recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**3753 *Cruithne*** estas malgranda atona asteroido kies orbita periodo estas preskaŭ egala al tiu de Tero. Ĝi estas
marsrenkonta kaj venusrenkonta asteroido. Ĝi estus teknike terrenkonta asteroido, sed fakte, ĉar ĝi estas en orbita resonanco 1:1 kun Tero, ĝi sekvas, rilate al nia planedo, hufuman orbiton kaj neniam alproksimiĝas Teron al malpli de 13 milionoj da km.

Ĝi foje estis (mistrafe) nomita "dua luno de Tero". Prefere ĝi estas tiel dirita tera akompananto.

Nomo
----

Ĝi ŝuldas sian nomon al la etno *Cruithne*, kiu enloĝis en Irlando en alta Mezepoko.

Malkovro
--------

Ĝi estis malkovrita la 10-an de oktobro 1986 de la skota astronomo Duncan Waldron elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).

Antaŭe ĝi estis observita en 1983 de la belga astronomo Eric Walter Elst kaj de la itala astronomo Giovanni de Sanctis elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio, sub la provizora nomo 1983 UH.

Orbito
------

Ĝia nekutima orbito estis determinita en 1997 de Paul Wiegert kaj Kimmo Innanen de la Universitato York de Toronto, kaj Seppo Mikkola de la Universitato de Turku en Finnlando.

Tiu orbito krucas tiujn de Marso kaj Venuso. Vidita de Tero, *Cruithne* sekvas kurbon kun formo de "fabo" ĉirkaŭ la punkto de Lagrange L4 de la sistemo Suno-Tero.

Ĉar la orbita periodo de *Cruithne* estas iomete pli malgranda ol unu jaro, tiu "fabo" iom post iom malproksimiĝas de Tero, ĝis kiam ĝi atingos la alian punkton de Lagrange, L5, post ĉ. 385 jaroj.

En tiu momento, pro gravita altiro de Tero la orbita periodo de *Cruithne* iĝos iom pli granda ol tiu de Tero, kaj la asteroido refoje malproksimiĝos de nia planedo. La tuta ciklo daŭras ĉ. 770 jarojn.

Fine, vidita elde Tero *Cruithne* trairas hufuman orbiton. Ĝi pliproksimiĝis al Tero la 18-a de julio 1902 kun 13,654 milionoj da km (0,0913 AU) kaj revenos tiom proksime nur en 2292.

orbito, de *Cruithne* kaj de Tero
"Faboforma" orbito de *Cruithne*, vidita elde Tero

Eksteraj ligiloj
----------------

* 3753 Cruithne en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* france Cruithne, asteroido kunulo de Tero; el la paĝaro de *Amalthée*
* france Asteroidoj "*NEA*"; el *astronomie-astronautique.com*
* angle Bob Jenkins: « Cruithne »
* angle asteroido 3753 Cruithne, stranĝa tera akompananto
* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* Objekto ĉe *Space Reference* angle
* Objekto ĉe la datumbazo de *NEODyS-2* angle

| Antaŭe: | Listo de asteroidoj (3001 - 4000) | Poste: |
| --- | --- | --- |
| *3752 Camillo* | **3753 *Cruithne*** | *3754 Kathleen* |
**XLogo** estas interpretilo skribita en Ĝavo. Estas libera programaro distribuita laŭ la permesilo GNU GPL.

XLogo estas nun disponebla en dek unu lingvoj:

* Franca
* Angla
* Hispana
* Portugala
* Germana
* Araba
* Esperanto
* Galega
* Greka
* Itala
* Kataluna

La programlingvo Logo
---------------------

La unua principo de la programlingvo Logo estas movi sur l'ekrano objekton nomatan 'testudo' per bazaj komandoj, ekzemple:

1. antaŭen
2. dekstren
3. ripetu

...

Moviĝante, la testudo strekas surekrane kaj oni povas, post iom da lerno, bele desegni.

Fakte, Logo estas vera programlingvo taŭga por ne nur desegni, sed por manipuli vortojn, dosierojn, ktp.

Funkcioj
--------

Ĉefaj avantaĝoj de **XLogo**:

* Pli ol 300 pradifinitaj komandoj.
* Tre alloga 3D-reĝimo.
* Movada reĝimo.
* Plur-testuda reĝimo.
* Administrado de dosieroj.

...

**XLogo**-bildaro
-----------------

* Krucoj
* Ĵetkubo
* Floroj
* Domo en nebulo
* Kurbo de Hilbert
* Spongo de Menger
* Triangulo de Sierpinski
* Spiralo
* Vezikoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
* Oficiala Eo-retpaĝaro
La kromaĵo **Regrandigo kaj Turno** de X (angle *Resize and Rotate Extension*, **RandR**) permesas dinamike al klientoj ŝanĝi la X-ekranojn, por regrandigi, turni kaj reflekti la ĉefa fenestro de la ekrano.
La komenca fasonado por X11 ne antaŭpensis la bezonon por dinamika regrandigo kaj oni devas rekomenci la X-servilon por efektivigi la ŝanĝojn.
Tiu infrastrukturo de la kromaĵo RandR alportis la eblecon ŝanĝi la vidigecoj sen restartigi X-sesion.
La kromaĵa infrastrukturo permesas al tekkomputiloj kaj poŝkomputiloj ŝanĝi sian ekrangrandon por vidigi per eksteraj ekranoj laŭ malsamaj ekrandistingivoj ol sian enkonstruata ekrano. .
La nuna versio de tiu protokola specifo estas 1.2. 

Se iu labortabla medio ne provizas grafikan ilon por interagi kun tiu ebleco, la komandlinio **xrandr** povas esti uzata.

Referencoj
----------

1. ↑  "The X Resize and Rotate Extension" (Jim Gettys kaj Keith Packard, Konferenco Usenix Technical en 2001)

Eksteraj ligiloj
----------------

* angle retpaĝo de la XRandR projekto ĉe at X.org
**Konono** (n. ĉ. 630; m. la 21-an de septembro 687 en Romo) estis papo ekde 686 ĝis 687.

Kiam papo Johano la 5-a en aŭgusto 686 mortis, ekestis kvereloj inter la klerikaro kaj la civita milico. Ambaŭ frakcioj ne povis interkonsenti pri komuna kandidato. Kiam la konflikto inter ambaŭ frontoj akriĝis, la milica partio elektis la presbiteron Teodoron la 2-an kiel papon kaj baris la vojon al la Laterana baziliko, la klerikaro komencis cedi kaj oni serĉis novan kompromiskandidaton.

Tiu kompromiskandidato estis la maljuna presbitero Konono. Ĉar li estis filo de generalo, ankaŭ la milico povis entuziasmiĝi por li, kaj tiel okazis lia elektiĝo la 12-an de oktobro 686 sen kontraŭvoĉoj.

La nova papo ne montris intereson je sekularaj aferoj, estis simplanima kaj daŭre malsana, kio plej verŝajne estis kaŭzita per lia alta aĝo. La „simplanimeco" de Konono verŝajne ankaŭ estis la kaŭzo de sicilia insurekcio de kamparanoj. La papo antaŭe faris iun Konstantenon, diakonon de la diocezo de Sirakuzo, administranton de la papaj posedaĵoj en Sirakuzo. Unue la papo tiel incitis la opozicion de la alta klerikaro, ĉar tiu konsideris la oficon de sicilia rektoro kiel sia propra afero, due tiu Konstanteno montris sin netaŭga. Evidentiĝis ke la administranto de la papo estis ekspluatanto de la kamparanoj kaj provokis insurekcion de la papaj luprenantoj.

La agmaniero de la rektoro de Sicilio estis tiel impertinenta, ke la guberniestro de Sicilio arestis kaj fine elpelis lin, kio estis granda hontigo por la papo.

Post dekunumonata pontifikeco Konono mortis en Romo.

literaturo
----------

* Ph. Levillain: *Dictionnaire Historique de la Papauté*. 1994

* Kategorio Konono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 124075
* GND: 100939325
* VIAF: 27422198
* ISNI: 0000000004987763
* NKC: xx0025920
 |
**William Thomas SAMPSON** (9a de Februaro, 1840 – 6a de Majo, 1902) estis admiralo de la Usona Mararmeo konata pro sia venko en la Batalo de Santiago de Kubo dum la he Hispana-usona milito de 1898.

En la vespero de la 15-a de februaro 1898, la usona batalŝipo Majno eksplodis en la haveno de Havano, 252 ŝipanoj pereis. Aliaj ok ŝipanoj mortis pro vundoj en malsanulejo en sekvaj tagoj. La Usona Konsilio de Maramea Esploro estis gvidita de la tiam kapitano William T. Sampson, enoficigita por esplori la kialojn de la eksplodo. Ekzameninte la ŝiprompiĝon kaj preninte atestaĵon de ĉeestintoj kaj fakuloj, la komisiono raportis la 21-an de marto 1898 ke la kirasŝipo estis detruita de "duobla magazeno, kiu venis de ekster la ŝipo". La okazintaĵo estas pridisputata ĝis nun, kvankam esploro fare de la admiralo Hyman G. Rickover en 1976 konkludis, ke la krevo plej verŝajne okazis pro granda interna eksplodo.

Referencoj
----------

1. 1 2  Morison, Samuel Loring.  (2003) *The American Battleship*. St. Paul, Minn.: MBI Publishing Company. ISBN 0760309892.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 717069
* GND: 1178062651
* LCCN: nr89001431
* VIAF: 29378345
* ISNI: 0000 0000 5111 5909
* BIBSYS: 14024872
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Xavier MARGAIS i BASI** (naskiĝis la 29-an de novembro 1946 en Barcelono) estas esperantisto kaj doktoro pri Nuntempa Historio. Li loĝas sur la insulo Majorko ekde 1973.

Kiel historiisto, li ĉefe okupiĝas pri la majorka moderna historio. Li doktoriĝis per ĝisfunda studo de la majorka Esperanto-movado ĝis la enlanda milito, eldonita en 2002. En 2020 estis eldonita lia *Breu història de l'esperantisme als Països Catalans* (Mallonga historio de la Esperanto-movado en la Kataluna Landaro) en kolekto pri la socia kaj kultura historio de la Kataluna Landaro. Kiel Esperanto-aktivulo li i.a. kunorganizis la katalunajn kongresojn de Esperanto okazintajn en Majorko en 1993 kaj 2002. Pluraj liaj artikoloj pri la baleara Esperanto-movado aperis en *Kataluna Esperantisto* kaj en la *Historio de Esperanto en la Kataluna Landaro*.

Verkoj
------

Li estas aŭtoro de pluraj libroj kiel *El moviment esperantista a Mallorca*, *Bunyola, amb la por al cos* o *Breu història de l'Esperantisme als Països Catalans*.

* *El moviment esperantista a Mallorca (1898-1938)*. Edicions Documenta Balear, 2002. ISBN 84-95694-29-8. 376 p.
* *La guerra civil a Bunyola. Amb la por al cos*. Edicions Documenta Balear, 2004. ISBN 84-96376-02-8.
* *Breu història de l’esperantisme als Països Catalans'*. Lleida: Pagès Editors. DivÈrsia.cat, 4, 2020. ISBN 978-84-13-03157-6.

Referencoj
----------

1. 1 2 3  Breu història de l'esperantisme als Països Catalans | Pagès Editors

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 211165
 |
**Xavier de Maistre** ([ɡzavje də mɛstʁ]; 10 Okt. 1763 – 12 Jun. 1852) estis franca militisto kaj verkisto.

Vivo
----

*Vojaĝo Interne de Mia Ĉambro*, 1906.
De Maistre naskiĝis en 1763 en Savojo, tiam parto de la Reĝlando Sardio. Lia frato estas la filozofo Joseph de Maistre.

De Maistre servis kiel oficiro de la Sardia armeo. Same kiel lia frato, de Maistre ne amis la francan revolucion, kaj kiam Francio aneksis Savojon en 1792, li foriris kaj servis en la armeo de Rusia Imperio. Li mortis en 1852 en Sankt-Peterburgo.

Verko
-----

De Maistre verkis franclingve. Lia plej fama verko estas la *Vojaĝo Interne de Mia Ĉambro* (france *Voyage autour de ma chambre*), eldonita en 1794. Tiu estas parodio de vojaĝorakontoj, verkita kiel aŭtobiografio de fikcia junulo malliberigita en lia ĉambro dum ses semajnoj. Ĝi estas tradukita en Esperanton de Samuel Meyer.

Jen liaj aliaj verkoj:

*La Leprulo el Aosto* (france *Le Lépreux de la Cité d'Aoste*), 1811.
*La Malliberuloj de Kaŭkazio* (france *Les Prisonniers du Caucase*, 1825.
*La Juna Siberianino* (france *La Jeune Sibérienne*), 1825.
*Nokta ekspedicio interne de mia ĉambro* (france *Expédition nocturne autour de ma chambre*), 1825. Sekvaĵo de la *Vojaĝo*.

Eksteraj ligiloj
----------------

Verkoj de Xavier de Maistre ĉe Projekto Gutenberg

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 679190
* GND: 118781340
* LCCN: n84126485
* VIAF: 29612438
* ISNI: 0000 0001 2126 0168
* LIBRIS: 259162
* SUDOC: 032731116
* BNF: 12370500s
* ULAN: 500032095
* MBA: c198cd06-db26-48db-85d4-2fb18f2e9d6e
* NLA: 35480267
* NDL: 00533525
* BIBSYS: 90353791
* RKD: 310326
* NKC: jn20010316011
* ICCU: CFIV069955
* BNE: XX978282
 |
**Xavér Varnus,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Varnus Xavér** estas hungara-kanada orgenisto, altlerneja instruisto.

Xavér Varnus  naskiĝis la 29-an de aprilo 1964 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Xavér Varnus frekventis muziklernejon en sia naskiĝurbo, poste li studis en Muzikarta Altlernejo. Liaj plej gravaj instruistoj estis Melinda Kistétényi kaj Gábor Lehotka. Li daŭris la orgenlernadon en Parizo de Pierre Cochereau kaj en Lejpcigo de Lorenz Stolzenbach. Inter 1977 kaj 1982 li estis orgenisto de Preĝejo Sankta Ladislao (Kőbánya) kaj Preĝejo de Tereza el Avila (Terézváros). Ekde 1977 li koncertas tutmonde, ĝis 2017 li havis 3000 da koncertoj. En 1983 li disidis al Toronto, kie li estis preĝeja orgenisto. En la sekva jaro li ricevis kanadan ŝtatanecon. En la 1990-aj jaroj li estis direktoro de orgenfestivalo en Zalaegerszeg. De 1992 ĝis 2009 li redaktis muzikprogramojn pri orgeno en radio kaj televido en Hungario. De 2006 ĝis 2009 li estis la unua orgenisto de Palaco de Artoj. En 2015 li translokiĝis al Berlino, ŝajnas, li eterne forlasis Hungarion. Li edziĝis trifoje, li havas 2 filojn. Li ricevis hungarajn ŝtatajn premiojn. Li estas ambaŭseksemulo.

Elektitaj libroj
----------------

* *Isten majd megbocsájt: az a mestersége* (1996, 1997, 1998, 1999)
* *Folytatás* (1998, 1999)
* *Képek és gondolatok* (1999)
* *„Mert álom az ébredés, és ébredés a halál" – apa és fia sétái a Nemzeti Panteonban* (2002)
* *Átváltozások* (2005)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun fotoj

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 632590
* LCCN: nb2006005409
* VIAF: 61065764
* ISNI: 0000 0000 7908 6177
* MBA: d65fc610-407f-40fc-ad3f-bdbd3a98d582
 |
PapoPapo

**Inocento la 13-a**, kun civila nomo ***Michelangelo dei Conti*** (\* la 13-an de majo 1655 en Poli ĉe Palestrina; † la 7-an de marto 1724 en Romo) estis papo ekde 1721 ĝis 1724. Li originis el la familio de Inocento la 3-a.

Vivo
----

*Michelangelo dei Conti* studis en Ankono kaj en Romo en la Gregoriana universitato. Papo Aleksandro la 8-a nomumis lin papa honorkameraisto. Sub papo Inocento la 12-a li membriĝis en la roma prelatejo.

En la jaro 1695 li estis nomita titulara arkiepiskopo de Tarso. Post tio li iris kiel papa nuncio al Lucerno. En la jaro 1698 li fariĝis papa nuncio
en Lisbono, la 17-an de majo 1706 papo Klemento la 11-a nomumis lin kardinalo.

En la jaro 1709 li fariĝis rezidanta episkopo de Osimo kaj ekde 1712 ĝis 1719 li krome estis episkopo de Viterbo. La 8-an de majo 1721 li unuanime elektiĝis papo post antaŭe tre ŝanĝoplena konklavo, post kiam la favorato, la kardinalŝtatsekretario de la antaŭulo estis ekskludita per imperiestra vetoo (komparu Rampolla).

La 19-an de junio 1722 li transdonis al imperiestro Karlo la 6-a la du reĝlandojn Napolo kaj Sicilio, en 1723 li faris la diocezon Vieno arkidiocezo. Kontraŭ la Jezuitoj li ĉiam estis malfavora kaj postulis de ili senrezervan akcepton de la papaj dekretoj, precipe en la kverelo pri la ritoj. La Jansenistoj tamen esperis vane papan partiecon por si.

* Inocento la 13-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Inocento la 13-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 124605
* GND: 118775553
* LCCN: no2001060810
* VIAF: 66461892
* ISNI: 0000000120962969
* LIBRIS: 271565
* SUDOC: 100789501
* BNF: 11683787j
* ULAN: 500319909
* NKC: xx0134964
* ICCU: BVEV082319
* BNE: XX1358449
 |
**Klemento la 14-a**, naskita kiel *Gian Vincenzo Antonio Ganganelli* la 31-an de oktobro 1705 en Santarcangelo di Romagna, mortinta la 22-an de septembro 1774 en Romo/Vatikano, estis papo de la 4-a de junio 1769 ĝis sia morto. Li estis elektita je la 19-a de majo 1769.

Li estis filo de kuracisto kaj orfiĝis de la patro kiel knabo. Li studis en Rimini kaj Urbino, kie li kiel 18-jarulo aniĝis en la ordeno de la konventualaj franciskanoj. Li iĝis instruisto pri filozofio kaj teologio kaj per sia agado kiel estro de la kolegio de S-ta Bonaventura meritis al si la estimon de papo Benedikto la 14-a, kiu nomumis lin konsilisto de la inkvizicio. Poste papo Klemento la 13-a donis al li purpuran kardinalecon, sed pro malkonkordo pri la politiko de la papo li perdis ties subtenon kaj ĉian influon ĉe la papa kortego.

La konklavo post la morto de Klemento la 13-a komenciĝis je la 15-a de februaro 1769 kaj estis la plej kontroversa en almenaŭ du jarcentoj. La centra demando estis la sorto de la jezuita ordeno, kiun minacis nuligo. La katolikaj potencoj senmanke postulis, ke ne estu elektita amiko de la societo de Jesuo. La burbonaj princoj eĉ rekte postulis, ke la kandidatoj firme devontigu sin subpremi la ordenon. Post pli ol tri monatoj kaj 179 voĉdonoj la elekto trafis, je la 19-a de majo 1769, al Ganganelli, ne tiom ĉar li deklaris sin malamiko de la jezuitoj, kiom pro tio, ke li estis la malplej malamata en la kontraŭaj partioj. Akuzo pri simonio (komerco pri sanktaĵoj), farita kontraŭ li, certe estis disvastigita de la jezuitoj, kvankam ne ekzistis pruvo, ke Ganganelli intencis subpremi la ordenon. Fakte li estis rifuzinta skribe devontigi sin pri la demando.

Klemento la 14-a publikigis la enciklikon *decet quam maxime*, kiu enhavis informojn pri la korupteco de klerikoj.

Post sia morto li estis entombigita en la baziliko de Sankta Petro de Romo, sed en 1802 liaj restaĵoj estis transmetitaj al la franciskana preĝejo de la Sanktaj Apostoloj. Lia naskiĝurbo Santarcanĝelo di Romagna nomis la centran placon laŭ li (*Piazzale Ganganelli*) kaj tie starigis monumentan arkon honore al li.

Post li neniu alia papo ĝis nun elektis la nomon Klemento (= "mildulo").

* Kategorio Klemento la 14-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 214344
* GND: 119215152
* LCCN: n84023262
* VIAF: 54202205
* ISNI: 0000000121451415
* LIBRIS: 294236
* SUDOC: 031131859
* BNF: 12240698t
* ULAN: 500315942
* NLA: 35715494
* NKC: skuk0003425
* ICCU: RAVV079271
* BNE: XX1240079
 |
**Xico** estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Xico. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 092.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 32200 loĝantojn. El tiuj estis 15844 viroj kaj 16356 virinoj. La komunumo havas surfacon de 176.9 kvadratkilometroj. La komunumo situas je 19 gradoj kaj 25 minutoj norda latitudo kaj 97 gradoj kaj 1 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 1320 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 27158 personoj. En la jaro 2000 temis pri 28762, do temis pri kresko / malkresko je 1.15 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 25083 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 152 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al % de la loĝantoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Xico en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

 Arkivigite je 2007-01-29 per la retarkivo Wayback Machine
**Sisto V**, naskita kiel **Felice Peretti** en Grottammare la 13-an de decembro 1521, mortinta en Romo la 27-an de aŭgusto 1590, estis papo de la katolika eklezio de 1585 ĝis sia morto.

Li naskiĝis en Markio kaj pasigis sian infanaĝon en malriĉeco. Je la aĝo de 12 jaroj li eniris minoritanan monaĥejon en Montalto delle Marche, devenloko de sia familio, al kiu li restis ligita dum sia tuta vivo. Li baldaŭ pruviĝis ege lerta predikanto kaj dialektikulo. Ĉirkaŭ 1552 lin rimarkis kardinalo Rodolfo Pio di Carpi, protektanto de lia ordeno, de Michele Ghislieri (estonta papo Pio la 5-a) kaj de Giovan Pietro Carafa (estonta papo Paŭlo la 4-a). De tiu momento komenciĝis lia kariero. Li estis invitita al Venecio kiel ĝenerala inkviziciisto, sed estis tiom severa, ke la urba registaro en 1560 petis lian forigon. Post mallonga periodo kiel prokuroro de sia ordeno la eklezio lin aligas al la hispania senditaro gvidata de Ugo Buoncampagni (estonta papo Gregorio la 13-a) sendita por esplori akuzon de herezo kontraŭ arĥepiskopo Carranza de Toledo. La forta malsimpatio, kiun li evoluigis pri Buoncampagni, signife influis liajn sekvajn agojn. Li rapidis reveni al Romo por la ekoficado de Pio la 5-a, kiu nomumis lin apostola vikario de lia ordeno.

La 15-an de novembro 1566 li estis nomumita episkopo de Sant'Agata de' Goti ĉe Benevento. La 17-an de majo 1570 Pio la 5-a nomumis lin kardinalo. En 1571 li iĝis episkopo de Fermo.

Dum la papeco de Gregorio la 13-a kardinalo *Montalto*, kiel oni ĝenerale nomis lin, vivis retiriĝinte en vilao starigita de Domenico Fontana sur monteto Eskvilino. Post sia papiĝo li povis igi detrui kelkajn konstruaĵojn por konstrui kvar novajn stratojn (1585–1586]), per kio li tamen kaŭzis la koleron de la eksproprietigitaj romanoj.

Krome kardinalo Montalto okupiĝis pri studoj, el kiuj rezultis interalie eldono de la verkoj de Sankta Ambrozio; li okupiĝis ankaŭ pri la propraj negocoj, sed zorge evitis kaŭzi protestindaĵojn. Je la 24-a de aprilo 1585 li estis elektita papo; la historio, ke en la konklavo li ŝajnigis sin kaduka por ricevi voĉojn, estas inventaĵo. Male lia korpa forteco, kiu ŝajnis promesi longan papecon, kontribuis al lia elektiĝo.

* Siksto la 5-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Siksto la 5-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 220017
* GND: 118765671
* LCCN: n80049584
* VIAF: 7525513
* ISNI: 0000000121195239
* LIBRIS: 279588
* SUDOC: 029179440
* BNF: 13164007c
* ULAN: 500231367
* NLA: 47753500
* NKC: xx0025213
* ICCU: RMLV022509
* BNE: XX824077
 |
La piramido de Xihuingo ĉe la monteto Xihuingo
La piramido de Xihuingo ĉe la monteto Xihuingo
**Xihuingo** kiu ankaŭ havas la nomon "arkeologia zono de Xihuingo" aŭ ankaŭ "arkeologia zono de Tecolote I" estas arkeologia zono en la meksika subŝtato Hidalgo aŭ pli precize en la komunumo Tepeapulco. Ĝi situas ĉirkaŭ 3 kilometrojn for de la urbo Tepeapulco. Per aŭto ĝi apenaŭ estas atingebla. La vojo estas polva kaj malebena.

La arkeologia zono situas ĉirkaŭ 33 kilometrojn for de la konata Teotiŭakano kaj ĉe la monteto Xihuingo. La piramido kiu apartenas al tiu arkeologia zono, havas altecon de ĉirkaŭ 10 metroj kaj la bazo mezuras ĉirkaŭ 20 metrojn. Kelkaj karakteroj de tiu piramido helpis rekonstrui la piramidon de la luno en Teotiŭakano. La piramido apartenas al la teotiŭakana kulturo.

Tiu arkeologia zono elstaras pro ĝia beleco kaj trankvileco. Depende de la vizitohoroj apenaŭ troviĝas aliaj vizitantoj. La naturo kaj la piramido havas magian karakteron unikan.

* La piramido de Xihuingo de alia flanko.La piramido de Xihuingo de alia flanko.
* La piramido de Xihuingo kun la naturo.La piramido de Xihuingo kun la naturo.
* Vojindikilo al Xihuingo.Vojindikilo al Xihuingo.

La magia naturo ĉe la piramido de Xihuingo

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Grafikaĵo de funkcio kun *y*-detranĉo je (0,1).
En matematiko, la ***y*-detranĉo** estas la punkto kie la grafikaĵo detranĉas la *y*-akson de la koordinatsistemo.

La *y*-detranĉo de funkcio estas la punkto je kiu ĝi sekcas la linion *x=0*. Tial, se la funkcio estas de formo *y=f(x)*, la *y*-detranĉo estas ĝia valoro je 0, *f(0)* tiel ĉi tia funkcio havas maksimume unu *y*-detranĉon.

Se la funkcio estas nedifinita je *x=0*, ekzemple *y=cot(x)*, ĝi ne havas *y*-detranĉon.

Ĉe polinoma funkcio *y=P(x)*, kie *P* estas polinomo, la konstanta termo estas la *y*-detranĉo de la polinomo. Ĉi tio estas ĉar ĉiu aliaj termoj enhavas potencon de variablo *x* kaj tial estas nuloj en kalkulado de *P(0)*.

Se la interrilato estas de formo *f(x, y) = 0*, aŭ en formo de parametraj ekvacioj, la respektivaj ekvacioj devas esti solvitaj por trovi la *y*-detranĉon. Iuj figuroj, ekzemple cirkloj, elipsoj kaj hiperboloj povas havi pli ol unu *y*-detranĉon.

La nocio povas esti etendita por 3-dimensia spaco kaj pli altaj dimensioj, kaj ankaŭ por aliaj koordinataj aksoj, eble kun aliaj nomoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Karteziaj koordinatoj
* Nulo de funkcio
**Amy SEGERSTEDT** (12-an de novembro 1835 – 16-an de novembro 1928) estis sveda esperantistino, instruisto, popola instruisto kaj filantropo. Ŝi estis la fondinto de la Braille Prunta Biblioteko en Stokholmo kaj la Föreningen för blindskrift (Asocio por Braille) en Svedio. Ŝi estis precipe interesita en metia trejnado de knabinoj.

Vivo
----

Amy Johanna Fredrika Segerstedt naskiĝis en Åmål en la 12-a de novembro 1835. Ŝia patro estis Fredrik Segerstedt (mortis 1856), provinca kuracisto en Åmål. Ŝi havis tri fratinojn, Amy, Lovisa kaj Wilhelmina, tiel kiel unu fraton, Vitalis.

La familio moviĝis al Uppsala en 1860, kie Segerstedt trejniĝis kiel instruisto ĉe Klosterskolan (Thengbergska lernejo) en 1861. Ŝi laboris en 1861–1874 kiel ĉefservistino kaj en 1874–1879, kiel instruisto ĉe la lernejo de knabinoj de Clara Lind en Gävle. Ŝia fina jaro de trejnado, 1879–1880, estis ĉe instruista popola mezlerneja seminario, kie ŝi diplomiĝis en 1880. Tiun saman jaron, ŝi fariĝis direktoro de la lastatempe-establita elementa lernejo por knabinoj en Åmål. Studinta la "Hillic parolada metodo" ĉe lernejoj por la surduloj en Danio kaj Norvegio, ŝi fariĝis la direktoro de Tysta skolan ('Silenta lernejo') en Stokholmo en 1882, restante tie ĝis 1894.

Ĉe konferenco en 1885 en Parizo, ŝi vidis la privatan Braille bibliotekon kreitan de la nobelulo Maurice de La Sizeranne. En aprilo 1892, ŝi fondis la svedan Braille-Asocion (Föreningen för blindskrift), kiu eldonis tiaman literaturon en brajlo. En decembro de tiu jaro, ŝi malfermis malgrandan pruntedonantan bibliotekon. Ĝi translokiĝis en la Silenta Lernejo en 1892–1895, poste movita al la Blinda Asocio, kiu en 1912 transprenis ĝin kaj evoluigis ĝin en la sveda Biblioteko de Parolaj Libroj kaj Braille (Tal- och punktskriftsbiblioteket, TPB), kiu estas nun nomita Sveda Agentejo por Alirebla Amaskomunikilaro (Myndigheten för tillgängliga medier). 

En 1901, Segerstedt kaj ŝia pli juna fratino Helmina translokiĝis al Gotenburgo kaj en 1912, Segerstedt translokiĝis reen al Åmål esti proksima al ŝia plej malnova fratino, Louise Larsson. Segerstedt mortis ĉirkaŭ la 16a de novembro 1928 kaj estas entombigita en familia tombo de ŝia frato je Petterde (leĝo Larsson) ĉe Åmål tombejo.

Esperanta agado
---------------

Ŝi estis interesiĝinta pri Esperanto ekde la fino de 19-a jarcento kaj ŝi pensis ĝin utila por korespondado kun alilandaj blinduloj.

Referencoj
----------

1. ↑  Belga Esperantisto n079-080 (sep-okt 1921)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 848006
* GND: 140480617
* VIAF: 107174392
 |
**Xonrupt-Longemer** estas komunumo de Francio, fondita la 22-an de oktobro 1919. Ĝi situas en la departemento *Vosges* (Vogezoj), en la administra regiono *Grand Est* ("Granda Oriento") kaj en la historia kultura regiono Loreno. Fine de 2021 en la komunumo vivis 1 488 loĝantoj sur areo de 30,71 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 48 loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Saint-Dié-des-Vosges kaj al la kantono *Gérardmer*.

La teritorio havas komunan limon kun Le Valtin, Stosswihr, La Bresse, Ban-sur-Meurthe-Clefcy, Gérardmer kaj Gerbépal.

Geografio
---------

La rivero Vologne trafluas en la komunumo.

Vidindaĵoj
----------

La Botanika Ĝardeno, en la loko Haut Chitelet apartenas al la universitato de Nancio.

Demografio
----------

Loĝantara evoluo| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2008 | 2020 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 930 | 1027 | 1101 | 1333 | 1415 | 1497 | 1587 | 1500 |

Esperanta vivo
--------------

Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 0 voĉdonon en 2004, kaj 1 voĉdonon (0,20%) en 2009.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Vosges

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (france)

la lago de Longemer
**Ĉela signalado** estas parto de iu komunikada procezo kiu regas bazajn agadojn de ĉeloj kaj kunordigas ĉiujn ĉelajn agojn. La kapablo de ĉeloj percepti kaj ĝuste respondi al sia mikromedio estas la bazo de disvolviĝo, riparado de histoj kaj imuneco, same kiel normala homeostazo de histoj. Eraroj pri signalado de interagoj kaj prilaborado de ĉelaj informoj respondecas pri malsanoj kiel kancero, memimuneco kaj diabeto. Per kompreno de ĉela signalado, malsanoj povas esti traktataj pli efike kaj, teorie, artefaritaj histoj povas esti kreitaj.

La biologio de sistemoj studas la subestajn strukturojn de ĉelaj signalaj retoj kaj, kiel ŝanĝoj en ĉi tiuj retoj povas influi la dissendon kaj fluon de informoj. Tiaj retoj estas kompleksaj sistemoj en sia organizo kaj povas montri kelkajn emerĝajn propraĵojn inkluzive de dustabileco kaj ultrasenseco. Analizo de ĉelaj signalaj retoj postulas kombinon de eksperimentaj kaj teoriaj aliroj, inkluzive la evoluon kaj analizon de simuladoj kaj modelado. Longdistanca alosterio ofte estas grava ero de ĉela signalado de eventoj.

* Kategorio Ĉela signalado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Rearbarigo en Burkina Faso.Rearbarigo en Burkina Faso.
**Yacouba SAWADOGO**, naskiĝinta 1946 kaj mortis la 3-an de decembro 2023, estis farmisto de Burkina Faso. En pluraj landoj de Afriko, li sukcesis reverdigi dezertajn areojn helpe de indiĝena, tradicia agrikultura metodo nomata *zaï,* kiun li mem pluevoluigis, kaj li ricevis la Premion de ĝusta vivmaniero en 2018.

Zaï aŭ FMNR estas kamparane mastrumata natura regenerado de arboj en la sekaj regionoj de Afriko kiu ebligas rearbarigon el la restantaj radikoj (post faligo de arboj) en la Sahel-zono. Per tiu metodo li sukcesis krei novan arbaron de 30 hektaroj. Tiun indiĝenan sciaron li disvastiĝis inter kamparanoj en lia regiono helpe de tiel nomataj merkataj tagoj en kiuj kamparanoj el cento da vilaĝoj kunvenas por kundividi semojn kaj konsilojn. Lia metodo disvastiĝis en Malio kaj Niĝero, kie ĝi atingis rimarkindan sukceson.

En 2018, li ricevis la Premion de ĝusta vivmaniero, ankaŭ konata kiel la *Alternativa Nobel-premio,* kune kun la alia premiinto Toni Rinaudo de Aŭstralio.

Sawadogo estas invitata al internaciaj konferencoj por prezenti sian laboron. Pro la verdigo la grundakva nivelo altiĝis de proksimume kvin metroj. Ĉar la fekunda grundo fariĝis pli alloga, la provinca registaro enkorpigis la landon kaj decidis[*mankas fonto*] ke parto de la arbaro estu forhakita cele al konstruado de domoj. La landa registaro tamen en 2021 ankaŭ erektis barilon por protekti la arbaro.

Honoroj
-------

* 2010: dokumenta filmo *The Man Who Stopped the Desert* (La viro kiu haltigis la dezerton)

* 2018: Premio de ĝusta vivmaniero

Referencoj
----------

1. ↑  (angla) Indigenous Knowledge Notes #77, The World Bank, February 2005.
2. ↑   Yacouba Sawadogo – Right Livelyhood
3. ↑  *Regreening Afriko* Arkivigite je 2018-08-05 per la retarkivo Wayback Machine de Mark Hertsgaard en *The Nation* de la 19-a de novembro 2009.
4. ↑  *La viro kiu haltigis en la dezerton,* filmo
5. ↑  Yacouba Sawatogo: farmisto de Burkina Faso ricevas la Alternativan Nobel-premion - Die Zeit, reta eldono de la 24-a de septembro 2018.

Vidu ankaŭ
----------

* Rearbarigo

Eksteraj ligiloj
----------------

* *Es werde grün* (Verdiĝos) – de Andrea Jeska, la 16-an de septembro 2015. (germane)

* ’La mistero de Yacoubas’ – *Weltspiegel,* la 29-an de septembro 2013. (germane)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 620556
* GND: 1218737077
* LCCN: no2011055575
* VIAF: 169944831
* ISNI: 0000 0005 0843 2673
* SUDOC: 261890018
* BNF: 18041560k
 |
La **preĝejo Koro de Jesuo** estas sakrala konstruaĵo en urbo Érd (Hungario), en loĝkvartalo *Nova Urbo*.

Historio
--------

En Érd preĝdomo funkciis jam en la 15-a jarcento, ekde la 18-a jarcento jam kirko. La inundo de Danubo (1838) forviŝis la riverbordan parton de la vilaĝo, poste nova vilaĝparto kreiĝis kun nomo *Nova Vilaĝo* (post la urbiĝo Nova Urbo). En tiu vilaĝparto ekde 1923 diservoj okazis en la lernejo. La kirko mem konstruiĝis inter 1927-1930, pli poste jam propra pastro servis. La 3 sonoriloj estis faritaj en 1928, la orgeno estis kreita en 1946 en Ajka, sed en 1987 ĝi estis metita en tiun preĝejon. La preĝejo ricevis paroĥan rangon en 1967. La konstruaĵo plene renoviĝis en 1999.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en korto, sed la enirejaj ŝtupoj jam estas ekster la korto. La fasado estas preskaŭ simetria, meze la kvadrata turo plene reliefas. La enirejo funkcias tra la turo. Super la enirejo granda rozvitralo videblas. La navo havas ankaŭ krucnavon kaj finiĝas en plurlatera absido.

Kermeso okazas dum tago de Sankta Koro.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* datenoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* 
* 
* RozvitraloRozvitralo
**Yajalón** estas unu el la 118 komunumoj de la meksika subŝtato Chiapas, kiu estas la subŝtato kiu situas plej sude. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Yajalón. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 07109.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 31457 loĝantojn. El tiuj estis 15493 viroj kaj 15964 virinoj. La komunumo havas surfacon de 162.3 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 820 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 14972 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 9731 scipovis legi kaj skribi kaj 5223 personoj estis analfabetoj. Do 65% de la personoj scipovis legi kaj skribi kaj 35% estis analfabetoj.

26044 personoj en la jaro 2000 aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 13798 personoj estis indiĝenoj. Tio signifas ke 52.98% de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Yajalón Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
Ŝablono:Informesto verkisto

**Fadwa TUQAN** aŭ **Fadwan Tuqan** [elp. Fadvan Tukan] arabe فدوى طوقان, naskiĝis la 1-an de marto 1917 en Nablus, mortis la 12-a de decembro 2003 en Ibidem) estis poetino, konata en la araba mondo kiel "la palestina poeto". Ŝi estis unu el la pioniroj en la uzado de libera verso en la araba poezio.

La sentoj de malĝojo, subpremo kaj doloro, kiujn ŝi sentis en sia infanaĝo, estis la unuaj fontoj de inspiro. Dum tiu periodo, ŝiaj poemoj plejparte temis pri ŝiaj personaj travivaĵoj.

Ŝi naskiĝis en familio de intelektuloj kaj politikistoj, kiuj regis dum jarcentoj. La pli aĝa frato Ahmad Toukan estis la ĉefministro de Jordanio en 1970. Inter 1962 kaj 1964 ŝi studis la anglan lingvon kaj literaturon en la Universitato de Oksfordo kaj poste vojaĝis tra Eŭropo. Post la "sestaga milito" de 1967 kaj la aneksado de Cisjordanio kaj Gazao, ŝia poezio iĝis pli naciisma. Krom esti konsiderita ikono de la palestina celo, Tuqan estas unu el la tri plej grandaj arabaj poetoj de la moderna poezio, kune kun la iraka Nazik Al-Mala'ika kaj la jordani-palestina Salma Khadra Jayyusi.

Verkaro
-------

### Poezio

Ŝi publikigis 8 poeziajn librojn:

* Tagojn sole (1952)
* Mi trovis ĝin (1957)
* Donu al ni amon (1960)
* Antaŭ fermita pordo (1967)
* Nokto kaj rajdantoj (1969)
* Sole sur la pinto de la mondo (1973)
* Julio kaj la alia (1989)
* Lasta melodio (2000)

### Prozo

Tamen elstara ankaŭ prozaj tekstoj:

* Mia Frato Ibrahim (1942)
* En 1985 ŝi publikigis la aŭtobiografion "Montema Vojaĝo" tradukitan en la anglan en 1990 (*A Mountainous Journey*). En sia aŭtobiografio "Mountainous Journey" (1985), Fadwa rakontas la malfacilaĵojn, kiujn ŝi renkontis dum sia infanaĝo kaj adoleskeco pro la rigideco de familiaj reguloj.

Referencoj
----------

1. ↑  (en) *Palestinian poet Fadwa Tuqan dies*, *aljazeera.com*
2. ↑  (en) Ǧayyūsī, Salmá al-H̱aḍrāʾ al-; Tingley, Christopher. (1977). *Trends and movements in modern Arabic poetry.* E.J. Brill ISBN 978-90-04-04920-8.
**Hierarkio de la morto** estas esprimo uzata fare de ĵurnalistoj, sociaj scientistoj kaj akademikuloj por priskribi malproporcian atenton al diversaj mortoj ĉirkaŭ la mondo.

Laŭ ĝenerala observado de prezento de mortoeventoj en la amaskomunikiloj, oni povas konstati kelkajn ĝeneralajn trajtojn de hierarkio de la morto: enlanda morto favoratas en la amaskomunikoloj al eksterlanda morto, morto en riĉaj landoj estas pli forte reprezentita ol morto en malriĉaj landoj, prezento de morto de blankuloj favoratas al morto de homoj kun malhela haŭtkoloro kaj morto en daŭra konflikto atingas etan amaskomunikilan atenton.

Historio
--------

La unua uzo de la esprimo estas ligita al brita amaskomunikila komentisto Roy Greenslade, kiu verkis pri ne-novaĵ-eco de tiuj, kiuj mortis dum la Nord-Irlanda konflikto. Greenslade daŭrigas sian kritikon pri tiu fenomeno, inklude la amaskomunikilajn reagojn al la bombeksplodoj dum la Bostona maratono.

Simila fenomeno
---------------

La hierarkio de la morto estas simila al la sindromo de la malaperinta blanka virino.

Sciigoj pri "bus-plonĝo": mallonga evento pri busakcidento en fora lando, uzata por plenumi vakantajn spacojn en ĵurnalo.
**Lajos Szmrecsányi** [lajoŝ smreĉAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szmrecsányi Lajos** estis hungara romkatolika pastro, kanoniko, abato, ĉefepiskopo, direktora membro de Hungara Scienca Akademio (1917). Lia nobela antaŭnomo estis *szmrecsányi*. Liaj fratoj estis Miklós Szmrecsányi kaj Pál Szmrecsányi.

Lajos Szmrecsányi  naskiĝis la 26-an de aprilo 1851 en Hungara reĝlando en Daróc (nuntempa Šarišské Dravce en Slovakio). Li mortis la 28-an de januaro 1943 en Eger.

Biografio
---------

Lajos Szmrecsányi frekventis mezlernejojn en Debrecen kaj Eperjes, poste li lernis teologion en Eger inter 1867-1872. Li pastriĝis en 1873, poste li eklaboris laŭvice en preĝejoj de Kápolna kaj Miskolc. En 1891 li estis nomita eklezia sekretario, post 6 jaroj li ricevis la titolon kanoniko. En 1898 li iĝis abato, en 1912 ĉefepiskopo. Inter 1912-1918 (poste inter 1927-1943) li estis senatano. Dum la 1-a mondmilito li estabis soldathospitalon. Dum la Hungara Sovetrespubliko li estis arestita. Li multe strebis por la edukado.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Emlékkönyv Zichy Nándor gr. szül. 100. évford-jára 1829-1929* (1929)
* *Vita Academica* (1932)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografieto (la teksto estas legebla pli malsupre en la 2-a punkto)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Lajos Szmrecsányi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Yanga R. Fernández** (naskiĝis la 10-an de junio 1971 en Misisogo (Ontario)) estas kanada astronomo

Li adoltiĝis en Usono: en Novjorko, Minneapolis kaj Vaŝingtono. Li lernis en Fort Myers (Florido) kaj en la Kalifornia Instituto de Teknologio. Li fariĝis Ph.D. en la Universitato de Maryland en 1999.

En 1994, estante studento, li zorgis pri la unua retpoŝto uzata de la
astronomoj, kiuj gvatis la alfrapon de la kometo Shoemaker-Levy 9 al
Jupiteron.

Inter 1999 kaj 2005, li estis post-doktora stipendiulo en la Universitato de Havajo, li partoprenis, kun Scott Sheppard kaj David Jewitt al la malkovro de pluraj naturaj satelitoj de Jupitero, kaj al la re-malkovro de Temisto.
Li kaj Scott Sheppard, malkovris la karmean grupon.

Post 2005, li estas profesoro asistanto en la Universitato de Centra Florido kaj siaj esploroj temas pri la fizikaj ecoj kaj la evoluo de la kometoj kaj asteroidoj.

La asteroido 12225 Yanfernandez estis tiel nomita en lia honoro.

Malkovraĵoj
-----------

* Aedo
* Erinomo
* Harpaliko
* Helikeo
* Isono
* Jokasto
* Kaldeno
* Kaliko
* Megaklito
* Praksidiko
* Tajgeto
* Temisto *(remalkovro)*
* S/2000 J 11
* S/2003 J 2
* S/2003 J 23
* S/2003 J 3
* S/2003 J 4
* S/2003 J 5

Noto kaj referencoj
-------------------

1. ↑  Paĝaro pri planeda nomenklaturo ĉe la retejo de la usona geologia agentejo USGS (angle)

Eksteraj ligiloj
----------------

* angle La persona paĝo de "Yan" Fernández
**Willie COOK** (naskiĝis la 11-an de novembro 1923 je Tangipahoa en Luiziano; mortis la 22-an de septembro 2000 je Stokholmo) estis usona ĵaza trumpetisto de svingo kaj ludis en la Orkestro Duke Ellington.

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

Vivo kaj verkado
----------------

Willie Cook alkreskis en Ĉikago kaj lernis komence violonludon, antaŭ ol li junaĝe transiris al trumpeto. Fine de la 1930-aj jaroj li muzikis en la bando de King Perry, poste komence de la 1940-aj jaroj en tiu de Jay McShann. En 1942 li tenis pretertempe propran ensemblon, sed reiris al McShann; ekde 1943 ĝis 1948 li laboris en la bando de Earl Hines, en 1948 ĉe Eddie Wilcox kaj en 1948/50 en la orkestro de Dizzy Gillespie. Krom tio li muzikis kun Jimmie Lunceford en 1949, kun Ella Fitzgerald, Johnny Hodges kaj unuafoje en 1951 kun Duke Ellington. Kiel regula bandano li kunmuzikis en ties mita koncerto je Newport en 1956 kaj je albumoj kiel Such Sweet Thunder; en 1959 li koncertvojaĝis kun la Orkestro Duke Ellington tra Eŭropo, en 1960 li prezentis je la Monterey Jazz Festival, krom tio li muzikis kun B.B. King kaj en 1957 kun pianisto Billy Taylor (*Taylor Made Jazz*). Fine de la 1960-aj jaroj Cook ankoraŭfoje laboris en la orkestro de Duke Ellington (aŭdeble je *The Intimacy of the Blues* kaj *Studio Sessions*). Post sia parta retiriĝo el la ĵazmondeto dum la jaroj 1974 ĝis 1978 li foje muzikis ĉe Count Basie kaj Clark Terry; li estas aŭdebla sur la albumoj *Kansas City Six* kaj *Warm Breeze* de Basie el la jaro 1981, sur ĉi-lasta albumo kiel ununura solisto en la peco *Cookie*. En la jaro 1982 li transloĝiĝis al Svedujo. Tie li laboris kun Alice Babs kaj Ernie Wilkins (aŭdeble sur ties albumo *Montreux* ĉe *Steeplechase*)

Literaturo
----------

* John Jörgensen, Erik Wiedemann: *Jazzlexikon*. Munkeno, Mosaik, 1967


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 408833
* GND: 109625428X
* LCCN: n83021442
* VIAF: 61733672
* ISNI: 0000 0001 1655 6140
* SUDOC: 244274754
* BNF: 13923046k
* MBA: b482412e-4ca7-4adf-95e3-3cd2270862e7
 |
**Winifed Sackville STONER** (ĉ. 1870-1931) estis edukistino, fondinto de tri lernejoj de "natura edukado" kaj esperantistino. Ŝi estis la patrino de Winifred Sackville Stoner, filino (1902-1983), mirinfano.

Biografio
---------

Kvankam la jaro de ŝia naskiĝo ne estas konfirmita, oni scias, ke Winifred Sackville edziniĝis 1900-02-03 kun James Buchanan Stoner en Buffalo, Novjorkio (Usono). Ilia filino, ankaŭ nomita Winifred Sackville Stoner, naskiĝis en 1902 en Evansville, Indiana (Usono). La inteligenteco de la pli juna Stoner estis rekonita, kiam ŝi estis tre juna. Sesjara ŝi kapablis uzi skribmaŝinon, kaj dekjara ŝi povis paroli inter ses kaj 13 lingvoj. Naŭjara ŝi trapasis la enirekzamenojn de la Universitato Stanford kaj la Universitato de Wisconsin en Madison. Ŝi juna lernis ankaŭ ludi violonon kaj pianon, kaj krome venkis en pluraj ŝakturniroj.

La patrino Stoner kredis, ke lernado devas esti amuza, ekscita kaj stimula al ĉiuj sentumoj. Ŝi instigis uzadon de ludiloj kaj skribmaŝinoj, kiujn ŝi kredis "liberigaj" por junaj infanoj. En tiu tempo ŝi publikigis poemarojn kaj librojn pri lokaj historioj. Ŝi estis subtenanto de Esperanto; en 1910 la okjara filino produktis tradukon de *Mother Goose* [Patrino Anserino] en Esperanto. En la 1910-aj jaroj la patrino Stoner veturis kun la filino al diversaj kunvenoj de la kleriga movado *Chautauqua*. Kiam la filino estis pli aĝa, ambaŭ vojaĝis al Eŭropo, kie la filino publike prelegis pri Esperanto. En 1916, la Bobbs-Merrill Company en Indianapolis eldonis la *Manual of Natural Education* [Manlibro de Natura Edukado] de patrino Stoner.

Meze de la 1920-aj jaroj, la familio Stoner estis translokiĝinta al Nov-Jorko. La patrino kaj la filino daŭre publikigis verkojn dum la 1920-aj jaroj, inkluzive la monatan bultenon *Mother Stoner's Bulletin*, kiu pritraktis ilian starpunkton pri edukado. En 1925, la patrino Stoner fondis la *League for Fostering Genius* [Ligo por Kulturado de Genieco].

La patrino Stoner oficiale petis almenaŭ du patentojn. Ŝi vendis sian patenton de 1920 por bombon-volvaĵo al la *Newark Paraffine & Parchement Paper Co*. En 1923 ŝi ricevis patenton por pulvoro destinita por purigado kaj moligado de la haŭto.

En 1927 la patrino kaj la filino entreprenis vojaĝon tra Usono kaj Okcidenta Eŭropo, kiun la New York Times nomis "ĉaso je geniuloj". Ŝi klopodis identigi aliajn talentajn infanojn por plua pristudado. Laŭ la New York Times, la patrino Stoner elpensis ses kategoriojn por klasi homojn. En ascenda ordo de valoro, ili estis: idiotoj, detruistoj, moronoj, hipermoronoj (la klaso, al kiu laŭ ŝi la plimulto de homoj apartenas), geniuloj (kiuj estas kreivaj) kaj progresistoj (kiuj kapablas atingi aferojn en komerco kaj parencaj kampoj). La lastaj du, laŭ ŝi, estas la solaj "konservindaj".

Winifred Sackville Stoner mortis je kronika nefrito 1931-11-23, 49-jara, laŭ la tombejo Woodlawn kaj laŭ *Time Magazine*, aŭ 58-jara, laŭ *Heritage Quest Online*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Winifred Sackville Stoner & Winifred Sackville Stoner Jr.: A Selected Bibliography (1994). Alirita 2006-11-16.
* Stoner, W. S.: Manual of Natural Education (1916)
**Yanny aŭ Laurel** estas aŭda fenomeno, kiu diskoniĝis en majo 2018. Temas pri unusekunda sonregistraĵo nebonkvalita el angla retvortaro por la vorto *laurel* (laŭro), kiun iom pli ol duono de la aŭdantoj perceptis kiel *laurel* [ˈlɔːrəl], kaj iom malpli ol duono kiel la sensignifan vorton *yanny* [ˈjæni], do tute malsame. La miriga efekto dum kelkaj tagoj kaŭzis certan sensacion en la interreto kaj pluaj medioj. Laŭ fakuloj ĝi rezultas el tio, ke kelkaj personoj emas percepti pli altajn sonerojn = *yanny*, kelkaj pli malaltajn = *laurel*.

La (hazarda) malkovro de la fenomeno atribuiĝas al Katie Hetzel, 15-jara lernantino de Flowery Branch High School, proksime de Atlanto, Georgio, Usono. Ŝi publikigis la unuan priskribon, en Instagram, la 11-an de majo 2018.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Yanny aŭ Laurel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Artikolo de Vocabulary.com kun la registraĵo je la prononco de *laurel*, kiun Katie Hetzel aŭdis kiel *yanny*
* (Ŝerca) artikolo de Vocabulary.com pri *yanny*
Templo 216 de Yaxhá.
**Yaxhá** - literumita ankaŭ Yaxha, Yax-ha kaj Yax-há - estas arkeologia kuŝejo kaj antikva ceremonia centro de la majaa civilizacio en la nordoriento de Peteno, Gvatemalo, nome en la Departemento Peten, en la municipoj Flores kaj Melchor de Mencos. Ĝi estis la ĉefurbo de etenda teritorio kiu dominis la nordorienton de Peteno, kaj havis fortajn ligojn kun la urbo Tikal, Caracol, en Belizo, kaj Kalakmulo en Meksiko. Ĝi enhavas monumentajn kompleksojn kun templo-piramidoj, citadeloj, pilkludejo, ĝemelaj piramidoj, palacoj kaj aliaj konstruaĵoj inter kiuj kelkaj loĝejoj.

La koncerna parko estas natura rezervejo kiu permesas aprezi kombinon ekvilibritan de biodiverseco kaj antaŭhispana kultura heredo. Pro la belaj proksimaj lagetoj kaj humidejoj kiuj formas parton de gravaj vojoj de migrobirdoj, la parko estis agnoskita kiel humidejo de tutmonda gravo (Ramsar-loko). La lagetoj de Yaxhá kaj Sacnab observeblas el la pinto de kelkaj arkeologiaj monumentoj, kio havigas al la loko apartan pejzaĝan belecon. La areo estis scenejo por diversaj filmoj. *Yaxhá* signifas "verdan akvon".

Bildaro
-------

**Bildoj de Yaxhá**

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Notoj
-----

1. ↑   Travel, Love (15a de decembro 2017). «Parque Nacional de Yaxha, historia y misticismo en Guatemala». CATA. Konsultita la 4an de Junio 2021.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 727727
 |