recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Miklós DEDE** [miklOŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Miklós Dede** estis hungara instruisto, profesoro, fizikisto.

Miklós Dede  Arkivigite je 2015-10-05 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 2-an de decembro 1933 en Kaba. Li mortis la 24-an de decembro 1997 en Debrecen.

Biografio
---------

Miklós Dede frekventis gimnazion en Karcag, poste li plulernis komence en Universitato de Miskolc, poste en Universitato Kossuth Lajos. Post la diplomo en 1959 li povis instrui nur en bazlernejo en Karcag, ĉar li pli frue partoprenis en Hungara revolucio de 1956. Baldaŭe li instruis en la gimnazio, krome li plulernis en Universitato Eötvös Loránd. Post la plia diplomo li laboris en la universitata instituto en Debrecen, samtempe li instruis en la universitato. En 1967 li doktoriĝis, en 1976 li docentiĝis, en la sekva jaro li kandidatiĝis. Li ricevis dufoje premiojn.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Kisérleti fizika I.* (1977) - lernolibro
* *Fizika II.* (1987) - lernolibro

Memorigiloj
-----------

* strato en Kaba

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2015-10-05 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 536019
 |
La **ligo de Augsburg**, formita en 1686, estis granda eŭropa koalicio kontraŭ la Francio de Ludoviko la 14-a, kiu atingis tiam la apogeon de sia potenco.

Kaŭzoj
------

La eŭropaj princoj maltrankviliĝis pri la agresema eksterpolitiko de Francio, precipe pri la aneksoj postulitaj de la francaj ĉambroj de kunigo ekde 1678 ĝis 1681. Pliposte, la franca atako kontraŭ Hispana Nederlando (1683-1684) kaj la bombardo de Ĝenovo (1684) konvinkis la aliajn ŝtatojn, ke ili bezonis novan aliancon. Plie, la nuligo de la edikto de Nantes per la nova edikto de Fontainebleau, en 1685, forte unuigis la eŭropajn Protestantojn. Fine, Vilhelmo la 3-a de Oranje, kiu deziris akiri la anglan tronon, volis malatentigi Ludovikon per kontinenta konflikto.

Kreo
----

En 1686, Nederlando kaj Svedio reigis sian defendan aliancon. Je la 7-a de majo 1686, la imperiestro Leopoldo la 1-a kaj Brandenburgio faris same, ĉefe por defendi la respekton de la Vestfalia Paco. Je la 9-a de julio en Augsburg (Bavario), Vilhelmo la 3-a, la Sankta Romia Imperio, Hispanio, Svedio, Bavario kaj la saksaj princoj alianciĝis kontraŭ Francio. Palatinato kunigis ilin ekde septembro. 

La ligo plifortiĝis en 1689 per la aldono de Nederlando, Danio kaj Savojo.

Kiam la Francoj malsukcesis trudi la nomumon de francfavora ĉefepiskopo de Kolonjo, ili ekokupis la urbon en junio 1688. Tiel komenciĝis la milito de la ligo de Augsburg, kiu daŭris ĝis 1697.

Vidu ankaŭ
----------

* Milito de la ligo de Augsburg
* Ludoviko la 14-a
|  | Mandatoj en Mezoriento kaj Afriko.
**Klaso A**, Mandatoj en Okcidenta Azio:* 1. Sirio
* 2. Libano
* 3. Palestine
* 4. Transjordanio
* 5. Mesopotamio

**Class B**, Mandatoj en Afriko:* 6. Brita Togolando
* 7. Franca Togolando
* 8. Brita Kameruno
* 9. Frenca Kameruno
* 10. Ruando-Urundi
* 11. Tanganjika
* 12. Sudokcidenta Afriko
 | Mandatoj en la Pacifiko.
**Klaso C**, Mandatoj en Pacifiko:* 1. Japana Pacifika Mandato
* 2. Teritorio de Nov-Gvineo
* 3. Nauro
* 4. Okcidenta Samoo
 |

**Mandato de la Ligo de Nacioj** estas teritorio starigita per la **artikolo 22** de la pakto de la Ligo de Nacioj, la 28-an de junio 1919.

La koncernitaj teritorioj estis antaŭ la unua mondmilito aŭ kolonioj de la germana imperio aŭ posedaĵoj de la otomana imperio. La mandatoj estis konfiditaj al Unuiĝinta Reĝlando, al Francio, Belgio, Aŭstralio, Novzelando, Japanio kaj Sud-Afriko.

Kiam eksvalidis la Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj fine de 1945, la mandatoj de la Ligo de Nacioj, krom tiuj de la sudorienta Afriko, iĝis teritorioj sub gvidado de Unuiĝintaj Nacioj, kiel decidite dum la Jalta konferenco.

Artikolo 22
-----------

Artikolo 22 de la pakto de la Ligo de Nacioj (subskribita la 28an de junio 1919 kiel Parto I de la Traktato de Versajlo), reliefigante la tri mandatajn klasojn.

Ruĝa: Klaso A (eks Otomana)

Blua: Klaso B (eks Germana Centra Afriko)

Flava: Klaso C (eks Germana Sudokcidenta Afriko kaj Pacifiko)

Mandatoj
--------

* Brita Kameruno
* Brita Togolando
* Mandato de Suda Pacifiko
* Tanganiko

* Kategorio Mandato de la Ligo de Nacioj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Komunista Ligo** (germane *Bund der Kommunisten*) estis internacia politika partio establita la 1-an de Junio 1847 en Londono, Anglio. La organizo estis formita per la kunigo de la Ligo de la Justuloj, estrita de Karl Schapper kaj la Komunisma Korespondkomitato de Bruselo, Belgio, en kiu Karl Marx kaj Friedrich Engels estis la dominantaj gravuloj plej influaj. La Komunista Ligo estas konsiderata kiel la unua marksisma politika partio kaj tiukadre Marx kaj Engels publikigis la verkon Manifesto de la Komunista Partio fine de 1847. La Komunista Ligo estis formale dismuntita en Novembro 1852, sekve de la Kolonja Proceso al Komunistoj.

Kvankam loĝanta en Bruseloj en 1846, Marx pluigis sian asocion kun la sekreta radikala organizo Ligo de Justuloj. Kiel jam menciite, Marx pensis, ke la Ligo estu la speco de radikala organizo kiu estas necesa por konduki la laboristan klason de Eŭropo al la homamasa movado kiu realigu la revolucion de la laborista klaso. Tamen, por organizi la laboristan klason en amasmovado, la Ligo devus ĉesi sian "sekreteman" aŭ "kaŝeman" orientigon kaj funkcii malferme kiel politika partio. Membroj de la Ligo finfine estis konvinkitaj tiucele. Kongrue, en Junio 1847 la Ligo estis reorganizita fare de sia membraro en nova malferma politika societo kiu alvoku rekte al la laboristaj klasoj. Tiu nova malferma politika societo estis nomita la Komunista Ligo. Kaj Marx kaj Engels partoprenis en la skizado de la programo kaj de la organizaj principoj de la nova Komunista Ligo.

Notoj
-----

1. ↑  P.N. Fedoseyev, *Karl Marx: A Biography* (Progress Publishers, Moscow, 1973) p. 124.
2. ↑  Noto 260 en *Collected Works of Karl Marx and Frederick Engels: Volume 11* (International Publishers: New York, 1979) pp. 671–72.
3. ↑  Noto 260 en *Collected Works of Karl Marx and Frederick Engels: Volume 11*, p. 672.
4. ↑  P.N. Fedoseyev, *et al*. *Karl Marx: A Biography*, pp. 123–25.
5. ↑  P.N. Fedoseyev, *et al*, *Karl Marx: A Biography*, p. 125.
6. ↑  Frederick Engels, "Principles of Communism" en *Collected Works of Karl Marx and Frederick Engels: Volume 6* (International Publishers, New York, 1976) pp. 341–57.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 733896
* GND: 1022683-7 2006134-1, 1022683-7
* LCCN: n85117140
* VIAF: 312818440
* SUDOC: 026459574
* BNF: 118704038
* NKC: osa2017958480
 |
**Emil Károly Horn** [kAroj], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Horn Emil Károly** estis hungara-franca bankisto, tradukisto, inventisto. Lia patro estis Ede Horn.

Emil Károly Horn naskiĝis la  31-an de januaro 1858(nun 1858-01-31) en Parizo, li mortis la 4-an de julio 1937 en Parizo.

Biografio
---------

Emil Károly Horn lernis parte en sia naskiĝurbo, parte en Hungarlando, ĉar la familio translokiĝis al Hungario en 1869. Tamen dum Francia-Prusia Milito kaj Pariza Komunumo (1871) ili vivis en Parizo, sed poste denove en Hungario, fine ekde 1875 en Parizo. Pli frue en 1874 li ricevis patenton pri segilmaŝino. Li eklaboris en banko en 1877, en 1885 li estis jam kunposedanto, dum ankaŭ en Francio li havis inventojn, krome li tradukis kaj ĵurnaladis. La Hungara Scienca Akademio akceptis lin ekstera membro en 1914. Li ricevis Honoran legion en 1906.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* Kálmán Mikszáth: *Scénes Hongroises* (traduko, origine: Jó palócok, 1890)
* Ede Horn: *La grande nation 1870–1871* (traduko, 1891)
* Mór Jókai: *Préface de Gaston Boissier* (traduko, origine: Sárga rózsa, 1895)
* *Ste Elisabeth de Hongrie* (1902, 24-a eldono en 1932)
* *Influence sociale de Ste Elisabeth de Hongrie* (1911)
* *Une descendente de Renaud de Chatillon* (1921)
* *Le relévement économique de la Hongrie* (1927)

Fontoj
------

* biografio hungare
* biografio hungare

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 847811
 |


* Portalo pri Biografio
**Eugène NOËL** (28-a de marto 1855 en Nancio – 8-a de februaro 1921 samloke) estis franca esperantisto kaj militista kuracisto.

Noël estis unue militkuracisto en Alĝerio kaj parolis flue la araban lingvon. Li verkis araban gramatikon, sed, ne sufiĉe kontenta pri sia laboro, mem detruis sian manuskripton. Tiu detalo montras, kiom severa li estis kontraŭ si mem.

Longatempe Noël estis sekretario de la grupo de Nancio (Nancy), kies animanto li estis kun Frecot  kaj Henri Maresquelle. Komitatano de Société pour la propagation de l'Espéranto. Li skribis kaj verkis senhalte kaj kunlaboris ĉe la Esperantaj revuoj *L'Espérantiste*, *La Revuo*, *Juna Esperantisto*, *Oficiala Bulteno de TEKA* ktp. Li estis la precipa kunlaboranto de Cart en , *Lingvo Internacia* kaj recenzisto. Noël direktis la ,Lorenan-Esperantan gazeton' (1905-1908), kaj poste la Lorenan Stelon. Li kontribuis al *Anatomia Vortaro* kaj *Literatura Almanako*. Sed precipe li estis laborema tradukisto de klasikaĵoj. L. Bastien juĝas en *Enciklopedio de Esperanto* en 1933: "stilo rimarkinde bela, tradukoj mirinde fidelaj".

Nekrologo verkita de Th.C. aperis (sur enmetita folio) en postmilita eldono (numeroj 248-252 - 1914-1920) de Lingvo Internacia.

Elektitaj verkoj tradukitaj
---------------------------

* Lord George Byron:
	+ *Ĉielo kaj Tero* 1906.
* *Rolandkanto*, 1906.
* Aristofano: *Plutos*, 1906. 2a eld. 1998.
* Plaŭto: *Rudens*, kvinakta komedio, 1906.
* René Descartes: *Parolado pri la Metodo* (kun prof. Thiaucourt) 1906.
* Racine:
	+ *Esther*, tragedio, 1906.
	+ *Athalie*, tragedio, 1906.
* Planard: *Procirkonstanca Edzo*, vaŭdevilo, 1908.
* Marc Sangnier: *Ofero de Monaĥo. Noveleto eltirita el la libro « La vie profo nde», 1909?*
* Frederic Mistral: *Mirejo* (kun Paul Champion) 1909.
* Huot-Sordot: *En la lando de la Blanka Monto*, 1913.

Bibliografio
------------

* Szerdahelyi, István. *Krestomatio de Esperanta Literaturo*. Tekstoj, dataro, bibliografio. Vol. III. Budapest 1982, p. 105-108 (kun foto)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Libroj Arkivigite je 2016-03-06 per la retarkivo Wayback Machine de kaj pri Eugène Noël en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo Arkivigite je 2007-12-21 per la retarkivo Wayback Machine
* *Enciklopedio de Esperanto*/N en sia originala formo en la Interreto
* *Enciklopedio de Esperanto* en elŝutebla versio (PDF).



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 26532
* GND: 1127554123
* VIAF: 290506780
* ISNI: 0000 0003 9574 1495
 |
**La Pordego de Doktrino Budhista Bazlernejo kaj Gimnazio** (2004) fondita en Alsószentmárton, ĝi estas mezgrada publika eduka institucio.

Historio
--------

La Pordego de Doktrino Budhista Bazlernejo kaj Gimnazio estis fondita en junio de 2004 fare de *Budhista Eklezio*. La ĉefa celo de ĝia estiĝo estas atingi la plejparte romaajn/ciganajn junulojn, kiuj forlasis la tradician lernejan sistemon, alporti ilin al maturekzameno kaj diplomiĝo se eble.

### Datenoj

*Poŝtelefono :* +36 72/379-413
*Adreso:* A Tan Kapuja Buddhista Gimnázium, 7800 Siklós, Pf.:139
*E-mail:* buddhistagimnazium@tkbg.hu
*Retejo:* www.buddhistagimnazium.hu

Lokoj de edukado
----------------

*Plentempa:*
* 7826 Alsószentmárton, Petőfi S. utca 4/a

*Por plenkreskuloj:*
* 7826 Alsószentmárton, Petőfi S. utca 4/a
* 7958 Kákics, Petőfi S. utca 46.
* 7300 Komló, Gagarin utca 4.
* 7632 Pécs, Megye utca 20.

Subvenciopeto
-------------

* TÁMOP-3.1.4.C-14-2015-0350 "Hulló vízgyöngy hattyú tollán" - Innovatív iskolák fejlesztése 2. ütem.
* TÁMOP-3.3.9.D-12-2012-0005 "Amit gondolunk, azzá leszünk" - Második esély Alsószentmártonban.
* TÁMOP-3.2.1.B-09/4-2010-0004 "Második esély Alsószentmártonban"
* TÁMOP-3.1.4-08/2-2009-0032 "Kompetencia alapú oktatás bevezetése Alsószentmártonban"

Distingoj
---------

* Pedagógiai Díj - 2018

Fontoj
------

* A Tan Kapuja Buddhista Gimnázium

Traduko
-------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo A Tan Kapuja Buddhista Gimnázium en la hungara Vikipedio.*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Budhista Gimnazio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Instagram  

Facebook  

Közösségi szolgálat  

Partnerség a Pécsi Tudományegyetemmel  

Legjobbiskola  

A Tan Kapuja Buddhista Gimnázium  

A Tan Kapuja Buddhista Egyház

Vidu ankaŭ
----------

* Gandhi Gimnazio


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri budhismo |
|  |  |
| --- | --- |
|  Polurinda artikolo | Ĉi tiu artikolo bezonas **poluradon**, ĉar ĝi montras stilajn kaj/aŭ gramatikajn kaj/aŭ strukturajn problemojn, kiuj ne konformas al stilogvido.

---

La priskribo de la problemo troviĝas ĉi tie. Bonvolu ŝanĝi la enhavon por plibonigi la artikolon. |

Akademisches Gymnasium
interno de Akademisches Gymnasium
**Akademisches Gymnasium** (Akademia Gimnazio) troviĝas sur Beethoven-placo en Interna urbo en Vieno (Aŭstrio) kaj estas la plej malnova gimnazio de la urbo.

Historio
--------

La gimnazio estis establita de la jezuitoj en 1553 en la nuna dominikana monaĥejo. Edukado okazis en la latina kaj plejparte estis deidĉita al katolikaj aferoj. Post dissolvo de la ordeno en 1773 la gimnazio estis transdonita al la piaristoj kaj en 1866 translokiĝis al la nuna loko.

En la 1930-aj jaroj la lernejo suferis frapojn de la naziaj "patriotoj", forpelintaj la judajn lernantojn, kio pli ol duonigis la studentaron. Inter la eksigitoj estis la estonta Nobel-premiito pri kemio Walter Kohn.

Edukado
-------

Nun la gimnazio plu funkcias kaj speciale atentas lingvolernadon. Inter la nepraj lingvoj estas la angla, franca, latina, malnovgreka. Oni povas fakultative lerni ankaŭ la italan, hispanan, rusan kaj ĉinan lingvojn.

Famaj lernintoj
---------------

Inter la famaj lernintoj krom la menciita Walter Kohn estis arkitekto Otto Wagner, komponisto Eduard Strauss, marksista pensulo Karl Kautsky, la nobelpremiita fizikisto Erwin Schrödinger kaj la reĝisoro Niki List.

Vidu ankaŭ
----------

* Viena urboparko

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
* Stanislavo Belov (2018-06-07) Plezuroj de Vieno (esperante). Blogger. Arkivita el la originalo je 2019-03-08. Alirita 2019-03-08. *(impresoj de vojaĝanto en 2016)*

Referencoj
----------

1. 1 2 3 4 5  Stanislavo Belov (2018-06-07) Plezuroj de Vieno (esperante). Blogger. Arkivita el la originalo je 2019-03-08. Alirita 2019-03-08.

* Kategorio Akademisches Gymnasium (Vieno) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 634259
* GND: 600902-5
* LCCN: nr96032521
* VIAF: 151723227
* ISNI: 0000 0001 2111 9607
* NKC: kn20090604017
 |
La Romiano antaŭ la urbodomo.
La **Romiano** estas skulptaĵo sur la Fiŝbazarplaco de Erfurto. Temas pri armita romia soldato kun emblemoj de la Romia respubliko tenante la flagon de la urbo. Neestante libera regna urbo Erfurto tamen volis, ankaŭ monumente, montri sian gravecon kaj politikan-ekonomian staton dum Mezepoko.

Historio
--------

Ekde 1448 ekzistis statuo de Sankta Marteno pro la proksimeco de la - ne plu ekzistanta - Marteno-kirko. Estas Marteno la patrono de la urbo Mainz, kies ĉefepiskopoj estis dum jarcentoj la ne nur la formalaj regantoj de Erfurto. Dum la Kamparana ribelo la statuo detruitis laŭ ordono de la ĉefa konsilanto.

La majencanoj klopodis novan starigon de figuro kaj komisiis la surlokan nederlandanon Israel von der Milla. Lian en la 6-a de novembro 1591 starigitan statuon - starigita "zum Beweißtum ihrer Freiheit, so die Stadt von alten Zeiten her gehabt" (por pruvi la liberecon jam de longa tempo havitan) - eknomis la erfurtanoj simple *Viro* aŭ *Romiano*. Kun la kuro de la tempo estis altribuita al la statuo la sama graveco kioma normalis por t.n. rolando-statuetoj en multaj aliaj urboj. Nur en la 20-a jc oni korekte forstrekis la erfurtan statuon el la oficiala Rolando-listo.

La aktuala soklo estas el la 18-a jc. En 1886 la statuo ekhavis sian nunan lokon, ĉar ĉe la antaŭa pozicio ĉe la komenco de Markt-strato, ĝi estis estinta tro trafikĝenanta.

Dum la tempo de Turniĝo la Romiano jam delonge soifis restaŭron. Sekve en 1991/92 kaj la statuo kaj kaj la kolono riparitis, kelkaj partoj (ekz. la flago) anstataŭitis. Krome la statuo rericevis la originalan renesancan koloron. La ŝtonskulpta firmao Ochsenfurt el Paderborn pagis la 30.000 markojn kostantan restaŭradon faritan fare de la konservistoj Reinhard kaj Stemmler .

Literaturo
----------

Steffen Raßloff: *100 Denkmale in Erfurt. Geschichte und Geschichten.* Mit Fotografien von Sascha Fromm. Essen 2013, ISBN 978-3-8375-0987-8, p.. 14-15..

Eksteraj ligiloj
----------------

* Der Römer auf erfurt-web

Subnotoj
--------

1. ↑  Steffen Raßloff: Denkmal städtischer Freiheit: Der Römer auf dem Fischmarkt. En: Thüringer Allgemeine de la 30-a de decembro 2011
2. ↑  Origino kaj signifo de la rolandaj monumentoj de Dieter Pötschke, en Forum historiae iuris Arkivigite je 2009-08-22 per la retarkivo Wayback Machine Unua eŭropa surreta fakgazeto por jurhistorio, 27-a de septembro 1999
3. ↑  Erfurter Heimatbriefe nr. 62, S. 32 kaj nr. 63, Sp 17
Agnieszka Radwańska
**Agnieszka Roma Radwańska** (naskiĝis la 6-an de marto 1989 en Krakovo) estas pola tenisistino, la plej alte notata polino en historio de la ranglisto de la Virina Tenisa Asocio. En 2008, ŝi eniris la Top 10 de la mondo por la unua fojo, daŭre adoleskanto. Ŝi estas unua pola tenisistino, kiu gajnis sur la korto pli ol 1 milionon da usonaj dolaroj (nun ŝiaj enspezoj egalas al ĉ. 7,7). Agnieszka Radwańska gajnis 8 internaciajn turnirojn en unuopa ludo kaj du en la duobla. Ŝi reprezentis Pollandon en la Federacia Pokalo kaj dum la Somera Olimpiko en Pekino, kaj gajnis premiojn en la kategorio "Debuto por la jaro 2006" kaj "Ŝatata tenisistino de la publiko por 2011".

Privata vivo
------------

Radwańska devenas de sporta familio: ŝia avo Władysław estis hokeisto kaj la patro kaj samtempe trejnisto Robert Radwański estis tenisisto kaj arta sketisto. Ŝia pli juna fratino Urszula Radwańska estas ankaŭ profesia tenisistino, kaj la patrino Marta okupiĝas pri financoj de ambaŭ filinoj.

Unuajn jarojn de sia vivo pasigis en Germanio, kie ŝia patro estis trejnisto en la klubo Grün-Gold Gronau. Tie ŝi komencis ludi tenison. En 1995 revenis al Pollando.

Distingoj
---------

* Komandora Kruco de la Ordeno *Polonia Restituta* – atribuo en 2018, dekoro en 2019

Vidu ankaŭ
----------

* Iga Świątek
* Wojciech Fibak

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Agnieszka Radwańska en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala paĝo de la fratinoj Arkivigite je 2012-06-20 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 394311
* VIAF: 1890150748996716420009
 |



1. ↑
**Anicio Maksimo** aŭ **Flavius Anicius Maximus** (mortiĝis en 552) estis romia senatano kaj patricio dum la Ostrogota Regno, kiu celebris la lastajn ludojn en la Flavia Amfiteatro. Maksimo edziĝis la unuan fojon en 510, poste akiris, eĉ tre juna, la konsulecon en Okcidento *sine collega* (senpartnere) por la jaro 523: tiam li ricevis permeson el la reĝo Teodoriko por celebri la eventon per *venatio* en la Koloseo, nome la lastaj ludoj tie, sed poste la reĝo plendis pri la troa kosto kiujn tiuj okazigis.

Poste li edziĝis al ostrogota princino. En 537 li estis elpelita el Romo kun aliaj senatanoj dum la gota sieĝo al Romo.

Bibliografio
------------

* Sundwall, Johannes, *Abhandlungen zur Geschichte des ausgehenden Römertums*, Helsinki 1919 (New York 1975), p. 140.
* Jones, Arnold Hugh Martin, John Robert Martindale, John Morris, "Fl. Maximus 20", *The Prosopography of the Later Roman Empire*, Volume 2, Cambridge University Press, 1992, ISBN ISBN 0-521-20159-4, pp. 748–749.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 489825
 |


1. ↑  T.S. Mommaerts and D.H. Kelly, "The Anicii of Gaul and Rome", in Drinkwater, John and Hugh Elton (editors), *Fifth-Century Gaul: A Crisis of Identity?* (Cambridge: University Press, 1992), p. 117 ISBN 0-521-52933-6
**DUKÁSZ Anna** [duka's] estis rumanuja hungara aktorino naskita en (Oradea) la 30-an de aprilo 1925 kaj mortinta en Debreceno la 12-an de junio 2000. Ŝi estis la patrino de aktoro Péter Dukász, la edzino de pentristo, skulptisto István Vígh.

Premioj, distingoj
------------------

* 1962 - Meritartisto.

Kariero
-------

Anna Dukász estis 18-jara, kiam ŝi debutis en Nagyváradi Állami Színház Szigligeti Társulat kaj ludis tie ĝis 1961, poste ĝis 1968 ŝi estis anino de la Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat kaj pli poste ĝis 1973 ŝi estis direktorino de la Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház. Ŝi elmigris en 1976 kun sia edzo, belartisto István Vígh Usonon. En 1993 ŝi elpaŝis en Festivalo de la Teatroj Translimaj Hungaraj en Kisvárda en hungara trupo de Toronto. Ŝi festis sian 50-an jubileon en Munkács. En 1996 ŝi loksidiĝis kune kun sia edzo en Debrecen.

El ŝiaj roloj
-------------

* Tóth Flóra (Bródy S.: A tanítónő);
* Sylvia (Imre Kálmán: A csárdáskirálynő);
* Olympia (Ferenc Molnár);
* Alexandra del Lago (Williams: Az ifjúság édes madara);
* Királyné (Scribe–Mészöly D.–Fényes Sz.: Sakk-matt);
* Feleség (László Németh: Papucshős);
* Orczy Istvánné (Illyés Gy.: Különc).

Referencoj
----------

1. ↑  Revista *Teatrul*, anul VII, nr. 4, aprilie 1962.

* Magyar Színházművészeti Lexikon
**Antal Simonyi** [ŝimonji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Simonyi Antal** estis hungara pentristo, fotisto.

Portreto pri Antal Simonyi en 1864 fare de Jozefo Marastoni
Antal Simonyi  naskiĝis la 3-an de junio 1821 en Kecskemét, li mortis la 3-an de januaro 1892 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Antal Simonyi frekventis mezlernejon en sia naskiĝurbo, poste li akiris inĝenieran diplomon en Institutum Geometricum en 1841. Dum la studentaj jaroj li lernis ankaŭ lingvojn, eĉ iomete pentradon. Li plulernis en Akademio de Belartoj de Vieno (1841-1843), en akademio en Venecio (1843), poste li studvojaĝis al Florenco, Romo, fine al Parizo (1846-1847). En Parizo li ne nur pentradis, sed ankaŭ li lernis la fotadon. Hejmenveninta en 1847 li establis fotatelieron en Pest (urbo). Li ne estis partoprenanto de la Hungara revolucio de 1848, tamen en 1851 li estis kondamnita je prizono por jaro pro utopiaj socialismaj ideoj. En la prizono li pentradis la arestitojn. En 1855 li vojaĝis denove al Parizo, kie li ricevis oran medalon en la mondekspozicio pro nova tekniko pri momentofotado. Li estis sukcesa fotisto, sed en 1883 la tutlanda krizo atingis lin kaj li bankrotiĝis. Baldaŭ li estis simpla oficisto.

Virina portreto

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Virina portreto, 1845 (vidu la nigrablankan foton!)
* Memportretoj, 1847, 1852
* Pál Szemere, 1855
* Kaptitaj hungaraj soldatoj en 1849

Elektitaj fotoj
---------------

* membroj de la hungara parlamento en 1861 (plena albumo)
* fotoj pri János Arany, Imre Madách

* Frigyes PodmaniczkyFrigyes Podmaniczky
* Ilka FáncsyIlka Fáncsy
* Ferenc DeákFerenc Deák

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildoj
* hungarlingva biografio kun bildo
* germanlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Antal Simonyi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 615970
* GND: 133033414
* LCCN: n93105652
* VIAF: 52865729
* ISNI: 0000 0000 3611 6233
* RKD: 381884
 |


1. ↑
**Arielli** (*Rijille* en la loka dialekto, aŭ Rièlle en aliaj dialektoj de Abruco) estas itala komunumo de 1 063 loĝantoj en la provinco de Chieti en Abruco, situanta sur monteto proksime al la samnonma rivereto. Ĝia teritorio estas tipe monteta, riĉa je vitejoj kaj olivarbaroj.

### Historio

La unua dokumento kiu referencis al Arielli datiĝas el la 12-a jarcento. Dum la Karlomagna periodo, kiam feŭdismo disvolviĝis en Italio, Arielli estis enfermita ene de pli sekuraj muroj per la konstruado de kastelo kiu laŭ stilo, arkitekturo kaj uzo rilatas al la periodo inter 800 kaj 1000. Ni ne scias kiu konstruis ĝin. Ni havas fidindajn informojn nur pri ĝia posedanto en 1145, grafo Boemondo di Manoppello. Post kiam la posedo de la Arielli-feŭdo estis prenita de la grandurbo de Lanciano en 1528, la barono Luca Andrea Arcuzio Resio en 1561 reestigis kaj plifortikigis la kastelon. En 1904 la kastelo kolapsis kaj la ruinoj estis forigitaj por la konstruado de la hodiaŭa Piazza Crognali. En la Sanktejo de la Madono de la Gracoj oni povas admiri multkoloran lignan statuon prezentantan Madonon kun infano. Ankaŭ en la urbo troviĝas restaĵoj de la mezepoka kastelo, kaj la preĝejo de San Rocco kaj San Michele el la dektria jarcento. Forte trafita de bombadoj dum la Dua Mondmilito, detruantaj grandan parton de la vilaĝo, ĝi estis rekonstruita post la milito.

Referencoj
----------

1. ↑  AA. VV. Dizionario di toponomastica. Storia e significato dei nomi geografici italiani. Milano, Garzanti, 1996, p. 38, ISBN 88-11-30500-4.
2. ↑  Bilancio demografico anno 2021 (provizoraj datumoj), je demo.istat.it, ISTAT.
3. ↑
La **Arkivo de UEA** estas la historia arkivo de la Universala Esperanto-Asocio. Ĝi estas parto de la UEA-biblioteko, Biblioteko Hector Hodler.

Historio
--------

La plej malnovaj eroj en la arkivo estas el la epoko kiam Hector Hodler estis direktoro de UEA. Sed esence pli da materialo envenis post la 1920, en la tempo de Hans Jakob. La materialoj el la ĝeneva epoko de UEA kaj la posta Serva Centro de Jakob estas unu el la plej gravaj kolonoj de la kolekto. Ankaŭ la postaj epokoj postlasis multe da materialo, ne nur el la Centra Oficejo de UEA, sed ankaŭ eksteraj kunlaborantoj. Tamen ĝi enhavas nur malmulton el medioj ekster UEA.

Aranĝo ekde 2005
----------------

De 2003 ĝis 2005 Ziko van Dijk laboris kiel arkivisto-bibliotekisto en UEA kaj aranĝis la Arkivon. Ĝi nun troviĝas en pli ol 700 arkivskatoloj.

Translokiĝo al Internacia Esperanto-Muzeo en Vieno (IEMW)
---------------------------------------------------------

Fine de 2021 estis subskribita kontrakto kiu ebligas al Internacia Esperanto-Muzeo en Vieno ricevi donace, nome de la aŭstra ŝtato, la historian arkivon de Universala Esperanto-Asocio, por la periodo 1908-2000. La postaj periodoj estos liverataj de jarkvino al jarkvino. Laŭ la kontrakto, la arkivo restos disponebla por biblioteka uzo, do por konsulto, esploro kaj scienca analizo .

Vidu ankaŭ
----------

* Esperanto-arkivo
* Esperanto-biblioteko
* Esperanto-muzeo

* Arkivo de UEA en Vikifontaro (Universala biblioteko)

Referencoj
----------


1. ↑  HeKo 782 9-A, la 1-an de marto 2022
***ArmeniaNow*** estis sendependa reta novaĵpublikaĵo situinta en Erevano, Armenio. Ĝi estis publikigita en la angla kaj la armena. La eldonaĵo fondiĝis en julio 2002 kaj eldonis sian lastan numeron en junio 2016. Ĝi estis agnoskita kiel unu el la ĉefaj retaj periodaĵoj en Armenio. ArmeniaNow havis stabon de 20 ĵurnalistoj kun John Hughes kiel ĝia ĉefredaktisto. Hughes estas usona progresisto.

ArmeniaNow estis citita de diversaj aŭtoroj kaj politikaj analizistoj kaj internaciaj organizaĵoj kiel Human Rights Watch, Internacia Amnestio, kaj Freedom House.

Referencoj
----------

1. ↑   Armenia - Media Landscape. Eŭropa Ĵurnalisma Centro. Arkivita el la originalo je 2014-12-25. Alirita 2014-12-15. "Armenia Now also provides independent news from Armenia.".
2. ↑   (2003) *Choices: The Human Development Magazine, Volume 12*. Division of Public Affairs, Programo de la Unuiĝintaj Nacioj pri Disvolvado, p. 12. "John Hughes is an editor for ArmeniaNow, an independent weekly online news magazine.".

* Kategorio ArmeniaNow en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
***La Luzidoj*** (portugale: *Os Lusíadas*) estas verko de Luís Vaz de Camões, portugala poeto, publikigita en 1572. Ĝi estas epopeo pri la vojaĝo de Vasco da Gama al Hindujo preter la sudo de Afriko (Bonespera Kabo), estas unu el la plej famaj verkoj de la monda literaturo. La poemo havas 8816 versojn opigitaj je 8-versaj strofoj, konsistigantaj 10 kantojn (=stancojn).

Pluraj aŭtoroj tradukis partojn de tiu vasta verko, i.a. Antoni Grabowski mem. La plenan tradukon atingis Leopoldo Knoedt (Brazilo), kies laboro publikiĝis en 1980.

Enhavo
------

*La Luzidoj* ne estas nur rakonto pri vojaĝo de Vasco da Gama, sed artaĵa verko de aŭtoro kiu deziris omaĝi sian popolon kaj ĝin admoni per la ekzemplo de glora pasinto, do la verko estas epopeo pri tuta portugala popolo kaj Vasco estas ĝia reprezentanto.

La verko estas impresa ankaŭ pro tio ke Camões multe vojaĝis (li longe loĝis en la orientaziaj kolonioj, i.a. en Makao kaj Hindujo), do liaj rakontoj estas vivplenaj kaj naturaj.

Referencoj
----------

1. ↑   The Lusiads (1800-1882). Alirita 2013-09-01.

Eksteraj ligiloj
----------------



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Literaturo |

* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience

* La Luzidoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio La Luzidoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* La Luzidoj en Vikifontaro (Universala biblioteko)
**Nicolaus ZAPF**, (naskiĝinta la 11-an de februaro 1600 en Milbitz, mortinta en la 29-a de aŭgusto 1672 en Weimar) estis germana teologo.

Vivo
----

Edukadon li ricevis jam hejme kaj ĉe la lernejo de Arnstadt. Li studis en malfacilaj kondiĉoj ĉe la universitato de Jena ekde 1620, kie li magistriĝis en 1622, poste en Wittenberg. Tie ĉi povis permesi al si resti de 1623 ĝis 1632, danke al bona salajrita posteno kiel kortegmajstro. En 1632 li iĝis adjunkto ĉe la fakultato pri filozofio.

Liaj ĉefaj inklinoj estis tamen la teologiaĵoj. Sevke estis por li granda feliĉo esti vokita kiel profesoro pri teologio al la Universitato de Erfurto, kie oni estis komencanta doni la katedrojn pli kaj pli al evangeliaj instruistoj. Ĉar estis dum la Tridekjara milito Zapf promociiĝis sub sveda administrado kiel fakulo de la Sanktaj skriboj. La sekvontajn jarojn liaj instrudevoj etendiĝis senteble, ĉar en 1637 li krome ekinstruis la hebrean lingvon kaj plue la doktrinon de la Aŭgsburga Konfesio.

En 1642 nomumis lin duko Wilhelm von Sachsen-Weimar eklezia konsilisto kaj havigis lin la sekvontan jaron tute por sia kortego, farinte lin kortega predikisto en Weimar. En 1644 li iĝis generalsuperintendanto de la duklando kaj samtempe asesoro ĉe la Supera konsistorio kiel ankaŭ paroĥestro de la Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo. En ĉiuj tiaj oficoj li montris sin taŭga kaj ekzakta laboranto: pro la kreskanta konfido fare de la duko li estis komisiita plurfoje ĉeesti kaj estri komisiojn.

Kiel ortodoksa teologo li batalis vorte kontraŭ la t.n. Weigel-anoj.

Familio
-------

Li edziĝis en la jaro 1643-a al Martha Elisabeth Nürnberger, filino de urba konsilanto. Kun ŝi li havis 14 infanojn (el kiuj 9 filoj). La plej konataj filoj estis Gottfried, Salomon kaj Wilhelm.

Verkoj (elekto)
---------------

1. *de Spiritu in genere eiusdemque conceptu*
2. *de Liberalitate*
3. *de causa et causato*
4. *de elementis*
5. *de igne elemeniari*
6. *de modestia*
7. *de magistratu*
8. *de calido innato*
9. *de objecto cuiuslibet disciplinae*
10. *de anima vegetante*
11. *de mettibus seu intelligentiis*
12. *Theoremata quaedam e practica philosophia excerpta*
13. *de mundo*
14. *Trias argumentorum contra Matth. Mant. Hungarum*
15. *Assertiones aliquot philosophicae.* Wittenberg 1627
16. *De stellis.* Wittenberg 1626
17. *Tractatus distinctionum ac limitationum, quarum luce practicae philosophiae praeccpta perspicua redduntur.* Wittenberg 1631
18. *Dubia physica.* Wittenberg 1632
19. *Opusculum Theologicum.* Nürnberg 1637?
20. *Compendium locorum theologicorum, articulos fidei complectens.* Weimar 1644
21. *Catena aurea articulorum fidei.* Weimar 1645
22. *Hodogeticum philosophiae practicae.* Wittenberg 1606
23. *Philosophia universa.* Jena 1663
24. *Treuherzige Wächterinnen wegen der einschleichenden Weigliannischen Mordbrenner erschollen.* Ulm 1639
25. *Investiurpredigt über das Evangelium Luc XIX.* Weimar 1653

Eksteraj ligiloj
----------------

* Biografio ĉe ADB.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 470190
* GND: 116965746
* VIAF: 35221938
* ISNI: 0000 0000 6676 4530
* NKC: mzk2009511778
* ICCU: BVEV072499
 |
**Nikolaj Gavriloviĉ ĈERNIŜEVSKIJ** (ruse *Николай Гаврилович Чернышевский*; IPA: [nʲɪkɐˈlaj ɡɐˈvrʲiləvʲit͡ɕ t͡ɕɪrnɨˈʂɛfskʲɪj] (la 12-an de julio[jul.]/ 24-an de julio 1828[greg.] – la 17-an de oktobro[jul.]/ 29-an de oktobro 1889[greg.]), estis rusa literatura kaj socia kritikisto, ĵurnalisto, romanisto, demokrata politikisto, kaj socialista filozofo, ofte identigata kiel utopia socialisto kaj grava teoriulo de rusa nihilismo. Li estis dominanta intelektula figuro de la revolucia demokrata movado de la 1860-aj jaroj en Rusio kaj pasigis jarojn en ekzilo en Siberio. Li estis alte laŭdita de Karl Marx, Georgij Pleĥanov kaj Vladimir Lenin. 

Li estis inspirita per la verkoj de Hegel, Ludwig Feuerbach kaj Charles Fourier kaj partikulare per la verkoj de Vissarion Belinskij kaj de Aleksander Herzen. Post gradiĝi en la Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato en 1850, li instruis literaturon en gimnazio en Saratovo. El 1853 ĝis 1862, li loĝis en Sankt-Peterburgo, kaj iĝis ĉefredaktoro de la gazeto *Sovremennik* ("La nuntempulo"), en kiu li publikigis siajn ĉefajn literaturajn recenzojn kaj eseojn pri filozofio. 

En 1862, li estis arestita kaj enfermita en la Petropaŭla fortikaĵo, kie li verkis sian faman romanon *Kion fari'?* (ruse *Что делать?*). Tiu romano estis inspiro por multaj postaj rusaj revoluciuloj, kiuj klopodis imiti la heroon de la romano Raĥmetov, sin dediĉinta al la revolucio, asketa en sia kutimaro kaj senkompate disciplinita, ĝis la punkto dormi sur lito plena je nadloj kaj manĝi nur krudan viandon por ekhavi forton por la revolucio. Inter tiuj kiuj referencis la romanon estas Lenin, kiu verkis politikan broŝuron samtitolan.

Bibliografio
------------

* Paperno, Irina, Chernyshevsky and the Age of Realism: A Study in the Semiotics of Behavior. Stanford: Stanford University Press, 1988.
* Pereira, N.G.O. The Thought and Teachings of N.G. Černyševskij. The Hague: Mouton, 1975.

Vidu ankaŭ
----------

* 2783 Chernyshevskij

Eksteraj ligiloj
----------------

* Nikolay Chernyshevsky en Internet Archive

* Nikolaj Gavriloviĉ Ĉerniŝevskij en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Nikolaj Gavriloviĉ Ĉerniŝevskij en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 720009
* GND: 118666150
* LCCN: n80117305
* VIAF: 41847059
* ISNI: 0000 0001 2129 6566
* LIBRIS: 105364
* SUDOC: 027156443
* BNF: 11926137b
* NLA: 35027784
* NDL: 00435868
* BIBSYS: 90669715
* NKC: jn19992001696
* ICCU: CFIV041285
* BNE: XX1134201 XX887275, XX1134201
 |
**Octavio José Oliverio GIRONDO**, plej bone konata kiel **Oliverio Girondo** (Bonaero, 17-a de aŭgusto 1891 - Samloke, 24-a de januaro 1967) estis argentina poeto, ligita al la bonaera avangardo de la 1920-aj jaroj. Li estis edzo de la verkistino Norah Lange.

Biografio
---------

De riĉa familio, li studis en Anglio kaj Francio. Li amikiĝis kun poetoj kaj artistoj de Eŭropo, kaj li konis novajn estetikajn tendencojn, kiel superrealismo, kun kiu kontaktis tra la franc-urugvaja verkisto Jules Supervielle. Tiam li legis la francaj poetojn de la simbolismo, la eseojn de Remy de Gourmont, *Los raros* de Rubén Darío kaj la filozofion de Nietzsche. Poste li veturis tra Hispanio, Francio, Italio, Nordafriko kaj Brazilo. La esperto de tiuj vojaĝoj rezultis en lia unua poezilibro, *Veinte poemas para ser leídos en el tranvía* (Dudek poemoj legotaj tranvía), eldonita en 1922 en Francio kun ilustraĵoj de Girondo mem. La apero de tiu libro, unu jaron antaŭ *Fervor de Buenos Aires* de Jorge Luis Borges, markis ilin kiel reprezentantoj de la bonaera avangardo de tiuj jaroj, kiuj etosis ĉirkaŭ la revuojn *Proa* (1922) kaj *Martín Fierro* (1924 - 1927). En la grupo, krom Girondo kaj Borges, estis Evar Méndez, Samuel Glusberg, Jacobo Fijman, Xul Solar, Leopoldo Marechal, Raúl González Tuñón kaj Macedonio Fernández, plej parto el ili el la Grupo de Florida, karakterizita de sia elitisma kaj avangarda estetiko. Post nova vojaĝo tra Hispanio, kie li interkonatiĝis kun Ramón Gómez de la Serna, li publikigis sian duan poemaron, nome *Calcomanías*, en 1925. Dum tiu tempo li vizitis Ĉilion, Peruon, Kubon, Meksikon kaj Usonon kiel reprezentanto de diversaj avangardaj organismoj.

En 1926, en manĝokunsido organizita de la *Sociedad Rural* omaĝe al Ricardo Güiraldes, ekkonis la verkistinon Norah Lange, kun kiu li fianĉiĝis en 1934 kaj edziĝis en 1943.​

Verkoj
------

### Poezio

* Veinte poemas para ser leídos en el tranvía (1922)
* Calcomanías (1925)
* Espantapájaros (1932)
* Persuasión de los días (1942)
* Campo nuestro (1946)
* En la masmédula (1953)

### Prozo

* Interlunio (1937) - relato.
* Nuestra actitud ante el desastre (1940) - artikoloj.

Notoj
-----

1. ↑  Borges, accidental celestino de Girondo, *La Nación*, 19.5.2014  Arkivigite je 2018-01-07 per la retarkivo Wayback Machine Alirita la 6an de Januaro 2018.

Fontoj
------

* *Apunte biobibliográfico*  Alirita la 6an de Januaro 2018.
* *Oliverio Girondo > Cronología*  Alirita la 6an de Januaro 2018.

* Kategorio Oliverio Girondo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 600242
* GND: 118717669
* LCCN: n82232184
* VIAF: 76327294
* ISNI: 0000 0000 8155 9906
* SUDOC: 028262298
* BNF: 12013424g
* ULAN: 500331728
* BIBSYS: 90738336
* NKC: kup20010000031715
* BNE: XX908861
 |
**Paweł Piotr WIECZORKIEWICZ** (naskiĝis la 2-an de julio 1948 en Varsovio, mortis la 23-an de marto 2009 samloke) – pola historiisto, sovetologo, mar-tema spertulo, profesoro de homa scienco, kontraŭa al politika ĝusteco.

Vivo
----

En 1971 finis studojn ĉe Historia Fakultato de Varsovia Universitato verkante magistraĵon pri *Rusa Imperia Mararmeo 1905–1914*. En la sama altlernejo doktoriĝis en 1976 pri la temo *Rusa politiko rilate al Kongresa Pollando en la jaroj 1909–1914* kaj habilitiĝis en 1993 pri la disertaĵo *Granda purigo kaj Ruĝa Armeo*. En 2004 ricevis sciencan titolon de profesoro pri la homa scienco.

Plurjara membro de la estraro de Pola Historia Societo, kunlaboranto de Militista Oficejo de Historiaj Esploroj.

En 1971 iĝis membro de Pola Unuiĝinta Laborista Partio. Dum la milita stato en Pollando forlasis la partion por povi helpi al aliaj personoj, ekz. al Jan Żaryn. Malgraŭ tio apogis plenan lustracion.

Aŭtoro de historiaj tekstoj kaj ankaŭ rilatantaj al aktuala publika disputo en pluraj gazetoj, revuoj kaj radio, kiel ekz.: "Rzeczpospolita", "Wprost", "Nasz Dziennik", Polskie Radio.

Konvinkoj
---------

Liaj konvinkoj estis firmaj kaj ne ĉiam akceptataj. Kiel konanto de Sovetunio kontraŭstaris al senkulpigado de komunismo, la Ruĝan Aremon konsideris okupacia, kaj komunistajn krimojn egaligis al la naziismaj. Publike agnoskis, ke ne konsentis kun perdo por Pollando de Lvovo kaj Vilno.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Sprawa Tuchaczewskiego* (La afero de Tuĥaĉevskij), 1994, 2012, 2019.
* *Historia wojen morskich* (Historio de marmilitoj), volumoj 1–2. Varsovio 1995. ​ISBN 1-85917-030-7​.
* *Polska. Dzieje polityczne ostatnich dwustu lat* (Pollando. Politika historio de la lastaj ducent jaroj), Varsovio 1997
* *Łańcuch śmierci: czystka w Armii Czerwonej 1937–1939* (Mortoĉeno. Purigo en Ruĝa Armeo 1937-1939), Varsovio 2001. ​ISBN 83-88794-71-X​.[24]

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Paweł Wieczorkiewicz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Piotr Zychowicz, „Historyk niepokorny" - sylwetka (Historiisto ne humileca - silueto), en: "Rzeczpospolita" 24.03.2009


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 719265
* GND: 132295687
* LCCN: nr94039728
* VIAF: 12549376
* ISNI: 0000 0001 1038 8668
* SUDOC: 081969597
* BNF: 14570135z
* NKC: jo2011556004 jx20110202013, jo2011556004
 |
La nova kastelo de Ebergényi en Vasszéĉen
Preĝejo de iama vilaĝo Lipárt
**Vasszécsény** (vaŝseĉenj) estas vilaĝo en Hungario en regiono **Okcidenta** Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), en subregiono **Szombathely**. Vas signifas hungare: fero, seĉen slave: elhakita.

Bazaj informoj
--------------

Poŝta kodo: 9763

Areo: 18  km²

Loĝantaro: 1380

Situo
-----

Vasszécseny situis inter Savaria kaj Sophiane dum la romia epoko. Nun Szombathely troviĝas 13, Körmend 30, Budapeŝto 204 km.

Historio
--------

Dum la turkaj militoj fortikaĵeto konstruiĝis. En 1616 kalvinana koncilio okazis. En 1948 vilaĝo Lipárt aliĝis al la komunumo.

Vidindaĵoj
----------

Nuntempaj vidindaĵoj estas kasteloj kaj preĝejoj. En 1710 konstruiĝis la olda baroka kastelo de Batthyány el ŝtonoj de la fortikaĵeto. Nova copfa kastelo de Ebergényi en 1790 konstruiĝis. Ambaŭ kasteloj estas nun hoteloj. En Lipárt la preĝejo pri Bapta Sankta Johano konstruiĝis en la 14-a jarcento. La nova katolika preĝejo konstruiĝis en 1837.

Famuloj
-------

En Vasszécseny naskiĝis kemiisto Ernő Pungor.

* Kategorio Vasszécseny en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La unua vira Futbala Mondpokalo organizata de FIFA okazis en julio de 1930 en Montevideo, ĉefurbo de Urugvajo. En ĝi partoprenis 13 teamoj, nome: Argentino, Belgio, Bolivio, Brazilo, Ĉilio, Francio, Jugoslavio, Meksiko, Paragvajo, Peruo, Rumanio, Urugvajo kaj Usono.

La nova internacia turniro naskiĝis pro la revo de franca ĵurnalisto Jules Rimet, tiama prezidanto de FIFA. La ideo estis apartigi la futbalan mondan turniron de la Olimpiaj Ludoj kaj doni gravan aspekton al ĝi. En la kongreso de FIFA en 1928 en Antverpeno, Belgio, oni finfine decidis starigi viran futbalan turniron sub la sola rego de FIFA en 1930 en la [Sudameriko|sudamerika] lando Urugvajo.

Ĉar Rimet estis entuziasma ŝatanto de la urugvaja ludomaniero, kiu venkis dufoje la futbalan turniron en la Olimpiaj Ludoj (1924 kaj 1928), li lobiis favore al la sudamerikanoj.

La turniro
----------

La urugvaja mondpokalo estis la nura mondpokalo kiu ne havis antaŭturniron por elekti la partoprenantojn, kiuj estis invititaj de FIFA. Pro la transporto-problemo kaj la malfido je tiu nova turniro, la plej grandaj potencoj rifuzis partopreni. La rezulto estis kelkaj malfortaj teamoj de Eŭropo, amaso da sudamerikanoj, Usono kaj Meksiko: entute 13 teamoj.

### Ludejoj

La sistemo de ludlokoj sekvis la sistemon de la Olimpikaj Ludoj, en ununura urbo: Montevideo. En tiu urbo, 3 stadionoj gastigis matĉojn. Tamen, la intenco estis, ke la matĉoj okazus nur en la plej granda, kiu estis konstruita ekskluzive por la turniro.

Ĝis la sesa tago de la turniro, du aliaj stadionoj estis uzataj.

* Stadiono Pocitos - 1000 lokoj
* Stadiono Parque Central - 20000 lokoj
* Stadiono Centenario - 95000 lokoj

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rLa Futbala Mondpokalo |
| --- |
| 
* Urugvajo 1930
* Italio 1934
* Francio 1938
* Brazilo 1950
* Svisio 1954
* Svedio 1958
* Ĉilio 1962
* Anglio 1966
* Meksiko 1970
* Ok. Germanio 1974
* Argentino 1978
* Hispanio 1982
* Meksiko 1986
* Italio 1990
* Usono 1994
* Francio 1998
* Japanio/Sud-Koreio 2002
* Germanio 2006
* Sudafriko 2010
* Brazilo 2014
* Rusio 2018
* Kataro 2022
 |

 |

* Kategorio Futbala Mondpokalo 1930 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**The Jerry Springer Show** estas usona intervjuspektaklo, kiu origine elsendiĝis de la 30-an de septembro 1991 ĝis la 26-an de julio 2018, dum 27 sezonoj kaj preskaŭ 4 000 epizodoj. La spektaklo estis produktita kaj gastigita fare de Jerry Springer kaj estis origine produktita kaj elsendo por NBCUniversal kaj poste por The CW. Ĝi estis filmita en studioj en Ĉikago inter 1991 kaj 2009 kaj en Stamford, Konektikuto inter 2009 kaj 2018. Ĝi atingis sian pinton de populareco dum la malfruaj 1990-aj jaroj.

La spektaklo ne akiris altajn rangigojn dum la unuaj sezonoj, ĉar ĝi temis pli politikajn temojn tiutempe. Pro la malaltaj rangigoj, estis decidite tute ŝanĝi la koncepton de la programo dum la mezaj 1990-aj jaroj, tiel ke ĝi temigus nur kontestatajn temojn (kiel ekzemple incesto kaj malfideleco), kaj enhavus cenzuritan profanaĵon, fizikajn batalojn, kaj en kelkaj kazoj cenzurita parta nudeco.

La lasta epizodo de la spektaklo elsendiĝis la 26-an de julio 2018. La spektaklo daŭre elsendiĝas en sindikiĝo sur The CW ekde tiam.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
* *The Jerry Springer Show*  en Interreta filma datumbazo (angle)
* Jerry Springer facts - a new Chicago interview JerrySpringer.org, la 11an de novembro 2008 - Jerry offers up facts on revamped *Jerry Springer Show*
* ‘Springer,’ ‘Wilkos,’ ‘Maury’ to Tape in Connecticut Broadcasting & Cable, February 27, 2009
**Nuala Ní Dhomhnaill** (n. 1952) estas, kun la pli maljuna Máire Mhac an tSaoi, la plej bone konata de la nunaj irlandlingvaj poetinoj. Ŝi naskiĝis en Lancashire, Anglio, en 1952 de irlandlingva gepatroj, kaj revenis al Irlando je la aĝo de 5, kaj poste vivis en Corca Dhuibhne, en la ekstrema sukokcidenta parto de Irlando, en la duoninsulo de An Daingean, kaj en an tAonach, en la Graflando de Tiobraid Árann-Tipperary.

Ŝi studis la anglan kaj la irlandan en la Universitato de Corcaigh/Cork, kaj aniĝis la 'Innti' skolon de poetoj. En 1973 ŝi edziniĝis kun la turka geologo, Dogan Leflef, kaj loĝis en Turkio kaj Nederlando dum sep jaroj.

Inter ŝiaj libroj de poezio estas:

```
  An Dealg Droighin (1981)
  Féar Suaithinseach (1984)
  Rogha Dánta/Selected Poems (1986, 1988, 1990);
  Pharaoh's Daughter (1990)
  Feis (1991)
  Cead Aighnis (1998).
```

Ní Dhomhnaill estas membro de Aosdána kaj multe verkis: krom la poezion, ŝi verkis teatraĵojn por infanoj, antologiojn artikolojn, recenzojn kaj eseojn.

Ŝi verkis nur irlande por lojaleco al la lingvo. Oni citas ŝin: "La irlanda estas lingvo de beleco, historia signifo, praradikoj kaj enorma taŭgeco por poezia esprimade tra ĝia ĉiutaga uzo". Ŝi ankaŭ flue parolas angle, turke, france, germane kaj nederlande.

La verkoj de Ní Dhomhnaill koncentriĝas je la riĉaj tradicioj kaj heredaĵo de Irlando, kaj kombinas prairlandajn temojn folklorajn kaj mitologiajn kun modernaj temoj el feminismo, sekseco kaj kulturo. Ŝi skribas: "La mito estas baza strukturigado de nia realeco, rakontmaniero kiun ni lokigas sur la kaoson de la sentoj por doni signifon al niaj vivoj".

Ní Dhomhnaill gajnis multajn premiojn kaj stipendiojn, kaj oni tradukis ŝiajn verkojn al la franca, germana, pola, itala, norvega, estona, japana, bretona kaj la angla.

Nuala nun loĝas apud Dublino kun sia edzo kaj kvar infanoj, kaj regule aŭskultebla en la irlanda radio kaj televido.

* Kategorio Nuala Ní Dhomhnaill en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 165419
* GND: 123025001
* LCCN: n86011942
* VIAF: 94779115
* ISNI: 0000 0001 0926 9653
* LIBRIS: 249443
* SUDOC: 076557464
* BNF: 130733357
* NKC: kup20020000070241
* BNE: XX1136061
 |