recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Murad la 1-a** (en Otomana turka: مراد اول; en turka: I. Murad, Murad-ı Hüdavendigâr (kromnome *Hüdavendigâr*, el Persa: خداوندگار, latinigite: *Khodāvandgār*, laŭvorte  *la didevotulo* – kun la signifo de "suvereno" en tiu kunteksto); 29a de Junio 1326 – 15a de Junio 1389) estis la Otomana Sultano el 1362 ĝis 1389. Li estis filo de Orhan Gazi kaj Nilüfer Hatun. Murad la 1-a surtroniĝis post la morto de sia plej aĝa frato Sülejman Paŝa.

Historio
--------

Murad la 1-a konkeris Adrianopolon, renomis ĝin Edirne, kaj en 1363 faris ĝin la nova ĉefurbo de la Otomana Sultanlando. Poste li etendis la Otomanan regnon en Sudan Eŭropon metante plej el Balkanio sub Otomana regado, kaj devigis la princojn de Serbio kaj de Bulgario same kiel la orientromian imperiestron Johanon la 5-an Paleologon pagi al li impostojn. Murad la 1-a administracie dividis sian sultanlandon en du provincoj nome Anatolio (Malgranda Azio) kaj Rumelio (Balkanio).

Murad la 1-a estis nelegipova kaj ne sciis eĉ subskribi sian propran nomon. En 1363, Murad la 1-a subskribis traktaton per trempado de sia mano en inko kaj markado per siaj fingromarkoj.

16-a-jarcenta miniaturo de Murad la 1-a.
En 1389, dum la fama Batalo de Kosovo, li estis mortigita, kaj la fontoj malkonsentas ĉu tio okazis en la komenco aŭ post la fino de la batalo. Lia plej aĝa filo Bajezid, kiu estris la maldekstran alon de la Otomanaj fortoj, ekprenis la regadon post tio. Lia alia filo, Jakub Çelebi, nome Jakub Bejo, kiu estris la alian alon, estis nomita al la komandeja tendo de la sultano fare de Bajezid, sed kiam Jakub Bejo tien alvenis li estis strangolita, kio lasis Bajezidon kiel la nura postulanto al la trono.

Notoj
-----

1. 1 2  "Murad I". Encyclopædia Britannica Inc. 2014. Web. 19 Dec. 2014.
2. ↑  "In 1363 the Ottoman capital moved from Bursa to Edirne, although Bursa retained its spiritual and economic importance." *Ottoman Capital Bursa*. Oficiala retejo de la Ministerio de Kulturo kaj Turismo de la Respubliko Turkio. Alirita la 19an de Decembro 2014.
3. ↑   Lord Eversley (2020). *The Turkish Empire*. p. 20.

Bibliografio
------------

* Harris, Jonathan, *The End of Byzantium*. New Haven and London: Yale University Press, 2010. (ISBN 978-0-300-11786-8)
* Imber, Colin (2009). *The Ottoman Empire, 1300–1650: The Structure of Power* (dua eldono). Basingstoke: Palgrave Macmillan. ISBN 978-1-1370-1406-1.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Murad la 1-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 1911 Encyclopædia Britannica/Murad


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 750309
* GND: 122922778
* LCCN: n83230195
* VIAF: 89105909
* ISNI: 0000 0000 7820 0839
* BNF: 14976381t
 |
Thomas Thorild
**Thomas THORILD** (n. la 18-an de aprilo 1759 - m. la 1-an de oktobro 1808) estis sveda poeto, kritikisto, feministo kaj filozofo.

Biografio
---------

Thorild naskiĝis en Svarteborg (Svedio) kaj mortis en Greifswald, kiu tiam apartenis al Sveda Pomerio kaj situas hodiaŭ en la germana lando Meklenburgio-Antaŭpomerio. Lia origina nomo estis **Thomas THORÉN**, kaj li studadis en la universitato de Lund en Svedio, antaŭ ol labori kaj studadi en la universitato de Greifswald en Germanio.

Li estis grava membro de la kultura eminentularo de Stokholmo dum la reĝado de Gustavo la 2-a Adolfo. Li cetere estis populara ĉe virinoj, ne nur pro sia beleco sed ankaŭ pro liaj ideoj pri seksa egaleco.

La stokholma parko Thorildsplan estis nomita omaĝe al li.

Fontoj
------

* Herman Lindqvist, *Historien om Sverige. Gustavs dagar*

* Kategorio Thomas Thorild en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 267999
* GND: 118757342
* LCCN: n2006185061
* VIAF: 36974119
* ISNI: 0000 0000 8115 4992
* LIBRIS: 199935
* SUDOC: 031257364
* BNF: 12250748r
* BIBSYS: 90120294
* NKC: mub2016925311
 |
**Holoborodko Vasil** ukraine **Василь Голобородько** (nask. en 1945 en Luganska provinco) - poeto-disidento. 1964 - eklernis en Kijiva Universitato, studante ukrainan filologion, poste transiris al la Donecka Universitato, de kie li estis forpelita pro la kontraŭstaro de rusigo, estis sub la "prizorgado" de KGB. Kiam kijiva eldonejo rifuzis aperigi jam planitan lian poem-kolekton, ĝi aperis en Usono (1970). En tiu tempo eldoni eksterlande siajn verkojn povis nur "malamiko de komunisma reĝimo". Laŭ vortoj de la poeto "en 1969-1986 li estis en interna elmigrado".

1983 - eldono de la libro "de Rabindranat Tagor - ĝis Vasil Holoborodko" en Jugoslavio, kiu jam ne estis en amikaj rilatoj kun Sovetio.

Laboris en minejo, kolĥozo. Diplomiĝis en Luganska pedagogia universitato pri semantiko de la ukraina lingvo.

1988 - poemaro *"La verda tago"*, la unua aperinta en Ukrainio. Poste sekvis poem-libroj de 1990, 1992, 1994. Laŭreato de Ŝevĉenka ŝtata premio.

Liaj verkoj estis tradukitaj en ĉ. 20 lingvojn; multajn liajn poemojn esperantigis Kris Long.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 132751
 |
**Madeleine de SCUDÉRY** (naskiĝinta la 15-an de oktobro 1607 en Le Havre, mortinta la 2-an de junio 1701 en Parizo) estis franca verkistino.

Vivo
----

Ŝi estis elstara membrino de "Hôtel de Rambouillet" kaj verkis tre admiritajn romanojn, en kiuj ŝi rakontis sub maskoj de figuroj el la Antikveco pri personoj kaj kutimoj de siaj samtempuloj. Tamen igis maldigesteblaj ŝiajn verkojn la stilo artefarita, tro ŝarĝita kaj troigite sentema. Krome malalogas ilia enuo enhava. La atakoj de Nicolas Boileau finigis ŝian gloron (ekde 1665).

La plej konata romano de tiu "dua Sapfo" - kiel admirantoj flegis kromnomi ŝin - estis *Artamène, ou le grand Cyrus* (1649–53, 10 vol.; en 1657 aldonitis identigilo kie malkaŝatas diversaj personoj: Cyrus estas Condé, Mandane estas la fratino de Condé, Arthénice estas Catherine de Rambouillet, Aristhée estas Chapelain). Per simila "ŝlosilo identighelpa" komentitis ankaŭ la verko *Clélie* (1656–60): Krom aliajn romanojn (*Ibrahim*, *Almahide* i.a.) ŝi verkis plurajn seriojn da *Conversations* kaj *Entretiens*, *Fables*, *Poésies légères* kaj *Lettres*.

Ŝia frato Georges de Scudéry (1601-1667), akademiano, estis dramaturgo kaj kritikisto (i.a. de *Le Cid* de Corneille). Lian koketecon kaj malbongustecon literaturan kritikis Boileau. Kelkaj romanoj de la fratino aperis unue sub la nomo de la frato.

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 18. Leipzig 1909, p. 232, kie legeblas tie ĉi interrete.

* Kategorio Madeleine de Scudéry en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Madeleine de Scudéry en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 567036
* GND: 119069563
* LCCN: n50004885
* VIAF: 14776619
* ISNI: 0000 0001 2121 4284
* LIBRIS: 252316
* SUDOC: 027129608
* BNF: 119242312
* ULAN: 500338297
* NKC: jo2006325064
* ICCU: SBLV220699
* BNE: XX1352084
 |
**Tiridato la 1-a** (en la armena: ***Տրդատ Ա*** ) Reĝo de Armenio inter la jaroj 53 kaj 75 kaj laŭ kelkaj historiistoj ĝis la fino de la 1-a jarcento, kun mallonga interrompo en la jaro 54 kaj alia pli longa inter la jaroj 58 kaj 62. Li estis filo de Vonones la 2-a de Partujo kaj frato de Vologases la 1-a, imperiestroj de Partujo. Li establis la arsakidan dinastion en Armenio.

Statuo kiu reprezentas al Tiridato la 1-a (la Granda)Kun la helpo de partiaj trupoj kaj loka subteno, Tiridato venkis la kartvelan reĝon Radamisto (filo de la reĝo de Iberio) protektata de la Romia Imperio. Profitante epidemion kiu devigis la retiriĝon de la partanoj, Radamisto provizore rekuperis la tronon kaj subpremis la popolon pro la helpo kiun ĝi donis al Tiridato. Tiam, Tiridato gvidis ribeliĝon kontraŭ Radamisto kaj definitive venkis lin. Tacito rakontas ke Tiridato savis el la rivero Arakso al Zenobia, la gravediĝinta edzino de Radamisto, kiu celis droniĝi antaŭ esti kaptita de la partanoj. Tamen, li dece kondutis antaŭ Zenobia kaj ŝia filo, laŭ la reĝa digno.

* Kategorio Tiridato la 1-a (Armenio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 281233
* GND: 118974033
* VIAF: 62348650
 |
**Loránd Orbók,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Orbók Loránd** estis la unua kreanto de la hungara pupteatro, instruisto, poste hispana dramisto. Lia nobela antaŭnomo estis *kökösi*, lia patro estis Mór Orbók, lia frato estis Attila Orbók, lia pseŭdonimo en Hispanio estis **Lorenzo d’ Azértis**.

Loránd Orbók  naskiĝis la 6-an de marto 1884 en Hungara reĝlando en Pozsony (nuntempa Bratislavo en Slovakio), li mortis la 20-an de junio 1924 en Barcelono (Hispanio).

Biografio
---------

Loránd Orbók frekventis kolegion en Kolozsvár, poste li doktoriĝis el juro en la sama urbo en 1907 (en la studjaro 1904 li lernis en Sorbonne. Post siaj studoj li instruis en Budapeŝto, sed en 1909 li vojaĝis al Grekio kaj Turka Imperio. Hejmenveninta iom poste li kreis la unuan pupteatron en Budapeŝto. Li uzis nur la gantan teknikon kaj rifuzis la marionetojn. Li apartenis al rondo de Nyugat. En 1914 li ricevis stipendion en Parizo, sed iom poste pro la 1-a mondmilito li estis deportita. Post unu jaro li rifuĝis al Hispanio, kie li edziĝis. Komence li estis surstrata pupteatristo, baldaŭ sukcesa hispana dramisto. Liaj spektakloj hispane kaj katalune estis videblaj en Madrido, Londono, Stokholmo, Berlino kaj Novjorko. Li frue mortis pro suferoj dum la deportado.

Elektitaj dramoj
----------------

* *Bolond Istók* (1907, prezentita en Kolozsvár)
* *A tündér* (1914, prezentita en Gaja Teatro)
* hispanaj dramoj (laŭ hungaraj titoloj): A seintgalti lovag; Stephenson; A mester öccse; Bagdad felé; Coya

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre) Arkivigite je 2017-08-14 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Vilmos Szuppán** [vilmoŝ supAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szuppán Vilmos** estis hungara instruisto, profesoro. Liaj familiaj nomvariantoj estis *Suppan, Szuppan*.

Vilmos Szuppán  naskiĝis la 15-an de decembro 1854 en Buda. Li mortis la 25-an de novembro 1933 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Vilmos Szuppán frekventis mezlernejojn en Vieno kaj Pest (urbo), poste li studis en Joseph Polytechnicum kaj altlernejo pri instruistoj. Post la pedagogia diplomo en 1874 li estis asistanto en Polytechnicum, poste instruisto en Székelyudvarhely kaj Budapeŝto. Ekde 1886 li havis postenon en ministerio pri religio kaj eduko. En 1893 li estis nomumita lernejestro. Inter 1902 kaj 1921 li gvidis la komercan akademion en Budapeŝto. En 1897 li ricevis la titolon reĝa konsilisto.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A középiskolai didaktika alapvonalai* (1876)
* *Magyarországi népoktatásügy, kereskedelmi és ipari szakoktatás szervezete és közigazgatása I – II.* (1893)
* *A francia felsőbb leányiskola* (1901)
* *A felső kereskedelmi iskola problémája* (1930)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 1-a punkto)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
**Narmer** (aŭ **Meneso**) estis la unua faraono de la Antikva Egiptio kaj fondinto de la 1a dinastio ĉirkaŭ la 4a jarmilo a.K, en la jaro 3150 a.K. ekiĝante en la Frua Dinastia Periodo de Egiptio (3150 - 2680).

Kvankam lia identeco estas debatita, la egiptologoj koincidas ankaŭ identigante lin kun la faraono *Meneso*. La unua faraono nomata 'Meni' en la Reĝa Listo de Abidozo kaj la Reĝolisto de Torino, *Men* aŭ *Min* de Herodoto kaj *Menes* de Tis de Manetono en liaj epitomoj, verkoj de Seksto Julio Afrika, Eŭzebio de Cezareo kaj la monaĥo Georgo Sinkelo.

Ambaŭ flankoj de la tabulo Paleto de NarmerMenes regis dum 62 jaroj laŭ Seksto Julio Afrika, aŭ 60 jaroj laŭ Herodoto kaj Georgo Sinkelo. Kvankam en la armena versio de Eŭzebio de Cezareo li nur regis 30 jarojn.

Menes estis reĝo de la Supra Egiptio, ebla sukcedanto de *Hr skr*, Horus Skorpio. Li konkeris Suban Egiption (Nildelto) kaŭ starigis la ĉefurbon en *Ineb Hedi* "Blanka murego", la estonta Memfiso. Li avancis kun sia armeo trans la landlimoj kaj pereis premita de hipopotamo laŭ Seksto Julio Afrika). La venko de la unua unuiĝo de la Antikva Egiptio restis alegorie registrita en la tiel nomata Paleto de Narmer, laŭ Gardiner.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Narmer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* *The Narmer Catalog*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 532369
* GND: 1139480855
* LCCN: n92057273
* VIAF: 44150516675503442671 75508578, 44150516675503442671
 |
**János ROLLA** [jAnoŝ], hungare **Rolla János** estas hungara dirigento, koncertmajstro kaj violonisto.

János Rolla naskiĝis la 30-an de septembro 1944 en Kőtelek.

Biografio
---------

János Rolla frekventis muzikann mezlernejon inter 1957-1962, poste muzikan ĉeflernejon por violono inter 1962-1968 en Budapeŝto. Inter 1963-1979 li estris orkestron nomatan pri Liszt Ferenc. Inter 1967-1973 li muzikadis en orkestro de Hungara Radio. Maurice André, Jean-Pierre Rampal, Alexander Schneider, Henryk Szeryng kaj Tamás Vásáry apartenis al liaj partneroj. Li ricevis premion Kossuth en 1985, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.

Inter 1976-2003 estis eldonitaj diversaj muzikdiskoj pri liaj muzikaĵoj.

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 407570
* GND: 133783677
* LCCN: n82235686
* VIAF: 75051749
* ISNI: 0000 0000 8155 5446
* SUDOC: 17601957X
* BNF: 138991306
* MBA: 4df46dd3-105f-40f4-bab1-aae302a7c979
* NKC: xx0085985
* BNE: XX1095979
 |
**Tucker Swanson McNear CARLSON** naskita la 16-an de majo 1969) estas konservativa politika raportisto, verkisto kaj prezentisto de ĉiutaga aktuala programo en la kanalo Fox News. Ekde la 14-an de novembro 2016 li gastigas la televidan parolprogramon *Tucker Carlson Tonight*.

En la unua duono de 2020, la novaĵprogramo de Carlson averaĝis 4.33 milionojn da spektantoj, pli ol iu ajn alia novaĵprogramo en la historio de Usono.

En 2006, li estis la unua elmetita en la tria sezono de la usona realspektaklo, Dancing with the Stars. Li estas kunfondinto kaj iama ĉefredaktisto de la novaĵo kaj komentaĵretejo The Daily Caller, kiu estis establita en 2010. La spektaklo de Carlson pri Fox News estas tre populara, kaj la rangigoj de la spektaklo estas preskaŭ duoblaj la rangigoj ricevitaj fare de Megan Kelly, kiu prezentis spektaklon en tiu fendeto ĝis ŝi forlasis la Fox News kanalon. Tucker estas unu el la prezentistoj de amaskomunikiloj kiuj rilatis al la konspira teorio pri genocido de blankuloj, kaj specife de farmistoj en Sud-Afriko .

Laŭ The New York Times, Carlson estis unu el la malmultaj konsilistoj de prezidanto Trump, kiuj konsilis al li ne armee puni Iranon pro la faligo de usona Senpilota aviadilo en junio 2019 en la Hormuza Markolo. En tiu okazaĵo, Trump preferis tiun de konsiloj de Carlson super la konsilo de John R. Bolton, Mike Pompeo, Lindsey Graham kaj aliaj .

Carlson verkis tri librojn:

* *Politicians, Partisans and Parasites: My Adventures in Cable News* ‏ 2003),
* *Ship of Fools: How a Selfish Ruling Class is Bringing America to the Brink of Revolution* ‏ (2018)kaj
* *The Long Slide: Thirty Years in American Ĵurnalismo (2021)*.

Privata vivo
------------

Tucker geedziĝis kun Susan Carlson (née Andrews) en 1991. Ambaŭ renkontiĝis kiam ili estis 15-jaraĝaj ĉe St. George High School kaj internulejo en Rod-Insulo. Carlson estis sendita por studi ĉe St. George kaj Andrews estis la filino de la lernejestro. La paro havas tri filinojn kaj filon .

Carlson tute ne trinkas alkoholaĵojn ekde 2002. Antaŭ kelkaj jaroj li ĉesis fumi.

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  "Urged to Launch an Attack, Trump Listened to the Skeptics Who Said It Would Be a Costly Mistake", The New York Times, la 21an de junio 2019
4. ↑  Samantha Maffucci, "Who Is Tucker Carlson's Wife? New Details About Susan Andrews Arkivigite je 2023-04-24 per la retarkivo Wayback Machine", Yahoo Life, December 22 2019

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tucker Carlson en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
* Tucker Carlson sur Fox News Kanalo
* Tucker Carlson ĉe Interreta filma datumbazo (angle)
* Aperoj ĉe C-SPAN


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 820350
* GND: 1246758083
* LCCN: no2003092940
* VIAF: 163452490
* ISNI: 0000 0001 1793 5839
* BIBSYS: 1593520724307
 |
**Włodzimierz Odojewski** (naskiĝis la 14-an de junio 1930 en Poznań) – pola verkisto, de 1971 en ekzilo.

Biografio
---------

Włodzimierz Odojewski estas filo de muzikisto. En Szczecin finis la 2-an Ĝeneralklerigan Liceon je la nomo de Mjeŝko la 1-a. En Poznań studis ekonomikon kaj sociologion (finis en 1953). Okupacion parte pasigis en Kłecko, kiu poste aperis en lia verkaro. Li apartenas al t.n. generacio de "Nuntempeco" – en 1951 debutis per romano *Wyspa ocalenia* (Insulo de saviĝo), prezentitan sur la ondoj de Pola Radio. En la jaroj 1956-1957 kontribuis al semajnrevuo "Ziemia i Morze" (Tero kaj Maro). De 1959 en Varsovio estis i.a. gvidanto de Nuntempa Studio de la Teatro de Pola Radio (de 1961). Post eventoj de marto 1968 perdis laboron en la radiofonio. En 1971 forlasis Pollandon por ĉiam.

Włodzimierz Odojewski setlis en Okcidenta Germanio, kie iĝis ĉefo de kultur-literatura fako de Radio Libera Eŭropo. Li ricevis multe da literaturaj distingoj, i.a. premion de Sveda Katina Komitato (1976). Estas membro de Asocio de Polaj Verkistoj.

Kreemo
------

En sia plej konata verkaĵo *Zasypie wszystko, zawieje...* (Ĉio surŝutiĝos, forbloviĝos...) (Parizo 1973), montras sortojn de kuzinoj - pola bienposedanto, kiu kaŭzita de nepreco kaj sento de devo aniĝas al polaj partizanoj kaj juna komandanto de ukraina partizana taĉmento, kiu iĝas partizano subiĝanta al profunda transformiĝo al loka patriotismo. La historio estas prezentita surfone de dramaj eventoj de la milita historio de polaj-ukrainaj rilatoj, precipe de la Volinia genocido. En tiu ĉi romano aperas ankaŭ ekstreme ŝoke priskribita masakro de Katin.

Vidu ankaŭ
----------

* "Kultura"

Bibliografio
------------

* Bolesław Hadaczek, *Metafizyka Kresów Włodzimierza Odojewskiego* (Metafiziko de Limregionoj laŭ Włodzimierz Odojewski), "Ruch Literacki" 1991, kajero 1-2, p. 33-46.
* Panorama der Polnischen Literatur des 20. Jahrhunderts, volumo IV: Porträts. Lebensläufe, Werkbeschreibungen, Bibliographien, hrsg. K. Dedecius, M. Mack, Zurich: Ammann Verlag 2000, p. 624-628.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Włodzimierz Odojewski en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Włodzimierz Odojewski (rozmowę przeprowadził Witold Bereś)  Intervjuo kun Witold Bereś


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 442363
* GND: 119544946
* LCCN: n85115453
* VIAF: 2491542
* ISNI: 0000 0000 8350 305X
* LIBRIS: 220553
* SUDOC: 028824083
* BNF: 12058049r
* BIBSYS: 7061782
* NKC: jn20000604242
* BNE: XX4862378
 |
**Louis Riboulet** (Saint-Alban-d'Ay, 15-an de januaro 1871 - 1944) estis franca pedagogo kaj profesoro pri filozofio en la Notre-Dame de Valbenoîte Institution, aŭtoro de pluraj verkoj kun pedagogiaj metodoj.

Vivo kaj instruado
------------------

Riboulet faris siajn unuajn studojn ĉe la lernejo de la Marismaj Fratoj en sia naskiĝa tero. En 1886 li eniris la seminarion de la sama religia komunumo en Saint-Genis-Laval kaj tri jarojn poste, ricevis la titolon de lernejo, per la ŝtato ekzameno. Ĉeestante la inviton, en januaro 1890, li iris al Nordameriko, kie li restis ĝis 1914.

Tio estis tre grava por ilia instruisto trejnado, edukaj esplorado kaj observoj dum ĉi tiu periodo en la urbo Iberville, lokita en la Montérégie regiono de Kebekio, Kanado, kaj Usono. Aplikante intense al siaj studoj, li diplomiĝis ĉe la Instituto de Scienca Studo de Universitato de Novjorko.

Li revenis al Francio en 1914 kaj, jarojn poste, li revenis al instruado, praktikante liajn aktivecojn en la Notre Dame Kolegio de Valbenoîte en Saint-Étienne.

En 1925 estis eldonita la "Historie de la Pédagogie", laboro eldonita de la Franca Akademio la sekvan jaron. Tio estis sekvita per la "Psychologie appliquée à l'Éducation", "Conseils sur le travail intellectuel", "La Discipline Préventive et ses Éléments Essentiels" kaj "Méthodologie Générale". Kiel postmorta laboro aperis "L'Eglise et l'Éducation de l'Ère Chrétienne au XIV Siècle".

Riboulet estis kontraŭa al la tradiciaj edukaj rimedoj vigle en tiu tempo, kiu inkluzivis fizikan punon por studentoj, kiuj ne plenumis bone en la lernejo.

Louis Riboulet ankoraŭ trovis tempon por skribi artikolojn por prestiĝaj revuoj pri edukado, inkluzive "Bulletin des Études", "Revue Catéchistique" kaj "Revue Belge de Pédagogie".

Pluraj el liaj verkoj estis tradukitaj al la portugala.

Verkoj
------

en la Franca:

* *Conseils sur le Travail Intellectuel: aux Étudiants et aux Jeunes Maîtres* (Antauparolo de F. Lavallée, Liono, Katolika Librejo Emmanuel Vitte, 1928.)
* *Historie de la Pédagogie* (Antauparolo de André Baudrillart)
* *L'Eglise et l'Éducation de l'Ère Chrétienne au XIV Siècle*
* *La Discipline Préventive et ses Éléments Essentiels*
* *Manuel de Psychologie Appliquée à l'Éducation*
* *Pédagogie Générale*
* *Méthodologie Générale*

Vidu ankaŭ
----------

* Eduko
* Pedagogio
* Filozofio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 620051
* LCCN: no97048741
* VIAF: 31602806
* ISNI: 0000 0000 5887 2099
* SUDOC: 079911803
* BNF: 13083472x
 |
**Ubaldo de Gubbio** (naskiĝis je la nomo *Ubaldo Baldassini* inter la jaroj 1080 kaj 1085 en la urbo Gubbio de norda Italio; mortis la 16-an de majo 1160) estis episkopo de Gubbio. Oni deklaris lin post lia morto kristana sanktulo.

Li kreskis en nobela familio de la urbo Gubbio en la regiono Umbrio de Italio. Ambaŭ gepatroj frue mortis, kaj sekve li estis edukata en monaĥejo. En 1114 li konsekriĝis pastro kaj disdividis sian heredaĵon inter la lokaj malriĉuloj. Probable en 1129 la papo Honorio la 2-a nomumis lin episkopo de Gubbio, post kiam li antaŭe malakceptis elektiĝon kiel episkopo de Peruĝo (Perugia).

Nuntempe en Gubbio ekzistas festo honore al la sankta Ubaldo, kies centra parto estas "vaksokandela kurado" (itale *Corsa dei Ceri*).

La papo Celesteno la 3-a la 5-an de marto 1192 deklaris Ubaldon sanktulo. Li konsideratas patrono de infanoj kaj patrono kontraŭ nervaj malsanoj. Fingra relikvo de Ubaldo situas en la katedralo de la urbo Thann en Alzaco.

* Kategorio Ubaldo de Gubbio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 556131
* GND: 104242361
* LCCN: n84100393
* VIAF: 10279091
* ISNI: 0000 0000 9831 7188
* SUDOC: 113667612
* BNF: 12156742z
* ICCU: SBLV181709
 |
**23355 Elefenoro** estas troja asteroido de Jupitero, kiu orbitas proksime la punkto de Lagrange L4 de la sistemo Suno-Jupitero, kaj estas do ano de la tiel nomata "Greka Tendaro".

Malkovro
--------

Ĝi estis malkovrita la 17-an de oktobro 1960 de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar (Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la *Palomar–Leiden survey*.

Por plenumi tiun astronomian kampanjon, Tom Gehrels estis fotinta la noktan ĉielon en septembro kaj oktobro 1960, eksponante tiam 130 fotografiajn platojn per la Schmidt-teleskopo de 48 coloj (122 cm) de la Observatorio de la Monto Palomar (Kantono San-Diego, Kalifornio). Tiuj fotaj platoj poste estis senditaj en la observatorion de Leiden (Nederlando), por esti ekzamenitaj de la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten dum la sekvantaj jaroj por malkovri novajn asteroidojn.

Nomo
----

Tiu asteroido ricevis la nomon de la mita reĝo Elefenoro de Eŭbeo. En la lasta jaro de la Troja milito li estis mortigita de la troja batalanto Agenoro, kiam li provis gajni la kirason de Ekepolo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
* Objekto ĉe *Space Reference* angle

| Antaŭe: | Listo de asteroidoj (23001 – 24000) | Poste: |
| --- | --- | --- |
| (23354) 9547 P-L | **23355 Elefenoro** | (23356) 1194 T-1 |
Mercier, franca verkisto **Louis-Sébastien MERCIER** (naskiĝinta la 6-an de junio 1740 en Parizo, mortinta samloke la 25-an de aprilo 1814) estis franca verkisto kaj retorikisto.

Vivo
----

Mercier estinte profesoro pri retoriko en Bordeaux vivis poste en Parizo. Kiam la Theâtre Français rifuzis la enscenigon de unu teatraĵo lia, Mercier petis helpon juran kaj fariĝis advokato mem finfine por pledi plej bone en sia favoro. La akra lingvo de *Tableau de Paris* devigis lin fuĝi en Svislandon kaj Germanujon. Nur post la Franca Revolucio de 1789 li rajtis reven patrujen. Estante deputito parlamenta li voĉdonis por la ĝismorta enkarcerigo de la franca reĝo Ludoviko la 16-a. Poste li mem malliberigitis. Post la Teroro de Robespiero li elektitis ano de la t.n. Konsilio de la 500, iĝis profesoro pri historio ĉe la Centra lernejo kaj iĝis institutomembro.

Graveco
-------

Mercier sukcesas sprite kaj inteligente - sed ankaŭ paradokse - verkadi; oni kelkfoje nomis lin "simio de Rousseau". Mercier laŭ ties stilo unuigas elegantecon kaj troigemon. Tion atestas i.a. la verko *Tableau de Paris* (1781–89, 12 vol.), rakonto ne nur de moroj sed ankaŭ de malvirtoj. La furoro estis, aparte en Germanujo, eksterordinara. Eltiraĵojn publikigis Desnoiresterres kaj Lacour (1862). La kontinuigo titolita *Le nouveau Paris* (Braunschweig 1800), kie li priskribis la revolucian tempon, ŝajne estis eĉ pli senbrida. Karakterizaj estas krome jenaj verkoj:

* *L'essai sur l'art dramatique* (Amsterdamo 1773), kun atakoj kontraŭ Klasikismo, Racine kaj Boileau kaj Molière
* *L'an 2440* (1770), fantaziaĵo pri ŝanĝo kompleta de sociala vivo

La dramoj kiuj kongruas kun liaj teorioj troviĝas kolektitaj ĉe *Théâtre de Mercier* (Amsterdam, 1778–84, 4 vol.). Mercier ankaŭ prizorgis eldonon de la verkoj de Jean-Jacques Rousseau inter 1788–93, en 38 volumoj kun eksplikoj. Ekster tio li publikigis la unuan tradukon de la tragedio *Die Jungfrau von Orléans* de Friedrich Schiller en francan lingvon en 1802.

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 13. Leipzig 1908, p. 627-628, kio legeblas ĉi tie.

* Kategorio Louis-Sébastien Mercier en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 566998
* GND: 118581007
* LCCN: n50035959
* VIAF: 36921956
* ISNI: 0000 0001 2128 0441
* LIBRIS: 296587
* SUDOC: 027023702
* BNF: 11915633w
* ULAN: 500354579
* NLA: 35347299
* NDL: 00471537
* BIBSYS: 5013010
* RKD: 313004
* NKC: xx0055097
* ICCU: RAVV060581
* BNE: XX1034232
 |
**William Christian BULLITT, Jr.** (nask. la 25-an de januaro, 1891 en Philadelphia; mortis la 15-an de februaro, 1967, Neuilly) estis usona diplomato, ĵurnalisto, novelisto kaj elokventa antikomunisto, unua ambasadoro de Usono en la Sovetunio.

Li laboris por Woodrow Wilson ĉe la Pariza Packonferenco de 1919. Komence de 1919, usona prezidento Woodrow Wilson sendis al Moskvo por analizi kiel forta estas la bolŝevika registaro. Bullitt partoprenis en specifa misiono - kun Lincoln Steffens - al la bolŝevika Rusio, kun la sveda komunisto Karl Kilbom. Hejmenveturante, Bullitt proponis rekonon de la soveta ŝtato. Ĉar li malsukcesis konvinki Wilson pri apogo de la rilatoj kun la bolŝevikoj, Bullitt rezignis pri sia pozicio ĉe la Wilson-a stabo.

Li poste reveturis al Usono, kie agadis kontraŭ la Traktato de Versailles en la Usona Senato.

Li estis unua ambasadoro de Usono en Sovetunio ekde 1933 ĝis 1936, poste li estis ambasadoro en Francio ekde 1936. En 1940 li reveturis al Usono.

* Kategorio William Bullitt en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 130854
* GND: 118857800
* LCCN: n86006817
* VIAF: 14884292
* ISNI: 0000 0001 0872 356X
* SUDOC: 034692533
* BNF: 125420269
* NDL: 00434773
* BIBSYS: 90395615
* NKC: uk20201097271
 |
**Ravindra KELEKAR** [ravindra kelekaar; en la konkana: रविंद्र कॆळॆकार], (La 7-an de marto 1925, en Cuncolim, Portugala Barato - la 27-an de aŭgusto 2010, en Margao, Goao, Barato), konata kiel "Ravindrabab", estis barata verkisto, kiu verkis ĉefe en la konkana, kaj ankaŭ en la maratha kaj la hindia lingvoj. Li estis profunde influita de Gandhi kaj partoprenis en la Hinda Sendependiga Movado, kaj la sendependiga movado de Goao. Li ankaŭ estis aktivulo por la konkana lingvo, kaj kampanjis por la oficialigo de la konkana.

Ravindra KelekarLi verkis dekojn da libroj. Inter ili estis libroj pri la konkana lingvo; la premiita vojaĝlibro *Himaalajaant* (1976); konkanigo de la Mahabharato (1985, en du volumoj); kaj studo pri Gandhi (en la hindia, 1985). Li estis redaktoro de la revuoj *Meerg* (1953-55), *Gomantbharati* (1956-60), kaj dum pli ol du jardekoj li redaktis la revuon *Jaag* [ĝaag]. Li ricevis multajn beletrajn premiojn. En 2006 li iĝis la unua verkisto en la konkana kiu ricevis la premion Gjanpith.

Referencoj
----------

1. ↑  Listo de la verkoj de Kelekar en la datumbazo WorldCat.
2. ↑  (Anglalingva artikolo) Konkana eminentulo Ravindra Kelkar, *The Times of India*, 28-an de julio 2010.
3. ↑  Gjanpith gazetara komuniko (en la angla), la 22-an de novembro 2008, "La 42-a premio Gjanpith kune al eminenta konkana poeto kaj aŭtoro Shri Ravindra Kelekar, kaj sanskrita poeto kaj klerulo Shri Satya Vrat Shastri".



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 724947
* GND: 1048648257
* LCCN: n82013391
* VIAF: 50561895
* ISNI: 0000 0000 2323 9322
* SUDOC: 243163754
 |
**Lubna** de Kordovo estis araba alandalusa intelektulino de la dua duono de la 10-a jarcento, aktiva en gramatikaj aferoj kaj poezio. Ŝi estis la sekretariino de la Kalifo de Kordovo, Al-Hakam la 2a, kiu estis granda protektanto de la kulturo.

Ene de la Kordova biblioteko, ŝi okupiĝis je reprodukto, skribo kaj traduko de multe da novaj volumoj. Ankaŭ, ŝi estis kun la juda kuracisto kaj patronanto, Ĥasdaj ibn Ŝaprut, la iniciatorino pri la kreado de la fama biblioteko de Madinat al-Zahra.

Laŭ la arabaj kronikoj, dum la epoko de Al-Hakam la 2a, oni povis trovi en la urbo Kordovo pli ol 170 virinoj kiuj havis la taskon kopii librojn, fakto kiu donas ideon de la graveco de la kulturo sed ankaŭ de la rolo de la virino dum la reĝado de tiu progresema kalifo. Krom Lubna, la historio retenas la nomon de Fatima, alia sekretariino de Al-Hakam la 2a.

Literaturo
----------

* Olivier Gaudefroy, *Lubna, la copiste de Cordoue* [Lubna, la kopistino de Kordovo], Turquoise, 2019.

* Lubna de José Luis MuñozLubna de José Luis Muñoz
**Ali Iezid Izz-Eduim Ibn Salim Hank Malba TAHAN** estis unue pseŭdonimo de **Júlio César de Mello e Souza** (Queluz, 6-a de majo, 1895 – Recife, 18-an de junio, 1974) kaj poste lia laŭleĝa nomo. Tahan fariĝis ankaŭ familinomo de siaj idoj. Naskiĝis en 1895, mortis en 1974. Li estis brazila verkisto kiu publikiĝis 56 porjunulajn librojn. Lia frato, João Batista de Mello e Souza, estis esperantisto, do kvankam li mem ne parolis Esperanton, li emis al ĝi kaj simpatiis al la afero. En kelkaj de lia verkoj estas rapidaj simpatiaj mencioj al Esperanto kaj esperantistoj. Li eĉ verkis interesan rakonton pri litero Ĥ. Lia plej fama verko estas "O Homem que calculava" (La Homo kiu kalkulis) pri homo kiu povis solvi ian matematikan problemon de sia tempo. Ĝi estas tradukita al pli ol 15 lingvoj.
Omaĝe al li, la 6-a de majo estas en Brazilo memortago de matematiko.

* Kategorio Malba Tahan en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 24730
* GND: 124402364
* LCCN: n84801610
* VIAF: 117448127
* ISNI: 0000 0001 0788 2710, 0000 0003 6853 7720
* SUDOC: 060238399
* BNF: 137621165
* ICCU: RAVV097537
* BNE: XX1089937
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Zbigniew Roman NAGOWSKI** (naskiĝis la 2-an de julio 1929 en Zosin apud Horodło, mortis la 2-an de aprilo 2017 en Bydgoszcz) estis pola inĝeniero, poligloto, ĉiĉerono de Esperantotur, tradukisto kaj esperantisto. Li estis la onklo de vikipediisto Krzysztof Śliwiński.

Esperantista vivo
-----------------

Zbigniew Nagowski esperantistiĝis kiel memlernanto dum deviga soldatservo, kiam li kiel ŝoforo veturigis oficirojn kaj havis multe da tempo. Pli frua ekkono de latino faciligis lian lernadon. Aprile 1958 li turnis sin al Pola Esperanto-Asocio pri preteco gvidi kurson por skoltoj ricevante aprobon flanke de Bolesław Monkiewicz. En Brzeg, Środa Wielkopolska kaj Bydgoszcz Zbigniew Nagowski gvidis kursojn de Esperanto, verkis lernolibron (en manuskripto) kaj tradukis ŝlagrojn de polaj kantoj. Dum pluraj jaroj korespondis en Esperanto kun monaĥo, la amiko de Pio el Pietrelcina, kiu sanigis kelke da homoj el la familio kaj konatojn. Elpoligis esperantlingvan broŝuron pri Patro Pio, de Alberto del Fante, laŭ permeso de Arni Decorte.

Kuriozaĵo
---------

 
Pro cenzuro en Pola Popola Respubliko du ekzempleroj de esperantlingva libreto pri Patro Pio, alsenditaj de Italio ne atingis la adresaton. La tria estis resendita de regopovoj de la komunista reĝimo. Pro tio apartaj folioj estis enmetataj al unuopaj leteroj ĝis kompletigo de la tuto. Intertempe unu folio "perdiĝis".
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Bobinskij Vasil** (ukraine *Василь Бобинський*; 1898-1938) estis poeto kaj esperantisto. Naskiĝis en nuna Lviva provinco, lernis en gimnazioj de Lvivo kaj Vieno. Militis dum la Unua mondmilito, apartenis al Ukrainaj siĉ-pafistoj. 1920 - migris al Kievo, kie fariĝis komunisto. Revenis al Lvivo, kie redaktis literaturajn revuojn. Pro persekutoj de pola polico Bobinskij kun familio iris al sovetia Ukrainio, al Ĥarkivo, kie partoprenis antaŭdoktorajn studojn ĉe la Akademia Instituto de Literaturo.

Unu el fondintoj de la ukraina erotika poezio: sonetaro *Nokto de l'amo* (ukraine - "Ніч кохання"), 1921-1922, eldonita en 1923.

1933 - arestita pro aparteno al ukraina naciisma organizaĵo, mortpafita en 1938.

Lian poemon "Kanto de flugilhavaj centaŭroj" (1924) esperantigis Volodimir Pacjurko (Ukraina Stelo, 1991, 5).

* Kategorio Vasil Bobinskij en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 132031
* GND: 1089259271
* LCCN: no2015040303
* VIAF: 166061911
* ISNI: 0000 0001 1788 5122
* NKC: js20201087075
 |
**Zdeněk Jirotka** (naskiĝis la 7-an de januaro 1911 Ostrava – mortis la 12-an de aprilo 2003 en Prago) estis ĉeha verkisto kaj felietonisto, aŭtoro de bonhumoraj romanoj, rakontoj, tribunal-raportoj kaj radio-dramoj.

Li naskiĝis en Ostrava, kie li en la jaroj 1925-1929 studis reallernejon, en 1933 li abiturientiĝis ĉe Konstruista Teknikumo en Hradec Králové. Baldaŭ li eniris armeon kaj restis tie ĝis 1940, servante en Košice, Olomouc, Brno kaj aliaj urboj.

Komence de la nazia okupacio li laboric ĉe ministerio de publikaj laboroj, sed post 1942 li dediĉis sin eksluzive al verkado, kion ebligis al li la eksterordinara sukceso de lia debuta satira romano **Saturnin** (esperantigita). La sukceson li neniam plu superis, nur lia parodio pri kriminala ĝenro **La viro kun hundo** vekis preskaŭ kompareblan intereson.

En 1940 li eniris redakcion de *Lidové noviny* (Popola ĵurnalo) kaj post la dua mondmilito redakcion de *Svobodné noviny* (Libera ĵurnalo), post 1951 li du jarojn laboris en la redakcio de bonhumora semajna gazeto *Dikobraz* (Histriko), poste li transiris al Ĉeĥoslovaka radio kaj en 1963 li revenis al Dikobraz.

Jirotka imitis la sekan anglan humuron, sed en la ĉeĥa medio, ofte li ĉarmas la leganton per sekretoj kaj nefinparolitaj ideoj.

La romano Saturnin estis sukcese filmita de Ĉeĥa televido. La Esperanta traduko de la romano (tr. Josef Vondroušek) atendas en manuskripto, publikigita estis nur la unua ĉapitro.

Verkoj
------

* *Saturnin*, 1942 –
* *Muž se psem*, 1944 – (Viro kun hundo)
* *Hvězdy nad starým Vavrouchem*, 1946 – (Steloj supeer la maljuna Vavrouch) - radio-dramo
* *Profesor biologie na žebříku*, 1956 – (Profesoro de biologio sur ŝtupetaro)
* *Sedmilháři*, 1970 – (Sep mensolugoj) - kolekto de rakontoj
* *Pravidla se změnila*, 2000 – (La reguloj ŝanĝiĝis)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 206779
* GND: 1018969357
* LCCN: n88018607
* VIAF: 64074114
* ISNI: 0000 0001 1067 5384
* SUDOC: 032053037
* BNF: 123156408
* NKC: jk01051900
 |
**Manuela GRETKOWSKA** (naskiĝis la 6-an de oktobro 1964 en Lodzo)- pola verkistino, felietonistino, ĵurnalistino, politikistino kaj ĉefo-fondinto de Partio de Virinoj (*Partia Kobiet*).

Manuela Gretkowska

Vivo
----

Ŝi studis filozofion en Jagelona Universitato en Krakovo. En 1988 jaro ŝi venis al Francio kaj studis ĉi tie antropologion ĉe École des hautes études en sciences sociales. Ŝi revenis al la lando en la komenco de 1990oj. Ŝi komencis verki en revuo "BruLion" kaj ŝi estiĝis la anino de "Pokolenie BruLionu" (Marcin Świetlicki, Olga Tokarczuk, Jacek Podsiadło). Ŝi estiĝis vicestrino de la virina revuo *Elle*. Ŝi verkis ankaŭ felietonojn al *Cosmopolitan*, *Wprost*, *Polityka*, *Machina* kaj *Cogito*.

Manuela Gretkowska debutis literature per sia romano "My zdies' emigranty" (1991) en kiu ŝi priskribis mentalon de elmigrantaj el Pollando homoj. Apreciis ĝin Czesław Miłosz. Poste ŝi verkis *Tarot paryski* (1993), *Kabaret metafizyczny* (1994), *Podręcznik do ludzi. Tom pierwszy i ostatni: czaszka* (1984)- la trilogio pri siaj francaj impresoj. En siaj libroj ŝi fascinis pri gnozo, kabalo, la persono de Maria Magdalena kaj la motivo de kranio en la monda kulturo. Oni ŝin konis kiel skandalistino kaj postmodernistino. En 1997 jaro ŝi loĝis en Svedio kie ŝi verkis *Namiętnik*- la rakontaro. Plej gravaj verkoj de ŝi estas feminismaj- *Polka* (2001), la taglibro de titola Polino kaj *Europejka* (2004), opinioj pri Pollando ŝanĝanta dum unuaj jaroj post la revolucio de Solidareco. De 2003 jaro ŝia viva partnero estas Piotr Pietrucha.

Tre bulversa kaj simbola estis cenzuro de la unu de 2007aj numeroj de revuo *Sukces* kun ŝia felietono kontraŭanta al la politiko de fratoj Lech (la prezidanto de Pollando) kaj Jarosław Kaczyński (la premiero de Pollando). La ekzemploj estis venditaj en kioskoj kun fortranĉitaj paĝoj kun tiu felietono. En 2007 jaro ŝi organizis la *Partia Kobiet* (Partio de Virinoj).

Verkaroj
--------

### Romanoj

* *My zdies' emigranty* (1991)
* *Tarot paryski* (1993)
* *Kabaret metafizyczny* (1994)
* *Podręcznik do ludzi* (1996)
* *Namiętnik* (1998)
* *Światowidz* (1998)
* *Silikon* (2000)
* *Polka* (2001)
* *Sceny z życia pozamałżeńskiego* (2003)
* *Europejka* (2004)
* *Kobieta i mężczyźni* (2007)

### Filmaj scenarioj

* *Szamanka* (1996)
* *Egoiści* (1999)
* *Miasteczko* (serialo)

* Kategorio Manuela Gretkowska en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 219025
* GND: 123927153
* LCCN: n96118744
* VIAF: 85812397
* ISNI: 0000 0001 1576 7261
* LIBRIS: 220581
* SUDOC: 034785949
* BNF: 12550328j
* NLA: 57094311
* BIBSYS: 5098772
* NKC: xx0077902
* BNE: XX1018984
 |
**Vasilij Makaroviĉ ŜUKŜIN** (ruse *Василий Макарович Шукшин*; naskiĝis la 25-an de julio 1929, mortis la 2-an de oktobro 1974) estis rusa aktoro, verkisto kaj reĝisoro. Li naskiĝis en vilaĝo *Srostki*, Altajo (suda Siberio), Sovetunio. Lia patro kamparano *Makar Leontieviĉ Ŝukŝin* dum kolektivigo (apero de kolĥozoj aŭ kooperativoj) en 1933 estis arestita kaj baldaŭ pafmortigita. Lia patrino nomiĝis *Maria Sergejevna Ŝukshina* (n.Popova).

Post fino de la sepa klaso de loka lernejo Vasilij plu lernis en teknikejo de urbo Bijsko. Ekde 1950 ĝis 1953 li servis kiel radiisto en la soveta milita marfloto.
Poste li laboris kiel instruisto de la rusa lingvo kaj literaturo en sia vilaĝo Srostki.

En 154 Vasilij venis Moskvon kaj komencis studi en VGIK (Vsesojuznij Gosudarstvennij Institut Kinematografii – Tutunia Ŝtata Instituto de kinematografio). En 1960 li sukcese ĝin finis.

En 1958 estis unue eldonita lia verko – *"La paro en la ĉaro"*.

En 1963 Vasilij komencis labori kiel reĝisoro en moskva Gorkij filmstudio. Jam en 1964 lia filmo *"Ĵivjot takoj parenj"* (Vivas tia bravulo) gajnis la ĉefan premion de la Festivalo de Venecio (la Mostra Internazionale d'Arte Cinematografica) – *"La Ora Leono"*.

La unua edzino de Ŝukŝin estis lia samvilaĝanino *Maria Ivanovna Ŝumskaja* laborinta kune kun li kiel instruistino.
Ekde 1964 lia edzino estis *Lidia Nikolajevna Fedoseeva*, fama rusa aktorino. En 1967 naskiĝis ties unua filino *Maria* (nun kinostelo). En 1969 naskiĝis *Olga*, kiu finis saman instituton VGIK, kie studis ŝia patro, sed poste ŝi preferas pli verki ol filmi. Ŝi havas filon *Vasilij*.

Vasilij Makaroviĉ Ŝukŝin mortis la 2-an de oktobro 1974 dum filmado de *"Ili batalis pro la patrujo"* pro kormalsano. Lin oni sepultis en Novodeviĉje tombejo en Moskvo.

En Esperanto aperis
-------------------

* Arkivigite je 2010-07-16 per la retarkivo Wayback Machine *Saluton al Beja* (trad. A. Korĵenkov). Sezonoj, 1984, №2, *Simbolo de kredo* (trad. N. Lozgaĉev) Sezonoj, 1985, №4.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Vasilij Ŝukŝin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* kroniko, fotoj, bibliografio, roloj en filmoj ruse
* Arkivigite je 2009-08-03 per la retarkivo Wayback Machine lia familio ruse
* biografio kaj tekstoj ruse
* Altajo - patrujo ruse, angle
* Ŝukŝin muzeo en Srostki ruse, angle


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 327652
* GND: 118757776
* LCCN: n81085744
* VIAF: 29647630
* ISNI: 0000 0001 2095 8441
* LIBRIS: 211733
* SUDOC: 034849785
* BNF: 125558989
* NKC: jn19981002483
* BNE: XX1128799
 |
**Nigra Kaldrono**, **Make-ta-vatah**, ankaŭ **Motavato** aŭ **Mokstaveto** (naskiĝis ĉirkaus 1803 ĉe la Nigraj Montetoj en Suda Dakoto; mortis la 27-an de novembro 1868) estis ĉefo de la sudaj Ĉejenoj. La 18-an de februaro 1861 li subskribis kun aliaj indianoj la kontrakton de *Fort Wise*, la 14-an de oktobro 1865 tiun de *Little Arkansas* kaj la 16-an de oktobro 1867 tiun de *Medicine Lodge Creek*.

Kune kun Monaĥa Urso li vizitis en 1863 la prezidenton Abraham Lincoln en Vaŝingtono. La 29-an de novembro 1864 Kolonelo Chivington kaj la kolorada milico, la regimentoj de la 1-a kaj 3-a kolorada kavalerio kaj la 1-a nov-meksika volontula milico atakis la tendvilaĝon de Nigra Kaldrono kaj Blanka Antilopo ĉe *Sand Creek*, inter la nunaj urbetoj *First View* kaj *Brandon*, *Kiowa County*, Kolorado. Preskaŭ ĉiuj loĝantoj estis murdigitaj, inter ili la ĉefo Blanka Antilopo. Nigra Kaldrono sukcesis eskapi.

Li mortis la 27-an de novembro 1868 dum alia atako de blankuloj al sia tendaro, ĉifoje ĉe la rivero *Washita*, *Roger Mills County*, Oklahomo. Al tiu atako gvidis George Armstrong Custer la 7-an kavaleriregimenton. Nigra Kaldrono mortis kune kun 101 ĉejenoj, la plejmultaj estis virinoj kaj infanoj.

Jen vortoj, kiujn li plurfoje diris al blankuloj, kaj kiuj ŝvebas kiel tombsurskribaĵo en la malvarmega aero super la rivero *Washita*:

*"Ĉu ja okazis maljustaĵo al mi,*
*tamen vivas espero en mi.*
*Ĉiuj miaj indianaj amikoj hezitas.*
*Ili timas veni ĉi tien.*
*Ili timas perfidon,*
*kiel estis perfidataj mi."*

Vidu ankaŭ
----------

* Indianoj
* Usonaj indianoj

* Kategorio Nigra Kaldrono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 218895
* GND: 129446378
* LCCN: n2003044813
* VIAF: 73228696
* ISNI: 0000 0000 7871 6712
 |
**FÖLDES Zoltán** (foeldeŝ) plumnomo *Kálmán Vándor* estis hungara verkisto, poeto, lernolibrverkisto naskita en Ĉikŝomjo la 15-an de oktobro 1884 kaj mortinta en Budajenő la 28-an de julio 1956.

Biografio
---------

Zoltán Földes havigis bazlernejan diplomon de instruisto en Csíksomlyó kaj jurdoktoradon en Koloĵvaro. Li instruis kaj li estis kunlaboranto de la gazetoj A Hírnök, Pásztortűz, Vasárnap, Új Cimbora, Jóbarát, Erdélyi Tudósító. En 1929-30 kun titolo Angyalkert (pli poste Erdélyi Kis Pajtás) li eldonis porinfanan gazeton. Por lerneja uzo li redaktis la geografion de la departemento Maros-Torda (Kv. 1923). Li radaktis legolibrojn, higienlernolibron.

Verkoj
------

* *Versek*, poemoj, Mv. 1906;
* *A magyarságért*, Ditró, 1913;
* *Harc és béke*, poemoj, Kv. 1916;
* *Gyermekek köszöntőkönyve*, Kv. 1923;
* *Az endrédi leányvásár és más elbeszélések*, rakontoj, (Kv. 1928);
* *Szívvel*, poemoj (Szováta 1928);
* *Az elveszett leány* (Kv. 1928);
* *János apó tapasztalatai* (Kv. 1928).

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon
**Ludwig HELMBOLD** (naskiĝinta en la 21-a de januaro 1532 en Mühlhausen, mortinta samloke en la 8-a de aprilo 1598) estis germana teologo kaj poeto de evangeliaj kantoj.

Vivo
----

La vivo de Helmbold estis tipa por la dua generacio de la lutera Reformacio. La nova kredo estis altvalora por la adeptoj, sed socie ne jam tute nekontestata kaj sekura bono. La antagonismoj kaj kontrastoj inter la konfesioj ankoraŭ viglegis. Humanisme edukite en Leipzig kaj Erfurto, li dediĉis sin plenkore al la instruista profesio, unue en la patra urbo.

En 1554 li magistriĝis en Erfurto kaj profesoriĝis en 1562 ĉe la filozofia fakultato de la Universitato de Erfurto. Samtempe li decide helpis - en sia pozicio kiel dua rektoro - fondi evangelian pedagogian sekcion. Sekve multaj el liaj poemoj temas pri la lerneja vivo aŭ almenaŭ tralumetigas la sintenon de pasia instruisto.

En la 1570-a jaro li devis demisii de ĉiuj erfurtaj oficoj (verŝajne pro intrigo kaj premo far influaj katolikoj en la urbo). Li revenis al Mühlhausen, kie li denove fariĝis instruisto, poste diakono kaj finfine en 1586 superintendanto.

La poeto
--------

Liaj stile perfektaj verkoj koncernas temojn de kristana kredo: fontoj elĉerpitaj ne nur estas la Biblio sed ekzemple ankaŭ la teksto de la *Confessio Augustana* (la surpaperigita enhavo de la luterana kredo/"kredokonfeso"), kiun li versigitis. La plej eble altan poetan honorigon Helmbold ricevis fare de imperiestro Maksimiliano la 2-a, kiam li faritis laŭre kronita poeto *(poeta laureatus)*.

La kantoroj Joachim a Burck kaj Johannes Eccard muzikigis multajn el liaj poemoj. En la aktuala versio de la kantolibro *Evangelisches Gesangbuch (EG)* oni trovis la sekvontan helmboldajn kantojn: EG 320 *(Nun laßt uns Gott, dem Herren),* EG 365 *(Von Gott will ich nicht lassen)* kaj EG - regiona eldono por Nordelbio - 558 *(Amen, Gott Vater und Sohne)*.

Honoroj modernaj
----------------

En 1998 oni nomis en la sudoriento de Mühlhausen straton omaĝe al li *Helmboldstraße* (flanka strato de Bonat-strato).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ludwig Helmbold en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj pri Ludwig Helmbold en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Biografio ĉe NDB.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 469751
* GND: 124661122
* LCCN: no93028275
* VIAF: 69867276
* ISNI: 0000 0000 6631 6244
* SUDOC: 22728884X
* BNF: 16365571v
* MBA: 2ff97d72-a078-44f0-9405-e2cfe1cc09aa
* NKC: mzk2009532442
 |