recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La **paroĥa preĝejo Lasta Vespermanĝo** estas sakrala historia monumento en urbo Tab (Hungario).

Historio
--------

La unua mencio okazis pri kirko Sankta Petro en tiam nomita "Thob" jam en la 11-a jarcento (laŭ alia informo en 1320). Dum dominado de turkoj la tiama vilaĝo senhomiĝis, ankaŭ la menciita kirko malaperis. La rehomiĝo komenciĝis en 1712. Nova kirko estis konstruita inter 1756-1762, sed supozeble restaĵoj de la malnova kirko estis reuzitaj. La instalaĵoj estis kreitaj ĉirkaŭ 1790. István Dorfmeister (1729) pentris la freskojn, sed pro morto en 1797 iu disĉiplo finpentris la murojn. En 1799 la konstruaĵo estis pligrandigita, la turo altigita kaj sube kripto (arkitekturo) estis konstruita. En 1904 la freskoj estis renovigitaj kaj restaŭritaj en 1977. 2 orgenoj alvenis en 1926, la 2 sonoriloj en 1933. La turpinto estis ŝanĝita en 1934. Dum la nazia eraro polaj rifuĝintoj kaŝiĝis interne. Ekde 2000 interne estas videbla kopiaĵo de la hungara reĝa krono.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en korto ĉirkaŭita per ŝtona muro. La fasado estas simetria, meze la turo plene reliefas, malsupre tra la turo la enirejo funkcias. La turpinto estas bulboforma. Super la enirejo estas videblaj 2 fenestroj, sed la ekstertura fasado ne havas fenestrojn. La navo havas flankan enirejon kaj krucnavon, kiu estas same alta, ol la ĉefnavo. La absido estas kvarangula. La ĉefaltaro prezentas la Lastan Vespermanĝon, la flankaltaro Sanktan Marian kaj sanktan reĝon Stefanon.

En la preĝeja korto troviĝas statuoj pri Sankta Francisko el Asizo (2011), Hungara Sankta Familio (2007), Sankta Koro (2002) kaj Sankta Petro (2002), fine ŝtona kruco (1894).

Kermeso okazas depost semajno de Sankta Triunuo.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* oficiala paĝo kun foto Arkivigite je 2023-08-01 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun foto
* datenoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Lajos Szente** [lajoŝ sente], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Szente Lajos** estis hungara entreprenisto, esploristo, altlerneja instruisto, koresponda membro de Hungara Scienca Akademio (2022).

Lajos Szente naskiĝis la  31-an de januaro 1951(nun 1951-01-31) en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Szente akiris pedagogian diplomon pri kemio kaj biologio en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1975. Post la diplomo li laboris en farmacia firmao ĝis 1989 apud hu:Szejtli József. Ili esploris la ciklodekstrinon, kiu estas signifa elemento de medikamentoj. Interrompe en la jaroj 1981 kaj 1982 li esploris en Nacia Instituto pri Sano helpe de stipendio. Depost fino de la socialismo li profitis la eblecon kaj partoprenis en establado de privata firmao, kie li havis altan postenon. Li kreis 37 patentojn, krome li estis preleganto en Universitato Loránd Eötvös, Universitato Semmelweis kaj Universitato de Debrecen. Intertempe li akiris sciencajn gradojn D.Sc. kaj Ph.D..

Elektitaj kontribuoj (ĉiam kunaŭtoro)
-------------------------------------

* *STABILIZATION OF VOLATILE, OXIDIZABLE FLAVOR SUBSTANCES BY BETA-CYCLODEXTRIN* (1979)
* *Cyclodextrin-stabilized volatile substances for inhalation therapy* (1984)
* *Spontaneous opalescence of aqueous gamma-cyclodextrin solutions: Complex formation or self-aggregation?* (1998)
* *Cyclodextrin in active packaging of food* (2007)
* *Methyl-Beta-cyclodextrins: the role of number and types of substituents in solubilizing power* (2014)
* *A ciklodextrintechnológia alkalmazása a gyógyszer-formulálásban néhány példán keresztül* (2023)

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto
* biografio angle kun foto
* aprezo kun foto (legebla pli malsupre)
* datenoj kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 857455
 |



* Portalo pri Biografio
**Orienta lestadianismo** (finne *rauhansanalaisuus*, svede *östlæstadianism*) estas la tria plej granda branĉo de lestadianismo. En Usono ĝi estis distingita en okcidenta lestadianismo en 1903. En Finnlando ĝi estis distingita al konservativa lestadianismo en 1934. 

Same ol en aliaj branĉoj de lestadianismo, en orienta lestadianismo estas instruata, ke la infanoj naskiĝas en kristana kredo sed ĉefparto de infanoj perdas sian kredon, sed alimaniere ol ekzemple en konservativa lestadianismo, en orienta lestadionismo estas instruata, ke homo, kiu perdis sian kredon, povas riceevi ĝin reen ankaŭ alie ol do, ke li ricevas absolvon. Ankaŭ orienta lestadianismo malapogas kontraŭkoncipon (kaj tial la loĝantonombro de Larsmo kreskas multe), sed ĝi, alimaniere ol ekzemple konservativa lestadianismo, akceptas ekzemple televidon kaj teatron. Orienta lestadianismo ne instruas ekluzivan eklezioinstruon kiel konservativa lestadianismo kaj okcidenta lestadianismo. 

El orientaj lestadianoj de Finnlando estas pli ol 70 % svedlingvaj finnlandanoj. Tamen la plej konata finnlanda orientlestadiano, la iama ĉefministro Juha Sipilä, estas finnlingva.
**Norda Kaloto** estas geografia regiono en la pleja nordo de kontinenta Eŭropo, norde de la Arkta Cirklo. Ĝi konsistas el la provincoj Finnmark, Nordland kaj Troms en Norvegio, Norrbottens län en Svedio, Laponia gubernio en Finnlando, kaj Murmanska provinco, la Kola duoninsulo en Rusio. 

En la dana, norvegaj kaj sveda ĝi nomatas *Nordkalotten*, finne *Pohjoiskalotti*, kaj ruse *Северный Калотт*, Severnij Kalott, pro tio ke ĝi aspektas kvazaŭ **kaloto**, aŭ similas al vertoĉapo sur la "kapo" de la skandinavia duoninsulo - tial fojfoje ĝi ankaŭ aludiĝis per la termino *Norda Ĉapo* aŭ *Ĉapo de la Nordo*, en traduko de la angla termino *Cap of the North* aŭ de la hispana *Casquete nórdico* ("ĉapo de la nordo"). La regionon, sekve de la simileco inter la anglaj vortoj "cap" kaj "cape", oni ne devas mistraduki kiel *Kabo de la Nordo*, pro tio ke la regiono multe pli larĝas ol unuopa kabo. 

Plej norda punkto de la regiono estas la Norda Promontoro, kiu jes ja estas efektiva kabo.
Gisele Bündchen, la plej alte pagita supermanekeno en la mondo dum dek kvar sinsekvaj jaroj.
**Supermanekeno** aŭ *supermodelo* estas persono kiu laboras kiel modelo tre alte pagita kaj kun tutmonda famo. La termino estis popularigita en la popola kulturo en la 1990-aj jaroj. Laŭ Albert Watson, unu de la tiamaj popularaj fotistoj, ĉio estis rezulto de la propra konkurenco inter agentejoj, kiuj eĉ ekpostulis, ke oni inkludu sur la kovrilpaĝoj fotojn de iliaj modeloj.

Ili laboras, ĝenerale, por elstaraj modfasonistoj kaj tre prestiĝaj markoj. Ili havas kontraktojn, patronojn kaj reklamkampanjojn milionulajn, kaj iĝas plej ofte famuloj.

Oni diferencigas ili disde la ceteraj modeloj ĉefe pro sia tutmonda famo, akaparante grandan procenton de la kovrilpaĝoj de la ĉefaj revuoj pri modo. Kvankam ankaŭ la ceteraj modeloj povas same montri grandan belecon, la ge-supermanekenoj ĝuas sian pli grandan popularecon por akiri plej enspezigajn kontraktojn. Tiukadre, ankaŭ la markoj de luksaj varoj dungas supermodelojn por asociigi ilian famon al la reklamataj produktoj. Ĉefe en la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj, aperis ankaŭ kelkaj masklaj supermodeloj (ankaŭ *top model*), akirante simile gravan protagonismon en la modindustrio.

Referencoj
----------

1. ↑  The 20 Richest Women In Entertainment/Forbes.
2. ↑  Top ten highest paid models
3. ↑  Supermodelos Alirita la 9an de januaro 2023 en Vogue.es
4. ↑  Supermodel by Heidi Klum randomhouse.com. Alirita la 22an de Julio, 2007.
5. ↑  Model Citizens Arkivigite je 2007-10-14 per la retarkivo Wayback Machine (el Retarkivo 20071014023358) ew.com. Alirita la 22an de Julio, 2007.
6. ↑  *New Model Army* de Kate Patrick, *The Scotsman* 21a de Majo, 2005 online Alirita la 7an de Julio, 2006
7. ↑   Blanks, Tim History of the male supermodel Alirita la 25an de decembro 2022, 27an de aŭgusto 2020 en Vman

Vidu ankaŭ
----------

* Kinostelulo
* Manekeno
* Seksosimbolo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 856186
 |

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Supermodelo en la hispana Vikipedio.*
La **luterana preĝejo** estas sakrala historia monumento en Tápiószele (Hungario).

Historio
--------

De la fino de la 1700-aj jaroj ĝis 1838 la luterana grupo en la iama Szele estis filio de Tápiószentmárton. Ilia kirko estis konstruita en 1825, la turo estis plialtigita en 1925. Intertempe ĉirkaŭ 1839 alvenis la paroĥa rajto. La predikejo kaj la orgeno estis kreitaj en 1905.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas ĉirkaŭita areo. La fasado estas simetria, meze tre larĝa portiko reliefas kun arkado kaj 3 aperturoj. Super la portiko timpano estas videbla, la plej supre la kvadrata turo altiĝas. En la turo 3 sonoriloj sonoras. La navo havas flanke po 3 fenestrojn kaj finiĝas en rektangula absido. Gyula Túry pentris la altarbildonon.

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* sonorado

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* informo kun fotoj
* sonoriloj, legu pli malsupre


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **preĝejo Nomo de Sankta Maria** (latine Regina Mundi, hungare Szűz Mária neve) estas sakrala historia monumento en urbo Tatabánya (Hungario), ĝis 1947 en vilaĝo *Felsőgalla*.

Historio
--------

La unua mencio pri kirko de Felsőgalla okazis en 1251. La turkoj okupis ĝin en la 16-a jarcento. En la unua duono de la 18-a jarcento katolikaj germanoj alvenis, tial la paroĥo estis refondita en 1742, la paroĥejo en 1768, la preĝejo estis konstruita inter 1794-1798. La orgeno estis kreita en 1899, ambaŭ sonoriloj en 1920. La interna restaŭrado komenciĝis en 1991.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola ĉe stratangulo. La fasado estas simetria, meze la enirejo videblas, al kiu ŝtupoj kuras. Super la enirejo pordo estas fenestro, la plej supre turo altiĝas. La turpinto estas malalta piramido. La navo finiĝas en rektangula absido kune kun sakristio. La ĉefaltaro estis skulptita el marmoro. Ankaŭ la instalaĵoj estas malfrubarokaj el la 18-a jarcento. Ok lignaj kandelingoj venis el ermitejo de Oroszlány, arĝenta kaliko (trinkujo) venis de de:Johann Friedrich Breuer, alia kaliko devenis el 1728.

Kermeso okazas en la 8-an (laŭ alia informo la 12-an) de septembro.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* hungare kun foto
* datenoj
* pliaj informoj

Preĝejo Nomo de Sankta Maria en Tatabánya

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **luterana preĝejo** estas religia konstruaĵo en urbo Tatabánya (Hungario).

Historio
--------

En areo de la hodiaŭa Tatabánya ekde la 20-a jarcento vivis nur kelkaj luteranoj. Pro komenco de la minado en 1896 alvenis laboristoj el la tuta lando, inter ili ankaŭ luteranoj, kiuj eklezie apartenis al Oroszlány. Memstara grupo "Tatabánya–Felsőgalla" estis fondita en 1930, ili uzis la kalvinanan ĉambron. En 1933 la statuso estis jam paroĥo. La kirko estis konstruita en 1937 en vilaĝo Bánhida, en la sekva jaro jam pli granda en la nova kvartalo. Tiu stato restis longe, en la nuna Tatabánya estis unu paroĥo sed pro la distancoj du kirkoj. Dum la socialismo pro la minado la ŝtato forprenis la pli grandan kirkon, el la kompensa mono oni konstruis preĝdomon en 1965. La orgeno estis aĉetita al preĝejo de Bánhida (ekde 1947 jam urboparto de Tatabánya) en 1969 kaj pli nova konstruiĝis en 2006.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola en korto ĉe stratangulo. En fasado turo reliefas. La enirejo estas tra la turo, kies supro estas piramida. Malantaŭ la navo la kvarlatera absido etendiĝas, kiu estas pli malalta kaj pli mallarĝa, ol la navo. En la 21-a jarcento granda konstruaĵo estis algluita al la absido, pri kio informoj mankas, nur la pli nova foto estas evidenteco.

Fontoj
------

* hungare kun foto
* hungare kun foto
* legebla en la fina parto

La kirko en 2017
La kirko en 2021

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **Kalvinana preĝejo** estas sakrala historia monumento en urbo Tatabánya, ĝis 1947 en vilaĝo *Bánhida* (Hungario).

Historio
--------

Tatabánya estis kreita per unuiĝo de 4 vilaĝoj en 1947. Unu el la fondintaj vilaĝoj estis Bánhida, kie onidire jam en la 16-a jarcento vivis kalvinanoj. En 1620 alvenis kalvinanaj servutuloj. Ili konstruis kirkon kaj en 1635 ili havis matrikulon. Tamen ili foriris en 1714, la kirko ruinuĝis, la pli novaj loĝantoj estis jam katolikoj. En tiu agrikultura areo en 1896 komenciĝis minado de karbonoj. Alvenis laboristoj el la tuta lando, inter ili ankaŭ kalvinanoj. Post longa paŭzo ili fondis eklezian grupon en 1930, post 3 jaroj ĝi iĝis paroĥo kune kun Környe. La diservoj okazis en la loka vilaĝdomo. En 1937 la kalvinanoj aĉetis parcelon por konstrui preĝejon. Bálint Szeghalmy faris planon pri konstruaĵo, kiu estis konvena por pastora loĝejo, lernejo kaj kirko. Ĉirkaŭ 1939 la suba nivelo pretiĝis, la lernado komenciĝis, sed pro financaj problemoj la finkonstruo ne okazis. Kion fari, labortage lertnado okazis, dimanĉe la diservoj. Donaca Sonorilo alvenis el Mosonszentjános. En la sekvaj jaroj foje-foje plukonstruo okazis. En 1965 la alia kalvinana kirko en Tatabánya estis malkonstruita pro la minado, kelkaj instalaĵoj, eĉ la orgeno estis donacitaj al tiu kalvinana kirko. La finkonstruo okazis en 1974, sed poste oni faris diversajn rekonstruajn laborojn same tiel malrapide, ol la origina konstruado mem.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola ĉe stratangulo. La fasado estas malsimetria, dekstre la turo altiĝas. Sur la teretaĝo troviĝas la oficejo (iam lernejo) kaj pastora loĝejo. La unua etaĝo konsistas el la diservejo. 

Fasado

Fontoj
------

* historio hungare Arkivigite je 2021-10-24 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun foto
* hungare kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **kastelo de Tápiószele** aŭ pri la iama posedanto *kastelo de Blaskovich* [blaŝkoviĉ] estas monumento historia en urbo Tápiószele (Hungario).

Aerfoto pri la kastelo

Historio
--------

La novklasika kastelo aŭ kasteleto estis konstruita en 1906 kaj aĉetita fare de fratoj Blaskovich en 1912. La fratoj estis ankaŭ arkologiemaj kaj signifaj artkolektistoj. En 1923 ili iniciatis arkologiajn esplorojn al profesiuloj. La arkeologoj trovis skitajn restaĵojn en la proksima Tápiószentmárton. Intertempe la plena familio Blaskovich estis signifa kolektisto pri artkolektaĵoj, ilia kolektaĵo ĉiam estis kune en la kastelo. Surprize la kastelo sentuŝe travivis la duan mondomiliton. En 1947 la kasteleto estis kolektejo de la Hungara Nacia Muzeo, post 5 jaroj oni malfermis muzeon. La gvidantoj ĝis siaj mortoj estis la fratoj. En 1967 la muzeo portas la nomon Blaskovich. En 2011 la kastelo estis restaŭrita laŭ la originaj planoj.

Muzeo
-----

La muzeo estas la nura nobela muzeo de la lando, kiu estas nacie unika loko por konservi kaj montri loĝkulturon de la nobelaro. Aparta ĉambro donas informon pri ĉevalo "Kincsem", kiu venkis en ĉiuj konkursoj.

Konstruaĵo
----------

La teretaĝa kasteleto situas sola en mezo de parko. La fasado estas preskaŭ simetria, meze klasikisma porĉo reliefas kaj kolonoj tenas ĝin.

Parko
-----

Mem unu el la fratoj kreis la parkon en 1915, ja lia profesio estis tia. La kreskaĵoj estas vidindaj eĉ al botanikistoj. La arboj estis plantitaj propramane fare de la fratoj. La parko reflektas hortikulturon de tiu tempo, ŝtona rotondo, sfinkso kaj fontano havis lokon en la parko.

Fontoj
------

* oficiala paĝo kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **konserva statuso** de specio estas maniero taksi la ŝancon, ke tiu specio daŭre vivos.

En Vikipedio, la statusoj estas:

Sekura
Dombesto(pli bona vorto verŝajne estus **malsovaĝa**)
Datumoj neadekvataj aŭ Nesufiĉa informoNe ekzistas sufiĉa informo, aŭ pri la nombroj de indivuoj, aŭ pri tio ĉu certa grupo estas disa specio, sed ankaŭ ne estas informo de granda minaco aŭ malpligrandiĝo.
Malplej zorgigaNe estas sufiĉa kialo por meti la specion en pli altan kategorion. Tiu ĉi kategorio do enhavas kaj speciojn kiuj estas abundaj kaj speciojn por kiuj ekzistas iu zorgo. (oni fojfoje skribas **LR/lc** laŭ la angla por malplej zorgiga)
Preskaŭ minacataLa specio preskaŭ atingis la statuson de Vundebla sed ĝi ne plene meritas tiun statuson
Dependa je protektadoSe oni haltas nurajn konservecajn paŝojn, la specio eble iĝos Vundebla aŭ pli
Vundeblahavas grandan riskon de formorto en la meza tempo
En danĝerohavas grandan riskon de formorto en la proksima tempo. Vidu Endanĝerigita specio kaj Kategorio:Endanĝerigita specio
Krizahavas grandegan riskon de formorto en la tuja tempo. Vidu Kategorio:Forte endanĝerigita specio
Kriza (eble formortinta)
Formortinta sovaĝeKaptitaj individuoj vivas, sed alie la specio estas formortinta (neniu natura aro de individuoj en la sovaĝo). Vidu Kategorio:Specioj formortintaj sovaĝe
FormortintaOni serĉis specion plene kaj taŭge, kaj ne trovis ĝin. La lasta membro de la specio mortis post la jaro 1500
Fosilia
Prahistoria

Vidu ankaŭ
----------

* Konserva biologio
* Konservada stato de ekoregiono
* Naturprotekto

* Kategorio Konserva statuso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Bildo de Ludwik Zamenhof ignoranta krokodilon kreita per la artefarita neŭra reto Dall-e 2.
**Artefarita neŭra reto (ANR)**, kutime nomata **neŭra reto (NR)**, estas matematika aŭ komputada modelo inspirita de la strukturaj kaj/aŭ funkciadaj aspektoj de biologiaj neŭraj retoj.

**Neŭra reto** konsistas el interkonektita aro da artefaritaj neŭronoj, kiuj traktas informojn per konektisma aliro al komputado. En la plimulto de la okazoj **ANR** estas adaptiĝpova sistemo, kiu ŝanĝas sian strukturon surbaze de ekstera aŭ interna informado fluanta tra la reto dum la lernada fazo.

Modernaj neŭraj retoj estas nelinearaj statistikaj datummodeladaj iloj. Ili kutime estas uzataj por modeli kompleksajn rilatojn inter enigoj kaj eligoj aŭ por eltrovi datumajn patronojn.

Vidu Ankaŭ
----------

* Artefarita intelekto
* Open AI
* Projekto Synco

* Artefarita neŭra reto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Artefarita neŭra reto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 343268
* GND: 4226127-2
* LCCN: sh90001937
* NDL: 01165604
* NKC: ph115443
 |
**Herkulano** (*Herculaneum*) estas antikva urbo (iam kun ĉirkaŭ 5000 loĝantoj) en Campania, Italio, 8 km sudoriente de Napolo. La urbon neniigis la erupcio de Vezuvio (79 p.K.) kun Pompejo kaj Stabiae. Super la iama urbo estis parte konstruita la urbeto *Resina*, nomita ekde 1969 Ercolano.

Fosado
------

Ĝenerala aspekto
La urbon kovris tufotavolo de 15–18 m, kio protektis la urbon kontraŭ la prirabado, sed aliflanke malfaciligis la fosadojn. La grundo eĉ konservis lignomaterialojn, teksaĵojn, nutraĵojn, tiel la loko estas tre valoro pri ekkono de la ĉiutagaj kutimoj de la antikvaj urbanoj.
Elfosadoj grandaj komenciĝis nur en 1737 post la tronpreno de Karolo la 3-a estante sen vera sistema plano. Post pluraj interrompoj reprenitis la laboroj inter 1869-76 kaj denove en 1927. Kelkfoje resurŝutitis gangoj post savo de transportaplaj aferoj. La trovitaj artaĵoj ofte superis objektojn de Pompejo, aparete la bronzaj statuoj (hodiaŭ ili troviĝas en la muzeo en Napolo). Sed la konstruaj restaĵoj de Herkulano estas malpli imponaj ol tiuj de Pompejo. Bonege alirebla estis jam frue la teatrejo ŝtona kun 26 sidvicoj por 3000 personoj; pli sude troviĝas templo. Tie komenciĝas ankaŭ larĝa strato kun kolonoj. Tre interesa estas privata domo (Argus-domo) kun altvaloraj ornamaĵoj kaj ĝardenoj ĉirkaŭata de 20 kolonoj kaj 6 piloj. En alia domo trovitas nutraĵdeponejoj. Skeletoj homaj troviĝas en la ĉemarbordaj ŝipohaloj.

Menciindas inter la artaĵoj du grandaj bildoj: de Tezeo kun Minotaŭro kaj de Telephos kun Heraklo. Alia belega bildo konatas sub la nomo *Amorkomercistino de Herkulano*. Inter la statuoj admirindas Venuso, Diana, dormanta Faŭno de natura grandeco, du kaneforoj, batalanta Amazono, Merkuro, Viktorio kaj statuoj de anoj de la familio de Balbus. En la Aristido-domo ekster la urbomuroj oni trovis en 1752 kolekton da ĉirkaŭ 1800 papirusaĵoj bruletitaj kaj sekve parte malvaloraj. Kelkaj prifilozofiaj eltiraĵoj en ili ja identigeblis ekzempe kaj partoj de verkoj de Epikuro.

Historio
--------

Herkulano estis origine fondo de la Oskoj, kien poste invadis Etruskoj kaj Samnitoj. Dum la Interaliancana milito romia ĝi estis konkerita de prokonsulo Titus Didius. Poste ĝi plialtrangiĝis je municipo. Sed jam en 63 ĝin detruis ja tertremo detruanta duonon de ĝi. Post la katastrofo de 79 surŝutis novaj erupcioj plialtigis la lafo-tavolo. En la kuro de la tempo estiĝis sur la tavoloj novaj vilaĝoj de inter 12-30 metroj super la ruinoj. Tiamaniere forgesitis la antikva urbo kvankam oni posedis detalajn priskribojn fare de la prapatroj. Ne antau la 1719-a jaro princo Elbeuf trovis fosante halon kun niĉoj kaj statuoj - sen emo pri plua esplorado.

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 9. Leipzig 1907, p. 198-199, kio legeblas interrete tie ĉi.

Literaturo
----------

* Amedeo Maiuri: Herculaneum (1977)
* Marcel Brion: Pompei and Herculaneum: the Glory and the Grief (1960)
* Michel Grant: Cities of Vesuvius: Pompeii and Herculaneum (1971)

* Herkulano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Herkulano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Herkulano en Vikivojaĝo (Turisma gvidilo)
A player holds a ball in front of two opposing groups of eight players. Each group is crouched and working together to push against the other team.Pilkoluktado inter la naciaj temaoj de Samoo (blue) kaj Kimrio (ruĝe) dum la Monda Pokalo de 2011.
La **Rugbea Monda Pokalo**, en angla *Rugby World Cup* estas rugbea ĉampioneco kiu okazas ĉiun kvaran jaron inter la pintaj internaciaj teamoj. La turniro okazis por unua fojo en 1987, kiam la ĉampioneco estis kun-gastigita de Nov-Zelando kaj Aŭstralio.

La venkintoj ricevis la premion de la Pokalo Webb Ellis, nomita laŭ William Webb Ellis, iama lernanto de la Rugby School, kiu laŭ populara legendo, inventis rugbeon kiam li mane kaptis la pilkon dum matĉo de futbalo kaj portis ĝin malantaŭ la gol-linion, dum la tiama regulo postulis ke oni nur piede puŝu la pilkon. Kvar landoj atingis la trofeon; Sudafriko kvarfoje, Nov-Zelando trifoje, Aŭstralio dufoje, kaj Anglio unufoje. Sudafriko estas la nuntempa ĉampiono, venkinta teamon de Nov-Zelando en la finalo de la ĉampioneco de 2023 okazinta en Francio.

Referencoj
----------

1. ↑  Zita Zage (2024-03-05) Kiel rugbeo iĝis parto de DNA de sudafrikanoj (esperante). Tutmondaj Voĉoj. Arkivita el la originalo je 2024-03-05. Alirita 2024-03-05.

* Kategorio Rugbea Monda Pokalo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Artefarita satelito** aŭ **artsatelito**  aŭ **nenatura satelito** aŭ **sputniko** estas artefarita ĉielkorpo, rivoluanta ĉirkaŭ natura planedo aŭ satelito. Por akiri la staton de artefarita satelito, la kosmobjekto devas atingi la unuan kosman rapidon sed ne superi la duan kosman rapidon, karakterizan je la koncernata natura ĉielkorpo. Tiam la rivoluado okazas sur elipsa orbito.

La unuan artsateliton de la Tero (Sputnik-1) oni lanĉis en 1957, la unuan de la Luno (Luna-10) en 1966, la unuan de Marso (Mariner-9) en 1971, la unuan de Venuso (Venera-9) en 1975.

En 1980, ĉirkaŭ la Tero rivoluis 900 kompletaj artsatelitoj kaj ĉirkaŭ 1000 disiĝintaj, deŝiriĝintaj eroj.

Aplikaj satelitoj kolektas datenojn pri la Tero (Tera observa satelito, meteologia satelito, skolta satelito, scienca satelito ktp) aŭ provizas subtenan funkcion por surteraj agadoj (telekomunika satelito, navigacia satelito ktp).

Spionsatelito (plej ofte nomita oficiale satelito de rekognosko) estas artefarita satelito de observado surtera aŭ de komunikado dediĉita al militista aŭ spiona uzado.

Satelita telefono
-----------------

En seklando aro de antenoj prizorgas telefonadon per poŝtelefonoj. Mare oni uzas komunikajn satelitojn, kiuj atingas la tutan teron. Telefoni per INMARSAT estas kara, sed tiu satelita sistemo atingas iun ajn, eĉ meze de oceano.

Ĉielpoluado
-----------

Amasa lanĉado de komercaj satelitoj okazigis novan problemon forme de ĉiela poluado. Ĉiuj satelitoj funkcias samtempe kiel spegulo por la suna lumo, kaj kiel kaŝilo por la malantaŭaj steloj. Tiel ili iom post iom, pli kaj pli, malhelpos ĉielobservadon ekde la Tero, ne nur okulan observadon, sed ankaŭ radiobservadon. Tial la Internacia Astronomia Unio diskonigis en junio 2019 sian maltrankviliĝon pri la estonteco de astronomiaj observadoj, kaj grupo de astronomoj subskribigas petskribon por la kontrolo kaj limigo de lanĉoj de satelitaroj.

Referencoj
----------

1. ↑  Plena Ilustrita Vortaro
2. ↑  Wragg, David W..  (1973) *A Dictionary of Aviation*. Osprey. ISBN 9780850451634.

Vidu ankaŭ
----------

* Satelita televido
* Artefarita ĉielkorpo

* La artikolon pri komunika satelito, speciala tipo de artefarita satelito, kiu cirkulas en la orbito de la tero kaj rutine peras komunikajn informojn
* Kosmosondilo, Listo de kosmosondiloj

* Kategorio Artefarita satelito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Artefarita satelito en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 35338
* GND: 4136498-3
* LCCN: sh85008203
* BNF: 11966731r
* NDL: 00574781
* NKC: ph162474
* BNE: XX526414
 |
La **preĝejo Ĉiuj Sanktuloj** estas sakrala monumento historia (deklarita en 2004) en urbo Tát (Hungario).

Historio
--------

Tiu komunumo havis mezepokan kirkon kun patroneco de Sankta Georgo. Ĝi troviĝis ekzemple en eklezia listo el 1301. Dum dominado de turkoj ĝi funkciis daŭre, sed pro la kontraŭturkaj bataloj la kirko perdis sian tegmenton. En la 18-a jarcento novaj germanaj loĝantoj alvenis, laŭ datenoj en 1732 kaj 1747 la kirko funkciis. En 1768 sismo kaŭzis damaĝojn, en 1860 la kirko estis plene rekonstruita. La paroĥo estis refondita en 1924. La 2-a mondmilito denove faris damaĝojn, kiujn oni riparis inter 1972–1979. La orgeno estis farita en 1861.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en korto, sed la simetria fasado rekte kontaktiĝas kun trotuaro de la ĉefvojo. Meze la enirejo funkcias, la plej supre la turo reliefas. En la turo 3 sonoriloj loĝas ekde 1934. En la fasado estas videblaj 2 niĉoj, ene kun statuoj pri Stefano la 1-a (Hungario) kaj Gizela de Bavario. La navo finiĝas en rektangula absido, same alta sed iomete pli mallarĝa, ol la navo.

Kermeso okazas en la 1-an de novembro.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* datenoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Interna spacoInterna spaco
* StefanoStefano
* GizelaGizela
**La grek-katolika paroĥa preĝejo profeto sankta Elija** (origine hungare *Szent Illés próféta-templom*) estas eklezia konstruaĵo en urbo Téglás (Hungario).

Historio
--------

En tiu areo grek-katolikaj diservoj okazis ekde 1952 en katolika kapelo. La paroĥo estis fondita en 1956, post 2 jaroj ankaŭ la matrikulo ekfunkciis. Oni aĉetis ankaŭ loĝdomon, kiu estis trakonstruita al kapelo kaj pastra loĝejo. La kapelo estis pentrita fare de István Takács (pentristo) en 1964. Depost la socialismo la kapelo jam ne sufiĉis, tial impona kirko estis konstruita inter 1995-1997. Ĝi estis renovigita ekstere en 2019, interne en 2023.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas en korto ĉe stratangulo. La fasado estas simetria, meze malsupre la enirejo funkcias, pli supre la turo altiĝas kun 3 sonoriloj. La turo havas 2 fenestrojn, la turpinto estas arko. La ĉefnavo havas krucnavon, la tegmentoj estas arkoj. Tamen meze plurlatera kupolo altiĝas.

Kermeso okazas en la 20-an de julio.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* datenoj kun foto
* oficiala paĝo
* datenoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **luba lingvo** (**Ĉiluba, Cilubà**) estas bantua lingvo disvastiĝinta en la sudoriento de la Demokratia Respubliko Kongo (Kasaï Kazajo) kun pli ol 6 milionoj da parolantoj. Kun la svahila, lingala kaj la konga lingvoj ĝi apartenas al la kvar naciaj lingvoj de la Demokratia Respubliko Kongo. Ekde la mezo de la 20-a jarcento la luba trovas limigitan skriban uzon. La luba lingvo origine estas la lingvo de la luba popolo en la kazaja regiono. Intertempe la lingvon komprenas ankaŭ multaj aliaj popoloj de Kongo, ĉar ili en la ĉiutago kunvivas kun la luboj. Ili tamen konservas sian propran lingvon.

Lingvomapo de la kvar naciaj lingvoj de la Demokratia Respubliko Kongo (ekzistas pli ol 200 lokaj lingvoj).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Luba lingvo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Vortaro luba- franca
* Centre de Recherche pour l'Instrumentalisation du Cilubà
* Ethnologue report on Tshiluba
* Kisa cha **Mzee Meko** kun traduko en la luba Arkivigite je 2009-03-19 per la retarkivo Wayback Machine
Kovrilo de pasporto de Afrika Unio
La **Pasporto de Afrika Unio** estas komuna pasporta dokumento kiu estis fondita por anstataŭigi la ekzistantajn naciajn pasportojn kaj doni al ĉiuj 54 membroj  de la Afrika Unio vizan sendevigon en tuta Afriko. Ĝi estis lanĉita la 17-an de julio 2016 dum la 27-a Ordinara Sesio de la Afrika Unio kiu okazis en Kigalo en Ruando kaj gvidita fare de la prezidanto de Ruando Paul Kagame kaj prezidanto de Ĉado Idriss Déby.

Tipoj
-----

Tri tipoj de la pasporto estas eldonitaj:

Ordinara pasporto
Ĉi tiuj pasportoj estas donitaj al civitanoj kaj estas celitaj por foja vojaĝado, kiel ferioj kaj komercaj vizitoj. Ili enhavas 32 paĝojn kaj estas validaj por 5 jaroj.
Oficiala/Serva pasporto
Ĉi tiuj pasportoj estas donitaj al oficialuloj alligitaj al registaraj institucioj kiuj devas veturi oficiale.
Diplomatia pasporto
Donitaj al diplomatoj kaj konsuloj por laboro-rilata vojaĝado kaj al iliaj akompanantaj dependantoj.

Lingvoj
-------

La pasporto havas subskribojn en kvin lingvoj - la angla, la franca, la araba, la portugala kaj la svahila.

Referencoj
----------

1. ↑   African Union launches all-Africa passport.
2. ↑   President Kenyatta arrives in Kigali for AU summit.
3. ↑   Africa: The Common Passport and Africa's Identity.
4. ↑   AU Heads of State to launch African Union Passport during Kigali Summit (2016-07-15).
5. ↑   Rwanda Ready to Issue African Common Passport | KT PRESS.
6. ↑   Kenyans welcomes AU’s passport System introduction (2016-07-12).
7. ↑   [Photos The African passport with 5 language inscriptions | Africanews] (2016-07-17).

* Kategorio Pasporto de Afrika Unio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
gimnastika rado
rada gimnastikado sur glacio
para gimnastikado per gimnastika rado
La gimnastikilo origine en la germana lingvo nomata **Rhönrad**, en aliaj lingvoj kutime simple ekvivalente al la nomo **"gimnastika rado"**, estas sportilo el du paralelaj grandaj radoj, ligitaj per ses bastonoj (du simplaj bastonoj, du mantenilaj bastonoj kaj du porpiedaj bretetaj bastonoj). La diametro de la radoj kaj do de la tuta sportilo varias laŭ la alteco de la sportanto uzanta ĝin, tiel ke la persono povas senpene stari sur la du bretetaj bastonoj kaj samtempe manteni la tenilajn bastonojn. Eblas fiksi la piedojn per ledaj rimenoj. Ekzistas gimnastikaj radoj en diametro de inter 130 kaj 245 centimetroj. Ili pezas inter 40 kaj 60 kilogramojn, ekzistas en diversaj dikecoj kaj koloroj.

Historio
--------

La gimnastikilo inventiĝis kaj patentiĝis en 1925 fare de *Otto Feick* en la loĝloko Schönau an der Brend en la bavara parto de la mezalta montaro *Rhön*. Praformon de la ilo li jam evoluigis inter la jaro 1920 kaj 1922 en Ludwigshafen am Rhein, en gimnastika klubo kiun li mem kunfondis. Nur en la sekva jaro la nomo „Rhönrad" kopirajte protektiĝis kaj aldoniĝis al la patento. Unua internacia turniro de la nova sportilo okazis en 1930 en Bad Kissingen. Kadre la Somera Olimpiko 1936 en Berlino la nova sporta fako publike montriĝis ekster la kadro de la oficialaj olimpikaj sportoj.

Nuntempe gimnastikado per la sportilo ankaŭ vaste konatas ekster la limoj de Germanio. En la jaro 1995 fondiĝis la internacia ligo de rada gimnastikado, kies mallongigo IRV indikas pri la germanlingva nomformo *Internationaler Rhönradturn-Verband* kaj kiu havas sian sidejon en Berno, Svislando. De tiam ĉiujn du jarojn okazas monda ĉampionumo en rada gimnastikado, kaj plia ĉampionumo pri gajno de monda teama pokalo.

Ekde kelkaj jaroj ekzistas dua sportilo de nur unu rado, kiu iĝis dua sportilo de la internacia ligo. Ĝi en la angla lingvo nomatas "Cyr Wheel", do "rado *Cyr*" (*Daniel Cyr* estas sportisto kiu per gajno de la arĝenta medalo en la pariza festivalo *Mondial du Cirque de Demain* en 2003 signife kontribuis al konatiĝo de la sportilo), kaj en 2013 unuafoje okazis monda ĉampionumo en tiu fako.

Mondaj ĉampionumoj
------------------

| Jaro |  | Urbo | Lando |
| --- | --- | --- | --- |
| 1995 | 1-a | Den Helder |  Nederlando |
| 1997 | 2-a | Antverpeno |  Belgio |
| 1999 | 3-a | Limburg an der Lahn |  Germanio |
| 2001 | 4-a | Liestal |   Svislando |
| 2003 | 5-a | Lillehammer |  Norvegio |
| 2005 | 6-a | AkenoBütgenbach |  Germanio Belgio |
| 2007 | 7-a | Salcburgo |  Aŭstrio |
| 2009 | 8-a | Baar |   Svislando |
| 2011 | 9-a | Arnsberg |  Germanio |
| 2013 | 10-a | Ĉikago |  Usono |
| 2015 | 11-a | Lignano Sabbiadoro |  Italio |

* Kategorio Gimnastika rado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Teraskampoj en Batad, Filipinoj.
En agrikulturo, **teraso** estas terpeco de dekliva tereno kiu estis tranĉita en serio de sinsekvaj desceendaj ebenaj surfacoj aŭ platformoj, kiuj similas al ŝtupoj, por celoj de pli efektiva farmado. Tiu tipo de pejzaĝo estas nomata **terasejo** kaj la agado **terasado**. Laŭgradaj terasaj ŝtupoj estas ofte uzataj por farmadi sur monteca aŭ montara tereno. Terasaj kampoj (teraskampoj) evitas kaj erozion kaj surfacan akvofluon, kaj povas esti uzataj por elteni kultivaĵojn kiuj postulas irigacion, kiaj rizo. Tiele foje *rizkampo* estas kvazaŭ sinonimo de *teraskampo*. La Rizterasoj de Filipinaj Kordileroj estis deklarataj Monda heredaĵo de Unesko pro la gravo de tiu tekniko.

Terasigitaj rizkampoj estas uzataj amplekse por la kultivado de rizo, tritiko kaj hordeo en Orienta, Suda, kaj Sudorienta Azio, same kiel ĉe aliaj lokoj. Terasado en pli sekaj klimatoj oftas tra la Mediteranea Baseno, ekz. en Cadaqués, Katalunio, kie ili estas uzataj por vitejoj, olivarbaroj, korkokverko, ktp. en Majorko, kaj en Cinque Terre, Italio.

Fotaro
------

* Teraskampoj en Sa Pa, Vjetnamio.Teraskampoj en Sa Pa, Vjetnamio.
* Teraskampoj en Tetang, Mustang, NepaloTeraskampoj en Tetang, Mustang, Nepalo
* Teraskampoj en Kabal Sŭat valo, Pakistano.Teraskampoj en Kabal Sŭat valo, Pakistano.
* Teraskampoj en Peruo, adoptitaj de Inkaoj.Teraskampoj en Peruo, adoptitaj de Inkaoj.
* Teraskampoj en la baseno de Supra Misisipo dum la 1930-aj jaroj.Teraskampoj en la baseno de Supra Misisipo dum la 1930-aj jaroj.
* Rizterasoj de Jatiluwih en Bali, Indonezio.Rizterasoj de Jatiluwih en Bali, Indonezio.
* La rizterasoj de Batad en Ifugao, Filipinoj.La rizterasoj de Batad en Ifugao, Filipinoj.
* Rizkultivado, Malalta Himalajo, Nepalo.Rizkultivado, Malalta Himalajo, Nepalo.
* Rizterasoj de Longŝeng en Guangxi, suda Ĉinio.Rizterasoj de Longŝeng en Guangxi, suda Ĉinio.
* Abstrakta bildo de terasaj rizkampoj en Ĝuanĝang, Junano, ĈinioAbstrakta bildo de terasaj rizkampoj en Ĝuanĝang, Junano, Ĉinio
* Bildo el Ĝuanĝang, montranta rizterasajn murojn post rikolto, herboforigon, inundon kaj plugadon.Bildo el Ĝuanĝang, montranta rizterasajn murojn post rikolto, herboforigon, inundon kaj plugadon.
* Teraskampoj en Norda Tajlando fine de la seka sezonoTeraskampoj en Norda Tajlando fine de la seka sezono
* Rizteraso en BaliRizteraso en Bali
* Terasa vitejo en Layon ĉe Faye-d’Anjou, Maine-et-Loire, FrancioTerasa vitejo en Layon ĉe Faye-d’Anjou, Maine-et-Loire, Francio
* Teraskampoj en Supra Mustang, NepaloTeraskampoj en Supra Mustang, Nepalo

Referencoj
----------

1. ↑   World Heritage List. *UNESCO*. Alirita 2012-09-22.

Vidu ankaŭ
----------

* Teraso (apartigilo)
* Agroteraso

* Kategorio Teraso (agrikulturo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

***América antes de Colón*** (Antaŭkolumba Ameriko) estas la dua libro (fakte kompilaĵo de ĵurnalismaj artikoloj jam publikigitaj ĉefe en "La Libertad") de la hispana verkisto Ramón J. Sender, publikigita en 1930, en sia epoko antaŭ 1939, tio estas la fino de la Hispana Enlanda Milito, kiam fakte startis la ekzilo de la aŭtoro en Amerikon.

Ĝi estas unu el du eseoj de la aragona verkisto (kun *El problema religioso en México; católicos y cristianos*), kiuj temas pri hispanamerikaj aferoj, fako pri kiu li laboris ĵurnalisme ĉefe por "La Libertad". Krome tiel oni evitis la cenzuron de la diktatura monarkio.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

La esearo estas kompilaĵo de artikoloj, jam publikigitaj, pri la kontrasto inter la socioj kaj popoloj indiĝenaj de Ameriko antaŭ la alveno de hispanoj. Sender priskribas tre favore kaj eĉ naive la bonaĵoj de la indiĝenaj kulturoj por poste akre kritiki la koloniismon kaj imperiismon fare de hispanoj.

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Analizo
-------

Sender sekvas detale referencojn de verkoj, ĉefe rilate al la epoko de la hispana koloniado.

Ŝajne Sender intencis sekvi tiun temon per du aliaj verkoj, sed la fortaj ŝnĝoj kiuj okazis en la hispana socio inter 1930 kaj 1931: proklamo de la Dua Hispana Respubliko movis la aŭtoron al aliaj temoj, pli proksimaj al la hispana realo.

Referencoj
----------

1. ↑  Ramón J. Sender, *América antes de Colón*, Valencia, Cuadernos de la Cultura, 1930; Elizabeth Espadas, *A lo largo de una escritura. Ramón J. Sender. Guía bibliográfica*. Instituto de Estudios Altoaragoneses, Huesca, 2002. ISBN = 84-8127-126-8 p. 45.

Vidu ankaŭ
----------

* Antaŭkolumba Ameriko

Bibliografio
------------

* Elizabeth Espadas, *A lo largo de una escritura. Ramón J. Sender. Guía bibliográfica*. Instituto de Estudios Altoaragoneses, Huesca, 2002. ISBN = 84-8127-126-8

Eksteraj ligiloj
----------------

* Verkoj de Ramón J. Sender en Instituto de Estudios Altoaragoneses

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 856817
 |
gimnasto prezentiĝas ĉe paralelaj stangoj
**Paralelstangoj** estas sportilo uzata fare de viraj gimnastoj en arta gimnastiko. Gimnastoj rajtas porti sportajn gantojn dum gimnastikado ĉe paralelstangoj, kvankam tio nekutimas.

La sportilo
-----------

[[dosiero:Deutsche Jugendmeisterschaften Gerätturnen männlich AK 12 Einturnen Pflicht at Internationales Deutsches Turnfest Berlin 2017 (Martin Rulsch) 380.jpg|eta|maldekstra|{{centre|jen 12-jarulo manstaras sur unu el la paralelaj stangoj]]
La sportilo konsistas el du paralelaj stangoj, de pli-malpli ronda diametro (pli detale vidu sube), kiuj unuope similas al la stangoj de barieroj kutimaj ĝis la 20-a jarcento. Ili estas tenataj per metala subtena framo. La stangoj konsistas el ligno aŭ interne ankaŭ rajtas esti el alia materialo, sed tiam ĉiuokaze devas havi eksteran kovraĵon el ligno. La vertikalaj eroj de la subtena metala kadro estas adapteblaj tiel ke la alteco de la stangoj super la planko kaj la distanco inter la stangoj povas esti ideale adaptataj laŭ unuopa gimnasto. 

### Dimensioj

* stanga longo: 350 centimetroj ± 1 centimetro
* stanga diametro: 5 centimetroj ± 1 milimetro vertikale kaj 4 centimetroj ± 1 milimetro horizontale
* maksimuma alteco de la stangoj de la planko: 200 centimetroj ± 1 centimetro
* distanco inter la stangoj: 42 centimetroj ĝis 52 centimetroj (adaptebla)

Rutina programo
---------------

Rutina gimnasta programo prezentata ĉe paralelstangoj devas inkluzivi plurajn elementojn kiuj dependas de la gimnasta konkursa nivelo. En ĝi la sportisto movas sian korpon sen tuŝo de la planko, laŭ movo rajtas per ambaŭ manoj aŭ per unu, aŭ per ambaŭ gamboj tuŝi la stangojn, kaj dume difinite movi sian korpon. Ĉiu prezentaĵo finiĝas per forsalto de la sportilo al la planko.

* Kategorio Paralelstangoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Vidu ankaŭ
----------

* tekston pri la sportilo **reko**, ankaŭ nomata **horizontala**, **alta** respektive **fiksa stango**
Prefaco de *Six Livres de la République*, de Jean Bodin (1576).
En literaturo, **prefaco** aŭ **antaŭparolo** estas teksto de enkonduko kaj prezentado, metita komence de libro. En la prefaco kutime oni diskonigas la planon kaj la vidpunktojn uzitajn dum la prilaborado de la teksto, kaj samtempe eble oni avertas pri eventualaj objektoj kaj malkonsentoj, respondas al kritikoj jam formulitaj al antaŭaj eldonoj aŭ al avanco de la verko, kaj eventuale anlaŭ oni havigas ideojn pri la mesaĝo kiun la aŭtoro deziras transsendi per tiu dokumento — por ekzemplo, se la skribaĵo proponas sociajn temojn, la ĉefa mesaĝo povus esti rilata al la socia organizado, la malriĉeco, la malegala distribuado de resursoj, la perforto, la drogkonsumado ktp. aŭ kun variaj de la menciitaj temoj.

La prefaco ĝenerale estas mallonga kiam tiu fokusas al simpla averto, kaj kutime pli longa kiam ĝi inkludas prolegomenojn, profundaj kaj hazardajn motivojn, antaŭaĵojn ktp. Ofte prefaco povas esti mendita de la aŭtoro aŭ eldonejo de la teksto al pli fama verkisto, kio kompreneble pliigas la eblojn sukcesi de la eldonaĵo. Tio rezultas en kreado de specifa literatura subĝenro, kaj aparta kategorio en la verkaro de aŭtoro (tiu de la prefaco).

Notoj
-----

1. ↑  PIV NPIV Alirita la 23an de Decembro 2022.

Bibliografio
------------

* Gustave Vapereau, *Dictionnaire universel des littératures*, Parizo, Hachette, 1876, p. 1644.
* Philippe Forest (dir.), *L'Art de la préface*, Ediciones Cécile Defaut, 2006.
* Maxime Leroy, *La Préface de roman comme système communicationnel: autour de Walter Scott, Henry James et Joseph Conrad*, doktoriga disertacio prezentita en la Universitato de Angers, 2003.
* Laurence Kohn-Pireaux (dir.), *Le Texte préfaciel*, Presses Universitaires de Nancy, 2000.
* Alasdair Gray, *The Book of Preface*s, Bloomsbury, 2000.
* Gérard Genette, *Seuils*, Seuil, 1985.

* Kategorio Prefaco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Prefaco en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 806313
* NKC: ph172944
 |
Bidoj
sasanida ornamita ora perlo el la 2-a ĝis 4-a jarcento
**Bido** (aŭ **artefarita perlo**) estas eta objekto kun truo en ĝi por fari kolierojn kaj braceletojn. Bidoj povas esti faritaj el multaj diversaj materialoj inkluzive ligno, vitro, kaj gemoj. La sciate plej malnovaj bidoj aĝas pli ol 100 000 jarojn.

Bidoj estas produktataj el diversaj materialoj kaj per plej diversaj metodoj. Rezulto estu etaj, plej ofte rondaj, objektoj, kiuj kutime estas centre traboritaj por ke oni povu vicigi ilin je ŝnuro kaj porti dekore simile al sama uzo de veraj perloj. Krom esti portataj en formo de ĉeno, bidoj ankaŭ ofte estas dekore broditaj sur ŝtofojn.

Materialoj
----------

Vitro
Vitraj perloj probable estas la plej grava speco de artefaritaj perloj.
Plasto
nuntempe supozeble ebligas la plej multfacetajn formojn.
Metalo
Ekzistas perloj el ŝtalo, arĝento, oro aŭ kupraj alojoj, kiuj parte estas per oro aŭ arĝento kovritaj.
Vaksaj perloj
konsistas el etaj, delikataj kaj kavaj vitraj perloj, en kiujn de interne estas aplikitaj farboj (parte metalecaj, tiel ke ekestas spegula efiko) kaj fine la restanta kavaĵo estas plenigata per vakso. Tia speco de artefarita perlo dum la jaro 1656 estis inventita de la arta metiisto *Jaquin*.
Kokosnuksaj perloj
tre popularas en orienta Barato kiel juveloj. Ili similas al veraj perloj, havas glatan, laktokoloran surfacon, nur malforte brilas kaj troveblas en kavaĵoj interne de kokosnuksoj. Laŭdire ili precipe konsistu el karbonacida kalcio kaj iom da nitrogeno.

Tornitaj perloj
---------------

Bidoj interalie tornatas el la dentoj de dugongo, el alabastro, planta eburo, ligno kaj koraloj.

Referencoj
----------

1. ↑  Shell beads suggest new roots for culture
2. ↑   82,000-year-old shell beads from North Africa and implications for the origins of modern human behavior. Arkivita el la originalo je 2008-06-18. Alirita 2013-10-24.

* Kategorio Bido en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Laestadius predikas al sameoj.
**Lestadianismo** (svede *læstadianism*, finne *lestadiolaisuus*) estas konservativa movado de kristana reviviĝo ene de la luterana eklezio, nomata laŭ Lars Levi Læstadius (1800–1861), kiu estis pastro en la paroĥoj de Pajala kaj Karesuando. Ĝi estas difinata luterana grupo. Tamen multaj ĝiaj instruoj, ekzemple pri bapto, eŭkaristio kaj absolvo, malsimilas tre multe el tipa luteranismo. 

En Finnlando lestadianismo, speciale konservativa lestadianismo, estas iom pensata krom kiel religio ankaŭ kiel subkulturo.

Historio
--------

La pento-predikoj de Laestadius kaŭzis movadon kiu rapide disvastiĝis tra la regiono Norda Kaloto. Interalie inter sameoj multaj ŝanĝis sian vivkonduton kaj malpliigis sian alkoholismon. Pli poste ĝi disvastiĝis ankaŭ al Nordameriko. Plej granda ĝi estas en Finnlando. Post la morto de Læstadius, lia amiko Johan (en finna *Juhani*) Raattamaa fariĝis gvidanto de la movado. Post lia morto en 1899 la movado dissplitiĝis en plurajn branĉojn. 

En Norvegio kaj Nordameriko dominas la okcidenta lestadianismo (svede *västlæstadianism*, finne *esikoislestadiolaisuus*, ankaŭ nomataj "unuenaskitaj lestadianoj"), en Svedio (kaj inter svedlingvaj lestadianoj en Finnlando) la orienta lestadianismo (svede *östlæstadianism*, finne *rauhansanalaisuus*, ankaŭ nomataj "lestadianoj de la vorto de paco"). En Finnlando dominas la konservativa lestadianismo (svede *gammallæstadianism*, finne *vanhoillislestadiolaisuus*), kiu estas la plej granda branĉo, kun pli ol 100 000 anoj tutmonde.

En Finnlando kadre de la 1960-aj jaroj ankoraŭ apartiĝis de la konservativa lestadionismo la branĉo *Elämänsanalaisuus* (finna signifo laŭvorte "provizo de vivaj vortoj"). Multaj pastroj de konservativa lestadianismo kiel *Kaarlo Leinonen* movis tiam al *Elämänsanalaisuus*.

Bapto
-----

Unu escepta penso en lestadionismo estas, ke ĉiuj infanoj naskiĝas en kristana kredo. Tamen en lestadianismo estas uzata bapto de infano, sed pleje en lestadianismo, alimaniere ol en plejparto el aliaj infanaj baptaj grupoj, ne estas pensata, ke infano ricevus kredon en bapto. Anstataŭe normale en lestadianismo estas kredata, ke infanoj naskiĝas en kristana kredo kaj oni devas bapti la infanojn, ĉar la infanoj jam kredas aŭtomate.

Vidu ankaŭ
----------

* Lestadianismo kaj kontraŭkoncipo.

* Kategorio Lestadianismo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 733883
 |