recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**James Rooke** (Dublino, Irlando, ĉ. 1770 - Bojakao, Kolombio, 1819) estis militisto brita kiu partoprenis en diversaj bataloj kaj militoj ĝis la Batalo de Pantano de Vargas en Nova Granado (aktuala Kolombio) post kio li mortiĝis pro vundoj la 28a de julio de 1819 forminte parton de la Brita Legio, kiu partoprenis en la Sendependigo de Kolombio.

Li aliĝis al la brita armeo en 1791 kaj luktis en diversaj kampanjoj kontraŭ Francia, atingante kategorion de Majoro en 1802. Rooke estis alte rilata ekzemple kun la Princo de Kimrujo. Sed en 1801 devis vendi siajn bienojn por nuligi siajn ŝuldojn, kaj translokiĝis al Francio, kiu tiam estis pace kun Britio. Kiam ekis denove la milito, la francoj arestis lin kaj restis enprizone ĝis fuĝo komence de 1813; poste aliĝis al la armeo de Wellington en Hispanio. Rooke elarmeiĝis post la fino de la milito en 1814, sed ja la reveno de Napoleono Bonaparte li revenis en 1815, kaj luktis en la batalo de Waterloo.

En 1816 li retiriĝis al la insularo Sankta-Kito kaj Neviso. Eniris en la Brita Legio en 1818 por apogi la revolucion sendependentistan en Sudameriko estrita de Simón Bolívar, kaj estis nomumita komandanto. En la Batalo de Pantano de Vargas, la kolonelo Rooke estis vundita, oni devis amputi lian maldekstran brakon, sed ĉiukaze li mortiĝis post kelkaj tagoj en la departemento Bojakao.

Notoj
-----

1. ↑    Moisés Enrique Rodríguez - Society for Irish Latin American Studies, Dictionary of Irish Latin American Biography. James Rooke, 2007, alirita la 4an de aŭgusto de 2010.

Bibliografio
------------

* Hasbrouck, Alfred. Foreign Legionnaires in the Liberation of Spanish South America (New York: Columbia University Press, 1928).
* Lambert, Eric. Voluntarios Británicos e Irlandeses en la Gesta Bolivariana (Caracas: Ministerio de Defensa, 1980-1993). Dos vol.
* Rodriguez, Moisés Enrique. Freedom's Mercenaries: British Volunteers in the Wars of Independence of Latin America (Lanham MD: Hamilton Books, University Press of America, 2006). Dos vol.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 482079
 |
**Jan Stanisław JANKOWSKI**, pseŭdonomoj *Doktor*, *Jan*, *Klonowski*, *Sobolewski*, *Soból* (naskiĝis la 6-an de majo 1882 en Krasowo Wielkie en la distrikto Wysokie Mazowieckie, murdita la 13-an de marto 1953 en Vladimir, Sovetunio) estis pola politikisto, Delegito de Registaro por la Lando de la 19-a de februaro 1943, (formale de la 21-a de aprilo 1943) ĝis la 27-a de marto 1945, inĝeniero kemiisto.

Dua mondmilito
--------------

Ĝis eksplodo de la milito aktivis komence en institucioj de socia protekto. En 1941 ekposteniĝis kiel direktoro de Departamento de Laboro kaj Socia Protekto. Fine de 1942 iĝis anstataŭanto de la delegito kaj aprile 1943 transprenis la funkcion post aresto de Jan Piekałkiewicz. De 1944 estis vicĉefministro estranta Landan Konsilion de Ministroj. Li aprobis decidon pri komenco de la Ribelo de Varsovio.

Post la falo de la varsovia ribelo trapasis kun falsaj dokumentoj provizoran tendaron en Pruszków, kie estis liberigita pro sia aĝo.

Marte 1945 kun aliaj gvidantoj de Pola Subtera Ŝtato estis arestita de NKVD, transportita per aviadilo al Moskvo kaj tie malliberigita en Lubjanka. En t.n. proceso de dekses prokuroro akuzis Jan Stanisław Jankowski, Leopold Okulicki, Stanisław Jasiukowicz kaj Adam Aleksander Bień pri tio, ke ili estis organizantoj kaj gvidantoj de pola subtera organizaĵo aganta en malfronto de Ruĝa Armeo sur teritorioj de okcidentaj partoj de Belorusio kaj Ukrainio, en Litovio kaj en Pollando kaj agantaj laŭ instrukcio de t.n. emigracia registaro gvidis revolucian laboron direktitan kontraŭ la Ruĝa Armeo kaj Sovetunio, aktivis kiel teroristoj kontraŭ oficiroj kaj soldatoj de la Ruĝa Armeo, aranĝis atencojn kaj atakojn de subteraj armitaj taĉmentoj kaj gvidis malamikan propagandon kontraŭ Sovetunio kaj la Ruĝa Armeo. Laŭ verdikto de moskva juĝejo li estis kondamnita al 8 jaroj de malliberejo malgraŭ tio, ke estis reprezentanto de alia ŝtato. Regopovoj de Okcidento ne protestis pri tiu malkaŝa perforto de la internacia juro. Li estis plej verŝajne murdita du semajnojn antaŭ fino de la puno. Li ripozas en komuna tombo i.a. kune kun ĉefkomandanto de Estona Armeo Johan Laidoner, sur apudmallibereja tombejo.

Distingoj
---------

* Ordeno de Blanka Aglo – postmorte (1995)
* Ordeno Virtuti Militari de la 5-a klaso (1944)

Bibliografio
------------

* S. Kopf, S. Starba-Bałuk, *Armia Krajowa. Kronika Fotograficzna* (Pola Enlanda Armeo. Foto-Kroniko, Warszawa 1999
* Norman Davies, *Powstanie '44* (Ribelo 44), Kraków 2004
* W. Grabowski, *Delegatura Rządu Rzeczypospolitej Polskiej na Kraj* (Delegitaro de la Registaro de Pola Respubliko por la Lando), Warszawa 1995
* Joanna Szewczyk (redaktorino), *Bohaterowie Historii Polski* (Herooj de la historio de Pollando), Chorzów 2007

* Kategorio Jan Stanisław Jankowski en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 431952
* LCCN: no2011077292
* VIAF: 170978602
* ISNI: 0000 0001 1995 7433
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Japania fago** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonaj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Fagaloj *Fagales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Fagacoj *Fagaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Fago *Fagus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Fagus japonica***Maxim. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Japania fago  |

 |
| v • d • r |

La **japania fago** (*Fagus japonica*), estas decidua arbo el la familio de la fagacoj. Ĝi estas indiĝena en Japanujo, kie ĝi estas unu el la ĉefaj arbaj specioj en naturaj deciduaj arbaroj precipe je la pacifika flanko de la lando. Oni trovas ĝin en la tajhejaj ĉiamverdaj arbaroj.

Tiu palearktisa specio atingas altecon de 25 metroj. La arbo ofte havas plur-trunkan habiton. La arboŝelo estas glata kaj griza. La simplaj folioj alterne estas aranĝitaj laŭlonge de la branĉo. Ili estas iomete harkovritaj kaj iomete glaŭkaj sube, kun 10-14 paroj de flank-nervuroj. Fruktaj pedunkloj longas 3-4 cm kaj estas senharaj .

Referencoj
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

1. 1 2   angle Peters, R. 1997 : Beech Forests. Dordrecht: Kluwer Academic.
2. ↑  *Woody Plants of Japan*, Vol. 1, 2000. ISBN 4-635-07003-4
3. ↑  angle Ohwi, J. (1984). Flora of Japan. ISBN 978-0-87474-708-9
***In Flanders Fields*** estas poemo de la kanada milita kuracisto kaj poeto John McCrae (naskiĝis la 30-an de novembro 1872, mortis la 28-an de januaro 1918). La finan version li verkis la 8-an de decembro 1915.

McCrae mortis dum la Unua Mondmilito, laboranta en lazareto, pro pneŭmonio kaj encefalito.

La originala poemo
------------------

La *Clan McRae Roll of Honour 1914-18* apud la skota kastelo *Eilean Donan*, kun kelkaj linioj el *In Flanders Fields*
**In Flanders fields**

In Flanders fields the poppies blow
Between the crosses, row on row
That mark our place; and in the sky
The larks, still bravely singing, fly
Scarce heard amid the guns below.
We are the dead. Short days ago
We lived, felt dawn, saw sunset glow
Loved, and were loved, and now we lie
In Flanders fields.
Take up our quarrel with the foe:
To you from failing hands we throw
The torch; be yours to hold it high.
If ye break faith with us who die
We shall not sleep, though poppies grow
In Flanders fields.

Traduko en Esperanto
--------------------

**En flandraj kampoj**

En flandraj kampoj papavoj floras
inter la krucoj kiuj deĵoras,
en vicoj ili pri ni memoras
dum alaŭdoj supre flugas plue,
ne aŭdeblaj pro pafiloj sube.
Ni antaŭ tagoj ĉi tie mortis
Vidinta kion suno alportis
Amitaj, amintaj, nun kuŝas ni
En flandraj kampoj.
Malamikojn sendu al la morto
Dum ni pereintoj al vi donas
La torĉon por alte porti.
Se vi perfidas nin mortintojn,
ni ne dormos, eĉ se floros papavoj
En flandraj kampoj.
(Traduko: Lode Van de Velde)

La rolo de la papavoj (*poppies*)
---------------------------------

Papavo estas pionira specio kies semoj povas resti dum jaroj sur la tero kaj nur ekfloras kiam ĉiuj aliaj ĉirkaŭaj plantoj estas for, ekzemple kiam la grundo estas trafosita kaj miksita kun ŝtonaĵoj. Tia estis la situacio en la tranĉeoj dum la Unua Mondmilito kaj McCrae certe vidis multajn papavojn florantajn verkante la poemon.

Estas ankoraŭ alia signifoj de la papavoj. Iuj specioj estas uzataj por produkti opion kaj morfinon. Morfino estas dormiga kaj analgeza drogo, uzita por mildigi la doloron de la vunditaj soldatoj.

Krome, la aspekto de la floro estas simbola : la folietoj estas ruĝaj kiel la sango de la viktimoj, la interno estas nigra, koloro de funebro kaj en la kerno videblas krucformo, nome kristana simbolo.

Bibliografio
------------

* VERLEYEN, Herwig, *In Flanders Fields: het verhaal van John McCrae, zijn gedicht en de klaproos*, De Klaproos, 1992. ISBN 90-5508-001-2 (en nederlanda lingvo; esperanta versio "En flandraj kampoj" aperis en 2015 ĉe Flandra Esperanto-Ligo).
* *Wśród Flandrii pól kwitnący mak* (pola traduko)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio In Flanders Fields en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Literaturo |

* Muzeo *In Flanders Fields* pri la Unua Mondmilito
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
**Janusz Zeyland** (naskiĝis la 22-an de novembro 1897 en Poznano, murdita la 5-an de aŭgusto 1944 en Varsovio) – pola kuracisto kaj profesoro.

Vivo
----

Li finis Altlernejon al Sankta Mario Magdaleno en Poznano kaj en 1917 komencis studi medicinon en Berlin, sed post kelkaj monatoj devis soldatiĝi al germana armeo. Post fino de la unua mondmilito de 1918 ĝis 1921 soldatservis en Pola Soldataro. Post malmobilizo li daŭrigis studadon en Universitato de Varsovio. En 1922 translokiĝis al Universitato Adam Mickiewicz en Poznano, kie en 1924 finis studojn iĝante doktoro kaj tie eklaboris en Fako de Patologia Homa Anatomio. De 1927 ĝis 1940 laboris en pediatrio de universitata malsanulejo. En 1925 kaj 1928 laboris science en Parizo, kie esploris efikecon kaj sendanĝerecon de vakcino BCG. En 1928 habilitiĝis pri pediatrio, kaj en 1939 iĝis profesoro. En 1940 estis translokigita al Varsovio, kie aprile 1941 organizis Centran Laboratorion de Tuberkulozo, kaj decembre malfermis la unuan en Pollando filion de kuracado de infana tuberkulozo de pulmoj sur la nivelo de universitata malsanulejo. Samtempe li gvidis kurson pri bakteriologio ĉe Sekreta Universitato de Okcidentaj Teroj. Janusz Zeyland estis pafmortigita de germanoj en Wola Malsanulejo dum la masakro de Wola.

Li publikigis pli ol 70 laboraĵojn, interalie aktualan ĝis hodiaŭ lernolibron *Gruźlica płuc u dzieci* (Pulmotuberkulozo ĉe infanoj) kaj estas konsiderata unu el la plej granda aŭtoritatoj ĉi-kampe. En 1930 li ricevis de Akademio de Nacia Medicino en Parizo premion je la nomo de Pannetier pro pruvo de sekureco kaj efikeco kontraŭtuberkulozaj vakcinoj, kio permesis ilian vastan aplikon. Li estis pioniro en Pollando. Kiel la unua prilaboris statistike oftecon de apero de tuberkulozo ĉe infanoj.

Literaturo
----------

* Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski (redakto), *Wielkopolski słownik biograficzny* (Biografia vortaro de Grandpolujo), Warszawa–Poznań 1983, PWN ISBN 83-01-02722-3
**Jaraba** [ĥaRAba] estas municipo de Hispanio, en la sudo de la komarko *Comunidad de Calatayud* kies ĉefurbo estas Calatayud mem, en la sudokcidento de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono).

Geografio
---------

Jaraba estas municipa teritorio en la sudo de la komarko *Comunidad de Calatayud*, kie ĝi estas inter Calmarza kaj Ibdes. La municipa teritorio limas ankaŭ kun Cetina kaj Campillo de Aragón. Ĝi estas borde de la rivero Mesa, kiu ricevas grandan parton de sia akvokvanto el nombraj fontoj kiuj venas al la rivero. La medio de Jaraba estas karakteriza pro la granda kanjono kiun la rivero Mesa ĉizas al Calmarza, kreante serion de imponaj ruĝaj muregoj de kalkoŝtono. Same karakteraj estas pinaroj kaj ĉeriveraj arbaroj en malsekaj zonoj, kaj stepoj kun anzinoj, juniperoj, kaj odorplantoj en sekaj zonoj.

La loĝloko Jaraba mem estas je 131 km sudokcidente de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo, je 767 msm en la Iberia Sistemo, en la baseno de la rivero Piedra, proksime al la limo kun la provinco Gvadalaĥaro. Ĝi estas inter Ibdes nordoriente kaj Calmarza sudokcidente jam sur la limo kun la provinco Gvadalaĥaro.

Historio
--------

La loko jam ekzistis en araba epoko, kiel pruvas la araba etimologio de la loknomo *Jaraba* el شرابة, ŠARÃBA, ŠARÃB (sama deveno en hispanlingva *jarabe* (siropo), sed kun signifo trinkaĵo), reference al abundo de termaj kaj kuracaj akvoj. La areo estis konkerita el islamanoj en la 12-a jarcento fare de Alfonso la 1-a, kiu lasis la areon al la templanoj.

Historie la loko vivtenis sin aparte kiel banloko.

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Campillo de Jaraba kie oni malaltiĝis el 846 loĝantoj en 1950 ĝis nunaj 282 loĝantoj en 2021. Evidente elmigrado ĝenerale foriris al industriaj aŭ pli viglaj areoj kiel Zaragozo, Daroko, Calatayud kaj Karinjeno.

Aktualo
-------

Bazo de ekonomio nun estas agrikulturo (cerealoj, olivarboj kaj vitejoj), forstado kaj brutobredado (kortobirdoj, ŝafoj kaj porkoj) kaj sekva nutrindustrio (vinproduktado). Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo. Aparta loka enspezo venas de la tri banlokoj, kaj du akvofabrikoj.

Inter nunaj vidindaĵoj menciindas la preĝejo kaj rokpentraĵoj; viro, virino kaj du cervoj. Estas interesaj naturaj lokoj ĉefe en la montaroj kaj ĉe la riveroj. Proksime estas la Monaĥejo de Piedra.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Zaragozo

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Jaraba en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 802786
 |
Jen la fenestro, per kiu oni supozas, ke Marinus van der Lubbe eniris en la konstruaĵon.
La **incendio de Reichstag**, do de la germana parlamentejo en Berlino, okazis en la nokto al la 28-a de februaro 1933, pro bruligo fare de homo. Oni kaptis ĉeloke la nederlandanon Marinus van der Lubbe. Ĝis nun oni ankoraŭ ne povas plene klarigi la krimon.

Laŭ la nacisocialistoj (kies estro Adolf Hitler estis regna kanceliero de kvar semajnoj) la bruligo estis parto de komunista komploto. En la komenco ili verŝajne vere kredis tion, sed fariĝis jam baldaŭ evidenta ke ne ekzistis aktuale tiaj planoj. Tamen la nacisocialistoj misuzis la okazon por persekuti politikajn kontraŭulojn. La koncerna dekreto de la Regna Prezidento estas konsiderata la unua paŝo en la nacisocialistan diktatorecon. Origine Hitler planis realigi sian diktatorecon pere de novaj elektoj en marto kaj speciala leĝo, kio krome okazis.

Laŭ la komunistoj kaj multaj aliaj, la nacisocialistoj mem bruligis la parlamentejon por havi pretekston plene akiri la potencon en la ŝtato.

Trie ekzistas la tezo ke Marinus van der Lubbe mem sola kaj proprainiciate bruligis, por protesti kontraŭ la nova nacisocialista-konservativa registaro. Komence de la 1960aj jaroj amatora historiisto Fritz Tobias kaj la posta universitata profesoro Hans Mommsen pridubigis la ĝis tiam superregantan duan tezon. Fakte principe eblis ke Van der Lubbe memstare bruligis, kaj ne estis trovitaj planoj de komunistoj aŭ nacisocialistoj pri la bruligo.

La demando pri la farinto estas tikla disputaĵo pro politikaj kialoj; kelkaj kritikantoj opinias ke la nacisocialistoj devas esti nomataj la farintoj, ĉar alie oni povus dubi same pri aliaj krimoj de la nacisocialistoj. Inter la akuzitoj estis ankaŭ la posta bulgara ŝtatestro Georgij Dimitrov.

* Kategorio Incendio de Reichstag en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Skeleto en Finnlando
Commander Islands Map - Russian.pngCommander Islands Map - Russian
La **Stelera dugongo** (*Hydrodamalis gigas*) aŭ laŭ la scienca nomo **Giganta hidrodamalo** kaj ankaŭ *marbovo*, estis granda, herbivora marmamulo. Ĝi estis la plej granda membro de la ordo *Sirenia*, kiu inkludas ties plej proksiman vivantan parencon, nome la dugongo (*Dugong dugon*), kaj la manatojn (*Trichechus* spp.), kaj "aliajn escepte la grandaj balenoj, verŝajne la plej granda mamulo ekzistinta en historia epoko". Kvankam tiu dugongo estis iam abunda tra la Norda Pacifiko, ĉirkaŭ 1741, kiam ĝi estis unuafoje priskribita de Georg Wilhelm Steller, ĉefa naturalisto de la ekspedicio estrita de la esploristo Vitus Bering, ties teritorio estis limigita al ununura, izola populacio ĉirkaŭ la neloĝata Komandorski-insularo. Post 27 jaroj post la malkovro fare de eŭropanoj, la malrapida kaj facile kaptebla Stelera marbovo estis ĉasata ĝis la formorto.

Referencoj
----------

1. ↑  Marsh, Helene.  (2012) *Ecology and Conservation of the Sirenia: Dugongs and Manatees*, Conservation Biology **18**. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 9780521888288.
2. ↑   Steller's SeaCow. *Sirenian.org*. Alirita 18a Majo 2011.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2011-05-28. Alirita 2014-09-22.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Stelera dugongo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Stelera dugongo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Stelera dugongo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* Animal Diversity Web
* Steller's sea cow information from the AMIQ Institute
* Hans Rothauscher's Die Stellersche Seekuh site (en germana kaj angla)
* Ilustraxio de dugonga skeleto kaj resumo de la priskribo fare de Steller Arkivigite je 2013-08-13 per la retarkivo Wayback Machine
**Janina Maria Ochojska-Okońska** (naskiĝis la 12-an de marto 1955 en Gdańsk) – pola humanitara aktivulino, fondintino de ne-registara organizaĵo Pola Humanitara Kampanjo, astronomino. Distingita per la titolo *Virino de Eŭropo* fare de la Eŭropa Komisiono kaj per la Honora legio.

Vivo
----

Ŝi finis La Unuan Ĝeneralklerigan Liceon en Zabrze. En 1980 iĝis diplomitino pri astronomio en Universitato Koperniko en Toruń, ĝis 1984 laboris en Laborejo de Astrofiziko de Pola Scienca Akademio en Astronomia Centro je la nomo al Nikolao Koperniko en Toruń. Kiel studentino agis en Akademia Animzorgado de Jezuitoj en Toruń. De la fino de la 70-aj jaroj ligita kun demokratia opozicio, kunlaboris kun sendependa Socia Biblioteko. Ŝi aliĝis al "Solidareco", post enkonduko de la milita stato en Pollando engaĝita en distribuo de samizdatoj, kaj ankaŭ agado de loka komitato okupiĝanta pri helpo al persekutataj personoj kaj iliaj familioj.

Janina Ochojska estas nalkapablulino de la frua infaneco (poliomjelito). Kiel ŝi mem rememorigas, akcepton de sia malkapableco ŝuldas al restado en Kurac-Eduka Fako por Kriplaj Infanoj, gvidata de kuracisto Lech Wierusz. En 1984 forveturis al Francio por operacio. Tie renkontiĝis kun la ideo de humanitara helpo. Kiel volontulino laboris por Fondaĵo EquiLibre, serĉante kontaktojn kaj kunlaborigante helpon por Pollando. En 1989 estis unu el kreintoj de la pola filio de la Fondaĵo EquiLibre. En 1992 organizis karavanon de la pola helpo al eksinta Jugoslavio. En 1992 ankaŭ fondis Polan Humanitaran Kampanjon, en kiu estis prezidantino.

En 1996 edziniĝis al Michał Okoński, ĵurnalisto de "Tygodnik Powszechny". En 2000 aperis libra intervjuo de Wojciech Bonowicz kun Janina Ochojska *Niebo to inni* (Ĉielo estas aliaj), kaj en 2015 alia intervjuo farita de Marzena Zdanowska titolita *Świat według Janki* (La mondo laŭ Janina).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Janina Ochojska en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Nota biograficzna w Encyklopedii Solidarności Arkivigite je 2016-10-22 per la retarkivo Wayback Machine Bibliografia noto en *Enciklopedio de Solidareco*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 606173
* LCCN: no00085532
* VIAF: 302924515 9396484, 302924515
* ISNI: 0000 0001 1791 3170, 0000 0004 0936 4708
 |
**James Cowles PRICHARD**, membro de RSL (11a de Februaro 1786 – 23a de Decembro 1848) estis brita kuracisto kaj etnologo kun ampleksaj interesoj en fizika antropologio kaj psikiatrio. Lia influa verko *Researches into the Physical History of Mankind* temis pri evolucio. El 1845, Prichard servis kiel Medicina Komisiano *in Lunacy*. Li enkondukis la terminon "senila demenco".

Li decidis al kariero de medicino kaj kiel kvakero li ne rajtis iĝi oficiala kuracisto en la Reĝa Kolegio de Kuracistoj, sed li plue studis. Li doktoriĝis en Edinburgo, kaj lia doktoriga disertacio de 1808 estis lia unua klopodo pri la demando de lia vivo: la origino de homaj variaĵoj kaj rasoj. Poste, li instruis dum unu jaro en la Trinity College (Kembriĝo).

Li aliĝis al la Eklezio de Anglio kaj poste eniris en la St John's College (Oksfordo) kaj poste en la Trinity College, Oksfordo, sed li ne gradiĝis. En 1813 li publikigis *Researches into the Physical History of Man*, en du volumoj, pri centra konkludo pri la unueco de la homa specio, kiu pro diversaj tialoj estis dividitaj en permanenta variaĵoj aŭ rasoj. Tiu verko estas dediĉita al Johann Friedrich Blumenbach, kies kvin proponitaj homrasoj estis adoptitaj.

Kelkaj verkoj
-------------

* 1819: *Analysis of Egyptian Mythology*
* 1829: *A Review of the Doctrine of a Vital Principle*
* 1831: *On the Treatment of Hemiplegia*
* 1839: *On the Extinction of some Varieties of the Human Race*

Notoj
-----

1. ↑   Prichard J. C. 1835. *Treatise on Insanity*. London. p. 92
2. ↑   Prichard, J. C. 1808. *De generis humani varietate*. Edinburgh: Abernethy & Walker.
3. ↑  "Prichard, James Cowles (PRCT808JC)". A Cambridge Alumni Database. University of Cambridge.

* James Cowles Prichard en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio James Cowles Prichard en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 805043
* GND: 117697206
* LCCN: n88601980
* VIAF: 49319825
* ISNI: 0000 0000 8343 4875
* SUDOC: 067719945
* BNF: 12450067f
* NLA: 35433411
* NKC: nlk20010094364
 |
Jankov Most troviĝas en (verda) Municipo Zrenjanin en Serbio
Mapo pri municipo Zrenjanin
Ortodoksa rumana preĝejo de Jankov Most
**Jankov Most,** serbe **Јанков Мост,** rumane **Iancăid,** hungare **Jankahíd** estas malgranda vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Meza** Banato, en municipo de Zrenjanin.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 23  km²
* Koordinatoj: 45°28′16″N 20°26'10″E
* Alto super marnivelo: 58 m
* Loĝantaro: 630
* Poŝtkodo: 23201
* Telefonprefikso: 23
* Aŭtokodo: ZR

Situo
-----

Jankov Most situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, havanta ponton al Mihajlovo).

Historio
--------

La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1221 laŭ tiama hungara ortografio *"Iancahid"*. Post la turkoj erao precipe rumanoj kaj hungaroj alvenis el Transilvanio. Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Torontál, al distrikto de Nagybecskerek, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la komunumon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Jankov Most 636 homoj, (384 rumanoj (60 %), 183 serboj (29 %), 20 ciganoj, 14 hungaroj, 10 jugoslavianoj, po 2 germanoj kaj kroatoj ktp).

Vidindaĵoj
----------

* ortodoksa preĝejo

Komunumoj pri *híd* (=ponto) en Hungara reĝlando
------------------------------------------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Baranyahídvég | Barlahida | Basahíd | Berhida |
| Ecsehida | Hídalmás | Hidas | Hidaskürt |
| Hidasliget | Hidasnémeti | Hídvég | Hídvégardó |
| Jankahíd | Jánoshida | Kőhida | Kovácshida |
| Lendvahídvég | Megyehíd | Mórichida | Óhíd |
| Rábahídvég | Sajóhídvég | Székelyhíd | Székelyhidas |

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

Unitara preĝejo de Jankov Most

* Kategorio Jankov Most en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Japanaj skribsistemoj
**Japanaj skribsistemoj**
**Kanji** (Ĉina skribo)

**Kana** (Kanao)

* Hiragana (rondaj kanaoj)
* Katakana (strekaj kanaoj)
* Hentaigana
* Man'yōgana

*baziĝas sur*

* Furigana
* Okurigana

**Rōmaji** (Latinigo)

* Hepburn-sistemo
* Kunrei-sistemo



kaligrafiprovoj el Kioto  
Kana kaj Kanji
**Hiragana**-bildo por la silabo *mu*
**Katakana**-bildo por la silabo *mu*
La japana lingvo skribita estas unu el la plej originalaj; fakte eblas uzi tri malsamegajn skribsistemojn: unu ideogramaron, du silabarojn kaj kelkfoje latinan alfabeton.

La ideogramaro estas la kanji-sistemo, elp. kanĵi, kiu devenis el Ĉinio. La legado estas malfacila, ĉar multaj ideogramoj havas plurajn prononceblecojn.

Post la dua mondmilito la japana registaro limigis la kvanton de oficialaj kanji-literoj al 1850.

Ekzistas du silabaroj aŭ kana. Ili estas hiragana kaj katakana. Ili ebligas kvazaŭ fonan skribon de la lingvo.
Ambaŭ konsistas el po ĉirkaŭ 90 signoj.

hiragana estas uzata por skribi tiujn vortojn, por kiuj ne ekzistas kanji-literoj. Kaj oni skribas la gramatikajn aldonojn al kanji-literoj per hiragana.

Katakana-literoj estas uzataj por skribi eksterlandajn vortojn.

Fine pluraj romaniigoj nomitaj romaji (elparolu: romaĵi) ekzistas, kiuj uzas la latinajn literojn. Inter ili la Hepburn-sistemo estas la plej konata en okcidento, la nipon-shiki la plej uzata en Japanio.

Ekzemplo::

Tokio romaji

東京 kanji

とうきょう hiragana

トウキョウ katakana

東 La elparolo estas to, kun longa o, kiu devenas de la ĉina elparolo. Ĉina elparolo estas nomita onyomi.
En aliaj vortoj tiu signo estas elparolita en "kunyomi", en japana maniero. Tie la elparolo estas higaŝi.
La signifo en ambaŭ kazoj estas la sama: oriento respektive orienta.
La origino de tiu duobleco estas: Japanio transprenis la skribsistemon de Ĉinio sendante studentojn tien. Post ilia studado ili revenis kapablaj skribi kaj legi en ĉina lingvo. Ili kunprenis la ĉinan elparolon kun la literoj. Tamen en multaj kazoj ankaŭ la origina japana elparolo estis uzata.

En eŭropaj lingvoj simila "duvorteco" ekzistas.
Por la sama ideo ekzistas du malsamaj vortoj:
En la germana: Orient kaj Osten (angle: orient kaj east, france orient kaj est)
Orient devenas de la latina, Osten estas indigena germana.
Laŭ la kunteksto, oni uzas unu aŭ la alian vorton.
Ostpolitik por politiko, sed Orientteppich por tapiŝo.
Ankaŭ en tiuj kazoj, la studentoj de la latina kunprenis la latinan vorton por ideo, kiu jam havis germanan, anglan, francan vorton.

Granda problemo por eksterlandaj studentoj de la japanaj lingvo kaj skribo estas, ke ili ne scias, kiu elparolo valoras en certa kazo. Inverse, ili ne scias, kiu litero valoras por certa fonemo.
Pli komplikigas la aferon dua problemo. Multaj aliaj kanji-literoj ankaŭ havas la sonon to.

Rimarko: Kvankam la franca estas latinida lingvo, ĝi ankaŭ havas la nelatinan vorton por orient, nome "est", kiu devenas de la malnov-angla: "east".

* Kategorio Japanaj skribsistemoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Afiŝo de "The Mikado", Edinburgo, 1885.
*Portreto de Père Tanguy* (ĉirkaŭata de japanaj bildoj) de Vincent van Gogh, ekzemplo de la influo de la japana arto sur la okcidenta arto (1887).
**Japanismo** estas termino kiu referencas al la populareco kaj influo de la japanaj arto kaj desegno en Okcidenta Eŭropo en la 19-a jarcento post la deviga remalfermo de la komerco de Japanio en 1858. Japanismo estis por la unua fojo priskribita de franca artkritikisto kaj kolektisto Philippe Burty en 1872.

Kvankam la efikoj de la tendenco estis plej verŝajne pli prononcitaj en la vidaj artoj, ili etendiĝis ankaŭ al la arkitekturo, la pejzaĝo kaj la ĝardenado kaj la vestomodo. Eĉ la teatraj artoj estis tuŝitaj; la opero "The Mikado" de W. S. Gilbert kaj Arthur Sullivan estas eble la plej klara ekzemplo.

Notoj
-----

1. ↑  "Japonism". The Free Dictionary. Alirita en la 7a de Junio 2013.
2. ↑  "Commodore Perry and Japan (1853–1854) | Asia for Educators | Columbia University". afe.easia.columbia.edu. Alirita en 2020-02-02.
3. ↑   Ono 2003, p. 1

* Kategorio Japanismo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 708882
* NDL: 00576407
 |
Japanese giant salamanderJapana giganta salamandro   
(*Andrias japonicus*), nome primitiva salamandro.
La **Japana giganta salamandro** (*Andrias japonicus*) estas endemia de Japanio, kie ĝi estas konata kiel *Ōsanshōuo* (オオサンショウウオ/大山椒魚, **Ōsanshōuo**?), laŭvorte signife "giganta pipro fiŝo". Kun longo de ĝis preskaŭ 1.5 m, ĝi estas la dua plej granda salamandro en la mondo, superata nur de la tre simila kaj tre proksime rilata Ĉina giganta salamandro (*A. davidianus*). Estas nur tri konataj membroj de la familio de Kriptobranĥedoj: nome la Japana kaj Ĉina gigantaj salamandroj unuflanke en la genro *Andrias* kaj la orientusona Amerika giganta salamandro en la genro *Cryptobranchus*.

La Japana giganta salamandro estas disvastigata tra riveroj en sudokcidenta Japanio. Tiu specio ofte hibridiĝas kun Ĉinaj gigantaj salamandroj, kiuj estis enmetitaj en la areo.

Priskribo
---------

La Japana giganta salamandro povas kreski ĝis iĝi 160 cm longa kaj 25 kg peza. Ĝi estas la dua plej granda amfibio en la mondo, post nur sia proksima parenco, la Ĉina giganta salamandro. Ties bruna kaj nigre makula haŭto havigas kamufladon ĉe la fundo de rojoj kaj riveroj. Ili havas tre malgrandajn okulojn kaj nebonan vidkapablon. Ties buŝoj etendas tra la larĝo de ĝiaj kapoj, kaj povas malfermiĝi la tuton de la larĝo de ĝiaj korpoj.

Referencoj
----------

1. ↑  *Andrias japonicus* - Amphibiaweb
2. ↑  "Japanese Giant Salamander". Smithsonian National Zoological Park.  Arkivigite je 2016-07-27 per la retarkivo Wayback Machine Alirita en 2016-06-13.

* Japana giganta salamandro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Japana giganta salamandro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Japana giganta salamandro en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**James Gillespie BLAINE** (n. la 31-an de januaro 1830 - m. la 27-an de januaro 1893) estis usona respublikana politikisto. Li oficiis interalie kiel membro, sekve estro de la Usona Domo de Reprezentantoj, senatano de Majno kaj dufoje ŝtatsekretario (t.e. ministro pri eksteraj aferoj). Li fariĝis la kandidato de la Respublikana Partio okaze de la usona prezidenta baloto de 1884, kaj estis mallarĝe venkita de la demokrata kandidato Grover Cleveland. Blaine estis unu el la plej elstaraj respublikanaj politikistoj de la fino de la 19-a jarcento, sed ankaŭ la ĉefa reprezentanto de la modera, reformema politika branĉo de la partio konita kiel *Half-Breeds*.

Blaine naskiĝis en okcidenta Pensilvanio kaj transloĝiĝis al Majno, kie li vivtenis sin kiel gazeta eldonisto. Li estis ofte kromnomita "magneta homo" pro tio, ke li montriĝis precipe talenta oratoro. Blaine komencis sian politikan karieron flanke de Abraham Lincoln kaj de Norda Usono dum la Usona Enlanda Milito. En la rekonstruada periodo, Blaine subtenis voĉdonrajton por nigruloj sed kontraŭis kelkajn el la plej ekstremaj ideoj de la radikalaj respublikanoj. Kvankam li unue favoris protektismon, Blaine poste dediĉis sian atenton al la malpliigo de dogantaksoj kaj disvolvo de usona ekstera komerco. La konstruado kaj administrado de fervojoj estis tiutempe tiel grava afero, ke Blaine pro sia videbla intereso estis suspektita pri korupto rilate al la atribuado de fervojkursoj. Tiu akuzo signife ĝenis lian kandidatecon en la prezidenta baloto de 1884.

Kiel ŝtatsekretario, Blaine estas rigardebla kiel ia transira figuro, kiu simbolis samtempe la finon de izolema usona ekstera politiko kaj antaŭanoncis la usonan superecon de la 20-a jarcento per la venko de la hispana-usona milito. Liaj penoj rilate al la plifortigo de usona komerco kaj ekstera influo kontribuis al nova, pli aktiva usona ekstera politiko. Blaine interalie imponis sin kiel pioniro de la koncepto de dogana reciprokeco, kaj daŭre advokatis pli gravan enmiksiĝon en sudamerikajn aferojn. La ekspansiisma politiko de Blaine rekte kaŭzis en la sekva jardeko la konkeron de pluraj kolonioj en la Pacifika Oceano kaj firman usonan superforton en Karibio.

* James G. Blaine en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio James G. Blaine en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 396826
* GND: 11885187X
* LCCN: n82011612
* VIAF: 15566890
* ISNI: 0000 0000 6632 3735
* SUDOC: 07786980X
* BNF: 144393063
* BNE: XX4833274
 |
**Richard CROMWELL** (n. la 4-an de oktobro 1626, m. la 12-an de julio 1712) estis filo de Oliver Cromwell kaj naŭ monatojn de 1658-1659 regis Brition kiel Lordo-Protektanto.

Richard naskiĝis en Huntingdon kaj estis la tria filo de Oliver Cromwell kaj ties edzino Elizabeta.

Komenca vivo
------------

Pri lia komenca vivo malmulte certas. Eble dum la dua duono de la 1640-aj jaroj (kaj dum la finaj jaroj de la angla enlanda milito) li aniĝis al la parlamenta armeo. En 1649 li edziĝis al Dorothy Maijor, filino de sinjoro de Hampshire. Ili havis naŭ idojn, el kiuj kvar atingis plenaĝon. Li servis kiel magistrato en Hampshire.

Li iĝis parlamentano por Hamphire en 1654, kaj por Kembriĝo en 1656. Julion 1658 li iĝis kanceliero de la Universitato de Oksfordo.

Lordo-protektanto
-----------------

Oni urĝis lian patron nomumi sekvulon, kaj verŝajnas ke nelonge antaŭ sia morto (la 3-an de septembro 1658) Oliver Cromwell nomumis Richard. Ĉiukaze Richard sekvis sian patron kiel lordo-protektanto. Tamen li ĝuis malpli da subteno ol sia patro. Estis financaj problemoj: la registaro ŝuldis du milonojn da pundoj. Estis akraj malakordoj inter la pli ekstremaj respublikistoj kaj aliaj parlamentanoj. Plejparte mankis al Richard milita sperto kaj tial la ĉefaj armeaj oficiroj ne tro fidis al li. Siaparte, la parlamentanoj timis ke la generaloj komplotus ŝtatrenverson, proklamis ke oficiroj ne rajtas kunveni sen la klara permeso de Richard Cromwell, kaj komandis la oficirojn ĵuri ke ili ne perforte malebligos parlamentajn debatojn. Fine la armeo postulis la disigon de la angla parlamento: post iom da hezito, Richard Cromwell faris tion la 22-an de aprilo 1659. La 25-an de majo li abdikis post akordo ke li ricevu pension kaj ke oni pagu liajn ŝuldojn. Subtenantoj de la monarkio ofte moknomis lin, ekzemple kiel "Reĝino Dick" kaj "kaduka Dick".

Fina vivo
---------

Vintre de 1659, kiam estiĝis gravaj politikaj malakordoj, estis onidiroj ke Richard Cromwell renomumiĝus lordo-protektanto, sed tio ne okazis. Julion 1660, post la surtronigo de Karlo la 2-a (Anglio), li translokiĝis al Parizo, forlasante sian edzinon en Anglio. Poste li iris al pluraj eŭropaj kortegoj. Ĉirkaŭ 1680 li revenis en Anglion, kie li vivis kiel privata sinjoro kaj ne partoprenis politikajn aferojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Angla Protektorato

* Kategorio Richard Cromwell en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 312888
* GND: 118670603
* LCCN: n85053942
* VIAF: 12416181
* ISNI: 0000 0001 2099 1559
* LIBRIS: 314426
* SUDOC: 034507590
* BNF: 12525730s
 |
**Jaral del Progreso** estas komunumo en la meksika subŝtato Guanajuato. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Jaral del Progreso*.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 31780 loĝantojn. El tiuj estas 14846 viroj kaj 16934 virinoj. La komunumo havas surfacon de 174,37 kvadratkilometroj kaj ĝi situas (meza punkto) je 1730 metroj super la marnivelo. La jara kvanto de pluvo estas 716,1 milimetroj. La geografiaj koordinatoj de la komunumo estas 20° 22′ norda latitudo kaj 101° 4′ okcidenta longitudo.

Sociogeografio
--------------

En la komunumo vivas 27933 personoj kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli. El tiuj personoj 60 personoj respektive 0,21 % parolas indiĝenan lingvon.

Inter la 20 693 loĝantoj pli aĝaj ol 14 jaroj, 2 774 respektive 13,41% estas analfabetokj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Jaral del Progreso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2007-11-12 per la retarkivo Wayback Machine
**Jarkovci,** serbe **Јарковци** estas malgranda vilaĝeto en Serbio, en aŭtonomio Vojevodio, en distrikto Srem (regiono), en municipo de Inĝija.

Loko de la municipo en Serbio

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 41  km²
* Koordinatoj: 45°03′09″N 20°01'18″E
* Supermara alteco: 128 m
* Loĝantaro: 604 en 2002
* Poŝtkodo: 22...
* Telefonprefikso: 22
* Aŭtokodo: IN

Geografio
---------

Jarkovci etendiĝas laŭ traira flankovojo apud Inĝija.

Mapo pri municipo Inĝija

Historio
--------

Ĝis Traktato de Trianon la loko havis laŭvice hungaran, turkan kaj aŭstrian-hungaran kontrolojn, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, fine al Serbio ĝi apartenis. En 2002 loĝis en Jarkovci 591 serboj (98 %), 5 jugoslavianoj, 2 hungaroj kaj aliaj.

Vidindaĵoj
----------

* kastelo
* fiŝlago

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

Fontoj
------

* Hungara kaj serba Vikipedioj
* Mapo pri Jarkovci

* Kategorio Jarkovci en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**James Vernon Scotti** (, kromnomita **Jim SCOTTI**, ; naskiĝis en 1960 en Bandon, en Oregono) estas usona astronomo

Li lernis en la Woodway Senior High en Edmonds (Vaŝingtonio) kaj fariĝis bakalaŭro pri sciencoj en astronomio en la Universitato de Arizono en Tucson en 1983. De tiam li laboras en la projekto Spacewatch, unu el la tri planoj pri serĉo de la apud-teraj objektoj. Li malvolvis la unuan programaron de aŭtomata eltrovo de asteroidoj por tiu projekto en 1984.

La temoj de siaj esploroj estas la deveno de la kometoj kaj asteroidoj, la terproksimiĝantaj objektoj kaj la ekstera sunsistemo.

Li malkovris multenombrajn asteroidojn, el kiuj terrenkontaj asteroidojn kiel (35396) 1997 XF11, pri kio amaskomunikiloj multe parolis kiam krudaj orbitaj kalkuloj lasis kredi je ebla alfrapo sur Teron en 2028. Pli precizaj kalkuloj permesis forpeli tiun eblecon.

Li malkovris la jupiteran sateliton Kaliron preskaŭ hazarde; konfuzinte ĝin kun asteroido.

Li retrovis pli da 60 kometojn de 1985. (Pro la suna vento kaj elĵeto da gasoj, la kometoj ne sekvas ekzaktajn orbitojn kaj estas malfacile retroveblaj kiam ili revenas iliajn periheliojn). Li konfirmis la malkovron de la kometo Shoemaker-Levy 9 kiu alfrapis Jupiteron en julion 1994. Li malkovris periodajn kometojn, inter kiuj 202P/Scotti kaj P/2000 Y3 (provizora nomo : la kometo estis observita en nur unu perihelio)

La asteroido 3594 Scotti ricevis lian nomon.

Noto kaj referencoj
-------------------

1. ↑  Jim Scotti's Comet page (angle)
2. ↑  JPL Small-Body Database Browser 3594 Scotti (1983 CN) (angle)

Eksteraj ligiloj
----------------

* angle Persona paĝo de Jim Scotti
* angle Jim Scotti's Apollo page (Paĝo pri la misio Apolo)
la tri sportistoj kaj oficialuloj en la Somera Olimpiko 1952
**Indoneziaj sportistoj** unue en 1952 partoprenis **olimpikon** - ekde tiam oficiala indonezia teamo regule partoprenas la somerajn olimpikojn kaj ne maltrafis eventon, krom la Somera Olimpiko 1964 pro konflikto pri la indonezie iniciatinta Ludoj de la Novaj Aperantaj Fortoj kaj krom la Somera Olimpiko 1980, kiam la teamo aliĝis al bojkoto de la ludoj en Moskvo proteste pri la invado de sovetuniaj armeaj unuoj en Afganion fine de 1979.

En vintraj olimpikoj ankoraŭ neniam estis indoneziaj partoprenantoj. Tamen en la someraj olimpikoj la teamoj ne estas sensukcesaj: ĝis inkluzive la olimpiko de 2020, pro la kronvirusa pandemio prokrastita el somero 2021, la teamo sume atingis  8 orajn,  14 arĝentajn kaj  15 bronzajn medalojn. Fine ĝi havis la **60**-an rangon inter ĉiuj partoprenintaj teamoj.

La Indonezia Olimpika Komitato (indonezie *Komite Olimpiade Indonesia*) kunordigas la teamojn - la organizaĵo estis kreita en 1946 kaj rekonita de la Internacia Olimpika Komitato en 1952.

prezidanto Joko Widodo kun la kvar medalintoj de 2016: maldekstre *T. Ahmad* kaj *L. Natsir*, ormedala miksita duoblo de badmintono, kaj dekstre la arĝentmedalaj halterlevistoj *S. Agustiani* kaj *E. Irawan*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Indonezio en la Olimpikoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala retejo (indonezie)

Vidu ankaŭ
----------

* Suma medaltabelo de ĉiuj olimpikoj
* Ludoj de la Novaj Aperantaj Fortoj (Ganefo)

centra
La **Jarlung Cangpo**, *Jarlung Cangpo* aŭ *Yarlung Tsangpo*, nomita ankaŭ *Yarlung Zangbo* (en tibeta: ཡར་ཀླུངས་གཙང་པོ་, en Wylie: yar kLungs gTsang po, en tibeta pinjino: Yarlung Zangbo) aŭ Yalu Zangbu (en simpligita ĉina: 雅鲁藏布江; en tradicia ĉina: 雅魯藏布江; en pinjino: Yǎlǔ Zàngbù Jiāng) estas la plej longa rivero de Tibeto, Ĉinio.

Ĝi estas la plej supra fluo de la rivero Bramaputro. Originanta en la glaĉero Angsi en okcidenta Tibeto, sudoriente de la monto Kajlaŝo kaj de la lago Manasarovar, ĝi poste formas la Sudtibetan Valon kaj la Grandan Kanjonon de Jarlung Cangpo antaŭ pasi al la ŝtato Arunaĉal Pradeŝ, Barato.

Malsupre el Arunaĉal Pradeŝ la rivero iĝas pli mallarĝa kaj estas nomata Siang. Post atingi Asamon, la rivero estas konata kiel Bramaputro. El Asamo, la rivero eniras en Bangladeŝon ĉe Ramnabazar. El tie ĝis ĉirkaŭ antaŭ 200 jaroj ĝi fluis orienten kaj kuniĝis kun la rivero Meghna apud Bhairab Upazila. Tiu malnova kanalo estis laŭgrade sekiĝinta. Nune la ĉefa kanalo de la rivero estas nomita Jamuno, kiu fluas suden por kuniĝi al Gango, kiu en Bangladeŝo estas nomita Padma.

Elirinte el la Tibeta Altebenaĵo, la rivero formas la plej grandan kaj profundan kanjonon, nome la Granda Kanjono de Jarlung Cangpo.

Vidu ankaŭ
----------

* Gjala Peri

Notoj
-----

1. ↑  Yue-man Yeung; Jianfa Shen (2004), Developing China's West: A Critical Path to Balanced National Development, Chinese University Press, p. 553, ISBN 978-9-62-996157-2
2. ↑  "The New largest Canyon in the world - The Great Canyon of Yalung Tsangpu River (Tibet)". www.100gogo.com. Arkivita el la originalo en la 28a de februaro 2008. Alirita la 19an de aŭgusto 2020.

* Kategorio Jarlung Cangpo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 699219
 |
**Jari TERVO** (n. 2-an de februaro 1959, Rovaniemi) estas finna verkisto. Li loĝas en Helsinko. Tervo komencis kiel poeto kaj moviĝis al prozo, kaj ofte utiligis sian hejmurbon Rovaniemi kiel la scenaron por siaj simplaj verkoj. Tervo finis literaturstudojn ĉe la Universitato de Helsinko. Li laboris kiel raportisto por Ilta-Sanomat ĝis 1995, kiam li iĝis sendependa verkisto. Post tio, krom siajn librojn, li verkis ankaŭ kolumnojn por Ilta-Sanom. Liaj ŝatokupoj estas futbalo kaj filmoj. Li venis al la atento de la ĝenerala publiko kiel regula membro de la distra programo de Uutisvuoto.

La prozo de Tervo estas tradicia intrig-bazita prozo, kiun Tervo volonte defendis. La humuro de la ĉiutaga vivo estas la centra stiltrajto de Tervo.

* Kategorio Jari Tervo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 815380
* GND: 124252524
* LCCN: n85248185
* VIAF: 14833431
* ISNI: 0000 0001 2121 5762
* LIBRIS: 330670
* SUDOC: 03164905X
* BNF: 12282449c
* BIBSYS: 90825578
 |
Nenormalaj temperaturoj de la somero de 1816 kompare kun la averaĝa temperaturo el 1971–2000.
**Jaro sen somero** estas nomata la nekutime malvarma jaro 1816, precipe en nordorienta Ameriko, en okcidenta kaj suda Eŭropo. Okazis same sensomeraj jaroj en Mezeŭropo en 1529, 1588, 1601, 1618, 1628, 1675 kaj 1813. La kaŭzo por tio estis la precipe sulfurriĉaj aŭ tre aktivaj vulkanaj erupcioj.

Detaloj
-------

Komence de junio, julio kaj fine de aŭgusto okazis en nordorienta Usono frostaj periodoj. En orienta Kanado kaj en Novanglio neĝis, la neĝo atingis en Kebeko alton de 30 cm. La frostoj rezultigis malpliiĝon de la rikolto, altiĝon de la grenoprezoj, sed malsatego ne okazis.

La grenoprezo atingis en 1817 ĝenerale unukajduon-oblon de la jaro 1815. Kelkloke (Nord-Alpaj regionoj) okazis malsato, triobla prezo. La malsato de 1817 rezultigis apogon de la agrikulturo en Germanio.

La krizo ne trafis Skandinavion kaj Orientan Eŭropon. La grenoprezo altiĝis en Pollando nur pro la kreskanta eksporto.

Kaŭzoj
------

La usona klimatesploristo William Humphreys en 1920 klarigis la fenomenon per vulkana erupcio de Tambora sur insulo Sumbavo en hodiaŭa Indonezio. Tio okazis en aprilo de 1815 kun forto de 7. La malvarmiga efiko daŭris eĉ ĝis 1819.

* Kategorio Jaro sen somero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
49° 055′ 40″ N 15° 53′ 33″ O﻿ / ﻿49.92778 °N, 15.89250 °O﻿ / 49.92778; 15.89250 (mapo)

Baroka kastelo **Jaroměřice nad Rokytnou** situas en Ĉeĥio, Regiono Vysočina, en samnoma urbeto 14 sude de Třebíč.

Pro sia elstara valoro ĝis estas listigita inter Naciaj kulturaj memorindaĵoj de Ĉeĥio.

Historio
--------

maldekstra
La kastelo estis konstruita surloke de la origina gotika fortikaĵo el la 15-a jarcento.
Tiu estis alikonstruita je renesanca kastelo, kiu konserviĝis en la masonaro de la nuna konstruaĵo. En 1700-1737 dum posedo de la nobela familio Questenberk la kastelo estis rekonstruita je ampleksa baroka kastela komplekso kun paroĥa preĝejo de Sankta Margareta.

Ĉe la kastelo troviĝas franca ĝardeno kaj angla parko.

Praktikaj informoj
------------------

La kastelo estas publike alirebla ekde aprilo ĝis oktobro, alitempe laŭ interkonsento.

En tri memstaraj itineroj viziteblas barokaj internoj kun valoraj ekipaĵoj kaj kolektoj.
Estas tie lokitaj kolektoj de muzikinstrumentoj, porcelano kaj meblaro de la 18-a kaj 19-a jarcentoj.
Aparte unika estas baroke pentroornamita salonego de antaŭuloj.

En la unua duono de aŭgusto okazas en la kastelo tradicia festivalo pri klasika muziko.

Referencoj
----------

NOVÁČEK, Ondřej; JIČÍNSKÝ, Petr; SUCHARDA, Jan. *Malé dějiny Jaroměřic nad Rokytnou*. 1. vyd. Hrotovice : PhDr. Jan Sucharda – JAS Hrotovice, 2002. 192 s. ISBN 80-238-9866-3.

* Jaroměřice nad Rokytnou (kastelo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Jaroměřice nad Rokytnou (kastelo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala kastela retpaĝaro kun fotogalerio ĉeĥe, angle, germane
* Praktikaj turismaj informoj[*rompita ligilo*] angle
La **Internacia Klasigo de la Funkciado, de la Diskapablo kaj de la Sano** (IKF) de la Monda Organizaĵo pri Sano determinas la klasigon kaj kodigon de la malkapabloj kiel rezulto de la interagado kiu enhavas malsufiĉojn, limigojn de la aktiveco kaj restriktojn al partopreno.

Taskoj
------

Ĉefa sidejo de la Monda Organizaĵo pri Sano en Ĝenevo, Svislando. Unu el multaj respondecoj de la MOS estas studo de malkapabloj kaj klopodoj por helpi malkapablulojn.
La IKF distingas inter la funkcioj de la korpo (ĉu fiziologia aŭ psikologia, kaj vido) kaj la strukturoj de la korpo (anatomiaj organoj, okulo kaj rilataj strukturoj). La malfortigo en strukturo aŭ la korpa funkcio estas difinita kiel partopreno de la anomalio, de la difekto, de la perdo aŭ de alia grava devojigo de kelkaj normoj ĝenerale akceptataj de la popoloj, kiuj povas fluktui je iu limdato. La aktiveco estas difinita kiel la plenumo de tasko aŭ agado.

La IKF listigas 9 ampleksajn areojn de la funkciado kiuj povas esti tuŝitaj:

1. Lernado kaj aplikado de sciaro
2. Ĝeneralaj taskoj kaj postuloj
3. Komunikado
4. Movkapablo
5. Memzorgado
6. Hejma vivo
7. Interagado kaj interpersonaj rilatoj
8. Gravaj areoj de la vivo
9. Vivo de la komunumo, kaj socia kaj civitana

Klasigoj
--------

* CIE-10, la Internacia Klasigo de Malsanoj, deka versio
* CDFT, la Internacia Klasigo de Farmaci-terapeŭtaj Derivaĵoj
* CIAP-2, la Internacia Klasigo de Primara Zorgado
* CIE-O, Internacia Kodigo de malsanoj por onkologio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Internacia Klasigo de la Funkciado, de la Diskapablo kaj de la Sano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Internacia Klasigo de la Funkciado, de la Diskapablo kaj de la Sano. Arkivigite je 2020-02-12 per la retarkivo Wayback Machine

Notoj
-----

1. ↑   Disability and health Alirita la 2an de majo 2016; 2015 Fact sheet N°352 WHO Media centre, World Health Organization.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 730063
 |