recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Christian SCHAD** (naskiĝinta je la 21-a de aŭgusto, 1894 en Miesbach, Supra Bavario - mortinta je la 25-a de februaro, 1982) estis germana pentristo kuniĝinta kun la movado de Nova Objektiveco.

Vivo
----

Schad studis ĉe la arta akademio en Munkeno. En 1915, por eviti servon en la Unua Mondmilito, li fuĝis al Svislando, kie li partoprenis la movadon Dadan. Komence en 1918, Schad evoluigis sian propran version de la Fotogramo (kiun li nomis "Schadografoj") kie kontura bildo estas evoluigita en lum-sentivaj pladoj. En 1920, li pasis jaron en Romo kaj Napolo. Dum tiu periodo li evoluigis proksiman amikecon kun la la verkisto kaj dadaisto Walter Serner. En 1925, li elmigris al Vieno. Liaj pentraĵoj tiuepokaj estas proksime kunigita kun la movado de Nova Objektiveco. Dum la malfruaj 1920-aj jaroj, li reiris al Berlino kaj setlis tie. Kvankam multe da homoj pensas, ke li estis terurita per la Nazioj, lia arto ne estis kondamnita per la sama maniero kiel la cetero de la movado de Nova Objektiveco de Otto Dix, George Grosz, kaj Max Beckmann.

Verko
-----

Lia verko estas konata pro ĝia figuro de la kafeja kulturo de Weimar en la 1920-aj jaroj. Ĝi enhavas honestan figuron de sekseco kaj laŭaspektan liberalecon, sed ĝiaj formoj havas malvarman, akran karakteron, evidente ankoraŭ influitaj per la milito.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Christian Schad en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Literaturo de kaj pri Christian Schad en la katalogo de la Germana Nacia Biblioteko Arkivigite je 2007-03-12 per la retarkivo Wayback Machine (en la germana)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 162998
* GND: 118606077
* LCCN: n80119447
* VIAF: 20473231
* ISNI: 0000 0000 8099 9475
* LIBRIS: 227212
* SUDOC: 066870488
* BNF: 135557358
* ULAN: 500030368
* BIBSYS: 5091830
* RKD: 70062
* BNE: XX823427
 |
**CAO Xueqin** [caŭ ŝuejĉin] (naskiĝis 1715 aŭ 1724?, mortis 1763?) estis ĉina verkisto, deveninta el riĉa familio parenca kun la imperiestro, sed poste pro malfavoro persekutata kaj ekonomie detruita. La verkisto, inspirita de siaj knabaj travivaĵoj en palaco dum feliĉaj jaroj de la imperiestra favoro, verkis romanon *Ruĝdoma sonĝo*, kiu estas konsiderata ĉefverko de la ĉina literaturo. Temas pri travivaĵoj de knabo inter liaj 13-a kaj 18-a jaroj en granda palaco plena de ĉambroj, parencoj kaj servistoj (entute ĉirkaŭ 400 personoj), pri liaj ĉiutagaj aventuretoj kun servistinoj kaj parencinoj, pri liaj severaj patro kaj avino, pri lernejo, kaj tiel plu. La verko donas bildon de ĉina vivo kaj kulturo kaj impresas tiel forte, kvazaŭ la leganto ankaŭ estus loĝanto en la palaco. La libro estas ankaŭ alegorio de ĉina Budhismo.

La verkisto sukcesis krei 80 ĉapitrojn, la lastajn 40 ĉapitrojn finverkis alia verkisto, kvankam estas multe da polemiko pri la identeco de la fininto. Tamen la tuto estas konsiderata kiel verko de CAO Xueqin. La romano aperis prese post la morto de la aŭtoro.

La verko estis tradukita en Esperanton de Xie Yuming kaj eldonita de Ĉina Esperanto-Eldonejo en Pekino en la jaroj 1995-1997.

Vidu ankaŭ
----------

* Ĉinlingva literaturo

* Cao Xueqin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Cao Xueqin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 11585
* GND: 118642995
* LCCN: n79054025
* VIAF: 95281577
* ISNI: 0000 0001 2144 2244
* LIBRIS: 182733
* SUDOC: 026765608
* BNF: 11895057q
* ULAN: 500338084
* NLA: 36730570
* NDL: 00316524
* BIBSYS: 90523187&feltselect=bs.autid 1533887398707, 90523187
* NKC: ola2002158960
* ICCU: SBLV168206
* BNE: XX1305676
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Alonso Fernández de Avellaneda** estas la plumnomo de la nekonata aŭtoro de plagiatita versio de la verko Don Kiĥoto, kiu estis publikita en Taragono en la jaro 1614, kun la titolo *Dua libro de Don Kiĥoto el Manĉo*). Ankoraŭ lia vera identeco estas nesciata.

Post la publikigo de la unua parto de la verko de Miguel de Cervantes en 1605, kiu ĝuis nekontesteblan popolan sukceson, ekzistis diversaj provoj plagiati ĝin, fare de nekonataj aŭtoroj.
En 1614 aperas en Taragono la plej longa kaj grava, sub la nomo de Alonso Fernández de Avellaneda.

Ĝi spronis la publikigon dum la sekva jaro de la dua parto verkita de Cervantes, kiu eĉ mencias la plagiaton.

Ekzistas tre diversaj hipotezoj pri la aŭtoro. Unu el la plej citataj estas la nomo de Jerónimo de Pasamonte, soldato kaj verkisto, granda amiko de Lope de Vega. Tiu ĉi lasta, kiu estis konata malamiko kaj rivalo de Cervantes, estis mem foje akuzita de la redaktado se ne de la tuta verko, almenaŭ de la prologo. Alia citato estas iu pastro de Avellaneda.

La verko estas ankoraŭ foje eldonata, kvankam estas agnoskata la malpli granda kvalito kompare kun la origina verko.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Alonso Fernández de Avellaneda en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Do We Really Need to Read Avellaneda?


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 46321
* GND: 118683357
* LCCN: n81013530
* VIAF: 77109993
* ISNI: 0000 0001 2314 5569
* SUDOC: 028978501
* BNF: 12070173c
* NDL: 00796421
* BIBSYS: 90350781
* NKC: pna2009525951
* ICCU: CFIV007739
* BNE: XX863968
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Carl Lindqvist** (Karl Oskar Wilhelm Lindqvist) estis pastro kaj verkisto en la dana kaj en Esperanto.

Li naskiĝis la 20-an de novembro 1901 en la provinco Blekinge en Svedio, sed kiel plenkreskulo vivis en Danio. La 7-an de majo 1929 li edziĝis al Martha Mürer, naskiĝinta la 12-an de decembro 1903 en Lund, Svedio. Li estis pastro en diversaj lokoj, kaj paroĥestro en Sebber-Store Ajstrup (ĉe Sebbersund, Norda Jutlando) de 1929 ĝis 1931, en Fuglse-Krønge (ĉe Holeby, insulo Lolland), de 1931 ĝis 1937, kaj fine en Sakskøbing (saminsule) ekde 1937.

Dummilite li aktivis en kontraŭnazia organizaĵo. Ekde 1941 li prezidis la sekcion de *Dansk Ungdomssamvirke* (kiu poste iĝis *Dansk Ungdoms Fællesråd*) en Maribo.

En la dana li verkis infanrakontojn kaj novelojn. En 1945 li aperigis la librojn *Bildobiblio kun versoj* kaj *La gajaj tagoj de Regensen* (la plej malnova studenta loĝejo en Kopenhago).

Esperanton li lernis en 1936. En 1948 aperis lia krimromano *Ferio kun la morto*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Carl Lindqvist en la retpaĝaro Originala Literaturo Esperanta
* *Ferio kun la morto*[*rompita ligilo*] (HTML)
* *Ferio kun la morto* (PDF)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 402474
* GND: 1129961192
* VIAF: 4858149235100676690001
 |
**Carl RITTER** (naskiĝis la 7-an de aŭgusto 1779 en Quedlinburg, mortis la 28-an de septembro 1859 en Berlino) estis germana geografo, fondinto de la scienca geografio.

Vivo
----

Edukite ĉe la Salzmann-lernejo (Schnepfenthal) li okupiĝis en Halle (Saale), ekz. sub la gvidado de Niemeyer, pri pedagogiaj studoj. En 1798 li iĝis privata instruisto ĉe la bankisto Bethmann-Hollweg en Frankfurto ĉe Majno. De tie li vojaĝis plurfoje tra Svislando, Savojo, Franclando kaj Italujo. Inter 1814-19 li estis en Göttingen por utiligi tesorojn bibliotekajn por propraj studoj. En 1819 li fariĝis profesoro pri historio ĉe la frankfurta gimnazio, sed jam en 1820 li vokitis kiel eksterordinara profesoro al la Humboldt-Universitato en Berlino. Samloke li baldaŭ iĝis ankaŭ instruisto ĉe la soldata lernejo kaj akademia membro kaj instruisto ĉe la reĝa kadeta lernejo. Li ankaŭ tre engaĝiĝis pri la fondo kaj evoluigo de la Berlina Societo pri geografio.

Graveco kaj verkoj
------------------

Portreto fare de Friedrich Georg Weitsch.
Kiel la mallonge antaŭ li mortinta Alexander von Humboldt iĝis Ritter fondanto de la .n. komparanta geografio. Lia nefinita ĉefa verko: »Die Erdkunde im Verhältnis zur Natur und zur Geschichte des Menschen« (Berlin 1817–18, 2 vol.), kiun li mem prilaboris por la 2-a eldono, tiel ke la 1-a volumo (2-a eldono, Berlin 1822) traktas Afrikon kiel tuton neseparitan, dume la naŭ sekvantaj tomoj en 19 partoj (1832–59) dediĉatas al la priskribo de Azio.

Ekster tio li skribis: »Europa, ein geographisch-historisch-statistisches Gemälde« (Frankfurt 1804–07, 2 vol.); »Die Vorhalle europäischer Völkergeschichte vor Herodot« (Berlin 1820). Li kolektis siajn artikolojn el la serio "Schriften der Akademie" pri geografaĵoj ĉe »Einleitung zur allgemeinen vergleichenden Geographie und Abhandlungen zur Begründung einer mehr wissenschaftlichen Behandlung der Erdkunde« (Berin 1852). Por klarigi la verkon »Erdkunde« li eldonis kune kun Etzel (postaj pritraktoj far Grimm, Mahlmann, Kiepert) la verkon »Atlas«. Liaj prelegoj eldonitis post la morto sub la titoloj: »Geschichte der Erdkunde und der Entdeckungen« (Berlin 1861), »Allgemeine Erdkunde« (1862) kaj »Europa« (1863) kaj far Daniel liaj leteraj interŝanĝoj kun la minerologo Hausmann von Wappäus (Leipzig 1879).

Por honori lin estiĝis la fondaĵoj "Karl Ritter-Stiftungen" en Berlino kaj Lepsiko. Lia naskiĝurbo starigis por li en 1864 monumenotn.

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 17. Leipzig 1909, p. 15-16, kio legeblas tie ĉi interrete.

* Kategorio Carl Ritter en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 568967
* GND: 11860130X
* LCCN: n50054869
* VIAF: 56673426
* ISNI: 0000 0001 2134 1849
* LIBRIS: 300445
* SUDOC: 031759149
* BNF: 12291463w
* NLA: 36520902
* NKC: ola2004254065
* ICCU: MILV022189
* BNE: XX1398798
 |
**Adolf Joseph LANZ**, konata ankaŭ sub la nomo **Jörg Lanz von Liebenfels** [*mankas fonto*](n. 19-a de julio 1874 en Vieno; m. 22-a de aprilo 1954 en Vieno) estis rasideologo komence de la 20-a jarcento kaj baza ideologo de la naziaj instruoj.

Li iam estis monaĥo en Heiligenkreuz kaj lia monaĥa nomo estis Georgo (Jörg, laŭ germana formo)

La plej gravaj eldonaj aktivadoj de Lanz estis lia verko *Theozoologie* («Di-zoologio»), en kiu li priskribas, ke la dioj kaj idoloj de la antikvaj homoj estis duonbestoj aŭ duonhomoj, kiujn la homoj kreis por seksumi kun ili, kaj ke Jesuo estis arja saĝulo, kiu kontraŭbatalis tiun ĉi sodomion. Krome li propagandas en tiu ĉi verko la rasan purigan bredadon (*Rassenreinzucht*) kiel la vojon al la saviĝo de la homaro, kiu tiel povas reatingi la paradizon, el kiu ĝi estis elpelita pro la miksado de la rasoj: de la di-similaj blonduloj, arjuloj kun la demonsimilaj nigruloj.

Krome Lanz eldonis revuon *Ostara*, en kiu li pli propagandis sian instruon. 

Kvankam liaj teorioj aspektas strangaj, la pensado de Lanz gravas pro lia influo super la nazioj: En sia libro *"Mein Kampf"* Adolf Hitler priskribas, kiel li kontaktiĝas al "Ostara". Kaj fakte oni en la posta reala politiko de la nazia Germanujo vidas multajn paralelaĵojn al la pli fruaj postuloj en la verkoj de Lanz. Laŭdire, Lanz ankaŭ proponis la svastikon kiel simbolo de arjoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Adolf Lanz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 
* Arkivigite je 2006-02-18 per la retarkivo Wayback Machine

Vidu ankaŭ
----------

* Naziismo
* Rasismo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 12678
* GND: 118569635
* LCCN: n85163914
* VIAF: 22933605
* ISNI: 0000 0003 6851 4369, 0000 0000 8364 4741
* SUDOC: 033041997
* BNF: 12394874j
* NLA: 35972032
* NKC: jn20000701006
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Ciro (apartigilo) |

**Ciro la Juna** (en malnovgreka lingvo: Κῦρος [*Kiros*]; en malnovpersa lingvo *Kuraĉ*; 424 a.K - 401 a. K.) estis persa princo de la aĥemenida dinastio, satrapo kaj generalo. 

Li estis filo de Dario la 2-a de Persio kaj lia duonfratino Parisatido. Frato de la reĝo Artakserkso la 2-a kaj aspiranto al la persa trono.

En 408 a. K. post la venkoj de Alkibiado, Dario la 2-a decidis daŭrigi la militon kontraŭ Ateno kaj plu kaj pli subteni la spartanojn. Li sendis Ciron la Junan al Malgranda Azio, kiel satrapo de Lidio, Frigio kaj Kapadokio, kaj komandanto de la persaj trupoj. Tie, Ciro konis la spartan generalon Lizandro, en kiu li vidis homon kiu povus lin helpi en siaj deziroj iĝi reĝo, samkiel Lizandro volis iĝi absoluta reganto de Grekio, kun la helpo de la persa princo.

Pli malfrue, Dario malsaniĝis kaj vokis sian filon al la mortkuŝejo; Ciro lasis monon al Lizandro kaj iris al Suzo. Plutarko skribis ke, Parisatido, la patrino de Ciro, lin favorigis kaj deziris ke li atingu la tronon, sed malgraŭ tio la plej aĝa filo, Arsiko kiu estis proklamita reĝo, ŝanĝinte poste sian nomon al Artakserkso. Ciro restis kiel satrapo de Lidio, kaj komandanto de la ĉemaraj provincoj."

Iom post la morto de Dario, kaj surtroniĝo de Artaksekso la 2-a en 404 a. K. Tisaferno, alia satrapo, denuncis komploton de Ciro por murdi sian fraton, kaj Ciro estis kaptita, sed per perado de Parisatido li estis pardonita kaj restarigita en la satrapio. Laŭ Plutarko, "lia rankoro pro tiu ĉi arestado, igis lin pli avida pri la reĝlando ol antaŭe."

En la jaro 401 a. K. Ciro ribelis kontraŭ sia frato kaj direktis kontraŭ lin sian propran armeon kaj kontingenton de dungosoldatoj de la Antikva Grekio (la Dek Mil). La disputo solviĝis en la Batalo de Kunaksa, en kiu la trupoj de Ciro (12.500 grekoj kaj 50.000 barbaroj) konfrontiĝis kontraŭ la armeo de la reĝo, kiu konsistis el 200.000 viroj. Ciro perdis sian vivon en tiu ĉi batalo pro sago kiu atingis lin.

La historio de Ciro kaj la retroiro de la grekoj estas rakontita de Ksenofono en sia *Kroniko*. Alia rakonto, eble de Sofeneto de Stinfalo, estis uzata de Eforo de Kimo. 

Ksenofono difinis Ciron la Junan kiel «la plej taŭgan por regi kaj la plej indan por regi el inter la persoj kiuj sukcedis Ciron la Maljunan» kaj aldonis «mi juĝas ke neniu estis tiel amata de personoj nek inter la grekoj nek inter la barbaroj».

Referencoj
----------

1. ↑  "Ciro" laŭ PIV kaj laŭ la Biblio tradukita de Zamenhof,  : "tiele diras la Eternulo pri sia sanktoleito Ciro X"
2. ↑  Jenofonte. Tr. H. G. Dakyns. *Anabasis* I.I. Project Gutenberg.
3. ↑  Plutarco. Ed. by A.H. Clough. "Lysander," *Plutarch's Lives*. 1996. Project Gutenberg
4. 1 2  Plutarch. Ed. by A.H. Clough. "Artaxerxes," *Plutarch's Lives*. 1996. Project Gutenberg

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 534914
* GND: 118872834
* LCCN: n80051714
* VIAF: 578145857066422921753, 1858159474219827662001 33294704, 578145857066422921753, 1858159474219827662001
* ISNI: 0000 0000 9853 1635
* LIBRIS: 262864
* SUDOC: 071044744
* NKC: jn20021017001
* BNE: XX4908368
 |
**Alwyn HAMILTON** (naskiĝis en 1988 en Toronto) estas franca verkisto.

Ŝi verkis romanon por junaj plenkreskuloj: *Rebel of the Sands[en]*. Ŝi naskiĝis en Toronto kaj loĝis en Eŭropo kaj Kanado kiam liaj gepatroj decidis vivi en villas Fondet en Beaune (Francio). Ŝi lernis en Beaune ("école maternelle Jeanne d'Arc", "école des Remparts", "école Saint Coeur" kaj "lycée Clos Maire"). Post abituro en Francio ŝi studis arthistorion en Londono kaj en King's College (Kembriĝo (Britio)). Poste ŝi revenis al Francio kaj eĉ iĝis franca civitanino. Ŝi laboris ĉe *Athenaeum de la vigne et du vin* en Beaune kaj por Christie's pri vendado de vinoj de Hospices de Beaune. Finfine ŝi decidis nur verki. Ŝi verkas en la angla lingvo, kaj estis tradukita al almenaŭ 10 lingvoj (franca, hebrea, portugala, bulgara ...).

Verkoj
------

* Rebel of the Sands[en], 2016, unua parto de trilogio. La dua kaj tria aperos en 2017 (informo en "Son roman jeunesse est déjà publié dans dix pays" en la ĵurnalo Le Bien Public, artikolo de Thibault Simonnet, la 22an de decembro 2016).

Referencoj
----------


* Kategorio Alwyn Hamilton en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 579931
* GND: 1103701010
* LCCN: n2015060152
* VIAF: 127144647662004536742
* ISNI: 0000 0004 6028 2425
* BNF: 17126420w
* NKC: xx0213420
 |
**Carlo Porta** [karlo porta] (naskiĝis la 15-an de junio 1775 en Milano; mortis la 5-an de januaro 1821 en Milano) estis itala poeto.

Lia poezio estas satiro kaj al delarto pri lia samtempa socio, precipe pri la nobelaro trofiera kaj alkroĉita al privilegioj kaj pri la profitema klerikaro (kvankam li lernis en Seminario, aŭ eble ĝuste pro tio, Porta estis akre kontraŭklerikala).

Se li estus verkinta en la itala normlingvo, aŭ en dialekto pli komprenebla aŭ pli disvastiĝinta (la venecia de Goldoni, la roma de Belli, la napola de Di Giacomo, la sicilia de Camilleri), Carlo Porta estus tre pli famkonata, sed lia missorto estis, ke li verkis en la milana dialekto; kaj Stendhal, kiu konis lin kaj laŭdadis liajn versojn, bedaŭris ke neniu komprenas ilin je dek mejloj de Milano.

En Esperanto aperis
-------------------

* *La preghiera/ La preĝo,* poemo. Tradukis Gaudenzio Pisoni. En: *Itala antologio,* paĝoj 310–314 – cetere jam aperinta en "Literatura Foiro" 40/1976).
* *La nomina del cappellan/ La elekto de la kapelpastro*, trad. Gaudenzio Pisoni, en "Literatura Foiro" 40/1976.

* Kategorio Carlo Porta en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 201694
* GND: 118792911
* LCCN: n50022854
* VIAF: 64803671
* ISNI: 0000 0001 0909 8348
* LIBRIS: 269597
* SUDOC: 030816556
* BNF: 12215575g
* NLA: 35796304
* ICCU: CFIV087344
 |
**Adolf SCHAUBACH** (naskiĝinta la 30-an de januaro 1800 en Meiningen, mortinta samloke la 28-an de novembro 1850) estis germana pedagogo kaj esploristoj de la Alpoj.

Vivo
----

Li studis en Göttingen ekde 1819 kaj en Jena ekde 1821 teologion, filozofion, geografion, matematikon, historion kaj arthistorion. En 1824 li faris pionirajn piedvojaĝojn tra la aŭstriaj alpaj regionoj, Dalmatio kaj Bavario.Schaubach deĵoris kiel instruisto ĉe la Urba lernejo. En 1832 li verkis geografian verkon pri la Duklando Saksio-Meiningen. En 1835 li iĝis lernejestro. Li famiĝis pro la lucida prezentado de topografiaĵoj kaj pro koloraj rakontoj pri naturaj fenomenoj.

Lia plej grava kaj fundamenta verko estis »Die deutschen Alpen« (Jena 1845–47, 5 vol.; parte eldonitis ĝi ankaŭ sub la titolo »Handbuch für Reisende«, 2-a eldono 1865–71). En tiu verko li priskribis travivaĵojn de 20 jaroj da dumvojaĝaj studoj. Tiu ĉi verko senteble kontribuis al la turisma kaj alpinisma pretigo de la alpoj. En 1878 nomitis por li kabano nome "Schaubachhütte" ĉe la Ortler-monto, kiu en 1919 alinomitis "Rifugio Città di Milano".

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 17. Leipzig 1909, p. 706, kio legeblas tie ĉi interrete.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Adolf Schaubach en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biografio ĉe NDB


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 576693
* GND: 12195143X
* VIAF: 37787565
* ISNI: 0000 0000 8117 2816
* SUDOC: 147225892
 |
**Amalia Katharina de Waldeck-Eisenberg,** pro edziĝo **grafino de Erbach-Erbach** (naskiĝis la 8-an de aŭgusto 1640, mortis la 4-an de januaro 1697), grafino, estis germana poeto kaj komponisto.

Ŝi naskiĝis en Arolsen al grafo Philipp Theodor von Waldeck-Eisenberg kaj la grafino Marie Magdalene de Nassau-Siegen. En 1664, ŝi geedziĝis Georgon Louis la 1-a, grafo de Erbach-Erbach, la filo de Georgo Albert la 1-a, grafo de Erbach-Schönberg. Ŝi eldonis nombron de pietismaj poemoj kaj kantoj en Hildburghausen en 1692. Ili estis signifitaj por privata familia sindediĉo. Estis 67 poemoj, kelkaj de kiu havis simplajn melodiojn kaj ciferigon.

Fono
----

La muzikaj agadoj de virinoj kiel komponistinoj kaj interpretistoj laŭlonge de la historio vekas grandan intereson de esploristoj. Sed ili rimarkas la gravajn obstaklojn trovitajn en sia laboro rilate specife al malfacilaĵoj, kiujn virinoj havis dum jarcentoj pro ilia ekskludo el la publika vivo kiel profesiaj muzikistinoj. Tio reliefiĝas en la koncerna malabundo de virinoj en la historia katalogo de konsekritaj muzikistoj.

La tiamaj literaturaj tekstoj reliefigas la gravan socian lokon, kiun ludis muziko, kaj la rolon de virinoj rilate al ĝi. En supraj sociaj tavoloj, muziko kaj danco estis parto de la virina edukado, ĉar virino devis produkti muzikon por oferti belecon per aŭdado same kiel vido. Do muziko fariĝis preteksto por la publika montrado de iliaj kvalitoj.

Tamen estis virinoj, kiuj sukcesis atingi muzikan profesion al la servo de aristokrataj nobelaj ĉambroj, en la korusaj teatraj spektakloj de la urboj, aŭ en konventoj.

Ĉi tiuj ekzemploj ampleksas virinojn en tre malsamaj situacioj rilate al sia individua eniro en la historion de la muziko. Malmulte el ili postlasis publikigitajn verkojn, de aliaj troviĝis nur manuskriptoj. Hodiaŭ oni povas aŭskulti iliajn verkojn produktitajn de orkestroj, korusaj ensembloj aŭ esploraj grupoj dediĉitaj al protektado de forgesitaj valoraĵoj.

Tamen el multaj muzikistinoj kiuj estis famaj kaj agnoskataj dum sia vivo, restis nur iliaj nomoj aŭ aktivaĵoj en precizaj situacioj. Iuj el ili neniam sukcesis publikigi siajn verkojn, aliaj ne trovis la sufiĉan konsideron de siaj posteuloj, kaj iliaj produktaĵoj perdiĝis. La ceteraj restis nekonataj, anonimaj.

Fonto de tiu teksto estas artikolo numero 71 en la artikolserio *Virinoj en muziko* en la Esperanta Retradio, verkita de Sonia Risso el Urugvajo.

Vidu ankaŭ
----------

* Esther Elizabeth Velkiers
* Leonora Baroni
* Cornelia Calegari
* Michielina della Pietà
* Marie-Anne-Catherine Quinault
* Sinjorino Philarmonica

Por plua legado
---------------

* Walter Blankenburg. "Amalia Catharina", *Boska Muziko Enreta*, ed. L. Macy (alirita la 5an de marto, 2006), grovemusic.Com (abona aliro).

Referencoj
----------

1. ↑  Blankenburg

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 769803
* GND: 122950917
* VIAF: 18118552
* ISNI: 0000 0000 2249 3919
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Galeno (apartigilo) |

**Clemens August von GALEN** (\* la 16-an de marto 1878 en Dinklage, Oldenburgio sub la nomo *grafo Clemens Augustinus Joseph Emmanuel Pius Antonius Hubertus Marie von Galen*; † la 22-an de marto 1946 en Monastero, Vestfalio) estis germana katolika episkopo kaj kardinalo, kiu kadre de sia funkcio en tiutempe tre forte katolike dominita regiono de Germanio (la diocezo Monastero, kiu inkluzivas la Monasteran Landon kaj la distriktojn Cloppenburg, Vechta kaj Emsland de la nuna federacia lando Malsupra Saksio) kadre de sia funkcio malferme opoziciis al la nazia reĝimo, kiu regis en Germanio inter la jaroj 1933 kaj 1945. La 9-an de oktobro 2005 la katolika eklezio deklaris lin beatulo.

monaheĵo burgo Dinklage
Li naskiĝis kiel 11-a el 13 infanoj de malnova vestfalia nobela familio en Dinklage, Oldenburgio (nordokcidenta Germanio). La patro estis katolike konservativa ano de la nacia parlamento de la Germana Regno. Ekde la jaro 1899 li estas studento, du jarojn pli poste li iĝas jezuito kaj ekde 1906 li estas katolika kaplano, ekde 1919 katolika pastro en Berlino. Dum 1933 li iĝas episkopo de la diocezo Monastero en okcidenta Germanio: dum la tempo de Nazia Germanio aparte konatiĝis liaj flamaj predikoj kontraŭ la sistemaj naziaj murdoj de mensaj handikapitoj kaj psikaj malsanuloj ("eŭtanazio"). Aŭskultantoj en la katedralo de Monastero stenografie notis la tekstojn de la predikoj, tajpile multobligis la tekstojn kaj samizdate diskonatigis ilin tra kontraŭnaziaj kristanaj grupoj en la tuta Germanio. La nazioj kompreneble sciis pri la malferma opozicio al la naziisma reĝimo ekde unuaj kontraŭnaziaj tekstoj de la jro 1934, poziciigis partianojn en la katedralo por timigi la episkopon kaj la aŭskultantaron, sed ne kuraĝis enkarcerigi la ege konatan kaj popularan eklezian funkciulon. Dum februaro 1946 la katolika papo Pio la 12-a nomumis la episkopon kardinalo, aparte honoriganta lian malferman reziston al la diktaturo, sed jam monaton post tiu honorigo von Galen mortis.

Vidu ankaŭ
----------

* la artikolon pri la nazia eŭtanazia kampanjo "Aranĝo T4"
* Christoph Bernhard von Galen (1606 - 1678): Princepiskopo de Monastero, lia parenco

Eksteraj ligiloj
----------------

* anglalingva traduko de parolado de Kardinalo Clemens August von Galen kontraŭ la nazia Eŭtanazio

  

* Clemens August von Galen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Clemens August von Galen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 244315
* GND: 118537210
* LCCN: n86819157
* VIAF: 92406147
* ISNI: 0000 0001 2143 6194
* SUDOC: 052633713
* BNF: 135704407
* NLA: 49788618
* NKC: jn20040223031
* ICCU: CFIV060980
* BNE: XX4805732
 |
**Adolfo la 1-a Grafo de Mark** (naskiĝinta antaŭ 1182; mortinta la 28-an de junio 1249), ĝis 1226 nomata ankaŭ Adolfo la 1-a Grafo de Altena-Mark, estis la filo de Frederiko de Berg-Altena kaj de Alveradisa de Krieckenbeck (naskiĝinta proksimume 1155; mortinta post 1220, dokumente menciita inter 1173 kaj 1220), filino de Grafo Rejnero de Krieckenbeck-Millendonk (naskiĝinta proksimume 1110; mortinta post 1164, dokumente menciita en 1164, filo de Henriko de Krieckenbeck).

Adolfo apartenis al la Grafoj de Berg kaj Altena kaj estis fondinto de nova nobelodinastio, la grafoj de Mark. Li unuigis ekde 1226 la bienoj de la grafoj de Berg-Altena, kiuj post la heredodispartigo de Altena ekde 1180 troviĝis en la posedo de pluraj flanklinioj de ĉi tiu gento, en unu mano kaj formis el ili la Graflandon Mark kun la ĉefurbo Hamm, kiun li estis fondinta. Krom tio Adolfo de Mark ankaŭ estis Grafo de Krickenbeck (ĝis 1243) kaj vokto de Monaĥejo Cappenberg kaj de Monaĥejo Werden.

Referencoj
----------

1. ↑  Genealogiaj tabuloj (Kleve) Arkivigite je 2012-02-06 per la retarkivo Wayback Machine.
2. ↑  Genealogio mezepoka

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 567565
* GND: 13736248X
* VIAF: 220989547
 |
**Ali Ahmad Said Esber** (arabe أحمد سعيد, ʿAlī Aḥmad Saʿīd Esber, artista nomo: **Adonis**; naskiĝis la 1-an de januaro 1930 en Qassabin apud Latakio) estas grava siria verkisto.

Vivo
----

La filo de agrikulturisto kaj imamo ricevis eksterlerneje tradician islaman edukon. Feliĉe li povis ekfrekventi lernejon francan en Tartus en 1944. Inter 1947-49 li estis gimnaziano en Latakio.

En gazetoj aperis ekde 1947 poemojn sub la pseŭdonimo "Adonis". En 1950 li ekstudentis pri filozofio. Adonis engaĝiĝis por la Populara Partio de Sirio (PPS). La unua memstara publikiĝo estis en 1950: *Dalila*. En 1954 li finstudis antaŭ soldati inter 1954-56: tiam li estis ne tute unu jaron en malliberejo pro politikaj agadoj. En 1956 li edziĝis al Halida Salih, kiu ĉiam science akompanis lian verkistan agadon. En 1956 Adonis iris al Bejruto deĵoronte kiel instruisto kaj ĵurnalisto. Samjare li aliĝis al la rondoj de la de Yusuf al-Hal fondita literaturgazeto "Si‘r" (=poemfarado; unua numero: printempo de 1957).

En 1960/61 Adonis estis, danke al stipendio de la franca registaro, en Parizo. En 1961 sukcesis lia verkista establiĝo difinita per la antologio poezia *’Agani Mihyar ad-dimasqi* (=kantoj de la damaskano Mihyâr). En 1962 Adonis iĝis libana ŝtatano. Post intertempa malapero de la menciita literaturfakgazeto (ĝis 1967) Adonis fondis en 1968 la periodaĵon "Mawaqif" (=vidpunktoj). En 1971 li restadis plurajn semajnojn en Usono. En 1973 li doktoriĝis ĉe la bejruta Universitato de Sankta Jozefo. Tuj poste li iĝis docento kaj ĉe la ŝtata universitato kaj ĉe la privata jozefa.

Malgraŭ eksplodinta interna milito en 1975 Adonis restis en Bejruto ĝis 1986. En 1980/81 li instruis ĉe "Université Censier Paris III" kaj prelegis en 1984 kvarfoje pri araba poetiko ĉe "Collège de France". En 1986 li eksetlis en la franca ĉefurbo. Li laboras kiel kultura konsilisto de UNESCO. Inter 1990-93 li instruis ankaŭ en Ĝenevo altlerneje.

Vidu ankaŭ
----------

* Abu Nuŭas

Eksteraj ligiloj
----------------

* Adonis (verkisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Adonis (verkisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Kritiko post aljuĝo de la germana Remarque-pacpremio al Adonis


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 569534
* GND: 118966332
* LCCN: n79089918
* VIAF: 27059798
* ISNI: 0000 0001 2095 7836
* LIBRIS: 31869
* SUDOC: 026678020
* BNF: 11888124j
* MBA: 334ca3f4-ef57-49d8-b2e8-226ed352bc99
* NLA: 36563732
* BIBSYS: 90543773
* NKC: jo20000080448
* ICCU: VEAV019470
* BNE: XX835649
 |
La aŭstra poetino **Catharina Regina VON GREIFFENBERG** [katarina regina fon GRAJfenbeg] naskiĝis je la 7-a de septembro 1633 en la kastelo Seyssenegg (Malsupra Aŭstrio) kaj mortis je la 8-a aŭ 10-a de aprilo 1694 en Nurenbergo (Bavario). Ŝi estas reprezentantino de la Baroko.

Ŝia familio apartenis la la protestantisma nobelaro de Aŭstrio. Kiam en la jaro 1641 la patro mortis, la onklo Hans Rudolph Freiherr VON GREIFFENBERG edukis la knabinon. Timante la kontraŭulojn de la reformacio kaj la turkojn, kiuj atakis Aŭstrion, la familio ekde 1663 vivis ĉefe en Nurenbergo. En la jaro 1664 la onklo edziĝis al sia nevino - malgraŭ obstakloj de la ŝtato kaj la eklezio pro la proksima parenceco inter la gefianĉoj. Kiam la edzo en 1677 mortis, Catharina Regina von Greiffenberg definitive ekloĝis en Nurenbergo.

La verkaro de Catharina Regina von Greiffenberg, konsistanta el prozo, kantoj, poemoj kaj sonetoj, respegulas la profundan relegiemon de la aŭtorino.

**Famaj verkoj:**

* Geistliche Sonette, Lieder und Gedichte (1662)
* Zw��and䣨tige Betrachtungen über Leiden und Sterben Christi (1672)
* Betrachtungen über Geburt und Jugend Jesu (1678)
* Leben, Lehre und Wunderwerke Christi (1683)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 6717
* GND: 118541978
* LCCN: n50036074
* VIAF: 27080451
* ISNI: 0000 0000 8105 3980
* LIBRIS: 366499
* SUDOC: 028467485
* BNF: 12029753j
* BIBSYS: 90945956
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Catharina Regina von Greiffenberg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Cory DOCTOROW** (17-a de julio 1971 en Toronto, Kanado —) estas kanada-brita juda verkisto de sciencfikcio, blogisto, prelegisto kaj ĵurnalisto. Li subtenas fleksebligon de kopirajtaj leĝoj kaj eĉ publikigis plurajn el siaj libroj uzante la Krean Komunaĵon-permessistemon por kelkaj verkoj, kaj fikcia kaj malfikcia. Liaj laboro ofte temas pri kontrolado en la socio teknologia kaj la rilato inter homoj kaj teknologio. Li estas laborinta por Electronic Frontier Foundation kaj kiel profesoro vizitanta en la Universitato de Suda Kalifornio.

Fikcio
------

*Down and Out in the Magic Kingdom*, la unua romano de Doctorow publikiĝis je januaro en 2003 kaj estis la unua romano publikita kiel Creative Commons-permesa verko. La permesilo rajtigis legantojn disdoni la version ciferecan se ili ne profitis mone kaj ne sur ĝi bazis novajn verkojn. La du verzioj, kaj la papera kaj la cifera, samtempe publikiĝis.

Je marto en 2003, *Down and Out in the Magic Kingdom*, republikiĝis kun nova permesilo, kiu permesas bazi novajn verkojn sur ĝi (kiel fanfikcio), sed daŭre malpermesas mone profiti. Sekveca rakonteto, nomigita *Truncat*, publikiĝis je Salon.com je aŭgusto 2003. La aliaj du romanoj de Doctorow uzas samajn permesilojn de Creative Commons, kiuj malpermesas bazi novajn verkon sur ĝi kaj pri ĝi mone profiti, sed permesas disdonadon. Ĉiuj havis kaj ciferan kaj paperan verzion publikitan samtempe.

En Esperanto aperis
-------------------

Estas Esperanta traduko de la romano *Little Brother* traduktita de Edmund Grimley Evans kun la titolo "Malgranda Gefrato". La teksto estas publikiga en retejo kiu permesas ŝanĝi la seksajn pronomojn de la teksto laŭ onia plaĉo.

En 2023 la Esperanto-Asocio de Britio lanĉas samtempe du versiojn de la esperanta traduko. La du tradukoj de Edmund Grimley Evans nomiĝas *Malgranda frato* (en klasika Esperanto) kaj *Malgranda sibo* (en tute seksneŭtrala lingvaĵo).

Elektitaj libroj
----------------

* Malgranda sibo, Esperanto-Asocio de Britio 2023 ISBN:‎ 978-0902756670
* Malgranda frato, Esperanto-Asocio de Britio 2023 ISBN:‎ 978-0902756663

Eksternaj ligiloj
-----------------

* Cory Doctorow en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Cory Doctorow en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Craphound.com — la blogo persona de Cory Doctorow (anglalingva)
* BoingBoing
* Malgranda gefrato - Esperanta traduko de la romano *Little Brother*

Referencoj
----------

1. ↑  Kial malgranda frato iĝis sibo kaj ri? - libera folio 2023-05-16

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 229729
* GND: 124155154
* LCCN: n2001024358
* VIAF: 12632978
* ISNI: 0000 0001 1459 870X
* SUDOC: 126227411
* BNF: 15664489s
* MBA: 028430c5-1a5a-41b0-8480-54c19e10122e
* NDL: 01011139
* BIBSYS: 4057634
* NKC: xx0031711
* ICCU: UBOV778594
* BNE: XX832541
 |
**Aelfthryth** (naskiĝis ĉ.945, mortis ĉ.1000) estis la dua (aŭ eble la tria) edzino de Edgaro, reĝo de Anglio, kaj estas konata pro la murdo de Eduardo la Martiro, ŝia duonfilo.

Ŝi estis la filino de anglosaksa nobelo nomata Ordgar, kaj tra sia patrino devenis de la reĝa familio de Wessex. Ordgar entombiĝis en Exeter, kaj lia filo Ordwulf fondis aŭ refondis la abatejon de Tavistock (Devon).

Alefthryth edziĝis unue al Aethelwald, nobelo de East Anglia, kiu mortis ne post 962 kaj entombiĝis en Abatejo Ramsey, Cambridgeshire. En 964 aŭ 965 ŝi edziĝis al Edgaro, reĝo de Anglio. Ŝi naskis Edmundon, kiu mortis dum sia infanaĝo, kaj poste Ethelred.

Edgaro mortis en 975. El sia unua edzino Ethelfleda li havis preskaŭ plenaĝan filon Eduardon. Ne estis klare ĉu Edgaro deziris ke Eduardo aŭ Ethelred heredu la tronon. Tamen Sankta Dunstan, ĉefepiskopo de Canterbury, kaj Oswald, ĉefepiskopo de Jorko, subtenis kaj kronis Eduardon, kontraŭ la volo de Aelfthryth.

En marto 978 Eduardo vizitis sian duonpatrinon Aelfthryth ĉe Corfe Castle. La 18-an de tiu monato li estis murdata de servantoj de Aelfthryth, kies filo Ethelred tuj iĝis reĝo. Ĉar tiu ankoraŭ junis, Aelfthryth servis kiel regento ĝis 984, kiam ŝia filo plenaĝis kaj ŝi portempe eliris de la reĝa kortego. Tamen ŝi prizorgis la infanojn de Ethelred kaj lia unua edzino Aelfgifu.

Dum ŝiaj lastaj jaroj ŝi loĝis en benediktana abatejo ĉe Whewell, Hampshire. Ŝi mortis la 17-an de novembro inter 999 kaj 1001.

* Kategorio Aelfthryth en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 280771
* VIAF: 3171162669528055500005
 |
Celia Suñol i Pla
**Celia Suñol i Pla** (naskiĝis la  5-an de majo 1899(nun 1899-05-05), mortis la 8-an de junio 1986 en Barcelono) estis hispana verkistino en kataluna lingvo.

Biografio
---------

Filino de Antonia Pla i Manent kaj de la politikisto Antonio Suñol i Pla, post jaroj de infanaĝo kaj adolesko de formado kaj stabileco, la morto de ŝiaj gepatroj markis turnopunkton en ŝia vivo. En 1921 ŝi malsaniĝis de tuberkulozo kaj iris al Svislando por kuraci sin. Tie ŝi konis Kaj Hansen, kun kiu ŝi edziniĝis en Danio en 1922. Jaron poste ili revenis kune al Katalunio, kie ili havis sian filon Antoni. En 1929, Hansen mortis. Poste Celia Suñol edziniĝis kun Joaquim Figuerola, kun kiu ŝi havis, en 1931, sian filinon Rosa. En 1932 ŝi aliĝis kiel sekretariino al la Departemento de Kulturo de la kataluna registaro. En 1945 mortis Joaquim Figuerola. Du jarojn poste, ŝi gajnis la Premion Joanot Martorell, aktuala Premio Sant Jordi, kun sia *Primera part*. En 1950 ŝi eldonis *L'home de les fires i altres contes*. En la aĝo de sesdek kvin jaroj ŝi perdis la vidon.

Celia Suñol mortis en 1986, en la aĝo de 87 jaroj.

Verkoj eldonitaj
----------------

* 1947 — *Primera part*, Barcelono, Aymà. Reeldonita de Adesiara en 2014 kun la fragmentoj cenzuritaj de la faŝismo.
* 1950 — *L'home de les fires i altres contes*, Barcelono, Unuaranga.

Premioj kaj rekonoj
-------------------

* Premio Joanet Martorell de romano en 1947 por *Primera part*.

Referencoj
----------

1. ↑  Cèlia Suñol
2. ↑  *Homenatge a Arthur Terry*.
3. ↑  «Celia Suñol i Pla».
4. ↑  «Adesiara Editorial reedita la tragedia romántica 'Primera part' de Cèlia Suñol con los fragmentos censurados por el franquismo».

* Kategorio Celia Suñol i Pla en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 557324
* GND: 1104180480
* LCCN: n2015025869
* VIAF: 304660872
* ISNI: 0000 0004 1021 2939
* SUDOC: 19137038X
* BNE: XX1428538
 |
**Cenwalh** (m. probable en 671) estis reĝo de Wessex, Anglio, de 643 al 645 kaj denove de ĉirkaŭ 648 al sia morto.

Familio kaj frua vivo
---------------------

Laŭ la anglosaksa historiisto Bede li estis filo de Cynegils kiu regis Wessex de 611 al 643. Kvankam Cynegils konvertiĝis al kristanismo en 636, ŝajne Cenwalh restis pagano. Bede diris ke li rifuzis "alcepti la misterojn de la religio".

Altroniĝo
---------

Cenwalh altroniĝis post la morto de sia patro en 643.

Ekzilo
------

Li edziĝis al fratino de Penda, reĝo de Mercia, sed disiĝis de ŝi kaj reedziĝis al Seaxburh. Sekvis milito en 645 dum kiu Penda forpelis Cenwalh de sia regno kaj portempe regis Wessex. Cenwalh fuĝis al Anna, reĝo de East Anglia, kie li fine baptiĝis. Ne certas kiom longe daŭris la ekzilo de Cenwalh, sed eble li regajnis Wessex ĉirkaŭ 648.

Regado
------

Kiam Cenwalh revenis al Wessex, la episkopo estis Agilbert, kies bazo estis Dorchester-on-Thames kaj kiu estis franko kiu ne scipovis la anglosaksan. Cenwalh dividis Wessex en du diocezojn. La baze de la dua diocezo estis Winchester kaj Cenwalh nomumis Wini episkopo.

En 658 Cenwalh venkis la britojn de Dumnonia kaj konkeris parto de Dorset kaj Somerset. Tamen ŝajne liaj rilatoj kun Dumnonia ne estis tute malamika: ekzemple Cenwalh dotis la abatejon de Sherborne, kiu situis en regiono regata de la britoj.

Estis plua militado inter Wessex kaj Mercia. Ĉirkaŭ 661 Wulfhere konkeris teritorion en Hampshire, kiun li donis al sia baptofilo Aethelwalh, reĝo de Sussex. Dum la resto de la regado de Cenwalh, Wulfhere dominis sudan Anglion.

De 665 al 668 Cenwalh kverelis kun Wini, kiu fuĝis al Wulfhere.

Cenwalh mortis, verŝajne en 674. Post lia morto lia vidvino Seaxburh mallonge regis Wessex, eble kiel regento por nekonata filo.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 290393
 |
**Aethelburg** (aŭ **Ethelburga**, mortis la 5-an de aprilo 647) estis la dua edzino de Edwin (Northumbria) kaj anglosaksa sanktulo.

Familio
-------

Ŝi estis filino de Aethelberht la 1-a, reĝo de Kent, Anglio, kaj Sankta Bertha, merovida princino, kaj fratino de Eadbald (reĝo de Kent de 616 al 640) kaj Edburga.

Reĝino de Northumbria
---------------------

Ĉirkaŭ 625 ŝi edziĝis al Edwin, reĝo de Northumbria. Edwin estis pagano kaj, laŭ la anglosaksa historiisto Bede, estis kondiĉo de la edziĝo ke Aethelburg rajtu praktiki kristanismon. Paulinus akompanis ŝin al Northumbria kaj iĝis la unua episkopo de Jorko.

La 19-an de aprilo 626 Aethelburg naskis Eanflaed. Paulinus diris al Edwin ke estis pro liaj preĝoj ke la nasko de filino (Eanflaed) en 626 bone iris. La nasko okazis samtempe ol Edwin eskapis komploton murdi lin. Paulinus persvadis Edwin konsenti al la bapto de Eanflaed (kune kun 11 aliaj anoj de la reĝa domanaro), kaj Edwin ĵuris ke, se li venkos Cwichelm, li konvertiĝos. Edwin ja venkis, kaj en 627 baptiĝis. Li fondis la katedralon de Jorko.

Idoj
----

Aethelburg kaj Edwin havis almenaŭ kvar gefilojn:

* Eanflaed
* Ethelhun
* Wuscfrea
* Sankta Edwen de Llanedwen (Anglesey)

Abatino
-------

Ĉirkaŭ 633 Edwin mortis dum batalo kontraŭ la kimroj, kaj Northumbria reiĝis plejparte pagana. Aethelburg revenis al Kent, akompanata de Paulinus. Eadbald nun regis Kent kaj donis al sia fratino romian vilaon ĉe Lyminge kie ŝi fondis abatejon por homoj. Verŝajne ĝi estis la unua monaĥejo de Kent. Tie Aethelburg mortis. Ŝi entombiĝis en Canterbury.

Sanktulo
--------

Aethelburg estis kanonizata. Ŝia festotago estas la 5-a de aprilo.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 286349
 |
**Cynewulf** (m. 786) estis reĝo de Wessex, Anglio ekde 757.

Eble helpate de Aethelbald, reĝo de Mercia, kaj kun la subteno de la konsilio de la regno, Cynewulf detronigis Sigeberht en 757 kaj iĝis reĝo de Wessex. Tiutempe Wessex estis ege sub la influo de Mercia. Tamen pli malfrue la saman jaron Aethelbald estis murdata kaj Mercia suferis pro iom da ĥaoso dum rivaloj luktis por la trono. Cynewulf profitis de tio por sendependiĝi de Mercia, kaj ĉ. 758 li kaptis Berkshire de Mercia.

Dum lia regado oftis milito kontraŭ la kimroj.

Offa, kiu fine iĝis reĝo de Mercia, ankaŭ iĝis la plej potenca reganto de Anglio. En 779 li venkis Cynewulf ĉe Bensington, kaj rekaptis Berkshire, kaj eble ankaŭ Londonon. Tamen ŝajnas ke, malgraŭ la malvenko, Wessex daŭre sendependis.

En 786, ĉirkaŭata de siaj nobeloj, ĉe Merantune, Cynewulf estis surprizata kaj mortigata de Cyneheard, frato de Sigebehrt. Ne certas kie Merantune situis: eblaj lokoj estas Merton (Londono), Marten (vilaĝeto en Wiltshire) kaj loko proksima al Winchester.

* Kategorio Cynewulf (Wessex) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 284032
 |
**Czesław KACZMAREK** (naskiĝis la 16-an de aprilo 1895 en Lisewo Małe, proksime al Sierpc, mortis la 26-an de aŭgusto 1963 en Lublin) estis pola katolika episkopo, dioceza episkopo en Kielce en la jaroj 1938–1963.

Postmilita periodo
------------------

Baldaŭ post liberiĝo, aŭtune 1945 li ligis amikajn rilatojn kun ambasadoro de Usono Arthur Bliss Lane. Tio kaŭzis ekinteresiĝon de la Ministerio de Publika Sekureco.

Post pogromo de Kielce (la 4-an de julio 1946) li establis komisionon por esplori ties cirkonstancojn. Prezidantecon de la komisiono transprenis pastro profesoro Mieczysław Żywczyński. Konkludoj de la komisiono estis fundamento de la verkita la 1-an de septembro 1946 raporto, kiun Kaczmarek transdonis al la usona ambasadoro.

### Aresto kaj montra proceso

La 20-an de januaro 1951 estis arestita kun riproĉoj de spionado favore al Usono kaj Apostola Seĝo, faŝismigo de la socia vivo, kontraŭleĝa valuto-komerco kaj kunlaboro kun germanoj. En enketa arestejo de la ministerio estis torturita la tutan tempon.

Dum falsigita proceso, kiu komenciĝis la 14-an de septembro ĉe Armea Regiona Juĝejo en Varsovio kaj daŭris ĝis la 22-a li konsentis kun riproĉataj agoj laŭ la komunistaj regopovoj. La akuzaĵo estis sankciita en Moskvo. Li estis kondamnita al 12 jaroj de enkarcerigo pro gvidado de kontraŭŝtata kaj kontraŭpopola centro kaj *pro kunlaboro kun germanoj, provo faligi la reĝimon de la Pola Popola Respubliko kaj propagando por vaŝingtonaj-vatikanaj potenculoj*. Ceteraj pastroj estis kondamnitaj al 10, 9 kaj 6 jaroj kaj fratino al 5 jaroj. La proceso estis ankaŭ vualita atako kontraŭ kardinaloj Adam Sapieha, August Hlond kaj primaso Stefan Wyszyński.

Post la morto
-------------

* En 1990 episkopo Kaczmarek estis postmorte senkulpigita kaj rehonorigita.
* En 1991 urba konsilantaro de Kielce ŝanĝis stratnomon de komunisto Marceli Nowotko je Episkopo Czesław Kaczmarek.
* Prezidento Lech Kaczyński la 7-an de novembro 2007 distingis episkopon Kaczmarek per Granda Kruco de la Ordeno Polonia Restituta.

Literaturo
----------

* Marek Jedynak kaj aliaj, *Omnia pro Christo Rege. Ksiądz Czesław Kaczmarek - Biskup Męczennik* (Ĉio por la Reĝo Kristo. Pastro Ĉeslao Kaĉmarek - Episkopo Martiro)
* ks. Jan Śledzianowski, *Ksiądz Czesław Kaczmarek. Biskup Kielecki 1895-1963*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Czesław Kaczmarek en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Fotoj
* Artikolo en semajnrevuo "Niedziela" Arkivigite je 2012-02-23 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 374029
* GND: 119093278
* LCCN: n2010032249
* VIAF: 3273073
* ISNI: 0000 0000 7859 1710
* SUDOC: 094638314
* BNF: 11268280v
 |
Sankta **Aethelwold** (n. ĉ.909, m. la 1-an de aŭgusto 984) estis episkopo de Winchester.

Liaj gepatroj apartenis al la supera klaso kaj dum liaj junaj jaroj li ĉeestis la kortego de reĝo Adelstano. Sankta Aelfheah (Alphege) la Kalva, la unua episkopo de Winchester, ordinis lin kaj li eniris Abatejon Glastonbury, kie li iĝis dekano dum Sankta Dunstan estis abato. Poste li iĝis abato de Abingdon.

En 963, Dunstan (nun ĉefepiskopo de Canterbury) nomumis lin episkopo de Winchester. Kune kun Dunstan kaj Oswald de Worcester li laboris por reformi la eklezian kaj monaĥan vivojn post disraboj kaj invadoj fare de la vikingoj. Li anstataŭigis nemonaĥajn pastrojn per monaĥoj, kaj fondis kaj restaŭris monaĥejojn. Kvankam li ofte malsanis, lia vivmaniero estis tre severa. Pri li estis dirate ke li "estas terura kiel leono" rilate la malobeantojn, sed "pli milda ol kolombo" rilate humilulojn.

Aethelwold mortis ĉe Beddington, Surrey.

Post lia morto li ĝuis grandan famon kiel oraĵisto kaj metalaĵisto kaj laudire eĉ fabrikis orgenon.

Wulfstan la kantoro verkis biografion de Aethelwold antaŭ 1000.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 281594
* GND: 118862766
* LCCN: n83227267
* VIAF: 263502080
* ISNI: 0000 0003 8196 126X
* SUDOC: 029905974
* BNF: 12143245p
* NLA: 35185194
* BIBSYS: 90515739
* NKC: jo2008446829
 |
La **Kvar Libroj kaj Kvin Klasikaĵoj** (en ĉina: 四書五經; en pinjino: Sìshū Wǔjīng) estas aŭtoritataj kaj gravaj libroj asociaj kun Konfuceismo, verkitaj antaŭ 300 a.n.e. Tradicie oni kredis, ke ili estis verkitaj, eldonitaj aŭ komentitaj de Konfuceoaŭ de unu el liaj lernantoj. Starte en la Dinastio Han, ili iĝis la kerno de la ĉinaj klasikaĵoj pri kiuj studentoj estis ekzamenitaj en la sistemo por enposteniĝi en la kortego de la Ĉina Imperio. 

La Kvar Libroj (四書; Sìshū) estas ĉinaj klasikaj tekstoj kiuj bildigis la kernan valoron kaj kredosistemojn de Konfuceismo. Ili estis elektitaj de la intelektulo Zhu Xi en la dinastio Song por esti utilaj kiel ĝenerala enkonduko al la konfucea pensaro, kaj ili estis, jam en la dinastio Ming kaj en la dinastio Qing, fariĝintaj la kerno de la oficiala studobjektaro por la ekzamenoj por la civila servo.

Dum la dinastio Song, la instruoj de Zhu Xi estis konsiderataj malortodoksaj. Anstataŭ enfokusiĝi al la *I Ĉing* kiel aliaj novkonfuceistoj, li elektis emfazi la kvar librojn: nome la *Granda Lernado*, la *Doktrino de la Mezo*, la *Analektoj de Konfuceo*, kaj la *Menceo* kiel studa kerno por aspirado fare de studentoj al funkciularo. Por ĉiuj tiuj klasikaĵoj li verkis etendajn komentariojn kiuj ne estis amplekse agnoskitaj en lia epoko; tamen, ili poste iĝis akceptitaj kiel la normigaj komentarioj. La Kvar Libroj servis kiel bazo por civilserva ekzamenado ĝis 1905, kaj edukado en la klasikoj ofte ekis per la komentarioj de Zhu Xi kaj la angulŝtono por kompreni ilin.

Kvin Klasikaĵoj
---------------

La Kvin Klasikaĵoj estis jenaj:

* La *Klasikaĵo de Poezio*, *Ŝijing* aŭ *Ŝih-ĉing*, tradukita varie kiel Libro de Kantoj, Libro de Odoj ktp.
* La *Libro de Dokumentoj* (en ĉina: 書經; en pinjino: Shūjīng; Wade–Giles: Shu King).
* La *Libro de Ritoj*.
* *I Ching*
* La *Analoj de Printempo kaj Aŭtuno*.

Referencoj
----------

1. ↑   Bleeker, C. J. kaj G. Widengren (1971). *Historia Religionum*, Volumo 2a, Religions of the Present. BRILL. p. 478. ISBN 90-04-02598-7.
2. ↑   Daniel K. Gardner. *The Four Books: The Basic Teachings of the Later Confucian Tradition*. Indianapolis: Hackett, 2007. ISBN 978-0-87220-826-1.
3. ↑  Chan 1963: 589.
4. ↑   Red Pine, *Poems of the Masters*, Copper Canyon Press, 2003, p. 164.

Bibliografio
------------

* Kracke, E. A. Jr. (1967) [1957]. "Region, Family, and Individual in the Chinese Examination System". en Fairbank, John K. (eld.). *Chinese Thoughts & Institutions*. Chicago: University of Chicago Press.

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Four Books and Five Classics en la angla Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 846386
 |