recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Nacia parko

---

Naciaj parkoj en Nepalo

Everesto nacia parko
--------------------

Ĝi situas en la nord-orienta parto de Nepalo proksime al Everesto kaj kovras 1148 km2.

Ĉitavan Nacia Parko
-------------------

Situante en la suda parto de Nepalo, ĝi enhavas multe da famaj sovaĝaj bestoj kaj birdoj. Ekzemple: tigrojn, elefantojn, krokodilojn, unukornajn rinocerojn kaj diversajn cervojn. Ĝi kovras 932 km2.

Bardia Nacia Parko
------------------

Areo: 968 km2. Situante en la sud-okcidenta parto de Nepalo, ĝi famas pro siaj diversaj tigroj kaj cervoj, ekzemple la norda cervo.

Lantana Nacia Parko
-------------------

Areo: 1110 km2. Ĝi situas en la mez-norda parto de Nepalo kaj famas pro siaj montoj kaj siaj vojoj por piedvagantoj.

Shey-Phoksundo Nacia Parko
--------------------------

Areo: 3555 km2. Situante en la ekstrem-okcidenta parto de Nepalo, ĝi famas pro sia natura medio kaj la altege situanta lago Shey-Phoksundo. La parko estas la plej granda de Nepalo.

Rara Nacia Parko
----------------

Areo: 106 km2. Ĝi ankaŭ nomiĝas Rara Lago, kaj estas la plej malgranda nacia parko de Nepalo. Situante en la ekstrem-okcidenta parto de Nepalo, en Ĝumla-distrikto, ĝi enhavas grandegan lagon kune kun aliaj naturaj allogaĵoj.

Makalu-Barun Nacia Parko
------------------------

Ĝi situas en la nord-orienta parto de Nepalo proksime al Arun valo. Ĝi famas pro multaj raraj birdoj. Arun rivero fluas tra ĝi.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Naciaj parkoj en Nepalo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Transkarpata provinco en Ukrainio

Bazaj informoj
--------------

**Novoselicja,** ukraine **Новоселиця,** ruse **Новоселица** (novoselica), hungare **Sósfalu,** rumane **Dumbrava** estas iama minvilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Vinohradiv. Ĝis 1899 la oficiala nomo estis *Sós-Ujfalu*.

* 48° 7′ 48″ N 23° 13′ 48″ O﻿ / ﻿48.13000 °N, 23.23000 °O﻿ / 48.13000; 23.23000 (mapo)Koordinatoj: 48° 7′ 48″ N 23° 13′ 48″ O﻿ / ﻿48.13000 °N, 23.23000 °O﻿ / 48.13000; 23.23000 (mapo)
* Areo:  km²
* Alto super marnivelo: 313 m
* Loĝantaro: 1430
* Poŝtkodo: 90341
* Telefonprefikso: 3143
* Aŭtokodo:

Situo
-----

Novoselicja situas en valo de rojo. Vinohradiv troviĝas 17, Koropevo 8 km-ojn.

Historio
--------

Nova setlejo - tiam nomata *Csarnatőújfalu* - fondiĝis apud tiama vilaĝo *Csarnatő* en 1372. Oni longe minis tie salon. En 1910 loĝis en Sósfalu 558 da homoj, rutenoj en majoritato, germanoj en minoritato. Ĝis 1920 Sósfalu apartenis al Hungara reĝlando, al Ugocsa, al distrikto de Halmi, poste al Ĉeĥoslovakio. Ekde 1945 Novoselica apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. En 2001 loĝis en Novoselicja 2170 da homoj, (1770 hungaroj).

Vidindaĵo
---------

* greko-katolika preĝejo el la 17-a jarcento
**Acht Polonaisen op. III für Klavier zu 4 Händen** (*Ok polonezoj op. 3 por piano je kvar manoj*) estas malfrue trovita pianoverko de Robert Schumann, kies ekesto datiĝas je 1828. Ĝi apartenas al al juneca verkaro de la majstro.

Karl Geiringer, tiam konservisto de la kolektoj de la Viena Societo de Muzikŝatantoj (*Gesellschaft der Musikfreunde*), malkovris la manskribaĵon de Schumann en 1933. Ĝi entenis laŭ sia subskribo „Ok polonezojn" por piano je kvar manoj. Oni scias de Schumann, ke li havis grandan plezuron de kvarmana pianludo, tamen li verkis nur tre limigitan nombron de pianokomponaĵoj je kvar manoj, kio do konsistigas la apartan gravecon de la trovaĵo. Ĝi estis unuafoje prezentata en la jaro de la trovado kun parolata enkonduko de la eldoninto en la radiostacio *Deutschlandsender*.

La polonezoj sekvas la modelon de Franz Schubert, sed superas ĝin „rilate harmonia aŭdaco kaj sona rafineco". Ankaŭ en ĉi tiu verko ekkoneblas la komponisto survoje al propra stilo. Schumann aĝis dum la komponado dek ok jarojn.

Referencoj
----------

1. ↑  Ute Jung-Kaiser, Matthias Kruse: *Schumanns Albumblätter*; Georg Olms Verlag, 2006, S. 129
2. ↑  Vossische Zeitung, Ausgabe vom 28. Februar 1933, S. 3
3. ↑  Robert Schumann (1810-1856): Werke für Klavier zu vier Händen Band 2, Nach dem Urtext der neuen Schumann-Gesamtausgabe, herausgegeben von Joachim Draheim; ISBN 978-3-85055-660-6
**Niĵnij Studenij** ukraine **Нижній Студений,** hungare **Alsóhidegpatak** [alŝOhidegpatak] estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Miĵgirja.

Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Miĵgirja en Transkarpatio

Bazaj informoj
--------------

* 48° 41′ 46″ N 23° 21′ 23″ O﻿ / ﻿48.69611 °N, 23.35639 °O﻿ / 48.69611; 23.35639 (mapo)Koordinatoj: 48° 41′ 46″ N 23° 21′ 23″ O﻿ / ﻿48.69611 °N, 23.35639 °O﻿ / 48.69611; 23.35639 (mapo)
* Areo:  km²
* Alto super marnivelo: 670 m
* Loĝantaro: 1120
* Poŝtkodo: 90010
* Telefonprefikso: 03146

Situo
-----

Historio
--------

La unua mencio okazis en 1612 en formo *"Hideghpathak alias Ztudina"*. Post jarcentoj la vilaĝo disiĝis al Alsó (=suba) kaj Felső (supra) Hidegpatak-oj. En 1910 vivis en Alsóhidegpatak 1156 loĝantoj (971 rutenoj, 172 germanoj, 13 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Máramaros, al distrikto de Ökörmező, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Niĵnij Studenij. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------

* grekokatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino (Virga Maria) de 1820 kun aparta sonorilostablo
Ilustraĵo de la relativa situo de la zenito kaj de la nadiro.
En astronomio nomiĝas **nadiro** (de la araba ندير nadir aŭ نظير nathir, "mala") al la intersekco inter la vertikalo de la observanto kaj la ĉiela sfero. Tio estas: se imagi rekton tra la centro de la Tero kaj tra onia loko sur ties surfaco, la nadiro troviĝas sur tiu rekto, sub oniaj piedoj. Male troviĝas la zenito.

Ĝi uzatas ankaŭ en prisunaj terminoj kiel "la nadiro de la Suno", kiu estas la orbito plej malalta rilate al la horizonto kiun sekvas la Suno je la 12:00a horo en vintro.

En la kunteksto de la pormalproksimaj sensiloj, la termino nadiro referencas al la dispono de la instrumentoj por observado orientitaj perpendikulare al la tera surfaco. Tio aplikiĝas ankaŭ al kosmonaŭto kiu direktas sian rigardon aŭ orientas sian fotilon malsupren, kvazaŭ por orientigi ĝin al la centro de maso de la Tero.

Kiel etendo, **nadiro** uzatas ankaŭ por aludi al la plej malalta punkto aŭ al la momento de plej granda malo de procezo.
la Imperiestro-Vilhelmo-Memoropreĝejo en Berlino
La arta stilo **Novromaniko** estas unu el pluraj nostalgiecaj stiloj de la 19a jarcento, per kiuj la arto, ĉefe la arkitekturo, manke de propraj formoj revivigis la stilojn de la antaŭaj jarcentoj. La komenco de tio estas la klasicismo, kiu kopiis formojn de antikvaj grekaj kaj romiaj konstruaĵoj. Sekvis Novgotiko, Novromaniko, Novrenesanco, Novbaroko kaj ankaŭ Novrokoko. Fine de la 19a jarcento foje oni bunte miksis plurajn stilojn en novaj konstruaĵoj.

Kvankam historie unue aperis la arkitekta stilo Romanika kaj nur tre poste Gotika, dum la 19a jarcento Novgotiko aperis antaŭ Novromaniko. En la tre nacieca Germanio de la "dua imperia regno" (1871 ĝis 1918) formiĝis la opinio, ke la antaŭe favorata gotika stilo ne estis specife germana, sed origine devena el Francio. La pli fruan stilon romanikan oni kredis tipe germana, kaj tial aparte en la landopartoj tre influitaj de Prusio komencis uzi la Novromantikan stilon grandkvante dum konstruado de novaj, imponaj konstruaĵoj.

Multaj preĝejoj, sed ankaŭ registaraj konstruaĵoj, lernejoj kaj muzeoj ekhavis novromanikan "vizaĝon". La urboj tiuepoke pro la forta industriigo rapide kreskis kaj oni tre multe konstruis. Stilisme oni ne nur uzis elementojn el la stilo romanika de okcidenta Eŭropo, sed ankaŭ el tiu, pli impona kaj festa, de Bizanco.

Ekzemplaj konstruaĵoj en novromanika stilo
------------------------------------------

### Germanio

* la fortikaĵo *Dankwarderode* en Braunschweig
* la Savanto-preĝejo en Bad Homburg
* la ĉefepiskopa sidejo en Freiburg
* la Sankta-Kruco-preĝejo en Gladbeck
* la Imperiestro-Vilhelmo-Memoropreĝejo en Berlino
* la eksa prusa provinca registarejo en Koblenz
* la preĝejo *Ringkirche* en Wiesbaden

### Britio

* la naturhistoria muzeo de Londono

### Svisio

* la urba preĝejo de Glarus

### Hungario

* la Preĝejo *Fogadalmi* en Szeged

### 

* 

* Novromaniko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Novromaniko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Naftoplatformo P-51 ĉe marbordo de Brazilo estas fakte duon-submerĝebla platformo.
Tipoj de teknologioj por naftoplatformoj
**Naftoplatformo**, ofte menciata kiel **Petrolplatformo** aŭ, iom pli malĝuste, **oleoplatformo**, estas granda strukturo kun rimedoj por elfosi putojn, elpreni kaj procezi nafton kaj tergason, kaj portempe stoki produkton ĝis ĝi povas esti alportata ĉeborde por refajnigi kaj merkatigi. En multaj kazoj, la platformo enhavas rimedojn por ankaŭ gastigi la laboristojn.

Depende de la cirkonstancoj, la platformo povas esti fiksita al la oceana grundo, povas konsisti el artefarita insulo, aŭ povas esti flosanta.

Malproksimaj submaraj putoj povas esti konektataj al platformo per flutuboj kaj per umbilikaj konektoj; tiuj submaraj solvoj povas konsisti de unu aŭ pliaj submaraj putoj, aŭ de unu aŭ pliaj distribuaj centroj por multaj putoj.

* Naftoplatformo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Naftoplatformo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Nagamiĉi Kuroda** aŭ **Nagamichi Kuroda**, en japana 黒田 長礼, nome Kuroda Nagamiĉi (24a de novembro 1889 - 16a de aprilo 1978) estis japana ornitologo. Liaj verkoj inkludis *Birds of the Island of Java* (2 Volumoj, 1933–36) kaj *Parrots of the World in Life Colours* (1975). Li priskribis ekzemple la speciojn Kresta tadorno en 1917 kaj Macudaira petrelo (*Oceanodroma matsudairae*).

Li laboris pri la distingo inter aŭkoj kaj petreloj kaj la specialaj karakteroj de pufinoj kiuj manĝas subakve.

Kuroda, N. 1953. On the skeletons of Puffinus nativitatus and Pagodroma nivea. Tori 13: 50-67.
Kuroda, N. 1983. Some osteological notes on Procellariiformes. Tori 32:41-61.

Listo de libroj disponeblaj en angla
------------------------------------

* *Birds of the Island of Java*  (1933)
* *Passeres*  (1933)

Referencoj
----------

1. ↑  BirdLife International (2007) Species factsheet: Tadorna cristata. Downloaded from  on 25a de decembro 2007

* Ripley, Sidney Dillon.  (1957) *A Paddling of Ducks*, 1‑a eldono, Nov-Jorko: Harcourt, Brace and Company.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 429225
* GND: 1103598201
* LCCN: n83181216
* VIAF: 109064209
* ISNI: 0000 0000 8293 5678
* SUDOC: 152359958
* NDL: 00038142
 |
Koordinatoj: 56° 38′ 48″ N 25° 07′ 20″ O﻿ / ﻿56.64667 °N, 25.12222 °O﻿ / 56.64667; 25.12222 (mapo)

**Skrīveri** estas vilaĝo (grandvilaĝo) en Latvia historia regiono Vidzeme, en la centro de Latvio. Ĝi situas en distrikto Aizkraukle ĉirkaŭ Skrīveri fervoja stacio, 2,5 km sude estas Klidziņa, la parto de Skrīveri, sur la dekstra bordo de la rivero Daŭgavo ĉe la buŝo de rivereto Dīvaja. Estas pluraj sciencaj institucioj en la vilaĝo, sed ĝi estas pli konata en Latvio kun sukeraĵejo. La distancoj al la plej gravaj centroj estas 10 km de Aizkraukle kaj 81 km de Rigo. Laŭ la stato de la jaro 2022 en la urbo vivis 2 424 personoj.

Historio
--------

Kvankam Skrīveri kaj ĝia ĉirkaŭaĵo estas loĝataj dum longa tempo, la setlejo komencis formiĝi en 1882 proksime de la ĵuskonstruita stacio. En 1925, Skrīveri akiris la statuson de dense loĝata areo (vilaĝo), sed en 1958 - la statuso de urbovilaĝo, kiu estis perdita en 1990, aboliciante ĉi tiun statuson tra Latvio kaj dividante la antaŭajn urbovilaĝojn en urbojn kaj vilaĝojn. Kvankam Skrīveri renkontis la postulojn por la urbo, ilia administrado elektis la statuson de vilaĝo.

En 1956, la Skrīveri manĝfabriko estis fondita, kiu komencis produkti la ŝatatan bombonon "Gotiņa" ("Bovineto").

Geografio
---------

La urbo situas en Meza Latvia malaltebenaĵo (latve *Viduslatvijas zemiene*), apud Daŭgava antikva valo.

Averaĝa temperaturo estas -6,5°C en januaro kaj +17°C en julio. Da precipitaĵo falas 700-750 mm jare.

### Transporto

Tra la urbo pasas fervoja linio Rigo-Moskvo. La aŭtovojo E22/A6 (Rigo-Moskvo) pasas laŭ la urbo. Alia vojo estas P32 (Līgatne-Skrīveri). Ne ekzistas pontoj super la Daŭgavo sude, estas malgranda pramo al Jaunjelgava.

Vidindaĵoj
----------

* Skrīveri dendroparko
* Daŭgava antikva valo kaj pramo
* Muzeo de verkisto Andrejs Upīts

Bildoj
------

* Muzeo de verkisto Andrejs Upīts.Muzeo de verkisto Andrejs Upīts.
* Manĝfabriko.Manĝfabriko.
* Fervoja stacidomo.Fervoja stacidomo.
* Mezlernejo.Mezlernejo.
* Rivereto Maizīte.Rivereto Maizīte.

Referencoj
----------

1. ↑  Latva Agentejo pri Geospacaj Informoj
2. ↑  Toponavi.com. Distancoj.
3. ↑  Latvijas PSR Mazā Enciklopēdija - Latva Malgranda Enciklopedio, v. 3, p. 359.
4. 1 2  Latvijas ģeogrāfijas atlants - Latvia geografia atlaso. "Jāņa sēta", 2020

Eksteraj ligiloj
----------------

Logo Wikimedia Commons Bildoj, sonoj kaj videoj pri temo Skrīveri en Vikimedia Komunejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 765139
 |
***Negu Gorriak*** [nEgu gor:Iak] ("Ruĝaj Vintroj") estas eŭska plurĝenra grupo, kies unua albumo eliris en 1990. La membroj de la grupo antaŭe ludis en la grupo Kortatu. Iliaj kantoj kutime havas tekstojn en la eŭska lingvo, kiuj montras fierecon pri la eŭska identeco kaj estas ĝenerale politikaj kaj maldekstraj. Ili estas konsiderataj unu el la plej gravaj eŭskaj rokgrupoj.

Nomo
----

*Negu gorriak* signifas laŭlitere "la vintroj ruĝaj", laŭsence "malmildaj vintroj", laŭ citaĵo de Bertoldt Brecht.

Dum la naŭdekaj jaroj ili estis kverelitaj de estro de polico Guardia Civil, ĉar, en unu el iliaj kantoj, ili afirmas, ke la kolonelo vendis kokainon. Tamen la policestro estis sekve arestita laŭ tiu sama akuzo, kaj la grupo estis deklarita senkulpa post proceso.

La nomoj de la membroj de la grupo estas: Fermin Muguruza (kantisto), Iñigo Muguruza (frato de Fermin, gitaristo), Kaki Arkarazo (gitaristo), Mikel Anestesia (basisto), Mikel Bap (drumisto).

Diskaro
-------

* Negu Gorriak (1990)
* Gure Jarrera (1991)
* Gora Herria (1992)
* Borreruak Baditu Milaka Aurpegi (1993)
* Hipokrisiari Stop! (1994)
* Ideia Zabaldu (1995)
* Ustelkeria (1996)
* Salam Agur (1996)

Vidu ankaŭ
----------

* Aglo nigra

Eksteraj ligiloj
----------------

* Negu Gorriak en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Negu Gorriak en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* negugorriak.net
Reĝa sigelo de la imperiestro Teŭodros la 2-a (ንጉሥ)
**Neguso** (en geeza lingvo *nigūś*, en amhara lingvo ንጉሥ *nigūs*, en tigraja lingvo *negāš*) estas la titolo uzita de kelkaj reĝoj kaj guberniestroj de Etiopio, uzita ĝis 1974 en Etiopio kaj ĝis 1890 en Eritreo.

Temas pri honora titolo havigita al guberniestroj de la plej gravaj provincoj aŭ regnoj de la imperio: nome Gojjam, Ŭelega kaj la Regno de la Maro (kie estis uzita ankaŭ la titolo *Bahr Negus*, nome la Reĝo de la Maro, kiu estis la plej antikva titolo de la regantoj de la nuntempa centra Eritreo) kaj poste ankaŭ de tiuj de Ŝeva. Tiuj regantoj, kaj aliaj nobeluloj altrangaj, havis la titolon de *Ras*, kiu estis heredebla, sed por esti plialtigitaj al rango de Neguso necesis imperia dekreto.

La termino *neguso* aŭ *negus* derivas de la ŝemida lingvaro, de la verba radiko ነግሠ (N-G-Ś) kiu signifas *regi*. Tiu termino estis uzata foje ankaŭ por traduki la vorto *reĝo* en la biblio literatur, partikulare en la anglalingva.

Notoj
-----

1. ↑   Mussie Tesfagiorgis G. Ph.D. (29a de Oktobro 2010). Eritrea. ABC-CLIO. pp. 34–35. ISBN 978-1-59884-232-6.
2. ↑  en PIV

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 740508
 |
**Valka** (latve, germane historie ankaŭ **Walk**) estas urbo en la nordo de Latvio. La urbo situas en la historia regiono Livonio, proksimume 175 kilometrojn de la nacia ĉefurbo Rigo. Valka estas la okcidenta parto de la origina urbo "Walk", kiu post la Unua Mondmilito dum la jaro 1920 estis dividita al okcidenta, latva kaj orienta, pli granda parto, kiu sub la nomo Valga iĝis urbo de Estonio.

Inter la jaroj 1920 kaj 1940, kiam kaj Latvio kaj Estonio estis perforte konkeritaj kaj aneksitaj fare de Sovetunio, kaj inter 1991 kaj 2007 la du historiaj urbopartoj estis dividitaj per interŝtata limo, kiu ene de la urba teritorio havis limtrapasejojn. Dum la dua duono de 1940 kaj inter 1994 kaj 1991, do dum la tempo de sovetunia okupiĝo, temis pri interrespublika limo ene de Sovetunio, kiun eblis pasi sen formalaĵoj. 

Post la ekvalidiĝo de la Interkonsento de Schengen en Latvio kaj Estonio fine de 2007 denove eblas pasi sen limkontroloj inter la urbaj teritorioj de ambaŭ ŝtatoj. 

Valka etendiĝas sur areo de14 km² kaj dum la jaro 2005 havis 6.459 enloĝantojn. Ĝi estas centro de samnoma distrikto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala retejo de la urbo (en la latva, estona, angla kaj rusa lingvoj)
**Nehrovo,** ukraine kaj ruse **Негрово,** slovake **Negrovo,** germane **Nehrowo,** hungare **Maszárfalva** [masArfalva] estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Irŝava.

Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Irŝava en Transkarpatio

Bazaj informoj
--------------

* 48° 22′ 19″ N 22° 54′ 34″ O﻿ / ﻿48.37194 °N, 22.90944 °O﻿ / 48.37194; 22.90944 (mapo)Koordinatoj: 48° 22′ 19″ N 22° 54′ 34″ O﻿ / ﻿48.37194 °N, 22.90944 °O﻿ / 48.37194; 22.90944 (mapo)
* Areo: 52 km²
* Alto super marnivelo: 176 m
* Loĝantaro: 1110
* Poŝtkodo: 90114
* Telefonprefikso: + 380 3144
* Aŭtokodo: AO

Situo
-----

Nehrovo situas fine de mallonga sakovojo.

Historio
--------

Ĝis Traktato de Trianon Maszárfalva apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Munkács, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Nehrovo. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------
Koordinatoj: 56° 22′ 00″ N 26° 11′ 00″ O﻿ / ﻿56.36667 °N, 26.18333 °O﻿ / 56.36667; 26.18333 (mapo)

**Līvāni** estas urbo en Latvia historia regiono Latgalio, en la sudoriento de Latvio. Ĝi estas ĉefurbo de distrikto Līvāni kaj situas en okcidenta parto de la distrikto. La distancoj al la plej gravaj centroj estas 62 km de Daugavpils kaj 165 km de Rigo. Laŭ la stato de la jaro 2023 en la urbo vivis 6 911 personoj sur areo de 6,37 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 1 085 loĝantoj/km².

Historio
--------

Ĝis la komenco de la 13-a jarcento, la teritorio de Līvāni estis parto de la regno de latgala ŝtato Jersika. Arkeologiaj trovaĵoj montras, ke ĉi tie proksime de la antikva vikinga Daŭgava akvovojo estis kasteltumulo kun setlejo, kie estis trovitaj arĝentaj moneroj de 10-aj-11-aj jarcentoj.

En 1533 Lieven, la vasalo de la Ĉefepiskopo de Rigo, fondis urbeton (germane *Lievenhof*) ĉi tie; laŭ la ĉefversio, la nomo de la loko estas derivita de lia nomo.

Post la kolapso de Livonio en la 1560-aj jaroj, ĝi venis al la pola Duklando Pārdaugava, poste sub rekta pola rego. En 1772, pro diviĝo de Pollando, la regiono venis sub la kontrolon de Rusia Imperio kaj estis inkluzivita en 1802 en la Vicebska provinco. En 1861, la fervojo Rigo-Daugavpils estis konstruita tra Līvāni, kaj komenciĝis rapida kresko de urba industrio. Komence de la 20-a jarcento, la du plej grandaj vitrofabrikoj en Latvio situis en Līvāni. En 1919 la urbo estis inkludita en la Respubliko de Latvio.

Geografio
---------

Situante sur la dekstra bordo de la Daŭgavo, tra la durbo fluas rivero Dubna, kiu enfluas Daŭgavon en Līvāni.

Geografie, ĝi situas en la Jersika ebenaĵo de la Mezolatvia malaltebenaĵo. La averaĝa aera temperaturo estas −6,5 °C en januaro kaj - +16,5 - +17 °C en julio. Da precipitaĵo falas 800 mm jare. La averaĝa daŭro de la senfrosta periodo estas 145-150 tagoj.

### Transporto

La aŭtovojoj A6 (Rigo-Daugavpils-Belorusio) kaj P63 (Līvāni-Preiļi) pasas tra la urbo, same kiel la fervoja linio Rigo-Daugavpils (stacio Līvāni). Lokaj vojoj estas V753 (Līvāni-Staķi) kaj V754 (Līvāni-Steķi). Estas pramo trans Daŭgavon.

Vidindaĵoj
----------

* Vitromuzeo
* Luteraj, katolikaj kaj ortodoksaj preĝejoj
* Centra biblioteko de distrikto

Bildoj
------

* Pramo.Pramo.
* Vitromuzeo.Vitromuzeo.
* Fervoja stacidomo.Fervoja stacidomo.
* Ortodoksa preĝejo.Ortodoksa preĝejo.
* Preĝejo de Malnovaj Kredantoj (malnovaj ortodoksaj).Preĝejo de Malnovaj Kredantoj (malnovaj ortodoksaj).

Referencoj
----------

1. ↑  Toponavi.com. Distancoj.
2. ↑  Latvijas PSR Mazā Enciklopēdija - Latva Malgranda Enciklopedio, v. 2, p. 402.
3. ↑  Latvijas ģeogrāfijas atlants - Latvia geografia atlaso. "Jāņa sēta", 2020

Eksteraj ligiloj
----------------

Logo Wikimedia Commons Bildoj, sonoj kaj videoj pri temo Līvāni en Vikimedia Komunejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 756949
* VIAF: 247405618
 |
*En ĉi tiu sekcio aŭ paĝo mankas ŝablono*. Bonvolu **aldoni** la ŝablonon, poste forigu ĉi tiun averton.
Se la artikolo havas pli ol unu mankon, bonvolu uzi la ŝablonon {{Pluraj problemoj}}. Krome aŭtomate aldoniĝas la kategorio Kategorio:Artikoloj sen ŝablono.

Preĝejo en Nagyar
Kastelo en Nagyar
Nobeldomo en Nagyar
**Nagyar** [nadjar] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Fehérgyarmat. En la loknomo nagy signifas: granda. Paro de Nagyar estas Kisar.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 16 km²
* Loĝantaro: 730
* Poŝtkodo: 4922
* Telefonkodo: 44

Situo
-----

Nagyar situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ maldekstra bordo de Tiso, kie enfluas malnova branĉo de Tur (rivero). Fehérgyarmat troviĝas 10, Vásárosnamény 24, Mátészalka 26, Nyíregyháza 74 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio pri loknomo **Ar** devenis el 1374, la formo *"Nagor"* aperis en 1393. Tiutempe la kampoj apartenis al la historia familio *Kölcsey*, baldaŭe al *Báthory*, *Bethlen*, *Rákóczi* kaj *Károlyi* familioj. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* Kalvinana kirko (Nagyar) de 1877 kun mezepoka origino
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Familio
* malnova kverko ĉe kunfluejo de Tiso kaj Tur, laŭ la onidiro sub tiu arbo Petőfi verkis poemon pri tiu loko
* nobeldomoj de Kende kaj Luby [lubi]
* kastelo de Luby

Fontoj
------

* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.iranymagyarorszag.hu
* www.gyaloglo.hu
Okroŝko
**Okroŝko** (ruse *окрошка*, "okroŝka") estas populara rusa malvarma supo, kiun oni preferas kuiri kaj manĝi somere. Ĝia ĉefa ingridienco estas kvaso.

**Ingrediencoj** por 4 porcioj: - 1,5 litroj da kvaso; 2 ovoj; 1 tekulero da mustardo; 
1 manĝkulero da sukero; kreno kaj salo laŭguste; 2 freŝaj kukumoj; 200g da verda cepo; 25g da 
aneto; 100g da acidkremo; 200g da boligita bovaĵo; 150g da ŝinko.

**Preparo**: durajn ovoflavojn miksu kaj pistu kune kun mustardo, kreno, sukero kaj 
salo en bovlo, aldonu 100g da kvaso. Distranĉu bovaĵon, ŝinkon, kukumojn, verdan 
cepon, ovoblankojn kaj metu en la bovlon. Aldonu 400g da kvaso, bone miksu 
ingrediencojn kaj ĉion malvarmigu du horojn en fridujo. Antaŭ manĝado aldonu 
restan kvason. En ĉiun teleron metu acidkremon kaj distranĉitan aneton.
  

* klasika okroŝko kun bovaĵo. Apude bovletoj da acidkremo kaj da speciala miksaĵo el duraj ovoflavoj, mustardo, kreno, sukero kaj salo, ŝinko, kukumoj, verda cepo kaj ovoblanko, kaj en plia taso kvaso
* Okroŝko, la miksaĵo aldoniĝas
* Okroŝko, kvaso aldoniĝas
* La okroŝko miksiĝas, acidkremo aldoniĝas
* La okroŝko miksiĝas kun acidkremo kaj glacio aldoniĝas
Koordinatoj: 56° 54′ 03″ N 24° 02′ 52″ O﻿ / ﻿56.90083 °N, 24.04778 °O﻿ / 56.90083; 24.04778 (mapo)

**Mārupe** estas urbo en Latvia historia regiono Vidzeme, en la sudo de Latvio, apud limo de Rigo. Ĝi estas ĉefurbo de distrikto Mārupe. La distancoj al la plej gravaj centroj estas 43 km de Jelgava kaj 9 km de centro de Rigo.

Ĝis 2022, Mārupe estis la plej granda vilaĝo en Latvio laŭ populacio. La ŝtatleĝo kondiĉas ke de 1-a julio 2022, Mārupe estis koncedita urborajtoj. La administrado de distrikto Mārupe kontraŭbatalis ĝin, kredante ke la konstruado de la setlejo kaj rilatoj kun la apudaj teritorioj ne egalrilatis al la urbostatuso, aliflanke, la leĝo estis promulgita.

Historio
--------

La teritorio de Mārupe komencis formiĝi ekonomie en la 19-a jarcento. La nombro da terposedantoj pliiĝis precipe post la agrara reformo de 1920, kaj antaŭ Dua Mondmilito paroĥo Mārupe estis la plej malgranda sed plej dense loĝita distrikto en Riga regiono.

Dum la tempo, Mārupe preskaŭ kunfandiĝis kun Rigo kaj la najbara vilaĝo Tīraine, de kiu ĝi estas apartigita nur per administraj limoj.

Geografio
---------

Setlejo situas en la Meza Latvia malaltebenaĵo (latve *Viduslatvijas zemiene*). Tra la setlejon fluas rivero Mārupīte, la alfluanto de Daŭgavo. Sudokcidente de Mārupe estas grandaj marĉoj.

Averaĝa temperaturo estas -5°C en januaro kaj +17°C en julio. Da precipitaĵo falas 700 mm jare.

Loĝantaro
---------

Laŭ la stato de la jaro 2023 en la urbo vivis 16 051 personoj sur areo de 18,16 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 884 loĝantoj/km².

Ekonomio
--------

La plej grandaj kompanioj registritaj en Mārupe laŭ spezo en 2020 estis vojtransporta kompanio "Kreiss", komercisto de aŭtopartoj "Inter Cars Latvija", komputila pograndisto "Also Latvia", elektra ekipaĵo kaj komputila pograndisto "MoonCom".

### Transporto

La ĉefa ŝoseo de la setlejo estas P1132 Rigo-Jaunmārupe. La fervoja stacio Tīraine sur linio Rigo-Jelgava estas 2 km de Mārupe, en 2022 26 persontrajnoj ĉiutage veturas al Rigo kaj Jelgava. La Rigaj urbobusoj veturas al Mārupe.

Galerio
-------

* LoĝkonstruaĵojLoĝkonstruaĵoj
* LoĝkonstruaĵojLoĝkonstruaĵoj
* Konrāda placoKonrāda placo
* Rivero MārupīteRivero Mārupīte
* LernejoLernejo

Referencoj
----------

1. ↑  Toponavi.com. Distancoj.
2. ↑  «Par pilsētas statusa piešķiršanu Mārupes ciemam». marupe.lv. (latve)
3. 1 2  Latvijas ģeogrāfijas atlants - Latvia geografia atlaso. "Jāņa sēta", 2020
4. ↑  Lursoft statistiko

Eksteraj ligiloj
----------------

Logo Wikimedia Commons Bildoj, sonoj kaj videoj pri temo Mārupe en Vikimedia Komunejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 758056
 |
Fora panoramo de Nagybakónak
Panoramo de Nagybakónak
Strato en Nagybakónak
**Nagybakónak** [nadjbakOnak] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono **Okcidenta** Transdanubio, en departemento Zala, en subregiono de Nagykanizsa. Nagy signifas: granda.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 18 km²
* Loĝantaro: 410
* Poŝtkodo: 8821
* Telefonprefikso: 93
* Koordinatoj: 46°33′12″N 17°02'35″E

Situo
-----

Nagybakónak situas en valo de rojo, fine de longa sakovojo. Zalakaros troviĝas 8, Nagykanizsa 15, Pacsa 23, Zalaegerszeg 42 km-ojn.

Historio
--------

La unua skriba mencio devenis pri la vilaĝo el 1256. En 1600 la turkoj detruis la vilaĝon. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, poŝto. La municipa administracio en Nagyrécse funkcias.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Reĝo Stefano la 1-a (Hungario)
* subĉiela muzeo
* monumento pri falintoj dum la militoj de 1995
* televida turo

Vojeto al arbaro ĉe Nagybakónak
* Striktaĵo inter rokoj ĉe NagybakónakStriktaĵo inter rokoj ĉe Nagybakónak
* Nagybakónak vintreNagybakónak vintre

* Kategorio Nagybakónak en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Oksiurozo** estas parazita infekto kaŭzita de oksiuroj (*Oxyuris vermicularis*), kiu videbliĝas en la fekaĵoj kiel moviĝemaj, maldikaj, blankaj kaj mallongaj fadenetoj. La oksiuroj ennestiĝas en ambaŭ ekstremaĵoj de la dika intesto: la cekumo kaj la rektumo.

Dumnokte la femaloj migras eksteren por ovodemeti, kaj tiu migrado okazigas intensan jukadon ĉirkaŭ la anuso. La paciento, ĉefe infanoj, tiam sin gratas, kaj tiel ĝi prenas sub la ungoj la parazitojn kaj ties ovojn, kiujn ĝi poste portas al la buŝo, reinfektiĝante senĉese. Tiu jukado kaj gratado povas kaŭzi dermatomojn, ekskoriaciojn, neŭrozon, nervozecon, sendormecon kaj eĉ perturbojn en la seksaparato, precipe ĉe infanoj. La oksiuroj povas invadi la vulvon kaj vaginon ĉe knabinoj, kaj la prepucion ĉe knaboj, kaŭzante inflamojn. lli ankaŭ povas invadi la apendicon kaj estigi apendiciton.dekstra

La sekiĝintaj parazitovoj povas dissemiĝi sur la tapiŝoj, kurtenoj, litaĵoj ktp. iĝante fonto de plua infektado. Por ilin malinfekti, oni uzu do elektran polvosuĉilon, kaj poste elmetu ilin al la sunaj radioj dum 2 horoj. Subvestojn, tualet- kaj littukojn boligu.
**Alūksne** estas urbo sur marbordoj de Lago Alūksne en nordorienta Latvio proksime de la limoj kun Estonio kaj Rusio. Ĝi estas la sidloko de Alūksne-municipo. Loĝantaro 7982 (2016).

Historio
--------

La regiono ĉirkaŭ Lago Alūksne estis origine aranĝita de finna-parolantaj triboj, kaj de la 8-a al la 12-a jarcentoj de Latgalianoj. La dato de setlado ĉe la nuna loko de la urbo, tiam konata kiel Olysta, Alyst, kaj Volyst, aperas en la kronikoj de Pskovo kiel 1284. La pli posta nomo "Alūksne" venas de la latgaliana vorto olūksna, kun la signifo *fonto en la arbaro*.

La latgalianaj loĝantoj de la loko estis konkeritaj fare de la germanaj krucistoj de la Livonia Ordeno en 1224. Ili konstruis kastelon nomitan Marienburg (laŭ Maria, la patrino de Jesuo) sur proksima insulo, kiu helpis protekti komercvojojn de Rigo ĝis Pskovo. La urbo kiu formiĝis proksime de la kastelo ankaŭ iĝis konata kiel Marienburg.

Marienburg estis kaptita fare de la soldatoj de Ivano la Terura en 1560 dum la Livonia Milito. Ĝi estis integrigita en la Respubliko de Ambaŭ Nacioj en 1582. La urbo iĝis parto de la Sveda Imperio en 1629.

Ernst Glück, lutera kleriko kaj la unua tradukisto de la Biblio en la latvan, fondis la unuajn latvalingvajn lernejojn en Vidzeme en 1683. Ĝi nun estas la Alūksne Muzeo. La rusa armeo gvidita fare de Ŝeremetjev kaptis la urbon dum la Granda Nordia Milito en 1702, kaŭzante grandan damaĝon al la areo kaj deportante ĉiujn loĝantojn, inkluzive de Glück kaj lia vartfilino, Marta Skavronska, kiu poste iĝis imperiestrino Katerina la 1-a. Post 1721 Alūksne iĝis parto de la Livonia Gubernio sed post multaj jardekoj ĝi estis detruita kaj iĝis negrava setlejo. Alūksne komencis evoluon en 19-a jarcento kiam ĝi iĝis grava komercejo. Pluevoluigo estis stimulita per malfermo de etŝpura fervojo linio Stukmaņi - Gulbene - Alūksne-Valka en 1903.

Dum Latvia Milito de Sendependeco Alūksne estis unu el la unuaj gravaj setlejoj en Vidzeme kiu estis liberigita fare de Latvia Armeo en majo 1919. En 1920 Alūksne ricevis urborajtojn. Ekde 2009 ĝi estas administra centro de la Alūksne-municipo.

La insulo de la urbo estas konata kiel Pils salas (Kastela Insulo) kaj Maria Insulo. Kastelo Alūksne nun estas utiligita kiel subĉiela teatro.

Referencoj
----------

1. ↑   History of Alūksne (angle). Alirita 2022-01-02.

* Kategorio Alūksne en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Nagydobsza** [nadjdobsa] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono *Suda* Transdanubio, en departemento Baranya, en subregiono de Szigetvár. En la loknomo nagy signifas hungare: granda kaj tio faras diferencon de la simila kaj najbara komunumo Kisdobsza.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 13 6 km²
* Loĝantaro: 690
* Poŝtkodo: 7985
* Telefonprefikso: 73
* Koordinatoj: 46°02′05″N 17°39'54″E

Situo
-----

Nagydobsza situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Pécs-Barcs. Szigetvár troviĝas 11, Barcs 20, Pécs 45, Kaposvár 51, Budapeŝto 230  km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1277 laŭ tiama hungara ortografio *"Dubza"*. Post invado de la tataroj du apartaj vilaĝoj fondiĝis: Granda kaj Malgranda Dobsza. Antaŭ okupado de la turkoj husanoj aŭ ĉeĥoj okupis la vilaĝon. Nagydobsza apartenis al la Osmana Imperio ekde 1566. En 1979 ambaŭ Dobsza unuiĝis, sed ili disiĝis en 1992.

Vidindaĵoj
----------

* kalvinana malfrubaroka preĝejo de 1808
* kamparana loĝdomo de 1853
* fiŝlago, nur 1 m-on profunda

* Kategorio Nagydobsza en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Nowa Wioska |

Koordinatoj: 49° 58′ 26″ N 18° 14′ 54″ O﻿ / ﻿49.97389 °N, 18.24833 °O﻿ / 49.97389; 18.24833 (mapo)

**Nowa Wioska** (ĉeĥe *Nová Vioska*, germane *Neudörfel*) estas vilaĝo situanta en suda Pollando, en komunumo Krzyżanowice (pollingve gmina Krzyżanowice).

Nowa Wioska situas ĉe limo al Ĉeĥio kaj la vilaĝo estas la plej malgranda vilaĝo de la komunumo. En la pasinteco ĝi kreis memstaran vilaĝeton, apartenanta al Owsiszcze kaj ĝia nomo estis Owsiszcze II. Surbaze de administra reformo el la jaro 1976 ĝi akiris statuton de memstara vilaĝo kaj tiam ĝi ricevis sian nunan nomon.

La vilaĝo estiĝis en la 14-a jarcento kaj ĝi estis fondita ekskluzive por familioj de laboruloj de sinjoruja posedaĵo. Tiam reganta princo transdonis al ĉiu el ili ĉirkaŭ kvar hektarojn da grundo. Ĝis hodiaŭ dominas en la vilaĝo ĝuste tiuj ĉi malgrandaj mastrumaĵoj, eĉ kiam ĉi tie vivas multe pli da familioj antaŭ ol jarcentoj. Rilate al la proksimeco de la ŝtatlimo estas ĉi tie rimarkebla influo de moravia lingvo kaj la loĝantoj de tiu ĉi vilaĝo parolas per speciala miksaĵo de silezia kaj moravia dialekto. Ĝis Nowa Wioska kondukas bela tilia aleo.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumo Krzyżanowice |
| --- |
| municipoj en la komunumo: | Bieńkowice • Bolesław • Chałupki • Krzyżanowice • Nowa Wioska • Owsiszcze • Roszków • Rudyszwałd • Tworków • Zabełków |
| kunlaborantaj municipoj el Hluĉinio | Hať • Píšť • Šilheřovice |

 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Nemertea by Joubin.jpgNemertea by Joubin
Die Nemertinen des Golfes von Neapel (Plate 2) (8539762724).jpgDie Nemertinen des Golfes von Neapel (Plate 2) (8539762724)
***Nemertea*** estas filumo de senvertebruloj konata ankaŭ kiel "bendovermoj" aŭ "rostrovermoj". Alternativaj nomoj por tiu filumo estis *Nemertini*, *Nemertinea* kaj *Rhynchocoela*. Kvankam plej estas malpli ol 20 centimetrojn longaj, unu specimeno estis ĉirkaŭkalkulitaj je 54 metroj. Plej estas tre sveltaj, kutime nur kelkajn milimetrojn larĝaj, kvankam kelkaj havas relative mallongajn sed larĝajn korpojn. Multaj havas modelojn de flava, oranĝa, ruĝa kaj verda koloraro.

dekstra

Notoj
-----

1. ↑   "Nemertea". Integrata Taksonomia Informa Sistemo. Alirita la 26an de Aprilo 2018.
2. ↑   Scott, Thomas (1996). "Nemertini, Rhynchocoela, Nemertea, Nemertinea". Concise Encyclopedia of Biology. Walter de Gruyter. pp. 815–816. ISBN 978-3-11-010661-9.

* Kategorio Nemertea en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Nemertea en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Nagynyárád** [nadjnjArAd], germane **Großnaarad**, kroate **Veliki Narad** estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda** Transdanubio, en departemento Baranya, en subregiono de Mohács. Nagy, Groß kaj Veliki signifas: granda.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 24 km²
* Koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 45.9446/18.5822
* Loĝantaro: 750
* Poŝtkodo: 7784
* Telefonprefikso: 69

Situo
-----

La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Pécs-Mohács. La lasta urbo troviĝas 12, Bóly 7, Villány 16, Siklós 29 km-ojn.

Historio
--------

La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1093 en formo *"Narad"*. Dum la turkoj la vilaĝo senhomiĝis, baldaŭe germanoj refondis la komunumon. Iliaj posteuloj parte deportiĝis al Germanio post la 2-a mondmilito, dume alvenis deportitaj hungaroj el Ĉeĥoslovakio. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Nomo de Dipatrino de 1766
* kapelo de 1897
* 2 muzeetoj
* vinokeloj
Kastelo Olavinlinna.
**Olavinlinna** (kastelo de Olavi) estas kastelo en la urbo Savonlinna, sur roka insulo kiu estas inter la du grandaj partoj de la lago Saimaa, nome Haukivesi kaj Pihlajavesi. Ĝi estas nomita laŭ reĝo de Norvegio Olafo. En la pasinteco, pri la kastelo oni uzis finne ankaŭ la nomo *Savon linna* (kastelo de Savonio) kaj la nomoj *Nyslott* (en la sveda) kaj *Uusilinna* (en la finna), kiuj ambaŭ signifas novan kastelon. *Nyslott* daŭre estas la sveda nomo de la urbo Savonlinna. 

Ĉe la fino de la 14-a jarcento, Norvegio, Danio kaj Svedio formis la Union Kalmar. Ĝia plej signifa malamiko estis la Novgoroda Respubliko. La Kalmar Unio finis pac- kaj armisticinterkonsentojn kun Novgorod, sed la Moskva Princlando gvidita fare de Ivan la 3-a prezentis armean minacon al Finnlando. Ĉar la limlinio en la paco de Pähkinäsaari estis desegnita laŭ la Kyrönsalmi kaj Haukivesi-akvovojoj sur la orienta limo de Juva paroĥo, tiel en orienta Finnlando ekzistis nur la Viipur-kastelo por protekti la defendon de la Unio. Estis decidite konstrui novan defendfortikaĵon sur la orienta limo, kies celo estis ankaŭ konservi la akvovojojn en la areo sub kontrolo. Estis decidite konstrui la kastelon sur la roka insulo de Kyrönsalmi el la ŝtonoj kolektitaj de la kampoj kaj teroj de la farmistoj de la administra paroĥo de Juva, fondita la 19-an de januaro 1442. Ĝi estis elektita ĉar ĝi estis tute ĉirkaŭita de akvo kaj la forta fluo de akvo malebligis frostigiĝon de la ĉirkaŭa akvo. 

Konstrulaboroj pri la ĉefkastelo komenciĝis en 1475. En tiu tempo, la senjoro de la kastelo estis Erik Tott, kiu konis kastelarkitekturon en Mezeŭropo. 16 masonistoj estis alportitaj el Talino por gvidi la konstrulaborojn. La laboristoj estis la loĝantoj de la ĉirkaŭaĵo, kiuj pagis siajn impostojn laborante. Ili ankaŭ devis alporti konstrumaterialojn al la kastelo, kiel ekzemple ŝtonoj. La rusoj provis malhelpi la konstrulaboron, ĉar ili asertis ke la kastelo estas sur ilia flanko de la limo. Pro la rusoj oni devis konstrui unue lignajn protektajn ekipaĵojn kaj la konstrulaborojn protektis soldatoj. 

La konstruita ĉefkastelo havis tri turojn, unu el kiuj havis alarmsonorilon. Kiam la konstruado de la ĉefkastelo estis finita ĉirkaŭ 1485, la konstruado de la ekstera kastelo komenciĝis. La konstruado de la fortikaĵo estis kompletigita ĉe la fino de la 15-a jarcento. Post kompletigo, la kastelo kun siaj rondaj turoj reprezentis la plej bonan defendan teknologion de sia tempo. Post kiam la rusoj forlasis la kastelon en 1847, la kastelo restis malplena dum kelkaj jaroj. Post tio, la kastelo servis kiel malliberejo por mallonga tempo, sed poste ĝi estis denove malplena. En 1868 kaj 1869, estis du grandaj incendioj en la kastelo, kiuj detruis preskaŭ ĉiujn originajn lignajn partojn de la kastelo. En la 1870-aj jaroj, la kastelo komencis esti renovigita kiel historia monumento. En 1875, la 400-a datreveno de la kastelo estis festita, kiam, inter aliaj, J. V. Snellman kaj August Ahlqvist faris paroladojn.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 830038
* GND: 4759995-9
* LCCN: sh2003005341
* VIAF: 170149294395980522711
* BIBSYS: 3094929
 |
Ksilografaĵo de mezepoka Old Sarum
Restaĵoj de la antaŭa reĝa palaco, Old Sarum
**Old Sarum** estas la loko de la plej frua grava loĝejo en la ĉirkaŭaĵoj de la nuna urbo Salisbury, Wiltshire. Ĝi situas du mejlojn norde de Salisbury.

Frua historio
-------------

Old Sarum estis loĝata ekde la neolitiko. Dum la brita ferepoko konstruiĝis terfortikaĵo sur la monteto kiu dominis la krucon de du komercvojoj. Dum la romia epoko Old Sarum - tiam nomata *Sorviodunum* - estis armea bazo.

Anglosaksa epoko
----------------

En 552 Cynric, anglosaksa reĝo de Wessex, kaptis Old Sarum, kiu iĝis inter la plej gravaj urboj de anglosaksa Anglio. Nelonge post kiam Wessex iĝis kristana, fondiĝis abatejoj kaj preĝejoj. Dum la frua 9-a jarcento Egbert (Wessex) ofte loĝis tie kaj en 960 Edgaro (Anglio) kunvenigis konsilion tie por plani kiel kontraŭi la vikingojn.

Post la normanda konkero de Anglio
----------------------------------

En 1069 la normandoj konstruis ŝtonan fortikaĵon. En 1086 Vilhelmo la Konkerinto kunvenigis la gravulojn de Anglio ĉe Old Sarum por ricevi ilian omaĝon. Postaj naciaj konsilioj okazis tie en 1096 kaj 1116.

Dum la malfrua 11-a kaj frua 12-a jarcentoj konstruiĝis katedralo: tamen nur kvin tagojn post la konsekro de la katedralo, tempesto detruis la turan tegmenton.

Henriko la 2-a (Anglio) portempe malliberigis sian edzinon Eleonora de Akvitanio en Old Sarum.

Relokiĝo
--------

Old Sarum iĝis tro malgranda kaj pro la geografiaj cirkonstancoj ne eblis pligrandigi ĝin. Ne post 1217 la plejparto de la loganxtoj translokiĝis al la nuna Salisbury. En 1219 la episkopo formale petis permeson relokigi la katedralon kaj en 1220 komenciĝis la konstruado de nova katedralo en Salisbury. Post nelonge Old Sarum estis preskaŭ tute neloĝata. Tamen de la 14-a jarcento al 1832 ĝi rajtis elekti du parlamentanojn: en 1831 estis nur dek unu elektantoj.

*English Heritage*
------------------

La sito estis posedata de English Heritage (nome Angla Heredo) kaj facile vizitebla.
Ŝablono:Informkesto insulo/zorgado/Bildo mankasKoordinatoj mankas! Bonvolu kunhelpi.fŜablono:Informkesto insulo/zorgado/areo mankas

**Insuloj Makatumbi** aŭ **Insuloj Makatumbe** (svahile *Visiwa vya Makatumbi*) estas protektitaj, neloĝataj insuloj en la Maro de Zanj sub la Marrezervejo Daresalamo (DMRS) kun statuso IUCN kategorio II situanta ene de Distrikto Kigamboni de Regiono Daresalamo en Tanzanio. La insula rezervejo mezuras ĉirkaŭ 7,8 km² konsistante el interna kaj ekstera insuloj Makatumbi. Sude de la insuloj estas Insulo Kimbubu kaj norde estas enirejo al haveno de Daresalamo. La insuloj estas sub minaco de marpoluado pro altaj niveloj de kadmio enmare pro kerno trovita oriente de Insuloj Makatumbe proksime al la enirejo al haveno de Daresalamo.

Vidu ankaŭ
----------

* Maro de Zanj
* Marrezervejo Daresalamo

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rTanzanio Naciaj parkoj de Tanzanio |
| --- |
| Naciaj parkoj | 
* Arusha
* Gombe Stream
* Golfo Jozani Chwaka
* Katavi
* Kilimanĝaro
* Kitulo
* Lago Manyara
* Montoj Mahale
* Mikumi
* Mkomazi
* Ruaha
* Insulo Rubondo
* Saadani
* Insulo Saanane
* Serengeti
* Tarangire
* Montoj Udzungwa
* Rivero Ugalla
 |
| Rezervejoj | 
* Amani
* Biharamulo
* Grumeti
* Mpanga-Kipengere
* Ngorongoro
* Rungwa
* Selous
* Uwanda
 |
| Mar -parkoj kaj -rezervejoj | 
* Daresalamo
	+ Bongoyo
	+ Mbudya
	+ Pangavini
	+ Fungu Yasini
* Insulo Mafia
* Insulo Maziwi
* Marparko Mnazi Bay Ruvuma Estuaro
 |

 |
**Nagyszékely** [nadjsEkelj] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en Distrikto Tamási. Nagy signifas granda kaj tio faras diferencon de Kisszékely (=malgranda székely).

Preĝejo de Nagyszékely

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 37  km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.6499/18.5306
* Loĝantaro: 450
* Poŝtkodo: 7085
* Telefonprefikso: 74

Situo
-----

Nagyszékely situas sur malebenaĵo, fine de longa sakovojo. Simontornya troviĝas 14, Tamási 23 km-ojn for.

Historio
--------

La vilaĝo estis loĝata dum la bronzepoko, antaŭ la hungaroj romianoj vivis tie. Ŝajnas, la unua mencio devenis el 1428 en formo *Szekel*. Post la turka erao germanoj refondis la vilaĝon. Iliaj posteuloj estis deportitaj post la 2-a mondmilito al Germanio, dume alvenis rifuĝintaj hungaroj kaj laboristoj, kiuj ĵus laboris ĉe Sió. Ĉe la deklivoj vinberejoj troviĝas.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko, interretejo, migra poŝto.

Vidindaĵo
---------

* romanika Kalvinana preĝejo-duopo (Nagyszékely), poste baroka parto alkonstruiĝis por la germanoj

Renomaj homoj
-------------

* István Orth (3-a de februaro 1945) grafikisto
La lagoj *Ounianga* vidataj de la kosmo de la Internacia Kosmostacio
satelita bildo de la oazoj Kufra kun la artefaritaj irigaciitaj kampoj, 2002
La **Nubia sabloŝtona akvejo** aŭ **Nubia grejsa akvejo** estas ampleksa subtera sedimenta rokkorpo de la orienta Saharo enhavanta grandan akvorezervujon kun fosilia grundakvo. 

Kun volumeno de proksimume 373.000 km³ (tio respondas al ĉ. 10 % de la volumo de la Mediteraneo; taksoj de stokado-volumo varias konsiderinde) ĝi estas unu el la plej gravaj grundakvejoj en la mondo.

Kun vertikala amplekso de 140 ĝis 230 metroj kaj profundo de 800 ĝis 4500 metroj, ĝi kovras areon de proksimume 150 000 kvadrataj kilometroj super partoj de la ŝtatoj Ĉado, Egiptio, Libio kaj Sudano. La aĝo de la subtera akvo en la sabloŝtono estas kelkcent ĝis pli ol 1 miliono da jaroj.

En kelkaj lokoj, la akvoj atingas la surfacon kaj formas la lagojn Unianga kaj la malgrandajn lagojn de la besta rezervejo Fada Arĥej en la nordorienta Ĉada baseno.

Vidu ankaŭ
----------

* Granda Homfarita Rivero

Referencoj
----------

1. ↑  Martin Gehlen: artikolo *Bewässerung: Sahara-Wasser für Libyens Küste* (germane: Irigacio - Sahara akvo por la marbordo de Libio) la 27-an de decembro 2010 en la gazeto *Die Zeit*
2. ↑   Henrike Berkefeld: artikolo *Die Wüste schwimmt* ("la dezerto naĝas") en la gazeto *Badische Zeitung*, la 23-an de aprilo 2011.
**Nemeskér** [nemeŝkEr] (kroate ***Namišir***, germane ***Altedlein***) estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio en departemento Győr-Moson-Sopron, en Distrikto Sopron. Kér estas malnova hungara gentonomo, Nemes signifas nobelon hungare.

Vojo en Nemeskér
Luterana preĝejo de Nemeskér

Bazaj informoj
--------------

* Poŝtkodo: 9471
* Telefonprefikso: 99
* Areo: 6  km²
* Loĝantaro: 230.

Situo
-----

Nemeskér situas laŭ la fervojo inter Sopron kaj Szombathely, la ĉefvojo Sopron-Balatono preteriras la vilaĝon.

Historio
--------

La loko estis praa ejo pri ferfornoj. Dum la kontraŭturkaj bataloj la vilaĝo senhomiĝis, germanoj-aŭstroj refondis la vilaĝon. En 1681 la vilaĝo ricevis permeson por artikola preĝejo.

En Nemeskér migra poŝto servas.

Vidindaĵoj
----------

* Luterana preĝejo (Nemeskér) de 1732
* gotikdevena katolika Preĝejo Sankta Ladislao (Nemeskér)
* departementa domego de 1669

Komunumoj pri *Kér* en Hungara reĝlando
---------------------------------------

Kér estas unu el la 7 hungaraj gentoj. 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Abaújkér | Bedegkér | Egyházaskér | Hajmáskér | Hontkiskér | Ipolykér |
| Kérsemjén | Kiskér | Nemeskér | Németkér | Nyírkércs | Nyitranagykér |
| Ókér | Szamoskér | Szentgáloskér | Újkér | Varjaskér |  |