recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gyula Major** [djula major], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj plennome **Major Jakab Gyula** estis hungara komponisto, korusestro, pianisto, muziklerneja instruisto. Lia origina familia nomo estis *Mayer* ĝis 1885, lia filo estis Ervin Major.

Gyula Major  naskiĝis la 13-an de decembro 1858 en Kassa (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio nuntempa Košice en Slovakio), li mortis la 30-an de januaro 1926 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gyula Major devenis el juda familio. Li frekventis la kutimajn lernejojn en sia naskiĝurbo, poste li lernis en muziklernejo en Budapeŝto, fine li akiris diplomon en Tutlanda Hungara Reĝa Muzikakademio. Liaj plej gravaj instruistoj estis Robert Volkmann, Ferenc Liszt kaj Ferenc Erkel. Post siaj studoj li instruis en pluraj muziklernejoj, dume li komponadis kaj prezentis siajn komponaĵojn piane en koncertoj (unue en 1885). Li partoprenis en fondo de muziklernejo en 1889, kie li instruis 6 jarojn. En 1894 li organizis virinan korusan asocion, li gvidis la koruson jardekon. En 1896 li fondis sian propran muziklernejon. En 1892 li ricevis konkursan premion. Li havis edzinon, kiu naskis filon en 1901.

Elektitaj koncertoj
-------------------

* Budapeŝto (1885, 1888, 1890)

Pli gravaj komponaĵoj
---------------------

* Erzsike (unuakta opero prezentita en Reĝa Operejo (1901)
* Széchy Mária (opero, Kolozsvár, 1906)
* Mira (opero, Pozsony, 1913)
* 5 simfonioj, suito, pluraj konĉertoj, ĉambraj muzikoj

Liaj libroj
-----------

* Énekkönyv az elemi népiskolák számára (lernolibro, 1890)
* Zsidó vallásos énekek (1892)
* Öszhangtan (1891, 1898)
* Zongoraiskola (1891, 1899
* Módszeres énekkönyv az alsó zsidó népiskolák számára (1898)
* Ellenpontozástan (1903)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Gyula Major en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 647276
* GND: 17407672X
* LCCN: no2013103004
* VIAF: 13064845
* ISNI: 0000 0000 1333 6209
 |
**Aleksandr V. Ĉajanov** (ruse Александр Васильевич Чаянов, naskiĝis en 1888, mortis la 3-an de oktobro 1937) estis agrikultura ekonomikisto en la Rusia Imperio kaj sekve en Sovetunio, estis scienca fakulo pri kampara sociologio kaj advokato pri malurba vivstilo kaj agrikulturaj kooperativoj.

Li subtenis la kreon de agrikulturaj kooperativoj, sed estis skeptika koncerne la neefikecon de grandskalaj farmejoj. La skeptiko de Aleksandr Ĉajanov baziĝis je la ideo de kamparanaj familioj, aparte tiuj kiuj praktikas nedetruan agrikulturon, produktos nur tiom da nutraĵo kiom la familianoj mem bezonas por pluvivi. Li opiniis ke la sovetunia registaro havos problemojn devigi tiujn familiojn kunlabori en produktado de plia kvanto da nutraĵoj por nekamparanoj - industriaj laboristoj, ministoj, urbaj servistoj kaj administristoj. Tiuj vidpunktoj estis akre kritikitaj fare de Stalin kiel "defendo de la kulakoj". Tamen, Ĉajanov finfine pravis rilate al la problemoj de sovetia agrikultura planado.

En 1930 Ĉajanov estis arestita en la "Kazo de la Laborista Kamparana Partio" (трудовая крестьянская партия), fabrikita fare de la NKVD. La nomo de la partio estis prenita en sciencfikcia libro skribita fare de Ĉajanov en la 1920-aj jaroj. La proceso estis intencita esti "ŝajnproceso", sed ĝi iĝis tute malsama, pro la forta volo de la akuzitoj. Tamen en sekreta procesa sesio en 1932 Ĉajanov estis juĝita el 5 jaroj en kazaĥia koncentrejo. La 3-an de oktobro 1937 Chayanov denove estis arestita, kondamnita je morto kaj mortpafita la saman tagon.

Lia edzino estis ankaŭ subpremita pasigis 18 jarojn en sovetunia koncentrejo. Alekxandr Ĉajanov estis rehabilitigita en 1987.

La plej gravaj verkoj de Ĉajanov, "Kampara Farmeja Organizado" (publikigita ruse en 1925) kaj "Pri la Teorio de Ne-Kapitalismaj Ekonomiaj Sistemoj" estis tradukitaj en la anglan nur en 1966. La teorio de Ĉajanov pri kamparana familiaj kooperativoj influis la ekonomian antropologion. La maniero per popularaj romanoj informi vastan publikon pri sciencaj konceptoj de agrikulturaj kooperativoj poste uziĝis ankaŭ fare de aliaj rusiaj verkistoj, interalie fare de Vladimir Megre.

* Kategorio Aleksandr Ĉajanov en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 392724
* GND: 120042037
* LCCN: n83007047
* VIAF: 56578094
* ISNI: 0000 0001 1648 2356
* LIBRIS: 105215
* SUDOC: 030095123
* BNF: 121580059
* NLA: 35763493
* NDL: 00435628
* BIBSYS: 90373979
* NKC: jo2004213417
* ICCU: CFIV089610
 |
**Erzsébet GYÖNGYÖSSY** [erĵEbet dj*o*ndj*o*ŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gyöngyössy Erzsébet** estis hungara aktoro. Ŝia origina familia nomo estis *Gyöngyösy,* ŝia nomvarianto estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Gyöngyösi Erzsi*.

Erzsébet Gyöngyössy  naskiĝis la 15-an de novembro 1880 en Gyula, ŝi mortis la 8-an de aprilo 1960 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Erzsébet Gyöngyössy akiris diplomon en Reĝa Teatra Akademio en 1904. Post siaj studoj ŝi aliĝis al trupo de Ignác Krecsányi, baldaŭ al trupo de Albert Kövessy en Pécs. Ŝi interrompis la aktoradon pro geedziĝo, nur ekde 1922 ŝi estis videbla sur scenejo. En la sekvaj jaroj ŝi apartenis al pluraj teatroj, ekzemple Gaja Teatro (1923–1925, 1932, 1934-1937, 1941), Teatro Belvárosi (1928–1930, 1938), Teatro Magyar (1933). Ŝi vidviniĝis en 1930.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* Gergely Csiky: *A nagymama* - titolrolo
* Imre Kálmán: *Obsitos* - damo

Elektitaj kinaj filmaj roloj
----------------------------

* *Rongyosok* (1925) – S-ino Varjú
* Ombrelo de Sankta Petro (filmo de 1935) (1935) – patrino de György Wibra
* *Áll a bál* (1939) – princino Tassy

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**D-ro Gyula Molnár** [djula], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Molnár Gyula** estis hungara klarnetisto, orkestrestro, mezlerneja kaj altlerneja instruisto, ornitologo, fotisto.

Gyula Molnár naskiĝis la 30-an de januaro 1944 en Szeged.

Biografio
---------

Gyula Molnár aĝis 9, kiam la klarneto ravis lin, tial li frekventis ankaŭ muziklernejon. Tiutempe li interesiĝis ankaŭ pri birdoj kaj fotado. Dum la gimnaziaj jaroj li fondis orkestron, krome lia unua artikolo kun propraj fotoj aperis en media revuo. Li studis en Universitato Attila József, kie li akiris biologian-kemian diplomon en 1968, baldaŭ li doktoriĝis el ornitologio en 1983. Dum la studentaj jaroj en 1963 li fondis ŝlagrorkestron, sed en la sekva jaro li estis fondinto de Molnár Dixieland Band. Post siaj studoj li instruis biologion. En 1966 lia orkestro partoprenis en festivalo de Salgótarján, poste ili estis aŭdeblaj en Hungara Radio. Iom poste ili muzikadis kune kun Chris Barber, Acker Bilk kaj Tony Scott, sed ankaŭ liaj fotoj konstante aperis. Li havis ĉefpostenon en la ornitologia asocio inter 1986-1994, poste li ekinstruis en la menciita universitato. Li ricevis plurajn premiojn. Lia edzino estas muzikisto.

Lia libro
---------

* *Az én Alföldem* (2010)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2019-09-26 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 663471
* VIAF: 165361223
* ISNI: 0000 0001 1326 568X
 |
**Iruelos** estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia partio de Vitigudino en la nordokcidento de la provinco.

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 12,93 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 34 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 300 loĝantojn ekde la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Parto de ĝia teritorio estas ene de la Natura Parko Arribes del Duero, naturejo protektita de grandaj valoroj kaj mediaj kaj turismaj. 

Ĝi fondiĝis en la 12-a jarcento. En postaj jarcentoj suferis pro militoj kun najbara Portugalio kaj dum la Hispana Milito de Sendependigo. 

La tradiciaj agrikulturo kaj brutobredado lastatempe iom dekadencis. Lastatempe rura turismo ekgravis.

La urbestro estas de dekstra partio PP.

* PreĝejoPreĝejo
* ErmitejoErmitejo
* AkvoturoAkvoturo

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Salamanko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 752740
 |
**Pozondón** [pozonDON] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la sudokcidenta komarko *Sierra de Albarracín*.

Geografio
---------

Ĝi estas ĉe la montaro *Sierra de Albarracín*, je 50 km de Teruelo, provinca ĉefurbo. La municipa teritorio estas montara, abundas pinaroj. Pozondón estas unu el la plej sudokcidentaj municipoj de la regiono.

Pozondón estas sur tre montara areo je 1 407 msm, komunikebla laŭ la komarka ŝoseo A-1511 kun Bronchales sudokcidente kaj Santa Eulalia del Campo oriente kaj de tie al Teruelo.

Historio
--------

Estas restaĵoj de Neolitiko kaj de iberoj.

Arko al la preĝejo.
La originoj de la loĝloko estus de fino de la 12-a jarcento je la konkero fare de kristanoj kaj posta reloĝado de la montaro fare de navaranoj. 

Ekde 21a de junio 1257, per decido de la reĝo Jakobo la 1-a en Teruelo, Pozondón kaj la ĉirkaŭaj loĝlokoj ekformis parton de la komunumo *Sesma de Bronchales* en la komunumaro *Comunidad de Santa María de Albarracín*, kiu dependis rekte de la reĝo, kaj tio restis ĝis 1837, kun aktuala sidejo en Tramacastilla.

Aktualo
-------

Bazo de ekonomio estas agrikulturo (cerealoj), brutobredado kaj forstado. Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj tiukadre oni malaltiĝis ĝis nunaj 47 loĝantoj.

Altiraĵoj estas la preĝejo, la tri ermitejoj, popola arkitekturo, urbodomo, placo kun cisterno, ruinoj de la kastelo, naturaj lokoj, pinaroj.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Teruelo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 797444
* VIAF: 316735453
 |
**Ĝemelurboj**, **ĝemelaj urboj** aŭ **partnerurboj** estas urboj, kiuj interkonsentis pri speciala partnereco. Ĉi tie estas kelkaj ekzemploj por krei liston de ĝemelaj urboj laŭ landonomo en tiu ĉi Vikipedio. Kun tiuj ĉi ekzemploj ĉiuj estas invititaj krei ĝin por sia lando. (Vidu en la angla Vikipedio la listo de ĉiuj ĝemelitaj urboj en la tuta mondo: )

Mondo
-----

Nur en la angla: .

Afriko
------

En la angla Vikipedio  estas listo de ĝemelurboj en Afriko.

### Tanzanio Tanzanio

En la angla Vikipedio  estas listo de ĝemelaj urboj en Tanzanio. Kun tiuj ĉi informo Tanzaniaj samideanoj estas invititaj krei ĝin por Tanzanio en Vikipedio.

Azio
----

En la angla Vikipedio  estas listo de ĝemelurboj en Azio.

### Ĉinio Ĉina Popola Respubliko

En la angla Vikipedio () estas listo de ĝemelurboj en Ĉinio .

### Mongolio Mongolio

En la angla Vikipedio  estas listo de ĝemelaj urboj en Mongolio.

### Pakistano Pakistano

En la angla Vikipedio  estas listo de ĝemelaj urboj en Pakistano.

### Vjetnamio Vjetnamio

En la angla Vikipedio () estas listo de ĝemelurboj en Vjetnamio .

Eŭropo
------

En la angla Vikipedio  estas listo de ĝemelurboj en Eŭropo.

### Belgio Belgio

Nur en la franca:  kaj la angla .

### Finnlando Finnlando

En la angla Vikipedio estas listo de ĝemelurboj en Finnlando: .

### Francio Francio

En la franca Vikipedio estas listo de ĝemelurboj en Francio: .

### Germanio Germanio

Nur en la angla  kaj la franca .

### Italio Italio

En la angla Vikipedio  kaj en la franca Vikipedio  estas listo de ĝemelaj urboj en Italio (ne estas listo en la itala).

### Luksemburgo Luksemburgo

En la angla: 

### Nederlando Nederlando

### Slovakio Slovakio

En la angla Vikipedio  estas listo de ĝemelaj urboj en Slovakio.

### Svedio Svedio

En la angla Vikipedio  estas listo de ĝemelaj urboj en Svedio.

### Svislando Svislando

En la angla Vikipedio  estas listo de ĝemelaj urboj en Svislando.

Nordameriko
-----------

### Usono Usono

En la angla Vikipedio estas listo de ĝemelurboj en Usono .

La korporacio nomata Sister Cities International (SCI) (angle: Fratinaj urboj internacie aŭ Ĝemelaj Urboj Internaciaj (angla Vikipedio:  kaj angla retpaĝo ) havas ĉirkaŭ 600 membrojn - usonaj urboj kun 1 ĝis eble 15 ĝemeliĝoj en la tuta mondo. Entute estas pli ol 2000 ĝemeliĝoj. Sur ĝia retejo oni povas trovi nur la usona(j)n partnera(j)n urbojn kaj verŝajne nur por urboj kiuj estas membro de SCI. Kiel membro de SCI la nederlanda aktivulo pri ĝemelaj urboj, Pieter Engwirda (vidu: Lokaj informejoj pri Esperanto []) havas la membran liston de SCI en Excel-formato).

Sudameriko
----------

En la angla Vikipedio estas listo de ĝemelurboj en Sudameriko .

### Argentino Argentino

En la angla Vikipedio  kaj en la hispana Vikipedio  estas listo de ĝemelurboj en Argentino. Kun tiuj ĉi informo Argentinaj samideanoj estas invititaj krei ĝin por Argentino en Vikipedio.

### Brazilo Brazilo

En la angla Vikipedio estas listo de ĝemelurboj en Brazilo .

Oceanio
-------

* En la angla: List of twin towns and sister cities in Oceania
**MIKLÓSY Gyula** [pr. miklo:ŝi djula] estis hungara aktoro, teatrestro naskiĝinta en Kaposvár la 10-an de januaro 1839 kaj mortinta en Kézdivásárhely la 22-an de junio 1891. Lia filino estis Ilona Miklósy.

Lia kariero
-----------

Miklósy debutis en oktobro de 1859 en trupo de József Szabó (teatrestro) en Szabadka. En 1864 li mem organizis trupon el sia patra heredaĵo kaj ses jarojn ludis sia trupo en Székesfehérvár, Beregszász, Munkács, Szatmár, Pécs, Nagykanizsa. En 1870 post falo de György Molnár li transprenis por mallonga tempo la Népszínház de Buda. La 30-an de oktobro 1872 li malfermis por somero la teatron de Placo István (hodiaŭ Placo Klauzál), kiu en la 4-an de januaro 1874 forbrulis. En 1873 li konstruis en Városliget teatran rondon. Ĝis 1890 li trairis la tutan landon. En siaj lastaj jaroj li aperis en urboj de Transsilvanujo. En 1871 li estis subprezidanto de la unua aktorkongreso, poste gvidantarano de la Landa Aktorligo. El lia familio devenis pluraj aktoroj: Gyula Miklósy pli juna, Margit, Gábor kaj Aladár – liaj infanoj, kaj ties geposteuloj.

Elektitaj trupanoj
------------------

* Endre Boross
* Gusztáv Eőry Pordán
* Károly Füredi
* Margit Hunyady
* Antal Kazaliczky
* Béla Kuthy Krimszky
* Lajos Mészáros (aktoro)
* Gusztáv Rónaszéki
* József Szeles
* Sándor Veres (operkantisto)

Fonto
-----

* Magyar Színházművészeti Lexikon

* Kategorio Gyula Miklósy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 313661
* GND: 1210715694
* VIAF: 47159035185601380006
 |
**Erzsébet Hoór Tempis** [erĵEbet hOr tempiŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hoór Tempis Erzsébet** estis hungara altlerneja instruisto, kantisto (soprano). Ŝiaj familiaj nomvariantoj estis *Hoór-Tempis*, *G. Hoór Tempis*, ŝia geedziĝa nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Posta Béláné*, ŝia patro estis Mór Hoór Tempis. 

Erzsébet Hoór Tempis  Arkivigite je 2017-08-02 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 30-an de julio 1899 en Budapeŝto, ŝi mortis la 20-an de oktobro 1981 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Erzsébet Hoór Tempis aĝis 7, kiam ŝi komencis pianludi. Ŝi parte paraliziĝis, tiam ŝi povis iri per bastono aŭ rulseĝo. Ŝi akiris kantistan diplomon en 1921 en Muzikakademio de Budapeŝto, pedagogian diplomon post 3 jaroj. En 1923 ŝi debutis kiel kantisto en la Muzikakademio, poste ŝi faris koncertojn, ofte en Hungara Radio. Inter 1924 kaj 1947 ŝi instruis en muziklernejo de Debrecen, ŝi kun sia unua edzo estis motoroj de la urba muzika vivo. Ŝi daŭre faris koncertojn ankaŭ eksterlande. En 1947 Aladár Tóth invitis ŝin instrui en la Budapeŝta Ŝtata Operejo, ŝi instruis tie ĝismorte. Ŝi instruis ankaŭ en la Muzikakademio inter 1949 kaj 1962, poste ŝi pensiuliĝis. Ŝi tradukis ankaŭ kantotekstojn kaj ŝi kreis kelkajn teatrajn kostumojn.

El ŝia repertuaro
-----------------

* kantoj de Béla Bartók, Zoltán Kodály kaj aliaj

Ŝiaj elektitaj lernantoj
------------------------

* Elemér Bán
* Valéria Berdál
* József Csák
* Gabriella Déry
* Sári Gencsy
* László Domahidy (pli aĝa)
* Teréz Karikó
* Anni Kőrössi
* Mária Mátyás
* Lili Neményi
* Erzsi Raffay
* Paula Takács
* Klári Tolnay

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
**Sistema ideologio** estas studo de ideologioj fondita fine de la 1930-aj jaroj en kaj ĉirkaŭ Londono, Anglio, fare de Harold Walsby, George Walford kaj aliaj. Ĝi celas la komprenon de la origino kaj disvolvigoj de ideologioj, kiel ideologioj kaj ideologiaj grupoj funkcias kune kaj pri la ebloj gvidi la disvolvigon de ideologioj je tutmonda skalo. La baza premiso de la sistema ideologio estas ke ideologio estas la centra motivigo en la homaj aferoj; ke la trajtoj kiuj formas la ĉefajn ideologiojn venas en serioj; ke tiuj serioj de trajtoj formas siavice serion; kaj ke la ideologiaj serioj formas sistemon.

La verkoj de George Walford kaj Harold Walsby, konstruitaj sub la titolo de "sistema ideologio", estas provoj esplori la rilatojn inter ideologio kaj sociaj sistemoj.

Verkoj
------

* The Domain of Ideologies. 1947. OCLC 751392696.
* Beyond Politics. 1990. ISBN 978-0950544564.
* Socialist Understanding. 1980. OCLC 82747736.
* S.P.G.B. - Utopian or Scientific? The Fallacy of the Overwhelming Minority. 1949. OCLC 83399662.
* Ideological Commentary (1979-1994). ISSN 0960-8761.
* 999 Emergency. 1946. OCLC 504152694.
Profunde en la subferdeko de *Titanic* per karba polvo kaj ŝvito kovritaj **hejtistoj kaj ĵetistoj** nutris ekbruligitajn hejtejojn per novaj kaj novaj kvantoj da karbo. Kiam *Titanic* eknavigaciis, estis de ĝi en karbaj bunkroj 6000 tunojn kaj flamoj englutis dum kvarhora skipo ĉirkaŭ unu cent da tunoj. De tiuj ĉi viroj laborantaj pro salajro apenaŭ sufiĉanta vivtenigi iliajn familiojn, mizerantaj en mizeraj kolonioj de grandaj havenurboj, dependis funkciado de la grandega luksa ŝipo, ili vivigis kaj movigis ĝin. En la tute nova *Titanic* estis ja laborkondiĉoj en kaldronejoj multe pli elteneblaj ol en pli malnovaj ŝipoj, sed eĉ tiel tio estis por centoj da viroj penega laborego. En la maŝinejo la maŝinistoj atenteme aŭskultis la funkciadon de turbino kaj piŝtajn maŝinojn, nenia dekliniĝo de la regula ritmo devis eskapi al ilia atentemo.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rHomekipo de Titanic |
| --- |
| Kapitano • Oficiroj • Stiristoj • Gvatistaro • Telegrafistoj • Ŝipa orkestro • Ŝipkuracisto • Poŝtoficistoj • Hejtistoj kaj ĵetistoj • Pluaj membroj • Loĝigo de homekipo | Titanic navigacias maldekstre |

 |
**Erzsébet BÁTHORY** [Erĵebet Batori], progeedze **Erzsébet NÁDASDY** [Erĵebet Nadaŝdi], slovake ***Alžbeta Bátoriová/Báthoryová*** (7-an de aŭgusto 1560 en Nyírbátor, Hungario; mortis la 21-an de aŭgusto 1614 en Csejte (hodiaŭ Čachtice, en Slovakio). Laŭ mezepoka koncepta proceso, ŝi estis seria murdisto, sed hodiaŭaj historiaj esploroj disputas tion. Ŝi estas konsiderata kiel plej konata amasmurdistino en la slovaka kaj hungara historioj.

Vivo
----

Elizabeta Batori estis filino de Georgo Báthory de Ecsed (hungare *Báthory György* [ba:tori dj*o*rdj]) kaj Anna Báthory de Somlyó, pli maljuna fratino de Stefano Báthori (hungare *Báthory István*), pola-litova reĝo. En 1575 ŝi edziniĝis al Francisko Nádasdy (hungare *Nádasdy Ferenc*), al nobela komandanto en la Hungara Reĝlando. Li estis nomata ankaŭ "nigra kavaliro", ĉar li batalis kontraŭ la osmanoj. Ili havis 5 infanojn.

Post morto de sia edzo, ŝi iĝis la plej riĉa vidvino de la Hungara Reĝlando. Oni starigis ŝin antaŭ juĝejon kun la akuzo, ke ŝi turmentis kaj murdis junulinojn en sia fortikaĵo en Csejte [ĉejte]. La areston kaj la postan tribunalon gvidis la palatino György Thurzó mem. La onidirajn helpantojn oni ekzekutis, ŝin murofermis en la kamero de la fortikaĵo Csejte.

Onidire ŝi turmentis centojn da junulinoj.

Ĝis hodiaŭ diskutas la histoiriistoj pri tio, ĉu vere okazis la turmentoj aŭ temas nur pri koncepta proceso direktita de materialaj interesoj.

Faktoj laŭ la plej novaj esploroj
---------------------------------

Laŭ la plej novaj esploroj (historiisto Kálmán Benda, juristino Irma Szádeczky Kardos):

* neniam ekis juĝproceso kontraŭ ŝi
* en la proceso mankis la okul-atestantoj (aŭ vidatestantoj), la atestantoj ĉiam aŭdis pri la turmentoj tra aliaj.
* la solan junulinon, kiu travivis la onidirajn turmentojn, oni ne demandis en la proceso
* la komdamnitaj servistoj konfesis dum turmentoj (la grafinon oni ne rajtis turmenti)
* oni supozas politikan proceson kontraŭ potenca grafino
* la turmentoj eble estis kuracmetodoj, novtipaj tiutempe (batado per urtiko, akvumo per malvarma akvo, brulvundado de la mano, eltranĉo de karno ktp.)

Aliaĵoj
-------

* La fortikaĵo de Čachtice aperas en la komencaj bildoj de filmo Dragonheart.
* *Bathory* estas muzikgrupo, nominta sin pro la „sanga grafino"

Filmo
-----

* Bathory (2008) – filmo de slovaka reĝisoro Juraj Jakubisko pri ŝia vivo.

* Kategorio Erzsébet Báthory en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 52960
* GND: 118653490
* LCCN: n82134611
* VIAF: 3264288
* ISNI: 0000 0000 6674 5735
* SUDOC: 084334924
* BNF: 11970254s
* MBA: aec1916d-86e9-4a96-bc4b-c1969f17f9bf
* NDL: 00620302
* NKC: jn20000700135
* BNE: XX1126646
 |
**Hejőpapi** estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Tiszaújváros.

blazono

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 17  km²
* Alto super marnivelo: 95 m
* Loĝantaro: 1240
* Poŝtkodo: 3594
* Telefonprefikso: 49

Situo
-----

Hejőpapi situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Miskolc-Mezőcsát. La lasta urbo kaj Emőd troviĝas po 10, Tiszaújváros 13, Nyékládháza 14, Polgár 20, Miskolc 21 km-ojn.

Historio
--------

Antaŭ la hungaroj keltoj vivis tie. La unua skriba mencio devenis el 1261 en formo *"Poph"*, tiam apartenanta al episkopejo de Eger. En la 16-a jarcento la turkoj bruldetruis kaj senhomigis la komunumon. En 1906 la fervojo atingis la vilaĝon. En 1944 bomboatako okazis. Vilaĝservo estas infanĝardeno, poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* kalvinana preĝejo, en 1964 tute bruldetruiĝis, post 2 jaroj nova preĝejo konstruiĝis
* romkatolika preĝejo omaĝe al (Eta) Dipatrino
* fiŝkaptista lago

Famuloj
-------

En Hejőpapi naskiĝis kalvinana episkopo Károly Makláry.

* Kategorio Hejőpapi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Verda trionikso** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Reptilioj *Sauropsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Testuduloj *Testudines* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Trioniksedoj *Trionychidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Pelochelys* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | *P. bibroni* |
|

 |
| Dunomo |
| ****Pelochelys bibroni****Owen, 1853 |
|
|
|
| Konserva statuso |
| **Konserva statuso: Vundebla** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| v • d • r |

La **verda trionikso** (*Pelochelys bibroni*) el la ordo de testuduloj kaj familio de trioniksedoj troviĝas en Junnan, Ĝjangsu, Ĝeĝjang, Fuĝjan, Gŭangdong kaj Gŭangŝji de Ĉinio. Ĝi longas 26-72 cm kaj eĉ pli ol unu metron. Ĝia ronda karapaco kun dissemitaj verukoj estas nigreverda kaj la brusto blanka. Ĝi havas platajn membrojn kun membrano inter la fingroj. La eksteraj randoj de la antaŭaj membroj kaj la membrano estas blankaj. Mallonga estas ĝia rostro, duone longa kiel la diametro de ĝia okulo. Ĝi havas larĝan buŝon. La kornecaj elstarajoj sur ĝiaj makzeloj funkcias kiel dentoj. La kornecaj kirasoj sur la dorso kaj la ventro estas kunligitaj per ligamento, en kiujn povas esti entiritaj la kapo kaj kolo.
La bestoj vivas en klaraj kaj profundaj riveroj de suda Ĉinio. Ĉar ilia kiraso surhavas protektan koloron, ili estas malfacile troveblaj de aliaj bestoj en akvo. Ili nutras sin per malgrandaj fiŝoj, salikokoj kaj moluskoj. Pro malrapida metabolo ili povas resti sen manĝi dum pluraj monatoj aŭ eĉ pli longa tempo. Ili estas sentivaj al media temperaturo. Kiam la temperaturo tro malaltiĝas aŭ tro altiĝas, ĝi sin kaŝas en sablon por travintri aŭ serĉas kavernon por somerumi. Kiam al ĝi mankas nutraĵo, ĝi dormadas kelkajn monatojn nenion manĝante. Ĝi ŝatas loĝi en akvofundo. La dika kuniga histo ĉe la kirasrando faciligas al ĝi enŝlimiĝi. De majo ĝis aŭgusto ili fekundiĝas, demetante kelke, eĉ dekojn da ovoj ĉiufoje sur plaĝo. Post ovodemetado ili plenigas la kavon per sablo. Post du-monata natura kovado la idoj eloviĝas kaj mem rampas en akvon. Estas interese: se la bestoj demetas ovojn en tre alta loko, do la venonta superakvo nepre estos granda, se male, do la superakvo estos ne granda. Ili ĉiuj ellasas ovojn en lokoj de la sama nivelo.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Ronchin (stacidomo). |

la katolika kirko sanktulino *Rictrudis*
situo en la eŭropa metropolo Lille
**Ronchin** - prononco laŭ sistemo IFA ʁɔ̃ʃ'ɛ̃ - estas komunumo de Francio kadre de la historia pejzaĝo Franca Flandrio, *Frans-Vlaanderen* respektive *Flandre française*. Ĝi situas en la departemento *Nord* [nɔʁ], nederlande/flandre *Noorderdepartement*, en la regiono Hauts-de-France (prononco [o d(ə)ˈfʁɑ̃s], laŭvorte "supraĵo de Francio" pikarde *Heuts-d'Franche*) kaj en la antaŭa regiono Nordo-Kaleza Markolo (france *Nord-Pas-de-Calais* [nor pa d' kale'], nederlande/flandre *Noord-Nauw van Calais*). Fine de 2020 en la komunumo vivis 18 933 loĝantoj sur areo de 5,42 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 3 493 loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento *Lille* (france *Arrondissement Lille*, nederlande *Arrondissement Rijsel* respektive okcidentflandre *Arroundissement Rysel*), kaj al la kantono *Lille-4*.

Ĝiaj loĝantoj en la franca nomiĝas *ronchinois(es)*.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Nord
* Ronchin (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (france)

la vilaoj *Lebrun* - ĉiuj malsamaj kaj metitaj sur mallarĝa triangula areo, ili estas foje moknomitaj "la domoj de la frenezulo", *«les maisons du fou»*.

* Kategorio Ronchin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Katzensee** (prononcu *kacnse*, en Esperanto ankaŭ **Katolago** aŭ **Kata Lago**, alemane **Chatzesee**) estas lago en Kantono Zuriko, Svislando.

Geografio
---------

Katzensee situas sur la limo inter la urbo Zuriko kaj la komunumo Regensdorf. Katzensee fakte konsistas el du partoj, la **Supra Katolago** (germane **Oberer Kaztensee**) kaj la **Suba Katolago** (germane **Unterer Katzensee**). Oni ofte parolas pri la du lagoj ankaŭ kiel la **Katolagoj** (germane **Katzenseen**).

Katzensee ne havas surteran alfluanton. La lago estas senakvigita en al dudirektoj. Unuflanke al oriento elfluas Furtbach, kiu fluas en Würenlos al Limato kaj aliflanke Katzenbach, kiu alfluas al Glatt (Rejno). La Katolagoj situas meze de marĉo, kiu estis metita sub naturprotekto de la urbo Zuriko jam en la jaro 1912.

Büsisee
-------

Okcidente de la Katolagoj situas rekte apud la aŭtoŝoseo Zuriko-Nordringo la eta **Büsisee** (kio en la alemana lingvo signifas *kateta lago*). Büsisee estas artefarita akvokolekta bazeno, kiu estis konstruita por senakvigi la aŭtoŝoseon dum ĝia konstruado.

Nomo
----

La nomo Katzensee, kiu signifas vorte kato-lago, fakte ne devenas de la germana vorto Katze sed de la alemano *Hatto*, kiu nomis la lagon en la 7-a jarcento laŭ si.

Estiĝo
------

La lago estiĝis per la natura baraĵo de flanka moreno, kiu estiĝis dum la lasta glaciepoko.

Turismo
-------

Katzensee estas signifa por la loka turismo. Ĉe la bordo de la Supra aŭ Granda Katolago troviĝas ŝtata publika banejo, kiu allogas dum belaj somertagoj milojn da zurikanoj. Ĉe la lagobordo krome troviĝas nudisma strando. La regiono ankaŭ invitas al migrado.

Dum malvarmaj vintroj Katzensee relative ofte glaciiĝas kaj tiam ofertas grandan naturan glidŝuejon. Lastfoje la glacikovrilo de Katzensee estis surmarŝebla en la vintro 2005/2006.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de lagoj en Svislando

Eksteraj ligiloj
----------------

* *Katzensee* - Paĝo de la sportoficejo de la urbo Zuriko[*rompita ligilo*]
* Publika banejo Katzensee
* Vaporfervojo Katzensee

* Katzensee en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Katzensee en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Distrikto Heves** [heveŝ] (hungare *Hevesi járás*) estas distrikto en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Heves. Ĝi situas inter Mátra kaj Tiso sur ebenaĵo en la plej suda parto de la departemento (en la norda parto de Hungariio).

Distrikto Heves en Hungario
La distrikta ĉefurbo estas Heves (urbo), krome estas ankaŭ alia urbo, la ceteraj 15 komunumoj estas vilaĝoj.

La areo estas 697,68 km², kie loĝas 33 382 homoj. La loĝantoj okupiĝas precipe pri agrikulturoj, (fruktoj, legomoj, tritikoj, maizoj), fremdultrafiko kaj bredadoj.

Historio
--------

Tiu distrikto funkciis daŭre inter 1886-1983. La distrikta sistemo ne funkciis en Hungario inter 1983-2013.

Komunumoj
---------

* distrikta ĉefurbo kaj urbo: **Heves**
* alia urbo: Kisköre
* vilaĝoj:
	+ Átány
	+ Boconád
	+ Erdőtelek
	+ Erk
	+ Hevesvezekény
	+ Kömlő
	+ Pély
	+ Tarnabod
	+ Tarnaméra
	+ Tarnaörs
	+ Tarnaszentmiklós
	+ Tarnazsadány
	+ Tenk
	+ Tiszanána
	+ Zaránk

Fontoj
------

* la datenoj venis el la Hungara Vikipedio
***El rayo que no cesa*** (La neĉesanta fulmo) estas la titolo de libro de poemoj verkita de Miguel Hernández kaj publikigita unuafoje en 1936 fare de Espasa Calpe. Temas pri poemaro de temo priama, komponita ĉefe de sonetoj, kaj estas probable la plej prilaborita verko de la poeto.

Kritiko
-------

Diference de lia antaŭa poemaro, nome *Perito en lunas*, *El rayo que no cesa* estas libro de temo de malespera amo, kvankam ĝi inkludaas ankaŭ kelkajn diferencajn poemojn, kiaj ĉefe la "Elegio al Ramón Sijé", kiu eble estis inkludita nur lastmomente konsekvence de la subita mortiĝo de la amiko kaj majstro de la poeto. Amo aperas en la verko traktita tiel ke rezultas proksima al tiu de la mezepokaj kantaroj, ĉefe al la *Canzoniere* de Petrarca: la amatino estas idealigita kaj prezentita kiel kaŭzo de sufero por la poeto, kaj kiel klara ricevonto de granda parto de la komponoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Acereda, Alberto (1993). «Aspectos del lenguaje poético en El rayo que no cesa». Miguel Hernández, cincuenta años después: actas del I Congreso Internacional (Alicante: Comisión del Homenaje a Miguel Hernández, 1993) II: p. 581.  noto 1.
2. ↑  "El rayo que no cesa desde la intertextualidad", artikolo de José María Balcells
3. ↑  "El petrarquismo en *El rayo que no cesa*"[*rompita ligilo*], artikolo de María Dolores Martos Pérez

Eksteraj ligiloj
----------------

* "Simbología secreta de *El rayo que no cesa* de Miguel Hernández", studo pri tiu verko fare de Ramón Fernández Palmeral
**Henryk Dembiński**, blazono Nieczuja (naskiĝis la 16-an de januaro 1791 en vilaĝo Strzałków, proksime al Busko-Zdrój – mortis la 13-an de junio 1864 en Parizo) – pola generalo, kaj ankaŭ vojaĝisto kaj inĝeniero.

Vivo
----

Filo de polaj deputito kaj grafino. Sendita al militista inĝeniera lernejo en Vieno. En 1809 ne akceptis oficiran rangon en aŭstra armeo kaj soldatiĝis en la armeo de Varsovia Duklando. En 1812 avancita ĝis leŭtenanto, kaj poste dum la batalo de Smolensk ĝis la rango de kapitano. Li estis deputito al Sejmo de Kongresa Pollando en 1825.

Henryk Dembiński partoprenis la novembran ribelon, kie distingiĝis precipe dum ekspedicio al Litovio. Aŭguste 1831 estis nomumita generalo de divizio kaj dum kelka tempo estis ĉefkomandanto. Armea guberniestro de Varsovio ekde la 9-a de aŭgusto ĝis la 12-a de aŭgusto 1831. Li partoprenis batalojn apud Dębe Wielkie (proksime al Mińsk Mazowiecki) kaj Ostrołęka. Post fino de la ribelo elmigris al Francio, kie ligiĝis al grupiĝo de Adam Jerzy Czartoryski. Membro de la Unio de Nacia Unueco.

Dum la hungara revolucio komandis hungaran Nordan Armeon, poste iĝis ĉefo de la stabo kaj ĉefkomandanto de la hungara armeo. Pro tio, ke lia kandidateco elvokis envion inter kelkaj hungaraj gvidantoj (precipe de Artúr Görgey), li rezignis pri la funkcio post malvenka batalo apud Kápolna. Post laŭvica malvenko de la hungara armeo apud Temeŝvar kaj la rezigno de Lajos Kossuth li forveturis al Turkio, kie eniris armeon de sultano Mahmud la 2-a.

En 1850 revenis al Parizo, kie mortis. Enterigita sur tombejo en Montmorency.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Henryk Dembiński en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Henryk Dembiński Zygmunt Miłkowski "Sylwety emigracyjne" (Emigradaj siluetoj)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 411034
* GND: 116068736
* VIAF: 8129761
* ISNI: 0000 0001 0868 007X
* SUDOC: 166979112
* NKC: js2011618661
 |
***El libro de los seres imaginarios*** (origine publikigita kiel *Manual de zoología fantástica* (Manlibro de fantasta zoologio) en 1957 fare de la eldonejo Fondo de Cultura Económica en Meksiko) estas libro de Jorge Luis Borges (kunlabore kun Margarita Guerrero), kiu konsistas en kompilaĵo de strangaj estaĵoj kiuj eliris el la homa inventemo. Oni povas dedukti ke, spite la tempopaso kaj la geografiaj diferencoj, ofte variaj kulturoj kaj homboj kunhavas similajn kaj ripetitajn ideojn pri determinitaj imagitaj bestoj, tre probable ĉar ili kutime estas produktoj de koŝmaroj, deziregoj kaj timoj kiujn oni kunhavis el la komenco de la homa ekzistado. En kelkaj okazoj Borges citas kelkajn realajn situaciojn kiuj eble okazigis la kreadon de la legenda de determinita imaga estaĵo.

Kelkaj de la estaĵoj devenas de la mitologio, aliaj de doktrinoj kaj aliaj de kelkaj aŭtoroj de libroj kiel Lewis Carroll, Kafka, H.G. Wells, aŭ Flaubert.

*El libro de los seres imaginarios* havas liston de estaĵoj pli etendan ol la origina *Manual de zoología fantástica*.

Kelkaj estaĵoj
--------------

* La anĝeloj de Swedenborg
* Animalo revita de Kafka
* Animalo revita de C.S. Lewis
* Animalo revita de Poe
* Seskrura antilopo
* Harpioj
* Trikrura azeno
* La birdo Fenikso
* La birdo Roĥo
* La Banŝio
* La Bazilisko
* Behemoto
* Cerbero
* Centaŭro
* Golemo
* Grifo
* Kamio
* Krakeno
* Lamio
* Mantiĥoro
* Minotaŭro

Bibliografio
------------

* Borges, Jorge Luis kaj Guerrero, Margarita, Manual de zoología fantástica. Fondo de Cultura Económica: México, 1957.
* Borges, Jorge Luis, El libro de los seres imaginarios. Editorial Destino: Barcelona, 2007 (reeldono). ISBN 84-233-3912-2



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 599917
 |
**Henryk BULL** (n. en ? - m. en ?) estis entreprenisto kaj esploristo, kiu elmigris el Norvegio al Aŭstralio. Svend Foyn konsentis finance subteni ekspedicion al Antarkto estritan de Henryk Bull, cele al la serĉado de *eubalaena*-balenoj. Uzita por la ekspedicio estis la ŝipo *Antarctic*, kiu disponis dekunu harponilojn, multajn eksplodaĵojn, ok balenbarkojn kaj 31 maristojn.

La 19-an de januaro 1895, dum ili estis serĉantaj la misterajn *eubaleana*-balenojn, grupeto surteriĝis sur unu el la rokaj Possession-insuloj. La 24-an de januaro 1895, barko ankaŭ surteriĝis kun ses homoj (inkluzive de Bull, Leonard Kristensen, Carsten Borchgrevink kaj maristo Tunzelmann) ĉe la kabo Adare, en Antarkto.

Ili tiam kredis, ke ili estis la plej unuaj vizitantoj de Antarkto. Ilia esploro estas ja la plej frue konfirmita, kvankam la maristo John Davis jam debateble asertis, ke li atingis la antarktan duoninsulon multe pli frue, en 1821.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 259355
* GND: 1283669714
* LCCN: n87109604
* VIAF: 119214548
* ISNI: 0000 0001 2284 443X
* SUDOC: 064812979
* BNF: 10196577m
* BIBSYS: 90706196
 |
**Marzales** [marZAles] estas municipo en la okcidento de la provinco Valadolido, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Montes Torozos* en la centrokcidento de la provinco. *Marzales* eble estas etimologie rilatebla al tritikkampoj de monato Marto. Tiukadre aperas kvar tritikospikoj en la blazono.

Marzales en la provinco Valadolido.
La *Montoj Torozos* de la provinco Valadolido, flave, okcidente.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 12,69 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 43 loĝantojn. Ĝi perdis 50 loĝantojn el 1991 pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 42 km de Valadolido, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Leono kaj poste al la Regno Kastilio. 

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj: tritiko, sekalo) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

De la historia pasinteco restis vizitindaj vidindaĵoj el kiuj menciindas la preĝejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Valadolido

Notoj
-----

1. ↑  en Diccionario RAE alirita la 29an de Marto 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 764430
 |
**Máté Kornél HELL,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hell Máté Kornél** estis germana hungaria teknikisto-ministo, inventisto. Lia origina familia nomo estis **Höll**. Liaj pli famaj filoj estis József Károly Hell kaj Miksa Hell.

Máté Kornél Hell  naskiĝis en 1650 en Ĉeĥio en Schlackenwerth (nuntempe Ostrov (distrikto Karlovy Vary)). Li mortis la 4-an de novembro 1743 en Hungara reĝlando en Selmecbánya (nuntempa Banská Štiavnica en Slovakio).

Biografio
---------

Máté Kornél Hell lernis en minejoj de Ĉeĥio, li translokiĝis al Hungarlando en 1694. En Supra Hungarujo li okupiĝis ĉefe pri forigo de akvoj en la minejoj. Li kontraŭstaris likvidojn de la minejoj fare de Francisko Rákóczi la 2-a kaj Jozefo la 1-a (Sankta Romia Imperio) en la jaroj 1707 kaj 1712. Li edziĝis dufoje, resume li havis 22 gefilojn. Li aĝis 87, kiam li forlasis sian oficejon.

Elektitaj inventoj
------------------

* ĉevaltira akvolevilo
* sistemo de akvokolektaj lagoj (1699)
* stanga akvarada pumpilo (1711)
* speciala lifto uzataj en plena Eŭropo

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2008-04-13 per la retarkivo Wayback Machine
* german hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 541907
* VIAF: 670156565684623500000
 |
**El trato de Argel**, nomita foje **Los tratos de Argel**, estas komedio pri kaptitoj fare de Miguel de Cervantes, datita plej ofte en 1582 kaj iom ŝanĝita poste kiel **Los baños de Argel** (La banejoj de Alĝero).

Analizo
-------

Tiu verko apartenas al la unua periodo de la teatraĵaro de Cervantes, nome klasikista kiu sekvas la regulon de la aristotelaj unuoj, kaj ĝi enhavas elementojn membiografiajn (la verkisto aperas en la verko kiel soldato Saavedra) referencajn al lia kaptiteco en Alĝero, kio rilatigas tiun verkon kun aliaj pri kaptitoj kiel *La gran sultana*, *El gallardo español* kaj *Los baños de Argel*. Ĝia strukturo estas iom senfadena, pro kio ĝi estis dividita foje en kvar foje en kvin aktoj, sed ĝi plenumas la regulojn de la unuoj de agado (ununura ĉefa agado), loko (ununura agadejo) kaj ununura tempo (ĝis unu tago por la tuta agado). La kritikistoj indikis kiel misoj kaj mankoj la malabundan scenan aktivemon: temas plie pri psikologia komedio en kiu la kristanaj roluloj klopodas teni la purecon de siaj animoj kaj de siaj korpoj antaŭ la agresemo de fremda kulturo. Estas kelkaj aludoj al la *Inferno* kaj al la *Purgatorio* de Dante Alighieri kaj scenojn de granda krueleco. Ŝajnas moderna ties kondamno de la kavalira spirito, kiu ne rilatas al la vera honesteco kaj al la honoro. Inter subtemoj aperas tiu de la libereco, la revenĝo kaj la memmortigo. La roluloj estas tre abundaj, kaj korespondas al ampleksa gamo de avaruloj, konvertitoj al Islamo, trafikantoj, ŝtelistoj kaj aliaj fiuloj, kiuj faraĉas agojn tute senmoralajn, groteskajn aŭ brutalajn de ia teatreco. Oni kondamnas en la verko ĉian perfidon al la familio, al la amikeco kaj al la patrio. La kritikaj kaj realisma emo de Cervantes montriĝas fine de la historio, kiam la kaptitoj devas suferi forgeson aŭ indiferenton fare de siaj samlandanoj kun bona ekonomia situacio. La verko instigas al la reĝo al la solvo de la afero, kio donas propagandan nuancon al la teatraĵo. La verko estis poste imitita de Lope de Vega en *Los cautivos de Argel*.

Enhavo
------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

Inter la temoj estas la suferiga kaptiteco de la kristanoj Aurelio kaj Silvia kaj la amo de la arabino Zara por Aurelio kaj de la arabo Izuf por Silvia. Estas momentoj de granda emocio la plendoj pro la kaptiteco kaj la patriotaj kaj religiaj sentoj en konflikto kun la bedaŭrinda situacio. Finfine Silvia kaj Aurelio ricevas la pardonon de la islama reĝo por esti liberaj kaj malproksimiĝi disde siaj posedantoj Zahara kaj Yzuf.

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Notoj
-----

1. ↑  [  Arkivigite je 2012-02-05 per la retarkivo Wayback Machine] Alirita la 23an de Aŭgusto 2018.
2. ↑  Dua familinomo de Cervantes.
3. ↑  [  Arkivigite je 2018-08-24 per la retarkivo Wayback Machine ] Alirita la 23an de Aŭgusto 2018.
4. ↑    Alirita la 23an de Aŭgusto 2018.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kompleta teksto de El trato de Argel
**Elajo** estis helena urbo de suda Italio (Granda Grekio), kolonio de la orientegea urbo Fokajo (nun Foça, en Turkio), fondita de Fokajanoj fuĝintaj antaŭ la persa invado de sia urbo.

Laŭ la helena verkisto Herodoto, la tuta loĝantaro de Fokajo enŝipiĝis nokte kaj veturis al la proksima insulo Ĥios. Sed ili ne sukcesis interkonsenti kun la tieaj loĝantoj por fondi tie sian novan urbon, do ili pluvojaĝis okcidenten. Ŝajne duono de la fuĝintoj rezignis pri la vojaĝo, sed la ceteraj atingis sian antaŭan kolonion Massalia (nun Marsejlo, en Francio). El Massalia ili veturis al Korsiko kaj tie instalis sin. Sed ili konkurencis la Etruskajn kaj Kartaganajn komercantojn en tiu regiono kaj milito eksplodis inter ili. En ŝipbatalo ĉe Alalia, duono de la fokaja ŝiparo estis detruta de duoble pli granda malamika ŝiparo. La pluvivintoj ekvojaĝis denove, ĉifoje pli suden, kaj atingis la italan marbordon sude de la helena kolonio Pozidonio. Tie ili fondis Elajon, iam inter la jaroj 545 kaj 533 a.K.

Elajo estis la sidejo de la elaja filozofia skolo, al kiu apartenis filozofoj kiel Parmenido kaj Zenono.

Elajo iĝis la romia *Velia* kaj troviĝas nun en la komunumo Ascea.

* Elajo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Elajo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 164993
* GND: 4711627-4 4235410-9, 4711627-4
* LCCN: sh95003310
* VIAF: 31144647647439525786 244167583, 31144647647439525786
* SUDOC: 029701236
* BNF: 12126882v
* NKC: ge131248
 |
**Berrueces** [beRŬEzes] estas municipo en la nordo de la provinco Valadolido, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Tierra de Campos* en la nordo de la provinco. *Berrueces* estas etimologie rilatebla al *Rokaro* el antaŭromia vorto, eble kelta.

Berrueces en la provinco Valadolido.
La *Tierra de Campos* de la provinco Valadolido, viole, norde.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 15,90 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 102 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn el la 1950-aj jaroj pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 50 km de Valadolido, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun Moral de la Reina, Palazuelo de Vedija, Palazuelo de Vedija kaj Medina de Rioseco.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Leono kaj poste al la Regno Kastilio. Plej frua mencio de Berrueces estis de 1251.

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

De la historia pasinteco restis vizitindaj vidindaĵoj el kiuj menciindas la preĝejo kaj la ermitejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Valadolido

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 763669
* VIAF: 316734309
 |
**Paroladvojaĝoj**. La unuaj veraj paroladvojaĝoj per E okazis en la antaŭmilitaj jaroj. La plej notinda estis tiu de I. H. Krestanov, A. Pitlík, Edmond Privat kaj Donald Evans Parrish. La lastnomita ricevis komision de la Komerca Ĉambro en Los Angeles travojaĝi Eŭropon kaj diskonigi ĉie per E-paroladoj kaj lumbildoj la belaĵojn de Usono. Ankaŭ la plimulto de la paroladvojaĝoj post la milito, okazintaj ĉefe post 1930), havis similajn celojn: la diskonigon de la koncerna lando.

La plej gravaj estis la ripetitaj vojaĝoj de H. Steiner en pluraj landoj por Aŭstrujo. Por la la sama lando faris propagandon R. Frey kaj R. Čech. Pri la najbara Hungarujo faris vojaĝojn kun paroladoj d-ro J. Lukacs, kaj d-ro S. Puskas, J Baghy, d-ro F. Szilagyi kaj T. Czitrom. Por Rumanujo faris similajn servojn T. Morariu. Pro la ekzotikeco de la temo ĝuis apartan popularecon la prelegoj de la hindo L. Sinha, de la afrikano K. Ajayi kaj de la javano M. Raden. La plej grava vojaĝo per kaj por E estis tiu de J. Scherer, entreprenita per helpo de ICK en la tuta mondo. Kulturan celon: propagandon por la E-a libro havis la paroladvojaĝoj de V. Bleier, ĉefe en Nederlando. Apartan kategorion formas la t. n. mondvojaĝantoj, inter kiuj troviĝas ankaŭ almozpetantoj kaj aliaj malfeliĉuloj pro la krizaj tempoj. Detalojn v. en la biografioj de la nomitaj personoj.

### Vidu ankaŭ

* Propaganda Piedvojaĝo 1912 de Parizo al Krakovo (8-a UK)


|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |