Donald Trump ofte menciis falsajn novaĵojn en Twitter por kritiki la amaskomunikilaron en Usono, inkluzive de CNN kaj The New York Times.
Epizodo de podkasto Kern.punkto pri falsaj novaĵoj
**Falsaj novaĵoj** (angle: ***fake news***, ankaŭ konataj kiel junecaj novaĵoj, pseŭdo-novaĵoj, friponaj novaĵoj, trompaj novaĵoj aŭ novaĵaĉoj) estas formo de novaĵoj konsistantaj el intenca misinformo aŭ hoaksoj, disvastigitaj per komercaj amaskomunikiloj (presitaj kaj elsenditaj) aŭ interretaj sociaj amaskomunikiloj kaj foje trovas sian vojon ankaŭ al la ĉefaj amaskomunikiloj, certe en landoj la amaskomunikiloj ne estas (aŭ malpli) ĵurnalisme kontrolataj, sed politike kontrolataj aŭ kiel en okcidentaj landoj ofte determinataj de komerca logiko, favore al distro kaj opinioj por atingi sufiĉan atingon. Ligite al tio Noam Chomsky akuzas tiujn amaskomunikilojn pri manko de diverseco, kiu ebligu "fabriki konsenton".

Interreto sen reguloj permesas ke ciferecaj novaĵoj pliigis la uzadon de falsaj novaĵoj, aŭ flava ĵurnalismo.

Informoj kundetermini kiel ni perceptas la mondon kaj kiel ni laŭe kondutas.

Falsaj novaĵoj estas skribitaj kaj publikigitaj kutime kun la intenco misfamigi por damaĝi agentejon, enton, aŭ personon kaj/aŭ gajni finance aŭ politike, ofte uzante sensacian, malhonestan, aŭ tute fabrikitan titolojn por pliigi legantaron. Simile, alklaklogaĵaj rakontoj kaj titoloj enspezas reklamajn enspezojn de ĉi tiu aktiveco.

La graveco de falsaj novaĵoj pliiĝis en post-vera politiko. Por amaskomunikiloj, la kapablo allogi spektantojn al iliaj retejoj estas necesa por generi interrete reklamajn enspezojn. Eldoni rakonton kun falsa enhavo, kiu allogas uzantojn, profitigas reklamantojn kaj plibonigas taksojn. Facila aliro al interreta reklam-enspezo, pliigita politika polarizo kaj la populareco de sociaj amaskomunikiloj, ĉefe la Facebook-Novaĵoj, ĉiuj estis implikitaj en la disvastiĝo de falsaj novaĵoj, kiuj konkuras pri laŭleĝaj novaĵoj. Malfavoraj registaraj aktoroj ankaŭ estis implicitaj en generado kaj propagado de falsaj novaĵoj, precipe dum elektoperiodoj.

Biaso de konfirmo kaj algoritmoj de sociaj amaskomunikiloj kiel tiuj uzataj en Fejsbuko kaj Tvitero (nun nomata X) plue antaŭas la diskonigon de falsaj novaĵoj. Moderna efiko estas sentita, ekzemple, pri la hezitoj al vakcinado.

Falsaj novaĵoj malhelpas seriozan amaskomunikilan kovradon kaj malfaciligas la ĵurnalistojn kovri signifajn novaĵojn. Analizo de *BuzzFeed* trovis, ke la supraj 20 falsaj novaĵoj pri la usona balotado por la prezidenteco en 2016 ricevis pli da engaĝiĝo ĉe Fejsbuko ol la supraj 20 elektaj rakontoj el 19 gravaj amaskomunikiloj. Anonime gastigataj novaĵaĉretejoj , en kiuj mankas konataj eldonistoj, ankaŭ estis kritikitaj, ĉar ili malfaciligas procesi fontojn de falsaj novaĵoj pro kalumnio.

La esprimo "mensoga gazetaro" iafoje estas uzata por dubi pri laŭleĝaj novaĵoj el kontraŭa politika vidpunkto. Dum kaj post sia prezidenta kampanjo kaj elekto, Donald Trump popularigis la esprimon *fake news* (novaĵaĉoj) en ĉi tiu senco, sendepende de la vereco de la novaĵoj, kiam li uzis ĝin por priskribi la negativan gazetan kovradon de si mem. Parte pro rezulto de misuzo de Trump, la esprimo fariĝis sub kreskanta kritiko, kaj en oktobro 2018 la brita registaro decidis, ke ĝi ne plu uzos la terminon ĉar ĝi estas "malbone difinita kaj misgvida termino, kiu kunfluas diversajn falsaj informoj, de vera eraro ĝis eksterlanda enmiksiĝo en demokratiaj procezoj."

Kiam civitanoj ne havas aliron al fidindaj fontoj de informoj kaj la registaro ne havas kontrolon pri tio, kio aperas en la interreto kaj socia amaskomunikilaro, ili estas sendefendaj kontraŭ misinformado kaj la kontraŭdiraj mesaĝoj rete disvastigitaj .

Referencoj
----------

1. ↑  Bartolotta, Devin.  Hillary Clinton Warns About Hoax News On Social Media (angle). *WJZ-TV* (9a de decembro 2016). Alirita 11a de decembro 2016.
2. ↑  Wemple, Erik.  Facebook's Sheryl Sandberg says people don't want 'hoax' news. Really? (angle). *The Washington Post* (8a de decembro 2016). Alirita 11a de decembro 2016.
3. 1 2 3  Tufekci, Zeynep (Januaro 16, 2018) It's the (Democracy-Poisoning) Golden Age of Free Speech.
4. ↑  "Trump's Lies",  *New York Times*, 23 de junio 2017. Kontrolita 23 de junio 2017. (angle)
5. ↑   (Julio2017) "Alternative facts and fake news entering journalistic content production cycle", *Cosmopolitan Civil Societies: An Interdisciplinary Journal* (angle) **9** (2), p. 25–41. doi:10.5130/ccs.v9i2.5469.
6. 1 2 3 4  (nl) John Vandaele, *Op zoek naar waarheid in een stroom van desinformatie* (Serĉante veron en fluo de misinformado, MO-Magazine, la 27-an de marto 2023.
7. ↑ .  The Long and Brutal History of Fake News (angle) (2016-12-18). Alirita 2019-03-25.
8. 1 2 3  Hunt, Elle, "What is fake news? How to spot it and what you can do to stop it", 17a de decembro 2016. Kontrolita 15a de januaro 2017. (angle)
9. ↑  Schlesinger, Robert (14a de aprilo 2017). "Fake News in Reality". *U.S. News & World Report*.(angle)
10. ↑  "The Real Story of 'Fake News': The term seems to have emerged around the end of the 19th century". Merriam-Webster. Alirita la 13an de oktobro 2017.(angle)
11. ↑  Woolf, Nicky, "How to solve Facebook's fake news problem: experts pitch their ideas", 11a de novembro 2016. Kontrolita 15a de januaro 2017. (angle)
12. ↑   Fake news busters (angle) (14a de septembro 2017). Alirita 15a de septembro 2017.
13. ↑  "Pseudo local news sites reveal nationally expanding network",  *The Michigan Daily*. (angle)
14. ↑  Nemotivita prefero por informojn, kiuj konfirmas ies proprajn konvinkojn.
15. ↑  Borney, Nathan. "5 reasons why 'fake news' likely will get even worse", *USA Today (Gannett)*, 9a de majo 2018. Kontrolita 17a de februaro 2019. (angle)
16. ↑  Carlos Merlo (2017), "Millonario negocio FAKE NEWS" (in angle), *Univision Noticias*,
17. ↑  Chang, Juju; Lefferman, Jake; Pedersen, Claire; Martz, Geoff (November 29, 2016). "When Fake News Stories Make Real News Headlines". *Nightline*. ABC News. (angle)
18. ↑  Callan, Paul, "Sue over fake news? Not so fast", *CNN*. Kontrolita 15a januaro 2017.(angle).
19. ↑   (2017-03-27) "Spreadable Spectacle in Digital Culture: Civic Expression, Fake News, and the Role of Media Literacies in "Post-Fact" Society", *American Behavioral Scientist* (angle) **61** (4), p. 441–454. doi:10.1177/0002764217701217.
20. ↑   (2018-08-11) "Stop talking about fake news!", *Inquiry* (angle) **62** (9–10), p. 1033–1065. doi:10.1080/0020174x.2018.1508363.
21. ↑ .  Library Guides: Evaluating Information: Fake news in the 2016 US Elections (angle). Alirita 2018-08-12.

* Kategorio Falsaj novaĵoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* (eo) KP170 Falsaj novaĵoj. Malnova fenomeno nuntempe multe debatata, epizodo de la podkasto Kern.punkto, aperinta 2019-10-03
* (eo) Intervjuo kun Rakoen Maertens pri la diversaj tipoj de falsaj novaĵoj kaj iliaj rilatoj kun la Esperanta movado

Noto
----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Fake news en la angla Vikipedio.* 

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 688559
* GND: 4294308-5
* LCCN: sh2017004659
* BNF: 17726404p
* NKC: ph981589
 |