recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**György Pántos** [djordj pAntoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pántos György** estis hungara altlerneja instruisto, mikrobiologo, agronomo.

György Pántos  naskiĝis la 4-an de majo 1924 en Salgótarján, li mortis la 9-an de januaro 1986 en Sopron.

Biografio
---------

György Pántos akiris diplomon en Agrikultura Universitato en 1950. Post siaj studoj li estis samloke asistanto. Inter 1952 kaj 1955 li laboris en akademio en Moskvo, kie en la lasta jaro li kandidatiĝis. En 1956 li havis altan postenon en esplora instituto pri grundoj en Sopron. En 1958 li ankaŭ ekinstruis en Minada kaj Arbarkultura Altlernejo (Sopron) en instrua rango docento, kie li estis katedrestro ekde 1960. Post jaroj li profesoriĝis en la universitato, ĉar la altlernejo estis levita al universitato. Inter 1966-1969 li estis vicrektoro. Li okupiĝis precipe pri grundoj de la arbaroj. En 1984 li pensiuliĝis.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Agrokémia* (1951) - kunlaboranto
* *A búza rizoszféra-baktériumainak főformái, fiziológiai tulajdonságaik és kölcsönös kapcsolataik a növénnyel* (1956)
* *A szén asszimilálása a mikroorganizmusok anyagcseréjében* (1966)
* *Termőhelyismerettan I–IV.* (1971) - redaktoro

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 48-a paĝo)
* hungarlingva biografio
**Eligiusz NIEWIADOMSKI** (naskiĝis la 1-an de decembro 1869 en Varsovio, mortpunita la 31-an de januaro 1923) - pola pentristo, artokritikisto, batalanto por la sendependeco de Pollando, naciisto, murdinto de Gabriel Narutowicz - la unua Prezidanto de Pollando.

La 16-an de decembro 1922 dum malfermo de ekspozicio en varsovia galerio Zachęta, ĉeestanta tie Niewiadomski trifoje pafis per revolvero al la novelektita ŝtatprezidanto. Narutowicz surloke mortis. La murdisto provis nek fuĝi nek sin defendi kaj policanoj tuj lin arestis.

La 30-an de decembro 1922, dum la unua tago de proceso, juĝistaro decidis mortpuni Niewiadomski kiu eĉ postulis tian punon. Kelkfoje li konfesis pri planoj murdi Jozefon Piłsudski akuzante lin ĉefa kulpinto de maldekstrisma kadukiĝo de Pollando, kiu laŭ li okazis. La planon li lasis en la momento, kiam Piłsudski deklaris, ke ne kandidatiĝos por prezidanteco de Pollando. La ideo murdi revenis, kiam la 9-an de decembro 1922 Gabriel Narutowicz estis elektita al la posteno de ŝtatprezidanto.

Stefan Żeromski, la portreto de Eligiusz Niewiadomski (1900)
Atendante efektivigon de la puno, Niewiadomski verkis *Foliojn el malliberejo* - aron da pripensoj pri politiko, patriotismo kaj zorgoj pri Pollando.

* Kategorio Eligiusz Niewiadomski en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 275322
* GND: 131389645
* LCCN: nr94023605
* VIAF: 33129705
* ISNI: 0000 0001 1051 9664
* ULAN: 500075223
* RKD: 361735
* NKC: js2014806951
 |
**Cabreros del Monte** [kaBREros delMONte] estas municipo en la nordokcidento de la provinco Valadolido, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Tierra de Campos* en la nordo de la provinco. *Cabreros del Monte* estas etimologie komprenebla al *Kapristoj de la Monto*. Pri paŝtista deveno aperas kapoj de kapro kaj de ŝafo en la blazono.

Cabreros del Monte en la provinco Valadolido.
La *Tierra de Campos* de la provinco Valadolido, viole, norde.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 28,00 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 63 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn el la 1950-aj jaroj pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 62 km de Valadolido, provinca ĉefurbo. La 26an de Marto 1206 estis subskribita en Cabreros del Monte la traktato de Cabreros, fare de la reĝoj Alfonso la 8-a de Kastilio kaj Alfonso la 9-a de Leono.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Leono kaj poste al la Regno Kastilio. Plej frua mencio de Berrueces estis de 1251.

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

De la historia pasinteco restis vizitindaj vidindaĵoj el kiuj menciindas la preĝejo kaj la ermitejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Valadolido

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 763797
 |
**PATKÓS György** [pr. patko:ŝ] estis hungara teatrokritikisto, reĝisoro naskiĝinta en Técső la 9-an de aŭgusto 1906 kaj mortinta en Sighetu Marmaţiei la ?.

Lia kariero
-----------

György Patkós en 1934–35 verkis teatrokritikojn, ekde 1935 ĝis 1938 li estis la sekretario kaj ludmajstro de la Nacia Teatro de Budapeŝto, ekde 1939 direktoro de la Belvárosi Színház. Post la dua mondmilito li venis Transsilvanujon kaj inter 1955 kaj 1957 li estis reĝisoro de la teatro Kolozsvári Állami Magyar Színház de Kluĵo, ekde 1958 li laboris ĉe la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház de Sfântu Gheorghe. Post sia pensiuliĝo li loksidiĝis en Sighetu Marmaţiei.

El liaj reĝisoraĵoj
-------------------

* Molière: A botcsinálta doktor;
* Gergely S.: Vitézek és hősök;
* Buşecan: A hallgatás éjszakája;
* Davidoglu: Ítéletidő.

El liaj filmoj
--------------

* *Futótüz* (1944) (scenarlibro);
* *A két Bajthay* (1944) (scenarlibro, reĝisoro);
* *Negyedíziglen* (1942) (verkisto);
* *Földindulás* (1940) (verkisto, produktisto);

Fontoj
------

* Magyar Színházművészeti Lexikon
* hungarlingva biografio kun foto
La **Kalvinana kirko** estas religia historia monumento en Hungario, en urbo Vésztő.

Historio
--------

En Vésztő la kalvinanoj komence konstruis turon en 1797, kiu estis precipe garbejo (simila kutimo aŭ ebleco disvastiĝis en Transilvanio). La vera kalvinana kirko estis konstruita inter 1780-1783. Ĝi estis pligrandigita en 1825. La nuna formo estas videbla ekde 1832. La predikejo estis farita en 1828.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola en malgranda parko. La fasado komenciĝas meze kun la kvadrata turo, kie malsupre la enirejo funkcias. En la turo mem troviĝas niĉoj rezistantaj kontraŭ fajro. Longe tie oni stokis lardojn kaj diversajn grenojn. Post la turo situas granda navo, interne 2 galerioj estas. Ekstere malgranda sakristio aliĝas al la navo.

Koruso funkcias en la kirko, krome la kalvinanoj oficiale helpas la familiojn, maljunulojn, malriĉulojn, malsanulojn. Ankaŭ kalvinana lernejo funkcias en la proksimeco de la kirko.

Fontoj
------

* hungare kun foto
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* hungare[*rompita ligilo*]


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Kalvinana preĝejo (Vésztő) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Philip John Noel-Baker (**1-a de novembro 1889 - 8-a de oktobro 1982) estis politikisto, diplomato kaj akademiano brita. Gajnis la Nobel-premion pri paco en 1959 pro sia laboro kiel membro de la brita parlamento por internacia paco kaj kunlaboro. Krom tio, Baker estis ankaŭ talenta atleto, kiu gajnis arĝentan medalon en la 1.500-metra kurado ĉe la Antverpenaj Olimpikoj en 1920. 

Baker estas la sola homo, kiu gajnis kaj olimpikan medalon kaj Nobel-premion pri paco.

Lia juneco kaj atleta kariero
-----------------------------

Philip Noel-Baker naskiĝis Philip Baker. Lia patro, kvakero de kanada deveno, elmigris al Anglio kaj starigis sukcesan fabrikon, aldone li ankaŭ estis membro de la Londona Gubernia Konsilantaro kaj parlamentano ĉe la Ĉambro de la Komunuloj. 

Noel-Baker frekventis mezlernejon en Jorko kaj poste en King's College de la Universitato de Kembriĝo.

Post studentiĝo ĉe kolegio eksplodis la Unua Mondmilito, dum kiu li ĉefis teamon de ambulancoj kiu operaciis en Francio (1914 - 1915), poste en Italio (1915 - 1918).

Dum sia kariero kiel amatora atleto, Noel-Baker partoprenis en du Someraj Olimpikoj: la Stokholma Olimpiko de 1912 kaj la Antverpena Olimpiko de 1920. 

Lia plej alta atingo dum lia kariero estis gajni arĝentan medalon en la 1500 metroj ĉe la Antverpenaj Olimpikoj en 1920.

Politika kariero
----------------

Post la fino de la Unua Mondmilito, Noel-Baker partoprenis en la fondo de la Ligo de Nacioj, funkciante kiel asistanto al Lord Edgar Cecil, unu el la fondintoj de tiu ĉi organizo. Tiutempe li estas nomumita profesoro pri internacia juro, unue ĉe la Universitato de Londono, kaj poste ĉe Universitato Yale.

Lia politika kariero kiel membro de la Laborista Partio komenciĝis en 1924 kiam li kadidatiĝis malsukcese en la Birmingham Handsworth County-sidloko. En majo 1929 li estis elektata reprezentanto de la distrikto Coventry en la Ĉambro de Komunuloj kies membro li estis ĝis 1970 (krom en la jaroj 1931 - [[1936] ; en la periodo 1936 - 1950 nome de la Derbio-Distrikto, dum en la periodo 1950 - 1970 nome de la Suda Derbio Distrikto). En la 1940-aj jaroj li estis la brita reprezentanto ĉe UN kaj helpis redakti la Ĉarton de UN kaj aliajn ties leĝojn.

Li deĵoris en kelkaj malgrandaj postenoj en la registaro de Clement Attlee.

Dum sia tuta politika kariero, Baker laboris por helpi militrifuĝintojn, kontroli armilproduktadon kaj malarmadon. Interalie li laboris por la malmuntado de nukleaj armiloj kaj kontraŭis la daŭran konstruadon de nukleaj armiloj. 

Krome, li verkis multajn librojn pri la temo, unu el la plej famaj el ili - "La Armila Vetkuro: Programo por Monda Malarmado" - publikigita en 1958.

Por siaj multjaraj laboroj kontraŭ armado, Noel-Baker gajnis la pacpremion en 1959. En intervjuo publikigita de la New York Times gajninte la premion li diris: **"Milito estas naŭza kaj malpura afero, kiu detruis civilizon post civilizo - tio estas la esenco de mia fido**." 

En 1970 Noel-Baker fariĝis Lordo por la cetero de sia vivo kiel *barono Noel-Baker* el Derbio.

eksteraj ligoj
--------------

 **Philip Noel-Baker** en Vikimedia Komunejo
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Angiledoj** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Aktinopterigoj *Actinopterygii* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Angiloformaj *Anguilliformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Angiledoj *Anguillidae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Angiledoj  |

 |
| v • d • r |

**Angiledoj** (*Anguillidae*) estas familio de teleosteaj fiŝoj de la ordo Angiloformaj kiu enhavas unusolan genron, nome *Anguilla*, konata populare kiel *riverangiloj*. Temas pri eŭrihalenaj fiŝoj kiuj pasigas parton de sia vivo en maro kaj alian parton en riveroj, kun konduto de katadromoj. Ili estas distribuataj tra la plej granda parto de la tropikaj kaj moderklimataj akvoj escepte en oriento de la Pacifiko kaj sudo de la Atlantiko. Ĝia nomo derivas el la latina "anguilla", kiu signifas "angilon".

Ili aperis por la unua fojo en la fosilia registro de la Supra Mioceno, dum la Supra Terciaro.

Morfologio
----------

Estas fiŝoj de longeca korpo kiu estas ĉirkaŭ 70 cm longa kvankam ili povas atingi ĝis 2 metroj. La inoj kutime estas pli grandaj ol la maskloj. Ili havas la haŭton kovrita per mukoza sekrecio kiu faras ilin tre malfacile kapteblaj permane, kaj tio estas ilia plej konata trajto, kiu estas certa protektilo, ĉar ili posedas mikroskopiajn skvamojn. Normale ili vivas 8 jarojn la maskloj kaj 12 la inoj.

Malantaŭ la kapo ili havas du malgrandajn naĝilojn. La dorso estas verdecbruna, preskaŭ nigra; la ventro estas blanka kaj flaveca.

Bildaro
-------

* Amerika angilo (Anguilla rostrata)Amerika angilo (*Anguilla rostrata*)
* Giganta punktangilo (Anguilla marmorata)Giganta punktangilo (*Anguilla marmorata*)
* Angiloj barakte por panpecoAngiloj barakte por panpeco

Notoj
-----

1. ↑   Nelson, J.S. (1994). Fishes of the world (3a eldono). Nueva York: John Wiley & Sons, Inc. pp. 600 p.
2. ↑   Romero, P. (2002). An etymological dictionary of taxonomy. Madrid.
3. ↑   Berg, L.S. (1958). System der rezenten und fossilen Fischartigen und Fische. Berlín: VEB Verlag der Wissenschaften.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 675825
* NKC: ph538436
 |
La florvendejo historia, rigardanta al Markstraße. La larĝa korto malantaŭ la fasado, dum alikonstruadoj en 2008. En la fono la turo de la preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj.
La **Chrestensenhof** (alia, pli malnova nomo: *Haus Zum Güldenen Schwanenring*) estas unu el la multnombraj monumentprotektitaj domoj en la urbokerno de Erfurto, Markststraße nr. 38.

Historio
--------

La hodiaŭa konstruaĵo konstruitis je la komenco de la 18-a jarcento. La jardato 1439 sur la fasado referencas la antaŭan konstruaĵon. Tie vivis ekz. profesoro Georg Christoph Petri von Hartenfels, universitata rektoro de 1689 ĝis 1694, kiu ankaŭ profunde reformis la universitaton kaj ties bibliotekon.

En 1873 la domo estis aĉetita fare de Niels Lund Chrestensen kiel firmaa sidejo, kiu ekipis ĝin per du vendejoj por la entrepreno. Ŝajne ĝi estas la plej malnova *Fleurop*-florvendejo ankoraŭ funkcianta en Germanio.

De 2007 ĝis 2011 la konstruaĵoj de sur la malantaŭa korto restaŭritis, atente alikonstruitis kaj venditis kiel loĝejoj.
La **Kalvinana kirko** estas religia Monumento historia en Hungario, en vilaĝo Tiszaszentmárton.

Historio
--------

En Tiszaszentmárton jam en 1067 estis menciita kapelo, sed arkeologoj trovis pri tio nenion. La nun videbla gotika preĝejo (tiam katolika) estis konstruita en la 14-a jarcento aŭ en la sekva jarcento laŭ la stilo. Post jarcento la kirko estis trakonstruita, plialtigita. En mezo de la 16-a jarcento la kalvinanoj akiris ĝin, sed 1603-1747 la posedantoj denove estis la katolikoj, poste denove la kalvinanoj, kiuj trakonstruis la kirkon laŭ ilia rito, eĉ la sakristio estis malkonstruita. En 1831 oni konstruis turon kun galerio kaj vestiblo. Ekde 1929 orgeno sonas en la kirko. En la 2000-aj jaroj arkeologoj esploris la konstruaĵon, poste plena renoviĝo okazis.

Konstruaĵo
----------

La kirko situas sola sur pinto de malalta monteto. La absido estas oklatera kaj apogaj pilieroj apogas ĝin.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj Arkivigite je 2016-03-27 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj Arkivigite je 2016-08-09 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun foto Arkivigite je 2016-11-09 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**VISKY Árpád** [pr. viŝki] estis rumanuja hungara aktoro naskiĝinta en Vețca la 8-an de julio 1940 kaj mortinta la 12-an de januaro 1986.

Kariero
-------

Visky Árpád inter 1963 kaj 1965 ludis en la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház de Sfântu Gheorghe, inter 1968 kaj 1974 en la teatro Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat de Târgu Mureș, ekde 1975 ĝis 1983 denove en la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház de Sfântu Gheorghe. La 23-an de februaro 1983 oni arestis lin. La 23-an de aŭgusto 1984 oni liberigis lin, sed ne permesis al li iri denove scenejon. Li estis helplaboristo en fabriko. Li memmortigis.

Roloj
-----

* Polgármester (Dürrenmatt: Az öreg hölgy látogatása [la vizito de la maljuna sinjorino]);
* Kurrah (Vörösmarty M.: Csongor és Tünde);
* De la Fontaine (Sütő A.: Csillag a máglyán);
* Tiborc (József Katona – Gyula Illyés: Bánk bán);
* Tullio (Buero Vallejo: Az alapítvány);
* Férj (Csiki: A nagypapa látni akar benneteket);
* Catavencu (Caragiale: Az elveszett levél).

Fonto
-----

* Magyar Színházművészeti Lexikon


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **Kalvinana preĝejo** estas religia historia monumento en Hungario, en vilaĝo Zubogy, sur monteto.

Historio
--------

Oni supozas, ke en la 12-a jarcento konstruiĝis la (tiam katolika) kirko kun kvarangula absido. En 1299 pro interna militado la preĝejo plene ruiniĝis, post la rekonstruado oni konstruis ankaŭ sakristion kaj duonrondan absidon. En la 2-a duono de la 16-a jarcento la absido iĝis gotika kaj oklatera. Proksimume en fino de la 16-a jarcento la kalvinanoj akiris la kirkon. Ili malkonstruis la sakristion kaj la altaron, pligrandigis la navon. En 1673 la turkoj bruldetruis la konstruaĵon, la rekonstruado okazis nur ekde la 1710-aj jaroj, denove inter 1758-1762. En la 19-a jarcento kelkfoje okazis trakonstruoj, sed inter 1978-1985 oni remetis la originan staton en 1762.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en korto, sed ĉe la enirejo ankaŭ ligna sonorilostablo staras. La eksteraj muroj estas apogitaj per pilieroj. La navo estas pli alta, ol la absido. La preĝejo ne havas turon. La plena konstruaĵo estas kovrita per ŝindoj. Interne la mebloj, predikejo, 2 galerioj kaj la plafono estis faritaj el ligno]]j, ili estis pentritaj en 1726 (kelkaj el ili en 1758).

Sonorilostablo
--------------

La sonorilostablo 11 metrojn alta estis farita en la 18-a jarcento. Ĝi estis renovigita en 1870, riparita en 1985.

Fontoj
------

* Arkivigite je 2017-12-01 per la retarkivo Wayback Machine
* video
* 
* kun fotoj
* kun desegnaĵo
* kun fotoj
* kun panorama foto
* kun fotoj Arkivigite je 2017-12-01 per la retarkivo Wayback Machine
**Vuktila minejo** estas la naftogasokondensata minejo kiu situas en Komiio (Rusio), 160 km nord-oriente de urbo Uĥto kaj estas parto de la Timano-Peĉora naftogasa provinco. Ĝi estis malkovrita en 1964 kaj ekspluatata ekde 1968.

Geologio
--------

La minejo estas kontrolata de granda antiklinala faldo, kiu estas granda je 85 x (3-5) km, amplitudo 1500 m ene de la centra parto de la Suprepeĉjora fleksejo de la Antaŭurala randofleksejo. Gaso haveblas en sedimentaĵoj de malsupra permio kaj karbonio je la fundo 2100-3760 m. La karbonata kolektujo (kalkoŝtonoj kaj dolomitoj) estas poro-fendeca kaj nehomogena laŭ siaj fizikaj kaj filtroj-volumenaj ecoj. Gasosaturita dikeco estas 170 m, efika poreco 6-13%, penetrebleco 0,01-0,235 mkm², komenca tavolpremo 34,2 MPa, tavola temperaturo 92 °C. 

La kuŝejo estas gasokondensata, masiva, alteco 1440 m. En plandumo de la gasokondensata kuŝejo estas trovita naftokuseno, kapabla fordoni diurne 4,4 m³ da nafto. En la parto de la minejo kiu troviĝas sub surfaŭlto je la fundo 3400-4400 m estas ricevitaj alfluoj de nafto el karboniaj sedimentaĵoj.

Konsisto de la gaso de la ĉefa kuŝejo: metano 75,1%, etano 8,9%, propano 3,6%, butanoj 1,5%, pentano kaj superaj hidrokarbonoj 6,4%, azoto 4,4%, karbondioksido 0,1%. Komenca enhavo de kondensato en la gaso estas 360 g/m³, en 2002 — 53,9 g/m³. La gasakva kaj gasonafta kontaktoj estas registritaj je absoluta marko -3316 m, akvonafta kontakto je -3376 m.

La minejo atingis etapon de la falanta elminigado. Ĝis 2001 estis elminigitaj 81,6% el la komenca kapacito je 434,8 miliardoj da kubaj metroj. En 2002 la komenca gaskapacito estis taksita je 78,1 miliardoj da kubaj metroj, suma elminigado atingis 357,7 miliardoj da kubaj metroj.

Literaturo
----------

* Старосельский, В. И..  [2004] Р. И. Вяхирев: *Вуктыльское месторождение // Российская газовая энциклопедия* (ruse). Москва: Большая Российская энциклопедия, p. 59. ISBN 5-85270-327-3.
Brody Dalle
**Brody Dalle**, naskita kun la nomo Bree Joanna Alice Robinson, la 1-an de januaro 1979 en Fitzroy (Melburno), Aŭstralio estas kantistino kaj gitaristino de la grupo *The Distillers*.

Ŝi renkontis Tim Armstrong, ĉefo de *Rancid*, dum muzik-festivalo, kiam ŝi havas 16 jarojn. Du jarojn poste, ŝi decidas foriri al Los-Anĝeleso kie ŝi estis fondonta *The Distillers*.

Ili realigis sian unuan diskon en 2000 *The Distillers*, sekvota de *Sing Sing Death House* en 2002 kaj de *Coral Fang* en 2003.

Ŝi divorcis en 2003 kaj decidis ŝanĝi sian nomon, prenante *Dalle* alude al Béatrice Dalle, unu el siaj aktorinoj preferataj. Brody Dalle estas hodiaŭ edziniĝinta je Josh Homme, kantisto kaj gitaristo de la grupo *Queens Of The Stone Age*, al kiu ŝi naskis infanon en 2006.

* Kategorio Brody Dalle en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 179113
* GND: 135353068
* LCCN: n2019001545
* VIAF: 80128595
* ISNI: 0000 0000 5671 2956
* SUDOC: 185422438
* BNF: 161368969
* MBA: 162aa6e5-4b35-4428-8c2a-ad036e875948
* BIBSYS: 7012287
 |
**Christopher Tony Wolstenholme** (la 2-an de decembro 1978) estas muzikisto de Britio kaj aktuala basisto kaj duaranga kantisto de la bando Muse. Post pasi sian infanaĝon en Rotherham, la familio decidis translokiĝi al Teignmouth, Devon, en 1989. Dum li vivis en Teignmouth, li ludis tamburojn en garaĝo-bando, kaj poste ludis alian, kun Matthew Bellamy kaj Dominic Howard, liaj estontaj karierkolegoj. Unue li ludis tamburojn, sed poste decidis ŝanĝi la perkutadon por iĝi la basisto de la bando, kiu tiam estis nomita *The Rocket Baby Dolls* (poste renoma: *Muse*). Eĉ se li neniam ludis bason, Chris Wolstenholme estas nun konsiderataj kiel eble plej bonkvalita basisto en la muzika industrio, kaj ĵus laŭdita de Sir Paul McCartney per bombasta agado en Glastonbury Festivalo en 2004.

Li vivas hodiaŭ en Teignmouth, kun sia edzino kaj siaj kvar filoj. 

* Kategorio Chris Wolstenholme en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 411811
* LCCN: no2010074205
* VIAF: 85500794
* ISNI: 0000 0003 7191 7775
* MBA: a9e11992-57f5-4a9b-b59f-a6f5e2a2060c
* NKC: xx0032551
 |
La **Kalvinana kirko** estas religia monumento historia en Hungario, en vilaĝo Túrricse.

Historio
--------

La unua mencio pri sentura preĝejo de Túrricse okazis en 1500. La nun videbla gotika kirko konstruiĝis supozeble en la malfrua 15-a jarcento. En mezo de la sekva jarcento ankoraŭ la katolikoj uzis la kirkon, sed iom poste jam la kalvinanoj. Tiam oni malkonstruis la sakristion kaj triumfarkon. En la 1790-aj jaroj la kirko iom estis trakonstruita. Tiam oni kreis la galerion, kasonan plafonon kaj la internajn meblojn. En 1972 malgranda trakonstruo, en 2004 plena renoviĝo okazis.

Konstruaĵo
----------

La kirko situas sola en korto, sed apude troviĝas ankaŭ sonorilostablo. La kirko konsistas el 2 partoj, estas brikoforma navo, al kiu aliĝas oklatera absido. Ambaŭ estas kovritaj per ŝindoj. En mezo de la fasado situas la enirejo. Interne la nun videblaj benkoj estis faritaj en 1882. La plafono en 1759 konsistis el 172 pentritaj kasonoj, nun estas videblaj 36, sed ĉiuj kun malsamaj ekzemploj.

Sonorilostablo
--------------

La ligna sonorilostablo estis konstruita en la 18-a jarcento. En 1956 ĝi jam estis en malbona stato. Samtempe estis pretendo por pli alta sonoriloturo. La solvo estas unuka en Hungario: oni konstruis kampanilon, kies supro oni metis la renovigitan sonorilostablon.

Fontoj
------

* hungare kun foto Arkivigite je 2016-11-20 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj Arkivigite je 2016-11-19 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Sofonisba Anguissola** (oni ankaŭ literumas ĝin **Anguisciola**) (ĉ. 1532 – 16 novembro 1625) estis itala Renesanca pentristo, kiu naskiĝis en Kremono. Ŝia edukiĝo estis bona, kaj inkluzivis la belajn artojn, kaj ŝia studado en la laborejoj de lokaj pentristoj fariĝis modelo por la akcepto de virinoj kiel studentoj de arto. Dum ŝia junaĝo, Anguissola vojaĝis al Romo, kie ŝi renkontis Mikelanĝelon, kiu tuj rekonis ŝian talenton, kaj al Milano, kie ŝi pentris la portreton de la Duko de Alba. Ŝi interŝanĝis desegnaĵojn kun Mikelanĝelo.

Tri geknaboj kun hundo.
Portreto de la Infantinoj de Hispanio nome Izabela kaj Katalina.
Izabela de Valois, edzino de la reĝo Filipo la 2-a de Hispanio, estis entusiasma ne-profesia pentristo, kaj oni instigis Anguissolon vojaĝi al Madrido por instrui ŝin, kun la rango de atenda sinjorino. Ŝi poste fariĝis oficiala kortuma pentristo de la reĝo, kaj ŝanĝis ŝian stilon laŭ la pli formalaj bezonoj de oficialaj portretoj por la Hispana kortego. Post la morto de la reĝino, Filipo helpis aranĝi ŝian edziĝon al nobelo. Ŝi transloĝiĝis al Palermo, kaj poste Pizo kaj Ĝenovo, kie ŝi daŭrigis la pentradon, verŝajne kun la subteno de siaj du sinsekvaj edzoj. Ŝi vivis ĝis la aĝo de naŭdek tri, kaj mortis ĉe Palermo.

Memportretoj kaj familianoj estis ŝiaj plej oftaj temoj, sed en sia malfrua vivo ŝi ofte pentris religiajn temojn. Multaj el ŝiaj religiaj bildoj perdiĝis. Post kiam ŝia vido-kapablo malfortiĝis, ŝi fariĝis patronon de la artoj. La bildaro de Anguissola daŭre influis sekvajn generaciojn de artistoj, kaj ŝia granda sukceso malfermis la vojon al sukcesaj profesiaj artaj karieroj por virinoj. Oni povas vidi ŝiajn pentraĵojn en galerioj en Bostono (ĉe la Isabella Stewart Gardner Muzeo), Bergamo, Breŝo, Budapeŝto, Madrido (Prado-Muzeo), Napolo, Sieno, kaj ĉe la Galerio Uffizi en Florenco.

Notoj
-----

1. ↑  H. W. Janson: History of Art, Revised and Epanded by Anthony F. Janson. Fourth Edition. New York: Harry N. Abrams, Incorporated, 1995, p. 510

* Kategorio Sofonisba Anguissola en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 516455
* GND: 118847694
* LCCN: n88024840
* VIAF: 229537591
* ISNI: 0000 0000 6635 2587
* SUDOC: 031685412
* BNF: 12285346s
* ULAN: 500115561
* BIBSYS: 90400204
* RKD: 1909
* NKC: jo20211112211
* ICCU: VEAV033729
* BNE: XX1004162
 |
Broken Social Scene (Manchester, 2006)
**Broken Social Scene** (Esperante *Rompita Socia Sceno*) estas Kanada sendependroka supergrupo, kiu fondiĝis en 1999 en Toronto, Ontario.

La ĉefaj membroj de la bando estas Kevin DREW kaj Brendan CANNING. Tiu duopo registris kaj ellasis la unuan albumon de la bando, Feel Good Lost, en 2001, kun kontribuaĵoj de Justin PEROFF, Charles SPEARIN kaj Bill PRIDDLE. Tamen, kiam ili ludis koncertojn subteni la albumon, Drew kaj Canning trovis ke estis malfacila fari distran koncerton bazita sur Feel Good Lost, kiu estis preskaŭ tute instrumenta.

Kiel rezulto, ili alportis multajn amikojn de la sendependroka sceno de Toronto - Andrew WHITEMAN, Jason COLLETT, kaj Emily HAINES kaj Leslie FEIST de Metric -- por plibonigi ilian vivan koncerton kun tekstoj kaj vokaloj. Post iom da tempo, la bando ankaŭ ekenhavis kontribuaĵojn de James SHAW, Evan CRANLEY, Justin PEROFF, John CROSSINGHAM, kaj Amy Millan de Stars.

* Broken Social Scene en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Broken Social Scene en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 80550
* GND: 10339790-5
* LCCN: no2004102325
* VIAF: 143464436
* ISNI: 0000 0000 9704 8174
* SUDOC: 125043058
* BNF: 15032228w
* MBA: 2eada8f8-056a-4093-bbc2-004909ce743b
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

Christa Koß 2010

**Christa Koß**, naskiĝinta la 17-an de aŭgusto 1941, estas germana esperantistino.

Vivo
----

Ŝi naskiĝis kiel Christa Schmidt en la saksa urbo Chemnitz (de 1953 ĝis 1990: Karl-Marx-Stadt). Ĉar ŝia patro estis nek simpla laboristo nek kamparano, sed eĉ konfesanta evangelia kristano, la komunisma "laborista-kamparana ŝtato" ne permesis al ŝi frekventi superan lernejon. Ŝi lernis maŝindesegnadon kaj, kun interrompo de kvar-jara edzineco, laboris en tiu profesio. Poste ŝi trovis laboron en ĝardenejo. Post la falo de la muro ŝi iris al Baden-Virtembergo por denove edziniĝi, kaj vivis, ankaŭ jarojn post la morto de la edzo, en Krautheim. En 2005 ŝi reiris al Chemnitz.

Esperanto
---------

Christa Koß eklernis Esperanton en 1980. Tiam en Chemnitz estis funkcianta Esperanto-grupo, kiu eĉ havis malgrandan domon. Intertempe la grupo fakte malaperis. Ŝi unue flegis leterkontaktojn kun geamikoj ekz. en Japanujo kaj Aŭstralio. La unua eksterlanda Esperanto-aranĝo, kiun ŝi ĉeestis, okazis en Žilina, Slovakujo. Ŝi eklernis la esperantajn nomojn de ĉiuj plantoj, kiujn ŝi konis, kaj partoprenis laŭeble ĉiujn de Bernhard Eichkorn organizitajn ekumenajn ADORU-Seminariojn kaj Bibliajn Tagojn, kie ŝi ankaŭ kungvidis botanikajn ekskursojn.

Preferoj
--------

Christa Koß ŝatas la naturon: bestojn, plantojn, maljunajn arbojn, florojn, pitoreskajn pejzaĝojn, kaj ŝi kaptas eble plej multon per sia fotilo. Ŝi ŝatas aŭskulti popolan kaj klasikan muzikon, mem kanti kaj kelkfoje ankaŭ traduki kristanajn kantojn en Esperanton. Ĉefe ŝi ŝatas vojaĝi: dum GDR-tempoj al orienteŭropaj landoj, poste al Kanado, Suda Afriko, Aŭstralio, Novzelando kaj Ĉinujo.

Verkoj
------

Jenajn ses kantojn ŝi (kune kun Albrecht Kronenberger) en 2004 tradukis:
En Kantoj post ADORU, speciala kajero de Espero Katolika, 1-3/2009, aperis:

* Vesper' ankoraŭ ruĝas (germane: *Noch hinter Berges Rande*), n. 21
* La krucon mi rigardu (germane: *Lass mich in Lust und Schmerzen*), n. 22

Ankoraŭ ne publikigitaj estas:

* Ho, diru «jes» al mi (germane: *Sag ja zu mir, wenn alles nein sagt*), la 27an de februaro 2004, okaze de la 3a ADORU-Seminario en Strasburgo
* Kie la voj' por mi (germane: *Weiß ich den Weg auch nicht*)
* Venu: Respiru kaj vivu (germane: *Kommt, atmet auf, ihr sollt leben*)
* Vin, Vin, Plejalta, mi prikantos (germane: *Dir, dir, o Höchster, will ich singen*)

* Kategorio Christa Koß en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Henry „Rubberlegs" WILLIAMS** (\* 14-an de julio 1907 en Atlanta; † 17-an de oktobro 1962 en Novjorko) estis usona blus- kaj ĵazkantisto kaj dancisto.

Williams prezentis ekde sia deksesa vivojaro profesie kiel dancisto kun la menestrela spektaklo *Bobby Grants Female Impersonators*. Post kiam li sukcesis je pluraj danckonkursoj, li tenis propran vodevilo-numeron, videbla je multaj spektaklovojaĝoj de T.O.B.A.. Lian petolnomon li ricevis, ĉar li tiel dancis, kvazaŭ li havus krurojn el gumo. En 1933 li prezentis en la mallonga filmo *Smash Your Luggage*. Li ankaŭ prezentis kiel kantisto, interalie kun la bandego de Count Basie,, kun Fletcher Henderson kaj Chick Webb. En 1945 li surdiskigis kun la*ĉiustelularo* de Clyde Hart, al kiu ankaŭ apartenis Charlie Parker, kaj kun la bando de Herbie Fields. Li ankaŭ transprenis la kantoparton de la unua sonregistraxjo de *Hot House* de Dizzy Gillespie (1-an de aprilo 1945 en Novjorko).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Noto en www.streetswing.com

Referencoj
----------

1. ↑  My First Gig
2. ↑  Temas pri la unuaj sonregistradoj, kiujn partoprenis Miles Davis.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 369149
* LCCN: nr97003602
* VIAF: 22330995
* ISNI: 0000 0000 0302 9686
* BNF: 13932395k
* MBA: d4404fb3-8432-4aac-b64b-ab444ac48179
 |
Ruben Sevak prezentita sur 2011 armena StampoRuben Sevak prezentita sur 2011 armena poŝtmarko.
**Rupen ÇILINGIRYAN (SEVAG)** aŭ **Ruben SEVAK** (armene: *Ռուբէն Հովհաննեսի Չիլինկիրյան −Սեւակ*; naskiĝis en Silivri, Otomana Imperio, la 15-an de februaro 1885 kaj mortis en Çankırı, Otomana Imperio, la 26-an de aŭgusto 1915) estis armena poeto, prozisto kaj kuracisto.

Biografio
---------

Rupen Sevak ricevis sian edukon en sia naskiĝloko en la Askanaza-lernejo. Li tiam translokiĝis al Konstantinopolo kaj studis ĉe la prestiĝa Berberia Lernejo. Post finado de siaj studoj en 1905, li iris al Laŭzano, Svislando, por studi en la medicina fakultato. Li renkontis tie sian estontan edzinon, Helene Apell. Post kompletigo de lia trejnado en Eŭropo en 1911, li decidis iri reen al Konstantinopolo en 1914 kun sia familio. Ĉi tiu decido kostus al li lian vivon. Li estis arestita je la komenco de la armena genocido la 24-an de aprilo 1915 kaj mortigita la 26-an de aŭgusto 1915.

### Kreiva poeto

La unua poemo de Sevag estis presita en 1905. Sevag plejparte estas konata kiel lirikisto kiu skribis en la stilo de armena lirika ampoezio. Li ankaŭ komponis multajn amkantojn, kiuj estis tre aklamitaj por sia sento kaj profundo. La freŝeco kaj precizeco de la lingvo estas karakterizaĵo de lia poezio. Krome, la poezio estas konata pro sia ŝanĝiĝanta metriko kaj pro lia muziktalento.

Sevak estas nombrita inter la patriotaj kaj humanismaj poetoj, kaj hodiaŭ li estas honorita kiel armena heroo. Lia poezio kaptas la historion kaj esencon de okcidenta armena literaturo kreante komplete novan ĝenron.

Referencoj
----------

1. 1 2  Hacikyan, Agop.  (2005) Nourhan Ouzounian: *The Heritage of Armenian Literature Volume III: From the Eighteenth Century to Modern Times*. Detroit, MI: Wayne State University Press, p. 1072. ISBN 0-8143-2815-6.
2. 1 2  Gregoire Balakian: *Le Golgotha arménien*, Le cercle d'écrits caucasiens, La Ferté-Sous-Jouarre 2002 (vol. 1) (ISBN 2-913564-08-9) pp. 442
3. ↑  Der Dichter und seine Frau. Deutsch-Armenische Gesellschaft. ADK 139, p. 46-48

Vidu ankaŭ
----------

* Armena literaturo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ruben Sevak en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Roupen Sevag Officiel Arkivigite je 2018-12-27 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 645462
* GND: 131692267
* LCCN: n90702149
* VIAF: 5245382
* ISNI: 0000 0000 8352 8097
* SUDOC: 178583421
* BNF: 15569528w
 |
Aŭreo de la 193 reprezentanta bildon de Septimo Severo kiel omaĝo al la Legio XIV Gemina, kiu estis proklaminta lin kiel romia imperiestro.
**Aŭreo** (*aureus*, en latino, plurale *aurei*) estis monero en la antikva Romo el oro, samvalora al 25 denaroj el arĝento. Ĝi estis stampita regule el la 1-a jarcento a.K. ĝis la 4-a jarcento p.K. kiam ĝi estis anstataŭita de la bizanca solido (*solidus*). La aŭreo havis proksimume la samajn dimensiojn de la denaro, kvankam multe pli peza pro la denseco de la oro.

Laŭ Francisko Azorín **aŭreo** estas *Ora monero uzata ĉe la antikvaj romanoj k. moderne ĉe aliaj popoloj. La romana aŭreo pezis 8,17 gr.*

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝoj 26-27.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Aŭreo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Aŭreo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Exposición numismática en línea. *La fascinación del oro en las monedas antiguas* (itale).
La **burgo de Bozsok** (konata ankaŭ pri la iama posedanto **burgo de Sibrik** [ŝibrik]) estas historia monumento en Hungario, en vilaĝo Bozsok. La konstruaĵo aspektas ankaŭ kastelo, spite tion, ke interne jam hoteleto funkcias.

Aerfoto pri burgo de Bozsok
Ĉefenirejo de la burgo

Historio
--------

Oni supozas, ke en tiu ĉi loko estis jam konstruaĵo en la 15-a jarcento. Supozeble Matiaso la 1-a (Hungario) trakonstruis ĝin al ĉaskastelo kaj donacis ĝin al familio Sibrik. En la 16-a jarcento diversaj trakonstruoj okazis por defendaj celoj, supozeble en 1611 la kastelo jam havis etaĝon. En 1698 Francisko Rákóczi la 2-a vizitis la burgon. En 1841 incendio okazis.

Vojo al la enirejo
Finis erao de familio Sibrik en 1906, ĉar nova posedanto aĉetis la burgon. En la sekva jaro la burgo trakonstruiĝis, interne estis metitaj mebloj aĉetitaj eksterlande. Post la 2-a mondmilito la ŝtato forprenis la konstruaĵon. En 1959 la burgo renoviĝis, poste feriejo kaj eduka bazo funkciis interne. En 1973 arkeologo trovis mezepokajn restaĵojn, pli sistema arkeologia esplorado okazis en 1990. Depost la socialismo hoteleto funkcias kun 12 ĉambroj kaj ĉambrego resume kun 32 litoj. Interne restoracio, bilardo, ekstere tenisejo kaj rajdejo funkcias.

Konstruaĵo
----------

Parto de la burgo
Parto de la burgo
Dum la kontraŭturkaj bataloj la burgo formis kvadraton, kiun remparo ĉirkaŭis. El la konstruaĵo restis L-majuskloformo, en la aliaj 2 lateroj restis nur la muroj. Restis ankaŭ plurlatera angulturo. La plej bela parto estas la enireja parto en mezo de la fasado.

Parko
-----

La parko estis kreaĵo el la frua 20-a jarcento el malnova arbaro, samtempe la remparo estis malkonstruita.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun desegnaĵoj Arkivigite je 2016-03-25 per la retarkivo Wayback Machine

Parko de la burgo

* Kategorio Burgo de Bozsok en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Kantoformo** estas la plej simpla formo de muzikaĵo. La nocio deduktiĝas de la popolkanto kaj estis enkondukita de *Adolf Bernhard Marx* en 1839.

Oni ne intermiksu la kantoformo kun la kanto, kiu povas esti struktrita el pluraj strofoj kaj refreno. Male temas pri nocio el la muzika morfologio. Tial la uzado de la nocio ne nur limiĝas sur la kanton, sed povas ankaŭ koncerni instrumentan muzikon samkiel strofajn poemojn. En multaj sonatoj kaj simfonioj ekz. la malrapidaj movimentoj estas komponitaj en kantoformo, kaj multaj poeziaj tekstoj nomiĝas kantoj, kvankam ne ekzistas kantaĵo pri tio.

Oni distingas inter unu-, du-, kaj tripartaj kantoformoj.

Unuparta (simpla) kantoformo
----------------------------

Ununura muzika motivo estas realigata, antaŭ ol la melodio revenas al toniko; la formo je tio povas konsisti el du aŭ tri frazeroj, kiu konsistigas ripetaĵojn (eventuale kun variigita finaĵo), aŭ esti alispeca (eblecoj: a – a, a – a', a – b; a – a – a, a – a – b, a – b – c, ktp.).

Duparta aŭ dufrazara kantoformo
-------------------------------

Ĝi konsistas el du klare kontrastaj partoj, kies unua ofte finiĝas sur la dominanto, kies dua tamen rekondukas al toniko (eblecoj: A – A, A – A', A – B). Ĉi tiu formo estas la bazo de la plej multaj dancoj kaj marŝoj.

Triparta aŭ trifrazara kantoformo
---------------------------------

La triparta kantoformo sinsekvas A – B – A, tio signifas: komenca parto – tragvida, kontrasta mezparto – ripetado de la komenca parto. La triparta kantoformo troviĝas i.a. en la dua movimento de pianosonato samkiel en simfonioj kaj sonatoj en la skerco kaj menueto, ofte ankaŭ en la malrapidaj movimentoj. Krome ĝi estas tipa por multaj popolaj kaj infankantoj.

Subformoj:

* **Arko-** aŭ **pontoformo** (A – B – A aŭ A – B – A'; eventuale ankaŭ kun ripetado: |: A :||: B – A :|). En la instrumenta muziko ekz. la bazo por menueto kun trio kiel mezparto
* **Barformo** aŭ ankaŭ **kanzonformo**: precipe en la trobadora kanto kaj majstrokanto ofta formo kun la partoj A – A – B
* **malbarformo**: A – B – B
* **Repriza barformo** aŭ ankaŭ **rondokanzono**: la A-parto ripetiĝas idente aŭ variite post la B-parto (A – A – B – A; A – A' – B – A; A – A' – B – A"). Ĉi tiu formo oftas en la popmuziko kaj en la ĵazo
La distribuomapo de la lokoj de la Uriniak-kulturo
Fluto el Aŭrinjaka kulturo farita el osto de animalo, Geissenklösterle (Ŝvabio).Tiu fluto reprezentas la plej fruajn konatajn muzikinstrumentojn kaj havigas valoran pruvaron de prahistoria muziko. 
La "Leono-Viro" - statueto trovita en kaverno en Ŝvabio, datita ĉirkaŭ 32.000 jarojn antaŭ nia tempo. Ĉi tiu estas la plej frua trovo de besta personigo en homa historio
La **aŭrinjaka kulturo** (aŭ: **Aŭrinjakejeno**, foje: **orinjaka kulturo**, PIV: Aŭrignacio; france **Aurignacien**) estis grava frupaleotika industria kaj antaŭhistoria kulturŝtupo de la frua Homo sapiens sapiens. Ĝi estis nomata post la ĉefa trovejo, la kaverno de Aurignac (Aŭrinjako) en la franca departemento Haute-Garonne en la Pireneoj.

En la orinjaka kulturo aperis unuafoje en Mez-Eŭropo la anatomie modernaj homoj. Per tiu kulturo komenciĝis en Eŭropo la frupaleotiko. La antaŭa ŝtupo nomiĝas Musterio.

La aŭrinjaka kulturo komenciĝis antaŭ ĉirkaŭ 35 000 jaroj kaj daŭris ĉirkaŭ 10 000 ĝis 15 000 jarojn. Ĝi parte koincidas kun la kulturo Ĉatelperonio, en kiu regis la homo de Neandertalo. Posta ŝtupo estis la kulturoj de Gravetio, la Solutreo kaj la Magdalenio.

Tipaj iloj de la epoko estas la longaj, maldikaj klingoj (ĝis ĉirkaŭ 26 cm), kiuj estis pretigitaj per la teĥniko de ĉizilo-martelo. Se ili montras obtuzan dorson, oni povas paroli pri tranĉilo. En tiu periodo de la homa historio, oni ofte trovas ilojn el osto, korno kaj eburo.

* skrapiloskrapilo

* klingo, tranĉiloklingo, tranĉilo
* lamelo "Dufour"lamelo "Dufour"
* osta pintoosta pinto

La aŭrinjakanoj kreis la unuajn artaĵojn, ekzemple eburaĵojn, diinajn figuretojn, muzikilojn, kavernajn murpentraĵojn.

Literaturo
----------

* Ernst Probst: Deutschland in der Steinzeit, München 1991

Interrete
---------

* Arkivigite je 2012-01-17 per la retarkivo Wayback Machine Kulturen der Steinzeit

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPlejstocenaj kulturoj |
| --- |
| Frua paleolitiko (2600–200 mil jaroj) | Olduvejeno • Aŝelejeno • Klaktonejeno | H. heidelbergensis |
| Meza paleolitiko (300–30 mil jaroj) | Musterejeno • Aterejeno |
| Malfrua paleolitiko (50-10 mil jaroj) | Baradostejeno • Ŝatelperonejeno • Aŭrinjakejeno • Gravetejeno • Solutrejeno • Magdalenejeno • Hamburgejeno • Arensburgejeno • Sviderejeno |

 |

* Kategorio Aŭrinjaka kulturo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 163916
* GND: 4143487-0
* LCCN: sh85009549
* NDL: 00576873
* NKC: ph705710
 |
**Jenő Sebestyén** [ŝebeŝtjEn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sebestyén Jenő** estis hungara aktoro. Lia origina familia nomo estis *Stern*, liaj fratoj estis Géza Sebestyén (aktoro) kaj Mihály Sebestyén (aktoro).

Jenő Stern naskiĝis la 26-an de novembro 1881 en Kurd (laŭ alia informo en Hőgyész), li mortis la 30-an de aprilo 1949 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Jenő Sebestyén devenis el juda familio. Li debutis kiel aktoro en 1902. Li apartenis al signifaj teatraj trupoj aŭ teatrejoj (Teatro de Kecskemét (1906–1908), Teatro de Miskolc (1910-1911), Teatro de Győr (1911-1913), Teatro de Pécs (1914-1915), Teatro Városi (1917-1918, 1927-1930)). Depost Traktato de Trianon li ludis antaŭ hungara publiko en teatra trupo de Mihály Szendrey (pli aĝa) en Rumanio (Transilvanio). Inter 1930-1935 li estis aktoro de Operetoteatro (Budapeŝto), poste pro sia judeco li povis roli nur laŭokaze. Dum la 2-a mondmilito li povis ludi nur antaŭ juda publiko, sed poste li revenis al la Operetoteatro. Pro divorco li edziĝis dufoje.

Liaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* hu:Rényi Aladár: *Vandergold kisasszony* (opereto) - Tádé Morfin
* Károly Komjáti: *Bécsi tavasz* (opereto) - ĉefpordisto
* Lajos Lajtai: *Az okos mama* (komedio) - Vági (apotekisto)
* Sándor Bródy: *Rembrandt*
* Salomon Anski: Dibuk

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2021-12-26 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 749327
 |


* Portalo pri Biografio
**Jenő Szilbereky** [jenO silbereki], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szilbereky Jenő** estis hungara juĝisto, altlerneja instruisto, subministro.

Jenő Szilbereky naskiĝis la 7-an de julio 1917 en Lugos (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Lugoj en Rumanio), li mortis la 27-an de decembro 2012 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Jenő Szilbereky maturiĝis en gimnazio en Szeged, poste li akiris juran diplomon en Scienca Universitato Ferenc József en 1939. Komence li estis juna juĝisto en Tiszafüred, ekde 1941 li batalis dum la 2-a mondmilito. Post la milito li denove estis juĝisto en Szeged, dum li akiris plian juĝistan diplomon en pli alta grado. En 1950 pro personaj purigadoj estiĝis malplenaj postenoj en la justicministerio, tial li estis invitita plenumi ĝin. Baldaŭ li estis subministro. En 1960 li kandidatiĝis, en 1973 li doktoriĝis ĉe la Hungara Scienca Akademio. Inter 1980 kaj 1990 li gvidis la plej superan juĝejon, poste li pensiuliĝis. Pli frue inter 1952-1977 li instruis en la menciita universitato (ekde 1969 kiel profesoro). Li ricevis premiojn inter 1953-1973. Lia edzino naskis 2 filojn.

Elektitaj libroj
----------------

* *Az ügyész a polgári eljárásban* (1961)
* *Polgári eljárásjog* (kunaŭtoro, studenta lernolibro, 1968; 1980)
* *Társadalmi igény és a polgári eljárás* (1972)
* *Társadalmi fejlődés és a polgári eljárás* (1973)
* *A polgári eljárás funkciója és hatékonysága* (1977)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografia intervjuo

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 708633
* LCCN: n80164503
* VIAF: 29559159
* SUDOC: 029115132
 |
**Sándor Kaliszky** [ŝAndor kaliski], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kaliszky Sándor** estas hungara inĝeniero, arkitekto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1995).

Sándor Kaliszky  naskiĝis la 15-an de junio 1927 en Diósgyőr.

Biografio
---------

Sándor Kaliszky frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1946-1950, poste li eklaboris samloke en la universitato. En 1953 li laboris 2 jarojn en instituto, poste li revenis al la universitato, kie li estis katedrestro inter 1971-1993. Li estis gastoprofesoro ekzemple en Southampton, Melbourne. Inter 1986-2001 li estis rektoro en Udine. Li redaktas fakrevuojn ekzemple *Építés-Építéstudomány* kaj *Structural Optimization*. Li ricevis premiojn kaj medalojn inter 1966-1998.

Verkaro (elekto)
----------------

* *On the Optimum Design of Reinforced Structures* (1962)
* *Képlékenységtan* (1975), germane (1984)
* *Plasticity. Theory and Engineering Applications* (1989)
* *Képlékenységtan és matematikai programozás* (1996)
* *Optimal Design of Elasto-Plastic Structures Subjected to Normal and Extreme Loads* (2006)

Fontoj
------

* biografio kun foto
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Oskari LEHTIVAARA** (naskiĝis la 4-an de februaro 1909 - mortis la 7-an de aprilo 1995 en Helsinko) estis blinda esperantisto, honora membro de UEA.

Lehtivaara naskiĝis en malriĉa kampara familio. Blinda ekde sia sepa vivojaro, li kun eksterordinara persisto atingis multflankan klerecon, kaj lernis Esperanton jam je 13-jara aĝo.

De 1937 ĝis 1982 li oficis kiel vicprezidanto, poste kiel prezidanto, de Steleto, la Esperanta ligo de finnaj blinduloj. Danke al li, jam antaŭ la milito eldoniĝis brajla E-lernilo por finnoj. En 1950 li kunfondis Ligon Internacian de Blindaj E-istoj (LIBE), kies sekretario li restis ĝis 1962. En 1957 li iniciatis la plurlingvan - i.a. Esperantan - bildlibron **Finnlando hieraŭ kaj hodiaŭ**.

En 1969 li servis kiel LKK-ano de la Helsinka UK]. Li estis komitatano de UEA (1969–1981) kaj tutan jardekon prezidis Esperanto-Asocion de Finnlando (1975–1985). Dum tiu tempo EAF ekhavis propran sidejon kaj reeldonis **Kalevala** per granda ŝtata subvencio – unuavice danke al lia organiza lerto. En 1986 aperis la finnlingvaj rememoroj de Lehtivaara, **Perintö** ("Heredaĵo"), en kiu unu ĉapitro rakontas lian E-agadon.

Li estis fakdelegito de UEA ekde 1953, honora prezidanto de EAF, honora membro de LIBE kaj, de post 1990, de UEA.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 42142
* ISNI: 0000 0004 8439 2127
 |
**Géza Bene,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bene Géza** estis hungara pentristo, grafikisto, instruisto.

Memortabulo pri Géza Bene
Géza Bene  naskiĝis la 1-an de aprilo 1900 en Csáca (Hungara reĝlando, nuntempa Čadca en Slovakio), li mortis la 22-an de majo 1960 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Géza Bene lernis en Ruttka kaj Igló, li aĝis 10, kiam li atingis la unuan lokon en pentrokonkurso en Munkeno. Li batalis dum la 1-a mondmilito, sed li malsanuliĝis. Baldaŭ li akiris pedagogian diplomon en 1918. Inter 1921 kaj 1925 li studis en Belarta Altlernejo de Budapeŝto. Liaj plej gravaj instruistoj estis Viktor Olgyai kaj János Vaszary (pentristo). Por vivteni sin li laboris en bakejo, krome li estis lerneja instruisto. Li debutis en ekspozicio en 1926. Inter 1948-1957 pro la tiutempa politiko (frua socialismo) li evitis la publikecon.

El solaj ekspozicioj
--------------------

* 1947 • Budapeŝto
* 1958 • Arthalo Budapeŝto

El grupaj ekspozicioj
---------------------

* Budapeŝto inter la mondomilitoj
* 1948 • Budapeŝto
* eksterlande en Krakovo, Florenco, Venezio, Zuriko, Stokholmo, Vieno

El memorekspozicioj
-------------------

* Pécs (1960)
* Esztergom (1963)
* Budapeŝto (1980)
* Kecskemét (1995)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Reggel a városban (1930)
* Táj lovakkal (1932)
* Kertem
* Naplemente
* Szentendre (1940)
* Kék kompozíció (1942)
* Piros fák (1946)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun fotoj Arkivigite je 2018-02-18 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun bildoj
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2018-02-17 per la retarkivo Wayback Machine