recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Preĝejo de Apoteozo de Sankta Kruco** estas romkatolika historia monumento en Hungario, en Budapeŝto, en distrikto Rákosmente, en urboparto Rákoskeresztúr.

Historio
--------

En Rákoskeresztúr la unua kirko estis konstruita jam en la 1220-aj jaroj, sed kelkaj opinias, ke estis tie kirko jam dum regado de Stefano la 1-a (Hungario). La malnova kirko estis malkonstruita post dominado de turkoj kaj pli nova konstruiĝis en 1741. La oftaj inundoj ofte minacis la konstruaĵon, tial oni malkonstruis ĝin kaj poste oni konstruis pli novan preĝejon en 1894. Dum la socialismo apude oni konstruis novan kvartalon el betonaj domoj.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola laŭ la strato kaj ĝi havas unusolan kvadratan turon super la enirejo. La plurlatera sanktejo situas en la orienta flanko. En la interna parto la klasikisma marmora ĉefaltaro estis farita en 1808 en preĝejo de Pest (urbo), ĝi estas translokita en tiun preĝejon en 1894.

Apud la preĝejo kruco estas videbla.

Kermeso okazas en la 14-an de septembro.

Fontoj
------

* hungare
* hungare kun multe da fotoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Edouard Ducommun** (1865-1951) estis svisa esperantisto kaj instruisto. Ekde 1904 li vivis en de la vilaĝo Les Brenets, rekte ĉe la limo inter Svislando kaj Francio, instruis en la elementa lernejo de la vilaĝo kaj instruis ankaŭ Esperanton en la lernejo. En la sama jaro li fondis en Les Brenets Esperanto-grupon, kiun li mem vivtenis dum pluraj jardekoj. 

La verda stelo videbla laŭ la strato al akvofalo Saut-du-Doubs
Memorŝildo pri Edouard Ducommun
Estis li, kiu pentris la verdan stelon sur la roko, kiu ankoraŭ hodiaŭ videblas apud la promenvojo de Les Brenets al la akvofalo Saut-du-Doubs. Kelkaj esperantistoj remetis verdan koloron al la stelo dum la dudeka jarcento, tiel ke la stelo ankoraŭ hodiaŭ vidiĝas. Memorŝildo pri Edouard Ducommun situas sur la muro de la domo Grand-Rue 14 (vidu foton). Lia tombo kun esperanta stelo troviĝas en la vilaĝa tombejo.

Referencoj
----------

1. ↑  (Fonto: Andreas E. Künzli: *Universalaj Lingvoj en Svislando* p 253/254)

  


|  |  |
| --- | --- |
| Les Brenets | La akvofalo Saut-du-Doubs |
Beoĉin situas en la mapo en la verda municipo
Ortodoksa preĝejo de Beoĉin
**Beoĉin,** serbe **Беочин,** slave **Beočin,** hungare **Belcsény** estas urbo kaj samtempe municipo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en Srem (regiono), en distrikto **Suda** Baĉka. Ankoraŭ 7 vilaĝoj apartenas al la municipo.

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Loĝantaro: 8050
* Poŝtkodo: 21300
* Telefonprefikso: 21
* Aŭtokodo: NS

Situo
-----

Beoĉin situas inter dekstra bordo de Danubo (kontraŭe troviĝas Futog) kaj monto Fruŝka Gora.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1702. Post la turka erao diversaj popoloj alvenis al la senhomaj lokoj. Post la 1-a mondmilito la loko apartenis al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 2002 loĝis en Beoĉin 8058 da homoj, (serboj 4695 (58 %), ciganoj 1019 (13 %), jugoslavianoj 693 (9 %), kroatoj 507 (6 %), hungaroj 182 (2 %), 96 slovakoj kaj aliaj).

Vidindaĵo
---------

* ortodoksa preĝejo

Ĝemelurboj
----------

* Bosnio kaj Hercegovino Ugljevik, Bosnio kaj Hercegovino
* Slovakio Nováky, Slovakio
* Hungario Battonya, Hungario
**Gyula Szabó** [djula sabO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szabó Gyula** estis hungara aktoro, operkantisto (baritono).

Gyula Szabó  naskiĝis la 31-an de januaro 1883 en Hungara reĝlando en Alsójára (nuntempa Iara (Cluj) en Rumanio), li mortis la 18-an de aŭgusto 1962 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gyula Szabó abiturientis en Kolozsvár, poste li plulernis en agrikultura akademio, sed li interrompis la lernadon kaj li frekventis studion de Nacia Teatro (Budapeŝto). Li komencis sian aktoran karieron en 1904. Komence li apartenis al provincaj teatroj, poste ankaŭ en Teatro Magyar, Teatro Városi. Li edziĝis en 1935. Li estis membro de Nacia Teatro ekde 1954.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* Kálmán Imre:
	+ *Kis király* - kolonelo
	+ *Bajadér* - grafo Armand
* Ferenc Csepreghy: *Sárgó csikó* - Laci
* Pongrác Kacsóh: *János vltéz* - Bagó

Elektitaj kinaj filmaj roloj
----------------------------

* *Akit elkap az ár* (1940) – Mihály
* *Fiú vagy lány?* (1944)
* Karuselo (filmo) (1956)
* *Csempészek* (1958)
* *Felmegyek a miniszterhez* (1962)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
La **preĝejo Sankta Ladislao**, nomata laŭ Ladislao la 1-a, reĝo de Hungario, estas romkatolika monumento historia en Hungario, en vilaĝo Győrzámoly.

Historio
--------

La unua preĝejo estis konstruita jam pli frue, ol 1271, ĝi kadukiĝis post jarcentoj. La vilaĝanoj prenis la luteranismon en la 1550-aj jaroj kaj ili profitis plu la preĝejon. La katolika grupo rekreiĝis en 1649 kaj la preĝejo estis reprenita kaj en 1714 estis renovigita, fine en 1736 turo estis konstruita. La nun videbla baroka preĝejo estis konstruita en 1779, kiu bruldetruiĝis en 1869, sed en la sekva jaro oni rekonstruis ĝin. En 1903 la orgeno ekfunkciis. En 1919 fulmo trafis la turon. En 1950 la plafono estis pentrita. Post 4 jaroj la inundo kaŭzis damaĝojn.

Konstruaĵo
----------

La fasado havas unusolan turon super la enirejo. Interne la altaroj, predikejo kaj la b apta vazo estis farita en 1780.

Kermeso okazas la 27-an de junio.

Fontoj
------

* hungare
* hungare kun foto Arkivigite je 2015-04-02 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Boljevci,** serbe **Бољевци,** estas granda vilaĝo en Serbio, en distrikto Beogrado (sed geografie en Srem (regiono)), en municipo de Surĉin.

Loko de la municipo en Serbio

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Koordinatoj: 44°43′12″N 20°13'13″E
* Supermara alteco: 68 m
* Loĝantaro: 4056 en 2002
* Poŝtkodo: 11275
* Telefonprefikso: 011
* Aŭtokodo: BG

Geografio
---------

Boljevci etendiĝas laŭ maldekstra bordo de Savo, laŭ traira flankovojo.

Mapo pri municipo Surĉin
Ĉefvojo de Boljevci

Historio
--------

La vilaĝo estis loĝata jam dum la neolitiko, bronzepoko kaj ferepoko. Ekde tiam alvenis laŭvice keltoj, romianoj kaj hungaroj. En 1521 la turkoj okupis la vilaĝon. La unua mencio okazis en 1702, poste skribe en 1716. En 1797 preĝejo konstruiĝis. Post la turka erao diversaj popoloj alvenis, precipe serboj kaj slovakoj. Ĝis Traktato de Trianon aŭstria-hungara kontrolo okazis, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, fine al Serbio ĝi apartenis. En 2002 loĝis en Boljevci 2653 serboj (65 %), 1132 slovakoj (28 %), 40 jugoslavianoj, 16 kroatoj, 12 ciganoj kaj aliaj.

Vidindaĵoj
----------

* preĝejo

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

Fontoj
------

* Serba Vikipedio
* Mapo pri Boljevci

* Kategorio Boljevci en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Grafo **SZAPÁRY Gyula** (n. 1-an de novembro 1832, Peŝto – m. 20-an de junio 1905, Abbazia, Italio [nun Opatija, Kroatio]) estis hungara politikisto, ĉefministro. Li estis unauvice fidebla oficisto kaj ne integra personeco.

Li studis juron en Peŝto, sed poste ekpolitikumis en provinco. Li fondis en 1856 ekonomian asocion de Ekstera Szolnok, kies prezidanto estis li ĝis 1867. En la parlamentoj de 1861 kaj 1865, li estis reprezentanto de la departemento, ekde 1861 vicprefekto, inter 1867 kaj 1869 ĉefprefekta reprezentanto (ekde 1868 ankaŭ reĝa komisiito). Li laboris en la internafera ministerio kiel ministra konsilisto (ekde 1869), poste publiklabora kaj trafikafera ministeria ŝtatsekretario (ekde 1870), poste (ekde 1873) laboris kiel internafera ministro, ekde 1878 kiel financministro. Li estis de 1875 ĝis 1889 prezidanto de Landa Hungara Ekonomia Unio. Ekde 1889 – por mallonga tempo – li gvidis la ministeriojn pri agrikulturo, industrio, komerco.

Li apartenis al centro de la Liberala partio, sed ne partoprenis la ĉiutagan politikumadon. lI estis ĉefministro ekde 13-a de marto 1890, dumtempe li gvidis ankaŭ la ministerion pri la internaj aferoj.

Ĉar lia registaro havis kapablajn ministrojn, dum lia regado estis akceptitaj multaj liberalaj reformproponoj.

Li ne sukcesis akceptigi eklezi-politikan reformon (ellaborita de Albin Csáky), planitan centrigon de la administrado. Ne sukcesis lia plano pri unuiĝo kun la Modera Opozicio, eĉ grupo de lia őpartio eksiĝis kaj fondis la Nacian partion (jan. 1892.).

Li abdikis pro la eklezi-politika afero kaj la skandalo de florglorumo de la Hentzi-statuo (19-an de nov. 1892.).

Szapáry forlasis la Liberalan partion en 1894. Li estis membro de la pajroĉambro en 1897, 1899; en 1901 li estis prezidanto de la delegitaro. Li laboris ekde 1904 kiel prezidanto de la Kreditbanko (Hitelbank).

* Kategorio Gyula Szapáry en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 179609
* GND: 1172244782
* VIAF: 6678154387353630970003
 |
Rivero Mislinja
**Urba municipo Slovenj Gradec** estas unu el 212 slovenaj municipoj. La urbo Slovenj Gradec estas la administra centro de la municipo. Ĝi situas en la regiono Karintio. La municipo konsistas el 22 kolonioj, kie 16 621 loĝantoj loĝis la 1an de januaro 2017. La tuta areo estas 173.7 km².

Komponado de la municipo
------------------------

La municipo konsistas el 22 komunumoj:

Brda, Gmajna, Golavabuka, Gradišče, Graška gora, Legen, Mislinjska Dobrava, Pameče, Podgorje, Raduše, Sele, Slovenj Gradec, Spodnji Razbor, Stari trg, Šmartno pri Slovenj Gradcu, Šmiklavž, Tomaška vas, Troblje, Turiška vas, Vodriž, Vrhe, Zgornji Razbor.

Geografio
---------

La areo de la komunumo etendiĝas de la sudoriento al la nordokcidento de la Mislinja Rivero. La alteco estas ĉirkaŭ 360 m en la valo de la rivero ĝis preskaŭ 1500 m en la montoj oriente. Proksime situas la pinto de la monto Velika kopa (1541 m super marnivelo).

Transporto
----------

Tra la valo laŭ la rivero pasas la ĉefa vojo N. 4 de Dravograd al Velenje. Ne ekzistas fervojo en la municipo.
Proksimume 5 km sude de la urbo troviĝas la flughaveno de loka graveco.

Najbaraj municipoj
------------------

Najbaraj municipoj estas:

Dravograd kaj Vuzenica en la nordo, Ribnica na Pohorju oriente, Mislinja en la sudoriento, en la sudo de Velenje kaj Šoštanj, kaj la okcidento Crna kaj Ravne na Koroškem.
**Chys Khan** (jakute) estas simbola figuro de la tjurka mitologio plejparte konata en Jakutio. La nomo kiel en la turka lingvo prononcatas "Kış Kaan" [do "Kiŝ Kan"] kaj havas la signifon "reganto (Ĥano) de la vintro". Alternativaj nomoj estas "Taŭro de la Vintro/Frosto" aŭ "Mamuto de la Vintro/Frosto". 

La figuro kiel la en Sovetunio kreita kaj forte disvastiĝinta figuro de Avo Frosto kaj la kristanaj konceptoj de Patro Kristnasko respektive Kristnaska Viro estas simbolo por la familia amo al infanoj kaj la dono de donacoj al ili, okaze de la plej malhelaj kaj plej malvarmaj tagoj de vintro, en kiuj aparte gravas la fido ke revenos lumo kaj varmo, kaj ke indas elteni la malfacilajn vintrajn tagojn atende de la sekvaj printempo kaj somero. 

La "Reganto de la Vintro" krome havas gravan rolon en la mitoj kaj fabeloj de la jakutoj. 

Ĝi prezentiĝas kiel amikema maljuna viro kun longa blanka barbo, blua-blanka-nigra pelta mantelo, pinta ĉapelo kun du longaj kornoj, kaj blanka longa sceptro. Pro la du longaj kornoj de la ĉapelo, oni interpretas la figuron kiel simila al taŭro, sed fakte origine temu pri simileco al mamuto, kiu en la tjurka ŝamanismo havas tradician gravan rolon. Kontraste al la figuro de Avo Frosto, kiu plejparte kreiĝis en Sovetunio dum la 1930-aj jaroj en la deziro anstataŭigi la kristnaskan feston per nereligia jarŝanĝa celebraĵo, la jakuta figuro de "Reganto de la Vintro" do havas malnovajn radikojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Avo Frosto
* Kristnaska Viro

Eksteraj ligiloj
----------------

* Foto de Chys Khan en sia tradicia vestaro.
**Jermenovci,** serbe **Јермeновци,** germane **Ürmenhausen,** hungare **Űrményháza** [urmEnjhAza] estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato, en municipo de Plandiŝte.

Jermenovci troviĝas en (verda) Municipo Plandiŝte en Serbio

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 41  km²
* Koordinatoj: 45°11′10″N 21°02'31″E
* Alto super marnivelo: 76 m
* Loĝantaro: 1030
* Poŝtkodo: 26363
* Telefonprefikso: 013
* Aŭtokodo: VŠ

Situo
-----

Mapo pri municipo de Plandiŝte
Jermenovci situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Plandiŝte troviĝas 8, Versec 21, Belgrado 62 km-ojn.

Historio
--------

Hungaroj fondis la vilaĝon en 1817, la fondinto estis Ferenc Ürményi, kies nomo troviĝas en la hungara loknomo. Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Torontál, al distrikto de Bánlak, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Dum la 2-a mondmilito la germanoj okupis la vilaĝon. En 1952 oni trovis nafton. En 2002 loĝis en Jermenovci 1033 homoj, (714 hungaroj (69 %), 113 serboj (11 %), 64 slovakoj, 20 jugoslavianoj, 19 rumanoj, 17 ciganoj, 5 kroatoj, 3 germanoj kaj aliaj).

Preĝejo de Jermenovci

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Anna

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

Apudvoja tabulo pri la loknomo en Jermenovci

* Kategorio Jermenovci en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **lingvoj de Vanuatuo** estas tre multaj: kun proksimume 110 lokaj lingvoj parolataj de apenaŭ 250 000 loĝantoj, tiu lando havas la plej grandan lingvan densecon en la mondo (sed kelkaj aliaj landoj havas pli multe da lingvoj, ekzemple Papuo-Nov-Gvineo).

Oficialaj lingvoj
-----------------

La tri oficialaj lingvoj de Vanuatuo estas la franca, la angla kaj la bislama (angla-baza kreolo). La angla kaj la franca estas lingvoj de edukado, dum la bislama estas la nacia lingvo. Kvankam relative malmultaj loĝantoj parolas bislame denaske, preskaŭ ĉiuj vanuatuanoj scipovas ĝin.

Lokaj lingvoj
-------------

Ethnologue agnoskas 107 lokajn lingvojn en Vanuatuo, sed estas malfacile precize determini ilian nombron: ĉar ili ne havas normigitan formon (multaj eĉ ne estas skribataj), ne eblas ĉiam facile distingi lingvon de dialekto. Plie, multajn el tiuj lingvoj ankoraŭ ne detale studis lingvistoj.

Ĉar ili ĉiuj estas parolataj de malmultaj homoj (la plej granda, la lenakela lingvo, havas 11 500 parolantojn, kaj plej multaj havas malpli ol 2 000), pluraj el tiuj lingvoj estas en danĝero.

La teritorio de lingvo kelkfoje estas unu insulo (ekzemple en la kazo de Paama aŭ Hiw), sed ofte okazas, ke pluraj lingvoj estas parolataj en la sama insulo: Espiritu Santo kaj Malekula ambaŭ havas pli ol 25 lingvojn, kaj eĉ malgranda insulo kiel Ureparapara havas du. Pro migrado, lingvoj povas esti parolataj en pluraj insuloj: ekzemple, la motlava lingvo devenas de Mota Lava, sed havas parolantojn en Vanua Lava kaj aliaj insuloj de la Banks-insularo, kaj ankaŭ en Portvilao (la ĉefurbo de Vanuatuo).

Laŭ lingva klasifiko, ĉiuj vanuatuaj lingvoj apartenas al la oceania lingvaro, kiu estas familio de la aŭstroneziaj lingvoj. Pli precize, ili estas en tri grupoj:

* plej multaj lingvoj estas nord-centra-vanuatuaj lingvoj,
* naŭ estas sudvanuatuaj lingvoj,
* tri estas polineziaj lingvoj.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Ethnologue.  Lingvoj de Vanuatuo (angle). Alirita la 1-an de decembro 2012.
2. ↑  Ethnologue.  Lenakel (angle). Alirita la 1-an de decembro 2012.

Vidu ankaŭ
----------

### Vidu ankaŭ

* Lingvoj de Nov-Kaledonio
* Lingvoj de Salomonoj
* Oceania lingvaro

### Eksteraj ligiloj

* Mapo de lingvoj de Vanuatuo ĉe Ethnologue
* Lingvoj de norda Vanuatuo (provinco Torba)
La **Airbus SE** estas Eŭropa aviadila fabrikanta kompanio, kiu fabrikas pasaĝeraviadilojn kiel Airbus A320 kaj Airbus A380.

Kiel internacia aviadila fabrikanto, nuntempe Airbus estas ĉefa fabrikanto, kiu konkuras kun Boeing. La pasaĝeraviadiloj de Airbus estas uzataj en pli ol 100 landoj.

Historio
--------

Prezentado de Airbus A380
Dum la 1970-jaroj, Eŭropaj landoj sciiĝis ke Usonaj aviadkompanioj kiel Boeing kaj McDonnell Douglas, Lockheed posedas plimultan parton en aviadmerkato. Kontraste al Usono, Eŭropaj landoj havis multajn aviadajn entreprenojn, tamen ne havis grandan kompanion kiel Usonaj kompanioj. Por solvi kaj konkursi en internacia aviadmerkato, tri landoj (Britio, Francio, Okcidenta Germanio) konsentis la formigon kompanion.

La Airbus estas kreita la 18-an de decembro 1970. franca nacia aviadkompanio Aerospatiale kaj la germana aviadkompanio Deutscher Aerospace ekkunlaboris en kuna iniciato. La hispana CASA aliĝis en 1971 al la konsorcio. la brita aviadkompanoi British Aerospace en 1979.

La unua aviadilo de Airbus estis la Airbus A300, kiu prezentiĝis en 1972. En 2005 Airbus prezentis prototipon de A380. Ekde tiam tiu aviadilo estos la plej granda pasaĝera aviadilo en la mondo kun ebleco transporti samtempe 550 personojn. Pliaj flughavenoj jam nun adaptis siajn surterigejojn por ĝin povi akcepti.

Ĝis 2000 ambaŭ Aerospatiale kaj Deutsche Aerospace posedis 38% en Airbus, British Aerospace 20% kaj CASA 4%. En tiu jaro la konsorcio estis pliintensigita ĝis la European Aeronautic, Defence and Space Company (EADS), kun escepto de British Aerospace. Airbus iĝis sendependa kompanio (Airbus SAS) kun ĉefa sidejo en Parizo. Airbus SAS apartenas por 80% al EADS kaj por 20% al British Aerospace.

La filio de komerca aviado, Airbus SAS aneksiĝis en Airbus Group en 2014. Danke al granda skalo de ĝia filio, Airbus SAS kaj Airbus Group aneksiĝis al Airbus en 2017.

Aviadiloj
---------

### Civila aviadilo

* Airbus A300 (1972)
* Airbus A310 (1982)
* Airbus A318 (2002)
* Airbus A319 (1995)
* Airbus A320 (1987)
* Airbus A321 (1993)
* Airbus A330 (1992)
* Airbus A340 (1991)
* Airbus A350 (2013)
* Airbus A380 (2005)
* Airbus A220 (2016)

### Milita aviadilo

* Airbus A400M (2009)

Vidu ankaŭ
----------

* Airbus Defendo kaj Kosmo

Notoj
-----

1. ↑  Antaŭa Bombardier CSeries.

Referencoj
----------

1. ↑  Akciuloj de Airbus aprovis ĉiujn decidojn en ĉiujara ĝenerala kunveno (AGM) en 2017, Airbus, la 11-an de aprilo 2017.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Airbus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Airbus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Airbus en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)

* Oficiala retejo de Airbus


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 50547
* GND: 1246778939
* LCCN: no2008093384
* VIAF: 144634725
* ISNI: 0000 0004 0572 0912, 0000 0004 0597 7881, 0000 0001 2299 4016, 0000 0004 0500 3075
* BNF: 135019574
* NKC: osa2014806730
 |
**János Bogárdi** [jAnoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bogárdi János** estis hungara inĝeniero, hidrologo, profesoro, membro (korespondanta en 1962, ordinara en 1973) de Hungara Scienca Akademio. Lia origina familia nomo ĝis 1934 estis *Bogner*.

János Bogárdi  naskiĝis la 11-an de junio 1909 en Hungara reĝlando en Torontáltorda (nuntempa Torda (Serbio)). Li mortis la 18-an de novembro 1998 en Budapeŝto.

Biografio
---------

János Bogárdi frekventis teknikuniversitaton en Budapeŝto inter 1927-1931. Jam antaŭ la diplomo en 1931 li eklaboris ĉe Rába, poste en diversaj urboj, inter 1941–1995 en ministeria instituto. En 1937 li akiris juran diplomon en Kecskemét, en la sekva jaro li akiris pli altan sciencan gradon en Usono, fine en 1942 li doktoriĝis en la teknikuniversitato. En 1941 li edziĝis baldaŭe havanta 3 gefilojn. En 1945 li ekinstruis, post 2 jaroj li atingis la instruan rangon privata profesoro. Li doktoriĝis en 1952 antaŭ la akademio. Post falo de la Hungara revolucio de 1956 li kreis laborlokojn al la politike forigitaj profesoroj. En la studjaro 1964 li instruis en Usono, en la sekva jaro en Vieno, inter 1966–1978 en Padovo. Li ricevis memormedalojn kaj premiojn inter 1968-1993.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Hordalékmérési kísérletek a Felső-Dunán* (1939)
* *Hordalékmozgás a folyószabályozásban* (1943)
* *A budapesti Duna-hidak roncsainak vízduzzasztása* (1947)
* *A hordalék szerepe a folyószabályozásban* (1954)
* *Sediment Transportation in Alluvial Streams* (1968, 1970)
* *Hidromechanika* (1972, 1984) - studenta lernolibro

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Fridriĥ Arturoviĉ CANDER** (ruse *Фридрих Артурович Цандер*, germane *Friedrich Zander*, latve *Frīdrihs Canders*; naskiĝis la 23-an de aŭgusto 1887 en Riga, mortis la 28-an de marto 1933) estis soveta sciencisto kaj inventisto en areo de interplanedaj flugoj, reakciaj moviloj kaj flugaparatoj.

En jaro 1914 li finis Rigan politeknikan instituton. Pri problemoj de reakcia movo li komencis okupiĝi ekde jaro 1908. Li okupiĝis pri problemoj de konstruado de kosmaj aparatoj, elekto de moviganta forto, metodoj de purigo de atmosfero en kosma aparato, ktp. En jaro 1909 li unufoje eldiris penson, ke estas laŭcele uzi kiel brulaĵon elementojn de konstrukcio de interplaneda ŝipo. En jaro 1917 li komencis sistemajn esplorojn pri problemoj de raketokosma scienco kaj tekniko. En jaro 1921 li prezentis projekton de inteplaneda kosmoŝipo-aviadilo en Moskva gubernia konferenco de inventistoj. En jaro 1924 li publikigis en revuo "Tekniko kaj vivo" artikolon "Flugoj al aliaj planedoj", en kiu li eksponis sian ĉefan ideon - kombino de raketo kaj aviadilo por starto de la Tero kaj posta forbruligo de aviadilo en kamero de raketa movilo por plilongigo de raketa flugo. En la sama jaro li ellaboris ideon pri uzo de gravita kampo de luno aŭ planedoj por pligrandigo de rapido de la flugo, kaj ideon de glisanta malsupreniĝo de kosma aparato kun bresmado en atmosfero de planedo. Ekde 1920aj jaroj li, kune kun esploro de problemo de interplanedaj komunikadoj, okupiĝis pri ellaboro de teorio kaj komputado de moviloj de kosmaj aparatoj. Li proponis skemon kaj konstrukcion de motoro kun interna brulado, kiu ne bezonas atmosferan aeron. Li plenumis kelkajn teoriajn komputadojn pri efektiveco de moviloj de diversaj skemoj, inkluzive aeroreakciajn movilojn kaj kombinajn raketajn movilojn. Li verkis verkojn pri raketa astrodinamiko. Li esploris problemojn pri movo de kosma aparato en gravita kampo de suno, de planedoj kaj iliaj satelitoj, difinoj de trajektorioj kaj daŭroj de flugoj. En jaroj 1929-1932 li konstruis kaj testis reakcian movilon OR-1, funkciantan per premita aero kun benzino, en jaro 1933 - reakcian movilon OR-2 je likva oksigeno kun benzino. Li ellaboris projektojn de movilo 10 kaj raketo "GIRD-X", partoprenis en organizado de grupo pri esploro de reakcia movo (GIRD), en jaroj 1931-1932 estis ĝia prezidanto. En jaroj 1930-1931 li instruis en Moskva aviada instituto.

Per nomo de Cander estis nomita memora ĉambro en Riga politeknika instituto, muzeo de disvolviĝo de kosmonaŭtiko en Kislovodsk, strato en Moskvo situanta en Ostankino (distrikto), kratero sur la Luno ktp.

Biografio
---------

* La artikolo estis farita surbaze de  laŭ permeso de la aŭtoro.

* Kategorio Fridriĥ Cander en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 46761
* GND: 1037920791
* LCCN: n/81/85757
* VIAF: 25929826
* ISNI: 0000 0001 0960 8440
* LIBRIS: 180985
* NLA: 35557038
* NKC: xx0037568
 |
Campini Caproni CC.2
**Campini Caproni CC.2** (ankaŭ nomata N1) estas aerensuĉa, jetpropulsiita aviadilo, kiu estis konstruita en Italio.

La aviadilo uzis piŝtan motorn por kunpremi la aeron kaj miksi, parki ĝin. Tiu teknologio signifis sakvojon.

Ĝin konstruis la inĝeniero Secondo Campini, kiu komencis la laboron jam en 1931 kaj en 1939 konvinkis Gianni Caproni konstrui la aviadilon.

La unua flugo okazis la 28-an de aŭgusto 1940 en Taliedo, fare de Mario de Bernardi. Ĉar oni ne povis pluevoluigi la aviadilon, oni ĉesis la eksperimentojn en 1942.

Ĝeneralaj datenoj
-----------------

| Dimensioj | Datenoj |
| --- | --- |
| Konstrua jaro | 1940 |
| Enverguro | 15,85 m |
| Longo | 13,10 m |
| Flugila surfaco | 36,00 m² |
| Starta maso | 4.195 kg |
| Maksimuma rapido | 359 km/h |
| Kutima flugalto | 12.000 m |
| Atingopovo | 940 km |
| Propulsio | stelmotoro Isotta-Fraschini kun 671 kW, kiu pelas trifazan aksialan bovaparaton |

* Kategorio Campini Caproni CC.2 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**János BODA** [jAnoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Boda János** estis hungara-aŭstrala kuracisto, la unua hungaro, kiu vivis en Antarkto.

János Boda naskiĝis la 6-an de aprilo 1924 en Érsekvadkert (Hungario), li mortis la 1998 en Sidnejo (Aŭstralio).

Biografio
---------

János Boda akiris medicinan diplomon en Medicina Universitato de Budapeŝto en 1952. Post la diplomo li laboris en hospitaloj de Szolnok kaj Székesfehérvár ĝis la Hungara revolucio de 1956. Pli poste li disidis al Aŭstralio, kie li aliĝis (kiel kuracisto) al esploristoj de Antarkto. Li estis inter 1958–1960 en la stacio "Wilkes", inter 1962-1968 en la stacio *Davis*, en 1961 kaj 1968 en la Makvora Insulo. Li ricevis medalon de Elizabeto la 2-a (Britio) pro savo de esploristo.

Memorigiloj
-----------

* *Mount Boda* (Monto Boda) troviĝanta en Lando de Enderby

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* [*rompita ligilo*]

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 676383
 |
**Peter Pan** estas fikciulo elverkita far Skota aŭtoro kaj teatroverkisto James Matthew Barrie (1860–1937). Li verkis de infanamikecoj kaj la propra vivo. Post la morto de lia pli aĝa frato David - la plej ŝatata de la patrino - ŝi ade rememorigis la morton de infano, kiu suferis pro infana propsika nekresko kaj eventuale naneco malgraŭ manko de nek malnutro nek infektoj. Li altiĝis ĝis nur 147 cm kaj montriĝis en postmorta ekzameno post 60a jarvivo ke li neniam adoleskiĝis .

 
la verkisto jen kun la 6-jara *Michael Llewelyn Davies* alivestita kiel "Peter Pan" en rola ludo de aŭgusto 1906. Michael estis la tria el kvar knaboj de amika familio, kiuj laŭ Barrie estis la ĉefa inspiro kaj de Peter Pan kaj de la aliaj knaboj en la verkaĵoj.
Bubo kiu flugas kaj magie malkonsentas plenkreskiĝi, Peter Pan pasas sian ĉiaminfanecon aventurante sur la malgranda insulo de Neniamlando kiel la ĉefo de la knabaro aŭ la Perditaj Knaboj, foje renkontante feojn kaj piratojn, kiel la Kapitano Hoko kaj malofte kun normalaj knaboj de la ekstera mondo.

Desegno de Peter Pan ludante fluton, de la romano *Peter and Wendy* publikita en 1911
Krom la du verkoj fare de Barrie, la fikciularo aperis oftege en amaskomunikiloj kaj aĉetaĵoj.

Historio
--------

Peter Pan unue aperis en *The Little White Bird (Blanka Birdeto)*, 1902 romano por plenaĝuloj. Post la sukcesega teatraĵo kiu aperis en 1904, la publikistoj, prenis ĉapitrojn 13-18 de *Blanka Birdeto* kaj republikis ilin en 1906 titolante *Peter Pan en Kensington Gardens*, kun la aldono de desegnoj de Arthur Rackham.

La teatraĵo *Peter Pan, or The Boy Who Wouldn't Grow Up (Petro Pajno, aŭ la Knabo kiu neniam plenkreskiĝis*, pligrandigita en romano, publikiĝis en 1911 kiel *Peter kaj Wendy*, kaj poste kiel *Peter Pan kaj Wendy*.

Peter Pan poste aperis en multaj versioj, postversioj, kaj antaŭversioj, filmoj kiel la de 1953 bildstrifilmo de Walt Disney, muzikteatraĵoj, aktorfilmoj kiel *Hook* (1991), *Peter Pan* (2003 kun *Jeremy Sumpter*) kaj *Pan* (2015), kaj romano *Peter Pan in Scarlet* (2006). Li ankaŭ aperas en multaj aliaj verkoj, pro tio ke la kopirajto jam ĝisfiniĝis en plejparto de mondaj landoj.

Bildgalerio
-----------

* Skulptaĵo de Peter Pan en LondonoSkulptaĵo de Peter Pan en Londono
* Statuo de Peter Pan en KirriemuirStatuo de Peter Pan en Kirriemuir
* en Perth, Aŭstralioen Perth, Aŭstralio
* kaj en Dunedin, Novzelandokaj en Dunedin, Novzelando
* alia statuo pri li en Londonoalia statuo pri li en Londono
* Levi Miller, kiu rolis Petron en 2015Levi Miller, kiu rolis Petron en 2015

Filmoj
------

* Peter Pan (1953)
* Pan (filmo de 2015)

Referencoj
----------

* Kategorio Peter Pan en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

1. ↑  *Why Zebras Don't Get Ulcers* by *Robert M. Sapolsky* (1994) ISBN 9780805073690
2. ↑  Birkin, Andrew.  (2003) *J.M. Barrie & the Lost Boys*. Yale University Press, p. 47. ISBN 0300098227.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 255199
* GND: 120436477
* LCCN: nb2016002053
* VIAF: 96148752281041202686, 560152138688510982705 94145541772196600392, 96148752281041202686, 560152138688510982705
* LIBRIS: 330657
* SUDOC: 028094557
* BNF: 119997851
* NLA: 57352802
 |
El nordo kaj maldekstro: viole, Tierra de Campos; flave, Montes Torozos; helblue, *Campiña del Pisuerga*; ruĝe, Páramos del Esgueva; oranĝe, Tierra del Vino; verde, Tierra de Pinares; malhelblue, Campo de Peñafiel; blanke, Tierra de Medina.
**Kamparo de Pisuergo**, en hispana *Campiña del Pisuerga* [kamPInja delpiSŬERga], estas unu el ok komarkoj de la provinco Valadolido, regiono Kastilio kaj Leono, Hispanio. Ne estas klara komarka divido firmigita je oficiala nivelo. Tamen, ja estas historiaj komarkoj pli malpli enradikigitaj kiuj enhavas municipojn, submunicipojn kaj loĝejajn areojn kiuj unuiĝas por la administrado de komunaj servoj kiel tiu de rubokolektado, purigado kaj sanservoj. La komarko *Campiña del Pisuerga* estas limigita norde per la provinco Palencio, kaj laŭhorloĝe kun la komarkoj Páramos del Esgueva, Tierra de Pinares, Tierra del Vino (nur unu municipo), kaj Montoj Torozos.

La rivero Pisuerga estas la akso de la komarko.

Cigales estas la komarka centro.

Municipoj
---------

La Kanalo de Kastilio.
La komarko konsistas el 16 municipoj:, nome la jenaj:

* Arroyo de la Encomienda
* Cabezón de Pisuerga
* Cigales
* Corcos del Valle
* Cubillas de Santa Marta
* Fuensaldaña
* Geria
* Mucientes
* Quintanilla de Trigueros
* San Martín de Valvení
* Santovenia de Pisuerga
* Simancas
* Trigueros del Valle
* Valadolido
* Valoria la Buena
* Zaratán

Vidu ankaŭ
----------

* Provinco Valadolido
* Municipoj de la provinco Valadolido


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 764658
 |
**Villanueva de Argaño** [biljaNŬEba dearGAnjo] estas loĝloko kaj municipo en la okcidento de la provinco Burgoso, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la oriento de la komarko *Odra-Pisuerga* sed estas atribuita ankaŭ al la pli centra komarko *Alfoz de Burgos*.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 7,921 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 114 loĝantojn. Ĝi perdis multajn loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono. 

Demografia evoluo| 1991 |  | 1996 |  | 2001 |  | 2004 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 116 |  | 117 |  | 126 |  | 126 |

Ĝi distas 23 km de Burgoso, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

Tra la municipa teritorio pasas la romia ŝoseo XXXIV aŭ *Ab Asturica Burdigalam* (Astorga-Bordozo), dum la Mezepoko nomit Via Aquitania, reference al la vojo de pilgrimantoj kiuj venis el Francio tra la regiono Akvitanio, origino de la Jakoba Vojo de Francio, nun rekuperata.

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento. La teritorio apartenis al la familio Manrique jam en 1362, kaj la aparteno al la familio estis konfirmita en 1416 kun Isar kiel parto de mongarantio proponita por la Monaĥejo de Villamediana fare de Garci Fernández Manrique.

Villanueva de Argaño formis parton de la komunumaro *Valle y Cuadrilla de Santibáñez* en la *partido de Castrojeriz* en la kategorio de reĝaj loĝlokoj, unu el dek kvar kiuj formis la komunumon *Intendencia de Burgos*.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. 

Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 775308
 |
**Villanueva de Campeán** [biljaNŬEba dekampeAN] estas municipo de la provinco Zamoro, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Tierra del Vino en la sudo de la provinco. *Villanueva de Campeán* estas tradukebla etimologie al *Nova Vilaĝo de Kamparo*, estante Campeán fakte rojo. 

Konvento suferanta ruiniĝon.
Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 12,04 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 116 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 400 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 22 km de Zamoro, provinca ĉefurbo, kaj limas kun Zamora, Villaralbo, Morales del Vino, Moraleja del Vino, Pontejos del Vino kaj Casaseca de las Chanas. 

Estas romiaj restaĵoj, sed la setlejo mem fondiĝis en la 15-a jarcento kiel rezulto de kreado de konvento de franciskanoj. En postaj jarcentoj suferis pro militoj kaj ĉefe dum la Hispana Milito de Sendependigo. 

La tradiciaj agrikulturo (cerealoj, legomoj, vitoj) kaj brutobredado (bovoj kaj ŝafoj) lastatempe iom dekadencis, sed pluas. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Zamoro


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 754184
 |
**Dua Kabineto Orbán** estis la naŭa registaro depost fino de la socialismo. Tiu kabineto gvidis la landon Hungario inter 2010 kaj 2014. La kabineto deklaris sin Kabineto de la Nacia Kohero, krome ĝi estas vaste konata kiel kabineto kun 2/3 da plimulto.

Ĉefministro Viktor Orbán

Historio
--------

Post la kriza Kabineto Bajnai la balotantoj revokis Viktor Orbán. Laŭ la konstitucio kun 2/3 da plimulto la parlamento rajtis fari ion ajn, ja tio okazis, eĉ oni kreis novan konstitucion, kion ili nomis fundamenta leĝaro. La registaro faris gravajn ŝanĝojn en la sistemo de ministerioj, kaj ekskludis raportistojn el kabinetaj kunsidoj. Kiam la Konstitucia juĝejo malpermesis leĝojn, la kabineto tuj forprenis iom da rajtoj de la Konstitucia juĝejo. Sekvis plena regado en la amaskomunikiloj, poste la universitatoj perdis la memstarecon. Kontraŭ tiuj politikoj studentoj kaj lernantoj protestis en la ĉefurbo kaj en la pli grandaj urboj. Tio restis sen rezultoj, ĉar la opozicio estis tre malforta. Nemirinde post 4 jaroj denove Viktor Orbán kreis sian trian kabineton.

Listo de membroj
----------------

* **Viktor Orbán – ĉefministro**
* Zsolt Semjén – vicĉefministro, ankaŭ senpostena ministro
* Tibor Navracsics – vicĉefministro, ankaŭ ministro pri justico
* Sándor Pintér – ministro pri enlandaj aferoj
* János Martonyi - ministro pri eksteraj aferoj
* György Matolcsy – ministro pri ekonomio komence, poste Mihály Varga
* Miklós Réthelyi - ministro pri nacia resurso (komprenu: superministro pri sano, eduko, kulturo, sporto) komence, poste Zoltán Balog
* Tamás Fellegi – ministro pri nacia evoluo komence, poste *Tibor Navracsics* provizore 10 tagojn, fine Lászlóné Németh
* Sándor Fazekas – ministro pri provincoevoluo (komprenu ministro pri agrikulturo)
* Csaba Hende - ministro pri defendo
* *Tamás Fellegi* - ministro pri partneriĝado kun internaciaj financaj organizaĵoj komence, poste *Mihály Varga*

Fontoj
------

* hungare
* video hungare
* hungare kun fotoj
La **Internacia Labor-Oficejo** (ILO) estis fondita en 1920 en Ĝenevo laŭ la traktato de Versajlo por interkonsentoj en industria leĝaro de diversaj regnoj. Komence ĝi uzis por oficialaj interrilatoj nur la anglan ka francan lingvojn, sed poste ankaŭ aliajn lingvojn. Kiam UEA proponis al ĝi la servojn de la delegitoj, ĝi ekaplikis Esperanton kun sukceso, precipe en la unuaj jaroj, kiam la retaro de la Oficejo ankoraŭ ne pretiĝis en la tuta mondo. ILO eldonis en Esperanto diversajn cirkulerojn kaj dokumentojn, instruigis Esperanton al kelkaj siaj oficistoj, sendis sian oficialan reprezentanton al Universalaj Kongresoj kaj eldonis depost 1921 sian oficialan bultenon, kiu estis aldonita al la gazeto de UEA.

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |


|  |  |
| --- | --- |
|  Kunigi | **Oni sugestas kunigi ĉi tiun artikolon kun Internacia Organizo de Laboro.

---**
Bonvolu diskuti en la Diskuto. Nur ensalutintaj uzantoj povas aranĝi tion. |
***Du er ikke alene*** [Vi ne estas sola] (1978) estas dana filmo verkita de Lasse Nielsen kaj Bent Petersen, reĝisorita de Lasse Nielsen kaj Ernst Johansen kaj produktita de Steen Herdel.

Intrigo
-------

La historio okazas en porvira katolika internulejo de Danio en kiu la lecionojn oni donas inter preĝoj kaj referencoj al la kristana moralo. Unu el la knaboj, Bo (Anders Agensø), komencas rilaton kun Kim (Peter Bjerg), la filo de la direktoro. La intrigo elvolviĝas sekvante la evoluon de la rilatoj de la studantoj post la elpelo de unu el ili pro esti distribuinta pornografiajn bildojn en la banejoj. Paralele, kiel pruvo de kursfino, la instruistoj komisias al la studantoj fari filmeton pri la temo "amu vian proksimulon". Kelkaj decidas tamen ne ĉeesti plu la lecionojn kiel protesto pri la elpelo de ilia kompano kaj decidas produkti filmeton per si mem. Dume Bo kaj Kim estas pli kaj pli unuigitaj, kaj la naturo de ilia rilato estas akceptita de siaj kompanoj. Je la fino de la historio, en ĉeesto de la instruistaro kaj de la gepatroj, la knaboj projekcias filmeton produktita de ili mem kaj bazita sur la ordono "amu vian proksimulon", en kiu aperas Bo kaj Kim brakumante kaj kisante unu la alian.

La filmo temas ne nur pri Bo, Kim kaj ilia rilato, sed ankaŭ pri la interpersonaj rilatoj antaŭ la plenaĝo. Ĝi perfekte kaptas la seksecon kaj komencajn rilatojn de la studantoj, entenate tiuj de la junulinoj kiuj laboras en la kafejo kaj de grupo de adoleskantinoj.

Literaturo
----------

* Murray, Raymond: *Images in the Dark*: An Encyclopedia of Gay and Lesbian Film and Video*. Nov-Jorko, TLA Publications, 1994.*

Eksteraj ligiloj
----------------

* *You Are Not Alone*, Originala film-anonco en la dana Arkivigite je 2014-04-17 per la retarkivo Wayback Machine
La **Batalo de Avarajr** (armene Ավարայրի ճակատամարտ, 451, ankaŭ konata kiel **Batalo de Vartanantz** kaj memorata de la armenoj kiel unu el la plej grandaj bataloj de sia historio. Ĝi komenciĝis en la Avarajr-plataĵo en Vaspurakano, inter la ribeliĝintaj armenoj gvidataj de Vardan Mamikonjan (sanktigita kaj nomata Sankta Vartan poste) kaj de la persaj regantoj (sasanidoj). Kvankam la persoj venkis en la milito, la armenoj ricevis la religian liberecon.

La batalo estis konflikto inter kristanaj armenoj kaj la zoroastraj persoj. Armenio, la unua lando kiu oficiale ŝtatigis la kristanismon ekde la jaro 301 kiam sankta Gregorio la Iluminanto kristanigis la reĝon Tiridates la 3-a forte oponiĝis al la forlaso de ilia religio. La armena klerikaro respondis al la reĝo Hasgerde la 2-a per tiuj ĉi vortoj:

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Nenio devojigos nin de nia kredo, nek homoj, nek glavoj, nek akvoj, nek ia ajn imagebla perfortaĵo. Niaj posedaĵoj estas je via dispono, vi povas uzi ilin laŭ via plaĉo. Ekde kiam vi koncedos la kredliberecon, vi estos nia sola senjoro de la tero, tiel kiel Kristo estas nia sola Dio en la ĉielo. Ni ne postulas pli ol tio, estas nia decido: niaj vivoj estas en viaj manoj [...], ni estas nedisigeble kunigitaj al nia Dio, kaj nenio povos rompi tiun union, neniam en iu ajn epoko. **"** |

 |

La persoj sendis ĉ. 700 magiistoj kaj sacerdotoj por konverti la armenojn, sed kelkaj armenaj arkiepiskopoj incitis la armenojn ataki kaj persekuti la persajn sacerdotojn. Furioza pro tiu ago kaj rezistado, la persa reĝo sendis 100.000 soldatojn por perforte altrudi la decidon. Per armeo el proksimume 66.000 homoj, kaj gvidataj de la senjoro Vardan Mamikonjan, la armenoj ankaŭ kalkulis je la helpo de la ankaŭ kristana Bizancio por egale batali kontraŭ la persoj. En la Avarajr-plataĵo, la du armeoj batalis, sed la militista supereco de la persoj kune kun la aliĝo de multaj armenoj al la malamikaj trupoj, esperante politikajn profitaĵojn, fine venkigis la persan armeon. Malgraŭ la perdo en la batalo, la persa reĝo decidis respekti la kristanan religion en Armenio.

Koordinatoj: 39° 20′ 19.65″ N 45° 3′ 25.53″ O﻿ / ﻿39.3387917 °N, 45.0570917 °O﻿ / 39.3387917; 45.0570917 (mapo)

* Kategorio Batalo de Avarajr en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

 
La ***Kemia kaj Scienc-teknika Vortaro*** estas trilingva fakvortaro en la lingvoj Esperanto, angla kaj germana.

La aŭtoroj estis Doug Portmann kaj Donald Rogers, la libron eldonis Doug Portmann, ĝi aperis en Naperville, Usono, 1993. Ĝi havas la formaton de 28 cm kaj entenas 297 paĝojn.

La libro enhavas trilingvan enkondukon, poste ĉiuj instrukcioj, klarigoj aperas en Esperanto. La libro entenas ankaŭ la la periodan tabelon, sistemon de SI, proponitajn transskribadojn de nekutimaj naciaj fakaj esprimoj, leksikonetojn pri heterociklaj kemiaj kombinaĵoj.

La sistemo de la vortara parto estas konstruita jene:

1. Aperas Esperanto-angla-germana vortaro, laŭ E-alfabeto de la vortoj. La tri versioj de unu vorto aperas unupaĝe, en apartaj kolumnoj.
2. Librofine aperas la partoj Angla-Esperanto kaj fine la Germana-Esperanto. Post la nacia esprimo tuj estas skribita per kursiva litertipo la E-versio.

La fakan identigon kaj la lingvan devenon de iu vorto montras - se necesas klarigi - mallongigoj.

Vidu ankaŭ
----------

* *Kemiaj Afiksoj*
* *Mineralnavn*
* *Terminaro de Kemiaj Afiksoj*

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Kemio |

* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
Eniro de Hernán Cortés en Potonĉanon en 1519.
La **batalo de Centla** estis batalo okazinta la 14an de marto 1519, en kiu la indiĝenoj maja-ĉontaloj, estritaj de la kaciko Taabscoob, kontraŭstaris la hispanojn estritajn de Hernán Cortés. En tiu batalo estis venkitaj la indiĝenaj ĉontaloj.

Tiu batalo okazis kiam Korteso trairis la teritoriojn de la nuna subŝtato Tabasco kaj atakis la urbon Potonĉano, de kie la indianoj sendis indikojn ke ili ne akceptas la hispanojn. La 13an de marto, la hispanoj organizis meson, laŭdire la unua kristana diservo en kontinenta teritorio de Meksiko kaj de Ameriko. Post la meso, Kortes sendis sian kapitanon Alonso de Ávila kun 100 soldatoj al la vojo, dum li mem iris al Potonĉano ĉe la rivero Grijalva. Kiam Korteso alvenis al la vilaĝo, la indianoj sagopafegis kaj la hispanoj pafadis, kio terurigis la indiĝenojn. Tio krome estis signalo por ke Ávila ataku la malan parton de la fortikaĵo. Tiele la hispanoj konkeris la lokon.

La venontan tagon, 14-a de marto 1519, ordonis Korteso al la kapitano Pedro de Alvarado iri kun cent soldatoj antaŭen, kaj aliflanke Francisco de Lugo, kun aliaj cent soldatoj. Francisco de Lugo trafis indiĝenajn militistajn rotojn, kaj ekis nova batalo. Aŭdinte pafojn kaj tamburojn, Alvarado iris helpe de Lugo, kaj kune batalintaj ili retirigis la lokanojn, post kio la hispanoj revenis al la vilaĝo por informi al Korteso.
En la batalo partoprenis, laŭ la kronikoj de Korteso kaj de Bernal Díaz del Castillo (ĉiam troigitaj), 40 000 indiĝenoj de 8 najbaraj provincoj, kontraŭ 410 hispanoj.

La trupoj de Korteso alvenis al la elfluejo de la rivero Tabasko (nune Grijalva). Tie ili denove estis atakitaj de maja-ĉontaloj. Rapide la hispanoj kontraŭtakis pafile, kio denove terurigis la indianojn, sed ĉefe terurigis ilin vidi la hispanajn ĉevalrajdantojn, ĉar la indiĝenoj kredis, ke kaj persono kaj ĉevalo (neniam antaŭe vidita) estis unusola estaĵo, pro kio ili ne komprenis kiel ili povis poste elrajdiĝi. Resume la indianoj rezultis venkitaj pro la supera milita teknologio de la hispanoj.

Notoj
-----

1. ↑   Cabrera Bernat, 1987, p. 42.
2. ↑   Cabrera Bernat, 1987, p. 43.
3. ↑   Cabrera Bernat, 1987, p. 45.
4. ↑   Cabrera Bernat, 1987, p. 111.

Bibliografio
------------

* Cabrera Bernat, Ciprián Aurelio (1987). Instituto de Cultura de Tabasco, ed. Viajeros en Tabasco: Textos (1ra. edición). Villahermosa, Tabasco: Instituto de Cultura de Tabasco. ISBN 968-889-107-X.
* Díaz del Castillo, Bernal (2005). Historia verdadera de la conquista de la Nueva España: Manuscrito "Guatemala". UNAM. ISBN 9681211960. Konsultita la 27an de Aŭgusto 2018.
* Gil y Saenz, Manuel (1979). Consejo Editorial del Gobierno del Estado de Tabasco, ed. Compendio Histórico, Geográfico y Estadístico del Estado de Tabasco (2da. edición). Naucalpan, Edo. de México: Edimex, S.A. de C.V. OCLC 7281861.
* Izquierdo, Ana Luisa (1997). Acalán y la Chontalpa en el siglo XVI, su Geografía Política (1a. eldono). Ciudad de México: UNAM, IIFL, Centro de Estudios Mayas. ISBN 978-9-68365-780-0.
* López Reyes, Diógenes (1979). Historia de Tabasco. Ciudad de México: Consejo Editorial del Estado de Tabasco.
**Batalo de Batoh** – la batalo inter pola armeo komandata de kampa hetmano Marcin Kalinowski kaj la kozaka armeo gvidata de Bohdan Ĥmelnickij kun helpo de la tatara, kiu okazis la 1-2-an de junio 1652 en Batoh (kvazaŭnomo). La batalon malgajnis polaj soldatoj. La militkaptitoj grandparte devenantaj de pola riĉa nobelaro en la nombro de 3,5 miloj laŭ ordono de Ĥmelnickij estis murditaj de tataroj. Dum la dutaga, okaziĝinta post la batalo, masakrado pereis ĉ. 8,5 mil polojn, gvidantojn kun eminentaj soldatoj. Pro tio Batoh estas nomata sarmata Katin.

Masakro de militkaptitoj
------------------------

Post la batalo Ĥmelnickij, pagante riĉegan reaĉetpagon al Nuradin, ordonis en la tagoj 3-4 de junio murdon de polaj militkaptitoj. Tio estus ŝajna revenĝo de Ĥmelnickij pro malvenko en la batalo de Beresteĉko junie 1651. Tamen la kozaka hetmano volis regajni prestiĝon inter kozakoj kaj haltigi armeon de tataroj, kiuj kun valoraj militkaptitoj militirus al Krimeo.

Sendepende de la kaŭzoj apud Batoh okazis masakro de senarmitaj dum kiu oni murdis verŝajne 3500 distingitajn militistojn. Nombron de savitaj de la pogromo oni taksas je ĉ. 1500-2000. Inter la viktimoj ektroviĝis Samuel Kalinowski – filo de la pola hetmano, Zygmunt Przyjemski – artileria generalo kaj kampa krona verkisto, Jan Odrzywolski – kastelestro de Ĉernihivo, Marek Sobieski – frato de venonta reĝo Jan, Niepokojczycki, Górka kaj multaj aliaj. La korpon de la olda hetmano oni trovis post la batalo en arbaro. Lian kapon enmetitan en lancon oni ĉirkaŭmontris en la tendaro. Nur kelkiuj saviĝis, en tio Krzysztof Korycki, Krzysztof Grodzicki kaj Stanisław Druszkiewicz, kiujn tataroj kaŝis en siaj tendaroj.

La batalo de Batoh estis turnopunkto. Detruo de la plej bonaj taĉmentoj de la krona armeo permesis al Ĥmelnickij deŝiri parton de Ukrainio de la Respubliko de Ambaŭ Nacioj. Malvenko de poloj kontribuis al milito kun Rusio kaj la sveda diluvo.

* Kategorio Batalo de Batoh en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Helenisma judismo** estis formo de judismo en la antikva mondo kiu kombinis la judan religian tradicion kun elementoj de la greka kulturo. Ĝis la falo de la Romia Imperio kaj la islamaj konkeroj de la orienta Mediteraneo, la ĉefaj centroj de helenisma judismo estis Aleksandrio (Egiptio) kaj Antioĥio (hodiaŭ en Suda Turkio), la du ĉefaj grekaj urbaj setlejoj en la Mez-Orienta kaj Nord-Afrika areo, ambaŭ fonditaj fine de la 4a jarcento a.K. post la konkeroj de Aleksandro la Granda. Helenisma judismo ankaŭ ekzistis en Jerusalemo dum la duatempla periodo, kie estis konflikto inter heleniĝantoj kaj tradiciistoj.

La grava literatura produkto de la kontakto inter la duatempla judismo kaj helenisma kulturo estas la Septuaginto, nome traduko de la Hebrea Biblio el la bibliaj hebrea kaj aramea al la kojnea greka, specife, la juda kojnea greka. Menciindas ankaŭ la filozofiaj kaj etikaj traktatoj de Filo de Aleksandrio kaj la historiografiaj verkoj de la aliaj helenismaj judaj aŭtoroj.

La defalo de la helenisma judismo komenciĝis en la 2a jarcento p.K. kaj ĝiaj kaŭzoj estas ankoraŭ ne plene komprenitaj. Eblas, ke ĝi estis poste marĝenigita de, parte sorbiĝis en, aŭ iom post iom fariĝis la kojne-parolanta kerno de la frua kristanismo centrita ĉirkaŭ Antioĥio kaj ĝiaj tradicioj.

Vidu ankaŭ
----------

* Septuaginto