recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Vlčkovice |

Koordinatoj: 50° 05′ 21″ N 16° 35′ 51″ O﻿ / ﻿50.08917 °N, 16.59750 °O﻿ / 50.08917; 16.59750 (mapo)

**Vlčkovice** (germane *Wollfsdorf* aŭ *Wöllsdorf*) estas malgranda vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Mladkov en distrikto Ústí nad Orlicí. Ĝi troviĝas sudokcidente de Mladkov. En la jaro ĉi tie estis registritaj 60 adresoj. En la jaro 2021 ĉi tie daŭre vivis 102 loĝantoj.

Historio
--------

Jam en duono de la 17-a jarcento fondis en kyšperka senjorujo grafo Ignác Jetřich Vitanovský z Vlčkovic vilaĝojn Studené, Vlčkovice kaj Vitanov (nun parto de Pastviny) kiel agrikulturaj bienoj, por ke li plialtigu profitojn de sia senjorujo.

Ekde la 19-a jarcento en la vilaĝo vivis plejparte germana loĝantaro kaj ili vivtenis sin precipe per agrikulturado. El tiu ĉi tempo ĝisnun konserviĝis 5 bienoj kun fermita korto, pluaj estis detruitaj.

Evidente la plej malnova konstruaĵo estas eksa bieno n-ro o. 1, kie sur sabloŝtona balustro de pordego estas erao 1800. Plua konstruaĵo estas kapelo el la jaro 1836.

En la jaro 1902 estis malfermita lernejo, kiun vizitadis infanoj de la germanaj loĝantoj. Ekde la 1919 estis establita klasĉambro ankaŭ por ĉeĥaj infanoj. Tiutempe Vlčkovice havis proksimume 300 loĝantojn. Post milito la nombro de loĝantoj iom post om sinkis. La vilaĝo estis en la jaro 1975 kunigita kun Mladkov, la lernejo estis nuligita; en la liberigitajn spacojn transloĝiĝis infanĝardeno. Pro manko de infanoj pereis en la jaro 1993 eĉ la infanĝardeno. En la konstruaĵo estas nun lignoĉizado.

En la tempo de la dua mondmilito la vilaĝo apartenis al Sudetio kaj estis establita antaŭ ĝi doganejo.

Post ellandigo de parto de germanaj loĝantoj ĉi tie restis nur kelke da private mastrumadaj bienuloj kaj la vilaĝon loĝigis novaj loĝantoj (alloĝintoj).

Loĝantaro
---------

Evoluo de nombro de loĝantojLa datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj  

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1869 | 374 |
| 1880 | 376 |
| 1890 | 365 |
| 1900 | 330 |
| 1910 | 317 |
| 1921 | 273 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1930 | 222 |
| 1950 | 140 |
| 1961 | 156 |
| 1970 | 179 |
| 1980 | 141 |
| 1991 | 120 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2001 | 124 |
| 2011 | 107 |
| 2021 | 102 |

Nuntempo
--------

Nuntempe (la jaro 2008) la vilaĝo havas 110 loĝantojn. Estas ĉi tie jam preskaŭ nenia labor-okazo. Necesas vojaĝi al laboro. Ekde la 1980-aj jaroj estas ĉi tie iom post iom konstruata kabana regiono en lokoj de eksa kortobirdejo. Preskaŭ duonon de domoj proprumas dometistoj, pro kio la vilaĝo servas pli al refreŝigejaj celoj. Avantaĝo estas proksimeco de Valbaraĵo Pastviny.

Turismo
-------

* Turismo por piedirantoj

Tra la vilaĝo kondukas markigo de turisma vojo n-ro 0416 ruĝa turisma marko Nekoř - Studené - Vlčkovice - Monto Adam.
* Cikloturismo

Tra la vilaĝo kondukas ciklovojo n-ro 4079 de Valbaraĵo Pastviny al ŝtatlimo kun Pollando ĝis monto Adam.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de kampurbo Mladkov (4) |
| --- |
| Dolany ~ Mladkov ~ Petrovičky ~ Vlčkovice |

 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Falklanda vulpo** |
| --- |
|  |
| Ilustraĵo de John Gerrard Keulemans (1842–1912)Ilustraĵo de John Gerrard Keulemans (1842–1912) |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animalia |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Chordata |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Mammalia |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Carnivora |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Kanisedoj |
|
|
|
|
|
| Genro: | †***Dusicyon*** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***†*Dusicyon australis****(Kerr, 1792) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| **Konserva statuso: Formortinta (1876)** |
|
| Situo de FalklandojSituo de FalklandojSituo de Falklandoj |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Falklanda vulpo  |

 |
| v • d • r |

La **falklanda vulpo** aŭ **falklanda lupovulpo** *(Dusicyon australis)* estas formortinta specio de familio Kanisedoj, sola reprezentinto de sia genro. Kiel ĝia nomo montras, ĝi vivis nur sur la Falklandoj.

Aspekto
-------

La falklanda vulpo estis duoble granda kompare al la eŭropa ruĝa vulpo. Laŭ noticoj, ĝi estas tre malsovaĝa kaj falcile aldomigebla besto. Ĝi estis ekstermita pro ties minaco je la ŝafoj. La brita registaro premiis la pripafon de la besto ekde 1839.

Ĝi havis la korpolongon de 90 cm, plus 30 cm de vosto. La pelto estis flavbruna, sed pro la malhelaj harpintoj kelkaj korpopartoj ŝajnis pli malhelaj ol aliaj.

Aŭguro de Darwin
----------------

Charles Darwin ekvidis la falklandajn vulpojn dum sia tutmonda vojaĝo, tiam li kaptigis tri specimenojn el ili. Darwin interesiĝis pri deveno de la besto, sed ne trovis ties proksiman parencon. Konstatinte mallarĝiĝon de vivmedio de la besto, li notis: „Mi pensas, ĉar oni nun koloniigas la insulojn; antaŭ ol tiu ĉi papero malkombiniĝas, sur kiu oni desegnis la beston, oni povos listigi ĝin inter la formortintaj bestoj sur la Tero."

En 1868 oni transportis unu vulpon al Londono, kie ĝi vivis kelkajn jarojn en bestoĝardeno. La lasta falklanda vulpo formortis en 1876, 17 jarojn post apero de la verko „Origino de la specioj".

* Falklanda vulpo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Falklanda vulpo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Falklanda vulpo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Deval Laurdine PATRICK** (naskiĝinta la 31-an de julio 1956 en Ĉikago) estas usona politikisto kaj advokato. De 2007 ĝis 2015 li oficis kiel ŝtatestro de Masaĉuseco. En la oka lernojaro (en Ĉikago) li gajnis subvencion por privata lernejo en Masaĉuseco, nome Milton Academy, kaj poste studis en la universitato Harvard, kaj ricevis juran gradon de la jura altlernejo de Harvard. Post tio li laboris kiel advokato, grandparte pri civilaj rajtoj, interalie dunge de NAACP, ĝis en 1994 prezidento Bill Clinton nomis lin asista ĉefadvokato pri civilaj rajtoj en la Justica Ministerio. En 2006 li elektiĝis ŝtatestro de Masaĉuseco, la unua afrikdeveninto en tiu ofico. Post la fino de lia dua oficperiodo, li retransloĝiĝis al Ĉikago, kie la urbestro Rahm Emanuel estrigis lin al la nova komisiono pri polica respondeco. En novembro 2019, li anoncis sian kandidatiĝon por la demokrata nomumo prezidenta en 2020.

Fontoj
------

Bazita sur la angla Vikipedio.

* Kategorio Deval Patrick en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 564336
* GND: 1174947047
* LCCN: no99053318
* VIAF: 41476762
* ISNI: 0000 0000 4647 1140
 |
Batalo ĉe Kappel
Pentraĵo de la Svisa Dieto 1531 en Baden
La **2-a Milito de Kappel** en la jaro 1531 estis la daŭrigo de la 1-a Milito de Kappel, kiu finiĝis en la jaro 1529 sen batalo, kaj post kiu estis konkludita la *Landpaco de Kappel*.

La Militoj de Kappel estis la unuaj religiaj militoj en Eŭropo. La du militojn komencis la urbo Zuriko sub gvido de la reformisto Zvinglo kontraŭ la kvin internaj katolikaj kantonoj de la Svisa Ĵurkomunumo.

La 11-an de oktobro 1531 la zurikanoj sub la malbona gvido de Zvinglo perdis la batalon de Kappel kaj Zvinglo falis. Li estis de liaj malamikoj dishakita en 47 pecojn. En la batalo de Gubel 13 tagojn poste la milito estis definitive decidite favore al la katolikaj kantonoj kaj la disvastigo de la reformacio en alemana Svislando haltigita. Dum la Svisa Dieto en Baden poste okazis la pacnegocado.

Konfliktpartioj
---------------

La konfliktpartioj unuflanke estis Zuriko kaj Berno kaj aliflanke Lucerno, Urio, Ŝvico, Obvaldo, Nidvaldo kaj Zugo.

Vidu ankaŭ
----------

* 1-a Milito de Kappel
* Laktosupo de Kappel
* Abatejo Kappel
* Kappel ĉe Albis
* Eŭropaj militoj de religio
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Narina trogono** |
| --- |
|  |
| Mozambika psoxtmarko kie videblas la ĉefaj trajtoj de la specio: verda mantelo, ruĝa ventro, longa vosto kaj blua okulmakuloMozambika psoxtmarko kie videblas la ĉefaj trajtoj de la specio: verda mantelo, ruĝa ventro, longa vosto kaj blua okulmakulo |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Trogonoformaj *Trogoniformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Trogonedoj *Trogonidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Apaloderma* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***A. narina*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Apaloderma narina****(Stephens, 1815) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Narina trogono  |

 |
| v • d • r |

La **Narina trogono**, *Apaloderma narina*, estas mezgranda birdo (ĝis 34cm longa) **tre verda** el la familio de Trogonedoj. Multaj el tiuj birdoj havas belkolorajn plumaron, tre ofte distingaj inter maskloj kaj inoj. Ĉe tiu ĉi specio la masklo havas ege verdajn suprajn partojn, grizecajn flugilojn, brilruĝajn subajn partojn kaj **makulojn de blua haŭto** en la vizaĝo. La ino havas brunan vizaĝon, purpurverdan plumaron, bluan cirklon ĉirkaŭ ĉiu okulo kaj estas ne tiom ruĝe sube. La longa vosto estas blanka sube kaj grizblua supre kun blanka vertikala bordo.

La Narina trogono estas disvastigita en arbaroj tra Afriko, el Sieraleono tra la tuta marbordo de la Gvinea Golfo kaj el Etiopio suden tra Orienta Afriko ĝis Sudafriko kaj Kongo. Ĝi nestumas en arbotruo. La dieto konsistas ĉefe el insektoj kaj etaj senvertebruloj.

Tiu bela membro de la trogonoj estis nomita tiele laŭ Narina, la koja kunulino de la franca ornitologo François Le Vaillant.

Disvastigita tra ties granda teritorio, la Narina trogono estas konsiderata kiel Malpli Zorgiga ĉe IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.

Referencoj
----------

* BirdLife International (2004). *Apaloderma narina*. *Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj*, eldono de 2006. IUCN 2006. Elŝutita 31 Oktobro 2006. Ne minacata

Eksteraj ligiloj
----------------

* BirdLife Specidatumbazo Arkivigite je 2007-09-29 per la retarkivo Wayback Machine
* IUCN Ruĝa Listo[*rompita ligilo*]


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |
Bildo de Narmadobordo apud Jabalpur.
Situo de Narmado.
**Narmado** aŭ **Narmada-Rivero** ( nagarie : नर्मदा, Guĝarate : નર્મદા ), ankaŭ nomata **Reva** estas rivero en centra Barato kaj la kvina plej granda rivero en la hinda subkontinento.

Priskribo
---------

Ĝi konstituas la tradician limon inter Norda kaj Suda Barato kaj fluas okcidenten tra longo de 1 312 km antaŭ sia enfluado en Kambej-Golfon de Araba Maro okcidente de Bharuch, urbo en Guĝarato. Estas unu el nur tri gravaj hind-subkontinentaj riveroj kiuj fluas de oriente ĝis okcidente kune kun Tapti-Rivero kaj Mahi-Rivero. Estas la sola rivero en Barato kiu troviĝas en riftaj valoj fluante okcidenten inter Satpura-Montaro kaj Vindhya-Montaro. Tapti-Rivero kaj Mahi-Rivero ankaŭ fluas tra riftaj valoj sed inter malsamaj montaroj. Ĝi fluas tra la subŝtatoj de Madhja-Pradeŝo ( 1 077 km ), Maharaŝtro, ( 74 km ), tiam 35 km je la limo inter Madhja-Pradeŝo kaj Maharaŝtro kaj ( 39 km ) je la limo inter Madhja-Pradeŝo kaj Guĝarato kaj en tiu ĉi ( 161 km ) .

La *Periplus Maris Erythraei* ( ĉirkaŭ 80 Komuna Erao ) nomis ĝin *Nammadus* , kaj la brit-hinda nomo estis *Nerbudda* aŭ *Narbada*. Narmadā estas sanskrita vorto kiu signifas "la Donanton de Plezuro" .

Ninai (hinda lingvo: नीनाई; elparolata kiel ninai, ne ninaj) aŭ Ninaighat estas akvofaloj en la taluka Dediapada (administra ento inter distrikto kaj municipo) de distrikto Narmado en la hinda ŝtato Guĝarato. La akvofaloj estas partetoj de Narmada-Rivero.

Bibliografio
------------

Weir, Shelagh. *The Gonds of Central India: The Material Culture of the Gonds of Chhindwara District, Madhya Pradesh*. London: British Museum, 1973

Referencoj
----------

1. ↑   Narmada Valley Development Authority, NVDA, Government of Madhya Pradesh, Narmada Basin. Arkivita el la originalo je 2014-05-28. Alirita 2012-04-13.
2. ↑  :::| NCA |:::: Narmada Control Authority
3. ↑  , paragraph 42.
4. ↑  11th edition of Encyclopaedia Britannica.
5. ↑  Monier Williams, *Sanskrit-English Dictionary*. Available online at:

Vidu ankaŭ
----------

* Barataj orient-altaĵaj humidaj deciduaj arbaroj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Narmado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Narmada Parikrama Arkivigite je 2012-03-25 per la retarkivo Wayback Machine Important places on the banks of Narmada river
* Arkivigite je 2017-12-28 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2019-05-07 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2019-06-06 per la retarkivo Wayback Machine

  



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Barato |

Koordinatoj: 22° 05′ Nordo 74° 54′ Oriento﻿ / ﻿22.08 °N, 74.9 °O﻿ / 22.08; 74.9 (mapo)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 398701
* GND: 4200521-8
* VIAF: 243046655
* SUDOC: 055309011
* BNF: 13606127c
 |
Blanka kaj ruĝa manĵuoj
La **manĵuo** aŭ **manĝuo** (japane 饅 (まん)頭 (じゅう), manjū [manꜜdʑɯː]) estas japana dolĉaĵo, konsistanta el vaporkuirita bulko kun enhavaĵo.

Priskribo
---------

La manĵuo estas malgranda, ronda, tipe blanka kuketo el faruno, vaporkuirita. La farĉaĵo en la manĵuo estas ordinare anno de azukio; la anno estas kovrita de pasto el faruno, akvo, sukero kaj amelo, kaj poste vaporkuirita.

La manĵuo estas ordinare manĝata malvarme kun teo. Tradicie, japanoj ne manĝas deserton fine de manĝado; ili preferas kuketojn dum la posttagmezo.

### Variaĵoj

Ekzistas diversaj variaĵoj de la manĵuo.

* **Rostita manĵuo** (japane 焼 (やき)饅 (まん)頭 (じゅう), yaki-manjū): tia manĵuo estas rostita en forno, ne vaporkuirita, kaj estis inventita post la Mejĝi-reformo; kelkaj specoj estas pli eŭropeca.
* **Akvomanĵuo** (japane 水 (みず)饅 (まん)頭 (じゅう), mizu-manjū): tia manĵuo estas mergita en malvarma glacia akvo kaj manĝata dum somero.
* **Tempurmanĵuo** (japane 揚 (あ)げ饅 (まん)頭 (じゅう), age-manjū): tia manĵuo estas kovrita per tempura pastaĵo kaj fritita.
* **Misomanĵuo** (japane 味 (み)噌 (そ)饅 (まん)頭 (じゅう), miso-manjū): tia manĵuo estas farĉita per misoo kun anno.
* **Sakemanĵuo** (japane 酒 (さけ)饅 (まん)頭 (じゅう), sake-manjū): tia manĵuo estas farita per pastaĵo, kiu estas fermentita per sakea gisto.

* Rostitaj manĵuoj kun siropoRostitaj manĵuoj kun siropo
* AkvomanĵuojAkvomanĵuoj
* TempurmanĵuojTempurmanĵuoj
* MisomanĵuoMisomanĵuo

Historio kaj etimologio
-----------------------

Portreto de la bikŝuo Enni (japane 円 (えん)爾 (に), Enni), kiu onidire enkondukis la manĵuon en Japanion
La japana vorto *manjū* 饅 (まん)頭 (じゅう) devenas de la ĉina vorto *mántou* 饅頭, kiu tamen signifas nedolĉan vaporkuiritan bulkon, sen anno aŭ ajna alia farĉaĵo.

La origino de manĵuo en Japanio estas ne pli frua ol la 13-a jarcento. Ekzistas du teorioj, ambaŭ pri bikŝuoj studintaj mahajanon en Ĉinio. Laŭ la unu teorio, en 1341, la 
bikŝuo Rjusan Tokuken (japane 龍 (りゅう)山 (さん) 徳 (とく)見 (けん), Ryūsan Tokuken, 1284–1358), kiu studis budhismon en Ĉinio, revenis al Japanio kun la recepto por la manĵuo kaj ekvendis ĝin. Laŭ la alia teorio, en 1241, la bikŝuo Enni (japane 円 (えん)爾 (に), Enni), kiu studis en Ĉinio, revenis hejmen al Fukuoka kaj faris la saman.

Origine, en Ĉinio oni tipe farĉas la vaporkuiritajn bulkojn per viando. Tamen, pro la tiama leĝe deviga vegetarismo en Japanio kaj pro budhismaj doktrinoj, la viandaj farĉaĵoj anstataŭiĝis per legomoj kaj aliaj plantaĵoj. Post jarcentoj, la dolĉa formo de manĵuo, farĉita per anno, iĝis plej ofta.

Referencoj
----------

1. ↑  Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto: manĵu/o
2. ↑  Japana-Esperanta Vortaro (JEI, 1998)

Vidu ankaŭ
----------

* Japana dolĉaĵo
* Dango

Eksteraj ligiloj
----------------

* 広高 正昭 (2007-10-25).  Manĵuo kun azukia anno (esperante). *Akvosfero*.

* Kategorio Manĵuo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Friedrich Daniel Rudolph KUHLAU** (naskiĝis la 11-an de septembro 1786 en Uelzen; mortis la 12-an de marto 1832 en Lyngby ĉe Kopenhago) estis germana komponisto en Danio.

Vivo
----

Dum infano li perdis sian dekstran okulon pro akcidento. Kuhlau ricevis edukadon de Christian Friedrich Gottlieb Schwencke en Hamburgo, por eskapi la militservodevon por Francio li fuĝis en 1810 al Kopenhago, kie li estis dungita kiel flutisto kaj fariĝis reĝa kortegokomponisto post la prezentado de siaj unuaj operoj *Die Räuberburg* kaj *Elisa*, kiuj estis akceptitaj per granda aplaŭdo. Por la komponado de la dramo *Elverhøj* li ricevis la titolon profesoro.

Friedrich Kuhlau mortis la 12-an de marto 1832 en Lyngby kaj estas entombigita sur Assistens Friedhof.

Verkaro
-------

Krom aliaj operoj kiel *Lulu*, *Die Zauberharfe* kaj *Hugo und Adelheid* li ankaŭ verkis voĉkantajn komponaĵojn samkiel instrumentajn kaj pianajn verkojn, inter ili multaj instruaj, eĉ hodiaŭ ŝatatajn sonatojn. Franz Schubert diris iam pri la sonatetoj de Kuhlau: „Ĉi tiuj veraj majstraĵoj, kvankam nur malmultajn minutojn longaj, enhavas altegan melodiecon kaj esprimpovon!"

Pli ol kvaronon de lia verkaro Kuhlau dediĉis al la fluto (sonatoj por fluto kaj piano, duetoj, tercetoj, kvarteto por 4 flutoj en E-maĵora op. 103 ktp.).

### Verklisto

La biografio de Carl Thrane, „Friedrich Kuhlau" (1886), enhavas ampleksan verkliston kaj ankoraŭ estas fundamenta. Ekzistas represaĵo de 1979.

Plua verklisto estas la tem-bibliografia katalogo de Dan Fog, *Kompositionen von Friedrich Kuhlau* (1977), ISBN 87-87099-09-8.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Friedrich Kuhlau en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Elverhøj - overturo de la unua akto en formato MP3

* Kategorio Friedrich Kuhlau en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 269096
* GND: 118567837
* LCCN: n81120377
* VIAF: 24787632
* ISNI: 0000 0001 0880 2209
* LIBRIS: 207424
* SUDOC: 080110630
* BNF: 138961921
* MBA: 92a8cc4b-9dbe-4529-a9c3-d02910d95310
* NLA: 36174215
* NDL: 01072223
* BIBSYS: 90196118
* NKC: jn20020412002
* ICCU: LO1V185195
* BNE: XX1050872
 |
**Kizil** (ruse *Кызыл*) estas urbo en Rusio, ĉefurbo de Tuvio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 93401.

La urbo estis fondita kaj havas statuson de urbo ekde jaro 1914.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:

* Belocarsk (Белоцарск) en 1914 ... 1918;
* Ĥem-Beldir (Хем-Белдыр) en 1918 ... 1926.

La interurba telefona kodo estas 39422, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 4 horoj (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas 51° 43′ N 94° 27′ O﻿ / ﻿51.717 °N, 94.450 °O﻿ / 51.717; 94.450 (mapo).

La urbo estas ĉe kuniĝo de riveroj Bolŝoj Jenisej (Большой Енисей, Бий-Хем) kaj Malij Jenisej (Малый Енисей, Ка-Хем), kiuj formigas riveron Jenisej (Енисей, Улуг-Хем).

En la urbo estas flughaveno.

En jaro 1959 la urbo havis 34,5 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 104,1 mil loĝantojn.

Flago de Tuvio
Urboj de Tuvio

**Ĉefurbo**: Kizil

Ak-Dovurak |
Ĉadan |
Ŝagonar |
Turan
**Artúr Harmat,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Harmat Artúr** estis hungara eklezia komponisto, altlerneja instruisto, dirigento. Lia origina familia nomo estis *Hubacsek* [hubaĉek] ĝis 1903, lia bopatro estis Rudolf Maros ekde 1950.

Memortabulo pri Artúr Harmat (1967)
Artúr Hubacsek  naskiĝis la 27-an de junio 1885 en Hungara reĝlando en Nyitrabajna (nuntempa Bojná en Slovakio), li mortis la 20-an de aprilo 1962 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Artúr Harmat akiris diplomon en Tutlanda Hungara Reĝa Muzikakademio en 1908, li estis ankaŭ dirigento de koruso en Primasa baziliko de Esztergom. Post la diplomo li estis gimnazia instruisto kaj korusestro en Nyitra. Li lernis ankaŭ en Prago kaj Berlino. En 1912 Pongrác Kacsóh invitis lin por instrui en Budapeŝto, kie li estis ankaŭ korusestro ekde 1921. Post 3 jaroj li jam instruis en la Muzikakademio ĝis 1959. Inter 1920-1946 li estis inspektoro de muzikinstruistoj. En 1927 li fondis katedron pri eklezia muziko en la Muzikakademio. Li ricevis premion en 1956.

Elektitaj komponaĵoj
--------------------

* *Misék és motetták*
* *Te Deum*
* *A 150. zsoltár*
* *Stabat Mater*

Lia lernolibro
--------------

* *Ellenponttan* (1947, 1958)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Ilona Andor
* József Gát
* Gábor Lisznyay Szabó
* József Maklári

Memorigiloj
-----------

* 2 memortabuloj en Budapeŝto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva aprezo kun foto Arkivigite je 2017-08-31 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Artúr Harmat en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 591331
* GND: 13494884X
* LCCN: n86055713
* VIAF: 79873141
* ISNI: 0000 0000 9839 7659
 |
**Slatina,** hungare **Szlatina** estas urbo en Kroatio. Ankoraŭ 14 komunumoj apartenas al la municipo.

Stacidomo de Slatina

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 156 km²
* Supermara alteco: 127 m
* Loĝantaro en la municipo: 14 810, en la urbo: 10 920
* Poŝtkodo: 33 520
* Telefonprefikso: 33
* Aŭtokodo: SL

Situo
-----

Slatina situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Varaždin-Osijek. Virovitica troviĝas 29, Dravo, same hungara landlimo aere 10 km-ojn.

Historio
--------

La unua skriba mencio pri la loko devenis el 1297. En la 15-a jarcento ankaŭ "Zalathnok-citadelo" estis menciita. Post la mezepoko la urbeto apartenis al la Osmana Imperio dum 150 jarojn, poste al la Habsburga Imperio. Ĝis Traktato de Trianon Slatina apartenis al Habsburga Imperio, al Hungara reĝlando, al Kroata reĝlando, al Verőce, kie estis distriktejo, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio, fine ekde 1991 al Kroatio. La urbo estis nomita Podravska Slatina inter 1921 kaj 1991.

Famuloj
-------

En Slatina naskiĝis hungara radiologo Gyula Weszelszky.
**Artúr HORN,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Horn Artúr** estis hungara agronomo, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1967), honora membro de Pola Scienca Akademio (1975).

Artúr Horn  naskiĝis la 24-an de marto 1911 en Kairo. Li mortis la 24-an de novembro 2003 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Artúr Horn frekventis universitaton en Budapeŝto. En 1940 li edziĝis baldaŭe havanta 3 filojn. Li habilitiĝis en 1943. Li instruis en universitatoj en Keszthely, poste en Gödöllő, kie li estis katedrestro. En 1954 li doktoriĝis antaŭ MTA. En 1957 li estis forigita el la universitato pro politikaj vidpunktoj, poste li ekhavis postenon en bredada instituto. En 1963 li ekhavis katedrestran postenon en la Veterinara Universitato de Budapeŝto. Li multe prelegis eksterlande ĝis la emeritiĝo en 1980. Li okupiĝis precipe pri bredado de bovoj. Li ricevis internaciajn premion en 1970 kaj 1991, inter 1978-2001 hungarajn premiojn.

Verkaro (elekto)
----------------

* *A heterózistenyésztés kilátásai Magyarországon a szarvasmarha hústermelésében* (1956)
* *Állattenyésztési enciklopédia* (Enciklopedio pri bredado) (1966)
* *Állattenyésztés* (1976)
* *Commercial crossing of porker-and lard-type pig* (1957)
* *Die Heritabilität (h2) im Dienste der Tierzucht mit besonderer Berücksichtigung der Forschungen in Ungarn* (1960)

Memorigiloj
-----------

* busto antaŭ la agrara ministerio
* premio "Horn Artúr" de 2000

Fontoj
------

* biografio
* biografio hungare

* Kategorio Artúr Horn en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La interno de Bulova-brakhorloĝo.
**Bulova** estas usona luksa horloĝomarko.

En la jaro 1875 Joseph Bulova , bohema enmigrinto, malfermis etan juvelistejon je la Maiden Lane en Novjorko. En 1911 Bulova komencis fabriki poŝhorloĝojn, tablo- kaj murhorloĝojn. Dum ls Unua Mondmilito oni disponigis brakhorloĝojn al la armeanoj ĉar tiuj ŝajnis pli faciluzaj. En 1928 Bulova produktis la unuan vekradion. Post 1950 Bulova disvolvis la unuan elektronikan brakhorloĝon, la *Accutron*.

Dum tiuj jaro NASA demanis al Bulova por apliki la Accutron  teknikon ĉe la spacveturado. Pro tio tempoŝaltiloj kaj parencaj teknikoj estis uzataj dum spacveturoj de 1958 (Vanguard) ĝis inkluzive la unua surluniĝo en 1969.

Nuntempe la Bulova horloĝoj jes estas fasonitaj en Usono sed produktitaj en Svislando.

Referencoj
----------

1. ↑  Bulova: Watch-Wiki
2. ↑  Accutron: Watch-Wiki

* Kategorio Bulova en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 521641
* GND: 108646642X
* LCCN: no2010050619
* VIAF: 149333974
 |
**Artúr Hámori,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hámori Artúr** estis hungara kuracisto, profesoro, kuracisto pri internaj malsanoj.

Artúr Hámori  naskiĝis la 18-an de marto 1909 en Hungara reĝlando en Újvidék (nuntempa Novi Sad en Serbio). Li mortis la 22-an de marto 1983 en Pécs.

Biografio
---------

Artúr Hámori akiris medicinan diplomon en Scienca Universitato de Szeged en 1935. Ĝis 1937 li laboris en kliniko de Szeged, poste en Pécs. En la studjaro 1940 li studis helpe de stipendio en kliniko de Vieno, poste li revenis al Pécs. En 1943 li atingis la instruan rangon privata profesoro en Universitato de Pécs. En 1950 li estis nomumita klinikestro, ankaŭ eksterordinara profesoro, poste katedrestro. Li kandidatiĝis en 1952. Inter 1953 kaj 1956 li estis rektoro. Li multe okupiĝis pri malsanoj de reno.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Magas hőmérséklet hatása a légzés központi szabályozására* (1941)
* *A heveny diffus glomeruloneph¬ritis keletkezése* (1946)
* *Belgyógyászati diagnosztika* (1950, 1951) - studenta lernolibro
* *A pyelonephritis gyógyítása és megelőzése* (1962)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
***La ripozo*** - itale *la sosta* - estas pentraĵo, nome oleo-pentraĵo sur tolo, farita inter 1887 kaj 1889 de Francesco Filippini, kaj konstante ekspoziciata en GAM Galleria d'Arte Moderna (Milano).

La figuroj estas duobligitaj en "La ripozo" (*la sosta*), kaj ĉi tie la sidloko estas ne la herbejo sed la malalta muro deklivanta malsupren al la valo. 

Ŝajnas, ke la okuloj de Filippini emas homogenigi ĉion, ne pro malsperteco, sed pro elekto. Oni laŭdas la kamparanan mondon: la figurojn, la spacojn, la domojn, en ĉiu sezono. 

Por transdoni la ideon de la vento, Filippini donos maldikajn, preskaŭ akrajn, mallongajn kaj longajn strekojn, kun malsamaj inklinoj kaj direktoj.

Filippini estas fascinita de la kostumoj de la montaranoj kaj folkloro, do li ĉiam volas iri al la loko por havi verajn kamparanajn modelojn por pentri subĉiele kaj surloke.

La verkoj de Francesco Filippini sur tolo jam atingis valoron de 350 000 eŭroj en 2009.

Vidu ankaŭ
----------

* La maleo (itale *il maglio*)
* Unua neĝo (itale *prime nevi*)
* La maizo-rikoltistoj (itale *le spannochiatrici*)
* La skuado de la kanabo (itale *la strigliatura della canapa*)

Referencoj
----------

1. ↑  Filippini, Francesco. Costanzo Gatta, *Francesco Filippini, il dossier. Uno splendido pittore morto a 42 anni*. stilearte.it

Bibliografio
------------

* Francesco Filippini, un protagonista del Naturalismo, Ed. Skira, 1999, pgg. 101


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 723854
 |
**The Right to Read** (*La rajto legi*) estas novelo de Richard Stallman, la fondinto de la Fondaĵo por Libera Programaro. Ĝi aperis unuafoje en 1997 en la revuo *Communications of the ACM* de granda komputfaka asocio. Ĝi apartenas al la (folklore konata) ĝenro *averta rakonto* kaj priskribas okazojn en la jaro 2047. Tiam oni vaste aplikas teknikojn por regi rajtojn pri ciferecaĵoj kaj tiel limigas la legantaron de libroj: kunhavigo de libroj kaj de ĉiaj skribaĵoj estas krimo, kiun sekvas puno per malliberigo. 

La novelo pritraktas influon de tia limiga sistemo al universitataj studentoj. Studento Dan trovas sin en problema situacio, kiam li decidu, ĉu prunti sian komputilon al amikino, kiu eble tiel kontraŭleĝe vidos dokumentojn, kiujn Dan aĉetis.

La novelo estas notinda pro tio, ke Stallman verkis ĝin antaŭ ol la limiga tekniko DRM estis vaste uzata kaj ke li antaŭvidis postajn aparataro-teknikojn (ekz. *trusted computing*) por limigi uzon de informa enhavo.

En 2005 la librovendejo de Universitato Princeton anoncis planon oferti lernolibrojn kun DRM-teknika regado de legorajto: la permeso legi validos nur 12 monatojn kaj nur en la komputilo kiu elŝutis la libron, do tute simile al tio, kion Stallman priskribis en sia novelo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* «La rajto legi» en la retpaĝaro de GNU.

### Similtemaj verkoj

* Cifereca Dostojevskij Arkivigite je 2012-11-14 per la retarkivo Wayback Machine (rakonto «Лицензионный Достоевский или конец эры бумажных книг» de *Stas Kozlovskij*, tradukita el la rusa de *skirlet*)
**Letero de 59** (konata ankaŭ kiel Memorialo de 59) – subskribata en la jaroj 1975/1976 malferma letero de 66 (komence de 59, tial la nomo) polaj intelektuloj, kies subskribintoj protestis kontraŭ ŝanĝoj en Konstitucio de Pola Popola Respubliko, precipe kontraŭ alskribo al ĝi de gvida rolo de Pola Unuiĝinta Laborista Partio kaj de eterna alianco kun Sovetunio.

Fono
----

La 1-an de aŭgusto 1975 oni subskribis Helsinkan Interkonsenton, en kiu ĉiuj membro-ŝtatoj, en tio Pollando, devigis sin i.a. respekti homajn rajtojn.

Septembre 1975 aperis tamen "Tezoj por la 7-a Kunsido de PULP", en kiu oni anoncis ŝanĝojn de kelkaj artikoloj de la Konstitucio de Pola Popola Respubliko: 

* pri gvida rolo de PULP en la ŝtato kaj socialisma karaktero de ĝi,
* pri fiksa kaj senŝanĝa alianco de Pollando kun Sovetunio kaj
* pri dependeco de kondiĉa estimo flanke de regopovoj de Pola Popola Respubliko de la homaj rajtoj laŭ plenumado de la devoj por la ŝtato.

La du faktoj estis senpera kaŭzo skribi protestan leteron direktitan al regopovoj de Pola Popola Respubliko.

Koncepto
--------

Ideon skribi la malferman leteron prezentis Jan Olszewski dum unu el kunvenoj de demokratia opozicio. La tekston li redaktis kunlabore kun logikisto Jakub Karpiński kaj Jacek Kuroń. Post kolekto de subskriboj la 5-an de decembro 1975 Edward Lipiński lasis la leteron en Kancelario de la Sejmo. La subskribintoj profitis la fakton, ke pola leĝo certigis sekurecon al aŭtoroj de leteroj al ŝtataj regopovoj.

Enhavo
------

La enhavo postulis antaŭ ĉio garantion de jenaj civitanaj liberecoj: 

* Libereco de la konscienco kaj de religiaj praktikoj
* Libereco de la laboro
* Libereco de la vorto kaj informo
* Libereco de la scienco

Subskribintoj
-------------

La leteron subskribis i.a.:

* Jerzy Ficowski
* Zbigniew Herbert
* Leszek Kołakowski
* Jacek Kuroń
* Adam Michnik
* Jan Olszewski
* Wisława Szymborska

Solidarecan deklaron subskribis januare 1976 78 polaj intelektuloj kaj elmigrintaj aktivuloj. Inter ili estis:

* Józef Garliński
* Gustaw Herling-Grudziński

Vidu ankaŭ
----------

* Dua Pola Respubliko
* Letero de 34

Bibliografio
------------

* Zygmunt Hemmerling, Marek Nadolski, *Opozycja wobec rządów komunistycznych w Polsce 1956–1976. Wybór dokumentów* (Opozicio rilate al komunistaj regitaroj en Pollando 1956-1976. Elekto de dokumentoj), Ośrodek Badań Społecznych, Warszawa 1991.
* Jacek Kuroń, *Wiara i wina. Do i od komunizmu* (Kredo kaj kulpo. Al kaj de komunismo), Aneks, Londyn 1989, p. 352-257.
Bulpiedo de infano
**Bulpiedo** aŭ **klaba piedo** estas malsano, okaze de tiu, la novnaskita bebo havas internen torditan piedon, la plando direktiĝas internen kaj supren. La piedfingroj estas forte kliniĝantaj, la plando estas konkava kaj la pieda dorso estas forte konveksa. La kalkano situas supre, ne tuŝante la grundon, la Aĥila tendeno estas forte streĉita. La malsanulo ne povas iri sur la plando, li/ŝi iras sur ekstera rando de la piedo.

Kaŭzo
-----

Ĝin kaŭzas genetika modifiĝo kaj eksteraj efikoj, meĥanikaj infuoj. Se ĝin kaŭzas nur premo ene de la virina utero - pro situa nereguleco -, oni parolas pri situa bulpiedo.

Ofteco
------

Se ĝi okazas, 50% trafas ambaŭ piedojn, ĉe filoj duoble ofte. Ĝia ĝenerala ofteco estas 1-2 mil-onoj. Okaze de genetika bulpiedeco, la ofteco kreskas ene de la familio.

Traktado
--------

La traktado de la bulpiedo devas komenciĝi tuj post la naskiĝo, post rekono de la malsano, ekz.
komence ĉe beboj:

* Gimnastikado, movo de la piedo
* Ekscito de la pieda haŭto por stimuli moviĝon

poste:

* Engipsigo

pli poste:

* Kirurgio okaze de grava bulpiedo aŭ se la antaŭe skizitaj metodoj ne plibonigas la staton

pli-pli poste:

* Uzo de ĝustiga ŝuo, ĉe plenkreskuloj

* Kategorio Bulpiedo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun  Torporo. |

En medicino, **letargio** (latine *lēthargia*) estas stato de laceco kaj senenergieco.

Priskribo
---------

Letargio estas la simptomo de daŭra stato de laceco kaj manko de energio. Ĝi ofte okazas kune kun deprimo, malpliiĝo de motivado, aŭ apatio.

Kaŭzoj
------

Letargio povas esti normala aŭ patologia.

Normale, letargio estas la normala respondo al manko de dormo, trolaborado, fizika aŭ mensa trostreĉo, aŭ netaŭga nutro. Tia normala letargio ofte simple dissolviĝas post ripozo, dormo, aŭ taŭga nutro.

Kelkaj drogoj, aŭ kombinaĵoj de medikamentoj, drogoj, kaj alkoholo, povas kaŭzi letargion.

Patologie, letargio povas esti simptomo de diversaj malsanoj.

Etimologio
----------

La termino *letargio* devenas de la helena vorto ληθᾰργῐ́ᾱ *lēthargíā* "dormemo".

Referencoj
----------

1. ↑   letargi/o (esperante). *Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto 2020*.

Vidu ankaŭ
----------

* Stuporo
* Torporo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Letargi (norvege). *Store medisinske leksikon*.
**Buloh Kasap** estas urbeto en Ĝohoro, Malajzio.

Etimologio
----------

La nomo *Buloh Kasap* estis derivita de malaja vorto por specio de malglata bambuo havebla tie kiam la urbeto estis fondita precipe proksime de Buloh Kasap-malnova merkato. La nomo *Buluh Kasap* laŭlitere signifas malglatan bambuon en malajo.

Historio
--------

**La historio de la Buloh Kasap-ponto**

La malnova ponto de Buloh Kasap estis konstruita fare de Ĝohora registaro kaj konstruita fare de brita registaro dum la konstruado de Federacia Itinero 1.

Tamen, la britaj soldatoj disfaligis parton de la ponto dum Dua Mondmilito por ĉesigi la antaŭenmarŝon de japanaj soldatoj al Singapuro.

Post kiam la milito finiĝis, nova ponto estis konstruita. Tiu ponto estis forportita dum peza inundo en 1964 kune kun la ponto je la 9-a mejlo. Provizora kastelmura ponto estis konstruita dum nova ponto estis farita plej proksime al ĝi.

Ĝuste nun la nova ponto estas en uzo kaj oni povas vidi la restaĵojn de la malnova ponto de ĝia flanko.

**Fama Batalo de Buloh Kasap**

Konata kiel Batalo de Sungai Muar (Buloh Kasap) en 2-a Mondmilito kiam la japanaj soldatoj provis al trapasado de Muar Rivero.

Geografio-Loko
--------------

* Estas en Segamat kiu proksimumas 10 km (6 mejl.) de Segamat urbocentro per Federacia Itinero 1. Pro ĝia loko proksime de Segamat, Buloh Kasap ankaŭ povas funkcii kiel satelita urbo de Segamat.

* Tun Abd Razak Highway (Aŭtoŝoseo Abd Razak) situas je ĉ. 4 km (2 mejl.) de Buloh Kasap. La plej granda loĝiga areo en Buloh Kasap estas Taman Yayasan kiu situas ĉe Ŝoseo Tun Abd Razak krucvojo.

**La urbetoj kiuj apudas Buloh Kasap**

* Segamat
* Jementah
* Batu Enam
* Sermin
* Gemereh

Demografio
----------

Edukado
-------

### Bazlernejoj

1. Sekolah Rendah Jenis Keb (C) Kasap
2. Sek Kebangsaan Buloh Kasap

### Mezlernejo

1. Sekolah Menengah Kebangsaan Buloh Kasap

### Islama Religia lernejo

1. Sekolah Agama Buloh Kasap

Fama Frukto en Buloh Kasap
--------------------------

Durio Murr estas la varmarko de Buloh Kasap. Oni ne rajtas maltrafi la ŝancon provi la frukton dum preterpasado.

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------
*Naskiĝdato de la informkesto estas falsa!*

**József Hajdú-Moharos** [jOĵef hajdU-moharoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hajdú-Moharos József** estis hungara geografo, geologo, altlerneja instruisto.

József Hajdú-Moharos naskiĝis la 31-an de decembro 1957 en Budapeŝto, li mortis la 27-an de aprilo 2001 en Solymár.

Biografio
---------

József Hajdú-Moharos maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1976, poste li akiris geologian diplomon en 1981, geografian diplomon en la sekva jaro en la Scienca Universitato Loránd Eötvös. Inter 1981-1983 li ricevis stipendion de la universitato, inter 1983-1987 li havis postenon samloke, eĉ en 1984 li doktoriĝis. Li laboris en kooperativa entrepreno inter 1987–1993, en tiu periodo en 1990 li akiris plian diplomon en British Open University kaj kandidatiĝis ĉe la Hungara Scienca Akademio en 1993. Inter 1993–2000 li instruis en privata akademio, kie li estis ankaŭ vicdirektoro. Li okupiĝis pri topografio de Hungara reĝlando, Rumanio, Bohemio kaj Moravio. Li ricevis premiojn en 1996 kaj 1998. Li mortis pro kancero.

Liaj disertaĵoj
---------------

* *Centralizáció és decentralizáció a hazai területszervezés gyakorlatában 1790–1980 között* (1984)
* *Románia tájföldrajzi beosztása* (ankaŭ monografio, 1993)

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A természeti erőforrások szerepe Románia iparosításában. – Románia iparosításának területi eredményei.* (1986)
* *Történeti–gazdasági területegységek Európa országaiban* (studenta lernolibro, 1988, 1990)
* *Történeti–gazdasági területegységek Afrika és Ázsia országaiban* (studenta lernolibro, 1989, 1993)
* *Európa regionális földrajza* (studenta lernolibro, kunaŭtoro, 1994, 2000)
* *Magyar településtár* (2000)

Memorigiloj
-----------

* premio fondita en 2011

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 674886
* VIAF: 306153749
* ISNI: 0000 0000 7931 2736
* SUDOC: 057527296
 |
Anapsida kranio de la testudo *Caretta caretta* (kareto).
**Anapsidoj** (*Anapsida*) estas neformala grupo nomita de Samuel Williston en 1917 por amniuloj al kiuj mankas unu aŭ pliaj malfermaĵoj en kranio (*fenestra*, aŭ *fossae*) ĉe la tempioj. Tradicie, *Anapsida* estas la plej primitiva subklaso de amniuloj, nome la praularo el kiu evoluis kaj *Synapsida* kaj *Diapsida*, kio faras anapsidojn parafiletika grupo. Tamen estas dubinda, ke al ĉiuj anapsidoj mankas tempiaj fenestroj kiel pratrajto, kaj ke al ĉiuj grupoj tradicie konsiderataj anapsidoj vere mankas *fenestra*.

Ordoj
-----

* †*Captorhinida*
* *Parareptilia* (superordo)
	+ †*Mesosauria*
	+ †*Millerosauria*
	+ †*Procolophonomorpha*
	+ ?*Testudines* (testudoj)

Referencoj
----------

1. ↑  Pough, F. H. et al. (2002) *Vertebrate Life*, 6a Eld. Prentice Hall Inc. Upper Saddle River, NJ. ISBN 0-13-041248-1

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Anapsid en la angla Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 821366
 |
**József Gyuricza** [jOĵef djurica], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gyuricza József** estis hungara skermisto (rapiristo, sabristo), trifoja olimpiano, mondĉampiono, trejnisto, oficiro.

József Gyuricza naskiĝis la 16-an de januaro 1934 en Hódmezővásárhely, li mortis la 11-an de marto 2020 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Gyuricza maturiĝis en la loka gimnazio en 1952, poste li studis 2 jarojn en Konstrua kaj Trafika Teknikuniversitato, dum li skermis en pluraj sportkluboj inter 1949–1966. Li estis olimpiano en Somera Olimpiko 1956, Somera Olimpiko 1960 kaj Somera Olimpiko 1964 kun bronza medalo teame, krome en mondĉampionumoj li estis la unua dufoje (1955, 1957). Li estis same la unua dufoje en universiadoj (1961, 1963). Li estis hungara ĉampiono individue en 1962. Li forlasis la aktivan sporton en 1966, poste li estis trejnisto ĝis 1985. Intertempe li akiris pedagogian diplomon en Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto en 1968, post du jaroj ankaŭ trejnistan diplomon. Li estis ankaŭ profesia oficiro, sed li laboris ĉiam en sporta tereno. Li emeritiĝis en 1979 kiel subkolonelo.

Li edziĝis en 1959. Li ricevis 3 premiojn inter 1960-1996.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva datenaro kun foto
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 803444
 |



* Portalo pri Biografio
La areo de la anar-samea havas la numeron **7** sur la mapo.
La **anar-samea lingvo** (anar-samee *anarâškielâ*) estas dialekto aŭ prefere lingvo el la grupo de la sameaj lingvoj. La nomo de la lingvo devenas de regiono Aanaar (finne Inari, svede Enare, nord-samee Anár) en norda Finnlando.

La anar-samea lingvo (anarsamee: anarâškielâ) estas la plej okcidenta el la orient-sameaj lingvoj. Ĝi estas parolata de 300 personoj en komunumo Aanaar (Inari) en norda Finnlando.

La unuaj tekstoj en la anar-samea lingvo, aboco-libro kaj kateĥismo, aperis dum la jaro 1859. En lernejoj ĝi estas instruata ekde 1979. Nuntempe la estonteco de la anar-samea lingvo estas minacata ĉar infanoj ne plu lernas ĝin hejme. Por savi la lingvon estis organizita fine de 1990-aj jaroj lingvonesto por anar-sameaj infanoj. Tamen la ekzisto de lingvo-nesto estas daŭre minacata pro la manko de financado.

La anar-sameoj estas parte fiŝkaptistoj, parte okupiĝas pri boaco-bredado kaj agrikulturo.

Gramatiko
---------

### Kazoj

La anar-samea konas naŭ gramatikajn kazojn: nominativo, genitivo, akuzativo, lokativo, ilativo, komitativo, abesivo, esivo kaj partitivo. La genitivo kaj akusativo ofte havas la saman finaĵon, la partitivo estas ne tro produktiva kaj nur aperas en la singularo.

### Personaj pronomoj

La personaj pronomoj aperas en tri gramatikaj nombroj: singularo, dualo kaj pluralo.

| Persono | anar-samee | Esperanto |
| --- | --- | --- |
| 1. Sg. | mun | mi |
| 2. Sg. | tun | vi |
| 3. Sg. | sun | li/ŝi |
| 1. Du. | muoi | ni ambaŭ |
| 2. Du. | tuoi | vi ambaŭ |
| 3. Du. | suoi | ili ambaŭ |
| 1. Pl. | mij | ni |
| 2. Pl. | tij | vi |
| 3. Pl. | sij | ili |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Mühlehorn (stacidomo). |



**Mühlehorn** estis ĝis la 31-a de decembro 2010 politika komunumo en Kantono Glaruso, en Centra Svislando. Ĝi havis 440 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008. Kun efiko de la 1-a de januaro 2011 Mühlehorn estis integrita al la nova komunumo Glaruso Nordo.

Geografio
---------

Mühlehorn situas ĉe la suda bordo de Valenlago sur malgranda delto de la rivereto *Meerenbach*. La teritorio de la iama komunumo etendiĝas suden ĝis alten al *Kerenzerberg*. Al la eksa komunumo apartenas krom la ĉefvilaĝo Mühlehorn mem la vilaĝetoj Mühletal, Vortobel kaj Tiefenwinkel.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Mühlehorn limas en nordo aliflanke de Valenlago al Amden (SG), en oriento al Quarten (SG) kaj en okcidento al Obstalden.

Monda naturheredaĵo
-------------------

Mühlehorn, fakte ĝia orienta montara parto, apartenas al la Svisa Tektonika Areno Sardona, regiono kiu estis la 7-an de julio 2008 akceptita kiel Monda Naturheredaĵo de UNESKO.


Monda heredaĵo de UNESKO

Trafiko
-------

Mühlehorn situas ĉe la grava trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Zuriko al Koiro, respektive SG. Krome poŝtaŭtolinio tra Kerenzerberg kondukas al Mollis kaj Näfels.

Tra la komunumo pasas la svisa aŭtovojo A3, al kiu Mühlehorn disponas pri propra alveturejo.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Mühlehorn datiĝas el la jaro 1551 kiel *Mülihorn*.

Ĝis 1806 Mühlehorn estis parto de Obstalden.

Kadre de la Glarusa Komunumreformo la komunumo Mühlehorn estis kun efiko de la 1-a de januaro 2011 kunigita kun al komunumoj Bilten, Filzbach, Mollis, Näfels, Niederurnen, Oberurnen kaj Obstalden al la nova komunumo Glaruso Nordo.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: *Karin Marti-Weissenbach*: *Mühlehorn* en la *Historia Leksikono de Svislando* (2009-01-14)

Vidu ankaŭ
----------

* Mühlehorn (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Mühlehorn[*rompita ligilo*]
* Mühlehorn en la Historia Leksikono de Svislando

* Kategorio Mühlehorn en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de Kantono Glaruso |
| --- |
| ***Glaruso:*** Glaruso • Ennenda • Netstal • Riedern*Glaruso Nordo*: Bilten • Filzbach • Mollis • Mühlehorn • Näfels • Niederurnen • Oberurnen • Obstalden*Glaruso Sudo*: Betschwanden • Braunwald • Elm • Engi • Haslen • Linthal • Luchsingen • Matt • Mitlödi • Rüti • Schwanden • Schwändi • Sool | BlazonoBlazono |

 |
**József Györke** [jOĵef djorke], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Györke József** estis hungara lingvisto, bibliotekisto, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1945).

József Györke  naskiĝis kiel *Georgovits József* la 21-an de decembro 1906 en Celldömölk. Li mortis la 11-an de septembro 1946 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Györke frekventis mezlernejojn en Pécs kaj Székesfehérvár, universitaton en Pécs. Inter 1930-1936 li gvidis hungaran instituton en universitato de Tartu, poste li laboris en Tutlanda Biblioteko Széchényi. En 1942 li ankaŭ ekinstruis en ELTE. Ekde 1945 li estis direktoro de la biblioteko. Li okupiĝis precipe pri Urala lingvaro, Finno-Ugra Grupo, Mansa lingvo.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Vogul jelzős szerkezetek* (1930)
* *Die Wortbildungslehre des Uralischen. Primäre Bildungsuffixe* (1935)
* *Tő, képző, rag. Szó- és jelrésztan* (1943)

Fontoj
------

* biografio kun foto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al literoj G, Gy kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* biografio kun foto
**Barono Gyula-Frigyes BORN** [djula-fridjeŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Born Gyula-Frigyes** estis hungara inĝeniero.

Gyula-Frigyes Born  naskiĝis la 1-an de januaro 1901 en Budapeŝto. Li mortis la 29-an de marto 1972 en Gyöngyös.

Biografio
---------

Gyula-Frigyes Born frekventis piaristan gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li estis simpla laboristo en Dresdeno unu jaron, fine li plulernis en universitato en Berlino, sed li akiris inĝenieran diplomon en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto en 1925. Post siaj studoj li laboris en Berlino ĝis 1936, dume li doktoriĝis en 1930 en Bruselo. Ekde 1936 li havis gravajn postenojn en Hungario en diversaj fabrikoj. En 1944 li savis persekutitojn, krome li blokis translokigon de fabriko. En 1951 li estis deportita (ja li estis barono), li faris komence simplajn laborojn unu jaron, poste li estis inĝeniero en fabrika filio de Hungaraj Ŝtatfervojoj. Li pensiuliĝis en 1966.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**József Gyula Szent-Istványi** [jOĵef djula sentiŝtvAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szent-Istványi József Gyula** estis hungara inĝeniero, profesoro. Lia familia nomvarianto estis *Szentistványi*.

József Gyula Szent-Istványi  naskiĝis la 6-an de aprilo 1854 en Hungara reĝlando en Gölnicbánya. Li mortis la 16-an de januaro 1928 en Sopron.

Biografio
---------

József Gyula Szent-Istványi akiris diplomon en mineja kaj arbara akademio en Selmecbánya en 1877. Post la diplomo li havis postenojn en diversaj minejoj de la lando, sed plej longe li estis en Hodrusbánya. En 1897 li atingis la rangon ĉefinĝeniero. Ekde 1902 li instruis en la akademio. Li ankaŭ kreis diversajn mezurilojn por la minejoj, ilin li mem uzis dum mezuradoj en diversaj minejoj. En 1919 li sekvis la rifuĝintan akademion al Sopron, kie li instruis ĝis 1926.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Gyakorlati bányaméréstan* (1904)
* *A déllő megmeghatározáshoz* (1911)
* *Bányászati háromszögelés Dorogon* (1918)
* *A kapcsoló és tájékozó mérés egy különleges feladata* (1923)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 558789
* GND: 1051019508
* VIAF: 308221898
 |