recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Henryk GOLDBERG** (naskiĝinta en la 15-a de aprilo 1949 en Erfurto) estas germana ĵurnalisto, filmkritikisto kaj teatrokritikisto.

Vivo
----

Li pasigis siajn junajn jaron en Erfurto. Lia patro Chaskiel Goldberg venis kiel pola judo tra la koncentrejoj de Aŭŝvico kaj Buchenwald al Mittelbau-Dora. Post la liberiĝo li instalis sin kiel pola ŝtatano en Turingio. Kiel viktimo de la naziismo li ricevis iam poste fare de la GDR rekompencon financan pri la suferoj kaj aĉetis domon. En 1957, kiam Henryk estis 8 jaraĝulo, oni kondamnis la patron Chaskiel pro fikomercado kaj instigado bojkoti publikajn instancojn al 7 jaroj da malliberigo (prizono de Bautzen); sekve Henryk gravajn jarojn de adoleskanto vivis senpatre.

Varia gamo da profesioj
-----------------------

Li komence trejnitis kiel kompostisto kio ĉesis post nur unu jaro. Poste li laboris ĉe la Teatro de Erfurto kiel sceneja laboristo, iluminigisto kaj hejtisto. Sekvis refaro de abiturienta ekzameno ĉe la Popolaltlernejo de Erfurto, studo de teatraj sciencoj en Berlino kaj membriĝo al la partio SED. De 1976 ĝis 1978 li denove deĵoris ĉe la erfurta teatro, sed tiutempe kiel dramaturgo.

Kariero ĵurnalista
------------------

Verki por gazetoj li komencis kiel kulturredaktoro de la taggazeto *Neues Deutschland* kaj la magazino*Junge Welt*. En la jaro 1987-a li iĝis vicĉefredaktoro de la kineja fakrevuo *Filmspiegel*. Post la Turniĝo li unue laboris liberprofesie kaj estis ekde 1991 kulturredaktisto de la ĵurnalo *Thüringer Allgemeine*. Krome li publikigas artikolojn en aliaj amaskomunikiloj kiel *Das Blättchen* aŭ *Getidan* (=surreta blogo de Filmspiegel) kaj regule partoprenas podiajn diskutrondojn. Liaj semajnfinaj kolumnoj en la menciita taggazeto, la eseoj pri kulturaj kaj religiaj temoj kiel ankaŭ liaj kritikoj pri filmoj kaj teatraĵoj ŝatatas ankaŭ transe de la regiono de Erfurto.

Verkoj
------

* *Damals und noch viel früher*, Wartburg-Verlag, Weimar 2008

Eksteraj ligiloj
----------------

* Der Freitag, Berlin 17. August 2007, ISSN 0945-2095
* Thüringer Literaturrat.
*Ĉi tie estas islanda nomo. Plejmulto de islandanoj ne havas familiajn nomojn. La lasta nomo de ĉi tiu persono estas patronomo. Mencii lin oni povas sub lia persona nomo Indriði.*
**Indriði G. Þorsteinsson** (18-a de aprilo 1926 - 3-a de septembro 2000) naskiĝis en la biendomo Gilhagi en Skagafjörður *(islande: Sveitarfélagið Skagafjörður)* en norda Islando. Li okupis sin pri diversaj laboroj, ekzemple kiel taksiisto kaj ĵurnalisto. Dum ioma tempo li estis redaktoro de la ĵurnalo *La Tempo* (Tíminn) en Reykjavík. Indriði estas tre konata verkisto de romanoj kaj noveloj. Li ankaŭ aperigis unu poemlibron. Liaj plej famaj romanoj estas *79 el la taksiejo* (79 af stöðinni) 1955 kaj *Tero kaj filoj* (Land og synir) 1963.

Filo de Indriði estas verkisto Arnaldur Indriðason.

En Esperanto aperis
-------------------

*En tempoj de paco* (Á friðartímum), novelo, en La Tradukisto en traduko de Hafsteinn Bjargmundsson.

* Kategorio Indriði G. Þorsteinsson en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 102436
* GND: 107752182
* LCCN: n82110096
* VIAF: 32024812
* ISNI: 0000 0001 0884 7925
* LIBRIS: 191092
* SUDOC: 077592689
* BNF: 12096474d
* MBA: ec56c1a4-e43b-4661-8f8f-6d26ac3bdb91
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Georg WEISSEL** (\* 1590 en Domnau/Orienta Prusio; † 1-an de aŭgusto 1635 en Kenigsbergo) estis evangela pastro kaj poeto de ekleziaj himnoj.

Weissel studis ĉe Universitato Kenigsbergo teologion kaj muzikon interalie ĉe Johann Eccard kaj Johann Stobäus. La 3-an adventon 1623 li estis ordinita kiel pastro ĉe la preĝejo *Altrossgärtner Kirche* en Kenigsbergo. Weissel estis membro de la Kenigsberga Poeto-Rondo ĉirkaŭ Simon Dach, de kiu li decide estis influata same kiel de Heinrich Albert. Li postlasis 23 kantojn.

Lia plej fama kanto estas la ekumene uzata adventokanto „Macht hoch die Tür" (Evangela Kantaro (EG) n-ro 1, Gotteslob (GL) n-ro 107, ADORU n-ro 182 "Vin levu, pordo kaj lintel'"). Ĝi rilatas sur la 24-a psalmo kaj troviĝas hodiaŭ en preskaŭ ĉiu kristana kantaro. Johann Sebastian Bach uzis lian kanton *Nun liebe Seel, nun ist es Zeit* en la kvina kantato de sia Kristnask-oratorio. Krom sia adventokanto *Macht hoch die Tür* − li verkis la tekston okaze de la inaŭgurado de la novkonstruita preĝejo *Altrossgärtner Kirche* la 2-an adventon de 1623 − , Georg Weissel estas reprezentata en la germana Evangela Kantaro ankaŭ per la kantoj *O Tod, wo ist dein Stachel* (EG 113) kaj *Such wer da will ein ander Ziel* (EG 346).

Literaturo
----------

* Werner Krause: *Es kommt der Herr der Herrlichkeit – Wie das Adventslied „Macht hoch die Tür, die Tor macht weit" entstand.* 4. Auflage. Johannis, Lahr 2004.
* Johannes Block: *Georg Weissel.* In: Wolfgang Herbst (Hrsg.): *Komponisten und Liederdichter des Evangelischen Gesangbuchs.* Göttingen 1999.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ĉi tiu artikolo estis redaktita tiel ke ĝi entenas tutan aŭ partan tradukon de « Georg Weissel (Dichter) » el la germanlingva Vikipedio. Rigardu la historion de la originala paĝo por vidi ties aŭtoroliston. 
 |

* Kategorio Georg Weissel (poeto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
***Philotheos Bryennios***, greke ***Φιλόθεος Βρυέννιος***, esperantigite **Filoteo Brienio**, (naskiĝis la 26-an de marto 1833, mortis en 1914) estis episkopo de la Ortodoksa Eklezio kaj metropolito de Metropolo de Nikomedio. Li estas memorata precipe pro la fakto ke li malkovris, en 1873, gravan manuskripton en kiu estas konservitaj kopioj de famaj dokumentoj de la Eklezio de la unuaj jarcentoj.

Vivo
----

Naskiĝinte en Istanbul, li edukiĝis kaj studis en la ortodoksa teologia seminario de la Marmara insulo Halki, kaj doktoriĝis en la universitatoj de Leipzig, Munkeno kaj Berlino. Li profesoris pri teologio kaj aneksitaj sciencoj diversloke (1861-1867). En 1867 Filoteo Brienio ŝarĝiĝis regadi la Patriarkan altlernejon en Konstantinopolo; en 1875 li partoprene ĉeestis la konferenco de la Prakatolika Eklezio en Bonn, dum kiu li ricevis la nomumon al la digno de metropolito de la ortodoksa diocezo de Serra de Makedonio. En 1877 li estis oficigita episkope administri kiel metroplito la ortodoksan kristanaron de Nikomedio.

En 1877 li partoprenis kiel membro de la komisiono ŝarĝita informiĝi kaj informi pri la prirabadoj de la monaĥejoj de Moldavio kaj Valaĥio.

Enhavoj de la manuskripto malkovrita de Filoteo Brienio
-------------------------------------------------------

Dum sia didaktika kaj esplora laboro trafis, en la biblioteko de la pia societo "Sankta Tombo de Jerusalemo", pergamenan manuskripton entenantan verkojn de la unuaj kristanaj jarcentoj, kelkajn jam menciitajn sed ne poseditajn. Jen ili: Sinopsa sintezo de la Malnova Testamento pretigita de Sankta Johano Krizostomo, la Letero de Barnabaso, la Unua de Klemento, la Dua letero de Klemento, la Instruo de la dekdu Apostoloj, la neaŭtenta letero de Ignaco al Maria Cassaboli , kaj dekdu pseŭdo-leteroj de Ignaco el Antioĥio.

Notoj
-----

1. ↑  Tiuj katolikoj ĵus distanciĝis el la katolika Eklezio de Romo, kies Unua Vatikana Koncilio ĵus difinis la neeraripovon de la papo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Schaff bio of Bryennios
**Ioane Ŝavteli** (kartvela:) estis kartvela poeto de la 12-a kaj 13-a jarcentoj konsiderita kiel la verkinto de la tradicia laŭdata poemo en Kartvelio, konata kiel Abdulmesia (აბდულმესია), t.e."sklavo de Mesio" (de araba عبد المسيح, Abdul Masīh).

Referenco al Ŝavteli kaj lia laboro estas faritaj en postskribaĵo en La kavaliro en la panterfelo de Ŝota Rustaveli (ვეფხისტყაოსანი), kio estas la fonto de la nekohera titolo de la poemo. La odo de Ŝavteli estas, fakte, panegiro al la du plej grandaj monarkoj de mezepoka Kartvelio, Davido "la konstruanto" (r. 1089-1125) kaj la tiutempa reĝino de la poeto, Tamara de Kartvelio (r. 1184-1213). Malmulto estas sciata pri la biografio de la verkinto mem. "Ŝavteli" ŝajnas esti teritoria epiteto. La stilo de Ŝavteli inkludas fortan pastran diskurson kaj lia lingvaĵo estas laŭ konsiderinda mezuro artefarita kaj arkaike libera. Eventuale kleriko, li estas raportita de la mezepokaj kronikoj kiel fama poeto kaj filozofo akompaninta Tamaran en pluraj el ŝiaj vojaĝoj kaj kampanjoj.

* Kategorio Ioane Ŝavteli en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**George MIKES** [ĝorĝ mikeŝ], hungare **Mikes György** [mikeŝ djordj] estis hungara-angla verkisto kaj ĵurnalisto.

Li naskiĝis en la 15-an de februaro 1912 en Siklós. Li mortis en la 30-an de aŭgusto 1987 en Londono.

Biografio
---------

Li iĝis juristo en 1933 en Budapeŝto, tamen li laboris en gazeta eldonejo, kiel ĵurnalisto. En 1938 li estis sendita en Londonon. Li estis judo, tial li restis en Anglio (en 1946 li ricevis la britan ŝtatanecon). Ekde 1939 li ofte parolis en hungarlingva dissendo de BBC, ekde 1975 en hungarlingva dissendo de Radio Libera Eŭropo. Li eldonis pli, ol 40 librojn parte hungare, parte angle. La unua verko estis *How to be an alien*, kie mokis la anglojn. Estis libro, kiun oni tradukis al 22 lingvoj. Li ofte vojaĝadis, poste eldonis humurajn travivaĵojn: *Über Alles* (pri Germanio), *Milk and Honey* (pri Izraelo), *How to Scrape Skies* (pri Usono), *The land of rising yen* (pri Japanio). Post la morto en 1991 oni metis memortabulon en la naskiĝdomon.

Verkoj (selekto)
----------------

* Anglia papucsban (angle How to be an Alien), 1947 (Budapeŝto)
* *Milk and Honey* 1950
* *Italy for Beginners* 1956
* The Hungarian Revolution (La hungara revolucio), 1957, 1958
* *The Best of Mikes* 1962
* *How to be decadent* 1977
* *Arthur Koestler* 1983

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio George Mikes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 387340
* GND: 119238667
* LCCN: n80040153
* VIAF: 24639944
* ISNI: 0000 0000 8103 0551
* LIBRIS: 195148
* SUDOC: 030101638
* BNF: 12158508q
* NLA: 35351386
* NDL: 00449987
* BIBSYS: 90104899
* NKC: jn19990005708
* BNE: XX1366163
 |
**Fraato la 3-a** sukcedis sian patron Sinatruko, kaj regis en Partujo dum la periodo 70-57 a.K.

Kiam Fraato atingis la tronon, la romia generalo Lukulo preparis sin por ataki la reĝon de armenio, Tigrano la Granda, kiu estis la suverenulo plej grava de la okcidento de Azio, kaj kiu forprenis Mezopotamion kaj aliajn vasalajn ŝtatojn al Partujo. Fraato ĉesis helpi Tigranon kaj lian bopatron kaj aliancito Mitridato la 6-a de Ponto kontraŭ Romio. Anstataŭ tio, li helpis sian bofilon Tigrano la Juna, kiu ribeliĝis kontraŭ sia patro, kaj invadis Armenion en 65 a.K. kun la alianco de Pompeo. Li, kiu anstataŭis Lukulon en la romia flanko, lasis Mezopotamion al la partoj kaj respektis la landlimon de Eŭfrato.

Tamen, baldaŭ Pompeo forlasis la pompan traktadon kun Fraato, agnoskante al Tigrano la 2-a. Post tio, li malliberigis lian ribelan filon, okupis la vasalajn ŝtatojn Korĉajko kaj Osroeno, kaj ne agnoskis la titolon *Reĝo de reĝoj* denove adoptita de Fraato, kiel reĝo de Partujo.

Ĉirkaŭ la jaro 57 a.K. Fraato estis venenigita de siaj du filoj.

* Kategorio Fraato la 3-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 366604
* VIAF: 254159474316327662550
 |
**François BOURGEON** [frãsua burʒõ] (naskiĝis la 5-an de julio 1945 en Parizo) estas franca scenaristo kaj desegnisto de komiksoj.

Lia unua komikso, 14 paĝa, nomiĝis *L'ennemi vient de la mer* (la malamiko venas el la maro). Li skribis la historion kun Cécile ROMANCÈRE. Tiu komikso estis eldonita en 1972.

Li kunlaboris kelkfoje al la revuo Pif gadget kaj desegnis, en 1978, *Maître Guillaume et le Journal des bâtisseurs de cathédrales* (Mastro Vilhelmo kaj la ĵurnalo de la konstruantoj de katedraloj), albumo scenarigita de Pierre DHOMBRE kaj eldonigita ĉe « Univers Média ».

En 1979, li komencas *Les Passagers du vent* (la pasaĝeroj de la vento), en la revuo *Circus*. Fine, la serio havos kvin albumojn, kaj tiu historia aventuro en la 18-a jarcento oni konsideras kiel unu el la plej gravaj de la moderna komiksarto. Pro tiu unua albumo, François Bourgeon tuj fariĝas fama, kaj en januaro 1980, la Internacia Festivalo de la Komiksarto de Angulemo honoras lin kiel *plej bona desegnisto de la jaro*.

Samtempe, François Bourgeon decidas reveni al la mezepoka universo kaj eldonas *Les Compagnons du crépuscule* (la kompaniuloj de la noktiĝo) en 1983. Tiu serio rakontas la aventurojn de kavaliro kaj lia eskviro en Francio.

En 1993, li komencas *Le cycle de Cyann* (la ciklo de Cyann) kun la albumo *La Source et la Sonde* (la Fonto kaj la Sondo). La *ciklo* estas futurista historio kunverkita kun Claude LACROIX. La dua parto, *Six saisons sur Ilo* (ses sezonoj sur Ilo, kiu estas la nomo de planedo) aperis en 1997, kaj la tria parto, *Aïeïa d'Aldaal* (Aieia de Aldaal), en 2005.

François Bourgeon estas preciza desegnisto, kiu celas aŭtentikecon. Por ekzemplo, li ofte konstruas malgrandajn modelojn de la konstruaĵoj kaj ŝipoj, kiuj li poste desegnas. Liaj dialogoj estas ankaŭ bonegaj, kun spritaj kaj humoraj vortoj inter la roluloj. Pro ĉiuj tiuj kvalitoj, kaj liaj impresaj talentoj en la rakontarto, dividigo kaj kolorigo, François Bourgeon estas jam grava verkisto de la 9-a arto.

Ĉefaj verkoj
------------

### Les Passagers du vent (La pasaĝeroj de la vento)

* 1 - La Fille sous la dunette
* 2 - Le Ponton
* 3 - Le Comptoir de Juda
* 4 - L'Heure du serpent
* 5 - Le Bois d'ébène

### Les Compagnons du crépuscule (La kompanoj de la noktiĝo)

* 1 - Le Sortilège du bois des brumes
* 2 - Les Yeux d'étain de la ville glauque
* 3 - Le Dernier chant des Malaterre

### Le Cycle de Cyann (La ciklo de Cyann)

(kiun kunverkis Claude LACROIX)

* 1 - La Source et la sonde (La Fonto kaj la Sondo)
* 2 - Six saisons sur Ilo (Ses sezonoj sur Ilo)
* 3 - Aïeïa d'Aldaal (Aieia de Aldaal)
* Ekstere de la serio – La Clé des confins : D'Olh à Ilo et au-delà

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio François Bourgeon en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* (portreta priskribo, germane)
* Arkivigite je 2005-03-06 per la retarkivo Wayback Machine – Pri ekspozicio germane


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 37628
* GND: 119097575
* LCCN: n86805866
* VIAF: 85424164
* ISNI: 0000 0001 2029 8164
* SUDOC: 02674600X
* BNF: 118934560
* NKC: xx0019577
* ICCU: CFIV024323
* BNE: XX1721781
 |
**Herman GRIMM** (naskiĝinta la 6-an de januaro 1828 en Kaselo, mortinta la 16-an de junio 1901 en Berlino) estis germana verkisto, arthistoriisto kaj filologo.

Vivo
----

Estante filo de la antikvecfakulo Wilhelm Karl Grimm li studis en Berlino kaj Bonn jursciencon, sed baldaŭ pli okupigis sin pri filologio kaj historio. Li setlis en Berlino, kie li nomumitis en 1872 profesoro pri arthistorio ĉe la Humboldt-Universitato en Berlino en 1884 Sekreta konsilisto registara.

Kiel verkisto li unue aperis per la dramo »Armin« (Leipzig 1851). Krome li aperigis la poeziaĵon »Traum und Erwachen« (Berin 1854), la tragedion »Demetrius« (Leipzig 1854), »Novellen« (Berlin 1856) kaj la romanon »Unüberwindliche Mächte« (1867). En la verko »Essays« (Hannover 1859), en »Neu Essays« (1865), »Zehn ausgewählte Essays zur Einführung in das Studium der modernen Kunst« (1871), »Fünfzehn Essays«, kaj en »Fragmente« (Berlin 1900) li liveris serion da elstaraj kaj spritozaj observoj pri personoj kaj temoj literaturaj kaj artoj. Jen lia ĉefverko »Leben Michelangelos« (Hannover 1860–63), kiu ne nur estas arthistoria monografio impona sed samtempe bildo intersa pri la politikaj kaj socialaj cirkonstancoj sub kiuj la verkisto vivis.

Ekde 1865 li eldonis la de li sole redaktitan gazeton »Über Künstler und Kunstwerke« kiu tamen ne postvivis la trian volumon de 1867. Kontraŭ kritiko, kiu venis post la eldono de la Vasari-verko »Leben Raphaels« (Berlin 1872) li skribis »Zur Abwehr gegen Herrn Professor A. Springers Raphael-Studien« (1373). El prelegoj de ĉe la berlina universitato naskiĝis la verko »Goethe« (Berlin 1877). Siajn interesajn prihomerajn studojn li unuigis en la libro »Homer« (Berlin 1890–95). Multon instigan li ofertis per la verko »Beiträge zur deutschen Kulturgeschichte« (1897).

Graveco
-------

La plej interesaj faktoroj ĉe Grimm estis ties bunta intereso-gamo, ties juĝado saĝa kaj ties tre individua kaj kolora stilo. Kiel verkisto li estis nur duavica - mankas simple poeta forto, kvankam laŭdindas nobla karaktero montrata ekz. ĉe »Unüberwindliche Mächte«. Lia edzino estis Gisela von Arnim, filino de Bettina von Arnim.

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 8. Leipzig 1907, S. 342-343, kio legeblas tie ĉi interrete.

* Kategorio Herman Grimm en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 581337
* GND: 118697773
* LCCN: n50031660
* VIAF: 27078353
* ISNI: 0000 0001 0881 4883
* LIBRIS: 242007
* SUDOC: 028374630
* BNF: 120222702
* ULAN: 500342727
* NLA: 35152068
* NDL: 001160146
* BIBSYS: 90132861
* RKD: 441296
* NKC: jn20000602513
* ICCU: RAVV061506
* BNE: XX1723579
 |
**Anton Ivanoviĉ DENIKIN** (ruse Анто́н Ива́нович Дени́кин) (16-a de decembro, 1872 — 8-a de aŭgusto, 1947) estis armea oficiro en Rusia imperio antaŭ kaj dum la Unua mondmilito. Sekve de la Oktobra Revolucio, li estis ano de la kontraŭrevoluciaj Blankaj fortoj dum la Rusa Enlanda Milito.

Biografio
---------

dekstra
Li naskiĝis en Varsovio (Rusia imperio) kiel filo de malaltranga oficiro. Lerteco kaj necedema ambicio helpis al li forlasi povran vivon kaj fari brilan karieron. Li estis edukita ĉe la Kieva Milita Lernejo kaj ĉe la Akademio de la Generalstabo. Li servis unue aktive en la Rusa-Japana milito.

En aŭgusto en 1914, Denikin estis generalmajoro kaj komandanto de la Kieva armea distrikto. Li batalis en Galicio, en 1916, Rumanio en la Brusilov-ofensivo. Sekve de la Februara Revolucio, li fariĝis staboĉefo de Miĥail Alekseev, poste Aleksej Brusilov kaj fine Lavr Georgeviĉ Kornilov. Denikin apogis la aŭdacan provon de sia komandanto (Kornilov Okazo septembre en 1917 kaj estis arestata kaj enprizonigata kune kun li.

Pro la Oktobra Revolucio, Denikin kaj Kornilov fuĝis al Novoĉerkask en suda Rusio por renkontiĝi kun aliaj caristaj oficiroj kaj oficiroj de Voluntula Armeo, komence komandita far Alekseev.

Kornilov estis murdita en aprilo de 1918 proksime al Jekaterinodar kaj la Voluntula Armeo estis ekkomandata far Denikin. Liaj trupoj retiriĝos pro la bolŝevika kontraŭ-ofensivo al la areoj de rivero Don. Li gvidis la finan atakon de la sudaj blankaj fortoj — aŭdacan atakon por okupi Moskvon somere de 1919. Pro la troa fortostreĉo de sia armeo, li suferis decidan malvenkon oktobre ĉe Orel, nur 400 km sude de Moskvo. La blankaj fortoj de suda Rusio estis en konstanta retiriĝo kaj agadis en marto de 1920 nur en Krimeo. Ekde januaro ĝis aprilo de 1920 li nominale estis **Supera Reganto de Rusio**.

Denikin abdikis pri sia pozicio aprile favore al Pjotr Nikolajeviĉ Vrangel kaj ekzilis al Francio kaj poste en 1945 al Usono. Li publikigis du librojn *The Career of a Tsarist Officer: Memoirs, 1872-1916* kaj *The Russian Turmoil*.

Li mortis en Ann Arbor en 1947.

Reentombigo en Rusio
--------------------

Oni reentombigis liajn restaĵojn en 2005 kun solena ĉeesto de la moskva urbestro Jurij Luĵkov kaj la ĉefpatriarĥo de Moskvo.

Vidu ankaŭ
----------

* Rusia enlanda milito

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Anton Denikin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 
* 
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 28887
* GND: 119112361
* LCCN: n50035923
* VIAF: 74656035
* ISNI: 0000 0001 2139 828X
* LIBRIS: 211738
* SUDOC: 058565698
* BNF: 16996924b
* NLA: 35128411
* NKC: jo20010083099
* BNE: XX1000503
 |
**Georgo la Barbulo** (germane *Georg der Bärtige*, latine *Georgius Barbatus*; naskiĝis la 27-an de aŭgusto 1471 en Meißen, mortis la 17-an de aprilo 1539 en Dresdeno) de la albertida branĉo de la dinastio Wettin estis duko de Saksio, kiu forte kontraŭis Reformacion.

Vivo
----

La tria filo de duko Alberto la Temerara estis destinita por kariero klerika; sed li geedziĝis en 1496 kun Barbara, filino de reĝo Kazimiro la 4-a de Pollando-Litovio. En 1500 li sekvis la patron en regado super la landoj saksia-albertidaj. Kontraŭ la rajtoj pri la guberniestreco de Frisujo li cedis en 1505 al la pli juna frato Henriko la Administradujojn de Freiberg kaj Wolkenstein - antaŭ finfina vendo de la tro maltrankvila posedaĵo kontraŭ 200.000 guldenoj al arkiduko Karlo.

Lia politika sinteno influitis de la kverelo kun la ernestidaj kuzoj kaj ankaŭ la malŝato de Reformacio. Konvinkite de reformiĝ-neceso eklezia kaj jesante ankoraŭ en 1523 plendojn plurajn de ĉe *Gravamina* li volis ke la kritikoj restu strikte eneklezie kaj reguligitu laŭ la regnaj leĝoj. La faman Lepsikan disputon inter Marteno Lutero kaj Johannes Eck de 1519 li atente ĉeestis antaŭ ol tre energie ekagadi kontraŭ la anoj de la novaj ideoj. Li eĉ ordonis kontrolvizitadojn en sia lando al kiu ankaŭ devis submeti sin la universitato lepsika.

Ĉagreniĝinte per la kamparanaj ribeloj kaj la movado de anabaptismo li restis la plej grava roko de la katolikoj en la Regno. Per tio li igis Luteron polemike kritiki lin, ekz. kun la titolo *diabla apostolo*, *malinteligenta junkro*, *murdisto insida de el Dresdeno* ktp. La de Georgo mem entreprenitaj reformetplanoj de malmultaj ŝatatis kaj malgraŭ la opozicio georga la Reformacio venkis en Saksio. Kiam filoj liaj mortis unu post la alia li volis maltronheredantigi la reformacieman fraton Henriko. Ĉe tio li malsukcesis.

Ekde la morto de la edzino (1534) Georgo portis barbon kio kaŭzis la kromnomon. De la kvin filoj kaj kvar filinoj postvivis lin nur princino Christina, edzino de Filipo la 1-a de Hesio, kiu mem enkondukis la Reformacion en Hesio.

En Annaberg oni starigis en 1897 monumenton por li.

Fonto
-----

* *Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 7. Leipzig 1907, p.608 (tie ĉi interrete)

Notoj
-----

1. ↑  Johann Gottfried Kneschke: ''*De rationibus, quibus permotus Georgius Barbatus animum induit Luthero infensissimum.* Zittaviae, 1806

* Kategorio Georgo la Barbulo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Hetepseĥemuj** estis la unua faraono de la dua egipta dinastio; li regis ĉ. 2828-2800 a. K. (von Beckerath)

Kartuŝo de Hetepseĥemuj en la Reĝa listo de Abidozo (kartuŝo n-o. 9).Lia nomo signifas "*La du povoj estas en paco*", kio verŝajne aludas la finiĝon de la bataloj inter Suba kaj Supra Egiptio.

Manetono lin nomas *Boetos*, laŭ Seksto Julio Afrika, aŭ **Bokos**, en la armena versio de Eŭzebo de Cezareo, kaj donas al li 38 jarojn da regado.

Li etas konsiderata la fondinto de la 2a dinastio, sed oni ne scias kun certero pri lia rilato kaj la antaŭa dinastio, ĉar oni kredas ke li ne estis filo de Kaa. Verŝajne Hetepseĥemuj atingis la tronon per la geedziĝo kun princino.

Ekde lia regado estis foruzitaj la tabuloj eponimaj de la 1a dinastio kaj estis anstataŭitaj de cilindraj sigeloj kun gravuraĵoj. Tio konservigas la nomojn de la ŝtatlaboristoj sed ne informojn pri politikaj aŭ religiaj okazintaĵoj.

Oni kredas ke Hetepseĥemuj estis apartigita de la trono per komploto organizita de lia frato mem.

* Kategorio Hetepseĥemuj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 532476
 |
La unua paĝo de *Historia do Futuro*
La pastro **António VIEIRA** (6-a de februaro 1608 – 18-a de julio 1697) estis portugala-brazila jezuita misiisto, predikisto, diplomato, politikisto kaj verkisto. Li naskiĝis en Lisbono kaj kiam estis 7-jaraĝa li iris kun la familio al Bahio, en Brazilo, kie lia patro estis sekretario por la registaro. Li studis en la jezuita lernejo de Bahio kaj aliĝis al la Jezuitoj, ricevinte sian ordonon en 1635 kaj tiam ekigante sian laboron kiel predikisto.

En 1641 li reiris al Lisbono kun la urbo-reganto por prezenti al reĝo Johano la 4-a la aliĝon al la afero pri "Restauração", renovigado de Portugalio post la resendependiĝo de Hispanio, tiama uniigta lando por kunigo de kronoj. La reĝo donis al li plurajn diplomatiajn laborojn en Nederlando kaj Romo. Tamen, ĉar li ne bone sukcesis plenumi tiujn laborojn, li reiris al Brazilo kaj dediĉis sin al misionado de brazilaj indiĝenoj.

Post la morto de Johano la 4-a, la Inkvizicio akuzas lin pri havi herezajn opiniojn (1662-1667), sed post ke Petro la 2-a supreniras al la trono, li estis liberigita. Post nova kaj intensa laboro kiel diplomato en Romo kaj kiel predikisto, li revenis por resti en Bahio, kie li mortis preskaŭ 90-jaraga.

Krom siaj famaj *Sermões* (Predikoj- 13 partoj publikigitaj inter 1679 kaj 1699), li skribis *Esperanças de Portugal* (Esperoj de Portugalio), *Clavis Prophetarum* kaj *História do Futuro* (Historio de la Estonto).

En Esperanto aperis
-------------------

* La skulptisto. Trad. Gonçalo Neves. En *Fonto* 20, 2000: n-ro 231, p. 27.
* Ni estas polvo. Trad. Gonçalo Neves. En *Fonto* 20, 2000: n-ro 231, p. 28.
* Prediko al fiŝoj. Trad. Gonçalo Neves. En *Fonto* 20, 2000: n-ro 231, p. 28-29.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio António Vieira en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2006-03-29 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 6439
* GND: 118626914
* LCCN: n50059158
* VIAF: 9861297
* ISNI: 0000 0001 2276 2629
* LIBRIS: 383226
* SUDOC: 027368521
* BNF: 12026792q
* NLA: 49861083
* BIBSYS: 90518856
* NKC: ola2002109848
* ICCU: RMSV052711
* BNE: XX5171031 XX1149434, XX5171031
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Francesco la 2-a Gonzaga** (naskiĝis en Mantovo, en la 10-a de aŭgusto 1466 - mortis en Mantovo, en la 29-a de marto 1519) estis markizo de Mantovo inter 1484 ĝis sia morto.

Biografio
---------

Li estis filo de Federiko la 1-a Gonzaga (1441-1484) kaj Margareta de Bavario (1442-1479). Kiel tradicio en sia familio, li distingiĝis dank'al intensa aktiveco je milita kondotiero, subtenita de la potencoj kiu oferis al li pli bonajn vantaĝojn, kaj per ekonomikaj rimedoj, kaj reciproke de sekureco por lia markizlando mem.

La tradiciaj kaj konstantaj bataloj inter Milano kaj Venecio anstataŭiĝis de la grandaj konfliktoj kie partoprenis grandaj potencoj kiel Francio, Hispanio kaj la papeco. Ene de ĉi tiu kunteksto, gravaj italaj ŝtatoj kiel Milano kaj Napolo ekforskuiĝis kaj Venecio mem suferis akran teritorian modifon. Dank'al Francisko, ĉiam helpata de sia edzino Izabela d'Este, kaj al liaj sennombraj faroj kaj politikaj kaj diplomatiaj, li sukcesis teni pozitivan ekvilibron rilate al sia strategie grava ŝtato.

Francisko havis relative bonsukcesan karieron kiel milita komandanto, rehavigante al si la rolon kiel kapitano de la Respubliko de Venecio, inter 1489 kaj 1498. En 1495, li partoprenis kiel komandanto de la trupoj aliancitaj dum la Batalo de Fornovo. Kiam la batalo finiĝis, lia valoro agnoskiĝis, kvankam li estis akuzita ke li ne sciis bonprofiti la militan superecon de la aliancitoj, kiu kulminis kun la liberigo kaj retiriĝo de la trupoj de Karlo la 8-a, reĝo de Francio. Kiel dankpremio por la venko en la batalo, kaj pete de Girolamo Redini, sia konsilisto, li konstruigis en la urbo la Preĝejo de Sankta Maria de la Venko, kaj meti sur la altaro la Sinjorino de la Venko farita de Andrea Mantegna, poste ŝtelita de la francoj, en 1797.

Vidu ankaŭ
----------

* Isabella d'Este (1474-1539)
* Herkulo la 1-a, Duko de Ferrara (1431-1505)
* Alfonso la 1-a (1476-1534), Duko de Ferrara
* Herkulo la 2-a (1508-1559), Duko de Ferrara
* Elisabetta Gonzaga, fratino de Francesco kaj Dukino de Urbino

Referencoj
----------

1. ↑  Bibliothèque Nationale de France
2. ↑  Enciclopedia Italiana
3. ↑  Madona della Vittoria

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | **Rilataj artikoloj troviĝas en** Portalo pri Homoj |

* Kategorio Francesco la 2-a Gonzaga en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 490206
* GND: 11869247X
* LCCN: n78084528
* VIAF: 23207644
* ISNI: 0000 0000 6634 3322
* SUDOC: 131545809
* BNF: 15619116x
* ULAN: 500115085
* RKD: 445118
 |
**Hiawatha** (ankaŭ **Hajavato**; en la oĝibva indiana lingvo: „kreas riverojn") estis legenda estro de la nord-amerika onondaga indiana tribo (ĉ. 1450). Laŭ indiana tradicio, li fondis la Ligon de Kvin Nacioj (Irokeza Tribasocio).

Hiawatha de Augustus Saint-Gaudens
Hiawatha estas la reprezentanto de la homa evoluo kaj civilizo. Li instruis al sia popolo agrikulturon, ŝipadon, kuracadon kaj artojn kaj per mirakla povo malsovaĝigis la malamikajn fortojn de la naturo.

*The Song of Hiawatha*
----------------------

Pri la historio de indiana estro Hiawatha parolas la longa, populara versaĵo *The Song of Hiawatha* (La kanto de Hiawatha) de Henry Wadsworth Longfellow (1855), kiu uzas la Kalevala-versadon.
La rolulo de la versaĵo tamen havas apenaŭ ion komunan kun la irokeza fondinto alie ol la nomo.

* Kategorio Hiawatha en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 137036
* GND: 1013903471
* LCCN: n84191800
* VIAF: 26015924, 3855159035166201380008, 523159474340427662634, 568159474067027660713 75149196442974791264, 26015924, 3855159035166201380008, 523159474340427662634, 568159474067027660713
* NLA: 64485408
* BIBSYS: 12055510
 |
***Philosophische Untersuchungen*** (Filozofiaj esploroj) estas la titolo de verko de Ludwig Josef Johann Wittgenstein. Kun la *Tractatus logico-philosophicus*, ĝi estas unu de la du ĉefaj verkoj de la filozofo Ludwig Wittgenstein. En ĝi Wittgenstein pristudas nombrajn problemojn kaj pridemandojn de semantiko, logiko, filozofio de matematiko kaj filozofio de menso. Li eliras el vidpunkto ke la konceptaj konfuzoj kiuj ĉirkaŭas la uzadon de la lingvo estas la kaŭzo de la plimulto de la filozofiaj problemoj. La libro estas rekonita kiel unu de la filozofiaj verkoj plej gravaj de la 20-a jarcento kaj plue influas en nuntempaj filozofoj, speciale en la studo de la menso kaj de la lingvo. 

La *Esploroj* temas grandparte pri la malfaciloj de la lingvo kaj de la signifo. Wittgenstein konceptis la ilojn de la lingvo kiel fundamente simplaj, kaj kredis, ke la filozofoj estis malheligintaj tiun simplecon pere de malbona uzado de la lingvo kaj de starigo de demandoj sensignifaj. La vortoj ne estas difinitaj per referenco al objektoj aŭ al aĵoj kiujn ili indikas en la ekstera mondo nek per pensoj, ideoj aŭ mensaj reprezentaĵoj kiujn oni povus asociigi kun ili, sed per kiel oni uzas ilin en la reala kaj ordinara komunikado. Por ekzemplo, tio signifas, ke ne necesas postuli, ke estas io nomita "bono", kiu ekzistas sendepende de ajna "bona ago" partikulare.

Referencoj
----------

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Investigaciones filosóficas en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 846024
* GND: 4117668-6
* VIAF: 182650189
* BNF: 11961289g
 |
**Antônio SALES** (naskiĝis la 13-an de junio 1868 proksime al Paracuru, Cearao; mortis la 14-an de novembro 1940 en Fortalezo), estis naturalisma brazila verkisto. Pro sia humura maniero dediĉi sin al literatura vivo li estas laŭdita de ĉiuj, kiuj konatiĝas kun lia intelekta agado.

Ekzemplas tion lia funkcio ĉe "Spirita Bakejo" (verdire pli "sprita" ol "spirita"...), kie li estis "ĉef-panisto". La viglaj kaj bruaj kunsidoj de tiaj panistoj ĉe Kafejo Jsava, agitis, inter 1892 kaj 1898, la trankvilan ĉefurbon de ŝtato Ceará. Tiuj estis la unuaj tagoj de brazila Respubliko.

Pro malriĉeco de sia patro, li devis frue labori kiel komercofisto en Fortalezo. Post kelkaj jaroj, li fariĝis publika oficisto, politikisto kaj ĵurnalisto. Persekutite de ŝtata prezidanto, li strategie transiris al Rio de Ĵanejro kaj tie restis dum multaj jaroj. Nur en 1920 li revenis al Fortalezo, kie loĝis ĝis sia morto.

Antônio Sales verkis poezion: "Diversaj Versoj" (1890), "Norda Kantaro" (1895), "Poemoj" (1902), "Mia Lando" (1919). Proze, li eldonis la romanon "Migrantaj Birdoj" (1914), impresionisma verkaĵo kiu daŭrigis la naturalisman doktrinon de naturalismo.

* Kategorio Antônio Sales en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 125403
* LCCN: n86124875
* VIAF: 70417121
* ISNI: 0000 0000 2759 9579
* SUDOC: 071469141
 |
**Francis Edward Ledwidge** (19a Aŭgusto 1887 - 31a Julio 1917) estis irlanda militpoeto el Graflando Meath. Foje konata kiel "poeto de la merloj", li mortiĝis en agado ĉe la Batalo de Passchendaele dum la Unua Mondmilito.

Komenca vivo
------------

Ledwidge naskiĝis ĉe Janeville, Slane, en Irlando, la oka de naŭ fratoj en malriĉiĝinta familio. Liaj gepatroj, Patrick Ledwidge (la familio Ledwidge, el Shropshire, ricevis teron en Meath post la Normanda invado) kaj edzino Anne Lynch (1853–1926), klopodis havigi al siaj filoj plej bonan edukadon kiun ili povis. Sed kiam Francis estis nur 5jaraĝa lia patro Patrick mortiĝis tro frue, kio devigis kaj la edzinon kaj la filojn eklabori ankaŭ tro frue. Francis abandonis la lokan nacian lernejon nur 13jaraĝa, kaj dum plue memedukiĝis, li eklaboris kie li povis, kiel farmisto, ŝoseisto, ministo el kupro (eldungita pro organizi striko ĉar estis sindikatisto ekde 1906) kaj vendisto. Kiel sekretario de sindikato (1913–14) li deziris jam labori por neforta taskaro. Lia politiko estis naciista same kiel maldekstra.

Juna poeto
----------

Unua Mondmilito
---------------

Poezio kaj milito
-----------------

Publikigado
-----------

Verkoj
------

* Kategorio Francis Ledwidge en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* *Songs of the Fields* (1915) Plena teksto ĉe Internet Archive
* *Songs of Peace* (1917)
* *Last Songs* (1918) Plena teksto ĉe Internet Archive
* *The complete poems of Francis Ledwidge; with introductions by Lord Dunsany* (1919) Plena teksto ĉe Internet Archive

Notoj
-----

1. ↑  Longley, E. "Ledwidge, Francis Edward (1887–1917)" : Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, (2004), vl. 33, pp. 45-46

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 414601
* GND: 124401686
* LCCN: n93066444
* VIAF: 60015605
* ISNI: 0000 0000 6323 899X
* SUDOC: 075940221
* MBA: 95db97f4-de15-4e5e-95b4-fb3c39ecbc47
* BIBSYS: 90917052
* ICCU: PALV056539
 |
**Francisco Coréal** estas la aŭtoro de libro *Les voyages de François Corréal aux Indes Occidentales* (La Vojaĝoj de Francisco Coréal al Okcidentaj Hindujoj) en 1722. La libro famegiĝis en Francio kaj estis unu el informfontoj preferindaj pri Ameriko en tiu lando dum la 18-a jarcento kaj ĝi havis multajn reeldonoj, kvankam ĝi estas falsa.

La libro deklaris sin tradukita el la hispana, sed estas neniu volumeno konata de ĝi en tiu lingvo, krom ne estas registro de ĝia eldono en Hispanio. La frazoj en la hispana kiu aperas en la libro estas eraraj, ekzemple: "Valgha-me Dios! estas son heregas lutheranas!" anstataŭ "¡Válgame Dios! estos son herejes luteranos". La aŭtoro ankaŭ atakas forte la Katolikan Eklezion kaj la hispanan regnon, tre eble ĝi estis kalvinisma. Tre eble la originalo estas nederlanda, ĉar en la nederlanda eldono estas partoj, kiuj mankas en franca versio.

La verko ŝajnas kunigi informojn de veraj vojaĝantoj kaj tiamaj eŭropaj antaŭjuĝoj pri Sudameriko, eble ĉar konfirmis antaŭjuĝojn ĝi estis tiel fama.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 273924
* GND: 131358413
* LCCN: no99030493
* VIAF: 42968895
* ISNI: 0000 0000 6322 9444
* SUDOC: 12689793X
* BNF: 15132787z
* BIBSYS: 2040698
 |
**Antal Békefi,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Békefi Antal** estis hungara verkisto, ĵurnalisto, redaktoro, unu el la fondintoj de Societo Dugonics. Lia origina nomo estis **Kann Nathan**. Lia filo estis László Békeffi.

Kann Nathan  naskiĝis la 1-an de septembro 1858 en Szentes. Li mortis la 2-an de oktobro 1907 en Szeged.

Biografio
---------

Antal Békefi devenis el juda familio. Li finis gimnazion en 1875 en Szeged, poste li lernis en aktora lernejo en Budapeŝto, sed post unu jaro pro malsano li forlasis la lernadon. Tiam li ekuzis la nomojn komence *Békeffy*, poste *Békefi*. Li komencis kontribui en signifa gazeto de Szeged. Lia domo detruiĝis pro Inundo de la Tiso (1879), li translokiĝis al Budapeŝto, kie li daŭris la ĵurnalistan laboron. En 1881 li ricevis postenon en Szeged en redaktejo, en 1899 li atingis la rangon redaktoro. Liaj kolegoj estis István Tömörkény kaj Ferenc Móra. En 1889 li edziĝis, sed lia edzino mortis post la nasko. En 1903 li denove edziĝis. Li frue mortis pro tuberkulozo.

Elektitaj verkoj
----------------

* *Bíró előtt.* 1885
* *Kálvárián.* 1894
* *Az életből.* 1904

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero B, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio kun foto
* hungare

* Kategorio Antal Békefi (verkisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 546131
 |
**Gergely Nógrádi** [gergej], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Nógrádi Gergely** estas hungara operkantisto, kantoro, ĵurnalisto, verkisto. Lia patro estas Gábor Nógrádi.

Gergely Nógrádi inter legantoj en 2013
Gergely Nógrádi  naskiĝis la 7-an de februaro 1971 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gergely Nógrádi devenis el juda familio. Li frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris teatrosciencan diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös, samtempe li lernis en mezgrada konservatorio. Jam la gimnazia jaroj li kontribuis en pluraj porjunularaj gazetoj, poste en 1994 li estis oficiale ankaŭ ĵurnalisto. Li akiris plian (kantistan-pedagogian) diplomon en 1996 en Muzikakademio de Budapeŝto, lia ĉefinstruisto estis Boldizsár Keönch. En la lerneja jaro 1996 li lernis kantadon en Muzikakademio de Stuttgart, kie instruis lin Szilvia Geszty. Kiel operkantisto li kantadis en la Muzikakademio de Budapeŝto, Budapeŝta Ŝtata Operejo, Operetoteatro (Budapeŝto), Teatro Csokonai (Debrecen), Nacia Teatro (Miskolc), Nacia Teatro (Szeged), Teatro Szigligeti (Szolnok). Ekde 2002 lia ĉefa okupiĝo estas la verkado kaj ne la kantado. Li verkas romanojn, redaktas revuojn, fabelojn. En 2006 li akiris politikistan diplomon en Universitato de Pécs, post jaroj ankaŭ liturgian-kantoran diplomon en Juda Universitato (Budapeŝto). Ekde 2008 li estas eldonisto, ekde 2009 li estas kantoro en urboparto Buda. Li havas edzinon, kiu naskis 2 gefilojn.

El liaj libroj
--------------

* *Hogyan csináljunk Pavarotti?* (2004)
* *Coccolino* (fabellibro, 2005)
* *Györgyi - Miért pont ő?* (memuaro, 2008)
* *Agenor* (romano, 2011)

Fontoj
------

* 
* 

* Kategorio Gergely Nógrádi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**FIEDLER István** [fidler] estis hungara romia katolika episkopo naskita en Nagybecskerek la 14-an de oktobro 1871 kaj mortinta en Nadjvarado (Oradea) en 1957.

Kariero
-------

István Fiedler estis ordinita pastro la 8-an de septembro 1894. Inter 1898 kaj 1904 li estis helppastro en Újszentanna, Csák kaj Lippa. De 1904 li estis animdirektoro de monaĥinejo de Temeŝvaro kaj de 1910 de la porpastra instituto, de 1913 espiskopa sekretario, de 1916 dekano-parokestro en Resicabánya, de 1923 kanoniko en Temeŝvaro. En la dua parto de la 1920-aj jaroj li estis anstataŭanto de la apostola la guvernatoro. En 1930 oni ordinis lin episkopo en Oradea kaj li estis la unua episkopo de unuigita diocezo Satmaro-Oradea. En oktobro 1939 la rumana registaro devigis lin abdiki de sia posteno. De 1949 li estis sub polica observado, sed kontraŭ tiu li en 1950-51 ordinis la pastrostudentojn de la diocezo, ĉar Áron Márton ankoraŭ estis en malliberejo.

Libro
-----

* *A tizennégy segítő szent* (Nagyvárad, 1935).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio István Fiedler en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

}
**Hiob LUDOLF** (naskiĝinta en la 15-an de junio 1624 en Erfurto, mortinta en la 8-a de aprilo 1704 en Frankfurt am Main) estis germana orientalisto.

Vivo
----

Post la lernejaj jaro ĉe la Konsilantargimnazio kaj studado de filologio ĉe la Universitato de Erfurto kaj en Leiden, li vojaĝis por pliigi sian lingvan scion. Serĉante en Romo kelkajn dokumentojn laŭ la peto de la sveda kortego (1649), li konatiĝis kun certa Abba Gregorius, kaj akiris de li scion pri kaj konon de la amhara lingvo.

En 1652 li eniris en la servojn de la duko Ernesto la 1-a (Saksio-Gotha-Altenburg) (ankaŭ kiel princedukisto por Frederiko), kiuj daŭris ĝis 1678, kiam li demisiis por iri al Frankfurto ĉe Majno.

En junio 1659 Ludolf ekloĝigis la disĉiplon Michael Wansleben ĉe si hejme en domo apud la Kastelo Friedenstein por lernigi lin afrikanaĵojn. Wansleben poste iris Londonon kie li konatigis la verkojn de Ludolf. En 1663 Wansleben laŭ komisio duka faris ekspedicion en Afrikon pri kiu li skribis ĝis hodiaŭ konserviĝintan raporton.

En 1683 Ludolf mem vizitis Anglion por reklami por establado de komerco kun Etiopio. Sed liaj klopodoj estis malsukcesaj, ĉefe pro la rezisto de la aŭtoritatoj de la etiopa Ortodoksismo. Revenante al Frankfurto en 1684, li dediĉis sin tute al literatura verkado, kiun li daŭrigis preskaŭ ĝis la morto. En 1690 li estis nomumita prezidanto de la *Collegium Imperiale Historicum*.

Verkoj
------

La verkoj de Ludolf, kiu laŭdire estis alkutimiginta al la uzo de dudek kvin lingvoj, inkludas *Sciagraphia historiae aethiopicae* (Jena, 1676) kaj la *Historia aethiopica* (Frankfurt, 1681), kiu estis tradukita en la anglan, la francan kaj la nederlandan, kaj kiu estis kompletigita per *Commentarius* (1691) kaj *Appendices* (1693-1694). Laŭ Ullendorff, la ludolfaj vortaroj kaj gramatikoj estis de graveco longe transcendanta ties propran tempon kaj restis, por pli ol jarcento kaj duono, la nemalhaveblaj iloj por la serioza studo de la etiopaj lingvoj, dum lia monumenta historio de Etiopio (kun ampleksa komentaĵo) daŭre povas esti legita kun profito same kiel kun ĝuo.

Inter liaj aliaj verkoj menciindas:

* Grammatica linguae amharicae (Frankfurt, 1698)
* Lexicon amharico-latinum (Frankfurt, 1698)
* Lexicon aethiopico-latinum (Frankfurt, 1699)
* Grammatica aethiopica (Londono, 1661, kaj Frankfurt, 1702)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Hiob Ludolf en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biografio ĉe NDB.
* Literaturo pri kaj de Ludolf.

Literaturo
----------

* Chr. Juncker: *Commentarius de vita, scriptisque ac meritis illustris viri Iobi Ludolfi*, 1710
* S. Uhlig: *Hiob Ludolfs Theologia Aethiopica, 1983*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 466314
* GND: 118817167
* LCCN: n84233833
* VIAF: 7400281
* ISNI: 0000 0001 2119 2919
* LIBRIS: 282242
* SUDOC: 028059123
* BNF: 119970023
* BPN: 12048396 65769921, 12048396
* NKC: ola2002158764
* ICCU: UBOV123229
* BNE: XX1682562
 |
**HEGEDŰS István** (hegedyŝ) estis hungara literaturhistoriisto, tradukisto, universitata profesoro, ano de MTA naskita en Koloĵvaro la 7-an de septembro 1848 kaj mortinta en Orosháza la 31-an de decembro 1925.

Biografio
---------

István Hegedűs studis en la reformita kolegio de Koloĵvaro, poste teologion en Peŝto, Berlino, pli poste en Lepsiko, kaj de 1872 li estis instruisto de la reformita kolegio de Koloĵvaro, inter 1881–87 ĝia direktoro. De 1886 li estis privatprofesoro de la Universitato de Koloĵvaro. Inter 1890–1919 li prelegis klasikfilologion en la Universitato de Budapeŝto. De 1893 li estis membro de la Societo Kisfaludy. Li estis dum longa tempo prezidanto de la Philologiai Társaság, fondinto de Popolakademio Erzsébet. Li publikis plurajn studojn pri klasikfilologio, kompara mitologio, literaturhistorio kaj pri la historio de la hungara humanismo. Liajn drampoemojn (A költő leánya, Éjféli párbaj) prezentis la Kolozsvári Nemzeti Színház (1881). Li tradukis multe, precipe el verkoj de Esĥilo, Menandro, Janus Pannonius, Goethe, Schiller, Grillparzer .

Libro
-----

* *Utilismus a nevelésben* (Bp. 1879);
* *Költemények* (Bp. 1881).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio István Hegedűs en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 349343
* GND: 1055339795
* LCCN: n93098850
* VIAF: 23816413
* ISNI: 0000 0000 7818 4939
* SUDOC: 224412329
* BNF: 11013250b
 |
**Antal Forgács** [forgAĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Forgács Antal** estis hungara poeto. Lia origina familia nomo estis *Freud*.

Memortabulo en Budapeŝto pri Forgács Antal
Antal Freud  naskiĝis la 10-an de februaro 1910 en Bicske, li mortis en marto de 1944 ie en Nazia Germanio.

Biografio
---------

Antal Forgács frekventis mezlernejon, poste li estis soldato en Szolnok. Liaj poemoj aperis ekde 1929, baldaŭ li verkis ankaŭ kritikojn. Li aliĝis al la malpermesita komunisma partio, en 1932 li estis arestita, sed pruvoj mankis, tial li liberiĝis. Lia unua poemlibro aperis en 1933. Pro la etendiĝanta naziismo li translokiĝis al Parizo, sed Gestapo trovis lin en Grenoble en 1944 kaj li devis fari trudlaboron en Nazia Germanio. Li malaperis en nekonataj cirkonstancoj, en 1949 la hungaraj instancoj deklaris la oficialan morton.

Li apartenis al la tria generacio de Nyugat.

Liaj poemlibroj
---------------

* *Fanyar idő* (1933)
* *Hűvös magány* (1936)
* *Időm törvénye szerint* (1938)
* *A világ nem felel* (1963, elektitaj poemoj)

Memorigiloj
-----------

* memortabuloj en Budapeŝto kaj Bicske

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Antal Forgács (poeto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Gerhoh von WALDECK** (ankau: *Geobaldus von Waldeck*; † 1359) estis germana teologo kaj inter 1354 kaj 1359 episkopo de Chiemsee.

Vivo
----

Gerhoh eble originis el la diocezo de Freising, eble ankau el la familio de la Waldeck-oj kiuj plenumis ministeriajn funkciojn en Salcburgio kaj Gurk. En 1322 li studentis ĉe la Universitato de Bolonjo kaj ekde 1348 li estis kanoniko de la katedralo de Salcburgo. Tie ĉi li dekanis en 1350.

Post la morto de Konrado de Liechtenstein en novembro 1354 la salcburga arkiepiskopo Ortolf von Weißeneck nomumis lin posteulo sur la trono en Chiemsee. Konfirmo papa venis en decembro 1354. Kiel helpepiskopo Gerhoh memkompreneble ankaŭ agadis en Salcburgio. En 1359 li konsekris Mario-kapelon ene de Chiemseehof kiun konstruigis lia antaŭulo.

Ne konataj estas mortodato en la 1359-a jaro (eble la 7-a de septembro), nek la loko de lia entombigo.

Literaturo
----------

* Manfred Heim: "Gerhoh (Geobaldus) von Waldeck († 1359)". Ĉe: Erwin Gatz: *Die Bischöfe des Heiligen Römischen Reiches 1198 bis 1448*. ISBN 3-428-10303-3, p. 131


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 841601
* GND: 140743200
* VIAF: 107736454
 |
**GYURITS Antal** (djuriĉ) estis hungara sciencdiskoniganta kaj pedagogia verkisto, tradukisto, instruisto, stenografisto naskita en Szombathely la 23-an de majo 1819 kaj mortinta en Satmaro la 1-an de majo 1892.

Biografio
---------

Antal Gyurits studis juron de 1834 en la universitato de Pest (urbo), li havigis kvalifikon de advokato en 1848 de instruisto en 1850. De 1859 ĝis 1890 li estis gimnazia instruisto en Satmaro. Li tradukis el helena kaj latina lingvoj, verkis lernolibrojn. Li priokupiĝis ankaŭ natursciencojn kaj belestristikon. Li redaktis la verkon *Magyar helyesírás szabályai* (Pest, 1855). Lin interesis ankaŭ la stenografio. Dum la landkunveno de Pozsony en 1843 li jam stenografis, de 1847 ĝis la fino de la landkunsido de 1849 li laboris kiel oficiala stenografisto. En informilo titolita *A gyorsírásról elméleti és gyakorlati tekintetben* (Pozsony, 1844) li prezentis la staton de la stenografio en Hungario.

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 348436
* LCCN: no2001003205
* VIAF: 46405863
* ISNI: 0000 0000 4663 5643
 |