recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Károly Peyer** [kAroj pejer], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Peyer Károly** estis hungara socialdemokrata politikisto, ministro.

Memortabulo pri Károly Peyer
Károly Peyer  naskiĝis la 9-an de majo 1881 en Városlőd. Li mortis la 25-an de oktobro 1956 en Novjorko.

Biografio
---------

Károly Peyer komence estis simpla laboristo, li frue aliĝis al la sindikato. Ekde 1906 li havis sindikatan postenon. En 1913 li sukcese establis sindikaton por ministoj, tiu ago portis tutlandan konatecon. En 1918 li akre kritikis la komunistojn. Dum la Hungara Sovetrespubliko komence li restis sindikata estro, poste li ricevis ankaŭ ŝtatajn taskojn. Post falo de la sovetrespubliko li funkciis kiel ministro pri internaj aferoj dum ses tagoj. En 1920 li denove estis ministro, poste li vivis en Aŭstrio. En la sekva jaro li partoprenis en la firmiĝpolitiko de István Bethlen. Ili faris „Bethlen-Peyer Pakton". Tio permesis politikadon de la socialdemokratoj, sed malpermesis la komunistojn. Inter 1922-1944 li estis parlamenta deputito. En 1947 li denove politikadis kontraŭ la komunistoj, tial li rifuĝis al Usono. En la sekva jaro la hungara tribunalo kondamnis lin 8 jarojn pro „spionado". Peyer mortis pro koratako dum aŭskultado de radio, kiu parolis pri Hungara revolucio de 1956.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio Károly Peyer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 500740
* GND: 128844310
* LCCN: n2004151524
* VIAF: 39369162
* ISNI: 0000 0001 0889 2945
* BNF: 109195981
 |
**Urajo** (ruse *Урай*) estas urbo en Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto - Jugra en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 71138.

La urbo havas statuson de urbo ekde jaro 1965.

La interurba telefona kodo estas 34676, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 2 horoj (en jaro 2005).

La urbo ĉe rivero Konda (Конда).

En jaro 1959 la urbo havis 0,9 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 38,9 mil loĝantojn.

Historio
--------

Post malkovro de la Ŝaima minejo kaj alveno de naftistoj komenciĝis amasa konstruado, kiun partoprenis ĉiuj. Surloke de la estonta urbo tiutempe kreskis pina arbaro, do oni aktive uzis ĝin kiel konstruan materialon — forme de rondaj kaj kvadratitaj traboj. En la dua duono de 1964 estis finitaj la unuaj 170 apartamentoj. Aperis mekanika riparejo, tuba bazo, kaldronejo, forĝejo, elektrostacio, bakejo. Sekvis klubejo, infanĝardenoj kaj du amasloĝejoj. Dum sep jaroj preskaŭ ĉiuj lokaj laboristoj de Ĉeftjumennaftogaso kontentigis siajn bezonojn pri loĝejoj kaj infanĝardenoj, kio estis ege malofta afero.

Sed en la 1970-aj jaroj la trusto Ŝaimgazstroj (Ŝaimgaskonstruado), la administracio de borado kaj aliaj ŝlosilaj organizoj forlasis la urbon kaj ĝia evoluo draste malrapidiĝis. En 1979 ĝi estis la sola urbo en la norda parto de Tjumena provinco, kiu ne havis aviokurejon kun firma surfaco.

Oni planis konstrui ĝis la urbo fervojon, sed poste rezignis je tio.

Referencoj
----------

1. ↑   (2002) С. Великопольский, Ю. Переплеткин: *Соратники: Поколение Виктора Муравленко* (ruse), p. 180. ISBN = 5-93020-118-2.
2. ↑   (2002) С. Великопольский, Ю. Переплеткин: *Соратники: Поколение Виктора Муравленко* (ruse), p. 348. ISBN = 5-93020-118-2.
3. ↑   (2002) С. Д. Великопольский, Ю. И. Переплеткин: *Сердца трех: Книга воспоминаний о Феликсе Григорьевиче Аржанове, Мидхате Назифулловиче Сафиуллине и Александре Николаевиче Филимонове* (ruse), p. 246. ISBN = 5-93020-135-8.

* Kategorio Urajo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Placo Erzsébet** [erĵEbet] (signifante Placo Elizabeto, hungare *Erzsébet tér*) estas kunfandiĝinta placo de Placo Deák Ferenc en Budapeŝto. Ĝi estas la plej granda parko de distrikto Belváros-Lipótváros.

La iama aŭtobusa stacidomo en Placo Erzsébet
Supro de la subtera garaĝo en Placo Erzsébet

Historio
--------

Placo Erzsébet, meze "puto Danubius"
La placo formiĝis en la frua 19-a jarcento jam ekster urbomuroj de Pest (urbo) ĝuste ĉe urbopordego Váci. Komence ĝi estis konata *Új tér* (=nova placo), poste *Vásártér* (=bazara placo). La Inundo de la Danubo (1838) atingis ankaŭ ĉi tiun placon. Komence en la placo bazaradoj okazis, sed en 1854 oni plantis milojn da arbojn. En 1858 la placo estis oficiale nomumita *Erzsébet tér*. En 1872 oni ĉirkaŭis la placon per fera palisaro. Ekde 1946 la placo estis nomumita "Placo Stalin", ekde 1953 "Engels", ekde 1990 denove *Erzsébet tér*. Ĝis fino de la 2-a mondmilito estis en la placo diversaj domoj, kiuj ruiniĝis pro la bombardado. Ili estis malkonstruitaj, tial la placo dikiĝis. Inter 1949 kaj 2004 ĉi tie estis finhaltejo por la interurbaj kaj internaciaj aŭtobusoj. En 1998 en la placo oni komencis konstrui la novan Nacian Teatron, sed pro politika malkonsento nur la elfosaĵo estis farita. Baldaŭ la elfosaĵo iĝis kulturcentro, amuzejo kaj parkumejo subtere. La hungara nomo estas "Gödör" (=elfosaĵo). La placo estis renovigita en 2006.
[[Dosiero:Budapest Erzsebet-ter Godor-klub 0861.jpg|eta|{{centre|La Gödör (=elfosaĵo)]]

Trafiko
-------

Ĝuste inter la hotelo kaj iama busa stacidomo sub la tersurfaco funkcias haltejo de M1 metrolinio, tamen havanta la nomon Deák Ferenc tér (metrostacio). Ankaŭ aŭtobusoj trafikas ĉe la placo, sed la najbara Placo Deák Ferenc estas granda trafika nodo.

Vidindaĵoj
----------

* urbodomo de Belváros-Lipótváros
* luksa hotelo, pli frue ĉefpolicejo
* spektoradego ekde 2013
* finhaltejo de busoj, jam deklarita historia monumento
* puto Danubius farita en 1883

Galerio
-------

* Vespera vivo en GödörVespera vivo en Gödör
* Luksa hotelo laŭ la placoLuksa hotelo laŭ la placo
* Spektoradego de la placoSpektoradego de la placo
* Vido el la spektoradego al la placoVido el la spektoradego al la placo

Fontoj
------

* Arkivigite je 2016-03-05 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2015-12-08 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2017-04-26 per la retarkivo Wayback Machine
* angle

* Kategorio Placo Erzsébet en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**RASS Károly** (prononco raŝ) estis hungara/rumania hungara literaturhistoriisto, verkisto, romkatolika pastro naskita en Aranyosgyéres la 12-an de aprilo 1872 kaj mortinta en Koloĵvaro la 8-an de decembro 1962.

Biografio
---------

Károly Rass finis teologion en Gyulafehérvár, universitatojn en Kolozsvár, München kaj Berlin. De 1896 li estis katolika pastroinstruisto en Gyulafehérvár. De 1916 li estis prezidanto de *Római Katolikus Irodalmi Társaság*, de 1922 ano de Erdélyi Irodalmi Társaság, en 1930 li fondis la asocion Erdélyi Katolikus Akadémia. Li partoprenis en politika vivo kiel ano de la Magyar Párt. De 1925 li redaktis kune kun Sándor Tavaszy la libroserion *Minerva Könyvtár*.

Verko
-----

* *Vörösmarty Mihály emlékezete* (Gyulafehérvár, 1901);
* *Erdélyi iskoláztatás és tudományosság a középkorban* (Cluj-Kolozsvár, 1924);
* *A mai regény* (Cluj-Kolozsvár, 1925);
* *Reményik Sándor költészete* (Cluj-Kolozsvár, 1926);
* *Torda az irodalomban* (Cluj-Kolozsvár, 1928);
* *Költők hitvallása* (Arad, 1932);
* *A mi regényirodalmunk* (Cluj, 1936).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**Reykjaströnd** (Strando de la Fumoj) nomiĝas tereno en Islando, kiu sin etendas laŭ la maro oriente de la monto Tindastóll, de Gönguskarðsárós (la elfluejo de la rivero Gönguskarðsá) en la sudo ĝis la roka kabo, Landsendi (Fino de la Lando), en la nordo kiu sin tie elstaras en la maron. La longeco de Reykjaströnd estas ĉirkaŭ 20 kilometroj sed mallarĝa ĝi estas inter la monto kaj la maro. Tamen ĝia larĝeco iom varias. Kelkaj bienoj estas en tiu tereno kaj la plej norda nomiĝas Reykir kiuj signifas fumoj. Tie estas du varmaj fontoj ĉe la marbordo kaj de ili ricevis la bieno sian nomon kaj ankaŭ la tuta tereno, Reykjaströnd. 

Estas dirita en la malnova Sagao de Grettir kiu dum siaj lastaj jaroj estis ekzilito en Drangey kun sia frato, Illugi, kaj la sklavo, Glaumur, ke iufoje la fajro en lia kabano estingiĝis. Tiam Grettir naĝis el Drangey al Reykir kaj kiam li enlandiĝis sur la marbordo de Reykir li longe sin varmigis en la varma fonto kiu de tiam nomiĝas Grettislaug (Fonto de Grettir). Poste la bienulo en Reykir donis al li fajron kaj transportis lin en sia boato al Drangey. La longeco de Drangey al Reykir estas ĉirkaŭ sep kilometroj. 

En Reykir nun estas eta haveno de kie oni transportas turistoj al Drangey dum la someroj. Ankaŭ en Reykir oni nun servas turistojn kaj tie ili povas bani sin en la varmaj fontoj. 

Meze de Reykjaströnd situas Fagranes, la plej granda bieno en tiu kamparo. Tie antaŭe estis pastrejo kaj preĝejo ĝis la jaro 1892 kiam la preĝejo en la vilaĝo, Sauðárkrókur, estis konstruita.
En diferenciala geometrio, **glata sternaĵo** estas sternaĵo, ekipita per elekto de preferataj bildigoj al samdimensia Eŭklida spaco (la **glataj bildigoj**).

Difino
------

Se {\displaystyle M} estas {\displaystyle n}-dimensia sternaĵo (Hausdorff-a parakompakta spaco loke homeomorfa al {\displaystyle n}-dimensia Eŭklida spaco), do **atlaso** sur {\displaystyle M} estas la kolekto de paroj {\displaystyle (U\_{i},\phi \_{i})\_{i\in I}} tiaj ke:

* {\displaystyle (U\_{i})\_{i\in I}} estas malfermita kovrilo de {\displaystyle M}.
* {\displaystyle \phi \_{i}\colon U\_{i}\to \mathbb {R} ^{n}} estas kontinua bildigo kaj bijekcio kun kontinua inverso (t.e. homeomorfio al ĝia bildo).
* Pri ĉiu paro {\displaystyle i,j\in I}, la kompono {\displaystyle \phi \_{j}\circ \phi \_{i}^{-1}\colon \phi \_{i}(U\_{i}\cap U\_{j})\to \phi \_{j}(U\_{i}\cap U\_{j})} estas glata funkcio (inter Eŭklidaj spacoj).

Atlasoj sur {\displaystyle M} havas naturan partordon laŭ inkluzivo kiel subaroj, t.e. {\displaystyle \{(U\_{i},\phi \_{i})\colon i\in I\}\subseteq \{(U\_{j},\phi \_{j})\colon j\in J\}}. **Maksimuma atlaso** aŭ **glata strukturo** sur {\displaystyle M} estas atlaso, kiu estas maksimuma laŭ tiu partordo.

**Glata sternaĵo** estas paro de sternaĵo kaj glata strukturo sur ĝi.

Propraĵoj
---------

Ĉiu sternaĵo de dimensio ne pli ol 3 havas unikan glatan strukturon.

Pri dimensioj pli ol 3:

* Pluraj malsamaj glataj strukturoj povas ekzisti sur la sama sternaĵo.
* Eblas, ke neniu glata strukturo ekzistas sur iu sternaĵo.

Ekzemploj
---------

Eŭklida spaco estas nature glata sternaĵo; simile, sfero de ajna dimensio estas nature glata sternaĵo.

Referencoj
----------

* Eric W. Weisstein, *Smooth manifold* en MathWorld.
Glatt post ĝia elfluo el Greifensee
Vejro ĉe la elfuo de Glatt el Greifensee
**Glatt** estas rivero en Kantono Zuriko kun longeco de 38,5 km (kun Greifensee, ties ĉefalfluanto Ustermer Aa kaj Chämtnerbach, kiu alfluas al Pfäffikersee, ĝia tuta longeco estas 67 km). Ĝi el fluas el la lago Greifensee kaj alfluas ĉe Rheinsfelden en Glattfelden al la Rejno. La rivero trafluas la distriktojn Uster, Zuriko, Dielsdorf kaj Bülach.

Homa influo
-----------

La plej granda parto de la rivero estas regulita kaj rektigita. La rivero trafluas la nordorientan parton de la urbo Zuriko kaj super ĝi pasas multnombraj strat- kaj fervojpontoj. Ĝis la jaro 2002 la rivero Glatt estis forte malpurigita por la rubakvo de la norda parto de la urbo Zuriko. En la jaro 2002 estis finkonstruita tunelo por la rubakvo al la moderna akvopurigejo en Limatvalo. Ek de tiam la akvo-kvalito de la rivero re-pliboniĝis.

Industria utiligiado
--------------------

Jam en mezepoko oni utiligis la energion de la rivero per akvomuelejoj. La utiligado de la rivera energio ebligis en la 19-a jarcento la industriigon de la regiono kaj kunrespondecis por la ekonomia prospero de la Kantono Zuriko.

Komunumoj ĉe la rivero
----------------------

Jenaj komunumoj troviĝas ĉe la bordo de Glatt: Fällanden, Schwerzenbach, Dübendorf, Wallisellen, Zuriko, Rümlang, Oberglatt, Niederglatt, Höri, Hochfelden, Bülach kaj Glattfelden.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Glatt (Rejno) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* La rivero Glatt en la Historia Leksikono de Svislando
**Balázs BODA** [balAĵ], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Boda Balázs Gábor** estas hungara pentristo.

Balázs Boda
Balázs Boda  naskiĝis la 21-an de julio 1954 en Devecser.

Biografio
---------

Balázs Boda frekventis gimnaziojn en Győr kaj Budapeŝto, sed li interrompis la gimnaziajn jarojn kaj li laboris en Budapeŝta Ŝtata Operejo kaj Hungara Televizio kiel helpdekoraciisto. En la lernojaro 1974 li frekventis filmistan kurson kaj li laboris en filma produktejo ĝis 1978, poste li estis oraĵisto. Inter 1980-1982 li frekventis kurson pri reklamoj, tamen tiam jam interesiĝis nur pri la pentrado. Ekde 1984 li estas profesia sendiploma pentristo, post 2 jaroj li translokiĝis al apudaĵo de Balatono. Li ricevis premion en 2006. Li havas edzinon, kiu naskis filinojn en 1979, 1980 kaj 1991.

El solaj ekspozicioj
--------------------

* 1991 Münster
* 1994, 2002, 2007 Budapeŝto
* 1996 Sopron

El komunaj ekspozicioj kun la edzino
------------------------------------

* 1992 Kapolcs
* 1996 Balatonfüred
* 2005, 2008 Budapeŝto
* 2009 Csopak

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Földvár felől
* vidu la 4 subajn bildojn!

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva membiografio

* Alkonyok, 2005Alkonyok, 2005
* Lebegés, 2003Lebegés, 2003
* Csend-Élet-Kép, 2005Csend-Élet-Kép, 2005
* A múlandóság margójára, 2001A múlandóság margójára, 2001

* Kategorio Balázs Boda en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Tibor Kobulej,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kobulej Tibor** estis hungara bestokuracisto, parazitologo, altlerneja instruisto.

Tibor Kobulej naskiĝis la 20-an de marto 1921 en Mukačevo (Ĉeĥoslovakio, nuntempe Mukaĉeve en Ukrainio), li mortis la 3-an de majo 1997 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Tibor Kobulej apartenis al la hungara minoritato en Ĉeĥoslovakio. Li akiris bestokuracistan diplomon en veterinara fakultato de Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József en 1944, post 3 jaroj li doktoriĝis en veterinara fakultato de Agrikultura Universitato. Intertempe en 1946 li estis privata bestokuracisto, poste li revenis al la fakultato (baldaŭ sendependa universitato), kie li estis lektoro (1948–1952), docento (1952–1966), katedrestro (1966–1982), profesoro (1968–1982). Li kandidatiĝis en 1952 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Liaj parazitologiaj rezultoj malfermis rektan vojon al la internacia agnosko. Li ricevis memormedalon en 1980.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Parazitológia állat-egészségügyi technikumok számára* (mezlerneja lernolibro, kunaŭtoro, 1953; 4-a eldono: 1957)
* *Kérődzők trichostrongylidosisainak leküzdése újabb ismereteink tükrében* (1969)
* *Parazitológia* (studenta lernolibro, kunaŭtoro, 1972)
* *Parasitology in Hungary* (1981)
* *A kutya és a macska egészségvédelme* (libro, kunaŭtoro, 1987)
* *A zoonózisok járványtana* (redaktaĵo, 1993)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre) Arkivigite je 2021-01-28 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 714082
* VIAF: 121383632
* ISNI: 0000 0000 7943 0687
 |
**Balázs Borsos** [balAĵ borŝoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Borsos Balázs** estas hungara etnografo, etnologo, reĝisoro, kameraisto, altlerneja instruisto, koresponda membro de Hungara Scienca Akademio (2019). Lia frato estis Béla Borsos (bestokuracisto).

Balázs Borsos naskiĝis la 14-an de marto 1961 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Balázs Borsos studis en Scienca Universitato Loránd Eötvös inter 1980 kaj 1988, kie li akiris 2 diplomojn (pri geologio en 1987, pri etnografio en la sekva jaro). Li samloke plulernis (1990-1993) rezulte plian diplomon pri video. Li studis ankaŭ en Teatroarta Altlernejo (1993-1996) rezulte plian reĝisoran diplomon. Depost la unua diplomo (1987) kiel stipendiulo li aliĝis al akademia etnografia instituto, kie post jaroj li ekhavis pli altajn postenojn. Li ankaŭ ekinstruis en Universitato de Miskolc ekde 1993, foje ankaŭ en Universitato Loránd Eötvös. En 1985 li estis en Afriko duonjaron, poste en Norda Ameriko 3 monatojn. Li kandidatiĝis en 1994, doktoriĝis en 2010. Li ricevis premiojn kaj stipendiojn inter 1994-2014.

Elektitaj monografioj
---------------------

* *Szafari a pále, pále. A gróf Teleki Samu vezette expedíció (1887-1888) szerepe és jelentősége Kelet-Afrika néprajzi feltárásában.* (1998)
* *Három folyó között. A bodrogközi gazdálkodás alkalmazkodása a természeti viszonyokhoz a folyószabályozási munkák idején (1840-1910).* (2000)
* *Dunántúl, Kisalföld, Alföld. A magyar népi kultúra régiói I.* (2011)

Elektitaj filmaj laborojoj
--------------------------

* *Dreaming about a Place* (reĝisoro, kameraisto, 1991)
* *Mi is az az ökofalu?* (reĝisoro, kameraisto, 1992)
* *A nap fiainak földjén I-II. Fejős Pál nyomában az inkák szent völgyében* (reĝisoro, kameraisto, 1997-1998)

Fontoj
------

* hungarlingvaj datenoj kun foto
* hungarlingvaj datenoj kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 665342
* LCCN: n00104149
* VIAF: 121430671
* SUDOC: 160630010
 |
**Tibor Kocsák** [koĉAk], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kocsák Tibor** estas hungara komponisto, dirigento, altlerneja instruisto.

Tibor Kocsák  naskiĝis la 13-an de februaro 1954 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Tibor Kocsák maturiĝis en muzika mezlernejo en sia naskiĝurbo en 1972, li lernis komponadon de József Soproni. Li akiris pianistan diplomon en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt en 1978. Liaj plej gravaj instruistoj estis Mihály Bächer kaj Sándor Falvai. Inter 1978-1982 li instruis pianadon en filio de la altlernejo en Győr, samtempe en Teatra kaj Filma Altlernejo de Budapeŝto, poste jam kiel docento en la teatra altlernejo. En 1989 li estis nomumita muzika gvidanto de Teatro Madách. Ekde fondo de la *Teatro Rock* li estas tie dirigento, krome li ofte komponadas. Li ricevis premiojn inter 1992-2006.

Liaj teatraj verkoj
-------------------

* Budapest, te csodás! (1998)
* Járom az utam (2006)

Elektitaj teatraĵoj kiel komponisto
-----------------------------------

* A krónikás (1984)
* Az ember tragédiája (baleta spektaklo, 2000)
* Légy jó mindhalálig (1991-1996, 2000, 2003, 2007, 2009, 2011)
* A vörös malom (1994, 1997-1998, 2007)
* Kiálts a szeretetért! (2005-2006)
* Abigél (2008)
* Szegény gazdagok (2010)

Elektitaj dirigentitaj teatraĵoj
--------------------------------

* Porter: Csókolj meg, Katám! (1982)
* Auber: Fra Diavolo (1993)
* Andrew Lloyd Webber:
	+ Az Operaház Fantomja (2003)
	+ Jesus Christ Superstar (2010)
* Sherman-Stiles: Mary Poppins (2012)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 633809
* VIAF: 121525897
* ISNI: 0000 0000 7969 1537
 |
**Michele Marie BACHMANN** (pron. miŜEL BAKman = /mɪˈʃɛl ˈbɑːkmən/; n. la 6-an de aprilo, 1956) estas usona respublikana politikisto, reprezentanta (ekde 2007) la 6-an distrikton de Minesoto (rekte norde de la subŝtataj ĉefurboj Mineapolo kaj S-ta Paŭlo) en la usona Domo de Reprezentantoj. Ŝi estas subtenanto de la Tea Partio kaj unu el la fondintoj de la Tepartia *Caucus* en la Domo de Reprezentantoj. Ŝi kampanjis de junio 2011 ĝis januaro 2012 celante nomumiĝi kiel la Respublikana kandidato por la usona Prezidenteco, sed rezignis pri la kampanjo post malsukceso en la lokaj partiaj kunsidoj en Iovao.

Ŝi naskiĝis (laŭnome Michele Marie Amble) en Waterloo, Iovao. La gepatroj, David John Amble kaj Arlene Jean (Johnson) Amble, estis religie luteranoj, politike demokratoj, kaj etne norvegoj. La familio translokiĝis al Minesoto kiam Michele Bachmann havis 13 jarojn. Post la mezlerneja diplomiĝo en 1974, ŝi laboris dum iom da tempo ĉe kibuco en Israelo antaŭ ol ekstudenti en ŝtata universitato Winona. Ŝi ricevis bakalaŭran gradon en 1978, kaj ekstudis en la jura lernejo de Universitato Oral Roberts, kie ŝi akiris juran diplomon (grado Juris Doctor) en 1986, kaj en 1988 ŝi ricevis pluan grado LL.B. pri imposta juro de jura altlernejo William kaj Mary. Ŝi laboris de 1988 ĝis 1993 por la usona imposta instanco IRS.

En 1978 ŝi kaj Marcus Bachmann geedziĝis. Li estis studento pri psiĥoterapio, nun doktoro pri tio, kaj ili kune posedas konsilan firmaon. Ges-roj Bachmann laboris por la kampanjo de Jimmy Carter en 1976, sed pro diversaj influoj ili respublikaniĝis ĉ. 1978-1980 kaj laboris por la prezidenta kampanjo de Ronald Reagan en 1980. Ili estis aktivaj ankaŭ en protestoj kontraŭ abortigado.

Ŝi servis en la Minesota Senato 2001-2007 kaj en la usona Domo de Reprezentantoj de 2007 ĝis nun.

* Kategorio Michele Bachmann en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 389648
* LCCN: no2010152476
* VIAF: 158702200
* ISNI: 0000 0001 0587 8726
 |
**Tibor Nagy** [nadj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Nagy Tibor** estas hungara kajakisto, mondĉampiono, trejnisto, instruisto.

Tibor Nagy naskiĝis la 4-an de junio 1947 en Ozora.

Biografio
---------

Tibor Nagy maturiĝis en Budapeŝto, pli frue li komencis kajakadi en ĉefurba sportklubo. Li estis hungara ĉampiono trifoje teame inter 1971-1973. Tio ne sufiĉis esti olimpiano, sed en mondĉampionumo en 1973 li estis la unua kvarope en distanco dek mil m. Lia ofta partnero en kajako estis Géza Kralován. Li finis sian aktivan sportan karieron en 1977. Intertempe li akiris trejnistan diplomon en Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto, kiun li kompletigis kun pedagogia diplomo en Szeged. Depost 1977 komence li estis trejnisto, poste 27 jarojn lerneja sportinstruisto. Lia edzino naskis dufoje.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* medalo
* rezultoj
* hungaraj ĉampionoj

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 813222
 |



* Portalo pri Biografio
**Fertőboz** estas malgranda vilaĝeto kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Győr-Moson-Sopron, en Distrikto Sopron. Fertő estas lago, boz eble sambuko hungare.

Fervojeto por turistoj al Nagycenk
Blazono de Fertőboz
Kirko de Fertőboz

Bazaj informoj
--------------

* Poŝtkodo: 9493
* Telefonprefikso: 99
* Areo: 14  km²
* Loĝantaro: 260.

Situo
-----

Fertőboz situas laŭ la flankovojo apud lago Fertő kaj krome fervojo Sopron-Győr estas ne tro for. Rigardinte la mapon oni konstatas, ke la vilaĝo estas kolo de "duoninsulo" Sopron.

Historio
--------

La vilaĝo estis loĝata jam dum la neolitiko, poste romianoj loĝis tie. En 1732 preĝejo, en 1802 elvidejo **Gloriette** konstruiĝis.

Post disiĝo de Aŭstrio-Hungario en 1918 mallarĝa koridoro de Okcidenta Hungario aldoniĝis al Aŭstrio. Aŭstroj malrapide komencis okupi la koridoron, sed en 1921 en vilaĝo Ágfalva bataleto okazis inter aŭstroj kaj hungaraj memservantoj. La aŭstroj retiriĝis, la hungaroj fondis bonusujon **Lajta** kaj proklamis sendependecon en Oberwart (hungare **Felsőőr**). La efemera landeto uzis eĉ apartan poŝtmarkon. Fine en 1921 okazis plebiscito en Sopron kaj en kelke da najbaraj vilaĝoj. Rezulte Sopron kaj la proksimeco restis hungara (ankaŭ **Fertőboz**), la ceteraj koridorpartoj (tie ne estis plebiscito) iĝis aŭstra, bonusujo **Lajta** ĉesis.

Post 1946 konstruiĝis Fera Kurteno kaj la germana minoritato estis forpelita al Germanio. Anstataŭ ili alvenis hungaraj forpelitoj el Ĉeĥoslovakio. En la lago oni instalis minojn. Tio malebligis la kutiman laboron kanorikoltadon. En 1989 la fera kurteno ĉesis. La vilaĝo apartenas al Őrség kaj **Hanság** Nacia parko. Ekde 2008 ambaŭ landoj apartenas al interna zono de Schengen, sekve la landlimo estas ie ajn trapasebla senkontrole.

En Fertőboz migra poŝto servas.

Vidindaĵoj
----------

* preĝejo
* fervojeto al Nagycenk

Ĝemelkomunumoj
--------------

* Hungario Medgyesbodzás, Hungario
* Hungario Zsámbék, Hungario

* Kategorio Fertőboz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Tibor Meisel,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Meisel Tibor** estis hungara kemiisto, profesoro.

Tibor Meisel  naskiĝis la 25-an de majo 1929 en Ĉeĥoslovakio en Kajal. Li mortis la 13-an de aŭgusto 1986 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Tibor Meisel apartenis al la hungara minoritato en Ĉeĥoslovakio. Li lernis en Kemia Universitato de Veszprém, poste (kie li akiris la diplomon en 1954) en Teknika Universitato de Budapeŝto. Post siaj studoj li instruis en la teknikuniversitato. Li kandidatiĝis en 1961, li doktoriĝis antaŭ la Hungara Scienca Akademio en 1981. En 1982 li atingis la instruan rangon universitata profesoro. Li estis gastoprofesoro en Kairo en 1973, en Bagdado en 1974, en Ĉandigaro en 1974, 1979, en Peruo kaj Karakaso en 1977.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Analitikai kézikönyv* (1974)
* *Analysis by Physical Methods* (1978)
* *A kémiai analízis termikus módszerei* (1986)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Ĉirĉik,** (uzbeke *Чирчиқ*, ruse *чирчик*) estas industria urbego en nordorienta Uzbekio, en la regiono Taŝkento.

Avenuo en Ĉirĉik
Preĝejo en Ĉirĉik

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 34 km²
* Supermara alteco: 582 m
* Loĝantaro: 149,400 (2014)
* Horzono: UTC+5
* Telefonkodo: (+998) 7071
* Poŝtkodoj: 702100 – 111700
* Aŭtokodo: 10
* 41° 28′ N, 69° 35′ O (mapo)41.46888888888969.582222222222

Geografio
---------

Aleo en Ĉirĉik
Ĉirĉik situas en altebenaĵo en la nordorienta parto de la lando laŭ la samnoma rivero. Taŝkento troviĝas 32, Namangano 183, Ĝizaĥo 210, Fergano 220, Margilan 211, Andiĝono 250, Samarkando 300, Navojo 386, Karŝio 433, Kokando 467, Buĥaro 474, Termezo 512, Urgenĉo 745, Nukus 831 kilometrojn.

Historio
--------

Ĉirĉik estis fondita en 1935, kiam pluraj lokaj vilaĝoj kreskis kune pro konstruado de akvoenergia centralo. La unuigitaj vilaĝoj formis la novan urbon Ĉirĉik. En la urbeto inter 1946-1948 funkciis gulago (trudlaborejo), kie 2600 trudlaboristoj produktis aĵojn por nukleaj reaktoroj.

Kanalo ĉe Ĉirĉik

Ekonomio
--------

Ĉirĉik situas meze de intense kultivita areo, kie ĉefe kultivas melonojn, vinberojn kaj aliajn fruktojn kaj legomojn. La urbego mem produktas artefaritajn sterkojn kaj plurajn alojojn. 

Apudaĵo de Ĉirĉik estas grava vintra libertemporegiono. Ekzistas skiejo proksime de la grandurbo, altiranta turistojn de ĉie en Mezazio kaj Rusio.

Trafiko
-------

Ĉirĉik trairan ĉefvojon (al Taŝkento kaj al la nordorienta landparto).

Vidindaĵoj
----------

* Lokhistoria Muzeo
* Preĝejo Sankta Georgo
* pluraj monumentoj

Fontoj
------

* WikiTrans
* mapo, distancoj Arkivigite je 2017-09-03 per la retarkivo Wayback Machine
* angle
**Ĉitradurga,** laŭ kanare ಚಿತ್ರದುರ್ಗ estas urbego en la samnoma distrikto Ĉitradurga en subŝtato Karnatako en sudokcidenta Barato. La urbego estas distrikta ĉefurbo. La loknomo signifas: pitoreska kastelo, tio estas ombrelforma alta monto ĉi tie. 

Vido al la urbo el la fortikaĵo

Geografio
---------

Ĉitradurga situas en centra parto en montaro en valo en alteco 732 metrojn super la marnivelo. Davangere troviĝas 57, Bhadravati (Karnatako) 86, Ŝivamogga 94, Ballari 117, Tumakuru 124, Anantapur 139, subŝtata ĉefurbo Bengaluro 188, Mumbajo 651, Kolkato 1566, tutlanda ĉefurbo Delhio 1604 kilometrojn (aere) .

La fortikaĵo

Demografio
----------

En 2011 populacio de Ĉitradurga estis 145 853. La legpovo estas 76%.

Historio
--------

Ĉitradurga estas loko kun historia signifo. Ĝia nomo estis Farkhabad dum la sultana erao, poste dum brita rego Chitradurg, Chitrakaladurga, Chittaldurg, Chittaldrug, Chitaldrug, Chittledroog. Fortikaĵo certigis signifon de la urbo kaj longe apartenis al Majsura reĝlando.

Ekonomio
--------

Ĉitradurga estas grava turista centro en Karnatako, la ĉefa allogaĵo estas la fortikaĵo.

Lingvoj
-------

La ĉefa lingvo estas la kanara lingvo kiel oficiala lingvo, parolata kiel gepatra lingvo 62%. La urdua lingvo (26%) estas ofta inter la islama malplimulto. Pli malgrandaj malplimultoj estas la telugua (7%), hindia kaj marata lingvoj (2%).

Templo en Ĉitradurga

Religioj
--------

La ĉefreligio estas hinduismo (69%), poste sekvas islamismo (29%), iomete ekzistas kristanismo kaj ĝajnismo.

Klimato
-------

En Ĉitradurga jare pluvas averaĝe po 661 mm. Inter majo-oktobro pli ofte pluvas, inter januaro-marto apenaŭ pluvas. La averaĝa temperaturo varias inter 20-31 °C.

Trafiko
-------

Al Ĉitradurga kuras 6 vojoj el ĉiuj direktoj. Ekzistas traira fervoja linio. La plej proksimaj flughavenoj funkcias fore en Bengaluro kaj Hubli. 

Templo en la fortikaĵo

Vidindaĵoj
----------

* pluraj preĝejoj
* fortikaĵo, kiu estis konstruita inter la 10-a kaj 18-a jarcentoj, ene palacon, dek ok templojn, moskeon kaj aliajn konstruaĵojn
* komence geologiaĵo estas deklarita protektata nacia geologia monumento
* proksime kavernoj

Fontoj
------

* WikiTrans


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Barato |

Statuo
**Éva Risztov** [ristov], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Risztov Éva Fruzsina** [fruĵina] estas hungara naĝisto, olimpiano, olimpika ĉampiono.

Éva Risztov naskiĝis la 30-an de aŭgusto 1985 en Hódmezővásárhely.

Biografio
---------

Éva Risztov studis en Universitato de Debrecen. Ŝi ricevis ŝtatajn premiojn inter 2004-2012.

### Sporta kariero

Éva Risztov komence estis naĝisto en sia naskiĝurbo. En 1998 ŝi estis unuafoje hungara ĉampiono. Resume ŝi estis hungara ĉampiono 58-foje. Ŝi estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 2012 kun ora medalo en 10 km-a longcistanca naĝo, krome sen medaloj ŝi estis partoprenanto en aliaj Olimpikoj. Ŝi estis trifoje la unua en monĉampionumo en 2003. Inter 2005-2009 ŝi plene malaktiviĝis, sed poste ŝi denove sportis ĝis 2017. Baldaŭ ŝi malfermis naĝlernejon.

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* video

Fontoj
------

* oficiala paĝo
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva intervjuo kun foto
* datenoj kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

* Kategorio Éva Risztov en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 807183
 |


* Portalo pri Biografio
**Ĉittur** (telugue **చిత్తూరు**) estas urbego kaj municipo en sudorienta Barato, en subŝtato Andra-Pradeŝo, en la samnoma distrikto, kies sidejo ĝi estas.

Aŭtobuso en Ĉittur

Geografio
---------

Ĉittur etendiĝas sur montetaro laŭ rivero en alteco de 334 metrojn de la marnivelo. Velor troviĝas 33, Tirupati 57, Madanapalle 76, Kanĉipuram 78, Kolar 106, Ĉenajo 120, Bengaluro 168, subŝtata ĉefurbo Amaravatio 391, Mumbajo 927, Kolkato 1428, tutlanda ĉefurbo Delhio 1725 kilometrojn (aere) .

Demografio
----------

Laŭ la censo en 2011 Ĉittur havis populacion de 153 756, kun la aglomeraĵo 175 647. La legopovo estas 90,60 %, signife pli alta, ol la ŝtata mezumo.

Historio
--------

La distrikto de Ĉittur abundas je pluraj prahistoriaj lokoj. La konata historio komenciĝas en la 4-a jarcento antaŭ Kristo. Pluraj dinastioj regadis en la areo. Dum dominado de britoj en la 19-a jarcento Ĉittur jam estis distrikta sidejo. La municipo estis formita en triagrade en 1917, duagrade en 1950, unuagrade en 1965, specialgrade en 1980. La urbego estis levita al pli alta rango en 2012.

Ekonomio
--------

Ĉittur estas signifa komerca loko pri la agrikulturaj produktaĵoj kiel ekzemple tomatoj, mangofruktoj, grenoj, sukerkanoj, arakidoj. Oni produktas ankaŭ oleosemojn, kokaĵojn kaj laktojn. Signifaj okupiĝoj estas teksado kaj silkaj produktoj. Proksime minejo de granitoj funkcias.

Lingvoj
-------

La telugua estas la oficiala kaj vaste parolata lingvo en Ĉittur. Signifa malplimulto de tamiloj vivas en la urbego.

Religioj
--------

En Ĉittur vivas precipe hinduoj.

Edukado
-------

En institutoj kaj kolegioj okazas la plej altnivela edukado en Ĉittur. La instruaj lingvoj estas la angla kaj telugua.

Klimato
-------

Ĉittur situas en savanoklimato laŭ klimata klasifiko de Köppen (Aw) kun influo de musonoj. Jare pluvas averaĝe po 862 mm. Inter julio-novembro pli ofte pluvas, inter januaro-marto apenaŭ pluvas. La temperaturo varias averaĝe inter 22-33 °C.

Stacidomo de Ĉittur

Trafiko
-------

Ĉittur troviĝas laŭ branĉa fervoja linio konstruita en 1891. Pluraj ĉefvojoj kuras al la urbego, el kiuj aparte menciindas vojoj el Ĉenajo kaj Bengaluro. Enurbe estas ankaŭ aŭtobusa stacidomo. La plej proksima flughaveno funkcias en Tirupati, la internacia en Bengaluro.

Vidindaĵoj
----------

* hinduaj temploj
* fortikaĵo proksime
La akcidentinta trajno
La **fervoja akcidento de Once en 2012** estis akcidento, kiu okazis la 22-an de februaro 2012 ĉirkaŭ la 8:33 en Bonaero, en la kapostacio *Once de Septiembre* (dek-unua de septembro). Trajno n-ro 3772 de ok vagonoj kun pli ol 1.200 pasaĝeroj frapis la trakfinon. Mortis 51 homoj, ĉirkaŭ 700 estis vunditaj.

Laŭ aŭtomata videoregistraĵo kaj GPS-a mezurado la trajno atingis la kajon kun rapideco de ĉ. 26 km/h kaj frapis la trakfinan bufraron je 20 km/h. Eble la bremsoj misfunkciis. Inter la unua kaj la dua vagono okazis eksplodo; ne estas klare, ĉu ĝin kaŭzis nur la kunpuŝiĝo de la vagonoj. Pluraj pasaĝeroj raportis, ke en la antaŭa stacio Floresta la trajno ne haltis ĝustatempe kaj devis iom retroiri.

La trajno nur la antaŭan tagon eliris el metiejo, kie ĝi estis zorgata dum 10 tagoj. Ĝi plenumis kvin irojn-reirojn kaj estis en sia dek-unua veturado, la unua de la tago.

La akcidento estas konsiderata la tria plej grava de Argentino. En 1970 ĉe Benavídez mortis 236, 1978 en *Sa Pereira* en la provinco Santa Fe 55 homoj.

Notoj
-----

1. ↑  Clarín, 2012-02-22; elŝutita je 2012-03-10]
2. ↑  La Nación Arkivigite je 2018-12-24 per la retarkivo Wayback Machine, 2012-02-22; elŝutita je 2012-02-25

* Kategorio Fervoja akcidento de Once (2012-02-22) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Éva Novák,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Novák Éva** estis hungara-belga naĝisto, dufoja olimpiano, olimpika ĉampiono, okulkuracisto. Ŝia fratino estis Ilona Novák.

Busto pri Éva Novák
Éva Novák naskiĝis la 8-an de januaro 1930 en Budapeŝto, ŝi mortis la 30-an de junio 2005 (laŭ alia informo la mortomonato estas julio) en Bruselo.

Biografio
---------

Éva Novák akiris medicinan diplomon en Medicina Universitato de Budapeŝto en 1953. Ŝi edziniĝis sekrete en 1952 al belgo, samtempe ŝi ricevis belgan ŝtatanecon. Ekde la sekva jaro ili vivis en Bruselo, kie ŝi akiris pliajn medicinajn diplomojn kaj laboris kiel okulkuracisto. Ŝi ricevis krom la sportaj premioj ŝtatan hungaran premion en 1951. Post la vidviniĝo ŝi ofte revizitis Hungarion kaj ŝi estis entombigita en Budapeŝto.

### Sporta kariero

Éva Novák inter 1942-1954 estis naĝisto en ĉefurbaj sportkluboj. Ŝi estis hungara ĉampiono 15-foje (1944-1953), dum ŝi apartenis al la hungara nacia teamo inter 1947-1953. Ŝi estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1948 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 1952 kun bronza, du arĝentaj kaj ora medaloj, krome ŝi naĝis individue aŭ teame mondrekordojn inter 1950-1952. Ŝi finis sian aktivan sportan karieron en 1958.

Memorigiloj
-----------

* busto en Budapeŝto (1999)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   WikiData
2. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo
3. ↑   pri la busto

* Kategorio Éva Novák en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 807093
 |



* Portalo pri Biografio
**Éva OLSAVSZKY** [olŝavski], laŭ hungara sinsekvo **Olsavszky Éva** estis hungara aktoro. Ŝia edzo estis Vilmos Kun.

Éva Olsavszky naskiĝis la 18-an de septembro 1929 en Budapeŝto, ŝi mortis la 27-an de februaro 2021.

Biografio
---------

Éva Olsavszky komencis sian aktoran karieron en Teatro Jókai en Budapeŝto en 1947. Baldaŭe ŝi estis ano en diversaj teatroj, ekzemple Teatro Kisfaludy, Nacia Teatro (Szeged), Teatro Szigligeti (Szolnok), Teatro Csiky Gergely (Kaposvár), Teatro Csokonai (Debrecen). En 1980 ŝi aliĝis al trupo de Nacia Teatro (Budapeŝto) kaj post 2 jaroj ŝi estis unu el la fondintoj de Teatro Katona József. Ŝi ricevis premion Kossuth en 1973, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.

Ŝiaj roloj (elekto)
-------------------

* 7 kinejaj filmoj inter 1986-2008
* 7 televiziaj filmoj inter 1977-2001, ekzemple *Barátok közt* (Inter geamikoj), 2001
* diversaj teatraĵoj, ekzemple William Shakespeare: Somermeznokta sonĝo - Hyppolita, Titania; Imre Madách: *Az ember tragédiája* (La tragedio de l' homo) - Evo (ina ĉefrolo); István Örkény: *Macskajáték* (Katoludo) - Giza; Sándor Bródy: *A tanítónő* (La instruistino) - Flóra Tóth

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Éva Olsavszky en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Lee Miller** (naskiĝis la 9-an de januaro 1952) estas usona esperantisto. Li magistriĝis en la fako de Profesia Flegado ĉe la Universitato de Missouri-Columbia. Post kariero en tiu fako, li komencis labori profesie kiel interpretisto de la Usona Signo-lingvo, aparte en diplomaj kaj postdiplomaj universitataj kursoj. Nun emerito. Usona esperantisto (kiu lernis la lingvon aŭtodidakte en 1968), li partoprenis en NASK ekde 2000 (en San-Francisko, Brattleboro, San-diego kc), unue kiel redaktisto de la tagĵurnalo *La NASKa Fasko* kaj poste kiel instruisto. Komence de 2019, li aniĝis en la Akademio de Esperanto por 9-jara oficperiodo.

Li estas dumviva membro de Esperanto-USA kaj UEA. Li estas aktiva en lokaj kaj regionaj Esperanto-grupoj. Li estis membro de la LKK por la landa kongreso en Sankta-Luiso en 1999, kaj estis redaktisto de la Bulteno de la Esperanto-Asocio de Sankta-Luiso. Li, kune kun Tim Westover, pretigis novan eldonon (2017) de la lernolibro "Esperanto: Learning and Using the International Language". Li estas membro de la teamo por Duolingo (angla-Esperanto), kaj aktivas en la ĉefa grupo de Facebook por Duolingo-lernantoj.

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 272280
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Viola garolo** |
| --- |
|  |
| Viola garoloViola garolo |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Korvedoj *Corvidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Cyanocorax* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***C. violaceus*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Cyanocorax violaceus****(Du Bus de Gisignies, 1847) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Viola garolo  |

 |
| v • d • r |

La **Viola garolo** (***Cyanocorax violaceus***) estas specio de birdo de la familio de Korvedoj, kiu enhavas la korvojn, pigojn, garolojn ktp. Tiu specio estas de la genro *Cyanocorax* kiu karakteras pro kombino de nigro (ĉefe en kapo) kaj bluo (la korpo).

Aspekto
-------

desegnaĵo
Pli precize tiu specio ne havas tiom da nigro kiel la proksimaj parencoj Jukatana garolo aŭ la Purpurdorsa garolo, sed nur en la beko, kapo, gorĝo kaj supra brusto. Tiu nigraj partoj kontrastas kun la resta blua koloro, kiel ĉe aliaj samgenranoj, sed ĉefe kun la blublankecaj aŭ arĝentbluaj nuko kaj malantaŭa kolo, kiuj estas samkoloraj ne kun la dorso, vosto kaj flugiloj, kiel ĉe la aliaj similaj parencoj, sed plie kun la subaj partoj kiuj estas helgrizaj. Fakte la arĝentblua nuko gradiĝas nuance al lavendoblua dorso, kiu siavice gradiĝas al pli malhelbluaj flugiloj kaj vosto.

Distribuado kaj habitato
------------------------

Ĝi troviĝas en granda parto de la norda duono de Sudameriko nome Bolivio, Brazilo, Kolombio, Ekvadoro, Gujano, Peruo kaj Venezuelo. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj tre degraditaj eksarbaroj kaj preferinde ĝi troviĝas en arbarbordoj kaj ĉe riveroj aŭ lagoj. Tio estas fakte sudokcidenta kaj nordokcidenta Amazono, el norda Bolivio, tra orientaj Peruo kaj Ekvadoro, Amazona Kolombio kaj la baseno de la rivero Orinoko kaj al norda Venezuelo. La teritorio estas oriente de Andoj escepte norde de Kolombio kaj Venezuelo kaj iome en Gujanoj. En tiu teritorio ĝi estas la ununura garolo.

Kutimaro
--------

Ili kutime formas arojn de ĉirkaŭ 12 birdoj kaj tiele ili estas bruemaj kaj rimarkindaj. Ili estas oportunemaj ĉiomanĝantoj, kiuj manĝas etajn vertebrulojn, insektojn, ovojn, fruktojn ktp.

Referencoj
----------

* BirdLife International 2004. Cyanocorax violaceus[*rompita ligilo*]. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 25an de julio de 2007.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Filmetoj de Viola garolo ĉe Interreta Birdokolekto
* Foto-Alta Rez; Artikolo kaj resumo arthurgrosset–Sudamerikaj Birdoj Foto no. 2 el 3--(dumfluge)
* Foto-Mez Rez Arkivigite je 2000-08-19 per la retarkivo Wayback Machine; Artikolo photobirder–"Corvidae:Crows and Allies"
**Ledigos** [leDIgos] estas municipo en la okcidento de la provinco Palencio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Páramos-Valles*.

Geografio
---------

Parta panoramo.
Preĝejo de Santiago.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 28,30 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 65 loĝantojn. Ĝi perdis multajn loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 300 loĝantojn el la jaro 1960. Ĝi distas 56 km de Palencio, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado. La Jakoba Vojo de Francio kie ĝi estas kondiĉigis grandan parton de ties historio. Fine de la Antikva Reĝimo en la 19-a jarcento ĝi iĝis municipo en la jurisdikcia partio de Carrión de los Condes, tiam konata kiel Bustillo del Páramo kiu en la censo de 1842 havis 49 hejmojn kaj 255 lokanojn.​

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj kaj vitejoj) kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun piedirado tra naturaj lokoj. De la historia pasinteco restis diversaj vizitindaj vidindaĵoj kiel la preĝejo de Santiago.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Palencio

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 770649
 |
**Éva Lieber,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lieber Éva** estis hungara pentristo, grafikisto, tekstilartisto. Ŝia edzo estis Miklós Somos, ŝia geedzĝa nomo estis *Somos Miklósné*.

Éva Lieber naskiĝis la 16-an de novembro 1932 en Budapeŝto, ŝi mortis la 2-an de decembro 2005 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Éva Lieber maturiĝis en liceo en 1951, poste ŝi akiris grafikistan diplomon en Hungara Belarta Altlernejo (Budapeŝto) en 1957. Ŝiaj majstroj estis: Gyula Pap, György Konecsni, Sándor Ék, György Kádár, Károly Raszler. Ŝi edziĝis en 1956 kaj naskis 2 gefilojn en 1958 kaj 1960. Ŝi faris studvojaĝojn eksterlande, tamen inter 1959-1979 ŝi ofte pentris en Zsennye aŭ Hódmezővásárhely. En la lasta urbo ŝi kreis ankaŭ majolikojn. En 1977 ŝi translokiĝis al Budakeszi. Ŝiaj tekstilaj laboroj estis nekutimaj: ŝi brodadis sur kanvasojn. Ŝi ricevis kelkajn premiojn. 

Ŝiaj kreaĵoj foje havas la samajn titolojn!

Ŝiaj solaj ekspozicioj (elekto)
-------------------------------

* Hódmezővásárhely (1966, 1973, 1983)
* Budapeŝto (1966, 1982, 1990)
* Arthalo Budapeŝto (1972)
* Budakeszi (1983, 1993)
* Sopron (1994)
* Kunszentmiklós (1997)

Ŝiaj grupaj ekspozicioj (elekto)
--------------------------------

* Budapeŝto (1956, 1957, 1970, 1974, 1994)
* Arthalo Budapeŝto (1959-1961, 1968, 1975)
* Hódmezővásárhely (1962-1978)
* Szeged (1967-1972)
* Eger, Keszthely (1968-1974)
* Sopron (1971)
* Berlino (1982)
* Parizo (1993)
* Hatvan (1997)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Ádám és Éva
* Jónás a cet halban
* Átváltozások
* Elvarázsolt kert
* Házak

Elektitaj tapiŝoj
-----------------

* Évszakok
* Hímzések
* Tájak
* Átváltozások
* Ló, Hal, Madár

Elektitaj grafikaĵoj
--------------------

* Elvarázsolt kert
* Ló, Hal, Madár

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
*

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 776777
 |



* Portalo pri Biografio
***On the Tendency of Species to form Varieties; and on the Perpetuation of Varieties and Species by Natural Means of Selection*** estas la titolo de gazeta artikolo, kiu enhavas la rezultojn el la kuna prezentado de du sciencaj artikoloj al la Linea Societo de Londono la 1an de julio 1858: nome *On The Tendency of Varieties to Depart Indefinitely from the Original Type* fare de Alfred Russel Wallace kaj la resumo *Extract from an unpublished Work on Species* fare de Charles Darwin pri sia *Essay* de 1844. La artikolo inkludas ankaŭ *Abstract of a Letter* (resumo de letero) de Darwin al Asa Gray, kaj enkondukan leteron de Joseph Dalton Hooker kaj Charles Lyell. La artikolo estis la unua anonco de la teorio de Darwin plus Wallace pri evoluismo pere de natura selekto; kaj aperis presita la 20an de aŭgusto 1858. La prezentado de tiuj artikoloj kondukis Darwin verki "resumon" de sia "granda libro" pri *Natural Selection*. Tiu estis publikigita en novembro 1859 kiel *On the Origin of Species*.
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Vinturto** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birda klaso *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Kolomboformaj *Columbiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Kolombedoj *Columbidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Streptopelia *Streptopelia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | **Vinturto** '**Streptopelia vinacea'**Johann Friedrich Gmelin 1789 |
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Vinturto  |

 |
| v • d • r |

La **Vinturto** (*Streptopelia vinacea*) estas membro de la birda familio de Kolombedoj kiu enhavas turtojn kaj kolombojn. Tiu ĉi estas disvastigata loĝanto kaj reproduktanto en zono tra la tuta kontinento Afriko ĝuste sude de Saharo.

Tiu ĉi specio estas abunda en arbustejoj kaj Savanoj. Ĝi kontruas neston el bastonetoj en arbo, often en akacio, kie la ino demetas du blankajn ovojn. La flugo estas rapida, kun regula flugilfrapado kaj eventuala vipaĵo kio estas karaktera de kolomboj ĝenerale. 

La **Vinturto** estas eta, fortika turto, tipe 25 cm longa. Dorso, flugiloj kaj vosto estas helbrunaj. Dumfluge tiu birdo montras nigrecajn subflugilojn. La kapo kaj la supraj partoj estas helrozgrizecaj, kaj en nuko estas nigra makulo bordita je blanko. La kruroj estas ruĝaj kaj estas blanko en vosto. Ambaŭ seksoj estas similaj, sed junuloj estas pli senkoloraj ol plenkreskuloj. La voĉo estas rapida *kuu-ku-ku-kuu*.

La **Vinturto** manĝas herbosemojn, granojn kaj aliajn vegetalojn. Ili estas tre surteremaj, kaj plej ofte ili nutras sin surgrunde. 

Malkiel aliaj specioj de la sama genro, ili estas tre gregemaj kaj ofte nutras sin laŭ grandaj grupoj ofte kun aliaj specioj de turtoj.

Referencoj
----------

* BirdLife International (2004). *Streptopelia vinacea*. *Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj*, eldono de 2006. IUCN 2006. Elŝutita 11 May 2006. Ne minacata
* *Birds of The Gambia* de Barlow, Wacher kaj Disley, ISBN 1-873403-32-1