recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Protestoj la 14an de aprilo 2018
La  **Armena revolucio de 2018** (plej ofte konata en Armenio kiel **#MerzhirSerzhin** (armene: ՄերժիրՍերժին), kun la signifo "ForjetuSerĵ-on") estis serio de kontraŭregistaraj protestoj en Armenio de aprilo ĝis majo 2018 de diversaj politikaj kaj civilaj grupoj gviditaj de membro de la parlamento Nikol Paŝinjan (estro de la Partio Civila Kontrakto). Protestoj kaj marŝoj okazis komence kiel respondo al la tria sinsekva periodo de Serĵ Sargsjan kiel la plej potenca reprezentanto en la registaro de Armenio kaj poste kontraŭ la ĝenerala regado de la Armena Respublikana Partio. Paŝinjan deklaris ĝin ***Velura Revolucio*** (Թավշյա հեղափոխություն).

La 23-an de aprilo, Sargsjan cedis, dirante "Mi eraris, dum Nikol Paŝinjan pravis kaj rezignis. Iuj nomas la eventon kiel paca revolucio simila al revolucioj en aliaj post-sovetiaj ŝtatoj. Antaŭ la vespero de la 25-a de aprilo, la respublikana koalicia partnero Daŝnako retiriĝis de la koalicio.

Antaŭ la 28-a de aprilo, ĉiuj opoziciaj partioj en la parlamento de Armenio anoncis, ke ili subtenos la kandidatecon de Paŝinjan. Elektado estis planita en la Nacia Asembleo por la 1-a de majo; por Paŝinjan, por ke li estu elektita ĉefministro, kun postulo de 53 voĉdonoj, li devus gajni la voĉojn de almenaŭ ses membroj de la Respublikana Partio. Paŝinjan estis la sola kandidato kiu estis proponita por la voĉdono. Tamen, la Respublikana Partio unuanime voĉdonis kontraŭ Paŝinjan - 102 parlamentanoj ĉeestis, el kiuj 56 voĉdonis kontraŭ lia kandidateco kaj 45 voĉdonis por ĝi. Semajnon poste, la 8-an de majo, la dua voĉdono okazis. Paŝinian estis elektita ĉefministro kun 59 voĉoj.

* Kategorio Armena revolucio de 2018 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
la princelektista burgo Linz ĉe Rejno
burgo Linz, suda flanko
burgo Linz, okcidenta flanko
La princelektista **burgo Linz**, ankaŭ nomata *ĉefepiskopa burgo*, estas urboburgo en Linz ĉe Rejno en la distrikto Neuwied, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato. Ĝi estis konstruita fare de la princelektisto kaj ĉefepiskopo de Kolonjo tuj post la ricevo de la urborajto al Linz por esti kolonja bastiono sur la maldekstra rejnflanko (kontraŭburgo), samtempe ĝi servis kiel doganburgo.

Situo
-----

La akvoburgo situas en la urbo de Linz ĉe Rejno norde de la „Rejnpordego" en tuja apudeco al la Rejno kaj la federacia strato B 42, proksimume je duona distanco inter e Kolonjo kaj Koblenco.

Historio
--------

Arĥitekturo
-----------

Hodiaŭa Utiligado
-----------------

Literaturo
----------

* Heiko Laß: *Der Rhein, Burgen und Schlösser von Mainz bis Köln*. Michael Imhof Verlag 2005. ISBN 3-937251-64-2
* Alexander Thon, Stefan Ulrich: *„... wie ein Monarch mitten in seinem Hofstaate thront". Burgen am unteren Mittelrhein*. Schnell & Steiner, Regensburg 2010, ISBN 978-3-7954-2210-3, S. 100-103.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Burgo Linz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Eintrag zur Burg in der wissenschaftlichen Burgendatenbank des Europäischen Burgeninstituts (EBIDAT)
* Burg Linz (PDF; 239 kB) bei hermann-joseph-loehr.de

Referencoj
----------
**KÖKÉNY Lajos** (naskita la 31-an de majo 1897 en Sátoraljaújhely; mortis la 27-an de aprilo 1985 en Budapeŝto) estis hungara esperantisto kaj parlamenta stenografisto (antaŭe ĵurnalisto kaj mezlerneja instruisto).

Li ekesperantistiĝis en 1919. En 1928 li fondis *Hungaran Heroldon;* li redaktis kaj eldonis ĝin ĝis 1930. Li verkis propagandan broŝuron en 1928. De 1930 li aperigis kvar kajerojn de *Esperanto-Jarlibro* hungarlingve. Li aranĝis literaturajn vesperojn, ankaŭ en la Muzikakademio, organizis skribenketon pri Esperanto en 1931 kaj faris vastan propagandon por Esperanto ĉefe de 1928 ĝis 1935 kaj de 1945 ĝis 1949. De 1932 li estis afergvidanta vicprezidanto de Hungarlanda Esperanto-Societo, de 1941 ĝis 1947 li estis ties prezidanto. Li iniciatis (en 1932) kaj gvidis la ekzamenan komitaton. En 1947 estis eldonita lia *Populara lernolibro de Esperanto.* De 1947 ĝis 1949 li estis Esperanto-anoncisto de la Hungara Radio. Krom multaj artikoloj en kaj pri Esperanto, li tradukis novelojn, verkis ankaŭ dramformajn fabelojn kaj redaktis la libron *Ora Duopo* aperinta en 1966 pri Julio Baghy kaj Kálmán Kalocsay. Interalie li estas memorita en la esperanto movado kiel Redaktoro de la Enciklopedio de Esperanto. De 1961 ĝis 1969 li estis ĉefredaktoro de *Hungara Vivo.* Li laboris por Esperanto ankaŭ en la Paneŭropa Movado.

Li alfaris la Radnai-stenografion al Esperanto en 1928 kaj samjare faris Esperanto-paroladojn dum la internacia kongreso de stenografoj en Budapeŝto. Laŭ komisio de sia oficejo li interrilatas pere de Esperanto kun la parencaj oficejoj de la mondo por fondo de kolektejo pri dokumentoj de la parlamentaj stenografoj.

Lajos Kökény aperigis popularajn ortografiajn kaj diversajn stenografiajn librojn. Kiel historiisto de la ĉefurbo Budapeŝto li verkis ampleksan historion de la 8-a distrikto de la ĉefurbo (hungare). Diversaj artikoloj, ankaŭ en tri Hungariaj Enciklopedioj pri Esperanto.

* Kategorio Lajos Kökény en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 22640
* GND: 1042073538
* VIAF: 85843393
* ISNI: 0000 0000 5752 2425
* NKC: xx0082291
 |
**Akrofonio** (de greka ákros — supra kaj phōnē sono) estas procedo dum kiu novaj vortoj aperas el iu speco de siglo aŭ alia mallongigo je unuaj literoj. Dum tio la sigloj estas legataj ne laŭ alfabetaj nomoj de literoj, sed kiel normalaj sonoj. Tiu ofte okazas en lingvoj kiel la rusa, la greka ktp. Ankaŭ simila procedo okazas en lingvoj, kiuj uzas diferajn skribsistemojn ol fonetika alfabeto - ekzemple, en la ĉina, kiam oni kreas kunmetaĵojn el kelkaj du- aŭ tri-ideogramaj vortoj, oni ofte skribas nur unuan ideogramon de ĉiu.

Fakte, la deveno de alfabeto mem estas formo de akrofonio. La plej fruaj fonetikaj alfabetoj kiel praĥanaana aŭ fenica devenas de egiptiaj hieroglifoj, kiuj estas ideogramaj. La unuaj uzantoj de la alfabetoj prenis kelkajn ideogramojn, kaj deklaris ke ili donu sonojn, kiu estis unua en la vorto, kiun originala ideogramo donis.

La originalaj alfabetaj nomoj de fenica skribo (kiuj preskaŭ senŝanĝe travivas en laa hebrea alfabeto - alef, bet, vav...) estis fakte vortoj, kiujn signifis originalaj ideogramoj. Ĉar la literoj mem tiam aspektis iom bildece, tio estis granda helpo por memorigo de literoj.

Post disvastigo de alfabeto en aliaj lingvoj kaj popoloj, tiu akrofonia efekto malaperis. Pro tio en multaj lingvoj oni klopodis reinventi nomojn de literoj por ke ili ree esti akrofonecaj. Ekzemple, en la frua angla la litero A nomiĝis *axe* (hakilo), kaj ĝi vere aspektis kiel hakilo. En ogamo oni preferis nomi la literojn laŭ arboj, ekz. **A** nomiĝis *ailm* (abio), **B** estis *beith* (betulo) and **C** estis *coll* (avelujo). En aliaj lingvoj oni uzis diferajn sistemojn por memorigi.

La solfeĝa gamo ankaŭ estas akrofonia, ĉar la nomoj de notoj (do, re, mi, fa, so, la, si) devenas de unuaj silaboj de ĉiuj linioj de latina religia himno Ut queant laxis, kiun oni ofte kantis kaj dum mesoj, kaj en religiaj muziklernejoj.
La **akrilfarbo** estas plej ofte akvosolvebla kolorigaĵo, kun plastaj dispergaĵoj. La polimeriziĝantaj akrilacidaj esteroj formas la akril-rezinajn kolorigaĵojn. Ĝi estis unuafoje produktita en Usono en fino de la 1940-aj jaroj.

Ĝi estas ŝatata pentrofarbo de la pentristoj ekde la 20-a jarcento pro ties facila uzebleco kaj granda retformiĝo. Ĝi entenas grandan kvanton da akva plasta dispergaĵo, el kiu vaporiĝas dum la sekiĝo la akvo kaj la farbo formas firman krucligojn inter la molekuloj. Ekzistas brilaj kaj malbrilaj akrilfarboj.

La akrilfarbo estas tute kovranta, rapide sekiĝanta, post sekiĝo akvorezista farbo, sur akvobazo. Ĝi estas ideala por artaĵoj, hobio, libertempa okupado, dum lernado, por modelfarado. Ĝi estas uzebla por diversaj bazoj kiel ligno, papero, ŝtono, metalo, vitro, argilo, vakso, plasto.

Ĉiu kolortipo estas akvobaza, kun selektitaj pigmentoj, kiuj estas maldensigeblaj per akvo kaj mikseblaj unu kun la alia. Ĝi bone kovras la surfacon kaj bone rezervas la koloron, rapide sekiĝas. Oni ofte vendas ĝin en ŝprucigilo (ŝprucfarbilo, farboŝprucigilo).

* Kategorio Akrilfarbo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Bandolo janera.
Du bandoloj kolombiaj.
La **Bandolao** aŭ **Bandolo** estas nomo kiu utilas por multaj kordinstrumentoj, nome specoj de gitaroj.

Janera Bandolo
--------------

La **Janera Bandolo** (hispana: **bandola llanera**) estas Kordinstrumento venezuela. Ĝi havas kvar nilona kordoj en kvar kordoĥoroj.

Orienta bandolo
---------------

Orienta venezuela bandolo
La **Orienta bandolo** (hispana: **bandola oriental**) estas kordinstrumento venezuela. Ĝi havas ok kordojn nilonajn en kvar kordoĥoroj.

Gujana bandolo
--------------

La **Gujana bandolo** (hispana: **bandola guayanesa**) estas kordinstrumento venezuela. Ĝi havas ok kordojn ŝtalajn en kvar kordoĥoroj.

Centra bandolo
--------------

La **Centra bandolo** (hispana: **bandola central**) estas kordinstrumento venezuela. Ĝi havas ok kordojn ŝtalajn en kvar kordoĥoroj.

Anda bandolo aŭ kolombia bandolo
--------------------------------

La **Anda bandolo** aŭ **kolombia bandolo** (hispana: **bandola andina** aŭ **bandola colombiana** aŭ **bandola andina colombiana**) estas kordinstrumento kolombia. Ĝi havas dekses kordojn ŝtalajn en ses kordoĥoroj.

Ajmara bandolo
--------------

La **Ajmara bandolo** (hispana: **bandola aymara**) estas kordinstrumento ĉilia. Ĝi havas dekses aŭ dekdu kordojn ŝtalajn en kvar kordoĥoroj.

Trinidada bandolo
-----------------

La **trinidada bandolo** (angla aŭ hispana: **bandol**) estas kordinstrumento trinidada. Ĝi havas ok kordojn nilonajn en kvar kordoĥoroj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bandolao en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

1. ↑   Datumbazo de kordinstrumentoj.
2. ↑  name="OlsenSheehy2007"> (17-a de decembro 2007) *Handbook of Latin American Music, Second Edition*. Routledge, p. 300–. ISBN 978-1-135-90008-3.
3. ↑  Aldemaro Romero.  (2004) *El joropo llanero y el joropo central*. SACVEN, p. 59.
4. ↑   (1998) *Atlas de tradiciones venezolanas*. Fundación Bigott, p. 130.
5. ↑   (1961) *Biblioteca de Autores y Temas Tachirenses*, p. 133.
6. ↑  "The Colombian Andean Bandola" by Luis Alberto Paredes Rodriguez and Manuel Bernal Martinez, American Lutherie #96 Arkivigite je 2010-11-25 per la retarkivo Wayback Machine, 2008
7. ↑
8. ↑  Lise Winer.  (16-a de januaro 2009) *Dictionary of the English/Creole of Trinidad & Tobago: On Historical Principles*. McGill-Queen's Press - MQUP, p. 50–. ISBN 978-0-7735-7607-0.
9. ↑  Rebecca S. Miller.  (2007) *Carriacou String Band Serenade: Performing Identity in the Eastern Caribbean*. Wesleyan University Press, p. 223–. ISBN 978-0-8195-6858-8.
**János RENNER** [jAnoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Renner János** estis hungara fizikisto, geofizikisto, instruisto, profesoro.

János Renner naskiĝis la 5-an de junio 1889 en Sopron. Li mortis la 30-an de januaro 1976 en Budapeŝto.

Biografio
---------

János Renner frekventis universitaton en Budapeŝto, kie li aliĝis al grupo de Loránd Eötvös. En 1914 li ekinstruis en luterana gimnazio en Budapeŝto. Li vojaĝis al Indio kaj Francio, kie li faris fizikajn mezuradojn. Ankaŭ en Hungario li mezuradis per torda pendolo nomata pri Eötvös. Post la 2-a mondmilito li havis postenon en Geofizika Instituto. Li emeritiĝis en 1961, tamen poste li instruis en ELTE. Li ricevis premion Kossuth en 1954, en 1960 memormedalon.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Eötvös Lorándra vonatkozó irodalom* (Literaturoj pri Loránd Eötvös) 1930
* *La fondation et l'activité de l' Institut Geophysique* 1948
* *Schwerkraftsuntersuchungen in Ungarn* 1959
* *Geofizikai kutatási módszerek. Felszíni geofizika* (Geofizikaj esploraj metodoj. Surfaca geofiziko) 1970

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio János Renner en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Akrafeno.
**Akrafeno** aŭ **Akrafena** estas glavo de Aŝantioj, origine por milito sed ankaŭ por formi parton de la aŝantia heraldiko. La ĉefa ekzemplo de akrafeno estas la *mponponson* (signifanta "respondecon"), kiu apartenis al Opoku Ŭare la 2-a. Ĝi survivis ĝis la nuntempo ĉar ĝi estas ankoraŭ foje uzata en ceremonioj, kiel por la Odvira festivalo.

La lerta uzado de akrafeno estas ankaŭ batalarto, uzante la klingon kune kun tranĉiloj, improvizitaj armiloj, kaj armilo por strat-batalado, manenmana lukto, artikolukto, kaptolukto kaj disarmigaj teknikoj. La akrafena batalarto estas la nacia sporto de la Aŝantuja urboŝtato.

Notoj
-----

1. ↑   Fraser, Douglas (2004). African Art and Leadership. University of Wisconsin Press. p. 145. ISBN 9780299058241. Alirita la 20an de junio 2020.
2. ↑   Adams, Frank Kwesi (2010). Odwira and the Gospel: A Study of the Asante Odwira Festival and Its Significance for Christianity in Ghana. OCMS. p. 138. ISBN 9781870345590. Alirita la 20an de junio 2020.

* Kategorio Akrafeno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 695169
 |
**Banderilla** estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Banderilla. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 026. La nomo kaj vorto **banderilla** signifas en la hispana la banderilon kiun banderiliston pikas en la dorso de la taŭro dum toreo, sed en Meksikio estas termino uzata ankaŭ por manĝaĵo kiu konsistas en kolbaso fritita ene de maizpano, nome en la angla *Corn dog*.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 19170 loĝantojn. El tiuj estis 9119 viroj kaj 10051 virinoj. La komunumo havas surfacon de 22.2 kvadratkilometroj. La komunumo situas je 19 gradoj kaj 35 minutoj norda latitudo kaj 96 gradoj kaj 56 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 1520 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 33798 personoj. En la jaro 2000 temis pri 16433, do temis pri kresko / malkresko je -13.43 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 14524 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 91 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al 0.63 % de la loĝantoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Banderilla en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**János Rozs** [jAnoŝ roĵ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Rozs János** estis hungara pentristo, instruisto.

János Rozs  naskiĝis la 9-an de oktobro 1901 en Pápa, li mortis la 29-an de majo 1987 en Budapeŝto.

Biografio
---------

János Rozs frekventis liberan lernejon de István Szőnyi kaj Vilmos Aba Novák inter 1930-1936 en Budapeŝto, tiutempe li estis simpla laboristo. En la 1930-aj jaroj li kelkfoje pentradis en Artistkolonio (Kecskemét), krome li estis membro de socialistaj pentristoj. Antaŭ kaj iomete dum la 2-a mondmilito li vivis en Finnlando, kie li kreis freskon en la laborista sidejo. Post la milito li instruis en ordinara lernejo en Budapeŝto. Liaj pentraĵoj bone adaptiĝis al la komunistoj. Li studvojaĝis al Bulgario. Li ricevis premiojn en 1936 kaj 1952.

El solaj ekspozicioj
--------------------

* Budapeŝto (1940, 1943)

El kolektivaj ekspozicioj
-------------------------

* Arthalo Budapeŝto (1947, 1955)
* Budapeŝto (1936, 1964)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Inotai Vasmű
* Vörös őrök
* Hajógyár
* Utcarészlet
* Faluvége
* Csendélet
* Lejtős utca
* Visegrád
* Dunakanyar
* Ház híddal a patak partján
* Falusi utca ökrösszekérrel

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Ferenc Krieg

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildo Arkivigite je 2018-06-12 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2018-06-12 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 613254
 |
**Lajos Lázár MANDL** [lajoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mandl Lajos Lázár** estis hungara-franca kuracisto, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1846).

Lajos Lázár Mandl  naskiĝis en decembro de 1812 en Pest (urbo), li mortis la 5-an de julio 1881 en Parizo.

Biografio
---------

Lajos Lázár Mandl devenis el juda familio. Li frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li studis komence en Vieno, poste en Reĝa Universitato de Pest, fine denove en Vieno. En 1835 li hejmenvenis kaj en la sekva jaro li akiris medicinan diplomon. Post la diplomo li vojaĝis al Parizo, kie li okupiĝis pri medicino ĝismorte. Ekde 1836 li ankaŭ instruis en kolegio, ekde 1862 en kliniko. Dum la Hungara revolucio de 1848 li apogis la revolucion per artikoloj. Li multe okupiĝis pri anatomio per mikroskopo. En 1860 li revizitis sian naskiĝurbon, pli frue pro la politiko li ne havis ŝancon. Li ricevis Honoran Legion.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Sanguis respectu physiologico* (1836)
* *Recherche medico-legale sur e sang.* (1842)
* *Mémoires concernant la pathologie et la thérapeutique des organes de la respiration* (1855)
* *Traité pratiques de maladies de larynx et de pharynx* (1872)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 4-a paĝo)
* hungarlingva biografio, sed la enkonduka parto mankas! Arkivigite je 2016-08-13 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Akrabeka birdo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birda klaso *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Kotingedoj *Cotingidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Akrabekuledo *Oxyruncus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | **Akrabeka birdo** *Oxyruncus cristatus*Swainson 1821 |
|

 |
|
|
|
|
|
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Akrabeka birdo  |

 |
| v • d • r |

**Akrabeka birdo** aŭ **akrabekulo** (*Oxyruncus cristatus*) apartenas al ordo de paseroformaj birdoj (*Passeriformes*) kaj sola specio de **akrabekuledoj** (*Oxyruncidae*); ĝi estas proksima parenco de tiranedoj (*Tyrannidae*). La birdo vivas en la tropika praarbaro, en disaj populacioj de Kostariko ĝis Paragvajo. 

Ĝi longas ĉ. 16 cm, havas mallongajn krurojn, la flugiloj kaj la vosto estas longeta, la beko estas akra kaj pinta. Ĝia dorso estas pale verd-bruna, la ventra parto estas flavblanka kun malhelaj makuloj kaj strioj. Ĝia starigebla kristo konsistas el ruĝaj plumoj. 

La plilongiĝintajn naztruojn kovras lobo, kiel ĉe la kovrit-bekuloj (tapakuloj). Ĝi serĉas insektojn per sia akra kaj pinta beko en la sulkoj de la arbotrunkoj. 

Oni ankaŭ povas nomi akrabekulo la birdon *Heliobletus contaminatus* (*Furnariidae*-familio). Tiu ĉi birdo vivas en la oreinta parto de Sud-Ameriko kaj predas insektojn sur flusanta arbotrunko. (Arboĉasa akrabekulo)
**János Prohászka** [jAnoŝ prohAska], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Prohászka János** estis hungara inĝeniero, profesoro, membro de Hungara Scienca Akademio (korespondanta en 1970, ordinara en 1982).

János Prohászka [*rompita ligilo*] naskiĝis la 26-an de aprilo 1920 en Budapeŝto. Li mortis la 22-an de oktobro 2012 en Budapeŝto.

Biografio
---------

János Prohászka ĝis fino de la 2-a mondmilito estis simpla laboristo, poste li frekventis Teknikan Universitaton en Budapeŝto ricevinta diplomon en 1950. Poste li havis postenon en instituto, krome li instruis. En 1963 li doktoriĝis antaŭ la akademio. En la studjaro 1966 li instruis en Harvard. Li atingis la instruan rangon titulara profesoro, sed li ankaŭ estis esplorista profesoro, krome li estis katedrestro. Li okupiĝis precipe pri metalurgio. Li ricevis 5 premiojn inter 1963-2003.

Verkaro (elekto)
----------------

* *A diffúzió öntészeti vonatkozásai* (1954)
* *Diszlokációk képződése a dendrites kristályosodás során* (1963)
* *Vibration-induced internal stress relief* (1975)
* *Anyagminőség és termodinamikai bizonytalanság* (1984)
* *A kohászat válsága - vagy valami más?* (1996)
* *Effect of cutting tools and cut materials on integrity of mirror surfaces* (2006)

Fontoj
------

* [*rompita ligilo*] hungare
* hungare
* [*rompita ligilo*] hungare
**Artúr Fehér,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fehér Artúr** estis hungara aktoro, deklamisto. Lia bofrato estis Jenő Léner.

Artúr Fehér naskiĝis la 22-an de januaro 1886 en Budapeŝto, li mortis la 15-an de novembro 1945 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Artúr Fehér devenis el juda familio. Li akiris aktoran diplomon en Aktora Lernejo de la Tutlanda Aktora Societo en 1907, poste li estis korusano en teatra kompanio de Mihály Szendrey en Arad (urbo). Post 2 jaroj li rolis jam en la ĉefurbo precipe en Népopera kaj Gaja Teatro. En 1919 li forlasis la aktoradon kaj faris deklamajn spektaklojn ne nur enlande, sed ankaŭ eksterlande hungare kaj germane en Vieno, Berlino, Parizo, Bukareŝto, Beogrado kaj Prago. Li edziĝis en 1913.

Liaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* Johann Strauß (filo): *Die Fledermaus* – prizonisto
* Ferenc Herczeg: *Ocskay brigadéros* – titolrolo
* Imre Kálmán: *Tatárjárás* – trupestro

Liaj filmaj roloj (elekto)
--------------------------

* *Ki ő?* (1918)
* *A könnyek dala* (1931, mallonga filmo)

Liaj libroj
-----------

* *Pódium* (1941)
* *Versek vándora* (1941)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 767186
* VIAF: 121519136
* ISNI: 0000 0000 7926 5001
 |



* Portalo pri Biografio
**Lajos KÉKY** [lajoŝ kEki], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kéky Lajos** (malofte *Kéki Lajos*) estis hungara literaturhistoriisto, esteto, profesoro, instruisto, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio, membro de Societo Kisfaludy, membro de Societo Petőfi.

Lajos Kéky naskiĝis la 21-an de decembro 1879 en Hajdúnánás. Li mortis la 29-an de oktobro 1946 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Kéky frekventis universitaton en Budapeŝto, poste tuj li laboris en la universitato, sed li instruis ankaŭ en mezlernejo, eĉ li instruis en poraktora akademio inter 1917-1941. Li okupiĝis pri la hungara literaturo, precipe pri János Arany, Sándor Petőfi, József Gvadányi, Karolo Kisfaludy, Mihály Tompa és Mór Jókai. li ricevis premiojn en 1908, 1915, 1932.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Tompa Mihály* (Mihály Tompa (poeto)) 1912
* *Petőfi* 1922
* *A magyar irodalom története* (Historio de la hungara literaturo) 1929
* *A Kisfaludy Társaság története 1836–1936* (Historio de Societo Kisfaludy 1836–1936) 1936
* *A Nemzeti Színház első művésznemzedéke* (Unua generacio de Nacia Teatro (Budapeŝto)) 1937

Fontoj
------

* Hungarlingva Vikipedio
* hungare

* Kategorio Lajos Kéky en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 422153
* LCCN: n91117068
* VIAF: 41025745
* ISNI: 0000 0001 1297 2999
 |
**PUSZTAI János** (pustai), originala nomo *Pászkán*, rumanuja hungara verkisto naskita en Satu Mare la 19-an de junio 1934 kaj mortinta en Budapest la 29-an de aŭgusto 2014.

Biografio
---------

János Pusztai finis metalindustrian faklernejon en sia naskiĝurbo (1952), kaj poste por mallonga tempo li estis la loka redaktoro de la revuo Dolgozó Nép (1952-53), kaj post trijara soldatservo (1954-57) li laboris kiel seruristo en la loka fabriko. En 1957 oni invitis lin raportisto al Bányavidéki Fáklya. En 1964 li disiĝis disde la gazeto, ĉar ne ŝatis tiun laboron, kaj li laboris plue kiel seruristo en Sibio, poste ĝis 1990 en Baia Mare.

Ĉefaj verkoj
------------

* *Ösvény a világba*. Két elbeszélés. 1965 = Forrás;
* *Illés szekerén*. Regény. 1969;
* *A sereg*. Regény. 1978 (reeldonado Bp. 1983);
* *Zsé birtoka*. Regény. Kv. 1979;
* *Futótűz*. Regény. 1984;
* *Hamu*. Regény. Bp.-Buk. 1992;
* *Parázs*. Regény. 1996;
* *Csapdában*. Regény. 1999;
* *Önéletrajz*. I-III. Bp. 1999;
* *Nagy álomkönyv*, romano, 2000-2006;
* *Árpád Háza*, romano, 2009.

Fonto
-----

* RMIL Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
* Erdélyi Magyar Írók Ligája Arkivigite je 2016-03-31 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 227724
* GND: 1037693744
* LCCN: n00042443
* VIAF: 27115507
* ISNI: 0000 0001 1610 8057
* BNF: 122110080
 |
Surfaco de la Tero
"Cono de Arita" en Salta (Argentino)
La **geomorfologio** (de la greka *γη, ge* = Tero, *μορφή, morfé* = formo kaj *λόγος, lógos* = vorto, instruo, racio), subdisciplino de la fizika geografio, esploras la formojn kaj formigajn procezojn de la surfaco de la Tero, sed ankaŭ de la Luno, de Marso kaj de aliaj planedoj, je kio ekzistas partaj koincidoj kun aliaj geosciencoj kiel la geologio, la kartografio kaj la fotogrammetrio. La geomorfologio esploras la koneksojn kaj reciprokajn influojn de litosfero (de la greka *λίθος, líthos* = ŝtono kaj *σφαίρα, sfajra* = sfero), atmosfero (greke *ατμός, atmós* = aero, premo, vaporo), hidrosfero (antikve greke *ύδωρ, hýdor* = akvo), pedosfero (grundoj) kaj biosfero (greke *βίος, bíos* = vivo).

Decida faktoro por la kompreno de la geomorfologio estas la kono de la nuntempa klimato kaj ĝiaj formoj en pasintaj terepokoj. La ŝangiĝoj de la geomorfologiaj formoj en kunligo kun klimatologiaj ŝanĝiĝoj de la nefora terhistorio estas esplorataj de la klimatogeomorfologio.

La geomorfologio ampleksas 5 subdisciplinojn:

* geomorfografio
* geomorfometrio
* geomorfogenezo
* geomorfodinamiko
* geomorfokronologio, kiu okupas sin pri la datado kaj enordigo de la formoj en terhistoriajn sinsekvojn.

La esploro de la detala formiĝo de la surfacoformoj per eksogenaj procezoj (malkomponiĝo) estas unuaranga, la geologio liveras gravan fonan scion precipe por la endogena formigo (tektoniko, sismiko, vulkanismo).

Vidu ankaŭ
----------

* Geomorfologia tutaĵo

Literaturo
----------

* F. Machatschek: *Geomorphologie.* B.G. Teubner, Stuttgart 1973, ISBN 3-443-07136-8 (germanlingva)
* H. Wilhelmy: *Geomorphologie in Stichworten.* Bd. I-III, Hirt's Stichwortbücher, Verlag Ferdinand Hirt (germanlingva)
* F. Ahnert: *Einführung in die Geomorphologie.* 3. Aufl. Ulmer, Stuttgart 2003 (germanlingva)
* H. Leser: *Geomorphologie.* Das Geographische Seminar, Braunschweig 1993 (germanlingva)
* A.H. Strahler & A.N. Strahler: *Physical Geography.* New York 2002(2) (anglalingva)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Geomorfologio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* SWR Schulfernsehen Geomorphologie Arkivigite je 2006-02-21 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2007-04-01 per la retarkivo Wayback Machine
Mao en 1927.
La **Aŭtunrikolta Ribelo** (en simpligita ĉina: 秋收起义; en tradicia ĉina: 秋收起義; en pinjino: Qīushōu Qǐyì) estis insurekcio kiu okazis en la provincoj Hunano kaj Ĝjangŝjio, Ĉinio, la 7an de Septembro, 1927, estrita de Mao Zedong, kiu establis mallongdaŭran ŝtaton nome Hunana Soveto. Post dekomenca sukceso, la ribelo estis venkita. Mao plue kredis en la rura strategio sed konkludis, ke estos necesa formi partian armeon.

La Soveta registaro kiun Mao establis tie daŭris du monatojn. La ribelo estis finfine venkita de la fortoj de Kuomintango post tiuj du monatoj kaj Mao kaj liaj fortoj devis retiriĝi al la Ĝinggang Montoj sur la limo inter la provincoj Hunano kaj Ĝjangŝjio, kie kreiĝis armeo de ministoj kiu helpos lim en postaj bataloj. Tiu estis unu el la fruaj armitaj ribeloj fare de la komunistoj, kaj tio markis gravan ŝanĝon en ilia strategio. Mao kaj la fondint de la Ruĝa Armeo nome Ĉu De plue disvolvigis rur-bazan strategion kiu estis centrita sur gerilaj taktikoj. Tio pavimis la vojon por la Longa Marŝo de 1934 (senkalkule de la Longa Marŝo de 1918).

Notoj
-----

1. ↑  Li, Xiaobing. China at War: An Encyclopedia (ABC-CLIO, 2012) pp 5–8.

Bibliografio
------------

* Hofheinz, Jr. Roy.  (1977) *The Broken Wave: The Chinese Communist Peasant Movement, 1922-1928*. Cambridge, Mass.: Harvard University Press. ISBN 9780674083912. Reprinted: De Gruyter, 2014 eBook Arkivigite je 2018-06-09 per la retarkivo Wayback Machine
* Li, Xiaobing. *China at War: An Encyclopedia* (ABC-CLIO, 2012) pp 15–16.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 732308
 |
**Ambel** [amBEL] estas municipo de Hispanio, en la sudokcidenta parto de la komarko *Campo de Borja* kies ĉefurbo estas Borja, en la okcidento de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono).

Geografio
---------

Panoramo.
Ambel estas municipa teritorio en la sudokcidenta parto de la komarko *Campo de Borja*, kie ĝi okupas teritorion inter tiuj de Bulbuente norde, Borja oriente kaj Tabuenca kaj Talamantes sude.

Proksime de ĝia teritorio estas la Natura Parko Moncayo.

Ĝenerale la municipa teritorio limas kun Bulbuente, Borja, Tabuenca, Talamantes, Añon de Moncayo kaj Alcalá de Moncayo.

La loĝloko Ambel mem estas je 72 km nordokcidente de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo, 10 km de Borja kaj 3 km de Bulbuente.

Ĝi estas sur 575 msm, inter Bulbuente norde kaj Talamantes sude.

Historio
--------

Palaco.
Mudeĥara ermitejo.
La konkero de Tarazona fare de Alfonso la 1-a en 1119 sugestas, ke plej verŝajne ankaŭ Ambel estis konkerita de kristanoj ĉirkaŭ tiu jaro. Ambel kaj ĝia kastelo ekzistas ekde 1137. La loĝantaro post la kristana konkero restis grandparte de mudeĥaroj kaj poste de moriskoj, kies forpelo rezultos en enorma demografia kaj ekonomia krizo. En 1610 la islamdevena loĝantaro estis definitive forpelita, kio rezultis en la forigo de centoj da moriskoj el la valo, nome ekonomia kaj demografia krizo, kaj ĝi ne rekuperiĝis de tio ĝis la 18-a aŭ 19-a jarcentoj.

En la 21a de julio 1151, Ramón Berenguer la 4-a donis la lokojn kaj kastelojn de Ambel kaj Alberite (inter aliaj) al la Templanoj kontraŭ Borja kaj Magallón. En 1308 ĝi apartenis al la Ordeno de Sankta Johano.

Ambel demografie kreskiĝis nur ekde la dua duono de la 19-a jarcento, ĉefe pro la epidemio de filoksero en Francio. Sed poste tamen preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento, kaj ankaŭ en Ambel oni malaltiĝis ĝis nunaj 253 loĝantoj.

Ekonomio
--------

Tradicia bazo de ekonomio estis agrikulturo (olivarboj, migdalarboj, vitejoj kaj cerealoj) brutobredado (ŝafoj, porkoj), kaj sekva nutrindustrio (vino, oleo), krom ekstera dungado. Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo.

Inter vidindaĵoj menciindas la palaco de Sanktajohanistoj, la preĝejo, ermitejo kun mudeĥara sonorilturo; kaj naturaj lokoj kiel la muelejo kaj puto.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Zaragozo

Referencoj
----------

1. ↑  Guillermo Carranaz, *Patrimonio Hidráulico en la Cuenca del río Huecha, tomo II, Talamantes, Ambel, Bulbuente*, ISBN 978-84-9911-492-7, Publicación del Centro de Estudios Borjanos e Institución Fernando el Católico; 29/8/2018

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ambel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 807880
* GND: 4797923-9
* LCCN: n2005057331
* VIAF: 9003148451590415970007
 |
**János Prileszky** [jAnoŝ prileski], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Prileszky János** estis hungara pastro, profesoro, monaĥo, eklezia verkisto. Lia nobela antaŭnomo estis *prileszi*.

Nobela blazono de familio Prileszky
János Prileszky  naskiĝis la 16-an de marto 1709 en Hungara reĝlando en la iama Prilesz, kiu nun estas vilaĝparto de Trenčianska Teplá en Slovakio. Li mortis la 21-an de oktobro 1790 en Trencsén (nuntempa Trenčín en Slovakio).

Biografio
---------

János Prileszky aliĝis al la jezuitoj en 1724 kaj li lernis en diversaj urboj de Supra Hungarujo. Li pastriĝis en 1737, li monaĥiĝis en 1742. Li instruis komence en Graz, poste en Vieno kaj Reĝa Universitato de Nagyszombat. Li estis rektoro en la studjaro 1760 en hungara katolika altlernejo en Vieno, poste en Universitato de Nagyszombat en la studjaroj 1768 kaj 1770. Li estis ankaŭ gvidanto de altlerneja presejo en Kassa inter 1765 kaj 1772. Pro ĉeso de la jezuita ordeno li aliĝis al la piaristoj en 1773.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Acta Sanctorum Hungariae* (1743-44)
* *Tractatus theologicus de sacramentis* (1753)
* *Theologicorum prologmenorum libri duo* (1761)
* *S. Leonis I. papae cognomento magni opera omnia. 1-2* (1766-67)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Geoparko Copper Coast en graflando Waterford en Irlando
**Geoparko** estas markigo por geologie valorajn teritoriojn, kiu estas en kunlaborado kun lokaj loĝantoj kaj organizaĵoj (ŝtataj, neprofitaj kaj privataj) evoluigantaj aktivecoj por subteni regionon kaj subteni vizitindecon kaj klerecon. Ne temas do pri nur pure geosciencaj projektoj, sed tiuj ofte ludas dominan rolon. Apud geologiaj objektoj kaj aperaĵoj estas gravaj ankaŭ pluaj interesaĵoj, kiel estas kulturaj kaj ekologiaj fenomenoj, arkeologiaj kaj historiaj memorindaĵoj.

***UNESCO Global Geoparks, GGN*** (Tutmondaj Geoparkoj de UNESKO) estas monda retejo de la Organizaĵo de Unuiĝintaj Nacioj por Edukado, Scienco kaj Kulturo subtenanta geoparkojn. Multaj naciaj kaj aliaj lokaj geoparkoj ankaŭ ekzistas kaj ne estas inkludataj en la *GGN*.

La 195 membroŝtatoj de Unesko ratifis la kreadon de nova marko, la Tutmondaj Geoparkoj de Unesko, en la 17-a de novembro 2015.

* Kategorio Geoparko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Hella Maria Wuolijoki**, ĝis 1908 **Ella Maria Murrik**, ŝiaj verkistaj plumnomoj estas interalie **Juhani Tervapää** kaj **Felix Tuli** (n. la 22-an de julio 1886 en Helme, Livlando – m. la 2-an de julio 1954 en Helsinko) estis finna-estona verkistino, dramverkistino, politikisto, direktoro de radio kaj negocistino. 

Ŝi estis parlamentano de la Demokratia Popola Alianco (kunlabora organizo de komunistoj kaj maldekstraj socialistoj) en 1946–47. Ĝenerala direktoro de la ŝtata radiokompanio ŝi estis de aprilo 1945 ĝis junio 1949, kiam ŝi estis eksigita. Naskiĝinta en Estonio, Wuolijoki studis kaj sian vivverkon faris en Finnlando. Homo de paradoksoj, "ekstreme maldekstra" Wuolijoki estis ankaŭ sukcesa komercisto kaj terkulturisto kaj antaŭ ĉio elstara dramverkistino, interalie kreis la furoran serion "Niskavuori", kiu gajnis lokon en la panteono de la finna teatro kaj filmo. Dum la vintra milito 1939-40, ŝi helpis per siaj kontaktoj en pactraktado. Dum la t. n. militdaŭrigo 1941-44, kiam Finnlando aliancis kun Germanio, ŝi pro la militrezistado estis kondamnita en malliberejon pro "ŝtatperfido". En ŝia verkaro de pli ol dudek eroj inter 1912 kaj 1953 tri unuaj estas estonlingvaj.

Persone
-------

Ŝia pli juna fratino, Salme Dutt, estis influa membro de la *Communist Party of Great Britain* (Komunista Partio de Granda Britio). Wuolijoki estis la avino de Erkki Tuomioja (n.1946), la ministro pri eksterlandaj aferoj de Finnlando inter 2011 kaj 2015.

Elektita bibliografio
---------------------

* *Enkä ollut vanki* (Mi neniam estis kaptito), 1945
* *Vastamyrkky* (Antidoto: komedio), 1946
* Lernejanino en Dorpat. La jaroj 1901-1904: Mia monologo en la tiama dramo *Koututyttönä Tartossa*,1946
* *Sõjalaul* (Milita kanto), 2007
* *La Virinoj de Niskavuori* kaj kvar aliaj teatraĵoj en la sama serio, sub la pseŭdonimo Juhani Tervapää,1936. .

Referencoj
----------

1. ↑  Hella Wuolijoki in the Free Online Encyclopedia
2. ↑  Wuolijoki, Hella. Eesti Entsüklopeedia 10. Estonian Encyclopaedia Publishers, Tallinn, 1998
3. ↑  (eo) Tuomo Grundström: Prezentiĝo kaj prezentoj, La Ondo de Esperanto, p. 18, n-ro 1, 2022

* Kategorio Hella Wuolijoki en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 764715
* GND: 118808028
* LCCN: n80146145
* VIAF: 17231148
* ISNI: 0000 0000 8360 2250
* LIBRIS: 102721
* SUDOC: 027200264
* BNF: 119294387
* BIBSYS: 90273080
* NKC: jo2009532249, jo2009532250 xx0023592, jo2009532249, jo2009532250
* BNE: XX967739
 |
Dosiero:Georg Elser 2-12179.jpgGeorg Elser
**Johann Georg ELSER** [jOhan gEork Elza] (naskita la 4-an de januaro 1903 en Hermaringen, mortigita la 9-an de aprilo 1945 en koncentrejo Dachau) estis germana lignaĵisto kaj rezistulo kontraŭ naziismo. Je la 8-a de novembro 1939 li faris bomban atencon al Adolf Hitler, dum unu el ties ĉiujaraj paroladoj en la gastejo *Bürgerbräukeller* en Munkeno. La atenco malsukcesis, ĉar Hitler foriris duonhoron pli frue ol planite kaj jam estis for, kiam la bombo eksplodis.

La eksplodo mortigis ok homojn kaj vundis pliajn. Elser estis arestita kaj sendita al la koncentrejoj Sachsenhausen kaj Dachau, kie li vivis ĝis 1945. Kelkajn semajnojn antaŭ la liberigo de la koncentrejo oni mortigis lin laŭ persona ordono de Hitler kaj deklaris lian morton akcidento.

Ŝildo ĉe la Elser-muzeo
En la urbo Königsbronn, kie Elser vivis kiel knabo, ekzistas muzeo pri li, kiu portas lian eldiron: "Mi ja volis per mia faro malhelpi sangoverŝadon eĉ pli grandan." En Heidenheim, kie li laboris, lian nomon portas parko kun memorŝtono. En Munkeno oni nomis halan komplekson por publikaj aranĝoj laŭ Elser. Je lia 100-a naskiĝtago la Germana Poŝto eldonis memorigan poŝtmarkon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Georg Elser en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Georg Elser en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Laborrondo Georg Elser (germane)
* Informoj de la centroj pri politika klerigo (germane)
* Demando nesufiĉe respondebla ĉu Elser vere estis komunisto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 100935
* GND: 118530046
* LCCN: n85269746
* VIAF: 73898009
* ISNI: 0000 0001 1672 0908
* SUDOC: 030447984
* BNF: 12186021p
* NKC: xx0133935
 |
Suda vido; adreso: Katharinenstraße 9a
La **Hellgreven-korto** (germane: *Hellgrevenhof*) troviĝas en Eisenach, Germanio, tre proksime al la ne plu ekzistanta Georgo-pordego de la ĉirkaŭfortikaĵo kaj de la Anno-kirko. Etimologie povus signifi la nomo "grafoj de la inferno" (Höllengrafen), sed eble estas nur simpla familia nomo.

Historio
--------

Temas pri la plej malnova neeklezia konstraĵo en la urbo hodiaŭ (de 1572), kvankam la konstruaĵo mem en la kuro de la tempo ŝanĝiĝis aspekte. Laŭlegende Heinrich von Ofterdingen, partopreninto ĉe la Kantista milito de sur Wartburg, loĝis ĉi tie kune kun lia magia akompananto Klingsor. La magiisto ankaŭ antaŭdiris la naskiĝon de Elizabeto de Hungario.

Priskribo
---------

Kerno arkitektura estas la t.n. Kamerego; kele oni havas ankoraŭ restojn de romanika volbo. La stela plafono teretaĝe datumas nur de la 18-a jarcento, dume en la unua etaĝo estas dekoracia pentrado de 1583 pri ĉasado (renesancstile).

La najbaraj domoj nr. 43 kaj 45 estas ankoraŭ pli malnovaj (de 1470).

Uzo
---

Je la fino de la 17-a jarcento la tuto estas bierfarejo; protestoj kontraŭ malkonstruo - por anstataŭo per la unua nubskrapulo de la urbo - je la komenciĝo de la 20-a jarcento sukcesis. Restaŭradlaboroj komenciĝis en 1989. Hodiaŭ troviĝas ene la civitana radistacio "Wartburgradio" kaj la urba biblioteko. Flanke troviĝas la t.n. Cikonio-turo, parto de la ĉirkaŭfortikaĵo kaj prizono. Malantaŭ ĝi komenciĝas la Malnova tombejo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Hellgreven-korto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj sur la retpaĝaro urba Arkivigite je 2016-04-06 per la retarkivo Wayback Machine
* Hejmpaĝo de la radistacio Wartburgradio
* Hejmpaĝo de la biblioteko
* feriloĝejoj rekte ene de Hellgreven-korto
Politikistoj ĉe la kunveno de G-20
**Politikisto** estas profesiulo, kiu laboras en politiko.

En multaj demokratioj la termino estas ĝenerale uzata nur en elekt-kampanjoj, anstataŭ anoj de ŝtata burokratio. Tamen, tia distingo estas malpli klara en nedemokratiaj formoj de registaro.

En ŝtato, individuaj politikistoj konsistigas la administran kaj leĝfaran fakojn de registaro. Aliajn organojn de registaro kiel juĝistaro, policoj, militistaro norme oni ne rigardas politikaj, malgraŭ la fakto ke ili laboras por registaro. Iufoje politikaj sciencistoj aŭ estro de politika partio ankaŭ estas nomata politikistoj.

La origino de la esprimo "politikisto" estas de la greka vorto "Πολιτικά" - "politiko", kiu signifas "civilaj aferoj". Tio estas, politikisto estas persono, kiu okupiĝas pri la publika intereso.

Kritiko
-------

Kvankam politikisto devas atenti la bezonojn de siaj elektantoj kaj publiko, kiun li reprezentas kaj devas kontroli multajn detalojn kaj antaŭenigi diversajn aferojn al la efektiva tagordo, la situacio ne estas tiel kaj ekzistas multaj kritikoj kontraŭ politikistoj, kie ajn ili estas. Ekzemple multaj kritikas politikistojn pro tio, ke ili estas fortranĉitaj de la publikaj okuloj. Multaj ankaŭ vidas politikistojn pli inklinaj al subaĉeto kaj korupto ol la plimulto de la publiko pro sia proksimeco al ŝtatofico kaj sia kapablo influi tutan publikon. 

La malestima kromnomo "politikisto" estas iam uzata por priskribi oportunisto, kiu atingas siajn celojn per sociaj ligoj aŭ manipulado.

Kutimaj oficoj
--------------

Oficoj por politikistoj povas inkluzivi:

* Ŝtatprezidanto
* Ŝtatestron
* Ĉefministro
* Ministro
* Senatano
* Kongresano
* Parlamentano
* Partiestro
* Urbestro
* Elektita oficialulo

Ekzemploj de famaj politikistoj
-------------------------------

Jen listo de famaj politikistoj:

* Kofi Annan - Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝitaj Nacioj
* Lazaro Cardenas - Prezidento de Meksiko dum 1930-aj jaroj
* Winston Churchill - Dummilita ĉefministro de Britio
* Mohandas Karamchand Gandhi - Naciisma ĉefministro de Barato
* Adolf Hitler - Diktatoro de Nazia Germanio
* Rudy Giuliani - Urbestro de Novjorko
* Thomas Jefferson - Verkisto de la usona Deklaro de Sendependeco.
* Petra Kelly - Fondintino de la Verda Partio de Germanio
* Romano Prodi - Eksa prezidanto de la Eŭropa Komisiono
* Sun Yat-sen - Estro de Kuomintango, unua prezidento de Respubliko de Ĉinio
* Eugen Macko - Vicprezidanto de la federacio de EDE (Eŭropo - Demokratio - Esperanto)

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Politikisto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Politikisto en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
* Politikisto en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)

* Demagogo
* Politiko


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Politiko |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 46181
* GND: 4175019-6 4046517-2, 4175019-6
* LCCN: sh85104461
* NDL: 00570489
* NKC: ph216803 ph115781, ph216803
* BNE: XX525406
 |
**Amber Lee ETTINGER** (naskiĝis la 2-an de oktobro 1982 en Hazleton, Pensilvanio) estas usona aktorino kaj modelo. Ŝi akiris landan kaj mondan konatecon en 2007 sub la nomo **Obama Girl** en serio de videofilmetoj, en kiu ŝi apogis Barack Obama dum la usona prezidenta elekto de 2008.

Amber Lee Ettinger

Biografio
---------

Ettinger havas germanan kaj irlandan devenon. Ŝi studis ĉe *Fashion Institute of Technology* en Novjorko vestaĵan kaj modan dizajnon kun la celo, iam evoluigi propran modan linion (stilon). Ŝi estis elektita al *Miss New York City* en aŭgusto de 2003. Krom tiuj ŝi aperis en muzikvideo kiel dancistino, aperis sur kovrilpaĝo de *Maxim* kaj *Playboy*.

Ŝi akiris en 2007 landan kaj eĉ parte internacian sukceson per la kanto kaj interreta video *"I Got a Crush…On Obama"*.

Referencoj
----------

1. ↑  *"I Got a Crush…On Obama" By Obama Girl* sur youtube.com, la 13-an de junio 2007.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Amber Lee Ettinger en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* *Amber Lee Online*, oficiala paĝo
* *Obama Girl. Cause I Got a Crush On Obama*.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 266109
 |
**József Géza Sinkovics** [jOĵef ŝinkoviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sinkovics József Géza,** angle konata **Joseph G. Sinkovics** estas hungara-usona kuracisto, profesoro, membro ekstera de Hungara Scienca Akademio (1993).

József Géza Sinkovics  naskiĝis la 17-an de junio 1924 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Géza Sinkovics frekventis universitaton en Budapeŝto (kaj ankaŭ en la Tria Regno) dum la 2-a mondmilito, tial li ricevis diplomon nur en 1948. Pli frue kiel studento li laboris en Malsanulejo Rókus kaj en Kalocsa. Post la diplomo li eklaboris en patologia instituto, baldaŭe li estis arestita, tial li kuracadis en fifama prizono en Vác. Post jaroj la sekreta polico konfesis, ke li faris neniun krimon. Post falo de hungara revolucio de 1956 li forlasis la landon kaj li trovis laborlokojn en diversaj usonaj universitatoj. En 1966 li vizitis instituton en Ugando, kie li okupiĝis pri infektaj malsanoj. Li ricevis hungarajn kaj usonajn premiojn inter 1963-2005.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Medical Oncology* (1986)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hompaĝo angle
* biografio angle


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**David HUNTER** (21a de Julio, 1802 – 2a de Februaro, 1886) estis generalo de la Unia Armeo dum la Usona Enlanda Milito. Li akiris famon pro sia nerajtigita ordono de 1862 (tuj nuligita) emancipi sklavojn en tri ŝtatoj de la Suda Usono, pro sia estreco de la trupoj de Usono dum la Kampanjoj de la Valo Shenandoah de 1864, kaj kiel la prezidanto de la milit-komisiono kiu procesis la konspirantojn akuzitajn pro la murdo de la Usona Prezidento Abraham Lincoln.

Li estis vundita en la kolo kaj vango komandante divizion sub estreco de Irvin McDowell en la Unua Batalo de Bull Run en Julio 1861. En Aŭgusto, li estis promociita al rango de majora generalo de volontuloj. Li servis kiel divizia komandanto en la Okcidenta Fronto de sub estreco de Maj. Gen. John C. Frémont, kaj estis nomumita komandanto de la Okcidenta Fronto la 2an de Novembro, 1861, post Frémont estis elpostenigita de komando pro sia klopodo emancipi la sklavojn de ribelaj sklavposedantoj. Hunter ne daŭris longe en tiu grava respondeco kaj post du monatoj li estis reenpostenigita al la Departemento de Kansaso, posteno en kiu ne estis multa eblo enproblemigi. Li ne akceptis sian ekzilon volonte kaj verkis serion de akraj protestoleteroj al la prezidento, kiu finfine akceptis liajn plendojn. En Marto 1862, Hunter estis transigita denove al la komando de la Departemento de la Sudo kaj de la 1a Korpuso.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio David Hunter en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


* Kategorio David Hunter en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* David Hunter en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* Generalo Hunter, biografio kaj portreto en gazeto de 1863
* Gazeta rakonto de Generala Ordono No. 11
* Hunter en VMI


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 723176
* GND: 119535130
* LCCN: n88215129
* VIAF: 64819645
* ISNI: 0000 0000 2745 9197
* SUDOC: 138937443
 |