**Abraham Cresques** (katalune [əβɾəˈam ˈkɾeskəs]), kies vera nomo estis **Cresques** (filo de) **Abraham** (naskiĝis en 1325, mortis en 1387), estis juda kartografo el Palma de Majorko, Majorko (tiam parto de la Kronlando de Aragono) el la 14-a jarcento. Kunlabore kun sia filo, Jehuda Cresques, Cresques estas kreditita kiel aŭtoro de la renoma Kataluna Atlaso de 1375.

Persona vivo
------------

Majorka Judo, Cresques estis majstro kartografo kaj fabrikanto de horloĝoj, kompasoj, kaj aliaj navigaciaj instrumentoj. Li estis supera membro de la "Majorka kartografia skolo".

la vera nomo de Abraham Cresques estis Eliça (a. k. k. Cresques) filo de Rabbi Abraham, filo de Rabbi Benaviste, filo de Rabbi Eliça. Eliça estante la nomo kiun li ricevus fariĝinte plenkreskulo sed konata kiel Cresques de Abraham (Cresques estante lia persona nomo, Eliça lia religia nomo, Abraham lia patronomo), sed la ordigo estas plej ofte renversita en posta literaturo. Lia filo, Jehuda Cresques, estis ankaŭ notinda kartografo.

La Kataluna Atlaso
------------------

En 1375, Cresques kaj lia filo Jehuda ricevis taskon de Princo Johano de Aragono (la estonta Johano la 1-a de Aragono) fari aron da maraj mapoj kiuj irus preter la normalan geografian gamon de samtempaj portolanoj por ampleksi la *Orienton kaj la Okcidenton, kaj ĉion kio, el la Ĝibraltara Markolo kondukas al la Okcidento*. Por tiu ĉi laboro, al Cresques kaj Jehuda estus pagitaj 150 aragonaj oraj florenoj, kaj 60 majorkaj pundoj, respektive, kiel estas deklarite en dokumentoj de la 14-a jarcento de la Princo mem kaj lia patro Petro la 4-a de Aragono. Princo Johano intencis prezenti la mapon al sia kuzo Karlo (la estonta Karlo la 6-a de Francio) kiel donacon. En tiu jaro 1375 Cresques kaj Jehuda desegnis la ses mapojn kiuj konsistigis la Katalunan Atlason en sia domo en la Juda kvartalo de Palma de Majorko.

Verkoj atribuitaj al Cresques
-----------------------------

La Kataluna Atlaso de ĉirkaŭ 1375 estas la sola mapo kiu estis atribuita kun certeco al Cresques Abraham. Sed esplorantoj sugestis ke kvin aliaj ekzistantaj mapoj povus ankaŭ esti atribuitaj al Cresques, Jehuda kaj kelkaj aliaj laboristoj en la Ateliero de Cresques. Kiel la Kataluna Atlaso mem, ĉi tiuj kvin mapoj (kvar portolanoj, unu fragmento de "mappa mundi"), estas nek subskribitaj nek datitaj, kaj ilia dato de farado estimita iam inter 1375 kaj 1400.

* *Kataluna Atlaso*, ĉirkaŭ 1375, 6 paneloj, mapo el la Atlantika Oceano ĝis Ĉinio, tenata  en la Nacia Biblioteko de Francio en Parizo, Francio
* *Mapo de Venecio*, ĉirkaŭ 1375-1400, portolano (mankas norda Eŭropo), tenata  en la Biblioteko Marciana en Venecio, Italio
* *Mapo de Florenco*, ĉirkaŭ 1375-1400, portolano (nur okcidenta Mediteraneo) tenata (Port.22) en la Nacia Centra Biblioteko de Florenco, Florenco, Italio
* *Mapo de Napolo*, ĉirkaŭ 1375-1400, normala portolano tenata (ms.XII.D102) en la Biblioteca Nazionale Vittorio Emanuele III en Napolo, Italio
* *Mapo de Istanbulo* ĉirkaŭ 1375-1400, fragmento de "mappa mundi", tenata (1828) en la Palaco de Topkapi en Istanbulo, Turkio
* *Mapo de Parizo*, ĉirkaŭ 1400, portolano tenata (AA751) en la Nacia Biblioteko de Francio en Parizo, Francio

Laŭ Campbell, el la kvar portolanoj atribuitaj al la ateliero de Cresques, la mapoj de Napolo kaj Parizo estas pli ornamitaj ol la du aliaj, kun la mapo de Parizo (ĉ. 1400) aparte kiu plej similas al la trajtoj de la Kataluna Atlaso (ĉ. 1375). Tamen, la atribuo al la laborejo de Cresques estas nur provizora. Kiel Campbell notas, "Ke tiu ĉi grupo de mapoj estas tre parenca estas klare. Sed estas malfacile vidi, el nura kolora analizo, evidentaĵon por konfirmi ke tiuj ĉi kvar mapoj estis la produkto de superrigardita laboro en unusola ateliero."

Bildgalerio
-----------

* "Mapo de Venecio" (It.IV,1912),  Biblioteko Marciana, Venecio"Mapo de Venecio" (It.IV,1912),   
 Biblioteko Marciana, Venecio
* "Mapo de Napolo" (XII.D102),  Biblioteca Nazionale Vittorio Emanuele III, Napolo"Mapo de Napolo" (XII.D102),   
 Biblioteca Nazionale Vittorio Emanuele III, Napolo
* "Mapo de Parizo" (AA751),  Nacia Biblioteko de Francio, Parizo."Mapo de Parizo" (AA751),   
 Nacia Biblioteko de Francio, Parizo.
* Kataluna Atlaso de Abraham kaj Jehuda Cresques. Vido de Orienta Eŭropo el la sudo (detalo)Kataluna Atlaso de Abraham kaj Jehuda Cresques. Vido de Orienta Eŭropo el la sudo (detalo)

Referencoj
----------

1. ↑  Pujades (2007: p.63), Campbell (2011)
2. ↑  (MS Esp 30)
3. ↑  (It.IV,1912)
4. 1 2  Campbell (2011)

* Campbell, T. (2011) *Anonymous works and the question of their attribution to individual chartmakers or to their supposed workshops*, online
* Pujades i Bataller, Ramon J. (2007) *Les cartes portolanes: la representació medieval d'una mar solcada*. Barcelona.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Abraham Cresques en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Bildoj de la tuta Kataluna Atlaso Nacia Biblioteko de Francio
* www.cresquesproject.net—Anglalingvaj tradukoj de la verkoj de Riera i Sans kaj Gabriel Llompart pri la Judaj Majorkaj kartografoj de malfrua Mezepoko. Ili inkluzivas tre kompletajn biografiojn de Cresques Abraham kaj lia filo Jafudà Cresques.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Abraham Cresques en la angla Vikipedio.* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 476520
* GND: 121105733
* LCCN: n79120231
* VIAF: 97751321
* ISNI: 0000 0000 8168 8695
* LIBRIS: 210967
* SUDOC: 223368679
* BNF: 12759517z
* ULAN: 500036288
* NLA: 35708977
* NKC: jo20211098356
* BNE: XX887778
 |