recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Reprezento de la kodeksa kadro de la verkoj de Plaŭto: dekstre la plejprobabla dato de la "atestaj" kodeksoj signitaj per konvenciaj literoj.
La ***stemma codicum***, aŭ kodeksa kadro, en filologio estas la genealogia tabelo de manuskriptoj-fontoj de la koncernata verko.

Priskribo
---------

Filologio havas kiel celon la reestablon de tekstoj komencante de la plej antikvaj manuskriptoj. Paleografio estas la scienco-tekniko kiu celas la deĉifron de la manuskriptoj.

Kiam teksto havas plurajn "fontojn", aŭ plurajn manuskriptojn kiuj povas aparteni al malsamaj epokoj, filologo provas establi la naskiĝorilaton inter ili, nome ilia genealogio.

La *stemma codicum*, el la greklingva *"stemma"* = ‘’ŝildo, krono’’ (el kio, en Romo, bildoj de la antikvuloj, ornamitaj per kronoj, el kio la genealogia tabelo) kaj el la latina *"codicum"*, plurala genitivo de *codex- codicis* = manuskripto) estas la genealogia arbo de unu aŭ pluraj familioj de manuskriptoj, nome fontoj de la koncernata verko.

Por atingi la originan tekston necesas, se ekzempli, malkovri ĉu la konsiderata manuskripto estas kopiita de alia. La malsamaĵoj, eventuale konstatitaj, en la kopiita teksto povus esti eraroj aŭ korektaĵoj enkondukitaj de kopiistoj. Male, se la du manuskriptoj ne apartenas al la sama familio, la tekstaj neidentigaĵoj povus ŝuldiĝi al fontoj pli antikvaj, pli epoke proksimaj al la originalo, kaj do pli utilaj por la celo.

Historie, la studo pri la Biblio, necesa reestabli kaj restaŭradi la originajn tekstojn, funkciis kiel pionira skolo por tiu scienco pro la rekonstruo de la ""stemma codicum": tekstas pri tio la antikvulo Origeno (v. Heksaplan), humanisto Erasmo de Roterdamo (v. en Textus Receptus, la modernaj diskutoj pri la hipotezo de la pluraj genezaj dokumentoj de la (Malnova Testamento: **J** (Jehovista), **E** (Elohista), **D** (Deŭteronomista = Readmonista), **P** (Pastra = Sacerdota), kaj pri la fonto **Q**, ktp.

Foje estas konsilata la principo ke la legvarianto pli malfacila estas la pli forta, ofte la plej antikva aŭ la plej malfacila.

Vidu ankaŭ
----------

* Kritika eldono
* Manuskripto
* Kodekso
* Historio de la teksto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kodeksa kadro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2008-08-20 per la retarkivo Wayback Machine
* [*rompita ligilo*]

Bibliografio
------------

* L. D. Reynolds, N.G. Wilson, *D'Homère à Érasme : la transmission des classiques grecs et latins* (1988 pour cette éd. en fr.), CNRS éditions, (ISBN 2-222-03290-3)
* Le Pouliquen M. (2007). *Using Lattices for Reconstructing Stemma*. Fifth International Conference on Concept Lattices and Their Applications, CLA
* Giorgio Pasquali, *Storia della tradizione e critica del testo*, Firenze, 1954
* Giorgio Inglese, *Come si legge un'edizione critica. Elementi di filologia italiana*, Roma, Carocci, 2003.
Flado de Vjetkongo
**Sud-Vjetnama Nacia Liberiga Fronto** (vjetname *Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam*) aŭ ***Viet Cong*** (esperantigebla al **Vjetkongo**) estis komunisma armeo bazita en Suda Vjetnamio, kiu batalis kontraŭ la registaroj de Sud-Vjetnamio kaj Usono dum la Vjetnama milito (1955-75).

La konata vjetnama nomo *Việt Cộng* estas mallongigo de *Việt Nam Cộng-sản* ("Vjetnama Komunisto") kion la malamikoj ŝanĝis alternative al *Việt gian cộng sản* ("Komunisma Perfidulo al Vjetnamio"). Usona armeo nomis la vjetnam-komunismajn fortojn *Charlie*, negrave ĉu Nord-vjetnamoj aŭ Vjetkongo.

La grupo estis formita de personoj de kaj Suda kaj Norda Vjetnamioj. La Vjetkongo uzis gerilan militadon, inkludante atakojn kontraŭ usonaj invadomilitistoj, aŭ kontraŭ ties sudvjetnamaj aliancanoj, bojkotojn, teroristajn bombadojn, ŝteladon, militmortigojn, kaj embuskojn. La grupo estas plej konata por la Tet-Ofendo (*Sự kiện Tết Mậu Thân*, *Tet Offensive*), atako al multaj Sud-vjetnamaj urboj en februaro 1968. La grupo estis proksime rilata al la registaro de Norda Vjetnamio, kiu konkeris la Sudan en 1975 (pri tio vidu artikolon Falo de Sajgono).

Laŭ "Rethinking Camelot" (Noam Chomsky 1993) la vjetkonga rezisto estis, parte, la rezulto de teruro trudita de la registaro de Suda Vjetnamio subtenita kaj gvidita de Usono, dum la Vjetkonga Organizo pli pace atendis baloton promesita de la Ĝeneva Konferenco (1954).

Bildaro
-------

* Brinks-Hotelo post vjetkonga bombado en 1964, Saigono. Du usonaj oficiroj estis murditaj.Brinks-Hotelo post vjetkonga bombado en 1964, Saigono. Du usonaj oficiroj estis murditaj.
* Usona propaganda flugfolio urĝanta Vjetkongon forkuri.Usona propaganda flugfolio urĝanta Vjetkongon forkuri.

Vidu ankaŭ
----------

* Vjetnama milito

Referencoj
----------

1. ↑  Enhavo de Espero Katolika numero 7/1966 Espero Katolika

* La Dekpunkta Totala Solvo de la Nacia Fronto de Liberigo de Sud-Vjetnamio al la Sudvjetnama Problemo Giai Phong, Sud-Vjetnamio 1970.

* Kategorio Sud-Vjetnama Nacia Liberiga Fronto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 449591
* GND: 2036190-7
* LCCN: n83171695
* ISNI: 0000 0001 2171 0755
* SUDOC: 02759811X
* BNF: 11960375t
* NKC: kn20020322412
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Căzănești |

**Căzănești** [kəzəneŝtj] estas urbo en la rumana distrikto Ialomița.

Căzănești estis unuafoje dokumente menciita en 1579. Ĝis la fino de la 18-a jarcento ĝi apartenis al la familio Văcărescu. Fine de la 19-a jarcento ĝi estis komunuma sidejo kaj administris la vilaĝojn Bibicelu kaj Drăgoiasca; entute ĝi havis 1.098 loĝantojn. En 1952 ĝi estis aligita al la regiono Bukareŝto; en 1968 ĝi reiris kiel komunumo al la distrikto Ialomița.

En 2004 ĝi estis deklarita urbo, kvankam ĝi ne plenumis la formalajn kriteriojn; precipe ĝi havas konsiderinde malpli ol la necesajn 5.000 loĝantojn.

Du konstruaĵo en Căzănești estas deklaritaj historiaj monumentoj: Lernejo konstruita en 1905 kaj la preĝejo de S-ta Nikolao de 1858.

Notoj
-----

1. ↑   Legea nr. 136 din 26 aprilie 2004 privind declararea ca oraș a comunei Căzănești, județul Ialomița  (leĝo deklaranta urbo la komunumon Căzănești) (HTML). Monitoruljuridic.ro. Alirita 2015-02-22.

* Situo en la distriktoSituo en la distrikto
* La blazono de CăzăneștiLa blazono de Căzănești

* Kategorio Căzănești (Ialomița) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Andor Mándi,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mándi Andor** estis hungara inĝeniero, profesoro. Lia familia nomovarianto estis *Mándy* [mAndi].

Andor Mándi  naskiĝis la 23-an de septembro 1891 en Budapeŝto. Li mortis la 24-an de aŭgusto 1972 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Andor Mándi akiris diplomon en Charlottenburg en 1914. Li batalis dum la 1-a mondmilito, eĉ li estis militkaptito. Inter 1920 kaj 1959 li laboris en signifaj fabrikoj en sia naskiĝurbo, en la lasta periodo li havis altan postenon. Dum erao de nazioj li kaŝiĝis. En 1950 li ankaŭ ekinstruis en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto. Li doktoriĝis en 1958. Inter 1959-1966 li laboris en fabriko, poste li pensiuliĝis. Li okupiĝis pri elektraj motoroj kaj elektraj lokomotivoj, li havis eĉ patentojn. Li ricevis premion Kossuth en 1957, krome ankaŭ memormedalon.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Aszimmetriák és felharmonikusok a villamos gépekben* (1927)
* *Nagy villamosgépek* - studenta lernolibro dufoje eldonita
* *Hőálló szigetelőanyagok adta lehetőségek a villamos gépgyártásban* (1969)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
**Barono Albert Prónay** [prOnai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Prónay Albert** estis hungara juristo, juĝisto, membro direktora de Hungara Scienca Akademio (1840). Liaj nobelaj antaŭnomoj estis *tótprónai* kaj *blatniczai*.

Albert Prónay  naskiĝis la 31-an de marto 1801. Li mortis la 14-an de aŭgusto 1867 en Tóalmás.

Biografio
---------

Albert Prónay devenis el historia familio, tial li ricevis diversajn ŝtatajn taskojn, titolojn kaj rangojn. En 1846 li estris departementon Pest-Pilis-Solt-Kiskun, baldaŭe li istis unu el la 7 centraj juĝistoj. En 1860 li ricevis la titolon krongardisto, krome li estis nomita "interna sekreta konsilanto". Inter 1837-1860 li apartenis al inspektoroj de la luterana eklezio. Li havis edzinon, kiu naskis filon. Li estis adoptita kiel heredulo fare de Sándor Prónay.

Fontoj
------

* hungarlingva biografieto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero P kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla pli malsupre)
Doktoro **Mohammad Garib** (perse محمد قریب) irana intelektulo, kuracisto kaj humanisto, naskiĝis en 1909 en Teherano. Lia patro Ali Asgar Garib loĝis en vilaĝo Garakano en Aŝtijano. Li pasigis elementan lernadon en la Lernejo Siruso, kaj la mezan en Dar-ol-fonuno en Teherano.

Li en 1927 estis en unu el unuaj grupoj de iranaj studentoj, kiuj iris al Francio por daŭrigado de studado en medicina fako. Li en fino de unua stud-jaro en franca urbo Reims sukcesis ricevi la Premion pri Medicino el laboratorio de anatomio.

Li en 1935 estis la unua iranano, kiu povis sukcesi en la internula konkurso de malsanulejo en Parizo. D-ro Garib pro siaj servoj ricevis la Medalon de Scienco de Universitato de Teherano, kaj Unua-rangan Medalon de Kulturo el Ministerio pri Edukado kaj la Altan Medalon de Legio de Honoro el la franca registaro.

Li en 1936 edziĝis al filino de majstro Abd-ol-Azim Garib, kaj en 1938 revenis al Irano. En 1940 li verkis libron «Infanaj malsanoj».

Dum sia scienca vivo li partoprenis en multaj internaciaj kongresoj, ekz-e en Usono, Turkio, Kanado, Japanio, Francio kaj Aŭstrio.
Li faris la unuan sango-ŝanĝadon en Irano, kaj estis unu el la kunfondintoj de Irana Nacia Organizaĵo por Sango-transfuzio.

D-ro Garib, krom la scienca kaj socia aktivado, ankaŭ politike aktivis, tiel ke fojojn en siaj klasoj kritikis kontraŭ la agadoj de Pahlavia Reĝimo. Post la Ŝtat-renverso de 1953, per kiu Usono kaj Britio pereigis la ŝtaton de d-ro Mohammad Mosaddeg kaj revenigis Ŝaho Mohammad Reza Pahlavi al Irano, Garib kun aliaj 10 universitatuloj kiel Bazargan, Sahabi, Nemat-ol-lahi, eksiĝis el la universitato laŭ la ordono de Ŝaho Mohammad Reza Pahlavi, kio eĉ pliigis popularecon de Garib inter studentoj kaj aliaj universitatanoj.

Li forpasis, post malsano en 1974 en Teherano en hospitalo, kie li laboris.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 308914
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Mohamed CHARINDA** (naskiĝis en Nakapanya, Tanzanio, en 1947) estas tanzania pentristo de la tingatinga stilo. Charinda apartenas al la makuva etno.

Charinda komencis pentri en 1975 kun Hashim Mruta, kiu estis pentristo apartenanta al la unua generacio de la stilo tingatinga. La specialaĵo de Charinda estis pentri homojn en tradiciaj scenoj aŭ vilaĝaj rakontoj ĉiam kun instrua mesaĝo. Ĝi ankaŭ reprezentis la legendon pri Infero Makua, kie ĉiuj malbonaj homoj (ŝtelistoj, krimuloj, ktp.) kuniĝus kaj poste transformiĝus en duon-bestajn demonojn konatajn kiel *shetani*. La pentristo ankaŭ bildigis la sklavokomercon, la militon en Ugando aŭ la ritman misuzon kaj murdon de albinoj.

Charinda estis la unua pentristo de la tingatinga stilo, kiu ŝanĝis, en 1989, la specon de subteno por pentraĵoj, uzante tekstilajn kanvasojn anstataŭ lignaĵojn. La verko de Charinda estis ekspoziciita en la Brita Muzeo kaj en aliaj lokoj de la mondo, ekzemple li ekspoziciis en Svislando kaj Reunion, inter aliaj lokoj.

Referencoj
----------

1. 1 2  «Tingatinga Arts Cooperative Society». Alirita: 13 majo 2020
2. 1 2  «CHARINDA | Mohamed Wasia CHARINDA (Mohamedi Wasia Charinda), Tanzania - tingatinga painter». Alirita: 13 majo 2020
3. 1 2  «Mohammed Wasia Charinda» (angle) Alirita: 13 majo 2020

Vidu ankaŭ
----------

* Tanzania kulturo
* Edward Saidi Tingatinga
* Omari Amonde
* Maurus Malikita
* David Mzuguno
* Peter Martin
* Distrikto Tunduro

Eksteraj ligiloj
----------------

* «TINGATINGA | berlin.de». Alirita: 13 majo 2020
* «Charinda. Slaves-ivory-trade». Alirita: 13 majo 2020
**Capillas** [kaPIljas] estas municipo en la centro de la provinco Palencio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Tierra de Campos*. La loknomo *Capillas* estas komprenebla etimologie kiel Kapeloj, eble alude al la fakto ke iam la loĝloko havis kvin preĝejojn el kiuj restis nur unu.

Geografio
---------

Preĝejo de Sankta Aŭgusteno kaj restaĵoj de la iama hospitalo.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 18,27 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 72 loĝantojn. Ĝi perdis multajn loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 440 loĝantojn el la jaro 1900. Ĝi distas 36 km de Palencio, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

Estas restaĵoj de romia setlado. La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado. Estis rilato al la tekstila industrio.

La loko aperis dokumentita por la unua fojo kiel «Fonte de Capela» en 916, kiel unu el unuaj reloĝejoj de la regiono. Ĝi estis feŭdo de la episkopoj de Leono, kiuj grupigis la lokanojn kaj muregigis la loĝlokon; la murego havis du pordegojn, el kiuj konserviĝis nur unu, aligita al la konstruaĵo de la urbodomo.​

En la 18-a jarcento estis unu de la plej gravaj hospitaloj de la regiono, kun 22 litoj kaj kirurgejo.​ De tiu edifico restis apenaŭ kelkaj kolonoj de la korto de la kapelo.​

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj kaj vitejoj) kaj brutobredado (ŝafoj kaj kolombejoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun piedirado tra naturaj lokoj. De la historia pasinteco restis diversaj vizitindaj vidindaĵoj kiel la preĝejo de Sankta Aŭgusteno, sektoroj de la Kanalo de Kastilio kun farunfabriko, fontoj, kolombejoj ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Palencio

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 771347
* VIAF: 316733805
* BNE: XX456218
 |
***El Comercio*** estas perua taggazeto fondita en 1839. La eldonkvanto en Peruo de tiu gazeto de lundo ĝis dimanĉo estis de 120 000 ekzempleroj en la periodo 2007-2008. Ĝi estas unu el la plej malnovaj hispanlingvaj gazetoj plu eldonataj.

Historio
--------

Sidejo de la gazeto en la historia centro de Limo.
*El Comercio* estis fondita de Manuel Amunátegui kaj Alejandro Villota la 4-an de majo 1839. Ĝia devizo estis tiam : « Ordo, Libereco, kaj scio ». Origine, ĝi estis ĉiutaga vespera gazeto, kiu temis pri komerco, politiko kaj literaturo. En 1875, Amunátegui cedis la kontrolon de la gazeto al José Antonio Miró Quesada. Ekde tiam, la familio de Miró Quesada estras la gazeton.

Laŭ *Courrier international*, *El Comercio* « volas esti noviga kaj samtempe konservativa ».

*El Comercio* apartenas al la granda konservativa samnoma grupo, kiu posedas 80% de la gazetoj kaj plurajn televidkanalojn de Peruo. En 2014, la aĉeto de Epensa fare de tiu grupo kreis polemikon pri la kontrolo de la grupo de la peruaj amaskomunikiloj. En 2018, la grupo El Comercio posedis 20 gazetojn, 17 retajn amaskomunikilojn kaj 3 televidkanalojn.

Dum la prezidenta baloto de 2021 en Peruo, ĝi publikigis plurajn artikolojn kritikantajn la maldekstran kandidaton Pedro Castillo.

Notoj kaj referencoj
--------------------

* Tiu artikolo estas traduko de la franclingva artikolo « El Comercio (Pérou) »

1. ↑  "El Comercio - Lima", *Courrier international*
2. 1 2  "Au Pérou, la droite fait bloc pour contrer le « communiste » Castillo", *Le Monde*, la 24-an de majo 2021
3. ↑  "Polémique au Pérou autour de la mainmise du groupe El Comercio sur les médias", *Le Monde*, la 16-an de januaro 2014
4. ↑  "Se consolida la concentración en la prensa de Perú: El Comercio completa compra de acciones de ex EPENSA", ovservacom.org, la 13-an de aprilo 2018

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio El Comercio (Peruo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* elcomercio.pe (oficiala retejo)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 742092
* GND: 4569434-5
* VIAF: 107159818685613811634
* BNF: 375792231
 |
La **Tago pri esperantlingvaj retotaglibroj** estas iniciato de usonaj esperantistoj kiu okazas la 15an de decembro (la saman tagon kiam la zamenhofa tago kaj esperanto-tago).

Oni proponas ke blogistoj ĉie verku blogaĵon por sia retotaglibro kiu estu dulingva, en sia denaska/nacia/gepatra lingvo kaj en la Internacia Lingvo Esperanto. La blogaĵo pridiskutu lingvajn problemojn de la vidpunktoj hejma, urba, enlanda, regiona aŭ internacia.

La celo estas pligrandigi la publikan ekkonon de la defioj de lingvoj je la 21a jarcento, ekzemple: manko de komunikado, miskompreno, perdo de malplimultaj lingvoj kaj kultura identeco, alta kosto de tradukaj servoj, ktp.

Oni ankaŭ povus inviti simpatiantojn uzi aŭ aludi nian lingvon en siaj blogaĵoj (aŭ artikoloj).

Ne forgesu
----------

Oni nepre ne forgesu ke oni devas verki tradukojn/blogaĵojn/artikolojn tiel altkvalitajn kiel eble, por konvinki ke Esperanto estas lingvo vere funkcianta, kun propraj reguloj, gramatiko kaj vortoprovizo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* ELNA-paĝo pri Esperanto-tago[*rompita ligilo*]
Bildoj de Jason Webley muzikumante en 2006 okaze de la Oregon Country Fair (Oregono, Usono)
**Jason WEBLEY** estas usona muzikisto naskita en 1974 kiu komencis kiel stratartisto kun sia akordiono sur la stratoj de Seattle kaj, kvankam li nun ankaŭ ludas sursceneje kaj enĉambre, konservas tian foirfesta, ciganema kaj ludema spirito.

Li rezignis sian laboron en 1998, kunprenis akordionon kaj komencis muzikumi ĉe l'strato. Li disvolvigis sian personecon per popolajn, punkajn kanzonojn kiujn li blekas plivole ol kantas akompanita de ĉu akordiono, ĉu gitaro, ĉu ksilofono aŭ improvizitaj instrumentoj aŭ iloj kiel tiu botelo de vodko kiun li plenigis per tutmonddevenaj moneroj kaj skuas laŭritme.

Ŝajne por eviti ludi dum vintra tempo, li kutimis teatre morti je Halovino por renaskiĝi dum la printempo, ĉirkaŭ sia naskiĝtago. Sed li ne plu faras tion, de 2005.

Li aperigis kvar albumojn kun la muzikeldonejo *Springman Records* sed *The Cost of Living* (2007) estis memfinancita (lia propra eldenejo nomiĝas *Eleven Records*

Jason Webley ade ludas en diversaj festivaloj, nome Burning Man, Oregon Country Fair aŭ en Anglio Glastonbury Festival.

Li freŝdate turneis kun Amanda Palmer usone kaj eŭrope, kiun li renkontis surstrate, dum ŝi ludis vivan statuon.

Drinkkanzono
------------

Jason Webley kutime finigas koncertojn siajn per drinkkanzono. Kaj aldone, li kuraĝigas la aŭskultantojn «ebriiĝi» sen trinki alkoholaĵojn sed nur turbi plurajn fojojn dum li kantas. Kiel por ceteraj kanzonoj liaj, li laŭte blekas la drinkkanzonon kaj sciigas al la publiko ke «la paroloj ne gravas. Vi povas inventi pli bonajn parolojn... se vi kapablas kanti ilin pli laŭte ol mi».

| Kantparoloj originallingve | Kantparoloj esperantigite |
| --- | --- |
| If the glass is full
drink up, drink up
this may be the last time we see this cup.
If God wanted us sober
he'd knock the glass over
so while it is full
we drink up. | Se la glaso stas plena
glutglutu, glutglutu
Eble ni lastfoje vidas tiun ujon
Se Dio volus nin sobra
li faligus la glason
do dum ĝi stas daŭre plena
ni glutglutas. |

Diskografio
-----------

* *Viaje* (1998)
* *Against the Night* (1999)
* *Counterpoint* (2002)
* *Only Just Beginning* (2004)
* *The Cost of Living.* (2007)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Jason Webley en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
* MySpace


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 263350
* LCCN: no2009128834
* VIAF: 96869146
* ISNI: 0000 0000 6925 1415
* MBA: ad608e84-8686-41a0-9cfd-d303ba7d9aaa
 |
**Tengu** aŭ **tenguo** (japane 天狗, laŭvorte *ĉiela hundo*) estas fabelaj, petolemaj, supernaturaj estaĵoj en la japana folkloro. Oni rigardas ilin reenkarniĝo de arogantaj kaj orgojlaj homoj.

Tengu en desegnaĵo de Hokusai
Elefanto kaj fluganta tenguo en ukijo-presaĵo de KuniyoshiLaŭ superstiĉoj, ili estas majstroj de skermado, kiujn instruis la fama Minamoto no Yoshitsune je la batalarto. Ili vivas en montara regiono, en arboj kaj grupe (tial oni ankaŭ nomas ilin montaraj koboldoj). Oni povas rekoni la gvidanton de la tenguoj per ĝia granda nazo, furioza kaj minaca vangomienoj. Ĝi ofte portas ruĝan veston kaj pluman manventumilon.

Ili aperas en la etnografia arto kiel potencaj, ruĝ-nazaj estaĵoj, aŭ kiel malgrandaj, flugilhavaj estaĵoj kun bekformaj buŝoj.

Oni nomis pli frue la eŭropanojn kiel „Tengu", ĉar - el japana vidpunkto - ili havis tro longan nazon. Hodiaŭ oni uzas la esprimon por „orgojla, *altnaza*" homo.

* Kategorio Tengu en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 124182
* LCCN: sh85133862
* BNF: 16652981v
* NDL: 00572819
 |
**Sinjoro** (mallongigita **S-ro**) estas titolo de ĝentileco por viroj. Oni povas uzi ĝin kun la plena nomo (*S-ro Lazaro Zamenhof*) aŭ kun nur la familia nomo (*S-ro Zamenhof*).

La titolo ankaŭ estas uzata por la posedanto de sklavoj kaj servuloj rilate al ili, tiel ĝi estas sinonimo de mastro. Por religiuloj ĝi ankaŭ estas uzata kun la signifo Dio.

Etimologio
----------

La latina "senior", t. e. "la pli aĝa", estas origino de la hispana "señor" [se**njor**], la portugala "senhor" [si**njor**] kaj la itala "signore" [si**ɲɲo**re], krom la franca "sieur". La Esperanta vorto venas de la itala formo.

Vidu ankaŭ
----------

* Doktoro
* Fraŭlino
* Sinjorino

Proverboj
---------

Ekzistas pluraj proverboj pri sinjoro en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili :

* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Al ĉiu sinjoro estu lia honoro. **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Al grandaj sinjoroj grandaj honoroj. **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Estu sinjoro de via vorto. **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Pli feliĉa sinjoro sen havo, ol riĉulo sed sklavo. **"** |

 |

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2011-12-25. Alirita 2008-08-15.

* Sinjoro en la Vikivortaro (Universala vortaro)
* Sinjoro en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

maldekstra
**Alberto FLORES** (Sankta Maria, la 9-an de junio 1923 - Volta Redonda, la 30-an de aprilo 2019) estis brazila inĝeniero kaj esperantisto.

Aktiva instruanto de Esperanto kaj diskoniganto de la lingvo inter spiritistoj per prelegoj kaj en fakaj revuoj. Ankaŭ lia edzino Clecy Zamora Flores (?-2011), kun kiu li geedziĝis en 1947, regis la lingvon. Ŝi estis filino de urugvaja esperantisto Ary Zamora, kiu enmigris kaj fariĝis brazila civitano en Porto Alegre, ĉefurbo de Suda Riogrando.

En oktobro 1951, en Porto Alegre, Alberto Flores prezentis en spiritisma kongreso la tezon "Esperanto kiel lingvo utila por helpi Spiritismon". En 1954, li diplomiĝis kiel inĝeniero pri metalurgio kaj transloĝiĝis al la sidejo de CSN, Companhia Siderúrgica Nacional (Nacia Siderurgia Kompanio). Li ekinstruis Esperanton al dekoj da gelernantoj.

Fondinto de loka Volta Redonda Esperanto-Klubo (VREK). Alberto Flores verkis dekojn da artikoloj pri spiritismo kaj Esperanto. Dum la Internacia Spiritisma Kongreso, okazinta de la 1-a ĝis la 5-a de oktobro 1989, en Braziljo li prezentis la referaĵon "Esperanto kiel lingvo de la monda spiritisma familio kaj kiel ilo por la disvastigado de Spiritismo".

En granda aĝo, dum pluraj jaroj Alberto Flores instruis en asocio de emeritoj, agado kiu en 2019 inspiris grupon en Berlino instrui la lingvon Esperanto kiel okupa kultura terapio.

Referencoj
----------

1. ↑  Flores en Almanko 2012, Esperanto en Berlino kaj Brandenburgio,

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 646477
 |
La **nekonscio** estas en nefakula lingvaĵo termino uzebla por la memoroj aŭ pensoj pri kiuj oni ne povas memori kiam oni deziras kaj kiuj estas memorataj en nespecifa momento, ĝenerale temas pri la informo de onia cerbo ne manipulebla volonte. En tiu nefaka lingvaĵo, tiu termino **nekonscio** uzeblas por aludi la aron de mensaj procezoj kiuj ne bezonas dependi de prioritato, ĉar ne estas fundamentaj por specifa tasko aŭ ĉar ili havas antaŭviditan vojon kiu atentas tiujn eventojn aŭtomate, kaj pro tio ili ne estas pensataj konscie. Estas uzebla ankaŭ kiel pejorativa esprimo, por aludi la konscion de freneza aŭ neresponsa individuo, nekapabla doni racion pri siaj faktoj aŭ agoj.

Uzata la unuan fojon kiel teknika termino angle en 1751 (kun la signifo ne esti konscia) de la skota juristo Henry Home Kames (1696-1782), la termino nekonscio populariĝis pli poste en Germanio, en romantisma epoko, por aludi stokon de mensaj bildoj, fonton de pasioj kies enhavo eskapis el la konscio.

Ĉe psikoanalizo, nekonscio estas nekonata loko por la konscio, "la alia scenejo".

Vidu ankaŭ
----------

* Kutimo (psikologio)

* Kategorio Nekonscio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Nekonscio en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
Koordinatoj: 50° 08′ 24″ N 12° 21′ 28″ O﻿ / ﻿50.14000 °N, 12.35778 °O﻿ / 50.14000; 12.35778 (mapo)

**Žírovice** (antaŭe ĉeĥe: *Syrmice, Sirmice*, germane *Sirmitz*) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Františkovy Lázně, troviĝanta en distrikto Cheb. En la jaro 2021 daŭre vivas ĉi tie 355 loĝantoj. Estas ĉi tie registritaj 122 adresoj. Al la vilaĝo apartenas solejo Seníky.

**Žírovice** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 5,06 km².

Geografio
---------

Žírovice troviĝas proksimume 3 kilometroj norde de Františkovy Lázně en supermara alteco 452 metroj. Tra la vilaĝo trafluas rojo Stodolský potok.

Historio
--------

La unua skribmencio pri Žírovice devenas el la jaro 1297.

Loĝantaro
---------

Evoluo de nombro de loĝantojLa datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj  

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1869 | 316 |
| 1880 | 504 |
| 1890 | 509 |
| 1900 | 538 |
| 1910 | 652 |
| 1921 | 566 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1930 | 706 |
| 1950 | 253 |
| 1961 | 325 |
| 1970 | 261 |
| 1980 | 196 |
| 1991 | 161 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2001 | 214 |
| 2011 | 354 |
| 2021 | 355 |

Memorindaĵoj
------------

* Dia torturo

Transporto
----------

Žírovice situas ĉe ŝoseo 21312, deflankiĝanta en Františkovy Lázně el ŝoseo I/64 kaj kondukanta ĝis Nový Drahov. Ĉe solejo Seníky troviĝas fervoja haltejo *Žírovice-Seníky* sur fervojlinio 147.

Interesaĵoj
-----------

En la vilaĝo troviĝas la t.n. Papilia domo, kie estas bredataj multaj specioj de ekzotikaj papilioj. Troviĝas ĉi tie ankaŭ botanika ĝardeno, kie la papilioj moviĝas kaj kie oni kulturas nutraĵon por ili. Konsisto de tiu ĉi ekipaĵo estas ankaŭ informejo kun ebleco aĉeti suvenirojn aŭ lignajn turismajn markojn.

Fotogalerio
-----------

* Rando de la vilaĝo Rando de la vilaĝo

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de urbo Františkovy Lázně (8) |
| --- |
| Aleje-Zátiší (Aleje) ~ Dlouhé Mosty ~ Dolní Lomany ~ Františkovy Lázně ~ Horní Lomany ~ Krapice ~ Slatina ~ Žírovice |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Tiu ĉi artikolo temas pri la planglingvo **Kod.** Tamen **kod** estas ankaŭ kodo de alia lingvo laŭ normo ISO 639-3. |

**Kod** estas planlingvo proponita de Johann Vielberth en 2000. La projekto ne estas prezentita kiel lingvo, sed nur kiel "kodo". Laŭ la aŭtoro, oni devas "nur" ŝanĝi la gramatikajn markojn (afiksojn, fleksiojn, ktp.) de sia gepatra lingvo per vortetoj de Kod, kaj, ankaŭ, la multsencan vortprovizon de naturaj lingvoj per unusensa votprovizo de Kod.

Vere, ĝi estas izolanta apriora lingvo. La aŭtoro diras ke Kod ne havas "gramatikon" nur ĉar ĝi ne havas fleksion aŭ aglutinon. 

Ĝi uzas propran alfabeton, sed oni preskaŭ rezignis pri ĝi en 2005.

Literaturo
----------

* Liu Haitao: *Kio estas KOD? Kiel ĝi funkciu?* En: *Informilo por Interlingvistoj* 57 (2/2006) Arkivigite je 2007-07-02 per la retarkivo Wayback Machine, paĝoj 2–5.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2007-05-20 per la retarkivo Wayback Machine *(angle, france, germane, hispane kaj itale)*
**Alberto FRANCO** (En Esperanto-medio Alberto Franko) naskiĝis en Seviljo (Sevilla, suda Hispanio) la jaron 1965. Li aŭtodidakte gustumis sian unuan esperanto-gramatikon en 1980 kaj movadaniĝis unu jaron poste ĉe la vigla Asociación Sevillana de Esperanto, grava referenco en la hispana movado dum la okdekaj jaroj. De 1985 li serioze (sed malofte) verkadis en esperanto, nur rakontojn kaj novelojn. Li aniĝis al la tiama HEJS (Hispana Esperanta Junulara Societo) kaj fariĝis ties prezidanto en 1987, okaze de la jubilea kongreso en Madrido. Li rapide kunfandiĝis en la tiama literatura etoso kun aliaj junaj elstaraj verkistoj, kiel Francisco Javier Moleón, Albert Reyna aŭ María José Quesada. La tiel nomata Hispana Opo aperigis siajn fruajn rakontojn kaj novelojn en la kompilado Pandemonio (Málaga, 1987). En tiu opa verko elstaras La enĉerkigito, kie, laŭ Jorge Camacho, videblas la inspiro de García Márquez kaj Borges. Tiu Opo estis antaŭanto aŭ eĉ ĝermo de la posta kaj pli sukcesa Ibera Skolo, al kiu aliĝis aliaj aŭtoroj kiel Liven Dek, Miguel Fernandez, Jorge Camacho kaj Gonçalo Neves. En 1992 ili kune aperis en la literatura revuo Iltis-Forumo, kie Alberto Franco publikigis 'Skizo pri Sensolva Enketo', majstra verketo kunfandanta la universojn de Melville kaj Lorca. En Sferoj 8 (Santander, 1993) aperis 'Linie-antaŭen', kie, laŭ Abel Montagut, Franco elpintas kiel majstra kurtisto: 15 fragmentoj kun diversaj proponataj legordoj, kiuj malfermas novajn perspektivojn pri la utilo de la propra pensado kaj legado. Li estis aktiva kunlaboranto, ne nur pri literaturo sed ankaŭ pri politiko, en esperantaj publikaĵoj kiel Monato (gazeto), i.a. la novelo *Eŝafodo* (Monato, 1993, n-ro 1).
En julio 1994 li publike kabeis dum prelego en la Londona Esperanto-klubo pro seniluziiĝo pri la esperanta movado en Hispanio. Interalie, estinte vicprezidanto de HEF (Hispana Esperanto-Federacio) li devis demisii pro subtenado de la struktura sendependo de la kataluna movado disde la Hispana Federacio.
**Andor Zsoldos** [ĵoldoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zsoldos Andor** estis hungara scenaristo, aktoro, produktoro. Lia origina familia nomo estis *Gutman*, lia persona nomo eksterlande ofte estis *André*.

Andor Gutman naskiĝis la 27-an de julio 1893 en Budapeŝto, li mortis la 28-an de oktobro 1976 en Holivudo (Los Anĝeleso), Kalifornio, Usono.

Biografio
---------

Andor Zsoldos akiris aktoran diplomon en Lernejo de Tutlanda Aktorasocio en 1912, poste li estis aktoro en Szatmárnémeti, Nagyvárad, Marosvásárhely kaj Miskolc. En 1922 li fondis teatron kaj tiutempe li estis ĵurnalisto. Inter 1927–1933 li estis scenaristo en Berlino, ankaŭ kolego de Max Reinhardt. Pro la nazioj li hejmenvenis kaj estis plu scenaristo. Lia filmo estis premiita en Cannes en 1947. Li instruis en la akademio. Depost fiasko de la hungara revolucio de 1956 li disidis kaj en Vieno li fonis filman firmaon. Tamen iom poste li translokiĝis al Usono. Unufoje li revizitis Hungarion en 1967. Li havis edzinon.

Liaj scenarlibroj (elekto)
--------------------------

* *Diadalmas élet* (1923)
* *Es gibt eine Frau, die dich niemals vergißt* (1930)
* *Piri mindent tud* (1932)
* *Rákóczi induló* (1933, ankaŭ produktoro)
* *Döntő pillanat* (1938)
* *A tanítónő* (1945, ankaŭ produktoro, la filmo premiita en 1947)

Liaj aliaj verkoj (elekto)
--------------------------

* *Mátyás király* (opereto, prezentita en Teatro Városi)
* *Szürke porszem* (poemaro, 1974, premiita en 1976)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
*

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 745548
* GND: 1211057747
* VIAF: 65669315
 |



* Portalo pri Biografio
* Portalo pri Filmo
**Andor Szécsény** [sEĉEnj], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Szécsény Andor** estis hungara kirurgo, altlerneja instruisto.

Andor Szécsény naskiĝis la  8-an de aprilo 1920(nun 1920-04-08) en Fadd, li mortis la 4-an de januaro 2002 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Andor Szécsény maturiĝis en gimnazio en Nagykőrös, poste li akiris medicinan diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1944. Post la diplomo li eklaboris en hospitalo en Budapeŝto, pli poste li soldatiĝis en milithospitalo. Plej laste li estis militkaptito, tamen li faris kirurgiajn laborojn en usona hospitalo en Germanio. Hejmenveninta en 1946 li eklaboris en kirurgia kliniko kaj post 2 jaroj li akiris kirurgian diplomon, en 1959 pulmokirurgian diplomon. Li kandidatiĝis en 1961 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li estis altigita docento en 1965, profesoro en 1970, klinikestro, ankaŭ institutestro ekde 1975. Li estis rektoro de Universitato Semmelweis inter 1979-1985. Li pensiuliĝis en 1990. Li ricevis premiojn inter 1951-1990.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Sebészet és Traumatológia* (studenta lernolibro, dufoje eldonita)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun fotoj
* hungarlingva biografio kun bildo

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 828844
 |


* Portalo pri Biografio
**LUKÁCSY Kristóf** (luka:ĉi) estis hungara armenologo. Li naskiĝis en Bethlen la 30-an de marto 1804 kaj mortis en Szamosújvár la 24-a de oktobro 1876.

Biografio
---------

Kristóf Lukácsy ordinis pastro en Vieno] en 1827 kaj ekde tiam li estis armena helppastro en Szamosújvár. Ekde 1837 li estis instruisto en pastroedukejo de Gyulafehérvár, ekde 1853 samloke gimnazia direktoro. Ekde 1856 ĝis sia morto li estis armenkatolika parokestro de Szamosújvár, distrikta dekano, ekde 1861 samtempe direktoro de la loka gimnazio. Dum la periodo de absolutismo li rifuzis la nomumon armena episkopo de Transilvanio. Per sia donaco (40 000 Ft) li establis la armenan knaborfejon en Szamosújvár. Li estis la establinto de la hungarlingva armenologio. Lia armena-latina vortaro restis en manuskripto.

Verkoj ĉefaj
------------

* *Historia Armenorum Transsilvaniae* (Vieno, 1859);
* *Adalékok az erdélyi örmények történetéhez* (Kolozsvár, 1867);
* *A magyarok őselei, hajdankori nevei és lakhelyei* (Kolozsvár, 1870).

Bibliografio
------------

* L.-szám (Armenia, 1893. 11.).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Berikon-Widen (stacidomo). |

Pri la komunumo
---------------

 **Berikon** estas urbo
komunumo en la distrikto Bremgarten de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 4491 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

Geografio
---------

La komunumo situas sur la kulmino de la Mutschellen-Pasejo ĉe la limo kun Kantono Zuriko. La komunumo konsistas el la du vilaĝoj Oberberikon kaj Unterberikon, kiuj kunkreskis du la lastaj jaroj.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Berikon limas en nordo al Rudolfstetten-Friedlisberg im Norden, en oriento al Birmensdorf (Kantono Zuriko), en sudo al Oberwil-Lieli, en okcidento al Zufikon, kaj en nordokcidento al Widen.

Trafiko
-------

Tra la komunumo pasas la mallarĝŝpura fervojo de Dietikon al Bremgarten. La stacidomo de Berikon situas ekzakte sur la Mutschellen-pasejkulmino. De tie eliras ankaŭ poŝtaŭtolinioj al Baden kaj Zuriko-Wiedikon.

Historio
--------

Preĝejo Sankt-Maŭricio en Berikon
La unua dokumenta mencio de Berikon datiĝas de la 28-a de junio 1153 kiel *Berchheim*.

En mezepoko Berikon apartenis al la Habsburgoj, kiuj en Berikon funkciigis tribunalon. Kiam la Svisa Ĵurkomunumo en 1415 konkeris la hodiaŭan Argovion, Berikon estis metita sub la suvereneco de la urbo Zuriko, kiu dividis la lokon en du partojn, nome Oberberikon, kiu estis atribuita al la *distriko Keln* kaj Unterberikon, kiu fariĝis parto de la Grafejo Baden. Okaze de la Helveta Revolucio en la jaro 1798 Argovio estis liberigita de la ĵurkomunuma servuteco. La du komunumoj nun estis atribuita al la Kantono Baden. En 1803 post la integriĝo de la Kantono Baden al la nova Kantono Argovio, la du komunumopartoj estis reunuigitaj. La civitanaj komunumoj ankoraŭ ĝis la jaro 1906 restis apartaj.

Vidu ankaŭ
----------

* Berikon-Widen (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Berikon
* Berikon en la Historia Leksikono de Svislando

* Kategorio Berikon en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Bremgarten |
| --- |
| Arni • Berikon • **Bremgarten** • Büttikon • Dottikon • Eggenwil • Fischbach-Göslikon • Hägglingen • Hermetschwil-Staffeln • Islisberg • Jonen • Niederwil • Oberlunkhofen • Oberwil-Lieli • Rudolfstetten-Friedlisberg • Sarmenstorf • Tägerig • Uezwil • Unterlunkhofen • Villmergen (Hilfikon) • Widen • Wohlen • Zufikon |  |

 |
**Andor Zsótér** [ĵOtEr], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zsótér Andor** estis hungara entreprenisto, mecenato. Lia nobela antaŭnomo estis *szatymazi* ekde 1892. Li estas konata, kiel **Wesselényi de Szeged** pro agadoj dum la Inundo de la Tiso (1879).

Memortabulo pri Andor Zsótér
Andor Zsótér  Arkivigite je 2016-02-23 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis en 1824, li mortis en 1906.

Biografio
---------

Andor Zsótér parte apartenis al la greka minoritato de la lando. Li longe helpis laborojn de sia patro, kiu havis 99 ŝipojn por komercadi (pli da ŝipoj nur rajtis havi nur la reĝo mem). En 1843 kun sia patro li fondis ŝparkason, kies titulara direktoro li estis dum 55 jaroj. Li batalis dum la Hungara revolucio de 1848 en rango ĉefleŭtenanto. En 1849 unu el la familiaj domoj iĝis milita hospitalo kaj kazerno, tie okazis eĉ kunsido de la hungara kabineto. Dum la supre menciita inundo li donis apogojn kaj loĝadojn al 3000 homoj, poste stabo de Lajos Tisza gvidis la rekonstuajn laborojn en domo de Zsótér. Andor Zsótér kolektis 3500 librojn, li donacis grafikaĵojn al la urba muzeo, kiu iĝis kerno de la bildaro.

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Szeged (2004)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Andor Zsótér en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Andor Sponer** [ŝponer], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sponer Andor** estis hungara notario, parlamenta deputito, tradukisto.

Andor Sponer naskiĝis la 6-an de februaro 1843 en Nagy-Lomnic (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Veľká Lomnica en Slovakio), li mortis la 22-an de novembro 1917 en Kakaslomnic (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Veľká Lomnica (Slovakio).

Biografio
---------

Andor Sponer akiris juran kaj ŝtatsciencan diplomojn en Reĝa Universitato de Pest en 1865. Post siaj studoj li laboris en juĝejo, inter 1867-1870 li estis notario de Szepes. En 1871 li forlasis la oficejon, li edziĝis, poste li okupiĝis pri la familia bieno. Ekde 1878 li estis parlamentano, sed tiutempe li havis postenon ankaŭ ĉe la luterana eklezio. Li ofte tradukis al la hungara kaj germana lingvoj, ili aperis en Hölgyfutár, Vasárnapi Ujság kaj aliaj similaj gazetoj.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Dichtungen von Johann Arany* (1880)
* *Die Tragödie des Meschen* (1891, 1899)
* *Alexander Petőfi's ausgewählte Gedichte* (1895)
* *Mikszáth, Des Feldzeugmeisters Tod, Servus Vetter Paul! Zwei Novellen.* (1902)
* *Heine Henrik válogatott költeményei* (1906)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* elektitaj tradukaĵoj

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 707916
* GND: 117485705
* VIAF: 42616483
* ISNI: 0000 0000 0999 9544
* SUDOC: 248729012
 |
**Pflerscher Bach** [pflerŝa baĥ] estas rivereto en Suda Tirolo, flanka rivero de Eisack, en kiun ĝi fluas ĉe Gossensass. Ĝi trafluas la vilaĝojn *Innerpflersch* kaj *Außerpflersch*, kiuj apartenas al Brenner. Ĝia alflua baseno etendiĝas inter 3.250 kaj 1.080 metroj super marnivelo.

La plej alta loko de la baseno estas je 3.267 m super marnivelo, ĉe monto *Östlicher Feuerstein*.

Trafike la valo de Pflerscher Bach gravas, ĉar la fervojo tra montpasejo Brenero (inter Italio kaj Aŭstrio) uzas ĝin por trairi pliparton de la niveldiferenco inter Brenero kaj Sterzing (ĉ. 400 metroj). Pro tio la fervojo devas devii ĉirkaŭ kvin kilometrojn okcidenten kaj poste reveni al la valo de Eisack. Tunelo finkonstruita en 1999 ne esence ŝanĝis tion ĉi.

En 2007 la akvokvalito de la rivereto atingis, kun malmulte da rezervo, la unuan klason; oni konstatis iom da pliboniĝo kompare al 2003.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Provinca retejo pri la rivereto (itale)
* Provinca retejo pri la rivereto (germane)
* Pflersch-tunelo en la germana vikipedio

Notoj
-----

1. 1 2  Priskribo en la provinca retejo, germane aŭ itale
**Kristóf Rasovszky** [kriŝtOf raŝovski], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Rasovszky Kristóf** estas hungara naĝisto, olimpiano, mondĉampiono. Liaj naĝdistancaj branĉoj estis de 400 m ĝis 25 km.

Kristóf Rasovszky naskiĝis la 27-an de marto 1997 en Veszprém (urbo).

Biografio
---------

Kristóf Rasovszky naskiĝis en urbo, kie la Balatono situas proksime. Krom la naĝado li studis en universitato. Li ricevis ŝtatan premion en 2021.

### Sporta kariero

Kristóf Rasovszky aĝis 4, kiam li eklernis la naĝon. Inter 2015-2022 li estis hungara ĉampiono dekfoje, dum li apartenis al la hungara nacia teamo inter 1966-1975 91-foje. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 2016 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 2020 kun arĝenta medalo en 2020, krome en mondĉampionumo li estis la unua en 2019.

Fontoj
------

* hungarlingva datenaro kun foto
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2018-12-01 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva intervjuo kun fotoj
* hungarlingva intervjuo kun foto
* hungarlingva intervjuo kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 807827
 |



* Portalo pri Biografio
La kolonelo **Juan Blas HERNÁNDEZ**, konata ankaŭ kiel *El Sandino de Cuba* (20a de Januaro, 1879, Canasí (Matanzas, Kubo) - 9a de Novembro, 1933, Havano) estis elstara kuba aktivulo en la ribelo de 1933 kontraŭ Gerardo Machado. Li estris kelkajn sukcesajn kampanjojn kontraŭ la trupoj de Machado survoje al Havano.

En 1931 Hernández ribeliĝis en Morón (Ciego de Ávila) dum insurekcio kontraŭ la diktaturo de Machado. La insurekcio malsukcesis, sed Blas Hernández organizis propran armeon kiu kvankam malsukcesa restis en lukto, kaj sukcesis organizi armeon komponitan de kelkaj miloj de homoj. Poste, je okazo de formado de nova registaro estrita de Fulgencio Batista, li estis invitita veni en Havanon sed nearmita.

En 1933, Blas Hernández ribeliĝis kontraŭ Batista, kiu same estis iniciatinta propran diktaturon, kaj atakis la kastelon Atarés en Havano. Batista, decidis pafi el militŝipo kaj per peza artilerio, kio okazigis homamasajn perdojn kaj devigan kapitulacon de Hernández. Dum kapitulaco, Hernández kiu estis jam vundita estis perfidita de la malamikoj kaj murdita de membro de la armeo de Batista, kiu pafis al li en la brusto kaj en la kapo.​

Notoj
-----

1. ↑   Argote-Freyre, Frank, 2006 Fulgencio Batista: Volume 1, From Revolutionary to Strongman. Rutgers University Press, New Brunswick, New Jersey ISBN 978-0813537010 pp. 96-102, 110-122
2. ↑   Aparicio Laurencio, Ángel (Author) y Jorge Hernández Martín (Editor) 1994 Blas Hernández y la Revolución de 1933: La campana en los campos de Cuba (Colección Cuba y sus Jueces) Ediciones Universal 1a eldono Miami ISBN 0-89729-706-7 ISBN 978-0-89729-706-6

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 717161
* LCCN: no94025238
* VIAF: 22399913
* ISNI: 0000 0000 4311 9328
* SUDOC: 081267851
* BNF: 146471325
 |
**Blantyre** estas metropolo, la plej granda urbo kun universitato, financa kaj komerca centro, regiona ĉefurbo de Malavio.

La ruĝa punkto montras lokon Blantyre
Preĝejo en Blantyre

Bazaj informoj
--------------

* 15° 47′ 10″ S 35° 00′ 21″ O﻿ / ﻿15.78611 °S, 35.00583 °O﻿ / -15.78611; 35.00583 (mapo)Koordinatoj: 15° 47′ 10″ S 35° 00′ 21″ O﻿ / ﻿15.78611 °S, 35.00583 °O﻿ / -15.78611; 35.00583 (mapo)
* Areo: 228 km²
* Supermara alteco: averaĝe 1039 m (inter 780-1612 m)
* Loĝantaro: 732.518 (en 2008)
* Horzono: UTC +2
* Telefonkodo:

Geografio
---------

Blantyre situas sur altebenaĵo en monteta areo.

Historio
--------

Blantyre fondigis en 1876 fare de ekleziuloj kaj urbiĝis en 1895. La britoj faris la urbon centro de eburokomercado. Urĝe la urbo havis gravajn komercajn vojojn. En 1956 la najbara urbeto aliĝis al Blantyre.

Klimato
-------

Blantyre havas tropikan klimaton, tamen la alteco influas ĝin. 2 sezonoj estas. La pluvsezono estas de novembro ĝis aprilo, la seka sezono daŭras de majo ĝis oktobro. Jare pluvas po 1122 mm. La temperaturo inter majo-julio estas 21 °C, ekde septembro iom pli.

Vidindaĵoj
----------

* preĝejo omaĝe al Ĉiuj Sanktuloj
* muzeo

Ekonomio
--------

Blantyre estas industria centro, sed tie funkcias la landa borso. Ono prilaboras la plej diversajn varojn.

Trafiko
-------

Blantyre havas stacidomon kaj internacian flughavenon. La vojaj kontaktoj estas bonaj.

Ĝemelurboj
----------

* Germanio Hannover, Germanio
Kuprogravuraĵo de Turko en libro de Karl Gottlieb von Windisch el la jaro 1783
**Turko** estas mekanika maŝino, praktikata en la 18-a kaj la 19-a jarcento, kiam ĝiaj posedantoj prezentis ĝin kiel ŝakan aŭtomaton, sed fakte ĝi estis tre tralaborita mistifikaĵo. La mekanismon konstruis en la jaro 1771 aŭstra inventisto Wolfgang von Kempelen kaj li prezentis ĝin al publiko ankoraŭ la saman jaron en kastelo Schönbrunn dum ĉeesto de Maria Teresia. La maŝino kapablis ludi bonan ŝakludon kontraŭ homa kontraŭludanto aŭ prezenti la t.n. promenon de ĉevalo - ŝaka problemo donanta al ludanto ĉirkaŭveturi per ĉevalo la tutan ŝaktabulon tiel, por ke ĉiun kampon li vizitu ĝuste nur unufoje.

Sian nomon Turko ĝi ricevis laŭ sia aspekto. Publike ĝi estis prezentita kiel aŭtomato, sed fakte temis pri mekanika aparato kaŝanta veran ŝakiston, kiu okaze de kontrolo de la interno de la ŝranko transŝovis sin el unu flanko al la alia. Li priregis Turkon dum la ludo, dum kio li estis informita pri la movoj helpe de magnetoj, kiujn li prilumis per kandelo. Turko ludis en multaj landoj de Eŭropo kaj Ameriko dum preskaŭ 84 jaroj, kaj li venkis super multaj siaj elvokintoj inkluzive de ŝtatuloj kiel Napoléon Bonaparte kaj Benjamin Franklin. Kvankam multe da homoj esprimis suspekton, ke interne estas kaŝita homo, publike la trompo estis klarigita nur en la jaro 1857 en usona periodaĵo *The Chess Monthly*. Tiutempe la maŝino jam ne plu ekzistis: en la jaro 1854 ĝi forbrulis dum incendio de muzeo en Filadelfio.

* Kategorio Turko (maŝino) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Zoltán Ambrus** [ambruŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ambrus Zoltán** estis hungara ŝlagromuzikisto (gitaristo, kantisto, tekstopoeto).

Zoltán Ambrus naskiĝis la 19-an de majo 1966 en Budapeŝto, li mortis la 7-an de julio 2019 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Zoltán Ambrus frekventis mezlernejon, sed li interesiĝis pri ŝlagroj. Li aĉetis gitaron kaj aliĝis al amikoj, same gitaristoj. En 1990 li estis fondinta membro de "Irigy Hónaljmirigy," kiu ofte faris muzikajn parodiojn. En 2005 li preskaŭ mortis pro aŭtoakcidento, poste li tre longe resaniĝis. Baldaŭ li forlasis la Irigy Hónaljmirigy-on kaj en 2012 li aliĝis al alia ŝlagrorkestro. Li mortis post longa kriza malsano. Li havis edzinon, kiu naskis dufoje, tamen post 18 jara edziĝo li eksedziĝis.

Elektitaj ŝlagrotekstoj
-----------------------

* A legutolsó dal
* Egy kicsit csendben lehetnél!
* Elszállt a kismadár
* Szétesem

Vidu ankaŭ
----------

* Ambrus aŭdebla
* Ambrus aŭdebla

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 653340
* VIAF: 163775364
* ISNI: 0000 0001 1240 5193
 |