recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Deutschlandfunk** (DLF, en Esperanto "Germania Radio") inter la jaroj 1962 kaj 1994 estis la sola publikjura tutŝtata radiokanalo de Germanio, dum ĉiuj aliaj publikjuraj radiostacioj en Germanio estas organizitaj laŭ la federaciaj landoj (laŭ unu, aŭ laŭ pluraj geografie najbaraj), kaj nun estas unu el nur tri germaniaj publikjuraj tutŝtataj radioprogramoj.

centra oficejo de la sendostacio en Kolonjo
radia intervjuo de vikipediistino en la konferenco Vikimanio 2005 en Frankfurto ĉe Majno
La 1-an de januaro 1962 la stacio fondiĝis kaj eksendis nacian radioprogramon. Samtage ĝi kun la paralele fondita publikjura instanco Deutsche Welle (DW, "Germana Ondo", televida kanalo ekskluzive ekster la areo de Germanio) membriĝis en la institucio ARD, prononco "a-er-DE", germane *„**A**rbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen **R**undfunkanstalten der Bundesrepublik **D**eutschland",* en Esperanto "Laborkomunumo de la publikjuraj sendostacioj de Federacia Respubliko Germanio", do federacia unuiĝo de la publikaj sendostacioj de la germaniaj regionoj - de la unuopaj federaciaj landoj respektive en iuj kazoj ligoj el pluraj landoj.

En 1994 la stacio kun la historia radiostacio RIAS de okcidenta Berlino unuiĝis al nova stacio *Deutschlandradio*, kiu nun estas komuna propraĵo de la institucioj ARD kaj ZDF, kaj malmembriĝis el la komunumo ARD.

La programa fokuso estas kaj informa kaj prikultura. Ekde la jaro 2009 la programo "Deutschlandfunk" paralele al la radioprogramoj "Deutschlandradio Kultur" (aparte fokusita pri kulturo) kaj "Dradio Wissen" (aparte fokusita pri informoj) estas unu el tri programoj de la instucio "Deutschlandradio". Centra oficejo de la stacio estas la urboparto Marienburg de Kolonjo.

Propraj korespondantaj ĵurnalistoj de la radiostacio ekzistas en Parizo, Vaŝingtono, Prago, Moskvo, Londono kaj Bruselo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Deutschlandfunk en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* retejo de la stacio Deutschlandfunk (germane)
* artikolaro *"Kalter Krieg im Radio"*, germane: "Malvarma Milito en radiofonio", kun sondosiero pri la komenco de la radistacia programo la 1-an de januaro 2962
* reta aŭdigo de la momenta programo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 353893
* GND: 38768-X
* LCCN: n50065862
* VIAF: 129600347
* ISNI: 0000 0001 2033 8963
* MBA: 52d8a754-fb88-4b14-b659-b089c7d5f429
 |
*Ne miskomprenu kun Varbó!*

**Varbóc** estas tre malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Edelény. La slava vorto "vrbina" signifas: saliko.

Preĝejo en Varbóc

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 10  km²
* Alto super marnivelo: 305 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.4643/20.6448
* Loĝantaro: 60
* Poŝtkodo: 3756
* Telefonprefikso: 48

Situo
-----

Varbóc situas inter montoj 327, 411, 337, 311 kaj 313 m-ojn altaj, fine de sakovojo. Aggtelek troviĝas 13, Kazincbarcika 28, Miskolc 51 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio pri rojo devenis el 1298 en formo *"vrbina"*, verŝajne ankaŭ tiun nomon ricevis ankaŭ la vilaĝo. Ĝis fine de la 19-a jarcento la vilaĝanoj okupiĝis precipe pri vinkulturo, poste la vitoj malsaniĝis. Vilaĝservoj estas la municipa administracio kaj migra poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Senmakula Koro de Dipatrino de 1952
* kalvinana preĝejo de 1684, en 1895 plene trakonstruiĝis

Fontoj
------

* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.vendegvaro.hu
* www.gyaloglo.hu

* Kategorio Varbóc en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Vidaĵo de Vardzia.
La **Kaverno-urbo de Vardzia** (kartvele ვარძია) estas kavernomonaĥejo fosita en la flanko de la monto Eruŝeli en suda Kartvelio proksime de Aspindza. Ĝi estis fondita de la reĝino Tamara de Kartvelio en 1185.

La monaĥejo estis konstruita kiel ŝirmejo kontraŭ la mongoloj kaj konsistis el ses mil loĝejoj en 13-etaĝa komplekso. La urbo inkludis preĝejon, tronsalonon, kaj kompleksan irigacian sistemon. La nura aliro al la komplekso estis tra kelkaj bone kaŝitaj tuneloj proksime de la rivero Mtkvari.

Tertremo en Samcĥe detruis ĉirkaŭ du trionojn de la urbo en 1283, montrante la kavernojn al ekstera vido kaj kolapsante la irigacian sistemon. La preĝejo estis plifortikigita kaj ekstere videbla sonorilturo estis aldonita dum la regado de Beka Jaĥeli en la 13-a jarcento.

La persoj sub la ŝaho Tahmasp 1-a trudeniris la monaĥejon en 1551, prenante la plej gravajn ikonojn kaj efike metante finon al la vivo de la monaĥejo.

En la nuntempo Vardzia estas grava vidindaĵo en la regiono Samcĥe-Javaĥeti de Kartvelio. La loko estas konservita de grupeto de monaĥoj kaj povas esti vizitata kontraŭ malgranda pago. Marŝrutkoj iras ĝis Vardzia ĉiutage ekde la centro de Aĥalciĥo.

Ankoraŭ cent loĝejoj kaj kelkaj haloj restas viziteblaj kaj en kelkaj tuneloj la malnovaj irigaci-sistemoj daŭre alportas trinkeblan akvon.

* Kategorio Vardzia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Koordinatoj: 48° 10′ 32″ N 3° 28′ 21″ O﻿ / ﻿48.17556 °N, 3.47250 °O﻿ / 48.17556; 3.47250 (mapo)

**Vareilles** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 219 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2009.

Geografio
---------

Vareilles etendiĝas sur 10.41 km², kaj havis 219 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 21 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Maurice Simonnet, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Vareilles apartenas al la kantono de Villeneuve-l'Archevêque, kies ĉefurbo estas Villeneuve-l'Archevêque. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Sens, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de Villeneuve-l'Archevêque

Eksteraj ligiloj
----------------

* france Oficiala retejo de Vareilles
**Alexander II**, **Alaxandair mac Uilliam** aŭ **Alasdair mac Uilleim** (naskiĝis la 24-an de aŭgusto 1198, mortis la 6-an de julio 1249) estis reĝo de Skotlando de 1214 ĝis 1249. Li estas la sola virseksa filo de la reĝo Vilhelmo la 1-a kaj Ermengarde de Beaumont.

Frua vivo
---------

Li naskiĝis en Haddington, Orienta Lothian. Li elspezis tempon en Anglio antaŭ ol sekvi al la trono post la morto de sia patro la 4-an de decembro 1214. Li estis kronita en Scone la 6-an de decembro en la sama jaro.

Reĝo de la Skotoj
-----------------

En 1215, la jaro post lia kronado, la klanoj Meic Uilleim kaj MacHeths, obstinaj malamikoj de la Skota krono, ribelis; sed lojaluloj devigis rapide sufoki la ribelon.

Paco inter Henry la 3-a, la franca princo kaj Aleksandro sekvis, la 12-an septembro 1217, kun la traktato de Kingston. Diplomatio cetere plifortigis la repacigon kun la geedziĝo de Aleksandro al la fratino de Henry, Joan de Anglio, la 18-an aŭ la 25-an de junio 1221.

Joan mortis en marto 1238 en Essex. Alexander edzigis sian duan edzinon, Marie de Coucy, la sekvanta jaro je la 15-a de majo 1239. Ili havis unu filon, la estonta Aleksandro la 3-a, naskiĝinta en 1241.

Minaco de invado de Henry en 1243 provizore interrompis la amikajn rilatojn inter la du landoj; sed la akurata ago de Alexander por anticipi lian atakon kaj la malvolo de la anglaj baronoj por milito, devigis lin fari pacon la sekvanta jaro en Newcastle. Alexander nun okupiĝis pri sekurigi la Forajn Hebridojn, kiuj ankoraŭ ŝuldis nominalan apartenon al Norvegio. Li multfoje provis intertraktadojn kaj aĉeton, sed sen sukceso.

La angla kronikisto Matthew Paris en sia *Chronica Majora* priskribis Aleksandron kiel rufharulo.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Alexander II of Scotland en la angla Vikipedio.* 

* Kategorio Aleksandro la 2-a (Skotlando) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 524214
* GND: 13007652X
* LCCN: n2005008287
* VIAF: 1109001
* ISNI: 0000 0000 5026 9754
* LIBRIS: 317367
* SUDOC: 091388341
* BIBSYS: 5051238
 |
**Fulgencio BATISTA y ZALDIVAR**, naskita la 16-an de januaro 1901 en *Banes* (Kubo, mortinta la 6-an de aŭgusto 1973 en Guadalmina ĉe Marbella (Hispanio), estis de 1940 ĝis 1944 prezidento kaj de 1952 ĝis 1959 diktatoro de Kubo. Jam inter 1933 kaj 1940 li havis tre grandan influon en la gvidantaro de la lando.

Li estis barbisto kaj stenografo kaj en la armeo atingis la gradon de serĝento. Post la eventoj de 1933, kiam Usono instalis registaron sub Carlos Manuel de Céspedes y Ortíz, li estis inter la gvidantoj de armea ribelo. Li sukcesis aniĝi en la "Reganta Kvino" (*pentarquía*) kaj instalis diversajn prezidentojn, kiuj fakte dependis de li.

La 8-an de junio 1940 ekvalidis nova konstitucio, kiu enkondukis specon de duon-parlamentismo, laŭ kiu la prezidento estis elektita rekte de la popolo.
Batista, kiu havis subtenon de Usono kaj simpation de la burĝoj, kandidatis por la socialisma-demokratia partio, estis elektita kiel prezidento kaj ekoficis la 10-an de oktobro 1940.

Sub lia prezidenteco Kubo alianciĝis kun Usono en la Dua Mondmilito kaj deklaris militon al Japanio, Germanio kaj Italio. En 1944 li ne rajtis kandidati duan fojon, en 1948 li iris eksterlanden, al Florido. Reveninte li je la 10-a de marto 1952 sukcese, preskaŭ sensange, puĉis kontraŭ la registaro kaj akiris la potencon. Li establis diktatorecon kaj subpremis ĉian formon de opozicio. Ĉirkaŭ 20.000 homoj estis murditaj de lia sekreta polico. Foje oni ĵetis la kadavrojn el aŭtoj sur la straton por timigi la loĝantaron.

Advokato Fidel Castro akuzis la diktatoron ĉe la supera tribunalo, sed lia akuzo ne estis akceptita. Post tio ekestis rezisto kontraŭ Batista, kiu kondukis al revoluciaj bataloj. En 1958 la enlandaj streĉoj fortiĝis, eĉ Usono ĉesigis la subtenon de Batista kaj urĝis al paca transiro al nova registaro; tamen la usona ekonomio timis ŝanĝojn kaj plu subtenis la registaron de Batista. Fine de 1958 la revolucio venkis, kaj je la 1-a de januaro 1959 Batista devis ekziliĝi, kunportante grandan monsumon apartenantan al la ŝtato. Li iris al la Dominikana Respubliko, al Portugalio kaj poste al Hispanio, kie li mortis en 1973.

* Kategorio Fulgencio Batista en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 79145
* GND: 118657550
* LCCN: n50007891
* VIAF: 24590058
* ISNI: 0000 0001 0879 1917
* SUDOC: 074177761
* BNF: 101131534
* NLA: 35739459
* NKC: xx0122097
* BNE: XX5311928 XX1170095, XX5311928
 |
**Andreo la 2-a** (naskiĝis ĉirkaŭ 1177 – m. 1235) estis hungara reĝo (1205–35), kiu ellasis la Oran buleon en 1222.

Andreo la 2-a (Hungario)
Andreo sekvis sur la trono post Ladislao la 3-a, kiu estis filo de lia frato, Béla la 3-a. Pro premo de la grandbienuloj, li devis fordonaci la reĝajn bienegojn, tiel la kortego malriĉiĝis kaj iĝis depende de la grandbienuloj, kiuj baldaŭ ĥaosigis la landon. La hungaraj ĉefnobeloj murdis en 1213 la reĝinon Gertrud de Meranio, la unuan edzinon de Andreo, ĉar ilin indignis la malŝparemo de Gertrudo kaj ties germanaj akompanantoj. Andreo gvidis kvar jarojn poste sensukcesan militiron al la Sankta Lando, kun 15.000-membra armeo. Post lia reveno, la baronoj devigis lin eldoni la Oran buleon, kiu iĝis grava fonto de la ordena konstitucio. La Ora buleo limigis la reĝajn rajtojn kaj privilegiojn, fortigis bazajn rajtojn de la nobeloj kaj etbienuloj, donis leĝajn rajtojn por ĉiu kaj promesis evoluigon de la monsistemo. Laŭ la Ora buleo, la nobeloj akiris rajtojn je tio, ke ili leĝe kontraŭstaru iun ajn reĝan dekreton.

Dum regado de Andreo, la Ordeno de germanaj kavaliroj venis en konflikton kontraŭ la reĝa kaj eklezia potencoj, kaj oni forpelis la ordenon el Hungario en 1225, post 14-jara posedo de partoj de Transilvanio.

Oni sanktigis filinon de Andreo, naskita de Gertrudo, kiel Sankta Elizabeto de Hungario.

  

* Kategorio Andreo la 2-a (Hungario) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 165147
* GND: 118649175
* LCCN: n88029129
* VIAF: 34151776731218010733
* ISNI: 0000 0001 1569 586X
* SUDOC: 197821677
* BNF: 145643923
* NKC: jx20060224004
* ICCU: CFIV183801
 |
Vido al la Varsovia Kultur- kaj Sciencpalaco
La **Varsovia Kultur- kaj Sciencpalaco** (pole *Pałac Kultury i Nauki*) estis diskutata donaco de la sovetia ŝtatestro Stalino al la varsovia popolo, kiu tiutempe konstruis socialisman ŝtaton. Ĝi estas novklasikisma giganta konstruaĵo apud la varsovia centra stacidomo, kiu havas apartan belecon, kaj ĝian ambivalencon spegulas la sinteno de la varsovianoj al la konstruaĵo, kiu estas miksaĵo de amo kaj malamego. La palaco estas 230,68 m alta. Nuntempe ĝi estas unu el la admirata simbolo de Varsovio en la okuloj de eksterlandanoj.

Oni komencis konstrui tiun ĉi palacon la 2-an de majo 1952 kaj finis ĝin la 22-an de julio 1955.

Komence la konstruaĵo estis nomita "Stalin-Palaco" (pole *Pałac Kultury i Nauki im. Józefa Stalina*) ĝis ĝi ricevis sian nunan nomon fine de la 1950-aj jaroj. Ĝi nun utilas kiel ekspoziciejo kaj oficejaro. La teraso de la 30-a etaĝo estas fama turisma allogaĵo donanta belan rigardon al la urbo.

La Kultur- kaj Sciencpalaco akceptis la 44-an kaj la 72-an Universalajn Kongresojn de Esperanto en 1959 kaj 1987.

* La maketo de la palacoLa maketo de la palaco
* La iluminita nokteLa iluminita nokte
* La skulptaĵo ĉe la fasado de la palaco (en la stilo socialisma realismo), kun la vortoj:Marx, Engels, Lenin, estis ankaŭ Stalin sed en la jaro 1956 poloj forĵetis vorton Stalin, krome forĵetita estis la nomo Stalin el ĉiuj lokoj de la palacoLa skulptaĵo ĉe la fasado de la palaco (en la stilo socialisma realismo), kun la vortoj:*Marx*, *Engels*, *Lenin*, estis ankaŭ *Stalin* sed en la jaro 1956 poloj forĵetis vorton *Stalin*, krome forĵetita estis la nomo *Stalin* el ĉiuj lokoj de la palaco

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala paĝo pri la palaco

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2011-11-25. Alirita 2011-10-28.

* Kategorio Varsovia Kultur- kaj Sciencpalaco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 10515
* GND: 7679451-9
* VIAF: 143273800
* ISNI: 0000 0001 2293 5227
* NKC: kn20080120035
 |
Beata **Gizela de Bavario**, el la dinastio de Otto-idoj (Liudolfidoj), estis edzino de reĝo Stefano la 1-a (Hungario), sekve ŝi estis la unua hungara reĝino.

Gizela naskiĝis supozeble en 984 en Regensburg. Ŝi mortis la 7-an de majo 1065 en Passau. Ŝi estis la filino de la bavara duko Henriko la 2-a, nomata "Henriko la Kverelanto", kaj fratino de la pli posta germana imperiestro (disputata) Henriko la 2-a.

Biografio
---------

Pro la nova politikado de Hungario ŝi edziniĝis en 996, poste ŝi sekvis Stefanon kun germanaj kavaliroj al Hungarujo. Ŝi ricevis la epiteton "hungarlanda". Ŝia tasko estis apogi la kristanismon en la nova patrujo. Ŝi kudris mesan veston, kie estas videblaj Stefano, Gizela kaj Emeriko de Hungario. Ŝi fondis diversajn kirkojn kaj monaĥejojn.

Ŝi naskis du filojn: Otto mortis frue, Emeriko mortis dum ĉasado, sekve post morto de Stefano mankis reĝido. De la sekvaj reĝoj Samuel Aba kaj Petro Orseolo ŝi ricevis maldignan sorton, tial ŝi hejmenvenis al Passau kaj iĝis monaĥino, baldaŭe monaĥinestro. Ŝia tombo en la Monaĥinejo Niedernburg estas jam de jarcentoj pilgrimejo.

En Veszprém la Kapelo de Gizela portas ŝian nomon. La Baziliko de Veszprém gardas ekde 1996 osto-relikvon de ŝi.

Fontoj
------

* hungara kaj germana Vikipedioj

Skulptaĵo de Stefano kaj Gizela en Veszprém

* Kategorio Gizela de Bavario en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 416821
* GND: 118902601
* LCCN: n94040922
* VIAF: 73082953 62347035, 73082953
 |
**Vasegerszeg** [vaŝegerseg] estas malgranda unuigita vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), en Distrikto Sárvár.

Kastelo en Vasegerszeg

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 13 km²
* Loĝantaro: 400
* Poŝtkodo: 9661
* Telefonprefikso: 95
* Koordinatoj: 47°22′29″N 16°55'28″E

Situo
-----

Vasegerszeg situas laŭ la ĉefvojo inter Szombathely kaj Győr, krome estas proksime la ĉefvojo inter Sopron kaj Balatono. Répcelak troviĝas 9, Sárvár 15, Szombathely 30 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1221. Vasegerszeg konsistas el du iamaj vilaĝoj **Ivánegerszeg** kaj **Keményegerszeg**, kiuj unuiĝis en 1938.

Vidindaĵoj
----------

La komunumo havas romkatolikan preĝejon omaĝe al Sankta Triunuo kaj Dipatrino (Nia Damo Maria). La luterana lernejo konstruiĝis en la 18-a jarcento. Estas vidindaĵo ankaŭ Kastelo de Vasegerszeg aŭ de **Markusovszky** kune kun bela parko.

En Vasegerszeg migra poŝto servas.

* Kategorio Vasegerszeg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Cuilén mac Ildulb** aŭ **Cailean** (mortis en 971) estis reĝo de Skotlando de 967 ĝis 971. Li estis unu el la tri konataj filoj de la reĝo Indulf (Ildulb mac Causantín), la aliaj estantaj Amlaíb kaj Eochaid.

Estas supozite ke Cuilén estis implikita en la morto de sia antaŭulo Dubh (Dub mac Maíl Coluim), kiu venkis Cuilén-on en batalo en 965.

En 971, Cuilén, kune kun sia frato Eochaid, estis mortigita en Lothiano de Amdarch, princo de Strathclyde. La mortigo estus venĝo pro la seksatenco de Cuilén al la filino de Amdarch. La *Kroniko de la Reĝoj de Alba* ne mencias ke li estis entombigita en Iona, sed la raporto pri la morto de Dubh sugestus ke tio ĉi estis verŝajne la kazo.

La frato de Dubh, Kenneth la 2-a (Cináed mac Maíl Coluim), kies trono estis kaptita provizore de Amlaíb, la frato de Cuilén, sekvis lin. La filo de Cuilén, Konstantino la 3-a (Causantín mac Cuilén), iĝis pli malfrue reĝo.

Referenco
---------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Cuilén en la angla Vikipedio.* 

* Kategorio Cuilén en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 524121
* GND: 1023169487
* VIAF: 316739276
 |
**Vasil Biľak** [biljak], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Vasil Gyula** estis hungaria-ĉeĥoslovakiana rusina politikisto, tajloro.

Vasil Biľak naskiĝis la  11-an de aŭgusto 1917(nun 1917-08-11) en Bátorhegy (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Krajná Bystrá en Slovakio), li mortis la 6-an de februaro 2014 en Bratislavo (Slovakio).

Vasil Biľak kun Nicolae Ceaușescu

Biografio
---------

Vasil Biľak iĝis ĉeĥoslovakiano en 1919. Li akiris licencon pri tajloro en Hradec Králové, ekde 1936 li laboris en Bratislavo, kie li aliĝis al la sindikato. En 1939 li soldatiĝis. En la frua 1945 li aliĝis al la komunistoj. Li finis politikan lernejon en 1953 kaj lia kariero atingis la kulminon. Li apartenis al la ĉefaj gvidantoj de Ĉeĥoslovakio, eĉ li havis signifan rolon kontraŭ la Praga Printempo. Li abdikis post la Velura Revolucio, eĉ li estis forpelita el la Komunista Partio. Post kelkaj jaroj jura proceduro daŭris jardekon, en kiu oni ekzamenis lian rolon en 1968. Fine la juĝejo ne trovis pruvojn. Bilak vivis plu kiel riĉa emerito en Bratislavo. Li ricevis plurajn premiojn.

Memorigiloj
-----------

* En 2015 oni kreis buston en Krajná Bystrá pro "li kontribuis multe al la evoluo de orienta Slovakio en la jaroj 1950 - 1988". En la sama tago civitanaj aktivuloj proteste kovris la buston per ruĝa farbo, kaj skribis "SVIŇA" (porko) ruĝe sur la monumenton.

Fontoj
------

* biografio slovake kun foto
* biografio slovake kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   usona filma datenaro

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 838049
* GND: 119039044
* LCCN: n83006566
* VIAF: 45103056
* ISNI: 0000 0000 8124 0655
* SUDOC: 031792987
* BNF: 12294280n
* NKC: jn20000400180
 |


* Portalo pri Biografio
**Vasiľ Turok** (naskiĝis la 8-an de januaro 1940, mortis la 7-an de novembro 2005 en Prešov) estis rutena dramatiko, dramaturgisto kaj kultura laboristo loĝinta en Slovakio.

Li naskiĝis en rutena vilaĝo Habura en nordorienta Slovakio ĉe urbo Medzilaborce. Post mez- kaj alt-lerneja studado en Bratislavo li revenis orienten, kie li laboris kiel pedagogo en ĝenerala mezlernejo en Prešov, poste en Ortodoksa teologia (diavorta) fakultato en sama urbo. Li partoprenis en procezo de renoviĝo de ruteneco, identeco de rutenoj. Nekontestebla estas lia signifa kontribuo al teatro, precipe kiel dramaturgo, tradukisto kaj reĝisoro en unusola profesia rutena teatro — nome Teatro de Alexander Duchnovič en Prešov. Li ankaŭ ĉeestis ekeston de la unua rutena kultura-nacieca organizaĵo en tiama Ĉeĥoslovakio — Rutena renoviĝo (sk: Rusínska obroda), kaj ankaŭ estis la unua prezidanto de la Monda Konsilio de Rutenoj (sk:Svetová rada Rusínov) kaj kiel plenumkomitato de la unua internacia rutena organizaĵo - Monda Kongreso de Rutenoj (sk:Svetový kongres Rusínov).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Rememoroj pri V. Turok sur paĝaro de vilaĝo Habura (slovake)[*rompita ligilo*]
**Vassili Riis** (31-a aŭgusto 1910, Pöide parish, Saaremaa – 28-a februaro 1998, Pärnu) estis Sovetia sekureca oficisto, funkciulo, kaj krimuloj kontraŭ la homaro en la insulo Saaremaa.

Li edukigis ĝis la 8-a klaso. Laŭ lia propra deklaro en sia vivresumo, li scipovis la rusan, la germanan kaj ankaŭ Esperanton, kiun li memlernis. En 1926 li fariĝis membro de Komsomolo. En 1932 li estis punita pro politika agado kontraŭ la respubliko de Estonio kaj pasigis kvar jaron en malliberejo. En 1936 li fariĝis membro de la estona Komunista Partio. En junio-julio 1941 li donis skriban permeson por ke 1062 estonaj civitanoj estu arestitaj kaj deportitaj. Inter 1948 kaj 1957 li laboris en pluraj ĵurnaloj, inkluzive de *Pärnu Kommunist*. 

Lia onklo Arseni Riis estis komandanto de la malliberejo Kuressaare kaj estis mortkondamnita en 1941.

Referencoj
----------

1. ↑  Vassili Riis - kommunist suure algustähega, Saaremaa massimõrvu ei saanud maha vaikida, Sündinud kommunistiks, Poliitilise tegevuse eest vanglasse, Ajad muutuvad, Nõukogude võimu veretööd Saaremaal, Riisi imeline pääsemine, Kes Siberisse, kellele medal, R
2. ↑  Overview of the Human Rights Situation in Estonia in 2005

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 624374
* VIAF: 311389138
 |
**12131 *Echternach*** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 24-an de septembro 1960 de la usona astronomo Tom Gehrels, de la Observatorio de la Monto Palomar (Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la *Palomar–Leiden survey*.

Okaze de tiu astronomia kampanio, ĝi estis fotita de Tom Gehrels sur unu el la 130 fotografiajn platojn eksponitaj en septembro kaj oktobro 1960, per la Schmidt-teleskopo de 48 coloj (122 cm) de la Observatorio de la Monto Palomar (Kantono San Diego, Kalifornio). La fotaj platoj tiam eksponitaj estis poste senditaj en la Observatorion de Leiden (Nederlando), kie ili estis ekzamenitaj de la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten dum la sekvantaj jaroj.

Nomo
----

Ĝia nomo honoras la nederlandan sciencan verkiston *Eddy Echternach*, helpantan redaktoron de la nederlanda astronomia revuo *Zenit*, populariganton pri astronomio ekde la fino de la 1980-aj jaroj. Li estas kun-aŭtoro de multnombraj libroj pri astronomio kaj astronomia problemoj por uzo en elementaj kaj altaj lernejoj.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Eddy Echternach ; persona paĝo (nederlande)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
* Objekto ĉe *Space Reference* angle

| Antaŭe: | Listo de asteroidoj (12001 - 13000) | Poste: |
| --- | --- | --- |
| *12130 Mousa* | **12131 *Echternach*** | *12132 Wimfröger* |
dekstra
**I. RÁKÓCZI György** estis princo de Transilvanio. Li naskiĝis la 8-an de junio 1593 Szerencs kaj mortis en Gyulafehérvár la 11-an de oktobro 1648.

Biografio
---------

György Rákóczi la 1-a estis la plej riĉa protestanta magnato de Supra Hungarujo. Komence li estis kapitano de Ónod, poste ekde 1615 prefekto de Departemento Borsod. La 26-an de novembro 1630 oni elektis lin reganto en landkunveno de Segeŝvaro. Li reprenis la bienojn fiskajn, kiuj iĝis privatpropraĵoj, ĉesigis la potencon de grandbienuloj, konfiskis iliajn bienojn kaj pliriĉigis per ili sian propran havaĵon. Al tiu bieno bazigis li sian fortmanan regadon. Lige kun svedoj kaj francoj partoprenis en tridekjara milito kaj por rajtoj de hungaruja superularo kaj religilibereco militis kontraŭ Ferdinando la 3-a. Li okupis Felvidék, aliĝis al sveda armeo por marŝi kontraŭ Vieno, sed la sultano malpermesis lian manovron. La 16-an de septembro 1645 en packontrakto de Linz la reĝo transdonis al li ĝis lia morto sep departementojn. Dum sia regado Transilvanujo progresis pace. Li faris multon kune kun sia edzino Zsuzsanna Lorántffy por sia eklezio kaj prosperado de lernejinstruado, sed estis malamikema al puritanismo, al unitarisma eklezio kaj precipe al sabatistoj.

| Antaŭe: | Princo de Transilvanio | Poste: |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Stefano Bethlen | 1630–1648 | Georgo Rákóczi la 2-a |

Bibliografio
------------

* Szilágyi Sándor: I. R. Gy. (Magy. Tört. Életr. 23. Bp. 1893.);
* Imre Lukinich: I. R. Gy. és a lengyel királyság (Bp. 1917);
* I. R. Gy. birtokainak gazdasági iratai (kiadta Makkai László, Bp. 1954).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio György Rákóczi la 1-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 223390
* GND: 118958089
* LCCN: n85088609
* VIAF: 20479981
* ISNI: 0000 0001 0117 9661
* SUDOC: 193005557
* NKC: uk2012708278
 |
**Hanibal (**aŭ **Hanibalo) BARKA** (naskiĝis en -246 mortis en -183) estis politikisto, ŝtatestro kaj unu el la ĉefaj militistoj de historio. Lia nomo eble devenas de la fenica: *bârâq* signifas 'brila' kaj "Hanibal" signifas "Baalo favoras min". Li devenas el Kartago, kaj estas plej konata pro siaj venkoj dum la Dua Punika Milito, kiam li marŝigis armeon de Hispanio trans la Pireneoj kaj Alpoj en nordan Italion, kaj venkis la Romianojn ĉe la Batalo de la Trebia (-218). Post jaroj de okupado de Romia teritorio, la Romianoj kontraŭatakis nordan Afrikon de Scipio Africanus en -204, kiu devigas Hanibalon reiri al Kartago, kie Scipio venkis lin ĉe Zama (-202).

Post la fino de la milito, Hanibalo estris Kartagon dum multaj jaroj, helpante ĝian rekonstruadon post la ruinigado de milito, ĝis la Romianoj devigas lin ekzili en -195. Li forestis loĝi ĉe la kortego de Antioĥo la 3-a  de la Seleŭkida imperio. En -190 la Romianoj venkis Antioĥo kaj faris la Traktaton de Apameo (-188). Tiel, la romianoj postulis, ke Antioĥo transdonu Hanibalon al ili. Tiam, Hanibalo fuĝis denove, ĉi-foje al la kortego de Reĝo Prusiaso la 1-a (Bitinio). Kiam la Romianoj postulis, ke Prusiaso transdonu lin en -182, Hanibalo memmortigis sin per veneno anstataŭ kaptiĝi. Li mortis en -183.

Li estis filo de Hamilkar Barka, frato de Salambo kaj familiano (la parenceco ne estas klara kaj varias laŭ historiisto) de Hannon Barka kaj Hasdrubal Barka. Post revokiĝo al Kartago, kiam minacis livero al la Romioj.   

Hanibalo estas universale aprezata kiel unu el la plej bonaj militaj estroj kaj taktikistoj en historio, kune kun Aleksandro la Granda, Julio Cezaro, Ĝingis-Ĥano, Napoleono la 1-a kaj nur kelkaj plu. Laŭ legendo, Scipio demandis al li kiu, laŭ lia opinio, estas la plej granda militisto en la historio, Hanibal respondus: "La plej granda estas Aleksandro, la dua estas mi", Scipio do redirus: "Ho, sed mi venkis vin", kaj Hanibal respondus: "Jes, se mi venkus vin, mi estus la plej granda".

* 
* 
* 

  

* Kategorio Hanibal Barka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Hanibal Barka en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2006-03-24 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2014-03-25 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2006-02-13 per la retarkivo Wayback Machine
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 33267
* GND: 118545655
* LCCN: n50034033
* VIAF: 18152380065101761099, 284159474327527662826, 821154381060230292686, 1633159474221927662067, 1159697577703311894 41819384, 18152380065101761099, 284159474327527662826, 821154381060230292686, 1633159474221927662067, 1159697577703311894
* ISNI: 0000 0001 2129 582X
* LIBRIS: 259709
* SUDOC: 02759680X
* BNF: 11960266k
* ULAN: 500354945
* NLA: 61542262
* NDL: 00620785
* BIBSYS: 15005806
* NKC: jn20000700666
* BNE: XX832932
 |
**11753 *Geoffburbidge*** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 24-an de septembro 1960 de la usona astronomo Tom Gehrels, de la Observatorio de la Monto Palomar kaj de la nederlandaj geastronomoj kaj geedzoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la *Palomar–Leiden survey*.

Ĝi estis fotita de Tom Gehrels, okaze de tiu kampanio, sur unu el la 130 fotografiajn platojn eksponitaj en septembro kaj oktobro 1960, per la Schmidt-teleskopo de 48 coloj (122 cm) de la Observatorio de la Monto Palomar (Kantono San Diego, Kalifornio). La fotaj platoj tiam eksponitaj estis poste senditaj en la Observatorion de Leiden (Nederlando), kie ili estis ekzamenitaj de la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten dum la sekvantaj jaroj.

Nomo
----

Ĝi estis nomita en memoro de la brita-usona astrofizikisto Geoffrey Burbidge (1925–2010), kiu, kun Margaret Burbidge, William Alfred Fowler kaj Fred Hoyle, montris en 1957 kiel plejparto el la elementoj estis produktitaj en la nukleaj reakcioj en la steloj. Fervora partizano de la kosmologia modelo de la Stacionara Universo, li estis ĉe la Universitato de Kalifornio ĉe San-Diego de 1962.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
* Objekto ĉe *Space Reference* angle

| Antaŭe: | Listo de asteroidoj (11001 - 12000) | Poste: |
| --- | --- | --- |
| *11752 Masatakesagai* | **11753 *Geoffburbidge*** | *11754 Herbig* |
**14282 *Cruijff*** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 24-an de septembro 1960 de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la *Palomar–Leiden survey*.

Por tiu astronomia kampanjo, Tom Gehrels estis fotinta la noktan ĉielon en septembro kaj oktobro 1960 per la Schmidt-teleskopo de 48 coloj (122 cm) de la Observatorio de la Monto Palomar (Kantono San-Diego, Kalifornio). La fotaj platoj tiam ekponitaj poste estis poste senditaj al la observatorio de Leiden (Nederlando),por esti ekzamenitaj fare de la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten dum la sekvantaj jaroj por malkovri novajn asteroidojn.

Nomo
----

Ĝi estis nomita en honoro de la nederlanda futbalisto Johan Cruijff , kiu fariĝis sukcesa futbala trejnisto en Nederlando kaj Hispanio. Lia "Fondaĵo Cruyff "subtenas la sportajn projektojn por malkapablaj aŭ malfavorataj infanoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* Objekto ĉe *Space Reference* angle

| Antaŭe: | Listo de asteroidoj (14001 - 15000) | Poste: |
| --- | --- | --- |
| (14281) 2000 CR92 | **14282 *Cruijff*** | (14283) 2206 P-L |
**Kalākaua** aŭ **David** **Laʻamea Kamanakapuʻu Mahinulani Nalaiaehuokalani Lumialani Kalākaua** (naskiĝis la 16-an de novembro 1836 kaj mortis la 20-an de januaro 1891) estis la sepa reganta reĝo de Havajo de la 12-a de februaro 1874 ĝis la 20-a de januaro 1891.

Dum sia reĝado, la hula danco estis revivigita, post ĝi estis malpermesita en 1830 de la reĝino Ka'ahumanu, kiu konvertiĝis al Kristanismo. Li estas ankaŭ sciita pro revivigis la ondorajdadon kaj la Havajan luktoarton, la *Kapu Kuialua*.

Kalākaua kaj sia frato kaj fratinoj estis konata kiel la "Royal Fours" pro iliaj muzikaj talentoj. Li skribis "Hawaiʻi Ponoʻī", kiu estas la ŝtata kanto de Havajo hodiaŭ. Li fervore subtenis la enkondukon de la ukulelo kiel Havaja instrumento. Li estas honorita kiel "Patrono de Havaja Muzika Kulturo" de la *Hawaiian Music Hall of Fame* kaj estis enkondukita en la *Ukulele Hall of Fame* en 1997.

Dum sia regado Kalākaua efektivigis konservativan kaj naciisman politikon, provante limigi plejeble la perturbon de la gravaj fremdaj komercistoj kiuj elektas membrojn de la indiĝena popolo en la registaro de la reĝlando.

En 1887 li devis koncedi konstitucion, donante grandan parton de sia povo kaj igante la landon konstitucia monarkio.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikoloj Kalākaua en angla  Vikipedio kaj Kalākaua delle Hawaii en itala  Vikipedio.*

* Kategorio Kalākaua en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 525760
* GND: 118827812
* LCCN: n93087647
* VIAF: 17388066
* ISNI: 0000 0000 8096 8679
* SUDOC: 139775870
* BNF: 13747950b 13559130v, 13747950b
* MBA: 0db4e994-e761-4996-ad30-ac3b16d2c62c
 |
**Kamehameha la 2-a** (naskiĝis en 1797 - mortis en 1824) estis la dua reĝo de Havajo. Li naskiĝis en Hilo (Havajo) kun la nomo **Liholiho** kaj estis la plej maljuna filo Kamehameha la 1-a kaj lia edzino, la reĝino Ka'ahumanu.

Regado
------

Liholiho sekvis sian patron post lia morto en 1819. Inter diversaj aliaj kondiĉoj, li devis havi pli ceremonian rolon ; la administran povon prenis sia matro Ka'ahumanu, kiu tiel iĝis *Kuhina Nui*, la ekvivalento de pli perforta ĉefministro.

Kamehameha la 2-a iĝis fama pro avoir brisé l'ancien *kapu* (tabuo), sistemo de reliĝaj leĝoj, post ses monatoj de regado. Ankaŭ dum sia regado, la unuaj kristanaj misiistoj alvenis en la insuloj de Havajo.

En novembro 1823, Kamehameha la 2-a et sia edzino, Kamāmalu, vojaĝis al Londonon por interkonsentoj pri alianco inter Havajo kaj la Unuiĝinta Reĝlando. Tamen, antaŭ ol li povis renkonti la reĝon Georgo la 4-a, li kaj sia edzino iĝis malsana kun la morbilo. Li ne estis imunaj kontraŭ tiu malsano. Tiel, Kamehameha la 2-a kaj sia edzino mortis la 14-an de julio 1824. Sia pli juna frato, Kamehameha la 3-a, sekvis lin sur la trono de Havajo.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Kamehameha II en la franca Vikipedio.* 

* Kategorio Kamehameha la 2-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 525671
* GND: 1234266644
* LCCN: n93044897
* VIAF: 77990102
 |
Larĝa aerpanoramo de altlernejo en SilĉarLarĝa aerpanoramo de altlernejo en Silĉar
Koordinatoj mankas! Bonvolu kunhelpi.

**Silĉar,** bengale: **শিলচর** estas urbego, municipo en orienta Barato, en subŝtato Asamo, kie ĝi estas sidejo de distrikto. Ĝi gajnis la kromnomon "Insulo de Paco" de Indira Gandhi.

Vendejego en Silĉar

Etimologio
----------

La loknomo venis de du vortoj "ŝil" kaj "ĉar" kun la signifo "roko" kaj "bordo/insulo" respektive.

Demografio
----------

En 2011 municipo Silĉar havis 172 830 da loĝantoj kun legopovo 82%, pli alte, ol la landa averaĝo.

Geografio
---------

Silĉar situas sur ebenaĵo en la plej suda parto de Asamo en averaĝa alteco de 35 metrojn. Imfalo troviĝas 116, Ajzolo kaj Ŝilongo po 123, Dimapur 142, Kohimo 162, Agartala 188, Kolkato 515, tutlanda ĉefurbo Delhio 1602, Mumbajo 2158 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

En tiu loko la britoj establis Silĉar en 1832, la municipon en 1899. La urbo travivis grandan inundon en 1929 pro la senĉesaj pluvoj kaj sismojn en 1869, 1947 kaj 1957.
**Maria de Kipro** aŭ **Maria de Lusignan** (naskiĝis en 1279, mortis en 1319 en Tortosa) estis princino de Kipro kaj reĝedzino de Aragono inter 1315 kaj 1319 per sia edziniĝo kun Jakobo la 2-a de Aragono.

Biografio
---------

Ŝi estis filino de Hugo la 3-a, reĝo de Kipro kaj Jerusalemo kaj de Isabela de Ibelin. Ŝi estis nepino laŭ patra branĉo de Henriko de Poitiers kaj Isabela de Lusignan kaj laŭ patrina branĉo de Guido de Ibelin kaj Felipa de Berlais. Ŝi estis fratino de la seneskalo de Kipro Felipe de Ibelin.

La 15-an de junio 1315 ŝi edziniĝis per perado kun Jakobo la 2-a en la katedralo de Sankta Sofio de Nikozio kaj persone la 27-an de novembro samjare en la katedralo de Ĝirono. Ili ne havis idaron.

Ŝi mortis en septembro 1319 en Tortosa.

Bibliografio
------------

* Del Arco, Ricardo. *Sepulcros de la Casa Real de Aragón*. Instituto Jerónimo Zurita. Consejo Superior de Investigaciones Científicas. Madrido. 1945.

Vidu ankaŭ
----------

* Dinastio Lusignan

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo María de Chipre en la hispana Vikipedio.* 

* Kategorio Maria de Lusignan en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 553373
* VIAF: 316750160
 |
**Marko Sitiko de Hohenems** (naskiĝis en Hohenems la 24-an de junio 1574; mortis en Salcburgo la 6-an de oktobro 1619) estis Princĉefepiskopo de Salcburgo inter 1612 kaj 1619.

Biografio
---------

Sekvinte al la malvenko kaj aresto de sia kuzo Wolf Dietrich von Raitenau, la kanonikaro de la katedralo elektis lin kiel nova princo kaj ĉefepiskopo de Salcburgo, en la 8-a de marto 1612. Li estis konsekrita kiel episkopo de Ehrenfried von Kuenburg (1573-1618), Episkopo de Chiemsee, en la 7-a de oktobro 1612.

Kiel ĉefepiskopo, li ne estis marioneto en la manoj de Maksimiliano la 1-a, Elektisto de Bavario, kaj rifuzis partopreni en la Katolika Ligo. Tamen, li ne sukcesis konservi la Ĉefepiskopecon de Salcburgo ekster la Tridekjara Milito.

Li faris uzon el la arkitekto Vincenzo Scamozzi (1548-1616) por la rekonstruo de la nova katedralo de Salzburgo, kies fondoŝtono okazis en 1614. Li ankaŭ komisiis al Santino Solari (1576-1646) la konstruadon de Kastelo Hellbrunn inkluzivante ties famajn fontojn. Tiamaniere ke li estis fariĝis la plej elstara figuro en la disvastigado de la baroka arkitekturo en la nordo de la Alpoj. Pluse la Kniepaß-fortreso ĉe la limo de Pinzgau estiĝis en 1614 laŭ la volo de Markus Sittikus kaj planoj de Solari.

Vidu ankaŭ
----------

* Marco Sittico Altemps (1533-1595)
* Jakob Hannibal la 1-a, Grafo de Hohenems (1530-1587)
* Wolf Dietrich von Raitenau (1559-1617)
* Princĉefepiskoplando Salcburgo

Literaturo
----------

* Catholic Hierarchy

Referencoj
----------

1. ↑  Catholic Hierarchy
2. ↑  Bibliothèque Nationale de France
3. ↑  CERL Thesaurus

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | **Rilataj artikoloj troviĝas en** Portalo pri Homoj |

* Kategorio Markus Sittikus von Hohenems en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 491126
* GND: 11883794X
* LCCN: n89668284
* VIAF: 40991097
* ISNI: 0000 0001 2100 8325
* ULAN: 500319616
* NKC: mzk2016933759
 |
Bildo el *De casibus virorum illustrium* de Giovanni Boccaccio kiu montras Sinjorinon Fortuno girigante sian radon.
La **Rado de Fortuno**, aŭ *Rota Fortunae*, kiel koncepto de antikva kaj mezepoka filozofio simboligas la kaprican naturon de la sorto (*fatum* en latina). La radon oni asocias al la romia diino *Fortuna* (en greka Tikeo) kies mano girigas la radon hazarde, ŝanĝante la poziciojn de tiuj kiuj estas en la rado: kelkaj suferas grandajn malbonaĵojn, dum aliaj akiras neatenditajn akirojn: la «ŝanĝiĝemo de la fortuno» kiel memorigo de «la efemereco de la mondaj aferoj».​

La metaforo jam estis stereotipo en la Antikveco, pri kio plendis Tacito en *Dialogus de oratoribus*, sed ĝi iĝis tre populara en la Mezepoko pro sia traktado en la Konsolo de filozofio de Boecio (jaro 523). Ĝi iĝis ofta bildo en la manuskriptoj de tiu verko, montrita poste en diversaj formatoj, en kiuj *Fortuna*, ofte kun vinditaj okuloj girigas grandan radon de la tipo tiam uzita en la akvomuelejoj, en kiu oni inkludas reĝojn kaj aliajn altnivelajn figurojn.

Historio
--------

La koncepto jam ekzistis en Babilono, en Klasika Grekio, kaj en la tuta greklatina antikveco (kun fruaj imagoj kiel tridimensia sfero kaj ne dudimensia rado), krom en Antikva Hindujo (*Bhavacakra*). En grek-latina kulturo traktis la temon ekzemple Marko Pakuvio kaj Vettius Valens. Tra Boecio ĝi pasis al la mezepoka literaturo, ekzemple en Hispanio la Markizo de Santillana (*Diálogo de Bías contra Fortuna*), Juan de Mena (*Laberinto de Fortuna*), Jorge Manrique kaj La Celestina; en Britio *Everyman* (ĉirkaŭ 1495) kaj Geoffrey Chaucer; en Italio Dante en la "Infero" de *La Divina Commedia*, ktp.

Granda parto de la aktuala populareco de la temo devenas el mezepoka kantaro *Carmina Burana*, kiun poste muzikigis en 1935-36 Carl Orff (Carmina Burana). Fakte kelkaj de la plej konataj poemoj de la kolekto nomiĝas "Fortuna Imperatrix Mundi (Fortuna, imperiestrino de la mondo)", "Fortuna plango vulnera (Mi bedaŭras pro la vundoj de la fortuno)" kaj "O Fortuna (Ho, Fortuna)".

Vidu ankaŭ
----------

* Fortuno
* Rado de Fortuno
* Sorto

Referencoj
----------

1. ↑   Fanego Pérez, Tomás (2015). «"Consolatoria super obitu inclyti principis Hispaniarum Iohannis" de Alfonso Ortiz: edición crítica, traducción y comentario». doktoriga disertacio (Universidad Complutense de Madrid): 33-34. Konsultita la 31an de julio 2023.

Eksteraj ligiloj
----------------

* en Jutubo Carmina Burana

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Rueda de la fortuna (filosofía) en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 839588
* GND: 7659685-0
* SUDOC: 161932436
* BNF: 16601873p
 |
Edziĝo de Karolo
Batalo kontraŭ Mateo Csák
Karolo sur bankbileto en 2010
**Karolo la 1-a** estis elstara hungara reĝo el Anĵua dinastio. La hungaroj nomas lin **Károly Róbert** aŭ **Róbert Károly**, kiu estas laŭ la historiistoj eraraj formoj.

Li naskiĝis en Napolo, en 1288, filo de Karolo Martelo de Anĵuo, laŭ nomo *Caroberto*, kiu nomo ne estas identa kun la erara hungara formo. Li longe devis batali por akiri la tronon. Li kroniĝis unue en 1301, kiu laŭ la hungaraj nobeloj ne estis oficiala. En 1308 la nobela landkunveno elektis lin reĝo, sed la nova kronado okazis en 1310. Poste li daŭre devis batali kontraŭ diversaj regionestroj, kiuj ne unuiĝis, sekve Karolo devis ilin venki. Li havis laŭvice 4 edzinojn: Maria, Maria, Beatrica kaj pola reĝidino Elizabeto. Infanoj de Karolo estis Karolo, Ladislao, Ludoviko kaj Andreo. En 1330 sensukcesa atenco okazis kontraŭ Karolo, la posta venĝo estis terura eĉ mezepoka nivelo. En 1335 li aranĝis kunvenon kun la pola kaj ĉeĥa reĝoj en Visegrád. La lastaj du reĝoj paciĝis kaj ili akceptis novan komercan vojon por eviti Vienon.

Karolo mortis en 1342 en Visegrád kaj postlasis al sia filo Ludoviko tre firman landon. Karolo havas skulptaĵojn en Placo de Herooj kaj Gyöngyös. Bulvardo Róbert Károly situas en Budapeŝto, fine en Gyöngyös Altlernejo Károly Róbert funkcias.

* Karolo la 1-a (Hungario) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Karolo la 1-a (Hungario) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 350526
* GND: 11898831X
* LCCN: n88195722
* VIAF: 77115862
* ISNI: 0000 0000 2779 4155
* BNF: 166721305
* ULAN: 500373216
* NKC: av2018997145
 |
**Sigismondo la 2-a Aŭgusto** de Pollando, **Sigismondo la 3-a Aŭgusto** de Litovio (naskiĝis la 1-an de aŭgusto 1520 kaj mortis la 7-an de julio 1572) estis reganto de Pollando kaj Litovio.
Li estis de 1548 ĝis sia morto reĝo de Pollando, kaj jam ekde 1529 grandduko de Litovio.
Dum lia regado la du apartaj landoj Pollando kaj Litovio, kiuj ĝis tiam estis ligitaj en persona unio, unuiĝis al unu komuna ŝtato Pollando-Litovio kiel rezulto de la Lublina Unio (interkonsentita en 1569).

Li estis la sola filo de Sigismondo la Maljuna, la antaŭa reĝo, sed havis plurajn fratinojn, inter ili Katarina Jogajlido, patrino de estonta reĝo Sigismondo la 3-a, kaj Anna Jogajlido, reĝo kune kun sia edzo Stefano Báthory.

Provincoj de Respubliko de Ambaŭ Nacioj
Sigismondo estis la sesa kaj lasta reganto el la dinastio de la Jagelonoj. La tempo de reĝado de lia patro kaj li estas nomata la ora epoko en Pollando.

Li direktis la militon inter Litovio kaj Rusio en 1558-1570 kiu pro la homaĝo de ĉefo de kruckavaliroj Gotthard Kettler (posta duko de Duklando Kuronio kaj Zemgalio) al Pollando fariĝis la 1-a norda milito. En rezulto Pollando gajnis Livonion. Pro la problemoj kun szlachta- pola nobelaro, Sigismondo reformis multe la landon enkondukante la *oran liberecon* kaj toleremon, kiu post lia morto estos afirmota en Konfederacio de Varsovio. Unue li apogis ankaŭ la projekton krei la sendependan de la papo- polnacian eklezion kun la ĉefa reĝo simile al Anglio. Finante sian vivon li tamen ŝanĝis siajn opiniojn.

Sigismondo la 2-a restis seninfana en siaj tri geedziĝoj, kun Elizabeto de Aŭstrio (1526–1545), Barbara Radziwiłł (1520–1551) kaj Katarina de Aŭstrio (1533–1572).

Legendo
-------

Sigismondo Aŭgusto ĉe la spirito de Barbara kaj sorĉisto Jan Twardowski
Tre fama estas ankaŭ la historio de amo inter Sigismondo kaj Barbara Radziwiłł. Post morto de sia edzino Elizabeto (filino de imperiestro Ferdinando la 1-a), Sigismondo sekrete edziĝis kun Barbara. Laŭ la legendo Sigismondo enamiĝis en ŝi ankaŭ dum la vivo de sia patrino Bona Sforza kaj konis Barbaron en Vilno. Kiam la edziĝo estis malkovrita szlachta opinis ĝin kiel *mezalianso* tamen Barbara estis kronigita al la reĝino de Pollando. Neatendite ŝi mortis laŭlegende venenigita de Bona Sforza. Sigismondo entombiĝis en depresio kaj Bona foriris al Italujo kie ŝi ankaŭ estis poste venenigita. Laŭlegende Sigismondo venigis al sia palaco sorĉiston Sinjoron Twardowski kiu montris al la reĝo la spiriton de Barbara en magia spegulo. La spirito detruiĝis kiam Sigismondo strebis paroli al ĝi kaj tuŝi ĝin.

Vidu ankaŭ
----------

* Lago de Sigismondo la 2-a

  

* Sigismondo la 2-a (Pollando-Litovio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Sigismondo la 2-a (Pollando-Litovio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 141945
* GND: 118614193
* LCCN: n83073801
* VIAF: 804948
* ISNI: 0000 0001 2095 4539
* LIBRIS: 205144
* SUDOC: 02992376X
* BNF: 12144608t
* RKD: 459860
* NKC: jx20080401008
 |
**Ágnes Ágai** [Agneŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ágai Ágnes** estas hungara redaktoro, poeto, instruisto. Ŝia geedziĝa nomo estis (hungare) *Kis Tamásné*, ŝia patro estis Dezső Ágai.

Ágnes Ágai naskiĝis la 9-an de aprilo 1932 en Szeged.

Biografio
---------

Ágnes Ágai studis en pedagogia altlernejo en Budapeŝto (1951-1953), poste en Scienca Universitato Loránd Eötvös (1953-1956). Ŝi estis instruisto inter 1956 kaj 1970 en Budapeŝto, poste ŝi laboris en eldonejo kiel redaktoro en la sama urbo ĝis 1989. Ŝi kontribuis ekde 1957. Ŝi ricevis premiojn inter 1980-1989. Ŝi edziniĝis en 1966, post 3 jaroj ŝi naskis filon.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* Ivan Olbracht: *Vándorcirkusz* (tradukita romaneto, 1960)
* *Tótágas* (infanpoemoj, 1976)
* *Vásárfia* (fabeloj, poemoj, 1983)
* *Az elterelt idő* (poemoj, 1994)
* *Na, ne mondd! Párbeszélgetések* (2011)

Fontoj
------

* oficiala paĝo
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 711174
* LCCN: no89018430
* VIAF: 121370506
* ISNI: 0000 0000 8013 4463
* BIBSYS: 90273186
* NKC: mzk2013785534
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Áron Antal Tövissi. |

**ANTAL Áron** estis rumanuja hungara verkisto naskita en Csíkdánfalva la 20-an de oktobro 1881 kaj mortinta en Miercurea Ciuc la 28-a de aprilo 1966.

Biografio
---------

La mezlernejon Áron Antal finis en Csíksomlyó, la universitaton en Kolozsvár kaj Budapest. Li havigis al si diplomon en 1908 kaj instruis en Kézdivásárhely, Csíkszereda, Brassó. Dum la unua mondmilito li estis soldato. Liaj noveloj, artikoloj aperis en la gazetoj Székely Hírlap, Székely Újság, Csíki Hírlap, Ellenzék kaj Hírnök. Li priskribis la biografion de Fülöp Jákó Imets (A csíkszeredai r. k. főgimnázium értesítője, 1913). Li estis kunlaboranto de la 1-a volumo de *Székelyföld és székely nagyjaink* (Kézdivásárhely, 1914), en kiu li skribis pri la historio de departemento Csík.

Verkoj
------

* *A török diák* (romano, Kolozsvár, 1926);
* *Köderdő mellől* (renkontoj, Kolozsvár, 1927).

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 251179
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.