recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Vidu: Baptado de Rusio*

La **Ekspedicio al Konstantinopolo je 860** - estas rabatako de rusoj al Konstantinopolo je 860. Tia rabatako estas konata laŭ bizancaj, eŭropaj kaj rusaj fontoj. Deklaro de ekspedicio en Komenca kroniko estis prenita el bizanca kroniko.

Ĝis rabatako
------------

Je 860 Bizanco havis militon kun araboj en Malgrand-Azio. Je majo estis subskribita packontrakton, sed imperiestro Mikaelo la 3-a komencis ekspedicion kontraŭ araboj. En Konstantinopolo restis urbestro Oriĥa. Averton, ke rusoj atakis Konstantinopolon, imperiestro ricevis en Kapadokio.

Rabatako
--------

Laŭ Komenca kroniko, rabatako okazis je 866. Sed laŭ aperita je 1894 Brusela kroniko, rabatako komencis je 18-a de junio 860.

Je sunsubiro de 18-a de junio 860 200 rusaj ŝipoj albordigis en Konstantinopolo. Tio estas tre subite por civitanoj. Ili ne atendis, ke danĝero venos tra la Nigra maro. Bizancaj ŝiparo kaj armeo batalis en aliaj partoj de imperio kaj ne povis helpi urbanojn. Bizancanoj ne komprenis, kiu atakis ilin. Patriarĥo Fotio nomigis rusojn kiel «nordanoj».

Retreto
-------

Subite, preskaŭ je 4-a de aǔgusto rusoj retretis, sed ne havis por tio iajn kialojn. (Bizancaj kaj poste rusaj kronikoj diras, ke rusoj estis timigitaj pro ŝtormo. Sed laŭ rememoroj de samtempuloj, rusoj vere ne havis kialon por retreto). Verŝajne rusoj ne volis, batali kontraŭ armeo de imperiestro, kiu alproksimiĝis al urbo.

Unua baptado de Rusio
---------------------

Je 860/867 Höskuldr, Dyr kaj iliaj bojaroj en Kievo estis baptitaj de ortodoksa episkopo (verŝajne de Cirilo kaj Metodo), sendita de patriarĥo. Tiam estis kreita unua rusa eparĥio, forgesita je 882.

* Kategorio Ekspedicio al Konstantinopolo je 860 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Eksperimenta kinarto**, aŭ pli simple **eksperimenta kino**, estas tiu kiu ampleksigas aŭ movas la limojn de la konvencia esprimaniero de la kinarto kaj ĉefe de la rakonta kino tradicie strukturita ĉirkaŭ historia intriga rakonto, respektante eble nur la skeleton de scenaro, uzante novajn rimedojn por esprimi kaj sentigi emociojn, espertojn, sentojn, mondorigardojn, kritikojn al la propra kinarto ktp. En multaj filmoj, la rakonto permesas vojon al eksperimentoj de tipo forma, kaj oftas la uzado de plastikaj aŭ ritmaj rimedoj, ligite al la traktado aŭ manipulado de la figuro aŭ la sono.

La eksperimenta kino difiniĝas laŭ sia etoso de aplikado kaj ricevo, ĉar ĝi ne kutimas esti ligita al la kultura industrio, nek direktas sin al ampleksa publiko, sed male ĝi estas tre specifa kaj minoritata, kaj kunhavas intereson por produktoj pritakseblaj kiel marĝenaj, ankaŭ nomataj "de kulto".

Superrealismo estas unu el la movadoj de avangardo kiu plej multe influis en la apero de la eksperimenta kino. Nuntempe ĝi estas nepra stilo se temas pri montrado de koŝmaroj.

Kelkaj famaj reĝisoroj kiuj almenaŭ foje dediĉis sin al la eksperimenta kino estas la jenaj: Lars von Trier, Alejandro Jodorowsky, Jean-Luc Godard, Steven Soderbergh, Curtis Harrington, Andy Warhol, Peter Greenaway, Jean Cocteau, David Lynch, Gus Van Sant, Pier Paolo Pasolini kaj Luis Buñuel, kvankam la grado laŭ kiu ties filmoj iras aŭ ne al la ĉefa komerca estetiko ege diferencas.

Listo de filmoj
---------------

* *Un chien andalou* (La andaluza hundo) de Luis Buñuel
* *La Cravate* (la kravato), ankaŭ nomita *Les têtes interverties* (la interŝanĝitaj kapoj) kaj *El Topo* de Alejandro Jodorowsky
* *Sex, Lies, and Videotape* de Steven Soderbergh

Bibliografio
------------

* André Parente, "A forma Cinema: Variaçoes e Rupturas"; Río de Janeiro, 2009: 23.
* José Antonio González, La historia del cine experimental. Tesis profesional; México, 2005.
**Ferenc Mérei,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mérei Ferenc** estis hungara psikologo, profesoro.

Memortabulo pri Ferenc Mérei
Ferenc Mérei  naskiĝis la 24-an de novembro 1909 en Budapeŝto. Li mortis la 23-an de februaro 1986 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ferenc Mérei devenis el juda familio. Li abiturientis en sia naskiĝurbo, poste li plulernis en Sorbonnen. En 1930 li aliĝis al la franca komunista partio. Li akiris 2 diplomojn en Parizo. Hejmenveninta li ne trovis postenon, li iĝis psikologo sen salajro, krome li instruis lingvon. Tiutempe li edziĝis. Dum la nazia erao li estis trudlaboristo, sed li rifuĝis kaj aliĝis al la Ruĝa Armeo, kie li estis batalanta kapitano. Post la 2-a mondmilito li gvidis psikologian instituton, krome li instruis en altlernejo. En 1950 li senposteniĝis (ĝis 1956), li vivis plu el tradukaĵoj. En 1958 li estis akuzita false kaj li estis kondamnita je 10 jaroj. Li ricevis amnestion en 1963. En la sekva jaro li eklaboris en la centra psikiatria hospitalo, kie li iĝis signifa psikologo-psikiatro. Li ricevis premion Kossuth en 1949, alian signifan premion en 1982.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A gombozó gyermek* (1937)
* *A pályaválasztás lélektana* (1942)
* *Az együttes élmény* (1947)
* *A pár és a csoport* (1967)
* *Gyermeklélektan* (1970)
* *"…Vett a füvektől édes illatot"* (1986)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto
* premio "Mérei Ferenc"
* instituto "Mérei Ferenc", kie estas ankaŭ memormuzeo

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Ferenc Mérei en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 529765
* GND: 13224828X
* LCCN: n82210401
* VIAF: 77469814
* ISNI: 0000 0001 0990 803X
* SUDOC: 120029863
* NKC: mzk2015869680
 |
**Eksperimenta psikologio** estas scienca fako kiu konsideras, ke la psikologiaj fenomenoj povas esti studitaj pere de eksperimenta metodo. Ĝi referencas al la laboro farita de tiuj kiuj aplikas eksperimentajn metodojn por la studo de la konduto kaj de la procezoj kiuj subtenas ĝin. La eksperimentaj psikologoj uzas homajn partoprenantojn kaj animalajn subjektojn por la studo de granda nombro de temoj, inklude inter aliaj jenajn: sensacio kaj percepto, memoro, kono, lernado, motivo, emocio, procezoj de disvolvigo, socia psikologio, kune kun la neŭra subteno de ĉiuj el ili.​

La unua laboratorio de eksperimenta psikologio estis kreita de Wilhelm Wundt en la urbo Leipzig en 1879. En sia verko *Elementoj de psikofiziko* (1860), la germana psikologo Gustav Theodor Fechner klopodis pruvi, pere de eksperimentaj datumoj, ke la rilato inter fizikaj kaj sensaj ampleksoj. Nur multajn jarojn poste, en 1879, estis kiam Wilhelm Wundt fondis tiun unuan laboratorion de eksperimenta psikologio.

La eksperimenta metodo konsistas en la observado, manipulado kaj registro de la variabloj (dependa, sendependa, intervenantoj ktp.) kiuj tuŝas studobjekton. En la specifa fako de la psikologio, eblas priskribi kaj klarigi tiujn variablojn en ties rilato kun la homa konduto, kaj sekve ankaŭ antaŭdiri ties modifojn.

La eksperimentaj psikologoj estas interesataj en la kono de la konduto de "individuo", manipulante ene de la laboratorio la faktorojn kiuj povas tuŝi aŭ influi la vivon. Ili uzas mezurinstrumentojn kaj postulas altan gradon de kontrolo kaj mezurado. Pro tio, ili faras eksperimentojn en homoj; sed ĉefe en animaloj. La uzado de animaloj estas pli ofta ĉar ne nur ĝi ebligas klarigi la konduton de homo pere de la inferenco, sed ankaŭ ebligas, ke la esploristo povas disponi el ili ie ajn kaj iel ajn. Krome estas kelkaj eksperimentoj kiuj ne povas esti faritaj ĉe homoj ĉar etikaj tialoj malpermesas tion. Tamen menciindas, ke almenaŭ en kelkaj landoj la esplorado ĉe animaloj tendencas malpliiĝi, ĉefe pro la protestoj kaj kritikoj de ekologistoj kaj bestoprotektantoj, sed ankaŭ pro la ĝenerala etika progreso de la socio.

Fakuloj
-------

* Neal E. Miller

Notoj
-----

1. ↑   *Stevens' Handbook of Experimental Psychology, Sensation and Perception*. Wiley. 2004. ISBN 9780471650140.

* Kategorio Eksperimenta psikologio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 800731
* GND: 4016005-1
* LCCN: sh85108474
* BNF: 119326714
* NDL: 00574741
* NKC: ph120113
 |
La unua flago de la Aŭamia Ligo uzita dum la Pakistana periodo.
La **Bangladeŝa Aŭamia Ligo** (en bengala lingvo: বাংলাদেশ আওয়ামী লীগ; tradukita el urdua: kiel Bangladeŝa Popola Ligo), ofte simple nomita **Aŭamia Ligo** aŭ **AL**, estas unu el la du ĉefaj politikaj partioj de Bangladeŝo.

La Tutpakistana Aŭamia Islama Ligo estis fondita en Dako, nome ĉefurbo de la pakistana provinco Orienta Bengalio, en 1949 fare de la bengalaj naciistoj Abdul Hamid Ĥan Bhaŝani, Ŝaŭkat Ali, Ĝar Mohammad Ĥan, Ŝamsul Huk, al kiuj poste aliĝis Husejn Ŝahed Suhravardi kiu poste iĝis Ĉefministro de Pakistano. La Pakistana Aŭamia Islama Ligo estis establita kiel Bengalia alternativo al la dominado de la Islama Ligo en Pakistano kaj pri la centremo de la registaro. La partio tuj akiris amasan popularan subtenon en Orienta Bengalio, poste nomita Orienta Pakistano, kaj finfine kondukis al la fortoj de la Bengalia naciismo en la lukto kontraŭ la militista kaj politika establado de Okcidenta Pakistano.

La partio sub la estreco de Ŝeiĥ Muĝibur Rahman, nome fondopatro de Bangladeŝo, kondukis la luktadon por la sendependeco, unue tra amasa populismajn kaj civilajn malobeajn movadojn, kiel la Sespunkta Movado kaj la Nekunlabora Movado de 1971, kaj poste dum la Bangladeŝa Liberigo-Milito.

Post la apero de la sendependa Bangladeŝo, la Aŭamia Ligo venkis en la unua ĝenerala balotado en 1973 sed poste estis elpostenigita en 1975 post la murdo de Ŝeiĥ Muĝibur Rahman. La partio estis submetita fare de la postaj militistaj reĝimoj al politikaj marĝenoj kaj multaj el ties veteranaj estroj kaj aktivuloj estis ekzekutitaj aŭ enprizonigitaj. Post la restaŭro de la demokratio en 1990, la Aŭamia Ligo reaperis kiel unu el la ĉefaj ludantoj de la bangladeŝa politiko.

Inter la estroj de la Aŭamia Ligo, kvin iĝis Prezidento de Bangladeŝo, kvar iĝis Ĉefministro de Bangladeŝo kaj unu iĝis Ĉefministro de Pakistano. La Ĉefministro de Bangladeŝo, nome Hasina Oaĝed, estris la partion ekde 1981.

Notoj
-----

1. ↑  "BSS-13 AL's new office building to be inaugurated tomorrow - Bangladesh Sangbad Sangstha (BSS)". www.bssnews.net. Alirita la 30an de aprilo 2019.
2. ↑  "The ruling Bangladesh Awami League (AL) party Invited for Poll Talks". 31a de oktobro 2018. Alirita la 30an de aprilo 2019.

* Kategorio Aŭamia Ligo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 640517
* LCCN: n86116063
* VIAF: 147833495
* SUDOC: 027717542
 |
**Eksperimenta muziko** estas ĝenerala esprimo por ajnatipa muziko kiu superas la ekzistantajn limojn kaj la difinojn de ĝenro. La praktiko de eksperimenta komponarto estas difinita svage fare de eksploremaj intencoj kiuj opozicias radikale kaj pridemandas la instituciitajn konvenciojn de kompono, interpreto kaj estetiko en muziko. La elementoj de la eksperimenta muziko inkludas la nedefinitan muzikon, en kiu la komponisto enkondukas la elementojn de hazardo aŭ la neantaŭvideblecon rilate al la kompono aŭ al ties ludado. La artistoj povas alproksimiĝi ankaŭ al mikso de diversaj stiloj kaj aligi elementojn ĉu heterodoksoj ĉu unikajn. 

Tiu praktiko elstariĝis ĉefe meze de la 20a jarcento, partikulare en Eŭropo kaj Nordameriko. John Cage estis unu de la unuaj komponistoj kiuj uzis la terminon kaj unu de la ĉefaj plinovigistoj de la eksperimenta muziko, uzante teknikojn de misdifino kaj serĉante nekonatajn rezultojn. En Francio, jam en 1953, Pierre Schaeffer ekuzis la terminon "musique expérimentale" por priskribi komponarton kiu inkludis muzikon registritan, *musique concrète* kaj *elektronische Musik*. Krome, en Usono, fine de la 1950-aj jaroj oni uzis signifon tre diferencan de la termino por priskribi la komponarton kontrolita de komputilo asocia kun komponistoj kiel Lejaren Hiller. Harry Partch kaj Ivor Darreg laboris kun aliaj skaloj de agordo bazitaj sur la fizikaj leĝoj de la harmonia muziko. Por tiu muziko, ambaŭ disvolvigos aron de eksperimentaj muzikinstrumentoj. "Musique concrète" (en franca "konkreta muziko"), estas formo de elektroakustika muziko kiu uzas la akustikan sonon kiel komponrimedo. La libera improvizado aŭ la libera muziko estas muziko improvizita sen regulo trans la gusto aŭ la klino de la koncerna muzikisto. Tre ofte, la muzikistoj faras klopodojn por eviti kliŝojn, tio estas, referencojn malfermajn al konvencioj aŭ muzikajn ĝenrojn rekoneblajn.

Ĝenroj
------

* Avangarda ĵazo
* *Fluxus*
* Hazarda muziko
* Nova improvizadmuziko

Notoj
-----

1. ↑  (Anon. n.d.(c))
2. ↑  (Sun, 2013)
3. ↑  (Anon. n.d.(c))

Bibliografio
------------

* Anon. n.d.(c). "Avant-Garde »Modern Composition» Experimental". AllMusic
* Sun, Cecilia. 2013. "Experimental Music". 2013. The Grove Dictionary of American Music, dua eldono, eldonita de Charles Hiroshi Garrett. New York: Oxford University Press.

* Kategorio Eksperimenta muziko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La rivereto **Orla**, malmoderna ankaŭ *Orlah* aŭ *Orlau*, estas 35 kilometrojn longa dekstra alfluanto de la rivero Saale en Orienta Turingio en la centro de Germanio.

Origino de la nomo
------------------

Estas du klarigoj - ni diru hipotezoj - pri la origino de la nomo. Unu asertas slavan devenon el *orel* aŭ *orol* (aglo), laŭ la alia la nomo estus devene kelta kaj fontus de la vorto *Are* (urso). La nomo do signifus "agla akvo" aŭ "ursa akvo".

Riveraj fontoj
--------------

Ne ununura fonto, sed areo kie ekzistas pluraj fontoj, kelkaj en lagetoj, estis determinita en 2000 kiel la origino de la rivereto. La areo situas ĉe la suda periferio de la urbo Triptis.

Rivera vojo
-----------

Ankoraŭ proksime de siaj fontoj, la rivereto enfluas la akvobaraĵon Triptis. Veninte de tie, la rivereto poste fluas ĉirkaŭ 20 kilometrojn okcidenten, trafluas la urbon Neustadt an der Orla kaj poste turniĝas norden al Pößneck. Post pliaj 15 kilometroj la rivereto *Orla* apud la urbo Orlamünde kaj la komunumo Freienorla fluas en la riveron Saale. Ambaŭ riveroj donas sian nomon al la distrikto Saale-Orla.

* Kategorio Orla en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 807928
* GND: 4774762-6
* VIAF: 241233630
 |
**Pebrino**, aŭ **pipromalsano**, estas malsano de silkoraŭpoj, kiu estas kaŭzita de protozoaj mikrosporidiaj parazitoj, ĉefe *Nosema bombycis* kaj je malpli granda etendo, specioj de genroj *Vairimorpha*, *Pleistophora* kaj *Thelohania*. La parazitoj infektas ovojn kaj estas transpasigataj al la venonta generacio.

La silkoraŭpaj larvoj infektitaj je pebrino estas kutime kovritaj de brunan punktoj kaj estas malkapablaj krei silkajn fadenojn. Antoine Béchamp estis la unua kiu rekonis la kaĵzon de tiu malsano kiam plago de tiu malsano etendiĝis tra Francio.

*Nosema bombycis* estas mikrosporidio kiu mortigas ĉiujn silkoraŭpojn elovigitajn el infektitaj ovoj kaj venas el la manĝo kiun la silkoraŭpojn manĝas. Se silkoraŭpojn akiras tiun mikrosporidion en sia larva stadio, ne estas videblaj signoj; tamen, la patrinaj tineoj pasigos la mikrosporidion al la ovoj, kaj ĉiuj raŭpoj eloviĝintaj el infektitak ovoj mortos en sia larva stadio. Tial, ege gravas kontroli ĉiujn ovojn el infektitaj tineoj testante la korpofluaĵon de la tineo per mikroskopo.

Vidu ankaŭ
----------

* Molaĉeco
* Muskardino

Eksteraj ligiloj
----------------

* Pebrino en Vikifontaro (Universala biblioteko)

* Louis Pasteur.  (1870) Gauthier-Villars. Paris: *Études sur la maladie des vers à soie. Moyen pratique assuré de la combattre et d'en prévenir le retour* (france).
* Pasteur Valléry-Radot (Hrsg.): *Œuvres de Pasteur*. Band 4: *Études sur la maladie des vers à soie*. Masson, Paris 1926, S. 54-186.
* Chavannes: *Ueber die Krankheit des Seidenspinners und die Erziehung einer gesunden Brut desselben*. In: Berliner entomologische Zeitschrift, Band 5, 1861, S. 175ff.
* Nicola Williams, Miles Roddis: *Languedoc-Roussillon*. MairDumont, Ostfildern 2009, S. 106.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 754269
 |
La **Orleanistoj** aŭ **Orleananoj** estis franca dekstra (escepte dum 1814–1830) branĉo kiu elstaris el la Franca Revolucio kiel opoziciaj al la Legitimistoj. Ili regis en Francio en 1830–1848 en la Julia monarkio de la reĝo Ludoviko-Filipo (Francio). Ĝi estas ĝenerale konsiderata transira periodo dominata de la konservativa Orleanisma doktrino en ekonomio kaj eksterlandaj aferoj. Ĉefa estro estis ĉefministro François Guizot. Ili foriris al ekzilo dum la regado de la imperiestro Napoleono la 3-a kaj falis pro la establado de la Tria Respubliko en 1870.

Ĝi prenas sian nomon el la Orleana branĉo de la Burbonoj (posteuloj el la plej juna filo de Ludoviko la 13-a), kiuj estis iliaj estroj. La frakcio enhavis multajn liberalulojn kaj intelektulojn kiuj volis restaŭri monarkion kiel Konstitucia monarkio kun limigitaj povoj por la reĝo kaj plej povo en la manoj de parlamento. Orleanistoj estis opoziciataj de la pli konservema Burbona frakcio, kiu volis ke la heredantoj de Ludoviko la 16-a restaŭru la tronon kun grandaj povoj. Kaj Orleanistoj kaj Burbonoj estis siavice opozicitaj de la respublikanoj kiuj volis neniun reĝon.

Bibliografio
------------

* Aston, Nigel. "Orleanism, 1780-1830," History Today, Oct 1988, Vol. 38 Issue 10, pp 41–47.
* Beik, Paul. Louis Philippe and the July Monarchy (1965).
* Collingham, H.A.C. The July Monarchy: A Political History of France, 1830–1848 (Longman, 1988).
* Howarth, T.E.B. Citizen-King: The Life of Louis Philippe, King of the French (1962).
**István Karády** [iŝtvAn karAdi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Karády István** estis hungara ĝenerala kuracisto, kuracisto pri internaj malsanoj, fiziologo, profesoro.

István Karády  naskiĝis la 20-an de aŭgusto 1904 en Jászberény. Li mortis la 21-an de septembro 1974 en Szeged.

Biografio
---------

István Karády akiris kuracistan diplomon en Universitato Pázmány Péter en 1929, sed inter 1923–1926 li laboris en la universitata anatomia instituto, poste en la patalogia instituto. Inter 1929-1932 li laboris en kliniko pri internaj malsanoj, poste li esploris, instruis kaj kuracadis en sama kliniko de Szeged ĝis 1948. Li iĝis fakulo pri internaj malsanoj en 1934. En 1940 li atingis la instruan rangon privata profesoro, post 7 jaroj eksterordinara profesoro, en 1951 ordinara profesoro. Inter 1948–1951 li laboris en farmacia instituto, poste ĝis 1974 en fiziologia instituto kiel katedrestro. En 1952 li kandidatiĝis. En la jaroj 1967 kaj 1968 li estis gastoprofesoro en Vieno, krome li studvojaĝis kelkfoje. Li okupiĝis ĉefe pri la streso kaj alergio.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Esperimentalis [!] vizsgálatok állatok tachiphilaxiájának és histaminresistentiájának kérdéséhez* (1935)
* Kórélettan (1951, 1956,1958, 1964, 1967, 1968, 1970, 1971, 1973, 1975, 1980)
* *Zur Pathophysiologie des traumatischen Schocks : Kapillarpermeabilität und Sludge-Bildung in traumatischen Schock* (1959)
* *The Role of Resistine – Adaptation Factor – in Allergy* (1961)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio

* Kategorio István Karády en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Orkut** (en Esperanto ankaŭ O*rkuto*) estis virtuala interreta komunumo celanta helpi siajn uzantojn renkonti novajn amikojn kaj mastrumi ekzistantajn konataĵojn. Ĝi ĉesis funkcii en 2014. Ĝia sekvanto (*Hello*), malgraŭ ke ĝi funkcias en 4 lingvoj (en, es, fr, pt) ĝi neniam plu atingis la samnombran uzantaron.

Per publikado de kiel eble plej precizaj informoj pri si mem forme de profiloj (sociala, profesia kaj persona) ĝuas la unuopaj uzantoj de orkut precipe la eblecon ekkoni aliajn uzantojn kun la samaj interesoj.

Kompare kun alia, plej malnova simila servo Friendster ofertas orkut krome la eblecon fondi specialajn *Komunumojn* (*Communities*) pri ajnaj temoj. Por eniri orkuton, oni nuntempe ankoraŭ bezonas esti invitita enen fare de iu jama membro, ĉar orkut troviĝas ankoraŭ en la beta-stato de evoluo.

Orkut estis fondita fare de Orkut Büyükkökten, turkdevena dungito de Google, evoluigita en lia libera tempo kaj laŭ li nomita. La projekto estis lanĉita je la 22-a de januaro 2004.

Esperanto ĉe Orkut
------------------

Per sia funkciado orkut estis medio favora al aktivado de diversaj minoritataj komunumoj kaj signife vigle vivas en ĝi ankaŭ esperanto, kvankam la uzanto-interfaco de la sistemo ekzistas nuntempe en la angla , portugala , franca , itala , ĉinia , rusa kaj hispana lingvoj. La komunumo "Esperanto Brasil" jam havas ĉirkaŭ 2.200 membrojn, la komunumo "Esperanto - Oficiala" havas nuntempe uloj el 44 landoj kaj ekzistas ankaŭ ĉirkaŭ 200 aliaj esperanto-komunumoj, pri pluraj temoj tiel, kiel e-muzikistoj, e-instruoj, e-religioj kaj tiel plu.

Kiel videble, al tiu ĉi florado de esperanto en orkut kontribuas plej signife la esperantistoj el Brazilo. Brazilanoj ĝenerale estis la plejmultaj uzantoj (ĉirkaŭ 70% de 18.000.000 aliĝantoj) de orkut, kio estis mirinda fenomeno, kiu iĝis temo de multaj studoj sed ankoraŭ neniu sukcesis ĝin kontentige ekspliki.

Ankoraŭ mankas 45% de orkut por esti tradukita de angla al esperanto. Iu ajn povas helpi per  .

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Orkut en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Oficiala retejo de Orkut.com (ne plu aktiva)

Oficiala retejo de Hello

Artikolo en Libera Folio mencianta orkuton
**István Janáky** [iŝtvAn janAki], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Janáky István** estis hungara arkitekto.

István Janáky  naskiĝis la 27-an de decembro 1901 en Hódmezővásárhely. Li mortis la 11-an de januaro 1966 en Budapeŝto.

Biografio
---------

István Janáky akiris diplomon en Reĝa Teknika Universitato József en 1929. Post siaj studoj li laboris en diversaj arkitektaj laborejoj, kie li frue projektis memstarajn planojn. En 1936 lia projekto atingis la unuan lokon, el la ricevita mono li establis propran laborejon kun sukcesoj, kiu funkciis ĝis la ŝtatiĝo en 1948. Li laboris en diversaj ŝtataj arkitektaj firmaoj ekde 1948. En la 1950-aj jaroj li ankaŭ instruis en lernejo pri arkitektoj.

En 1950 kaj 1953 li ricevis premiojn. Liaj ambaŭ filoj iĝis same arkitektoj.

Universitata domo en Miskolc, plano de István Janáky

Elektitaj projektoj
-------------------

* lernejo en Komárom (1929)
* banejo en Budapeŝto (1937)
* universitataj domoj en Miskolc kaj Veszprém (urbo) (1949-1950)
* hotelo en Kecskemét (1962)

Memorigiloj
-----------

* reliefo
* reliefo en Miskolc (vidu la foton)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio István Janáky (pli aĝa) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 543352
* VIAF: 96585111
* SUDOC: 250572583
* ULAN: 500122545
 |
**Prosumanto** estas persono kiu konsumas kaj produktas produkton. Ĝi estas derivita de prosumado /*prosumption*/, nome komerca termino signifanta "produktadon de konsumantoj". Ĉi tiuj terminoj estis elpensita en 1980 de usona futuristo Alvin Toffler kaj estis ĝenerale uzita de multaj teknologiaj verkistoj de la tempo. Hodiaŭ ĝi ĝenerale rilatas al persono uzanta komun-bazitan produktadon. Tiu ĉi nebuliĝo de la roloj de konsumantoj kaj produktistoj havas ĝian devenon en la kunlaboraj mem-helpaj movadoj kiuj naskiĝis dum diversaj ekonomiaj krizoj ekz. la Granda Depresio en la 1930aj jaroj.

Marshall McLuhan kaj Barrington Nevitt proponis en sia libro de 1972 *Take Today*, (p. 4) ke per elektra teknologio, la konsumanto fariĝus produktisto. En la libro de 1980, *The Third Wave*, futurologo Alvin Toffler elpensis la terminon "prosumer" kiam li antaŭvidis ke la rolo de produktistoj kaj konsumantoj komencus nebuligi kaj kunfandi (eĉ kvankam li priskribis ĝin en sia libro *Future Shock /Estonta Ŝoko*/ de 1970). Toffler antaŭvidis tre saturitan merkaton kiam amasproduktado de normigitaj produktoj komencis kontentigi bazajn konsumantajn postulojn. Por daŭrigi kreskantan profiton, komerco komencus procezon de amasa alĝustigo, kiu estas la amasa produktado de ege alĝustigitaj produktoj.

En la kampo de renovigebla energio, prosumantoj estas familioj aŭ organizoj kiuj ĉe tempoj produktas superfluan karburaĵon aŭ energion kaj provizas ĝin en nacia (aŭ loka) disdonado reto; dum ĉe aliaj tempoj (kiam ilia karburaĵo aŭ energiaj postuloj superas ilian propran produktadon de ĝi) ili konsumas la saman karburaĵon aŭ energion de tiu reto. Tio ĉi estas ĝenerale farita de familioj per PVaj paneloj sur iliaj tegmentoj produktanta elektron. Tiaj familioj cetere povas fari uzadon de bateria stokado de elektro por pliigi ilian porcion de mem-produkita elektro, rilatita ankaŭ kiel prosumado /prosumption/ en la literaturo.

Ĝi estas ankaŭ farita de entreprenoj kiu produktas biogason kaj provizas ĝin per gasa reto uzante gason de la sama reto ĉe aliaj tempoj aŭ en aliaj lokoj. Nobelreta projecto /Nobel Grid project/ de la Eŭropa Unio, kiu estas parto de ilia Horizonto 2020 /Horizon 2020/ esplora kaj noviga programo, uzas la terminon en ĉi tiu maniero ekzemple.

Prosumado
---------

En sia libro de 2006 en *Wikinomics*: "Kiom Amasa Kunlaboro Ŝanĝas Ĉion" / *How Mass Collaboration Changes Everything*/, Don Tapscott kaj Anthony D. Williams uzas la rilatan terminon prosumado (produktado/konsumo; ankaŭ elpensita de Toffler) por rilati al la kreado de produktoj kaj servoj de la samaj homoj kiuj fine uzos ilin.
**Zoltán Sallay** [ŝalai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sallay Zoltán** estis hungara baletisto.

Zoltán Sallay  Arkivigite je 2016-11-14 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 16-an de marto 1914 en Budapeŝto, li mortis la 15-an de marto 1984 en Siófok.

Biografio
---------

Zoltán Sallay lernis baleton en lernejo de Budapeŝta Ŝtata Operejo, en 1929 li aliĝis al la opereja baleta trupo. Inter 1939 kaj 1967 li baletis en rango privata dancisto. Dum la 2-a mondmilito lia piedo vundiĝis, sed li povis pli danci. En 1967 li retiriĝis. Li ricevis premion en 1963.

Elektitaj baletaj roloj
-----------------------

* Gyula Harangozó: *Romeo kaj Julieta* - vira titolrolo (1939)
* Lavrovskij: *Romeo kaj Julieta* - monaĥo (1960-aj jaroj)
* Jan Cieplinsky: *Petruska* - titolrolo (1946)
* Gyula Harangozó: *A csodálatos mandarin* (La mirinda mandareno) - titolrolo
* Vasilij Vajnonen: *Párizs lángjai* (Flamoj de Parizo) - markizo (1960-aj jaroj)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Orlica montaro** (ĉeĥe **Orlické hory**) estas montaro en Ĉeĥio kaj ĝi etendiĝas en norda parto de orienta Bohemio en distriktoj Rychnov nad Kněžnou, Ústí nad Orlicí kaj Náchod. Ĝi kreas nordan ŝtatlimon de Ĉeĥio kun Pollando.

Orlica montaro dekliniĝas malrapide en la internon de Bohemio kaj iom post iom ĝi transiras en ondiĝintan cismontaron. La tuta zono de la montaro estas 55 km longa kaj ties larĝeco estas diferenca inter 3 - 8 km. Mezproksima supermara alteco estas 789 m. Montodorson kreas de nordo Vrchmezí (1084 m), Šerlich (1027 m), Malá Deštná (1090 m), Velká Deštná (1115 m - la plej granda monto de Orlica montaro), Jelenka (1097 m), Koruna (1099 m), Homole (1001 m), Tetřevec (1043 m), Kunštátská kaple (1035 m) kaj Anenský vrch (996 m).

Riveroj Divoká Orlice kaj Tichá Orlice trapenetras la montaron tra rompaj valoj. Klimato estas kruda kun sufiĉo da pluvo. Neĝo kuŝas proksimume 4 monatoj. Nordon deakvigas rivero Metuje kaj ties alfluoj, sudon Tichá Orlice kaj Divoká Orlice. Sur Divoká Orlice estis en la jaro 1939 konstruita valbaraĵo Pastviny.

Atraktivecon de la regiono trateksita per markitaj turismaj padoj substrekas memstara arkitektona elemento, kiu estas sistemo de armeaj fuortoj kaj fuortaroj de ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj el la tridekaj jaroj de la 20-a jarcento. En vintraj monatoj la montaro estas aprezata vintrosportejo.

Vido al Orlica montaro el tegmento de fortikaĵo R S-84 "Arnošt", situanta sur Anenský vrchVido al Orlica montaro el tegmento de fortikaĵo R S-84 "Arnošt", situanta sur Anenský vrch
Orlica montaro – panoramo el sudo de municipo RoheniceOrlica montaro – panoramo el sudo de municipo Rohenice

Montoj
------

* Anenský vrch - (kun pereinta vilaĝo Hadinec)
* Bouda

Naturmemorindaĵoj
-----------------

* Landa pordego
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Orkrona regolo** |
| --- |
|  |
| 
 |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Regoledoj *Regulidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Regolo* *Regulus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***Orkrona regolo*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Regulus satrapa****(Lichtenstein,1823) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Orkrona regolo  |

 |
| v • d • r |

**Orkrona regolo** estas tre eta paseroforma birdo de Norda Ameriko. Ĝi estas membro de familio regoledoj, kies scienca nomo **Regulidae** devenas el la latina vorto *regulus* aŭ "eta reĝo" aŭ princo, kaj derivas el la koloraj kronoj de plenkreskuloj, kaj apartenas al la malpligrandaj birdoj de paseroforma grupo.

Aspekto
-------

Plenkreskuloj estas olive-griza supren, blanka suben, kun maldika beko kaj kun mallonga vosto. Ili havas blankan zonon sur flugiloj, nigra stripeto tra okuloj, kaj **flava krono sur kapo ĉirkaŭita per nigra koloro**. La plenkreskaj virseksuloj havas oranĝan makulon en la mezo de la flava korono.

Troviĝo
-------

La birddo loĝas en koniferaj arbaroj tra Kanado, nordorienta kaj okcidenta Usono, Meksiko kaj Centra Ameriko. Nordaj birdoj migradas al Usono. Iuj birdoj estas nemigrataj en bordaj regionoj en la sudaj partoj de ĝia troviĝo. Nordaj birdoj restadas pli norde vintre, ol Rubenkrona regolo.

Nestado
-------

Ĝi nestas en bonkvalite plekta nesto kiu aspektas kiel taso kaj estas enplektita inter penditaj branĉetoj de arbo.

Nutrado
-------

Ĝi serĉadas aktive insektojn, insektovojn, araneojn en arboj kaj arbedoj.

Voĉo
----

La birdo resonas per serio de altintenzaj sonoj je unu noto.

* Orkrona regolo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Orkrona regolo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Orkrona regolo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

Referencoj (angle)
------------------

* BirdLife International (2004). *Regulus satrapa*. *Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj*, eldono de 2006. IUCN 2006. Elŝutita 12 May 2006.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Close up Picture of Golden-crowned Kinglet
* Golden-crowned Kinglet Information and Photos - South Dakota Birds and Birding
* Golden-crowned Kinglet Species Account - Cornell Lab of Ornithology
* Golden-crowned Kinglet - *Regulus satrapa* - USGS Patŭent Bird Identification InfoCenter
*Garbhadhatu Mandala* (Japanio)
**Mandalo** (el la sanskrita lingvo: मण्डल / *maṇḍala*) signifas "cirklon" kaj estas nomo por ellaborita desegno kun rondforma aŭ kvadrata aĵo ĉe la centro. Tiuj desegnaĵoj estis tradicie uzita religie kaj festokaze.

Disvastigo
----------

En multaj kulturoj, ĉefe budhismaj kaj hinduismaj, mandaloj estis kaj estas uzitaj kiel simboloj dum religiaj ritoj. Laŭ opinio de Carl Gustav Jung ili bildigas arketipon.

Per budhismo, mandaloj estis disvastigitaj de Hindio kaj Tibeto en la tutan Orientan Azion. La sablaj mandaloj estas artverkoj kunlaborataj kiuj estas tipaj al la tibeta arto.

En Ĉinio aŭ Japanio mandaloj prezentas ofte ideogramojn anstataŭ bildojn.

maldekstra
Mandalo el fruktoj kaj floroj - farita per infanoj en naskiĝtaga festo
Kalachakra mandala en speciala vitra pavilono. Budhismaj pilgrimantoj preteriras la pavilonon laŭ la horloĝo laŭ tri horoj.Buryatiya, la 16-an de julio 2019

Eksteraj ligiloj
----------------

* Mandalo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Mandalo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Laboro pri mandala dum psikoterapio Arkivigite je 2007-06-22 per la retarkivo Wayback Machine

Bibliografio
------------

* Helmut Hansen: *Die Physik des Mandala*. Windpferd-Verlag, Aitrang 2007, ISBN 978-3-89385-525-4
Pordo de Alcalá (orienta fasado)
La **Pordo de Alcalá**, **Pordego de Alcalá** aŭ **Pordego de Alkalao** (hispane **Puerta de Alcalá** [alkaLA]) estas unu el la plej konataj simboloj de Madrido (Hispanio) kune kun la proksima Fontano Cibelo. Ĝi estis konstruigita de la reĝo Karlo la 3-a kaj ĝi estas verkaĵo de la arkitekto Francesco Sabatini. La Pordego troviĝas en la *Plaza de la Independencia*, en la vojkruciĝo de la stratoj Alcalá, Alfonso la 12-a, Serrano kaj Salustiano Olózaga kaj kune al la Pordo de Hispanoj, ĉefa enirejo de la Ĝardenoj de Retiro. Same kiel la strato, la pordo ricevas sian nomon pro tio ke ĝi troviĝas en la vojo kiu kondukis al la urbo Alcalá de Henares.

Historio
--------

### La antaŭa Pordego

Antaŭe ekzistis alia Pordego de Alcalá. Ĝi estis konstruita el brikoj kaj situis iom pli okcidente, en la nuntempa strato Alfonso la 11-a. Ĝi estis konstruita en 1599 pro la alveno de Margareto de Aŭstrio, edzino de la reĝo Filipo la 3-a, al la urbo.

La pordo havis centran arkon kaj du laterojn pli malgrandajn. Super la centra arko estis plia arketo kie troviĝis statuo de Nia Sinjorino de la Gracoj. Super la lateraj arkoj troviĝis grandaj statuoj de Sankta Petro Nolasko kaj la beatulino Mariana de Jesuo. Ĝi estis malkonstruita en 1764 pro ampleksigo de la strato Alkalao kun terenoj prenitaj de la nuntempa Parko Retiro, tiam apartenantaj al la palaco de Buen Retiro.

Tiu ĉi pordo, kiu funkciis kiel enirejo al la urbo tra la reĝa vojo de Aragono kaj Katalunio, estis unu el la kvin ĉefaj pordoj kiujn havis la urbo, kune kun la pordoj de Toledo, Segovia, Bilbao kaj Atocha.

Fasado de la okcidenta Pordo
### La nuna Pordego

Post la enirado de Karlo la 3-a en Madridon la 9-an de decembro 1759, li malkonstruigis la pordon ĉar li ne ŝatis ĝin kaj konstruigis novan pordon laŭ projekto pri plibeligado kaj plibonigado de la urbo. Ĝi konvertiĝis al la ĉefa enirejo de la vilaĝo kaj unu el la plej reprezentaj monumentoj de lia regado, akso de ĉiuj reformoj kiujn li kondukis en la orienta parto de la urbo: Reĝa Botanika Ĝardeno de Madrido, Avenuo Prado, fontanoj Cibelo kaj Neptuno, ktp. La pordo estis inaŭgurita en 1778, ne kiel monumento, sed kiel pordego.

La pordegon plie populariĝis ne nur en Madrido sed en la tuta Hispanio samnoma kanto de la famaj kantistoj hispanaj Ana Belén kaj Víctor Manuel.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Pordo de Alcalá en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Pordo de Alcalá en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Desupra vido de la pordego ĉe Google maps
**Fritz Gustav Hermann HENNING** (naskiĝinta la 11-an de septembro 1877 en Strasburg (Uckermark)-Karlsburg, mortinta la 4-an de decembro 1958 en Bremen) estis germana fizikisto.

Vivo
----

Henning studis ekde 1898 natursciencojn en Halle kaj Berlino kaj doktoriĝis en 1901 en Halle (Saale) pri fiziko pri radiaktivaj substancoj. La saman jaron li iris ĉe la Fizikan-teknikan altlernejon al Berlino. Tie li iĝis en 1921 Supera registara konsilisto kaj neorda profesoro ĉe Humboldt-Universitato. Inter 1927 kaj 1945 li estris la sekcion pri varmo kaj premo. 

Henning okupiĝis pri la mezuro de altaj kaj malaltaj temperaturoj kaj pri akvovapora esplorado. Liaj studoj pri temperaturmezuro estis grava frundamento por la enkonduko de la Internacia temperaturskalo en 1927. Liaj priakvovaporaĵoj akceptitis de la farintoj de internaciaj tabuloj vaporpremaj en la tuta mondo.

Henning redaktis la lernolibron *Praktische Physik* de Friedrich Kohlrausch, kunlaboris la Tabularon fizikan-kemian de Landolt-Börnstein, helpis verki la Fizikan manlibron de Arnold Berliner kaj Karl Scheel kaj kuneldonis *Handbuch der Physik* de Geiger/Scheel.

Verkoj
------

* Grundlagen, Methoden und Ergebnisse der Temperaturmessung, Vieweg 1915
* mit Ludwig Holborn, Karl Scheel: Wärmetabellen: Ergebnisse aus den thermischen Untersuchungen der Physikalisch-Technischen Reichsanstalt, Vieweg 1919
* Wärmetechnische Richtwerte, VDI Verlag 1938
* Temperaturmessung, Leipzig: Barth 1951, 3-a eldono Springer Verlag 1977 (prilaborinto: Helmut Moser)
* Von tiefen und hohen Temperaturen, Teubner 1951

Eksteraj ligiloj
----------------

* Carl Tingwaldt, Biografio ĉe NDB
**Vangodentoj** estas la tutaj premolaroj kaj molaroj.

Premolaro
---------

**Premolaroj** (*dentes premolares*) aū **antaūmolaroj** situas en la mamula dentaro inter la kanino kaj molaroj. 
La homan premolaron karakterizas 2 tuberetoj. La homo havas premolaron en la supra/suba makzelo en la dekstra-maldekstra flanko 2-2. La supra premolaro ofte havas du radikojn.

Molaro
------

Sinonimoj de molaro: **mueldento**, **maĉdento**.

**Molaroj** sekvas la premolarojn en la mamula dentaro. La molaroj estas restantaj (permanentaj) dentoj, kiujn ne antaŭas laktodento (deciduaj, elfalantaj, nerestantaj dentoj). 

La homa molaro estas granda, forta dento, sur ĝia surfaco troviĝas 4 tuberetoj, kaŭzante supre H, sube X-forman kaveton. La homo havas molaron en la supra/suba makzelo en la dekstra-maldekstra flanko 3-3. La supra mueldento havas ĝenerale 3 radikojn, la suba nur 2 (kelkfoje unuiĝanta al 1). La tria mueldento nomiĝas saĝodento (dentes serotinus).

La vangodentoj formiĝis dum la evoluo al la nutrado, nutraĵo, tiel ni distingas kelkajn dentotipojn de la bestoj:

* ŝirdentoj de la karnovoroj
* tuberata dento de la ĉiovoraj
* falda dento de la herbovoraj

  

Oni nomas ĉe karnovoroj la plej lastan premolaron de la supra makzelo kaj la unuan molaron de la suba makzelo ŝirdento (dentes sectorius). Ĝi estas granda, forta.
La tuberetan denton de la ĉiovoraj karakterizas la tuberetoj sur la surfaco, longa radiko kal mallonga krono. 

La faldan denton de la herbovoraj karakterizas la emajlokovritaj, duraj faldoj dentosurface, mallonga radiko kaj relative alta krono.
**Hemmiken** estas komunumo en la distrikto Sissach en Kantono Bazelo Kampara, Svislando. Ĝi havis 273 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

Geografio
---------

Hemmiken situas norde de la monto *Wischberg* en flanka valo de la Ergolzvalo ĉe la bordo de la rivereto *Hemmikerbach*. De la komunuma areo de 3,39 km², servas 0,19 km² por setlejoj, estas 2,38 km² uzataj por agrikulturo, kaj 0,86 km² kovritaj de arbaro.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Hemmiken limas al en nordo al Buus, en nordoriento al Hellikon (Kantono Argovio), en oriento al Wegenstetten (Kantono Argovio), en sudoriento al Rothenfluh, kaj en sudokcidento kaj okcidento al Ormalingen.

Trafiko
-------

La vilaĝo situas komplete flanke de la gravaj trafikvojoj. Al la publika trafikreto la komunumo estas konektita per poŝtaŭtolinio al Gelterkinden, kiu tamen trafikas nur en malregula kadenco kaj malofte.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Hemmiken datiĝas el la jaro 1255 kiel *Enninchon*.

En *Kästelen* supre de la vilaĝo oni trovis objektojn el la romia epoko. En la malfrua mezepoko Hemmiken apartenis al la senjorujo *Thierstein-Farnsburg*. En la jaro 1461 ĝi fariĝis kiel parto de la senjorejo posedaĵo de la urbo Bazelo. Pro ĝia lima situo al la aŭstra valo de Frick la vilaĝo estis en la jaro 1499 dum la Ŝvaba Milito rabbruligita. Dum la Tridekjara Milito de 1633 ĝis 1634 ĝi estis okupita kaj rabita de hispanaj trupoj. En la jaro 1833 Hemmiken estis atribuita al la distrikto Sissach de la nove fondita Kantono Bazelo Kampara.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hemmiken en la retejo de la Kantono Bazelo Kampara Arkivigite je 2008-12-29 per la retarkivo Wayback Machine
* Hemmiken en la Historia Leksikono de Svislando

* Kategorio Hemmiken en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rDistrikto Sissach |
| --- |
| SissachSissach Anwil  •  Böckten  •  Buckten  •  Buus  •  Diepflingen  •  Gelterkinden  •  Häfelfingen  •  Hemmiken  •  Itingen  •  Känerkinden  •  Kilchberg  •  Läufelfingen  •  Maisprach  •  Nusshof  •  Oltingen  •  Ormalingen  •  Rickenbach  •  Rothenfluh  •  Rümlingen  •  Rünenberg  •  Sissach  •  Tecknau  •  Tenniken  •  Thürnen  •  Wenslingen  •  Wintersingen  •  Wittinsburg  •  Zeglingen  •  Zunzgen | Sissach |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Haimono (filo de Toanto). |

**Hemono** (helene *Αἵμων*, eblas traduki "sanga", latine *Haemon*) estis en la helena mitologio filo de la teba reĝo Kreono kaj de lia edzino Eŭridiko.

Li estis fianĉo de Antigona, filino de la teba reĝo Edipo. Tiu estis pro du teruraj, per orakolo antaŭdiritaj kulpoj, ekzilita el Tebo. Li senkonscie mortigis sian patron, la reĝon Laion kaj edziĝis kun sia propra patrino Jokasta. Antigona sian patron akompanadis kaj flegadis en la ekzilo, ĝis lia morto.

Ŝiaj fratoj Eteoklo kaj Polineiko klopodis pri regado en Tebo kaj fariĝis malamikoj. Polineikon lia frato helpe de la onklo Kreono forpelis. Polineiko en Ateno kolektis armeon kaj atakis Tebon. En fratmortiga batalo unu la alian morte vundis. Kreono decidis, ke kadavro de Eteoklo estu honore sepultita, la morta korpo de Polineiko devis ne esti entombigita.

Ununura, kiu tiun ĉi surteran malpermeson kontraŭstaris, estis Antigona. Ŝi obeis la pli altajn leĝojn kaj korpon de sia frato sepultis, por ke lia animo povu foriĝi la korpon kaj trovi la eternan trankvilon. Kreono decidis Antigonan puni per murdo antaŭ rigardoj de sia filo kaj ŝia fianĉo Hemono. Fine li ordonis, ke ŝi estu "nur" masonita viva en la reĝa kripto.

Hemono starigis sin kontraŭ sia patro, petis kaj konvinkis. Nur timo pro venĝo de dioj por tiel kruela faro devigis la reĝon nuligi siajn ordonojn. Li volis ĉion rebonigi kaj Antigonan liberigi. Sed kiam li venis en kripton, Antigona estis morta, ŝi pendigis sin.

Hemono pro ĉagreno trapikis sin per glavo antaŭ rigardoj de sia patro.

Rebrilo en arto
---------------

* Sofoklo: Antigona - ĉirkaŭ la jaro 442 a.Kr.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Haimón en la ĉeĥa Vikipedio.*
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Tomato** |
| --- |
|  |
| Plena kaj duona tomatoPlena kaj duona tomato |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonaj plantoj *Magnoliopsida* |
| Subklaso: | Asteredoj *Asteridae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | *Solanales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Solanacoj *Solanaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Solanum* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***S. lycopersicum*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Solanum lycopersicum****L. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Sinonimoj |
| *Lycopersicon lycopersicum*
*Lycopersicon esculentum* |
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Tomato  |

 |
| v • d • r |

**Tomato** estas herbo en la familio solanacoj kun hel-koloraj (ofte ruĝaj) manĝeblaj fruktoj (tamen ofte manĝataj kiel legomo). Ĝi originas en Meza kaj Suda Ameriko, kaj la vorto devenas el la navatla lingvo.

Historio
--------

Oni kredas, ke la tomato unue kreskis en antikva Peruo, kie multaj sovaĝaj specioj de verdaj tomatoj ankoraŭ kreskas. Tiam, proksime antaŭ tri mil jaroj, ĝi portiĝis al Meksiko.

Dum la eŭropa koloniado de la Amerikoj, la tomato estis portita al Eŭropo. Dum la 16-a kaj 17-a jarcento, multaj eŭropanoj timis, ke tomatoj estis toksaj, pro la rilato de la tomato al beladono kaj tabako. Tamen, tomatoj estis kreskigitaj kiel ornamaĵoj. Dum la frua 19-a jarcento ĝi estis uzata kiel manĝaĵo, ĉefe in Italio kaj Francio. Vincenzo Corrado, kuiristo de Napoleono, priskribas receptojn en 1773 en la kuirlibro *Il cuoco galante*.

En Usono Thomas Jefferson estis pioniro pri la kulturado de tomatoj. Li kulturis grandajn "hispanajn" tomatojn. La tomato estis ofta manĝaĵo ĉe lia manĝotablo. La filinoj de Jefferson lasis plurajn receptojn pri tomatoj.

Moderna uzo de tomatoj
----------------------

Tomatoj nun estas manĝataj libere tutmonde. Post ties senkulpigo kiel toksa frukto, nun ili estas estimataj kiel pretendata afrodiziigilo. Nuntempe, oni pensas, ke la tomato estas saniga manĝaĵo, kaj manĝado de tomatoj bonigas la koron kaj kontraŭas kanceron ĉar ili enhavas likopenon.

Tomatoj estas uzataj ofte en mediteranea kuirado, ĉefe itala. Ĝi povas esti manĝata freŝa aŭ kuirita. Ĝi povas esti fritata aŭ rostata. Oni povas surtabligi ĝin en salato, aŭ kiel saŭco por aliaj manĝaĵoj.

Fotaro
------

* La frukto de tomato kaj sproso
* La diversaj specioj de tomatoj
* Tomatoj kultivataj sur la minerala lano
* La floranta sproso
* La fruktoj en diversaj stadioj de maturco
* La tomatoj koktelaj "Yellow Pearshaped"
* 
* Paniklo da tomatoj

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

* Plantado de la tomato[*rompita ligilo*] - retejo sur la plantado de la tomato

Vidu ankaŭ
----------

* Keĉupo (aŭ keĉapo)
* Salato
**Pinillos** [piNIljos] estas vilaĝo kaj municipo de Rioĥo (norda Hispanio), nome en la suda komarko Nova Kamero. La loknomo *Pinillos* estas etimologie komprenebla kiel *Pinetoj* aŭ pli malverŝajne *Roketoj* (el *peñillas*).

La municipa teritorio de Pinillos, en la sudo de la regiono.
Ermitejo de Sankta Roĥo.
Ermitejo de Sankta Kristo.

Geografio
---------

Ĝi estas tre aparta loĝloko komunikita nur laŭ la montara regiona ŝoseo LR-453 okcidente al la nacia ŝoseo N-111 kun Torrecilla en Cameros norde kaj Pradillo sude.

Historio
--------

Dum la Moderna Epoko, Pinillos prosperis pro la protekto fare de la Mesta kaj la industrio de la lano. La tolaĵoj fabrikitaj en la 18-a jarcento estis konsumitaj de la lokanoj, sed ankaŭ estis liveritaj al la reĝaj trupoj aŭ eksportataj al la cetero de Iberio.

Aktualo
-------

La rura elmigrado okazis laŭlonge de la 20-a jarcento kaj tial oni malaltiĝis el 154 loĝantoj ĝis nunaj 20.

La ekonomio estas bazata ĉefe sur la brutobredado, forstado, kaj la rura turismo.

Vizitindaĵoj estas la preĝejo, du ermitejoj, kaj mirindaj rigardejoj al pejzaĝo ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Rioĥo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 796155
 |
**Pallavaram** (tamile பல்லாவரம்) estas universitata urbego en subŝtato Tamilnado en sudorienta Barato. 

Ĉefvojo en Pallavaram

Geografio
---------

Pallavaram situas en averaĝa alteco de 16 metrojn laŭ dekstra bordo de rivero (kontraŭe troviĝas Kanĉipuram. Tiu urbego troviĝas 8, Velor kaj subŝtata ĉefurbo Ĉenajo po 64, Tirupati 100, Salem (Barato) 209, Bengaluro 232, Majsuro 335, Mumbajo 1008, Kolkato 1424, tutlanda ĉefurbo Delhio 1783 kilometrojn (aere) .

Demografio
----------

En 2021 Pallavaram havis 215 417 da loĝantoj. En la 1980-aj jaroj Pallavaram atingis la internacian klasifikon urbego (pli granda, ol cent mil).

Historio
--------

La nuna loko de Pallavaram estis loĝita ekde la paleolitiko. Brita arkeologo trovis ŝtonilon en 1863. La aktuala urbo originas el la 7-a jarcento. Post dominado de Mogola Imperio sekvis la britoj.

Religio kaj lingvoj
-------------------

La ĉefa religio en Pallavaram estas hinduismo (84.25%), poste kristanoj (8.4%) kaj islamo (6.37%). La tamila estas la vaste parolata lingvo.

Eduko
-----

Pallavaram estas hejmo de universitato.

Trafiko
-------

Stacidomo en Pallavaram
Pallavaram estas ligita voje kaj fervoje al la subŝtataj areoj.

Klimato
-------

Pallavaram situas en tropika klimato (Aw) laŭ klimata klasifiko de Köppen kun musonoj. Jare pluvas averaĝe 1104 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, tamen en la dua jarparto pli ofte. La averaĝa temperaturo varias inter 23-33 °C.

Vidindaĵoj
----------

* pluraj preĝejoj

Fontoj
------

* WikiTrans

* Vendreda merkatoVendreda merkato
* Milita akademioMilita akademio
* KampusoKampuso


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Barato |