recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Romano de Ida** (hungare : ***Ida regénye***) estas verko de Géza Gárdonyi pri dolĉamara amo unue eldonita en 1924, en Esperanto ĝi aperis en 2015 en la traduko de Jozefo Horvath.

Agado de la romano
==================

Unua parto
----------

Budapeŝto antaŭ la unua mondmilito. BALOGH Csaba mezbienul-devena fraŭlo, ambicia pentristo, kiu sonĝadas pri famo, sed provizore estas nur ĵurnalisto. Ties planojn tute returnadas la alŝuldado de sia bofrato, kiu danĝeras ankaŭ la estontecon de sia fratino, la bienon kaj domon de la familio. Tiam ekbrilas esperradio: en anonceto sinjoro, laŭnome Ó Péter serĉas edzon por sia filino kun doto je tricent mil kronoj. Csaba unue estas malkonfidema, sed poste tamen aliĝos al la anonco.

Dua parto
---------

Ida estas unusola filino de vinkomercisto Ó Péter, post la morto de sia patrino plenkreskiĝis en monaĥinejo. Sia patro vizitas ŝin jare nur unufoje, kaj neniam portas ŝin hejmen. Sed la juna fraŭlino sonĝadas pri amo, geedzeco, ĝuste pro tio ŝin atingas kiel fulmofrapo, ke la patro deziras, ke ŝi restu plu en la monaĥinejo. Ida unue laboras kiel instruistino inter la monaĥinoj, sed fine ŝi devas forlasi la lernejon, kiam ŝi prenas sub sia protekto iun lernantinon, kiu ricevis malpermesitan amleteron.

Kiam Ida alvenas hejme, malrapidete ŝi malkovras, ke la patro vivas tre frivolan vivon, faras grandajn diboĉadojn, kaj ofte ŝanĝadas siajn amatinojn. La filinon tre faras malfeliĉa, ke ankaŭ ŝia infaneca ludantino, aktorinstudento Nóra, volas akiri la sinjoron. Ankaŭ por la patro estas pli kaj pli ĝena la ĉeesto de filino – precipe post kiam li diras al ŝi, ke li volas edzinigi Noran. Fine li decidas edzinigi ŝin per anonco.

Tria parto
----------

Ida akceptas la geedzecon kun BALOGH Csaba, sed kondiĉas, ke ili vivu nur en ŝajna geedzeco. Sed Ó Péter la elpagon de la doto kondiĉas al kunvivo, tial Ida kaj Csaba faras „kontrakton": ili vivos kune, sed ĝisfine restos „nekonataj" unu al la alia, ili tenas distancon unu kontraŭ la alia. La juna paro translokiĝas al Munkeno, kie la juna sinjorino konatiĝos kun la pentrist-amikoj de sia edzo, kaj rapide alĝustiĝas al ilia gaja vivo. Dum la jaro la junuloj spite sia propra volo pli kaj pli alproksimiĝas, precipe kiam Csaba al inspiro de Ida sukcesos pentri sian grandan verkon, la Mortantan anĝelon. Samtempe ankaŭ miskomprenoj baras la elfloriĝon de ilian amon: unuflanke por Csaba estas suspekta sia edzino pro la forpelo el la monaĥinejo, ĉar li ne konas la kialon, aliflanke Ida estas ĵaluza pri la fratino de la edzo, Jolán, ĉar ŝin ŝi kredas amatino de Csaba. Fine juna paro returnas al Budapeŝto, kie la miskomprenoj klariĝas, antaŭ Ida kaj Csaba fine estas la vojo malfermata al vera geedzeco.

Adaptoj
=======

La romano estis adaptita al kino en 1934. La ĉefrolojn ludis Irén Ágay, Pál Jávor kaj Gábor Rajnai. En 1974 fariĝis ankaŭ duparta televida ludo, tie la ĉefrolantoj estis: Vera Venczel, Sándor Oszter (aktoro), Attila Nagy (aktoro).
***Haŭto Nigra, maskoj blankaj*** estas libro el la jaro 1952 verkita de Frantz Fanon kaj origine eldonita en la franca kiel *Peau noire, masques blancs*. Lia tezo estas, ke koloniismo kreis kolektivan neŭrozon, kiun oni devas forigi. Li priskribas ĉiujn taojn kiuj permesas krei konscion ĉe la antilanoj kaj, duavice, la nigruloj de Afriko kaj la blankaj francoj. La verko estas konata pro sia kontraŭ-koloniisma kaj kontraŭrasisma naturo.

Fanon aplikas psikanalizon por klarigi la sentojn de dependeco kaj neadekvateco, kiujn spertas nigruloj. Fanon pentras la percepton de blankuloj kiel profundan timon pri edukitaj nigruloj. Li klarigas, kiom ajn inteligenta nigrulo povas fariĝi, blankuloj ĉiam ekzercos senton de 'malsupereco', kiel ekzemple paroli "piĝinon". Ĉi tiu pensmaniero estis desegnita por teni "nigrulojn" blokitaj en "malsupera statuso ene de kolonia ordo." La dividita mempercepto de nigra persono, kiu perdis sian denaskan kulturan originon, kaj ĉirkaŭbraki la kulturon de la patrujo (Homeland | en.wikipedia), produktas malsuperan memsenton en la "nigruloj". Ili provos alproprigi kaj imiti la kulturon de la koloniisto, kie tia konduto pli facile evidentiĝas ĉe supren moviĝemaj kaj kleraj nigruloj, kiuj povas permesi al si akiri statusajn simbolojn en la mondo de la koloniistoj (la blankaj maskoj) kiel edukado eksterlande kaj regado de la lingvo de la koloniistoj, 

Pro la sento de malplivaloreco, kiu ekestas en la menso de la nigra personeco, tiu lasta provos imiti kaj alproprigi la kulturan kodon de la koloniigisto. Fanon argumentas, ke la konduto estas eĉ pli evidenta inter la ambiciaj kaj kleraj nigruloj, kiuj povas permesi sin akiri la simbolojn de la blanka kulturo. La libro estis origine publikigita por kontraŭbatali nigran subpremadon. La ideoj de Fanon ankoraŭ estas hodiaŭ influriĉaj kaj estas uzataj de diversaj grupoj, kiel la palestinanoj, tamiloj, afrik-usonanoj kaj aliaj, en sia lukto por kultura kaj politika aŭtonomecoj. Fanon prezentas kaj historian interpreton kaj subkuŝantan socian akuzon.

Ricevo
------

*Haŭto nigra, maskoj blankaj* restis obskura verko dum jardekoj post ĝia komenca eldono en 1952. Ekde la 1980-aj jaroj, ĝi fariĝis tutmonde konata kiel kontraŭkoloniisma kaj kontraŭrasisma libro. Tamen ĝi restas "relative sensignifa verko" en la franclingvaj landoj, malgraŭ ĝia eksplicita ligo kun tiuj landoj. Lastatempaj debatoj inter teoriuloj de naciismo, kontraŭimperiismo, malkoloniigo kaj liberigo ĉefe fokusis pri la postaj pli revoluciaj verkoj de Fanon, anstataŭ pri la psikanaliza klarigo de koloniaj rilatoj.

Kinematografio
--------------

La libro servis kiel temo por la filmo *Frantz Fanon: Peau noire, masque blanc*, filmo de Isaac Julien el la jaro 1995.

Vidu ankaŭ
----------

* Koloniismo
* Martiniko

Referencoj
----------

1. ↑  Eldonita en la franca de Éditions du Seuil, 1952.
2. ↑  (en) Silverman, Maxim; Max Silverman (2006). *Frantz Fanon's 'Black Skin, White Masks': New Interdisciplinary Essays*. Manchester University Press. p. 1.
3. ↑  Bergner 1995, 75-76
**Giovanni Maria Nanino** (ankaŭ **Nanini**) (1543 aŭ 1544 - 11-a de marto 1607) estis komponisto kaj muzikinstruisto itala de la renesanco. Li estis membro de la Roma Skolo kaj la plej influa instruisto en Romo dum la malfrua 16-a jarcento. Li estis ankaŭ la pli maljuna frato de la komponisto Giovanni Bernardino Nanino.

Biografio
---------

Nanino naskiĝis en Tivoli kaj kiel knabo li kantis sopranon en la ĥoro de la katedralo de Viterbo. En 1560 li studis verŝajne ĉe Palestrina en la preĝejo San Luigi dei Francesi en Romo; en ĉiu kazo li iĝis kapelmajstro en tiu preĝejo post kiam Palestrina rezignis la postenon. En 1577 li eniris la papan ĥoron kiel tenoro kaj restis tie por la resto de sia vivo, per il resto della sua vita, laŭokaze alprenante la postenon de kapelmajstro. 

Dum la 90-aj jaroj de la 16-a jarcento li estis multrenoma kiel instruisto kaj multaj ontaj komponistoj studis ĉe li kaj kantis en lia ĥoro. Inter tiuj oni povas mencii Felice Anerio, Antonio Cifra kaj Gregorio Allegri (komponisto de la fama Miserere).

Verkoj
------

Nanino ne estis komponisto tre fekunda, sed non fu un compositore molto prolifico, sed li distingiĝis per siaj madrigaloj, kiuj estis ege popularaj siatempe. Ĉiuj kolektoj da madrigaloj, kiuj estas publikitaj en Romo, ĉiam enhavis kelkajn muzikaĵojn de Nanino, ofte sur la unuaj paĝoj de la libro kaj antaŭ tiuj de Palestrina. 

El stila vidpunkto liaj madrigaloj estis ege variaj. Eĉ se ili ne atingis la nombron de Luca Marenzio, kiu skribis 500-on da madrigaloj, Nanino ne nur skribis verkojn seriozastilajn kontrapunktajn, sed ankaŭ tiuj de tipo pli leĝera en formo de kanzono. Laŭ punkto de la esprimpovo oni ofte komparas lin kun Marenzio. 
Krom siaj famaj madrigaloj li skribis ankaŭ motetojn, pecojn el la libro de la plorkantoj, kanonojn kaj sakralajn kantojn. En 1980 estis publikita eldono nekompleta kaj pro tio multaj el siaj verkoj restas manuskriptoj.

Bibliografio
------------

* (angle) Gustave Reese, *Music in the Renaissance*. Novjorko, W.W. Norton & Co. 1954. ISBN 0-393-09530-4
* (angle) Artikolo "Giovanni Maria Nanino," en *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, eld. Stanley Sadie. 20 vol. Londono, Macmillan Publishers Ltd. 1980. ISBN 1-56159-174-2

* Kategorio Giovanni Maria Nanino en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 212358
* GND: 124137954
* LCCN: n87811608
* VIAF: 19945945
* ISNI: 0000 0001 2123 2765
* SUDOC: 081597614
* BNF: 148069768
* MBA: abceb55e-7e01-4bb5-97d4-8aa685166fec
* BIBSYS: 13023519
* NKC: xx0056431
 |
**Giovanni Gaspare ZUCCALLI** (naskiĝinta en 1629 en Roveredo GR, mortinta en la 15-a de aprilo 1678 en Munkeno) estis svisa arkitekto.

Monakeja kirko en Gars am Inn, de Zuccalli

Vivo
----

Estante 19-jara li elmigris en Bavarion, kie li laboris kune kun la samlandanoj Antonio Riva kaj Lorenzo Sciascia kiel ankaŭ kun sia kuzo Cristoforo Zuccalli. Kun la laste menciita li faris en Gars am Inn la monakejan komplekson (abatejo, kirko, alkonstruaĵoj, Felikso-kapelo). En 1666 li faris la Kirkon Sankta Stefano en Hilgertshausen.

Poste Zuccalli responsis por diversaj sakralaj kaj nesakralaj konstruaĵoj komisiite de nobeloj. En 1668 li nomumitis Kortega ĉefarkitekto en Munkeno. Post la konstruo de la kapelanejo en Wang (1669) li verkis kun la bofrato Enrico en Altötting kaj rekomencis en 1671 la rekonstruon de la monakejo Andechs.

Inter 1675-77 li faris kun riva kaj Sciascia la Kirkon Sankta Oswald en Traunstein. En Salcburgo videblas liaj Kirko Sankta Erhard kaj la Kajetana kirko.

Literaturo
----------

– A.M. Zendralli: *I magistri grigioni*, 1958, 158-159
– M. Pfister: *Baumeister aus Graubünden, Wegbereiter des Barock*, 1993, 296

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Giovanni Gaspare Zuccalli en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Pri Zuccalli en la Historia Leksikono de Svislando
**Anandamaji Ma**, ankaŭ Anandamoji Ma (transliterumo Ānandamayī Mā, bengale: আনন্দময়ী মা, Feliĉplena Patrino) – ĝuste Nirmala Sundari Devi, barata jogano. Ŝi devenis de la varno de bramanoj. Praktikis Bhakti Jogon.

Juneco
------

Nirmala naskiĝis la 30-an de aprilo 1896 (mortis la 27-an de aŭgusto 1982 en Kiŝanpur (Dehradun) kiel filino de Bipinbihari Bhattaĉarya kaj Mokŝada Sundari Devi en Kheora en distrikto Brahmanbaria en Bengalio (nuntempe teritorio de Bangladeŝo). Ŝiaj gepatroj estis kredantoj de viŝnuismo.

Geedzeco de sanktulino
----------------------

Ŝi estis edzino de Sri Ĝagatbandhu Ĉakravarti. Edziniĝis en la aĝo de 13 jaroj. Konsumo de la geedzeco ne okazis – la edzo deklaris, ke ŝia edzino ne kapablas al tio. Se li emis alproksimiĝi, ŝia korpo rigidiĝis kaj estis kvazaŭ morta – tiomgrade, ke necesa estis revivigo pere de lia preĝo, kun uzo de mantro. Kiam li ekkomprenis kiom avancitan staton de sankteco atingis ŝia juna edzino, li trapasis internan ŝanĝiĝon. Ĵurante al Anandamaji Ma ĝismortan voton de fraŭleco kaj tutan silentado (mouna), iĝis unu el la plej sindonaj disĉiploj akceptante ŝin sia guruo. Mokŝada Sundari Devi, patrino de la sanktulino en 1914 nomis ŝian edzon per la titolo Bholanath – de tiam nur tiel oni sin turnis al li.

Disĉiploj
---------

* ŝia edzo Bholanath
* Gopinath Kaviraj

Aŝramoj
-------

Ŝiaj aŝramoj, nomataj *Shree Shree Ma Anandamayee Ashram*, troviĝas en Barato kaj Bangladeŝo, interalie en

* Kolkato
* Bhopalo
* Dehradun (4 lokoj)
* Ĝamŝedpur (Biharo)
* Haridvaro
* Nov-Delhio
* Puneo
* Ranĉi (Biharo)
* Varanasio
* Dako (Bangladeŝo)
* Kheora, en distrikto Khandava (Bangladeŝo)

Bibliografio
------------

* Gopinath Kaviraj, *Mother as Seen by Her Devotees*, Shree Shree Anandamayee Sangha, Varanasi 1967

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Anandamaji Ma en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Renkonto de Daya Mata kaj Anandamaji Ma
* Mapo de paĝo www.anandamayi.org Arkivigite je 2012-05-01 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 566786
* GND: 118502719
* LCCN: n50024952
* VIAF: 18013017
* ISNI: 0000 0003 6840 9980, 0000 0000 6303 4997, 0000 0003 6840 9964, 0000 0003 6840 9972
* SUDOC: 026685469
* BNF: 118887246
* MBA: 2b340a0a-ac6b-4a48-91de-eceb217b250c
* NDL: 001221560
* NKC: jo2015892450
* BNE: XX1579114
 |
*The Ambitious Mother and the Obliging Clergyman* (La ambicia patrino kaj la deviganta pastro) - karikaturo de Charles Dana Gibson priskribanta aranĝitajn geedziĝojn en la komenco de la 20a jarcento en Usono. Patrino insistas sian filinon edzigi viron surbaze de riĉo aŭ aristokrata titolo, sen konsidero al la deziro de la junulino. La pastro estas karikaturigita geedzigante blindigita per okulbendo.
**Aranĝita geedzeco** aŭ **fiksita geedzeco** (ankaŭ geedziĝo) estas speco de edzeca unio kie la novedzino kaj eĉ edzo estas selektitaj fare de iliaj familioj ĉefe sen konsidero al la deziro de la juna edzino.

Historio
--------

Ĝi estis ofta tutmonde ĝis la 18-a jarcento. Tipe, geedzecoj ĉie estis aranĝitaj de gepatroj, geavoj kaj aliaj parencoj. Oni konas kelkajn historiajn esceptojn, kiaj fianĉeco kaj engaĝintaj ritaroj dum la Renesanco en Italio kaj la Gandharva geedzeco en la Veda periodo de Barato.

En pli lastatempaj tempoj, fiksita geedziĝo estas ofta en partoj de Sudazio, Afriko, la Proksima Oriento, Latinameriko, Sudorienta Azio kaj partoj de Orientazio; aliloke en industrilandoj, oni aranĝis ke fiksita geedziĝo daŭru en kelkaj reĝaj familioj, partoj de Japanio, inter enmigrintoj kaj minoritataj etnoj. Aliaj grupoj kiuj trejnas tiun kutimon inkludas la Unuigadan Eklezion.

Fiksita geedziĝo ne devus esti konfuzita kun la praktiko de *malvola geedziĝo*. En fiksita geedziĝo, dum la renkontiĝo de la geedzoj estas aranĝita fare de familianoj, parencoj aŭ amikoj, la geedzoj jesas de sia propra libera volo geedziĝi. Kompare, en malvola geedziĝo, unu aŭ ambaŭ geedzoj estas devigitaj en la geedziĝon - la unio okazas sen ilia libera elekto surbaze de konsento (sub devigo, minacoj, psikologia premo ktp.).

Fiksita geedziĝo devias de sendependa geedziĝo - nomita amgeedziĝo en kelkaj mondopartoj - kie la individuoj trovas kaj selektas siajn proprajn geedzojn; fiksitaj geedziĝoj, en kontrasto, estas kutime starigitaj fare de la gepatroj aŭ pli maljuna familiano. En kelkaj kazoj, fiksita geedziĝo implikas edzperanton aŭ eĉ edzperiston kiel ekzemple pastro aŭ religiema gvidanto, geedzeca ejo, reciprokaj amikoj aŭ fidinda tria partio.

Fiksitaj geedziĝoj varias en naturo kaj en kiom multe da tempo pasas inter unua enkonduko kaj engaĝiĝo.

Vidu ankaŭ
----------

* Infana geedzeco
* Devigita geedzeco

Notoj
-----

1. ↑  Jodi O'Brien (2008), Encyclopedia of Gender and Society, Volume 1, SAGE Publications, page 40-42, ISBN 978-1412909167
2. ↑   Courtship and Betrothal in the Italian Renaissance. *metmuseum.org*.
3. ↑  The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M, James G. Lochtefeld (2001), ISBN 978-0823931798, Paĝo 427

* Kategorio Aranĝita geedzeco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Napkelet (Sunleviĝo)

* 1. Hungarlingva revuo literatura kaj kritika de *Magyar Irodalmi Társaság* en Budapeŝto inter januaro 1923 kaj aŭgusto 1940 redaktita de Cécile Tormay kaj Miklós Kállay (de junio 1937).
* 2. Duonmonata hungarlingva literatura kaj arta revuo aperinta en Kluĵo (Rumanio) inter 15-a de septembro 1920 kaj 1-a de majo 1922.

Radaktoroj
----------

Ĝia ĉefradaktoro estis Árpád Paál, redaktoroj Ernő Ligeti kaj Imre Kádár , helpredaktoro Jenő Szentimrei.

Kunlaborantoj
-------------

La listo de ĉefkunlaborantoj: Oszkár Bárd, Jenő Janovics, Károly Kós, Dániel Nagy, József Nyírő, Tivadar Rédey, Zoltán Szitnyai, István Szombati-Szabó, Géza Tabéry, Béla Zsolt. Pere de ili ĝi ligiĝas al Keleti Újság.

Ĝia enhavo
----------

Dum ĝia ekzisto ĝi publikis pli ol 220 poemojn de pli ol 60 poetoj, preskaŭ 120 prozaĵojn de 50 verkistoj kaj kvazaŭ 120 literaturtemajn artikolojn kaj studojn. Ĝiaj plej ofte publikantaj transilvaniaj poetoj: Lajos Áprily , Bárd Oszkár, Bartalis János, Becski Irén, Berde Mária, Endre Károly, Finta Zoltán, Kádár Imre, Szentimrei Jenő, Szombati-Szabó István; prozaistoj: Berde Mária, Kuncz Aladár, Molter Károly, Nagy Dániel, József Nyírő, P. Gulácsy Irén, Sipos Domokos, Tabéry Géza. Sed publikis en ĝi ankaŭ Mihály Babits, Béla Balázs, Barta Lajos, Mihály Boross, Milán Füst, JUHÁSZ Gyula, Sándor Márai, Zoltán Somlyó, Lőrinc Szabó, Ernő Szép, Árpád Tóth. Bárd Oszkár, Kádár Imre, Zsigmond Móricz publikis dram- kaj romanfragmentojn. Romanojn tutajn publikis ĝi de Balázs Béla (Isten tenyerén), Tibor Déry (A toronyőr), Tabéry Gézá (Októberi emberek). El la universala literaturo ĝi publikis de Charles Baudelaire, Karel Capek, Anatole France, Francis Jammes, Stéphane Mallarmé, Nietzsche, Rainer Maria Rilke, Carl Sandburg, Tagore. Memkompreneble la revuo konatigis ankaŭ la samtempan rumanan literaturon.

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon

Eksteraj ligiloj
----------------

* Repertoriumo de revuo[*rompita ligilo*].
**Naranjos Amatlán** estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Naranjos. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 013.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 26119 loĝantojn. El tiuj estis 12336 viroj kaj 13783 virinoj. La komunumo havas surfacon de 200.7 kvadratkilometroj. La komunumo situas je 21 gradoj kaj 21 minutoj norda latitudo kaj 97 gradoj kaj 41 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 60 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 27096 personoj. En la jaro 2000 temis pri 26377, do temis pri kresko / malkresko je -0.54 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 23575 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 931 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al 3.95 % de la loĝantoj. 

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

 Arkivigite je 2013-01-11 per Archive.today
**Márton Szentmiklósi** [sentmiklÓŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szentmiklósi Márton** estis hungara juristo, profesoro. Lia origina familia nomo estis **Kajuch** [kajuĥ].

Márton Szentmiklósi  naskiĝis la 19-an de marto 1866 en Hungara reĝlando en Verbic (nun urboparto de Liptovský Mikuláš en Slovakio). Li mortis en 1932 supozeble en Budapeŝto.

Biografio
---------

Márton Szentmiklósi frekventis mezlernejon, poste universitaton en Budapeŝto. Li doktoriĝis el juro en Universitato de Budapeŝto en 1889. Post siaj studoj li laboris en juĝejo en Budapeŝto. En 1891 li akiris advokatan diplomon. En la sekva jaro li plulernis unu jaron en Universitato de Göttingen (same en Lejpcigo). En 1893 li estis nomumita privata profesoro en Universitato de Budapeŝto, krome li havis postenon en la ministerio. En la sekva jaro li atingis la instruan rangon publika eksterordinara profesoro. En la studjaro 1925 li estis rektoro.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Az Exceptio Doli a régi és a mai római jogban* (1892)
* *A római jog Institutioi* (1896)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero K, poste serĉu la nomon kiel Kajuh)
* hungarlingva biografio
* entombigaj datenoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Araks proksime de Julfa-Iran (maldekstre Irano, dekstre Naĥiĉevano).
**Araks**, aŭ **Aras**, **Arakso**, **Araso** (turke *Aras*, armene Արաքս, perse ارس, azerbajĝane *Araz*, kurde *Aras* aŭ Araz, ruse *Аракс*) estas rivero kiu trafluas aŭ apudfluas Turkion, Armenion, Iranon kaj Azerbajĝanon. Ĝi longas 955 kilometrojn, havas la akvokolektan areon (basenon) de 102 000 km², tiel ĝi estas grava rivero de la Kaŭkazo.

Priskribo
---------

Ĝi fontas en proksimo de la turkia Erzurum, ĝin alfluas sudoriente de Digor rivero Arpaçay. Ĝi fluas poste en proksimo de la malnova armena ĉefurbo Ani, poste tra la turka-armena limo kaj apudfluas la koridoron inter Turkio kaj la azerbajĝana de la eksklavo Naĥiĉevano. Post tio la Arakso fluas sur la irana-naĥiĉevana, poste sur la irana-armena limo, poste enfluas Azerbajdĝanon, kiu kunfluas ĉe vilaĝo Sabirabad kun la pli granda Kura.

Ĝiaj dekstraj (sudaj) alfluantaj riveroj: Zangmar, Sariso, Ghotour, Haĝilar, Kalibarr, Ilghena, Darreh kaj Balha. Maldekstraj (nordaj) alfluaj riveroj: Ghareso, Arpaçay, Metsamor, Hrazdan, Azat, Vedi, Arpa, Vorotan, Voghdji, Megri, Ĥaĉin, Oĥĉi, Kuri kaj Kandlan. Alia alfluanto estas Kasagh.

Vidu ankaŭ
----------

* Akvaĵoj en Azerbajĝano

* Aras en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Aras en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 263848
* GND: 1043518916
* LCCN: sh97005750
* VIAF: 305331731
* BNF: 15349788j
 |
La **Reĝlando Sevilo** estis teritoria jurisdikcio aŭ provinco de la Kastilia reĝlando ekde ĝia rekonkero ĝis la teritoria disdivido de Hispanio en 1833. Ĝi estis unu el la kvar andaluziaj reĝlandoj. Ĝi etendiĝis tra la teritorio de la nunaj provincoj Onubo, Sevilo kaj Kadizo kaj la depresio de Antekero, enhavante ankaŭ kelkajn municipojn de la nuna ekstremadura provinco Badaĥozo. La Sevila reĝlando dividiĝis en dek trezorejojn kiuj havis siajn respektivajn sidejojn en Sevilo, Kadizo, Jerez de la Frontera, Sanlúcar de Barrameda, Écija, Carmona, Osuna, Estepa, Marchena, kaj Antequera.

El jurisdikcia vidpunkto, la Sevila reĝlando estis kaj reĝapartenaĵo kaj senjorio, en kiu ekzistis senjorioj kaj laikaj kaj ekleziaj. Inter la unuaj sin trovis la teritorioj de la Domo de Medina Sidonia, la Domo de Arcos, la Domo de Alcalá, la Domo de Osuna, la Domo de Olivares, la Domo de Sanlúcar la Mayor, la Markizlando Estepa, la Markizlando Gibraleón kaj la Markizlando Ayamonte, kom multaj aliaj malpli gravaj. Inter la duaj troviĝis propraĵoj de la Ĉefepiskoplando de Sevilo, la Ordeno de Sankta Johano kaj la Monaĥejo de Sankta Isidoro de la Kamparo.

Ĝibraltaro ĉesis aparteni al la Sevila reĝlando post la subskribo de la traktato de Utreĥto (inter 1712 kaj 1714).

En 1833, post 585 jaroj, la Reĝa Dekreto de la 30a de novembro nuligis la reĝlandon kaj kreis la nunan enton de la Provinco Sevilo, kiu formiĝis per la kuniĝo de la loĝlokoj de la samnoma reĝlando, krom tiuj kiuj iĝis parto de la provincoj Kadizo kaj Onubo. Ankaŭ en Sevilo eniris Gvadalkanalon, kiu ĝis tiu momento apartenis al Ekstremaduro, kaj perdis la loĝlokojn El Bodonal, Fregenal de la Sierra kaj Higuera la Real, kiuj iĝis parto de la provinco Badaĥozo, en Ekstremaduro.

* Kategorio Reĝlando Sevilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Hans-Joachim KOELLREUTTER** (naskiĝis la 2-an de septembro 1915 en Freiburg en Germanujo); mortis la 13-an de septembro 2005 en San-Paŭlo en Brazilo) estis germana kaj brazila komponisto, flutisto, orkestrestro kaj muzikpedagogo.

Hans-joachim Koellreutter.

Vivo
----

Post sia studo de muziko li elmigris pro la naziismo en Germanujo en la jaro 1937 al Brazilo, kie li komencis instrui muzikon en Salvador de Bahio. E Brazilo li fondis la novan movadon *Música Viva*, kiu sintenis kontraŭ la naciismo en la popolarto. Li enkondukis en Brazilon ankaŭ la dekdutonismon, kiun estis disvolvinta Arnold Schönberg, kaj ekhavis kontakton kun la muziko de la indiĝenaj popoloj de Brazilo, kiu ankaŭ influis lian verkadon.

En la 1940-aj jaroj Koellreutter estis unu el la plej influaj muzikprofesoroj en Brazilo. Al liaj lernantoj apartenis interalie Antônio Carlos Jobim, kiu en sia junaĝo ricevis de Koellreutter instruon pri pianludo kaj harmoniscienco. Li fondis ankaŭ muziklernejojn en San-Paŭlo kaj Salvador de Bahio. Sub influo de Koellreutter ankaŭ aliaj eŭropaj komponistoj iris al Brazilo.

En la jaro 1964 Koellreutter translokiĝis komence al Rio-de-Ĵanejro, ĝis kiam li en la malfruaj 1960-aj kaj 1970-aj jaroj laboris por la Goethe-Institut en Barato kaj Japanujo, kie li studis la klasikajn muzikojn de la du landoj. En la jaro 1975 li reiris al Brazilo kaj daŭrigis sian laboron kiel instruisto kaj komponisto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Hans-Joachim Koellreutter en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj pri Hans-Joachim Koellreutter en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 522199
* GND: 119181959
* LCCN: n84225962
* VIAF: 22354390
* ISNI: 0000 0001 1439 5072
* BNF: 14371164f
* MBA: 03c63f8e-1035-46d4-91f6-671a55c6c3f9
* NLA: 35278076
* ICCU: CFIV209524
 |
1. **Cimbora** (Bonkunulo) estis ilustrita hungarlingva porinfana gazeto en Rumanio, kiu aperis en Satu Mare ekde 12-a de februaro 1922 ĝis 14-a de julio 1929. La unua ĉefredaktoro estis Jenő Szentimrei, sed poste ekde la 29-a numero Elek Benedek. Komence ĉiusemajne, poste ĝi aperis trifoje ĉiumonate kun subtitolo *ilustrita semajngazeto por bonaj infanoj*, poste *la unika ilustrita hungarlingva porinfana gazeto de Rumanio kaj la posteulŝtatoj*.

Eldonejo kaj presejo
--------------------

Ĝia eldonejofico estis en Satu Mare, la presejo en Baia Mare kaj poste ankaŭ tiu de la lasta en Satu Mare.

Enhavo
------

La redaktoro, Elek Benedek, kiu vivis en vilaĝo Băţanii Mici, laboris en tre malfacilaj kondiĉoj, deziris doni por abonanantoj ne nur edukan, distran literaturon, historian kaj natrusciencan legaĵon, sed li havis rubrikon *Elek apó üzeni* (Aĉjo Elek mesaĝas), en kiu li helpis la geknabojn kiel skribi kaj verki. En la gazeto, kiu rapide fariĝis tre populara, la redaktoro publikigis la infanliteraturajn kreaĵojn de la klasikuloj hungaraj, rumanaj kaj universalaj, sed li invitis ankŭ la plej bonajn samtempajn verkistojn, ke ili fariĝu kunlaborantoj de la gazeto.

Kunlaborantoj
-------------

Por la *Cimbora* verkis: Lajos Áprily, Mária Berde, Jenő Dsida, Sándor Kacsó, Benő Karácsony, Ernő Ligeti, Sándor Reményik, Domokos Sipos, Áron Tamási, László Tompa.

Cimbora Könyvtára
-----------------

La gazeto eldonis ankaŭ librojn sub nomo Cimbora Könyvtára (Biblioteko de Cimbora).

Bibliografio
------------

* Literatura enciklopedio rumania hungara.

2. Post 1989 en Sfântu Gheorghe, ĉefredaktoro Kinga Farkas, redaktoro Szabolcs Szonda.

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon
**Cilio** (*Cilium*) nomiĝas la mallonga, harsimila ĉelkreskaĵo, kiu kontraŭ al la simile konstruata sed pli longa flagelo, formas grandnombron sur la ĉelsurfaco de unuĉeluloj aŭ plurĉeluloj. Temas pri tre mallarĝa elkreskaĵo de la citoplasmo, kiu estas kovrita interne per tubforma mikrotubo,kaj kiu respondas al bazkorpo.

La cilioj estas movemaj kaj ilia komuna, remanta movo servas

* la antaŭen-movon de ĉelo kiel ĉe cilibestetoj aŭ multnombraj larvoj de pli malgrandaj, en akvo vivantaj bestoj,
* la alproprigon de la nutraĵeroj
* la transporton de korpetoj aŭ fluidaĵoj interne de organismo (kiel ekz. ĉe cilia epitelio en la korpokavoj).

La cilioj estas preskaŭ miniaturaj, fleksiblaj remiloj. Dum la fortplena antaŭenbato, la cilio estas rekta; la pli malrapida rebato okazas kurbiĝinte, dum kio komenciĝas kurboondo de la cilibazo kaj kuras al la cilipinto, tiel la cilio reakiras la originalan staton ĉe malgranda akvorezisto. Dum tio okazas space unu kurbo.

Ĉiu cilio de la ciliordo batas iom poste al la antaŭstaranta. Oni nomas tion metaĥrona moviĝo. La moviĝofluo estas tiel ondoforma, komarebla kun en vento ondanta tritikkampo.

Pri la kurbiĝo respondecas la energibezonaj, ATP-dependaj deŝoviĝoj de la mikrotuboj de la cili-interno.

Cilioj kaj flageloj estas kuntiritaj science sub la nocio *undulipodiumoj*, ĉar ili montras la saman konstru-principon.
Botanikisto nomas foliojn (pli malofte ankaŭ tutaj organoj) kun cilioj, se la folirando estas kovrata de vico da mallongaj haroj. Tiuj haroj estas elkreskaĵoj de ĉeloj aŭ el kompletaj ĉeloj aŭ el pluraj ĉeloj.

Vidu ankaŭ
----------

* cilioj
* okulharo

* Kategorio Cilio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 21304
* LCCN: sh85025973
* BNF: 119810838
* NKC: ph884856
 |
**Hecelchakán** estas unu el la 11 komunumoj de la meksika subŝtato Campeche, kiu situas sur la duoninsulo Jukatano en la centro-orienta parto de Meksiko (ofte oni diras ke temas pri la suda parto de Meksiko, sed laŭ la latidudo, la komunumo situas je preskaŭ sama nivelo kiel la ĉefurbo de Meksiko)

La ĉefurbo de la komunumo ankaŭ nomiĝas **Hecelchakán**. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 04005.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 26973 loĝantojn. El tiuj estis 13514 viroj kaj 13459 virinoj. La komunumo havas surfacon de 1331,99 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 50 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 20676 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 11233 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 54,33 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon. La plej multaj el ili parolas la jukatanan majaan lingvon (memnomigo: Màaya t'àan (Mayathan).

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hecelchakán Arkivigite je 2012-04-14 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
**Hans-Ullrich Sandig** (naskiĝis la 14-an de novembro 1909 en Dresdeno, mortis la 25-an de majo 1979 en Dresdeno) estis germana astronomo, filo de gepatroj arkituekturistoj. Lia patro estis mortigita en la unua mondmilito.

Li komencis lerni pri matematiko, fiziko kaj geodezio en la Teknika Universitato de Dresdeno en 1928. Post unu jaro li iris en la Bonnan universitaton por plifirmigi sian konon pri astronomio, kaj elde tie li sekvis sian profesoron Josef Hopmann al la Universitato de Lepsiko por pasi kun li sian ŝtatan ekzamenon. Li plenumis sian diplomon pri fiziko kun Werner Heisenberg.

En 1933 li ricevis sian doktorecon per disertaĵo „*Photometrische Untersuchung des Systems β Lyrae*" (Lummezura Studo pri la Sistemo Beto Lira) kaj poste laboris en la observatorio de la universitato de Vroclavo
kiel helpanto de Erich Schoenberg. Li poste studis la kosman estingiĝon, la ĉielan lumecon, la lumecon de la Malgranda Magelana Nubo kaj la zodiakan lumon dum 18 monatoj
en Vindhuko (nun en Namibio).

En 1937, li malkovris la asteroidon 4680 Lohrmann.

Li estis grave vundita dum la dua mondmilito. En 1945 li laboris en la Observatorio D-ro Remeis de Bamberg, kun Ernst Zinner. En 1949 li loĝis en Offenbach, de 1951 li estis prezidento pri la malvolvo de instrumentoj en la Instituto por Aplikata Geodezio (IfAG) de Frankfurto ĉe Majno, li laboris pri la mezuro de la hidrostatikaj translokigoj de povumo kaj interferometria etalonado. Li famkonatiĝis per sia fotoelektra metodo de observo de la momentoj
de kontakto dum la sunaj eklipsoj.

En 1956 li estis nomumita profesoro en la freŝe kreita „*Lehrstuhl für Geodätische Astronomie*" (Katedro pri Astronomia Geodezio) de la Teknika Universitato de Dresdeno, de kiu li kunlaboris al la Internacia Geofizika Jaro.

En 1961 li estis la unua direktoro de la Instituto Lohrmann kaj, de 1960 al 1967 li estis anstataŭiganta direktoro de la departemento pri astronomia geodezio de la instituto pri Geodezio de la
*Germana Akademio de Sciencoj en Potsdamo*, kiu iĝis pli malfrue la Centra Instituto de Fiziko de la Tero (*Zentralinstitut für Physik der Erde* : ZIPE).

Emerita en 1975, li mortis pro kormalsano en 1979.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Photometrische Untersuchung des Systems β Lyrae von Hans-Ullrich Sandig in Leipzig (el *Zeitschrift für Astrophysik*, Vol. 8, p.1 (germane)

Eksteraj ligiloj
----------------

* germane Hans-Ullrich Sandig, Nekrologo el *Astronomische Nachrichten*, Vol. 301, P. 39, 1980
mapetomapeto
**Whitstable** ([/ˈwɪtstəbəl/], loke [ˈwɪʔstəbl]) estas malgranda marborda urbeto en Kent,  sud-orienta Anglio. Ĝi situas 8 kilometrojn (5 ml) norde de Canterbury, proksime al Herne Bay. La urbo estas fama pro siaj ostroj kiuj estis kolektitaj tie jam ekde la romia periodo. Ĉiujare oni celebras la ostrokulturon dum la Whitstable Ostra Festivalo.

La urbeto estas konata pro la multaj aŭtentaj fiŝkaptistaj domoj kaj aŭtonomaj lokaj vendejetoj. Neniu alia urbeto en Anglio kalkulas pli da aŭtonomaj vendejetoj ol Whitstable.

Ĉi tie ne videblas la internaciaj vendejaj ĉenoj, ĉar la loĝantaro volas konservi la aŭtentan karakteron de ilia urbeto.

La unika karaktero kaj etoso de tiu urbeto kondukis al forta turisma industrio.

Whitstable havas ĉirkaŭ 32 000 loĝantojn.

Inter Canterbury kaj Whitstable ekzistas la Crab & Winkle Way Arkivigite je 2020-11-12 per la retarkivo Wayback Machine (angla), vojindikita promena kaj bicikla itinero kiu sekvas parte eks-fervojan linion inter ambaŭ urboj.

Whitstable formas ĝemelurbon kun Borken (Germanio).

Vidu ankaŭ
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Whitstable en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* [www.canterbury.co.uk]

Referencoj
----------

1. ↑  (angla) "Whitstable planning strategy". Canterbury City Council. El arkivo kies originalo datas de la 27-a septembro 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 585452
* GND: 4751889-3
* LCCN: n83052627
* VIAF: 153641748
 |
**Hans-Joachim SCHULZE** (n. 1934 en Lepsiko) estas germana muziksciencisto.

Biografio
---------

Hans-Joachim Schulze studis muziksciencon kaj germanistikon ĉe la Altlernejo por Muziko je Lepsiko ekde 1952 ĝis 1954 kaj ĉe la Universitato de Lepsiko ekde 1954 ĝis 1957. Ekde 1957 li laboras ĉe la Bach-arĥivo en Lepsiko kaj estis ties direktoro ekde 1992 ĝis 2000. En 1979 li doktoriĝis ĉe la Universitato Rostock per studaĵoj pri la Bach-tradicio en la 18-a jarcento. 

En 1993 li fariĝis kromprofesia profesoro ĉe la Altlernejo por Muziko kaj Teatro „Felix Mendelssohn Bartholdy" Lepsiko. En la jaroj 1975–2000 li estis kune kun Christoph Wolff eldonanto de la Bach-Jarlibro.

Publikaĵoj
----------

* Bach-Dokumente vol. I–III kaj V, Kassel kaj Leipzig 1963–72, 2007 (vol. I/II kune kun Werner Neumann);
* Johann Gottfried Walther, Briefe, Leipzig 1987 (kune kun Klaus Beckmann);
* Bach Compendium, Leipzig kaj Frankfurt a. M. 1986 ff. (kune kun Christoph Wolff).


|  |  |
| --- | --- |
|  | Ĉi tiu artikolo estis redaktita tiel ke ĝi entenas tutan aŭ partan tradukon de « Hans-Joachim Schulze (Musikwissenschaftler) » el la germanlingva Vikipedio. Rigardu la historion de la originala paĝo por vidi ties aŭtoroliston.  (Ĉi tiu noto koncernas la version 3290498 kaj sekvajn de ĉi tiu paĝo.) |
La rivero **Ruzizi** (ankaŭ foje literumita **Rusizi**) longas 104 km. Ĝi estas la ununura defluanto de la lago Kivuo (altitudo 1500 m) kaj unu el la alfluantoj de la lago Tanganjiko (altitudo 770 m).

Irvojo
------

La Ruzizi defluas el la suda parto de la lago Kivuo. Ĝia deklivo estas plej kruta en la unuaj 40 kilometroj. Unue la rivero estas parto de la landlimo inter la Demokratia Respubliko Kongo kaj Ruando kaj sekve inter la Demokratia Respubliko Kongo kaj Burundo. Ĝi fluas suden ene de la orientafrika Rifto kaj enfluas en la Tanganjikon. Alfluantoj de la Ruzizi estas la Nyamagana, Muhira, Kaburantwa, Kagunuzi, Rubyiron kaj Ruhwa, inter aliaj.

Ok kilometrojn antaŭ la enfluo la Ruzizi dividiĝas en du brakoj. La pli mallarĝa okcidenta brako transportas nur dekonon de la tuta kvanto da akvo kaj estas la landlimo inter la Demokratia Respubliko Kongo kaj Burundo. La pli larĝa orienta brako estas la precipa alfluanto de la lago. La *Ponto de la konkordo* (Bridge of Concord), la plej longa ponto de Burundo, transiras la riveron proksime de ĝia enfluejo.

Akvenergio
----------

En la jaro 1958 ĉe la defluo el la lago Kivuo estis konstruita baraĵo por elektrejo, kiu modifas nivelon kaj fluokvanton de la rivero.
La elektrejo *Ruzizi I* disdonas elektron al la urboj Bubanza kaj Kigoma. La kvanto da produktita elektra energio egalas al proksimume 148 GWh jare. En la jaro 1989 estis konstruita alia centralo nomata *Ruzizi II*. Nuntempe la produktita elektro ne sufiĉas por la bezonoj de la ĉirkaŭanta loĝantaro kaj pro tio estas planata la konstruo de la tria centralo *Ruzizi III* 25 km laŭfluen.

Faŭno kaj flaŭro
----------------

En la rivero kaj la riverborda areo vivas kelkaj reptilioj inkluzive de marĉserpentoj kaj nilaj krokodiloj. Inter la lastaj estas ankaŭ la sufiĉe konata krokodilo Gustave taksita esti proksimume 6 metrojn longa kaj pezi proksimume 900 kilogramojn. Laŭdire ĝi mortigis kaj manĝis multajn homojn.

Marĉkanejoj estas oftaj laŭ la malsupra parto de la rivero. Proksime de la enfluejo, la riverbordaj marĉoj estas ĝis 3 kilometrojn larĝaj. La suma areo de la marĉoj en Burundo estas taksata je 12,000 hektaroj kun kanoj variantaj en alteco de 2 ĝis 4 metroj, depende de la grado de inundo. Loĝantoj uzas la kanojn por tegmentado kaj aliaj hejmaj celoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ruzizi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Heber Doust Curtis** (naskiĝis la 27-an de junio 1872 en Muskegon (Miĉigano), mortis la 9-an de januaro 1942 en Ann Arbor) estis usona astronomo, kiu partoprenis al 11 ekspedicioj por studi la sunajn eklipsojn.

Li studis en la Universitato de Miĉigano kaj en la Universitato de Virginio, kie li ricevis diplomon pri astronomio.

De 1902 ĝis 1920 li laboris ĉe la Observatorio Lick, pluigante la enketon pri nebulozoj komencita de James Edward Keeler. En 1912 li estis elektita prezidento de la *Astronomical Society of the Pacific*.

La 11-an de februaro 1913 li malkovris la asteroidon (23400) A913 CF.

En 1918, observante la galaksion M87 (N.G.C. 4486), li estis la unua, kiu notis la ŝprucon, kiun li preskribis kiel "kurioza rekta radio... ŝajne ligita kun la kerno per maldika linio da materio"

En 1920 li estis nomumita direktoro de la Observatorio Allegheny ; la sama jaro li partoprenis al la "Granda Debato" kun Harlow Shapley pri la eco de la nebulozoj kaj galaksioj kaj la grando de la universo. Curtis pledis por la vidpunkto, laŭ kiu ekzistas aliaj galaksioj ekstere de Lakta Vojo.

En ĉ. 1925 li inventis komparilon por fotaj platoj uzante sistemon de prismoj, en kiu du platoj de 8×10 coloj estis staplitaj kaj vicigitaj prefere ol metitaj unu ĉe la latero de la alia. Tiu permesis, ke la grando de la aprato estis nur 60 × 51 cm.

En 1930 Curtis estis nomumita direktoro de la observatorioj de la Universitato de Miĉigano, sed la manko de monrimedo pro la Granda Depresio malhelpis la konstruon de la granda teleskopo, kiun li estis planinta por la universitato en Ann Arbor.

Li kontribuis al la disvolvo de la privata observatorio *McMath–Hulbert* en Lake Angelus.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  paĝo 31-a de "Priskribo de 762 nebulozoj kaj amasoj fotitaj per la teleskopo Crossley" ; de Heber Doust Curtis ; *Publications of Lick Observatory, vol. 13, pp.9-42* (angle)
2. ↑  La Debato Shapley - Curtis en 1920 ; el la pagaro de NASA  (angle)
3. ↑  Nova tipo de komparilo, de Heber D. Curtis , el *Publication of the Allegheny Observatory of the University of Pittsburg* Vol VIII n° 2, ĉeretigita far de *Assorted University Publications* (angle)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Heber Doust Curtis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* angle Biografia Memuaro pri Heber Doust Curtis, de Robert Aitken
* angle Nekrologo de Heber D. Curtis
* angle Portetoj pri Heber Doust Curtis, el *Records Digital Archive, UC Santa Cruz Library's Digital Collection* Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
Altaro fare de Burgkmair.
**Hans BURGKMAIR la maljuna** (naskiĝis en 1473 - mortis en 1531) estis germana pentristo kaj gravuristo. Li naskiĝis en Augsburg, kaj estis la filo de la pentristo Thomas Burgkmair. Lia filo, Hans la juna, ankaŭ dediĉis sian vivon al pentrado.

Junaĝo
------

Hans fariĝis lernoknabo de Martin Schongauer en Colmar ekde 1488. Schongauer mortis antaŭ la fino de la dujara formado de Burgkmair. La juna pentristo eble vizitis Italion dum tiu periodo, kaj certe revenis tien en 1507. Tio grandege influis lian stilon. Li eklaboris en 1491 en Augsburg, kie li fariĝis majstro kaj kreis sian propran atelieron en 1498.

Gravuraĵoj
----------

La kritikisto Hollstein atribuas 834 lignajn gravuraĵojn al Burgkmair, precipe bildoj por libroj. La plej bonaj el ili montras talenton por okulfrapaj desegnaĵoj, kiuj ne ĉiam sukcese miksas italian Renesancon kun pli germana stilo. Li tre volonte uzis la *chiaroscuro*-teknikon. Ekde proksimume 1508, li plejparte laboris por la imperiestro Maksimiliano la 1-a, ĝis lia morto en 1519.

Pentrado
--------

Burgkmair estis cetere sukcesa pentristo, precipe koncerne religiajn scenojn kaj portretojn de la civitanoj de Augsburg aŭ de la korteganoj de la imperiestro. Oni trovas plurajn verkojn de Burgkmair en la galerioj de Munkeno, Vieno sed ankaŭ aliloke. Liaj portretoj estas ĝenerale pli modernaspektaj ol liaj religiaj pentraĵoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de pentristoj

* Kategorio Hans Burgkmair en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 215013
* GND: 118665200
* LCCN: n82082454
* VIAF: 54420521
* ISNI: 0000 0001 1063 4152
* SUDOC: 031423736
* BNF: 122640616
* ULAN: 500022364
* NLA: 35783757
* RKD: 14227
* NKC: ola2008419274
* BNE: XX1307532
 |
Detaloj de Brulmonumento de 2006; bruligota, sed ne bruligita, ĉar savis sian vivon
Bruligata brulmonumento
Virinoj de Valencio en tipaj kostumoj ĉe la Urbodomo.
La **Fallas** en hispana, **Falles** en valencia, **Brulmonumentoj** aŭ **Torĉoj** estas la semajnfesto de la urbo Valencio, kiam oni starigas kaj bruligas la *fallas* aŭ torĉojn, tio estas grandaj monumentoj faritaj el kartono kun ligna strukturo. Tiu celebro rilatas al la festo de Sankta Jozefo, laŭ la katolikismo patrono de la ĉarpentistoj, kiuj supozeble konstruas la bruligotajn monumentojn. La plej bela ĉiujare estas "pardonita" kaj savas sian vivon.

Tiu festo estas ege akompanata de piroteknikaĵoj, ege ŝatata en la tuta regiono de Valencio.

En mezepoka kataluna lingvo, la vorto "falla" estis uzata por nomi la torĉojn lokitajn ĉe la gardoturoj. Devenas el la latina *facula*, torĉo.

En la Llibre dels Fets, oni citas ke la trupoj de la reĝo Jakobo la 1-a portis *falles* por lumigi al si.

* Kategorio Fallas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La tielnomata **Falko** (aŭ akcipitro) **de la Kurajŝoj** estas simbolo kiu troviĝas en la oficialaj emblemoj, blazonoj kaj flagoj de pluraj arabaj ŝtatoj. La arabaj popoloj de Arabio, hodiaŭ precipe tiuj el la marbordo de la Persa Golfo, estas tradiciaj spertaj falkistoj; falkoj (kaj akcipitroj) estas viditaj kiel statusaj simboloj kaj unu el la preferataj bestoj. Ankaŭ la tradicioj kaj registrita historio pri la tribo Kurajŝoj kaj pri la islama profeto Mahometo asertas ke simboloj de falko estis uzataj kiel klana simbolo. Sekve pluraj variaĵoj de la falko de la Kurajŝoj aperis kaj aperas en la flagoj, blazonoj, sigeloj kaj emblemoj de pluraj arabaj ŝtatoj ĝis hodiaŭ. En tiu signifo la Falko de la Kurajŝoj estas rivalo al la tiel nomata "Aglo de Saladino".

* falko de la Kurajŝoj en la emblemo de Kuvajtofalko de la Kurajŝoj en la emblemo de Kuvajto
* falko de la Kurajŝoj en la blazono de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj (UAE)falko de la Kurajŝoj en la blazono de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj (UAE)
* falko de la Kurajŝoj en la blazono de la emirlando Abu-Dabio (UAE)falko de la Kurajŝoj en la blazono de la emirlando Abu-Dabio (UAE)
* falko de la Kurajŝoj en la blazono de la emirlando Dubajo (UAE)falko de la Kurajŝoj en la blazono de la emirlando Dubajo (UAE)
* falko de la Kurajŝoj en la antaŭa blazono de Libio, valida ĝis 2011falko de la Kurajŝoj en la antaŭa blazono de Libio, valida ĝis 2011
* falko de la Kurajŝoj en la antaŭa Federacio de Arabaj Respublikoj, kiu inkluzivis Egiption, Sirion kaj Libionfalko de la Kurajŝoj en la antaŭa Federacio de Arabaj Respublikoj, kiu inkluzivis Egiption, Sirion kaj Libion
* falko de la Kurajŝoj en la blazono de Sirio (ekde 1980)falko de la Kurajŝoj en la blazono de Sirio (ekde 1980)
* falko de la Kurajŝoj en la antaŭa blazono de Sirio (ĝis 1963)falko de la Kurajŝoj en la antaŭa blazono de Sirio (ĝis 1963)

* Kategorio Falko de la Kurajŝoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Diapsidoj** |
| --- |
| Troveblo de fosilioj: Karbonio - ĉi-epoke |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | *Sauropsida* |
| Subklaso: | **Diapsidoj** *Diapsida*Osborn, 1903 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Grupoj |
| vidu tekston |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Diapsidoj  |

 |
| v • d • r |

diapsida kranio
**Diapsidoj** (*Diapsida* = "du arkoj") estas subklaso de kvarpieduloj kiuj evoluigis du truojn en ĉiu flanko de la kranio, antaŭ 300 milionoj da jaroj dum la malfrua karbonio. Vivantaj diapsidoj estas divers-specaj; inter ili estas la birdoj, krokodiluloj, lacertoj, serpentoj, kaj eble eĉ la sfenodontoj. Iuj el ili perdis aŭ unu truon (lacertoj), iuj perdis ambaŭ truojn (serpentoj), kaj iuj restrukturigis la kranion ankoraŭ pli multe (modernaj birdoj), sed oni klasas ilin ĉiujn kiel diapsidoj surbaze de ilia deveno. Estas 14.600 diapsidaj specioj nun vivantaj, inter ili la plimulton de la flugantaj kaj venenaj vertebruloj.

La praulaj truoj estis supre kaj malsupre de la okulo, kio permesis al la makzelo malfermiĝi pli larĝe kaj permesis la alligadon de pli grandaj, pli fortaj makzelomuskuloj. Malpli evidenta heredita praula trajto estas plilongeco de la radiuso kompare kun la humero. Inter la formortintaj diapsidoj estas la dinosaŭroj, la flugsaŭroj, la pleziosaŭruloj, kaj la mozasaŭredoj - la klasado de la plimulto de la plej fruaj grupoj estas ankoraŭ ŝanĝebla.

Taksonomio
----------

### Klasado

* **Subklaso DIAPSIDOJ *DIAPSIDA***
	+ Ordo Araeoscelidia
	+ Ordo Avicephala
	+ Ordo Younginiformes
	+ Superordo Iktiopterigoj *Ichthyopterygia*
	+ **Infraklaso Lepidosaŭromorfoj *Lepidosauromorpha***
		- Ordo Eolacertilia
		- Superordo Lepidosaŭroj *Lepidosauria*
		- Superordo Saŭropterigoj
	+ **Infraklaso Arkosaŭromorfoj *Archosauromorpha***
		- Ordo Aetosauria
		- Ordo Ĥoristoderoj *Choristodera*
		- Ordo Phytosauria
		- Ordo Prolacertoformaj *Prolacertiformes*
		- Ordo Flugsaŭroj *Pterosauria*
		- Ordo Rauisuchia
		- Ordo Rinkosaŭruloj *Rhynchosauria*
		- Ordo Trilofosaŭruloj *Trilophosauria*
		- Superordo Krokodilomorfoj *Crocodylomorpha*
		- Superordo Dinosaŭroj *Dinosauria*

### Filogenezo

```
**Diapsidoj *Diapsida***
|--Araeoscelida
|-?*Sphodrosaurus*
|-?*Palacrodon*
|-?*Omphalosaurus*
`--+--Avicephala
    `--Neodiapsida
          |--*Apsisaurus*
          `--Eosuchia
                 |-?Younginiformes
                 `--+-?*Claudiosaurus*
                       |-?Iktiopterigoj *Ichthyopterygia*
                       `--Saŭroj *Sauria*
                              |-?Thalattosauriformes
                              |--Lepidosaŭromorfoj *Lepidosauromorpha*
                              `--Arkosaŭromorfoj *Archosauromorpha*
```
**Frekventativo** (de latine *frequentia* "ofteco"; ankaŭ **iterativo** de latine *itēratīvum* "ripeta") estas leksika aspekto de verbo, kiu esprimas ripetan, ofte okazantan resp. kutiman agon.

**Verba frequentativa** estas troveblaj antaŭ ĉio en malnovaj lingvoj kiel latina kaj Antikva greka lingvo. En la latina ili estas rekoneblaj per la sufikso *-it*. En la germana oni uzas por la redono adverbojn kiel „oft" ("ofte") aŭ verbajn kompleksojn kiel „pflegen" + „zu"-infinitivo.

Ekzemploj el la latina:

* *vent**-it**-are* „ofte veni" al *ven-ire* „veni", perfekta pasiva participo *vent-us*
* *fact**-it**-are* „kutime fari" al *fac-ere* „fari", perfekta pasiva participo *fact-us*

Ankaŭ en la germana ekzistas frekventativaj aŭ *iterativaj* verboj (de *iterare* „ripeti"). Tiuj estas ofte derivataj per la sufikso *-eln* aŭ *-ern* de la origina Verbo, kiel ankaŭ la diminutivaj verboj:

* *kling**eln*** < „ripete soni"
* *stich**eln*** < „ripete piki"

La rusa lingvo povas esprimi iterativon per la sufikso -ва- [-va-], ekz. *говаривать* [gowariwat'] "kutime diri".

Fontoj
------

* Hadumod Bußmann: *Lexikon der Sprachwissenschaft*. 2. Aufl. Kröner, Stuttgart 1990. germane
* Helmut Glück: *Metzler Lexikon Sprache*. Verlag J.B. Metzler, Stuttgart, Weimar, 1993. germane