recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Valentín González**, konata kiel **"El Campesino"** (La Kamparano) (Malcocinado, Badajoz, Ekstremaduro, 1909 – Madrido, 1983), estis fama militisto kaj estro de komunistoj en Hispanio.

Biografio
---------

Valentín González naskiĝis en Malcocinado (Badajoz) en 1909. Li estis edzo kaj patro de tri gefiloj, kiuj malaperis dum la Hispana Enlanda Milito. Li estis ministo en la minejoj de Peñarroya, aliĝis en la komunista Partio de Hispanio. Dum la Enlanda Milito, li estris la *Quinto Regimiento* (Kvinan Reĝimenton) kaj poste la Divizion 46a. Li partoprenis en la bataloj de Guadalajara, Brunete kaj Belchite, en kiuj li estis vundata. Li konstruis al si legendon de kuraĝa kaj efika militisto, sed multaj akuzis lin pro krueleco, kaj eĉ liaj superuloj (Líster, Modesto...), konsideris lin malkuraĝa kaj bombasta.

En la Batalo de Teruel, li abandonis nokte la urbon kiu restis sendefende. La subuloj aperis poste disigaj, senarmilaj kaj eĉ sen siaj vunditoj dum la retiriĝo fare de "El Campesino", kio kaŭzis ke 400 estis enprizonigitaj de la frankistoj. Post tiu malvenko li partoprenis estre de la divizio 46a en la Batalo de la Ebro, sed li estis elpostenigita la 26an de Julio de 1938, post la trapaŝo de la rivero. Tie li finis sian militan karieron dum la respubliko.

Post la milito ekziliiĝis al Sovetunio en 1939 kaj eniris en Superan Altlernejon por Militistoj, sed post problemoj kun la aŭtoritatoj, klopodis fuĝi el Sovetunio al Turkio, sed li estis revenigita kaj oni enmetis lin en koncentrejon de Vorkuta (Siberio). Li finfine sukcesis fuĝi el Sovetunio en 1949 al Irano kaj translokiĝis al Francio, kie li loĝis ĝis sia reveno al Hispanio en 1977. Li mortis en Madrido en 1983.

Verko
-----

* *Vida y muerte en la URSS (Vivo kaj morto en Sovetunio) (1939-1949)* (Membiografio) (1950).
* *Yo escogí la esclavitud* (Mi elektis la sklavecon) (Plaza&Janes, 1976)

Referencoj
----------

1. ↑  Enrique Líster en: *Nuestra Guerra*, Editions de la Librairie du Globe, Parizo, 1966
2. ↑  Juan Modesto, en: *Soy del Quinto Regimiento*
3. ↑  Puell, Fernando & A. Puerta, Justo en: *Atlas de la Guerra Civil Española*, Eldonejo Síntesis, Madrido, 2007
4. ↑  de Miguel, Jesús y Sánchez, Antonio: Batalla de Teruel. En su: *Historia Ilustrada de la Guerra Civil Española*. Alcobendas, Editorial LIBSA, 2006, pp. 327.
5. ↑  de Miguel, Jesús y Sánchez, Antonio. En su: *Historia Ilustrada de la Guerra Civil Española*. Alcobendas, Editorial LIBSA, 2006, pp. 233.

* Kategorio El Campesino en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 280438
* GND: 118518690
* LCCN: n79083583
* VIAF: 100258114
* ISNI: 0000 0001 1691 7903
* SUDOC: 028372441
* BNF: 16259971j 12022097j, 16259971j
* NDL: 00522053
* NKC: jo2007276987
* BNE: XX934574
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Anna-Laura Haber WICKSTRÖM** (naskiĝis la 21-an de julio 1980) estas esperantistino kaj matematikistino. 

Anna-Laura Wickström kunfondis la Berlinajn Studentojn-Esperantistojn. De 2003 ĝis 2006 ŝi estis estraranino de Germana Esperanto-Junularo kun respondeco pri ties internaciaj rilatoj. Interalie ŝi estis komisiito de TEJO pri landa agado en Eŭropo kaj kunordigis TEJK, Tut-Eŭropan Junularan Konferencon. Ekde 2007 ĝis 2009 ŝi estis la ĝenerala sekretario de TEJO. Ŝi loĝas en Zuriko.

Anna-Laura studis matematikon kaj esperantigis siajn kunstudantojn Anna Posingies kaj Paul Ebermann. Ŝi estas filino de Bengt-Arne Wickström, profesoro pri ekonomiko, kaj fratino de David-Emil Wickström, eks-prezidanto de TEJO.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Sinprezento Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine *(Esperanto, germana)*
* Sinprezento ĉe TEJO Arkivigite je 2010-06-20 per la retarkivo Wayback Machine *(Esperanto)*
* Gazetartikolo pri Esperanto el la jaro 2005 Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine *(germana)*
**El Bodón** estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia teritorio de Ciudad Rodrigo kaj al la municiparo Sierra de Francia. 

Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Aldealba de Hortaces, El Bodón, Melimbrazos, Pascualarina, Tejadillo, Valquemada kaj Collado de Malvarín, tiu lasta nun senhoma, okupas totalan areon de 60,74 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 285 loĝantojn. Ĝi perdis pli ol mil loĝantojn dum la dua duono de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj.

Ĝi fondiĝis en la 12-a jarcento. En postaj jarcentoj suferis pro militoj kun najbara Portugalio. En la 25-a de Septembro 1811 okazis batalo inter portugal-brita kaj franca armeoj dum la Milito de Hispana Sendependigo. La venontan tagon ambaŭ armeoj denove frontis ĉe Fuenteguinaldo sed la britoj retiriĝis al Portugalio.

La tradiciaj agrikulturo kaj brutobredado lastatempe iom dekadencis.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Salamanko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 752454
 |
**Moskva astronomia klubo** (**MAK**, ruse *Моско́вский астрономи́ческий клуб*) estas unuiĝo de amatoraj astronomoj de Moskvo kaj apudmoskva regiono, ekzistanta ekde 1994.

Historio
--------

MAK estis organizita en jauaro 1994 laŭ komuna decido de 90 lokaj astronomoj. Dum 1994 — 2006 ĝin gvidis moskva astronomo Andrej Ostapenko.

En 2004 la klubo estis oficiale registrita.

En 1995 — 2002 MAK havis sian ovservpunkton Astrofizika observatorio de la Rusia Akademio de Sciencoj.

Ekde 2011 MAK okazigis observadon en la Zvenigoroda observatorio. En ĉi tiu observatorio de la membrokotizoj de MAK estis riparita turo kaj restarigita teleskopo.

En aŭtuno 2009 MAK unuan fojon okazigis aranĝon nomita "100 horoj de astronomio" en Moskvo, kiu poste fariĝis populara.

Funkciado
---------

Al la klubo povas esti akceptitaj ĉiuj plenaĝuloj. Kunvenoj de la klubo okazas ĉiumonate (nun — en Moskva planetario.

### Astrofesto

dekstra
"Astrofesto" (ruse *Астрофест*) estas ĉiujara astronomia festivalo, okazanta printempe en Moskva provinco. La festivalo estis organizata kaj gvidata de MAK ekde 1999; ĝin partoprenas pli ol 1000 amatoraj astronomoj. Astrofesto estas unu el la ĉefaj aranĝoj de MAK, kaj dum kelkaj jaroj ĝi allogis multan novulojn.

Referencoj
----------

1. 1 2  АстроФест - что это и как оно начиналось (ruse)
2. ↑  Телескопы ждут (ruse)
3. ↑  Куда исчезли звезды над Москвой (ruse)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retejo de MAK (nun ne funkcias)
* Paĝo ĉe VKontakte (ruse)
* Statuto de la klubo (ruse)
* Retejo de Astrofesto (ruse)
* Intervuo kun la kluba gvidanto Andrej Ostapenko ĉe Eĥo Moskvi (ruse)
**El Bohodón** [elbooDON] estas municipo en la nordo de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *La Moraña* aŭ Komarko de Arévalo kaj al la jurisdikcia teritorio de Arévalo, en la nordo de la provinco.

El Bohodón en la provinco Avilo.
Komarkoj de la provinco Avilo; Komarko de Arévalo norde, brune.
Restaĵoj de ebla iama palaco.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 22,09 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 117 loĝantojn. Ĝi perdis 400 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 35 km de Avilo, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun Tiñosillos, Pedro-Rodríguez, Cabizuela, San Pascual kaj Pajares de Adaja.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio. Plej frua mencio estas de fino de la 12-a jarcento.

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 761517
 |
Historia distrikto meze de Centralia
Situo de Centralia kadre de Kantono Lewis
**Centralia** estas la plej granda urbo en Kantono Lewis, Vaŝingtonio, Usono. Ĝi situas apud la kantona ĉefurbo Chehalis. Ĝi havis 16 336 loĝantojn laŭ la Usona censo de 2010. Ĝia poŝtkodo estas 98531, kaj ĝi situas en la telefona kodregiono 360. Ĝiaj kodoj laŭ la usonaj normoj FIPS kaj GNIS estas 53-11160 kaj 1503899 respektive.

Historio
--------

J. G. Cochran, el Misurio, eksetlis la lokon en 1850 kune kun sia adoptita filo, George Washington; en 1852, Washington aĉetis la terenon de Cochran kontraŭ ses mil dolaroj, kaj projektis urbon nomotan Centerville. Li vendis terpecojn por domoj kontraŭ po 10 dolaroj, kun ekstra senpaga terpeco se la aĉetanto konstruas domon.

En 1891 la loĝantaro superis milopon, sed oni trovis ke la poŝtoficejo konfuzas ĝin kun alia Centerville en alia parto de la ŝtato, do oni ŝanĝis la urbonomon al Centralia, kaj sub tiu nomo ĝi oficiale municipiĝis en 1896.

Ekonomio
--------

Geografio
---------

Demografio
----------

Transporto
----------

Regado kaj politiko
-------------------

Amaskomunikiloj
---------------

Edukado
-------

Vidindaĵoj
----------

Famuloj
-------

* Dancisto Merce Cunningham

Kulturo
-------

Citaĵoj
-------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Centralia (Vaŝingtonio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Centralia City Hall (Unofficial Website) Arkivigite je 2007-05-24 per la retarkivo Wayback Machine
* The Centralia City Guide (unofficial website)
* Centralia Downtown Association
**Bonifác Ferenc PLATZ** [plac], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Platz Bonifác Ferenc** estis hungara monaĥo, instruisto, biologo, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1908), membro de Societo Dugonics.

Bonifác Ferenc Platz  naskiĝis la 12-an de septembro 1848 en Székesfehérvár. Li mortis la 17-an de oktobro 1919 en Székesfehérvár.

Biografio
---------

Ferenc Platz aliĝis al cistercianoj en 1864 kaj samtempe li ekuzis ankaŭ la nomon *Bonifác*. Li lernis teologion en universitato en Pest (urbo), poste li pastriĝis. Li eklaboris en Zirc 3 jarojn, kie li ankaŭ plulernis ricevinta diplomon. Samloke li instruis ĝis 1879, poste li estis nomita lernejestro en gimnazio de Baja. Inter 1885-1889 li estis abateja sekretario en Zirc. Baldaŭe li establis porpastran lernejon en Budapeŝto. En 1907 li pensiuliĝis.

Li ofte vizitis por studadi eksterlandajn monaĥejojn, krome li esploris kvinfoje en la 1900-aj jaroj en Egipto. Li akre kritikis la darvinismon.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Die Völker der Erde* (1889 – 1893)
* *Ó-Egyptom irodalma* (Literaturo de pra-Egipto), (1898)
* *Utazás a természetben* (Vojaĝo en la naturo), (1900)
* *Az ember származása a legújabb kutatások nyomán* (Deveno de la homo laŭ la plej novaj esploroj), (1914)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero P kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 457052
* GND: 127856412
* VIAF: 94921338
* ISNI: 0000 0000 8402 0885
* NLA: 36569107
* NKC: xx0178365
 |
**EEstor** estas kompanio, kun sidejo en Cedar Park, Teksaso, Usono. Ĝi estas nova entrepreno, pioniro en nova energi-rezerva teknologio. 

La kompanio pretendas, ke ĝi evoluis superantan tipon de superkondensatoro, uzante bariuman titanaton kun aluminia oksido kaj vitro, por efektivigi pli grandan kapaciton ol la ĝis nun surmerkatigitaj superkondensatoroj. 

La kompanio asertas, ke ĝi povas produkti pli efikajn rezervajn sistemojn ol la kutimaj kemiaj baterioj. Ĝi volas prezenti fine de 2007 unu ekzempleron por aŭtomobiloj.

Richard Weir estas la gvidanto, inventisto de la firmao, kiu patentigis la teknologion. 

Se la teknologio funkcias, oni bezonas 5-minutan ŝarĝon, kiu kostas $9 kaj oni povas veturi per malgranda aŭtomobilo kun tiu kondensatoro 500 mejlojn.

La entrepreno  Feel Good Cars, Toronto, Kanado sciigis fine de aprilo 2007, ke ĝi investis $2.5 milionoj en EEStor.

Patento, angle
--------------

* Electrical-energy-storage unit (EESU) utilizing ceramic and integrated-circuit technologies for replacement of electrochemical batteries; Weir, et al. (25-an de aprilo 25, 2006)

Vidu ankaŭ
----------

* Superkondensatoro

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2021-05-07 per la retarkivo Wayback Machine oficiala paĝo
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion***Phyllostachys viridis*** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Unukotiledonaj plantoj *Liliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Poaloj *Poales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Poacoj *Poaceae* |
| Subfamilio: | Bambuzoideoj *Bambusoideae* |
|
|
|
|
| Genro: | *Phyllostachys* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Phyllostachys viridis***(R.A.Young) McClure, 1956 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| v • d • r |

***Phyllostachys viridis*** [filostakis viridis] aŭ **verdtiga giganta bambuo**, estas specio de bambuo, en genro *Phyllostachys* (filostakio).

Priskribo
---------

Ĝi atingas 9-12 m inter favoraj cirkonstancoj. La tigoj atingas diametron de 6-10 cm, havas helverdan koloron kaj ĉe la nodoj blankajn ringojn. Ĉe la maljunaj specoj, la tigo estas malhelverda.

Ĝi bezonas multe da akvo kaj nutraĵo.

Homa uzo
--------

Oni ofte plantas ĝin kiel ornamplanton, kies fortaj tigoj povas servi kiel bariloj, planta muro. Ĝi toleras malvarmon ĝis -20-23 °C, la burĝonoj havas agrablan guston. Ĝi toleras eĉ la duonombrajn lokojn.
EDVAC en Ballistic Research Laboratory 
La **Electronic Discrete Variable Automatic Computer** (**EDVAC**) estis unu el la unuaj komputiloj. Kontraŭe al ĝia antaŭulo ENIAC ĝi uzis duuman anstataŭ dekuman sistemon.

Historio
--------

La iniciatintoj kaj ĉefaj konstruintoj de EDVAC estis J. Presper Eckert kaj John W. Mauchly el la ENIAC-teamo ĉe la Universitato de Pensilvanio. Ekde 1944 ili komencis plani la novan projekton, al kiu grave kontribuis John von Neumann. En 1945 von Neumann publikigis artikolon pri la bona desegnado de komputiloj („First Draft of a Report on the EDVAC"). En tiu artikolo li unuafoje priskribis la tiel nomatan "von Neumann-arkitekturon", kiu ĝis hodiaŭ estas uzata en la plejmulto de la komputiloj. La decida novaĵo estis, ke la programo kaj la datumoj koditaj en duuma sistemo, estas prilaborataj en la sama interna memoro. Tiu koncepto ebligas pli rapidan prilaboradon rilate al sistemoj, kie la programo troviĝas sur eksternaj trubendoj aŭ simile.

La EDVAC estis iamaniere finkonstruita en 1949, sed ankoraŭ havis multajn solvendajn problemojn. Post solvo de kelkaj el ili ĝi povis ekfunkcii nur parte en 1951. Pro patent-disputoj la pliboniglaboroj tre malrapide progresis kaj nur en 1960 la aparato sufiĉe bone funkciis. En 1961 ĝi estis anstataŭigita per la BRLESC.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio EDVAC en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* John von Neumann: *First Draft of a Report on the EDVAC*. Arkivigite je 2004-04-23 per la retarkivo Wayback Machine (PDF-Format, engl.; 421 kB) 1945
**ABODY Előd** [pr. abodi] *Anderlik* estis hungara inĝeniero, teknikuniversitata profesoro naskiĝinta en Deĵo la 27-an de novembro 1896 kaj mortinta en Budapeŝto la 9-an de januaro 1949.

Biografio
---------

Abody havigis diplomon de inĝeniero en 1921 en la Teknikuniversitato Budapeŝto, poste li iĝis asistanto en la katedro de universitato. Ekde 1923 li estis statistikisto ĉe la Oficejo pri Flugafero, poste li laboris kiel referanto pri aerodinamiko. En 1925 li akiris doktorgradon. Li gajnis stipendion Rockefeller kaj unue en Göttingen, poste en Londono (*Imperial College of Science*) li faris studojn pri aerodinamiko. Li havigis privatprofesoran titolon pri *stabileco de flugiloj* en la teknikuniversitato Budapeŝto. Ekde 1947 li gvidis la katedron pri mekaniko de Teknikuniversitato. Kiel kunlaboranto de la Ofico pri Aviadafero li okupiĝis pri la esploro de solideco de la aviadiloj, pri la kontrolo de fabrikado kaj konstatado de plenumaĵo de la aviadiloj. Teorie li esploris la dinamikan uzuprenon de la aviadiloj, la rilaton inter la stabileco kaj la uzopreno, same la evoluigon de teorio pri flugiloj de aviadilo.

Verkoj
------

* *Mechanika* (kun László Feimer, Bp. 1935);
* *A repülőgép és a repülés*. Bp. 1942.;
* *Nagysebességű repülőgépek aerodinamikája*. Bp. 1943.

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio Előd Abody en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Grundofirmigo** aŭ **Grundofirmiĝo** (depende ĉu oni aludas al faktoroj kiuj okazigas ĝin aŭ ne) estas procezo per kiu grundoj malpliiĝas en volumeno. Laŭ Karl von Terzaghi "Grundofirmiĝo estas ajna procezo kiu inkludas malpliigon en akvoenhavo de saturata grundo sen anstataŭo de akvo fare de aero." Ĝenerale ĝi estas la procezo en kiu malpliiĝo de volumeno okazas per forigo de akvo laŭ longdaŭraj stataj ŝarĝoj. Ĝi okazas kiam streĉo estas aplikita al grundo kio okazigas ke la grundopartikloj kunpakiĝas pli dense, tiele malpliigante la kernan volumenon. Kiam tio okazas en grundo kiu estas saturata je akvo, tiu akvo estos forigita el la grundo. La mezuro de grundofirmiĝo povas esti antaŭvidita per multaj diferencaj metodoj. Laŭ la Klasika Metodo, disvolvigita de Terzaghi, grundoj estas testataj per edometra testado por determini ties premindicon. Tio povas esti uzata por antaŭdiri la kvanton de grundofirmiĝo.

Fontoj
------

* Coduto, Donald (2001), *Foundation Design*, Prentice-Hall, (ISBN 0-13-589706-8)
* Kim, Myung-mo (2000) (in ko), *Soil Mechanics* (4 ed.), Seoul: Munundang, (ISBN 89-7393-053-2)
* Terzaghi, Karl (1943), *Theoretical soil mechanics*, John Wiley&Sons, Inc. p. 265

* Kategorio Grundofirmigo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La aviadiloj suferas la Grundefikon kiam ili troviĝas je alto malpli ol 1/4 de la etendo de ties flugilo sur la grundonivelo.
Estas **Grundefiko** la aerodinamika fenomeno kiu okazas kiam korpo, kun diferenco de premoj inter la zono kiu estas super ĝi kaj tiu kiu estas sub ĝi, estas tre proksima de la tera surfaco, kio provokas ŝanĝojn en la aerfluo kiu povas esti profito en diversaj kampoj. En aviado, **grundefiko** estas la pliiĝanta levoforto kaj malpliiĝanta faloforto kiujn la flugiloj de aviadilo generas kiam tiu estas proksima de fiksita surfaco.
Dum surteriĝo, grundefiko povas doni al piloto senton de la aviadilo estas "flosanta". Dum ekflugo, grundefiko povas portempe malpliigi la rapidon. La piloto povas tiam akceli sur la elflugejo ĝis atingi sekuran pinton.

Referencoj
----------

1. ↑  Gleim 1982, p. 94.
2. ↑  Dole 2000, p. 70.

Bibliografio
------------

* Dole, Charles Edward. *Flight Theory and Aerodynamics*. Hoboken, New Jersey: John Wiley & Sons, Inc. 2000. ISBN 978-0-471-37006-2.
* Gleim, Irving. *Pilot Flight Maneuvers*. Ottawa, Ontario, Canada: Aviation Publications, 1982. ISBN 0-917539-00-1.
* *Pilot's Encyclopedia of Aeronautical Knowledge*(Federal Aviation Administration). New York: Skyhorse Publishing, 2007. ISBN 1-60239-034-7.

* Kategorio Grundefiko (aviado) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**SIMON Béla** [ŝimon] estis hungara pentristo, artistpedagogo, laŭreato de Munkácsy-premio (1971). Li naskiĝis en Fogaraŝo la 15-an de decembro 1910 kaj mortis en Pécs la 30-an de oktobro 1980.

Biografio
---------

Béla Simon faris artistajn studojn ĝis 1931 en Kluĵo, pli poste inter 1936 kaj 1939 en la Budapeŝto en *Belarta Altlernejo* kiel lernanto de István Szőnyi. En 1938 kaj 1939 li gajnis unuan premion en la konkurso de la altlernejo, en 1939 Marcell Nemes-premion. Li organizis sian unuan pli gravan ekspozicion en 1941 en la *Műbarát* kun Jenő Szervátiusz. En 1951 li loksidiĝis en Pécs, ekde 1960 li instruis en la *Belarta Gimnazio* de Pécs. Ekde 1966 li estis la sekretario de la *Distrikta organizo de Dél-Dunántúl de Ligo de Hungaraj Belartistoj*. Parto de liaj kreĵoj troviĝas en MNG, en la Muzeo Janus Pannonius de Pécs, en la bildarejo de Kluĵo.

Premioj, distingoj
------------------

* Artpremio de Baranya en 1964 kaj 1965,
* Premio Janus Pannonius en 1974.

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Tamás Soltra E.

Fonto
-----

* Artportal.hu


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 252287
* GND: 174334060
* VIAF: 188825758
 |
**Béla Simon** [ŝimon], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Simon Béla** estas hungara remisto, olimpiano, mondĉampiono, komercisto.

Béla Simon naskiĝis la 4-an de aŭgusto 1988 en Szolnok.

Biografio
---------

Béla Simon estis remisto en sia naskiĝurbo sur Tiso ĝis 2016, poste en la ĉefurbo sur Danubo. En junularaj internaciaj konkursoj li havis menciindajn rezultojn ekde 2005. Li estis hungara ĉampiono 23-foje inter 2006-2015 duope, kvarope aŭ okope, krome li estis ĉampiono en Universiado en 2015 duope. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 2012 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 2016 sen medalo, sed en mondĉampionumo li estis la unua en 2017. Lia ofta sportpartnero estas Adrián Juhász, sed samtempe ili havas komunan vendejon. Simon havas edzinon, kiu estas ankaŭ stiristo en boato.

Fontoj
------

* datenoj kun foto
* datenoj kun foto
* datenoj

Referencoj
----------


* Kategorio Béla Simon (remisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 813591
 |



* Portalo pri Biografio
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Ermatingen (stacidomo). |

Pri la komunumo
---------------

**Ermatingen** estas komunumo en la distrikto Kreuzlingen de Kantono Turgovio, Svislando. Ĝi havis 2705 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

Geografio
---------

Ermatingen situas ĉe la suda flanko de la suba brako de Bodenlago inter Konstanco kaj Ŝafhaŭzo vidalvide de la insulo Reichenau. La sudan limon de la komunumo formas la montoĉeno Seerücken. La komunumo Ermatingen konsistas el la municipoj Ermatingen mem kaj Triboltingen.

Najbaraj komunumoj
------------------

Ermatingen limas en okcidento al Salenstein, en sudokcidento al Raperswilen, en sudo al Wäldi, en oriento al Tägerwilen, en nordoriento al Gottlieben, kaj en nordo al Bodenlago, je kies alia flanko situas la germanaj komunumoj Reichenau kaj Konstanco.

Trafiko
-------

Ermatingen disponas pri stacidomo ĉe la trajnlinio de Kreuzlingen al Stein ĉe Rejno kaj Ŝafhaŭzo. La loko ankaŭ atingeblas ek de Ŝhaufhauzo kaj Konstanco per ŝipo sur Bodenlago.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Ermatingen datiĝas el la jaro 724 kiel *Erfmotingas*. En mezepoko Ermatingen apartenis al la Monaĥejo Reichenau. En la jaro 1660 la loko ricevis la merkatorajton.

La hodiaŭa komunumo Ermatingen estiĝis en la jaro 1975 per la kunigo de la iamaj municipkomunumoj Ermatingen kaj Triboltingen.

Vidu ankaŭ
----------

* Ermatingen (stacidomo)
* Triboltingen (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Ermatingen
* Ermatingen en la Historia Leksikono de Svislando

* Kategorio Ermatingen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Kreuzlingen |
| --- |
| Altnau • Bottighofen • Ermatingen • Gottlieben • Güttingen • Kemmental • **Kreuzlingen** • Langrickenbach • Lengwil • Münsterlingen • Raperswilen • Salenstein • Tägerwilen • Wäldi |  |

 |
**Béla Réthy** [rEti], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Réthy Béla** estis hungara apotekisto, entreprenisto.

Memortabulo pri Béla Réthy
Inventaĵo de Béla Réthy en 1907
Béla Réthy  naskiĝis la 24-an de decembro 1862 en Szarvas, li mortis la 22-an de decembro 1935 en Békéscsaba.

Biografio
---------

Béla Réthy frekventis gimnazion, poste li praktikadis en apoteko en Békéscsaba, poste en Arad. Li akiris diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto, li multe lernis de Károly Than. Ekde 1884 li laboris en diversaj apotekoj, en 1911 li aĉetis apotekon de Béla Varságh, poste establis laboratorion, kie li inventis medicinan bombonon kontraŭ tusadoj. Baldaŭ li kreis kuracilon kontraŭ reŭmatismoj. Tiuj portis financajn sukcesojn, tial li produktis jam diversajn varojn. En 1922 li transdonis la uzinon (la iaman laboratorion) al siaj filoj.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Néhány szó a magyar gyógyszerkönyvhöz* (1881)
* *Cacaovajjal készített kenőcsök* (1892)
* *Néhány szó a szakiskolákról* (1905)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Békéscsaba

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 77-a paĝo)
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2016-12-24 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
**Előd Hodossy-Takács** [hodoŝi-takAĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hodossy-Takács Előd** estas hungara kalvinana pastro, altlerneja instruisto.

Előd Hodossy-Takács naskiĝis la 25-an de februaro 1974 en Sárospatak.

Biografio
---------

Előd Hodossy-Takács maturiĝis en kalvinana gimnazio en sia naskiĝurbo en 1992, poste li akiris teologian diplomon en 1997, pastran diplomon en 1998 en Kalvinana Teologia Universitato de Debrecen. Intertempe en la studjaro 1995 li studis en en:Austin Presbyterian Theological Seminary helpe de stipendio. Jam ekde 1997 li instruas en la kalvinana universitato. Li akiris plian stipendion en 2000, en la sekva jaro li akiris sciencan gradon Ph.D. en la universitato. La habilitiĝo okazis en 2008. Baldaŭ li atingis la rangojn aŭ postenojn docento, katedrestro, institutestro. Li havas edzinon, kiu naskis kvarfoje.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Móáb* (2008)
* *On the Battlefield and Beyond* (2014)
* *Isten elveszett háza: Jeruzsálem vaskori temploma* (2017)

Lia disertaĵo
-------------

* „… Az Úr vezette egymaga …" (2002)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2019-10-23 per la retarkivo Wayback Machine
* Hodossy-Takács aŭdebla

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 680168
 |
**Canales** [kaNAles] estas municipo en la nordo de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *La Moraña* aŭ Komarko de Arévalo kaj al la jurisdikcia teritorio de Arévalo, en la nordo de la provinco. *Canales* estas komprenebla etimologie kiel kanaloj (por irigacio).

Canales en la provinco Avilo.
Komarkoj de la provinco Avilo; Komarko de Arévalo norde, brune.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 6,67 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 39 loĝantojn. Ĝi perdis 120 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj.

Ĝi limas kun Fuentes de Año, Cabezas del Pozo, Langa, Bernuy-Zapardiel kaj Fuente el Saúz.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio.

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 761595
 |
**Horst WESSEL** naskiĝis je la 9-a de oktobro 1907 en Bielefeld kaj mortis je la 23-a de februaro 1930
en Berlino. Li konatiĝis kiel aŭtoro de nazia batalkanto.

Wessel estis filo de evangelia pastro. Li membriĝis en la naziisma partio NSDAP en 1926
kaj en 1929 iĝis *Sturmführer* (speco de serĝento) de la nazia trupo SA (*Sturm-Abteilung* = sturm-taĉmento).
En 1930 iu Albrecht Höhler, laŭdire eksa prostituisto de *Erna Jänicke*, amatino de Wessel, pafis tiun.
Wessel mortis en malsanulejo.

Joseph Goebbels, propaganda spertulo de NSDAP, uzis la komunistecon de Höhler por konstrui politikan motivon de la murdo kaj igis Wessel martiro de la naziisma movado. Kantoteksto, kiun Wessel estis verkinta,
iĝis la himno de NSDAP, nomata *Horst-Wessel-Lied* (Horst-Wessel-kanto).

En nuna Germanio la kanto estas agnoskita kiel atributo de kontraŭ-konstituciaj organizoj kaj tial estas malpermesita.
Tio validas por la teksto kaj precipe la melodio (ekzistinta jam antaŭ Wessel); estas kontraŭleĝe, en Germanio kanti ĝin eĉ kun alia teksto aŭ nur muzike aŭdigi ĝin.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Horst Wessel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2006-06-03 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2021-01-25 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 30393
* GND: 118631721
* LCCN: n88244635
* VIAF: 20473732
* ISNI: 0000 0000 8099 9491
* SUDOC: 030684498
* BNF: 122051081
* MBA: 6bd56fc3-d31a-49ee-bc4d-0b4e0cb0145d
* NKC: jn20011211047
* BNE: XX1788918
 |
**Gyula Pápay** [djula pApai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pápay Gyula** estas hungara-germana geografo, historiisto, profesoro, membro honora de Hungara Scienca Akademio (2005).

Gyula Pápay  naskiĝis la 14-an de julio 1939 en Gyöngyös.

Biografio
---------

Gyula Pápay frekventis mezlernejon en Székesfehérvár, universitatojn en Budapeŝto kaj Debrecen inter 1957-1963. Li estis redaktoro kaj lektoro en Lejpcigo ĝis 1979, dume li doktoriĝis en 1967 en Universitato de Budapeŝto. Li ekinstruis en Rostock en 1979, kie li profesoriĝis en 1988 en la universitato, poste li instruis ankaŭ en Budapeŝto. De 1993 ĝis 1996 li estis docento en Rostock, poste li instruis plu en pli alta rango. Post sia emeritiĝo en 2004 tamen li laboras senĉese.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Studien zur Herausbildung der Wissenschaftsdisziplin Kartographie* (1988)
* *Bilder der Wissenschaft - Wissenschaft der Bilder* (2005)

Fontoj
------

* biografio germane
* biografio germane


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 455830
* GND: 111840139
* LCCN: n93051287
* VIAF: 79195163
* ISNI: 0000 0003 9901 9766
* BNF: 146177268
 |
Saliĝo de lagejo de Aral-lago
**Grundosaliĝo** okazas, se salo akumuliĝas en grundo pro vapordensiĝo en surgrundaj akvoj aŭ pro la malprofunda grundoakvo. Pro la saloakumuliĝaj procesoj, la anstataŭigeblaj Na- kaj Mg-jonoj de la densiĝinta grunda likvaĵo absorbiĝas sur la koloidaj surfacoj. Tiel estiĝas ekzemple natria grundo (soda grundo), kiun oni nomumas ankaŭ alkala grundo pro ties alta pH-valoro.

La sala grundo havas malbonan strukturon, akvomastrumadon, nutraĵmaterialan mastrumadon, tiel ĝi malhelpas evoluon de la plantoj. Se ĝi estas seka, ĝi estas malmola, fendeta; malseke ĝia strukturo disfalas. Ĉar sala grundo ne povas facile absorbi akvon, la abruptaj, grandkvantaj pluvegoj kaj dum forta degelo, la trafluanta akvo fosas por si vojeton.

Se la akvo elvaporiĝas el la kapilare altiĝanta - malprofunde situanta - grundakvo kaj sur la surfaco postrestas la salo, oni nomumas solonĉakiĝo, la la grundon solonĉako.

Se en la supra tavolo ekis alkala proceso kaj tiel la sala tavolo iĝis pli profunda, oni parolas pri soloneciĝo, soloneca grundo. Ekstrema formo estas la soloniĝo, kiam la alkaliĝo estas tiel forta, ke la surfacon kovras silika acido.

Grundosaliĝo povas okazi pro homaj efikoj, tiel pro erara (tro)akvumado estiĝas la t.n. sekundare sala grundo. Tiukaze altiĝas la grundakva nivelo kaj la kapilara efiko transportas akvon al la surfaco, kie ĝi rapide vaporiĝas. En sekegaj (aridaj) regionoj, la akvumita akvo rapide vaporiĝas kaj tiel la grundosaliĝo rapide elformiĝas. Ekzemple en Sirio, la 30-35 % de la agroj jam perdiĝis por saliĝo. Tiu procentaĵo estas 30-40 % en Egiptio, en Pakistano malpli ol 40 %, en Irako ĉ. 50 % kaj en Usono 20-25 %.

Kontraŭagado
------------

En la sekegaj regionoj la sola solvo estas la gutiga akvumado kaj drentuba sistemo.

Alia metodo estas plantado de pli salotoleraj plantoj, ekz. hordeo anstataŭ tritiko (la halofitaj plantoj plej ofte ne estas uzeblaj en agrikulturo).

La plej uzata formo por kontraŭbatali la grundosaliĝon estas, ke oni "tralavas" la grundon kaj samtempe malaltigas la grundoakvan nivelon. Tiel oni troakvumas la grundon kaj forkondukas la akvon per drentuba sistemo, antaŭ la suno forvaporigas la akvon. Oni devas tion ripeti kelkfoje.

Plej moderna formo estas uzo de superabsorbiloj (markonomoj: Geohumus, BestSoil aquasafe, Geoplant aquasafe aŭ Perlsorb).
**Gyula Rimanóczy** [djula rimanOci], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Rimanóczy Gyula** estis hungara arkitekto. Lia patro estis Gyula Rimanóczy (1903), lia frato estis Jenő Rimanóczy, lia fratino estis Yvonne Rimanóczy.

Gyula Rimanóczy  Arkivigite je 2017-04-15 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 5-an de marto 1932 en Budapeŝto, li mortis la 3-an de januaro 1992 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gyula Rimanóczy interrompis la lernadon en gimnazio kaj li eklaboris kiel teknologia desegnisto. Tamen private li faris abiturienton, poste li akiris diplomon en Teknikuniversitato de Budapeŝto en 1957. Li ankaŭ laboris dum la studentaj jaroj, post la diplomo li eklaboris en ŝtata arkitekta laborejo. En la 1960-aj jaroj li estis ankaŭ asistanto tie, kie li akiris la diplomon. Li pensiuliĝis en 1986. Li havis edzinon sen idoj.

Elektitaj arkitektaj konstruaĵoj
--------------------------------

* urbodomo de Rákoskeresztúr (1963)
* uebodomo kun poŝto de Pestszentlőrinc (1983)
* diversaj loĝdomoj, infanvartejoj kaj similaj domoj

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre) Arkivigite je 2017-04-15 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Gyula Rimanóczy (1932 - 1992) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Gyula NAGY**  [djula nadj], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Nagy Gyula Ákos** estis hungara aktoro. Lia frato estis Dezső Nagy (teatrestro).

Gyula Nagy  naskiĝis la 15-an de januaro 1872 en Szeged, li mortis depost 1935.

Biografio
---------

Gyula Nagy aĝis 15, kiam li rifuĝis el sia hejmo al teatra trupo en Veszprém (urbo). Baldaŭ li estis aktoro en provincaj urboj (ekzemple Miskolc (1892-1899), Gyula, Szombathely, Szentes, Debrecen (1901-1903), Kassa 1903-1905), Szabadka). En tiuj jaroj kelkfoje li ludis ankaŭ en la ĉefurbo (Nacia Teatro (Budapeŝto) (1905). Ekde 1909 en Kolozsvár li estis tre aktiva ne nur en la teatro, sed ankaŭ en mutaj filmoj. En la 1920-aj jaroj li apartenis ekzemple al Teatro Renaissance kaj Teatro Belvárosi. Baldaŭ li estis senlaborulo, lia plia sorto estas nekonata.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* Barrie: *Egyenlőség* - Lord Loan
* Lengyel: *Tájfun* - Yoshikawa Toyu
* *S. Nagy:* Zörög a haraszt *- ĉefkapitano*

Elektitaj filmaj roloj
----------------------

* *Sárga csikó* (1913) – preĝeja kantisto
* *Gyurkovics leányok* (1917) – lakeo
* *A világrém* (1920)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
**Pál Dienes** (1882–1952) estis hungara idisto, matematikisto, profesoro. Lia filo estis Zoltán Pál Dienes. Li lernis Idon en 1912 de Zsigmond Szentkereszty.

Biografio
---------

Pál Dienes naskiĝis en Tokaj, komence li lernis en kolegio de Debrecen, poste li akiris pedagogian diplomon en Universitato de Budapeŝto en 1904. Li edziĝis en 1905 al Valéria Geiger, kiu poste naskis 2 filojn. Li plulernis en Sorbonne, kie li doktoriĝis en 1909. Hejmenveninta li estis nomumita privata profesoro en Universitato de Budapeŝto. La 13-an de decembro 1913 li faris grandsukcesan prelegon "Pri la problemo de la artefarita lingvo" en la altprestiĝa Sociscienca Societo, kaj tiu prelego aperis en la pionira sociologia revuo Huszadik Század, redaktita de Oszkár Jászi. Membro de la Direktanta Komitato di Uniono di la Linguo Internaciona Ido (Estrara Komitato de Unio de La Lingvo Internacia Ido) (ULII) en 1914. En 1917 vekiĝis en la mondo intereso al la problemo de internacia lingvo. Ekpropagandis la plej fervoraj esperantistoj. Zsigmond Szentkereszty kaj Pál Dienes en aŭgusto 1917 provis rekomenci disvastigon de Ido en Hungario. En la vintro de 1919 denove komenciĝis Ido-kurso en la Reĝa Teknika Universitato József sub la gvido de Pál Dienes. Li planis establon de Katedro kaj Lektorato de Ido en la Reĝa Universitato de Budapeŝto. Li ĝuis la konsenton de József Schmidt, profesoro pri hind-eŭropaj lingvoj, membro de la universitata direktorio, kiu la 21-an de majo 1919 proponis establi tiun instituton sub gvido de Zsigmond Szentkereszty.

Post la kontraŭrevolucio en 1919 li elmigris kaj iĝis profesoro pri matematiko en Anglio. Li ne plu okupiĝis pri Ido.
**Gyula Pártos** [djula pArtoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pártos Gyula** estis hungara arkitekto. Lia origina familia nomo estis **Puntzman**, lia edzino estis Vittorina Bartolucci, lia frato estis Béla Pártos.

Gyula Pártos  naskiĝis la 17-an de aŭgusto 1845 en Hungara reĝlando en Apatin (nuntempe en Serbio). Li mortis la 22-an de decembro 1916 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gyula Pártos frekventis gimnazion en Nagybecskerek, poste li laboris 3 jarojn en arkitekta kontoro. Li studis en Teknika Universitato József ĝis 1866, krome li laboris en kontoro de Miklós Ybl, poste li plulernis arkitekta akademio de Berlino. Post la diplomo li studvojaĝis al Germanio kaj Italio. En 1870 li kreis komunan kontoron kun Ödön Lechner (ili estis samklasanoj). Ĝis 1896 ili laboris kune, poste Pártos laboris ĉefe sola. En 1890 li edziĝis. Li estis unu el la kreintoj de la hungareca secesio.

Elektitaj arkitektaĵoj
----------------------

* 1882 Urbodomo de Szeged kun Ödön Lechner
* 1885-1886 Urbodomo de Nagybecskerek kun Ödön Lechner
* 1893 Urbodomo de Kecskemét kun Ödön Lechner
* 1905 "Nigra aglo" en Hódmezővásárhely

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 2-a punkto)
* hungarlingva biografio

* Kategorio Gyula Pártos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 528712
* GND: 139244891
* VIAF: 96106093
* ISNI: 0000 0000 7105 4146
* ULAN: 500062501
 |
Kluzo apud Roanne
Tri akvovojoj ĉe Digoin
Pont Pisserot, kie rivero trapasas kanalon
La **Canal de Roanne à Digoin** aŭ **Roano-Digoin-Kanalo** estas kanalo en Francio, kiu iras de la urbo Roano (*Roanne*) al la urbo Digoin. Ĝi sekvas de Roano la valon de la rivero Luaro (*Loire*) kaj renkontas en Digoin du aliajn kanalojn: la Canal du Centre en la direkto de Liono (*Lyon*) kaj la Canal latéral à la Loire, kiu sekvas la valon de la Luaro okcidenten.

En Digoin la kanalo trapasas la Luaron per 240 metroj longa ponto.

Rimarkinda estas la ponto Oudan (Pont Pisserot), ĉar tie la rivero estas gvidata tra ponto super la kanalo, kaj ne inverse, kiel kutime.

Historio
--------

La konstruo de la kanalo estis fiksita per leĝo en la jaroj 1821/1822 per Louis Becquey, kiu malgraŭ la oficiala titolo "directeur des Ponts et Chaussées" estis ministro de la franca registaro. La celo estis iĝi sendependa, de la ŝanĝanta nivelo de akvo de la rivero Loire, kiu bremsis la ekonomian evoluon.

La laboroj komencis en 1832 kaj en 1838 la kanalo estis preta. Komence estis 13 kluzoj de la formato 31 m longa kaj 5,20 m larĝa. Tio formato estis fiksita de Becquey, kaj en Francio nomiĝas tial Gabarit Becquey. La ŝtato aĉetis la kanalon en la jaro 1863 kaj provis plibonigi ĝin, ĉar ekestis konkurenco de la fervojo.

Inter 1890 kaj 1905 la kluzoj estis pligrandigataj la la nova formato Gabarit Freycinet (Longeco 39 metroj) kaj per la kombino de proksimaj kluzoj la nombro reduktiĝis al 10. La plej granda volumeno de transporto estis en la jaro 1917. Poste la signifo malkreskis kaj en la 1960-aj jaroj eĉ ekestis la ideo anstataŭigi la kanalon per aŭtoŝoseo.

Ekde 1992 la haveno de Roanne ne plu estis uzata por vartransportoj kaj la turisma industrio transprenis tiun rolon.

Nuntempe la kanalo apartenas al la franca ŝtato kaj estas prizorgata de la ŝtata kompanio Vois Navigables de France (VNF). Oni pripensis vendi ĝin al la loka aŭ regiona administracio por plibonigi la turismon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Canal de Roanne à Digoin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Tourismus am Kanal
**El Burgo de Ebro** [elBURgo DEbro] estas municipo de Hispanio, en la sudorienta parto de la Komarko Zaragozo kies ĉefurbo estas Zaragozo mem, sed ankaŭ oni konsideras kiel ĉefurbo Utebo-n, se oni ne konsideras tia Zaragozon, kiel provinca kaj regiona ĉefurbo. Ĝi estas en la centroriento de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono).

Geografio
---------

El Burgo de Ebro estas municipa teritorio en la sudorienta parto de la Komarko Zaragozo, kie ĝi okupas teritorion inter la rivero Ebro norde kaj la teritorio de Zaragozo sude. Norde la aŭtovojo *Autovía del Nordeste* (kaj poste paga AP-2) kaj N-2 komunikas inter Zaragozo nordokcidente kaj Alfajarín, Nuez de Ebro kaj Villafranca de Ebro sudoriente. Ĝi limas kun la jenaj municipoj: Pastriz, Alfajarín, Nuez de Ebro, Villafranca de Ebro, Zaragoza kaj Fuentes de Ebro. La altitudo gamas inter 215 msm sudokcidente ĝis 180 msm borde de la grandrivero.

La Naturrezervejo Sotoj kaj Galaĉoj de Ebro okupas parton de la teritorio. La termino "galaĉo" referencas al abandonitaj sekiĝintaj meandroj de la grandrivero, kiuj nun estas malsekejoj kaj eĉ lagetoj depende de la inundoj ege taŭgaj por faŭno (precipe akvobirdoj) kaj flaŭro.

La loĝloko El Burgo de Ebro mem estas je nur 15 km sudoriente de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo, je la dekstra bordo de la rivero Ebro. Ĝi estas sur 183 msm. La loĝloko mem estas tute inter la meandroj de la rivero Ebro kaj la nacia ŝoseo N-232 inter Zaragozo kaj Fuentes de Ebro. Regiona ŝoseo A-222 ligas kun Mediana de Aragón kaj transrivere la ARA-A1 kun Villafranca de Ebro.

Historio
--------

Estis iam setlejo de araboj, kiuj lasis irigacian reton. Post la konkero de Zaragozo fare de kristanoj granda parto de loĝantaro estis mudeĥaroj kaj poste moriskoj, kiuj estis forpelitaj el 1610, kio rezultos en ekonomia kaj demografia krizo. Ĝi nomiĝis El Burgo ĝis 1834 kaj El Burgo de Ebro ekde 1857.

El Burgo de Ebro demografie kreskiĝis fakte jam ekde la dua duono de la 19-a jarcento. Meze de la 19-a jarcento estis en El Burgo iom pli ol 750 loĝantoj, laŭ popolnombrado de 1857, kio plialtiĝis ĝis 1 367 en 1970. Kelkaj loĝlokoj de la provinco perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento, sed en El Burgo de Ebro tute male, oni plialtiĝis ĝis nunaj 2 591 (2022) pro proksimeco al la ĉefurbo (dormurbo) kaj al la komunikvojoj de la akso de la valo de Ebro.

Ekonomio
--------

Tradicia bazo de ekonomio estis agrikulturo, brutobredado, kaj sekva nutrindustrio, krom ekstera dungado. Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo. Sed ĉefa rimedo nune estas industrio.

El vidindaĵoj menciindas la arkeologia kuŝejo La Cabañeta de romianoj kaj naturaj lokoj ĉe la rivero.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Zaragozo

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio El Burgo de Ebro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 808227
* VIAF: 316735008
 |
**El Alto** (en hispana: *La Altaĵo*) estas urbo en Bolivio kaj situas okcidente de La Paz, al kiu ĝi apartenis ĝis 1985 kiel urboparto. El Alto havas 1.123.280 loĝantojn (kalkulo en 2013) kaj tiel ĝi estas la dua plej granda urbo de Bolivio, post Santa Cruz (1.545.161) kaj antaŭ La Paz (877.363) kaj Cochabamba (896.082). Ĝi formas kun La Paz la plej dense loĝatan areon de Bolivio. En El Alto troveblas multaj industriaj uzinoj kaj la plej alte situanta flughaveno de la mondo (Flughaveno La Paz).

Ĉar El Alto estas juna urbo, ĝi ne havas historian urbocentron, la stratoj estas rektaj, longaj, rektangulaj. Dum en El Alto dominas la indiĝenoj (80%), en La Paz la eŭropdevenaj loĝantoj.

Geografio
---------

El Alto situas en alto de 3.850 kaj 4150 m sur seka altebenaĵo de Altiplano. La tuta areo de la urbo estas ĉirkaŭ 1.042 km². La klimato de la urbo estas pli malagrabla (fortaj ventoj, pli malvarma) ol en La Paz, kiu situas ĉirkaŭ 400 m pli profunde kaj en protektita valo de Río Chokeyapu. La jara precipitaĵo estas ĉirkaŭ 601,5 mm, averaĝa temperaturo estas 9,3 Celsiusgradoj.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Longtempa mezo | Jan | Feb | Mar | Apr | Maj | Jun | Jul | Aŭg | Sept | Okt | Nov | Dec |  |
| Temperaturo | 10,0 | 9,9 | 9,9 | 9,6 | 8,7 | 7,6 | 7,2 | 8,1 | 9,2 | 10,4 | 11,1 | 10,5 | °C |
| Precipitaĵo | 129 | 105 | 71 | 41 | 13 | 6 | 9 | 14 | 30 | 40 | 51 | 93 | mm |

Huayna Potosí aŭ **Huajna Potosí** estas monto situa ĉe El Alto kaj ĉirkaŭ 25 km norde de La Paz en la Reĝa Kordilero, en Andoj.

Historio
--------

La loko de la urbo estis longtempe neloĝata pro la malagrablaj cirkonstancoj, sed en 1903 malfermiĝis tie fervoja linio kun finstacio al Titicaca-lago kaj Arica. Tie estiĝis la unuaj uzinoj kaj setlejoj por fervojistoj. La fervoja linio ekfunkciis en 1905 de El Alto al La Paz .

En 1925 estigis tie flughaveno kaj militista bazo por la novkreita aerarmeo. Tiuj alportis pligrandiĝon de la setlejoj kaj oni en 1939 malfermis bazlernejon, komence nur kun 12 lernantoj. Oni transportis la akvon tiam ankoraŭ en cisternoj el La Paz, la akvoprizorgo estis konektita nur en la 1950-aj jaroj al La Paz, samtempe la valo de La Paz iĝis malvasta kaj la urbo El Alto ekspansiis al direkto de El Alto. El Alto plurfoje volis sendependiĝi de La Paz, sed tio okazis nur en 1985. Ĝi iĝis deklarita urbo en 1988.

Fontoj
------

* }}

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio El Alto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**El Arco** estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia teritorio de Salamanko en la nordo-centro de la provinco kaj al la Municiparo *Mancomunidad Comarca de Ledesma*. *El Arco* estas tradukebla etimologie al *La Arko*.

Urbodomo.
Preĝsjo de Sankta Felikso.
Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 7,10 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 87 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 100 loĝantojn ekde la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 28 km de Salamanko, provinca ĉefurbo. 

Ĝi fondiĝis komence de la 12-a jarcento. En postaj jarcentoj suferis pro militoj dum la Hispana Milito de Sendependigo. 

La tradiciaj agrikulturo (cerealoj, paŝtaĵoj) kaj brutobredado (bovoj kaj ŝafoj en kverkaroj) lastatempe iom dekadencis, sed pluas. Lastatempe rura turismo ekgravis.

La urbestro estas de maldekstra partio PSOE.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Salamanko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 753010
 |
**Torre de Arcas** [TOre deARkas] (*Torredarques* en kataluna) estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la sudokcidento de la nordorienta komarko *Matarraña*, kies administracia ĉefurbo estas Valderrobres.

Geografio
---------

Ĝi estas je 151 km de Teruelo, provinca ĉefurbo, sur 945 msm de altitudo, kio rezultas en malvarma klimato.​ La municipa teritorio estas en la sudokcidento de la komarko en kiu ĝi limas nur kun Monroyo kun kiu ĝi komunikas laŭ la nacia ŝoseo N-232a laŭ kiu sude estas Morella. La loko estas ĉe la Iberia Sistemo. La Sierra Marondes estas nordokcidente super 800 m de altitudo. La Sierra Monegrell estas okcidente kaj sudokcidente lime kun la provinco Kasteljono super 900 m de altitudo. Laste, la Sierra Sabinosos estas sudoriente, super 1100 m de altitudo. La altitudo gamas inter 1151 m en la sudorienta pinto (Tossal Gros), ĉe la limo kun Herbés kaj Monroyo, kaj 570 m norde, ĉe la ravino de Torre de Arcas. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| *Nordokcidente:* Aguaviva | *Norde:* La Cerollera kaj Monroyo | *Nordoriente:* Monroyo |
| *Okcidente:* Zorita del Maestrazgo (Kasteljono) |  | *Oriente:* Monroyo |
| *Sudokcidente:* Zorita del Maestrazgo (Kasteljono) | *Sude:* Zorita del Maestrazgo (Kasteljono) kaj Morella (Kasteljono) | *Sudoriente:* Herbés (Kasteljono) |

Historio
--------

La konkero fare de kristanoj okazis en la 12-a jarcento kaj ĝi estis donita al la Ordeno de Sankta Johano. Prospero okazis inter la 16-a kaj 17-a jarcentoj kiam oni konstruis multe.

Aktualo
-------

Bazo de ekonomio nun estas malmulta agrikulturo kaj ĉefe brutobredado (ŝafoj kaj porkoj) kaj sekva nutrindustrio. Nune gravas ankaŭ kultura kaj rura turismo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Teruelo
* Torre de las Arcas estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la oriento de la norda komarko Minbasenoj

Notoj
-----

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 801806
 |