recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Maroslele** (maroslele) estas vilaĝo en Hungario en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Csongrád, en subregiono de Makó.

Kirko de Maroslele

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 47  km²
* Loĝantaro: 2150
* Poŝtkodo: 6921
* Telefonprefikso: 62

Geografio
---------

Maroslele situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Mureş (rivero), laŭ flankovojoj inter urboj Makó, Szeged kaj Hódmezővásárhely. Kunfluejo de Tiso kaj Mureş estas tre proksime.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1274 en formo *Leleu*. En 1596 la turkoj faris senhoma la vilaĝon. Poste tabakokultivistoj refondis la komunumon. Ekde 1872 ĝi estas oficiale vilaĝo, kies nomo estis ekde 1908 Püspöklele (=episkopolele), ekde 1950 Maroslele (Mureş (rivero) hungare Maros). La loĝantaro famas pri produktado de ajlo.

Vilaĝservoj estas lernejo, muziklernejo, infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko, interretejo, kuracejo, dentokuracejo, klubo de maljunuloj, apoteko, infanhelpa servo.

Vidindaĵoj
----------

* ĉe la riverobordo troviĝas 50 m-ojn alta poplo, supozeble 300 jara
* Kirko Dipatrino de Hungaroj (Maroslele)

* Kategorio Maroslele en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

mia vivoLogotipo de la retejo antaŭ la 2-a de marto 2022.
**Mia Vivo** aŭ **MiaVivo.net** (mallonge: **MV**), estas senpaga socia retejo por esperantistoj, oficiale malfermita je 27-a de oktobro 2020. Ĝi estas fondita fare de Johannes Genberg el Svedio. La paĝaro uzas pagendan programon *PeepSo*.

Historio
--------

En la fino de 2018 estis kreita la socia esperantista retejo **Nubo.re**. Ĝin multaj personoj kritikis pro manko de sekureco, malrapideco, malnova aspekto, eraroj, ktp, kaj poste problemoj pligrandiĝis. La firmao kiu prizorgas la uzatan programon ne povis aŭ volis solvi la problemojn, kaj la kreinto, Johannes Genberg, mem ankaŭ ne povis tion fari. Fine li decidis serĉi pli bonan programon, kaj trovis la sistemon PeepSo, kiu ruliĝas sub WordPress. Tial en 2020 estis fermita Nubo kaj aperis la nova retejo, Mia Vivo.

La 7-an de decembro 2021 ĉe Google Play aperis **poŝtelefona aplikaĵo** de Mia Vivo por Android, kaj je 14-a de marto 2022 ĉe App Store poŝtelefona aplikaĵo por iPhone.

La 2-an de marto 2022 la uzanto Pau Kokura kreis novan logotipon por la retejo.

Priskribo
---------

Mia Vivo estas simila kun aliaj sociaj retejoj: vi povas afiŝi kaj komenti afiŝojn de aliuloj, alŝuti bildojn kaj fotojn, disdoni informojn kaj filmojn de aliaj retejoj, krei grupojn kaj aliĝi al ili, babili, konektiĝi kaj amikiĝi. Sola uzata lingvo estas Esperanto, nur mallonga priskribo de la retejo estas tradukita en aliajn lingvojn. Kompare kun Nubo, Mia Vivo estas pli simpla. Laŭ la vortoj de Johannes Genberg: "pli bone esti tre uzebla en malmultaj aferoj ol esti duone uzebla en multaj". Oni ne bezonas konton por vidi enhavojn publikajn.

Mia Vivo estas nekomerca projekto kaj ekzistas nur per mondonacoj.

Referencoj
----------

1. 1 2   (2020-11-03) "Nova socia retejo nur por esperantistoj", *Libera Folio* (eo).
2. 1 2  Johannes Genberg (2020-10-27).  Bonvenon al nova socia retejo por Esperantistoj (esperante). Arkivita el la originalo je 2021-01-19. Alirita 2021-01-18.
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑  Pri, priskribo de "Mia Vivo" en ties paĝaro.
La **Internacia Dokumenta Filmfestivalo de Amsterdamo** (**IDFA**) (angle *International Documentary Filmfestival Amsterdam*) estas la plej granda festivalo de la dokumenta filmo en la mondo. Ĝi estis kreita en 1988 por promocii la dokumentofilman kulturon nacie kaj internacie.

IDFA serĉas dokumentofilmojn kiuj estas filme interesaj aŭ novigaj, kiuj rilatas al la hodiaŭa socio kaj kiuj instigas la spektanton pensi, diskuti kaj starigi demandojn.

La celo de la IDFA estas promocii la kreadon de tiaj dokumentaj filmoj kaj prezenti ilin al plej eble grandnombra spektantaro.

Ĝi komencis en neriĉa maniero sed poste kreskadis, prezentante nun pli ol 250 filmojn en periodo de dek unu tagoj al publiko de pli ol 125 000 personoj. En januaro 2018 la siria filmproduktisto Orwa Nyrabia estis nomumita kiel la nova arta direktoro de IDFA.

Vidu ankaŭ
----------

Listo de festivaloj de filmoj

Ekstera ligilo
--------------

Oficiala retejo de la IDFA

Notoj kaj referencoj
--------------------

(en) Ĉi tiu artikolo estas parte aŭ tute tradukita el la Vikipedio-artikolo en la angla kun la titolo "International Documentary Film Festival Amsterdam" (vidu liston de aŭtoroj).

Referencoj
----------

1. ↑  (angla) "*Orwa Nyrabia appointed new artistic director of IDFA*", *Screen*.
  

* Kategorio Internacia Dokumenta Filmfestivalo de Amsterdamo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kalverstraat, kun la ĉefa enirejo al la vendejaro Kalvertoren.
La  **Kalverstraat** estas negoca komerca strato de Amsterdamo, nome ĉefurbo de Nederlando. Ĝi estas nomita laŭ la *kalvermarkt* ("merkato de bovidoj") kiu okazis tie ĝis la 17a jarcento.

La Kalverstraat estas la plej multekosta vendeja strato en Nederlando, kiu enspezas ĝis 3000 eŭrojn por kvadrata metro (2016). En 2009 ĝi estis la 17a plej multekosta strato en la mondo mezurite laŭ luprezoj. La Kalverstraat estas ankaŭ la plej multekosta strato en la nederlanda versio de la ludo Monopolo.

La strato ekas ĉe Placo de Dam kaj finas post ĉirkaŭ 750 metrojn ĉe la turo Munttoren ĉe la placo Muntplein. Tiu turo estis iam pordego en la mezepokaj urbomuregoj. Post la muroj estis konstruitaj, la strato inter Spui kaj Munttoren iĝis *Byndewyck*. Tiu parto de la kvartalo, el 1486 al 1629, havis *veemarkt* (bovomerkato). Poste, la strato ekhavis la nomon *Kalverstraat*, laŭ la bovomerkato.

En 1345 oni diris ke okazis miraklo pri eŭkaristio en hejmo inter Kalverstraat kaj Rokin. Tiu okazaĵo estas rememorata pere de la ĉiujara procesio *Stille Omgang*. Oni konstruis kapelon, nome Heilige Stede, sur la loko de la supozata miraklo. La strato Heiligeweg konektis Kalverstraat kun tiu pilgrima kapelo, kaj kun Leidsestraat.

La pentristo Piet Mondrian loĝis en Kalverstraat 154 el 1892 al 1895. La unua vendejo de la vendejĉeno HEMA malfermiĝis en Kalverstraat en 1926. La 7an de Majo, 1945, ebriaj germanaj soldatoj pafis el la fenestroj de konstruaĵo de laangulo de Kalverstraat kun la placo Dam kaj mortigis 19 civilulojn kiuj estis celebrantaj sian liberigon el la Nazioj kaj la finon de la Dua Mondmilito. Incendio la 9an de Majo, 1977, okazigis 33 mortojn.

La Amsterdam Museum situas en iama orfejo inter Kalverstraat kaj Nieuwezijds Voorburgwal.

Referencoj
----------

1. ↑  Nu.nl "Huurprijzen winkelpanden dalen opnieuw", Nu.nl, 2a de Januaro 2016 (nederlande)
2. ↑  Parool.nl "Kalverstraat stijgt plek in lijst duurste winkelstraten", Parool.nl, 13a de Novembro 2013 (nederlande)
3. ↑  Martin Dunford.  (2010) *The Rough Guide to The Netherlands*. Penguin, p. 64. ISBN 978-1-84836-882-8.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kalverstraat en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Kalverstraat.nl Arkivigite je 2006-08-19 per la retarkivo Wayback Machine, retejo de Kalverstraat angle

52° 22′ 11″ N 4° 53′ 28″ O﻿ / ﻿52.36972 °N, 4.89111 °O﻿ / 52.36972; 4.89111 (mapo)
*Eble vi serĉas kantistinon Petra Janů.*

**Jana Petrů** (nask. la 14-an de julio 1938 en Prago) estas ĉeĥa kantistino. Ŝi estis unu el la plej ŝatataj ĉeĥaj kantistinoj komence de la 60-aj jaroj de la 20-a jarcento.

Ŝi komencis sian karieron en la jaro 1962. Ŝi kantis larĝan repertuaron de svingo ĝis rokenrolo. Ŝi kantis kun multaj ĉeĥaj kantistoj, ekz. kun Josef Zíma, Karel Gott, Karel Hála, Milan Chladil kaj aliaj. Komence de la 70-aj jaroj ŝi definitive foriris el la muzika scenejo.

La nomo
-------

*Jana Petrů* estas ankaŭ nomo de pli konata kantistino Petra Janů (nask. en 1952). Por ke ne estiĝu interŝanĝo de la nomoj kun *Jana Petrů* (nask. en 1938), ŝi komencis prezentiĝi sub la nomo Petra Janů.

Eblas aŭskulti
--------------

* Den je krásný (*La tago estas bela*)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 114959
* VIAF: 85820104
* ISNI: 0000 0000 5808 4404
* MBA: 17771778-241a-4062-9590-ccc134e5af98
* NKC: xx0078929
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Martin BALLUCH** (\* 12-a de oktobro 1964) estas aŭstra best-etikisto kaj aktivulo pri bestaj rajtoj kun naturscienca fundo. Li estas gvidanto de la Asocio kontraŭ Best-fabrikoj kaj aktiviĝas en bestprotekto kaj bestrajtoj.

Balluch ĉe prelego en Heidelberg, 2008Enmomente li estas akuzita ĉe aŭstra kortumo pro "partopreno ĉe krima organizo" (§ 278a StGB, pridisputata "teror-paragrafo").

Scienca kariero
---------------

Balluch studis matematikon, fizikon kaj astronomion ĉe la universitato de Vieno. Poste li doktoriĝis en Heidelberg pri fiziko. En la jaroj 1990 ĝis 1997 li laboris kiel asistento en la universitato de Kembriĝo. Stephen Hawking estis kolego de li.

Inter la jaroj 1986 kaj 1997 Balluch publikigis 14 verkojn koncerne fizikon kaj astronomion.

Lia dua doktoriĝo okazis en la jaro 2005 pri filozofio koncerne best-etikon.

Bestprotekto
------------

Hispanaj demonstraciantoj protestas kontraŭ la aresto de Martin Balluch kaj de aliaj aktivuloj
Martin Balluch startis sian aktivadon en bestrajtoj en Kembriĝo en la jaro 1985. Ekde 1989 li vivas vegana. En la jaro 1997 li revenis al Vieno kaj koordinis la Asocion kontraŭ Bestfabrikojn (*Verein gegen Tierfabriken*, VgT).

En la jaro 1999 li estis kunfondinto de la Vegana Asocio de Aŭstrio. Ekde 2002 li estas gvidanto de la Asocio kontraŭ Bestfabrikoj.

Je la 21-a de Majo 2008 la Aŭstra ŝtato arestis lin pro esploro por tri monatoj.

Ekde la 2-a de Marto 2010 li estas akuzato, kune kun 12 aliaj bestprotektantoj, en kortuma proceso.

La specialeco de la proceso estas, ke oni ne akuzas konkretajn deliktojn, sed nur la nerektan prosperigon kaj subtenon de nekonataj krimuloj tra laŭleĝa bestprotektado.

La arestado kaŭzis internaciajn protestojn.

* Kategorio Martin Balluch en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 354668
* GND: 130338338
* LCCN: n2009052604
* VIAF: 13413551
* ISNI: 0000 0000 6685 8107
 |
**Martin Munkácsi**, hungare **Munkácsi Márton** estis hungara-usona fotisto naskita en Koloĵvaro, (Hungario) la 18-an de majo 1896, kaj mortinta en Novjorko (Usono) la 13-an de julio 1963.

Kariero
-------

Márton Munkácsi kiel dekokjarulo publikis prisportajn raportaĵojn, poemojn. Li havis mallongtempe ankaŭ fotolaborejon luitan en Budapeŝto por portretfotoj. Li fotis al revuo *Színházi Élet*. De 1924 li faris spotfotojn al gazetoj *Az Est*, *Pesti Napló*,  *Délibáb*, *Ma Este* kaj al aliaj. Inter 1928 kaj 1934 li estis raportisto de gazeto Ullstein Lapok de Berlino. Liaj fotoj aperis precipe en gazeto *Berliner Illustrierte Zeitung*. Li fariĝis unu el plej bone pagitaj fotistoj. En 1929 li travojaĝis Mez-Azion. En 1932 li fotis okaze de vojo ĉirkaŭ la Tero de de barono Zepelino. De 1934 li vivis en Usono. Li estis elstara kaj influhava fotoĵurnalisto, sed en tempo pli antaŭa, prisporta kaj primoda fotisto. Estas menciinde ke la fama fotisto Henri Cartier-Bresson konsideris ke la foto fare de Munkácsi pri *Nigraj knaboj ĉe plaĝo* impresis lin tiom, ke ĝi estis instigo por lia decido, en 1932, dediĉi sin al kariero en fotografio.

Bibliografio
------------

* Montier, Jean-Pierre. *Henri Cartier-Bresson and the artless art*, (ISBN 050054204X), 328 paĝoj, Thames and Hudson, Londono, 1995.
* Assouline, Pierre. *Cartier-Bresson. El Ojo del Siglo*, (ISBN 848109403X), 400 paĝoj, Galaxia Gutenberg, Barcelono, 2002. (Hispanlingva tradukaĵo el *Cartier-Bresson. L'oeil du siècle*)

Fontoj
------

* Artportal.hu Arkivigite je 2008-10-03 per la retarkivo Wayback Machine
* Retejo pri fotoj de la artisto

* Kategorio Martin Munkácsi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 104198
* GND: 119306581
* LCCN: n79073561
* VIAF: 34589487
* ISNI: 0000 0000 8371 3268
* SUDOC: 032226233
* BNF: 129491604
* ULAN: 500012064
* BIBSYS: 7034744
* RKD: 379407
* BNE: XX1617896
 |
En Maoria mitologio, Pouakai, **Poukai**, Hokioi, aŭ Hakawai estas monstra birdo kiu manĝis homojn.

Laŭ klarigo el rakonto de Sir George Grey, frua guberniestro de Nov-Zelando, Hokioi estis enormaj nigrablankaj predantoj kun ruĝa kresto kaj flava-verde nuancaj flugilpintoj.

En kelkaj Maoriaj legendoj Pouakai mortigas homojn, kio povus estinti ebla se la nomo rilatas al la Aglo de Haast pro la amasa grandeco kaj forto de la birdo (kiu supozeble ĉasis Moaojn pezajn ĝis 140 kg. Tia estaĵo povus tre bone esti mortiginta kaj manĝinta homojn, la Agloj de Haast ne formortis ĝis pluraj jarcentoj post la alveno de la Maorioj.

Tamen, estis konstatita ke la legendoj pri "Hakaŭai" kaj "hokioi" plusendas al sonoj produktitaj de la galinago *Coenocorypha* kaj precize la formortinta specio de la Suda Insulo.

Notoj
-----

1. 1 2  Rodgers, Paul.  Maori legend of man-eating bird is true. The Independent (2009-09-14). Alirita 14a de Septembro 2009.
2. ↑  "Transactions and Proceedings of the Royal Society of New Zealand"
3. ↑   (1987) "The identity of the hakawai", *Notornis* **34** (2), p. 95–116. 

 Arkivigite je 2011-09-06 per la retarkivo Wayback Machine  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2009-03-25. Alirita 2011-09-29.
**Martin Roháč** (? Velká Bíteš – 17-a de februaro 1571 Velká Bíteš) estis ĉeĥa soldato kaj pli poste ankaŭ rabisto kaj murdisto kun historie la plej granda nombro de viktimoj en Ĉeĥaj landoj. Li devenis el Velká Bíteš. Kun sia rabista grupo li murdis en la jaroj 1568–1571 59 homojn.

La vivo
-------

Jam kiel soldato li partoprenis en la milito kontraŭ Turkio en la jaroj 1566–1568. Tiu finiĝis per fermo de Drinopola paco kaj tial li estis tralasita el la deĵoro. Komune kun kelkaj pluaj soldatoj li komencis rabi kaj murdi. Iliaj viktimoj estis precipe sendefendaj aĉetistoj kaj metiistoj, al kiuj ili ŝtelis monon, varon kaj kutime ankaŭ vestojn.

La unuaj murdoj estis krimitaj jam en Transilvanio, kie al lia grupo falis kiel viktimoj 4 homoj. Tiuj estis ŝtelitaj je 24 guldenoj kaj vestaro. Plua viktimo estis aĉetisto proksime de Vieno, kiu estis ŝtelita je 40 guldenoj, du manpafiloj kaj vestaro. Ĉe Rahaŝpurko ili krimis du murdojn. Ĉifoje ili ŝtelis siajn viktimojn je armiloj. La sekvantajn murdojn ili krimis ĉe Stupava, sub Preŝpurko, en Uherské Hradiště, Uherský Brod, ĉe Bánov, en hodiaŭa Velké Bílovice kaj en Hustopeče u Brna, kie en unu tago ili murdis tri virojn kaj prirabis drapistojn je tri staturojn da ŝtofo. Pluaj murdoj okazis en Újezd, Poštorná kaj ĉe Ivančice.

Post tiuj ĉi krimoj kelkaj membroj de la grupo decidis foriri, ĉar ili jam venis hejmen. Komune restis kun li sole Mikuláš Miča el Předklášteří ĉe Tišnov kaj Jan Čech. Ilia krueleco poste plialtiĝis. Ekzemple ĉe Mělník, malantaŭ Čáslav kaj ĉe Chrudim ili murdis 3 gravedajn virinojn, ili eltranĉis el ili kvar embriojn kaj al la nenaskiĝintaj infanoj ili elprenis la korojn, pulmojn kaj hepatojn, kiujn ili kuiris kaj manĝis. Ili kredis, ke tio kuraĝigos ilin kaj ili povos pli longe rabi kaj murdi. En la jaro 1571 estis en Tišnov kaptita Mikuláš Míča. Tiam aktiva estis jam sole Roháč. Míča konfesisi sin sur torturiloj kaj baldaŭ post tio estis en Velká Bíteš kaptita Roháč, kaj same li finis sur torturiloj, kie li konfesis sin al siaj krimoj.

Verdikto super Martin Roháč estis púroklamita la 7-an de februaro 1571. Ĝi estis same kruela, kiel estis la kruelaj krimoj faritaj fare de grupo de Martin Roháč. Unue devis esti al la kondamnito ĉe punpilorio forprenitaj artikolojn de fingroj kaj post li devis esti alkondukita al ekzekutejo, kie ekzekutisto devis ŝiriper tenajlo partoj de lia korpo, poste devis esti al li per rado rompitaj ĉiujn ekstremaĵojn kaj ankoraŭ dumvive li devis esti enplektita en radon kaj tiel atendi sian morton. La verdikto super la kondamnito estis plenumita fare de ekzekutisto el Brno kaj liaj ses helpantoj la 17-an de februaro 1571.

Referencoj
----------

1. 1 2  Brunnerová, Soňa.  Brutala rabisto kaj kanibalo el la 16-a jarcento. Li murdis gravedulinojn kaj voris nenaskiĝintajn infanojn. nasregion.cz. Alirita 2021-12-20.
2. ↑   Martin Roháč. kriminalistika.eu. Alirita 2021-12-20.
3. ↑   Ŝtelisto, murdisto kaj kanibalo. kampocesku.cz. Alirita 2021-12-20.
4. ↑   Brutala soldata rabema murdo. detektorweb.info. Alirita 2021-12-20.
5. ↑   Ekzekuto de Martin Roháč. hrdelnipravo.cz. Alirita 2021-12-20.
**Sekigtuko** kaj **viŝtuko** estas specialaj tukoj, pecoj de sorbemaj teksaĵoj uzataj por viŝado, sekigado kaj/aŭ purigado. Kiam papero anstataŭas tukon por tiaj samaj celoj, tio rilatas al viŝpapero. Sekigtuko transprenas humidon per rekta kontakto, per sorba aŭ frota movo. **Viŝtuko** koncernas purigadon nur de objektoj, kaj ne nepre sekigon de ili.

Tipoj de sekigtukoj
-------------------

Estas pluraj tipoj de sekigtukoj. Ekzemplaj sekigtukoj estas jenaj:

**- naztuko:** vidu sub histpaperaĵo
**- buŝtuko** estas malgranda tuko, kiun oni uzas, por ŝirmi la vestojn kaj viŝi la buŝon dum la manĝado. Vidu ankaŭ sub histpaperaĵo.
**- bantuko** estas granda sorba tuko uzata por sekigi la korpon post banado aŭ lavado;
**- mantuko**, termino foje uzata laŭ la pli ĝenerala signifo de viŝtuko pro laŭlitera traduko de la germana vorto *Handtuch*, estas speco de tualettuko uzata por viŝi la manojn kaj la vizaĝon, do malpli granda ol bantuko;
Mantuko estas la centra objekto en 'La petveturista gvidlibro pri la Galaksio', verkita de brita verkisto Douglas Adams. Liaj ŝatantoj nuntempe ĉiujare festas la "mantukan tagon", dum kiu ili tuttage portas ĉe siaj ŝultroj mantukon kiel esprimo de honoro al la verkisto kaj lia verkaro.

Tipoj de viŝtukoj
-----------------

**- manviŝilo** estas malgranda tuko en histpapero aŭ ŝtofo por viŝi al si la manojn,
**- polvotuko** estas malgranda tuko, kiu permesas per milda frotado elmeti polvon de mebloj aŭ de planko,
**- plankviŝilo** estas dika humidigita tuko, kiu permesas formeti polvon kaj malpuraĵojn el la planko (vidi ankaŭ ŝvabrilon);
**- telertuko** estas tuko uzata por viŝe sekigi telerojn kaj similaĵojn post ilia lavpurigo.

Bildaro
-------

* Detalo de bantuko el sorbaj fibroj, kune kun ĝia ornamaĵo.Detalo de bantuko el sorbaj fibroj, kune kun ĝia ornamaĵo.
* Fibroj en sekigtukoFibroj en sekigtuko
* Kotona telertukoKotona telertuko
* Plaĝaj bantukojPlaĝaj bantukoj
* Venuso eliĝante el la maro (pentraĵo de Raphaelle Peale).Venuso eliĝante el la maro (pentraĵo de Raphaelle Peale).
* Leviĝante el la banujo (pentraĵo de Edgar Degas).Leviĝante el la banujo (pentraĵo de Edgar Degas).

Vidu ankaŭ
----------

Felpo

Referencoj
----------

1. ↑  ReVo  Papero en ReVo
2. ↑  ReVo  Viŝi en ReVo
3. ↑  Plena Ilustrita Vortaro – vidu la difinon de "tuko" en vortaro.net
4. ↑  Plena Ilustrita Vortarovidu la difinon de "mantuko" en vortaro.net
5. ↑  Plena Ilustrita Vortarovidu la difinon de "viŝi" en vortaro.net
6. ↑  Kontraste al tiu ĉi senco, laŭ Plena Ilustrita Vortaro ĉe vortaro.net en 2023, "telertuko" esta "malgranda buŝtuko", do neniu viŝilo.

* Kategorio Sekigtuko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------
***Diabolique*** [djaboLIK] estas usona psikologia trilera filmo de 1996 reĝisorita de Jeremiah Chechik, verkita de Henri-Georges Clouzot kaj Don Roos, kun stelulado fare de Sharon Stone, Isabelle Adjani, Chazz Palminteri, kaj Kathy Bates. La intrigo sekvas la historion de edzino kaj amantino de mistraktulo kiun ili murdas, senigante sin el la korpo.

La filmo estas refilmaĵo de la franca filmo *Les Diaboliques* (1955) reĝisorita de Henri-Georges Clouzot, kiun oni bazis sur la novelo *Celle qui n'était plus* de Pierre Boileau kaj Thomas Narcejac.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

La edzino kaj la amatino de la direktoro de privata lernejo asociiĝas por plani lian murdon. Mia (Isabelle Adjani) lasis la direktoradon de la lernejo Sankta Anselmo al sia edzo Guy (Chazz Palminteri), kies ĉefa distrado estas terurigi ŝin.

Mia akceptis ĉe ili la amantinon de Guy, nome Nicole (Sharon Stone), kiu estas instruistino en la lernejo. Unu tagon, en kiu Guy montriĝis pli agresema ol kutime, Mia rifuĝiĝas ĉe Nicole kiu konsilas al ŝi ne peti la divorcon, sed elekti solvon pli definitivan. Ili drogas lin, kaj dronigas lin en la naĝejo... 

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Geaktoraro kaj roluloj
----------------------

* Sharon Stone kiel Nicole Horner
* Isabelle Adjani kiel Mia Baran
* Chazz Palminteri kiel Guy Baran
* Kathy Bates kiel Shirley Vogel
* Spalding Gray kiel Simon Veatch
* Shirley Knight kiel Edie Danziger
* Allen Garfield kiel Leo Katzman
* Adam Hann-Byrd kiel Erik Pretzer
* Clea Lewis kiel Lisa Campos
* Bingo O'Malley kiel Gannon

Referencoj
----------

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Diabolique (1996 film) en la angla Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 837655
 |
**(162783) 2000 YJ11** estas marsrenkonta kaj terrenkonta apolona asteroido, rigardita kiel potence danĝera objekto.

Ĝi estis malkovrita la 19-an de decembro 2000 en la kadro de la astronomia kampanjo LINEAR (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

Orbito
------

Ĝi estas en orbitaj resonancoj 2:3 kun la Tero kaj 5:4 kun Marso.

Ĝia discentra, ne tre klinita orbito krucas tiun de Marso kaj ekstere tanĝas tiun de la Tero danĝere proksime de sia suprenira nodo. 

• Ĝia marsa MOID estas 0,05404 astronomia unuo (8,084 milionoj da km),  

• ĝia tera MOID estas 0,029182 astronomia unuo (4,366 milionoj da km).

• La 12-an de novembro 1944 ĝi pasis al 0,07440 astronomia unuo (11,130 milionoj da km) de Marso,  

• la 25-an de junio 2189 ĝi pasos al 0,05542 astronomia unuo (8,290 miliono da kilometroj) de la ruĝa planedo

• La 4-an de decembro 2000 ĝi pasis al 0,13359 astronomia unuo (19,985 milionoj da km) de la Tero,  

• la 28-an de oktobro 2122 ĝi pasos al 0,11205 astronomia unuo (16,762 milionoj da km) de nia planedo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
* Objekto ĉe la datumbazo de *NEODyS-2* angle
* Objekto ĉe *Space Reference* angle

  


| Antaŭe: | Listo de asteroidoj (162001–163000) | Poste: |
| --- | --- | --- |
| (162782) 2000 XS47 | **(162783) 2000 YJ11** | (162784) 2000 YJ11 |
**(162694) 2000 UH11** estas marsrenkonta, terrenkonta, venusrenkonta kaj merkurrenkonta atona asteroido malkovrita la 25-an de oktobro 2000 en la kadro de la astronomia kampanjo LINEAR (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).

Orbito
------

Ĝi ne estas malproksima de la orbita resonanco 3:4 kun Venuso.

Ĝia tre discentra orbito krucas tiujn de Venuso kaj de la Tero ; ĝi interne, tre maproksime tanĝas la orbiton de Marso kaj ekstere tanĝas, multe pli proksime, la orbiton de Merkuro. Ĝia granda orbita klineco tenas ĝin malproksima de la orbitoj de la Tero kaj de Venuso.

• Ĝia marsa MOID estas 0,20052 astronomia unuo (29,997 milionoj da km),  

• ĝia tera MOID estas 0,223536 astronomia unuo (33,441 milionoj da km),  

• ĝia venusa MOID estas 0,21342 astronomia unuo (31,927 milionoj da km),  

• ĝia merkura MOID estas 0,07408 astronomia unuo (11,082 milionoj da km).

• La 14-an de oktobro 1948 ĝi pasis al 0,22556 astronomia unuo (33,743 milionoj da km) de la Tero,  

• la 14-an de oktobro 2030 ĝi pasas al 0,22482 astronomia unuo (33,633 milionoj da km) de la Tero,  

• la 17-an de oktobro 2043 ĝi pasos al 0,22473 astronomia unuo (33,619 milionoj da km) de la Tero,  

• la 15-an de oktobro 2194 ĝi pasos al 0,22348 astronomia unuo (33,432 milionoj da km) de nia planedo.

• La 10-an de majo 2009 ĝi pasis al 0,07432 astronomia unuo (11,118 milionoj da km) de Merkuro,  

• la 11-an de septembro 2059 ĝi pasos al 0,07442 astronomia unuo (11,133 milionoj da km) de tiu ĉi planedo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
* Objekto ĉe la datumbazo de *NEODyS-2* angle
* Objekto ĉe *Space Reference* angle

  


| Antaŭe: | Listo de asteroidoj (162001–163000) | Poste: |
| --- | --- | --- |
| (162693) 2000 UN10 | **(162694) 2000 UH11** | (162695) 2000 UL11 |
La masakrejo monatojn post la evento.
La **Masakro de Amritsar** okazis la 13-an de aprilo 1919 en nord-hindia urbo Amritsar aŭ Amricar, fare de britaj soldatoj kaj gurkoj je siĥoj, muslimoj kaj hinduoj, kiuj protestis por sendependeco de Hindio. Oni masakris virojn, virinojn kaj infanojn.

La masakro
----------

Ĉar la britoj devis eluzi la homajn kaj materialajn resursojn de Hindio dum la unua mondmilito, tio plialtigis memkonfidon de la kolonianoj. En Hindio (pli posta Barato) okazis en 1919 amasaj demonstroj je iniciato de la Hindia Nacia Kongreso.

La britoj arestis la lokajn gvidantojn de la nacia movado en Amritsar D-ron. Saifuddin Kiĉluo kaj D-ron. Satjapal. Komence okazis pacaj protestoj, sed tio evoluis je perfortaj agadoj kaj la protestantoj atakis reprezentantojn de la Brita Imperio. Oni deklaris krizan staton.

La masakro okazis en parko ĉirkaŭita per muro (Jallianwala Bagh). La solan fuĝvojon kontrolis la soldatoj. Generalo Reginald Dyer sendis trupon kun 150 fusilsoldatoj kaj unu maŝinfusilon, kiu estis muntita je kirasaŭto. Ĉar la kirasaŭto ne povis trairi la pordon, ĝi ne estis uzata.

Laŭ oficialaj aldonoj, la britoj murdis 379 pacajn protestantojn, vundis 1,200. La komandanto Dyer asertis al siaj superuloj, ke li trafis „revolucian armeon" kaj pro tio donis „lecionon de moralo". Dyer estis malaktivigita kaj subrangigita al kolonelo.

La masakron kondamnis preskaŭ tuta mondo, sed britaj konservativuloj admonis la generalon kiel "Savinton de Panĝabo". La afero kaŭzis grandan koleron en Hindio kaj instigis fortiĝon de la sendependiĝa movado.

* Kategorio Masakro de Amritsar en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Letero skribita en Anglio en 1894, montranta la manskriban stilon de tiu periodo.
**Manskribado** estas arto skribi bele per la mano kaj skribilo. Ĝi estas arto tre antikva.

Romiaj stiloj, Gotikaj stiloj k.t.p estas famaj antikvaj manskribadaj stiloj. La grandaj literoj de nia nuntempa skribsistemo devenas el Romiaj stiloj. Gotika skribsistemo estis multe uzata dum 1400 pK al 1600 pK. Poste, lokaj stiloj estis kreitaj Eŭrope kaj post multaj jaroj, lokaj stiloj estiĝis naciaj stiloj en Eŭropo.

Dum 18-a jarcento, oni vidis, ke novaj stiloj aperis en Usono kaj en Anglujo. La apero de klavaj presliteriloj en la fruaj jaroj de la 19-a jarcento influis la vastiĝon de manskribado. Ordinaruloj komencis interesigi sin je tajpi literojn per klava presliterilo kaj ne zorgis multe pri la arto. 21-a jarcento vidis, ke komputiloj estiĝas parto neevitebla de la vivo de preskaŭ ĉiu homo. Kelkaj kritikistoj opinias, ke lernejoj ne instruas belmanskribadon al infanoj kaj la fenomeno ne estas bona.

Tio rilatas la skribadon per latinaj literoj, sed ĉe aliaj kulturoj, kiel la araba aŭ la ĉina, okazas simile, sed ankaŭ diversaj procezoj pli kompleksaj.
La **Generalo Manuel José de Arce y Fagoaga** (San Salvador, Salvadoro, n. la 1-an de januaro de 1787, - m. la 14-an de decembro de 1847) estis militisto kaj politikisto de Salvadoro, unua Prezidento de la Unuiĝintaj Provincoj de Centra Ameriko.

Li estis filo de Bernardo José de Arce kaj Antonia Fagoaga. Li geedziĝis kun Felipa de Aranzamendi y Aguilar. Li estis posteulo de Sancho de Barahona "El Viejo" (La Maljuna) unu de la konkistadoroj kiuj estis kun Hernán Cortés en Tenoĉtitlano kaj poste kun Pedro de Alvarado. Li studis filozofion en Gvatemalo.

Li partoprenis ekde frue en la sendependenda movado, inter ili la unua *Grito de Independencia* (Sendependa Krio) en lia naskiĝurbo la 5an de novembro 1811. Li estis enkarcerigita pro politikaj kialoj de 1815 al 1818.

Li ege kontraŭis la ideon de la aneksiigon de Salvadoro al la Meksika Imperio starigita de Agustín de Iturbide kaj partoprenis en la misio sendita al Usono por klopodi atingi, ke Salvadoro formu parton de tiu lando.

Li formis parton de la provizoraj centramerikaj registaroj kiuj regis el 1823 al 1825. Por la prezidentaj centramerikaj balotadoj de 1825, kvankam la nombra majoritato korespondis al la konservativulo hondura José del Valle, la liberala frakcio de la Federisma Kongreso decidis ke ne okazis absoluta majoritato kaj elketis na Manuel José de Arce y Fagoaga kiel Prezidento por la periodo 1825-1829. Tio faris ke lia regado estas polemika ekde la komenco.

Spite esti liberala kaj apogita de la liberaloj, tuj tiuj distanciĝis el li kaj ekde 1826 nek la Kongreso nek la Federa Senato rekunsidis. Arce ekhavis tiam apogon de la katolika eklezio kaj de la konservativa partio, sed havis ankaŭ malfacilaĵojn kun la registaro de Gvatemalo, kaj ĉirkaŭ 1827 granda parto de Centrameriko estis sub enlanda milito.

En 1828 li provizoris alvokis por la prezidantecon la Vicprezidanton Mariano Beltranena y Llano, kaj kiam li volis repreni ĝin, Beltranena malakceptis redoni ĝin. Spite tio, kiam en aprilo de 1829 Francisco Morazán Quesada ekhavis la povon perforte kaj oni nomumis na José Francisco Barrundia y Cepeda kiel provizora Prezidento, Arce estis persekutata kaj ekziliata. Li loĝis unue en Usono kaj poste en Meksiko. Li revenis al Salvadoro en 1842.

* Manuel José de Arce y Fagoaga en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Manuel José de Arce y Fagoaga en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 281770
* GND: 142799084
* LCCN: n98078377
* VIAF: 34678707
* ISNI: 0000 0001 1566 7463
* BNF: 14450352h
* BNE: XX1194827
 |
**(162269) 1999 VO6**  estas malgranda, tre hela marsrenkonta, terrenkonta, venusrenkonta ,kaj merkurrenkonta apolona asteroido malkovrita la 5-a de novembro 1999 en la kadro de la astronomia kampanjo LINEAR (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

Orbito
------

Ĝi estas en orbitaj resonancoj 1:5 kun Merkuro, 1:2 kun Venuso kaj proksima de la resonanco 5:6 kun la Tero.

Ĝia tre discentra orbito krucas tiujn de Marso, de la Tero, de Venuso kaj de Merkuro. Ĝia granda orbita klineco tenas ĝin malproksima de la marsa orbito.

• Ĝia marsa MOID estas 0,34993 astronomia unuo (52,349 milionoj da km),  

• ĝia tera MOID estas 0,07742 astronomia unuo (11,582 milionoj da km),  

• ĝia venusa MOID estas 0,04196 astronomia unuo (6,277 milionoj da km),  

• ĝia merkura MOID estas 0,04376 astronomia unuo (6,546 milionoj da km).

• La 14-an de oktobro 2010 ĝi pasis al 0,08817 astronomia unuo (13,190 milionoj da km) de la Tero,  

• la 15-an de oktobro 2160 ĝi pasos al 0,07997 astronomia unuo (11,963 milionoj da km) de nia planedo.

• La 27-an de oktobro 2010 ĝi pasis al 0,04127 astronomia unuo (6,174 milionoj da km) de Venuso,  

• la 26-an de junio 2118 ĝi pasos al 0,04767 astronomia unuo (7,131 milionoj da km) de ĉi tiu planedo.

• La 23-an de novembro 1981 ĝi pasis al 0,04613 astronomia unuo (6,901 milionoj da km) de Merkuro,  

• la 31-an de julio 2141 ĝi pasos al 0,04098 astronomia unuo (6,131 milionoj da km) de ĉi tiu planedo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
* Objekto ĉe la datumbazo de *NEODyS-2* angle
* Objekto ĉe *Space Reference* angle

  


| Antaŭe: | Listo de asteroidoj (162001–163000) | Poste: |
| --- | --- | --- |
| (162268) 1999 UL51 | **(162269) 1999 VO6**  | (162270) 1999 VU7 |
**(162483) 2000 PJ5** estas malgranda, hela marsrenkonta, terrenkonta, venusrenkonta kaj merkurrenkonta atona asteroido, hipoteze duopa.

Ĝi estis malkovrita la 4-an de aŭgusto 2000 en la kadro de la astronomia kampanjo LINEAR (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

Orbito
------

Ĝi estas proksima de la orbita resonanco 3:4 kun Venuso.

Ĝia discentra orbito krucas tiujn de la Tero kaj de Venuso ; kaj ekstere tanĝas tiun de Merkuro, sed ĝia tre granda orbita klineco tenas ĝin malproksima tiuj ĉi planedoj.

• Ĝia marsa MOID estas 0,20081 astronomia unuo (30,041 milionoj da km),  

• ĝia tera MOID estas 0,1749 astronomia unuo (26,164 milionoj da km),  

• ĝia venusa MOID estas 0,17137 astronomia unuo (25,637 milionoj da km),  

• ĝia merkura MOID estas 0,21496 astronomia unuo (32,158 milionoj da km).

• La 26-an de julio 1974 ĝi pasis al 0,17601 astronomia unuo (26,331 milionoj da km) de la Tero,  

• la 27-an de julio 2027 ĝi pasas al 0,18243 astronomia unuo (27,291 milionoj da km) de la Tero,  

• la 26-an de julio 2049 ĝi pasos al 0,17557 astronomia unuo (26,265 milionoj da km) de nia planedo.

Satelito
--------

Ĝia satelito, ankoraù ne konfirmita, estis malkovrita la 10-an de julio 2005 per observoj de lumaj kurboj elde diversaj observatorioj,  anoncita en februaro 2005.

Tiu satelito havus diametron de almenaŭ 0,28 km, la ĉefa korpo 0,55 km (tio, kiu malkongruas kun la diametro de 0,906 km laù *Small-Body Database* de JPL), la orbita duona grandakso de la satelito estus 1,05 ± 0,1 km kaj ĝia orbita periodo 0,59 ± 0,0017 tago (14,16 ± 0,04 horoj). La rotacia periodo de la satelito estas ankoraŭ nekonata.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
* Objekto ĉe la datumbazo de *NEODyS-2* angle
* Objekto ĉe *Space Reference* angle

* angle (162483) 2000 PJ5 ; paĝo de Wm. Robert Johnston

| Antaŭe: | Listo de asteroidoj (162001–163000) | Poste: |
| --- | --- | --- |
| (162482) 2000 ON59 | **(162483) 2000 PJ5** | (162484) 2000 PD10 |
Mariusz Pudzianowski
**Mariusz Zbigniew Pudzianowski** naskiĝis la 7-an de februaro 1977 en Biała Rawska, pola rugbeisto, profesiulo en la nova kategorio „strongman" (fortulo).

La plej bona fortulo en la historio de ĉi tiu sporto. Okfoja Majstro de Pollando, sesfoja Majstro de Eŭropo, kvinfoja Majstro de la Mondo. Kiel profesia fortulo ekde 1999 atingis grandiozan popularecon en Pollando kaj eksterlande. La unua kaj ĝis nun unusola polo, kiu atingis la titolon de Plejforta Homo de la Mondo venkante usonanojn kaj okcidenteŭropanojn.

En 2000 pro interbatado li estis kondamnita al malliberejo, kie li pasigis 19 monatojn. En 2008 li bakalaŭriĝis en Socia Altlernejo de Entreprenado kaj Mastrumado en Lodzo per la diplomverko *Organiza kulturo en sporta merkatado en la mondo*. Li posedas preskaŭ idealajn antaŭpretojn fizikajn kaj psikajn por la nova sporto. Danke al rugbeo li estas rapida kaj entute ekstreme batalema ĝis la fino.

Sian plej grandan rivalon li konsideras la litovon Žydrūnas Savickas kaj la usonanon Derek Pundstone kaj sian malvenkon flanke de alia usonano Phil Pfister. Februare 2009 en la Kvina Duelo de Gigantoj li damaĝis sian bicepson. Post operacio li rekomencis la trejnadon sed ankoraŭ ne atingis pintan formon. Fini sian karieron li planas en 2011 por establi en Pollando teamon de la plej bonaj fortuloj en la mondo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala paĝo

* Kategorio Mariusz Pudzianowski en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 310575
* LCCN: no2018065071
* VIAF: 313026245
 |
**Eksploda ritmo** (angle *„blast beat"*) estas frapinstrumentara ritmo ofte uzata en Ekstrema Metalo kaj grinckerna muziko, kvankam ties uzokutimo antaŭdatas tiujn ĝenrojn kaj inkludas ankaŭ multajn aliajn metal-stilojn malsimilajn. Laŭdifine de Adam MacGregor, „eksploda ritmo ĝenerale enhavas ripetan, deksesonan muziknoton ludatan per rapidega ritmo, kaj disigatan egale inter la bas-, drat-tamburo kaj la kraka, tinta aŭ ĉarlestona cimbalo." La efiko ŝajnas kvazaŭ baro de sono aŭ pafado de maŝinpafilo. Oni priskibis eksplodan ritmon kiel „frenezaj tamburaj eksplodadoj, celante malpli ritmon mem ol absoluta sona perforto".

Napalm Death laŭdire kreis la esprimon, kvankam tiu tamburad-stilo antaŭe estis praktikata de D.R.I. Repulsion kaj aliaj. Eksplodaj ritmoj sinsekvigadas aŭ samtempigadas frapojn precipe ĉe la bas- kaj drat-tamburo. Diversaj ritm-modeloj kaj temp-aranĝoj ankaŭ estas ofte uzataj de pli fakulaj drumistoj, kiel ekzemple Gene Hoglan (Death/Dark Angel), Alex Hernandez (Immolation), Flo Mounier (Cryptopsy), la francano Romain Goulon (Necrophagist) aŭ la svisano Seb Schacher (Mumakil). En la alternativaj stiloj de eksploda ritmo troviĝas la dufoja frapo ĉe la bastamburo sekvata de unu frapo ĉe la drattamburo. Pete Sandoval ofte uzas tiun teknikon.

*„Northern Hyperblast"*, tipa ritmmodelo fare de Kataklysm. Pri tiu ĉi sono Aŭskulti (MIDI)

Referencoj
----------

1. 1 2 3  Adam MacGregor, Agoraphobic Nosebleed review, *Dusted*, June 11, 2006.  Arkivigite je 2008-12-21 per la retarkivo Wayback Machine Access date: October 2, 2008.
2. 1 2  Strub, Whitney. "Behind the Key Club: An Interview with Mark 'Barney' Greenway of Napalm Death" Arkivigite je 2009-12-16 per la retarkivo Wayback Machine. *PopMatters*, May 11, 2006. Accessed on September 17, 2008.
3. ↑  Matthew Widener, "Scared to Death: The Making of Repulsion's *Horrified*", *Decibel* no. 46, August 2008, p. 63-69.
**Marmito (poto) de giganto** estas cilindra ŝton-kavo en akvofluejo (rivero, rojo, torento), nuna aŭ antikva, subtera aŭ aera. Ĝi estas fenomeno kaj termino propra de geologio, kvankam ĝia lasta parto rilatas al popolaj legendoj pri gigantoj.

Formado kaj aspektoj
--------------------

Kiam rivero torentas, ĝi transportas sablerojn kaj eĉ ŝtonetojn, kiuj kirliĝas en la fluoj.
Pro iu obstaklo sur la roko la ŝtonetoj kirliĝante kavigas iom post iom marmiton.
Kelkfoje ene de unua marmito du aŭ tri aliaj pli malgrandaj marmitoj formiĝas ĉirkaŭ konuso, kiu aperas tiel meze de la origina marmito.
Oni vidas ankaŭ marmitojn, kiuj sinsekvas formante vicon laŭ la deklivo, tra kiu akvo mirinde trafluas de pli alta ĝis malpli alta marmito.

Sporto
------

Dum sporta malsuprenirado laŭ torento aŭ kanjono, marmitoj de gigantoj povas esti danĝeraj. Ĉefe kiam granda marmito havas konkavan parieton kaj enhavas akvon, ĝi povas esti mortiga kaptejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Groto de Les Planches-près-Arbois

* Kategorio Marmito de giganto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri geografio |
marĉlago en la naturprotektejo Ewiges Meer
**Marĉlago** aŭ **marĉokulo** (angla *bog pond*, germana: *Moorauge*) estas akvejo, kiu troviĝas centre de pluvmarĉo aŭ kaldronmarĉo. Ĝi ekzistas pro la kresko de la marĉa korpo kaj tial ĝi estas de biogena deveno. La brunaj „marĉokuloj" estas ĉirkaŭataj de marĉo respektive torfejo kaj ricevas ilian akvon sole de precipitaĵoj respektive de la granda pluvstokejo pluvmarĉo. Tiaj akvejoj konsistas el la ne forvaporigitan akvo de la marĉo. Tiaj centraj lagoj apenaŭ montras teriĝadoprosesoj.

Kiam la marĉlagoj havas certan kvanton da nutraĵoj povas estiĝi flosanta mato. La marĉokuloj malsamas laŭ la vegetaĵaro de aliaj strukturoj de la koncerna marĉo. Ofte la randoj de la lagoj estas pro ondoj kaj ventinfluo pli nutraĵriĉaj. Ĉi tie lignoplantoj kiel marĉbetulo (*Betula pubescens*) kaj alia plantspecioj, ekzemple molino (*Molinia caerulea*) kreskas tie. la marĉa akvo estas bruna, malriĉa je nutraĵoj, huminacidriĉa kaj senkalka (distrofa).

Literaturo
----------

* Fritz Theodor Overbeck: *Botanisch-geologische Moorkunde. Unter besonderer Berücksichtigung der Moore Nordwestdeutschlands als Quellen zur Vegetations-, Klima- und Siedlungsgeschichte.* Wachholtz, Neumünster 1975, ISBN 3-529-06150-6.
* Michael Succow, Lebrecht Jeschke: *Moore in der Landschaft. Entstehung, Haushalt, Lebewelt, Verbreitung, Nutzung und Erhaltung der Moore.* dua eldono. Deutsch, Thun u. a. 1990, ISBN 3-87144-954-7.

* Kategorio Marĉlago en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Granda inundo okazis en Hungara reĝlando en 1838, kiu tuŝis precipe la nuntempan Budapeŝton.

Inundo en Pest en 1838.

Historio
--------

Pli frue en 1775 okazis inundo, tial poste oni konstruis digojn por defendi precipe la urbojn Vác, Buda, (tiam memstara) Óbuda kaj Pest (urbo). En la fruaj monatoj en 1838 plena glacio kovris la Danubon, krome tiutempe multe da precipitaĵoj falis. En la frua marto en Vieno la glacioj jam flosis. La unua danĝero okazis en Vác, kie spite la digon inundo okazis. Tio ripetiĝis en Pest en la 13-an de marto, tamen nur parto de la urbo situis sub akvo. Multaj opiniis, ke la inundo ne povas disvastiĝi. La rivero konstruis digon per glacioj tuj post la urboj Buda kaj Pest, sed soldatoj konstante pafis per kanono la digon. Tiu manovro estis sensukcesa. En la 14-an la nivelo atingis la rekordon en 1775 kaj komenciĝis la savado. La loĝantoj parte rifuĝis al kirkoj, kiuj estis tre stabilaj. Male, la loĝdomoj komencis disfali. 50000 da homoj iĝis senhejmuloj.

Reliefo pri la savanto Miklós Wesselényi
En la 15-an jam la restintaj digoj ne povis defendi la domojn, katastrofa inundo okazis. La plej menciinda helpanto estis barono Miklós Wesselényi, kiu per boato savis la homojn, kiuj sidis sur tegmentoj. (Post la inundo ĉiuj hungaroj aldonas la epiteton "la inunda ŝipisto" al Miklós Wesselényi. En tiu tago kelkloke oni mezuris preskaŭ 3 metrojn profundajn akvojn. En Pest neniiĝis 2281 domoj, difektiĝis 827 domoj kaj restis sentuŝa 1146 domoj. En la kontraŭa Buda neniiĝis 204 domoj, difektiĝis 262 domoj kaj restis sentuŝa 2023 domoj. Resume en Hungara reĝlando neniiĝis 10 miloj da domoj, difektiĝis 4 mil da domoj. Resume 153 homoj mortis, el tio loĝis en Pest 151 homoj.

Kiam Franz Liszt sciiĝis pri la inundo, li tuj vojaĝis al Vieno kaj li aranĝis 8 koncertojn, kies enspezoj helpis la senhejmulojn. Post la inundo oni konstruis novajn digojn, la novaj domoj iĝis pli stabilaj. Tiam fondiĝis Újpest. La sekva inundo okazis en 1876, sed la digoj defendis la tiam estantan novan urbon Budapeŝton (tamen en Buda kaj Óbuda okazis iom da damaĝoj).

Memortabulo montranta nivelon de la inundo legebla sur la muro ekstere en Kapelo Sankta Roĥo (Budapeŝto)
Dum la subpremo de la Habsburgoj oni metis memortabulojn pri la tiama akvonivelo, tamen menciiĝas, ke la menciita tago 15-a de marto memorigis la hungarojn pri la Hungara revolucio de 1848, kaj ne pri la inundo en 1838.

Fontoj
------

* hungare
* hungare

* Kategorio Inundo de Danubo (1838) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitolaj artikoloj vidu la paĝojn Marx Dormoy (pariza metrostacio) kaj République - Marx Dormoy (Tramtransporto en Parizo). |

**René Marx DORMOY** [maʁks dɔʁmwa] (naskiĝis la  1-an de aŭgusto 1888(nun 1888-08-01) en Montluçon (Allier), mortis la 26-an de julio 1941 en Montélimar (Drôme)) estis Franca socialista politikisto, fama pro sia opozicio al ekstremdekstro. Sub lia regado kiel Ministro pri Internaj Aferoj en la registaro de Léon Blum, la franca polico enfiltris organizaĵon de la *Cagoule*, kiu planis la renverson de la Tria Respubliko de Francio, gvidata de la registaro de la Popola Fronto. Dormoy direktis la areston kaj malliberigon de 70 *cagoule*-anoj en novembro 1937. La polico reakiris du tunojn da armiloj de iliaj lokoj.

Post la Okupacio de Francio, Dormoy kiel parlamentano rifuzis aprobi plenajn povojn al Marŝalo Philippe Petain kaj la Reĝimo de Vichy. Li estis arestita en 1940 kaj internigita en karcero en Montélimar. Li estis murdita tie en julio 1941 per bombo metita en sia domo. Oni suspektis, ke tio estis la faro de teroristoj de la *Cagoule*.

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Marx Dormoy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Marx Dormoy (pariza metrostacio)
* République - Marx Dormoy (Tramtransporto en Parizo)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 637108
* GND: 121676889
* LCCN: n98096417
* VIAF: 30399144
* ISNI: 0000 0000 3310 2899
* SUDOC: 035589337
* BNF: 13323253c
 |
**Masnavio** (perse: مثنَوی, *mas̱nawī*) estas arabdevena vorto laŭlitere signifanta "duoaĵo" aŭ "dueca". Ĝi estas poemformo konsistanta el versoj kiuj duope samrimas.

*Masnavije ma'navi* (spirtuala masnaviaro) de Rumi
--------------------------------------------------

Poeto, kiu verkas laŭ masnavio, nomiĝas *masnaviisto*. En la persa la plej granda masnaviisto estas Ĝalal-ed-din Mohammad Rumi. Li i.a. verkis 6-voluman libron tute an masnavia poemformo nomata *Masnavije ma'navi* (Spirtuala masnaviaro). Tial, pro la tre alta populareco de tiu ĉi verko, kiam oni diras "Masnavio", tio signifas la verkon de Rumi. "Masnavio" estas verko da mistika poezio de Rumi. Ĝi konsistas el 25 000 poemlinioj aŭ distikoj. Fakte en la persa lingvo oni proverbe similigas ĉiun tre longan rakonton aŭ historion al Masnavio 70 menojn\*" (ĉiu meno\* egalas 3 kilogramojn). Por kompareto tempa kaj volumena: La Dia Komedio de Dante (1265-1321) estis verkita preskaŭ duonjarcenton post Masnavio kaj havas proksimume la duonan volumenon de ĝi .

Krom sennombraj iranaj kleruloj, kiuj esploris multege pri Rumi kaj lia ĉef-verko Masnavio – el kiuj eble la plej elstara estas B. Foruzanfar (1897-1970) - jam ankaŭ pluraj tre grandaj okcidentaj orientalistoj dediĉis multe el siaj vivotempoj por ekkoni kaj konigi Rumi kaj liajn verkojn, precipe Masnavion. Ekzemple profesoro Reynold A. Nicholson (1868-1945) verkis tre multe pri Rumi kaj liaj ĉefverkoj, kaj ankaŭ tradukis anglen multajn poemojn de li (i.a. li tradukis tutan Masnavion kaj verkis kompletan interpretadon pri ĉiuj ties ses volumoj).


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Masnavio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Turka glaciaĵo kun "Kanafeh" sur telero.
**Mastik-glaciaĵo** (rezinbazita glaciaĵo) estas populara nomo por glueca glaciaĵo, nomita laŭ la spico - Mastiko (*Pistacia lentiscus*-rezino). Ĉi tiuj glaciaĵoj estas bazitaj sur "salep" aŭ "florento", rozakvo, kaj la "Mastika rezino" kiu kontribuas al la teksturo (kontraste al la teksturo de aliaj glaciaĵoj kiuj havas pli aerecan teksturon) kaj estas ofte uzataj en mezorienta kuirarto. Hodiaŭ, pro la tre alta prezo de la goma spico kaj la malfacileco akiri ĝin, ekzistas glaciaj vendistoj, kiuj kutime anstataŭas ĝin per glukozo aŭ aliaj glaciaĵoj kiuj aperas kiel glueca plado.

Historio
--------

Mastik-glaciaĵo unue estis elpensita en Turkio dum la Otomana Imperio kaj estis nomata: *Dondurma* kaj dum ĉirkaŭ 300 jaroj lia recepto estis konservita sekreta dum multaj jaroj. Estas lokoj en Turkio, kie estas kutimo meti la glaciaĵon en grandan ujon ekipitan per grandegaj kuleroj por konstanta agado, por ke ili ne tro firmiĝu, kaj servu ĝin sur telero kun tranĉilo kaj forko. La glaciaĵoj estas tre ŝatataj en Turkio kaj ekzistas eĉ strataj butikoj precipe por mastikaj glaciaĵoj, kie ili verŝas bolantan ĉokoladan siropon sur glaciaĵan tason. Estas vendistoj de glaciaĵoj, kiuj praktikas ludadon kaj stratajn spektaklojn por turistoj kun glaciaĵoj pro ĝia granda fleksebleco kaj rezisto al fandiĝo. La amasa diskonigo de la glaciaĵo en Turkio konigis la kvartalon de Istanbulo kiel "Dondorma".

### Siria glaciaĵo

Meze de la 19a jarcento komercisto siriano alportis la sekretan recepton de glaciaĵo el Turkio al Damasko, kie li disvolvis pli molan lokan version de glaciaĵo nomata "Booza", kiu estas pli malpeza kaj aereca ol la turka versio, kaj de tie ĝi estis distribuita al arabaj landoj. En la Proksima Oriento oni vendas nur la araban version de la glaciaĵo, dum en la Malproksima Oriento nur la turka versio de la glaciaĵo vendiĝas.

Vidu ankaŭ
----------

* Bakdaŝ (glaciaĵejo)
* Kulfi
* Bastani sonnati