La **Punanto** (angle *Punisher*), kies vera nomo estas **Frank Castle**, estas bildstria fikciulo kaj seria murdisto kontraŭheroo, kiu aperas en la komiksoj eldonitaj de Marvel Comics. La Punanto estis kreita de verkisto Gerry Conway kaj la dizajnistoj Ross Andru kaj S-ro John Romita kaj faris sian debuton en *The Amazing Spider-Man #129*, kie li estis origine prezentita kiel insidmurdisto kaj rivalo de la titulara superheroo Araneo-Viro. Li estas unu el la plej maljunaj bildistria herooj en la mondo, pli maljuna ol Superman.

La statuso de la Punanto kiel superheroo aŭ kontraŭheroo estas kontestata temo kaj plejparte dependas de la interpreto de la ricevanto. Precipe pro la fakto ke, male al la plej multaj superherooj de la Marvel-universo, la Punanto mortigas siajn kontraŭulojn, kiu igas lin veni en konflikton kun aliaj herooj de tiu universo (ekz. kun Daredevil kaj Spider-Man).

Lia reala identeco estas Frank Castle (naskita kiel Castiglione), veterano de Vjetnammilito. La Punanto estas vigilante kiu uzas neortodoksajn metodojn kiel ekzemple torturo, kidnapo, minacoj kaj murdo en sia batalo kontraŭ krimo. Lia familio estis mortigita post atestado de mafiomurdo en Centra Parko de Novjorko. De tie, pelita de deziro al venĝo, Frank Castle, unu sola viro, faris unu-viran militon kontraŭ krimuloj de ĉiuj specoj. Kvankam multaj opinias, ke li provas venĝi sian familion, lia ĉefa ideo estas puni ĉiujn malbonulojn.

Publikigado
-----------

La Punanto estas inspirita fare de Mack Bolan, *La Ekzekutisto*, kiu estis kreita fare de Don Pendleton por serio de suspensromanoj publikigitaj en 1969. Li ankaŭ estas multe simila al la karaktero pozita fare de Charles Bronson en la filmo *Mortdeziro* ("Death Wish") de Michael Winner publikigita en 1974.

La karaktero unue aperas en komikso kie li estas alfrontita fare de Araneo-Viro. En tiu epizodo, la superfiulo Ŝakalo, rekrutas la Punanton por mortigi Araneo-Viro, kiun Araneo-Viro kredas respondecas pri la morto de Gwen Stacy, la fianĉo de Peter Parker, kiu estis sia favoratstudento. Ekde tiam, la Punanto faris multajn prezentiĝojn en la Spider-Man aŭ Daredevil serialo, antaŭ esti rajtigita al sia propra titolo.

Post sukcesa miniserialo en 1985 (skribita fare de Steven Grant kaj tirita fare de Mike Zeck), Marvel lanĉis seriokutimulojn dediĉitan al la karaktero en 1987, kun Mike Baron kaj Klaus Janson disponiganta la manuskripton kaj arton, respektive. Ĉi tiu serio estos sekvita per du kromproduktoj: *Punisher War Journal* kaj *Punisher War Zone*.

Gravula biografio
-----------------

Frank Castle estas eks-marsoldato kaj Vjetnammilito veterano kiu havis vivon kune kun sia edzino kaj infanoj. Li, lia edzino kaj infanoj iris dum pikniko en Centra Parko kie ili atestis mafiekzekuton, tiel ke la kvar estis mortigitaj de gangsteroj por atestado de tia krimo, kaj Frank estis la nura pluvivanto. Li mirakle eskapis vivanta kaj ĵuris puni tiujn respondecajn por la morto de sia familio. De tiu momento, Frank Castle decidis komenci senkaŝan militon kontraŭ krimo, uzante metodojn kiuj ne estas ĉiam laŭleĝaj aŭ ene de la leĝo.

Post la morto de lia familio, Castle malaperis dum pluraj monatoj, estante malobeema en la mararmeo. Dum la tempo kiam li malaperis, li amasigis rimedojn kaj armilojn. Antaŭ la tempo li reaperis, li adaptis siajn batalkapablojn por fari unu-viran militon kontraŭ krimo. Li, kiel unua misio, mortigis la krimulojn kiuj mortigis lian edzinon kaj infanojn. Frank havas plurajn renkontojn kun aliaj Novjorko-herooj kiel ekzemple Spider-Man kaj Daredevil, kiujn li konsideras miksaĵo de malordo kaj ĝeno. Kiel li vidas ĝin, li estas tiu kiu faras la diferencon, sendube forigante krimon. Li kredas, ke aliaj simple metas bandaĝojn sur vundojn. Kvankam Frank Castle kunlaboris kun ili dum pluraj okazoj, Spider-Man kaj Daredevil estas polusaj kontraŭoj en siaj respektivaj manieroj rigardi krimon kaj punon, kaj ofte batalis kontraŭ ambaŭ dum multoblaj okazoj kiam ili renkontas. Iel, Castle ĝuas sian malamikecon kun Spider-Man kaj Daredevil, kiujn li konsideras reprezenti la juran sistemon de la nacio, kiu ĉiam influas liajn planojn asasini krimulojn. Kelkaj policanoj ne haltigas ŝin, kiam ili vidas ŝin, ĉar ili preferas prizorgi la verajn krimulojn antaŭ ol aresti, laŭ iuj, tiujn, kiuj "purigas la urbon de rubo".

Eĉ tiel, la Punanto estis multfoje malliberigita pro siaj krimoj, sed li ĉiam trovas manieron eskapi, aŭ per siaj propraj rimedoj aŭ kun la helpo de gardistoj kiuj simpatias kun liaj manieroj. Eĉ en malliberejo, Castle daŭre mortigis krimulojn. Tra la jaroj, aliaj kun similaj sentoj aŭ kiuj perdis amaton sub kompareblaj cirkonstancoj partneris kun la Punisto. Policanoj kaj prokuroroj, frustritaj per la limigoj de la jura ordo, helpis la Puniston donante al li informojn pri krimuloj aŭ fermante liajn agojn. Li preferas minimumigi tiujn interagojn, eĉ irante ĝis murdi kelkajn el la viglaj imitistoj. Lia misio kaj filozofio estas simplaj, tial li estas fraŭla. La Punisto ne serĉas sekvantojn aŭ kunulojn.

Longe vastigis sian mision de persona venĝo ĝis ekstermado de ĉiuj krimuloj, Castle plene komprenas ke lia krucmilito neniam finiĝos ĝis la tago kiam li mortos. Li estas same disciplinita nun kiel li estis marsoldato: li kolektas informojn, fiksas celojn kaj planas siajn operaciojn ĝis la plej malgranda detalo. Estas preskaŭ maleble kapti la Gvardian Kastelon malsupren.

Kvankam la aŭtoritatoj kaj la grandaj mafiaj familioj de Novjorko scias pri lia ekzisto, la Punisto daŭre estas ĉirkaŭita de la mistiko de urba legendo. Por multaj krimuloj li estas ilia plej malbona koŝmaro, obsedita de sia deziro fini krimon kaj tute nehaltigebla.

Filmoj
------

* The Punisher (1989)
* The Punisher (2004)
* The Punisher: War Zone

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Punanto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala paĝaro (angle).