recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Fortikaĵo de Mosonmagyaróvár nuntempeLa **Fortikaĵo de Mosonmagyaróvár** iam estis signifa fortikaĵo de Okcidenta Transdanubio, nun en la restinta kerno universitato funkcias.

Aerfoto pri la fortikaĵo

Armea historio
--------------

Malnova bildo pri fortikaĵo de Mosonmagyaróvár
En tiu loko estis diversaj konstruaĵoj de romianoj. Post fondiĝo de Hungara reĝlando Stefano la 1-a (Hungario) konstruis fortikaĵon, kiu iĝis centro de Moson. En la 13-a jarcento post invado de la tataroj la hungaroj konstruis jam firman ŝtonan fortikaĵon kontraŭ eblaj atakoj el okcidento. En la 14-a jarcento la posedantoj estis aŭ la reĝo, aŭ magnatoj, inter ili kelkfoje konfliktoj okazis. En la 16-a jarcento la fortikaĵo jam estis parto de la kontraŭturkaj bataladoj. En 1605 hajdukoj de Stefano Bocskai ne povis okupi ĝin, sed en 1619 Gabrielo Bethlen sen sieĝo akiris ĝin. En 1683 unufoje ankaŭ la turkoj akiris ĝin. Dum liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a la fortikaĵo restis firme fidela al la Habsburgoj, poste la fortikaĵo perdis sian militan rolon.

Eduka historio
--------------

La eksteraj muroj kaj bastionoj estis malkonstruitaj, restis nur la interna parto. En 1810 la restinta interna fortikaĵo ekhavis plian (duan) etaĝon. Ekde 1818 oni fondis superan agrikulturan edukejon en la restinta fortikaĵo, kiu nuntempe estas jam universitata fakultato.

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Ekonomia Akademio (Magyaróvár).

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo estas neregula kvarlatero kun duetaĝaj aloj, kiuj malfermas internan korton. Tie troviĝas memorbenko kaj busto de Nikolaus Lenau, kiu tie lernis en la jaroj 1822 kaj 1823. En la 4 anguloj iom estis po unu turoj, sed nun retis nur 2, ĉar dum konstruado de la dua etaĝo 2 turoj estis integritaj al la nova etaĝo. En la ĉambroj lernado okazas, sed estas loko ankaŭ por muzeo. Antaŭ la fortikaĵo situas monumentoj pri ambaŭ mondomilitoj kaj Hungara revolucio de 1956. Menciindas romiaj tomboŝtonoj videblaj sur la muroj kaj serio de reliefoj pri signifaj profesoroj de la akademio.

Fontoj
------

* fotoj pri la fortikaĵo
* hungare kun foro
* hungare kun foro
* hungare kun foro
* hungare kun bildo

Ekstera enirejo de la fortikaĵo
Vido al la fortikaĵo

* Kategorio Fortikaĵo de Mosonmagyaróvár en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ella Fodor,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fodor Ella** estis hungara aktoro. Ŝia origina familia nomo estis *Frankfurter* ĝis 1907.

Ella Frankfurter naskiĝis la 17-an de decembro 1879 (laŭ alia dateno la naskiĝjaro estas 1882) en Budapeŝto, ŝi mortis la 27-an de januaro 1960 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ella Fodor devenis el juda familio. Ŝi akiris aktoran diplomon en Reĝa Akademio pri Teatro kaj Filmo en 1907. Ŝi komencis sian aktoran karieron ĉe teatra trupo de Lajos Makó en Szeged. Ŝiaj sekvaj teatraj stacioj estis trupo de Ignác Krecsányi (1911-1914), trupo de Miklós Erdélyi en Nagyvárad, trupo de Lajos Palágyi (aktoro) (1914-).

Ŝiaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* William Shakespeare: Romeo kaj Julieta - ina titolrolo
* Ferenc Erkel: *Bánk bán* - Melinda
* Ferenc Molnár:
	+ *A testőr* - aktorino
	+ *Az ördög* – Jolán
* Menyhért Lengyel: *Taifun* – Ilona Kerner
* Lajos Bíró (verkisto): *Sárga liliom* – Judit

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Ella Fodor en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 735010
 |
**Fortikaĵo de Kőszeg** estas rekonstruita fortikaĵo en Hungario, en urbocentro de Kőszeg.

Aera foto pri fortikaĵo de Kőszeg

Historio
--------

La unua mencio okazis pri la fortikaĵo en 802 en latina formo *"castellum Guntionis"*. Pli nova fortikaĵo estis konstruita post invado de la tataroj en 1242. Karolo la 1-a (Hungario) okupis ĝin el familio "Kőszegi" (kOsegi] en 1327 kaj la fortikaĵo estis grava loko, kies tasko estis defendado de Hungarujo kontraŭ Habsburgoj. Tamen en 1445 la posedantoj estis Habsburgoj, sed en 1482 Matiaso la 1-a reakiris ĝin, sed en 1492 denove Habsburgoj rehavis ĝin.

La plej fama sieĝo okazis en 1532, kiam la turkoj ne povis okupi ĝin. Ankaŭ poste okazis sieĝoj, fine en 1777 pro incendio la fortikaĵo bruldetruiĝis. Poste oni ne uzis ĝin. Inter 1955-1963 rekonstruo okazis, poste oni uzis la fortikaĵon kiel hotelo kaj muzeo. La fortikaĵo estas la ĉefa vidindaĵo de Kőszeg.

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

maldekstra

* Kategorio Fortikaĵo de Kőszeg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Novzelanda cigno** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Anseroformaj *Anseriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Anasedoj *Anatidae* |
| Subfamilio: | Anserenoj *Anserinae* |
|
|
|
|
| Genro: | Cigno *Cygnus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Cygnus atratus sumnerensis***Forbes 1890 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| v • d • r |

La **Novzelanda cigno** (*Cygnus atratus sumnerensis*) estas formortinta cigno el la Insularo Chatham kaj la Suda Insulo de Novzelando. Ĝi estis origine priskribata kiel separata specio el la Nigra cigno baze sur ioma plia grando de la ostoj el trovitaj fosilioj kaj la ŝajna foresto de la Nigra cigno el Novzelando antaŭ 1864. Pli ĵusaj analizoj de tiuj fosilioj, kaj aliaj, sugestas, ke la Novzelanda cigno estis subspecio de la Nigra cigno, kaj tiele estas menciata en la nuntempa ornitologio. La cigno trovita en la Insularo Chatham povus konstitui separatan specion, nome *C. chathamicus* (Oliver, 1955 - *C. chathamensis* estus neĝusta korekto), sed necesas plia laboro por certigi tion.

La Aŭstralia formo (Nigra cigno) estis enmetita en Novzelandon kaj la Chathamojn en 1864 kaj 1890, respektive. Ili senpene plenigis la lokon de la ekologia niĉo de sia formortinta parenco(j) kaj multobliĝis, nune ili nombras en dekoj da miloj.

Referencoj
----------

* Oliver, W. R. B. (1955): *New Zealand Birds* (2a eldono).A. H. & A. W. Reed: Wellington.
* Worthy, Trevor H. & Holdaway, Richard N. (2002) *The Lost World of the Moa*. Indiana University Press:Bloomington. ISBN 0-253-34034-9
**Adam RAPACKI** (naskiĝis la 24-an de decembro 1909 en Lvivo, mortis la 10-an de oktobro 1970 en Varsovio) estis pola politikisto kaj ekonomikisto.

Biografio
---------

Li estis membro de diversaj socialismaj organizoj inter la du mondmilitoj, en 1939 estas militkaptita kiel soldato, fare de la germanoj. Post la militfino, li iĝis en 1948 membro de la Pola Unuiĝinta Laborista Partio, post unuiĝo de la Pola Socialista Partio kaj la Pola Laborista Partio. Inter 1948 kaj 1968, li membris en la Politburoo. Li estis jam en 1947 ministro pri ŝipado, 3 jarojn poste ŝanĝis la postenon al okupiĝo pri altlernejaj aferoj. La nova kompartia gvidanto Gomułka igis lin en 1956 eksterafera ministro. Dum la komunistaj, antisemitaj purigoj en marto de 1968, Rapacki retiriĝis el la politika agado.

Rapacki-plano
-------------

Kiel ministro pri eksteraj rilatoj, li prezentis en la 12-a sezono de la Tutasembleo de la Unuiĝintaj Nacioj en oktobro de 1957 la - laŭ li nomitan - planon *(Rapacki-plano)* por establo de zono sen nukleaj armiloj en Mez-Eŭropo, kiu celis enhavi Federacian Respublikon Germanio, DDR, la Popolan Respublikon Pollando kaj pli poste ankaŭ Ĉeĥoslovakion. La plano estas laŭdata en la Popola Respubliko Pollando kiel parto de la „Pacpolitiko" de la sovetia bloko en Eŭropo, sed la okcidentaj landoj timis la strategian malfortigon de NATO kompare al la Varsovia Pakto kaj rifuzis tion.

* Kategorio Adam Rapacki en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 400344
* GND: 119086107
* LCCN: n82223157
* VIAF: 3272957
* ISNI: 0000 0001 0863 9974
* SUDOC: 110046544
* BNF: 11463111w
* NKC: jn20000701470
 |
Elle Macpherson (Vieno 2009)
**Elle Macpherson**, fakte *Eleanor Nancy Gow* (29-an de marto 1963, Killara, Aŭstralio) estas aŭstrala aktorino kaj fotomodelo. Ŝi estas konata ankaŭ sub la kromnomo **The Body** (La Korpo).

Vivo
----

Gepatroj de Elle divorcis post 14-jara geedzeco kaj ŝia patrino geedziĝis baldaŭ kun Neil Macpherson. Elle ŝanĝis sian pli fruan familian nomon Gow al tiu de la duonpatro, al Macpherson. Ŝi fruaĝe jam baletis, en aĝo de 18, ŝi ekstudis juron en Universitato de Sidnejo. Ŝi interrompis la studadon, kiam ŝin malkovris modela agentejo dum sia ferio en Aspen (Colorado).

Macpherson sukcesegi en 1982, kiam la virina gazeto Elle aperigis foton pri ŝi. Ŝi aperis sur la titolpaĝo plurfoje en la sekvaj ses jaroj. Ŝi geedziĝis en 1985 kun la franca fotografisto Gilles Bensimon, ili divorcis en 1989. Ŝi atingis en 1986 grandan konatecon pro fotoj aperintaj en usona fakmagazino Sports Illustrated. Samjare aperis en TIME-magazino mallonga biografio kun la titolo *The Big Elle*. En tiu artikolo de TIME oni nomumis lin „The Body" (*La Korpo*).

Ŝi aperis sur la titolpaĝo de *Sports Illustrated Swimsuit Edition* en 1994 kun topmodeloj kiel Kathy Ireland kaj Rachel Hunter. Samjare ŝi senvestiĝis por la maja eldono de Playboy. La magazino People elektis lin en 1995 inter la 50 plej belajn homojn (*50 Most Beautiful People*). Ŝi fondis en 1996 kun kvar pliaj topmodeloj (Cindy Crawford, Naomi Campbell, Christy Turlington kaj Claudia Schiffer) Fashion Café en Novjorko.

Ŝi filma debuto okazis en 1994 en filmo *Sirens* kun Hugh Grant kaj Tara Fitzgerald. Por la rolo, ŝi devis dikiĝi 10 kilogramojn. Ŝi ludis en 1996 en la amfilmo *Jane Eyre* de la itala reĝisoro Franco Zeffirelli, kiun sekvis roletoj en filmoj  *If Lucy Fell* (1996),  *The Mirror Has Two Faces* (1996) kaj la agfilmo Batman & Robin (1997) kun holivudaj steluloj kiel Arnold Schwarzenegger, George Clooney kaj Uma Thurman. Ŝi ludis en 1997 en la filmdramo  *The Edge* sian unuan gravan rolon.

Ŝi aperis en 1999 en kvin sekvoj de usona televidserio Friends. En la serio ŝi ludis *Amikinon de Joey* *Janine Lecroix*.

Ŝia unua filo naskiĝis en 1998 (Arpad Flynn Busson), kies patro estis la svisa bankisto Arkie Busson. Dua filo de Macpherson (Aurelius Cy Andre) naskiĝis en 2003.

En sia patrujo Aŭstralio, Macpherson estas eminentulino. Ŝi estis la unua aŭstralia aktora stelulo, kiu aperis sur poŝtmarko en 1999.

Filmaro
-------

* 1994: Sirens
* 1996: Jane Eyre
* 1996: *If Lucy Fell*
* 1996: The Mirror Has Two Faces
* 1997: Batman & Robin
* 1997: The Edge
* 1999: Televidserio Friends

* Elle Macpherson en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Elle Macpherson en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 310586
* GND: 142144649
* LCCN: n92035272
* VIAF: 302435946
* ISNI: 0000 0003 6215 725X
* SUDOC: 178624225
* BNF: 13991169g
* ICCU: RAVV339520
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por la simptomo de malsano, vidu la artikolon Tetanio. Por la infekta malsano, vidu la artikolon Tetanoso. |

En fiziologio, **tetano** estas la stato de daŭra kontrahiĝo de muskoloj.

Priskribo
---------

Tetano estas la daŭra muskola kontrahiĝo, kiu okazas kiam la motora nervo konektita al skeleta muskolo emisias agpotencialojn ĉe alta frekvenco. Dum ĉiu livero de la agpotencialo, la muskolo kontrahiĝas kaj poste malkontrahiĝas; tamen, se la frekvenco de la agpotencialo estas tre alta, do la muskolo restas en kontrahita stato.

Okazoj
------

Tetano estas ordinare normala — ekzemple, dum levado de pezaĵo. Kelkaj sidformoj postulas tetanon por stabileco.

Volonta tetano estas normala, sed nevolonta tetano povas esti aŭ fiziologia aŭ patologia. Patologia nevolonta tetano nomiĝas **tetanio**.

Referencoj
----------

1. ↑   tetan/o (esperante). *Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto 2020*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Tetanus (physiology) (angle). *Encyclopædia Britannica*.
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Novzelanda korako** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Korvedoj *Corvidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Corvus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***C. antipodum*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Corvus antipodum****(Forbes, 1893) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| Fosilio |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Novzelanda korako  |

 |
| v • d • r |

La **Novzelanda korako** (*Corvus antipodum* Forbes, 1893) estis birdospecio de la familio de korvedoj kaj el la tipa genro *Corvus* el la ordo de paserinoj, kiu estis indiĝena de la Norda Insulo kaj de la Suda Insulo de Novzelando sed estas nuntempe **formortinta**. Estis du subspecioj: la Nordinsula korako (*Corvus antipodum antipodum* Forbes, 1893) kaj la Sudinsula korako (*Corvus antipodum pycrofti* Gill, 2003). Alia tre proksima parenca specio de korako loĝis en la insuloj Ĉatham, nome la Ĉathama korako (*Corvus moriorum* Forbes, 1892).

Novzelandaj korakoj estis grandaj korvoj kun **longaj, larĝaj bekoj** kiuj ne estis tiom arkecaj kiom tiuj de kelkaj specimenoj el la Havaja korvo (*Corvus hawaiiensis*). Ili estis signife pli malgrandaj ol la Ĉathama korako, kaj la Sudinsula subspecio estis multe pli grandaj ol la Nordinsula subspecio.

Restoj de la Novzelandaj korakoj estas pli komunaj en marbordaj lokoj el Plejstoceno kaj el Holoceno. Marborde, ili povis ĉeesti la koloniojn de fokoj kaj pingvenoj aŭ manĝi en la intertajda zono, kiel faras la Tasmania korako, *Corvus tasmanicus*. Ili povis ankaŭ dependi el fruktoj, kiel la Novkaledonia korvo, *Corvus moneduloides*, sed malfacilas kompreni kial fruktomanĝanto estus pli komuna en marbordaj arbaroj kaj arbustejoj se frukto estis distribuita tra la tuta arbaro.

Referencoj
----------

* Gill, B. J. 2003. Osteometry and systematics of the extinct New Zealand ravens (Aves: Corvidae: Corvus). Journal of Systematic Palaeontology 1: 43-58.
* Worthy, T.H. Holdaway R.N. 2002, The lost world of the Moa: Prehistoric Life of New Zealand, Indiana University Press, Bloomington. ISBN 0-253-34034-9.

ravens rule

Eksteraj ligiloj
----------------

* Holotipo kaj Paratipo de Corvus antipodum pycrafti en la kolekto de la Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa
* *New Zealand Raven. Corvus antipodum.* de Paul Martinson. Artaĵo produktita por la libro *Extinct Birds of New Zealand*, de Alan Tennyson, Te Papa Press, Wellington, 2006
* Retejo pri formorto Arkivigite je 2011-10-13 per la retarkivo Wayback Machine

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de formortintaj novzelandaj animaloj
* Birdoj de Malfrua Kvaternara Prahistorio
**Adam Józef Ignacy Prażmowski** blazono *Belina* (naskiĝis la 15-an de marto 1821 en Varsovio, mortis la 15-an de februaro 1885 en Ville d'Array apud Parizo) estis la unua pola astrofizikisto, la plej eminenta pola astronomo de la 19-a jarcento.

Vivo
----

De 1839 laboris en Astronomia Observatorio de Varsovia Universitato. En 1854 Prażmowski prilaboris metodon difini personajn erarojn dum observado, en 1860 malkovris, ke lumo de la suna korono estas polarigita, kaj lumo de la suna protuberanco ne. Li pruvis, ke la korono estas ligita kun la Suno, kaj ne kiel oni antaŭe opiniis kun la Luno.

En 1863 forveturis kiel stipendiisto al Parizo kaj tie restis. Li estis konstruanto de optikaj aparatoj en la firmao de E. Hartnack, iĝante ties kunposedanto, kaj en 1871 posedanto. Li konstruis kaj pliperfektigis interalie prisman polarigilon. En la jaroj 1880–1882 estis prezidanto de elmigrinta Pola Societo de Ekzaktaj Sciencoj. Li ankaŭ okupiĝis pri esploro de polarigo de kometa lumo.

Bibliografio
------------

* Adam Prażmowski

* Kategorio Adam Prażmowski en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 554479
* GND: 117695661
* VIAF: 3255028
* ISNI: 0000 0000 2014 5697
 |
**Testamento de papo Johano Paŭlo la 2-a** − dokumento verkita de la papo Johano Paŭlo la 2-a kaj stampita de la papa sigelo.

La testamento estis similigata al tiu de papo Paŭlo la 6-a. La unua enskribo komenciĝas la 6-an de marto 1979, kaj la lasta la 17-an de marto 2000. Unuopaj enskriboj estis farataj dum papaj religiaj ekzercoj. La dokumento estas verkita pole kaj enhavas interalie rekomendojn pri enterigo, sen sarkofago, kaj pri bruligo de privataj notetoj. La unua estis plenumita - la papo ekripozis en la subterejoj de la Baziliko de Sankta Petro de Romo en la tero, sen sarkofago.

Plenuminto de la lasta volo de la papo Johano Paŭlo la 2-a devas esti lia plurjara persona sekretario - kardinalo Stanisław Dziwisz.

La testamenton legis antaŭ kolegio de kardinaloj post morto de la papo Johano Paŭlo la 2-a Eduardo Martínez Somalo kaj Joseph Ratzinger, posta papo. Ĝi estis publikigita pole kaj itale la 7-an de aprilo 2005.

Deponantoj
----------

* Maria (patrino de Jesuo)
* Kolegio de Kardinaloj
* Poloj
* Ĉefepiskopo de Krakova Provinco
* Ĉefa Konsilantaro de Pola Episkopujo
* Pastro Stanisław Dziwisz

Bibliografio
------------

* Jan Paweł II: *Testament*. Warszawa: EDIPRESSE Polska, 2005. ISBN 83-60160-04-X.

Eksteraj ligiloj
----------------

* La testamento de papo Johano Paŭlo la 2-a (pollingve)
* La teksto en la angla
**Adam Pleśnar** (naskiĝis la 17-an de februaro 1935 en Opole Lubelskie, mortis la 9-an de marto 2013 en Vroclavo) – pola socia aganto, opoziciisto en Pola Popola Respubliko kaj esperantisto

Biografio
---------

Kiel lernanto de Ĝeneralkleriga Liceo en Paczków estis kunkreinto de konspira junulara organizaĵo "Krucjata" (Kruca Agado), pro kio estis forigita de la lernejo en 1950. Junie 1951 estis arestita kaj kondamnita al puno de 1,5 jaro de mallibereco, kiun pasigis en punlaborejoj en Nysa, Opole kaj Jaworzno. Liberigita decembre 1952. Poste laboris kiel fizika laboristo. Post trapaso de koresponda abituro ekstudis en Universitato de Vroclavo. Post oktobraj eventoj de 1956 membriĝis al Klubo de Junaj Katolikoj ĉe la universitato, kiun enkorpigis Klubo de Katolika Intelektularo en Vroclavo. De novembro 1956 ĝis januaro 1957 apartenis al Asocio de Junaj Demokratoj, gvidata de Karol Głogowski. En la 60-aj jaroj dufoje kondamnita - februare 1964 al 8 monatoj de mallibereco kun suspendo por 2 jaroj pro posedo de samizdataj periodaĵoj, kaj post aresto aprile 1964, denove kondamnita al 2,5 jaroj de mallibero. Antaŭtempe liberigita - februare 1965. En 1967 finis historion dum studado ĉe Jagelona Universitato, kaj en 1977 juron en la Vroclava Universitato.

En la 70-aj jaroj estis aktivulo de Pola Esperanto-Asocio. Li partoprenis protestojn kontraŭ ŝanĝoj en Konstitucio de la Popola Popola Respubliko. De 1977 apartenis al la Defend-Movado de Homrajtoj kaj Civitanaj Rajtoj, iĝis aktivulo de opozicio en la regiono de Vroclavo. Kadre de la Movado serĉis eblecojn por partopreno de la opozicio kadre de laŭleĝaj formoj de politika agado, restante kritika kontraŭ la reĝimo. Ne kontribuis al Solidareco. Dum la milita stato en Pollando internigita de la 31-a de decembro 1981 ĝis la 16-a de februaro 1982 laŭvice en Vroclavo kaj Nysa.

En 1995 pensiiĝis.
En 2011 distingita per Kavalira kruco de la Ordeno *Polonia Restituta*

Bibliografio
------------

* Grzegorz Waligóra, *40 lat w opozycji. Biografia polityczna Adama Pleśnara*, *Kvardek jaroj en opozicio. Politika biografio de Adam Pleśnar*, esperantigis Grzegorz Pisarski, Śląski Związek Esperantystów (Silezia E-Asocio), Wrocław 2009, p. 96 ISBN 978-83-88976-60-5
* *Opozycja w PRL. Słownik biograficzny 1956-1989* (Opozicio en Pola Popola Respubliko. Biografia vortaro 1956-1989). volumo 3, eldonis Ośrodek Karta (KARTA-Centro), Warszawa 2006
* Arkivigite je 2014-03-09 per la retarkivo Wayback Machine - biogramo en *Encyklopedia Solidarności* (Enciklopedio de Solidareco)
**Marcus Adrian Woelfle** (\* 1-an de februaro 1964 en Munkeno) estas germana verkisto kaj ĵurnalisto pri ĵazo, kiu ankaŭ ludas ĵazviolonon.

Woelfle – filo de italino kaj germano – studis literatursciencojn kaj fariĝis poste ĵurnalisto. Ekde 1993 li laboris kiel radioĵurnalisto por la radiostacioj Jazz Welle Pluskaj LORA München kaj ekde 1997 por la Bavara Radio (BR). Li estas redaktisto ĉe diversaj ĵazrevuoj kaj laboras ĉe diskeldonejo ZYX Music, kie li prizorgas serion pri ĵazmuzikistoj nome „Birthday Celebration". Li verkis konsultlibron pri ĵazo kaj ekz. aŭdlibron pri Chet Baker, Charles Mingus, Thelonious Monk. Por la Munkena Ĉambrorkestro li verkas programkajerojn.

Verkoj
------

* Marcus Woelfle: *Das kleine Jazz-Lexikon*. Compact Verlag, Munkeno 1995, ISBN 3-8174-3275-5.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hejmpaĝo de Woelfle
* Portreto 10/2002


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 366496
* GND: 1128837943
* VIAF: 42537132
* MBA: cb6cf693-713b-4f70-a3d5-2f2c184723a9
 |
Junaj infanoj lernas tre rapide.
La **bebovartejo** prizorgas infanojn ĝis la 3-a jaro, kiam ili iras al infanĝardeno. Kelkaj gepatroj donas sian bebon jam en duonjara aĝo al bebovartejo por povi laboriri.

La sistemo de bebovartejoj estis bone elkonstruita en la iamaj socialismaj landoj – pro altrudo de la virinoj al la frua laboro –, kaj malmulte en la kapitalismaj landoj. Dum hungaro elpagas dekonon de averaĝa salajro por bebovartejo, italo eĉ trionon de la salajro.

Dum la iama orienta Germanio havis densan reton de bebovartejoj, en Okcidenta Germanio ili aperis nur preskaŭ en la grandaj urboj. Oni volas fortigi, densigi la bebovartejojn en la okcidenta parto de Germanio, tiel esperante pri kresko de la bebonombro.

Vidu ankaŭ
----------

* Lernejo
* Infanĝardeno

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bebovartejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 
* 
* Arkivigite je 2006-01-10 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 49405
* GND: 4030638-0
* NDL: 00563347
* NKC: ph327640
 |
Salmond kaj Nicola Sturgeon ĉe la lanĉo de la Nacia Konversacio, 2007
Oficiala portreto de Ĉefministro Salmond en Bute Domo
Salmond ĉe la malfermo de la 3a skota Parlamento kun Elizabeto la 2-a, 2007
Salmond renkontas kun Carrie Lam, Ĉefa Sekretario por Administro de Honkongo.
Salmond kaj David Cameron subskribas la Edinburgan Interkonsenton ĉe St Andrews House, 2012
**Alex Elliot Anderson SALMOND**  (la 31-an de decembro 1954) estas skota politikisto kiu okupis la postenon de Ĉefministro de Skotlando en 2007-2014. 

Li estis la kvara "unua ministro" en nombro kaj subtenis separisman politikon. Salmond gvidis kampanjon nuligi la union de Skotlando kun Anglio kiu estis en efiko dum pli ol 300 jaroj (ekde Leĝo de Unuiĝo de 2017), kun la celo gajni la sendependecon de Skotlando kaj sendependan skotan membrecon en la Eŭropa Unio kaj NATO.

Kariero
-------

Salmond estis la gvidanto de la Skota Nacia Partio dum proksimume dudek jaroj (**SNP** - Skota Nacia Partio) kaj membro de la Skota Parlamento reprezentanta Aberdeenshire Orientan.

Inter la jaroj 1987 - 2010 li estis membro de la Brita Parlamento kaj reprezentis la balotdistrikton de Banff kaj Buchan en la nordoriento de Skotlando. Post kiam la SNP gajni absolutan plimulton en la elektoj de la Skota Parlamento en 2014, li sukcesis negoci kun la Unuiĝinta Reĝlando registaro pri okazigo de Referendumo pri sendependeco de Skotlando. La referendumo estis okazigita la 18-an de septembro 2014, kaj finiĝis kun la decido konservi la union inter Anglio kaj Skotlando.

Post la fiasko de la referendumo, Salmond sciigis ke li ne kuros denove por la gvidado de la SNP, kaj post kiam lia partio elektos novan gvidanton, li eksiĝus kiel Unua Ministro por permesi al la nova gvidanto esti elektita fare de la Skota Parlamento por ĉi tiu pozicio. Li eksiĝis post kiam lia deputito Nicola Sturgeon estis elektita en novembro 2014. En la ĝenerala elekto de Unuiĝinta Reĝlando de 2015 Salmond revenis al la Brita Parlamento en sidloko en la Gordon-balotdistrikto. En ĝenerala elekto de Unuiĝinta Reĝlando en 2017, Salmond perdis kontraŭ la reprezentanto de la Konservativa Partio.

Por plia legado
---------------

* David Torrance, *Salmond: Against The Odds*Arkivigite je 2012-03-01 per la retarkivo Wayback Machine, Birlinn, 2010
* Goring, Rosemary.  (2007) *Scotland, the autobiography: 2,000 years of Scottish history by those who saw it happen*. Viking, p. 432–4. ISBN 978-0-670-91657-3.

* Lynch, Peter.  (2002) *SNP: the history of the Scottish National Party*. Welsh Academic Press. ISBN 978-1-86057-003-2.

Referencoj
----------

1. ↑  La l en la nomo Salmond ne estas elparolata en la angla; la angla prononco de la nomo estas: Samond.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Scottish Parliament profiles of MSPs: Alex Salmond
* Unue Pastri (Skotlandon.Gov.Uk)
* Oficiala biografio (www.snp.org)
* profilo ĉe *The Guardian*, Balota historio kaj profilo (guardian.co.uk)
* TheyWorkForYou.Com
* Voĉdona Rekordo — Alex Salmond MP, Banff & Buchan (10525) (La Publika Vipo)
* Aperoj ĉe C-SPAN


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 816541
* GND: 1011950936
* VIAF: 217086908
* ISNI: 0000 0004 3245 2060
* SUDOC: 15491035X
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Alexander Joseph EPSTEIN** (naskiĝis la 1-an de aŭgusto 1980) estas usona objektivista intelektulo kaj subula membro ĉe la Ayn Rand Institute. Li bakalaŭriĝis pri filozofio ĉe Universitato Duke en 2002. Li kontribuas artikolojn al *Capitalism Magazine*, kaj liaj verkaĵoj eldoniĝis en variaj gazetoj, kia *The Washington Times*. Li ankaŭ verkis por *The Objective Standard*. Liaj verkoj traktas plimulte pri temoj kiel la morala defendo de la profitserĉanta komercisto, la nemoraleco de bestrajtoj, kaj la nevalideco de la teorio de justa milito. Li subtenis la forigon de la nutrotubo de Terri Schiavo kaj defendas propravolan eŭtanazion.  Arkivigite je 2007-09-30 per la retarkivo Wayback Machine

En 2011, Epstein fondis la Center for Industrial Progress (Esperantigite Centro por Industria Progreso).

En 2014, Epstein verkis *The Moral Case for Fossil Fuels* (Esperantigite *La Morala Kazo por Fosiliaj Brulaĵoj*).

Bibliografio
------------

* "'Just War Theory' vs. American Self-Defense", Yaron Brook, Alex Epstein, *The Objective Standard*, Vol. 1, No.1, Spring 2006

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Alex Epstein en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Center for Industrial Progress
* liaj artikoloj en la anglalingva periodaĵo *Capitalism Magazine*
* anglalingva radio-intervjuo *Alex Epstein addresses Oil Company Profits on the Ben Merens Radio Show* Arkivigite je 2007-09-28 per la retarkivo Wayback Machine (uzas la programon Real Player)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 213306
* LCCN: n2014061801
* VIAF: 310714099
* ISNI: 0000 0004 3710 1921
* SUDOC: 192195867
* NKC: mub20201062620
 |
**Giovanni Animuccia** (naskiĝis ĉirkaŭ 1514 en Florenco, mortis la 25-a de marto 1571 en Romo) estis itala komponisto de sakrala muziko. Li estis unu el la plej famaj samtempuloj de Giovanni Pierluigi da Palestrina kaj influis la evoluon de la polifonia laŭdo en Romo.

Biografio
---------

Ekde 1555 Animuccia estis kapelestro ĉe la katedralo S-ta. Petro en Vatikano kaj en 1571 li mortis en Romo, sekve de tio Giovanni Pierluigi da Palestrina, kiu ekde 1551 ĝis 1554 estis lia antaŭulo en la ofico, nun iĝis ties posteulo. Lia frato Paolo (ĉ. 1500 ĝis ĉirkaŭ 1570) agis mallongan tempon en Romo kiel kapelestro ĉe la Laterano.

Verkaro
-------

Animuccia apartenas al la plej malnovaj kaj elstaraj majstroj de la Roma Skolo de Claude Goudimel, kiu estis komisiita utiligi la teknikon de la kontrapunkto evoluigita de la Nederlanda Skolo serve al taskoj artaj plej altaj. Inter liaj multnombraj voĉkantaĵoj ĉiuspecaj estas distingendaj la *"Laudi spirituali"* komponitaj por la edifaj horoj en la Oratorio de Philipp Neri kaj ankaŭ kantendaj post la prediko (2 libroj, 1565 kaj 1570), kvarvoĉaj himneskaj kantaĵoj, kiuj pro la alternado de ĥoro kaj solovoĉo estas rigardendaj kiel la unuaj antaŭaĵoj de la oratorio.

La manuskriptoj de multaj eroj el la verkaro de Animuccia ankoraŭ estas en la Vatikana Biblioteko. Lia ĉefaj verkoj publikigitaj estas *Madrigali e Motetti a quattro e cinque voci* (Venecio, 1548) kaj *Il primo Libro di Messe* (Romo, 1567). De tiu lasta Padre Martini transprenis du specimenojn por sia *Saggio di Contrapunto*. Unu meso el la *Primo Libra di Messe* pri la *canto fermo* de la himno *Conditor alme siderum* estas publikigita en moderna notadmaniero en *Anthologie des maîtres religieux primitifs* de la *Chanteurs de Saint Gervais*.

Fontoj
------

* Ĉi tiu artikolo estas bazita parte sur la *Encyclopaedia Britannica* (eldono de 1911), kiu nun estas publikaĵo.

* Kategorio Giovanni Animuccia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 204897
* GND: 13513482X
* LCCN: no92031731
* VIAF: 993145857934823020084 17645755, 993145857934823020084
* ISNI: 0000 0000 7139 4466
* SUDOC: 181087626
* BNF: 14784604k
* MBA: 885879fc-c99d-4034-b068-2b87b1b76fb0
* BNE: XX1421172
 |
**Bebo VALDÉS** (naskiĝis la  9-an de oktobro 1918(nun 1918-10-09) en Havano, Kubo, mortis la 22-an de marto 2013 (94‑jara) en Stokholmo, Svedio ) estis pianisto kaj komponisto de Kubo.

Biografio
---------

Patro de pianisto Chucho Valdés, Bebo ekkonis sukceson dum la 1940-aj kaj la 1950-aj jaroj kiel pioniro de Afro-kuba ĵazo. Vivinte en Svedio, li reaperis sur la internacia scenejo, 76-jaraĝa, kiam li registris en Germanio kun saksofonisto Paquito D'Rivera.

Bebo Valdés partoprenis en filmo *Calle 54* de Fernando Trueba, kie li interalie ludis duope kun sia filo Chucho. Li poste registris albumon *El arte del sabor* (2001) kun Cachao kaj Patato Valdés, kiu ricevis premion Grammy. En 2010, li komponis la filmmuzikon por la filmo *Chico y Rita* de Fernando Trueba kaj Javier Mariscal.

En 2002, li akompanis la kantiston de flamenko Diego el Cigala por la disko *Lágrimas negras*, produktita de Javier Limón, internacia sukceso ankaŭ rekompencita per premio Grammy.

Alia filo de Bebo Valdés, Rickard, ludas en la sveda grupo de kuba sono Calle Real.

Referencoj
----------

* Kategorio Bebo Valdés en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

1. ↑  AFP (23 marto 2013).  Mort du pianiste cubain Bebo Valdes.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 432794
* GND: 134949846
* LCCN: n93073066
* VIAF: 69130051
* ISNI: 0000 0000 7977 3014, 0000 0003 6848 1413
* LIBRIS: 361767
* SUDOC: 085267120
* BNF: 14036256z
* MBA: 4034bdc9-e19d-4f70-8603-4c01aa2e89cb
* NKC: mzk2013775177
* BNE: XX887072
 |
**Forsta panteono** estas aro de monumentoj kaj fontoj en arbaro de kompanio "Lerneja forsta entrepreno - Arbaro de Masaryk", inter urboj Brno kaj Blansko en Moravia karsto. Tiuj objektoj estas dediĉitaj al forstistoj kaj artistoj. La ideo de iĝo de la forsta panteono estas de la 1920-aj jaroj. Solena malfermo de panteono okazis la 18-an de junio 1929 en regiono de vilaĝo Olomučany, partoprenis interalie Rudolf Haša (kiu estas kune kun Josef Konšel kaj Josef Opletal konsiderata kiel aŭtoro de panteono).

En nuntempo panteono estas populara loko por ekskursoj de multaj homoj el Brno kaj ĉirkaŭaĵo - plej ofte oni vizitas monumenton de Karel Hynek Mácha aŭ monumenton de torturmortigitaj forstistoj.

Galerio
-------

* Monumento de Karel Hynek Mácha
* Monumento de torturmortigitaj forstistoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala paĝo de Forsta panteono en esperanto
* Pli peciza

Referencoj
----------

1. ↑

* Forsta panteono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Forsta panteono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Giovanni Alberto RISTORI** (\* 1692 eble en Bolonjo; † 7-an de februaro 1753 en Dresdeno) estis itala komponisto, orgenisto kaj kapelmajstro de la malfru-baroko.

Vivo
----

Giovanni Alberto Ristori estis filo de la itala aktoro Tomaso Ristori kaj iris kun ĉi tiu al la saksia kortego, kiam ĉi tiu trovis tie postenon kiel estro de la itala teatroensemblo. Giovanni Alberto Ristori validis kiel lerta komponisto, klavarinstrumento- kaj orgenludanto kaj estis dungita en 1717 kiel komponisto ĉe la itala kortegoteatro. Ristori samtempe estis estro de la "pola kapelo", kiu en 1717 ĉefe estis fundita por la celo, akompani la reĝon anstataŭ la elektoprinca kapelo al Pollando. En 1733 Ristori ricevis la postenon de ĉambrorgenisto, en 1746 tiun de eklezikomponisto kaj en 1750 li estis nomumita sub Johann Adolph Hasse vickapelmajstro.

Verkaro
-------

La reĝa muzikkolekto en Dresdeno posedis grandan nombron de liaj verkoj, inter ili dek unu kompletaj mesojn, tri mesojn sen Credo, kvin Gloria-oj (kvar el ili duĥoraj), 21 motetoj, tri rekviemoj, dudek psalmkomponaĵoj kaj tri oratorioj. Ristori kreis krome 19 operojn, 16 kantatojn, plurajn ariojn, instrumentkonĉertojn kaj instrulibron *Esercizi per l’Accompagnamento*. Plej multan atenton meritas liaj komikaj operoj, kiuj en norda Germanio apartenas al la plej fruaj kreaĵoj de la opera buffa, nome *Calandro* (1726) kaj *Un pazzo ne fà cento, ovvero Don Chisciotte* (1727).

Referencoj
----------

1. ↑  Moritz Fürstenau: Ristori, Giovanni Alberto. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 28. Duncker & Humblot, Leipzig 1889, S. 652.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 334064
* GND: 10424478X
* LCCN: nr93038515
* VIAF: 15060986
* ISNI: 0000 0000 8359 4289
* SUDOC: 080601944
* BNF: 15072086b
* MBA: 38d61491-c6ad-4478-8700-f4e3e5bcf32f
* NKC: mzk20191039318
* BNE: XX5116109
 |
**Becedillas** [bezeDIljas] estas municipo en la okcidento de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al Komarko de El Barco de Ávila-Piedrahíta kaj al la jurisdikcia teritorio de Piedrahíta, en la sudokcidento de la provinco. La loknomo *Becedillas* estas komprenebla etimologie alude diminutive al la samprovinca loknomo *Becedas* kiu siavice estas komprenebla etimologie kiel *Betulejo* (estas tri betuloj en la blazono), aŭ ankaŭ kiel *Pizejo*. Sama deveno povas havi La Vecilla (Leono) kaj Vecilla de Trasmonte en Villanázar (Zamoro), kaj aliaj loĝlokoj.​ 

Becedillas en la provinco Avilo.
Preĝejo.
Casillas de Chicapierna.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de loĝlokoj Becedillas kaj Becedillas; ĝi okupas totalan areon de 19 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 77 loĝantojn. Ĝi perdis 20 loĝantojn el la 1990-aj jaroj pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 65 km de Avilo, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio. 

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (bovoj, ŝafoj kaj iom porko kaj kortobirdoj) kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 762700
 |
Renkontiĝloko surmonta inter sorĉistinoj.
**Hexentanzplatz** (laŭvorte: Dancad-loko de la sorĉistinoj) estas 454 metrojn alta granitroko supra la vilaĝo Thale, vide al vide al la elstaranta roko *Roßtrappe*.

Laŭ legendoj tie renkontiĝis la sorĉistinoj same kiel sur Brocken, ĉiujare la valpurgan nokton.

Hodiaŭ ĝi estas treege konata fremdultrafika celo en Saksio-Anhalto.

Aranĝoj kulturaj kaj bestobredadaj
----------------------------------

En 1903 oni konstruis amfiteatron kiu de majo ĝis septembro divertigas la teatremulojn plenkreskajn kaj malplenkreskajn subĉiele. Krome troviĝas bestoĝardeno malproksime.

* DiabloDiablo
* SorĉistinoSorĉistino
* ServistoServisto

Literaturo
----------

* Falko Kirsch, Bernd Ohlendorf: *Führer durch das Bodetal. Geschichte, Geologie, Sagen, Flora, Fauna.* Stadt Thale, Thale im Harz 2010.
* Ute Fuhrmann, Rainer Vogt: *Die Steine am Hexentanzplatz. Thale und Umgebung – eine Harzlandschaft neu entdecken* (=Reihe Stadtgeschichten, vol. 1), 2-a eldono, Stekovics-eldonejo, Dößel 2007, ISBN 978-3-89923-116-8.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Hexentanzplatz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Detaloj pri la loko kaj la legendoj.
* Superrigardo pri la diversaj tempopasigaj eblecoj en la Bode-valo. germane, nederlande
Alexander Selkirk
**Alexander Selkirk** (aŭ Selcraig), (1676-1721) estis maristo kiu trapasis kvar jarojn sur neloĝata insulo. Oni vidas lin kiel inspirfonto por la libro de Daniel Defoe *Robinson Crusoe*.

Li estis la filo de ŝuisto kaj ledoprilaboristo el Largo, en Fife en la orienta parto de Skotlando. Li estis sangvina juna viro, kaj kiam li je la 17-a de aŭgusto 1695 estis venigita por riproĉo pro netolerebla konduto en la kirko li ne aperis kaj foriris al la maro.

Li ŝipveturis kun piratekspedicioj al la sudaj maroj, kaj en 1703 li enŝipiĝis sur la galero *Cinque Ports* kiel velmastro. La postan jaron li ekkverelis kun la kapitano, kaj demandis en oktobro ĉu oni volis elŝipigi lin sur la Insularo Juan Fernández arkipelago antaŭ la bordo de Ĉilio.

Post kiam li dum kvar jaroj kaj kvar monatoj sole loĝis tie, li estis je la 2-a de februaro 1709 kunprenita de kapitano Woods Rogers. Rogers estis la kapitano de privata ŝipo kun rajtoj por ataki malamikon, kaj faris Selkirk sian kunulon. Pliposte li faris Selkirk kapitanon de unu el la batalprenitaj ŝipoj. Li revenis hejmen en 1712. La libro de Rogers "Cruising Voyage" (Krozanta Vojaĝo) estis publikigita en 1712, kaj en ĝi li rakontis pri la travivaĵoj de Selkirk.

En 1717 Selkirk sekrete edziĝis kaj post tio denove iris al la maro. Li mortis en 1721 kiam li estis leŭtenanto sur la reĝa ŝipo la *Weymouth*.

Unu el la insuloj de la Juan Fernández arkipelago nomiĝas Alejandro Selkirk.

La vere okazinta rakonto pri Alexander Selkirk, precipe la rakonto kiu modelis por la libro Robinson Crusoe, cetere estas priskribita en la libro *Selkirks Eiland*, (La insulo de Selkirk) de *Diana Souhami*, eldonita de Anthos - Amsterdamo, 2001, ISBN 90-414-0425-2.

* Kategorio Alexander Selkirk en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 166021
* GND: 118613030
* LCCN: n50006529
* VIAF: 7223149296250880670000 804924, 7223149296250880670000
* ISNI: 0000 0000 6332 0651
* SUDOC: 183525922
* BNF: 13573228j
* NLA: 35754606
* NDL: 00748128
* NKC: js20090625012
 |
La **Viena Grupo** (germane: *Wiener Gruppe*) estis informa cirklo de eksperimentemaj aŭstraj verkistoj en Vieno inter 1954 kaj 1965 ĉirkaŭ Friedrich Achleitner, H. C. Artmann, Konrad Bayer, Gerhard Rühm kaj Oswald Wiener. La amikaro ricevis sian nomon nur en la 1967-a jaro per de Rühm eldonita antologio sub la titolo *Die Wiener Gruppe*.

Ideoj
-----

Heredinta la en 1947 fonditan artistan unuiĝon *art club* ĉirkaŭ la poeto kaj pentristo Albert Paris Gütersloh, la Viena Grupo proponis sur la bazo de opozicio kontraŭ konservatismo kaj provinciemo en la kultura vivo de Aŭstrio post la fino de la Dua mondmilito novan, provokan literaturkoncepton. Ĝi detruu per avangardisma metodika enmiksiĝado ĉiujn formojn de kulturaj tradicioj. La verkoj parte individue parte ope faritaj montris influon de dadaismo kaj surrealismo. Koncerne artan teorion la Viena Grupo adoptis ideojn de la lingvokritiko de Ludwig Wittgenstein, de kibernetiko kaj de profunda psikologio.

Formoj de publika sinprezento
-----------------------------

Esprimiloj preferitaj estis konkretaj poeziaĵoj (akustikaj kaj videblaj), tekstmuntadoj, dialektpoemoj kaj kantoj. En la kadro de teatrado inter enkalkulita provoketo kaj ega troigo oni aranĝis furorajn spektaklojn ("macabre feste", "poetische demonstrationen"). Tiaĵoj preparis la postan agadon de *Wiener Aktionismus*.

En junio 1957 la grupo prezentis sin unuafoje per voĉlegado monstra ("monsterlesung"). La du literaturkabaredoj ("literarische cabarets") en 1958 kaj 1959 markis la kulminon de la kuna agado. La memmortigo de Konrad Bayer en 1964 finfine malfondis la grupon.

En malpli familiara rilato kun la grupo estis ankaŭ Ernst Jandl kaj Friederike Mayröcker.

Literaturo
----------

* Gerhard Rühm (Hrsg.): *Die Wiener Gruppe, Achleitner, Artmann, Bayer, Rühm, Wiener.* Rowohlt, Reinbek 1985, ISBN 978-3-498-07300-8.
* Peter Weibel (Hrsg.): *die wiener gruppe. a moment of modernity 1954-1960 / the visual works and actions.* Springer, Wien & New York 1997. In: Ausstellungskatalog Biennale di Venezia, 1997.
* Michael Backes: *Experimentelle Semiotik in Literaturavantgarden. Über die Wiener Gruppe mit Bezug auf die Konkrete Poesie.* Wilhelm Fink Verlag, München 2001, ISBN 3-7705-3450-6.
* Thomas Eder, Juliane Vogel: *„verschiedene sätze treten auf". Die Wiener Gruppe in Aktion.* Zsolnay, Wien 2008, ISBN 978-3-552-05444-8, Profile. Magazin des Österreichischen Literaturarchivs der Österreichischen Nationalbibliothek, Bd. 15.
* Gerhard Fuchs: *Avantgardismus in den fünfziger Jahren: die Wiener Gruppe*: In: Hubert Lengauer (Hrsg.): *„Abgelegte Zeit"? Österreichische Literatur der fünfziger Jahre.* Wien 1992.
* Klaus Kastberger: Wien 50/60. Eine Art einzige österreichische Avantgarde (2009). Online auf academia.edu

Eksteraj ligiloj
----------------

Pri la grupo en muzikleksikono.
**Becedas** [beZEdas] estas municipo en la sudokcidento de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al Komarko de El Barco de Ávila-Piedrahíta (Zono de Supra Tormes) kaj al la jurisdikcia teritorio de Piedrahíta, en la sudokcidento de la provinco. La loknomo *Becedas* estas komprenebla etimologie kiel *Betulejo* (estas tri betuloj en la blazono), aŭ ankaŭ kiel *Pizejo*. Sama deveno povas havi La Vecilla (Leono) kaj Vecilla de Trasmonte en Villanázar (Zamoro), kaj aliaj loĝlokoj.​ 

Becedas en la provinco Avilo.
Tipaj domoj.
Preĝejo.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 32,2 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 183 loĝantojn. Ĝi perdis 1 400 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 98 km de Avilo, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio. En la Mezepoko ĝi apartenis al Komunumo de Béjar. Poste, en 1502 ĝi estis inkludita en la provinco Salamanko, kaj en 1833 en la provinco Avilo, en la regióno Malnova Kastilio. 

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (bovoj, ŝafoj kaj iom porko kaj kortobirdoj) kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 762695
* VIAF: 243064928
 |
**Joseph Allison „Joe" HARRIS** (\* 23-an de decembro 1926 en Pittsburgh, mortis la 27-a de januaro 2016) estIs usona frapinstrumentisto de moderna ĵazo.

Joe Harris estis ekde 1946 ĝis 1948 membro de la bandego de Dizzy Gillespie. En 1948 li muzikis kun Arnett Cobb, en 1950 kun Billy Eckstine, en 1952 kun Erroll Garner kaj en 1954 mallonge kun James Moody same kiel en la *Apollo Theater* en Harlemo. Ekde 1956 li vivis kaj muzikis en Stokholmo en Svedujo, kien li en 1956 iris dum koncertvojaĝo kun Rolf Ericson. En 1960 li koncertvojaĝis tra Eŭropo kun la bandego de Quincy Jones. Ekde 1961 ĝis 1966 li laboris en la bandego de SFB. Poste li reiris en Usonon, estis tamen ofte en Eŭropo kaj vojaĝis kun Betty Carter kaj Ella Fitzgerald same kiel la bandego de Kenny Clarke/Francy Boland. Ekde 1970 ĝis 1972 li muzikis en Germanujo ĉe Max Greger kaj Heinz von Hermann. En la 1970-aj jaroj li finfine revenis daŭre al Usono, por instrui ĉe la Universitato de Pittsburgh. Li ankaŭ ludis kun King Pleasure, Ray Brown, Milt Jackson, Sonny Rollins, Jimmy Cleveland, George Russell, Tommy Potter, Teddy Charles, la „Bebop Boys" kaj Benny Bailey. Ne ekzistas sonregistraĵoj de li kiel bandestro.

Literaturo
----------

* Noto *Joe Harris*. En: Scott Yanow: *Bebop*. Miller Freeman Books, San-Francisko 2000, ISBN 0-87930-608-4, p. 169.
* Carlo Bohländer, Karl Heinz Holler, Christian Pfarr: *Reclams Jazzführer*. 3-a eldono. Reclam, Stutgarto 1989, ISBN 3-15-010355-X.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Biografio ĉe *answers.com*
* Jazzicons-koncerto en 2006


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 381897
* GND: 134398440
* LCCN: n91079442
* VIAF: 102397475
* ISNI: 0000 0000 7732 4717
* SUDOC: 156625865
* BNF: 13894988h
* MBA: ca4861f2-04a8-4e6d-85bd-94c598988eff
* BIBSYS: 9033477
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Vieno. |

La valo de la Vieno-rivero estas grava trafika vojo, kaj por aŭta kaj por publika trafiko.
**Vieno** (germane *Wien*), plej ofte neoficiale nomata la **Vieno-rivero** (germane *Wienfluss*) por distingi ĝin de la urbo, estas rivero, kiu fontas en la Viena Arbaro ĉe la vilaĝeto *Rekawinkel*, parto de la urba komunumo Pressbaum de Malsupra Aŭstrio. Post 34 kilometroj ĝi fluas en la Danuban Kanalon proksime de la urbocentro de Vieno.

Tra ĝia valo kondukas, ekster Vieno, la Aŭstruja Okcidenta Fervojo, ĉefa fervojo de Vieno al Salcburgo. Ene de Vieno, la plej grava strato de Vieno al la okcidento (numero B1), neoficiale nomata "Okcidenta Elstrato" kaj "Okcidenta Enstrato" respektive (germane *Westausfahrt* kaj *Westeinfahrt*), sur la du bordoj de la rivero.

Ankaŭ la linio U4 de la metroo de Vieno sekvas parte la Vieno-riveron. Ene de Vieno, iuj partoj de la Vieno-rivero estas entunelaj. Preskaŭ dum sia tuta fluo en Vieno, la dekstra bordo de la Vieno-rivero konsistigas limojn inter distriktoj.

La urboparko (*Stadtpark*) de Vieno troviĝas sur ambaŭ flankoj de la Vieno-rivero.

Vidu ankaŭ
----------

* Stubenbrücke

* Vieno-rivero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Vieno-rivero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Alexander Vaughn MILLER** (esperante **Alekso MILLER**) estas usona aŭtoro, aktoro, muzikisto, kaj instruisto. Li partoprenas en NASK ekde 2016. En 2017, li publikigis tri dulingvajn infanlibrojn pri pirato kun la malsano celiakio: *Kapitano Katarino: La Pirato Alergia je Gluteno*, *Kapitano Katarino kaj la Malto de Veneno*, kaj *Kapitano Katarino kaj la Aĉa Arakido*. Ĉiu libro pri Kapitano Katarino enhavas kaj anglan kaj Esperantan versiojn de la teksto kaj estas havebla per Amazon. En 2019, li eldonis dulingvan infanlibron pri mufenoj: *La Nupto de l’ Mufenvendisto.* En 2020, li eldonis dulingvan infanlibron pri malgrandiĝpova superheroino: *Malplejoto kaj la TroDa Roboto*.

#### Edukaj filmetoj en Esperanto

Lia kanalo "*Exploring Esperanto*" en YouTube enhavas edukajn filmetojn pri Esperanto, inkluzive de gramatikaj lecionoj, kantoj, sonlibroj, kaj teatraĵoj. Li ludas la banĝon, gitaron, ukulelon, kaj mandolinon, kaj ofte akompanas sin en siaj filmetoj. Kiel aktoro, li aperis en kelkaj filmoj kaj la usonaj televidaj serioj *Turn: Washington's Spies* (*La Spionoj de Vaŝingtono*), *Mercy Street* (*Kompatstrato*), kaj *Homeland* (*Hejmlando*).

#### Usona Bona Film-Festivalo

Li estas la vicprezidanto de Esperanto-USA kaj la fondinto de ĝia Usona Bona Film-Festivalo.

Referencoj
----------

1. ↑  (eo) La Usona Bona Film-Festivalo, Esperanto-USA

Vidu ankaŭ
----------

Kinarto kaj ni

Eksteraj ligiloj
----------------

* YouTube‑kanalo
* Aŭtora paĝo ĉe Amazon
* Artikolo pri la aktora kariero de Alekso
* Alexander Vaughn Miller en la retpaĝo de la IMDB


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 608266
 |