recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ludoviko ARIOSTO** ([ludoVIko aRJOsto] ; naskiĝis la 8-an de septembro 1474 en Reggio nell'Emilia, mortis la 6-an de julio 1533 en Ferrara) estis grava itala poeto. Lia plej fama verko estis la oktavforma poemo *Orlando Furioso*, eldonita en la jaro 1516.

Ariosto estis kreditita ke li estis la kreinto de la esprimo "*humanismo*" (en la itala, *umanesimo*) por elekti fokusiĝi al la fortoj kaj potencialo de la homaro, anstataŭ nur al ĝia rolo kiel subulo al Dio. Ĉi tio nova aliro kaj pensmaniero kondukis al renesanca humanismo.

Lia patro Niccolò Ariosto estis Ĉefo de la urbo de Reggio Emilia, en la nuna Emilio-Romanjo.
Ludoviko estis tre interesata pri poezio ekde sia juneco, sed lia patro devigis lin studi juron.
Post kvin jaroj de juraj studoj, instigita de Gregorio el Spoleto, Ariosto komencis studi la klasikajn latinlingvajn aŭtorojn de renesanco, tamen, post nelonge Gregorio estis devigita iri al Francujo kiel instruisto de Francesco Sforza.

La patro de Ludoviko mortis post nelonge, tial la juna poeto devis okupiĝi pri la tuta familio.
Malgraŭ ĉio, li povis skribi iujn prozajn komediojn kaj poeziaĵojn.

Iuj de tiuj vere plezurigis la kardinalon Ippolito d'Este, kiu prenis la junan poeton sub sia protektado kaj gastigis lin en sia palaco.

En tiu periodo li verkis la plej faman el siaj verkoj: "Orlando Furioza", kiun li dediĉis al la kardinalo kaj lia familio; malgraŭ tio, la kardinalo estis vere avara kun li (Ariosto mem diris ke la familio d'Este ne aprezis lin multe) kaj li ricevis nesufiĉan pension pri ĉi tiu verko.

Tial kiam la kardinalo devis iri al Hungarujo en la jaro 1518 la poeto rifuzis sekvi lin, kaj pasis sub la protektado de Alfonso d'Este duko de Ferrara kaj frato de la kardinalo.

Alfonso sendis lin kiel reganto en la provinco de Garfagnana.

Tiu provinco estis vere sovaĝa kaj nesana, tie Ariosto restis, vere malkontenta, dum tri jaroj.

Li revenis al Ferrara, kaj tie mortis la 6-an de julio 1533.

* Ludoviko Ariosto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ludoviko Ariosto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 139068
* GND: 118503952
* LCCN: n79041715
* VIAF: 71386455
* ISNI: 0000000121385817
* LIBRIS: 175423
* SUDOC: 026690233
* BNF: 11889084c
* ULAN: 500313522
* MBA: daa8d6ed-24e8-422a-a99d-6ed53a9a98ec
* NLA: 35007973
* NDL: 00851300
* BIBSYS: 90191722
* NKC: jn19990000244
* ICCU: CFIV016897
* BNE: XX1163109
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  Polurinda artikolo | Ĉi tiu artikolo bezonas **poluradon**, ĉar ĝi montras stilajn kaj/aŭ gramatikajn kaj/aŭ strukturajn problemojn, kiuj ne konformas al stilogvido.

---

La priskribo de la problemo troviĝas ĉi tie. Bonvolu ŝanĝi la enhavon por plibonigi la artikolon. |

**Gravissimum Educationis** (momentum) estas deklaro de la Dua Vatikana Koncilio pri la kristana edukado, kie oni kolektas kaj priskribas kaj motivigas la principojn laŭ kiuj devas plenumiĝi la deviga tasko de edukado en la Katolika Eklezio. Ĝi estis aprobita, kun 2290 voĉoj poraj kaj 35 malporaj, de la episkopoj koncilie kuniĝintaj, kaj promulgita de Paŭlo la 6a la 28an de oktobro 1965. La titolo *Gravissimum Educationis* signifas: *Fundamenta Edukado*, kaj devenas el la unuaj vortoj de la dokumento. 

  

**SKIZA ENHAVO:** [redaktu]

Enkonduko

Rajto de ĉiu homo esti edukata

Kristana edukado

Gepatroj, la unuaj edukantoj

La diversaj aranĝiloj de la kristana edukado

Rajtoj kaj devoj de la gepatroj

Nekatolika lernejo

Katolika lernejo

Malsamaj formoj de katolikaj lernejoj

La superaj lernejoj

Priteologiaj Fakultatoj 

Konkluda resumo

  

Dokumenta ĝenerala principo: "Ĉiuj homoj, je kiu ajn raso kaj aĝo, pro ilia digneco de persono, ĝuas je nelasebla rajto al edukiĝo, kontentiganta ilian statan vokitecon kaj taŭga ad ilia temperamento, sekso, kulturo kaj tradicioj, kaj samtempe malfermita al frata kunvivado kun aliaj popoloj, cele garantii veran unuecon kaj veran pacon".

Krome, tiu dokumnto havas la meriton indiki la "kialon" de tiu persona rajto: "Ĉiuj homoj rajtas ricevi edukon ĉar revestitaj je digneco de persono", kaj tia digneco devenas siavice el la fakto ke ĉiu homo estas bildo de Dio (Gn 1-2). Tia fundamento ne povas, ĉe kiu ajn kredo kaj nekredo, ne pligrandigi tiun dignecon.

  

La dokumento latinligva: 

La dokumento italingva:[*rompita ligilo*]

Vikiquote:
La **Kastelo de Nagydorog** (konata ankaŭ pri la iama posedanto **Kastelo de Széchenyi** [sEĉEnji]) estas nuntempa lernejo de Nagydorog en Hungario.

Aerfoto pri la kastelo/lernejo en Nagydorog

Historio
--------

La familio Széchenyi akiris la bienojn en Nagydorog en 1777. La progresema familio konstruis tie kastelon, akvoturon, muelejon, farejon pri alkoholoj, sed la ĝustaj konstrujaroj estas nebulaj. Ĉirkaŭ la jarcentŝanĝoj inter la 19-a kaj 20-a la kastelo estis trakonstruita. Tamen multe opinias, ke la kastelo konstruiĝis en 1891. Post la 2-a mondmilito en 1946 la ŝtato forprenis la kastelon (la samo okazis kun la ceteraj hungaraj kasteloj). En la sekva jaro jam 450 lernantoj lernis en la kastelo. Ekde 2003 ankaŭ infanĝardeno funkcias en la kastelo, sed la lernejo havas apude ankaŭ novan lernejodomon en la najbareco. En 2004 la lernejo prenis la nomon *Széchényi Sándor*, samtempe oni metis memortabulon pri Széchenyi Sándor sur la muron.

Konstruaĵo
----------

La unuetaĝa konstruaĵo situas sola en granda parko laŭ la ĉefvojo inter 2 preĝejoj. Pro la trakonstruoj la kastelo ne estas deklarita historia monumento. Interne la ĉambroj spegulas la kutimajn lernoĉambrojn.

Parko
-----

En la parko troviĝas ankaŭ la akvoturo kaj diversaj sportejoj. En la parko kuras vojeto, kie tabuloj informas pri la diversaj arboj.

Fontoj
------

* oficiala lerneja paĝo hungare
* Arkivigite je 2016-10-09 per la retarkivo Wayback Machine hungare
La **Kastelo de Rum (Vas)** (konata ankaŭ pri la iamaj posedantoj *Kastelo de Széchenyi* [sEĉEnji] aŭ *Kastelo de Bezerédj*) estas historia monumento, nun lernejo de handikapuloj en Hungario, en vilaĝo Rum.

Fasado de la kastelo en Rum
Aerfoto pri la kastelo en Rum

Historio
--------

Oni supozas, ke en tiu loko familio Bezerédj konstruis klasikisman kastelon en la frua 19-a jarcento. Baldaŭ familio Széchenyi akiris la kastelon. La konstruaĵo estis pligrandigita kaj trakonstruita. La posedantoj uzis la kastelon nur en okazoj. Depost la 2-a mondmilito la ŝtato forprenis la kastelon. Inter 1945-1948 ĝi estis feriejo, poste ĝis 1953 speciala lernejo por surduloj, fine speciala lernejo kaj instituto por handikapuloj (mense difektitaj).

Konstruaĵo
----------

La unuetaĝa konstruaĵo kun mansardo situas en mezo de parko. La kastelo formas U-majusklon, sed la aloj estas tre mallongaj. En la anguloj laŭ la fasado situas dekste ronda turo, maldekstre kvadrata kvazaŭbastiono. Ambaŭ estas duetaĝaj. En mezo de la fasado teraso reliefas.

Parko
-----

La parko estas protektata kun etendiĝo de 8 hektaroj kaj 3 hektaroj por ĝardenkulturo. Aparte menciindaj estas la belegaj heĝoj.

Fontoj
------

* oficiala paĝo
* hungare kun foto Arkivigite je 2016-12-20 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun bildoj
* 
* nur aerfotoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Bonaera provinco
La **provinco Bonaero** (hispane *Provincia de Buenos Aires*) estas la plej loĝata el la provincoj de Argentino. Oni notu ke la urbo Bonaero **ne** apartenas al la provinco, kaj havas apartan aŭtonoman statuson.

La loĝantaro estis 13 827 203 (en 2001) kaj la surfaco 307 571 kvadrataj kilometroj. Ĝia ĉefurbo estas La Plata, kun 850 000 loĝantoj, kaj situanta je 50 kilometroj sude de la urbo Bonaero.

Aliaj gravaj urboj estas Avellaneda, Banfield, Berazategui, Bernal, Castelar, Ensenada, Ezeiza, González Catán José C. Paz, Hurlingham, Isidro Casanova, Ituzaingó, La Matanza, Lanús, Libertad, Mar del Plata, Mercedes, Merlo, Monte Grande, Moreno, Necochea, Quequén, Quilmes, Rafael Castillo, San Fernando, San Juan Bautista, San Justo, San Miguel, San Nicolás de los Arroyos, Tandil kaj Temperley.

La Provinco Bonaero dividiĝas kaj teritorie kaj administre en 135 municipoj nomitaj laŭkonstitucie *partidos* (partioj). Vidu artikolon Partioj de la Provinco Bonaero.

Vidu ankaŭ
----------

* Ŝtato Bonaero
* Granda Bonaero
* Polico de la Provinco Bonaero

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Sudameriko |
| Portala ikono | Portalo pri Geografio |

* Oficiala retejo de la provinco

* Provinco Bonaero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Provinco Bonaero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Flago de Argentino
Provincoj de Argentino

Federala Ĉefurbo | 
Bonaera Provinco | 
Catamarca | 
Chaco | 
Chubut | 
Córdoba | 
Corrientes | 
Entre Ríos | 
Formosa | 
Jujuy | 
La Pampa | 
La Rioja | 
Mendoza | 
Misiones | 
Neuquén | 
Río Negro | 
Salta | 
San Juan | 
San Luis | 
Santa Cruz | 
Santa Fe | 
Santiago del Estero | 
Tierra del Fuego, Antártida e Islas del Atlántico Sur | 
Tucumán
La **Kastelo Soponya** estas (nun neuzata) historia monumento en Hungario, en Soponya. Ĝi estas konata ankaŭ pri la iama posedanto Zichy [ziĉi].

Historio
--------

Aerfoto pri kastelo de Soponya
Inter 1751 kaj 1757 estis konstruita baroka teretaĝa kastelo fare de grafa familio Zichy. Inter 1772-1773 nova alo estis konstruita (tial la kastelo havis la formon majusklo **U**. Inter 1807 kaj 1819 laŭ projekto de Mihály Pollack okazis la sekva klasikisma terakonstruo, tiam aperis ankaŭ etaĝo kun granda ŝtuparejo. Post la 2-a mondmilito la kastelo estis prirabita, poste ĝis 1958 ĝi estis malplena kaj neuzita. Ĝis 2000 infanedukejo funciis ene, dume renoviĝo okazis inter 1984 kaj 1989. Depost la socialismo la kastelo denove estas malplena kaj neuzata.

Aerfoto pri la kastelo kaj lago
Aerfoto pri la kastelo

Konstruaĵo
----------

La unuetaĝa kastelo situas sola en mezo de la iama granda parko. La fasado estas simetria, meze estas portiko kun kolonoj, pli supre teraso.

Parko
-----

La unua mencio pri la baroka parko okazis en 1760. En la 1810-aj jaroj ĝi jam estis ĝerdeno en franca stilo kaj tiutempe oni kreis la lagon kun insulo. Baldaŭ la parko transformiĝis al angla stilo. Ankaŭ nun estas videblaj salikoj (Salix alba „Tristis"), poploj, (Populus nigra 'Italica'), kaŝtanarboj, pinacoj. Printempe la plena herbejo estas kovrita per floroj de Erantido vintra.

Fontoj
------

* hungare kun foto Arkivigite je 2015-12-26 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj

* Kategorio Kastelo de Soponya en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Kastelo de Szentegát** (konata ankaŭ pri la iama posedanto *Biederman* [biderman]) estas historia monumento en vilaĝo Szentegát.

Aerfoto pri kastelo en Szentegát

Historio
--------

origine ĉaskastelo estis konstruita supozeble en la 19-a jarcento, en 1896 ĝi estis trakonstruita al loĝkastelo. La menciita familio loĝis tie ĝis 1945. Ekde 1949 la nova posedanto estis ŝtata agrikultura firmao, kiu zorgis pri la kastelo dum la socialismo. Depost la socialismo negocistoj aĉetis la kastelon kaj intertempe renovigaj laboroj okazis.

Konstruaĵo
----------

La parte unuetaĝa kastelo situas en mezo de la vilaĝo en parko. Ĝi estas 90 metrojn longa. La fasado estas simetria, meze troviĝas la ĉefenirejo kun reliefantaj partoj (ambaŭ randaj kaj meza partoj reliefas). Nur la meza reliefa parto havas etaĝon, la randaj partoj nur mansardojn. Al la meza parto larĝa ŝtuparo kuras, tie funkcias la enirejo. En la malantaŭa fasado turo altiĝas, kiu disrompas la simetrion.

Parko
-----

La parko estis kreita kune kun la kastelo. Origine ĝi enhavis fontanon, naĝejon, vintroĝardenon, iom for maŭzoleon. Tiu lasta konstruaĵo estis samtempe kapelo por la vilaĝanoj. En 1904 granda vilao por la gastoj estis konstruita, en 1996 plene renovigita. Estas aliaj domoj - origine por la servistoj - nuntempe ili estas loĝdomoj. Aktuale en la 2010-aj jaroj la parko estas en malbona stato.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* [*rompita ligilo*]
* Arkivigite je 2017-03-13 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **kastelo de Zichy** [ziĉi] en Ács estas unu el la kasteloj (ankaŭ historia monumento) en Hungario, en mezo de urbo Ács. Ĝi estas konata ankaŭ pri la aliaj posedantoj: kastelo de *Esterházy-Liechtenstein-Zichy*. Nun ĝi funkcias kiel kulturdomo kaj biblioteko.

Kastelo de Zichy en Ács el la parko

Historio
--------

En la malfrua 17-a jarcento grafo Károly Eszterházy akiris grandan bienon en Ács. Oni konkludis, ke la teretaĝa baroka kastelo estis konstruita en la 1780-aj jaroj. Fonto mencias, ke parto de la kastelo devenis eĉ el la 13-a jarcento. En 1809 en la kastelo trovis lokon stabo de la franca armeo. En 1824 nova riĉulo Alajos Liechtenstein aĉetis la kastelon. En la malfrua 19-a jarcento la nova posedanto iĝis familio Zichy. En la malfrua 20-a jarcento la familio trakonstruis la kastelon al novbaroka, en 1920 la etaĝo estis konstruita. En 1948 la ŝtato forprenis la kastelon kaj profitis ĝin kulturdomo, lernejo kaj biblioteko. En 1955 la nova posedanto estis municipo de Ács, la kastelo prenis la nomon de Béla Bartók. En 2002 la kastelo renoviĝis, tiutempe oni kreis interne ankaŭ ekspozicion pri la iama sukeruzino.

Fasado de la kastelo
La kastelo kaj la busto

Konstruaĵo
----------

La kastelo situas sola kune kun la parko. En la proksimeco etendiĝas la katolika kirko kaj la urbodomo. Ĉe la enirejo estas videblaj 2 memortabuloj pri la franca armeo kaj Hungara revolucio de 1956, antaŭ la enirejo estas busto pri Stefano la 1-a (Hungario). Interne menciindaj la riĉaj stukoj.

Parko
-----

Parto de la parko jam malaperis. La iama ornamputo iĝis strando, nun ĝi jam ne funkcianta. Oni konstruis novan sportejon, apude retis arbo 200-aĝa.

Fontoj
------

* Arkivigite je 2016-04-04 per la retarkivo Wayback Machine hungare
* hungare kun foto
* hungare

* Kategorio Kastelo de Zichy (Ács) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
*Por aliaj lokoj same nomataj, vidu en Santa Cruz*

---

Geografio > Ameriko > Sudameriko > Argentino > Santa Cruz (Argentino)

---

Situo de la provinco
**Santa Cruz** (en la hispana lingvo *Sankta Kruco*) estas argentina provinco, situanta en la sudo de la lando.

* **Ĉefurbo**: Río Gallegos
* **Surfaco**: 243 943 km²
* **Loĝantaro**: 196 958 (2001)
* **Loĝdenseco**: 0,8 /km²

Historio
--------

En praaj tempoj la regiono estis loĝata de indianoj tehuelĉoj. En 1520 Magelano pasis en la zono. En 1535 Martín de Alcazaba esploris la nunan riveron Gallegos.

Post la sendependeco kreskis iom la loĝantaro. En 1888 oficialiĝas la zono kiel teritorio. En 1884, oni trovis en Kabo Virgenes oron kio okazigis orimpetegon ĉe Fuegio.

Ĝi fariĝis provinco en 1957.

Guberniestro de la provinco estis la posta argentina prezidento Néstor Kirchner.

Geografio
---------

Grava rivero estas Rivero Santa Cruz (Argentino). Kulture interesa estas la Rivero Pinturas.

Norde la Golfo Sankta Georgo estas limo kun la pli norda regiono Ĉubutio.

Kabo Virgenes (*Cabo Vírgenes* en la hispana, nome Kabo Virgulinoj) estas plej sudorienta pinto de kontinenta Argentino.

Klimato
-------

La vetero estas ĝenerale malvarma dum la tuta jaro.

Ĉefaj urboj
-----------

* Río Gallegos
* Puerto Deseado
* Puerto Santa Cruz
* Caleta Olivia
* Río Turbio
* 28 de noviembre
* El Calafate
* Puerto San Julián
* Pico Truncado
* Las Heras

Famaj havenoj Puerto Caleta Paula, Punta Quilla kaj aliaj.

Bildaro
-------

* 
* 

  

* Kategorio Provinco Santa Cruz (Argentino) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Notoj
-----

1. ↑  Martinic Beros, Mateo. *Crónica de las Tierras del Canal Beagle*. 1973. Editorial Francisco de Aguirre S.A. Pp. 55-65

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
* El Chaltén
* Arkivigite je 2010-01-26 per la retarkivo Wayback Machine Mapo de provinco Santa Cruz
* Provinca registaro

Flago de Argentino
Provincoj de Argentino

Federala Ĉefurbo | 
Bonaera Provinco | 
Catamarca | 
Chaco | 
Chubut | 
Córdoba | 
Corrientes | 
Entre Ríos | 
Formosa | 
Jujuy | 
La Pampa | 
La Rioja | 
Mendoza | 
Misiones | 
Neuquén | 
Río Negro | 
Salta | 
San Juan | 
San Luis | 
Santa Cruz | 
Santa Fe | 
Santiago del Estero | 
Tierra del Fuego, Antártida e Islas del Atlántico Sur | 
Tucumán
**San Juan** [sanĥuAn], alinome Sankta Johano, estas provinco de Argentino, situanta en la okcidenta parto de la lando. Najbaraj provincoj estas, laŭhorloĝe el nordo, La Rioja, San Luis kaj Mendoza. Ĝi limas kun Ĉilio okcidente. La ĉefurbo estas San Juan, alinome Sankta Johano.

La provinco havas areon de 89 651 km², kovrante montaran regionon kun disa vegetaĵaro, fruktodonaj oazoj kaj tumultaj riveroj. Tra la tuta provinco estas grava nombro de paleontologiaj lokoj.

Simile al aliaj regionoj de Argentino, agrikulturo estas unu el plej gravaj ekonomiaj resursoj, ĉefe por vinproduktado kaj de olivoleo. Aldone oni produktas varion de fruktoj kaj vegetaloj en la fruktodonaj valoj irigaciitaj de artefaritaj kanaloj en la okcidenta parto, ĉe la Andoj. Tiu estas la dua provinco laŭ volumo de vinproduktado je nacia nivelo kaj en Sudameriko. Ĝi estas ankaŭ grava centro por minado kaj oleproduktado.

Historio
--------

San Juan, 1910.

Geografio kaj klimato
---------------------

La monteto Mercedario estas la plej alta pinto de la montaro Cordillera de la Ramada kaj la oka plej alta monto de Andoj. Ĝi situas je 100 km norde de Akonkagvo, sed en la provinco San Juan. Ĝi estis unuafoje ascendita en 1934 fare de Adam Karpiński kaj Wiktor Ostrowski, membroj de pola anda ekspedicio estrita de Konstanty Jodko-Narkiewicz. La pola partio starigis ŝtonamason sur la pinto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Provinco San Juan en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Provinco San Juan en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
* Turisma oficejo Arkivigite je 2011-05-31 per la retarkivo Wayback Machine
* San Juan Turisma gvidilo
* Universidad Nacional de San Juan
* Diario de Cuyo gazeto
* CuyoNoticias reta gazeto

Flago de Argentino
Provincoj de Argentino

Federala Ĉefurbo | 
Bonaera Provinco | 
Catamarca | 
Chaco | 
Chubut | 
Córdoba | 
Corrientes | 
Entre Ríos | 
Formosa | 
Jujuy | 
La Pampa | 
La Rioja | 
Mendoza | 
Misiones | 
Neuquén | 
Río Negro | 
Salta | 
San Juan | 
San Luis | 
Santa Cruz | 
Santa Fe | 
Santiago del Estero | 
Tierra del Fuego, Antártida e Islas del Atlántico Sur | 
Tucumán
Narajano dormanta sur serpento en la Lakta Maro. En la Bangkoka Nacia Muzeo, Tajlando.
Templo de Narajano en Katmanduo, Nepalo
En hinduismo kaj la Vedoj, **Narajano** (sanskrite नारायण, Nārāyaṇa) estas unu el la dioj aŭ kosmoprincipo. Li estas ofte identigita kun Viŝnuo.

Nomo
----

La nomo *Narajano* (sanskrite नारायण, Nārāyaṇa) estas kunmetaĵo de नर *nara* "homo, viro" kaj अयन *áyana* "vojo".

Rolo en religioj
----------------

### En la Vedoj

La *Nārāyaṇa Upaniṣad* (sanskrite नारायणो पनिषत्) priskribas Narajanon kiel la kreinton aŭ kreo-principon de ĉio:

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** ॐ अथ पुरुषो ह वै नारायणोऽकामयत प्रजाः सृजेयेति ।नारायणात्प्राणो जायते । मनः सर्वेन्द्रियाणि च ।खं वायुर्ज्योतिरापः पृथिवी विश्वस्य धारिणी ।नारायणाद् ब्रह्मा जायते । नारायणाद् रुद्रो जायते ।नारायणादिन्द्रो जायते । नारायणात्प्रजापतयः प्रजायन्ते ।
Kaj Narajano, la Suprulo, deziris: Mi kreos estantojn.
El Narajano naskiĝas la vivspiro, la menso, la sensorganoj,
etero, aero, fajro, akvo, kaj la tero kiu subtenas ĉion.
El Narajano naskiĝas Brahmo. El Narajano naskiĝas Rudra.
El Narajano naskiĝas Indra. El Narajano naskiĝas la diaj prauloj.
El Narajano naskiĝas la 12 Āditya-oj, la Rudra-oj, la Vāsu-oj, kaj la Vedaj metroj.
Nur el Narajano ili naskiĝas; tra Narajno ili prosperas; en Narajanon ili sorbiĝas. **"** |
| —  |

 |

### En Hinduismo

Laŭ la hindua filozofo Madhva, Narajano estas unu el la kvin emanaĵoj de Viŝnuo.

La Bagavadgito priskribas Narajanon kiel la guruon de la universo, la kreinto kaj la malkreonto de ĉio.

### En Budhismo

Mahajanaj sutroj mencias Narajanon (ĉine 那羅延 *Nàluóyán*) kiel unu el la loĝantoj de unu el la ĉieloj. Laŭ la *Traktaĵo pri la Fundamentoj por Jogistoj* (sanskrite योगाचारभूमिशास्त्र *Yogācārabhūmi Śāstra*, ĉine 瑜伽師地論 *Yújiā Shī De Lùn*), li havas tri vizaĝojn kaj verdan haŭton.

Referencoj
----------

1. ↑   Narajan/o (esperante). *Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto 2020*.
2. ↑   Nārāyaṇa Upanishad (sa).

* Kategorio Narajano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**András Benedek** [andrAŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Benedek András** estis hungara dramaturgo, bibliotekisto, tradukisto, kritikisto. Lia nobela antaŭnomo estis *kisbaczoni* [kiŝbaconi], lia avo estis Elek Benedek, lia patro estis Marcell Benedek, lia frato estis István Benedek (psikiatro, verkisto).

András Benedek naskiĝis la  21-an de junio 1913(nun 1913-06-21) en Budapeŝto, li mortis la 10-an de decembro 1995 en Budapeŝto.

Biografio
---------

András Benedek maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1931, poste li akiris filozofian diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1936, sed en la lernojaro 1935 li studis helpe de stipendio en Sorbonne. Inter 1937–1945 li estis bibliotekisto en la Universitata Biblioteko (Budapeŝto), poste ĉefdramaturgo de Nacia Teatro (Budapeŝto) ĝis la pensiuliĝo en 1979. Tamen poste li estis konsilisto en la teatro. Ekde la 2-a mondmilito li ankaŭ kontribuis kritikojn, verkis kaj tadukis dramojn. Lia edzino naskis 5 gefilojn inter 1947–1955. Li ricevis premiojn inter 1983-1993.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Ikaros* (dramo, 1941)
* Jean-Paul Sartre: *A tisztességtudó utcalány* (traduko, 1946)
* *Csudakarikás* (dramo, 1955)
* *A Noszty fiú esete Tóth Marival* (dramo laŭ samnoma romano de Kálmán Mikszáth kun Ferenc Karinthy, 1958)
* *Színházi dramaturgia nézőknek* (libro, 1975)
* *Színházi műhelytitkok* (libro, 1985)

Fontoj
------

* biografio hungare
* biografio hungare

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo
2. ↑   usona filma datenaro



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 863180
 |



* Portalo pri Biografio
**Árpád Skrabski,** laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Skrabski Árpád** estis hungara informadikisto, altlerneja instruisto. Lia edzino estis Mária Kopp, lia konata filino estis Fruzsina Skrabski.

Árpád Skrabski naskiĝis la  16-an de novembro 1939(nun 1939-11-16) en Budapeŝto, li mortis la 27-an de decembro 2009 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Árpád Skrabski akiris diplomon en Teknikuniversitato de Budapeŝto en 1963, poste li laboris en esplora instituto, pli poste en ministeria komputila centralo (1971–1974). Intertempe lio akiris licencon pri komputilado en 1970 en firmao Honeywell. Inter 1974–1988 li laboris en alia instituto, inter 1989–1992 li estis firmaestro, ekde 1992 institutestro. Li kandidatiĝis (CSc) en 1993 antaŭ la Hungara Scienca Akademio, krome li instruis en Katolika Altlernejo Vilmos Apor kaj ekde la 1970-aj jaroj li partoprenis en esploroj pri sanaj kaj sociaj problemoj de la loĝantaro. Li edziĝis en 1965, lia edzino naskis 2 filinojn en 1974 kaj 1975. Li ricevis premion en 2008, poste ankaŭ postmorte.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A társadalombiztosítás kármegelőzési tevékenységét kiszolgáló információs rendszer fejlesztési előfeltételeinek felmérése, előkészítése.* (1985)
* *Önkéntes kölcsönös biztosító pénztár : amit tudni kell.* (kunaŭtoro, 1994)
* *Társadalmi tőke és egészségi állapot az átalakuló társadalomban.* (2003)
* *A boldogságkeresés útjai. Az érett személyiségtől a kiegyensúlyozott párkapcsolatig* (kun Mária Kopp, 2016)

Memorigiloj
-----------

* premio "Kopp–Skrabski" fondita en 2012

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto
* aprezo kun foto
* datenoj

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 862614
 |


* Portalo pri Biografio
**Paulino GARAGORRI Herranz** (Donostio, 18a de februaro 1916 - Madrido, 5a de julio 2007) estia hispana filozofo, kritikisto kaj eseisto, rilata kun la laborgrupoj formitaj ĉirkaŭ José Ortega y Gasset, profesoro de Filozofio kaj de Historio de la Politika Pensaro en la [[Universidad Complutense de Madrid.

Li produktis filozofiajn eseojn, verkis literaturan kritikon kaj interesiĝis por hispanismo.

Tre markita per la influo de Ortega, en sia pensaro Garagorri analiziz la vivon kiel radikala realo. Laŭ Garagorri, taŭga vivo postulas kunigi kunvivadon kaj socieblon kun la praktiko de la abstrakta racio. En lia opinio la vivo povas esti komprenata nur se oni konsideras la intencecon kaj la homan konscion. Laŭ Garagorri, la homo neniam povos kompreni totale la realon, neante tial la aspiron al la absoluta valoro de la abstrakta racio, pro kio oni elstarigas la homan estaĵon en sia paradoksa esenco.

Verkoj
------

* *La paradoja del filósofo*
* *Ortega, una reforma de la filosofía*, 1958
* *Unamuno, Ortega, Zubiri en la filosofía española*, 1968
* *Introducción a Ortega*, 1970
* *Introducción a Miguel de Unamuno*, 1986
* *Revista de Occidente* (kiel sekretario, kaj eldonisto de la dua epoko, el 1963)

Referencoj
----------

1. ↑  Obituarios: Paulino Garagorri.

Eksteraj ligiloj
----------------



* Paulino Garagorri en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 863000
 |

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Paulino Garagorri en la hispana Vikipedio.*
Urbo de Salta
**Salta** estas norda provinco de Argentino. Ĝia ĉefurbo estas Saltaurbo. En Salta troveblas allogaĵoj: riĉa folkloro kaj gastronomio, en kiuj intermiksiĝas tradicioj de praloĝantoj kaj hispanoj. Ĝi estas regiono de altkvalitaj vinoj. Tuta aro da antikvaj, pitoreskaj preĝejoj kaj kapeloj situas dise en la provinco. Estas taŭgaj lokoj por sportado, varmbanejoj kaj tri naciaj parkoj – du el ili por konservado de subtropika arbaro sur la orienta flanko de la Antaŭ-Andoj (El Rey kaj Baritú) kaj unu, kies ĉefa vegetaĵo estas kaktoj (Los Cardones).

Geografiaj elementoj
--------------------

Llullaillaco aŭ **Jujajjako** estas dormanta stratovulkano ĉe la limo de Argentino (Salta Provinco) kaj Ĉilio. Ĝi kuŝas en la Puna de Atacama, nome regiono de tre altaj vulkanaj pintoj sur alta altebenaĵo ĉe la Atakama Dezerto, unu el la plej sekaj lokoj en la mondo. Ĝi estas la dua plej alta aktiva vulkano en la mondo post Ojos del Salado.

Vidu ankaŭ
----------

* Monte-Arbedaro

Bildaro
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informate Salta
* Marta SOLÍS: ARGENTINO: Unika fervojo en Andoj el *Monato* (2005/04, p.19)
* Oficiala retejo

* Provinco Salta en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Provinco Salta en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Flago de Argentino
Provincoj de Argentino

Federala Ĉefurbo | 
Bonaera Provinco | 
Catamarca | 
Chaco | 
Chubut | 
Córdoba | 
Corrientes | 
Entre Ríos | 
Formosa | 
Jujuy | 
La Pampa | 
La Rioja | 
Mendoza | 
Misiones | 
Neuquén | 
Río Negro | 
Salta | 
San Juan | 
San Luis | 
Santa Cruz | 
Santa Fe | 
Santiago del Estero | 
Tierra del Fuego, Antártida e Islas del Atlántico Sur | 
Tucumán

 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   | Ĉi tiu artikolo estas plene aŭ parte bazita sur artikolo *"Salta"* de Marta SOLÍS el la internacia magazino ***Monato***, kun permeso de la eldonejo.
**Por plia informo pri uzado kaj aliaj kondiĉoj, vidu Vikipedio:Monato.** |    |
**OpenAI LP** estas esplorfirmao pri artefarita intelekto (AI) kontrolita de la neprofitcela organizaĵo OpenAI Inc.

La ĉefaj sponsoroj de la organizo estas la investanto kaj entreprenisto Elon Musk kaj la kompanio Microsoft. La celo de OpenAI estas evoluigi kaj surmerkatigi malferman artefaritan intelekton en maniero kiu helpas la socion kaj ne damaĝas ĝin.

OpenAI traktas la demandon de la "ekzista minaco de artefarita intelekto" - do la ebla superado kaj anstataŭigo de homa intelekto per artefarita intelekto. Por kontraŭbatali ĉi tiun riskon en la evoluo de artefarita intelekto, OpenAI estis kreita kiel malfermkoda neprofitcela organizo. Ĉi tio devus certigi ke la organizo estas sendependa de devoj al sponsoroj kaj iliaj interesoj. Tio donu al esploristoj la liberon havi pozitivan efikon al socio longtempe.

Produktoj
---------

### Dall-E

Bildo de Zamenhof ignorante krokodilon kreita per Dall-e 2.
Dall-e estas sistemo por krei bildojn.

### GPT kaj ChatGPT

GPT estas sistemo por krei tekston, ChatGPT estas babilroboto

ChatGPT respondas al la demando: "Kio estas la estonteco de la esperanta Vikipedio?"
### Whisper

Whisper estas transkribilo aŭ voĉ-al-teksta sistemo kiu ankaŭ kapablas traduki.

### Sora

Sora estas sistemo por krei videojn.

Open AI kaj Esperanto
---------------------

Kelkaj produktoj de Open AI parte aŭ tute subtenas Esperanton. La teksta sistemo GTP-3 kaj ChatGTP-4 tre bone funkcias en Esperanto kaj kapablas krei Esperantajn tekstojn kun malmultaj eraroj. La transkribilo aŭ voĉ-al-teksta sistemo "Whisper" nur parte subtenas Esperanton. Ĝi kapablas traduki Esperanton, sed ĝi ne ĝuste transkribas ĝin.

##### Polemiko

Ĉar la teknologio ChatGPT-4 estas memlerna, ankaŭ misinformado povas esti disvastigata, tiel ke homoj eble longdaŭre ne plu vere scios kio estas vera kaj falsa.

Vidu ankaŭ
----------

* Artefarita intelekto
* Artefarita neŭra reto
* Sora (artefarita intelekto)
* Bildarta kapablo de artefarita intelekto

Referencoj
----------

1. ↑  Afiŝo ĉe Reddit pri GPT-3 kaj Esperanto:
2. ↑  "**Babilado kun ChatGPT pri naskiĝtagon, skibmaŝinojn, neĝoglobukarulojn kaj la sencon de la vivo**" ĉe  Laste kontrolita je la 5a decembro 2022
3. ↑  (nl) Monique Weijnans, *Chat-GPT: vloek of zegen?,* Jong Neerlandistiek, la 24-an de marto 2023

* Kategorio OpenAI en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Daria Dergacheva (2023-08-03) Ĉu OpenAI estas antaŭjuĝema? Ni kontrolas por vi (esperante). Tutmondaj Voĉoj. Arkivita el la originalo je 2023-08-08. Alirita 2023-10-28.
La **Katolika Altlernejo Vilmos Apor** estas signifa edukejo en Vác, kie instuas 127 pedagogoj kaj lernas 800 studentoj (en 2009).

Katolika Altlernejo Vilmos Apor en Zsámbék
Katolika Altlernejo Vilmos Apor en Vác

Historio en Zsámbék
-------------------

En 1865 abatinoj alvenis el Svislando. Ili vivis en Zsámbék, kie en 1904 ili ricevis la vilaĝan kastelon. En la sekva jaro lernejo por fraŭlinoj ekfunkciis en la kastelo. Paŝo post paŝo en 1929 jam pedagogia altlernejo funkciis. En 1948 la komunista leĝo malpermesis tiun edukadon, en la kastelo poste agrikultura akademio funkciis. Ekde 1977 denove pedagogia (sed ŝtata) altlernejo estis en la kastelo. En 1993 la katolika eklezio kun la abatinoj rericevis la konstruaĵon. La altlernejo funkciis plu kiel katolika pedagogia altlernejo, la diplomo egalvaloris al ŝtata diplomo. En 1994 la 7 fakultatoj dikiĝis al 12 fakultatoj. En 2000 la altlernejo prenis la nomon de episkopo Vilmos Apor. Post 3 jaroj incendio okazis, oni konstatis, ke la kastelo ne plu estas konvena por edukejo.

Unu el la enirejoj en altlernejo en Vác

Historio en Vác
---------------

La altlernejo trovis liberajn konvenajn konstruaĵojn en Vác helpe de episkopo Miklós Beer, spite tion, ke en Vác jam longe funkcias alia katolika altlernejo. En 2004 la instruado startis. Estas interese, ke la altlernejo ne havas fakultatojn, nur institutojn.

Elektitaj studentoj
-------------------

* Attila Dolhai
* Mariann Engrich
* Barbara Illés-Bódi
* Viktor Varga (aktoro)

Elektitaj instruistoj
---------------------

* Judit Czunyiné Bertalan
* Ernő Kállai (ombudsmano)
* István Nánay
* Mária Mohayné Katanics
* Péter Nemeshegyi
* Árpád Skrabski
* Ferenc Szabó (jezuito)

Fontoj
------

* oficiala paĝo

* Kategorio Katolika Altlernejo Vilmos Apor en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Santomeo**, kun 854 km², estas la plej granda insulo de la lando Santomeo kaj Principeo kaj estas hejmo en majo 2018 de ĉirkaŭ 193 380 aŭ 96% de la landa loĝantaro. La insulo estas dividata en ses distriktoj. Ĝi estas 2 km norde de Ekvatoro.

Geografio
---------

La insulo Santomeo estas ĉirkaŭ 48 kilometrojn longa (nord-sude) por 32 kilometroj larĝa (orient-okcidente). La insulo staras ĝis 2 024 metroj en Pico de São Tomé kaj inkludas la ĉefurbon, Santomeo, en la nordorienta marbordo. La plej proksima urbo en la kontinenta Afriko estas la havenurbo Port-Gentil en Gabono 240 kilometrojn oriente.

La insulo estas ĉirkaŭata de nombro de malgrandaj insuloj, kiel Ilhéu das Rolas, Ilhéu das Cabras kaj Ilhéu Gabado.

Pro la izoleco de la insulo estas multaj naturaj endemioj kaj endanĝeritaj specioj, kiel Santomea lanio, Santomea dikbekulo, Santomea orelstrigo kaj Santomea ibiso.

Loĝantaro
---------

La ĉefa lingvo estas la portugala, sed estas multaj parolantoj de öa forra kaj angolara (Ngola), du portugal-bazitaj kreolaj lingvoj.

Bildaro
-------

* KatedraloKatedralo
* StrandoStrando
* BazaroBazaro
* Prezidenta palacoPrezidenta palaco

Notoj
-----

1. ↑   São Tomé und Príncipe. de:Auswärtiges Amt de FRG (2016-10-01). Alirita 2016-12-21.

Marko sur bildo

**Golfo  
de Benino**
**Golfo de Biafro**
**Atlantiko**
**Santomeo**
**Principeo**
**Bioko**
**Anobono**
**Ganao**
**Togo-**
**lando**
**Be-**
**nino**
**Niĝerio**
**Kameruno**
**Gabono**
**Ekvatora**
**Gvineo**
**Respubliko**
**Kongo**

* Kategorio Santomeo (insulo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 715181
* LCCN: n88187471
* VIAF: 159554634
* BNE: XX4575540
 |
Elstar, maldekstra arbo pro alternado flormalabundeco
**Alternado** estas la alternado de la fruktrikolt en dujara ritmo ĉe fruktarboj, precipe ĉe la kulturpomo kaj kulturpiro, kaj ĉe  olivarboj kaj slivoj. La kialo estas ofte la vetero dum certa tempo.

Tiu kaŭzas ĉe pomoj al „pom-jaroj", kiuj alternas je jaroj kun malgranf´daj rikoltoj. Sen hortikulturista interveno la fruktkultivado faiĝus neprofitdona, ĉr en la pomjaroj omi rikoltus multajn, malgrandajn fruktojn. Pro la alta oferto la preaj malaltiĝas kune kun la gajno. En la sekva jaro la ofertkvanto estas pli malgranda, ed la ikolto ankaŭ. tiam la unuopa fruktkultivisto ankaŭ ne gajnas sufiĉe.

Speziale grandan alternadon havas la pomkultivaroj Boskoop, Delbarestivale kaj Elstar.

Fiziologiaj Bazoj
-----------------

La semoj kaj la krskantaj tigburĝonoj de multaj fruktantaj arboj kreas planthormonojn , kiuj reduktiĝas aŭ malhelpas la diferencigon de la florburĝonoj en la sekvanta jaro, se la arbo havas tre aŭ tro multajn florojn. Tiam la arbo formas malmultajn aŭ neniajn florojn dum la sekvanta jaro. Male en jaro, kiam la arbo havas malmultajn aŭ neniajn florojn, formiĝas granda kvanto da florburĝonoj pro la sekvanta jaro.

Krome la biomaso, kiun la arbo povas krei el ĝiaj asimilaĵoj estas limigita, en jaro kun multaj fruktoj tiuj fariĝas averaĝe pli malgrandj. Arbo povas en jaro kun malmultaj fruktoj investi pli da energio por krei novajn branĉojn kaj florburĝonojn kaj la unuopaj fruktoj fariĝas pli grandaj.

Apero
-----

La apero de alternado dependas de la ekvilibron de la metabolo de ĉiu unuopa planto. Tamen pomjaroj aperas tra tutaj regionoj, ekzemplkiel sekvo de malfrua frosto, kiu detruas parton de la floraro. La dua jaro tiam fariĝas „pomjaro" en la tuta regiono.

Per tio la kvanto de novaj branĉoj kaj burĝono restas malgranda kaj la tra jaro denove fariĝas jaro kun malgranda rikolto. Tiu alternado malgrandiĝas nur dum la tempo, krom ke la hortikulturisto intervenas.

Interveneblecoj
---------------

Ĉe kalkaj kultivaroj la diferencigado de la florburĝonoj jam por la sekvanta jaro jam finas nur kelkajn semajnojn post la florado. Tiam la hortikultivisto povas malgrandigi la burĝonojn per kemia aŭ mekanika malmultigo aŭ per ĝusta pritranĉo.

Se la la diferencigado de la florburĝonoj okazas je pli malfrua tempo kaj estas longe sub la influo de la hormonoj, kiuj malhelpas la formadon de florburĝonojn, tiam per frutempa malmultigo de la fruktoj eblas redukti la kvanton de la florburĝonoj por la sekvanta jaro

Alternado ĉe olivoj
-------------------

La alternado trafas ĉe pomo kaj piro la tutan arbon. Ĉe olivoj nur la fruktportantaj ranĉoj estas koncernataj, dum la branĉoj, kiuj ne portas fruktojn, formas florojn en la sekvanta jaro. Tial olivkultivisto fortranĉas la branĉojn, kiuj portis fruktojn, tuj post la rikolto, por ke la aliaj fruktos en la sekvanta jaro.

Literaturo
----------

* Gerhard Friedrich (Hg.): *Physiologische Grundlagen des Obstbaues*. Ulmer Verlag, Stuttgart 2000, ISBN 3-8001-3475-6. S. 212-220.
**Jojo-efiko** estas nedezirata – aparte rapida – plialtiĝo de la korpa pezo fine de dieto.
Dum sinsekvaj dietoj la pezo povas moviĝi ree supren kaj malsupren kiel jojo. Ofte la fina pezo estas pli alta ol la komenca.

Kaŭzoj
------

La jojo-efiko estiĝas ĉefe tial, ĉar post la dieto la malpli peza korpo bezonas malpli da energio ol antaŭe - la baza metabolo malaltiĝas. Aldone dum la dieto malaltiĝas ne nur lipida histo, sed ofte ankaŭ muskola histo. Pro la fakto, ke muskola histo uzas daŭre (eĉ dum korpa ripozo) pli da energio ol lipeda histo, la malgrandiĝo de muskola histo malaltigas ankaŭ la bazan metabolon.

Ankaŭ aparte granda manko de kalorioj ŝajnas influi la bazan metabolon. La korpo adaptiĝas al la malalta kalorinivelo kaj eniras ŝparmoduson por sekurigi la supervivon.

Ĉiuj efikoj kune estas la bazo por la rapida pezokresko, kiam fine de la dieto oni transprenas denove la kutimajn nutrad- kaj vivmanierojn.

Evito
-----

Eblas eviti la jojo-efikon kiam la dieto estas ne tiel drasta, ke la korpo enŝaltas la malsatmetabolon. Krome necesas atingi daŭran nutradŝanĝiĝon, por eviti la ĝistiaman tronutradon.
Prefere fine de dieto oni altiĝu la kreskon de kalorioj malrapide kaj laŭ periodo de pluraj semajnoj, por konservi la atingitan pezon. Per sporto kaj ĉia korpa moviĝo eblas altigi la tagan kaloribezonon.

Referencoj
----------

1. ↑  Steven B. Heymsfield et al.: *Body-size dependence of resting energy expenditure can be attributed to nonenergetic homogeneity of fat-free mass* Am J Physiol Endocrinol Metab 282: E132–E138, 2002
2. ↑  Arne Astrup et al.: *Meta-analysis of resting metabolic rate in formerly obese subjects* Am J Clin Nutr 1999;69:1117–22.

* Kategorio Jojo-efiko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Verticilo-velkado** estas fungomalsano de plantoj. Verticillium dahliae kaj V. albo-atrum atakas pli ol 350 hortikulturaj kaj agrikulturaj susceptoplantoj (kun pli ol 70 arbospecioj kaj arbustoj). Precipe V. dahliae kaŭzas ĉe multaj lignoplantoj "velkadon". Ambaŭ verticilo-specioj estas elgrunda damĝfungoj.

Tiu velkiga fungo ofte venis an la grundoj pere de novplantado. La plej grava suscepto estas aceroj (i.a plataneca acero kaj japana acero), krome specioj de jenaj genroj Catalpa, Cornus, Clematis, Castanea, Fraxinus, Robina kaj Aesculus, plus plurasj aliaj lignoplantspecioj. Malpli sensivaj estas i.a. alno, poplo, platano, betulo, karpeno kaj fago. Unukotiledonoj kaj koniferoj ne estas susceptoj de Verticilo.

Diagnozo
--------

Lal fungo estas rekonebla laŭ jenaj simptomoj: ŝoso, kiuj ekzemple post la vintro elkreskas montras subite velkajn foliojn, kvankam la planto havas sufiĉe da akvo kaj nutraĵoj. La antaŭe verdaj folioj ricevas malbrile verda koloro kaj velkas.

La arboŝelo de la dikaj branĉoj ne plu estas glata. Krome videblas en la branĉo eta serpoforma duonluno. Tio estas la signo, ke la fungo jam penetris la lignoplanton profunde. Ankaŭ pritranĉado ne plu helpas.

Kontraŭbatalo
-------------

Sprucadoj kontraŭ fungoj ne efikas, ĉar la fungo estas protektata ene de la branĉoj. Fortranĉitajn branĉojn ne metu sur kompoŝto kaj ne dispecigu la branĉojn, ĉar la fungo infekcias  aliajn plantojn.

La ĝardentondiloj, segiloj kaj aliaj iloj devas esti desinfektigitaj.

La sola teoria ebleco kontraŭbatali la fungon estas profundan grundoŝanĝon. Malaltigado de la pH-valoro de la grundo malaltigas la infekcian riskon.

Rezisteco
---------

Jenaj foliarboj estas rezistaj kontraŭ la fungo: juglando (*Juglans*), saliko, kverko (*Quercus*) kaj piro (*Pyrus*).

Ankaŭ eblas planti koniferojn, ekzemple kiel heĝoj de taksusoj aŭ tujoj.

Vidu ankaŭ
----------

* verticilo

Literaturo
----------

* Neergaard, Paul: Atakoj kontraŭ ĝardenplantoj kaj kiel prilukti ilin. The Esperanto Publishing Compasny LTD, Rickmansworth, (Herts.), 1954, p. 211

Referencoj
----------

1. ↑  url= titel=Verticillium-Welke an Laubgehölzen|de 2015-08-13
2. ↑  titel=Verticillium-Welke an Gehölzen|autor=Pflanzenschutzamt Berlin, de 2015-08-13

* Kategorio Verticilo-velkado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 539288
 |
Filmeto generita fare de Sora montrante trajnon vojaĝantan super la viadukto *Glenfinnan*.
**Sora** estas genera artefarita intelekto evoluigita fare de OpenAI, kiu specialiĝas pri generado de teksto-enigo al videaĵoj (modelo de teksto al videaĵo). La modelo akceptas tekstajn priskribojn, tiel nomatajn instigojn (angle: *prompts*), de uzantoj kaj generas mallongajn filmetojn en fotorealisma kvalito, kiuj kongruas kun ĉi tiuj priskriboj. La instigoj povas provizi artstilojn, fantaziajn scenarojn aŭ realismajn scenojn. En aprilo 2024, la modelo daŭre estas neeldonita kaj ankoraŭ ne haveblas por ĝenerala uzado. Laŭ Mira Murati, la modelo publikiĝus en 2024. 

La publikigitaj videoj de Sora kaŭzis grandan eksciton kaj diskuton. ĉe la filmindustrio kaj artistoj. Ankaŭ estis esprimitaj timoj, ke la modelo povus esti uzata por generi falsaĵojn (deepfakes) kaj plenkreskulan enhavon.

Vidu ankaŭ
----------

Artefarita intelekto

Bildarta kapablo de artefarita intelekto

Eksteraj ligiloj
----------------

Sora ĉe OpenAI

Referencoj
----------

1. ↑  *Sora*, japana vorto kiu signifas ĉielo.
2. ↑  (en) Katie Kilkenny: *Tyler Perry Puts $800M Studio Expansion on Hold After Seeing OpenAI’s Sora: "Jobs Are Going to Be Los*t". En: The Hollywood Reporter. la 23-an de februaro 2024,
3. ↑  (de) Roland Lindner, New York: *Open AI stellt Sora vor: Auf diese KI ist die Welt nicht vorbereitet*. En: FAZ.NET, la 17-an de februaro 2024, ISSN 0174-4909
Krepuska lampo kun lampŝirmilo
Ombrelo kiel lampŝirmilo
**Lampŝirmilo**, **lampoŝirmilo**, **lumŝirmilo** aŭ **lumoŝirmilo** estas ŝirmilo fiksita al lumilo (ankaŭ nomata lampo), kiu utilas al jeno:

1. ŝirmi la okulojn kontraŭ tro forta lumo,
2. koncentrigi la lumon en apartaj lokoj, ekz. por legado,
3. malaltigi la influon de termoradiado de lumiloj,
4. modifi la koloron de la lumfonto.

Por atingi tiajn celojn, oni uzas sonoril-, teler- aŭ funel-forman ŝirmilon el blankigita vitro, papero, metalo aŭ ŝtofo. Tiaj lampoŝirmilo kutime troveblas en specifaj vendejoj pri lampoŝirmiloj, normalaj meblovendejoj aŭ eĉ ĉiovendejoj, sed eblas ankaŭ memkonstrui propran originalan lampoŝirmilon el tre diversaj objektoj aŭ materialoj, ekzemple ombrelo, densa seka arbusto, vegetalaj materialoj ktp. Tio produktas samajn celojn kiel aĉeteblaj lampoŝirmiloj, sed estas pli unikaj kaj malkostaj.

Literaturo
----------

* Lampŝirmilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Lampŝirmilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Wilhelm Gerster: *Moderne Beleuchtungssysteme für drinnen und draussen.* 1. Auflage, Compact Verlag, München, 1997, ISBN 3-8174-2395-0
* Winfrid Hauke, Rolf Thaele, Günter Reck: *RWE Energie Bau-Handbuch.* 12. Ausgabe, Energie-Verlag GmbH, Heidelberg, 1998, ISBN 3-87200-700-9
La **Universitato de Leono** (hispane *Universidad de León* (**ULE**)) estas publika universitato kun sidejo en la urbo Leono, (Hispanio), kun aldona kampuso en Ponferrada.

La ĝermo de la universitato estis el 1843, kiam oni kreis la porintruistan *Escuela Normal de Maestros* aŭ *Seminario de Maestros de Instrucción Pública* kaj la suban lernejon pri Veterinario, fondita en 1852, kio metis la bazojn de la estonta leona universitato. Ĝi estis formale fondita en 1979 kiel disiĝo disde la Universitato de Oviedo, el diversaj Altlernejoj kaj Fakultatoj kiuj, dependaj de tiu, ekzistis delonge aŭ de mallonge en la urbo Leono.

Dum la lastaj jaroj la universitato subskribis gravajn interkonsentojn de kunlaborado, inter kiuj elstaras kun la Universitato de Vaŝingtonio, kiu ebligis la instaladon en Leono de la dua eŭropa sidejo de tiu universitato por la lernado de la hispana, kun kapacito por 500 lernantoj, kaj kun la Universitato de Ksiangtan, kiu ebligis la establadon en la urbo de la Instituto Konfuceo.

Laboras en la universitato 950 profesoroj kiuj atentas pri 12 643 studentoj. La Universitato de Leono enhavas ok fakultatojn (pri Veterinario, Biologiaj kaj Mediaj Sciencoj, Edukado, Juro, Filozofio kaj Beletroj kaj Laborsciencoj inter aliaj), ses altlernejojn kaj du aldonitajn privatajn centrojn distribuitajn inter la kampusoj de la bieno Vegazana kaj de la urbo Ponferrada​.

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Universitato de Leono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* La Asunción-Universidad (stacidomo)

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 782418
* GND: 350283-1
* LCCN: n83041594
* VIAF: 124944954
* ISNI: 0000000122904818, 0000000121873167
* SUDOC: 074066374
* BNF: 12079300w
* NKC: ko2009297699
* BNE: XX113991
 |
**La legendo de Sleepy Hollow** aŭ **La legendo de la senkapa rajdanto** estas rakonto de teroro kaj romantismo, verkita de Washington Irving en 1820, kaj publikigita en sia kolekto de eseoj kaj noveloj *The Sketch Book of Geoffrey Crayon*.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

La agado okazas en 1790, ĉe Tarry Town (Tarrytown, Novjorkio), en aparta valo nomita Sleepy Hollow (Dormema Kavo) konata pro siaj historioj de fantomoj kaj la sorĉa etoso kiu nutras la imagopovon de kaj lokanoj kaj vizitantoj. La plej fifama spektro de la loko estas la Senkapa rajdanto, pri kiu oni diras, ke li estas la fantomo de iama germana soldato frapita per kanonkuglo sir la kapo dum "iu sennoma batalo" de la Usona Milito de Sendependeco kaj kiu "ĉevalrajdas al la batalejo dum nokta serĉado de sia kapo".

La legendo estas la rakonto de Ichabod Crane, instruisto ekstreme superstiĉa el Konektikuto kiu enamiĝas de 18-jaraĝa junulino Katrina Van Tassel, nura filino de Baltus Van Tassel, riĉa loka farmisto, kaj de ŝia riĉo, kiun sopiras ankaŭ la juna lokano Abraham "Brom Bones" Van Brunt. Unu nokton la ambicia instruisto ĉeestas en festo de Van Tassel. Li dancas, ĝuas la etoson kaj aŭskultas la fantomecajn historiojn kiuj rakontas Brom kaj la ceteraj lokanoj, dum lia celo estas konfesi sian amon al Katrina post la foriro de la invititoj.

Post nekontentiga amdeklaro, Ichabod ĉevalrajdas hejmen tra timigaj arbaroj inter la bieno de Van Tassel kaj la setlejo Sleepy Hollow. Survoje lia aktiva imagopovo estas tuŝita per la historioj de spiritoj rakontitaj en la Festo de la Rikolto. Subite aperas la Senkapa Rajdanto. Laŭ freneza kurado al la ponto apuda al la tombejo de la iama nederlanda preĝejo de la valo, en kiu oni diris, ke la Rajdanto "vanuiĝos en flamoj kaj silfuro", Ichabod rajdis por sia vivo, akcelante malespere sian ĉevalon al la malsupra parto de la valo. Tamen la makabra spirito atingis la ponton, baŭmigis sian ĉevalon kaj ĵetis sian fortranĉitan kapon al la timigita vizaĝo de Ichabod Crane.

Sekvan nokton, Ichabod estis mistere malaperinta el la vilaĝo, kio ebligis la geedziĝon de Katrina kun Brom, pri kiu oni komentis, ke li multe sciis pri la afero de Ichabod. Fakte, la nuraj elementoj trovitaj prie estis la ĉevalo kaj la ĉapelo de la instruisto, krom mistera kukurbo rompita en tiu loko. Kvankam la naturo de la Rajdanto restas malferma al la libera interpretado, la historio sugestas, ke la rajdanto estis reale Brom maskita.

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Vidu ankaŭ
----------

* *Sleepy Hollow*
* *The Adventures of Ichabod and Mr. Toad*

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo La leyenda de Sleepy Hollow en la hispana Vikipedio.*

* Kategorio The Legend of Sleepy Hollow en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 841093
* GND: 4617184-8
* LCCN: no98007272
* VIAF: 181258570
* SUDOC: 03464699X
* BNF: 125380794
 |