recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La urba muzeo troviĝas en la eksa franciskana kirko. En la muzeo. La eksa kirko, nun festosalonego unuaetaĝa. La **Urba muzeo de Saalfeld** (germane: *Stadtmuseum Saalfeld im Franziskanerkloster*) troviĝas en la eksa franciskana monakejo en la urbocentro de Saalfeld/Saale, Münzplatz nr 5.

Priskribo de la ejoj
--------------------

La franciskana monakejo de Saalfeld nombriĝas inter la plej gravaj konstruaĵoj de Turingio, aparte pro la bone konservita mezepoka arkitekturo de la en 1534 fermita abatejo kaj la tegmentaro el ligno de la iama kirko el la tempo de ĉ. 1300.

Post enkonduko de Reformacio ĝi servis longan tempon kiel lernejo, monstampejo kaj loĝejo. De 1990-2003 iĝis profunda restaŭrado kaj poste disponigo al la publiko.

Muzeo
-----

Kun la jam en 1904 fondita urba muzeo la iama monakejo gastigas hodiaŭ unu el la plej grandaj kulturhistoriaj muzeoj de la Liberŝtato Turingio. En la historiaj ejoj saalfeld-aj historio, arto, kulturo viviĝas. La nove aranĝita daŭra ekspozicio, multaj nedaŭraj kaj pedagogiaj agadoj por junuloj kaj adoltoj garantiis malenuajn restadojn.

Jen la fokusoj enhavaj:

* historio de la monakejo
* historio de la urbo Saalfeld
* galerio de artistoj lokaj
* regiona historio de Turingio
* naturscienca kolekto de Emil Weiske
* ŝtonoj kun enskribo (ekz. tomboŝtonoj)
* kolekto de moneroj
* praa kaj frua historio

Arthistorie ege interesas la altaroj kaj skulptaĵoj el ligno de la malfrua mezepoko: tiam Saalfeld estis centro de tia arto.

La iama navo kirka estas hodiaŭ festsalonego. La korto kaj salonoj povas esti luataj por diversaj aranĝoj, prelegoj kaj koncertoj. Magnete altiras multon da sciemuloj ĉiujare la majaj muzeo-tagoj, la *Tago de la malfermita monumento* oktobre kaj la *Monakeja advento* decembre.

Literaturo
----------

* Dieter Berg (ed.): *Spuren franziskanischer Geschichte. Chronologischer Abriß der Geschichte der Sächsischen Franziskanerprovinzen von ihren Anfängen bis zur Gegenwart*. Werl 1999
* Luise Grundmann: *Saalfeld und das Thüringer Schiefergebirge*. Agrippinae/Vimariae 2001

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Urba muzeo de Saalfeld en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Hejmpaĝo de la muzeo.
**Kaciko** (esperantigita el *cacique*) estas hispanigita kaj portugaligita vorto de la taina lingvo, *curaca (kuraka)* en keĉua lingvo aŭ *lonco* kio signifas "kapon", estas termino kiu signifas estro de komunumo en Centrameriko, Sudameriko kaj Karibio.

La termino **kaciko** (cacique) en la taina lingvo signifas: "La respondeca Sinjoro aŭ Aŭtoritatulo de ĉiuj homoj". Ĝia deprenado en unusilabaj ideogramoj estas skribata: "Ka-Chi-Ka" kun la ripetata unusilabo "Ka" tre potenca por la lingvoj taino-karibaj, kiu signifas sendistinge: Homo kiel homa genro aŭ Sinjoro kiel Digneco. Ĝia antaŭhispana uzado ne distingis genron kaj estis aplikata al ambaŭ seksoj kiel ekzemploj estas la kaziko Tamana kaj Gaitana, ĝi estis aplikita de la hispanoj nur al kelkaj personecoj de la originaj centramerikaj, sudamerikaj kaj karibaj kulturoj, per tiu ĉi termino ili aludis al la povaj homoj. La hispanoj, kiuj konis tiun vorton en tiuj ĉi regionoj, erare uzis ĝin por aludi al tiuj kiuj havis pli da ekonomian povon (bestoj, kultivtereno kaj edzinoj).

Tiele ĝi estas uzata en Hispanio por aludi al tiuj kiuj havas la tutan povaron en vilaĝo aŭ distrikto ĉu sociekonomie kaj ankaŭ pri privataj vivoj, ĉefe dum la 19a jarcento kaj eĉ dum la unua duono de la 20-a jarcento koincide kun la unua epoko de la reĝimo de Francisco Franco. Poste dum la posta demokratia epoko tiu institucio malmodiĝis. Dum la dua duono de la 19a jarcento kaj ĝis la Diktatoreco de Primo de Rivera tiuj kacikoj eĉ decidis kiu venkos en la balotado per manipuladoj de la kalkuloj.

Vidu ankaŭ
----------

* Bananrespubliko
* Kacikismo

* Kategorio Kaciko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Villastar** [biljasTAR] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la suda komarko Komunumo de Teruelo, kies komarka ĉefurbo estas la provinca ĉefurbo mem, Teruelo.

Geografio
---------

Murpentraĵo en Villastar (Teruel), ĉe la ŝoseo N-330, en la norda enirejo de la loko (2022).
Murpentraĵo en Villastar (Teruel), kun detalo de la preĝejo kaj la municipa blazono (2022).
Ĝi estas je 9 km de Teruelo, provinca ĉefurbo, do tre proksime. Al Teruelo alvenas de nordo tri ŝoseoj, de sudo du kaj unu okcidente el Gea de Albarracín. El la du sudaj, tiu plej okcidenta nome N-330 venas el sudokcidento. Laŭ tiu Villastar estas la plej proksima municipo al la ĉefurbo, nome inter Teruelo kaj Villel. La N-330 trapasas la municipon inter la km 292 kaj 295, samitinere kun la N-420.

Tra la municipa teritorio fluas la rivero Guadalaviar, kiu formas valeton ĉirkaŭitan de montoj apartenantaj al la montaroj Peñarredo okcidente kaj Camarena oriente. La plej altaj pintoj estas Loma Gorda (1214 m) kaj Muela de Villastar (1140 m). La altitudo gamas inter 1214 m (Loma Gorda) kaj 840 m borde de la rivero Guadalaviar. La loĝloko staras je 858 m super marnivelo.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| *Nordokcidente:* Teruelo | *Norde:* Teruelo | *Nodoriente:* Teruelo |
| *Okcidente:* Rubiales |  | *Oriente:* Teruelo kaj Cubla |
| *Sudokcidente:* Villel | *Sude:* Villel | *Sudoriente:* Cubla |

Historio
--------

Proksime estas sanktejo de keltiberoj nome Peñalba de Villastar kie estis abundo de surskribaĵoj de diversaj epokoj, el kiuj multaj estis alportitaj al la Arkeologia Muzeo de Barcelono.

La zono venis al posedo de kristanoj post la venko de Alfonso la 1-a la Batalema en la batalo de Cutanda. Sed eble la kristanoj perdis ĝin dum la krizo kiu sekvis la morton de Alfonso la 1-a. Nur dum la regado de Alfonso la 2-a de Aragono estis klara dominado fare de kristanoj.

Aktualo
-------

Bazo de ekonomio estis agrikulturo (cerealoj), forstado kaj brutobredado. Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj tiukadre ankaŭ en Villastar oni malaltiĝis ĝis nunaj 548 loĝantoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Teruelo

Notoj
-----

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 797876
 |
Kastelo Eisfeld, sidejo de la muzeo regionhistoria.
Monumento por la nomdonanto Otto Ludwig; parto de la kastela komplekso.
La **Muzeo Otto Ludwig** (germane Museum Otto Ludwig) troviĝas en Eisfeld, Markt 2.

Priskribo
---------

Inaŭguritis la muzeo en Eisfeld en la 1-a de oktobro 1949. Gastas ĝi en la kastelo de Eisfeld, komplekso en formo de ĉevalferoj kun belfrido, kies originoj estis mezepoka burgo. Dum la 18-a jarcento la kastelo estis rezidejo de ŝia dukina moŝto *Sophie-Albertine von Sachsen-Hildburghausen*.

Kolektoj
--------

Kiel regionhistoria muzeo por la tuta distriko la kolektaro ampleksas dokumentojn pri la urba historio, regiona kulturo, metiadoj en la ĉirkaŭaĵoj kaj porcelanaĵojn (ekz. granda kolekto pri produktoj el Lichte Porzellan).

Admireblas kleriga ekspozicio pri la historio de porcelanprilaborado en tuta Turingio (komencoj en 1750).

La dua muzeo komplekso enhavas atestojn de la ĉiutaga kulturo en Suda Turingio, laborilojn kaj produktojn de tradiciaj metioj: prilaborado de ligno, porduktado de rulglobetoj, potfarado ktp.

Gravega fonto pri la historio de ĉekortega ĉaso en la Duklando Sachsen-Hildburghausen estas 40 ĉasbildoj pentritaj de Georg Paulus Ermel (ĉ. la jaro 1700-a).

Literaturo
----------

* Kategorio Muzeo Otto Ludwig (Eisfeld) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Museumsverband Thüringen (eld.): *Museen in Thüringen*, Edition Leipzig 2001, ISBN 978-3-361-00612-0, p. 54

Eksteraj ligiloj
----------------

Pri la muzeo sur la urba retpaĝaro. Arkivigite je 2014-10-07 per la retarkivo Wayback Machine
w1

Interesa **Bunkromuzeo** (germane Bunkermuseum) en eksa GDR-bunkro troviĝas en Frauenwald.

Historio
--------

Sub la kaŝnomo *kostumfesto* konstruitis de 1973-75 bunkro sub la grundo de la arbara hotelo *Rennsteighöhe*. La 3600 m² granda, per plurajn metrojn dika tavolo el betono kaj tero kovrita bunkro aranĝitis sub plej eble granda sekretigo. Por nefuroro de la ŝarĝaŭtoj-kolonoj oni paralele starigis feriadan hejmon por la dungitoj ĉe akvoenergiaj entreprenoj. Pluse estis proksime granda konstruejo akvoenergia: la barigo de Schönbrunn.
La koncepto de *kamuflado kaj trompado* perfektiĝis. Per modernegaj sistemoj (ankaŭ de telekomunikado) kaj hermetika fermebleco de la bunkrejoj travivo por la daŭro de unu jaro eblus, en la kazo de atomatako por la daŭro de almenaŭ 6-8 tagoj.

Post 1989
---------

Post la Turniĝo la bunkro komplete perdis sian funkcion. Partoj de ĝi kiel ankaŭ la milita sekurigtekniko ankoraŭ antaŭ la reunuiĝo malmuntitis. Estis planoj de *Bundesvermögensverwaltung* vendi la tuton, sed finfine pretiĝis la najbara hoteliestro investi kaj fari planojn por turisma ekspluato. Ek de tiam ĝi estas ŝatata ekskursocelo, ankaŭ por skikurantoj dumvintre pro la laŭlonge kondukanta idilieca skikulko sur eksa fervoja taluso.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bunkromuzeo Frauenwald en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hejmpaĝo de la muzeo.

50.6062510.846444444444Koordinatoj: 50° 36′ 23″ N, 10° 50′ 47″ O (mapo)
**Tonatiuh** aŭ **Tonatiuhtéotl** (en naŭatla: tonatiuh, ‘la suno’) en la mitologio de Aztekoj estas la dio de la Suno. La meksika popolo konsideris ĝin la estro de la ĉielo. Ĝi estis konata ankaŭ kiel la Kvina Suno, ĉar la meksikoj kredis ke li ekhavis la kontrolon kiam la Kvara Suno estis elpelita de la ĉielo, kaj laŭ ties kosmogonio, ĉiu suno estis dio kun sia propra kosma epoko kaj laŭ la aztekoj, ili ankoraŭ troviĝis en la epoko de Tonatiuh (Nahui-Ollin).

Tonatiuh priskribita en la Kodekso Telleriano-Remensis.La suna dio estas senjoro de la deknaŭa signo de la tagoj *quiahuitl* (pluvo). Tamen, la interpretoj nomigas ĝin Ĉantiko kiel reganto de la dekoka periodo de la *tonalpohualli* kiu komencas per la tago *ce ehécatl* (unu vento). La rilto de la signo de la tagoj *quiahuitl* kun la suna dio havas sian bazon en la sama koncepto kiu unuigas la dion de la pluvo, Tlalok, kun la naŭatla signo *mázatl* (cervo, simbolo de malsekego kaj fajro). Tlalok estis senjoro de la tria kosma epoko mita *quiauhtonatiuh* (pluva suno), kiu finis per fajra pluvo. Tonatiuh aperas ankaŭ dufoje en la serio de bildoj de la dekdu periodoj de la *tonalpohualli*, tio estas, en la periodoj sesa kaj deka, kiel figuro akompananta de Tecciztécatl kaj de Mictlantecuhtli respektive.

Referencoj
----------

1. ↑   Spranz, Bodo (1973). Los dioses de los codices Mexicanos. Fondo de Cultura Económica.

Bibliografio
------------

* Taube, Karl (1997). El pasado legendario: mitos aztecas y mayas. Akal. pp. 43-46. ISBN 978-844-600-611-4.  Konsultita la 5an de Julio 2017.
* Simeón, Rémi (2004). Diccionario de la lengua náhuatl o mexicana. Siglo XXI Editores. p. 717. ISBN 968-23-0573-X.  Konsultita la 5an de Julio 2017.

* Kategorio Tonatiuh en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
w1

Goethe-muzeo Stützerbach, la t.n. Gundelach-bieno
La **Goeto-domo** (germane: *Goethehaus*) en Stützerbach, Germanujo, dokumentadas kiel multaj aliaj vidindaĵoj la ĉeeston de Goeto en la mineja industriregiono de Ilmenau.

Ĝi situas en la Sebastian-Kneipp-strato nr. 18 kune kun vitraĵmuzeo en la eksa bieno de la vitraĵfabrikanto Gundelach. Najbaras aliaj Goeto-memorlokoj, la Ĉasdomo Gabelbach kaj la Kickelhahn.

Domo kaj elmontrejo
-------------------

La ĉ. la jaro 1735 konstruita domo estis dum tiutempe unu el la plej belaj en la tuta duklando Sachsen-Weimar-Eisenach. Dum restadoj oficialaj en la regiono de Ilmenau ĝi memkompreneble pretis kiel digna loĝejo por Goeto kiel ankaŭ por la duko Karlo Aŭgusto (Saksio-Vajmaro-Eisenach).

Goeto 13 fojojn (ĝis la fino de la 18-a jarcento) restis tie ĉi. La posedantoj poste sukcedantaj ĉiam klopodis memorigi onin pri tio. Finfine, en 1960 aĉetis la bienon la tiama societo vajmara *Nationale Forschungs- und Gedenkstätten der klassischen deutschen Literatur*, restaŭrigis la tuton kaj metis ĝin je la dispono publika ekde 1962. Ekde 1970 ĉiuj salonoj de la unua etaĝo muzea uzatas.

La kolektoj
-----------

#### Goetaĵoj

Historiaj dokumentoj kaj ekipaĵeroj donas bildon pri la vivokondiĉoj dum la goeta tempo. Goethe eĉ sukcesis pozitive ŝanĝi kelkajn. Al li ege plaĉis resti surloke, en sia *ŝatata Stützerbach*. Krome la oficialulo Goethe ade verkis kaj desegnis en Stützerbach.

La t.n. Goethe-ĉambro havas brilajn bluajn tapetajn dekoraciojn kaj kuprokolorajn drapiraĵojn el la komenco de la 19-a jarcento.

#### Vitroprilaborado

Kvar ĉambroj je la teretaĝo dokumentas krome la historion de la teknika vitroprilaborado. Ĝi floris en Stützerbach kaj en ĝia medio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Goethe-muzeo (Stützerbach) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Pri la muzeo.
* Genealogia arbo de la Gundelaĥoj
* Kolektofokusoj post la remalfermo en 2015
**Rozina Ruthart** estas historia rakonto de Josef Kajetán Tyl, verkita subaze de legendo, rakontata en Kutná Hora.

La eventoj komenciĝas en 1302. La urbestro de Kutná Hora, riĉa Ruthart, havas dudekjaran filinon Rosina, kiun li dorlotis de la infanaĝo kiel reĝidinon. Elkreskis el ŝi junulino bela, inteligenta, sed fiera, kiu kapablis reteni neniun el siaj kapricoj. Post longaj jaroj ŝi revenis el Prago al Kutná Hora kaj aranĝis balon. Ĉiuj junuloj flirtis ĉirkaŭ ŝi krom la urba skribisto, 24-jara Vítek, kiu dediĉis sian atenton nur al sia fianĉino Anjo. 

Rozina ofendiĝis. La sekvan tagon ŝi sendis serviston por venigi la junulon, ke ŝi bezonas liajn servojn. La vizitoj ripetiĝis, la junulo enamiĝis al ŝi, sed foje li aŭdis antaŭ la pordo, ke ŝi interparolas kun juna grafo, ili reciproke promesis al si la amon kaj geedziĝon kaj ridis pri Vítek. Samtempe ili interkonsentis, kiel aranĝi, ke la urbo, fidela al la reĝo Venceslao, submetiĝu al imperiestro Albreĥto kaj transdonu al li sian arĝenton.

Vítek furioze invadis la ĉambron kaj mortigis la grafon. Tio iĝis preteksto por la imperiestro ataki la urbon kun granda armeo. Rozina transiris en la imperiestran tendaron, pro kio lia patro malbenis ŝin.

La defendantoj nokte venenis la rivereton, el kiu la sieĝanta armeo trinkis, kaj la paralizitajn trupojn dispelis (la sieĝado kaj dispelo estas historiaj faktoj). Rozina estis kaptita, severe juĝata kaj punita de sia propra patro. (Laŭ legendo enmurigita, sed la verkisto elektis pli mildan finon).
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

emblemo de la 63-a IJK
La **63-a Internacia Junulara Kongreso** (IJK) okazis en la jaro 2007 inter la 27-a de julio kaj la 3-a de aŭgusto en Hanojo, la ĉefurbo de Vjetnamio. La decido estis alprenita de la estraro de TEJO en januaro 2005 kaj oficiale anoncita je la 7-a de februaro 2005. Ĝis la 3-a julio 2007, 175 homoj el 32 landoj aliĝis, inkluzive de 76 el Vjetnamio mem. La temo estis *Paco, Kunlaboro kaj Disvolviĝo*.

Hanojo
------

La ĉefurbo de Vjetnamio dum preskaŭ mil jaroj, kaj antaŭe tio de la franca kolonio Hindoĉinio, situas apud la *Ruĝa Rivero*. Hanojo estas urbo plena de kulturo kaj markita per la diversaj dinastioj regintaj. Pro la longtempa asocio kun Ĉinio, la kulturo de Vjetnamio estas forte ligita al Konfuceismo kaj en Hanojo troviĝas pli ol 600 pagodoj kaj antikvaj preĝejoj.

La francoj multe modelis la urbon dum sia rego per sia propra arkitektura stilo, nome bulvardoj flankitaj de arboj kaj multaj koloniaj konstruaĵoj ankoraŭ daŭras, ekzemple la Palaco de la Prezidento. Dum la frua socialista erao, la nuraj fremdaj influoj venis de la aliaj komunistaj nacioj, antaŭ ĉio Sovietunio, Ĉinio kaj Kubo.

Inter la vidindaĵoj en Hanojo estas la vivema Malnova Kvartalo kaj La templo de literaturo, kiu estas la plej antikva universitato en Vjetnamio. La okcidenta lago estas la plej granda el pluraj en la urbo kaj tre popola pro siaj agrablaj ĉirkaŭaj preĝejoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio IJK 2007 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* kongresa raporteto fare de Haris Subašić en la reta eldono de la revuo *La Ondo de Esperanto*, 2007, n-ro 8–9

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rInternaciaj Junularaj Kongresoj de TEJO |
| --- |
| 1938 • 1939 • 1947 • 1948 • 1949 • 1950 • 1951 • 1952 • 1953 • 1954 • 1955 • 1956 • 1957 • 1958 • 1959 • 1960 • 1961 • 1962 • 1963 • 1964 • 1965 • 1966 • 1967 • 1968 • 1969 • 1970 • 1971 • 1972 • 1973 • 1974 • 1975 • 1976 • 1977 • 1978 • 1979 • 1980 • 1981 • 1982 • 1983 • 1984 • 1985 • 1986 • 1987 • 1988 • 1989 • 1990 • 1991 • 1992 • 1993 • 1994 • 1995 • 1996 • 1997 • 1998 • 1999 • 2000 • 2001• 2002 • 2003 • 2004 • 2005 • 2006 • 2007 • 2008 • 2009 • 2010 • 2011 • 2012 • 2013 • 2014 • 2015 • 2016 • 2017 • 2018 • 2019 • 2020 • 2021 • 2022 • 2022 • 2023 • 2024 | emblemo de TEJO |

 |
La **paroĥa preĝejo Nomo de Sankta Maria**, origine hungare *Mária Neve-templom* estas sakrala konstruaĵo en urbo Solt (Hungario).

Preĝejo Nomo de Sankta Maria en Solt

Historio
--------

En Solt ekzistis jam kirko dediĉita al Sankta Laŭrenco en 1100, sed en alia loko, kiun arkeologoj trovis en 2006. Ĉirkaŭ 1550 la loĝantoj plejparte kalvinaniĝis, la restintaj katolikoj apartenis al Izsák ekde 1738, al Apostag en ekde 1766. Intertempe la kirko plene ruiniĝis, sed en 1870 la katolikoj konstruis kapelon. En 1904 ĝi estis pligrandigita jam preĝejo. En la sekvaj jardekoj oftaj trakonstruoj okazis. Intertempe en 1884 la katolika grupo sendependiĝis kun matrikula rajto, la paroĥa rajto alvenis en 1889. La orgeno estis kreita en 1904. La konstruaĵo ricevis pafojn en 1944. En 2004 plena renovigo okazis.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en korto, sed la fasado rekte kontaktiĝas kun la trotuaro. En la korto ankoraŭ statuo pri Sankta Jakobo fare de Attila Agárdi Kovács estas videbla. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo plene reliefas. La enirejo funkcias tra la turo. La turpinto estas piramideca, en la turo 2 sonoriloj loĝas.

Kermeso okazas en 12-an de septembro.

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* sonorado

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungara leksikono

* 
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Karahunĝ** aŭ **Zorac Karer** (armene Քարահունջ kaj Զորաց Քարեր, surloke Դիք-դիք քարեր *Dik-dik karer*) estas arkeologia loko el la Prahistorio je 2 km norde de la malgranda loĝloko Sisian, en la provincio Sjuniko. Temas pri kampo el vulkanaj ŝtonaj menhiroj; kelkaj nomas ĝin  *armena Stonehenge.*

Kelkaj ŝtonoj de Karahunĝ
maldekstra
Armenaj historiistoj kredas ke Karahunĝ havas ĉirkaŭ 7 500 jarojn aŭ pli, kaj estas eĉ pli antikvaj ol la keltaj ekvivalentoj. Ĝi estis konstruita verŝajne por astronomiaj celoj, kaj pro tio ĝi kelkfoje ankaŭ estas konata kiel *observatorio de Karahunĝ*. Je 10 km nordorienten, en la vilaĝo *Angeĥakot* (Angeghakot, Անգեղակոթ), proksime al la rivero, eltroviĝis paleolitikaj iloj el la bronzepoko. Ĉe la kontraŭa flanko, je 15 km norde de Zorac Karer, troviĝas la petroglifoj de Uĥtasar, pli ol 2.000 paleolitikaj ornamitaj ŝtonoj en la flanko de la monto de Ughtasar, (Kamel-monto), vulkano 3.300 m alta.

La nomo Karahunĝ deriviĝas el du armenaj vortoj: *kar* (armene քար), t.e. <ŝtono> kaj *hunĝ* <sono>. Tiel do, *Karahunĝ* signifas <parolŝtonoj>. Ĝi ankaŭ estas konata kiel *Zorac Karer* (Զորաց Քարեր), *Dik-dik Karer* (Դիք-դիք քարեր), kaj *Cic Karer* (Ցից Քարեր), kio estas *vertikalaj ŝtonoj* en regiona armena lingvo.

Tiu ĉi interpreto rilatas al la fakto ke tiuj ŝtonoj okazigas specon de fajfado dum ventaj tagoj, verŝajne pro la pluraj truoj troviĝantaj en malsamaj lokoj de la ŝtonoj el prahistoriaj epokoj.

En 2004 la loko estis oficiale nomata Observatorio de Karahunĝ, laŭ parlamenta dekreto.

La komplekso Karahunĝ konsistas el la sekvaj partoj: la centra cirklo, la norda branĉo, la suda branĉo, la avenuo N-E kaj vertikalaj ŝtonoj disaj. En ĝi abundas lokigitaj ŝtonoj, funebraj kistoj kaj la vertikalaj ŝtonoj aŭ menhiroj. Entute 223 ŝtonoj.

La alteco de la ŝtonoj varias inter 0.5 kaj 3 metroj. Kelkaj ŝtonoj pezas eĉ 10 tunojn. Temas pri ŝtonoj el bazalto (andezito), eroziigitaj pro la paso de la tempo kaj kovritaj de muskoj kaj likenoj diverskoloraj. La surfaco de la interno de la truoj estas pli bone konservita. Ankaŭ multaj ŝtonoj estas rompitaj kaj ankoraŭ ne katalogitaj.

Ĉirkaŭ 80 el la ŝtonoj havas cirklan truon, malgraŭ tio ke nur 37 el la ŝtonoj, kun 47 truoj, daŭre staras. Rusaj kaj armenaj astronomiaj arkeologoj sugestas ke la ŝtonoj povus esti uzitaj por astronomia kontemplado. Dek sep ŝtonoj asociiĝas kun la kontemplado de tagiĝoj kaj sunsubiroj dum la solsticoj kaj ekvinokso, kaj 14 kun la lunaj ekstremoj. Tamen, tio estas nur konjektoj, ĉar la truoj estas relative senmodifaj kaj eĉ povus esti neprahistoriaj.

* Kategorio Karahunĝ en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

**Mas que nada** ([ˌmaskiˈnadɐ], brazilportugale, proks. „Kio do?", en multaj lumdiskaj akompantekstoj malĝuste indikita kiel *Mais que nada*, kiu signifas „Pli ol nenio") estas la plej fama peco de la brazila muzikisto Sérgio Mendes, kiun komponis en 1963 la brazila muzikisto *Jorge Ben Jor*. En Usono oni atribuas ĉi tiun kanton ĉefe al Sérgio Mendes, kaj Jorge Ben Jor estas nekonata. En Brazilo estas tute male.

La kanton ankoraŭ regule prezentas je koncertoj Sérgio Mendes (ofte je la fino kun granda aplaŭdo) kaj Jorge Ben Jor (kvankam nur unu el liaj proks. dudek famaj titoloj), kies muzikon latinamerika ĵurnalisto priskribis kiel „infektema transkontinenta afrika ritmomodelo".

Novversioj
----------

La fama enkonduko de „Mas que nada", kiun muzikas *Sérgio Mendes & Brasil ’66*, ankaŭ aŭdeblas en la filmo *„Austin Powers: International Man of Mystery"* (1997), kaj kompleta sonregistraĵo de la kanto, aperinta per la filmmuziko-albumo publikiĝis per tio al nova generacio de aŭskultantoj, ĉefe en Usono. La kroata violonĉelisto Walter Despalj aranĝis la originalaĵon de Jorge Ben Jor por violonĉel-ensemblo.

La peco estas uzata je multaj varbfilmetoj (ankaŭ pro la pli malpli sukcesa piedpilka nacia taĉmento brazila). Sportvaroprodukstisto *Nike* uzis la kanton laŭ sonregistraĵo de *Tamba Trio* en du diversaj varbagadoj pokaze dum la futbalaj mondpokaloj de 1998 kaj 2006.

*Sérgio Mendes feat. The Black Eyed Peas* noveldonis la pecon „Mas que nada" en 2006, ĉi-tiu versio aperas sur la albumo „Timeless". Pluaj novversioj ekzistas de Mary Roos (germana versio kun la titolo: „Blauer Montag") same kiel de Al Jarreau, Astrud Gilberto, Dizzy Gillespie, Luiz Henrique, de la nurvoĉa kantgrupo *Sjaella*, Horst Jankowski, Miriam Makeba, Oscar Peterson, de *Tamba Trio*, Vikki Carr, *Werner Müller & sein Orchester*, Ella Fitzgerald kun *Count Basie Orchestra*, Sylvia Vrethammar, Elza Soares, *Bê* kaj *Jessy J*. En la filmmuziko de la kinofilmo *„Sex and the City – la filmo"* el la jaro 2008 ekzistas plua novversio de *Baccara*-kantistino Mayte Matée. Krome la filmmuziko por la filmo *Rio* el la jaro 2011 enhavas version indikitan kiel *2011 Rio Version*.

Teksto (libere tradukita)
-------------------------

|  |  |
| --- | --- |
| *Mas que nada* | *Kio do?* |
| *Sai da minha frente* | *Foriru el mia vido* |
| *Eu quero passar* | *Mi volas preterpasi* |
| *Pois o samba está animado* | *Ĉar ĉi-tiu sambo estas vigla* |
| *O que eu quero é sambar* | *Tio, kion mi volas, estas danci sambon!* |
| *Este samba* | *Ĉi tiun sambon,* |
| *Que é mixto de maracatú* | *Kiu estas miksaĵo el marakatuo,* |
| *É samba de preto velho* | *kaj de la sambo de la Maljuna Nigrulo*
(Spirito el la umbanda religio) |
| *Samba de preto tu* | *Sambo de vi nigrulo* |
| *Mas que nada* | *Kio do?* |
| *Um samba como esse tão legal* | *Sambo kiel tiu bela* |
| *Você não vai querer que eu chegue no final* | *Vi ne volos, ke mi ĉesu. (...atingu la finon)* |
Junuloj de la Verda Partio de Svislando dum varba aktiveco por sia popoliniciato kontraŭ apudvojaj veturiloj
**Popoliniciato** (laŭ historia formo **popoliniciativo** ) en certaj landoj ankaŭ nomita **civitana postulo** aŭ **popola postulo** estas instrumento de rekta demokratio. Ekzistas diversaj sistemoj de popoliniciato. Popoliniciato baziĝas sur la principo, ke civitanoj povas kolektinte certan kvanton da subskriboj submeti al la parlamento proponon. La popoliniciaton oni ne miksu kun la referendumo. Dum per referendumo civitanoj povas postuli publikan baloton kolektinte certan nombron da subskriboj, pere de popoliniciato eblas submeti novan proponon al parlamento aŭ al balotado.

Diversaj sistemoj de popoliniciato
----------------------------------

### Sugesto al la parlamento

Ekzistas landoj aŭ regionoj, kie popoliniciatoj submetitaj al parlamento devas esti diskutitaj de tiu parlamento. La parlamento tiam estas libera akcepti aŭ malakcepti la proponon. Tia sistemo ekzistas en diversaj federaciaj landoj de Germanio kaj en simila formo ankaŭ en Aŭstrio kaj ankaŭ en diversaj ŝtatoj de Usono.

### Okazigo de publika baloto

Pli forta instrumento de popoliniciato estas sistemo de iniciato, kiu formulas proponon, kiu post kolekto de certa kvanto da subskriboj devas esti voĉdonita en publika baloto. Tia rajto ekzistas en Italio post kolekto de unu miliono da subskriboj. Plej ampleksa la popoliniciata ratjo estas en Svislando. Je federacia nivelo pere de federacia popoliniciato kolektinte 10 0000 subskribojn de svisaj civitanoj la popolo povas postuli modifon de la konstitucio. Je kantona kaj komunuma nivelo en Svislando pere de popoliniciato eblas postuli modifon de la konstitucioj kaj enkondukon de novaj leĝoj. La nombro da subskriboj necesaj dependas de la grando de la kantono kaj komunumo.

Unuopula iniciato
-----------------

En la svisa Kantono Zuriko ekzistas eĉ la rajto, ke unuopulo povas fari unuopulan iniciaton, submetante pere de simpla letero proponon al la loka aŭ kantona parlamento, pri kiu la parlamento devas en la daŭro de ses monatoj voĉdoni. Se la parlamento subtenas la proponon, ĝi devas esti submetita al la popolo por voĉdono.

Vidu ankaŭ
----------

* Konstitucia amendo
* Popoliniciato (Svislando)

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Laŭ la rekomendo de publika sesio de Akademio de Esperanto dum la 99-a UK en Bonaero la esprimo *popoliniciato* estas tute samsignifa kun la historia esprimo *popoliniciativo*, kiu tial estas evitinda.
2. ↑  Vidu: Edmond Privat: *"Federala Sperto"*, Universala Ligo, Ĝenevo 1958
3. ↑  D-ro Arthur Baur: *"La Fenomeno Svislando"*, Berno 1979
4. ↑  Dietrich Michael Weidmann: *Propono por Konstitucio de la Uniĝintaj Ŝtatoj de Eŭropo*, Zuriko 1998[*rompita ligilo*]
 

* Kategorio Popoliniciato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Erzsébet Bajári** [erĵEbet bajAri], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Bajári Erzsébet** estis hungara muzeologo, entomologo specife pri vespoj, instruisto. Ŝiaj geedziĝaj nomoj estis (laŭ la hungarlingve kutima nomordo) *Asztalos Pálné*, respektive *Németh Béláné*, ŝia nomo en publikaĵoj estis *N. Bajári Erzsébet*.

Erzsébet Bajári naskiĝis la  12-an de aŭgusto 1912(nun 1912-08-12) en Kaposvár (laŭ alia informo la  19-an de aŭgusto 1912(nun 1912-08-19) en Újverbász), ŝi mortis la 25-an de oktobro 1963 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Erzsébet Bajári maturiĝis en gimnazio en Budapeŝto en 1930, poste ŝi akiris pedagogian diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1935. Pro la monda krizo post la diplomo ŝi povis esti nur ĉefamilia instruito jaron, poste ŝi laboris en pluraj ŝtataj oficejoj, pli poste pro la milito inter 1941-1948 ŝi instruis en gimnazio. Ekde 1948 ĝis sia frua morto ŝi laboris en muzeo. En tiu periodo ŝi doktoriĝis en Scienca Universitato de Szeged (1963). Ŝi edziniĝis en 1938, sed post 2 jaroj ŝi vidviniĝis, en 1952 ŝi denove edziniĝis.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A Közép-Dunamedence és a Kárpátok pókhangyái.* (1952)
* *A fürkészdarazsak élete.* (1958)
* *Hártyásszárnyúak. – Hymenoptera.* (kunaŭtoro, 1962)
* *Fürkészdarázs alkatúak IV. – Ichneumonidae IV.* (1969)

Fontoj
------

* datenoj kun foto (legebla pli malsupre)
* biografio hungare
* biografio (legebla en la 17-a paĝo)

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 866889
 |



* Portalo pri Biografio
Koordinatoj: 31° 46′ 35.33″ N 35° 14′ 1.20″ O﻿ / ﻿31.7764806 °N, 35.2336667 °O﻿ / 31.7764806; 35.2336667 (mapo)

La **Placo de la Muro de lamentadoj** (angle ***Western Wall Plaza*** hebree **רחבת הכותל המערבי**) estas urba placo en la juda kvartalo de la Malnova Urbo de Jerusalemo apud la Muro de lamentadoj lokita en la orienta flanko de la placo. La placo estis establita en 1967 post la unuiĝo de la urbo. En la norda flanko de la placo situas la Tunelo de la Muro de lamentadoj kaj la Centro pri la Ĉeno de Generacioj. En la suda flanko de la placo situas la Jerusalema Arkeologia Parko kaj la Sterka pordego. En la okcidenta flanko de la placo situas la juda kvartalo.

Bildaro
-------

* Muro de lamentadojMuro de lamentadoj
* Tunelo de la Muro de lamentadojTunelo de la Muro de lamentadoj
* Centro pri la Ĉeno de GeneraciojCentro pri la Ĉeno de Generacioj
* Placo Azarat IsraelPlaco Azarat Israel
* Jerusalema Arkeologia ParkoJerusalema Arkeologia Parko
* Sterka pordegoSterka pordego

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Placo de la Muro de lamentadoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**La Klimata Libro** estas nefikcia libro pri la temo klimata ŝanĝo kaj klimata protekto verkita de Greta Thunberg kunlabore kun multaj sciencistoj kaj scienco. ĵurnalistoj. La angla originalo kaj tradukoj en lingvoj kiel germana, nederlanda, hispana, portugala, franca, itala, sveda, dana kaj norvega estis publikigitaj preskaŭ samtempe en oktobro 2022.

Enhavo kaj intenco
------------------

La libro estas interfaka kunlabora fortostreĉo, dividita en kvin partojn per ĝenerala strukturo. Entute, pli ol 100 fakuloj el multaj fakoj kiel ekzemple geofiziko, meteorologio, inĝenieristiko, matematiko, historio, same kiel indiĝenaj gvidantoj kontribuis al la libro. La individuaj kontribuoj estas grupigitaj en pli grandajn sekciojn per enkondukoj de Thunberg. Ĉi tiuj estas:

* 1: Kiel funkcias la klimato;
* 2: Kiel nia planedo ŝanĝiĝas;
* 3: Kiel ĝi influas nin;
* 4: Kion ni faris pri ĝi;
* 5: Kion ni devas fari nun.

La libro provas amorigi la fundamentojn por kompleksa kompreno de la tutmonda klimatkrizo kaj skizi respondojn por trakti ĝin. Klimata edukado estas reklamota en lernejoj kaj amaskomunikiloj, kio estas rigardata kiel antaŭkondiĉo por signifa agado. Thunberg provas trakti tion, kion ŝi vidas kiel falsan ekvilibron en raportado, elmontrante la manipuladon de mediaj statistikoj per "negocado eksteren" emisioj kaj misgvidaj etikedoj kiel ekzemple "verda" hidrogeno, kaj farante la voĉojn de tiuj nuntempe plej. tuŝitaj de la efikoj de klimata ŝanĝo de la Tutmonda Sudo aŭdis.

Unika trajto de la libro, kiu povus esti vidita kiel kritiko en libro de tiu ĉi ambicio, estas ke al ĝi mankas bibliografio kaj granda notadaparato. Aŭtoritataj fakulojIli ne estas cititaj, iliaj pozicioj ne estas referencitaj, sed ili mem diras sian vorton.

1. ↑  p5bv6o.html *Greta Thunberg vidas sian klimatan libron kiel 'nova speco de aktivismo'*. En: *The Sydney Morning Herald*, 3 novembro 2022. Prenite la 12-an de novembro 2022.
2. ↑  Por la disfaldo, vidu:
3. ↑  Tiuj plej tuŝitaj en la plej tuŝitaj regionoj estas sur la fronto de la klimata krizo. Sed ili ne estas sur la ĉefpaĝoj de niaj gazetoj. Iliaj voĉoj devas esti aŭditaj, kaj ni ĉiuj povas helpi pri tio. Disvastigu iliajn rakontojn kaj iliajn nomojn.
4. ↑  estas listigitaj en la enhavtabelo kun mallongaj informoj pri sia laborkampo kaj socia pozicio.
5. ↑  Tio ĉi. maniero, la juna generacio, al kiu la libro estas ne malplej destinita, sed ankaŭ la pli maljuna generacio, unuafoje konatiĝas kun multaj nomoj, kiuj, se vi serĉos ilin en la reto, kondukos vin al esencaj eldonaĵoj kaj, se necese, al klasifiko de ilia laboro en la esplorkunteksto en Vikipedio.
Unua paĝo prenita de unu de tri kopioj originalaj de la *Konstitucio de Itala Respubliko* nun konservata en la *Historia Arkivo* de la *Prezidanteco de la Respubliko*.
La **Konstitucio de la Itala Respubliko** aŭ **Itala Konstitucio** (itale: *Costituzione della Repubblica italiana* aŭ *Costituzione italiana*) estas la fundamenta leĝo de Itala Ŝtato, do la supro en la hierarkio de la fontoj de juro. Ĝi estis aprobata de la *Konstitucifara Asembleo de la Itala Respubliko* en la 22-a de decembro, 1947, proklamata de *Provizora Ŝtatestro* Henriko de Nicola en la 27-a de decembro, 1947 kaj publikigata de la *Officiala Gazeto de la Itala Respubliko nombro 298, speciala eldono* de la 27-a de decembro, 1947. Ĝi ekvalidis en la 1-a de januaro, 1948.

Kompono kaj strukturo
---------------------

Subskribo de la Konstitucio de la Itala Respubliko la 27an de decembro 1947.
La Konstitucio estas formita de 139 artikoloj kaj parencaj alineoj dividitaj en kvar sekcioj:

* *Fundamentaj principoj* (artikoloj 1-12);
* *Parto unua - Rajtoj kaj devoj de la civitanoj* (artikoloj 13-54);
* *Parto dua - Ordaranĝo de la Respubliko* (artikoloj 55-139);
* *Portempaj kaj finaj dispozicioj* (artikoloj I-XVIII);

* Kategorio Konstitucio de la Itala Respubliko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Francesco Saverio Nitti, Ivanoe Bonomi kaj Vittorio Emanuele Orlando, 1946.
La **Konstitucianta Asembleo de la Itala Respubliko** (en itala: *Asamblea Costituente della Repubblica Italiana*) estis parlamenta ĉambro kiu ekzistis en Italio el la 25a de junio 1946 ĝis la 31a de januaro 1948. Ĝi havis la taskon redakti konstitucion por la Itala Respubliko, kiu estis anstataŭanta la Italan Reĝlandon post la itala enlanda milito.

La 2an de junio 1946 okazis balotado en Italio, la unua el 1924. Rajtis voĉdoni ĉiuj viroj kaj (por la unua fojo) ĉiuj virinoj, pli aĝaj ol 21 jaroj. La voĉdonantoj ricevis balotilon por la elekto inter Respubliko kaj Monarkio, kaj unu por la elekto de la deputitoj de la nova Konstitucianta Asembleo; tiu havos la taskon redakti novan konstitucian kadron, laŭ tio establita per dekreto de la 16a de marto 1946.

Subskribo de la Konstitucio de la Itala Respubliko la 27an de decembro 1947.
La referendumo de la 2-a de junio rezultis en venko de la ŝanĝo al Respubliko per 12.7 milionoj de voĉdonoj, kontraŭ 10.7 milionoj poraj al pluigo de monarkio. Umberto la 2-a, la lasta reĝo de la lando, foriris el Italio la 13an de junio 1946. La 18an de junio 1946, la tribunalo *Corte di Cassazione* proklamis oficiale la venkon de la Respubliko.

Prezidantoj de la Asembleo estis unue la socialisto Giuseppe Saragat kaj poste la komunisto Umberto Terracini.

Post la morto de Emilio Colombo la 24 de junio 2013 estante 93-jaraĝa, ne restis survivantaj membroj de tiu Asembleo. Teresa Mattei, la lasta virino survivinta de la Asembleo, mortis la 12an de marto 2013 estante 92-jaraĝa.

Bibliografio
------------

* Enzo Cheli (a cura di), La fondazione della Repubblica: dalla Costituzione provvisoria all'Assemblea Costituente, Il Mulino, Bologna, 1979.
* Ugo De Siervo (a cura di), Verso la nuova Costituzione, Il Mulino, Bologna, 1980.

* Kategorio Konstitucianta Asembleo de la Itala Respubliko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 702274
* VIAF: 266879814
 |
La **Kastelo de Acsád** (konata ankaŭ pri la iama posedanto *Szegedy* [segedi]) estas historia monumento en vilaĝo Acsád.

Kastelo en Acsád

Historio
--------

La baroka kastelo estis konstruita en 1790, sed ĝi estis trakonstruita laŭ klasikismo en 1824. En la kastela flankodomo naskiĝis Jenő Rákosi en 1842, pri tio memortabulo estas videbla. Dum la 2-a mondmilito la hungara, germana kaj sovetia armeoj profitis la kastelon. En 1947 la aktuala posedanto rericevis la kastelon, ĉar li kontraŭstaris la naziojn. Spite tion en 1950 la ŝtato estis la pli nova posedanto. En nekonata jaro la kastelo plene renoviĝis, nuntempe gemaljunuloj vivas en la kastelo.

Konstruaĵo
----------

La unuetaĝa kastelo situas sola en belega parko. Interne en la ĉefĉambro la freskoj estas originaj.

Parko
-----

En la parko la aleo pri platanoj estas protektata, ĝi estis kreita en la 1820-aj jaroj. Tie kreskas la plej aĝa Ginkgoales de la lando, ĝi estis plantita en 1808. La sekvojo estis plantita en 1870. Aliaj menciindaj arboj estas specialaj fagoj, tilioj, juglandoj.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* hungare kun foto Arkivigite je 2017-10-16 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun foto
* hungare kun fotoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **Kastelo de Csobánka** (konata ankaŭ **Kastelo Margit-liget**) estas historia monumento en Hungario, en ekstera parto de Csobánka.

Kastelo de Csobánka

Historio
--------

En tiu pitoreska valo kuracisto konstruis sanatorion en la jaroj 1897 kaj 1898. Li nomumis la lokon pri jam mortinta edzino Margit. En 1909 alia kuracisto aĉetis la kastelon kaj trakonstruis ĝin al sanatorio pri pulmomalsanuloj. Ekde 1917 la pli novaj gastoj estis orfoj, kies iamaj patroj estis falintoj dum la 1-a mondmilito. La edukistoj estis katolikaj monaĥinoj. En 1950 ili estis forpelitaj, samtempe la pli nova funkcio estis kuracpedagogio. Ekde 2007 ia ina monaĥa ordeno ricevis la kastelon por cent jaroj.

Konstruaĵo
----------

La unuetaĝa kastelo kun mansardoj kaŝiĝas sola en arbaro en senarbarejo. La fasado estas simetria, meze kelkaj ŝtupoj kuras al la enirejo. En la meza parto bastiono-turo reliefas, simile reliefas po unu turoj en ambaŭ fasadaj anguloj. En la du flankaj partoj estas tre grandaj plurlateraj bastionoj, sed super la etaĝo mankas mansardo.

En la kastelo mortis aktoro Gyula Vízvári.

Fontoj
------

* hungare kun foto Arkivigite je 2018-11-28 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2018-11-28 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
SEM- (supre) kaj lummikroskopa foto (malsupre) de la faskoj (kverkoj)
La botanika termino **traĥeo** aŭ **trakeo** estas unu parto de la vaskulaj faskoj, formo de la ksilemo, kiu troviĝas en la tigo de la vaskulaj plantoj Angiospermoj (*Angiospermae*). Semplantoj transportas en la traĥeoj akvon el la radikoj en la foliojn. La ĉefa movenergio por la transporto de la akvo estas la suĉoforto de la planta transpirado, kiu inkludas la kohezian potencon kaj la radikpremon, precipe en printempo. Traĥeoj estas kiel traĥeidoj mortaj lignaj ĉeloj.

En traĥeoj la ĉelaj muroj ne plu ekzistas aŭ preskaŭ ne plu ekzistas en malsupra – supra direkto. En la faskoj pluraj traĥeaj ĉeloj estas kunligitaj, tiel, ke formas kompare al la traĥeidoj longan tubon. La turo de la traĥeoj formas (kune kun la traĥeidoj) kontinuan interkomunikan tuban sistemon de la radiko al la folioj.

En horizontala direkto la akvotransportado okazas trans la stiploj. La stiploj de la Angiospermoj estas pli simplaj ol tiuj de la gimnospermoj (*Gymnospermae*). La plej multaj gimnospermoj havas traĥeidojm por la akvotransporto (escepto: Gnetaloj). La angiospermoj havas kaj traĥeojn kaj traĥeidojn (esceptoj Vinteracoj kaj Troĥodendracoj, la plantoj de ambaŭ familioj ne havas traĥeojn).

Vidu ankaŭ
----------

* traĥeidoj
* Traĥeo (senvertebruloj)

Literaturo
----------

* Anita Roth-Nebelsick: *Die Prinzipien der pflanzlichen Wasserleitung.* In: *Biologie in unserer Zeit.* 2/2006 (36), S. 110–118.
La **kastelo de Erdőbénye** estas historia monumento en vilaĝo Erdőbénye (Hungario).

Kastelo de Erdőbénye

Historio
--------

Laŭ la fontoj Ferenc Rákóczi la 2-a konstruis la originan kastelon en la 2-a duono de la 18-a jarcento. Tio ne estas vera, ja Rákóczi mortis en 1735! La kastelo origine estis simpla formanta I-majusklon. La sekva posedanto estis familio Szirmay [sirmai], ili konstruis la fasadan alon laŭ la ĉefvojo en la dua duono de la 18-a jarcento. Baldaŭ la kastelo estis posedaĵo de pluraj homoj. Depost la 2-a mondmilito la kastelo estis orfejo, nuntempe emeritejo de kalvinanoj.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas en korto, sed la fasado laŭ la trotuaro de la ĉefvojo. La kastelo formas T-majusklon. La fasado estas simetria. Sub la kastelo keloj etendiĝas, tial ĝi estas kvazaŭ etaĝa. La korta fasado havas arkadojn, ili estas kovritaj per vitroj. En la korto ankoraŭ estas videblaj restantaj partoj de la iama parko.

Fontoj
------

* hungare kun foto
* hungare kun foto Arkivigite je 2016-04-26 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun foto
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
unusksa traktoro kun angulturnplugilo
**Unuaksa traktoro**, aŭ **unuaksulo** agrikultura kaj ĝardenista maŝino por grundoprilaboro respektive por transportaj taskoj kaj aliaj agrikulturaj kaj pejzaĝistaj laboroj.

unuaksa traktoro kun freszilo
Unuaksa traktoro nur havas du per benzina aŭ dizela motoro promulgitaj radoj. La maŝino estas stirata de laboristo. Unuaksuloj havas ofte ŝafto. Ofte eblas turni la stirilon je 180 gradoj, por almunti diversajn ilojn kiel ekzemple traba falĉmaŝino. Oftaj almuntiloj estas frezilo aŭ reversfrezilo, plugilo, traba falĉmaŝino, mulĉilo, bendorastilo, balamaŝino, ŝpruciloj, punmpiloj kaj unuaksaj remorkoj, parte ankaŭ kun propra propulso (pere de ŝafto propulsita remorka akso).

unuaksa traktoro plugante kun turnplugilo
Unuaksaj traktoroj estis tre disvastigataj en la 1950aj ĝis 1970aj jaroj. Hodiaŭ ili nur estas uzataj en ĝardenistoj kaj kaj pejzaĝistoj.. En agrikulturo ili nur estas uzata de agrikulturaj kromenspezisto.

Hodiaŭ la unuaksa traktoro ankoraŭ estas uzata de ĝardenisto kaj ĝarden- kaj pejzaĝisto, en la komunuma flegadservo kaj de libertempaj agrikulturistoj. Avantaĝoj kompare al kvarradaj ettraktoroj estas la pli granda turnebleco kaj la pli malalta pezo, kiu pli zorge uzas la grundon.

Farantoj de unuaksaj traktoroj estis kaj parte ankoraŭ estas: Agria, Aebi, Bucher, Bungartz, Fahr, Fortschritt, Gutbrod, Hako, Holder, Honda, Husqvarna, IRUS, Köppl, Monax, Rapid, Reform, Schmiedag, Siemens-Schuckertwerke, SOLO

Vetrkurado de unuaksaj traktoroj
--------------------------------

mini|Einachserrennen
Dum la lastaj jaroj pli kaj pli ŝatataj estas vetruroj kun unuaksaj traktoroj.

Literatur
---------

* Wolfgang Wagner: *Das Einachs-Schlepperbuch*. Podzun, Brilon 2000, ISBN 3-86133-246-9
* Paul Schweigmann, *Die Landmaschinen und ihre Instandhaltung*. Verlag Dr. Pfanneberg, Gießen 1955, Nachdruck durch Bulldog Press, Limburg an der Lahn 1993, ISBN 3-9803332-1-3

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Unuaksa traktoro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Bilder (Bildergalerie)
* Einachserclub Landessender

Referencoj
----------

1. ↑  Armin Bauer: *Schlepper, Die Entwicklungsgeschichte eines Nutzfahrzeugs*. Kosmos, Stuttgart 2004, ISBN 3-440-09664-5, S. 62
Koordinatoj: 09° 04′ 00″ N 07° 29′ 00″ O﻿ / ﻿9.06667 °N, 7.48333 °O﻿ / 9.06667; 7.48333 (mapo)

Abuĝa nacia moskeo
Asoroko
**Abuja** (Esperante: **Abuĝo**) ekde la 12-a de decembro de 1991 estas la ĉefurbo de la ŝtato Niĝerio en Okcidenta Afriko, post Lagoso. 

Laŭ la stato de 2011 en la urbo vivis 1 235 880 loĝantoj. Komence de la jaro 2005, ĝi havis 174 152 loĝantojn. 

Jam en 1976 la registaro decidis pri translokigo de la ĉefurbo el la marborda Lagoso en la centron de la lando kaj oni ekplanis la urbon. La financaj problemoj baris la rapidan disvolviĝon de la projekto. La urbon planis la japana arkitekto Kenzo Tange.

Post la translokiĝo de la registaro, Abuĝo konsistigas la t. n. "Federacian Ĉefurban Teritorion", anglalingve nomata *Federal Capital Territory*. La urbo eatas regata rekte de registara ministro.

Abuĝo estas arte kreita kaj dum la kresko kontrolita urbo, kaj de iuj niĝerianoj konsideratas kultura kaj urbokonstrua fremda korpo en Niĝerio. La enloĝiĝo estas intence malfaciligita per altaj luprezoj, domprezoj, semajnfine la urbo tute senhomiĝas, plimulto veturas al Lagoso, kie bruas la kultura kaj ekonomia vivo.

La urbo estas sidejo de la Komunumo Ekonomia de Okcidentafrikaj Ŝtatoj (CEDEAO) - la komunumo en 1975 fondiĝis en Lagoso, sed translokiĝis kune kun la organoj de la nacia registaro de Niĝerio.

Klimato
-------

Abuĝo situas en pli seka tropika klimato. Estas pluva kaj seka sezonoj. La pluva sezono daŭras de aprilo ĝis oktobro, kiam la temperaturo atingas 30 °C (nokte 22 °C). Dum la seka sezono dumtage la temperaturo estas iomete pli, ol 40 °C (nokte 12 °C).

Fontoj
------

*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2006-01-13 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* 
* 
* Arkivigite je 2012-08-23 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2006-02-09 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2006-01-13 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 34402
* GND: 4365226-8
* LCCN: n82129670
* VIAF: 143092984 243839696, 143092984
* NKC: ge556061
 |
La **Kastelo de Gasztony** (konata ankaŭ pri la iama posedanto *Kastelo de Pázmándy* [pAzmAndi]) estas historia monumento en Hungario, en vilaĝo Gasztony. Nuntempe ĝi estas kulturdomo kaj vilaĝdomo (administrejo).

Fasado de la kastelo en Gasztony

Historio
--------

Pli frue estis tie nur teretaĝa domo en la 18-a jarcento, ĝis mezo de la 19-a jarcento estis diversaj plej ofte nekonataj posedantoj. Mankas informoj, kiu konstruis etaĝan kastelon el la domo. Supozeble familio *Zichy* faris la ornamaĵojn de la kastelo. En la dua duono de la 19-a jarcento familio Pázmándy havis la kastelon, poste denove malgravaj posedantoj sekvis. Depost la 2-a mondmilito ŝtatiĝo okazis, la nova posedanto estis mem la vilaĝo. En la etaĝo biblioteko kaj kulturdomo, en la teretaĝo poŝtejo kaj loĝejoj funkciis. En la 1980-aj jaroj plena renoviĝo okazis. Loĝejoj jam ne estis interne faritaj. Post jaroj ankaŭ la poŝtejo malaperis (nun estas migra poŝto), sed la kulturdomo, administrejo kaj biblioteko restis.

Konstruaĵo
----------

La unuetaĝa baroka konstruaĵo situas sola. En mezo de la simetria fasado troviĝas la enirejo. Interne jam malaperis la iamaj ornamaĵoj.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* Arkivigite je 2016-12-20 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Koordinatoj: 05° 33′ 00″ N 00° 12′ 00″ U﻿ / ﻿5.55000 °N, 0.20000 °U﻿ / 5.55000; -0.20000 (mapo)

Arko de Sendependiĝo
Akrao
Centra Akrao
**Akrao** aŭ **Akro** estas ĉefurbo kaj plej granda urbo, kiel milionurbo de Ganao. Laŭ la stato de 2017 en la urbo vivis 2 388 000 loĝantoj. Akrao estas la administra kaj ekonomia centro de la lando. Oni produktas en la urbo nutraĵojn, (tavollignon), teksaĵojn kaj kemiaĵojn.

Historio
--------

La loko de la hodiaŭa Akrao evoluis el fuorto brita kaj nederlanda, kiu estis konstruita en la 17-a jarcento. En 1877 estis translokita la tiama ĉefurbo de la iama brita kolonio "Ora Marbordo" de Cape Coast al Akrao. Post kiam oni elkonstruis fervojan kontakton al Akrao kaj ekfunkciis minejoj, ekkultivis la ĉirkaŭajn agrojn, Akrao evoluis rapide al ekonomia centro de Ganao.

Vidindaĵoj
----------

En Akrao troviĝas Nacia Muzeo, la ganaa Akademio de Artoj kaj Sciencoj, Universitato de Ganao.
Menciinda estas la kastelo de Christiansborg, kiun konstruis danoj en la 17-a jarcento.

Klimato
-------

Akrao situas en zono de tropika savana klimato, kie la averaĝa temperaturo estas 25 °C. Oni mezuris ekstremajn temperaturojn 15 kaj 35 °C. Jare pluvas po 725 mm, en ĉiuj monatoj pluvas, sed en majo kaj junio pli.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Akrao en retgazeto Nia Mondo

Piednotoj
---------

1. ↑  laŭ Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto:

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 34459
* GND: 4000338-3
* LCCN: n79059515
* VIAF: 140706459
* SUDOC: 027603040
* BNF: 11960750k
* NKC: ge421321
* BNE: XX6319429
 |