recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bódvaszilas** [bOdvasilaŝ] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Edelény.

Poŝtejo de Bódvaszilas
Kulturdomo de Bódvaszilas
Iama grenejo de Bódvaszilas
Kalvinana preĝejo de Bódvaszilas

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 19  km²
* Alto super marnivelo: 167 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.5375/20.7347
* Loĝantaro: 1230
* Poŝtkodo: 3763
* Telefonprefikso: 48

Situo
-----

Bódvaszilas situas sur mildaj deklivoj, laŭ ĉefvojo Sajószentpéter-Turňa nad Bodvou, laŭ fervojo Miskolc-Tornanádaska. Szendrő troviĝas 17, Miskolc 52 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1283en formo *"Szilas"*. En 1250 fortikaĵo konstruiĝis en la proksimeco, kiu defendis la loĝantojn de la turkoj. Bódvaszilas estis distriktejo depost Traktato de Trianon ĝis 1950. Dum la 2-a mondmilito estis tie akraj bataloj. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kulturdomo, biblioteko, poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika Preĝejo Sankta Jozefo (Bódvaszilas) de 1774
* grekokatolika preĝejo omaĝe al Elija
* kalvinana preĝejo
* grenejo
* kulturdomo

Famuloj
-------

En Bódvaszilas naskiĝis inĝeniero Mihály Stefán.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 279237
* LCCN: n85183333
* VIAF: 124402115
* NKC: ge889172
 |
**Fortikaĵo de Nagyvázsony** estas parte ruina Monumento historia en Hungario, en vilaĝo Nagyvázsony.

Parto de la fortikaĵo en Nagyvázsony

Historio
--------

La fotikaĵo estis konstruita en la 15-a jarcento sur deklivo de monteto. Estis dilemo, ĉu konstrui la fortikaĵon sur la pinton, kiu ne estas alta, aŭ konstrui sur la deklivon, kie estas fonto. Oni elektis la fonton, ankaŭ nun fonto situas en la korto de la fortikaĵo. Sur la pinto oni konstruis imponan preĝejon kun monaĥejo. En 1472 Matiaso la 1-a donacis la fortikaĵon al Paŭlo Kinizsi, kiu pligrandigis ĝin. En 1490 Habsburga reĝoaspiranto okupis la fortikaĵon, sed post unu jaro Kinizsi reokupis ĝin. Post morto de Kinizsi la fortikaĵo denove pligrandiĝis, eĉ oni eksplodis la preĝejon, ĉar tio estus estinta bona nesto de la atakantoj. Dum dominado de la turkoj la fortikaĵo foje apartenis al turkoj, foje al hungaroj. Ekde 1598 ne plu okazis turka okupo, nur en 1663 la turkoj detruis ĝin. En 1649 familio Zichy [ziĉi] akiris la konstruaĵon, baldaŭe ĝi ne plu estis loĝata. En 1955 arkeologoj esploris la ruinojn, poste oni trakonstruis ĝin muzeo.

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio
* Magyarország. 1978. 6-a eldono. Panoráma

Fortikaĵo de Nagyvázsony

* Kategorio Fortikaĵo de Nagyvázsony en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Sándor Szeghő** [ŝAndor segO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szeghő Sándor** estis hungara muzikisto (armea dirigento, komponisto, orgenisto, korusestro).

Sándor Szeghő  naskiĝis la 8-an de februaro 1874 en Budapeŝto, li mortis la 3-an de aŭgusto 1956 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sándor Szeghő studis en la nacia muziklernejo en sia naskiĝurbo, lia ĉefinstruisto estis Alajos Gobbi. Supozeble poste li studis en Tutlanda Hungara Reĝa Muzikakademio. Li komencis sian dirigentan karieron en la armeo en 1904. En la sekva jaro li estis orgenisto de Preĝejo Ĉieliro de Maria (Vár). Ekde 1919 li estis korusestro. Lia koruso atingis la unuan lokon en Amsterdamo en 1925.

Elektitaj koncertoj
-------------------

* Londono (1930, kun la koruso)

Elektitaj komponaĵoj
--------------------

* Bor vitéz (1910)
* Báthory Erzsébet (opero, 1908, prezentita en Reĝa Operejo de Budapeŝto en 1913);
* Te Deum, Ha mi holtak feltámadunk (opero, 1942)
* konĉerto (por harpo, 1953)
* konĉerto (por violonĉelo, 1954)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 649310
 |
EdE-V

**Virinaj nomoj**. Laŭ K. Kalocsay (1. Lingvo Stilo Formo, p: 81-83) „la virinaj nomoj apartenas al tiu ĝena flanko de la lingvo, kiu ne estas kontentige solvebla per la propraj reguloj kaj sufiksoj de la lingvo." Kaŭzas malfacilojn precipe la fakto, ke multaj virinaj nomoj havas konforman virnomon. Meazzini proponas la sufikson „io" : Emilo - Emilio, sed ĉe multaj nomoj tio ne donas kontentigan solvon. (Julio, Paŭlio). Ĉe Z estas legeblaj: Johanino, Ludovikino, do estas uzata la sufikso „in". Sed tiel fariĝus tiaj nomoj: Antoniino, Mariino. Sed jam Z uzis la vorton Marta kaj laŭ tio Kalocsay proponas, ke ĉiu virina nomo finiĝu je „a": Julia, Paŭla, Roza ktp. Kaj por esti laŭfundamenta, Kalocsay insistas tiel: „Ĉiu virina nomo estas rigardata, kiel adjektivo, rilatanta al la (ellasita) vorto „ino". Tiu ĉi propono ankoraŭ ne estas oficiale akceptita.

Noto de M. C. Butler. La fatala kontraŭaĵo estas, ke oni ne povas adjektivigi la nomojn kun - a. Ĉu la Johanaa mano?!



|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
**Carl August SCHWERDGEBURTH** (naskiĝinta la 5-an de aŭgusto 1785 en Dresdeno, mortinta la 25-an de oktobro 1878 en Vajmaro) estis germana kuprogravuristo. Lia filo Otto Schwerdgeburth iĝis pentristo.

Vivo
----

Post frekvento de la dresdena akademio li iris en 1805 Vajmaron, poste al Dessau por labori por la Ĥalkografa societo. Post tie nuligo li revenis Vajmaron kie li unue deĵoris ĉe Industria kontoro. Lia diligenta strebado ebligis karieron kaj li nomumitis duka akvafortisto.

Elirante de la punktadmaniero (t.e. la intence klarega meto de tre diversaj enbildaj ebenoj) li plukleriĝis, gravuradis, uzadis la burinon kaj eĉ kolorigis kelkajn verkojn. Li famiĝis danke al ciklo de bildoj pri Marteno Lutero, ekz.: *Luther im Kreise seiner Familie* (ŝtalgravuraĵo 1843), *Luthers Abschied von seiner Familie* (ŝtalgravuraĵo 1845), *Luthers Ankunft auf der Wartburg* (ŝtalgravuraĵo 1846), *Luther im Tode* (laŭ Cranach, kuprogravuraĵo). De li ankaŭ estas unu el la plej bonaj portretoj de Johann Wolfgang von Goethe, *Goethe in halber Figur* (1832)

El liaj grafikaj reproduktaĵoj menciendas: (laŭ Vogel) la portretojn de Canova kaj Carl Maria von Weber; (laŭ Fischbein) bildo de grandduko Karlo Aŭgusto en ĉasvestaĵoj kaj de la granddukino Maria Pavlovna Romanova; (laŭ Annibale Caracci) Mario Magdala en la deserto; (laŭ Correggio kaj Andrea del Sarto) Madono; (laŭ Rafaelo) la supra parto de la transfigurado.

Kiel ilustristo li kunlaboris por "Journal des Lŭus und der Moden", "Taschenbuch für Damen", por diversaj jarkolektoj de "Urania". Ankaŭ eldono de verkoj de Tieck ornamitis per verkoj de Schwerdgeburth.

Literaturo
----------

* Christina Florack-Kröll (Hrsg.): *Carl August Schwerdgeburth, dem Weimarer Zeichner zum 200. Geburtstag: [Ausstellung] 4. August-1. September 1985.* Goethe-Museum, Düsseldorf 1985.
* Sigrid Nagy: *Es wuchs ein Baum im Paradies. Wie Luther im 19. Jahrhundert zum Weihnachtsbaum kam.* Wartburg-Verl. Weimar 2003, ISBN 3-86160-152-4.

Fonto
-----

"Schwerdtgeburth, Karl August", de Franz Vallentin, ĉe: Allgemeine Deutsche Biographie, herausgegeben von der Historischen Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Band 54 (1908), p. 286, (tie ĉi interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Carl August Schwerdgeburth en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 738224
* GND: 104122021
* LCCN: no2007049489
* VIAF: 29961321
* ISNI: 0000 0000 6666 4492
* SUDOC: 147511542
* ULAN: 500066112
* RKD: 357902
 |
**Sándor Tanárky** [ŝAndor tanArki], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tanárky Sándor** estis hungara oficiro, historiisto, membro (korespondanta en 1837, ordinara en 1838) de Hungara Scienca Akademio.

Sándor Tanárky  naskiĝis en 1784 en Bia. Li mortis la 29-an de decembro 1839 en Pest (urbo).

Biografio
---------

Sándor Tanárky aliĝis al la armeo en 1806, poste li servis diverloke. En 1813 li komencis instrui en militakademio en Wiener Neustadt, sed li partoprenis ankaŭ en milito kontraŭ Napoleono, krome li faris mezuradon por la armeo en diversaj lokoj de Habsburga Imperio. En 1834 li atingis la rangon majoro. Li pensiuliĝis en 1838.

Verkaro (elekto)
----------------

* *A Strategia elvei* (Principoj de la strategio) - tradukaĵo
* *A Ferdinánd-huszárezred története*
* *A felkölt magyar nemesség gyalogsága hadi regulamentumai…* (1809)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero T kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero T kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla pli malsupre en la 3-a punkto)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Henares (metroo de Madrido). |

Fonto de la Henares Rivero en Horna.
Elfluejo de la rivero Henares.
La **rivero Henares** estas rivero de la centro de Hispanio, nome maldekstra alfluanto de la rivero Jarama kaj tiu, siavice, de la rivero Taĵo. Ĝi trapasas tra la regionoj Kastilio-Manĉo, tra la provinco Guadalajara, kaj tra la Madrida regiono.

La urbaj kernoj plej gravaj tra kiuj pasas tiu rivero estas la jenaj: Azuqueca de Henares, Guadalajara, Jadraque, Humanes kaj Sigüenza, en la provinco Guadalajara, kaj Alcalá de Henares, Mejorada del Campo kaj Torrejón de Ardoz, en la provinco Madrido.

Nomo
----

Ties nomo devenas de la kastililingva vorto *henar*, kiu signifas *fojnkampon*. Ĝi ŝuldas tiun nomigon al la kultivejoj de fojno kiuj estis antikve en sia baseno.

La vorto *henares* aliris, kiel sufikso, en la toponimo de variaj setlejoj. Menciindas, krom tiuj jam indikitaj antaŭe, Azuqueca de Henares, Carrascosa de Henares, Castejón de Henares, Castilblanco de Henares, Espinosa de Henares, Moratilla de Henares, Tórtola de Henares, Villaseca de Henares kaj Yunquera de Henares, ĉiuj el ili en la provinco Guadalajara, krom Alcalá de Henares kaj San Fernando de Henares en la provinco Madrido, spite la fakton ke la rivero kiu bordas en la urba kerno estas Jarama, dum trapasas Henares nur parto de ĝia municipa teritorio. Ĝi nomigas ankaŭ kvartalon de Torrejón de Ardoz, nome la Soto del Henares.

Laŭ etendo, oni konas populare kiel Koridoro de Henares la areoj kiu enhavas la okcidentan pinton de la provinco Guadalajara kaj la orientan parton de la Madrida Regiono, nome unu el la areoj kun plej granda demografia denseco de la centro de la Iberia Duoninsulo.

La rivero nomigis ankaŭ la hidrografian basenon de Henares, laŭ la klasigo de la Dirección General de Turismo, dependa de la regiona subministerio de la Consejería de Cultura y Turismo de la Madrida regiono.

Vidu ankaŭ
----------

* Campiña del Henares

Referencoj
----------

1. ↑  Introducción al Río Henares. Proyecto Río Henares. 20/05/2012.

* Kategorio Henares en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Hendrik Cornelis van LEEUWEN** (leŭven) (18-a de majo 1884 en Veenendaal, mortdato nekonata) estis nederlanda esperantisto kaj lernejestro de kristana lernejo en Wijhe, Overiselo. Li servis kiel estrarano de la provinca komitato por la tiame reĝanta protestantisma politika partio *Anti-Revolutionaire Partij* (esperante Kontraŭrevolucia Partio).

Esperanta agado
---------------

Van Leeuwen estis prezidento de Kristana Unuiĝo de Nederlandaj Esperantistoj, ĉefredaktisto de *Kristana Gazeto*, vicprezidento de Kristana Esperantista Ligo Internacia. Li tradukis en 1933 la faman junularlibron *Jaĉjo Holm kaj liaj amikoj*.

En 1938 en Hago Van Leeuwen alparolis landan kongreson pri Esperanto en lernejoj. Tie ankaŭ parolis Theo Thijssen, esperantista parlamentano de la Socialdemokrata Laborista Partio.

Referencoj
----------

1. ↑   BS Geboorte met Hendrik Cornelis van Leeuwen (nederlande). Het Utrechts Archief. Alirita 2018-08-25.
2. ↑  Sen aŭtoro (1938-10-24). "Esperanto-congres", *Het Vaderland* (nl), p. 2.

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
**James Milton Cleveland** (\* 3-an de majo 1926 en Wartrace, Tenesio, Usono; † 23-an de aŭgusto 2008 en Lynwood, Kalifornio) estis usona trombonisto. Li famiĝis ĉefe kiel trombonisto en la bandego de Lionel Hampton.

Vivo
----

Jimmy Cleveland naskiĝis en 1926 je Wartrace (Tenesio). En la aĝo de 16 jaroj li komencis ludi trombonon. En sia junaĝo li ludis ĉefe en bando, kiun fondis liaj muzikemaj familianoj, same kiel en la orkestro de la Ŝtata Universitato je Tenesio. En la aĝo de 24 jaroj li fariĝis en 1950 daŭra membro de la bandego de Lionel Hampton, en kiu li ludis ĝis 1953. Post tio li muzikis liberprofesie je Novjorko en sennombraj bandoj, ekz. ĉe Gerry Mulligan, Quincy Jones, Dizzy Gillespie, Oscar Pettiford, Lucky Thompson, Miles Davis (*Porgy and Bess*, 1958), Gil Evans, Oliver Nelson, Bill Berry kaj James Moody. En 1967 li estis membro de la okopo de Thelonious Monk. Kun la bandego de Quincy Jones li koncertvojaĝis en 1959/60 tra Eŭropo. Post tio Cleveland transloĝiĝis al Los-Anĝeleso, kie li estis ege demandata studiomuzikisto. En 1993 li retiriĝis el la muziknegoco. Foje kaj foje li prezentis en los-anĝelesaj ĵazklubejoj pro propra plezuro.

Ludostilo
---------

Jimmy Cleveland estis konata pro sia velura, aeruma sono kaj sia nekredebla teknika brileco. Lian stilon ege influis J. J. Johnson.

Sonregistraĵoj je lia nomo
--------------------------

* Introducing Jimmy Cleveland and his All-Stars (Mercury, 1955)
* Cleveland Style (Mercury, 1957)
* A Map of Jimmy Cleveland (Mercury, 1958)
* Rhythm Crazy (Mercury, 1959)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Jimmy Cleveland ĉed answers.com
* Nekrologo ĉe allaboutjazz.com[*rompita ligilo*]


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 380599
* GND: 134348486
* LCCN: n91091999
* VIAF: 23776743
* ISNI: 0000 0001 0813 9697
* SUDOC: 123432308
* BNF: 138925805
* MBA: 356339df-d5f2-44ee-964a-8f8258374deb
* BIBSYS: 1008504
* ICCU: UM1V030810
* BNE: XX889895
 |
**Sándor Szlatinay** [ŝAndor slatinai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szlatinay Sándor** estis hungara komponisto, reĝisoro, dentisto. Lia nobela antaŭnomo estis *szlatinai,* lia kompleta origina nomo (laŭ hungarlingve kutima nomordo) estis *Ledniczer Dezső Sándor* [lednicer deĵO].

Sándor Ledniczer  naskiĝis la 25-an de decembro 1899 en Lugos, Hungara reĝlando (nuntempa Lugoj en Rumanio), li mortis la 22-an de oktobro 1980 en Germanio.

Biografio
---------

Sándor Szlatinay devenis el juda familio. Li frekventis armean akademion en Budapeŝto, poste li akiris diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány. Li eklaboris kiel dentisto, sed li ankaŭ komponadis operetojn kaj li studis en la Muzikakademio. En la fruaj 1930-aj jaroj li laboris en Aŭstrio apud Pál Fejős. En 1934 li hejmenvenis kaj li estis sukcesa komponisto de hungaraj filmoj ĝis 1942, poste pro la kontraŭjudaj leĝoj li ne havis eblecojn. En 1945 li migris al Germanio (baldaŭa Okcidenta Germanio), kie li estis same komponisto kaj reĝisoro.

Li havis edzinon ekde 1927, filinon ekde 1928.

Elektitaj filmaj komponaĵoj
---------------------------

* *A koldusgróf* (1922, skeĉo)
* *Az új rokon* (1934)
* *Bercsényi huszárok* (1939, ankaŭ reĝisoro)
* *Szüts Mara házassága* (1941)
* *Három ember a hóban* (1955)
* *Mikófalvi Passiójátékok*

Elektitaj filmaj reĝisoraĵoj
----------------------------

* *Hetenként egyszer láthatom* (1937)
* *Sok hűhó Emmiért* (1940)
* *Il capitano degli Ussari* (1940; itala versio en Romo pri la menciita Bercsényi huszárok)
* *Boldoggá teszlek* (1949)

Fontoj
------

* 
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Hencida** estas vilaĝo kaj municipo en Hungario, en regiono **Norda Ebenaĵo**, en departemento Hajdú-Bihar, en subregiono de Berettyóújfalu. La nomo ne havas sencon en la hungara, sed estas konata hungara esprimo "de Hencida ĝis Boncida". Malmulte scias, ke ambaŭ estas vilaĝoj, la alia troviĝas en Transilvanio.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 35 km²
* Loĝantaro: 1310
* Poŝtkodo: 4123
* Telefonprefikso: 54

Geografio
---------

Hencida situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ dekstra bordo de Berettyó kun ponto, Berettyóújfalu estas proksime.

Historio
--------

La komunumo estis loĝata dum la kuprepoko, bronzepoko, ferepoko kaj de sarmatoj. La unua mencio devenis el 1342 pri la setlejo **Sárhida** (ŝArhida), kiu baldaŭ fandiĝis kun Bencida. Dum la mezepoko la vilaĝo estis eklezia loko kaj doganejo. Post la turkoj Hencida en 1659 refondiĝis en la alia bordo de la rivero por ne memori la turkajn detruojn. En la 19-a jarcento kelkfoje inundoj okazis kaj en 1874 incendio. En 1919 la rumanoj okupis la regionon. Dum la socialismo kolĥozo pri **Nova Vivo** funkciis.

Gravaj personoj
---------------

* Elemér Bakó: lingvisto, bibliotekisto, redaktoro

Vidindaĵoj
----------

La kalvinana preĝejo en 1804 konstruiĝis, la turo estas 38 m-ojn alta. Apud la vilaĝo arbaro kun kverkoj, robinioj, aceroj, frakcenoj troviĝas.

Ĝemelkomunumo
-------------

* Rumanio Boncida, Rumanio

Vilaĝservoj estas aŭtonomio por ciganoj, lernejo, infanĝardeno, biblioteko, interretejo, poŝto, policana ĉambro.

* Kategorio Hencida en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Introspekto** (de la latina «"introspicere" (rigardi internen)») estas metoda memobservo de la konscio. Temas fakte pri la ideo de «rigardo internen». Ĝi referencas al la sciaro kiun la subjekto povas akiri el siaj propraj mensostatoj, tio estas, aludas al la situacio, por preciza subjekto, en kiu ĝi observas kaj analizas sin mem, interpretante kaj karakterizante siajn proprajn procezojn kaj kognajn kaj emociajn.

En filozofio, la termino "introspekto" referencas al maniero kapti la statojn de rekta konscio (ĉu per meditado ĉu per pli intenca pripensado) kun rekta reflekto al la konscio de la subjekto. La plej frua filozofo kiu plej amplekse disvovlis la koncepton estis Renato Kartezio, kaj poste Immanuel Kant kaj Auguste Comte. 

En psikologio, fine de la 19-a jarcento Alfred Binet kaj Pierre Janet, preskaŭ samtempe, ekpraktikis la introspekton, tio estas, la klopodon rememori kaj pripensi la proprajn pensojn kaj kazardojn de la psikaj statoj jam fakte kiel psikoterapio.

Vidu ankaŭ
----------

* Konu vin mem
* Memkonscio

Notoj
-----

1. ↑  PIV en NPIV Alirita la 4an de Septembro 2022.
2. ↑   Patrick Gosling kaj aliaj, *Psychologie sociale: Approches du sujet social et des relations interpersonnelles* (2a volumo), eldonejo Bréal, 1996, p. 20.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 794409
* GND: 4077348-6
* LCCN: sh85067646
* BNF: 119810509
* NKC: ph917172
 |
H.P. Berlage
La borso de Berlage en Amsterdamo
**Hendrik Petrus Berlage** (Amsterdamo, 21-an de februaro 1856 – Hago, 12-an de aŭgusto 1934), Hein Berlage por intimuloj, estis influhava nederlanda arkitekto kaj urbanizisto.

Li studis je la Svisa Federacia Instituto pri Teknologio en Zuriko, kie li kontaktis kun la ideoj de la arkitektoj Gottfried Semper kaj Eugène Viollet-le-Duc. En lia klasika konstrustilo antaŭ ĉio la teorioj de Semper klare videblas. Post lia studado Berlage eklaboris en la oficejo de Th. Sanders, kun kiu li asociiĝis en 1884. Kune ili formplanis diversajn konstruaĵojn en novrenesanca stilo.

Berlage edziĝis je la 28-a de julio 1887 de Marie Bienfait (Goor, 1864 - Hago, 1937). La geedzoj ricevis kvar infanojn: tri filinojn kaj filon. En 1914 la familio transloĝiĝis de Amsterdamo al Hago.

En 1889 Berlage eklaboris memstare. En la komenco li formplanis ĉefe en la tiam kutimaj novstiloj, sed iom post iom li komencis eksperimenti en miksformo de raciismo kaj novarto. Tio antaŭ ĉio videblas en la projektoj por la asekura kompanio De Nederlanden van 1845, por kio li laboris kiel hejmarkitekto, ekzemple je la Muntplein en Amsterdamo. Tiuj konstruaĵoj jam anoncis la borson, kaj ankaŭ estis la kaŭzo kial skabeno Willem Treub antaŭenŝovis Berlage-n kiel la arkitekton de la nova komerca borso en Amsterdamo. La stilo de Berlage montris la ideojn kiuj Berlage kaj Treub kune havis: la radikala liberalismo, nova politika tendenco kiu povas esti vidata kiel la antaŭiranto de la socialdemokratio. Berlage konsideris sian lastan laboron, la komunuma muzeo en Hago, kiel la plej bona. Li ne plu partoprenis ĝian finkonstruon en 1935.

Komunuma muzeo en Hago
Ĉaskastelo Sankta Huberto en Hoenderloo

* Hendrik Petrus Berlage en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Hendrik Petrus Berlage en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 461688
* GND: 118509640
* LCCN: n50057282
* VIAF: 59236068
* ISNI: 0000 0000 8138 4886
* LIBRIS: 178007
* SUDOC: 035651296
* BNF: 13486443r
* BPN: 24614435
* ULAN: 500010705
* NLA: 36171699
* RKD: 7383
* NKC: ola2002152811
 |
**Krzysztof Kosior** (naskiĝis la 24-an de junio 1956) – pola religiosciencisto, specialisto pri budhismo kaj tradicioj de Fora Oriento, doktoro habilita de la homa scienco pri filozofio, altlerneja profesoro de Universitato Maria Curie-Skłodowska en Lublin.

Vivo
----

Krzysztof Kosior studis ĉe profesoro Tadeusz Margul. En la jaroj 2000-2019 estis gvidanto de Religioscienca Fako kaj de Praa Filozofio ĉe la Fakultato de Filozofio kaj Sociologio de UMCS. Doktora disertaĵo pri filozofio, titolita Antinomio de la homa agado. Aksiologio de Th. Szasz kaj R.D. Laing, defendita en 1990. Habilitiĝis en 2000 surbaze de la disertaĵo *Meza vojo en Nikajoj*.

En 2008, krom profesoro Maria Krzysztof Byrski estis unu el du recenzantoj dum atribuado de honora doktoreco de Jagelona Universitato al 14-a Dalai-lamao.

Promociis 17 doktorojn.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

**Aŭtoraj kaj redaktitaj libroj**

* *Odkrywanie dharmy* (Malkovrado de dharmo), (redaktoro), Daimonion, Lublin 1993
* *Droga środkowa w Nikajach* (Meza vojo en Nikajoj), Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 1999
* *Budda* (Budho), Wydawnictwo WAM, Krakovo 2007

**Tradukoj**:

* Erich Fromm, *Dogmat Chrystusa i inne pisma religioznawcze* (Dogmo de Kristo kaj aliaj religiosciencaj verkoj), (kuntradukinto), Wydawnictwo Test, Lublin 1992

Vidu ankaŭ
----------

* Universala enciklopedio de filozofio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Lublinianin recenzentem doktoratu dla Dalajlamy Lublinano kiel recenzinto de honora doktoreco al 14-a Dalai-lamao) wyborcza.pl
**Fornoŝ** (ukraine *Форнош*, ruse *Лесковое* (leskovoje), hungare *Fornos*) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Mukaĉeve, en municipo de Dercen. La historia ukraina nomo estis **Ліскове** (liskove).

* 48° 21′ 36″ N 22° 44′ 24″ O﻿ / ﻿48.36000 °N, 22.74000 °O﻿ / 48.36000; 22.74000 (mapo)Koordinatoj: 48° 21′ 36″ N 22° 44′ 24″ O﻿ / ﻿48.36000 °N, 22.74000 °O﻿ / 48.36000; 22.74000 (mapo)
* Areo: 2  km²
* Alto super marnivelo: 127 m
* Loĝantaro: 2000
* Poŝtkodo: 89672
* Telefonprefikso: 3131
* Aŭtokodo: AO

Situo
-----

Kalvinana templo
Fornoŝ situas sur ebenaĵo, Mukaĉeve troviĝas 12, Dercen 5 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1335 en formo *Fornos*. Post la mezepoko la regiono foje apartenis al Habsburga Imperio, foje al Transilvanio. En 1910 loĝis en Fornos 738 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 Fornos apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Munkács, poste al Ĉeĥoslovakio. Fornos rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 Leskovoje apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------

* kalvinana preĝejo de 1895, en 1903 renovigita
'*Foroneo **(helene*** **Φορωνεύς**, latine *Phoroneus*) estas en la helena mitologio filo de rivera dio Inaĥo kaj lia edzino Laodika, arga reĝo.

Laŭ argaj mitoj li estis la unua homo en la mondo, simile kiel laŭ mezopotamiaj mitoj Adapo kaj laŭ judaj mitoj Adamo. Li havas grandegajn meritojn pri homaro: li lokigis la homojn en komunajn koloniojn, instruis ilin pri la unuaj lertoj kaj donis al ili fajron. Unuiĝis sub liaj reguloj Peloponezo, kaj komenco de tiu ĉi regado fariĝis en la urbo Argo elirpunkto de la regno. Kun sia edzino, kiu nomiĝis ankaŭ Laodika, li havis du infanojn, Apidon kaj Niobon, sed ne identaj kun pli konataj samnomuloj (egipta dio Apido kaj teba reĝino Niobo). Lia fratino estis Io, Patrino de diino Hero kaj amantino de la plej alta dio Zeŭso.

En mito pri Foroneo estas kunligitaj elementoj de aliaj, en Grekujo pli vastigitaj mitoj pri Prometeo, Demetra kaj aliaj, kies interrilato ne estas unusence klarigita. Arganoj, kiuj prezentis sin al Foroneo kiel al sia prapatro, konsideris sin la plej maljuna greka tribo. Ĉu prave, la arĥeologoj ne decidis malgraŭ ili allasas, ke en Argo estis verŝajne la plej malnova setlejo sur greka teritorio.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Foróneus en la ĉeĥa Vikipedio.*
En la kosmoesploro, la **vivtena sistemo** (aŭ *vivapoga sistemo*) estas grupo de aparatoj, per kiuj kosmonaŭto povas travivi en la kosmo. La vivapoga sistemo devas provizi aeron, akvon kaj nutraĵon. Ĝi devas kontroli, reguligi korpotemperaturon, aerpremon kaj trakti korpajn eligaĵojn. Ĝi devas ankaŭ defendi kontraŭ la eksteraj damaĝaj influoj kiel radiado kaj mikro-meteoritoj. Komponentoj de la vivtena sistemo estas viv-kritikaj, tiel oni devas ilin produkti plej avangarda sekuraj teknikoj.

Homaj bezonoj
-------------

Averaĝa kosmonaŭto bezonas ĉiutage ĉ. 0,6 kg da nutraĵo, 3,52 kg da akvo, kaj 0,84 kg da oksigeno por sia vivtenado, normala aktivado en la kosmo. Li/ŝi eligas la transformitajn materialojn en solida (0,11 kg; ekskremento), likva (3,87 kg; urino, ŝvitaĵo) aŭ gasa formo (1 kg da karbona dioksido). 

Parteto de materialo povas servi por kreskadon de hararo, ungoj, epidermoj aŭ simple kreskopezon de la kosmonaŭto.

Alia parto de akvo necesas por dentolavado, sinbanado, ktp.

Reprodukto de la vivnecesaj materialoj
--------------------------------------

Oni povas reprodukti la oksigenon el karbona dioksido, la akvon el urino, lavakvoj, ktp. Oni nuntempe ne povas reprodukti la necesan nutraĵojn, sed oni faras eksperimentojn tiurilate, ĉar tio nesesas por marsa kosmoveturo.

Vidu ankaŭ
----------

* fermita ekologia sistemo
**Forpardono** estas pardono de krimo *kaj* nuligo de la koncerna puno; ĝi kutime estas rajto de ŝtatestro (kiaj reĝo aŭ prezidento) aŭ fare de dokumento eldonita de parlamento aŭ religia aŭtoritato. **Indulgo** estas simila termino, kiu signifas malpliigon de krimopuno (eĉ entute) sen forgeso de la krimo mem. Ĝi estas ĝenerala koncepto kiu enhavas kelkajn rilatajn procedurojn: pardono, punkomuto, kaj aliaj. **Punkomuto** konsistas je malpliigo de verdikto, ĉefe pri enprizonado sen pardono de la krimo.

Amnestio estas ankaŭ pardono de krimo sed kun forgeso de la krimo mem. Do, tio estas pli alta ŝtupo ol forpardono.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Forpardono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

**En Usono**

* List of pardon/clemency policies for various U.S. states Arkivigite je 2003-08-14 per la retarkivo Wayback Machine
* USDOJ Office of the Pardon Attorney
* State by State listing of Pardon Information


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 475637
* GND: 4157769-3
* LCCN: sh85097972 sh93000516, sh85097972
* BNF: 11978966n
* NKC: ph184270
 |
**La Plurisma** **skolo** estas antaŭsokrata filozofia skolo, kiu disvolviĝis post la Elaja filozofia skolo, kaj kontraŭis la koncepton kiu malagnoskas pri la ekzisto de movado kaj fenomenoj. Post Parmenido ne plu eblis kompreni la naturon en simpla maniero, kaj supozi, ke aparta substanco - unu substanco - estas la ĉefa elemento, kiel sugestis la membroj de la Mileta skolo. Anstataŭe pluristoj provas klarigi la mondon per multaj principoj. Ili ricevis iujn el la ĉefaj trajtoj de ekzisteco, kiel perceptitaj en la Elaja skolo, kaj transdonis ilin al kelkaj ekzistaĵoj, kiuj ne havas komencon kaj finon en la tempo (alie ili ne estus uzataj unue por kaŭzo al aliaj aferoj), kaj eble ankaŭ ne havas dividiĝo kaj movado (alie ili ne ekzistus). Ĉi tiuj ekzistaĵoj povas moviĝi inter si, kuniĝi kaj disiĝi, tiel kaŭzante movadon kaj ŝanĝon en la mondo de fenomenoj. Inter la pluralistoj, movado ne plu estis perceptita kiel neelirebla parto de la esenco de la ekekzisteco.

Inter la elstaraj membroj de ĉi tiu skolo estas Empedoklo kaj Anaksagoro.

Bibliografio
------------

* Robert Lahaye, *La philosophie ionienne. L'école de Milet*, Éd. du Cèdre, Paris, 1966
* Jean-Paul Dumont, « Les Milésiens », in *Les Présocratiques*, Paris, Gallimard, 1988, coll. « Bibliothèque de la Pléiade », pp. 1–50 et 1181-1198 (ISBN 2-07-011139-3)

Vidu ankaŭ
----------

* Antaŭsokrataj filozofoj
* Sintezo de la greka filozofio
* Mitologio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Bibliotheca Classica Selecta
* Cnrs Arkivigite je 2011-04-19 per la retarkivo Wayback Machine
* Remacle
* Site Académique Toulouse Arkivigite je 2008-12-16 per la retarkivo Wayback Machine
**Ferenc GÉCsEG** [gEĉeg], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gécseg Ferenc** estis hungara matematikisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1995), membro de Finna Scienca Akademio (1994).

Ferenc Gécseg  naskiĝis la 13-an de marto 1939 en Zalavár, mortis la 6-an de oktobro 2014 en Szeged.

Biografio
---------

Ferenc Gécseg frekventis mezgimnazion en Keszthely, universitaton en Szeged inter 1957-1962. Post lernado li eklaboris samloke en instituta filio de la universitato, kie li fondis novan katedron pri komputiloj en 1967. Inter 1975-1990 li estis katedrestro. li estis trifoje gastoprofesoro en Suomio. Li partoprenis en redaktado de fakrevuoj *Acta Cybernetica,* *Foundations of Control Engineering,* *Journal of General Computer Science*, *Acta Mathematica,* *Alkalmazott Matematikai Lapok*. Li ricevis 6 premiojn inter 1966-2007.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Algebraic theory of automata* (1972)
* *Products of Automata* (1986)
* *Teljességi tételek az automaták elméletében* (1996)
* *Automaták és formális nyelvek* (2005)

Fontoj
------

* biografio kun foto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 435662
* GND: 137382723
* LCCN: n81085718
* VIAF: 108229771
* ISNI: 0000 0001 1002 7205
* SUDOC: 130338303
* NKC: xx0167462
 |
**Braksvingado** estas speco de surarba moviĝado per kiu primatoj svingas de arbomembro al arbomembro uzante nur siajn brakojn.

Braksvingemuloj
---------------

La nuraj veraj braksvingemuloj estas la hilobatideoj (gibonoj kaj siamangoj). Gibono kapablas braksvingi je rapidecoj tiom altaj kiom 35 mejloj po horo, kaj povas vojaĝi tiom longan distancon kiom 20 futojn po ĉiu svingo. Atelojn kaj orangutanojn oni konsideras duonbraksvingemuloj.

Trajtoj braksving-helpaj
------------------------

Iom da la trajtoj, kiuj permesas al gibonoj, siamangoj, kaj aliaj primatoj braksvingi inkluzivas: mallongajn ungojn anstataŭ ungegojn, enfermantajn kroĉsimilajn fingrojn, poleksojn, longajn antaŭbrakojn, kaj libere turneblajn ŝultrojuntojn.

Braksvingado kaj homoj
----------------------

Modernaj homoj gardas multajn fizikajn trajtojn, kiuj sugestas prabraksvingemulan antaŭveninton, inkluzive de flekseblaj ŝultrojuntoj kaj fingroj bone tenkapablaj. En simioj, tiuj trajtoj estis adaptoj por braksvingado. Kvankam homoj ne braksvingas, homa anatomio sugestas, ke braksvingado eble estas antaŭadapto al dupiedismo.

Vidu ankaŭ
----------

* dupiedulo

Referenco
---------

Tiu ĉi artikolo estis rekte tradukita el la anglalingva versio je la 14-a de januaro, 2008.

* Kategorio Braksvingado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ferenc Hegedűs** [hegedUŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hegedűs Ferenc** estis hungara operkantisto (baso).

Ferenc Hegedűs  naskiĝis la 16-an de majo 1856 en Hungara reĝlando en Szabadka (nuntempa Subotica en Serbio), li mortis la 3-an de aŭgusto 1929 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ferenc Hegedűs devenis el juda familio. Li komencis sian kantistan karieron en diversaj provincaj urboj (Kassa, Kolozsvár. Ekde 1886 li apartenis al trupo de Budapeŝta Ŝtata Operejo. En 1924 li pensiuliĝis, tamen li malofte kantadis plu en la Operejo. En 1925 li estis nomumita eterna membro de la Operejo.

Elektitaj roloj
---------------

* Wolfgang Amadeus Mozart:
	+ *Die Zauberflöte* – Papageno
	+ *Don Giovanni* – Masetto
* Puccini: *Tosca* – sakristiano
* Gioacchino Rossini: La barbiro de Sevilo *Dro Bartolo*
* Richard Wagner: Die Meistersinger von Nürnberg — Sixtus Beckmesser

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

* Kategorio Ferenc Hegedűs (operkantisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Simon Cornelis DIK** (Delden, 6a de septembro 1940 – Holysloot, 1a de marto 1995), estis nederlanda lingvisto, fama pro la disvolvigo de teorio de funkcia gramatiko.

Li okupis la katedron de Ĝenerala Lingvoscienco en la Universitato de Amsterdamo inter 1969 kaj 1994. Durante 25 jaroj li disvolvigis la teorion de la funkcia gramatiko jam ekde 1968. La dua parto de lia verko nome *La teorio de funkcia gramatiko* estis publikigita postmorte en 1997. En lia rigardo, la gramatiko estas konceptita kiel instrumento de socia interagado inter homoj, cele al la establado de komunikaj rilatoj. Li partikulare emfazas al la uzado, la komunikaj funkcioj kaj la socia kunteksto de la lingvo, kaj en tio li esence diferencas disde el aliaj alproksimigoj pure formalaj al la lingva fakto, same kiel la Genera gramatiko de Noam Chomsky.

Publikaĵoj
----------

* The Theory of Functional Grammar (Part I: The Structure of the clause), 1989 ISBN 90-6765-432-9
* The Theory of Functional Grammar (Part II: Complex and Derived Constructions), 1997 ISBN 3-11-015404-8 (pt.I); ISBN 3-11-015403-X (pt. I paperback); ISBN 3-11-015406-4 (pt. II); ISBN 3-11-015405-6 (pt. II paperback)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 689164
* GND: 124648533
* LCCN: n80008218
* VIAF: 85162372
* ISNI: 0000 0001 0864 6007
* SUDOC: 029836980
* BNF: 12137973m
* BPN: 58923083
* BIBSYS: 90244020
* NKC: skuk0002248
 |
Per **Romaj baronaj familioj** oni nomas nobelajn familiojn kiuj ekde la komenciĝo de la mezepoko grande influis sur la politiko de Romo, multfoje interagante kun la elekto de la papoj, kiel oni povas vidi en la artikoloj koncernantaj la historion de unuopaj papoj, kaj ofte poziciigante siajn familiajn membrojn en la papa sojlo kaj en katedroj de episkopoj aŭ kardinaloj. Ofte ili subordigis la "bonon" de la eklezio al siaj familiaj prestiĝaj interesoj. Ĉi tiu artikolo celas instigi plistudi la eventojn ligitajn al tiuj familioj.

La termino barono estas uzata ĉi-tie laŭ la antikva senco. Tiu uzo populariĝis, dum kelke da tempo, ankaŭ en la najbara *Reĝlando de Napolo*. "*Barono de la regno*" indikis la plej altajn moŝtulojn, superajn ankaŭ al la *princoj kun feŭdo*. La samo okazadis ankaŭ en Romo, kie la tiu kasto havis pli da aŭtorito ol la feŭduloj de la Patrimonia (heredaj havaĵoj) de Sankta Petro. En la moderna heraldiko, la titolo "barono" okupas pozicion relative modestan.

Sekve, dum la kuro de la 15-a jarcento perdiĝis la kutimo difini tiujn familiojn "baronaj" kaj plurestis la nomigo princaj romaj familioj, kun atribuo de novaj titoloj kiel tiu de princo asistanta al la papa trono. Ekde la 15-a jarcento la titolo estis rezervita por la *ĉefoj* de la familioj Orsini kaj Colonna ĝis kiam la novaj tempoj kuntrenis modifojn de la funkcio, kaj ankaŭ al malvasta nombro de eminentaj markizaj kaj patricaj familioj, de la titolo de *Markizoj de la baldakeno.* Tiu esprimo naskiĝis el la fakto ke tradicie malmultaj grandaj markizaj romanaj familioj asimilitaj al tiuj princaj, nome Costaguti, Patrizi Naro Montoro, Sacchetti, Serlupi, Theodoli kaj la grafoj Soderini) estis rezervita la privilegio establi antaŭ siaj palacoj la *baldakenon* kun la suba troneto (direktita al muro kiam forestis el la urbo la papo) por ricevi eventualan viziton de la papo.

La precipaj **romaj baronaj familioj**, ekde komenco de la mezepoko ĝis la Disrabado de Romo (1527), estis:

* Anguillara
* Annibaldi
* Caetani
* Castelli, sinjoroj de Viko
* Colonna
* Conti di Segni
* Grafoj de Tuskolo
* Crescenzi
* Frangipani
* Orsini
* Ottaviani
* Pierleoni
* Savelli

Bibliografio
------------

* Sandro Carocci, *Baroni di Roma*, ed. École Française de Rome, 1993

Eksteraj ligiloj
----------------

Bibliografio el la retejo de la universitato de Florenco[*rompita ligilo*]
**Fortikaĵo de Egervár** estas impona, preskaŭ sendifekta, renesanca historia monumento en Hungario, en Transdanubio.

Aerfoto pri fortikaĵo en Egervár

Historio
--------

La unua mencio pri ligna fortikaĵo okazis en 1288 laŭ latina formo **castrum Egerwar**. Ĝi estis detruita en 1409, rekonstruita jam el ŝtonoj inter 1476-1490. La nun videbla renesanca formo naskiĝis post diversaj trakonstruoj en la 1540-aj kaj 1560-aj jaroj. Dum la kontraŭturkaj bataloj depost 1600 (tiam falis Kanizsa) la fortikaĵo situis rekte kontraŭ la turkoj. Ili bruldetruis la fortikaĵon en 1664. En 1671 la Habsburgoj forprenis ĝin, poste ĉefepiskopo György Széchényi aĉetis ĝin. Post falo de liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a la laŭ ordono unu el la aloj estis malkonstruita, tiel estiĝis la U-formo. Tiam estis konstruita la dua etaĝo kaj la arkada koridoro. Tiuj trakonstruoj donis al la fortikaĵo kastelan aŭ burgan aspekton. Ekde la malfrua 18-a jarcento la burgo ne estis loĝata, paŝo post paŝo ĝi iomete ruiniĝis.

Fortikaĵo de Egervár
Depost la 2-a mondmilito la nova posedanto estis la ŝtato mem, kelkaj familioj loĝis en la kastelo. En la 1960-aj jaroj la kastelo plene renoviĝis. En la sekva jardeko ĉiusomere oni aranĝis subĉielajn teatraĵojn, interne turista hotelo kun muzeo funkciis. Inter 2009-2012 denova renoviĝo okazis, poste pli moderna ekspozicio ekfunkciis. La vizitantoj povas scii ĉion helpe de saĝtelefono.

Konstruaĵo
----------

La fortikaĵo aŭ kastelo havas 3 turojn (aŭ bastionojn) en la anguloj. Origine la konstruaĵo estis fortikaĵo, tial ĝi ne havas parkon.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj

* Kategorio Fortikaĵo de Egervár en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Sándor Bodnár** [ŝAndor], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bodnár Sándor** estis hungara reĝisoro, instruisto.

Sándor Bodnár naskiĝis la 1-an de februaro 1926 en Hajdúböszörmény, li mortis la 14-an de novembro 1987 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sándor Bodnár li akiris pedagogian diplomon en 1951, poste li estis subaktoro en Teatro Csokonai (Debrecen). Li akiris dramaturgian diplomon en Altlernejo pri Teatro kaj Filmo en 1958. Lia ĉefinstruisto estis Miklós Gyárfás. Li komencis sian reĝisoran karieron en Nacia Teatro (Budapeŝto). Li estis levita reĝisoro en 1970. Intertempe en 1966 li fondis aktoran lernejon en la Nacia Teatro, kie li instruis ĝismorte.

Liaj teatraj reĝisoraĵoj (elekto)
---------------------------------

* William Shakespeare: Makbeto
* Imre Madách: *Mózes*
* Tennessee Williams: *Az ifjúság édes madara*
* László Németh: *Széchenyi*
* Gyula Illyés: *Fáklyaláng*
* András Sütő: *Advent a Hargitán*

Liaj plej konataj disĉiploj
---------------------------

János Ács, Péter Andorai, Ildikó Bánsági, Zoltán Berzsenyi, Zoltán Breyer, Eszter Csákányi, Zsuzsa Csarnóy, György Dora, Oszkár Gáti, Károly Gesztesi, János Háda, Ildikó Hámori, Kata Huszárik, Csaba Ivánka, László Jászai, Gergő Kaszás, János Katona, Armand Kautzky, Kati Lázár, Tibor Lesznek, Sándor Lukács, Ádám Lux, Márta Martin, Tünde Murányi, György Nádas, Fruzsina Pregitzer, Anna Ráckevei, Miklós Rázga, Mónika Sáfár, Bernadette Sára, Ádám Schnell, Barnabás Szabó Sipos, László Szacsvay, Krisztina Szalay, Béla Szerednyey, Zoltán Szerémi, Sándor Szűcs, Péter Trokán, Dénes Ujlaki, Mátyás Usztics, Klári Varga.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 770236
 |


* Portalo pri Biografio
**Brahojos de Medina** [braOĥos demeDIna] estas municipo en la sudo de la provinco Valadolido, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Tierra de Medina* (Tero de Medina) en la sudo de la provinco. 

Brahojos de Medina en la provinco Valadolido.
La *Tierra de Pinares* de la provinco Valadolido, verde, sude.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 27,12 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 106 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte 100 el la 1991. 

Ĝi distas 63 km de Valadolido, provinca ĉefurbo kaj kuŝas inter El Campillo kaj Bobadilla del Campo. Ĝia municipa teritorio estas ebeneca kaj ĉirkaŭita de montetoj.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Leono kaj poste al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado. En 1265, kun la nomo Braoios, estis menciita kiel paroĥo dependa de la Abatejo de Medina del Campo.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj kaj terpomoj) kaj brutobredado (ŝafoj) kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado). 

De la historia pasinteco restis vizitindaj vidindaĵoj el kiuj menciindas la preĝejo de la 16-a jarcento.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Valadolido

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 765729
 |
Resto de kastro en Póvoa de Varzim (Portugalio).
Kastro de Bornejro, en la municipo de Cabana de Bergantiños (Galegio, Hispanio).
**Kastro** estas tipo de fortikaĵa vilaĝo ĝenerale antaŭromia kvankam ekzistas postaj ekzemploj kiuj pludaŭris ĝis la Mezepoko, ekzistaj en Eŭropo kaj propraj de fino de la Bronzepoko kaj de la Ferepoko; antikvaj studoj asociigis ilin kun la civilizacio de la keltoj, sed aktuale oni dubas pri tiaj rezultoj. Ili troviĝas ofte en la Iberia Duoninsulo ĉefe norde kaj okcidente.

La termino *kastro* devenas el la latina *castrum*, kiu signifas "militan fortifikaĵon", ĉar tre ofte la loĝdomoj estis ene de ĉirkaŭa protekta murego foje kun tureto. Estis nek rektaj stratoj nek anguloj kaj la domoj estis rondoformaj. Restas el tiuj domoj malaltaj muroj el ŝtono; kaj plej verŝajne la tegmento estis vegetala kaj el koto kaj malaperis. Ili situis en lokoj protektitaj nature (altaĵoj, riverflankoj, duoninsuloj), ĉe fontoj kaj terkultivejoj kaj ĉe la limo inter tiuj kaj paŝtejoj.

La defenda celo funkciis tiel ke la disigita loĝantaro trakampare kaze de danĝero venis rifuĝiĝi ene de la "kastro". La specifa situigo de tiaj vilaĝoj supozigas ke funkciis reto interkonektita inter ili.

Ŝajne ili ekzistis ĝis la 1-a jarcento a.K. Dum la etendo de la kutimaro de la novaj loĝantoj devenaj el Romio, tiu indiĝena sistemo malaperis.
**BÍRÓ Sándor** estis hungara historiisto naskita en Ocna de Jos la 12-an de aprilo 1907 kaj mortinta en Antibes, Francio la 6-a de julio 1975. li estis la edzo de poetino Éva Váró, B..

Biografio
---------

Sándor Bíró finis en Kluĵo mezlernejon, teologion kaj universitaton kaj studis ankaŭ en Parizo (Sorbonne). En Koloĵvaro li akiris diplomojn de reformita pastro kaj de franca-rumana-historia instruisto (1932). Inter 1932-1944 li instruis en reformita kolegio de Kluĵo, dume kvalifikiĝis kiel privatprofesoro en Reformita Teologio (1937). Inter 1930–1940 li estis ĉefkunlaboranto de Erdélyi Fiatalok. En 1942 li doktoriĝis en Budapeŝto. En 1944 li instruis en Debrecen, ekde 1945 Budapeŝto. Dume li kvalifikiĝis kiel privatprofesoro pri historio de Orient-Eŭropo (1948). Inter 1954–59 li estis adjunkto en la katedro pri historio de Orient-Eŭropo en ELTE. Ekde 1959 li instruis en II. Rákóczi Ferenc Közgazdasági Technikum, ekde 1964 ĝis 1972, sia pensiuliĝo li estis adjunkto de ELTE, scienca ĉefkunlaboranto. Kun Szilágyi István li redaktis la volumon *A magyar református egyház története* (Bp. 1954).

Ĉefaj verkoj
------------

* *A bujdosó fejedelem. II. Rákóczi Ferenc élete* (Brassó, 1936);
* *A Székelyföld egyházi és kulturális élete 1919 után* (Telegdy Zoltán: A nemes székely nemzet képe c. kötetben, Debrecen, 1939);
* *Bălcescu Miklós a magyar és a román nép összefogásáért* (Bp. 1954);
* *Történelemtanításunk a XIX. század első felében a korabeli tankönyvirodalom tükrében* (Bp. 1960).
* *Kisebbségben és többségben. Románok és magyarok 1867-1940'*, Bern-München, 1989.
* *The Nationalities Problem in Transilvanya 1867-1940*. A Social History of the Romanian Minority Under Hungarian Rule, 1867-1918, and of the Hungarian Minority Under Romanian Rule, 1918-1940, New York, 1992.

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
La Fortikaĵo
La **Fortikaĵo Sankta Petro de la Roko** (hispane *Castillo de San Pedro de la Roca* aŭ *Castillo del Morro* kiel ankaŭ estas konata, estas militista fortikaĵo kiu troviĝas en Santiago de Cuba, deklarata de Unesko en 1998 kiel Monda Heredaĵo. Ĝi ne devas esti konfuzata kun la alia fortikaĵo *Fuerte San Felipe del Morro* en San-Juano (Puerto-Riko), kiu krom esti en la ĉefurboj (post Havano, Santiago de Cuba estas la plej grava urbo de Kubo) de du antilaj insuloj kaj havi similajn nomojn, ankaŭ laŭ aspekto ambaŭ estas tre similaj.

Tiu ĉi renesanca militista fortikaĵo estis konstruita en la jaro 1638 kun la celo protekti la urbo kontraŭ atakoj de la piratoj kaj korsaroj kiuj ofte okazis en tiu epoko.

Ĝi estis elpenso de la tiama provinca reganto Pedro de la Roca y Borja.

La fama itala inĝeniero Bautista Antonelli gvidis la laboradon, konstruadon kaj dizajnon. Ĝi estis plurfoje rekonstruita kaj laŭ la fakuloj ĝi estas konsiderata kiel arkitektura juvelo el nediskutebla estetika kaj historia valoro.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Fotoj de la Fortikaĵo de Santiago de Cuba
* Stanislavo Belov (2017-08-21) Reveno al Kubo, lando de amo (esperante). Blogger. Arkivita el la originalo je 2017-08-22. Alirita 2017-08-22. *(raporto pri vizito en 2016)*

* Fortikaĵo Sankta Petro de la Roko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Fortikaĵo Sankta Petro de la Roko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
dekstra
***Dauphin*** en la franca originale, kaj **Daŭfeno** aŭ **Kronprinco** en Esperanto estis la kromnomo de la oficiala heredanto de la reĝlando de Francio, precipe dum la reĝadoj de la Valois kaj de la Burbonoj. La vorto en la franca lingvo ankaŭ signifas "delfenon".

*Guy la 8-a*, grafo de Vienne, havis delfenon sur sia blazono kaj sekve ekhavis la kromnomon *le Dauphin*. La honora titolo *Dauphin de Viennois* tiam aperis, kaj restis en la sama familio ĝis 1349, kiam *Humbert la 2-a* vendis sian teritorion, la Dauphiné, al la franca reĝo Filipo la 6-a, sub la kondiĉo ke tiu lando apartenos ekde nun al la reĝa heredanto. Tial la heredanto ĉiam havis la nomon *Dauphin*, kaj la edzino de la heredanto estis nomita *Dauphine* (Kronprincino).

Karlo la 5-a estis la unua franca princo, kiu ricevis tiun titolon.

Referencoj
----------

1. ↑  En PIV  Alirita la 6an de majo 2023.

* Kategorio Dauphin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 99391
 |
**Manfred Scheffner** (naskiĝis en 1939 je Hardteck, Orienta Prusujo kaj mortis la 6-a de septembro 2019) estis ĉefa germana diskarlistigisto de ĵazo el Munkeno.

Kariero
-------

Post laboro kiel fervojoficisto, en la eldonado kaj je aŭtoŝoforo asocio ADAC li fondis en 1967 ĵazekspedejon en Munkeno kaj estris ekde 1989 ĝis 2003 la ĵazfakon en ĉiovendejo *Beck* en la sama urbo, en kiu li foje ankaŭ okazigis koncertetojn.

Scheffner estas ĉefe konata kiel eldonisto de la ĵazkatalogo *Bielefelder Katalogs Jazz*, kiun li eldonadas ĉiun jaron ekde 1965. Ekde la 1960-aj jaroj li estis liberprofesia elsendestro ĉe ĵazradio *Jazz Welle Plus*. Li verkis ankaŭ kelkajn kontribuaĵojn por ĵazlibroj, ekzemple li estas unu el la kunverkintoj de la konsultlibro *Jazz-Standards* (Bärenreiter 2001), eldonita de Hans-Jürgen Schaal.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Artikolo pri koncerto honore al Scheffner en jazzzeitung.de de 2004


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 394389
* GND: 1259926664
* VIAF: 32508646
* ISNI: 0000 0003 9756 2183
* SUDOC: 068257538
* BNF: 16423501j
 |