recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***La veuve de Saint-Pierre*** (La vidvino de Saint-Pierre) estas franc-kanada filmo de 2000 fare de Patrice Leconte kun Juliette Binoche, Daniel Auteuil kaj Emir Kusturica. Iom inspirita de reala historio, ĝi rakontas la historion de seniluziigita armeoficiro kies amo por sia edzino dum ŝiaj klopodoj por savi murdiston kondukas lin al malobeo de ordonoj. Ĝi ricevis plurajn premiojn.

La filmotitolo enhavas vortoludon, ĉar la franclingva vorto *veuve* (vidvino) estis "karesnomo" por gilotino, ja ĝi faris multajn vidvinojn.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

En 1849, en la francaj insuloj Sankta-Piero kaj Mikelono, du savitaj maristoj ebriiĝas kaj murdas homon. Arestitaj, juĝitaj kaj kondamnitaj, unu mortas malliberigita, sed la alia, Néel, devas atendi sian ekzekekuton ĉar tiuj malgrandaj insuloj havas nek gilotinon nek ekzekutiston. Kapitano zorgas pri la afero, dum ŝi amas kaj fidas sian senfilan edzinon konatan kiel Madame La. Ŝi interesiĝas en la kondamnita kaj klopodas por elaĉeti lin, Tiukadre, Néel forte laboras, faras variajn bonajn farojn kaj ekricevas la respekton de la insulanoj. La aŭtoritatoj tamen scias, ke li devas morti.

Pasas unu jaro antaŭ la aŭtoritatoj ekkonas, ke malnova gilotino estas survoje el Martiniko. Dume Néel estas tute ŝanĝita homo, kiu lernis legi kaj patriĝis post rapida renkonto kun juna vidvino kies tegmenton li estis riparanta. Kolero de aŭtoritatoj venas kiam la Kapitano portas pastron en la kazernon por geedzigi la paron. Kiam la ŝipo kun la gilotino finfine alproksimiĝas, rompiĝas ĝia rudro kaj oni petas al la insulanoj porti ĝin surborde per remboatoj, el kiuj unu fare de Néel. Vidinta kiel pove li remas, Madame La plenigas boaton je manĝaĵoj kaj sugestas lin fuĝi al proksima brita insulo Novtero. Sed li revenas al sia malliberejo.

Ĉar neniu islandanoj volas iĝi la ekzekutisto, nova prokrasto okazas. Kiam la Kapitano diras al la aŭtoritatoj, ke li ne ordonos al siaj soldatoj pafi kontraŭ la lokanoj se ili malhelpos la ekzekuton, li estas sendita per militŝipo reen al Francio por militjuĝo kaj Madame La kunveturas. La Kapitano estas kondamnita al mortpuno kaj mortpafita. Ree en Sankta-Piero, la guilotino malsukcesas funkcii kaj oni devas senkapigi Néel per hakilo. 

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Geaktoraro kaj roluloj
----------------------

* Juliette Binoche kiel Madame La
* Daniel Auteuil kiel Kapitano
* Emir Kusturica kiel Néel
* Michel Duchaussoy kiel la Guberniestro
* Philippe Magnan kiel Konsilista parolanto
* Christian Charmetant kiel ŝipoficiro
* Philippe Du Janerand kiel doganestro

Referencoj
----------

Bibliografio
------------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
* en IMDb

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo The Widow of Saint-Pierre en la angla Vikipedio.*
**Kavaliro John CHEKE**, angla klerulo kaj politikisto (la 16-an de junio 1514 - la 13-an de septembro 1557).

Li edukiĝis ĉe St John's College, Universitato de Kembriĝo, kie li iĝis asociito (ano de la instrua kaj estranta stabo) en 1529. En 1540 oni elektis lin la unua reĝa profesoro de la greka ĉe la Universitato de Kembriĝo. En 1544 Henriko la 8-a nomumis lin instruisto de la estonta Eduardo la 6-a, postenon kiun li retenis post kiam Eduardo heredis la regnon. Li aktivis en publikaj aferoj, kaj estis parlamentano en 1547 kaj 15552-3. En 1548 li iĝis provosto (estro) de King's College, Kembriĝo. La 11-an de oktobro 1551 li kavaliriĝis.

Li estis ferva protestanto kaj post la morto de Eduardo la 6-a estis ŝtat-sekretario de Lordino Jane Grey. Pro tio Maria la 1-a enkarcerigis lin en la Turo de Londono kaj konfiskis liajn bienojn. Oni malliberigis lin en septembro 1554 kaj pasis eksterlande la restaĵon de sia vivo: fine li loĝigixis en Strasburgo, kie li instruis la grekan. En 1556 li vizitis sian edzinon ĉe Bruselo. Filipo la 2-a (Hispanio) ordinis ke li estua arestata kaj prenata al Londono, kie li denove malliberiĝis en la Turo de Londono. Timegante ke oni ŝtiparumus lin, li iĝis romkatoliko, sed, hontego pro tio, ne longe postvivis.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 239278
* GND: 119640104
* LCCN: n50082836
* VIAF: 44541522
* ISNI: 0000000083780794
* SUDOC: 085102202
* BNF: 145572376
* ICCU: BVEV041096
 |
Verbrand Nieuwland. La eksa maltejo kaj muzeo troviĝas maldekstre.
La **Brouwerijmuseum Brugge** (Bierfareja Muzeo de Bruĝo) establiĝis en 1990 de la senprofitdona asocio *Vereniging voor Brouwerijgeschiedenis 't Hamerken* (Asocio por bierfareja historio *La Marteleto*) en Bruĝo, Belgio. La asocio fondiĝis en 1988; ĝia celo estas konservado kaj protektado de la bruĝa bierfareja heredaĵo.

Origine la muzeo estis instalita en la malnova maltejo de la bierfarejo *De Gouden Boom* (postsekvanto de  *'t Hamerken*), inter *Langestraat* kaj *Verbrand Nieuwland*, apud la urbocentro.

La kreo de muzeo en tiu konstruaĵo havis duoblan celon:

* Unue, la reuzo de la ne plu uzata maltejo donis al ĝi novan funkcion, samtempe konservante la konstruaĵon kaj la maŝinaron, kiuj malmulte ŝanĝiĝis ekde la konstruo en 1902 fare de Jules Vanneste. La maltejo funkciis ĝis 1976.
* Dua celo estis la instalado de muzeo. La diversaj etaĝoj havis surfacon de ĉirkaŭ 1100 m², sufiĉe grandan por montri la kompletan procedon de bierfarado, kun la malnovaj maŝinoj kaj instalaĵoj.

Kiam *Palm Breweries* en 2005 transprenis *De Gouden Boom*, la muzeo devis serĉi alian ejon kaj ekde tiam ĝin gastigas Bierfarejo De Halve Maan je *Walplein*.

En 2006 la tuto estis revendita al domkonstruisto. Li malkonstruis la bierfarejon, sed la maltejo estis protektita kiel monumento kaj grandparte konservita. Tamen, la integriĝo en novaj loĝejoj malfaciligas la reuzadon kiel muzeon

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retpaĝo de la muzeo (neaktualiga, montras la situacion in *Verbrand Nieuwland*)

Referenco
---------

1. ↑  Ministra decido numero 4473 de la 27-a de oktobro 2006
**József Károly DANKÓ** [jOĵef kAroj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dankó József Károly** estis hungara episkopo, eklezia verkisto, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1881).

József Károly Dankó  naskiĝis la 26-an de januaro 1829 en Pozono (nuntempa Bratislavo en Slovakio). Li mortis la 16-an de januaro 1895 en Pozono.

Biografio
---------

József Károly Dankó frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li studis teologion en Nagyszombat kaj Vieno. Li pastriĝis en 1851. En 1857 li ekinstruis en altlernejo en Vieno, kie li pli frue lernis. En 1868 li iĝis lernejestro en Esztergom. Foje li esploris arthistoriaĵojn kaj ekleziajn artaĵojn en Germanio, Francio, Belgio, Nederlando, Italio. Menciindas lia riĉa kolektaĵo pri artaĵoj, pri tio okazis ekspozicio en 1871. Li ricevis la rangon episkopo en 1890.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Historia revelationis divinae* (1867)
* *Magyar szertartási régiségek* (1871)
* *Magyar egyházi bibliográfiai érdekességek* (1889)
* *A franczia könyvdísz a renaissance-korban* (La francaj libroornamaĵoj dum la renesanco) (1886)

Fontoj
------

* biografio hungare
* biografio hungare
Mapo de Maŝreko
**Maŝreko** (arabe مشرق) estas geografia esprimo kun ne tute klara difino. Post la araba-islama ekspansio en la 7a-jarcento ĝi estas regiono en la mezoriento. Ĝenerale al Maŝreko apartenas la landoj norde de Saud-Arabio kaj oriente de Egiptio, do Israelo, Sirio, Jordanio, Libano, Irako kaj Kuvajto. Ofte tamen ankaŭ Egiption oni kalkulas inter la Maŝreko-ŝtatoj.

En kelkaj konceptoj la Maŝreko-ŝtatoj estas la malo al la magrebo. Laŭ tiu koncepto ankaŭ Saud-Arabio kaj eĉ Sudano apartenas al la Maŝreko-ŝtatoj.

Laŭ la uzo de Eŭropa Unio al la Maŝreko-ŝtatoj apartenas Egiptio, Libano, Jordanio, Sirio kaj la aŭtonomaj palestinaj teritorioj.

Vortdeveno
----------

La vorto maŝreko venas de la araba konsonanta radiko sh-r-q (ش ر ق), kiu rilatas al la oriento, al la sunleviĝo. Baze ĝi signifas "oriento", literature "loko de sunleviĝo". En tiu senco ĝi estas la kontraŭo al la vorto magrebo, (مغرب) en la signifo de "okcidento".

Egiptio
-------

Specialan situacion posedas Egiptio. Tio pro la historio kaj pro la situo sur la afrika kontinento. Post la araba-islama konkero kulture kaj lingve ĝi apartenas al Maŝreko. Ĝi limas tiel rekte al Magrebo.
***Repulsion*** (naŭzo) estas brita psikologia horora trilera filmo de 1965 reĝisorita de Roman Polanski, kaj protagonistigita de Catherine Deneuve. Bazita sur la historio verkita de Polanski kaj Gérard Brach, la intrigo sekvas la vivon de Carol, juna virino izola en apartemento kiun ŝi kunhavas kun sia fratino, suferas nombrajn koŝmaroj. La filmo fokusas al vidpunkto de Carol kaj ŝiaj halucinoj dum ŝi venas en kontakto kun viroj kaj iliaj deziroj por ŝi. Ian Hendry, John Fraser, Patrick Wymark, kaj Yvonne Furneaux aperas en helpaj roloj. La filmo ricevis plurajn premiojn.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

Carol Ledoux (Catherine Deneuve), junulino belga, diskreta kaj timida, loĝas kun sia fratino Helen (Yvonne Furneaux) en apartamento en Londono. Ŝi laboras kiel ungoflegistino, kaj iam ŝi konas Colin (John Fraser), kaj tiu sukcesas organizi rendevuon kun ŝi. Sed la rilato ne progresas, ĉar ŝi suferas seksan fobion kaj fortan naŭzon al viroj. Tiu fobio estas pliigita per la amrilato de ŝia fratino kun edziĝinta viro, Michael (Ian Hendry), speciale pro la fizika ĉeesto lia en la apartamento, pro liaj necesaĵoj en la banĉambro kaj aparte pro la sonoj de ampasio (amoro) nokte. Iam Michael kaj Helen veturas al Italio por semajnfino, kaj Carol, en terura soleco kaj post serio de malagrablaj situacioj, eksuferas psikan malekvilibron. 

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Geaktoraro kaj roluloj
----------------------

* Catherine Deneuve - Carol Ledoux
* Yvonne Furneaux - Helen Ledoux
* Ian Hendry - Michael
* John Fraser - Colin
* Patrick Wymark - Posedanto
* Valerie Taylor - Madame Denise
* James Villiers - John
* Helen Fraser - Bridget
* Hugh Futcher - Reggie
* Mike Pratt - Laboristo
* Renée Houston - Miss Balch
* Mónica Merlín - Srino. Rendlesham
* Imogen Graham - Ungoflegistino

Eksteraj ligiloj
----------------

* en imdb

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Repulsión (película) en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 848143
 |
**Sunrise: A Song of Two Humans** estas romantika filmo de 1927. Kvankam produktita en Usono, ĝin faris germanaj verkistoj: la filmo baziĝas sur la romano "La vojaĝo al Tilsit" (*Die Reise nach Tilsit*) de Hermann Sudermann, prokuktiĝis laŭ scenaro de Carl Mayer kaj reĝisorado de Friedrich Wilhelm Murnau.

Ĝi temas pri kamparano (rolis George O'Brien) kiun tentas ferianta urbanino (Margaret Livingston) mortigi la edzinon (Janet Gaynor) kaj kune fuĝi al la urbo.

La filmo gajnis premion Oskar por Unika kaj Arta Produktado (kiu estis variaĵo de la premio por Plej Bona Kinaĵo), kaj la premion por Plej Bona Aktorino je S-ino Gaynor. La usona Biblioteko de Kongreso prezervias ĝin je sia Nacia Filmregistro. La filmo estas ofte listigita inter la plej bonaj filmoj iame faritaj. Vidu ekzemple ĉe *Sight & Sound*.

*Sunrise* temas pri transirpunktoj kaj elektado, kaj ene de la rakonto kaj ekstere. Ĝi estas ekzemplero de germana esprimismo farita en Usono dum la ŝanĝo de muta kino ĝis parola kino; kaj la personaĵoj kaj la filmistoj staras duonope en la malnovaj kaj novaj mondoj, kaj malfacile klopodas elekti ĉu la konatan kaj lojalan ĉu la ekscitan kaj danĝeran. Finfine, ili emas je la konata, kaj forĵetas la novan: la gekamparanoj forĵetas la fiurbaninon, la filmistoj permasas sonefektojn sed ne parolon.

* Kategorio Sunrise en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Upside Down** (france *Un monde à l'envers*) estas kanada-franca anglalingva romantika sciencfikcia kaj fantazia filmo de 2012 verkita kaj reĝisorita de Juan Diego Solanas kun ĉefroloj de Jim Sturgess, Kirsten Dunst kaj Timothy Spall.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

Adam rakontas la historion de sia duplaneda hejma mondo, unika kun "duobla gravito", ĝi ebligas al la du planedoj orbiti unu la alian treege proksime. Tri neŝanĝeblaj leĝoj de gravito ekzistas por tiu ĉi duplaneta sistemo:

1. Ĉiu materio estas tirata nur de la gravito de la mondo, el kiu ĝi venas.
2. Pezo de objekto povas esti kompensita uzante materion de la kontraŭa mondo (inversa materio).
3. Post kelkaj horoj da kontakto, materio en kontakto kun inversa materio brulas.

La du societoj estas apartigitaj per leĝo. Dum la supra mondo (Supre) estas riĉa kaj prospera, la malsupra (Sube) estas malriĉa. Supre aĉetas malmultekostan petrolon de Malsupre kaj vendas elektron reen al Sube je pli altaj prezoj. Kontakto de homoj el malsupre kun supraj homoj estas strikte malpermesita, puninda per malliberigo aŭ morto. La sola oficiala fizika ligo inter la du mondoj estas kompanio "TransMondo".

Adam (Jim Sturgess) estas orfo, ordinara ulo en eksterordinara universo. Li vivas humile per tio, kion li gajnas, sed lia romantika spirito tenas en sia memoro knabinon, kiun li iam renkontis en alia mondo. Lia infaneca flirtado estas neebla amo, sed kiam li vidas tiun saman knabinon, Eden (Kirsten Dunst), en televido, neniu leĝo aŭ scienco malhelpos lin trovi la manieron esti kun ŝi.

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Rolularo
--------

* Jim Sturgess kiel Adam
* Kirsten Dunst kiel Eden
* Timothy Spall kiel Bob Boruchowitz
* Jayne Heitmeyer kiel ĉefo en TransMondo
* Blu Mankuma kiel Albert

Referencoj
----------

1. ↑   Jim Sturgess joins Upside Down (angle). Alirita 2023-03-03.

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Filmo |

* *Upside Down*  en Interreta filma datumbazo (angle)
* Upside Down ĉe AllMovie (angle)
* Upside Down ĉe Box Office Mojo
* Upside Down ĉe Metacritic
* Upside Down ĉe Rotten Tomatoes


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 815591
 |
**Viro kaj virino** (france ***Un homme et une femme***) estas franca dram-amafera filmo de 1966. La scenaro estis verkita fare de Claude Lelouch kaj Pierre Uytterhoeven kaj direktita fare de Lelouch. La filmo estas speciala pro sia abunda kinematografio (Lelouch havas fonon en komerca fotarto), kiu montras glatajn transirojn inter buntkoloraj, nigrablankaj, kaj malhelbrunaj tonaj fotoj, kaj por sia akustika trako, kiu estis komponita fare de Francis Lai.

La filmo estis prezentita ĉe la Festivalo de Cannes de 1966 , kie ĝi gajnis la Oran Palmon. La samnoma kanto *Un homme et une femme* estis prezentita fare de Nicolle Croisille kaj Pierre Barouh, kaj estis nomumita por Plej bona Originala Kanto en Plenlonga Filmo ĉe la Premioj Oraj Globoj.

Sekvaĵo, *Un Homme et une Femme, 20 Ans Déjà*, estis publikigita en kinejoj en 1986.

Resuma intrigo
--------------

Juna vidvino, Anne Gauthier, kreskigas sian filinon Françoise memstare post kiam ŝia edzo (Pierre Barouh) mortas en la tasko kiel stuntisto en filmakcidento kiun Anne atestis. Anne daŭre laboras kiel kontrolisto por la filmscenaro en Parizo , samtempe ŝi ofte vizitas Deauville en norda Francio kie ŝia filino iras al loĝlernejo. Juna vidvo, Jean-Louis, kreskigas sian filon Antoine sole post kiam lia edzino Valerie faras sinmortigon post kiam Jean-Louis travivis preskaŭ mortigan akcidenton en la 24 Horoj de Le Mans konkurso. Li laboras kiel konkursaŭtoŝoforo, dum lia filo estas edukita en la sama loĝlernejo en Deauville.

Unun tagon, Anne kaj Jean-Louis renkontiĝas en la loĝlernejo kie iliaj infanoj ĉeestas en Deauville. Unun nokton, post kiam Anne maltrafas la lastan trajnon, ili vojaĝas kune al domo en Parizo, Ili estas tuj altiritaj unu al la alia kaj ĝuas agrablan tagmanĝon kune, kaj iliaj infanoj ŝajnas bone interkonsenti. Jean-Louis planas partopreni dum la Rally Monte-Carlo en Sudorienta Francio. Ĉiutage, Anne atente sekvas novaĵojn pri la konkurso, kiu okazas en malbonaj vetercirkonstancoj laŭ la glaciaj kaj glitigaj vojoj laŭ la Franca Riviero.

La rakonto spuras la evoluon de ilia enamiĝo dum pluraj vojaĝoj al Deauville kaj tio formiĝas malgraŭ la sentoj de kulpo kiuj Anne sentas pri la perdo de sia antaŭa edzo. Post kiam ili pasigas nokton kune en Deauville, Anne ekkomprenas ke ŝi ne estas fidela al la memoro de sia edzo, kaj decidas forlasi Jean-Louis. Ĉar ŝi vojaĝas reen al Parizo per trajno, Jean-Louis rapidas por renkonti ŝin ĉe la stacio, kaj kiam ŝi eliras de la trajno ŝi estas surprizita por vidi lin tie. Feliĉa ke ŝia amanto estas reen, ili brakumas kiam la filmo finiĝas. La daŭrigo de la rilato restas malfermita al interpreto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* *Viro kaj virino*  en Interreta filma datumbazo (angle)
* Viro kaj virino ĉe AllMovie (angle)
* *Un homme et une femme* ĉe AlloCiné (france)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 837491
 |
**Kaliniko el Heliopolo** (620-678) estis bizanca arkitekto, elpensisto kaj kemiisto kiu vivis dum la 7-a jarcento. Laŭ la kronikisto Teofano (760-818), estis granda la malamo inter araboj kaj bizancanoj en la regiono kie Kaliniko vivis. Pro tio li decidis fuĝi al Konstantinopolo (nuna Istanbulo) iom antaŭ la Batalo de Jarmuk (636).

Laŭ la kronikisto Teofano, Kaliniko el Heliopolo estis la inventisto de la greka fajro.
Ĉar li maltrankviliĝis pri la invado de la araboj, li inventis gelatenan likvaĵon alte bruleman, kiun li uzis kiel armilon. Ĉirkaŭ la jaro 673 la kalifo Muawiya ibn Abi Sufyan (602-680) komandis siajn venkajn arabajn fortojn dum ŝipatako al Konstantinopolo. La falo de Bizanco tiuepoke malfermus la pordegojn el Eŭropo al penetrado tra Grekio kaj la Itala duoninsulo, kaj nenia ŝtato estis sufiĉe potenca por rezisti al ili.

Sed kontraŭe, la araba floto estis tute detruita per uzo de stranga armilo tiam nekonata, la greka fajro de Kaliniko el Heliopolo, unue uzata en la "Batalo de Ciziko" apud Konstantinopolo, en la jaro 673. La ingrediencoj de la greka fajro estis sekrete konservitaj de la familio de Kaliniko kaj ili ankoraŭ restas kiel mistero. Laŭŝajne ĝi estis miksaĵo da nafto, kalia nitrato kaj tre eble kalcia oksido.

Raportoj diras ke la produkto ne estingiĝas pro la akvo, disiĝas en ĝin, liberigante grandan kvanton da varmo. La ĉefa kaj noviga malkovro de Kaliniko ŝajne estis la enkondukon de speco da tubo por ĵeti la fajron. Tiu nova armilo ebligis la venkon de la bizancanoj kaj ankaŭ estis tre grava kiel historia fakto por la monda defendo, ĉar tio permesis al la bizancanoj resti en la urbo ĝis la jaro 678 kiam okazis la sieĝon de Konstantinopolo fare de la araboj. La greka fajro estis ankaŭ uzita en 1151 en Francio. La tekniko enkondukita de Kaliniko en Bizanco certe estis inspirita en malnova tekniko uzata en la antikva Ĉinio.

Literaturo
----------

* Biographical Encyclopedia of Scientists
* Enciclopædia Britannica
* Encyclopedia.com
* ACS Publications
* The Middle Byzantine Historians
* Chronology of Science
* Elements of Petroleum Geology

Referencoj
----------

1. ↑  Chronology of Science
2. ↑  A Dictionary of Practical and Theoretical Chemistry

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 654773
 |
**André de Almada (1570-1642)** estis portugala sacerdoto, rektoro kaj universitata profesoro en la Universitato de Koimbro. Li apartenis al la Societo de Jesuo kaj estis kavaliro de la Ordeno de Kristo ekde la 14-a de novembro 1633. André de Almada estis filo de Antão Soares de Almada, 5-a Grafo de Abranches kaj Vicência de Castro da Silva. André de Almada estis profesoro pri teologio en la Universitato de Koimbro kaj al li oni devas la instaligon de teleskopo en Koimbro. Per ĉi tiu teleskopo eblis al la glora "Christophoro Borri" (1583-1632) plenumi la unuajn astronomiajn observaĵojn en la urbo Koimbro, kiuj estis registritaj per gravuraĵoj.

Biografio
---------

André de Almada faris siajn kolegiajn studojn kiel porciisto de la Reĝa Kolegio de São Paŭlo, en Koimbro, al kiu li heredigis sian librejon en sia vivofino.

Pasinte siajn filozofiajn ekzamenojn, en 1590, Almada enskribiĝis en la teologia kurso en la universitato de la sama urbo, kaj li diplomiĝis en decembro 1595 post studi plurajn aliajn katedrojn ĝis 1605.

En la komenco de la 17-a jarcento, li estis nomumita profesoro pri la sama lernobjekto, suprenirante la akademian ŝtuparon ĝis la pozicio de profesoro pri supera teologio. Dum la 1630-aj jaroj, li funkciis plurfoje kiel vicrektoro kaj, poste, kiel rektoro inter 1638 kaj 1639.

Pro tio, li akiris la doktorajn insignojn en la jaro 1608. Jam kiel ĉiama dekano, li estis nomumita Guberniestro kaj ankaŭ Reformisto de tiu Universitato la 27-an de januaro, 1638 kaj per ĵuro la 13-an de marto de la sama jaro, dum la regado de Filipo la 3-a de Portugalio. Li direktis ĉi tiujn lernejojn dum kelka tempo kaj ĝuis ĉiam la respekton kaj estimon de la tuta korporacio.

Kaj pro lia afabla personeco kaj pro lia kultura kaj eĉ scienca scio. Ĝuste en ĉi tiu lasta kampo, pro scivolemo, venis al ni la scio, ke tie li starigis astronomian observatorion, kun moderna kaj altkvalita teleskopo, kie pluraj famaj esploristoj, inkluzive eksterlandanoj, uzis ĝin por gravaj studoj.

Literaturo
----------

* Universidade de Coimbra
* Francisco Suárez Metaphysics, Politics and Ethics
* Universidade de Coimbra
* Geni

Vidu ankaŭ
----------

* Cristóvão Gil (1552-1608)
* Francisco Suárez (1548-1617)
* Diogo de Murça (1503-1561)
* Filipo la 4-a (Hispanio) (1605-1665)

Referencoj
----------

1. ↑  Universidade de Coimbra
2. ↑  Porciisto estis la vorto uzata dum la 16-a jarcento en Portugalio por priskribi la eksterajn studentojn kiuj frekventis la religiajn kolegiojn.
3. ↑  La Real Colégio de São Paulo estis lerno-institucio de Portugalio, lokita en la urbo Koimbro, kiu ekzistis inter 1594 kaj 1834. La konstruaĵo kie ĝi instaliĝis estis ekkonstruita en 1549 tamen ĝi nur estis inaŭgurita la 2-an de majo, 1563, malgraŭ ricevi kolegianojn ekde 1558.
4. ↑  Animal Rationale

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 740899
* SUDOC: 112293689
* BNF: 15127996g
 |
**Leonhart FUCHS** [LEonhat fuks] (17-an de januaro 1501 en Wemding - 10-an de majo 1566 en Tübingen) estis germana medicinisto kaj botanikisto.

Studinte en Heilbronn, Erfurt kaj Ingolstadt, li en la jaro 1524 doktoriĝis pri medicino. Dum du jaroj li laboris kiel kuracisto en Munkeno kaj en 1526 li revenis al Ingolstadt kie li akiris profesoran postenon. Kiel protestanto li tie, en profunde katolika medio, spertis multajn malfacilaĵojn, pro tio li sekvis inviton al Ansbach, kie fondiĝis protestantisma universitato – kiu tamen fiaskis. En la jaro 1535 li fariĝis profesoro pri medicino en Tübingen, kie li ĝismorte agadis.

Kvankam Leonhart Fuchs estis alte respektata medicinisto, lia famo fontas ĉefe el liaj meritoj kiel botanikisto. Lia majstre ilustrita botanika ĉefverko, kiu en la jaro 1542 unuafoje aperis en latino (*De historia stirpium commentarii insignes*) kaj unu jaron poste en la germana lingvo (*New Kreüterbuch*), priskribas pli ol 500 plantojn kaj estas rigardata la plej grava botanika verko de la 16-a jarcento.

La fuksio (lat. *Fuchsia*) ricevis sian nomon honore al Leonhart Fuchs, kaj konsekvence ankaŭ la fuksia koloro.

Vidu ankaŭ
----------

* Rembert Dodoens

Eksteraj ligiloj
----------------

* Leonhart Fuchs en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Leonhart Fuchs en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 
* 
* Arkivigite je 2007-09-29 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 11012
* GND: 119059487
* LCCN: n84804445
* VIAF: 39485393
* ISNI: 000000012129005X
* LIBRIS: 290829
* SUDOC: 034420312
* BNF: 12517771n
* NLA: 36589771
* RKD: 335073
* NKC: nlk20000085753
* ICCU: SBLV148543
* BNE: XX1207290
 |
**Klemento la 2-a** (Suidger von Morsleben) estis saksa papo dum 9 monatoj kaj duono, inter la 24-a de decembro 1046 kaj la 9-a de oktobro 1047. Li estas kelkfoje konsiderata la unua "germana" papo, se oni ne kalkulas Brunon de Karintio.

Li estis elektita dum konsilantaro kunigita de Henriko la 3-a en Sutri kaj kiu eksvalidigis la elekton de Gregorio la 6-a. Klemento la 2-a prenis mezuri por kontraŭi la simonion kaj la korupton de kio siaj antaŭuloj Benedikto la 9-a kaj Silvestro la 3-a estis akuzitaj. Je la tago de sia kronado, li kronis Henrikon la Nigra, poste sekvis lin en Benevento, kaj ekskomunikis la loĝantojn kiuj malakceptis bonvenigi la imperiestron.

Li abdikis iom antaŭ sia morto en Pesaro en 1048. Li estis entombigita en Bamberg, kie lin lokis la reĝo de Saksio, Henriko la 3-a, kaj poste konsekris episkopo.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Clément II en la franca Vikipedio.* 

* Kategorio Klemento la 2-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 525956
* GND: 118777335
* LCCN: nr99036645
* VIAF: 315159474329327662898 232186617, 315159474329327662898
* ISNI: 0000000444673303
* SUDOC: 129171417
* ULAN: 500355666
* NKC: skuk0003421
 |
**Benedikto la 11-a** (civile **Niccolo di Boccasio**; naskiĝis en 1240 en Treviso; mortis la 7-an de julio 1304 en Perugia) estis de la 22-a de oktobro 1303 ĝis sia morto, papo de la romkatolika eklezio.

Vivo
----

Li naskiĝis en la jaro 1240 en Treviso, iĝis dominikano, estis generalmagistro de la dominikanoj kaj ekde 1300 kardinalepiskopo de Ostia.

Kiel papo li provis plibonigi la rilatojn inter la apostola Seĝo kaj Francujo, kiuj suferis pro la buleo *Unam Sanctam* de lia antaŭulo, Bonifaco la 8-a.

Dum sia papeco, Benedikto faris kardinalojn la dominikanon Niccolò Alberti, la 18-an de decembro 1303, kaj Walter Winterburn, la 19-an de februaro 1304.

Li mortis la 7-an de julio 1304 en Perugia pro disenterio. Li estis entombigita tie en la maldekstra navo de San Domenico.

Klemento la 12-a beatigis lin en 1736. Lia festotago estas la 7-a de julio.

Vidu ankaŭ
----------

* Historio de la templanoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Benedikto la 11-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

*

Referencoj
----------

1. ↑  Vidu: Springer, A.H.: *Handbuch der Kunstgeschichte.* Stuttgart 1855, p. 365

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 301071
* GND: 100937675
* LCCN: n86095887
* VIAF: 40860655
* ISNI: 0000000108907959
* SUDOC: 084295783
* BNF: 150286078
* ULAN: 500356778
* NKC: mzk2008459130
* ICCU: RAVV453846
* BNE: XX852883
 |
*"Formoso" alidirektas ĉi tien. Por urbo de Brazilo, vidu la paĝon Formoso (Brazilo).*

**Formoso la 1-a**, latine **Formosus** (kiu signifas "belega") naskiĝis ĉirkaŭ 816 en Romo kaj mortis 896. Li estis papo ekde 891 ĝis sia morto.

Antaŭ esti papo, Formoso iĝis episkopo 864. Formoso kandidatiĝis al papeco en 872 sed ne elektiĝis, pro tio, lia kontraŭlo, la Papo Johano la 8-a malfarigis lin episkopo, sed papo Marino la 1-a redonis al li la episkopecon 883.

Februare 896 Formoso kronis Arnulfon imperiestro de la Sankta Romia Imperio, sed lia posteulo, papo Johano la 9-a deklaris nevalida tiun agon.

Post la morto de Formoso, la papo Stefano la 6-a kunvokis la kadavron de Formoso al Sinodo kaj kondamnis ke ĝi estu ĵetita en Tibero.

Kadavro de Formoso en Sinodo kunvokita de Stefano la 6-a, bildo de *Jean-Paul Laurens* (1870)

* Kategorio Formoso la 1-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 244545
* GND: 119269953
* LCCN: n84113739
* VIAF: 291338619
* ISNI: 0000000078187187
* SUDOC: 075511509
* NKC: kup19980000028343
 |
Proksimuma situo
La **Wendland** ("lando de vendoj") estas pejzaĝo en orienta Malsupra Saksio, kiu plejparte kongruas kun la hodiaŭa distrikto Lüchow-Dannenberg.

Nomo
----

En la nordo, la pejzaĝo Wendland estas limigita per la rivera ebenaĵo de la Elbo
Wendland ne estas tradicia areonomo. La termino unue aperis ĉirkaŭ 1700, kiam pastro el Wustrow raportis pri la lingvo, kutimoj, kutimoj kaj moroj de la polabaj loĝantoj de tiu ĉi regiono. Li rigardis la loĝantojn en la urbo Lüchow kaj la ĉirkaŭajo kiel vendoj kaj tial nomis la areon "Wendland". Sed la setlejo de la vendoj historie iam etendiĝis preter la hodiaŭa distrikto Lüchow-Dannenberg al multe pli vasta areo en aliaj partoj de Malsupra Saksio kaj partoj de la nunaj federaciaj ŝtatoj Brandenburgo, Meklenburgo-Antaŭpomerio kaj Saksio-Anhalto.

En la okcidento, la parte arbarkovrita montetaro *Drawehn* karakterizas la pejzaĝon

Pejzaĝo
-------

Geografie, la okcidenta parto de la regiono reprezentas la orientan randon de la Luneburga Erikejo, kiu estis formita dum la plejstocena glaciepoko. La parte arbarkovrita montetaro *Drawehn* estas karakterizaĵo de la pejzaĝo tie. Ĝi havas sablan grundon, kiu estis rearbarigita per pinoj. Pro sia forte akvotrapenetrebla grundo, ĝi ĉiam estis malfavora al setlado dum sia historio. La plej granda parto de la regiono kuŝas en la glaciepoke kreita rivera valo de la Elbo.

Kulturo kaj historio
--------------------

La pejzaĝo estas signife formita de la slava polaba kulturo. En la mezepoko, en restaĵoj ĝis la frua moderna periodo, la Wendland estis loĝita fare de slavaj parolantoj de la polaba lingvo, kiuj estis referitaj kiel vendoj ĉie en la germanlingva areo. Multaj loknomoj de slava origino estis konservitaj. La polaba lingvo estas formortinta ekde 1756. Ĝis tiam, la Wendland estis la plej okcidenta punkto de la slavlingva areo. La lokanoj loĝis en cirkle konstruitaj, nun ankoraŭ surprize malgrandaj vilaĝoj, tielnomataj *"Rundlingsdörfer"* ("rondecaj vilaĝoj"), eble estonte Monda Kultura Heredaĵo. Vilaĝoj en la tuta teritorio tenis sian originalecon, ankaŭ ĉar aŭtoŝoseoj kaj pli grandaj urboj foras plurdek kilometrojn.

Rilatoj al Esperanto
--------------------

En oktobro 2020 la Esperantista Migrado Aŭtuna de Germana Esperanto-Asocio okazis en la regiono kaj plikonatigis la pejzaĝon al la Esperanto-komunumo, en jaro kiam pro la kronvirusa pandemio de 2019-2022 preskaŭ ĉiuj grandaj Esperanto-eventoj estis nuligitaj kaj nur tre limigite eblis internacie renkontiĝi.

Eksteraj ligiloj
----------------

* informo pri la evento EMA de 2020 kaj la regiono ĝenerale (arkivigita, esperante)

Vidu ankaŭ
----------

* Elboslavoj
PapoPapo

**Inocento la 2-a** (civile **Gregorio Papareschi di Guidoni**; naskiĝis antaŭ 1116; mortis la 24-an de septembro 1143 en Romo) estis papo de 1130 ĝis 1143. La nomo *Inocento* signifas latine *"la senkulpulo"*.

Post la morto de la papo Honorio la 2-a, la papa kanceliero, kardinalo Haimerich, deklaris la 14-an de februaro 1130 la kardinalvikaron de *Sant'Angela* papon. Tamen ankoraŭ samtage la plimulto de la kardinaloj elektis la kontraŭpapon Anakleto la 2-a, tiel estigante ok-jaran skismon.

Inocento estis subtenita de Francujo kaj Anglujo, Anakleto tamen de la sicilaj normanoj, kio donis al li pli grandan potencon ene de Italujo.

La germana reĝo Lotaro la 3-a ne havis opinion en tiu afero. Laŭ postulo de la ĉefepiskopo de Magdeburg Norbert li tamen subtenis Inocenton kaj iris al Italujo. La 4-an de junio 1133, en Romo li estis kronita de Inocento imperiestro.

La 29-an de marto 1139 la papo Inocento konfirmis la fondiĝon de la Ordeno de la Templo per la buleo *Omne datum optimum*.

En 1139 okazis la dua Laterana Koncilio, kiu kondamnis Anakleton kaj ties disĉiploj, inter kiuj estis la reĝo de la normanoj, Roger la 2-a. Iom poste Inocento iris kun armeo kontraŭ Roger, sed estis kaptita kaj devis sin submeti al la postuloj de Roger.

Li mortis la 24-an de septembro 1143.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Inocento la 2-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* genealogie-mittelalter.de: la papo Inocento la 2-a Arkivigite je 2008-05-18 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 301036
* GND: 11871077X
* LCCN: nr95046861
* VIAF: 316407516
* ISNI: 0000000354810749
* SUDOC: 027753212
* BNF: 130231109
* BIBSYS: 1535375967775
* NKC: skuk0003169
* ICCU: MILV124014
 |
**Luís de Figueiredo de Lemos (1544-1608)** estis la 7-a episkopo en la Diocezo de Funchal, kiu regis inter 1585 kaj 1608. Figueiredo de Lemos elstariĝis kiel provizanto en la Diocezo de Angra defende de la interesoj de Filipo la 1-a de Portugalio antaŭ la fortatakoj de D. António, prioro de Krato (1531-1595). La nuna Muzeo pri Sankta Arto de Funchal lokiĝas en la antaŭa palaco de la episkopoj kaj estis fondita de D. Luís Figueiredo de Lemos en 1594. Ĝi enhavas kolektojn de pentraĵoj, skulptaĵoj, juvelaĵoj kaj vestaĵoj, kronologie, inter la 15-a kaj la 19-a jarcentoj.

Biografio
---------

Bildo de la 7-a Episkopo de Funchal.
Luís de Figueiredo de Lemos estis filo de Miguel de Figueiredo de Lemos kaj lia edzino Inês Nunes Velho. Post la unuaj studoj faritaj sur la insulo, li direktiĝis al la regno, daŭrigante sian trejnadon en Lisbono kaj en la Universitato de Koimbro, kie li diplomiĝis pri Kanonikoj kaj Leĝoj. Li revenis al la Acoroj kaj, post prenado de la sanktaj ordonoj, li estis nomumita dekano de la Angra Sidejo dum la episkeco de D. Pedro de Castilho (m. 1615). En ĉi tiu funkcio, li respondecis pri la organizado de la procezo de la beatino Margarida de Chaves (1530-1575).

Li ekoficis kiel prokuroro de D. Luís Coutinho (1550-1578), kiu estis komandoro de la Insulo de Madejra kaj kiu mortis en la "Batalo de Alkacerokibiro" okazinta en la 4-a de aŭgusto 1578 kune kun la reĝo D. Sebastião. Kun la aĝo de 41 jaroj, li estis nomumita episkopo de Funchal fare de Filipe la 2-a, kies konfirmon li ricevis en 1586, jaro en kiu li translokiĝis al Madejro. Li restis zorge de ĉi tiu diocezo dum 22 jaroj, periodo en kiu li faris diversajn agojn cele al reguligo de paroĥa vivo.

Literaturo
----------

* CatholicHierachy
* Museu de Arte Sacra do Funchal Arkivigite je 2021-10-23 per la retarkivo Wayback Machine
* Geni
* Constitviçoes Synodaes do Bispado do Fvnchal
* Biblioteca Digital Luso-Brasileira
* Diocese do Funchal
* Madeira and Porto Santo
* Lusitania Sacra

Vidu ankaŭ
----------

* Johano la 3-a (1502-1557)
* Gaspar Frutuoso (1522-1591)
* Gaspar de Faria (1520-1576)
* Henriko la 1-a (1512-1580)
* Pedro de Castilho (m. 1615)
* Álvaro de Bazán (1526-1588)

Referencoj
----------

1. ↑  Geni

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 740803
* GND: 104308524
* VIAF: 25034033
 |
**Sándor Lederer** [ŝAndor], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Lederer Sándor** estis hungara bankisto, entreprenisto.

Sándor Lederer naskiĝis la  18-an de junio 1842(nun 1842-06-18) en Pest (urbo), li mortis la 22-an de junio 1903 en Aussee (laŭ alia informo en Budapeŝto).

Biografio
---------

Sándor Lederer devenis el juda familio kaj li estis edukita al la komerca profesio. En 1869 li jam partoprenis en fondo de akcia societo pri karbominado. En la jaroj 1873 kaj 1874 li studis en Svisa Federacia Instituto pri Teknologio Zuriko. Li ofte ricevis ŝtatajn taskojn precipe pri ekspoziciaj aranĝoj, krome li estis ofta figuro en la banka kaj asekura sektoroj. Li partoprenis ankaŭ en pluraj entreprenoj. Li edziĝis en 1867. Li ricevis hungaran (1879), hispanan (1890) kaj turkan (1892) premiojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A mathematikai tudományok története. I. A legrégibb időktől a XVI. század végeig.* (traduko, 1874)
* *Iparcsarnok és állandó kiállítás. Adalék az iparmozgalomhoz.* (1880)

Fontoj
------

* biografio hungare
* biografio hungare (legebla en la 3-a paĝo)
* biografio germane

Referencoj
----------

1. ↑   wikidata
2. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 849153
 |


* Portalo pri Biografio
**Werburgh** (aŭ **Werburga** (m. la 3-a de februaro 699) estis anglosaksa sanktulino kaj patronsanktulino de Chester.

Familio
-------

Werbugh estis filino de Wulfhere, reĝo de Mercia de 658 al 675, kaj Ermenilda, filino de Eorcenberht (Kent). Post la morto de Wulfhere Ermenilda iĝis monaĥino kaj fine estis abatino de Ely.

Monaĥino kaj abatino
--------------------

Werburgh eniris monahinejon dum sia infanaĝo kaj edukiĝis sub sia praonklino Aethelfryth, la unua abatino de Ely kaj antaŭa reĝino de Northumbria. Ŝi subtenis reformojn de la monaĥina vivmaniero tratute Anglion.

Ŝi sekvis siajn praonklinon Aethelfryh, avinon Seaxburh kaj patrinon Ermenilda kiel abatino de Ely.

Morto kaj kanoniziĝo
--------------------

Werburgh mortis en 699 kaj entombiĝis ĉe Hanbury, Staffordshire.

En 708 ŝia frato Coenred, reĝo de Mercia, decidis reentombigi ŝiajn restaĵojn en pli elstara loko ĉe Hanbury. La korpo estis neputriĝinta, kaj oni konsideris tion mirakla. Tial la tombo iĝis pilgrimcelo kaj ŝi estis venerata kiel sanktulino. 

En 875, pro timo ke la vikingoj disrabos la preĝejon de Hanbury, ŝiaj restaĵoj estis reentombigataj ĉe la katedralo de Chester.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 286916
* LCCN: n87892409
* VIAF: 6462535
 |
**Sándor Lederer** [ŝAndor], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Lederer Sándor** estis hungara inĝeniero, artokolektisto.

Sándor Lederer naskiĝis la  15-an de aprilo 1854(nun 1854-04-15) en Pest (urbo), li mortis la 3-an de oktobro 1924 en Pusztatenyő.

Biografio
---------

Sándor Lederer devenis el juda familio. Li akiris inĝenieran diplomon en Svisa Federacia Instituto pri Teknologio Zuriko, poste li laboris en konstruado de fervojo ĉe Szentgotthárd. Baldaŭ li interesiĝis pri pentraĵoj, eĉ li kolektis ilin, precipe italajn kaj nederlandajn. Liaj publikaĵoj pri pentraĵoj aperis en artaj revuoj. Li havis edzinon.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A Szépművészeti Múzeum olasz mesterei I. A velencei festők 1. rész* (1906)
* *A Szépművészeti Múzeum firenzei trecento-képei* (kunaŭtoro, 1918)
* *Piero di Cosimo egy fel nem ismert képe* (kunaŭtoro, 1924)

Fontoj
------

* biografio hungare
* datenoj hungare

Referencoj
----------

1. ↑   wikidata
2. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 849161
 |


* Portalo pri Biografio
**Werdenberg** estas historia urbeto kaj municipo de la komunumo Grabs en la elektodistrikto Werdenberg, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 90 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007 kaj fieris diri pri si esti la **plej malgranda urbo de Svislando**.

Geografio
---------

Situas en la Rejnvalo ĉe la bordo de la **Lago de Werdenberg**, limante al la urbo Buchs SG.

Trafiko
-------

Werdenberg atingeblas per poŝtaŭtobusoj de Grabs kaj Buchs SG.

Historio
--------

La kastelurbeto, kiu posedis la relative malofte ricevitan merkatrajton, estis la unan fojon skribe menciita en dokumento el la jaro 1289.

En mezepoko Werdenberg estis la sidejo de la **Grafoj de Werdenberg-Heiligenberg**, kiuj estis la regantoj de la **Grafejo Werdenberg**. La nobela familio de la Grafoj de Werdenberg dividiĝis en la jaro 1277 en diversajn flankajn liniojn, la **Grafejo Werdenberg** mem restis posedaĵo de la linio de la Grafoj de Werdenberg-Heiligenberg.

En la jaro 1402 la Grafoj de Werdenberg-Heiligenberg pandigis la Grafejon Werdenberg an la Grafoj de Montfort-Tettnang, de kiuj la Grafejo transiris en la jaro 1483 al la Grafoj de Sax-Misox. En la jaro 1485 la urbo Lucerno aĉetis la Grafejon kaj transdonis ĝin 1493 al la Libersinjoroj de Kastelwart. Per civitanrajto en Lucerno la Grafejo tamen restis ligita kun la Svisa Ĵurkomunumo ankaŭ post nova posedantŝanĝo al la Libersinjoroj de Hewen. Tiel en la Ŝvaba Milito Werdenberg luktis por la Svisa Ĵurkomunumo. En la jaro 1517 la Libersinjoroj de Hewen vendis Werdenberg por 21500 guldenoj al la Kantono Glaruso, kies tiranaj voktoj administris la Grafejon ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798. Werdenberg tiam fariĝis por 5 jaroj partoj de la helveta Kantono Linth, kaj poste en la jaro 1803 estis aligita al la komunumo Grabs.

Vidu ankaŭ
----------

* Elektodistrikto Werdenberg
* Grabs

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Werdenberg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Regiono Werdenberg - Informoj pri la regiono, ekonomio kaj la vivo en Werdenberg

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Werdenberg** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Manuel da Cruz (1690-1764)** estis portugala katolika prelato, 6-a episkopo de la diocezo São Luís (1739-1747) kaj 1-a Episkopo por la diocezo de Mariana (1748-1762), en Brazilo. Doktoro pri teologio de la Universitato de Koimbro, en 1726, li estis nomumita rektoro en 1728 de Dom Johano la 5-a. Li estis majstro de la novicoj ĉe la Reĝa Monaĥejo de Alcobaça ĝis plena enoficigo al la diocezo de Maranjono, en Brazilo.

Biografio
---------

Doktoro pri Teologio per la Universitato de Koimbro, en 1726, li estis nomumita profesoro en 1728 de Johano la 5-a de Portugalio. Manuel da Cruz estis majstro de la novicoj en la Reĝa Monaĥejo de Alkobasa ĝis esti nomumita por la diocezo de Maranjono, en Brazilo.

En 1748 li estis nomumita por la diocezo de Mariana, en Minas-Ĝerajso. Lia vojaĝo ĝis Minas-Ĝerajso por enoficiĝi la diocezo daŭris unu jaro kaj tri monatoj, per boato, ĉevalo kaj piede, kovrante kvar mil kilometrojn. Ĉi tiun vojaĝo estis celebrita en la libro "Aureo Throno Episcopal", probable verkita de kanoniko Francisco Ribeiro da Silva, kiu redaktis ĝin.==Verkaro ==

Literaturo
----------

* Arvore.net
* Arquivo Municipal do Porto
* Poeta Elmar
* História da Educação Brasileira
* Letras de Minas e outros ensaios
* Lusitania Sacra
* A mesa de Mariana
* Juízes e infratores: o tribunal eclesiástico do Bispado de Mariana (1748-1800)
* Mariana Revista Histórica e Cultural

Vidu ankaŭ
----------

* José Botelho de Matos (1678-1767)
* Johano la 5-a (Portugalio) (1689-1750)
* Benedikto la 14-a (1675-1758)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 741633
* LCCN: n2009220129
* VIAF: 102962588
 |
**Christian von Gmelin** (1750-1823) renoma germana juristo, filo de Johann Georg Gmelin (1709-1755), nevo de Johann Georg Gmelin la Maljuna (1674-1728) kaj frato de Eberhard Gmelin (1751-1809).

Biografio
---------

Li studis en la Universitato de Tübingen kaj en 1769 li estis nomumita prokuroro de la Justica Kortumo. Samtempe li komencis doni privatajn klasojn pri civila juro. Dum la tri sekvaj jaroj li laboris kiel privata instruisto por la jura edukado de nobla knabo, kie li ankaŭ kontribuis kiel mentoro. En 1773 li reiris al siaj klasojn en la Universitato de Tubingeno, kie li ankaŭ ricevis sian doktorecan diplomon pri juro.

Tiuepoke li iĝis konsilisto en la **Universitato de Erlangen**. Tie li ankaŭ iĝis profesoro pri juro, pli precise pri jurhistorio. En 1778, li ricevis sian doktorecon en la universitato. Komence de 1781, li reiris al Tubingeno kiel profesoro pri juro. Moriz Gmelin (1839-1879) ne priskribas "Christian von Gmelin"-on kiel "unuflankan erudiciulon", sed kiel "homon kun plurflanka edukado", kiu sukcesis altiri alilandajn studentojn al la "Universitato de Tubingeno".

En 1808, li estis omaĝita per la Kruco de la Kavaliroj de la Civilmerita Ordeno kiu faris el li noblulon. Dum siaj dudek lastaj jaroj Gmelin multe suferis pro malsano. En oktobro 1774, li edziĝis al Charlotte von Schlümbach (21.08.1754 Weiblich - 21.01.1819 Tübingen). Ili havis kvar infanojn, inter ili la juristo Wilhelm Ludwig Gmelin (10.04.1788 Tübingen - 28.01.1865 Stutgarto). En 1822, oni donis al li la merititan emeritiĝon. Dum vizito al unu el liaj infanoj, li mortis en Ludwigsburg aĝante 73 jarojn.

Verko
-----

* Institutiones iuris civilis ex compendio Hoepfneriano 1783

Literaturo
----------

* CERL Thesaurus
* Virtual International Authority File
* Biographisch-genealogische Blätter
* 1911 Encyclopædia Britannica
* Kalliope
* Nachträge / Personenregister
* Stammbaum der Familie Gmelin
* Personensuche

Vidu ankaŭ
----------

* Dinastio Gmelin

Referencoj
----------

1. ↑  Kalliope
2. ↑  Merkel-zeller.de[*rompita ligilo*]
3. ↑  Merkel-zeller.de[*rompita ligilo*]
4. ↑  Handschriftenkataloge der Universitätsbibliothek Tübingen

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 650525
* GND: 100873006
* VIAF: 20034077
* ISNI: 0000000004799201
* SUDOC: 248353985
 |
**Zsigmond Bödők** [ĵigmond bodOk], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bödők Zsigmond** estis ĉeĥoslovakiana-slovakiahungara astronomo, fizikisto, verkisto.

Zsigmond Bödők  naskiĝis la 22-an de majo 1957 en Ĉeĥoslovakio en Komárno. Li mortis la 26-an de julio 2010 en Slovakio en Dunajská Streda.

Biografio
---------

Zsigmond Bödők apartenis al la hungara minoritato. Li abiturientis en 1976 en hungarlingva gimnazio en Veľký Meder, poste li laboris en la distrikta administrado ĝis 1989, kie li okupiĝis pri astronomiaj prelegoj. Li studis en Universitato de Karolo inter 1979 kaj 1981, li akiris en fizikistan diplomon en Universitato Komenio en Bratislavo en 1984. Ekde 1989 ĝis sia abrupta morto li laboris en astronomia instituto. Li longe aranĝis tendarojn por la junularo, kie li konigis la astronomion.

Elektitaj libroj
----------------

* *Harmatlegelő* (1992)
* *Nobel-díjas magyarok* (1999)
* *Világjáró magyarok* (2005)
* *Látványos égi jelenségek, 2007-2008* (2006)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto[*rompita ligilo*]


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Miklós DURAY** [miklOŝ durai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Duray Miklós** estIs slovakia hungara politikisto, profesoro, geologo, verkisto, parlamentano.

Miklós Duray  naskiĝis la 18-an de julio 1945 en Ĉeĥoslovakio en Lučenec kaj mortis la 30-an de decembro 2022.

Biografio
---------

Miklós Duray apartenis al la hungara minoritato en Ĉeĥoslovakio/Slovakio. Li frekventis bazlernejon en sia naskiĝurbo, mezlernejon en Fiľakovo, poste li estis simpla laboristo unu jaron. Li akiris geologian diplomon en Universitato Komenio en Bratislavo en 1971. Dum la studentaj jaroj li jam politikadis, ĉefe dum Praga printempo 1968. Post siaj studoj li laboris en esplora instituto, poste en konstrua entrepreno kiel geologo. En 1982 kaj ankaŭ en la sekva jaro li estis arestita pro malpermesitaj agoj kontraŭ la socialismo. Spite tion pro eksterlandaj influoj en la studjaroj 1988 kaj 1989 li instruis en universitato en Usono, sed post falo de la socialismo li hejmenvenis. En 1990 li fondis partion por defendi interesojn de la hungara minoritato, ĝis 2010 li estis parlamenta deputito. Depost 2010 li instruas politologion en Universitato de Okcidenta Hungario. Li ricevis 7 hungarajn premiojn inter 1986-2005. Li havas edzinon, kiu naskis filon.

Elektitaj libroj
----------------

* *Kutyaszorító I.* (1982)
* *Kutyaszorító II.* (1989)
* *Csillagszilánk és tövistörek* (1993)
* *Változások küszöbén* (2000)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2016-06-15 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Miklós Duray en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 551343
* LCCN: n86808986
* VIAF: 54560315
* ISNI: 0000000078555154
* SUDOC: 058467076
* NKC: av20221146598
 |
**Winten,** hungare **Pinkatótfalu** estas iama vilaĝo, nun parto de Eberau en Aŭstrio, en la federacia lando Burgenlando, en distrikto de Güssing.

Bazaj informoj
--------------

* Poŝtkodo: 7521
* Telefonkodo:
* Aŭtokodo: GS
* Loĝantaro: 80
* 47° 07′ 00″ N 16° 26′ 45″ O﻿ / ﻿47.11667 °N, 16.44583 °O﻿ / 47.11667; 16.44583 (mapo)Koordinatoj: 47° 07′ 00″ N 16° 26′ 45″ O﻿ / ﻿47.11667 °N, 16.44583 °O﻿ / 47.11667; 16.44583 (mapo)

Situo
-----

Winten situas sur deklivoj. Eberau troviĝas je 2 km-oj.

Historio
--------

Dum la historio zono de tiu regiono ofte apartenis foje al Hungario, foje al Aŭstrio. La unua mencio okazis en 1221 laŭ latina formo *"Villa Sclavorum"*. La hungara loknomo aperis en 1297: *"Tothfolu"*. En 1787 loĝis tie 111 homoj en 20 domoj, en 1828 125 homoj en 19 domoj, en 1857 143 homoj en 25 domoj. En 1910 loĝis en Pinkatótfalu 188 loĝantoj (precipe aŭstroj). Ĝis 1921 ĝi apartenis al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Szombathely, poste al Aŭstrio (escepte inter 1928-1945 al Germanio). Winten aliĝis al Eberau en 1971.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika kapelo omaĝe al Apoteozo de Sankta Kruco de 1951
* surmonta kapelo de 1724
* kapelo omaĝe al Sankta Floriano

* Kategorio Winten en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)