recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatoj: 47° 57′ 59″ N 3° 26′ 18″ O﻿ / ﻿47.96639 °N, 3.43833 °O﻿ / 47.96639; 3.43833 (mapo)

**Neuilly** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 434 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2008.

Geografio
---------

Neuilly etendiĝas sur 13.39 km², kaj havis 434 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 30 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. 

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Thierry Perrier-Cornet, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Neuilly apartenas al la kantono de Aillant-sur-Tholon, kies ĉefurbo estas Aillant-sur-Tholon. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Auxerre, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de Aillant-sur-Tholon
**Adrien Victor Joseph de Gerlache de Gomery** (naskiĝis la 2-an de aŭgusto 1866 en Haselto, mortis la 4-an de decembro 1934 en Bruselo) estis belga esploristo kaj oficiro de la belga mararmeo. Li gvidis la belgan ekspedicion de 1897-1899 al Antarkto. Li kaj liaj kunuloj estis la unuaj homoj, kiuj travintris en Antarkto.

Lia junaĝo
----------

De Gerlache naskiĝis en Haselto sed studis aplikitajn sciencojn en la Libera Universitato de Bruselo. Dum siaj ferioj li helpis en transatlantikaj oceanŝipoj. Post siaj universitataj studoj li aliĝis al la belga mararmeo, por povi studi en la marista instituto de Ostendo. Post kiam li atingis la gradon de ĉefleŭtenanto, li devis servi sur la hidrografia ŝipo *Belgique*. Dum tiu servado atingis lin la ideo organizi ekspedicion al Antarkto.

Lia unua ekspedicio
-------------------

En 1896 de Gerlache aĉetis la en Norvegio konstruitan balenĉasŝipon *Patria*, kiu post profunda rekonstruo estis baptita *Belgica*. Kun plurnacia skipo li forlasis Antverpenon la 16-an de aŭgusto 1897.

En januaro 1898 *Belgica* alvenis ĉe la marbordo de Graham-lando. De Gerlache nomis la markolon inter la bordo de Grahamlando kaj pli okcidenta insularo la Markolo Belgica. Poste oni rebaptis ĝin al Markolo de Gerlache. Notinte sur la mapon kelkajn insulojn kaj doninte al ili nomon la ekspedicianoj transiris la sudan polusan cirklon la 15-an de februaro 1898.

La 28-an de februaro 1898 la ŝipo kaptiĝis en la glacio. Kvankam la ŝipanaro faris ĉion por provi liberigi ĝin, ili ne sukcesis. Finfine ili komprenis, ke ili devos travintri sur Antarkto. Du monatojn poste, la 17-an de majo 1898, komenciĝis la polusa nokto, kiu daŭris ĝis la 23-a de julio 1898. Dum la sep venontaj monatoj la ŝipanaro vane provis liberigi la ŝipon. Pluraj inter ili freneziĝis, inter ili belga maristo, kiu forlasis la ŝipon, kaj diris, ke li iras hejmen.

Finfine, la 15-an de februaro 1899, ili povis tiri la ŝipon en malgrandan kanalon, kiun ili estis fosintaj en la antaŭaj semajnoj. Daŭris preskaŭ unu monaton por ŝipi proksimume dek unu kilometrojn. Je la 14-a de marto 1899 ili sukcesis forlasi la glacimaron kaj en la 5-a de novembro 1899 *Belgica* denove atingis Antverpenon.

En 1901 de Gerlache publikigis sian verkon *Dek kvin monatojn en Antarkto*.

Lia posta vivo
--------------

De Gerlache partoprenis en pluraj aliaj ekspedicioj, kiel:

* komerca kaj scienca ekspedicio al la Persa Golfo en 1901
* ekspedicio al la Groenlanda Maro per *Belgica* en 1905
* ekspedicio al Barenca Maro kaj Karaa Maro en 1907
* ekspedicio al Groenlando, Spicbergo kaj la Franko-Jozefo-arkipelago per *Belgica* en 1909.

Adrien de Gerlache estis bona amiko de alia esploristo kaj esperantisto Charles Lemaire, kies nomon li donis al Lemaire-markolo en Antarkto.

Adrien de Gerlache mortis en Bruselo la 4-an de decembro 1934.

* Kategorio Adrien de Gerlache en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 106174
* GND: 120808633
* LCCN: n90677707
* VIAF: 49364862
* ISNI: 0000 0001 0899 2209
* SUDOC: 035383739
* BNF: 13185826h
* NKC: skuk0000468
* ICCU: PUVV177883
 |
**Adrien Basin** (fl. 1457 – 1476; mortinta post 1498) estis Franc-flandra komponisto, kantisto kaj diplomato de la Burgonja skolo de la frua renesanco. Li estis surlistigita kune kun Antoine Busnois kaj Hayne van Ghizeghem kiel unu el la personaj kantistoj de Karlo la sentima, duko de Burgonjo.

Vivo
----

Oni nur malmulte scias pri lia frua vivo, kaj li unuan fojon aperas en la notoj kiel kantisto de Isabella de Bourbon, edzino de Karlo la sentima. Poste li ŝajne aliĝis la personan kapelon de Karlo, kiam tiu ĉi dukiĝis. Malsame ol multaj el la muzikistoj de la burgonja kortego, kiuj akompanis Karlon (kiu amis muzikon samkiel militojn, kaj ŝatis muzikan distron dum liaj militaj aventuroj) ankaŭ dum liaj militiroj, Basin ŝajnas restinti en Bruĝo plejparton de sia tempo. Post la morto de Karlo dum la batalo de Nancy en 1477, Basin servis la kortegon kiel diplomato laŭ notoj el la 1480-aj jaroj. La lasta noto pri lia vivo datiĝas en 1498, kiam li estis nomita kiel heredanto de lia frato Pierre.

Verkoj
------

Ĉiu transviva muziko de Basin estas sekulara, kvankam kelkaj el la anonimaj verkoj en la manskribaĵoj de la epoko povus esti el lia plumo. El liaj sekularaj kantoj unu vaste populariĝis. *Nos amys vous vous abusés* estis uzata de diversaj postaj komponistoj inkluzive Tinctoris kiel fonto por meskomponaĵoj, kaj oni trovis multnombrajn kopiojn de la kanto, kelkaj en kolektoj tiel for kiel Pollando kaj Portugalio. Antaŭ la ekesto de muzikpresado komence de la 16-a jarcento, tia distribuado maloftas kaj ĝenerale montras la popularecon de muzikaĵo.

Datoj pri la komponado de la kantoj de Basin ne estas konataj, sed eble ili estus skribitaj dum la periodo, kiam li estis kantisto ĉe Karlo. Se li poste verkintus muzikon, aŭ ĝi ne transvivus aŭ ĝi transvivus anonime.

Referencoj kaj rekomendata literaturo
-------------------------------------

* David Fallows, "Adrien Basin", en *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, eld. Stanley Sadie. 20 vol. Londono, Macmillan Publishers Ltd. 1980. ISBN 1-56159-174-2
* Gustave Reese, *Music in the Renaissance*. Novjorko, W.W. Norton & Co. 1954. ISBN 0-393-09530-4 (Ne entenas informojn pri Adrien Basin, sed havas detalan informon pri la aktivadoj ĉe la burgonja kortego)
* David Fallows: "Adrien Basin", Grove Music Online ed. L. Macy (Atingo 6-a de novembro 2005), (subscription access)Arkivigite je 2008-05-16 per la retarkivo Wayback Machine
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Martin PACKNESS** [paknes] (naskita la 3-an de februaro 1839 en Vejle; mortinta la 24-an de majo 1914 en Vejle) estis dana esperantisto kaj eldonisto.

Packness multe vojaĝis kaj restis kelkan tempon en Kablando, tiam angla kolonio en Sudafriko. En sia naskiĝurbo li vigle verkis kaj eldonigis Esperantan literaturon. Menciinda estas lia vortaro dana-esperanta *(Dansk-Norsk Esperanto Ordbog),* kiu aperis kiel n-ro 5 en la *Esperanto Serio* ĉe Neumann en Vejle en 1909 (18x12 cm [2], iv, 304 p.).

Li fondis Esperanto-klubon de Vejle la 21-an de januaro 1909.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Libroj[*rompita ligilo*] de kaj pri Martin Packness en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 26845
* GND: 112573583X
* LCCN: no2008096559
* VIAF: 6762148753703641320003
 |
**Lutzenberg**  estas komunumo en Kantono Apencelo Ekstera, Svislando. Ĝi havis 1220 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

Geografio
---------

La komunumo Lutzenberg konsistas el du partoj inter kiuj situas la komunumoj Thal, Heiden kaj Wolfhalden. La orienta parto, kiu estas la pli granda, situas ĉe deklivo supre de Rheineck kaj konsistas el la setlejoj Brenden, Hof, Haufen kaj Lutzenberg mem, dum la okcidenta parto situas norde de Rorschach sur la norda deklivo de la monto Rorschacherberg kaj konsistas el la setlejoj, Tobel kaj Wienacht. De ambaŭ partoj oni havas belan vidon al la Bodenlago.

Najbaraj komunumoj
------------------

La orienta parto limas en nordo al Thal kaj Rheineck (ambaŭ en Kantono Sankt-Galo), en oriento al Sankt-Margreto (Kantono Sankt-Galo) kaj Walzenhausen, en sudo kaj okcidento al Wolfhalden. La okcidenta parto limas en nordo al Eggersriet (Kantono Sankt-Galo), en nordoriento al Rorschacherberg (Kantono Sankt-Galo), kaj en sudo al Heiden.

Trafiko
-------

La orienta parto de la komunumo disponas pri la stacidomo Wienacht-Tobel ĉe la dentorada montarfervojlinio de Rorschach al Heiden. La okcidenta parto atingeblas per poŝtaŭto ek de Rheineck kaj Heiden.

Historio
--------

La bienoj Brenden, Wienacht kaj Tobel estis jam menciitaj en la 14-a jarcento. Dum Tobel kaj Wienacht apartenis al la senjorujo *Wartensee*, la cetera teritorio de la hodiaŭa komunumo apartenis al la voktejo Rheineck kaj al la bieno Thal, kiu estis servuto de la episkopo de Konstanco. Post la Apencelaj Militoj (1401 ĝis 1429) la teritorio fariĝis parto de la komunumo Kurzenberg. La nomo Lutzenberg estis menciita la unuan fojon en la jaro 1634 por la orienta parto de la komunuma distrikto Kurzenberg. Post la konstruo de la preĝejo en Kurzenberg kaj la malfondo de tiu komunumo, Lutzenberg fariĝis la nomo por la tuta teritorio.

Vidu ankaŭ
----------

* Wienacht-Tobel (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lutzenberg AR en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de Lutzenberg
* Lutzenberg en la Historia Leksikono de Svislando

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de Kantono Apencelo Ekstera |
| --- |
| UrsoUrsoBühler • Gais • Grub • Heiden • Herisau • Hundwil • Lutzenberg • Rehetobel • Reute • Schönengrund • Schwellbrunn • Speicher • Stein • Teufen • Trogen • Urnäsch • Wald • Waldstatt • Walzenhausen • Wolfhalden | Speicher-VögelinseggSpeicher-Vögelinsegg |

 |
**Magda Mindszenthy** [mindsenti], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mindszenthy Magda** estis hungara aktoro, primadono, operetkantisto. Ŝia geedziĝa aldonnomo estis *Voloncsné* [volonĉnE].

Magda Mindszenthy naskiĝis la 10-an de januaro 1910 en Losonc (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Lučenec en Slovakio), ŝi mortis la 10-an de januaro 1997 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Pri lernado de Magda Mindszenthy mankas informoj. Ŝi debutis en Nacia Teatro (Szeged) kaj akiris famon kiel primadono. Baldaŭ ŝi estis membro de malgranda teatro en Budapeŝto. De 1949 ĝis la pensiuliĝo ŝi ludis en Operetoteatro (Budapeŝto). Ŝi havis edzon.

Ŝiaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* Jenő Sándor: *Aki mer, az nyer* - Laura
* Giacomo Puccini: *Madame Butterfly* - Kate
* Dénes Buday: *Sonja* - Mária Feodorovna
* E. Székely: *Aranycsillag* - Viola Hofberg
* Jacques Offenbach: *Orphée aux enfers* - Juno
* Gergely Csiky: *A nagymama* - Karolin Timár
* Loewe–Lerner: My Fair Lady - S-ino Higgins

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 739871
 |



* Portalo pri Biografio
**Rilatiga adjektivo** estas adjektivo indikanta ne propran econ de io, sed ties rilaton al io alia; rilatigan adjektivon oni povas anstataŭigi per substantiva komplemento.

Ekz-e en «la ŝofora seĝo» la adjektivo «ŝofora» rilatigas la seĝon al ekstera ulo «ŝoforo», kaj estas samsignifa kun «la seĝo *de ŝoforo*», ĝi estas rilatiga adjektivo; dum en «rapida aŭto» la adjektivo «rapida» indikas propran econ de la aŭto: «aŭto, kiu (mem) estas rapida».

Rilatiga adjektivo ne havas komparajn gradojn. Oni ne diras ~~*tre ŝofora seĝo*~~ aŭ ~~*malpli ŝofora seĝo*~~; sed oni facile diras *tre rapida aŭto*, *plej rapida aŭto* ktp.

La ĉi-supran difinon oni apliku al la pozitiva grado de adjektivoj: *bela domo* estas adjektivo kvalita, ne rilatiga; en komparativo
*mia domo estas pli bela ol la lia* jes aperas rilato inter la du domoj, tamen tio ne ŝanĝas la tipon de la adjektivo (la rilato estas ŝuldata al la komparativo; dum en *ŝofora seĝo* la rilatigon enkondukas la adjektivo mem, kaj ĝi ne estas kompara, sed plie klasifika).
**Rilato**, en filozofia lingvaĵo, estas nocio enkondukita de Aristotelo kun signifoj iom malsamaj en la verkoj Metafiziko, Topoj kaj Kategorioj: en tiu ĉi lasta (7, 8, a 33), ekzemple, li difinas "rilaton" kiel "tio, kio kondutas certamaniere kun io alia". Laŭ Simplicio, komentisto pri Aristotelo, (Ad Cat. 61 b) "rilato" estas taksenda kiel "dispozicio al io".

Skolastikuloj utiligis kaj pliellaboris tiun nocion pro provi laŭpove sondi la kongruecon de la dia Unueco kaj la triunueco de Dio de la kristana kredo. Ĉi-kaze la rilato mem fariĝas substanco en kiu la malsameco de rilato estas la distingo de la tri personoj en la unika naturo: Sankta Tomaso de Akvino defendas la absolutan realon de la tiu rilato (*Summa Th.*, 1°, q 13, a 7). Ankaŭ Duns Skoto tion faras profitante, tamen, de la koncepto de rilato kiel "dispozicio al io". Vilhelmo el Okam, male, rifuzas la realon de tiuj rilatoj en Dio ĉar ili pliigus la entojn al la senfino (obeante en tio al sia fama "razilo de Okam"). Multaj modernaj filozofoj kaj teologoj de la kristana medio sekvas la skolastikulan interpretadon.   
 
Tiu doktrino de la rilatoj inter la personoj de Kristana Triunuo estas filozofia spekulativado, ne instruo de la kristanaj eklezioj kiuj anoncas la Triunuon kiel revenaciitan datenon.

Modernajn tempojn diversaj filozofoj provis esplori kaj difini la "rilaton" per diversaj juĝoj pri ĝia naturo. Locke, ekzemple, konsideras la rilatojn "kompleksaj ideoj". Wolff ( Logica, § 856) difinis la rilaton "kio ne koncernas iun aĵon se ne kompare kun alia"....
**János Kachelmann** [jAnoŝ kaĥelman], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kachelmann János** estis hungara advokato. Lia frato estis Willibald Kachelmann.

János Kachelmann  naskiĝis la 9-an de julio 1806 en Hungara reĝlando en Selmecbánya (nuntempa Banská Štiavnica en Slovakio), li mortis la 28-an de novembro 1873 en Selmecbánya.

Biografio
---------

János Kachelmann frekventis liceon en sia naskiĝurbo, poste li akiris juran diplomon en Reĝa Universitato de Pest. Post siaj studoj li longe estis advokato en sia naskiĝurbo. Foje li estis elektita urbestro, en la studjaro 1855 li instruis en la liceo. Li okupiĝis multe pri historio de la urbo kaj ties minejoj, lernejoj. Li estis ankaŭ signifa mecenato de la urbo.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Geschichten der ungarischen Bergstädte und ihrer Umgebung 1-3.* (1857–63)
* *Das Alter und die Schichksale des ungarischen zunächst Schemnitzer Bergbaues nebst einer Erklaärung der Eigennamen des Landes* (1870)
* *Huldigung der Schemnitzer Bergregister* - sen eldonjaro

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 93-a paĝo)
**GYERGYAI Árpád** [djerdjai] estas hungara kuracisto, universitata profesoro. Li naskiĝis la 21-an de aprilo 1881 en Koloĵvaro kaj mortis la 1-an de aprilo 1952 en Koloĵvaro. Li estas la filo de kuracisto Árpád Gyergyai.

Biografio
---------

Árpád Gyergyai havigis diplomon pri medicino en 1904 en Universitato de Koloĵvaro. Ekde 1906 li faris studojn pri kuracado de orelo kaj laringo en Vieno, poste en Freiburg. Ekde 1903 li iĝis asistanto en la universitata morbanatomia kliniko, poste asistanto en la kirurgia kliniko. En 1912 li ricevis privatprofesoran kalifikon. Inter 1916–19- li estis ordinara universitata profesoro. Inter 1940–44 li estis profesoro kaj gvidanto de kliniko pri orel-, naz- kaj laringo.

Ĉefaj verkoj
------------

* *Az orrgaratnak, a tubának és a hátulsó orr részeknek új közvetlen vizsgálásmódja* (Epipharyngoskopia, salpingoskopia und rhinoskopia directa. Deutsche Medizinische Wochenschrift, 1910)
* *Új utak a fülkürt megismerésére* (Orvosképzés, 1932)

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**Rerir** estis legenda militestro de vikingoj de la prahistorio de Skandinavio en la Epoko de Vendel (5-a jarcento); en la nordia mitologio li estas unu de la prauloj de la Völsung-oj.​ En la Volsunga sagao oni mencias lin kiel filo de Sigi, kiu murdita de siaj bofratoj kiuj celis enpoviĝi, estis venĝita de Rerir, kiu sukcedis lin en la regado de Hunalando. La filo de Rerir estis Volsung, la patriarko de la dinastio. 

Rerir y sukaj lia edzino ne povis havi filojn ĝis la diino Frigg, edzino de Odino, sendis al ili la *jotun* Hljod kun formo de korvo por doni al ili pomon de fekundeco. Tuj poste, la edzino de Rerir gravediĝis, sed Rerir malsaniĝis kaj mortis. La edzino restis graveda dum ses jaroj, sed kiam ŝi konstatas, ke ŝi baldaŭ mortos, petas Cezaran sekcon, kio tian egalis al la certa morto de la patrino. Kiam naskiĝis Völsung, li jam estis knabo kaj kisis sian patrinon antaŭ ŝia morto.​ 

Monto Rerir estas loko en la fikcia mondo de la Mez-Tero.

Notoj
-----

1. ↑   Vartdalsoga, Buset, Johannes, 1889-1961, (Vartdal: Utgitt av Vartdal bygeboknemnd, 1964-1985, 1999), FHL INTL Book 948.35/V4 D2b. pp. 10-12, 87-91.
2. ↑   Byock, Jesse L. (trad.). c1990. *The Saga of the Volsungs: the Norse Epic of Sigurd the Dragon Slayer*. Berkeley and Los Angeles, Calif. ; London: University of California Press. First published: 1990. ISBN 0-520-23285-2. p. 36 – 37

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 788846
 |
La lago **Reschensee** (germane, prononco *"**Re**ŝnze"*, itale *Lago di Resia*) estas akvorezervujo en la komunumo Graun [prononco "Graŭn"] en la sudokcidento de la plejparte germanlingva regiono Sudtirolo en norda Italio. La rezervujo por 120 milionoj da m³ da akvo en alpa valo bariĝis inter la jaroj 1949 kaj 1950, ĝi longas 6 kilometrojn kaj en la plej larĝaj lokoj larĝas pli-malpli kilometron. La vilaĝoj *Reschen*, *Graun* (la vilaĝa kerno kaj la vilaĝoparto *Spin*) plus Sankt Valentin auf der Haide (ties vilaĝoparto *Kaschon*) situas rekte ĉe la laga bordo.

Iom sude de la alpa pasejo *Reschenpass* ĝis la barigo de la rezervujo ekzistis tri naturaj lagoj: *Reschensee*, *Mittersee* (aŭ Grauner See) kaj *Haidersee*. Dum la akvobarigo la tuta historia vilaĝo Graun kaj plejparto de la historia vilaĝo Reschen subakviĝis - do la du samnomaj vilaĝoj rande de la nuna akvorezervujo estas novaj konstruoj. 163 domoj tiam detruiĝis kaj 523 hektaroj de agrikultura areo inunditaj. Nuntempe nur la historia preĝeja turo de la eksa vilaĝo Graun meze de la lago indikas pri la eksaj loĝiĝo de la valomezo.

La lago iĝis fama loko por akvosporto, interalie por velado kaj breta velado, aparte tamen ankaŭ por kajta surfado.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Reschensee en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Reschensee en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala retejo de la laga regioneto
* paĝo pri apudlaga kura sportokonkurso
* www.obervinschgau.it/geschichte germanlingve pri la historio de la regioneto
* oanorama bildo de la lago Arkivigite je 2008-09-29 per la retarkivo Wayback Machine
**William Culubin** (n. la 10-an de majo 1992 en Kinŝaso), pli bone konata sub lia artista nomo **Damso**, estas konga-belga repisto.

Frua vivo
---------

Damso naskiĝis en la Demokratia Respubliko Kongo en la urbo Kinŝaso. Kiam li estis naŭjara, li forlasis la landon kun sia familio pro sanga armita konflikto kaj transloĝiĝis al Belgio. Damso famiĝis en 2015 per sia kanto *Poséidon*. Li subskribis kontrakton kun Universal.

Edukado
-------

Post studentiĝado ĉe mezlernejo, la gepatroj de Damso instigis lin por ke li daŭrigu siajn studojn de merkatiko kaj psikologio. Tamen Damso pasigis pli da tempo registrante en sonstudio, kio negative influis liajn studojn. Ĉi tio kaŭzis kolizion kun liaj gepatroj, precipe kun lia patro, kuracisto en la Kinŝasa Medicina Centro. Damso klarigis ankaŭ ke li "eĉ estis elpelita el la domon". Ĉi tio fariĝis grava periodo de lukto por la artisto, kiu devigis lin loĝi en malsamaj lokoj de la urbo. Damso ne havis alian elekton ol klopodi vendi siajn produktojn. La artisto diris ankaŭ ke li "studis merkatan psikologion, sed rasismo multe influis siajn vivelektojn kaj ke li neniam sentis sin akceptita pro tio". Li provis trovi laboron, havis intervjuojn, sed li neniam sukcesis kaj pro tio li entrepenis eksterleĝajn agadojn, ĉar li ne provis esti ruza kaj bezonis monon. Tio ĉi ĝenis lin, sed ĝi ankaŭ devigis lin fari siajn proprajn elektojn.

Diskaro
-------

* *Batterie faible* (2016)
* *Ipséité* (2017)
* *Lithopédion* (2018)
* *Qalf* (2020)
* *Qalf* Pt.2(2021)

Honoroj
-------

Li gajnis disversajn premiojn por plej bona muzikisto interalie tri fojojn la premion Platinum.

Referencoj
----------

1. ↑  (fr) Stéphanie Binet, *Damso, rappeur pas si méchant*, Le Monde.fr,, la 19-an de junio 2017.
2. ↑  (fr) Biografio de Damso Arkivigite je 2020-03-01 per la retarkivo Wayback Machine
3. ↑  (fr) Intervjuo kun Damso, revuo Jeune Afrique

* Kategorio Damso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 715639
* LCCN: n2019024667
* VIAF: 11147602527357641634
* ISNI: 0000 0004 5970 7553
* SUDOC: 261384465
* BNF: 17069115v
* MBA: 71ff695e-896a-4043-aea4-93eadde08d09
 |
Dampilo
**Dampilo** aŭ **sordino** estas speciala helpilo de ludanto je latunaj blovinstrumentoj, per kies helpo la ludanto ludante dampas kaj ŝanĝas koloron de sono de la instrumento. Eblas uzi ĝin fakte ĉe ĉiu latuna blovinstrumento, ĉe pli malgrandaj trumpetoj la ludanto povas teni ĝin en la mano kaj ŝanĝi la sonon dum la ludo, kio montriĝas per karaktera "kvaka" voĉo de la instrumento. Tiuj ĉi teknikoj estas uzataj kaj en klasika muziko, kaj en muziko populara kaj ĵazmuziko.

La propra sordino estas kutime guma, lada aŭ plasta korpuso de sonorilforma, duongloba aŭ konusforma formo, kiu estas metata sur finaĵo de la instrumento.

La dampilo estas ankaŭ uzata ĉe arĉinstrumentoj. Ĝi havas formon de tridento, kiu estas surmetata inter kordoj sur ponton, trans kiu estas tirataj kordoj al akordigiloj. La instrumento poste donas pli silentan aŭ preskaŭ silentan sonon laŭ tio, kiel profunde la sordino estas surmetita (enpremita) sur la ponton. Materialo uzata ĉe dampiloj estas diversa (ligno, ledo, malmola gumo kaj simile). Funkcion de dampilo ekz. ĉe piano plenumas la meza pedalo. Trotinte alproksimiĝos tabuleto kun feltaj dampiloj al kordoj kaj dampas tiel sonon de la piano.

Vidu ankaŭ
----------

* Sonorildampilo


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |
Situo
La Damsterdiep ĉe Garrelsweer
La Damsterdiep ĉe Defzijl
La **Damsterdiep** estas la kanalo kiu situas inter la urbo Groningen kaj Delfzijl. Ĝi nomiĝas laŭ Appingedam, de kiu la nederlanda adjektivo estas *Damster* ("diep" signifas kanal(et)o).

La longo de la kanalo estas 27 km kaj ĝi posedas du karakterizajn partojn. La parto de Winneweer ĝis Delfzijl estas la origina Delf, kio signifas *fosita*. Ĉi tiu parto originas de antaŭ la 9-a jarcento kaj havis tiam malferman ligon kun la maro. Kvankam ĉi tiu parto estas fosita ĝi, pro influo de la tajdo, ekserpentumis. Ĉe Delfzijl ekestis eĉ vera meandro, la Tuikwerderrak.

La parto de Winneweer al Groningen estas de posta dato; ĝi tial estas konsiderinde pli rekta.

Appingedam havas, por pli bona defluo de la akvo, sudan "ĉirkaŭkondukon", kun la nomo *Nieuwe Diep*.

La parto de la Van Starkenborghkanalo ĝis la Turfsingel en la urbo Groningen estas plenŝutita, sed havas ankoraŭ la nomon.

Inter la Damsterdiep, la Van Starkenborghkanaal kaj la Emskanalo situas la Trivojokluzo, kluzo kun tri (anstataŭ la kutimaj du) paroj da pordoj. Post la renovigo de la Oostersluis la elirejo al la origina Van Starkenborghkanaal eliras en senelireja akvo. Oni malfunkciigis la kluzon.

Por nuntempe ŝipveturi en Groningen de la Eemskanaal al la Damsterdiep oni faris novan konekton kun kluzo (la *Jan B. Bronskluzo*) iomete okcidente de Ruischerbrug. Pro la malprofundeco la Damsterdiep ne estas tre grava por la ŝipveturado.

Ĉe la Damsterdiep situas: Groningen, Oosterhoogebrug, Ruischerbrug, Garmerwolde, Ten Boer, Ten Post, Winneweer, Garrelsweer, Wirdumerdraai, Eekwerderdraai, Appingedam, Tuikwerd kaj Delfzijl.

* Damsterdiep en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Damsterdiep en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Alonso de Alvarado Montaya González de Cevallos y Miranda** (Secadura, Voto, Kantabrio, 1500 - Lima, 1556) estis esploristo kaj konkistadoro hispana.

Filo de *García López de Alvarado* *la Bona*, senjoro de la domo de Voz y Rayz en Secadura kaj pro heredo de Talamanca kaj Vilamor, kaj de *María de Miranda*, filino de Francisco de Montaya. Juna, li estis edukita de sia onklino Teresa de Alvarado, en Hontoria de la Cantera.

Post servi iom da tempo en Gvatemalo sub la ordonoj de sia onklo la Adelantado Pedro de Alvarado, akompanos lin al Peruo en 1534. Post la reveno de Pedro al Gvatemalo, li aliĝis al la fortoj de Francisco Pizarro. Tuj li iĝis konfidulo de Pizarro kaj ricevis ordonojn por esplorado, konkero kaj fondo de urboj.

Bibliografio
------------

* Hemming, John (1982). La Conquista de los Incas. México: FCE. ISBN 968-16-1110-1.
* Del Busto Duthurburu, José Antonio:

*Diccionario Histórico Biográfico de los Conquistadores del Perú*. Tomo I. Lima, Editorial Arica S.A. 1973.
*La conquista del Perú. Lima, Librería STUDIUM S.A. 1984.*
*La pacificación del Perú. Lima, Librería STUDIUM S.A. 1984.*
* Inca Garcilaso de la Vega: *Historia general del Perú*. Tres tomos. Lima, Editorial Universo S.A. 1972.
* Vargas Ugarte, Rubén: *Historia General del Perú*. Tomo I. Editor: Carlos Milla Batres. Lima, Perú, 1981. ISBN 84-499-4813-4
* Vega, Juan José: *La guerra de los viracochas*. Lima, Ediciones Nuevo Mundo, 1966. Dua eldono.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Alonso de Alvarado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biografio de Alonso de Alvarado de José A. del Busto D.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 578618
* VIAF: 84152962
* NKC: jo2003188244
 |
**Károly Buzási** [kAroj buzAŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Buzási Károly** estis hungara matematikisto, profesoro.

Károly Buzási  naskiĝis la 16-an de julio 1930 en Püspökladány. Li mortis la 7-an de aŭgusto 1988 en Debrecen.

Biografio
---------

Károly Buzási frekventis bazlernejon en sia naskiĝurbo, mezlernejon ĉefe en Nagyszőlős, kiu urbo depost la 2-a mondmilito apartenis al Sovetunio kiel Vinogradov (nuntempa Vinohradiv en Ukrainio). Ekde 1951 li frekventis universitaton en Uĵgorod laŭ koresponda sistemo, samtempe li instruis en vilaĝo. Post 2 jaroj li estis ordinara studento, li akiris matematikistan diplomon en 1956, poste li revenis al Hungario. Li instruis en instituto, poste en gimnazio en Debrecen, ekde 1961 jam en Scienca Universitato Kossuth Lajos. Li estis docento en 1969, katedrestro inter 1979 kaj 1988. En la studjaro 1963 li estis gastoprofesoro en pedagogia altlernejo de Plovdiv. Li kandidatiĝis en Sovetunio en 1968, li doktoriĝis postmorte en 1968.

Li edziĝis en 1956.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Az Spn szimmetrikus csoport p-Sylow részcsoportjának normálosztói* (1968) ruse
* *Egy végtelen csoportosztály reprezentációelmélete* (1987) hungare
* *The Minimal Number of Generators of Wreath Products of Nilpotent Groups* (1988)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Károly Böhm** [kAroj bOm], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Böhm Károly** estis hungara kuracisto, profesoro.

Károly Böhm  naskiĝis en 1778 en Buda. Li mortis en 1844 en Pest (urbo).

Biografio
---------

Károly Böhm frekventis mezlernejojn en Kalocsa kaj Pécs, poste li akiris kuracistan diplomon en Reĝa Universitato de Pest, li doktoriĝis en 1804. Post siaj studoj li estis kuracisto en pripastra edukejo en Pest (urbo). En 1816 li komencis instrui en la menciita universitato. Li estis ordinara profesoro inter 1817 kaj 1841. En la studjaro 1837 li estis rektoro. Li havis edzinon, kiu naskis 3 gefilojn.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Orvosi Tár (1831)*
* *Beköszöntő Beszéd* (1833)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero B, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero B, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
**Károly Bulcsú** [kAroj bulĉU], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bulcsú Károly** estis hungara instruisto, poeto, oficiro. Lia origina nomo estis *Paltsó Károly* ĝis 1949.

Károly Bulcsú  naskiĝis la 8-an de aprilo 1823 en Kassa (nuntempa Košice en Slovakio). Li mortis la 29-an de aŭgusto 1865 en Kecskemét.

Biografio
---------

Károly Bulcsú frekventis altlernejon en Sárospatak, poste li plulernis en Pest (urbo), kie li iĝis advokato. Li finbatalis la hungaran liberecbatalon, fine li ricevis amnestion. En la 1850-aj jaroj li instruis en diversaj lernejoj. En 1859 li iĝis protestanta pastro, sed li neniam servis. Tiutempe li edziĝis, li mortis juna pro malsano.

Komence li sekvis patriotan poezion de Sándor Petőfi, poste li estis adepto de Mihály Tompa. Liaj poemoj aperis ekzemple en Napkelet, Hölgyfutár.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Bulcsú Károly költeményei 1850–1860* (1860, 1861)- poemoj
* *Gyász- és sirbeszédei* (1871) - funebraj paroladoj
* *Szent László halála* – tragedio

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero B, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
**Hedwig ROSENBAUM** (naskiĝis *Hedwig Austerlitz* en 1864, ekde 1909 havis la nomon *Hedwig Raabe*, jide העדוויג ראזענבוים, latinliterigite *Hedvig Razenbojm*) estis tenisistino el Bohemio komence de la 20-a jarcento.

Ŝi estas en la analoj de sia sporto pro siaj du bronzaj medaloj akiritaj en unuopaĵoj kaj pare (kun la brito *Archibald Warden*) ĉe la somera Olimpiko 1900 en Parizo.

Hedwig Rosenbaum estis de germana juda deveno kaj vivis en Prago dum sia tuta vivo. Ŝi apartenis al la unua generacio de Prago kiu ludis tenison. Almenaŭ ekde 1894 ŝi ludis en unuopaj, duobloj kaj miksitaj turniroj en Cisleithania kaj Germanio por la Praha Lawn Tennis Club. En 1899 Rosenbaum estis numero 5 en la aŭstra nacia listo. En la sama jaro ŝi venkis en turniro en Berlino.

En 1900, Rosenbaum partoprenis en la duaj Somera Olimpiko en Parizo kiel privatulo el Prago je sia propra elspezo por vojaĝoj, loĝado kaj enirkotizoj. Ŝi apartenis nek al la bohema, nek al la ĉeĥa, nek al la aŭstra delegacio. Postokaze ŝi deklariĝis esti la unua virino kiu iam reprezentis Bohemion kaj Aŭstrio-Hungarion ĉe la Olimpikoj, gajnante du bronzajn medalojn. En la individua teniskonkurso, ŝi perdis en la duonfinalo al la onta arĝentmedalistino Yvonne Prévost de Francio per 6-1, 6-1 poentoj. En la miksita konkurso ŝi ludis kune kun brito Archibald Warden. La du estis batitaj en la duonfinalo, ilia dua matĉo. Ili perdis al la francino Yvonne Prévost kaj la brito Harold Mahony per 6-3, 6-0 poentoj. La rezultoj de ambaŭ paroj kalkuliĝas inter la miksitaj teamoj en olimpika historio.

En 1904 ŝi gajnis la titolon de la bohema ĉampiono kaj de vica aŭstra ĉampiono. Post tio ŝi retiriĝis de turniroj pro aĝo.

Ŝi estis ĝenerala direktoro kaj estrarano de la Klubo de Germanaj Artistinoj en Prago (*Klub deutscher Künstlerinnen en Prago*) ekde ties fondiĝo en 1905. Dum la unua mondmilito, Hedwig Raabe laboris kiel flegistino. Poste ŝi provizore laboris en la eldonejo de sia nevo Heinrich Mercy (filo) kaj prizorgis metiistan vendejon ekde 1921. Ŝi tradukis sportlibrojn, teatraĵojn kaj romanojn el la angla en la germanan por pragaj gazetoj kaj germanaj eldonejoj.

Referencoj
----------

1. ↑  *Prager Tagblatt* n-ro 335, 5-a de decembro 1906, paĝo 9 (germane).

* Kategorio Hedwig Rosenbaum en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 793547
* VIAF: 311581245
* NKC: xx0254725
 |
**Joseph „Joe" Reisman** (naskiĝis la 16-an de septembro 1924 en Dallas, Teksaso; mortis la 15-an de septembro 1987 en Los-Anĝeleso) estis usona muzikisto (tenor- kaj baritonsaksofonoj, klarneto), bandestro, muzikproduktisto muzikaranĝisto sur la kampo de svingo kaj distra muziko.

Reisman studis ĉe la Universitato Baylor kaj ĉe la Universitato de Teksaso je El Paso. Sian muzikistan karieron li komenci kiel saksofonisto en bandoj kiel Casa Loma Orchestra de Glen Gray, ĉe Louis Prima, Bob Crosby kaj Jack Teagarden; kiel aranĝisto li verkis i.a. por Ray Bauduc kaj Gene Williams. Fine de la 1940-aj jaroj li rezignis la aktivan muzikistecon kaj verkis en la holivudaj studioj kiel aranĝisto kaj produktisto, i.a. por Patti Page, kiun li subtenis je ŝiaj furorkantoj „How Much is That Doggy in the Window?" kaj „Tennessee Waltz". Li ankaŭ kunverkis produktaĵojn de Eartha Kitt („Sho-Jo-Ji (The Hungry Raccoon"), de Sarah Vaughan, June Valli, Georgia Gibbs kaj de Ames Brothers.

Meze de la 1950-aj jaroj li laboris kiel muzika direktisto de pluraj televidspektakloj, ekz. de *NBC's Shower of Stars* kaj de *The Oldsmobile Hour*; krome li laboris por RCA Victor kaj Roulette Records. Ĉe RCA li Roulette verkis ankaŭ plurajn albumojn laŭ stilo de fonmuziko; etan furoraĵon li lanĉis per la novversio de la peco „Armen's Theme" de Ross Bagdasarian. Komence de la 1960-aj jaroj Reisman revenis al RCA kaj laboris tiam preskaŭ tridek jarojn kiel produktisto por Henry Mancini, komence per la albumo *Our Man in Hollywood* (1964). Li mortis en 1987 pro korinfarkto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Portreto kaj diskaro ĉe spaceagepop.com

Referencoj
----------

1. ↑   nfo.net. Arkivita el la originalo je 2014-04-29. Alirita 2012-05-03.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 401489
* GND: 1124103074
* LCCN: n95041056
* VIAF: 78025254
* ISNI: 0000 0001 1771 6070
* BNF: 147740877
* MBA: c3fab64f-d6d9-4765-93de-71814bd4eb35
* BNE: XX1027893
 |
**Mehetia** estas vulkaninsulo kun relative juna stratovulkano kiu ankoraŭ daŭre aktivas. Ĝi apartenas al la Alventaj insuloj de Franca Polinezio kaj situas 110 km oriente de Tahitio.

La insulo estas iom pli granda ol 2 kvadrataj kilometroj. La plej alta punkto estas 435 metroj.

Historio
--------

Mehetia ekestis dum la lasta miliona jarnombro. Antaŭ ol eŭropanoj koloniigis la areon, polinezianoj loĝis sur la insulo kaj ĝi estis komercostacio inter Tahitio kaj la Tuamotuoj.
En 1776 Samuel Wallis vizitis la insulon. Li estis la unua eŭropano kiu albordiĝis. En la sama jaro ankaŭ Louis Antoine de Bougainville vizitis ĝin.
Ĝis 1806 la insulo estis loĝata. En tiu jaro soldatoj el la Tuamotua arkipelago suprizatakis la insulanaron. La tuta populacio estis fortransportita.

Pliposte en la 19-a jarcento la insulo estis uzata kiel punkolonio. Post tio ĝi definitive estis forlasita.
En 1982 por la lasta fojo la vulkano erupciis. En 1986 ankoraŭ forta tertremo sekvis.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Mehetia bij Global Volcanism Program Arkivigite je 2020-01-23 per la retarkivo Wayback Machine
* Listo de atoloj (france)

Desegnaĵo de James Cook el 1769

* Kategorio Mehetia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Julien PIRON** (ĉ. 1901-1986) estis franc-belga esperantisto aktiva en la SAT-movado.

Biografio
---------

Belgidevena loĝanto de Parizo, akirinta la francan ŝtatanecon, Julien Piron naskiĝis ĉirkaŭ 1901 kaj fariĝis profesie kontoristo. Li estis unu el la fondintoj de SAT (matrikulo 114) kaj membro de la «iniciatora komitato» en 1921. Post paŭzeto li denove fariĝis membro de la Direktora Komitato (administra) en 1924 kaj de la Ekzekutiva Komisiono kiu postsekvis ĝin en 1925.

En la 1930-aj jaroj, li kunlaboris kun Valo, fondinto de esperanto-grupo en la najbaraj urboj Joinville-le-Pont kaj Champigny-sur-Marne, kaj instigis lin ligi ĝin al FEO. Inter 1936 kaj 1939, li estis membro de la Plenum-Komitato de SAT. En 1937, li plie partoprenis la fondon de SAT-Amikaro, kaj rakontis poste pri tiu sperto.

Post la dua mondmilito li denove iĝis PK-ano, kaj ankaŭ lia edzino Lucienne, profesie vendistino, fariĝis SAT-anino (matr. 21683). Dum la jaroj 1949-1956 li ankaŭ estis aktiva kabaredisto en la Tri koboldoj. Inter 1969 kaj 1972, li plenumis sian lastan mandaton en la Plenum-Komitato, fariĝante ties prezidanto post Lucien Bannier. 

Post forlaso de asociaj respondecoj, li plu restis regula vizitanto de kongresoj, ekzemple tiun de SAT-Amikaro en Avinjono en 1976. Li mortis en 1986.

Fontoj
------

* Historio de SAT, 1921-1953 kaj 1953-1981
* Valo, 70 jaroj sub la verda stelo[*rompita ligilo*], 1980, p. 41-42 (pri la aktivado de la grupo en Joinville-Champigny)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Tio estis antaŭ 25 jaroj, memoraĵoj pri la fondo de SAT-Amikaro (1962)
* Foto de Piron dum la malfermo de la 43a SAT-Kongreso en Aŭgsburgo, 1970


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 805053
 |
Julio Antonio Mella
**Julio Antonio MELLA** (n. la 25-an de marto 1903 - m. la 10-an de januaro 1929) estis elstara kuba revoluciulo, fondinto de la Kuba Komunisma Partio. Dum liaj studentaj jaroj en la Havana Universitato estis membro kaj aktivulo de diversaj politikaj asocioj kaj de la Universitata Studenta Federacio. Pro lia politika aktivismo kontraŭ la diktatoreco de la tiamaj prezidantoj, Mella estis forpelita de la universitato en 1926. Pro tio estis ekzilita en Meksiko kie fondis la *Asocion de Novaj Kubaj Revoluciaj Enmigrantoj*. En 1927 partoprenas la Kongreson kontraŭ la Kolonia Subpremo en Bruselo, Belgio kaj poste vizitas Sovetion kiel delegito al la 4-a Internacia Ruĝa Sindikata Kongreso.

Dum tiu epoko la reĝimo de Gerardo Machado ordonis la sekretan policon esplori la aktivecojn de la **Universitato José Martí**, kiun li taksis kiel "danĝera fokuso je komunista propagando"; la 10an de januaro 1929 estas murdata en Meksiko dum li marŝadis kun Tina Modotti, supozeble de pagitaj murdistoj de la diktaturo de Gerardo Machado.

La restaĵoj de Julio Antonio Mella estis cindrigitaj en la Franca Panteono de la meksika ĉefurbo kaj poste estis organizita la adiaŭo de la cindroj en la Amfiteatro Bolívar.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Julio Antonio Mella en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Foto de monumento al Mella Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine en la Havana Universitato.
* Foto de Mella Arkivigite je 2006-05-09 per la retarkivo Wayback Machine farita de Tina Modotti.
* Arkivigite je 2015-07-15 per la retarkivo Wayback Machine Corriente Universitaria Julio A. Mella - UBA - Argentio]


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 276077
* GND: 129373052
* LCCN: n83160602
* VIAF: 4942913
* ISNI: 0000 0001 0864 4263
* SUDOC: 028345940
* BNF: 120200078
* BNE: XX1028397
 |
**For Davôtri** (jen friule, **For Davuatri** en la loka varianto; **Forni Avoltri** laŭ la itala traduko de la loknomo) estas itala komunumo en la regiono Friulo-Venecio Julia, en la plej norda parto de la historia geografia regiono Karnio (Cjargne / Carnia) kie ankaŭ troviĝas la lago Bordàlie, unu el la plej belaj lagoj en tiu regiono. Ĝi situas en la tradicia provinco Udine, kiu ekde aprilo 2018 ne plu estas oficiala administra unuo - nun la loko formale apartenas al administra unuo nomata 'malcentra regiona unuo Udine'

Vido sur For Davôtri
For Davôtri situas je 130 km nordokcidente de Triesto kaj 70 km nordokcidente de Udine, ĉe la limo kun Aŭstrio. Fine de 2018 en la komunumo vivis 562 loĝantoj sur areo de 80,7 km².

La municipo For Davôtri enhavas jenajn *frazioni* (subsekcioj, plejparte vilaĝoj kaj vilaĝetoj) Plans di Luce (itale: Piane di Luzza), Frassenêt, Sighiet, Culine Piçule kaj Culine.

For Davôtri limas kun la sekvaj komunumoj: Lesachtal (Aŭstrio), Paluce, Prât, Rigulât, Sa Stefi kaj Plodn / Sappada.

For Davôtri, kiel ĉiuj 28 municipoj de Cjargne, plenumas la kondiĉojn de la objektivo 2 de la Eŭropa Unio por kiu koncedoj estas disponigitaj por malfavorataj areoj.

Turismo
-------

La ekonomio de For Davôtri baziĝas sur vintra kaj somera turismo. La municipo havas naŭ hotelojn, unu kampadejon, du kamparajn turismajn bienojn kaj tri alpajn ŝirmejojn. En la gastronomia areo, tri restoracioj estas disponeblaj.

### Esperanto

En la vilaĝo Plans di Luce / Piani di Luzza okazis de la 13-a ĝis la 19-a de aprilo 2022 la Internacia Junulara Festivalo - ĝi estis la unua kiu denove povis okazi post du jaroj de deviga paŭzado sekve de ŝtataj limigoj pro la kronvirusa malsano.

### Vidindaĵoj

* *Glesie di Sant Lurinç* (Preĝejo de Sankta Laŭrenco) - la preĝejo estas en For kaj originas el la 17-a jarcento.
* *Glesie di Sant Zuan Batiste* (Preĝejo de Sankta Johano la Baptisto) - la preĝejo situas en Frassenêt kaj estis konstruita en 1346. En 1745 ĝi estis restaŭrita.
* *Museo etnografico Cemuot chi erin* - la etnografia muzeo estis establita en 1992.
* *Muzeo de la Granda Milito*.

Sporto
------

La loko estas unu el la centroj de itala biatlono.

* Forni Avoltri en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Forni Avoltri en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
Kovaĉica situas en la mapo en la verda municipo
Municipo de Kovaĉica
Luterana preĝejo de Kovaĉica
**Kovaĉica** (serbe *Ковачица*, slave **Kovačica,** hungare *Antalfalva*, rumane *Covăciţa*, germane *Kowatschitza*) estas urbo kaj samtempe municipo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato. Apartenas al la municipo la jenaj sep vilaĝoj:

* Crepaja
* Debeljaĉa
* Idvor
* Padina
* Putnikovo
* Samoŝ
* Uzdin.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 40  km²
* Alto super Marnivelo: 140 m
* Loĝantaro: 6 760[*kiam?*]
* Poŝtkodo: 26210
* Telefonprefikso: 13
* Aŭtokodo: PA

Situo
-----

Kovaĉica situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Zrenjanin-Panĉevo, Timiş preterfluas. La lasta urbo troviĝas 27, Beogrado 47 km-ojn for.

Historio
--------

En 1750 la loko estis neloĝata, sed post unu jaro limgardistoj alvenis. La limgarda zono inter 1767-1872 funkciis. Slovakoj alvenis en 1801. Ŝajne vilaĝo formiĝis en 1802. Multe mortis pro ĥolero en 1849 kaj en 1893. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Torontál, al distrikto de Antalfalva, kies distriktejo estis. Poste ĝi apartenis al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la regionon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Kovaĉica 6764 da homoj, (slovakoj 5697 (84 %), serboj 558 (8 %), ciganoj 145 (2 %), hungaroj 34 kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* luterana preĝejo de 1828

Famuloj
-------

* En la iama Antalfalva naskiĝis hungara ministro Jenő Szöllősi.
* En Kovaĉica naskiĝis hungara pupteatristo Anna Bánd.

Ĝemelurbo
---------

* Slovakio Banská Bystrica, Slovakio

* Kategorio Kovaĉica en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 256670
* GND: 4032619-6
* LCCN: n93104889
* VIAF: 149075852
* NKC: ge128615
 |
**BOGA Lajos** estis rumanuja hungara zoologo, universitata profesoro, redaktoro naskita en Marosvásárhely la 3-an de novembro 1885 kaj mortinta la 21-an de februaro 1956 en Târgu Mureş.

Biografio
---------

Ekde 1906 Lajos Boga estis asistanto en la instituto de István Apáthy kaj konservisto de la bestarejo de la Erdélyi Múzeum. Ekde 1920 li instruis en la katolika burĝeca porinstruista altlernejo de Kluĵo. Li instruis ekde 1925 en Miercurea Ciuc, ekde 1936 en Odorheiu Secuiesc li estis direktoro de la katolika ĉefgimnazio. Inter 1941 kaj 1945 li estis direktoro-konservisto de la bestarejo de la *Erdélyi Múzeum* kaj samtempe redaktoro de Múzeumi Füzetek. Ekde 1945 ĝis sia pensiiĝo en 1948 li estis profesoro pri zoologio de la Bolyai Tudományegyetem.

Verkoj
------

Liaj faklaboraĵoj aperis en la eldonaĵoj de EME kaj revuoj eksterlandaj. Li verkis por mezlenejoj lernolibrojn pri botaniko, anatomio-fiziologio. En la 30-aj jaroj li publikis en la Csíki Lapok muziktemajn artikolojn.

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon
**Lajos Bignio** [lajoŝ], hungare **Bignio Lajos,** Esperante **Ludoviko Bignio** estis hungara operokantisto (baritono).

Lajos Bignio naskiĝis la 29-an de junio 1839 en Peŝto - mortis la 7-an de novembro 1907 en Vieno.

Biografio
---------

Lajos Bignio devenis el itala familio. Li dum la lernojaroj kantadis en preĝejo. Nature li lernis ankaŭ kantadon. Li komencis sian karieron en 1858 en la jam ne funkcianta Germana Teatro de Peŝt, poste en la nuna Nacia Teatro (Budapeŝto). En 1864 li aliĝis al trupo de Vieno, kie kun la trupo ricevis rolojn en aliaj eŭropaj urboj. Li kunlaboris kun Franz Liszt kaj havis la titolon imperiestra kantisto.

Lia repertuaro (elekto)
-----------------------

* Ferenc Erkel: *Bánk bán* (opera versio) – *reĝo*
* Wolfgang Amadeus Mozart: Don Giovanni — titolrolo
* Richard Wagner: Tannhäuser (opero) – *Wolfram*
* Giacomo Meyerbeer: *La hugenotoj* - Neversa
* Gioacchino Rossini: *Vilhelmo Tell* - titolrolo
* Giuseppe Verdi: *Nabucco* - titolrolo

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Lajos Bignio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 400855
* GND: 143894595
* VIAF: 169481917
* ISNI: 0000 0001 1839 3939
 |
**László Szőgyény-Marich (pli maljuna)** [lAslO sOdjEn-mariĥ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szőgyény-Marich László** estis hungara juristo, reĝa juĝisto, ĉambelano, direktora membro de Hungara Scienca Akademio (1855). Lia nobela antaŭnomo estis *magyar-szőgyéni és szolgaegyházi*.

László Szőgyény-Marich (pli maljuna)
Portreto pri László Szőgyény-Marich en Vasárnapi Újság
László Szőgyény-Marich  naskiĝis la 2-an de januaro 1806 en Pest (urbo). Li mortis la 19-an de novembro 1893 en Székesfehérvár.

Biografio
---------

László Szőgyény-Marich lernis en urboj Vieno kaj Pest, poste li eklaboris en la departementa administrado kiel notario. Dum la hungara revolucio de 1848 li ne batalis, nur apogis la revolucion. Post falo de la liberecbatalo li ricevis diversajn altajn postenojn, kie li strebis por restarigo de la hungara konstitucio. En 1865 li estis nomita departementestro de Fejér (historia departemento), en 1883 prezidanto de la supera ĉambro, en 1888 reĝa juĝisto. Li ricevis premiojn, ekzemple en 1885 ordenon de la Ora Ŝaffelo. Lia edzino *Marich Mária* en 1841 laŭ hereda vidpunkto estis oficiale nomita "viro", sekve iliaj ĉiuj idoj heredis ambaŭ familinomojn kun rangoj. Inter iliaj 8 gefiloj estis la plej elstara László Szőgyény-Marich (1840).

Verkaro (elekto)
----------------

* memuaro (1903)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla pli malsupre en la 1-a punkto)

* Kategorio László Szőgyény-Marich (1806) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 464755
* GND: 1051361478
* VIAF: 238458990
* ISNI: 0000 0003 8566 0739
* BNF: 113031584
 |