recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La **mikotoksino T-2** estas trikotecena miko-toksino. Ĝi nature ekzistas en ŝimaj kromproduktoj de fungoj de la genro *Fusarium*, kiuj estas toksaj al homoj kaj animaloj. La klinika malordo kiun ĝi okazigas estas toksa aleŭkio kaj ĝi povas gastigi simptomojn rilatajn al organoj tiom diversaj kiel la haŭto, spirsistemo kaj stomako. Engluto povas veni el konsumado de ŝimohavaj grenoj. T-2 povas esti absorbita tra la homa haŭto. Kvankam ne tro gravaj sistemaj efikoj estas supozeblaj tra haŭta kontakto en normalaj agrikulturaj aŭ loĝeĵaj medioj, lokaj haŭtefikoj povas okazi. Tiel, la haŭtkontakto kun T-2 devas esti evitata.

Notoj
-----

1. ↑   Boonen, Jente; Malysheva, Svetlana V.; Taevernier, Lien; Diana Di Mavungu, José; De Saeger, Sarah; De Spiegeleer, Bart (2012). "Human skin penetration of selected model mycotoxins". Toxicology. 301 (1–3): 21–32. doi:10.1016/j.tox.2012.06.012. PMID 22749975.

Bibliografio
------------

* Bamburg, J.R. Riggs, N.V. kaj Strong, F.M. "The structure of toxins from two stains of Fusarium tricinctum." Tetrahedron 24, 3329-3336 (1968).
* Bamburg, J.R. kaj Strong, F.M. "12, 13-Epoxytrichothecenes." In "Microbial Toxins," VII S. Kadis, A. Ciegler and S.J. Ajl (Eds.) Academic Press, New York, NY, pp. 207–292 (1971).


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 697692
 |
| **Struktura formulo** |
| --- |
|  |
| **ĝeneralaĵoj** |
| nomo | heksaklor-cikloheksano |
| kemia formulo | C6H6Cl6 |
| aliaj nomoj | aldano |
| mallonga priskribo | senkolora, preskaŭ senodora pulvoro |
| CAS-numero | 608-73-1 |
| **sekureco** |
| danĝera, venena, mediodamaĝa |
| LD50 (homo) | 88 mg/kg |
| **fizikaj ecoj** |
| Agregata stato | solida |
| koloro | senkolora |
| molmaso | 290,8 g/mol |
| fandopunkto | 113 °C |
| bolpunkto | 323 °C |
| vaporpremo | 0,0012 Pa (20 °C) |
| **pluaj ecoj** |
| bone solviĝas en | organika solvenzo |
| nesolvebla en | akvo |
|

**Heksaklor-cikloheksano** estas halogena hidrogenkarbono, kiu gravas ĉefe kiel insekticido. Ĝi efikas kontraŭ terpoma skarabo.

historiaj informoj
------------------

Heksaklor-cikloheksano unuafoje estis produktita en 1825 fare de Michael Faraday. Oni malkovris la insekticidan efikon en 1935. Oni uzas ĝi ekde 1942 kiel insekticido. Post la pintopunkto en 1969, la produktado malgrandiĝis. En Germanio oni rajtas uzi heksaklor-cikloheksanon ekde 1980 nur en la formo de izomera gama-heksaklor-cikloheksano kiel manĝan kaj kontaktan venenon. La pli frue uzitaj alfa kaj beta-izomeroj pruviĝas malfacile malkonstruemaj ol la gama-tipoj. Ekde 1984, la heksaklor-cikloheksano ne plu produktiĝas en Germanio.

sintezo
-------

Heksaklor-cikloheksano estas produktata per aldona klorizo de benzolo. Oni solvas superfluan kloron en benzolo kaj priradias per energioriĉa UV-lumo. La estiĝanta heksaklor-cikloheksano estas miksaĵo de diversaj izomeroj, el kiu montras insekticidajn ecojn nur la gama-heksaklor-cikloheksano. La proporcio de tiu izomero estas nur 15 %. Por apartigi la izomerojn, oni ekstraktas per metanolo kaj ĉefe la gam-heksaklor-cikloheksano iras en solvaĵon. Per pluaj kristaligaj procesoj oni atingas finfine la purecon de 99,5 %. La nedeziritaj izomeroj - ekde komenco de la 1970-aj jaroj – transformiĝas en piroliza proceso al triklorbenzolo.

* α-HCHα-HCH
* β-HCHβ-HCH

reakcia konduto
---------------

Je varmegaj efikoj, la heksaklor-cikloheksano disfalas venena, koroda vapormiksaĵo el klorhidrogeno kaj fosgeno. Ĉe kontakto kun metala pulvoro (aluminio, fero, zinko) disfalas heksaklor-cikloheksano kun estiĝo de triklorbenzolo.

uzo
---

Heksaklor-cikloheksano uzatis pli frue kiel insekticido en la agrikulturo kaj kiel lignoprotektaĵo en la forstokulturo. Krom tio ĝi uzatis en la medicino en 1-procenta maldensigo kiel ekstera medikamento kontraŭ haŭtparazitoj, ĉefe kontraŭ scabio kaj Pedikulose.

aldona informo
--------------

Heksaklor-cikloheksano estas tre venena por la akva medio, ĉar ĝi longtempe malkonstuiĝas kaj tiel akumuliĝas tra la nutra ĉeno eĉ en la homo.

* 
*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Heksaklor-cikloheksano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

*
dekstra
**Samsø** [samso] estas 112 km2-a insulo en Kattegat, meze inter Jutlando kaj Sjælland. Ĝi ankaŭ estas politika komunumo. Ĉirkaŭ 4300 homoj loĝas en Samsø, en 22 vilaĝoj. La ĉefvilaĝo nomatas Tranebjerg.

La komunumo Samsø enhavas plurajn ĉeajn insuletojn, el kiuj la plej notindaj estas Tunø, Kyholm kaj Vejrø. Samsø estas parto de la - komence de la jaro 2007 nove kreita - administra regiono Meza Jutlando – dane *Region Midtjylland*.

Trafiko
-------

Ĉiutaga boato iras al Sælvig kaj Kolby Kås de Jutlanda Hov kaj al Kolby Kås de Kalundborg en Sjælland. En Samsø ankaŭ troviĝas eta flughaveno.

Ekonomio
--------

Samsø famas pro siaj terpomoj, kaj ĝiaj bonaj kondiĉoj por biciklado, longaj plaĝoj kaj kampara etoso ĉiusomere allogas multajn turistojn.

Historio
--------

Dum la vikinga epoko oni fosis kanalon Kanhavekanalen tra la plej mallarĝa parto de l' insulo.

Christian la 5-a je la 16-a de julio de 1676 donacis la insulon al Sophie Amalie Moth, kaj je la 31-a de decembro li nomumis ŝin "Grafino de Samsø".

Legendo
-------

Laŭ legendo reĝo Angantyr batalmortis en Samsø en 726.

Vidindaĵoj
----------

En la insula okcidento troviĝas "sankta fonto" de Ilse Made.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Samsø en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Samsø-a oficejo de energio kaj medio Arkivigite je 2006-05-12 per la retarkivo Wayback Machine
* Samsø-a turismoburoo
* Ĉefpaĝo de Samsø
horizontala projekciaĵo
restaĵoj de pordego kun persono por kompari la grandeco
La **Heidenschuh** estas ringrempura burgo) sur la monto Treitelsberg ĉe Klingenmünster en la distrikto Südliche Weinstraße, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato. Ĝi estas karakteriza ekzemplo por la barado de akradekliva montlango. Ĝi estis konstruita por savi la loĝantojn de la monaĥejo Klingenmünster kaj la ĉirkaŭantaj vilaĝo en kazo de malamika atako fuĝburgo.
Preciza indiko de la aĝo ne eblas, ĉar artefaktoj kiel armiloj, iloj, ornamaĵoj kaj kuiriloj mankas. Verŝajne la fuĝburgo ekestis en la frua mezepoko; laŭ formo kaj konstrumaniero ĝi povis esti el la karolida-otto-ida tempo (8a – 9a jarcento). Neniu dokumento pri la burgo ekzistas. La origina nomo perdiĝis. La hodiaŭa nomo ekestis nur en la 18a jarcento, kiam oni pensis, ke la restaĵoj estis el la pagana epoko.

Literaturo
----------

* Die Kunstdenkmäler der Pfalz, Band 2: Stadt und Bezirksamt Landau / bearb. von Anton Eckardt. - München : Oldenbourg, 1928
* Pfälzisches Burgen-Lexikon, Band II F-H: Institut für pfälzische Geschichte und Volkskunde : Kaiserslautern, 2002

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Heidenschuh en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Bilder von der Fliehburg Heidenschuh auf Burgenparadies.de Arkivigite je 2014-02-21 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

<references>
**Provizoĉeno** estas sistemo de organizoj, homoj, agadoj, informoj, kaj resursoj/rimedoj implicitaj en movado de produkto aŭ servo de provizanto al kliento. Provizoĉenaj agadoj implicas transformon de naturaj resursoj/rimedoj, krudaĵojn kaj komponantojn en pretan produkton, kiu estas liverata al la fina kliento. En rafinitaj provizoĉenaj sistemoj, uzitaj produktoj povas reeniri la provizoĉenon ĉe iu punkto, kie restanta valoro estas reuzebla. Provizoĉenoj interligas valorĉenojn.

Lastatempe, provizoĉenoj fariĝis aparte gravaj el tri perspektivoj: unue, por certigi, ke produktoj ne estas produktitaj en kondiĉoj kiuj malobservas homajn rajtojn, due, por povi kalkuli la totalajn poluajn emisiojn de produktado al la konsumanto kaj trie, por malhelpi fariĝas. dependa de finkonsumantoj per monopoloj ene de la provizoĉeno kaj tial povas esti ĉantaĝita.

Referencoj
----------

1. ↑  Nagurney, Anna.  (2006) *Supply Chain Network Economics: Dynamics of Prices, Flows, and Profits*. Cheltenham, UK: Edward Elgar. ISBN 1-84542-916-8.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Provizoĉeno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Vortaro Arkivigite je 2010-05-21 per la retarkivo Wayback Machine
* Provizoĉena vortaro
**Bahira** aŭ **Buhajra** (Baḥīrā), konata en latino kiel **Sergio** (Sergius), estis siria monaĥo nestoriana, de la manikea gnostikismo aŭ, laŭ aliaj, nazoreano de la 7-a jarcento.

Bahira en Islamo
----------------

La historio de Mohamedo kaj lia renkonto kun Bahira estas jam en la verkoj de la unuaj islamaj historiistoj al-Tabari, Ibn Iŝak, Ibn Hiŝam, kies versioj diferencas en kelkaj detaloj.

Estante 9 aŭ 12 jaraĝa Mohameo renkontis kun Bahira en la urbo Bosra en Sirio, dum vojaĝo kun karavano de Mekko akompanante sian onklon Abu Talib. Kiam la karavano pasis ĉe sia hejmo, la nestoriana monaĥo invitis la komercistojn al festo. Ili akceptis la inviton, kaj lasis la infanojn zorge de la kameloj. Bahira, tamen, insistis, ke ĉiuj karavananoj partoprenu en la invito. Sekve mirakla apero indikis al la monaĥo, ke Mohamedo estos profeto.

Laŭ unu versio, tiu revelacio evidentiĝis el stigmatoj kiujn Bahira vidis en la juna Mohamedo; aliaj versioj de la historio diras, ke temas pri mirakla nubomovo aŭ malkutima konduto de la suno kiu tenis en ombron Mohamedon sendepende de la horo.

La monaĥo Bahira rakontis al Abu Talib sian vizion de Mohamedo en la estonteco, avertante lin, ke li protektu Mohamedon el judoj (en la versio de Ibn Iŝak), aŭ el bizancanoj (en la versio de al-Tabari). Kaj Ibn Sa'd kaj al-Tabari, skribis, ke Bahira trovis la anoncon de la alveno de Mahomedo en la evangelioj kiujn li havis.

Laŭ alia versio Bahira vidis la sigelon de la profeteco inter la ŝultroj de Mohamedo. La rakonto pri la komercaj vojaĝoj, kies datoj ne estas ekzakte difinitaj, servas ŝajne al kadra rakonto de la stranga renkonto kun Bahira, kiu estas menciita kaj en la siria-kristana tradicio de la 9-a jarcento kaj en la islamaj *"profetlegendoj"* (*qiṣaṣ al-anbiyāʾ*).

Bahira en kristanismo
---------------------

La 7-a jarcento en kiu vivis Bahira estas markita per kristologiaj polemikoj pri la naturo de Kristo. En tiu kunteksto aperas Islamo kiu rekonas Jesuon, Isa en la Korano, kiel profeto de Dio. La nazoreismo, kiun kredis Bahira, estis bazita sur la konsidero de Jesuo nur kiel Mesio, neante lian diecon (dian naturon).

En la kristana tradicio, Bahira estis konsiderata hereza monaĥo kies erarajn ideojn li trapasis al Mohamedo. Kelkaj arabismaj fakuloj subtenas, ke la verkoj de Bahira formis la bazon de tiuj partoj de la Korano kiu kongruas kun principoj de kristanismo, dum la cetero estis enkondukita de postaj kompilistoj kiel Utman Ibn Affan aŭ judoj aŭ araboj tiutempaj. La nomo kaj preciza aliigo de la monaĥo varias en diferencaj kristanaj fontoj.

Notoj
-----

1. ↑  Sidney H, Griffith: *The Prophet Muḥammad: his scripture and his message according to the christian apologies in Arabic and Syriac from the first Abbasid century.* In: Uri Rubin (Hrsg.): The Life of Muḥammad. Ashgate Variorum 1998. S. 354-355; 380-384

Bibliografio
------------

* B. Roggema, The Legend of Sergius Bahira. Eastern Christian Apologetics and Apocalyptic in Response to Islam (The History of Christian-Muslim Relations. Texts and Studies 9; 2008).


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 740151
* GND: 137452586
* VIAF: 81641877
* SUDOC: 150510977
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitolaj artikoloj vidu la paĝojn Renens VD (stacidomo) kaj Renens-Gare (metrostacio). |



**Renens** estas ĉefurbo kaj komunumo de la distrikto Okcidento Laŭzana en Kantono Vaŭdo, Svislando. Ĝi havis 20162 loĝantojn je la 31-a de decembro 2012.

Geografio
---------

La komunumo Renens situas okcidente de la urbo Laŭzano iomete norde de la Lago Lemano. La komunumo Renens konsistas el la urbo Renens kaj larĝaj industrizonoj.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 2,96 km², de kiuj 2,0% estas kovritaj de arbaro, 3,7% servas por agrikulturo kaj 94,3% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Renens limas en nordnordoriento al Jouxtens-Mézery, en oriento al Prilly, sudo al Laŭzano, en sudokcidento al Chavannes-près-Renens, en okcidento en unu punkto al Ecublens, kaj en nordokcidento al Crissier.

Trafiko
-------

Tra Renens pasas la kantona ĉefvojo n-ro 9 kaj la Vojo de Ĝenevo. Alveturejo al aŭtovojo ekzistas sude de la urbo al la flanka brako A1a de la svisa aŭtovojo A1. Tra Renens pasas la fervojlinio de Laŭzano al Brigo kun stacidomo en la komunumo kaj krome la urbo estas bone konektita al la loka busreto de Laŭzano.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Renens datiĝas el la jaro 888 kiel *in villa Runingis*. Dum mezepoko Renens estis havaĵo de la katedrala kapitolo de Laŭzano. Sub la berna regado en la jaro 1555 la Senjoro Claude de Praroman akiris interŝanĝe de Berno la senjorecon pri Renens. En la jaro 1750 la urbo Laŭzano aĉetis la senjorujon. Ĝis 2007 Renens apartenis la la Distrikto Laŭzano. Je la 1-a de januaro 2008 ĝi fariĝis la ĉefurbo de la nova Distrikto Okcidento Laŭzana fondita surbaze de la administra reformo de 2006.

Esperanto-Movado
----------------

En Renens en 1903 estis fondita la Svisa Esperanto-Societo.

Vidu ankaŭ
----------

* Renens-Gare (metrostacio)
* Renens VD (stacidomo)

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: *Michel Depoisier*: *Renens* en *Historia Leksikono de Svislando* (2010-08-19)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Renens en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Renens

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Renens** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la Distrikto Okcidento Laŭzana |
| --- |
| Bussigny-près-Lausanne • Chavannes-près-Renens • Crissier • Ecublens • Prilly • **Renens** • Saint-Sulpice • Villars-Sainte-Croix |  |

 |
La **Kastelo de Beled** (konata ankaŭ pri la iama posedanto **Kastelo de Barthodeiszky** [bartodejski]) estas impona novrenesanca konstruaĵo en Hungario, en urbo Beled.

dekstra

Historio
--------

Familio Barthodeiszky heredis la bienon en 1847, tamen ili ne loĝis en tiu loko. Tiutempe estis en loko de la nuna kastelo nobeldomo, kiu estis malkonstruita en 1886 kaj la kastelo estis finkonstruita en 1890. Post la 2-a mondmilito la kastelo estis prirabita, poste ŝtatigita, fine la loka kolĥozo profitis ĝin. En la 1950-aj jaroj la nova posedanto iĝis vilaĝo Beled mem, kiu bazlernejon funkcias tie, sed ankaŭ lokaj kolektaĵoj estas videblaj.

Konstruaĵo
----------

La unuetaĝa kastelo kun keloj kaj mansardo situas sola laŭ ĉefvojo de Beled. La keloj estas iomete pli alte, ol kutime. Tie funkciis la servaj ĉambroj (kuirejo, lavejo). En la teretaĝo loĝis la posedantoj. Nepre menciindas la centra halo, kies plena plafono estis
kovrita per nur vitro. El tio estis atingebla 9 ĉambroj. En la mansardo loĝis la servistoj.

Ĝardeno
-------

En la ĝerdeno diversaj maloftaj arboj kreskis, krome estis aleo de kaŝtanoj. Ĉiuj arboj estis hakitaj en fino de la 1940-aj jaroj.

Fontoj
------

* hungare
* Beled Barthodeiszky-kastély hungare kun foto Arkivigite je 2016-03-18 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun foto Arkivigite je 2016-04-26 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Kastelo de Beled en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Tipaj pistilo kaj pistujo.
La plej grandaj pistilo kaj pistujo de la mondo estas en Macael, Andaluzio, Hispanio, kaj estis farita el blanka, griza kaj flava marmoroj, nome la tri tipoj de marmoro karakteraj de la montetaro de Macael.
**Pistilo kaj pistujo** estas ilo por pecetigi aŭ pulvorigi plantojn, semojn, salon ktp.

La pistujo estas bovloforma, kutime sufiĉe peza ujo el metalo, ŝtono, porcelano, ligno ktp. La pistilo estas plej ofte sammateriala bastoneto per kiu oni frapas aŭ prempuŝas la pistotan materialon.

La eno de la pistujo estas glata.

En farmacio oni uzas pistilon kaj pistujon ekzemple por pisti drogojn kun volatilaj oleoj. La stokorganoj estas tiel detruataj kaj la oleo liberigata.

Historio
--------

Pistiloj kaj pistujoj ekzistis jam en prahistoria epoko, kiam oni uzis ilin por pecetigi planterojn aŭ substancojn, ekzemple por krei farbojn.

La plej malnovaj ĝis nun trovitaj pistiloj kaj pistujoj devenas el *Wadi Kubbaniya* en Egiptio.

Fotaro
------

* Pistilo kaj pistujo el agatoPistilo kaj pistujo el agato
* Pistilo kaj pistujo el bronzoPistilo kaj pistujo el bronzo
* Pistilo kaj pistujo el porcelanoPistilo kaj pistujo el porcelano
* Molkajete kaj tejolote, tradicia pistilo ekzemple por kapsiketoj ĉe la meksika kuirarto.*Molkajete* kaj *tejolote*, tradicia pistilo ekzemple por kapsiketoj ĉe la meksika kuirarto.
*

Notoj
-----

1. ↑   Focuspiedra (eld.). «Instalación del mortero más grande del mundo». Konsultita la 8an de februaro 2020.

Bibliografio
------------

* Edmund Launert: *Der Mörser. Geschichte und Erscheinungsbild eines Apothekengerätes. Materialien, Formen, Typen.* (pistilo kaj pistujo. Historio kaj formo de apoteka ilo) Munkeno: Callwey, 1990. 216 p. ISBN 3-7667-0985-2
* B. Dubbe: *Die Mörsersammlung Ernst Genz. 1000 Mörser aus 10 Jahrhunderten.* (la kolekto de pistiloj kaj pistujoj de Ernst Genz. 1000 pistiloj kaj pistujoj el 10 jarcentoj.) Berg am Starnberger See, 1994. 382 p.
* Dirk A. Koning: *Bronzemörser* (bronzaj pistiloj kaj pistujoj), Frankfurto ĉe Majno 1975

Vidu ankaŭ
----------

* Muelŝtono

* Kategorio Pistilo kaj pistujo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Kastelo de Enying** (konata ankaŭ pri la iama posedanto *Kastelo de Batthyány* [batjAnji]) estas historia monumento, nuntempa kuracejo en urbo Enying (Hungario).

Aerfoto pri kastelo de Enying

Historio
--------

Pri konstruado de tiu ĉi kastelo restis nur nebulaj informoj. Supozeble la familio Batthyány havis en tiu loko nobeldomon kaj centron de bieno en la 18-a jarcento. Fülöp Batthyány-Strattmann trakonstruis al pli granda, klasikisma kastelo inter 1809-1811. Ekde 1870 la posedanto jam estis alia riĉulo, en fino de la 19-a jarcento la kastelo denove estis trakonstruita kaj pligrandigita. Post la 2-a mondmilito la ŝtato forprenis la kastelon (same la ceterajn kastelojn). Interne ekde 1946 agrikultura lernejo funkciis. Inter 1959 - 1962 la kastelo plene estis renovigita, poste kontinue kuracejo funkcias ene.

Konstruaĵo
----------

La unuetaĝa kastelo (tamen ambaŭ aloj estas nur teretaĝaj) kun keloj situas sola en la urbomezo. La konstruaĵo formas U-majusklon. La fasado estas simetria, meze estas la nuntempa ĉefenirejo. Super la ĉefenirejo ĉe la tegmento granda timpano (arkitekturo) etendiĝas. En la malantaŭa parto (meze inter la aloj) estas alia enirejo, kie pilieroj tenas balkonon, sub la balkono iam alvenis la kaleŝoj.

Parko
-----

La parko estis kreita en 1817. La arboj restis plejparte inter la 2 aloj. Nuntempe oni aranĝas tie subĉielajn teatrojn. En 2006 estis kreita ornamputo kun pelikano, ĉar tiu birdo estis blazonobesto de familio Batthyány. Pli frue en 1999 oni metis apud la ĉefenirejo bronzan buston pri Albert Szent-Györgyi.

Fontoj
------

* [*rompita ligilo*]
* 
* hungare kun foto
* hungare kun 2 fotoj Arkivigite je 2017-04-13 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun pluraj fotoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **kastelo de Felsőzsolca** (konata ankaŭ pri la iama posedanto **Kastelo de Bárczay** [bArcai]) estas historia monumento ekde 1999 en urbo Felsőzsolca (Hungario).

Historio
--------

Historio de la kastelo estas apenaŭ konata. Ŝajnas, en tiu loko nobela familio konstruis nobeldomon ĉirkaŭ 1700. La pli nova posedanto familio Bárczay en 1773 konstruis la etaĝan parton. En la 19-a jarcento ĝi estis trakonstruita laŭ klasikismo. Dum la socialismo la kastelo estis lernejo. En 2002 ĝi estis renovigita, poste biblioteko kaj muzeo trovis lokon interne.

Konstruaĵo
----------

La kastelo kun keloj situas sola (iam en mezo de granda parko, kiu jam malaperis). La fasado estas simetria, meze estas la portiko kun 4 kolonoj, kiuj tenas terason por la unua etaĝo. La kastelo nur meze havas etaĝon, ekzistas ankaŭ keloj, sed ne sub la plena konstruaĵo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj Arkivigite je 2021-09-20 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun foto
* 
* Arkivigite je 2021-09-20 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 738741
 |
Koordinatoj mankas! Bonvolu kunhelpi.

**Beni Suefo,** laŭ egipta arabe بني سويف, kopte **Ⲡⲁⲛⲓⲥⲱϥ** [panisuf] estas urbego en Egiptio en Provinco Beni Suef, kie ĝi estas ties ĉefurbo. Ĝi estas ankaŭ sidejo de eparĥio.

Muzeo de Beni Suefo

Demografio
----------

En Beni Suefo loĝis 273 151 en 2021.

Geografio
---------

Beni Suefo troviĝas sur ebenaĵo, samtempe dezerto 33 metrojn super la marnivelo laŭ la maldekstra bordo de Nilo. Kontraŭe troviĝas Nova Beni Suefo. Fajumo troviĝas 36, Gizo 105, ĉefurbo Kairo 108, Ismailio 203, kilometrojn (aere) .

Historio
--------

De la frua faraona epoko ĝis la romia periodo proksime situis Herakleopolis, kiu estis ĉefurbo de Malsupra kaj Meza Egiptio dum la 9-a kaj 10-a dinastioj. Dum la mezepoko ĝi estis fama pro sia tolproduktado, kiu daŭras eĉ nuntempe kiel tapiŝofarado kaj kotona industrio. Beni Suef iĝis provinca ĉefurbo en la 19-a jarcento. Trajna akcidento okazia proksime en 1995, 75 pasaĝeroj mortis. Incendio okazis en kultura palaco en 2005, kie mortis 46 homoj.

Ekonomio
--------

Beni Suefo estas grava agrikultura centro, la industrio konsistas el tolaĵ- kaj tapiŝoproduktadoj. Alabastro estas elminita en la proksimaj montetoj.

Edukado
-------

En Beni Suefo universitato funkcias.

Klimato
-------

Beni Suefo situas en arida klimato (BWh) laŭ la klimata klasifiko de Köppen. Jare pluvas nur 6 mm. La averaĝa jara temperaturo estas 22 °C kaj varias inter 14-29 °C.

Trafiko
-------

Beni Suefo havas trairan fervojan linion kun ĉefvojo, kiuj sekvas la Nilon. Krome estas ĉefvojo al Fajumo, eĉ 2 pontoj tra Nilo, kiuj donas pliajn vojaĝeblecojn. Inter ili menciindas ĉefvojo al Ruĝa Maro.
La **Kastelo de Ivánc** (konata ankaŭ pri la iama posedanto Kastelo de *Sigray*) estas historia monumento en Hungario, en vilaĝo Ivánc.

Kastelo de Ivánc
Kastelo de Ivánc

Historio
--------

La familio Sigray havis en la vilaĝo nobeldomon, kiu en 1580 estis forlasita pro la kontraŭturkaj bataladoj. En 1767 (laŭ alia informo en 1745) la aktuala familiano konstruis barokan kastelon, sed oni profitis la restintan fundamenton kaj ŝtonojn. Ĉirkaŭ en 1870 ekstere, en 1920 interne la kastelo trakonstruiĝis. Supozeble tiutempe estis konstruita ankaŭ la tiel nomata malgranda kastelo. En komenco de la socialismo la ŝtato prenis la kastelon (tio estis ŝtatiĝo), ekde 1951 gemaljunuloj kaj handikapuloj vivas interne. Ili partoprenas en zorgado de la parko, krome en bredado de pluraj hejmbestoj.

Konstruaĵo
----------

La unuetaĝa kastelo kun mansardoj kaj kelo situas sola en parko. La konstruaĵo preskaŭ estas simetria, sed plene rompas la simetrion la dekstra iama kapela enirejo.

Parko
-----

La parko estas protektata ekde 1986. En la parko kreskiĝas maloftaj arboj, sed la plej menciinda estas la plej granda liriodendrono de Hungario. Krome estas pluraj kverkoj, platanoj, pinoj, fagoj.

Fontoj
------

* hungare kun foto Arkivigite je 2017-12-08 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun foto
* hungare kun foto
* hungare kun fotoj
* Arkivigite je 2017-07-24 per la retarkivo Wayback Machine
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Ödön Legány** [legAnj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Legány Ödön** estis hungara agronomo, plibonigisto, altlerneja instruisto. Lia filo estis Zoltán Legány(?).

Ödön Legány naskiĝis la 8-an de marto 1876 en Kassa (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Košice en Slovakio), li mortis la 14-an de aŭgusto 1944 en Hatvan (Hungara reĝlando).

Memortabulo pri Ödön Legány

Biografio
---------

Ödön Legány akiris agronomian diplomon en Reĝa Ekonomia Akademio (Magyaróvár) en 1898. Post la diplomo li estis agronomo en magnata bieno 2 jarojn, poste li estis asistanto en la akademio. En 1907 li studvojaĝis al Germana Regno, Francio, Belgio kaj Nederlando. Inter 1908 kaj 1918 li estis akademia instruisto, samtempe li gvidis sukerbetan kampon ĉe Hatvan. Depost 1918 li laboris nur en Hatvan ĝismorte, kie li kreis plurajn novajn plantospecojn. En 1938 li ricevis la titolon ekonomia ĉefkonsilisto. En Hatvan li estis ankaŭ aktiva en la loka luterana vivo.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A tök szántóföldi termelése* (1919)
* *A hatvani nemesített búzafajták minőségvizsgálatának eredményei* (1929)

Memorigiloj
-----------

* strato en Hatvan
* memortabulo en Hatvan (2001)
* nova kreskaĵo portas la nomon *Vicia Lens Legangiana*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2021-05-07 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Ödön Legány en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 724165
 |
***Lingvo intermonda*** estas la unua muzikalbumo de Dolchamar. Ĝi aperis en 2000 kiel parto de Kolekto 2000.

Trakoj
------

1. *Malbonulo*
2. *Chu vi pretas?!*
3. *Urbega nimfo*
4. *Pacman*
5. *Mi volas pli*
6. *...kaj pli...*
7. *Tunel' tra la ter'*
8. *Lingvo intermonda*
9. *F--iĝu!*

La kantoj estas verkitaj kaj produktitaj de P. Austin, escepte la teksto de la kanto Lingvo intermonda estas verkita de M. Saarnio kaj P. Austin; *F--iĝu!* estas verkita de D. Esperanto. Aparte la kanto *Chu vi pretas?!* iĝis furoraĵo inter la Esperanto-junularo kaj estas ankoraŭ ofte ludata en festivalaj diskĵokeoj.

Registroloko
------------

Laŭ la kajero la disko estas registrita en Springfield Studios, Londono, kaj en Studio Gallstén, Porvoo kaj miksita en Studio Intermonda, Helsinko. Tiuj nomoj aludas al la loĝejo de Pieĉjo en Londono kaj Helsinko kaj al la ekzercejo de Dolcxamar en Porvoo. La disko estas efektive registrita kaj miksita de Piechjo kaj Hipo per persona komputilo.

Muzikistoj
----------

* Sarchjo - voĉo (kantado)
* Pieĉjo (Patrik Austin) - 'zilo (sintezilo), voĉo (kantado)
* Stoedoe Salo - baso
* Hipo Ohvo - gitaro
* Doctor Esperanto - drumo

Dolchamar estis la unua bando en Esperantio, kiu nomis sintezilon '*zilo* kaj kantadon *voĉo*. La bando vere ne havis drumiston, sed uzis sekvencilon kiel drumomaŝinon. Tiu drummaŝino estis nomata "Doctor Esperanto" alude al la bando Sisters of Mercy, kiu nomis sian drummaŝinon "Doctor Avalanche" (eo. *Doktoro Avalanĉo).* Pieĉjo neniam ludis la sintezilon koncerte nek Hipo Ohvo la gitaron, ĉar ili interŝanĝis instrumentojn tuj post registrado de la albumo.

Turneo Intermonda
-----------------

Por promocii la albumon, Dolcxamar havis koncerton en Kulturcentro Caisa, Helsinko, maje de 2000 kaj somere koncertis en la festivaloj KAFE kaj KEF. Jarŝanĝe ĝi koncertis en IS 2000/01. La bando rapide populariĝis inter la Esperanto-junularo ĉar ĝi ludis pli modernan kaj junecan muzikon ol aliaj Esperantoartistoj. La koncertoj estis tre energiaj kun la karismata kantisto Sarĉjo.

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rDolchamar |
| --- |
| **Patrik Austin** • **Hannu Linkola** • **Andrei Dumitrescu** • **Sebastian Dumitrescu** |
| Diskaro | *Kun ikso* • *Lingvo intermonda* • *Rebela Sono* • *Trejn Tu Noŭer* • *Trajn' nenien* |
| Kantoj | *Chu vi pretas?!* • *Himno de Esperhe* |

 |
La **Kastelo de Mesteri** (konata ankaŭ pri la iama posedanto **Kastelo de Batthány** [bathAnji]) estas klasikisma historia monumento, nun speciala hospitalo en Hungario, en ekstera parto de Mesteri (konata kiel *Intaháza*).

Enirejo de la kastelo
Sonorilostablo en la hospitala parko

Historio
--------

La unua mencio okazis pri la baroka kastelo kun flankaj domoj en 1762. Ĝi estis nemoveblaĵo de familio Batthány. En la 1820-aj jaroj la kastelo estis trakonstruita al klasikisma stilo. En 1914 László Batthyány-Strattmann heredis la kastelon, kiu establis senpagan malsanulejon en la konstruaĵo. En la 1920-aj jaroj alia nobelo luis la kastelon, ĉesis la hospitalo. En 1945 la Ruĝa Armeo okupis la kastelon, en la sekva jaro jam la vilaĝaj servistoj loĝis en la kastelo. Post kelkaj jaroj la nova funkcio estis psikiatriejo, kiu estas fama pri novaj metodoj. Oni kreis muzikan kaj laboran metodojn. La malsanuloj laboras en la parko, ili kultivas diversajn plantaĵojn kaj bredas bestojn.

Konstruaĵo
----------

La unuetaĝa konstruaĵo situas en parko, kiu formas brikon. En mezo de la fasado teraso reliefas, kiun 2 kolonoj tenas. Malantaŭ de la teraso la enirejo funkcias, ĉe la tegmento timpano (arkitekturo) estas videbla kun blazono de familio Batthyány. Ankaŭ en la malantaŭa fasado estas alia enirejo kun balkono.

Parko
-----

En la parko grandparte restis la arboj, sed kelkaj domoj estis konstruitaj por la hospitalo.

Fontoj
------

* oficiala pagxo Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj
* Arkivigite je 2016-10-12 per la retarkivo Wayback Machine hungare
* hungare

* Kategorio Kastelo de Mesteri en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Kastelo de Szigliget** (konata ankaŭ pri la iama posedanto **Kastelo de Esterházy** [esterhAzi]) estas impona historia monumento, nun artista gastejo en Hungario, en vilaĝo Szigliget.

Aerfoto pri kastelo en Szigliget

Historio
--------

En tiu ĉi loko estis jam konstruaĵo en la 15-a jarcento. En la 1780-aj jaroj sur la restinta fundamento estis konstruita kastelo. En 1815 ĝi klasikismiĝis. Familio Esterházy akiris la kastelon en 1916, poste denove trakonstruo okazis kun novaj terasoj kaj turoj. Tiu familio havis la kastelon ĝis alveno de Ruĝa Armeo en 1945. Post la 2-a mondmilito agrikultura lernejo funkciis en la kastelo, sed en 1952 pro streboj de György Bölöni la novaj posedantoj estis la hungaraj verkistoj.

Ekde 1952 vivis en la kastelo ekzemple István Örkény, Zoltán Zelk, Lajos Kassák, Magda Szabó, Ágnes Nemes Nagy, Emil Kolozsvári Grandpierre, Imre Kertész, László Nagy, István Vas, Sándor Tatay, Boris Palotai, János Pilinszky, László Németh, István Fekete, Ervin Lázár, György Somlyó, Sándor Weöres, Amy Károlyi, Tibor Déry, Milán Füst, Árpád Göncz, Péter Esterházy, Károly Makk. Ekde 1968 la kastelo akceptas ankaŭ aliajn artistojn: pentristojn, skulptistojn, komponistojn, fotistojn (ekzemple Bálint Józsa).

La kastelo funkcias en la plena jaro kun 30 ĉambroj kaj 75 litoj. Somere oni aranĝas literaturan tendaron, foje koncertojn kaj konferencojn.

Konstruaĵo
----------

La parte etaĝa kastelo kun keloj situas sola sub piedo de monto en granda protektata parko. La konstruaĵo formas proksimume J-majusklon. La fasado estas etaĝa, meze estas videbla timpano (arkitekturo) kun kolonoj. La malantaŭa fasado estas denove teretaĝa. La meza fasado estas rizalito (reliefaĵo). La flankaj partoj de la fasado estas teretaĝaj kun terasoj. En la dekstra flanko la alia alo reliefas.

Parko
-----

Konstruo de la pejzaĝa parko okazis kune kun la kastelo, tial estas videblaj ankaŭ ducentjaraj platano, kaŝtanoj, kverkoj, tilioj, eŭropaj taksusoj, fagoj, poploj. En la 19-a jarcento oni plantadis ankaŭ diversajn pinojn. En la sekva jarcento la parko ricevis pliajn terenojn, oni plantadis tie arbojn el 4 kontinentoj.

En 1954 oni deklaris la parkon protektata arboreto, en 1997 parto de nacia parko. Ankaŭ skulptaĵoj de Pál Pátzay, Miklós Borsos kaj aliaj ornamas la parkon. Estas loko ankaŭ kolektaĵo pri rozoj.

Fontoj
------

* 
* hungare kun fotoj
* 
* Arkivigite je 2017-01-16 per la retarkivo Wayback Machine
**Marbach** estis ĝis la 31-a de decembro 2012 komunumo kaj ek de la 1-a de januaro 2013 parto de la komunumo Escholzmatt-Marbach en la distrikto Entlebuch en Kantono Lucerno, Svislando. Ĝi havis 1193 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

Geografio
---------

Marbach situas en la sudokicdenta parto de la regiono Entlebuch ĉe la bordo de la rivero Ilfis, kiu fontas sur la komunuma teritorio kaj estas alfluas de Emme. Al la komunumo apartenas ankaŭ la vilaĝoj Schärlig kaj Marbachegg. La komunumo apartenas al la *UNESKO-biosfero Entlebuch*.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Marbach limas en nordo al Escholzmatt, al en oriento al Flühli, kaj en sudo al Schangnau, Trub kaj Eggiwil (ĉiuj en Kantono Berno).

Trafiko
-------

Marbach situas flanke de la ĉefaj trafikvojoj. Al la reto de la publika transporto la komunumo estas konektita per poŝtaŭtolinio al Escholzmatt. En Marbach ekzistas seĝtelfero al Marbachegg. Krome la loko disponas pri du skiliftoj.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Marbach datiĝas el la jaro 1306 kiel *Marpach*.

En mezepoko Marbach estis posedaĵo de la Senjoroj de Wolhusen. Fine de la 13-a jarcento Marbach falis sub la regado de la Habsburgoj. La malalta jurisdikcio apartenis al la Abatejo Trub kaj asociiĝis en la jaro 1385 unuan fojon kun Lucerno. Krom Marbach kaj Escholzmatt ĉiuj entlebuĥaj komunumoj en la jaro 1405 definitive fariĝis lucernaj. Marbach kaj Escholzmatt dume falis al la jurisdikcio de la kampara tribunalo Ranflüh, kiu apartenis al Berno. Tiel kaj Berno kaj Lucerno postulis la suverenecon pri Marbach kaj nur en la kontraktode 1470 Marbach kaj Escholzmatt fariĝis parto de la Lucerna voktejo Entlebuch, dum Trub restis Berna. Ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 Marbach kaj Escholzmatt formis kune la tiel nomitan Supran Entlebuch, dum la Helveta Respubliko Marbach apartenis al la *distrikto Schpfheim* kaj ek de 1803 al la nuna distrikto Entlebuch.

Kun efiko de la 1-a de januaro 2013 la iama komunumo Marbach estis kunigita kun Escholzmatt al la nova komunumo Escholzmatt-Marbach kaj ĉesis ekzisti kiel memstara komunumo.

Bildoj
------

* MarbachMarbach
* Preĝejo de MarbachPreĝejo de Marbach
* Vilaĝo MarbachVilaĝo Marbach
* MarbacheggMarbachegg

Vidu ankaŭ
----------

* Aliaj lokoj kun la nomo Marbach

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  *Anton Kottmann*: *Marbach* en *Historia Leksikono de Svislando* (2008-08-20)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Marbach LU en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Marbach Arkivigite je 2011-09-29 per la retarkivo Wayback Machine

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Marbach** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la Elektodistrikto Entlebuch |
| --- |
| Doppleschwand  •  Entlebuch  •  Escholzmatt-Marbach (Escholzmatt •  Marbach)  •  Flühli  •  Hasle  •  Romoos  •  **Schüpfheim**  •  Werthenstein  •  Wolhusen |  |

 |
**Imre Balassa** [balaŝa], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Balassa Imre** estis hungara ĵurnalisto, kritikisto, dramaturgo. Lia origina familia nomo estis *Schweiger* [ŝvejger], lia pseŭdonimo estis *Archibald Mac Allister*, lia filo estis Péter Balassa.

Imre Balassa naskiĝis la  25-an de novembro 1886(nun 1886-11-25) en Szeged, li mortis la 4-an de februaro 1974 en Nógrád (vilaĝo).

Biografio
---------

Imre Balassa akiris aktoran diplomon en Reĝa Teatra Akademio en 1907. Post la diplomo li estis vicreĝisoro en Nacia Teatro (Budapeŝto). Dum la 1-a mondmilito li batalis, poste ekde 1917-1948 li estis ĵurnalisto kaj kritikisto, inter 1949–1967 li estis dramaturgo de Budapeŝta Ŝtata Operejo, fine li verkis kritikojn ĝis 1972. Li edziĝis en 1920, lia edzino naskis filon en 1947. Li ricevis premion en 1966.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Színpadi problémák* (1912)
* *A magyar királytragédia. IV. Károly* (1925)
* *Kossuth. Egy nagy élet regénye* (1928)
* *Mozart csodálatos élete* (1933)
* *Molière* (1938)
* *Itt élned, halnod kell. Vörösmarty Mihály életének regénye* (1941)
* *Operakalauz* (kunaŭtoro, 1956)
* *Offenbach regénye* (1968)
* *Nyolc évtized vándorútján* (1976)

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto
* biografio hungare
* biografio hungare

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 863165
 |


* Portalo pri Biografio
**Martin Luther King** estis usona pastro, aktivulo, kaj elstara estro de la Afrikusona Civilrajta Movado kaj Nobel-premio pri paco kiu iĝis konata pro sia antaŭenigo de la civilaj rajtoj uzante rimedojn de civila malobeo. Li estis murdita ĉe la gastejo Lorraine Motel en Memphis (Tenesio) la 4an de Aprilo, 1968, kiam li estis 39-jaraĝa. King estis portita al la Malsanulejo Sankta Jozefo, kie li estis deklarita mortinto je la 7:05 vespere. James Earl Ray, eskapinto el Misuria Prizono, estis arestita la 8-an de junio 1968 en Londono ĉe la Flughaveno London Heathrow, extradiciita al Usono, kaj akuzita je murdo. La 10-an de marto 1969 Ray akceptis kulpecon kaj estis kondamnita je 99 jaroj en prizono ĉe *Tennessee State Penitentiary*. Ray poste multe klopodis por retiri sian kulpokonfeson por esti juĝata de ĵurio, sed estis nesukcesa; li mortis enprizone la 23-an de aprilo, 1998, 70-jaraĝa.

La familio King kaj aliaj ĉiam opiniis, ke la murdo estis farita kiel rezulto de konspiro partoprenita de la usona registaro, kiel asertis Loyd Jowers en 1993, kaj ke James Earl Ray estis propeka kapro. En 1999 civila ĵurio kiu ne menciis la usonan registaron decidis, ke Loyd Jowers kaj aliaj, inkluzive de nenomitaj registaraj agentoj, estis partoj de konspiro por murdi King.

Vidu ankaŭ
----------

* *Mi estis ĉe la Montopinto*

Referencoj
----------

1. ↑  Pepper, William F..  (2008) *An Act of State: The Execution of Martin Luther King*. Verso, p. 8. ISBN 978-1-84467-285-1.
2. ↑  Pepper, William F..  (2008) *An Act of State: The Execution of Martin Luther King*. Verso, p. 97. ISBN 978-1-84467-285-1.
3. ↑  name=Douglass2000
4. ↑  YELLIN, EMILY. "Memphis Jury Sees Conspiracy in Martin Luther King's Killing - New York Times." The New York Times - Breaking News, World News & Multimedia. N.p. 9 Dec. 1999. Web. 8 June 2013. <>.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Department of Justice investigation on assassination
* Congressional Report on King's assassination
* Shelby County Register of Deeds documents on the Assassination Investigation Arkivigite je 2021-02-07 per la retarkivo Wayback Machine
* Donald E. Wilkes Jr, Death of MLK Still a Mystery Arkivigite je 2012-03-04 per la retarkivo Wayback Machine (1987).
* Donald E. Wilkes Jr, What are Facts of MLK Murder? Arkivigite je 2012-03-14 per la retarkivo Wayback Machine (1987).
* Dr. King's Assassination Arkivigite je 2014-05-05 per la retarkivo Wayback Machine, Civil Rights Digital Library.

* Kategorio Murdo de Martin Luther King en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Afriko sude de Saharo** (aŭ **Subsahara Afriko**, foje nomata **Nigra Afriko**) estas epiteto ofte donata al Centra kaj Suda Afriko, entenante ne nur la vastajn areojn sude de Saharo, sed ankaŭ sudajn partojn de ĉi tiu dezerto mem. Ĝi estas proksimume la nearaba parto de Afriko. Fojfoje ĉi tiu mondparto estas nomata **nigrula Afriko**, kvankam en kelkaj partoj de ĝi superregas ne-nigrula loĝantaro.

Afrikon efektive disigis en du partojn la dezertego Saharo dum pluraj jarcentoj de la historio. Tial la kontakto inter Norda Afriko kaj la cetera kontinento estis minimuma, escepte de kelkaj komercaj karavanoj. Antikvaj Egiptoj malbone konis la landojn sude de norda Sudano. Dum la mezepoko norduloj ĉaskaptis sklavojn sude de Saharo, kaj vendis tiujn en Eŭropo kaj Sudokcidenta Azio. Nur per la esplorvojaĝoj de Araboj (Ibn Batuta) kaj Portugaloj (Vasco da Gama) en la jarcentoj 14-a kaj 15-a ekis pli intensa kontakto inter la mondo ambaŭflanke de Saharo.

Vidu ankaŭ
----------

* Afrika naciismo
* Afrika Leviĝo

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
* 
* 

* Kategorio Afriko sude de Saharo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Afriko sude de Saharo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 4026
* GND: 4053770-5
* LCCN: sh85001667
* VIAF: 315124799
* NKC: ge128642
 |
**Vegaquemada** [begakeMAda] estas municipo de la provinco Leono, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi estas en la centro de la provinco en tradicia komarko Ribera del Órbigo ĉe la rivero Órbigo. *Vegaquemada* estas komprenata etimologie kiel "Bruligita Valo".

Komarkoj de la provinco Leono; Ribera del Órbigo ne aperas, sed estas centre.
Preĝejo.
Río Órbigo.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Candanedo de Boñar, La Devesa de Boñar, Llamera, La Losilla y San Adrián, Lugán, La Mata de la Riba, Palazuelo de Boñar kaj Vegaquemada, okupas totalan areon de 72,95 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 426 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 1 800 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 46 km de Leono, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. Ĝi apartenis al la Regno Leono kaj suferis pro la militoj kontraŭ Portugalio kaj pro la Milito de Hispana Sendependiĝo.

Pablo Diez Fernández (Vegaquemada, 1884-Meksikurbo, 1972) estis elmigrinto en Meksiko kaj grava entreprenisto de bierfarado (Corona).

Tradiciaj enspezofontoj estas agrikulturo (cerealoj, poste lupolo), brutobredado, ĉasado, fiŝkaptado kaj forstado. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, preĝejoj, piedirado, karnavalo).

Notoj
-----

Vidu ankaŭ
----------

* La Devesa (stacidomo)
* Municipoj de Provinco Leono

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 761078
 |
**Kálmán Sztrókay** [strOkai], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj pli komplete **Sztrókay Kálmán Imre** estis hungara mineralogo, profesoro. Lia nobela antaŭnomo estis *nemescsói* [nemeŝĉOi].

Kálmán Sztrókay  Arkivigite je 2013-07-29 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 16-an de aprilo 1907 en Zalacsány. Li mortis la 19-an de junio 1992 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Kálmán Sztrókay frekventis gimnazion en Sopron, poste li akiris pedagogian diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1930. Post la diplomo li ekinstruis en la universitato, ankaŭ en la mineralogia instituto. En 1932 li plulernis en Berlino, en la sama jaro li doktoriĝis en Budapeŝto. En 1952 li kandidatiĝis (CSc), li doktoriĝis (DSc) en 1958 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. En 1952 li estis nomumita docento, inter 1953–1978 li estis katedrestro, inter 1961–1964 vicdekano, inter 1965–1967 vicrektoro, inter 1967–1968 dekano. Li multe okupiĝis pri ercoj kaj meteorŝtonoj. Li ricevis premiojn inter 1967-1987.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Ásványtan*  Arkivigite je 2013-01-14 per la retarkivo Wayback Machine - (1955, poste trifoje eldonita)
* *Über einige Meteoritenmineralien des kohlenwasserstoffhaltigen Chondrites von Kaba, Ungarn.* (1960)
* *Ásványtani praktikum I-II.* (1971)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2016-06-04 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografieto[*rompita ligilo*]
|  |  |
| --- | --- |
|  Orfa | **Ĉi tiu artikolo estas orfa, ĉar malmultaj aŭ neniuj aliaj artikoloj ligas al ĝi**.

---

Bonvolu enmeti ligilojn al ĉi tiu paĝo el rilataj artikoloj; sugestoj estas troveblaj ĉi tie.Precizigu la daton: {{Orfa|temo|monato jaro}} |

La **Viadukto de Wiesen**, en germana lingvo **Wiesener Viadukt** estas fervoja ponto en sudo de vilaĝo Wiesen GR, Davos Wiesen en svisa Kantono Grizono.
La ponto estas en linio de RhB de Davos Platz–Filisur.

Loko
----

La viadukto superpasas la malgrandan riveron Landwasser nur 300 m sude okcidente de stacio Wiesen kaj havas en la suda parto separatan ponton por piedirantoj. En la okcidenta fino de viadukto estas malnova signalo. La iama signalo de tipo Hippsche Wendescheibe ne funkcias hodiaŭ.

Historio
--------

La projekto de viadukto estis de
germana supra (ĉefa) inĝenero de RhB Friedrich Hennings. La estra inĝenero pri la konstruado estis ekde oktobro 1906 Hans Studer. La viadukto kostis 324 000 svisajn frankojn.
Oni uzis la viadukton ekde la malfermo de linio en 1-a julio 1909.
La helpa ligna konstruado estis projekto de G. Marasi (*Lehrgerüst*). La konstruon faris la fama grizona ĉarpentista estro Richard Coray, oni uzis 500 m³-jn da ligno.

La fama artisto Ernst Ludwig Kirchner pentris en jaro 1926 la bildon  *«Brücke bei Wiesen»*, "Ponto ĉe Wiesen".

Teĥnikaj Datenoj
----------------

La konstruo kun unua relo havas altecon de 88 m kaj longecon da 204 m.
La ĉefa arko havas larĝecon de nur 3,7 m. La ĉefa arko havas 55 m, kaj estas 2 okcidentaj arkoj kaj 4 orientaj arkoj de 20 m. La viadukto estas la plej granda ŝtona ponto de RhB, sed la ŝtala betona viadukto Viadukto de Langwies de RhB estas ankaŭ plej granda.

Bildaro
-------

* pendola trajno de Filisur pasis la viaduktonpendola trajno de Filisur pasis la viadukton
* Vidaĵo de nordo de la viadukto dum someroVidaĵo de nordo de la viadukto dum somero
* Vidaĵo de la Jenisberg-strato al direkto de viaduktoVidaĵo de la Jenisberg-strato al direkto de viadukto
* Ernst Ludwig Kirchner: Brücke bei Wiesen "Ponto ĉe Wiesen".Ernst Ludwig Kirchner: *Brücke bei Wiesen* "Ponto ĉe Wiesen".

Literaturo
----------

* Gesellschaft für Ingenieurbaukunst (Hrsg.), Peter Marti, Orlando Monsch kaj Massimo Laffranchi: *Schweizer Eisenbahnbrücken*. 1-a eldono; Eldonejo: vdf Hochschulverlag AG, Zuriĥo 2001. ISBN 978-3-7281-2786-0.

Ligiloj en Vikipedio
--------------------

* Kategorio Viadukto de Wiesen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* bildoj

Eksteraj ligilioj
-----------------

* frua bildo de viadukto de Wiesen
La **Lago Mono** (angle *Mono Lake*) estas alkala kaj ege salakva lago en la ŝtato de Kalifornio (Usono). Ĝi situas oriente de la Nacia Parko Yosemite kaj de la montaro Sierra Nevada.

 Mapo de la situo de la lago Mono en Kalifornio.La lago estas rifuĝejo por diversaj birdospecioj, kiel ekzemple la Kalifornia mevo, kaj estas unu el la ekologiaj sistemoj plej produktivaj de Nordameriko.

La nomo de la lago en Esperanto aludas al mono, sed tute sensence, ĉar tiu signifo estas nek en la angla nek en la hispana, kiu estis plej uzata en la regiono ekde la kolonia epoko ĝis la 19a jarcento. Fakte en la hispana "mono" signifas simion, do la aludo en tiu lingvo estus al tiaj animaloj, kiuj tute ne rilatas al tiu lago. La vera origino (nekonata entute) ŝajne devenas el indiĝena vorto, kiu signifus "muŝmanĝanto", ĉar indiĝenoj manĝis larvojn de certaj muŝoj, kiuj loĝas tie.

Vidaĵo de la lago Mono ekde alto de 32.000 futoj.

Nova vivformo
-------------

NASA anoncis la 2an de decembro 2010, ke oni malkovris tie bakterion GFAJ-1 kiu uzas arsenon anstataŭ fosforo en sia genomo.

Apero en popularaj verkoj
-------------------------

En la verko de Mark Twain *Roughing It*, publikigita en 1872, ĉapitro 38, estas priskribo de la Lago Mono en ties natura kondiĉo de la 1860aj jaroj.

La ĝenerala aspekto de la lago kaj ĉirkaŭaj montoj ĉirkaŭ 1973 aperas en la filmo de Clint Eastwood nomata *High Plains Drifter*.

*The Diver* (La plonĝanto) estas foto de Storm Thorgerson por kovrilo de la albumo de Pink Floyd nomata *Wish you were here*.

Cinderella filmis sian simbolan baladon *Don't Know What You Got (Till It's Gone)* en tiu pejzaĝo.

* Lago Mono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Lago Mono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 274623
* GND: 4408248-4
* LCCN: sh85086884
* VIAF: 236098422
 |