recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **Kompasdirektoj** |
| --- |
| 
**Nordo** 
**Nordoriento**
**Oriento**
**Sudoriento**
**Sudo** 
**Sudokcidento**
**Okcidento**
**Nordokcidento**
 |

La kvar ĉefaj **kompasdirektoj** estas la kvar direktoj, kiuj estas uzataj por orientiĝi tere aŭ mare dum vojaĝo aŭ por aliaj aferoj kies realizado bezonas la scion de tiuj direktoj. Alfabet-orde la kompasdirektoj estas:

Nordo, Okcidento, Oriento kaj Sudo.

La kompasdirektojn oni povas vidi en kompasoj kaj mapoj. Ĉi tiuj direktoj estas prenitaj laŭ la suna movado, kiu eliras oriente kaj kaŝiĝas okcidente proksimume. La nordo kaj la sudo celas la planedan magnetajn polusojn.

Kelkaj popoloj havas aŭ havis pli ĉefajn direktojn ne internacia akceptitaj. Ekzemple, Ĉinio uzas ankaŭ la punkton, kie kruciĝas la aliajn kvar punktojn: la centro. En aliaj popoloj oni povas vidi ĉielon kaj teron kiel direktoj.

Interkompasdirektoj
-------------------

La **interkompasdirektoj** estas kvar direktoj inter la kompasdirektoj:

* **Nordoriento (Nor), 45°**, estas inter nordo kaj oriento.
* **Sudoriento (Sor), 135°**, estas inter sudo kaj oriento.
* **Sudokcidento (Sok), 225°**, estas inter sudo kaj okcidento.
* **Nordokcidento (Nok), 315°**, estas inter nordo kaj okcidento.

La neoficialaj kuzoj
--------------------

La kvar menciitaj direktoj (aŭ **ĉefpunktoj**) estas en la Fundamento de Esperanto. Ili havas la etan malavantaĝon, ke oriento kaj okcidento komenciĝas per la sama litero, pro kio estas malfacile sekvi la kutimon de multaj lingvoj uzi unuliterajn mallongigojn.

Eble pro tio estis proponitaj la (partaj) sinonimoj *uesto* (por okcidento) kaj *eosto* (por oriento).
Ili permesas signi kompason per **E**-**S**-**U**-**N**. PIV uzas tiujn mallongigojn indikante la koordinatojn de urboj kaj aliaj geografiaj objektoj. Laŭ kelkaj tiuj du vortoj ankaŭ havas la avantaĝon, ke ili ne portas la aldonan kulturan signifon, kiun la vortoj "okcidento" kaj "oriento" havas.

Tamen tiuj du vortoj estas konsiderataj superfluaj de multaj esperantistoj, kaj estas preskaŭ neniam uzataj en ne-mallongigita formo. La fakto, ke oni en multaj lingvoj mallongigas la kompasdirektojn per unu litero, ja devenas de tio, ke tiuj lingvoj havas malsamajn komencliterojn por tiuj direktoj. Ne ekzistas efektiva kontraŭargumento al la uzado de dulitera mallongigo en Esperanto: **Or**-**Su**-**Ok**-**No** aŭ miksita sistemo: **Or**-**S**-**Ok**-**N**. La vortoj "nordo" kaj "sudo" nun ankaŭ havas politikan kromsignifon, sed tio ne estu kialo por enkonduki novajn vortojn sen tiu kromsignifo.

* 
* 
* 
*

Vidu ankaŭ
----------

* Sudoriento
* Sudokcidento
* Ventorozo
* Nordokcidento
* Nordoriento

  

* Kategorio Kompasdirektoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 24521
* LCCN: sh85020195
* NDL: 00563344
 |
La fresko de la Vilna katedralo, datata el la Kristanigo de Litovio.
La **Kristanigo de Litovio** (litove *Lietuvos krikštas*) okazis en **1387**, iniciatita de la reĝo de Pollando kaj Granda Duko de Litovio Ladislao la 2-a Jogajlo kaj de lia kuzo Vytautas. Ĝi markis la oficialan adopton de Kristanismo fare de Litovoj, nome la lasta pagana nacio en Eŭropo. Tiu okazaĵo finigis unu el la plej komplikaj kaj longaj procezoj de kristanigo en la historio de Eŭropo.

La apero de monaĥa ŝtato de la Livonia Ordeno ĉe la limoj de Litovio necesigis la elekton de ŝtata religio. La unua Litova Granda Duko kiu adoptis okcidentan kristanismon estis Mindaugas, kvankam lia nevo kaj rivalo Tautvilas estis farinta tion antaŭe, en 1250. La unuaj tradukoj de katolikaj preĝoj el germana estis farita dum lia regado kaj estis konataj ekde tiam.

La buleo de la papo Inocento la 4-a rilate al la lokigo de Litovio sub la jurisdikcio de la Episkopo de Romo, la bapto de Mindaugas kaj lia kronigo.
La fina klopodo por kristanigi Litovion estis farita de Jogaila. La rua patrino de Jogaila instigis lin edziĝi al Sofia, filino de la princo Dmitri Donskoi de Moskvo, kiu postulis lian antaŭan konvertigon al Ortodoksismo kaj fari Litovion feŭdo de la Grandprinclando Moskvo. Tiu eblo, tamen, estis nerealisma kaj malverŝajne haltigos la krucmilitojn kontraŭ Litovio fare de la Teŭtona Ordeno. Jogaila elektis fakte akcepti polan proponon iĝi katoliko kaj edziĝi al la reĝino Jadviga. Laŭ tiuj kaj aliaj terminoj, la 14an de Aŭgusto 1385, ĉe la kastelo de Krevo, Jogaila kondentis adopti kristanismon, subskribante la Krevan Union.

Ladislao Jogajlo estis akurate baptita en la Vavela katedralo en Krakovo la 15an de Februaro 1386 kaj iĝis reĝo de Pollando. La reĝa bapto estis sekvita de la konverto de plej el la kortego kaj kavaliroj de Jogaila, same kiel de la fratoj de Jogaila nome Karigaila, Vigantas, Švitrigaila and cousin Vitaŭto. Jogaila sendis Dobrogost, episkopo de Poznań, kiel ambasadoro al papo Urbano la 6-a kun la peto por la starigo de la episkopa sidejo de Vilno kaj por la nomumo de Andrzej Jastrzębiec por tiu.

Referencoj
----------

1. ↑  Ekzemple, la komenca verso de la Triunua formulo en litova, same kiel en latva kaj en praprusa, estis prezentita kiel *vardan Dievo Tėvo*, t.e. "en la nomo de Dio Patro", kontraste al la plej ofta versio "en la nomo de la Patro". Ĝi montras la influon de la germana Arianismo, kiu kutime uzis la nomon *Got Vater* (Dia Patro), en la plej frua litova liturgio.
2. ↑  A. Thomas Lane. *Lithuania: Stepping Westward*. Routledge, 2001. Paĝo XXI.
3. ↑  Kłoczowski, 54-57.
**Andor Mészáros** [mEsAroŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Mészáros Andor** estis hungara-aŭstralia arkitekto, skulptisto, medalisto. Lia familia nomo ĝis 1909 estis *Fleischmann* [flejŝman], lia bofrato estis Lajos Szabolcsi.

Statuo en Brisbane (Mészáros)
Andor Mészáros naskiĝis la  1-an de septembro 1900(nun 1900-09-01) en Budapeŝto, li mortis la 1-an de majo 1972 en Melburno.

Biografio
---------

Andor Mészáros naskiĝis el juda familio. Li maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li studis skulptadon kaj arkitekturon en Akademio Julian, Teknika Universitato (Vieno) kaj Reĝa Teknikuniversitato József. Post siaj studoj li laboris en ateliero de Ede Telcs, kreis kelkajn ornamputojn kaj ekspoziciis medalojn. Ekde 1939 li vivis en Aŭstralio. Li edziĝis en 1932, lia edzino naskis 2 filojn 1935 kaj 1945. Li ricevis artajn premiojn inter 1931-1964.

Elektitaj laboroj
-----------------

* altaro al Katedralo de Canterbury (1948)
* statuo pri Ŝekspiro en Ballarat kaj dupikado en Budapeŝto 2003
* olimpika medelo de Melburno (1956)
* *A bevándorló* (statuo, 1959)

Fontoj
------

* biografio hungare
* biografio angle

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 832885
* GND: 122702174
* VIAF: 47650483
* ISNI: 0000 0000 6323 151X
 |



* Portalo pri Biografio
Kontraŭstaro de hispanoj (dekstre) kaj ties descendantoj naskiĝintaj en Ameriko nome *criollos*, laŭ bildo de la Perua Kroniko de la indiĝeno Felipe Guamán Poma de Ayala, 16a jarcento.
**Kriolo**, el la hispana *criollo* [krjOjo] estas amerikismo uzita ekde la epoko de la Eŭropa koloniado de Ameriko aplikita al naskiĝintoj en la amerika kontinento, sed kun eŭropa deveno. Diference de la indiĝeno, la *criollo* (el portugala vorto *crioulo*, kaj tiu de *criar*) estis loĝanto naskiĝinta en Latinameriko de eŭropaj gepatroj (kutime hispanoj), aŭ descendanto nur de ili. En aliaj kazoj la lingvo parolata en diversaj landoj (el sama etimologio deveno) miksis eŭropajn lingvajn elementojn kun aliaj de aliaj originoj kaj tiuj lingvoj nomiĝas kreolaj.

Oni uzas la terminon *kriolismo* por aludi la socian movadon de la hispandevenaj naskiĝintoj en Ameriko - kiuj serĉis propran identecon tra la indiĝena pasinteco - de propraj simboloj kaj elstarigo de ĉio rilata kun ĉio amerika. Ties identeco plifortiĝis kiel konsekvenco de la reformoj faritaj de la reĝoj de la Burbonoj kiuj marĝenigis ilin for de la ĉefaj politikaj kaj ekleziaj postenoj en Nova Hispanio, kio iĝos poste ĉefa kaŭzo de la movado por la sendependeco.

Meze de la 18a jarcento la krioloj de hispana deveno kontrolis grandan parton de la komerco kaj de la agrara posedaro, pro kio ili havis grandan povon kaj ekonomian kaj socian, sed sentis sin marĝenitaj antaŭ la rekte naskiĝintoj en Hispanio kiuj ricevis la plej altajn postenojn.

En Nova Hispanio, la leĝaro malpermesis geedziĝon inter hispana duoninsula funkciulo en posteno kaj kriolino; tio estas, blankulino naskiĝinta en Ameriko de hispana deveno. Tio ne malhelpis la faktajn pariĝojn de kriolinoj kun hispanaj funkciuloj.

Vidu ankaŭ
----------

* Kreola lingvo

Notoj
-----

1. ↑  Mónica Quijada kaj Jesús Bustamante, *Historia de las mujeres*, tomo III, Del Renacimiento a la Edad Moderna, paĝoj 648-668, Madrid, Santillana 2000, isbn=84-306-0390-5, ĉapitro *Las mujeres en Nueva España: orden establecido y márgenes de actuación*

Bibliografio
------------

* Avena, Sergio A. Goicochea, Alicia S. Rey, Jorge et al. (2006). *Mezcla génica en una muestra poblacional de la ciudad de Buenos Aires*. Medicina (B. Aires), mar./abr. 2006, vol.66, no.2, p.113-118. ISSN 0025-7680.
* *Poéticas de lo criollo. La transformación del concepto ‘criollo’ en las letras hispanoamericanas (siglos XVI al XIX).* Eldono, enkonduko kaj notoj de Juan Vitulli kaj David Solodkow. Editorial Corregidor: Buenos Aires, 2009.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Música Criolla Peruana
* Indicadores sociales de Brasil
* Artikolo en la *Enciclopedia Britannica* (angla)
Mapo de la okcidenta regiono de Anglio
**Okcidenta lando** aŭ **"Okcidenta lando"** (en la angla : **The West Country** - **West Country)** estas la neoficiala kromnomo de areo plejparte interkovranta areo sudokcidente de Anglio.

En la sudo de la areo estas la Maniko kaj en la okcidento kaj nordokcidento estas la Bristol Kanalo sed en la oriento la limoj de la areo ne estas klare baritaj.

Oni kutimas inkluzivi en ĉi tiu areo la distriktojn de Cornwall, Devon, Dorset, Somerset, kaj la grandurbon de Bristol. Foje la areo ankaŭ inkludas la distriktojn de Gloucestershire kaj Wiltshire.

Kelkaj difinas la limojn de la areo laŭ la historiaj limoj de la Regno de Veseks (Regno de la Heptarkio), kiam laŭ tiu difino la areo ankaŭ inkludas Hampshire, Berkshire, Oxfordshire kaj la Wight-Insulon, sed ne Cornwall.

Tio estas plejparte kampara areo, kun manpleno da grandaj grandurboj: Bristol, Plymouth, Swindon kaj Gloucester.

La ekonomio de la areo estas plejparte bazita sur agrikulturo (plejparte lakto) kaj turismo.

La areo estas marĉaj ebenaĵoj kaj estas kovrita per granitŝtonoj en la okcidento, kaj kalkŝtono kaj argila grundo en la oriento.

Eksteraj ligiloj
----------------

 **West Country** en Vikimedia Komunejo
**Kolektivigo** (de la latina vorto *collectivus* - *kolektata*) estas la (perforta) kunligo de antaŭe individuaj agrikulturaj produktounuoj al ŝtataj aŭ kooperativaj produktounuoj, do la kunigon de agrikulturaj areoj, uzinoj al kolektivaj aŭ ŝtataj uzinoj.

Ĉefe en socialistaj ŝtatoj kiel la tiutempa Sovetunio, la kolektivigo estis antaŭenigata per ŝtata premo kaj parte per polica perforto. Dum la epoko de stalinismo en Sovetunio ekde la jaro 1928 kaj sub la gvido de Mao Zedong en la Popola Respubliko Ĉinio inter la jaroj 1958 kaj 1961, pro la perfortaj kolektivigoj estis mortigitaj milionoj da homoj.

Aliflanke en la historio ankaŭ ekzistis kolektivigoj kiuj ne estis ŝtate premitaj sed faritaj pro anarkiismaj motivoj, ekzemple en Hispanio dum la enlanda milito de 1936 ĝis 1939.

En GDR la perforta kolektivigo pro premo de la ŝato Sovetunio okazis inter la jaroj 1952 kaj 1960. La 31-an de majo 1960 ĝi deklariĝis finfarita. Ĝis tiu tago fondiĝis kooperativoj, kiuj produktis sur 83,6 procento de la kultiveblaj agroj. En la lastaj tri monatoj, nomataj "socialisma printempo" (germane "*Sozialistischer Frühling*") la lastaj 400.000 memstaraj agrikulturistoj estis premitaj en socialismajn agrikulturajn produktokolektivejojn. En tiuj tri monatoj 200 kamparanoj suicidis kaj 15.500 fuĝis al okcidenta Germanio. En la germana urbo Kyritz la 25-an de aprilo 2010 estis inaŭgurita monumento honore al agrikulturistoj, kiuj iĝis viktimoj de la devigita kolektivigado.

Literaturo
----------

Jens Schöne. *Frühling auf dem Lande?: Die Kollektivierung der DDR-Landwirtschaft.* ("Printempo en la kamparo? La kolektivigo de la agrikulturo de GDR") Berlino: Links-Verlag, 2005.

* *Antoni Castells: La kolektivigoj en Katalunio (1936-1939)*

Notoj
-----

1. ↑  *"Das war ein großes Unrecht". Zwangskollektivierung vor 50 Jahren* (""Jen granda maljusto". Perfortaj kolektivigoj antaŭ 50 jaroj"). Thüringische Landeszeitung, 26-a de aprilo 2010
2. ↑  Mechthild Küpper:*Kyritz. Böhmer und der fünfte Agitator* ("Kyritz. Böhmer kaj la kvina agitanto"). Frankfurter Allgemeine Zeitung, 26-a de aprilo 2010

Vidu ankaŭ
----------

* Granda teroro
* Holodomoro
* Kolĥozo
* Sovĥozo
* Kooperativo
* Kibuco
* Kolektivigo en Sovetunio
* Popola komunumo

* Kategorio Kolektivigo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Pont-sur-Yonne (stacidomo). |

Koordinatoj: 48° 17′ 12″ N 3° 12′ 14″ O﻿ / ﻿48.28667 °N, 3.20389 °O﻿ / 48.28667; 3.20389 (mapo)

**Pont-sur-Yonne** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 3123 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2007.

Blazono

Geografio
---------

Pont-sur-Yonne etendiĝas sur 13.9 km², kaj havis 3123 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas po 225 homoj laŭ kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo. 

La urbeto estas trafluata de la rivero Yonne.

  

La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. 

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ino Jeanine Domat, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Pont-sur-Yonne estas la ĉefurbo de la kantono de Pont-sur-Yonne. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Sens, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de Pont-sur-Yonne
* Pont-sur-Yonne (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* france Oficiala retejo de Pont-sur-Yonne Arkivigite je 2021-06-03 per la retarkivo Wayback Machine
4° 36′ 06″ Nordo 74° 04′ 07″ Okcidento﻿ / ﻿4.6015785 °N, 74.068498 °U﻿ / 4.6015785; -74.068498 (mapo)

La **Kolombia Akademio de la lingvo** (hispane *Academia Colombiana de la Lengua*) estas akademio de la hispana lingvo kies tasko estas kontroli la disvolvon de la hispana lingvo en Kolombio, ĝi estas membro de la asocio de akademioj de la hispana lingvo. La sidejo de la akademio situas en la ĉefurbo de la lando, ĉe Bogoto. Ĝi estis fondita en 1871 de grupo de elstaraj filologoj kaj verkistoj, kiel Rufino José Cuervo kaj Miguel Antonio Caro.

Historio
--------

Statuo de Félix Restrepo kaj la sud-okcidenta flanko de la akademio.
Statuo de Miguel Antonio Caro.
La kolombia akademio de la lingvo estas la plej malnova el ĉiuj la hispanaj akademioj de la hispana lingvo en Ameriko, kaj la dua plej malnova, nur superata de la Reĝa Akademio Hispana 

La unua sidejo de la akademio situis ĉe la hejmo de la fondinto kaj eks-presindanto kolombia Miguel Antonio Caro, ĝi estis konstruita inter 1916 kaj 1918 sed ĝi estis detruita por konstrui grandan avenuon.

La nuntempa sidejo situas je la "carrera 3a con Calle 17", ĝi estis konstruita fine de la 1950-a jardeko. La konstruaĵo estis dizajnita de la arkitekto hispana Alfredo Rodríguez Ordaz, ĝia stilo estas novklasika. La akademio estis gastiganto de la 3-a kongreso de akademioj je 1960.

Ekde 1960 la akademio estas la oficiala konsilanto de la kolombia registaro je lingvaj aferoj. La nuna direktoro estas Jaime Posada Díaz.

Biblioteko
----------

La biblioteko estas dividita je tri sekcioj. La unua estas nur uzebla de reserĉistoj kaj esploristoj, ĝi nomiĝas "Antonio Gómez Restrepo" kaj estis akirita je 1971, tiu ĉi sekcio havas 18.000 librajn volumon kaj eksterlandaj kaj naciaj. La dua sekcio estas referenca kaj havas 17.000 volumon librajn, ĝi estas konsultebla de la ĝenerala publiko. La tria sekcio estas la oficejo de informado, ĝi havas 2.000 librojn kaj estas konsultebla de studantoj.

Blazono de Kolombio ĉe la enirejo de la akademio.

Referencoj
----------

1. 1 2 3 4  Asociación de Academias de la Lengua Española (2009).  Presentación de la Academia Colombiana de la Lengua (hispane). Arkivita el la originalo je 2008-02-19. Alirita 28-a de marto 2010.

* (2005) *Tomo II: Bogotá Centro Histórico*. Ediciones Gamma. ISBN 958-9308-95-3.
* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Academia Colombiana de la Lengua en la hispana Vikipedio.*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kolombia akademio de la lingvo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Páĝo pri la "Kolombia akademio de la lingvo" Arkivigite je 2013-06-23 per la retarkivo Wayback Machine ĉe la retpaĝo de la Asocio de Akademioj de la Hispana Lingvo Arkivigite je 2010-05-04 per la retarkivo Wayback Machine.
* Bulteno de la Kolombia akademio de la lingvo Arkivigite je 2004-02-26 per la retarkivo Wayback Machine
**Krite,** ukraine **Крите,** rutene **Феделешôвцï,** ruse **Крытое,** slovake **Fedelešovce,** hungare **Fedelesfalva** [fedeleŝfalva] estas malgranda, ne memstara vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Mukaĉeve, en municipo de Puznjakivci.

Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Mukaĉeve en Transkarpatio

Bazaj informoj
--------------

* 48° 36′ 35″ N 22° 42′ 03″ O﻿ / ﻿48.60972 °N, 22.70083 °O﻿ / 48.60972; 22.70083 (mapo)Koordinatoj: 48° 36′ 35″ N 22° 42′ 03″ O﻿ / ﻿48.60972 °N, 22.70083 °O﻿ / 48.60972; 22.70083 (mapo)
* Areo: 0.7 km²
* Alto super marnivelo: 449 m
* Loĝantaro: 340
* Poŝtkodo: 89630
* Telefonprefikso: +380 3131

Situo
-----

Historio
--------

Ĝis Traktato de Trianon Fedelesfalva apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de la disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Krite. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------
**Pál KOREN,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Koren Pál** estis hungara luterana pastro.

Pál Koren  naskiĝis la 24-an de novembro 1845 en Aszód, li mortis la 14-an de novembro 1921 en Békéscsaba.

Biografio
---------

Pál Koren frekventis gimnazion en Szarvas, poste li lernis teologion en Sopron (1863), Pozsony (1864), Bazelo (1865), Berlino (1867). Post siaj studoj li pastriĝis en 1867. Li servis unue en Békéscsaba, poste en Pitvaros. Li havis ankaŭ diversajn ekleziajn taskojn (notario, kasisto). En 1892 li revenis al Békéscsaba kiel vikario. Inter 1896-1900 li estis elektita eklezia dekano, sed poste li abdikis, ĉar lian drakonan rigoron ne akceptis la ceteraj pastroj.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Mózes I. könyvének magyarázata* (1881)
* *Pál apostol levele a zsidókhoz* (Gyoma, (1896))
* *Jézus szenvedése* (Békéscsaba, (1905))
* *Jegyzetek a vasárnapi epistolai szövegek szószéki magyarázatához* (Békéscsaba, (1917))

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 47-a paĝo)
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2016-04-07 per la retarkivo Wayback Machine
**Árpád Thewrewk** [torok], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kune kun aldonnomo **Ponori Thewrewk Árpád** estis hungara instruisto, literaturhistoriisto, kritikisto. Lia patro estis József Thewrewk, liaj fratoj estis Emil Ponori Thewrewk kaj Aurél Török.

Árpád Thewrewk naskiĝis la  30-an de decembro 1839(nun 1839-12-30) en Pozono (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Bratislavo en Slovakio), li mortis la 4-an de novembro 1903 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Árpád Thewrewk maturiĝis en piarista gimnazio en Pest (urbo), poste li akiris diplomon pri Klasika Filologio en Reĝa Universitato de Pest. Inter 1862-1869 li instruis en gimnazio en Eperjes, dum en 1867 li akiris ankaŭ pedagogian diplomon. Inter 1869-1872 li instruis en sia naskiĝurbo, poste en Budapeŝto. Somere li ofte vojaĝis en Italujo kaj Germanujo, krome li kontribuis pri la literaturo.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Latin nemi szabályok magyar versekben* (1864)
* *A görög színpad gépei* (1875)
* *Magyar nyelvbúvárlatok* (1885)
* *Új hangok. Állatelegiák, szatírák s másfélék.* (1894)
* *- Haza - Szabadság.* (1906)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio legebla post klako al majusklo T, poste serĉu la nomon

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 834424
* GND: 1159121524
* LCCN: no2010160543
* VIAF: 154033110
* ISNI: 0000 0001 1704 0189
 |



* Portalo pri Biografio
Belvidejo *Herders Ruh* en la nordo de Vajmaro
Enskribaĵo
tablo
**Herders Ruh** (laŭvorte: *ripozumloko de Herder*) ĉe la suda deklivo de la monto *Großer Ettersberg* en norda Vajmaro (Kleinroda), Germanujo, inter la stratoj Ettersburger Straße kaj Buttelstedter Straße estas ne nur memorigloko pri Johann Gottfried Herder sed ankaŭ ŝatata ekskursocelo. Ĝi situas ĉe *Marienhöhe 1* ĉe la arbareto *(Bürger-)Rödchen*. Rekte norde apudas la komunutila societo *Camsin e.V.* kiu peras sanigajn momentojn kaj spertojn por homoj ennature kaj kun bestoj.

Starighistorio
--------------

Konstruitis ĝi en 1850 fare de (spiritaj) amikoj de Herder sur loko kie Herder mem ofte estis estinta por ĝui vidojn al envala Vajmaro. Ĝi pli kaj pli kadukis sed rekonstruitis en 1994 fare de la porjunulara helporganizo *Christliches Jugenddorfwerk* (CJD, filio de Vajmaro). Troviĝas sur ŝtona benko la sekva enskribo:

*Dénkend blícktest du Hérder,*
*von hiér oft niéder auf Weímar.*
*Dánkbar hat Weímar den Plátz*
*deínem Gedächtnis geweíht.*
La tuta ensemblo figuras sur la listo de monumentprotektotaĵoj vajmaraj. Oni aldonis al ĝi en 2020 rostkradegon por publika uzo kio klare plialtigis la frekventadon de la loko. Fakte temas nur pri ŝtonbenko antaŭ tablo kun ronda kadro.

#### Fermo kaj remalfermo en 2020

En 2019 oni devis denove fermi aliron al la monumento ĝis kiam novaj restaŭradoj estis finiĝintaj. La benko ricevis mortarkovron kaj eroj de la ĉirkaŭanta muro novigitis. La sokloŝtono purigitis kaj ricevis novan fundamenton. La ronda tabloplato estas el travertino el Ehringsdorf kun diametro de 1 metro kaj dikeco de ĉ. 12 centimetroj. Ekzistas planoj aranĝi pli bele la herbaron post la benko.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Herders Ruh (Vajmaro) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
*

Notoj
-----

1. ↑  Art. "Kleinroda", ĉe: Gitta Günther, Wolfram Huschke, Walter Steiner (eld.): *Weimar. Lexikon zur Stadtgeschichte.* Hermann Böhlaus Nachfolger, Weimar 1998, p. 253.
2. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2021-10-27. Alirita 2022-02-01.
3. ↑   Sinprezento de Camsin e.V.. Arkivita el la originalo je 2022-01-30. Alirita 2022-01-30.
4. ↑  Traduko: *Ci, Herder, meditante de tie ĉi ofte soben rigardis Vajmaron. La dankema Vajmaro dediĉis la lokon je cia honoro.*
5. ↑
6. ↑   Pri la lastpasinta restaŭrado en 2020. Arkivita el la originalo je 2022-01-27. Alirita 2022-01-30.

51.0071111.31715Koordinatoj: 51° 0′ 26″ N, 11° 19′ 2″ O (mapo)
roka formacio en la Nacia Parko Arkoj
La **Kolorado-altebenaĵo** (angle *Colorado-Plateau* [ˌkɒləˈɹɑːdoʊ ˈplætoʊ]) estas regiono okcidente de la Roka Montaro en la okcidento de Usono, kiu geografie fakte estas alta baseno el pluraj altebenaĵoj. La areo kovras la sudokcidenton de Utaho, la nordon de Arizono kaj partojn de Koloradio kaj Nov-Meksiko. La teritorio kovras 337.000 kvadratajn kilometrojn kaj, por komparo, preskaŭ same grandas kiom la eŭropa ŝtato Germanio. La parto de la akvo de la altebenaĵo, kiu ne tuj forvaporiĝas, forkondukiĝas pere de la rivero Kolorado kaj siaj alfluaj riveroj, tial la regionego ricevis sian nomon de la rivero.

En la altebenaĵo situas ok naciaj parkoj de Usono kaj multaj aldonaj naciaj naturaj monumentoj – interalie la Nacia Parko Granda Kanjono, la Nacia Parko Kanjono Bryce kaj la Nacia Parko Zion.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kolorado-altebenaĵo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kolorado-altebenaĵo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* geologiaj informoj pri la Kolorado-altebenaĵo (angle) Arkivigite je 2007-12-14 per la retarkivo Wayback Machine
Por kristanismo **misio** estas la predikado de la evangelio fare de ekleziuloj kiuj translokiĝas al iu loko cele al konvertigo de nekristanoj al kristana kredo aŭ al plibonigo de kristanoj en sia engaĝiĝo en kristana eklezio. **Misiejo** estas setlejo aŭ kolonio establita de misiistoj por helpi la kristanigon de indiĝenoj de apartaj regionoj foje kun kroma celo havigi humanitaran helpon; tiu termino "misiejo" povas esti uzata por referenci religiajn organizojn dediĉitaj al sendado de misiistoj.

En la enkonduko de la eŭropa vivmaniero kaj ideologio de Okcidento en diversaj kontinentoj la misiejoj ludis gravan rolon, kaj partikulare en Kalifornio, areo de suda Brazilo, Paragvajo kaj norda Argentino ktp. fare de katolikoj, poste en Afriko kaj en diversaj regionoj de Azio fare kaj de katolikoj kaj de protestantoj.

En la historio de kristanismo oni konsideras, ke la unua misio okazis en Jerusalemo, do unua misiejo, en Pentekosto kiam tri mil diversdevenaj personoj konvertiĝis al kristanismo aŭskultinte la predikon ĉiu en sia lingvo laŭ la rakonto de Agoj de la Apostoloj, 2a ĉapitro.

Notoj
-----

1. ↑   Mark A. Lamport, Encyclopedia of Christianity in the Global South, Volume 2, Rowman & Littlefield, USA, 2018, p. 27
2. ↑   Mal Couch, A Biblical Theology of the Church, Kregel Publications, USA, 1999, p. 253

* Kategorio Kristana misiejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**RASOHARINAIVO Mioranantenaina** , pli konata kiel **Miora** Raveloharison, naskiĝis la 20-an de aŭgusto 1980 en Antananarivo, la ĉefurbo de Madagaskaro. Ŝi estas pastorino kaj lertigistino kaj nuntempa membro de la Afrika Komisiono de Universala Esperanto-Asocio, respondeca pri virina agado kaj kulturo. Ŝi kaj la edzo estas gepastoroj, gepatroj de juna filo, Jonathan. Ŝi doktoriĝis pri teologio, sia fako.

Ŝi konatiĝis kun Esperanto, kiam ŝi studis en liceo, en 1997, per libreto verkita en multaj lingvoj, unu el tiuj Esperanto. Pro scivolemo ŝi esploris pri la lingvo kaj eklernis ĝin. Helpis ŝin kompletigi sian lernadon kaj definitive esperantistiĝi la libro "Dio estas Amo", de la bretono Erwan ar Menga.

Laborante en la sudorienta parto de sia lando, ŝi trovis okazon komenci instrui Esperanton kaj anoncis sian kurson en la regiona radio dum 15-minuta programero. Tiam aperis ŝiaj unuaj 23 gelernantoj. Ŝi ne plu ĉesis instrui la lingvon. Ŝi aparte instruas al infanoj kaj gejunuloj, uzante instrumetodon bazitan sur la uzo de kantoj, ludoj, ekskursoj kaj kulturaj interŝanĝoj, donante plezuron al la sperto lerni.

Frue post sia lernado ŝi komencis korespondi kun aliaj malagasaj esperantistoj kaj ekaktivis en la landa movado. Ŝi partoprenas en diversaj agadoj, movadaj, edukaj kaj socicelaj. Ŝi ofte prelegas, gvidas trejnadojn, organizas konferencojn kaj kongresojn, diversfoje dividante siajn spertojn, cele ĉefe al la evoluigo de junulinoj kaj virinoj. Kun Alexandrine Omba el D. R. Kongo ŝi fondis Esperantistan Virinan Asocion en Afriko (EVAA) kaj en 2018 organizis la 1-an Afrikan Kongreson por Virinoj (AKVo), kiu okazis en Madagaskaro. Ŝi nuntempe estas en sia dua mandato kiel membro de la Afrika Komisiono de UEA. Ekde 2008 ŝi ankaŭ estas prezidantino de madagaskara sekcio de Kristana Esperantista Ligo Internacia (KELI). Ŝi estas kunlaboranto en agado de la Universitato de Sevilo, Hispanio, kunordigita de Prof. Vicente (Viko) Manzano Arrondo. Ŝi lastatempe kunlaboras kun aliaj malagasaj esperantistoj por revigligi la landan asocion de UEA kaj ĉiujn sekciojn de aliaj Esperanto-organizoj en Madagaskaro.

Ja renkontiĝoj en sia lando aŭ en aliaj landoj, inter homoj de diversaj kulturoj en la mondo, fizike aŭ virtuale, markas la ĉiutagan Esperanto-vivon de Miora. Por ŝi Esperanto estas grava, aplikata kiel ilo por paca komunikado kaj disvolviĝo de solidareco kaj empatio inter homoj. Por ŝi la Esperanto-mondo estas mondskala interŝanĝejo, kie homoj estu instigataj malkovri unu la aliajn, ricevi, kunhavigi, ĝui la diversecon de la mondo. Ŝi laboras, por ke Esperanto malfermu al homoj pordon al mondkomunikado.

En la jaro 2023 ŝi ricevis la Premion Deguchi, unu el la plej valoraj distingoj de UEA. Kadre de la ILEI-Kongreso ŝi partoprenis debaton pri la vivo de afrikaj virinoj kune kun kvar aliaj afrikaninoj.
**Fatima JINNAH**, anglalingva prononco IPA: fətɪ̈mɑ d͡ʒinnəɦ, en urdua: فاطمہ جناح‬‎; 31a de Julio 1893 – 9a de Julio 1967) estis pakistana dentisto, biografiisto, ŝtatestro kaj unu el la ĉefaj fondintoj de Pakistano.

Post atingi dentokuracistan gradiĝon el la Universitato de Kalkato en 1923, ŝi iĝis partnero kaj konsilisto de sia pli aĝa frato Muhammad Ali Jinnah kiu poste iĝis la unua Ĝenerala Guberniestro de Pakistano. Forta kritikisto de la Brita Hindio, ŝi montriĝis kiel forta defendanto de la teorio pri du landoj kaj estra membro de la Tuthindia Islama Ligo.

Post la sendependigo de Pakistano, Jinnah kunfondis la Pakistanan Asocion de Virinoj kiu ludis ŝlosilan rolon en la setlado de virinaj enmigrantoj en la ĵus formita lando. Ŝi restis la plej proksima fidulo de sia frato ĝis sia morto. Post lia morto, oni malpermesis Fatima direkti sin al la lando ĝis 1951; ŝia radiodiskurso de 1951 al la lando estis tre cenzuria fare de la administracio de Liakat Ali Ĥan. Ŝi verkis la libron *My Brother* (Mia frato), en 1955 sed ĝi estis publikigita nur 32 jarojn poste, en 1987, pro la cenzuro fare de la reĝimo, kiu estis akuzinta Fatima pri 'kontraŭ-nacia materialo'. Eĉ kiam ĝi estis publikigita, kelkaj paĝoj el la manuskripto de la libro estis neuzataj.

Jinnah elirirs el sia mem-devigita politika retiriĝo en 1965 por partopreni en prezidenta balotado kontraŭ la militista diktatoro Aĝub Ĥan. Ŝi estis apogita de koalicio de politikaj partioj, kaj spite politikan malhelpon fare de la militistaro, venkis en du el la plej grandaj urboj de Pakistano, nome Karaĉi kaj Dako.

Notoj
-----

1. ↑   Afshan Bokhari (2008). Bonnie G. Smith, eld. The Oxford encyclopedia of women in world history (V 1 eld.). Oxford University Press. p. 653. ISBN 978-0-19-514890-9.
2. ↑   "In brief By Ali Iqbal". Dawn Weekly. Arkivita el la originalo la 28an de Junio 2013.  Alirita la 8an de februaro 2018.
3. ↑  "Fatima Jinnah [1893–1967]", Personalities in Pakistan's History, Allamaiqbal.com,  Arkivigite je 2017-03-12 per la retarkivo Wayback Machine Alirita la 8an de februaro 2018.
4. ↑   Afshan Bokhari (2008)
5. ↑   "50 Years Ago Today: A message from Fatima Jinnah". Dawn. 2012-09-12.  Alirita la 8an de februaro 2018.
6. ↑   Akhtar Balouch (2014-12-27). "The deleted bits from Fatima Jinnah's 'My Brother'". Dawn.  Alirita la 8an de februaro 2018.
7. ↑   Nadeem F. Paracha (2014-05-04). "Fatima Jinnah: A sister's sorrow". Dawn.  Alirita la 8an de februaro 2018.

* Kategorio Fatima Jinnah en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 603296
* GND: 133418383
* LCCN: n87906687
* VIAF: 52877425
* ISNI: 0000 0000 8382 9041
* SUDOC: 11771626X
 |
La **Kongreso de la Sovetoj de la tuta Unio**, oficiale konata kiel Kongreso de la Sovetoj de Sovetunio (en rusa lingvo: Съезд Советов СССР) estis la supera regorgano de Sovetunio ekde ĝia formado la 30an de decembro 1922, ĝis la sankciado de la Soveta konstitucio de 1936.

La Kongreso de la Sovetoj estis integrita de reprezentantoj de la sovetoj de ĉiuj sovetuniaj respublikoj sub la sekvaj normoj: en la municipo- 1 membro el 25 mil voĉdonantoj, el la provincaj sovetoj (teritoriaj, regionaj) kaj respublikaj - 1 membro el 125 mil loĝantoj. La delegitoj de la Kongreso de la Unio estis elektitaj en la Kongresoj de la Sovetoj provincaj, aŭtonomaj aŭ respublikaj.

La ekskluziva jurisdikcio de la Kongreso de la Sovetoj konsistis el:

* la modifado de la Konstitucio de Sovetunio,
* la akcepto de novaj respublikoj en la Union,
* la starigado de la principoj de la planoj por la evoluo de la soveta ekonomio kaj la buĝeto de la ŝtato, samkiel la aprobado de la ĝeneralaj principoj de la reganta leĝaro.

La Kongreso de la Sovetoj devis determini la ĝeneralan direkton de ĉiuj publikaj organismoj kaj elekti Centran Leĝdonan Komitaton de Sovetunio, respondeca antaŭ la Kongreso en kiu ĝi agis.

La ununura prezidanto de la Kongreso estis Miĥail Kalinin.

Vidu ankaŭ
----------

* Tut-Rusia Kongreso de Sovetoj

* Kategorio Kongreso de la Sovetoj de Sovetunio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 559029
* LCCN: n91065458
* VIAF: 142033463
 |
**Katalin Németh S.** [nEmet eŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Németh S. Katalin** estis hungara bibliotekisto. En sia nomo la majusklo S faras diferencon de samnomuloj.

Katalin Németh S. en 2012
Katalin Németh S. naskiĝis la  24-an de julio 1950(nun 1950-07-24) en Celldömölk.

Biografio
---------

Katalin Németh S. maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste ŝi akiris diplomon en Scienca Universitato Attila József. Ŝi ankaŭ doktoriĝis en universitato, poste ŝi kandidatiĝis antaŭ la Hungara Scienca Akademio en 1998. Komence ŝi laboris en Tutlanda Biblioteko Széchényi, poste en alia biblioteko. Inter 1985-2005 ŝi ricevis ĉiusomere stipendion por esplori en Wolfenbüttel. Ŝi ricevis premiojn en 2006 kaj 2018.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Ungarische Drucke und Hungarica 1480–1720. Katalog der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel.* (1993)
* Válaszúti György: *A Pécsi Disputa* (reeldono, 1981)
* *Utazások Erdélyben és Magyarországon. (Veit Marchthaler: Ungarische Sachen, 1588.)* (2002)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* video

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 833274
* GND: 172482100
* LCCN: n80087431
* VIAF: 2512467
* ISNI: 0000 0000 7831 0130
* SUDOC: 030224055
* BNF: 12168520s
* BIBSYS: 90970135
* NKC: jx20041122005
 |


* Portalo pri Biografio
La **Bataliono Abraham Lincoln**, foje erare nomita **Brigado Abraham Lincoln**, estis organizo de volontuloj devenaj el Usono kiuj integris unuojn de la Internaciaj Brigadoj helpe de la Dua Hispana Respubliko dum la Hispana Enlanda Milito. Etende oni nomis *Brigado Lincoln* ĉiujn fortojn devenajn el Usono integrataj en la 15a Brigado. Plej parto el ties komponantoj estis membroj de la Komunista Partio de Usono aŭ aliĝintoj al aliaj laboristaj organizoj de inspiro socialisma.

Historio
--------

Veteranoj de la Brigado Lincoln en manifestacio kontraŭ la Milito de Vjetnamo dum la 1960-aj jaroj.
Diference de aliaj brigadistoj, kies «ĉefstabejo» setlis en Albacete, la usonanoj koncentriĝis el 1936 en Figueres (Ĝirono), dum pluis ties instruado kun la resto de la brigadistoj alilandaj en Albacete kaj kun kazerno en Tarazona de la Mancha kaj Villanueva de la Jara. Komence ties militista instruado estis malefika kaj improvizita kaj, kun komandantoj kiaj Robert Hale Merriman kaj Oliver Law, militiste nekompetentaj ĝis kiam Steve Nelson ekestris la unuon. En februaro de 1937 ĝi enhavis 450 membrojn, kaj fine de la milito ĉirkaŭ 2.500.

Dum la milito, la Brigado Lincoln partoprenis en la Batalo de Jarama, defende la komunikadon inter Valencio kaj Madrido. Estis ankaŭ en la bataloj de Brunete, Belchite kaj Teruelo. En Hispanio tiu Bataliono Lincoln estis aprezata kiel unu ordinara, sed en Usono ĝi estis konsiderata kiel romantisma simbolo de la lukto kontraŭ malegaleco kaj subpremado fare de faŝistoj, kaj respondecis grandparte pri la kampanjo favore de la partopreno de Usono en la Dua Mondmilito.

Tamen, fine de la enlanda milito ili estis akuzataj kiel «simpatiantoj de la Soveta Unio» kaj, dum la Ĉasado de Sorĉistinoj post la Dua Mondmilito kiam oni persekutis ĉiun ajn suspektita simpatianto de marksismo, ili estis konsiderataj «danĝero» por la landa sekureco fare de la usona registaro.

Vidu ankaŭ
----------

* Internaciaj Brigadoj

Referencoj
----------

* Engel, Carlos (1999). Historia de las Brigadas Mixtas del Ejército Popular de la República. 84-922644-7-0.
* González de Miguel, Jesús, Los brigadistas de la batalla del Jarama, en: Historia 16, n° 358 /2006, págs. 72-81.
* González de Miguel, Jesús, La colina del suicidio, en: Historia 16, n° 372 / 2007, págs. 61-79.
* Robert A. Rosenstone. Crusade of the Left: The Lincoln Battalion in the Spanish Civil War, pp. 140ss. New York, Pegasus 1969.
* Thomas, Hugh (1976) (en español). Historia de la Guerra Civil Española. Barcelona: Círculo de Lectores. ISBN 84-226-0873-1.

* Kategorio Brigado Abraham Lincoln en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 404592
* LCCN: n98036436
* VIAF: 1151049861633410613
* SUDOC: 147560446
* NKC: kn20071214003
 |
Sudpolusa Medalo.
**Kristian PRESTRUD** (22a de Oktobro 1881 – 11a de Novembro 1927) estis norvega ŝip-oficiro kaj polusa esploristo kiu partoprenis en la ekspedicio al Antarkto fare de Amundsen inter 1910 kaj 1912. Prestrud estis unue oficiro de la ŝipo *Fram* kaj estro de la Orienta Sledgrupo de la norvega ekspedicio al la Scott Nunatakoj

Prestrud estis atribuita al la origina okopo kiu faris la malsukcesan klopodon atingi la Poluson la 8an de Septembro 1911. Kvankam ili estis devigitaj retiriĝi pro ekstremaj temperaturoj, ili decidis iri al la stokejo de 80°, malŝarĝi siajn sledojn kaj reenkuri al Framheim. La malorda reveno estis farita laŭ disaj grupoj, el kiuj la lastaj du homoj alvenis pli ol ses horojn post la aliaj. Johansen kaj Prestrud venaĉis al Framheim tute lacegaj, trovinte la kampadejon en la malhelo nur sekve de la bojado de la hundoj. Verŝajne Prestrud estus frostiĝinta ĝismorte se Johansen ne estus zorginta kaj alportinta lin al la sekureco.

La venontan matenon Amundsen estis kritikita de Johansen, kiu havis esperton el sia esplorado al Arkto kun Fritjof Nansen. Tia opozicio estis malatentita kaj Amundsen poste reorganizis la Polusan grupon malpliigante sian nombron. Sekve, Johansen, kun Prestrud kaj Stubberud estis separataj el la Polusa teamo kaj taskigitaj al la esplorado de la Lando de Reĝo Eduardo la 7-a. Por dishonorigi Johansen, la malpli esperta Prestrud ricevis la estrecon de tio. Ŝtonamaso starigita de la grupo de Prestrud ĉe Scott Nunataks, Aleksandraj Montoj (77° 11′ S 154° 32′ U﻿ / ﻿77.183 °S, 154.533 °U﻿ / -77.183; -154.533 (mapo)) la 3an de Decembro 1911 estas konsiderata historia loko de Antarkto.

Fontoj
------

Roald Amundsen verkis pri tiu ekspedicio en *Sydpolen* publikigita en du volumenoj en 1912-1913. La verkoj estis tradukitaj al angla fare de A. G. Chater, kaj publikigita kiel *The South Pole: An Account of the Norwegian Antarctic Expedition in the "Fram," 1910-1912*

Referencoj
----------

1. ↑  *Kristian Prestrud* (Store norske leksikon)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kristian Prestrud en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la Fram Muzeo Arkivigite je 2013-08-21 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 581436
* GND: 102045332X
* LCCN: nb2013005825
* VIAF: 221969883
* ISNI: 0000 0003 6018 1379
* BIBSYS: 11063988
 |
*Pesto alla genovese* estas farata el folioj de bazilio...
...kaj pinikernoj...
... kiuj estas pistataj kun la aliaj ingrediencoj.
**Pesto** - prononcata en la ligura lingvo [PEStu] - estas italdevena saŭco, kiu devenas de Ligurio, regiono en norda Italio, ĝuste en la urbo Ĝenovo (*pesto alla genovese*, pesto laŭ la ĝenova maniero, aŭ "ĝenova pistaĵo"), kvankam ekzistas almenaŭ unu alia bone konata speco: *pesto alla siciliana* (do "sicilia pistaĵo"), saŭco el Sicilio, kiu anstataŭigas la bazilion de ĝenova pesto per tomato. *Pesto* estas konata, laŭ variaj formoj, ekde la romia epoko, kaj verŝajne estis importita el Norda Afriko. *Pesto*, kutime vendata en malgrandaj bokaloj, ofte estas havebla en vendejoj en variaĵoj verdaj aŭ ruĝaj (kun sun-sekigitaj tomatoj aŭ ruĝaj kapsikoj), produktata de grandaj fabrikoj aŭ sub nekonata marko. 

*Pesto alla genovese* estas eŭropa protektata manĝaĵo, kio signifas, ke por povi uzi tiun nomon, produktantoj devas uzi la tradiciajn ingrediencojn: bazilion, ajlon, salon, pinikernojn, *ekstre virgan* olivoleon, bovinan fromaĝon *Parmigiano Reggiano* kaj (nedevige) ŝafan fromaĝon *Pecorino Sardo*. 

En komerca, pli malaltkvalita pesto, akaĵuoj aŭ juglandoj ofte estas uzataj anstataŭ pinikernoj, ĉar ili estas pli malmultekostaj kaj havas similan amplekson. Krome, la Parmigiano-n ofte anstataŭigas pli malmultekostaj fromaĝoj, kiel *Grana Padano*, kaj pli malmultekostaj oleoj estas uzataj.

Pesto kutime estas uzata sur pastaĵoj, supoj, krakenoj, kaj pano, kvankam ĝi estas tre diversutila. 

Iom diferenca varianto de la saŭco ekzistas en Provenco, konata kiel *pistou*. Konstraste al la itala *pesto*, *pistou* ĝenerale estas farata nur el olivoleo, bazilio kaj ajlo: dum oni povas aldoni fromaĝon, nuksoj ne estas inkluzivitaj. Pistou estas uzata en la tipa *soupe au pistou*, legomsupo kun gusto je pistou.
En la komenco, la saŭco ne enhavis bazilion; fromaĝo kaj olivoleo estis la ĉefaj ingrediencoj.

Aliaj variaĵoj enhavas: kultivan erukon (anstataŭ aŭ kune kun bazilio), nigrajn olivojn, citronŝelon, koriandron aŭ ĉampinjonojn [*rompita ligilo*]. Iu germana variaĵo uzas foliojn de sovaĝa ajlo anstataŭ bazilio. Dum la 19-a jarcento, ĝenovaj enmigrantoj al Arĝentino kunportis siajn *pesto*-receptojn. Unu perua variaĵo, konata kiel *"Tallarin Verde"* (laŭlitere "Verdaj Nudeloj", el la itala *tagliarini*) estas iome pli kremeca, uzas spinacajn foliojn kaj estas surtabligata kun terpomoj kaj bifsteko.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Pesto (kondimento) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Klasika recepto por ĝenova pesto (angle)
* Recepto de pesto (itale)

  

"Trenette al Pesto", (nudeletoj kun ĝenova pistaĵo), la plej tradicia liguria recepto
Alia pastaĵo kun pistaĵo, (ĉikaze 'korktiriloj' kun ĝenova pistaĵo)
La radiko "ambigramo" aspektas same, post rotacio de 180 gradoj.
Alia ambigramo pri la radiko "ambigram".
Alia ebla ambigramo pri la radiko "ambigram".
**Ambigramo** estas tipografia desegno, aŭ artaĵo, konsistanta el unu aŭ pliaj vortoj kiuj legeblas ne nur ordinare, sed ankaŭ de alia vidpunkto, transformo de teksto-direkto aŭ orientiĝo. La vortoj legeblaj laŭ alia vidpunkto povas esti samaj aŭ malsamaj de la originalaj vortoj. Douglas Hofstadter difinis ambigramon kiel "kaligrafian desegnon, kiu kapablas kunigi du malsamajn legeblojn en unu sola aro da kurboj."

Malsamaj ambigramistoj povas krei tute malsamajn ambigramojn pri la sama vorto aŭ frazo.

Eltrovo kaj populareco
----------------------

La plej frua ambigramo estis kreita en 1893 de la artisto Peter Newell. Kvankam plej fama pro siaj porinfanaj libroj kaj pro la ilustraĵoj por Mark Twain kaj Lewis Carroll, Newell ankaŭ eldonis du libroj da inversigeblaj ilustraĵoj. La lasta paĝo en lia libro *Topsys & Turvys* enhavas la frazon THE END ("la fino"), kiu, inversigita, legeblas kiel PUZZLE ("enigmo"). En '"Topsys & Turvys Nombro 2 *(1902), la sama frazo, inversigita, legeblas kiel PUZZLE 2 ("enigmo 2").*

De junio al septembro 1908, la brita ĉiumonata gazeto *La Fadeno* eldonis serion de ambigramoj kiel rubrikon. Aparte interesa estas la fakto ke, laŭ la tiamaj ambigramistoj, ambigramoj estis malofta apartaĵo de malgranda kvanto da vortoj.

Laŭ John Langdon, ambigramoj estis sendepende reinventitaj de li mem kaj de Scott Kim en la 1970-aj jaroj. Langdon kaj Kim estas verŝajne la du artistoj al kiuj oni plej ŝuldas la nunan popularecon de ambigramoj, kvankam ankaŭ aliaj artistoj, kiel ekzemple Robert Petrick, asertas esti sendependaj inventintoj.

La plej frua referenco al la vorto "ambigram" estis de Hofstadter, kiu atribuis la devenon de la vorto al konversacioj inter malgranda grupo de amikoj dum 1983–1984. La originala eldono, prizorgita de Hofstadter, de *Gödel, Escher, Bach* (1979), prezentis du tridimensiajn ambigramojn en la kovrilo.

Preskaŭ-ambigramo kreita de Martin Weichert en la kongresa informilo por la IJK 1985
Ambigramoj fariĝis pli popularaj kiam Dan Brown inkluzivis ilin en sia romano *Anĝeloj kaj demonoj*; Brown uzis la nomon Robert Langdon por la heroo en liaj romanoj kiel omaĝo al John Langdon.

Hodiaŭ, ambigramoj videblas sur variaj produktoj, kaj ankaŭ populariĝis ambigramaj tatuoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Anagramo
* *Gödel, Escher, Bach* de Douglas Hofstadter
* Palindromo
* Izogramo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ambigramo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ambigramo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Ambigramoj, Emblemoj, Vorta Arto de la artisto John Langdon
* Konsiloj pri Ambigramoj Arkivigite je 2012-04-22 per la retarkivo Wayback Machine por komencantoj, de John Langdon
* "Inversions" (Inversigoj) Arkivigite je 2011-09-15 per la retarkivo Wayback Machine, de Scott Kim
**Kriszta Kováts** [krista kovAĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kováts Kriszta** estas hungara aktoro, kantisto, reĝisoro. Ŝia familia nomo foje erare aperis kiel Kovács, ŝia persona nomo en pli longa formo *Krisztina*. Ŝia edzo estas Péter Fábri.

Kriszta Kováts
Kriszta Kováts  naskiĝis la 7-an de majo 1957 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Kriszta Kováts frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste ŝi akiris diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1979. Ŝia ĉefinstruisto estis István Horvai. Post siaj studoj ŝi aliĝis al trupo de Nacia Teatro (Pécs). Ŝiaj sekvaj teatraj stacioj estis:

* Teatro Kisfaludy (1980-1982)
* *Teatro Rock* en Budapeŝto (fondinta membro, 1982-1988)
* Teatro Madách (1988-1990)
* Teatro Petőfi (Veszprém) (1995-1999)
* Teatro Csokonai (Debrecen) (1999-2000).

Inter 1990 - 1995 kaj ekde 2000 ŝi ne ligiĝas al teatro. Ŝi ricevis 4 premiojn inter 1987-2006. Ŝi edziniĝis en 1986, ŝi naskis filinon en la sekva jaro.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* William Shakespeare:
	+ Hamleto - Gertrud
	+ Somermeznokta sonĝo - Hippolyta
	+ *Epifanio: aŭ kiel vi volas* - Olivia
* Andrew Lloyd Webber:
	+ *Evita* - Éva; Evita
	+ Jesus Christ Superstar - Maria Magdolna
* Leonard Bernstein: West Side Story - Maria

Elektitaj reĝisoraĵoj
---------------------

* Lewis Carroll: Alico en Mirlando (teatraj versioj, 2002, 2004)
* Sándor Petőfi: *A helység kalapácsa* (2011)

Elektitaj televiziaj filmaj roloj
---------------------------------

* *A tenger* (1982)
* *Julianus barát* (1991)

Fontoj
------

* oficiala paĝo kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* datenoj
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Kriszta Kováts en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Soacha** [soaĉa] estas urbego kaj diocezo en meza Kolombio, en la samnoma provinco, en departemento Kundinamarko, en la suda rando de Bogoto. Ĝi havas gravan industrian zonon kaj estas hejmo de plejparte laboristaj familioj. Ĝi ankaŭ estas la plej popolriĉa antaŭurbo de urbaro de Bogoto.

Bazaj informoj
--------------

* Loĝantaro: 417,325 en 2011
* Supermara alteco: 2566 m
* Areo: 185 km²
* Telefonkodo: 57 + 1
* Poŝtkodoj: 250051-250055
* Horzono: UTC – 5
* Aŭtokodo: BOG

Loko de Soacha en Kolombio

Geografio
---------

Soacha preskaŭ kontaktiĝas kun Bogoto. Urbocentro de Bogoto troviĝas 15, Ibagué 113, Pereira 165, Santiago de Cali 286, Bucaramanga 308, Cúcuta 413, Kartageno (Kolombio) 662, Soledad (Atlantiko) 707, Barranquilla 712, Santa Marta 741 km.

Historio
--------

Soacha estis fondita la 8-an de aŭgusto en 1600. Ĝi akiris nacian fifamecon, kiam prezidenta kandidato vizitis la urbegon en 1989. En 2008 skandalo okazis, kiam 22 laboristoj de Soacha estis trovitaj mortaj pluraj centoj de mejlojn fore. Ili estis mortigitaj fare de la militistaro kaj prezentitaj al aŭtoritatoj kiel ribelantoj mortigitaj en batalo, por pliigi batalkapkalkulojn.

Vido en Soacha
Panoramo en Soacha

Klimato
-------

En Soacha pro la montara areo la klimato estas modera. La averaĝa temperaturo varias inter 18-19 °C. Jare pluvas po 972 mm. En ĉiuj monatoj pluvas.

Vidindaĵoj
----------

* parkoj kaj aliaj verdaj areoj
* domo de kulturo
* Akvofaloj de Tekendama 157 m

Fontoj
------

* Arkivigite je 2014-12-18 per la retarkivo Wayback Machine hispane
* mapo, distancoj Arkivigite je 2014-12-21 per la retarkivo Wayback Machine
* vetero