| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**ĉina rozo** |
| --- |
|  |
| Rosa chinensis var. semperflorens*Rosa chinensis* var. *semperflorens* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | dukotiledonuloj *dicotyledones* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | *Rozaloj*  Rozales |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | *Rozacoj*  *Rosaceae*  |
| Subfamilio: | Rosoideae |
|
|
|
|
| Genro: | *Rozo ’’ Rosa* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | Rosa chinensis |
|

 |
| Dunomo |
| ***Rosa chinensis***JACQ. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri ĉina rozo  |

 |
| v • d • r |

***Rosa chinensis*** aŭ ***ĉina rozo***  estas plantgenro el la genro rozo (*Rosa*) ene de la familio de la Rozacoj (Rosaceae). Ĝi devenas el la mezĉinaj provincoj Gŭiĝoŭo, Hubejo kaj Siĉuano.

Priskribo
---------

### Habito kaj folio

*Rosa chinensis* kreskas kiel staranta arbusto kaj atingas kreskoalton de 1 ĝis 2 metrojn. La fortaj, rondaj branĉoj havas preskaŭ kalvan, purpur-brunan ŝelon kaj povas ekzisti multajn kurbajn pikaĵojn.

La alternesidantaj folioj havas tigon kaj foliplaton kaj estas entute 5 ĝis 11 cm longaj. La folitigo kaj la folirakio havas nur malmultajn pikaĵojn kaj estas glande kaj lanuge haraj. La nepara foliplato havas ofte tri ĝikvin, malofte sep plumajfolioj. La folietoj estas 2,5 ĝis 6 sm longaj kaj 1 ĝis 3 cm larĝaj, larĝe ovoformaj aŭ ovoforme oblongaj kaj havas rondigitan aŭ pintan bazon kaj pintan apekson. La supra folisurfaco estas brile malhelverda. Ambaŭ surfacoj estas preskaŭ kalvaj. La stipuloj estas plejparte kunkreskinta al la tigo..

### Floro kaj frukto

La planto floras en Ĉinio de aprilo ĝis septembro. Malofte la floroj staras unuope, ofte kvaroe aŭ kvinope. La 2,5 ĝis 6 cm longa petiolo estas preskaŭ kalva aŭ glande-lanuge hara.

La floroj povas malforte odori. La duseksaj floroj estas radiosimetriaj kaj havas diametron de 4 ĝis 5 cm. Ili estas kvinnombraj kun duobla involukro. Ekzistas kulturformoj kun simplaj ĝis pli aŭ malpli plenaj floroj, kiuj estas sovaĝiĝita en Ĉinio kaj aliaj regionoj kun moderaj klimatoj. La kalva hipantio (hypanthium) estas ov-globforma aŭ pirforma. La frue defalantaj sepaloj estas ovformaj aŭ similas al ordinara folio. La kvin aŭ pli petaloj estas blankaj roseaj, ruĝaj aŭ purpuraj, renverse ovoformaj kun kojnforma bazo kaj rondigita apekso. Ekzistas multajn stamenoj. La libera hara pistilo estas pli granda ol la petaloj.

En Ĉinio la rozfruktoj maturiĝas de junio ĝis novembro kaj estas ruĝaj. La fruktoj estas ov- aŭ pirformaj kaj 1 ĝis 2 cm grandaj.

### Kromosomoj

La kromosomo-nombro estas x = 7. Troviĝis ploidioj kun 2n = 21, 28 kaj 2n = 14..

Sistematiko kaj disvastigo
--------------------------

La unua priskribo de *Rosa chinensis* okazis 1768 fare de Nikolaus Joseph von Jacquin en *Observationum Botanicarum*, 3, p. 7, tabulo 55. Sinonimo por *Rosa chinensis* JACQ. : *Rosa indica* L. *Rosa montezumae* BERTOL.

*Rosa chinensis* devenas el la mezĉinaj provincoj Gŭiĝoŭo, Hubejo kaj Siĉuano. La kulturformoj estas disvastigitaj en multaj partoj de Ĉinio.

Ekzistas tri varioj:

* *Rosa chinensis* JACQ. var. *chinensis* (sin.: *Rosa nankinensis* LOUR. *Rosa sinica* L.): Ĝi nur estas konata kiel kultivata planto kaj havas ruĝajn, roseajn ĝis blankajn duonplenajn ĝis plenajn florojn. Ekzistas multaj kultivaroj.
* *Rosa chinensis* var. *semperflorens* (CURTIS) KOEHNE}} (sin.: *Rosa semperflorens* CURTIS): Ĝi nur estas konata kiel kultivata planto. Ĝiaj pli aŭ malpli plenaj floroj estas ruĝaj ĝi malhelpurpuraj.
* *Rosa chinensis* var. *spontanea* (REHDER & E.H.WILSON) T.T.YU & T.C.KU (sin.: *Rosa chinensis* f. *spontanea* REHDER & E.H.WILSON}}): Ĝi troviĝas en la tuta disvastigejo kaj havas plej ofte ruĝajn, simplajn florojn.

Utiligado
---------

### Ornamplantaj bredformoj

En Ĉinio la diversaj formoj de *Rosa chinensis* estis kultivataj en ĝardenoj jam delonge, tial ne facilas distingi inter sovaĝaj kaj kultivataj formoj. Jam Konfuceo raportis pri la kultivado de la ĉina rozo en la imperiestraj ĝardenoj de Pekino 500 a. K. Multaj rozaj kultivaroj estis breditaj helpe de *Rosa chinensis*. *Rosa chinensis* estas la sovaĝa formo de hibridoj de la ĉina rozoj]].

### Utiligado kiel kurac- kaj nutraĵplanto

Krom kiel ornamplanto la rozo estas uzata multflanke. La junaj plantpartoj (florbrĝonoj kaj floroj) estas manĝataj kiel kuireja herbo kaj kiel supa inkredienco. De la rozfruktoj manĝeblas maldika karneca tavolo krude aŭ kuirite. La semoj enhavas multe da vitamino E. Ili etas muelitaj kaj la faruno estas aldonita al aliaj nutraĵoj. La medicina efiko estas esplorata.

Fontoj
------

* Gu Cuizhi & Kenneth R. Robertson: *Rosa*: *Rosa chinensis*, S. 368 – textgleich online wie gedrucktes Werk, In: Wu Zheng-yi & Peter H. Raven (Hrsg.): *Flora of China*, Volume 9 – *Pittosporaceae through Connaraceae*, Science Press und Missouri Botanical Garden Press, Beijing und St. Louis, 2003. ISBN 1-930723-14-8

### Referencoj

1. 1 2   *Ĉina rozo* en *Germplasm Resources Information Network* (GRIN), Agrikultura ministerio de Usono (USDA), Agrikultura esplora servo (ARS), National Genetic Resources Program. National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Marilando.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12   Gu Cuizhi & Kenneth R. Robertson: *Rosa*: *Rosa chinensis*, S. 368 – textgleich online wie gedrucktes Werk, In: Wu Zheng-yi & Peter H. Raven (Hrsg.): *Flora of China*, Volume 9 – *Pittosporaceae through Connaraceae*, Science Press und Missouri Botanical Garden Press, Beijing und St. Louis, 2003. ISBN 1-930723-14-8
3. ↑   *Ĉina rozo* ĉe Tropicos.org. En: *IPCN Chromosome Reports.* Missouri Botanical Garden, St. Louis
4. ↑   *Ĉina rozo* ĉe Tropicos.org. Missouri Botanical Garden, St. Louis
5. ↑   Ŝablono:PFAF

Literaturo
----------

* Heinrich Schultheis: *Rosen: die besten Arten und Sorten für den Garten*, S. 58, Ulmer: Stuttgart 1996, ISBN 3-8001-6601-1
* Ute Bauer: *Alte Rosen: Geschichte, Verwendung, Gestaltung, Pflegepraxis*, S. 14, BLV: München 2004, ISBN 3-405-16713-2

Vidu ankaŭ
----------

* ĉina or-rozo
* sovaĝrozoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ĉina rozo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ĉina rozo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Ĉina rozo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* Illustration aus der *Flora of China*: *Rosa chinensis* var. *chinensis* Figur 4-7.
* Gordon Cheers: Botanica. Das ABC der Pflanzen. 10.000 Arten in Text und Bild. 2003, Könemann Verlagsgesellschaft, 3-8331-1600-5