recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ferreras de Abajo** [feREras deaBAĥo] estas municipo de la provinco Zamoro, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Tierra de Tábara, en centro de la provinco. *Ferreras de Abajo* estas etimologie tradukebla al *Forĝejoj de Malsupro*.

Municipoj de la komarko Tierra de Tábara en la centro de la provinco Zamoro.
Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Ferreras de Abajo kaj Litos, okupas totalan areon de 88,15 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 494 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 1 300 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 64 km de Zamoro, provinca ĉefurbo. Ĝi limas kun Otero de Bodas, Calzadilla de Tera, Melgar de Tera, Ferreras de Arriba, Villanueva de las Peras kaj Tábara.

Estas atestaĵoj de prahistoria loĝado (fortikajo de Ferepoko; en Mezepoko okazis reloĝado. Ĝi apartenis al la Regno Leono, poste al la Monaĥejo de Moreruela kaj poste al la grafoj de Benavente. En 1850, la iama municipo Litos integriĝis en Ferreras de Abajo.

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo kaj brutobredado, jam apenaŭ. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (popola arkitekturo, vinkeloj, piedirado tra naturaj areoj).

El 15-a ĝis 19-a de Junio 2022 okazis terura incendio en la tuta montaro Sierra de la Culebra ĝis la valo de la rivero Tera, eksplodinta pro kuniĝo de nekutima varma tajdo (antaŭsomera) kun sekaj ŝtormoj kiu fakte okazigis aliajn 50 incendiojn en la tuta regiono. La incendio detruis pli ol 25 000 hektarojn, oni interrompis la trafikon per ŝoseo kaj trajno kaj loĝantoj de du dek loĝlokoj estis provizore translokigitaj al sekuraj rifuĝejoj. La municipoj damaĝitaj de tiu incendio estis Villardeciervos, Flechas, Cional, Codesal, Villanueva de Valrojo, Ferreras de Arriba, Ferreras de Abajo, Otero de Bodas, Olleros de Tera, Val de Santamaría de Otero de Bodas, Calzadilla de Tera, Villar de Farfón, Junquera de Tera, Milla de Tera, Pumarejo de Tera, Melgar de Tera kaj Vega de Tera. Finaj kalkuloj de detruo ĉirkaŭas 30 000 hektarojn, kio faras tiun incendion la plej detrua en la regiono Kastilio-Leono] kaj eble en la tuta Hispanio, ekde oni havas registrojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Zamoro

Notoj
-----

1. ↑  Las llamas en la Sierra de la Culebra (Zamora) han calcinado ya cerca de 20.000 hectáreas Público, 18a de Junio 2022, Alirita la 20an de Junio 2022.
2. ↑  Sofocan las llamas de la Sierra de la Culebra y los desalojados vuelven a sus casas Público, 19a de Junio 2022, Alirita la 20an de Junio 2022.
3. ↑  Telediario de Kanalo 1a, 20an de Junio 2022, 15:00

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 756035
* VIAF: 316736110
 |
**Ferrer BASSA** (ĉ. 1285 – 1348) estis kataluna gotika pentristo kaj miniaturisto.

Li estis aktiva en la frua 14-a jarcento, kiel estas pruvite de du dokumentoj kiuj atestas ke li laboris en du kapeloj en Sitges. Dek jarojn poste li laboris por Alfonso la 4-a de Aragono, farante miniaturojn por la manuskriptoj *Uzoj de Barcelono kaj Kutimoj de Katalunio*, montrante fortan francan kaj Sienan influojn. Lia produktado pliiĝis dum la regado de Petro la 4-a de Aragono, speciale sub reĝaj komisioj, kiel ekzemple *Kristo kaj la Virgulino* en reĝa kapelo de Barcelono (1344).

Lia ĉefa postrestinta verko estas serio da freskoj en Kapelo Sankta Miquel en la Monaĥejo de Pedralbes. Ĝi inkluzivas iujn dudek scenojn bazitajn sur du ĉefaj temoj: la Pasio de Kristo kaj la Sep Doloroj de la virgulino, kiuj montras influojn de Giotto, same kiel tiujn de Duccio di Buoninsegna kaj Ambrogio Lorenzetti.

Oni atribuis al li la ĉefan rolon en la Kataluna fazo de la *Granda Psalmaro de Canterbury*. Ankaŭ atribuitaj al Bassa estas iu *Kronado de la Virgulino* en la preĝejo de Bellpuig kaj iu *Sankta Bernat* en la muzeo de Vic. Lia filo Arnau ankaŭ estis pentristo kaj kunlaboris kun sia patro en pluraj verkoj. Ili ambaŭ mortis de pesto en 1348.

Biografio
---------

* Lafuente Ferreri, E.  *Historia de la pintura española* (hispane). Biblioteca Básica Salvat.

Bildgalerio
-----------

* Kategorio Ferrer Bassa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Freskoj en Kapelo Sankta MiquelFreskoj en Kapelo Sankta Miquel
* Resurekto de Jesuo(ĉ. 1346)Resurekto de Jesuo  
(ĉ. 1346)
* Sankta Anna instruas legadon al la VirgulinoSankta Anna instruas legadon al la Virgulino

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Ferrer Bassa en la angla Vikipedio.* 



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 552428
* GND: 123261406
* LCCN: n/95/120314
* VIAF: 1726295
* ISNI: 0000 0000 5927 7750
* SUDOC: 197755402
* ULAN: 500009572
* RKD: 27785
* BNE: XX1125705
* Toolserver: viaf/1726295
 |
**Werner VON FICHTE** (naskiĝinta en la 4-a de majo 1896 en Kassel, mortinta en la 20-a de junio 1955 en München) estis regiona gvidanto de Sturmabteilung, polica prezidento kaj verkisto.

Vivo
----

La pranepo de Johann Gottlieb Fichte pasigis la jarojn 1907-1914 ene de kadeta korpuso en Karlsruhe, Bensberg kaj Groß-Lichterfelde.

De 1914-18 li militis. En 1915 oni eknomis lin prusan leutenanto. En 1919 li partoprenis batalojn de liberaj korpusoj en Baltio. Ankoraŭ en 1919 aŭ 1920 li aniĝis al la mararmea brigado *Ehrhardt*. La malfruajn 1920-ajn jarojn li estis unu el la gvidistoj de la *Wiking-ligo*: li estis de 1923-26 ties ĉefo en okcidenta Germanlando.

En 1928 li membriĝis al NSDAP. Ene de SA li fariĝis en 1929 adjutanto de Kurt von Ulrich, membro de la SA-komandejo uesta. De 1930-32 li estis SA-grupgvidanto.

Fino de la kariero
------------------

De 1933-34 li deĵoris kiel policprezidento en Erfurto. Dum la okazoj de la Röhm-puĉo li estis malliberigita kaj restis en julio kaj aŭgusto de 1934 en la koncentrejo de Lichtenburg proksime al Prettin. En julio de 1934 li forpelitis el SA laŭ ordono de Hitlero mem kaj devis demisii kiel prezidento de la erfurta polickomandejo. Poste li vivis intertempe ankaŭ en Koblenz kaj verkadis.

Verkoj
------

* *Morgentor der Freiheit. Eine Dichtung aus deutschen Schicksalstagen*, 1934.
* *Die Sage des Petersklosters zu Erfurt*, 1934.
* *Morgentor der Freiheit : Eine Dichtung aus deutschen Schicksalstagen*, Mitteldeutsche Verlags-Aktien-Gesellschaft , Erfurt 1934
* *Spukflieger*, 1940. (En 1942 represita sub la titolo *Der Spukflieger*)

Literaturo
----------

* Kirsten Holm: *Weimar im Bann des Führers*, 2001, p. 164
* Baldur von Schirach: *Die Pioniere des Dritten Reiches*, 1933.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Listo de verkoj de kaj pri Fichte.

Subnotoj
--------

1. ↑  Max Domarus [Hrsg.]: *Adolf Hitler. Reden und Proklamationen, 1932-1945*, 1967, p. 409.
En nombroteorio, **nulo-suma problemo** estas la problemo trovi la plej malgrandan entjeron *k* tian ke ĉiu vico de eroj de *G* kun longo *k* enhavas *n* erojn kies sumo estas la neŭtra elemento (0), kie *G* estas finia komuta grupo kaj *n* estas donita entjero.

En 1961 Paŭlo Erdős, A. Ginzburg kaj A. Ziv pruvis la ĝeneralan rezulton por {\displaystyle \mathbb {Z} /n\mathbb {Z} } (la entjeroj mod n):

*k = 2n-1*.
En ĉi tiu okazo, la *n* egalas al amplekso de *G*, kvankam ĝenerale ĉi tio ne nepras.

Eksplicite ĉi tio signifas ke ĉiu multaro de *2n-1* entjeroj havas subaron de amplekso *n*, la sumo de kies eroj estas oblo de *n* (kaj do estas 0 module *n*). Ĉi tiu rezulto estas ĝenerale sciata kiel la EGZ teoremo laŭ ĝiaj esploristo.

Pli ĝeneralaj rezultoj ol ĉi tiu teoremo ekzistas - teoremo de Olson, konjekto de Kemnitz (pruvita de Christian Reiher en 2003), kaj la pezita EGZ teoremo (pruvita per D. J. Grynkiewicz en 2005).

Eksteraj ligiloj
----------------

* EGZ teoremo Arkivigite je 2012-08-05 per la retarkivo Wayback Machine je PlanetMath
* Pri nulo-sumaj problemoj Arkivigite je 2008-09-05 per la retarkivo Wayback Machine de Zhi-Wei Sun
* Kovrantaj sistemoj kaj iliaj ligoj al nulaj sumoj Arkivigite je 2007-09-29 per la retarkivo Wayback Machine de Zhi-Wei Sun
* Kovrantaj sistemoj, limigita sumaj aroj, nulo-sumaj problemoj kaj ilia samspecigo Arkivigite je 2013-02-03 per la retarkivo Wayback Machine de Zhi-Wei Sun
**La Serrada** [laseRAda] estas municipo en la centro de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al Komarko de Avilo en subkomarko Valo Amblés kaj al la jurisdikcia teritorio de Avilo, en la centro de la provinco. 

La Serrada en la provinco Avilo.
Komarkoj de la provinco Avilo; Komarko de Avilo centre, rozkolore.
Sonorilturo.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 7,28 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 134 loĝantojn. Ĝi perdis 200 loĝantojn el la 1960-aj jaroj pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 14 km de Avilo, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun Casasola, Muñopepe, La Colilla, El Fresno kaj Salobral. Ĝi estas sur transirejo el Valo Amblés al la unuaj deklivaroj de la Montaro de Avilo.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio, kaj precize al la Katedralo de Avilo kaj al nobelaj familioj. Plej frua mencio estas de 1341. La tertremo de Lisbono de 1755 okazigis damaĝojn.

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (vaganta). Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 762372
 |
La **kompara politiko** estas fako de la politika scienco, karakterizita per empiria alproksimiĝo bazita sur la kompara metodo. Fakte, la komparpolitiko ne faras esencan fokuson per si mem, sed anstataŭe metodologian fokuson: oni rigardas al **kiel**, sed ne tiom al **kio** de la analizo. La komparpolitiko ne difiniĝas laŭ la studita celo, sed laŭ la metodo aplikata al la studo de politikaj fenomenoj. Se aplikata al specifaj studkampoj, la komparpolitiko povas ricevi ankaŭ aliajn nomojn, kiel por ekzemplo kompara registaro (nome kompara studado de formoj de registaro) aŭ kompara ekstera politiko (kiu komparas la eksteran politikon de diversaj ŝtatoj por establi ĝeneralajn empiriajn konektojn inter la karakteroj de la ŝtato kaj la karakteroj de ties ekstera politiko).

Notoj
-----

1. ↑   Lijphart, A. (1971). *Comparative politics and the comparative method*. American Political Science Review, vol. 65, no. 3, p. 682.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 810630
* GND: 4137685-7
* LCCN: sh85029298
* BNF: 11950239g
* NDL: 01081027
* NKC: ph121758
 |
**Societo svisa de profesoroj de instruado sekundara** estas societo de svisa gimnazioinstruistoj; Gimnazio.

Nomo de la societo
------------------

* La nomo en internacia lingvo (Esperanto) estas **SSPIS** **Societo svisa de profesoroj de instruado sekundara**.
* La germana nomo estas **VSG** *Verein schweizerischer Gymnasiallehrerinnen und Gymnasiallehrer*.
* La franca nomo estas **SSPES** *Societé suisse des professeurs de l'enseignement secondaire*.
* La itala nomo estas **SSISS** *Società svizzera degli insegnanti delle scuole secondarie*

La societo
----------

La 27-an de aŭgusto 2010 la societo festis en la Universitato de Berno la 150-an datrevenon. La societo estas la svisa ĉapa societo.

La gazeto
---------

La societo eldonas la gazeton *"Gymnasium Helveticum"*, "la gimnasio helveta" en germana kaj franca lingvo.

Aliaj kantonaj societoj
-----------------------

La svisaj kantonoj havas ankaŭ kantonajn societojn de gimnazioinstruistoj. La kantonajn societojn diskutas ofte problemojn de laborkontraktoj kaj financajn kaj rekompencajn demandojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Gimnazio
* *Gymnasiallehrer* - gimnazioinstruisto - en germana vikipedio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala paĝo (germane, france, itale)[*rompita ligilo*]
* "La helveta gimnazio"[*rompita ligilo*]
* Kantona societo, ekzemplo
**Lajos HERNÁDI** [lajoŝ], hungare **Hernádi Lajos** estis hungara pianisto kaj altlerneja instruisto.

Memortabulo en Budapeŝto pri Lajos Hernádi
Lajos Hernádi naskiĝis, kiel *Heimlich Lajos* la 13-an de marto 1906 en Budapeŝto. Li mortis la 29-an de junio 1986 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Hernádi devenis el juda familio. Li lernis frue pianoludojn en Budapeŝto, kiun poste daŭris en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt inter 1924-1929. En 1933 li ricevis premion de Hungara Radio. Dum la 2-a mondmilito li estis deportita trudlaboristo. Inter 1945 ĝis la emeritiĝo en 1975 li instruis en Muzikakademio, dume li faris koncertojn en ĉiuj kontinentoj, escepte Aŭstralion. Li roladis ekzemple kun Ernő Dohnányi, János Ferencsik, Otto Klemperer, Georg Solti. Li verkis fakverkojn pri pianludo. Li ricevis premion Kossuth en 1956, en 1953 alian premion.

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Imre Antal (pianisto)
* Péter Frankl (pianisto)
* Gábor Gabos
* Hédy Schneider
* Loránt Szűcs

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto
* diversaj muzikdiskoj

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Lajos Hernádi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 410957
* LCCN: no92022066
* VIAF: 58646599
* ISNI: 0000 0001 0976 8743
* BNF: 13978040r
* MBA: 3bb6fdc6-b923-4528-9cdb-2072188ed473
* NKC: xx0012151
 |
**HAVI Lajos** [havi] estis hungara aktoro, teatrestro naskita en Arad kaj mortinta en Szászrégen la 7-an de aprilo 1917.

Kariero
-------

Li debutis en 1875 en Arad en la trupo de Andor Sztupa. La plej gravajn sukcesojn li havis en Debrecen. Iom poste li estis helporeĝisoro de Népszínház. Inter 1884 kaj 1886 li estis sendungito, nur en 1889 li ludis denove en Debrecen. Ekde 1897 por kvar jaroj li trairis Nord- kaj Okcident-Hungarujon kiel teatrestro. Ekde 1904 por dek jaroj li estis atentinto de la Teatro Magyar, poste de la Teatro Király. Lia unua edzino estis aktorino, Róza Olajos, lia dua edzino estis Róza Szatmári (Debrecen, 1860– Budapeŝto, 1-a de oktobro 1910). Liaj filinoj estis la aktorinoj: Rózsa Havi (Debrecen, 6-a de julio 1884–?) kaj Etel Havi (Debrecen, 1890–?).

El liaj roloj
-------------

* Orrondi (Shakespeare: Szentivánéji álom);
* Rochov (Millöcker: Koldusdiák);
* Czifra Jancsi (Ede Szigligeti: Viola).

Fonto
-----

* Magyar Színházművészeti Lexikon
**Chamborand** estas franca komunumo lokita en la departemento Creuse kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 237 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Geografio
---------

Chamborand etendiĝas sur 11,18 km², kaj havis 237 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas nur 21 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Creuse, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. 

La regiono ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Chamborand situas je alteco de 479 metroj.

Historio
--------

Antaŭ la franca revolucio de 1789 kaj la kreado de la departemento Creuse en 1790, Chamborand apartenis al la franca graflando Marche. Ekde la fino de la 15-a jarcento ĝis proksimume la jaro 1900, tiu regiono estis fama fonto da migrantaj masonistoj, kiuj ĉiujare dum la plej varma periodo laboris en grandaj urbocentroj, precipe en Parizo.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ro Thomas Bernard, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Chamborand apartenas al la kantono de Le Grand-Bourg, kies ĉefurbo estas Le Grand-Bourg. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Guéret, unu el la du arondismentoj de la departemento Creuse.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Creuse
* Kantono de Le Grand-Bourg
La eldonejo **Deutscher Taschenbuch Verlag** - kutime mallongigata je tri minuskloj **dtv** - estas germanlingva libroeldonejo, kiu specialiĝis pri poŝlibroj. Ĝi fondiĝis en 1960 kiel komuna iniciato de 11 libroeldonistoj kaj havas sian centran sidejon en Munkeno. En 2011 la firmao havis 105 dungitojn kaj spezosumon de 58,6 milionoj da Eŭroj. Konstante liverebeblas proksimume 4000 librotitoloj, al kiuj ĉiujare aldoniĝas proksimume 525 novaj titoloj kaj pro elaĉeto forfalas simila kvanto.

Por plia internacia distribuo de la produktaĵoj la firmao kompreneble intense kunlaboras kun alilandaj eldonejoj kaj tial prezentiĝas en internaciaj librofoioj kiel ekzemple la frankfurta librofoiro en Germanio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Deutscher Taschenbuch Verlag en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* eldoneja retejo

parto de la vasta eldoneja stando en la frankfurta librofoiro 2012

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 424208
* GND: 2008574-6
* LCCN: n86815274
* VIAF: 132612512
* BNF: 16536766s
* BIBSYS: 6092415
* NKC: xx0168024
 |
**Deutsches Jazzfestival** (**Germana Ĵazfestivalo**), kiu ekde 1953 okazas regule revenante en Frankfurto ĉe Majno, estas la plej antikva germana ĵazfestivalo. Samtempe ĝi estas ankaŭ laŭ kontinueco la plej antikva ĵazfestivalo tutmonde.

Historio
--------

La germana tutlanda ĵazasocio Deutsche Jazz Föderation organizis la festivalon kiel prezentado de atingaĵoj kun la celo prezenti *alljährlich einmal etwas vom Besten, was Deutschland im Jazz zu bieten hat* („unufoje ĉiujare iom de la plej bona, kion Germanujo povas prezenti en ĵazo", jen Olaf Hudtwalcker dum la malferma parolado de la unua festivalo la 3-an de majo 1953). Fakte ne ekzistis neniu grava germana ĵazmuzikisto, kiu ne ludis sur la frankfurta festivalo. La festivalo estis en la 1950-aj jaroj la ĉiujara ĵazevento de la lando; gravaj impulso por ĵazo en Germanujo ekiris de ĝi.

Kun la ekesto de kromaj festivaloj dum la sesdekaj jaroj la Germana ĵazfestivalo pli multe konsideris la tutmondan ĵazmondeton; ĝi pligrandigis la projektojn. Aparte ĝi ebligis al la plej gravaj germanaj ĵazmuzikistoj produktajdojn flanke de la ĉiutaga rutino kaj je tio ankaŭ la kunlaboron kun elstaraj ĵazgravuloj el Eŭropo kaj ekstereŭropa eksterlando (precipe el Nordameriko). Ekzemple Volker Kriegel trafis sur Alan Skidmore (1972), Heinz Sauer sur George Adams (1978), Peter Giger sur Archie Shepp (1980), Alfred Harth sur David Murray (1995) aŭ Eberhard Weber sur Pharoah Sanders (1997). Caterina Valente, Theo Jörgensmann, Markus Stockhausen, Lauren Newton, Christof Lauer, Michael Sagmeister, Torsten de Winkel aŭ Christopher Dell komencis ekde tie kiel novuloj.

Dumpase de ĝia ekzisto la ĉefaj organizaj subtenantoj ŝanĝiĝis: la *Deutsche Jazz Föderation* ne pluapartenis al ili; alie ol dum la unuaj jardekoj ne plu Lippmann + Rau organizas ĝin. En 1984 Heslanda Radio, kiu jam en 1953 dissendis la koncertojn, fariĝis subtenanto de la festivalo; ekde 1990 kune kun la komunumo Frankfurto. Heslanda Radio transsendas la festivalon samatempe je plena daŭro.

Dum kiam oni okazigis lafestivaloj ekde la 1960-aj ĝis en la 1980-aj jaroj ĉiun duan jaron, ekde la komenco de la naŭdekaj jaroj ĝi denove – kiel dum la unua jardeko de ĝia ekzisto - ĉiujare.

Literaturo
----------

* Jürgen Schwab: *Der Frankfurt-Sound. Eine Stadt und ihre Jazzgeschichte(n).* Societäts-Verlag, Frankfurto ĉ. M. 2005, ISBN 3-7973-0888-4
* Bernhard Koßmann/Hessischer Rundfunk (Hrsg.): *Bestandsverzeichnis 11 - Deutsches Jazz-Festival 1953-1992*, Frankfurto ĉ. M. 1994.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Deutsches Jazzfestival en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Retpaĝo de la Heslanda Radio pri la festivala historio kun sonregistraĵoj Arkivigite je 2004-06-04 per Archive.today
**Vojtěch RAKOUS** (propranome **Adalbert Österreicher**, poste li uzadas korektan nomon **Adalbert Östreicher**) estis juda verkisto vivinta en Ĉeĥio.

Li naskiĝis la 8-an de decembro 1862 en Starý Brázdím proksime al Brandýs ĉe Elbo kaj Prago (Ĉeĥio, Mezbohemio). Li enkreskis en malriĉa juda familio kun 16 gefratoj. Lia gepatra lingvo estis ĉeĥa lingvo. Li vizitadis nur dum unu jaro judan lernejon en Brandýs ĉe Elbo. Aŭtodidakto. Vendisto, kolportisto. En Prago li eklegis ĉeĥan beletron (ekzemple librojn de Jan Neruda) kaj fariĝis ĉeestanto de ĉeĥa-juda movado. La movado klopodis pri bonajn rilatojn inter judoj, kiuj dum multe da generacioj vivis en Bohemio kaj parolis ĉeĥe, kaj ĉeĥoj. Vojtěch Rakous publicis siajn unuajn rakontojn en ĉeĥa humurista gazeto „Paleček" („Fingreto") en la jaro 1885. En la jaro 1895 Vojtěch Rakous edziĝis al Emilie Neumannová kaj translokiĝis en Pragon, kie li ekvendis ŝuojn en Prago-Libeň. Li havis filon Josef kaj filinon Božena.

Li publicis precipe en gazetoj de ĉeĥa-juda movado.
Herooj de liaj rakontoj estis judoj, precipe malriĉaj homoj, judaj etkamparanoj, kolportistoj, vendistoj. La plej konataj personoj de liaj rakontoj estas maljunaj judaj geedzoj Modĥe kaj Rezi.

Signifo de verko de Vojtěch Rakous konsistas en humurista prezentado de mondo de kamparaj judoj, kiuj vivis en Mezbohemio.

Vojtěch Rakous mortis la 8-an de aŭgusto 1935. Li estis enterigita en juda tombejo en Ďáblice (Mezbohemio).

Verkoj
------

* Doma (Hejme), 1897
* Vojkovičtí a přespolní (Loĝantoj de Vojkovice kaj transkampaj homoj), 1910
* Na rozcestí (En disvojiĝo), 1914.

### En Esperanto aperis liaj rakontoj

* **Pri la homo nescianta, kiam li naskiĝis** (tradukis Alfred Weiner), Ĉeĥoslovaka antologio 1935, p. 218
* **La geavoj** (tradukis Miloš Lukáš)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 4544
* GND: 128265027
* LCCN: n86139689
* VIAF: 50274860
* ISNI: 0000 0000 6683 6362
* NKC: jk01101986
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Vokalojdo** aŭ **Vokaloido** estas esperantigita vorto de **VOCALOID** -- komerca nomo de YAMAHA, kiu indikas la teknologion aŭ rilatajn produktaĵojn por sintezi homan kanto-voĉon. Multaj programaraj vendistoj vendas siajn vokalojdajn programarojn kun licenco kun YAMAHA. Kaj tiam ili ofte ligas virtualaj kantistojn kun sia produktaĵoj. Tial, oni nun ofte uzas la vorton *Vokalojdo* ankaŭ por inidiki tiujn virtulalajn kantistojn.
La Vokalojda muziko aspektas unu japana kulturo, kiu sekvas la fluon de mangao, animacio kaj videoludo.

La plej populara el Vokalojdaj kantistoj estas Hatsune Miku de Crypton Future Media Inc. en Japanio, sed estas multaj aliaj kantistoj - Megurine Luka, GUMI (Megpoid) ktp ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Hatsune Miku
* Kagamine Rin kaj Len
* KAITO
* MEIKO
* Megurine Luka
* Megpoid (GUMI)
* Kamui Gakupo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Vokalojdo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* "Kanto de ABC" Esperanta kanto kantata de GUMI English (Megpoid English).
* [HATSUNE MIKU] 39's Live Party 2013 in Kansai "*Sekreta Polico*" Unu ekzemplo el multegaj videaĵoj de Vokalojda koncerto.
* VOCALOID (angla)
**Ferrigno Rifto** (angle : **Ferrigno Rift)** estas rifto kiu estas profunde kaj longe situanta sub glacia fluo Ferrigno en la Lando Ellsworth, kiu situas en Antarkto  .

La profundo de la valo estas 1,5 kilometroj  ; Ĝia larĝo estas 10 kilometroj  ; Kaj ĝi longas pli ol 100 kilometrojn  .

Pro sia grandeco, ĝi aperis kompare kun la Granda Kanjono en Usono .

Historio
--------

### Malkovro de la rifto

La rifto estis malkovrita per glacia penetranta radaro dum glacia enketo farita en 2010 de teamo de la Brita Antarkta Enketo kunlabore kun Universitato de Aberdeen, kiu studis la efikon de mondvarmiĝo sur la satelit-mezurita glacia fluo.

### Origino de la nomo

La rifto estas nomita laŭ la glacia fluo sub kiu ĝi situas.

La nomon de la glacia rivereto donis al ĝi Rekomenda komitato pri antarktaj nomoj.

La glacia rivereto nomiĝas laŭ Jane G. Peregrine (Jane G. Ferrigno) de la Geologia Enketo de Usono.

Ferrigno estis la spertulo por pluraj jardekoj, ekde la 1970-aj jaroj pluen, en la uzo de satelitaj bildoj por glaciaresplorado kaj mapkreado, kaj estis unu el la gvidantoj de la Geological Survey teamo en preparanta radiométrika mapojn de Antarkto.

Por plua legado
---------------

• Andrea Mustain, **Ferrigno Rift, Antarkta 'Granda Kanjono', Malkovrita Sub Glacio**, 25/07/2012 03:02 pm ET Ĝisdatigita la 6an de Dec 2017• Jozef Vango, **Nove malkovrita Valo de Rifto Ferrigno en Okcidenta Antarkto**, Internacia Polusa Fondaĵo

Eksteraj ligoj
--------------

* Richard Black, antarkta: Grand-Kanjona grandega rifto "rapida glacia degelo" artikolo en BBC-Novaĵoj
* Lauren Morello, Sciencistoj Malkovras "Grandan Kanjonon" en Antarkto, ĉe Scientific American

Referencoj
----------

1. 1 2 3 4 5  por plua legado legu la artikolon de Andrea Mustain.
**Soto de Cerrato** [SOto dezeRAto] estas municipo en la sudo de la provinco Palencio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *El Cerrato*. La loknomo *Soto de Cerrato* estas etimologie komprenebla kiel Arbareto de Cerrato, alude al la komarkonomo.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 12,94 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 192 loĝantojn. Ĝi perdis multajn loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 200 loĝantojn el la 1960-aj jaroj. Ĝi distas 12 km de Palencio, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj kaj vitejoj) kaj brutobredado (ŝafoj kaj kolombejoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun piedirado tra naturaj lokoj. De la historia pasinteco restis diversaj vizitindaj vidindaĵoj kiel la preĝejoj ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Palencio

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 772824
* VIAF: 316734581
 |
Mariana Fosego en la okcidenta Pacifiko
La **Challenger-profundo** estas la plej profunda loko de la Mariana Fosego en la Pacifiko. Ĝi kuŝas 10 899 metrojn sub la marnivelo.

Geografio
---------

Ĝi troviĝas 1 800 km oriente de Filipinoj en sudokcidenta parto de la Mariana Fosego, profunda submara fosego en okcidenta Pacifiko. Tie situas ĉ. 500 km sudokcidente la insulo Guam, insulo de la Marianoj, kiu apartenas al la melaneziaj insuloj, ĉ. ĉe 12° norda latitudo kaj 143° orienta longitudo.

Historio
--------

La angla mezurŝipo Challenger II sciigis jam en 1951 pri marprofundo de 10 899 m en la Mariana Fosego, mezurita per eĥosondilo (10 863 m per dratmezurilo). Oni nomis tiun lokon *Challenger-profundo*.

La merĝo en tiun profundon okazis unuafoje la 23-an de januaro 1960 fare de Jacques Piccard kaj Don Walsh per la batiskafo Trieste. La preciza loko de la merĝo estas nomata - ekde tiam - ankaŭ *Trieste-profundo*.

Vidu ankaŭ
----------

* Oceanografio
* Marprofundo

* Kategorio Challenger-profundo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Chama Cha Mapinduzi** (mallonge: **CCM**) (la Partio de la Revolucio) estas la ĉefa politika partio de Tanzanio. Ĝi estis fondita en 1977 de Julius Nyerere, unua prezidanto kaj "patro de la patrio" Tanzanio, kiel daŭrigo de TANU (Tanganyika African National Union) post la kunfandiĝo de Tanganjikio kaj Zanzibaro kaj la naskiĝo de la moderna Tanzanio. De tiam, la partio daŭre restis la reganto de la lando, unue en unupartia reĝimo kaj, ekde 1992, tra la sistema venko en ĉiuj multpartiaj balotoj.

Historio
--------

CCM naskiĝis la 5-an de februaro 1977, kiel kunfandiĝo de TANU (Tanganyika African National Union), tiama partio de la registaro de Tanganjikio, kaj ASP (Afro-Shirazi Party), partio de la registaro de Zanzibaro. De ĝia fondiĝo ĝis la fino de 1992 CCM estis la sola laŭleĝa politika partio de Tanzanio. La 1-an de julio 1992 la konstitucio de Tanzanio estis ŝanĝita por ebligi la formiĝon de aliaj partioj kaj konsekvence multpartiajn balotojn. Opozicio neniel sukcesis forpeli CCM de la regado de la lando nek en la prezidantaj balotoj nek en la parlamentaj (okazintaj en 1995, 2000 kaj 2005). La balota interkonsento atingita dum la balotoj de 2005 atingis 70%. Fakte, la sola partio, kiu povus kontroli la potencon de CCM estas Chama Cha Wananchi (Civic United Front), kiu sur naciskala nivelo atingis 11%, sed kiu en Zanzibaro montriĝis 38/40% de la voĉdonoj.

La partio estis gvidata de Julius Nyerere ĝis la fino de 1990; de Ali Hassan Mwinyi ĝis la fino de 1996; de Benjamin Mkapa ĝis la fino de 2005. Ekde 2006 ĝi estas gvidata de Jakaya Kikwete, la nuna prezidanto de Tanzanio.

Politiko
--------

La CCM de Julius Nyerere estas konsiderata inter la movadoj kiuj plej multe kontribuis al difino de Afrika socialismo. Interalie, la politiko de Nyerere estis bazita sur modelo de kolektiva agrikulturo konata sub la nomo "Ujamaa". Tra la jaroj, CCM iom post iom modifis siajn proprajn poziciojn, interalie akceptante kelkajn principojn de liberala merkato kaj kelkajn formojn de privatiziĝo kiel rimedojn por malgrandigi malriĉecon en la lando. Nuntempe, la ĉefaj objektivoj de CCM koncernas la kreskon de produktiveco de la lando, la kreskon de dungado, la akiron de teĥnologio, la plivastiĝon sur internaciaj merkatoj, kaj la plifortigon de privataj entreprenoj kiel motorojn de ekonomio.

Anoj
----

* Abdallah Kigoda
* Samia Suluhu Hassan

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de prezidentoj de Tanzanio
* Politiko de Tanzanio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Chama Cha Mapinduzi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Politiko |

* Oficiala retejo (blogo)
* Neoficiala retejo en la angla Arkivigite je 2007-09-17 per la retarkivo Wayback Machine
* Konstitucio de CCM Arkivigite je 2008-02-27 per la retarkivo Wayback Machine (PDF)
* Kisa cha Mzee Meko Tanzania bildstrio kun esperanto-traduko - mencio pri CCM sur pĝ. 3

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 338992
* GND: 3007636-5
* LCCN: n81109042
* VIAF: 147759189
* SUDOC: 142653861
 |
Konferenco en Locarno, 1926
**Helsinki-sistemo** oni nomas la organizitan kunlaboron inter Universala Esperanto-Asocio kaj la naciaj societoj de 1922 ĝis 1932.

Problemo
--------

Ekzistis kaj ekzistas komunaj taskoj de la Esperanto-movado, kiun naciaj societoj povas fari malfacile: internaciaj lobiado, dokumentado, organizado de la Universala Kongreso. Antaŭ 1914 la Esperantista Centra Oficejo en Parizo provis fari tiun laboron, kaj ekzistis apartaj organizformoj establitaj de la kongreso (ekz. la Konstanta Komitato de l' Kongresoj).

La principa problemo estis kiel akiri monsubtenon por tiuj taskoj, kaj kiel decidi pri la elspezado de tiu mono. Provo estis kunordigita kunlaboro inter la naciaj societoj, kiel la Rajtigitaj Delegitoj kaj la Internacia Unuiĝo de Esperantistaj Societoj (1913).

Helsinki-organoj
----------------

ICK-prezidanto Edmond Privat, 1925
En 1922, per la kontrakto de Helsinki, UEA kaj la naciaj societoj aranĝis sistemon de kunlaboro por realigi la komunajn taskojn.

La naciaj societoj sendis delegitojn al Konstanta Reprezentantaro de la Naciaj Societoj (Ko-Ro). Tiu Ko-Ro unuflanke kaj UEA aliflanke decidis pri la membroj de Internacia Centra Komitato, kiu estis la plej alta reprezentanto de la Esperanto-movado.

Dum la UK 1923 oni elektis unuafoje la funkciulojn de la sistemo. En 1929 oni decidis havi dum la UK komunajn kunsidojn de UEA-Komitato, Ko-Ro kaj ICK, por eviti la ĝistiamajn kunsidojn dum kiuj oni diskutis ofte la samajn aferojn. Tion oni nomis "Ĝenerala Estraro de la Esperanto-Movado".

Prezidantoj de Ko-Ro estis John Merchant dum 1923-1926 kaj Henri Petiau de 1926 ĝis 1933. Prezidantoj de ICK estis Edmond Privat de 1923-1928 kaj John Merchant de 1928-1933. Inter Ko-Ro, ICK kaj UEA estis multe da persona interŝanĝo, ekzemple Petiau estis plurajn jarojn kaj UEA-komitatano kaj Ko-Ro-prezidanto.

Dissolvo de la Helsinki-sistemo
-------------------------------

Kiam en 1932 UEA havis problemon pagi la tutan ĝistiaman subtenon al la Helsinki-sistemo, la naciaj societoj uzis tion kiel kialon por abolicii la sistemon. Ili fondis Universalan Federacion Esperantistan, sed fine akceptis novspecan kunlaboron kun UEA kiel tegmento de la neŭtrala movado. En tiu transiro menciendas la Interkonsento de Ĝenevo, la Interkonsento de Kolonjo kaj la UEA-statuto de 1934.

Vidu ankaŭ
----------

* Historio de Esperanto
* Historio de UEA
* Internacia Centra Komitato
* Landa Asocio
Blazono de Griethausen
Katolika preĝejo Sankta Marteno
**Griethausen**, fiŝkaptista vilaĝo situanta tuj ĉe iama maŝo de la Rejno, estas parto de la urbo Kleve (Germanujo). En Griethausen vivas laŭ indikoj de la urbo Kleve 1.335 loĝantoj sur areo de 152 hektaroj. La 1-an de julio 1969 Griethausen fariĝis urboparto de Kleve.

Geografie la teritorio apartenas al la regiono Malsupra Rejno.

Vidindaĵoj
----------

La katolika preĝejo Sankta Martino estas origine trinava malfrugotika brikdomo de la malfrua 14-a jarcento, al kiu en 1433 estis aldonata norda flanknavo; ankaŭ la turo ja tiutempe ekestis. Dum novgotika riparo en 1850 la preĝejo ricevis krome sudan flanknavon.
Vidinda estas en ĝi la gotika tabernaklodometo dek du metrojn alta el sabloŝtono el la jaro 1490.

Referencoj
----------

1. ↑  Martin Bünermann: Die Gemeinden des ersten Neugliederungsprogramms in Nordrhein-Westfalen. Deutscher Gemeindeverlag, Kolonjo 1970, p. 80.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Griethausen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hejmpaĝo de la urbo Kleve Arkivigite je 2014-07-15 per la retarkivo Wayback Machine

51.8219444444446.1652777777778Koordinatoj: 51° 49′ N, 6° 10′ O (mapo)
**Lajos Illés** [lajoŝ ilEŝ], hungare **Illés Lajos** estis hungara komponisto, kantisto kaj pianisto.

Rokgrupo Illés (Lajos Illés situas centre)
Lajos Illés naskiĝis la 18-an de marto 1942 en Budapeŝto. Li mortis la 29-an de januaro 2007 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Illés kun lia frato Károly (Karolo) fondis rokgrupon en 1957, kies nomo estis Illés (rokgrupo). En la 1960-aj jaroj li havis furorajn sukcesojn. Tiutempe aliĝis al la rokgrupo kantistino Zsuzsa Koncz kaj gitaristoj Levente Szörényi kun sia frato. Dum komponado li ĉerpis parte el la hungara popolkanto, parte el la kristanismo. Li havis edzinon, kiu naskis 3 filojn. Li ricevis premion Kossuth en 2000.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Egy fiú és a tündér* (Filo kaj la feino) - muzikalo laŭ verko de Mihály Vörösmarty: *Csongor és Tünde* - 1974
* Velünk az Isten - rokmuzika diservo - 1991
* Betlehem csillaga - rokopero - 2000

Memorigiloj
-----------

* muziklernejo en Cegléd prenis la nomon Lajos Illés

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Lajos Illés en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 416225
* VIAF: 121485143
* ISNI: 0000 0000 7932 0197
* MBA: 92ce1955-25d0-4eb2-947e-264ed6a3d2cc
* NKC: xx0254149
 |
la **feromonoj** estas kemiaj substancoj ege aktivaj emisiitaj de bestoj aŭ plantoj, por transmeti informojn al anoj de la sama specio kaj modifii iliajn kondutojn aŭ fiziologiojn. Pro ilia informtransdona funkcio ili apartenas al la kategorio de signalkemiaĵoj.

La unua kemie priskribata feromono estas la bombikolo, fare la germana kemiisto Adolf F. Butenandt (1903-1995) en 1959. Oni scias nun produkti sintezajn feromonojn.

Ĉe la mamuloj aŭ reptilioj, ili estas ricevitaj per organo tiel nomata vomero-naza organo. La insektoj uzas la gustajn organojn de iliaj antenoj.

La feromonoj estas kompareblaj al la hormonoj, sed, male al la klasikaj hormonoj (adrenalino, serotonino...), sekreciiata fare de endokrinaj glandoj kaj agantaj ene de la organismo, la feromonoj estas produktaj fare de eksokrinaj glandoj aŭ ekskreciataj (urino, ŝvito, fekaĵoj...).

Ili povas esti vaporivaj kaj ricevataj per flaro, aŭ per kontakto kaj gusto (ĉe la insektoj).

Estas pruvita ke feromonoj ankaŭ efikas ĉe la Homo.

Variaj tipoj de feromonoj
-------------------------

1. Teritoriaj feromonoj
Utilas por marki sian teritorion. Ekzemple, la Kanisoj ellasas kelkajn gutojn da urino ĉe la rando de siaj teritorioj
2. Spuraj feromonoj
Tre oftaj ĉe la sociaj insektoj. Ekzemple, la formikoj markas sian vojon per nevaporivaj hidrokarbono, celante ke aliaj formikoj sekvu la spuron.
Aliaj ekzemplo: la mara petromizo estas gvidata al sia naska rivero per la feromonoj ellasitaj de ties larvoj.
3. Alarmaj feromonoj
Vaporivaj (aŭ solveblaj) substancoj ellasitaj de estaĵo vundita aŭ atakata de predanto. Ili estigas fuĝon de aliaj estaĵoj. Ekzistas ankaŭ ĉe la plantoj: planto manĝata de herbovorulo ellasas alarmajn feromonojn kiuj estigas, ĉe la najbaraj plantoj, produkton de amara tanino. La plantoj tiam iĝas malbongustaj.
4. Seksaj feromonoj
Ellasitaj por indiki la seksan haveblecon. Iaj papilioj povas flari seksajn partnerojn al pli de 10 kilometroj.
5. Forpuŝaj feromonoj
Instigas foriri. Ekzemple (rimarkita de Jean-Henri Fabre): insektino kiu demetas ovojn en frukto metas sur ĝi substancon, kiuj instigas aliajn insektinojn meti siajn ovojn aliloke.
6. Gregaj feromonoj
Altiras ulojn de ĉiuj sekso. Instigas la bestojn gregiĝi.
7. Aliaj feromonoj
Estigas diversajn kondutojn : paciĝo, rekono de samgrupaj uloj, aŭ ankaŭ estigas fiziologiajn ŝanĝojn. Ekzemple, la sinkroneco de menstruoj ĉe virinoj, kiuj vivas en komuneco (Weller 1993).

Literaturo
----------

KOVÁCS, Lájos. *Pri la feromonoj*. En: Scienca revuo, vol. 42, n-ro 158 (1991), pp. 54-60 online Arkivigite je 2017-09-12 per la retarkivo Wayback Machine

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

* Feromonoj ĉe la abeloj (france)
* La kemia lingvo de la insektoj (germane)
* La feromonoj ce la insektoj (angle)
* ...kaj ĉe la homoj (angle) Arkivigite je 2006-12-06 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑  A History of Endocrinology, V.C. Medvei

* Kategorio Feromono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Lajos Hanzó** [lajoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hanzó Lajos** estas hungara-angla inĝeniero, profesoro, membro (ekstera (2016)) de Hungara Scienca Akademio. Lia samnoma patro estis Lajos Hanzó (historiisto).

Lajos Hanzó [*rompita ligilo*] naskiĝis la 18-an de majo 1952 en Szarvas.

Biografio
---------

Lajos Hanzó akiris diplomon en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto en 1976. En la studjaro 1980 li esploris en Erlangen. Li doktoriĝis en 1983, li kandidatiĝis (CSc) en 1992 en Budapeŝto, li akiris sciencan gradon DSc jam en Southampton en 2004. Li pasis longajn jarojn en la angla urba universitato, kie li instruas kaj okupiĝas pri telekomunikado, poŝtelefonoj, WiFi. Spite la longan foreston li havas teknikajn ligojn kun la universitato en Budapeŝto.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Voice and audio compression for wireless communications* (2007)
* *Near-capacity variable-length coding regular and EXIT-chart-aided irregular designs* (2011)

Fontoj
------

* oficiala paĝo Arkivigite je 2016-06-12 per la retarkivo Wayback Machine angle
* hungarlingva biografio
* [*rompita ligilo*] angle


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 560859
* GND: 172782414
* LCCN: no96029494
* VIAF: 85225662
* ISNI: 0000 0001 1476 4384
* SUDOC: 076727726
* BNF: 14471090w
* ORCID: 0000-0002-2636-5214
* NKC: stk2008461748
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Nokomis** estas la nomo de la avino de Hajavato (angle: **Hiawatha**) en la poemo *The Song of Hiawatha* (La Kanto de Hajavato), fare de Henry Wadsworth Longfellow, eldonita en 1855. 

Ŝi estas grava rolulo en la poemo, menciita en la sekvantaj linioj:-

|  |  |
| --- | --- |
| *By the shores of Gitche Gumee,**By the shining Big-Sea-Water,**Stood the wigwam of Nokomis,**Daughter of the Moon, Nokomis.* | Apud la marbordoj de Giĉi-GamiApud la brila Grand-Mar-AkvoStaris la vigvamo de NokomisFilino de la Luno, Nokomis |

Laŭ la poemo, "*From the full moon fell Nokomis/Fell the beautiful Nokomis.*" (El la plena luno falis Nokomis / Falis la bela Nokomis). Ŝi naskis filinon, *Wenonah* (Venona). Malgraŭ la avertoj de Nokomis, Venona estis delogita de la Okcidenta Vento, *Mudjekeewis* (Maĝikivis), kaj naskis filon, Hajavato. 

Forlasita de la senkora Maĝikivis, Venona mortis dum la nasko, kaj Hajavaton edukis kaj kreskigis Nokomis.

La urbo Nokomis, Florido en Usono estas nomita laŭ ŝi, same kiel Lago Nokomis en Minneapolis, Minesoto.

Nokomis ankaŭ signifas "Avino", la terdiino de la Aniŝinabeka lingvo, indiĝena Nord-Amerika gento. Ŝi nutris ĉiujn vivaĵojn: plantojn, bestojn, kaj homojn.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Nokomis, Saskatchewan, Kanado
* Nokomis, ĉe Nord-Amerika mitologia retpaĝaro
La **Epigraveto** (el la greka: epi "super" Graveto) estis unu el la lastaj industrioj kaj kulturoj arkeologiaj de la Eŭropa Malfrua Paleolitiko. Ĝi aperis post la Lasta Glacia Maksimumo ĉirkaŭ 21,000 AN kaj estas konsiderata kiel kultura derivaĵo de la graveta kulturo. Komence nomita *Malfrugravetio* en 1964 de Georges Laplace pri referenco al pluraj litaj industrioj, eltrovitaj en Italio, ĝi poste estis renomita por pli bone substreki ĝian sendependan karakteron.

Tri subfazoj, la Frua Epigraveto (20,000 ĝis 16,000 AN), la Evoluiĝinta Epigraveto (16,000 ĝis 14,000 AN) kaj la Lasta Epigraveto (14,000 ĝis 8,000 AN), estis establitaj, kiuj estis plue subdividitaj kaj reklasifikitaj. En ĉi tiu senso, la Epigraveto estas simple la Graveto post 21.000 AN, kiam la Solutreo anstataŭis la Graveton en plej parto de Francio kaj Hispanio.

Pluraj Epigravetaj kulturaj centroj ekestis samtempe post 22.000 jaroj en Eŭropo. Ĉi tiuj etendiĝas tra suda, centra kaj plej orienta Eŭropo, inkluzive sudokcidentan Francion, Italion, Balkanon, Kaŭkazon, Ukrainion kaj Okcidentan Rusion ĝis la bordoj de la rivero Volgo.

Ĝia litika komplekso unue estis dokumentita en multaj lokoj en Italio. Granda geografia kaj loka variado ĉeestas, tamen ĉiuj lokoj estas karakterizitaj per la supereco de mikrolitoj.

La Epigraveto estas la lasta stadio de la Malfrua Paleolitiko sukcedita de la mezolitikaj kulturoj post 10,000 AN.

Kuŝejoj
-------

* Kaverno de la Adaŭro

* Kategorio Epigraveto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Epigenetiko**  estas la studo de heredeblaj fenotipaj ŝanĝoj, kiuj ne implicas ŝanĝojn en la DNA-vicrivelado. La greka prefikso epi- (ἐπι- "super, ekster, ĉirkaŭ)) en epigenetiko implicas "ecojn" aldone al "la tradicia genetika bazo por heredo". Epigenetiko plej ofte indikas ŝanĝojn, kiuj influas la genan agadon kaj genekspresion, sed ankaŭ povas esti uzata por priskribi ĉiun heredeblan fenotipan ŝanĝon. Tiaj efikoj al ĉelaj kaj fiziologiaj fenotipaj trajtoj povas rezulti de eksteraj aŭ mediaj faktoroj, aŭ esti parto de normala evoluo. La norma difino de epigenetiko postulas, ke ĉi tiuj ŝanĝoj esti heredeblaj, aŭ en la posteuloj de ĉeloj aŭ de organismoj.

Historie, iuj fenomenoj ne nepre heredeblaj ankaŭ estis priskribitaj kiel epigenetikaj. Ekzemple, la termino uziĝis por priskribi ajnan modifon de regionoj kromosomaj, speciale modifoj de histonoj, se ĉi tiuj ŝanĝoj estas heredeblaj aŭ asociitaj kun fenotipo. La interkonsenta difino nun bezonas trajton por esti heredita por ke ĝi estu konsiderata epigenetika.

* Kategorio Epigenetiko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Albert Tikos** [tikoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tikos Albert** estis hungara pentristo mortinta frue.

Albert Tikos  naskiĝis en 1815 en Debrecen?, li mortis en 1845 en Vieno.

Biografio
---------

Albert Tikos studis en Akademio de Belartoj de Vieno ekde 1834. Lia ĉefinstruisto estis Friedrich von Amerling. En 1840 li translokiĝis al Pest (urbo), sed en la sekvaj jaroj li studvojaĝis al Munkeno (1841) Romo (1842). Reveninta al Pest li ne nur pentradis, sed li aranĝis ekspoziciojn en Pest kaj Vieno. Ekde 1844 li denove pentradis en Vieno. Li pentradis plej ofte portretojn, sed li pentris ankaŭ ikonostazon.

Ekspozicioj
-----------

* Pest (1841, 1844)
* Vieno (1845)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* MemportretoMemportreto
* Antaŭ banadoAntaŭ banado
* Leganta knaboLeganta knabo
* Mamnutranta patrinoMamnutranta patrino
* VirinoVirino

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva dateno (la koncerna teksto estas legebla en la 90-a paĝo)

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Albert Tikos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 616803
* VIAF: 96443077
* ULAN: 500102619
* RKD: 77487
 |
**Aksaj** (ruse *Аксай*) estas urbo en Rostova provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 60202501.

La urbo estis fondita en jaro 1569.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1957.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:

* Aksajskaja (Аксайская) en 1781 ... 1957.

La interurba telefona kodo estas 86350, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: 47° 16′ N 39° 52′ O﻿ / ﻿47.267 °N, 39.867 °O﻿ / 47.267; 39.867 (mapo)Koordinatoj: 47° 16′ N 39° 52′ O﻿ / ﻿47.267 °N, 39.867 °O﻿ / 47.267; 39.867 (mapo).

La urbo estas sur alta dekstra bordo de rivero Don (Дон), ĉe enenfluo en ĝin de rivero Aksaj (Аксай).

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro 1959 la urbo havis 15 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 38 mil loĝantojn.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2006-02-06 per la retarkivo Wayback Machine
**Péter Sidi** [ŝidi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Sidi Péter** estas hungara-rumana sportpafisto, arbalestisto, kvinfoja olimpiano, plurfoja mondĉampiono.

Péter Sidi naskiĝis la 11-an de septembro 1978 en Komárom.

Biografio
---------

Péter Sidi akiris financan diplomon en Financa Altlernejo (Budapeŝto) kaj teknikan diplomon en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto. Post longa sukcesa sporta kariero li estis malpermesita de la sporto plenan jaron en 2021, ĉar pruviĝis, ke li ŝtele ŝanĝis urinspecimenon de konkurenca sportisto. Post la puno li petis kaj ricevis rumanan ŝtatanecon. Pli frue li ricevis premiojn en 2008 kaj 2012.

### Sporta kariero

Péter Sidi ekde 1994 estis sportpafisto, post 4 jaroj li konkursis inter la plenkreskuloj. Li konkursis en ĉiuj Olimpikoj inter Hungario en la Somera Olimpiko 2000 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 2016 sen medalo, sed en mondĉampionumo li estis la unua en 2010, krome li estis eŭropa ĉampiono sepfoje inter 2002-2015. Li konkursis ankaŭ en arbalestado kaj estis mondĉampiono okfoje inter 1999-2012.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* rezultoj kun foto
* datenoj

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 821086
 |



* Portalo pri Biografio
La **ferritino** estas la ĉefa proteino kiu stokas, transportas kaj liberigas kontrolite la feron. La proteino estas produktata de preskaŭ ĉiuj vivantaj organismoj, kiel arkeoj, bakterioj, algoj, superaj plantoj kaj vertebruloj. En vegetaloj oni retenas en la ĉelaj organetoj, ĉefe en la kloroplastoj, kiuj liberigas ĝin kongrue kun siaj metabolaj necesoj (Sechbach, 1982). En animaloj ĝi estas ĉefe en la hepato, la lieno, la intesta murmukozo kaj ostmedolo.

En la homoj, ĝi funkcias kiel mildigilo kontraŭ la malsufiĉo kaj la troigo de fero. La ferritino troviĝas en la plejparto de la histoj kiel citosola proteino, sed malgrandaj kvantoj estas sekreciataj en la sanga sero, kie ĝi funkcias kiel portanto de fero. La plasma ferritino de la sango, estas ankaŭ nerekta markilo de la totala kvanto de fero stokita en la korpo; tial, la sera ferritino estas uzata kiel diagnozilo por la anemio pro malsufiĉo de fero.

La ferritino estas globeta proteina komplekso, kiuj konsistas el 24 proteinaj subunuoj kiuj formas nanskatolon kun multaj interagoj metal-proteino. Ĝi estas la ĉefa proteino intraĉela de stokado de fero, kaj en prokariotoj kaj en eŭkariotoj, retenante la feron en solvebla kaj netoksa formo. Ĝi estas konstituita per ekstera tavolo de solvebla proteino, nome la apoferritino, kaj interna komponaĵo de fer-hidroksifosfato. La ferritino kiu ne kombiniĝas kun la fero estas nomata apoferritino.

Notoj
-----

1. ↑  Casiday, Rachel; Frey, Regina. «Iron Use and Storage in the Body: Ferritin and Molecular Representations». Department of Chemistry, Washington University St. Louis.
2. ↑  «Serum ferritin: Past, present and future». Biochimica et Biophysica Acta 1800 (8): 760-9. Aŭgusto 2010. PMC 2893236. PMID 20304033. doi:10.1016/j.bbagen.2010.03.011.
3. ↑  «Ferritin protein nanocages-the story» Nanotechnology Perceptions 8 (1): 7-16. 2012. PMC 3816979. PMID 24198751. doi:10.4024/N03TH12A.ntp.08.01

* Kategorio Ferritino en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 697623
* LCCN: sh85047870
* BNF: 12252977c
 |