recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Prediko en Duomo de Milano, 1837 (Artokolektoj de Fondazione Cariplo)
**Luigi Bisi** (Milano, 1814 – Milano, 1886) estis itala pentristo.

Biografio
---------

Luigi naskiĝis en familio de artistoj. La patro de Luigi, kaj ankaŭ du patroflankaj onkloj Michele kaj Giuseppe estis pentristoj. Ankaŭ la edzino de Giuseppe, kaj onklino de Luigi, Ernesta, kaj ŝia filino, nome lia kuzino Fulvia Bisi estis same pentristinoj. La filo de Luigi, Emilio, iĝos skulptisto.

Luigi Bisi kompletigis sian trejnadon kiel disĉiplo de Francesco Durelli ĉe la Brera Akademio. Li partoprenis en la ekspozicioj ĉe Brera regule el 1831 al 1872 per tema repertorio de perspektivaj rigardoj al monumentaj internoj ripetitaj en gamo de variaĵoj, kio iĝis unu el ŝiaj specialaĵoj. En 1837 li establis sian postenon ĉe la arta etoso de Milano per akrio de la aprobo de kritikistoj, kiuj priskribis lin kiel heredanto de Giovanni Migliara, kaj estis nomumita kiel membro de la dekorarta komitato de la Brera Akademio. Agnoskita sendispute kiel fondinto de la skolo de perspektiva ĝenro, li instruis perspektivon ĉe la Brera Akademio aldone al sia laboro kiel artisto.

Li servis ankaŭ por variaj restaŭraj komitatoj por gravaj konstruaĵoj en Milano kaj partoprenis kiel arkitektura desegnisto en tuta gamo de konkurencoj por renovigo de la urbaj monumentoj kadre de la post-unuiga tendenco por urba revivado. Lia kariero venis al pinto per la ricevo de la prestiĝa premio de la Ordeno de la Krono de Italio (1872) kaj nomumado kiel prezidento de la Brera Akademio (1880). Inter liaj disĉiploj estis Leopoldo Burlando kaj Giovanni Pessina.

Referencoj
----------

* Elena Lissoni, Luigi Bisi Arkivigite je 2015-04-02 per la retarkivo Wayback Machine, online catalogue Artgate Arkivigite je 2012-04-02 per la retarkivo Wayback Machine de Fondazione Cariplo, 2010, CC BY-SA (fonto por la unua revizio de tiu artikolo angle).

* Kategorio Luigi Bisi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 515429
* GND: 1236170989
* LCCN: no2002108829
* VIAF: 32269173
* ISNI: 0000 0000 6661 5682
* BNF: 14967935b
* ULAN: 500058281
* RKD: 8627
 |
◄ |
1-a jarmilo a.K. |
**1-a jarmilo**
| 2-a jarmilo
| ►  

◄ |
2-a jarcento a.K. |
1-a jarcento a.K. |
**1-a jarcento**
| 2-a jarcento
| 3-a jarcento
| ►  
0-aj jaroj |
10-aj jaroj |
20-aj jaroj |
30-aj jaroj |
40-aj jaroj |
50-aj jaroj |
60-aj jaroj |
70-aj jaroj |
80-aj jaroj |
90-aj jaroj



La **1-a jarcento** de nia erao komenciĝis la 1-an de januaro 1 kaj finiĝis la 31-an de decembro 100.

daŭre diskutatas ĉu la Granda Incendio de Romo de 64 estis ekigita fare de la imperiestro Nerono
La 1-a jarcento estas konsiderata parto de la Klasika epoko, epoko aŭ periodo en la historio de la mondo. En la 1-a jarcento ankaŭ okazis la apero de kristanismo.

Dum tiu ĉi periodo, Eŭropo, Norda Afriko kaj la Proksima Oriento falis sub kreskanta dominado de la Romia Imperio, kiu daŭre disetendiĝis, plej precipe konkerante Brition sub la imperiestro Klaŭdio (43). La reformoj enkondukitaj de Aŭgusto Cezaro dum lia longa regado stabiligis la imperion post la tumulto de la civitaj militoj de la antaŭa jarcento. Poste en la jarcento la Juli-Klaŭdia dinastio, kiu estis fondita de Aŭgusto Cezaro, finiĝis kun la memmortigo de Nerono en 68. Sekvis la fama jaro de la kvar imperiestroj, mallonga periodo de civita milito kaj malstabileco, kiu estis finfine alportita al fino de Vespasiano, naŭa romia imperiestro, kaj fondinto de la Flavia dinastio. La Romia Imperio ĝenerale travivis periodon de prospero kaj domineco en tiu periodo kaj la unua jarcento estas memorita kiel parto de la ora epoko de la Empiro.

Ĉinio daŭre estis dominita fare de la Han-dinastio, malgraŭ dek kvar-jara interrompo de la Xin-dinastio sub *Ŭang Mang*. Han-regado estis restarigita en 23, La ĉefurbo ankaŭ estis translokita]] de Chang'an al Luoyang.

  

* Kategorio 1-a jarcento en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



| Unuopaj jaroj |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 36 | 37 | 38 | 39 | 40 |
| 41 | 42 | 43 | 44 | 45 | 46 | 47 | 48 | 49 | 50 |
| 51 | 52 | 53 | 54 | 55 | 56 | 57 | 58 | 59 | 60 |
| 61 | 62 | 63 | 64 | 65 | 66 | 67 | 68 | 69 | 70 |
| 71 | 72 | 73 | 74 | 75 | 76 | 77 | 78 | 79 | 80 |
| 81 | 82 | 83 | 84 | 85 | 86 | 87 | 88 | 89 | 90 |
| 91 | 92 | 93 | 94 | 95 | 96 | 97 | 98 | 99 | 100 |

}}
Vidu ankaŭ
* Kategorio:Naskiĝintoj en la 1-a jarcento
* Kategorio:Mortintoj en la 1-a jarcento

* Kategorio 1-a jarcento en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

 |
La «**Duarangaj seksaj karakteroj**» aŭ «**Duarangaj seksaj trajtoj**» estas tiuj fizikaj kaj fiziologiaj trajtoj de seksa matureco kiuj distingas inter la du seksoj de specio, sed ne estas rekte parto de la reprodukta sistemo, pro kio ili ne inkludas la seksorganojn, kaj tiele ili estas diferencaj el la unuarangaj seksaj karakteroj.

La duarangaj seksaj karakteroj permesas distingi la diferencajn seksojn. Ties diversaj etapoj de disvolviĝo varias laŭ la specioj. Tiuj havas rilaton kun multaj aspektoj anatomiaj, funkciaj aŭ biologiaj de la internaj reproduktaj organoj.

La apero de tiu trajtoj estas stimulita de la produktado de hormonoj (de androgenoj aŭ oestrogenoj), kio estas determinata de la genetika kodo.

Ĉe homoj
--------

Anatomiaj trajtoj de homaj masklo kaj ino.
Ĉe homoj, la duarangaj seksaj karakteroj videblaj plej elstaraj estas la pligrandigo de la mamoj ĉe virinoj, kaj la vizaĝa hararo kaj la kresko de la gorĝa pomo ĉe viroj. La akcelo de la kresko en alto kaj en korpa maso estas konata populare kiel «subita kresko».

Oni konsideras ke la adolesko ekas per la ektuĵa apero de tiuj seksaj trajtoj (en la pubereca aĝo), kaj finas ĉe la fino de la kresko. La ŝanĝoj kiuj okazas ĉe la plifirmiĝo de la duarangaj seksaj karakteroj ne estas uniformaj.

La ĉefaj duarangaj seksaj karakteroj ĉe homoj estas la jenaj:

### Ĉe viroj

* Tono de voĉo basa kaj forta.
* Alteco, forto kaj muskolaro ĝenerale supraj al tiu de la virino.
* Kresko de hararo sur la vizaĝo (barbo kaj lipharoj) kaj ĝenerale pli dense kaj longe ol virinoj ankaŭ ĉe aliaj partoj de la korpo (brakoj, kruroj, brusto, abdomeno, akselo, kaj pubo).
* Ampleksaj torako kaj ŝultroj kaj mallarĝa pelvo; triangula formo de la dorso.
* Pli granda volumo korpa.
* Foresto de subhaŭta graso.
* Pli granda tendenco al la iompostioma ofta kalveco.
* Haŭto pli dika kaj pli malhela.
* Averaĝa pli malgranda talio.
* Pli peza skeleto.
* Averaĝe pli grandaj piedoj, manoj kaj nazo.

### Ĉe virinoj

* Menstruo.
* Mamoj disvolviĝantaj kun pli grandaj cicoj.
* Averaĝe, pli malgranda alto ol ĉe viroj.
* Averaĝe pli larĝaj talioj.
* Pubvilaro kreskanta triangule, ĉe la reproduktaj organoj kovranta la vulvon kaj la puban monton.
* Voĉo pli akuta ol tiu de viro.

Ĉe bestoj
---------

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Seksa duformismo.
Iuj malĉefaj seksaj trajtoj konataj en diversaj specioj de bestoj inkludas pli grandan virkorpon, kolhararon de virleonoj, aŭ pli longajn aŭ pli kolorajn plumojn de virbirdoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Seksa duformismo

Notoj
-----

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2015-04-02. Alirita 2015-03-15.
2. ↑  Manuel Pombo Arias, J. Argemí (1997), "Tratado de Endocrinología Pediátrica", Ediciones Díaz de Santos, pág 258
3. ↑
4. ↑  Nuñez Partido (2012), "Psicología", Editorial Paraninfo, paĝo 159.
5. ↑  Clotilde Vázquez Martínez,Ana Isabel De Cos Blanco,Consuelo López Nomdedeu, (2005) "Alimentación y nutrición: Manual teórico-práctico", Ediciones Díaz de Santos, paĝo 206
6. ↑  Rocío Clavijo Gamero (2005), "Educador de educación especial de la Generalitat Valenciana: temario específico", MAD-Eduforma, paĝo 85.
**Mahajanga,** france **Majunga** estas grandurbo de Madagaskaro. Ĝi estas administra centro de Mahajanga (provinco), havenurbo kaj ankaŭ universitata urbo. La loknomo signifas: "kuracisto".

Bazaj informoj
--------------

* koordinatoj: 15° 43′ S 46° 19′ O﻿ / ﻿15.717 °S, 46.317 °O﻿ / -15.717; 46.317 (mapo)Koordinatoj: 15° 43′ S 46° 19′ O﻿ / ﻿15.717 °S, 46.317 °O﻿ / -15.717; 46.317 (mapo)
* loĝantaro: 135.660 en 2001
* Telefonkodo:
* Supermara alteco: 0- m
* Horzono: UTC + 3

Situo
-----

Mahajanga situas sur ebenaĵo laŭ Mozambika Kanalo ĉe enfluo de rivero en nordokcidenta parto de la lando.

Historio
--------

Mahajanga estis antaŭ la franca erao centro de reĝlando. En la 1880-aj jaroj hinduaj komercistoj alvenis. Baldaŭe ĝi iĝis grava havenurbo. En 2006 granda ŝtormo okazis.

Trafiko
-------

Mahajanga havas internaciajn flughavenon kaj havenon. Krome estas grava vojo al la ĉefurbo.

Vidindaĵoj
----------

* plaĝo

Klimato
-------

Mahajanga havas tropikan klimaton. Jare pluvas po 1562 mm. La temperaturo varias inter 20-32 C'.

Fontoj
------

* Angla kaj franca Vikipedioj
Koordinatoj: 49° 11′ 03″ N 16° 45′ 40″ O﻿ / ﻿49.18417 °N, 16.76111 °O﻿ / 49.18417; 16.76111 (mapo)

**Rohlenka** situanta en Ĉeĥio estas solejo oriente de Brno en distrikto Brno-provinco. Ĝi troviĝas en Dija-svratka valego inter Tvarožná kaj Jiříkovice, apud malnova ŝoseo el Brno ĝis Olomouc kaj aŭtostrado D1 el Brno ĝis Vyškov. Ĝi troviĝas en la norda angulo de la katastra teritorio de Jiříkovice. 

Rohlenka situas en katastra teritorio **Jiříkovice**.

Historio
--------

Situadis ĉi tie unu el vico de ekskursaj gastejoj apud imperiestra ŝoseo Brno-Olomouc kiel loko por rejungi ĉevalojn, refreŝigejo aŭ tranoktado de vojaĝantoj. Rohlenka havis manĝejon kun kuirejo kaj trinkejo, ŝirmejon por kaleŝoj kaj ejoj por ĉevaloj. Pluaj similaj ekipaĵoj en sektoro inter Brno kaj Rousínov estis Pindulka, proksima Maxlůvka (ankaŭ Maxlovka), hodiaŭ jam neekzistanta Holubská (gastejo ĉe Andrysíkidoj) aŭ Stará pošta.

En la ĉirkaŭaĵo de motoresto en la 1990-aj jaroj elkreskis benzinstacio kaj pluaj konstruaĵoj. En la jaroj 1995 dum konstruado de trafikejo McDonald's estis malkovrita amasa tombo de soldatoj el batalo ĉe Slavkov, konfirmanta lokigon de kampa lazareto en tiuj ĉi lokoj.

Pluaj fotoj
-----------

* Rohlenka, motorestoRohlenka, motoresto
* Rohlenka, motorestoRohlenka, motoresto
* Gisfera grenadisto ĉe motoresto RohlenkaGisfera grenadisto ĉe motoresto Rohlenka

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de municipo Jiříkovice (1) |
| --- |
| Jiříkovice ~ ceteraj: Rohlenka |

 |
***Les enfants de la chance*** (franclingve por "La infanoj de bonŝanco" aŭ "La infanoj de feliĉo") estas filmo farita en 2016 de reĝisoro *Malik Chibane*. 

Temas pri *Maurice* (aktorata fare de *Matteo Perez*), 12-jara juda knabo en Francio, kiu en julio 1942 estas devigata pasigi restadon kiel paciento en ortopedia kliniko por knaboj en Garches, malcentra antaŭurbo de Parizo, for de la familio, kaj emocie suferas pro la manka kontakto al la familio. Origine la diagnozo nur estas rompita kruro, sed la radiografiaj bildoj de la kruro montras ostan tuberkulozon, kaj la hospitala restado iĝas longtempa, sen antaŭvidebla fino. Ekde majo 1940 la armeo de nazia Germanio konkeris nordan Francion, kaj judaj familioj vivas en konstanta timo esti forportataj al iuj koncentrejoj en orienta Eŭropo, pri kiuj oni scias malmulton, sed timas la plej malbonan. Tial kompreneble la knabo ŝokiĝas, kiam liaj leteroj al la familio revenas al la hospitalo kun indiko "adresato forloĝiĝis al nekonata celo". Estas ok pliaj judaj knaboj en la hospitalo, kaj ne daŭras longe ĝis nazioj ankaŭ traserĉas la malsanulejon, kolektante lastajn judojn por forporto al la Holokaŭsto, sed la kuracistoj antaŭe forigis ĉiujn indikojn pri judeco el la pacientaj aktoj, kaj gipsigas sanajn krurojn por savi la vivojn de la judaj pacientoj - kaj ili sukcesas. Fine ankaŭ la patrino de la knabo, kiu sukcesis kaŝiĝi kaj eviti la forporton, atingas la hospitalon kaj revidas sian filon. 

La filmo enviciĝas inter multajn aliajn, kiuj temigas la hororajn 1940-ajn jarojn en Eŭropo, sed ĝi tuŝas la hororon nur dedistance, en eltenebla kvanto: fokuso estas la soleco en kontraŭvola hospitaleco, la neceso de atendado sen povi influi sian sorton, kaj la kresko de solidaro inter la hazarde kunigitaj infanaj pacientoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* informoj pri la filmo en la retejo *allocine.fr* (france)
* *Les enfants de la chance*  en Interreta filma datumbazo (angle) (angle)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Aleksandrovo (apartigilo) |

**Aleksandrovo,** serbe **Александрово,** rumane **Livada Mare,** hungare **Bozítópuszta** [bozitOpusta] estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Meza** Banato, en municipo de Nova Crnja. La historia serba loknomo estis **Велике Ливаде** [velike livade].

Aleksandrovo troviĝas en (verda) Municipo Nova Crnja en Serbio
Mapo pri municipo Nova Crnja
Ortodoksa preĝejo de Aleksandrovo

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 52  km²
* Koordinatoj: 45°38′08″N 20°35'20″E
* Alto super marnivelo: 65 m
* Loĝantaro: 2660
* Poŝtkodo: 23217
* Telefonprefikso: 23
* Aŭtokodo: ZR

Situo
-----

Aleksandrovo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Zrenjanin-Jimbolia.

Historio
--------

Post Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la komunumon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Aleksandrovo 2665 homoj, (2435 serboj (91 %), 111 ciganoj, 34 hungaroj, 13 jugoslavianoj kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* ortodoksa preĝejo

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

* Kategorio Aleksandrovo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Konzerna centralo en *Mythenquai* en Zuriĥo
30 St Mary Axe, projekto de arkitekto *Sir* Norman Foster; firmaa sidejo de Svisa Re en londona centro
La ***Swiss Re***; la **svisa reasekura societo** **Svisa Re** en germana lingvo: **Schweizerische Rückversicherungs-Gesellschaft**; aŭ **Svisa Re** (aŭ *Schweizer Rück*) kun ĉefa sidejo en Zuriĥo estas unua de monda plej granda reasekura firmao. (Reasekuro) 
La societo havas en eksterlando la firmaon, la juran nomon: **Swiss Reinsurance Company**, la societo havas ankaŭ la mondan (juran) markon: **Swiss Re**. La svisa borso SIX Swiss Exchange (Borso) komercas la akciojn de *Swiss Re* **Svisa RE**.

Referencoj
----------

1. ↑  Tages-Anzeiger, 20-a oktobro 2008

Retejoj
-------

* oficiala retejo de Swiss Re

* Kategorio Swiss Re en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 369743
* GND: 2021655-5
* LCCN: n85087154
* VIAF: 139161121 133753400, 139161121
* ISNI: 0000 0001 1193 5897
* BNF: 11884539q
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

 
***7000 tagoj en Siberio*** estas romano verkita en la kroata de Karlo Ŝtajner, kiu rakontas en ĝi sian penon kiel politika malliberulo en Sovetunio, precipe en Siberio. Ĝin esperantigis Kreŝimir Barkoviĉ, kiu por tiu laboro ricevis la OSIEK-premion en la jaro 2002. La libro estas eldonita de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) en 1983. 

La ĉina traduko estas farita pere de la esperanta teksto, kaj publikigita en 2004. Germana traduko estas farita jam multajn jarojn antaŭe en la 1975-a jaro (*7000 Tage in Sibirien*, Eldonejo Europaverlag, Vieno 1975. ISBN 3-203-50534-7).

Enhavo
------

En lia juneco, Ŝtajner estis lojala komunisto, membro de la Aŭstra Komunista Partio, kaj trovis rifuĝon en Jugoslavio. Li eniris Sovetujon en 1932 konvinkita, ke li eniras en socialisman paradizon, la landon de liaj revoj. En 1936 li estis arestita en sia loĝejo en Moskvo. Estis la tempo de la Granda Purigo de Stalin. En la enscenigita proceso, li estas ŝajnigita de esti agento de la Gestapo ĉar li estas aŭstra. Kvankam senkulpa, li estis kondamnita al dekjara malliberejo. La puno estis ŝanĝita al dudek jaroj da malliberejo kaj laboro en gulago.

En la libro, li detale priskribis la malfacilaĵojn, mizeron kaj ekstreman kruelecon de vivo en sovetiaj tendaroj, la ekspluaton de kaptitoj por la plej malfacila fizika laboro, torturo kaj humiligo, kaj la malhomajn kondiĉojn pro kiuj multaj mortis. Li ankaŭ priskribas siajn konversaciojn kun aliaj arestitoj dum kiuj ili malkaŝis al li la *kialojn* kial ili alvenis en la tendaro. Dum li suferis, li portis la konstantan penson, ke li bezonas pluvivi kaj rakonti al la tuta mondo, kiajn hororojn li suferis. Ŝtajner estis malliberigita en pluraj lokoj: la Solovecaj insuloj, Norilsko, Novostrojka, Nadeĵda, Irkutsko, Bratsko, Ust-Kam, Jenisejsk kaj Maklakov en Siberio.

La aŭtoro prezentas ankaŭ la faktojn pri la kunlaboro de la stalinisma reĝimo kun la nazioj, kiuj estis ekstradiciitaj al la germanaj komunistoj kiuj trovis rifuĝon en Sovetunio. La nomoj ne estas inventitaj en la romano, krom la kazoj kiam li strebis ne endanĝerigi la rolulojn.

Li priskribas kiel li eltenis la teruraĵojn danke al subteno de sia edzino Sonja, kiu fidele atendis lin dum ĉi tiu tempo. Post la morto de Stalin li estis liberigita, malkondamnita kaj resendita al Zagrebo en 1956.

Vidu ankaŭ
----------

* Gulago
* Gulaga Arkipelago
* Senstalinigo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Recenzo de Jakvo Ŝram en la retejo de SAT.
* germane Recenzo de Wolfgang Leonhard en la gazeto *Die Zeit*.
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
**Berekböszörmény** [berekbosormEnj] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Berettyóújfalu. Berek estas sinonimo de marĉo.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 43 km²
* Loĝantaro: 1870
* Poŝtkodo: 4116
* Telefonprefikso: 54

Situo
-----

Berekböszörmény situas sur ebenaĵo, laŭ la hungara-rumana landlimo, **Rapida** Körös preterfluas, laŭ traira flankovojo, Biharkeresztes estas proksime.

Historio
--------

La komunumo aperas unuafoje en 1291 en skribitaj dokumentoj. Dum la historio ĝi estis 2 vilaĝoj Berek kaj Böszörmény, kiuj iam unuiĝis. La posedanto estis longe familio Csáky (ĉAki). Dum la turkoj la vilaĝoj restis vivaj. La baroka kalvinana 1626. En 1919 la rumanoj okupis la regionon, ekde 1920 la vilaĝo trovis sin ĉe la nova ŝtatlimo, sen trapasejo.

Vilaĝservoj estas poŝto, infanĝardeno, lernejo, kulturdomo, biblioteko, kuracejo, bestokuracejo, familihelpa servo.

Vidindaĵoj
----------

* mezepokdevena kalvinana preĝejo (Berekböszörmény)
* nobeldomo de Csáky en 1766
* restaĵoj el Remparo de Ĉorso
* apud la vilaĝo fiŝkaptista lago

Renomaj homoj
-------------

* Miklós Fleischer (20-a de februaro 1894 - 1958, ?) pentristo, grafikisto
* Győző Veres, halterlevisto

* Kategorio Berekböszörmény en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Zazuar** estas vilaĝo kaj municipo, kodo-483, en la sudo de la provinco Burgoso, memstara komunumo Kastilio kaj Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la distrikto Ribera del Duero, en la jurisdikcio de Aranda de Duero.

Geografio
---------

Ĝi troviĝas proksime de Roa kaj de Aranda de Duero. Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 5,8922,579 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 207 loĝantojn. Ĝi perdis preskaŭ 800 loĝantojn ekde la 1900-aj jaroj pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono. 

Ĝi distas 86 km de Burgoso, provinca ĉefurbo.

Demografio
----------

Demografia evoluo \*| 1857 | 1860 | 1877 | 1887 | 1940 | 1897 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 878 | 951 | 1.017 | 1.028 | 1.047 | 1.037 | 1.103 | 904 | 931 | 951 | 1.032 | 689 | 469 | 382 | 254 | 245 |

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento. Plej frua mencio estas de 1177.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj), kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo de Sankta Andreo, ekkonstruata dum la 16a jarcento kaj finita post du jarcentoj kaj la ermitejo de Sankta Vitoro.

### Festoj

* 2an de julio. Vizitado de la Virgulino al sia kuzino.
* Kultura somero. en aŭgusto ĉiujare.
* 30an de novembro. Sankta Andreo Apostolo, Patrono de la municipo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* El rincon de Willy Arkivigite je 2008-10-20 per la retarkivo Wayback Machine

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 269338
 |
La statuo de Berend Botje en Zuidlaren
**Berend BOTJE** estas la titolo de populara nederlanda infankanto.

Verŝajne en la kanto oni indikas la ununuran marheroon kiu venis el la provinco Drenthe : Lodewijk van Heiden (1773-1850)

Statuo kun fontano de Berend Botje situas en la vilaĝo Zuidlaren.

Teksto de la kanto
------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Berend Botje ging uit varen |    | Berend Botje ŝipveturis |
| Met zijn bootje naar Zuidlaren | Per sia boateto al Zuidlaren |
| De weg was recht, de weg was krom | La vojo estis rekta, la vojo estis kurba |
| Nooit kwam Berend Botje weerom | Neniam Berend Botje revenis |
|  |
| Een, twee, drie, vier, vijf, zes, zeven |    | Unu, du, tri, kvar, kvin, ses, sep |
| Waar is Berend Botje gebleven? | Kie do Berend Botje nun estas? |
| Hij is niet hier, hij is niet daar | Li ne estas ĉi-tie, li ne estas tie |
| Hij is naar Amerika. | Li estas al Ameriko |

Historio
--------

Berend Botje?
La statuo de Berend Botje situas je la Stationsweg en Zuidlaren. Tiu statuo emfazas la legendon de la vireto Berend Botje. Kiu estis tiu ulo? La eksa "Stichting Recreatiebelangen Zuidlaren" (Fondaĵo Distro-interesoj Zuidlaren) en 1964 lanĉis la planon por realigi artaĵon, prezentante Berend Botje. La statuo estas formplanita de sinjoro Pot, kiu en tiu tempo loĝis en Son (Norda-Brabanto.)
La statuo estis inaŭgurita je la 1-a de julio 1967 de la prezidanto de la "Drents Genootschap" (Societo de Drenthe) kaj la "Culturele Raad" (Kultura Konsilantaro) Dr. K. van Dijk.

Sed kiu li nu estas?. La opinioj diverĝas. Berend Botje estus farmisto el Borger, kiu antaŭ longa tempo kun sia boateto veturis sur la Hunze al Zuidlaren. Li alvenis sur la "Zuidlaardermarkt" (foiro de Zuidlaren) kaj neniam revenis.

Aliuloj asertas, ke "Bommen Berend "(la kromnomo de la episkopo de Münster, kiu en 1672 bombardis la urbon Groningen) kaŝis sin post tiu nomo.

Aliuloj diras ke Berend Botje estis marheroo, nome la nobelo "Lodewijk van Heiden tot Laarwoud" (pli fruaj loĝantoj de la nobeldomo Laarwoud en Zuidlaren estis i.a. la familioj van Heiden Reinestein). Tiu Lodewijk naskiĝis en Zuidlaren. Li oferis siajn servojn al la rusia caro. En Sankt-Peterburgo estas monumento por li. En 1832 li estis akceptita kiel heroo en Zuidlaren, post tio foriris kaj neniam revenis.

Sekva versio estas ke Berend Drenth (kromnomo Berend Botje), estis riĉa ŝipposedanto el Groningen, kiu forsendis siajn kadukajn ŝipojn al la Balta maro por pliposte, kiam la ŝipoj pereis, enkasigi la asekuran monon. Ne tiu Berend Drenth, sed la ŝipanaro neniam revenis.

Botje ankaŭ estis la nomo de nederlanda monero, kiu havis valoron de 2 1/2 cendo. "Botje bij Botje leggen" estas nederlanda proverbo kiu signifas: kune pagi ion.

Berend Botje ankaŭ povintus eliri al la Vadomaro por tie, kiel fiŝisto, kapti fleson. La nederlanda nomo por fleso estas "bot" kaj fleseto estas "botje".

Sufiĉaj versioj do pri tiu tre konata ulo. Kiu scias la veran version, rajtas tion diri. La vero verŝajne neniam malkovriĝos.

* Kategorio Berend Botje en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Sándor Csertán** [ŝAndor ĉertAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csertán Sándor** estis hungara juristo, revolucia komisaro, parlamenta deputito, bienulo. Lia plej konata filo estis Károly Csertán.

Sándor Csertán naskiĝis la 25-an de januaro 1809 en Nemesszer, li mortis la 23-an de januaro 1864 en Gelse.

Biografio
---------

Sándor Csertán frekventis mezlernejojn en Kanizsa kaj Kőszeg, poste li akiris diplomon en Jura Akademio (Győr) en 1823, fine post 6 jaroj li akiris advokatan diplomon en Reĝa Jura Akademio (Pozsony). Li estis honora vicprokuroro inter 1831 kaj 1843, poste ordinata prokuro ĉe bienegoj. Intertempe en 1833 el Gelse li translokiĝis al Nemesapáti. Tiutempe li komencis politikadi, li apartenis al rondo de Ferenc Deák kaj li kontribuis en gazeto de Lajos Kossuth. Dum la hungara revolucio de 1848 li estis elektita parlamentano, iom poste komisaro. En 1849 la imperiestraj fortoj trovis lin kaj en la sekva jaro li estis kondamnita je morto (poste nur je sesjara malliberejo). En 1854 li liberiĝis kaj ĝismorte gvidis la necesajn bienajn laborojn. Li havis edzinon ekde 1833, ŝi naskis 4 gefilojn.

Memorigiloj
-----------

* lernejo de Nemesapáti portas la nomon "Csertán Sándor"

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2008-05-09 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio[*rompita ligilo*]

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 697979
 |
Finpreparitaj buloj. Monumento omaĝe al la Turingiaj buloj en Meiningen. La **Turingiaj buloj** (germane: *Thüringer Klöße* aŭ regione *Grüne Klöße, Hütes, Knölla*) estas kuira specialaĵo el Turingio.

Preparado
---------

Fari bongustajn bulojn estas laboro temporaba kaj komplika. Oni bezonas terpomojn je du trionoj krudajn, je unu triono kuiritajn. La krudaj devas esti penige raspitaj kaj komplete elpremitaj. Al la rezulto, kune kun la kaĉo el la kuirita parto aldoniĝas panerumaĵo respektive kubformaj bulkeroj. Se poste la manĝaĵo estas lanuge mola kaj glata kaj facile povas dispeciĝi per du forketoj, la kuirinto laŭdotas.

Ili servas, ofte kun ruĝa brasiko, precipe kiel garnaĵo al bovruladoj, ĉasbesta viando aŭ rostita anseraĵo. Por ke la buloj povu naĝi sur la teleroj, la saŭco ne tro ŝpareme surmetiĝu.

Diversaj originaj legendoj
--------------------------

Laŭ regiono la buloj havas propran nomon, ekzemple en la uesto ili nomiĝas "Hütes". Kial? Estas legendo, ke la fabelfiguro Maljunulino Holle mem donis la recepton kuiran al iu gastejestro en la urbo Meiningen kun la vortoj "Hüt' es", kio signifas en la germana "Gardu ĝin." Ekde tiam la meininganoj fanfaronas pri la elpenso de tiu manĝaĵo en sia urbo, versio aliloke ege pridubita.

Alie aliaj legendoj de origino rakontatas. En Lauscha oni iam primokis la malbonan kuirarton de kelkaj dommastrinoj per ŝercpoemeto: "In Lauscha gibd’s Knölllla, / sind weich wie Wölllla, / di Nachbara had’dara aa, / hard wie Stah’."

Piednotoj
---------

1. ↑   Traduko: *En Lauscha surtabligatas buloj molaj kiel lano. Ankaŭ la najbarino havas similajn aĵojn: sed ili estas malmolaj kiel ŝtono!*

Vidu ankaŭ
----------

* Turingia fritkolbaso
* Muzeo pri la Turingia bulo (Heichelheim)
* Muzeo kreiva de la Turingia Arbaro (Großbreitenbach)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Turingiaj buloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Pri malnovaj buloreceptoj el Turingio.
* Pri la Hütes-festo en Meiningen.
* Recepto de buloj el Sonneberg.
**Csaba Szigeti** [ĉaba sigeti], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szigeti Csaba** estis hungara ŝlagrokantisto, pianisto, komponisto.

Csaba Szigeti  naskiĝis la 13-an de majo 1969 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Csaba Szigeti aĝis 6, kiam li komencis pianadi, post 9 jaroj li lernis ankaŭ ĵazon. Dum la gimnaziaj jaroj li fondis ŝlagrorkestron. Post la maturiĝo li iĝis profesia muzikisto kaj li laboris en drinkejoj. En 1987 li aliĝis al alia ŝlagrorkestro. Inter 1989-1992 li studis klasikan muzikon kaj ĵazon en Okcidenta Germanio akirinta diplomon. Por vivteni sin li laboris en studioj kiel muzikisto. Hejmenveninta lia ŝlagro estis premiita en festivalo en Eger. Li partoprenis en Dublino en la Eŭrovido-Kantokonkurso 1995, kie li atingis la 22-an lokon. En 2002 li establis propran muzikstudion.

Lia muzikdisko
--------------

* Jégkirálynő (2004)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2020-10-12 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva membiografio Arkivigite je 2019-03-25 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 635620
* MBA: 9ab4aea7-d9f4-4e5a-91c9-51725692e4cc
 |
Rigilaro de la ŝipo *Prince William*; la halso estas antaŭa ŝnuro, ĉe la meza-maldekstra parto de la foto.
En naŭtiko, la **halso**:59 (angle *tack*, france *amure*) estas ŝnuro, kiu rigas la antaŭan, malsupran angulon de la velo.

Priskribo
---------

Depende de la speco de velo, la antaŭa malsupra angulo de velo estas aŭ senpere fiksita al la ferdeko de la ŝipo, aŭ fiksita per ŝnuro. La halso estas grava, ĉar ĝi estas uzata por agordi la formon de la velo. Eĉ en velŝipoj en kiuj la halso mankas, la antaŭa malsupra angulo de la velo nomiĝas **halsa angulo**.:59

La halso estas distingita de la ŝkoto per ĝia loko: la halso ĉeestas ĉe la antaŭo (pruo), dum la ŝkotoj kuŝas ĉe la malantaŭo (pobo).

Etimologio
----------

La Esperanta vorto devenas de la ĝermanaj lingvoj (germane *Hals*, nederlande *hals*), de kiuj devenas ruse *галс*, pole *hals*, finne *halssi* ktp.

Referencoj
----------

1. ↑  Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto: hals/o
2. 1 2  Clissold, Peter.  *Marista Terminaro* (esperante).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Knight, E. F..  Sailing (angle) (1889).
Koordinatoj:27° 05′ S 109° 23′ U﻿ / ﻿27.083 °S, 109.383 °U﻿ / -27.083; -109.383 (mapo)

La pinto de la vulkano Maunga Terevaka troviĝas en la nordokcidenta parto de Paskinsulo
**Maʻunga Terevaka** (aŭ nur *Terevaka*) estas la plej alta (507 m s.m.), plej ampleksa kaj plej juna el la tri estingiĝintaj vulkanoj sur Paskinsulo. Ĝi estas ŝilda vulkano, kiu konsistigas grandan parton de la insulo. Sur ĝiaj deklivoj troviĝas multaj kromaj vulkankonusoj kaj krateroj.
Lastfoje ĝi erupciis en pleistoceno kaj ĝi aĝas maksimume 400 000 jarojn. La lafa deklivo de la vulkano havas 100 ĝis 150 000 jarojn.

Surdeklive de la vulkano Terevaka troviĝas du minejoj, en kiuj la origina loĝantaro kreis statuojn moai. Sur la suda flanko de la kratero Rano Raraku estas minejo kie estiĝis plejmulto de la statuoj moai, kreitaj surinsule.
La dua minejo troviĝas en la kratero Puna Pau, en kiu la statuoj estis kreataj el ruĝa, facile prilaborebla fandorestaĵo pukao.

### Eksteraj ligiloj

* Kategorio Maʻunga Terevaka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Guide to Easter Island Arkivigite je 2007-08-15 per la retarkivo Wayback Machine
La **rivero Coppename**.
La **rivero Coppename**, aŭ **Kopenamo** en Esperanto, estas rivero de Surinamo kiu fluas tra la distrikto Sipaliwini, formanta parton de la limo inter la distriktoj Coronie kaj Saramacca.

Fluejo
------

La **rivero Coppename** elfluas en la montoj Wilhelmina. Ties alfluantoj estas Dekstra Kopenamo (kiu elfluas en la nordorienta deklivaro de la montaro Wilhelmina, Tafelberg, kaj okcidento de Emmakette), la Maldekstra Kopenamo, kaj la Meza Kopenamo, kiu elfluas en la centra kaj okcidenta zonoj de la norda sekcio de la montoj Wilhelmina kaj la sudorienta regiono de la montoj Bakhuys.

La tri branĉoj de la Kopenamo kuniĝas supre de la akvofaloj Tonckens kaj poste fluas trapasante la monton Hebiweri. Malsupre de la rapidfluo Sidonkrutu ĝi kuniĝas kun la Adampada, kiu elfluas plejparte de la orienta deklivaro de la montaro Bakhuys. Malsupre de la rapidfluo de Langa, la rivero turnas orienten kaj supre de la rapidfluo de Raleigh ricevas la alfluon de la rivero Tangimama, kiu devenas de la norda zono de Emmaketen.

Ponto Bailey super la rivero Kopenamo en Bitagron.
La rapidfluo Raleigh, kun la najbara monto Voltz kaj la montoĉeno Van Stockum, konstituas allogon por turismo, kaj oni povas aliri tirn per malgrandaj aviadiloj.

Post unuiĝo kun la Kwama, la Kopenamo fluas norden kaj trapasas Kaaimanston, Bitagron kaj Heidoti. Post la atingo de la marborda ebenaĵo, al Kopenamo unuiĝas la Wayambo, kiu formas forkigon inter la riveroj Kopenamo kaj Nickerie.

Fine la Tibiti kaj la Coesewijne elfluas en la Kopenamo, kiu poste kunfluas kun la Saramacca kaj ambaŭ havas komunan delton per kiu ili elfluas al Atlantika Oceano.

Referencoj
----------

* C.F.A. Bruijning kaj J. Voorhoeve (red.): *Encyclopedie van Suriname*. Amsterdam u. Brussel 1977, B.V. Uitgeversmaatschappij Argus Elsevier; ISBN 90-10-01842-3.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Coppename en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Koordinatoj: 5° 48′ N 55° 55′ U﻿ / ﻿5.800 °N, 55.917 °U﻿ / 5.800; -55.917 (mapo)
**Karirioj** estas la nomo de antikva indiĝena popolo vivinta en la nordorienta internlando de Brazilo ĝis la 18-a jarcento. Eble ili originiĝis apud la orienta riverbordo de Amazono kaj tie vivis ĝis la 1-a jarcento, de kie ili eliris pro eventuala invado de Karaib-devenaj aruakoj, la Tupioj. Ilia legendo diris ke ili devenis de norda lago, eble Amazono, kaj ilia ceramiko kaj lingvo montras iajn rilatojn al indiĝenoj de la amazona baseno. Poste, ili iris al la preskaŭ seka (savanuma) regiono de la brazila nordoriento, kien ili portis pli bonajn teĥnikojn por agrokulturo kaj armeo ol havis la primitivaj loĝantoj.

La karirioj okupis "noblajn" areojn de la brazila nordorienta regiono, la riverbordojn de grandaj riveroj kaj pli humidajn kaj fertilajn terojn. Ili plantis maniokon, maizon, tabakon, fazeolon, sovaĝmelonon kaj aliaj kurkubitacojn. Ili kolektis fruktojn kaj fibrojn por teksado, kaj, fine, ĉasis malgrandajn bestojn, kiel armadelojn kaj lacertojn. Laŭ la diroj de la koloniistoj, ili ne manĝis fiŝojn.

La karirioj havis interesan teĥnikan nivelon, ĉefe se oni komparas kun aliaj brazilaj indiĝenoj. Ili faris vestojn el vegetaĵaj fibroj, uzis polurŝtonajn ilojn kaj eĉ iom da kupro por ornamoj. Ili mumiigis siajn gravajn mortulojn kaj metis ilin en kavernajn tombojn. Ili konis ankaŭ narkotaĵojn sed eble ne alkoholaĵojn.

El ilia lingvo ni konas nur tri librojn, unu gramatikon skribitan de la itala pastro Mamiani kaj du katolikajn kateĥismojn, unu de Mamiani, alian de pastro Nantes. La Karirioj nomis sin "Nhihó" (Njiho'o) kaj la nomo "Kariri" aŭ "Kiriri" per kiu ili estas konataj, estas devena el la tupia lingvo kaj signifas "tristuloj, mutuloj".
**Antal Bélafi,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bélafi Antal** estis hungara laboristo, parlamenta deputito.

Antal Bélafi naskiĝis la 26-an de novembro 1925 en Kislőd, li mortis la 29-an de septembro 1992 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Antal Bélafi frekventis lernejojn en sia naskiĝvilaĝo, Veszprém (urbo), Sopron kaj Budapeŝto ĝis 1938. Li estis kamparana laboristo en Kislőd (1939-1940), poste li laboris en la administracio (1940–1943), pli poste li havis malaltan postenon en similaj laborejoj en Devecser kaj Zirc inter 1943–1950. Li estis akuzita false kaj kondamnita, li estis en prizono en la jaroj 1951 kaj 1952. Post la liberiĝo li laboris en ŝtata entrepreno ĝis la emeritiĝo en 1989. En tiu periodo li funkciigis diversajn maŝinojn. Li politikadis jam inter 1945-1948 en kamparana partio, poste depost la socialismo. Eĉ li estis parlamentano ekde 1990 ĝis sia morto. Li edziĝis en 1947, lia edzino naskis 3 gefilojn inter 1955–1961.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto[*rompita ligilo*]
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 718428
 |
**Zazie dans le métro** (esperante *Zazie en la metroo*) estas burleska romano de Raymond Queneau, lia plej konata romano, kiu publikiĝis en 1959. Ĝi kromnomigis sian aŭtoron "Patro de Zazie".

Intrigo
-------

La okazaĵoj estas en Parizo ene de 48 horoj dum striko de la metroanoj de Parizo. Zazie, adoleskantino petola kaj ludema kaj por kiu reguloj moralaj ankoraŭ ne tre valoras, devas trakuri la francan ĉefurbon piede kaj taksie. Irante de unu urbokvartalo al alia ŝi renkontis tre interesajn personojn kiuj invitas je multaj dialogoj "bongustaj". 

Ĉi tiu romano estu ankaŭ pripenso de la hazardo de la homa ekzistado kaj la tempoforflugo. Al la patrino, kiu demandas Zazie je la fino de la tago pri la travivitaĵoj en Parizo, Zazie filozofie respondas ke ŝi maljuniĝis.

Graveco
-------

Tiu ĉi romano apartenas al la dua periodo kreiva de Queneau kiu estas fazo optimisma. Legante oni malkovras revenojn al elirpunktoj (p.e. disde la Austerlitz-stacidomo reen al la Austerlitz-fervojstacio), teknikoj kiuj ankaŭ tipas ĉe Marcel Proust, James Joyce aŭ William Faulkner. Bonas ankaŭ meti la Zazie-romanon en konekton kun la unuaj tekstoj de Queneau pro ties plivalorigo de la parola lingvo antaŭ la skriba. Tio liberigu la lingvon de malbona tradicio skriba. Tiel la unika vorto "doukipudonktan", diversaj multsilabaj vortoj kaj la pleje ŝatata vorto de Zazie ("mon cul = pugo mia") montras liberecon de la lingvo speciala kaj individua de la verkisto. Lingvo, kiu ne havas ion kontraŭ stilo kiun aliaj eble taksus maldeca.

Sukceso
-------

La romano gajnis la premion *Prix de l’Humour noir*. Ankoraŭ en la jaro de la publikiĝo la romano estis taŭgigita por surscenejigo far Hussenot, la sekvantan jaron por filmo far Louis Malle.

Literaturo
----------

* Günter Berger: *Der Roman in der Romania. Neue Tendenzen nach 1945*. Narr, Tübingen 2005, ISBN 3-8233-6147-3, p. 73–85.
* Andreas Blank: *Literarisierung von Mündlichkeit. Louis Ferdinand Céline und Raymond Queneau*. Narr, Tübingen 1991, ISBN 3-8233-4554-0, p. 291–304.
* Monika Wodsak: *Un délire tapé à la machine par un romancier idiot’? Zum Problem der Übersetzung von Raymond Queneaus* Zazie dans la métro*.* In: Henning Krauß (Hrsg.): *Offene Gefüge. Literatursystem und Lebenswirklichkeit. Festschrift für Fritz Nies zum 60. Geburtstag*. Narr, Tübingen 1994, ISBN 3-8233-4128-6, p. 295–316.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 571708
* GND: 4368457-9
* VIAF: 190446735
* SUDOC: 032715978
* BNF: 12369248x
 |
**Antal Berecz** [berec], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Berecz Antal** estis hungara instruisto, monaĥo, inspektoro.

Antal Berecz  naskiĝis la 16-an de aŭgusto 1836 en Boldog (departemento Heves). Li mortis la 14-an de septembro 1908 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Antal Berecz frekventis piaristan gimnazion en Pest (urbo) inter 1846 kaj 1856, dume li aliĝis al la piaristoj en 1853. Li komencis instrui en 1856 en Magyaróvár, poste en aliaj lernejoj. Inter 1858 kaj 1861 li plulernis en Vieno, poste li instruis en diversaj piaristaj gimnazioj aŭ liceoj, foje familia edukisto. En 1867 li fondis, poste redaktis sciencan revuon. En 1870 li forlasis la piaristan ordenon kaj li instruis plu en diversaj lernejoj, en 1877 li estis lernejestro. En 1872 li fondis geografian societon. En 1894 li estis nomumita inspektoro de fraŭlinaj lernejoj. En 1877 li ricevis medalon.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A mennyiségtani földrajz alapvonalai* (1868)
* *A hold befolyása a légköri tünetekre* (1870)
* *Az ó- és ujvilág összehasonlítása* (1884)
* *A csillagászati földrajz elemei* (1886)

Memorigiloj
-----------

* bazlernejo en Boldog  Arkivigite je 2016-03-07 per la retarkivo Wayback Machine

Fontoj
------

* hungare
* hungare
* hungare
* hungare


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 533750
* VIAF: 121409702
* ISNI: 0000 0000 7931 5160
* BNF: 10262363z
 |

* Kategorio Antal Berecz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Antal Csermák** [ĉermAk], hungare **Csermák Antal György** estis hungara komponisto kaj violonisto.

Pri naskiĝo de Antal Csermák mankas informoj, li mortis la 25-an de oktobro 1822 en Veszprém.

Komuna memortabulo pri Antal Csermák
Fajroturo de Veszprém, kiu muzikas melodion de Csermák

Biografio
---------

Junaĝo de Antal Csermák estas nebula. Kelkaj konjektas, ke li naskiĝis en Ĉeĥio. En la 1790-aj jaroj li instruis violonadon en Vieno. En 1795 li estis ĉefa violonisto en Nacia Teatro en Peŝto, baldaŭe li migradis en diversaj urboj. En Gödöllő li aŭdis violonadon de János Bihari, poste ankaŭ li komencis ludi soldatvarbajn melodiojn. Li ne nur enlande, sed ankaŭ eksterlande muzikadis. En Veszprém liaj melodioj estis notitaj kaj eldonitaj. Li mortis sola kaj mizera.

Memorigiloj
-----------

* En Veszprém horloĝo de la Fajroturo muzikas melodion de Csermák.
* Komuna memortabulo en Balatonfüred

Verkoj
------

* diversaj melodioj, precipe soldatvarbaj kantoj, aparte menciinda: *Hat magyar tánc* (Ses hungaraj dancoj)

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Antal Csermák en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 394789
* GND: 134855701
* LCCN: no92015422
* VIAF: 29955617
* ISNI: 0000 0000 7972 7691
* SUDOC: 166668990
* BNF: 16565989c
* MBA: 95d2ab05-4bcf-4d0a-b6ee-f8c1ff2fa3d6
* NKC: ola20231182125
* BNE: XX1735241
 |
**Antal Almási** [almAŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Almási Antal** estis hungara juĝisto, altlerneja instruisto. Lia origina familia nomo estis *Apfel* ĝis 1883.

Antal Apfel naskiĝis la 14-an de novembro 1873 en Galgóc (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Hlohovec en Slovakio), li mortis la 15-an de decembro 1941 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Antal Almási devenis el juda familio. Li akiris advokatan-juĝistan diplomon en Scienca Universitato de Budapeŝto, sed li studis ankaŭ en universitatoj de a Berlino, Kilo, Lepsiko, Heidelberg kaj Strasburgo. Li estis subnotario en Újpest (1899-1901), subjuĝisto en Budapeŝto (1902-1908), juĝisto (1908-1917), ĉefjuĝisto (1917-1927), pli poste ĉefjuĝisto en la supera juĝejo. Intertempe li ankaŭ instruis en Scienca Universitato Ferenc József (1910–1918), en Scienca Universitato Ferenc József en Szeged (1926-1940), ekde 1927 en Scienca Universitato Péter Pázmány. Li verkis valorajn jurajn librojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Ellenjogok* (artikolo, 1900)
* *A tilos cselekmény a magánjogban* (libro, 1907)
* *A dologi forgalom* (studo, 1910)
* *A háború hatása a magánjogra* (1917)
* *Ungarisches Privatrecht* (1922–1923)
* *A kötelmi jog kézikönyve* (manlibro, 1926)
* *A dologi jog kézikönyve 1-2* (manlibro 1928-1932)
* *Családi jog I–IV.* (kunaŭtoro, 1938–1940)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 711171
* GND: 127258949
* VIAF: 121363445
* ISNI: 0000 0000 7954 4967, 0000 0000 6130 9264
* SUDOC: 203099036
 |
**Nova Atlantido** (en la latina : **Nova Atlantis**, en la angla : **New Atlantis**) estas utopia romano de Francis Bacon. La romano estis publikigita en la latina en 1624 kaj en la angla en 1627. La principoj sur kiuj baziĝas la ideala socio prezentita en la romano estas raciismo kaj malfermiteco, modesteco kaj malavareco, kiuj estas esprimitaj pere de la ĉefa motoro de progreso kaj feliĉo de la socio: la empiria scienco.

 poŝtmarko de Newfoundland kiu legas "Lord Bacon – la gvidanta spirito en koloniiĝa plano"

Strukturo kaj intrigo
---------------------

En la kadra rakonto de la romano, ŝipo de anglaj esploristoj drivas al insulo proksime de la marbordo de Peruo nomita "Benŝalom". Dum la romano, la strukturo de la insulo kaj la strukturo de la feliĉa kaj libera socio kiu vivas sur ĝi estas rivelitaj. En la centro de la insulo kaj en la centro de la vivo de ĝiaj loĝantoj estas "Beit Solomon" (hebrea por Domo de Salomono), speco de universitato destinita por scienca esplorado.

Al la eŭropaj esploristoj rezultas, ke la loĝantoj de la insulo sukcesis lerni pri la mondo ekster ili sen konscii pri ĝi. Tiel ili konscias, ekzemple, pri kristanismo kaj judismo kaj eĉ iĝis kristanoj pro esploro kaj racia pensado.

Influo
------

Bacon estis unu el la fondintoj de la Reĝa Societo, kies principoj tre similas al la principoj de "Beit Solomon", nome scienca esplorado farita malkaŝe de "liberaj homoj" (Ĝentlemano)  kaj kiu estas motoro de progreso por la socio.

La tria rakonto en *La Vojaĝoj de Gulivero* priskribas Laputo, la flugantan insulon, kiu estas loĝata de sciencistoj, kies kapoj estas en la nuboj, kaj inter ili sciencistoj kiuj evoluigis ion de praktika uzo. Tiu parto estas parodio de kaj "Nova Atlantido" kaj la Reĝa Societo de Londono.

La similecoj inter la nova Atlantido kaj la literaturo de la sekreta societo *Roza Kruco* sugestas ligon inter Francis Bacon kaj la kreinto de la legendo de Christian Rosenkreutz.

Vidu ankaŭ
----------

* Desegno de eksperimentoj
* Los Horcones (eksperimenta komunumo inspirita de *Walden Du*)
* Reĝa Socio
* Scientokratio
* Teknokratio
* *La Urbo de la Suno* (1602), simila frua utopia romano de la itala Dominikano kaj filozofo Tommaso Campanella

Referencoj
----------

1. ↑  Steven Shapin and Simon Schaffer, **Leviathan and the Air-Pump** (ISBN 0691083932) - Analizo de Ĝentlemano en la Reĝa Societo
 **The New Atlantis** en Vikimedia Komunejo

Eksteraj ligiloj
----------------

* New Atlantis public domain audiobook at LibriVox

* Nova Atlantis en Bibliotheca Augustana (latina versio de *Nova Atlantis*)
* Verkoj de New Atlantis ĉe Projekto Gutenberg


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 811443
* GND: 4272728-5
* LCCN: no2010080792
* VIAF: 182559168
* SUDOC: 03089221X
* BNF: 12221686n
* NLA: 35038598
 |
Nasikabatrachus sahyadrensis.jpg*Nasikabatrachus sahyadrensis*
Juna *Microcaecilia dermatophaga*
*Hyla arborea*
La **Sejŝelaj ranoj** aŭ **Soglosedoj** (*Sooglossidae*) estas familio de ranoj kiuj troviĝas en la Sejŝeloj kaj Barato. Ĝis ĵuse, oni kredis, ke tiu familio inkludas la genrojn *Nesomantis* and *Sooglossus*, sed sekve al la ĉefa revizio de amfibioj en 2006, la genro *Nesomantis* estis nomita juna sinonimo de *Sooglossus*; male, la ĵus malkovrita Nasikabatrako, kiu estis dekomence atribuita al la distinga monotipa familio (**Nasikabatrachidae**), estas nune inkludata en Soglosedoj.

Ĉiuj specioj estas relative malgrandaj surteremaj ranoj, ĉirkaŭ 4 cm longaj, kiuj kaŝas sin sub falitaj folioj aŭ en rokfendoj. Ili estas malkutimaj ĉe novbatrakoj, en tio ke ili entreprenas ingvenan amplekson, primitiva versio de amplekso, nome perforta pariĝado de masklo sur ino. Escepte ĉe Nasikabatrako *N. sahyadrensis*, ili demetas siajn ovojn super humida grundo, pli ol en akvo. Kelkaj specioj ne havas ranidojn, kaj la ovoj eloviĝas rekte al junrana stato. La ranidoj de *S. sechellensis* estas portataj, nenormale, sur la dorsoj de raninoj ĝis metamorfozo.

Ne estas fosilia registro por la familio. La prauloj diverĝis kiam la Sejŝeloj disiĝis el Barato antaŭ ĉirkaŭ 100 milionoj da jaroj.

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2016-08-11. Alirita 2017-03-08.
2. ↑  Frost, Darrel R. 2006. Amphibian Species of the World: an online reference. Version 4.0 (17a de Aŭgusto 2006). Electronic Database accessible at. American Museum of Natural History, New York, USA.
3. ↑  Zweifel, Richard G..  (1998) Cogger, H.G.: *Encyclopedia of Reptiles and Amphibians*. San Diego: Academic Press, p. 104–105. ISBN 0-12-178560-2.
4. ↑  Encyclopedia of Animals:Mammals,Birds,Reptiles,Amphibians

* Kategorio Soglosedoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Soglosedoj en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)