Haŭmeo kaj siaj du lunoj
La orbitoj de la lunoj ĉirkaŭ Haŭmeo
La nanoplanedo **Haŭmeo** havas du konatajn **naturajn satelitojn** : Hiiako kaj Namako, malkovrataj en 2005 de Michael E. Brown kaj lia teamo de la observatorio W.M. Keck de Mauna Kea.

Hiiako, plej granda kaj plej ekstera, havas preskaŭ cirklan orbiton dum Namako, pli malgranda kaj interna havas discentran orbiton, perturbatan de la alia luno.

Oni hipotezas, ke ili formiĝis sekve al kolizio, antaŭ miliardoj da jaroj, kio donis al Haŭmeo ĝian rapidan rotacion kaj ĝian longigitan elipsoidan formon.

Malkovroj
---------

La plej grandan kaj eksteran sateliton malkovris Michael E. Brown kaj sia teamo la 26-an de januaro 2005, okaze de observo de Haŭmeo
per la sistemo de adaptiĝiva optiko de la observatorio W. M. Keck de Mauna Kea.

Ĉar la provizora nomo de Haŭmeo estis  **2003 EL61**, ĝia unua malkovrita satelito estis nomita **S/2005 (2003 EL61) 1** aŭ **S/2005 (2003 EL\_61) 1**.

Michael Brown malkovris la duan, internan sateliton la 30-an de junio 2005, tiu-ĉi ricevis la provizoran nomon **S/2005 (2003 EL61) 2** aŭ **S/2005 (2003 EL\_61) 2**.

### Nomoj

Komence, oni kromnomis ilin "Rudolph" kaj "Blitzen", (nomoj de du boacoj de Patro Kristnasko). La 7-a de septembro 2006, kiam Haŭmeo ricevis sian oficialan numeron *(136108) 2003 EL\_61*, la satelitoj ricevis nomojn *(136108) 2003 EL61 I* kaj *(136108) 2003 EL61 II*.

La 7-a de septembro 2006, laŭ konsilo de IAU ke la transneptunaj objektoj ricevu nomojn ligitaj al mito pri kreado, la planedo fine akiris sian nomon *Haŭmeo*, memorigante pri la havaja diino de la akuŝo: *Haumea*, ĝiaj satelitoj ricevis la nomon de du el ŝiaj filinoj: Hiiako, (laŭ *Hiiaka*, diino de la danco) kaj Namako (laŭ *Namaka* diino de la maro).

Ecoj
----

La spektroj de ilia surfacoj montras spektrajn linioj de absorbo similaj al tiuj de la kristala akva glacio, ankaŭ karakerizantaj de la surfaco de Haŭmeo, tio, kio estas indikilo, ke Haŭmeo kaj ĝiaj satelitoj havas komunan devenon.

La grandoj de la lunoj estas kalkulitaj sur la hipotezo, ke ilia infraruĝa albedo estu la sama kiel tiu de Haŭmeo, mezurita per la infraruĝa kosmoteleskopo Spitzer. Oni hipotezas ilaj densoj al ĉirkaŭ 1 g/cm3, tiu de malpura glacio.

Nun, en la 2010-aj jaroj, Tero situas en la orbitaj ebeno de ambaŭ lunoj de Haŭmeo : tio, kiu estas oportuna cirkonstanco por observi eklipsojn de unu satelito ekde la alia.

Listo
-----

La orbitaj elementoj de Namako valoras por la epoko de 2008. Ili varias pro la perturbo kaŭzata de Hiiako.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Ordo** | **Nomo** | **Grando** (km) | **Maso**(1019 kg) | **Granda duonakso**(km) | **Rivoluperiodo**(tagoj) | **Discentreco** | **Orbita inklinacio** | **Dato demalkovro** |
| 1 | Namako | ~ 170 | 0,179 | 25 657 | 18,2783 | 0,249 | 113,013°13,41° rilate al Hiiako | 30-a de junio 2005 |
| 2 | Hiiako | ~310 | 1,79 | 49 880 | 49,462 | 0,0513 | 126,356° | 26-a de januaro 2005 |

* Perspektiva vido de la orbitoj de Hiiako (luno) (blua) kaj Namako (luno) (verda)Perspektiva vido de la orbitoj de Hiiako (luno) (blua) kaj Namako (luno) (verda)
* Vido de la orbitaj laŭ la orbita ebeno de HiiakoVido de la orbitaj laŭ la orbita ebeno de Hiiako
* Vido de la orbitoj orte al la orbito de HiiakoVido de la orbitoj orte al la orbito de Hiiako

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  IAUC 8577: 2003 EL\_61, 2003 UB\_313, 2005, FY\_9; c/2005 N6 (angle)
2. ↑  Laser Guide Star Adaptive Optics (W. M. Keck Observatory) (angle)
3. ↑  8636: S/2005 (2003 EL\_61) 2; N LMC 2005; 2005ky (angle)
4. ↑  AUC 8976: V1309 Sco; (136108); 201P, 202P, 203P, 204P, 205P (angle)
5. ↑  The largest Kuiper belt objects Michael E. Brown California Institute of Technology (*Haŭmeo tie montrita sub la nomo "2003 EL61"*) (angle)
6. ↑  Orbits and Masses of the Satellites of the Dwarf Planet Haumea = 2003 EL61 (*Darin Ragozzine, Michael E. Brown*) (angle)
7. ↑  Orbitoj kaj masoj de la satelitoj de la nana planedo Haŭmeo (angle)
8. 1 2  Paĝaro pri planeda nomenklaturo - nanoplanedoj kaj ties satelitoj ĉe la retejo de la usona geologia agentejo USGS (angle)
9. 1 2 3 4  (136108) Haumea, Hi'iaka, and Namaka compiled by Wm. Robert Johnston last updated 1 April 2009 (angle)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Naturaj satelitoj de Haŭmeo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Animacio de la Haŭmeaj lunoj Arkivigite je 2009-03-27 per la retarkivo Wayback Machine
* angle Informoj pri la nanoplanedo Haŭmeo
* angle Haŭmeo, pli stranĝa objekto de la Kujperzono
* angle Partoj de nanplanedo disigataj en la ekstera sunsistemo
* france 2003 EL61 la nana planedo
* france La objekto (136108) 2003 EL61, el la paĝoj de Jean-Michel[*rompita ligilo*]

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rSunsistemo |
| --- |
| Stelo | 
* Suno
 | Planedosistemo |
| Planedoj | 
* Merkuro
* Venuso
* Tero
* Marso
* Jupitero
* Saturno
* Urano
* Neptuno
 |
| Eblaj nanoplanedoj | 
* Cereso
* Orko
* Plutono
* Haŭmeo
* Kvavaro
* Makemako
* Gongono
* Eriso
* Sedno
 |
| Satelitoj | 
* Teraj (Luno)
* Marsaj
* Jupiteraj (Iono, Eŭropo, Ganimedo, Kalisto)
* Saturnaj (Titano)
* Uranaj
* Neptunaj (Tritono)
* Plutonaj (Karono)
* Haŭmeaj
* Erisa
 |
| Aliaj objektoj | 
* Asteroidoj
* Centaŭroj
* Kometoj,
* Meteoroidoj
* Transneptunaj objektoj
* Kosma polvo
 |
| Regionoj | 
* Asteroida zono
* Kujper-zono
* Disa disko
* Oorta nubo
* Heliosfero
 |
| Vidu ankaŭ | 
* Listo de la objektoj de la Sunsistemo
* Kronologio de la malkovroj de la sunsistemaj planedoj kaj de ties naturaj satelitoj
 |

 |