recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sándor Csepregi** [ŝAndor ĉepregi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csepregi Sándor** estas hungara arkitekto pri internaj spacoj, skulptisto, altlerneja instruisto, medalisto.

"Socio" fare de Sándor Csepregi
Sándor Csepregi  naskiĝis la 26-an de junio 1950 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sándor Csepregi studis en belarta rondo, poste li akiris diplomon pri arkitekto pri internaj spacoj en Industriarta Altlernejo en 1982. Lia plej grava instruisto estis István Csík. Post la diplomo li ekinstruis samloke, kie en 2003 li akiris sciencan gradon DLA, poste ankaŭ habilitiĝo okazis. Inter 1983 kaj 1988 li apartenis al artistkolonio de Győr, kie li kreis skulptaĵetojn. Ekde 1988 li ligiĝis al Universitato de Okcidenta Hungario, kie li estis nomumita katedrestro en 2012. Li kreas ankaŭ medalojn. Li ricevis 5 premiojn inter 1985-2011.

Elektitaj kolektivaj ekspozicioj
--------------------------------

* Arthalo Budapeŝto (1983, 1989)
* Budapeŝto (1984, 1996, 2006)
* Sopron (1985, 1989)
* Colorado Springs (1987)

Elektitaj artaĵoj
-----------------

* mozaiko en sidejo *Graphisoft* (1998, Budapeŝto)
* skulptaĵeto "Socio" (ŝtalo, 1987, vidu la bildon!)
* busto pri Ferenc Gruber (Szarvas, 1981)

Fontoj
------

* hungarlingva biografieto kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 620272
* VIAF: 121462035
* ISNI: 0000 0000 7955 0814
 |
**Sándor Devich** [ŝAndor deviĥ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Devich Sándor** estis hungara violonisto, altlerneja instruisto, fondinta membro de Arĉa Kvaropo Bartók, membro de Societo Ferenc Liszt. Lia frato estis János Devich.

Sándor Devich  naskiĝis la 19-an de januaro 1935 en Szeged, li mortis la 20-an de januaro 2016 en Budapeŝto.

Vivhistorio
-----------

Sándor Devich lernis pianadon en sia naskiĝurbo, poste violonadon jam en muziklernejo en Budapeŝto. Li studis poste en meznivela muziklernejo (nuntempa konservatorio) inter 1948-1954, fine li akiris diplomon en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt en 1959. Lia ĉefinstruisto estis Ede Zathureczky, aliaj signifaj instruistoj estis Leó Weiner kaj Erzsébet Szőnyi. Jam dum la studentaj jaroj li violonadis en la Ŝtata Koncerta Orkestro, same en la Filharmonia Orkestro. En 1958 li estis fondinta membro de Arĉa Kvaropo Komlós (la baldaŭa Arĉa Kvaropo Bartók). Kun tiuj orkestroj li koncertis en la tuta mondo. Krom la koncertoj en 1981 li ekinstruis en la Altlernejo, inter 1988-1997 li estis vicrektoro. Li ricevis sola aŭ kun orkestro premiojn inter 1981-2009, en 1970 eĉ premion Kossuth.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Mi a vonósnégyes?* (1985)
* *A pizzicatóról, a szinkópáról és a "viselkedésről* (1997)
* *A vonósnégyes egykor és ma* (2005)
* *Üzenetek* (2007)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Dénes Várjon

Fontoj
------

* hungarlingva membiografio kun foto Arkivigite je 2010-11-09 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 637112
* LCCN: n84183265
* VIAF: 11257404
* ISNI: 0000 0001 1467 7993
* MBA: 37aceb8f-fa86-4ed7-b264-6d906a609b1f
* NKC: xx0152311
 |
Csantavér situas en la mapo en la verda munucipo
Katolika preĝejo en Csantaver

Bazaj informoj
--------------

**Csantavér** (ĉantavEr) ankaŭ hungare;serbe **Чантавир,** (ĉantavir) kroate **Čantavir** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Norda** Baĉka, en municipo de Subotica.

* Areo:  km²
* Loĝantaro: 7100
* Poŝtkodo: 24220
* Telefonprefikso: +381 24

Situo
-----

La komunumo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, inter 3 urboj Senta, Subotica kaj Bačka Topola.

Historio
--------

La hungaroj okupis la Karpatan basenon en 895 kaj fondis ŝtaton en 1000. La unua skribita dokumento estas el 1462, kiam reĝo Mathiaso donacis la vilaĝon CHONTAFEYER al sia patrino Szilágyi Erzsébet. La turkoj okupis la regionon en la 16-a j.c. En la 18-a j.c. la regiono apartenis al Habsburga Imperio, dume la vilaĝo senhomiĝis fine de la 17-a jarcento pro la daŭraj bataloj. La teritorio alvenis al la urbo Szabadka en 1702, kiu laŭ la titoldona letero ordonis homigi Csantavér. La unua setlanto estis Kecskés János, sed en 1787 jam 816, 6 jarojn poste loĝis tie 1348 homoj.
La unua oficiala sigelo de la vilaĝo estis ricevita en 1783 kun la surskribo „SIGILLUM POSSESSIONIS CSANTAVÉR 1783".

La unua preĝejo estis konstruita en 1815, la unua instruisto estis Harczy Mihály ekde 1800. Sekaj, vaporaj muelejoj, brikofabriko (1910) donis laboreblecojn. En 1879 fondiĝis *Csantavéri Egyesült Ipartársulat* (Industria Asocio de Csantavér) kun prezidanto de Matuska József. Ĝis 1920 Csantavér apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog. En 1918 taĉmentoj de SHS (=Serba-Kroata-Slovena Reĝlando) okupis la regionon kaj kun okupitaj regionoj de Pécs, Baja kaj aliaj ili proklamis respublikon. Ekde 1920 ĝi apartenis al SHS, ekde 1929 kiel Jugoslavio. Inter 1941-1944 la hungaroj okupis la regionon. 92% de la loĝantoj estas hungara.

Preĝejo de Csantavér
--------------------

Ĝi konstruiĝis en 1929 laŭ planoj de inĝeniero Molcer Károly sur la loko de la malnova preĝejo.

En la vilaĝo naskiĝis Szilveszter Matuska, hungara teroristo kaj Jozefo Törley, kiu fondis fabrikon pri ĉampiono en Hungario.

Famuloj
-------

En la iama Csantavér naskiĝis hungara aktoro Károly Hajagos

Fontoj
------

* hungare Arkivigite je 2006-06-23 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Csantavér en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**DEBRECZY Sándor** (debreci) estis rumania hungara pedagogia verkisto naskiĝinta en Kászonújfalu la 23-an de februaro 1907 kaj mortinta en Kluĵo la 30-an de aŭgusto 1978. Li estis la patro de pedagogino Ildikó Vizi.

Kariero
-------

Sándor Debreczy la mezlenejon finis en la kolegio Székely Mikó en Sepsiszentgyörgy, la universitaton en Kluĵo kaj en Sorbono de Parizo. Li instruis en la mezlernejoj de Sfântu Gheorghe kaj de Kluĵo. Liaj literaturpublicistikaĵoj aperis en la gazetoj Hitel kaj Székely Nép. Li estis de tiu lasta interna kunlaboranto inter 1930 kaj 1943. Dum la 2-a mondmilito li estis en militkaptiteco kvar jarojn, poste reveninte, li prelegis en la katedro de literaturo de Universitato Bolyai kaj poste en UBB.

Verkoj
------

* *Kőrösi Csoma Sándor csodálatos élete* (Sepsiszentgyörgy, 1938);
* *A magyar nyelv- és irodalom tanításának módszertana* (Bukarest, 1970);
* *A helyesírás tanítása* (kun Hajnal Szabó, Bukarest, 1973).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**Sándor Cseh** [ŝAndor ĉe], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Cseh Sándor** estis hungara bestokuracisto, altlerneja instruisto.

Sándor Cseh naskiĝis la 7-an de septembro 1914 en Sövényháza, li mortis la 16-an de majo 1972 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sándor Cseh maturiĝis en gimnazio en Szeged en 1932, poste li akiris bestokuracistan diplomon en veterinara fakultato de Reĝa Hungara Teknika kaj Ekonomia Universitato József en 1939. Post la diplomo li estis bestokuracisto en Medgyesegyháza, poste inter 1940-1943 li estis asistanto en la fakultato. Li doktoriĝis en 1943, poste li denove laboris province. En 1944 li estis soldato, inter 1945-1948 militkaptito en Sovetunio. Hejmenveninta en Magyarkeresztúr li estis gvidanto de artefarita fekundigo pri bovinoj. En 1951 li ricevis taskon pri establo de tutlanda laboratorio pri artefaritaj fekundigoj, samtempe li havis postenon en la kliniko, kie li ankaŭ instruis. En la sekva jaro li ricevis la rangon docento, inter 1966 kaj 1972 li estis katedrestro kaj klinikestro, sed profesoro li estis nur postmorte. Li kandidatiĝis en 1966 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li ricevis kelkajn premiojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Állatorvosi szülészeti műtéttan* (studenta lernolibro, la unua hungare en tiu temo, 1955; 1967)
* *Nem fertőző eredetű meddőség–Vasectomia* (studenta lernolibro; kun Kálmán Bölcsházy, 1963)
* *Megelôzô beavatkozások a tehenek serviceperiódjának rövidítésére* (disertaĵo, 1965)
* *Állatorvosi szülészeti műtéttan* (1967)
* *Állatorvosi szaporodásbiológia és szülészet* (studenta lernolibro, 1973)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 714289
 |
**Sándor Bökönyi** [ŝAndor bokonji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bökönyi Sándor** estis hungara arkeologo, profesoro, membro honora de Hungara Scienca Akademio (1984).

Sándor Bökönyi naskiĝis la 17-an de marto 1926 en Vállaj. Li mortis la 25-an de decembro 1994 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sándor Bökönyi frekventis lernejon en Debrecen, poste li akiris diplomon en bestokuracista fakultato (en Budapeŝto) de Agrikultura Universitato. En 1950 li eklaboris en Hungara Nacia Muzeo kaj en la sekva jaro li ankaŭ ekinstruis en la universitato. En la muzeo li fondis kolektaĵon pri arkeologiaj trovaĵoj pri prabestoj. Li aliĝis en 1973 al la Arkeologia Instituto de MTA, kie li estis direktoro inter 1979-1993. Li esploris en Alsónémedi, Tószeg, Szentes, Tác, Kiskőrös kaj en iama Buda. Baldaŭe li esploris ankaŭ eksterlande. Li estis gastoprofesoro en Los-Anĝeleso (1970 kaj 1992), Saarbrücken (1980), Romo (1983).

Verkaro (elekto)
----------------

* 1955 *A szkiták kocsija* (koĉero de la skitoj)
* 1963 *Die Wirbeltierfauna der Ausgrabungen in Zalavár*
* 1968 *Data on Iron Age Horses of Cenral and Eastern Europe*
* 1978 "Vadakat terelő juhász..." - Historio de la bredado
* 2006 *A Przewalski-ló* (Prĵevalski-ĉevalo)

Fontoj
------

* fontoj devenis el hungara kaj franca Vikipedioj
**Sándor Damjanovich** [ŝAndor damjanoviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Damjanovich Sándor** estis hungara kuracisto, biologo, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1990).

Sándor Damjanovich  naskiĝis la 24-an de januaro 1936 en Mátészalka.

Biografio
---------

Sándor Damjanovich frekventis universitaton en Debrecen inter 1954-1960. Li komencis sian kuracistan karieron loke en la universitato, kie li instruis kaj esploris. Li estis gastoprofesoro en Usono, Göttingen. En 1976 li doktoriĝis pri biologio. Li partoprenis en redaktado de fakrevuoj *Acta Biochimica*, az *Archives of Gerontology and Geriatrics*, *Journal of Photochemistry and Photobiology*. en ĉeflernejo en Budapeŝto. Li ricevis diversajn premiojn inter 1993-2002. Li okupiĝis precipe pri biofiziko kaj enzimoj.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Molekulaóriások biofizikája* (Biofiziko de la grandegaj molekuloj) (1976)
* *Dynamics of Biochemical Systems* (1986)
* *Milyen új eszközöket adnak a mérnök kezébe az élettudományok?* (2000)
* *Dynamic, Yet Structured: The Cell Membrane Three Decades after the Singer-Nicolson Model* (2003)

Fontoj
------

* hungare
kvardraĥma monero el la regotempo de Aleksandro la 1-a
**Aleksandro la 1-a** estis reĝo de antikva Makedonio inter la jaroj 498 ĝis 454 a.K. Li estis la filo de *Amyntas la 1-a* kaj la patro de la filoj *Alketas la 2-a*, Perdikkas la 2a *kaj* Philippos *kaj de la filino* Stratonike*.*

Laŭ la greka historiisto Herodoto li dum sia regotempo estis forta kontraŭanto de la Persa Imperio, kaj mortigis la senditojn de la persa reĝo Dario la 1-a, kiam ili dum la ionia ribelo venis al la kortumo de lia patro. Dum la invado de Grekio fare de la daria filo Kserkso la 1-a tamen li estis devigita submetiĝi al kaj sekve kunlabori kun la persoj. Poste li interalie estis sendito de la persoj dum la pripacaj interkonsentiĝoj post la batalo de *Salamis*, kiun la kvante supera persa armeo spektakle malvenkis dum la jaro 480 antaŭ Kristo. Malgraŭ la kunlaboro kun Persio li ofte subtenis kaj konsilis la grekojn kaj ekzemple avertis ilin pri la persaj planoj antaŭ la batalo de *Platee* (479 a.K.). Post la fino de la milito inter persoj kaj grekoj li atingis la resendependiĝon de sia reĝlando.

Kvankam la grekoj konsiderio la ŝtaton Makedonio "duonbarbara", Aleksandro la 1-a postulis por si la descendon de prauloj el la greka urbo *Argos* kaj sekve rajtis partopreni en la Olimpiaj ludoj, kio por "barbara" reĝo estis granda honorigo, despli ke li sporte tute sukcesis kaj ricevis olimpian medalon. Lia rezidejo estis konstruita laŭ atena modelo kaj li estis subtenanto de la greka poeto Pindaro.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Aleksandro la 1-a (Makedonio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Mapo de Makedonio dum la tempo de Aleksandro la 1-a


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 228548
* VIAF: 293565064
* SUDOC: 166373109
 |
**Csanádapáca** (ĉanAdapAca) estas vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Békés, en Distrikto Orosháza. La loknomo signifas Csanád-monaĥino. Spite la nomon, ĝi ne havas rilatojn al eklezio, la nomo devenis el la pogana periodo.

* Areo: 51 km²
* Loĝantaro: 2900
* Poŝtkodo: 5662
* Telefonprefikso: 68

La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, Újkígyós estas proksime.

Historio
--------

La vilaĝo estis loĝata dum la bronzepoko. La hungara komunumo detruiĝis en 1241 pro la tataroj, poste en 1596 pro la turkoj. En 1821 tabakoĝardenistoj refondis ĝin. La lernejo en 1857, la preĝejo en 1859 konstruiĝis. La vilaĝo ricevis rangon grandvilaĝo en 1927. La judoj estis deportitaj en 1944.

Ne menciitaj vilaĝservoj estas interretejo, biblioteko, sportejo.

Famuloj
-------

En la iama Apácapuszta naskiĝis József Pataki (aktoro).

Nomportantoj de Csanád
----------------------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Csanád | Csanádalberti | Csanádapáca | Csanádpalota | Érsekcsanád |

* Kategorio Csanádapáca en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Csaba Szegedi** [ĉaba segedi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szegedi Csaba** estas hungara pentristo, altlerneja instruisto.

Csaba Szegedi  naskiĝis la 17-an de marto 1960 en Kiskőrös.

Biografio
---------

Csaba Szegedi akiris diplomon en Belarta Altlernejo de Budapeŝto en 1985, poste li studis samloke en la majstrokurso. Lia plej grava instruisto estis Pál Gerzson. Li havis stipendion en 1985, baldaŭ en la jaroj 1991 kaj 2006. Inter 1988 kaj 1991 li instruis en instituto de Industriarta Altlernejo, inter 1992-1995 li laboris en Munkeno. Hejmenveninta li instruas en la Industriarta Altlernejo. En la sama loko, sed jam en rango universitato li akiris sciencan gradon DLA en 2010. Li ricevis premiojn inter 1986-2015.

El solaj ekspozicioj
--------------------

* Dunaújváros (1985)
* Roterdamo (1990)
* Budapeŝto (1990, 2007
* Bremen (1992, 1995)
* Munkeno (1993, 1995)
* Székesfehérvár (2003, 2010)
* Novjorko (2007, 2011)

El kolektivaj ekspozicioj
-------------------------

* Budapeŝto (1987, 2000, 2005, 2013)
* Heidenheim (1988)
* Munkeno (1992, 1995)
* Székesfehérvár (2007, 2012)
* Szeged (2011)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildoj Arkivigite je 2018-08-28 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 617494
* GND: 1066601283
* LCCN: no2018099382
* VIAF: 313477666
* RKD: 314903
 |
**Aleksandro de Bergamo** (itale: *Alessandro di Bergamo*), konata kiel **Sankta Aleksandro**, (mortis martirigita la 26-an de aŭgusto 303 en Bergamo, Italio) estis romia soldato en la Legio teba kaj estas konsiderata kiel sanktulo en la Rom-katolika eklezio.

Biografio
---------

Oni ne scias multon pri la naskiĝo kaj junaĝo de Aleksandro. Li verŝajne naskiĝis en Romo en la 3-a jarcento kaj certe estis romia soldato, centestro de la legio estrita de sankta Maŭrico.

Laŭ tradicio, la centopo kiun komandis Aleksandro estis translokita ĉ. 301 de Mezopotamio al okcidento en Kolonjo, poste al Brindizio, cele al Afriko. Imperiestro Maksimiano estis ordoninta persekutojn kontraŭ kristanaj soldatoj dum la longa vojaĝo de la legio. Ankaŭ multaj soldatoj rifuzintaj mortigi siajn kristanajn kunulojn estis ekzekutitaj en *Agaunum*, hodiaŭ Sankta Maŭrico en Svislando.

Aleksandro eskapis el tiu unua masakro fuĝante, sed li estis enkarcerigita en Milano, ne volinte malagnoski sian kristanan fidon. Helpita de Sankta Fedele de Como, li sukcesis denove forfuĝi, sed estis denove arestita.

Post plia eskapo, li estis definitive kaptita kaj senkapigita en Bergamo la 26-an de aŭgusto 303.

En la loko kie supozeble Aleksandro estis martirigita staras kolono kiu memorigas la eventon, kaj apuda preĝejo estas al li dediĉita.

Aliaj bildoj
------------

* La kolono kiu signas la lokon kie Aleksandro estis ekzekutita, apud la hodiaŭa preĝejo Sankta Aleksandro, en Bergamo.La kolono kiu signas la lokon kie Aleksandro estis ekzekutita, apud la hodiaŭa preĝejo Sankta Aleksandro, en Bergamo.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de sanktuloj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Aleksandro de Bergamo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Sankta Aleksandro en Santiebeati.it (itale)

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 333250
* GND: 119043726
* LCCN: nr91024758
* VIAF: 40179732
* ISNI: 0000 0004 4886 9493
* NKC: xx0030463
 |
*heŭreka* - La origino de la termino devenas de la vorto en fama legendo, kiu aperas en la naŭa volumo de la libro "Pri Arkitekturo" de Vitruvio, kaj rakontas en ĝi, kiel Arkimedo sukcesis ekscii, ĉu la krono de la Reĝo Fero II estis farita el pura oro.
**Eŭreka** aŭ pli ĝuste **Heŭreka** (Greke: *εὕρηκα/ηὕρηκα*, la perfekto de *εὑρίσκω, heuriskoo,* signifante "*Mi trovis*"; prononcita *heureka* en antikva greka kaj *ebrika* en moderna greka) estas la fama diraĵo de Arkimedo, atribuita al li post lia eltrovo de la principo de Arkimedo. La frazo estas uzata prunteprenante por indiki gravan malkovron aŭ gravan kaj surprizan komprenon.

La termino famiĝis, ĉar onidire Arkimedo nude trakuris la stratojn de Sirakuzo entuziasme kaj laŭte ekkriis *heŭreka* post kiam li banis sin en banujo en publika banejo, li rimarkis, ke lia korpo mergita en bano forpuŝas kvanton da akvo egala al sia korpa volumo. Tiel li lernis kiel mezuri la volumon de iu korpo, kaj tiel malkovris la, laŭ li nomitan, Principon de Arkimedo, leĝo de flosemo. Ĉi tiun anekdoton transdonis Vitruvio en sia verko "Pri Arkitekturo" kaj poste ankaŭ Plutarko. Konsiderante tiun ĉi rakonton pli kritikema, ĝi probable estas malpreciza ĉar la volumenaj diferencoj inter ora krono kaj falsa krono kun la sama pezo, kiu ekzemple konstituas duono da oro kaj duono da arĝento, igos la akvan surfacon leviĝi per tro malgranda diferenco por esti rimarkita en la mezuriloj de tiuj tagoj.

Ekde tiam *eŭreka* estas ĝojkrio kiam iu solvis malfacilan problemon.

*Eŭreka* ankaŭ estas la ŝtata devizo de Kalifornio, referante sin al la Kalifornia deliro pri oro je 1848.

Tiu vorto fariĝis la nomo de du asteroidoj :

* 4133 Heureka ;
* 5261 Eureka : marsa trojano.

Vidu ankaŭ
----------

* Formikoj de la specio *Martialis heureka*

* Kategorio Eŭreka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Tony Garnier** (naskita la 18-an de aŭgusto, 1956 en Saint Paul, Minesoto) estas usona basgitaristo, plej konata kiel akompanisto al Bob Dylan, kun kiu li ludis ekde 1989. Li estas Dylan-a plej longtempa muzika akompanado.

Tony Garnier en 2015
Krom labori kun Dylan, Garnier estis registrita kun Tom Waits, Loudon Wainwright III, Paul Simon, Marc Ribot, Eric Andersen kaj Chris O'Connell, ekskantistino de *Asleep at the Wheel*, kun kiu li ankaŭ ludis kaj registris de 1976 ĝis 1978, kaj *The Lounge Lizards*. Li ankaŭ ludis kun Robert Gordon en la fruaj 1980-aj jaroj. Li ankaŭ estis longtempa akompanisto por David Johansen en lia Buster Poindexter persono, kaj ankaŭ estis nelonge membro de la *Saturday Night Live* bando.

Lia muzika heredaĵo devenas el la *Camelia Brass Band* en Nov-Orleano, gvidita de lia avo, D'Jalma Garnier, (ankaŭ literumita Ganier dum kun *Camelia Brass Band*), legenda frua ludisto de ĵazo notita sur la *Preservation Hall Roster* en Nov-Orleano.

Antaŭ aliĝado al la bando de Dylan, en 1989, Tony ludis bason por la filmoj de Jim Jarmusch, plej precipe *Down By Law* (Malsupren de Leĝo) filmita en Luiziano. Li aperis en Bob Dylan-a 2003 filmo *Masked and Anonymous*.

* Kategorio Tony Garnier (muzikisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 581088
* GND: 134821467
* LCCN: no2001101799
* VIAF: 93455863
* ISNI: 0000 0000 7732 3917
* BNF: 141803293
* MBA: f5540748-a168-4f5c-8220-d0a8e3c81f80
* BIBSYS: 6083988
* NKC: xx0072950
 |
**Władysław Łodej** (naskiĝis la 4-an de februaro 1904, mortis la 31-an de decembro 1942) – membro de la pola rezistomovado, engaĝita en helpokampanjo al judoj, murdita kun la familio de germanaj okupantoj.

Vivo
----

Li loĝis en vilaĝo Lubienia (nun distrikto Starachowicki). Nuptis unu jaron pli junan Wiktoria Lis, kiu naskis kvaropon de infanoj: Edward Zdzisław (n. 1928), Janina (n. 1930), Władysława (n. 1934), Stanisława (n. 1936).

Li partoprenis la defendan militon. Post fino de la bataloj revenis al siaj gepatra tero, kie baldaŭ aliĝis al konspira agado.

En nekonataj cirkonstancoj sukcesis kontaktiĝi kun judoj el geto en Iłża, kiuj laboris en ferminaĵo "Władysław" sur tereno de forstejo Kutery. La 5-an de aŭgusto 1942 kune kun sia fratido Feliks kaj familianoj de parencita familio Janiec helpis fuĝi de geto al grupo de ĉ. 40 viroj, virinoj kaj infanoj, kies gvidanto estis Chil Brawerman. Poste kun sia familio diversmaniere helpis al kaŝiĝantaj en arbaro rifuĝintoj, aparte liveris al ili nutraĵon. Oktobre 1942 aliĝis al pola-juda partizana taĉmento de Popola Gvardio, komandata de Stanisław Olczyk pseŭdonomo "Garbaty" (Ĝibulo) (la taĉmenton oni organizis surbaze de la grupo de Brawerman).

Novembre 1942 la taĉmento faris kelke da batalagoj, kies celo estis akiro de armiloj kaj provizo. Ilia militara signifo estis malgranda. Malgraŭ tio ili maltrankviligis germanojn kaj policaj regopovoj de la distrikto ekplanis grandan polican traserĉon en la arbaroj. La 3-an aŭ la 6-an de decembro 1942 germana puntaĉmento ĉirkaŭis la partizanan tendaron sur marĉo de Klamoch. Dum neegala batalo mortfalis aŭ estis murditaj ĉ. 50 partizanoj kaj judaj rifuĝintoj. Parto de la taĉmento, en tio Łodej, "Ĝibulo" kaj vundita je mano Brawerman, sukcesis eskapi la ĉirkaŭiron.

Post la pelĉaso germanoj komencis persekutan kampanjon direktitan al poloj helpantaj al la judaj rifuĝintoj. Duone de decembro al Lubienia alvenis germanaj ĝendarmoj, kiuj arestis la edzinon kun infanoj de Łodej, kaj liajn gepatrojn – Wojciech kaj Marianna – murdis en ne klarigitaj cirkonstancoj. La 21-an de decembro Wiktoria kun kvaropo de infanoj estis pafmortigita en arbaroj de forstejo Marcule. Władysław Łodej travivis siajn proksimulojn nur je dek tagoj. La 31-an de decembro 1942 estis arestita kaj pafmortigita de "blua policano" el gardejo en Brody Iłżeckie. Lian korpon oni enterigis en apudvoja kavo apud Połągiew.

Vidu ankaŭ
----------

* Muzeo al poloj savintaj judojn

Bibliografio
------------

* Grzegorz Berendt, *Rodzina Łodejów* (Familio Łodej), en: Aleksandra Namysło (redaktorino), *Kto w takich czasach Żydów przechowuje?... Polacy niosący pomoc ludności żydowskiej w okresie okupacji niemieckiej* (Kiu en tiaj tempoj hejmgardas judojn?... Poloj portantaj helpon al juda loĝantaro dum la germana okupado), Instituto pri Nacia Memoro, Varsovio 2009, ISBN 978-83-7629-043-0.
* Jacek Andrzej Młynarczyk, Sebastian Piątkowski: *Cena poświęcenia. Zbrodnie na Polakach za pomoc udzielaną Żydom w rejonie Ciepielowa* (Krimoj kontraŭ poloj pro helpo al judoj en regiono de Ciepielów), Instytut Studiów Strategicznych, Krakovo 2007, ISBN 978-83-87832-62-9.
La sistemo de **tonvortoj**, ankaŭ nomita **latonizo**, estas notonomiga sistemo, kiun en 1892 inventis la muzikpedagogo Carl Eitz por la muzikinstruo, per kiu li volis klarigi la kromatajn kaj diatonajn interrilatojn de la tonoj.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Kutima nomo** | g | g# | a | a# | b | c | c# | d | d# | e | f | f# | g
  |
| **Tonvorto** | la | de | fe | ki | *ni* | *bi* | ro | to | mu | *gu* | *su* | pa | la 
  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Kutima nomo** | g | g*b* | f | e | e*b* | d | d*b* | c | b | b*b* | a | a*b* | g
  |
| **Tonvorto** | la | pu | *su* | *gu* | mo | to | ri | *bi* | *ni* | ke | fe | da | la
  |

Al ĉiu duontono li donis konsonanton. Komencante je *g*: l, d, f, k, n, b, r, t, m, g, s, p, l.
Komencante ĉe la konsonanto *l* li alordigis la kvin vokalojn a, e, i, o kaj u tiele, ke dumpase al plentono oni aliras la venontan vokalon, kaj dum duontona paŝo la vokalo restas la sama.

Uzado de ĉi tiuj silaboj devis faciligi la unuavidan kantadon kaj prosperigi la ĝustan intonacion.

Vidu ankaŭ
----------

* Solmizado
**CSEKE Péter** [ĉeke] estas hungara aktoro, voĉoaktoro, teatrestro, verkisto naskita en Oradea la 3-an de oktobro 1953. Li estas la filo de Sándor Cseke kaj Beatrix Riedinger (Révi Bea), lia edzino estas Bernadette Sára.

Kariero
-------

Péter Cseke ekde 1965 vivas en Hungarujo kaj en 1976 li akiris aktoran dipolomon en Teatra Altlernejo, poste ĝis 1981 li estis membro de la Teatro Csokonai (Debrecen). Inter 1981 kaj 1990 li estis aktoro de la Teatro Madách, poste inter 1990 kaj 1992 de la Nacia Teatro (Budapeŝto). Inter 1990-1994 li estis asistanto en la Teatra Altlernejo, inter 2001-2005 li instruis en Hungara Dancarta Altlernejo. En 2012 li akiris sciencan gradon DLA. Ekde 2008 li estas teatrestro de Teatro de Kecskemét.

En 1982 li edziĝis baldaŭ havanta 2 filinojn. Li ricevis premion Kossuth en 2021, krome ankaŭ aliajn premiojn.

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Ádám D. Varga

Eksteraj ligiloj
----------------

* Spektakloj

Fonto
-----

* Erdélyi Magyar Ki Kicsoda 2010.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 309820
* LCCN: n2008051057
* VIAF: 70864685
* ISNI: 0000 0003 7197 9685
* BNF: 141675962
 |
**Władysław Szczekowski** pseŭdonomo "Sztark" (naskiĝis la 14-an de februaro 1898, murdita aŭguste 1944) – diplomita subkolonelo de artilerio de Pola Militistaro, ĉefo de Ofensiva Spiona Fakultato de la 2-a Taĉmento de Ĉefa Komitato de Pola Enlanda Armeo.

Januare 1920 sendita al rezerva bataliono de la 1-a Regimento de Kampa Artilerio. Post fino de pola-bolŝevika milito soldatservis en la 7-a Regimento de Peza Artilerio en Poznań. Novembre 1924 komencis frekventi Ordinaran Kurson de Supera Milita Lernejo en Varsovio. Post fino de la studoj kun scienca diplomo de oficiro de Ĝenerala Stabo estis atribuita oktobre 1926 al Komandantaro de la 27-a Infanteria Divizio en Kowel (nun Volina provinco). Poste soldatservis en Ĉefa Stabo de Pola Militistaro en Varsovio, en la 19-a Regimento de Kampa Artilerio kaj la 27-a Regimento de Malpeza Artilerio. En 1936 avancis ĝis majoro. Junie de la sama jaro iĝis ĉefo de la stabo de Rivera Ŝiparo de Mararmeo en Pinsk.

Dum germana invado en Pollandon prilaboris agadplanojn ĉe komandanto de la Rivera Ŝiparo. Lige al malfondo de la militista unua pro elĉerpo de operacaj ebloj, ekde la 29-a de septembro 1939 restis en Stabo de Aŭtonomeca Operaca Grupo "Polesio" plenumante funkcion de ĉefo de la 1-a Taĉmento. Post permes-ricevo de generalo Franciszek Kleeberg transiris kune kun komandoro Witold Zajączkowskim malantaŭ linion de Wehrmacht al Varsovio.

Li restis sur teritorio de Ĝenerala Gubernio. Eniris Asocion de Armita Batalado, kaj poste al Pola Enlanda Armeo. En la periodo de junio 1940 ĝis aprilo 1942 estis ĉefo de la Stabo de Distrikto Kielce-Radom de la Landa Armeo. Pli poste laboris en stabo de brigada generalo Stefan Rowecki "Grot". La 9-an de oktobro 1943 estis arestita de Gestapo kaj murdita aŭguste 1944 en nekonataj cirkonstancoj.

Ordenoj kaj distingoj
---------------------

* Arĝenta Kruco de la Milita Ordeno Virtuti Militari
* Kruco de Sendependeco
* Batal-Kruco – trifoje
* Ora Merit-Kruco
* Arĝenta Merit-Kruco

Bibliografio
------------

* *Polski Słownik Biograficzny* (Pola Biografia Vortaro). Warszawa-Kraków: Instytut Historii PAN, 2010, p. 250-252. ISBN 9788388909870.
**BODOR Péter** estis hungara mekanikisto, sikula ĉiukonstruanto naskita en Erdőszentgyörgy la 22-an de junio 1788 kaj mortinta en Kolozsvár la 17-an de aŭgusto 1849.

Biografio
---------

Post la fino de la unua klaso de kolegio en Marosvásárhely Bodor servis ĉe transilavanujaj magnatoj, poste prilernis la metiojn de lignaĵisto, horloĝisto, ĝardenisto kaj seruristo. En 1806 li studis en politeknikejo de Vieno, poste vojaĝis eksterlanden. Li revenis en 1815 kaj estis konstruist-instrumentisto ĉe Lajos Bethlen. En 1818 li loksidiĝis en Marosvásárhely. Li konstruis por urbo nur el ligno, sen fernajlo la 8 metrojn larĝa, 63 metrojn longa Maros-ponton. Pro monfalso en 1820-22 li estis en preventa arestaĵo, ekde 1827 en malliberejo de Szamosújvár. Li konstruadis plurajn originalajn maŝinojn, interalie memfunkcianta ŝpinilon, muelilojn, akvokonduktilojn, fontanojn. La plej konata estas la muzikuma fonto starigita en 1820-22 en la foirplaco de urbo (oni malkonstruis ĝin en 1911). Ties fidelan kopiaĵon oni rekonstruis en 1935-36 en Insulo Margareta de Budapeŝto. Pro malliberejpuno li falis malankolion, vivis retiriĝinte kaj li konstruis precipe orgenojn.

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
* erdelyweb.hu

Eksteraj ligiloj
----------------

* Dokumentfilmo[*rompita ligilo*]

Bibliografio
------------

* Lévai Lajos: B. P. a székely ezermester (Élet és Tud. 1963. 26. sz.).
* Szőcs István: *Üvegfedő* romano, Kvár, 1971.
**Bermeries** estas komunumo de Francio, kiu apartenas al la historia regiono Henegovio (france *Hainaut* respektive flandre *Henegouwen*), kies plej granda parto ekde 1830 estas parto de la Reĝlando Belgio, sed plia, suda parto jam ekde 1678 apartenas al Francio. Ĝi situas en la departemento *Nord* [nɔʁ] (okcidentflandre *Noorderdepartement*), en la regiono Hauts-de-France (prononco [o d(ə)ˈfʁɑ̃s], laŭvorte "supraĵo de Francio" pikarde *Heuts-d'Franche*) kaj en la antaŭa regiono Nordo-Kaleza Markolo (france *Nord-Pas-de-Calais* [nor pa d' kale'], nederlande/flandre *Noord-Nauw van Calais*). 

Fine de 2020 en la komunumo vivis 376 loĝantoj sur areo de 5,29 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 71 loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento *Avesnes-sur-Helpe* (france *Arrondissement d'Avesnes-sur-Helpe*, nederlande *Arrondissement Avenne aan de Helpe*), kaj ekde marto 2015 al la kantono *Aulnoye-Aymeries*.

Blazono de Bermeries.

Geografio
---------

Bermeries geografie kaj historie apartenas al la franca-belga translima regiono Henegovio. Henegovio estas regiono de montetoj kaj plataĵoj, kiuj disvolviĝis sur tre diversaj grundoj : paleozoika soklo, mezozoika kreto, sed ankaŭ kenozoikaj sablo aŭ argilo plejparte kovritaj de leŭso.

La vilaĝo Bermeries troviĝas proksime de la urbetoj Bavay kaj Avesnes-sur-Helpe, kaj do cetere situas en natura regiono nomita "Avesnois", kiu ĉefe konsistas el malaltaj heĝoj, tre verdaj pejzaĝoj, boskoj, fruktarbaroj kaj etaj vilaĝoj. Bermeries etendiĝas sur 5,29 km².

Administrado
------------

Bermeries apartenas la kantono de Bavay, kies ĉefurbo estas Bavay. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avesnes-sur-Helpe, unu el la 6 arondismentoj de la departemento Nord.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Nord
* Kantono de Bavay
La **Sagokruca Partio** (en la hungara: *Nyilaskeresztes Párt – Hungarista Mozgalom* estis politika partio simila al la germana Nazia Partio.

La gvidanto estis Ferenc Szálasi [sAlaŝi], kiu regis Hungarion de la 15-a de oktobro 1944 ĝis marto de 1945. Dum ĉi tiu mallonga periodo 80.000 judoj, ankaŭ virinoj, infanoj kaj maljunuloj estis deportitaj al la morto. Post la milito Szálasi kaj aliaj ĉefoj de la partio estis juĝitaj je morto.

Szálasi fondis la partion en 1935, kiun la ŝtato malpermesis por 2 jaroj. Poste tuj li fondis similan partion, sed ankaŭ tio malpermesiĝis kaj Szálasi devis iri al malliberejo. En 1939 dum la balotado tamen li povis partopreni per sia partio kaj akiris 15,41%. Tiu partio iĝis oficiale Sagokruca Partio-Hungarisma Movado. La sagokruco estis mezepoka hungara simbolo kaj tio uziĝis pro malpermeso de la Svastiko aŭ hokokruco. Tiu partio servis la naziojn. En fino de la 2-a mondmilito Kabineto Szálasi havis la potencon, poste tiu partio estis malpermesita.

Elektitaj membroj
-----------------

* László Baky
* József Bécsi
* Márton Homonnai
* Károly Maróthy
* Zoltán Pongrácz
* Ferenc Szálasi
* Pál Vágó (inĝeniero)

Kabineto Ferenc Szálasi

* Kategorio Sagokruca Partio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Péter Beretzk** [bereck], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Beretzk Péter** estis hungara kuracisto, ornitologo, profesoro.

Péter Beretzk  naskiĝis la 23-an de oktobro 1894 en Szeged. Li mortis la 9-an de junio 1973 en Szeged.

Biografio
---------

Péter Beretzk frekventis universitatojn en Kolozsvár (1912-1914) kaj Budapeŝto (1918–1920). Li akiris kuracistan diplomon en Scienca Universitato Pázmány Péter en 1920, poste li eklaboris en Hungaraj ŝtatfervojoj. Li estis ĉefkuracisto en 1940 en Budapeŝto. En 1948 li estis nomumita privata profesoro en Scienca Universitato de Szeged, en 1964 ordinara profesoro. Li kandidatiĝis el biologio en 1952. En 1968 li ricevis memormedalon.

Li okupiĝis multe pri ornitologio, li esploris la birdajn vivojn en Lago Fehér.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A Fehértó* (1943)
* *Parti madárvonulás* (1957, 1958)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Sahival** (urdue ساہِيوال‎) estas urbego en provinco Panĝabo (Pakistano), kie ĝi estas sidejo de la samnoma kantono.

Hotelo en Sahival

Bazaj informoj
--------------

* areo: 58,27 km²
* supermara alteco: 152 m
* loĝantaro: 389,605 (2017 )
* horzono: UTC+ 5 (PKT)
* poŝtkodo: 57000 – 57490
* telefonkodo: (+92) 040

Geografio
---------

Sahival situas sur vasta ebenaĵo de Induso. Fajsalabado troviĝas 83, Lahoro 155, Multano 166, Rawalpindi 327, **Islamabado** 340, Peŝavaro 400, Sukur 528, Kveta 585, Hajderabado 749, **Karaĉio** 881 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

En la apudaĵo la loĝantaro akceptis la islamon pro misiistoj. Post disfalo de la Mogola Imperio la sikoj prenis kontrolon ankaŭ tie ĉi, ekde 1849 la britoj. En tiu loko estis nur malgranda vilaĝo, sed en 1865 la ĉefa arteria fervoja linio ekfunkciis inter Karaĉio-Lahoro. Ĉi tie la haltejo estis nomita pri brita estro Robert Montgomery. Poste, la jam urbeto fariĝis la ĉefurbo de la Distrikto Montgomery. En 1857 la urbeto aliĝis al ribelo de sipojoj, sed fine la britoj venkis. La britaj soldatoj tiam kaŭzis severajn punojn al la ribelantoj. En 1867 Montgomery ricevis municipan statuson. La loknomo iĝis Sahival ekde 1969, kiu estas indiĝena familia nomo.

Loĝantaro
---------

Loĝantaro| 1972 | 1981 | 1998 | 2017 |
| --- | --- | --- | --- |
| 106 648 | 150 954 | 207 388 | 389 605 |

En Sahival oni parolas plejparte panĝabe.

Merkato en Sahival
Stacidomo en Sahival

Eduko
-----

En Sahival pluraj altlernejoj funkcias, kiel filioj de universitato.

Ekonomio
--------

Sahival estas grava kotona centro kun produktadoj kaj tekstilaĵoj, ledoj kaj tapiŝoj. Aliaj manufakturoj produktas manĝaĵojn, laktaĵojn, oleojn por kuiro kaj farmaciaĵojn eĉ elektrajn maŝinojn. La agrikulturo estas grava al la loka ekonomio, precipe la kotonoj bredado de grenoj. La ĉefkultivaĵoj de la distrikto estas tritikoj, kotonoj, sukerkanoj, maizoj kaj rizoj, citrusoj, tabakoj, terpomoj helpe de irigaciaj kanaloj.

Klimato
-------

Sahival situas en duonarida klimato laŭ klimata klasifiko de Köppen kun influo de musono. La temperaturo somere estas ofte 45 °C, sed vintre tio falas preskaŭ al frostopunkto. La averaĝa jara precipitaĵo nesufiĉas por la agrikulturo.

Trafiko
-------

Sahival kuŝas laŭ ĉefvojo kaj fervoja linio inter Lahoro kaj Multano.

Vidindaĵoj
----------

* ĉirkaŭaĵo de Sahival havas arkeologiaĵojn pri la civilizacio de Induso antaŭ Kristo 3 mil.

Ĝemelurbo
---------

Anglio Rochdale, Anglio

Fontoj
------

* WikiTrans
* 

* 
* 
* 
*
**Péter BÁLINT,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bálint Péter** estis hungara kuracisto, nefrologo, fiziologo, patologo, profesoro, membro (korespondanta en 1970, ordinara en 1976) de Hungara Scienca Akademio. Lia patro estis Zoltán Bálint (arkitekto)

Péter Bálint  naskiĝis la 26-an de aŭgusto 1911 en Budapeŝto. Li mortis la 17-an de aprilo 1998 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Péter Bálint akiris diplomojn en Universitato Pázmány Péter en 1934 kaj 1936. Post siaj studoj li laboris en kliniko de Scienca Universitato Erzsébet en Pécs apud Szilárd Donhoffer (sed dum la 2-a mondmilito li estis armea kuracisto). Ekde 1946 li estis ĉefkuracisto en kliniko en Budapeŝto, inter 1950 kaj 1981 li estis katedrestro en Universitato Semmelweis. En 1952 li kandidatiĝis, post 3 jaroj li doktoriĝis, en 1981 li pensiuliĝis. Li okupiĝis pri malsanoj de renoj.

En 1964 li ricevis ŝtatan premion.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Az emberi szérumfehérjék aminósavtartalma, különös tekintettel a vércsoportokra* (1936)
* *Klinikai laboratóriumi diagnosztika* (eldonita trifoje inter 1952-1962)
* *Aktuelle Probleme der Nierenphysiologie* (1961)
* *Az élettan tankönyve* (1963, ankaŭ germane kiel *Lehrbuch der Physiologie*)
* *Orvosi élettan* (5-foje eldonita inter 1972-1986) - studenta lernolibro

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 525255
* LCCN: n82211234
* VIAF: 3592062
* ISNI: 0000 0001 0796 5532
* NKC: ola2004219866
 |
Rigardo de Niederhorn al la Lago de Thun
**Berna Oberlando** (en la germana lingvo **Berner Oberland**) estas la regiono de la pli alte super marnivelo situantaj regionoj de la Kantono Berno, nome la regiono ĉirkaŭ la Lago de Thun kaj la Lago de Brienz kun la Bernaj Alpoj. Ĉe la Ar-Glaĉeroj en Berna Oberlando fontas la rivero Aro. La regiono allogas ĉiujare multnombrajn turistojn en la tuta mondo. En ĝia koro situas Interlaken kaj la fama monttriopo Eiger, Mönch kaj Jungfraŭ, kiuj apartenas al la regiono Jungfraŭ-Aleĉ-Bieĉhorno, kiu estas ek de 2001 Monda Naturheredaĵo de UNESKO.

Historio
--------

La regiono akiris sian nomon nur en la jaro 1798 kiam post la Helveta Revolucio de Napoleono estis kreiita la Kantono Oberlando kun ĉefurbo Thun. En la jaro 1803 per la Mediacia Akto de Napoleono la Kantono Oberlando estis reunuigita kun la Kantono Berno. La sento de kunaparteneco de la oberlandanoj tamen restis kaj la nomo de la regiono konserviĝis. Kadre de la reformo de la malcentra administracio la Oberlando renaskiĝis kun efiko de la 1-a de januaro 2010 ankaŭ denove kiel administra unuo, nome kiel nova la administra regiono Oberlando.

Geografio
---------

* Montopasejo Kleine Scheidegg

Turismo
-------

La regiono Berna Oberlando estas nuntempe unu el la plej gravaj turismaj regionoj de Svislando. Ĉefaj turismaj elirpunktoj estas Spiez, Thun kaj Interlaken. Plej ŝatata ekskurscelo estas la regiono de Eiger, Mönch kaj Jungfrau, kiu atingeblas per la Jungfrau-Fervojo.

Vidu ankaŭ
----------

* Administra regiono Oberlando

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Berna Oberlando en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala turisma paĝo de Berna Oberlando
* Berna Oberlando en la Historia Leksikono de Svislando


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 248390
* GND: 4005783-5
* LCCN: sh87003163
* VIAF: 242961098
* NKC: ge891158
 |
**Tempo retrovita** (france *Le temps retrouvé*) estas la sepa kaj lasta parto de la romano Reserĉe al la perdita tempo (*À la recherche du temps perdu*) de Marcel Proust. Ĝi estis publikigita en 1927, jam post la morto de la aŭtoro. 

La rakontanto, kiu ĉiam deziris fariĝi beletristo sed neniam sentis sin kapabla, restas en la kamparo kaj post denova pripensado rezignas pri tiu celo. La Unua mondmilito komenciĝis. Li revenas al Parizo kaj trovas, ke ĉio ŝanĝiĝis. Eĉ famoj pri la antaŭa epoko, la antaŭaj mondumaj medioj, estas malĝustaj. Diversaj konatoj mortis aŭ tute ŝanĝis sian socian pozicion.

Post la fino de la milito li vizitas feston ĉe la princino de Germantes. Survoje li spertas, kiel antaŭe okazis al li diversfoje, pro simila sensado senvolan memoradon de pasinta tempo. Li fine komprenas, ke tia sensado estas la pordo al vera memorado, kiu revivigas pasintecon, kaj ke belarto, priskribante tiujn sensadojn, savas la spertojn de la vivo kaj detruas la dependon je tempo. Li nun sentas sin preta por verki la romanon.

Kina adapto
-----------

* 1999: *Le temps retrouvé*, trilanda filmo, reĝisorita de la ĉilia filmisto Raúl Ruiz kun partopreno de John Malkovich, ludante la rolon de la Barono de Charlus, Catherine Deneuve, Emmanuelle Béart, Marcello Mazzarella, Marie-France Pisier kaj Vincent Perez.

Notoj
-----


  


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rVerkoj de Marcel Proust |
| --- |
| *Reserĉe al la perdita tempo* | 
* *Sur la vojo de Swann*
* *En ombro de florantaj junulinoj*
* *La vojo de Guermantes*
* *Sodomo kaj Gomoro*
* *La kaptitino*
* *Albertine disparue*
* *Tempo retrovita*
 |
| Romanoj kaj eseoj | 
* *Plezuroj kaj tagoj*
* *Pastiĉoj kaj artikoloj*
* *Kontraŭ Sainte-Beuve*
* *Jean Santeuil*
 |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 795039
* LCCN: no2011151773
* VIAF: 187586071
* SUDOC: 035068833
* BNF: 12574850g
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Anstaing (stacidomo). |

**Anstaing** - prononco laŭ sistemo IFA ɑ̃stɛ̃ - estas komunumo de Francio kadre de la historia pejzaĝo Franca Flandrio, *Frans-Vlaanderen* respektive *Flandre française*. Ĝi situas en la departemento *Nord* [nɔʁ], nederlande/flandre *Noorderdepartement*, en la regiono Hauts-de-France (prononco [o d(ə)ˈfʁɑ̃s], laŭvorte "supraĵo de Francio" pikarde *Heuts-d'Franche*) kaj en la antaŭa regiono Nordo-Kaleza Markolo (france *Nord-Pas-de-Calais* [nor pa d' kale'], nederlande/flandre *Noord-Nauw van Calais*). Fine de 2020 en la komunumo vivis 1 559 loĝantoj sur areo de 2,3 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 678 loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento *Lille* (france *Arrondissement Lille*, nederlande *Arrondissement Rijsel* respektive okcidentflandre *Arroundissement Rysel*), kaj al la kantono *Templeuve-en-Pévèle*. 

Ĝiaj loĝantoj en la franca nomiĝas *anstinois(es)*.

  

La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Nord
* Anstaing (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Anstaing en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo (france)
|  |  |
| --- | --- |
| Helppaĝo pri apartigiloj | **Ĉi tiu paĝo estas apartigilo: listo de artikoloj kun sama aŭ preskaŭ sama titolo.**
Se vi venis ĉi tien per ligilo en artikolo, bonvolu direkti tiun ligilon rekte al la celita paĝo. |

La **Berna Ĵuraso** estas la parto de la Ĵurasa Montaro, kiu apartenas al Kantono Berno. Ĝi estas ĝenerale franclingva. La hodiaŭa Kantono Ĵuraso ĝis ĝia fondiĝo en la jaro 1979 ankaŭ apartenis al la Berna Ĵuraso. Ekzistas movado, kiu celas unuigi la Bernan Ĵurason kun Kantono Ĵuraso, sed ĝis hodiaŭ tiaj provoj ĉiam malsukcesis en publikaj balotoj.

Historio
--------

Historie la Berna Ĵuraso apartenis ek de mezepoko ĝis la Franca Revolucio de 1792 al la Princepiskopejo Bazelo. Dum unu jaro ĝis 1793 la Berna Ĵuraso formis apartan ŝtaton kun la nomo Raŭraka Respubliko. Tiam la regiono fariĝis kiel departemento *Mont Terrible* parto de Francio. La departemento Mont Terrible en 1800 estis integrita al la departemento Haut-Rhin. En la jaro 1815 la Viena Kongreso atribuis la regionon al la svisa Kantono Berno, kaj estis dividita en ses distriktojn. Estiĝis movado por rekreo de aparta ŝtato sur la teritorio de la iama Raŭraka Respubliko, respektive aparta svisa kantono. En la 1970-aj jaroj tiu longtempa sonĝo realiĝis, tamen nur parte, ĉar la sudaj distriktoj Moutier, Courterlary kaj La Neuveville en la ĵurasaj balotoj decidis resti ĉe Kantono Berno, tiel ke Kantono Ĵuraso, kiu fondiĝis la 1-an de januaro 1979 konsistas nur el la tri sudaj distriktoj Franches-Montagnes, Delemonto kaj Porrentruy. Kun efiko de la 1-a de januaro la tri restintaj bernaj distriktoj estis kunigitaj al la nova administra distrikto Berna Ĵuraso.

Unuoj kun la nomo Berna Ĵuraso
------------------------------

* La **administra regiono Berna Ĵuraso** estas unu el la kvin administraj regionoj de Kantono Berno.

* La **administra distrikto Berna Ĵuraso**, estas unu el la dek administraj distriktoj de Kantono Berno.

Vidu ankaŭ
----------

* Kantono Ĵuraso
La **Templo Ĉennakeŝava** situas sur la bordo de la rivero Jagaĉi en Belur, en ŝtato Karnatako de Barato. Viŝnuvardhana, reĝo de la dinastio Hojsala, komisiis la templon en 1117 (KE). Ĝi estis konstruita en frua ĉefurbo de la dinastio, Belur, kiu nun estas en la distrikto Hassan, ĉ. 220 km de Bengaluro.

La templo estas fama pro sia arkitekturo. Tiu ĉi templo, kaj la temploj en proksima urbo Halebidu, estas bonaj ekzemploj de la arkitektura stilo de la dinastio Hojsala. La temploj en Belur kaj Halebidu estas proponitaj por la listo de Mondaj Heredaĵoj de Unesko.

Historio
--------

Fakuloj havas malsamajn opiniojn pri kial Viŝnuvardhana konstruis la templon. Unu teorio estas, ke li volis montri sian gravecon al Vikramaditja la Sesa, reĝo de la najbara imperio Ĉalukja. Alia teorio estas, ke la templo estis komisiita por festi la venkon de Viŝnuvardhana en la batalo de Talakad (1116 KE) kontraŭ la dinastio Ĉola. Tria teorio estas, ke la templo markas la konvertiĝon de Viŝnuvardhana de Ĝajnismo al viŝnuismo, pro la influo de Ŝri Ramanuĝaĉarja. La plejparte viŝnuisma ikonografio de la templo subtenas tiun ĉi teorion.

Templo
------

La templo estas konstruita el sapŝtono. Grava allogaĵo en la templo estas la 48 kolonoj. La kolono Narasimha, la plej populara, iam povis memrondiri je pilklagroj. La centraj kvar kolonoj estis mane ĉizitaj, kaj la aliaj per torniloj. Ili ĉiuj estas ornamitaj kun grimpplantoj. La templo ankaŭ estas fama pro la inaj statuoj, nomitaj Ŝilabaalika (*ŝila* = ŝtono, *baalika* = junulino). Estas 42 ĉi tiaj belaj junulinoj en diversaj pozoj: dancistoj, muzikistoj kaj tamburistoj.

La famaj statuoj inter ili estas:

• *Darpana Sundari* (Belulino kun spegulo)

• Belulino kun papago

• La Ĉasistino

• *Bhasma Mohini* (Belulina formo de Viŝnuo)

Sur la eksteraj muroj de la templo estas skulptitaj scenoj el la epopeoj Ramajano kaj Mahabharato. Ĉe la enirejo de la templo estas statuoj de Sala, la fondinto de la dinastio Hojsala. Ĉi tie, Sala mortigas leonon (aŭ tigron laŭ kelkaj fakuloj), kiu minacas meditantan ĝajnan sanktulon. La nomo Hojsala laŭvorte signifas **Ataku! Sala!**

Bildaro
-------

* Darpana Sundari — belulino kun speguloDarpana Sundari — belulino kun spegulo
* Plafono de la temploPlafono de la templo
* Junulino kun tamburoJunulino kun tamburo
* La kolonojLa kolonoj
* Detalo de kolonoDetalo de kolono
* La ekstera muro de la temploLa ekstera muro de la templo
* Fondinto de la dinastio Hojsala, Sala, batalas kontraŭ leono.Fondinto de la dinastio Hojsala, Sala, batalas kontraŭ leono.

* Kategorio Templo Ĉennakeŝava en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)