recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Antaŭjuĝo**, en sia plej ĝenerala senco, estas juĝo rapide kaj supraĵe alprenita, sen antaŭa objektiva informiĝo.

Difino de la nocio
------------------

Baze komuna al ĉiuj difinserĉoj estas tio, ke temas — kiel la vorto sugestas — pri juĝo ekzistanta antaŭ ol la supozitaĵo pruviĝas laŭ la realeco — la ebleco pri korektado per sperto estas apenaŭ donita aŭ ĝi estas malakceptata.

Psikaj meĥanismoj
-----------------

Ĉiuj teorioj pri antaŭjuĝoj akceptas, ke la sinteno de iu grupo rilatas al la ecaro, kiun oni pozitive aŭ negative perceptas.

### Kogna kategorizado

Ĉiuj homoj havas antaŭjuĝojn; ili donas al ili teniĝon kaj orientiĝon en tro vasta mondo. Por orientiĝo en nia medio ni devas konstrui kategoriojn por ordigi la alvenaj informoj, tiel kategorizante iun homon ekzemple laŭ sekso, aĝo, haŭtkoloro.

### Emocia dimensio

Laŭ tio ni posedas perceptformojn, kiuj montras ian tendencon al stereotipado kaj antaŭjuĝ-konstruo.

Individuaj diferencoj
---------------------

Konfliktoj kondukas ne ĉe ĉiuj homoj sammezure al trafiĝemeco vid-al-vide antaŭjuĝoj.

Gruprilatoj
-----------

Antaŭjuĝoj agas tamen ne nur en psikaj, sed ankaŭ en sociaj konkliktoj, kaj certe por ambaŭ partoj.

Ellerno el antaŭjuĝoj
---------------------

Antaŭjuĝoj estas multfoje trosimpligigaj kaj ĝeneraligaj. Tamen en la ĉiutaga vivo ni elkonstruas antaŭjuĝojn apenaŭ per personaj spertoj aŭ konfliktoj kun membroj de alia grupo.

* Kategorio Antaŭjuĝo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Antaŭjuĝo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 418367
* GND: 4064037-1
* LCCN: sh85106310
* BNF: 11947422s
* NDL: 00563100
* NKC: ph137686
* BNE: XX540327
 |
En biologio, **Monotipa taksono** estas taksonomia grupo kun nur unu tipo. La uzo diferencas iome inter botaniko kaj zoologio: 

En botaniko, Monotipa taksono estas taksono, kiu havas nur unu specion: *Ginko* estas monotipa genro, dum Ginkgoaceae estas monotipa familio. La terminon "monotipa" oni ne uzas, kiam specio inkluzivas pli ol unu tipon; kelkaj specioj povus inkluzivi kelkajn subspeciojn (aŭ aliajn infraspecifajn taksonojn) ĉiu el kiuj havas tipon. Pli taŭga termino ĉe tiaj kazoj estus **unuspecia**.

Ekzemplo estus la familio Cephalotaceae, kun nur unu specio: *Cephalotus follicularis*, la *Albany Pitcher Plant* (?).
En zoologio, Monotipa taksono estas taksono kiu enhavas nur unu tujan suban taksonon. Ekzemple, monotipa genro havas nur unu specion. Same, oni povas diri ke la enhavata taksono estas monotipa en pli granda taksono; genro monotipa en familio.

Ekzemple estas la genro *Tarsius* kiu estas monotipa ene de la familio Tarsiedoj, kiu estas per si mem monotipa en la Tarsioformaj. Ekzemplo de monotipa specio estas la Hiacinta papago (*Anodorhynchus hyacinthinus*), ĉe kiu neniu subspecio povas esti distingita. La Barboparuo (*Panurus biarmicus*) havas nombrajn subspeciojn en sia teritorio, sed apartenas al la genro *Panurus* (monotipa kiel specio), kiun nuna scio konsideras monotipa ene de la familio Panuredoj.
Laŭ evolua biologio, taksonomio estas rimedo reprezenti konojn pri filogenetiko. Tiele, estas kutime evitata establi monotipajn taksonojn se tio ne ŝajnas garantiita ekzemple per filogenetika pruvo kia fosilio aŭ rilato kun analizoj de kladoj.

Ekzemploj de unuopaj bestaj tipoj en ilia grupo
-----------------------------------------------

* ( *Ophiophagus hannah* )
* Hinda antilopo ( *Antilope cervicapra* )
* Pampa cervo ( *ozotoceros bezoarticus* )
* kolhara lupo ( *Chrysocyon brachyurus* )
* Filipina aglo ( *Pithecophaga jefferyi* )
* Anda kondoro ( *Vultur gryphus* )
* Giganta formikoformiko ( *Myrmecophaga tridactyla* )
* Nigra kajmano ( *Melanosuchus niger* )
* Adakso ( *Addax nasomaculatus* )
* Altnaza antilopo ( *Saiga tatarica* )
* Okapio ( *Okapia johnstoni* )
* Malaja fluglemuro ( *Galeopterus variegatus* )
* la homo ( *Homo sapiens **)***

Notoj
-----

1. ↑  Mayr & Ashlock (1991)
2. ↑  E.g. Parham & Feldman (2002)

Referencoj
----------

* Mayr E, Ashlock PD. (1991): *Principles of Systematic Zoology* (2a edl.). McGraw-Hill. ISBN 0-07-041144-1
* Parham, J.F. & Feldman, C.R. (2002): Generic revisions of emydine turtles. *Turtle and Tortoise Newsletter **6**: 28–30. PDF plena teksto[*rompita ligilo*]*
{
 

 "description": "

|  |  |
| --- | --- |
|   | Ĉi tiu artikolo bezonas **poluradon**, ĉar ĝi montras stilajn kaj/aŭ gramatikajn kaj/aŭ strukturajn problemojn, kiuj ne konformas al stilogvido.

---

La priskribo de la problemo troviĝas ĉi tie. Bonvolu ŝanĝi la enhavon por plibonigi la artikolon. |

\n\nĈiuj partoprenintoj de la konkurso Afrika monato 2020 enkalkulante tiujn en Vikivojaĝo.",

```
   "targets": [
       {
           "title": "Uzanto-Diskuto:Alzinous"
       },
       {
           "title": "Uzanto-Diskuto:Amikeco"
       },
       {
           "title": "Uzanto-Diskuto:Dominik"
       },
       {
           "title": "Uzanto-Diskuto:Freneo"
       },
       {
           "title": "Uzanto-Diskuto:Gaodifan"
       },
       {
           "title": "Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav"
       },
       {
           "title": "Uzanto-Diskuto:Rdelre"
       },
       {
           "title": "Uzanto-Diskuto:Robert Weemeyer"
       },
       {
           "title": "Uzanto-Diskuto:Sliwinski"
       }
   ]
```

}
Antaŭ la alveno de Kristoforo Kolumbo al Ameriko, en multaj regionoj de la nova kontinento, kiel en Kolombio, **oro** estis sanktuma metalo, kiu ornamis la indiĝenajn ĉefojn kaj estis uzata kiel oferaĵo al dioj.

En la sudokcidenta parto de Kolombio disvolviĝis or-kulturoj, kun metalurgio kaj teknikoj por prilabori la oron kaj fari mirindajn artaĵojn el oro:

La or-kulturojn de la kolombiaj indiĝenoj la arkeologiistoj klasigas en 13 kulturoj nomataj:

* Tumaka
* Kalima
* Malagana
* Sankta Aŭgusteno
* Tjerradentra
* Kaŭka
* Narinja
* Tolima
* Kimbaja
* Sinua
* Urabaa
* Tajrona
* Mŭiska

La sekva mapo montras la regionojn de la kolombia teritorio okupitajn far ĉiuj tiaj or-kulturoj:  

Ĉiu or-kulturo disvolviĝis dum multaj jaroj. La sekva bildo reprezentas la tempan situon de ĉiu or-kulturo:  


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Antaŭkolumbaj civilizoj en Kolombio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Zofia TUROWICZ** [TUroviĉ] (naskiĝis la 15-an de majo 1916 en Varsovio, mortis la 28-an de februaro 2012 en Karaĉio) estis pola instruistino de glisflugo kaj paraŝutado de pakistana junularo.

Kiel studentino de Varsovia Politekniko lernis glisflugi en Varsovia Aeroklubo. Ŝi estis paraŝutistino kaj gajnis multe da premioj en naciaj konkursoj. Post eksplodo de la dua mondmilito en 1939 Zofia Turowicz kune kun du aliaj polaj pilotinoj ekservis kiel kuriero por Pola Komandantaro de Aviado.

Ili flugis per aviadiloj RWD-8, transportante homojn kaj ordonojn al aviadaj unuoj (surteriĝante kampe, ĉar aviadilejoj estis detruitaj per germanaj bomboj). Kiam Ruĝa Armeo la 17-an de septembro atakis Pollandon alvenis ordono transiri rumanan landlimon post detruo de aviadiloj por ne lasi ilin al malamiko.

Ili sukcesis alveni al Bukareŝto kaj anoncis sin en Pola Ambasadejo. Ŝi poste aktivis kiel kuriero alportante nomlistojn de internigitaj polaj soldatoj kune kun fotoj kaj personaj donitaĵoj kaj liverante al internigitoj dokumentojn kaj civilajn vestojn por ke ili povu fuĝi al Francio.

En tendaro en Slatina ŝi trovis sian fianĉon, kapitanon Władysław Turowicz kaj tie ili nuptiĝis. Post kelkaj semajnoj ili ricevis sekretan informon ke tendarestroj decidis aresti ilin pro ilia kontribuo al fuĝo de multaj polaj oficiroj. Ili sukcesis forlasi Rumanion per trajno kaj kiam atingis Francion registriĝis ĉe Ĉefa Kantonmento de Pola Aviado en parizo. Władysław Turowicz estis direktita kiel teknika oficiro al Liono. Zofia Turowicz ricevis gradon de subleŭtenanto kaj revenis al Parizo, kie estis direktita al speciala laboro en Kontraŭaviada Fako en Saint-Nazaire.

Kiam germanoj rompis Maginot-linion la fakon oni evakuis al Anglio. La ŝipo, sur kiu ŝi estis trapasonta Manikan Markolon, devis fornavigi pro germana aeratako kaj Zofia Turowicz atingis Plymouth sur fiŝista boato.

En Anglio ŝi daŭrigis sian laboron. Post mallonga tempo ŝia edzo ankaŭ atingis Anglion, kie laboris kiel spertulo pri aviadilaj akcidentoj. Ŝi akompanis lin en ekspedicioj al akcident-lokoj, ofte helpante navigi dum densa nebulo. En 1944 ricevis de Pollando informon pri pafmortigo de hitleranoj de ŝia tuta familio en Varsovio. Timante reprezalion de komunistaj regopovoj ili ne revenis postmilite al Pollando.

Marte 1949 kune kun filinoj ŝi flugis al Pakistano, kie ŝia edzo restis komence de 1948 kun 30 polaj altrangaj oficiroj pri aviado kaj teknikistoj, kiuj dum 3 jaroj helpis konstrui Pakistanajn Aer-Fortojn. Zofia Turowicz estis instruistino de glisflugo por pakistana junularo en Karaĉio (1950–1952) kaj Rawalpindi (1953–1954). En 1957 komencis instrui matematikon kaj kemion en Usona Lernejo en Karaĉio.

Zofia Turowicz loĝis en Karaĉio. Ŝi havis polan civitanecon kaj de 1961 la pakistanan, interesiĝis pri eventoj en Pollando, ĉar emocie estis kun ĝi ligita.
**Ligneyrac** estas franca komunumo lokita en la departemento Corrèze kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 296 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2007.

Geografio
---------

Ligneyrac etendiĝas sur 8,36 km², kaj havis 296 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 35 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Corrèze, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. 

La komunumo troviĝas en la geografia baseno de Brive-la-Gaillarde, en la sudokcidenta parto de la departemento.

Historio
--------

La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Ligneyrac antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Bertrand Rivière, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Ligneyrac apartenas al la kantono de Meyssac, kies ĉefurbo estas Meyssac. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Brive-la-Gaillarde, unu el la tri arondismentoj de la departemento Corrèze.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Corrèze
* Kantono de Lubersac

Eksteraj ligiloj
----------------

* france Historio de la kastelo de Ligneyrac
* france Urbodomo de Ligneyrac
**Paweł SAJDEK** (naskiĝis la 29-an de junio 1956 en Stalowa Wola) estas pola orientalisto, hindologo, sanskritologo, tradukisto, poligloto. Doktoro de la homa scienco pri la barata literaturscienco, doktoro habilita de la homa scienco pri filozofio, altlerneja profesoro de Pedagogia Universitato en Krakovo. Plurjara lekciisto de Filozofia Fakultato ĉe Katolika Universitato de Lublin "Johano Paŭlo la 2-a" (KUL), esperantisto.

Vivo
----

En la jaroj 1975-1978 studis anglan filologion ĉe Jagelona Universitato. En 1978 komencis samloke hindologiajn studojn en Instituto de Orienta Filologio, kiujn finis en 1988 per defendo de la magistra laboraĵo titolita *Kenopaniṣad na tle innych Upaniszad klasycznych* (Upaniŝado Kena surfone de aliaj upaniŝadoj). En la jaroj 1981-1982 estis stipendiulo de barata registaro en Nov-Delhio. En 1989 komencis labori kiel asistanto en Filozofia Fakultato de KUL, kie lekciis sanskriton. Dum sia tuta laboro en la Katedro de Historio pri Antikva kaj Mezepoka Filozofio okupiĝis ĉefe pri vaste komprenata historio de orienta filozofio: hinda filozofio, ĉina filozofio, islama filozofio kaj mezepoka juda filozofio. 

Ankaŭ lekciis historion de Antikvo kaj filozofion de Mezepoko, gvidis kurson pri tradukado de latinaj tekstoj, ankaŭ ekterprogramajn okupojn pri sanskrito kaj hindia lingvo. Kiel asistanto plurfoje veturis al studsesioj gvidataj de profesoro Gerhard Oberhammer en Hindologia Instituto de la Universitato de Vieno. En 1999 defendis doktoran disertaĵon *O sposobach bytowania w Brahmasiddhi Maṇḍanamiśry* (Pri manieroj de ekzistado en Brahmao-siddhi de Mandana Miŝra) en Orientalistika Instituto de Jagelona Universitato. De 2001 apartenas al Scienca Societo de KUL, samjare avancis al posteno de adjunkto. En 2012 ĉe KUL akiris habilitiĝon pri filozofio surbaze de la disertaĵo titolita *Spór o słowo. Obrona Mandany Miśry teorii sphoty* (Disputo pri la vorto. Defendo de la signifo-teorio laŭ Mandana Miŝra). Post kvaronjarceno depost sia engaĝiĝo finis laboron en Filozofia Fakultato de KUL, kaj en 2014 komencis labori kiel altlerneja profesoro en Katedralo de Historio pri Antikva kaj Mezepoka Filozofioj ĉe Pedagogia Universitato je la nomo al Komisiono de Nacia Edukado en Krakovo. 

Kune kun d-ro Maciej Stanisław Zięba apartenis al la lastaj laborantoj de la Filozofia Fakultato de KUL, kiuj okupiĝis pri orienta temaro. La esploroj komencitaj de pastro profesoro Franciszek Tokarz.

Vidu ankaŭ
----------

* *Universala enciklopedio de filozofio*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 708404
* LCCN: n2012049372
* VIAF: 163337818
* ISNI: 0000 0001 1216 3438
 |
**Irén Júlia Götz** [goc], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Götz Irén Júlia** estis hungara kemiisto, profesoro. Ŝia edzo estis László Dienes.

Irén Júlia Götz  naskiĝis la 3-an de aprilo 1889 en Magyaróvár. Li mortis en 1941 en Sovetio en Ufa.

Biografio
---------

Irén Júlia Götz frekventis mezlernejojn en sia naskiĝurbo kaj Budapeŝto, poste ŝi doktoriĝis en Scienca Universitato Pázmány Péter en 1911. Ŝi aliĝis al Rondo Galilei en 1908. En 1912 ŝi laboris helpe de stipendio en instituto de Marie Curie en Parizo. En la sekva jaro ŝi esploris en Budapeŝto. En 1913 ŝi edzigniĝis. Dum la Hungara Sovetrespubliko ŝi instruis en la menciita universitato, tial post falo de la respubliko ŝi estis arestita. En 1920 ŝi rifuĝis unue al Aŭstrio, poste al Rumanio. Inter 1922-1928 ŝi instruis en universitato en Cluj, poste ŝi denove rifuĝis al Berlino, poste al Moskvo. Ŝi havis postenon en esplora instituto. En 1941 ŝi estis arestita pro falsaj akuzoj, poste ŝi liberiĝis.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A radium-emanatio quantitativ meghatározásáról* (1911)
* *A tudomány harca a világnézetért* (1921)
* *Harc Einstein körül* (1926)
* *A milliomosok utcája* (1930)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
Estas serio de modestaj kajeroj, kiujn verkis kaj eldonis Karl Vanselow fine de la 1940-aj kaj komence de la 1950-aj jaroj en Berlino.

Temas pri "Elektita prozo por deklamo kaj kanto" kaj enhavas entute 250 poemoj. La tuto estis distribuata en formo de 6 kajeroj po 32 paĝoj, entute 192 paĝoj.

Ĉiu poemo aŭ kanto havas numeron (ĝis 250) kaj indikon pri la titolo en la orginala lingvo, se estas traduko, aŭ pri la melodio.

Estas multaj tradukoj de siatempe famkonataj kantoj, ekzemple el operetoj, kiuj estis prezentitaj en la t.n. Ardesia-Festoj. Ekzemple enestis multaj tradukoj de konataj italaj kantoj por de "Italio-Festo" okaze de la naskiĝtago de Karl Vanselow en la "Dua kajero de la unua serio".

Sur la kovrilpaĝo kutime estas pliaj informoj. Ekzemple estas menciita, ke la poemoj ofte estis uzitaj en la programo de Radio Roma.

La prezo estis modesta: La tuta serio de 6 kajeroj kostis 5 Internaciajn Respondkuponojn.

En la katalogo de la Esperanto-Biblioteko Aalen
-----------------------------------------------

* sub Esperanto-literaturo - poezio kaj Vanselow[*rompita ligilo*]

Registritaj poemoj
------------------

* 127) ARDESIA : pri projekto de artaj aranĝoj
* 247) Al Sinjo pri knabino, kiu vojaĝis pere de Esperanto
* 248) Jean Forge, kiu konatiĝis lin al Esperanto
EdE-D

**René DUBOIS** (dübüa), franco, komerca direktoro. Naskiĝis en la 16-a de septembro 1886 en Saint-Amand-les-Eaux (apud Valenciennes norda Francio). En 1906 li fondis E-grupon en tiu urbo, kaj en 1908 helpis fondi la Federacio de Norda Francujo. Redaktis kun Couteaux la revuon Vekiĝo. En 1921 estis unu el la reorganizintoj de la Federacio de la Pariza regiono. Li partoprenis en la fama "Verda Kato". De 1920 sekr. de la Pariza grupo kaj red. de la monata Paris-Esperanto. Li helpis al la organizo de la 10-a Universala Kongreso en Parizo, 1914. De 1925 franca reprezentanto en KR. Li redaktis en 1929 la konatan "Projekto Dubois", kiu celis la unuecon de la movado, kunfandante en unu solan Asocion la duspecajn sendependajn organojn (Naciaj Societoj kaj UEA). Dum la Pariza Kongreso la 4 aŭg. 1932 la KR adoptis laŭ lia propono la "Konvencion de Parizo", kiu nuligis la kontrakton de Helsinki. La ĝenerala Estraro elektis Komisionon por redakti la novajn statutojn; D. estis elektita prez. Ĉar la novaj statutoj ne kontentigis ĉiujn faktorojn, alia konferenco okazis en Ĝenevo en la 22-a de majo 1933. Tie interkonsento estas subskribita, kiu estis la bazo de la Interkonsento de Kolonjo. En tiu kvarjara diskuto D. ĉiam energie partoprenis. 
L. BASTlEN.
Kolonoj de la monumento kaj skulptaĵo portretante Cesare Battisti 
La **Monumento al la venko** (itale: *Monumento alla vittoria*, germane: *Siegesdenkmal*) estas monumento en Bolzano-Bozen, norda Italio, starigita la persona ordono de Benito Mussolini tiama ĉefministro kaj diktatoro de la Itala reĝlando. 

La 19 metrojn larĝa **pordego** estas speco de triumfa arko dizajnita fare de arkitekto Marcello Piacentini. Ĝia konstruo estis dediĉita al la "Martiroj de 1-a Mondmilito".

La sekva latina epigrafo troviĝas sur la fasado:

**"HIC PATRIAE FINES SISTE SIGNA / HINC CETEROS EXCOLVIMVS LINGVA LEGIBVS ARTIBVS"**

*"Ĉi tie ĉe la limo de la patrujo metu la signon. De ĉi tie ni instruis al aliaj lingvon, leĝojn kaj kulturon."*

La monumento estis inaŭgurita la 12an de julio 1928 fare de reĝo Viktoro Emanuelo la 3-a.

La surskribo, rilatante al romia imperia historio, estis vidita kiel provokema fare de multaj germanlingvaj homoj vivantaj en la regiono de Sudtirolo. En la tago de la inaŭguro okazis kontraŭdemonstracio kun 10 000 homoj en Innsbruck.

Ankaŭ nuntempe la monumento estas ankoraŭ fonto de tensioj inter la etnaj grupoj de la provinco. En 2005 la registaro de la urbo de Bolzano metis afiŝojn en proksimeco de la monumento, kun la sekva surskribo en la tri oficialaj lingvoj (itala, germana kaj ladina) kaj en la angla:

*"Urbo de Bolcano - Ĉi tiu monumento estis konstruita de la faŝista registaro, por festi la venkon de Italio en la unua mondmilito. De tiu sekvis la dispartigo de Tirolo kaj la detranĉado de la loĝantoj de ĉi tiu regiono de la patria Aŭstrio. Libere kaj demokratie la urbo de Bolcano kondamnas la konfliktojn kaj diskriminaciojn de la pasinteco kaj ĉiun formon de naciismo. Ĝi devontigas sin prosperigi, en europa spirito, kulturon de paco kaj konvivado."*

Ek de 21a de julio 2014 en la kelo de la monumento troviĝas muzeo, kiu ilustras la historion de Sudtirolo en la jaroj inter 1918 kaj 1945.

Eksteraj ligiloj
----------------

 Montras la historion de la monumento (itale, germane, angle)

46° 30′ 02″ N 11° 20′ 42″ O﻿ / ﻿46.50056 °N, 11.34500 °O﻿ / 46.50056; 11.34500 (mapo)
La **Monumento de Jefferson** (angle *Jefferson Memorial*) en la usona ĉefurbo Vaŝingtono estis starigita honore al la tria prezidento de Usono, Thomas Jefferson.

Komence de la 1930-aj jaroj pli kaj pli klariĝis, ke Usono evoluis al unu el la gvidaj potencoj de la 20-a jarcento, fine la plej gvida. Plifortiĝis streboj en la usona ĉefurbo Vaŝingtono, respeguli tion per pli reprezentaj konstruaĵoj. Jam ekzistis la Monumento de Lincoln memore al Abraham Lincoln kaj la Vaŝingtona Monumento memore al George Washington. Laŭ instigo de Franklin D. Roosevelt, kiu inter la jaroj 1933 kaj 1945 estis la prezidento de Usono, plikonkretiĝis planoj ankaŭ por Thomas Jefferson konstrui monumenton. Liaj raciismaj idealoj de libereco, egalrajteco kaj de progreso, estis motivigaj por Roosevelt lukti por elmanovri Usonon el la sociaj kaj ekonomiaj perturboj de la Granda Depresio, direkte al nova memcerteco kaj al pli interhelpa socio. Sekve kaj Roosevelt kaj multaj pliaj usonanoj entuziasmiĝis honorigi la aŭtoron de la Usona Deklaro de Sendependeco kaj liajn idealojn pri libereco per reprezenta memorejo.

Laŭ tiu iniciativo, la Usona Kongreso dum la jaro 1934 decidis favore al tia projekto. La arkitekto *Russell Pope* (1874 - 1937), kiu jam planis la okcidentan alon de la Nacia Galerio pri Arto, ricevis la mendon plani la monumenton. La konstruo komenciĝis dum 1939 kaj post kvar jaroj, dum 1943, estis oficiale inaŭgurita. La stilo estis multe kritikata: multaj usonanoj ne ŝatis, dum la tiom moderna 20-a jarcento daŭre elekti antikvan, helenisman respektive romian stilon por monumento.

kolonaro ĉirkaŭ la monumento
Interne de la konstruaĵo videblas proksimume 6,5 metrojn alta kaj pli-malpli 4,5 tunojn peza bronza statuo de *Thomas Jefferson*, kiu estis aldonita 4 jarojn post la inaŭguro. En la murojn, eltiraĵoj el diversaj paroloj kaj verkoj de Jefferson estas gravuritaj. La tuta konstruaĵo, ĉe la bordo de la rivero Potomako, pitoreske situas en la Okcidenta Potomaka Parko kaj estas kadrigita de japanaj ĉerizarboj, kiun d-ro *Jokiĉi Takamine*, elstara japana kemiisto, kiu konatiĝis kiel malkovrinto de la nervotransigilo adrenalino, nome la japana ĉefurbo dum la jaro 1912 donacis al Usono.

Jam sole la rigardo de la Monumento de Jefferson trans la rivero al la Vaŝingtona Monumento kaj la Blanka Domo malantaŭe de ĝi pravigus viziton de ĝi.

Bildaro
-------

* rigardo trans la Tidal Basin al la Monumento de Jeffersonrigardo trans la *Tidal Basin* al la Monumento de Jefferson
* dum rekonstruo somere de 2006dum rekonstruo somere de 2006

* Monumento de Jefferson en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Monumento de Jefferson en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Artefaritaj akvofaloj en la memorejo
FDR Memorial and Cherry Trees.JPGMonumento FDR kaj Ĉerizarboj
La muro de memoro
La skulptaĵoj de Roosevelt sidanta apud lia hundeto Fala
"Triono de la Nacio", skulpta instalaĵo memoranta la Grandan Depresion
La **Monumento de Franklin Delano Roosevelt** (angle *Franklin Delano Roosevelt Memorial*) en la Okcidenta Potomaka Parko de la usona ĉefurbo Vaŝingtono memorigas pri Franklin Delano Roosevelt, kiu inter la jaroj 1933 kaj 1945 estis la prezidento de Usono, do gvidis la ŝtaton en la tempo, kiam en centra Eŭropo regis la diktatora reĝimo de Nazia Germanio, kaj kiam plitensiiĝis la internacia politika situacio ĝis ekde la jaro 1939 ardis la Dua Mondmilito.

La memorejo inaŭgurita la 2-an de majo 1997 ampleksas suman areon de 30.000 m². Kvar diversaj areoj gvidas tra 12 jaroj de la historio de Usono, ĉiu areo reprezentas unu oficperiodon de Franklin Delano Roosevelt. Skulptaĵoj kreitaj laŭ historiaj fotoj montras la prezidenton kun sia hundo kaj sur rulseĝo. Aliaj skulptaĵoj montras scenojn de la Granda Depresio, ekzemple homojn aŭskultantajn radiofonan parolaĵon de Roosevelt aŭ virojn en atendovico antaŭ supa kuirejo. Bronza statuo de la prezidenta edzino Eleanor Roosevelt antaŭ la flago de la Unuiĝintaj Nacioj memorigas pri ŝia engaĝiĝo pri la interŝtata organizaĵo.

Memore al la korpa handikapo de Roosevelt la kreintoj volis starigi memorejon alireblan por homoj kun diversaj korpaj handikapoj. Inter la apartaĵoj estas areo kun palpeplaj reliefoj kun skribaĵoj en blindula alfabeto Brajlo. Tamen la kreaĵo fine kritikiĝis – ekzemple laŭ la kritikantoj iuj el la reliefoj kaj la skribaĵoj en blindula alfabeto tiom altus, ke neniu blindulo atingus ilin mane.

Flua akvo estas grava fizikaj kaj metafora ero de la memorejo. Ĉiu areo enhavas akvofalon. Irante de unu areo al la venonta, la akvofaloj pligrandiĝas kaj plikompleksiĝas, respegulante la kreskantan kompleksecon de la prezidenteco vidalvide de la grandaj sociaj ŝanĝoj de la Granda Depresio kaj la Dua Mondmilito.

Pli etaj akvofaloj inter la areoj kaj reflektobaseno donas al la temo akvo kontinuecon.

La monumento estis planita fare de *Lawrence Halprin* kaj enhavas skulptaĵojn kaj pliajn artaĵojn de  *Leonard Baskin, Neil Estern, Robert Graham, Thomas Hardy* kaj *George Segal*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Monumento de Franklin Delano Roosevelt en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Monumento de Franklin Delano Roosevelt en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala registara retejo pri la monumento
La **Ordono de la Diino** estas tradicia inspiriga teksto uzata en la novpaganisma religio Viko. Pluraj versioj ekzistas, tamen ĉiuj havas la saman temon, ke Ordono doniĝis de Diino al siaj admirantoj. La plej bone konata versio estas tiu, kiun skribis Gerald Gardner, kaj reskribis Doreen Valiente dum la 1950-aj jaroj. Ĝi estas parto de la Libro de Ombroj de Gardnerian tradicio de Viko.

Kelkaj nesamaj versioj de vika **Ordono de la Dio** kreiiĝis por esti akompananto de la Ordono de la Diino.

La Ordono de la Diino estas senkopirajta teksto, kaj ekzistas Esperanta traduko, kiun faris Meteo MCLAUGHLIN.

Traduko
-------

La Ordono de la Diino konsistas el du partoj: La Vortoj de la Patrino, kaj La Vortoj de la Stel-Diino.

Sekvas la traduko kiun faris Mateo MCLAUGHLIN.

### La Vortoj de la Patrino

*Aŭskultu la vortojn de la Granda Patrino, kiu estas nomita inter homoj Artemis, Astarta, Diona, Melusina, Afrodita, Keridven, Diana, Arionrod, Briĝid, kaj per multaj aliaj nomoj:*

"Kiam ajn vi bezonas ion, unufoje en la monato, prefere en plenluno, vi kunvenu en iun sekretan lokon kaj adoru la spiriton de Mi, Kiu estas la Reĝino de ĉiuj saĝuloj. Vi estu liberaj de sklaveco, kaj kiel pruvo, ke vi estas liberaj, vi estu nudaj dum viaj ritoj. Kantu, bankedu, dancu, muziku, kaj amoru, en Mia ĉeesto, ĉar Mia estas la ekstazo de la spirito kaj Mia estas ankaŭ ĝojo sur la Tero. Ĉar Mia leĝo estas amo al ĉiuj estuloj, kaj Mia estas la sekreto, kiu malfermas la pordon de juneco, kaj Mia estas la kaliko de vino de vivo, kiu estas la Kaldrono de Keridven, kiu estas la Sankta Gralo de senmorteco. Mi donas la scion de la eterna spirito, kaj trans morto Mi donas pacon kaj liberecon kaj reunuiĝon kun tiuj, kiuj iris antaŭe. Mi postulas neniun oferon, ĉar Mi estas la patrino de ĉio kaj Mia amo estas verŝata sur la Teron."

### La Vortoj de la Stel-Diino

*Aŭskultu la vortojn de la Stel-Diino, kies piedpolvo estas la civitanoj de la ĉielo, kies korpo ĉirkaŭas la universon:*

"Mi, Kiu estas la beleco de la verda Tero, kaj la blanka Luno inter la steloj, kaj la misteroj de la akvoj, Mi vokas viajn animojn leviĝi kaj veni al Mi. Ĉar Mi estas la animo de naturo, kiu donas vivon al la universo. Ĉiuj aĵoj devenas el Mi, kaj ili devas reiri al Mi. Adorado de mi estu en la koro kiu ĝojas, ĉar ĉiuj agoj de amo kaj plezuro estas Miaj ritoj. Beleco, forteco, potenco, kompato, honoro, humileco, ridado, kaj fido estu en vi. Vi kiu serĉas koni Min, sciu, ke viaj serĉadoj kaj sopiroj ne sukcesos, krom se vi scias la Misteron: se tion, kion vi serĉas, vi ne trovas en vi mem, vi neniam ĝin trovos ekstere. Ĉar Mi estis kun vi depost la eko, kaj Mi estas tio, kiu estas atinginta fine de la deziro."

Vidu ankaŭ
----------

* Viko
* Vika Sentenco
* Novpaganismo
La **ordoliberalismo** (*Ordoliberalismus* en la germana, aŭ *Ordnungspolitik* por ordoliberala politiko nomata politikoj de ordono) estas ekonomia tendenco evoluinta en Germanio inter la 1930-aj kaj 1950-aj jaroj, kiu naskis la sistemon de sociala merkatekonomio.

Poste la konservativaj ekonomikistoj de Federacia Germanio, Walter Eucken, Wilhelm Röpke kaj Alfred Müller-Armack ekzemple, esprimis sin en la revuo *Ordo*. Ili influis la ekonomian politikon de diversaj germanaj ĉefministroj, kio donis al ili la aŭreolon de intelekta patreco de la "okcident-germana ekonomia miraklo".

Bazoj
-----

Laŭ la ordoliberala teorio, la ŝtato havas la respondecon krei leĝan kaj institucian kadron por la ekonomio kaj konservi sanan nivelon de "libera kaj sendifekta" konkurenco per disponoj kongruaj kun la merkatleĝoj. Efektive, se la ŝtato ne faras anticipajn disponojn por subteni la konkurencon, la entreprenoj naskas monopolojn aŭ oligopolojn. Tio havus la konsekvencon deturni la ekonomiajn avantaĝojn de la merkato kaj eble iam subfosi la demokration, ĉar la ekonomia potenco kapablas transformi en politikan potencon.
La ŝtato havas do rolon de "ordonanto".

Laŭ Stephen Padgett, centra kolono de la ordoliberalismo estas "labordivido" klare difinita inter la agantoj de la ekonomia mastrumado:

* la monpolitiko estas sub respondeco de centra banko ŝirmata kontraŭ la politika potenco, dediĉita al la monstabileco kaj malforta inflacio,
* la buĝetpolitiko, ekvilibra, apartenas al la registaro,
* la fiksado de la salajroj kaj laborkondiĉoj estas dividita inter dungistoj kaj sindikatoj.

Debato
------

Okazas nun debato "Ordnungspolitik kontraŭ Prozesspolitik", do, inter la ordon-politikoj kaj la procedo-politikoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* François Bilger: *L’école de Fribourg, l’ordolibéralisme et l’économie sociale de marché* Arkivigite je 2007-11-10 per la retarkivo Wayback Machine en la blogo de Pierre Bilger (france)
* *Ordo-libéralisme* en Wikibéral (france)
* *Ordoliberalismus* (germane)
* *Ordnungspolitik* (germane)

Vidu ankaŭ
----------

* Novliberalismo
* Sociala merkata ekonomio
f2

**Ordos** estas altebenaĵo kaj meandro (ĉine 鄂尔多斯, pinjine: Èěrduōsī) kaj regiono de Ĉinio en la okcidento de Pekino, kie la Flava Rivero faras ampleksan meandron. La rivero fluas unue en direkto NNOk, poste orienten kaj poste suden, formante tri flankojn de ne regula rektangulo. La kvara flanko, nome la suda, estas formata de la rivero Vei kiu elfluas proksime de la sudorienta angulo kaj fluas orienten ĝis la sudorienta angulo. Kiel horloĝa direkto kaj elirinte el la sudorienta angulo, la flankoj de tiu rektangulo havas ĉirkaŭ 640, 320, 600, kaj 565 km. En la sudorienta angulo, la Flava Rivero turnas en direkto orientena kaj ekiras tra la montaroj tra la trapasejo de Hangu ĝis eniri en la Nord-Ĉinia Altebenaĵo. 

Ju pli norde, des malpli da precipitaĵoj, kaj pro tio ankaŭ de loĝantaro. La valo de la rivero Vei, en la sudo, estas dense loĝata kaj estas unu de la antikvaj centroj de la ĉina civilizacio. La nordo estas regiono de paŝtejoj kaj dezertoj (dezerto de Mu Us) kaj formas parton de Interna Mongolio. La Granda Ĉina Muro tranĉas proksimume tra la centro, separante la nomadojn de la nordo disde la sudo agrikultura. La regiono de Ordos propre dirita estas la zona norde de la murego. Kvankam tiu rektangula areo estas evidenta sur mapo, la nordo kaj la sudo estas tiom diferencaj ke la regiono ne havas komunan historion.

Sude de la valo de la rivero Vei estas la altaj montaroj Kin, kiuj apartigas ĝin el la valo de la rivero Han, alfluanto de la rivero Jangzio. Pli sude kaj iom okcidente estas la baseno de Siĉuano. Oriente estas la montaroj Luliang kiuj formas la okcidentan flankon de la altebenaĵo de Ŝanŝio. Norde kaj nordoriente estas la herbejoj de Interna Mongolio. La sudokcidenta angulo kuniĝas kun la Tibeta Altebenaĵo.

Vidu ankaŭ
----------

* Dialekto de Ordos
* Ordoso

Referencoj
----------

1. ↑  
Rao, Wenbo, et al. "Sr-Nd isotopic characteristics of eolian deposits in the Erdos Desert and Chinese Loess Plateau: Implications for their provenances." Geochemical Journal 42.3 (2008): 273–282.
(PDF)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 676163
 |
**Ordonema programado** estas tia maniero programi (aŭ, pseŭdoscience, tia programada paradigmo), en kiu la programisto precize indikas algoritmon — kiuj agoj kaj en kiu ordo estas plenumendaj.

Ordonema programado estas historie la unua maniero programi, kaj ĝis nun ĝi restas la plej grava praktike.

Ordonemaj programlingvoj
------------------------

La plej multe uzataj programlingvoj estas destinitaj por ordonema programado, kaj oni nomas ilin **ordonemaj programlingvoj**. La bazaj konceptoj de tiaj lingvoj estas variablo (responda al la komputila memoro) kaj ordono (responda al la komputilaj komandoj). Ordonoj povas ŝanĝi la valorojn de variabloj (la statojn de memoro).

La programlingvoj disponigas iom da bazaj, *simplaj* ordonoj, inter ili valorizon kaj saltojn. El tiuj simplaj ordonoj programisto povas konstrui *strukturajn ordonojn*, kiaj estas iteracioj kaj proceduroj.

La koncepto proceduro estas tre grava rimedo, per kiu programisto povas krei siajn abstraktaĵojn algoritmajn. Tial iam oni apartigas **procedurajn programlingvojn** en subklason de programlingvoj ordonemaj; tamen ĉar la proceduroj ja disponeblas en ĉiu reala programlingvo ordonema, tial la apartigo malmulte sencas, kaj la du terminoj praktike estas sinonimoj.
La **franciskana preĝejo Sankta Jozefo** estas romkatolika historia monumento en Csongrád (urbo) (Hungario).

Historio
--------

En ekstera urboparto de Csongrád nomata Piroskaváros estis konstruita nova lernejo kun kapelo en 1927, kie monaĥinoj instruis. Iomete poste oni konstruis ankaŭ novan kirkon en la jaro 1928. En 1936 la preĝejo ricevis paroĥan titolon, la paroĥejo trovis lokon en la monaĥinejo. La predikejo estis produktita en 1930, la orgeno en 1943. En 1950 la monaĥinoj estis forigitaj, samtempe la lernejo ŝtatiĝis. En 1961 la paroĥo rericevis kelkajn ĉambrojn, sed la lernejo restis plu ŝtata. Pluraj instalaĵoj kaj nova ĉefaltaro estis faritaj en 1979. Restaŭrado nur ekstere okazis en 1980.

Konstruaĵoj
-----------

La kirko situas meze, la monaĥinejo dekstre (1927), maldekstre la franciskana monaĥejo (1936). En la preĝeja enirejo dekstre estas kapeleto el 1941. Menciindas du flankaj altaroj dediĉitaj al Sankta Antonio (1939) kaj Sankta Francisko. La 4 skulptaĵoj pri anĝeloj estis kreitaj en 1942.

Kermesoj okazas en la 19-an de marto kaj la 2-an de aŭgusto.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* 
* Arkivigite je 2021-07-13 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **preĝejo Sankta Johano la Evangeliisto** estas la sola monumento historia en vilaĝo Szécsényfelfalu (Hungario).

Historio
--------

En Szécsényfelfalu kirko estis konstruita dum epoko de frua gotiko. Oni supozas, ke la sidniĉo kaj pordo sub la galerio estis farita ĉirkaŭ 1500. Jam dum la pacaj tempoj en 1745 oni plene rekonstruis la kirkon (supozeble ĝi jam estis ruina), apenaŭ restis partoj el la mezepoko. La turo estis alkonstruita en 1818. En la 1930-aj jaroj anstataŭ la pentrita ligna plafono oni faris alian plafonon. Plena renovigo okazis en 1957.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola sur monteto en mezo de iama tombejo. En la preĝeja korto estas videblaj ankaŭ ŝtona kruco (1894) kaj kavo Lourdes (1964). La fasado estas preskaŭ simetria (nur eta enireja vestiblo al la galerio rompas la simetrion). En la fasado la kvadrata turo plene reliefas. La enirejo funkcias tra la turo. La navo finiĝas en kvinlatera absido, al kiu sakristio aliĝas. Apud la ĉefaltaro lignaj skulptaĵoj pri Sankta Roĥo kaj Sankta Sebastiano staras. Ankaŭ la ornamriĉa predikejo havas skulptaĵojn.

Kermeso okazas en la 27-an de decembro.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* aŭdebla sonorilado


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **preĝejo Sankta Jozefo** estas romkatolika historia monumento en vilaĝo Bódvaszilas (Hungario).

Historio
--------

En la iama Szilas estis kirko supozeble en la 12-a jarcento - ŝajnas - kun defenda muro. Pro la oftaj trakonstruoj ĝi havas similecon al Defend-preĝejoj de hajdukoj. Ĉirkaŭ 1650 la loĝantoj estis kalvinanoj. La katolika grupo refondiĝis en 1724. La katolika Miklós József Esterházy malkonstruigis la preĝejon kaj konstruigis barokan, pli grandan kirkon inter 1772–1774. La orgeno estis farita en 1924.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola sur monteto kaj ĉirkaŭita per defenda muro. En la fasado la kvadrata turo reliefas. La turopinto estas baroka kaj cepoforma. La navo finiĝas en hufoforma absido kaj malpli larĝa, ol la navo. Sakristio aliĝas al la absido. La predikejo, ĉefaltaro kaj ambaŭ flankaltaroj estas barokaj. Sur la internaj muroj kaj plafono sekpentraĵoj estas videblaj. 

Kermeso okazas en la 1-an de majo.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
En komputa komplikteorio, **NL** estas la komplikeca klaso enhavanta decidajn problemojn kiu povas esti solvita per nedeterminisma maŝino de Turing uzante logaritman kvanton de memora spaco.

**NL** estas ĝeneraligo de **L**, la klaso de decidaj problemoj kiuj povas esti solvita per determinisma maŝino de Turing uzante logaritman kvanton de memora spaco. Pro tio ke ĉiu determinisma Maŝino de Turing estas ankaŭ nedeterminisma maŝino de Turing, **L** estas enhavita en **NL**.

Problemo de kontrolo ĉu vojo ekzistas inter du verticoj en orientita grafeo estas ekzemplo de grava problemo kiu estas sciata al esti plenuma por **NL**. En intuicia senco, ĝi estas unu de la plej pezaj aŭ plej esprimaj problemoj en **NL**. Alia grava **NL**-plena problemo estas 2-bulea plenumebloproblemo, kiu demandas, ĉu, por donita formulo kie ĉiu propozicio estas la disjunkcio de du variabloj, estas tia aro de enigaj variabloj kiu faras la formulon egalan al "VERO"? Ekzemplo de ĉi tia formulo povas esti:

(*x*1 aŭ ~*x*3) kaj (~*x*2 aŭ *x*3) kaj (~*x*1 aŭ ~*x*2)
Estas sciate, ke **NL** estas enhavata en **P**, pro tio ke estas polinomo-tempa algoritmo por 2-bulea plenumebloproblemo, sed ne estas sciate, ĉu **NL** = **P** aŭ ĉu **L** = **NL**. Pro tio ke nedeterminisma spaco estas fermita sub komplemento, estas sciate, ke **NL** = **co-NL**, rezulto sendepende esplorita de Neil Immerman kaj Róbert Szelepcsényi en 1987 (teoremo de Immerman-Szelepcsényi) kaj juĝita la premio de Gödel en 1995.

Tamen, estas sciate, ke **NL**=**RL**, la klaso de problemoj solveblaj per probableca maŝino de Turing en logaritma spaco kaj nebarita tempo kiu malĝusta malakcepto kun probablo < 1/3. Ĝi estas ankaŭ egala al ZPL, la klaso de problemoj solveblaj per hazardigitaj algoritmoj en logaritma spaco kaj nebarita tempo sen eraro. Ĝi estas ne, tamen, sciata aŭ kredata esti egala al **RLP** aŭ **ZPLP**, la polinomo-tempaj limigoj de **RL** kaj **ZPL** kiujn iuj aŭtoroj nomas kiel **RL** kaj **ZPL**.

Estas simpla logika karakterizado de **NL**: ĝi enhavas precize lingvojn esprimeblajn en unua ordo logiko kun aldonita transitiva fermaĵa operatoro.

Referencoj
----------

* C. Papadimitriou. *Komputa Komplekseco*. Addison-Wesley, 1994. ISBN 0-201-53082-1. Ĉapitro 16: Logaritma Spaco.
* Sekcio 8.4–8.6 (La Klasoj L kaj NL, NL-pleneco, NL egalas coNL), pp.294–302.
**Paweł Janik** (naskiĝis la 28-an de junio 1895 en Hacie apud Racibórz, mortis la 7-an de aŭgusto 1978 en Panewniki), pola katolika kleriko, esperantisto.

Vivo
----

Paweł Janik finis mezlernejon en Chorzów, en la jaroj 1915-1920 (kun paŭzo por soldatservo dum la unua mondmilito) frekventis al Supera Animzorga Seminario en Vroclavo, kie julie 1920 ordiniĝis. Laboris kiel vikario en Łagiewniki, Tarnowskie Góry kaj Malnova Chorzów. Julie 1929 estis nomumita paroĥestro de nova paroĥo en Świerklany (distrikto Rybnik). Tiupostene okupiĝis pri konstruo de preĝejo (poste ankaŭ de paroĥestrejo) kaj pri socia agado. Li kontribuis al ekesto de kvar filioj de Katolika Agado. La milita periodo damaĝis lian sanon; post la milito okupiĝis pri rekonstruo de la preĝejo, sed fine en 1947 estis translokigita al malpli granda paroĥo en Gierałtowice (distrikto Gliwice). En 1962 transiris al la stato de ripozo, lastajn dekkelkajn vivjarojn pasigis en Panewniki.

Pastro Janik, kune kun frato Maksymilian (ankaŭ kleriko), apartenis al frontaj polaj esperantistoj en Silezio. Fine de la 20-aj jaroj de la 20-a jarcento fondis Propagandan Fakon de Pola Katolika Esperanto-Unio, estanta filio de Internacia Katolika Esperanto-Unio. Laboro pri vivigo de memstara pola organizaĵo asociiĝanta katolikojn-esperantistojn rompis por kelkaj jaroj lian intensan agadon en la paroĥo; finfine en 1938 fondiĝis sub lia gvido Pola Katolika Esperanto-Ligo kun sidejo en Świerklany. La organizaĵon apogis primaso Hlond, kaj de la medio simila al la Ligo devenis interalie esperantisto pastro Henryk Paruzel.

En 1970 festis jubileon de la 50-jariĝo de la ordino. Unu el parolistoj dum la jubileaj solenaĵoj estis apostola administranto Bolesław Kominek (estonta vroclava ĉefepiskopo kaj kardinalo), kiu kunlaboris kun la pastro Janik ankoraŭ dum lia laboro en Świerklany. Pastro Kominek diris i.a.: *Mi trapasis preskaŭ ĉiujn landojn de Eŭropo kaj povas kuraĝe konstati, ke inter klerikaro la plej laboremaj estas sacerdotoj en Pollando, kaj inter la polaj sacerdotoj al la plej fervoraj membriĝas la sileziaj, kaj ĉe la pinto de la lastaj sendube staris pastro Paweł Janik*.

Li mortis en la aĝo de 83 jaroj en Katowice-Panewniki, entombigita en paroĥa tombejo en Świerklany. Distingita de papo Pio la 11-a per ora kruco de la papa ordeno *Pro Ecclesia et Pontifice*. Lian nomon portas unu el stratoj de Zabrze.

Vidu ankaŭ
----------

* Czesław Biedulski

Eksteraj ligiloj
----------------

* sylwetka na stronie parafii Św. Anny w Świerklanach Arkivigite je 2016-03-05 per la retarkivo Wayback Machine Silueto en la paĝo de paroĥejo

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 614202
 |
**ARADI Viktor** *Erdélyi* estis hungara geologo, verkisto, redaktoro kaj sociologo naskiĝinta en Pankota la 22-an de februaro 1883 kaj mortinta en Sovetunio en 1937.

Kariero
-------

Aradi studis geologion en Budapeŝto kaj li aliĝis al la agado de *Társadalomtudományi Társaság* (1902–1905). Li publikis geologitemajn verkojn ekde 1905 en la *Bányászati és Kohászati Lapok*. Li esploris la geologian strukturon de la valo Prahova (Rumanujo). En 1909 li translokiĝis en Budapeŝton kaj publikis en revuo Huszadik Század. Lin interesis ĉefe la pasinteco kaj la prezento de la nacia problemo. Kiel ĵurnalisto li ĉeestis en la rutena skismoproceso (1913) kaj verkis multe da artikoloj je la favoro de akuzitoj. En aŭtuno 1919 li venis en Kluĵon kaj esploris la problemon de nacimalplimultoj en Rumanujo. En 1925 li aperigis socisciencan kaj socipolitikan revuon titolitan *A Jövő Társadalma* (La socio de estonteco), kiu aperis ĝis majo 1930. En 1933 li elmigris en Sovetunion, kie en 1937 perdiĝis iu ajna signo pri li.

Verkoj
------

* *Caterina, doamna noastra* (Bp. 1913);
* *A rutén skizmapör* (Bp. 1914);
* *A nemzeti kisebbségek kérdése Nagyromániában* (Torda, 1922);
* *A Nagy Pör* (Kolozsvár, 1928);
* *Mócok földjén* (selektitaj verkoj, bibliografio, Bukarest, 1974).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**FÁSKERTI Tibor** (fa:ŝkerti) estis rumania hungara filozofo, ĵurnalisto, redaktoro naskita en Arado la 13-an de aprilo 1889 kaj mortinta en Bukareŝto la 8-an de junio 1964. Li estis la edzo de Erzsébet Balla kaj patro de verkisto György Fáskerthy.

Kariero
-------

Tibor Fáskerti finis la mezlernejon en Gyula, poste li studis juron kaj filozofion en Budapeŝto. Li partoprenis en la laboro de la Rondo Galilei. En 1919 li estis politika komisiito de la hungara Ruĝa Armeo. Liajn unuajn verkojn publikis la gazetoj *Szabadgondolat* kaj *Vörös Lobogó*. Pli poste li iĝis ĵurnalisto en Arado, kunlaboranto de la semajngazeto *Aradi Tükör*, en 1922-23 li redaktis la tagĵurnalon *Máramaros*, en 1924-25 la *Aradi Munkás*. Li partoprenis ankaŭ en la redaktado kaj eldonado de la gazetoj *Film*, *Fekete Macska* kaj *Kút*. En 1928-29 li estis respondecredaktoro de la ĵurnalo *Virradat*. En 1931 li rifuĝis en Budapeŝton antaŭ la valido de lia grava kondamno politika, sed en 1939 oni elpelis de tie. Li laboris plue en Arado kiel tribunala raportisto. Liajn verkojn publikis la gazetoj *Napkelet*, *Brassói Lapok*, *Korunk*, *Consum*, *Világirodalmi Szemle* kaj *100%*.

Verkoj
------

* *Délibáb* (rakontoj, Arad, 1924);
* *Bevezetés. 1. A filozófiáról általában, 2. Az értelem kategóriái, 3. A tudat és öntudat, 4. A tudományok felosztása* (Arad, 1930).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**Tibor ERDŐS** [erdOŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Erdős Tibor** estis hungara ekonomikisto, profesoro, membro de Hungara Scienca Akademio (1993).

Tibor Erdős  naskiĝis la 4-an de aprilo 1928 en Budapeŝto, li mortis la 6-an de septembro 2022.

Biografio
---------

Tibor Erdős frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1948-1952, poste li ekinstruis samloke en la universitato. En 1972 li doktoriĝis. En 1975 li ekhavis postenon en ekonomia filio de MTA, kie li ĉefe okupiĝis pri inflacio. En 1998 li emeritiĝis, sed li estis konsiliano de Hungara Nacia Banko inter 1992-2000. Li ricevis diversajn premiojn inter 1978-2010.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Gazdasági növekedés a fejlett tőkésországokban* (Ekonomia evoluo en la kapitalismo) (1972)
* *Growth Rate and Growth Path* (1989)
* *Infláció* (1998)
* *Növekedési potenciál és gazdaságpolitika* (2006)

Fontoj
------

* biografio kun foto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 433020
* GND: 170020088
* LCCN: n83120813
* VIAF: 121438357
* ISNI: 0000 0000 8338 058X
* SUDOC: 118180398
 |
**Scienca grado** aŭ **akademia titolo** aŭ **scienca titolo** estas oficiala titolo, kiun eblas atingi post studado en universitato aŭ foje altlernejo aŭ de alia formo de studado je alta nivelo. Akademia aŭ scienca grado estas atribuata post sukcesa paso de finekzameno en universitato aŭ scienca institucio kaj estas atestata per diplomo.

Bolonja proceso en Eŭropa Unio
------------------------------

En la Eŭropa Unio kadre de la tiel nomata "bolonja proceso" estas streboj plifaciligi la laboradon de universitataj finstudintoj en landoj aliaj ol la studolando, kaj tial ekde la jaro 2001 estas streboj unuecigi la akademiajn gradojn en ĉiuj membroŝtatoj de EU en triŝtupa sistemo, kutime nomata titoloj de bakalaŭro, magistro kaj doktoro. En la plej multaj EU-membroŝtatoj kun antaŭa kutimo de duŝtupa sistemo pri akademiaj titoloj (ekzemple "diplomo" kaj "doktoro") tial ekde tiu jaro ekzistas proceso de universitata restrukturiĝo, kiun laŭdas iuj kaj kritikas aliaj universitatanoj. En multaj studaj fakoj la restrukturiĝo rapide efektiviĝis, dum en iuj fakoj kun ŝtata aŭ eklezia universitata finekzameno restas forta rezisto ŝanĝi la sistemon.

Ekzemploj de akademiaj titoloj
------------------------------

Ekzemploj de akademiaj titoloj estas

* bakalaŭro
* inĝeniero
* magistro
	+ interalie, magistro pri juro, latine *Magister Juris*
* doktoro (doktoriĝo)
	+ interalie, doktoro de filozofio, en anglalingvaj ŝtatoj *Ph.D.*, en germanlingvaj ŝtatoj *Dr. phil.* kaj
	+ doktoro de medicino, en Ĉeĥio kaj Slovakio mallongigita *MUDr.*, en anglalingvaj ŝtatoj *M.D.*, en germanlingvaj ŝtatoj *Dr. med.*
* habilitacio

* Honoriga gradigo

* Kategorio Akademia titolo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 201726
* GND: 4141686-7
* LCCN: sh85036481
* NDL: 00562196
* NKC: ph1044661
 |