recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sengbe Pieh**, poste konata ankaŭ kun la nomo **Joseph Cinqué** (naskiĝis ĉirkaŭ 1814 en Sieraleono kaj mortis en 1879 en Sieraleono), estis la plej elstara akuzito en la kazo Amistad (1841), en kiu estis trovita ke li kaj la aliaj 52 estis viktimoj de kontraŭleĝa kontrabando de sklavoj.

Biografio
---------

Sengbe naskiĝis ĉirkaŭ la jaro 1814 en la regiono de Sieraleono, sed la preciza dato de sia naskiĝo estas nekonata. Li estis rizo farmisto, edziĝinta kun tri filoj, kiam li estis kaptita kontraŭleĝe de komercistoj de afrikaj sklavoj en 1839 kaj malliberigita en portugalan sklavŝipon *Tecora*. Tio estis malobservo de internaciaj traktatoj, kiuj malpermesis la sklavkomercon. Sengbe estis portita al Kubo, kie li estis vendita kun 52 aliaj al la hispanoj José Ruiz kaj Petro Montez.

La hispanoj veturigis la kaptitojn sur ŝipo nomita *La Amistad*, kun la intenco vendi ilin kiel sklavoj en sukero plantejoj. Je la 30 de junio Sengbe gvidis ribelon, mortigante la kapitanon kaj la ŝipo kuiriston; du sklavoj ankaŭ mortis kaj du maristoj fuĝis. La afrikanoj malliberigis Ruiz kaj Montez, la du komercistoj kiuj faris la aĉeton.

La afrikanoj sukcesis atingi la marbordon de Usono. En New Haven, Konektikuto, ili estis akuzitaj je ribelo kaj murdo. Post longaj procesoj  (inter alie pro la apelacio farita de la tiama prezidento Martin Van Buren kaj la sekve necesa juĝdebato antaŭ la Suverena Kortumo, kaj pro kvereloj pri la interkonsento pri mara juro kun Hispanio), en 1842 al la afrikanoj estis  aljuĝita la rajto de persona libereco kaj ili estis liberigitaj. La defendo de la afrikanoj estis subtenita de la usonaj aboliciistoj. Ili estis defenditaj John Quincy Adams.

En 1842  Sengbe Pieh revenis al Sieraleono kie estis okazanta interna milito. Li ne sukcesis retrovi sian familion, kiu verŝajne estis rabita de sklavo-komercistoj.

Lia posta vivo ne estas konata.

En la filmo Amistad (1997, reĝisoro: Steven Spielberg) la rolo Cinqué estas ludita de Djimon Hounsou.

* Kategorio Sengbe Pieh en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 534359
* GND: 124221920
* LCCN: n88129820
* VIAF: 64934267
* ISNI: 0000 0004 4887 7717
* SUDOC: 226260402
 |
Koordinatoj: 50° 00′ 38″ N 15° 57′ 01″ O﻿ / ﻿50.01056 °N, 15.95028 °O﻿ / 50.01056; 15.95028 (mapo)

**Platěnice** estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de la komunumo Moravany, 1 km norde de ĝi, ĉe la rivero Loučná, en regiono Pardubice, distrikto Pardubice. Vivas ĉi tie 231 loĝantoj (2021).

En Platěnice estis malkovrita kampo de mortocindraj urnoj de malfrugrada luzacia kulturo. Laŭ la vilaĝo estis nomita la **kulturo silezio-platenica**.

Loĝantaro
---------

Evoluo de nombro de loĝantojLa datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj  

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1869 | 333 |
| 1880 | 363 |
| 1890 | 377 |
| 1900 | 374 |
| 1910 | 384 |
| 1921 | 405 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1930 | 408 |
| 1950 | 287 |
| 1961 | 310 |
| 1970 | 303 |
| 1980 | 267 |
| 1991 | 224 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2001 | 238 |
| 2011 | 245 |
| 2021 | 231 |

Vidindaĵoj
----------

### Preĝejo

Preĝejo de Sankta Egidio, la origina estas rememorata jam en la jaro 1349, nuntempa baroka preĝejo estis konstruita en la jaro 1748 laŭ planoj de T Haffenecker.

Ĝi estas ununava kun ortangula presbiterejo kun turo en okcidenta frontono kaj kun sakristio en suda flanko. La presbiterejo havas barelan volbon, la navo havas plataĵan volbon la subturejo kaj sakristio krucformajn volbojn. La ĥorejo estas ligna.

Aranĝaĵoj estas samformaj, plejparte de J. Teplý el Pardubice el la 3-a kvarono de 18-a jarcento. La ĉefaltaro estas kolona kun statuoj de Sanktaj Episkopoj kaj bildo de Sankta Egidio. Rokoka predikejo estas ornamita per reliefoj de la Ĝenerala Juĝo.

### Statuo

Statuo de Sankta Johano Nepomuka staras sur estinta tombejo ĉe la preĝejo. Estas datita 1744.

Pluaj fotoj
-----------

* Domo en vilaĝplaco Domo en vilaĝplaco
* Trajna haltejo Trajna haltejo
* Preĝejo de sankta Egidio Preĝejo de sankta Egidio

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de municipo Moravany (6) |
| --- |
| Čeradice ~ Moravanský ~ Moravany ~ Platěnice ~ Platěnsko ~ Turov |

 |
Koordinatoj: 65° 36′ 00″ N 22° 09′ 00″ O﻿ / ﻿65.60000 °N, 22.15000 °O﻿ / 65.60000; 22.15000 (mapo)

La malnova urbo de Luleo ĉ. 1700, de Suecia antiqua et hodierna.
La nova urbo de Luleo de la sama libro. Plej elstaras la kirko kaj la urbodomo.
La katedralo de Luleo
**Luleå**, [lʉːlɛo]), (samee: *Luleju*, finne *Luulaja*, Esperante: *Luleo*) estas urbo en norda Svedio, en angulo de la Botnia golfo. Fine de 2020 en la urbo vivis 49 123 loĝantoj sur areo de 2 845 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 17 loĝantoj/km². Ĝi estas ĉefloko de samnoma komunumo. Ĝia kirko-vilaĝo estas protektata kiel monda heredaĵo.

Historio
--------

La urbo estis unue menciita en 1327 kiel komunumo apud Gammelstad. En tiu jarcento ĝi jam havis kirkon. Luleo ricevis urban rangon en 1621. La loĝantaro en 1780 estis 780, en 1900 jam 9'000.

Luleo iĝis episkopa sidejo en 1904.

Tie ĉi komenciĝas fama fererctransportlinio fervoja kondukanta tra Kiruna ĝis Narvik.

Vidu ankaŭ
----------

* 6654 Luleå

Eksteraj ligiloj
----------------

* Luleå en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Luleå en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retprezento, svede


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 254442
* GND: 4270015-2
* LCCN: n80022850
* VIAF: 158270690
* NKC: ge1125788
 |
**Skellefteå** (svede, prononco laŭ sistemo IFA ɧɛˈlɛ̌ftɛɔ, loke ʂɛˈlɛ̌ftɛ) estas urbo en la historia provinco Västerbotten, esperante *Okcidenta Botnio*, kaj la moderna administra unuo Västerbottens län en Svedio. Ĝi estas la sidejo de samnoma komunumo Skellefteå, kiu havis 73 246 loĝantojn en 2021. La urbo mem en 2020 havis 36 388 civitanojn.

La urbo estas historie industria, kaj minado estas granda parto de tiu industrio, precipe por oro, kondukante al la urba moknomo *Guldstaden* ("ora urbo"). Politike, Skellefteå estas socialdemokrata fortikejo. La urbo estas bonkonata glacihokea urbo: ĝia ĉefa teamo *Skellefteå AIK* ludas en la sveda pinta divizio, kiun ĝi gajnis dum pluraj okazoj, plej lastatempe en 2014.

La urbo estis enkorpigita en 1845 kaj kreskis al sia pli-malpli nuna nombro de loĝantoj en la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj, ekde tiam ĝi kreskis nur malrapide. Temas pri la dua plej granda grandurbo en Västerbotten post la tradicia ĉefurbo Umeå - Skellefteå situas proksimume duonvoje inter Umeå kaj Luleå. La urbo situas proksimume 15 kilometrojn de la Botnia Golfo de la Balta maro.

Rilatoj al Esperanto
--------------------

Interalie, en 1976 la 28-a Internacia Fervojista Esperanto-Kongreso okazis en Skellefteå. En la urbo aktivas la loka asocio *Gränslösa Kulturföreningen* ("senlima kultura asocio"), kiu interalie publikigis diversajn muzikajn eldonaĵojn de la esperantlingva grupo La perdita generacio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* valoro Oficiala retejo
La **skandinavia valuta unio** aŭ **skandinavia mona unio**, (svede *Skandinaviska myntunionen*, dane *Skandinaviske møntunion*) dum la jaro 1872 fondiĝis de la nordeŭropaj ŝtatoj Svedio kaj Danio (kiu tiutempe ankaŭ ampleksis la insulon Islando). Kialo por la fondiĝo estis, ke la ŝtato Britio enkondukis oran standardon de sia valuto, kaj sekve de tio ankaŭ sur la eŭropa kontinento pli kaj pli da ŝtatoj orientigis siajn valutojn laŭ deponoj de la valora metalo oro anstataŭ kiel antaŭe laŭ deponoj de arĝento, kaj ke la du ŝtatoj volis kunigi siajn fortojn en la starigo de ora depono. Dum la jaro 1877 ankaŭ Norvegio, kiu regiĝis de la sama reĝo kiel Svedio, sed je granda parto estis administre aŭtonomia, aliĝis al la valuta unio. Ekde tiam ĉiu dana, sveda kaj norvega monero kaj poste monbileto estis valida en ĉiuj tri landoj. Kadre de la valuta unio la antaŭa dana kaj antaŭa sveda-norvega valuto anstataŭiĝis per la decimala valuto 1 Krono = 100 oeroj (*Øre* respektive *Öre*).

Pro malsamaj naciaj valutaj politiko speciale dum la Unua Mondmilito la valutoŝanĝa kurzo ne restis 1:1, kio gvidis al konfliktoj inter la naciaj bankoj de la ŝtatoj. Dum la jaro 1918 Islando sendependiĝis de Danio, kaj enlande enkondukis la nacian valuton islanda krono. Dum la jaro 1924 la ŝtatoj decidis, ke la moneroj de unu ŝtato ne plu estu valida pagilo en la aliaj membroŝtatoj de la unio, kio praktike estis la fino de la skandinavia valuta unio.

Dum la sama epoko, en suda Eŭropo pro samaj ekonomiaj kialoj funkciis la latinida valuta unio. Ambaŭ valutaj unioj iusence estas rektaj antaŭuloj de la nuntempa komuna eŭropa valuto Eŭro.

*Vidu ankaŭ:*  dana krono,  norvega krono,  sveda krono,  islanda krono.

* Kategorio Skandinavia valuta unio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Koordinatoj: 47° 48′ 25″ N 4° 17′ 30″ O﻿ / ﻿47.80694 °N, 4.29167 °O﻿ / 47.80694; 4.29167 (mapo)

**Sennevoy-le-Bas** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 108 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Geografio
---------

Sennevoy-le-Bas etendiĝas sur 8.69 km², kaj havis 108 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 12 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. 

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Jacques Gilbert, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Sennevoy-le-Bas apartenas al la kantono de Cruzy-le-Châtel, kies ĉefurbo estas Cruzy-le-Châtel. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avallon, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de Cruzy-le-Châtel
En geometrio, la **senpintigita kvadrata kahelaro** estas duonregula kahelaro de la eŭklida ebeno.
Kiel la nomo sugestas, ĝi povas esti farita per senpintigo de la regula kvadrata kahelaro.

En la kahelaro estas unu kvadrato kaj du oklateroj ĉirkaŭ ĉiu vertico. Ĝia simbolo de Schläfli estas *t0,1{4,4}*.

Ĉi tiu kahelaro estas la sola unufoje kovranta kahelaro per regulaj konveksaj plurlateroj kiu enhavas oklateron.

Alia nomoj uzata por ĉi tiu kahelaro estas **mediteranea kahelaro** kaj **oklatera kahelaro**, kvankam la lasta estas uzata ankaŭ por konsistantaj el oklateroj kahelaroj de hiperbola ebeno - ordo-3 oklatera kahelaro, ordo-4 oklatera kahelaro ktp.

Senpintigita okedro (4.6.6)
La kahelaro estas topologie simila al unuforma pluredro senpintigita okedro (4.6.6).

Unuformaj kolorigoj
-------------------

Estas 2 diversaj unuformaj kolorigoj de senpintigita kvadrata kahelaro. La koloroj estu priskribataj per ciferoj 1, 2. Tiam en la 2 variantoj de la kolorigoj, la 3 edroj (4.8.8) ĉirkaŭ ĉiu vertico havas kolorojn 122, 123.

|  |  |
| --- | --- |
| 2 koloroj, kolorigo 122 | 3 koloroj, kolorigo 123 |

Vidu ankaŭ
----------

* Kahelaro de 2-dimensia ebeno
* Listo de unuformaj ebenaj kahelaroj

Referencoj
----------

* Branko Grünbaum, Shephard G. C..  (1987) *Tilings and Patterns - Kahelaroj kaj ŝablonoj*. Novjorko: W. H. Freeman. ISBN 0-7167-1193-1. (Ĉapitro 2.1: *Regulaj kaj unuformaj kahelaroj*, p. 58-65)
* Robert Williams, *La geometria fundamento de natura strukturo: Fonta libro de dizajno*, Novjorko, Dovero, 1979, p40.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2016-10-01 per la retarkivo Wayback Machine
**Skechers USA, Inc.** estas usona ŝu-kompanio fondita de Robert Greenberg kaj lia filo Michael en 1992, tuj post kiam Robert forlasis la kompanion LA Gear - kiun li ankaŭ fondis en 1983.

La unuaj produktoj de la firmao estis botoj en la stilo de "Dr. Martens" botoj kaj rultabulaj ŝuoj. Tra la jaroj, la firmao konsiderinde disvolviĝis, kaj hodiaŭ ĝi vendas centojn da malsamaj ŝuomodeloj de malsamaj tipoj, por viroj, virinoj kaj infanoj egale .

La ŝuoj de la firmao estas produktitaj en fabrikoj situantaj en Ĉinio, Meksiko, Brazilo kaj Rumanio.

Aktuale en 2012, Skechers-ŝuoj estis venditaj en pli ol 100 landoj ĉirkaŭ la mondo tra reto de proksimume 30 distribuistoj.

Ekde 1999, la akcioj de la kompanio estas interŝanĝitaj ĉe la Novjorka Borso sub la simbolo - SKX.

Por esti perceptita kiel moda marko, Skechers tra la jaroj reklamis ĝiajn produktojn per diversaj famuloj.

En 2012, Skechers devis aranĝi grupan juragon kontraŭ ili, kiu baziĝis sur la aserto, ke ili trompis siajn klientojn en la reklamkampanjo de la ŝuomodelo Shape-Ups, por sumo de 40 milionoj da dolaroj .

Referencoj
----------

1. ↑  History of Skechers U.S.A. Inc. – FundingUniverse
2. ↑  Skechers agrees to $40 million settlement for claims about shoes’ benefits - The Washington Post

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (konsumanto)
* Oficiala retejo (korporacio)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 836063
 |
**Skila** estas en grekaj mitoj filino de la reĝo Niso, kiu regis en Niso, urbo pli malfrue konata kiel Megara. 

Skilo rigardas el muregoj de Megara kaj subiĝas al ĉarmo de Minoo (Gravuraĵo el la 17-a jarcento)

Legendo pri Skilo kaj Minoo
---------------------------

En la urbo onidire staris alta turo kaj ĉe ĝia piedo kuŝis ŝtono, kiu sonoris kiel liro, kiam de sur la supro oni ĵetadis ŝtonetojn sur ĝin. Princino Skilo ofte iradis sur la supron kaj amuzis sin per ĵetado de rulŝtonetoj. Kiam kreta reĝo Minoo ektrenis en militon kontraŭ ŝia patro kaj sieĝis la urbon, la princino ekvidis lin el la turo kaj ekamis lin. 

Ŝi fortondis oran harbuklon de sia dormanta patro, simbolon de lia potenco, kaj alportis ĝin al Minoo, por ke ŝi akiru lin. Minoo eniris urbon kaj dezertigis ĝin, ĉe kio Niso mortis. Minoo ankoraŭ tiunokte dormis kun Skilo, kiel li promesis, sed pro perfido de ŝia patro li kondamnis ŝin kaj fornavigis returnen al Kreta. Skila naĝis post lia ŝipo, tenis sin ĉe ŝipa pobo, sed ĝisatingis ŝin aglo, en kiun turniĝis post morto ŝia patro Niso. Ŝi ektimis, malkaptis sin kaj dronis.

Laŭ unu versio ŝi turniĝis en maran birdon, kiun la aglo senĉese persekutas. Laŭ aliaj versioj Skilo turniĝis en same nomatan fiŝon, aŭ Minoo dronmortigis ŝin. 

  

### Fono

Historia fono de la legendo estas verŝajne konflikto inter Ateno kaj Kreto mallonge antaŭ ruinigo de Knoso ĉirkaŭ la jaro 1400 a.K. 

Temas pri analogio de la legendo pri Pterelao kaj Kamiato el Tafo. Simila motivo aperas ankaŭ en legendo pri Ŝimŝono kaj Delila kaj en keltaj mitoj, ekzemple en irlanda legendo pri Kuroi, Bletĥnat kaj Kuĥulen aŭ en kimria historieto pri Llew Llaw, Blodeuwedd kaj Gronw. Laŭ Graves ĝi koncernas antagonismon pri favoro de Luna diino, kiu okazas inter la Sankta reĝo kaj lia tanisto (sekvantino). Forto de la reĝo estas kaŝita en la haroj, kiuj anstataŭas sunon, kaj Skilo-Kamiato-Blodeuwedd-Bleĥnat-Delila estas en tiu ĉi interpreto Luna diino en printempa kaj somera versio – aŭtune ŝi transfomiĝas en birdon *keirison* kaj fariĝas Diino de la morto. Puno, kiu en fino de la legendo Skilon trafos, estas verŝajne pli posta moraliga suplemento.

Ovidio identigas Skilon kun ŝia samnomulino, kiun Afrodita transformis pune en marmonstron, kaŝantan en sino kaj en ingvenoj sovaĝigintajn hundojn. 

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Skylla (princezna) en la ĉeĥa Vikipedio.*
La hodiaŭaj restaĵoj de la skisaltejo: maldekstre super la memorigtabulo videblas spuroj de la skisalteja turo. La **Skisaltejo Rhodaer Grund** (germane: *Schisprungschanze Rhodaer Grund*) estas eksa sportejo en arbaro en la plej sudokcidenta parto de Erfurto.

Historio
--------

Konstruis la skisaltejon en la 1938-a jaro la erfurta arkitekto Körner kun subvencio de la urbo. Pro la malneĝa vintro la planita inaŭguro en januaro 1939 ne okazis tiel ke ĝi devis esti prokrastita je la 6-a de januaro 1940 (farita fare de la oficejo *Stadtamt für Volks- und Jugendertüchtigung* kun ĉeesto de la urbestro Walter Kießling). Oni volis substreki la rolon de Erfurto kiel sporturbo.

La tiama germana ĉampiono Hans Marr el Oberhof venkis per salto je 29 metroj. Aliaj sportistoj turingiaj kiel Horst Krause, Erich Keller kaj August Bauroth ankaŭ bonante ricevis same tondran aplaŭdon. Krome zorgis pri bona etoso Hans Carl en la rolo de stadiona moderiganto.

Konkursoj faritis ĝis 1942, kiam pro la milito ĝenerale en Germanio sportaj konkursoj ekmaloftis respektive plene ĉesis. Skioj ankaŭ rekviziciitis por militiroj. Post la Dua mondmilito erfurtanoj venis preni brikojn kaj aparte la lignon de la skisaltejo por la propra uzo kaŭze de la krudmateriala malabundo. Rekonstruo posta ne okazis ĉefe pro la fakto ke neniu amikaro zorgadis pri tio. Krome por Oberhof kun sia skisaltejaro dum la GDR-tempo tre favore reklamitis - neceso por skisaltejeto en areo sen neĝosekureco simple ne estis.

Memorigado
----------

En la 2005-a jaro almenaŭ memorigtabulo starigitis fare de la civitana iniciativsocieto *Neues Erfurt-Möbisburg/Rhoda e.V.*, ĉar la nunaj spuretoj de skisaltejo sen iu informo postulus tro da fantaziemo fare de la pretermigrandoj, kiel ankaŭ ripozumbenkoj. Tre meritis pri la memorigo Helmut Panser. La planoj igi Erfurton centro de vintra sporto pli malfrue tamen realigitis, kvankam en alia disciplino, la rapid-sketado (i.a. Gunda Niemann-Stirnemann).

Okaze de la 66-a datreveno inaŭguro faris kanalo MDR 1 - Radio Thüringen etan reportaĵon pri la saltejo (en la 6.1.2006 inter la horoj 09:15 kaj 09:20.

Subnotoj
--------

1. ↑  Marr falis jam en marto 1942 en Belorusio. Dum la 1950-aj jaroj ekzistis planoj nomi la porjunularan skisaltejon ĉe Wadeberg (Oberhof) por li. Almenaŭ ekzistas skisaltkonkurso kies venkinto ricevas la *Hans-Marr-pokalon*.
2. ↑  Carl en 1954/55 estis trejnisto de la legenda futbalklubo *Turbine* el Erfurto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj kaj bildoj sur tutgermana listo de estantaj kaj estintaj skisaltejoj.
* Pri la sportejo sur *erfurt-web.de*.
* Longa historio de la sportejo sur hejmpaĝo de Arno Beier.
La tri volumoj de la unua eldono de *Sense and Sensibility*, 1811.
***Sense and Sensibility*** (proksimume "Prudento kaj sentemo") estas romano de Jane Austen, publikigtita en 1811. Ĝi estis publikigita anonime; *By A Lady* (de iu Sinjorino) aperas en la titolpaĝo kie devus esti la nomo de la aŭtoro. Ĝi rakontas la historion de la fratinoj Dashwood, Elinor (19-jaraĝa) kaj Marianne (16½-jaraĝa). Ili havas pli aĝan duon-fraton, John, kaj pli junan fratinon, Margaret (13-jaraĝa).

La romano sekvas la tri fratinojn Dashwood dum ili devas translokiĝi kun sia vidvina patrino el la bieno en kiu ili kreskiĝis, nome Norland Park. Ĉar Norland estis pasita al John, nome produkto de la unua geedzeco de Mr. Dashwood, kaj al lia juna filo, la kvar virinoj Dashwood bezonas serĉi novan hejmon. Ili havas la oportunon lupreni malriĉan hejmon, Barton Cottage, en la posedaĵo de dista parenco, Sir John Middleton. Ili tie spertas amon, amaferojn kaj kortuŝadon. La agado de la romano ŝajne okazis en Sud-okcidenta Anglio, Londono, kaj Sussex inter 1792 kaj 1797. La ĉefa temo estas la doloro de la du fratinoj Dashwood kiuj estas abandonitaj de siaj supozataj amantoj kaj tiel ili perdas siajn oportunon solvi siajn sociajn situaciojn.

Ilustraĵo de la 19-a jarcento de Hugh Thomson montranta John Willoughby fortranĉinta harbuklon de Marianne Dashwood.
La romano, kiu estis vendita en sia dekomenca aro de 750 ekzempleroj en la mezo de 1813, markis sukceson por ties aŭtoro. Ĝi havis duan preseldonon poste tiun jaron. Ĝi estis la unua titolo de Austen kiu estis republikigita en Anglio post ŝia morto, kaj la unua ilustrita de Austen produktita en Britio, en la serio de Richard Bentley nome *Standard Novels* de 1833. La romano estis kontinue publikita ekde 1811, kaj estis multajn fojojn ilustrita, resumita kaj adaptita al teatro kaj al filmo.

Vidu ankaŭ
----------

* Sense and Sensibility (filmo)

Notoj
-----

1. ↑   Le Faye, Deirdre (2002). Jane Austen: The World of Her Novels. London: Frances Lincoln Publishers. p. 155. ISBN 0-7112-1677-0.
2. ↑   Looser, Devoney (2017). The Making of Jane Austen. Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press. p. 19. ISBN 978-1421422824.
3. ↑   Looser, Devoney (2017). The Making of Jane Austen. Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press. pp. 106–7, 219–20. ISBN 978-1421422824.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Sense and Sensibility en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Sense and Sensibility en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* *Sense and Sensibility* en Standard Ebooks
* Verkoj de Sense and Sensibility ĉe Projekto Gutenberg
* Mapo de lokoj en *Sense and Sensibility*
* "Sensibility", BBC Radio 4 discussion with Claire Tomalin, John Mullan and Hermione Lee (*In Our Time*, Jan. 3a, 2002)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 719362
* GND: 4316700-7
* LCCN: no2009127349
* VIAF: 180122632
* SUDOC: 027601099
* BNF: 119605950
* NLA: 36246519
 |
**La serba ortodoksa preĝejo** estas signifa eklezia historia monumento en Hungario, en urbo Siklós.

Historio
--------

En 1690 37 miloj da rifuĝintoj serbaj alvenis al diversaj regionoj de Hungario. Ili tuj konstruis lignan preĝejon en Siklós. Pro incendio ili konstruis pli novan jam el ŝtonoj en 1738. La nun videbla preĝejo estis konstruita inter 1793-1806. La ikonostazo estis farita en la 1840-aj jaroj. En la 20-a jarcento ĝi estis en malbona stato, sed en 2005 ĉefe ekstere ĝi renoviĝis.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas en sola en korto. En mezo de la fasado altiĝas la turo, kiu reliefas. La absido estas arka. La interna parto ne diferencas de la ceteraj ortodoksaj preĝejoj. Interne la ĉefa vidindaĵo estas la ikonostazo.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj[*rompita ligilo*]
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* hungare kun globa video (klaku al la foto!)
* hungare kun fotoj

* Elirejo de la preĝejoElirejo de la preĝejo
* Interna partoInterna parto
* La plafonoLa plafono
* La predikejoLa predikejo
* Interna partoInterna parto
* La ikonostazoLa ikonostazo
* La ikonostazoLa ikonostazo


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Serba ortodoksa preĝejo (Siklós) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Serdica**, hungare **Seregháza**, germane **Saldinhof** estas malgranda vilaĝo en Slovenio, en provinco **Prekmurje**, en statistika regiono **Pomurska**, en Občina Rogašovci.

Panoramo de Serdica

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 5  km²
* Alto super marnivelo: 240 m
* Loĝantaro: 520
* Poŝtkodo: 9262
* Aŭtokodo: MS
* Telefonprefikso:

Situo
-----

La vilaĝo situas sur malebenaĵo, laŭ la aŭstra landlimo, laŭ flankovojoj. Estas vojo ankaŭ al Kalch.

Historio
--------

Ĝis fine de la 1-a mondmilito Seregháza apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Muraszomat, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo senbatale okupis la komunumon kaj post 10 tagoj transdonis ĝin al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, ekde 1991 de Slovenio. Depost 2007 Slovenio kaj Aŭstrio apartenas al interna zono de traktato Schengen, sekve la limoj ne estas gardataj, ili estas trapaseblaj senkontrole ie ajn.
Koordinatoj: 48° 20′ 34″ N 3° 15′ 44″ O﻿ / ﻿48.34278 °N, 3.26222 °O﻿ / 48.34278; 3.26222 (mapo)

**Sergines** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 1201 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2007.

Geografio
---------

Sergines etendiĝas sur 18.96 km², kaj havis 1201 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas po 63 homoj laŭ kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Jean-Claude Leroy, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Sergines estas la ĉefurbo de la kantono de Sergines. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Sens, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de Sergines

Eksteraj ligiloj
----------------

* france Oficiala retejo de Sergines
**Serioza opero** (ital.: **opera seria**, ankaŭ: **dramma per musica**) estas, male al opera buffa, ĝenro de opero ekestinta en Napolo, kiu traktas prefere mitajn kaj heroecajn temojn. Tio legitimis kaj troaltigis la regadon de la regantoj (nobeloj kaj episkopoj). Stampe influis ĝian tekstan bazon la libretistoj Apostolo Zeno kaj antaŭ ĉio Pietro Metastasio. Ĉilasta tiagrade, ke oni diras por la 18-a jarcento ankaŭ pri „metastazia serioza opero". 

Ĉi tiu tipo de serioza opero plejparte konsistas el 3 aktoj. Ĉiu el ĉi tiuj aktoj siaflanke kunmetiĝas el serio de scenoj, kiuj siaflanke konsistas el recitativo kaj ario finanta la scenon. Tian arion oni nomas forirario, ĉar temas pri solokantaĵo, kiun kantas persono sur la scenejo antaŭ ol li aŭ ŝi foriras. Decida elemento de *opera seria* estas la afekciinstruo. La steluloj de la operscenejo estis la kastritoj.

La roluloj de *opera seria* estis nobeloj kaj reĝoj (ekz. Händel: Flavio) resp. plejofte herooj el la antikva mitaro (Händel: Deidamia, Hasse Didone abbandonata), validis la reguloj de strikta, ferma dramo. Ankaŭ la personaro estis fiksita: *prima* kaj *seconda donna* (plejofte kantataj de soprano, mezosoprano aŭ aldo, plejofte de virinoj), *Primo* kaj *secondo uomo* (plejofte sopprano, kantata de kastritoj), *mezzo carattere* (plejofte baritono, tenoro, …) kaj unu aŭ pluraj *buffo*-roloj (baso, soprano, …). Laŭ karaktero la figuro ne estas psikologie multfacetaj subjektoj, sed prezentaĵoj de persontipo: ili reprezentas aŭ la virton, la perfidon aŭ ŝanceliĝas inter la du polusoj kaj finfine decidiĝas por la virto. Ili ne estas (laŭsence de la klerismo) libere agantaj personoj, sed ĉiam submetitaj al la volo de la dioj aŭ de la sorto. La ĥoroj estas ĥoroj laŭsence de la antikva dramo, ili reprezentas kvazaŭ obligitan unuopulon, ne amason de sentantaj idividuoj.

Laŭforme la serioza opero konsistas ĉefe el la movimentparo recitativo-triparta ario, je kio la agado disvolviĝas nur en la recitativoj. La arioj nur komentas la agadon. La teksto de tia ario kutime konsistas el du aŭ tri frazoj, kiuj etendiĝas per treege virtuozaj koloraturoj sur pluraj minutoj. La opero komencas per uverturo, kiu tamen ne rilatas al la agado, estis nepre kutime, antaŭigi al la operoj uverturojn origine verkitajn por alia peco. Same kutime estis, enigi je gastprezentadoj de mondvaste famaj kantvirtuozoj ties kunportitajn bravurariojn en la pecojn.

Ĉefaj reprezentantoj
--------------------

* Georg Friedrich Händel
* Antonio Vivaldi
* Johann Adolf Hasse
* Leonardo Leo
* Pietro Metastasio (libretisto)
* Nicola Porpora
* Alessandro Scarlatti
* Leonardo Vinci
| Burgo Sensenstein |
| --- |
| konstruo: | ĉirkaŭ la jaro 1372 |
| nuna stato: | ruino kun malmultaj muraj restaĵoj |
| nuna komunumo: | Niestetal |
| alteco: | 350 metroj super la marnivelo |
| koordinatoj: | 50° 18' 37 *norde, 7° 47' 31* oriente |

eksa burga areo kun digo, vido el nordo
historia gastejo sur la teritorio
La **burgo Sensenstein** [**Zen**znŝtajn] en centra Germanio de proksimume la jaro 1372 ĝis komence de la 17-a jarcento estis limfortikaĵo de la regno Hesio (*Hessen*) kontraŭ la najbara duklando Brunsvigo (*Braunschweig*), parto de la hodiaŭa federacia lando Malsupra Saksio. La burgo Sensenstein staris sur la monto *Gerholdsberg*, altaĵo super la valo de la rivereto *Nieste* norde de la urbo Kaufungen.

Nuntempe nur altaj digoj kaj malmultaj muraj restaĵoj memorigas pri la eksa grandeco de la burgo. Sur la teritorio ekde la jaro 1946 okazis junularaj tendaraj ferioj, kaj ekde la jaro 1960 konstruiĝis granda junulara kaj sporta seminariejo kun la nomo *Jugendburg Sensenstein* ("junulara burgo Sensenstein") en la komunumo Niestetal. En tiu seminariejo dum la 1980-aj jaroj trifoje okazis la Internacia Seminario de Germana Esperanto-Junularo kaj konatigis la nomon de la el hodiaŭa arkeologia vidpunkto ne aparte gravega ruino inter la tiuepokaj esperantistoj de tuta Eŭropo: Inter la 27-a de decembro 1976 kaj 3-a de januaro 1977 la 20-a IS pritraktis la temon "Demandoj pri eŭropa unuiĝo", inter la 27-a de decembro 1980 kaj 3-a de januaro 1981 la 24-a IS la temon "Alternativaj vivstiloj" kaj inter la 27-a de decembro 1981 kaj 3-a de januaro 1982 la 25-a IS la temon "Paco en la 80-aj jaroj". La Internacia Festivalo, jarfina aranĝo kiu "kreskis" el la IS, ankoraŭ dum ses pliaj fojoj, dum 1987/88, 1989/90, 1990/91, 1991/92, 1993/94 kaj 1994/95, okazis en la "junulara burgo Sensenstein".

En distanco de malpli ol 10 kilometroj troviĝas la multe pli bone konservita ruino de alia mezepoka fortikaĵo, la burgo *Sichelnstein*, kiu apartenis al la pli norda duklando Brunsvigo. De la du burgoj la malamikaj regnoj interbatalis kaj provis reciproke rabi grenon el la limregiono de la malamiko.

La loko situas norde de la urbo Kaselo en la hesia distrikto Kassel. Ĝi aŭte atingeblas de la elveturejo "Kassel Nord" de la nord-suda aŭtoŝoseo 7, sekvante ŝoseon en direkto "Niestetal-Heiligenrode"; trajne la plej proksima granda stacidomo estas tiu de Kaselo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* la burgo Sensenstein sur la germanlingvaj paĝoj "Burgenwelt" (mondo de burgoj)
* paĝoj de la seminariejo Sensenstein (same germanlingvaj)
Bloko de **serpentenŝtono** el Zöblitz kun unu segita kaj polurita flanko
**Serpentenŝtono**, tornebla, marmoreca ŝtono kun verda, nigra aŭ ruĝa koloroj. Centro de la eŭropa serpentenŝtonmetio estas Zöblitz. Balustradoj kaj ŝtuparoj en la Semper-operejo en Dresdeno estas tornitaj el ĝi.
En pasinteco ĝi estis uzata por la en Eŭropo ankoraŭ ne produktebla porcelano: do por vazoj, tasoj, teleroj, litvarmigiloj k.t.p. Serpentenito estas roko kunmetita de unu aŭ pli da serpentenaj grupaj mineraloj, la nomo devenanta de la simileco de la teksturo de la roko al tiu de la haŭto de serpento. Mineraloj en ĉi tiu grupo, kiuj estas riĉaj je magnezio kaj akvo, helaj al malhelverdaj, grasaj aspektoj kaj glitigaj sentoj, estas formitaj de serpentenigo, t.e.hidratado kaj metamorfia transformo de roko de la Tera krovaĵo. La minerala ŝanĝo estas precipe grava ĉe la marfundo ĉe tektonikaj plakaj limoj. Grundotavolo super serpentinita bazlito tendencas esti maldika aŭ forestanta. Grundo kun serpentenito estas malforta en kalcio kaj aliaj gravaj plantaj nutraĵoj, sed riĉa je elementoj venenaj al plantoj kiel kromio kaj nikelo.

Vidu ankaŭ
----------

* Garnierito

* Kategorio Serpentinŝtono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Mapo pri la libereco en 2009: Ĝi montras la vidpunkton de Freedom House pri la demokratio en ĉiuj landoj de la mondo
- ﻿ Libera (89)
 - ﻿ Parte libera (62)
 - ﻿ Ne libera (42)

**Freedom House** estas usona fondaĵo, pensfabriko kaj neregistara organizo kun sidejo en Vaŝingtono kaj kun oficejoj en ĉ. dekduo da landoj. Ĝi okupiĝas pri esploroj kaj disvastigas la demokration, la politikan liberecon kaj la homajn rajtojn. La organizo estis fondita de Wendell Willkie, Eleanor Roosevelt, George Field, Dorothy Thompson, Herbert Bayard Swope, kaj aliaj en 1941. Origine ĝi estis kreita kontraŭ la ideologia minaco de naziismo, kvankam nuntempe ĝi difinas sin kiel «*voĉo favore al la demokratio tutmonde*». Ĝi estas financata precipe per mono de la registaro de Usono. Ĝi estas intime ligata al grandaj korporacioj kiel la Monda Ligo por la Libereco kaj Demokratio kaj kun usonaj registaraj organismoj kiel Radio Libera Eŭropo aŭ la CIA.

Ĝia ĉefa prublikigaĵo estas la raporto pri libereco en la mondo, kiu komparas la politikajn rajtojn kaj la civilajn rajtojn en la mondo. Ĝi estas eldonata ekde 1972 kun komentoj kaj aktualigoj pri la demokratio en 193 nacioj kaj 15 teritorioj. La metodo kalkuli la demokration estas inter 1 (plej libera) al 7 (malplej libera) en diversaj kategorioj.

Ĝia retpaĝo inkluzivas mapo-resumon kie videblas la statuso de ĉiu nacio ekde 2002.

* Kategorio Freedom House en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 369645
* LCCN: n81021395
* VIAF: 126207887 140725345, 126207887
* ISNI: 0000 0001 1087 173X, 0000 0001 1456 8527
* SUDOC: 095052984
* NKC: kn20100215012
 |
La **Proceso Scopes** (oficiale konata kiel *The State of Tennessee v. John Thomas Scopes* [esperante: la ŝtato Tenesio kontraŭ John Thomas Scopes], sed ofte populare nomata *The Monkey Trial* [esperante: la Simia Proceso]) estis kriminala proceso en 1925 de John Scopes pro instruado de la teorio de evoluismo kontraŭe al la Biblia teorio de kreismo laŭ Genezo.

Eventoj, kiuj kondukis al la proceso
------------------------------------

En marto 1925 la Tenesia parlamento aprobis la Leĝon Butler, kiu malpermesis la instruadon de evoluismo ĉe ĉiuj publikaj lernejoj kaj universitatoj. La *American Civil Liberities Union* (esperante: Usona Unio pri Civitanaj Liberoj), leĝa organizo, kiu rekomendas liberalan interpreton de Usona Konstitucio kaj individuajn rajtojn, deklaris, ke ĝi defendos tiun, kiu malobservos la leĝon.

George Rappleyea, Tenesia negocisto loĝanta en urbeto Dayton, konvinkis aliajn negocistojn, ke la diskonigo de la proceso helpus la lokan ekonomion. Sekve ili kuniĝis kun John Scopes, usona futbala trejnisto ĉe la mezlernejo en Dayton.

La negocistoj aranĝis, ke Scopes instruu biologian klason kaj diskutu la teorion de evoluismo, por ke li estu arestita kaj akuzita en proceso.

La proceso
----------

Clarence Darrow
Kiel ACLU promesis, ĝi defendis lin dum la proceso. ACLU sendis faman ateistan advokaton, Clarence Darrow, por defendi Scopes-on. La akuzon reprezentis malliberala Kristana politikisto, William Jennings Bryan. (Bryan iam estis prezidenta kandidato). Pro tiuj du famaj advokatoj la proceso ricevis multan amaskomunikilan atenton.

Dum la proceso Darrow faris la nekutiman agon, pridemandi Bryan kvazaŭ li estis atestanto. Darrow atakis la biblian priparolon pri Jona, la batalon pri Jeriĥo kaj la datojn de la kreismo determinitajn de la anglikana episkopo James Ussher.

La proceso rezultigis verdikton de kulpeco. Post apelacio la ŝtata tribunalo konfirmis la laŭleĝecon de la Leĝo Butler, sed favore decidis por Scopes, ĉar la monpunan verdikton decidis la juĝisto, ne la ĵurianoj, kiel la leĝo postulis.

La prokuroraro decidis ne okazigi novan proceson.

Reago al la proceso
-------------------

La proceso estis la temo de multa gazetara atento kaj prezentis Scopes'n kiel viktimon de religia kaj kontraŭscienca persekutado.

Pro la malpozitivaj reagoj de la gazetaro la Tenesia Parlamento nuligis la leĝon en 1926.

Postaj procesoj en Usono evidentigis, ke la instruado de kreismo estas malpermesita de la Usona Konstitucia apartigo de la eklezio kaj la ŝtato.

La Proceso Scopes en populara kulturo
-------------------------------------

* La filmo *Inherit the Wind* (esperante: *Heredu la venton*) estis usona filmo bazita sur la reala proceso.

* Kategorio Proceso Scopes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Abatejo Glastonbury
**Glastonbury Abbey** (Abatejo) en Glastonbury, Somerset, Anglio, nun prezentas sin kiel "tradicie la plej malnova supertera kristana kirko de la mondo" situante "en la mistika lando de Avalon" per datumo de la trovo de komuno da monaĥoj el la jaro 63, la legenda vizito de Jozefo de Arimateo, kiu supozeble alportis la Sanktan Gralon kaj plantis la **Glastonbury Thorn-on** (kratago).

La abatejo, kies restaĵoj ankoraŭ videblas, fondiĝis en la 7-a jarcento. Ĉirkaŭ la abatejo evoluis la urbo, kiu multparte dependis de la abatejo por sia prospero.

En la 10-a jarcento Sankta Dunstan enkondukis la benediktanajn regulojn en la abatejon. Du anglosaksaj reĝoj entombiĝis en la abatejo: Edmundo la 1-a (946) kaj Edmundo Ironside (1016). La abatejo riĉegiĝis.

En 1077 sekvantoj de la normanda abato Thurstin mortigis monaĥojn tuj apud la ĉefa altaro. Pro tio, oni senpostenigis Thurstin.

Post la trovo de supozita tombo de Reĝo Arturo kaj Ginevra, la abatejo iĝis eĉ pli riĉa. En la 14-a jarcento nur la Abatejo Westminster pli riĉis. Laŭdire, en la frua 16-a jarcento, se la abatino de Shaftesbury kaj la abato de Glastonbury estus povinta geedziĝi, ili estus estinta pli riĉaj ol la reĝo mem. La reĝo Henriko la 8-a fermis la abatejon en 1539 kaj konfiskis ĝiajn riĉaĵojn. La abaton, kiu forte kontraŭis la fermon de la abatejo, oni pendigis kiel ŝtata perfidulo sur Glastonbury Tor.

Pri legendoj rilate Glastonbury, v. Glastonbury.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Abatejo Glastonbury en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 

* Oficiala retejo de la hodiaŭa Glastonbury Abbey (angle, france, germane, itale, hispane))
* Glastonbury Abbey Historio kaj fotoj Arkivigite je 2006-01-08 per la retarkivo Wayback Machine angle


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 65941
* GND: 4493283-2
* LCCN: n80144969
* VIAF: 88148570679324311500 134870077, 88148570679324311500
* ISNI: 0000 0004 4669 4538
* SUDOC: 027763935 12098816X, 027763935
* BNF: 11973675k
* NKC: ko2017972407
 |
Monda montro de privatecaj malobservoj (2007)
**Privacy International** (trad. Privateco Internacia) estas NRO fondita en Britio en 1990 fare de fakuloj pri privateco kaj organizaĵoj pri homaj rajtoj por formi internacian organizaĵon por protekti privatecon.

Ĝi celas kontroladon de privatecaj malobservoj fare de registaroj kaj entreprenoj. Ĝia ĉefsidejo troviĝas en Londono kaj ĝi agas pere de kampanjoj en pli ol 50 landoj.

*Big Brother Awards*
--------------------

Ekde 1998, la organizaĵo ĉiujare prezentas la *Big Brother* *Awards* (premioj granda frato) al organizaĵoj por honori la plej influajn kaj persistajn malobservantojn de privateco, samkiel individuojn kaj organizaĵojn, kiuj elstaris pro la defendado de privatecaj rajtoj.

Taksadokriterioj
----------------

|  |
| --- |
| Kohera defendado de homaj rajtoj |
| Efikaj protektoj kaj garantioj |
| Adekvataj garantioj kontraŭ misuzo |
| Iom da sekureco, sed malfortigita protekto |
| Sistema fiasko de protektaj rimedoj |
| Pli vasta gvatsocio |
| Endemia gvatsocio |

Financado
---------

*Privacy International* estas financata kaj subtenata de diversaj fondusoj, akademiaj organizaĵoj kaj ne-registaraj organizaĵoj (NRO) i.a. la *Open Society Institute*, *Open Society Justice Initiative*, Eŭropa Parlamento, Eŭropa Komisiono, *Joseph Rowntree Reform Trust*, *American Civil Liberties Union*, *Electronic Privacy Information Center*, *Fund for Constitutional Government*, *Stern Foundation*, *Privacy Foundation*, *German Marshall Fund*, Universitato de Nov-Sud-Kimrio. Ĝi ankaŭ ricevas subvenciojn pere de donacoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Amasa gvatado
* *Freedom House*

Ekstera ligilo
--------------

* Retejo de *Privacy International*

Noto kaj referencoj
-------------------

Tiu ĉi artikolo estas parta traduko de la samtitola artikolo en la germana vikipedio, listo de aŭtoroj.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 740027
* LCCN: no94006713
* VIAF: 148038831
* ISNI: 0000 0000 9967 999X
* BIBSYS: 90934960
 |


1. ↑  (en) Bennett, Colin, J. Reguliga privateco: datuma protekto kaj publika politiko en Eŭropo kaj Usono; 1992, Cornell University Press. p.248
**Fortikaĵo de Szigetvár** estas parte renovigita fortikaĵo en Hungario, en suda parto de Transdanubio.

Fortikaĵo en Szigetvár
Ĉefpordo de fortikaĵo en Szigetvár

Historio
--------

La unua konstruaĵo en tiu marĉa tereno estis turo ĉirkaŭita per kvadratforma muro el 1420. Baldaŭe la konstruaĵo estis pligrandigita. Depost okupo de Buda fare de la turkoj la fortikaĵo tuj estis tre grava. Ekde 1561 Miklós Zrínyi (heroo) estris ĝin, tamen li ne povis halti la turkan konkeron post 5 jaroj. Helpis la turkojn la escepte granda sekeco, tial la marĉo jam ne povis defendi la hungarojn, spite tion, ke dum la sieĝo la maljuna sultano mortis. La turkoj el la ruinoj konstruis pli novan fortikaĵon, kiun la Habsburgoj akiris en 1689. Dum liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a la hungaroj ne povis akiri ĝin. Ekde 1959 arkeologoj komencis esplori la fortikaĵon. Stabila profito de la fortikaĵo mankas, kelkaj atendas helpon de Turkio.

Miklós Zrínyi verkis eposon pri la sieĝo en 1651. En la interno de la fortikaĵo muzeo funkcias kune kun moskeo kaj minareto-parto, krome estas videblaj skulptaĵo pri Zrínyi kaj ankaŭ turkaj konstruaĵopartoj.

Restaŭristo de la fortikaĵo estis Ferenc Erdei (arkitekto) inter 1963-1968.

* Kategorio Fortikaĵo de Szigetvár en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 395434
 |

* Hungara Vikipedio
*La kvin sensoj*, pentraĵo de Hans Makart el la jaroj 1872-1879
**Senso** estas la kapablo per kiu homo aŭ animalo perceptas aŭ ricevas informojn pri la ĉirkaŭaĵo aŭ pri la propra korpo.

Oni ordinare atribuas al homo 5 sensojn: vidado, aŭdado, flarado, gustado kaj tuŝado.

Sed ekzistas fakte pli ol tiuj kvin sensoj, ĉar sendepende funkcias ankaŭ la kapablo senti varmon aŭ malvarmon, senti ekvilibron, senti gravitan forton kaj alian akceleradojn. Ankaŭ estas la sento de korpopozici-scio kaj la senso de doloro. Krome, iuj bestoj havas kapablon senti magnetan kampon, elektran kurenton, k.t.p.

La organoj per kiuj oni perceptas:

* okulo: vido
* orelo: aŭdo
* nazo: flaro
* lango: gusto
* tuŝorganoj: tuŝo

Plantaj sensoj
--------------

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Planta percepto.
Per diversaj perceptiloj, plantoj sentas lumon, graviton, temperaturon, humidon, kemiaĵojn, kemiaĵajn gradientojn, reorientiĝon, magnetajn kampojn, infektojn, damaĝon al sia histo kaj mekanikan premon.

Vidu ankaŭ
----------

* Senso (birdoj)
* Percepto
* Planta percepto
* Empiriismo
* Flanka linio
* La 12 sentumoj
* Sinestezio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Universitato de Ilinojso ĉe Urbana–Champaign
* 
* 
* 

* Kategorio Senso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Senso en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
La sunaisma moskeo de Vladikavkas situas rekte borde de la rivero Terek.
La **sunaisma moskeo** (ruse Суннитская мечеть, *Sunnitskaja meĉet*; ankaŭ nomata *Muĥtarov-moskeo*, ruse Мечеть Мухтарова, *Meĉet Muĥtarova*; osete Мухтаровы мæзджыт, *Muĥtarovi mezĝit*) situas en la urbo Vladikavkaz, ĉefurbo de la rusia respubliko Nordosetio-Alanio.

La azerbajĝana naftoindustriisto *Murtuza Muĥtarov* (azerbajĝane *Murtuza Muxtarov*, ruse Муртуза Мухтаров, 1865–1920) konstruigis la moskeon inter la jaroj 1906 kaj 1908. Ĝin planis la pola arkitekto *Józef Płoszko* (1867–1931), kiu ĝis la Unua Mondmilito precipe laboris en Bakuo. La internon dezajnis R. I. Doleŝal.
La moskeo konatas pro sia pitoreska situo antaŭ la impresa fono de de la kaŭkaza montaro. Ĝi ankaŭ uziĝis por servi la inguŝajn loĝantojn de Vladikavkaz antaŭ ol ili estis forpelitaj el Nord-Osetio en la 1990-aj jaroj.

En 1934 estis plano malkonstrui la moskeon laŭ la sovetunia politiko senreligiigi la union. Fine tamen la konstruaĵo restis, iĝis parto de la regiona muzeo *(Krajevedĉeski musei)* kaj en 1960 iĝis ŝtate protektita monumento. En 1996 la moskeo redoniĝis al la Spirita Administrado de la Islamanoj de Nordosetio. La saman jaron ĝi estis grave damaĝita de eksplodo  kaj poste restaŭriĝis.

Referencoj
----------

1. 1 2  suanisma moskeo de Vladikavkaz Arkivigite je 2014-02-02 per la retarkivo Wayback Machine, noto en la listo pri objektoj de la kultura heredaĵo de la etnoj de la Rusia Federacio (ruse)
2. ↑  noto pri la eksplodo de 1996 ruse

Eksteraj ligiloj
----------------

* Sunaisma moskeo de Vladikavkaz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Sunaisma moskeo de Vladikavkaz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* informoj kaj bildoj en la retejo *archnet.org*[*rompita ligilo*] angle
* germanlingva artikolo pri "la 7 plej vidindaj moskeoj en Rusio" en la retejo *Russland heute* la 3-an de januaro 2014 prezentas ankaŭ tiun ĉi konstruaĵon[*rompita ligilo*] germane

Koordinatoj: {{{2}}}
**Senta,** serbe **Сента,** hungare kaj rumane **Zenta** estas urbo kaj samtempe municipo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Norda** Banato (tamen geografie en regiono Baĉka). Ankoraŭ 4 vilaĝoj apartenas al la municipo.

Hotelo en Senta

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 293  km²
* Loĝantaro: 20300
* Poŝtkodo: 24400
* Telefonprefikso: 24

Situo
-----

La urbo situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Tiso (kun ponto), laŭ ĉefvojo Horgoŝ-Novi Sad, laŭ fervojo Subotica-Temesvár.

Historio
--------

La hungaraj triboj okupis la Karpatan basenon en 895, tiu regiono estis tre konvena por ili. La unua mencio pri la komunumo devenis el 1216 en formo *Zyntharew* (=Zintapramo). Ulászló la 2-a nomumis la lokon libera reĝa urbo. La turkoj ekhavis la urbon en 1540, tiam la hungaroj rifuĝis, dume serboj alvenis, ili servis la turkojn. La aŭstra-hungara armeo venkis la turkojn en 1697. Tiu regiono iĝis limgarda zono ĝis 1741, dume la hungareco revenis.

En 1910 en la urbo loĝis 29.666 da homoj, (27.221 hungaroj, 2.020 serboj kaj 177 germanoj. Ĝis 1920 la urbo apartenis al Bács-Bodrog. En 1918 taĉmentoj de SHS (=Serba-Kroata-Slovena Reĝlando) okupis la urbon kaj kun okupitaj regionoj de Pécs kaj aliaj ili proklamis respublikon. Fine Senta apartenis al SHS. Inter 1941-1944 la urbo rehungariĝis. En 1942 jugoslaviaj partizanoj suferigis la loĝantaron. Sekve la hungara armeo faris tuturban razion en Novi Sad, pli, ol mil homoj estis murditaj. Hungario enkarcerigis estrojn de la raziuloj. En 1944 serboj reokupis la urbon kaj tuj murdis 64 da homoj. La tuta germaneco estis forsetligita.

En 2002 en la urbo loĝis 20 302 da homoj (15 860 hungaroj, 2655 serboj, 373 jugoslvianoj, 235 ciganoj, 118 montenegranoj, 78 kroatoj, 57 albanoj).

Senta situas en la mapo en la verda munucipo

Vidindaĵoj
----------

Vizitindaĵoj estas urbodomo, romkatolika preĝejo kaj fajrobrigadejo.

Famuloj
-------

En la iama Zenta naskiĝis:

* hungara advokato Márton Rajki
* hungara aktoro József Mátray
* László Gallé (botanikisto)
* hungara poeto Gyula Szávay
* hungara kemiisto István Bugarszky
* hungara matematikisto Mihály Fekete
* hungara ministro Márton Lovászy.

En Senta naskiĝis:

* hungaraj aktoroj Csaba Jegercsik, Gábor Nagypál kaj Levente Törköly
* hungara instruisto Géza Fábri
* hungara literaturisto István Szeli
* hungardevena naĝisto Čaba Silađi
* hungara pentristo György Verebes.

Esperanto
---------

La urba muzeo de Senta ricevis grandan parton de la artaj kaj etnografiaj objektoj kiujn la Esperantista mondvojaĝanto kaj verkisto Tibor Sekelj unue lasis al muzeo en Subotica.

Ĝemelurboj
----------

* Hungario Gödöllő en Hungario
* Hungario Hódmezővásárhely en Hungario
* Slovenio Kranj en Slovenio
* Ukrainio Mukaĉeve en Ukrainio
* Rumanio Székelykeresztúr en Rumanio

Fajrobrigadejo de Senta

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Vidu Tibor Sekelj, Etnologo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 231062
* GND: 4257575-8
* LCCN: n81003398
* VIAF: 141898033
* NKC: ge767347
 |