|  |  |
| --- | --- |
|  Redaktas | **Ĉi tiu artikolo estas redaktata de iu.**

---

Por eviti la riskon de redaktokonflikto, ne redaktu la artikolon. Kontrolu la kronologion kaj forigu la ŝablonon, se necese. |

Dentisto kuracanta kun helpo de asistantino.
Ideala stato de dentaro.
*Farmisto ĉe la dentisto*, Johann Liss, ĉirkaŭ 1616-17.
Mezepoka dentisto foriganta denton. Londono; ĉirkaŭ 1360-75.
**Dentokuracado** estas la parto de la medicino kiu zorgas pri prevento, diagnozo kaj kuracado de ĉiaj malsanoj ĉe la dentoj, la buŝo kaj la makzeloj, kun ĉiuj apudaj kaj rilataj strukturoj kaj histoj, partikulare ĉe la makzelovizaĝa (makzelo kaj vizaĝo) areo.

Kvankam ĉefe rilata al dentoj plej populare, la kampo de dentokuracado aŭ la pridenta medicino ne estas limigitaj al dentoj sed inkludas aliajn aspektojn de la kraniovizaĝa komplekso inkluzive de la temperomandibula artiklo kaj aliaj apogaj strukturoj. La esprimo dentokuracado estas la praktiko de *odontologio* (de malnovgreka ὀδούς (odoús, "dento")) - la studo de la strukturo, evoluo, kaj anomalioj de la dentoj. Pro ilia granda interkovro en koncepto, dentokuracado ofte estas ankaŭ komprenita kiel inkludante la nun plejparte malfunkcian medicinan specialaĵon de stomatologio (la studo de la buŝo kaj ĝiaj malsanoj) pro kio la du esprimoj estas utiligitaj interŝanĝeble en kelkaj mondoregionoj.

Dentokuracado estas ĝenerale konsiderita grava por totala sano. Denta pritraktado estas aranĝita fare de la denta teamo, kiu ofte konsistas el dentisto kaj dentaj helpantoj (dentaj asistantoj, dentoflegistoj, dentoteknikistoj, kaj dentaj terapiistoj). La plej multaj dentistoj laboras en privataj praktikoj (primarkuracado), kvankam kelkaj laboras en dentaj hospitaloj (sekundara prizorgo) kaj aliaj institucioj (lernejoj, malliberejoj, armeaj bazoj, ktp.).

La historio de dentokuracado preskaŭ estas same antikva kiel la historio de la homaro kaj civilizo kie la plej frua indico originas de restaĵoj de 7000 a.K. de la fruaj Harappan-periodoj de la Induso-civilizacio (ĉ. 3300 a.K.) kiuj montris signojn de dentoj kiuj estis traboritaj datante reen 9,000 jarojn. Supozeble ke dentoperacio estis la unua specialaĵo de medicino.

Dentotraktado
-------------

Dentokuracado kutime ampleksas gravegajn praktikojn ligitaj al la buŝkavo. Buŝaj malsanoj estas gravaj kaŭzoj de popolaj san-problemoj pro ilia alta incidenco kaj troa pezo ĉie sur la globo ĉefe ĉe la malriĉuloj tuŝitaj multe pli ol aliaj sociekonomiaj grupoj. Tamen ankaŭ timo al doloro ĉe dentotraktado povas prokrastigi la traktadon kaj kuracadon.

La plimulto de dentaj pritraktadoj estas aranĝita por malhelpi aŭ trakti la du plej oftajn buŝajn malsanojn kiuj estas kario (dentokadukiĝo) kaj periodontaj malsanoj (dentokarno-malsano aŭ parodontozo). Oftaj terapioj implikas la restarigon de dentoj (plombado), ekstraktado aŭ kirurgia forigo de dentoj, malpliigo, radikpolurrabotado kaj endodonta radikkanala terapio.

Ĉiuj dentistoj en Usono spertas almenaŭ tri jarojn de subgradigaj studoj, sed preskaŭ ĉiuj kompletigas krome bakalaŭran gradigon. Tiu instruado estas sekvita de kvar jaroj da denta lernejo por kvalifiki kiel "doktoro de dentoperacio" (DD) aŭ "doktoro de denta medicino" (DDM). Dentistoj devas kompletigi kromajn kvalifikojn aŭ postedukon por aranĝi pli kompleksajn traktadojn kiel ekzemple trankviligo, buŝa kaj makzelvizaĝa kirurgio, kaj dentaj enplantaĵoj.

Pro la naturo de ilia ĝenerala trejnado ili povas aranĝi la plimulton de dentaj pritraktadoj kiel ekzemple restaŭra (plenigaĵoj, kronoj, pontaĵoj), prosteta (dentproteziko), endodonta (radikokanalo) terapion, periodontan (dentokarno) terapion, kaj eltiradon de dentoj, same kiel ekzamenojn, rentgenajn fotojn (rentgenradioj) kaj diagnozon. Dentistoj ankaŭ povas preskribi farmaciaĵojn kiel ekzemple antibiotikoj, sedativoj (trankviligilojn), kaj ajnaj aliaj medikamentoj uzitaj en pacientadministrado.

Dentistoj ankaŭ instigas preventadon de buŝaj malsanoj tra bonorda higieno kaj kutimajn, dufoje ĉiujare, kontrolojn por profesia purigado kaj taksado. Malbonfartaj kondiĉoj en la buŝkavo povas esti indikaj de sistemaj malsanoj kiaj ekzemple osteoporozo, diabeto, aŭ kancero. Multaj studoj ankaŭ montris ke dentokarna malsano estas rilata al pliigita risko je diabeto, kormalsano, kaj antaŭtempa naskiĝo. La koncepto ke buŝa sano povas havi efikon al sistema sano kaj malsano estas referita kiel "buŝ-sistema sano".

### Fakaj taskoj

Tartro estas deponejo pro bakteria plato kaj ĉeesto de kalciaj saloj en salivo. Ĝi estas aro da mineralaj komponaĵoj formitaj de ĉirkaŭ 80% el neorganikaj saloj, enhavantaj fosforon, kalcion kaj natrion, kaj por la cetera 20% el diversaj substancoj. (i.a. proteinoj, karbonhidratoj). Tartro estas spaco de retenado de bakteria plato, kie kalciigitaj tavoloj povas enhavi toksajn molajn histojn. La plej bona maniero eviti tatroformadon estas havi bonan buŝan higienon, mildan brosadon, minimume du minutojn, du fojojn ĉiutage kaj fari viziton al dentisto-ĥirurgo almenaŭ unufoje jare. Regula tartroforigo ĉe la dentisto ankaŭ rekomendatas. Konvenas ne nur brosi la dentojn sed ankaŭ la gingivojn, ekzemple per denta broso kun pli molaj haroj. Oni forte rekomendas la uzon de interdentaj fadeno kaj broseto por forigi la tartra tavolo inter la dentoj, ĉar tartro aparte disvolviĝas al en malfacile atingeblaj spacoj.

Eduko kaj gradigo
-----------------

Makzelvizaĝa ĥirurgo kaj dentista helpanto forigante saĝodenton.
Dro. John M. Harris komencis la unuan dentan lernejon de la mondo en Bainbridge, Ohio, kaj helpis establi dentokuracadon kiel sanprofesion. Ĝi malfermiĝis la 21an de februaro 1828, kaj hodiaŭ estas dentokuraca muzeo. La unua dentokuraca kolegio, nome *Baltimore College of Dental Surgery* (Baltimora Postgimnazio de Dentoperacio), malfermita en Baltimoro, Marilando, Usono, en 1840. La dua en Usono estis la *Philadelphia College of Dental Surgery* (Filadelfia Postgimnazio de Dentoperacio), establita en 1852. En 1907 *Temple University* akceptis proponon asimili la lernejon.

Studoj montris ke dentistoj studentinte ĉe malsamaj landoj, aŭ eĉ ĉe malsamaj dentokuracaj lernejoj en unu lando, povas havi malsamajn klinikajn decidojn por la sama klinika kondiĉo. Ekzemple, dentistoj studentiĝinte ĉe israelaj dentokuracaj lernejoj povas rekomendi pli ofte por la forigo de sensimptoma trafita tria molaro (saĝodentoj) ol dentistoj studentiĝintaj ĉe latinamerikaj aŭ orienteŭropaj dentokuracaj lernejoj.

En Britio, la 1878-datita brita Dentistoj-Leĝo kaj la *Dentists Register* (Dentista Registro) de 1879 limigis la titolon de "dentisto" kaj "dentokirurgo" al edukitaj kaj registritaj praktikantoj. Tamen, aliaj povis laŭleĝe priskribi sin kiel "dentokuracajn ekspertojn" aŭ "dentalajn konsultistojn". La praktiko de dentokuracado en Britio iĝis plene reguligita per la 1921-datita Dentistoj-Leĝo, kiu postulis la registradon de iu ajn praktikanta dentokuracadon. La Brita Dentokuraca Unuiĝo, formita en 1880 kun sinjoro John Tomes kiel prezidanto, ludis gravan rolon en procesigado de dentistoj praktikantaj kontraŭleĝe.

En Koreio, Tajvano, Japanio, Finnlando, Svedio, Brazilo, Ĉilio, Usono, kaj Kanado, dentisto estas sanprofesiulo kvalifikita por praktiki dentokuracadon post diplomiĝado kun grado de aŭ doktoro de dentoperacio (DD) aŭ doktoro de dentokuraca medicino (DDM). Tio estas ekvivalenta al la Bakalaŭro pri Dentoperacio/*Baccalaureus Dentalis Chirurgiae* (BDS, BDent, BChD, BDSc) kiu estas aljuĝita en la Unuiĝinta Reĝlando kaj en la lando de la Brita Komunumo. En la plej multaj okcidentaj landoj, iĝi edukita dentisto devas kutime esti kompletigita per almenaŭ kvar jaroj de postbakalaŭra studado; ene de la Eŭropa Unio la edukado devas esti almenaŭ de kvin jaroj. Dentistoj kutime kompletigas inter kvin kaj ok jarojn de post-sekundara edukado antaŭ praktikado. Kvankam ne devige, multaj dentistoj elektas kompletigi internigan deĵoron aŭ loĝadon teme pri specifaj aspektoj de denta higieno post kiam ili ricevis sian dentokuracan gradon.

Historio
--------

Mikroskopa aparato uzata en denta analizo, ĉirkaŭ 1900.
Jam inter la 28-a kaj 18-a jarcento a.n.e. dentoj eble estis kuracitaj en la regiono de la Induso-civilizo. Dentodekadenco estis rara en antaŭagrikulturaj socioj, sed je la alveno de la socio de agrikulturo antaŭ ĉirkaŭ 10 000 jaroj okazis pliiĝo de kario (dentokavaĵoj). Infektita dento el Italio parte purigita per ŝtoniloj, antaŭ inter 13 820 kaj 14 160 jaroj, reprezentas la plej antikva konata dentokuraco, kvankam studo de 2017 sugestas, ke antaŭ 130 000 jaroj jam la Neandertaloj uzis rudimentajn dentokuracajn ilojn. La Induso-civilizo jam montris pruvojn de dentokuracado praktikita tiom for kiom ĝis la jaro 7000 a.n.e. dum la Ŝtonepoko. La neolitika loko de Mehrgarh (nun en la pakistana sudokcidenta provinco Baluĉio) indikas, ke tiu formo de dentokuracado rilatis al misordoj per la uazado de arkoboriloj, eble, fare de lertaj bidlaboriloj. La rekonstruado de tiu antikva formo de dentokuracado montris, ke la metodoj uzitaj estis fidindaj kaj efektivaj. La plej fruan dentoplenigadon, faritan per abelvakso, oni malkovris en Slovenio kaj estis datita el antaŭ 6500 jaroj. Dentokuracado oni praktikis en prahistoria Malto, kiel pruvis kranio kiu havis flegmonon forigitan el la radiko de dento datita el ĉirkaŭ 2500 a.n.e.

Antikva sumera teksto priskribas "dentovermon" kiel la kaŭzo de la kario. Pruvon de tiu kredo oni trovis ankaŭ en antikvaj Hindio, Egipto, Japanio, kaj Ĉinio. La legendo de la vermo troviĝis ankaŭ en la *Homeraj himnoj*, kaj tiom malfrue kiom ĝis la 14-a jarcento n.e. la kirurgo Guy de Chauliac ankoraŭ defendis, ke tiuj vermoj okazigas kariojn.

En la 16-a jarcento a.K. la egipta t.n. Ebers-papiruso indikis interalie kiel kuraci dentojn. Rimedoj por la traktado de dentodoloro, infections and loose teeth are spread throughout the Ebers-papiruso, Kahun Papiruso, Brugsch Papiruso, kaj Hearst Papiruso de Antikva Egipto. La Papiruso Edwin Smith, verkita en la 17-a jarcento a.n.e. sed kiu povas respeguli antaŭajn manuskriptojn tiom fruajn kiom eĉ ĝis de la jaro 3000 a.n.e. studas la traktadon de dislokitaj aŭ frakturitaj makzeloj. En la 18-a jarcento a.n.e. la Kodo de Hammurabi referencis dentan elprenadon dufoje ĉar ĝi rilatis al puno. Ekzamenado de restaĵoj de antikvaj egiptanoj kaj grek-romianoj pruvas fraujn klopodojn en dentaj protezoj. Tamen, eble oni preparis protezojn postmorte pro estetikaj tialoj.

Ancient Greek scholars Hipokrato and Aristotelo wrote about dentistry, including the eruption pattern of teeth, treating decayed teeth and gum disease, extracting teeth with forcepso, and using wires to stabilize loose teeth and fractured jaws. Some say the first use of dental appliances or bridges comes from the Etruskanoj from as early as 700 BC. The Phoenicians crafted the oldest documented dentures during the 6th–4th century BC, fashioning them from gold wire and incorporating two ivory teeth. In ancient Egypt, Hesy-Ra is the first named "dentist" (greatest of the teeth). The Egyptians bound replacement teeth together with gold wire. Roman medical writer Cornelius Celsus wrote extensively of oral diseases as well as dental treatments such as narcotic-containing emollients and astringents. The earliest dental amalgams were first documented in a Tang dinastio medical text written by the Chinese physician Su Kung in 659, and appeared in Germany in 1528.

During the Islamic Golden Age Dentistry was discussed in several famous books of medicine such as The Canon in medicine written by Aviceno and Al-Tasreef by Al-Zahrawi who is considered the greatest surgeon of the Middle Ages, Avicenna said that jaw fracture should be reduced according to the occlusal guidance of the teeth; this principle is still valid in modern times. Al-Zahrawi invented over 200 surgical tools that resemble the modern kind.

Dum la mezepoko homoj ankoraŭ kredis, ke vermo traboras dentojn kaj okazigas dentmalsanojn. Ĝis 1829 oni kuracis dentdolorojn aplikante brulvarmegan feron por kaŭterizi kariojn kaj dentonervojn. Plejofte homoj svenis kaj perdis konscion dum tia kuracado. Por mortigi liberigitan nervon oni uzis arsenpaston, kiu sendolorigis la pacienton. Oni uzis ankaŭ eteron, kloroformon kaj ridgason. Poste kokaino aldoniĝis al kontraŭdoloraj rimedoj.

Ekde la 18-a jarcento oni uzis dentojn de hundoj, pavianoj kaj ŝafoj por anstataŭi homajn dentojn.

Dum jarcentoj oni uzis lignajn bastonetojn diserigitajn al fibroj je unu ekstremaĵo kaj superŝutataj de alkalaj cindroj, zingibro aŭ pipro aŭ superverŝataj de aluno por purigi dentojn. Unuaj dentobrosoj datiĝas de la frua 18-a jarcento.

Specialaĵoj
-----------

En la dentokuracado ekzistas multaj specialaĵoj, kiuj koncernas distingajn problemojn de dentokuracado. Inter tiuj specialaĵoj estas: 

* Proteza dentokuracado - koncernas problemojn de restaŭro de dentovicoj kun dentprotezikoj; ĝi inkludas kelkajn disciplinojn - Materialoscienco, Propedeŭtiko de proteza dentokuracado, Kliniko de proteza dentokuracado, Kliniko de makzelvizaĝa protezado.
* Makzelvizaĝa ĥirurgio kaj Dentkirurgio - fako de ĥirurgio kiu okupiĝas pri malsanoj kaj belecaj aŭ funkciaj problemoj rilate al la dentoj, la buŝo kaj la vizaĝo.
* Ortodontio - koncernas problemojn de mordo kaj pozicio de dentoj.
* Endodontio - koncernas morbojn de duraj dentaj histoj kaj dentokanaloj.
* Infana dentokuracado
* Parodontologio
* Мakzelvizaĝa radiologio

Parencaj profesioj
------------------

Dentoteknikisto.
En la kampo de la dentkuracado la dentisto estas la ĝenerala kuracisto. Kelkfoje li bezonas la helpon de pli teknike ol medicine kvalifikitaj fakuloj. Kelkfoje ankaŭ la scio de la dentisto ne sufiĉas kaj ĝi devas pludirekti la pacienton al kirurgoj.

Ĉi tiuj parencaj profesioj estas:

* Denthigienisto aŭ dentprizorgisto
* Dentoteknikisto
* Dentprotezikisto
* Dentkirurgo aŭ stomatologo
* Parodontologo

Vidu ankaŭ
----------

* Denta enplantaĵo
* Kario
* Tartro

Notoj
-----

1. ↑  "Glossary of Dental Clinical and Administrative Terms". American Dental Association.  Arkivigite je 2017-12-29 per la retarkivo Wayback Machine Alirita la 2an de Majo 2016.
2. ↑  "Stone age man used dentist drill". BBC News. 6a de Aprilo 2006.  Alirita la 2an de Majo 2016.
3. ↑  Suddick, RP; Harris, NO (1990). "Historical perspectives of oral biology: a series". Critical reviews in oral biology and medicine : an official publication of the American Association of Oral Biologists 1 (2): 135–51. doi:10.1177/10454411900010020301. PMID 2129621.
4. ↑   Owen, Lorrie K. eld. *Dictionary of Ohio Historic Places*. Vol. 2. St. Clair Shores: Somerset, 1999, 1217–1218.
5. ↑  "History". Pennsylvania School of Dental Medicine. [www.dental.upenn.edu/about\_us/history] Alirita la 2an de Majo 2016.
6. ↑  Zadik Yehuda; Levin Liran (Januaro 2008). "Clinical decision making in restorative dentistry, endodontics, and antibiotic prescription". J Dent Educ 72 (1): 81–6. PMID 18172239.
7. ↑  Zadik Yehuda; Levin Liran (Aprilo 2006). "Decision making of Hebrew University and Tel Aviv University Dental Schools graduates in every day dentistry—is there a difference?". J Isr Dent Assoc 23 (2): 19–23. PMID 16886872.
8. ↑  Gelbier, Stanley. 125 Years of Developments in Dentistry. British Dental Journal (2005); 199, 470–473. Paĝo alirita la 11an de Decembro 2007. La registro de 1879 estis referencata kiel "Dental Register".
9. ↑  *The story of dentistry: Dental History Timeline*, ĉe la retejo de *British Dental Association*.  Arkivigite je 2014-07-31 per la retarkivo Wayback Machine Paĝo alirita la 2an de Marto 2010.
10. ↑  "Failure of Act". *The Glasgow Herald*. 8a de Februaro 1955. [*rompita ligilo*] alirita la 2an de Marto 2010.
11. ↑   History of Dental Surgery in Edinburgh (PDF), en la retejo de la *Royal College of Surgeons of Edinburgh*.  alirita la 2an de Majo 2016.
12. ↑  Gelbier, Stanley. 125 Years of Developments in Dentistry. British Dental Journal (2005); 199, 470–473.  alirita la 2an de Majo 2007.
13. ↑ .  How our ancestors drilled rotten teeth. BBC (29a de Februaro 2016). Arkivita el la originalo je 19a de Majo 2017. Alirita 1a de Marto 2016.
14. ↑   Oldest Dentistry Found in 14,000-Year-Old Tooth. Discovery Channel (16a de Julio 2015). Arkivita el la originalo je 18a de Julio 2015. Alirita 21a de Julio 2015.
15. ↑   Analysis of Neanderthal teeth marks uncovers evidence of prehistoric dentistry. The University of Kansas (28a de Junio 2017). Alirita 1a de Julio 2017.
16. ↑  Coppa, A. et al. 2006. "Early Neolithic tradition of dentistry" (PDF). *Nature*. Volume 440. 6 April 2006.
17. ↑
18. ↑  NBC News (2008). *Dig uncovers ancient roots of dentistry*.
19. ↑   (2012) "Beeswax as Dental Filling on a Neolithic Human Tooth", *PLOS ONE* **7** (9), p. e44904. doi:10.1371/journal.pone.0044904.
20. ↑  "700 years added to Malta's history",  *Times of Malta*, 16a de Marto 2018.
21. ↑   History of Dentistry: Ancient Origins. *American Dental Association*. Arkivita el la originalo je 5a de Julio 2007. Alirita 9a de Januaro 2007.
22. ↑   (1944) "The Story of the Tooth-Worm", *Bulletin of the History of Medicine* **15** (1), p. 37–58.
23. ↑  Suddick Richard P. Harris Norman O. (1990). "Historical Perspectives of Oral Biology: A Series", *Critical Reviews in Oral Biology and Medicine* **1** (2), p. 135–51. doi:10.1177/10454411900010020301.
24. 1 2 3  Blomstedt, P. (2013). "Dental surgery in ancient Egypt", *Journal of the History of Dentistry* **61** (3), p. 129–42.
25. ↑  Ancient Egyptian Dentistry, gastigita en la retejo de la Universitato de Oklahomo. Alirita la 15an de Decembro 2007. Versio arkivita ĉe Wayback Machine la 26an de Decembro 2007.
26. ↑   History of Dentistry 2001. Arkivita el la originalo je 3a de Novembro 2014. Alirita 3a de Novembro 2014.
27. ↑   Medicine in Ancient Egypt 3. Arabworldbooks.com. Alirita 18a de Aprilo 2010.
28. ↑   History Of Dentistry. *Complete Dental Guide*. Arkivita el la originalo je 14 July 2016. Alirita 29 June 2016.
29. ↑   History of Dentistry Research Page, Newsletter. Rcpsg.ac.uk. Arkivita el la originalo je 28 April 2015. Alirita 9 June 2014.
30. ↑  Renfrew, Colin.  (2012) *Archaeology: Theories, Methods, and Practice*, 6‑a eldono, Thames & Hudson, p. 449. ISBN 978-0-500-28976-1.
31. ↑   Dental Treatment in the Ancient Times. Dentaltreatment.org.uk. Arkivita el la originalo je 1 December 2009. Alirita 18 April 2010.
32. ↑  Bjørklund G (1989). "The history of dental amalgam (in Norwegian)", *Tidsskr Nor Laegeforen* **109** (34–36), p. 3582–85.
33. ↑   (1990) "Re-dating the Chinese amalgam-filling of teeth in Europe", *International Journal of Anthropology* **5** (4), p. 325–32.
34. ↑  Meri, Josef.  (2005) *Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia (Routledge Encyclopedias of the Middle Ages)*. Psychology Press. ISBN 978-0-415-96690-0.
35. ↑  Friedman, Saul S..  (2006) *A history of the Middle East*. Jefferson, N.C.: Mcfarland. ISBN 0786451343.

Bibliografio
------------

* Klaus Rötzscher: *Forensische Zahnmedizin*. Books on Demand, Norderstedt u.a. 2005, ISBN 3-8334-0372-1.
* *The World Oral Health Report 2003*. WHO, Geneva 2003
* Jutta Schönfeld: *Die Zahnheilkunde im "Kitâb Zâd al-musâfir" des al-'Gazzâr [10. Jahrhundert]*, Sudhoffs Archiv 58 (1974), S. 380–403
* Gerhard Baader kaj Walter Hoffmann-Axthelm: *Die Entwicklung der Zahn-, Mund- und Kieferheilkunde im europäischen Mittelalter*, Medizinhistorisches Journal 6 (1971), S. 113–159

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Dentistry en la angla Vikipedio.*

Tiu ĉi artikolo apartenas al la aro de la mil plej gravaj artikoloj

* Dentokuracado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Dentokuracado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Dentokuracado en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)