recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La **kuba peso** (hispane *peso cubano*) estas la valuto de Kubo (lando). La hispana vorto *peso* havas la signifon "pezo". Unu peso dividiĝas en 100 centavojn. La kodo laŭ la normo ISO 4217 estas *CUP*. En la lingvouzo de Kubo ĝi ofte nomatas *moneda nacional* ("mono nacia" aŭ "nacia valuto") kaj tiam mallongiĝas *MN*. Ĝi estas nur por la loka loĝantaro, sed praktike ankaŭ eksterlandanoj povas pagi per ĝi. La valuto estas planata kaj uzata precipe por la aĉeto de ŝtate subvenciigitaj varoj.

Aldone por la uzo fare de turistoj kaj por tiel nomataj "luksaj varoj" ekzistas la konvertebla kuba peso (*peso convertible*, CUC), kiu estas ligita al la usona dolaro. "Luksaj varoj" difiniĝas ĉiuj varoj kiuj ne aŭ nur plej malofte haveblas kontraŭ *Moneda Nacional*. Povas temi ankaŭ pri "normalaj" nutraĵoj, ne nepre pri tre malkutimaj varoj. La oferto de varoj aĉetebla kontraŭ *Moneda Nacional* dum la lastaj jaroj signife altiĝis, sed daŭre restas senteble limigite.

En ŝtataj monŝanĝejoj, en Kubo nomataj *CADECA* (Casa de cambio), konverteblaj pesoj povas esti ŝanĝataj al kaj el nacia valuto. La kurzo estas ŝtate fiksita kaj laŭ la stato de aprilo 2009 estas 1 CUC = 24 CUP (vendo de CUP) respektive 1 CUC = 25 CUP (aĉeto de CUP). En la suma nacia ekonomia buĝeto kalkuliĝas rilato de 1 CUC = 1 CUP, kvazaŭ la du valutoj interŝanĝeblus.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kuba peso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Peso (monunuo) en ReVo

* monbiletoj de la kuba peso (hispane) Arkivigite je 2009-03-23 per la retarkivo Wayback Machine
* moneroj de la kuba peso (hispane) Arkivigite je 2009-03-09 per la retarkivo Wayback Machine

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rValutoj de Ameriko |
| --- |
| Nordameriko | Bermuda dolaro • Dana krono • Eŭro • Kanada dolaro • Meksika peso • Usona dolaro

---

 | Situo de Ameriko |
| Centra Ameriko | Beliza dolaro • Kostarika kolumbo • Gvatemala kecalo • Hondura lempiro • Nikaragva kordovo • Panama balboo • Usona dolaro

---

 |
| Karibio | Aruba guldeno • Bahama dolaro • Barbada dolaro • Dominga peso • Eŭro • Haitia gurdo • Jamajka dolaro • Kajmana dolaro • Kuba peso • Konvertebla kuba peso • Nederlandantila guldeno • Orientkaribia dolaro • Trinidada dolaro • Usona dolaro

---

 |
| Sudameriko | Argentina peso • Bolivia bolivjano • Brazila realo • Ĉilia peso • Eŭro • Falklanda pundo • Gujana dolaro • Kolombia peso • Paragvaja gvaranio • Perua nova suno • Surinama dolaro • Usona dolaro • Urugvaja peso • Venezuela bolivaro |

 |
**Jakub Ondra** (\* 7-an de septembro 1994 Prago) estas ĉeĥa kantaŭtoro, kantisto, gitaristo kaj stratspektaklisto. En 2019 li konkursis en nacia parto de Eŭrovido.

Vivo
----

Jakub Ondra naskiĝis la 7-an de septembro 1994 en Prago. Gitarludi li komencis kiel 15-jarulo kaj lia plej grava muziklernejo restas ĝis nun la strato. Jam kiel 16-jarulo li komencis ludi plurfoje semajne ĉe la elirejoj de metroo kaj en la stratoj de Prago, kie li ludas ĝis nun. En la Malnovurba Placo li kaptis atenton de serĉanto de muzikaj talentuloj Martin Červinka, sub kies gvido Ondra komencis labori por sia unua unuopaĵo *La Eta Princo*. Tiu iom poste fariĝis oficiala kanto de Sekureca telefon-linio (anonima helpilo por infanoj kaj junularo, kiuj sentas sin en kriza situacio) okaze de 20-jariĝo de tiu servo en Ĉeĥio.

Komence li kantis nur anglalingve kantojn de siaj favorataj kantistoj, poste li mem aŭtoris ilin, kelkajn ankaŭ ĉeĥalingve. Li ankaŭ multe vojaĝas en eksterlando, tial li preferas la anglan.

Fontoj
------

* Ĉeĥlingva Vikipedio
* Televida interparolo kun Jakub Ondra en programo „Všechnopárty"
|  |  |
| --- | --- |
|  | Tiu ĉi artikolo traktas la administran "geografian regionon" Centra Grekio. Tiu unuo ne tute identas al la administra regiono Meza Grekio, pri kiu vidu en aparta artikolo. |

**Centra Grekio** (greke *Κεντρική Ελλάδα*, Kendrikí Elláda) estas historia regiono en Grekio kaj nuntempe estas ŝtata termino por administra "geografia regiono" (greke γεογραφικό διαμέρισμα, *geografiko diamerisma*). La regiono ampleksas la areon de la kontinenta parto de Grekio, kiu senpere post la sendependiĝo de la moderna ŝtato Grekio apartenis al ties ŝtata teritorio (escepte de la duoninsulo Peloponezo kaj inkluzive de la insulo Eŭbeo kaj la insulo de la provinca distrikto Pireo de Atiko. Grekoj ofte neformale laŭvorte nomas la teritorion "Kontinenta Grekio" (greke Στερεά Ελλάδα, *Sterea Ellada*, aŭ Χέρσος Ελλάς, *Chersos Ellas*), kvankam la vorto Στερεά Ελλάδα ankaŭ estas la nocio por la administra regiono Meza Grekio kaj do iom misgvidas. Plia nomo por la regiono estas **Roŭmeli** (greke Ρούμελη), de la turka vorto *Vilayet Rumeli* por "suda Balkano".

Al la regiono apartenas

* el la administra regiono Okcidenta Grekio la provinco Etolio-Akarnanio
* la administra regiono Atiko
* la administra regiono Meza Grekio kun la provincoj ("prefektujoj", νομοί - *nomí*):
	+ Beotio (Nomos Viotias), administra centro *Levadia*
	+ Evritanio (Nomos Evrytanias), administra centro *Karpenisi*
	+ Eŭbeo (Nomos Evvias), administra centro *Ĥalkida*
	+ Focido (Nomos Fokidas), administra centro *Amfisa*
	+ Ftiotido (Nomos Fthiotidos), administra centro *Lamia*

Situo
-----

La geografia regiono norde limas al la regionoj Epiro kaj Tesalio, sude al la duoninsulo Peloponezo, okcidente al la Ionia Maro kaj la Golfo de Korinto, kaj oriente al la Egea Maro.

Statistika regiono
------------------

Kiel statistika regiono de la normo NUTS-1, Centra Grekio ampleksas la administrajn regionojn:

* Epiro
* Ioniaj Insuloj
* Okcidenta Grekio,
* Meza Grekio kaj
* Peloponezo

Laŭ tiu normo, la administra regiono Atiko estas memstara statistika unuo.

* Kategorio Centra Grekio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Estuaro de Plata-Rivero
**Estuaro** estas larĝa elfluejo de rivero en maron. Pro ĝia larĝeco tajdo efikas en ĝi, tiel ke ĉe alta tajdo parte inversiĝas la fludirekto de la rivero. Tiel mara akvo penetras en la estuaron kaj igas ĝin pli aŭ malpli sala.

Tiu formo de riverfino kontrastas al riverdelto, en kiu granda rivero disbranĉiĝas al multaj brakoj, kiuj ne estas sufiĉe ampleksaj por formi estuarojn. Ĉu rivero formas estuaron aŭ delton, dependas de la flurapido, de la forteco de la tajdo kaj de la kvanto de transportata ŝlimo (alta rapido, forta tajdo kaj malgranda kvanto da transportaĵo favoras estuarojn).

Estuaroj ofte havas apartan faŭnon, kiu kapablas vivi nek en rivera nek en mara akvo.

Ekzemploj de riveroj kun estuaroj
---------------------------------

* Amazono
* Elbo
* Emso
* Ĝirondo
* Jenisejo
* Kroso
* Luaro
* Orinoko
* Plata-Rivero
* Sankt-Laŭrenco
* Sejno
* Skeldo
* Tamizo
* Taĵo

* Estuaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Estuaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 49283
* GND: 4000631-1
* LCCN: sh85045018
* VIAF: 745145856848722920015
* BNF: 11980511j
* NKC: ph820625
 |
ISO

**Terneuzen** (51° 20′ N; 03° 49′ E Mapo) estas urbo kaj municipo en la nederlanda provinco Zelando. La nombro da loĝantoj estis 55 461 (je la 1-a de julio 2006) kaj per tio Terneuzen estas la plej granda municipo en Zelando laŭ loĝantoj. La urbo situas je la suda bordo de la *Westerschelde* (Okcidenta Skeldo aŭ *Honte*) ĉe la elfuejo de la grava Kanalo de Gento al Terneŭzo. Terneuzen plenumas centran funkcion en Zeeuws-Vlaanderen (Zelanda Flandrio) ĝi ekzemple havas relative grandan regionan hospitalon kaj teatron.

La urbo havas la kvaran plej grandan havenon de Nederlando post Roterdamo, Amsterdamo kaj Vlissingen kaj situas grandparte entordita inter la kanalo kaj la *Otheensche Kreek* (kreko de Orthene). Je la alia flanko de ĉi tiu kreko situas la novkonstruita kvartalo Othenepoldero kaj la antaŭa vilaĝeto *Othene*. Okcidente de la kanalo situas la plej grava sidejo de Dow Chemical en Eŭropo. Ĉi tiu kemi-giganto estas la plej granda dunganto de la provinco Zelando.

Terneuzen situas ĉe la fino de la kanalo de Gent al Terneuzen, kiu ligas la urbon Gent en Belgio kun la Okcidenta Skeldo En marto 2003 la fiksa interborda ligo kun la ‘transa flanko’ finkonstruiĝis per la Okcident-Skelda-tunelo. La alirejo de la tunelo situas tuj apud la kanalo.

Terneuzen ankaŭ estas fama kiel la urbo de la La Fluganta Holandano, konata el la samnoma opero de Richard Wagner. Laŭ la legendo ĉi tiu, kontraŭ Dio ribelema, kapitano Willem van der Decken venis el Terneuzen.

En Terneuzen naskiĝis Sandra Roelofs.

Urboj kaj vilaĝoj
-----------------

Nombro da loĝantoj je la 1-a de januaro 2005:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Terneuzen | 27.930 |
| Axel | 7450 |
| Sas van Gent | 3860 |
| Hoek | 2520 |
| Sluiskil | 2410 |
| Zaamslag | 2080 |
| Westdorpe | 2030 |
| Koewacht | 1940 |
| Philippine | 1940 |

 |   | 

|  |  |
| --- | --- |
| Biervliet | 1310 |
| Zuiddorpe | 820 |
| Spui | 240 |
| Zandstraat | 240 |
| Overslag | 160 |
| *Reuzenhoek* **\*** | 150 |
| *Zaamslagveer* **\*** | 120 |
| Driewegen ***\**** | 80 |

 |

Fonto: CBS
**\*** Ne oficiala vilaĝo

Esperantistoj
-------------

* Jan Koning
* Maria T.C. Rijpert

* Terneuzen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Terneuzen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


| **Provinco Zelando**  |  |
| --- | --- |
| Borsele | Goes | Hulst | Kapelle | Middelburg | Noord-Beveland | Reimerswaal | Schouwen-Duiveland | Sluis | Terneuzen | Tholen | Veere | Vlissingen |
| Nederlando | Provincoj | Municipoj |
**Jenő Váncsa** [jenO vAnĉa], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Váncsa Jenő** estis hungara politikisto, ministro, parlamentano, agronomo.

Jenő Váncsa [*rompita ligilo*] naskiĝis la 17-an de oktobro 1928 en Rumanio en Brașov. Li mortis la 17-an de januaro 2016 en Gárdony (en kvartalo Agárd).

Biografio
---------

Jenő Váncsa apartenis al la hungara minoritato en Rumanio. Li akiris agrikulturan diplomon en altlernejo en Gödöllő en 1953. En 1954 li aliĝis al la komunistoj. Ekde la sama jaro li laboris en diversaj ŝtataj bieno, sed dume li akiris pli novan diplomon pri agrikultura pedagogio en 1966, fine li frekventis partian vesperan universitaton. Li estis parlamenta deputito inter 1968 kaj 1975, subministro pri agrikulturo kaj nutro inter 1972 kaj 1980, poste ministro ĝis 1989 en Kabineto Lázár kaj Kabineto Grósz. Li estis la plej longe funkcianta agrikultura ministro en Hungario. Ekde 1975 li havis ankaŭ signifan partian postenon. En 1977 li ricevis ŝtatan premion. En 1989 li pensiuliĝis, samtempe li forlasis la politikon.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Öt évtized a mezőgazdaság szolgálatában* (2010) – memuaro

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
La **petroglifoj de Uĥtasar** (armene Ուխտասարի ժայռապատկերներ) estas rok-skulptaĵoj trovitaj sur la monto Uĥtasar (aŭ *Ughtasar*, laŭvorte "kamel-monto"), la "Pilgrimo-Monto", proksime de la urbo Sisian en la armena provinco Sjuniko.

Pli ol 2 000 ornamitaj rokfragmentoj etendiĝas je la piedo de la monto. Tiuj petroglifoj, kelkaj supozeble devenas de la paleolitiko (ĉ. 12 000 jaroj antaŭ nia erao), estas ĉizitaj sur malhelbrunenigraj vulkanaj ŝtonoj postlasitaj de formortinta vulkano. Pli postaj Ĥalkolitaj kaj Bronzepokaj kulturoj daŭre kreis petroglifojn en la loko; "la plej granda diverseco kaj nombro da ĉizadoj datiĝas al tiu periodo kaj la frua ferepoko, antaŭ ol ĝi estis finfine prirezignita krom kelkaj ĉizadoj faritaj fare de solecaj paŝtistoj pasigantaj siajn somerojn sur la montopinto."  Kvankam la ejo estis malkovrita en la frua 20-a jarcento, ĝi ne estis vere studita ĝis la 1920-aj jaroj kaj denove en la malfruaj 1960-aj jaroj; ĝi ankoraŭ ne estas plene komprenita hodiaŭ.

La ĉizadoj sur la rokfragmentoj prezentas ĉasscenojn, larĝan aron de bestoj, spiralojn, cirklojn kaj geometriajn formojn, kaj eĉ zodiaksignojn. Esplorado indikas ke la areo funkciis kiel provizora loĝejo por nomadaj brutaro-gregigaj triboj, kaj studoj de la rokaj ĉizadoj indikas ke ili estis en uzo dum centoj da jaroj, kun homoj de pli postaj epokoj aldonantaj siajn proprajn kuprogravurojn al la ŝtonoj. Laŭ la esplorado de *Hamlet Martirosjan* (Համլետ Մարտիրոսյան), la piktogramoj de Uĥtasar reprezentas skribsistemon konatan kiel "kapra skribo" aŭ *"itsagir"*. Multaj fakuloj kredas, ke tio estis pro la granda nombro da kaproj desegnitaj sur la ŝtonoj, sed laŭ Martirosyan tio estas ĉar en la antikva armena lingvo, la vortoj "kapro" kaj "skribo" estis homonimoj. Ili uzus tiujn homonimojn por esprimi konceptojn per bildoj, tiel troviĝis la abstrakta koncepto de "skribo" (kiu en antikva la armena povas esti esprimita per vortoj kiel *"ŝar"* - aranĝi, *"sarel"* - kompili, *"tsir"* - linio). ĝia reflektado en la reprezentado de kapro *("zar")*, ĉar la vortoj por "skribo" kaj "kapro" sonis same. Kaproj estas ĝenerala temo sur la ŝtonoj, eble ĉar la vorto "fosi" en antikva la armena signifis kapro kaj estis sufiĉe proksima al *"dik"*, la antikva vorto por dioj. Kombinante abstraktajn signojn kun la bildoj de bestoj kaj homoj en horizontalaj aŭ vertikalaj vicoj, prahistoriaj gravuristoj povis peri specifajn mesaĝojn.

Reproduktaĵoj de la petroglifoj, aŭ rokgravuraĵoj, de Uĥtasar troveblas ĉie en Erevano; ili estas gravuritaj sur arĝentaj juvelaĵoj, pentritaj sur kafotasoj, spuritaj en manfaritan ceramikon, kaj ili ornamas la murojn de kafejoj. Atingi la petroglifojn de Uĥtasar povas esti malfacila.

Vidu ankaŭ
----------

* Karahunĝ, kampo el vulkanaj ŝtonaj menhiroj, je 15 kiloemetroj sude de la petroglifoj de Uĥtasar

* Kategorio Petroglifoj de Uĥtasar en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Referencoj
----------

1. ↑   *Silk Road 5: Ughtasar. The Petroglyphs - Armenian Heritage* (angle: "Silka Vojo 5: Uĥtasar. La Petroglifoj - Armena Heredaĵo").

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2022-02-28. Alirita 2022-02-28.
**Jenő Vámos** [vAmoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vámos Jenő** estis hungara redaktoro. Lia origina familia nomo estis *Wiener*.

Jenő Wiener naskiĝis la 1-an de junio 1882 en Miskolc, li mortis la 20-an de januaro 1950 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Jenő Vámos devenis el juda familio. Li akiris bestokuracistan diplomon en Veterinara Altlernejo de Budapeŝto en 1904. Li fondis veterinaran gazeton en 1909, kiun li redaktis. Li kontribuis ankaŭ en alia gazeto. En 1918 li aliĝis al politika rondo de Oszkár Jászi, li estis respondeculo pri reformo pri bienoj. Post fiasko de la Hungara Sovetrespubliko li rifuĝis al Vieno, kie li akiris plian bestokuracistan diplomon en 1920. Li hejmenvenis en la sekvanta jaro kaj li verkis sociologiajn-agronomiajn studojn. Li edziĝis en 1905, la geedza paro kalvinaniĝis en 1932.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Városélelmezés és földreform* (1916)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre) Arkivigite je 2021-02-26 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 716244
* VIAF: 121497427
* ISNI: 0000 0000 7932 1114
 |
En 1919 Viggo Brun montris ke sumo de inversoj de la ĝemelaj primoj (paroj de primoj kiuj diferenciĝas je 2) konverĝas al matematika konstanto nun nomata kiel la **konstanto de Brun por ĝemelaj primoj** kaj kutime skribata kiel *B2*

{\displaystyle B\_{2}=\left({\frac {1}{3}}+{\frac {1}{5}}\right)+\left({\frac {1}{5}}+{\frac {1}{7}}\right)+\left({\frac {1}{11}}+{\frac {1}{13}}\right)+\left({\frac {1}{17}}+{\frac {1}{19}}\right)+\left({\frac {1}{29}}+{\frac {1}{31}}\right)+\cdots }
en kontrasto al la fakto ke sumo de inversoj de ĉiuj primoj malkonverĝas. Se la sumo de inversoj de ĝemelaj primoj malkonverĝus, ĉi tio estu pruvo de la ĝemela prima konjekto. Sed pro tio ke ĝi konverĝas, oni ankoraŭ ne scias ĉu estas malfinie multaj ĝemelaj primoj. Simile, se ĝi estus pruvite ke konstanto de Brun estas neracionala, la ĝemela prima konjekto devus sekvi tuj, ĉar sumo de finia kvanto de racionalaj nombroj estas racionala.

Kribrilo de Brun estis rafinita de J. B. Rosser, G. Ricci kaj la aliaj.

La plej bona pritakso ĝis nun estas donita de Paskal Sebah kaj Patrick Demichel en 2002 uzante ĉiun ĝemelaj primoj supren ĝis 1016:

*B2 ≈ 1.902160583104*.
Tio ke *1,9 < B2* estas montrite, sed ne estas sciata reela nombro N tia ke estas pruvite ke *B2 < N*.

Estas ankaŭ **konstanto de Brun por primaj kvaropoj**. Prima kvaropo estas paro de du ĝemelaj primaj paroj, apartigita per distanco de 4 (la plej malgranda ebla distanco). La unuaj primaj kvaropoj estas (5, 7, 11, 13), (11, 13, 17, 19), (101, 103, 107, 109). Konstanto de Brun por primaj kvaropoj, skribata kiel *B4*, estas la sumo de la inversoj de ĉiuj primaj kvaropoj:

{\displaystyle B\_{4}=\left({\frac {1}{5}}+{\frac {1}{7}}+{\frac {1}{11}}+{\frac {1}{13}}\right)+\left({\frac {1}{11}}+{\frac {1}{13}}+{\frac {1}{17}}+{\frac {1}{19}}\right)+\left({\frac {1}{101}}+{\frac {1}{103}}+{\frac {1}{107}}+{\frac {1}{109}}\right)+\cdots }
kun valoro:

*B*4 = 0.87058 83800 ± 0.00000 00005.
Ĉi tiu konstanto estas malsama de la **konstanto de Brun por kuzaj primoj**, primaj paroj de formo *(p, p+4)*, ankaŭ kiu estas skribata kiel *B4*. Wolf derivis pritakson por la sumoj *Bn ≈ 4/n*. Ĉi tio donas la pritakson por *B2 je proksimume 5% pli grandan ol la vera valoro.*

Vidu ankaŭ
----------

* Ĝemela prima konjekto
* Konstanto de Meissel-Mertens
* Teoremo de Brun

Eksteraj ligiloj
----------------

* A065421 en OEIS
* Artikolo de Nicely pri ĝemela numerado kaj konstanto de Brun Arkivigite je 2013-12-08 per la retarkivo Wayback Machine
* Kalkulado de konstanto de Brun
* Eric W. Weisstein, *Konstanto de Brun* en MathWorld.
* Konstanto de Brun en PlanetMath.
* Artikolo de Wolf pri la sumoj Arkivigite je 2011-01-09 per la retarkivo Wayback Machine
Oranĝe: la Centra Birdovojo
La **Centra Birdovojo** estas vojo por birdomigrado kiu ĝenerale sekvas la areojn de la Grandaj Ebenaĵoj en Usono kaj Kanado. La ĉefaj pintoj de la flugovojo inkludas centran Kanadon kaj la regionon ĉirkaŭ la Golfo de Meksiko; la migrovojo tendencas mallarĝiĝi konsiderinde en la valoj de la riveroj Plato kaj Misuro de centra kaj orienta Nebrasko, kio rezultas en tre alta nombro de birdospecioj troviĝantaj en tiuj areoj. Kelkaj birdoj uzas tiun flugovojon por migri el la Arkta Oceano al Patagonio.

Tiu vojo estas uzata de birdoj tipe ĉar ne estas montoj aŭ eĉ bordoj de montetoj barante tiun vojon ĉe la tuta etendo. Krome ekzistas bona havigo el akvo, manĝo kaj kovro en la tuta longo.

La aliaj ĉefaj flugovojoj por nordamerikaj birdoj estas la Misisipia, la Atlantika kaj la Pacifika Birdovojoj.

La konsilantaro **Central Flyway Council** estas komponita de reprezentantoj el agentejoj respondecaj por birdomigrada administrado en 10 usonaj ŝtatoj, du kanadaj provincoj kaj la Nordokcidentaj Teritorioj. La membro-ŝtatoj kaj provincoj en la konsilantaro estas la jenaj: Montano, Vajomingo, Kolorado, Nov-Meksiko, Teksaso, Oklahomo, Kansaso, Nebrasko, Suda Dakoto, Norda Dakoto, Alberto kaj Saskaĉevano.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Central Flyway Council
* Nordamerikaj Migrovojoj
* 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rBirdoj |
| --- |
| 
Regno: Animalo  •  Filumo: Ĥorduloj  •  Subfilumo: Vertebruloj  •  Infrafilumo: Makzeluloj  •  Superklaso: Tetrapodoj  •  Klaso: Birdoj |
| 

|  Birdoj laŭ ordoj *(alfabete)* |
| --- |
|  |
| 

|  |
| --- |
|  |
| Ordoj de | 

|  |
| --- |
| akcipitroformaj ~ anseroformaj ~ apodoformaj ~ cikonioformaj ~ falkoformaj ~ fenikopteroformaj ~ gavioformaj ~ gruoformaj ~ ĥaradrioformaj ~ kaprimulgoformaj ~ kokoformaj ~ kolomboformaj ~ koracioformaj ~ kukoloformaj ~ paseroformaj ~ pegoformaj ~ pelikanoformaj ~ podicipoformaj ~ procelarioformaj ~ psitakoformaj ~ pterokloformaj ~ sfeniskoformaj ~ strigoformaj ~ strutoformaj ~ tinamoformaj ~ trogonoformaj ~ trokiloformaj ~ turnicoformaj |

 |

 |

 |
| 
Rilataj artikoloj: Birdomigrado ~ Birdoprotektado ~ Birdnestoj ~ BirdkantoVidu ankaŭ: Dinosaŭraj birdoj |

 |
Pri la komunumo
---------------

**Augst** estas komunumo en la distrikto Liestal en Kantono Bazelo Kampara, Svislando. Ĝi havis 887 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

Geografio
---------

La komunumo Augst situas sur alteco de 275 m s.m. en la nordoriento de la Kantono Bazelo Kampara ĉe la alfluejo de la rivero Ergolz al Rejno.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Augst limas en nordokcidento aliflanke de la rivero Rejno al Grenzach-Wyhlen (Germanio), en nordoriento al Kaiseraugst (Kantono Argovio), en sudoriento al Giebenach, en sudo al Füllinsdorf, kaj en okcidento al Pratteln.

Trafiko
-------

Augst estas konektita al la publika trafikreto per la buslinio 70 al Bazelo kaj poŝtaŭtolinio al Pratteln.

La komunumo disponas pri propra aliro al la nacia aŭtoŝoseo A2 de Bazelo al Tiĉino.

Elektrocentralo
---------------

Elektrocentralo Augst/Wyhlen
En la rivero Rejno troviĝas digo kun la rivera elektrocentralo Augst/Whylen, kiu estas komuna german-sivsa entrepreno.

La du akvo-elektrocentraloj Augst kaj Wyhlen estis kune konstruitaj inter 1908 kaj 1912. La elektrocentralon Augst hodiaŭ funkciigas la entrepreno *Kraftwerk Augst AG (KWA)*, subentrepreno de la svisa energigrupo Axpo. La akciojn de KWA estas je 80% tenataj de *AEW Energie AG* en Araŭo, kiu komplete apartenas al Kantono Argovio, kaj je 20% de Kantono Bazelo Kampara. La elketrocentralon Wyhlen funkciigas la entreprento *Energiedienst Holding, Laufenburg AG*, kiel akcioj apartenas je 76% al la germana entrepreno *EnBW* en Karlsruhe.

Historia romia urbo Augusta Raurica
-----------------------------------

La amfiteatro de Augst
En la oriento de la komunumo situas la restaĵoj de la romia urbo Augusta Raurica. Bone konservita estas la amfiteatro, templo kaj la iama forumo. En la romia muzeo Augst videblas inter aliaj objektoj arĝento-trezoro, kiu estis trovita dum konstrulaboroj en la jaro 1961.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Augst datiĝas el la jaro 615 kiel *Augustodunensem*. La nomo Augst devenas de la nomo de la Romioromia urbo Augusta Raurica, kiu situis iam sur la teritorio de la hodiaŭaj komunumoj Augst kaj Kaiseraugst.

La vilaĝo Augst estiĝis en la alemana epoko apud doganejo ĉe la ponto trans la rivero Ergolz. En la jaro 1442 Kaiseraugst estis disigita de Augst kaj atribuita al la aŭstria Baronejo Rheinfelden, dum Augst fariĝis en la jaro 1461 kune kun la Baronejo Farnsburg posedaĵo de la urbo Bazelo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Augst
* Augst en la Historia Leksikono de Svislando

* Kategorio Augst en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rDistrikto Liestal |
| --- |
| LiestalLiestalArisdorf  •  Augst  •  Bubendorf  •  Frenkendorf  •  Füllinsdorf  •  Giebenach  •  Hersberg  •  Lausen  •  **Liestal**  •  Lupsingen  •  Pratteln  •  Ramlinsburg  •  Seltisberg  •  Ziefen | Liestal |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 286000
* GND: 4003622-4
* VIAF: 144125600
* BNF: 121685512
* NKC: ge114799
 |
La **Distrikto Kiskunhalas** [kiŝkunhalaŝ] (hungare *Kiskunhalasi járás*) estas hungara distrikto en departemento Bács-Kiskun. Ĝi situas sur ebenaĵo en la suda parto de la departemento (same en la suda parto de Hungario) laŭ la landlimo de Serbio.

Distrikto Kiskunhalas en Hungario
La distrikta ĉefurbo estas Kiskunhalas, kiu estas urbo, krome estas ankaŭ alia urbo, la ceteraj 7 estas vilaĝoj.

La areo estas 826,35 km², kie loĝas 44 087 homoj. La loĝantoj okupiĝas precipe pri agrikulturo, (fruktoj, tritikoj kaj ties prilaborado) krome oni trovis iom da naftojn kaj tergasojn.

Historio
--------

Tiu distrikto kreiĝis en 1950 pro la nova departementa sistemo, sed poste la distriktolimoj foje-foje ŝanĝiĝis. La distrikta sistemo ne funkciis inter 1983-2013 en Hungario.

Komunumoj
---------

* distrikta ĉefurbo kaj urbo: **Kiskunhalas**
* alia urbo: Tompa
* vilaĝoj:
	+ Balotaszállás
	+ Harkakötöny
	+ Kelebia
	+ Kisszállás
	+ Kunfehértó
	+ Pirtó
	+ Zsana

Fontoj
------

* la datenoj venis el la Hungara Vikipedio
La **Centra Komitato de la Komunista Partio de Sovetunio** (ruse *Центральный комитет Коммунистической партии Советского Союза*) estas la gvidanta organo de la Komunista partio de Sovetunio. La Politburoo (Ekde 1952 ĝis 1966 nomiĝas *Prezidiumo*) estas gvindanta organo de Centra Komitato. (En Hungario, ties nomo estis Centra Gvidantaro (1948–56) en la Partio de la Hungaraj Laboristoj).

La Centra Komitato en KPSU estis fondita de la bolŝevika frakcio, sub Vladimir Lenin. La Komitato formis la ĉefan politikan direkton de la partio. La Komitato formis en oktobro de 1917 kvinmembran Politikan Komitaton por gvidi revolucion. La multnombra Centra Komitato neniam kapablis fari rapidajn decidojn, do la ĉefa potenco jam dekomence estis en la manoj de la Politika Komitato kaj de la pli poste kreita Sekretareco kaj similaj partiaj organoj.

Post la morto de Lenin, Josif Stalin plenigis la Centran Komitaton per siaj fideluloj, sed ĝi funkciis ĝis la mezo de la 1930-aj jaroj kiel parlamentsimila organizo, en kiu eblis diskutoj. Poste Stalin — kadre de la Granda purigo — ekzekutigis plimulton de la CK, kies rolo malgraviĝis. Ĝi denove gravis nur dum gvidaj krizoj de 1957 kaj 1964.

La membroj de CK elektiĝis en la partia kongreso, sed tio signifis nur tiom, ke ili kapjesis al delegitpropona listo de la Politika Komitato. La membraro de la CK kreskis ekde 1921 (25) ĝis 1986 je 307 membroj. La Komitato kunsidis dufoje en jaro, unu-du tagojn.

La membroj de la CK estis la plej gravaj funkciuloj en la soveta registaro, tiel la komitato estis la plej supera registara organo de la partio. La Politburoo kaj Sekretareco kaj aliaj partiaj organoj eldonis siajn leĝojn en nomo de la CK (ĝis Dissolvo de Sovetunio en 1991).

Historio
--------

La 5-an de marto 1940 Politburoo de la Centra Komitato de Komunista Partio de Sovetunio decidis ekzekuti 14 700 milojn de polaj militkaptitaj oficiroj el Kozelsk, Ostaŝkov kaj Starobilsk kaj 11 000 polajn civilulojn malliberigitaj sur orientaj teritorioj de la Dua Pola Respubliko - la akton de mortokondamno subskribis la plej gravaj gvidantoj de Sovetunio: Josif Stalin, Vjaĉeslav Molotov, Miĥail Kalinin, Kliment Voroŝilov, Lavrentij Berija (iniciatinto de la pafmortigo), Anastas Mikojan kaj Lazar Kaganoviĉ. Ĉefo de la operaco, komencita la 4-an de aprilo, estis nomumita generalo Vasilij Bloĥin, ĉefa ekzekutisto de NKVD.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunista Partio de Sovetunio
* Centra Komitato

* Kategorio Centra Komitato de la Komunista Partio de Sovetunio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Blanka visko** |
| --- |
|  |
| Viscum album*Viscum album* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonoj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Santalaloj *Santalales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Santalacoj *Santalaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Visko **Viscum** |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***V. Album*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Viscum Album****L. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Blanka visko  |

 |
| v • d • r |

**Blanka visko** aŭ **Blanka arboperlo** (*Viscum album*) estas globforma, duonparazita planto, vivanta sur deciduaj arboj kiaj robinio, poplo, tilio, neflegita pomarbo, pirarbo. Ĝi havas nur ŝajnan epifitan habiton.

Ĝia tigo estas ligneca, nekava, plurfoje disbranĉiĝanta; la pli dika parto estas brun-krusta, la pli junaj tigoj havas helverdan koloron.

La folioj estas kontraŭsidantaj, verdaj aŭ verd-flavaj, ledeceaj, 3-6 cm longaj, glatrandaj, travintraj, ne pintaj. La floroj estas etaj kaj staras grupe ĉe la disbranĉoj. La frukto estas pizogranda , maturiĝante blank-kolora, dugrajna kun densa, glueca suko.
maldekstra

Tiu palearktisa specio estas ankaŭ kuracplanto: oni kolektas en Eŭropo la junajn ŝosojn kun folioj (malpli dikajn ol krajono) de aŭtuno ĝis printempo (ĝis la foliiĝo). La sekiĝa proporcio estas ĉ. 3:1.

La drogo enhavas: kolinon, acetilkolinon, propionilkolinon (tiuj malaltigas la sangopremon), viskotoksinan proteinon kiu efikas je la koro, acidan saponinon, rezinan alkoholon, manniton, sukeron, inoziton, amelon, grasacidon, cerilalkoholon, oksidan enzimon; en la bero viskinon, gluecan, molan rezinon.

Efiko: hipotensiiga (sangopremo-malaltigaĵo), antispasma, ĉesiga de la interna sangado (pulmo, stomako, intesto) (hemostaza), admona de la korfunkciado.

La industrio preparas drogaĵojn el la visko. Oni preparis el la beroj malnov-tempe muŝ-kaptilon kaj eĉ birdokaptilon.

Ne konfuzu kun eŭropa loranto (*Loranthus europaeus*) ofte nomata flava visko, ĉar tio estas decidua planto, kun nigroverda tigo kaj kun flavaj beroj, starantaj en grapoloj. Ĝi vivas sur kverko.

Vidu ankaŭ
----------

* Haŭstorio


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |
**Centra Nacia Komitato** (pole: Komitet Centralny Narodowy) – sekreta gvidantaro de ruĝuloj aganta de junio 1862 en Varsovio. Ĝi estis kreita de Urba Komitato kun plano kontroli la tutan komplotan movadon en Kongresa Pollando. Ĝi okupiĝis pri estigo de Januara Ribelo: plikonstruis la konspiran organizaĵon, fiksis nacian imposton, fondis nacian policon. La 12-an de aŭgusto 1862 eldonis alvokon al kamparanoj, promesante al ili enproprigon kontraŭ aĉeto, kaj ankaŭ alvokon al judoj, kiuj estis iĝontaj samrajtaj membroj de libera pola socio. Per proklamo de la 1-a de septembro 1862 la Komitato anoncis sin reala regopovo de la nacio kaj postulis obeemon de la tuta socio. Ties gazetara organo estis „Ruch".

Membroj
-------

* Oskar Awejde
* Stefan Bobrowski
* Władysław Daniłowski
* Jarosław Dąbrowski, urbestro de Varsovio
* Agaton Giller, pri eksterlanda aferoj kaj gazetaro
* Józef Kajetan Janowski, enlandaj aferoj
* Witold Marczewski
* pastro Karol Mikoszewski, spiritaj aferoj kaj zorgo super la popolo
* Jan Maykowski, pri trezorejo
* Zygmunt Padlewski, armea esro de Varsovio
* Bronisław Szwarce

Bibliografio
------------

* T. Kizwalter, T. Nałęcz: *Historia Polski. Polska 1831-1939* (Historio de Pollando. Pollando 1831-1939), Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007, ISBN 978-84-9819-818-8.
**Pál Sárkány** [ŝArkAnj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sárkány Pál** estis hungara ministeria oficisto, eldonisto.

Pál Sárkány naskiĝis la 14-an de decembro 1921 en Elek, li mortis la 21-an de februaro 2000 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Pál Sárkány lernis la metion presisto, sed en 1938 li atingis la unuan lokon en konkurso de noveloj. Iom poste li maturiĝis en agronomia mezlernejo en Békéscsaba en 1942, poste li estis soldato jaron. En 1943 li studis veterinarion en fakultato de Hungara Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József, sed la 2-a mondmilito interrompis ĝin. Li batalis, vundiĝis, fine li estis militkaptito. Hejmenveninta li akiris agronomian diplomon en 1947, en la sekvanta jaro li doktoriĝis. Li havis postenon en la Ministerio pri agrikulturo (Hungario) inter 1948-1956, poste en alia instanco. Intertempe en 1950 li edziĝis. Inter 1964-1987 li estis eldonejestro, poste li havis plurajn ŝtatajn taskojn. Li kandidatiĝis en 1975, doktoriĝis en 1983 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li ricevis premion en 1983. Li pensiuliĝis en 1987.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A harmadik évezred küszöbén* (1968)
* *Biológiai ipar* (1974)
* *A vadászat kézikönyve* (manlibro, 1975)
* *Nemzetközi kinológiai enciklopédia* (1976)
* *Nemzetközi agrárstratégiák* (1990)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* *Árvíz a Tiszán*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 724710
* LCCN: n84236514
* VIAF: 35021884
* ISNI: 0000 0001 2023 7732
* SUDOC: 077815017
* NKC: vse2011632437
 |
Tradiciaj blankaj kolbasoj, servitaj kun dolĉa mustardo kaj mola breco
Blankaj kolbasoj estas alportitaj al la tablo en granda bovlo kune kun la kuira likvaĵo
**Blanka kolbaso** (germane *Weißwurst* - laŭlitere blanka kolbaso; bavare *Weißwuascht*) estas tradicia bavara kolbaso farita de hakita bovidaĵo kaj porkaĵa dorsaĵolardo. Ĝi kutime estas gustadaptita kun petroselo, citrono, muskatfloro, cepoj, zingibro kaj kardamomo, kvankam ekzistas kelkaj variaĵoj. Tiam la miksaĵo estas ŝtopita en porkaĵenfermaĵojn kaj apartigita en individuajn kolbasojn je koncerne dek ĝis dek du centimetrojn longe kaj proksimume du centimetrojn dike.

Ĉar ĝi estas tre efemera, blanka kolbaso tradicie estas produktita frue en la mateno kaj preta kaj manĝita kiel manĝeto inter matenmanĝo kaj lunĉo - ekzistas diraĵo ke la kolbasoj ne devus esti permesitaj aŭdi la tagmeztintadon de la preĝejaj sonoriloj. Tradicie, blanka kolbaso povas nur esti servita ĝis tagmezo ĉar volbaĵoj ne estas uzitaj, la viando ne estas fumumita, kaj tial la kolbaso fariĝas freŝa ĉiun tagon. Ili foje estas vokitaj, matenokolbasoj. Antaŭ modernaj fridigteknologioj, en somera tempo la kolbasoj iĝus malbonaj antaŭ vesperkrepusko. Eĉ hodiaŭ, la plej multaj bavaroj manĝas sian *Weisswurst* antaŭ tagmezo.

La kolbasoj estas ekscititaj en salenhava akvo - bone manke de bolado - dum proksimume dek minutoj, kiuj igos ilin grizec-blankaj ĉar neniu kolor-marinada nitrito estas uzita dum la preparado de blankaj kolbasoj.

Blankaj kolbasoj estas alportitaj al la tablo en granda bovlo kune kun la kuira likvaĵo uzita por preparo (tiel ĝi ne malvarmetiĝas tro multe), tiam manĝite sen la haŭto. Manieroj manĝi *Weisswurst* inkludas la tradician manieron, nomitan "sukado" bavare *zuzeln*, en kiu ĉiu fino de la kolbaso estas tranĉita aŭ mordita malferma, tiam la viando estas suĉita de la haŭto. Alternative, la pli popularaj kaj pli diskretaj manieroj konsumi ĝin estas per tranĉado de la kolbaso laŭlonge kaj tiam "ekiganta" la viandon de la haŭto per forko, aŭ, ĵus ŝirante la kolbason dise kaj konsumante la plenigaĵon.

*Weisswurst* estas ofte servita kun speciala bavara dolĉa mustardo (*Weisswurstsenf*) kaj akompanita fare de breco (bavare *Pretzel* - ofte literumita *Brezeln* ekstere de Bavario) kaj Weissbier.

*Weisswurst*, kies konsumo tradicie estas rilata al Bavario, helpita en la monpregado de humura esprimo, Weißwurstäquator (laŭlitere, blanka kolbasekvatoro), kiu konturas kulturan limon apartigantan aliajn lingvajn kaj kulturajn kampojn de Suda Germanio.

Referencoj
----------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Weisswurst en la angla Vikipedio.* 

1. 1 2   How to eat Weisswurst. *World Hum*. Alirita 2008-01-09.
2. ↑   Weisswurst. *Perob.com*. Alirita 2014-10-14.
3. 1 2 3   How to eat Weisswurst. *BBC.co.uk-H2G2*. Alirita 2008-01-09.

* Kategorio Blanka kolbaso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Rupert Falkland (von) VAUGHAN**, (pseŭdonimoj „I. K."; Verdavalo), (naskiĝis en la 5-a de julio 1878 en Singapore, Malajaj Kolonioj, mortis la 7-an de novembro 1958) estis brita esperantisto, metalurgiisto.

Esperantisto de 1905. Fondis unu el la unuaj Esperanto-grupoj en Hindujo en Kolar, 1906, kaj tie fondis kaj redaktis la gazeton La Pioniro ĝis sia foriro el Hindio, en 1907. Delegito de UEA en Totok (Celebes), Tokio, Osaka, kaj poste en Sandakan, Norda Borneo. Artikoloj kaj rakontoj pri orientaj landoj aperis en HDE.

Lia patro, el kimra deveno, estis stabano de Sir James Brooke, la unua "blanka hindreĝo" de Sarawak. Naskita en Singapore, la juna Rupert edukiĝis en Anglujo kaj en 1884 fariĝis lernanto ĉe eminenta londona arĥitekto. Sed post du jaroj lia patro mortis, kaj li akiris postenon en hinda orminejo kiel ĥemia provisto kaj laborestro. En 1905 li esperantistiĝis aŭtodidakte, kaj en 1906 fondis en Kolar unu el la unuaj grupoj de Hindujo, ankaŭ la unuan hindan Esperanto-gazeton, *La Pioniro*. Li deĵoris 13,5 jarojn en Hindujo, kaj 10,5 jarojn en la insulo Celebeso. En 1920 li migris al Japanujo, kie li deĵoris 5,5 jarojn kiel kontisto, konstante disvastigante nian lingvon; li multe kunlaboris kun la Pastro Inocento Seriŝev kaj la blinda Vasilij Eroŝenko. Tiam li denove migris al Sandakan, Nordborneo, kie post 20-jara deĵoro ĉe lignaĵa firmo li emeritiĝis kaj vivis kiel rentulo ĝis sia morto.

En Sandakan li eldonis la revueton *El Verdavalo*.

Li fondis anglalingvan gazeton semajnan *North Borneo News* kaj kulturis kokosojn kaj kaŭĉukon. Li verkis multe sub la pseŭdonomo **Verdavalo**, precipe artikolojn kaj rakontojn pri aziaj temoj. Multjara delegito de UEA, malavare apogis ankaŭ aliajn Esperanto-organizaĵojn kaj gazetojn.

Referencoj
----------

*Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur la artikolo* Vaughan *el la **Enciklopedio de Esperanto**.*

* Esperanto, n-ro 640

Eksteraj ligiloj
----------------

* 60-jariĝo de R.F.Vaugham en Heroldo de Esperanto

* Pri termitoj – artikolo de R.F. Vaugham en HdE

Pri termitoj 2
Pri termitoj 3
Pri termitoj 4
La mamelukoj venkis la armenojn dum la batalo de Mari en 1266, unue mortigante la filon de la reĝo Hetumo la 1-a kaj poste kaptante la estontan reĝon Leono la 2-a
La **Batalo de Mari**, ankaŭ nomita la **Katastrofo de Mari**, estis batalo inter la mamelukoj de Egiptujo kaj la armenoj de la Armena reĝlando en Kilikio la 24-an de aŭgusto 1266.

La konflikto komenciĝis kiam la mameluka sultano Baibars alvokis la armenan reganton Hetumo la 1-a por rezigni sian lojalecon al la mongoloj, kaj ke li akceptu sin kiel senjoron, donante al la mamelukoj la teritoriojn kaj fortikaĵojn kiujn Hetumo akiris per sia alianco kun la mongoloj.

Sekvante tiujn minacojn, Hetumo la 1-a iris al la mongola kortego de la Ilĥanato en Irano por ricevi armean subtenon. Dum lia foresto, tamen, la mamelukoj marŝis Kilikien, gviditaj de Al-Mansur Ali kaj la komandanto de la mamelukoj, Qalawun.

Hetoum la 1-a kaj siaj du filoj, Leono (la estonta reĝo Leono la 2-a) kaj Toros gvidis la defendon per forta zorgado de la fortikaĵoj ĉe la enirejo de la kilikia teritorio. La mamelukoj, aliflanke, transpasis la fortikaĵojn tra la montoj, kaj trovis la armenojn ĉe Mari, proksime de Darbsak, la 24-an de aŭgusto 1266, kie la armenoj estis venkitaj. Leono fariĝis kaptito, kaj Toros estis mortigita en la batalo. La armena-mongola filo de la soldato Smbat, nomita Vasil Tatar, ankaŭ estis kaptita de la mamelukoj kune kun Leono, kvankam ili estis bone traktitaj.

Post la venko, la mamelukoj invadis Kilikion, disrabante la tri grandajn urbojn de la Kilikia-ebenaĵo: Adana Mamistra, kaj Tarson, same kiel la haveno de Ayas. Alia grupo de mamelukoj sub Mansur prenis la ĉefurbon Sis. La rabado daŭris 20 tagojn, kaj 40,000 armenoj estis faritaj kaptitoj.

Kiam Hetumo la 1-a alvenis kun mongolaj trupoj, la lando jam estis senesperigita. Hetumo la 1-a devis negoci la revenon de sia filo Leono per donado de kontrolo de la limofortikaĵoj de Armenio al la mamelukoj. En 1269, Hetumo abdikis en favoro de sia filo, kaj iĝis monaĥo, kaj mortis jaron poste. Leono estis forlasita en la embarasa situacio de konservado de Kilikio kiel aliancito de la Mongola Imperio, dum en la sama tempo li laŭdis la mamelukojn.

* Kategorio Batalo de Mari en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Batalo de Orŝa** (beloruse *Бітва пад Оршай*, litove *Oršos mūšis*, pole *Bitwa pod Orszą*, 8-a de septembro 1514) - estas la plej granda batalo de la milito 1512-1522 inter Moskva ŝtato kaj Grandduklando Litovio okazinta inter la litoviaj (precipe belorusaj) kaj moskvaj armeoj apud la rivero Krapivenka, kiu estas je 5 km de Orŝa.

La batalo estis unu el la plej grandaj bataloj en Eŭropo en la komenco de 16-a jarcento. La venko de la Grandduklando Litovio okazigis ŝancon reveni la kaptitoj de malamiko Dubroŭna, Mscislaŭ kaj Kriĉaŭ. Post la milito, ĝis 1518 okazis neniu entrudiĝoj de Moskvaj trupoj en Belorusio (krom unuopaj atakoj).

Nuntempe la venko de Orŝa estas konsiderata kiel unu el la unuaj en la serio de triumfo de belorusaj armeoj.

Taksoj
------

Eble la batalo estis la plej signifa venko de litova armeo super la moskva armeo, kaj ĝi ankaŭ ricevis konsiderindan atenton en tuta Eŭropo, metas fortan stampon sur Belorusa kulturo (ekz. "Laŭdo al duko Astroĵski​​" en Volinia).

Ekde perestrojko, Belorusa socio komencis festi la 8-an de septembro kiel "*Tago de Belorusa Armea Gloro*".

Fortoj de la partioj
--------------------

### Grandduklando Litovio

La armeo de la Grandduklando Litovio, kiu gvidiĝis de la Grandduko de Litovio kaj reĝo de Pollando Sigismondo la 1-a, konsistis el reprezentantoj de ambaŭ landoj. La Granda duko povis kolekti sub iliaj flagoj en Minsk, iomete pli ol 35.000 soldatoj. Estis 16,000 litvaj soldatoj (La plimulto de kiuj estis belorusoj) sub la komando de la fama hetmano Kanstancin Astroĵski, 14.000 pola kavalerio, 3.000 mercenaria infanterio kaj 2.500 volontuloj el Pollando. Sigismondo kune kun 4000 da trupoj restis en Barisaŭ, kaj la ĉefa korpo (pli ol 30 mil personoj) estrita de Kanstancin Astroĵski marŝis al Moskvaj invadintoj. Taĉmentoj de trupoj estis komanditaj de J. Radzivil, J. Alelkaviĉ, J. Svjarĉoŭski, ktp.

### Moskvo

La tuta nombro de Moskva rajdanta armeo sub la komando de Ivan Ĉeladin estis 80 mil personoj. La armeo konsistis tute el kavalerio fevdalnaga milicio.

Notoj kaj faktoj
----------------

1. ↑  Віталь Гарматны. Аршанская бітва 8 верасня 1514 г. // «ARCHE» №7—8 (70—71), ліпень-жнівень 2008.
2. ↑  Расейскі гісторык Лобін называе лічбу 12—13 тыс. (4 тыс. літоўскіх і 9 тыс. польскіх ваяроў) — *Крыніца*: Лобин А. Н. К вопросу о численности и составе польско-литовской армии в битве под Оршей в 1514 г. // Праблемы інтэграцыі і iнкарпарацыі ў развіцці Цэнтральнай і Усходняй Еўропы ў перыяд ранняга Новага часу. Мінск, 2010. С. 18—42.

* Kategorio Batalo de Orŝa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La batalo de Narva, 1700.
La **Batalo de Narva** (en rusa: Битва при Нарве, Bitva pri Narve; en sveda: Slaget vid Narva) en la 30a de Novembro [malnovstile 19a de Novembro] 1700 (20a de Novembro laŭ la sveda transira kalendaro) estis frua batalo en la Granda Nordia Milito. Sveda helparmeo estrita de Karolo la 12-a de Svedio venkis super forto de Rusio kiu estis en sieĝo de Narva (en nuna Estonio) kaj estis tri al kvar fojojn pli granda. Antaŭe, Karolo la 12-a estis deviginta la enton Danio–Norvegio subskribi la Traktaton de Travendal. En la batalo la sveda armeo perdis ĉirkaŭ 1 900 homojn (enkalkulante mortintajn kaj vunditajn), dum la rusoj perdis inter 6 000 kaj 8 000.

La okazaĵo de Narva ne estis sekvita de pluaj avancoj de la sveda armeo en Rusion; anstataŭe, Karolo la 12-a turnis sin suden por forigi Aŭguston la Fortan el Livonio kaj el Pollando-Litovio. La Caro Petro la Granda de Rusio tamen konkeris la lokon de Narva per dua batalo en 1704.

* Kategorio Batalo de Narva (1700) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 756913
* LCCN: sh85089870
 |
The substantial ruins of a medieval castleKastelo Odiham en Hampshire kie Davido la 2-a estis enprizonigita el 1346 al 1357.
La **Batalo de Neville's Cross** (Kruco de Neville) okazis dum la Dua Milito de Skota Sendependeco la 17an de Oktobro 1346, je duonmejlo (800 m) el la okcidento de Durham, Anglio, videbla el la Katedralo de Durham. Invadinta Skota armeo de 12,000 homoj estritaj de la reĝo Davido la 2-a (r. 1324–1371) estis venkita suferante grandajn perdojn fare de Angla armeo de proksimume 6–7,000 homoj estritaj de Lord Ralph Neville. La batalo estis nomita laŭ Angla-Saksa ŝtonkruco sur la monteto kie la Skotoj havis sian stabanaron; post la venko, Neville pagis por havi novan krucon stare por rememorigi la tagon.

La skotoj suferis el mil al tri mil mortoj, dum la angloj malmultajn.

La batalo estis rezulto de la invado de Francio fare de Anglio dum la Centjara milito. La reĝo Filipo la 6-a de Francio (r. 1293–1350) alvokis Skotojn por ke ili plenumu sian devon laŭ terminoj de la Malnova Alianco kaj invadu Anglion. Davido la 2-a akceptis kaj post rabadi multon de norda Anglio estis kaptita surprize fare de anglaj defendantoj. La posta batalo finis per malvenko de Skotoj, kapto de ilia reĝo kaj morto aŭ kapto de plej el la estroj. Strategie tio liberigis gravajn anglajn rimedojn por la milito kontraŭ Francio kaj la anglaj limaj graflandoj povis rezisti la ceteran skotan minacon per siaj propraj rimedoj. La fina elaĉeto de la Skota Reĝo rezultis en batalhalto kiu havigis pacon al la limo por kvardek jaroj.

Vidu ankaŭ
----------

* Skotlando

* Kategorio Batalo de Neville's Cross en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
*Damo de Ibizo*.
La **Damo de Ibizo** estas unu el ĉefaj montroj de Fenica arto el Hispanio. Temas pri skulptaĵo el argilo 47 centimetrojn alta kiu datas el la 3-a jarcento a.K. Ĝi estis trovita en la nekropolo situanta ĉe la **Puig des Molins** en la insulo Ibizo, en la Balearoj, Hispanio. Ĝi estis realigita per muldilo kaj havas kavaĵon en sia malantaŭa (dorsa) flanko, kiu estas karaktero kunhavata kun ĉiuj aliaj "damoj" de epoko ibera, kiu estis supozite ujo por gardi relikvojn, proponojn aŭ pli verŝajne funebrajn cindrojn. Temas pri reprezento de diino kartaga, plej verŝajne Tanit, rilata kun la fenica diino Astarteo. Prezentas ornamon tre riĉan kaj laŭ vestaro kaj laŭ juvelaro.

Plej figuroj trovitaj en la nekropolo de **Puig des Molins** estas reprezentoj de diinoj, preskaŭ ĉiam el greka influo ĉar oni supozas, ke estis dum jarcentoj granda etna rilato ekde la Granda Grekio (antikva nomo de la grekaj kolonioj de suda Italio).

Ĝi troviĝas ekspozicie en la Arkeologia Muzeo de Madrido.

Vidu ankaŭ
----------

Besteto de Balazote
Damo de Elĉo
Damo de Galera
Damo de Baza
Granda Damo Oferente de la Monto de la Sanktuloj
Damo

* Kategorio Damo de Ibizo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)