recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Arto** [ARto] estas loĝloko de la municipo Sabiñánigo de Hispanio​, en la sudo de la komarko *Alto Gállego* (kies ĉefurbo estas Sabiñánigo mem) apartenanta al la nordo de la Provinco Huesko (regiono Aragono). Fakte ĝi estas unu el pli ol 50 loĝlokoj de Sabiñánigo, kiu estas la municipo kiu enhavas pli da loĝlokoj en la provinco. 

La loĝloko Arto (800 msm) mem estas en la suda valo inter Sabiñánigo kaj Guarguera. La loĝloko estas tipa domaro karaktera de montaro ĉe Pireneoj, kun deklivaj ardezaj tegmentoj, kaj tre tipaj konustrunkaj kamenoj.

Historio
--------

Preĝejo de Sankta Marteno de Arto.
Fine de la 19-a jarcento oni ekkonstruis fervojon konektantan Zaragozon kun Francio tra Canfranc, kiu revivigis la lokon, sed poste la loĝantaro malaltiĝis pro alurba migrado kaj malalta naskindico. 

Dum la Hispana Enlanda Milito, Arto suferis pro operacoj de la batalo de Sabiñánigo —inter septembro kaj novembro de 1937—. Pli forta respublika truparo konkeris lokojn, sed ne la celitan ĉefurbon Sabiñánigo, dum totalaj homperdoj estis preskaŭ 6 000 (pli inter frankistoj).

Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado kaj en la areo ĉefe pro la milito, kaj ĉe Arto oni malaltiĝis el 72 loĝantoj en 1900 ĝis nunaj 14 loĝantoj (2019).

Aktualo
-------

La ĉefa ekonomia enspezofonto tradicie estis malgrandaj agrikulturo kaj brutobredado, kio pluas ĉi tie male al aliaj apudaj lokoj, sed lastatempe la komarko turnis sin ankaŭ al kreskanta turismo ligita al la pirenea akso (valoj de Tena kaj de Aragón) kaj al la proksimeco al Sabiñánigo. Ĉefa vidindaĵo estas la romanika preĝejo de la 12-a jarcento, poste reformita.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Ŭesko

Referencoj
----------

Bibliografio
------------

* *Aragón constante histórica*. Publicaciones de la Caja de Ahorros de Zaragoza, Aragón y Rioja. 1979.
* Ubieto Arteta, Antonio (1981-1989). *Historia de Aragón*. 6 vol. Zaragoza: Anubar.
* Ubieto Arteta, Antonio, "Historia de Aragón". Los pueblos y los despoblados 1 (Eld. Anubar. Zaragoza, 1984)
* CONTE OLIVEROS, Jesús. "Personajes y Escritores de Huesca y Provincia". Eld. Librería General (Zaragoza 1981)

Eksteraj ligiloj
----------------

* [http:// Oficiala retejo]

* Kategorio Arto (Sabiñánigo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 814634
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Artocarpus sericarpus** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj, *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj, *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Monokotiledonoj |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Rozaloj, *Rosales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Morusacoj, *Morusaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | **Artokarpo**, *Artocarpus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | *A. sericarpus* |
|

 |
| Dunomo |
| ****Artocarpus sericarpus****F.M.JARRETT. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Artocarpus sericarpus  |

 |
| v • d • r |

***Artocarpus sericicarpus***, eventuale en Esperanto **sericikarpo**, popolaj nomoj estas inter aliaj **pedalai**, **gumihan** aŭ **terap bulu**, estas tropika ĉiamverda arbospecio el la familio de la Morusacoj. Ĝi estas tre parenca al jakfrukto kaj panfrukto.

Ĝi hejmiĝas en norda Borneo (Saravako), Malajzio (Sabaho), Filipinoj kaj Indonezio (Molukoj (provinco), Sulaveso, Kalimantano). La planto ofte troviĝas en la humidaj kaj mildaj monsunaj klimatoj. Ĝi kreskas tie en alteco de 500–1.000 m super marnivelo. La dato de malkovro ne estas klara sed ĝi estis listigita en 1959 en unu libro kaj en 1961 en alia.

Ĝi estas tre granda arbo de la pluvarbaro. Simile al la marango (*Artocarpus odoratissimus*), la pulpo de frukto estas manĝebla kaj konsiderata bongusta kaj *A. sericicarpus* ne havas la fortan odoron de marango. La semoj estas manĝeblaj, personoj normale boligas aǔ rostigas ilin kaj konsumas ilin kiel arakidoj. *A. sericicarpus* estas ĝis 30–40 m kaj iliaj malhelverdaj folioj estas elipsaj kaj ovoformaj kaj estas 20–70 por 10–50 cm. La arboŝelo estas uzata por fari tolaĵojn.

La frukto estas harhava kaj aspektas kiel giganta rambutano. La globformaj fruktoj (diametro 15 cm) estas maturaj, kaj la ŝelo estas brile oranĝkolora kaj kovrata de haroj. La fruktkarno estas blanka kaj gustas tre dolĉe. Por kelkaj la fruko estas la plej bongusta de ĉiuj artokarpoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Janick, Jules.  *The Encyclopedia of Fruit and Nuts*. CABI. ISBN 0851996388.
2. 1 2  Verheji, E. W. H. Coronel, Robert E. Edible fruits and nuts, paĝo 80, 1991, Pudoc Press, (ISBN 9022009866)
3. ↑  The Malayan Forester, paĝo 262, 1969
4. 1 2  vesoLim, T. K..  (2012) *Edible Medicinal And Non Medicinal Plants: Volume 3, Fruits*. Springer Publishing, p. 351. ISBN 9400725337.
5. ↑  Hanelt, Peter.  (2001) *Mansfeld's Encyclopedia of Agricultural and Horticultural Crops: (Except Ornamentals)*. Springer Publishing, p. 361. ISBN 3540410171.

* Artocarpus sericicarpus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Artocarpus sericicarpus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Artocarpus sericicarpus en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Giganta likoperdo
**Giganta likoperdo** – giganta polvofungo
(lat.: Lycopardon giganteum)

Impona fruktokorpo kiu atingas diametron inter 20 ĝis 50 centimetrojn kaj povus pezi
ĝis 20 kilogramojn. Junaĝe ĝi havas blankan koloron. Kiam maturiĝas la fungo la spor-amaso bruniĝas. Scienculoj taksas ke la fungo enhavas 5 –6 bilionoj da sporoj.

Kiam la fungo interne ankoraŭ blankas ĝi estas manĝebla. Oni povas nutri grandnombran familion per nur unu fungo.
En la popola medicino de pasintaj jarcentoj oni uzis la sporojn por kuraci malbonkuraceblaj vundoj ekz. amputadoj. Mirinde la vundoj terapiitaj per la sporoj de polvofungo tre rapide saniĝis.
Bedaŭrinde tute ne eblis ĝis nun kultivigi tiun fungospecon.
Oni jam esploris la enhavstofojn de la fungo antaŭvide ĉu ekestos sukcesoj en la kultivado.
Speciale la homeopatio sukcesis en kuracterapion de diversaj malsansimptomoj
Ekzemple oni kuracis nazsangadon kiu aperis kiel akompana simtomo de kancero de lieno pere de sportinkturo de giganta polvfungo.
Ankaŭ en la tradicia ĉina medicino la efiko de la mikoterapio estis tre konata, ekzemple kontraŭ inflamoj de tonsilo aŭ faringo.

Fontoj
------

Pliajn informojn legeblas germanlingve en: "Die Heilkraft der Pilze-gesund durch Mykotherapie" de Prof.Dr.Jan Lelley; Econeldonejo 1997.

* Kategorio Giganta likoperdo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


* Giganta likoperdo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Creighton Hale
**Creighton HALE**, denaske **Patrick FITZGERALD** (naskita la 24-an de majo 1882 en la graflando Cork, Irlando; mortinta la 9-an de aŭgusto 1965 en South Pasadena, Kalifornio), estis usona film-aktoro, kiu aktiviĝis dum la periodo de mutaj filmoj.

Dum li estis rolanto en la Broadway-teatraĵo *Indian Summer* fare de Charles Frohman, Hale estis rimarkita de delegito de la firmao Pathe Film Company. Lia unua filmo estis *The Exploits of Elaine*. Li fariĝis filmstelo per pluraj popularaj filmoj, interalie *Way Down East*, *Orphans of the Storm*, and *The Cat and the Canary*. Lia kariero tamen ĉesis, kiam aperis parolaj filmoj. Li havis nur tre malgravajn rolojn en kelkaj parolaj filmoj, ekzemple *Larceny, Inc.*, *The Maltese Falcon* kaj *Casablanca*. Lia lasta filmo estis *Beyond the Forest*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Creighton Hale en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Creighton Hale laŭ IMDB


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 253472
* GND: 1119262801
* LCCN: n86138433
* VIAF: 61866703
* ISNI: 0000 0001 2135 9846
* SUDOC: 059796111
* BNF: 15566977g
* NKC: xx0151082
* BNE: XX1173047
 |
**Crespos** [KRESpos] estas municipo en la nordo de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *La Moraña* aŭ Komarko de Arévalo kaj al la jurisdikcia teritorio de Arévalo, en la nordo de la provinco.

Crespos en la provinco Avilo.
Komarkoj de la provinco Avilo; Komarko de Arévalo norde, brune.
Sonorilmuro de Pascualgrande (ankaŭ en tabelfoto).

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Crespos, Chaherrero kaj Pascualgrande, okupas totalan areon de 31,92 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 494 loĝantojn. Ĝi perdis 700 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 43 km de Avilo, provinca ĉefurbo, kaj 30 km de Arévalo, komarka ĉefurbo.

Ĝi limas kun Collado de Contreras, Rivilla de Barajas, Viñegra de Moraña, Fontiveros, Vita kaj Muñogrande.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio.

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 761604
 |
Municipo de Kovaĉica
Ortodoksa preĝejo de Crepaja
**Crepaja,** serbe **Црепаја,** hungare **Cserépalja** [ĉerEpalja] estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato, en municipo de Kovaĉica. La historia hungara loknomo estis *Czrepaja*.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 75  km²
* Koordinatoj: 45°00′20″N 20°38'05″E
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 4850
* Poŝtkodo: 26213
* Telefonprefikso: 013
* Aŭtokodo: PA

Situo
-----

Crepaja situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj.

Historio
--------

La vilaĝo apartenis ĝis Traktato de Trianon al Hungara reĝlando, al Torontál, al distrikto de Antalfalva, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la komunumon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Crepaja 4855 homoj, (4280 serboj (88 %), 311 ciganoj, 67 makedonoj, 35 slovakoj, 31 hungaroj, 23 jugoslavianoj kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* ortodoksa preĝejo

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino
**"Nights in White Satin"** (Blanksatenaj noktoj) estas kanto de the Moody Blues, verkita kaj komponita de Justin Hayward. Ĝi aperis por la unua fojo en la segmento "The Night" (La nokto) en la konceptalbumo *Days of Future Passed*. Kiam ĝi estis publikigita kiel unuopaĵo en 1967, ĝi atingis numeron 19an en la brita pintolisto "UK Singles Chart" kaj la numeron 103an en Usono en 1968. Ĝi estis la unua grava produktaĵo de la bando ekde "Go Now" kaj ilia ĵusa ŝanĝo en la membraro, en kiu Denny Laine kaj Clint Warwick foriris kaj Hayward kaj John Lodge estis aliĝintaj.

Kiam ĝi reaperis en 1972, la unuopaĵo atingis la numeron duan en Usono dum du semajnoj en la sukcesa pintolisto *Billboard Hot 100* (malantaŭ "I Can See Clearly Now" de Johnny Nash) kaj atingis la numeron unuan ĉe gazeta *Cash Box Top 100*, kio faris ĝin la plej sukcesa unuaopaĵo de la bando en Usono. Ĝi akiris oran atestilon pro vendoj de ĉirkaŭ unu miliono da usonaj ekzempleroj (platena atestilo ne estis instituciita ĝis 1976). Ĝi aingis ankaŭ la numeron unuan en Kanado. Post du semajnoj en la #2, ĝi estis anstataŭita de "I'd Love You to Want Me" de Lobo. Ĝi atingis sian plej altan britan pozicion tiun jaron en la numero 9a. Kvankam la kanto ne eniris en la oficiala novzelanda pintolisto, ĝi atingis #5 en la listo de la gazeto *New Zealand Listener* kompilita el la voĉdonoj de legantoj en 1973.

La kanto ĝuis ripetan listigon en pintoj de sukcesoj en la sekvaj jardekoj. Ĝi pintis denove en Britio kaj Irlando en 1979 atingante #14 kaj #8, respektive. La kanto pintis denove en 2010, atingante numeron 51a en la *British Official Singles Charts* (Brita Oficiala Sukcesaro de Unuopaĵoj). Ĝi estis versiigita ankaŭ de nombraj aliaj artistoj, ĉefe Giorgio Moroder, Elkie Brooks, kaj Sandra Cretu.

Bandanoj
--------

* Graeme Edge – drumoj, perkutado, voĉo
* Ray Thomas – fluto, harmoniko, saksofono, perkutado, voĉo
* Mike Pinder – klavaroj, voĉo
* Justin Hayward – gitaro, voĉo
* John Lodge – basgitaro, gitaro, voĉo
* kun: Peter Knight – dirigento, aranĝoj; kaj The London Festival Orchestra

Referencoj
----------

1. ↑  "flavour of new zealand - search listener". Arkivigite je 2018-11-09 per la retarkivo Wayback Machine www.flavourofnz.co.nz.
2. ↑  "Official Singles Chart Top 100". Official Singles Charts. 11a de Decembro 2010. Alirita la 19an de Septembro 2019.

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Nights in White Satin en la angla Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 821755
 |
En 2013, artisto Thomassie Mangiok el Ivujivik proponis la adopton de flago por Nunavik.  Aera bildo de la Nunavika tundro. 
**Nunaviko** (Inuktituta silabaro : *ᓄᓇᕕᒃ* ), antaŭe nomata Nova Kebekio (**Nouveau Québec**), estas la nomo donita al la teritorio de Kebekio, Kanado, je la alteco de pli ol la 55-a norda paralelo. Kiel parto de la regiono Nord-Kebekio, Nunavik kovras areon de proksimume 507 000 km² kaj estas formita de lagoj tranĉitaj de glaĉeroj, tundroj kaj tajgoj.

La proksimume 13 000 loĝantoj de Nunavik (Nunavimmiut), de kiuj 90% estas rekonitaj kiel Inuitoj, vivas laŭlonge de la marbordo en 14 nordaj vilaĝoj kiu formas la Kativik-on.

Lingvo kaj toponomio
--------------------

*Nunavik* signifas "La granda tero"  en la loka lingvo inuinaktuna aŭ *nunavimmiutitut* (oficiala lingvo en tiu teritorio Nunavik kaj kiu estas varianto de la lingvo Inuktituta). Inuitoj de Nunavik mem identigas sin kiel *Nunavimmiut.*

En 1986 referendumo realigita en la komunumoj de Nov-Kebekio adoptigis la nomon "Nunavik" kiel la nova oficiala toponimo de ĉi tiu teritorio. 

La 3-an de aprilo 2013, la grafika artisto Thomassie Mangiok proponis flagon por Nunavik.

Vidu ankaŭ
----------

* Politiko de Kebekio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Lerneja Lernejo Kativik
* Servoj Québec - Nord-du-Québec Arkivigite je 2008-07-03 per la retarkivo Wayback Machine
* Oficiala loko turístico de la Registaro de Quebec  : Nunavik[*rompita ligilo*]
* Regiona Konsilio de Sano kaj Sociaj Servoj de Nunavik Arkivigite je 2007-02-04 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑   Louis-Jacques Dorais (1996). *La Parole Inuit*, Éditions Peeters, paĝo 22.
2. ↑  *Nunavik, origine et signification* (Nunaviko, origino kaj signifo), Commission toponomie Québec.
3. ↑  (en) Jane George, «*A Nunavik flag could inspire the region: designe Arkivigite je 2019-01-27 per la retarkivo Wayback Machine*», *Nunatsiaq News*,‎ la 9-an de majo 2013, alirite la 26-an de januaro 2019.

* Kategorio Nunaviko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
En matematiko, **nulredukto** estas forigo de la redundaj nuloj (ciferoj "0") de nombro. La nuloj povas estas antaŭ la plej signifa cifero en entjera parto kaj post la malplej signifa cifero en frakcia parto de la nombro.

Ekzemploj:

* 000529 = 529
* 4,59810000 = 4,5981
* 0038,3941000 = 38,3941
* 2,45000×1010 = 2,45×1010
* 0,0045×1010 = 4,5×107

Tamen, iam (aparte en fiziko) la nuloj post la malplej signifa cifero en frakcia parto de la nombro signifas la precizecon de la nombro, tiam la nulredukto fuŝas la informon. Tiel ekzemple:

* 4,59810000 estas komprenata kiel 4,5981±0,00000001
* 4,598100 estas komprenata kiel 4,5981±0,000001
* 4,5981 estas komprenata kiel 4,5981±0,0001

Nulredukto estas ankaŭ maniero pli kompakte priskribi ordigitan aron (tabelon) de nombroj, kie multaj elementoj estas nuloj. Anstataŭ skribi sinsekve la valorojn, oni povas skribi la indeksoj kune kun la valoroj de la ne-nulaj eroj. Se nuloj estas sufiĉe multaj, tiel la malpli granda spaco povas esti uzata entute.

Ekzemplo (indeksoj ekde 0):

* Tabelo: 0, 0, 3, 0, 0, 2, 7, 0, 0, 0, 0, 3, 0, 0, 0, 0, 0
* Paroj de indeksoj kaj datumoj: {2,3}, {5,2}, {7,5}, {11,3}

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2008-09-25 per la retarkivo Wayback Machine
**Suverenismo** estas politika doktrino subtenanta la akiron aŭ la konservon de politika aŭtonomio de lando aŭ regiono en la plenumo de suvereneco. Ĝi kontraŭstaras federalismon, kaj proksimas al la sendependismaj movadoj.

Politika doktrino
-----------------

### Regiona aŭ nacia suverenismo

Por ekzemplo, lando aŭ regiono, kiu deziras poltikan, teritorian aŭ ekonomian sendependecon, sopiras al suvereneco.

Lando, kiu deklaras sin suverena, kapablas mem decidi kaj respondeci.

### Vastiĝinta ideologio

Multaj teritorioj postulas iun formon de suvereneco. En Skotlando kaj en Nord-Irlando, politikaj movadoj provas akiri sendependecon de la Unuiĝinta Reĝlando. Eŭskio kaj Katalunio postulas sian suverenecon fronte al Hispanio kaj Francio. La nordo de Italio havas sendependisman movadon politike reprezentatan per la Norda Ligo. Nov-Kaledonio, Franca Polinezio kaj Korsiko havas sendependismajn movadojn fronte al Francio. Haudenosaunee de la konfederacio Haudenosaunee postulas sian suverenecon fronte al Kanado kaj Usono kaj eĉ faris oficialan peton al la UNO por tio. Sendependisma movado ekzistas ankaŭ en Tajvano.

Suverenismo en diversaj landoj
------------------------------

### En Ameriko

#### En Kanado

En Kanado, la ĉefa videbleco de suverenisma ideologio estas en la provinco Kebekio. La Suverenisma Movado de Kebekio celas starigi Kebekion kiel suverena ŝtato, sendependa de la kanada konfederacio.

### En Eŭropo

#### En la Eŭropa Parlamento

Se, en la pasinteco, estis politikaj frakcioj en la Eŭropa Parlamento, kiuj asertis sin suverenismaj, ekde la balotoj de 2009, neniu frakcio reprezentas tiun ideologion.

Iuj movadoj volas movon de la suvereneco de la nacia nivelo al la supernacia nivelo, kiel Newropeans.

#### En Francio

Suverenismo aktivas por « **Eŭropo de nacioj** », por la respekto de la diferencoj kaj aŭtonomio de ĉiuj landoj. Ĝiaj apogantoj nomiĝas eŭroskeptikistoj - opone al la *eŭropaj federalistoj* kiuj deziras la Unuiĝintajn Statojn de Eŭropo - kaj aktivas por integrita federala Eŭropo. Ekzemple oni povas klasigi "suverenistaj" la sekvantajn partiojn: Movado por Francio, Ekstaru La Respubliko kaj *Rassemblement pour la France*.

Suverenismo klare oponas al ĉiu ideo de federalismo interne de la lando, rifuzante kaj malcentralizon kaj agnoskon de la malplimultaj lingvoj parolataj sur la franca teritorio. Ĝi tiel oponas al la kebekia suverenismo kaj fronte al la eŭskaj, korsikaj kaj kataluniaj suverenismoj.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Interretejo de "Europe Politique"
2. ↑

Aldonaĵoj
---------

### Vidu ankaŭ

* Aŭtonomismo
* Suverena ŝtato
* Teritoria integreco
* Suvereneco
* Suvereno
* Apartismo



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri politiko |
**Klára M. Rásky** [em rAŝki], laŭ hungarlingve kutima nomordo **M. Rásky Klára** estis hungara paleobotanikisto, muzeologo, mezlerneja kaj altlerneja instruisto.

Klára M. Rásky naskiĝis la 18-an de marto 1908 en Szombathely, ŝi mortis la 14-an de septembro 1971 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Klára M. Rásky maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste ŝi akiris diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1931. Post la pedagogia diplomo ŝi instruis en urboj Kőszeg, Pécs, Szolnok kaj Mezőtúr. Ŝi doktoriĝis en 1938, poste ŝi estis muzeologo. En 1940 ŝi studvojaĝis al la nazia Germanio. En 1939 ŝi komencis esplori la lokon de Ipolytarnóc, ekde 1950 jam intensive. La kolektita materialo venis en la muzeon. Ekde 1951 ŝi instruis en la universitato kiel docento, en la sekva jaro ŝi kandidatiĝis. Ŝi emeritiĝis en 1965.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *La oligocena flaŭro de la Kiscelli-argilo en Budapeŝto* (la titolo estas tradukaĵo, 1943)
* *Fossile Charaphyten-Früchte aus Ungarn* (monografio, 1945)
* *La fosilia flaŭro de Ipolytarnóc* (la titolo estas tradukaĵo, 1959)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 673761
* VIAF: 121483701
* ISNI: 0000 0000 7955 2457
 |
**Klára Pápay** [pApai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pápay Klára** estis hungara aktoro. Ŝia nobela antaŭnomo estis *pápai,* ŝia plena nomo (laŭ hungarlingve kutima nomordo) estis *Vratarics Klára Sarolta Emma Mária* [vratariĉ ŝarolta], ŝia filo estis György Bánffy (aktoro).

Klára Pápay  naskiĝis la 1-an de oktobro 1900 en Eger, ŝi mortis la 5-an de novembro 1984 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Klára Pápay frekventis privatan aktorlernejon de Árpád Ódry. Inter 1927-1930 ŝi estis en amatora statuso en *Teatro Thália (Eger)*, poste ŝi estis en la sama teatro aktoro kaj reĝisoro ĝis 1940. Ŝiaj sekvaj signifaj teatraj stacioj estis:

* Teatro Madách (1941–1944)
* Nacia Teatro (Budapeŝto) (1944–1945)
* Nacia Teatro (Pécs) (1954–1956)
* Teatro de Kecskemét (1956–1957).

Ŝiaj noveloj aŭ tradukaĵoj aperis en katolikaj gazetoj. Ŝi edziniĝis en 1923, ŝi naskis post 4 jaroj.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* Ibsen: *Rosmersholm* - S-ino Helseth
* Mihály Vörösmarty: *Csongor és Tünde* - ina titolrolo
* Anton Ĉeĥov: *A medve* - Ivanova

Elektitaj kinaj filmaj roloj
----------------------------

* *Katyi* (1942) – patrino
* *Valamit visz a víz* (1943) – edzino (unu el la ĉefroloj)
* *Jelenidő* (1971) – patrino

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Klára Killermann,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Killermann Klára** estis hungara naĝisto (brustonaĝisto), trifoja olimpiano, trejnisto. Ŝia familia nomvarianto estis *Kelenhegyi,* ŝia geedziĝa nomo (laŭ hungarlingve kutima nomordo) estis *Bartos Győzőné*, ŝia parenco estis Tibor Cservenyák.

Klára Killermann naskiĝis la 23-an de junio 1929 en Tatabánya, ŝi mortis la 16-an de julio 2012.

Biografio
---------

Klára Killermann post la geedziĝo naskis 2 filinojn. Ŝi ricevis premiojn en 1951 kaj 1960.

### Sporta kariero

Klára Killermann estis unue hungara ĉampiono surprize en sia aĝo 13 en 1942. Baldaŭ ŝi estis hungara ĉampiono plurfoje kaj ŝi havis 9 landajn rekordojn, ankaŭ 2 mondrekordojn. En 1951 ŝi estis dufoje la unua inter la tutmondaj studentoj en Berlino. Ŝi estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1952, Hungario en la Somera Olimpiko 1956 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 1960 sen medaloj. Ŝi finis sian aktivan sportan karieron en 1962, poste ŝi estis trejnisto.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografieto kun foto
* angle

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 807045
 |


* Portalo pri Biografio
**Klári Bán,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bán Klári** estis hungara aktoro, voĉoaktoro. Ŝia origina familia nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Stern Klára*, ŝiaj nomvariantoj estis *Czobor Klára* (pro la unua geedziĝo), *Lakatos Klári* (pro la dua geedziĝo).

Klári Bán  naskiĝis la 20-an de majo 1902 en Budapeŝto, ŝi mortis la 30-an de januaro 1959 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Klári Bán debutis en 1921 en Nacia Teatro (Szeged). En la sekvaj jaroj ŝi apartenis al diversaj teatraj trupoj (Lajos Palágyi, Géza Sebestyén). Baldaŭ ŝi edziniĝis dufoje kaj eksedziniĝis same dufoje, fine ŝi vivis kune kun filmisto 25 jarojn. En mezo de la 1930-aj jaroj ŝi forlasis la scenejon kaj ŝi havis postenon en la filma produktejo. Inter 1950 kaj 1956 ŝi havis postenon en la Teatra kaj Filma Altlernejo. Depost la Hungara revolucio de 1956 ŝi estis arta gvidanto de Teatro Jókai. Ŝi mortigis sin.

Ŝia sola filma rolo
-------------------

* *Az okos mama* (1935) – vendistino en florvendejo

Fontoj
------

* hungarlingva biografieto
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
En geometrio kaj analitiko, **kompleksa sternaĵo** estas glata sternaĵo ekipita per kromstrukturo, kiu identigas ĉirkaŭaĵon de ajna punkto kun malfermita aro de kompleksa afina spaco.

Difino
------

Sur {\displaystyle 2n}-dimensia sternaĵo {\displaystyle M}, **kompleksa atlaso** konsistas el la ĉi-suba dateno:

* malfermita kovraĵo {\displaystyle (U\_{i})\_{i\in I}} de {\displaystyle M}
* kontinuaj bildigoj {\displaystyle \phi \_{i}\colon U\_{i}\to \mathbb {C} ^{n}}, kiuj estas homeomorfioj al la bildaroj

kiu plenumas la jenan aksiomon:

* pri ajna {\displaystyle i,j\in I}, la bildigo {\displaystyle \phi \_{j}\circ \phi \_{i}^{-1}\colon \phi \_{i}^{-1}(U\_{i}\cap U\_{j})\to \phi \_{j}(U\_{i}\cap U\_{j})} estas holomorfa.

La aro de ĉiuj eblaj kompleksaj atlasoj sur donita sternaĵo {\displaystyle M} estas parte ordita laŭ inkluzivo; **kompleksa strukturo** sur la sternaĵo {\displaystyle M} estas kompleksa atlaso, kiu estas maksimuma laŭ inkluzivo.

Ekzemploj
---------

Ĉiu algebra variaĵo super la korpo de kompleksaj nombroj, kiu ne havas neordinaraĵon, difinas kompleksan sternaĵon. Ekzemple, la kompleksa afina spaco {\displaystyle \mathbb {C} ^{n}} kaj la kompleksa projekcia spaco {\displaystyle \mathbb {CP} ^{n}} estas kompleksaj sternaĵoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Eric W. Weisstein, *Complex manifold* en MathWorld.
**Lajos Halász** [lajoŝ halAs], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Halász Lajos** estis hungara ĵurnalisto, redaktoro, advokato, subministro, parlamenta deputito.

Lajos Halász naskiĝis la 16-an de januaro 1874 en Makó, li mortis la 6-an de aŭgusto 1947 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Halász maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li estis ĵurnalisto en la sama urbo. En 1890 li vivis en Debrecen (li studis juron en la kolegio), pli poste li translokiĝis al Nagyvárad, kie li redaktis aŭ verkis artikolojn, eĉ li politikadis. Inter 1906 kaj 1910 li estis parlamentano, intertempe ekde 1909 li vivis en Budapeŝto. Li estis ĵurnalisto ĉe signifa ĵurnalo. Inter 1918-1920 li estis subministro, poste li malfermis advokatan atelieron. En 1923 li establis akcian gazeton, kiun li redaktis ĝis 1944. Li edziĝis en 1909.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo H, poste serĉu la nomon)

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 699914
 |
**Lajos Hanzó** [lajoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hanzó Lajos** estis hungara historiisto, instruisto, profesoro. Lia samnoma filo estis Lajos Hanzó (inĝeniero).

Lajos Hanzó  naskiĝis la 7-an de septembro 1915 en Nagybánhegyes. Li mortis la 21-an de novembro 1964 en Szarvas.

Biografio
---------

Lajos Hanzó frekventis gimnazion en Szarvas, poste li akiris 2 diplomojn en Scienca Universitato Miklós Horthy en 1941 kaj 1942. Li ekinstruis en 1941 en eduka instituto pri pedagogoj en Szarvas, sed en la sekva jaro li instruis en gimnazio en la sama urbo. Inter 1961 kaj 1964 li estis katedrestro de altlernejo pri infanĝardenistoj same en Szarvas, poste li estis inspektoro, fine historiisto en la akademia instituto. Li okupiĝis pri loka historio, kamparanaj movadoj kaj biografioj pri pedagogoj. Li ricevis premion en 1952, post 3 jaroj premion Kossuth. Li havis edzinon, kiu naskis 2 gefilojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Az erdélyi szász önkormányzat kialakulása* (1941)
* *A szlovák levéltárak problémáiról* (1953)
* *Az iparfejlődés néhány kérdése Békés megyében, a 19. században* (1957)
* *A történelem tanításának módszertana* (1965) - kun aliaj
* *A Barcaság betelepítése és a Német Lovagrend* (1989)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
**Marie** („**Mimi**") **Grafino de Schleinitz-Wolkenstein**, denaska von Buch (naskiĝinta la 22-an de januaro 1842 en Romo; mortinta la 18-an de majo 1912 en Berlino) estis unu el la plej eminentaj berlinaj salonestrinoj en la dua duono de la 19-a jarcento kaj la plej grava mecenatino de Richard Wagner.

Marie von Schleinitz ludis en la duona jarcento inter la prusa konstitucio-konflikto (1859–1866) kaj eksplodo de la Unua Mondmilito (1914) ĉefan rolon en la kortega kaj kulturema berlina socio. Kiel liberala edzino de la prusa reĝa privatministo Alexander von Schleinitz ŝi aplikis socian influon, ankaŭ sur imperiestron Vilhelmo la 1-a, kaj estis la plej grava ne-princa kontraŭulo de la prusa ministroprezidanto kaj regna kanclero Otto von Bismarck, kiu vane provis malfortigi ŝian socian pozicion. Kiel salonestrino ŝi donis al la germana salonumo en la dua duono de la 19-a jarcento la decidan stampon. Kiel mecenato kaj artemulo ŝi favore antauenigis komponiston Richard Wagner, helpis al li atingi en Germanujo la socian trarompiĝon kaj pledis decide la realigon de la festivalo de Bayreuth. Intima amikino de Wagner kaj aparte de ties edzino Cosima, ŝi rilatis kun multaj gravaj muzikistoj de la epoko, inter ili Franz Liszt. La talenta pianistino estis lernanto de Carl Tausig.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Marie von Schleinitz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* "Die Grande Dame Preußens", okaze la 100-a mortodatreveno de Marie von Schleinitz. El la elsendaro "ZeitZeichen", Westdeutscher Rundfunk, 18-an de majo 2012 ĉe kanalo wdr.de (14:41 min.)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 431076
* GND: 117432997
* VIAF: 69707759
 |
La papirusa fragmento konata kiel **Papiruso de Berlino** entenas mallongajn evanngeliecajn tekstojn *ne rekondukeblajn* al iu ajn apokrifa aŭ kanona Evangelioj. Ĝi datumeblas al la 6-a jarcento kaj estis science analizita en 1923. 

Ĝi enhavas mallongajn fragmentojn de la dialogo inter Jesuo kaj Natanaelo (vidu la similaĵn en Joh 1, 49: "Natanael respondis kaj diris al li: *Rabeno, vi estas la filo de Dio, vi estas Reĝo de Iozrael.*").

La papiruso de Berlino estas papirusorulaĵo ĝenre literatura, gastiganta verkon de la poeto Timoteo el Mileto, *La persoj*, reiranta la la 4-a jarcento a.K.; ĝi venis al la homa sperto en 1902 en la najbaroj de Abusir, suburbo de Memfiso de Egiptio, el la tombo de soldato, kune kun aliaj objektoj de la funebra aranĝo. (vidu: Marina Scialuga, Introduzione allo studio della filologia classica,Ed. Dell'Orso, pp. 33, 34).

Bibliografio
------------

* *I vangeli apocrifi*. A cura di Marcello Craveri. Torino, Einaudi 1969.
* Marina Scialuga, *Introduzione allo studio della filologia classica,* Editore dell'Orso.

Vidu ankaŭ
----------

* Apokrifaj evangelioj
* Papiruso de Oksirinĥo 840
* Papiruso de Oksirinĥo 1224
* Evangelio Egerton
* Papiruso Fayyum
* Evangelio laŭ Johano
Peco de Papiruso 266b kun dufoje enmetita Biblia Tetragramo
**Papiruso Fuad 266** estas aro de [[parirusopapirusaj fragmentoj, kiujn la Papirologia Societo de Kairo aĉetis en 1943, kaj al kiu ĝi asignis tiun referenca nombro en sia kolekto.

La fragmentoj devenas de tri apartaj manuskriptoj enhavantaj librojn de la greklingva Septuaginto. Papiruso 266a (Rahlfs-numero 942) havas pecojn de Genezo, Papiruso 266b (Rahlfs-numero 848) kaj Papiruso 266c (Rahlfs-numero 847) konsistas el pecoj de Eliro.

Ili speciale interesas, ĉar la Papirusoj 266a kaj 266b (probable verkitaj de la sama skribisto) estas inter la plej malnovaj manuskriptoj de Septuaginto, estante kreitaj meze de la 1-a jarcento a.K. La Papiruso 266c estas nur iomete pli posta. La Papiruso 266b ankaŭ havas la hebrean nomon יהוה (JHVH) en hebreaj literoj meze de la greka teksto anstataŭ la greka ΚΥΡΙΟΣ, kiu troviĝas en plej multaj Septuaginto-manuskriptoj.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Metzger, Bruce M..  (1991) *Manuscripts of the Greek Bible: An Introduction to Palaeography*. Oxford: Oxford University Press, p. 60. ISBN 978-0-19-502924-6.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 700409
* VIAF: 2727159478162527990003
 |
Areo kie estas parolataj papuaj lingvoj.
La termino **papua lingvaro** aludas al aro de lingvoj de la okcidenta Pacifiko kiuj estas nek aŭstroneziaj nek parolataj de aŭstraliaj praloĝantoj. La plimulto de la lingvoj estas parolataj en la insulo de Nova Gvineo (dividita inter Papuo-Nov-Gvineo kaj Indonezio), kun iuj malmultaj parolataj en la insuloj Salomonoj, Halmahero, Timoro, Aloro kaj Pantaro, plus alia izolita en Aŭstralio, oriente de la Toresa Markolo.

La papuaj lingvoj estas relative malmulte konataj, pro la malmulta laboro kiun oni realigis sur ili, komparite kun la kvanto de laboro farita super aliaj lingvoj de la regiono kiel la aŭstraliaj lingvoj aŭ la aŭstronezia lingvaro. Fakte, en la aktuala stato de kono, la papuaj lingvoj ne formas lingve establitan unuiĝon, kaj ene de la lingvoj oni identigis plurajn familiojn kaj makrofamiliojn sendependajn inter kiuj oni ne povis provi genetikan rilaton, kvankam ekzistas iuj eksterlingvaj argumentoj por antaŭsupozi ke inter ili ekzistas rilatoj pli aŭ malpli malproksimaj.

La familio nuntempe estas dividita unuavice en la Trans-novgvinea, Okcidentpapua, Orientpapua kaj Orienta Birdokapa lingvaroj, lingvaro de Golfo Sarera, lingvaroj Araja kaj Toriĉelia, Skoa kaj Sepik-Ramua, kun ankoraŭ iuj pliaj izolitaj lingvaroj kiuj unuope havas malpli ol 1000 parolantojn.

Alia, pli frua disdivido apartigas ilin al la Madanga, Okcidentpapua, Okcident-Nov-Gvinea, Orientpapua, Orient-Nov-Gvinea kaj Sepika familioj. 

La suma kvanto de parolantoj estas iom pli ol 4,6 milionoj.

La plej multnombraj papuaj popoloj estas: Ĉimbuoj - 250 mil, Aloro-Pantanoj - 170 mil, Abelamoj - 70 mil, Benabenoj - 30 mil, Foreoj - 20 mil.

Vidu ankaŭ
----------

* Melpa lingvo
* Abaua lingvo

* Kategorio Papua lingvaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Papua lingvaro en la Vikivortaro (Universala vortaro)



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Chambon-sur-Voueize** estas franca komunumo lokita en la departemento Creuse kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 1 013 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2006.

Geografio
---------

Chambon-sur-Voueize etendiĝas sur 33,58 km², kaj havis 1 013 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas nur 30 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Creuse, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. 

La regiono ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Chambon-sur-Voueize situas je alteco de 510 metroj.

Historio
--------

Antaŭ la franca revolucio de 1789 kaj la kreado de la departemento Creuse en 1790, Chambon-sur-Voueize apartenis al la franca graflando Marche. Ekde la fino de la 15-a jarcento ĝis proksimume la jaro 1900, tiu regiono estis fama fonto da migrantaj masonistoj, kiuj ĉiujare dum la plej varma periodo laboris en grandaj urbocentroj, precipe en Parizo.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ino Cécile Creuzon, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Chambon-sur-Voueize estas la ĉefurbo de la kantono de Chambon-sur-Voueize. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Aubusson, unu el la du arondismentoj de la departemento Creuse.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Creuse
* Kantono de Chambon-sur-Voueize

Eksteraj ligiloj
----------------

* Turisma oficejo de Chambon-sur-Voueize
**Filovci**, hungare **Filóc** estas malgranda vilaĝo en Slovenio en provinco Prekmurje, en statistika regiono Pomurske, en municipo de Moravske Toplice.

Municipo Moravske Toplice en Slovenio, kie Filovci troviĝas

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 9 km²
* Alto super marnivelo: 176 m
* Koordinatoj: 46° 39′ N 16° 18′ O﻿ / ﻿46.650 °N, 16.300 °O﻿ / 46.650; 16.300 (mapo)Koordinatoj: 46° 39′ N 16° 18′ O﻿ / ﻿46.650 °N, 16.300 °O﻿ / 46.650; 16.300 (mapo)
* Loĝantaro: 480
* Poŝtkodo: 9222
* Aŭtokodo: MS

Situo
-----

Filovci situas sur mildaj deklivoj, laŭ traira flankovojo, ĉefvojo Martjanci-Dobrovnik preteriras.

Historio
--------

La loko estis loĝata jam dum la neolitiko kaj kuprepoko. La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1322 en formo *"Fyloch"*. Dum la hungara regado Filóc havis la famon pri argilistoj kaj nigraj ceramikaĵoj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Zala (reĝa departemento), al distrikto de Lendva, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj. Inter 1941-1945 Filóc denove apartenis al Hungario, ekde 1991 al Slovenio.

Vidindaĵo
---------

* subĉiela muzeo

Fontoj
------

* slovena Vikipedio
* w.geopedia.si
***Tales of terror and mystery*** aŭ ***The black doctor and other tales of terror and mystery*** en Usono (respektive "Rakontoj de hororo kaj mistero" kaj "*The black doctor* kaj aliaj rakontoj de hororo kaj mistero" en la angla) estas antologio publikigita en 1922 enhavanta 13 rakontojn de Sir Arthur Conan Doyle. Ĉiuj el la rakontoj krom *The nightmare room* aperis antaŭe en aliaj publikaĵoj.

Rakontoj
--------

*Tales of terror and mystery* enhavas 13 rakontojn, el kiuj ses estas hororstilaj kaj sep estas misterstilaj. El ĉiuj rakontoj nur la rakonto *The nightmare room* estis unuafoje aperigita en tiu ĉi kolekto.

* Hororstilaj rakontoj
	+ *The horror of the heights* (1913)
	+ *The leather funnel* (1902)
	+ *The new catacomb* (1898)
	+ *The case of Lady Sannox* (1893)
	+ *The terror of Blue John Gap* (1910)
	+ *The Brazilian cat* (1898)
* Misterstilaj rakontoj
	+ *The lost special* (1898)
	+ *The beetle-hunter* (1898)
	+ *The man with the watches* (1898)
	+ *The japanned box* (1899)
	+ *The black doctor (1898)*
	+ *The Jew's breastplate* (1899)
	+ *The nightmare room* (1922)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Tales of terror and mystery, en en.wikisource.org
Ilustraĵo montranta la aksan kliniĝon de la Tero rilatante al a ekliptiko.
La **aksa kliniĝo**, aŭ **aksa klineco**, estas astronomia termino, kiu rilatas al la angulo de klineco de la rotacia akso de planedo rilate al la orto de ĝia orbita ebeno. Planedo kies akso de rotacio estas orta al la ebeno de sia orbito havas aksan kliniĝon de 0 °.

La aksa kliniĝo de la Tero varias inter 22°06' kaj 24°30' laŭ ciklo 41000-jara.

Aksa kliniĝo de kelkaj objektoj de la sunsistemo
------------------------------------------------

| Objekto | aksa kliniĝo (en °) |
| --- | --- |
| Merkuro | ~0,01 |
| Venuso | 2,64 |
| Tero | 23,439 281 |
| Luno | 1,5424 |
| Marso | 25,19 |
| Cereso | ~4 |
| 2 Pallas | ~70 |
| Jupitero | 3,13 |
| Saturno | 26,73 |
| Urano | 97,77 |
| Netuno | 28,32 |
| Plutono | 119,61 |
|

Bildaro
-------

* Ĉiela sfero ĉirkaŭ la terglobo: la angulo inter la ĉielekvatoro kaj la ekliptiko egalas la aksan kliniĝon.Ĉiela sfero ĉirkaŭ la terglobo: la angulo inter la ĉielekvatoro kaj la ekliptiko egalas la aksan kliniĝon.
* Precesio de la linio de apsidoj laŭ ciklo je ĉirkaŭ 21000-jara.Precesio de la linio de apsidoj laŭ ciklo je ĉirkaŭ 21000-jara.

Vidu ankaŭ
----------

* Gregoria kalendaro
* Sezono
* Milankoviĉ-cikloj

Eksteraj ligiloj
----------------

*
En metafiziko, **epifenomeno** estas sekundara fenomeno, kiu okazas apud aŭ post primara fenomeno.

Priskribo
---------

Epifenomenoj estas problemo por simplaj teorioj de kaŭzeco. Ekzemple, konsideru simplan Lewis-an teorion de kaŭzeco, laŭ kiu "evento *A* kaŭzas eventon *B*" signifas, ke "se *A* ne okazus, *B* ankaŭ ne okazus." Tamen, supozu ke *A* kaŭzas *B* kaj ankaŭ epifenomenon *A′*, tiel ke *A* ĉiam okazas kune kun *A′*.
Do, *B* ne okazus se *A′* ne okazus; sed ne estas vera, ke *A′* kaŭzas *B′*.

### Epifenomeno en la filozofio de la menso

En la filozofio de la menso, oni difinas **epifenomenon** de fizikaj fenomenoj kiel fenomenon, kiun povas kaŭzi fizika fenomeno, sed kiu ne povas kaŭzi fizikan fenomenon. **Epifenomenismo** estas la teorio, ke mensaj fenomenoj estas epifenomenoj en tiu senco.

Etimologio
----------

La termino devenas de la helena ἐπῐφαινόμενον *epifainómenon*, de ἐπί *epí* "sur, ĉe" kaj φαινόμενον *fainómenon* "aperanta".

Referencoj
----------

* Jackson, Frank (1982-04). "Epiphenomenal Qualia", *The Philosophical Quarterly* (en) **32** (127), p. 127–136. doi:10.2307/2960077.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Robinson, William.  Epiphenomenalism (angle). *Stanford Encyclopedia of Philosophy*.
**Tordillos** [torDIljos] estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia partio de Peñaranda de Bracamonte en la nordoriento de la provinco kaj al la Municiparo Margañán.

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 25,09 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 367 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 650 loĝantojn ekde la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 40 km de Salamanko, provinca ĉefurbo. 

Ĝi fondiĝis komence de la 13-a jarcento. En postaj jarcentoj suferis pro militoj ĉefe dum la Hispana Milito de Sendependigo. 

La tradiciaj agrikulturo (cerealoj, paŝtaĵoj) kaj brutobredado (bovoj kaj ŝafoj en kverkaroj) lastatempe iom dekadencis, sed pluas. Lastatempe rura turismo ekgravis.

La urbestro estas de dekstra partio PP.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Salamanko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 753660
 |
**Bruce LEE** estis agfilma aktoro kaj majstro pri luktarto, kiu naskiĝis la 27-an de novembro 1940 en usona Sanfrancisko en ĉina kvartalo. Propranomoj: infana - **Lee Jun-fan**, plenkreska – **Lee Shya-long** ("malgranda drako"). Lee estis la kvara el kvin gefratoj. Liaj gepatroj estis ĉina opera kantisto kaj virino de germana origino. Ili transloĝiĝis al Honkongo tri monatoj post naskiĝo de Bruce. Li estis problemtrovema kaj ofte havis lernejajn kaj surstratajn luktojn, tial li estis ofte fermita hejme lernante la batalarton kungfuo. Tiun ĉi ne tro konatan batalarton li alkondukis al perfekteco. Li kapablis nomi ĉiun movon kaj ekbaton kaj li mem prezentis ĉiujn kun absoluta precizeco. Danke al li, kungfuo ege populariĝis.

Post tio, kiam li akiris en Honkongo tian gloron, li ekvojaĝis Usonon. Li volis fariĝi nova agoplena heroo kaj krudulo de tipo John Wayne. De komence tiu ĉi malgranda, svelta fremdulo ne havis tion entute simpla, tial li decidis studi. Li finstudis filozofion en Universitato de Vaŝingtonio. Li sciis kelkajn fremdajn lingvojn. Krom la angla li scipovis flue paroli japane, mandarine kaj kantone. Tiutempe Hollywood jam fine komencis rimarki lin. Li rolis nur malgrandajn rolojn, sed li fariĝis konata en Hollywood. Kelke da aktoroj frunte kun Steve McQueen kaj James Coburn komencis preni de li lecionojn de batalarto. Kaj do tiu ĉi "Malgranda drako", kiel ili nomis lin en Hollywood, havis malfermitan pordegon en filmojn.

Plimulte li rolis en filmoj kuraĝajn ĉinojn, kiuj batalas por libereco de sia nacio. Dum siaj batalscenoj li elbuŝigis diversajn sonojn de bestoj, por ke li pli koncentriĝu per tio. Sed li ofte suferis vundojn de sia kapo aŭ aliaj gravajn lezojn. Lia filmo "Enter the Dragon" kaŭzis en la mondo amasan frenezecon kaj ĝi tiel fariĝis lia plej fama filmo. Sed Bruce Lee ne ĝisvivis ties premieron. Filmante "Game of Death" li eksentis sin malbone kaj li iris hejmen por enlitiĝi. Sed li jam neniam plu vekiĝis. La kaŭzo de lia morto ne estas ĝis hodiaŭ klara, sed oni parolas pri sangado en la cerbo kaj pri efiko de medikamento je kapdoloro. Li mortis la 20-an de julio 1973, tri semajnojn antaŭ la premiero de "Enter the Dragon". Li postlasis edzinon Linda Emery, filon Brandon Lee (1965–1993) kaj filinon Shannon Lee (n. 1969). Sed Bruce mem tiel fariĝis legendo kiel de kungfuo, tiel de agoplenaj filmoj entute.

Vidu ankaŭ
----------

* Brandon Lee (1965–1993)
* Shannon Lee (nask. 1969)

* Bruce Lee en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Bruce Lee en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Bruce Lee Arkivigite je 2019-06-02 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 59644
* GND: 118570803
* LCCN: n79068505
* VIAF: 9268159248591804870003, 7884159248179304870008 51692172, 9268159248591804870003, 7884159248179304870008
* ISNI: 0000 0003 6855 300X, 0000 0001 0900 214X
* LIBRIS: 254060
* SUDOC: 026978148
* BNF: 11912061r
* MBA: 6413abb6-755c-4fa8-8401-43ee23e60d70
* NLA: 35296927
* NDL: 00447176
* NKC: jn20000720143
* BNE: XX820882
 |
Preparadoj en la entrepreno *Berlin-Chemie*, posteula entrepreno de la kahlbauma uzino, por la *Tago de la kemilaboristo* en 1979. Ĉefa ejo de la adlershofa uzino hodiaŭ. **Wilhelm KAHLBAUM** (naskita la 30-an de decembro 1822 en Berlino, mortinta la 5-an de julio 1884 en Berlin-Adlershof) estis germana entreprenisto pri kemiaĵoj.

Vivo
----

La filo de la brandodistilisto Carl August Ferdinand Kahlbaum transprenis en 1847 la de la patro en 1818 en la Münz-strato fondita entrepreno *Spritreinigungsanstalt und Likörfabrik*. Ekde 1859 li komencis ŝanĝi la fabrikon en modernan grandentreprenon.

Surbaze de esploroj pri alkoholdestilado en la laboratorio de August Wilhelm von Hofmanns kaj inspirite de Von Hofmanns mem Kahlbaum malfermis en 1870 duan kemian fabrikon en la Schleßische-strato en la sudoriento de Berlino. Tie ĉi instalitis grandega laborejo scienca en kiu eblis prezenti purajn kaj konfidindajn laboratoriajn preparaĵojn kaj industriajn kemiaĵojn. Ili famigis la nomon de la entrepreno en la tuta fakula mondo.

En 1846 Kahlbaum edziĝis al Elisabeth (+1914), filino de la ĉarpentisto kaj konstru-entreprenisto Ludwig Schulz.

Evoluoj postmorte
-----------------

Post la morto de Kahlbaum la floro daŭrigis danke al la zorgo de lia filo Johannes. En 1884 oni translokis la uzinon al Adlershof (finite en 1890). En 1927 transprenis la tuton la firmao *Schering A.K.*, kiu de post tiam nomiĝis *Schering-Kahlbaum A.K.*. En 2006 ĝi parte enkorpigitis al *Bayer Schering Pharma*. Dum la tempo de GDR la entrepreno *Berlin Chemie* ege gravis.

Literaturo
----------

* Biografio ĉe *NDB*.
* Berr. d. dt. chem. Ges. 17, 1884, S. 1582, 3048, 42, 1909, S. 3560, 4919, 51, 1918, S. 13, 206
* Kahlbaum-Vademecum f. d. ärztl. Laboratorium, 1929
* F. Wilcke, Von d. Chem. Fabrik C. A. F. Kahlbaum zum Werk Adlershof d. Schering AG, in: Schering-Bll. 1941, Nr. 3, S. 30-35 (P)
* H. Holländer, Gesch. d. Schering AG, 1955, S. 49-57; K. Pomplun, in: Berliner Morgenpost v. 26.11.1972.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 502478
* GND: 13770755X
* VIAF: 81856287
* ISNI: 0000 0000 5619 2217
 |
ESP piktogramo
**Electronika Stabiliga Programo** (ESP) estas aktiva sekureca sistemo.

ESP subtenas la veturigiston kiam tiu alvenas en kritika situacio ĉe kio la veturilo povus ekgliti aŭ jori: dum subita flankenirado pro obstakloj aŭ malhelpaĵoj, pro erare taksitaj kurboj aŭ perfida pavimo.

Historio
--------

La unuan ESP-sistemon elpensis la nederlandano Anton van Zanten, li laboris ĉe Robert Bosch GmbH. Mercedes-Benz estis la unua aŭtomarko kiu instalis ĝin en aŭtomobilo kaj enmerkatigis ĝin sub la nomo **Elektronisches Stabilitätsprogramm**. ESP estas de disvolvigistoj kaj kelkaj aliaj partioj en 1995 amase enmerkatigita. Mercedes-Benz estis la unua konstruisto kiu, en 1999, ESP norme instalis en siaj modeloj. Intertempe ankaŭ aliaj aŭtofabrikistoj norme aplikas ESP-on en novaj modeloj.

Funkciado
---------

Mikroprocezilo kontrolas la signalojn de la ESP-sensoroj kaj komparas 25 foje en sekundo ĉu la deziroj de la veturigisto kaj la veturildirekto konformas. Se la veturilo movas en alia direkto ol la stirdirekto indikas, ESP tuj reagas. ESP tiam celdirekte bremsas la apartajn radojn pro kio la veturilo estas stabiligata kaj stiras al la ĝusta direkto. Aŭto kun ESP aŭtomate ankaŭ havas du aliajn aktiajn sekureco-sistemojn: antibloka sistemo (ABS) kaj trakciokontrolo (ASR). ABS preventas ke la radoj blokas dum bremsado pro kio la veturilo fariĝus nedirktebla. ASR (ankaŭ nomata TCS) preventas ke la propulsitaj radoj tro turnas (radspino), dum la akcelado, pro kio la kontakto kun la vojo perdiĝus kaj ili ne akiras optimuman akcelon. Dum ABS kaj ASR influas la longodinamikon de la veturilo, ESP krom tio influas la traversodinamikon. ESP pro tio garantias stabilan veturkonduton en ĉiuj direktoj.