recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La esprimo **Socia Demando** (aŭ **Sociala Demando**) priskribas la konfrontadon kun la sociaj problemoj, kiuj kreiĝis kadre de la industria revolucio, t.e. la problemoj de la transiro de la agraraj kulturoj al la sin urbiganta civilizo industria. En Britujo komenciĝis tiu transiro ĉirkaŭ ekde 1760, en Germanujo ekde la frua 19-a jarcento. Jam kelkan tempon antaŭe formiĝis mizerego en multaj popoleroj. La unua fazo okazis en Germanujo ĉirkaŭ dum la unua duono de la 19-a jarcento. Ĝin akompanis kreskinta popolo, la subiro de la antaŭa socia formo kaj iompostioma kresko de la fabrika industrio.

La ĉefproblemoj de la socia demando estis la paŭperismo (malriĉecego) kaj la neasekuro de ekzisto de kampuloj, kampa popolo, metiistoj, laboristoj kaj malgravaj dungitoj.

Iom post iom la problemoj ŝanĝiĝis. Dum la 1850-aj ĝis la 1870-aj jaroj la industrio kreskegis, sed la subiro de la hejm-metio kaj la krizo de la metioj restis konstantaj. Tria fazo okazis en Germanujo ekde ĉirkaŭ 1870, kiam enkondukiĝis rapida industriigo kaj transiro al industria socio. La socia demando iĝis ĉefe laborista demando. Multega elmigrado el la kampo al la industriaj urboj, formiĝo de grandurboj kaj la socia integrado de la industria laboristaro iĝis temoj de politika intereso, kaj ankaŭ de la burĝa publiko. Kreiĝis – laŭ intereso kaj vidpunkto pri la vorta difino de *Socia Demando* – diversaj provoj al *respondo* por ĝi. La proletoj, kiuj laŭ Marx "jam posedis multe pli rezolutan teorian klasokonscion ol la germana burĝaro" antaŭ la industriiga fazo, do pli multe konsciis pri la socia demando. Sekve, estiĝis forta Social-demokratio en la Germana Imperiestra Regno, kiu deziris plibonigi la malriĉan situacion de la laborantaro kaj respondis al la socia demando per la postulo de sociala ŝtato. Tamen ankoraŭ ekzistis pli ĝisradika respondo, nome al la Senklasa socio, kiun preferis la komunistoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Socia justeco
* Industria Revolucio

Referencoj
----------

1. ↑  vd. la *Sozialgeschichte 1848 bis 1880*: Gesellschaft im Umbruch: Industrielle Revolution Arkivigite je 2009-05-13 per la retarkivo Wayback Machine
2. ↑  Marx, Karl: *Das Kapital. Kritik der politischen Ökonomie*. Kun antaŭparolo de 1872/73. Berlino, 1932, p. 41.

* Kategorio Socia demando en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ernő Fejér,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fejér Ernő** estas hungara fotisto, grafikisto, mezlerneja kaj altlerneja instruisto.

Ernő Fejér  naskiĝis la 3-an de novembro 1945 en Diósgyőr.

Biografio
---------

Ernő Fejér akiris diplometon en mezlernejo en Miskolc en 1964, poste li laboris en pluraj institutoj. Inter 1976 kaj 1987 li estis aranĝisto en biblioteko kaj galerio de Miskolc. Intertempe en 1979 li akiris plian diplometon pri fotado. Inter 1987-1989 li estis fotisto de la loka ĵurnalo, poste profesia sendependa fotisto kaj grafikisto. En 1989 li ricevis stipendion en Romo, en la sama jaro li fondis propran firmaon pri fotoj kaj grafikaĵoj, eĉ en 1992 li establis vendejon por artistoj. Inter 1993-1996 li instruis en Universitato de Miskolc, inter 1997-2000 li estis arta gvidanto en arta mezlernejo en Miskolc. En 1997 li translokiĝis al la proksima vilaĝo Harsány. En 2005 li forlasis la fotadon, forvendas la firmaon, li emeritiĝas kaj okupiĝas nur pri grafikaĵoj. Ekde 2010 li arĥivadis siajn grafikaĵojn per komputilo, en la sekva jaro li retiriĝis, tamen en 2016 li denove aperis en ekspozicioj. Li ricevis premiojn inter 1980-2016. Li havas edzinon.

Elektitaj solaj ekspozicioj pri fotoj
-------------------------------------

* Miskolc (1983, 1991)
* Budapeŝto (1986, 1993, 2005, 2018)
* Esztergom (1988)
* Nurenbergo (1996)

Elektitaj solaj ekspozicioj pri grafikaĵoj
------------------------------------------

* Budapeŝto (1991, 1994)
* Miskolc (1991, 1996, 2000, 2007)
* Katowice (2008)

Elektitaj kolektivaj ekspozicioj pri fotoj
------------------------------------------

* Miskolc (1982, 1985, 1992, 2002, 2005
* Esztergom (1984, 1993)
* Vieno (1985)
* Arthalo Budapeŝto (1987, 1989)
* Denver (1991)
* Parizo (1994)
* Budapeŝto (1996, 1999, 2004, 2016)
* Kapolcs (2002)

Elektitaj kolektivaj ekspozicioj pri grafikaĵoj
-----------------------------------------------

* Salgótarján (1988-1992, 1996, 2000, 2009, 2016)
* Miskolc (1988, 1990, 1994, 1997, 2002, 2009, 2016)
* Arthalo Budapeŝto (1997)

Elektitaj libroj
----------------

* Megyekönyv (1994)
* Fényképtár 2.(1996)
* Védett épületek Miskolcon (2000)
* Üzenőfüzet (2010)
* Organon.Rajzok és montázsok. (2011)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 627905
* GND: 124324010
* VIAF: 5862998
* ISNI: 0000 0000 2596 9257
 |
**CSIKI Ernő** (ĉiki) aŭ (CSÍKI Ernő), Dietl estis hungara entomologo, ano korespondanta de la MTA (1925) naskita en Zsilyvajdejvulkány la 22-an de oktobro 1875 kaj mortinta en Budapeŝto la 7-an de julio 1954.

Memortabulo de Ernő Csiki

Kariero
-------

Csiki finis en la Veterinara Akademio de Budapeŝto. De 1897 li dungiĝis al Magyar Nemzeti Múzeum; de 1920 li estis direktoro komisiita, de 1924 ĝis 1933 direktoro nomumita. Li partoprenis en la tria azia ekspedicio de Jenő Zichy (1898) kaj alportis riĉan kolekton el Siberio, Mongolio kaj Ĉinio. Antaŭ la unua mondmilito li kolektis en Bosnio kaj Dalmatio, en jaroj 1916-18 en Albanio. En la jaroj 1920-aj li partoprenis en la organizado de la Hungara Biologia Stacio de Tihany. Li estis prezidanto de la *Magyar Rovartani Társaság* (Hungara Entomologia Asocio) kaj iomtempe vicprezidanto de la *Természettudományi Társaság* (Naturscienca Asocio). Li estis kunlaboranto de la *Catalogus Coleopterorum*.

Verkoj
------

* *Magyarország bogárfaunája* (I-II, Bp. 1905 1909);
* *Verzeichnis der während der Forschungsreisen M. v. Déchys im Kaukasus gesammelten Käfer* (Déchy Mór: *Kaukázus* III. Berlin, 1907);
* *Csíki Ernő állattani kutatásai Albániában* (Bp. 1923-40);
* *Die Käferfauna des Karpatenbeckens* (Bp. 1946).

Fontoj
------

* Magyar Életrajzi Lexikon
* legebla en la 345-a paĝo

* Kategorio Ernő Csiki en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 341576
* GND: 12295839X
* VIAF: 66559071
* ISNI: 0000 0000 7833 6242
* SUDOC: 088694186
* BNF: 12438342f
* NKC: mub2012736711
 |
**Ernő Bujdosó** [bujdoŝO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dr. Bujdosó Ernő** estas hungara pentristo, mezlerneja kaj altlerneja instruisto.

Bujdosó Ernő  naskiĝis la 10-an de oktobro 1944 en Lajosmizse.

Biografio
---------

Bujdosó Ernő lernis en sia naskiĝurbo kaj Kecskemét, poste jaron en pedagogia altlernejo de Szeged, fine li akiris diplomon en Belarta Altlernejo de Budapeŝto en 1973. Liaj plej gravaj instruistoj estis Simon Sarkantyu kaj Jenő Barcsay. Inter 1974 kaj 1976 li instruis en belarta mezlernejo, samtempe li havis stipendion. Ekde 1976 li okupiĝis nur pri pentrado. En 1977, 1980 kaj 1986 li denove havis stipendiojn parte eksterlande. En 2004 li ekinstruis en Universitato de Kaposvár havanta la rangon docento. Li havas la sciencan gradon DLA. Li ricevis premiojn ekde 1976.

El solaj ekspozicioj
--------------------

* 1976, 1993-1994 Budapeŝto
* 1981 Bonyhád
* 1984 Hamburg

El grupaj ekspozicioj
---------------------

* 1976 Sofio
* 1978, 1988, 1996-1998 Budapeŝto
* 1978 Parizo
* 1982 Hamburgo
* 1987 Szolnok
* 1988, 1990 Stokholmo
* 1991 Vieno

Elektitaj grandaj artaĵoj
-------------------------

* 1980 Bonyhád (fresko)
* 1984 Lajosmizse (gobelino)
* 1984 Kalocsa (fresko)
* 1985 Budapeŝto (gobelino)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio[*rompita ligilo*]
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 605645
* VIAF: 121435420
* ISNI: 0000 0000 7960 9927
 |
**József Kudász** [jOĵef kudAs], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kudász József** estis hungara kuracisto, profesoro, kirurgo pri koroj, membro de Leopoldina (akademio).

József Kudász  naskiĝis la 10-an de julio 1904 en Mezőkövesd. Li mortis la 27-an de julio 1981 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Kudász frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris medicinan diplomon en Bologna en 1931. Inter 1933 kaj 1937 li laboris rn medicina instituto en Pécs, poste en diversaj hospitaloj de Eger kaj Budapeŝto. En 1950 li estis nomumita katedrestro kaj kirurgia institutestro en Universitato de Pécs. Post 2 jaroj li kandidatiĝis. Li iĝis institutestro jam en Budapeŝto ekde 1955 ĝis la pensiuliĝo en 1975. Li havis signifan rolon en la hungara kirurgio.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Wiederherstellungschi-rurgie und Herz und Herzbeutel* (1959)
* *Operálható szívbetegségek* (1965) - fundamenta verko

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en kliniko en Budapeŝto (2010)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 548839
* GND: 126542031
* LCCN: n83019867
* VIAF: 79513209
* ISNI: 0000 0000 5809 4223
* SUDOC: 121627624
* NKC: xx0205059
 |
**Ernst von LASAULX** (naskiĝinta la 16-an de marto 1805 en Koblenz, mortinta la 10-an de majo 1861 en Munkeno) estis germana klasika filologo. Li metis la fundamentojn pri la modernaj studoj de Majstro Eckhart.

Busto de Lasaulx sur la tomboŝtono en Munkeno

Vivo
----

Lasaulx studis inter 1824–30 en Bonn kaj Munkeno kaj fariĝis, post longaj studvojaĝoj al Italujo, Greklando kaj en la Proksiman Orienton en 1835 neorda kaj en 1837 orda profeosoro pri filologio en Würzburg.

En 1844 li iĝis profesoro pri filologio kaj estetiko en Munkeno. Estante favoranto de ultramontanismo li maldungitis en februaro 1847. Sed en marto 1849 li denove rajtis profesori. En 1848 li iĝis deputito ĉe la frankfurta Nacia Asembleo, poste ĉe la landa parlamento de Bavario.

Lasaulx estis ferova defendanto de katolikismo. En siaj sciencaj laboraĵoj li sekvis la tiam modan ideon pri postflarado de kristanaj spuroj en la (mensa) vivo de la antikvaj romianoj. Menciindas inter la verkoj de tiu ĉi periodo jenaj:

* »Studien des klassischen Altertums« (Regensburg 1854)
* »Der Untergang des Hellenismus und die Einziehung seiner Tempelgüter« (München 1854)
* »Neuer Versuch einer Philosophie der Geschichte« (Regensburg 1856)
* »Des Sokrates Leben, Lehre und Tod« (Regensburg 1857)
* »Die prophetische Kraft der menschlichen Seele in Dichtern und Denkern« (Regensburg 1858)
* »Philosophie der schönen Künste« (Regensburg 1860)

Lia fratino Amalie (1815-1872), kiu iĝis monakino ĉe la Kongregacio de Sankta Bartolomeo (en Aachen kaj poste en Bonn kiel malsanulejestrino) tre aktivis karitate dum la militoj de 1864, 1866 kaj 1870. Ĉar ŝi ne konsentis la dogmon pri papa neeraripovo (1870) ŝi forpelitis.

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 12. Leipzig 1908, p. 206, kio legeblas tie ĉi interrete.

* Kategorio Ernst von Lasaulx en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 586431
* GND: 118726617
* LCCN: n85166301
* VIAF: 4981173
* ISNI: 0000 0000 8076 1678
* SUDOC: 067022367
* BNF: 12216610d
* NKC: mub2014814177
 |
**Oskar** (antaŭ 1901 Oscar) **Hecker** (naskiĝis la 26-an de januaro 1867 en Berlino, mortis en 1937) estis germana lektoro pri la itala lingvo ĉe Humboldt-universitato en Berlino. Li kreis korpuson de sistema frazaro, ankaŭ plurfoje tradukita al Esperanto.

Vivo
----

Hecker doktoriĝis la 13-an de aŭgusto 1892 ĉe la berlina universitato en la filologia fakultato pri "La Dekameron-manuskripto de Berlino kaj sia rilato al la Mannelli-kodo", do pri temo el la itala literaturo, sia specialaĵo. En 1895 li fariĝis lektoro pri itala lingvo ĉe sia universitato, tiuepoke nomita laŭ la imperiestro Frederiko-Vilhelmo, la hodiaŭa Humboldt-universitato. Frukto de lia tiea instrua laboro estis en 1897 la verko, kiu fariĝis la bazo de la postaj sistemaj vortaroj en multaj lingvoj, inter ili ankaŭ Esperanto, nome "Die italienische Umgangssprache in systematischer Anordnung und mit Aussprachehilfen", t.e. "La itala ĉiutaga lingvo en sistema ordo kaj kun prononc-helpoj". Sekvis ampleksa "Nova germana-itala vortaro" en 1900 kaj pluraj lernolibroj de la itala por german-lingvanoj, ekzemple "Il piccolo italiano: manualetto di lingua italiana viva" (2-a eld. 1906, 9-a eld. 1956). Hecker restis lektoro en Berlino ĝis 1923, kiam li - post edziĝo al italino - translokiĝis al Italio. En 1937 li mortis en aĝo de nur 59 aŭ 60 jaroj.

La sistemaj vortaroj laŭ Hecker
-------------------------------

Ĉiu volumo de la "sistemaj vortaroj" prezentas ĉ. 12.000 vortojn kaj fraz(er)ojn, ordigitajn laŭ dudek fakoj de "vojaĝo", "urbo", "hejmo" ĝis "socio kaj stato", "Dio, religio, eklezio" kaj "La universo kaj la Tero". La origina germana tekstaro de Hecker estis tradukita al Esperanto de A. v. Mayer, docento de Esperanto ĉe la Lower Mesley Street-lernejoj, Manĉestro. Inter 1907 kaj 1909 aperis jenaj lingvo-kombinoj: 32 volumoj dulingvaj (inter ili sep kun Esperanto), 6 volumoj trilingvaj (inter ili du kun Esperanto), 6 kvarlingvaj kaj unu seslingva. Inter ili enhavas ankaŭ Esperanton: 

| vol. | nombro de lingvoj | lingvoj |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 5 | du = serio A | de-eo-de |  |
| 12 | du = serio A | en-eo-en |  |
| 17 | du = serio A | fr-eo-fr |  |
| 21 | du = serio A | it-eo-it |  |
| 22 | du = serio A | es-eo-es |  |
| 23 | du = serio A | no/da-eo-no/da |  |
| 26 | du = serio A | ru-eo-ru |  |
|  ? | tri = serio B | fr-en-eo |  |
|  ? | tri = serio B | pl-ru-eo |  |
|

Literaturo
----------

* **2009**: La sistemaj vortaroj laŭ prof. Hecker (1907-1909).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Foto de Hecker en la arkivo de la Berlina Humboldt-universitato.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 470677
* GND: 1042267111
* LCCN: no2010157912
* VIAF: 49588264
* SUDOC: 254942660
* NKC: xx0280597
 |
La monto **Ernstberg** (ankaŭ nomata *Erensberg* aŭ *Erresberg*) apud Hinterweiler en la distrikto Vulkaneifel en Rejnlando-Palatinato estas kun sia alteco de 699,8 m super marnivelo la plej alta monto de la vulkana okcidenta Ejfelo kaj la dua plej alta monto de la mezmontaro Ejfelo, kies plej alta monto estas Hohe Acht (alteco 746,9 m).

Geografio
---------

### Situo

La Ernstberg situas en la centro de la Naturparko Vulkaneifel sur la teritorio de la komunumo Hinterweiler. Ĝia pinto estas ĉirkaŭ 1,2 km sudoriente de la vilaĝa preĝejo. Nordnordoriente de la monto troviĝas Dockweiler, oriente Waldkönigen, sudoriente Steinborn kaj okcidente Kirchweiler.

### Montara aparteno

La monto apartenas al la Osteifel, kaj tie al la Kyllburger Waldeifel (277), subgrupo Kyllburger Waldrücken (277.2) kaj al la naturejo *Prümscheid* (277.20). Tuj en la sudokcidento troviĝas la Kalkeifel (276) kaj la subgrupo Nördliche Vulkaneifel (276.8) kaj la naturejo *Dockweiler Vulkaneifel* (276.81).

Geologio kaj flaŭro
-------------------

La monto estas malnovplejstocena stratovulkano kun tipa ringforma ordo de fandskorio kun bazalt-zonoj (nefelino-leuzitito).Ĉi-tie bazalto elfluis kaj formas je al orienta deklivo duoncirklon; de mezepoko ĝis ĉirkaŭ 1930 oni rompis ĉe la montopiedo muelŝtonoj. En la arbaro kreskas la Lunaria rediviva.

Kaverno kaj muro de Marteno
---------------------------

Iom malsupre de la pinto troviĝas kaverno, kies vizito ne eblas. Je la alia montoflanko la roka muro de Marteno *Martinswand*.

Protektejo
----------

La plej granda parto de la monto apartenas la naturprotektejo *Ernstberg*.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de montoj en Rejnlando-Palatinato
**Oskar MORGENSTERN**, naskiĝinta la 24-an de januaro 1902 en Görlitz (Germanio), mortinta la 26-an de julio 1977 en Princeton (Usono) estis aŭstra ekonomikisto kaj fondinto, kune kun John von Neumann, de la ludoteorio.

Dum sia studado en Vieno li frekventis interalie prelegojn de Ludwig von Mises. Post sia studado li iĝis posteulo de Friedrich August von Hayek kiel direktoro de la *Österreichisches Institut für Konjunkturforschung* (Aŭstra Instituto pri Konjunktura Esplorado); de 1935 al 1938 li estis universitata profesoro en Vieno. En 1938 li elmigris al Usono kaj tie iĝis profesoro ĉe la universitato Princeton kaj direktoro de *Economic Research Program* (ekonomika esplorprogramo).

Li kaj John von Neumann per sia libro *The Theory of Games and Economic Behavior* (la teorio de ludoj kaj ekonomia konduto), aperinta en 1944, fondis la ludoteorion kiel sciencon.

En 1963 Morgenstern kune kun Paul Lazarsfels fondis la *Institut für Höhere Studien* (instituto pri superaj studoj) en Vieno kaj estris ĝin ĝis 1970. Poste li reiris al Usono.

Morgenstern mortis en 1977 en Princeton.

En novembro 2012 la urbo Vieno donis al placo en la 9-a kvartalo (Alsergrund) lian nomon.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 428292
* GND: 118584065
* LCCN: n50006284
* VIAF: 98356107
* ISNI: 0000 0001 1578 9014
* LIBRIS: 362541
* SUDOC: 027038483
* BNF: 119168550
* NDL: 00450521
* NKC: vse2007395957
* ICCU: MILV024959
* BNE: XX1289862
 |
**Ernő Bánk,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bánk Ernő** estis hungara pentristo, instruisto, grafikisto. Lia origina familia nomo estis *Eisler* [ejzler].

Ernő Eisler  naskiĝis la 1-an de januaro 1883 en Szalmatercs, li mortis la 17-an de julio 1962 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ernő Bánk devenis el juda familio. Li akiris pedagogian diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1907, poste li instruis en diversaj lernejoj. Li doktoriĝis en la universitato en 1915. En la fruaj 1910-aj jaroj li lernis pentradon laŭ vespera kurso en Industriarta Lernejo. Lia plej grava instruisto estis Henrik Pap. Ekde 1911 li ofte ekspoziciis. Dum la 1-a mondmilito li estis pentristo de la armeo. En 1921 li finis la instruadon kaj li okupiĝis nur pri pentrado. En la 1920-aj jaroj li ofte pentradis pejzaĝojn en Ĉeĥoslovakio, en la sekva jardeko li pentradis pli ol 200 portretojn kaj li kreis ankaŭ akvafortojn. Li ricevis premion en 1926.

Liaj solaj ekspozicioj
----------------------

* 1978, 1984 Budapeŝto

El grupaj ekspozicioj
---------------------

* 1911, 1912, 1927, 1931, 1933, 1950, 1951, 1953, 1954 Arthalo Budapeŝto
* 1913, 1914, 1915, 1916, 1918, 1920, 1926, 1928, 1930, 1947, 1952 Budapeŝto

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Parasztszoba (1911)
* Csermely-út a Zugligetben (1926)
* Vilmos Aba-Novák (1926)
* Önarckép kalapban (1936)
* Iglófüredi táj (1947)
* Dunakanyar
* Virágos rét
* Nagybánya télen
* Asztali csendélet

Lia disertaĵo
-------------

* *A szabad királyi városok kérdése az 1843/44. évi országgyűlésen* (1914)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2020-08-08 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 603257
* VIAF: 121381889
* ISNI: 0000 0000 7925 5508
 |
**Enŝloso** (angle *lockdown*) estas politiko, kiu limigas homojn aŭ komunumon resti kie ili estas, kutime pro specifaj riskoj kontraŭ ili mem aŭ aliaj, se ili povus libere moviĝi kaj interagi. Oni ofte uzas terminojn kiel "hejme sidiĝu" aŭ "loke ŝirmu vin" por enŝlosoj, kiuj influas areon, anstataŭ specifajn lokojn.

Oni ankaŭ aplikas la esprimon al protokolo kiu kutime malhelpas homojn, informojn aŭ objektojn forlasi malliberujan areon. Kutime nur aŭtoritatulo povas invoki ian protokolon.

Oni povas ankaŭ uzi enŝloson por protekti homojn ene de instalaĵo aŭ, ekzemple, komputila sistemo, kontraŭ minaco aŭ alia ekstera okazo. La eksteraj pordoj al oficejoj kutime estos ŝlositaj tiel ke neniu povas eniri aŭ eliri. Plena enŝloso kutime signifas, ke homoj devas resti tie, kie ili estas kaj ne rajtas eniri aŭ eliri el konstruaĵo aŭ ĉambroj ene de ĝi, kaj ke ili devas iri al la plej proksima sekura loko se oni ne jam estas en tia loko.

Enŝloso kontraŭ disvastigo de kontaĝaj malsanoj
-----------------------------------------------

Lige kun la pandemio de COVID-19 ekde la jaro 2020, oni uzis ĉefe la sekvajn terminojn por priskribi la staton, kiun oni enkondukis por malhelpi la disvastigon de la kronviruso:

* **enfermiĝo**
* **amaskvaranteno**
* **trudizoliĝo**
* **lokdaŭno**

Notoj
-----

Vidu ankaŭ
----------

* elirblokado
* kvaranteno
* socia distancado
* Enŝloso (romano)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Enŝloso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Internacia asocio de solida rubo** (angle *International Solid Waste Association* - akronime **ISWA**) estas internacia neprofitcela organizo establita en 1970 kun la celo de antaŭenigi kaj evoluigi profesian rubadministradon ĉie en la mondo kiel kontribuo al daŭripovo .

La celo de la organizo estas studo kaj esplorado pri informoj kaj sperto pri ĉiuj aspektoj de administrado de hejma rubo, komerca rubo kaj industria rubo. La organizo adoptas akceptitajn sistemojn de rub-administrado en profesia maniero eduki la ĝeneralan publikon per teknologia evoluo kaj plibonigado de la metodoj por protekti homan vivon kaj sanon kaj la kvaliton de la medio, same kiel konservadon de materialoj kaj energifontoj.

La organizo ankaŭ estas aktiva en diversaj manieroj, inkluzive de konferencoj, renkontiĝoj, trejnadprogramoj, informdisvolvado kaj disvastigo, kaj teknika asistado sur tutmonda skalo. La organizo havas pli ol 1 200 membrojn en 93 landoj kaj tra la jaroj la internacia reto etendiĝis al aliaj landoj kun pli ol 80% de la monda loĝantaro. La laboroj de la organizo temas ĉiujn aspektojn de la fako de rubadministrado, de organizoj, esplorinstitucioj kaj akademiaj institucioj, ĝis privataj hejmoj, kaj privataj kompanioj. La sidejo de la organizo estas en Vieno, Aŭstrio.

Referencoj
----------

1. ↑  Subhash Anand.  (2010) *Solid Waste Management*. Mittal Publications. ISBN 9788183243537.
2. ↑  Dr. Amanjot Kaur.  (2023) *Solid waste management in Punjab State (India)*. Blue Rose Publishers.
3. ↑   (2019) Narendra Kumar: *Environmental Concerns and Sustainable Development; Volume 2: Biodiversity, Soil and Waste Management*. Springer Nature. ISBN 9789811363580.
4. ↑  Janarthanan, Janani, "Creating A Circular Economy For Waste", 28 April 2021. (angle)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 828285
* LCCN: no98092965
* VIAF: 145121832
* ISNI: 0000 0001 1014 6909
* NKC: ko20191054200
* ICCU: BVEV035428
 |
**Barono Ernő Dániel,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dániel Ernő** estis hungara politikisto, ministro, advokato. Lia nobela antaŭnomo estis *szamosújvárnémeti*. Lia avo estis Ernő Kiss (general-leŭtenanto).

Ernő Dániel
Ernő Dániel
Ernő Dániel  naskiĝis la 3-an de majo 1843 en Hungara reĝlando en Felsőelemér (nuntempa Elemir en Serbio). Li mortis la 24-an de julio 1923 en Balatonfüred.

Biografio
---------

Ernő Dániel apartenis al la armena minoritato de la lando. Li lernis juron en universitato en urbo Pest. En 1865 li eklaboris kiel subnotario. Post 3 jaroj li advokatiĝis. En 1870 (poste plurfoje) li estis elektita parlamentano. Inter 1895-1899 li estis ministro pri komerco. En 1896 li ricevis la titolon barono. Inter 1906-1910 li politikadis en la senato, poste li denove estis elektita parlamenta deputito.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero D, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero D, poste serĉu la nomon)



* Kategorio Ernő Dániel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Medalo de la Merit-Ordeno de Dorothy Crowfoot Hodgkin, ekspoziciita en la Royal Society de Londono.
La **Merit-Ordeno** estas medalo de Britio kaj la "Commonwealth" atribuita de la brita monarko. Ĝi estis kreita en 1902 de la reĝo Eduardo la 7-a (imitante la prusian Ordenon Por la Merito) kiel rekompenso por eksterordinaraj servoj en la armeo, la scienco, la arto aŭ la literaturo. La rare atribuitaj al la militistoj distingiĝis de la medaloj atribuitaj al civiluloj ĉar ĝi havis paron da krucitaj glavoj dorse de la centra medalo. La atribuo de tiu ordeno estas ekskluzivaĵo de la monarko kaj li/ŝi ne bezonas konsulti la registaron. Ĝi temas pri agnoskaĵo kiu multe prestiĝigas la ricevantojn. Ĝi en si mem ne kunportas titolon kiel aliaj britaj ordenoj sed pli gravas ol la aliaj.

La ordeno estis limigita al la suverenulo kaj al 24 membroj, sed la eksterlandanoj ankaŭ eblas inkluziviĝi aparte kiel "honoraj membroj". Ekde ĝia kreado, la ordeno estis malfermita por virinoj, kaj estis Florence Nightingale la unua virino kiuj ricevis tiun distingaĵon, en 1907. La ordeno ne donas nobelan aŭ alian statuson al la membroj, sed ili rajtas skribi la literojn **OM** post la nomo. La bildo konsistas el ruĝa kruco kun orumita krono en la supro. La medalbendo estas ruĝa kaj blua.

* Brita Merit-Ordeno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Brita Merit-Ordeno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**TM8620** estas procesoro far firmao Transmeta. La procesoro estas parto de familio Efficeon. La procesoro estas destinata por moveblaj komputiloj (ekz. tekokomputiloj) kaj SFF-sistemoj. **TM8620** havas malgrandan varmoeligon kaj povas esti uzata kun pasivaj sistemoj de malvarmigo. Kiel en ĉiuj procesoroj Effesion la procesoro procesorokerno kaj norda ponto estas realigitaj en unu ico (sistemo-sur-ico), danke al kio eblas ŝpari dimension de ĉeftabulo. Dimensio de mem ico **TM8620** estas 21X21 mm, kio estas je 48% plimalmulte ol TM8600. La procesoron produktis firmao TSMC (Taiwan Semiconductor Manufacturing Company) lau 0,13 mkm teknologio. La procesoro estis prezentita en junio de 2004 jaro.

* korpo - 592-pingla OBGA, 21X21 mm;
* kongrueco - x86;
* staplo de unua nivelo - 192 Kb: 128 Kb por instrukcioj, 64 Kb por datenoj;
* staplo de dua nivelo - 1 MB;
* frekvenco - de 900 ĝis 1100 MHz;
* kontrolilo de memoro;
* kontrolilo AGP;
* kontrolilo de buso HyperTransport;
* kontrolilo LongRun
* subteno de instrukciaro - MMX, SSE, SSE2.

Por **TM8620** firmao ULi Electronics produktis sudan ponton M1563S ek de junio de 2004.


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri komputiko |
**Dompierre** estas komunumo en la distrikto Brojo-Vully en Kantono Vaŭdo, Svislando. Ĝi havis 243 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011.

Geografio
---------

La komunumo Dompierre situas en la Vaŭda Mezlando sur la molasaj montetoj inter la valoj de la riveroj Brojo kaj Glano. La komunumo konsistas el la du vilaĝoj Dompierre kaj Les Granges-de-Dompierre, kaj kelkaj izolitaj bienoj.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 3,21 km², de kiuj 21,4% estas kovritaj de arbaro, 73,0% servas por agrikulturo kaj 5,6% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Dompierre limas en nordo al Seigneux, en oriento al Villars-Bramard, en sudoriento al Romont (FR), en sudo al Prévonloup, en sudokcidento al Lovatens, kaj en okcidento al Curtilles.

Trafiko
-------

Dompierre situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Tra Dompierre pasas flanka vojo de Curtilles al Villars-Bramard kaj alia vojo de Seigneux al Prévonloup. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas proksimume 20 kilometrojn norde de la komunumo apud Estavayer-le-Lac. Pere de poŝtaŭtolinio de Payerne al Romont la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Camorino datiĝas el la jaro 1228 *Donperro*. Dum mezepoko la interezrajtoj apartenis al la katedrala kapitolo de Laŭzano. Post la konkero de Vaŭdo fare de Berno Dompierre estis atribuita al la Voktejo Moudon, kiu en la jaro 1798 post la Helveta Revolucio fariĝis distrikto kaj en la jaro 2006 surbaze de la administra reformo de Kantono Vaŭdo estis atribuita al la Distrikto Brojo-Vully.

Vidu ankaŭ
----------

* Aliaj lokoj kun la nomo Dompierre

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: *Valérie Favez*: *Dompierre VD* en *Historia Leksikono de Svislando* (2012-02-24)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Dompierre VD en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Dompierre

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Dompierre** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

Bildoj
------

* Preĝejo de DompierrePreĝejo de Dompierre

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Brojo-Vully |
| --- |
| Avenches • Brenles • Bussy-sur-Moudon • Carrouge • Champtauroz • Chavannes-sur-Moudon • Chesalles-sur-Moudon • Chevroux • Corcelles-le-Jorat • Corcelles-près-Payerne • Cremin • Cudrefin • Curtilles • Dompierre • Faoug • Forel-sur-Lucens • Grandcour • Henniez • Hermenches • Lovatens • Lucens • Missy • Moudon • **Payerne** • Prévonloup • Ropraz • Rossenges • Sarzens • Syens • Trey • Treytorrens (Payerne) • Valbroye • Villars-le-Comte • Villarzel • Vucherens • Vulliens • Vully-les-Lacs |  |

 |
***Brisbane Grammar School*** estas lernejo en Brisbano, Aŭstralio. Ĝi estas la plej antikva mezlernejo por knaboj en Brisbano. Ĝi estis fondita en 1868. Ĝi instruas al ĉirkaŭ 1500 studentoj el jaroj 5 al 12, kaj laborigas ĉirkaŭ 100 laboristoj.

Instruplano
-----------

Ĝi instruas la jenajn temojn: la anglan, matematikon, sciencon (fizikon, kemion, biologion, tersciencon), modernan kaj antikvan historion, geografion, ekonomikon, muzikon, teknologion, arton kaj dramon. La lernejo instruas kvin lingvojn: la francan, la germanan, la ĉinan, la japanan kaj la latinan.

Tereno
------

#### Aŭditorioj kaj Teatroj

Ĝi havas 6 aŭditoriojn kaj teatron: la centjarfestan halon, la grandan halon, *The Lilley Centre,* la muzikan aŭditorion, amfiteatron, galerion kaj teatron.

#### Ludkampoj

La lernejo havas kelkajn tenisajn ludkampojn.

Referencoj
----------

1. ↑  "2009 Annual Report" (PDF). Staff & Students. Brisbane Grammar School. [*rompita ligilo*] Konsultita la 26an de Junio 2011. [neplua]
2. ↑   "Brisbane Grammar School". Schools. Australian Boarding Schools' Association. Arkivita el la originalo en 17a de Novembro 2007.  Alirita la 7an de Majo 2017.
3. ↑  "Courses and Electives". Brisbane Grammar School. Alirita la 14an de Majo 2017

* Kategorio Brisbane Grammar School en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 585186
* LCCN: n97001814
* VIAF: 152614128
* ISNI: 0000 0001 0706 9762
 |
Femalo de Sidneja funel-reta araneo (*A. robustus*) en averta sinteno.
*Atracinae* aŭ **Atracenoj**, komune konataj kiel **Aŭstralia funel-reta araneo**, estas subfamilio de araneoj en la funel-reta aranea familio Heksateledoj. Studoj ripete montris dubojn pri la taksonomia statuso de la grupo, ofte trovante ilin asocia kun la familio Aktinopodedoj. Ĉiuj membroj de la subfamilio estas indiĝenaj de Aŭstralio. Atracenoj konsistas el tri genroj: *Atrax*, *Hadronyche*, kaj *Illawarra*, kiuj enhavas 35 speciojn. Nombraj specioj produktas venenon kiu estas danĝera al homoj kaj aranepikoj de ses specioj okazigis gravajn vundojn al viktimoj. La piko de la Sidneja funel-reta araneo (*Atrax robustus*) estas potence mortiga, sed tio ne okazis ekde la enkonduko de modernaj teknikoj de unua helpo kaj kontraŭveneno.

Referencoj
----------

1. ↑   Gray, Michael R. (24a de Novembro 2010). "A revision of the Australian funnel-web spiders (Hexathelidae: Atracinae)". Records of the Australian Museum. 62 (3): 285–392. doi:10.3853/j.0067-1975.62.2010.1556. ISSN 0067-1975.
2. ↑  Gray, Michael R. samloke.
3. ↑   "Funnel-web Spiders". Australian Museum. Sydney.  Alirita la 7an de Marto 2017.
Michael Praetorius
**Michael PRAETORIUS** (verŝajne naskiĝis la 15-an de februaro, 1571, mortis la 15-an de februaro, 1621) estis germana komponisto kaj verkisto pri muziko. Li estis unu de la plej fekundaj kaj diverstalentaj komponistoj de sia tempo, kaj estis speciale signifoplena en la evoluado de muzikaj formoj bazitaj sur Protestanta himnoj.

Li naskiĝis en Creuzburg kaj studis en Torgau, Frankfurt an der Oder kaj Zerbst. Li estis orgenisto ĉe la Marienkirche en Frankfurt, poste laboranta ĉe la korto en Wolfenbüttel kiel orgenisto kaj (ekde 1604) orĥestestro. De 1613 ĝis 1616 li laboris ĉe la Saksa korto en Dresdeno, kie li elmetiĝis al la plej malfrua Italia muziko, inkluzivanta la poliĥorajn verkojn de la Venecia Skolo. Lia postveninta evoluado de la formo de la ĥorala koncerto, speciale la poliĥora vario, rezultis rekte el lia familiareco kun la muziko de tiaj Venecianoj kiel Giovanni GABRIELI.

Li estis eksterordinare fekunda komponisto. Liaj verkoj montras la influon de samtempuloj Samuel Scheidt kaj Heinrich Schütz kaj ankaŭ la Italianoj. Liaj verkoj inkluzivas la naŭ volumoj *Musae sioniae* (1605-10), kolekton de pli ol mil ĥoralaj kaj kantaj aranĝadoj, multajn aliajn verkojn por la Lutera kirko, kaj kolekton de instrumentaj dancoj. *Terpsichore* estas lia sola travivanta sekula verko. Lia trivoluma traktaĵo *Syntagma musicum* (1614-20) estas detala teksto pri samtempulaj muzikaj proceduroj kaj muzikaj instrumentoj, kaj estas grava dokumento en muzikologio, orgenologio kaj la kampo de aŭtentika ludado.

Vidu ankaŭ
----------

* Syntagma musicum

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Michael Praetorius en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 
* 
* 
* Hyperion Records

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 33598
* GND: 118741713
* LCCN: n80096728
* VIAF: 61732864
* ISNI: 0000 0001 1027 9912
* LIBRIS: 253101
* SUDOC: 052639266
* BNF: 13898645c
* MBA: 2f625459-d284-4e00-a3e8-3906b589a9b3
* NDL: 00817690
* NKC: jn20000604495
* BNE: XX901604
 |
Loko de la Lando Reĝo Eduardo la 7-a (markita oranĝe) ene de la Ross Dependaĵo.
Area mapo de la Duoninsulo Reĝo Eduardo la 7-a.
**Lando Reĝo Eduardo la 7-a** aŭ **Duoninsulo Reĝo Eduardo la 7-a** estas granda, glacio-kovrita duoninsulo kiun formas la nordokcidenta pinto de la Lando de Marie Byrd en Antarkto. La duoninsulo projekcias sin en la Ross Maro inter Golfeto Sulzberger kaj la nordorienta angulo de la Ross Glacitavolo, kaj formas parton de la Ross Dependaĵo. La Duoninsulo Eduardo la 7-a estas limigita de la Ross Glacitavolo sudokcidente, la Okuma Golfeto okcidente, kaj oriente de la Golfeto Sulzberger kaj la Marbordo Saunders, ĉiuj gravaj elementoj de la Ross Maro / Suda Oceano en Antarkto. La nordokcidenta pinto de la duoninsulo estas la Kabo Colbeck. La Duoninsulo Eduardo la 7-a situas je 77° 40′ S 155° 00′ U﻿ / ﻿77.667 °S, 155.000 °U﻿ / -77.667; -155.000 (mapo).

Poŝtmarko de Novzelando superstampita por uzo el la brita bazo.
La okcidenta marbordo estas la Marbordo Shirase. Norde kaj oriente estas la Swinburne Glacikampo. La Duoninsulo Eduardo la 7-a estis malkovrita en la 30a de Januaro 1902 fare de la brita Ekspedicio Discovery (BrNAE) (1901–1904) sub estreco de Robert Falcon Scott, kiu nomigis ĝin Lando Reĝo Eduardo la 7-a laŭ la brita reĝo Eduardo la 7-a. La marbordo estis poste esplorita de la Ekspedicio Nimrod sub estreco de Ernest Shackleton en 1908-09, kaj la unua surteriĝo estis farita de grupo el la Japana Antarkta Ekspedicio sub estreco de Ŝirase Nobu en 1912. La regiono estis renomita "Duoninsulo Eduardo la 7-a" ĉar la duoninsula karaktero de la regiono estis determinita de esplorado farita de la ekspedicio de Richard E. Byrd (1933–1935) kaj de la ekspedicio de la Usona Antarkta Servo (USAS, 1939–1941).

Plej el la duoninsulo estas ene de la Ross Dependaĵo, postulata de Novzelando.

* Kategorio Lando Reĝo Eduardo la 7-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Fresko en la Domus Aurea
Fresko en la Domus Aurea
La **Domus Aurea**, la "ora domo", estis grandega palaco en Romo, kiun romia imperiestro Nero konstruigis post la bruliĝo de la urbo (64 p.k.).

La ora domo ampleksis grandan parton de la monteto Palatino (Romo), la valon en kiu nun staras la Koloseo, kaj plej verŝajne iam ankaŭ la Koloso de Nerono, kaj ĉirkaŭantajn montetojn. La romianoj ne ŝparis pri mokoj pri la megalomanio de Nero.

La imperiestroj Vespasiano kaj Trajano redonis partojn de la domus aurea al la popolo, speciale per la *Amphitheatrum Flavium*, amfiteatro flavia (Koloseo) kaj la banejoj de Trajano.

Nun nur malgranda resto de la antaŭe grandega komplekso restas, kiu tamen havas grandan historian kaj artan valoron pro ĝia arkitekturo kaj muraj pentraĵoj.

Oni dum jardekoj renovigis ĝin kaj malfermis ĝin fine de la 1990aj jaroj, sed en 2005 akvo eniĝis.
Fine de januaro 2007 ĝi estis denove malfermita por la publiko.

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Domus Aurea en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Domus Aurea en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 163503
* GND: 4224549-7
* VIAF: 235987561
 |
La heraldika ŝildo de la kolegio

  

***Christ's College*** [K*ṙ*AJSTS KOleĝ] estas kolegio de la Universitato de Kembriĝo.

Komence ĝi nomiĝis "God's House" (la Domo de Dio), kaj situis sur tereno nun okupata de la kapelo de King's College (Kembriĝo). God's House fondiĝis en 1437 kaj ricevis reĝan licencon en 1448. En 1448 ĝi translokiĝis al la nuna situo kaj ricevis duan reĝan licencon. Ĝia nomo ŝanĝis al Christ's College en 1505, kiam ĝi ricevis novan ĉarton kaj donacon de Damo Margaret Beaufort, la patrino de la reĝo Henriko la 7-a (Anglio). Dum la sekvaj jarcentoj aldoniĝis pluaj konstruaĵoj. La halo (desegnita de George Gilbert Scott la pli juna) konstruiĝis de 1875 al 1879.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Christ's College (Kembriĝo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Retejo de la kolegio (angle)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 270299
* GND: 5027974-9
* LCCN: n79058865
* VIAF: 139541917
* ISNI: 0000 0001 2358 1926, 0000 0004 0632 2270
* SUDOC: 066866898
* BNF: 12346289c
 |
*Vidu Don por aliaj signifoj.*

---

***Don*** (por viroj), ***doña*** [donja] (por virinoj), estas respektotitoloj uzataj en hispanlingvaj personaj nomoj. Mallonge, oni ankaŭ skribas **D.** kaj **Dª**, respektive. Ili estas tradukeblaj pli-malpli kiel "sinjoro"/"sinjorino".

La titoloj devenas de la latinaj vortoj *dominus*/*domina*, kiuj signifas "sinjor(in)o", "mastr(in)o". Ili estas uzataj nepre antaŭ la persona nomo (*don Lázaro*). Uzi *don* antaŭ la familinomo ne estas la hispanlingva uzo, sed de Suda Italio (pro hispana influo). Tie tiu titolo (por virinoj: *donna*) estis uzata por nobeloj aŭ aliaj gravuloj (ankaŭ gravaj mafiuloj), kaj en la tuta Italio nur por presbiteroj, ankaŭ nun.

Antaŭe ili estis rezervitaj al nobeloj, sed nuntempe kiu ajn povas esti alparolata tiel. Tamen, ĝia uzo implicas formalecon. Homoj, por kiuj oni uzas ilin, speciale estas ekzemple pastroj, instruistoj.

Ĝi estas origino de la Esperantaj vortoj hispanoriginaj donĵuano kaj donkiĥoto.

Vidu ankaŭ
----------

* esperantigo de vortoj el hispana fonto
* Dom (por monaĥoj kiel Dom Perignon).
* Don Kiĥoto
* Don Carlos
* Don Pasquale


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Don Abney**, vere **John Donald Abney**, (\* 10-an de marto 1923 en Baltimore, Marilando; † 20-an de januaro 2000 en Los-Anĝeleso, Kalifornio) estis usona ĵazpianisto.

Vivo
----

En la komenco Abney studis private en Baltimoro. Post la militservo, dum kiu li laboris kiel kornisto en la armebando, li ludis en 1946 komence ĉe Buddy Johnson kaj transloĝigis poste al Novjorko, kie li studis ĉe la Muziklernejo je Manhatano pianon kaj harmonisciencon. Sekve en 1948/49 li muzikis ĉe Wilbur de Paris diksilandon. En la 1950-aj jaroj li laboris kiel solopianisto (1950/51) kaj ĉe Bill Harris kaj Kai Winding, kun Chuck Wayne kaj kun Oscar Pettiford en 1952, post tio kun Sy Oliver, Thelma Carpenter kaj Louie Bellson. En 1955 Abney prezentis en la filmo *Pete Kelly's Blues*. Per sia studio-orkestro, en kiu ludis i.a. Al Cohn, Joe Wilder, Barry Galbraith kaj Milt Hinton, li akompanis en 1957 Merilinon Monroe je ŝia albumo *Moody*.

Kun Jazz at the Philharmonic li plurfoje koncertvojaĝis tra Eŭropo. Li prezentis kun multaj grandaj ĵazmuzikistoj, ekz. Louis Armstrong, Ella Fitzgerald, Sarah Vaughan, Oscar Pettiford, Carmen McRae aŭ Betty Carter. Ekde 1960 li laboris kiel studiomuzikisto de la radiostacio NBC; en 1962 li transloĝiĝis al Los-Anĝeleso, kie li muzikis ĉe Benny Carter, Stan Kenton (1966) kaj en diversaj studiobandoj. Ekde 1969 ĝis 1971 lli estris triopon, en la 1970-aj jaroj li laboris kiel muzikestro por Rosemary Clooney. En 1980 li transloĝigis al Japanujo, kiel li preskaŭ jardekon laboris kiel pianisto. Pro malsano li devis rezigni sian aktivan muzikistolaboron en 1993; nur mallonge antaŭ sia morto Abney reiris al Usono.

Don Abney ankaŭ kunverkis la sonregistraĵojn de Eddie South (1947), Al Sears (*Swings the Thing!*, 1960) kaj Carol Sloane (1982). Laŭ Leonard Feather kaj Ira Gitler lian ludon influis Nat Cole, Ellis Larkins kaj Art Tatum.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Biografio ĉe www.jazzhouse.org

Fontoj
------

* Leonard Feather kaj Ira Gitler, *The Biographical Encyclopedia of Jazz*. Oksfordo/Novjorko, 1999, ISBN 978-0-19-532000-8


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 383910
* GND: 134965760
* LCCN: n85034605
* VIAF: 76499156
* ISNI: 0000 0000 5515 1691
* BNF: 138905633
* MBA: 1e0470eb-12e7-4d8e-a0dc-4d61905f3157
* BIBSYS: 5012182
 |
***Documents*** estis superrealista revuo de la malfruaj 1920-aj jaroj, redaktita kaj planita de Georges Bataille. Eldonita en Parizo inter 1929 kaj 1930, *Documents* publikiĝis en 15 eldonkvantoj, el kiuj ĉiuj enhavis vaston da originaj verkoj kaj fotaĵoj.

*Documents* estis financita de Georges Wildenstein, influa parizana artvendisto kaj financisto de la superrealistoj. Donita ĝia titolo kaj fokusiĝo de Georges Bataille, *Documents* komence listis redaktoraron dek-unu-membran inkluzive de Wildenstein mem (kun Bataille listita kiel "ĝenerala sekretario"); tamen, ĝis la kvina eldonkvanto, Bataille estis la sola redaktora membro, kiu restis en la redkatoraro.

Nomita "militmaŝino kontraŭ ricevitaj ideoj" de Bataille, *Documents* prenis kune vaston da kontribuantoj, de malkonsentulaj superrealistaj inkluzive de Michel Leiris, André Masson, kaj Joan Miró al la numismataj kolegoj de Bataille ĉe la Kabineto de Moneroj kaj Medaloj ĉe la Nacia Biblioteko. La enhavo en *Documents* des pli vastis; Bataille kunmetis eseojn pri ĵazo kaj arkeologio kun fota serio, kiu fetiĉigis la pieda dikfringo, kaj dediĉis tutan eldonkvanton al Pablo Picasso dum li skribis glorkantojn al la "malbonaŭgura grandeco" de la buĉejo fotita per Eli Lotar. Kutima sekcio de la magazino, kiu nomiĝis la "Kritika Vortaro", ofertis mallongajn eseojn de Bataille kaj de liaj kolegoj kiel temoj kiel "Absoluto," "Okulo," "Fabrika Kameno," kaj "Keaton (Buster)."

*Documents* estis rekta defio al "normala" superrealismo kiel ĉampionita per André Breton, kiu en sia Dua Superrealisma Manifesto de 1929 primokis je Bataille kiel "(konfesante) voli nur konsideri en la mondo tiun, kiu plej malnoblas, plej malkuraĝigas, kaj plej koruptitas." La perforte strangaj kunmetaĵoj de bildoj kaj teksto en *Documents* estis intencitaj provizis pli malluman kaj pli praan alternativon al tiu, kiun vidis Bataille, kiel la disaŭtentika kaj malforta speco de superrealisma arto de Breton. Per prezento de eksplicitaj, ofte profanaj bildoj flank-al-flanke kun "intelektaj" verkoj, Bataille utilizis je *Documents* por almarŝigi superrealismon laŭ direkto timita per Breton: al la renverso de ĉiuj hierarĥioj de arto kaj moraleco, kaj kompleta demokratio de formo.

Referenco
---------

Tiu ĉi artikolo estis rekte tradukita el la angla versio je la 8-a de februaro, 2007. Ĝia bibliografio troviĝas ĉi tie.

Vidu ankaŭ
----------

* VVV, Novjorka gazeto eldonita per elmigrintaj eŭropaj superrealistoj inter 1942 kaj 1944.

* Kategorio Documents (revuo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 162810
* VIAF: 212954626
* SUDOC: 03117423X
* NKC: unn2014802362
 |
koloraj desegnonajloj
**Desegnonajlo** aŭ **prempinglo** estas mallonga najlo kun granda, ronda kapo el ŝtalo. Ĝi servas fiksi diversajn paperaĵojn sur tabulo.

Oni uzas ofte specifajn **mapajn desegnonajlojn** sur korkotabulo. Tiu tipo havas plastan, longetan kapon kaj estis inventita ĉ. 1900 en Usono, fare de Edwin Moore, kiu fondis la entreprenon *Moore Push-Pin Company*.
Tiu tipo de la desegnonajlo estas pli maldanĝera, se ĝi defalas. Krome la plasto iom protektas la premantan fingron, kiam la stifto malfiksiĝas de la kapo.

Desegnonajloj origine servis precipe por fiksi teknikajn desegnojn sur desegnotabuloj. La plata, ronda kapo de la najlo estas uzata pro la facilaj emzuroj, ĉar ĝi ebligas apliki la najlon sen iloj. Tiu platrond-kapa desegnonajlo estis inventita ĉ. 1902–03 fare de loĝhorloĝa riparisto Johann Kirsten, en Germanio, Lychen, kie monumento memorigas pri la afero. Li vendis la elpensaĵon al Otto Lindstedt en 1904, kiu patentigis gin. Li iĝis milionulo, la horloĝisto ricevis nenion.

Vidu ankaŭ
----------

* Desegnonajlo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Desegnonajlo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Najlo
* Pinglo
* Stifto
Strawberry Hill, angla vilao en la gotika-renesanca stilo, konstruita de la gotika verkisto Horace Walpole.
**Gotika literaturo** (aŭ kelkfoje **gotika hororo**) estas literatura ĝenro, kiu entenas elementojn de horora kaj romantikisma literaturoj. Oni ĝenerale konsentas, ke tiu ĝenro estis inventita de la angla verkisto Horace Walpole, per lia romano *The Castle of Otranto* (1764).

Ĉefaj proprecoj de gotika literaturo estas teruro (kaj psikologia kaj korpa), mistero, superŝtico, fantomoj, fantomloĝitaj domoj, gotika arkitekturo, kasteloj, malhelo, morto, frenezeco, ktp...

Romana formo
------------

Elstara ekzemplo de gotika terura rakonto (kiu ankaŭ estis unu el la unuaj rakontoj de la sciencfikcia ĝenro) estas la romano "*Frankenŝtejno aŭ la moderna Prometeo*" de la Mary Shelley. Tiu romano priskribas kiel freneza sciencisto konstruas vivantan monstron el partoj de kadavroj. La monstro ne havas nomon, sed estas ofte kromnomita "la kreitulo", "la monstro" kaj eĉ pli ofte "la demono".

Teruraj rakontoj pri vampiroj (kiel "Drakulo" de Bram Stoker), homlupoj kaj aliaj monstroj ankaŭ estis popularaj kaj oftaj. Aliaj rakontoj traktas religion, la moralajn demandojn pri bono kaj malbono, kaj paradizon kaj inferon.

Ĝia karakteriza trajto estas misteraj, kutime supernaturaj kaj sekve hororaj okazaĵoj en mezepokaj gotikaj kasteloj aŭ klostroj, kie senkulpaj bonuloj devas rezisti kontraŭ krimaj perfortuloj. La gotika romano antaŭis modernan historian romanon. Inspiron el ĝi ĉerpis multaj aŭtoroj (Scott, Hugo, Balzac, Poe, Baudelaire, Twain, Stevenson, Wilde k.a.).

Poeziaĵoj
---------

La plej fama gotika poeto estis Edgar Allan Poe, kiu verkis terurajn kantojn. Tiuj kantoj traktis la malhelajn timojn kaj voluptojn kaŝitajn en la homa psiko. Poe estis unu el la patroj de gotika literaturo pro la amkantoj kaj la misteraj rakontoj, kiujn li verkis. Lia poezio elvokas fortajn emociojn kaj estas karakterizita per tia speciala ritmo. Laŭdire Charles Baudelaire, la patro de moderna poezio, estis legante ĝin ĉiutage. La sufero kaj soleco en la vivo de la verkisto estis esprimitaj en terura kaj sonĝa kreaĵo. Liaj rakontoj estas plenaj de halucinoj kaj penetras la mondon de la frenezuloj, esprimante sian timon kaj doloron kaj priskribante daŭran koŝmaron, kiu neniam finiĝas. Sub la influo de opioido, Poe elĉarpis sian subkonscion kaj eltiris el ĝi profundajn zorgojn pri furiozaĵoj, torturo en entombigaj kavernoj kaj senlima doloro en ĉi tiu mondo.

Klasikaĵoj de la gotika romano
------------------------------

* Horace Walpole - La kastelo de Otranto (1764)
* Clara Reeve - Maljuna angla barono (1778)
* William Beckford - Vathek (1786)
* Ann Radcliffe - Sicilia Romano (1790), La misteroj de Udolfo (1794)
* Matthew Gregory Lewis - Monaĥo (1796)
* Charles Robert Maturin - Vaganto Melmoth (1820)
* Victor Hugo - Notre-Dame de Paris (La Ĝibulo de Notre Dame) (1831)

* Kategorio Gotika literaturo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 254267
* LCCN: sh2008020084
 |