recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La Frondo celis kontraŭstari la influon de Jules Mazarin sur Ludoviko la 14-a.
La **Frondo** (franclingve *La Fronde*) estis franca enlanda milito, kiu okazis komence de la reĝado de Ludoviko la 14-a, ekde 1648 ĝis 1654. La partizanoj de la Frondo devenis de la plej alta franca nobelaro, kaj volis kontraŭstari la kreskintan absolutismon de la franca monarkio, je la nomo de malnova feŭda idealo. Sed ilia oficiala preteksto estis la neplenaĝeco de la reĝo : la frondanoj asertis batali kontraŭ la malbona influo de la ĉefministro Jules Mazarin, kiun ili abomenis, sur la juna Ludoviko. La kardinalo estis precipe malŝatita, ne nur pro sia itala deveno, sed ankaŭ ĉar li zorge malproksimigis la plej gravajn nobelojn de la reĝlando el iu ajn potenco. Cetere, la Parlamento de Parizo (la plej alta kortumo) estis tiam iom influita de la angla enlanda milito, kaj esperis plivastigi siajn privilegiojn okaze de tiu krizo. Dum la Frondo, la milito kontraŭ Hispanio provizore interrompis, kaj la frondanoj estis subtenitaj de la Hispanoj. La ribelo estis ĉefe gvidita de du fratoj, la princo de Conti kaj pliposte Ludoviko de Bourbon-Condé, alinomita la Granda Condé (*le Grand Condé*).

Conti estis venkita en Charenton-le-Pont la 8-an de februaro 1649 de sia frato, kiu estis ankoraŭ lojala al la reĝa kortego. Sed post la paco de Rueil, la frato de Armand finfine kunigis la Frondon, kiu ekde tiam estis kunestrita de Conti, Condé kaj Longueville. Ĉiuj estis arestitaj en la Palais Royal je la 16-a de januaro 1650 kaj enkarcerigitaj en la kastelo de Vincennes, sekve en la kastelo de Marcoussis kaj fine en Le Havre.

Mazarin devis dufoje ekzili sin por fuĝi antaŭ la ribeluloj : Ludoviko kaj la reĝino provis kunigi la kardinalon, sed tumulta amaso invadis la Luvron kaj devigis ilin resti en Parizo. Ludoviko la 14-a oficiale fariĝis plenaĝa en 1651, kiam li fariĝis tridekjara. La nedaŭra fuĝo de Mazarin, en 1651, ebligis la liberigon de Condé. Li sekve reorganizis la ribelon, kvankam Ludoviko la 14-a estis jam plenaĝa, kaj traktis kun Filipo la 4-a de Hispanio kaj Oliver Cromwell. Sed Ludoviko la 14-a obtenis la subtenon de la grava militestro Henri de Turenne, kiu estris la reĝajn militistojn kaj venkis Condé dum la batalo de Bléneau (7-a de aprilo 1652). Tio signis la finan fiaskon de la Frondo.

La plenaĝeco de la reĝo konsekvence ĉesigis la oficialan regentadon de lia patrino. Sed la reĝo, ankoraŭ tro juna por plenumi sian rolon, konfidis provizore sian potencon al Mazarin, kaj preferis provizore perfektigi sian militan trejnadon flanke de Henri de Turenne. En 1654 okazis la kronigo kaj la konsekrado de la nova reĝo en Reims, konforme al la kutimo. Tiu ceremonio ankaŭ celis montri al ĉiuj, ke la reĝlando estis denove en ordo, ĉar la kronigo de la reĝo simbolis la senhaltecon de la ŝtato kaj sekurigis protekton de Dio.

Vidu ankaŭ
----------

* Ludoviko la 14-a (Francio)
* Ĝenerala krizo de la 17-a jarcento

* Kategorio Frondo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 101191
* LCCN: sh85052063
* BNF: 11943500s
 |
Grandfolia katalogo de disidentoj en 1647.
La **anglaj disidentoj** aŭ **anglaj kontraŭuloj** (angle: *english dissenters*) estis la kredantoj el variaj religiaj grupoj aŭ sektoj, kiuj disiĝis de la eklezio de Anglio. Ili kontraŭis iun ajn intermeton de la brita ŝtato en religiaj aferoj, kaj progrese fondis siajn proprajn komunumojn en la 16-a, 17-a kaj 18-a jarcentoj. Multaj el la disidentoj esperis novan, pli protestantan reformo] de la eklezio de Anglio, kaj senreviĝis pro tio, ke la anglaj reĝoj tute kontraŭe klopodis obteni pli grandan kontrolon super la anglikanan eklezion.

La disidentoj mallonge spertis triumfon sub la reĝado de Oliver Cromwell. Ili dividiĝis en multegaj branĉoj aŭ movadoj.

Grupoj
------

* Fosistoj

Referencoj
----------

* Fitzpatrick, Martin. "Heretical Religion and Radical Political Ideas in Late Eighteenth-Century England." *The Transformation of Political Culture: England and Germany in the Late Eighteenth Century*. Ed. Eckhart Hellmuth. Oxford: Oxford University Press; London: German Historical Institute, 1990. ISBN 0199205019.
* Philip, Mark. "Rational Religion and Political Radicalism." *Enlightenment and Dissent* 4 (1985): 35–46.
La **fromaĝo koryciński** estas labenzima fromaĝo produktata el nepasterizita bovina lakto en la komunumo Korycin en Podlaĥia Provinco. Tradicie, por kazeigi oni uzis sekigitan kaj raspitan bovidan stomakon por produkti la fromaĝon. Loka legendo diras, ke la loĝantoj de Korycin lernis la fromaĝ-produktadon de svisoj, kiuj militis je la pola flanko dum la sveda diluvo (1655–1660). Poste iuj vunditaj soldatoj kuraciĝis en la bieno Kumiała apud Korycin, kaj eble parto de ili decidis setliĝi en Pollando transdonante la fromaĝproduktistajn sekretojn al la loka loĝantaro.

Moderne la fromaĝo koryciński estas ofte nomata *swojski* (pole *la propra*, *la nia*), kaj oni produktas diversajn variantojn de ĝi: kun spicoj kaj herboj, ajlo, olivoj kaj aliaj. La fromaĝo havas la formon de platigita globo kun la diametro ĉ. 30-centimetra kaj la pezo ĉ. 3-kilograma; por produkti tion oni bezonas ĉirkaŭ 25 litrojn da lakto. La gusto de la fromaĝo koryciński dependas de la uzo de aldonaĵoj, tempo de kuŝado, kaj eĉ de sezono, en kiu ĝi estis produktita.

En 2005 la fromaĝo eniris la liston de tradiciaj produktoj de la ministerio de terkulturo kaj kampar-disvolvado. La Asocio de Produktantoj de la Fromaĝo Koryciński havas ĉirkaŭ 30 membrojn.
La **Angla Ĝardeno** (germane *Englischer Garten*) estas pejzaĝa parko laŭ angla stilo en Munkeno, la ĉefurbo de la germana federacia lando Bavario. Ĝi ĝis 1789 kreiĝis laŭ planoj de la parka arkitekto *Friedrich Ludwig von Sckell* kaj samjare malfermiĝis por uzo de ĉiuj civitanoj. La areo grandas 375 hektarojn (3,75 km²), do estas inter la plej grandaj parkoj tutmonde, kaj en la momento de inaŭguro estis inter la plej unuaj parkoj tutmonde libere uzeblaj de ĉiuj homoj. Ĝi situas ĉe la okcidenta bordo de la rivero Isar, nordokcidente de la urbocentro, sed en piedira distanco de la plej multaj urbocentraj vidindaĵoj. Rapide ĝi kaj inter la urbanoj kaj inter la vizitantaj turistoj aparte populariĝis.

Apartaj konstruaj elementoj de la parko estas klasikisma ronda templo, tiel poziciigata sur parka monteto ke ĝi videblas el granda parto de la parka teritorio, herbeja amfiteatro, interna japana ĝardeno kun te-trinkejo, kaj ligna ĉin-stila pagoda turo apud pavimita placo, kiu en la ne-vintraj monatoj servas kiel imprese granda subĉiela bavara bierĝardeno. Iom bedaŭrindas ke en la 1940-aj jaroj la tiutempaj naziaj regantoj ordonis konstrui okcident-orientan straton tra la parka areo, kiu de tiam tranĉe dividas ĝin al suda parto de proksimume triono kaj norda parto de du trionoj el la suma teritorio. Ĉar la norda parto estas pli for de la urbocentro, ĝi estas malpli frekventata de piedirantoj, do pli trankvila.

la klasikisma ronda templo de la parko en aŭtuno
la ligna ĉin-stila pagoda turo
La parkon trairas tri riveretoj, kiuj serpentumas tra la pejzaĝo, interligataj per pluraj konektaj rojoj. En la someraj monatoj ekde la jaro 1967 la urba loĝantaro amase pasigas sian libertempon en la apudriveretaj parkopartoj, sunbruniĝas, baniĝas en la riveretoj kaj pilkoludas sur la herbejoj. Kvankam tiu uzo origine ne antaŭvidiĝis kaj principe ne estis permesata, la urbaj instancoj ne forpelis la senrespektajn feriantojn, sed ŝanĝis la parkan regularon, tiel ke nun la banado en la riveretoj kaj la sportado estas permesataj. En la sekvaj jaroj aparte junaj studentoj ankoraŭ iom pli testis la regularon kaj komencis nude bani kaj sunbruniĝi. Meze de urbocentro tia amasa nudismo estas plej nekutima, kaj konsiderante ke Bavario estas sume tre katolika kaj konservativa regiono, despli mirigas ke la publika nudismo fariĝis somera tradicio, ne haltigata per urbaj instancoj. Kvankam iuj maljunuloj, kiuj vestite trairas la parkojn vojojn, foje iom nekrede skuas la kapojn pri tia libereco, la urbanoj interpretas la parte nudisman, parte bankalsonan parkan somerumadon kiel plej trafa signo de la grandurba toleremo de Munkeno, sendepende de ĉia konservativa provinca ĉirkaŭaĵo.

* Angla Ĝardeno de Munkeno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Angla Ĝardeno de Munkeno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 555070
* GND: 4131293-4
* LCCN: sh91002037
* VIAF: 242591114
* NKC: ge341388
 |
**József Káldy** [jOĵef kAldi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Káldy József** estis hungara inĝeniero, profesoro. Lia frato estis luterana episkopo Zoltán Káldy.

József Káldy  naskiĝis la 28-an de aŭgusto 1920 en Iharosberény. Li mortis la 14-an de februaro 1983 en Sopron.

Biografio
---------

József Káldy frekventis luteranan liceon en Sopron, poste li akiris diplomon en Hungara Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József en 1942. Post siaj studoj li laboris ĉefe en arbaro en Marosvásárhely (tiam apartenanta al Hungario). Depost la 2-a mondmilito li havis signifajn postenojn en arbaroj de Pécs, poste en ministerio pri agrikulturo, fine en arbaro de Sátoraljaújhely. En 1959 li estis nomumita katedrestro en kampuso en Sopron, kie li estis dekano inter 1966-1969, vicrektoro inter 1972-1981. Li kandidatiĝis en 1962. Li okupiĝis pri arbarmaŝinoj.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A kérgezés gépi eszközei (Bp. 1971)*
* *Erdészeti géptan 3.* (1981)
* *A fahasználat gépei* (1986)

Memorigiloj
-----------

* busto en botanika ĝardeno de Soron

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2020-11-25 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 545726
* GND: 128230959
* LCCN: n78038322
* VIAF: 121386160
* ISNI: 0000 0000 8013 5853
 |
**Frolovo** (ruse *Фролово*) estas urbo en Volgograda provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 18428.

La urbo estis fondita en jaro 1868 dum konstruado de fervojo.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1936.

La interurba telefona kodo estas 84465 La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas 49° 46′ N 43° 39′ O﻿ / ﻿49.767 °N, 43.650 °O﻿ / 49.767; 43.650 (mapo)Koordinatoj: 49° 46′ N 43° 39′ O﻿ / ﻿49.767 °N, 43.650 °O﻿ / 49.767; 43.650 (mapo).

La urbo estas ĉe rivero Arĉeda (Арчеда) (baseno de rivero Don (Дон)).

La urbo antaŭe estis nomita kiel:

* Liĵinskij (Лыжинский).

En la urbo estas fervoja stacio Arĉeda (Арчеда) en linio Moskvo - Volgogrado.

En jaro 1959 la urbo havis 26,4 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 41,1 mil loĝantojn.

Flago de Volgograda provinco
Urboj de Volgograda provinco

**Ĉefurbo**: Volgogrado

Dubovka |
Frolovo |
Kamiŝin |
Miĥajlovka |
Ĵirnovsk |
Kalaĉ-na-Donu |
Kotelnikovo |
Kotovo |
Krasnoslobodsk |
Leninsk |
Nikolajevsk |
Novoanninskij |
Pallasovka |
Petrov Val 
Serafimoviĉ |
Surovikino |
Urjupinsk |
Volĵskij
**József Lendvay** [jOĵef lendvai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lendvay József** estas hungara violonisto.

József Lendvay  naskiĝis la 7-an de novembro 1974 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Lendvay devenis el muzikista cigana familio, li komencis lerni violonadon hejme en aĝo 4. Li gajnis la unuan el multaj konkursoj pri violono en la aĝo de 7 jaroj. Li studis en konservatorio, poste li akiris diplomon en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt. Lia ĉefinstruisto estis Miklós Szenthelyi, krome Lendvay partoprenis en majstrokursoj de Yehudi Menuhin, Ida Haendel, Igor Ojstraĥ, Jaap van Zweeden kaj Sándor Végh. Post siaj studoj li koncertis kun simfoniaj orkestroj, dum li gajnis plurajn premiojn. Li ricevis hungarajn ŝtatajn premiojn inter 1997-2016, en 1998 hungaran stipendion.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun fotoj kaj videoj
* hungarlingva biografio kun foto
* anglalingva biografio Arkivigite je 2019-04-19 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 638747
* GND: 135143586
* LCCN: no2007017504
* VIAF: 79989884
* ISNI: 0000 0000 5671 0600
* BNF: 170473861
* MBA: 8765568c-5296-46b8-a70e-f11c92d55613 09a27168-e3e9-488c-86eb-5e8e868a7ad3, 8765568c-5296-46b8-a70e-f11c92d55613
 |
**Karanac,** hungare **Karancs** estas vilaĝo en Kroatio, en distrikto **Osijek-Baranja**, en municipo de Kneževi Vinogradi.

* Areo:  km²
* Alto super marnivelo: 114 m
* Loĝantaro: 1460
* Poŝtkodo: 31 315
* Aŭtokodo: BM
* Telefonprefikso: 31

Situo
-----

La komunumo situas sub piedo de monto, laŭ ĉefvojo Beli Manastir-Sombor.

Historio
--------

Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao alvenis diversaj popoloj, interalie serboj kaj germanoj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungario, al Baranya (reĝa departemento), poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1945 tio estis parto de Hungario (apartenanta al distrikto de Villány), ekde 1991 de Kroatio. En 1991 loĝis en Karanac 1.466 da homoj, (serboj 551 (38 %), kroatoj 432 (30 %), hungaroj 289 (20 %), jugoslavianoj 108 (7 %)).

Famuloj
-------

En la iama Karancs naskiĝis hungara arkitekto Andor Weininger.
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Montaigut-le-Blanc |

**Montaigut-le-Blanc** estas franca komunumo lokita en la departemento Creuse kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 396 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Geografio
---------

Montaigut-le-Blanc etendiĝas sur 17,23 km², kaj havis 396 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas nur 22 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Creuse, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. 

La regiono ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Montaigut-le-Blanc situas je alteco de 510 metroj.

  

La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

Historio
--------

Antaŭ la franca revolucio de 1789 kaj la kreado de la departemento Creuse en 1790, Montaigut-le-Blanc apartenis al la franca graflando Marche. Ekde la fino de la 15-a jarcento ĝis proksimume la jaro 1900, tiu regiono estis fama fonto da migrantaj masonistoj, kiuj ĉiujare dum la plej varma periodo laboris en grandaj urbocentroj, precipe en Parizo.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ro Alain Moreau, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Monumentoj
----------

Montaigut-le-Blanc posedas interesan, malbone konatan kastelon de la 11-a jarcento.

Administrado
------------

Montaigut-le-Blanc apartenas al la kantono de Saint-Vaury, kies ĉefurbo estas Saint-Vaury. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Guéret, unu el la du arondismentoj de la departemento Creuse.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Creuse
* Kantono de Saint-Vaury
* Montaigut (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
*"Dudek unu" alidirektas ĉi tien. Por la jaro, vidu la paĝon 21.*

**Dudek unu (21)** estas la natura nombro kiu sekvas post 20 kaj antaŭ 22.

La nombro 21 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:

* en duuma sistemo : 101012
* en okuma sistemo : 258
* en deksesuma sistemo : **15**16
* en kvaruma sistemo : **111**4 (Repdigito)

En matematiko
-------------

21 estas: 

* Komponita nombro kaj duonprimo, ĝi egalas al produto de du primoj: 21 = 7·3
* triangula nombro, ĉar egalas al la sumo de unuaj ses naturaj nombroj: (1 + 2 + 3 + 4 + 5 + 6 = 21)
* okangula nombro
* nombro de Fibonaĉi
* plej malgranda netriviala ekzemplo de nombro de Fibonaĉi, kies ciferoj estas nombroj de Fibonaĉi kaj ilia sumo ankaŭ estas nombro de Fibonaĉi

Laŭ skribo
----------

Ĉina skribo: 二十一

Pri la nombro 21
----------------

La atomnumero de Skandio.

En multaj landoj la aĝo 21 jaroj estas aĝo de plenaĝeco. Ĝi estas minimuma aĝo por ekzemple povi aĉeti alkoholaĵon, tabakon, por viziti vetludejon, por posedi paf-armilon aŭ partopreni voĉdonon. 

En badmintono kaj tabloteniso 21 poentoj necesas por gajni en la ludo. 

En kartludo Dudek unu la celo estas kolekti kartojn kun suma valoro plej proksima al 21. 

Unu gineo estas 21 ŝilingoj. 

En brazila folkloro la 21 absolute rilatas al virbovo, sed ĉiuj nombroj finitaj per 21 rilatas al kaprino.

La 21an de Junio kaj Decembro tre ofte estas tago de Solstico (tamen la ĝusta dato povas iomete varii).

  

* Kategorio 21 (nombro) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Insuloturto** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birda klaso *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Kolomboformaj *Columbiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Kolombedoj *Columbidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Streptopelia *Streptopelia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | **Insuloturto** '**Streptopelia bitorquata'**Coenraad Jacob Temminck 1809 |
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Insuloturto  |

 |
| v • d • r |

La **Insuloturto** aŭ Filipina turto (***Streptopelia bitorquata***) estas specio de birdo de la familio de Kolombedoj kiu enhavas turtojn kaj kolombojn.

Disvastiĝo
----------

Ĝi troviĝas en Guamo (kien la hispanoj enmetis ĝin en la 18-a jarcento el la Filipinoj, sia tiama kolonio), Indonezio, Malajzio, Nord-Marianoj kaj la Filipinoj.

Ties natura medio estas subtropikaj aŭ tropikaj malsekaj malaltaj arbaroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj mangrovoj.

Aspekto
-------

Temas pri tipa turto kun griza kapo kaj helgriza subvizaĝo kaj gorĝo. La dorso estas bruna kaj iom pli griza en centra dorso aŭ flugilplumoj. Ankaŭ la **brusto estas bruna, sed iom pli rozkolora**, kiel ĉe multaj aliaj turtoj. Ankaŭ kiel ĉe multaj aliaj turtoj tiu orientalisa specio montras **nukan strion** duoblan ĉefe nigran kaj ankaŭ brunan sube. La irizo estas ruĝoranĝa. La vosto estas nigra.

Kutimoj
-------

Ili manĝas semojn kaj etajn fruktojn. Ili reproduktiĝas la tutan jaron. Ili konstruas feblan neston el bastonetoj en arbo aŭ arbusto. La ino demetas du ovojn, kiujn kovas ambaŭ gepatroj laŭvice dum 17 tagoj. Post eloviĝo la gepatroj manĝigas la idojn per kropolakto dum 1 aŭ 2 semajnoj. Poste tiuj jam manĝas kiel plenkreskuloj semojn kaj fruktetojn, sed eĉ post elnestiĝo ili ankoraŭ estos manĝigataj de la gepatroj. Kelkaj loĝantaroj de etaj insuloj kiel ĉe Guamo estis malpliitaj pro enmeto de serpentoj, kiuj manĝas ovojn kaj idojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Filipinaj humidaj arbaroj
* Sunda Lando

Referenco
---------

BirdLife International 2004. Streptopelia bitorquata. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. 24a Julio 2007.

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Birdoj |

* Anglalingva ejo pri Insuloturto Arkivigite je 2007-10-12 per la retarkivo Wayback Machine
**Grafo Géza Andrássy** [andrAŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Andrássy Géza** estis hungara bienulo, politikisto, ĉasisto, membro (direktora en 1931) de Hungara Scienca Akademio. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis *csikszentkirályi* kaj *krasznahorkai*. Lia patro estis Manó Andrássy.

Géza Andrássy  naskiĝis la 22-an de julio 1856 en Pest (urbo). Li mortis la 29-an de aŭgusto 1938 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Géza Andrássy frekventis universitatojn en Budapeŝto kaj Ĝenevo, poste li estis oficiro en Bosnio. En 1881 li studvojaĝis al Usono. Hejmenveninta li gvidis fabrikon. Inter 1891-1897 kaj inter 1910-1918 li estis deputito de la parlamento. En 1898 li estis elektita al senato. En 1911 li ĉasadis en Sudano. Li estis ankaŭ fama sportoamanto kaj ĉevalobredisto.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Az otthont szentesítő törvények* (1883)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al literoj A, Á kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla pli malsupre post la 7-a punkto)
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.



* Kategorio Géza Andrássy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
planto kun masklaj floroj
 **Dovyalis caffra** aŭ **kei-pomo** aŭ **umkokolo**  estas planto el Flakurtiacoj aŭ Salikacoj. En Afriko la specio estas konata kun la nomo "umkokolo".

Ĝi estas arbedo aŭ ĝis 10 m alta arbo. La planto povas esti kovrata de 2,5-7,5 cm longaj pikiloj. La folioj estas alternsidaj. Ili estas oblongaj ĝis ovformaj kaj 2,5-7,5 cm longaj, brilaj kaj havas malgrandan tigon.

La planto estas dioka: masklaj kaj inaj floroj troviĝas sur diversaj plantoj. La floroj estas helflavaj, malgrandaj kaj grupe starantaj en la foliakseloj. Ili ne havas petalojn.

La fruktoj estas ov- ĝis globoformaj kaj 2,5-4 cm longaj. Maturaj ili estas helflavaj, glataj iomete lanugaj firmaj ŝeloj kaj farunecaj. La matura fruktkarno estas sukplena kaj tre acida. La gusto similas al abrikoto. En la frukto troviĝas kvin ĝis dek kvin semoj.

nematuraj fruktoj
La fruktoj estas tro acidaj por tuja manĝo. Kun sukero oni faras deserton aŭ fruktsalton el ili. Ankaŭ ili estas prilaborataj al marmelado kaj ĵeleo. El nematuraj fruktoj estas farataj dolĉ-acidaj konservoj.

Umkokolo estas indiĝena en sudokcidenta Afriko. La planto troviĝas i.a. en la regiono de la granda Kei-rivero, de tie la nomo de la planto en multaj lingvoj. La planto estas kultivata en diversaj subtropikaj kaj tropikaj regionoj. Celo de la plantbredado estas sendornaj kaj ne tiom acidaj plantoj.

Fontoj
------

* Lost Crops of Africa III: Fruits; National Research Council (U. S.), Technology for International Development; National Academies Press (2008); ISBN 9780309105965
* *Farbatlas Exotische Früchte: Obst und Gemüse der Tropen und Subtropen*; Rolf Blancke; Verlag Eugen Ulmer (2002); ISBN 3800135205
* Morton, J. 1987. Kei Apple. p. 315–319. In: *Fruits of warm climates*. Julia F. Morton, Miami, FL.
* Taxon: *Dovyalis caffra* (Hook.f. & Harv.) Warb.; in: USDA, ARS, National Genetic Resources Program; *Germplasm Resources Information Network - (GRIN)* [Online Database]; National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland [15 februari 2009]
* Exell, A. W. et al. eds. 1960–. Flora zambesiaca. (F Zamb)

* Dovyalis caffra en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Dovyalis caffra en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Dovyalis caffra en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Géza Ambrózy** [ambrOzi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ambrózy Géza** estis hungara instruisto pri matematiko kaj fiziko.

Géza Ambrózy  naskiĝis la 6-an de decembro 1896 en Hungara reĝlando en Nagyszalók (nuntempa Veľký Slavkov en Slovakio). Li mortis en 1966.

Biografio
---------

Géza Ambrózy akiris pedagogian diplomon en Scienca Universitato Pázmány Péter en 1923. Dum lernado li multe lernis de József Kürschák. Post siaj studoj li instruis en luterana gimnazio en Nyíregyháza. En 1946 li plene blindiĝis, ĉar dum la 1-a mondmilito li ricevis okulan vundiĝon. Li ĉesis la ordinaran instruadon, sed li edukis blindulojn. Li havis edzinon, kiu naskis 3 filojn. Li ricevis premiojn en 1954 kaj 1961.

Publikaĵoj
----------

* lernolibro laŭ Brajlo-skribo
* kontribuoj en periodaĵoj por blinduloj

Memorigiloj
-----------

* mezlerneja matematika konkurso ekde 1987

Fontoj
------

* hungarlingva mencio
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
***Aŭroro*** estas ĉeĥa blindula gazeto.

El la historio de la gazeto
---------------------------

En aprilo 1904 estis fondita ESPE­RANTISTA RONDETO DE BLINDULOJ EN LA INSTITUTO KLAR en Prago. Tiutempe aperis grava figuro: KAREL EMA­NUEL MACAN (1858-1925), muzik-komponisto kaj instruisto de blinduloj en la nomita Instituto. Li studis ĥemion en la teknika altler­nejo. Blindiĝinte en 1877 komplete, li forlasis la teknikajn studojn. En 1881-1883 li elstudis la orgen-lernejon en Vie­no, kie li atingis diplomon de direktoro de ĥorejo. En Vieno li studis ankaŭ blindul-instruadon kaj en 1891 fariĝis instruisto en la Blindul-Instituto Klar en Prago. Li estis muzik­isto tre ŝatata, liaj muzik-verkoj same rikoltis multan ŝaton. Inter liaj verkoj troviĝas unu meso, pluraj kvartetoj, multaj kantoj, viraj kaj virinaj ĥoroj; el la kantoj menciindas dek­du-kanta ciklo *Malgaja amo*, el la cetera verkado la me­lodramo *Amarus*, *Kozaka marŝo*, la piano-komponaĵoj *Juna amo*, *Ĉe lulilo*, *Tri momentaj scenoj* k. a. Li komprenis al blinduloj. 

Helpata de Ludmila Tesařová, Václav Riegel, iom poste de Božena Vlčková, li organizis kursojn por la flegatoj de la Instituto. La kursoj havis vas­tan resonon. Macan kopiigis kaj mem kopiis punktoskribe (= brajle) lernolibrojn, vortarojn kaj aliajn tekstojn por la instruado. Li estis homo neordinare laborema, viro bon­kora, delikatsenta kaj profunde klera. Li parte blindiĝis jam en sia 12-a jaro. De junaĝo li do devis barakti kontraŭ mul­taj malfacilaĵoj. Li saĝe sciis akiri helpantojn vidantajn. Krom la jam nomitaj aperis prof. Stanislav Stejskal, kies kunlaboro helpis fondi brajlan blindulperiodaĵon *Aŭroro* (1920). 

Post la morto de Macan ĝian redaktadon kaj la tutan Esperanto-agadon inter blinduloj gvidis profesoro Stejskal, kaj post ties frua morto dediĉis sin al tiu ĉi meritplena laboro en la blindula sfero Vuk Echtner, kiu redaktis la blindul-gazeton "Aŭroro" ĝis fino de 1975. Ĝis nun la gazeto aperas sub redakto de Jiří Vychodil kiel aldono de la ĉeĥa brajla gazeto "Zora" (= aŭroro).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Aŭroro en elektronika formo Arkivigite je 2007-02-10 per la retarkivo Wayback Machine

  

  



|  |  | 
Ĉi tiu teksto estas prenita el la Enciklopedio de Esperanto 1934. Vi povas plibonigi ĝin per vikiigo kaj aktualigo de la enhavo. Kiam la origina teksto estos sufiĉe vikiigita kaj aktualigita, forigu ĉi tiun kadron, kaj anstataŭe enmetu la ŝablonon *EdE* en la artikolon. |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Aŭroro.** Organo de SOĈNE, blindula societo en Ĉeĥoslovakujo, fond. en 1920; formato 28x25. Redaktis Vuk Echtner. |
**Jenő Szigeti** [sigeti], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szigeti Jenő** estis hungara aktoro. Lia origina familia nomo estis *Schwarz* [ŝvarc].

Jenő Schwarz  naskiĝis la 18-an de decembro 1890 en Debrecen, li mortis la 12-an de decembro 1949 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Jenő Szigeti akiris diplomon en Tutlanda Teatra Lernejo en 1910, poste li havis rolojn laŭvice en Sopron, az Újpest (1912), Nagyvárad, Debrecen (1919). Intertempe li estis soldato dum la 1-a mondmilito. Ekde 1921 li havis operetajn rolojn en Budapeŝto. En 1924 li faris turneon kun trupo en Ĉeĥoslovakio, poste li denove ludis en sia naskiĝurbo. Ekde 1929 li estis membro de pluraj teatroj en Budapeŝto (ekzemple Teatro Magyar (1929-1931), Teatro Belvárosi (1931–1934)). Inter 1940-1944 li povis aktoradi nur en teatro pri judoj. Depost la 2-a mondmilito li havis rolojn en teatroj Magyar (1945–1947), Belvárosi (1947–1949) kaj Ifjúsági (1949).

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* William Shakespeare:
	+ Hamleto- 1-a tombofosisto
	+ Reĝo Lear - stultulo
* Ernő Szép: *Aranyóra* - Mukics

Elektitaj filmaj roloj
----------------------

* Hyppolit, la lakeo (1931) – gasto en la restoracio
* *Helyet az öregeknek* (1934) – S-ro Szabó
* *Háromszázezer pengő az utcán* (1937) – svatisto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2022-05-25 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Oskar KOLBERG**, ĝuste **Henryk Oskar Kolberg** (naskiĝis la 22-an de februaro 1814 en Przysucha, mortis la 3-an de junio 1890 en Krakovo) estis pola etnografo, folkloristo kaj komponisto.

Vivo
----

Oskar Kolberg estis filo de Juliusz, profesoro pri geodezio en Varsovia Universitato, protestanto kaj de Fryderyka Mercoeur. Hejme kontaktiĝis kun gravaj reprezentantoj de kultura medio de Varsovio – Samuel Linde, Mikołaj Chopin (la patro de Frederiko Ŝopeno). Li edukiĝis en Varsovia Liceo de Kongresa Pollando kaj en Komerca Akademio en Berlin. Muzikan edukitecon akiris i.a. sub direkto de Józef Elsner, instruisto de Ŝopeno.

Kiel plenkreskulo laboris kiel privata instruisto de muziko, librotenisto, banka oficisto kaj en direkcio de Varsovia-Viena Fervojo. Li publikigis artikolojn pri muziko kaj muzikologio en *Universala Enciklopedio* de Samuel Orgelbrand. Danke al akirita - helpe de Scienc-Apoga Fondaĵo de Mianowski - financigo fare de Witold Zglenicki aperis kvinvoluma laboraĵo *Mazowsze* (Mazovio). En 1875 estis honorigita per membreco en Akademio de Scipovoj (AU).

Ĉefa kampo de lia agado estis etnografio. Kiel la unua en pola etnografio kolektis kaj ordigis laŭ regionoj lokan popolan kulturon en monumenta verko titolita *Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce* (Popolo. Ties kutimoj, vivmanieroj, parolo, proverboj, moroj, sorĉoj, ludoj, kantoj, muziko kaj dancoj) kaj "Obrazy Etnograficzne" (Etnografiaj Bildoj). En la jaroj 1857–1890 eldonis 33 volumojn de *Lud*. Nelonge post lia morto oni eldinis ankoraŭ 3 volumojn de lia heredaĵo.

Memorigo
--------

* Instituto je la nomo de Oskar Kolberg en Poznań
* Premio de Kolberg atribuata de 1974 fare de Ministerio pri Kulturo kaj Arto pro eminentaj atingoj en popola kulturo
* Sanktakruca Filharmonio je la nomo de Oskar Kolberg en Kielce

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Oskar Kolberg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Kurpoj ĉe Oskar Kolberg
* Muzeo al Oskar Kolberg en Przysucha – subpaĝo de Muzeo pri Radom-vilaĝoj[*rompita ligilo*]
* Eldon-Instituto de Verkaro de Oskar Kolberg


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 441243
* GND: 119500000
* LCCN: n50044460
* VIAF: 22180348
* ISNI: 0000 0000 8342 2209
* LIBRIS: 194077
* SUDOC: 030107911
* BNF: 12158984x
* NLA: 35777799
* NKC: ola2003196277
 |
**György Nébald** [djordj nEbald], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Nébald György** estis hungara skermisto pri sabro, monda ĉampiono, trejnisto, advokato.

György Nébald naskiĝis la 9-an de marto 1956 en Budapeŝto.

Biografio
---------

György Nébald komencis skermadi en Budapest Honvéd FC en 1970. Post 6 jaroj li estis monda ĉampiono en kategorio de junuloj. En la sama jaro li debutis en la plenkreska elektita teamo. Ekde 1977 li akiris diversajn medalojn. En Somera Olimpiko 1980 lia teamo estis la tria, en la sekva jaro lia teamo estis ĉampiono, en 1983 en teamo li atingis la duan lokon. En 1985 kaj 1990 li estis monda ĉampiono jam en sola konkurso. En Somera Olimpiko 1988 en teamo li estis ĉampiono, en Somera Olimpiko 1992 en teamo li estis la dua. En la sekva jaro li finis lian aktivan sportan karieron. Intertempe li akiris juran diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös, ankaŭ trejnistan diplomon kaj li iĝis advokato. Inter 2006 kaj 2010 li estis trejnisto de la hungara sabra teamo. Li ricevis plurajn sportajn kaj ŝtatajn premiojn. Li havas edzinon, kiu naskis filinojn en 2006 kaj 2009.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto[*rompita ligilo*]
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 705191
 |
**Cabrillas** [kaBRIljas] estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia teritorio de Salamanko en la nordo-centro de la provinco. *Cabrillas* estas tradukebla etimologie al *Kapretoj*, sed *Cabrillas* estas ankaŭ popola nomo de la konstelacio Plejadoj, kaj fakte en la dekstra supra kvarono de la blazono aperas la tradiciaj sep steloj.

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 24,85 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 395 loĝantojn. Ĝi perdis preskaŭ 1 000 loĝantojn ekde la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 62'5 km de Salamanko, provinca ĉefurbo, sed je 11 km de distanco el du gravaj provincaj kernoj (nome Tamames kaj La Fuente de San Esteban).

Ĝi fondiĝis komence de la 12-a jarcento. En postaj jarcentoj suferis pro militoj kaj ĉefe dum la Hispana Milito de Sendependigo. 

La tradiciaj agrikulturo (cerealoj, paŝtaĵoj) kaj brutobredado (bovoj kaj ŝafoj en kverkaroj) lastatempe iom dekadencis, sed pluas. Lastatempe rura turismo ekgravis.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Salamanko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 753056
* VIAF: 316735695
 |
**György Rubovszky** [djordj rubovski], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Rubovszky György** estis hungara advokato, parlamenta deputito.

György Rubovszky naskiĝis la 1-an de februaro 1944 en Budapeŝto, li mortis la 21-an de junio 2017 en Budapeŝto.

Biografio
---------

György Rubovszky maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1962, poste li laboris en pluraj laborejoj. Intertempe li akiris juran diplomon laŭ vespera lernado en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1970. Post la diplomo li estis advokato-kandidato 2 jarojn, poste li advokatiĝis kaj li laboris en advokata ateliero. Li estis atelierestro inter 1977 kaj 1991, poste memstara advokato. En 1989 (dum formorto de la socialismo) li aliĝis al la kristandemokratoj, inter 1990-1994 li politikadis en la ĉefurba kunsido, poste ĝismorte en la parlamento (escepte la jaron 2002). Lia edzino naskis dufoje.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 707153
 |
**Jenő Pólya** [jenO pOja], laŭ hungarlingve kutima nomordo (kaj pli komplete) **Pólya Jenő Sándor** estis hungara kuracisto, kirurgo. Lia familia nomo aperis kelkfoje *Pollák*. Lia frato estis György Pólya, lia patro estis Jakab Pólya.

Jenő Pólya  naskiĝis la 30-an de aprilo 1876 en Budapeŝto. Li mortis la 2-an de aprilo 1945 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Jenő Pólya devenis el juda familio. Li akiris kuracistan diplomon en sia naskiĝurbo en 1898, poste li laboris en kirurgia kliniko. En 1905 li estis nomumita ĉefkuracisto en hospitalo en Budapeŝto, en 1908 privata profesoro, en 1914 titulara eksterordinara profesoro en Universitato de Budapeŝto. Li edziĝis en 1913. Li okupiĝis ĉefe pri ventroj kaj stomakoj. Lia morto estas nebula, oni opinias, ke li estas viktimo de la nazioj. Juĝejo deklaris la mortotempon.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A mellső csarnok zugának állapota glaokomás szemeken* (1899)
* *Az epekövek kórtanának mai állása* (1906)
* *A duodenális fekélyről* (1913)
* *Az orvostudomány regénye* (1942)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla sur la 29-a paĝo)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
**Pálffy György** (pa:lfi) *Österreicher* estis hungara divizia generalo. Li naskiĝis en Temeŝvaro la 16-an de septembro 1909 kaj mortis en Budapeŝto la 24-a de septembro 1949.

Biografio
---------

György Pálffy estis ĉefstaba oficiro en Horthy-armeo. En 1939 pro sia kantraŭgermaneco li forlasis la armeon kaj iĝis oficisto. En 1942 li enpaŝis la komunistan partion. Li agadis kiel kontraŭfaŝisto ankaŭ en la intelektulara sekcio de la *Független Kisgazda Párt*. Li havis grandajn nmeritojn en la kontraŭstara movado de Budapeŝto. Ekde marto de 1945 li estis la gvidanto de armepolitika sekcio de la Defenda Ministerio. En printempo de 1948 li estis vicministro, pli poste ano de la centra komitato de Magyar Dolgozók Pártja (Hungara Laborista Partio). En majo de 1949 laŭ eltrovitaj akuzoj oni arestis lin, komdamnis lin al morto kaj ekzekutis lin kiel László Rajkon. En 1955 oni rehonorigis lin.

Literaturo
----------

* Nagy Gábor: P. Gy. (Párttört. Közl. 1964. 4. sz.); Emlékezés egy kiváló kommunista katonára (Népszabadság, 1964. 217. sz.).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
La **internacia brakumtago** estas ĉiujara internacia tago de brakumoj kiu okazas la 21-an de januaro. En la jaro 1986 Kevin Zaborney iniciatis tagon dediĉitan al la brakumo ĉar li opiniis, ke la periodo inter la 1-a de januaro kaj la 14-a de februaro estas tro deprima.

En 1986 ankaŭ okazis la unua brakumtago en Usono, post kiam la brakum-iniciato rapide internacie disvastiĝis interalie al Aŭstralio, Britio, Germanio aŭ ankoraŭ Pollando, Francio, Nederlando.

Brakumejoj
----------

Eĉ ekestas profesiaj brakumejoj tra la mondo, ĉar en la interreta epoko multaj homoj spertas multan streson kaj tempopremo pro troa laboro. Ankaŭ rilatoj ne malofte fariĝis iom pli senpersonaj. Tial homoj klopodas rekonekti unu al la aliaj. La unua brakumejo ekestis en Usono kie nun jam estas pluraj. Ekzistas almenaŭ unu brakumejo en Kanado kaj unu en Eŭropo, nome en Amsterdamo. Ĉi lasta fakte estas brakumejo-masaĝejo kie oni ekzemple voĉlegas al klientoj el la brakumo-sutra libro aŭ kie eblas veni por brakumi sur speciala kuseno kiu alprenas la formon de la korpo. Klientoj estas ĉiugeneraciaj homoj kiuj sopiras al pli da brakumoj kaj senseksa korpotuŝo. Brakumo alportas senton de bonfarto ĉar ĝi liberigas oksitocinon, kiu provokas senton de amo. Viziti brakumejon povus esti konsiderata kiel ebleco por pliriĉigi ies senso-sperton. En ripozo-zorgejoj brakumoj taŭgas por montri veran, personan atenton kaj helpas kontraŭbatali solecon.

Brakumokulturo kaj Esperanto
----------------------------

Por iuj saluti en Esperanto aŭ disverslingve ne sufiĉe esprimas signifoplene la salutadon. Tial en iuj Esperanto-aranĝoj okazas ke iu krom salutvorto volas esprimi koran amikecon en formo de brakumo kaj amikumado. Dum Esperanto-renkontiĝoj en Belgio eblis vidi brakumantojn kaj iu portis T-ĉemizon kun la vorto knuflo. Ŝajne ili volis proponi la vorton "knuflo" por brakumo.

Vidu ankaŭ
----------

* Brakumo
* Senpagaj Brakumoj
* Internacia tago de amikeco
* Kampanjo Senpagaj Brakumoj
* Salutogestoj
* Masaĝo

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑  (franca) Ce 21 janvier, c'est la journée internationale des câlins, 21a januaro 2014
3. ↑  angle
4. ↑  Libro : (angla) 'Cuddling Sutra' (brakuma sutro)
5. ↑  (angla) Cuddling in Amsterdam, Monocle Radio, 5-a februaro 2015,
6. ↑  (angla) Hugging clinic ‘lepeltje lepeltje’ in Amsterdam Arkivigite je 2017-02-14 per la retarkivo Wayback Machine, 20-a januaro 2015, konsultita la 13-an februaro 2017.
7. ↑  Filmeto : (angla) : La unua brakumokliniko en Amsterdamo Arkivigite je 2017-02-14 per la retarkivo Wayback Machine (CNC Mondo)
**Segura de Toro** (Sekurejo de Taŭro) estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro. La nomoparto "de Toro" aludas al praskulptaĵo kiu nun estas en la ĉefa placo de besto ĉu porko ĉu taŭro el granito, de civilizo eble de vetonoj, prapopolo de la centra Iberio. Tiu skulptaĵo videblas en la blazono de la vilaĝo.

Estas montara vilaĝo kun multaj rojoj kaj natura banejo.

Loĝantoj
--------

La loĝantoj nomiĝas *segureños*. La censita populacio en 2008 estis de 181 loĝantoj.

Situo
-----

Segura de Toro estas situa en la norda parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Valo de Ambroz, je altitudo de 636 m; je 122 km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 182 km de Mérida, la regiona ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 15,36 km². Ĉirkaŭe estas arbaroj de kaŝtanarboj kaj kverkoj, kun makisaj specioj kiel erikoj, cistoj ktp.

Ekonomio
--------

Agrikulturo (kaŝtanoj, ĉerizoj) kaj brutobredado (bovoj).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retejo pri Segura de Toro
* Retejo pri Segura de Toro
**Cabo Corrientes** estas unu el la 126 komunumoj de la meksika subŝtato Jalisco. La ĉefurbo de la komunumo estas El Tuito. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 14 020.

Geografio
---------

**Cabo Corrientes** apartenas al la regiono Costa Norte kiu situas en la okcidenta parto de la subŝtato. Ĉiuj komunumoj en tiu regiono limas al la pacifika oceano. Al tiu regiono apartenas nur 3 komunumoj. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 9034 loĝantojn. El tiuj estis 4687 viroj kaj 4347 virinoj. La komunumo havas surfacon de 2001,06 km². La meza alteco estas 600 metroj super la marnivelo. La meza jara temperaturo estas 25,6 C. En la komunumo estas 878,3 mm da precipitaĵo jare. 

Situo de la koncerna regiono en la subŝtato Jalisco.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 2810 viroj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 2523 scipovis legi kaj skribi kaj 259 viroj estis analfabetoj. Do 9.22 % de la viroj estis analfabetoj. En la sama jaro en la komunumo vivis 2424 virinoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 2154 sciis legi kaj skribi kaj 242 virinoj estis analfabetoj. Do 9,98 % de la virinoj estis analfabetoj. En 1995 en Cabo Corrientes vivis 7634 personoj kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj estis 10 indiĝenoj. Tio signifas ke 0,131 % de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Cabo Corrientes Arkivigite je 2007-10-19 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
**György Orth** [djordj ort], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Orth György** estis hungara futbalisto (avanulo (plej ofte)), olimpiano, trejnisto. Lia familia nomvarianto estis *Faludy* [faludi], lia edzino estis Vilcsi Mihályi.

Supozate György Orth en 1942
György Orth naskiĝis la 30-an de aprilo 1901 en Budapeŝto, li mortis la 11-an de januaro 1962 en Porto (Portugalio).

Biografio
---------

György Orth debutis en 1914 en junulara loka klubo. Inter 1917-1928 li ludis en prestiĝa klubo MTK (escepte en 1923) 167-foje kun 138 goloj. En tiu periodo li estis hungara ĉampiono okfoje kaj trifoje golreĝo. Li estis ankaŭ membro de la nacia hungara teamo inter 1917–1927 32-foje kun 13 goloj. En la Somera Olimpiko 1924 li estis partoprenanto sen sukceso. Li estis trejnisto inter 1932 kaj 1962 en Italio, Germanio, Francio, Meksiko, Ĉilio, Argentino, Peruo, Kolombio kaj Portugalio. Li edziĝis en 1923, post jaroj li divorcis.

Memorigiloj
-----------

* busto en Budapeŝto (1978)
* memortabulo en Budapeŝto
* premio "Orth György"

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
*

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio György Orth en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 797455
 |



* Portalo pri Biografio
Eliica
Eliica
**Eliica** (angla tuta nomo **Electric Lithium-Ion battery Car**, el kio venas la nomo) estas 8-rada elektra aŭtomobilo, prototipo, koncepta aŭtomobilo dezajnita de la teamo de Universitato de Keio en Tokio, gvidata de profesoro Shimizu Hiroshi. La aŭtomobilo longas 5,1 metrojn, ĝin pelas litia-jona baterio kaj povas akceliĝi de 0-100 km/h dum kvar sekundoj (pli rapide ol Porsche 911 Turbo). En 2004, Eliica atingis la rapidon de 370 km/h en la itala *Nardo High Speed Track*. La teama celo estas la 400 km/h, traromponte la rekordon de benzinaj veturiloj.

Eliica longas 5 m kaj pezas 2400 kg kaj en ĝi povas sidi la stiranto kaj tri pasaĝeroj. La korpokonstruo de la aŭto estas futureska, la kugloforma dezajno estis testata en ventotunelo. La antaŭaj pordoj malfermiĝas antaŭen,la malantaŭaj flugile, supren. La aŭtomobila platformo entenas 4 trakojn da 80 baterioj, kiuj donas trionon de la veturilaj kostoj. Nuntempe, la aŭto bezonas 10 horojn por komplete reŝargi ĝin. La ŝargo povas okazi eĉ el hejma elektra sistemo.

La aŭto havas 8 radojn, kiuj ebligas proksimigi la ĉasion al la grundo. Ĉiu rado estas pelita per 60 kW-a (80 hp) elektromotoro, la antaŭaj kvar radoj estas direkteblaj. La elektromotoroj de Eliica povas doni rapidumon de 0.8 g. Ĉiu rado entenas diskobremson kaj uzas energioreŝargan bremsosistemon.

En 2005 Eliica havas 2 versiojn: *Speed model* (rapida modelo) kaj *Acceleration model* (akceliĝa modelo). La rapida modelo havas la pintorapidon de 370 km/h (230 mph) kaj atingopovon de 200 km. La akceliĝa modelo estis skizita por la vojoj. Ĝi havas la pintorapidon de nur 190 km/h kaj atingopovon de 320 km.

La plano estas nun produkti 200 ekzemplerojn. Oni kalkulas la koston je unu kilometro nur je unu eno.

La 19-an de decembro de 2005, la japana ĉefministro Junichiro Koizumi testis la veturilon en 10-minuta veturo al la parlamento.

Historio
--------

La belgo Camille Jenatzy trapasis per elektra aŭto la sonĝan pintorapidon 100km/h en 1899.

Okrada antaŭulo de Eliica estis la usona **OctoAuto**, prezentita en 1911. Ĝin planis Milton O. Reeves en Detroit. Ĉar la publiko ne akceptis la aŭton, Reeves produktis nur la prototipon kaj provis ĝin vendi je 5000 dolaroj.

La unua versio de Eliica portis la nomon KAZ kaj estis prezentita en 2003 en la aŭtomobila ekspozicio de Tokio. La aŭto ne havis aksojn, eksplodmotorojn, ĝin pelis la elektromotoroj enkonstruitaj en la radoj. La aŭto estis dum sekundoj transformebla de dekstra al maldekstra stirsideja. Ĝi longis 6,7 m, larĝis 2 m, pezis 3 tunojn.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Eliica en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala paĝo (nun en la tajlanda)
**Viktoras Baniulaitis** (naskiĝis la 4-an de aŭgusto 1917 en Makejevka (Ukrainio), mortis la 14-an de junio 2010 en Klaipėda) estis aktiva litova esperantisto, longjara reprezentanto de SAT en Litovio, inĝeniero-antaŭkalkulisto, disvastiganto de esperantaĵoj.

Vivo
----

Viktoras Baniulaitis naskiĝis la 4-an de aŭgusto 1917 en Makejevka, Ukrainio, sed 5-jara jam loĝis en Litovio. Pri Esperanto li ekinteresiĝis jam antaǔ la dua mondmilito, sed la lingvon eklernis en 1966, en Klaipėda kaj tuj aliĝis al tiutempa Esperanto-rondeto. En 1968 kune kun aliaj aktivuloj li kunfondis modelan E-klubon en Klaipėda. Dum multaj jaroj li estis sekretario de la klubo, dum kelkaj - prezidanto. V. Baniulaitis estis kunorganizanto de someraj E-tendaretoj en Giruliai apud Klaipėda. Li ne nur partoprenadis BET-ojn (Baltiajn Esperanto-Tendarojn), sed estis ĉeforganizanto de kelkaj el ili (en Kretinga kaj Viekšniai). Li ankaŭ gvidis E-kursojn – kiujn dum 1970-1973 finis pli ol 150 personoj. Li ĉiam havis multajn eksterlandajn kontaktojn, peris E-periodaĝojn. V. Baniulaitis estis arda kolektanto de esperantaĝoj kaj havis valoran kolekton de
insignoj. Lastjare pro malboniĝinta sanstato li jam ne povis partopreni E-agadon. Pri li zorgis lia duonfilo, iam tre aktiva esperantisto Algis Vizgirdas.
Litovaj esperantistoj memoros s-non Viktoras kiel simplan kaj mildan homon, forte konvinkitan esperantiston.

Fonto
-----

* Povilas Jegorovas, *Litova Stelo*, 2010, XX jaro, julio-aŭgusto, n-ro 4 (194), pĝ 25.
* Povilas Stašys, *Litova Stelo*, 1997, julio-aŭgusto, n-ro 4, pĝ. 22.
**György Raicsáni** [djordj rajĉAni], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Raicsáni György** estis hungara pastro, monaĥo, profesoro. Lia familia nomvarianto estis *Rajcsányi* [rajĉAnji].

György Raicsáni  naskiĝis la 8-an de septembro 1669 en Hungara reĝlando en Nemeskosztolány (nuntempa Zemianske Kostoľany en Slovakio). Li mortis la 5-an de julio 1734 en Marosvásárhely.

Biografio
---------

György Raicsáni aliĝis al la jezuitoj en 1687. Li lernis en Vieno kaj Graz, kie li akiris diplomojn pri filozofio (komprenu sciencoj) kaj teologio. Li instruis jaron en Jezuita Universitato de Nagyszombat en 1703, poste li estis predikisto en Sopron, fine li denove instruis en la universitato. Ekde 1709 li estis apostola konfesisto 4 jarojn, poste li estis lernejestro en Sárospatak. En 1714 li denove komencis instrui en la menciita universitato, kie li estis rektoro (1725/26–1728/29). Ekde 1729 li denove estis rektoro, sed en Kassa, krome ankaŭ presejestro. Ekde 1732 li estis rektoro en Kolozsvár.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Harmonia Philosophica Cantus laetiores tristioribus, & tristiores laetioribus attemperans...* (1706)
* *Colloquium Sphyngis Cum Oedipo Seu AenigmataVersibus Proposita Ac Soluta: Cum Appendice Quorundam Oedipum desiderantium. Honoribus ... Philosophiae Baccalaureorum...* (1709)
* *Conclusiones scientiae practicae ...* (1718)
* *Instructio Confessarii, et Poenitentis...* (1719)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio