recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**De Kift** estas nederlanda muzikgrupo.

La membroj de De Kift, fondita en 1988, origine estis envolvitaj en punkomuziko dum la '80-aj jaroj. La celo de la grupo estas fari muzikon kun tekstoj en la propra lingvo kun atento pri la kompreneblo. En 1989 ĉi-tiu plano rezultis en la vinildisko *IJverzucht* [Envio]: ritma muziko en elektra intrumentaro, kombine kun trumpeto, trombono kaj tubjo (pro la faktoj ke kelkaj membroj ludis en fanfaro).

Post 1992 *De Kift* prenas ĝiajn tekstojn el la literaturo. Sur verkoj de Wolfgang Borchert, Erich Maria Remarque kaj Jan Arends baziĝis la kodisko *Krankenhaus* (septembro 1993): kolekto da komprimitaj mallongaj rakontoj pri frenezo kaj milito, al kiuj *De Kift* aldonis konvenajn sonojn.

En aprilo 1995 *De Kift* prezentis germanlingvan version de *Krankenhaus* en la Goethe-Instituto en Amsterdam.

Diskografio
-----------

* Vier Voor Vier (2003)
* Koper (2001)
* Vlaskoorts (1999)
* Gaaphonger (1997)
* Krankenhaus (1993)
* IJverzucht (1989)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio De Kift en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

De Kift


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 32310
* VIAF: 306491823
* ISNI: 0000 0001 0246 4069
* SUDOC: 087931958
* MBA: 36e78836-5dee-4ca7-b3d4-1635f6df22d5
 |
**András Patyi** [andrAŝ patji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Patyi András** estis hungara notario, juĝisto, altlerneja instruisto.

András Patyi naskiĝis la 19-an de marto 1969 en Békéscsaba.

Biografio
---------

András Patyi maturiĝis en gimnazio en Gyula, poste li akiris juran diplomon en Scienca Universitato Attila József en 1993. Post 3 jaroj li akiris diplomon en pli alta nivelo en Universitato de Amsterdamo. Post siaj studoj li havis plurajn jurajn postenojn, sed samtempe li instruis en universitatoj.

### Jura kariero

Komence kaj inter 2006-2009 li laboris en la Konstitucia juĝejo, en 1996 en oficejo de ombudsmano, inter 1997 kaj 2006 li estis notario en Hegyvidék, inter 2009-2011 li estis juĝisto en la ĉefjuĝejo. Inter 2013-2018 li gvidis komisionon pri la tutlandaj elektoj. Li ricevis premiojn inter 1993-2018 (en 2017 usonan premion). Lia edzino naskis dufoje.

### Instrua kariero

Inter 1994-2004 li instruis en la Universitato Attila József (asistanto 1994, lektoro 1997). Intertempe en 2002 li akiris sciencan gradon Ph.D. en Universitato de Pécs, poste li instruis en Universitato István Széchenyi (docento 2003), kie inter 2007-2010 li estis vicdekano. Li habilitiĝis en 2011, poste li atingis la instruan rangon profesoro, en 2012 li estis katedrestro. Inter 2012-2018 li estis rektoro de Nacia Universitato pri Publikaj Servoj.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Közigazgatási bíráskodásunk modelljei (múlt, jelen, jövendő)* (disertaĵo, 2002)
* *Közigazgatási jog II. Közigazgatási hatósági eljárásjog.* (redaktoro, 2007)
* *Közigazgatás –Alkotmány - Bíráskodás* (2011)
* *Patyi András: Good Governance and Good Public Administration, Public Governance Administration and Finance Law Review in the European Union and Central Eastern Europe* (2016)
* *A magyar közigazgatási bíráskodás elmélete és története* (2019)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2019-02-09 per la retarkivo Wayback Machine
* anglalingva biografio kun foto Arkivigite je 2020-09-25 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva intervjuo kun biografio kaj fotoj

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 706246
* GND: 1016554494
* LCCN: n2011021325
* VIAF: 165151246601844131645, 855144647674737152117 308775844, 165151246601844131645, 855144647674737152117
* ISNI: 0000 0004 3466 4139
* SUDOC: 188128859
* BNF: 17843771h
* NKC: jo2014820947 jo2014820947, jo2014820947
 |
**András Osztovits** [andrAŝ ostoviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Osztovits András** estas hungara juĝisto, altlerneja instruisto.

András Osztovits naskiĝis la 12-an de aprilo 1976 en Szeged.

Biografio
---------

András Osztovits akiris juran diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 2000, post kelkaj jaroj li akiris sciencan gradon Ph.D.. Inter 2000-2004 li laboris en administracio de Budaörs, sed interrompe li esploris en Heidelberg helpe de stipendio. Inter 2000-2009 li ankaŭ instruis en Universitato Loránd Eötvös, inter 2005-2008 li ankaŭ estis juĝisto en Budapeŝto, ekde 2009 jam en la ĉefjuĝejo. Ekde 2010 li estis katedrestro kaj docento en Kalvinana Universitato Gáspár Károli. La habilitiĝo okazis en Universitato István Széchenyi en 2012 (kie li ankaŭ instruis ekde 2007) kaj li profesoriĝis en 2019. Li ricevis premiojn inter 2000-2011. Li edziĝis en 2000, lia edzino naskis 9 gefilojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Elméleti és gyakorlati kérdések az előzetes döntéshozatali eljárás kapcsán* (disertaĵo, 2005)
* *Az előzetes döntéshozatali eljárás legfontosabb elméleti és gyakorlati kérdései* (libro, 2005)
* *Freedom of Establishment for Companies in the European Union* (kunaŭtoro, libro, 2009)
* *Az Európai Unió és az Európai Unió működéséről szóló szerződések magyarázata* (2011)

Fontoj
------

* hungarlingva intervjuo kun biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 705782
 |
**Alajos Sajósy** [alajoŝ ŝajOŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sajósy Alajos** estis hungara pentristo, instruisto.

Altarbildo pentrita de Alajos Sajósy en Sajónémeti
Alajos Sajósy  naskiĝis la 11-an de septembro 1836 en Gyöngyös, li mortis la 24-an de majo 1901 en Eger.

Biografio
---------

Alajos Sajósy studis en privata lernejo de Jakab Marastoni en Pest (urbo), arta akademio de Munkeno (1857-1859), Akademio de Belartoj de Vieno (1860-1861), Bruselo, Venecio. Hejmenveninta li vivis ĝismorte en Eger. Krom la pentrado li instruis desegnadon en la cisterciana gimnazio de Eger inter 1868 kaj 1895. Li pentradis plej ofte ekleziajn bildojn, pli malofte portretojn.

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* *Senmakula Sankta Maria* (1865, seminario de Eger)
* *Apoteozo de Sankta Kruco* (ĉefaltara bildo de Preĝejo Sankta Kruco (Ózd)
* *Ĉielenpreno de Maria* en Preĝejo Ĉieliro de Maria (Miskolc)
* *Sankta Anna* en Preĝejo de Naskiĝo de Maria (Jászapáti)
* *Gardanĝelo* (1866, preĝejo de Aldebrő)
* *Hungaraj sanktuloj* en preĝejo de Jászalsószentgyörgy
* Ferenc Deák, József Samassa, Lajos Kossuth (portretoj)
* *La maljuna porkopaŝtisto* (ĝenro)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 616182
 |
Luna kratero *Tycho*
**Alfrapa kratero** estas malaltejo, kutime cirkleca, en la surfaco de firma astro, kiu ekestis per la alfrapo de alia korpo, ekzemple asteroido aŭ meteorito. Alia nomo estas **meteorita kratero**.

Ĉiuj firm-surfacaj astroj de nia suna sistemo havas tiajn kraterojn. En la surfaco de la Tera Luno ili multas. Sur Tero, kies surfaco ŝanĝiĝas sub la influo de venta, akva kaj polva erozio, de sedimentiĝo, vulkana kaj sisma aktivado, krateroj ne estas facile rekoneblaj; krome la tera atmosfero protektas kontraŭ malgrandaj meteoritoj.

La surfaco de la jupitera luno Ioo preskaŭ tute ne montras kraterojn, ĉar vulkana aktivado, fortigata de tajda influo, rapide forviŝas ilin.

Barringer-Kratero en Arizono

Ekesto
------

Kvankam malgrandaj meteoritoj, kiuj trafas la Teron, forvaporiĝas aŭ krevas en la atmosfero, iom grandaj objektoj (kun maso de pluraj tunoj) estas nur malmulte bremsataj de la aera froto. Ili atingas la teran surfacon kun rapido de 10 al 70 kilometroj en sekundo. Alfrapante ili povas penetri ĝis 100 metrojn en rokaĵon. La rapidega transformo de movenergio al varmoenergio kaŭzas eksplodon, kiu forbatas la ĉirkaŭan materialon. Tiel, sendepende de la alfrapa angulo, ekestas cirkloforma malmonto, ĉe kies rando ekestas muro da elĵetita materialo. Grandaj pecoj de tia elĵetaĵo povas formi pliajn, sekundarajn kraterojn.

Malgrandaj krateroj kutime havas la formon de pelvo. Ekde certa grando, dependa de la gravito de la frapata astro, meze de la kratero ekestas "centra monto". Eblaj kaŭzoj de ĝia ekesto estas defalo de materialo de la krateraj flankoj aŭ resalto de tia materialo de la kunpremitaj flankoj.

Ekzemploj
---------

* Kratero Lahojsk

* Alfrapa kratero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Alfrapa kratero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Monumento por Alfred Machol** troviĝas en Erfurto antaŭ la kliniko kirurgia.

La persono kaj sia konekso kun Erfurto
--------------------------------------

Post 1933 multaj kuracistoj perdis siajn postenojn pro la naziaj rasismo. La plej eminenta en Turingio estis sendube Alfred Machol (1875-1937). La filo de juda vinkomercisto el la Rejna Palatinato doktoriĝis en 1900. Kirurgia trejnado okazis diversloke ĉe multaj renomitaj klinikoj; en 1907 li iris al la universitata kliniko de Bonn, kiel li habilitiĝis kiel privata docento por kirurgio kaj ortopedio. En 1911 li profesoriĝis. Sekve jam altestimata personulo inter la kuracistaro venis la 16-an de julio 1914 Erfurton, ekdeĵoronte kiel direktoro de la urba hospitalo kaj ĉefkuracisto de la kirurgia sekcio.

Lia ŝtona testamento troviĝas sur la areo de la HELIOS-kliniko: pro lia iniciato novkonstruitis la kirurgia kliniko, inaŭgurita en 1928, hodiaŭ la *Frau-Mutter-Kind-Zentrum*. Okaze de la malfermo, la fama kirurgo Ferdinand Sauerbruch, lia amiko, laŭdis la rezulton: "Tiu ĉi konstruaĵo unuigas artan stilon kun funkciado saniga. Tie ĉi videblas miraj aferoj, kiujn arkitekto ne sukcesus fari sen helpo: nome manskribo de la ideoj de Machol." La senedzina kuracisto tute vivis por sia profesio, dirante: "Mia infano estas la kliniko" .

Ĉio tiu jam ne valoris ion post 1933. La alte dekorita soldato de la Unua mondmilito klopodis mem retiriĝi jam por aprilo 1933, por antaŭiĝi al naziaj ĉikanoj. Baldaŭ poste li transloĝiĝis al Naumburg (Saale), kie li mortis.

La monumento kaj aliaj honoroj
------------------------------

En 1953 la urbo Erfurto honoris lin per bronza busto muldita fare de Hans Walther (1888-1961) antaŭ "lia" kliniko. Lian biografion rerakontis en 1977 Lother Kaiser.

La verkisto Friedrich Wolf metis literaturan monumenton per la dramo "Professor Mamlock".

Literaturo
----------

* Werner Usbeck: *Aus der Geschichte der Chirurgie in Erfurt.* En: *Beiträge zur Geschichte der Universität Erfurt (1392–1816).* Hrsg. vom Rektor der Medizinischen Akademie Erfurt. Kajero 11/1964.
* Werner Usbeck: *Alfred Machol.* En: *Zentralblatt für Chirurgie.* 101 (20), 1976, p. 1254–1255.
* Ruth Menzel: *Das Schicksal des Erfurter Chirurgen Prof. Dr. Alfred Machol.* En: *Stadt und Geschichte, Zeitschrift für Erfurt.* Speciala kajero nr. 8, 2008. p. 36.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Pri la monumento ĉe *erfurt-web.de*.

Subnotoj
--------

1. ↑  Werner Usbeck: *Aus der Geschichte der Chirurgie in Erfurt.* En: *Beiträge zur Geschichte der Universität Erfurt (1392–1816).* Erfurt, kajero 11/1964, p. 208

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 454710
 |
**András Schiffer** [andrAŝ ŝifer], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Schiffer András** estis hungara advokato, parlamenta deputito.

András Schiffer en 2011
András Schiffer naskiĝis la 19-an de junio 1971 en Budapeŝto.

Biografio
---------

András Schiffer maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li akiris juran diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1995. Post siaj studoj li laboris en fondaĵo, iom poste li estis advokato-kandidato. Li advokatiĝis en 1999, poste li malfermis propran advokatan atelieron. Jam ekde la 1990-aj jaroj li aliĝis al pluraj politikaj aranĝaĵoj, en 2008 li partoprenis en fondo de politika movado Alia Politiko Eblas, en la sekva jaro ĝi partiiĝis. Inter 2010 kaj 2016 li estis parlamentano, poste li forlasis la politikon.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
*

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio András Schiffer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 707473
* GND: 1194590160
* LCCN: no2019127775
* VIAF: 1643156811368045390003
 |
**Alfred Mosher BUTTS** (naskiĝis la 13-an de aprilo 1899 en Poughkeepsie (Nov-Jorkio), mortis la 4-an de aprilo 1993 en Novjorko) - usona arkitekto, elpensinto de la tabulludo skrablo.

Komence de la tridekaj jaroj de la 20-a jc. spertante senlaborecon Alfred Butts decidis elpensi novan tabulludon. Analizante la ekzistantajn ludojn, li dividis ilin en tri kategoriojn: nombraj ludoj, kiel bingo aŭ ĵetkuboj, taktikaj ludoj, kiel ŝako aŭ damludo, kaj vortaj ludoj, kiel anagramoj. Krome li inspiris sin el vortludo priskribita en la rakonto *The Gold-Bug* (La ora skarabo) de Edgar Allan Poe, en kiu la ĉefrolanto devis deĉifri la kriptaĵon, helpante sin per scio pri literofteco. Utiligante ĉi tiun konon Butts strebis krei ludon, kiu enhavu elementojn de ĉiuj tri menciitaj kategorioj. Analizante frontpaĝojn de *The New York Times*, li kalkulis aperoftecon de ĉiuj literoj de la angla lingvo, por fiksi la ĝustan nombron de koncernaj literoj en la ludkompleto (ekzemple la litero S, kiu servas por formi pluralon de substantivoj kaj triapersonan prezencon de verboj aperas kvarfoje sur tegoloj de la ludkompleto). La principoj estis simplaj. El la speciale preparita literkompleto ludantoj lotumis po sep literojn kaj strebis kunmeti per ili laŭeble altpoentajn vortojn.

Komence Butts nomis sian ludon „Lexiko", poste li ŝanĝis la nomon al „Criss Cross Words" kaj ekserĉis aĉetonton de la patento por ĉi tiu ludo. Tamen ludproduktistoj ne montris intereson pri la projekto kaj fine Butts decidis vendi la rajtojn al la ludo al la entreprenisto kaj juristo James Brunot. Tiu ĉi enkondukis kelkajn modifojn kaj nomis la ludon „Scrabble" (palpserĉi). En 1948 la ludo estis patentita kaj Butts kune kun sia edzino transformis forlasitan lernejsidejon en Dodgington (Konektikuto) en fabrikon de „Scrabble". En 1949 ili produktis 2400 ludkompletojn. Nuntempe sole en Usono oni vendas ĉirkaŭ du milionojn da kompletoj jare.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Fotografaĵo de Alfred Butts Arkivigite je 2016-07-03 per la retarkivo Wayback Machine
* Esperantlingva ludejo

Fonto
-----

Pollingva vikipedio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 358258
* LCCN: no2021055783
* VIAF: 172583477
* ULAN: 500235745
 |
**András Némethi** [andrAŝ nEmeti], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Némethi András** estas rumaniana hungara matematikisto, altlerneja instruisto, koresponda membro de Hungara Scienca Akademio (2019).

András Némethi naskiĝis la 29-an de majo 1959 en Sângeorgiu de Pădure (Rumanio).

Biografio
---------

András Némethi apartenis al la hungara minoritato en Rumanio. Li maturiĝis en liceo en Sighișoara en 1978, poste li akiris bakalaŭron en Universitato de Bukareŝto en 1983, en la sekva jaro pli altan diplomon (MS.). Inter 1984-1990 li estis esplora matematikisto en la matematika akademia instituto de Bukareŝto. Li doktoriĝis el matematiko ĉe la rumana akademio kaj en la sekva jaro en universitato de Columbus (Ohio) (PhD). Li instruis en Columbus ĝis 2004, fine li atingis la instruan rangon profesoro. Intertempe en 2001 li akiris sciencan gradon (ScD) antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Ekde 2004 li esploras en instituto en Budapeŝto. Post 4 jaroj li ekinstruis en Scienca Universitato Loránd Eötvös, la habilitiĝo okazis en 2008. Li ankaŭ estis gastinstruisto inter 1990-2013 en eŭropaj, amerikaj, japaniaj universitatoj. Li ricevis 3 hungarajn premiojn inter 2007-2017. Lia esplortemoj estas teorio de singularoj de kompleksaj algebraj aŭ analizaj variaĵoj kaj algebra topologio.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Asupra geometriilor euclidiana si neeuclidiene plane* (1983)
* *The mixed Hodge structure of a complete intersection with isolated singularity* (1995)
* *Coincident root loci of binary forms* (2006)
* *The boundary of the Milnor fibre of certain non-isolated singularities* (2018)

Fontoj
------

* anglalingva biografio kun foto
* hungarlingva prezento (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivigite je 2019-10-25 per la retarkivo Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 665710
 |
**Alfoz de Quintanadueñas** [alFOZ dekintanaDŬEnjas] estas loĝloko kaj municipo en la centro de la provinco Burgoso, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Alfoz de Burgos*.

Geografio
---------

Mapo de la komarkoj de Burgoso. Alfoz de Burgos, centre kaj malhelverde.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 41,51 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 2 163 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, sed poste rekuperiĝis pro la proksimeco al la provinca ĉefurbo, fakte akiris 1 600 loĝantojn el la 1970-aj jaroj.

Ĝi distas nur 6 km de Burgoso, provinca ĉefurbo, kaj estas ĉe la dekstra bordo de la rivero Ubierna. Ĝi enhavas kvar submunicipojn: nome Arroyal, Marmellar de Arriba, Páramo del Arroyo kaj Villarmero.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento rilate al monaĥejoj. La plej fruaj mencioj de lokoj estis de Marmellar de Arriba, en 949 kaj de Páramo del Arroyo en 961. Arroyal aperis poste, en 1129, kaj finfine Villarmero, en 1214.

En la 12-a jarcento oni absorbis najbarajn lokojn profite de la proksimeco al la provinca ĉefurbo, nome Burgoso.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis funkciado kiel dormurbo, kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo kun restaĵoj de antaŭa romanika templo kaj gravaj retabloj. Estas ventogeneratoroj.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 775398
 |
La **luterana preĝejo** estas sakrala konstruaĵo en urbo Mezőtúr (Hungario).

Historio
--------

Nur en la frua 20-a jarcento oni ekloĝis luteranoj en Mezőtúr en menciinda kvanto. Ilia unua luterana pastro alvenis en 1924. La kirko mem kun la paroĥo kaj pastra loĝejo estis konstruita en 1926. Baldaŭ oni konstruis kunvenan ĉambron. Depost la signifaj trakonstruoj en 1972 la kirko estis denove konsekrita. Plenaj renovigaj laboroj okazis en 2005.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas kune kun la paroĥo sola apud parko kaj laŭ trotuaro, sed la paroĥo kun la malantaŭa kirko jam en ĉirkaŭita korto. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo parte reliefas. La enirado povas esti tra la turo. En la turo sola sonorilo loĝas. La navo dekstre havas alon, kiu estas la paroĥo kaj la pastra loĝejo kun korta enirejo.

Fontoj
------

* hungare kun foto
* 
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

La paroĥo, maldekstre la kirko jam ne videblas
Interno de la kirko
**Armand Nicolas PIEN** (2-a de januaro 1920 - 22-a de septembro 2003) estis veterprognozisto ĉe la publika flandra televido-stacio dum 37 jaroj (ekde 1953 ĝis 1990) kaj fariĝis unu el ĉeffiguroj tie. Li multe klopodis interesigi homojn pri scienco.

Armand PIEN naskiĝis en Gento kie li ankaŭ studis matematikon.

Li estis kunfondinto kaj estrarano de la asocio *Vrienden van de Oude Sterrenwacht van de RUG* (geamikoj de la malnova observatorio de la universitato en Gento) kiu klopodis renovigi ĝin. Dum la oficiala malfermo, la 12-an de oktobro 1996, la observatorio ricevis la nomon: RUG-Volkssterrenwacht 'Armand Pien'.

Armand PIEN estis konata pro siaj ŝercoj dum siaj veterprognozoj en la televido kaj radio.

La asteroido kun la klasifika numero 2816 ricevis la nomon "2816 Pien", laŭ Armand Pien.

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
* la revuo HUMO pri Armand PIEN.
* RUG Volkssterrenwacht Armand Pien Arkivigite je 2009-06-05 per la retarkivo Wayback Machine : popola stel-observatorio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 29539
* VIAF: 283145191
* ISNI: 0000 0003 8967 744X
* MBA: 09c9a590-55af-4012-8190-aaccfbc01610
 |
La **Luterana preĝejo** estas religia historia monumento en Hungario, en vilaĝo Kővágóörs.

Historio
--------

Kővágóörs ekde etendiĝo de la reformacio estis grava nesto de la luteranismo en Hungarlando. Pli frue katolika romanika kirko Ladislao la 1-a (Hungario) estis konstruita en 1264. Dum la kontraŭturkaj bataloj ĝi ruiniĝis, tiutempe en la vilaĝo vivis luteranoj, kalvinanoj kaj katolikoj. Ili kune rekonstruis la preĝejon, sed iom restis partoj el la romaniko. La 3 eklezioj uzis la preĝejon kune, sed ekde 1605 nur la luteranoj profitis ĝin. Inter 1774-1794 la konstruaĵo estis renovigita laŭ baroko, samtempe pligrandigita. La unua orgeno estis farita en 1833, kiun anstataŭas la pli moderna el 2014. En 1957 la kirko renoviĝis. En la 1980-aj jaroj arkeologoj esploris la konstruaĵon. Ili trovis detruitan kripton sub la turo, interne restaĵon (nur 15%) de skulptaĵo el la 15-a jarcento.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola en mezo de la vilaĝo en pli alta loko. Antaŭe la katolika preĝejo etendiĝas. La fasado estas simetria, meze la enirejo funkcias, plej supre la turo altiĝas. La absido estas simpla daŭro de la navo, do la larĝo kaj alto ne diferencas de la navo. Ankaŭ la navo havas enirejon. Interne la mebloj estis faritaj el la 18-a jarcento. Interne ĉe la turo estas galerio el brikoj, ĉe la najbaraj flankoj el lignoj.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* 
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Alajos Szabó** [alajoŝ sabO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szabó Alajos** estis hungara bestokuracisto, altlerneja instruisto, ĵurnalisto. Lia nobela antaŭnomo estis *negyedi* [nedjedi], lia pseŭdonimo estis *Negyedi*.

Alajos Szabó naskiĝis la 14-an de oktobro 1818 en Negyed (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Neded en Slovakio), li mortis la 13-an de marto 1904 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Alajos Szabó akiris medicinan diplomon en Reĝa Universitato de Pest, poste ankaŭ veterinaran diplomon. Por perfektigi sian edukadon li vizitis eksterlandajn bestokuracistajn institutojn proprakoste. Szabó ricevis patenton pri enboteligo de sodakvo (1842-1848), eĉ li fondis uzinon. Inter 1846-1850 li estis asistanto en la Veterinara Instituto de Pest. Dum la Hungara revolucio de 1848 li estis armea ĉefkuracisto en rango kapitano. En 1851 li estis jam profesoro de la instituto, ankaŭ institutestro ĝis 1876. Sub lia egido, la instituto rapide disetendiĝis, kaj la trejnado estis reformita. En 1876 li fondis novan instituton en Rákospalota (iama urbo). Kiel ĵurnalisto, li fondis gazeton en 1856, poste li longe redaktis ĝin, sed li laboris ankaŭ en aliaj gazetoj. Li ricevis reĝan premion en 1869, li ricevis la titolon reĝa konsilisto en 1884.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Mentő szerek rögtöni életveszélyekben* (1842)
* *Veszettség vagy ebdüh...* (1850, germane 1851)
* *Szavatosság az állatkereskedésnél... törvényjavaslattal.* (1868)
* *A házi állatok boncztana, tekintettel az élettanra. A szöveg közé nyomott 197 rajzzal.* (1877)
* *A keh* (1878)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* germanlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Alajos Szabó en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 711346
* GND: 1049620259
* VIAF: 307317558
 |
**Armand Maillard** ([armã majar] ; naskiĝis la 19-an de junio 1943 en Offroicourt) estas franca ĉefepiskopo

Li estas Arĥiepiskopo de Bourges ekde la 11-a de septembro 2007, kaj li eniris en sian novan katedralon la 14-an de oktobro.

Biografio
---------

### Studoj

Armand Maillard eniris la grandan seminarion de Saint-Dié. Li faris studojn de teologio en Katolika Universitato de Strasbourg de 1967 al 1971. Li havas du licenciojn, la unuan de beletro (en la germana lingvo) kaj la duan de teologio.

Li estis pastrigita la 28-an de junio 1970 por la diocezo de Saint-Dié.

### Sinsekvaj oficoj

Post kiam li estis vikario en Remiremont kaj pastro por la publika instruado, ekde 1976 li havis respondecojn je dioceza skalo: kiel respondeculo pri kateĥizado, respondeculo pri daŭra diakoneco. Li daŭrigis paralele kiel pastro por liceo kaj instruantaj teamoj.

De 1987 al 1996, li estis sekretario de la eklezia regiono *Oriento*.

Nomumita episkopo de la Diocezo de Laval la 2-an de aŭgusto 1996, li estis konsekrita de Kardinalo Louis-Marie Billé la 5-an de oktobro 1996. Li estas arĥiepiskopo de Bourges ekde 2007.

En la sino de la Konferenco de Episkopoj de Francio, li estis membro de la *Komisiono de ordinitaj oficoj*. Li nun estas akompana episkopo de *nacia servo de alvokiĝoj* kaj membro de la *Konsilio por la episkopa servo de infanoj kaj gejunuloj*, respondeculo pri *Katolika instruado*.

### Moto

**Afin qu'ils aient la vie en abondance** (Por ke ili havu vivon en abundo)

Internaj ligiloj
----------------

* Episkopo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Armand Maillard en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* france Retejo de Arĥidiocezo de Bourges Arkivigite je 2014-12-26 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 305786
* GND: 1144370485
* LCCN: no2017155606
* VIAF: 69107585
* ISNI: 0000 0001 0983 9230
* SUDOC: 117432156
* BNF: 137366355
 |
La **Luterana preĝejo** estas religia historia monumento, la plej malnova konstruaĵo de vilaĝo Mencshely (Hungario).

Historio
--------

Katolika romanika kirko estis konstruita en tiu loko en la 12-a aŭ 13-a jarcentoj, la unua mencio okazis en 1333. En la 16-a jarcento la fideluloj iĝis grandparte luteranoj kaj ili akiris la katolikaj preĝejon en 1721. Dum la kontraŭturkaj bataloj ĝi restis netuŝebla, tamen estis necesa la renovigaj laboroj, ili okazis en la 1730-aj kaj 1760-aj jaroj. Ankaŭ la kalvinanoj uzis ĉi tiun kirkon longe. En 1791 la luteranoj pligrandigis la preĝejon, post 5 jaroj oni konstruis tureton. La nun videbla kvadrata turo estis konstruita en 1810. Post falo de la Hungara revolucio de 1848 la preĝejo estis kaŝejo por edzino kaj filoj de Lajos Kossuth. En 1957 dum restaŭradoj oni trovis la mezepokajn fenestrojn kaj pordon.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola en mezo de la vilaĝo en korto, tamen la ĉefenirejo estas alirebla rekte (sen tra la korto). En la korto troviĝas ankaŭ domo de la fideluloj kaj monumento (farita en 1997) de pastro, kiu longe estis en malliberejo pro la luteranismo. En la fasado la turo plene reliefas meze. Ĝuste tie funkcias la enirejo. Malantaŭ la turo la simpla navo etendiĝas. Interne la galerio etendiĝas en 3 lateroj. La predikejoaltaro (la du objektoj estis unuigitaj) estis farita en 1837.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* 
* [*rompita ligilo*]
* 

Interno de la preĝejo

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Barono Alajos Mednyánszky** [alajoŝ medjAnski], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mednyánszky Alajos** estis hungara historiisto, membro honora de Hungara Scienca Akademio (1831), membro honora de Reĝa Bavara Scienca Akademio (1817). Liaj nobelaj antaŭnomoj estis *mednyei* kaj *medgyesi*. Lia filo estis Dénes Mednyánszky.

Alajos Mednyánszky  naskiĝis la 20-an de aprilo 1784 en Hungara reĝlando en eksvilaĝo Prékopa, kiu nun estas urboparto de Martin en Slovakio. Li mortis la 17-an de junio 1844 en Galgóc (nuntempa Hlohovec en Slovakio).

Biografio
---------

Alajos Mednyánszky lernis precipe en Vieno inter 1797-1801, poste li apartenis al kortego de Habsburgoj. Li ankaŭ lernis juron kaj filozofion en Pozsony. En la kortego paŝo post paŝo li atingis pli altajn rangojn. Antaŭ alveno de Napoleono li liveris la arkivon al Buda. En 1810 li retiriĝis kaj li okupiĝis pri sia bieno, krome li kolektis librojn kaj dokumentojn. En 1820 li edziĝis. Li strebis pri la hungara eduksistemo, baldaŭe li faris planon por Hungara Nacia Banko. En 1835 li estis nomita departementestro.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Malerische Reise auf dem Waagflusse in Ungarn* (1826, 1844, 1962, 1981)
* *Petri Pázmány ... legatio romana'* (1830) - manuskripto
* *Klänge aus dem leben* (1841)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero M kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio

* Kategorio Alajos Mednyánszky en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 452925
* GND: 100521878
* LCCN: n84079115
* VIAF: 2815876
* ISNI: 0000 0000 7852 7516
* BNF: 10605638r
* NKC: kup20020000063787
 |
**Armand PEUGEOT** (laŭ franca prononco: [pøʒo]; 26a de marto 1849 – 2a de januaro 1915) estis industriisto en Francio, pioniro de la aŭtomobila industrio kaj la homo kiu transformis Peugeot en fabrikanto de bicikloj kaj, poste, de aŭtomobiloj. Li estis akceptita en la usona muzeo *Automotive Hall of Fame* en 1999.

El 1865, Armand kaj lia bokuzo Eugène engaĝiĝis en la funkciigo de la kompanio, tiam nomata *Peugeot Frères Aînés*. Ili faris ĝin fabrikanto de bicikloj en 1882, kaj montris vapor-energian triciklon en la Monda Foiro de 1889 de Parizo. Ili kreis sian unuan aŭton en sia ateliero en orienta Francio.

Ĉirkaŭ 1892, la kompaninomo estis Les Fils de Peugeot Frères, kaj ili ekfabrikis aŭtojn kun motoroj Daimler. Armand volis pliigi la produktadon, sed Eugène ne volis riskigi la kompanion al la necesa investado. Tiele, en la 2a de aprilo 1896, Armand fondis sian propran kompanion, nome *Société Anonyme des Automobiles Peugeot*. Li konstruis fabrikon en Audincourt, dediĉita al la fabrikado de aŭtoj kun interna eksplodmotoro.

En februaro 1910, ne havante masklan heredonton, li akceptis kunigi sian kompanion kun tiu de Eugène. Kiam li forlasis la administradon de la kompanio en 1913, Peugeot estis la plej granda aŭtofabrikanto en Francio, kaj produktis 10,000 aŭtojn jare.

Notoj
-----

1. ↑  [Armand Peugeot (1849-1915) ] Alirita la 31an de marto 2019.

* Kategorio Armand Peugeot en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 636380
* GND: 118920367
* VIAF: 59883018
* ISNI: 0000 0000 1036 698X
* BNF: 151472630
 |
La **priskriba gramatiko** estas la tipo de gramatiko kiu celas priskribi la aktualan aŭ faktan uzadon de lingvo, evitante juĝi per preskriba maniero. Ĝi ligiĝas al difinita parolkomunumo kaj celas havigi regulojn de uzado por ĉiu ajn vorto konsiderata gramatike ĝusta en tiu komunumo. Ĝi indikas tiujn lingvojn kiuj prezentas similan strukturon, priskribante kiel estas organizitaj la minimumaj lingvaj unuoj kiuj konstituas la vortojn kaj tiuj kiuj formas la konstituantajn frazojn. Ĝi eliras el faktoj, kaj celas havigi la plej ĝustan klarigon pri la objetko dekomence difinita. La traktado de la lingvo kiel studfako en la priskriba gramatiko estas mala al tiu de la preskriba gramatiko. Dum la unua eksklude priskribas fenomenojn de la lingvo, la dua establas normojn laŭ kiuj difinitaj uzaĵoj de la lingvo estas konsiderataj ĝustaj kaj aliaj malĝustaj.

Literaturo
----------

* Willem Adelaar.  (2004) *The Languages of the Andes*. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-36275-7.
* Kazimierz Polański.  (1999) *Encyklopedia językoznawstwa ogólnego*. Breslavia: Ossolineum, p. 215. ISBN 83-04-04445-5.

Eksteraj ligiloj
----------------

### Esperante

* Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko de Bertilo Wennergren
* Gramatiko de Esperanto Arkivigite je 2009-09-12 per la retarkivo Wayback Machine de Evaldo Pauli
* Vortaro de malfacilaĵoj

### Aliaj lingvoj

* Nova hispanlingva gramatiko de la RAE (interkonsentita kun la aliaj hispanlingvaj akademioj) de 2009-2011, alirita la 6an de Februaro 2016.
La **Luterana preĝejo** estas religia konstruaĵo en Hungario, en urbo Kondoros, en la urbocentro.

Historio
--------

En 1877 alvenis la unua luterana pastro en Kondoros. La luteranoj komence konstruis preĝdomon en 1887. La nun videbla preĝejo konstruiĝis en 1904. En 1950 kaj 1968 oni renovigis la preĝejon. En 1975 ŝtormo parte detruis la preĝejon, precipe la turon. La rekonstruo finiĝis post 3 jaroj. En 1977 la orgeno estis renovigita por profiti ĝin ankaŭ dum koncertoj. En 2004 okazis la lasta renovigo.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas laŭ la strato. En mezo de la fasado la alta kaj svelta turo kun fenestrorozo altiĝas. En la supro rondbalkono ertendiĝas. Interne 3 navoj troviĝas, laŭ la flankonavoj oni konstruis galeriojn. La plej menciinda vidindaĵo estas la ĉefaltaro, kiun germano skulptis el unusola tilioligno kaj ĝi prezentas la Lastan Vespermanĝon.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* hungare Arkivigite je 2013-06-16 per la retarkivo Wayback Machine
**Arlington** estas dense loĝata kantono en norda parto de Virginio (185.000 loĝantoj en 2004) en Usono. Ĝi situas sudokcidente de la federacia ĉefurbo Washington, trans la rivero Potomako, norde de Alexandria. Ĝin interligas al la ĉefurbo kvin pontoj de Potomac (Francis-Scott-Key-, Arlington-Memorial-, George-Mason-, Theodore-Roosevelt- kaj Rochambeau-Memorial-pontoj).

Ĝi estis fondata kiel departemento Bellehaven (pli poste ricevis la nomon Alexandria), ĝin ricevis en 1789 la federacia registaro kiel parton de la federacia ĉefurba distrikto ’’Distrikto Kolumbio’’. La areo revenis al ŝtato Virginia en 1846 kaj oni alinomis ĝin en 1920 laŭ familia bieno de Custis-Lee al Arlington.

Arlington evoluis el kelkaj vilaĝoj (inter aliaj el la kantona centro Arlington) al parto de la federacia ĉefurbo Washington. Oni administras la regionon unuece, ne ekzistas aparte registritaj urboj. Tiu ĉi kantono estas la plej malgranda de Usono, kun areo de 62 km², el kiu okupas 20 % la federacio-posedata Arlingtona nacia tombejo, la Nacia Flughaveno de Vaŝingtono, la Fortreso Myer, la Pentagono (Defenda Ministrejo) kaj kelkaj aliaj registaraj konstruaĵoj. La kantono estas ĉefe loĝareo kun vigla komerca vivo, kelkaj nubskrapuloj kaj malpeza industrio (produktado de elektronikaĵoj, sciencaj laboriloj kaj maŝinoj).

Ĝi apartenas al la Vaŝingtona metropola areo.

* La Pentagono (Usono), rigardo nordorienten kun la Potomaka Rivero kaj Vaŝington-Monumento foneLa Pentagono (Usono), rigardo nordorienten kun la Potomaka Rivero kaj Vaŝington-Monumento fone
* Vespera krepusko ĉe Rosslyn en ArlingtonVespera krepusko ĉe Rosslyn en Arlington

  

* Kategorio Arlington en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 66230
* GND: 4193566-4
* LCCN: n82066512
* VIAF: 124355990
* ISNI: 0000 0004 0415 3127
* BNF: 15168396w
 |
Rekonstruo de *E. annectens*.
Rekonstruo de *E. regalis*.
***Edmontosaurus*** (signife "lacerto el Edmontono") kaj ankaŭ **Edmontosaŭro**, estas genro de Hadrosaŭredoj (anasbekaj) dinosaŭroj. Ĝi enhavas du konatajn speciojn: *Edmontosaurus regalis* kaj *Edmontosaurus annectens*. Ili vivis fine de la periodo de la Kretaceo, nome proksimume antaŭ 73 al 66 milionoj da jaroj, en teritorio kie nun estas Nordameriko. La Edmontosaŭro estis unu el la plej grandaj inter la hadrosaŭredoj, ĉar ili atingis ĉirkaŭ 13 metrojn de longo kaj 4 tunojn de pezo.

Notoj
-----

1. ↑  Marjorie Boulton, Faktoj kaj fantazioj, progresiga libro, Universala Esperanto-Asocio, Roterdamo, 1984, dua eldono 1993. paĝo 320.

* Edmontosaŭro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Edmontosaŭro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Edmontosaŭro en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Dinosaŭroj |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 642914
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Hodgsona ruĝvostulo** |
| --- |
|  |
| MaskloMasklo
Hodgsona ruĝvostulo, ino sen la masklaj koloraj markojHodgsona ruĝvostulo, ino sen la masklaj koloraj markoj |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Muŝkaptuledoj *Muscicapidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Phoenicurus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***Ph. hodgsoni'*** |
|

 |
| Dunomo |
| ***Phoenicurus hodgsoni***(Moore, 1854) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Hodgsona ruĝvostulo  |

 |
| v • d • r |

La **Hodgsona ruĝvostulo** aŭ Hodgsona fenikuro (***Phoenicurus hodgsoni***) estas specio de birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj la genro de *Phoenicurus*, Ruĝvostuloj laŭ popola nomigo aŭ Fenikuroj laŭ adapto de la scienca nomo. La latina scienca nomo de la genro devenas el latinigitaj vortoj de la antikva greka kiuj signifas "purpura" aŭ "ruĝa" (*feniko*) kaj "vosto" (*uros*) kaj fakte la plej karaktera eco de la genro estas **longa ruĝeca vosto** el la nuanco de brikopulvoro pli malpli.

La specifa parto de la scienca nomo *hodgsoni* aludas Brian Houghton Hodgson, kiu estis diplomato kaj naturalisto, kiu loĝis en Nepalo el 1825 al 1843 kaj en Darjeeling el 1845 al 1859. Li priskribis 79 novajn speciojn. 

Tiu specio estas klara ekzemplo de seksa duformismo, ĉar la ino estas ĝenerale bruneca kaj montras kiel markoj nur la ruĝecajn pugon kaj voston, karakteran de la genro. La masklo montras brilajn **helbluajn kronon, nukon kaj supran dorson**, kiu iĝas iom pli malhela en malsupra dorso kie videblas du etaj rimarkindaj **blankaj markoj**. La vizaĝo, gorĝo kaj brusto estas tre malhelbluaj al nigrecaj. La subaj partoj estas ruĝecaj kaj same la pugo kaj vosto, kiel ĉe aliaj specioj de la genro. Ĝi estas iom simila al la Komuna ruĝvostulo, sed la blanka frunto estas malpli videbla kaj estas nur nuanca. Krome la Hodgsona ruĝvostulo estas pli granda, havas pli etendajn nigran gorĝon kaj ruĝecajn subajn partojn kaj tiele ne havas blankan ventron.

Ĝi troviĝas en Butano, Ĉinio, Barato, Birmo kaj Nepalo. Ties natura habitato estas moderklimataj arbaroj. Ili reproduktiĝas en alta montaro de Himalajo kaj Tibeto kaj vintre elmigras al centra Ĉinio kie restas ĉe malferma arbustejo kaj terkultivejoj.

Referencoj
----------

* BirdLife International 2004. Phoenicurus hodgsoni. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 26an de julio 2007.
Monda heredaĵo de UNESKO

La **Nacia Parko Fiordland** (angle *Fiordland National Park*) estas la plej granda nacia parko en Nov-Zelando, kaj ekde 1990 ĝi estas deklarita kiel Monda Heredaĵo nomata Ta Wahipuunmu, kune kun tri aliaj naciaj parkoj. La parko kovras areon de 12 500 kvadrataj kilometroj en la sudokcidento de la suda insulo en la geografia areo ankaŭ konata kiel Fiordlando. La parko kovras la plej grandan parton de la areo de la monda heredaĵo Te Wahipunamu. La areo estis deklarita nacia. parko en 1952.

La nomo de la parko, Fiordland (laŭvorte - la tero de fjordo) estas derivita de la norvega vorto "fjordo" kiu indikas mallarĝan valon kiu estis profundigita per glaĉero kaj inundita fare de la maro, kaj efektive tiu estas unu el la karakterizaĵoj de la parko. Estas multaj profundaj fjordoj kreitaj de glaĉeroj dum la lasta glaciepoko kaj inunditaj de la tasmana maro poste. Inter la famaj fjordoj en la parko estas Milford Sound, Dusky kaj Doubtful Sound. En la sama maniero, multaj lagoj estis kreitaj kaj granda nombro da malgrandaj insuloj estis apartigitaj de la suda insulo, la du plej grandaj insuloj en la parko estas Secretary Island kaj Resolution Island. Inter la multaj lagoj en la parko elstaras llago Te Anau, lago Manapuri kaj lago Hauroko.

En de la parko estas nur unu pavimita vojo (Milford Road - SH 94) kiu kondukas de Te Anau ĝis Milford Sound, same kiel proksimume 500 km da migrovojoj por piedirantoj kiuj permesas aliron al tre malgranda parto de la areo de parko. Plejparto de la areo de la parko estas alirebla nur per aero aŭ maro. Aliro al la sudaj partoj de la parko estas precipe malfacila, kaj krom kelkaj esplorekspedicioj kaj serĉoj por formortintaj specioj, estas neniuj vizitantoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

 **Nacia Parko Fiordland** en Vikimedia Komunejo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 782976
* GND: 4250955-5
* LCCN: sh85048440
* VIAF: 154139787
 |
**Debeto kaj kredito** (germane: *Soll und Haben*, 1855) estas romano en ses volumoj de Gustav Freytag. Ĝi estis unu el la plej populara kaj vaste legataj germanaj romanoj de la 19-a jarcento.

Priskribo
---------

La socia romano temigas interagojn inter larĝaj segmentoj de germana socio dum la 19-a jarcento. La klasoj reprezentitaj estas la komerca aŭ burĝa klaso, la nobelaro, kaj la judoj: La burĝa Schröter-familio reprezentas la opinion de Freytag de la ideala burĝa tipo kun ordo, honesteco kaj solida virto. La nobla Rothsattel-familio reprezentas la tradician nobelaron, kiu provas konservi siajn privilegiojn en nova socio. Ilia lukto eviti la urĝantan financan ruinon portretas tiun ĉi dinamikon. La juda Ehrenthal-familio estas procentegistoj kaj spekulistoj. Veitel Itzig estas krima dungito de la familio.

En 1977, la romano preskaŭ estus filmita fare de Rainer Werner Fassbinder, sed post debato ĉirkaŭ ĝia kvazaŭa antisemita enhavo tiu projekto estis prirezignita.

Intrigo
-------

Post la morto de la patro la juna Anton Wohlfart komencas metilernadon en la oficejo de la komercisto T. O. Schröter en Breslau. Anton rapide sukcesas tra honesta kaj diligenta laboro atingi bonordan burĝulekziston. Li havas gamon da travivaĵoj kun la Schröter-familio kaj ankaŭ kun la nobelgento de la Rothsattels. Li poste konfrontiĝas al la likvidado de la havaĵoj de la Rothsattel-familio, evidenta simbolo de la malkresko de la nobelaro kaj de ties konflikto kun emerĝaj kapitalismaj fortoj.
Anton spertas ripetitajn interagojn kun du aliaj junaj viroj, la judo Veitel Itzig, kiun li konis jam el la hejmurbo Ostrava kaj la juna nobelo Herr von Fink, kiu estas kunlaboranto en la Schröter-firmao.

Anton Wohlfart estas la emerĝanta heroo. Kiel rezulto de liaj multfacetaj travivaĵoj li evoluigas sobran, objektivan kaj virtan perspektivon aŭ mondvizion.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Debt and Credit en la angla Vikipedio.*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Teksto originala interrete.
La **Nacia Parko Chagres** [ĉAgres] en Panamo situas inter la provinco Panamo kaj Colón, en la orienta sektoro de Panama kanalo kun entuta areo de 129 000 ha. 

La parko enhavas tropikajn pluvarbarojn, kaj aron da riveroj kiuj provizas sufiĉan akvon por garantii la funkciadon de Lago Gatuno, ĉefa lago de la Panama kanalo: rivero Chagres kaj rivero Gatun.

Akvodisigo de Panama kanalo
---------------------------

La parko estis kreita en 1985, kun la celo prezervi la naturan arbaron kiu formas ĝin por produkti akvon en kvanto kaj kvalito sufiĉaj por garantii la normalan funkciadon de la Panama kanalo, por provizi trinkeblan akvon al la urboj de Panamo, Colón kaj La Chorrera, kaj por produkti elektron por la urboj de Panamo kaj Colón. 

Por la funkciado de la Panama kanalo este necese subteni altan akvonivelon, ĉar ĉiu ŝipo kiu transiras la kluzojn bezonas ĉirkaŭ 52 milionojn da nerehaveblaj galjonoj de freŝa akvo.

Referencoj
----------

1. ↑  Ecotourismpanama.com

Vidu ankaŭ
----------

* Chagres
* Gatuna Akvobaraĵo
* Lago Gatuno
* Panama kanalo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (hispane)

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Chagres National Park en la angla Vikipedio.*
**Ferenc Malatinszky** [malatinski], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Malatinszky Ferenc** estis hungara agronomo, senatano. Lia nobela antaŭnomo estis *alsómalatinai* [alŝOmalatinai].

Ferenc Malatinszky naskiĝis la 7-an de septembro 1863 en Tapolca, li mortis la 7-an de februaro 1951 en Keszthely.

Biografio
---------

Ferenc Malatinszky frekventis jezuitajn gimnaziojn en en:Kalksburg kaj Kalocsa, poste li akiris agronomian diplomon en Hungara Reĝa Ekonomia Alta Edukejo de Magyaróvár en 1885. Post la diplomo li laboris en la familiaj bienoj ĉe Tilaj kaj Zalacsány, baldaŭ ankaŭ ĉe Badacsony. Ekde 1886 li komencis politikadi en Zala (historia departemento). En 1922 li ricevis la titolon ekonomia ĉefkonsilisto, post 4 jaros li estis ankaŭ senatano. Li ricevis ŝtatan premion en 1943. Dum la frua socialismo li estis deportita. Li edziĝis en 1890, lia edzino naskis 2 gefilojn (1892, 1893).

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2020-09-20 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Ferenc Malatinszky en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 724159
 |
**Ferenc Markhot** [markot], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Markhot Ferenc** estis hungara kuracisto. Lia familia nomo estis ankaŭ *Markhót*.

Memortabulo pri Ferenc Markhot
Ferenc Markhot  naskiĝis en 1718? en Hungara reĝlando en Vittenc (nuntempa Chtelnica en Slovakio), li mortis la 25-an de majo 1792 en Eger.

Biografio
---------

Ferenc Markhot akiris medicinan diplomon en Universitato de Bolonjo en 1744. Post 2 jaroj li estis kuracisto de Bihar (historia departemento). Li estis ankaŭ kuracisto de Pál Forgách (episkopo). En 1758 li akceptis inviton de Ferenc Barkóczy, kiu nomumis lin kuracisto de Heves (historia departemento) kaj de la seminario. En Eger li okupiĝis ankaŭ pri la loka kuracakvo. En 1762 estis ordoneto pri priskriboj de ĉiuj kuracakvoj de la lando. Inter la priskriboj Markhot kreis la plej bonan. En 1769 li fondis kun János Dániel Perliczy la unuan lernejon por kuracistoj (latine Scola Medicinalis). En 1772 Maria Tereza de Aŭstrio malpermesis la lernejon, tamen poste Markhot instruis la komencantajn kuracistojn. Li malkovris medicinajn efikojn de kuracakvo de Parád. Post jaroj li estis akuzita, tial ĝismorte li estis nur skribisto en la departemento.

Memorigiloj
-----------

* strato, skulptaĵo kaj 2 memortabuloj en Eger
* hospitalo de Eger prenis la nomon "Markhot Ferenc"
* memormedalo "Markhot Ferenc"

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildo Arkivigite je 2017-01-07 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo M, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)

* Kategorio Ferenc Markhot en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ferenc Magyary-Kossa** [madjari-koŝa], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Magyary-Kossa Ferenc** estis hungara bestkuracisto, advokato, bienulo. Lia nobela antaŭnomo estis *nagysarlói*.

Ferenc Magyary-Kossa  naskiĝis la 13-an de novembro 1826 en Tiszaroff. Li mortis la 17-an de septembro 1890 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ferenc Magyary-Kossa lernis juron en universitatoj Pest (urbo) kaj Pozsony. Li advokatiĝis en 1847. Li batalis komence en la Hungara revolucio de 1848 kiel kapitano, sed post deklaro de la sendependiĝo li abdikis. En 1858 li vojaĝis en granda parto de Eŭropo. En la sama jaro li edziĝis, li komencis labori en sia bieno, eĉ li akiris bestokuracistan diplomon. Post jaroj pro la oftaj inundoj en Tiszaderzs li forvendis la bienon kaj li havis postenon en ministerio.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A keleti marhavész terjedésének beoltás és állatbiztosító egyletek általi gátlása* (1862)
* *Böngészet a természetből* (1874)
* *A teremtés korszaka és jelene. Gyakorlati közlemények a mult és a jelenből. Természetkedvelők, mezei gazdák, iparosok számára.* (1881)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero M, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografieto