recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Béla Vavrinecz** [vavrinec], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vavrinecz Béla** estis hungara komponisto, dirigento.

Béla Vavrinecz  naskiĝis la 18-an de novembro 1925 en Budapeŝto, li mortis la 8-an de novembro 2004 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Vavrinecz studis en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt inter 1943-1952. Liaj plej gravaj instruistoj estis Rezső Kókai (komponisto), Zoltán Kodály, János Ferencsik kaj László Somogyi (dirigento). Ekde 1950 ĝis 1985 li estis muzika gvidanto en pluraj lokoj. En tiu longa periodo li dirigentis en Győr en 1957, poste ĝis 1973 en Budapeŝto. Li ricevis premiojn inter 1954-1999. Kiel komponisto li verkis diversajn verkojn por orkestroj.

Elektitaj komponaĵoj
--------------------

* Gizella, az első magyar királyné (oratorio, 1992)
* Somogyi Krónika (oratorio, 2001)
* operoj, konĉertoj, kantoj

Filmaj komponaĵoj
-----------------

* Magyar táncképek (1954, televida)
* Szerelmem, Elektra (1974)

Lia publikaĵo
-------------

* Zenetudományi tanulmányok (1953)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 649919
* GND: 134584872
* LCCN: no2006005910
* VIAF: 56357811
* ISNI: 0000 0000 7880 6558
* BNF: 13814398h
 |
Bildigo de la frigia-dominanta gamo. (Klarigo)
La **frigia-dominanta gamo**, ankaŭ nomata **hispana gamo** aŭ **juda gamo**, estas septona gamo, kiu ofte estas uzata interalie en hispana flamenko kaj en la juda muziko. La aŭgmentita duto inter dua kaj tria ŝtupo kaŭzas ekzotan sonon.

Strukturo kaj uzado
-------------------

Oni formas la gamon, altigante la trian ŝtupon de la frigia gamo ekde la eta minortrito al la ega maĵora trito. Ĉi tiu dedukto nomiĝas en la klezmermuzika terminaro *freygisch* (jide: *frigia*). Aliigo de la trito estus nekutima laŭ kompreno de la funkcia harmoniteorio. La gamo estas komprenebla kiel kvina ŝtupo de harmonia minoro. Pro tio en ĵazo eblas ankaŭ la (pli malofta) nomo **HM 5**. La funkciteorio de ĵazo rigardas la gamon ofte kiel aliigo de la miksolidia gamo:  **miksolidia (♭9/♭13)**. Ĵazmuzikistoj uzas ĝin je la improvizado tipe je dominantaj akordoj kiel dominanta 7 kaj dominanta 7(♭9); ĝi havar je tio ĉiam streĉan karakteron kaj la funkcion de dominanto, do de akordo sur la kvina ŝtupo. En klezmera muziko ĉi tiu speco de funkciteoria rigardo estas alia: Tiu muziko uzas la gamon sur la toniko, kiu havas la bazotonon de ĉi tiu gamo kaj prezentas la unuan ŝtupon. La funkcio estas do tute alia, kio klarigas la sonimpreson sentatan ofte kiel nekutima en kunagado kun la harmoniaro. La nomo *ahava raboh* („noblega amo") devenas de la komencaj vortoj de la sabatliturgio, je kio estas uzata ĉi tiu gamo.

La unua parto de la fama juda popolkanto *Hava nagila* baziĝas sur ĉi tiu gamo. Ekzemplo por uzado de ĉi tiu gamo en blankula popularmuziko estas *So cold the night* de *The Communards* (en frigia modalo sur C♯).

Se oni altigas la sepan ŝtupon de ĉi tiu gamo je duontono, ekestas la maĵora cigana gamo.

Sistemo
-------

Se oni formas frigia-dominantan gamon ekz. sur bazotono E (E, F, G♯, A, B, C, D, E), estas facile konstateble, ke ĝi havas la saman tonprovizon kiel harmonia minorgamo, ĉi-kaze kiel harmonia a-minoro (A, B, C, D, E, F, G♯, A). Sekve ĉi tiu gamo ankaŭ taŭgas por improvizado pri la dominanto de harmonia minorgamo (komparu akordogamo-teorio en ĵazo).

*Miŝeberakh*, hispana aŭ juda gamo kaj harmonia minoro estas similaspece parencaj, kiel estas parencaj unu kun la aliaj la modaloj:

```
  .......D-ef--g♯a-bc-D........... (*miŝeberakh*)
  .........Ef--g♯a-bc-d-E......... (frigia-dominanta gamo)
  ...............A-bc-d-ef--g♯A... (harmonia minoro)
```

Aŭdekzemplo
-----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

Pri tiu ĉi sono Frigia-dominanta gamo en C

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Frigia-dominanta gamo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Gamoj de jida muziko en notacio kaj kiel MIDI por aŭskultado Arkivigite je 2012-04-01 per la retarkivo Wayback Machine
**Béla Tibor Jeszenszky** [jesenski], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Jeszenszky Béla Tibor** estis hungara ŝlagromuzikisto (komponisto, gitaristo, kantisto, tekstopoeto). Lia pseŭdonimo estis **Flipper Öcsi** [oĉi], lia duonfratino estis Viki Marót.

Béla Tibor Jeszenszky naskiĝis la 29-an de majo 1962 en Dunaújváros, li mortis la 25-an de novembro 2008 en Székesfehérvár.

Biografio
---------

La familio Jeszenszky translokiĝis al Budapeŝto en 1966. La juna Béla Tibor unue konatiĝis pri drumo kaj violonĉelo, poste li komencis lerni kantadon de László Domahidy. En 1982 li aliĝis al konata ŝlagrorkestro, en la sekva jaro (kaj baldaŭ) al aliaj similaj orkestroj. En 1990 li iĝis solisto, tamen escepte en 1998 li estis orkestrano. Li mortis pro komplikaĵoj per lia delonga alkoholismo.

Elektitaj ŝlagrotekstoj
-----------------------

* Arrivederchi Amore
* Gina
* Maria makaroni
* Tedd a szívedre a kezed

Vidu ankaŭ
----------

* Jeszenszky aŭdebla

Fontoj
------

* hungarlingva memorpaĝo

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 653790
* MBA: ca747b9d-c2db-49b0-9b9f-cd2cf3f7bbb9
 |
La kantisto David Bisbal
**David BISBAL** naskiĝis la 5an de junio 1979 en Almerio, Andaluzio, Hispanio. Li estas hispana kantisto. Li gajnis la muzikan televidprogramon Operacio Triumfo kie obtenis la duan premion.

Bisbal ricevis kvin platinajn diskojn pro la distribuo de pli ol 400.000 KD-oj nur en la unua semajno de la apero de la disko al la merkato. La disko titoliĝis **Premonición** kaj debutis unualoke en la vendolisto la 3an de oktobro kaj post unu semajno de tiu dato restis kiel la disko plej vendata en Hispanio. Ĝis hodiaŭ la kantisto vendis pli ol 5 milionojn da diskoj. En 2003 per **Corazon Latino** kaj en 2004 per **Bulería**, la hispana artisto ĝiris tra la tuta Latinameriko kaj Usono, koncertante pli ol 60 fojojn en la tuta kontinento.

Unuaj Jaroj
-----------

David Bisbal naskiĝis en Almerio. Estas la malpli aĝa el tri gefratoj: frato José María kaj fratino María del Mar.
Li forlasis la lernejon frue ĉar li estis tre interesita pri la muziko kaj kantado kaj kvankam li laboris kun la gepatroj, lia artista kariero komenciĝis kiam li estis 18jara kiam orkestro malkovris lin.

Survoje al l' Sukceso
---------------------

En 2001 estis unu el la 16 konkursantoj de la unua hispana muzikprogramo **Operacio Triumfo**, konkurso konceptita por elekti la hispanan reprezentanton por la Eŭrovida Festivalo de tiu jaro. Fine restis dualoke post Rosa López.
Je la fino de la konkurso la muzikkompanio **Vale Music** ofertis lin surbendigi albumon kiel solisto. La albumo estis titolita "**Corazón Latino**" kaj ekvendiĝis en somero 2002, surbendigita en Miamio kun la produktado de **Kike Santander**, tuj konvertiĝis en vendosukceso kaj la albumo rapide fariĝis unu el la KD-oj plej popularaj de la hispanlingva merkato. Entute vendiĝis pli ol unu miliono da diskoj nur en unu monato.
En somero 2002 Bisbal ekĝiras tra la tuta Hispanio koncertante kiel solulo aŭ akompanita de Chenoa (alia konkursantino de la **Operacio Triumfo** kaj lia fianĉino dum tri jaroj).
En 2003 ricevis premion pro la plej bona albumo de la jaro. En "Los Premios de la Música" (La Muzikpremioj) estis elektita kiel plej bona artisto kaj en "Premios Amigo" (Premioj Amiko) kiel nova artisto kaj plej bona albumo.
En lia lasta albumo **Premonición** (Antaŭvidaĵo), Bisbal kunlaboras kun aliaj artistoj kiel Tomatito, Vicente Amigo, Wisin & Yandel, Dan Warner, Leen Levin kaj Jon Falcone. Tiu ĉi estas lia plej internacia laboraĵo. Ekde la eniro en la merkaton de la disko, Bisbal rikoltis kvin platinajn kaj oran diskojn en Usono kaj Portoriko.

Bisbal ankaŭ kontribuis al volontulaj grupoj por helpi triamondajn infanojn.

* David Bisbal en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio David Bisbal en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 252950
* GND: 133432165
* LCCN: n2004116979
* VIAF: 72581890
* ISNI: 0000 0000 8152 8990
* SUDOC: 250637758
* BNF: 16221512c
* MBA: 95c8b6b7-1e24-4987-804c-024f6b05cd91
* BNE: XX1602452
 |
**Kigo**, (japane 季語, transl. *ki go*, sezona vorto), difinitaj vortoj aŭ frazaĵoj en la japanaj poeziĝenroj *hajko*, *renko* kaj *rengao*, kiuj interrilatas sezonon, krome l’emon de la poeto. Ĉi tiuj igas reduktaĵon de la poeziema esprimo, kiu permesas ekzakton en la japanlingva liriko. Dume, senrjuo ĝenerale ne esprimas kigon.

Historio de la kigo
-------------------

La rilato al la sezonoj kaj la naturo estis ekde ĉiam elementa stilistika ilo de la japanlingva literaturo. Ĉi tio estis bazita sur la sperto de la naturo en la ŝintoismo. Jam en la unuaj antologioj de la japana poezio el la 8-a jarcento (p.e. la *Manjoŝŭ*) trovis sin alfiksaĵoj de kigo, formiĝantaj de naturaj alegorioj. Poste la unua oficiala imperiestra poemaro *Kokin-vakaŝŭ* el la jaro 905, la natura indiko estis parte normita. Sume ĝi ekhavis la pli grandan kvoton de natura liriko.

La skribaĵo de seriaj poemoj (*renga*) originis en mezo de la Heian epoko en la 11-a jarcento kaj evoluis dum la mezepoko. En la 13-a jarcento jam ekzistis pluraj regejoj pri la koncipo de versoj; la seriaj poemoj devus duone konsisti de versoj, kiuj ekhavis rilato al sezono aŭ sezonaj okazintaĵoj. La poetiko postulis plue, ke la *hokko* (la antaŭverso de renga-alineo) devas ekhavi minimume unu rilaton al sezono.

Kun la emancipado de l’antaŭverso de la *renga*-aline, evoluis la hajko. La oldaj majstroj de la hajko, Matsuo Bashō, Yosa Buson kaj Kobayashi Issa, sekvis la klasikan stilon de *hokku*-a verkado. La poetiko de hajko kaj de aliaj lirikaj formoj estis poste tralaborata de Masaoka Shiki, tamen la kigo postrestis en la skribmanjero de la seriaj poemoj. Kun la komenciĝo de la japana modernismo ĉirkaŭ 1910, la kigo estis konsiderata malnoviĝinta kaj malkonvena, kaj malaperis vaste el la japana poezio. La hajko ekstere Japanio – ankaŭ tiu esperante – malgraŭe daŭrigas.

La entenaĵo kaj enklasigo de kigoj
----------------------------------

Okazaĵoj kaj objektoj en la naturo havas ofte specifan rilaton al sezono. Ekzemple la ĉerizo-arbon kaj ĝian floradon oni ĉiam vidas en rilato al la japana printempo, neĝo rilate al vintro ktp. Aliaj havas pli subtilajn rilatojn, ekzemple la luno. Kvankam la luno lumus la tutan jaron – ekzistas rilatoj al ĉiu sezono - pro Luna Festo - , la vorto luno estas propre kigo de aŭtuno.

Kigoj estis kategorie subdividata en kigo-almanakoj aŭ -vortaroj (*saiĵiki*). La kronologia sinsekvo tekstas jene:

* printempo
* somero
* aŭtuno
* vintro
* novjaro (la tago kaj ankaŭ la tempo ĉirkaŭ ĝi )

La kronologio konformas al la japana lunosuna kalendaro. Do, iuj kigoj ne respondas al sezono-sento de nuntempaj homoj. Laŭ lunosuna kalendaro, novjaro estis en printempo, tamen en 1873 Meiji-registaro aprobis la Gregorian kalendaron, novjaro moviĝis al vintro. Do, oni denove kreis kategorion "novjaro".

Oni povas subdividi kigoj ankaŭ kategorie:

* klimato
* tersfero (ĉielaj fenomenoj)
* tero, geografio
* naturbelaĵoj
* homovivo
* apartaj tagoj (novjaro, naciaj festotagoj ktp.)
* datreveno de morto
* animaloj (kaj ĝia faro)
* plantaro
* manĝaĵoj

Vintra kigo en kunteksto de hajko de Issa:

*La **vintraj arboj***   

*El oldaj, oldaj tempoj*   

*Estas resono.*
**Béla Venczell** [vencel], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Venczell Béla** estis hungara operkantisto, (baso), filmaktoro.

Béla Venczell  naskiĝis la 17-an de februaro 1882 en Nyitra (Hungara reĝlando) (nuntempa Nitro en Slovakio), li mortis la 17-an de novembro 1945 en Budapeŝto (Hungario).

Biografio
---------

Béla Venczell akiris pedagogian diplometon, poste li aliĝis al koruso de Budapeŝta Ŝtata Operejo en 1900. Li lernis kantadon de Jozefa Maleczkyné Ellinger. Li debutis en 1905. Kelkajn monatojn li lernis kantadon helpe de stipendio en 1906, hejmenveninta li ricevis la statuson privata kantisto. En 1911 li edziĝis, en 1923 li estis nomumita "eterna mmembro de la Operejo". En 1930 li pensiuliĝis, poste tamen li kantadis en Germanio kaj Italio. Li kantadis ankaŭ oratoriojn. Kekfoje li kantadis en Nacia Teatro (Pécs) kaj Teatro Városi.

El lia repertuaro
-----------------

* Wolfgang Amadeus Mozart:
	+ Don Giovanni - Comthur (debuto)
	+ Die Zauberflöte - Sarastro
* Beethoven: Fidelio - Rocco
* Richard Wagner: Tristan und Isolde - Marke
* Gioachino Rossini: La barbiro de Sevilo - Basilio

Elektitaj filmaj roloj
----------------------

* *A vén gazember* (1932, hungara-germana filmo) – kolonelo
* *Isten rabjai* (1942) – episkopo
* *Fiú vagy lány?* (1944) – konsilisto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio[*rompita ligilo*]
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Béla Venczell en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Imre Ruff,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ruff Imre** estis hungara kemiisto, altlerneja instruisto. Lia familia nomo ofte estis *Rufi*.

Imre Ruff naskiĝis la 4-an de aŭgusto 1938 en Kneževo (Jugoslavio, nuntempe en Kroatio), li mortis la 1-an de marto 1990 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Imre Ruff apartenis al la hungara minoritato en Jugoslavio. Li maturiĝis en gimnazio en Mohács en 1957, poste li akiris kemian diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1962. En la studjaro 1962 li estis asistanto en kemia instituto, poste en la universitato, kie li doktoriĝis en 1965. Ekde la sama jaro li intense esploris elektromagnetajn reagojn kaj iliajn efikojn. En 1978 li kandidatiĝis kaj en 1973 li doktoriĝis ĉe la Hungara Scienca Akademio. Li havis edzinon, kiu naskis trifoje.

Elektitaj disertaĵoj
--------------------

* *Oldatokban lejátszódó elektronátmeneti reakciók* (1968)
* *Átugrásos diffúzió* (1973)

Lia libro (kun aliaj)
---------------------

* *A tudomány mint mérés tárgya. Tudománymetriai kutatás Magyarországon.* (1981)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 671853
 |
**Imre Pöschl** [poŝl], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pöschl Imre** estis hungara inĝeniero, profesoro. Lia nobela antaŭnomo estis *selmeci* [ŝelmeci]. Lia patro estis Ede Pöschl, li estis onklo de Géza Pattantyús-Ábrahám.

Imre Pöschl  naskiĝis la 25-an de novembro 1871 en Hungara reĝlando en Selmecbánya (nuntempa Banská Štiavnica en Slovakio). Li mortis la 4-an de marto 1963 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Imre Pöschl akiris diplomon en Reĝa Teknika Universitato József en 1893. Post siaj studoj li helpis la instruadon samloke apud Károly Zipernowsky. En 1896 post eksterlana studvojaĝo li laboris en fabriko pri ŝipoj de Budapeŝto. Ekde 1917 li apartenis al stabo de Kálmán Kandó, kiu kreis elektrajn lokomotivojn. Ekde la sama jaro li ankaŭ instruis en la menciita universitato. En 1920 li estis nomumita privata profesoro, en 1925 publika ordinara profesoro kaj katedrestro. En 1952 li doktoriĝis antaŭ la Hungara Scienca Akademio.

Li ricevis premion en 1926.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Egy- és többfázisú indukciós motorokról* (1907)
* *Elektromos gépek üzembiztonságáról* (1913)
* *Indukciós motorok fordulatszám változtatásáról* (1926)
* *A Kandó-féle fázisváltós vontatású rendszerről* (1930)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 554517
* VIAF: 121531367
* ISNI: 0000 0000 7961 6705
 |
Loko de la provinco de Cáceres en Hispanio
**El Gordo** (La Dikulo) estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro.

La loĝantoj nomiĝas *gordeños*. La censita populacio en 2008 estis de 317 loĝantoj.

Situo
-----

El Gordo estas situa en la nordorienta parto de Ekstremaduro en la plej nordorienta pinto de la komarko aŭ distrikto Campo Arañuelo, je altitudo de 321 m. La surfaco de ties teritorio estas de 78,72 km². Por atingi la vilaĝon oni devs veturi laŭ la aŭtoŝoseo de Madrido al Lisbono aŭ inverse kaj kiam jam oni forlasas la regionon Ekstremaduro direkte al Madrido oni trovas la ŝoseon a El Gordo kiu distas de la aŭtoŝoseo nur 3 km.

Ekonomio
--------

Agrikulturo (lino, kotono, tabako) kaj brutobredado. Estas ankaŭ fabriko de eksplodaĵoj kaj armiloj.

Demografio
----------

|  |
| --- |
| **Demografia evoluo de El Gordo inter 2001 kaj 2006**
 |
| **2001** | **2002** | **2003** | **2004** | **2005** | **2006**
 |
| 298 | 288 | 274 | 296 | 300 | 314 |

Historio
--------

En tiu nordorienta angulo de Ekstremaduro antaŭ Kastilio estis post la Reconquista limo inter la Regno de Leono kaj la Regno de Kastilio kaj domaroj kiuj loĝiĝis kaj senloĝiĝis laŭ la jarcentoj kaj la detruo de la pontoj sur la rivero Taĵo kaj la ŝanĝoj de la vojoj. Laŭ tradicioj en tiu vilaĝo loĝis loĝantaro de moriskoj kiuj profitis la scipovon de la araba por komunikiĝi kaj vivteni sin kiel transportistoj aŭ mulistoj. Ĝi apartenis al la Provinco de Ávila antaŭ la kreo de Ekstremaduro kiel administra ento. La nomo de la vilaĝo eble devenas el la familinomo Gordo tre ofta en ĝi.

Vidindaĵoj
----------

Preĝejo de San Pedro el ŝtono kun sonorilmuro el briko. La multnombra kolonio de blanka cikonio kiu kreskis en la 1960-aj jaroj ĉefe danke al proksima akvorezervujo; estas pli da 400 cikonioj en tiom malgranda vilaĝo, do pli ol homoj.
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Perua ŝterno** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birda klaso *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Ĥaradrioformaj *Charadriiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Ŝternedoj *Sternidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Sternula *Sternula* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | **Perua ŝterno** '**Sternula lorata'**Rodolfo Amando Philippi 1861 |
|

 |
|
|
|
|
|
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Perua ŝterno  |

 |
| v • d • r |

La **Perua ŝterno** (***Sternula lorata***) estas neotropisa specio de birdo de la ŝternoj de la familio de Ŝternedoj.

Disvastiĝo
----------

Ĝi troviĝas en Ekvadoro, Peruo kaj norda Ĉilio, tio estas en centra marbordo de Pacifiko en Suda Ameriko, la teritorio influata de la marfluo Humboldt kun centro en Peruo (ĉar en la aliaj du landoj oni konas nur po tri reproduktejojn), de kie la specio prenas la nomon. La tuta loĝantaro estis supozata ĉirkaŭ 5,000 reproduktaj paroj, se lastatempe malpliiĝis draste ĝis eble nur ĉirkaŭ **2,000 birdoj**.

Aspekto
-------

Temas pri malgranda ŝterno 24 cm longa. La supraj partoj estas sufiĉe uniforme ardezgrizaj kaj la subaj partoj kaj malalta vizaĝo estas blankaj. La kapo estas blanka, kun **nigraj krono, nuko kaj strio tra la okulo ĝis la bekobazo**, kaj **blanka makulo en la frunto** super la beko; vintre la blanka frunto estas pli ampleksa kun malpli granda kaj difinita nigra krono; restas nur strio ekde la okulo ĝis la nuko. La beko estas flava kun malhela pintoduono, fortika kaj larĝega ĉebaze. La kruroj kaj piedoj estas flavecaj. La longa iomete forkoforma vosto kaj flugiloj estas ĉefe ardezgrizaj sed kun tre videblaj nigraj flugilpintoj. Junuloj estas brunmakulitaj.

Kutimoj
-------

Ties natura medio estas varmaj dezertoj internaj, sablaj strandoj, dunoj kaj salaj lagunoj marbordaj ĝis unu km interne. La specio estas minacata pro perdo de sia medio, homa ĝenado per novaj konstruaĵoj kaj tutterenaj veturiloj kaj manko de predoj. Estas solema birdo ne tiom socia kiom aliaj ŝternoj; ĝi troviĝas ĉu pare ĉu laŭ etaj grupoj. La flugo estas rapida kaj ofte glitflugas. Ili plonĝas por kapti manĝaĵojn. Ili manĝas fiŝojn (ĉefe anĉovoj) kaj krustulojn.

La inoj demetas du aŭ tri flavbrunajn ovojn makulitajn je bruno en simpla truo ensabla.

Referencoj
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Birdoj |

* BirdLife International 2006. Sterna lorata[*rompita ligilo*]. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. 24an Julio 2007.
**El Losar del Barco** [elloSAR delBARko] estas municipo en la sudokcidento de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al Komarko de El Barco de Ávila-Piedrahíta kaj al la jurisdikcia teritorio de Piedrahíta, en la sudokcidento de la provinco. La loknomo *El Losar del Barco* estas komprenebla etimologie kiel *La Kahelrokaro de El Barco*, alude al apuda urbo.

El Losar del Barco en la provinco Avilo.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de loĝlokoj El Losar, Navamorisca, El Barquillo kaj Casas; ĝi okupas totalan areon de 19,54 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 109 loĝantojn. Ĝi perdis 780 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 90 km de Avilo, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun Junciana, El Tejado (Salamanko), La Horcajada, San Lorenzo de Tormes, La Carrera kaj El Barco de Ávila. Parto de la teritorio estas sur la okcidenta deklivaro de la Sierra de Gredos, kiu atingas preskaŭ 1500 metrojn, kaj la rivero Tormes trafluas alian parton. Kverkoj estas la hegemoniaj arboj.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio. 

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, legomoj) kaj brutobredado (bovoj, ŝafoj kaj iom porko kaj kortobirdoj) kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado, kuirarto). Estas protektitaj devennomoj de bovoviando kaj fazeoloj.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 762893
 |
**El Gouna** aŭ **El Guna** (arabe: **الجونة** = La Laguno) estas en 1989 konstruita luksa urbo, situanta ĉe la Ruĝa Maro en Egiptio, kun propra sensaliga instalaĵo, eta flughaveno kaj hospitalo. Estas multaj hoteloj, sed tie ankaŭ loĝas pli kaj pli da homoj, ĉefe okcidentanoj. Ĝi estas malfermita por eksterlandaj turistoj kaj dum la feria periodo ĝi estas multvizitata de egiptoj el ekzemple Kairo kaj Aleksandrio.

La urbo konsistas el diversaj insuloj, dividitaj per kanaloj kaj ligitaj per pontoj. Ĝi foje nomiĝas egiptia Venecio. Ĝi posedas 18-truan golfejon kaj jakthaveno kie ocean- kaj martaŭgaj jaktoj albordiĝas.

La distanco ĝis la internacia flughaveno kaj Hurghada estas 22 kilometroj.

La urbo estas (samkiel inter aliaj la turistejo Taba Heights) konstruita de la kompanio *Orascom Hotels and Development*, kiu estas en posedo de la kopt-egipta familio Sawiris kies estro estas Samih Sawiris.

Mortis tie
----------

* Gilles Quispel (1916-2006), Nederlanda teologo

Panorama de la Abu Tig haveno en El GounaPanorama de la Abu Tig haveno en El Gouna
El Gouna
La *Testudo-domo* de la arkitekto Kurt Völtzke en El Gouna
El Gouna
Panoramo Al-Dżuny

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala retejo

* Kategorio El Gouna en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Barlaamo kaj Josafato** estas kristanigita versio de la historio de Sidarto Gotamo, fondinto de Budhismo. Mezepoke, ili estis traktitaj kiel kristanaj sanktuloj, enirante la ortodoksisman kalendaron je la 26a de aŭgusto, kaj la romian martirologion en la okcidenta eklezio kiel "Barlaamo kaj Josafato" je la 27a de novembro.

Sankta Josafato predikas.Laŭ legendo Reĝo Aveniero de Barato persekutis la kristanan eklezion, kiun Sankta Tomaso fondis en sia regno. Kiam astrologoj antaŭdiris, ke lia filo iam fariĝos kristano, li izolitigis junan Princon Josafaton. Malgraŭ la mallibereco, Josafato renkontis la ermiton, Sankta Barlaamo, kaj konvertiĝis al kristanismo. Josafato tenis sian kredon eĉ kontraŭ la kolero kaj persvado de sia patro. Finfine, Aveniero konvertiĝis, donis sian tronon al Josafato, kaj iris al la dezerto por fariĝi ermito. Josafato mem abdikis kaj eniris solecon kun sia malnova instruisto Barlaamo.

* Kategorio Barlaamo kaj Josafato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 311658
* GND: 118959409
* VIAF: 77115359
* NKC: jo20181014513
 |
**Barmer** (hindie **बाड़मेर**) estas urbego kaj municipo en nordokcidenta Barato, en sudokcidenta parto de subŝtato Raĝastano, en la samnoma distrikto, kie ĝi estas la sidejo. Ĝi apartenas al grupo "C" laŭ vivnivela klasifiko.

Stacidomo en Barmer

Demografio
----------

Barmer havis populacion de 100 015 en 2011.

Geografio
---------

Barmer situas sur ebenaĵo 173 metrojn super la marnivelo en Dezerto Tar. Ŝtatlimo de Pakistano troviĝas 60, Ĝajsalmer 138, Ĝodpur 173, Disa 185, Pali (Raĝastano) 193, Udaipur 266, subŝtata ĉefurbo Ĝajpuro 457, tutlanda ĉefurbo Delhio 659, Mumbajo 768, Kolkato 1757 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

Onidire Barmer estis fondita en la 13-a jarcento fare de "Bar Rao" sub loknomo Bahadamer. Post jarcentoj ĝi apartenis al sultanlando de Guĝarato, ekde la 18-a jarcento al brita Hindio. Post disfalo de Hindio la urbeto estis tuj grava garnizono.

Ekonomio
--------

Ekonomio de Barmer konsistas el komercado, manfaradoj, servadoj.

Lingvoj
-------

En Barmer la oficialaj lingvoj estas la hindia, en:Marwari language kaj en:Rajasthani languages.

Religioj
--------

En Barmer plejparto de la populacio estas hinduoj (81%), ĝainistoj (12%), krome islamanoj (6,5%), iomete aliaj.

Klimato
-------

En Barmer la vetero ĝenerale estas varma kaj senpluva, ja situas en duondezerto. La jara averaĝa pluvo estas 276 mm, inter junio-septembro pluvas pro la musonoj. En la ceteraj momnatoj apenaŭ pluvas. La temperaturo varias inter 20-35 °C.

Trafiko
-------

Barmer havas trairan fervojan linion inter Ĝodpur-Pakistano. 4 ĉefvojoj kaj unu flankovojo kuras al la urbego. La plej proksima flughaveno funkcias en Ĝajsalmer.

Vidindaĵoj
----------

* pluraj preĝejoj, sed la historiaj preĝejoj troviĝas en la proksimaj loĝlokoj
* natura parko pri dezerto
* festivaloj, foiroj

Fontoj
------

* WikiTrans


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 813739
* LCCN: n89101233
* VIAF: 140839506
 |
Ŝablono:Informkesto insulo/zorgado/Bildo mankas

**Frégate** aŭ **Frigate** estas insulo en la Hinda Oceano kaj apartenas al la granitaj "internaj insuloj" de la Sejŝeloj. La insulo situas 55 kilometrojn oriente de Mahé, la ĉefa insulo de la Sejŝeloj.

La francia maristo kaj malkovristo *Lazare Picault* al la insulo donis la nomon *Frigate* laŭ la tie vivantaj birdoj el la familio de fregatedoj. La tropika insulo kovras areon de 2,19 kvadrataj kilometroj. La plej alta pinto de la insulo, la monto *Signal*, havas altecon de 125 metroj super la marnivelo. Sur la insulo situas 16 vilaoj, kiuj uzatas plejparte de turistoj.

Flaŭro kaj faŭno
----------------

Sur la insulo inter alie kreskas arboj de la specio *Calophyllum inophyllum* (nomata "hinda "mahagono"), akaĵuarboj (*Cashew*) kaj hindaj migdalujoj. Tie vivas inter alie Aldabra-testudegoj kaj raraj specioj de kantobirdoj kiel *Acrocephalus sechellensis* kaj *Copsychus sechellarum*. La konstrulaboroj por la starigo de la hotelaj vilaoj estis severe kontrolataj de ekologiistoj, por certigi ke la ekologia ekvilibro restu nedamaĝita.

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala retejo de la insulo
* plia turisma retejo pri la insulo, kun informoj kaj impresoj inter alie pri la sep pitoreksaj insulaj sabloplaĝoj
*Tanacetum cinerariifolium* - Muzeo de Tuluzo
La **dalmata insektofloro** (*Tanacetum cinerariifolium*, pli fruaj nomoj estis *Pyrethrum cinerariifolium* kaj *Chrysanthemum cinerariifolium*) estas plantospecio el genro tanaceto (*Tanacetum*). Ĝi similas al la lekanto pro ties blankaj-flavaj floroj. La specio estas indiĝena en Kroatio, Bosnio kaj Hercegovino, Montenegro kaj Albanio.

Ĝi estas plurjara planto kun ligniĝanta rizomo. La tigoj ne disbranĉiĝas, altas ĝis 45 cm, apenaŭ havas foliojn. La folioj staras sur ĝis 15 cm longaj foliaj pedunkloj, iliaj ambaŭaj flankoj estas dense hararigitaj. La folioj estas trioble plumsimile entranĉitaj.

La frukto estas akeno kun longo de 2,75-3,5 mm, havas 5 ripojn. La floro entenas la insekticidan efikaĵojn piretrino kaj cinerino, el kiu oni produktas piretron.

La planto estas kultivata dismonde pro ties insekticida efiko en la floro. La sekigitaj floroj havas la piretro-entenon de 0,-2,5 %. Dum kultivado en la norda hemisfero, oni devas semi ĝin en aprilo kaj la plantifdojn oni devas replanti aŭtune je distanco de 30x40 cm. La floroj aperas jam en la unua jaro en komenco de junio. Por industria prilaboro, oni rikoltas la florojn per maŝinoj.

La planto vivas 8-10 jarojn, tiel oni ofte uzas ĝin kiel ornamplanton en rokĝardenoj.

* Dalmata insektofloro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Dalmata insektofloro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Dalmata insektofloro en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Bela Crkva situas en la mapo en la verda municipo
Katolika preĝejo de Bela Crkva
Ortodoksa preĝejo de Bela Crkva
**Bela Crkva** (serbe *Бела Црква*, hungare *Fehértemplom*, germane *Weißkirchen*, rumane *Biserica Alba*) estas urbo kaj samtempe municipo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato. En ĉiuj lingvoj la nomo signifas: blanka preĝejo. Ankoraŭ 13 vilaĝoj apartenas al la municipo.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 39  km²
* Loĝantaro: 10 670[*kiam?*]
* Poŝtkodo: 26340
* Telefonprefikso: 13
* Aŭtokodo: VŠ

Situo
-----

Bela Crkva situas en valo, laŭ ĉefvojo Panĉevo-Rumanio. Versec troviĝas 33 km-ojn for.

Historio
--------

Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. La unua mencio devenis el 1355 en formo *Fehéregyház*. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. En 1717 germanoj refondis la komunumon. En 1750 serboj kaj rumanoj alvenis. Inter 1774-1872 la loko estis parto de milita zono, rekte apartenanta al la Habsburga Imperio. En 1848 la serboj vane sieĝis la komunumon. En 1910 loĝis en Fehértemplom 11 524 da homoj, (6062 germanoj, 1994 serboj, 1806 rumanoj, 1213 hungaroj kaj 312 ĉeĥoj). Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Temes (reĝa departemento), poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo okupis la regionon ĝis 1944. Poste la germanoj estis deportitaj. En 2001 loĝis en Bela Crkva 10 675 da homoj, (serboj 8222, ĉeĥoj 511, ciganoj 266, hungaroj 180 kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Anna de 1806, en 1923 renoviĝis
* fiŝkaptista lago
La **preĝejo Ĉieliro de Maria** estas romkatolika monumento historia en Hungario, en urbo Balatonfüred, en kvartalo Arács (iam en memstara vilaĝo Balatonarács).

Historio
--------

La unua mencio okazis pri kirko ĉirkaŭita kun tombejo en Arács en 1373. Inter 1700-1702 la kalvinanoj konstruis kirkon iom for, sed en la vilaĝo. En 1754 la katolikoj trude akiris ĝin kaj el tio oni konstruis la katolikan preĝejon en 1785 sub inspektorado de Károly Eszterházy. La orgeno estis aĉetita en Preĝejo Mario Magdaleno (Pásztó) en 1995. La preĝejo estis renovigita en 1997.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en korto, de sed kaj la fasado, kaj la absido tuŝas la vojon. La fasado estas simetria kaj havas enmuritan pordon, pli supre fenestron, meze la kvadrata turo altiĝas, sed ne reliefas. La turpinto estas piramida. La absido estas rektangula kaj havas enirejon. La ĉefaltaro estas pli aĝa, ol mem la kirko almenaŭ duonjarcenton. Super la altaro estas videbla statuo pri Sankta Mikaelo, proksime statuoj pri Sankta Sebastiano kaj Sankta Vendelo, pli malsupre Sankta Jozefo kaj Sankta Anna. La mebloj estis faritaj el la 18-a jarcento.

Kermeso okazas la 15-an de aŭgusto.

Fontoj
------

* hungare kun foto
* 
*

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* sonorado de la kirko



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Bekvadrato** ♮ estas signo en muzika notacio. Ĝi nuligas ŝanĝojn supren aŭ malsupren de la tonalto, kiujn postulas antaŭsignoj aŭ aliigiloj en la takto. La signo staras aŭ sur linio aŭ inter du linioj de la notliniaro kaj koncernas la tonon starantan sur ĉi tiu tonalto. Se la tono staras sur helplinio, oni metas la bekvadraton antaŭ la helplinion.

Ekzemple la noton *c♯′*, kiun dieso antaŭ la noto de tonalto *c′* aliigis, bekvadrato antaŭ la ventonta noto sur sama pozicio reŝanĝas tiun en la noton *c′*. Noto tamen per ♭ malaltigita al *d♭′* fariĝas post bekvadrato denove *d′*. Bekvadrato ankaŭ komplete nuligas duoblajn aliigilojn (duoblaj dieso kaj bemolo). Ekzemple *g♯♯* fariĝas *g*, kaj *a♭♭* fariĝas *a* post bekvadrato.

Ĉar aliigilo ĉiam validas ekde la respektiva radika tono, antaŭ aliigilo subkomprenate ĉiam staras aliigilo, sen ke ĝi devas esti notita. Ekzemple la noton *g♯* malaltigas postsekva ♭ al *g♭*, sen ke necesas antaŭa ŝanĝo al *g*. En pli malnovaj notopresaĵoj en tiaj kuntekstoj oni foje trovas aldone notitan bekvadraton, sed intertempe ĉi tiu skribmaniero validas kiel malnoviĝinta.

Krom la uzo kiel aliigo, je kiu la bekvadrato staras rekte antaŭ noto kaj validas ĝis la fino de la takto, oni povas uzi bekvadraton ankaŭ uzi por ŝanĝi la antaŭsignojn de muzikpeco. En ĉi tiu kazo oni skribas por ĉiu antaŭsigno bekvadraton kaj tiam post duobla taktostreko la antaŭsignojn de la nova tonalo.

La bekvadrato aperas ankaŭ en la ciferigo je la ĝeneralbaso. Tie ĝi indikas, ke la aliigo de la trito de la ludenda akordo devas esti ignorata.

Historio
--------

En la pli malnova kvadratnotacio elformiĝis ekde la 10-a jarcento komence nur du aliigiloj, kiuj ĉiam rilatis kun la radika tono *B*: *b rotundum* („ronda B") aŭ ankaŭ *b molle* („mola B") indikis la pli malaltan tonvariaĵon, das *b quadratum* („kvadrata B") aŭ ankaŭ *b durum* („malmola B") la pli altan. El *b quadratum* evoluis kaj dieso kaj ankaŭ bekvadrato. El la nomo *b quadratum* deduktiĝas la nomo *bekvadrato*.

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

* Kategorio Bekvadrato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
En la havaja religio, la dio **Lono** estas asocia kun fekundeco, agrikulturo, pluvo, muziko kaj paco. En unu el la multaj havajaj historioj pri Lono, li estas por fekundeco kaj muziko dio kiu venas al la Tero sur ĉielarko por edziĝi al Laka. En agrikulturaj kaj plantejaj tradicioj, Lono estis identigitaj kun pluvo kaj manĝoplantoj. Li estis unu el la kvar dioj (kun Kū, Kāne, kaj la ĝemalfrato de Kāne nome Kanaloa) kiuj ekzistis antaŭ la mondokreado. Lono estis ankaŭ la dio de paco. Liahonore, okazas la granda ĉiujara festivalo Makahiki. Dum tiu periodo (proksimume el Oktobro al Februaro), milito kaj nenecesa laboro estis *kapu* (malpermesita). En la havaja veterterminaro, vintraj Kona ŝtormoj kiuj alportas pluvon al la leaj areoj estas asociaj kun Lono. Lono alportas pluvon kaj havigas fekundecon, kaj tiele estis foje referencita kiel *Lono-makua* (Lono la Haviganto). Ceremonioj okazas dum monata kaj jara ciklo. Dum 8 monatoj de la jaro, la *luakini* (templo) estis dediĉita al Ku. Kvar periodoj (*kapu pule*) ĉiun monaton postulis striktajn ceremoniojn. Malobeantoj povus havi siajn propraĵojn kaptitajn de la pastroj aŭ de la senjoroj, aŭ eĉ esti kondamnitaj al mortopuno pro gravaj rompoj.

Figuro de la 18a jarcento de Lono, montrita en Luvro.

Notoj
-----

1. ↑   The Kumulipō, linio 1714
2. ↑   Cordy, Ross "Exalted sits the chief: The ancient History of the Hawai'i Island". Honolulu, HI Mutual Publishing (2000), 61

Bibliografio
------------

* Thompson, Hunter (1979). The Great Shark Hunt: Strange Tales from a Strange Time, 1st ed. Summit Books, 105-109. ISBN 0-671-40046-0.
* Martha Warren Beckwith (1951). "The Kumulipō". ĉapitro 4. Alirita la 26an de Oktobro 2018.
* Leilehua Yuen (kun rolo de Lono en Makahiki). "Makahiki, the Hawaiian New Year". Arkivita el la originalo en 2013-01-28. Alirita la 26an de Oktobro 2018.

* Kategorio Lono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **bekerelo** (simbolo **Bq**) estas la derivita unuo pri radioaktiveco kadre de la Sistemo Internacia de Unuoj. Ĝi estas difinita kiel la aktiveco de kvanto de radioaktiva materio en kiu unu atoma nukleo diseriĝas en unu sekundo. Tial ĝi estas ekvivalenta al s−1.

Pli malnova unuo de radioaktiveco estas la kurio. Kurio estas ekvivalenta al 3,70 x 1010 diseriĝoj en unu sekundo: proksimume la aktiveco de 1 g de radiumo-226 (Ci), difinita kiel 3,7×1010 bekereloj aŭ 37 GBq.

La bekerelo nomiĝas pro Henri Becquerel, kiu dividis Nobel-premion kun Pierre Curie kaj Maria Sklodowska-Curie pro ilia laboro kiu malkovris radioaktivecon.

En fiksita maso de radioaktiva materio, la radioaktiveco ŝanĝiĝas laŭ tempo. Tial oni donas la rapidon de diseriĝo kun tempostampo por mallongdaŭraj izotopoj. Oni povas adapti ĝin al iu specifa dato estonta aŭ pasinta. Tiel oni povas malemfazi mallongdaŭrajn izotopojn.

Oni povas ankaŭ uzi la bekerelon por la frekvenco de neperiodaj eventoj; por periodaj eventoj la herco, ankaŭ difinita kiel s−1, estas uzata kiel unuo.

Difino
------

1 Bq = 1 s−1

Eksteraj ligiloj
----------------

* Derived units ĉe la retejo de BIPM angle

  


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rMezurunuoj de la Sistemo Internacia |
| --- |
| Bazaj unuoj | ampero (*A*) • kandelo (*cd*) • kelvino (*K*) • kilogramo (*kg*) • metro (*m*) • molo (*mol*) • sekundo (*s*) |
| Derivitaj unuoj | bekerelo (*Bq*) • celsia grado (*°C*) • farado (*F*) • grajo (*Gy*) • henro (*H*) • herco (*Hz*) • ĵulo (*J*) • katalo (*kat*) • kulombo (*C*) • lukso (*lx*) • lumeno (*lm*) • neŭtono (*N*) • omo (*Ω*) • paskalo (*Pa*) • radiano (*rad*) • simenso (*S*) • siverto (*Sv*) • steradiano (*sr*) • teslo (*T*) • vato (*W*) • vebero (*Wb*) • volto (*V*) |

 |
**Ferenc Sidó** [ŝidO], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Sidó Ferenc** estis hungara tablotenisisto, naŭfoja mondĉampiono, trejnisto.

Ferenc Sidó naskiĝis la 18-an de aprilo 1923 en Pata (distrikto Galanta) (Ĉeĥoslovakio), li mortis la 6-an de februaro 1998 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ferenc Sidó apartenis al la hungara minoritato en Ĉeĥoslovakio. La familio translokiĝis al Hungario depost la Unua Viena Arbitracio kaj la juna Ferenc Sidó laboris en fabriko en Diósgyőr. Depost la 2-a mondmilito li vivis en Budapeŝto. Li akiris trejnistan diplomon en Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto en 1967, post 2 jaroj en majstra grado. Li edziĝis en 1944, lia edzino naskis filon. Li ricevis premiojn inter 1947-1954.

### Sporta kariero

Ferenc Sidó inter 1935-1938 estis tablotenisisto kaj futbalisto en Bratislavo, poste escepte la komencajn jarojn li estis nur tablotenisisto en hungaraj sportkluboj, precipe en la ĉefurbo ĝis 1962. Li estis hungara ĉampiono 31-foje inter 1940–1961 unuoble, virduope, variduope aŭ teame, dum li apartenis al la hungara nacia teamo inter 190-foje inter 1940-1961. Li estis la unua en mondĉampionumoj inter 1948-1953 unuoble, virduope, variduope aŭ teame, krome en eŭropaj ĉampionumoj li estis la unua trifoje en 1958 kaj 1960 virduope aŭ teame. Li finis sian aktivan sportan karieron en 1962, poste li estis trejnisto, se ne paroli pri postenoj en la tablotenisa vivo.

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* István Jónyer
* Tibor Klampár

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* medaloj
* intervjuo

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

* Kategorio Ferenc Sidó en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 820512
* VIAF: 121526934
* ISNI: 0000 0000 7967 7436
 |



* Portalo pri Biografio
**Fréscano** [FRESkano] estas municipo de Hispanio, en la nordorienta parto de la komarko *Campo de Borja* kies ĉefurbo estas Borja, en la okcidento de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono).

Geografio
---------

Fréscano estas municipa teritorio en la nordorienta parto de la komarko *Campo de Borja*, kie ĝi okupas teritorion sude de tiu de Mallén. Krom la rivero Huecha, estas irigaciaj kanaletoj. Estas kvin arkeologiaj kuŝejoj de la Ferepoko: nome Morredón I, Morredón II, Burrén, Burrena kaj La Cruz; ĉiuj estas katalogitaj kiel *Bienes de Interés Cultural* (BIC, Kultura heredo).

La loĝloko Fréscano mem estas je 60 km nordokcidente de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo, je 3,5 km de Mallén kaj je 10 km de Borja, borde de la rivero Huecha, kiu fakte fluas laŭ la vojo inter Ainzón, Fréscano kaj Mallén. Ĝi estas sur 302 msm, alirebla norde el Mallén, sude el Agón kaj Magallón, kaj sudokcidente el Borja.

Historio
--------

La araboj lasis irigacian reton. La konkero de Tarazona fare de Alfonso la 1-a en 1119 ebligis, ke ankaŭ Fréscano estus konkerita de kristanoj ĉirkaŭ tiu jaro. La loĝantaro post la kristana konkero en la loko restis plejparte de mudeĥaroj kaj poste de moriskoj, kies forpelo en 1610 rezultos en enorma demografia kaj ekonomia krizo. Fakte el Fréscano estis forpelita 90 familioj kaj ĉirkaŭ 450 personoj, kio rezultis en preskaŭ senhomado de la loko; rekuperiĝo okazis nur post du jarcentoj. La strataro ankoraŭ montras araban stilon per mallarĝaj kaj nerektaj stratetoj.

La plej frua mencio de Fréscano en kristana epoko aperis en 1134. En la 19a de Oktobro 1283 ĝi apartenis al Pedro Cornel. Tiam ŝajne estis fortikaĵo, ĉar Alfonso la 3-a de Aragono en la 3a de Januaro 1287 menciis la kastelon kaj la loĝlokon de Fréscano.

Fréscano demografie kreskiĝis nur ekde la dua duono de la 19-a jarcento, ĉefe pro la epidemio de filoksero en Francio. Sed poste tamen preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento, kaj ankaŭ en Fréscano oni malaltiĝis el 467 loĝantoj en 1910 ĝis nunaj 204 loĝantoj.

Ekonomio
--------

Tradicia bazo de ekonomio estis agrikulturo (ĉefe de irigacio) brutobredado (ŝafoj, bovoj, porkoj), kaj sekva nutrindustrio (ĉefe vino), krom ekstera dungado, ŝtonminado. Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo.

Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo, restaĵoj de la kastel-palaco, romanik-gotika ermitejo kun freskaj murpentraĵoj, akvolevejo por irigacio pere de pumpiloj, naturaj lokoj kaj pejzaĝo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Zaragozo

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Fréscano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 807982
 |
**Ferenc SAJDIK** [ŝajdik], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sajdik Ferenc** estas hungara grafikisto, karikaturisto.

Ferenc Sajdik  Arkivigite je 2013-03-30 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 21-an de aŭgusto 1930 en Neuenhagen.

Biografio
---------

Ferenc Sajdik komence estis presisto, kie li interesiĝis pri karikaturoj. En 1955 li eklaboris en gazeto de Hungara Radio, kie li tuj iĝis talenta karikaturisto. En 1965 li aliĝis al stabo de *Ludas Matyi*, kiu estis la plej grava satira gazeto. Liaj desegnitaj figuroj iĝis tuj popularaj tutlande. En 1990 la gazeto malaperis, ĉar ĝi ligiĝis al la ĝis tiam unusola partio. Baldaŭe desegnaĵoj de Sajdik aperis en aliaj gazetoj, krome li ilustris librojn kaj desegnis filmojn. Li ricevis premion Kossuth en 2013, ekde 1977 ankaŭ aliajn premiojn.

Liaj desegnofilmoj (elekto)
---------------------------

* fabeloj de Jean de La Fontaine (serio)
* *Pom Pom meséi* (serio por infanoj)
* *A nagy ho-ho horgász* (serio por infanoj)
* *Bontott csirke* (furora reklamo)

Fontoj
------

* hungare Arkivigite je 2013-03-30 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 432519
* GND: 132456826
* LCCN: n86050851
* VIAF: 30699098
* ISNI: 0000 0001 1050 3427
* SUDOC: 154449806
* BNF: 16765535p
 |
**Ferenc Snétberger** [ŝnEtberger], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Snétberger Ferenc** estas hungara-cigana gitaristo, komponisto, grava muzikisto de la cigana ĵazo.

Ferenc Snétberger  naskiĝis la 6-an de februaro 1957 en Salgótarján.

Biografio
---------

Ferenc Snétberger apartenas al la cigana minoritato en Hungario, li frue lernis muzikon en la familio. En 1987 li aliĝis al triopo "Trio Stendhal", kiu portis tutlandan konatecon. Li multe muzikadis kun László Dés eĉ en Eŭropo, Japanio, Barato, Usono. Li faris komunajn koncertojn ekzemple kun David Friedman, Bobby McFerrin. Ekde 1988 li vivas en Berlino. En 1995 li komponis muzikaĵon memore al holokaŭsto. Li havas edzinon, kiu naskis filon. Li ricevis premion Kossuth en 2014, ekde 2004 ankaŭ aliaj premiojn.

Elektitaj muzikalbumoj
----------------------

* 4 albumoj kun Trio Stendhal inter 1991-2003
* 7 individuaj albumoj inter 1991-2007

Fontoj
------

* hompaĝo
* hungarlingva biografio kun foto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 475785
* GND: 134936027
* LCCN: n2014033163
* VIAF: 19877573
* ISNI: 0000 0000 5516 3932
* SUDOC: 252676661
* BNF: 14007361f
* MBA: 4d49a36d-76a4-48b1-b1ae-9a94bc980345
* BIBSYS: 6006059
* NKC: xx0280291
 |
La **longvosta presbito** (*Presbytis entellus*) aŭ hulmano el la ordo de primatoj kaj familio de cerkopitekedoj sin trovas en Tibeto kaj Suda Azio. Ĝi havas longajn korpon kaj membrojn, rondan kapon kaj ma1longan muzelon. Ĝi estas la plej granda el la presbitoj, ĝia korpo longas 79 centimetrojn kaj la vosto unu metron. Ĝia korpo estas grizbruna, kaj ĝiaj vizaĝo, manplatoj kaj piedradikoj estas nigraj.

La presbitoj vivas sur altaj branĉoj en densaj arbaroj. Tage ili ĉefe agas surtere, proksime al arbaroj, por ke ili povu facile fuĝi en ilin en kazo de danĝero. La longvostaj presbitoj en Himalaja montaro ĉiam vivas en pinglofoliaj arbaroj kaj fotiniaroj (*Photinia serrulata*). Somere ili transloĝiĝas al lokoj 4 000 metrojn super la marnivelo. Ordinare kelkaj, eĉ dekoj agas kune sub la gvido de plenkreska virpresbito. Kiam leviĝas la suno, ili komencas serĉi nutraĵojn. Ili manĝas eefe foliojn, ĝermojn, florojn kaj diversajn fruktojn. Tagmeze ili ripozas multe da tempo kaj posttagmeze daŭrigas sian serĉadon de nutraĵoj. Vespere ili revenas sur arbojn por dormi. En Hindio la longvostaj presbitoj estas rigardataj kiel sanktuloj. Ili vagas libere inter arbaroj kaj vilaĝoj, foje ili eĉ promenas en urboj kaj saltas sur tegmentoj de loĝdomoj. En tiu lando la presbitoj estas protektataj kaj respektataj. Estas permesite al ili laŭvole pluki fruktojn en fruktoĝardenoj kaj eĉ preni manĝaĵojn de sur manĝtabloj. En tempoj religiuloj ofte donas al ili manĝajojn.

La longvostaj presbitoj povas generi tutjare. La nove naskitaj idoj kaj la presbitinoj estas bone prizorgataj de virpresbitoj, kaj la presbitinoj ĉiam montras pli da amo al siaj idoj ol la virpresbitoj. La presbitino maturiĝas en sia aĝo de 3 jaroj kaj la virpresbito en sia aĝo de 4 jaroj. La menstrua ciklo estas 30-taga, la menstruo daŭras 2-3 tagojn. La oestra ciklo estas 5-7-taga. La presbitino ĉiufoje naskas unu idon kaj la gravedeco daŭras 168 tagojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Nigra presbito
* Griza presbito

Eksteraj ligiloj
----------------

* germane Arkivigite je 2005-09-10 per la retarkivo Wayback Machine