recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Carmen AMORAGA Toledo** (Picaña, Valencio, 7a de septembro 1969) estas hispana ĵurnalistino, politikistino kaj verkistino.

Biografio kaj kariero
---------------------

Ŝi gradiĝis pri informadiko en la Universitato CEU Cardenal Herrera kaj laboris kiel kolumnisto en la ĵurnalo *Levante-El Mercantil Valenciano*. Ŝi partoprenis ankaŭ en babilrondoj en Canal 9, Radio 9 kaj Punto Radio. Ĝis junio 2015 ŝi laboris kiel konsilisto pri rilatoj kun amaskomunikiloj en la Universitato de Valencio. Kiel ĵurnalisto ŝi plue publikigas artikolojn por diversaj komunikiloj kiel *Cartelera Turia*. 

Ŝia unua romano *Para que nada se pierda* ricevis la Duan Premion de Romano *Ateneo Joven de Sevilla*. Poste ŝi publikigis *La larga noche*, premio de la *Crítica Valenciana* kaj ankaŭ *Todas las caricias*. Per sia verko *Algo tan parecido al amor* ŝi estis finalisto de la Premio Nadal 2007 kaj per *El tiempo mientras tanto* ŝi estis finalisto de la Premio Planeta en 2010. En 2014 ŝi ricevis la Premion Nadal pro sia romano *La vida era eso*.

Ŝi estas membro de la socialista partio PSOE, de kies estraro ŝi estis postenulo, kaj deputito el Valencio en la regiona parlamento, post ok jaroj kiel kultura skabenino en la municipo de sia denaska Picaña. Inter 2015 kaj 2023 ŝi estis ĝenerala direktorino pri Kulturo kaj heredo de la regiona Valencia Generalitato.

Verkoj
------

* 1997: *Para que nada se pierda*
* 2000: *Todas las caricias*
* 2003: *La larga noche*
* 2006: *Palabras más, palabras menos*
* 2007: *Algo tan parecido al amor*
* 2007: *Como un ancla* en: Las vidas de Eva.
* 2008: *Lo que son las cosas* en: Historias que dejan huella.
* 2008: (*Como si mi vida fuera) La letra de un tango* en: Don Juan.
* 2009: *Todo lo que no te contarán sobre la maternidad* (eseo).
* 2010: *El tiempo mientras tanto*
* 2012: *El rayo dormido*
* 2013: *La vida era eso*
* 2016: *Enamorar(se)*
* 2017: *Basta con vivir*
* 2023: "El corazón imprudente"

Referencoj
----------

1. ↑  Carmen Amoraga, Premio Nadal por la ´La vida era eso´ en La Nueva España.
2. ↑  «Diputados/as en las Cortes Valencianas». Cortes Valencianas. Arkivita el originalo la 5an de marto 2016. Konsultita la 15an de oktobro 2015.

Bibliografio
------------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Carmen Amoraga en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Carmen Amoraga en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 853499
 |
Laŭ la helena mitologio, **Testio** (el la greka *Θέστιος*, *devotulo de Hero*) estis la nomo de du reĝoj:

Testio, reĝo de Pleŭrono
------------------------

Mapo de Etolio, kie regis la familio de **Testio** dum kelkaj generacioj.
La unua Testio estis reĝo de Pleŭrono, en Etolio. Li estis filo de la milita dio Areso kaj de Demonico, aŭ de Agenoro (reĝo de Etolio) kaj Epikasto, laŭ malsama versio.

Testio estis fidela aliancano de la reĝoj de Lakonio, Tindaro kaj Ikario, en ilia milito kontraŭ Hipokoonto. Kiam ĉi tiu lasta kaj la Hipokoontidoj elpelis Tindaron el Sparto, Testio protektis lin en Pleŭrono, ĝis kiam Heraklo venkis la uzurpinton kaj redonis la lakonian kronon al Tindaro. Dankeme, tiu lasta edziĝis al Ledo, filino de Testio.

Testio edziĝis al Leŭkipo, aŭ al Deidamio (filino de Periero) aŭ al Eŭritemiso (filino de Kleobeo), laŭ la diversaj tradicioj. Kun iu el ŝi, li havis multnombran idaron, inter kiu elstaris Ledo, Ifiklo kaj Alteo, konataj kiel *Testiidoj* pro tio.

| Partneroj kaj idaro |
| --- |
| Deidamio, Eŭritemiso aŭ Leŭkipo | Nekonata |
| * Alteo
* Eŭripilo
* Evipo
* Hipermnestro
 | * Ifiklo
* Ledo
* Pleksipo
 | * Kometo
* Protoo
 |

  

La filoj de Testio mortis post la ĉaso de la Kalidona Apro, en kverelo kontraŭ Meleagro pro la ĉasa trofeo. Testio mem postulis la felon kaj dentegojn de la besto, pledante ke lia filo estis tiu, kiu unue vundis la apron. Meleagro furioze reagis, pro tio ke laŭ li la venkinto estis Atalanto, al kiu li enamiĝis. El tio devenis milito, inter la kalidonanoj kaj la kuretoj, ĉefitaj de la filoj de Testio, kiun aliaj verkistoj atribuas al teritoria konflikto. En tiu milito Meleagro mortigis ĉiujn filojn de Testio, kvankam li mem trovis morton ĉe ĝi.

| Antaŭe: | Mitaj reĝoj de Pleŭrono | Poste: |
| --- | --- | --- |
| Agenoro | **Testio** | Eneo |

Testio, reĝo de Beotio
----------------------

Bildo kaj mapo de la urbo Tespio, kiu ricevis ĝian nomon de sia eponimo Tespio (**Testio** laŭ alternativa skribmaniero).
Krom la antaŭa, **Testio** (pli ofte nomata Tespio) estis filo de la atenaj gereĝoj Ereĥteo kaj Praksiteo. Ĝi estis reĝo de Tespio, en Beotio, kaj edziĝis al Megamedo. Kun ŝi (aŭ kun pliaj virinoj) li estis patro de multaj knabinoj, kiujn Heraklo amis dum sia kvindektaga restado en tiu urbo. Pro li, la filinoj kiujn Heraklo havis kun ili nomiĝis Tespiidinoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Apolodoro. *Mitologia biblioteko*, 1.7.7.
2. ↑  Paŭzanio. *Priskribo de Grekio*, 3.13.8.
3. ↑  Apolodoro. Mitologia biblioteko, 3.10.5.
4. ↑  Higeno. *Fabloj*, 14.
5. ↑  Skolio pri Apolonio el Rodiso. *Pri la argonaŭtoj*, 201.
6. ↑  Apolodoro. *Mitologia biblioteko*, 1.7.10.
7. ↑  Sĥilo. *Koeforoj*, 606.

Literaturo
----------

* Apolodoro. *Mitologia biblioteko*, 1.7.7. kaj 3.10.5.
* Apolonio. *Pri la argonaŭtoj*, 1.261.
* Skolio pri Apolonio el Rodiso, 1.146, 201.
* Sĥilo. *Koeforinoj*, 606.
* Eŭripido. *Ifigenio en Aŭlido*, 49.
* Higeno. *Fabloj*, 14.
* Paŭzanio. *Priskribo pri Grekio*, 3.13.5.

Eksteraj ligiloj
----------------

* angle Testio ĉe Greek Mythology Index
Panoramo al abatejo de Tihany, antaŭe la interna lago

**Tihany** [tihanj] estas hungara vilaĝo kun titolo vinvilaĝo kaj somera fama banloko en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém (departemento), en Distrikto Balatonfüred.

Strato en Tihany
Interna lago de Tihany, antaŭe la abatejo sur la supraĵo
Panoramo el Balatono al abatejo de Tihany

Situo
-----

La vilaĝo situas sur samnoma duoninsulo ĉe la norda bordo de Balatono kun belega pejzaĝo al la lago kaj kun pitoreska naturo, en kaldrono de iama vulkano. Ĝi troviĝas sur norda bordo de Balatono, laŭ flankovojo. La vilaĝo estas escepta pro ne havanta fervojon ĉe Balatono. Dum la historio la duoninsulo estis insulo. La vilaĝo havas gravan havenon, kie estas pramo al la suda bordo. Prezoj de la nemoveblaĵoj tie estas la plej altaj.

Historio
--------

La vilaĝo estis loĝata jam dum la bronzepoko kaj ferepoko poste romianoj vivis tie. La abatejon kaj klostron oni fondis en 1055, en ĝia fonda dokumento troviĝas kelkaj hungaraj vortoj: ili estas la unuaj skribaj memoraĵoj de la hungara lingvo. Dum la kontraŭturkaj bataloj estis tie fortikaĵo (apenaŭ videbla), kiun la turkoj neniam okupis. En 1752 la abatejo rekonstruiĝis kaj iĝis simbolo de Tihany.

La vilaĝo apartenas al vinregiono de Balatonfüred-Csopak. La duoninsulo apartenas al Nacia parko.

Lagoj
-----

Krom Balatono estas interna kaj ekstera lagoj, kiuj havas nenian kontakton kun Balatono. La interna lago estas restaĵo de vulkana lago, nun fiŝkaptejo. Naĝado povas okazi nur en Balatono. La ekstera lago grandparte estas marĉo.

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Interna lago (Tihany).
 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Ekstera lago (Tihany).

Aliaj vidindaĵoj
----------------

* Preĝejo de Ĉieliro de Maria (Tihany)
* eĥo, la plej granda en Hungario
* muzeo pri pupoj
* herbejo de lavendo
* golgoto

Menciindaĵo
-----------

Dum la historio la fiŝistoj tiel fiŝadis, ke sentinelo staris sur montopinto, kiu gvidis la fiŝkaptadon per signoj. La sentinelo povis vidi la fiŝaron, kiu estis nigreco en la lago.

Famuloj
-------

En Tihany mortis:

* abato Béla Bresztyenszky
* bankisto Ferenc Bartha
* biologo Aladár Scherffel
* monaĥo Dávid Lajos Borosay.

Famaj nomportantoj
------------------

* Miklós Tihanyi (pli aĝa)
* Miklós Tihanyi (pli juna)
* Miklós József Tihanyi
* József Tihanyi
* József Tihanyi (instruisto)
* József Tihanyi (altosaltisto)
* László Tihanyi

La abateja preĝejo de Tihany

* Kategorio Tihany en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Tihany en Vikivojaĝo (Turisma gvidilo)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 23714
* GND: 4060157-2
* VIAF: 132556428
* NKC: ge647833
 |



1. ↑   Tihany települési választás eredményei (hungare) (html). Országos Választási Iroda (2010-10-03). Alirita 2011-07-26.
2. ↑  *Magyarország közigazgatási helynévkönyve, 2015. január 1.* (magyar és angol nyelven). Központi Statisztikai Hivatal, 2015. szeptember 3. (Hozzáférés: 2015. szeptember 4.)
**Timothy James McVEIGH** (naskiĝis la 23-an de aprilo 1968 en Pendleton, Novjorkio kaj mortis la 11-an de junio 2001 en Terre Haute, Indianao) estis tiu persono, kiu eksplodigis bombon en Oklahoma City en 1995 kaj estis pro tio kondamnita kaj ekzekutita.

Post la finstudo en 1986, li vivtenis sin per provizoraj laboroj ĝis tiam, kiam en majo de 1988 ekservis en la usona armeo. Li partoprenis en la dua golfa milito en 1991. Post kiam, lia aspirado al speciala unuo malsukcesis. li forlasis la armeon.

Post tio, li laboris kiel sekureca servisto kaj okupiĝis ankaŭ pri armila vendado. Li estis membro en National Rifle Association of America kaj ofte vidata gasto en la armilaj merkatoj en Tulsa/Oklahoma.

McVeigh simpatizis kun la ekstreme dekstraj ideologioj, sed ne aliĝis al iu ajn. Dum la jaroj, evoluis ĉe li malamo kontraŭ la usona registaro, precipe post atako de la FBI-agentoj je sekto en Waco/Teksaso en jaro 1993, ĉe kiuj oni murdis multajn homojn.

Li efektivigis la 19-an de aprilo 1995 bombeksplodon en la konstruaĵo *Murrah Federal Building* en Oklahoma City, kio kaŭzis morton de 168 homoj, vundiĝis 500. Li justigis la atencon interalie kiel venĝoagon pro la eventoj en Waco.

McVeigh estis kondamnita je morto la 13-an de junio 1997 kaj li estis ekzekutita per veneninjektado la 11-an de junio 2001. Li montris nenian penton.

McVeigh invitis Kalifornian komponiston David Woodard por plenumi Meso antaŭ ekzekuto. Li ankaŭ petis katolikan pastron.

Literaturo
----------

* Lou Michel und Dan Herbeck: *American Terrorist*. Regan Books, New York 2001. ISBN 0-06-039407-2

* Kategorio Timothy McVeigh en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 209122
* GND: 119517760
* LCCN: no96020128
* VIAF: 475149106216568491698
* ISNI: 0000 0000 5536 2587
* BIBSYS: 99040352
* NKC: js20011212054
 |



1. ↑  Carpenter, S. "In Concert at a Killer's Death", *Los Angeles Times*, 9an de majo 2001.
**Toyin Ojih Odutola** (naskiĝis en 1985 en Ife, Niĝerio) estas niĝeria-usona nuntempa vida artisto konata pro ŝiaj buntaj multimediaj desegnoj kaj laboroj sur papero. La artisto elvokas mondon, kie esti nigrahaŭta estus la normo. Ŝi faras tion ŝanĝante la haŭtakoloron de blankaj steluloj kiel Picasso aŭ Tom Cruise, sed ankaŭ renversante la kutimajn kodojn. La desegnaĵoj de Toyin Odutola pridubas fizikajn kaj socipolitikajn identecojn rilate al haŭtokoloro.

Biografio
---------

Ŝi kreskis en intelekta komunumo kaj ĉirkaŭita de instruistoj kaj sciencistoj. Ojih Odutola kaj ŝia familio translokiĝis al Usono kiam ŝi havis kvin jarojn. Ŝi studis ĉe la Universitato de Alabama kaj la California College of the Arts en San Francisko.

Verkaro
-------

Ŝia unika stilo de kompleksa signigo kaj kunmetaĵoj rekonsideras la tradiciojn de portretarto kaj rakontado. 

La arto de Ojih Odutola ofte enketas pri diversaj temoj de socio-ekonomiaj malegalecoj, de heredaĵo de koloniismo, kviro kaj genra teorio, ideoj de nigreco kiel vida kaj socia simbolo, samkiel spertoj de migrado kaj delokiĝo.

Ŝia arto estas rimedo por starigi demandojn, kiuj ofte estas enterigitaj, ignoritaj kaj pri kiuj oni mensogas por eviti malkomforton de koloniaj nacioj ĉirkaŭ ilia tutmonda potenco.

Vidu ankaŭ
----------

Negritudo

Eksteraj ligiloj
----------------

Oficiala retejo de Toyin Ojih Odutola

Retejo kun bildoj de la pentraĵoj de Odutola

Referencoj
----------


1. ↑  (fr) Rafael Pic, *Noir c'est noir*, Le Quotidien de l'art, la 4-an de oktobro 2020.
2. ↑  (fr) Solène Liagre, *10 artistes noir.e.s à connaître et à reconnaître*, MAZE, la 9-an de junio 2020.
3. ↑  (en) Toyin Ojih Odutola uses arto to challenge invented constructs of the self, NYLON,
4. ↑  (en) Amah-Rose Abrams, *Utopias Are Traps: Toyin Ojih Odutola On A Countervailing Theory*, The Quietus, la 7-an de novembro 2020.
Kelkaj buĉrubopladoj, kiel ŝmiraĵo, estas konsideritaj frandaĵa manĝaĵo.
Buĉrubo ankaŭ povas esti pli malmultekosta speco de manĝaĵo kiu povas esti konsiderita tabuo en kelkaj kulturoj. Ĉi tie kapoj, cerboj, porkopiedoj kaj tripoj por vendo en viandomerkato de Istanbulo.
**Tripaĵo**, **visceraĵo** aŭ **buĉrubo** rilatas al la internaj organoj kaj intestoj de buĉita besto. La vorto ne rilatas al speciala listo de manĝeblaj organoj, kiu varias laŭ kulturo kaj regiono, sed inkludas plej internajn organojn krom muskolo kaj osto. Kelkaj kulturoj timemas for de buĉrubo kiel manĝaĵo, dum aliaj utiligas ĝin kiel ĉiutagan manĝaĵon, aŭ en bongustaĵoj.

Priskribo
---------

Kelkaj buĉrubopladoj estas konsideritaj frandaĵa manĝaĵo en internacia kuirarto. Tio inkludas grashepataĵon, ŝmiraĵon kaj bovidtimusojn. Aliaj buĉrubopladoj restas parto de tradicia regiona kuirarto kaj povas esti konsumitaj precipe lige kun ferioj. Tio inkludas skotan intestmanĝaĵon, judan hepatohakaĵon, sudusonajn *chitterlings*, same kiel multajn aliajn pladojn. Intestoj estas utiligitaj ankaŭ kiel enfermaĵo por kolbasoj, kvankam pli malmultekostaj tipoj povas uzi artefaritan enfermaĵon.

Depende de la kunteksto, buĉrubo povas rilati al tiuj partoj de bestokadavro forĵetita post buĉado aŭ senhaŭtigado; ĝi ankaŭ povas rilati al la kromproduktoj de muelitaj grajnoj, kiel ekzemple maizo aŭ tritiko. Buĉrubo ne uzita rekte por homa aŭ besta nutrado ofte estas prilaborita en fabrika planto, produktante materialon kiu siavice estas utiligita por sterko aŭ brulaĵo; aŭ en kelkaj kazoj, ĝi povas esti aldonita al komerce produktita dorlotbesta manĝaĵo.

En pli fruaj tempoj, ĉikanistoj foje ĵetis buĉrubon kaj alian sentaŭgaĵon al kondamnitaj krimuloj kiel elmontro de publika malaprobo.

Etimologio
----------

La vorto tripo ekzistas en latinidaj lingvoj, ekzemple en hispana *tripa*, en franca *tripe* ktp. La sufikso -aĵo estas komuna al aliaj manĝaĵoj, kiaj ovaĵo, kokaĵo ktp.

Tripovendejo
------------

**Tripovendejo** estas tipo de viandovendejo kie oni vendas **viscerojn** (**renoj**, **hepatoj**, **internaĵoj**, ktp.) de buĉita animalo same kiel aliajn partojn tradicie konsiderataj **restaĵoj**: kapoj, oreloj, langoj, piedoj, sango, testikoj ktp. **Tripovendado** kaj **Tripokuirado** aplikiĝas al la agado kaj kuirado de la elementoj aĉetitaj tie.

Referencoj
----------

1. ↑  Norton, Rictor. "The Vere Street Coterie, 1810," *Gay History and Literature,* alirita 2a Nov. 2011.

* Kategorio Tripaĵo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Teritorio loĝata de Kurdoj en 1992
Kurd-parolantaj areoj en Turkio (de 1965 censo) (malhelverdaj - klare kurdaj areoj, helverdaj - areoj kun kurda plimulto)
 Urbo Batman
**Turka Kurdio** aŭ **Norda Kurdio** (kurde *باکرہ کردیستان*, Bakurê Kurdistanê) estas nomo kiu rilatas al la partoj de Turkio en Orienta Anatolio kaj Sudorienta Anatolio kie la kurdoj estas la domina etno. La grandeco de la supre menciitaj areoj proksimume respondas al la areo de historia Okcidenta Armenio ( kaj geografie al la areo de la armena altebenaĵo. La "Kurda Instituto de Parizo" taksis, ke ekzistas proksimume 20 milionoj da kurdoj vivantaj en Turkio. 

Ĝenerale, la kurdoj konsideras sudorientan Turkion kiel unu el la kvar partoj de "Granda Kurdio", kiu ankaŭ inkludas partojn de norda Sirio (Rojava aŭ okcidenta Kurdio ), norda Irako (la Aŭtonoma Regiono Kurdistano, konata kiel suda Kurdio) kaj nordokcidenta Irano (orienta Kurdio aŭ irana Kurdio).

La esprimo "Turka Kurdio" estas ofte uzita en la kunteksto de kurda naciismo, igante ĝin kontestata esprimo en Turkio. Tial estas ambigueco en ĉi tiu kunteksto, kaj la termino havas malsaman signifon depende de la kunteksto. Tiu esprimo estas uzata en fakaj analizoj kaj novaĵmedioj por rilati al areoj en sudorienta Turkio kiuj havas signifan kurdan populacion.

Referencoj
----------

1. ↑  The Kurdish population, Institutkurde.org (franca)
2. ↑  Deborah, Rund; Tirza, Cohen; Dvora, Filon; Carol, Dowling; Tina, Warren; Igal, Barak; Eliezer, Rachmilewitz; Haig, Kazazian; Ariella, Oppenheim (1991). "Evolution of a genetic disease in an ethnic isolate: beta-thalassemia in the Jews of Kurdistan". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 88 (1): 310-314.
3. ↑  Website offline | ICT & Media, offline.hum.uu.nl
4. ↑  Hugo De Vos, Joost Jongerden, Jacob Van Etten, Images of war: using satellite images for human rights monitoring in Turkish Kurdistan1, Disasters 32, 2008, p. 449–466 doi: 10.1111/j.1467-7717.2008.01049.x

Eksteraj ligiloj
----------------

 **Turka Kurdio** en Vikimedia Komunejo
**Ixtenco** estas unu el la 60 komunumoj de la meksika subŝtato Tlaxcala, kiu estas meksika subŝtato kiu situas en la centra Meksiko, relative proksime al la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo estas Ixtenco. Krom la ĉefurbo 2 aliaj loĝlokoj (statistike: urboj, vilaĝoj vilaĝetoj, domaroj) apartenas al la komunumo. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 29016.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 6279 loĝantojn. El tiuj estis 3003 viroj kaj 3276 virinoj. La komunumo havas surfacon de 46,61 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 2500 metroj super la marnivelo.

Klimato
-------

En la komunumo jare falas averaĝe 633,5 mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas 14,3 ℃.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 5200 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 690 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifaske 13,27 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ixtenco Arkivigite je 2007-05-23 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
La **Kalvinana-luterana preĝejo** estas religia konstruaĵo en urbo Hévíz (Hungario), kiun uzas ambaŭ eklezioj.

Historio
--------

Dum dominado de turkoj aperis la protestantaj religioj, sed la aŭstraj imperiestroj (samtempe hungaraj reĝoj) estis firme katolikaj. Ekde 1608 la soldatoj ricevis privilegion pri la elektebla religio. Tamen la apuda Keszthely (supozeble ankaŭ tiama vilaĝo Hévíz) restis firme katolika. En la 18-a jarcento ankaŭ luteranaj enmigrantoj alvenis. Ĝis 1926 la luteranoj eklezie apartenis al Kővágóörs aŭ Nagykanizsa, pli poste jam al la najbara Keszthely. La kalvinanoj aranĝis diservojn loke en loĝejo aŭ kulturdomo, la luteranoj en kinejo aŭ hospitala halo. En 1994 la municipo donacis konvenan areon por la konstruota kirko, kiu estis preta en la sama jardeko. La altara bildo estis kreita en 2003 fare de Rózsa Polgár. La orgeno alvenis en 2004.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola en suda parto de la urbo sur herbejo. La fasado formanta triangulon estas simetria, meze la enirejo funkcias, plej supre en aperturo sonorilo estas videbla. Inter la enirejo kaj aperturo granda ronda fenestro situas. Kelkaj ŝtupoj kuras al la enirejo. La ekstraj muroj estas kovritaj grandparte per ŝtonoj.

Fontoj
------

* hungare kun foto
* hungare kun foto
* 
* Arkivigite je 2022-01-22 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* EnirejoEnirejo
* Malantaŭ partoMalantaŭ parto
* Sonorila aperturoSonorila aperturo
Aleva kaligrafio (simetriŝajna) de "Ali estas la Ŭalio de Dio"
***Ŭalio*** aŭ ***Walī*** (en araba ولي, plurale ʾawliyāʾ أولياء), estas araba vorto signife "gardisto", "protektanto", "helpanto", ktp. "Ŭalio" estas iu kiu havas "ŭalaja" (aŭtoritato aŭ gardotasko) super iu alia. Ekzemple, ĉe fikho, patro estas *Ŭali* de sia filo ĉefe de sia filino por geedziĝo.

En Islamo, la arablingva esprimo ولي الله *walī allāh* povas esti uzata por aludi al iu kiu havas la "aŭtoritaton de Dio":

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Nur Alaho estas via ŭalio kaj Lia Mesaĝisto kaj tiuj kiuj kredas, tiuj kiuj tenas preĝojn kaj pagas la pormalriĉulan parton dum ili pregoxklinas. **"** |
| — Korano, surao 5 (Al-Ma'ida), ajah (verso) 55 |

 |

Tamen, la plej ofta signifo de la vorto estas simple islama **sanktulo aŭ sankta persono**. En turka la vorto estis adoptita kiel **veli**. En Palestino la vorto **wali** signifas kaj sanktulo kaj la **tombo aŭ maŭzoleo de sanktulo**. Tio aperas en la okcidenta fakbibliografio de 19a al komenco de la 20a jarcento, kie la vorto estas literumita "wali", "weli", "welli" ktp. en angla kaj "oualy" en franca.

Tiu termino devas esti malkonfuzata kun diferenca sed tre simila vorto wāli (en araba والي kun longdaŭra a, kio donus simile *ŭali*) kio estas la administracia titolo kiun tenas funkciulo aŭ guberniestro kaj estas ankoraŭ uzata nuntempe en kelkaj islamaj landoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Hans Wehr, p. 1289
2. ↑  Korano 5:55 Alirita la 15an de junio 2015 Arkivigite je 2015-05-09 per la retarkivo Wayback Machine
3. ↑  Robert S. Kramer, Richard A. Lobban Jr. Carolyn Fluehr-Lobban.  (2013) *Historical Dictionary of the Sudan*, 4‑a eldono, Historical Dictionaries of Africa, Lanham, Maryland, USA: Scarecrow Press, an imprint of Rowman & Littlefield, p. 361. ISBN 978-0-8108-6180-0. "QUBBA. The Arabic name for the tomb of a holy man... A qubba is usually erected over the grave of a holy man identified variously as **wali** (saint), faki, or shaykh since, according to folk Islam, this is where his baraka [blessings] is believed to be strongest...".
4. ↑
5. ↑  Guérin, 1880, p. 488
6. ↑  Hans Wehr, p. 1290

Eksteraj ligiloj
----------------

*.  Scholars Smash Hizb Argument Against British Politics. Muslim Public Affairs Committee UK (22 December 2004). Arkivita el la originalo je 2005-02-07. Alirita 2015-06-15.
Nederlando
----------

Nederlanda numerplato
Nederlando estis la unua *lando* en la mondo kie oni enkondukis la licencplaton. La unua licencplato, la numero "1", estis eldonita al sinjoro J. van Dam el Zoutkamp, kiu havis propre fabrikitan aŭtomobilon. Lia frato havis platon numero "2". La aŭtomobiloj estis faritaj de la *Groninger Motor-rijtuigen Fabriek* (fabriko de motor-kaleŝoj en Groningen). Plej rimarkinde pri la aŭto estas ke oni konservis foton de ĝi.

En Nederlando ĝis inkluzive 2004 la licencplato havis sesopan nigran cifer-literkombinaĵon, dividita en tri grupoj de du (ekzemple *DK-66-24*). Ekde 2007 por la unua fojo aperis kombinaĵo de sinsekve du ciferoj, tri literoj kaj unu cifero (*01-GBB-1*).

Ekde 1905 ĝis inkluzive 1951 en Nederlando oni povis dedukti la provincon el la aŭtokodo.

Provinco Utreĥto

La provincoj:

* **A** Groningen
* **B** Friesland
* **D** Drenthe
* **E** Overijssel
* **G**, **GX**, **GZ** Nord-Holando
* **H**, **HX**, **HZ** Sud-Holando
* **K** Zeeland
* **L** Utrecht
* **M** Gelderland
* **N** Nord-Brabanto
* **P** Limburg
* **R** Transmaraj departementoj

Ekde 1951 la kombinaĵo estas sendependa de la loko kie la posedanto loĝas.

Ĝis 1978 la licencplato estis blua kun blankaj literoj kaj ciferoj.

|  |
| --- |
| **36-17-BD** |

En 1976 kaj 1977 la licencplato estis iom pli helblua kaj havis alian tiparon.

* Ekde 1978 la licencplato estis (reflektante) flava kun nigraj literoj/ciferoj

|  |
| --- |
| **JG-PV-81** |

  

* Ekde 2013

|  |  |
| --- | --- |
| NL | **01-GBB-1** |

  


|  |  |
| --- | --- |
| NL | **1-KBB-00** |

  


|  |  |
| --- | --- |
| NL | **GB-001-B** |

  


|  |  |
| --- | --- |
| NL | **G-001-BB** |

  


|  |  |
| --- | --- |
| NL | **V-01-BBB** |

  

   

Licencplato por aŭtokomercistoj

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| **HA-57-58** |

Licencplato por taksioj

|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| **NT-57-GT** |

En Nederlando la licencplato estas ligita al la veturilo.

* Kategorio Aŭtokodoj en Nederlando en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


 |

 |
Roza kirko en Elende/Bleichroda
Interno
La iama pilgrima **Preĝejo Sankta Mario** aŭ **Rozokirko** (germane *Rosenkirche*) troviĝas en Elende, urbokvartalo de Bleicherode en Germanujo. Ĝi apartenas al la eklezia distrikto Gebra ene de la paroĥujaro Niedergebra/Suda Harco de Evangelia Eklezio en Meza Germanujo.

Historio
--------

Kio komenciĝis en 1419 kiel granda pilgrimejo estas hodiaŭ eta vilaĝa kirko. La Mario-statuo kiu iam allogas amasojn tien ĉi estas hodiaŭ videbla en la Preĝejo Sankta Mario (Heiligenstadt). Intertempe la pilgrimo faritis al la Preĝejo Sankta Marteno (Heiligenstadt). La iam 42 m longa preĝejo trovitis en 1799 kaduka kaj rekonsekritis en 1804 post malkonstruo kaj malpligrandigo. La mezepoka baptujo troviĝas hodiaŭ en la katolika Bonifaco-kirko en Großlohra-Friedrichslohra.

Priskribo
---------

De la frua gotika halokirko ekzistas hodiaŭ nur la longa altarejo. Sude alkonstruitis multangule fermita kapelo kaj norde sakristio. En 1804 malkonstruitis la plejmulto de la navo, la najbara ronda ŝtuparturo norde kaj la kapelo sude. Estiĝis poste la nuna kirko. El la restaĵoj navaj starigitis tura tuto kun piramida tegmento; arkaĵoj de la fruaj alkonstruitaĵoj ankoraŭ senteblas. La kornico estas granda konkavaĵo kaj ornamtas per serio da kvinfoliaj rozoj. Ankaŭ partoj de la romp-arkaj trionfaĵo konserviĝis. La navon kovras ligna ebena plafono. La galerioj ankaŭ lignaj estas. La altaro ambona estas de 1804; la horloĝa turo pli aĝas havante ĉ. 300 jarojn. La sonorilo bronza mulditis en 1817 kaj postvivis la Duan Mondmiliton kaj en 2019 akiritis dua pli malgranda por kompletigi la sonorilejon. Sur la galeria balustrato por la orgeno estas sklulptita gotika statuo de episkopo portanta modelon de la preĝejo. La orgeno havas 7 registrojn kun klavaro kaj pedalo kaj faritis en 1840 fare de la firmao Knauf; la orgenfajfiloj estas ĉefe lignaj.

Literaturo
----------

* *Dehio-Handbuch der deutschen Kunstdenkmäler, Thüringen.* Deutscher Kunstverlag, München / Berlin 2003, ISBN 3-422-03095-6, p. 275-276
* *Johann Georg Theodor Grässe* Sagenbuch des Preußischen Staates 1–2, Band 1, Glogau 1868/71, S. 424–428. (online ĉe Wikimedia Commons)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Rozopreĝejo (Elende) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Kirchenkreis Südharz
* Datreveno 600-a konstrua

Notoj
-----

1. ↑  *Die Rosenkirche zum Elende*. Johann Georg Theodor Grässe: *Sagenbuch des Preußischen Staates 1–2,* volumo 1, Glogau 1868/71, p. 424-428]
2. ↑  Informoj pri la orgeno
EdE-M

**James Ferdinand MORTON, Jr.** (18-a de oktobro 1870, Littleton, Massachusetts – 7-a de oktobro 1941, Jersey City, New Jersey), estis usona mineralogo, kuratoro de muzeo, amatora ĵurnalisto, esperantisto, pamfletisto, bahaisto.

Li trapasis licencion (*Bachelor of Arts*) kaj majstron (*Master of Arts*) en Harvard en 1892.
Kiam li estis juna, li multe vojaĝis kaj ĉeestis longtempe en Francio kie li lernis flue paroli la francan.
En 1896-97 li estis prezidanto de *National Amateur Press Association*, usona asocio pri amatora ĵurnalismo.
Li poste fariĝis prezidanto de *Thomas Paine Natural History Association*, kunfondanto kaj prezidanto de esperanto societo en New York kaj estis dufoje ĉefo de la aga komitato de Esperanto-Asocio de Norda Ameriko. Li ankaŭ estis aktivulo ĉe multnombraj societoj: *American Association of Museums*,
*American Forestry Association*, *Science League of America*, *The Harvard CIub*, *Blue Pencil Club*, *Institute of American Genealogy*, *The Mineralogical Society of America*.

Li verkis broŝurojn favore al parollibereco, libera amo, laikeco aŭ nigrula egaleco. Tiuj broŝuroj estis eldonitaj de li mem aŭ de The Truth Seeker Co. Unue fervora sendiisto, li poste fariĝis bahaisto.

Li ege amikiĝis kun la usona verkisto H. P. Lovecraft sekve al iliaj amatorĵurnalistaj okupiĝoj, eĉ se la du viroj havis ofte malsamaj sociaj aŭ politikaj opinioj. Lovecraft skribis ke **Morton** estis "rimarkinda ulo".

De 1925 ĝis sia morto, li estis kuratoro de la muzeo de Paterson, New Jersey, kies mineralogan kolekton li ege pligrandigis.

Li mortis frapita de veturilo.

### Notoj

1. 1 2 3
2. 1 2  David E. Schultz kaj S. T. Joshi: *H. P. Lovecraft: Letters To James F. Morton*, New York, NY, Usono, Hippocampus Press, 2011.
3. 1 2  S. T. Joshi: *H. P. Lovecraft: A Life*, West Warwick, RI, Usono, Necronomicon Press, 1996, p.136-137.
4. ↑

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 25990
* LCCN: n92103287
* VIAF: 53351289
* ISNI: 0000 0000 2927 1411
 |
Turoj KIO kaj monumento al José Calvo Sotelo.
La **Placo Kastilio** (hispane *Plaza de Castilla*) estas granda placo situanta en la nordo de la urbo Madrido (Hispanio).

Situo
-----

La placo troviĝas en la nordo de la urbo kaj estas trairata de la Promenejo de la Kastilia, unu el la ĉefaj avenuoj de la ĉefurbo, preskaŭ en ĝia fino, en la distrikto Chamartín, kaj konstituas la centron de la Kvartalo Kastilio. En tiu ĉi placo ankaŭ renkontiĝas la Avenuo Asturio kaj la stratoj Agustín de Foxá, Mateo Inurria kaj Bravo Murillo.

Nubskrapuloj
------------

*Obelisko* de Calatrava (la 15-a de majo 2009)
La placo havas la du nubskrapulojn plej altajn de Madrido, kiuj estas ĝia ĉefa allogaĵo: la duopo de la konstruaĵoj t.n. Pordo de Eŭropo, je pli ol 100 metroj kaj preskaŭ 30 etaĝoj, ankaŭ konataj kiel *Turoj Kío*.
La turoj estas videblaj ekde la tuta urbo kaj ilia ĉefa unikeco kaj allogeco estas ilia klineco je 15 %, ambaŭ samloke.

*Obelisko* de Calatrava
-----------------------

Tiu ĉi monumento dizajnita de Santiago Calatrava estas donaco kiun Ŝparkaso Madrido faris al la madrida popolo cele al la celebrado de la tria jarcento de la entrepreno, kaj konsistas el alloga orumita sojlo. *Obelisko de la Caja* estos la unua verkaĵo de la menciita arkitekto, inĝeniero kaj skulptisto el Valencio.
La projekto estis lanĉita en 2004 sed pro diversaj teknikaj problemoj (sub la placo renkontiĝas diversaj metrotuneloj kaj tunelo), oni devis repripensi la strukturon ĝis la trovado de taŭga solvo. La konstruado komenciĝis en julio 2008 kaj oni ĉirkaŭkalkulas ke ili finiĝos en septembro 2009.

Bildaro
-------

* Hotelo Castilla Plaza.Hotelo Castilla Plaza.
* Hotelo Castilla Plaza.Hotelo Castilla Plaza.
* Metrostacio Plaza de Castilla.Metrostacio Plaza de Castilla.
* Monumento al José Calvo Sotelo.Monumento al José Calvo Sotelo.
* La Placo Kastilio ekde la Avenuo de la Kastilia.La Placo Kastilio ekde la Avenuo de la Kastilia.
* Pordo de Eŭropo ekde la parko Canal de Isabel II.Pordo de Eŭropo ekde la parko Canal de Isabel II.
* Turo KIO okcidente.Turo KIO okcidente.
* Turo Kío oriente, ekde la strato Agustín de Foxá.Turo Kío oriente, ekde la strato Agustín de Foxá.

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Placo Kastilio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Plaza de Castilla (metroo de Madrido)
**Contla de Juan Cuamatzi** estas unu el la 60 komunumoj de la meksika subŝtato Tlaxcala, kiu estas meksika subŝtato kiu situas en la centra Meksiko, relative proksime al la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo estas Contla. Krom la ĉefurbo 10 aliaj loĝlokoj (statistike: urboj, vilaĝoj vilaĝetoj, domaroj) apartenas al la komunumo. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 29018.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 32341 loĝantojn. El tiuj estis 15878 viroj kaj 16463 virinoj. La komunumo havas surfacon de 21,27 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 2320 metroj super la marnivelo.

Klimato
-------

En la komunumo jare falas averaĝe 789,5 mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas 15,4  ℃.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 23533 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 5037 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifaske 21,4 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Contla de Juan Cuamatzi Arkivigite je 2007-05-26 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
**Liskovo** (ruse *Лысково*) estas urbo en la Niĵnij-Novgoroda provinco kaj en la Ĉevolga federacia regiono de Rusio. Laŭ la stato de 2018 en la urbo vivis 21 321 loĝantoj sur areo de **Esprima eraro: Mankas operando por round** kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de **Esprima eraro: Mankas operando por /** loĝantoj/km².

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 22240501.

La urbo estis fondita en jaro 1410.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1925.

La interurba telefona kodo estas 83149, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas 56° 02′ N 45° 02′ O﻿ / ﻿56.033 °N, 45.033 °O﻿ / 56.033; 45.033 (mapo).

La urbo estas sur bordo Volgo (Ĉeboksara akvujo (Чебоксарское водохранилище)).

En jaro 1959 la urbo havis 16,2 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 23,9 mil loĝantojn.

Esperanto en Liskovo
--------------------

En la urbo dum multaj jaroj loĝis Mikaelo Ĉertilov, membro de Pasporta Servo kaj Loka Delegito de UEA.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Historia foto de 1924 Granda kaj historia **Banejo publika** (germane: *Badehaus*) troviĝas en Nordhausen, Germanio, Grimmelallee nr 40.

Historio
--------

Kiam en la 5.3.1906 la urba konsilantaro decidis starigi banejon kaj lavejon por ĉiuj, al multaj nordhausanoj longtempa deziro fine plenumitis. S-ro Gustav Ricken, arkitekto el Bochum respondecis kaj pri la planado kaj pri la konstruada kontrolo. En la 3.7.1907 estis la solena inaŭguro de la nova naĝejo-banejo konstruita laŭ la stilo de Secesio. Krom la naĝbaseno estis ankaŭ banejeroj duŝaj kaj bankuvaj, sed ankaŭ eĉ lavejo.

Pro ke dum la bombardo de la Aliancanoj de printempo 1945 la komplekso apenaŭ damaĝitis - kontraŭe al multaj aliaj partoj de la urbo - banado tuj post la Dua mondmilito denove eblis. En la GDR-tempo faritis nur malmultaj ripar- kaj alkonstrulaboroj. En 1982/83 tamen iĝis pli profunda aliaranĝo de la domo; oni malfermis la bankuvejojn kaj aranĝis kele vestoŝanĝejon kaj amasduŝejon. En la 1990-aj jaroj la tuto tamen fermitis ĉar la novaj regularoj pri publikaj balnejoj ne plu povis plenumiĝi.

Post la Turniĝo
---------------

La konsilianoj denove devis decidi pri la sorto. La venkinto ĉe arkitektura konkurso prezentis konvinkigan planon kombini secesistilaĵojn kun modernecon, fakte novan konstruaĵon. La inaŭguro dua de publika balnejo en Nordhausen okazis do en la 15.12.1999.

Fonto
-----

Sparkassen-Kulturstiftung Hessen-Thüringen (eld.): *Kulturelle Entdeckungen. Thüringen. Band 1*, 2009, ISBN 978-3-7954-2249-3, p. 180-181

Eksteraj ligiloj
----------------

Hejmpaĝo de la banejo
En la nordoriento de la nederlanda urbo Hago situas en arbaroriĉa parka pejzaĝo la palaco **Huis ten Bosch**. En ĝi loĝas la nederlanda reĝino Beatrikso kun sia familio[*mankas fonto*]. La konstruaĵo estas nederlanda ŝtata monumento (nederlande *Rijksmonument*).

La rezidejo ĉirkaŭata de akvofosaĵoj konstruiĝis kiel reprezenta kastelo por la germandevena grafino *Amalia de Solms-Braunfels*, edzino de Frederiko Henriko de Oranĵo (nederlande *Frederik Hendrik van Oranje*, germane *Friedrich Heinrich von Oranien*), ano de la germandevena dinastio Nassau kaj reprezenta ŝtatestro de la nederlanda Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj. La arkitektoj de la baroka palaco estis *Pieter Post* kaj *Jacob van Campen*, kiuj supervidis la konstruon inter la jaroj 1644 kaj 1646. Inter la jaroj 1734 kaj 1737 la fasado trakonstruiĝis laŭ planoj de *Daniel Marot*, kaj en 1748 aldoniĝis du pliaj palacaj aloj.

En la jaro 1899 en la palaco unuafoje kunvenis la *Internacia Konferenco pri Paco*, kiu pli poste elektis la en 1913 finkonstruitan Palacon de Paco en Hago kiel sia sidejo.

* Kategorio Huis ten Bosch en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Landleroj** (germane: *Siebenbürger Landler*, rumane: *Landlerii*) konsistigas, kune kun la Banataj ŝvaboj kaj la Transilvaniaj saksoj, la malplimulton germanlingvan de Rumanio. 

Bad Goisern/Supra Aŭstrio, Landlera muzeo

Historio
--------

La unuaj landleroj estis deportitaj de la Salzkammergut-regiono pro konfesiaj kialoj ĝis la regiono de Sibio inter la jaroj 1734 kaj 1737 sub imperiestro Karolo la 6-a. Ĉar Transilvanio estis senhomigita per la turkaj militoj kaj la pesto, la 634 forpelitoj ricevis vakajn bienojn por labori. En 1770, sub imperiestrino Maria Tereza de Aŭstrio, ĉirkaŭ 3 000 pliaj loĝantoj protestantaj de Supra Aŭstrio trovis nevole novan hejmon en la sama teritorio - tiam sub pli malbonaj kondiĉoj.
La germana dialekto de la landleroj daŭre estas konservata kaj estas parolata per re-elmigrintoj en Germanio kaj Aŭstrio sed ankoraŭ ankaŭ en Rumanio mem, nome en Turnișor, Apoldu de Sus kaj Cristian. Kiel la aliaj germanlingvuloj de Rumanio ili estas politike organizitaj ene de DFDR. Pri ilia historio esploris i.a. Hellmut Klima kaj Martin Bottesch, lingvike esploristis ekz. Johanna Bottesch.

Vidu ankaŭ
----------

* Evangelia Akademio de Transilvanio en Turnișor mem

Literaturo
----------

* Erich Buchinger: *Die Landler in Siebenbürgen.* R. Oldenburg Verlag, München, 1980
* Martin Bottesch, Franz Grieshofer, Wilfried Schabus: *Die Siebenbürgischen Landler. Eine Spurensicherung.*, Böhlau-Verlag, Wien, 2002; ISBN 3-205-99415-9
* Dieter Knall: *Aus der Heimat gedrängt – Letzte Zwangsumsiedlungen steirischer Protestanten nach Siebenbürgen unter Maria Theresia*, Selbstverl. d. Histor. Landeskommission für Steiermark, Graz; 2002; 343 S.; ISBN 3-901251-25-1
* *Landler, Vergessene altösterreichische Tracht in Siebenbürgen* de Lore-Lotte Hassfurther (eld.)

Eksteraj ligiloj
----------------

* "Die siebenbürgischen Landler"
* Oberösterreichische Landlerhilfe, helporganizaĵo en Supra Aŭstrio
* Siebenbürgische Zeitung, Frank Schartner: *Transmigration der Landler jährt sich zum 270. Mal*, 10.9.2004
*Akvario estas ankaŭ konstelacio Akvisto.*

---

Akvario
Akvario-globo
**Akvario** estas rezervujo el travidebla materialo (plimulte el vitro aŭ firma plasto) plenigita per akvo, en kiu oni kulturas akvajn kreskaĵojn kaj bredas akvajn animalojn (plimulte fiŝojn, kelkajn senvertebrulojn, sed ankaŭ mamulojn, amfibiojn kaj reptiliojn. Oni establas grandajn akvariojn pro klerigaj kaŭzoj ekzemple en zoologiaj ĝardenoj aŭ kiel viva dekoracio en publikaj spacoj. Modernaj publikaj akvarioj atingas grandegajn dimensiojn. Ekzemple akvario en japana Osako havas volumenon 5.400 m³ kaj kolekton de 580 specioj de akvaj animaloj.

Speciala tipo de akvario estas akvario-ekrano en kiu ĉiuj fiŝoj estas videblaj. Ĝi estas longa kaj alta sed ne larĝa. Akvarioj povas misfunkcii aŭ kolapsi. Unu fama akvaria katastrofo estis la krevo de AquaDom en Berlino en 2022.

Akvarismo estas ŝatokupo kiu konsistas en la zorgado kaj bredado de fiŝoj kaj aliaj akvemaj organismoj en akvario, laŭ kontrolitaj kondiĉoj.

Laŭ Francisko Azorín ĝi estas *Akvujo por kulturi fiŝojn, vegetaĵojn, kiel amuzo, lerno aŭ industricelo*; la termino devenas el latina *aquarium* el *aqua* (akvo).

Popularaj akvariaj fiŝoj
------------------------

* Gupio
* Skalaro
* Beta
* Lorikariedoj
* Kisanta guramio
* Orfiŝo
* *Haplochromis*
* Labirintaj fiŝoj

Referencoj
----------

1. 1 2  Nomo laŭ Ŝevĉenko, Aleksandr; Nikolao Gudskov (scienca redaktoro).  (2007) *Ilustrita Enciklopedio de akvariaj fiŝoj*. Moskvo: IMPETO, p. 6. ISBN 978-5-7161-0138-8..
2. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 5.

Vidu ankaŭ
----------

* Terario

Eksteraj ligiloj
----------------

* Angle: Informo pri akvarioj Arkivigite je 2007-03-11 per la retarkivo Wayback Machine

  

* Akvario en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Akvario en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Akvario en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Akvario en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

**Strebotono** estas tono, kiu vekas la atendon de daŭrigo de melodio al celtono estante duonduto pli supre aŭ malsupre de ĝi. Strebotono malsupren ankaŭ nomiĝas **glitotono**.

Klarigo de la streba efiko
--------------------------

La efiko de strebotonoj baziĝas origine en la malstabileco de la tritono konata ekde la mezepoko. Kun ĉiu strebotono ekzistas ene de la sama muziko, almenaŭ tamen en de la ĵus uzata gamo dua tono, kiu kune kun ĝi formas la intervalon de tritono (aŭ ties inversigon). Ekzemple en C-maĵora gamo la tonoj *f* und *b* formas tritonan intervalon, kies disonanca malstabileco oni povas transkonduki en konsonancan kaj stabilan sonon, kondukante aŭ la b al c1 aŭ la *f* al *e* aŭ farante ambaŭ tion samtempe.

Grava kontrapunkta regulo estas, ke strebotono laŭ sia tendenco estas kondukenda duontonon supren, glitotono tamen duontonon malsupren. En C-maĵora kadenco la tono *b* estas kondukenda kiel strebotono en la bazotonon de la toniko. La tono *f* estas kondukenda, se ĝi estas ero de dominanta akordo, al *e*.

Gam-apartenaj strebotonoj
-------------------------

La plej grava strebotono en la maĵorminora sistemo estas la strebotono sur la 7-a ŝtupo supren kondukanta al la baza tono de maĵora resp. harmonia aŭ melodia minora gamoj. Alvenas je tio la 4-a ŝtupo de maĵortonalo, kiu strebas malsupren en la triton, kaj la 6-a ŝtupo de la minora gamo, kiuj strebas malsupren en la kvinton.

Gamfremdaj strebotonoj
----------------------

Krom gam-apartenaj strebotonoj ankaŭ gamfremdaj ("artefaritaj") flankotonoj de gamo, enkondukitaj per kromataj ŝanĝoj, kiu distancas etan duton al tono de la gamo, povas funkcii kiel strebotonoj.

Kompletigaj rimarkoj
--------------------

* Al la ekesto kaj la pritraktado de la strebotonoj esence kontribuis la haromiaj finturniĝoj de la polifonia muziko.
* La traktado de la strebotonoj en la modaloj kaj en ĵazo diferencas de la supraj klarigoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Hermann Grabner: Handbuch der funktionalen Harmonielehre, p. 29 (germane)

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Strebotono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Dominanta septakordo
* Duobla subdominanto
Hoteloj konstruitaj en kavernoj en Ürgüp
**Ürgüp,** Esperantonomo estas **Urgupo**. Ĝia regiono nomiĝas Kapadokio. estas urbo kaj distrikto en la centra parto de Turkio, en la provinco Nevşehir. La urbo situas en la sudorienta parto de la provinco, proksimume 14 kilometrojn oriente de la urbo Nevsehir, kie troviĝas la plej proksima flughaveno. En 2007 estis 33 400 loĝantoj. Urgupo estas bona bazo por viziti ĉiujn ĉefajn altirojn de Kapadocio, inkluzive de la rok-tranĉitaj preĝejoj kaj la subteraj urboj. Same kiel turismo, Ürgüp havas florantan vinkultivan industrion.

Turismo
-------

maldekstra
Ürgüp estas vizitata de multaj turistoj kiuj venas de la feriejoj sur la turka Riviero.

En malfruaj otomanaj tempoj Ürgüp estis hejmo de miksita loĝantaro de turkoj kaj kristanoj. Estis dum tiu periodo ke la plej multaj el la grandiozaj ŝtondomoj de la urbocentro, multaj el ili nun konvertitaj en hotelojn, estis konstruitaj. Kelkaj el tiuj domoj daŭre enhavas freskojn atestantajn la fakton ke ili estis dezajnitaj por membroj de la religiaj malplimultoj.

Kiel aliloke en Kapadocio, la centro de Ürgüp estas plena de belaj malnovaj ŝtondomoj amasigitaj ĉirkaŭ centra rokformacio, ĉi-kaze Temenni Tepesi. Sur la periferio de Ürgüp, irante en la direkton de Göreme, grupo de okulfrapaj kamentuboj dekstre de la vojo foje estas nomataj "La Familio" aŭ la "Tri Fratinoj".

En la najbareco estas pli granda feriejo kun multaj pli modernaj konstruaĵoj, bazitaj sur la tradicia konstruarto kaj arkitekturo, tipa por tiu regiono. Estas multaj vidindaĵoj en la ĉirkaŭaĵo de la urbo. Vidu ekzemple la feajn kamentubojn, ĉizitaj el vulkana roko, kaj aliajn imponajn geologiajn formaciojn, same kiel la fruajn kristanajn kavernpreĝejojn ĉe la Nacia Parko Goreme (tr: *Göreme Tarihî Millî Parki)* kiu estas monda kultura heredaĵo de Unesko.

centra
* Kategorio Ürgüp en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Esperanto en Urgupo
-------------------

De la unua ĝis la 4-a de aprilo 2016 okazis en Urgupo en Hotelo Mustafa la 9-a Mezorienta Esperanto-Kunveno kaj la 23-a AMO-seminario de UEA. Partoprenis 24 personoj el 13 landoj. En la "*Valo de imagoj*" oni vizitis la strangajn surterajn formaĵojn, en "*Paşabağı*" oni vizitis la grandajn feinajn kamentubojn, en Goreme oni vizitis la famajn monaĥejon kaj preĝejojn enfositajn en la rokoj kaj en "Uchisar" oni surgrimpis la plej altan kastelon enfositan kaj skulptitan en tre granda roko. En la dua tago oni vizitis la subteran urbeton "Kaymaklı", kaj vizitis la kanjonon.

Ĝemelurboj
----------

Urgupo estas ĝemelita urbo de la grekaj urboj Larisa kaj Kireas.

Vidu ankaŭ
----------

Kapadocio

Avanos

Nevşehir (subtera urbo)

Referencoj
----------

1. ↑  (eo) Vasil Kadifeli, Naŭa Mezorienta Kunveno, en: Johan Derks, Balkana Verda Stelo, la 1-an de marto 2016, paĝo 16
**Vazgen la 1-a de Bukareŝto** , (armene : Վազգէն Ա Բուխարեստցի ), naskita kiel **Levon Garabed Balĝjan**; la 20-an de septembro 1908 - la 18-an de aŭgusto 1994) estis la *Katolikoso de Ĉiuj Armenoj* inter 1955 kaj 1994, por entute 39 jaroj, la 4-a plej longa regado en la historio de la Armena Apostola Eklezio.

Civitano de Rumanio, li komencis sian karieron kiel filozofo, antaŭ ol fariĝi doktoro pri teologio kaj membro de la loka armena pastraro. La gvidanto de la armena apostola eklezia hierarkio en Rumanio, li iĝis Katolikoso en 1955, transloĝiĝante al Sovetunio kaj loĝante en la Armena SSR. Vazgen la 1-a gvidis la Armenan Eklezion dum la dissolvo de Sovetunio , kaj estis la unua Katolikoso en nove sendependa Armenio.

Biografio
---------

Vazgen naskiĝis en Bukareŝto de familio apartenanta al la armena-rumana komunumo. Lia patro estis ŝuisto kaj lia patrino estis bazlerneja instruistino. La juna Levon Balĝian komence ne okupiĝis pri la eklezio kiel profesio, anstataŭe li studentiĝis ĉe la Filozofia Fakultato kaj Beletro de la Universitato de Bukareŝto. Post diplomiĝo, li fariĝis filozofo kaj publikigis serion de sciencaj artikoloj.

Ĉar liaj interesoj komencis ŝanĝiĝi de filozofio al teologio, Balĝjan studis armenan apostolan teologion kaj diecon en Ateno, Grekio. Li fine akiris la titolon *vardapeto* , eklezia rango por kleraj predikistoj kaj instruistoj en la Armena Apostola Eklezio proksimume ekvivalenta al doktoriĝo pri teologio. En la 1940-aj jaroj, li iĝis episkopo, kaj tiam la *araĝnord* (gvidanto) de la Armena Apostola Eklezio en Rumanio.

Lia ascendo tra la hierarkio de la eklezio kulminis en 1955 kiam, la 30-an de septembro 1955, li estis elektita Katolikoso de Ĉiuj Armenoj, iĝante unu el la plej juna katolikosoj en la historio de la Armena Apostola Eklezio. Li regis ĝis sia morto en 1994. Dum sia longa tempo kiel Katolikoso, li sukcesis certigi iom da sendependeco por sia eklezio antaŭ la totalisma soveta regado en la Armena SSR, kaj vivis por vidi religian liberecon restarigita sub la nacia registaro de Armenio en 1991.

De tiam li okupiĝis pri renovigado de praaj armenaj preĝejoj kaj revivigado de institucioj de la eklezio. Li kolektis kelkajn preĝejajn trezorojn per establado de la Muzeo Alex Manoogian de la Patrina Katedralo. Vazgen intensigis kontaktojn kun la Armena Katolika Eklezio, kun la celo reunuigi ambaŭ flugilojn de armena kristanismo. Li mortis en sia loĝejo en Erevano la 18-an de aŭgusto 1994, post suferado de longa malsano.

Piednotoj
---------

* Kategorio Vazgen la 1-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 701447
* GND: 118767348
* LCCN: n86088444
* VIAF: 331317
* ISNI: 0000000109469700
* BNF: 15599492b
* ICCU: DDSV247658
 |

1. ↑   Vazgen I. Encyclopædia Britannica.
2. ↑  Wolfgang Saxon (1994-08-19).  Vazgen I, Head of Armenian Church, Dies at 85. The New York Times.