recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**ilamo aŭ rozea ĉerimolio** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonuloj *Dicotyledones* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Magnolialoj *Magnoliales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Anonacoj *Annonaceae*  |
|
|
|
|
|
| Genro: | "Sponidias" |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | **anono** |
|

 |
| Dunomo |
| ***"Annona macroprophyllata*****Donn.Sm.** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri ilamo aŭ rozea ĉerimolio  |

 |
| v • d • r |

**Ilamo** aŭ  **rozea ĉerimolio** (*Annona macroprophyllata*, sinonimo. *Annona diversifolia*) estas arbo el la familio de anonacoj. La fruktoj de tiu arbo havas rozkoloran fruktkarnon kaj kreman konsistencon.

Karakterizaĵoj
--------------

La arbo fariĝas ĝis 7,5 m alta kaj disbranĉiĝas ofte jam ĉe la grundo. La ekstera arboŝelo estas bruna-griza kaj aromeca. La folioj estas brilaj, maldikaj kaj 5 ĝis 15 sm longaj. Ili estas eliptaj ĝis obovalaj. Ekzistas unu ĝis du brakteoj, kiuj estas 2,5 ĝis 3,5 cm longaj.

La junaj folioj estas ruĝecaj ĝis kuprokoloraj. La floroj staras unuopaj ĉe longaj tigoj kaj estas maronkoloraj. La kalikfolio estas estas malgrandaj kaj harecaj. La eksteraj korolfolioj estas mallarĝaj, obtuzaj, harecaj, la intenaj similas al anteroj kaj portas polenoj.

La frukto estas konusforma, korforma aŭ ovforma kaj ĉ. 15 cm longa. Ĝi pezas ĝis 0,9 kg. Ĝi havas multajn triangulformaj elstaraĵoj. La verda, rozkolora aŭ purpura fruktŝelo estas kovrata de velura, grizblanka prujno. La fruktŝelo estas 6 mm dika. Verdaj fruktoj havas blankaj kaj dolĉan fruktkarnon, rozkoloraj fruktoj havas pli aŭ malpli rozkoloran kaj acidan fruktkarnon. Ene de la fruktkarno estas 25 ĝis 80 harecaj, brunaj semoj, kiuj havas grandecon de ĉ. 2 cm.

Disvastigo
----------

Ilamo indiĝenas en la montetoj de la sudokcidenta marbordo de Meksiko ĝis Gvatemalo kaj Salvadoro.
La arbo nur kreskas en la tropikoj. En ĝia hejmregiono oni ankaŭ kultivas ĝin. Origine ĝi kreskas ĝis alteco de 610 m, sed estas kultivata en Gvatemalo ĝis 1800 m. La arbo kreskas plej bone en regionoj kun pluvsezonoj kaj sekaj sezonoj.

Utiligado
---------

La fruktoj estas manĝataj freŝe. Ordinare oni tratranĉas la frukton kaj per kuleron oni manĝas la karnon.

Literaturo
----------

* J. Morton: *Ilama.* en: Julia F. Morton: *Fruits of warm climates.* J. F. Morton, Miami FL u. a. 1987, ISBN 0-9610184-1-0, p. 83–85, (rete).

Referencoj
----------

1. ↑  [*Annona macroprophyllata* en *Germplasm Resources Information Network* (GRIN), Agrikultura ministerio de Usono (USDA), Agrikultura esplora servo (ARS), National Genetic Resources Program. National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Marilando. Eintrag zu *Annona macroprophyllata*] beim Germplasm Resources Information Network (GRIN)
**Sándor Wolsky** [ŝAndor volski], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Wolsky Sándor,** konata en Kanado **Alexander Wolsky** estis hungara-usona-kanada biologo, zoologo, genetikisto, profesoro, membro (korespondanta en 1946, ordinara en la sama jaro) de Hungara Scienca Akademio.

Sándor Wolsky  naskiĝis la 12-an de aŭgusto 1902 en Budapeŝto. Li mortis la 8-an de septembro 2004 en Sutton Junction.

Biografio
---------

Sándor Wolsky frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1920-1925. Post la diplomo li restis samloke en la universitato. En 1928 li doktoriĝis el biologio. En la sekva jaro li ricevis postenon en biologia instituto en Tihany. En la 1930-aj jaroj li plulernis en Londono kaj Stokholmo. En 1935 li atingis la instruan rangon privata profesoro, en 1946 li jam estis katedrestro kaj publika ordinara profesoro en Universitato Pázmány Péter. Ekde 1948 li laboris en Indio kaj Indonezio helpe de UNESCO. Pro la stalinismo en Hungario li ne hejmenvenis, sed li ekinstruis en universitato en Novjorko. Li pensiuliĝis en 1972, tamen li instruis plu. Li revojaĝis al Hungario en 1983. Li translokiĝis al Kanado en 1988 kaj li instruis en Montrealo ĝis 1991. Li havis edzinon, kiu multe helpis krei publikaĵojn. Li okupiĝis precipe pri okuloj de la insektoj.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A fajok keletkezése és az átöröklés* (1943)
* *A Hundred Years of Darwinism in Biology* (1960)
* *The Effect of Chemicals with Gene-inhibiting Activity on Regeneration* (1974)
* *The Effect of Radiations on Developmental Process* (1982)
* *Bergson’s Vitalism in the Light of Modern Biology* (1992)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 471670
* VIAF: 121484543
* ISNI: 0000000079613248
 |
**Bajto**, **bitoko** aŭ **okopo** estas opo el fiksita nombro da bitoj (kutime bitoko), traktata kiel tutaĵo. Kutime la malpleja adresebla memorero (ĉelo) havas la kapaciton 1 bitoko; kiel mezurunuoj de memorkapacito ankaŭ estas uzataj kilobitoko, megabitoko, gigabitoko.

Ofta konfuzo estas konsideri ke *bajto* kaj *bitoko* estas ekzakte sinonimaj, kio ne estas strikte vera.
*Bitoko* ĉiam temas pri grupo da ekzakte 8 bitoj.
*Bajto*, se preni la oficialan difinon, signifas la plej malgrandan kvanton da bitoj kiun komputilo kapablas trakti unuope.
Plej kutime tiu kvanto estas 8, sed ekzistas malnovaj komputiloj aŭ reto-sistemoj kie bajto povas valori 7 bitojn (pro tio ke la 8-a bito estas uzata por kontroli erarojn), aŭ 9 (8 bitoj por informo + 1 por eraro-kontrolo).

Per la 8 bitoj de la normala bitoko eblas kodi 256 diversajn valorojn, plej ofte por unu el la sekvaj celoj:

* duuma prezento de sensignuma entjero el la intervalo [0..255];
* duuma prezento de signumhava entjero, de -128 ĝis 127 (i.a. tiel estas difinita la datumtipo *byte* en Ĝavo);
* kodeono de signo; sekve, la nombro de diversaj signoj facile prezenteblaj en komputilo kutime ne superas 256 — vd ISO-kodo;
* duum-dekuma prezento de nombro: bitoko entenas du duonbitokojn (bitkvaropojn), ĉiu el kiuj povas enteni reduktitan kodon de cifero aŭ signumo;
* bitoko povas esti fizika parto de pli granda, logike nedividebla tuto (ekz-e de mantiso);

Unu 8-bita bitoko estas prezentebla per du ciferoj en deksesuma nombrosistemo. En malnovaj komputiloj estis uzataj ankaŭ 6-bitaj bitokoj, oportunaj por prezenti signon de 64-elementa signaro aŭ du okumajn ciferojn. Iam oni nomis bitoko 16- aŭ 32-bitajn ĉelojn, sed hodiaŭ la bajtlongo egala al 8 bit estas firme establita, interalie en internaciaj normoj (ekzemple ISO-9660, ISO-11544).

Oni tradicie misuzis la sciencajn prefiksojn k, M, G, ktp por obloj de 1024 (210) anstataŭ de 1000. Iuj distingas inter kB por 1000 bitokoj kaj KB por 1024 bitokoj, sed tiu distingo ne estas aŭdebla. Kun kilobitoko la diferenco estas nur 2,4 %, sed kun terabitoko la eraro estus jam 10 %. Tial estas konsilinde uzi la sciencajn prefiksojn nur kun iliaj oficialaj signifoj kaj uzi la alternativajn prefiksojn por obloj de 1024:

|  |  |
| --- | --- |
| unu kilobajto (1 kB) = 1000 bajtoj | unu kibibajto (1 KiB) = 1024 bajtoj |
| unu megabajto (1 MB) = 1000000 bajtoj | unu mebibajto (1 MiB) = 1048576 bajtoj |
| unu gigabajto (1 GB) = 1000000000 bajtoj | unu gibibajto (1 GiB) = 1073741824 bajtoj |
| unu terabajto (1 TB) = 1000000000000 bajtoj | unu tebibajto (1 TiB) = 1099511627776 bajtoj |

Ankaŭ la mallongigo "O" estas kelkfoje uzata anstataŭ "iB" en Esperanto. (1 kO = 1 kiB)

Vidu ankaŭ
----------

* Eksabajto
* Jotabajto
* Petabajto
* Zetabajto

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Ekzemple dum elŝutadoj en Firefox

* Kategorio Bajto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Alfred Marek Wierzbicki** (naskiĝis la 14-an de aŭgusto 1957 en Marynin) – pola katolika kleriko, teologo kaj etikisto, habilita doktoro pri homa scienco, eksterordinara profesoro de Katolika Universitato en Lublin je la nomo al Johano Paŭlo la 2-a.

Vivo
----

En 1982 finis teologion ĉe Teologia Fakultato de Katolika Universitato de Lublin (KUL). Samjare ordiniĝis. Ankaŭ studis ĉe Filozofa Fakultato de KUL. En 1991 doktoriĝis surbaze de la disertaĵo *Personalistyczne podstawy zasady „non-violence"* (Personismaj fundamentaj de la principo senperforto), verkita sub la gvido de profesoro Rocco Buttiglione. Gradon de habilita doktoro de homa scienco pri filozofio ricevis en 2006 ĉe Filozofia Fakultato de KUL surbaze de sciencaj atingoj kaj distertaĵo titolita *Filozofio kaj totalismo. Interpreto de krizo de la moderna filozofio laŭ Augusto Del Noce*.

De 1992 estas akademia lekciisto ĉe Filozofia Fakultato de KUL, en 1993 iĝis tie adjunkto, kaj en 2008 eksterordinara profesoro. En 2011 estis nomumita gvidanto de Katedro pri Etiko de la sama fakultato. En la jaroj 2006-2014 estis direktoro de la Instituto de Johano Paŭlo la 2-a.

Publikaĵoj
----------

Li publikigis pli ol 150 sciencajn laboraĵojn, estas aŭtoro de 7 libroj kaj redaktoro de 5, krome kunredaktoro de la 2.

* *Polska Jana Pawła II* (Pollando de Johano Paŭlo la 2-a), Instytut Jana Pawła II KUL, Lublin 2011, ​ISBN 978-83-92520-26-9​
* *Filozofia a totalitaryzm. Augusta Del Nocego interpretacja kryzysu moderny* (Filozofio kaj totalismo. Interpreto de krizo de la moderna filozofio laŭ Augusto Del Noce), Wydawnictwo KUL, Lublin 2005, ​ISBN 83-7363-294-8​
* *Miejsca i twarze* (Lokoj kaj vizaĝoj), Norbertinum, Lublin 2003, ​ISBN 83-7222-165-0​
* *The ethics of struggle for liberation: towards a personalistic interpretation of the principle of non-violence*, Peter Lang, Frankfurt am Main 1992, ​ISBN 36-31445-94-4​

Eksteraj ligiloj
----------------

* KUL - Wydział Filozofii - ks. Alfred Marek Wierzbicki


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 590483
* GND: 1147198748
* LCCN: n92030972
* VIAF: 24684816
* ISNI: 0000000110228197
* SUDOC: 032986238
* BNF: 123901572
* NKC: xx0177531
 |
Aleksej Kivŝenko. La militttribunalo (fakte miltkonsilio) Fili decidas abandoni Moskvon al la avancintaj trupoj de Napoleono. Tiuokaze ne temis pri juĝi al akuzito.
**Milittribunalo** estas militjura proceduro de urĝa kaj rapida karaktero, per kiu oni decidas pri la faro de delikto tipigita en la respektiva Kodo de Milita Justico, kiu, pro situacio de milito aŭ alia simila (stato de escepto, sieĝostato aŭ alarmostato), ne permesas laŭ la juraj aŭtoritatoj atendi la normalan proceduron de la ordinara militjustico.

Ĝi estas prezidita de generalo kaj formas ĝin totale tri aŭ kvin militistoj de alta rango, kun foja ĉeesto de juristo. En situacioj de milito oni supraĵe informas pri la koncernaj faktoj pri kiuj oni akuzas, foje oni permesas ekdefendon de la akuzito kaj oni decidas la kondamnon kiu estas ekzekutata tuje. Al tiu proceduro mankas ĝenerale la konstituciaj garantioj propraj de la laŭjura ŝtato.

Ĝenerale tiu proceduro estas uzata por plenumi surogaton de justico kiam tiu ne konvenas al la aŭtoritatoj (foje ĵus establitaj) kaj montri al la ekstero ke ja oni aplikas la justicajn garantiojn, kio fakte ne okazas. Ekzemple tiel oni aplikis al la politika subpremado fare de la venkantaj faŝismaj insurekciantoj dum la Hispana Enlanda Milito. Aliokaze oni uzis la sistemon en tre diversaj militoj kontraŭ dizertintoj por eviti malfortigon de la moralo de la batalantoj; tiukadre la sistemo estis simpligita foje al nura deklaro antaŭ la propra mortpafa plotono. Aliokaze la proceduro estis aplikita surŝipe, kiam alveno al haveno de koncerna lando estus tro malrapida por solvi urĝan aferon, ekzemple kaze de ribelo en la propra ŝipo.

Vidu ankaŭ
----------

* Militkortumo

* Kategorio Milittribunalo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 745383
* GND: 4182886-0
 |
Cizaĵo el la *Little Pictorial Lives of the Saints* (1878). Incipit: franca ĉefepiskopo, venerita kiel sanktulo de la Katolika Eklezio.
**Mamerto di Vienne** (france: Mamert de Vienne aŭ saint Mamert (... – Vienne, 475), estis ĉefepiskopo de la 5-a jarcento, venerita kiel sanktulo de la Katolika Eklezio.
Sankta Mamerto de Vienne estas unu el la tiediritaj Sanktuloj de la glacio, kune kun Sankta Servacio, Sankta Pankracio kaj Sankta Bonifaco de Tarso kiuj estas festataj en la 12-a 13-a kaj 13-a de majo dum Mamerto de Vienne estas liturgie honorita la 11-an de majo: tagoj de la rogacioj.

Hagiografio
-----------

Frato de la teologo kaj poeto Klaŭdiano Mamerto. Ŝajnas ke kiel tiu ĉi li distingiĝis per teologia kaj literatura eduko.

Li elektiĝis episkopo de Vienne (Francio) en 452, ekkonpliktante, tamen, kun la ĉefepiskopo de Arles kies kontestis la superregadon, kiun, spite de tio, fine li devis agnoski en 463.

Li enkondukis en Gaŭlujo la procesion de la rogacioj ekde 470, celante ĉesigi serion da naturaj plagoj.

Lia sarkofago estis malkovrita en la jardeko 1860-a kaj estas konservita en la antikva preĝejo de Sankta Petro, hodiaŭ arkeologia muzeo.

Notoj
-----

1. ↑  Ĉar preĝalvokataj por ke ne okazu temperatura malaltiĝo en la monato de majoj kiu damaĝu la prisemitan grundon. Popoloj, krome, aldonis ke ĝuste en tiuj jaroj fakte oni konstatis temparturan malaltiĝon taksatan anomalion de la naturo. Vidu: Sanktuloj de la glacio.
2. ↑  Tiuj informoj devenas el lia dua posteulo, la episkopo *Sextus Alcimus Ecditius Avitus*, konata per la la titolo de Sankta Avito de Vienne.

Aliaj projektoj
---------------

KOMUNEJO: : Sankta Mamerto.

Literaturo
----------

* Katolikaj enciklopedioj:
	+ Enciclopedia\_Cattolica
	+ Cathopedia
	+ Catholic\_Encyclopedia

* Kategorio Mamerto de Vienne en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 522892
* GND: 1035078880
* VIAF: 301162980
* ISNI: 0000000408534787
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Prokaviuloj** |
| --- |
| Troveblo de fosilioj: Frua Eoceno - Lastatempa |
| Heterohyrax brucei*Heterohyrax brucei* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Mamuloj *Mammalia* |
|
| Infraklaso: | Placentuloj *Eutheria* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Superordo: | *Afrotheria* |
|
|
| Ordo: | **Hyracoidea**Huxley, 1869 |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | **Procaviidae**Thomas, 1892 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Genera |
| *Procavia**Heterohyrax**Dendrohyrax* |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Prokaviuloj  |

 |
| v • d • r |

La **prokaviuloj** estas ordo (***Hyracoidea***) de hufuloj, ampleksanta i.a. la prokaviojn aŭ hirakojn.
Ili havas unu sola familio nuntempa, *Procaviidae*, kun ses specioj en tri genroj.

Ili estas la ordo plej proksima al la rostruloj (elefantoj) kaj sirenoj (manatoj kaj dugongoj), kun kiuj ili konsistigas la superordon *Afrotheria*.

Taksonomio
----------

familio : † geniohiedoj - *Geniohyidae*
genro : † bunohirako - *Bunohyrax*
genro : † geniohio - *Geniohyus*
genro : † megalohirako - *Megalohyrax*
specio : † megalohirako nila - *Megalohyrax niloticus*
familio : prokaviedoj - *Procaviidae* (8 specioj)
genro : † sagaterio - *Saghatherium*
genro : † pliohirako - *Pliohyrax*
genro : † prohirako - *Prohyrax*
genro : dendrohirako - *Dendrohyrax*
specio : dendrohirako praarbara - *Dendrohyrax dorsalis*
specio : dendrohirako montara - *Dendrohyrax vallidus*
specio : dendrohirako arba - *Dendrohyrax arboreus*
genro : heterohirako - *Heterohyrax*
specio : heterohirako stepa - *Heterohyrax syriacus*
genro : hirako (prokavio) - *Procavia*
specio : Rokhirako aŭ Kablanda prokavio - *Procavia capensis*
specio : prokavio mezafrika - *Procavia johnstoni*
specio : prokavio sudana - *Procavia ruficeps*
specio : prokavio araba - *Procavia habessinica*

* Kategorio Prokaviuloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Prokaviuloj en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Kie nun videblas la longa tegmento estis la parko Louisental; fone la spajro de la Andreo-kirko La parko **Louisental** troviĝis norde de la nuna Memorigloko Andreasstraße en Erfurto, Germanio. Ĝin transdonis la urbo Erfurto antaŭ pli ol 140 jaroj al la justicanoj.

Historio
--------

La Landa tribunalo de sur la Katedralplaco hodiaŭ harmonie enkorpiĝantas en la ensemblo urba. Estante novgotikstila reprezenta ejo el la 1879-a jaro ĝi nombriĝas inter la multaj novkonstruaĵoj el la periodo de spekulanto-kompanioj en la turingia ĉefurbo. Samtempe ĝi perfekte finrondigas la Katedralplacon ĉe iel malferma flanko. Multaj erfurtanoj ankaŭ scias ke tiu ĉi etendiĝo kaŭzon havas en al eventoj de la 1813-a jaro kiam loĝeja kvartalo bombarditis - kaj poste forigitis por servi kiel milita ekzercadozono. Al tiu kono kontribuas certe ankaŭ la ekspozicieroj tiurilataj en la Urba muzeo erfurta.

Tamen nur malmultaj urbanoj scias kio okazis inter 1813 kaj 1879. La nomo *Louisental* ne estas tre konata: tiel nomitis eta parko kiu surloke troviĝis, estante malofta enurbokerna parkaĵo. Danke al la esploroj de la monumentflegisto Horst Stecher eblis postflari ties spurojn. Jam baldaŭ post la turmentoj de la napoleonaj tempaĉoj naskiĝis la volo plibeligi la "razitan" Katedralplacon, kiu tiam ankoraŭ nomiĝis *Vor den Graden*. Al tio helpu randa arba aleo kaj, en la nordo, parketo. Post la solvo de kvereletoj koncerne monon kaj diversecon de interesoj de la urbo unuflanke kaj de la armeo je la alia flanko, la parkaĵoj inaŭguritis en la jaro 1823. Estiĝis parkaĵo de triangula projekciaĵo, en kiu ĉefallogis artefarita akvofaleto. Sur la pinto de la por tio farita roko metitis figuro de Herkulo originanta el la ĝardeno de Kastelo Molsdorf. En la direkto de la Frederiko-Vilhelmo-placo (tio estis la nova nomo de la Katedralplaco post 1823) servis kiel limilo la plirektigita Falloch-kanalo, kiu estis eĉ eta naĝejo post 1864. Prizorgon pri la ĝardeno havis la Plibonigsocieto; helpis krome por tiu ĉi celo la postlasaĵo de la oficiro kaj loka historiisto Leopold Wilhelm von Meinecke (1789-1860). La en 1861 farita monumento jam en 1872 translokitis antaŭ la Kirkon de la komercantoj; tien ĉi venis en 1889 la Luther-monumento de Erfurto. La Louisental-monumentoŝtono estas hodiaŭ en la Meinecke-strato.

Monumento por Meinecke
Ekde la komenco la flegado de la parko estis problema. Aŭ pro la financado aŭ pro la netaŭgaj vartistoj respektive pro vandalismaj agoj dumnoktaj. Malgraŭ tio la erfurtanoj komence ne entuziasmiĝis post kiam estis dirite al ili en 1872 ke stariĝu tribunalo surloke. Post tre mallonga tempo tio realiĝis je la granda lukro de la urbo. En 1874 la prusia justica fisko estis la nova posedanto.

Fonto
-----

Stefan Raßloff pri Louisental en urba kuriozaĵprezentartikolserio gazeta, septembro 2014

Literaturo
----------

Horst Stecher/Christel Perlik: "Das Louisental - Eine parkähnliche Gartenanlage inmitten der Stadt", en: *Erfurter Beiträge* 3/1999, p.129-176.
librokovrilo de prilutera biografio de Evers, 1886
**Georg Gotthilf EVERS** (naskiĝinta la 26-an de aŭgusto 1837 en Mengershausen, mortinta la 24-an de julio 1916 en Innsbruck) estis germana protestantisma teologo kaj pastoro kiu konvertiĝis al katolikismo kaj verkistis. Lia bofrato estis Wilhelm Hegeler.

Vivo kaj agado
--------------

Estante filo de superintendanto li frekventis gimnaziojn en Göttingen kaj Celle antaŭ ekstudo de teologio (laŭ patra volo) en Erlangen; vere li pli interesiĝis pri natursciencoj. Estinte privata instruisto li fariĝis en 1862 estro de la Konventa lernejo je Wunstorf, en 1866 helparoĥestro en Schladen, en 1868 paroĥestro en Steigerthal (Nordhausen) kaj en 1873 paroĥestro en Urbach.

Inspirite de la konservativa teologo kaj literaturhistoriisto August Vilmar li studegis eklezian kaj reformacian historiojn ĝis li en la 1880-a jaro decidis demisii pastrece kaj konvertiĝi al katolikismo.

Tuj poste li setliĝis en Aŭstrio-Hungario; la volo dungiĝi kiel romkatolika pastro ne realiĝis. Sekve li ĉefe dediĉis sin al verkado kaj botaniko. Longan tempon vivis li en Tridento, poste en najbara Barcola, en Eppan kaj de 1904 en Triesto. Publikgis li en la jaro 1883-a la konvertiĝan skribaĵon *Katholisch oder protestantisch? Oder: Wie war's möglich, daß ein orthodox-lutherischer Pastor nach Rom gehen konnte*, kaj en 1889 la aŭtobiografiaĵon *Licht und Schatten: kleine Bilder aus den Erinnerungen eines weiland lutherischen Schulrektors und Pfarrers*..

Lia ĉefverko, danke al intensaj reformacihistoriaj studoj, iĝis tamen biografio pri Marteno Lutero en ses volumoj, kun la titolo *Martin Luther. Lebens- und Charakterbild, von ihm selbst gezeichnet in seinen eigenen Schriften und Korrespondenzen*, kiun eldonis la majenca eldonejo Kirchheim. En 1896 venis ankoraŭ la botanika fakverko *Beiträge zur Flora des Trentino*

Lia fakula mallongigo (botaniko/mikologio) estas "EVERS". 

La pedagogo kaj verkisto Matthias Evers (1845–1906) estis lia pli juna frato kaj bopatro de la verkisto Wilhelm Hegeler.

Literaturo
----------

* Klaus-Jörg Barthel: *Der Urbacher Pfarrer und Botaniker Georg Gotthilf Evers (1837 bis 1916) und sein Übertritt zur katholischen Kirche*, ĉe: *Beiträge zur Geschichte aus Stadt und Kreis Nordhausen*, Band 32, 2007 (trova atentigo).
* Franz Brümmer: *Lexikon der deutschen Dichter und Prosaisten vom Beginn des 19. Jahrhunderts bis zur Gegenwart*, Band 2, 6. Auflage, Leipzig, 1913, p. 172 (interreta vido).
* Klaus-Jörg Barthel: *Die Botaniker des Kyffhäusergebietes: Ein Beitrag zur Geschichte der floristischen Erforschung Nord-Thüringen und Südwest-Sachsen-Anhalts*, Verlag Weissdorn, 2005, ISBN 3936055068, p. 106–107 (parta skanaĵo 1), (parta skanaĵo 2).

Eksteraj ligiloj
----------------

* ligiloj ĉe DDB
* Evers kiel botanikisto (Zurika universitato)
* paroĥestroj je Steigerthal

Notoj
-----

1. ↑  libronformoj
2. ↑  libroinformoj
3. ↑  Georg Gotthilf Evers: "Beiträge zur Flora des Trentino, mit Rücksicht auf Gelmis Prospetto della Flora Trentina." Ĉe: *Verhandlungen der Zoologisch-Botanischen Gesellschaft in Wien.* Band 46, 1896, p. 55–89


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 867631
 |
La vilaĝo kun la monto *Arnsberg* kaj la ruino *Hallenburg*. La **Muzeo pri metalmetioj** (germane: *Metallhandwerksmuseum*) troviĝas en Steinbach-Hallenberg, Hauptstraße nr 45.

Priskribo
---------

La muzeon gastigas la monumentprotektita ensemblo *Heimathof*, kultura centro kun bunta aranĝogamo kaj sidejo de la porturista agentejo.

naŭgurite en 1996 ĝi prezentas al historion de la tuta regiono de *Haselgrund* kun la ĉefloko Steinbach-Hallenberg el la perspektivo de ties ekonomia evoluo. Minado, metalurgio, metioj pri etferaĵoj dum jarcentoj karakterizis la vivon de la lokuloj. Ege ŝatataj estis antaŭ ĉio la mane forĝitaj najloj, tenajloj, hufferoj, korktiriloj, feraj papilotoj. Pluraj ekzempleroj plibeligas la muzean elmontradon.

Krom ekspoziciaj salonoj, kiuj donas ideon eĉ pri flankaj metioj en konekto kun etferaĵoj, allogas onin ankaŭ la gaplaborejoj. Tie eblas ne nur spekti la produktadajn procezojn sed ankaŭ kunhelpi. En vidinda kamparana ĝardeno estas ekde 1999 najloforĝejo. En la 2005-a jaro aldonitis la tutmonde unika, historia laborejo pri korktiriloj *Recknagel*.

Literaturo
----------

Museumsverband Thüringen (eld.): *Museen in Thüringen*, Edition Leipzig 2006, ISBN 978-3-361-00612-0, p. 157-158

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hejmpaĝo de la muzeo.
**Zoltán Nógrádi,** laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Nógrádi Zoltán** estis hungara urbestro, parlamentano, agronomo.

Zoltán Nógrádi naskiĝis la  5-an de aŭgusto 1969(nun 1969-08-05) en Szeged.

Biografio
---------

Zoltán Nógrádi maturiĝis en agrikultura mezlernejo en Kalocsa en 1987, poste li akiris agrikulturan kaj pedagogian diplomojn en Agrikultura Universitato (Gödöllő) en 1993. Post la diplomo li hejmenvenis al Mórahalom, kie li havis agrikulturajn postenojn. En 1997 li akiris ankaŭ ekonomian diplomon en Scienca Universitato Attila József. Li estis edziĝinta kaj du idoj naskiĝis.

### Politika kariero

Ekde 1994 li estis urbestro de Mórahalom, en 1997 li membriĝis en Fidesz. Inter 2002 kaj 2014 li estis ankaŭ parlamenta deputito. Li multe strebis por evoluo de Mórahalom kaj ties ĉirkaŭaĵo. Li ricevis premiojn en 2000 kaj 2015.

Fontoj
------

* datenoj hungare kun foto
* biografio hungare
* intervjuo kaj biografio hungare

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 851107
* VIAF: 121438792
* ISNI: 0000000079491324
 |


* Portalo pri Biografio
Turo de la preĝejo.
Preĝejo.
Timpano de la ĉefa enirejo de la preĝejo.
**Macotera** [makoTEra] estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia partio de Peñaranda de Bracamonte en la nordoriento de la provinco kaj al la Municiparo Margañán, kies ĉefurbo ĝi estas kaj formata de Santiago de la Puebla, Alaraz, Salmoral, Tordillos, La Nava de Sotrobal kaj Macotera mem.

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 32,93 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 1 114 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 2 500 loĝantojn ekde la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj.

Limas kun loĝlokoj Tordillos, Nava de Sotrobal, Bóveda del Río Almar, Gajates, Mancera de Abajo, Santiago de la Puebla kaj Salmoral. Ĝi distas 57 km de Salamanko, provinca ĉefurbo.

Ĝi fondiĝis komence de la 12-a jarcento. Ĝi apartenis al la Duklando de Alba. En postaj jarcentoj suferis pro militoj ĉefe dum la Hispana Milito de Sendependigo kiam inter 1809 kaj 1812 francaj dragonoj akntonmetis en la preĝejo, damשĝis ĝin kaj rabadis en la vilaĝo. En 1885 okazis epidemio de ĥolero; pro tio oki konstruis hospitalon.

La tradiciaj agrikulturo (cerealoj, paŝtaĵoj) kaj brutobredado (bovoj kaj ŝafoj en kverkaroj kaj lanlavejoj) lastatempe iom dekadencis, sed pluas. Lastatempe rura turismo ekgravis.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Salamanko

* Macotera en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Macotera en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 753567
* LCCN: n80155793
* VIAF: 159450969
* BNF: 119450435
 |
**Grecìa Salentina** aŭ **Salenta Grekio** estas greklingva areo en Salento situanta en suda Apulio , en la Provinco Lecce, kaj konsistanta el naŭ komunumoj en kiuj estas parolata novgreka dialekto konata kiel griko.

Ekde 1990 la esprimo "Grecìa Salentina" estas grupiĝo de naŭ komunumoj, ankaŭ sponsoritaj de Eŭropa Unio. En 2007 aldoniĝis tri aliaj negreklingvaj komunumoj, kaj nun tiu areo enhavas ĉirkaŭ 60 000 loĝantoj.

Dek du centroj nuntempe apartenas al la Unio de Municipoj de Grecìa Salentina: 

* Calimera
* Carpignano Salentino
* Castrignano de' Greci
* Corigliano d'Otranto
* Cutrofiano
* Martano
* Martignano
* Melpignano
* Sogliano Cavour
* Soleto
* Sternatia
* Zollino

Tiu unuiĝo kunhavas ne nur la kulturon kaj (parte) la lingvon, sed ankaŭ serion da distriktaj servoj. Kvankam nur Melpignano kaj Soleto ne havas grikoparolantojn, ankaŭ aliaj urbetoj preskaŭ tute perdis sian lingvon. La lingvo estas ankoraŭ parolata kaj komprenata (precipe de pli maljunaj civitanoj) ĉefe en la municipoj de Sternatia, Martignano, Calimera, Corigliano d'Otranto, Zollino kaj Martano .

MUZEO : en CALIMERA Via Costantini,52 Casa Museo della civiltà contadina e della cultura grika .

Fontoj
------

* Turisma retejo de la Salenta Grekio:

 Rete Turistica della Grecìa Salentina, Associazione tra imprese turistiche e Operatori culturali, di servizi turistici, itinerari e visite guidate (Grecìa Salentina Turisma Reto, Asocio de turismaj entreprenoj kaj kulturaj funkciigistoj, turismaj servoj, itineroj kaj gviditaj vizitoj) (itale). Arkivita el la originalo je 2023-05-09. Alirita 2024-04-14.
**Sherborne** estas malgranda urbo en Dorset, Anglio, ses mejlojn (ĉ. 10 kilometrojn) for de Yeovil, Somerset. En 2001 la loĝantaro estis ĉirkaŭ 9.350, el kiuj 40 pocentoj estis emeritoj. Sherborne enhavas abatejon, kastelon, privatajn lernejojn kaj aliaj malnovajn konstruaĵojn.

La saksoj nomis la urbon *scir burne*, kio signifis "klara rivereto". Dum la frua anglo-saksa epoko ĝi iĝis la ĉefurbo de Wessex, unu el la reĝlandoj de Anglio. En la abatejo entombiĝis la reĝoj Ethelbert (Wessex) kaj Ethelbald (Wessex), pli aĝaj fratoj Alfredo la Granda, kiu edukiĝis ĉe la monaĥa lernejo en Sherborne. En 705 la diocezo apartiĝis inter Sherborne kaj Winchester kaj la Reĝo Ine fondis abatejon pro la unua episkopo de Sherborne, Sankta Aldhelm. En 1075 la episkopa sidejo translokiĝis al Old Sarum, la antaŭa sidloko de Salisbury, kaj la abatejo iĝis benediktana monaĥejo. Dum la dek-kvina jarcento, dum kvereloj kun la monaĥoj, la urbanoj forbruligis la abatejan preĝejon, kiu estis rekonstruita inter 1425 kaj 1504. La reĝo Henriko la 8-a fermis la anglajn monaĥejojn inter 1536 kaj 1539 kaj forvendis ilin. En 1539, kavaliro John Horsey aĉetis la abatejon de Sherborne, kaj la preĝejo iĝis ordinara preĝejo.

La kastelo de Sherborne Dum la dek-dua jarcento Roger de Caen, episkopo de Salisbury kaj kanceliero de Anglio, konstruis fortikigatan palacon, kiu detruiĝis en 1645 dum la enlandaj militoj. En la palacaj grundoj Sir Walter Raleigh konstruis domegon, nun nomatan "Sherborne Castle" (la kastelo de Sherborne), en 1594.

En 1550, uzante antaŭajn konstruaĵojn de la abatejo, oni refondis la lernejon, kiu nun estas fama privata lernejo. Tie edukiĝis multaj gravaj personoj, inter kiuj la matematikisto Alan Turing, la aktoro Jeremy Irons kaj la verkisto John le Carré.

En la romanoj de Thomas Hardy Sherborne aperas kun la nomo "Sherton Abbas".

Partneraj urboj
---------------

Partneraj urboj de la koumuno interalie estas (elektiĝis ĉiuj urboj pri kiuj jam estas esperantaj artikoloj)

* Hispanio Altea, Valencilando, Hispanio
* Germanio Bad Kötzting, Bavario, Germanio
* Italio Bellagio, Lombardio, Italio
* Pollando Chojna kaj Dębica, Pollando
* Francio Granville, Normandio, Francio
* Danio Holstebro, Danio
* Belgio Houffalize, Valonio, Belgio
* Aŭstrio Judenburg, Stirio, Aŭstrio
* Finnlando Karkkila (Högfors), Finnlando
* Hungario Kőszeg, Okcidenta Transdanubio, Hungario
* Malto Marsaskala, Malto
* Nederlando Meerssen, Nederlando
* Grekio Prevezo (Πρέβεζα), Grekio
* Litovio Prienai, Litovio
* Rumanio Siget, Rumanio
* Latvio Sigulda, Latvio
* Ĉeĥio Sušice, Ĉeĥio
* Slovakio Zvolen, Slovakio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (angle)

* Kategorio Sherborne en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Grundakvo ĉe minejo
**Grundakvo** estas akvokvanto, kiu sub la tersurfaco formas akvokorpojn en la kavaĵoj (poroj). Ĝi situas super la unua akvoferma tavolo kaj tie plenigas la spacojn inter la grunderoj.

La supra nivelo de la grundakvo estas la tersurfaco. La nivelo de la grundakvo en la grundo ŝanĝiĝas depende de la precipitaĵo, temperaturo, aerpremo, laŭ sezono. La normala jara ŝanĝiĝo de grundakvo estas 1-2 metroj. La grundakva nivelo pli-malpli sekvas paralele la geografian surfacon. Ĝi nutras sin el la precipitaĵa akvo kaj malrapide moviĝas al direkto de la deklivo.

En la stagnanta grundakvo povas akumuliĝis damaĝaĵ saloj, tie lla altiĝo de la grundakvo povas kaŭzi saliĝon, malproduktemiĝon de la grundo. La altiĝo de la grundakvo povas kaŭzi eĉ surfacajn akvokolektaĵojn, tiam la kapilara zono rekte kontaktas la aeron.

Ĉar la alta-malalta grundakvo ne ĉiam konvenas por la plantoj, tiel oni povas reguligi ĝin en la agrikulturo per forkonduko de grundakvo aŭ alkonduko de akvo (ŝveligo de akvo en kanaloj).

Vidu ankaŭ
----------

* Drenado
* Fandakvo
* Grundakvejo Puelĉe
* Grundakvejo Guarania
* Libera akvo
* Ligita akvo
* Surfaca fluado

* Kategorio Grundakvo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Mamuloj > Parhufuloj > Kalopieduloj

---

La kalopieduloj estas remaĉantaj bestoj, kiujn oni ne ordigas al la subordo de Remaĉuloj , ĉar ili havas tiujn karakterizojn, pro kiuj oni starigis novan subordon por tiuj.
Ilia stomako estas **triparta** dum la vera remaĉula stomako havas 4 partojn.

La grupo enhavas nur unu nun vivantan familion: Kameledoj.

angle pri la subordo

subordo : kalopieduloj - Tylopoda 
† Cainotheriidae - kuniklosimilaj bestoj
† Protoceratidae - kornohavaj kalopieduloj
† Merycoidodontodae : vivis en Norda-Ameriko, ŝafograndaj bestoj
familio : Kameledoj - Camelidae (4 - 5 specioj)
genro : † tanupolamo - Tanupolama
genro : † protomeriko - Protomeryx
genro : † pliaŭĥenio - Pliauchenia
genro : † rakomilo - Rakomylus
genro : † altikamelo - Alticamelus
specio : † altikamelo alta - Alticamelus altus
genro : Kamelo - Camelus
specio : † kamelo sivala - Camelus sivalensis
specio : † kamelo giganta - Camelus gigas
specio : kamelo DROMEDARO - Camelus dromedarius
specio : KAMELO DUĜIBA - Camelus ferus
subspecio : kamelo duĝiba sovaĝa - Camelus ferus ferus - velbloud dvouhrbý, divoká forma
subspecio : kamelo duĝiba hejma - Camelus ferus bactrianus - v. d. domácí forma
genro : Lamo - Lama
specio : lamo GVANAKO - Lama guanicoe - guanako (huanaco)
subspecio : lamo gvanako sovaĝa - Lama guanicoe guanicoe
subspecio : lamo gvanako malsovaĝa - lama guanicoe lama
subspecio : lamo gvanako Alpako - lama guanicoe pacos
specio : lamo Vikuno - Lama vicugna
**Theoderich ULSENIUS** (naskiĝinta ĉirkaŭ 1460 en Zwolle, mortinta ĉirkaŭ 1508 en 's-Hertogenbosch) estis germana kuracisto kaj humanisto.

Vivo
----

Ilustrajho de Albrecht Dürer je la fama prisifilisa poemo de Ulsenius
En 1486 Ulsenius estis urba ĉefkuracisto de Nürnberg, kie li konatiĝis kaj amikiĝis kun Conrad Celtis. En 1507 li iĝis persona kuracisto de la dukoj de Meklenburgio, antau kiuj li solene ĵuris fari bonan laboron. Tiu ĵuro ankoraŭ skribe ekzistas. Post tiu dato liaj spuroj tamen malaperis.

Graveco
-------

Ulsenius famiĝis tre pro sia poemo pri sifiliso, kiu nombriĝas inter la plej malnovaj atestiloj de tiu epidemio en Centra Eŭropo. Ĝia titolo estas *Vaticinium in epidemicam scabiem, quae passim toto orbe grassatur* (de la 1.8.1496). Per cento da heksametroj ĝi ofertas meditadon pri la astronomia kombino inter la planedoj Jupitero kaj Saturno el la jaro 1484, kion oni konsideris la ĉefan kaŭzon de la apero de la epidemio! Ĝi estas plena de poetika elano restante plurfoje obskura kaj apenaŭ komprenebla.

Aperis en 1496, denove en Nürnberg, lia dua verko (formo: elegia distiko) kun la titolo *De pharmacandi comprobata ratione, medicinarum rectificatione symptomatumque purgationis hora supervenientium emendatione libri II*. Tiun literaturajhon ege ŝatis la samtempuloj. Ĝi reprenitis ankoraŭ de Georg Pictorius en du eldonoj de sia verko *Sermones convivales* (Basel 1559 kaj 1571). Laŭ Panzer konatas ankoraŭ tria verko de Ulsenius, *De clinico pharmacandi modo libri duo* (Nürnberg 1496): sed verŝajne ĝi samas al la unua verko, havante iomete alian titolon.

Literaturo
----------

* Joh. Trithemius, Catalogus illustrium virorum s. l. 1495. Bl. LXVIIb.
* G. A. Will’s Nürnbergisches Gelehrten-Lexicon, fortgesetzt von Christ. Konr. Nopitsch. VIII, 351. Altdorf 1808
* A. Blanck, Die Mecklenburgischen Aerzte. Schwerin 1874. p. 4, 5.
* H. Haeser, Lehrbuch der Geschichte der Medizin. III, 238. Jena 1882.
* A. Hirsch, Biographisches Lexicon der hervorragenden Aerzte. VI, 44. Wien und Leipzig 1888.

Fonto
-----

Artikolo *Ulsenius, Theoderich* de Hermann Arthur Lier en: Allgemeine Deutsche Biographie, herausgegeben von der Historischen Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Band 39 (1895), p. 270–271, kio legeblas tie ĉi interrete.



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 583273
* GND: 119112167
* LCCN: n88095673
* VIAF: 42640866
* ISNI: 0000000066328384
* SUDOC: 068715420
* BNF: 12450374j
* BIBSYS: 2123442
* NKC: ola2009507501
 |
**Ŝajnmorto** (latine **Vita reducta** aŭ **Vita minima** ~ *reduktita* aŭ *malpliigita vivo*) estas tiu stato, en kiu la vivo ŝajnas esti foresta, sed fakte kaj komplete tio ne okazis.

La unua fazo de la morto estas tiu momento, kiam la spirado, koraktivado ĉesas (tiu estas returnebla klinika morto) aŭ cerboaktivado ĉesas (cerbomorto, fina individua morto). Oni ofte atendas ankoraŭ aperon de mortmakuloj (30 minutoj) aŭ dekminutan EKG-nulan linion.

Ekde la 17-a jarcento ĝis la 19-a, en Eŭropo regis timo pro entombigo de vivantoj, kiuj revekiĝas en la tombo kaj mortas timplenan sufokiĝan morton. Tiun imagon fortigis tiuj kadavroeltombigoj, ĉe kiuj la kadavro estis nenormala pozicio aŭ skrapis la ĉerkon. 

Por eviti entombigon de ŝajnmortinto, oni tratranĉis la pulsojn aŭ pikis ponardon en la koron aŭ donis tintilon al la kadavro ks.

Konataj viktimoj de la ŝajnmorteco estis ekz. Edgar Allan Poe, Friederike Kempner, Hans Christian Andersen kaj Alfred Nobel (Petrarca kaj Ludoviko la 9-a ankaŭ aliaj fontoj).
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

La rennsteigkluba organo portante la karesnomon de Maria Sauer *Mareile*
Loko de la brulkonsumiĝinta forstista domo *Weidmannsheil* je Steinbach am Wald
**Maria SAUER** (ekde 1892 *Maria Zick*; naskiĝinta la 2-an de februaro 1871 en Tegernsee, mortinta en januaro 1960) estis filino de germana forstisto. Pro ŝi nomiĝis la organo de Rennsteigklubo 1896, "(Das) Mareile". Ankaŭ la blankaj Ro-oj padomarkantaj la saman nomon havas.

Vivo
----

Ĉiu Ro-markilo laŭlonge de Rennsteig nomiĝas *Mareile*
Sauer venis en la aĝo de tri jaroj en la nordon de Bavario kie la patro ĵus ekdeĵoris en la Frankonia Arbaro. La forstista domo *Weidmannsheil* (kiu poste iĝis gastejo kiu fonditis en 1896 *Rennsteigklubo*) situas rekte ĉe Rennsteig-pado kiu tiuloke je 8 km kondukas tre rekte ĝis la landlimo kun la Duklando Saksio-Meiningen (hodiaŭ la landlimo inter Bavario kaj Turingio. Ekfloro turisma kaj persona malkovro de Rennsteig sub la gvido de la libroj de August Trinius post komenciĝis je la fino de la 19-a jarcento danke al la stacidomo de Steinbach am Wald; la fervojlinio malfermitis en oktobro 1885.

Trinius en libro priskribis - sen nomdono - la 18-jaraĝan Maria, blondulinon citroludantan.

Alfred Roßner, turisto de somero 1890, rakontis en taglibro ke li baptis kun akompananta kunmigranto la blankajn vojindikantajn Ro-ojn laŭ la forstista filino *Mareile* post kiam ili vojerarinte inter Spechtsbrunn kaj Ernstthal finfine feliĉe retrovis la rektan vojon. Kialo laŭdire estas ke tia Ro ridetas al la migranto (same kiel Maria!) nur kiam li troviĝas sur korekta vojo: deflankeniĝinte disde la pado la migranto ne plu havos ridetantajn Ro-ojn.

Mareile-kulto (similaĵoj klubaj tiam oftis) ankaŭ etendiĝis je poemoj. Maria mem nuptis en 1891 la forstan librotenanton Zick el Munkeno. En 1892 ŝi naskis filon en la forstista domo *Weidmannsheil*; sume ili havis kvar infanojn. Dum la unua jardeko de la rennsteig-a movado la venintaj turistoj ankoraŭ povis ĝui de tempo al tempo la ĉarmon de Maria kiu pasive toleris la nomokulton. Antaŭ siaj nepoj ŝi longtempe prisilentis sian renomon.

Post vidviniĝo en 1937 Maria translokiĝis de Munkeno al Sulzbach am Main kie vivis la familio de filino.

Fonto
-----

Stefan Etzel: *Wandern auf dem Rennsteig*, DuMont, Kolonjo, ISBN 9783770154272

Eksteraj ligiloj
----------------

* Biografio de Maria Sauer

Notoj
-----

1. ↑  *Drüben an dem anderen Tische saß das Töchterlein, eine untersetzte, fast üppige Blondine, mit blitzenden, lang bewimperten Augen, Grübchen in den Wangen und in den kleinen festen Händen. Zuweilen schlug sie ein paar Töne auf der vor ihr ruhenden Zither an und unterhielt sich allerliebst zwitschernd mit der neben ihr sitzenden Freundin.* Citite laŭ: Johannes Wilkes, *Unser schönes Thüringen*, Gmeiner Verlag, Meßkirch 2019 (bitlibro), p. 2 (ene de la kapitolo "Der Rennsteig")
**Michael BECKER** (naskiĝinta la 24-an de januaro 1952 en Salcburgo) estas aŭstra etnologo kaj direktoris ĉe Etnografia muzeo de Großgmain.

Vivo
----

Becker studis ĉe la universitato de Innsbruck eŭropan etnologion, arthistorion kaj filozofion kaj doktoriĝis pri historiaj nuptaj moroj en Salcburgio. Ankoraŭ Insbruke li praktikajn spertojn gajnis laborante ĉe ORF kaj la altlernejo. Inter 1979 akj 1982 li estis universitata asistanto antaŭ dungiĝo fare de la salcburga landa registaro estante referendario pri flegado de enpopolaj tradicioj kaj kutimoj. En 1988 oni nomumis lin estro de la konata subĉiela muzeo en Großgmain havante 50 hektarojn.

Por Becker gravis enhava pligrandigo de ĝi kaj plibonigo organizada. Li do ne nur rapidigis havigon de novaj objektoj sed ankaŭ modernigis la infrastrukturon, okupiĝis pri efika muzedidaktiko, starigis stokejon, eldonis faklibretan primuzean serion, ŝanĝis de tempo al tempo erojn de muzeo je ĝenerala okazigejo kaj sprite elpensis la furorigan veturadon de enmuzea fervojo por povi transporti vizitantojn ene de ĝi. 

Dankon pri bona laboro ne nur esprimis la signifa kresko de la nombro de la vizitantoj sed ankaŭ la ajuĝo (en novembro 2016) de la Honora pokalo de Salcburgio *(Ehrenbecher des Landes Salzburg)* pro egaj meritoj pri popolkulturo kaj regiona historio. Becker retiriĝis en januaro 2017. 

Posteulo fariĝis Michael Weese.

Fonto
-----

* Salzburger Landeskorrespondenz okaze de la 60-a datreveno naskiĝtago de Becker
**Vaajakoski** [va:jakoski] estas areo en malokcidenta Jyväskylä, Finnlando, sur la plej nordaj golfoj de Päijänne kaj sur la okcidenta strando de Leppävesi. Antaŭe nomo de la areo estis Haapakoski. La rivero Vaajavirta fluas el Vaajakoski al Päijänne tra Vaajakoski. La oficiala urboparto Vaajakoski estas malpli granda ol tuta areo kun nomo Vaajakoski. En finon de la jaro 2008 Vaajakoski situis en Jyväskylän maalaiskunta kaj inkludis ankaŭ aliaj areoj ol nuna oficiala urboparto Vaajakoski. Ekzemple areoj Tölskä kaj Kaunisharju, kio estis ankaŭ oficiale partoj de Vaajakoski, estas ofte pensita plu partoj de Vaajakoski, kvankam en 1.1.2009 estis fonditaj urbopartoj Tölskä kaj Kaunisharju, alie urbopartoj ol oficiala urboparto Vaajakoski.

Prahistorie Vaajakoski estis loĝoparto de ĉasantoj kaj fiŝkaptistoj. La unuajn bienojn en Vaajakoski oni fondis sur fino de la 16-a jarcento. Vaajakoski komencis kreski rapide en la 19-a jarcento. La kampara vilaĝo Vaajakoski fariĝis grandeta segindustriejo. En la jaro 1819 Carl Christian Bröijer kaj Bengt Stenius fondis sur strando de Vaajavirta segejon, kion la akcia kompanio Finland Wooc aĉetis en 1871. 1886 T. & J. Salvesen fondis en Vaajakoski alian segejon, kion SOK aĉetis en 1916. Poste oni en Vaajakoski esperis, ke Vaajakoski fariĝos kampurbo, sed ĝi ne okazis. Vaajakoski estis plurala loĝcentro, ĝis nova loĝareo Jyskä inter Vaajakoski kaj limo de urbo Jyväskylä en 1980-jaroj kaŭzis, ke Vaajakoski fariĝis orienta parto de loĝcentro Jyväskylä, kvankam Vaajakoski ne estis parto de urbo kaj komunumo Jyväskylä antaŭ la jaro 2009.

Referenco
---------

1. ↑  Jyväskylän kaupungin kysymyspalsta Jyväskylän kaupunki. Viitattu 21.11.2011.

* Kategorio Vaajakoski en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Friedrich Ellersiek GmbH** (la mallongigo GmbH germane signifas kompanio kun limigita respondeco) estis Esperanto-eldonejo en Berlino.

Ĝi devenis de la plej malnova Esperanto-eldonejo en Germanio. En novembro 1903 fondiĝis la "Esperanto-Verlag Möller & Borel", kun propra presejo. Adreso estis *Prinzenstraße 95* en la kvartalo *Kreuzberg*, kie okazis ankaŭ la fondo de la Berlina Esperanto Grupo 1903, poste ekde 1909 *Lindenstr. 18-19, Berlin S.W.*, same en la kvartalo *Kreuzberg*. Posedantoj estis la fratoj Jean kaj Jules Borel (v.). La firmo eldonis la lernolibron de Borel, krome vortarojn de Christaller, Jürgensen kaj Zamenhof, diversajn aliajn verkojn kaj la kolekton Esperanta Biblioteko Internacia (EBI).

En februaro 1904 aperis ĉe la firmao la monata gazeto "Esperantistische Mitteilungen" (Esperantistaj Sciigoj), kiu poste estis alinomata Germana Esperantisto. En aprilo 1909 la firmao fondis propagandejon, nomatan "Deutsche Esperanto-Centrale" (Germana Esperanto-Centro), kiun gvidis D-ro Linse. Ĝi celis konigi Esperanton en Germanio per flugfolioj kaj propagandaj broŝuroj kiujn ĝi eldonis.

La plej konata estis la flugfolio "Die Esperanto-Sprache auf einem Blatte" (La lingvo Esperanto sur unu folio), kiu ankoraŭ nun ekzistas.

D-ron Linse anstataŭis Friedrich Ellersiek ekde la 1-a de novembro 1909. La tuta eldonejo aktive laboris, sed pro la daŭra malsano de Jean Borel kaj la necesa pligrandigo de la presejo, la entrepreno kunfandiĝis kun tiu de Friedrich Ader, ekzistinta de 1909 en Dresden. La nova firmao sub nomo Ader und Borel G. m. b. H. ekfunkciis la 1-an de aŭgusto 1912. En marto 1922 Friedrich Ader eksiĝis el la firmao, lin anstataŭis Friedrich Ellersiek, alligante la dume fonditan propran eldonejon. La nomo de la firmao ŝanĝiĝis al Ellersiek und Borel kun sidloko en Wilmsstr. 5, same en la kvartalo *Kreuzberg* de Berlino.

En tiu tempo apartenis jam al la eldonaĵoj de la firmo la Demandaro de Ladaveze, Dokumentoj de Möbusz, kaj la gazeto "Esperanto-Praktiko" aperanta de 1919. De 1927 sola posedanto estas Friedrich Ellersiek, adreso estis Berlin SW 61, Johanniterstraße 9, kaj la nomo de la firmo prenis la nunan formon.

En aprilo 1929 ankaŭ la firmao de Rudolf Mosse transdonis al Friedrich Ellersiek siajn Esperanto-eldonaĵojn. La tiel kunigitaj firmaoj ĝis la jaro 1934 eldonis 2.100 diversajn volumojn en la vendovaloro de ĉ. 200 svisaj frankoj.

Ekde la mezo de la 1920-aj jaroj la firmao aranĝis ankaŭ karavanojn, do komunajn vojaĝojn, al diversaj Esperanto-kongresoj.

Libroserioj de la eldonejo
--------------------------

* Esperanta Biblioteko Internacia
* Esperanto-Libraro
* Nova Esperanto-Biblioteko

Vidu ankaŭ
----------

* la vikipediajn kategoriojn Eldonaĵoj de Friedrich Ellersiek respektive Eldonaĵoj de Ellersiek & Borel.

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |