recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Lipo (apartigilo) |

lipoj koloritaj per lipoŝminko
angle nomita "Pouty lips", simbolo de sekso
**Lipo** (en latina *labia oris*) estas ĉiu el la du moveblaj karnorandoj de la buŝaperturo, kiu kovras la dentojn kaj helpas la homan parolon.

Fari diklipon signifas montri malkontentiĝon, antaŭenigante la lipojn (buŝpintigi, lipmieni).

La virinoj ofte farbigas la lipojn por akiri belecon. Kelkaj riĉaj virinoj eĉ dikigas, operacias la lipojn por altiri pli grandan seksan atenton.

Filtrumo aŭ *philtrum* (en latina *philtrum*, en greka φίλτρον *filtron*) estas vertikala sulko inter nazo kaj supra lipo (PIV). Ĝi estas limigita de du malaltaj krestetoj en la haŭto kiu ĉirkaŭas ĝin.

Botaniko
--------

Lipo estas la supra aŭ la suba malsupren-kliniĝanta parto de gamopetala korolo, precipe labiacoj (nomata ankaŭ lipacoj) kaj skrofulacoj.
(labio estas la suba lipo de labiata korolo)

Esprimo
-------

Leporlipo aŭ fendlipo estas denaska misformiĝo, ĉe kiu la supra lipo estas fendita.

Vidu ankaŭ
----------

* Kiso
* Lipharoj
* Lipsinkronigo

Proverbo
--------

Ekzistas pluraj proverboj pri lipo/j en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Bruligi al si la lipharojn.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *De la manoj ĝis lipoj la sup' elverŝiĝis.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *La lipoj ne montru, kion manĝis la buŝo.* **"** |

 |

Referencoj
----------

1. ↑   Lernu. Arkivita el la originalo je 2011-12-25. Alirita 2008-09-16.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2007-09-30 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2007-09-30 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* 

* Kategorio Lipo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Lipo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
**Lars Runar SVEDBERG** (naskita la 23-an de januaro 1945 en Helsinko) estas finna aktoro, kaj teatra reĝisoro. Li ankaŭ estas konata kiel rakontanto kaj aŭdlibroleganto.

Svedberg komencis agi en teatro en juna aĝo, kaj li helpis en radio kaj televido de 1963 pri direktado kaj aktorado. En la jaroj 1963-1967, li agis kaj direktis kaj en Ylioppilasteatteri kaj Studentteatern, kaj li ankaŭ estis membro de Kammarteatern.

Svedberg diplomiĝis de la Teatra Akademio en 1966. En la jaroj 1967–1969 li aktoris en la Helsinka Urba Teatro. En la jaroj 1969-1972, Svedberg laboris pri la Sveda Teatro en Turku kiel direktoro, reĝisoro kaj aktoro. En la jaroj 1974–1996 li laboris en la Finna Nacia Teatro kiel aktoro kaj en la jaroj 1989–1996 kiel la vicdirektoro de la Nacia Teatro. En la jaroj 1980–1982, li estis la artdirektoro de *Svenska Teatern* kaj en la jaroj 1996–2002, la direktoro de la *Svenska Teatern*.

Krom siaj aktoraj roloj, Svedberg laboris kiel rakontanto kaj voĉaktoro, kaj li legis pli ol cent aŭdlibrojn en la finna kaj la sveda. Svedberg reĝisoris la aŭskultan serion *Knalli ja sateenvarjo*.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 824713
* ISNI: 0000000407533520
* MBA: 1751fd29-bd36-48ad-9b55-8f0eda5ae32f
 |
**Tierra de Badajoz** aŭ komarko de Badajoz estas komarko de la provinco Badaĥozo en la aŭtonoma komunumo aŭ regiono Ekstremaduro de Hispanio, nome ĉe Portugalio kaj ĉe la sudokcidenta angulo de la Provinco Kacereso. Administra centro estas la municipo de Badaĥozo. Laŭ la stato de 2015 en la komarko vivis 181 179 loĝantoj sur areo de 2 788,25 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 65 loĝantoj/km². La plej granda parto de la loĝantaro loĝas en la urbo Badaĥozo, kiu estas ĉefa kaŭzo de la alta loĝantodenso kaj de la ekonomio de la distrikto, bazita sur la servoj kaj komerco de la urbo.

Geogrefia situo
---------------

Tierra de Badajoz okupas la nordokcidentan parton de la provinco badajoza, projektante norden ampleksa teritorian parton kiu eniras en la provinco de Cáceres kaj alian suden, kiu faras simile en la distriktoj de Llanos de Olivenza kaj Tierra de Barros, dum la okcidenta bordo markas la portugalan landlimon kaj la orienta, ne tiom klare markita, limas kun la distrikto Vegas Bajas, sed en tute simila pejzaĝo de akvumita terkulturado ambaŭflanke de la rivero Gvadiano.

Vilaĝoj kaj urboj
-----------------

Tiu distrikto estas formita de 9 municipoj kaj 9 malgrandaj municipopartoj devenaj de la konstruo de novaj vilaĝoj laŭ la Plan Badajoz:

* Alburquerque
* Badajoz (Badaĥozo)
	+ Alkazabo de Badajoz
	+ Alvarado
	+ Balboa
	+ Gévora
	+ Guadiana
	+ Novelda del Guadiana
	+ Sagrajas
	+ Valdebotoa
	+ Villafranco del Guadiana
* La Albuera
* La Codosera
* Pueblonuevo del Guadiana
* San Vicente de Alcántara
* Talavera la Real
* Valdelacalzada
* Villar del Rey

Vidu ankaŭ
----------

* Komarkoj de Ekstremaduro

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala prezento en la provinca retejo (hispane)

  



|   Komarkoj de Ekstremaduro |  |
| --- | --- |
| **Komarkoj de Cáceres**Valo de Alagón | Tierra de Alcántara | Valo de Ambroz | Campo Arañuelo | Llanos de Cáceres | Sierra de Gata | Tierras de Granadilla | Hurdes | Ibores | Valo de Jerte | Tierra de Trujillo | Distrikto de Valencia de Alcántara | La Vera | Villuercas**Komarkoj de Badaĥozo**Campiña Sur | La Serena | La Siberia | Llanos de Olivenza | Sierra Suroeste | Tentudía | Tierra de Badajoz | Tierra de Barros | Vegas Bajas | Vegas Altas | Zafra-Río Bodión |

* Kategorio Tierra de Badajoz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Telersekiga ŝranko** (finne *astiankuivauskaappi*) estas ŝranko por sekigo kaj konservo de teleroj, glasoj, kruĉoj kaj ĉerpokuleroj. En telersekiga ŝranko estas metalaj retoj. Normale la ŝranko estas sur telerrako. Oni metas malsekajn telerojn, glasojn kaj kruĉojn sur la retoj, por ke la teleroj sekiĝu do, ke akvo elfluos el la teleroj. Do ĝi faciligas kaj rapidigas laboron en kuirejo. Telersekiga ŝranko estas speciale en Finnlando populara meblo.

Historio
--------

Telersekiga ŝranko en finna kuirejo.
Modernan telersekigan ŝrankon inventis finna virino Maiju Gebhard. Gebhard estis en Svedio, kaj tie estis uzitaj telersekigaj retoj, sed ŝi pensis, ke oni povas meti tiajn retojn en ŝrankon, por ke oni ne bezonu porti la telerojn el reto al telera ŝranko. Ŝi evoluigis la ŝrankon en 1944–1945 kaj en sama kaj sekvantaj jardekoj forte kontribuis uzon de ŝranko. Nun en Finnlando en preskaŭ ĉiuj kuirejoj estas telersekiga ŝranko kaj oni preskaŭ neniam sekigas telerojn, glasojn, kruĉojn kaj ĉerpokulerojn per tuko kaj ne eĉ ekzistas aliaj ŝrankoj por la pladoj – kiam la teleroj kaj aliaj pladoj estas tie, oli tipe estos tie ĝis la sekvanta uzfojo. Telersekiga ŝranko estas uzata ankaŭ en Italio kaj Svedio.

Vidu ankaux
-----------

* Eĉ sveda virino apogas la ŝrankon!.

* Kategorio Telersekiga ŝranko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 744984
 |
La **kalvinana preĝejo** estas sakrala historia monumento (deklarita en 1999) en urbo Sellye (Hungario).

Historio
--------

Sellye ekde la meza 16-a jarcento apartenis al la Osmana Imperio, la katolikaj pastroj rifuĝis, samtempe alvenis protestantaj predikistoj. La turkoj toleris la la kalvinismon, ĉar ili ne uzis bildojn. Origine en loko de la kalvinana kirko estis franciskana monaĥejo, kiun la kalvinanoj trakonstruis. La nun videbla kalvinana preĝejo estis konstruita inter 1870-1873. En 2021 ŝtormo kaŭzis damaĝojn.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en la urbomezo sur monteto, ĉirkaŭ la konstruaĵo iama tombejo estas videbla. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo reliefas, sed ankaŭ la fasadaj anguloj havas po unu pli malaltajn turojn. La ĉefturo havas 2 sonorilojn. La enirejo estas tra la turo, krome en flanko de la navo. Ŝtupoj kuras al la ĉeftura enirejo. Interne laŭ la kutimo la muroj estas blankaj, ĉe la mallongaj flankoj estas galerioj. La orgeno estis kreita en metiejo de Angster.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* informo kun fotoj
* hungare kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

***Cronus y la señora con rabo*** (Cronus kaj la vostulino) estas unu el la malfruaj libroj de la hispana verkisto Ramón J. Sender publikigita en 1975, kiam la aŭtoro estis jam 73-jaraĝa.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

La enhavo de la verko estas diskursaro pri temoj jam traktitaj de Sender kiel jenaj:

* La Atlantido.
* La teorio de Erich von Daniken.
* La arketipo de ĉiuj religioj.
* Kaj nova temo: lia teorio pri tio vegetativa aŭ neracia enradikita sur la hinduisma kredaro pri la vertebraro.

Tiu lasta ideara elemento estas tialo por havigi voston al Susan, kiu tial iĝas ĉefrolulo; en ŝia vosto kuŝas ŝia supereco, nome la alloga neracio. Susan pro sia atavisma sadismo interevenas en la krudela murdo de sia edzo. Preskaŭ la tuto de la verko estas okupita per la babilado inter Susan kaj Cronus dum flugo el Ĉikago al Recife en kiu ŝi estas stevardino kaj li estas kuracisto kiu iras al kongreso. Finfine Cromus ekkonas la murdon de la edzo de la milionula stevardino; Cronus fuĝas kaj ne ĉeestas en la celita kongreso.

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Analizo
-------

La romano fakte sekvas malfortan intrigon kaj utilas ĉefe kiel hejmo de la diskursaro de la aŭtoro mem.

Referencoj
----------

1. ↑  Ramón J. Sender, *Cronus y la señora con rabo*, Madrid, Akal, 1974; Elizabeth Espadas, *A lo largo de una escritura. Ramón J. Sender. Guía bibliográfica*. Instituto de Estudios Altoaragoneses, Huesca, 2002. ISBN = 84-8127-126-8 p. 31.

Vidu ankaŭ
----------

* Vertebraro

Bibliografio
------------

* Elizabeth Espadas, *A lo largo de una escritura. Ramón J. Sender. Guía bibliográfica*. Instituto de Estudios Altoaragoneses, Huesca, 2002. ISBN = 84-8127-126-8

Eksteraj ligiloj
----------------

* Verkoj de Ramón J. Sender en Instituto de Estudios Altoaragoneses

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 856878
 |
La francia rivero **Zorn** fluas tra la nordo de Alzaco, kies akvo poste enfluas la riveron **Moder**, kaj de tie la Rejnon. Ĝi longas 102 km kaj havas akvosurfacon de 757 km2. En la valo de la rivero troviĝas interalie la urbo Saverne kaj fortikaĵoruinoj kiel tiu de Haut-Barr / Burg Hohbarr.

Etimologio
----------

La nomo de la rivero signifas "la fluanta", de la vortradiko prakelta "Sur", kiu signifas "flui". En antikvaj germanlingvaj dokumentoj la nomo skribiĝas "Sorne". En mapoj el la fino de la 18-a jarcento la nomo aperas en sia hodiaŭa formo. La "Z" venas de kuntiro de la artikolo "die", kiu en alzaca germana simple prononciĝas "d", kun la nomo, tiel ke ekestis vorto "d'Sorn" [prononcu *dzorn*], kiun propable iu germanlingva kartografo, demandinte alzacanon pri la nomo de la rivero, misskribis "Zorn" [prononcu *tsorn*] - la germana vorto por "kolero". La rivero Zorn do portas nomon kiu atribuas al ĝi iun fortan temperamenton kiun ĝi tute ne havas.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retejo Sandre Arkivigite je 2016-03-03 per la retarkivo Wayback Machine france
La **Ĵurasia Marbordo** estas Monda Heredaĵa Ejo sur la angla kanala marbordo de suda Anglio. Ĝi etendas de Exmouth en Orienta Devon al Studland Golfeto en Dorset, distanco de ĉirkaŭ 96 mejloj (154 ) kaj estis listigita sur la Mondhereda Listo meze de decembro 2001.

Dum la ejaj daŭroj de 185 milionoj da jaroj de geologia historio, marborda erozio malkovris preskaŭ kontinuan sinsekvon de roka formacio kovranta la periodojn Triaso, Ĵurasio kaj Kretaceo. Ĉe malsamaj tempoj, ĉi tiu areo estis dezerto, malprofunda tropika maro kaj marĉo kaj la fosiliigitaj restaĵoj de la diversaj bestoj kiuj vivis ĉi tie estis konservitaj en la rokoj.

Naturaj ĉefaĵoj viditaj sur ĉi tiu zono de marbordo inkluzivas arkaĵojn, pinaklojn kaj staplajn rokojn. En kelkaj lokoj la maro rompis tra harditaj rokoj kaj produktis kavaĵojn kun restriktitaj enirejoj kaj, en unu loko, la Insulo Portland estas konektita al la lando per bara plaĝo. En kelkaj partoj de la marbordo, terfalaĵoj estas oftaj. Ĉi tiuj malkovris larĝan gamon de fosilioj, la diversaj rokoj montras propran tipan bestaron kaj vegetaĵaron, kaj tiel provizis indicon pri kiel bestoj kaj fabrikejoj evoluis en ĉi tiu regiono.

La areo ĉirkaŭ Lulworth Cove enhavas fosilian arbaron kaj 71 malsamaj roktavoloj estis identigitaj ĉe Lyme Regis, ĉiu kun ties propra specio de amonito. La fosilia kolektanto Mary Anning vivis ĉi tie kaj ŝiaj gravaj eltrovoj de maraj rampuloj kaj aliaj fosilioj estis faritaj samtempe kiam la studo de paleontologio estis nur dekomence evoluiĝantaj. La Charmouth Heredaĵa Marbordo Centro provizas informon sur la heredaĵa marbordo kaj la tuta longeco de la ejo povas esti vizitita tra la Suda Okcidenta Marborda Vojo.

Referencoj
----------

1. ↑   "World Heritage Committee Inscribes 31 New Sites on the World Heritage List". UNESCO. 14a de Decembro 2001. Arkivita el originalo la 12an de Junio 2016. Alirita la 9an de Septembro 2016

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Geologio |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 850655
* VIAF: 190149717538210951398
* SUDOC: 200544845
 |
**Sándor Faragó** [ŝAndor], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Faragó Sándor** estis hungara arbarinĝeniero, altlerneja instruisto, korespondanta membro de Hungara Scienca Akademio (2022).

Sándor Faragó naskiĝis la  13-an de aŭgusto 1953(nun 1953-08-13) en Pécs.

Biografio
---------

Sándor Faragó maturiĝis en gimnazio en Kapuvár, poste li akiris arbarinĝenieran diplomon en Universitato de Okcidenta Hungario en 1977. Post la diplomo li laboris 3 jarojn en Újkér, ekde 1980 li instruis en la universitato kiel asistanto, ekde 1985 lektoro, ekde 1994 docento, ekde 1999 profesoro, dum li doktoriĝis en 1983. Inter 2001-2018 li estis ankaŭ insitutestro. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1993, li doktoriĝis (DSc) kun Ph.D. en 2007 antaŭ la Scienca Akademio, lia habilitiĝo okazis en 1998. Li estis ankaŭ fakultatestro (1997–2001) kaj rektoro (2002–2017). Lia ĉefintereso estis la enlandaj sovaĝaj birdoj. Lia edzino naskis filon en 1980. Li ricevis premiojn inter 1986-2015.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A hansági túzoknépesség vizsgálata* (disertaĵo, 1977)
* *A túzok ökológiája a szaporodás időszakában Magyarországon* (disertaĵo, 1983)
* *A túzok (Otis tarda) állomány fennmaradásának ökológiai alapjai Magyarországon* (disertaĵo, 1993)
* *Vadászati állattan* (libro, 2002, 4-a eldono en 2015)
* *A vonuló vízivad populációk fenntartásának alapjai Magyarországon.* (2019)

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto
* aprezo kun foto
* datenoj kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 856913
 |



* Portalo pri Biografio
La **naturprotektejo Wildenburg** ricevis sian nomon de la samnoma burgo burga ruino proksime de Kempfeld en Idarwald kaj Hunsrück (naturparko Saar-Hunsrück).

burgruino Wildenburg
La naturprotektejo etendiĝas laŭlonge delonga, mursimila montodorso. Ĝi havas areon de 25,12 ha kaj situas sur la teritorio de la komunumoj Veitsrodt kaj Kempfeld (komunumaro Herrstein) en la rejlando-palatinata distrikto Birkenfeld. Ĝi staris sub naturprotekto ekde 1940, tiam sub la nomo „Wildenburg kaj ĉirkaŭaĵo".  La altaĵo konsistas ĉefe el taŭnuskvarcito. Sur la ŝtonŝutaĵo kreskas kverkoj kaj fagoj. De la elrigardturo Wildenburg oni havas bonan elrigardon al la ĉirkaŭaĵo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Naturprotektejo Wildenburg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* [*rompita ligilo*]

Referencoj
----------

1. ↑  Verordnung über das Naturschutzgebiet „Wildenburg und Umgebung" des Regierungspräsidenten von Trier vom 18. April 1940 Arkivigite je 2016-03-07 per la retarkivo Wayback Machine (PDF; 56 kB)
**Townsville** estas grandurbo, universitata urbo (de 1970) kaj havenurbo en Aŭstralio, en Kvinslando.

Geografio
---------

Townsville situas laŭ la oceano 1300 km de Brisbano, 2000 km de Sidnejo.

Historio
--------

La plej frue indiĝenaj grupoj vivis en tiu loko. La unua eŭropa ŝipo kun estreco de James Cook alvenis en 1770. En la sekva jarcento la nova kolonio ekfunkciis. Townsville estis deklarita municipo en 1866, urbo en 1902. En 1896 multe da japanaj laboristoj alvenis. En 1942 la japanoj bombatakis la havenon.

Klimato
-------

Townsville havas tropikan klimaton. En januaro kulminas la varmo, en julio la malvarmo (tiam foje frostas). Decembro estas la plej varma monato kun temperaturo 31 °C, tio estas julie 25 °C. Jare pluvas po 1143 mm.

Vidindaĵoj
----------

* plaĝo
* muzeo
* urbodomo de 1895

Trafiko
-------

Townsville havas internacian flughavenon, trafikan havenon, aŭtovojon kaj stacidomon. En la urbo aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn.

Fontoj
------

* Angla Vikipedio

Ĝemelurboj
----------

* Papuo-Nov-Gvineo Port-Moresbo, Papuo-Nov-Gvineo
* Japanio Ŝunan, Japanio
* Japanio Ivaki, Japanio
* Popola Respubliko Ĉinio Ĉangŝu, Ĉinio
* Sud-Koreio Suvon, Sud-Koreio

Fora panoramo de Townsville
Aera panoramo de Townsville
Panoramo en Townsville
**József Gerevich** [jOĵef gereviĉ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Gerevich József** estis hungara psikologo, adiktologo. Lia patro estis László Gerevich, liaj parencoj estis Tibor Gerevich, Aladár Gerevich kaj András Gerevich.

József Gerevich naskiĝis la  5-an de decembro 1948(nun 1948-12-05) en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Gerevich maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li akiris medicinan diplomon en Universitato Semmelweis. Post la diplomo li eklaboris en la psikiatria kliniko, kie li akiris pliajn diplomojn meŭrologian (1977), psikiatrian (1979), psikologian (1980), adiktologian (1994) kaj psikoterapian (1998). Krom tiuj faklaboroj li okupiĝis pri psikologiaj faktoroj de pentristoj. Li akiris sciencan gradon Ph.D. en 1994, lia habilitiĝo okazis en 2007 en Scienca Universitato Loránd Eötvös, li iĝis titulara universitata instruisto en 2013. Lia kunulino naskis kvarfoje. Li ricevis premiojn inter 1983-2019.

Elektitaj libroj
----------------

* *Terápiák társadalma, társadalmak terápiája. Változatok a kakukkfészekre.* (1983)
* *A drogkutatások terminológiai kézikönyve.* (manlibro, 1991)
* *Az addiktív drogfogyasztás kialakulásának strukturális modellje.* (disertaĵo, 1993)
* *Lány a szekrényben. Patográfiai és klinikai esettanulmányok.* (2005)
* *Ágyban dől el? Az intimitás útvesztői.* (2015)
* *Szerelmek, múzsák, szeretők – Teremtő vágyak 3.* (2018)
* *Szemfényvesztő művészet – utazás szerzők és művek körhintáján* (2021)

Fontoj
------

* oficiala paĝo kun foto
* datenoj kun foto
* biografio hungare

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 856898
 |


* Portalo pri Biografio
La **kalvinana preĝejo** estas religia historia monumento (deklarita en 1991) en urbo Sarkad (Hungario).

Historio
--------

Origine en Sarkad katolika kirko funkciis. La loĝantoj en nekonata jaro kalvinaniĝis, sed la kalvinanoj jam konstruis novan kirkon en loko de la iama katolika preĝejo ĉirkaŭ 1700 (laŭ alia fonto en la 1600-aj jaroj). Ĝi estis pligrandigita en 1796, sed ĝi bruldetruiĝis (precipe la turo) en 1866. Post 2 jaroj la kirko rekonstruiĝis. La predikejo estis kreita en 1869, la benkoj en 1880. Orgeno funkciis jam ĉirkaŭ 1790, sed ĝi cindriĝis en 1866. La pli nova eksonis en 1913 per 1618 orgenfajfiloj, poste ĝi estis plurfoje modernigita. En 1968 oni konstruis al la preĝejo pastran oficejon kun kunvena ĉambro.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola (kun la alkonstruitaj pastra oficejo kaj kunvena ĉambro) laŭ placo. La fasado estas simetria, meze la ĉefenirejo funkcias. Super la enirejo ovala fenestro estas videbla. La impona turo altiĝas same meze, interne 3 sonoriloj loĝas. La turpinto havas 8 turetojn. La navo dekstre havas alian enirejon kun reliefanta antaŭĉambro.

Fontoj
------

* oficiala paĝo
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* hungare kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

La impona turo
La trajnstacio Cantoblanco Universidad vidata ekde la manĝejo de la Pavilono B de la UAM.
**Kantoblanko** (hispane *Cantoblanco*) estas zono de la kvartalo El Goloso, en la distrikto Fuenkaralo-Pardo, municipo de Madrido (Hispanio).

Ĝi havas trajnstacion de la Linio C-4 (Cercanías Madrid) de la fervoja servo nome Cantoblanco Universidad.

Kampuso de la Universitato Aŭtonoma de Madrido
----------------------------------------------

En Kantoblanko situantas la ĉefa kampuso de la Aŭtonoma Universitato de Madrido (UAM). Kun la kampuso Paz formas la UAM. La kampuso de Kantoblanko havas etendon de 2.252.000 m². Tamen nur 766.630 m² estas urbanizataj, el kiuj 120.000 estas ĝardenaj areoj. Krome la proksimeco de la Gvadarama Montaro helpas havigi al la kampuso privilegian naturlokon.

Krome en Kantoblanko estas ankaŭ la privata katolika Pontifika Universitato Comillas.

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivigite je 2010-04-01 per la retarkivo Wayback Machine

Vidu ankaŭ
----------

* Cantoblanco Universidad (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kantoblanko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala retejo de la universitato
* Kampuso de la *Universidad Pontificia Comillas* Arkivigite je 2012-10-16 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 422441
 |
La **preĝejo Ĉieliro de Maria** estas sakrala historia monumento en urbo Tolna (Hungario).

Aerfoto

Historio
--------

La unua mencio pri kirko okazis en 1016. La turkoj okupis ĝin depost 1526. En 1722 dokumento meciis kirkon, sed en 1729 ĝi jam ne ekzistis. Intertempe la paroĥo estis refondita en 1724 kaj en 1742 pli nova kirko estis konstruita. Ĝi bruldetruiĝis en 1762. La nun videbla katolika preĝejo estis konstruita supozeble en la sama loko inter 1769-1773. Renovigaj laboroj okazis ĉirkaŭ 1800, inter 1853-1858 kaj en 1962. La orgeno estis kreita ĉirkaŭ 1800, trakonstruita en 1890, 1929 kaj 1997. La 2 sonoriloj estis faritaj en 1924 kaj 1785.

Altaro

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola en mezo de la urbo laŭ la trotuaro, sed ĉe la konstruaĵo estas statuoj pri Sankta Maria, Sankta Jozefo kaj Sankta Floriano, krome kruco. La fasado estis simetria, meze la turo altiĝas, malsupre la enirejo funkcias. Kelkaj ŝtupoj kuras al la ornama enirejo. Super la enirejo estas liutforma fenestro. La fasado havas 2 niĉojn, ene statuoj pri Stefano la 1-a (Hungario) kaj Ladislao la 1-a (Hungario). La unusola navo finiĝas en plurlatera absido, kiu estas pli mallarĝa, ol la navo. Sakristio aliĝas al la absido. La navo havas ankaŭ alian enirejon. Interne la muroj estis pentritaj en 1859.

Kermeso okazas en la 15-an de aŭgusto.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* datenoj hungare
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto

Vidu ankaŭ
----------

* video


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

Turo
Bildo de Sabatorgio el la kroniko de Johann Jakob Wick
**Sabatorgio**, laŭ konstantaj diversfontaj tradicioj, estas renkontiĝo de sorĉistinoj kun la diino Diana, laŭ paganaj rakontaĵoj, kaj kun Satano en epokoj kristanaj, kiu okazas precipe en la sabata tago kaj, pli precize, dum la nokto kiu antaŭas la dimanĉon. Antaŭ la imagita flugo, la sorĉistinoj (kaj ŝorĉistoj) sin ŝmiras per grasaĵoj kaj magiaj oleoj kiuj ebligas iliajn ŝvebojn en la aero, kaj transformiĝon, eventuale, al kreaĵoj kaj bestoj monstraj.

Ekscesoj de fantazio
--------------------

Kavernoj de Zugarramurdi, loko kie Sabatorgio okazis.
*El Bailadero*, Anaga (Tenerife), loko kie Sabatorgio okazis.
La sorĉistinoj alkuras al la antaŭestablita loko rajde de besto aŭ bastono aŭ balailo. Tie ili trovas la Diablon atendanta (ofte aspekte kapre) kaj lin salutas per fia kiso, krome kune praktikas apostazion, kiu kunportas la neadon pri la kristana kredo, kaj parodias la meson, kaj sakras tretante la krucon, kaj ili sekskuniĝas inter si kaj ankaŭ kun la diablo.

Se tiaj estis la konvinkoj de la popolo, eĉ nivele de intelektuloj, ne mankis dokumentoj je ekleziecaj fontoj subtenantaj tiujn fantaziaĵojn. Oni kutimas citi la Canon episcopi, dokumenton de la fino de la unua jarmilo, kies fonto tamen estas diskutata kaj kies enhavo necerta: se ĝi emas ekskludi la sabatorgion, tamen ĝin akceptas nivele de menso, pro kio la sorĉistino almenaŭ pekas nivele de deziro kaj aspiro. Krome, kutime estas citata Malleus maleficarum, kiu montras akcepti la realon de la sabatorgio.

Kiom tiuj konvinkoj influis kaj determinis la establiĝon de la sorĉistpersekuto, estas diskutata inter esplorantoj de la fenomeno.

Rilate la ŝmiradon, praktikitan de sorĉistinoj, historiistoj emas kredi vera, ankaŭ se ne okazigis la flugon. Ekzistas jena opinio: ĉar diversaj subprocesaj maljunulinoj deklaris ke mem praktikis la oleumadon kaj poste vere flugis eblas ke ili vere imagis flugi ekscititaj de drogo. Oni trovis en bastonoj tiuepokaj spurojn de elherbaj oleoj, kun veraj spuroj de drogo, kiu estus penetritaj el oleumita bastono en la korpa organismo tra la sfinkteroj, rapide absorbantaj, sur kiuj, nudaj, apogiĝis la bastono.

Reagoj kontraŭ la kredo je la sabatorgio
----------------------------------------

Tamen, la sabatorgiaj ritoj renkontis ĉiutempajn dubantojn kaj neantojn, ankaŭ inter nekontraŭuloj de la persekuto kontraŭ sorĉistinoj.

Kristanaj kredantoj, kaj ofte iliaj eklezioj, ne konfuzas sabatorgion kun la diabla influo en la homa vivo kaj precipe kun demonposediĝo; rilate kiujn, diversaj kristanaj eklezioj konservas kaj praktikas ritajn ekzorcojn.

La sabatorgiaj ritoj ofte estis priskribitaj pere de diversaj artismaj formoj, ekde la literaturo kaj pentro (Goya) ĝis muziko: oni pensu pri (Faust de Goethe muzikigita de Charles Gounod kaj reprenita de Hector Berlioz en la perdiĝo de Faust, aŭ pri Mefistofele de Arrigo Boito.

Vidu ankaŭ
----------

* Viko
* Magio
* Diabla kontrakto
* Ĉasado de la sorĉistinoj
* Zugarramurdi

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Sabatorgio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Sabatorgio laŭ Malleus maleficarum[*rompita ligilo*]
**Denaro** (mallongigita de) estas mezuro de la dikeco de fadeno, uzata en tiaj aĵoj kiel nilonŝtrumpoj kaj silkaj ŝtrumpoj, kaj rilatas al la pezo en gramoj de 9,000 metroj da fadeno je 70 °F kaj 75% relativa humideco. Fadeno de 20 denieroj kun longo de 9 000 metroj do pezas 20 gramojn. Proksime rilata mezurado estas, ekzemple, kiu respondas al la pezo en gramoj de 1,000 metroj da fadeno aŭ fadeno. Unu neanto do respondas al 1/9 ekz. Ofte la unuo decitekso (dtex) estas uzata, kiu respondas al 0,9 denieroj. Ju pli alta estas la nombro de denaroj, des pli dikaj kaj daŭraj la ŝtrumpetoj, kaj inverse. La unuaj nilonŝtrumpoj estis 70 denaroj. Vere maldikaj "puraj" nilonŝtrumpoj (eng. sheer ŝtrumpoj) estas 15 denaroj, dum normalaj dikaj estas 30–40 denaroj.

Foje ekzistas mezurilo kaj ĝi estas la angla mezuro de la dikeco de la fadeno en la nilonaj silkŝtrumpetoj kaj anstataŭe ĝi rilatas al la nombro da pingloj sur 1.5 colojn (38.1 mm) larĝa ŝtofo. 60-mezurila teksilo havas 60 pinglojn sur 38.1 mm sekcio. Ju pli da pingloj, des pli fajnaj la kudreroj, kaj pli maldika ŝtofo povas esti produktita por la nilonaj ŝtrumpoj. 15 denaroj estas proksimume ekvivalenta al 60 mezurilo.

La produktado de sintezaj fadenoj evoluis grandege en la lastaj jardekoj. En la fruaj 1960-aj jaroj, la 60-dena fadeno estis io sufiĉe nova, sed nur dek jarojn poste, la 20-dena fadeno estis lanĉita. Wolford en kunlaboro kun DuPont evoluigis 9-denan fadenon en 1992, kaj nur jaron poste Wolford lanĉis kalsonŝtrumpojn kaj nilonŝtrumpetojn en 7 kaj 5 denaroj.
La **provinco Kjustendil** (bulgare *Област Кюстендил*, do *"oblast Kjustendil"*; vidu la artikolon oblast) - situas en la okcidento de Bulgario, lime de Nord-Makedonio kaj Serbio. Ĝi havas loĝantaron de ĉirkaŭ 162 600 homoj, el kiuj pli-malpli 38 procentaĵoj vivas en la administra centro Kjustendil. La provinco kovras areon de 3 084 kvadrataj kilometroj kaj konsistas el 9 komunumoj. Veturiloj registritaj en ĝi rekoneblas per la regiona aŭtokodo KH. Parto de la provinco estas la historia Rila-monaĥejo, Monda Heredaĵo de Unesko.

Urboj
-----

* Dupnico

Vidu ankaŭ
----------

* Provincoj de Bulgario

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (bulgare)

la komunumoj de la provinco

Provincoj (oblastoj) de Bulgario

Blagoevgrad |
Burgas |
Dobriĉ |
Gabrovo |
Ĥaskovo |
Jambol |
Karĝali |
Kjustendil |
Loveĉ |
Montana |
Pazarĝik |
Pernik |
Pleven |
Plovdiv |
Razgrad |
Ruse |
Silistra |
Sliven |
Smoljan |
Sofia provinco | 
urbo Sofio |
Stara Zagora |
Ŝumen |
Targoviŝte |
Varna |
Veliko Tarnovo |
Vidin |
Vraca

 

* Kategorio Provinco Kjustendil en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉi tiu captcha de "smwm" obskurigas sian mesaĝon kontraŭ komputila interpretebleco per serpentumado de la literoj kaj aldono de fona kolortransiro
**Captcha** [kepĉa] (akronimo por angla "***c***ompletely ***a***utomated ***p***ublic ***T***uring test to tell ***c***omputers and ***h***umans ***a***part" = "komplete aŭtomata publika testo de Turing por distingi komputilojn kaj homojn") estas speco de *defio-responsa* testo uzata en komputiko por determini, ĉu la uzanto estas homo aŭ ne. En Esperanto oni povus paroli pri '**kaptila bildo**'.

La vorto ekuziĝis en 2000 fare de Luis von Ahn, Manuel Blum kaj Nicholas J. Hopper de la Universitato Carnegie Mellon, kaj John Langford de IBM. Kutima speco de captcha postulas ke la uzanto entajpu literojn de distordita kaj/aŭ obskurigita vico de literoj aŭ ciferoj, kiuj aperas sur la ekrano. Ĉar la testo estas administrata de komputilo, kontraste al la normala testo de Turing, kiu estas administrata de homo, oni foje priskribas captcha kiel *inversan teston de Turing*.

Oni uzas captcha ekzemple kiel ilon por protekti aŭtomatajn registradojn ĉe retpoŝtaj servoj kaj malhelpi sinsekvan spamadon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio CAPTCHA en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Captcha Service Servo, kiu uzas la teknikon "Captcha"
* La Projekto Captcha *(angle)*

Vidu ankaŭ
----------

* Alan Turing


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 55034
* GND: 4828986-3
* LCCN: sh2009002990
* SUDOC: 189468181
* BNF: 17001362r
 |
Kunikloj en ujoj. Jen {\displaystyle n=10} kunikloj en {\displaystyle m=9} ujoj. Ĉar {\displaystyle 10>9}, la principo de kunikloj diras ke almenaŭ unu ujo havas pli ol da unu kuniklon. (La maldekstra supa ujo havas 2 kuniklojn.)
En matematiko, la **kunikloprincipo** deklaras ke se {\displaystyle n} eroj estas metitaj en {\displaystyle m} ujojn, kun {\displaystyle n>m}, tiam almenaŭ unu ujo devas enhavi pli ol unu objekton.  Ekzemple, el tri gantoj (neniu el kiuj estas ambidekstra/reversebla), almenaŭ du devas esti dekstramanaj aŭ almenaŭ du devas esti maldekstramanaj, ĉar estas tri objektoj sed nur du kategorioj de maneco por meti ilin. Ĉi tiu ŝajne evidenta aserto, speco de kalkula argumento, povas esti uzata por montri eble neatenditajn rezultojn. Ekzemple, konsiderante ke la loĝantaro de Londono estas pli granda ol la maksimuma nombro da haroj kiuj povas esti sur la kapo de homo, la principo postulas ke devas ekzisti almenaŭ du homoj en Londono kiuj havas la saman nombron da haroj sur siaj kapoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Herstein 1964, p. 90

Bibliografio
------------

* Herstein, I. N. (1964), *Topics In Algebra*, Waltham: Blaisdell Publishing Company, ISBN 978-1114541016


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 856912
 |
La **preĝejo Sankta Ladislao**, nomata laŭ Ladislao la 1-a, reĝo de Hungario, estas sakrala monumento historia (deklarita en 2008) en urbo Százhalombatta (Hungario).

Historio
--------

En iama vilaĝo "Batta" estis kirko, ties restaĵoj estis trovitaj en 1997. En la alia apuda vilaĝo "Százhalom" la kirko estis menciita en 1450. Ili neniiĝis dum dominado de turkoj. Depost la turka erao la katolikoj frekventis preĝejon de Érd. Fine preĝejo konstruiĝis en la jaroj 1909 kaj 1910. La loka katolika grupo formiĝis en 1919, la paroĥo en 1949. La interna parto estis pentrita en 1955 fare de Jenő Dénes. La kirko renoviĝis en 1973.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en korto. En mezo de la fasado la kvadrata turo plene reliefas, la enirejo estas tra la turo, al kiu kelkaj ŝtupoj kuras. En la turo 3 sonoriloj loĝas. Super la enirejo rondfenestro estas videbla. La absido estas duonronda, malpli larĝa kaj alta, ol la navo. Ambaŭflanke 2 konstruaĵpartoj aliĝas al la absido.

Kermeso okazas en la 27-an de junio.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* datenoj
* datenoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Flanka bildoFlanka bildo
* FasadoFasado
* AbsidoAbsido
* EnirejoEnirejo
La **paroĥa preĝejo Koro de Jesuo** estas sakrala konstruaĵo en urbo Szigethalom (Hungario).

Historio
--------

Dum la historio tiu areo estis ekstera parto de Tököl, la sporadaj loĝantoj ankaŭ eklezie apartenis al Tököl. La nun videbla kirko estis konstruita en 1933, sed la paroĥo funkciis en Tököl, ekde 1946 en Szigetszentmiklós. Intertempe la 3 sonoriloj estis kreitaj en 1934. La loka katolika grupo estis establita en 1949 kun matrikulaj rajtoj. La paroĥa rajto alvenis en 1970.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas en korto inter arboj. La fasado estas simetria, meze altiĝas la turo, ĉe ties piedo la enirejo funkcias. Pli supre malgranda fenestrorozo estas videbla. La turpinto estas piramideca. La navo finiĝas en kvarangula absido, kiu estas pli larĝa, ol la navo. Menciindas emejlaĵoj de László Morvay.

Kermeso okazas je festo de Sankta Koro.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* datenoj
* hungare kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

Absido
Vido al la navo
La **kalvinana preĝdomo** estas sakrala konstruaĵo en urbo Szigethalom (Hungario).

Historio
--------

Dum la historio tiu areo estis ekstera agrikultura kampo de Tököl, la sporadaj loĝantoj venis en la 19-a jarcento, amase en la 20-a jarcento. La kalvinanoj konstruis preĝdomon kun novromanika pordo en 1932, kie jam loke okazis diservoj. Supozeble tiutempe ankaŭ sonorilostablo estis kreita. La kunvena domo estis konstruita ĉirkaŭ 2010.

Konstruaĵoj
-----------

### Preĝdomo

La simpla preĝdomo situas sola en korto. La fasado estas simetria, meze la menciita novromanika enirejo estas videbla, plej supre kalvinana stelo. Krom tiuj la fasado estas nur muro. La navo estas 7 m larĝa kaj 14 m longa kaj havas flanke fenestrojn. 

### Kunvena domo

La kunvena domo situas ĉe stratangulo laŭ la trotuaroj apud la preĝdomo. La granda enirejo funkcias ĝuste ĉe la angulo. Interne krom la oficejo kaj pastra loĝejo troviĝas la kunvenejo por 200 personoj.

### Sonorilostablo

La moderna sonorilostablo estis konstruita el betono en 1978. Ĝi konsistas en du kolonoj, sed en la pinta parto ili formas ambaŭ kunpremitajn polmojn dum preĝo, ene kun la sola sonorilo. La sonorilo estis gisita en 1930.

Fontoj
------

* sola informilo

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **Monto Ĉogorio (K2)** estas kun alteco de 8611 m la dua plej alta monto de la mondo kaj la plej alta punkto de Pakistano. Ĝi estas nomata en Ĉinio oficiale 'Qogir', ĉine 乔戈里峰, kaj ankaŭ konata kiel **Lambha Pahar**, **Ĉogori**, **Monto Godwin-Austen** aŭ **Dapsang**; urdue کے ٹو‎. Ĝi situas sur la limo inter Pakistano kaj Ĉinio (Tibeto) kaj estas la plej alta monto de la montaro Karakorumo.

Unua grimpo
-----------

Ĝi estis la 4-a de la montoj pli altaj ol 8000 m, kiu estis grimpita de homoj. Estis ekspedicio de la alpistoj Achille Compagnoni kaj Lino Lacedelli, kiu la 31-an de julio 1954 sukcese atingis la pinton.

Posta grimpado
--------------

En 1986 la pinton konkeris aparte la unuaj poloj Wanda Rutkiewicz kaj Jerzy Kukuczka (el inter 10 polaj konkerintoj). Tiujare sur la monto pereis 13 personoj kaj en 2008 11 grimpantoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* K2 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio K2 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* K2 ĉe peakware Arkivigite je 2014-08-08 per la retarkivo Wayback Machine
* K2 ĉe SummitPost

Montoj pli altaj ol 8000 m

Ĉomolungmo (aŭ Everesto) - K2 (Ĉogori aŭ Lambha Pahar aŭ Dapsang) - Kangchenjunga - Lhotse - Makalu - Ĉo Oju - Dhaulagiri - Manaslu - Nanga Parbat - Anapurno - Gaŝerbrum 1 (Kaŝita Pinto) - Broad Peak (Falĉan Kangri/K3) - Gaŝerbrum 2 (K4) - Ŝiŝapangmo

 



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 228582
* GND: 4029096-7
* LCCN: sh85071201
* VIAF: 237689875
* SUDOC: 027506959
* BNF: 11953166t
* NDL: 00627932
* NKC: ge128497
* BNE: XX453315
 |
Unumastulo
**Velŝipo** estas granda akvoveturilo, kiu moviĝas per la venta forto. Per veloj la vento estas kaptita kaj sia forto puŝas la ŝipon antaŭen. Oni kutime parolas pri velboato se temas pri iom malpli granda veturilo, kiun oni uzas por sporti aŭ libertempi. Velŝipo estas pli granda kaj estas uzata ĉefe por transporti ŝarĝon aŭ pasaĝerojn. Ne estas facile difini ekzaktan limon inter ili. La brigo estas dumasta velŝipo.

Fama velŝipo estas *Cutty Sark*. Tre moderna velŝipo estas la *The Maltese Falcon*.

la moderna velboata klaso 470 ekde 1976 estas objekto de olimpika konkurso
Moderna ĵonko en Hong Kong (2006)
Barko "Herzogin Cecilie"

Tipoj de velŝipoj
-----------------

* Altŝipo
* Barko
* Brigantino
* Brigo
* Brigskuno
* Feluko
* Fregato
* Galiono
* Galioto
* Goeleto
* Jaĥto
* Ĵonko
* Karako
* Klipero
* Korveto
* Kutro
* Plurmastulo
* Skuno
* Slupo
* Ŝalupo
* Trimastulo
* Unumastulo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Garbhan MacAoidh: IRLANDO: Renaskiĝo de velŝipo Jeanie Johnson el *Monato* (2004/05, p. 21)
* mara terminareto

* Kategorio Velŝipo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Kategorio Velŝipo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 49940
* GND: 4054232-4
* LCCN: sh85116536
* BNF: 11932609q
* NDL: 00562943
* NKC: ph115734
 |
**Amaru Yupanqui**, same nomita Amaru Tupac Inca, (de la keĉua Amaru Yupanki, **Amaru Tupaq Inka**), estas kun-regento inkaa. Ofte rekonita kiel trankvila kaj indulgema regnestro, li estas malproksime de esti sangavida militestro. Malgraŭ liaj kvalitoj, lia malestimo por la milito redonas lin nekompetenta por regi ĉar la inkaan Imperion bezonas de imperiestro eksperimentita en la militaj aferoj kun la celo fronti al la danĝeroj de la epoko.

Biografio
---------

Filo de la imperiestro Pachacutec kaj de la Qoya Mama Anawarki, li naskiĝas al Pomacocha (de la quechua Pumaqucha) dum lia patro marŝo sur Vilcashuaman. De reveno al Cuzco, Pachacutec organizas de grandaj festoj por okazigi lian naskiĝon. 

Li estas la filo preferita de Pachacutec, de kie lia elekto de nomi al li lian posteulon.

Kvankam sufiĉe dotita por la administracio de la ŝtato, la kronprinco ne povis sin familiariser kun liaj militaj taskoj. La imperiestro Pachacutec sendas armeon al la konkero de la popoloj de Amazonio, sed tiu ekspedicio malkaŝas sin katastrofa. La inkaoj, kutimigitaj al la altaj montoj de Andoj, miras per la malseka klimato de la tropika arbaro. Redonita furioza per tiu malvenko, Pachacutec decidas preni la kapon de lia armeo kaj la redirige al la tropika arbaro. Dum la foresto de la regnestro, ribelo instigita de la Kollas aŭ Gluis, en la malnova tempo la plej potencaj kaj la plej riĉaj sinjoroj de la Altiplano anda, krevas al la alirejoj de la lago Titicaca. Unue, Pachacutec kredas povi meti finon li mem al tiu ribelo. La ribelo ŝajnas finita kaj Pachacutec denove foriras al Cuzco. Gluis Ilin reprenas tuj la armilojn. Amaru, en lia kvalito de kun-regento, estas zorge de fari ĉesi la ribelon. Liaj du fratoj akompanas lin. La decidoj de Amaru estas ĉiuj katastrofaj por la inkaa armeo kaj, sen la helpanto de liaj fratoj, li estus kondukinta lin al vera katastrofo. Pachacutec konstatas dum la junulon Amaru estas sen militaj kapabloj. Krome, la nobeloj inkaoj (diritaj la « oreillards ») manifestas ilian opozicion al lia kun-reĝado Amaru cedas propravole lian pozicion kaj lian fraton Tupac Yupanqui estas elektita nova posteulo kaj kun-regento. La historiisto Henri Favre estimas koncerne al li neprobabla la ekzisto de « kun-registaro», indikante prefere ol Tupac Yupanqui, al la reveno de liaj militaj ekspedicioj, trudas Pachacútec abdiki kaj de nomi al li posteulon anstataŭe de Amaru.

Referencoj
----------
La **Monto Kosciuszko** ([Koĉ**juŝ**ko], angle *Mount Kosciuszko* [mæɔnt ˈkɔziˌɔskəʉ]) estas monto de Aŭstralio. Temas pri la plej alta monto sur la aŭstralia kontinento. La monto situas en la subŝtato Novsudkimrio en la montaro *Snowy Mountains*.

La plej alta monto en la ŝtata teritorio de Aŭstralio estas la 2745 metrojn alta monto Mawson Peak sur la insulo Heard, kiu tamen ne geografie apartenas al la aŭstralia kontinento. Foje la monto Carstensz-Piramido en Novgvineo, 4884 metrojn alta, konsideratas parto de la aŭstralia kontinento, kaj tiam superas la monton Kosciuszko , sed tiu difino de la kontinento pridisputatas.

La monto en 1840 unuafoje grimpiĝis fare de la pola malkovristo kaj montgrimpisto
*Paweł Edmund Strzelecki*, kiu donis al ĝi nomon honore al la pola nacia heroo *Tadeusz Kościuszko*.

La monto estas ĉirkaŭata de la *Nacia Parko Kosciuszko*, kiu kovras areon de 6 900 kvadrataj kilometroj kaj sekve estas la plej granda nacia parko de Novsudkimrio - ĝi ekestis cele al protekto de la alpojsimila kaj unika monteca flaŭro kaj faŭno de Aŭstralio.

Proksime de la monto Kosciuszko situas la 2209 metrojn alta monto *Townsend*, kiu do nur iomete pli malaltas ol la monto Kosciuszko. La nomoj Mount Townsend kaj Mount Kosciuszko origine atribuiĝis al la respektive alia monto. Pli ekzaktaj mezuradoj komence de la 20-a jarcento rezultigis, ke la orgina monto Kosciuszko, kiu ĝis tiam konsideratis pli alta, fakte pli malaltas ol la monto Townsend. Por ke la monto Kosciuszko tamen restu la pli alta, la landa departemento de Novsudkimrio interŝanĝis la nomojn de ambaŭ montopintoj.

Tibor Sekelj pinte de la monto Kosciuszko, 1970
Laŭ konsideroj de montgrimpado la monto Kosciuszko ne estas granda defio: simpla, sed longa migra vojo kondukas ĝis la pinto.

Rilatoj al Esperanto
--------------------

Interalie, ankaŭ la esperantista verkisto kaj vojaĝisto Tibor Sekelj en 1970 grimpis la monton, sendita de jugoslavaj televidoj al sesmonata restado en Aŭstralio, Novzelando kaj Novgvineo.

Iom da fotaj impresoj
---------------------

* la monto Kosciuszko vidata de sudela monto Kosciuszko vidata de sude
* la orienta flankola orienta flanko
* montosupra informtabulomontosupra informtabulo
* montopinta monumentomontopinta monumento
* lago Coopatamba, la plej alta lago de la aŭstralia kontinentolago *Coopatamba*, la plej alta lago de la aŭstralia kontinento

* Kategorio Monto Kosciuszko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* *Mount Kosciuszko* Mt Kosciuszko Inc. Perth - Australia (angle kaj pole)
* spertoj pri grimpado de la montopinto (germane) Arkivigite je 2006-02-12 per la retarkivo Wayback Machine

Notoj
-----

1. ↑  citita laŭ la anglalingva artikolo *Mountain systems of Australia*, en la Jarlibro Aŭstralio 1901-1909, eldonita fare de la Aŭstralia Oficejo de Statistiko
2. ↑  Tibor Sekelj sur la supro de la monto Kosciuszko, 1970 antaŭ la montsuprokruco kaj Esperantoŝildo enmane, Österreichische Nationalbibliothek, ÖNB 7619469
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Vasa |

Reĝa ŝipo *Vasa* (flanka vido)
***Vasa*** (aŭ ***Wasa***) estas militŝipo kun 64 kanonoj, konstruita 1626-1628 en Stokholmo por reĝo Gustavo la 2-a Adolfo de Svedio. Ĵus lanĉite (en la 10-a de aŭgusto 1628, dum kalma vetero kun tre milda venteto el sudokcidento) kaj celante la mararmean stacion ĉe Älvsnabben, la ŝipo ekrenversiĝis kaj sinkis ĝis profundo de 32 metroj, ĉ. post malpli ol kilometro da velado.

En 1956 la sveda submara arĥeologo *Anders Franzén* sukcese trovis la situon de la ŝipo, kaj en la 24-a de aprilo, 1961 oni levis ĝin el la akvo kaj restaŭris ĝin. Ĝi estas unu el la plej malnovaj plimalpli bonstataj (eĉ se facile ŝancelebla) ŝipoj en la mondo. Ĝi nun situas en propra muzeo en Stokholmo.

*Vasa* de malantaŭe

* Vasa (ŝipo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Vasa (ŝipo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 174070
* GND: 4127525-1
* LCCN: n79060822
* VIAF: 294249099
* LIBRIS: 339951
 |
**Orelfungo** (*Gyromitra esculenta*) estas fungo-specio kiu apartenas al la kokonfungoj, konsiderata tre bongusta se matura, sed mortiga venena se kruda. Kiam matura, ĝi havas fortan facile rekoneblan aromon kaj teksturon similan al krabviando. Ĉirkaŭ 90 procentoj de orelfungaj toksinoj estas giromitrino, kiu estas mortiga ĉela toksino, sed facile volatila kaj akvosolvebla. La orelfungo estas facile rekonebla pro sia bruna, kava, tre sulka kaj neregule forma mantelo. Ĝi kreskas printempe kaj somerkomence, precipe en sablaj arbaroj en lokoj kie la grunda surfaco estas rompita. La orelfungo estas ĉefe manĝata en Rusio kaj Finnlando. Ekzemple, ĝi estas evitita en Svedio kaj Mezeŭropo. En Finnlando, ĝi estas vendita kaj kruda kaj kuirita, kaj orelfungoj venditaj krudaj devas ĉiam veni kun averta teksto kaj instrukcioj por kuirado, kiu forigas preskaŭ ĉion el la veneno.

Preparo por manĝaĵo
-------------------

Unue, oni devas forigi la sablon, kiu povas esti en la faldoj de la orelfungo - ĝi ne estas agrabla manĝante. Tiam la fungo estas boligita dufoje dum kvin minutoj en multe da bolanta akvo, kiu poste ne estas uzata. Post ĉiu kvinminuta boltempo, la orelfungo estas lavita. Ankaŭ tiu lavakvo ne estas reuzata.

Malgraŭ kuirado, iom da veneno ĉiam restas en la orelfungo, do manĝi orelfungon kun pluraj sinsekvaj manĝoj ne rekomendas. Pro la sama kialo, manĝi orelfungon tute ne rekomendas por infanoj, gravedaj virinoj aŭ laktonutrantaj virinoj.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 856846
 |
Koordinatoj mankas! Bonvolu kunhelpi.

**Durg**, (hindie दुर्ग) estas urbego en Barato, en subŝtato Ĉatisgaro, en la samnoma distrikto, kie ĝi estas ties sidejo. La urbego estas parto de aglomeraĵo Durg-Bhilai.

Parko en Durg

Demografio
----------

En 2011 Durg havis populacion de 268 679 kun legoscio de 88%, pli alta ol la landa averaĝo.

Geografio
---------

Durg situas laŭ rivero en centra parto de la subŝtato en alteco 289 m laŭ la marnivelo. Praktike la urbego kontaktiĝas kun Bhilai. Rajpuro troviĝas 25 km-ojn. La menciita Bhilai troviĝas 10, Rajnandgaon 29, Rajnandgaon 29, subŝtata sidejo Rajpuro 37, Gondija 117, Nagpur 229, Kolkato 746, Mumbajo 918, tutlanda ĉefurbo Delhio 923 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

Durg estis fondita ĉirkaŭ en la deka jarcento. La origina nomo estis "Ŝiva Durg" kun la signifo fortikaĵo ĉe la rivero Ŝivnath. La fortikaĵo estis ankaŭ sidejo de reĝoj foje kun distrikta sidejo. Nagpur invadis Ĉatisgaron en 1741. La nuna distrikto estis formita en 1908 dum dominado de britoj.