda Teritorio nome Darvino tra Arnhem kun Hinda Oceano okcidente, Arafura Maro norde, kaj Karpentaria Golfo oriente, kaj kun preskaŭ senakva duonarida interno de Aŭstralio suden, trans la granda Nacia parko Kakaduo.

La Supra Pinto, kvankam malpli vizitata kaj malpli konata eksterlande ol la arida suda parto de la Norda Teritorio, nomata de aŭstralianoj kiel la *Ruĝa Centro* kaj kies plej granda urbo estas Alice Springs, enhavas la aliajn plej grandajn urbojn de la Teritorio nome Darvino, Katherine kaj Palmerston.

La pejzaĝo estas relative ebena kun riveraj inundebenaĵoj kaj herbejoj kun eŭkaliptoj laŭlonge de rokaj areoj kaj makuloj de pluvarbaroj, kaj en okcidenta Arnhem tre alta kruta grejsa altebenaĵo tranĉita de gorĝoj, multo el kiu estas en la granda Nacia parko Kakaduo. La riveroj kiuj formas la humidejojn estas Suda kaj Orienta rivero Aligatoro, la rivero Mary, kaj la rivero Glyde. La klimato estas tropika musona kun humida kaj seka sezonoj, kiuj alportas la plej altan pluvon en norda Aŭstralio (ĉirkaŭ 1200 mm jare). Temperaturoj ne multe fluktuas tra la jaro.

Estas nombraj insuoloj ĉe la marbordo de la Supra Pinto kiaj la Tivioj kaj la Groote Eylandt same kiel multaj aliaj.

Flaŭro
------

Faŭno
-----

Vidu ankaŭ
----------

* Arnhemlanda tropika savano
* Grava birda areo de Arnhem-Altebenaĵo

12° 22′ 42″ Sudo 130° 51′ 07″ Oriento﻿ / ﻿12.378443 °S, 130.851814 °O﻿ / -12.378443; 130.851814 (mapo)
Glina troviĝas en la plej malhela departemento
**Glina,** serbe **Глина** estas urbo en Kroatio. Ankoraŭ 68 komunumoj apartenas al la municipo. Glina serbe kaj kroate signifas: argilo.

Bazaj informoj
--------------

* Areo de la municipo: 543 km²
* Supermara alteco: m
* Loĝantaro en la municipo: 9 860, en la urbo: 3 110
* Poŝtkodo: 44 400
* Telefonprefikso: 44
* Aŭtokodo: SK

Situo
-----

Glina situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ ĉefvojoj al Petrinja Bosanski Novi kaj Karlovac.

Historio
--------

La unua skriba mencio pri la loko devenis el 1284. Post la mezepoko la urbeto situis en fronto de Osmana Imperio kaj Habsburga Imperio. Ĝis Traktato de Trianon Glina apartenis al Habsburga Imperio, al Hungara reĝlando, al Zágráb (reĝa departemento), kie distriktejo estis, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio, fine ekde 1995 al Kroatio. Inter 1991-1995 la tuta regiono apartenis al batelejo inter serboj kaj kroatoj.

Vidindaĵoj
----------

* katolika preĝejo omaĝe al Johano Nepomuka
* ortodoksa preĝejo
Unuseĝa glisilo DG800, malpeza ĉar fabrikita el vitrofibroj
**Glisilo** estas senmotora aerodino, kiun alia kunpoveja aviadilo per vinĉo tiras supren, kaj poste per kiu oni glisflugas en la aero.

La glisilo estas la unua formo de aviadilo. Dum la flugo, glisilo uzas relativan venton por ricevi levforton sen uzo de motoro. Glisilo ne bezonas fuelon, sed danĝeras kiam ĝi tro perdas rapidecon, ĉar ĝi ne scias ricevi aldonan levforton el povumejo. Pluraj aviadpioniroj kiel Otto Lilienthal mortis dum flugo pro tiu problemo.

Nuntempe la flugo de glisilo determiniĝas laŭ la vetero de fluga tago kaj reguliĝas de civila aviada aŭtoritato.

Modernaj glisiloj havas glisrilaton inter 1:30 kaj 1:70 aŭ pli, t.e. ke ili povas flugi 70 m kun altecperdo de nur 1 m. La laŭ stato de la jaro 2005 plej efika glisilo, nomata ETA, kun enverguro de pli ol 30,90 m, havis estimitan glisrilaton superan al 1:70.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Glisilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* germania retejo pri glisiloj kun multaj informoj pri glisado
* svislanda retejo kun ligiloj al kluboj en Svisio
* francia retejo Arkivigite je 2010-07-20 per la retarkivo Wayback Machine
**Glisflugo** estas sporto, en kiu la sportistoj flugas per senmotoraj aviadiloj (glisiloj) aŭ aliaj senmotoraj flugkapablaj konstruaĵoj (pend-glisilo, glisparaŝuto).

Glisflugo
---------

Glisilo Ventus 2b tirita per vinĉo
Tirado (Robin DR-400 - Grob G103 Twin Astir II)
### Ekflugo per naturaj fortoj

Oni povas ekflugi per senmotora gliskapabla konstruaĵo, se oni eluzas la energion de la altiĝanta aero. Tio povas okazi:

* per termika flugo - tiam oni povas atingi alton de 3000m per la altiĝanta varma aero de la grundo
* dekliva flugo (la blovanta vento je la montodeklivo estiĝas altigan zonon - tiam oni povas atingi alton de 600m
* aŭ ondorajda flugo, per helpo de la t.n. starantaj ondo – la atingebla alto povas esti eĉ. 15 km (Perlan-projekto).

### Ekflugo per teknika helpo

La nenatura ekflugo povas okazi per vinĉo desur la grundo aŭ per tirado helpe de alia motora aviadilo. Atingante la necesan alton, la tirita glisflugilo malfermas la vinĉon.

Ĉar la pend-glisiloj kaj paraŝutoj estas pli facile transporteblaj ol la glisiloj, tiel oni ofte ekflugas per ili de monta deklivo.

* Kategorio Glisflugo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Pour l’Afrique et pour toi, Mali** estas nacia himno de Malio, oficialigita la 9-an de aŭgusto 1962. La tekston verkis **Seydou Badian Kouyaté**, tiama ministro pri agrikulturo. La muzikon verkis Banzoumana Sissoko. 

La nacia himno de Malio temas pri patrujamo, nacio, unueco de Afriko, preteco de malianoj morti por la nacio kaj libereco. La muziko estas tradicia eŭrop-stila militista marŝo-muziko.

Franca teksto
-------------

*À ton appel, Mali,*
*Pour ta prospérité*
*Fidèle à ton destin*
*Nous serons tous unis,*
*Un peuple, un but, une foi.*
*Pour une Afrique unie*
*Si l’ennemi découvre son front*
*Au dedans ou au dehors*
*Debout sur les remparts*
*Nous sommes résolus de mourir.*
**Refrain:**

*Pour l’Afrique et pour toi, Mali,*
*Notre drapeau sera liberté.*
*Pour l’Afrique et pour toi Mali*
*Notre combat sera unité.*
*Ô Mali d’aujourd'hui*
*Ô Mali de demain*
*Les champs fleurissent d’espérance*
*Les cœurs vibrent de confiance*
*Debout villes et campagnes*
*Debout femmes, jeunes et vieux*
*Pour la patrie en marche*
*Vers l’avenir radieux*
*Pour notre dignité*
*Renforçons bien nos rangs*
*Pour le salut public*
*Forgeons le bien commun*
*Ensemble au coude à coude*
*Faisons le sentier du bonheur.*
*Refrain*

*La voie est dure très dure*
*Qui mène au bonheur commun*
*Courage et devouement*
*Vigilence à tout moment*
*Vérité des temps anciens*
*Vérité de tous les jours*
*Le bonheur par le labeur*
*Fera le Mali de demain.*
*Refrain*

*L’Afrique se lève enfin*
*Saluons ce jour nouveau*
*Saluons la liberté*
*Marchons vers l’unité*
*Dignité retrouvé*
*Soutient notre combat*
*Fidèle à notre serment*
*De faire l’Afrique unie*
*Ensemble debout mes frères*
*Tous au rendez-vous de l’honneur.*

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rNaciaj himnoj de Afriko |
| --- |
| Sendependaj ŝtatoj | Alĝerio • Angolo • Benino • Bocvano • Burkino • Burundo • Centr-Afrika Respubliko • Ĉado • Ebur-Bordo • Egiptio • Ekvatora Gvineo • Eritreo • Etiopio • Gabono • Gambio • Ganao • Gvineo • Gvineo Bisaŭa • Ĝibutio • Kabo-Verdo • Kameruno • Kenjo • Komoroj • Demokratia Respubliko Kongo • Respubliko Kongo • Lesoto • Liberio • Libio • Madagaskaro • Malavio • Malio • Maroko • Maŭricio • Maŭritanio • Mozambiko • Namibio • Niĝerio • Niĝero • Ruando • Sao-Tomeo kaj Principeo • Sejŝeloj • Senegalo • Sieraleono • Somalio • Sudafriko • Sudano • Sud-Sudano • Svazilando • Tanzanio • Togolando • Tunizio • Ugando • Zambio • Zimbabvo |
| Aliaj unuoj (regionoj  kaj neagnoskataj ŝtatoj) | Okcidenta Saharo • Somalilando |
| 
Vidu ankaŭ: naciaj himnoj de Azio • Eŭropo • Nord-Ameriko • Oceanio • Sud-Ameriko |

 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**lukumo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonuloj  *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | *Ericales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Sapotacoj (Sapotaceae ) |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Pouteria*  |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: |  **Pouteria lucuma**  |
|

 |
| Dunomo |
|  ****Pouteria lucuma****  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri lukumo  |

 |
| v • d • r |

arto de "moĉeoj", 200 a.K. kun lukumo en muzeo "Larco" Limao, Peruo
**Pouteria lucuma** aŭ **lukumo** estas subtropika frukto indiĝena en la andaj valoj de Peruo. Lukumo estis trovita sur ceramiko en tomboj de indiĝena popolo de la perua marbordo. La moĉeoj estis fascinataj de agrikulturo kaj ofte elektis fruktojn kaj legomojn kiel motivon de sia arto.

En Peruo la rikolttempo estas de oktobro ĝis marto kaj en Ĉilio de junio ĝis novembro.

La unuaj eŭropanoj vidis la frukton en la regiono Chinchasuyu de la inkaa imperio en 1531. Ĝi estas nomata kelktempe kiel **lucmo.** En Filipinoj ĝia nomo estas *teissa*. La karno de lukumo estas tre nutraĵhava. Ĝi havas grandan kvanton de karoteno, vitamin B3, kaj aliaj B- vitaminoj. La rondaj aŭ ovalaj fruktoj estas verdaj kun malhelflava karno, kiu ofte estas fibroza.

Sistematiko
-----------

La iama *Lucuma obovata* nun estas konsiderata kiel *Pouteria* kaj ricevis la nomon *Pouteria lucuma*. Ĝi ne estas la specio *Pouteria obovata*.

Referencoj
----------

1. 1 2  CAPÍTULO I: LA LÚCUMA
2. ↑  Lucmo
3. ↑  Berrin, Katherine & Larco Museum. *The Spirit of Ancient Peru:Treasures from the Museo Arqueológico Rafael Larco Herrera.* New York: Thames and Hudson, 1997.
4. ↑  *Lesser-known and under-utilised plant resources* Ameenah Gurib-Fakim - 2005 - Page 59

Eksteraj ligiloj
----------------

* Germplasm Resources Information Network: *Pouteria lucuma* Arkivigite je 2011-06-05 per la retarkivo Wayback Machine
* Scientific Information on the lúcuma
* lucuma at bioversityinternational.org
**Christoph Wilhelm MITSCHERLICH** (naskiĝinta la 20-an de septembro 1760 en Weißensee, mortinta la 6-an de januaro 1854 en Göttingen) estis germana klasika filologo.

Vivo
----

Frekventinte la internejon de Landesschule Pforta li komencis, bonege instruite en la klasikaj lingvoj, studon de klasika filologio ĉe la Universitato de Göttingen. Tie li iĝis disĉiplo de profesoro Christian Gottlob Heyne. En 1782 li iĝis helpinstruisto en Ilfeld posteulante Friedrich August Wolf. Nomumiĝo je eksterorda profesoreco en Göttingen venis en 1785; universitatbiblioteke li ekdeĵoris. En 1794 li iĝis orda profesoro, en 1806 kortega konsilisto kaj poste sekreta justickonsilisto. Li posteulis la iaman instruiston Heyne, por kiu li verkis en 1812 latinlingvan tomban enskribon.

Liaj gravaj akademiaj skribaĵoj aperis ĉiuj en la 18-a jarcento aŭ almenaŭ estiĝis tiam. Lia eldono de Horacio ĝuis pri eldoniĝo en 1800. Temas pri lia unusola verko de vera graveco. Li vicrektoris en Göttingen en 1816, 1823/24, 1824, 1829/30 kaj 1830.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Christoph Wilhelm Mitscherlich en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Art. „Mitscherlich, Christoph Wilhelm" de Franz Eyssenhardt ĉe: Allgemeine Deutsche Biographie, volumo 22 (1885), p. 15 (tie ĉi interrete)
* verkoj liaj en la katalogo de la altlerneja biblioteko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 794997
* GND: 117053449
* LCCN: nb2007014114
* VIAF: 37683427
* ISNI: 0000 0001 1758 6798
* LIBRIS: 282196
* SUDOC: 138939144
* BNF: 10676239p
* BIBSYS: 15002614
* NKC: mzk2009511237
* BNE: XX4931331
 |
Fairmount de super la tero, rigardante sudokcidenten.
**Fairmount** [fermaŭnt] estas vilaĝo en orienta centra Indianio (Usono), en suda kantono Grant, kun 2.992 loĝantoj (Usona censo de 2000). Ĝi estas plej bone konata kiel la junula hejmo de aktoro James Dean, kiu estas entombigita tie.

Historio
--------

La nomo Fairmount venas de la parko Fairmount Park en Filadelfio. Ĝi estis nomita je 1850 de termezuristo, solvante diskuton inter la du fondintoj de la vilaĝo pri ĝia nomo.

Fairmount estas ekloĝita de kvakeroj el Norda Karolino dum la 1830-aj. Fondite je 1850, la vilaĝo ricevis ĝian formalan ĉarton de la ŝtato Indianio je 1870. La vilaĝo tre prosperiĝis pro la eltrovado de tergaso je 1887. Post la eluzado de la tergazo je 1900, Fairmount estiĝis liturbo, kies civitanoj laboris por la aŭtomobila industrio en apudaj urboj kiel Mariono, Kokomo kaj Andersono. Turismo kaj terkultivado malakrigas la efikon de la pograda malpliiĝo de industrio en tiuj urboj post 1980.

Geografio
---------

Fairmount situas ĉe 40° 25′ 4″ N 85° 38′ 56″ U﻿ / ﻿40.41778 °N, 85.64889 °U﻿ / 40.41778; -85.64889 (mapo). Laŭ la Usona Censo, la vilaĝo havas tutan areon de 3.8 km2, ĉiom el kiu estas lando. La rivereto Back Creek fluas norden tra la vilaĝo.

Registaro
---------

La registaro de Fairmount estas vilaĝa konsilantaro, kies ses konsilantoj estas elektitaj per baloto ĉiukvarjare. La vilaĝa konsilantaro administras la policon, fajrbrigadon, parkon, stratojn, akvoprovizadon kaj forprenadon de kloako kaj rubo.

En Fairmount, administrate aparte, estas elementa lernejo, publika biblioteko, publika parko kun tri basbalaj ludkampoj, kaj sportejo por junula korbopilkado. La sportejo estas la sola cetera uzata konstruaĵo de la vilaĝa liceo, kie James Dean ĉeestis.

Ekonomio
--------

Fairmount estas centro terkultiva, ĉirkaŭata de vastaj kampoj de maizo, tritiko, sojo kaj tomatoj. Porkoj kaj kokidoj estas la ĉefaj bredataj bestoj.

Turismo en Fairmount estas multe rilata al aktoro James Dean, kies parencoj loĝas en la regiono kaj kies tombo estas en la vilaĝa tombejo. Ankaŭ bildstriisto Jim Davis loĝis apud Fairmount kaj studis en la vilaĝa liceo.

La vilaĝo ankaŭ havas unu malgrandan fabrikon, kiu fabrikas elementojn por aŭtomobiloj. Ĝi estas la sola industrio de la vilaĝo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Fairmount, Indianao Arkivigite je 2009-03-02 per la retarkivo Wayback Machine angle
* Historia Muzeo de Fairmount[*rompita ligilo*] angle


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 301775
* GND: 4214618-5
* LCCN: n88187062
* VIAF: 266732304
 |
Koordinatoj: 50° 15′ 45″ N 12° 13′ 37″ O﻿ / ﻿50.26250 °N, 12.22694 °O﻿ / 50.26250; 12.22694 (mapo)

**Kopaniny** (germane *Krugsreuth*) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Aš, troviĝanta en distrikto Cheb. En la jaro 2021 ĉi tie daŭre vivis 123 loĝantoj.

**Kopaniny** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 3,54 km².

Geografio
---------

Kopaniny troviĝas 5 kilometroj nordoriente de Aš, inter vilaĝo Doubrava kaj municipo Podhradí. La vilaĝo estas disigita en valo sub monteto Kopaninský vrch, en supermara alteco 645 metroj.

Historio
--------

Kopaniny estiĝis verŝajne jam en la 12-a jarcento, sed unua dokumentita mencio deveneas nur el la jaro 1315, kiam la vilaĝon proprumis Feiltschové ze Sachsgrünu. En interŝanĝo de la 13- kaj la 14-a jarcentoj la vilaĝo apartenis al Neubergidoj. Pli poste, dum milito de gento Neubergidoj el Cheb Kopaniny estis okupita fere de la ĥebanoj. Pluaj posedantoj de la vilaĝo estis Zedtwitz, kiuj akiris grandan influon en la tuta terlango de Aš dum longa tempo. Zedtwitzidoj konstruis en Kopaniny burgon. post tio, kiam la posedaĵo de Zedtwitidoj estis dividita inter kelke da gentaj branĉoj, Kopaniny fariĝis sidejo de unu el ili.

En la jaro 1537 estas enskribita raporto pri kastelo en Kopaniny. Tiu estis parte detruita jam en la jaro 1764. Post la dua mondmilito ties posedanto fariĝis Ŝtataj bienoj. La konstruaĵo ne estis konservata kaj malkonstruiĝis. En la 1970-aj jaroj la kastelo estis pro tre malbona stato deŝirita kaj konserviĝis nur unu ties parto, kiu estas hodiaŭ nur ruino.

En la 19-a jarcento estis ĉe Kopaniny establita granda baniĝejo, kiu posrtis nomon *"Ruĝa maro"*. Ĝi estis ofte vizitata turisma allogaĵo por homoj ne nur el la tuta terlango de Aš, sed ankaŭ el germana Bad Elster. Tiu ĉi baniĝejo pereis post la jaro 1945.

Loĝantaro
---------

Evoluo de nombro de loĝantojLa datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj  

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1850 | 635 |
| 1869 | 686 |
| 1880 | 714 |
| 1890 | 699 |
| 1900 | 848 |
| 1910 | 992 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1921 | 885 |
| 1930 | 914 |
| 1947 | 297 |
| 1950 | 258 |
| 1961 | 219 |
| 1970 | 177 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1980 | 126 |
| 1991 | 114 |
| 2001 | 94 |
| 2011 | 122 |
| 2021 | 123 |

Fotogalerio
-----------

* La eksa kastelo en Kopaniny ĉirkaŭ la jaro 1907La eksa kastelo en Kopaniny ĉirkaŭ la jaro 1907
* Ruinoj de ĉevalejoj de la kastelo en KopaninyRuinoj de ĉevalejoj de la kastelo en Kopaniny
* Preĝejo de Plej sankta koro de JesuoPreĝejo de Plej sankta koro de Jesuo

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de urbo Aš (9) |
| --- |
| Aš ~ Dolní Paseky ~ Doubrava ~ Horní Paseky ~ Kopaniny ~ Mokřiny ~ Nebesa ~ Nový Žďár ~ Vernéřov |

 |
La **kartavado** estas misprononcado de la konsonanto ***r***. Ĝi estas formo de la dislalio. Plej ofte la ***r*** estas deformita en ***v***, en ***l***, en ***j***, aŭ en alia formo de ***r***. Krom la kutimo ĝia kaŭzo povas esti la subkreskado de la langa frenulo. Tiu paroleraro perturbas pli la kartavulon, ol la kompreneblecon, kaj kreas paroltimon, timidecon ankaŭ ĉe adoltoj.

Ĝi ne estas paroleraro, se la uzanta dialekto aŭ klaslingvo kartavas. Estas konita, ke la aristokratoj kartavis. Ĝi povas helpi paroli aliajn lingvojn, en kiuj la *r* disigas de la *r* de la gepatra lingvo.

Elparoli la sonon ***r*** estas kompleksa; la etaj infanoj kartavas longe, kaj estas ofta ankaŭ ĉe la adoltoj.

Kaŭzoj
------

Ĝi povas esti multkaŭza:

* La eta malkapablo de la aŭdado aŭ de la aŭdado de la fonemoj;
* Organaj kaŭzoj, la subkreskado de la frenulo, la difekto de la dentoj, aŭ la malforto de la lango;
* Malbona parolmodelo.

Korektado
---------

Kun logopeda helpo kaj infanoj kaj plenkreskuloj povas elimini la kartavadon, sed multaj provas ekzerci sen helpado de la logopediistoj. Antaŭe oni devas serĉi kaj kuraci la organaj anomaliojn, kiuj malhelpas la korektadon. Poste la kartavulo povas evolvi sian foneman aŭdadon, kaj ekzerci per helpaj sonoj. Poste li povas analizi la sonon *r*, kaj ekzerci ĝian uzadon.

Fontoj
------

* La hungara institudo por korektadon de la parolado Arkivigite je 2011-09-12 per la retarkivo Wayback Machine
* Iama kartavulo pri lia iama paroleraro

Vidu ankaŭ
----------

* alveolara trilo
* balbutado
* blezado
* lispado
* rotismo
**Arash Labaf** (perse: آرش لباف) estas irana kantisto naskiĝinta la 23-an de aprilo 1977 en Teherano, Irano. Li ankaŭ estas dancisto kaj produktanto. Li loĝas en Los-Anĝeleso kaj estas famkonata en Svedio.

Li vivis en Teherano ĝis la 10-jariĝo, kiam la familio translokiĝis al Upsalo antaŭ loĝi en Malmö kvin jarojn pli malfrue. Lia unua muzikalbumo, *Araŝ*, estis lanĉita en junio 2005, post fini la universitatajn studojn. Liaj kantoj *Boro Boro* kaj *Temptation* (kun Rebecca Zadig) estis sukcesaj en multaj landoj de Eŭropo. Li ankaŭ kantis kun la rusa muzikgrupo *Blestjaŝĉje* (Блестящие) Восточные сказки.

Li havas ordiskon en 5 landoj: Germanio, Rusio, Slovenio kaj Grekio, pro la muzikalbumo *Araŝ*, kaj en Svedio pro *Boro Boro*. Araŝo ankaŭ kunlaboras kun la irana DJ Aligator en la kanto "Music is My Language".

Araŝ partoprenis kune kun AySel en la Eŭrovido-Kantokonkurso 2009 reprezentante Azerbajĝanon gajnante la trian pozicion.

Diskaro
-------

* *Arash*
* *Crossfade (The Remix Album)*
* *Donya*
* *Superman*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Araŝ Labaf en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retpaĝo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 313183
* GND: 135507251
* VIAF: 80230486
* ISNI: 0000 0000 5740 3354
* MBA: 0e34ee8b-ac1f-4c95-aba7-856cca40ffb2
* BIBSYS: 10049726
* NKC: xx0035478
 |
**Krisztián Sánta** [kristiAn ŝAnta], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sánta Krisztián** estas hungara naĝisto, paralimpiano, dufoja paralimpika ĉampiono, en tiu kategorio 17-foja monda ĉampiono.

Krisztián Sánta naskiĝis la 16-an de oktobro 1981 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Krisztián Sánta en sia aĝo 6 abrupte paraliziĝis. Post longa medicina helpo li parte resaniĝis. Li denove lernis paroli, tamen ne en perfekta nivelo. Li frekventis specialajn lernejojn. Li ricevis ŝtatan premion en 2000.

### Sporta kariero

Krisztián Sánta ekde 1995 li partoprenis en naĝkonkursoj. Post 3 jaroj li estis mondĉampiono en sia kategorio. Li estis paralimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 2000 kun 2 oraj kaj tri arĝentaj medaloj, krome en pluraj paraĉampionumoj li ricevis multe da medalojn. Li finis sian aktivan sportan karieron en 2006.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 807426
 |



* Portalo pri Biografio
**Putování aneb cesta z Království českého do Benátek a odtud po moři do země Svaté, země judské a dále do Egypta** (en traduko *Pilgrimado aŭ vojaĝo el Reĝlando ĉeĥa ĝis Venecio kaj de tie surmare en landon Sanktan, landon judan kaj plu en Egiption*) estas vojaĝlibro de Kryštof Harant z Polžic a Bezdružic. Temas pri reprezentanto de ŝatata ĝenro de renesanca humanisma scienca literaturo, kiu plenigas per bildoj de ekzotikaj regionoj ankaŭ funkcion de literaturo amuziga. La ĉeĥa nobelo Harant priskribis en ĝi sian vojaĝon ĝis Palestino kaj Egiption el la jaro 1598.

La aŭtoro priskribis ĉion, kion li survoje travivis *("Plua stranga besto estas "akva ĉevalo", hipopotamo, kiu onidire ankaŭ voras homojn"*). La verko havas didaktan karakteron. La libro estas skribita ĉeĥe. La aŭtoro havas sencon por humoro kaj ironio, li uzas dum la priskribado parolturnojn kaj komparojn.

* Cesta z Království... (Parto Unua) en Vikifontaro (Universala biblioteko)

* Cesta z Království...\_(parto dua) en Vikifontaro (Universala biblioteko)
**Altecozonoj** (en PIV troviĝas la vorto etaĝo en topologia senco) priskribas en la ekologio kaj geobotaniko la karakteron de la flaŭro kaj faŭno de regiono depende de la alteco super marnivelo. La vegetaĵaro estas uzata kiel indikilo, ĉar ĝi estas pli facile kartigebla, pro tio oni ankaŭ parolas pri *vegetoŝtupoj*. Sub klimatologiaj vidpunktoj la altecozonoj nomiĝas *klimatoŝtupoj* aŭ *klimataj altecozonoj*.

### La fenomeno de etaĝo

En la montaro malaltiĝas la temperaturo laŭ la alteco (unu grado po 180 – 200 metroj).
Pro malvarmeco de la aero la kondensiĝo estas pli grava kaj pluvo aŭ neĝo abundas. Kelkaj montoj haltas la nubojn puŝitajn de la ventoj. Tiel la centro de montaro estas pli seka ol ties rando submetita al la ventoj .
Krome kiam estas tro malvarme, la kreskperiodo estas reduktita je kelkaj semajnoj, tial multaj plantoj ne povas kreski ( ekzemple arboj).

Ĉar la klimatkondiĉoj ŝanĝiĝas pro la alteco, la plantoj, kiuj kreskas sur la montoj je malsamaj altoj ne estos samaj. La limoj inter la malsamaj etaĝoj estas pli altaj sur la suna flanko ol sur la ombra flanko.

Eblas dividi la montojn en etaĝojn, laŭ la tipo de kreskaĵo. Tiuj etaĝoj estas malsimilaj en mezvarma kaj tropika klimato.

### La diversaj etaĝoj en mezvarmaj regionoj

Ekzistas kvin etaĝoj en mezvarmaj regionoj, kiuj nomiĝas:
  

la unua: monteta etaĝo,
  

la dua: montara etaĝo,
  

la tria: subalpa etaĝo,
  

la kvara: alpa etaĝo,
  

la kvina: neĝa etaĝo.

Vidu ankaŭ
----------

* Vivozono

* Kategorio Altecozono (ekologio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Gyula Deák Bill** [djula], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Deák Bill Gyula** estas hungara ŝlagrokantisto pri blusoj. Lia origina familia nomo estis nur Deák, baldaŭ li prenis ankaŭ *Bill*.

Gyula Deák Bill en 2007
Gyula Deák Bill en 2009
Gyula Deák Bill naskiĝis la 8-an de novembro 1948 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ĉe Gyula Deák Bill en aĝo 11 anonciĝis bagatela malsano, tamen poste unu el liaj piedoj plene estis amputita. Depost tio li iris per lambastono aksela. Li frue prenis kantistajn lecionojn, fine li ne volis estis operkantisto, sed bluskantisto. Li kantadis en pluraj ŝlagrensembloj, eĉ li fondis propran. Post jaroj li apartenis al la elito. Li eldonis muzikdiskojn kaj havis kelkajn muzikalajn kaj filmajn rolojn, li koncertis ankaŭ en Okcidenta Germanio. En 2012 li ricevis infarkton, sed li resaniĝis. Li ricevis premiojn inter 1986 – 2022.

Liaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* *István, a király* (muzikalo, 1984) - Táltos

Liaj filmaj roloj (elekto)
--------------------------

* *Kopaszkutya* (1981) - Bill (ĉefrolo); ankaŭ komponisto
* *István, a király* (filma adapto, 1984) - Torda
* *Atilla - Isten kardja* (1993) - Harsány
* *Itt élned halnod kell* (2016)

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun fotoj
* hungarlingva biografio kun fotoj
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

* Kategorio Gyula Deák Bill en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 769426
* MBA: fcdc7449-ab9b-4f66-8ba1-a6e9eede9b7e
 |



* Portalo pri Biografio
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri mitologia rolulo. Por aliaj signifoj vidu la artikolon Alkmeono.

**Alkmeono** (helene Ἀλκμαίων; latine Alcmaeon) estas en helena mitologio filo de aŭguristo kaj militisto Amfiarao kaj de lia edzino Erifilo, fratino de argolanda reĝo Adrasto.

  

Lia patro Amfiarao estis unu el estroj de la milito Sep kontraŭ Tebo. Ĉar Amfiarao el orakolo sciis, ke el sep armeestroj ses perdos sian vivon kaj sciis ankaŭ, ke la dioj militon pri Tebo ne favoras, li hezitis kaj rifuzadis la militon ĉeesti. Fine li pro deziro kaj decido de sia edzino Erifilo en la militon foriris sciinte, ke Erifilon konvinkis granda kaj rara donaco de Poliniko. Li donacis al ŝi belegan kolringon, origine donacon de la diino Afrodito al prapatrino de la familiaro Harmonio.

  

La milito nomata "Sep kontraŭ Tebo" finiĝis per malvenko de argeanoj kaj iliaj aliancanoj, la urbo defendis sin venke kaj el sep argeaj armeestroj revenis nur Adrasto.

  

Post dek jaroj la posteuloj de la falintoj ree kunligiĝis kaj militiris kontraŭ Tebo en la militon nomatan "Milito de Epigonidoj". Aliĝis ankaŭ la filoj de Amfiarano, **Alkmeono** kaj Amfiloĥo, sed ili longe hezitis, ĉu ili povas esperi en sukceso de la milito. Fine ripetiĝis la malnova historio: Erifilo akceptis raran donacon, tiuokaze sorĉmantelon, kaj devigis siajn filojn iri en la militon, el kiu ili eble ne sukcesus reveni. Naŭ Epigonidoj ekiris kontraŭ Tebo, ĉiuj restis vivaj, nur Egialeo, filo de Adrasto estis en la milito mortigita. Kiam **Alkmeono** kaj Amfiloĥo revenis en Argon, eksciis, ke ilia patrino vendis ilin same, kiel antaŭ kelkaj jaroj ilian patron. Ili petis orakolon kaj eksciis, ke laŭ la dioj ilia patrino meritas morton. Poste Alkmeono, aŭ eble li kun sia frato mortigis ŝin. Mortante la patrino ankoraŭ sukcesis siajn filojn malbenigi. 

  

Post la patrinmortigo Alkmeonon persekutis Erinioj tiel, ke li devis foriri el Argo al la reĝo Fegeo. Tie li edziĝis al Fegea filino Arsinoo kaj donacis al ŝi ambaŭ valoraĵojn. Sed Erinioj plu persekutis lin kaj eĉ tutan Fegean landon. El orakolo Alkmeono eksciis, ke por puriĝo li devas iri plu en la mondon. kaj okazis, ke li edziĝis duafoje al la filino de la rivera dio Aĥeloo, sireno Kalirhoo. Tion Alkmeono tenis en sekreto, sed Kalirhoo insistis, ke li donacu al ŝi rarajn kolringon kaj mantelon. Alkmeono volis la valoraĵojn akiri de Arsinoo reen. Poste ĉio senvualiĝis kaj bopatro Fegeo lasis Alkmeonon mortigi.

Arsinoo ne sciis kaŭzon de tiu faro kaj riproĉis al siaj patro kaj fratoj, ke ŝi nun estas vidvino kaj deziris al ili morton. Fegeo fermis ŝin en kestoŝrankon kaj sendis kiel sklavinon al la reĝo en Nemeo. Al siaj filoj li ordonis la kolringon kaj mantelon doni al la dio Apolono, por ke tiuj aĵoj jam ne povu alportadi al homoj plagon.

Kiam tion eksciis Kaliroo, petis diojn pri helpo. Je ŝia deziro Zeŭso plenkreskigis dum unu nokto ŝiajn du malgrandajn filojn en fortajn virojn. La fratoj, Akarnano kaj Amfotero, foriris en Fegean reĝolandon kaj sian patron venĝis mortiginte Fegeon kaj liajn du filojn.

La malbenitajn donacojn, kolringon kaj mantelon, oni ankoraŭ dum longaj jaroj montris en Delfo.
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Frazo (apartigilo). |

**Frazo** (grek. φράση *phrássi* „la frazo", „esprimo", „la parolturno", komparu strofo) estas en la muzika kompozicia doktrino malgranda senco- kaj strukturunuo, ofte kunmetita el pluraj motivoj. Pluraj frazoj siaflanke povas formi t.n. periodon.

Etimologio
----------

La **frazo** devenas de tiama kromformo (nun la ĉefoformo) de la malnovgreka vorto *φράσις* „la parolturno", la „esprimo" kaj parencas al la nocio frazo el la lingvistiko. Kiel tie ĝi nomas figuron fermitan en si mem, kiu pleje estas parto de pli granda (muzika) strukturo.

Difinoj
-------

Laŭ malnova kaj simpla difino frazo konsistas el tiom da muziko, kiom oni povas kanti per unu enspiro.

*The New Grove:* „A term adopted from linguistic syntax and used for short musical units of various lengths; a phrase is generally regarded as longer than a motif but shorter than a period." *(„Nocio transprenita el la lingvistiko kaj uzata por mallongaj muzikaj unuoj de varia longeco: Frazo estas kutime pli longa ol motivo, sed pli mallonga ol periodo.")*

*Stein, 1962:* „*Frazo* estas unu el la kontraŭdiraj nocioj en la muziko: nerigarde la fakton, ke oni povas uzi ĝin same por dutaktaj kiel ankaŭ por oktaktaj (aŭ eĉ pli grandaj) unuoj, oni ofte uzas ĝin malĝuste, por nomi subdividojn de pluraj aŭ unuopaj frazoj."

* Kategorio Frazo (muziko) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por la bulbeca organo de kelkaj plantoj, vidu la artikolon Bulbotubero. |

Kormo de tipa dukotiledonulo
En botaniko, la **kormo** (latine *cormus*) estas la plurĉela vegetaĵa korpo de planto, kiu estas dividita en la tigon, la folion kaj la radikon. Ĝi estas la antonimo de talo.

Priskribo
---------

La korpo de la plejparto de la teraj plantoj konsistas el pluraj organoj, klasifikitaj en la tri kategoriojn de la tigo, la folioj, kaj la radiko. La tuto de tia plurorgana planta korpo nomiĝas **kormo**, kaj tiaj plantoj nomiĝas **kormofitoj**.

Malsimile, kelkaj plantoj aŭ plurĉelaj algoj nur konsistas el sendiferenca histo, sen fakaj organoj; tia planta aŭ alga korpo nomiĝas **talo**, kaj tiaj plantoj aŭ algoj nomiĝas **talofitoj**.

La termino *kormofito* estas nuntempe iom arkaikiĝinta, anstataŭigita per la termino *embriofito*.

Etimologio
----------

La terminon *kormo* enkondukis la germana botanikisto Carl Ludwig Willdenow (1765–1812) en 1802. (Lia difino iom diferencas de la moderna uzo: laŭ la originala difino de Willdenow, briofitoj havis kormojn, sed ne laŭ la nuna difino, laŭ kiu ili havas talojn.)

La termino *kormo* devenas de la helena vorto κορμός *kormós* "trunko (de arbo)".

Referencoj
----------

1. ↑   korm/o (esperante). *Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto 2020*.
2. ↑   Kormus (germane). *Kompakleksikon der Biologie*.
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion***Kornalaŭdoj*** |
| --- |
|  |
| MontalaŭdoMontalaŭdo |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
| Subdivizio: | *E. bilopha*
*E. alpestris* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Alaŭdedoj *Alaudidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Eremophila* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri *Kornalaŭdoj*  |

 |
| v • d • r |

La birdogenro ***Eremophila*** de la familio de Alaŭdedoj enhavas la du speciojn de **kornalaŭdoj**, kiuj estas la jenaj:

* la Montalaŭdo, *Eremophila alpestris*, konata en Nordameriko simple kiel la **Kornalaŭdo**, ĉar ne eblas konfuzo kun la alia specio de la genro malesta en la kontinento,
* kaj la Teminka alaŭdo, aŭ **Teminka kornalaŭdo**, *Eremophila bilopha*.

Tiuj estas alaŭdoj de malferma kamparo kiuj nestumas surgrunde. La migranta montalaŭdo reproduktiĝa tra multe de la nordaj regionoj de Nordameriko, Eŭropo kaj Azio kaj en la montaroj de Eŭropo, de kie venas la nomoj, kaj popularaj kaj scienca. La Teminka alaŭdo estas ĉefe loĝanta reproduktanta specio tra multe de norda Afriko, tra norda Arabio al okcidenta Irako.

Malkiel plej parto de aliaj alaŭdoj, tiuj estas tre distingeblaj specioj kun rimarkindaj bildoj en kapo kaj vizaĝo, nigroblanka ĉe la Teminka alaŭdo kaj nigroflava en plej parto de la Montalaŭdo. Someraj maskloj de ambaŭ specioj krome havas nigrajn "kornojn", kiuj donas al tiuj alaŭdoj ties alternativan nomon.
Situo de la urina veziko (en la bildo latine "vesica urinaria", oranĝkolore) kaj de pliaj organoj de la urina sistemo de vira homo
La **urina veziko** (latine *vesica urinaria*) estas organo de bestoj (inter ili homoj), kiu intertempe tenas urinon. La muskola organo, interne tegita de ĉela tavolo nomata "urotelo", ĉe la homo situas relative bone protektate interne de la pelvo. Kvankam el la du renoj seninterrompe elfluas urino, la urina veziko ebligas al la homoj kaj bestoj nur konscie kaj de tempo al tempo elfluigi urinon el la korpo.

La urino ĉe vertebruloj el la du renoj pere de du ureteroj fluas suben en la urinan vezikon. Ĝia maksimuma volumento ĉe homoj laŭ la korpa grandeco estas inter 900 kaj 1500 mililitroj. Se ĝi plenas je 300 ĝis 500 mililitroj, ĉe plenkreskaj homoj ekestas deziro seniĝi de la urino. Depende de eksteraj kaj internaj ekscitoj tamen jam ĉe signife malpli grandaj volumenoj povas ekesti tia deziro, aŭ en certaj situacioj senvola urinado. Dum la malplenigo de la urina veziko la fermaj muskoloj en la vezika fundo senstreĉiĝas, tiel ke la urino plu suben elfluas tra la uretro.

* Kategorio Urina veziko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Gábor Presser,** hungare **Presser Gábor,** Esperante **Gabrielo Presser** estas hungara kantisto, pianisto kaj komponisto, vaste konata, kiel "Pici" (=etulo).
Gábor Presser naskiĝis la 27-an de majo 1948 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gábor Presser komencis sian muzikan karieron en 1968 en Omega (rokgrupo), kie li tutlande famiĝis, kiel ŝlagrokomponisto. En 1971 li estis unu el la fondintoj de bando Locomotiv GT kaj lia famo atingis ankaŭ eksterlandon. Li apartenis al la plej famaj hungaraj ŝlagristoj. Ekde 1973 li komponis ankaŭ muzikalojn, foje muzikon por baleto, dume la koncertadoj ne ĉesis. En 2008 li iniciatis "Tagon de Hungara Kanto". Li ricevis premion Kossuth en 2003, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.

Diskografio
-----------

* 12 diskoj inter 1968-2004 kun bando "Omega"
* 29 diskoj inter 1971-2007 kun bando "Locomotiv GT"
* 8 diskoj inter 1982-2009 sole
* 7 selektaj diskoj inter 1998-2007
* partoprenoj en aliaj diskoj

Li verkis 8 muzikalojn inter 1973-2007.

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Gábor Presser en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Gábor Stépán** [ŝtEpAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Stépán Gábor** estis hungara inĝeniero pri maŝinoj, profesoro, ordinara membro de Hungara Scienca Akademio (2007).

Gábor Stépán  naskiĝis la 13-an de decembro 1953 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gábor Stépán frekventis teknikan universitaton en Budapeŝto inter 1973-1978. Post la diplomo li restis en la universitato, poste li laboris en fabriko de Csepel (distrikto). En 1981 li ricevis postenon en universitata katedro. En la lernojaro 1994 li doktoriĝis, poste esploris en Usono helpe de stipendio. Hejmenveninta li profesoriĝis kaj iĝis katedrestro, baldaŭe en 2008 dekano. Li ofte esploris aŭ instruis en eksterlandaj universitatoj. Li okupiĝas pri mekaniko kaj stabileco. Li ricevis 5 premiojn inter 1978-2011.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Great Delay in a Predator Prey Model* (1986)
* *Micro-Chaos in Digitally Controlled Mechanical Systems* (1994)
* *Modeling Non-Linear Regenerative Effects in Metal Cutting* (2001)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hompaĝo kun foto
**Gábor Rejtő** [rejtO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Rejtő Gábor** estis hungardevena usona violonĉelisto, altlerneja instruisto.

Gábor Rejtő (dekstre)
Gábor Rejtő naskiĝis la 23-an de januaro 1916 en Budapeŝto, li mortis la 26-an de junio 1987 en Los-Anĝeleso.

Biografio
---------

Gábor Rejtő devenis el juda familio. Lia unua instruisto pri violonĉelo estis Frigyes Teller, kies ideoj estis eksterordinare progresaj. En la aĝo de dek ses Rejtő estis akceptita en la Tutlanda Hungara Reĝa Muzikakademio, kie li studis de Adolf Schiffer. Du jarojn poste kun la diplomo li komencis sian eŭropan koncertkarieron. De la aĝo de dudek li studis de Pablo Casals du jarojn, unue en Barcelono, poste en Prades. Post siaj studoj Rejtő daŭris la koncertojn en Eŭropo kun gravaj simfoniaj orkestroj en Vieno, Budapeŝto, Romo kaj Varsovio, sed ofte li recitalis sola. En 1939 li elmigris al Usono. Li baldaŭ ekloĝis en Kalifornio ĝis sia morto. Li edziĝis, lia edzino naskis dufoje. De 1954 ĝismorte li instruis en la Universitato de Suda Kalifornio. En tiu kalifornia periodo li ankaŭ apartenis al orkestroj Paganini Kvarteto kaj la Disidenta Hungara Kvarteto, krome li estis fondmembro de la Alma Triopo (1942 - 1976). Li mortis pro cerba tumoro.

Fontoj
------

* [*rompita ligilo*]
* [*rompita ligilo*]
* Rejtő aŭdebla

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 653229
* GND: 132788470
* LCCN: n85133881
* VIAF: 55583619
* ISNI: 0000 0000 7738 279X
* MBA: f4944296-77d4-422e-95ba-8757a225f686
 |
RUDNAI Gábor naskiĝis la 25-an de majo 1946 en Budapeŝto. Lia patro estis konata fakulo de la nutraĵa kaj gastiga industrio, li verkis ĉ. 15 faklibrojn. Li havas praulon de viena pentristino el la lastjarcenta Vieno, kiu ilustris akvaforte la muzikon de Beethoven (Betoveno).

Li studis en Budapeŝto, estis mezlerneja instruisto kun la fako pri hungara-rusa lingvoj. Inter 1980 kaj 1982 li estis hungara gasto-lektoro en la praga Karlo-Universitato. Dum 5 jaroj li gvidis amatoran literatur-teatron, ekde 1977 ĉiusomere laboris kiel rus-germanlingva gvidanto turisma. La filozofi-doktoran disertaĵon li skribis en 1984 pri la plej granda hungara pentristo, Tivadar Csontváry Kosztka (ĈONTva'ri; 1853-1919).

Li estas ano ekde 1991 en la hungara PEN-Club. Lia lasta laborejo en mezlernejo ĉesis en 2002, post plurmonata senlaboreco li iĝis en 2003 halo-gardisto en la Hungara Nacia Muzeo.

Li verkis poemojn ekde lia sepa jaro. Li verkis la unuan poemon je efiko de Johano de Brava de Sándor Petőfi, pri ŝafisto kaj ties hundo. Li publikas ekde 1965 en gazetaro, radio, antologioj. En la numero 1970/1 de Hungara Vivo, aperis de li en Esperanto tri poemoj pri Csontváry, el ili la poemon titolitan "Puto de Maria en Nazaret", tradukitan de Kálmán Kalocsay (KAloĉai), oni tradukis plu al la ĉeĥa lingvo (Madarsky Tyden, 1983/9).

Liaj poemoj aperis (tradukis Tibor Papp) ankaŭ en la Debrecena Bulteno.

foto + bibliografio en la hungara Arkivigite je 2007-03-10 per la retarkivo Wayback Machine
**RÁCZ Gábor** [ra'c] estis hungara politikisto, deputito en landkunveno de Hungario. Li naskiĝis la 13-an de aŭgusto 1898 en Kézdivásárhely kaj mortinta la 25-an de junio 1954 en Felsőzsolca.

Biografio
---------

Gábor Rácz havigis doktoradon pri ŝtat- kaj jursciencoj en Szeged. Ekde la 20-aj jaroj li apartenis al la rondo de Endre Bajcsy-Zsilinszky, ekde 1930 estis ano de la *Nemzeti Radikális Párt*, ekde 1934 li estis ĝia ĉefsekretario kaj redaktis la gazeton *Szabadság*. Ekde 1935 li aliĝis al *Független Kisgazda Párt* (FKgP). Li estis unu el organizantoj de kunsido en Miskolc en 1943, kiu postulis la elpaŝon de Hungarujo el la dua mondmilito. La hungaraj faŝistoj arestis lin post 15-a de oktobro 1944. Post la milito li estis ano de *Debreceni Ideiglenes Nemzetgyűlés*. En somero de 1947 oni eksigis lin el partio. En 1952 kune kun lia familio oni eklokigis lin al Hortobágy, de kie oni elliberigis lin en 1953 kaj loksidigis la familion lian en Felsőzsolca.

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**Gábor Szász** [sAs], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szász Gábor** estis hungara matematikisto, profesoro.

Gábor Szász  naskiĝis la 15-an de februaro 1926 en Szeged. Li mortis la 26-an de februaro 2015 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gábor Szász frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Scienca Universitato de Szeged en 1948. Post siaj studoj li laboris en la universitata fizika instituto. En 1955 li kandidatiĝis, post 6 jaroj li atingis la titolon docento. Inter 1962 kaj 1968 li estis katedrestro de Pedagogia Altlernejo de Nyíregyháza. En 1967 li doktoriĝis. Inter 1968-1994 li instruis en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto, kie ĝis 1991 li estis katedrestro. Li estis vicdekano en du periodoj. En 1994 li pensiuliĝis. Li ricevis premiojn inter 1966-1991.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Hálóelmélet* - premiita studo

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2016-03-09 per la retarkivo Wayback Machine