recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Afonso Furtado de Mendonça** (1561-1630) estis portugala rektoro de la Universitato de Koimbro (24-a de julio, 1598), episkopo de Koimbro (5-an de septembro 1616), episkopo de Guarda (28-an de februaro 1610), episkopo de Koimbro (28-an de februaro 1616), grafo de Arganil, ĉefepiskopo de Braga (12-an de novembro 1618-1626) kaj ĉefepiskopo de Lisbono (2-an de decembro 1626), en kies katedralo li estis entombigita.

Biografio
---------

Furtado de Mendonça estis filo de Jorge Furtado de Mendonça, komandanto de la Ordeno de Santiago, kaj de Mecia Henriques.

Li komencis siajn studojn en Lisbono kaj finis ilin en la Universitato de Koimbro, kiel pensiulo kaj studento ĉe la Colegio de San Pedro.

En 1597, kiam li estis kanoniko de la Sidejo de Lisbono, li estis elektita de la reĝo Filipo la 2-a de Hispanio, la 1-a de Portugalio, kiel rektoro de la Universitato de Koimbro, kaj ekposedis ĉi tiun postenon la 19-an de julio de tiu jaro, restante en tiu funkcio ĝis januaro 1605.

Dum lia rektorejo, en 1599, la universitato - same kiel la tuta urbo de Koimbro - suferis pesto-epidemion, kiu devigis la provizoran foriron de ĝiaj docentoj kaj studentoj kun la fermo de la klasĉambroj.

Kiel rektoro de la Universitato de Koimbro, Afonso Furtado de Mendonça ordonis konstrui, en la palacoj de la Universitato, du ĉambrojn por ĝeneralaj studoj kaj alian kiel "domo por biblioteko", kiu, plejparte, estis provizita per libroj, kiujn li venigis el Venecio, el Hispanio, kaj aliaj eŭropaj landoj.

Kiam li estis nomumita Ŝtata Konsilisto en la Konsilio de la Krono de Portugalio, en 1605, li forlasis la Universitaton de Koimbro kaj iris al Madrido, kie li restis dum mallonga tempo, ĉar li revenis al Lisbono kiam li estis nomumita prezidanto de la Tablo pri Konscienco kaj Ordoj.

La 13-an de februaro, 1610 li estis elektita episkopo de la Gvardio, kaj publikigis, ene de la reĝaj direktivoj, la "Constituições Synodais da Diocese da Guarda". Tiam, en 1616, li estis translokita al la Episkopejo de Koimbro kie, li ricevis varman bonvenigon de la universitato de ĉi tiu urbo.

En julio 1619 li estis parto de la Kortego, kiu kuniĝis en Lisbono, kaj en tiu sama jaro, li estis elektita ĉefepiskopo Primato de Braga, pozicio en kiu li restis ĝis 1626, kiam li estis translokita al la Episkopejo de Lisbono kaj poste nomumita Guberniestro de la Portugala Regno, kune kun la Grafoj de Basto kaj Portalegre, sed nur dum unu jaro, limo de la eklezia rajtigo al li donita.

Poste, li retiriĝis al siaj loĝejoj en la Sidejo de Lisboa, kie li mortis en 1630.

Literaturo
----------

* Catholic Hierarchy
* Real Academia de la Historia
* Lusitania Sacra
* Portuguese Humanism and the Republic of Letters
* A Química: O primeiro século na Universidade de Coimbra e o progresso desta ciência

Vidu ankaŭ
----------

* Urbano la 8-a (1568-1644)
* Filipo la 3-a (1578-1621)

Referencoj
----------


* Kategorio Afonso Furtado de Mendonça en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 740802
 |
**András FÁY** [andrAŝ fAi], laŭ la hungara skribmaniero **Fáy András** estis hungara verkisto, politikisto, ano de Hungara Scienca Akademio. Li estis unu el la plej agemaj figuroj de la tiutempa Hungarujo. Lia filo estis Gusztáv Fáy.

András Fáy András
András Fáy naskiĝis la 30-an de majo 1786 en Hungara reĝlando, en *Kohanóc* (nuntempa Kochanovce en Slovakio). Li mortis la 26-an de julio 1864 en Pest (urbo).

Biografio
---------

András Fáy devenis el riĉa bienula kaj nobela familio. Li frekventis lernejojn precipe en Sárospatak. Li eklaboris en la ŝtata administrado en Pest en 1804, poste en Vác. Ekde 1807 li verkadis. En 1818 forlasis tiun laboron kaj hejmenvenis por estri la bienon, krome li dediĉis sian tempon ankaŭ al literaturo. Lia domo iĝis grava renkontejo de la literaturistoj, ekzemple Pál Szemere, Karolo Kisfaludy, Mihály Vitkovics, Mihály Vörösmarty. En 1823 denove iris al Pest, kie pli frue, ol István Széchenyi komencis la agadon por la reformoj. En 1832 li edziĝis, sed jam pli frue ŝia fianĉino naskis jam filon. En 1835 oni elektis lin parlamentano. Li estis unu el la fondintoj de Societo Kisfaludy kaj li estis ties unua direktoro inter 1837-1841. En 1840 li fondis ŝparkason, kies posteulo estas la nuntempa plej granda banko de Hungario. En 1848 simile al István Széchenyi li ne aliĝis al la revolucio sed post la fiasko li denove iĝis grava figuro. inter 1929-1964 ankaŭ aliajn premiojn.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Bokréta* - debutaĵo - 1807
* *Fáy András eredeti meséi és aforizmái* (Originaj fabeloj kaj aforizmoj de András Fáy) 1820
* *Régi pénzek* - teatraĵo
* *A Bélteky ház* - romano 1832
* *A két Báthory* (Ambaŭ Báthory) historia dramo 1827
* *Fáy András szépirodalmi összes munkái* (Ĉiuj verkoj de András Fáy) 8 volumoj 1843-1844
* *Nőnevelés* (Edukado de virinoj) 1841

En Esperanto aperis
-------------------

* fabeloj - tradukitaj de Sándor Szalay (presisto)

Memorigiloj
-----------

* multe da lernejoj prenis lian nomon
* premio nomata pri li
* reliefo en Szeged 1988

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* András Fáy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio András Fáy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 418689
* GND: 119208385
* LCCN: n85250222
* VIAF: 17278550
* ISNI: 0000 0000 7831 5847
* SUDOC: 152025006
* BNF: 12245835p
* BNE: XX5600447
 |
**Agostino Andrea CHIGI** [kiĝi] (29a de novembro 1466 - 11a de aprilo 1520) estis itala bankisto kaj patrono (mecenato) de la Renesanco.

Naskita en Sieno, li estis la filo de la eminenta bankisto Mariano Chigi, membro de praa kaj glora domo. Li moviĝis al Romo ĉirkaŭ 1487, kunlaborante kun sia patro. La heredanto de riĉa kapitalo, kaj riĉigita plue post pruntedonado de enormaj monsumoj al papo Aleksandro la 6-a (kaj ankaŭ al aliaj regantoj de la tempo), li devagis de ofta komerca praktiko akirante enspezigajn monopolojn kiel la sal-monopolo de la Vatikano kaj de la Regno de Napolo, same kiel tiu de la aluno elfosita en Tolfa, Agnato kaj Ischia di Castro. Aluno estis havendaĵo nepra en la teksa industrio.

Post la morto de la Borgia papo Aleksandro la 6-a kaj de lia mallongdaŭra siena posteulo nome Pio la 3-a Piccolomini, li helpis al Julio la 2-a en la elspezinspektado ĉe sia elekto. Ĉi-lasta rekompencis lin, ligante Chigi al la familio de la Rovere, kaj igante lin kasisto kaj notario de la Apostola Ĉambro. La persona ligo inter la papo kaj lia bankisto restis proksima: Agostino akompanis Julion en la batalkampo en siaj grandaj kampanjoj kaj de 1506 kaj de 1510. En 1511 Agostino estis sendita al Venecio por aĉeti venecian subtenon por la papaj fortoj en la Milito de la Ligo de Cambrai.

Agostino establis ekonomiajn ligojn kun la tutaĵo de Okcidenta Eŭropo, foje havante ĝis 20,000 dungitojn, ricevante de Sieno la titolon de *Magnifico* ("Grandioza").

Notoj
-----

1. ↑  La arkiva registro estis prezentita en Ingrid. D. Rowland, "The Birth Date of Agostino Chigi: Documentary Proof" *Journal of the Warburg and Courtauld Institutes* **47** (1984:192-193).
2. ↑  Chigi akiris la luon al la papaj alun-minoj de Tolfa en 1501. (Rowland 1986:678).
3. ↑  Tiu veturo estas la temo de la verko de Felix Gilbert, *The Pope, His Banker, and Venice* (Harvard University Press) 1980.
4. ↑  Giuseppe Cugnoni, *Agostino Chigi il Magnifico*, Romo 1878, baze sur lia notita eldono de la manuskripto *Chisiae Familiae Commentarij*, verkita de lia pra-nevo Fabio (posta papo Aleksandro la 7-a) en 1618 kaj reviziita laŭ la jaroj; ĝi estas konservata en la Vatikana Biblioteko (MS Chigi a.1.1); vidu ankaŭ Wilde Tosi, eld. *Il Magnifico Agostino Chigi* (Romo 1970).

* Kategorio Agostino Chigi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 503769
* GND: 119158299
* LCCN: n80028594
* VIAF: 96541179 7399227, 96541179
* ISNI: 0000 0000 8076 2224
* SUDOC: 027520080
* BNF: 11954283x
* ULAN: 500115993
* NLA: 35826029
* NKC: mzk2007411049
* ICCU: MUSV015894
 |
**Christian Leonhard LEUCHT** (naskiĝinta la 12-an de februaro 1645 en Arnstadt, mortinta la 24-an de novembro 1716) estis germana juristo kaj jura historiisto.

Vivo
----

Leucht estis studanto en Lepsiko, Gießen kaj Jena, kie li doktoriĝis en 1678 pri jurscienco. Post kiam li estis kelkajn jarojn en Dresdeno por ricevi spertojn praktikajn jurajn, li iĝis kortega *Hofrat* en 1683 en Greiz. Aliaj karieraj stacioj: 1688 - gräflich limburgischer Rat von Haus aus, Konsulent bei der fränkischen Reichsritterschaft, Orts Altmühl; 1690 - kaiserlicher Pfalzgraf; 1692 - konsulento de la urbo Nürnberg, unue ĉe la Malsupera tribunalo, poste ĉe la urba geedziĝkortumo, finfine Konsilantara konsulento.

En 1699 li demisiis pro sanecaj kialoj sed povis daŭre havi la titolojn kaj la socian rangon. En 1715 la dukoj de Schwarzburg-Sondershausen kaj de Schwarzburg-Arnstadt honorigis lin per la titolo de *wirklicher Geheimer Rat* pro ke li estis dediĉinta al ili la verkon *Staats-Acta vom 18. Säculo*.

Kiam Leucht mortis, li postlasis grandan bibliotekon. La katalogo de tiu presitis en 1730 en Nürnberg.

Graveco
-------

Leucht senĉese publikigis pli malnovajn gravajn fakverkojn, kiujn li komentis, kaj kolektis malnovajn dokumentojn de publika juro. Ofte li uzis pseŭdonimon por si (ekz. Sigism. Ferrarius, C. L. Thucelius, C. L. Lucius, Cassander Thucelius, Antonius Faber).

Verkoj (elekto)
---------------

* *Cassandri Thucelii Electa juris publici curiosa*, Tom. 1 1694. Tom. 2 1696. Tom. 3 1697. 4°
* *Ant. Fabri Europäische Staats-Canzle*, komencite en 1697 (lasta volumo aperis en 1760 - la 115-a volumo)
* *Continuatio Actorum publicorum Londorpii tom. 13. 14*, 1708. 1716. \**Cass. Thucelii des H. R. R. Staats-Acta vom 18. Saeculo*, 5 Thle. 1715–22.
* *Codex Mevianus h. e. Decisiones*, 1703. 3 Tomi fol.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Biografio ĉe ADB
* Informoj sur fakpaĝoj Arkivigite je 2016-03-23 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 533682
* GND: 120627736
* LCCN: n88085357
* VIAF: 2843
* ISNI: 0000 0001 2117 1018
* LIBRIS: 315273
* SUDOC: 086123211
* BNF: 107476178
* NKC: ola2007364670
 |
La **Germania reunuiĝo** (germane *Deutsche Wiedervereinigung*) estas la historia okazo en la 3-an de oktobro 1990, kiam Germana Demokratia Respubliko (GDR) aliĝis al Federacia Respubliko Germanio (FRG).

Kune kun revolucioj de 1989, la germania reunuiĝo estas ofte rigardata kiel simbola fino de la malvarma milito.

Historio
--------

Ĉefministro de GDR, Hans Modrow kaj Kanceliero de FRG, Helmut Kohl partoprenis la oficialan malfermon de Brandenburga pordego
Post la divido de Germanio en 1949, Federacia Respubliko Germanio kaj Germana Demokrata Respubliko daŭrigis klopodojn por reunuiĝo. En 1973 FRG kaj GDR ambaŭ aliĝis en UN. Post la aliĝo en UN kaj internacia rekono, GDR rekonis FRG kiel "ekstera lando", Malgraŭ dum la malvarma milito, GDR permesis viziton de FRG-civitanoj en GDR. Du Germanioj daŭrigis kunlaboradon ĝis fino de 1980-jaroj.

En marto 1985, Miĥail Gorbaĉov estis elektita kiel Soveta ĝeneralsekretario. Komence politikan reformon en Sovetunio, Gorbaĉov ŝangis tradician sovetan politikon pri socialismaj ŝtatoj, kiuj estis sub la influo de Sovetunio. Tiuj reformoj kreskis reforman movadon en socialismaj ŝtatoj, kiuj rezultis Revolucioj de 1989 en Orienta Eŭropo. En GDR ankaŭ protestoj komenciĝis en GDR kontraŭ reĝimo de Erich Honecker.

En aprilo 1989, Hungara registaro decidis malfermi landlimon kun Aŭstrio. Tio provokis amasan foriron de civitanoj el GDR al FRG. Dum la septembro 1989, pli ol 13 000 orientgermanoj lasis GDR, aliris en FRG. Protestoj por liberaligo de GDR okazis en ĉefaj urboj de GDR, kiel Berlin kaj Leipzig.

La 9-an de oktobro 1989, funkciulo de SED, Gunter Schabowski anoncis la liberigon de vojaĝo. Dum la gazetara konferenco, pri politiko Schabowski respondis ke vojaĝo permesiĝis *senprokraste*. Post lia anonco, multaj orientgermanoj provis foriron el GDR tra landlimo kun Okcidenta Germanio. La landlimaj trupoj de GDR ne haltigis civitanojn. En sama tago, Berlina muro estis faligita de civitanoj.

Post la falo de Berlina muro kaj unua libera parlamenta baloto de GDR la 18-an de marto 1990, GDR kaj FRG kulminis en la Unuiĝa Traktato. La 23-an de aŭgusto 1990, Popola ĉambro de GDR decidis aliĝi en FRG. En septembro 1990 en Moskvo, FRG kaj GDR, la kvar aliancanaj ŝtatoj (Usono, Sovetunio, Britio, Francio) subskribis la "Du-Plus-Kvar-Traktato" (germane *Zwei-plus-Vier-Vertrag*), kiu rekonis reunuiĝintan germanian ŝtaton. La 3-an de oktobro 1990, GDR aliĝis en FRG.

Post la unuiĝo, la registaro de Germanio komencis reformon por unuigi novajn landojn en FRG. Tri aliancanaj militfortoj forlasis Germanion en 1994.

Vidu ankaŭ
----------

* Historio de Germanio
* Berlina Muro
* Stalin-notoj
* Tago de la germana unueco

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Germania reunuiĝo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Germania reunuiĝo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* La Fino de Orienta Germanio, *Deutsche Welle* angle
**David GARRICK** (naskiĝis la 19-an de februaro, 1717, mortis la 20-an de januaro, 1779) estis angla aktoro kaj dramisto. Dum la 18-a jarcento li ankaŭ konatiĝis kiel teatra direktoro kaj reĝisoro.

Garrick naskiĝis en Heresford, Anglio, kiel tria filo de la oficiro Peter GARRICK kaj Arabella CLOUGH, irlanda filino de ekleziulo. Restinte kiel 11-jarulo dum mallonga tempo ĉe sia onklo en Lisbono, li estis edukita en privata lernejo en Lichfield. Kun Samuel Johnson, kiu estis unu el liaj instruistoj, li en 1737 iris al Londono. Tie li komencis studi juron, laboris dum ioma tempo kiel komercisto kaj malfermis vin-vendejon kun sia frato. Tiuj okupoj tamen ne kontentigis lin, tial li krom sia laboro en la vin-vendejo elprovis sin kiel aktoro.

En la jaro 1741 li en Ipswich aperis sursceneje, poste li en Londono, en la rolo de *Richard III* (de Ŝekspiro) estis eksterordinare sukcesa. Dum mallonga tempo laborinte en Dublino, li de 1742 ĝis 1745 sukcese aktoris en la Londona "Drury Lane Theatre". Poste li akceptis la postenon de teatra direktoro en Dublino, sed en 1746 li revenis al Londono, kie li sekvajare kune kun James Lacy aĉetis la teatron *Drury Lane Theatre*.

En la jaro 1749 David Garrick edziĝis al la dancistino Eva Maria VEIGEL (pseŭdonimo: Violette), kiu – naskiĝinte en Vieno - post sukcesa kariero en Vieno kaj Florenco ekde 1748 vivis en Londono.

La tempon inter 1763 kaj 1765 David Garrick pasigis en Francio, Italio kaj Germanio. Post la morto de James Lacy li fariĝis sola direktoro de la Drury Lane Theatre. En la jaro 1776 li ekloĝis en kampara domo apud Londono, kie li la 20-an de januaro, 1779 mortis.

Garrick havis eksterordinaran aktoran talenton. Li kapablis esprimi ĉian ajn pasion kaj brilis en tragikaj kaj komikaj roloj. Krome li verkis pli ol 20 teatraĵojn, ĉefe farsojn kaj burleskojn. Plej fama estas la komedio *The Clandestine Marriage*, kiun li kreis kune kun George Colman.

Inter liaj amikoj estis la verkistoj Samuel Johnson kaj Oliver Goldsmith, la pentristo William Hogarth kaj la franca filozofo Denis Diderot. Lian vizaĝon bildigis la pentristoj William Hogarth, Joshua Reynolds kaj Thomas Gainsborough; Louis François Roubiliac kreis skulptaĵon pri li. Biografiojn pri li verkis i.a. Frank A. Hegdcock, Kalman A. Burnim kaj George W. Stone.

Listo de verkoj
---------------

* *The Lying Valet* (1741)
* *Miss in Her Teens* (1747)
* *The Clandestine Marriage* (1766)
* *The Irish Widow* (1772)
* *Bon Ton, or, High Life Above Stairs* (1775)
* *Poetical Works of David Garrick* (kolektaĵo, 2 vol. eld.1785)

* David Garrick en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio David Garrick en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 19756
* GND: 118716425
* LCCN: n50000443
* VIAF: 24563
* ISNI: 0000 0001 2117 1982
* LIBRIS: 187998
* SUDOC: 028423755
* BNF: 12026196f
* ULAN: 500206879
* MBA: e9928a31-aa02-4b49-9e56-7bd837753de9
* NLA: 35114114
* BIBSYS: 90129049
* RKD: 449511
* NKC: ola2003165545
* BNE: XX1639333
 |
**Aktuario** estas asekura matematikisto. Per statistikaj aŭ probabloteoriaj metodoj, tia fakulo klopodas prognozi estontajn monfluojn, kalkuli premiumojn aŭ pagojn de asekuro aŭ financajn rezervojn, kiujn asekura kompanio bezonas.

En kelkaj landoj, *aktuario* estas nomo rezervita al tiuj matematikistoj, kiuj – post trapaso de ekzamenoj pri asekura matematiko, ekonomiko, informadiko, juro ktp. – membras en la landa *aktuaria* asocio.

La Internacia Aktuaria Asocio (angle *International Actuarial Association*, akronime IAA, france *Association Actuarielle Internationale*, akronime AAI), estas profesia tutmonda organizaĵo bazita en Otavo, kiu kunigas aktuariojn kaj aktuariajn asociojn el la tuta mondo, interŝanĝas scion kaj funkcias kiel lobia organizaĵo por internaciaj projektoj.

Aktuarioj kaj Esperanto
-----------------------

Laŭ la Enciklopedio de Esperanto de 1934 (kapvorto "Aktuaroj"), la internacia organizaĵo de aktuarioj plurfoje okupiĝis pri Esperanto kaj en 1931 aperigis fakan vortareton en Esperanto, la angla, franca kaj germana lingvoj.

Aktuariaj terminaroj
--------------------

* Ernest Sós: **Dictionnaire Actuariel** (1931, Eo, D, En, F)
* Marc Vanden Bempt: Asekura terminaro seslingva (2005)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Aktuario en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Germana Aktuaria Asocio (DAV)
* Svisa Aktuaria Asocio (SAV)
* Aŭstra Aktuaria Asocio (AVÖ)
* beanactuary.org
* Internacia Aktuaria Asocio (IAA)
* Sud-Afrika Aktuaria Asocio (ASSA) Arkivigite je 2006-06-21 per la retarkivo Wayback Machine
**Christoph SCHLATTL** (naskiĝinta en iu komunumo nome Bruck, mortinta la 6-an de julio 1589) estis germana juristo kaj inter 1558 kaj 1589 episkopo de Chiemsee.

Vivo
----

Schlattl studentis ĉe la universitato de Ingolstadt en 1543 kie li doktoriĝis jurscience. Poste li deĵoris kiel asesoro por la episkopujo de Gurk estante konsilisto ĉefepiskopa-salcburgia.

Post kiam forpasis la chiemsee-a episkopo Hieronymus Meitting la salcburga arkiepiskopo Michael von Kuenburg nomumis en 1558 Schlattl ties posteulo. Dum lia regado necesis alfronti kverelon pri jurisdikcio kun la arkidiakono de Herrenchiemsee. En proceso, kiu komencigis la posteulo antaŭ la Regna ĉambra tribunalo en Speyer, venis en la 1568-a jaro la verdikto. Per ĝi la episkopujo de Chiemsee estis aprobita partio parlamenta kun ĉiuj rajtoj.

En 1569 Schlattl partoprenis la provincian sinodon por Salcburgio. Konkordaton kun la bavaria duko li igis subsigni fare de la dekano de la katedralo de Salcburgo kaj la ĉefepiskopa konsilisto Sebastiano Cattaneo.

La novan ordon, kiun la antaŭenigantaj de kontraŭreformacio aspiris kaj sopiris, li ne severe kontrolis. Entombigo lia fariĝis en la katedralo de Salcburgo; portreto de li videblas sur jubilea monero kiun Schlattl ankoraŭ vivtempe farigis.

Referencoj
----------

Literaturo
----------

* Erwin Naimer: "Schlattl, Christoph († 1589)". Ĉe: Erwin Gatz: *Die Bischöfe des Heiligen Römischen Reiches 1448–1648*. ISBN 3-428-08422-5, p. 638

Eksteraj ligiloj
----------------

* Schlattl ene de la katolika hierarkio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 839217
* GND: 140781803
* VIAF: 107769611
 |
Pentraĵo de la Monaĥejo en Gelati kie aperas Davido la Konstruanto kun lia testamento kaj modelo de la monaĥejo
**Davido la 4-a de Kartvelio la Konstruanto**. Reale li estis la unua el la reĝoj de la unuigita Kartvelio kiu nomiĝis Davido. El vidpunkto li estis Davido la 1-a, sed tradicie konata kiel Davido la 4-a ĉar li estis la kvara kiu havis tiun nomon el la Bagratida dinastio. Sed, ĉiakaze kelkaj historiistoj konsideras lin kiel Davido la 2-a, ĉar li estas la dua kiu havis la titolon *Reĝo de la kartveloj*.
Li ankaŭ estas konata kiel **Davido la Konstruanto** (en la kartvela lingvo: დავით აღმაშენებელი, *Davit Aghmashenebeli*) (1073-1125), de la Bagratida dinastio, li estis reĝo de Kartvelio de 1089 ĝis 1125.

Eble li estis la plej sukcesa reĝo de Kartvelio, ĉar li sukcesis forpeli la selĝukajn turkojn de la lando danke al sia venko en la batalo de Didgori en 1121. Liaj reformoj kaj en la armeo kaj la administrado permesis lin unuigi la landon kaj preni la kontrolon de granda teritorio en Kaŭkazio. Li havis bonajn rilatojn kun la Kartvela Eklezio kaj promociis la kristanan kulturon. Li estis sanktigita de la eklezio.

* Kategorio Davido la 4-a de Kartvelio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 281779
* GND: 102412243
* LCCN: no89019512
* VIAF: 7775583
* ISNI: 0000 0000 4261 4087
 |
La 10-an de marto 1952, sovetunia diktatoro Josef Stalin proponis al la landoj de Okcidenta Bloko (Francio, Unuiĝinta Reĝlando, Usono) intertraktadojn por reunuigo kaj neŭtraligo de Germanio en noto. Tiu ĉi noto kaj la respondoj de Stalin al la respondoj de la okcidentaj landoj estas konataj kiel la Stalin-notoj.

La germana kanceliero Konrad Adenauer, la okcidentgermana publiko kaj la okcidentaj potencoj malaprobis la Stalin-notojn, kiel interrompa manovro per kiu Stalin volis malhelpi la okcidentan integrigon de la Federacia Respubliko Germanio. Ĉi tio ankaŭ estas la reganta opinio en historia scienco hodiaŭ. 

Malplimulto tamen kredis kaj ankoraŭ kredas, ke Stalin pensis serioze pri la propono. La historiisto Rolf Steininger estas la plej konata reprezentanto de tiu ĉi movado hodiaŭ. Tamen, la malfermo de arkivoj, precipe flanke de Usono evidentigis, ke ekzistis ankaŭ konsideroj ene de la okcidentaj venkaj potencoj pri akcepto de la noto kaj permeso de neŭtrala, reunuigita Germanio. Pozicioj kiuj supozigis/supozigas seriozecon de la Stalin-notoj, estis konfirmitaj de ĝi, sed la malfermo de la sovetiaj arkivoj, kiu okazis nur post 1990, ne konfirmis tion.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 845969
* GND: 7504854-1
 |
**Dawid Rubinowicz** (naskiĝis la 27-an de julio 1927 en Kielce, murdita la 22-an de septembro 1942 en Treblinka) – juda knabo, aŭtoro de memoraĵoj pri germanaj reprezalioj de judoj dum la dua mondmilito.

Dawid estis filo de Josek kaj Tauba – liaj gepatroj havis laktejon en vilaĝo Krajno (distrikto Kielce). Dum la milito estis translokigitaj al geto en Bodzentyn, kaj de tie septembre 1942 forpelitaj al fervoja stacio en Suchedniów. La 21-an de septembro 1942 forveturigitaj al germana ekstermejo en Treblinka.

Taglibroj de Rubinowicz estis verkitaj per simpla lingvo en kvin lernejaj kajeroj de marto 1940 ĝis junulio 1942, kaj bildigas simplan infanecon rompatan de okupado kaj germanaj persekutoj. Retrovitaj post la milito estis publikigitaj en pluraj landoj de la mondo (pollingvaj eldonoj en 1960 kaj 1987). Dawid en la aĝo de 15 jaroj mortis en gas-kamero. Fine de liaj memoraĵoj estas frazo *Pluaj sortoj de Dawid Rubinowicz estas nekonataj*. La lasta enskribo datiĝas: 22-a de septembro 1942.

Bibliografio
------------

* *Pamiętnik Dawida Rubinowicza* (Memoraĵo de Dawid Rubinowicz), Książka i Wiedza, Varsovio 1987 (kun antaŭparolo de Jarosław Iwaszkiewicz)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Reszta nie jest milczeniem - Dziennik Dawida Rubinowicza La cetero estas silento - taglibro de Dawid Rubinowicz


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 589747
* GND: 118818082
* LCCN: n82029516
* VIAF: 62345338
* ISNI: 0000 0001 1766 6915
* LIBRIS: 88260
* SUDOC: 176453075
* BNF: 11519581r
* NDL: 00525722
* BIBSYS: 90599034
* NKC: uk2005277648
 |
André Breton en 1924
**André BRETON** (naskiĝis la 19-an de februaro 1896, mortis la 28-an de septembro 1966) estis franca poeto, verkisto kaj unu el la gvidantoj de la superrealismo en arto. En 1924 li publikigis la Manifestojn de Superrealismo, centritajn sur "aŭtomata", spontanea kaj neplanita verko, ideoj, kiuj respondis kaj plejparte ŝuldis al la patro de psikanalizo, Sigmund Freud.

Vivo
----

Li naskiĝis al modesta familio en Tinchebray (Orne) en Normandio. Ekde siaj studentaj jaroj la poezio allogis lin, liaj preferataj poetoj estis Baudelaire kaj Mallarmé.

En 1913 li komencis studi medicinon sen klara alvokiĝo. Dum la milito li estis vokita en 1915 al sano-servo, tie li renkontis al Jacques Vaché kiu memmortigis sin kelkajn semajnojn post la militfino kaj havis grandan influon sur Breton. Dum tiu tempo li konis la verkaron de Rimbaud, Lautrémont kaj Freud.

En 1916 li aliĝis al la movado Dada.

En 1919 li kune kun Aragon kaj Soupault fondis la revuon Littérature. En la sama jaro li faris en la revuo la faman enketon al poetoj kaj verkistoj: Kial vi skribas?, kaj el la respondoj li speciale valoris tiun de Valéry: "Pro malforto".

En 1920 publikiĝis La Magnetaj Kampoj kiun li verkis kun Soupault kaj kiu estas la unua produkto de la aŭtomata skribado. En tiu jaro la Dadaismo venis al Parizo kun la poeto Tristan Tzara sed en 1922 Breton forlasis tiun movadon.

1924 estis la jaro de La Manifesto de la Superrealismo en kiu Breton donis la ĉefajn trajtojn de la Superrealismo. En decembro de la sama jaro li aperigis la revuon La Superrealista Revolucio.

En 1941 Breton vojaĝis al Usono, kaj kun siaj renkontitaj amikoj Marcel Duchamp kaj Max Ernst kaj aliaj novaj okazigis en 1942 la Internacia Ekspozicio de la Superrealismo. Ankaŭ en 1942 li aperigis la revuon VVV kiu nur havontis kvar numerojn.

En 1946 Breton revenis al Francio, kie atendis lin renovigita superrealista grupo. De 1946 ĝis 1965 li aperigis revuojn kaj organizis ekspoziciojn en kelkaj landoj.

André Breton mortis la 28an de septembro 1966, pro astmo. Lia tombo estas en pariza tombejo, proksime de tiu de Benjamin Peret lia amiko de sia tuta vivo.

Li edziĝis al Simone Kahn, al Jacqueline Lamba kaj al Elisa Claro.

Listo de verkoj
---------------

* *Nadja* (1928-1962)
* *Arkano 17*
* *Manifesto por sendependa revolucia arto*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio André Breton en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* André Breton en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* 
* 
* 
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 348
* GND: 118515187
* LCCN: n80036675
* VIAF: 2232158915919250000000 49222341, 2232158915919250000000
* ISNI: 0000 0001 2131 789X
* LIBRIS: 179135
* SUDOC: 026751852
* BNF: 118939509
* ULAN: 500125870
* MBA: 35bfd6b2-1f04-4497-8b59-b30055871341
* NLA: 35021704
* NDL: 00434308
* BIBSYS: 90065468
* RKD: 12420
* NKC: jn19990001080
* ICCU: CFIV000275
* BNE: XX1138775
 |
**Ivan Ivanoviĉ Laĵeĉnikov** (ruse *Ива́н Ива́нович Лаже́чников*; 25a de Septembro, 1792 – 8a de Julio, 1869) estis rusa verkisto.

Biografio
---------

Laĵeĉnikov naskiĝis en familio de riĉa komercisto en Kolomna en 1792. Li ricevis zorgitan edukadon el privataj tutoroj hejme. Li servis en aktiva armeo en 1813–15, kio inspiris lian verkon *Kampanjonotoj de rusa oficiro*.

Laĵeĉnikov estis unu el la originantoj de la rusia historia romano, kun Tadeo Bulgarin, Miĥail Zagoskin kaj aliaj. La agado de lia unua romano, nome *La lasta Novik* (1831–33), okazas en la komenco de la 18-a jarcento, kaj ĝi estis ege sukcesa. Lia romano *La glacidomo* (1835) temas pri la komplotoj kaj hororoj de la kortego de la imperiestrino Anna Ivanovna. Tiu romano estis laŭdita de la influa kritikisto Vissarion Belinskij pro sia aŭtenta portretado de la detaloj de la socia klimato de tiu periodo. *La malfidelulo*, kies agado okazas en la epoko de Ivano la Tria, estis tradukita en anglan kiel *La herezulo*. Li publikigis ankaŭ kelkajn historiajn teatraĵojn kiel *Opriĉnik* (1843, publikigita en 1859), sur kiu oni bazis la libreton de la opero de Ĉajkovskij nome Opriĉnik.

Laĵeĉnikov mortis en Moskvo en 1869.

Tombo de Laĵeĉnikov en la Novodeviĉe-tombejo.

Anglalingva traduko
-------------------

* *The Heretic*, (3 vol), William Blackwood and Sons, 1845. el Archive.org

Referencoj
----------

1. 1 2 3 4  *The Great Soviet Encyclopedia*, 3a Eldono (1970-1979). 2010, The Gale Group, Inc.
2. 1 2 3  The Cambridge History of Russian Literature, Cambridge University Press, 1996.

Vidu ankaŭ
----------

* Rusa literaturo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 846430
* GND: 119208261
* LCCN: n85253388
* VIAF: 32115272
* ISNI: 0000 0001 0885 2505
* LIBRIS: 262324
* SUDOC: 034988947
* BNF: 12568148r
* BIBSYS: 90728239
* NKC: jn20020326009
 |
**Ahmad ŜAMLU** (perse: احمد شاملو) (naskiĝis la 12-an de decembro 1925 en Teherano kaj mortiĝis la 24-an de julio 2000 en Karaĝo) estas irana poeto, unu el la plej grandaj poetoj de la persa lingvo en la nuna tempo. Lia pseŭdonimo estas **A. Bamdad** (perse: ا. بامداد).

Ŝamlu estas unu el la elstaraj voj-malfermantaj poetoj de nov-stila persa poemo en Irano, kiu post Nima faris grandan impreson al nuntempaj poezio kaj poetoj de Irano.

Li ĉiam estis pioniro, ĉu en prezentado de pensoj kaj novaj sentoj, ĉu en tradici-rompado kaj kreado de novaj framoj por poezio. Lia verso-farado pli multe informas nin pri la situacio kaj eco de la nuna vivado, kompare kun tiu de aliaj poetoj. La malfacila individua aŭ socia vivado, ties dolorantaj kaj daŭremaj suferoj plenigas liajn poemojn.

Vivo
----

Li naskiĝis en 1925 en Teherano, la ĉefurbo, kaj poste loĝis en sudoriento de Irano dum infanaĝo kaj junaĝo. Dum tiuj jaroj malfacilaj kaj ciganecaj, li spertis libron kaj librolegadon kaj anstataŭigis muzik-emocion per legad-emocio, kiun li antaŭe ne havis la eblecon lerni pro malkonvena situacio de sia vivo. Li ne finis sian mezlernejan studadon kaj eniris la lernejon de socio kaj plenforte serĉis laboron. Post la okupado de Irano per la aliancitaj landoj (Granda Britio, Francio kaj Rusio) dum la dua mondmilito li interesiĝis pri naziismo (plej multaj junaj iranaj naciistoj havis tiam tian emon) kaj pasigis unu jaron en malliberejo de la aliancitaj landoj. Ne longe post liberiĝo, li aliĝis al la fronto de avangarda poemo, kaj reeniris malliberejon dum preskaŭ unu jaro. Post 1954 li sekvis poemverkadon serioze, kaj ekemis al ĵurnalismo. Li akceptis redaktadon de kelkaj ĵurnaloj kaj monataj bultenoj. Li kreis kelkajn novelojn, rakontojn por infanoj, poemlibrojn, tradukaĵojn el fremdlingvaj poetoj, ekzemple Federico García Lorca,  Majakovskij  k.a.
Ankaŭ liaj poemoj estas tradukitaj en la hispanan, rusan, armenan, anglan, francan, germanan, nederlandan, rumanan kaj turkan lingvojn. Unu el liaj verkoj estis eldonita en Japanio. Liaj elektitaj poemoj estas eldonitaj en la serba lingvo. Ili estis ankaŭ instruataj je 5 unuoj de studado en Salt-Lake City Universitato.

Notoj
-----

1. ↑  Nima Juŝiĝ, Ali Esfandiari (1896-1960) la plej eminenta irana poeto, kiu unuafoje elektis nov-stilan senriman poemon.
2. ↑  Lorca, Federico García (1899-1936), hispana poeto
3. ↑  Majakovski, Vladimir Vladimiroviĉ (1893-1930), rusa poeto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala paĝaro de la poeto Arkivigite je 2005-01-21 per la retarkivo Wayback Machine
* Irana Ĉambro

* Kategorio Ahmad Ŝamlu en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Ahmad Ŝamlu en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 103279
* GND: 118867059
* LCCN: n85804027
* VIAF: 2567622
* ISNI: 0000 0001 0863 0806
* LIBRIS: 91608
* SUDOC: 033686246
* BNF: 12452868g
* MBA: 4c9defee-2608-48b5-af61-3b5b836e5a61
 |
**André Charles Prosper MESSAGER** (naskiĝinta la 30-an de decembro 1853 en Montluçon, mortinta la 24-an de februaro 1929 en Parizo) estis franca dirigento kaj komponisto.

André Messager en 1921

Vivo
----

Messager finis trejnadon eklezimuzikistan en Parizo estante kelkan tempon disĉiplo de Camille Saint-Saëns. Poste li deĵoris ĉe diversaj kirkoj kiel orgenisto kaj kapelestro. Pli kaj pli li dediĉis sin al komponado kaj famiĝis ĉi-ene.

En 1898 li iĝis estro de la pariza Komika operejo, inter 1901–1906 li estis arta direktoro ĉe Royal Opera House en Londono, inter 1907 kaj 1913 kundirektoro de Nacia Opero de Parizo. En 1902 li gvidis la premieronopero de Claude Debussy, nome de *Pelléas et Mélisande*. Kiel komponisto li ĉefe estimatis pro siaj operetoj kaj baletoj. Ĝis hodiaŭ oni ludas la baleton *Les deŭ pigeons* (1886) kaj la opereton komikan *Véronique* (1898).

Messager komponis ankaŭ verkojn kun aliaj homoj: konata tiu-kuntekste estas la parodia muzikmiksaĵo *Souvenirs de Bayreuth* (1880), kvadrilo laŭ melodioj de Richard Wagner, kiun li kreis kune kun Gabriel Fauré.

Honoroj
-------

En 1926 Messager nomumitis membro de Akademio de Belartoj de Francio.

Literaturo
----------

* Michel Augé-Laribé: *André Messager*, Paris: Éditions du Vieŭ Colombier 1951.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio André Messager en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Notoj kaj muzikdatenoj de Messager
* Listo de surscenejigoj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 561508
* GND: 119430002
* LCCN: n82101527
* VIAF: 12492176
* ISNI: 0000 0001 0871 0259
* LIBRIS: 280694
* SUDOC: 03376879X
* BNF: 13897439n
* MBA: 7d3968cf-a36a-402f-bcb2-4f967d39d642
* NLA: 35712606
* BIBSYS: 2021561
* NKC: xx0001673
* ICCU: LIAV100884
* BNE: XX1324432
 |
"Vivo de la plej renomaj filozofoj", hispanlingva eldono de José Ortiz y Sanz (1739-1822)
**Diogeno el Laertio** aŭ **Diogeno Laertio** (greke: Διογένης Λαέρτιος / *Diogenês Laertios*) estis greka poeto kaj biografisto de la 3-a jarcento el Laertio, Kilikio.

Pri Diogeno mem oni scias malmulton. Tio estas iom paradoksa, ĉar liaj verkoj ofte estas la nura fonto pri vivo kaj ideoj de multaj filozofoj. Nur dank' al li oni scias pri la diraĵoj kaj leteroj de Epikuro kaj pri idea heredaĵo de kelkaj aliaj filozofoj.

Lia grava verko, *"La Vivoj kaj Opinioj de Famaj Filozofoj*", verkita en la greka, inkluzivas biografion de 82 klasikaj grekaj filozofoj ekde Taleso ĝis Epikuro, kaj priskribo de iliaj filozofiaj opinioj kaj listo de iliaj transdonitaj diraĵoj. Ĉi tiu libro estas resumo de opinioj kaj kolektoj de eltiraĵoj de la verkadoj de antikvaj biografistoj, inkluzive de Diodes of Magnesia (Diodoj de Magnesia) kaj Pavorinos.

En ĉi tiu verko Diogeno Lartius komenciĝas per priskribo de la vivo de ĉiu filozofo - priskribo, kiu akompanas multajn rakontojn. La diversaj filozofiaj teorioj estas donitaj ĝenerale, foje malkonsekvence. Tamen, ĉi tiu verko estas fonto de scio, kiu ne povas esti akirita de la aliaj fontoj, kiujn ne konserviĝis.

Bibliografio
------------

* Klipper, *Diogenis Laertii vita, scriplis, etc.*, Nordhausen, 1831.

Vidu ankaŭ
----------

* Friedrich Nietzsche
* Listo de filozofoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Diogeno Laertio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* www.philalethe.net


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 166473
* GND: 118525859
* LCCN: n80067474
* VIAF: 355144647666135851997, 1064154381005830291414, 746144647703349521541, 461159474181327661465 41839141, 355144647666135851997, 1064154381005830291414, 746144647703349521541, 461159474181327661465
* ISNI: 0000 0000 8120 1306
* LIBRIS: 49280
* SUDOC: 031171990
* BNF: 119002352
* NLA: 35900166
* NDL: 00437967
* BIBSYS: 90658783
* NKC: jn19990001787
* ICCU: CFIV036435
* BNE: XX908420
 |
**Coenred** (m. post 709) estis anglosaksa reĝo de Mercia, Anglio, de 704 al 709.

Familio
-------

Coenred estis filo de Wulfhere (kiu regis Mercia ĝis 675), kaj nevo de Aethelred la 1-a, kiu sekvis Wulfhere kiel reĝo, eble ĉar Coenred tro junis.

La fontoj ne enhavas menciojn de edzino aŭ gefiloj de Coenred.

Altroniĝo
---------

Laŭ la Anglosaksa Kroniko, Coenred iĝis reĝo de la "Southumbrianoj" en 702, kaj reĝo de Mercia en 704, kiam Aethelred la 1-a abdikis por eniri monaĥejon. Southumbria estis en la nordo de Mercia, kaj eble de 702 al 704 la du viroj kunregis Mercia. Kiam li abdikis, Aethelred transdonis la regnon al Coenred, malgraŭ ke li mem havis filon, Ceolred.

Regado
------

Ŝajnas ke Aethelred restis influa dum la regado de Coenred, almenaŭ pri ekleziaj aferoj: li persvadis lin ĵuri ke li subtenos Sanktan Wilfrid rilate liajn disputojn kun aliaj ekleziuloj.

Ĉartoj sugestas ke Essex kaj Londono agnoskis Coenred kiel superulo, kvankam ili estis regataj de siaj propraj reĝoj.

Abdiko
------

Coenred, kiel Aethelred, estis tre pia. La anglosaksa historiisto Bede rilatas ke kunulo damniĝis pro siaj pekoj malgraŭ la petegoj de Coenred ke li pentu.

En 709 Coentred abdikis kaj transdonis la regnon al sia kuzo Coelred, kaj pilgrimis al Romo, kie li iĝis monaĥo kaj pasis la reston de sia vivo. Ne certas lia mortjaro.
**AKKITHAM Achuthan Namboothiri** [AKKIdam aĉuutan namBUUdiri; malajalame അക്കിത്തം അച്യുതൻ നമ്പൂതിരി (La 18-an de marto 1926, en Brita Hindio – la 15-an de oktobro 2020, en Thrissur, Keralo, Barato), konata kiel Akkitham, estis barata poeto, dramisto, kaj eseisto kiu verkis en la malajala. Li famis pro sia simpla kaj lucida stilo en kiu li esploris la temojn de amo kaj kompato. Inter la pluraj premioj belartaj kiujn oni atribuis al li, estis ankaŭ la premio Gjanpith en 2019. La juĝkomisiono nomis lin, "poeto de rara honesteco, kreinto de pluraj verkoj, ĉiuj konsiderataj klasikaĵoj... [Lia poezio] montras nesondeblan kompaton, stampojn de barataj filozofiaj kaj moralaj valoroj, kaj ponton inter la tradicio kaj la moderneco, [la poezio] profunde eniras homajn emociojn en rapide ŝanĝiĝanta socia spaco".

Inter liaj pli ol 50 verkoj la plej konataj estas jenaj: La versrakontoj *La epopeo de la 20-a jarcento* (*Irupatham Noottandinte Ithihasam*, 1952), *La vizio de Bali* (*Balidarsanam*, 1970), kaj la poemaro *La sankta momento* (*Nimishakshetram*, 1972). Li ankaŭ tradukis en la malajalan la Bagavata-Puranon (2002).

Lerneje li studis sanskriton, astrologion kaj muzikon. Li ne bakalaŭriĝis. Li laboris kiel redaktoro en diversaj revuoj. En 1956, li aliĝis al la ŝtata radiostacio All India Radio.

Referencoj
----------

1. ↑  Gjanpith gazetara komuniko (en la angla), la 29-an de novembro 2019, "La 55-a Premio Gjanpith al Akkitham, eminenta barata poeto kiu verkas en la malajala".
2. ↑  "Listo de libroj de Akkitham" (latinalfabetigaj titoloj kun anglaj tradukaĵoj).

* Kategorio Akkitham Achuthan Namboothiri en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 723974
* GND: 1243532009
* LCCN: n84073830
* VIAF: 60480749
 |
burgpreĝejo kaj preĝejo St. Michael en Ober-Ingelheim
**Ober-Ingelheim** (ĝis 2009 **Ingelheim-Süd**) estas urboparto de Ingelheim ĉe Rejno en la distrikto Mainz-Bingen. La urboparto estis kune kun Frei-Weinheim, Nieder-Ingelheim kaj Sporkenheim en la jaro 1939 kunigita al Ingelheim ĉe Rejno. Antaŭ la franca revolucio Ober-Ingelheim estis la centro de la Ingelheimer Grund, kiu estis parto de la Kurpfalz.

Geografio
---------

La urboparto situas inter la rivereto Selz kaj la monto Mainzer Berg en alteco de 90-135 metroj super marnivelo. La vilaĝa kerno situas oriente de la Selz.

Historio
--------

La unuajn setlejajn spurojn lasis romianoj en formo de kelkaj „Villae Rusticae" (kamparaj vilaoj). Minimume unu "Villa Urbana" (urba vilao) estas pruvita.

### Konstruaĵoj

* malnova urbodomo ĉe la foirplancomalnova urbodomo ĉe la foirplanco
* burgpreĝejo kun soldata monumentoburgpreĝejo kun soldata monumento
* restaĵoj de la fortikaĵo ĉe Seufzerpfadrestaĵoj de la fortikaĵo ĉe Seufzerpfad
* Uffhubtor, la plej bone konservita urbopordegoUffhubtor, la plej bone konservita urbopordego

Referencoj
----------

1. ↑  *Philipp Krämer.* In: *Ober-Ingelheim - Ein Heimatbuch*. Nachdruck 5, 2000, S. 5.

* Kategorio Ober-Ingelheim en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**BÖJTE Csaba** (beojte) estas rumanuja hungara franciskano, fondinto de *Fondaĵo Sankta Francisko de Deva* naskita en Kluĵo la 24-an de januaro 1959.

Premioj, distingoj
------------------

* Premio *Persono de Jaro* por 2004 (Magyar Hírlap (2005);
* Premio de *Fondaĵo Pannon Példakép* 2008.

Biografio
---------

La patro de Csaba Böjte estis seruristo, naskita en Sândominic kaj laborinta en Kluĵo. Li estis viktimo de komunista reĝimo. Lia patrino, naskita en Miercurea Ciuc pro la konstantaj ĝenadoj fare de aŭtoritatoj donis sian filon al siaj gepatroj, do Csaba edukiĝis kaj loĝis jam ekde 1961 en Miercurea Ciuc ĉe siaj patrinaj geavoj. Tie li finis la bazlernejon kaj la fakmezlernejon. Post siaj studoj li laboris kiel faklaboristo ĝis 1982, kiam li enpaŝis la ordenon franciskanon de Ĉikŝomjo. La romian katolikan teologion li finis en Alba Iulia kaj Esztergom. Li estis ordinita pastro en 1989. Post servoj en diversaj lokoj en 1992 oni nomumis li pastro en Deva, kie li en la forlasita franciskana monakejo establis orfdomon por forlasitaj infanoj. Li establis fondaĵon por krei la materiajn bazojn al funkciado de hejmoj, kies nombro de jare al jare kreskaj. En 2008 jam estis pli ol 40 institutoj kun pli ol 1500 infanoj.

Verkoj
------

Csaba Böjte
* Böjte Csaba: *Hiszek a szeretet végső győzelmében!* Budapest: Szt. Gellért Kiadó, 2005.
* Böjte Csaba: *Kevesebb pátoszt és több áldozatot!* Budapest: Szt. Gellért Kiadó, 2006.
* *A fénygyújtogató*. Kun pastro Csaba Böjte parolas Ildikó Benkei. Budapest: Kairosz, 2006.
* *Istennel a semmiből a végtelen felé*. Kun Csaba Böjte parolas Ágota Csengei. Budapest: Kairosz, 2006.

Filmoj
------

* Csillagösvény (2005.)
* Utazások egy szerzetessel (2005.)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Csaba Böjte en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Retpaĝo de la fondaĵo ankaŭ en angla kaj germana lingvoj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 252291
* GND: 1116972425
* LCCN: n2007051204
* VIAF: 121423114
* ISNI: 0000 0000 8013 9088
 |
**Andreo** (30-an de novembro 1327 – Aversa, 18-an de septembro en 1345) estis hungara princo, Napola reĝo.

Familiaj rilatoj kaj morto
--------------------------

Lia patro estis Karolo la 1-a (Hungario) (1288–1342), lia patrino Elizabeta Łokietek (1305–1380) pola princino. Lia pli maljuna frato estis hungara reĝo Ludoviko la 1-a (1326–1382), pli juna frato estis Princo Stefano (1332–1354) slavona-dalmata princo. Li fianĉiĝis la 28-an de septembro 1333 kun la pli posta napola reĝino Johana la 1-a. Ilia sola infano estis Karlo napola princo (Anjou Martell) (1345–1348). Antaŭ la surtroniĝo je la napola trono en 1345, la napolaj princoj murdis lin kun interkonsento de Johana.

Andreo estis sufokita nokte la 18-an de septembro de 1345 per kaptilo en la ĉaskastelo de Aversa. Li estis entombigita en la Ludovika kapelo de la Napola katedralo.

* Kategorio Andreo la 1-a (Napolo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 329444
* GND: 138723346
* VIAF: 90981617
 |
**Dmitrij Aleksandroviĉ JEMEC** (ruse Дми́трий Алекса́ндрович Емец, naskita la 27-an de marto 1974) estas rusa verkisto de infana kaj juna plenkreska fantaziliteraturo.

Li estas plej fama pro sia serio kaj kromproduktoj pri Tanja Grotter, kiujn li nomas "parodio" aŭ, alternative, kiel "speco de rusa respondo" al la serio pri Harry Potter. Li estis plurfoje minacita fare de J.K. Rowling esti procesita; tamen, la libroj daŭre estas tre popularaj - de la unua, La Magia Kontrabaso, vendiĝis proksimume 100,000 ekzempleroj. Malgraŭ konjekto de filmversio, nenio estis farita ĝis nun, verŝajne pro laŭleĝaj kialoj. Tamen, teatraĵo bazita sur la libroj estis prezentita ĉe librovendejoj post la liberigo de la naŭa instalaĵo. Post tria libro, "Tanja Grotter" ĉesis esti parodio kaj iĝis sendependa librociklo.

Sume li estas la aŭtoro de cikloj "Tanja Grotter", "Methodius Buslaev", "Filja Hitdiĉ", "Kosmopirato Kroks" kaj "Mutaciuloj".

Li iam diris, ke "La rakonto kun la jura disputo ne estas agrabla por mi. Tamen mi opinias, ke la fakto, ke la advokatoj de J.K. Rowling iris al tribunalo, implicas la fakton de malforteco. Mi esperas, ke Tanja Grotter fariĝos pli forta ĉe la tribunalo."

Dmitrij Jemec estas edziĝinta kun sep infanoj. Lia angla blogo disponigas ligilojn al angla traduko de kelkaj el liaj libroj.

* Kategorio Dmitrij Jemec en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 752623
* LCCN: nr99028168
* VIAF: 26985860
* ISNI: 0000 0000 5277 1799
* NKC: xx0058854
 |
**Cyriel Verschaeve** (naskiĝis la 30-an de aprilo 1874 en Ardooie, mortis la 8-an de novembro 1949 en Solbad Hall, Aŭstrio) estis flandra pastro kaj literaturisto.

Junaĝo kaj studoj
-----------------

Jam kiel knabo Verschaeve estis melankolia. Li multe legis, inter aliaj romanojn de Hendrik Conscience, kaj lernis modli. Inter 1886 kaj 1892 li faris, en franca lingvo, mezlernejajn studojn en Roeselare. Inter 1892 kaj 1896 li studis filozofion kaj teologion en la seminarioj de Roeselare kaj Brugge. En 1897 li ordiniĝis pastro. En 1898 dum unu semestro li en la universitato de Jena sekvis kursojn de la nobelpremiito Rudolf Eucken. Li admiris la germanajn sciencon kaj kulturon.

Profesia, literatura kaj politika agado
---------------------------------------

Inter 1896 kaj 1911 li instruis en la *Poësis* (laŭ tiama belga instrusistemo la antaŭlasta klaso de la mezlernejo) de *Sint-Jozefscollege* en Tielt. Ekde 1907 li aperigis multajn verkaĵojn en katolikaj kaj flandremaj revuoj. Post 15 jaroj da instruado li ricevis funkcion de vic-paroĥestro en kampara Alveringem, kie li esperis povi dediĉi pli da tempo al literaturo.

Dum la Unua Mondmilito Alveringem estis tuj apud la fronto. Verschaeve estis inter la flandraj intelektuloj kiuj protestis kontraŭ la lingva reĝimo de la belga armeo kaj la malbona komunikado inter la franclingvaj oficiroj kaj la soldatoj.

Inter la mondmilitoj li estis inter la iniciatantoj de la Izer-turo, sed post kelkaj jaroj li retiriĝis, ĉar li opinias ke la tiama flandra movado ne estas sufiĉe radikale. Lin interesis la Naziismo. Dum la Dua Mondmilito li aktive kunlaboris kun la germanaj okupantoj. En aŭgusto 1944 la SS transportis lin al Germanio; en aprilo 1945 li alvenis en Tirolo, kie li restis kiel rifuĝinto kaj post malsano mortis en 1949.

* Kategorio Cyriel Verschaeve en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 526532
* GND: 119301253
* LCCN: n79061167
* VIAF: 88919668
* ISNI: 0000 0001 2119 0075, 0000 0003 6863 7043, 0000 0003 6863 7035
* SUDOC: 086104225
* BNF: 14606747s
* BPN: 08419634
* MBA: 8f637146-79ee-4dc6-9b3c-614e53082a53
 |
**JÓB Dániel** (pr. jo:b da:niel) estis hungara verkisto, reĝisoro, teatrestro naskita en Arado la 22-an de decembro 1880 kaj mortinta en Budapeŝto la 20-an de novembro 1955. Lia edzino Böske Simon estis belecreĝino de Hungario kaj Miss Eŭropo (1929).

Pentraĵo pri Dániel Jób

Biografio
---------

Dániel Jób devenis el juda familio, li debutis kiel ĵurnalisto ĉe *Magyar Hírlap*. Liajn novelojn eldonis la revuo *Nyugat* sub titolo *Ifjúkor* (1908). La Gaja Teatro prezentis lian teatraĵon *Orgona* en 1913, la teatraĵon *Őszi vihar* en 1918. De 1907 li estis reĝisoro, ĉefreĝisoro de la Gaja Teatro, inter 1921–1939, poste inter 1945–49 artdirektoro. Li reĝisoris la verkojn de Sándor Bródy, Ferenc Molnár, Dezső Szomory, Sándor Hunyady. La repertuaron de la teatro li riĉigis per pluraj verkoj de la mondliteraturo (Čapek, Shaw, Pirandello, Ibsen, Ĉeĥov, O'Neill, Brecht, Hauptmann, Maugham, Galsworthy ktp.).

Dramtradukaĵoj
--------------

* Engel: *A vizek fölött* (Magyar Színház, 1904);
* Ĉeĥov: *Ványa bácsi* (Vígszínház, 1920).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
* 

* Kategorio Dániel Jób en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 352621
* VIAF: 2683276
* ISNI: 0000 0000 0886 6301
* BNF: 14307149j
 |