recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*La katedralo de Sankta Bavo*
La nuna **katedralo de Sankta Bavo** en Gento, Orienta Flandrio, origine estis dediĉata al Johano la Baptisto. En la jaro 942 la episkopo de Tournai konsekris la preĝejon kiel **preĝejo de Sankta Johano**.

Nur en la jaro 1539, kiam imperiestro Karlo punis la loĝantojn de Gento fondinte en la ejo de la abatejo de Sankta Bavo kastelon por hispanoj, la kanonikoj de Sankta Bavo estis devigataj serĉi alternativan kanonikejon. Tiun ili trovis en la preĝejo de Sankta Johano.

La turo de tiu ĉi preĝejo estas la tria turo de la fama genta tura vico, kune kun la preĝejo de Sankta Nikolao kaj la Belfrido.

Tiu ĉi belega katedralo estas konstruita en diversaj konstrustiloj: romia (la subtera kripto), altgotika kaj malaltgotika stiloj kaj kun la okcidenta turo (82m) en brabanta gotiko (1462-1534).

Pendas multe da pentraĵoj en la katedralo. La plej fama retablo sendube estas Het Lam Gods de Jan van Eyck el 1432. Ĝi estas konsiderata kiel la pinto de la 15-jarcenta flandra pentroarto. Ankaŭ tie aperas verkoj de Petro Paŭlo Rubens 
(*De intrede van Sint-Bavo in het klooster* (1623)) kaj de Justus van Gent (*La krucuma altarero* aŭ *Kalvaria Triptiko*) kaj krome belegan rokoko-katedron en marmoro kaj kverko-ligno. el 1741-45 de Laurent Delvaux. La baroka orgeno (1653) estas la plej granda de tuta Benelukso.

* Katedralo de Sankta Bavo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Katedralo de Sankta Bavo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Gruppe 47** (= Grupo 47) estis rondo de germanlingvaj verkistoj kaj kritikistoj, kiu formiĝis en la jaro 1947 por evoluigi demokratian kulturon en la postmilita socio.

La grupa agado viglis kaj prosperis: Pluraj membroj gajnis altnivelajn literaturpremiojn kaj la intereso de la publiko estis granda. Fine de la 1960-aj jaroj tamen pli kaj pli da kritiko trafis la grupon kaj ankaŭ ene de ĝi fortiĝis kvereloj. En la jaro 1967 la grupo lastfoje kunvenis en la kutima maniero. Ekde 1972 ĝia iniciatinto Hans Werner Richter provis revigligi la tradicion, invitante iamajn membrojn kaj pli junajn verkistojn al diskutrondoj, sed la intereso de la invititoj ne estis tre granda. En la jaro 1977 la Gruppe 47 definitive disiĝis.

**Famaj membroj:**

* Ilse Aichinger
* Ingeborg Bachmann
* Heinrich Böll
* Johannes Bobrowski
* Paul Celan
* Günter Eich
* Hans Magnus Enzensberger
* Erich Fried
* Günter Grass
* Uwe Johnson
* Siegfried Lenz
* Martin Walser

Eksteraj ligiloj
----------------

* Gruppe 47 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Gruppe 47 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Hang estas kompakta instrumento facile kunportebla.
**Hango** (de la germana 'Hand' aŭ Hang en la loka svisgermana dialekto de Bern), ankaŭ nomata **pantam** aŭ **handpan,** estas muzikinstrumento, kreita de svisa paro Felix Rohner kaj Sabina Schärer en Bern kaj bazita sur la fizikaj ecoj de la trinidada ŝtaltamburo, barata gatamo , tajlanda gongo kaj indonezia gamelano ktp. Ĝi situas en la idiofona klaso. La instrumento havas diametron de 53 cm, altecon de 24 cm kaj pezas preskaŭ kvar kilogramojn.

Hodiaŭ pli ol 300 konstruistoj eniris en la merkaton kaj ofertas hang-instrumentojn, kiuj multe varias laŭ materialo, konstruteknikoj, formo, sono kaj kvalito.

#### Terminologio

La hango estas foje nomata *hang tamburo*, sed estas malĝusta nomi ĝin tiel.

Post kiam PANArt registris la nomon "Hang" kiel varmarko por siaj muzikaj instrumentoj ekestis en la reto forumo kiu nomiĝis *handpan.org* kaj ekde tiam **handpan** fariĝis necesa kaj universale komprenita esprimo. La termino *pan* estas uzata por la nacia kulturo de la ŝtalaj orkestroj en Trinidado kaj Tobago. *Handpan* fariĝis kutima esprimo inter tiuj, kiuj interesiĝas pri tiaj instrumentoj kaj pri popola kulturo.

Alternativa termino uzita de iuj konstruantoj kaj ludantoj estas ***pantam***. Oni diras, ke ĝi estas kombinaĵo de la vortoj *Pan* kaj *Gatamo*, du instrumentoj kiuj influis la kreadon de la Hang.  Origine ĉi tiu termino estis alternativa nomo por la Hang en Israelo.

#### Rav

Rilata instrumento estas *Rav*, inventita de rusa inĝeniero, Andrej Remjanikov en 2013. Ĝi estas inspirita de hango, multe pli malmultekostas, kaj lerni ludi sur ĝi estas multe pli facile ol sur hango. Evidentiĝis ke *Rav* estas neimitebla inter aliaj similaj instrumentoj. *Rav* havas hipnotan, trankvilan, meditan, misteran sonon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Hang (muziko) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Filmeto en kiu iranaj muzikistoj ludas la instrumenton *hang*.

Filmeto kun hangmuziko fare de NikMartken

Filmeto kun la esperantistino Clarissa Sabatini ludanta hangon

(angla) Filmeto kun komparo inter Hang (*Handpan*) kaj Rav

Referencoj
----------

1. ↑  PANArt Hang Booklet 2008 p. 8
2. ↑  (en) "*The History of pantams Arkivigite je 2020-08-15 per la retarkivo Wayback Machine*", Paniverse- World of handpans*,* la 27-an de aprilo 2017.
3. ↑  (en) *Handpanmakers around the world*
4. ↑  (en) *Handpans - brands and makers Arkivigite je 2021-04-19 per la retarkivo Wayback Machine*, Paniverse - World of handpans
5. ↑  Letter from the Hangbauhaus November 2009
6. ↑  (en) *WIPO Global Brand Database.* International Registration Number 969295
7. ↑  (en) "*What is a handpan?*". Hangforum.com.
8. ↑  (en) "*The Handpan Podcast*", Thehandpanpodcast.com.
9. ↑  (de) *Das Hanglexikon: Pantam*
10. ↑  (en) *Learn Rav in 5 Minutes! Quick tutorial for Beginners Rav Vast / Drum*
**Hinojosa de Jarque** [inoĤOsa deĤARke] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la sudokcidento de la norda komarko Minbasenoj, kies komarka ĉefurbo estas Utrillas.

Geografio
---------

Ĝi estas je 61 km de Teruelo, provinca ĉefurbo, inter Jarque de la Val (nordokcidente) kaj Aliaga (sudoriente) laŭ la regiona ŝoseo A-1403. La altitudo de la loĝloko estas de 1224 msm, pro kio estas malvarma vetero.​ Ĝi estas ĉe la Iberia Sistemo en la sudo de la Sierra de San Just, je 3 km de Jarque de la Val, el kiu loko ricevas akvon.

En la municipa teritorio estas ankaŭ la loĝloko Cobatillas (Grotetoj).

Historio
--------

Ermitejo.
La loknomo *Hinojosa de Jarque* estas etimologie komprenebla en hispana kiel *Fenkolejo de Jarque*, kaj siavice *Jarque* derivas de la araba شرق ŠARQ "oriento".​​ Tio klare indikas la araban devenon de la loko. 

La zono venis al posedo de kristanoj post la venko de Alfonso la 1-a la Batalema. 

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Hinojosa de Jarque oni malaltiĝis ĝis nunaj 110 loĝantoj.

Aktualo
-------

Bazo de ekonomio nun estas malmulta agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj), forstado, ĉasado kaj brutobredado (ŝafoj kaj kaproj). Nune rura turismo. 

Estas altiraĵoj en la urbo, nome la preĝejo, la ermitejo kaj piedirado tra proksimaj naturaj lokoj ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Teruelo

Notoj
-----

1. ↑   Asín Palacios, Miguel (1940). *Contribución a la toponimia árabe de España*. Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas. p. 50.

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 801201
 |
La lanterno sur la kupolo de la Florenca Baptejo estis datita el 1150.
Mozaik-kovrita interno de la okangula kupolo
La **baptejo Sankta Johano** (itale *Battistero di San Giovanni*) estas religia konstruaĵo en Florenco (Toskanio, Italio). Ĝi havas la statuton de malgrava baziliko. En la baptejo troviĝas interalie la tombo de kontraŭpapo Johano la 23-a.

La baptejo estas unu el la plej malnovaj konstruaĵoj de la urbo, kaj estis starigita inter 1059 kaj 1128. La arkitekturo estas tipe florenca kaj romanikstila. Ĝi famiĝis pro siaj tri arte signifaj pordoj, sur kiuj videblas gravuraĵoj fare de Lorenzo Ghiberti. Tiuj pordoj estis kromnomitaj de Mikelanĝelo la "*Portaloj de Paradizo*" pro sia beleco, kaj estas simbole rigardeblaj kiel la eko de Renesanco.

La okangula baptejo situas ĉe la Piazza del Duomo, antaŭ la katedralo Santa Maria del Fiore kaj la sonorilturo Giotto (la Campanile di Giotto). La itala poeto Dante Alighieri, sed ankaŭ multaj aliaj artistoj kaj eminentuloj de la Renesanco (inkluzive de pluraj Mediĉoj) estis baptitaj tie. Ĝis la fino de la 19-a jarcento, fakte ĉiuj katolikaj florencanoj estis baptitaj tie. Ĝi restas ĝis hodiaŭ loko precipe ŝatata kaj respektegita de la florencanoj.

Notoj
-----

1. ↑  Horn, Walter. "Romanesque Churches in Florence: A Study in Their Chronology and Stylistic Development". The Art Bulletin. Vol. 25, No. 2 (Jun. 1943), pp. 112-131.

* Baptejo Sankta Johano (Florenco) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Baptejo Sankta Johano (Florenco) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 264584
* GND: 4097997-0
* LCCN: sh96007605
* VIAF: 146841425
* SUDOC: 25014185X
* BIBSYS: 90502638
 |
**Károly Varga** [kAroj], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Varga Károly** estas hungara sportpafisto, olimpiano, olimpika ĉampiono, policisto, instruisto, oficiro.

Károly Varga naskiĝis la 28-an de septembro 1955 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Károly Varga estis edukita en Páty, sed li maturiĝis en mezlernejo kun licenco mekanika teknikisto en sia naskiĝurbo. Li edziĝis frue antaŭ la soldatiĝo kaj filino naskiĝis. Post la soldatjaroj li iĝis policisto kaj akiris oficiran diplomon en Policoficira Altlernejo en 1987, pli poste trejnistan diplomon en Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto. Li edziĝis denove, ankaŭ la nova edzino naskis filinon. Inter 1988-1991 ili vivis en Hárskút, kie li ĉasadis, dum li instruis en policlernejo en Csopak. Baldaŭ li havis policpostenojn en Budapeŝto, longe li estis pafejestro. Li pensiuliĝis en 2019 en rango kolonelo. 

### Sporta kariero

Károly Varga ekde 1972 estis sportpafisto en pluraj sportkluboj, ankaŭ dum la soldatjaroj. Li estis hungara ĉampiono jam en 1976. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1980 kun ora medalo, en la sekva jaro pro ŝtata bojkoto li malestis, eĉ li finis la sportan karieron, nur li partoprenis en konkursoj inter policistoj.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* intervjuo kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo
2. ↑   usona filma datenaro

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 821091
 |



* Portalo pri Biografio
|  |  |
| --- | --- |
|  Mikso | **Oni proponas alinomi la artikolon «Dieto de Worms» al «Imperia dieto en Worms (1521)».****Kialo:** simile al tiu de 1495

---

Se vi konsentas aŭ kontraŭas la proponon, bonvolu skribi viajn argumentojn sur la diskutan paĝon. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Imperia dieto en Worms (1495). |

"Lutero antaŭ la Dieto de Worms". Pentraĵo de Anton von Werner (1877).
La **Dieto en Worms** (germane *Reichstag zu Worms*) estis imperia dieto (asembleo de la princoj de la Sankta Romia Imperio) okazinta en Worms (Germanio) de la 28-a de januaro ĝis la 25-a de majo 1521. Ĝin prezidis la ĵus nomumita Karolo la 5-a de la German-Romia Imperio.

La plej historie grava aspekto de la Dieto estis la partopreno de Marteno Lutero, kiu estis kunvokita por ke li forĵuru siajn famajn tezojn. De la 16-a ĝis la 18-a de aprilo, Lutero parolis antaŭ la kunsido, sed anstataŭ forĵuri, li arde defendis sian protestantan sintenon.

La antaŭan jaron, la papo Leono la 10-a estis publikiginta la buleon *Exsurge Domine*, postulante, ke Lutero forĵuru disde 41 de la 95 tezoj en kiuj li estis kritikanta la praktikojn kaj kutimojn de la Katolika Eklezio.​ Poste li ekskomunikis lin la 3-an de januaro 1521 pere de la buleo *Decet Romanum Pontificem*.​ Lutero estis kunvokita de la imperiestro por alveni antaŭ la Imperia Dieto. La princo Frederiko la 3-a, elektisto de Saksio, akiris promeson laŭ kiu Lutero ricevos pas-permesilon kiu rajtigos lin iri kaj reveni al la kunsido, kio estis esenca post la fitraktado al Jan Hus, kiu estis procesita kaj ekzekutita en la Koncilio de Konstanco de 1415 spite sian pas-permesilon; Lutero diris, ke li "iros al Worms eĉ se tio estos tiom da demonoj kiom da tegoloj en la tegmentoj".​

Vidu ankaŭ
----------

* Imperia dieto en Worms (1495)

Notoj
-----

1. ↑   *La actualidad de Alemania*. 2000, p. 69
2. ↑  «Bula «Decet romanum pontificem» León X excomulga a Martín Lutero». 22a de majo 2011. Arkivita el la originalo la 22an de majo 2011. Konsultita la 3an de januaro 2017.
3. ↑   Robin Doak (2006). Compass Point Books, eld. Pope Leo X. Minneapolis. p. 12. ISBN 0756515947.
4. ↑   *Nueva Enciclopedia Temática*, tomo 10, p. 15. 1973.

* Kategorio Dieto de Worms en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 810595
* GND: 6009743-7
* LCCN: n89651126
* VIAF: 126794697
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Frederic Martí Albanell** (Torellò, 1902 - Barcelono (?), 1936 aŭ 1937) estis kataluna pastro kaj esperantisto.

Li havis siajn pastrajn studojn en seminariejoj de Vic kaj Barcelono. Membro de IKUE ekde 1926, li rolis kiel vikario en Barcelono, en Sabadell (1931-32) kaj fine paroĥestro en Kolonio Güell, industria kolonio en la provinco de Barcelono, fama pro la projekto de domaro de la arĥitekto Antoni Gaudí.

La 1-an de junio 1936, pastro Martí Albanell oficis kaj predikis en Esperanto en meso por la partoprenantoj de la 18-a Kataluna Kongreso de Esperanto, en la preĝejo Sankta Mikaelo de Manresa.

Erudiciulo pri historio, pastro Martí Albanell estis membro de la Reĝa Beletra Akademio de Sankta Georgo en Barcelono.

Same kiel multaj aliaj sacerdotoj, inter ili alia esperantista pastro, Joan Font i Giralt, ankaŭ Martí Albanell estis murdita dum la Hispana Enlanda Milito.

Fontoj
------

* Amouroux, Jean. "Nia Sinjorino de la Espero". En *Heroldo de Esperanto*, reproduktita en Esperanto-Vivo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 695664
 |
**Lúčnica** (slovaka elparolo: /ˈluːt͡ʃɲit͡sa/) estas folklora ensemblo en Slovakio, fondita en 1948 en Bratislavo. Ĝi konsistas el ĥoro kaj danca ensemblo.

Historio
--------

La fondinto de Lúčnica estas la koreografino Oľga Chodáková. Lúčnica naskiĝis kiel "grupo de entuziasmaj junuloj asociita al la etnografia grupo Živeny". En 1948, ĝi prezentiĝis en Slava agrokultura ekspozicio en Prago. Post 65 jaroj da ekzisto partoprenis en ĝi pli ol 2000 homoj. Okaze de la 60-a datreveno de sia fondiĝo, ĝi prezentis en Bratislavo festan programon de la 21-a de novembro ĝis 1-a de decembro 2008. Ĝi okazis ankaŭ en la teatro Janáčkovo en Brno (parto de la Nacia teatro de Brno) kaj en la teatro Hybernia en Prago. Ekde 1951, la arta direktoro de Lúčnica estas Štefan Nosáľ, kiu antaŭe estis solisto en la ensemblo.

Referencoj
----------

1. ↑  Turner, Marián.  Jubilujúca Lúčnica oslavuje (slovake) (2008-11-21). Arkivita el la originalo je 2012-10-05. Alirita 2016-05-30.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lúčnica en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
**Imre BÁRÁNY** [bArAnj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bárány Imre** estas hungara matematikisto, membro (iam korespondanta, ordinara de 2016) de Hungara Scienca Akademio.

Imre Bárány  naskiĝis la 7-an de decembro 1947 en *Mátyásföld* (nuntempa urboparto de Budapeŝto).

Biografio
---------

Imre Bárány doktoriĝis en 1993. Li apartenas al Matematika Esplora Instituto de MTA kaj ankaŭ al University College London. Li okupiĝas precipe pri kombinatoriko kaj diskreta matematiko kaj li partoprenas en redaktadoj de 5 matematikaj periodaĵoj. Li ricevis diversajn hungarajn premiojn en 1988, 1995, 1998.

Verkaro
-------

Kompletan liston vidu:

Fontoj
------

* Hungarlingva Vikipedio
* hompaĝo angle
* 

* Kategorio Imre Bárány en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 425689
* GND: 170586081
* LCCN: nr98000135
* VIAF: 58991346
* ISNI: 0000 0001 1651 4004
* SUDOC: 071060944
* ORCID: 0000-0001-7455-7467
* BIBSYS: 12028327
* NKC: av2013788567
 |
**Felsőpakony** [felŝOpakonj] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Gyál. En la loknomo felső signifas: supra.

Preĝejo de Felsőpakony

Bazaj informoj
--------------

* 47° 20′ 36″ N 19° 14′ 21″ O﻿ / ﻿47.34333 °N, 19.23917 °O﻿ / 47.34333; 19.23917 (mapo)Koordinatoj: 47° 20′ 36″ N 19° 14′ 21″ O﻿ / ﻿47.34333 °N, 19.23917 °O﻿ / 47.34333; 19.23917 (mapo)
* Areo:15 km²
* Loĝantaro:2980
* Poŝtkodo: 2363
* Telefonprefikso: 29

Situo
-----

Felsőpakony situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo, laŭ fervojo Budapeŝto-Lajosmizse inter Gyál kaj Ócsa. Aŭtoŝoseo **M5** Budapeŝto-Szeged preteriras. Budapeŝto estas je 18 km-oj.

Historio
--------

La komunumo estis loĝata de sarmatoj kaj avaroj. La unua skriba mencio okazis en 1264. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Ekde 1704 la loko rehomiĝis. En 1931 oni disdonis parcelojn, kio ebligis konstruojn de novaj domoj. La loko estis vilaĝo en 1947. Dum la socialisma erao ĝi estis kunvilaĝo de Gyál. En 1990 la setlejo iĝis municipo.

La vilaĝo havas modernajn romkatolikan omaĝe al Dolora Patrino de 1994 kaj kalvinanan preĝejojn.

Famulo
------

En Felsőpakony naskiĝis aktoro József Baróti.

* Kategorio Felsőpakony en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|   | **Ĉi tiu artikolo pri ceremonio citas neniun fonton**.

---

Vi povas plibonigi ĝin, aldonante fidindajn fontojn. Senfontaj asertoj povas esti forigitaj. *(Decembro 2012)*Bonvolu krei Kategorio:Senfontaj artikoloj pri ceremonio! |

**Kaĉarpaĵo** aŭ **kaĉarpario** (keĉua vorto signifanta *ĝison* aŭ *adiaŭon*) estas adiaŭa Ceremonio okazanta ĉe la lasta tago de festo. Ligita al festa celebrado, kaĉarpaĵo estas ankaŭ danco kaj muzika ĝenro.

La kaĉarpaĵa ceremonio estas praktikata ĉe la Andaj popoloj, inter kelkaj Ajmaraj kaj ĉefe Keĉuaj komunumoj el Sudameriko, en Bolivio, Argentino, Ĉilio kaj Peruo, okaze de festoj ĉiuspecaj, kaj familiaj, kaj sociaj aŭ religiaj, adiaŭe al familiano aŭ amiko forironta aliloken, aŭ pilgrimonta al sanktejo, kaj ankaŭ por fini aŭ fermi sociajn kaj religiajn festojn.

Karnavala adiaŭo
----------------

En Karnavalo kaĉarpaĵo efektiviĝas por fini la festadon, kiel adiaŭo, laŭ regiono kaj kutimoj, cindromerkrede aŭ la sekvan dimanĉon post la fino de la karnavalo. Ĝin oni okazigas en la nordaj provincoj de Argentino, Bolivio, Ĉilio kaj Peruo.

En kelkaj lokoj ĝi estas konata kiel *karnavala entombigo*. La entombigo okazas meze de granda popola ĝojkriado, kaj konsistas en la enterigo de granda pupo aŭ manekeno kutime malbela kaj malbone vestita (fojfoje oni enfosigas ankaŭ manĝaĵojn kaj aliajn oferaĵojn), kiun tuj poste oni kovras per tero. En iuj komunumoj, oni poste ritme piedfrapas sur tiu loko kaj per tiu danco oni metas finon al la karnavalo.

Kaĉarpaĵa kanto
---------------

Teksto el tipa malnova tradicia kaĉarpaĵa kanto de bolivia origino:

*Ĉi tiuj junuloj foriras, foriras,*
*ili neniam revenos, neniam.*
*Kolombeto!''*
*Por ke ili revenu iam*
*oni devos okazigi alian feston.*
*Kolombeto!*
*Ĉi tiuj junuloj foriras, foriras,*
*ili neniam revenos, neniam,*
*al tiu ĉi vilaĝo tiel kara,*
*al tiu ĉi vilaĝo tiel karaaaa ...*

Referencoj
----------

* Apel, Willi, *Harvard Dictionary of Music*, Cambridge, Mass. Belknap Press of Harvard University Press; Second Edition, Revised and Enlarged edition, 1969. p. 118.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Cirkla danco aŭ Kaĉarpaĵo ĉe la fermo de la 54-a Argentina Kongreso de Esperanto (Bonaero - Argentino - 2012)
* Cacharpaya del indio - Savia Andina (Bolivia)
* Kacharpaya - Encarnación Lazarte
* Kaĉarpaĵo, Entombigo de Karnavalo en la nordo de Argentino (en la hispana lingvo).

Vidu ankaŭ
----------

Notoj
-----

1. ↑  La Kacharpaya, Entombigo de Karnavalo en la nordo de Argentino
akvovojoj en Novjorko: 1-e la rivero Hudsono, 2-e la "orienta rivero", 3-e la fjordo Long Island
La **"orienta rivero"**, angle *East River*, en Novjorko estas longa kaj mallarĝa markolo, kiu ligas lafjordon Long Island kun la golfeto kie la rivero Hudsono enfluas la Atlantikan Oceanon. Malgraŭ sia nomo ne temas pri rivero, sed pri markolo.

Situo
-----

La akvo de la "orienta rivero" fluas de nordoriento al sudokcidento kaj dividas la urbopartojn de Novjorko: okcidente situas Manhatano kaj Bronkso, oriente Kvinzo kaj Broklino sur la insulo Long Island.

la "manhatana ponto" (Broklina Ponto) super la "orienta rivero"
Meze de la manhatana duoninsulo ankaŭ situas pli interligo inter la rivero Hudsono kaj la "orienta rivero": la "Harlem River", kontrolita per kluzoj, dividas Manhatanon sude kaj Bronkson norde.

En la "orienta rivero" situas la insuloj Rikers Island, Insulo Roosevelt, Mill Rock, Randall's Island, *South* kaj *North Brother Island*, kiuj ĉiuj apartenas al la urbo Novjorko.

* Kategorio East River (Novjorko) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 320601
* GND: 4244961-3
* LCCN: sh85040577
* VIAF: 234235501
 |
**Felsőcsatár** (felŝoĉatar) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), en Distrikto Szombathely. *Felső* signifas hungare "supra", *csatár* slave "ŝildisto". La vilaĝo nomiĝas germane **Oberschildilg**, kroate **Gornji Ĉetar**.

Panoramo de Felsőcsatár
Preĝejo de Felsőcsatár

Bazaj informoj
--------------

* Poŝtkodo: 9794.
* Telefonprefikso:
* Areo: 18  km².
* Loĝantaro: 470.

Historio
--------

Historie iam estis 2 vilaĝoj, Felsőcsatár kaj Alsócsatár (supra kaj suba), kiuj kuniĝis en 1933. La turkoj detruis la vilaĝon en 1532. Poste alvenis kroataj loĝantoj. Inter 1921-1922 la vilaĝoj apartenis al Aŭstrio, sed poste la landlima komisiono redonis ilin al Hungarlando. En 1933 Alsócsatár aliĝas al Felsőcsatár. Post 1945 laŭ la aŭstra limo Fera kurteno konstruiĝis. Por viziti la vilaĝon devis esti permesilo. En 1989 la fera kurteno malkonstruiĝis, kaj oni trovis tie zonon netuŝitan dum 40 jaroj. Ekde 2008 ambaŭ ŝtatoj apartenas al interna zono de Schengen, sekve la limo estas trapasebla ie ajn senkontrole.

Apud la vilaĝo ŝtonminejo funkcias. En Felsőcsatár migra poŝto servas.
**Abranka** (ukraine *Абранка*, hungare *Ábránka*) estas malgranda vilaĝeto en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Volovec.

Bazaj informoj
--------------

* 48° 44′ 06″ N 23° 06′ 05″ O﻿ / ﻿48.73500 °N, 23.10139 °O﻿ / 48.73500; 23.10139 (mapo)
* Areo: 2 km²
* Alto super marnivelo: 439 m
* Loĝantaro: 580
* Poŝtkodo: 89122
* Telefonprefikso: 03136

Historio
--------

La vilaĝo fondiĝis en 1611, en 1649 oni komputis tie 31 homojn. En 1910 vivis en Ábránka 348 loĝantoj (plejparte rutenoj. Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Alsóverecke, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Abranka. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------

* ligna preĝejo omaĝe al Dipatrino (Beata Virga Maria) de 1804
* sonorilostablo
**Tibor Czigány** [cigAnj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Czigány Tibor** estis hungara inĝeniero, profesoro, membro (korespondanta en 2013, ordinara en 2019) de Hungara Scienca Akademio.

Tibor Czigány  naskiĝis la 19-an de decembro 1963 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Tibor Czigány frekventis gimnazion, poste universitaton en sia naskiĝurbo ricevinta diplomon en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto en 1988. Post lernado li ekinstruis samloke en la universitato. En la 1990-aj jaroj li kelkfoje instruis ankaŭ en Kaiserslautern. Li doktoriĝis en la universitato en 1994. Li atingis la sciencan gradon PhD en 1997, li doktoriĝis (DSc) en 2005 antaŭ la akademio. Li profesoriĝis en 2002. Ekde 2001 li estis katedrestro, en 2012 dekano. Li havas edzinon, kiu naskis 4 gefilojn. Li okupiĝas precipe pri polimeroj. Li ricevis medalojn kaj premiojn inter 2001-2018.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Deformation rate dependence of the essential and non-essential work of fracture parameters in an amorphous copolyester* (1998)
* *Special manufacturing and characteristics of basalt fiber reinforced hybrid polypropylene composites: Mechanical properties and acoustic emission study* (2006)
* *Microscopic analysis of the morphology of seams in friction stir welded polypropylene* (2012)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Tibor Cholnoky** [ĉolnoki], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Cholnoky Tibor** estis hungara arkitekto-inĝeniero, profesoro. Lia patro estis Jenő Cholnoky, lia frato estis Béla Jenő Cholnoky, lia nobela antaŭnomo estis *csolnokossi* [ĉolnokoŝi].

Tibor Cholnoky  naskiĝis la 29-an de julio 1901 en Budapeŝto. Li mortis la 21-an de februaro 1991 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Tibor Cholnoky akiris diplometon en Teknika Universitato József en 1923, diplomon en 1933, sed en la universitato li jam havis posteneton en 1919. Inter 1930 kaj 1942 li estis vicprofesoro (poste ĝis 1945 adjunkto) en la universitato. Samtempe li faris inĝenierajn taskojn al Hungaraj Ŝtatfervojoj. Post la 2-a mondmilito li laboris en ministerio pri trafiko kaj poŝto, kie li gvidis rekonstruojn de pontoj. En 1950 li estis nomumita docento kaj katedrestro. Li estis dekano inter 1952–1954, az ÉME, rektoro inter 1954–1957. Li kandidatiĝis en 1965, pensiuliĝis en 1972. Li ricevis 4 premiojn inter 1949-1960 (inkluzive premion Kossuth en 1957).

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A vasúti hidak újjáépítése* (Rekonstruado de fervojaj pontoj), (1947)
* *Kinematika és kinetika* (1951, 1954) - studenta lernolibro
* *Igénybevételek és igénybevételi táblák* (1957, 1958)
* *Mechanika. II. köt. Szilárdságtan.* (1966, 1971) - studenta lernolibro

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio[*rompita ligilo*]


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Medellín** estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Medellín de Bravo. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 105. La nomo devenas el la samnoma vilaĝo kie naskiĝis Hernán Cortés la konkerinto de Meksiko por Hispanio, nome Medellín

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 38840 loĝantojn. El tiuj estis 18840 viroj kaj 20000 virinoj. La komunumo havas surfacon de 370.1 kvadratkilometroj. La komunumo situas je 19 gradoj kaj 3 minutoj norda latitudo kaj 96 gradoj kaj 9 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 10 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 32828 personoj. En la jaro 2000 temis pri 35171, do temis pri kresko / malkresko je 1.39 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 31477 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 160 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al  % de la loĝantoj. 

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

 Arkivigite je 2013-01-11 per Archive.today
**Akademiaj Korektoj** (AK) estas korektoj de eraraj tradukoj en la Universala Vortaro (UV) de la Fundamento de Esperanto (1905).

Ekesto kaj publikigo
--------------------

Dum la 2-a Universala Kongreso en Ĝenevo de 1906 la Lingva Komitato starigis komisionon por studi la dubajn tradukojn en UV. Ĝi finis sian laboron en 1913. Estis planite prezenti ĝin dum la Universala Kongreso en Parizo en 1914, kiu tamen ne okazis pro la komenco de la unua mondmilito. Provizoraj listoj de korektoj aperis de aprilo 1912 en Oficiala Gazeto n-roj 43, 44, 46, 47, 50, 51 kaj 64. La definitivaj AK estis publikigitaj - mane skribitaj - nur postmilite en 1922 kaj 1923 en Kolekto de la Akademio, broŝuroj entenantaj la erarajn tradukojn en la referenc-lingvoj de UV, nome en angla, franca (1922), germana, pola kaj rusa (1923). 

AK troveblas en aldono al la libro-forma eldono de la Fundamento, prizorgita de André Albault, stato 1963 kaj postaj stereotipe senŝanĝaj represoj (10-a eld. 1991, 11-a eld. 2007) sur p. 239-283. En la Interreto ili troveblas en la Akademia Vortaro de la Akademio de Esperanto aŭ pli detale kun komentoj kaj klarigoj en la konsult-verko Berlina Komentario pri la Vortaro Oficiala.

Ĉefaj kunlaborintoj
-------------------

### Franca Parto

Elektitaj en 1906: 

* Louis de Beaufront (eksiĝis pro transiro al Ido)
* Théophile Cart
* Horace Huet (1860-1911), aŭtoris la raporton al la Lingva Komitato (1911)

### Angla Parto

Elektitaj en 1906: 

* Adela Shafer
* Joseph Rhodes
* John Ellis

Poste aldoniĝis: 

* Edward A. Millidge

### Germana Parto

Elektitaj en 1906: 

* Paul Christaller
* Julius Hanauer
* Eduard Mybs

Finis la laboron: 

* Paul Christaller
* Leopold Elb
* Fraŭlino Scheffer

### Rusa Parto

Elektitaj en 1906:

* Fjodor Avilov
* Abram Kofman (eksiĝis pro transiro al Ido)

Finis la laboron: 

* Sergeo Obruĉev

### Pola Parto

Elektitaj en 1906 kaj finis la laboron: 

* Antoni Grabowski
* Kazimierz Bein (eksiĝis en 1910 aŭ 1911 pro forlaso de Esperanto)

Literaturo
----------

* André Albault en: Zamenhof, L.L. Fundamento de Esperanto, 1963, 1991, 2007 (ĉiam senŝanĝe) p. 239 ss.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Akademia Vortaro
* Berlina Komentario pri la Vortaro Oficiala.
* Specimena paĝo de la rusaj AK.
* Specimena paĝo de la anglaj AK.
**Akacuki** aŭ **Akatsuki** estas japana senhoma kosmoveturilo, kiu estas desegnita por science arigi sciigojn pri la planedo Venuso. Oni ankaŭ vokas la senhoman kosmoveturilon **Klimata Kosmorondilo de Venuso** aŭ **Planedo-C**. La kosmoveturilo lanĉiĝis per la fusaĵo H-IIA 202 Fusaĵo en 20-a de Majo, 2010. Laŭ la kosmosciencistoj, la kosmoveturilo alvenos al la planedo je decembro, 2010.

La kosmoveturilo pezas 640 da kilogramojn; el tiu pezo, 320 kg estas la maso de kosmobrulaĵo, kiun la kosmoveturilo uzos. La iloj sciencaj pezas 34 kg.

La baza strukturo de kosmoveturilo estas kiel skatolo, kiu mezuras 1.6 m x 1.6 m x 1.25 m. La areo de la ĉiu flanko de la skatolo estas 1.4 m². La sunaj ŝarĝiloj produktos proksimume 1200 W da elektra forto, kiam ĝi estos en la Venusa kosmorondo.

La kosmoveturilo veturas per fortigaĵoj, kiuj uzas duazota-oksigenan kemiaĵon. Per tiu ĉi kosmobrulaĵo, la fortigaĵoj (motoroj) produktas proksimume 500 N da forto.

Iloj Sciencaj
-------------

La iloj sciencaj sur la Akacuki kosmoveturilo konsistas el antaŭviola elektromagnetonda fotilo (MEF), transruĝa fotilo (TF). Ankaŭ estas du aliaj fotiloj kiuj mezuras nur 1-μm kaj 2-μm kaj scienca radio eksperimento.

Pri la scienca veturo
---------------------

La kosmoveturilo faros eksperimentojn certigi la staton de fulmoj je Venuso. Ĝi ankaŭ penos trovi, ke, ekzistas vulkanoj sur la supraĵo de la planedo aŭ ne. La veturo scienca kostos entute proksimume ¥25 mil-milionoj.

Eksteraj Ligiloj
----------------

* Kategorio Akacuki (Planedo C) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Pliaj sciigoj pri la veturo de la Japana Kosmtrova Asocio, JAXA (1) **En la japana**
* Pliaj sciigoj pri la veturo de la Japana Kosmtrova Asocio, JAXA (2) Arkivigite je 2012-01-11 per la retarkivo Wayback Machine **En la japana**
* Paĝo oficiala pri la kosmoveturiloArkivigite je 2012-05-13 per la retarkivo Wayback Machine **En la angla**
* Novaĵoj pri la kosmoveturilo Arkivigite je 2010-03-12 per la retarkivo Wayback Machine **En la franca**
* Artikolo pri la kosmoveturilo de la Franca Eksterlanda Ministerio Arkivigite je 2016-03-03 per la retarkivo Wayback Machine **En la franca**
* Reta taglibro de Juan Carlos Jiménez pri la japana kosmoveturilo **En la hispana**
* Pliaj sciigoj sur la paĝo pri scienco je la retejo de hispana gazeto El Mundo **En la hispana**
* Japanujo intencas lanĉi kosmoveturilon al la planedo Venuso **En la rusa**
* Al la Venuso **En la rusa**
Kono de honoro de la komponisto Anton Heiller ĉe la Wiener ZentralfriedhofKono de honoro de la komponisto Anton Heiller ĉe la Wiener Zentralfriedhof
**Anton HEILLER** (naskiĝis la 15-an de septembro 1923, mortis la 25-an de marto 1977) estis aŭstra orgenisto, klavicenisto, dirigento, kaj komponisto.

Heiller naskiĝis en Vieno. Fininte sian preĝejmuzikan studadon, li iĝis ĥorestro ĉe la Popola Operejo de Vieno, dume studante muzikteorion kaj orgenludon kun Bruno Seidlhofer kaj Friedrich Reidinger ĉe la Viena Muzikakademo.

En 1945 Heiller gradiĝis je la Akademio, kaj samjare iĝis orgena instruisto tie, en 1957 akirante la titolon de Profesoro. Unu el liaj disĉiploj estis Gottfried Plohovich. En 1952 Heiller gajnis la Internacian Orgenan Konkurson en Harlemo. Post la dua mondmilito la orgenisto tre aktive ekpartoprenis en koncertoj, lekcioj, kaj servis en muzikkonkursoj kiel juĝanto.

Heiller registris la plejparton de sia larĝa repertuaro, kiu interalie inkludis verkojn de Dietrich Buxtehude kaj Johann Sebastian Bach kaj pli modernajn komponaĵojn de Max Reger kaj Paul Hindemith (la malantaŭa estis bona amiko de Heiller).

Heiller ankaŭ komencis komponi dum sia adoleskaĝo. Li verkis multajn komponaĵojn dumvive (inklude dekdutonisman muzikon kaj orgenkonĉerton), kvankam ili neniam estis tiel famaj kiel liaj performoj.

En 1973 Heiller subite mortis en Vieno, verŝajne pro ia korinfarkto, kiam li sufokis je manĝaĵo. Li estis 55-jaraĝa.

Eksteraj ligiloj
----------------

* germane Listo de verkoj fare de Heiller


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 394061
* GND: 118906429
* LCCN: n79077266
* VIAF: 17398591
* ISNI: 0000 0001 0875 3873
* LIBRIS: 297370
* SUDOC: 116008210
* BNF: 13622156d
* MBA: 24c5ffc2-8eac-4aec-b574-89dc1aba22b4
* BIBSYS: 3021426
* NKC: jn20000700687
* BNE: XX1498395
 |
**Ekvadoraj sportistoj** unue en 1924 partoprenis someran **olimpikon**, sed la dua apero de ekvadora teamo nur estis en 1968 - ekde tiam oficiala ekvadora teamo partoprenas la somerajn olimpikojn, kaj ne maltrafis eventon ekde tiam. En 1996 atingiĝis la unua ekvadora olimpika medalo, ormedalo fare de la marŝkuristo *Jefferson Leonardo Pérez Quezada*, kiu en 2008 ankoraŭ aldonis arĝentan medalon kaj ĝis nun estas la plej sukcesa ekvadora sportisto en olimpikoj. 

En vintraj olimpikoj ĝis la jaro 2014 ankoraŭ neniam estis ekvadoraj partoprenantoj: tiam skikuristo nun vivanta en Aŭstralio partoprenis por Ekvadoro, kaj 2022 alpa skiistino nun vivanta en Usono. Pri ambaŭ neniu atendis ke ili ricevus medalon, ankaŭ ili mem ne - la partopreno estis simbola. 

la marŝkuristo *Jefferson Leonardo Pérez Quezada* kontribuis  en 1996 kaj  en 2008 - ĝis nun li estas la plej sukcesa ekvadora sportisto en olimpikoj
Tamen en la someraj olimpikoj la teamoj ne estas sensukcesaj: ĝis inkluzive la olimpiko de 2020, pro la kronvirusa pandemio prokrastita el somero 2021, la teamo sume atingis  3 orajn kaj  2 arĝentajn medalojn. Fine ĝi havis la **81**-an rangon inter ĉiuj partoprenintaj teamoj.

La Ekvadora Olimpika Komitato (hispane *Comité Olímpico Ecuatoriano*) kunordigas la teamojn - la organizaĵo estis kreita en 1948 kaj rekonita de la Internacia Olimpika Komitato en 1959. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| *Sarah Escobar*, unua alpa skiistino nome de Ekvadoro en la Vintra Olimpiko 2022 |  | centra |

* Kategorio Ekvadoro en la Olimpikoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala retejo (hispane)

Vidu ankaŭ
----------

* Suma medaltabelo de ĉiuj olimpikoj
**István Horthy** [iŝtvAn horti], aŭ jam nuntempe **Sharif Horthy,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Horthy István** estas hungardevena fizikisto, arkitekto. Lia, jam neuzita nobela antaŭnomo estis *nagybányai* [nadjbAnjai], lia avo estis regento Miklós Horthy.

István Horthy naskiĝis la 17-an de januaro 1941 en Budapeŝto.

Biografio
---------

István Horthy jam post la naskiĝo iĝis figuro de la hungara historio. Li povus esti eĉ reĝo kaze de alia historio. Kiel infaneto, li estis trude forigita kun la familio el Hungarlando al nazia Germanio (Weilheim (Supra Bavario)) en 1944. La familio migris al pt:Estoril, kie ĉefe lia avo kaj patrino edukis lin (la patro mortis dum la 2-a mondmilito). István Horthy akiris diplomon pri fiziko en Universitato de Oksfordo en 1962, pri arkitekturo en Londono post 4 jaroj. En Oksfordo li aliĝis al Subud. Li edziĝis en 1960, lia edzino naskis 5 gefilojn inter 1961-1971. En 1965 li islamiĝis, samtempre prenis la propran nomon Sharif [ŝarif]. Li vivis 22 jarojn en Indonezio, kie li direktis konstruan kompanion. Libertempe li estis persona asistanto kaj interpretisto al Muhammad Subuh Sumohadiwidjojo (fondinto de Subud). Baldaŭ li translokiĝis al Usono, pli poste al Anglio, kie li vivas jam kun la indoneza dua edzino.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun intervjuo Arkivigite je 2020-06-04 per la retarkivo Wayback Machine
* naskiĝaj cirkonstancoj
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 693449
 |
**Charles (aŭ Carlo) PONZI** (1882, Lugo - 8-an de januaro 1949 Rio de Janeiro) estis itala elmigrinto en Usono kiu iĝis plej granda preztrompisto en la usona historio. Al lia nomo estas ligita la termino "**Skemo Ponzi**" por monakirado per financpiramida sistemo.

Li uzis piramidstilan monakiran sistemon en 1920.

Ponzi alvenis en Usono en 1903, kun 2 dolaroj kaj 50 cendoj. Ĉar li parolis france, eklaboris en banko, en Kanado. Oni enprizonigis lin en 1909 pro ĉek-falsado. Li liberiĝis post 20 monatoj kaj veturis al Usono, dumtempe li venis denove en la prizonon pro kontrabando de 5 italoj. Post la dujara prizono, li veturis al Boston, kie laboris kiel kelnero kaj lavisto.

Li proponis 50% profiton post 45 tagoj en printempo de 1920, Boston. Multaj donis sian monon al firmao de Charles Ponzi, *Securities Exchange Co.* Li volis eluzi la valordiferencojn de internaciaj poŝtaj kuponoj. En julio de 1920 jam fluis pli ol 1 milionoj da dolaroj semajne al Ponzi. Tiam li ekvivis kiel milionulo.

La lavango komenciĝis, kiam la 26-an de julio, la ŝtatprokuroro de Massachusetts "konvinkis" je Ponzi, ke li ne akceptu novajn investojn, ĝis aŭditoro ne kontrolas librojn de *Securities Exchange*. Oni arestis lin la 13-an de aŭgusto.

Li kolektis 10 milionojn da USD el 20.000 investintoj kaj tiel li ŝuldis 4 milionojn da USD.

Li enprizoniĝis kaj fine liberiĝis en 1934 kaj oni deportis lin al Italio (li ne akiris la usonan ŝtatanecon). Antaŭ eko de la Dua Mondmilito, li elmigris al Brazilo (kie li ankaŭ nomiĝis **Carlos Ponzi**). Tie li instruis la anglan, poste vivis el senlaborista helpo. Kiel maljuna, li paraliziĝis je la maldekstra flanko, blindiĝis kaj mortis en Rio de Janeiro, 1949.

* Kategorio Charles Ponzi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 125121
* GND: 130389986
* LCCN: n83201567
* VIAF: 30644249
* ISNI: 0000 0000 7873 5075
* SUDOC: 251063593
 |
**Fred „Freddie" GUY** (naskiĝis la 23-an de majo 1897 je Burkeville en Georgia; mortis la 22-an de decembro 1971 je Ĉikago en Ilinojso) estis usona ĵaza gitaristo kaj banĝo-ludisto de svingo.

Fred Guy en Novjorko proks. novembron de 1946.  
 Foto de William P. Gottlieb.

Vivo kaj verkado
----------------

Fred Guy alkreskis en Novjorko. Sian karieron li komencis kiel gitaristo kaj banĝisto en la orkestro de Joseph C. Smith; en la jaro Jahr 1925 li membriĝis en la bando *Duke Ellington’s Washingtonians*, kie li anstataŭis Elmer Snowden. Guy muzikis pli ol dudek jaroj en la orkestroj de Duke Ellington, inkluzive la periodon en *Cotton Club*. Komence li ludis nur banĝon; en la jaro 1933 li transiris al gitaro, kiam la ritmosekcio de la bandoj en ĵazo treege ŝanĝiĝis. Li ludis banĝojn de la firmao Gibson samkiel la akustikajn gitarmodelojn *Gibson L-5* resp. *L-7*. Ellington laŭdis en siaj memoroj la racion de Guy kaj lian bonan konduton; li estis unu el la malmultaj bandanoj, kiujn li kunirigis al sia hejmo kaj prezentis al sia familio.

Fred Guy estas aŭdebla je la frua titolo de Ellington *East St. Louis Toodle-Oo*; ankaŭ je *Black and Tan Fantasy*. Tamen li neniam aperis kiel solisto; pro tio lia ludo sur la akustika gitaro ofte el sonregistraĵoj estas malfacile aŭdebla. Fred Guy prezentiĝas en la filmo *Black Beauty* kun Orkestro Duke Ellington; li kunmuzikis ankaŭ ties koncerton je Fargo en Norda Dakoto 1940. Post kiam li forlasis en 1947 la bandon de Ellington, lia loko ne estis denove okupata. Poste li laboris kiel mastumanto de balsalono en Ĉikaĝo. Tie li mortis en 1971 je la aĝo de 74 jaroj pro sinmortigo.


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

Literaturo
----------

* James Lincoln Collier: *Duke Ellington*. Ullstein, Berlin 1999. ISBN 3-548-35839-X
* Richard Cook & Brian Morton: *The Penguin Guide to Jazz on CD*, 6th Edition. Penguin, London 2002. ISBN 0-14-017949-6
* Maurice Summerfield: *The Jazz Guitar – Its evolution and its players* (englisch). Ashley Mark Publishing, 1978. ISBN 0-9506224-1-9

Referencoj
----------

1. 1 2  Summerfield: *The Jazz Guitar*, S. 109
2. ↑  komparu Collier, p. 87.

* Kategorio Fred Guy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 407114
* GND: 1185301038
* LCCN: n80124239
* VIAF: 51877191
* ISNI: 0000 0001 0901 1644, 0000 0004 0699 3031
* BNF: 13921508x
* MBA: ffd90943-ec19-4b02-8077-1cf2e4221b90
* BIBSYS: 1054042
* ICCU: DDSV138183
 |
**Frederic CRESWELL** (1866-1948) estis politikisto de Suda Afriko, socialisto, ĉefo de la Sudafrika Laborista Partio kaj ministro de la defendo de 1924 ĝis marto 1933.

En 1923, post la subpremo de la labora ribelo de Witwatersrand fare de la landestraro de Jan Smuts, li alproksimiĝas al Tielman Roos, la ĉefo de la Nacia Partio en Transvalo. La Laborista Partio, kiun gvidas Creswell, konkludas tiam interkonsenton kun la Partio Nacia por elektoj komunaj de 1924, kiujn ili gajnas kontraŭ la Sudafrika Partio de Smuts.

Creswell eniras tiam en la registaron de James Barry Hertzog.

En 1929, la Nacia Partio gajnas la absolutan plimulton sed Creswell restas en la registaro spite de la atakoj de la desktraro de la Nacia Partio kiu petas al li malkonfesi la socialismon kaj la komunismon.

Creswell revenos en la opozicion post la proksimiĝo inter Smuts kaj Hertzog en 1933.

Militŝipo portos lian nomon "SAS Frederic Creswell", antaŭ renomiĝi "SAS Adam Kock" en 1997.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 258079
* GND: 1093433930
* LCCN: nb2008014042
* VIAF: 68462183
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Nigrabeka arbarkolombo** |
| --- |
|  |
| '' |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Kolomboformaj *Columbiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Kolombedoj  *Columbidae*  |
|
|
|
|
|
| Genro: | Turturo *Turtur* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ****Turtur abyssinicus****Sharpe , 1902 |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Nigrabeka arbarkolombo  |

 |
| v • d • r |

La **Nigrabeka arbarkolombo** (*Turtur abyssinicus*) estas mezgranda birdo de la familio de Kolombedoj kiu inkludas kolombojn kaj turtojn ene de la genro de Kukolkolomboj nome *Turtur*, iom simila al genro *Streptopelia*.

Disvastiĝo
----------

Temas pri tre disvastigata loĝanta specio kaj reproduktanta en Afriko kaj pli precize en zono ĝuste sude de la dezerto Saharo. Tiu afrotropisa specio estas abunda proksime de la dezerto, arbustejoj kaj savano.

Aspekto
-------

La Nigrabeka arbarkolombo estas eta diketa kolombo, kutime ĉirkaŭ 20 cm longa. La dorso, nuko, flugiloj kaj vostoj estas helgrizbrunaj kaj la flugiloj kiam fermitaj havas malhelajn metalecajn makuletojn (ne tiom rimarkindaj kaj belaj ol tiuj de la Smeraldmakula arbarkolombo) kaj ankaŭ en du paralelaj strioj po tri plumoj. Estas nigrecaj partoj fine de la dorso. La frunto, korno kaj nuko estas blugrizaj, kun nuancoj al blanko en vizaĝo. La subaj partoj estas pli rozkolorecaj kaj eĉ pli blankaj en ventro. La okulo estas granda kaj nigra.

La beko de tiu turtokolombo estas nigreca kaj de tie devenas la nomo. Ambaŭ seksoj estas similaj, sed la ino povas esti iome pli senkolora ol la masklo. Nematuruloj havas ne tiom kolorajn makulojn kaj plumobordojn kaj estas iom skvameca sube. Dumfluge, la Nigrobeka arbarkolombo estas vidata kiel markita specio pro ties brilaj avelkoloraj subflugiloj.

Kutimoj
-------

La Nigrabeka arbarkolombo konstruas malfortan neston el bastonetoj en arbo, ofte akacio, kie la ino demetas du kremokolorajn ovojn. 

La Nigrabeka arbarkolombo ne estas gregema, sed aroj povas formiĝi ĉe akvejoj. Tiu ĉi specio estas surterema kaj manĝas kutime surgrunde herberojn kaj aliajn etajn semojn.

La voĉo estas konstanta *kuu-kuu-ku-kuu*. La flugo estas rapida, per regula flugilfrapado kaj eventuala vipado, karaktera de kolomboj ĝenerale.

Referencoj
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Birdoj |

* BirdLife International (2004). *Turtur abyssinicus*. *Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj*, eldono de 2006. IUCN 2006. Elŝutita 11 May 2006. Ne minacata
* *Birds of The Gambia* de Barlow, Wacher kaj Disley, ISBN 1-873403-32-1
Flugdatena registrilo
**Aviad-registrilo**, ofte nomata **nigra skatolo**, estas aparato en aviadilo, kiu dum la flugado registras informojn utiligeblajn en la okazo de akcidento. Malgraŭ sia kromnomo tiaj aparatoj estas ne nigraj, sed brile oranĝ-koloraj, por faciligi ilian trovadon.

Ekzistas du specoj de registrilo:

* la flugdatenan registrilon (angle *flight data recorder*, FDR), kiu registras teĥnikajn datenojn pri la aviadilo, ekz. flugrapidon, alton, direkton, vertikalan akcelon, laŭaksan angulon;
* la stirejan son-registrilon (angle *cockpit voice recorder*, CVR), kiu registras sonojn en la stirejo. Konforma al la angla esprimo ĝi foje estas nomata voĉ-registrilo, kvankam ĝi registras ne nur voĉojn.

La du aparatoj povas esti kombinitaj en unu skatolo.

La reguloj pri la devo havi tiajn registrilojn varias laŭ landoj. En Usono de 2014 aviadilo devas havi ilin, se

* ĝi havas almenaŭ 20 pasaĝerajn lokojn, aŭ
* ĝi havas almenaŭ 6 pasaĝerajn lokojn, bezonas du stiristojn kaj havas turbo-ŝargitajn motorojn.

Teĥnikaj detaloj
----------------

### Protekto

Aviad-registrilo havas ŝtalan mantelon, kaj ĉirkaŭas la internon plurtavola izolaĵo. La mantelo protektas kontraŭ kolizio kun 3.400 g (ĉ. 33.000 m/s²) kaj temperaturo de 1.000 °C (dum 30 minutoj). La datenregistra bendo estas protektita kontraŭ marakvo kaj hazarda forviŝo. Tiel la nigra skatolo eltenas ekstremajn cirkonstancojn kaj akcidentojn. Anstataŭ la tradicie uzata magnetbendo nun ofte estas uzata fulmomemora datenkarto.

Por ekstra protekto la aparatoj estas lokitaj en la vosto de la aviadilo.

### Retrovo

Aviadila kraŝo povas disĵeti la rompaĵojn al vasta areo. Post surtera kraŝo oni fidas je la oranĝa koloro de la skatolo, kiu bone videbligas ĝin. Se la skatolo tamen estas detruita, povas esti malfacile trovi la datenportilon. Post la kraŝo de flugo 9525 de Germanwings en 2015 oni trovis la flugdatenan registrilon nur post naŭ tagoj.

Por ebligi la retrovon de subakviĝinta registrilo la aparatoj havas instalaĵon, kiu aktiviĝas post malsekiĝo kaj tiam elsendas ultrasonan signalon. Tiu signalo estas trovebla per tiucelaj detektiloj kaj funkcias dum almenaŭ 30 tagoj.

Historio
--------

Al la evoluigo de la aviad-registriloj kontribuis pluraj personoj; la plej grandan meriton oni ofte atribuas al la kemiisto David Warren el Aŭstralio. Li en 1954 publikigis artikolon, en kiu li proponis la enkondukon de la registriloj; en 1957 li mem konstruis prototipon de flugdatena registrilo. En 1958 ekestis la unua kombinita datena kaj sona registrilo.

Tamen jam en 1939 la francaj inĝenieroj François Hussenot kaj Paul Beaudouin konstruis aparaton, kiu registris flugdatenojn sur optika filmo. En 1942 la finna inĝeniero Veijo Hietala konstruis registrilon (nomatan "Mata Hari"), kiu funkcie jam similis al la modernaj aparatoj kaj estis uzata dum eksperimentaj kaj provaj flugoj; ĝi ne estis konstruita por elteni akcidenton.

  

* Nigra skatolo (aviadilo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Nigra skatolo (aviadilo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)