recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Etelka Kenéz Heka,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kenéz Heka Etelka** estas hungara verkisto, poeto, kantisto. Ŝia edzo estis Ernő Kenéz.

Etelka Heka  naskiĝis la 26-an de oktobro 1936 en Gajić (Jugoslavio, nuntempe en Kroatio).

Biografio
---------

Etelka Kenéz Heka apartenis al la hungara minoritato en Jugoslavio. Ŝi frekventis pedagogian altlernejon en Subotica, poste ŝi lernis operkantadon private. Ŝi kantadis komence en radio de Novi Sadkaj en teatro en la sama urbo. Sekvis roloj eksterlande (Vieno (1966), Okcidenta Germanio, Danio, Budapeŝto (1974)). En la lasta urbo ŝi konatiĝis kun la baldaŭa edzo, ili geedziĝis kaj ili gvidis restoracion en Vieno. En 1998 ili revenis al Hungario, en la sama urbo ŝi vidviniĝis. Resume ŝi verkis 90 librojn. En 2003 kaj 2015 ŝi ricevis premiojn de Hódmezővásárhely. En 2007 ŝi fondis fondaĵon memore al Ernő Kenéz.

Elektitaj libroj
----------------

* *Séta a múltban* (2003)
* *Őszi szerelem: lírikus költemények* (2007, poemoj)
* *Nimród ősatyánk és a magyar mitológia* (2010)
* *1050 karácsonyi haiku ének* (2015)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildoj Arkivigite je 2016-03-07 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Etelka Kenéz Heka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 600903
 |
La verkisto **Eugenio Gerardo LOBO** naskiĝis en Cuerva, provinco Toledo, Hispanio, de nobela familio, la 24an de septembro de 1679. Li estis militisto kaj partoprenis en la Milito de hispana sukcedo kaj en variaj kampanjoj de Afriko kaj Italio. Li estis akceptita en la Ordeno de Santiago kaj estis kaj milita kaj civila guberniestro de Barcelono. Li mortiĝis post falo el ĉevalo en aŭgusto de 1750.

Lobo verkis kelkajn komediojn kaj dediĉis sin al la tipaj ĝenroj de la tiama poezio: versoj festecaj, de amkonceptoj ktp. Inter aliaj menciindas la jenaj verkoj: *Selva de las Musas* (Cádiz, 1717), *Obras poéticas de don Eugenio Gerardo Lobo* (Pamplona, 1724), *El más justo rey de Grecia* (teatraĵo ludata en Madrido septembre de 1757), *Mártires de Toledo kaj Texedor Palomeque* (teatraĵo ludata en Madrido septembre de 1764).

Bibliografio
------------

* José María Escribano Escribano, *Biografía y obra de Eugenio Gerardo Lobo*, Toledo: Diputación Provincial de Toledo (1996)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Eugenio Gerardo Lobo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Poezia verkaro en la Biblioteca Virtual Cervantes


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 397911
* GND: 1055193383
* LCCN: n89614413
* VIAF: 255289247
* SUDOC: 181061449
* BNE: XX1000074
 |
**KAKASSY Endre** (kakaŝi) pseŭdonimo *Régeni András* estis rumanuja hungara publicisto, redaktoro, verkisto, tradukisto naskita en Marosludas la 15-an de majo 1903 kaj mortinta en Kluĵo la 18-an de oktobro 1963.

Biografio
---------

Endre Kakassy abiturientiĝis en Aiud (1923), poste pristudis juron en Bukareŝto. Ekde oktobro de 1926 li estis raportisto de Keleti Újság, respektive redaktoro. En 1931 li iĝis ĉefredaktoro de bukareŝta gazeto Magyar Kurír, pli poste ĝia respondecredaktoro. En la mezo de 30-aj jaroj li translokiĝis Braŝovon kaj ekde 1934 li estis kunlaboranto, ekde 1938 respondecredaktoro de la Brassói Lapok. En 1942 li iĝis vicĉefredaktoro de Déli Hírlap en Temeŝvaro. Laŭ eltrovitaj akuzoj li estis malliberigita. Ekde la dua parto de la 40-aj jaroj li estis kunlaboranto de Utunk, Igaz Szó, Korunk.

Verkoj
------

* *Európa patkányai*, aventurromano, Brassó, 1935;
* *A fiatal Eminescu*,mnografio, Bk. 1959;
* *Eminescu élete és költészete*, monografio. Bk. 1962;
* *Mihail Sadoveanu*. Egy nagy élet és egy nagy életmű története, Bk. 1964.

Tradukaĵoj
----------

* V. E. Galan: Szomszédok, Bk. 1956;
* I. Călugăru: Egy mihaszna gyermekkora [kun Sándor Kacsó], postparolo, Bk. 1958;
* A. Vlahuţă: Hideg tűzhely mellett (kun Erik Majtényi), antaŭparolo, Mvh. 1959;
* G. Alexandrescu: Válogatott művei (kun Zoltán Franyó, Majtényi Erik, Lőrinc Szabó), Bk. 1962.

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon
Profesoro **Eric Laithwaite** (1921 - 27 de novembro 1997) estis brita inĝeniero populare konata pro sia grava laboro je la disvolviĝo de vagonaroj maglevaj kaj liaj teorioj pri giroskopoj.

Vivo
----

Naskiĝinte en 1921, li loĝis en distrikto Fylde de Lancashire dum sia infanaĝo. Li laboris por la Brita Reĝa Aviadilaro dum 1941-1946 kiel fluga oficiro (Flying Officer). Li lernis flugi en Farnborough ĉe la Reĝa Aviadilestablejo (Royal Aircraft Establishment). Post la fino de la Dua Mondmilito li iris al la Universitato de Manchester por studi elektran inĝenierarton. Li gajnis magistron pri la fako de la universitato.

En 1952, li komencis studi pri linearaj induktaj motoroj; li studadis ĝin ĝis sia morto. Li faris kelkajn gravajn eltrovojn pri linearaj induktaj motoroj kaj pro lia senĉesa laboro kaj eltrovoj la Reĝa Societo de Londono premiis lin per la prestiĝa S.G. Brown Medal en 1966. En la sama jaro li estiĝis fama pro siaj Kristnaskotagaj Paroladoj, kiujn li faris por la Reĝa Edukejo (Royal Institution).

Li ree paroladis por la Reĝa Edukejo en 1973. Liaj 1973-aj paroladoj estis polemikaj pro ke li diskutis giroskopojn kaj leĝojn laŭ kiuj ili agas. Liaj klarigoj estis netradiciaj.

Libroj
------

Laithwaite estis ankaŭ verkisto. Li verkis kelkajn librojn dum sia vivo. Sube estas nekompleta listo de libroj verkitaj de li:

* LAITHWAITE, Eric, (1994). *An Inventor in the Garden of Eden*, Foundation Books, ISBN 81-85618-53-4

Informfontoj
------------

1. ↑   Obituary - Professor Eric Laithwaite. Imperial College of Science, Technology and Medicine (1996).
2. 1 2 3   [1994] (1994) *An Inventor in the Garden of Eden*. Foundation Books (Barato), p. 289. ISBN 81-85618-53-4.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Research and Innovation: Eric Laithwaite Arkivigite je 2012-11-23 per la retarkivo Wayback Machine angle


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 420833
* GND: 1231577916
* LCCN: n50039432
* VIAF: 38161933
* ISNI: 0000 0000 8219 4996
* SUDOC: 087987333
* NDL: 00446674
* BIBSYS: 90229932
* NKC: pna2008444586
 |
**Andor Endre GELLÉRI**, hungare **Gelléri Andor Endre**, estis hungara verkisto. Li estis grava figuro de la hungara novelo.

Li naskiĝis la 30-an de marto 1906 en Budapeŝto. Li mortis en majo 1945 (la preciza tago ne estas sciata) en Wels (Aŭstrio).

Biografio
---------

Gelléri naskiĝis en malriĉa proleta familio. Laŭ deziro de lia patro, metalkonstruisto, li ĉesigis gimnazian edukon kaj frekventis teknikan faklernejon en Budapeŝto. Li laboris en diversaj uzinoj, fabrikoj, dume li debutis kiel novelisto en 1924. Poste, kiel talenta verkisto, li ricevis financan apogon por lerni en Italio kaj Germanio. Liaj apogantoj estis Zsigmond Móricz kaj Milán Füst, noveloj liaj aperis eĉ en la revuo Nyugat. En 1933 debuta novela libro aperis. Dum la 2-a mondmilito li ofte estis trudlaboristo, ĉar li estis judo. Fine de la milito la usona armeo liberigis lin el la koncentrejo Mauthausen-Gusen, sed mallonge poste li mortis pro tifo.

Inter 1931 kaj 1935 li ricevis premiojn (Baumgarten-distingo en 1932, Baumgarten-jarpremio en 1934).

Verkoj (elekto)
---------------

* *A nagymosoda* (La granda lavejo), unusola romano, 1930
* *Kikötő* (Haveno), novelaro, 1935
* *Egy önérzet története* (Historio de memrespekto), aŭtobiografio, 1957
* *Összegyűjtött novellái* (Kolektitaj noveloj), 1964
* *Válogatott művei* (Elektita verkaro), 1981

En Esperanto aperis
-------------------

* Gelléri, Andor Endre: **Ekzekuto de ukrainoj: omaĝe al la memoro de Sallai kaj Fürst**, tradukis Tibor Papp, Hungara Antologio

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Andor Endre Gelléri en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 390521
* GND: 121275469
* LCCN: n84129132
* VIAF: 46887514
* ISNI: 0000 0000 8125 335X
* SUDOC: 185905048
* BNF: 12781872m
* NKC: xx0023850
* ICCU: UFIV100984
 |
**Eduardo la 6-a** estis reĝo de Anglio de 1547 ĝis 1553.

Naskiĝinte la 12-an de oktobro 1537, li estis la filo de Henriko la 8-a kaj lia tria edzino Jane Seymour, kiu mortis malmultajn tagojn post la nasko. Henriko ĝojis ke fine li havis filon - liaj antaŭaj infanoj estis ĉiuj filinoj. Eduardo estis nun la heredonto de la reĝo.

Li facile lernis lingvojn kaj lia amo al klereco sin montris per la fondado de lernejoj. Restas ankoraŭ lernejoj nomataj "King Edward's School" (la lernejo de la Reĝo Eduardo). Inter liaj instruistoj estis John Cheke.

En 1547 kiam Eduardo havis nur naŭ jarojn, Henriko mortis kaj Eduardo reĝiĝis. La kronado okazis ĉe la Abatejo Westminster la 20-an de februaro 1547. Laŭ la testamento de Henriko estiĝis Konsilio de Regenteco, kiu nomumis Edward Seymour Lord-Protektanto.

La unuan jaron de la regado, la angloj invadis Skotlandon por devigi Marian Stuart edziĝi kun Eduardo; ili gajnis venkon sed kiam Maria finanĉiniĝis en 1548 al la Daŭfeno Francisko de Francio, iĝis klare ke la angloj ne povus kontraŭi kaj la skotojn kaj la francojn.

La Konsilio de Regenteco favoris la protestantismon, kiun ankaŭ la ĉefepiskopo de Canterbury, Thomas Cranmer, subtenis, kaj Cranmer eldonis diservan libron por la angla eklezio. Rezultis en 1549 malsukcesa katolika ribelo de loĝantoj de Devon kaj Kornvalo, kiun la registaro venkis, mortigante multajn. Dume la frato de Edward Seymour amindumis kun la princino Elizabeta kaj estis ekzekutita pro ŝtat-perfido. Ekonomiaj problemoj pliigis la ĝenojn de la Lord-Protektanto kaj tumultoj okazis. En aŭgusto 1549 la francoj deklaris militon. La influo de Edward Seymour komencis malpliiĝi, kaj li prenis la reĝon kaj fuĝis al Windsor. Oni arestis lin, kaj la 22-an de januaro 1552 li estis ekzekutita.

Lin anstataŭis kiel Lord-Protektanto John Dudley, Grafo de Warwick, kiu iĝis 1-a Duko de Northumberland en 1551. En 1550 estiĝis paco kun Francio: la angloj cedis Boulogne kaj la anglajn posedaĵojn en Skotlando. Oni komencis persekuti kaj ŝtiparumi tiujn kiuj ne sekvis la oficialan religion. Kiam en 1553 Eduardo grave malsanis, Dudley persvadis lin deklari Jane Grey la heredonto de la regno. Eduardo mortis, havante dek-kvin jarojn, la 6-an de julio 1553. La 9-an de aŭgusto li enteriĝis en la Abatejo Westminster.

* Eduardo la 6-a (Anglio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Eduardo la 6-a (Anglio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 239703
* GND: 118687891
* LCCN: n50024444
* VIAF: 352159474193627662002 67259838, 352159474193627662002
* ISNI: 0000 0001 2027 7179
* LIBRIS: 260508
* SUDOC: 050705121
* BNF: 13539843q
* ULAN: 500017670
* NLA: 35057310
* BIBSYS: 12042533
* RKD: 25503
* NKC: jn20021112001
* ICCU: CFIV209484
* BNE: XX1241047
 |
**Ferdynand GOETEL** (naskiĝis la 15-an de majo 1890 en Sucha Beskidzka, mortis la 24-an de novembo 1960 en Londono) estis pola prozisto, dramisto, publicisto, scenariso kaj politika aganto, membro de Pola Akademio de Literaturo ekde 1935, aganto de pola PEN-klubo kaj Sindikato de Polaj Literaturistoj.

Lia filino Elżbieta Goetel aktivis en Solidareco, kaj la frato Walery estis geologo.

Vivo
----

En la jaroj 1908-1912 studis arkitekturon en Teknika Universitato de Vieno.

Ekde 1912 ekloĝis en Varsovio. Rezulte de eksplodo de la unua mondmilito kiel aŭstran subulon rusoj deportis lin al Turkestano. Dum la bolŝevika revolucio eniris Delegitar-Konsilion de Laboristoj kaj Soldatoj en Taŝkento kaj estis enkorpigita en Ruĝan Armeon. Kun sia edzino kaj malgranda filino fuĝis de bolŝevikoj en 1920 kaj revenis al Pollando tra Irano, Barato kaj Anglio en 1921.

La Duan Mondmiliton trapasis en Varsovio. Dum la defendo de la urbo septembre 1939 estis ĉefo de propaganda sekcio de la Civitana Help-Komitato al Loĝantaro de Varsovio. Tiutempe kunlaboris kun prezidanto de la ĉefurbo Stefan Starzyński, kiu gvidis la defendadon, redaktante i.a. liajn radio-paroladojn. En la jaroj 1943-1944 kunredaktis samizdatan revuon "Nurt".

En 1943 kun scio de la Delegitaro de Registaro por Pollando partoprenis flanke de la Ruĝa Kruco en germana misio, kiu esploris tombojn de polaj oficiroj en Katin. Post la milito estis por rusaj komunistoj unu el la plej maloportunaj atestantoj de la militkrimo en Katin. Komunistoj akuzis lin pri kunlaborado kun nazioj kaj serĉis per kapt-ordonaj leteroj. Dum jaro kaŝis sin en unu el krakovaj monaĥejoj. Perfidita de pola verkisto juddevena Adam Ważyk devis fuĝi de Pollando. Kun falsa nederlanda pasporto kiel Jan Menten tra Ĉeĥio kaj Bavario atingis Polan Armeon en Italio. Tie li iĝis gazetara oficiro de la Dua Pola Korpuso. En 1946 forvojaĝis al Londono, kie publikigis en pola emigracia gazetaro, i.a. en la londona "Wiadomości" (Sciigoj) kaj pariza *Kultura*. Li batalis per plumo por inda loko de Pollando en Eŭropo kaj akre polemikis kun okcidentaj politikistoj, kiuj lasis polojn en la sfero de orientaj influoj. Fine de la vivo malsanis je glaŭkomo, sed malgraŭ tio regule diktis artikolojn por gazetaro.

En Pola Popola Respubliko komunistaj regopovoj tute cenzuris lian verkaron: dum 45 jaroj oni ne presis liajn verkojn kaj la tuta verkaro estis forigita de bibliotekoj. Nur junie 1989 estraro de la pola PEN-klubo sub gvido de verkisto Juliusz Żuławski konstatis tutan senbazecon de riproĉoj direktitaj kontraŭ Goetel kaj postulis restarigon de la verkisto kaj ties verkado por la socio.

La 13-an de decembro 2003 oni alvenigis la postrestaĵojn de Ferdynand Goetel al Pollando kaj enterigis en merit-tombejon de Zakopane.

Vidu ankaŭ
----------

* Pola literaturo
* Józef Mackiewicz

* Kategorio Ferdynand Goetel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 402717
* GND: 12940022X
* LCCN: nr90011069
* VIAF: 74930737
* ISNI: 0000 0000 7139 9857
* SUDOC: 079126812
* BNF: 12781421m
* NLA: 35964290
* BIBSYS: 90877440
* NKC: kup20010000032098
 |
**Ermentruda de Orleano** (n. en 825 - m. en 869) (franclingve *Ermentrude d'Orléans*) estis la filino de Eŭdo de Orleano kaj de Engeltruda de Fézensac, kaj do estis idino de Karolo Martelo. Ŝi edziniĝis kun Karlo la 2-a la Senhara en 846 en Quierzy-sur-Oise, kaj estis kronita en la abatejo Saint-Médard en Soissons. La edziĝo ne estis feliĉa, ĉar la reĝo preferis sian amantinon, Richilde d'Ardennes, fratino de Bosono de Provenco, duko de Burgonjo.

Ermentruda estis apartigita de Karlo en 867 (kvankam ne oficiale reĵetita), kaj ekde tiam restadis en la abatejo de Hasnon, apud Valenciennes, kie ŝi mortis la 6-an de oktobro 869, kiam ŝi estis 44-jarojn aĝa. Post ŝia morto, la reĝo Karlo la Senhara edziĝis kun sia amantino Richilde en 870.

El la kvar filoj de Ermentruda, unu fariĝis la reĝo Ludoviko la 2-a la Balbutulo.

* Kategorio Ermentruda de Orleano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 217148
* GND: 101195429X
* LCCN: nr98031516
* VIAF: 232390406 76231876, 232390406
* ISNI: 0000 0001 1936 4005
 |
**KAHÁNA Ernő** estis rumanuaj hungara kuracisto, medicina kaj psikologia verkisto, publicisto naskiĝinta en Gyergyóbékás la 2-an de decembro 1890 kaj mortinta en Bukareŝto la 28-an de aprilo 1982. Li estis pli aĝa frato de Mózes Kahána.

Biografio
---------

Ernő Kahána abiturientiĝis en unitariisma gimnazio de Kolozsvár (1907), li havigis kuracistan diplomon en Vieno (1914). Li estis vicasistanto en la kliniko de Universitato de Koloĵvaro (1914-17), vilaĝa kuracisto en Ditró (1918-22), li estis privatkuracisto tie kaj en Miercurea Ciuc (1923-24). Li faris privatpraktikon en Braŝovo pri internaj kaj psikiatriaj malsanoj (1925-40). Li loksidiĝis en Bukareŝto, kie li malfermis kardiologian kabineton. Li estis kuracisto en ministerio pri internaj aferoj (1945-54), poste li estis ĉefkuracisto-internisto de Malsanulejo Elias (1954-72). Kiel lernanto li estis unu el redaktoroj de revuo Remény. Li publikis en gazetoj Keleti Újság, Brassói Lapok, Korunk, A Jövő Társadalma. Li estis adepto de psikologo Alfred Adler. Li luktis kontraŭ freŭdismo ankaŭ en Korunk (1966. 5. sz.). Li redaktis en Előre medicinpopularigan rubrikon.

Verkoj
------

* *A freudizmus után*. Enkonduko en individual-psikologio de Alfred Adler, (Brassó, 1924);
* *A szociáldemokrácia és a dialektika* (Nagyvárad, 1932);
* *Socialdemocratia în lumina materialismului dialectic* (Kolozsvár, 1933);
* *Democraţia* (1945);
* *Problema naţională* (1945);
* *Az orvosé a szó* (Bukarest, 1972.

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon
Averso de la dolara ormonero kun vizaĝo de George Washington.
Reverso de la dolara ormonero.
**Dolarmoneroj** aŭ **unudolaraj moneroj** estis stampitaj en Usono laŭ versioj el oro, arĝento, kaj baza metalo. La termino **arĝenta dolaro** estas ofte uzata por ajn granda blankmetala monero eldonita de Usono kun montrata valoro de unu dolaro, ĉu ĝi havas iome el tiu metalo aŭ ne. Arĝentdolaroj, la unua unudolara monero eldonita, estis stampitaj unuafoje en 1794. Ankaŭ ordolaroj kaj orumitaj dolaroj estis stampitaj de Usono. La Sakagaŭea kaj la Prezidentaj dolaroj estas foje referencataj kiel "**oraj dolaroj**".

En modernaj epokoj, unudolaraj moneroj ne estis tre popularaj en Usono. Spite klopodoj fare de la registaro por instigi al ties uzado, plej usonanoj nune uzas la unudolaran monbileton pli ol unudolarajn monerojn.

En Decembro de 2005, la Usona Kongreso decidis krei novan serion de moneroj de $1 usona dolaro kiuj honoros la iamaj usonaj prezidantoj. En 2007 oni ekproduktis la kvar unuajn modelojn.

Notoj
-----

1. ↑  Anderson, Gordon T..  Congress tries again for a dollar coin. CNN Money (25a de Aprilo 2005). Alirita 26a de Junio 2012.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Dolara monero (Usono) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Exhibition: Legendary Coins & Currency (National Museum of American History)
* Comprehensive United States coin reference
* United States Small Size Dollar Coins, 1979–present
* United States Mint
**Ferenc HANN** hungara athistoriisto, muzeologo. Li naskiĝis en Nagybánya la 20-an de septembro 1944 kaj mortis en Szigetmonostor la 8-an de decembro 2010.

Kariero
-------

Ferenc Hann akiris diplomon de instruisto en 1965 en Jászberény, pri hungara lingvo kaj literaturo en Universitato de Segedo (samloke universitata doktoro 1976), en 1971 Eötvös Loránd Tudományegyetem de Budapeŝto pri fako de popolkultivado, inter 1979–1981 pri arthistorio, de 1993 en Künstlergilde (Esslingen, D), de 1995 li estis ano de Magyar Művészeti Akadémia, de 1999 de L'Association Anciens Boursier du Gouvernement Français. En 1977 li loksidiĝis en Szentendre. Li estis muzeologo de la Muzeo Ferenczy. Li organizis plurajn ekspoziciojn kaj enlande kaj eksterlande. En 1992 li estis gastprofesoro en Hago (De Vrije Academie). Li estis redaktoro de 1995 de *Revue d’Art 90°*, de 1997 instruisto pri arthistorio kaj estetiko de Segedo.

Premioj
-------

* 1990: Művészeti-díj, Csongrád 1991: Hincz Gyula (Neufeld)-díj, 1999: Pest Megyei Művészeti-díj; 2000: Munkácsy Mihály-díj.

Fontoj
------

* Arportal.hu


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 487398
* GND: 121143186X
* LCCN: n84035750
* VIAF: 345501
* ISNI: 0000 0000 8014 7600
* SUDOC: 167819380
* BNF: 158752609
 |
**Ferenc Szécsi** [sEĉi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dr Szécsi Ferenc** estis hungara juristo, dramisto, dramaturgo, ĵurnalisto, teatrestro, tradukisto, membro de Societo Petőfi (1907). Lia origina familia nomo estis *Schoenberg*, lia pseŭdonomo estis *Franciscus* (1878).

Ferenc Szécsi  naskiĝis la 16-an de majo 1861 en Pest (urbo), li mortis la 17-an de majo 1941 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ferenc Szécsi devenis el juda familio. Li frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste universitatojn en Reĝa Universitato de Budapeŝto kaj Lejpcigo. Li akiris juran diplomon en 1886 en la germana urbo, poste li advokatiĝis en Budapeŝto. Li prenis ankaŭ pli novan familian nomon Szécsi; li studvojaĝis en granda parto de Eŭropo kaj Egipto. Jam dum la studentaj jaroj li kontribuis en gazetoj. Lia unua dramo estis prezentita en 1887. Inter 1896 kaj 1901 li estis fondinta dramaturgia teatrestro de Gaja Teatro. En 1905 li estis nomumita reĝa notario de Hatvan.

Liaj elektitaj teatraĵoj
------------------------

* *Bál után* (1889, prezentita en Nacia Teatro (Budapeŝto)
* *Sára és Bernát* (1888 kun Viktor Rákosi; prezentita en *Népszínház*)
* *Legénybúcsú* (1891; prezentita en Nacia Teatro)
* *Utazás az özvegység felé* (komedio, 1904 en Nacia Teatro, poste en Prago, Vieno kaj en germanaj urboj)
* *A színház ördöge* (komedio prezentita en Gaja Teatro en 1905)

Aliaj kontribuoj
----------------

* *Éljen a kisiparos* (tradukaĵo de Carlweis prezentita en Gaja Teatro en 1896)
* *Derű* (elektitaj kontribuoj, 1912)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio Ferenc Szécsi (dramisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Elizabeta SZILÁGYI**, hungare ***Szilágyi Erzsébet*** [**si**la:dji] (naskiĝis ĉirkaŭ 1410, mortis post la 10-a de julio 1483 en Buda) estis hungara nobelino el la reĝa departemento Szilágy, edzino de Johano Hunyadi kaj patrino de Matiaso la 1-a, reĝo de Hungario.

Kariero
-------

Elizabeto Szilágyi post la morto de sia edzo (11-a de aŭgusto 1456) administris la bienegojn de Hunyadi. Post la ekzekuto de sia filo pli aĝa Ladislao Hunyadi kaj post la morto de la reĝo Ladislao la 5-a ŝi kreis ankaŭ la ekonomian fonduson por elektado kiel reĝo de sia dua filo. Ŝi ligis kontrakton kun Ladislao Garai en Segedo (12-a de junio 1458). Post la elekto de sia filo ŝi direktis plue la bienegon, sed ŝi loĝis en la fortikaĵo reĝina de Óbuda kaj portis la titolon de patrino de reĝo. En 1465 ŝi fondis franciskanan monaĥejon en Vajdahunyad. En 1483 en sia testamento ŝi faris Johanon Korvinon sian heredanton.

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio Erzsébet Szilágyi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 340718
* LCCN: no2017168742
* VIAF: 3159151535367702890005
 |
**Flaviano** (antikve-greke *Φλαβιανός*, latine *Flaviānus*, mortis la 11-an de aŭgusto 449) estis ĉefepiskopo de Konstantinopolo inter la jaroj 446 ĝis 449.

Vivo
----

Flaviano estis la gardisto de la sanktaj vazoj de la granda preĝejo de Konstantinopolo kaj, laŭ la bizanca kristana historiisto Nikeforo Kalisto, vivis sanktecan vivon, kiam li estis elektita ĉefepiskopo de Konstantinopolo.

Dum lia konsekrado, la Roma Imperiestro Teodozio la 2-a restis en Kalcedono. Lia eŭnuko Ĥrisafio (antikve-greke *Χρυσάφιος*, *Ĥrisafios*) provis ĉantaĝi donacon de oro al la Imperiestro, sed kiam li sukcesis, li komencis konspiri kontraŭ la nova ĉefepiskopo de apogante la ĉefabato Eŭtiko en lia kverelo kun Flaviano.

Flaviano prezidis koncilion de kvardek episkopoj en Konstantinopolo ekde la 8-a de novembro 448 por solvi disputon inter la metropolita episkopo de Sardeso kaj du episkopoj de sia provinco. Eŭsebio, episkopo de Dorileo (antikve-greke *Δορύλαιον*, *Dorílaion*, latine *Dorilaeum*), prezentis sian akuzon kontraŭ Eŭtiko. Rezulte la sinodo senpostenigis Eŭtikon.

Tamen, kiam Eŭtiko protestis kontraŭ tiu verdikto kaj ricevis la apogon de la patriarko Dioskoro de Aleksandrio, la Imperiestro kunvokis alian koncilion en Efezo (la Duan koncilion de Efezo). Je ĉi tiu koncilio, kiu kunvenis la 8-an de aŭgusto 449, Eŭtiko kaj Dioskoro perforte atakis la ĉefepiskopon. La koncilio repostenigis Eŭtikon.

Flaviano mortis mallonge poste, la 11-an de aŭgusto 449, en la urbo Hipepo (antikve-greke *Ύπαιπα, Ύπηπα*) en Lidio, Malgranda Azio de la lezoj kiujn li ricevis de tiu atako. Oni entombigis lin kaŝe.

Kulto
-----

Flaviano estas honorigata kiel sanktulo de la Ortodoksa Eklezio kaj la Katolika Eklezio. En la Roma Katolika Eklezio Flaviano estis deklarita sanktulo kaj memorigata la 18-an de februaro.

Papo Leono la 1-a, kies senditoj estis ignoritaj en la koncilio, protestis, nomante la koncilion "rabista sinodo", kaj deklaris la decidojn malvalidaj. Post kiam Teodozio la 2-a mortis en 450, lia fratino *Pulcheria* revenis al la povo, geedziĝus kun la oficiro *Marciano*, kiu iĝis Imperiestro. La nova Imperia paro ordonis ke la ostoj de Flaviano estu portataj al Konstantinopolo en maniero kiu, laŭ la vortoj de kronikisto, pli similis "al triumfo … ol al funebra procesio". La Koncilio de Kalcedono, kunvokita en 451, kondamnis Eŭtikon kaj deklaris Flavianon martiro.

Notoj
-----

1. ↑  artikolo anglalingva en la Katolika Enciklopedio de 1913 (en la anglalingva vikifontaro) pri Flaviano

* Kategorio Flaviano de Konstantinopolo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 432072
* GND: 102393605
* LCCN: n83033218
* VIAF: 18591335
* ISNI: 0000 0000 3277 4378
* NLA: 50414799
 |
Frontpaĝo de teatraĵo fare de Anicet, eldonita en la libro *Magasin théâtral : choix de pièces nouvelles jouées sur tous les théâtres de Paris*, en 1838.
**Auguste ANICET**, ankaŭ kromnomita **Auguste Anicet-Bourgeois** (naskiĝis la 25-an de januaro 1806 en Parizo, mortis la 12-an de januaro 1870 en Pau) estis franca verkisto kaj dramisto.

Auguste Anicet kontribuis al la redaktado de preskaŭ du cent teatraĵoj, sed la graveco de tiuj kontribuoj restas malfacile taksebla. En tiu epoko, literaturo kaj teatro strete rilatis unu al la alia : multaj literaturaj verkoj spertis teatran adaptaĵon, kaj oni tiam avide serĉis rapidajn verkistojn, kiuj kapablis labori laŭ precizaj komisioj. La nomo de Anicet tiel aperas en kvin ĝis dek teatraĵoj po jaro. La unua verko, en kiu aperis lia nomo, estis *L'Ami et le mari, ou le Nouvel Amphitryon*, en 1825 : li estis nur 19-jara.

Li kunlaboris interalie kun Alexandre Dumas (*Térésa*, *Angèle*, *Le Mari de la Veuve*, *La Vénitienne*), kvankam lia nomo ne ĉiam aperis sur la libretoj, sed ankaŭ kun Philippe Dumanoir, De Mallian, Victor Ducange, Francis Cornue, Édouard Simon Lockroy, Edouard Brisebarre, Michel Masson kaj Paul Féval.

Lia biografio restas malbone konata, kaj li forestas en plejmultaj vortaroj kaj enciklopedioj rilate al literaturo, samkiel multaj aliaj substitu-verkistoj de tiu periodo. Li tamen fariĝis Kavaliro de la Honora Legio laŭ dekreto de 1849, danke al peto de lia edzino Anaïs kaj de lia amiko Pongerville el la Franca Akademio.


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Literaturo |

* Kategorio Auguste Anicet en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 223539
* GND: 115580190
* LCCN: n83016825
* VIAF: 17343839
* ISNI: 0000 0001 2122 4730
* SUDOC: 028251016
* BNF: 12655133z
* NLA: 36032574
* NKC: xx0022281
* BNE: XX1743498
 |
**Ezano** (amhare ዔዛና ʿĒzānā, latinliterigita *Ezana, Ezena, Aezana, Aizan* kaj *Azanas*) en la 4-a jarcento estis reĝo de la reĝlando Aksumo en nordorienta Afriko. La regno tiam ampleksis la teritorion de la nuntempa Eritreo, grandajn partojn de la nuntempaj Etiopio, de Sudano kaj de Jemeno. Ezano igis Aksumon unu el la unuaj imperioj kiuj enkondukis kristanismon.

Lia infanaĝa instruisto, la kristano Frumencio devena el la tiam siria urbo Tiro, en vojaĝo al la urbo Aleksandrio petis Atanazion, la patriarkon de Aleksandrio, sendi episkopon kaj pastron al Etiopio. Atanazio vidis en Frumencio la taŭgan personon por tiu posteno kaj en 343 nomumis lin episkopo.

steleo de Ezano kun greklingva raporto pri armea venko
Frumencio revenis al Etiopio, kun subteno de Ezano iĝis episkopo de Aksumo kaj kristane baptis la reĝon. Sekve konstruiĝis multaj kristanaj preĝejoj kaj ĝenerale disvastiĝis la kristanismo en Etiopio.

steleo de Ezano en Aksumo
Ezano ankaŭ notindas kiel konkeristo. Pri liaj armeaj bataloj precipe raportas la ŝtonaj steleoj kun skribaĵoj kiujn starigis la imperiestro. Neklaras ĉu lia armeo konkeris ankaŭ la antikvan urbon Meroe, sed la steleoj raportas ke lia armeo okupis la regnon de Kuŝ.

En liaj moneroj videblas lia transformo de nekristana al kristana reganto: la fruaj moneroj montras simbolojn kiel suno kaj duonluno, kaj la pli postaj la kristanan krucon.

Literaturo
----------

* Heinzgerd Brakmann: *Το παρα τοις βαρβαροις εργον θειον. Die Einwurzelung der Kirche im spätantiken Reich von Aksum* ("la radikiĝo de la kristana eklezio en la malfruantikva regno de Aksumo"). Eldonejo Borengässer, Bonn 1994. ISBN 3-923946-24-4 germane

* Kategorio Ezano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 388358
 |
Grafo **Andreo HADIK,** hungare **Hadik András**, germane **Andreas Reichsgraf Hadik von Futak** (naskiĝinta la 16-an de oktobro 1710 en Kőszeg; mortinta la 12-an de marto 1790 en Vieno) estis hungara generalo kaj militestro.

Skulptaĵo de Hadik en Monto Vár

Kariero
-------

Andreo Hadik devenis el etnobela familio. Li frekventis lernejon en Kőszeg kaj iĝis husaro en 1732. Li iĝis kolonelo en 1744, generalo en 1747. Kiel fidelulo de Maria Teresia, li militadis en la aŭstra hereda milito kaj en la Sepjara milito (1756–63). En 1763 li estis ĉefkomandanto.

Kontribucio de Berlino
----------------------

En 1757 li kun 4320 husaroj sukcese trairis la Habsburgan-prusan fronton kaj rajdantaj ĉiam dumnokte 450 km-ojn li atingis Berlinon. Tio daŭris 6 tagojn. Tiam Frederiko la 2-a (Prusio) bataladis aliloke. En Berlino estis 5500 defendantoj, kiuj praktike ne povis kontraŭstari la atakon. Poste la urbestraro pagis la petitan grandan monsumon. Parton de la mono Hadik disdonadis inter la husaroj. Antaŭ la hejmenveno Hadik formis 2 taĉmentojn, la unua ripetis la kontribucion en Frankfurto ĉe Odro. Fine Hadik perdis nur 88 soldatojn kaj 57 ĉevalojn, sed li kunportis 425 prusajn militkaptistojn. Tial li ricevis ordenon, bienojn kaj iĝis grafo.

Inter 1764-1768 li estis ĉefkomandanto de Transilvanio, ekde 1772 ĉefkomandanto de armeo de Habsburgoj, poste estro de Bukovino. Tie li donacis amnestion al la rifuĝintaj hungaroj, tial 2 vilaĝoj havas nomojn Hadikfalva kaj Andrásfalva.

Familio
-------

Andreo Hadik elektis edzinon pola grafino, kiu naskis 4 infanojn. Li mortis en Vieno en la 12-an de marto 1790. Liaj idoj vivadas ankaŭ en la nuntempo.

Memoraĵoj
---------

* palaco, kafejo, strato kaj skulptaĵo en Budapeŝto
* akademio en Slovakio
* strateto kaj parko en Vieno
* memortabulo en Kőszeg

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Andreo Hadik en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Andreo Hadik en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 364679
* GND: 129786578
* LCCN: n2001103245
* VIAF: 40465044
* ISNI: 0000 0000 3832 8002
* NKC: mzk2014851372
 |
**Grafo Aurél Dessewffy,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dessewffy Aurél** estis hungara politikisto, verkisto, juristo, ĵurnalisto, membro de Hungara Scienca Akademio. Lia frato estis Marcel Dessewffy.

Aurél Dessewffy
Aurél Dessewffy naskiĝis la 27-an de julio 1808 en Hungara reĝlando, en Nagymihály (nuntempa Michalovce en Slovakio). Li mortis la 9-an de februaro 1842 en Pest (urbo).

Biografio
---------

Aurél Dessewffy - kiel grafido - komence lernis hejme, poste en lernejo en Kassa. Tie li konatiĝis kun Ferenc Kazinczy. En 1825 li akompanis sian patron al parlamento, kiu malfermis la reforman movadon. En la tiutempa hungara ĉefurbo Pozsony li konatiĝis kun kremo de hungaraj politikistoj, ekzemple kun István Széchenyi. En 1827 li iĝis juristo-notario en Pest. En la sekva jaro li ekhavis postenon en Vieno, poste li iris al Buda. En 1836 li estis unu el la fondintoj de Societo Kisfaludy. Post la inundo en 1838 li fervore helpis la malfeliĉulojn. Baldaŭe la Habsburgoj sendis lin al Anglio kaj Francio. Hejmenveninta en 1841 li akiris periodaĵon, kiun li redaktis, dume li okupiĝis pri politiko, li fondis eĉ partion, kiu agadis kontraŭ Lajos Kossuth.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Gróf Dessewffy Aurél összes művei* (Ĉiuj verkoj de Aurél Dessewffy) 1887
* diversaj leteroj, paroladoj

Fontoj
------

* Hungarlingva Vikipedio

* Kategorio Aurél Dessewffy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 421158
* GND: 11944075X
* VIAF: 64817226
 |
**Andreo la 3-a** de Hungario (naskiĝis ĉirkaŭ 1265 – m. 14-an de januaro 1301, Buda) estis la lasta reĝo el la Arpad-dinastio, kiu luktis por restarigo de la leĝa ordeno kaj reĝa potenco kontraŭ la baronoj.

Lia patrino estis Tomasina Morosini, el familio de venecia doĝo, Andreo plenkreskis en Italio. Li provis akiri la hungaran tronon en 1278, sed sensukcese. Komence de 1290, li denove provis akiri la tronon, sukcese. La 10-an de julio, la kumanoj murdis la hungaran reĝon Ladislaon la 4-an kaj Andreo estis kronita la 23-an de julio fare de ĉefepiskopo de Esztergom, nome Lodomér.

Li venkis la Habsburgan Alberton en 1291, apud Vieno. Post tio, li venis konflikton en la baronaj familioj (ĉefe Kőszegi-oj, kiuj en 1278 apogis lian surtroniĝon, sed nun – laŭ la packontrakto- oni devis detruigi ties fortikaĵojn), en la lando regis internaj bataloj. Andreo venkis en 1296 la Kõszegi-familion, interpaciĝis kun Habsburga Alberto (1297) kaj edzinigis ties filinon Agneson.

En 1298 mortis lia plej grava apoganto, ĉefepiskopo Lodomero, tiel la planitajn reformojn li ne povis efektivigi. Kvankam li eldonis dekreton en 1298 pri privilegioj de la nobeloj, pri situo de la nobelaro kaj eklezio, tio ne fortigis lin.

Li havis unu filinon (Elizabeto) el la edzeco kun pola princino Fenenna. Lia morto signifis formorton de la Arpad-dinastio je vir-branĉo.

* Kategorio Andreo la 3-a (Hungario) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 165149
* GND: 120007533
* LCCN: n2004029867
* VIAF: 232000771
* ISNI: 0000 0003 7497 8602, 0000 0004 4894 4107
* SUDOC: 146764390
* BNF: 16522922j
* NKC: ola2002106767
 |
**Al-Mustanĝid** (arabe المستنجد بالله) (1124 – 20 Decembro 1170) estis la Abasida Kalifo en Bagdado de 1160 ĝis 1170. Li estis la filo de antaŭa kalifo al-Muktafi. Unu el la edzinoj de al-Muktafi, duonpatrino de al-Mustanĝid, volis ke lia propra filo sukcedu. Ŝi ekhavis multajn emirojn siaflanke, kaj havis siajn sklavinojn armitaj per ponardoj por murdi la novan kalifon. Al-Mustanĝid malkovris la komploton kaj metis la ribelajn filon kaj patrinon en prizonon.

Ĉirkaŭ tiu tempo, la Fatimida dinastio laste formalaperis, post daŭri 260 jarojn. Ties konkeranto, Saladino, kvankam li mem ortodoksa islamano, dekomence ne proklamis la kredon de Sunaismo meze de popolo ankoraŭ dediĉita al la dogmoj kaj praktikoj de la sekto de Ŝijaismo. Sed li tuj trovis sin kapabla fari tion; kaj tiele la spirita hegemonio de Abasidoj denove pluvenkis, ne nur en Sirio, sed tra tuta Egiptio kaj ĉiuj ties dependaĵoj.

Referencoj
----------

* *Tiu teksto estis adaptita el la verko de William Muir en publika havaĵo nome "The Caliphate: Its Rise, Decline, and Fall".*
* Bosworth, C. E. (1968). "The Political and Dynastic History of the Iranian World (A.D. 1000–1217)". In Frye, R. N. The Cambridge History of Iran, Volume 5: The Saljuq and Mongol periods. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 1–202. ISBN 0-521-06936-X.  Alirita la 7an de Novembro 2016.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 573136
 |
**Andrew LAM** (naskita en 1964) estas verkisto de vjetnama deveno, nun vivanta en Usono. Li naskiĝis en Suda Vjetnamio, kie li gvidis privilegian vivon kiel la filo de generalo *Lam Quang Thi* de la *Armeo de la Respubliko de Vjetnamio*. Li ĉeestis liceon en la urbo Da Lat.

Lam forlasis Vjetnamion kun sia familio dum la falo de Sajgono en aprilo 1975. Li iĝis studento en la Universitato de Kalifornio, Berkeley, kie li specialiĝis pri biokemio. Li baldaŭ rezignis pri planoj por medicina lernejo kaj eniris kursaron pri kreiva verkado en la San-Franciska Ŝtata Universitato. Ankoraŭ lernanto, li komencis skribi por la amaskomunikila organizaĵo *Pacific News Service* (Pacifika Novaĵ-Servo) kaj en 1993 gajnis la premion "Elstara Juna Ĵurnalisto" de la usona Socio de Profesiaj Ĵurnalistoj.

Li estas nuntempe la reteja redaktoro de la amaskomunikila organizaĵo *New America Media*. Krom esti ĵurnalisto, li ankaŭ profesie verkas novelojn. En 2005, li publikigis kolekton de eseoj, *Perfume Dreams* ("Parfumaj Sonĝoj"), pri la problemo de identeco kiel vjetnamo vivanta en Usono. En 2006 li pro tiu esearo ricevis la premion "Malferma Libro" de la usona PEN-sekcio. Lia dua libro, *East Eats West: Writing in Two Hemispheres* ("Oriento manĝas la Okcidenton: Skribanta en du hemisferoj") estas meditado pri la rilatoj inter Oriento kaj Okcidento kaj pri kiel la enmitrazo de azianoj ŝanĝis la Okcidenton.

*Birds of Paradise Lost* ("Birdoj de paradizo perdita(j)"), lia tria libro, estas kolekto de noveloj pri vjetnamaj novuloj luktantaj restarigi siajn vivojn en la regiono de la golfo de San-Francisko post longa, dolora eliro de Vjetnamio.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 559520
* LCCN: n95082174
* VIAF: 24751824
* ISNI: 0000 0000 4320 360X
* SUDOC: 137112688
* BNF: 13479294m
* NKC: xx0202348
 |
Barono, poste grafo **Bálint TÖRÖK de Enying**, laŭ hungarlingve kutima nomordo **Török Bálint** estis hungara militestro, banuso de *Nándorfehérvár* (Belgrado), bienulo. Lia nobela antaŭnomo estis *enyingi* (de Enying).

Bálint Török  naskiĝis en 1502. Li mortis en 1550 en Konstantinopolo.

Biografio
---------

Bálint Török aĝis 19, kiam li estis elektita banuso de Nándorfehérvár (nuntempa Beogrado), krome li ricevis dignojn barono en 1507, grafo en 1536. Dum sieĝo de Nándorfehérvár fare de la turkoj li estis for, post falo de la fortikaĵo li devis rifuĝi al Transilvanio rajdanta de kolero de la parlamentaj deputitoj. En 1523 li edziĝis baldaŭe havanta 2 filojn. Li batalis en Mohács en 1526, post la grava fiasko li iĝis departementestro. En 1527 li malvenkis de Imre Czibak. Li devis forlasi Transilvanion kaj aliĝis al la Habsburgoj. En 1536 li ŝanĝis politikon kaj li apogis denove Transilvanion, tial li estis tiam la plej riĉa hungara bienulo. En 1541 la turkoj sieĝis Budan. Dum defendado li venis al la turkoj, kiel diplomata gasto, tamen la turkoj arestis lin, fine li mortis en turka malliberejo.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio Bálint Török en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 479928
* GND: 119337517
* LCCN: n86055806
* VIAF: 5718138
* ISNI: 0000 0000 5533 0163
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Izabela de Kastilio. |

**Izabela de Hispanio** (aŭ ***Isabel* de Hispanio**), nome pli precize **Isabel de Aragono kaj Kastilio** aŭ **Isabel de Trastamaro**, naskiĝis la 2-an de oktobro 1470 en Dueñas, Palencio, mortis la 23-an de aŭgusto 1498 en Zaragozo) estis infantino (princino) de Kastilio kaj de Aragono kaj (progeedza) reĝino de Portugalio.

Biografio
---------

Ŝi estis la plej aĝa filino de la Katolikaj Gereĝoj, do destinata dekomence al la ŝtataj necesoj. Post la Milito de Sukcedo, per kiu ŝia patrino akiris la kronon, en 1476 ŝi estis proklamita heredonto de la Krono fare de parlamento de Madrigal. Tamen 8 jarojn post ŝia naskiĝo, naskiĝis ankaŭ ŝia frato Johano, kiu anstataŭis ŝin laŭ la sukcedaj ordo kaj ebloj. Tiele en 1480 Johano estis proklamita Princo de Asturio.

Laŭ la Traktato de Alcáçovas en 1479 oni antaŭplanis geedziĝon de ŝi kun la princo heredonto de Portugalio nome Alfonso, sed en 1483 oni nuligis tiun interkonsenton denove interkonsente kaj ambaŭ geinfanoj kiuj jam loĝis kune en la sama portugala kastelo revenis ĉiu al siaj propraj kortegoj. Finfine en 1490 Isabel edziniĝis al la portugala princo Alfonso kiam ŝi estis 20-jaraĝa kjaj li nur 15-jaraĝa. Spite la evidentan ŝtatecan utilon de la geedziĝo la paro ŝajne enamiĝis, sed pro ŝajna akcidento (kelkaj opinias mortigo konvena al la Katolikaj Gereĝoj) Alfonso mortiĝis en 1491 kaj Isabel revenis al Hispanio senfila kaj vidvino. Ŝi estis tiom trista ke ŝi volis nur iĝi monaĥino.

Tamen la gepatroj devigis ŝin akcepti geedziĝon kun la reĝo de Portugalio nome Emanuelo la 1-a. Ŝi akceptis nur kondiĉe ke la portugala reĝo forpelu la judojn el Portugalio, kion li tute ne volis, sed devis akcepti por akiri konvenan geedziĝon, kiu okazis la 30-an de septembro 1497 en la ĉelima urbeto de Valencia de Alcántara.

La 6-an de oktobro 1497 mortiĝis ŝia frato la infanto Johano, princo de Asturio, kio igis ŝin denove heredonto de la regno de Kastilio. Isabel kaj Manuel estis kunvokataj de la Katolikaj Gereĝoj. La gereĝoj de Portugalio alvenis al la monaĥejo de Guadalupe la 7-an de aprilo 1498, kaj tie estis ricevataj de la Katolikaj Gereĝoj. Isabel estis tiam graveda kaj la 23-an de aŭgusto naskis filon nome Miguel de la Paz, kiu estis povunta herediĝi la tutan Iberion, sed mortis post du jaroj. Siaflanke Isabel mortis tuj postnaske.

Notoj
-----

1. ↑  Juan de Mariana: Historia general de España, vol. XIV, paĝo 13.

* Kategorio Izabela de Hispanio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 385922
* LCCN: n94118236
* VIAF: 87072843
* ISNI: 0000 0000 3223 9455
* SUDOC: 175411530
* NKC: jo20221150284
 |
Fanny Crosby
**Fanny CROSBY** [elparolu *feni krazbi*], pli plene **Frances Jane Crosby** (24-a de marto 1820 – 12-a de februaro 1915) estis usona lirikisto plej konata pro siaj protestantaj kristanaj himnotekstoj. Ŝi estis unu el la plej abunde verkintaj himnistoj en la historio, verkante pli ol ok mil poemojn (el kiuj milojn oni kantigis) malgraŭ tio, ke ŝi blindiĝis en la aĝo de ses semajnoj pro kuracista fuŝo. Dum sia vivo ŝi estis unu el la plej konataj virinoj en Usono. Ŝi ne nur ne plendis pri sia blindeco, sed ofte diris, ke ĝi estas al ŝi beno.

Ŝi diplomiĝis ĉe la Novjorkia Lernejo por Blinduloj, kaj poste laboris tie kiel instruistino. Ŝi aktivis en politika agado por akiri pli da publika subteno por servoj al la blindularo. En 1858 ŝi edziniĝis al alia blinda instruisto, Alexander van Alstyne. Ilia sola filino mortis kiel bebo.

Ŝi verkis ankaŭ sekularajn popularajn kantojn, el kiuj iuj siatempe furoris; plej elstare "Rosalie, the Prairie Flower", per kiu ŝi gajnis pli ol tri mil dolarojn.

Crosby estis aktiva membro de la Metodista Episkopa Preĝejo de S-ta Johano en Novjorko. Ŝi verkis sian unuan himnotekston kiam ŝi fariĝis aktiva membro de St. John's Methodist Episcopal Church en New York City.

Ŝi komencis verki poemojn jam kiam ŝi estis 8-jaraĝa. Ŝia unua eldonaĵo estis *A Blind Girl and Other Poems* (1844: "Blinda knabino kaj aliaj poemoj"); aliaj poemaroj sekvis.

Crosby verkis sian unuan himnon en 1863 por la estimata komponisto-eldonisto William B. Bradbury. Ĝi nomiĝis "There's a Cry from Macedonia" kaj ĝi *ne* estas unu el ŝiaj ankoraŭ konataj pecoj. Dum la sekvaj jardekoj ŝi verkis por ĉiuj tiuepoke konataj usonaj komponistoj en la ĝenro *gospel hymns* ("gospelaj himnoj"), sed plej elstaras nombre, ĉe ŝiaj plu kantataj tekstoj, la melodioj de W. H. Doane.

Ĉar iuj kantaro-redaktoroj ne volis aperigi tro multajn tekstojn de la sama aŭtoro, Crosby uzis pli ol cent plej diversajn plumnomojn. Nuntempe, tamen, oni preskaŭ ĉiam trovas ŝiajn verkojn sub la nomoj "Fanny Crosby", "Frances Jane Crosby", aŭ (ŝia postedziniĝa nomo) "Mrs. F. J. C. Van Alstyne".

Crosby estis tre konata dum la vivo; ŝi ofte renkontiĝis kun usonaj prezidentoj, generaloj kaj aliaj famuloj. Ŝi ludis himnon ("Safe in the Arms of Jesus") ĉe la enteriga solenaĵo de Prezidento Grant en 1885. En postaj jaroj ŝi fariĝis ankaŭ konata kaj populara prelegisto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Fanny Crosby en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Fanny Crosby en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Paĝo pri Fanny Crosby ĉe TTT-Himnaro Cigneta Arkivigite je 2016-03-05 per la retarkivo Wayback Machine (kun ligiloj al ŝiaj esperantigitaj himnoj)
* Paĝo pri Fanny Crosby ĉe The Cyber Hymnal™ Arkivigite je 2011-07-12 per la retarkivo Wayback Machine (anglalingva)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 132019
* GND: 121799670
* LCCN: n50082180
* VIAF: 120145970315432252297
* ISNI: 0000 0000 7375 4875
* LIBRIS: 182936
* MBA: 9f6fbe26-6fa2-4a37-96c4-36fdd507fa70
* BIBSYS: 90634547
 |
**Alfonso la 11-a** (naskiĝis la 27-an de septembro 1311 en Salamanko, mortis la 26-an de marto 1350 en Ĝibraltaro) estis reĝo de la Reĝlando Kastilio. Li estis filo de la reĝo Ferdinando la 4-a kaj de Konstanzo de Portugalio. Lia patro mortis nur post unu jaro, do, li heredis regnon estante ankoraŭ bebaĝa. Lia avino Maria de Molina funkciis kiel energia regentino. La reĝo ekreĝis jam 15jaraĝa kaj tuje montris energion kaj regokapablon. Li elektis efikajn kunlaborantojn kaj kontraŭstaris la povon de la alta nobelaro kaj de la urboj, kies urbestrojn li anstataŭos per reĝaj funkciuloj (*corregidores*). Pri la militprocezo kontraŭ la araboj, kiu lastatempe stagnis, li akcelis ĝin ĉefe agante ĉe la Ĝibraltara Markolo, kie li venkis ĉe la lago Salado (1340) kaj konkeris Algeciras (1344).

Pri ekstera politiko li sukcesis pluhavi neutralecon de Kastilio en la epoko de la Tridekjara Milito inter Anglio kaj Francio. Tiele Kastilio profitis por kontroli la lanmerkaton en la nordo.

La privata vivo de la reĝo estis komplika: Li estis edzo de Maria de Portugalio, el kiu li havis filon kaj heredonton Pedro la 1-a. Sed en 1329 (li estis 18jaraĝa) li ekhavis amaferon kun belega sevila vidvino nome Leonor de Guzmán. Por ŝi li starigis kortegon kaj kun ŝi li havis ok filojn kaj unu filino, nome la venonta dinastio, familio Trastamara. Flankenigita reĝino Maria malamegis dum jaroj tiun aferon. La reĝo mortis marte de 1350, dum sieĝo al Ĝibraltaro, viktimo de pesto. La reĝino revenĝis, enkarcerigis la amantinon de la reĝo, torturigis ŝin kaj finfine murdigas ŝin. La filo de Leonor nome Henriko kontraŭstaris sian duonfraton la reĝo Pedro (ambaŭ estas samaĝaj) kaj dum terurra enlanda milito en 1369 ĉe la Kamparo de Montiel Pedro estis murdita de agento de Henriko nome la franca Bertrand Duguesclin. Henriko iĝis la reĝo Henriko la 2-a.

Notoj
-----

1. ↑  José María Solé, "Un monarca casi ejemplar", *La aventura de la historia*, Madrido, marto, 2000. Paĝo 107.

* Alfonso la 11-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Alfonso la 11-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 415104
* GND: 119167573
* LCCN: n83032236
* VIAF: 89811460
* ISNI: 0000 0000 9938 944X
* SUDOC: 032215967
* BNF: 12240115x
* NLA: 35761110
* BIBSYS: 90565868
* ICCU: LO1V144136
* BNE: XX880259
 |
**Farid ad-Din Attar** (perse فرید الدین عطار, *Farīd ad-Dīn-e ʿAṭṭār*; naskiĝis ĉirkaŭ 1145, mortis aprilon 1221), ofte konata simple kiel **Attar**, estis persa sufiisma poeto.

Vivo
----

Tombo de Farid ad-Din Attar en Nejŝaburo.
Attar naskiĝis ĉe Nejŝaburo en Ĥorasano, kaj verŝajne lia patro estis farmaciisto. La nomo "Attar" mem signifas "farmaciisto", kaj Attar laboris en tiu profesio. Multaj homoj petis liajn konsilojn, kaj konfidis al li siajn problemojn, kaj tio profunde tuŝis lin. Fine li forlasis sian apotekon kaj vojaĝis al aliajn landojn, kie li renkontis sufiismajn ŝejkojn. Reveninte, li forte subtenis sufiismajn konceptojn.

Li mortis aprile de 1221 dum masakro fare de mongoloj. Dum la 16-a jarcento memore al li konstruiĝis maŭzoleo en Nejŝaburo.

Verkoj
------

Attar mem diris ke li estas flua poeto en kies menson alvenas pli da ideoj ol li povus uzi. Tamen ne tute certas ke Attar fakte verkis ĉiujn el la multaj verkoj atribuataj al li.

Eble lia plej fama verko estas la longa poemo "La Konferenco de Birdoj" (arabe منطق الطیر, *Manṭiq aṭ-Ṭajr*). La upupo estras serĉon fare de diversaj specoj de birdoj por sia reĝo la simurgo (mita birdo), kaj la birdoj spertas multajn aventurojn kaj testojn. Ne ĉiuj finas la serĉon, sed tiuj kiuj sukcesas perdas sian propran identecon kaj iĝas ili mem la simurgo - metaforo de la unuiĝo de la homo spirito kaj Dio. La poemo plenplenas da sufiismaj konceptoj.

Galerio
-------

* Manṭiq aṭ-Ṭajr *Manṭiq aṭ-Ṭajr*
* Manṭiq aṭ-Ṭajr *Manṭiq aṭ-Ṭajr*
* Manṭiq aṭ-Ṭajr *Manṭiq aṭ-Ṭajr*
* Manṭiq aṭ-Ṭajr *Manṭiq aṭ-Ṭajr*

* Kategorio Farid ad-Din Attar en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 292435
* GND: 118504924
* LCCN: n81059703
* VIAF: 120724759
* ISNI: 0000 0001 2149 1783
* LIBRIS: 104700
* SUDOC: 026694166
* BNF: 11889361j
* MBA: ffa4bb4b-7783-4019-a1c1-09956e76bae7
* NLA: 35009956
* BIBSYS: 90215778
* NKC: kup20030000003097
* ICCU: CFIV105624
* BNE: XX955848
 |