recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mago** (punike: 𐤌𐤂‬𐤍‬) estis kartaga verkisto, verkinto de agrikultura manlibro en punika, kio estis gvidilo pri la terkultura scio en Kartago. La punika teksto estis perdita, sed kelkaj fragmentoj de la greka kaj latina tradukoj travivis.

La longa laboro de Mago estis dividita je 28 libroj. Ĝi asimilis lokajn berberajn kaj punikajn tradiciajn praktikojn. Kartago estis punika kolonio kaj Norda Afriko estis la grenejo de la centra Mediteraneo, scio pri agrikulturaj kaj veterinaraj praktikoj estis ampleksa. La verko komenciĝis per ĝeneralaj konsiloj, kiuj estas tiel resumitaj fare de Kolumelo:

Tiu, kiu aĉetis teron, devas vendi sian urban domon, por ke li ne havu deziron adori la hejmajn diojn de la urbo, prefere al tiuj de la kamparo. La homo, kiu pli ĝojas en sia urba loĝejo, ne bezonas kamparan bienon. 
Kolumelo, De re rustica

Post detruo de Kartago fare de Romo en 146 a.K. la kartaganaj bibliotekoj estis transdonitaj al la reĝoj de Numidio laŭ romiaj fontoj, sed neniu noto pri ilia ekzisto aŭ ilia situo estis identigita iam ajn. Plej verŝajne, la enhavo de la biblioteko estis detruita fare de Romo kun la resto de la iam grava grandurbo. Unike, la libro de Mago estis prenita kaj alportita al Romo. Ĝi estis adaptita al la greka de Cassius Dionysius kaj tradukita plene en la latinan fare de D. Junius Silanus, ĉi-lasta je kosto de la Roma Senato. La greka traduko estis poste mallongigita fare de Diofano de Niceo, kies versio estis dividita en ses librojn. Eltiraĵoj de tiuj tradukoj pluvivas en citaĵoj de romiaj verkistoj pri agrikulturo, inkluzive de Varro, Kolumelo, Plinio la Maljuna, kaj Gargilius Martialis. 

Tio estas parta listo de pluvivaj fragmentoj:

* Se vi aĉetas bienon, vendu vian urbodomon.
* La plej produktivaj vitejoj turniĝas al nordo.
* Kiel planti vitojn.
* Kiel pritondi vitojn.
* Kiel planti olivojn.
* Kiel planti fruktoarbojn.
* Kiel rikolti marĉajn plantojn.
* Preparante diversajn grajnojn kaj legomojn por muelado.
* Kiel elekti bovojn.
* Notoj pri la sano de brutaro.
* Mulinoj foje naskas ĉevalidon en Afriko. Mulinoj kaj ĉevalinoj naskas ĉevalidon en la dekdua monato post koncepto.
* Notoj pri bienkortaj bestoj.
* Akirante abelojn el la kadavro de bovo aŭ okso.
* La abelbredisto ne devas mortigi virabelojn.
* Kiel konservi granatojn.
* Kiel fari la plej bonan pajlovinon.
La **germana alfabeto** estas latinlitera alfabeto uzata por skribiĝo de la germana lingvo. Ĝi amplekse uzatas en Germanio, Aŭstrio, Svislando, Liĥtenŝtejno kaj Luksemburgo (la tiel nomata "Germanlingvio"), krome en ŝtatoj kun signifaj multgeneracie tie loĝantaj germanlingvaj malplimultoj, ekzemple en Belgio (la Germanlingva Komunumo de Belgio), Danio (norda parto de la regiono Ŝlesvigo), Italio Sudtirolo kaj Pollando (Supra Silezio).

La germana alfabeto estas ampleksigo de la latina alfabeto. Laŭ la nuntempa norma uzo ĝi ampleksas la 26 bazajn alfabetojn de la latina alfabeto, la tri umlaŭtojn Ä, Ö, Ü) kaj la literon ß (esperante nomata *sozo*, ĉar origine temas pri ligo de la literoj so kaj zo, aŭ *esceto*, laŭ la germanlingva formo *Eszett* (prononco [EScet], "es"=so, "zett"=zo). Tamen en Svislando kaj Liĥtenŝtejno oni ne plu uzas la literon sozo, se anstataŭigas ĝin per la literkombinaĵo "ss". Tradicie la litero sozo, kiu neniam aperas komence de litero, ne havis majusklan variaĵon, nur minusklan; nur ekde 2008 la literaro unikodo ankaŭ havas majusklan sozon, kiu daŭre pridisputatas: laŭ la regularo de la ortografia reformo de la germana lingvo ĝi menciatas ekde junio 2017, kaj la ortografia konsilio (*Rechtschreibrat*) de la germana lingvo en decembro 2016 rekomendis oficiale aprobi ĝin.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Majuskloj | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z | Ä | Ö | Ü | ẞ |
| Minuskloj | a | b | c | d | e | f | g | h | i | j | k | l | m | n | o | p | q | r | s | t | u | v | w | x | y | z | ä | ö | ü | ß |
| Elparolo (IPA) | aː | beː | t͡seː | deː | eː | ɛf | ɡeː | haː | iː | jɔt | kaː | ɛl | ɛm | ɛn | oː | peː | kuː | ɛʁ | ɛs | teː | uː | faʊ̯ | veː | ɪks | ˈʏpsilɔn | t͡sɛt | ɛː | øː | yː | ɛsˈt͡sɛt |
|

1. ↑  En Austrujo ankaŭ [jeː]
2. ↑  En Austrujo [kveː]

Laŭ la germana lingvo, la nomoj de la unuopaj literoj estas gramatike neŭtraj: *„das A", „das B"* ktp.
**Claude-Adrien HELVÉTIUS** (n. 26-an de januaro 1715, Parizo, Francio - m. 26-an de decembro 1771, Voré, Collines des Perches) estis franca filozofo, mecenato kaj gastiganto de la grupo *Philosophes* (enciklopediistoj) de la franca kleriĝo. Li fervore ellaboris matarialisman kaj sensualisman konideon kaj etikon, atakis la onidiran religian fundamenton de la moralo kaj ellaboris aŭdacan edukteorian sistemon.

Lia patro estis kuracisto de la reĝino, li mem – je peto de la reĝino – iĝis en 1738 *fermier-général* (ĉef-impostluanto). Li edziĝis en 1751, abdikis pri la ofico kaj retiriĝis al bieno apud Parizo, en la kastelon de Voré. Tie li verkis la poemon *Le Bonheur* (Feliĉo), kiu aperis nur postmorte kun la resumo, kiun skribis markizo De Saint-Lambert pri liaj vivo kaj verkoj (1772). Tie estiĝis la fama filozofia verkaĵo, la *De l'esprit* (Pri la spirito; 1758), kiu ekis tuj akrajn polemikojn.

Ĉar li atakis ĉiun formon de moralo baziĝanta sur religio, li akiris grandpotencajn malamikojn. Kvankam la libro povis aperi per reĝa permeso, ĝin kondamnis filo de Ludoviko la 15-a, la tronheredulo Ludoviko kaj eĉ la Sorbonne, la jezuita ordeno kaj la papo. Finfine oni juĝis la libron je publika bruligo. La enciklopedistojn trafis grava situo, tiel ankaŭ Voltaire devis deklari, ke la libro estas banala, ĝena kaj eĉ falsa. Jean-Jacques Rousseau deklaris, ke bonintenco de la verkinto dementas  la proprajn principojn. Helvétius estis devigata retiri la tezojn kaj li faris tion trifoje. La Enciklopedio ne povis aperi kaj oni bruligis eĉ verkojn de Voltaire.

Helvétius vojaĝis en 1764 en Anglion, en 1765 en Berlinon, je peto de la prusa reĝo Frederiko la 2-a. Li samjare reveturis en Francion, kie oni tiam jam ne persekutis la enciklopediistojn. La lastajn jarojn li pasigis en Voré.

Laŭ Helvétius, ĉiu homo estas samforme edukebla kaj ĉio per la edukado. Laŭ tio kritikis li verkon de Rousseau (Émile) kaj verkis *De l'homme, de ses facultés intellectuelles et de son éducation* (Pri la homo, ties spiritaj kapabloj kaj edukado, 1772), en kiu li esprimis, ke la edukado solvas ĉiun problemon de la homaro.

Kelkaj verkoj
-------------

* De l'esprit (1758).
* De l'homme (postmorte, 1773).
* Le Bonheur, poème allégorique (postmorte, 1772, verkita inter 1740 kaj 1750).
* Correspondance.

Vidu ankaŭ
----------

* 6972 Helvetius

* Kategorio Claude-Adrien Helvétius en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 124288
* GND: 118710257
* LCCN: n50081968
* VIAF: 100185545
* ISNI: 0000000109285688
* LIBRIS: 257494
* SUDOC: 026918412
* BNF: 119072034
* BPN: 42145571
* NLA: 35851206
* NDL: 00522530
* BIBSYS: 90704565
* NKC: jn20000700690
* ICCU: BVEV004047
* BNE: XX998512
 |
Tupia virino.
***Tupis*** (esperante **Tupioj**) estas grupa nomo de etno de plej parto de popoloj, kiuj loĝis en marbordo de Brazilo kiam la eŭropanoj alvenis tie en 1500. Tiam estis du grandaj grupoj de Tupiaj popoloj: **tupinambaoj** kaj **tupinikinoj**.

En ampla senco, pro siaj similecoj, oni ankaŭ eblas kunigi al la tupia etnio la gvaranioj, kaj diri pri la tupi-gvaranioj.

Deveno
------

Plej eble, la tupioj venis el Karibo aŭ Centrameriko al regiono de nuna brazila subŝtato Amazonas kaj tie restis apud suda bordo de rivero Amazono. De tie, ili iris al elfluejo de la rivero kaj atakis la kulturojn de Santarém kaj Marajó. Poste, ĉar ili estis nomadoj, iris al sudo laŭ marbordo.

Dua grupo, iris tra internaj riveroj kaj formis la grupon gvaranian.

Post la alveno de eŭropanoj, ili kontraŭbatalis la alvenantojn aŭ miksigis al ili. Hodiaŭ restas ĉirkaŭ 1198 el ili (escepte la gvaranioj).

Vidu ankaŭ
----------

* *Bandeirante*
* Arariboia
* Tupinamba
* Tupi-gvarania lingvaro

* Kategorio Tupioj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La unua subskribo de la fonda rektoro Stenbeke en Rostock.  **Petrus STENBEKE**, ankaŭ *Steenbeke* au *Steynbeke*, (naskiĝinta antaŭ 1397, mortinta post 1421) estis teologo kaj fondinta rektoro de la Universitato de Rostock.

Vivo
----

Li ekstudentis en Erfurto en somero de 1396 kaj estis de 1415-16 la 45-a rektoro de la Universitato de Erfurto (fariĝinta magistro de la Sep liberaj artoj kaj bakalaŭro de teologio). Poste li sekvis kun granda nombro da erfurtaj doktoroj la vokon fondi la universitaton de Rostock.

En la 12-a de novembro 1419 li nomumitis - fare de la episkopo de Schwerin, de la ĉefdiakono, de la paroĥestro de la preĝejo Sankta Mario kaj de la urbestro Heinrich Katzow - unua rektoro de la altlernejo. En la vintra semestro 1420/21 li krome estis dekano de la fakultato pri filozofio.

De lia scienca laboro ne multaj spuroj konatas, sed nur unu verko de 1417, nome la *Questio pro quotlibeto: Utrum quelibet intellectiva … suam essenciam intelligat*. Lian naskiĝurbon oni ne konas; klaras - pro la malaltgermana formo de la familia nomo - ke li venis el la germana nordo. La relative granda sumo enmatrikuliĝa indikas ke lia origino devas esti serĉata ene de la urba patriciaro aŭ kampara nobelaro.

Supozoj pri origino
-------------------

La 2-an aprilon de 1372 aĉetis i.a. certa burĝo el Rostock nome Peter Steinbeck de duko Albrecht tutan vilaĝon apud Bad Doberan. Se Petrus originas el tiu familio facile eksplikeblas ke li iĝis rektoro en Rostock kaj ne la jam tiam multe pli konataj Heinrich Toke aŭ Heinrich von Geismar (kiu en Erfurto jam dufoje estis rektoro, unufoje vicrektoro).

Eblas ke li estas identa kun certa Petrus Steynbut, kiu ekstudentis ĉe la praga Universitato de Karolo en la 15-a de decembro 1397.

* Biografio ĉe ADB.
* Literaturo pri Petrus Stenbeke.
**La familio de Pascual Duarte** (hispane *La familia de Pascual Duarte*) estas ĉefverko de Camilo José Cela, kiu subite famigis lin en 1942. La verko estas forte influita de Hispana enlanda milito kaj Dua mondmilito. Tiam hispana literaturo estis forte kontrolata de faŝismo kaj cenzuro mutigis plejparton de intelektulojn. Escepte al tiutempa oficiala literaturo *La familio de Pascual Duarte*. Preter la ŝtata propagando, la romano de la juna Cela rekte spegulis la brutalon, la mizeron, la violentan temperamenton de homoj, kies naturon apenaŭ bridis ia respekto al religiaj principoj rutine lernitaj.

La "heroo" Pascual Duarte simbolas, per sia sensenca krimado, la Hispanion de la interna milito kaj de postaj jaroj, kaj la romano, ankaŭ per sia stilo kaj lingvaĵo identiĝas kun la hispana realismo, krude senkompata kaj cinika, tiel elstara en la pikareska ĝenro.

Romano tipe hispana, se oni konsiderus ties etoson, temon kaj figurojn, akceptiĝis kun tiel granda intereso ne nur en Hispanio sed en la tuta mondo - **La familio de Pascual Duarte** nun eldoniĝis en preskaŭ ĉiuj literaturaj lingvoj. Al Esperanto tradukis ĝin Fernando de Diego.

Krome oni faris filmon nome "Pascual Duarte" en kiu la rolon de la protagonisto ludis la aktoro José Luis Gómez.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 228909
* VIAF: 177039865
* SUDOC: 027601617
* BNF: 119606373
* BNE: XX1881900
 |
mapo de la Golfo de Masaĉuseco
La **Golfo de Masaĉuseco** (angle *Massachusetts Bay*) estas inter la plej grandaj golfoj de la bordoj de Ameriko ĉe la Atlantika Oceano. Ĝi konsistigas la karakterizan 100-kilometran marbordon de la usaon federacia ŝtato Masaĉuseco. La golfo norde limiĝas per la Kabo Ana (*Cape Ann*), en la okcidento situas la urbo kaj haveno Boston, kaj sude ĝi limiĝas ĉe la Golfo de Kabo Morua (*Cape Cod Bay*). Pliaj urboj borde de la golfo estas *Nahant, Plymouth, Gloucester* kaj *Salem Harbours*. Tra la Kanalo Kabo Morua (*Cape Cod Canal*) ekzistas akva vojo inter la golfoj *Cape Cod Bay* kaj *Buzzards Bay*.

La Golfo de Masaĉuseco situas sudokcidente de la signife pli granda Golfo de Majno, kaj ofte konsideriĝas parto de tiu golfo.

La komercaj kaj industriaj aktivecoj koncentriĝas ĉirkaŭ la havena urbo Boston. Multaj etaj kaj mezgrandaj urboj laŭlonge de la marbordo vivas de turismo kaj fiŝkaptado. La Kabo Morua (*Cape Cod*) aparte konatas pro sia milda klimato kaj la - ekde la jaro 1961 aparte protektata - marborda areo "Nacia Marbordo Kabo Morua" (*Cape Cod National Seashore*).

Vidu ankaŭ
----------

* Kolonio de la Golfo de Masaĉuseco

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Golfo de Masaĉuseco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* paĝoj anglalingvaj de la Nacia Marbordo Kabo Morua (*Cape Cod National Seashore*)

maldekstra
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Fabrizio Venturi**, kiu naskiĝis la 24-an de septembro 1969 en Florenco, do nun estas 54-jara, estas itala pianisto, kantaŭtoro kaj organizanto de muzikaj eventoj.

Fabrizio Venturi aliris muzikon en la aĝo de 13, komencante ludi gitaron kaj pianon. Ses jarojn pli poste, en 1988 li diplomiĝis pri reklama grafiko ĉe la Ŝtata arta instituto de Florenco (la nuna *Liceo artistico statale di Porta Romana*) kaj praktikis dum kelkaj jaroj la profesion de grafikisto samtempe kun tiu de kantisto. Ekde 1984 li partoprenis muzikajn konkursojn kaj inter 1986 kaj 1992 partoprenis muzikajn aranĝojn en Italio kaj eksterlande (Usono, Germanio, Benelukso).

Fabrizio Venturi en koncerto
sceneje
En 1992 li evoluigis sian propran manieron aranĝi siajn kantojn. En 1996 li publikigis la unuopaĵon *Basta volersi bene* ("Nur amu vin mem"), kun filmeto, kiu laŭ propra, nekonfirmita aserto estis prezentita ĉe la Festivalo de Cannes en la sekcio dediĉita al muzikfilmetoj. En 1997 li laŭ propra aserto gajnis pozitivajn gazetarajn recenzojn ĉe la unua muzika konkurso *Accademia della canzone* (la nuna konkurso *Area*) en Sanremo, sed ne venkis la konkurson. En 2000 li, same laŭ propra aserto, partoprenis la kristnaskan koncerton en la Vatikana halo *Sala Nervi* en ĉeesto de papo Johano Paŭlo la 2-a, partoprenis kiel gasto en kristana kanta aranĝo en Sanremo kaj koncertis en la katolika evento Monda Junulara Tago okazinta apud Romo. Almenaŭ ekde tiam, lia muzikado forte ligiĝas al katolikismo. Nuntempe, li estas organizanto de festivalo de kristana muziko en Sanremo.

Referencoj
----------

1. 1 2 3 4  baziĝanta sur biografio en la propra retejo, do memaserto
2. ↑  la kanto *Basta volersi bene* en Jutubo
3. ↑  Tamen la retejo de la festivalo pri 1996 havas tute nenian liston pri sekcio dediĉita al muzikfilmetoj
4. ↑  d:Q3621960 en vikidatumoj
5. ↑  d:Q736993 en vikidatumoj, la Vatikana Halo de Aŭdiencoj, nun nomata "Halo Paŭlo la 6-a"
6. ↑  teksto en la retejo *informazionecattolica.it* de majo 2022
7. ↑  mencio de li en retejo de la "festivalo de kristana muziko" de 2023 en Sanremo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Fabrizio Venturi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo (itale)
* filmeto de televida apero en la ŝtata itala kanalo *RAI Uno* de printempo 2009 (de pasko, alŝutita al Jutubo la 14-an de junio 2009) kun ekzempla kanzono
* kanzono *Non ho più te* de 2011 sceneje same de Jutubo
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Korinedoj** |
| --- |
|  |
| Specio de la genro Nyssus fotita en Berowra, Novsudkimrio, Aŭstralio.Specio de la genro *Nyssus* fotita en Berowra, Novsudkimrio, Aŭstralio. |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Artropodoj *Arthropoda* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Araneoidoj *Arachnida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Araneuloj *Araneae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Familio  |
| *Korinedoj ***Corinnidae****Karsch, 1880 |
|
|
|
|
|
| Diverseco |
| 67 genroj, 729 specioj |
|  |
|
|
|
|
|
|
|
| Genroj |
| (latine) |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Korinedoj  |

 |
| v • d • r |

**Korinedoj** aŭ *Corinnidae* estas familio de araneomorfaj araneuloj, foje nomataj **korinedaj sakaraneoj**. La familio, kiel ĉe aliaj familioj "klubionoidaj", havas tre konfuzan taksonomian historion. Iam tiu familio estis parto de granda ĉionenhava taksono por disa kolekto de Clubionidae. Sed nun ĝi estas propra taksono. La originaj membroj de la familio estas ŝajne similaj nur en tio ke ili havas ok okulojn aranĝitajn en du strioj, konusformajn antaŭajn teksilojn kiuj estas vagantaj predantoj kiuj konstruas silkajn retirejojn, aŭ sakojn, kutime sur plantofinaĵoj, inter folioj, sub arboŝelo aŭ sub rokoj.

Du iamaj subfamilioj de Korinedoj estas nune traktataj kiel separataj familioj, nome Frurolitedoj kaj Traĥeledoj. Kiel nune estas agnoskita, Korinedoj enhavas 67 genrojn kaj ĉirkaŭ 720 speciojn tutmonde. Inter oftaj genroj estas *Castianeira* (preskaŭ tutmonde) kaj *Corinna* (disvastigita).

Membroj de la genro *Castianeira* ŝajne estas imitkamuflaj de formikoj. Alia korinedaj formikecaj genroj estas *Mazax*, *Myrmecium* kaj *Myrmecotypus*, el kiuj la du lastaj havas la greklingvan radikon por formiko. *Corinna* estas la tipa nomiga genro por la familio kaj konsistas el malgrandaj kurantaj araneoj.

Referencoj
----------

1. ↑   "Currently valid spider genera and species", World Spider Catalog, Natural History Museum Bern,  Alirita la 3an de Aprilo 2017.

Bibliografio
------------

* Kaston, B.J. (1953). How to Know the Spiders, Dubuque, Iowa.
* Jackman, John A. (1997). A Field Guide to Spiders & Scorpions of Texas. Gulf Publishing Company. Houston, Texas. p. 127.
**Oszkár Betlen** [oskAr], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Betlen Oszkár** estis hungara ĵurnalisto, redaktoro, elektristo. Lia origina familia nomo estis *Bettelheim*, lia filo estis János Betlen.

Oszkár Bettelheim naskiĝis la  13-an de septembro 1909(nun 1909-09-13) en Pozono (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Bratislavo en Slovakio), li mortis la 20-an de januaro 1969 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Oszkár Betlen naskiĝis en juda familio kaj venis al Budapeŝto kiel infano. Li akiris elektristan licencon kaj laboris en sia profesio dum pluraj jaroj, dum li estis ankaŭ sindikatano, eĉ ekde 1929 membro de la subtera komunista junularo. En 1930 li finis duonjaran kurson de la Komunista Junulara Organizo en Moskvo. Reveninte hejmen li partoprenis en komunisma periodaĵo, tial li estis arestita en 1931, en la sekva jaro li estis deportita al Bratislavo. Li estis tie soldato, poste li aliĝis al la slovaka laborista movado en 1934, poste ankaŭ al la ĉeĥoslovakiaj komunistoj. La redaktis hungarlingvan komunisman gazeton, krome li havis partiajn postenojn. Post la nazia okupado de Ĉeĥoslovakio li partoprenis en la fuĝoj de komunistoj al Pollando. La germanoj kaptis lin kaj estis deportita al pluraj koncentrejoj. Post la liberiĝo en 1945 li aliĝis al la komunistoj kaj estis ĵurnalisto de la komunista ĵurnalo en Budapeŝto, inter 1951 kaj 1954 li estis ĝia ĉefredaktoro. Pli poste li havis partiajn taskojn. Depost la hungara revolucio de 1956 li estis firma apoganto de politiko de János Kádár, krome li laboris en partia instituto. Li kandidatiĝis (CSc) en 1968 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li ricevis ŝtatajn premiojn inter 1948-1959.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Vesszen a sovinizmus!* (1945)
* *Reszlovakizálás és a szlovákok kényszerű áttelepítése* (1946)
* *Fehér könyvek* (4 volumoj, 1957)
* *Élet a halál földjén* (membiografia romano, 1959)
* *A Komintern egységpolitikája 1933-1937* (1968)
* *A magyar és a nemzetközi munkásmozgalom története 1848-1945* (studenta lernolibro, 1969)

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 845945
* LCCN: n94044967
* VIAF: 74296682
* ISNI: 0000000110710610
* BNF: 11467198r
* NKC: xx0116091
 |




* Portalo pri Biografio
**Ĉarto de Nov-Delhio** estas dokumento de Unesko pri arkeologio subskribita en la 5-a de novembro de 1956.

Ĝi deklaras ke la ŝtatoj rajtas krei leĝojn pri arkeologio kaj arkeologiaj restaĵoj en sia teritorio, pro tio, la ĉarto estas rekomendo.

La ŝtatoj devus esti rigoraj pri arkeologio kaj krei centraligitan departementon por pririgardi la aferon. Pri la arkeologiaj eltrovoj, oni rekomendas al ĉiuj ŝtatoj krei leĝojn kiuj devigas al serĉantoj la deklaron de ĉiuj eltrovaĵoj. Oni rekomendas ke la ŝtatoj kreas leĝojn kiuj devigas al arkeologoj peti aŭtorizon antaŭ komenci la serĉadon. La ŝtatoj devus ankaŭ puni la arkeologojn kiuj ne deklaris la eltrovaĵojn en leĝa limtempo kaj konfiski tiujn eltrovaĵojn. Tiu prizorgo ne signifu malpermeson de eniro de fremdaj arkeologoj; la leĝoj ne devus distingi inter fremduloj kaj naciuloj tiurilate.

La dokumento ankaŭ rekomendas la kreadon de naciajn, regionajn kaj lokajn muzeojn por eviti la disperson de objektoj tra multaj kolektoj. 

Oni rekomendas ankaŭ la edukadon de publiko kiu vizitas la arkeologiajn sieĝojn, kaj la stimulon de vizito al tiuj lokoj.

La ĉarto rekomendas internacian kunlaboron kaj helpon inter la ŝtatoj pri arkeologio. En tiu senco, oni stimulu la vizitadon de fremdaj arkeologoj al sieĝoj kaj la provizoran pruntdonon de objektoj por ekspozicioj en aliaj landoj.

La ŝtatoj devus protekti la intelektan propraĵon de arkeologon, ne permesante, dum kvin jaroj, ke aliaj teamoj pristudis la objektojn eltrovitajn aŭ konis detalajn raportojn pri la afero, escepte se la eltrovanto tion permesus.

La leĝoj devus pritrakti la komercon de antikvaĵoj kaj reguli la akiron de objektojn de fremdaj muzeoj. Oni rekomendas la estigo de internaciajn traktatojn por reavigo de arkeologiaj objektoj senditaj kontraŭleĝe al eksterlando.

Dum militaj okupoj, oni rekomendas ke la okupantaj ŝtatoj ne faru arkeologiajn serĉojn en la okupita teritorio.
**Klasika japana** (japane 中古日本語 *chūko nihongo*, laŭvorte *mezmalnova japana lingvo*) estis la japanaj lingvo kaj skribo, kiuj estis parolata kaj skribita dum la Heian-epoko (de 794 ĝis 1185). Ĝi estas la rekta sekvanto de la malnova japana kaj la antaŭanto de la meza japana de la japana mezepoko. La malnova japana uzis la ĉinan skribon por skribi japane, sed dum la tempo de la klasika japana evoluis du novaj skriboj, nome la hiraganao (rondaj kanaoj) kaj katakanao (strekaj kanaoj). Tiel la skribado plisimpliĝis, la literaturo ekkreskis kaj ekfariĝis klasikaĵoj kiaj Genĵi monogatari, Taketori monogatari kaj Ise monogatari.

Fonemoj
-------

La malnova japana lingvo distingis 88 silabojn, tamen en la klasika japana ja nur restis 66:

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| a | i | u | e | o |
| ka | ki | ku | ke | ko |
| ga | gi | gu | ge | go |
| sa | si | su | se | so |
| za | zi | zu | ze | zo |
| ta | ti | tu | te | to |
| da | di | du | de | do |
| na | ni | nu | ne | no |
| ha | hi | hu | he | ho |
| ba | bi | bu | be | bo |
| ma | mi | mu | me | mo |
| ya |   | yu |   | yo |
| ra | ri | ru | re | ro |
| wa | wi |   | we |   |

La plej grava ŝanĝo estis la perdo de la *Jōdai Tokushu Kanazukai*, kiu distingis inter du specoj de -i, -e kaj -o. La komenco de ĉi tiu perdo jam videbliĝas je la fino de la malnova japana, sed la tutplena perdo okazis komence de la tempo de la klasika japana.
Dum la 10-a jarcento kunfandiĝis /e/ kaj /ye/ al /e/, kaj dum la 11-a jarcento /o/ kaj /wo/ al /wo/.
**Sermo** aŭ **Sermo Vulgaris** estas planlingvo proponita de José Soares da Silva en la fino de 20-a jarcento. Ĝi estas bazita sur Interlingvao. La projekto klasigeblas Eŭroklono, do naturalisma planlingvo bazita sur eŭropaj lingvoj.

Gramatiko
=========

La gramatiko de Sermo estas tre simila al de Interlingvao, sed pli ibereca. Estas okulfrapa la influo de hispana kaj portugala lingvo en ĝi.

Alfabeto kaj prononco
---------------------

Sermo uzas 26 literan latinan alfabeton. Malsame al Esperanto:

* C havas sonon /k/ antaŭ a, o, u, kaj /c/ antaŭ e kaj i;
* Ch sonas /ĉ/;
* G antaŭ a, o, u havas sonon /g/, antaŭ e kaj i, /j/;
* Gh oni prononcu /g/;
* Gn sonas kiel en la itala kaj franca lingvo (iomete /nj/);
* Qu oni prononcu /k/;
* Sce kaj Sci sonas /ŝe/, /ŝi/;
* U sonas /ŭ/ en la grupoj "gua", "guo", "qua", "quo";
* W havas sonojn /ŭ/ kaj /w/ dependante de etimologio;
* X havas sonon /ks/;
* Y havas sonon /i/.

La akcento sekvas la regulon de Interlingvao. Ĝenerale la forta silabo estas tiu kiu venas antaŭ la lasta konsonanto, sed estas esceptoj.

Morfologio
----------

Estas difinaj artikoloj *la* (ina), *lo* (vira), *las* (plurala ina) kaj *los* (plurala vira), kiel en arĥaika portugala lingvo. La artikoloj agregiĝis al prepozicioj kaj oni povas uzi elipson l'.

Estas nedefinaj artikoloj *uno* (vira), *una* (ina), *unos* (plurala vira) kaj *unas* (plurala virina), kiel en hispana lingvo.

---

La substantivoj havas du ĝenrojn: viran kaj inan. Oni faras la pluralon, ĝenerale, por aldono de -s, sed estas eksceptoj. La baza formo estas la vira, kaj la ina derivas de ĝi.

---

La adjektivo varias laŭ la substantivo en genro kaj nombro.

---

La adverbo estas derivata de adjektivo per kunmeto de -mente: Recente/Recentemente (freŝdata/freŝdate).

---

La konjugacio de verboj estas malsimpla kaj tre simila al de Interlingvao

Ekzemplo
========

Babela turo (Genezo 11: 1-9)

1. E estava tota la tera de una mesma lingua e de uno mesmo parlar. 2. E adveniva que, partendo ilos desde oriente, trovavan una val in la tera de Sinear; e habitavan ibi. 3. E dicevan unos a los altros: Ece, nos faceremos bricas e las coceremos ben. E ilos usavan bricas in vice de petras e beton in vice de malta. 4. E dicevan: Ece, nos edificaremos una citate e una ture, cuja sumitate tocara los celos e faceremos pro nos uno nome a fin que non estaremos dispersatos supra la facia de la tera.

5. Alora descendeva lo Senior, pro vider la citate e la ture que los filios de los homines edificavan; 6. E diceva lo Senior: Ece que lo populo esta unito. e totos haven una mesma lingua; e si isto esta lo que ilos comencian a facer, alora non havera limites a toto lo que ilos faceran 7. Ergo, descendemos, e confundemos ibi lor lingua, a fin que ilos non comprenden uno la lingua del altro. 8. Asi lo Senior los dispersava supra la superficie de tota la tera e ilos cesavan de edificar la citate. 9. E la ture se apelava Babel, perque ibi lo Senior confundeva la lingua de tota la tera, e de ibi lo Senior los dispersava supra la facia de tota la tera.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2005-12-18 per la retarkivo Wayback Machine
Yves Montand kaj Marilyn Monroe.
Frankie Vaughan kaj Marilyn Monroe.
***Let's Make Love*** (ni amoru) estas muzika komedia filmo de 1960 fare de 20th Century Fox per sistemoj DeLuxe Color kaj CinemaScope. Ĝi estis reĝisorita de George Cukor kaj produktorita de Jerry Wald el scenaro de Norman Krasna, Hal Kanter, kaj Arthur Miller. En ĝi stelulis Marilyn Monroe, Yves Montand, kaj Tony Randall. Ĝi iĝus la lasta muzika filmo de Marilyn Monroe.

Intrigo
-------

Temas pri milionulo Jean-Marc Clement (Montand) kiu ekscias ke li estas satirigota en ĉe-Broadvaja varieteo. Post iri al la teatro, li vidas Amanda Dell (Monroe) provludante la kanton de Cole Porter nome "My Heart Belongs to Daddy" (mia koro apartenas al paĉjo), kaj hazarde la direktoro kredas lin aktoro taŭga por ludi lin mem en la varieteo. Clement partoprenas por plue vidi Amanda kaj ludas kun misa identeco, laŭ la nomo Alexander Dumas.

Frankie Vaughan aperas kiel kantisto en la varieteo, dum Milton Berle, Gene Kelly, kaj Bing Crosby aperas en kameaj roloj kiel ili mem klopodante instrui al Clement kiel anekdoti, danci, kaj kanti, respektive. Tony Randall ludas rolon de servisto de Clement.

Geaktoroj kaj roloj
-------------------

* Marilyn Monroe kiel Amanda Dell
* Yves Montand kiel Jean-Marc Clement/Alexandre Dumas
* Tony Randall kiel Coffman
* Frankie Vaughan kiel Tony
* Wilfrid Hyde-White kiel Welch
* Bing Crosby kiel li mem
* Gene Kelly kiel li mem
* Milton Berle kiel li mem
* Joe Besser kiel Charlie Lamont

* Kategorio Let's Make Love en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Frauenkirche kaj la unuaj finkonstruitau die ersten fertiggestellten kvartaloj
La **Neumarkt (eo: Nova Foirejo) je Dresdeno** inter la Malnova Foirejo kaj Elbe estas fama placo en la urbocentro de Dresdeno. Ĝin limigas la Frauenkirche, la *Johanneum*, la Kultur-Palaco kaj la Kurlanda Palaco. Pro la vigla konstruado, ekigita per la rekonstruo de la *Frauenkirche*, la nuntempa placo ŝanĝas kontinue sian aspektoj. La novkonstruado celas rekonstruon de multaj historiaj domoj kaj domplanoj, kiuj karakterizis Novan Foirejon en la pasinteco.

Kiel *Neumarktareal* (Novfoireja Areo) aŭ *Neumarktquartiere* (Novfoirejaj Kvartaloj) oni nomas aron da terpecoj ĉirkaŭ *Neumarkt* kaj *Frauenkirche* respektive inter Kultur-Palaco, kastelo, Sekundogenituro, arta akademio, skulptaĵomuzeo *Albertinum* kaj urba muzeo en *Landhaus* (iama elektistoprinca administrejo), kiuj parte estas surkonstruitaj, parte ankoraŭ ne pretigitaj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Neumarkt (Dresdeno) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Neumarkt (Dresdeno) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* Retkamero kun panorama kaj historia funkcio Arkivigite je 2018-06-28 per la retarkivo Wayback Machine
* Filmo pri la alikonstruado de la dresdena Neumarkt
* Virtuala urbomodelo de la dresdena Neumarkt[*rompita ligilo*]
* Neumarkt aktuelle Panoramaj vidaĵoj je virtualcitydresden.de Arkivigite je 2013-12-08 per la retarkivo Wayback Machine
la "Monda Tegmento" el la kosmo
**"Monda Tegmento"** - en aliaj lingvoj ekzemple angle *"roof of the world"* aŭ germane *"Dach der Welt"* - nuntempe estas metafora nomo por la plej altaj regionoj de Centra Azio, kiuj en la tibeta altebenaĵo antaŭ konsistigas la plej ampleksan, averaĝe pli ol 4.500 metrojn altan, geologian mason de la mondo.

La "monda tegmento" inkluzivas la regionojn de

* la montaro Pamiro,
* Tibeto respektive la Tibeta Altebenaĵo
* kaj la montaro Himalajo.

Ĉiuj tri regionoj varbas per la termino, kaj foje ĝi uziĝas por iu el la tri.

En pli malnovaj enciklopedioj la nomo tamen ekskluzive uziĝis por la altebenaĵo Pamiro - tiel ekzemple faris la germana enciklopedio *Der Große Brockhaus*, eldono 1928 ĝis 1935, aŭ la angla *The Columbia Encyclopedia* el la jaro 1942. Ĉi-lasta enciklopedio eĉ klarigis, ke la vorto "Pamiro" devenus el la persa lingvo kaj signifus "monda tegmento", dum tamen la unue citita germana enciklopedio klarigis, ke "Pamiro" devenus el la tjurka lingvaro kaj signifus "malvarma stepa paŝtejo".
Minamoto no Yoritomo, la unua Kamakura-ŝoguno
La **ŝoguna reĝimo** aŭ **bakufu** (japane: 幕府:ばくふ, litere *oficejo subtenda*, signifanta *domon de generalo* kaj poste *privatan registaron*) estas la registaro de feŭda militista diktatoreco sub la aŭtoritato de ŝoguno en Japanio. Tiu termino korespondas al la angla *"shogunate"*.

La unua ŝoguna reĝimo estis starigita sub la Kamakura-ŝoguno Minamoto no Yoritomo. Kvankam teorie la ŝtato, kaj do la imperiestro, posedis ĉiun grundon en Japanio la sistemo havis kelkajn feŭdajn elementojn kun malpli grandaj daimioj ĵurante fidelon al pli grandaj. Samurajoj ricevis rekompencon pro lojaleco en formo de grundo, kiu laŭ permeso de la daimio estis heredota al la filoj. Lojaleco inter samurajoj kaj vasaloj tenis tiun hierarkion.

Ĉiu ŝoguna reĝimo estis dinamika, ne statika. Potenco daŭre moviĝis kaj aŭtoritato estis ofte pridubita. Konkurso estis permanenta. Fontoj de konkursoj inkluzivis la imperiestron kaj la kortegan nobelaron, restojn de la imperiestra registara sistemo, la *shoen*-sistemo, la grandajn templojn kaj sanktejojn, la *shugo* kaj *jito*, la *kokujin* kaj fruajn daimiojn. Ĉiu ŝoguna reĝimo spegulis neceson de novaj vojoj por ekvilibri la ŝanĝajn bezonojn de centraj kaj regionaj aŭtoritatoj.

Ŝogunaj reĝimoj
---------------

* ŝoguna reĝimo de Kamakura (1192-1333)
* ŝoguna reĝimo de Ashikaga (1338-1573)
* ŝoguna reĝimo de Tokugawa (1603-1867)

Vidu ankaŭ
----------

* historio de Japanio
* Listo de ŝogunoj
* samurajo

Referencoj
----------

1. ↑  Conrad Totman, *Political Succession in The Tokugawa Bakufu: Abe Masahiro's Rise to Power, 1843-1845*, Harvard Journal of Asiatic Studies, volume 26, 1966 (p. 102-124)
2. ↑  Mass, J. et al. eds. (1985). *The Bakufu in Japanese History,* p. 189.

* Kategorio Ŝoguna reĝimo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La devizo FERT videbla en blazono de la Dinastio de Savojo.
**FERT** estas la enigma devizo de la Dinastio de Savojo, kiun adoptis la reĝo de Sardio Viktoro-Amadeo la 2-a de Savojo (1666-1732). Tiu vorto aperis por la unua fojo en 1364 sur la colringo de ordeno fondita de la 17-a grafo Amadeo la 6-a de Savojo (1334-1383), el kiu la 9-a duko Karlo la 3-a de Savojo (1486-1553) faris la ordenon religian kaj militan de la "Tre Sankta Anunciacio". Ĉar neniu el ili postlasis klarigojn pri la signifo de tiu vorto, oni proponis diversajn opiniojn tra la jarcentoj :

FERT estas la tria singulara persono de la indikativa as-tempo de la neregula verbo latina *fero, fers, tuli, latum, ferre*, kies ĝenerala signifo estas "porti" sed ankaŭ itale "elteni". Tiu interpreto koheras kun la rolo de reganto aŭ de kavaliro de ordeno, kiu devas elteni sortobatojn por agi laŭ bono, devo kaj honoro aŭ pro fideleco al la amatino. En 1409 la prefaco de la statutoj de la Ordeno de la Tre Sankta Anunciacio interpretas tiun vorton FERT kiel ĵuritan fidelecon al la Sankta Virgulino Maria, kiun oni kultas en la sanktejoj de Torino, de Laŭzano kaj de *Bourg-en-Bresse* (Burg-en-Bres), kaj al kiu ĵuris fidelecon la kavaliroj de tiu ordeno (*Fert Vincula Fidei*).

Aliaj interpretoj baziĝas sur akronima signifo :

*Fortitudo Et Robur Taurinensis* ("forto kaj fortikeco de virbovo"). Tiu interpreto estus aludo al la nova ĉefurbo de la Savojaj Ŝtatoj Torino, kies emblemo estas virbovo, kaj definitiva konfirmo de ĝia elekto anstataŭ la malnova ĉefurbo *Chambery* (Ŝamberio)..

*Fortitudo Eius Rhodum Tenuit* ("lia braveco defendis Rodison"). Tiu interpreto estas menciita en heraldika dokumento de 1873. Tio estus aludo al partopreno de la 7-a grafo Amadeo la 3-a de Savojo (1095–1148) en la sukcesa defendo de la insulo Rodiso kontraŭ islamanoj. Sed historiistoj ne konfirmas tion, kio ŝajnas esti legendo por plibeligi la malsukcesan 2-an krucmiliton (1147-1149).

*Foedere Et Tenemur Religion* ("ni estas devigitaj de alianco kaj de religio") kaj *Fides Est Regni Tutela* ("la kredo protektas la regnon"). Laŭ tiuj du interpretoj la Domon de Savojo protektas la religio ĉar la rajto kaj potenco de la reganto devenas de la dia volo.

*Fœmina Erit Ruina Tua* ("virino ruinigos vin") estas satira interpreto pri la abdiko kaj enkarcerigo de Viktoro-Amadeo la 2-a de Savojo pro la influo de sia morganata edzino *Anna Carlotta Teresa Canalis di Cumiana*, markizino de *Spigno* (1679-1769). Alia mokaĵo al la politiko de tiu reĝo estas laŭ *Guichenon* aŭ *Favyn* la akronima interpretado de la franca frazo *Frappez, Entrez, Rompez Tout* ("Frapu, Eniru, Rompu Tute").

* Kategorio FERT en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Kastelo de Sály** (konata ankaŭ pri la iamaj posedantoj Kastelo de *Eötvös-Gorove*) estas historia monumento en Hungario, en vilaĝo Sály.

Aerfoto pri Kastelo de Sály
Ekstera parto de la kastelo en Sály
Ekstera parto de la kastelo

Historio
--------

La familio Szepessy [sepeŝi] konstruis barokan kastelon, pri kiu la unua mencio okazis en 1779. En 1783 pro geedziĝo la nova posedanto estis familio Eötvös. En la 1830-aj jaroj la kastelo estis trakonstruita al klasikisma stilo. Inter 1837 kaj 1841 en la kastelo barono József Eötvös vivis kaj verkis signifan romanon. En 1868 la konstruaĵo estis plilongigita. En la frua 20-a jarcento la nova posedanto estis la familio Gorove. Ekde la 1960-aj jaroj la kastelo estas lernejo por handikapulaj infanoj, samtempe instituto por helpi la movojn al la handikapuloj.

Konstruaĵo
----------

Tombomonumento en la parko
La unuetaĝa kastelo situas sola en mezo de parko. La konstruaĵo estas simetria kaj formas brikon. Meze en ambaŭ flankoj estas po unu reliefantaj partoj. Menciindas la arkadoj, sed tio mankas en la pligrandigitaj partoj. Estas interese, ke la enirejo troviĝas en la unua etaĝo, ĉar remparo kuras al la etaĝo.

Parko
-----

La parko estas impona, konstante zorgata. En la parko situas ankaŭ tombomonumento konstruita en 1814. La surskribo estas: "dormas".

Fontoj
------

* hungare kun foto
* hungare kun video
* hungare kun foto
* hungare kun fotoj
* Arkivigite je 2017-12-12 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**BÁRD Oszkár** familionomo *Wettenstein* estis rumanuja hungara kuracisto, verkisto naskita en Nasodo la 6-an de majo 1893 kaj mortinta la 19-an de decembro 1942 en Deĵo.

Biografio
---------

La mezlernejon Oszkár Bárd finis en Deĵo, la medicinon en 1917 en Koloĵvaro; paralele li vizitis la fakon de violino en muzikakademio. Li poste studis ankaŭ arthistorion kaj arkeologion. Ekde 1911 li estis redaktoro de revuo Haladás kaj en 1914 de Erdélyi Figyelő. Ekde 1922 li estis ĉefkunlaboranto de Napkelet de Kluĵo. Iomtempe li estis kuracisto en Retteg, poste por jardekoj en Galgó. Li estis kunlaboranto de Zord Idő, Pásztortűz, Erdélyi Helikon, Független Újság. Li estis ano de Erdélyi Irodalmi Társaság kaj Kemény Zsigmond Társaság, unu el fondantoj de Erdélyi Helikon. Poste li aliĝis al EMÍR. Li estis kunlaboranto ankaŭ de Korunk. Li estis kuracisto mallongtempe en Reteag, poste por jardekoj en Gâlgău.

Verkoj
------

* *Bálványok, bilincsek* (Békéscsaba 1912);
* *Mi lesz velünk?*(Kv. 1924);
* *Halál és még több* (1920);
* *Csoda*, 1920;
* *Sylvio lovag* (Kv. 1921);
* *Professzor úr*;
* *Citera*;
* *Liszt első szerelme*;
* *A taposómalom* (Berlin-Kv.) 1925;.
* *Liszt* (Kv. 1932)
* *Teleki László* (Kv. 1936);

Tradukaĵoj
----------

* Lucian Blaga: *Zamolxe*.

Bibliografio
------------

* Murvai László: *Bárd Oszkár* (monografio), 1984.

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 232462
* LCCN: n89664047
* VIAF: 4083913
* ISNI: 0000000079044794
 |
Blazono de Ĥojnikia distrikto
**Ĥojnikia distrikto** (beloruse *Хойніцкі раён*, ruse *Хойницкий район*) estas administra subdivido en sudorienta parto de Homela regiono. La distrikto estis fondita en jaro 1926, de jaro 1954 estis inkludita en Homelan regionon (antaŭ ĉi tiu eniris en aliajn regionojn). Areo estas 2.000 km2. La administra ĉefurbo estas Ĥojniki. En la distrikto estas eldonata gazeto "Lenina flago".

Naturo
------

La areo de la distrikto estas malalta. Arbaro okupas 26 % de areo. Tra la distrikto fluas Pripjac kaj ĝia flankrivero Vicj; Nesviĉ (flankrivero de Brahinka). En la distrikto situas parto de Palesjea radiadaĵa kaj ekologia rezervejo.

Loĝlokoj kaj administra subdivido
---------------------------------

Post la Ĉernobila katastrofo en 1986 jaro pro radioaktivaĵa malpurigado estis evakuita 40  % de la loĝantaro kaj estis likviditaj 48 vilaĝaj lokoj kaj parto de la vilaĝaj sovetoj. Nuntempe en la distrikto estas 7 vilaĝaj sovetoj kaj 50 loĝataj lokoj. La plej granda estas Ĥojniki.

Agrokulturo
-----------

En la distrikto estis disvastigitaj bovbredado, porkbredado, ŝafbredado, cerealplantado, linplantado, furaĝplantado, terpomplantado. Nuntempe ĉi-tio estas tre ŝrumpinta. Efektiviĝas eksperimentoj pri pliefikigo de agrokulturo je malpurigitaj per radioaktivaĵo lokoj.

Industrio
---------

Elfosaĵoj
---------

Torfo, sablo, argilo.

Komunikado
----------

En la distrikto situas fervojo inter Vasileviĉi kaj Ĥojniki, aŭtovojoj inter Kalinkaviĉi kaj Kamarin, inter Reĉica kaj Ĥojniki. Funkcias ŝipnavigado tra Pripjac.

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Vi povas plibonigi la jenon:
* La artikolo ne enhavas referencojn aŭ tro malmultajn.
* Aldonu mankanta(j)n fontindiko(j)n al la artikolo.

Se vi korektis unu el la menciitaj mankoj, bonvolu forigi la koncernan parametron de la ŝablono {{Pluraj problemoj}}. Detaloj estas en la dokumentado. |

* Kategorio Ĥojnikia distrikto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Koordinatoj: 04° 22′ 02″ N 18° 34′ 39″ O﻿ / ﻿4.36722 °N, 18.57750 °O﻿ / 4.36722; 18.57750 (mapo)

Bangia aĉet-centro
Rivero Ubangi proksime de Bango
**Bango** - france *Bangui*, sangoe *Bangî* - estas la ĉefurbo de la Centrafrika Respubliko. 

Laŭ la stato de 2020 en la urbo vivis 889 231 loĝantoj. Laŭ takso de 2005 vivas ĉirkaŭ 684 000 homoj.

La urbo fondiĝis en 1889 kaj en 1960 iĝis la ĉefurbo de la sendependiĝanta lando. Ĝi situas ĉe rivero Ubangi sur loko, kie pluraj rapidfluejoj malhelpas la komercan ŝipveturadon. La rivero Ubangi formas tiuloke limon inter la Centrafrika Respubliko kaj Demokratia Respubliko Kongo. Sur la alia bordo de Ubangi troviĝas la urbo Zongo.

Ĉefa ekonomia branĉo de la urbo estas la teksaĵindustrio, la produktado de nutraĵoj, biero, ŝuoj kaj sapoj. La eksporto baziĝas je kotono, ligno, kafo kaj sisalo.

Ĉe la Placo de la Respubliko (*Place de la République*), urbocentra, troviĝas triumfa arko romostila de la eksa imperiestro Jean-Bédel Bokassa, filo de la urbo.

* Universitato de Bango

Referencoj
----------

1. ↑  esperantlingva formo laŭ Nova PIV (2005)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2012-08-23 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 34611
* GND: 4080257-7
* LCCN: n81018836
* VIAF: 147752788
 |
La **Ĝardeno de alklimatiĝo** (france *Jardin d'acclimatation* [ʒaʁdɛ̃ daklimatasjɔ̃]) estas 20 hektarojn vasta amuzparko por infanoj kun bestoĝardeno, kaj aliaj allogaĵoj lokita en la norda parto de la Bosko de Boulogne, en Parizo.

Historio
--------

Malfermita la 6-an de oktobro 1860 de Napoleono la 3-a kaj Imperiestrino Eugenia, la *Ĝardeno de alklimatiĝo de Parizo* kaj la *Zoologia ĝardeno de Alklimatiĝo* kiel ĝi estis unue nomita estas Pariza zoo. Ĝi estis estrita de Isidore Geoffroy Saint-Hilaire, filo de naturalisto Étienne Geoffroy Saint-Hilaire, ĝis lia morto en 1861.

Dum la Sieĝo de Parizo (1870-1871), multaj el la bestoj en la zoo estis kuiritaj kaj servitaj de kuiristo Alexandre Étienne Choron.

De 1877 ĝis 1912, la Zoologia ĝardeno de Alklimatiĝo estis transformita en "Antropologian alklimatiĝon". En koloniisma tempo, la scivolemo de Parizanoj estis altirita de kutimoj kaj vivmanieroj de fremdaj popoloj. Nubianoj, Boŝmanoj, Zuluoj kaj multaj aliaj Afrikanoj estis "ekspoziciitaj" en homoĝardeno. La ekspozicioj ĝuis grandan sukceson. Nombro da vizitantoj al la ĝardeno duobliĝis, atingante milionon.

Allogaĵoj
---------

centra
La parko inkluzivas misformajn spegulojn, miniaturan golfon, trajneton kun etŝpura fervojo, rajdadon de poneoj, pupteatron, kaj artan muzeon por infanoj ("Musée en Herbe") interalie.

Publikaj transportoj
--------------------

* metrostacio: M01 *Les Sablons*.

Referencoj
----------

1. ↑  
 Jardin d'Acclimatation. Frommers. Alirita 12 September 2010.
2. ↑  
 The Human Zoo: Science’s Dirty Secret. *usd116.org*, p. 2. Channel Four Television Corporation (2009). Alirita 6 februaro 2011.
3. ↑  
Bancel, Nicolas.  Racist Theme Parks for Europe's Colonialists: Human Zoos. *mondediplo.com*. Le Monde Diplomatique (aŭgusto 2008). Alirita 6 februaro 2011.

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Ĝardeno de alklimatiĝo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Listo de parkoj kaj ĝardenoj de Parizo
* Bosko de Boulogne

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Jardin d'Acclimatation en la angla Vikipedio.*
Koordinatoj: 17° 51′ 50″ S 31° 01′ 47″ O﻿ / ﻿17.86389 °S, 31.02972 °O﻿ / -17.86389; 31.02972 (mapo)

Horizonto de Hararo
**Hararo** (angle *Harare* [həˈrɑːreɪ], ŝone *Harare* [ɦarare]; iama *Salisbury*), estas la plej granda urbo kaj samtempe ĉefurbo de Zimbabvo. Ĝi situas en la suda parto de provinco Maŝonalando, en la norda centra parto de la lando.

Laŭ la stato de 2012 en la urbo vivis 2 150 000 loĝantoj.

Historio
--------

Hararo
Hararo estis fondita en 1890 kiel Fort Salisbury fare de Cecil Rhodes. Tiuloke troviĝas nun la African Union Square. Rhodes nomumis la urbon post la brita ĉefministro Lord Salisbury. La loko ricevis la statuson de urbo en 1923 kun sidejo de la kolonia registaro. Inter 1953 kaj 1963 estis ĝi ĉefurbo de Rodezio. Post la sendependiĝo de Zimbabvo en 1980, la urbo alinomiĝis post nomo de la tie vivanta popolo al Hararo.

Ekonomio
--------

Internacia flughaveno en Hararo
Hararo estas komerca centro de tabako, kotono, kaj citrusfruktoj. Hararo estas landa trafika krucpunkto kun internacia flughaveno kaj gravaj intervojoj.

En Hararo funkcias la Universitato de Zimbabvo, fondita en 1956.

Partnerurboj: Cincinnati kaj München

Klimato
-------

Hararo havas subtropikan klimaton. La temperaturo varias inter 7 kaj 32 °C. En junio kaj julio malvarmo regas, sed neniam frostas. Inter aŭgusto-aprilo oni mezuras pli, ol 30 °C. Jare pluvas po 831 mm. Inter novembro-marto ofte pluvas, inter junio-septembro apenaŭ aŭ tute ne pluvas.

Servoj
------

* Universitato de Zimbabvo

Personoj
--------

* Kirsty Coventry, olimpia venkinto en naĝo

Esperantistoj
-------------

* Kelly Londoni

Eksteraj retpaĝoj
-----------------

* Gazeto el Hararo Arkivigite je 2003-10-27 per la retarkivo Wayback Machine
* Universitato de Hararo Arkivigite je 2006-11-22 per la retarkivo Wayback Machine

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hararo (Zimbabvo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Hararo (Zimbabvo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2012-08-23 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 35284
* GND: 4072314-8
* LCCN: n83024955
* VIAF: 133725751
* LIBRIS: 147644
* SUDOC: 029080223
* BNF: 120780464
* NKC: ge490706
 |
Koordinatoj: 01° 56′ 38″ S 30° 03′ 34″ O﻿ / ﻿1.94389 °S, 30.05944 °O﻿ / -1.94389; 30.05944 (mapo)

Monto Kigalio en Kigalio
**Kigalio** (angle *Kigali* [kɪˈɡɑːli], france *Kigali* [kiɡɑli], ruande *Kigarí* [kiɡaɾí] estas ĉefurbo, samtempe la plej granda urbo de Ruando. Ĝi troviĝas meze de la lando. 

Laŭ la stato de 2019 en la urbo vivis 1 156 663 loĝantoj sur areo de 730 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 1 584 loĝantoj/km². En la jaro 2002 kalkulitaj 603 049 loĝantoj (stimanto per jaro 2007 estas 857 719 loĝ.).

Demografio
----------

* Dum la lastaj dudeka jaroj altiĝis nombro de loĝantoj kvaroble.

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1978 | 116 227 |
| 1991 | 237 782 |
| 2002 | 603 049 |
| 2007 (stimanto) | 857 719 |

Historio
--------

Germana kolonialisto Richard Kandt fondis Kigalion en 1907. Baldaŭ ĝi estis ĉefurbo. En la ĉefurbo ĉeflernejo funkcias.

Trafiko
-------

* internacia flughaveno
* enurbe nur taksioj

Ĝemelkomunumo
-------------

Usono San Bernardino, Usono
La **Kalvinana preĝejo** estas religia historia monumento en Gyönk (Hungario).

Historio
--------

Ekde 1681 leĝo permesis aranĝi protestantajn diservojn en Gyönk. La kalvinanoj havis 2 apartajn paroĥojn (por la germanoj respektive hungaroj). Ilia komuna kirko estis konstruita inter 1775-1777 sen turo. Iom poste oni konstruis lignan sonorilostablon. La mebloj estis faritaj en 1786. La nun videbla turo estis konstruita en la jaroj 1835 kaj 1836 kaj ricevis horloĝon en 1855. La dua orgeno estis kreita en 1910.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en korto. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo plene reliefas. La enirejo funkcias tra la turo, sed estas ankaŭ alia en dekstra flanko de la navo. Interne 2 galerioj troviĝas, la muroj estas blankaj laŭ la kutimoj.

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* sonorado de la kirko

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.