recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***ALF*** estas usona televidserio elsendita de NBC inter la 22an de septembro 1986 kaj la 24an de marto 1990. La reala nomo de la ĉefrolulo ALF estis Gordon Shumway sed la familio Tanner nomis lin ALF (akronimo de *Alien Life Form*) post surteriĝo en la garaĝon de la familio.
Ĝi estis produktita de Alien Productions. ALF funkciis dum 2 sezonoj kaj estis produktitaj 99 epizodoj kiuj daŭris po unu horon. Poste oni prezentis la filmon Projekto: ALF, kiu rakontis la finon de la serio.

Intrigo
-------

ALF estas eksterterano, kiu suferis akcidenton kaj surteriĝis en la garaĝo de la familio Tanner. Li  naskiĝis la 28an de oktobro 1756 en la regiono Lower East de la planedo Melmac, kiu siavice estis lokita 6 parsekojn post  Hydra-Centaurus, kiu havis verdan ĉielon, bluan herbon kaj oranĝkoloran akvon.

La korpo de ALF estas kovrita de oranĝa hararo. Li havas plurkurvan voston, ok stomakojn kaj ŝatas manĝi katojn. Li iris al la bazlernejo dum 122 jaroj kaj estis la akvisto de la Bouillabaisseball-teamo (oni ĝin ludas sur glacio kaj uzas moluskojn kiel pilkoj). Li ankaŭ studis odontologion kio laŭ li ne estis malfacile ĉar melmac-anoj havas nur 4 dentojn. Lia plej fama frazo estis "Ne estas problemo".

Dum li fuĝis el sia planedo antaŭ ĝia eksplodo (pro tio ke ĉiuj loĝantoj de Melmac konektis siajn harsekigilojn samtempe), ALF vojaĝas perdita en la spaco dum unu jaro ĝis kiam li sekvas radian signalon kiu venas el la Tero. Li surteriĝis  en la garaĝon de la familio Tanner en kiu loĝas la socia laboristo Willie (Max Wright), lia edzino Kate (Anne Schedeen), iliaj gefiloj Lynn (Andrea Elson) kaj Brian (Benji Gregory), krome ankaŭ estas Lucky ("Bonŝanculo"), la kato de la familio.

Produktado
----------

Pro la malfacileco produkti pupspektaklon, ALF estis teknike malfacile produktebla kaj postulema laboro por Fusco la kreinto de la televidserio kaj la 4 ĉefaktoroj.

### Animaciita serio

Por la rakontoj de ALF, oni produktis animaciitan serion elsendita ĉiusabate matene. *ALF: The Animated Series*, okazis en la Melmac la naskiĝplanedo de ALF. Ĝi funciis de 1987 ĝis 1988 kaj estis produktita de DIC Entertainment. La spektaklo centriĝis en ALF, lia familio, amikoj, koramikino Rhonda kaj la travivaĵoj de ALF.

### Filmoj

Post la fino de la televidserio oni faris filmon en 1996 kun la ideo doni al la serio adekvatan finon. *Projekto: ALF* komenciĝas tuj post la fino de la lasta ĉapitro de la serio sed la neĉeesto de la familio Tanner malebligis al ĝi havi sukceson.

Ĉefroluloj
----------

* ALF Paul Fusco, Lisa Buckley, Bob Fappiano kaj Michu Meszaros
* William Francis "Willie" Tanner (Max Wright)
* Katherine Daphne "Kate" Halligan Tanner (Anne Schedeen)
* Lynn Tanner (Andrea Elson)
* Brian Tanner (Benji Gregory)
* Trevor Ochmonek (John LaMotta)
* Raquel Ochmonek (Liz Sheridan)
* La kato Lucky aŭ Bonŝanculo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio ALF (televida serio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* ALF en IMDb
* ALF Arkivigite je 2019-02-19 per la retarkivo Wayback Machine en TV.com

Referencoj
----------

1. ↑   neoficiala retejo
La **Paniko de 1873** estis financa krizo kiu ekigis depresion en Eŭropo kaj Nordameriko, kiuj daŭris de 1873 ĝis 1879, kaj eĉ pli longe en kelkaj landoj. En Britio, ekzemple, ĝi komencigis du jardekojn da stagno konata kiel la "Longa Depresio" kiu malfortigis la ekonomian hegemonion de la lando. La Paniko estis konata kiel la "Great Depression" (Granda Depresio) ĝis la okazaĵoj en la komenco de la 1930-aj jaroj prenis prioritaton.

La Paniko de 1873 kaj la posta depresio havis plurajn subestajn kaŭzojn, pri kiuj ekonomikaj historiistoj diskutas la relativan gravecon. Postmilita inflacio, senbridaj konjektaj investoj (ĉefe en fervojoj), granda komerca deficito, ondetoj de ekonomia delokigo en Eŭropo rezultiganta de la Francia-Prusia Milito (1870-1871), posedaĵaj perdoj pro la incendioj de Ĉikago (1871) kaj de Bostono (1872), kaj aliaj faktoroj metis masivan ŝtreĉon por bankorezervoj, kiuj plonĝis en Novjorko dum septembro kaj oktobro 1873 de 50 milionoj USD ĝis 17 milionoj USD.

La unuaj simptomoj de la krizo estis financaj fiaskoj en la aŭstr-hungara ĉefurbo, Vieno, kiu atingis la plej grandan parton de Eŭropo kaj Nordameriko antaŭ 1873.

Referencoj
----------

1. ↑  Musson (1959)
2. ↑   What history teaches us about the welfare state. *The Washington Post* (29a de Aŭgusto 2011). Alirita 10a de Septembro 2011.

Literaturo
----------

* Barreyre, Nicolas (2011). "The Politics of Economic Crises: The Panic of 1873, the End of Reconstruction, and the Realignment of American Politics". Journal of the Gilded Age and Progressive Era 10 (4): 403–423. doi:10.1017/S1537781411000260.
* Eyck, Erich (1950). Bismarck and the German Empire.
* Fawcett, W. L. (1877). Gold and Debt; An American Hand-Book of Finance.
* Fels, Rendigs (1949). "The Long-Wave Depression, 1873–97". Review of Economics and Statistics 31 (1): 69–73. doi:10.2307/1927196. JSTOR 1927196.
* Fels, Rendigs (1951). "American Business Cycles, 1865–79". American Economic Review 41 (3): 325–349. JSTOR 1802106.
* Foner, Eric (1990). A Short History of Reconstruction 1863–1877. New York: Harper & Row. ISBN 0060964316.
* Glasner, David (1997). "Crisis of 1873". In Glasner, David; Cooley, Thomas F. Business Cycles and Depressions: An Encyclopedia. New York: Garland Publishing. pp. 132–133. ISBN 0-8240-0944-4.

* Kategorio Paniko de 1873 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Therese Elisabeth Alexandra Förster-Nietzsche** (10an de julio 1846 – 8an de novembro 1935) estis fratino de la germana filozofo Friedrich Nietzsche kaj kreinto el la Arĥivo Nietzsche en 1894, kaj poste iĝis partiano de la Nazia Partio.

En 1935, Hitler kaj aliaj naziaj ĉefuloj ĉeestis ŝian funebron.

Per ŝiaj verkaĵoj kaj priesploradoj de la filozofio de sia frato, la nomo de Nietzsche grave asociiĝis al nacisocialismo.

Trajektorio
-----------

Therese Elisabeth Förster-Nietzsche estis du jarojn pli juna ol sia frato. Ŝi estis filino de luterana pastro ĉe la germana vilaĝo Röcken, apud Lützen. Ŝia infaneco estis tre proksima al tiu de sia frato Friedrich, kaj eĉ je la frua adolteco, sed ili distanciĝis kiam Elisabeth geedziĝis en 1885 al Bernhard Förster, mezlerneja instruisto kiu poste iĝis fervora kontraŭŝemidulo. Förster planis krei arjan «puran» sidejon en Ameriko, kaj trovis gasteman lokon en Paragvajo. La paro konvinkis kvardek germanajn familiojn por ke ili unuiĝu al ili en la setlado, kiu nomiĝus Nueva Germania, kaj la grupeto forlasis Germanion por transloĝiĝi al Sudameriko la 15-an de februaro 1887.

La kolonio ne ĝuis sukceson, pro la trajtoj el la grundo kiuj malfaciligis ajnan rikoltadon, kune kun novaj malsanoj. Förster memmortigis sin per mortiga veneno la 3an de junio 1889, kaj kvar jarojn poste lia edzino Elisabeth revenis al Germanio. La kolonio Nueva Germania en Paragvajo ankoraŭ ekzistas realvive.

En 1930, Förster-Nietzsche, same tiom fervore germana naciistino kiel kontraŭŝemidulino, iĝis sekvanto de la nazia germana partio. Kiam Adolf Hitler kaj la nazioj akiris la povon en 1933, la Arĥivo Nietzsche ricevis ekonomian subtenadon kaj reklamadon far la Nazigermania reĝimo, kio distordis la ĝeneralan bildon de la filozofo.

Hitler kaj aliaj pluraj altrangaj nazioj ĉeestis ŝian funebron en 1935.

Referencoj
----------

1. ↑  Kracht, C. & Woodard, D. *Five Years* (Hanovro: Wehrhahn Verlag, 2011).

* Kategorio Elisabeth Förster-Nietzsche en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 624318
* GND: 11853419X
* LCCN: n84162258
* VIAF: 19764135
* ISNI: 0000000108766295
* LIBRIS: 54731
* SUDOC: 027574660
* BNF: 12405641k
* NLA: 35094899
* NDL: 00439868
* BIBSYS: 90163690
* NKC: jn20011211173
 |
La unua Nova-C-alterigilo antaŭ lanĉo
**Intuitive Machines, Inc.** (angle por Intuiciaj maŝinoj) estas usona aerospaca kompanio, fabrikisto de kosma teknologio, kun sidejo en Houston, Teksaso. Ĝi estis fondita en 2013 fare de Steve Altemus, Kam Ghaffarian kaj Tim Crain por disponigi aŭtonomiajn sistemojn por industriaj sistemoj, sondiloj, kosmoŝipoj, kosmovestoj kaj simulaj servoj. En februaro 2023, Intuitive Machines iĝis publika tra fuzio kun specialcela akirfirmao (SPAC). 

La firmao evoluigis la Nova-C -alteriĝigilon, kiu faris sian unuan flugon al la luno kiel parto de la misio IM-1 en 2024 .

En novembro 2018, Intuitive Machines estis elektita de NASA kiel unu el naŭ kompanioj por provizi produktojn kaj servojn por la programo Commercial Lunar Payload Services (CLPS).  La CLPS estas celita esplori kaj ekspluati la naturresursojn de la luno.  Intuiciaj Maŝinoj ofertis al NASA la Nova-C-alterigilon sub evoluo kiel parto de tiu programo. 

La Novaj lunsurterigiloj estas anoncita serio de senpilotaj lunalteriĝomoduloj, kiuj inkluzivos kvar modelojn. La *Nova-C* -modelo estas la plej progresinta en evoluo. Ĝi povas porti utilan ŝarĝon de 120 kg. Konstruante sur tio, la *Nova-D* -modeloj kun utila ŝarĝo de 500 kg kaj *Nova-M* kun utila ŝarĝo de 3,500 kg estis anoncitaj. 

*La µNova* modelo ne estas memstara alterigilo, sed devas esti transportita al la alteriĝoloko kiel kargo. De tie, ĉi tiu modelo devus povi efektivigi mallongajn flugojn de ĝis 25 km kun postaj mildaj surteriĝoj, tiel vastigante la misian areon aŭ esplorante lokojn, kiuj estas alie malfacile alireblaj .

Referencoj
----------

1. ↑ .  Intuitive Machines completes SPAC merger (2023-02-14). Alirita 2023-11-21.
2. ↑   Частный посадочный модуль IM-1 отправился к Луне. Alirita 2024-02-15.
3. ↑   Intuitive Machines Sets January 2024 for Historic U.S. Lunar Mission (2023-10-27). Arkivita el la originalo je 2023-10-27. Alirita 2023-11-20.
4. ↑  "Privately built lunar lander makes history with successful moon touchdown",  *NBC News*, 23 February 2024. (angle)
5. ↑   NASA Announces New Partnerships for Commercial Lunar Payload Delivery Services - NASA. Arkivita el la originalo je 2023-11-17. Alirita 2023-11-20.
6. ↑   NASA chooses three companies to send landers to the moon - UPI.com. Arkivita el la originalo je 2020-01-22. Alirita 2023-11-20.
7. ↑ .  IM-1 mission on course for the moon after engine test (2024-02-19). Alirita 2024-02-19.

Vidu ankaŭ
----------

* Astrobotika Teknologio
* *Firefly Aerospace*
* *CLPS* (*Commercial Lunar Playload Services*)
* Programo Artemis

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 855934
 |
**Monesterolo** (itale *Monesteroli*) estas loko situanta okcidente de Campiglia Tramonti, en la municipo La Spezia. Ĝi situas en la Nacia Parko Cinque Terre kaj estas la malplej turist-plena parto de ĝi; krome, nuntempe restas en ĝi nur 2 (du!) tutjaraj loĝantojn.

Ĝi povas esti atingita per boato aŭ per la "Ŝtuparo de Monesterolo",  pli ol 1100 ŝtonaj ŝtupoj, sen balustrado, sur kruta malsupreniro. Monesterolo estas unu el la Lokoj de la Koro de FAI.

La malnova vilaĝeto (konsiderante la diseriĝantan surfacon sur kiu ĝi situis) nun estas tute neloĝata krom unu domo kiu situas pli direkte al la pinto de la monteto.

La ŝtuparo estis reparita en 2022.

Referencoj
----------

* Kategorio Monesterolo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

1. ↑  angleWalking in Italy's Cinque Terre.
2. ↑  I Luoghi del Cuore. Monesteroli.
3. ↑   È 'Luogo del cuore', restaurata parte scala grande Monesteroli.

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Monesterolo en la itala Vikipedio.* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 815160
 |
*Kavaliro, Morto kaj Diablo*, 1513, gravuraĵo, 24.5 x 19.1 cm.
**Kavaliro, Morto kaj Diablo** (germane *Ritter, Tod und Teufel*) estas granda gravuraĵo de 1513 fare de la germana artisto Albrecht Dürer, unu el la tri *Meisterstiche* (majstroverkaj presaĵoj) finkompletigita dum periodo kiam li preskaŭ ĉesis labori por pentrarto aŭ lignogravuraĵoj por fokusi al gravuraĵoj. La bildo estas plenplena per komplika ikonaro kaj simbolismo, kies preciza signifo estis pridisputita dum ĉirkaŭ jarcentoj.

Kirasita kavaliro, akompanata de sia hundo, rajdas tra mallarĝa gorĝo flankigita de kapro-kapa diablo kaj Mortofiguro kiu rajdas sur pala ĉevalo. La putriĝanta kadavro portas sablohorloĝon, kiel rememorilo de la mallongeco de la vivo. La rajdanto moviĝas tra la sceno ŝajne tro for el la kreitaĵoj kiuj ĉirkaŭas lin, kaj li aspektas preskaŭ prifajfa pri la minacoj, kaj estas tiele ofte vidita kiel simbolo de kuraĝo; la kavalira armaĵo, la ĉevalo kiu estas preskaŭ turo laŭgrande super la aliaj bestoj, la kverkaj folioj kaj la fortikaĵo sur la montopinto estas simboloj de la valoro de fido, dum la peno de la kavaliro povus reprezenti la fruan veturon de kristanoj al la Ĉiela Regno.

La verko estis menciita de Giorgio Vasari kiel unu el "kelkaj bildoj de tia elstareco ke nenio pli fajna povas esti atingata". Ĝi estis amplekse kopiita kaj havis grandan influon sur postaj germanaj verkistoj. Filozofo Friedrich Nietzsche referencis la laboron en sia verko pri drama teorio nome La naskiĝo de la tragedio el la spirito de la muziko (1872) por ekzempli pesimismon, kvankam ĝi estis poste idealigita en la 20a jarcento fare de Nazioj por reprezenti la rase purajn Arjojn, kaj estis foje uzataj en ilia propaganda bildaro.

Notoj
-----

1. ↑   Kun Sankta Hieronimo en sia studejo kaj *Melankolio 1a I*, ambaŭ de 1514.
2. ↑   Bailey, 15
3. ↑  "Albrecht Dürer: The Master Prints". Herbert F. Johnson Museum of Art, Cornell University. Alirita la 23an de junio 2019.
4. ↑   O'Neill, J. "The Renaissance in the North". New York: The Metropolitan Museum of Art, 1987. 99
5. ↑   Woodward, Ashley. Understanding Nietzscheanism. Routledge, 105-6. ISBN 978-1-3175-4780-8

* Kategorio Kavaliro, Morto kaj Diablo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
***The Dark Side of the Sun*** kaj serbe *Тамна страна Сунца* (La malhela flanko de la Suno) estas jugoslav-usona drama filmo de 1988 reĝisorita de Božidar Nikolić en kiu stelulas Brad Pitt en sia unua ĉefa rolo, kiel junulo serĉanta kuracon por rara kaj mortiga haŭtmalsano.

La reĝisoro Božidar Nikolić elektis Brad Pitt el 400 kandidatoj por la ĉefa rolo. Brad Pitt kontentiĝis pro la elekto, kvankam oni pagis al li nur 1 523 usonaj dolaroj por sep semajnoj de filmado ĉefe en Kotor, Montenegro (tiam Jugoslavio) en 1988. La filmo iris tuj rekte al distribuado por hejma video en 1997.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

Rick estas juna usonano kiu suferas raran haŭtmalsanon kiu malhelaps lin iri sub lumo, speciale sunlumo, kaj estas konsiderata lerta motorciklisto, tute ŝirmita per ledo. Klopodinte por kelkaj kuractraktadoj malsukcese, lia patro portas lin al vilaĝo en Kroatio kie li trafas popolkuracisto, kiu supozeble povus kuraci lin. Sed la traktado ne sukcesas kaj kiam juna usona aktorino enamiĝas je Rick, li decidas forgesi sian malsanoj kaj ĝui la vivon, sentante la sunon sur sia haŭto por la unua fojo. La malsano pluas, sed lia patro komprenas, ke li faris sian elekton.

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Geaktoraro kaj roluloj
----------------------

* Brad Pitt kiel Rick Clayton
* Guy Boyd kiel Walter Clayton
* Milena Dravić kiel Emily Clayton
* Nikola Jovanović kiel Spake
* Cheryl Pollak kiel Frances
* Gorica Popović kiel Nina
* Stole Aranđelović kiel Vidar (la popolkuracisto)
* Constantin Nitchoff kiel Ed
* Sonja Savić kiel junulino de Alan

Referencoj
----------

1. ↑  Brad Pitt's First Lead Role Earned Him US$1523: Filmed in Kotor, Watch It Here
2. ↑  ĉe filmaffinity

Eksteraj ligiloj
----------------

* The Dark Side of the Sun en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* en imdb


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 857086
 |

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo The Dark Side of the Sun (film) en la angla Vikipedio.*
Monda heredaĵo de UNESKO

**Kōfukuji** (興福寺) estas bikŝuejo, kiu estis unu el la sep grandaj bikŝuejoj ("Nantoshichidaiji") en Nara, Japanio, kaj estas la ĉefa sidejo de la budhisma skolo *Hossō*.

Historio
--------

Kōfukuji devenas de templo starigita en la jaro 669 de Kagami no Ōkimi (鏡大君), la edzino de Fujiwara no Kamatari, por preĝi pri la resaniĝo de ŝia edzo. Ĝi origine estis en la kvartalo Yanashina en la provinco Yamashiro (nun Kioto). En 672 oni translokigis ĝin al Fujiwarakyō kaj en 710 oni translokigis ĝin al ĝia nuna loko, en la orienta parto de la ĵus konstruita ĉefurbo, Heijōkyō (nun Nara).

Kōfukuji estis la bikŝuejo de la klano Fujiwara kaj ĝi ĝuis prosperon kune kun la klano. Ĝi ne nur estis grava institucio por budhismo, sed ankaŭ por la imperia registaro. Dank' al la ligo al la klano Fujiwara, la bikŝuejo restis grava kiam la ĉefurbo moviĝis al Heiankyō (nun Kioto), dum aliaj el la sep grandaj bikŝuejoj, kiel Tōdaiji, dekadencis.

La bikŝuejo estis plurfoje difektita kaj detruita de militoj kaj incendioj, kaj ĝi estis ankaŭ plurfoje rekonstruita, sed kelkaj gravaj konstruaĵoj, kiel la tri oraj haloj, Nandaimon kaj la centra pordego, ne ekzistas nun. La rekonstruado de la ĉefa ora halo finiĝis en la jaro 2018.

Bildaro
-------

* Yakushi Nyorai (grava kultura posedaĵo) ene de Tōkondō.Yakushi Nyorai (grava kultura posedaĵo) ene de Tōkondō.
* Hokuendō, la plej malnova el la du oklateraj haloj.Hokuendō, la plej malnova el la du oklateraj haloj.
* Kvinetaĝa pagodo.Kvinetaĝa pagodo.
* Trietaĝa pagodo malantaŭ Nan'endō.Trietaĝa pagodo malantaŭ Nan'endō.
* La kvinetaĝa pagodo.La kvinetaĝa pagodo.
* Virūpākṣa.Virūpākṣa.
* Asuro.Asuro.

Referencoj
----------

1. ↑  
John Bowring, pp.218-219
2. ↑  
Turnbull, Stephen.  (1998) *The Samurai Sourcebook*. Cassell & Co..

* Kategorio Kōfukuji en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri budhismo |
*Wainwright Building* en San Luis.
**Adler & Sullivan** estis firmao de arkitekturo fondita de Dankmar Adler kaj Louis Sullivan. Ĝi estas konata ĉefe pro siaj verkoj de stilo Skolo de Ĉikago, inter kiuj elstaras la konstruaĵoj *Auditorium Building* en Ĉikago kaj *Wainwright Building* en San Luis.​ De 256 realigitaj verkoj, konserviĝas nur 30.​ 

En la 1880-aj kaj 1890-aj jaroj la kreskiĝanta alteco de la konstruaĵoj starigis problemojn, kaj kvankam multaj arkitektoj simple ripetis tradiciajn trajtojn, Adler & Sullivan aplikis novajn fokusojn. Por ekzemplo, por la strukturo de la unuaj nuboskrapuloj, per bone difinitaj bazo, intermeza parto fusto kaj tegmenta etaĝo aŭ kornico.​ Tio videblas en la *Wainwright Building* kaj en la *Guaranty Building* en Bufalo.​

Sullivan estis influita per la verkoj de Henry David Thoreau kaj Walt Whitman. Li interesiĝis ankaŭ per siaj observoj pri la elementoj kaj procezoj de la semoj, kaj li aplikis tion al la kompreno de konstruaĵo.​​

Aliaj verkoj
------------

* Guaranty Building, iam Prudential Building
* Tombo de Carrie Eliza Getty

Referencoj
----------

1. 1 2 3  ​ Welton, J. Michael. «The Architecture of Adler & Sullivan». *Dwell*. Konsultita la 10an de junio 2021.

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 846218
* LCCN: nr95023741
* VIAF: 124775037
* SUDOC: 152550887
 |

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Adler & Sullivan en la hispana Vikipedio.*
Rasmus Malling-Hansen - 1877
Rasmus Malling-Hansen - 1887
unua modelo de skribmaxsino de Malling-Hansen, 1870
modelo 1874
plibona modelo de Halling-Hansen 1878
klavaro Halling-Hansen
exemplo de letero tajpita de Rasmus Malling-Hansen 1872
**Rasmus Malling-Hansen**, naskiĝis 1835 kaj mortis 1890. Li estis inventisto, ministro kaj direktoro de dana Reĝa Instituto por Surduloj.

Inventisto
----------

Malling-Hansen inventis la unuan komercan skribmaŝinon en la mondo 1865, kies patenton li akiris 1870. En 1872, li ricevis premion de ekspozicion en Kopenhago, kvankam nur 1875 li kreis la unuan vere praktikan malmultkostan modelon. Malling-Hansen 1872 ankaŭ inventis maŝinon por steno, sed sen praktikaj uzoj.

Pedagogio
---------

Dum sia direktoreco de Reĝa Instituto por Surduloj, ekde 1865 ĝis 1890, li multe studis la problemon de edukado al surduloj. Li notis ke kelkaj el ili havas mensajn handkapojn, sed aliaj havas tutnormalan inteligenton kaj eĉ povis lerni paroladon. Pro tio, li dividis siajn lernantojn po tri grupoj kaj kreis la liplegadon por tiuj, kiuj ne estis denaske surduloj kaj jam sciis iom paroli. La signolingvon li uzis al kiuj estis denaske surduloj kaj ne havas mensajn handkapon.

Malling-Hansen ankaŭ plibonigis la kondiĉojn de Instituto. Antaŭ li, infanoj ne povis ludi kaj devis komenci la klasojn je la 5-a horo ĉiutage. En la unua periodo de Instituto, edde 1824 ĝis 1839 unu triono (1/3) de la infanoj mortis per pulmajn malsanoj. Malling-Hansen komprenis ke la kaŭzo de tiuj malsanoj estas la kondiĉoj de la lernejo, kiu havas tre malmultan spacon por infanoj. Li kreis ĝardenon por ke infanoj, ĉefe knabinoj, povis ĝardenigi. En 1879 li proponis kreon de novan istituton por surduloj en Jylland, kiu estis fondita 1881 en Fredericia.

Malling-Hansen ankaŭ diskrovis ke infanoj kreskas malsame laŭ periodoj. Li science mensuris kaj pezigis la geknabojn kaj notis ke ili ne kreskas konstante, sed per saltoj. Tio estis tute nekonata de tiama scienco. Li komparis la kreskon de infanoj al kresko de arboj kaj 1886 publikigis studon pri tio. En tiu verko, li diris ke la kreskperiodoj de infanoj, kiel de la arboj, dependus de sunradioj kaj varmeco.

Volapuko
--------

Li ankaŭ estis volapukisto. Volapuke, li estis *dilekel* kaj verkis artikoloj al ĵurnalo Timapenäd Volapükik de Norvegio krom tradukis multajn tekstojn el la dana lingvo al volapuko kaj male.

Volapukon li lernis ĉar kreis ke la lingvo estus pli facila por lernado al surduloj ol nacilingvoj. Sekve li tradukis la fabelojn de Andersen al Volapuko.

* Kategorio Rasmus Malling-Hansen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 247275
* GND: 131915886
* VIAF: 47908148
 |
**Christoph MATSCHIE** (naskiĝinta la 15-an de julio 1961 en Mühlhausen) estas germana politikisto socialdemokratia. Li estas de evangelia kredo, eksedziĝinta kaj havas tri infanojn.

Kariero
-------

Inter 1978-81 li trejnitis mekanikisto trapasonte la abiturientan ekzamenon en Zella-Mehlis, antaŭ la farado de la deviga soldata servo (1981-83). En 1983-84 li laboris kiel helpanta flegisto de malsanuloj (ankaŭ lia patrino estis flegistino), poste li studis evangelian teologion (ĝis 1989). En 1990 li ĉeestis la centran Rondan tablon dum la tempo de Turniĝo. Li komisiitis ĉefplani la politikon de la orientgermana Socialdemokratia Partio de Germanio (SPD), kies membro li estas ekde oktobro 1989. Ano de la parlamento Bundestag li estis inter 1990-2004.

Inter 1996-2002 li estis estro de la kontrolkomisiono de la Urbaj servoj de Jena (Stadtwerke Jena GmbH), inter 1998-2002 li gvidis la komisionon pri Medio, naturprotekto kaj reaktorsekureco de Bundestag.

Inter 2002-04 Matschie estis parlamenta ŝtata sekretario ĉe la Ministerio federacio pri edukado kaj reserĉado en Berlino. Inter 2004-09 li gvidis la socialdemokratian frakcion de Turingio; al la Landa Parlamento de Turingio en Erfurto li apartenas ekde 2004. Inter 2009-14 li estis edukado- kaj kulturministro kaj vica ministroprezidento de Turingio.

Fonto
-----

* Biografio ĉe la turingia parlamentretpaĝaro Arkivigite je 2016-01-03 per la retarkivo Wayback Machine

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Christoph Matschie en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hejmapĝo Arkivigite je 2017-07-08 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 545890
* GND: 142859427
* VIAF: 159876595
 |
**Imre UNGÁR**, hungaro, (naskiĝis 23-an de januaro 1909 en Budapeŝto, mortis la 22-an de novembro 1972) estis hungara esperantisto, pianovirtuozo, profesoro pri pian-muziko de la Hungara Muzika Altlernejo je la nomo de Ferenc Liszt en Budapeŝto.

Imre Ungár
Imre Ungár devenis el juda familio. Li gajnis la unuan premion de la 2-a Internacia Chopin-konkurso en Varsovio 1932. Grandsukcesaj koncertoj en multegaj landoj. Li estis blindulo, E-n uzis praktike dum siaj eksterlandaj vojaĝoj.

Memortabulo en lia iama rezidejo en Budapeŝto
Li eklernis Esperanton en sia 12a jaro kaj ofte akceptis invitojn al Esperantaj aranĝoj, i.a. kiel preleganto en la Internacia Somera Universitato en 1966. Spite al blindeco ekde la tria vivjaro, li atingis eminentan pozicion en sia arto, gajnis la unuan premion tamen *ex aequo* kun la usona pianisto Alexander Uninsky en la internacia Chopin-konkurso en Varsovio en 1932, *ex aequo* signifis ke du unuaj pianistoj de la konkurso gajnis la saman nombron de la poentoj kaj laŭ reguloj de la konkurso devis akazi la lotumado por la unua loko kiun li bedaŭrinde malgajnis en la lotumado kun la usona pianisto - ricevante finfine la duan lokon en tiu prestiĝa Internacia Chopin-konkurso en Varsovio. Poste li faris plurajn sukcesajn koncertvojaĝojn tra la tuta mondo uzante praktike Esperanton dum siaj eksterlandaj vojaĝoj i.a. tra Usono, Nederlando kaj plurfoje tra tuta Pollando.
En la jaro 1955 li estis en la konkursa ĵurio de la 5-a Internacia Chopin-konkurso en Varsovio.

* Kategorio Imre Ungár en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 27548
* LCCN: no2014048318
* VIAF: 16317398
* ISNI: 0000000084850918
 |


|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
*Ne miskomprenu kun grandvilaĝo Nagydorog!*

**Dorog** estas urbo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Komárom-Esztergom, iam en subregiono de *Dorog*, nun en Distrikto Esztergom.

Biblioteko en Dorog

Situo
-----

Dorog situas sur ebenaĵo laŭ ĉefvojo kaj fervojo Budapeŝto-Esztergom.

Historio
--------

La komunumo estis loĝata dum la neolitiko kaj de romianoj. La unua skriba mencio devenis el 1181. En la vilaĝo loĝis kuiristoj de la hungaraj reĝinoj. En 1542 la turkoj detruis kaj senhomigis la setlejon. En la 18-a j.c. ŝvaboj kaj hungaroj refondis ĝin. En 1775 baroka katolika preĝejo omaĝe al Sankta Jozefo konstruiĝis. En 1843 komenciĝis minado de terkarbo, la ministoj konstruis preĝejon omaĝe al Sankta Barbara, kiu estas patrono de ministoj. En 1927 vilaĝodomo, en 1928 kalvario, en 1936 kalvinana preĝejo konstruiĝis. En 1945 la germanoj estis trude forpelitaj al Germanio. Dum la socialismo la urbo impetis. La vilaĝa futbala klubo apartenis al la plej elstaraj hungaraj kluboj. Multe da domoj konstruiĝis, precipe por la ministoj. En 1950 la vilaĝo iĝis distriktejo kaj urbiĝis en 1984. En 2004 finiĝis la minado.

La urbo jam kontaktiĝis kun Esztergom. La komunumo havas 2 mezlernejojn kaj 4 bazlernejojn. En la urbo funkcias germana, slovaka, cigana kaj armena aŭtonomioj.

Vidindaĵoj
----------

* Kirko Sankta Barbara (Dorog) de 1931
* Kirko Sankta Jozefo (Dorog)

Famuloj
-------

* En Dorog naskiĝis:
	+ ekonomo István Hagelmayer
	+ fizikisto Tibor Juhász
	+ futbalisto Gyula Grosics
	+ inĝeniero Dániel Pécsi L.
	+ kemiisto Attila Géza Császár
	+ luktisto Péter Bacsa
	+ muzikisto György Filip
	+ operkantisto Magda Nádor
	+ pentristo György Rauscher
	+ teatrohistoriisto Márta Zsuzsanna Pintér
	+ trombonisto Ferenc Schreck.
* En Dorog mortis:
	+ inĝeniero Jenő Tettamanti
	+ luktisto Ferenc Györgyei
	+ naĝisto Stefánia Nipl.

Ĝemelkomunumo
-------------

* Slovakio Žirany, Slovakio

Referencoj
----------


* Kategorio Dorog en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Dorog en Vikivojaĝo (Turisma gvidilo)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 224384
* GND: 4323392-2
* LCCN: n82263726
* VIAF: 146612858
* NKC: ge1142870
 |

Strato en Dorog
Urbocentro kun preĝejo de Dorog
Koordinatoj: 34° 14′ N 135° 10′ O﻿ / ﻿34.233 °N, 135.167 °O﻿ / 34.233; 135.167 (mapo)

**Wakayama** aŭ **Vakajamo** (和歌山市 [ŭakajama-ŝi]) estas urbo en la regiono Kansajo de Japanio. Ĝi estas ĉefurbo de la gubernio Vakajamo.

Vakajamo okupas 209,20 km2, 4% el la tera areo de la gubernio, kaj enhavas 40% el la loĝantaro. La urbo fondiĝis je la 1-a de aprilo 1889. Ĝi situas ĉe la norda limo de la gubernio, apud Osako. La sudo estas plejparte kampara.

La loĝantaro de la urbo plialtiĝis de 382 155 ĝis 386 501 dum 2003–2004, pligrandiĝo de 1,87%. La denseco en 2010 estis 1755,47 homoj kvadratkilometre. Ĉi tiu pligrandiĝo estas okazinta malgraŭ la malforta ekonomio, kiu suferis post Sumitomo-Ŝtalo movis multe da sia laboro al Ĉinio. La ŝtalaj uzinoj reduktiĝis, kaj parto de la industrio fermis tute en 2004.

Vakajamo'n duonigas la rivero Kinokaŭa. En la centro de la urbo estas moderna repliko de Kastelo Vakajamo, detruita dum la dua mondmilito kaj rekonstruita sur Monto Torafusu (kies nomo devenas el "tigro sur sia flanko") ene de centra parko. Dum la Edo-periodo, la Kiŝu-Tokugaŭa'j daimioj regis el la kastelo.

* Vakajamo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Vakajamo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 440722
* GND: 4336248-5
* LCCN: n81039962
* VIAF: 255075210
* ISNI: 0000000107109816
* NDL: 00262527
* NKC: ge613317
 |
**Rajnandgaon,** laŭ (hindie **राजनांदगाँव**) estas urbego en Barato, en subŝtato Ĉatisgaro, en la samnoma distrikto, kie ĝi estas ties sidejo.

Pordego en Rajnandgaon

Demografio
----------

Rajnandgaon havis populacion de 163 122 kun legopovo 77%.

Geografio
---------

Rajnandgaon situas proksime de rivero 307 metrojn super la marnivelo en ene de la lando. Bhilai (kun Durg) troviĝas 30, subŝtata ĉefurbo Rajpuro 65, Gondija 95, Kolkato 775, Mumbajo 890, tutlanda ĉefurbo Delhio 922 kilometrojn (aere) .

Statuo en Rajnandgaon

Historio
--------

Origine Rajnandgaon estis konata kiel Nandgram en ŝtato Rajnandgaon. La distrikto estis kreita en 1973 kun la sidejo Rajnandgaon.

Lingvoj
-------

En Rajnandgaon la ĉefaj lingvoj estas la hinda kaj en:Chhattisgarhi language.

Eduko
-----

En Rajnandgaon funkcias la plej maljuna lernejo de Ĉatisgaro ekde 1886. Pluraj kursoj de alia universitato funkcias en la urbego, krome aliaj altlernejoj.

Trafiko
-------

Rajnandgaon havas trairantan fervojan linion. 4 ĉefvojoj kuras al la urbego, el ili unu trairas la riveron. La plej proksima flughaveno troviĝas en Rajpuro.

Klimato
-------

Rajnandgaon havas tropikan klimaton kun influo de musono. Jare pluvas 1080 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed plej ofte inter junio-septembro. La averaĝa jara temperaturo varias inter 20-31 °C.

Vidindaĵoj
----------

* preĝejoj
* festivaloj

Preĝejo en Rajnandgaon

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 795748
* LCCN: no2002114797
* VIAF: 145758844
 |
filipini pusi (naskiĝis la  30-an de novembro 1997(nun 1997-11-30) en la urbo Valenzuela, Manila Metropolo) estas filipina geografo, esploristo kaj esperantisto. Ĉe la Universitato de Filipinoj Diliman li atingis sciencan bakalaŭron pri Geografio en 2019, por tio verkis bakalaŭran diplomlaboraĵon "Analizo pri geografiaj kaj sociaj faktoroj kiuj influas sur la lernadon de Esperanto en Azio kaj la disvolviĝon de lokaj Esperanto-movadoj en Azio".

Li denaske parolas la tagalogan kaj la anglan, krome ankaŭ regas Esperanton, meznivele la hispanan, la japanan, la centran bikolan kaj la korean. Li aktivas en sociaj movadoj, kiuj antaŭenigas homajn kaj civilajn rajtojn. Li esperantistiĝis en 2013, estis fondinto kaj ĝenerala sekretario (2013-2016), prezidanto (2016-nun, reelektita en oktobro 2020) de Filipina Esperanto-Junularo (FEJ) kaj fondinto kaj prezidanto (2018-2019) de la Esperanto-Societo de la Universitato de Filipinoj (UP Esperanto-Societo). Ekde 2020 Garrido estas estrarano de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO) pri Landa kaj faka agado. Antaŭe li estis komitatano B de TEJO (2014-2016) kaj komitatano A de TEJO por FEJ (2017-2020).

Garrido estis skolto dum 15 jaroj, studento pri ĵurnalismo kaj estas maldekstra aktivulo, estis membro de universitata organizo *Alay Sining*, kiu antaŭenigas progresemajn kulturon kaj arton. En Esperantujo li ankaŭ estas membro de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT).

Li partoprenis en la virtuala 76-a Internacia Junulara Kongreso inter la 10a kaj 18a de julio 2020 kaj la 102-a Universala Kongreso de Esperanto okazigita en Seulo, Sud-Koreio dum julio 2017.

Referencoj
----------

1. ↑   Diplomlaboraĵo de Albert GARRIDO (esperante). Alirita 2020-12-03.
2. ↑   Intervjuo al Albert Stalin Garrido, nova estrarano de TEJO (esperante). Alirita 2020-12-03.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Albert Stalin Garrido en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Stalin GARRIDO[*rompita ligilo*] ĉe LinkedIn


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 711879
 |
La **Kastelo de Ráckeve** (ankaŭ konato pri la posedanto **Kastelo de Savoyai** [savojai]) estas historia monumento en urbo Ráckeve. Nun la kastelo estas hotelo.

Aerfoto pri la kastelo

Historio
--------

La kastelo estis konstruita por Eŭgeno de Savojo en la jaroj 1701 kaj 1702. Eŭgeno de Savojo mortis en 1736, la heredanto iĝis la hungara ŝtato mem. En 1750 oni konstruis pliajn alojn, tial la konstruaĵo formas kvarangulon, sed meze estas interna ĝardeno. En la sekvaj tempoj la ŝtato profitis la kastelon simpla grenejo. En 1814 incendio okazis, ĉefe la kupolo bruliĝis. En la 1960-aj jaroj ĝi preskaŭ kadukiĝis. En la sekva jardeko laŭ projekto de Jenő Rados la kastelo renoviĝis, sed oni ne trovis konvenan funkcion por la kastelo.

Kastelo
-------

La teretaĝa baroka kastelo kun keloj situas sola en parko. La konstruaĵo spegulas italan kaj francan efikojn. Post la enirejo la vojo kuras en la interna korto ĝis la enirejo sub la kupolo. En la aloj ĉambroj por turistoj troviĝas, en la kelo restoracio funkcias.

La timpano

Bildaro
-------

* Vido al la kasteloVido al la kastelo
* Skulptaĵo ĉe la enirejoSkulptaĵo ĉe la enirejo
* OrnamaĵoOrnamaĵo
* Enirejo al la kasteloEnirejo al la kastelo
* La kastelo interneLa kastelo interne

Fontoj
------

* oficiala paĝo Arkivigite je 2016-02-02 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoserio
* hungare kun fotoj
* hungare

* Kategorio Kastelo de Ráckeve en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Luterana preĝejo** estas sakrala konstruaĵo en urbo Répcelak (Hungario).

Historio
--------

En Répcelak la luterana religio aperis en la 16-a kaj 17-a jarcentoj. En 1633 ekleziulo menciis tion, ke pli frue "en la vilaĝo estis ligna kapelo, sed nun nur la malplena loko estas videbla". Dum la kontraŭreformacio la paroĥo funkciis unue en Nick, poste en Csánig, ekde 1786 en Uraiújfalu. En Répcelak en 1856 la luteranoj aĉetis loĝdomon, kiu iĝis paroĥejo. La kirko mem estis konstruita inter 1869-1870. La orgeno estis kreita en 1871, trakonstruita en 2001. En 1930 la kirko estis renovigita. En 1945 la mondomilito kaŭzis damaĝojn.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola laŭ la trotuaro. La fasado estas simetria, meze la turo altiĝas, la enirejo estas tra la turo. Tamen estas alia enirejo ankaŭ en flanko de la navo. Interne la galerioj estas tenataj per lignaj kolonoj. La ĉefaltara bildo prezentas bapton de Kristo.

Fontoj
------

* la historio hungare

Navo de la kirko

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **paroĥa preĝejo Sankta Andreo** estas sakrala konstruaĵo en urbo Rétság (Hungario).

Historio
--------

Laŭ eklezia fonto en tiu loko estis paroĥa kirko en 1393. La loĝantoj prenis la kalvinismon depost 1600. Laŭ katolika priskribo en 1700 la kirko estas forlasita aŭ kalvinana pastro predikas, la kirko estas en malbona stato, tamen riparebla. En 1713 la nova bienulo estis jam katolika kaj tuj komenciĝis la kontraŭreformacio. La preĝejo mem estis konstruita en 1729, sed ties paroĥo funkciis en Nőtincs. La loka paroĥa rajto venis en 1787. La orgeno estis kreita en 1913, la tri sonoriloj en 1928. La kirko estis pligrandigita en 1933 kaj plene renovigita en 2006.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola en korto, kie ankaŭ ŝtona kruco estas videbla. La fasado estas simetria, meze la turo plene reliefas, sed ĝi havas arkan trapason al la navo. Kaj la turo kaj la arka trapaso havas malsupre po unu enirejojn, pli supre fenestrojn. La absido estas malpli larĝa kaj malpli alta, ol la navo. Interne la ĉefaltara bildo prezentas Sanktan Andreon ekde la 18-a jarcento.

Kermeso okazas en la sekva dimanĉo post 30-a de novembro.

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* sonorado

Fontoj
------

* leksikono
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Wurlitzer 1015 diskogurdo
**Diskogurdo** (aŭ **diskaŭtomato**; angle *jukebox*, prononcu [ˈdʒukbɒks]) estas maŝino por ludi kaj reludi muzikon, plej ofte kantojn, da kiuj ĝi povas enhavi eĉ plurajn milojn.

La klasikaj muzikaj aŭtomatoj servis en gastejoj aŭ dancejoj (angla *juke* signifas gastejon kun dancejo) por elekti melodion per monero. Komence oni uzis truaran diskon, kies truoj movis frapilojn kaj tiuj sonigis kordojn kiel ĉe simpla gurdo. Poste la aŭtomatoj aplikis gramofondiskojn kaj sonbendojn.

La nuntempaj diskogurdoj aplikas la sistemon MP3 kaj komputilojn, kies diskoj havas kapaciton 200 - 400 GB. Tia muzikaŭtomato enhavas ĉirkaŭ 30 000 melodiojn.

Diskogurdo povas esti ankaŭ komputila programo, kiu ebligas ludi unu post la alia melodiojn en ies komputilo laŭ simila maniero kiel ĉe profesiaj muzikaŭtomatoj.

Fontoj
------

* Plena Ilustrita Vortaro
* Rüdiger Eichholz: Esperanta bildvortaro
* Jacques Le Puil - Jean-Pierre Danvy: Grand Dictionnaire Français Espéranto
* Carlo Minnaja: Vocabolario Italiano Esperanto
* Erich-Dieter Krause: Großes Wörterbuch Deutsch-Esperanto

* Diskogurdo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Diskogurdo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
la mara, kontraŭ-ŝipa misilo *Polyphem*
**Misilo** estas projektilo mempropulsata, kiu povas esti gvidata ĝis sia celo dum la tuto aŭ parto de sia vojo.
Ekzistas tre diversaj grandoj, ekde la kontraŭ-tankaj misiloj, kiuj povas esti lanĉitaj far nur unu homo, ĝis la grandegaj interkontinentaj balistikaj misiloj.

Oni povas klasigi misilojn, laŭ distancatingivo, je tri tipoj:

* Balistikaj misiloj
* Krozmisiloj
* Gvidataj misiloj

Alia klasigo estas laŭ ĝia uzo:

* Aer-aeraj misiloj
* Aer-teraj misiloj
* Kontraŭ-balistikaj misiloj
* Kontraŭ-satelitaj misiloj
* Kontraŭ-ŝipaj misiloj
* Kontraŭ-tankaj misiloj
* Ter-aeraj misiloj
* Ter-teraj misiloj

Misiloj grave influas la povon de la nuklea armilaro, ĉar ilia potenco difinas la distancon ĝis kiu povas esti liverataj la nukleaj bomboj. 

(Ĉi parto deflankiĝas de la ĉefa temo de la artikolo)
Tial timo antaŭ progreso de la nuklearmila programo de Nord-Koreio dum longa tempo mildiĝis danke al manko de misiloj kapablaj liveri nordkoreajn nukleajn bombojn je mezaj kaj longaj distancoj. Tamen ankaŭ tiukampe la nordkoreaj militistoj atingas ĉiam pli grandajn sukcesojn. La 2-an de oktobro 2019 Nord-Koreio testis balistikan misilon faritan por lanĉo el submarŝipo. La sudkoreaj militistoj supozis, ke temas pri la Bukkeukseong-tipo lanĉebla el submarŝipo. La lanĉo okazis en la maro apud la marborda urbo Vonsano en la provinco Kangŭon. Seulo asertas ke la misilo flugis ĉirkaŭ 450 kilometrojn, sed atingis altecon de 910 kilometroj, kio signifas ke ĝi estis lanĉita laŭ alta trajektorio kaj ke ĝia flugdistanco povus esti multe pli longa. Se ĝi flugus laŭ ordinara trajektorio kun la sama ŝarĝo, la plej longa flugdistanco de la misilo estus ĉirkaŭ 1900 kilometroj, do temas pri la mezdistanca (1000 ĝis 3500km) misilo.

* Misilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Misilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Misilo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
* Misilo en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Avdijivka (stacidomo). |


**Avdijivka** (ukraine *Авдіївка*) estas urbo en Donecka provinco de Ukrainio. Ĝia populacio estis 31 940 loĝantoj en 2021.

Historio
--------

La urbo damaĝis rezulte de genocido farita de sovetaj regopovoj kontraŭ ukraina loĝantaro en la jaroj 1932–1933. La nombro de registritaj viktimoj estas 485 personoj.

La 22-an de septembro 2014 porrusaj separistoj sturmis la urbon flanke de Jasinuvata. La 24-an de novembro post signifaj perdoj ĉefa parto de separistaj fortoj retiriĝis. De tiam estas regule pripafata de taĉmentoj de neagnoskita Donecka Popola Respubliko.

De februaro 2017 komenciĝis akraj bataloj pri industria zono. Separistoj uzis ĉiujn armilojn malpermesitajn de Minskaj interkonsentoj.

La 13-an de marto 2022 rusia armeo bombis koaksigejon. Najbare plu daŭras akraj bataloj.

La 27-an de febraro de 2024 jaro rusia armeo okupis Avdijivkon. Preskaŭ ĉiuj loĝantoj forlasis la urbon.

Vidu ankaŭ
----------

* Avdijivka (stacidomo)
* Tramtransporto en Avdijivka
* Donecka provinco

* Avdijivka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Avdijivka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Karlovo** (bulgare *Карлово*) estas urbo kaj komunumo en la provinco Plovdiv.
La komunumo Karlovo estas la plej norda en la provinco.

Situo
-----

Karlovo situas en la valo de la rozoj, kiu grandkvante produktas rozan oleon. (Por unu litro da oleo necesas tri tunoj da ruĝaj aŭ ses tunoj da blankaj roz-petaloj.) La nordan randon de tiu valo konsistigas la montaro Balkano, kiu superregas la situon de Karlovo.

Karlovo trafike situas ĉe la voja kaj fervoja ligoj inter Sofio (140 km okcidente) kaj Burgas (250 km oriente, ĉe Nigra Maro). Ankaŭ suden al Plovdiv estas vojoj kaj fervojo. En norda direkto la trafikaj ligoj estas malpli bonaj, ĉar Balkano baras la vojon.

La urbo etendiĝas inter Balkano norde kaj la fervoja linio Sofio-Burgas sude. En ĝia centro situas la Placo de la 20-a de Julio, kiu estas senaŭta kaj prezentas kelkajn monumentojn. Iom sude de ĝi estas Placo Vasil Levski, kun granda monumento de Levski, kiu prezentas lin kun la bulgara leono kaj kun revolvero en la mano. Levksi, naskita en Karlovo, estas nacia heroo de Bulgario.

Kirko de S-ta Nikolao

Ekonomio
--------

* Maŝinkonstrua kombinato pri traktoroj
* Produktado de roza oleo kiel baza materialo por parfumoj
* Viandoprilabora industrio

Monumento pri Vasil Levski

Gravaj personoj
---------------

* Botjo Petkov, instruisto de la bulgara renaskiĝo (1815–1869)
* Evlogi Georgiev, entreprenisto (1819–1897)
* Vasil Levski, revoluciulo kontraŭ la turkoj (1837–1873)

La komunumo
-----------

La komunumo Karlovo konsistas el kvar urboj:

* Banja
* Kalofer
* Karlovo
* Klisura

kaj 23 vilaĝoj:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Begunci
* Bogdan
* Dâbene
* Domljan
* Gorni Domljan
* Ĥristo Danovo
* Iganovo
* Karavelovo
 | * Kârnare
* Kliment
* Kurtovo
* Marino Pole
* Moskovec
* Mraĉenik
* Pevcite
* Prolom
 | * Rozino
* Slatina
* Sokolica
* Stoletovo
* Vasil Levski
* Vedrare
* Vojnjagovo
 |

Esperanto
---------

Zamenhof-Strato
En Karlovo ekzistas ZEO: strato nomita laŭ d-ro Zamenhof. Ekzistis ankaŭ Esperanto-Strato, sed oni ŝanĝis ĝian nomon post 1990, ĉar Esperanto konotaciis socialismon.

Internacia Universitato Karlovo
La privata "Internacia Universitato Karlovo" instruas ankaŭ en Esperanto, kiu tial estas deviga studobjekto. AIS San-Marino tie de tempo al tempo okazigas studadsesiojn. En septembro 2003 okazis tie la bulgara prov-SUS, fine de aŭgusto 2005 okazis SUS 28. En junio 2010 tie okazis BUS 7 de AIS kaj seminario pri Apliko de Esperanto en la Profesia Agado (AEPA).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Karlovo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Karlovo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* www.karlovo.bg: urba retejo
* Fotoj de Karlovo Arkivigite je 2005-02-17 per la retarkivo Wayback Machine
* Informoj de AIS pri Karlovo
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Kakelo** |
| --- |
|  |
| Cakile maritima*Cakile maritima* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj ‘‘Plantae’’ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonaj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Brasikaloj *Brassicales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Brasikacoj *Brassicaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | **Kakelo** *Cakile*Mill. 1754 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Kakelo  |

 |
| v • d • r |

**Kakelo** (*Cakile*) estas genro de floraj plantoj en la familio brasikaco, kiuj kreskas proksime al marbordoj, ofte en sablaj dunoj. La genro estas indiĝena de Eŭropo, Azio kaj Nordameriko. La specio kakelo mara (*Cakile maritima*) estas indiĝena de Eŭropo, sed estis enkondukata al Nordameriko, kie en multaj lokoj ĝi anstataŭas la tie-indiĝenan kakelon nordamerikan (*Cakile edentula*) kaj estas konsiderata invada specio.

Kakeloj estas kutime unujaraj aŭ dujaraj plantoj, sed povas esti plurjaraj. Ili povas atingi altecojn de 0.8 metroj. La tigoj povas esti suprenirantaj aŭ kuŝantaj kaj branĉas ĉe la bazo. La folioj estas karnaj kaj la floroj estas blankaj aŭ purpuraj.

Referencoj
----------

1. ↑  Pilger, W. F. (2000). *Provizora Privata Listo de Komunlingvaj Nomoj de Plantoj de Nord-Okcidenta Eŭropo*. Retrieved from

* Kategorio Kakelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kakelo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Per la nomo **Eventoj de Casas Viejas** estas konata unu el la plej gravaj kaj tragediaj okazaĵoj de la Dua Hispana Respubliko. Tiu okazaĵo kontribuis al la falo de la prezidanto de la registaro, Manuel Azaña, kaj malprestiĝigis la respublikan registaron ĉe la laborista klaso.

En 1933 okazis en Hispanio la t.n. Insurekcio de Januaro de 1933, strik-insurekcio daŭranta tri semajnojn, dum kiuj okazis la mortigado de Casas Viejas. Tiu mortigado skandalis la tiaman hispanan socion.

Rakonto de la okazaĵo
---------------------

La 11an de januaro 1933 okazis en la urbeto Casas Viejas (en la provinco Kadizo), kies nomon oni post tiu okazaĵo ŝanĝis al Benalup kaj ankoraŭ poste al Benalup-Casas Viejas, insurekcio de larĝa grupo de anarkiistoj de la sindikato CNT. Ĝi intencis apogi ĝeneralan strikon deklaritan de tiu sindikato tutlande kun la celo ekigi revolucion kaj krei senregistaran socion. La ribelantoj forigis la urbestron kaj sieĝis la kazernon de policanoj de la Guardia Civil. Dum tiu sieĝo aŭdiĝis la unuaj pafoj kaj mortis du el la policanoj.

Tiam alvenis al la vilaĝo multaj pliaj policanoj, kiuj mortpafis multajn kamparanojn, ribelintajn aŭ ne, kaj bruligis la kabanon, kie rifuĝis kelkaj insurgentoj, inter kiuj Francisco Cruz Gutiérrez, alinomata "Seisdedos"; ĉiuj mortis tie kaj aliaj kamparanoj estis tie mortpafitaj. Krome oni arestis kaj torturis multajn kaj oni malfaciligis la vivon de preskaŭ la tuta vilaĝo.

Sekvoj
------

Ĵurnalistoj kaj aktivuloj, inter kiuj Ramón J. Sender, Eduardo de Guzmán kaj Francisco Ascaso, venis al Casas Viejas tuj post la okazaĵo kaj disvastigis la novaĵon tra la tuta Hispanio, kio kaŭzis grandan skandalon en la gazetaro kaj eĉ ĉe la parlamento; la tuta hispana socio estis kortuŝita. En la komenco la registaro ne agnoskis la maljustajn mortpafojn fare de policanoj. Poste oni devis ja agnoski tion, kaj la registaro de Azaña iĝis malpopulara kaj sekve falis post la balotado de novembro 1933. Tamen la kulpaj policanoj apenaŭ suferis punon. La ĉefa kulpulo, kapitano Rojas, apogis en 1936 la puĉon de Francisco Franco.

Siaflanke la liberecana movado alvokis al pli larĝa socia kontraŭstaro kontraŭ la respublikaj aŭtoritatoj. Tio distancigis la laboristaron for de la burĝa respubliko, kiu iliaopinie ne plenumis la laboristajn dezirojn pri justeco kaj socia egaleco.

Vidu ankaŭ
----------

* Benalup-Casas Viejas
* Insurekcio de Januaro de 1933 en Hispanio
* *Viaje a la aldea del crimen*
* Eventoj de Arnedo
* Anarkosindikatismo
* CNT


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 316399
* LCCN: sh2012003292
 |