recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Sankta **Vito**, latine *Vitus*, estis sanktulo el Sicilio (Italio). Li estas unu el dekkvar sanktaj helpantoj, li mortis en la jaro 303 ankoraŭ en infana aĝo kiel martiro, kune kun sia edukisto *Modestus* kaj sia infanvartistino *Crescentia*.

Lia latina nomo *Vitus* signifas gaja, viva.

La festo de la sankta Vito estas festata la 15-an de junio laŭ la gregoria kalendaro, kaj la 28-an de junio laŭ la julia kalendaro.

En mezepoko homoj el meza kaj norda Eŭropo (Germanio, Litovio ktp.) festis tiun ĉi feston kune kun t.n. "danco de sankta Vito" – tiu ĉi termino samtempe signifas nervomalsanon, kiu latine nomiĝas "*Chorea*" kaj esperante ĥoreo.

Sankta Vito estas patrono de aktoroj, komediantoj, dancistoj kaj de epilepsiuloj. Li protektas ankaŭ kontraŭ fulmoj. Li estas la ĉefa sankta patrono de Ĉeĥio kaj de la itala urbo Forio en Kampanio. Diversaj lokoj en Aŭstrio kaj Bavario estas nomitaj je lia honoro. La festo de la sankta Vito estas ankaŭ grava por la Ortodoksa eklezio en Serbio, tie ĝi nomiĝas *Vidovdan*.

Vidu ankaŭ
----------

* Katedralo de sankta Vito (Prago)
* Sankta Vitokirko
* Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Vito

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Vito de Lukanio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Detaloj pri Vito angle
* Detaloj pri Vito germane
* Detaloj pri Vito germane


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 43557
* GND: 118627279
* LCCN: no93031410
* VIAF: 1902160667627303560007 84204360, 1902160667627303560007
* ISNI: 0000000058281686
* SUDOC: 243490186
* NKC: jo2009321148
 |
Azelene Kaingang
La **kaingangoj** (portugale *caingangues, kainguangs, kaingang* aŭ *kanhgág* ankaŭ nomataj *guainás, coroados* aŭ *bugres*, *kanhgág* en la kainganga lingvo) estas la indiĝena etna grupo vivantaj dise en la kvar sudaj brazilaj subŝtatoj San-Paŭlo, Paranao, Sankta Katarino kaj Suda Rio-Grando. Historie ili ofte konsideriĝis esti unu etno kune kun la ŝoklengoj, kvankam nun la du grupiĝoj estas konsiderataj apartaj grupoj. La kaingangoj estis la originala unuaj loĝantoj de la provinco Misiones en Argentino. Iliaj lingvo kaj kulturo estas tre malsamaj kompare al la najbaraj gvaranioj.

Foje oni deklaris ke la kaingangoj malofte vivis longe en unu loko kaŭzante Ilin movi multon, sed iuj fontoj, kiel ekzemple Juracilda da Veiga Da Veiga kaj etnografiaj registroj (José Tomás Francisco do Nascimento 1886, Telemaco Borba 1908 ktp.), indikis ke la kaingangoj fakte kulture havas tre proksiman rilaton al la lando kie ili naskiĝis kaj kie iliaj prapatroj estis entombigitaj.

La kaingangoj praktikas grupan geedzecon kiel akceptebla formo de geedzeco (kaj eĉ inter ili ĝi ne estas hegemonia formo de geedzeco).

La kainganga lingvo estas membro de la ĵeaj lingvoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Juracilda da Veiga, "Kaingang", en: William M. Clements, *The Greenwood Encyclopedia of World Folklore and Folklife*, volumo 4: *North and South America*, Westport/Londono: eldonejo *Greenwood Press*, paĝoj 193–199

* Kategorio Kaingangoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Regno Portugalio** aŭ **Reĝlando Portugalio** (Latine: *Regnum Portugalliae*, Portugale: *Reino de Portugal*) estis monarkio sur la okcidenta parto de la Iberia Duoninsulo kaj antaŭaĵo de la nuntempa Portugalio. Ĝi ekzistis el 1139 ĝis 1910. Post 1248, ĝi estis konata ankaŭ kiel **Reĝlando Portugalio kaj Algarvo**, kaj inter 1815 kaj 1822, ĝi estis konata kiel Unuiĝinta Reĝlando de Portugalio, Brazilo kaj Algarvo. La nomo estis ankaŭ ofte aplikita al la Portugala Imperio, kun etendaj transmaraj kolonioj.

La kerno de la Portugala ŝtato estis la Graflando Portugalio, establita en la 9a jarcento kiel parto de la *Reconquista*, fare de Vímara Peres, nome vasalo de la Reĝo de Asturio. Tiu graflando iĝis parto de la Reĝlando Leono en 1097, kaj la Grafoj de Portugalio establis sin mem kiel regantoj de sendependa regno en la 12a jarcento, post la batalo de São Mamede. Tiu regno estis regata de la Alfonsa Dinastio ĝis la krizo de 1383–85, post kio la monarkio pasis al la Dinastio Aviso.

Dum la 15a kaj la 16a jarcentoj, portugala esplorado establis vastan kolonian imperion. El 1580 al 1640, la Regno Portugalio estis persona unio kun la Habsburga Hispanio.

Post la Portugala Milito de Restaŭrado de 1640–1668, la regno pasis al la Dinastio de Braganza kaj poste al la Dinastio de Braganza-Sachsen-Coburg kaj Gotha. El tiu tempo, la influo de Portugalio malpliiĝis, sed ĝi restis grava potenco pro sia plej valora kolonio, nome Brazilo. Post la Sendependiĝo de Brazilo, Portugalio klopodis stabli sin en Afriko, sed estis laste devigita cedi al la Britaj interesoj, kio kondukis al la falo de la monarkio en la Revolucio de 5a de Oktobro 1910 kaj al la establo de la Unua Portugala Respubliko.

Portugalio estis decidiga absoluta monarkio antaŭ 1822. Ĝi ŝanĝadis inter absoluta kaj konstitucia monarkio el 1822 ĝis 1834, kaj estis decidite konstitucia monarkio post 1834.
**Rivno** (ukraine *Рівне* [Rivne], ruse *Ровно* [Rovno], litove *Rivnė*, pole *Równe*, germane historie Röwne [nun Riwne] kaj jide ראָוונע) estas historia urbo en okcidenta Ukrainio. Ĝi estas la administra centro de la rivna provinco (*"oblasto"*), mem estas urba distrikto ene de la provinco kaj krome estas la administra centro de la rivna distrikto kiu ĉirkaŭas la urbon. 

La urbo estas grava transporta nodo, kun internacia flughaveno, densaj fervojaj konektoj kaj aŭtovojoj al la urboj Bresto (Belorusio), Kievo kaj Lvivo (la lastaj du urboj estas konektataj al Rivno per la Eŭropa ŝoseo 40). Krome jam historie la mezepoka Reĝa Vojo inter Hispanio kaj Rusio kondukiĝis tra la urbo.

Laŭ stato de la jaro 2010, en la urbo vivis proksimume 247 750 loĝantoj.

Historio
--------

Rivno unuafoje skribe menciiĝis en 1283 kiel unu el la loĝlokoj de la reĝlando Galicio-Volinio. De la dua duono de la 14-a jarcento ĝi estis sub la rego de la Granda Duklando de Litovio, kaj ekde 1569 de la Respubliko de Ambaŭ Nacioj (Pollando-Litovio). En 1492 Rivno ricevis urborajtojn laŭ la magdeburga juro. Kadre de la disdivido de Pollando-Litovio, la urbo en 1793 iĝis parto de la Rusia Imperio. 

Dum la Unua Mondmilito kaj la ĥaosa periodo posta, la urbo estis mallonge sub rego de la germana, ukraina, bolŝevisma kaj pola armeoj. En aprilo-majo 1919 la urbo mallonge estis la ĉefurbo de deklarita "Ukraina Popola Respubliko". Fine de la konflikto, akorde al la Traktato de Rigo el 1921, la urbo iĝis parto de Pollando. 

En 1939, rezulte de la Molotov-Ribbentrop-pakto kaj la rea dispartigo de Pollando, Volinio estis okupita fare de la ruĝa armeo de Sovetunio. Samjare la urbo iĝis la centro de novkreita rivna provinco en Ukraina SSR. En junio 1941 Rivno estis okupita fare de la armeo de Tria Regno: tiam, proksimume duono de la urbanaro estis judoj, kiuj ĝis julio 1942 estis murditaj. La 6-an de novembro laŭ ordono de la komisaro de Tria Regno Erich Koch la operaca grupo SS komencis en arbaro Sosenki murdi judojn el la urbo — dum du tagoj ekstermis 17 000, kaj la ceterajn 10 000 fermis en geto. En februaro 1944 la urbo estis reokupita fare de la ruĝa armeo de Sovetunio, kaj restis parto de Ukraina SSR ĝis ties disfalo en 1991.

Naskiĝintoj en Rivo
-------------------

* Jan Kobylański, pola entreprenisto ligita kun Urugvajo
* Anna Walentynowicz, pola sindikatistino, kunkreintino de Solidareco

Partneraj urboj
---------------

* Zvolen, Slovakio
* Zabrze, Pollando
* Vidin, Bulgario
* Radomsko Pollando
* Piotrków Trybunalski, Pollando

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Rivno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Rivne (stacidomo)
* Internacia flughaveno Rivne
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Lucero (metroo de Madrido). |

**Lucero** estas unu el sep kvartaloj en kiuj dividiĝas administre la distrikto Latina de la urbo Madrido (Hispanio). Precize ene de la urbo Madrido ĝi havas la numeron kvartalan 103.

Limoj
-----

La kvartalo Lucero limas norde kun la Kampardomo, oriente kun la kvartaloj Pordo de la Anĝelo pere de la strato Huerta de Castañeda, kaj Karmenoj pere de la stratoj Sepúlveda kaj Alhambra. Sude kaj okcidente troviĝas la kvartalo Aluĉo pere de la stratoj San Manuel, Los Yébenes kaj Duquesa de Parcent.

Baza informo
------------

* Populacio: 36.537 loĝantoj (censo 2001)
* Loĝejoj: 15.712 loĝejoj (censo 2001)

Transportoj
-----------

### Trajno

Estas ene de tiu kvartalo la stacio Laguna, apartenanta al la Linio C-5 (Cercanías Madrid).

### Metroo de Madrido

Venas al tiu kvartalo la Linio 6 (metroo de Madrido) pere de la stacioj Lucero, Laguna kaj Carpetana.

### Busoj

Estas multaj la linioj kiuj servas al tiu kvartalo, nome 25 (Duquesa de Parcent), 31 (Higueras, Alhambra, Duquesa de Parcent, Los Yébenes), 33 (Villamanín, Paseo de Extremadura), 36, 39, N19 (Paseo de Extremadura), 55 (Alhambra, Concejal Francisco José Jiménez Martín, Barberán y Collar, Cº Viejo de Campamento), 65 (Paseo de Extremadura, Villamanín, Cº Viejo de Campamento), 119 (Alhambra), 138 (Sepúlveda, Valmojado), N18 (Higueras, Pza. Achicoria, Alhambra, Duquesa de Parcent). Krome estas busoj de la entrepreno Prisei kaj aliaj kiuj faras veturojn al apudaj municipoj.
Kastelo Carlisle
**Carlisle** estas antikva urbo de Kumbrio, Anglio. En 2001, laŭ la tiujara censo, ĝi enhavis ĉirkaŭ 71 775 loĝantojn.

Historio
--------

Ĉirkaŭ 72 p.K. la romianoj konstruis lignan fortikaĵon kie nun situas Carlisle. Ĝi anstataŭiĝis ĉirkaŭ 105 de dua ligna konstruaĵo, kaj ĉirkaŭ 165 de ŝtona. La romianoj nomis la lokon *Luguvalium*, kaj la fortikaĵo subtenis la fortikaĵojn de la Muro de Hadriano.

Ĉar ĝi situas proksime al la landlimo inter Anglio kaj Skotlando, la urbo strategie gravis kaj estis ofte atakataj de skotoj. En 1092 Vilhelmo la 2-a (Anglio) konstruis kastelon kiu poste ege plifortiĝis. Tie, dum iom da tempo, malliberiĝis Maria Stuart, reĝino de Skotlando. La kastelo nun enhavas muzeon kaj servas kiel regimenta bazo. Ankoraŭ videblas multe de la mezepokaj urbomuroj.

En 1133 prioreja preĝejo iĝis katedralo.

Dum la angla enlanda milito reĝa garnizono dufoje sieĝiĝis, en 1644 kaj 1645.

Novembron 1745, dum la dua jakobita ribelo, Charles Edward Stuart sieĝis kaj kaptis Carlisle: Vilhelmo (Duko de Cumberland) rekaptis ĝin la sekvantan monaton.

Geografio
---------

Inundo ĉe Carlisle
Carlisle situas kie tri riveroj kuniĝas, kaj tial multe de la urbo suferas pro inundoj.

Ekonomio
--------

Dum la 19-a kaj komenco de la 20-a jarcento estiĝis fabrikoj por teksaĵoj, nutraĵoj kaj metalaĵoj. La urbo estas ankaŭ grava fervojcentro.

Edukejoj
--------

Estas kvar edukejoj kiu ekde 2007 apartenas al la Universitato de Kumbrio.

Vizitindaĵoj
------------

Katedralo Carlisle
Inter la vizitindaĵoj estas:

* Kastelo Carlisle
* Muzeo Tullie House, kie videblas romiaj restaĵoj kaj pentraĵoj de britaj artistoj de la 19-a kaj 20a jarcentoj
* Katedralo Carlisle

La partner-urboj
----------------

* Słupsk en Pollando (eblas kontaktoj pere de Esperanto ĉar urbestro de Słupsk Robert Biedroń estas esperantisto).

* Carlisle (Kumbrio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Carlisle (Kumbrio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Sándor Újhelyi** [ŝAndor Ujheji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Újhelyi Sándor**; naskiĝis la 4-an de februaro 1902 en Ecser, mortis la 19-an de majo 1996 en Budapeŝto) estis hungara kemiisto, entomologo, profesoro, instruisto.

Biografio
---------

Sándor Újhelyi frekventis gimnazion en Budapeŝto, poste li akiris kemian diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1926. Jam dum la studentaj jaroj li serioze okupiĝis ankaŭ pri entomologio. Post siaj studoj li estis asistanto samloke, dum li akiris pedagogian diplomon en 1930. En 1936 li ekinstruis en gimnazio, kie li estis gimnaziestro inter 1947 kaj 1951. En fino de la 2-a mondmilito li soldatiĝis, en la Germana Regno li estis militkaptito. En 1951 li eklaboris en universitata instituto, kie li pensiuliĝis en 1969 kiel docento. Dum tiuj jardekoj li multe esploris ĉefe montaron Bakony, li priskribis 2 novajn efemerojspeciojn. Li ricevis memormedalon en 1972, premion en 1987.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Kémia az általános gimnáziumok első osztálya számára* (1949) - gimnazia lernolibro kun aliaj
* *Eljárás naftalin egykristályok elıállítására* (1953)
* *Kémiai kísérletek gyűjteménye az általános iskolák dolgozó és levelező tagozata számára* (1957)
* *Chrysopa commata sp. n. and some remarks on the species Chrysopa phyllochroma Wesm. (Neuroptera)* (1965)
* *Adatok a Bükk- és a Mátra - hegység tegzesfaunájához* (1974)
* *The Ephemeroptera of the Hortobágy National Park* (1983)

Memorigiloj
-----------

* nova efemero-specio (Ecdyonurus ujhelyii Sowa,1981)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2016-08-21 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto[*rompita ligilo*] hungare


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Chía** [ĈIa] estas urbo kaj municipo situa en Kolombio, en la departemento Kundinamarko. Ĝi situas proksimume 10 kilometrojn norde de Bogoto, kaj 2 564 metrojn super marnivelo. Ĝi havas 132 691 loĝantojn (2017), kio faras ĝin la tria plej loĝata municipo de la Savano Bogota. Ĝi estas konata kromnome kiel «La Ciudad de la Luna» (Lunurbo), reference al la etimologio de sia nomo, deriva de la diino inter mŭiska-oj de la Luno. Ja luno aperas en la maldekstra supra kvarono de la blazono, dum alia bildo rilata al tiu or-kulturo aperas en la mala kvarono, nome dekstra malsupre; inverse estas du bildoj rilataj al la alia kunforma civilizo, nome tiu de la hispanaj konkistadoroj.

Ekonomio
--------

Tomatoj, Bazaro "El Cacique de Chía".
Kiel en la plej parto de la municipoj de la Bogota Savano, la ĉefaj elspezofontoj en Chía estis historie la agrikulturo, la florkultivado kaj la brutobredado de bovinoj por produktado de lakto. La florkultivado havas ankoraŭ grandan gravon en la ekonomio de la municipo, sed tiu diversiĝis konsiderinde en la lastaj jardekoj kaj aktuale la entreprena agado koncentriĝas ĉefe en la sektoro de servoj. Estas ankaŭ kelkaj industrioj, inter kiuj elstaras la produktado de laktaj derivaĵoj, kaj kelkaj manfaradoj kaj metioj: pentrarto, skulptarto en ŝtono kaj bronzo, meblofarado, ĉarpentado kaj laboroj de forĝita fero.

La kuirarta propono, kaj la turismo ligita al ĝi, estas grava sektoro en la nuna ekonomio (en la municipo estas trinkejoj kaj restoracioj altnivelaj kiel "Andrés Carne de Res" kaj "El Humero"). Ĉiujare, krome, okazas en Chía kuirarta festivalo organizita de la urbestraro ("Saboriarte"), en kiu partoprenas granda parto de la ĉefaj kuirartaj instalaĵoj de la municipo. Chía havas ankaŭ ampleksan proponon kaj komercan kaj distran: estas kelkaj grandaj komercaj centroj (vendejaroj "Centro Chía", "Sabana Norte", "Plaza Mayor", "Fontanar" kaj "Bima") kaj grandan proponon de nokta distrado: nome serio de dancejoj kaj restoracioj malfermitaj por la publiko nokte, ĉefe ĉe la Avenida Pradilla kaj la Variante Chía-Cota.

Vidindaĵoj
----------

* Historia Centro kaj Ĉefa Parko
* Kapelo de Nia Sinjorino (Virgulino) de la Valvanera
* Ateliero Fonquetá [fonkeTA]
* Ponto *Común*, de la fino de la 18-a jarcento, super la rivero Bogoto.
* Instituto Caro y Cuervo, kolombia centro de altaj studoj pri literaturo, filologio kaj lingviko.
* La kastelo Marroquín. Estas konstruaĵo de la franca arkitekto Gaston Lelarge, kultura heredaĵo uzata por eventoj.
* La Montaña del Oso (Ursomonto). Estas natura parko en la rura areo *vereda* Yerbabuena, sur 3200 msm.

Notoj
-----

1. ↑  Plan de competitividad para la provincia de Sabana Centro. Bogotá: Sáenz y Cía. S.A. 2010.  Arkivigite je 2016-04-14 per la retarkivo Wayback Machine Konsultita la 2an de februaro 2018.
2. ↑   «'Saboriarte' muestra la Chía gastronómica del 2015». EL TIEMPO. 3a de decembro 2015.  Konsultita la 31an de aŭgusto 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 602766
* GND: 16328125-7
* LCCN: n85031009
* VIAF: 141953308
* SUDOC: 02870536X
 |
La muzea konstruaĵo
La **Hungara Muzeo pri Metia Arto** (hungare *Magyar Iparművészeti Múzeum*) estas muzeo en Budapeŝto, kiu prezentas artajn verkojn iam destinitajn por praktika ornama celo ("aplikata arto"). Ĝia hungara nomo laŭvorte signifas *hungara industri-arta muzeo*. La konstruaĵo estas historia monumento.

Historio
--------

La muzeo estis fondita en 1873, kiam dum la Monda Ekspozicio en Vieno Hungario akiris, laŭ parlamenta decido el 1872, objektojn de aplikata arto je 50.000 forintoj. La unua ekspoziciejo por tiuj objektoj kaj pliaj akiraĵoj estis ŝtuparejo de la Hungara Nacia Galerio, poste la Malnova Galerio de Artoj. Propran konstruaĵon la muzeo ricevis en 1896; ĝin konstruis, pro gajno en konkurso, Ödön Lechner kaj Gyula Pártos. La inaŭguro okazis la daton 25-an de oktobro 1896. Dum la 2-a mondmilito kaj Hungara revolucio de 1956 la muzeo ricevis multe da pafoj. Interne trovis lokon ankaŭ  Hungara Reĝa Desegnista Edukejo ĝis 1954.

En la muzeo okazas dumtempaj ekspozicioj laŭtemaj. Ĝia biblioteko ampleksas 50.000 volumojn kaj troviĝas en la unua etaĝo.

Elektitaj membroj
-----------------

* György Ráth, fondinta muzeestro (1881-1897)
* Károly Keleti, kvazaŭ gvidanto (1872-1878)
* Károly Pulszky, muzeestro, (1878–1881)
* Sándor Ék, muzeestro, (1949–1950)
* Gyula Ernyey, vicmuzeestro
* Sándor Mihalik, muzeestro, (1946)
* Joachim Szvetnik, restaŭristo
* Károly Csányi

La muzeo situas en la 9-a distrikto de Budapeŝto (Ferencváros (distrikto), strato Üllői 33–37).

* Ödön Lechner antaŭ la muzeoÖdön Lechner antaŭ la muzeo
* Ornamaĵo en la fasadoOrnamaĵo en la fasado
* AntaŭhaloAntaŭhalo
* ĈefhaloĈefhalo
* Interna partoInterna parto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Hungara Muzeo pri Metia Arto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* La retejo de la muzeo hungare
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Las Tablas (metroo de Madrido). |

Sidejo de la Telefónica ekde Las Tablas.
Avenuo Camino de Santiago.
Centro BMW, dezegnita de Rafael de La-Hoz.
**Las Tablas** estas kvartalo de la Municipo de Madrido kiu formas parton de la distrikto Fuenkaralo-Pardo. Konstruita en la komence de la 21a jarcento estas situanta okcidente de la aŭtoŝoseo A-1, oriente de la fervoja akso Madrido-Nordo de Hispanio kaj sude de la strato Nia Sinjorino de Valverde/Avenuo Fuenkaralo. La kvartalo naskiĝis kiel *Programa de Actuación Urbanística* (PAU) kiel realigo de la *Plan General de Ordenación Urbana* de 1997 de la Municipo de Madrido.

Las Tablas limas sudoriente kun PAU de Sanĉinaro kaj okcidente kun la plilongigo de la Castellana, la PAUoj de Montekarmelo kaj Tri Olivarboj kaj la antikva vilaĝo Fuenkaralo. Norde limas kun Alkobendo.

En Las Tablas estas grava laborejo de Telefónica, kie laboras ĉirkaŭ 14,000 laboristoj.

Ano de la kvartalo estas *tableño/a*.

* Kategorio Las Tablas (Madrido) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
kranio de avaro
**Avaroj** estis frumezepoka popolo en Azio, meza kaj orienta Eŭropo. Ili ludis grandan rolon en la 6a ĝis 9a jarcento, konstruante imperion inter la Adriatiko kaj la Balta maro, inter la insulo Elbo kaj la rivero Dnepro.

La popolo loĝis origine en la Kaŭkaza regiono, dum la jaro 558 partoprenis en la ĝermanaj tribaj bataloj, alianciĝis kun la Langobardoj kontraŭ la Gepidoj (aliancanoj de Bizanco) kaj fine setlis inter 550–575 sur la hungara Ebenaĵo, inter la riveroj Danubo kaj Tiso. Tiu areo iĝis centro de ilia imperio, kiu atingis pinton fine de la 6-a jarcentoj.

La avaroj komencis militon kontraŭ la Bizanca imperio, en 626 preskaŭ okupis Konstantinopolon. Ili batalis kun trupoj de la Merovingoj kaj estis parte respondecaj pri migrado de serboj kaj kroatoj pli suden. Dum la dua duono de la 7a jarcento, interna konflikto kaŭzis forpelon de ĉ. 9000 homoj el la Avara imperio. La ŝtato malfortiĝis pro la ribelo, sed tiu sama ribelo helpis fondon de la bulgara ŝtato. La imperio ekzistis ĝis 805, kiam ĝi subiĝis al la franka imperiestro Karolo la Granda.

Aparte de tiu historia popolo hodiaŭ en la rusia provinco Dagestano ekzistas moderna popolo kun sama nomo; vd. Avaroj (Dagestano).

* Kategorio Avaroj (mezepoka popolo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Literatura Muzeo Petőfi,** (hungare *Petőfi Irodalmi Múzeum*) estas grava muzeo en centro de Budapeŝto, kiu kolektas historiajn objektojn pri Sándor Petőfi kaj pri la hungara literaturo. Ĝi havas lokon en impona Palaco Károlyi [kAroji].

Angulo de la konstruaĵo

Konstruaĵo
----------

La klasikisma palaco konstruiĝis en 1832 por grafo György Károlyi tiam inter urbomuroj de Pest (urbo). Ĝi estis renkontejo de literaturistoj, ofte okazis solenaj vesperoj, baloj, foje eĉ Franz Liszt pianludis ĉi tie. Krome la palaco partoprenis en la politiko, ekzemple en 1918 oni formis la Nacian Konsilion. Apartenaĵo de la palaco estas la ĝardeno, kie ĉiam oni aranĝas koncertojn.

Muzeo
-----

En 1909 Societo Petőfi fondis muzeon "Domo Petőfi-Mór Jókai, kiu en 1957 trovis lokon en palaco de György Károlyi. Krome en la palaco estas videblaj arkeologia ekspozicio kaj tekstila kolektaĵo. Nepre menciindas skulptaĵo de Miklós Melocco pri altaro de Endre Ady skulptita en 1977.

La Literatura Muzeo prezentas unue ekspozicion pri Sándor Petőfi, krome heredaĵojn de la plej gravaj hungaraj poetoj kaj verkistoj, ekzemple Zsigmond Móricz, Tibor Déry, Jenő Heltai. Oni tie gardas ankaŭ manuskriptojn, ekzemple Petőfi: Nacia Kanto, Attila József: Ĉe la Danubo.

Elektitaj muzeanoj
------------------

* György Tverdota
* Balázs Vargha (bibliotekisto)

Fontoj
------

* Hungarlingva Vikipedio
* muzea hompaĝo Arkivigite je 2009-05-09 per la retarkivo Wayback Machine
* muzea historio Arkivigite je 2008-06-23 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Literatura Muzeo Petőfi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Беларусы. Biełarusy. Belarusians.png
**Belorusoj** aŭ **belarusoj** (memnomo: беларусы) estas slava popolo kun ĉirkaŭ 10 mln. da homoj, loĝantaj ĉefe en Belorusio.

Belorusoj kune kun rusoj kaj ukrainoj apartentas al orientaj slavoj. Laŭ la tradicia koncepto la prauloj de belorusoj estis antikvaj slavaj triboj de dregoviĉoj, kriviĉoj kaj radimiĉoj. En la epoko de politika malunueco sur la teritorio de la nuntempa Belorsuio en la 13-a kaj 14-a jarcentoj la teroj de belorusoj fariĝis parto de la Grandprinclando Litovio, enkadre de kiu formiĝis la belorusa popolo.

La etnonomo de belorusoj devenas de la slava toponimo Белая Русь (Belaja Rusj) – Blanka Rusio. Tamen la nomo vaste ekestas uzata nur post la fondiĝo de Belorusa Respubliko (1919).

La formado de la belorusa etno okazis en kondiĉoj de konfesiaj kontraŭstaroj inter ortodoksismo kaj katolikismo, poligo en la epoko de Pola-Litova Unio kaj rusigo dum estado en Rusia Imperio, al kiu la belorusaj teroj ekapartenis rezulte de 3 dividoj de Pollando (1772, 1793, 1795). Fine de la 17-a jarcento la antikva belorusa lingvo estis forigita el la socia vivo per la la pola. La unuaj publikaĵoj en la belorusa lingvo ekaperis nur en 19-a jarcento.

Malgraŭ la unueco de la belorusa kulturo formiĝis regionaj diferencoj. Oni kalkulas ses histori-etnografiajn regionojn: Poozerje (norde), Podneprovje (oriente), Centra Belorusio, Ponemanje (nord-okcidento), Orienta Polesje kaj Okcidenta Polesje.

* Kategorio Belorusoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Belorusoj en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)
La kastelo kie troviĝis la muzeo komence. La **Galerio en la burgo** (germane: *Galerie in der Burg*) troviĝas en Großbodungen, iam en la Kastelo Großbodungen, nuntempe vilaĝokerne en Fleckenstraße nr 41.

Historio
--------

En la jaro 1994 Gerlinde Gräfin von Westphalen kaj Raban Graf von Westphalen akiris la iaman kastelon de la dinastio de Bodungen. Ekde la komenco ambaŭ engaĝiĝis sur la kultura kampo. Ankoraŭ antaŭ la fino de la restaŭradlaboroj ili malfermis ene de la historiaj muroj la *Galerion en la burgo - Galerie in der Burg* kiu ekradiis super la regionon.

En la kuro de la tempo la salonoj en la teretaĝo evidentiĝis tro malspacozaj kaj la kulturema paro decidis prizorgi akiron de plua spaco. Meze de la vilaĝo eblis trovi taŭgan dometon. Ekde kelkaj jaroj la menciita burgo-galerio translokite troviĝas nun tie ĉi, en la t.n. *Historische Kemenate - Historia kamensalono*. Ties originoj estis en la florinta Mezepoko kaj jam tiam en intima konekto kun la kastelo. De post la Tridekjara milito la komplekso estas en la nuna formo kiel duala trabfakaĵo. En la norda alo estas impona kuirejo kun kamentubo. Barokaĵoj inter la inventaro atestas alikonstrueton dum la baroka tempo (ĉ. 1770), ekz. la fenestroj, la pargetoj.

Kolektoj
--------

Krom regulaj ekspozicioj pri temoj regionhistoriaj, kulturaj, natursciencaj, artaj (figura arto) okazas ankaŭ prelegoj kaj diskutrondoj koncerne arton, kulturon, politikon, ekonomion, socion. Kafejo hejmeca kun granda bierĝardeno krome invitas al restado.

Literaturo
----------

Sparkassen-Kulturstiftung Hessen-Thüringen (eld.): *Kulturelle Entdeckungen. Thüringen. Band 1*, 2009, ISBN 978-3-7954-2249-3 , p. 86-87

Eksteraj ligiloj
----------------

* Muzea retpaĝo.
La **Tapieteoj** aŭ en hispana **tapietés** (de la gvarania: *veraj sklavoj*) estas branĉo de la popolo gvarania. Por memnomigo ili uzas la terminojn: *guaraní*, *ñanaiga* kaj *avá*. Oni konas ilin ankaŭ kiel *tapy'y* kaj *tirumbaes*. En Paragvajo: *ñandevas*, *guasurangos* aŭ *guasurangues*. En Argentino kaj Bolivio: *guarayos*, *yanaiguas* aŭ *ñanaguas*.

Ili parolas dialekton konata kiel *guaraní-eté*, *ñanaika* aŭ *guayurangüe*. Ĉar ĝi diferenciĝas malmulte de la gvarania paragvaja, tiu estis adoptita de la majoritato de la tapieteoj kaj en 1970 restis en Paragvajo nur 33 personoj kiuj parolis ĝin en la rezervejo Laguna Negra (nigra lageto).

En Bolivio ili loĝas en la provinco Gran Chaco de la departemento Tariŝio (Tarija) en la limo kun Paragvajo, en la komunumoj Samuwate aŭ Samayhuate, Cutaiqui kaj Cercada kun totalo de 120 personoj proksimume (70 parolantoj).

En Paragvajo ili estas pli ol 2.000 kiuj loĝas en naŭ komunumoj.

La tapieteoj de Bolivio kaj Paragvajo ekmigris al la provinco Salta en Argentino ekde 1920 por labori en sukerejoj; post la Ĉaka milito akceliĝis la migradon al Argentino, lando al kiu ili aludas per *Baporenda*, kio signifas *loko kie estas laboro*.

En Argentino la tapieteoj loĝas en du malgrandaj komunumoj de Salta, unu el ili estas la kvartalo *Misión Los Tapietés* de la urbo Tartagal kaj la alia estas la komunumo Curvita. La *Encuesta Complementaria de Pueblos Indígenas* (ECPI), de 2004-2005, informis, ke estas 484 tapieteoj en la provinco Salta, 100 el kiuj parolas sian lingvon.

Antaŭ la Ĉaka milito (1932-1935) ili loĝis sudoriente de Bolivio, kie ili vivtenis sin kiel ĉasistoj-kolektistoj, practikante ankaŭ agrikultureton kaj fiŝkaptadon. Ili esris portitaj kiel prizonuloj de la paragvajaj militistoj kaj translokigitaj al Paragvajo, el kie post la milito kelkaj revenis hejmen, aliaj restis en Paragvajo kaj la resto elmigris al Argentino.

Ties deveno ne estis ankoraŭ determinita, ĉar por kelkaj ili estas gvaranioj separitaj el la komuna trunko kaj rilatigitaj kun la tobaoj kaj akiris kelkajn el ties kutimoj, dum por alia ili estas popolo negvarania kiu estis gvaranigita de la *ĉirigvanoj*, hipotezo malakceptita de la tapieteoj.

La *Encuesta Complementaria de Pueblos Indígenas* (ECPI) 2004-2005, komplementa enketo de la argentina ŝtata censo *Censo Nacional de Población, Hogares y Viviendas 2001*, montris kiel rezulto ke agnoskiĝas aŭ rekte descendas de la tapieteoj 484 personoj en la Provinco Salta. El kiuj 476 loĝas en komunumoj. En la tuta lando agnoskiĝas 524 tapieteoj, 478 loĝantaj en komunumoj.

Notoj
-----

1. ↑  Tapiete (Tupí - Guaraní) — CAICYT
2. ↑   INDEC. Censo 2001 - Encuesta Complementaria de Pueblos Indígenas. Arkivita el la originalo je 2007-04-06. Alirita 2014-04-14.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tapieteoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Bioetiko
* Asocio Guadalupe
* La Etnia Tapiete en su lucha contra todos para sobrevivir Arkivigite je 2007-10-07 per la retarkivo Wayback Machine
**Sovinfilm** - cirile Совинфи́льм - estis ŝtata organizaĵo en Sovetunio por komuna produktado de filmoj kaj provizado de produktado kaj kreaj servoj al eksterlandaj filmaj studioj kaj filmaj kompanioj, eksterlanda komerca asocio en Sovetunia Ŝtata Komitato por Kinematografio (mallonge *Госкино, Goskino*), kreita en 1968 kun bazo en Moskvo kun la celo organizi rilatojn kun filmaj eksterlandaj organizaĵoj kaj firmaoj por la produktado de komunaj filmaj produktoj kaj eksterlande kaj sur la teritorio de Sovetunio. En 2002 ĝi ĉesis ekzisti kiel ŝtata organizaĵo kaj fariĝis privata filmkompanio sub la gvidado de *Aleksandr Konstantinoviĉ Surikov*, kiu gvidis Sovinfilm ekde 1979.

Kunlabore kun la kinematografioj de la socialismaj landoj, Sovinfilm organizis la produktadon de plenlongaj filmoj, dokumentaj filmoj, populara scienco kaj desegnofilmoj laŭ kontrakta bazo. Li uzis la kapablojn kaj kreivan potencialon de ĉiuj 39 sovetiaj filmstudioj por plenumi ordonojn de eksterlandaj partneroj en Sovetunio, organizis la laboron de sovetiaj filmteamoj eksterlande, kaj reklamis sovetian kinejon ĉe filmfestivaloj kaj internaciaj filmaj merkatoj. Ekzemplo de sukcesa internacia projekto estis la porinfana filmo Mio, mia Mio (1987) surbaze de romano de Astrid Lindgren, malfacile majstrebla kunproduktado inter Svedio, Norvegio kaj Sovetunio kun altrangaj aktoroj ankaŭ el anglalingvaj landoj, por kiu en Sovetunio la organizaĵo kunlaboris kun Gorkij filmstudio.

Sovinfilm produktis pli ol 500 internaciajn fikciajn, dokumentajn kaj animaciajn filmojn. La filmkompanio havas sian propran produktobazon kaj sistemigitan filman kaj videan arkivon, de nigraj kaj blankaj militaj kronikoj ĝis modernaj filmoj por altdifina televido.

Vidu ankaŭ
----------

* Mosfilm
* Gorkij filmstudio
Anglosaksa kasko el Sutton Hoo
**Anglosaksoj** estis la ĝermanaj popoloj kiuj invadis Anglion ekde la frua 5-a jarcento, estigis la anglan nacion, kaj regis Anglion dum la plejparto de la postaj jarcentoj ĝis la invado de Vilhelmo la Konkerinto.

Laŭ la anglosaksa historiisto Bede, ili devenis de tri triboj:

* la engloj
* la saksoj
* la jutoj, kiu venis el Jutlando

Komence ili fondis plurajn sendependajn regnojn, sed post kiam la reĝoj de Wessex venkis la Vikingojn, Anglio unuiĝis.

Literaturo
----------

La anglosaksa literaturo enhavas biografiojn, poemojn (inkluzive la epopeon Beowulf), predikojn kaj la Anglosaksan Kronikon.

La ĉefaj regnoj estis:

* Bernicia
* East Anglia
* Essex
* Kent
* Mercia
* Northumbria
* Sussex
* Wessex

Vidu ankaŭ
----------

* Anglosaksa lingvo
* Listo de britaj reĝoj

* Kategorio Anglosaksoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 274393
* GND: 4002009-5
* BNF: 11978403c
* NDL: 00560257
* NKC: ph118467
 |
Kanalboato sur la kanalo ĉe Brinklow inter Coventry kaj Rugby.
La **Oksforda Kanalo** estas 78-mejla (126 km) mallarĝa kanalo en centra Anglio kiu ligas Oksfordon kun Bedworth (inter Coventry kaj Nuneaton ĉe la Coventry Canal) tra Banbury kaj Rugby. Kompletigita en 1790, ĝi konektas al la rivero Tamizo en Oksfordo kaj estas integrata kun la *Grand Union Canal*.

Tiu kanalo estis dum ĉirkaŭ 15 jaroj la ĉefa kanalarterio de komerco inter Midlands kaj Londono; ĝi retenis gravon en la ekonomioj de sia loka graflando kaj de Berkshire. Nuntempe la kanalo estas ofte uzata por plezurboatado dum semajnfinoj kaj feritagoj.

La Oksforda Kanalo trapasas Oxfordshire, Northamptonshire kaj orientan Warwickshire tra larĝaj, neprofundaj valoj kaj malaltaj montetoj; simile al la kerno de la *Grand Union Canal* kaj ties branĉoj, multo de la pejzaĝo estas simila al tiuj de la kanaloj de Llangollen kaj Lancaster. Ĝi havas oftajn varfojn kaj bierejojn, partikulare se estas tujaj partoj de la apuda *Grand Union Canal*.

Bibliografio
------------

* British Waterways Board (1965). Inland Cruising Booklet 6: Cruising on the Oxford Canal (New ed.). London: British Waterways Board.
* Compton, Hugh J. (1976). The Oxford Canal. Newton Abbot: David & Charles. ISBN 0-7153-7238-6. OCLC 3198544.
* Davies, Mark; Robinson, Catherine (2003) [2001]. A Towpath Walk in Oxford. Oxford: Oxford Towpath Press. ISBN 0-9535593-1-9.
* Rolt, L. T. C. (1944). Narrow Boat. ISBN 0-413-22000-1.
* Waterways World (1989). Oxford Canal Cruising Guide. ISBN 1-870002-25-3.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Oksforda Kanalo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* retejo Canal & River Trust pri la Oxford Canal
* Oxford Canal Arkivigite je 2018-07-01 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 712228
* LCCN: sh86002196
* VIAF: 315128209
 |
***Aero senpaga*** (angle *Free Air*) estas romano de Sinclair Lewis, eldonita en 1919. Ĝi anticipas pli malfruajn usonajn romanojn pri aŭtaj vojaĝoj, rakontante pri transiro per aŭto de Mineapolo ĝis la nordokcidenta marbordo de Usono. Ĝi rakontas pri epoko, kiam fidindaj veturiloj kaj interŝtataj ŝoseoj ankoraŭ ne estis kutimaj.

Historia kunteksto
------------------

La romano apartenas al vojkruciĝa momento de usona historio, kaptante la emocion kaj liberon, kiujn vojaĝoj per la ĵus inventita aŭto enkondukis komence de la 20-a jarcento. Eldonita unu jaron antaŭ *Ĉefstrato*, la fama romano de Lewis, *Aero senpaga* havas rimarkinde simplan rakontan stilon, kiu permesis al Lewis, ke li elmontru sian karakteron kaj esprimu sian admiron por la laborista klaso kaj demokrataj valoroj.

Enhavo
------

*Aero senpaga* sekvas la vojaĝon entreprenitan de Claire Boltwood, monhava novjorkurba junulino, per aŭto ĝis la Pacifika Nordokcidento de la lando. Survoje ŝi ekamas aŭtan mekanikiston nomatan Milt Daggett, kiu apartigas ŝin de ŝia vivo de komfortoj kaj privilegioj. La rakonto evidentigas la aventurecon kaj liberon proprajn de aŭtaj vojaĝoj kaj donas vidon de la pitoreskaj pejzaĝoj de Usono.

Temoj
-----

Inter la fundamentaj temoj de *Aero senpaga* estas aventuro, libero, kaj persona aliiĝo dum vojaĝo. La samaj eĥas en aliaj samaŭtoraj kaj samepokaj verkoj, videbligante la influon de la historia kunteksto al la romano.

Adaptaĵoj
---------

Bildo de la farado de la filmo *Free Air* kun la reĝisoro Edward H. Griffith (apoganta sin al la aŭto), George Pauncefort kiel pasaĝero kaj Marjorie Seaman stiranta
*Aero senpaga* estis adaptita en samtitolan mutan filmon en 1922, kun Tom Douglas en la rolo de Milt Daggett kaj Marjorie Seaman kiel Claire Boltwood. La filmo fidele interpretis la dramkomedian esencon de la libro sur la granda ekrano.

### Aludoj en aliaj verkoj

La televida serio *Boardwalk Empire*, kies scenejo estas la fruaj jaroj de la mafio en Atlantic City, reliefigas *Aero senpaga* kiam la filmilo haltas sur ekzemplero de la libro en epizodo de la unua sezono. La detalo substrekas la kulturan gravon de la libro en tiu kunteksto.

Referencoj
----------

1. 1 2 3   Free Air (angle). *Google Libroj*. Arkivita el la originalo je 5-a de decembro 2023. Alirita 2023-12-05.
2. ↑   Free Air (angle). *American Literature*. Arkivita el la originalo je 5-a de aŭgusto 2020. Alirita 2023-12-05.
3. 1 2  Pedersen, Nate.  Boardwalk Empire Books in Season 1 (angle). *Fine Books & Collections*. Journalistic (julio 2022). Arkivita el la originalo je 23-a de septembro 2020. Alirita 2023-12-05.
4. ↑   Free Air (angle). *Silent Era*. Arkivita el la originalo je 7-a de septembro 2023. Alirita 2023-12-05.
**Puelĉoj** aŭ en hispana *puelches* aŭ *pehuelche* (de la mapuĉa: *pŭelĉe*, "orienta popolo") estis unu de la popoloj indiĝenaj kiuj formis parton de la kulturo de la mapuĉoj. Ili loĝis en la valoj ĉe Andoj de Ĉilio kaj oriente de la montaro en Puelmapu (aktuala teritorio argentina).

La termino ne aludis klare al etno, sed al geografia situo, kiu poste aludis al la **gennakenk** aŭ **gününa küne** ([gɨnɨna kɨnə]), la nordaj tehuelĉoj konataj ankaŭ kiel *pampas* au *het*.

Indiĝenaj popoloj de Ĉilio (kun escepto de paskinsulanoj), kun puelĉoj kiel sesa vorto el supre maldekstre
Fine de la 18a jarcento ŝajne tiu etno jam estis dekonigita (preskaŭ formortigita) fare de plagoj kaj epidemioj dum la supervivintoj estis jam tre senkulturigitaj fare de la mapuĉoj, tiele ke en la 19a jarcento la puelĉoj estis grupo rasmika konstituita ĉefe de *het* tre mapuĉigitaj kulture, plus elementoj descendaj el nordaj tehuelĉoj (*gününaküna* aŭ *gennakenk*).

Vidu ankaŭ
----------

* Araŭkanigo

### Bibliografio

* Adelaar, Willem (2004). The Languages of the Andes. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-36275-7.
* Casamiquela, Rodolfo M. (1983): *Nociones de gramática del gününa küne*.

### Eksteraj ligiloj

* País global Arkivigite je 2007-08-11 per la retarkivo Wayback Machine
Kanjariaj muzikistoj.
Kanjaria teksisto ĉe sia teksilo.
**Kanjarioj** aŭ en hispana **Cañari** (en Kiĉua: Kañari) estas indiĝena etno tradicie loĝanta en la teritorio de la nuntempaj provincoj Azuay kaj Cañar en Ekvadoro. Ili estas devenaj el la sendependa antaŭkolumba triba konfederacio samnoma. La historia popolo estas partikulare memorita pro sia rezistado kontraŭ la Inkaa Imperio. Eventuale konkeritaj de la Inkaoj en la komenco de la 16a jarcento ĝuste antaŭ la alveno de hispanoj, la *Cañari* poste alianciĝis kun la hispanoj kontraŭ la Inkaoj. Numtempe, la loĝantaro de la kanjarioj, kio inkludas multajn mestizojn, nombras en miloj.

La pli frua popolo defendis sian teritorion dum multaj jaroj kontraŭ nombraj Inkaaj armeoj. Tupak Jupanki konkeris la Huankabambaoj, nome la plej sudaj el la kanjariaj aliancanoj. Pere de militoj kaj geedziĝoj, la Inkaa Imperio sub estreco de Uajna Kapak norde finfine konkeris ilian teritorion. La kanjarioj estis izole asimilataj en la ampleksegan imperion kaj estis rajtigitaj administri sian proprajn aferojn sed adoptante novan lingvon por komuniki kun la Inkaoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kanjarioj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Pueblo Cañari
* Cañari Arkivigite je 2008-09-19 per la retarkivo Wayback Machine
* Andes cultures Arkivigite je 2016-08-24 per la retarkivo Wayback Machine *Ecuador-travel.info*
* La Población Indigena del Cañar
Sukcena Ĉambro unika, nekomparebla ĉefverko kun muroj kovritaj de elementoj faritaj el aŭtenta sukceno, kiun donacis la Prusa reĝo Frederiko Vilhelmo al la Rusa caro Petro la Granda en 1716.
59° 43′ N 30° 25′ O﻿ / ﻿59.717 °N, 30.417 °O﻿ / 59.717; 30.417 (mapo)Koordinatoj: 59° 43′ N 30° 25′ O﻿ / ﻿59.717 °N, 30.417 °O﻿ / 59.717; 30.417 (mapo)

**La Sukcena Ĉambro** (ruse *Янтарная комната*) estas unika, nekomparebla ĉefverko kun muroj kovritaj de elementoj faritaj el aŭtenta sukceno, kiun donacis prusa reĝo Frederiko Vilhelmo al rusa caro Petro la Granda en 1716.

Ĝi havis surfacon de 55 kvadrataj metroj kaj enhavis pli ol ses tunojn da sukceno.

En 1717 ĝi ornamis la personan apartamenton de la caro en la Somera Ĝardeno de Sankt-Peterburgo.

En 1743 la imperiestrino Elizaveta Petrovna ordonis "ripari" la kabineton. La ĉefa arkitekto Bartolomeo Francesco Rastrelli aldonis oran lignan tranĉadon, spegulojn kaj mozaikajn bildojn el agato kaj jaspero. En 1770 ĝi transformiĝis en la fama Sukcena Ĉambro de la Katerina Palaco en Carskoje Selo, kreskinte en grandeco kaj lukso.

En 1941 la germanaj konkerintoj okupis la areon de la palaco kaj ŝtelis multajn valoraĵojn inkluzive la Sukcenan Ĉambron. Ĝi estis demuntita dum du tagoj kaj translokigita al Kenigsbergo (nun Kaliningrado), ĉefurbo de Orienta Prusio. Dum du jaroj 1942 - 1944 ĝin oni remuntis en halo de tiea Reĝa kastelo, kiu estis malpli ampleksa ol halo de la palaco en Carskoje Selo. Tiel kelkaj partoj restis en kestoj.

La kastelo estis okupita de la Ruĝa Armeo la 9-an de aprilo 1945, sed la Sukcena Ĉambro tiam ne estis trovita. Ĝia posta sorto ankoraŭ restas mistero.

Identa rekonstruado de la Sukcena Ĉambro estis inaŭgurita en 2003 en Carskoje Selo en Palaco de Katerina post preskaŭ tridek jaroj de laboro.

Libroj
------

* *"Serĉante la Sukcenan Ĉambron"* far rusa verkisto Julian Semjonov eldonita en 2009 (ISBN: 978-5-271-20305-3). ruse
* *"The Amber Room (novel)"* far usona aŭtoro Steve Berry verkia en 2003 (ISBN 0-345-46003-0) angle

Filmoj
------

* Jantarnaja Komnata
* Aleksandr Mosjakin opinias pri malapero de la Sukcena Ĉambro

Vidu ankaŭ
----------

* Trezoro de Štěchovice

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Sukcena Ĉambro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2018-06-07 per la retarkivo Wayback Machine oficiala retejo ruse, angle
* video
* [ germane
* angle
La **Deneoj** (angle nomataj *Dene*, prononco laŭ sistemo IFA ˈdɛneɪ aŭ pli simple [DEnej]) estas indiĝena grupo de Unuaj nacioj kiuj loĝas en la nordaj borealaj kaj arktaj regionoj de Kanado. La deneoj parolas nord-atabaskajn lingvojn (kiuj mem apartenas al proponita superfamilio nomata Na-denea lingvaro, kiu kompreneble pruntis sian centran vorton de la deneoj). *Dene* estas la komuna atabaska vorto por "homoj". La termino "Dene'" havas du uzojn. Pli ofte, ĝi estas uzata mallarĝe por rilati al la Atabaskan-parolantoj de la Nordokcidentaj Teritorioj kaj Nunavuto en Kanado, precipe inkluzive de la ĉipevajanoj (sialingve *Chipewyan* aŭ *Denesuline*, komparu la ĉipevajanan lingvon), dogriboj (sialingve *Dogrib* aŭ *Tlicho*, komparu la dogriban lingvon), la *Yellowknives* aŭ *T'atsaot'ine*, slaveoj (angle *Slavey*, sialingve *Deh Gah Got'ine* aŭ *Deh Cho*), kaj la *Sahtu* (la orienta grupo en la klasifiko de *Jeff Leer*; parto de la grupo de Nordokcidenta Kanado en la klasifiko de *Keren Rice*). Tamen, ĝi estas foje ankaŭ uzata por rilati al ĉiuj nord-atabaskaj parolantoj, kiuj estas disvastigitaj en larĝa areo ĉie en Alasko kaj norda Kanado. La sud-atabaskaj parolantoj, tamen, ankaŭ referencas al si mem per similaj vortoj: Diné (Navaĥoj) kaj Indé (Apaĉoj).

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  por foje en iuj lingvoj nomita alternativo "di-ne" kun unua vokalo "i" do ne estas ia pravigo, ĝi fontas nur en la misa supozo, ke angla vorto skribata "dene" povus prononciĝi [dˈɪːn]
2. ↑  Sapir, Edward (1915): *The Na-dene languages: a preliminary report* (angle: "La Na-dena lingvaro: prepara raporto"), en la faka revuo *American Anthropologist*. 17 (3): paĝoj 765–773.

* Kategorio Deneoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Sankta Apolinaro** (aŭ Apolinario el Raveno) estis la unua episkopo de la urbo de Raveno kaj estas ties patrono.

Laŭ la kristanaj legendaroj li estis ordinata kiel episkopo fare de Sankta Petro kaj sendita al Raveno, kie li suferis martiriĝon sub la regado de Vespasiano. Laŭ kelkaj legendoj li vivis male dum la 2-a jarcento kaj estis martirigita probable dum la regado de la imperiestro Valente.

En la loko de la supozata martiriĝo, en la haveno de Raveno (Classe [klase]), oni starigis en la 6-a jarcento la preĝejon de la Baziliko de Sankta Apolinaro, kiu estis inaŭgurita en 549. La supozataj relikvoj de la sanktulo estis alportitaj en la 9-a jarcento al la urbo, ĉar la alia baziliko estis tro facile atingebla por rabistoj pro sia loko, al la preĝejo kiu tiam adoptis la nomon de *Sankta Apolinaro Nova*, kaj revenis al la antikva baziliko nur por ties rekonsekrado en 1748.

Hodiaŭ, relikvoj ankaŭ troviĝas en la Apolinara kirko en Remagen kaj la kirko Lambertus en Duseldorfo de okcidenta Germanio, en Gorinchem (Gorkum), suda Holando kaj en Dijon en Reims en Francio.

Apollinaris estas honorigata kiel patrono en Raveno, Remagen kaj Duseldorfo. En Bad Neuenahr-Ahrweiler en la Ahr-valo ekzistas grava mineralfonto sur la pilgrimvojo de Apollinaris al Remagen kaj la akvo estas surmerkatigita kiel *Apollinaris* en honoro de la sanktulo - jam fine de la 19-a jarcento firmao en Londono aĉetis la renoman firmaon kaj vendis la mineralan akvon altpreze en hoteloj, restoracioj kaj familioj de riĉaj burĝoj, nun la usona fimao Koka-Kolao estas la posedanto. La plej granda kermeso ĉe la Rejno en Duseldorfo estas festata en lia nomtago.

* Kategorio Apolinaro el Raveno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 343149
* GND: 119484447
* LCCN: no2009100458
* VIAF: 91108043 72205142, 91108043
 |
La **Muzeo de Škoda Auto** estas muzeo pri historio de la firmao *Škoda Auto*. Ĝi situas en la ĉeĥa urbo Mladá Boleslav.

En la jaro 1995, la firmao *Škoda* festis la centjaran jubileon de sia fondo. Ĉe tiu okazaĵo la estraro decidis krei dignan komplekson por memorhistorio de la firmao. En la konstruaĵo de iama malnova metiejo estis enkomponita nova muzeo en loko de vigla civitana vivo, proksime de fervoja kaj aǔtobusa stacidomoj. Vere tio estas modela adaptaĵo de historia objekto kaj interkomuniko de nova kaj malnova arkitekturoj. Same estis ankaŭ emfazita tradicio kaj moderna stilo ĉe konstruaĵo de nova *Klienta centro* proksime de la muzeo mem.

En la muzeo oni trovas la plej malnovan motorciklon, el la jaro 1899, kaj la unuan aŭtomobilon, fama *Voituretta*, kun marko *Laurin & Klement* el la jaro 1905. Unu granda kaj du aliaj salonoj utilas por prestiĝaj kulturaj okazaĵoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Škoda Auto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Muzeo de Škoda Auto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Pri rekonstruo de la muzeo[*rompita ligilo*]

Fontoj
------

* Teksto disponeblas de Infocentro en Mladá Boleslav al Jindřiška Drahotová por esperantigo kaj enmeto Vikipedien, simile kiel ŝi esperantigis la oficialan retejon de la urbo
Turo de la abatejo
**Saint-Germain-des-Prés** [sɛ̃ ʒɛʁmɛ̃ de pʁe] estas unu el la plej famaj kvartaloj de Parizo. Ĝi troviĝas ĉirkaŭ la samnoma abatejo, je la fino de la Strato de Rennes, en la 6-a arondismento de Parizo (maldekstra bordo de la Sejno).

Historio
--------

Eta komunumo progrese naskiĝis ĉirkaŭ la abatejo Saint-Germain-des-Prés, kiu situis mezepoke ekster Parizo, en la kamparo, kiel montras la vorto "*Prés*" (herbejo). La vilaĝo Saint-Germain formiĝis je la 12-a jarcento, kaj havis tiam proksimume 600 loĝantojn.

Tiu kvartalo altiras la intelektulojn depost la 17-a jarcento. Diderot aŭ d'Alembert kutime kuniĝis en la kafejo Landelle (Strato Buci), aŭ en la kafejo Procope, kiu ankoraŭ ekzistas hodiaŭ. Same, kelkaj revoluciuloj (ekz. Marat, Danton, Guillotin...) loĝis en la kvartalo. La konstruaxjoj de la monaĥejo estis detruitaj dum la franca revolucio.

Post la Dua mondmilito, la kvartalo Saint-Germain-des-Prés fariĝis grava loko por la intelekta kaj kultura vivo de Parizo. Filozofoj, verkistoj, aktoroj kaj muzikistoj miksis en la noktaj kluboj kaj la kafejoj (kafejo Les Deux Magots, kafejo Flore, Lipp...), kie ekzistadista filozofio ofte tanĝis ĵazon. Pluraj famuloj loĝis aŭ verkis en Saint-Germain, interalie :

La bulvardo Saint-Germain.
* Jean-Paul Sartre
* Simone de Beauvoir
* Juliette Gréco
* Jean-Luc Godard
* François Truffaut
* Jacques Prévert
* Alberto Giacometti

Hodiaŭ
------

La konstruaĵoj de la 17-a jarcento ankoraŭ stariĝas, sed la kvartalo videble ŝanĝis ekde kelkaj jardekoj : la laŭmodaj butikoj, ofte luksaj, anstataŭas la butiketojn kaj la librobutikojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Parizo
* Saint-Germain (apartigilo)
* Bulvardo Saint-Germain (Parizo)
* Abatejo Saint-Germain-des-Prés
* Saint-Germain-des-Prés (pariza metrostacio)
* kafejo Les Deux Magots

Eksteraj ligiloj
----------------

* **(fr)** TTT-ejo pri Saint-Germain-des-Prés Arkivigite je 2006-11-26 per la retarkivo Wayback Machine