recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
la nova bonna sinagogo en 2011
La **sinagogo** en la kvartalo *Gronau* de Bonno, en la nordo de la "federacia kvartalo" tuj sude de la bonna konstruaĵo de la nacia ministerio de eksteraj rilatoj, estis starigita en 1959. Temas pri la nun sola sinagogo en Bonno; la konstruaĵo estas protektata monumento.

Historio
--------

En la historia juda kvartalo de la urbo Bonno, instalita en 1715, meze de la 18-a jarcento estis starigita sinagogo; en 1879 estis inaŭgurita nova sinagoga konstruaĵo borde de la rivero Rejno. Ekde la jaro 1932 ankaŭ ekzistis "orienteŭropa juda preĝsalono" de ortodoksa judismo. En 1933 la urba juda komunumo havis proksimume 1200 membrojn. 

memorejo el ŝtonoj de la sinagogo de 1879 borde de la rivero Rejno
La sinagogo kadre de la pogromoj de novembro 1938 estis detruita kaj pli poste la ruinoj estis forigitaj. Post la Dua Mondmilito la teritorio, proksime de la urbocentro, estis aŭtoparkejo ĝis la mezo de la 1980-aj jaroj. Ĉe la apuda rejna promenejo estis starigita memoriga monumento pri la sinagogo. Tiam publikiĝis planoj ke en la sinagoga loko estu starigata luksa hotelo. Multaj bonnaj sociaj iniciatoj, inter ili ankaŭ la loka Esperanto-grupo, forte engaĝiĝis kontraŭ tiu plano kaj favore al juda kaj priholokaŭsta muzeo de la tiutempa germania ĉefurbo en la loko de la eksa sinagogo. La esperantlingva bulteno GEJ-gazeto raportis pri la lokaj protestoj. Tamen la planoj ne estis ŝanĝitaj kaj la nova hotelo konstruiĝis. 

Post la Dua Mondmilito la urba juda komunumo komence konsistis nur el malmultaj salonoj, kiuj ekde la jaro 1947 por preĝado uzis ĉambron en privata domo. Ekde la jaro 1949 la nova funkcio de Bonno kiel registara sidejo de la Federacia Respubliko de Germanio rezultis en ampleksa pligrandiĝo de la urba juda komunumo, tiel ke pliurĝiĝis la neceso de propra komunuma kunvenejo kaj preĝejo. Pri la planado taskiĝis la arkitekto *Helmut Goldschmidt*. Post ekkonstruo en aprilo 1958, la sinagogo ĉe la norda rando de la tiama parlamenta kaj registara kvartalo jam la 26-an de majo 1959 per solenaĵo povis esti inaŭgurita. La strato de la sinagogo ricevis la nomon "Tempelstraße", do "templa strato", reference al la juda templo.

Arkitekturo
-----------

La komplekso konsistas el duetaĝa sinagogo en la orienta parto (pli proksime de la rivero Rejno) kaj de origine same du-etaĝa (poste pliampleksigita al trietaĝa) komunuma centro en la okcidenta parto. Ambaŭ konstruaĵoj estas ligitaj per centra vitra enirejo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Sinagogo de Bonn en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Ulrich Knufinke: *germanlingvaj informoj pri la sinagogo Tempelstraße en retejo de la *Zentralrat der Juden in Deutschland* (la centra konsilio de judoj en Germanio)*
* informoj pri la „Neue Synagoge Tempelstraße" en le retejo KuLaDig, Kultur.Landschaft.Digital. (kultura pejzaĝo cifereca, vidita en novembro 2012)

Notoj
-----

1. ↑   listo de monumentoj de la urbo Bonno, paĝo 54, numero A 3672. Arkivita el la originalo je 2012-12-05. Alirita 2013-02-16.
2. ↑  "Malkonstruo de la sinagogaj muroj en la frg-a ĉefurbo", plenpaĝa artikolo de Thomas Pusch en GEJ-Gazeto 5.87 (septembro-oktobro 1987), paĝo 21
La **Kalvinana etpreĝejo** estas religia konstruaĵo en Hungario, en urbocentro de Debrecen.

Historio
--------

Ĝis la 18-a jarcento simpla ligna preĝejo troviĝis tie. Dum liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a armeo de Habsburgoj profitis ĝin stalo, poste en 1719 pro incendio ĝi cindriĝis, poste tuj nova ŝtonopreĝejo konstruiĝis. En 1726 jam la turo pretiĝis. En la sekva jaro denova incendio okazis, la renovigo daŭris 4 jarojn. La predikejo pretiĝis en 1790. En 1876 la preĝejo novromanikiĝis. En 1907 la ŝtormo faris difektojn en la turo, post riparo denove okazis ŝtormo, tial oni faris nekutiman formon al la turo.

Kunveno
-------

En 1860 oni tie aranĝis kunvenon de protestantaj eklezioj. Speciala delegito de la Habsburgoj ekstaris kaj diris: "Mi malpermesas la kunvenon en nomo de la reĝo!" Poste tuj ekstaris episkopo de la urbo kaj diris: "Mi tamen malfermas la kunvenon en nomo de Dio!" Post 1849 estis la unua okazo, ke ordono de Habsburgoj neniiĝis.

Fontoj
------

* 

* Kategorio Kalvinana kirketo (Debrecen) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Koordinatoj: 49° 50′ 10″ N 18° 17′ 37″ O﻿ / ﻿49.83611 °N, 18.29361 °O﻿ / 49.83611; 18.29361 (mapo)

**Ĉefa sinagogo en Ostrava** situis en Moravia Ostrava ekde la jaro 1879 ĝis 1939.

La konstruaĵon por origine 588 kaj pli poste por 828 kredantoj en historiiganta maŭra stilo proponis Franz Böhm. Baza ŝtono estis metita la 20-an de majo 1879 kaj jam la 15-a de septembro de la sama jaro la konstruaĵo estis preta. Karakterizaj fariĝis du turoj finitaj per grandaj kupoloj kun sespintaj steloj.

Solenan inaŭguradon de la sinagogo partoprenis gravuloj sendiference de nacieco kaj kredo. En la solena marŝantaro estis krom aliaj ankaŭ distrikta hetmano el Místek F. Richter, la moraviasilezia distrikta juĝisto C. Simonis aŭ urbestro de la urbo K. Grünwald. Malfermi la sinagogon estis komisiita la hetmano Richter.

Por la nova fasado estis subskribita konkurso por junaj artistoj. En la jaro 1934 poste estis realigita la venka propono de pragaj arkitektoj, kiuj proponis glatan areon kun simbolo de dia leĝo.

Nokte el la 12-a je la 13-a de junio 1939 la ĉefa ostrava sinagogo estis forbruligita kaj fine de aŭgusto de 1939 konstruoficejo eldonis ordonon al malkonstruado. Tiu estis komencita fine de novembro de 1939 kaj finita ĝi estis somere de 1940.

La ĉefan ostravan sinagogon hodiaŭ rememorigas nur memorigtabulo lokigita ĉe enveturejo en malantaŭan alon de magazeno Prior.


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Ostrava |


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Judismo |
La **baptisma preĝdomo** estas sakrala konstruaĵo en Hungario, en Vác.

Historio
--------

La baptistoj vivis en Hungarlando ekde la 1870-aj jaroj. En Vác la baptista grupo estis fondita en 1958. La nun videbla impona preĝdomo estis konstruita inter 1999 kaj 2004. Inter 2008-2010 oni establis en la subtegmento ĉambrojn por gejunuloj, kuirejon kaj bibliotekon.

Konstruaĵo
----------

La teretaĝa konstruaĵo situas sola en ĝardeno. La preĝejformo estas briko. La fasado estas simetria, eĉ ĉiuj flankoj estas simetriaj. La formo ne impresas preĝejon, sed modernan kastelon. Meze la enireja parto iomete reliefas, la plej supre ia elstaraĵo estas videbla, kvazaŭ turo. La 4 anguloj iomete estas pli altaj, ol la teretaĝo, tio iomete imitas bastionojn. La meza parto de la enirejo laŭlonge same estas iomete pli alta, tio duonigas la brikan formon. En mezo de ambaŭ duonigitaj partoj malgranda korto troviĝas.

Fontoj
------

* hungare kun videoj
* hungare kun foto Arkivigite je 2019-04-15 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Koordinatoj: 49° 51′ 02″ N 18° 16′ 18″ O﻿ / ﻿49.85056 °N, 18.27167 °O﻿ / 49.85056; 18.27167 (mapo)

**Sinagogo en Přívoz** situis en Ostrava-Přívoz ekde la jaro 1904 ĝis 1939.

La juda sinagogo en strato *Försterova* (hodiaŭ *Hlávkova*) situis en lokoj de ĝardeno inter domoj n-ro 4 kaj 6. Bezono de ties konstruado komencis esti aktuala en la dua duono de la 19-a jarcento, kiam plialtiĝis nombro de alloĝiĝintaj judoj precipe el Galicio (en la jaroj 1900-1921 vivis da ili en Přívoz inter 500 - 600). Por subteni tiun ĉi intencon estis en la jaro 1900 destinita Přívoza templa societo (Přívozer Tempel-Verein), kies prezidanto fariĝis Filip Förster, longjara membro de la municipa komitato. Post tio, kiam la municipo kaj la templa societo interkonsentis en kondiĉoj de kontrakto, oni alpaŝis en duono de la jaro 1904 al propra konstruado, kiu estis aŭtune de la sama jaro finita. Komence de junio de 1939 la sinagogo estis forbruligita fare de nazioj. La sinagogo kuŝiĝis per cindro la 9-an de junio 1939.


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Ostrava |


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Judismo |
La **Sinagogo** en Subotica estas pompa secesia konstruaĵo en Subotica.

Sinagogo en Subotica

### Historio

La judoj konstruis sinagogon en tiam hungara urbo Szabadka en 1838. La pli nova, nun videbla sinagogo konstruiĝis jam en la 20-a jarcento en 1902. En 1926 granda ŝtormo faris damaĝojn, poste oni riparis la sinagogon. Dum la 2-a mondmilito la judeco grandparte pereis en Auŝvico. Poste la sinagogo apenaŭ estis uzata. En 1980 malgranda teatra trupo profitis ĝin. En 1990 Serbio donis al la konstruaĵo statuson de historia monumento.

Konstruaĵo
----------

La sinagogo havas meze grandan kupolon, kiu simbolizas la judecon. Estas ankaŭ 4 malgrandaj kupoloj, kiuj signifas la 4 ĉieldirektojn. La tuta konstruaĵo estas ornamita riĉe, kiu aludas al spirita riĉeco de la judoj. La teretaĝa parto estas bruna, kiu signifas teron de Judeo. Pli supre estas rozkolora, supre estas helbluo, la kupolo estas malhelblua. Betonaj kolonoj tenas la kupolon. La vitraj fenestrobildoj estis faritaj de Miksa Róth.

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

Vido al la sinagogo en 2008
La **Sinagogo** de Zemun, (serbe *Земунска синагога* [Zemunska sinagoga]) estas iama religia konstruaĵo en Zemun, en Beogrado, en Serbio. En Zemun kaj Beogrado nun troviĝas po 1 sinagogoj. Iam estis en Zemun ankaŭ alia sinagogo, sed en 1944 bombo trafis ĝin.

Historio
--------

La judoj konstruis sinagogon en tiam Aŭstria-Hungaria urbo en 1850. Dum la 2-a mondmilito Germanio okupis tiu ĉi regionon kaj la faŝistoj deportis la judojn. Ili grandparte pereis, granda parto el la postvivantoj elmigris al Israelo. En 1962 la urbo akiris la sinagogon kaj interne trakonstruis ĝin por kultura centro. Ekde 1997 la sinagogo estas luita por gastejo-restoracio, sur la etaĝo lingvolernejo funkcias. En 2005 la restinta juda komunumo de Zemun komencis kolekti monon por aĉeti la malantaŭan parton de la sinagogo.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola en korto. Ĝi ne havas turon, sed imponan navon. Pli supre sur la fasado estas triangulo, kies mezo ronda fenestro situas. Pli sube estas 3 fenestroj. Interne nenio memorigas pri sinagogo.

Nuna interno de la sinagogo

Fontoj
------

* germana, franca kaj serba Vikipedioj
*Por aliaj signifoj, vidu Solca (apartigilo).*

Koordinatoj: 49° 49′ 39″ N 18° 30′ 24″ O﻿ / ﻿49.82750 °N, 18.50667 °O﻿ / 49.82750; 18.50667 (mapo)

Lago de karboŝlimejo, kiu nun kovras parton de la eksa teritorio de municipo.
**Solca** (pollingve: *Solca*, germane:*Solza*, en la jaro 1880 indikata kiel *Solče*) estis vilaĝo ĉe Karviná, kiu pereis pro minado de nigra karbo. En pasinteco ĉi tie estis kuirigata salo destinita al vendado. En la jaro 1900 ĝi havis 70 domojn kaj 1002 loĝantojn. Laŭ la vilaĝo estas nomita kastelo Solca (ankaŭ Nový zámek v Karviné, esperante *Nova kastelo en Karviná*). En la 1950-aj kaj la 1960-aj jaroj Solca iom post iom senhomiĝis, ĉar ĝi estis minacita per subminado. En la jaro 1953 estis detruita malnova kastelo el la jaro 1873, pli poste ankaŭ familia preĝejo en parko kaj la 12-an de oktobro 1960 ankaŭ preĝejo de sankta Henriko. La teritorio estis inundigita kaj hodiaŭ sur la loko de Solca troviĝas karba ŝlimejo nomata Pilňok.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de statuta urbo Karviná |
| --- |
| Doly (pereinta vilaĝo Solca) ~ Fryštát ~ Hranice ~ Lázně Darkov ~ Louky ~ Mizerov ~ Nové Město ~ Ráj ~ Staré Město |

 |
La **sinagogo** en Bistrița estas juda historia monumento de la urbo.

Sinagogo en Bistrița
Sinagogo en Bistrița

### Historio

En la iama hungara urbo Beszterce (nun Bistrița en Rumanio) la judoj konstruis sian sinagogon en 1856. Laŭ la popolnombrado en 1930 la juda komunumo kalkulis 2198 kredantojn, reprezentante 16% de la tuta urbo loĝantaro. En 1944 germanaj kaj hungaraj faŝistoj deportis la judojn al Aŭŝvico. Post la 2-a mondmilito jam dum dominado de Rumanio iom da judoj elmigris al Palestino kaj Usono. En 2004 oni deklaris la sinagogon historia monumento, spite tion, ke la konstruaĵo estis en malbona stato. Nuntempe laŭ interkonsento de la juda komunumo kaj la urba municipo oni profitas ĝin dum 20 jaroj loko de koncertoj, teatraĵoj, ekspozicioj. La projekto akiris mecenatojn por la renovigo. La solena koncerto okazis en 2007.

Konstruaĵo
----------

La sinagogo situas sola en korto proksime al la strata trotuaro. Ĝi estis konstruita en eklektika arkitektura stilo. Ĝi havas areon de 580 m², interne troviĝas 300 seĝoj flanke 200 personoj povas stari. En mezo de la fasado situas la ĉefenirejo. Pli supre estas ĉe la unua etaĝo grandega ornama fenestro, pli granda, ol la enirejo. Pli supre estas videbla malgranda fenestrorozo.

Fontoj
------

* Rumana Vikipedio

* Kategorio Sinagogo en Bistrița en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Usona Kosmoforto** (angle *United States Space Force*, akronime **USSF**) estas komponento de la Usonaj Armitaj Fortoj respondeca pri spacmilitado kaj fokusiĝas al armea agado en la ekstertero. 

Tio estas la unua nova branĉo ekde la starigo de la sendependa Usona Aerarmeo en 1947. La organizaĵo estis establita per prezidanta dekreto de Donald Trump la 20-an de decembro 2019. 

La organizaĵo estis organizita kiel militservo en la Aera Forto-Sekcio, unu el la tri armeaj departementoj en la Usona Departemento de Defendo. La Kosmoforto estas gvidita, tra la Aera Forto-Sekcio, fare de la Sekretario de la Aera Forto kiu raportas al la Sekretario de Defendo, kaj estas nomumita fare de la Prezidanto kun la aprobo de la Senato. La plej altranga armea oficiro en la kosmoforto estas la Ĉefo de Spacaj Operacioj, kiu kontrolas la militunuojn kaj funkcias kiel unu el la Stabestraro. Iuj komponantoj de la kosmoforto estos asignitaj al la Unuigitaj Batalantaj Komandoj. Dum la komandantoj havas funkcian aŭtoritaton, la Sekretario de la Aera Forto kaj la Komandanto de Spacaj Operacioj konservos administran aŭtoritaton.

La organizaĵo laboras proksime kun la Usona Spaca Komando.

Rolo kaj taskoj
---------------

La misio de la USSF estas "organizi, trejni kaj ekipi spacfortojn por protekti usonajn kaj aliancanajn interesojn en spaco, kaj disponigi spackapablojn al militfortoj. La respondecoj de la USSF inkluzivas evoluigi militfortojn, akiri armeajn spacsistemojn, evoluigi armean doktrinon por spacpotenco, kaj organizi spacfortojn por usonaj funkciaj ĉefaj komandoj .

Referencoj
----------

1. ↑ .  The US may soon have the world's first Space Force (angle) (18 June 2018). Arkivita el la originalo je 14 November 2021. Alirita 3 February 2021.
2. ↑ .  Space Force proponents in Congress warn Air Force: 'We will watch you like a hawk' (en-US) (2019-12-12). Alirita 2023-07-19.
3. ↑   Fact Sheet. Arkivita el la originalo je 16 January 2020. Alirita 27 January 2020.
4. ↑   (el Retarkivo {{{1}}})

Vidu ankaŭ
----------

* Kosmoforto (televidserio)
* Rusa Kosmoforto
* La Strategia Defenda Iniciato

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo


|  **Armitaj Fortoj de Usono** |
| --- |
|   Aerarmeo  Terarmeo  Mararmeo  Marinfanterio  Marborda Gardistaro  Kosmoarmeo  |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 842882
* LCCN: no2019051349
* VIAF: 40155563945613000194
 |
La ŝtata **drama teatro de Kaŭno** - litove Kauno valstybinis dramos teatras - estas la plej granda teatro en Kaŭno, kaj inter la plej malnovaj ankoraŭ funkciantaj teatroj de Litovio. La teatrejo situas en la *Libereca Aleo* de la urbo, piedira zono en la pleja urba centro.

Historio
--------

La historio de la teatro komenciĝas dum la 1920aj jaroj, kiam la Litova Artista Asocio en la urbo malfermis draman teatrejon kaj operejon. La unua verko surscenigita de la drama teatro de Kaŭno estis *Johana festo* de Hermann Sudermann, reĝisorita fare de *Juozas Vaičkus*. Premiero estis la 19an de decembro 1920 en la tiama urba teatrejo, kiu nun estas ŝtata muzika teatro de Kaŭno. La aktoraro estis la sola profesia teatra organizaĵo en Litovio ĝis la jaro 1931, kiam sekcio de ĝi malfermiĝis en la urbo Šiauliai.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Drama teatro de Kaŭno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala retejo de la teatro

54° 53' 49" norde, 23° 54' 38" oriente Mapo
Koordinatoj: 12° 48′ 00″ N 45° 02′ 01″ O﻿ / ﻿12.80000 °N, 45.03361 °O﻿ / 12.80000; 45.03361 (mapo)

urbocentra impreso
Strata sceno dum la jaro 1999
La regnoj de la suda Araba Duoninsulo ĉirkaŭ la jaro 100 antaŭ nia erao, Adeno markita en la regno Himjaro
**Adeno** (arabe عدن, latinliterigo laŭ DMG ʿAdan [ˈʕɑdæn]) estas havena urbo en Jemeno. 

Ĝi situas borde de la samnoma Golfo de Adeno kaj inter la jaroj 1967 kaj 1990 estis ĉefurbo de la komunisma Demokratia Popola Respubliko Jemeno. La 1-an de januaro 2005 la urbo havis 550 744 loĝantojn. Adeno situas en la bovlo de eksa vulkana kratero.

Iam ĝi estis brita Kolonio Adeno.

Referencoj
----------

1. ↑  Deka Oficiala Aldono al la Universala Vortaro

Eksteraj ligiloj
----------------

* Adeno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Adeno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* informoj de la retpaĝaro "Barleby" pri Adeno Arkivigite je 2005-09-05 per la retarkivo Wayback Machine
* paĝoj de la adena haveno
* ...kaj pliaj informoj Arkivigite je 2005-12-11 per la retarkivo Wayback Machine
* ...pri la urbo

  


---

 Aparte de tiu signifo, **adeno** estas internacia grekdevena vortoradiko por glando, do organo produktanta sekrecion al interno kaj ekstero de organismo: La vortoradiko estas uzata ekzemple en la medicinaj terminoj adenito (genra nomo de ĉiuj glandaj inflamoj) kaj adenomo (glanda tumoro).
  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 32601
* GND: 4000477-6
* LCCN: n82055269
* VIAF: 137226734
* SUDOC: 027865290
* NDL: 01050823
* NKC: ge1041612
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por la samnoma mineralo, vidu la artikolon Kalcedono. |

Mapo kiu montras la relativan situon inter Bizancio kaj Kalcedono.
**Kalcedono** aŭ **Kalcedonio** (antikve-greke *Χᾰλκηδών*, Ĥalkēdōn [kʰalkɛːdɔ̌ːn]; fenice 𐤒𐤓𐤕𐤇𐤃𐤔𐤕‎ *Qrt-ḥdšt*; latine *Chalcēdōn* [kʰalˈkeːdoːn]) estis greka urbo de Bitinio (nune en Turkio), situa en la orienta enirejo de la Ponto Eŭksino, antaŭ Bizanca Imperio kaj sude de Krizopolo (Skutaro, la nuna Üsküdar).

Historio
--------

### Grekio kaj Persio

La urbo Kalcedono estis fondita en 685 a.K. kiel kolonio de Megara. En la 6-a jarcento a.K. la urbon konkeris la Aĥemenida Imperio.

Post la dekadenco de la Aĥemenida Imperio, la urbo kuŝis inter la influsferoj de Sparto kaj Ateno. La urbo estiĝis parto de la regno Bitinio.

### Romio

La lasta reĝo de Bitinio, Nikomedo la 4-a, fordonis sian regnon al Romio en 74 a.K. Tiu ago kaŭzis la Trian Mitridatan Militon inter Romio kaj Ponto; la Ponta reĝo, Mitridato la 6-a de Ponto, parte detruis la urbon dum la Batalo de Kalcedono (74 a.K.). Malgraŭ ke Mitridato gajnis la batalon, li tamen malgajnis la militon; poste, Ponto kaj Bitinio fariĝis Romiaj provincoj.

Dum Romia regado, Kalcedono estis rekonstruita, kaj akiris la statuson de libera urbo.

Post la kristaniĝo de Romio, la grava Koncilio de Kalcedono okazis en Kalcedono en la jaro 451. En tiu urbo okazis la unua disiĝo de naciaj kristanaj komunumoj. Ankaŭ ĉi tie estis aprobata la Kalcedona difino.

### Post Romio

Post la disfalo de la Okcienta Romia Imperio, la urbo restis kiel parto de la Orienta Romia Imperio, alinome la Bizanca Imperio, ĝis la 14-a jarcento; Orhano la sultano de la Otomana Imperio konkeris ĝin en la 14-a jarcento. (La Bizanca Imperio mem disfalis post la Sieĝo de Konstantinopolo en 1453.)

Hodiaŭ, en Turkio, la urbo Kadıköy troviĝas en la origina setlejo de Kalcedono, en la plilongigo de Üsküdar.

Gravuloj
--------

* Herofilo de Kalcedono
* Ksenokrato
* Eŭfemia de Kalcedono

Referencoj
----------

1. ↑  Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto: Kalcedon/o
Roterdamo post la germana bombardado.
La **Batalo de Nederlando** (nederlande *Slag om Nederland*) estis parto de la (germane *Fall Gelb*), nome la Germana invado de la Malaltaj Landoj (Belgio, Luksemburgo, kaj Nederlando) kaj Francio dum la Dua Mondmilito.

La batalo daŭris de la 10a de Majo 1940 ĝis la ĉefaj nederlandaj fortoj kapitulacis en la 14a. Nederlandaj trupoj de la provinco Zelando plu rezistis kontraŭ la *Wehrmacht* ĝis la 17a de Majo kiam Germanio kompletigis okupadon de la tuta lando.

La Batalo de Nederlando estis unu el la unuaj ĉefaj uzoj de paraŝutistoj kiuj okupis ŝlosilajn celojn antaŭ la surgrundaj trupoj atingis la areon. La germana *Luftwaffe* uzis paraŝutistojn por la kapto de kelkaj ĉefaj flughavenoj en Nederlando en kaj ĉirkaŭ ŝlosilaj urboj kiaj Roterdamo kaj Hago por rapide kontroli la landon kaj haltigi la nederlandajn fortojn.

La batalo finis tuj post la detruega bombardado de Roterdamo fare de la Germania Luftwaffe kaj la posta minaco fare de la Germanoj por bombadi aliajn grandajn nederlandajn urbojn se la nederlandaj trupoj malakceptis kapitulacon. La nederlanda generala stabanaro sciis ke ĝi ne povos haltigi la bombardadon kaj kapitulacis por eviti ke aliaj urboj suferu la saman sorton. Nederlando restis sub germana okupado ĝis 1945, kiam la lasta nederlanda teritorio estis liberigita.

Rezultoj
--------

* Oni ĉirkaŭkalkulis du mil mortojn en ĉiu el la flankoj.
* Germana okupado de Nederlando.
* Kreado de la *Reichskommissariat Niederlande*
* Nuligo de la nederlanda militistaro el la kontinenta eŭropa militejo.
* La nederlanda registaro iris al ekzilo en Britio.

Bibliografio
------------

* Amersfoort, Herman; Kamphuis, Piet, eds. (2005), Mei 1940 — De Strijd op Nederlands grondgebied, Den Haag: Sdu Uitgevers, ISBN 90-12-08959-X
* Schulten, C.M.; Theil, J. (1979), Nederlandse Pantservoertuigen, Bussum: Unieboek BV, ISBN 90-269-4555-8
* Star Busmann, C.W. Partworks and Encyclopedia of World War II
* Hooton, E.R. (2007), Luftwaffe at War, Volume 2; Blitzkrieg in the West 1939–1940, London: Chevron/Ian Allen, ISBN 978-1-85780-272-6
* Jentz, Thomas L. (1998), Die deutsche Panzertruppe 1933–1942 — Band 1, Wölfersheim-Berstadt: Podzun-Pallas-Verlag, ISBN 3-7909-0623-9
* Frieser, Karl-Heinz (2005), Blitzkrieg-Legende — Der Westfeldzug 1940, R. Oldenbourg Verlag München

* Kategorio Batalo de Nederlando en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Usonaj soldatoj de la 2a Ranger-Bataliono montras kiel ili grimpis la klifon de la Pointe du Hoc.
***La Pointe du Hoc*** (franca prononco: [pwɛ̃t dy ɔk]) estas promontoro kun 30 m alta klifo superrigarde al la Manika Markolo sur la nordokcidenta marbordo de Normandio en la departemento Calvados, Francio. Dum la Dua Mondmilito ĝi estis la plej alta pinto inter la Strando Utaho okcidente kaj la Strando Omaho oriente. La Germana armeo fortifikis la areon pere de cementaj bunkretoj kaj pafejoj. En la T-Tago, usona atakgrupo atakis kaj konkeris Pointe du Hoc post grimpi la klifojn.

Dum la batalo la usonanoj perdis 135 soldatojn, ĉu mortintaj ĉu vunditajn. El germanoj 50 estis mortigitaj kaj 40 kaptitaj. Krome la usonanoj mortigis neprecizan nombron de supozitaj kun germanoj kunlaborintajn francojn. Kelkaj konsideris tion kiel militkrimo.

Ŝablono:Dua Mondmilito

* Pointe du Hoc en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Pointe du Hoc en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La sidejo de Gestapo en *Shellhus*, Kopenhago, en marto 1945 dum la Operaco Kartago. Aviadilo Mosquito faliginta bombon estas videbla plej maldekstre, centre.
*Shellhus* brule post la bombatako.
**Operaco Kartago**, la 21an de marto 1945, estis brita aeratako en Kopenhago, Danio, dum la Dua Mondmilito, kiu okazigis gravajn flankajn damaĝojn. La celo de la atako estis *Shellhus*, konstruaĵo uzita de la Gestapo en la urbocentro. Ĝi estis uzata por la stokado de informoj kaj la torturo de Danaj civitanoj dum la pridemandado. La Dana Rezistado delonge estis petinta al britojn fari aeratakon kontraŭ la loko. La konstruaĵo estis detruita, 18 prizonuloj estis liberigitaj kaj la kontraŭ-rezistaj naziaj aktivaĵoj estis interrompitaj. Parto de la atako estis erare direktita kontraŭ najbara lernejo; la atako okazigis 125 mortojn de civiluloj (inklude 86 lernej-infanojn kaj 18 plenkreskulojn en la lernejo). Estis okazinta ankaŭ simila aeratako kontraŭ la sidejo de Gestapo en Aarhus, la 31an de oktobro 1944.

Koordinatoj: 55° 40′ 40″ Nordo 12° 33′ 42″ Oriento﻿ / ﻿55.6778 °N, 12.5617 °O﻿ / 55.6778; 12.5617 (mapo)

* Kategorio Operaco Kartago en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Ŝablono:Dua Mondmilito
**Operaco Kartoffelernte** (germane *Kartoffelernte* signifas kolektadon de terpomoj) estis kaŝmoto por la komenco de malarmigado de la orientslovaka armeo. Preparo de nazioj por la malarmigo de la slovakaj taĉmentoj en la orienta Slovakio komenciĝis jam la 24-an de aŭgusto 1944. Laŭ la unua versio de la plano (germane: *Kartoffelernte ohne Prämie* - kolektado de terpomoj sen premio) la slovaka armeo devis malarmigi sin sen interveno. La alia versio (germane: *Kartoffelernte mit Prämie* - kolektado de terpomoj kun premio) kalkulis kun la malarmigo kaj ankaŭ per la interveno de la slovaka armeo. Pro la nedecidemo kaj neplanita foriro de la plej superaj oficiroj de la orientslovakaj armeoj el Slovakio ĝis Pollando al Ruĝa Armeo estis kaŭzita disfalo de tiu ĉi armeo, kiu kiel la armea forto en la praktiko ĉesis ekzisti kaj en decida momento ĝi ne intervenis en la batalojn. La malarmigadon komencis grupoj de armeoj de Norda Ukrainio la 31-an de aŭgusto 1944 kaj la slovakajn soldatojn kaj oficirojn oni iom post iom intervenigis. Pro tio estis malsukcesigita ŝanco de la 1-a ĉeĥoslovaka armeo en Slovakio malfermi karpatajn trapasejojn al Ruĝa Armeo kaj plirapidigi tiel ilian antaŭenpaŝon tra la teritorio de Slovakio.

Vidu ankaŭ
----------

* Karpata-dukla operaco
**Zsolt Trócsányi** [ĵolt trOĉAnji], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Trócsányi Zsolt** estis hungara historiisto, arkivisto. Lia nobela antaŭnomo estis *kohányi* [kohAnji], lia patro estis Dezső Trócsányi, lia frato estis Zoltán Trócsányi (lingvisto).

Zsolt Trócsányi naskiĝis la  15-an de aprilo 1926(nun 1926-04-15) en Pápa, li mortis la 23-an de aŭgusto 1987 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Zsolt Trócsányi maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1944, poste li akiris diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1950, sed li studis jaron ankaŭ en Bukareŝta universitato. Inter 1949–1986 li estis arkivisto de la Hungara Tutlanda Arkivo, poste li pensiuliĝis. Li kandidatiĝis (CSc) en 1956, li doktoriĝis (DSc) en 1969 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Lia laboro fokusiĝis al historio de Transilvanio inter la 16-19-aj jarcentoj. Lia edzino naskis 3 filinojn. Li ricevis solan premion en 1987.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Az erdélyi parasztság története 1790-1849* (1956)
* *Wesselényi Miklós* (1965)
* *Teleki Mihály. Erdély és a kurucmozgalom 1690-ig* (1972)
* *Erdély története* (kunaŭtoro, 1986)

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto
* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 843770
 |


* Portalo pri Biografio
**San Juan Bautista** (nome Sankta Johano la Baptisto, pli frue **Florencio Varela**) estas urbego en Argentino en Provinco Bonaero. Ĝi apartenas al urbaro de Granda Bonaero.

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Loĝantaro: 120 678 en 2001
* Supermara alteco: 125 m
* Horzono: UTC-3h
* Poŝtkodo: B 1888
* Telefonkodo: +54 11

Geografio
---------

Strato en San Juan Bautista
San Juan Bautista situas sur la apudmara ebenaĵo. La Plata troviĝas 38 km.

Historio
--------

San Juan Bautista estis nur bieno depost alveno de la hispanoj. En 1870 epidemio okazis en Bonaero, multe de homoj alvenis ankaŭ tien. Personoj el Quilmes fondis vilaĝon, kiun oni nomis pri San Juan Bautista. En 1886 laŭ la ministeria rezolucio la komunumo ricevis la nomon Florencio Varela apartenanta al Quilmes. En 1888 sismo okazis. Oficiale en 1891 Florencio Varela estis kreita. La komunumo rericevis sian originan loknomon en 2005.

Klimato
-------

Konstruaĵo en San Juan Bautista
San Juan Bautista situas en subtropika klimato, kie jare pluvas ĉ. 1100 mm. La averaĝa temperaturo estas en januaro 26 °C, en julio 31 °C.

Fontoj
------

* hispana Vikipedio helpe de Guglo
* 
* vetero
**DIÓSZEGHY László** (pro. dio:segi) estis rumania hungara entomogia fakverkisto, pentristo naskita en Sepsiszentgyörgy la 19-an de junio 1877 kaj mortinta en Ineu (Arad) la 18-an de februaro 1942.

Biografio
---------

László Diószeghy studis en belartaj akademioj de Budapeŝto kaj Munkeno kaj li pentris pejzaĝojn, kiujn li ekspoziciis plurfoje en la Nemzeti Szalon de Budapeŝto, en Arado, Nagyvárad kaj Koloĵvaro. Li loksidiĝis en 1907 en Borosjenő, kie li kolektis papiliojn. Liaj fakpublikaĵoj aperis en hungara lingvo en revuo *Rovartani Lapok* de Budapeŝto, en rumana lingvo (Distrikta Muzeo de Hunedoara, (Deva) 1930). Li verkis monografion pri papilomondo de montaro Retezat, kiu aperis en germana lingvo en revuo *Verhandlungen und Mitteilung des Siebenbürgischen Vereins für Naturwissenschaften* (1923-30). La gravan parton de lia kolekto konservas la Székely Nemzeti Múzeum de Sfântu Gheorghe.

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon

Eksteraj ligiloj
----------------

* Papilikolekto
* Diószeghy László video[*rompita ligilo*]
La muzeo
**Muzeo de la Dua Mondmilito en Gdańsk** (pole *Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku* (MIIWŚ)) estas ŝtata institucio pri kulturo iniciatita en 2008. La konstanta ekspozicio estis malfermita la 23-an de marto 2017.

Celoj kaj agado
---------------

La muzeo celas popularigi scion pri la dua mondmilito kaj konservi memoron pri ties viktimoj kaj herooj; devas esti moderna objekto same pri la formo, kaj ekspozicia, eduka kaj esplora agado. Oni atendas, ke la muzeo promocios Pollandon, kiel la landon de valoroj kaj civitanaj sintenoj, realigante programon de la reciproka proksimiĝo de la homoj. La institucio disvolvas agadon forme de la ĉefekspozicio, portempaj ekspozicioj, kaj edukaj, eldonaj kaj scienc-esploraj entreprenoj.

Historio
--------

Novembre 2008 ministro pri kulturo kaj nacia heredo Bogdan Zdrojewski el la registaro de Donald Tusk alinomis ŝtatan institucion de kulturo Westerplatte-Muzeon al la Muzeo de la Dua Mondmilito en Gdańsk. Aprile 2016 nova ministro en la registaro de Beata Szydło profesoro Piotr Gliński informis pri planata kuniĝo de la Muzeo de la Dua Mondmilito kun la Muzeo de Westerplatte kaj de la Milito 1939 (en organizado), kreita en 2015. Al tiu ĉi decido kontribuis menditaj de la ministerio recenzoj pri la Ĉefa Ekspozicio, kies aŭtoroj estis Jan Żaryn, Piotr Semka kaj Piotr Niwiński. La recenzoj montriĝis malfavoraj.

Vidu ankaŭ
----------

* Muzeo de la Varsovia Ribelo
* Muzeo de Pola Historio en Varsovio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Muzeo de la Dua Mondmilito en Gdańsk en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Strona internetowa Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku Retpaĝo de la Muzeo de la Dua Mondmilito en Gdańsk
* Paweł Machcewicz, Piotr M. Majewski „Zarys koncepcji programowej Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku" (pdf) Skizo pri la programa koncepto de la muzeo
* Program wieloletni „Budowa Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku" Arkivigite je 2018-04-13 per la retarkivo Wayback Machine Plurjara programo "Konstruo de la Muzeo de la Dua Mondmilito en Gdańsk
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri komunumo. Por aliaj signifoj vidu la artikolon Inari.

**Inari**, en la nord-samea **Anár**, estas komunumo en la Laponia provinco, en norda Finnlando, mallonge en finna Laponio. Ĝi estas ankaŭ la nomo de vilaĝo kaj de lago. En la anar-samea lingvo la komunumo nomiĝas **Aanaar** kaj en la skolt-samea lingvo **Aanar**.

La areo de la komunumo estas 17 321 km², el kiu 2 148,5 km² estas akvo (12,4 %) inter kio lagoj Muddusjärvi, Nitsijärvi kaj Iijärvi. Inari estas la plej granda komunumo en Finnlando, kaj ĝi kovras ĉirkaŭ 5 % el la tuta teritorio de Finnlando.

Inari havis 7 040 loĝantojn (fine de 2005), el kiuj ĉirkaŭ 2150 (30 %) estis sameoj.

Administra centro de Inari estas setlejo Ivalo.

Komunumo Inari - Anár estas la sola kvarlingva komunumo en Finnlando, krom la finna la oficialaj lingvoj estas ankaŭ nord-samea, anar-samea kaj skolt-samea lingvoj. Laŭ la Samea parlamento el la voĉdonrajtaj sameaj loĝantoj de Inari ĉirkaŭ 52 % parolas la finnan, 18 % la nord-samean, 16 % la skolt-samean kaj 14 % la anar-samean kiel gepatran lingvon.

La blazono de Inari havas salmon sur kiu estas boaca korno.

* Kategorio Inari (komunumo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hejmpaĝo de la komunumo Inari (nur en la finna).
**Imanol URIBE Bilbao** (San Salvador, Salvadoro, 28-a de februaro 1950) estas hispana kin-reĝisoro kaj produktoro.

Kariero
-------

Li studis ĵurnalismon kaj kinarton. En 1975 li fondis produktoran entreprenon Zeppo Films, en 1979 Cobra Films kaj poste Aiete Films. La ĉefa temaro de liaj filmoj estas socipolitika situacio de Eŭskio, ekzemple en *El proceso de Burgos*, *La fuga de Segovia*, *La muerte de Mikel* kaj *Días contados*. Aparte li frontis aliajn temojn: kie rasismo en *Bwana*, sorĉistinoj en *La luna negra* kaj historion en *El rey pasmado*. Krom reĝisorado, li okupiĝis ankaŭ kiel produktoro, kiel en *Secretos del corazón*.

Laŭlonge de longa kariero, li ricevis nombrajn premiojn, inter kiuj menciindas la Ora Konko en Donostia Kinfestivalo pro *Días Contados*; ok Goja-premioj pro *Días Contados* kaj aliaj sep Goja-premioj pro *El rey pasmado* (bazita sur la romano de Gonzalo Torrente Ballester, *Crónica del rey pasmado*).

Filmoj
------

| **Jaro** | **Filmo** |
| --- | --- |
| 1979 | *El proceso de Burgos* |
| 1981 | *La fuga de Segovia* |
| 1983 | *La muerte de Mikel* |
| 1986 | *Adiós pequeña* |
| 1989 | *La luna negra* |
| 1991 | *El rey pasmado* |
| 1994 | *Días contados* |
| 1996 | *Bwana* |
| 1998 | *Extraños* |
| 2000 | *Plenilunio* |
| 2002 | *El viaje de Carol* |
| 2007 | *La carta esférica* |
| 2012 | *Miel de naranjas* |
| 2015 | *Lejos del mar* |
| 2022 | *Llegaron de noche* |

Referencoj
----------

1. ↑  Kie laboris liaj gepatroj.

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Imanol Uribe en la hispana Vikipedio.*
**Hargejso** (somale: *Hargeysa*, arabe: هرجيسا) estas metropolo kaj universitata urbo en Somalio, la plej granda urbo kaj ĉefurbo de la memproklamita ŝtato Somalilando. Ĝi estas la dua plej granda grandurbo en Somalio post Mogadiŝo.

La urbo estis inter 1941-1960 kolonia ĉefurbo de Brita Somalio, sed perdis sian apartan gravecon dum kuniĝo de la lando.

Bazaj informoj
--------------

* Koordinatoj: 9° 35′ N 44° 04′ O﻿ / ﻿9.583 °N, 44.067 °O﻿ / 9.583; 44.067 (mapo)
* Areo: 637 km2
* Loĝantaro: proksimume 1,1 miliono
* Supermara alteco: 1326 m

Geografio
---------

Hargejso situas sur altebenaĵo en valo, en monta areo en la okcidenta sekcio de la lando.

centra

Historio
--------

La prahomoj postlasis ĉi tie pentraĵojn malkovritajn de 2002 el la neolitiko. Antaŭ la britoj diversaj sultanoj regis en la ĉirkaŭaĵo. En 1888 la britoj establis protektoraton en la regiono, kiel Brita Somalio. En 1940 la italoj okupis la urbon, sed post unu jaro la britoj reokupis ĝin. Tiam oni nomumis Hargejson nova kolonia ĉefurbo. Ekde 1960 la nova unuigita sendependa Somalio elektis Mogadiŝon, kiel ĉefurbon. Ekde 1991 la praktike sendependa landparto Somalilando denove remetis la urbon, kiel ĉefurbo. Pli frue pro la bataladoj Hargejso estis bombardita. Poste la detruitaj domoj rekonstruiĝis.

Male al Somalio, Somalilando estas libera kaj sufiĉe paca lando kie la terorisma grupo Al Ŝabab estas forte kontraŭbatalata.

Klimato
-------

La klimato de Hargeisa estas semi-arida. La temperaturo varias inter 13 kaj 32 C kaj ankaŭ la pluvo estas plu, ol en la aliaj landopartoj. Ekde 2023 pli kaj pli da teroj suferegas pro sekeco sekve de klimata ŝanĝo.

Trafiko
-------

Hargejso havas internacian flughavenon. En la urbo aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn.

Vidindaĵoj
----------

* centra moskeo
* bestoĝardeno
* monumento (aviadilo)

La urbo estas ĉirkaŭita de savanoj, kie vi povas renkonti diversajn sovaĝajn bestojn, inkluzive de leonoj, leopardoj, somalaj sovaĝaj azenoj, ktp.

* Kategorio Hargejso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Referencoj
----------

1. ↑  (angla) Michal Horton, *How Somaliland Combats al-Shabaab*, Combatting Terrorism Center,

Vidu ankaŭ
----------

Somalilando

Somalio
**United Press International**, mallonge **UPI**, estas usona novaĵagentejo, kun centra oficejo en Miami, Florido.

Ĝi ekestis en 1958 per fuzio de la agentejo *United Press*, fondita en 1907, kaj *International News Service*, fondita en 1909 fare de William Randolph Hearst, kaj do havas longan ĵurnalisman tradicion. Ene de Usono, ĝi havas fortan rivalecon kun la agentejo Associated Press. Fakte ekde la fine de la 20-a jarcento, kiam multaj usonaj gazetoj fermis siajn servojn pro la pligraviĝo de la interreto kaj sekve malpli da klientoj por aĉetado de paperaj gazetoj, la agentejo UPI perdis tiujn mortantajn gazetojn kiel klientoj, kaj vere ekonomie iom malpligraviĝis kompare al la rivalo Associated Press. Tamen ĝi daŭre agadas kaj liveras gazetarajn informojn al usonaj gazetoj, nun malpli pri interna politiko de Usono, kaj pli specialigite, ekzemple per novaĵoj el Latinameriko aŭ de la Araba Mondo, kaj ankaŭ de iuj fakaj specialiĝoj.

Eksteraj ligiloj
----------------



* [http:// Oficiala retejo] (angle)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 842989
 |
Bildoj de natura historio, el 1728 *Cyclopaedia*
**Natura historio** estas scienca esplorado de plantoj aŭ animaloj, kline pli al observado ol al eksperimentadaj metodoj de studo, kaj ampleksas pli da esploro kiu estas eldonita en revuoj pli ol en akademiaj revuoj. Grupita inter natursciencoj, *Natura historio* estas sistema studo de ĉiu kategorio de naturaj objektoj kaj organismoj. Temas pri tre larĝa difino en kampo plena je multaj striktaj fokusitaj fakoj, tiele dum moderna natura historio datiĝas historie el studoj el la antikva klasika mondo kaj poste el la mezepoka araba mondo tra la disaj sciencistoj de la eŭropa Renesanco kiuj laboris en preskaŭ izoleco, nuna kampagado funkcias pli kiel fakombrelo de multaj sciencoj kiuj kiel geobiologio havas fortan multfakan naturon kombinantan sciencistojn kaj sciencajn konarojn de multaj fakaj sciencoj.

Kiu studas naturan historion estas konata per la neologisma termino naturalisto. Natura historio estas kategoriita inter naturaj sciencoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Naturfilozofio
* Naturscienco
* Naturalismo (filozofio)
* Naturo
* *Flora Sinensis*
* BBC Earth
* David Attenborough
* National Geographic
* National Geographic Society
* Listo de naturhistoriaj muzeoj

Notoj
-----

1. ↑  Natural History WordNet Search, princeton.edu.

Bibliografio
------------

* Allen, David Elliston (1994), *The Naturalist in Britain: a social history*, New Jersey: Princeton University Press, pp. 270, (ISBN 0-691-03632-2)
* Kohler, Robert E. *Landscapes and Labscapes: Exploring the Lab-Field Border in Biology*. University of Chicago Press: Chicago, 2002.
* Mayr, Ernst. *The Growth of Biological Thought: Diversity, Evolution, and Inheritance*. The Belknap Press of Harvard University Press: Cambridge, Massachusetts, 1982.
* Rainger, Ronald; Keith R. Benson; and Jane Maienschein, editors. *The American Development of Biology*. University of Pennsylvania Press: Philadelphia, 1988.

* Kategorio Natura historio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Situo
Ruinoj en Cancún
ruinoj de la "skorpiona templo" *Yamiluum*
Satelitfoto
Plaĝo de Cancún
CancúnCollage.jpgCancúnCollage
**Kankuno** - hispane *Cancún* - estas urbo en la ekstrema sudoriento de Meksiko, sur la duoninsulo Jukatano en la federacia subŝtato Kintanaroo. La urbo havas 550 000 loĝantojn kaj estas mondkonata kiel turistejo.

Ĝis la 1950-aj jaroj Kankuno estis sensignifa vilaĝo sur insulo en la Kariba Maro tuj apud la marbordo, kun iom da fiŝkaptado kaj nombro da majaaj ruinoj. La meksika registaro kaj internaciaj investistoj tamen decidis evoluigi Kankunon al turistejo. Per digo oni ligis la insulon al la kontinento kaj konstruis internacian flughavenon. Ekde la 1960-aj jaroj Kankuno rapide kreskis.

Hodiaŭ Kankuno estas granda urbo, kiu plivastiĝis ankaŭ sur la kontinento, la plej granda urbo de Quintana Roo kaj la ĉefurbo de la komunumo Benito Juárez. Kankuno estas vizitata de tri milionoj da turistoj jare, la plejmulto devenas de Usono.

En 2003 Kankuno estis internacia novaĵo pro la malsukcesinta konferenco de la Monda Organizaĵo pri Komerco (MOK) kiu okazis tie.

* Cancún en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Cancún en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 124578
* GND: 4009396-7
* LCCN: n78039422
* VIAF: 151249284
* BNF: 146325843
* NKC: ge272704
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Blagoveŝĉensk |

Koordinatoj: 55° 02′ 00″ N 55° 59′ 00″ O﻿ / ﻿55.03333 °N, 55.98333 °O﻿ / 55.03333; 55.98333 (mapo)

**Blagoveŝĉensk** (ruse *Благовещенск*) estas urbo en Baŝkirio en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 80417.

La urbo estis fondita en jaro 1756.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1941.

La interurba telefona kodo estas 34766, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 2 horoj (en jaro 2005).

La urbo estas sur dekstra bordo de rivero Belaja (Белая).

En jaro 1959 la urbo havis 12.9 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 33 mil loĝantojn.

Flago de Baŝkirio
Administra divido de Baŝkirio

**Ĉefurbo**: Ufa

**Urbaj distriktoj**:
Agidel |
Kumertau |
Meĵgorje |
Neftekamsk |
Oktjabrjskij |
Salavat |
Sibaj |
Sterlitamak |
Ufa 

**Municipaj distriktoj**:
Abzelilova |
Alŝeeva |
Arĥangelska |
Askina |
Aurgaza |
Bajmaka |
Bakala |
Baltaĉeva |
Belebeja |
Belokataja |
Belorecka |
Biĵbuljaka |
Birska |
Blagovara 
Blagoveŝĉenska |
Buzdjaka |
Burajeva |
Burzjana |
Ĉekmaguŝa |
Ĉimŝa |
Davlekanova |
Duvana |
Djurtjulia |
Fjodorovka |
Gafura |
Ĥajbulina |
Janaula |
Jermekejeva |
Iglina |
Iliŝeva |
Iŝimbaja 
Kaltasa |
Karaidela |
Karmaskala |
Kiga |
Krasnokama |
Kugarĉa |
Kuŝnarenkova |
Kujurgaza |
Meleuza |
Meĉetlina |
Miŝkina |
Mijaka |
Nurimanova |
Salavata |
Sterlibaŝeva |
Sterlitamaka |
Ŝarana 
Tatiŝla |
Tujmaza |
Uĉala |
Ufa |
Zianĉura |
Zilaira 

 

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Blagoveŝĉensk |

Koordinatoj: 50° 17′ 00″ N 127° 32′ 00″ O﻿ / ﻿50.28333 °N, 127.53333 °O﻿ / 50.28333; 127.53333 (mapo)

**Blagoveŝĉensko** (ruse *Благовещенск*) estas urbo en Rusio, ĉefurbo de Amura provinco. En jaro 2002 la urbo havis 219.2 mil loĝantojn.

La urbo estis fondita en jaro 1856, havas statuson de urbo ekde jaro 1858. La urbo estis nomita kiel *Ustj-Zejskij* (*Усть-Зейский*) inter 1856 kaj 1858. En jaro 1959 ĝi havis 95 mil loĝantojn.

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: latitudo 50°17' norde, longitudo 127°32' oriente.

La urbo situas sur bordo de rivero Amur (Амур), ĉe enenfluo en ĝin de rivero Zeja (Зея).

En la urbo estas fervoja stacio.

La interurba telefona kodo estas 4162, la enurbaj telefonnumeroj estas sesciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 6 horoj (en jaro 2005).

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 10401.

Vidu ankaŭ
----------

* Respubliko de Fora Oriento

Flago de Amura provinco
Administra divido de Amura provinco

**Ĉefurbo**: Blagoveŝĉensk

**Urbaj distriktoj**:
Belogorsk |
Blagoveŝĉensk |
Rajĉiĥinsk |
Svobodnij |
Ŝimanovsk |
Tinda |
Uglegorsk |
Zeja 

**Municipaj distriktoj**:
Arĥara |
Belogorska |
Blagoveŝĉenska |
Burejska |
Ivanovka |
Konstantinovka |
Magdagaĉa |
Mazanovska |
Miĥajlovska |
Oktjabrska |
Romna |
Selemĝinska 
Seriŝeva |
Skovorodina |
Svobodna |
Ŝimanovska |
Tambovka |
Tinda |
Zavitinska |
Zeja
La **Vallotti-agordo** estas malegale ŝvebanta temperado de klavarinstrumento, nomata laŭ Francesco Antonio Vallotti. Nuntempe ĝi estas la plej disvastigita agordo sur la kampo de la historiema koncertado.

Karakteristiko
--------------

Al la karakteristiko de la Vallotti-agordo kontribuas preskaŭ nature puraj grandaj tercioj en la simplaj tonaloj (precipe F maĵora, C maĵora kaj G maĵora). Pitagoraj grandtercioj ĝi uzas en la foraj tonaloj Bb maĵora , F# maĵora kaj C# maĵora. La temperitaj kvintoj de la Vallotti-agordo estas pli proksima ĉe la moderna temperata kvinto (la Vallotti-kvinto estas nur du Cendojn pli mallarĝa) ol ĉe la meztona kvinto. La grandtercioj de la transiraj tonaloj D maĵora , A maĵora , E maĵora samkiel Bb maĵora, Eb maĵora kaj Ab maĵora alproksimiĝas al la moderna temperado.

Agordo
------

La agordosistemo de Vallotti konsistas el ses kvintoj temperataj je 1/6 komo de 698 Cendoj (F-C-G-D-A-E-B) kaj el ses pitagoraj kvintoj, kiuj egalas 702 Cendojn (B-F#-C#-G#/Ab-Eb-Bb-F).

La grando de la grandtercioj (kompare la nature puran tercion: 386 Cendojn) sumiĝas je:
F-A, C-E, G-B 392 Cendojn; Bb-D, D-F#, 396 Cendojn; Eb-G, A-C# 400 Cendojn (samas la temperitan grandan tercion!); E-G#, Ab-C 404 Cendojn, B-D#, F#-A#, C#-E# 408 Cendojn.

La Cendo-valoroj estas 

| tono | Cendo-valorojn |
| --- | --- |
| C | 0 |
| C# | 94 |
| D | 196 |
| Eb | 298 |
| E | 392 |
| F | 502 |
| F# | 592 |
| G | 698 |
| G# | 796 |
| A | 894 |
| Bb | 1000 |
| B | 1090 |
| C | 1200 |

Traktaĵoj
---------

* Francesco Antonio Vallotti: *Trattato delle musica moderna*. 1770.
* Francesco Antonio Vallotti: *Della Scienza Teoretica e Prattica della Moderna Musica*. Padua, 1779, 1950.

Literaturo
----------

* Mark Lindley: *La «pratica ben regolata» di Francesco Antonio Vallotti.* In: *Rivista Italiana di Musicologia*, 1980.
* Carl Sloane: *The Vallotti Tuning.* In: *Continuo*, May 1985

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2008-09-13 per la retarkivo Wayback Machine
*
Skatolmalfermilo
Simpla skatolmalfermilo
Skatol- kaj botelmalfermilo
Detalo de skatolmalfermilo
**Skatolmalfermilo** aŭ **elladigilo** estas ilo por malfermi ladskatolon. Skatolmalfermiloj plej ofte estas uzataj en la kuirejo. Ladskatoloj kun nutraĵo, kiel supo, fruktoj k.t.p. povas esti malfermataj per skatolmalfermilo.

Historio
--------

La unuaj ladskatoloj, inventitaj en 1810, estis tiel fortikaj, ke ili estis malfacile malfermeblaj. Nur postkiam la skatoloj estis faritaj el pli maldika materialo, ĉ. 50 jarojn pliposte, ankaŭ specialaj malfermiloj estis disvolvitaj. 

Ezra Warner el Usono patentigis la unuan skatolmalfermilon en 1858. La tranĉrado estis inventita de William Lyman en 1870. La unua elektra skatolmalfermilo aperis en 1931 sur la scenejo. Ankaŭ tiu funkcias per tranĉrado. 

Nova speco de ladskatolo, kun tirilo per kiu oni povas malfermi la skatolon, estis en 1966 inventita de Ermal Fraze.

Eksteraj ligiloj
----------------

* angleRetejo tute dediĉita al skatolmalfermiloj Arkivigite je 2021-02-11 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Skatolmalfermilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Virinaj sketiloj por arta sketado.
Sketiloj por rapidsketado.
**Sketilo** estas sporta helpilo, ebliganta al ties portanto apartan movon sur diversspeca surfaco. Ĉefa parto de la sketiloj estas plandumo kun fiksita speciale proponita konstruo, kies funkciaj ecoj ebligas tian movon.

Sketilo sur glacio
------------------

La sketilo sur glacio estas piedvesto plenigita de sube per glitilo, en kiu eblas moviĝi sur glacia areo.

* glacihokea sketilo
* sketilo por arta sketado
* sketilo por rapid-sketado
* klapsketilo

Historio
--------

Malnovaj lignaj holandaj sketiloj
Trovaĵoj de la unuaj ostaj sketiloj datiĝas en milojn da jaroj antaŭ nia erao. La plej malnovaj metalaj sketiloj devenantaj el jarcentŝanĝo estis trovitaj en Hungario ĉe Balatono, sed pli ili disvastiĝis ekde la 14-a jarcento en Nederlando kaj Skandinavio. La sketilojn oni alfiksis helpe de ledzonoj. Dank‘ al pli posta transiro al akrigo sur du tranĉiloj kun kanaleto inter ili, uzantoj povis seniĝi de bastonoj, kiuj ĝis tiu tempos servis por forŝovado. *Bushnell* konstruis en Filadelfio en la jaro 1848 tutmetalajn sketilojn, kiujn oni alfiksis al botoj de flanke per ŝraŭbigaj ligiloj je hoketo. De tie estis jam nur paŝo al sketiloj, kiuj estis rekte alfiksitaj sur la botoj pere de ŝraŭboj aŭ nitoj.

Rulsketiloj
-----------

* Rulsketilo
* Vicradaj sketiloj

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Sketilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arta sketado
* Glacihokeo
* Glitkurado