recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Thomas Colin Campbell** (naskiĝis la 14-an de marto 1934) estas usona biokemiisto, kiu specialiĝas pri la efiko de nutrado ĉe longdaŭra sano. Li estas la emerita instruisto pri nutra biokemio de Jacob Gould Schurman en la Universitato Cornell.

Campbell fariĝis konata pro sia defendo de malalt-grasa, nerafinita, plant-bazita dieto. Li estas aŭtoro de pli ol 300 esploraj artikoloj kaj tri libroj, *The China Study* (2005, kunaŭtoro kun sia filo, Thomas M. Campbell II, kiu fariĝis unu el la plej vendataj libroj pri Usono pri nutrado), *Whole* (2013) kaj *The Low-Carb Fraud* (2014). Campbell aperis en la usona dokumentfilmo de la jaro 2011, *Forks Over Knives*.

Campbell estis unu el la ĉefaj sciencistoj de la *Projekto Ĉinio-Cornell–Oksfordo* pri dieto kaj malsano, starigita en 1983 fare de la Universitato Cornell, la Universitato de Oksfordo, kaj la Ĉina Akademio de Preventa Medicino por esplori la rilaton inter nutrado kaj kancero, koro, kaj metabolaj malsanoj. La studo estis priskribita de The New York Times kiel "la Grandpremio de epidemiologio".

* Kategorio T. Colin Campbell en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 638357
* GND: 141338741
* LCCN: n82236260
* VIAF: 6294890
* ISNI: 0000 0000 8085 7506
* SUDOC: 242282040
* BNF: 15976073h
* NDL: 01200416
* BIBSYS: 13023527
* NKC: ola2010583701
* BNE: XX5232480
 |
**Theodore Crawford CASSIDY** (31-an de julio 1932 - 16-an de januaro 1979) estis usona aktoro de radio, televido kaj kino kaj voĉartisto. Konata pro sia alta staturo kaj sia profunda basa voĉo, li emis ludi nekutimajn rolojn en komedioj kaj scienca fikcio kiel *Star Trek*, *I Dream of Jeannie* kaj *The Addams Family* ĉe kiu li havis sian plej konatan rolon kiel Lurch, sed ankaŭ rolis Thing.

Cassidy diplomiĝis ĉe West Virginia Wesleyan College en Buckhannon, West Virginia kaj Stetson University en DeLand, Florida. Li komencis en televido ĉe WFAA-TV en "Dialing for Dollars".

En 1960-aj jaroj, li havis elstaran rolon en *The New Adventures of Huckleberry Finn* de la NBC kiel *Injun Joe* kaj partoprenis, krom la cititajn, televidseriojn kiel *The Man from U.N.C.L.E.*, *Batman*, *Mannix*, *Daniel Boone* kaj *Lost in Space*. Li estis voĉartisto ĉe animaciaj serioj kiel *Frankenstein, Jr. and The Impossibles*, *Birdman and the Galaxy Trio* kaj *The New Fantastic Four*. Li partoprenis filmojn *Butch Cassidy and the Sundance Kid* kaj *Mackenna's Gold*. 

Dum 1970-a jardeko, li partoprenis televidseriojn *The Six Million Dollar Man*, *The New Adventures of Flash Gordon*, *Jana of the Jungle* kaj *Super Friends* krom filmojn kiel *Flash Gordon: The Greatest Adventure of All*, *Black Rage*, *The Slams* kaj *Goin' Coconuts*. 

* Kategorio Ted Cassidy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 636364
* LCCN: n97872165
* VIAF: 37125622
* ISNI: 0000 0000 5936 5662
* SUDOC: 257881328
* BNF: 141624492
* MBA: f77387e6-a13c-4000-93cb-ec9d0811be5f
* BNE: XX1575553
 |
**KOVÁCS KATONA Jenő** [pro. kova:ĉ] estis rumania hungara verkisto, redaktoro. Li naskiĝis en Alsószopor la 8-an de februaro 1910 kaj mortis en ? en oktobro 1944.

Kariero
-------

Jenő Kovács Katona havis studojn teknikan en Brünn (1928-29), medicinan en Parizo (1929-30), filozofian en Kluĵo (1931-33). Li publikis en pluraqj gazetoj (Szilágyság, Párizsi Kurír, Ellenzék, Erdélyi Helikon, Temesvári Hírlap, Brassói Lapok, Független Újság. Li ĉeestis la renkonton Vásárhelyi Találkozó en Târgu Mureș. Inter 1938-40 li estis la helpredaktoro, respektive la respondeceldonisto de revuo Korunk, kunlaboranto de Erdélyi Magyar Szó, pli poste de Népszava. Li partoprenis la kontraŭfaŝisman kontraŭstaro. La 9-a de oktobro 1944 la Gestapo forprenis lin kaj kune kun aliaj kaptitoj li estis murdita laŭdire apud Debreceno

Libroj
------

* *Válogatott írásai, regénytöredékei és naplójegyzetei* (Selektitaj verkaĵoj), Politikai Könyvkiadó. 1977.

Fonto
-----

* RMIL Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
**Raphael PATAI** naskita kiel Ervin György Patai, estis juda hungaro etnografo, historiisto, orientalisto kaj antropologo. Li naskiĝis la 22-an de novembro 1910 en Budapeŝto kaj mortis la 20-an de julio 1996 en Israelo.

Biografio
---------

Raphael Patai studis en rabenaj seminarioj en kaj en la Universitato de Budapeŝto kaj en la Universitato de Breslau, de kiuj li ricevis doktorecon pri ŝemida lingvaro kaj orienta historio. Li moviĝis al Palestino en 1933, kie liaj gepatroj interligis lin en 1939, post kiam li ricevis la unuan doktorecon aljuĝitan fare de la Hebrea Universitato de Jerusalemo, en 1936. Li revenis nelonge al Budapeŝto kie li finis sian preskribon ĉe la Budapeŝta Rabena Seminario. En 1936, Patai estis la kun-ricevanto (kune kun Moshe Zvi Segal) de la Bialik Premio por juda penso.

Fonto
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 389407
* GND: 120373432
* LCCN: n79115397
* VIAF: 19691550
* ISNI: 0000 0001 2123 0022
* LIBRIS: 311075
* SUDOC: 028420314
* BNF: 120259058
* NLA: 35411393
* NDL: 00452245
* BIBSYS: 90161569
* NKC: jx20050719020
* BNE: XX1053388
 |
**The China Study** (*La Ĉina Studo*) estas libro de T. Colin Campbell, Jacob Gould Schurman profesoro emerito pri Nutra Biokemio en la Universitato Cornell, kaj lia filo Thomas M. Campbell II, kuracisto. Ĝi unue estis publikigita en Usono en januaro 2005 kaj vendis pli ol unu milionon da ekzempleroj en oktobro 2013, igante ĝin unu el la plej bone venditaj usonaj libroj pri nutrado.

La Ĉina Studo ekzamenas la ligon inter la konsumado de bestaj produktoj (inkluzive de laktaĵoj) kaj kronikaj malsanoj kiel koronaria malsano, diabeto, mamkancero , prostata kancero kaj intestokancero. La aŭtoroj konkludas, ke homoj, kiuj manĝas plejparte vegane kaj kun nerafinitaj protuktoj, evitante bestajn produktojn kiel ĉefa fonto de nutrado, inkluzive de bovaĵo, porkaĵo, kokaĵo, fiŝaĵo, ovoj, fromaĝo kaj lakto, kaj reduktante sian konsumadon de pretigitaj manĝaĵoj kaj rafinitaj karbonhidratoj, eskapos, malpliigos aŭ inversigos la disvolviĝon de multaj malsanoj. Ili skribas, ke "manĝi nutraĵojn, kiuj enhavas kolesterolon super 0 mg estas malsanaj". 

La libro rekomendas sunan ekspozicion aŭ dietajn suplementojn por konservi taŭgajn nivelojn de vitamino D, kaj suplementojn de vitamino B12 en kazo de kompleta evito de bestaj produktoj. Ĝi kritikas malalt-karbajn dietojn, kiel la dieto Atkins, kiu inkluzivas limojn al la procento de kalorioj derivitaj de karbonhidratoj. studante manierojn de nutrado kaj la interagojn inter nutraĵoj.

La libro baziĝas sur la *Ĉina-Cornell-Oksforda Projekto*, 20-jara studo - priskribita de The New York Times kiel "la Granda Premio de Epidemiologio" - realigita de la Ĉina Akademio de Preventa Medicino, Universitato Cornell, kaj la Universitato de Oksfordo. T. Colin Campbell estis unu el la direktoroj de la studo. Ĝi rigardis mortoprocentaĵojn pro kancero kaj aliaj kronikaj malsanoj de 1973-1975 en 65 distriktoj en Ĉinio; la datumoj estis rilatigitaj kun dietaj enketoj kaj sango de 100 homoj en ĉiu distrikto en 1983-1984. La esploroj estis faritaj en tiuj distriktoj ĉar ili havis genetike similajn loĝantarojn, kiuj dum generacioj havis vivon kaj manĝon sammaniere en la sama loko. La studo konkludis, ke distriktoj kun alta konsumado de best-bazitaj manĝaĵoj en 1983-1984 pli verŝajne havis pli altajn mortprocentojn pro "okcidentaj" malsanoj ekde 1973-1975, dum la malo estis vera por distriktoj kiuj manĝis pli da plantdevenaj manĝaĵoj
**SÓLYOM Jenő** (pro. ŝo:jom) estis hungara evangelia pastro, universitata profesoro naskita en Kolozsvár la 25-an de julio 1904 kaj mortinta en Bp. la 24-an de decembro 1976.

Biografio
---------

Jenő Sólyom finis teologion en Bp. Sopron kaj Bazelo (1926). De 1927 li estis helppastro en Kiskőrös kaj Bp.; de 1928 ĝis 1931 stipendia esploristo en Erlangen kaj Bp.. De 1931 ĝis 1938 li estis religiinstruisto en la Evangelia Gimnazio de Fasor de Bp.. Li akiris teologian doktoradon pri eklezihistorio en la universitato de Erzsébet Tudományegyetem de Peĉo kaj en Sopron (Fakultato pri Evangelia Teologio) (1933). Tie li estis de 1938 profesoro en la katedro pri eklezijuro kaj hungara protestanta eklezihistorio. De 1950 en Sopron, poste en Bp. li estis profesoro pri eklezihistorio ĝis sia pensiĝo (1958). En 1951–52 li estis dekano, de 1959 scienca kunlaboranto en Arkivejo Landa Evangelia, poste gvidinto de arkivejo, ĉefsekretario de Magyar Luther Társaság, ano de elektitaro de Magyar Protestáns Irodalmi Társaság, de 1935 ĝis 1939 kunulredaktoro de revuo *Keresztyén Igazság*. Estas gravaj ĉefe liaj esploraĵoj pri la reformacio en la 16-a jarcento. Liaj publikaĵoj aperis krome la ekleziaj gazetoj en la revuoj *Irodalomtörtörténeti Közlemények*, *Magyar Könyvszemle* same en germanaj kaj anglaj kolektvolumoj.

Verkoj
------

* *Luther és Magyarország* (Bp. 1933);
* *Az egyház története* (I–II. tankönyv, kun Dezső Wiczián; Győr, 1942);
* *Hazai egyháztörténelem* (lernolibro, Bp. 1957).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**BENKŐ Dániel** estis hungara fakverkisto pri agrikulturo, ano korespondanta de MTA naskiĝinta en Kézdivásárhely la 9-an de januaro 1799 kaj mortinta en Budapeŝto la 19-an de novembro 1883.

Kariero
-------

Benkő studis en Nadjenjedo, poste en Vieno dum tri jaroj medicinon. En 1823 li iĝis bienadministranto de grafo Lajos Károlyi en Tótmegyer, en jaroj 1838-39 li instruis en ekonomia lernejo de Rohonc. Inter 1840-46 li estis inspektisto de grandbienoj de princo Pál Esterházy, poste direktisto de pluraj bienoj. Li publikis en *Magyar Gazda* (antaŭ 1848), *Gazdasági Lapok*(1854-74), *Falusi Gazda* (antaŭ 1858).

Verkoj
------

* *Mezei gazdaság könyve* (laŭ la verko de Stephens Henry kune kun László Korizmics kaj István Morócz I-VI. Pest, 1855-68, li ricevis pro ĝi la grandgratifikon de MTA);
* *A növények táplálkozásáról gazdászati szempontból* (Pest, 1861, inaŭgura prelego por aniĝo de MTA);
* *Szőlőművelés és gazdasági üzlettan* (manuskripto).

Fonto
-----

* *Magyar Életrajzi Lexikon*
**GÖRGÉNYI Dániel** (goerge:nji) estis hungara inĝeniero pri mekaniko, honvedgeneralmajoro naskita en Szászrégen la 11-a de aprilo 1898 kaj mortinta en Budapeŝto la 18-an de februaro 1978.

Kariero
-------

Dániel Görgényi abiturientiĝis en Marosvásárhely (1915). Post la komenco de la unua mondmilito li translokiĝis kune kun sia patrino al Cegléd kaj li estiĝis dungito de la Pesti Hazai Első Takarékpénztár (Unua Ŝparkaso Hungara de Peŝto). En aŭtuno de 1917 oni envokis la armeon; en 1918–19 li batalis en la sikula bataliono. En somero de 1920 li vojaĝis tra Vieno al Budapeŝto kaj enpaŝis la nacian armeon. Li havigis en teknikuniversitato diplomon de inĝeniero pri mekaniko (1928), poste en jaroj 1928-30 li finis aktivoficiran kurson. En la fronto li transiris al sovetaj taĉmentoj kun siaj restitaj kunuloj el bataliono (jan. 1943). Li revenis Hungarion en februaro 1945 kaj li partoprenis en la liberigo de Aŭstrio kiel batalionestro. En jaroj 1946–52 li estis sekciestro en la Ministerio pri Defendo, de 1948 generalmajoro. De 1952 li laboris en la Landa Planoficejo. En 1956 li estis komisaro en la Hungara Memvola Unuiĝo.

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**ZÁGONI Jenő** [za:goni] estas rumania hungara/hungara bibliografo, bibliotekisto, kulturhistoriisto, tradukisto, esperantisto naskiĝinta en Covasna la 12-an de februaro 1937. De 1989 li vivas en Hungario.

Distingoj
---------

* Memormedalo Sándor Kőrösi Csoma, 2008.

Kariero
-------

Jenő Zágoni pristudis biblioan teksciencon en Târgu Mureș kaj Bukareŝto, li estis bibliotekisto en Zăbala, fakdirektisto de bibliotekoj en distrikto Covasna, kunlaboranto de la distrikta muzeo de Sfântu Gheorghe. En 1989 li translokiĝis Hungarion. De 1997 li estis direktoro de la arkivejo de Hungara Baptista Eklezio. Kiel esperantisto li gvidis kursojn en sia naskiĝurbo en la jaroj 1969–1971, en Sfântu Gheorghe inter 1972 kaj 1987. Li aperigis 5 librojn. Li publikigis artikolojn kaj tradukaĵojn en Esperanto en la gazetoj Monato, Etnismo, Dia Regno, Hungara Vivo.

Libroj
------

* *Kőrösi Csoma Sándor bibliográfia* Bukarest, Kriterion Könyvkiadó, 1984,
* *Válogatott írások*, pri loka geografio, eklezihistorio, biografioj, Budapest, 2004.

Fonto
-----

* Romániai magyar irodalmi lexikon

Eksteraj ligiloj
----------------

* Libroj de la aŭtoro: antikvarium.hu


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Esperanta-Rusa Vortareto
**Vladimir A. DMITRIEV** (nask. en 1870) estis rusa inĝeniero-konstruisto kaj Esperanto-instruisto en Sankt-Peterburgo. 

Dmitriev aliĝis al Esperanto en 1907. Li gvidis multajn kursojn en Peterburgo. Li verkis Esperantan-Rusan Vortareton (2 eld. 1914, 1920). Fakte temas pri "Oficiala Radikaro" de ĉiuj radikoj kaj vortoj troveblaj en Universala Vortaro kaj en la aliaj partoj de la Fundamento de Esperanto, en la unua Oficiala Aldono (OA 1) kaj en la proponoj de la Akademio de Esperanto por OA 2 el la jaroj 1913 kaj 1914 (sume 4370 radikoj kaj 4708 vortoj kun tradukoj al la rusa). Dmitriev krome verkis grafikajn figurojn pri la kresko de Esperanto-Societoj kaj -gazetaro, fine kunverkis propagandan verkon.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 11421
* VIAF: 77303265
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
**James Robert „Jimmy" FORREST, jr.** (\* 24-an de januaro 1920 en Sankta-Luiso, Misurio; † 26-an de aŭgusto 1980 en Grand Rapids, Miĉigano) estis usona ĵazmuzikisto (tenorsaksofonisto).

Forrest famiĝis pro sia komponaĵo *Night Train* kaj longtempe validis kiel tipa tenorsaksofonisto ritmenblusa. Li ligis stilerojn de Coleman Hawkins, Ben Webster kaj Chu Berry kun la melodia eleganteco de Lester Youngs.

Jimmy Forrest ludis en la 1930-aj jaroj kun Dewey Jackson, Fate Marable kaj la bando de Jeter Pillars. Li iris en 1940 kun Jay McShann al Novjorko kaj muzikis kun Andy Kirk (1941-47). Post fondado de propra ensemblo en Sankta-Luiso li laboris en 1949-50 kiel posteulo de Ben Webster ĉe Duke Ellington kaj havis denove proprajn bandojn. Ekde 1951 li surdiskigis en Ĉikago por diskeldonejo United/Delmark unuafoje je propra nomo kaj ludis ekde 1958 ĝis 1960 ĉe Harry Sweets Edison. Forrest komponis la pecon „Night Train" kaj „Happy-Go-Lucky Local" de Ellington. Dumpase de sia kariero li surdiskigis kun Miles Davis, kun ensembloj el la rondo de Edison kaj Buck Clayton, kun Bennie Green kaj la *Prestige Blues Swingers*. Li apartenis ekde 1973 ĝis 1977 kiel soloisto al la bando de Count Basie. Ekde 1977 ĝis mallonge antaŭ sia morto Forrest regule prezentis kun sia pli frua kolego ĉe la Count Basie Orchestra, trombonisto Al Grey.

Diskoj
------

* *Night Train* (Delmark, 1951-53)
* *All the Gin is Gone* (Delmark, 1959); *Black Forrest* (Delmark, 1959) kun Grant Green, Harold Mabern, Gene Ramey, Elvin Jones
* *Sit Down And Relax with Jimmy Forrest* (Prestige/OJC, 1961) kun Hugh Lawson, Calvin Newborn, Tommy Potter
* *Soul Street* (OJC, 1961) kun Art Farmer, Idrees Sulieman, Jimmy Cleveland, King Curtis, Oliver Nelson, Seldon Powell, Pepper Adams
* *Live At Rick´s* 1980, kun Al Grey)
* *OD* (1980, kun Al Grey)

Fontoj
------

* Richard Cook k Brian Morton: *The Penguin Guide to Jazz Recordings*, 8-a eldono, Londono, Penguin, 2006 ISBN 0-141-02327-9
* Martin Kunzler: *Jazz-Lexikon*, Reinbek, Rowohlt, 1988


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 375482
* GND: 134842944
* LCCN: no91009721
* VIAF: 2667173
* ISNI: 0000 0000 5933 644X
* SUDOC: 156870940
* BNF: 139995952
* MBA: 4e1f405d-1a77-4e67-8523-6dd16d8c2b18
* BIBSYS: 2137117
* NKC: ola2002159325
* BNE: XX1532247
 |
**BOROS Zoltán** [pro. boroŝ] estas rumania hungara filmreĝisoro, komponisto, televidredaktoro. Li naskiĝis en Ginta la 29-a de julio 1939.

Biografio
---------

Zoltán Boros komencis siajn studojn en la fako pri hungara lingvo kaj literaturo en Universitato Bolyai de Kluĵo, sed li estis eksigita pro 'politika huliganismo' en 1958. Pri tiu evento li faris filmon kune kun György Koczka en 2003 kun titolo *A 7ek* (La sep gestudentoj). Li akiris diplomon en Muzika Altlernejo de Kluĵo (1967). De 1971 li dungis sin al redakcio hungara de la rumana televido de Bukareŝto kaj laboris tie ĝis ties ĉesigo en 1985. Post la falo de la diktaturo rekomenciĝis la hungaraj elsendoj kaj inter 1990 kaj 2002 li estis ĉefredaktoro de la sama redakcio.

Fonto
-----

* *Erdélyi magyar ki kicsoda*, 2010.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Persona retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 416714
* LCCN: no2007052595
* VIAF: 36694293
* ISNI: 0000 0001 1054 7964
* MBA: ea099dd3-af3b-4500-adba-32301a625ed6
 |
**Reformador** estas spiritisma revuo, oficiala organo de Brazila Spiritisma Federacio. Ĝi estas unu el la kvar periodaĵoj, kiuj aperis en Rio-de-Ĵanejro inter 1808 kaj 1889, kaj kiuj ankoraŭ estas eldonataj. Fondis ĝin en 1883 Augusto Elias da Silva. El la kvar menciitaj gazetoj nur *Reformador* kaj *Diário Oficial (1862)* aperas seninterrompe de la dato, kiam ili estis fonditaj.

Historio
--------

Antaǔ la fondo de *Reformador* aperis en Brazilo kelkaj spiritismaj gazetoj. En 1869 aperis en Bahia *Écho d'Além-Túmulo* [Eĥoj el la Transtombo], la unua brazila spiritisma periodaĵo. Fondis kaj respondecis pri ĝi Luís Olímpio Teles de Menezes. En Rio-de-Ĵanejro aperis en 1875 *Revista Espírita* [Spiritisma Revuo], pri kiu respondecis Antônio da Silva Neto, vicprezidanto de Grupo Confúcio. La gazeto ĉesis aperi post ses monatoj. Inter januaro 1881 kaj julio 1882 eldoniĝis en la urbo ankaŭ la gazeto *Revista da Sociedade Acadêmica Deus, Cristo e Caridade* [Revuo de la Akademia Societo Dio, Kristo kaj Karitato]. El tiuj menciitaj periodaĵoj nur *Reformador* postrestis.

Esperanto
---------

En la numero de februaro 1909, pro iniciato de Leopoldo Cirne (1870-1941), tiama prezidanto de Brazila Spiritisma Federacio, aperis en ‘’Reformador’’ portugallingva traduko de artikolo verkita de J. Camille Chaigneau (franca spiritisto). La artikolo elstarigas la lingvon mem kaj ties utilecon por spiritismo. Artikoloj rilate Esperanton ankoraŭ aperas, kun maloftaj esceptoj, en ĉiu numero de la gazeto ekde 1909.

Vidu ankaŭ
----------

* Spiritisma Revuo
* Spiritisma Jarlibro

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retejo de la gazeto portugale
* Rete legeblaj numeroj (jarkolekto 1909-2015 - eblas konservi unuopajn paĝojn kiel PDF-dokumenton kaj esplori la enhavon de ĉiuj numeroj laŭ la titolo, aŭtoro, jaro kaj rubriko de la artikoloj)
* Mallonga historia skizo de *Reformador* Arkivigite je 2016-10-09 per la retarkivo Wayback Machine (en la retejo de Brazila Spiritisma Federacio) portugale

Referencoj
----------

1. ↑  Laǔ fondjaro: *Jornal do Commercio* (1827); *Revista do Instituto Histórico e Geográfico Brasileiro* (1839); *Diário Oficial* (1862) kaj **Reformador** (1883) (Laǔ la analoj de la Nacia Biblioteko de Brazilo, volumo 85)
2. ↑  Periodo inter la transloĝiĝo de la portugala kortego al Brazilo en 1808 kaj la jaro, kiam Brazilo fariĝis respubliko en 1889 (vidi la artikolon Historio de Brazilo)
3. ↑  Laǔ la analoj de la Nacia Biblioteko de Brazilo, volumo 85
4. ↑  Laǔ la portugallingva prezentoteksto de la revuo Arkivigite je 2016-10-09 per la retarkivo Wayback Machine el la retejo de Brazila Spiritisma Federacio (20.09.2016)
5. ↑  La tuta Esperantlingva teksto de la artikolo legeblas en la retejo de Brazila Spiritisma Federacio kadre de la artikolo *Esperanto en la Brazila Spiritisma Movado* Arkivigite je 2016-10-12 per la retarkivo Wayback Machine
6. ↑  Laŭ historia artikolo el Reformador, februaro 2009 Arkivigite je 2016-09-24 per la retarkivo Wayback Machine
**The Conscience of the King** [La konscienco de la reĝo] estas la dektria epizodo de la unua sezono de la usona sciencfikcia televidserio *Star Trek*. Verkita fare de Barry Trivers kaj reĝisorita fare de Gerd Oswald, ĝi unue elsendiĝis la 8-an de decembro 1966.

La epizodo prenas sian titolon el la finaj linioj de la 2-a akto de Hamlet:  *"The play's the thing/Wherein I'll catch the conscience of the king."[La ludo de l’ aktoroj estu reto/Por kapti konsciencon de la reĝo! (Zamenhofa traduko)]*. 

En la epizodo Kapitano Kirk suspektas ke iu vojaĝanta aktoro, Anton Karidian (Arnold Moss), petveturisto sur Enterprise kun sia filino Lenore (Barbara Anderson), estis amasmurda eksdiktatoro de Tarsus IV Kodos "the Executioner", kiu kaŝas sin. Dr. Thomas Leighton (Bruce Hyde), nun estro de homa setlejo sur Planedo Q kaj Kirk estas la nuraj postvivantaj atestantoj kontraŭ Kodos, pro tio, Lenore intencas mortigi ilin ambaŭ.

La epizodo ankaŭ traktas la temon de fuĝaj militkrimuloj. Efektive, en ĉi tiu epizodo, la malbonagoj de Kodos revenas al dudek jaroj kaj raportas al la naziaj agoj de la Dua Mondmilito. En la momento de la elsendo de la epizodo, la ĉasado de militkrimuloj ankoraŭ estas grava: Adolf Eichmann, unu el la ĉefaj respondecaj por la efektivigo de la fina solvo estis arestita ses jarojn antaŭe, en 1960 kaj ekzekutita en 1962. Oni sugestas, ke Kodos, la fikcia karaktero, apartigis la postvivantajn oferojn de Tarsus IV laŭ kriterioj de "eŭgeniko", kiuj rememoras, kiel la nazioj elektis, kiujn vivas kaj kiujn mortos.

La epizodo prezentis la finan aperon (en produktado) de Grace Lee Whitney kie *yeoman* (asistanto) Janice Rand. Whitney jam sciigis, ke ŝi estis forigota de la serio semajnon antaŭ ol filmado de ĉi tiu epizodo. Ŝia mallonga sceno estis ŝia lasta en *Star Trek* antaŭ ol ŝi revenis en *Star Trek: The Motion Picture*.
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**MÉSZÁROS Rozália Jakab Zsigmondné** [me:sa:ros] estas rumania hungara bazlerneja instruistino, popolaristino, lokhistoriistino, etnografino. Ŝi naskiĝis en Rugăneşti la 14-an de julio 1928. Ŝi estis la edzino de amatora skulptisto, grafikisto Zsigmond Jakab kaj patrino de tekstilistino Ágnes Jakab.

Biografio
---------

Rozália Mészáros akiris diplomon de bazlerneja instruisto en Odorheiu Secuiesc en 1948 kaj ŝi instruis en pluraj vilaĝoj, laste kaj plej longe en la naskiĝvilaĝo de sia edzo, Lupeni (Harghita). Ŝi publikis ĝis 2011 dekunu librojn. Ŝia lasta libro temas pri memoro de verkisto Áron Tamási en la naskiĝvilaĝo (*Tamási Áron a csillaggá énekelt szülőfaluban*). Pluraj el ŝiaj libroj estas ilustraciitaj kun grafikaĵoj de ŝia edzo Zsigmond Jakab.

Ekspozicioj
-----------

* 1967, 1969 - Miercurea Ciuc;
* 1974 - Martonvásár;
* 1984 - Odorheiu Secuiesc kune kun sia edzo Zsigmond Jakab

Fonto
-----

* *Ki kicsoda Aradtól Csíkszeredáig*, Pallas-Akadémia Könyvkiadó, Csíkszereda, 1997.
Vladimir Perepelica petveturante proksime de la renkontiĝo OkSEJT en 1991
**Vladimir Perepelica** (ruse *Владимир Алексеевич Перепелица*; naskiĝis la 31-an de aŭgusto 1969 en urbo Volĵskij, Volgograda provinco, Sovetunio) estas sovetia kaj rusia esperantisto.

Li estas esperantisto ekde 1986, kiam li lernis Esperanton dum dusemajna ekspresa kurso de Aleksandr Melnikov. Laŭ metodo de A.Melnikov ĉiu kursanto ricevas kromnomon (dum la kurso li havis kromnomon *Leontodo*). Laŭ la kondiĉo Vladimir Perepelica ricevis kromnomon *Parolema Fiŝo*. De tiu tempo en la Esperanto-medio li estas konata kiel **P.Fiŝo**.

Post fino de la kurso P.Fiŝo aktive partoprenis organizadon kaj pluan vivon de Esperanto-klubo "Samideano" en Volĵskij. En 1987 li lanĉis kontaktojn kun urba komitato de Komsomolo en Volĵskij. La kontaktoj helpis organizi en Volĵskij festivalojn EoLA-2 kaj EoLA-3. En la sama jaro li kunorganizis Esperanto-klubon "Vagabondo", kies vicprezidanto li estis ĝis la mallanĉo de la klubo en 1990-aj jaroj.

De 1987 ĝis 1991 P.Fiŝo militservis en kosmodromo Bajkonur, kie renkontiĝis kun German Titov (la dua kosmonaŭto de la Tero kaj filo de fama sovetia esperantisto Stepan Titov).

Post maldungiĝo de militservo en 1991 P.Fiŝo rekomencis aktive agadi en Esperanto-kampo. Ekde junio de 1991 li iĝas ano de SEJM-2, tie li plue aktivis dum kelkaj jaroj. Somere de la jaro P.Fiŝo unuan fojon petveturis kaj dum kelkaj jaroj lia sukcesa sperto puŝis multajn ekssovetiajn esperantistojn vojaĝi petmaniere. P.Fiŝo kelkfoje organizis amasajn petveturojn al Esperanto-renkontiĝoj tra eks-Sovetio. Fine de la jaro P.Fiŝo ekloĝis en Niĵnij Novgorod.

En 1996 P.Fiŝo kunorganizis festivalon EoLA-8 en Minsko kaj tendaron OkSEJT-36 en Taganrog. En 1997 P.Fiŝo edziĝis, ekloĝis en Moskvo kaj por multaj jaroj perdis intereson al Esperanto-movado.

Al P.Fiŝo estas dediĉitaj du ruslingvaj poemoj de Grigorij Arosev: "Grustno" ("Мне Фишо никогда ничего не подарит") kaj "Худеет Максим". Krome li estas unu el protagonistoj de la kanto "Skazanie o novyĥ vremenaĥ v sele Ĉeboksari", apartenanta al la sama kolekto.

Verkado
-------

P.Fiŝo mem kaj kunaŭtore verkis plurajn poemojn en Esperanto (menciindas Torto kaj Venis knab' al zoopark' - ambaŭ kunaŭtore kun Sergeo Beznosko) kaj okupiĝis pri tradukado (i.a. li tradukis poemon "Por mistralo" de Friedrich Nietzsche).

* Kategorio Vladimir Perepelica en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 317260
 |
"**The Mark of Gideon**" [La Signalo de Gideon] estas la deksesa epizodo de la tria sezono de la usona televidserio Star Trek, kiu estis elsendita la 17-an de januaro 1969. Ĝi estas la epizodo 71-a de la originala televidserio, verkita de George F. Slavin kaj Stanley Adams kaj reĝisorita de Jud Taylor.

La ideo de la rakonto devenis de diskuto pri troloĝiĝo inter aktoro Stanley Adams kaj la kreinto de la serio Gene Roddenberry dum Adams ludis la rolon de *Cyrano Jones* en epizodo The Trouble with Tribbles.

Intrigo
-------

En steldato 5423.4, la Federacia kosmoŝipo USS Enterprise (NCC-1701) alvenas al la planedo Gideon por diskuti diplomatiajn rilatojn. La Gideonanoj permesos nur unu reprezentanton, James T. Kirk, iri sur sian planedon. Kirk iras la provizitajn koordinatojn, sed ŝajne restas ankoraŭ sur la "Enterprise", kie nun li estas sola.

Spock estas informita de Gideoanoj, ke la kapitano ne alvenis sur la planedon, sed la ambasadoro de Gideon, Hodin (David Hurst), rifuzas permesi al serĉteamo esplori. Nek Komando de Stelfloto nek la Federacia burokrataro helpas, ĉiu raportas la aferon al la alia.

Dume, Kirk vagas tra la dezertaj koridoroj kaj rimarkas strangan kontuzon sur lia brako. Li poste renkontas belan junan virinon nomatan Odona (Sharon Acker). Ŝi asertas, ke ŝi tute ne scias, kiel ŝi alvenis, memorante nur, ke ŝi estas en superplena aŭditorio kaj luktas por spiri. Por la momento, Odona estas simple trankvila pro libera movado. Kirk insistas, ke ŝi devas esti el Gideon, sed Odona neas ajnan scion pri la planedo. Kirk lernas de Odona, ke ŝia hejma planedo estas grave superplopulita, kun amasoj da homoj ĉie kaj neniuj intimeco, ĉar morto estas malofta. Por ŝi, la privilegio resti sola, eĉ dum momento, estas revo plenumita. Kirk estas prenita de la beleco de Odona, kaj ambaŭ dividas pasian kison. Eĉ ne ili rimarkas la bildon de dekduo da vizaĝoj aperantaj malantaŭ ili. Ŝi tiam plendas de stranga sento kaj svenas en la brakojn de Kirk.

Kirk portas ŝin al malsanulejo, kie li renkontas Ambasadoron Hodin, kiu informas lin, ke Odona, lia filino, suferas *Veganan koriomingiton*, infektita de lia sango, kiu portas la viruson. La plano de Hodin estas infekti la homojn de Gideon per la viruso, mallongigante siajn grandegajn vivdaŭrojn kaj mildigante la loĝantaran problemon. Kirk provizas la viruson, dum la morto de Odona servos kiel inspiro por estontaj volontuloj. Demandite pri alternativoj, Hodin klarigas, ke la regeneraj kapabloj de la popolo de Gideon malebligos steriligajn provojn, kaj ke aliaj metodoj de naskiĝkontrolo neniam estus akceptitaj.

Spock, ekkonsciinte, ke Hodin trompis lin, kontraŭas ordonojn kaj iras ĝis la originalaj koordinatoj de Kirk. Fojo tie, li trovas la falsan Enterprise'n, kiu estis konstruita por konfuzigi Kirkon. Li baldaŭ atingas Kirk kaj Odona. Kirk, Spock kaj Odona revenas al la vera Entrepreno, kie Doktoro McCoy traktas la kondiĉon de Odona. Odona nun intencas reveni al Gideon por provizi la viruso mem. Kirk pardonas ŝin pro sia trompo.
**Zoltán MOLNÁR** [molnAr] rumania hungara instruisto, sportisto, fotisto. Li naskiĝis en Braŝovo la 15-an de marto 1929.

Kariero
-------

Zoltán Molnár diplomitiĝis pri kemio en la Universitato Bolyai de Kluĵo en 1952. Li instruis en Târgu Mureș, dume li ludis manpilkon (1947-52), estis celpafisto 1-a klasa (1953-63), 1-a klasa skiisto (1963-92), trejnisto de celpafista teamo de Universitata Sportklubo (1963-66). Li ekspoziciis kiel fotisto de 1952 en 40 landoj (kvazaŭ 500 ekspozicioj). Li ricevis pli ol 70 premiojn.

Albumo
------

* Fényerdők – (Lumarbaroj) Erdély, Moldva (1996–2012)

Solaj ekspozicioj
-----------------

* 2003 - Târgu Mureș,
* 2004 - Odorheiu Secuiesc,
* 2010 - "Inter homoj", Francujo,
* 2013 - "Inter homoj", Budapeŝto.
* 2013 - Sfântu Gheorghe

Premioj, distingoj
------------------

* Artist Fiap (1991),
* Artist Excellence (1995; a Fédération Internationale de L'Art Fotografique)

Fonto
-----

* Hungarlingva vikipedio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Fotoj
**FEHÉR Dezső** (fehe:r deĵoe:) estis hungara verkisto, ĵurnalisto naskita en Disznósd la 2-an de decembro 1869 kaj mortinta en Oradea la 22-an de februaro 1935.

Kariero
-------

Dezső Fehér finis en la porinstruista lernejo de Budapeŝto, dume en 1987 li estis helpredaktoro de la *Bolond Istók*. Li instruis mallongtempe en Nagyvárad. Li redaktis spritaĵgazetojn 1891 *Darázs*, de 1892 *Bagoly*. Inter 1895–98 li estis redaktoro de la gazeto *Nagyvárad*, de 1898 respondecredaktoro, plurfoje ĉefredaktoro de la gazeto *Nagyváradi Napló*. En 1919 li ekigis gazeton titolitan *Magyar Szó*. Li partoprenis la fondadon de la teatro *Szigligeti Társulat* kaj de la *Vidéki Hírlapírók Szövetsége* (Unuiĝo de Provincaj Ĵurnalistoj). Li estis amiko de Endre Ady kaj kunmetis kolekton el ĵurnalartikoloj de Ady (*Ha hív az acélhegyű ördög*, Nagyvárad, 1927).

Verkoj
------

* *A félmilliós terno* (komedio, Bp. 1889);
* *Kaleidoszkóp* (Nagyvárad, 1894).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**Vladimir Ipolitoviĉ VETROV** (ruse *Владимир Ипполитович Ветров*) (10-a de oktobro 1932 – 23-a de januaro 1985, ekzekutita) estis altranga KGB-spiono dum la malvarma milito, kiu decidis kaŝe publikigi valorajn informojn al Francio kaj NATO pri la kaŝa programo de Sovetunio celanta ŝteli teknologion de la okcidento.

Vetrov ricevis la kodnomon ***Farewell*** (Adiaŭo) fare de la franca spionservo DST, kiu rekrutis lin. Li estis konata sub tiu nomo dum la spionservoj de NATO. La kodnomo estis elektita kiel angla vorto tiel ke la KGB supozus, ke li laboris por la CIA, se KGB malkovrus lian kaŝnomon.

Lia historio inspiris la libron *Bonjour Farewell: La Vérité sur la Taupe Française du KGB* (1997) verkita de Sergei Kostin kaj Eric Raynaud, kiu estis adaptita por la franca filmo *L'affaire Farewell* (2009), kun la ĉefroluloj Emir Kusturica, Guillaume Canet kaj Alexandra Maria Lara.

Verkintoj Sergei Kostin kaj Eric Raynaud publikigis pli kompletan kaj ĝisdatigitan raporton pri la Farewell-dosiero sub la titolo *Adieu Farewell* (Laffont, Parizo, 2009). Tiu titolo ankaŭ estas havebla en la angla por la unua fojo, tridek jarojn post la okazaĵoj (*Farewell*, Amazon Crossing, aŭgusto 2011).

Notoj
-----

1. ↑  L'affaire Farewell, en retejo IMDB.
**NAGY Zoltán** (nadj) estis hungara ekonomikisto naskita en Hódmezővásárhely la 26-an de januaro 1905 kaj mortinta en Kluĵo la 17-an de januaro 1948.

Kariero
-------

Nagy Zoltán diplomiĝis pri ekonomikjuro kaj pri komercaj konoj (1930) en Kluĵo, poste li studis en Parizo kaj Marseille, li doktoriĝis en Dijon pri juro kaj ekonomiko (1934). En Transilvanio li estis la organizinto kaj gvidinto de la lernejkooperativoj (Hangya Szövetkezet), kunlaboranto de la Erdélyi Tudományos Intézet (1940-44), poste docento en la Universitato Bolyai (1945-48).

Libroj
------

* Les régimes légaŭ des cooperatives en Transylvanie (Dijon 1934);
* Könyvvitel (tankönyvek az elemi iskolák V. VI. és VII. osztálya számára, Kv. 1939);
* Az erdélyi magyar szövetkezetek (Kv. 1942);
* Szövetkezeti ismeretek kézikönyve (Nagyenyed 1939; II. kiadás, Kv. 1943);
* Az iskolaszövetkezetek vezetése (Kv. 1936; II. kiadás uo. 1939; III. kiadás uo. 1943);
* Erdély gazdasági életének szövetkezeti megszervezése (Kv. 1946).

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon
**PEKÁR Dezső** (pro. peka:r) estis hungara geofizikisto, ano korespondanta de la MTA (1922 – 49) naskita en Arado la 17-an de novembro 1873 kaj mortinta en Budapeŝto la 4-an de julio 1953. Li estis pli juna frato de Károly Pekár kaj Mihály Pekár.

Biografio
---------

Dezső Pekár studis en la Universitato de Budapeŝto. De 1895 li estis asistanto de Loránd Eötvös, de 1901 stipendiulo de MTA. En 1915 oni nomumis lin ĉefgeofizikisto. De 1919 li estis la unua direktoro de la Instituto pri Geofiziko. En la 20-aj jaroj li gvidis ekspediciojn al Barato kaj Francio. Per verko *A Beiträge zum Gesetz der Proportionalität von Tträgheit und Gravität* (Annalen d. Physik, Leipzig, 1922) li gajnis kune kun Loránd Eötvös kaj Jenő Fekete la konkurspremion Benecke de la universitato Göttingen. Por terenesploroj li konstruis taŭgan malgrandan pendolon, kiu ricevis la nomon pendolo Pekár.

Verkoj
------

* *A. br. Eötvös Loránd-féle geofizikai mérésekről* (Bány. Koh. L. Bp. 1917);
* *Br. Eötvös Loránd élete és tudományos működése III. Gravitációs mérések* (Mathem. Phys. L. Bp. 1918);
* *Br. Eötvös Loránd emlékezete* (Mathem. Phys. L. Bp. 1921);
* *Földalatti üregek kimutatása Eötvös torziós ingájával* (Matem. és Term. tud. Ért. 1935).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 363578
* VIAF: 121439028
* ISNI: 0000 0000 7920 0208
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Vladimír Škuta** (naskiĝis 26. 8. 1951, Skalica, Slovakio ) – estas slovaka esperantisto, fotisto kaj speleologo.

Biografio
---------

Eĉ V. Škuta naskiĝis en Transmontaro, la plej grandan parton de vivo vivis en Liptovský Hrádok. Dum 1970 – 1979 li vivis en Bratislavo. Li finis Elektroteknikan mezlernejon en Liptovský Hrádok. En Slovaka televido li laboris kiel teknikisto de transsendila ĉarego. Poste en entrepreno Tesla en L. Hrádok li laboris kiel mekanikisto. Li estis profesia fotoĵurnalisto en regiona gazeto „Liptov". Nun laboras en vendejo.

Esperantisto
------------

Esperanton li komencis studi en 1980 en E-kurso en Liptovský Hrádok. Liaj instruistoj estis Marta Kepeňová, Anton Zachariáš kaj Milan Zvara. Li partoprenis Esperanto-ekspediciojn organizitaj de Milan Zvara en ĉebaltaj landoj (Litovio, Latvio, Estonio). Li partoprenis esperantajn biciklistajn vojaĝprojektojn „Laŭlonge ĉe Danubo" kaj „Sukcena vojo", kies estis ankaŭ kunorganizanto. Pri Esperanto kaj Esperanto-movado li publikigis en slovakaj gazetoj pli ol 100 kontribuojn. Li kontribuas al Esperantisto Slovaka kaj al ttt-paĝo de LEK. Liptova biblioteko de G. F. Belopotocký eldonis en 2006 lian esperantan bibliofilion „Vortobruoj". Lia eldiraĵo estas: „Esperanto estas kiel muziko, ĉiuj komprenas ĝin".

Fotisto
-------

V. Škuta estas de 1976 membro de Asocio de slovakaj fotistoj. Li ekspoziciis je multaj komunaj ekspozicioj en Slovakio kaj eksterlande. Liaj aŭtoraj ekspozicioj estis:
• 1977 – Bratislava
• 1979 – Bratislava
• 1980 - Ružomberok
• 2008 – Banská Bystrica
Lia lasta fotoekspozicio okazis en 2011 en Liptovský Hrádok omaĝe al lia 60-a naskiĝtago. Dum vernisaĵo estis projekciita filmo pri V. Škuta „Oraj tranĉoj de V. Škuta" de filmisto Lubor Patch. V. Škuta en fotokonkursoj ricevis multajn honorigojn.

Speleologo
----------

V. Škuta komencis vizitadi grotojn kaj esplori ilin kiel bazlernejano en vilaĝo Kvačany, vizitante groton „Dúpna" en Suchá valo. Poste sekvis longjara paŭzo kaj en grotojn li revenis en 1994. En tiu jaro kun sia filo Vlado j. komencis fotografi subteran mondon. De tiu tempo li regule vizitadis grotojn en valoj Jánska kaj Demänovská. Li estis kunorganizanto de V. SPELEOTENDARO en 2010, dum kiu gvidis fotografajn ekzercojn. Krom speleofotografaĵo li interesiĝas pri grotoj, kiel loko, kie vivas vespertoj. Dum vintro li mapigas grotajn vintrejojn de vespertoj.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 382811
 |
**Dick HIGGINS**, plena nomo ***Richard Carter Higgins*** (Kembriĝo, la 15-an de marto 1938 - Kebekio, la 25-an de oktobro 1998), estis angla poeto kaj komponisto. Li pritraktis la fenomenojn pri interrilato inter la artoj ekde 1957.

Li studis kun la komponisto John Cage kaj en 1961 fariĝis parto de la grupo Fluxus, avangarda movado por kiu la arto estas tuta evento kiu ampleksas ĉiujn eblajn disciplinojn, nuligante la diferencojn inter poezio, muziko, pentrarto, skulptaĵo kaj teatro.

En 1963 li fondis Something Else Press, kiu distingis sin pro la antaŭenigo de eksperimentaj verkoj. En la sama periodo li ellaboris la koncepton de "intermedium", kiun li aludis al tiuj esprimaj formoj en kiuj la diversaj artaj disciplinoj estas interplektitaj en unika kaj nedisigebla strukturo. Ĉi tiu koncepto estis disvolvita en 1965 en fama eseo titolita *Intermedia*, publikigita en "Something Else Newsletter".

Higgins, senlaca artisto, uzis la plej diversajn esprimajn rimedojn. Li realigis aranĝojn, koncertojn, ekspoziciojn; kunlaboris en multaj revuoj pri arto kaj literaturo; okazigis konferencojn kaj studajn seminariojn; li publikigis ĉirkaŭ kvindek librojn. Liaj verkoj, tre eksperimentaj, ankaŭ inkludas verkojn de sona kaj vida poezioj. Al la historio de ĉi-lasta li dediĉis iujn gravajn studojn, inter kiuj la Ŝablona Poezia Volumo elstaras.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 640984
* GND: 121184854
* LCCN: n80004369
* VIAF: 64035028
* ISNI: 0000 0001 1028 2257
* SUDOC: 035799625
* BNF: 121000029
* ULAN: 500034921
* NDL: 00468340
* BIBSYS: 90623248
* RKD: 290139
* NKC: jo20000076512
* BNE: XX1092142
 |
ekzemplo de tutrozeda planto: *Erophila verna*
**Rozedoplanto** estas herba planto, ĉe kiu ĉiuj aŭ la plej multaj folioj dense staras ĉe la tiga bazo formante rozedon.

Ne gravas ĉu la folioj havas tigojn aŭ ne, kaj ankaŭ la formoj de la folioj povas esti malsamaj.

La baza rozedo ebligas al la planto, ke ĝi faras sian ŝtofproduktadon en la pli varma aertavolo proksime al la grundo. Tiu kreskoformo troviĝas ofte ĉe plantoj en la altmontaro kaj en la mediteranea klimato. Senrozedaj plantoj male estas pli oftaj en foliarbaroj, kun humidaj someroj kaj malvarmaj vintroj.

Rozedoplantoj havas radikojn, kiuj elkreskas rekte el la tigo kaj la primara radiko ofte perdiĝas. Tiun fenomenon oni nomas sekundara homorizo).

Tutrozedaj plantoj
------------------

Tutrozedaj plantoj havas ekster la rozedo neniun plian folion, la tigo estas senfolia.

Ekzemploj estas primoloj (*Primula*) aŭ la genro *Taraxacum*.

Duonrozedaj plantoj
-------------------

Duonrozedaj plantoj ankaŭ havas foliojn ĉe la tigo.

Ekzemplo estas arbara hieracio (*Hieracium sylvaticum*) aŭ la kompasa laktuko (*Lactuca serriola*).

Senrozedaj plantoj
------------------

Tiuj plantoj havas foliojn nur ĉe la etendiĝintaj aksoj. Tiuj estas, ekzemple, ĉiuj rampantaj plantoj.

Fontoj
------

1. 1 2 3  Gerhard Wagenitz: *Wörterbuch der Botanik*. 2. Auflage, Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg, Berlin 2003. ISBN 3-8274-1398-2, S. 47.
2. ↑  M. A. Fischer, K. Oswald, W. Adler: *Exkursionsflora für Österreich, Liechtenstein und Südtirol*. Dritte Auflage, Land Oberösterreich, Biologiezentrum der OÖ Landesmuseen, Linz 2008, ISBN 978-3-85474-187-9, S. 64.
3. 1 2 3  Werner Rothmaler: *Exkursionsflora von Deutschland. Band 4. Gefäßpflanzen: Kritischer Band*. 10. Auflage, Elsevier, München 2005, ISBN 3-8274-1496-2, S. 451.
4. ↑  Wilhelm Troll: *Praktische Einführung in die Pflanzenmorphologie. Erster Teil: Der vegetative Aufbau*. Gustav Fischer Verlag, Jena 1954, S. 34-40.
5. 1 2 3  M. A. Fischer, K. Oswald, W. Adler: *Exkursionsflora für Österreich, Liechtenstein und Südtirol*. Dritte Auflage, Land Oberösterreich, Biologiezentrum der OÖ Landesmuseen, Linz 2008, ISBN 978-3-85474-187-9, S. 1295.
**BÁBOLNAY József** [babolnai] estis hungardevena usona arkitekto, industriartisto naskiĝinta la 25-an de novembro 1886 en Dés kaj mortinta la 28-a de majo 1983 en Holivudo, Usono).

Biografio
---------

La mezlernejon Bábolnay finis en Koloĵvaro, poste en Budapeŝto li laboris ĉe Ödön Lechner. Li havigis diplomon en 1913 en la teknikuniversitato kaj li apartenis al rondo de „Fiatalok" (Junuloj). Li gajnis plurfoje en konkursoj. Dum la unua mondmilito li luktis en la rusa kaj itala frontoj. En 1919 li relokiĝis Koloĵvaron kaj projektis meblojn kaj konstruaĵojn. En 1924 li vojaĝis Usonon kaj laboris por unujaro kaj duono ĉe la firmo pri teatrejprojektado *Thomas W. Lamb*. En 1931 li gajnis la konkurson por ekstera-interna dekoracio de muzika-danca teatro *New York-i Earl Carrol*. La entrepreno malsukcesis kaj Bábolnay finance malpliboniĝis. Li transloĝis Ĉikagon, poste Kalifornion, kie ĝis la fino de la 1960-aj jaroj li laboris por la filmfabrikoj de Hollywood. Ĝis 1966 li laboris kiel memstara konstruisto. Laŭ liaj projektoj konstruiĝis pluraj vilaoj (vilao artlaboreja de Béla Horváth Sedona (Arizona), lia propra domo en Hollywood (1937). El liaj publikkonstruaĵoj estas menciindaj la greka-katolika preĝejo en Los Angeles, la fervojstacio kaj fajrobrigadstacio de gaja parko „Magic Mountain" en Denver. Li estigis fondaĵon laŭ sia testamento por konkursoj de arkiteksudentoj de la teknikuniversitato de Budapeŝto.

Fontoj
------

* *Magyar Életrajzi lexikon*
|  |
| --- |
| kemia strukturo
*Diklofenako* |
| *2-[(2,6-diklorofenilo)amino]benzenoaceta acido* |
| **CAS-numero**  15307-86-5 | **ATC-kodo**  M01AB05, M02AA15, S01BC03 |
| INN | Diklofenako |
| Kemia formulo | C14H11Cl2NO2 |
| molekula maso | 296.152 |

**Diklofenako** (*Diclofenac*) estas unu el plej gravaj nesteroidaj kontraŭinflamaj medikamentoj. Derivaĵo de fenilaceta acido.

Ago farmakologia
----------------

Diklofenako malpliigas la dolorojn de movorganaj malsanoj (kaŭzita de inflamo), ŝveliĝojn, eblan febron, plibonigas la movkapablon.
Ĝi efikas per malhelpo de aktivado de la ciklooksigenaza enzimo, tra malhelpo de prostaglandin-sintezo. Ĝi malhelpas ankaŭ agregon de la trombocitoj.

Prostaglandinoj ludas gravan rolon ĉe inflamo, doloro kaj febro.

Ĉe malsanoj reŭmataj la ago kontraŭinflama kaj anesteta de diklofenako asekuras esprimitan mildigon de doloro dum ripozo kaj movado, glaciiĝon de mateno kaj ŝvelo de artikoj. Ankaŭ la farto funkcia pliboniĝas.

Dum postetraŭmaj kaj postoperaciaj inflamoj la diklofenako rapide anestetas ĉe doloroj de ripozo kaj movado, malpligrandigas ŝvelojn kaŭzitajn de inflamo aŭ operacio.

Ekologiaj problemoj
-------------------

Pro uzado de Diklofenako en la veterinara uzo, Hindio, malpliiĝis nombroj de vulturoj tie ofte je 95% malpli. Ankaŭ en Hispanio oni konsideras ke ties uzado estas unu el ĉefaj kaŭzoj de malpliiĝo de ĉiuj kvar vulturaj specioj kaj de aliaj rabobirdoj.

Medikamentoj
------------

Cataflam (Novartis), Ortophenum, Diclac, Voltaren.

Notoj
-----

1. ↑  "El diclofenaco, una grave amenaza para los buitres", *Aves y naturaleza*, Madrid, numero 16, 2014, p. 55.

* Kategorio Diklofenako en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Vladslo** estas vilaĝo en la belga provinco Okcidenta Flandrio. Ekde 1977 ĝi estas parto de la urbo Diksmuide. Ĝi havas areon de 17,33 km² kaj loĝantaron de ĉirkaŭ 1200 personoj.

Blazono de Vladslo

Historio
--------

Fine de la deka jarcento jam estas mencio de paroĥo kun romanika kapelo, patronita de la genta Sankta Petro-monaĥejo.

Ekde 1119 la paroĥoj Beerst, Leke, Keiem (Diksmuide), Schore (Middelkerke) kaj Vladslo kune estis la distrikto *Vladslo-Ambacht*. La kvin turoj en la blazono de Vladslo memorigas tion.

Dum la 19-a jarcento estis konstruitaj lernejoj, monaĥinejo kaj maljunulejo.

La Afliktitaj Gepatroj de Käthe Kolwitz en la tombejo de Vladslo

Unua Mondmilito
---------------

Vladslo dum la Unua Mondmilito komplete detruiĝis. Ĝi troviĝis apud la fronto, je la germana flanko. En loko sufiĉe for de la fronto (nomita *Praetbos*) estis milithospitalo kaj ripozejo por soldatoj. Tie nun estas germana milittombejo kun la bildaro *La afliktitaj gepatroj* de Käthe Kollwitz.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Vladslo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Vladslo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Retpaĝaro de Vladslo
**BALOGH József** [balog] estis rumania hungara redaktoro, tradukisto. Li naskiĝis en Bukareŝto la 18-an de julio 1931 kaj mortis en Bukareŝto la 30-an de marto 2006.

Biografio
---------

József Balogh post fino de la mezlernejo en Carei estis unu jaron studento en la fako pri hungara lingvo kaj literaturo en la Universitato Bolyai. En 1956 li diplomitiĝis pri ĵurnalismo en Universitato Ŝevĉenko de Kievo. Li laboris reveninte en la redakcioj de *Ifjúmunkás*, poste de *Előre*. Inter 1961 kaj 1969 li estis redaktoro de la Junulara Eldonejo. En 1971 li estis redaktoro de revuo *Könyvtári Szemle*, poste inter 1974 kaj 1977 li redaktis la rubrikon *Könyvtár* (Biblioteko) de revuo *Művelődés*. Pli poste li denove estis kunlaboranto de ĵurnalo *Előre*. De 1991 li redaktis la revuon *Könyvesház*. Li tradukis el rumana kaj rusa lingvoj.

Libroj
------

* *Kék akasztófa* (poemoj, Forrás 1965);
* *Záróra, Bánat elvtárs* ([poemoj, 1968);
* *A Gonzága-kámea (aventurromano, 1969);*
* *Az ész hordoz mindent* (1600 hungaraj proverboj, 1976).

Fonto
-----

* Romániai magyar irodalmi lexikon Arkivigite je 2016-04-19 per la retarkivo Wayback Machine
**Roberto ANDÒ** (naskiĝis la 11-an de januaro 1959 en Palermo) estas itala teatristo kaj kin-reĝisoro.

Andò estas faka reĝisoro ekde la fruaj 1980-aj jaroj, kaj ankaŭ reĝisoris siajn proprajn verkojn. Tiel li laboris por multaj stadioj, kiel la Teatro Biondo kaj la Teatro Massimo en Palermo aŭ la Piccolo Teatro di Milano. Por la granda ekrano li unue laboris - ekde 1986 - kiel vicreĝisoro, antaŭ 1994 li faris sian unuan filmon en video, kiu estis prezentita ĉe la Festivalo de Venecio. La du sekvaj verkoj aranĝis Andò sen koncesioj al atendoj kaj kutimoj. 

Andò estas arta direktoro de la *Museo Internazionale delle Marionette e delle Orestiade* en Gibellina. Krome li estis film-kritikisto por *Il Globo* kaj raportisto.

* Kategorio Roberto Andò en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 636983
* GND: 122491947
* LCCN: n96116320
* VIAF: 37063144
* ISNI: 0000 0001 1948 6010
* SUDOC: 035720360
* BNF: 13331784r
* ICCU: CFIV042010
 |