recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gyula Mészöly** [djula mEsoj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mészöly Gyula** estis hungara biologo, profesoro, instruisto, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio.

Gyula Mészöly
Gyula Mészöly naskiĝis la 6-an de januaro 1910 en Suhopolje (nuntempe en Kroatio). Li mortis la 18-an de marto 1974 en Kecskemét.

Biografio
---------

Gyula Mészöly frekventis universitaton en Budapeŝto. Li komencis labori en Érd, sed ekde 1936 li instruis en Baja. Tie krom la instruado li formis eksperimentan areon por kreskaĵoj ekde 1941. Post la 2-a mondmilito li daŭris la esploradon ankaŭ en Kecskemét kaj Cegléd. Li precipe okupiĝis pri tomatoj. Inter 1957–1972 li estis parlamentano. Ekde 1967 li instruis en universitato. Li ricevis premion Kossuth en 1956, poste ankaŭ aliajn premiojn kaj medalojn.

Memorigiloj
-----------

* stratoj portas lian nomon en Kecskemét, Kiskunfélegyháza, Baja
* busto en Kecskemét

Verkaro (elekto)
----------------

* *A paradicsom szántóföldi termelése* 1948
* *Paradicsomtermesztés* (Kultivado de tomato) 1961
* *A növénytermesztés kézikönyve* 1970

Fontoj
------

* Hungarlingva Vikipedio
* hungare


* Kategorio Gyula Mészöly en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Erzsi Hont** [erĵi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hont Erzsi** estis hungara kantisto (soprano). Ŝia origina nomo estis *Czieger Erzsébet*.

Erzsébet Czieger  naskiĝis la 23-an de majo 1901 en Szeged, ŝi mortis la 25-an de aprilo 1954 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Erzsi Hont studis en Nacia Muzikejo. Inter 1927 kaj 1929 ŝi kantadis en Parizo. Hejmenveninta ŝi aliĝis laŭvice al trupo de Nacia Teatro (Szeged) kaj Teatro Városi. En la sekvaj jaroj ŝi ofte kantadis ankaŭ eksterlande. En 1927 ŝi edziniĝis al Ferenc Hont. Ekde 1945 ŝi apartenis al Operetoteatro (Budapeŝto). Ŝi estis la unua, kiu kantadis kantojn de Béla Bartók kaj Zoltán Kodály en radio en Parizo. Ŝi sinmortis.

Ŝia sola filma rolo
-------------------

* *Erzsébet királyné* (1940) – kortegano

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Gyula Molnár** [djula molnAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Molnár Gyula** estis hungara aktoro, teatrestro. Lia origina familia nomo estis *Mandl*.

Gyula Mandl naskiĝis la 22-an de junio 1877 en Budapeŝto, li mortis la 20-an de aprilo 1934 en Eger.

Biografio
---------

Gyula Molnár devenis el juda familio. Li akiris aktoran diplomon en Reĝa Aktorakademio de Budapeŝto en 1898, poste li debutis en Arad (urbo) en teatra kompanio de András Leszkay. Liaj sekvaj teatraj stacioj aŭ kompanioj estis Sándor Csóka (1899), Székesfehérvár (1900), Pécs (1901), Budapeŝto (1902). Inter 1907–1912 li estis teatrestro province, en 1914 li denove estis aktoro en Pécs, iom poste li estis soldato dum la 1-a mondmilito. Li pensiuliĝis en 1926. Li edziĝis en 1928.

Liaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* Alexandre Dumas (filo): La sinjorino kun kamelioj - Duval Armand (debuta rolo)
* en:Paul M. Potter: en:Trilby (play) - Bagot
* Ferenc Herczeg: *Ocskay brigadéros* - Ádám Jávorka
* Ede Tóth: *A tolonc* - Ábris
* en:Sidney Jones (composer): Gésák - Bonville

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 757516
 |



* Portalo pri Biografio
* Portalo pri Filmo
**Johann Baptist SCHENK** (30a de novembro 1753, Wiener Neustadt - 29a de decembro 1836, Vieno) estis aŭstria muzika komponisto kaj profesoro.

Biografio
---------

Kiam li estis ankoraŭ infanaĝa, jam komponis kanzonojn, dancojn kaj simfoniojn kaj iĝis lerta violonisto kaj ludisto de instrumentoj kaj de klavaro kaj blovaj. En 1773 li translokiĝis al Vieno por studi kun Georg Christoph Wagenseil. Komence de 1777 li komponis religiajn muzikpecojn por la Katedralo Sankta Stefano de Vieno. En la 1780-aj jaroj li iĝis feekunda komponisto de improvizita muziko kaj de *singspiel*. Lia plej bonkvalita *singspiel* estas *Der Dorfbarbier* kiu estis premierita en 1796. La cetero de liaj komponaĵoj estas nombraj kantatoj, dek simfonioj, kelkaj koncertoj kaj kvin arĉaj kvartetoj. Li estis bona amiko de Wolfgang Amadeus Mozart kaj de Ludwig van Beethoven. Tiu lasta estis ankaŭ lernanto de Schenk en 1793.

Referencoj
----------

* Kucaba, John; Bertil H. van Boer (1992). The New Grove Dictionary of Opera. Stanley Sadie. ISBN 0-333-73432-7 y ISBN 1-56159-228-5.

* Kategorio Johann Baptist Schenk en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 606748
* GND: 119466910
* LCCN: n81120333
* VIAF: 7651528
* ISNI: 0000 0000 7970 1600
* SUDOC: 162361122
* BNF: 147909875
* MBA: 30c3d939-c2e3-4993-8b06-ce1a9c27359c
* NKC: mzk20201091753
* BNE: XX1729527
 |
Oficdistriktoj de Kantono Soloturno
Distriktoj de Kantono Soloturno
Kantono Soloturno estas subdividita en 10 distriktojn, kiuj estas pare kunigitaj al kvin oficdistriktoj.

Funkcio
-------

La distriktoj plenumigas la funkcion de tribunaldistriktoj, terenregistroj kaj kontrolinstanco de la komunumoj. La oficdistriktoj, en kiuj pare estas kunigitaj po du distriktoj siavice estas la elektodistriktoj por la kantona parlamento.

Listo de la soloturnaj distriktoj
---------------------------------

| Distrikto | Loĝantoj(decembro 2010) | Areoen km² | Ĉefloko | Nombro da komunumoj | Oficdistriktoj |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Bucheggberg | 7596 | 62.86 | Mühledorf | 18 | Bucheggberg-Wasseramt |
| Dorneck | 19647 | 74.63 | Dornach | 11 | Dorneck-Thierstein |
| Gäu | 18210 | 62.02 | Oensingen | 8 | Thal-Gäu |
| Gösgen | 23318 | 68.81 | Niedergösgen | 11 | Olten-Gösgen |
| Lebern | 43516 | 117.34 | Grenchen | 16 | Soloturno-Lebern |
| Olten | 51566 | 80.60 | Olten | 15 | Olten-Gösgen |
| Soloturno | 16163 | 6.29 | Solothurn | 1 | Soloturno-Lebern |
| Thal | 14288 | 139.33 | Balsthal | 9 | Thal-Gäu |
| Thierstein | 14013 | 102.28 | Breitenbach | 12 | Dorneck-Thierstein |
| Wasseramt | 48571 | 76.62 | Kriegstetten | 21 | Bucheggberg-Wasseramt |
| **Totale** (10) | 256888 | 790.78 | Solothurn | 122 |  |

Historio
--------

Historie la administra divido de la hodiaŭa kantono baziĝas sur la malnovaj voktejoj de la malnova reĝimo ĝis la Helveta Revolucio de 1798. La hodiaŭaj distriktoj kun malmultaj modifoj estis kreitaj en la jaro 1803 surbaze de la mediacia akto de Napoleono. La oficdistriktoj estis kreitaj en la jaro 2005 kiel elektodistriktoj por la kantona parlamento por garantii pli korektan proporcion surbaze de pli grandaj kaj laŭ loĝantaro pli egalaj elektodistriktoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Distriktoj de Kantono Soloturno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Distriktoj de Kantono Soloturno** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)
**Bezas** [BEzas] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la sudokcidenta komarko *Sierra de Albarracín*.

Geografio
---------

Lageto de Bezas.
Interpretejo de Rodeno.
Roko Peña La Cruz.
Ĝi estas ĉe la montaro *Sierra de Albarracín*, je 24 km de Teruelo, provinca ĉefurbo. La municipa teritorio estas montara, abundas pinaroj de la specio pinastro, kaj transmigra brutobredado de ŝafoj. Bezas estas unu el sudokcidentaj municipoj de la regiono.

Bezas estas sur tre montara areo je 1 165 msm, tre malfacile komunikebla tra Gea de Albarracín oriente al Teruelo, sed nur farante grandan ĉirkaŭon.

Historio
--------

En la areo estas rokpentraĵoj de prahistorio.

La originoj de la loĝloko estus de fino de la 12-a jarcento je la konkero fare de kristanoj kaj posta reloĝado de la montaro fare de navaranoj. 

Ekde 21a de junio 1257, per decido de la reĝo Jakobo la 1-a en Teruelo, Bezas kaj la ĉirkaŭaj loĝlokoj ekformis parton de la komunumo *Sesma de Jabaloyas* en la komunumaro *Comunidad de Santa María de Albarracín*, kiu dependis rekte de la reĝo, kaj tio restis ĝis 1837, kun aktuala sidejo en Tramacastilla.

Frua mencio pri la lokanoj de Bezas estas de 1589, en kiu oni aludas al novkristanoj. Ĝi estis domaro de Albarrací ĝis la 22a de novembro 1843, kaim ĝi sendependiĝis kaj oni aprobis la limigon de teritorio. 

Dum la Hispana Enlanda Milito, Bezas estis okupita de la insurekciuloj la 1an de Aŭgusto 1937. La respublikanaj mallibeirigitoj kaptitaj de la frankistoj estis devigitaj nudiĝi en la placo kaj poste estis mortpafitaj. Sekve la kadavroj estis mutilitaj kaj legionanoj paradis svingante "trofeojn" sur bajonetoj en la placo Toriko de Teruelo.​

Aktualo
-------

Bazo de ekonomio estas agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado. Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj tiukadre oni malaltiĝis ĝis nunaj 63 loĝantoj.

Altiraĵoj estas la preĝejo, la lageto ĉirkaŭita de pinoj kaj juniperoj, Interpretejo de la Naturo de Rodeno cele al la mediedukado, naturaj lokoj Peña La Cruz kaj Fuente Buena, pinaroj, rokpentraĵoj, ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Teruelo

Notoj
-----

1. ↑   Preston, Paul (2011). El holocausto español. Odio y exterminio en la Guerra Civil y después [The Spanish Holocaust.] Barcelona: Debate. pp. 593-594. ISBN 978-84-8306-852-6.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 797327
 |
La **Distrikto Ibrány**[ibrAnj], (hungare *Ibrányi járás*) estas distrikto en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg. Ĝi situas sur ebenaĵo laŭ Tiso en la nordokcidenta parto de la departemento (en la nordorienta parto de la lando).

Distrikto Ibrány en Hungario
La distrikta ĉefurbo estas Ibrány, kiu estas urbo, krome estas ankaŭ alia urbo kaj grandvilaĝo, la ceteraj 5 estas vilaĝoj.

La areo estas 304,91 km², kie loĝas 23 850 homoj. La loĝantoj okupiĝas precipe pri agrikulturo, (fruktoj, terpomoj) kaj bestobredadoj.

Historio
--------

Simila distrikto funkciis jam en la historio, sed ĝi havis la nomon „Malsupra Dada" kun la ĉefurbo "Gáva". La distrikta sistemo ne funkciis en Hungario inter 1983-2013.

Komunumoj
---------

* distrikta ĉefurbo kaj urbo:  **Ibrány**
* alia urbo: Nagyhalász
* grandvilaĝo: Gávavencsellő
* vilaĝoj:
	+ Buj
	+ Tiszabercel, kiu administras ankaŭ vilaĝon Balsa
	+ Tiszatelek, kiu administras ankaŭ vilaĝon Paszab

Fontoj
------

* la datenoj venis el la Hungara Vikipedio
**Paralingva fonetiko** aŭ **paralingvistiko** estas scienco pri tiuj fenomenoj en la parolo, kiuj ne apartenas al la lingvo en si mem, sed kiuj tamen estas fundamentaj por parola komunikado kiel biologia kaj socia fenomeno. Temas ĉefe pri la esplorado kaj studado de la fiziologiaj kaj akustikaj diferencoj inter lingve identaj eldiroj, kiuj dependas de la aĝo kaj sekso de la parolantoj kaj de la tipo de fonado, voĉforto kaj parolrapideco kiun ili elektas, kaj kiel la parolo estas influata de emocioj kaj de aliaj eksterlingvaj faktoroj. La menciitaj faktoroj influas en alta grado ankaŭ tiajn akustikajn ecojn, kiel la formantfrekvencojn, kiuj estas esencaj por la perceptado de la fonetika identeco de parolsonoj. Grava celo kadre de la fako estas la klarigo de la homa kapablo kiel aŭskultanto disigi la du tipojn de informo unu de la alia.

Al paralingva fonetiko oni ankaŭ povas kalkuli la studadon de fenomenoj kiuj troviĝas en lingvoj kaj apartenas al tiuj, sed kies origino estas paralingva. Tiaj troviĝas en la prozodio de naturaj lingvoj, sed ankaŭ en ties vortaroj (*sonimitado*, ankaŭ nomata *onomatopeo* kaj *sonsimbolismo*, ankaŭ nomata *fonosemantiko*).

La rezultoj de studoj en paralingva fonetiko povas esti aplikataj teknike en parolsintezo, por imiti paralingvan variadon, kaj en aŭtomata parolrekono ne nur por rekoni la paralingvan informon, sed ankaŭ por rekoni la lingvan informon sen erariĝo pro la ebla paralingva variado.

La distingo inter lingvaj kaj paralingvaj fenomenoj same gravas en gesta lingvo.

Bibliografio
------------

Hartmut Traunmüller (2004) « Paralinguale Phänomene », ĉap. 76. en 
*An International Handbook of the Science of Language and Society / Ein internationales Handbuch zur Wissenschaft von Sprache und Gesellschaft*, eld. de U. Ammon, N. Dittmar, K.J. Mattheier & P. Trudgill. Berlin-New York: Walter de Gruyter, p. 653–665.
En kalkulo, **parametra derivaĵo** estas derivaĵo kiu estas kalulata se ambaŭ variabloj *x* kaj *y* (sendependa kaj dependa, respektive) dependas de sendependa tria variablo *t*,.

Ekzemple, konsideru funkciojn

{\displaystyle x(t)=4t^{2}\,}
kaj

{\displaystyle y(t)=3t.\,}
La unua derivaĵo de ili estas:

{\displaystyle {\frac {\frac {dy}{dt}}{\frac {dx}{dt}}}={\frac {{\dot {y}}(t)}{{\dot {x}}(t)}},}
kie {\displaystyle {\dot {x}}(t)} signifas derivaĵon de *x* de *t*. Por kompreni kial la derivaĵo aspektas tiamaniere, memoru la ĉenan regulon por derivaĵoj:

{\displaystyle {\frac {dy}{dx}}={\frac {dy}{dt}}\cdot {\frac {dt}{dx}},}
aŭ

{\displaystyle {\frac {dy}{dx}}={\frac {\frac {dy}{dt}}{\frac {dx}{dt}}}.}
Pli formale, per la ĉena regulo:

{\displaystyle {\frac {dy}{dt}}={\frac {dy}{dx}}\cdot {\frac {dx}{dt}}}

kaj dividante ambaŭ flankojn per {\displaystyle {\frac {dx}{dt}}} oni faras la pli supran ekvacion.

Kiam oni diferencialas ambaŭ funkciojn de *t*, oni finiĝas kun

{\displaystyle {\frac {dx}{dt}}=8t}
kaj

{\displaystyle {\frac {dy}{dt}}=3,}
respektive. Enigante ĉi tion en la formulon por la parametra derivaĵo, oni ricevas la jenon

{\displaystyle {\frac {dy}{dx}}={\frac {\dot {y}}{\dot {x}}}={\frac {3}{8t}},}
kie {\displaystyle {\dot {x}}} kaj {\displaystyle {\dot {y}}} estas estas funkcioj de *t*.

La dua derivaĵo de parametra ekvacio estas donita per

|  |  |
| --- | --- |
| {\displaystyle {\frac {d^{2}y}{dx^{2}}}} | {\displaystyle ={\frac {d}{dx}}\left({\frac {dy}{dx}}\right)} |
|  | {\displaystyle ={\frac {d}{dt}}\left({\frac {dy}{dx}}\right)\cdot {\frac {dt}{dx}}} |
|  | {\displaystyle ={\frac {d}{dt}}\left({\frac {\dot {y}}{\dot {x}}}\right){\frac {1}{\dot {x}}}} |
|  | {\displaystyle ={\frac {{\dot {x}}{\ddot {y}}-{\dot {y}}{\ddot {x}}}{{\dot {x}}^{3}}}} |

per uzo de la rilata regulo por derivaĵoj. La lasta rezulto estas utila en la kalkulado de kurbeco.

Vidu ankaŭ
----------

* Derivaĵo (ĝeneraligoj)
***Là-bas si j'y suis*** (laŭvorte : *Tie for ĉu mi ĉeestas*, paŭso de familiara eldiraĵo al infanoj: "Rigardu tie for, por kontroli ĉu mi tie estas" ) estis aparta taga radioelsendo, kun tre libera kaj kritikema tono. Kreita en 1989, produktita kaj animita de Daniel Mermet, ĝi estis ĝis 2014 elsendata de lundo ĝis vendredo inter 15h kaj 16h sur la franca radiostacio France Inter.

Ĝi precipe konsistis el raportaĵoj. Traktante plurajn temojn (vojaĝo, socio, luktoj, medioj...), ĉi tiu elsendo provis diverse prilumi aktualaĵojn, lokajn kaj internaciajn. La elsendo aŭdigis homojn malofte aŭskultatajn: laboristojn, senlaborulojn, kamparanojn, viktimojn de polucio, ktp. 
Aŭskultanto de la elsendo estis nomata de Daniel Mermet *«Auditeur Modeste et Génial »* ("Aŭskultanto Modesta kaj Genia"), mallonge *«AMG»*.
La deirpunkto de la elsendo ebligis aŭdi ĉiutage netipan elsendon en la franca radioelsenda pejzaĝo.

*"Le Répondeur de là-bas"* la voĉmesaĝilo
-----------------------------------------

La elsendo ofertis al aŭskultantoj la eblecon pertelefone registri mesaĝojn en "respondilo". En la komenco de la elsendo estis disaŭdigita kolekto da ili: temis pri reagoj favoraj kaj malfavoraj al antaŭaj elsendoj, anoncoj de kunvenoj de aŭskultantaro *"Les amis de là-bas"* ("la amikaro de *là-bas*"), anoncoj de manifestacioj kaj foje simple komentoj pri la aktualaĵoj aŭ diraĵoj en aliaj elsendoj de la radiostacio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retejo, en kiu oni povis aŭskulti antaŭajn elsendojn *(franclingve)*
Pakistana novedzino subskribas kontrakton de geedziĝo.
En **Islamo**, la geedziĝo estas jura kontrakto inter viro kaj virino. Kaj la novedzo kaj la novedzino devas konsenti la geedzecon pro propra volo. Kiel formala kaj ligiga kontrakto, ĉu parola ĉu skriba, estas konsiderata esenca parto de islama geedzeco religie valida kaj priskribas la rajtojn kaj respondecojn de la novedzo kaj la novedzino. La divorco en Islamo povas havi varion de formoj, kelkaj iniciataj persone de edz(in)o kaj aliaj iniciataj de religia tribunalo nome de edzino plendanta kiu sukcesas en peto de jura divorco pro valida tialo.

Sub islama juro, geedziĝo jam ne estis konsiderita kiel «statuso» sed prefere kiel «kontrakto», en kiu la konsento de la virino estis nerefutebla.

Dum sia vivo Mohamedo geedziĝis kun dek unu aŭ dek tri virinoj depende de la malsamaj klarigoj de kiu estis liaj edzinoj. En araba kulturo, geedziĝo estis ĝenerale kontraktita laŭ la pli grandaj bezonoj de la tribo kaj estis bazita sur la bezono formi aliancojn ene de la tribo kaj kun aliaj triboj. Virgeco dum geedziĝo estis emfazita kiel triba honoro. Watt deklaras ke ĉiuj geedziĝoj de Mohamedo havis la politikan aspekton de ĝentilaj rilatoj kaj estis bazitaj sur la araba kutimo. John Esposito substrekas ke kelkaj el la geedziĝoj de Mohamedo estis por la prizorgado de vidvinoj. Francis Edwards Peters diras ke oni ne povas ĝeneraligi la celon de la geedziĝoj de Mohamedo: laŭ li multaj el ili estis politikaj, kelkaj kompataj, kaj kelkaj eble koraferoj.

Notoj
-----

1. ↑  «Getting Married». Arkivita el la originalo en la 4a de oktobro 2018. Konsultita la 23an de septembro 2020.
2. ↑  Unni Wikan, review of *Modernizing Women: Gender and Social Change in the Middle East*, American Ethnologist, Vol. 22, No. 4 (Nov. 1995), pp. 1078-1079
3. ↑  Valentine M. Moghadam. *Modernizing Women: Gender and Social Change in the Middle East*. (Lynne Rienner Publishers, USA, 1993) p. 5
4. ↑  Maan, McIntosh (1999)
5. ↑  Amira Sonbol, *Rise of Islam: 6th to 9th century*, Encyclopedia of Women and Islamic Cultures
6. ↑  Esposito (1998), pp. 16–8.
7. ↑  F. E. Peters (2003), p.84

Bibliografio
------------

* Esposito, John; Haddad, Yvonne Yazbeck (2000). Muslims on the Americanization Path?. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-513526-8.
* Peters, F. E. (2003). Islam: A Guide for Jews and Christians. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-11553-5.
**Gefrateco** (foje oni uzas la pli simpla formo **frateco** laŭ aliaj nacilingvoj, sed tiu formo laŭradike ekluditas virinoj) estas forta sento de amikeco, esprimanta grandan proksimecon kiel al familia ligo, kaj inkluzivas grandan sindonemon, reciprokan subtenon kaj fortan socian solidarecon, similan al frata amo.

La bazo de la signifo de la esprimo kiel ĝi estas nuntempe, fondiĝis en relative formalaj sociaj grupoj de viroj, "fratecoj de viroj", kiuj formiĝis en diversaj kampoj ekde la tempo de antikva Grekio kaj Romo, kaj prosperis precipe en Mezepoko. Kelkaj el la grupoj kiuj disvolviĝis tra la jaroj formiĝis ĉirkaŭ religia kredo, ekzemple frateco de membroj en aparta preĝejo; kelkaj disvolviĝis ĉirkaŭ specifa profesia identeco, ekzemple gildoj de diversaj profesioj en la mezepoko; aliaj kreiĝis ĉirkaŭ sento de komuna nacia aparteno; aliaj grupoj estis formitaj ĉirkaŭ komunaj spertoj kiuj kreis senton de aparteno kaj komuna sorto, kiel ekzemple komuna militservo. Dum la 20-a jarcento kaj ĝis nuntempe, multaj fratecaj organizaĵoj disvolviĝis ĉirkaŭ politika, religia, socia, profesia, eduka aliĝo (ekzemple fratrio de universitataj studentoj) kaj pli.

Sociaj grupoj kun fortaj ligoj de ĉi tiu tipo inter virinoj estis malpli oftaj, kaj estis nomitaj "Fratinaroj" (vidu frataroj kaj fratinaroj), de la latina vorto Soror - fratino. Nuntempe multaj samideanarogrupoj estas miksitaj kaj inkluzivas kaj virojn kaj virinojn.

Frateco estas menciita en la nacia moto de Francio, *Liberté, égalité, fraternité* (trad. Libereco, egaleco, frateco) , kaj slogano de la Ligo de Komunistoj de Jugoslavio, "Frateco kaj unueco".

Vidu ankaŭ
----------

* socia grupo

Referencoj
----------

1. ↑   "French Court Rules in Favor of Humanitarian Aid to Illegal Migrants" (Franca kortumo verdikas favore al humanitara helpo al kontraŭleĝaj migrantoj) (la 6an de julio 2018).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Gefrateco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Gefrateco en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* SF Kiesling (1998), Viraj identecoj kaj socilingvistika vario: La kazo de samideanaro, Journal of Sociolinguistics 2/1, pp 69-99


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 49694
* GND: 4008440-1
* LCCN: sh85017222
* BNF: 12098344p
* BNE: XX4726436
 |
*La informkesto donas falsajn informojn!*

**Lukács Mösch** [lukAĉ moŝ], latine **Lucas a S. Edmundo,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mösch Lukács** estis germana hungarlandana piarista monaĥo, matematikisto, instruisto. Lia familia nomvarianto estis **Moesch,** tamen lia origina germana nomo ne estas konata.

Lukács Mösch naskiĝis la 4-an de septembro 1651 en Mainz (Hessen-Kassel, nuntempe en Germanio), li mortis la 24-an de marto 1701 en Nikolsburg (Habsburga Imperio, nuntempa Mikulov en Ĉeĥio).

Biografio
---------

Lukács Mösch aliĝis al la piaristoj en Pollando en 1668, en la sekva jaro li estis plenrajta membro. Post siaj studoj li estis ĉefamilia edukisto ĉe aristokrataj polaj kaj hungaraj familioj, plej ofte en Hungara reĝlando. Li ankaŭ plulernis, eĉ doktoriĝis, en 1679 li oficiale pastriĝis en Pollando. En tiu statuso li partoprenis ankaŭ en reokupo de Buda en 1686, poste li instruis matematikon en pluraj urboj de Supra Hungarujo, foje li estis ankaŭ lernejestro. Intertempe el la pola monaĥa provinco disiĝis la hungara branĉo kaj estis establita hungara monaĥa provinco, kie li estis vicestro 3 jarojn. Li multe agis por levi la hungaran pedagogian nivelon. Liaj planoj ne realiĝis, tial en 1700 li eterne forlasis Hungarlandon.

Elektitaj latinlingvaj verkoj
-----------------------------

* *Vita Poetica per omnes aetatum gradus dedudcta* (1693)
* *Arithmeticus Practicus* (1697)
* *Bibliotheca Mathematicae* (manuskripto, 1684)
* *Geometria practica* (manuskripto, 1692)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al M, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2020-10-23 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 669477
* VIAF: 101584344
* NKC: mzk2009533171
 |
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri la provinco Luksemburgo en Belgio. Por aliaj signifoj vidu la artikolon Luksemburgo (apartigilo).

**Luksemburgo** estas la plej sud-orienta provinco de Belgio, unu el la kvin provincoj de Valonio. Ĝi havas surfacon je 4440 km², kaj komence de januaro 2016 ĝi havis 280 327 loĝantojn. Sekve ĝi estas laŭ surfaco la plej granda provinco de Belgio kaj de Valonio, sed laŭ loĝantaro la plej malgranda. Ĝia ĉefurbo estas Arlon.

Norde la provinco limas al la provinco Lieĝo, okcidente al Namuro, sude al Francio kaj oriente al la ŝtato Luksemburgo. Luksemburgo estas parto de la montetaro Ardenoj. Ĝia plej alta punkto estas la 651 metrojn alta *Baraque de Fraiture* en la municipo Vielsalm. 

Luksemburgo dum sia preskaŭ tuta historio estis parto de la ŝtato Luksemburgo. Nur sekve de la Traktato de Londono (1839) la ŝtato Luksemburgo estis dividita en du partojn. La franclingva okcidenta parto estis donacita al Belgio kaj tie iĝis la provinco Luksemburgo. La orienta luksemburglingva parto restis en "persona unio" kun Nederlando. 

Luksemburgo konsistas el 44 municipoj, el kiuj tri ricevis la honortitolon urbo: Arlon (la ĉefurbo), Bouillon kaj Durbuy.

Provinco Luksemburgo: 44 municipoj
----------------------------------

### Distrikto Arlon

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * **Arlon**
* Attert
 | * Aubange
 | * Martelange
 | * Messancy
 |

### Distrikto Bastogne

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Bastogne
* Bertogne
 | * Fauvillers
* Gouvy
 | * Houffalize
* Sainte-Ode
 | * Vaux-sur-Sûre
* Vielsalm
 |

### Distrikto Marche-en-Famenne

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * **Durbuy**
* Erezée
* Hotton
 | * La Roche-en-Ardenne
* Manhay
 | * Marche-en-Famenne
* Nassogne
 | * Rendeux
* Tenneville
 |

### Distrikto Neufchâteau

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Bertrix
* **Bouillon**
* Daverdisse
 | * Herbeumont
* Léglise
* Libin
 | * Libramont-Chevigny
* Neufchâteau
* Paliseul
 | * Saint-Hubert
* Tellin
* Wellin
 |

### Distrikto Virton

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Chiny
* Etalle
* Florenville
 | * Habay
* Meix-devant-Virton
* Musson
 | * Rouvroy
* Saint-Léger-en-Gaume
 | * Tintigny
* Virton
 |

* Kategorio Luksemburgo (Belgio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
*Tio estas kataluna nomo. La patronomo estas* **Casanova** *kaj la patrinonomo estas* **Comes**

Monumento omaĝe al Rafael Casanova en la urbodomo de Barcelono
**Rafael Casanova i Comes** (naskiĝis en 1660 en Moia, mortis en 1743 en Sant Boi de Llobregat) estis kataluna naciisto. En 1706 li estis elektita *tria konsilisto* en Barcelono kaj sep jarojn poste, kiam la urbo estis sieĝata de Burbonoj, kaj kiam li estis *conseller en cap* aŭ urbestro li organizis la defendon de Barcelono. La 11-an de septembro 1714 li aperis sur la muroj de Barcelono, tenante la flagon de Sankta Eŭlalia, kun la celo alfronti la Burbonajn trupojn kiuj volis malhelpi la liberecon de Katalunio, sed li estis grave vundita. Barcelono kapitulacis dirante ke Casanova estas mortinta, kaj tiel ili povis savi la urbestron. Li revenis al Barcelono en 1719, kaj emeritiĝis en 1737 en Sant Boi de Llobregat, definitive. Casanova fariĝis la simbolo de la kataluna naciismo kaj ekde la fino de la 19-a jarcento, oni kunvenas ĉirkaŭ la monumento starigita en lia honoro la 11-an de septembro, en la Nacia Tago de Katalunio.

* Kategorio Rafael Casanova en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Rafael Casanova en la eŭska Vikipedio.* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 476993
* GND: 119409852
* LCCN: n99029275
* VIAF: 69738327
* ISNI: 0000 0000 5956 4098
* BNE: XX958537
 |
frua 12-pasaĝera enĝa kaleŝo fare de Bombardier de Kanado
Moderna kaj komforta *Foremost Terra Bus* (en *Brewster SnoCoach Livery*)
La **neĝa kaleŝo** aŭ **neĝa buso** estas specialigita pasaĝera transportilo, evoluigita por veturo sur glacio, neĝo. Ĝi havas multseĝan kabinon kaj larĝajn, etpremajn pneŭojn aŭ raŭpojn. La neĝa kaleŝo povas transporti 10, 20 aŭ pli da pasaĝeroj.

1963, 10-pasaĝera Thiokol 601 de U.S.A.F. Plej frua ekzemplo por tio estis la neĝa buso de Bombardier Canada, ekipita per direktebla skio antaŭe. Ĝi havis seĝojn por 12 pasaĝeroj. Alternative, oni povis ŝanĝi la skion al pneŭo.

La tipo Thiokol de 1960-aj jaroj povis transporti 10 pasaĝerojn. Oni uzis neĝan kaleŝon en la Parko Yellowstone, dum la vintro.

La Terra Bus Wheeled Vehicle (2009) estas neĝa kaleŝo kun ses etpremaj (30 psi) pneŭoj, kabapla transporti 56 pasaĝerojn.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Neĝa buso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Foremost Industries Arkivigite je 2007-09-28 per la retarkivo Wayback Machine Terra Bus Company Website
**Neyveli** (tamile நெய்வேலி) estas planita, industria kaj mina urbego en Distrikto Kuddalor, en subŝtato Tamilnado, en sudorienta Barato.

Minejo en Neyveli

Geografio
---------

Neyveli situas sur ebenaĵo en averaĝa alteco de 87 metrojn. Distrikta sidejo Kaddalor troviĝas 34, Kumbakonam 74, Tiruvannamalai 82, Salem (Barato) 144, subŝtata ĉefurbo Ĉenajo 180, Mumbajo 1086, Kolkato 1540, tutlanda ĉefurbo Delhio 1907 kilometrojn (aere). 

Oficejo en Neyveli

Demografio
----------

En 2011 Neyveli havis 105 687, sed pli frue en 1991 estis 118,080, en 2001 127,552.

Historio
--------

En 1935 oni trovis de lignitojn ĉirkaŭ vilaĝo Neyveli. La mina entrepreno estis formita en 1956 kaj la minado komenciĝis en 1962. La planita urbo mem kreiĝis depost 1956 kaj havas 32 apartajn blokojn. Ĉiu bloko situas de la alia ĉirkaŭ 1 kilometron kaj ili estas apartigitaj per dulenaj vojoj. La unua termika centralo estis kreita en 1962 kun asistado de Sovetunio.

Ekonomio
--------

La ekonomio baziĝas sur la lignitminejoj kaj la rilataj termikaj centraloj. Ili produktas kurentojn. Aliaj malgrandaj industrioj inkludas brikoproduktadon, teksadon kaj agrikulturon. La surfaca ruĝa grundo estas kultivebla.

Eduko
-----

En Neyveli altlernejo kaj gimnazioj funkcias.

Trafiko
-------

Neyveli havas stacidomon, kiu kuŝas sur la fervoja linio Kuddalor-Salem kun ĉiutagaj personaj trajnoj. La urbego situas ĉe nacia aŭtovojo Ĉenajo-Tanĝavur. En la urbo aŭtobusoj kaj busetoj liveras la pasaĝerojn. La plej proksima flughaveno funkcias ĉe Tiruĉirapali.

Klimato
-------

En Neyveli jare pluvas averaĝe ĉirkaŭ 1000 mm.

Nomportantoj
------------

* 34163 Neyveli

Fontoj
------

* WikiTrans
* Wikimapo


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Barato |

* 
* 
*
**Lagaŝ** estis sumera urbo en suda Mezopotamio. Ĝia nuntempa nomo estas *Tell el-Hiba* (gubernio Dhi Kar, Irako).

Sidanta statuo de Gudea, princo de Lagaŝ, dediĉita al la dio Ningiŝzida (ĉ. 2.120 a.K.; elfosita en Telloh [iama Girsu], Irako)
Lagaŝ estis loĝita jam ekde la 4-a jarmilo a.K.. Ĝi estis urboŝtato kaj regis aliajn ĉirkaŭajn urbetojn.

En la mezo de la 3-a jarmilo a.K. daŭre okazis bataloj kontraŭ la najbara urbo Umma, el kiuj fine rezultis la neniigo de Lagaŝ fare de la reĝo Lugalzagisi el Umma kaj Uruk.

Post la falo de la regno de Akado iom post iom Lagaŝ denove obtenis gvidan rolon sub la 2-a dinastio, ĉefe sub la reĝo Gudea. Tiam tamen la ĉefurbo ne estis la urbo Lagaŝ, sed Girsu, nuntempe *Telloh*, kie oni adoris la dion Ningirsu.

Lagaŝ havis areon de ĉirkaŭ 160.000 ha, 17 urbojn, 8 regionajn ĉefurbojn kaj multajn vilaĝoj, el kiuj ĉirkaŭ 40 estas konataj nome.

El surskribaĵoj kaj templokonstruaĵoj eblas vidi, ke verŝajne ankaŭ Eridu, Ur, Nippur, Adab, Uruk kaj Badtibira agnoskis la ĉefrolon de Lagaŝ. Ĉar tiun influon okazis ne bataloj, sed komerckontraktoj, sekvis flora epoko. Infrastrukturoj estis plibonigitaj, kanaloj konstruitaj kaj artoj profitis de tio.

La falo de Lagaŝ kongruas kun la alveno de la 3-a dinastio de Ur.

Gravaj trovaĵoj
---------------

Aldone al multaj skribaĵotabuloj, statuoj de la reĝo Gudea, steleo de la reĝo Eannatum kaj reliefo de la reĝo *Urnanŝe*.

  

mapo de la unua dinasto de Babilono  
(tiam la persa golfo multe pli vastis ol nun)

Vidu ankaŭ
----------

* Antikva epoko

* Lagaŝ en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Lagaŝ en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ĉuvaŝa Ŝtata Universitato** (nomita laŭ I. Uljanov) estas la plej granda altlernejo de la Ĉuvaŝa Respubliko (Rusio), situanta en la urbo Ĉeboksaro.

La Universitato estis fondita en 1967 surbaze de la Volgia filio de la Moskva Energetika Instituto kaj komence havis 5 fakultatojn: histori-filologian, ekonomian, medicinan, kemian, elektroteknikan.

Nuntempe la universitato havas 22 fakultatojn, kiuj estas disgrupitaj je 7 institutoj: 

* ĉuvaŝa filologio kaj kulturo;
* socia;
* ekonomio, financoj kaj juro;
* naturaj sciencoj;
* medicina;
* internacia instituto de entreprenado kaj administrado;
* teknika.

La Universitato havas 118 katedrojn, kie studas preskaŭ 13 mil studentoj. Ekde 1991 en Universitato studas eksterlandaj studentoj, ĉefe el Azio kaj Afriko 

Ekde 1968 ĉiusemajne aperas universitata ĵurnalo "Uljanovec".

La rektoro de la universitato estas Lev KURAKOV.

Adreso de la Universitato
-------------------------

Moskovskij pr. 15,
Ĉeboksaro,
428015, Rusio.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 24168
* LCCN: n84064869
* VIAF: 137254316
* ISNI: 0000 0001 0664 3937
 |
**San Mateo** estas urbo de Kalifornio, ŝtato de Usono. Ĝi situas en samnoma kantono San Mateo, kies administra ĉefurbo tamen estas la urbo Redwood City (angle, en Esperanto "sekvoja urbo"). Laŭ censa takso de la jaro 2018, la urbo San Mateo havas 105 025 loĝantojn.

La kantono kaj urbo San Mateo nomiĝas laŭ historia hispana kristanisma misiejo, kiu dediĉiĝis al la kristana sanktulo Mateo.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 41 km²
* Supermara alteco: 13 m
* Horzono: UTC-8h (en somero UTC-7h )
* Poŝtkodoj: 94401-94404
* Telefonkodo: 650

Aerfoto de San Mateo

Geografio
---------

San Mateo situas sur la marborda ebenaĵo en la sudokcidenta landparto de Usono, en la okcidenta parto de la subŝtato.

Historio
--------

La alvenintaj hispanoj renkontis tie indianojn, kiuj vivis tie jam 4000 jarojn. La hispanoj-meksikanoj en 1776 serĉis lokon por koloniadi. En la 1850-aj jaroj alvenis ankaŭ usonanoj, jam la regiono apartenis unue al sendependa ŝtato, poste al Usono. En 1863 alvenis la fervojo. San Mateo urbiĝis en 1894.

Klimato
-------

Avenuo en San Mateo
Stacidomo de San Mateo
San Mateo situas en mediteranea klimato laŭ klimata klasifiko de Köppen. Jare pluvas po 477 mm.

Vidindaĵoj
----------

* teatro
* japana ĝardeno
* arboreto

Ĝemelurboj
----------

* Danio Varde, Danio
* Japanio Tojonaka, Japanio
* Filipinoj San Pablourbo, Filipinoj

Fontoj
------

* Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2
* Tiu ĉi artikolo tradukiĝis helpe de WikiTrans, iom da enhavo havas fonton en la anglalingva Vikipedio
* Tiu ĉi artikolo tradukiĝis ankaŭ helpe de Guglo, iom da enhavo havas fonton en la bulgarlingva Vikipedio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (angle)
*La malsupra mapo erare prezentas lokon de la proksima Sadabad!*

**Hathras,** hindie **हाथरस**, urdue **ہاتھرس‎** estas urbego en norda Barato, en subŝtato Utar-Pradeŝo, en kantono de Aligarh, en la samnoma distrikto, kie ĝi estas ties sidejo.

Naskiĝdomo de poeto en Hathras

Demografio
----------

En 2011 loĝantoj de Hathras havis 161 289 kun legopovo 78%, kiu estas pli alta, ol la landa averaĝo.

Geografio
---------

Hathras situas sur ebenaĵo sur averaĝa alteco de 178 m. super la marnivelo. Agra troviĝas 31 (aŭ 54), Mathurā 34 (aŭ 41), Firozabad 47, kantona sidejo Aligarh 50 (aŭ 36, fervoje 38), Etah 62, Ŝikohabad 65, Kasganĝ 72, tutlanda ĉefurbo Delhio 155, Kanpur 244, subŝtata ĉefurbo Laknaŭo 296, Mumbajo 1082, Kolkata 1173 kilometrojn (aere). (La fonto prezentas lokon de la proksima Sadabad, tial la datenoj estas dubaj, povas okazi 5-10 km diferencoj!)

Templo en Hathras

Historio
--------

Neniu dokumento restis pri fondo de Hathras, nur restis arkeologiaj restaĵoj. Dum la historio pluraj dinastioj regis en tiu loko, fine la britoj inter 1813-1947. La distrikto estis kreita en 1997.

Ekonomio
--------

Hathras estis signifa ekonomia loko dum la brita periodo pro elstara kotonprilaborado. La ĉefaj komercaĵoj estis sukeroj kaj grenoj. Hathras nun estas rimarkinda pro fabrikado de vestoj, kemiaĵoj, tapiŝoj.

Religioj
--------

En Hathras la plej ofta religio estas la hinduismo (77%) kaj islamo (21%), iomete ĝajnismo (1%) kaj aliaj.

Lingvoj
-------

La oficialaj lingvoj estas la hindia kaj urdua.

Eduko
-----

En Hathras la plej altnivela instruado okazas en altlernejoj kaj akademio.

Trafiko
-------

En Hathras 4 stacidomoj funkcias. Rektaj fervojaj kaj vojaj kontaktoj estas kun Mathurā, Kasganĝ, Aligarh kaj Agra. La plej proksima flughaveno funkcias ĉe Agra.

Klimato
-------

Hathras situas en subtropika klimato influita de musono. La temperaturo averaĝe varias inter 8-45 °C. Pli ofte pluvas pro la musono inter junio-septembro.

Konstruaĵo en Hathras

Vidindaĵoj
----------

* pluraj preĝejoj
* ruina fortikaĵo
* muzeo

Fontoj
------

* WikiTrans


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Barato |
**Hassan,** laŭ kanare ಹಾಸನ estas urbego, administra centro de la samnoma distrikto Hassan en subŝtato Karnatako en sudokcidenta Barato. La urbego ricevas sian nomon de la hindua diino Hassanamba. 

Juĝejo

Geografio
---------

Hassan situas en Dekkana Altebenaĵo en alteco 980 metrojn super la marnivelo. Ĉikkamagaluru troviĝas 52, Majsuro 95, Mandya 99, Tumakuru 115, Mangaloro kun marbordo 138, subŝtata ĉefurbo Bengaluro 158, Mumbajo 753, Kolkato 1678, tutlanda ĉefurbo Delhio 1744 kilometrojn (aere) .

Aŭtobusa stacidomo

Demografio
----------

En 2011 populacio de Hassan estis 155 006 sen la aglomeraĵo. La urbo atingis la internacian kvalifikon urbego (pli granda, ol cent mil) en la 1990-aj jaroj. La legopovo estis 80.8%.

Historio
--------

Hassan longe apartenis al imperio Hojsala kiel signifa urbo ekde la 11-a jarcento, post jarcentoj al aliaj imperioj. Fine la britoj regis ĝis la sendependiĝo en 1947.

Ekonomio
--------

Ĉirkaŭaĵo de Hassan estas agrikultura. Oni kultivas precipe tritikojn, sukerkanojn kaj piprojn. En la urbego mem metiistoj, komercistoj kaj aliaj laboras. Funkcias ankaŭ kontrolcentro por la hinda spaca agentejo.

Eduko kaj lingvoj
-----------------

En Hassan la plej altnivela instruado okazas en la teknologia instituto.

La ĉefaj lingvoj en 2011 estis la kanara lingvo (kiel oficiala lingvo) (82%). Menciindas la hinda lingvo, la urdua estas ofta inter la islamanoj.

Religioj
--------

Ĉirkaŭ 72% de la populacio estas hinduaj, 24% islamaj, kristanaj 2 %, ĝainistaj 1 %.

Klimato
-------

Hassan situas en savanoklimato (Aw) laŭ klimata klasifiko de Köppen. Jare pluvas averaĝe po 764 mm. Inter majo-oktobro pli ofte pluvas (musonmonatoj), inter decembro kaj februaro apenaŭ pluvas. La averaĝa jara temperaturo varias inter 17-28 °C pro la altebenaĵo.

Trafiko
-------

Al Hassan kuras 4 fervojaj linioj kaj 7 ĉefvojoj. Enlanda flughaveno funkcias en Mangaloro.

Vidindaĵoj
----------

* pluraj preĝejoj
* statuo
* arkeologia muzeo

Fontoj
------

* WikiTrans
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Barato |

* ParkoParko
* InstitutoInstituto
* MonumentoMonumento
**Tamás Kovács** [tamAŝ kovAĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kovács Tamás** estis hungara ĉefprokuroro, titulara docento, generalo.

Tamás Kovács naskiĝis la 13-an de decembro 1940 en Nagykónyi, li mortis la 26-an de aprilo 2020 en Hungario.

Biografio
---------

Tamás Kovács maturiĝis en gimnazio de Mohács en 1958, poste li akiris diplomon en Scienca Universitato Janus Pannonius en 1963. Post la diplomo li laboris 2 jarojn en municipo de Kalocsa, poste li aliĝis kiel juristo al la armeo kaj li laboris en la armea prokurorejo en Szeged. Post jaroj li atingis pli altajn postenojn kaj rangojn. En 1973 li estis membro de la hungara taĉmento pri packontrolo en Sud-Vjetnamio. En 1986 li estis gvidanto de la ĉefurba armea prokurorejo. Inter 1990-2006 li estis la ĉefa armea prokuroro, samtempe vicgvidanto de la tutlanda prokurorejo. Inter 2006–2010 li estis la ĉefa tutlanda prokuroro, poste li emeritiĝis. Li ricevis premiojn inter 1973-2017 (ankaŭ eksterlandajn). Li edukis 2 gefilojn, krome adoptitan filon.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2020-08-14 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 701828
 |
**Tamás Insperger** [tamAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj komplete **Insperger Tamás Antal** estas hungara maŝininĝeniero, altlerneja instruisto, koresponda membro de Hungara Scienca Akademio (2019).

Tamás Insperger naskiĝis la 15-an de majo 1976 en Hódmezővásárhely.

Biografio
---------

Tamás Insperger maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1994, poste li akiris diplomon (MSc) en Teknikuniversitato de Budapeŝto en 1999. Jam inter 1997-1999 li estis instrua helpisto samloke kaj en la studjaro 2002 li estis esplora asistanto. En 2002 li akiris sciencan gradon Ph.D. poste li instruis en la universitato, ekde 2018 en rango profesoro. Li doktoriĝis antaŭ la Hungara Scienca Akademio (DSc) en 2015, la habilitiĝo okazis en la kampuso post 2 jaroj. Li fokusiĝas pri mekanikaj problemoj de la homa ekvilibro. Li ricevis premiojn inter 1997-2019. Li havas edzinon, kiu naskis trifoje.

Liaj disertaĵoj
---------------

* *Stability analysis of periodic delay-differential equations modeling machine tool chatter* (2002)
* *Stability of mechanical systems with varying time delays* (2015)

Elektitaj artikoloj
-------------------

* *Stability of retarded systems with parametric excitation* (2001)
* *On the dimension reduction of systems with feedback delay by act-and-wait control* (2010)
* *Microchaos in human postural balance: Sensory dead zones and sampled time-delayed feedback* (2018)

Lia libro
---------

* *Semi-discretization for time-delay systems – Stability and Engineering applications* (kunverkinto, 2011)

Fontoj
------

* anglalingva biografio
* hungarlingva prezento kun foto (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 665568
 |
**Sepso** (en la Greka *Σήψις*, putriĝo) estas serioza medicina kondiĉo, kaŭzita de signifa infekto kiu kondukas al sistemika inflamrespondo. La plej seriozaj kazoj de sepso inkluzivas la disigitan sepson (sepson kun akuta organo-malfunkcio) kaj sepsan ŝokon (sepson kun refraktiva arteria hipotensio).

**Septikemio** estas sepso de la sangsistemo kaŭzita de bakteremio, t.e. la esto de bakterioj en la sangsistemo. La vorto *septikemio* foje uziĝas ankaŭ por la plej ĝenerala signifo de sepso.

Ankaŭ **Sepsemio** estas la aro *de la afekcioj, kaŭzataj de la dissemiĝo, en la organismon kaj pere de la sango, de infekto, kiu evoluas sen loka reago.*

Simptomoj
---------

La sindromo de sistemika inflamrespondo kondukas al ampleksa aktivigo de la vojoj de inflamado kaj koaguliĝo. Tiu situacio povas evolui al malfunkcio de la cirkula sistemo kaj, eĉ post la plej optimigita terapio, al sindromo de multobla organo-malfunkciado kaj finfine morto.

Vidu ankaŭ
----------

* Antisepso
* Antisepsilo

Notoj
-----

1. ↑  NPIV  Konsultita la 10an de januaro 2019.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Sepso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 
* 
* 

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|   | Bonvolu atenti la konsilon rilate al artikoloj pri medicinaj temoj! |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 49427
* GND: 4181014-4
* LCCN: sh85120119
* BNF: 119650082
* NDL: 00562802
* NKC: ph125488
* BNE: XX530115
 |
|  |  |
| --- | --- |
| Secu (Rumanio)Secu (Rumanio)DMSSecuSecu

|  |
| --- |
| Secu  |

 |
| Koordinatoj: 45° 15′ 34″ N 21° 54′ 51″ O﻿ / ﻿45.259444444444 °N, 21.914166666667 °O﻿ / 45.259444444444; 21.914166666667 (mapo) |

**Secu** [seku] (ankaŭ *Secul*; germane *Sekul*, hungare: *Székul* aŭ *Szék*) estas vilaĝo en distrikto Caraş-Severin en Rumanio. Ĝi apartenas al Reşiţa, kiu situas 5 km nord-okcidente. Secu situas je 45° 15′ 34″ N 21° 54′ 51″ O﻿ / ﻿45.25944 °N, 21.91417 °O﻿ / 45.25944; 21.91417 (mapo). Ĝia poŝtkodo estas 320005. En 2002 ĝi havis 485 loĝantojn.

Historio
--------

En 1795 karbo estis trovita en la tiuregionaj montoj, proksime de apuda vilaĝo Cuptoare, kaj loĝ-setlejo estis fondita por la ministoj. Unua administranto de la minejoj estis Georg Herglotz, tial konsiderata kiel fondinto de Secu; la monto super la karbominejo nun portas lian nomon. Por ekspluati la minejon alvenis laboristoj el Supra Hungario (regiono de Spiš, nun Slovakio), Stirio kaj Tirolo.

Signifan influon al la evoluo de la vilaĝo havis la viena societo StEG (ŝtata fervoja), kiu transprenis la minejon; ĝi konstruis domojn por la laboristoj kaj en 1870 donis al meritplenaj ministoj terenon por konstrui propran domon. La societo inter 1865 kaj 1868 konstruis ankaŭ preĝejon, dediĉitan al Sankta Barbara, patrono de la ministoj.

En 1862 Secu estis kunigita kun la najbara vilaĝo Cuptoare sub la hungara nomo Kuptore-Szekul; tiu nomo poste estis rumanigita al Cuptoare-Secu. En 1898 lernejo estis fondita en Secu; ĝis 1918 oni tie instruis hungare, poste rumane.

En 1963 la karbominejo estis fermita; tiam Secu havis 1539 loĝantojn. En 1968 la aŭtoritatoj anigis la vilaĝojn Secu kaj Cuptoare al Reşiţa.
|  |  |
| --- | --- |
|  | - La mallongigo GL en Haslen GL staras por la svisa Kantono Glaruso. Por aliaj signifoj de la nomo vidu sub **Haslen**. |


---

**Haslen** estis ĝis la 31-a de decembro 2010 politika komunumo en Kantono Glaruso, en Centra Svislando. Ĝi havis 1021 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008. Kun efiko de la 1-a de januaro 2011 la komunumo Haslen estis integrita al la nova komunumo Glaruso Sudo.

Geografio
---------

Haslen situas en la supra parto de la Linth-Valo en la mezo inter Glaruso kaj Linthal. Al la iama komunumo apartenas krom Haslen mem la setlejoj Büel, Leu, Oberhaslen, Mülibächli, kaj Zusingen, kaj ek de la 1-a de julio la ĝis tiam memstaraj komunumoj Leuggelbach kaj Nidfurn.

La teritorio de la iama komunumo etendiĝas sur areo de 11,51 km², de kiuj 43,9% estas kovritaj de arbaro, 45,5% servas por agrikulturo kaj 2,8% por setlado.

Najbaraj komunumoj ĝis la komunua reformo
-----------------------------------------

La komunumo Haslen limis en nordo kaj oriento al Schwanden, kaj en sudo kaj oriento al Luchsingen.

Trafiko
-------

La loko disponas pri la stacidomo *Nidfurn-Haslen* ĉe la trajnlinio de Rapperswil tra Glaruso al Linthal.

Tra Nidfurn pasas la kantona ĉefvojo n-ro 17, kiu de Glaruso kondukas tra la Klausen-Pasejo al Altdorf en Kantono Urio, Haslen mem situas flanke de la kantona ĉefvojo kaj atingeblas nur per mallarĝa flankvojo.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Haslen datiĝas el la jaro 1350 kiel *Hasla*.

Fine de la 14-a jarcento en Haslen naskiĝis Rudolf Stüssi, kiu dum la Malnova Zurika Milito estis urbestro de Zuriko, kaj mortis la 22-an de julio dum la Batalo de Sankt-Jakobo ĉe Sihl defendante la tirponton antaŭ la urbopordo de Zuriko. Lia naskiĝodomo viziteblas en Zusingen.

Kun efiko de la 1-a de julio 2006 la ĝis tiam aŭtonomaj komunumoj Leuggelbach kaj Nidfurn estis kunigitaj kun Haslen.

Kun efiko de la 1-a de januaro 2011 la komunumoj Betschwanden, Braunwald, Elm, Engi, Haslen, Linthal, Luchsingen, Matt, Mitlödi, Rüti, Schwanden, Schwändi, kaj Sool estis surbaze de la glarusa komunumreformo kunigitaj al la nova komunumo Glaruso Sudo.

Vidu ankaŭ
----------

* Aliaj lokoj kun la nomo Haslen
* Nidfurn-Haslen (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Haslen
* Haslen en la Historia Leksikono de Svislando

* Kategorio Haslen GL en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Bildoj
------

* Vilaĝeniro de HaslenVilaĝeniro de Haslen
* Vilaĝeniro de Leuggelbach kun rigardo al TödiVilaĝeniro de Leuggelbach kun rigardo al Tödi
* Fervojlinio apud LeuggelbachFervojlinio apud Leuggelbach
* Vilaĝeniro de NidfurnVilaĝeniro de Nidfurn

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de Kantono Glaruso |
| --- |
| ***Glaruso:*** Glaruso • Ennenda • Netstal • Riedern*Glaruso Nordo*: Bilten • Filzbach • Mollis • Mühlehorn • Näfels • Niederurnen • Oberurnen • Obstalden*Glaruso Sudo*: Betschwanden • Braunwald • Elm • Engi • Haslen • Linthal • Luchsingen • Matt • Mitlödi • Rüti • Schwanden • Schwändi • Sool | BlazonoBlazono |

 |
D-ro **P. ÁBRAHÁM Dezső** [abraham deĵo] (plennome *Pattantyús-Ábrahám Dezső*, nobela antaŭnomo: *danckai* (de Dancka)) (naskiĝis la 10-an de julio 1875 en Ungvár, mortis la 25-an de julio 1973 en Budapeŝto) estis advokato, politikisto, komence en sendependeca partio, poste burĝa demokrata partio, parlamentano inter 1906-18 kaj 1947-48, jura (1919, en registaro de Mihály Károlyi, poste internafera ŝtatsekretario en la registaroj de Friedrich kaj Huszár (1919-20). Li estas pli maljuna frato de verkisto Ernő Pattantyús-Ábrahám.

Li laboris de 1920 ĝis 1944 kiel advokato. En novembro de 1944, la hungaraj faŝistoj kaptis lin kiel ostaĝon kaj kunportis al Germanio. Li liberiĝis kaj hejmenveturis en septembro de 1945. Post tio, li iĝis kunfondinto de la Hungara Libereca Partio. Li iĝis parlamentano en 1947-1949 sur listo de partio de István Balogh nome Sendependa Hungara Demokrata Partio. Li retiriĝis el la politiko en 1949 kaj la komunistoj deportis lin en 1951 al Tarcal. Ĉar li aktive partoprenis en 1956 en refondigo de la Libereca Partio, dum la hungara revolucio de 1956. Oni pridemandis lin en 1957, poste avertis lin. En la 1960-aj jaroj, li havis kontaktojn kun britaj kaj usonaj diplomatoj, pro tio la komunista polico atentigis lin en 1969. Li estis advokato ĝis 1958. La polico ĉesigis lian kaŝobservadon du jarojn antaŭ lia morto, en marto de 1971.

* Kategorio Dezső Pattantyús-Ábrahám en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 329135
* GND: 1169172881
* LCCN: no2015110413
* VIAF: 121524880
* ISNI: 0000 0000 7944 0236
 |