recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Johana de Arko dum la sieĝo de Orléans (pentraĵo de Jules Eugène Lenepveu)
La **sieĝo de Orléans** (la 12-an de oktobro 1428 - la 8-an de majo 1429) estis krizpunkto de la Centjara milito, kiam, instigata de Johana de Arko, la francoj gajnis sian unuan venkon kontraŭ la angloj post la katastrofa batalo de Azincourt.

La angloj kaj burgundoj regis preskaŭ tutan nordan Francion krom Orléans, kaj la angloj posedis ankaŭ multe da sudokcidenta Francio. Orléans havis strategian situon: se la angloj kaptos la urbon, verŝajne ili konkerus la centron de Francio. La 12-an de oktobro 1428 la sieĝo komenciĝis, estrate de Thomas Montacute (4-a grafo de Salisbury): malfrue de tiu monato, Montacute mortvundiĝis. Ekde decembro William de la Pole (1-a duko de Suffolk) estris la sieĝon. Tamen mankis al la angloj sufiĉe da militistoj por tute ĉirkaŭi Orléans, kaj la loĝantoj povis akiri provizaĵojn.

La 12-an de februaro 1429 skotaj kaj francaj militistoj malsukcese klopodis kapti anglan provizan konvojon (la "batalo de la haringoj").

Johana de Arko skribis almenaŭ dufoje al la angloj, ordonante ilin forlasi kaj la sieĝon kaj la anglajn posedaĵojn en Francio. La 18-an de aprilo ŝi alvenis al Sieĝo de Orléans kun armeo: la sekvantan tagon ŝi eniris la urbon kaj estis ĝojege aklamata. Ĉiam ŝi urĝis agresan militadon, kontraŭ la konsiloj de la francaj generaloj. La 4-an de majo ŝi rajdis el la urbo por kuraĝigi francajn militistojn: sekvis kapto de grava angla fortikaĵo. La 6-an la francoj kaptis fortikigitan monaĥejon. Angla garnizono de Les Tourelles izoliĝis kaj estis forpelata la sekvantan tagon: Johana ŝultre vundiĝis de sago, kiun ŝi mem eltiris antaŭ ol reiri al la batalado.

La 8-an de majo la du armeoj kuniĝis por plua batalo. Ĉar estis dimanĉo, Johana deziris ne iniciati bataladon. Post nelonge la angloj turnis sin kaj forlasis la sieĝon.

Post tiu venko multaj volontuloj aniĝis al la franca armeo. La francoj forpelis la anglojn de la valo de la Luaro, kaj poste Karlo la 7-a (Francio) kroniĝis ĉe Reims. La ĉesigo de la sieĝo estis decida punkto de la centjara milito.

* Kategorio Sieĝo de Orléans en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**ISHII Kikujiro** (n. 10-an de marto 1866, regiono Awa, Japanio – m. 25-an de majo 1945, Tokio), japana ŝtatviro, diplomato, kiu apogis la singardan malfermon de Japanio al la okcidentaj landoj kaj kunlaboron kun ili, post kaj antaŭ la periodo de la unua mondmilito.

Ishii estis sendita en 1907 al San Francisco (Usono) kaj Vancouver (Kanado) por esplori, analizi la tie elformiĝintajn kontraŭjapanajn sentojn. Li helpis formi „senskriban interkonsenton" inter Japanio kaj Usono, laŭ kio, Japanio ne donas pasporton al tiuj laboristoj, kiuj volas elmigri al Usono.

Li subskribis en 1917 la t.n. traktaton de Lansing–Ishii, en kiu Usono rekonis specifajn interesojn de Japanio en Ĉinio, dum Japanio rekonis la politikon de Usono t.n. „malferma pordo", laŭ kio oni devas rezervi sendependecon de Ĉinio kaj ĉiu nacio devas havi samajn rajtojn en komercado kun Ĉinio (tiutempe, kelkaj Eŭropaj koloniaj landoj volis dividi Ĉinion je interes-sferoj). Ishii mortis en usona bombatako, fine de la Dua Mondmilito.

* Kategorio Ishii Kikujiro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 161699
* GND: 130187577
* LCCN: n83048444
* VIAF: 12686106
* ISNI: 0000 0001 1873 1408
* SUDOC: 133610535
* BNF: 11204472k
* NDL: 00020909
 |
**Thích Quảng Ðức** (elparolo: /tʰic wɐːŋ dɨk/), ĝuste **Lâm Văn Tức** (naskiĝis en 1897, mortis la 11-an de junio 1963 en Sajgono) - budhisma monaĥo de mahajano-skolo, kiu sinbruliĝis en la protesto kontraŭ diktaturo kaj reprezalioj de budhismo en Suda Vjetnamio flanke de katolika prezidento Ngô Đình Diệm.

Sinmortigo
----------

Thích Quảng Ðức loĝis en budhisma monaĥejo en Huế. Por plenumi planitan de si membruliĝon, alveturis al Sajgono. Sian aŭtomobilon parkis, elprenis de bagaĝejo ĵeri-kanistron kun benzino, eksidis meze de strato, surverŝis ĝin kaj bruligis. La tutan okazintaĵon vidis dekojn de homoj, i.a. David Halberstram, ĵurnalisto de The New York Times, kiu ĝin priskribis.

La monaĥo pereis surloke; lia korpo estis kremaciita. Mirige, lia koro restis ne tuŝita eĉ post la kremacio kaj estas ĝis hodiaŭ gardata kiel relikvo. Ĝis hodiaŭ postrestis ankaŭ lia aŭtomobilo, per kiu li venis al Sajgono - blua Austin A95 de 1956, gardata kiel memoraĵo en la monaĥejo en Huế.

Reago
-----

Lin postsekvis multe de aliaj budhanaj monaĥoj, kiuj ankaŭ preferis sinbruligon kiel formon de protesto kontraŭ persekutoj en Suda Vjetnamio. Regopovoj de la ŝtato tute neglektis tion; edzino de Ngô Ðình Nhu, la frato de Ngô Ðình Diệm, estis dironta la frazon: *mi manfrapus, kiam mi vidus alian brulantan monaĥon*.

La foto de bruliĝanta Thích Quảng Ðức, fartia de Malcolm W. Browne, estis distingita per World Press Photo por la jaro 1963.

En 1992 usona rok-muzika grupo Rage Against the Machine metis la foton de bruliĝanta Thích Quảng Ðức sur kovrilo de sia debuta muzikalbumo. La foto jam pli frue, en 1989 estis metita sur kovrilon de albumo *Faces, Forums & Illusions* de kanada grupo Delerium.

Eksteraj ligiloj
----------------

 – Official Buddhist monastery dedicated to Thích Quảng Đức

* Thích Quảng Ðức en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Thích Quảng Ðức en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 441941
* LCCN: n80011059
* VIAF: 57904590
* SUDOC: 203552504
 |
La **Ordeno de la Minimuloj** (latine: *Ordo Minimorum*, **O.M.**), estas religia ordeno fondita en 1493 de Sankta Francisko de Paola (1416-1507), mem ermito serĉanta absolutan senposedon, radikalan humilecon.

La anoj de tiu ordeno estas nomataj *Minimuloj*.

Historio
--------

Retiriĝinte por vivi kiel ermito, Sankta Francisko de Paola (1416 en Kalabrio - 1507) altiris disĉiplojn kiujn li kungrupigis donante al ili en 1493 la plej modestan nomon, tiun de Minimuloj, kies regularo estis ekstreme aŭstera.

La minimulaj religiuloj surportis tunikon el nigra ŝtofo kun longaj manikoj kaj mallongan skapularion kun ronda kapuĉo. La tuniko kaj la skapulario estis ligitaj per ŝnuro el nigra lano kun kvin nodoj.

Ili disvastiĝis tra Kalabrio kaj Sicilio. Ili trudis al si rigoran vivon aldonante al la tri votoj de Minoritanoj pri ĉasteco, obeemo kaj malriĉeco tiun de daŭra fasto malpermesante al si manĝi iun ajn animalan produktaĵon, inkluzive lakton kaj ovojn.

La ordeno estis aprobita fare de Papo Siksto la 4-a en 1474, kun ĉiuj « privilegioj » de Ordenoj almozantaj. Ili disvastiĝis tra Francio kaj Hispanio.

En la 17-a jarcento, la Ordeno nombris 457 monaĥejojn.

Famaj Minimuloj
---------------

* Francisko de Paola (1416-1507)
* Nicolas Barré (1621-1686)
* Louis Éconches Feuillée (1660-1732)
* Marin Mersenne (1588-1648)
* Charles Plumier (1646-1704)
* Emmanuel Maignan (1601-1676), teologo kaj fizikisto.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de katolikaj religiaj ordenoj
* Ordenoj almozantaj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ordeno de la Minimuloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ordeno de la Minimuloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
* Ordeno de la Minimuloj en www.catholic-hierarchy.org
* Patro Nicolas Barré, minimulo kaj antonisto Arkivigite je 2007-09-28 per la retarkivo Wayback Machine
* Biografio de sankta Francisko de Paola
* Sanktuloj: sankta Francisko de Paola Arkivigite je 2011-04-02 per la retarkivo Wayback Machine
* Letero de sankta Francisko de Paola (1486)
* Aŭdienco de papo Johano Paŭlo la 2-a al partoprenantoj de ĝenerala kapitulo de la ordeno de minimuloj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 417489
* GND: 1009038-1
* VIAF: 166118456
* ISNI: 0000 0001 2198 0368
* NKC: ph139371 mzk2008412428, ph139371
 |
**David Glasgow Farragut** (naskiĝis la 5-an de julio 1801 in Knoxville, Tenesio, Usono; mortis la 14-an de aŭgusto 1870 en Portsmouth, Nov-Hampŝiro, Usono) estis unu el la plej konataj usonaj mararmeaj oficiroj de la 19-a jarcento, kaj iĝis la unua admiralo de la usona mararmeo.

admiralo David Glasgow Farragut en 1866Lia patro Jordi Ferragut i Mesquida origine estis de la kataluna insulo Menorko kaj post sia alveno en Usono estis soldato en la kontinenta armeo de la 13 nordamerikaj kolonioj, kiuj en la Usona Milito de Sendependeco batalis pri suvereniĝo de la usona ŝtato. Fine de la milito li ekvivis en Knoxville, Tenesio, kie la usona registaro donis al li areon por agrikulturado. Tie naskiĝis David Glasgow Farragut. 

statuo pri li ĉe la placo Farragut en Vaŝingtono
Frue David orfiĝis, adoptiĝis fare de la armea kapitano *David Porter*, kaj en la aĝo de 9 jaroj aliĝis al la usona mararmeo. En la brita-usona milito de 1812 li, kvankam ankoraŭ infano de 11 jaroj, havis gravajn taskojn. 

Post plenaĝiĝo, kvankam naskiĝinta en la sudaj ŝtatoj de Usono kaj kun edzino el Virginio, li decidite subtenis la nordan union kaj fine de la unua jaro de la usona enlanda milito li ricevis gravan komandon. Li estris ŝiparon kiu en aprilo 1862 konkeru la urbon Nov-Orleano, kaj sukcesis pri la misio. Sekvis pliaj armeaj sukcesoj. En 1866 li iĝis la unua admiralo de la usona mararmeo.

Farragut estis membro en la framasona loĝio (*Lodge No. 1*) en Portsmouth.

* David Farragut en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio David Farragut en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 415989
* GND: 119537419
* LCCN: n50011924
* VIAF: 87799190
* ISNI: 0000 0000 9310 8598
* SUDOC: 138521123
* BNF: 15369239c
* BNE: XX899160
 |
***Global Telecom Holding S.A.E.*** (antaŭe **Orascom Telecom Holding S.A.E. (GTH)**) estas entrepreno egiptdevena de telekomunikado, parto de la grupo **Orascom**, kontrolita de la familio Sawiris, kiu posedis, rekte aŭ nerekte, la 57% de la akcioj. Ties plenum-prezidanto estis Naguib Sawiris. Ĝi funkcias en la borsoj de Kairo kaj Aleksandrio en Egipto kaj de Londono en Britio. Ĝi estis fondita en 1998 por administri la egiptan entreprenon de movebla telefonado GSM Mobinil kaj ekde tiam ĝi etendiĝis tra diversaj landoj de Afriko, Proksima Oriento kaj Azio. Per diversaj akciproporcioj, ĝi partoprenas en jenaj entreprenoj de movebla telefonado GSM: en Alĝerio *Djezzy*, en Pakistano *Mobilink*, en Tunizio *Tunisiana*, en Irako *Iraqna*, en Bangladeŝo *Banglalink* kaj en Zimbabvo *Telecel Zimbabwe*.

En decembro 2005, ĝi aĉetis partoprenon de 19,3% en Hutchison Telecommunications International (HTIL), kiu kontrolis telefonkompaniojn en Barato (Hutchison Essar, vendita al Vodafone en 2007), Vjetnamio, Indonezio, Makao, Hongkongo, Israelo, Tajlando, Srilanko kaj Ganao. Orascom Telecom havis du membrojn en la administra konsilio de HTIL. La maksimuma akciposedanto de HTIL estas Hutchison Whampoa, de Hongkongo, per 49,7% de la akcioj.

La maksimuma akciposedanto de la kompanio estas Naguib Sawiris, kiu, tra la *holding* Weather Investments, kontrolas la 50% plus unu akcio de la kompanio. Weather Investments posedas 100% de la itala telekomunik-entrepreno Wind Telecomunicazioni S.p.A. 

Aktuale Global Telecom Holding S.A.E. (GTH; iam Orascom Telecom Holding) estas holdingo kun sidejo en Amsterdamo, kaj estas filio de plurnacia telekomunikserva kompanio VEON.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 722079
 |
La **Songhua** (ĉine 松花江 *Songhua Jiang*) estas ĉ. 1.927 km longa rivero en Ĉinio (orienta Azio).

SituoĜi fontas en la Changbai-montaro proksime al la ĉina-nordkoreia landlimo kaj trafluas nordorientan Ĉinion – unuafoje en direkto de nordokcidento kaj poste nordoriento. Tiel la akvo fluas tra Manĝurio kaj ankaŭ la milionloĝantan urbon Harbin. Finfine la rivero alfluas la ĉinan-rusan limriveron Heilong (ruse *Amur*), kies plej grava alfluanto ĝi estas.

La plej longa alfluanto de Songhua estas la rivero Nen.

La 13-an de novembro 2005, Songhua poluiĝis pro serio de eksplodoj en la kemia fabriko de urbo Jilin per benzolo kaj nitrobenzolo. Laŭ oficialaj sciigoj, la riveron alfluis 100 tunoj da benzolo. La 24-an de novembro, la venena tapiŝo atingis la grandurbon Harbin, kie oni ĉesigis la akvoprovizadon. La ĉina registaro malkaŝis la akcidenton nur post unu semajno. La poluita akvo verŝajne komence de decembro atingas Rusion kaj alfluas la riveron Amur ĉe Ĥabarovsk.

Songhua River, just east of Harbin. Oxbow lakes are common sights along the sides of the river.

* Kategorio Songhua en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 56371
* LCCN: sh85130548
* VIAF: 205145542512596640374
* NDL: 00637144
 |
**Siget,** serbe **Сигет,** hungare **Sziget** [siget] estas malgranda vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Norda** Banato, en municipo de Novi Kneĵevac.

Siget troviĝas en (verda) Municipo Novi Kneĵevac en Serbio
Mapo pri municipo Novi Kneĵevac

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 74  km²
* Koordinatoj: 46°04′46″N 20°13'53″E
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 240
* Poŝtkodo:
* Telefonprefikso: 23
* Aŭtokodo: KI

Situo
-----

Siget situas sur ebenaĵo.

Historio
--------

Ekde 1876 ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Torontál, al distrikto de Törökkanizsa, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la komunumon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Siget 247 homoj, (181 serboj (73 %), 63 hungaroj kaj aliaj).

Komunumoj pri *sziget* (= insulo) en Hungara reĝlando
-----------------------------------------------------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Dunasziget | Gelsesziget | Kertészsziget | Kissziget | Kunsziget |
| Máramarossziget | Murasziget | Őrisziget | Szécsisziget | Sziget |
| Sziget | Szigetbecse | Szigetcsép | Szigethalom | Szigetmonostor |
| Szigetszentmárton | Szigetszentmiklós | Szigetújfalu | Szigetvár | Tiszasziget |
| Torontálsziget |  |  |  |  |

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino
Unua sidejo de Matica.
Kovrilo de la unua regularo de Matica.
**Matica slovenská** (en Esperanto pli-malpli "Slovaka Fondaĵo") estas la Nacia Kultura Instituto de Slovakio. Ĝia sidejo estas la urbo Martin. La fondaĵo financiĝas plejparte el privataj donacoj.

La fondaĵo **Matica** ekestis dum la jaro 1863 kiel simbolo de la slovaka nacia kultura konscio sub hungara regado. La fonda statuto estis aprobita la 21an de aŭgusto 1862 fare de la aŭstra-hungara imperiestro Francisko Jozefo la 1-a. Unua prezidanto iĝis la katolika episkopo *Štefan Moyzes*, vicprezidanto la protestanto *Karol Kuzmány*. Dum 1875 la hungara registaro fermis la fondaĵon kaj konfiskis la kapitalon, kolektitan de donacoj de la imperiestro samkiel de multaj slovakaj privatuloj. Post la ekesto de la ŝtato Ĉeĥoslovakio ĝi nove fondiĝis dum la jaro 1919 kaj ĝis la ekesto de Slovaka Akademio de Sciencoj dum la jaro 1942 plenumis la taskojn de nacia Akademio de Sciencoj: interalie ĝi reguligis la slovakan lingvon. Post ekrego de komunisma reĝimo en Ĉeĥoslovakio dum 1948 la taskoj de la fondaĵo Matica estis forte reduktitaj, tiel ke ĝi restis nur iuspeca asocio kaj biblioteko por flegado de la slovaka lingvo. Post la "velura revolucio" de 1989 la taskaro nur parte estis re-ampleksigita.

Ĉefa celo de la fondaĵo daŭre estas la flegado de la slovaka kulturo.

Al la nacia fondaĵo **Matica slovenská** apartenas inter alie

* **Slovaka Nacia Biblioteko**
* **Slovaka Literatura Instituto** kaj
* **Slovaka Historia Instituto**

Ligoj
-----

* oficialaj paĝoj de la fondaĵo, slovaklingvaj

* Kategorio Matica slovenská en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 106637
* GND: 1006268-3
* LCCN: n80113700
* VIAF: 3386156012434149700008
* ISNI: 0000 0001 0860 4106
* SUDOC: 029172853
* BNF: 120053908
* BIBSYS: 90339449
* NKC: kn20010710540
* BNE: XX142729
 |
Timuro komandante la Sieĝon de Balĥo.
La **batalo de Balĥo** estis ŝlosila sukceso en la ascendo de Timur al povo, kaj establis lin kiel la reganto de la okcidento de Ĉagatajo en Transoksiano.

Batalo
------

En 1370 (laŭ kelkaj en 1369) Timur decidis ataki Huŝejn ĉe Balĥo. Post trapasi la riveron Amudarjo ĉe Termez lia armeo ĉirkaŭis la rekonstruitan urbon. La armeo de Huŝejn venis for de la urbo por ataki la trupojn de Timur, eble sugestante ke ili malkontentis esti sieĝataj. Same okazis la duan tagon de la batalo, sed tiam la soldatoj de Timur sukcesis eniri en la urbon. Huŝejn enfermiĝis ene de la citadelo, permesante al la soldatoj de Timur rabadi la urbon.

Konstatante ke ili dumlonge ne povos venki, Huŝejn proponis lasi Maŭarannahr kaj iri pilgrimi al Mekko se Timur pardonu sian vivon. Tamerlano konsentis tion, sed Huŝejn ne estis konvinkita ke li povas fidi. Post nesukcesa klopodo kaŝiĝi el la homoj de Timur, Huŝejn estis finfine kaptita kaj donita al Timur. Li plenmumis la literaron de sia promeso - Huŝejn estis mortigita de Kaj-Ĥusrau, estro kiu havis sangoŝuldon kun li.

Referencoj
----------

* The Timurid Dynasty Arkivigite je 2013-07-02 per la retarkivo Wayback Machine
* René Grousset, *L'empire des Steppes*, versio francesa 1938 reedició 4ª 1965, i versió anglesa 1970. ISBN 0-8135-1304-9
* Hodong Kim, "The Early History of the Moghul Nomads: The Legacy of the Chaghatai Khanate." *The Mongol Empire and Its Legacy.* Ed. Reuven Amitai-Preiss i David Morgan. Leiden: Brill, 1998. ISBN 90-04-11048-8
* Beatrice Forbes Manz, *The Rise and Rule of Tamerlane.* Cambridge University Press: Cambridge, 1989. ISBN 0-521-63384-2
* Mirza Muhammad Haidar. *The Tarikh-i-Rashidi (A History of the Moghuls of Central Asia)*. Traduit per Edward Denison Ross, editat per N. Elias. Londres, 1895.
**Sonia GANDHI** ([sonja gandhi] naskita je la 9-a de decembro, 1946), estas barata politikistino, nun prezidantino de partio Barata Nacia Kongreso. Ŝia partio venkis en ĝenerala balotado jare 2004, sed ŝi rifuzis esti ĉefministrino de Barato.

Sonia GANDHIŜi naskiĝis kiel itala **Sonia Majno** en Lusiana, Vicenza (Italio), studis en Universitato de Kembriĝo, kie ŝi konatiĝis kun aviadpiloto Raĝiv Gandhi, filo de Indira Gandhi, kaj poste edziniĝis al li en 1968, poste ŝi translokiĝis al Barato. Ŝi surprenis la baratan regnanecon nur en 1983, post 15 jaroj de la geedzeco kun Raĝiv.

Kiel ŝia edzo antaŭe, ŝi ne intencis partopreni en politiko, sed post murdado de ŝia edzo la 21-an de majo 1991 la Kongresa partio faris premon al ŝi por partopreni en la politiko, plidaŭrigi la dinastian tradicion de la Kongresa Partio.
La partio estis tiom dividita, ke nur Gandhi-ano (eĉ fremda) povus esti akceptita de ĉiu partiero.

En la jaro 1998 ŝi formale alpaŝis la politikon, la Kongresa Partio kandidatis ŝin por la posteno de ĉefministro. Ŝin helpis en la balotado 2004 la konata Gandhi-nomo, sed la tiam gvidanta partio (Barata Popola Partio) konstante ekspluatis la faktojn, ke ŝi ne naskiĝis en Barato kaj, ke, kvankam flue, parolas la hindian lingvon kun akĉento.

Ŝi parolas angle kaj hindie, kaj rifuzas paroli la italan eĉ al italaj ĵurnalistoj.

Ŝia filo Rahul Gandhi estis elektita kiel parlamentano en 2004 kaj ŝia filino Prijanka Gandhi estis ŝia kampanja manaĝero.

* Mohandas Karamchand Gandhi

Eksteraj ligiloj
----------------

* Sonia Gandhi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Sonia Gandhi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 20224
* GND: 119433109
* LCCN: nr90012454
* VIAF: 113285195
* ISNI: 0000 0000 8410 5950
* SUDOC: 029816378
* BNF: 121362812
* NKC: xx0116849
* ICCU: IEIV042030
 |
**Sopa boba** (stulta supo) aŭ **bodrio** en la hispana lingvo estas la aro de diversaj pladoj mikse kiu komponis la restaĵojn de la manĝo de la monaĥejoj, kiu estis disdonita al malriĉuloj kiuj venis tiuintence ĉe ties pordoj, kiel karitato. Ricevis tiun nomon ankaŭ la restaĵoj nekonsumitaj de la klientoj de trinkejo aŭ gastejo, kiuj estis disdonita al la nomitaj supistoj, kiuj interŝanĝe ludis aŭ kantis, deklamis aŭ diris versojn.

Por komparo, oni nomigas ankaŭ "sopa boba" tiun kiu, el akvo kaj manĝorestoj, manke de nutraĵoj, estas aŭ estis disdonata al diversaj homaj grupoj en cirkonstancoj de malabundo, ĉefe en institucioj (prizonuloj de karcero, studentoj de gastejo -kiel aperas en *El Lazarillo de Tormes*-, soldatoj de kaaerno, maristoj de ŝipo - famas la kina sceno de *Kirasŝipo Potjomkin*-, aŭ al rifuĝintoj aŭ malliberigitoj en koncentrejoj).

Notoj
-----

1. ↑  Benjamín Hernández Blázquez, (2007), *El viaje de los garbanzos*, Madrid, pp: 67

Eksteraj ligiloj
----------------

* *La sopa boba* Arkivigite je 2011-11-04 per la retarkivo Wayback Machine, pentraĵo de Leonardo Alenza en la Muzeo Lázaro Galdiano.
* *Sopa boba en La Oliva*, foto de 1936.
* *Sopa boba - Ávila* Arkivigite je 2015-04-02 per la retarkivo Wayback Machine, foto (A. R. Z.)
**Sija VAN WIJNGAARDEN** (naskiĝis la 31-an de julio 1920, mortis la 14-an de oktobro 2004 en Roterdamo) estis Honora Membro de UEA, kiu en 1985 emeritiĝis post 27-jara laboro kiel oficisto en la Centra Oficejo de UEA.

Ŝi aŭdis pri Esperanto en kunsidoj de la Bellamy-movado, lernis la lingvon en 1948 kaj jam en 1950 en Vieno ŝi unuafoje partoprenis en Esperanto-kongreso eksterlande.

Esperanto estis la sola fremda lingvo kiun ŝi parolis, kaj ĝi malfermis al ŝi la tutan mondon. Ĉie en la mondo ŝi havis multe da geamikoj, kiujn ŝi ekkonis pere de sia laboro en la CO kaj dum siaj multaj vojaĝoj kaj partopreno en kvardeko da Universalaj Kongresoj. Esperantistaj geamikoj kaj gekolegoj ĉeestis la funebran ceremonion la 19-an de oktobro. Nome de la Estraro de UEA parolis estraranino Ans Bakker-ten Hagen kaj, nome de la kolegoj en la Centra Oficejo, la eksa Ĝenerala Direktoro Simo Milojević. Peter den Breems omaĝis al la forpasinta aktiva membro nome de la Roterdama Esperanto-Societo Merkurio.

Notoj
-----

1. ↑  Forpasis Sija van Wijngaarden. En: "Esperanto" 12 (2004), n-ro 1176, p. 257.
Situo de Silbaŝ en Serbio (en la verda municipo).
Luterana preĝejo de Silbaŝ
**Silbaŝ,** serbe **Силбаш,** slave **Silbaš,** hungare **Szilbács** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Baĉka en municipo de Baĉka Palanka.

Bazaj informoj
--------------

* Alto super marnivelo: 85 m
* Areo: 43 km²
* Loĝantaro: 2840
* Poŝtkodo: 21433
* Telefonprefikso: 21
* Aŭtokodo: NS

Situo
-----

Silbaŝ situas sur ebenaĵo laŭ flankovojoj.

Historio
--------

La unua mencio devenis pri la loko el 1263 en formo *"Keszü"*, en formo *"Szilbás"* en 1714. En 1590 en turka dokumento estis tie 25 domoj. En 1690 oni invitis serbojn, en 1770 slovakoj alvenis. En 1900 laŭ la popolnombrado vivis en Szilbács 3311 homoj, (720 slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj iĝis parto de Hungario ĝis 1944. En 2002 loĝis en Silbaŝ 2849 homoj, (serboj 1601 (56%), slovakoj 1018 (36%), ciganoj 44, jugoslavianoj 34, kroatoj 19, hungaroj 10, rutenoj kaj slovenoj po 2 kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* ortodoksa serba preĝejo
* luterana slovaka preĝejo

* Kategorio Silbaŝ en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La malnova Silkobazaro en Septembro 2004, nune fordetruita.
Silkostrata Bazaro, 2012.
**Silkostrato** aŭ *Xiushui* (en ĉina: 秀水街; en pinjino: Xiùshuǐ Jiē, Xiushui Strato, laŭvorte kun signifo "bela akvo strato"), alinome Silkobazaro aŭ Silkostrata Bazaro, estas butikumejo en Ĉaoĝang Distrikto, Pekino, kiu estas hejmo de ĉirkaŭ 1 700 pomalgrandaj vendistoj, fama inter eksterlandaj turistoj pro sia ampleksa elekto de varoj. La Silkostrato estas ĉe Yonganli, ĝuste okcidente de la Ĉina Monda Komerca Centro kaj estas alirebla per metroo (linio 1) kaj buso.

La Silkostrato altiras proksimume 20 000 vizitantojn tage (el 9a ĝis 9a) en semajntagoj kaj inter 50 000 kaj 60 000 en semajnfinoj je 2006. Tiu 35 000 m² komplekso estas hejmo de 1 700 pomalgrandaj vendistoj kaj de ĉirkaŭ 3 000 vendistoj dise tra ĉirkaŭ sep etaĝoj kun tri niveloj. Multaj el la vendejoj laŭlonge de jaroj akiris lokan kaj internacian reputacion pro vendado de luksaj varoj relative malmultekoste.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de Silkostrato
* Silk Street 3D SketchUp Model on Google Earth

Koordinatoj: 39° 54′ 29.59″ N 116° 26′ 36.30″ O﻿ / ﻿39.9082194 °N, 116.4434167 °O﻿ / 39.9082194; 116.4434167 (mapo)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 755224
 |
Silurus lithophilus1.jpg*Silurus lithophilus*
**Siluredoj** estas familio de katfiŝoj (ordo Siluroformaj). Estas ĉirkaŭ 100 vivantaj specioj de siluredoj.

Kvankam siluredoj loĝas tra multo de Eŭropo kaj Azio, il estas plej diversaj en Sudorienta Azio, trans kio ties diverseco malpliiĝas en moderklimata Orienta Azio, la Hindia Subkontinento, sudokcidenta Azio, kaj Eŭropo. Siluredoj estas ŝajne forestaj el multo de centra Azio. Tiu familio povas esti dividata en du grupoj, nome moderklimata eŭrazia klado kaj pli diversa subtropika/tropika sud- kaj sudorientazia klado.

Taksonoj
--------

* *Wallago attu*

Referencoj
----------

1. 1 2 3  Bornbusch, Alan H. (1995). "Phylogenetic relationships within the Eurasian catfish family Siluridae (Pisces: Siluriformes), with comments on generic validities and biogeography", *Zoological Journal of the Linnean Society* **115**, p. 1–46. doi:10.1006/zjls.1995.0032.

* Kategorio Siluredoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Siluredoj en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Sistema Único de Saúde** *(Unuigita Sansistemo),* mallongigo **SUS**, estas la nomo de la brazila publika sana sistemo kreita de la Federacia Konstitucio de 1988 per la teksto ellaborita de la Nacia Konstituciiga Asembleo de 1987-1988 en ĝia 267-a kunsido la 17-an de majo 1988. Inter la landoj kun pli ol 200 milionoj da loĝantoj, Brazilo estas la sola, kiu havas universalan publikan sanan sistemon plene financitan de la registaro. 

SUS plenumas de primara prizorgado ĝis kompleksaj proceduroj kaj ofertas krizan prizorgon por homoj, kiuj suferas akcidentojn per la Movebla Prizorga Servo ĉe Krizokazo, mallongigo SAMU. La brazila sansistemo ankaŭ liveras vakcinojn kaj medikamentojn senpage al homoj kun diversaj malsanoj (kiel diabeto, hipertensio, astmo, HIV kaj Alzheimer), financas esploradon en la areo de epidemiologio kaj kontrolas la kvaliton de manĝaĵoj ofertitaj en komercaj establoj pere de la Nacia Agentejo pri Sana Kontrolado, mallongigo Anvisa.

Ambulanco de SAMU, la Movebla Prizorga Servo ĉe Krizokazo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Sistema Único de Saúde en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo

Referencoj
----------

1. ↑  Narvai, Paulo Capel (17-a de majo 2018).  SUS: 30 anos de resistência e contra-hegemonia (portugale). Arkivita el la originalo je 2021-06-22. Alirita 2021-07-09.
2. ↑  Folha de S.Paulo (10-a de oktobro 2019).  Brasil é único com 'SUS' entre países com mais de 200 milhões de habitantes (portugale).
3. ↑  ssa.gov.  Social Security Programs Through World: Brazil (angle) (pdf).
Napoléon Bonaparte
**Militisto** aŭ **batalisto** estas estro aŭ soldato en milito. Militestro ofte havas bonan sperton de la strategio kaj taktiko de milito. Fama teoriisto estas Carl von Clausewitz. Ofte, modernaj landaj militistoj havas militan rangon.

Fakte la historio de la homaro (kaj eĉ de la prahistorio) estas iamaniere historio de militoj kaj pro tio ankaŭ de militistoj. Ekde la komenco de la skriba historio oni konas la nomojn de famaj militistoj kiuj tre ofte estis ankaŭ regantoj, politikistoj aŭ reĝoj.

Ekzemploj de historiaj militistoj
---------------------------------

Ĝingis-Ĥano, laŭ portreto de la 14-a jarcento
* Sun Tzu
* Hanibalo
* Julio Cezaro
* Aleksandro la Granda
* Konstantino
* Ĝingis-Ĥano
* Napoleono

Militistoj laŭ Listo de militoj
-------------------------------

### Troja milito

* Aĥilo

### Peloponesa milito

* Tucidido

### Krucmilitoj

* Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)
* Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)
* Ludoviko la 9-a (Francio)
* Rikardo la 1-a (Anglio)
* Saladino

### Centjara milito

 George Washington
* Johana de Arko
* Filipo la 3-a (Francio)

### Usona Revolucio

* George Washington

### Milito de bavara sukcedo

* Frederiko la 2-a (Prusio)

### Napoléon Bonaparte

* Duko de Wellington
* Hans Ernst Karl von Zieten

### Unua mondmilito

Buenaventura Durruti
* Otto von Bismarck
* Ferdinand Foch
* Paul von Hindenburg
* Erich Ludendorff
* Helmuth von Moltke
* John Pershing

### Pola-bolŝevika milito

* Józef Piłsudski
* Miĥail Tuĥaĉevskij

### Hispana Enlanda Milito

* Buenaventura Durruti
* Francisco Franco

### Dua mondmilito

George S. Patton juna, 1943
* Winston Churchill
* Heinrich Himmler
* Adolf Hitler
* Carl Gustaf Emil Mannerheim
* Benito Mussolini
* George S. Patton
* Friedrich Paulus
* Erwin Rommel
* Josif Stalin
* Yamamoto Isoroku

### Sestaga milito

* Moŝe Dajan

### Aliaj

* Julio Cezaro
* Cosme de Churruca
* Horatio Nelson
* Pompeo

Vidu ankaŭ
----------

* Militfortoj

* Kategorio Militisto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Ĉina enlanda milito** estis enlanda milito batalita inter la Kuomintango (KMT aŭ Ĉina Naciista Partio), la reganta partio de la Respubliko de Ĉinio tiutempe, kaj la Komunista Partio de Ĉinio (KPĈ). Ĝi estis batalita por la rego de Ĉinio, kaj rezultis en la divido de Ĉinio en la Respubliko de Ĉinio (nun ofte nomata Tajvano) kaj la Ĉina Popola Respubliko (sur Kontinenta Ĉinio).

Antaŭaĵoj
---------

Ekde 1905, la Naciisma Partio (Kuomintang) de Sun Jatsen intencis faligi la manĉuan dinastion. Sed la movado estis dividata. En Nankino, Sun estis elektita prezidanto de revolucia asembleo. En Pekino, Yuan Chegai estis nomita ĉefministro de Nacia Asembleo. Kiam la imperiestro rezignis la tronon, Sun akceptis ke Yuan iĝu provizora prezidento en marto 1912. Sed ĉi tiu fariĝis imperiestro je la 12-a de decembro 1915. Lia morto, en sekva jaro, kaŭzis politikan ĥaoson. Sude, helpate de rusoj, Sun reorganizis la Kuomintang-on kaj kreis respublikan registraron en Kantono. Norde, Pekino estis disputata de manĉua guberniestro Jiang Tsolin kaj respublikana generalo Fong Hŭiang. En Ŝanhajo, komencis aperi rezisto de Ĉina Komunista Partio kreita je la 1-a de julio 1921 kiu alianciĝis al Kuomintang en 1923.

Enlanda Milito
--------------

Post la morto de Sun, en 1925, lia bofrato, Chiang Kai-shek (Ĉiang-Kaj-ŝek, komandis la nacionalisman armeon kaj konkeris Hankovon en januaro de 1927, Ŝanhajon en la 21-a de marto kaj Nankino, je 24-a de marto. Tie li instalis ĉefurbon. La forigo de komunistoj el Ŝanhajo ekis la batalon inter Kuomintang kaj ĈKP (Ĉina Komunisma Partio), en 1927. En sekva jaro, la bataloj en nordo rezultis unuecon de Ĉinio. Chiang ekprezidis Ŝtatan Konsilantaron, kiu unuigis la registraroj de Pekino kaj Nankino. En sekvaj jaroj, Chiang konkeris la valon de Yang-Tsé al "Ruĝa Armeo" kreita en 1928 de ĈKP. Li pruvis forpuŝi la komunistojn el Kiangsi, kaj ili devis ekis, sub komando de Mao Zedong kaj Zhou Enlai, la Grandan Marŝadon ĝis Shensi (1934).

Dua Mondmilito
--------------

Dum la Dua Mondmilito, Ĉinio diseriĝis je tri regionoj: unua okupita de komunistoj, dua sub kontrolo de naciistoj kaj tria okupita de Japanio ekde 1931. La situo favoris la reorganizon de komunismaj fortoj norde kaj oriente. Samtempe, Kuomintang putriĝis per korupteco de ĝiaj estroj.

Eko de ĈPR
----------

La enlanda milito rekomencis post la fino de Dua Mondmilito kaj, inter 1945 kaj 1947, komunistoj kreis provizoran registraron, distribuis terojn kaj renomis la Ĉinan Ruĝan Armeon kiel Popola Liberiga Armeo, kaj, malgraŭ la usona helpo al Kuomintang, ili pligrandigis kontrolon de bienaj regionoj kaj malgrandaj kaj mezgrandaj urboj. En 1949, ili konkeris grandajn urbojn, kiel Nankinon kaj Pekinon. La Popola Respubliko estis instalita en la 1-a de oktobro kaj devigis la Kuomintang foriris al Tajvano. La konkero de ĉina kontinenta teritorio estis kompleta en 1950.

Vidu ankaŭ
----------

* Mao Zedong
* Ĉina Popola Respubliko
* Komunista Partio de Ĉinio
* Nacia Revolucia Armeo

* Kategorio Ĉina enlanda milito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Józef Kowalski** (naskiĝis la 2-an de februaro 1900 en Wicyń (Lviva provinco), mortis la 7-an de decembro 2013 en Tursk, apud Sulęcin) – pola kapitano, la plej longe vivanta ekssoldato de la pola-bolŝevika milito, partopreninta batalon de Komarovo.

Vivo
----

Filo de Wawrzyniec kaj Helena. En 1920 dum la pola-bolŝevika milito batalis en la 22-a Regimento de Subkarpatiaj Ulanoj. Partoprenis batalon de Komarowo, proksime al Zamość, kie la 31-an de aŭgusto 1920 pola kavalerio frakasis ĉefparton de la Ĉevala Armeo de Budjonnij. La konfronto estis la plej granda batalo de ĉeval-armeo en la pola-bolŝevika-milito kaj la lasta granda kavaleria batalo en historio de Eŭropo.

En la 20-aj jaroj de la 20-ajarcento Józef Kowalski finis oficiran lernejon. Dum la intermilita periodo gvidis bienon. La duan mondmiliton pasigis en germana labortendaro, de kie sukcesis forkuri kun alia malliberigito. Post ĝia fino setlis en Przemysław apud Krzeszyce (distrikto Sulęciński). Tie entombigis siajn proksimulojn. Ĝis 1993 hejme mastrumis. Kiam lia sanstato malboniĝis transdonis la teron al Ŝtata Trezorejo kaj la 9-an de decembro 1994 ekloĝis en Domo de Socia Helpo en Tursk. En la tago de sia 110-a naskiĝdatreveno estis honorigita de Oficira Kruco de la Ordeno *Polonia Restituta*.

Laŭ decido de ministro pri nacia defendo Tomasz Siemoniak el la 15-a de februaro 2012 Józef Kowalski estis avancita ĝis grado de kapitano de Pola Soldataro.

La 16-an de aŭgusto 2012, tagon post la 92-a datreveno de la "Miraklo apud Vistulo" oni donis al li la titolon de honora civitano de Wołomin. Józef Kowalski estis ankaŭ honora civitano de Varsovio kaj Radzymin.

La 4-an de aprilo 2013 vizitis lin delegitaro de Radzymin, dum kiu li ricevis de la gastoj cirkonstancan leteron kaj ateston pri membreco en Asocio de la Ŝatantoj de Urbo Radzymin kaj Batalo de Varsovio de 1920 jaro, kaj mem transdonis al la prezidanto Paweł Kozakiewicz la rajton kultivi memoron pri la eventoj de la 1920-a jaro, kadre de kio transdonis al liaj manoj kavalerian sabron. La 9-an de junio 2013 en Radzymin okazis la 1-a Kavaleria Pikniko je la nomo al kapitano Józef Kowalski.

La 11-an de decembro 2013 estis entombigita en tombejo en Krzeszyce.

Bibliografio
------------

* Lech Kaczyński, List z okazji 110. urodzin Józefa Kowalskiego Arkivigite je 2017-08-03 per la retarkivo Wayback Machine Letero okaze de 110-a naskiĝo de Józef Kowalski prezydent.pl 2010-02-02
* Order dla najstarszego obrońcy Ojczyzny Arkivigite je 2017-08-03 per la retarkivo Wayback Machine Ordeno por la plej aĝa defendanto de la patrujo, prezydent.pl 2010-02-02
* Zmarł ostatni uczestnik bitwy warszawskiej Mortis la lasta partoprenanto de la batalo de Varsovio, mon.gov.pl, 2013-12-10

* Kategorio Józef Kowalski en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 575629
* VIAF: 3636151778215418130004
 |
**Sophisticated Lady** estas ĵaza normkanto kiun verkis en 1932 Duke Ellington (melodio) kaj ties eldonistoj Irving Mills kaj Mitchell Parish (teksto).

Strukturo kaj enhavo de la kanto
--------------------------------

Ellington komponis la pecon en 1932 kiel instrumentaĵo. Ekde la publikigo li ankaŭ validas kiel aŭtoro, dum kiam laŭ la biografiisto de Ellington, Stuart Nicholson, la aŭtoroj estas Ellington, Otto Hardwick, Lawrence Brown kaj Mills. Laŭ indikoj de Lawrence Brown la unuaj taktoj devenas de li kaj iliaj solvo de Hardwick. La peco daŭre sonanta en maĵoro havas la klasikan kantoformon AABA. En parto A estas komence arpeĝa movo supren kaj poste kromata movo malsupren, dum kiam la melodio en parto B faras tonsaltojn ambaŭdirekten ekde la trito ĝis la septo. La komponaĵo jam enhavas kelkajn harmoniturnojn, kiuj deflankiĝas de la laŭkutima skemo kaj tiamaniere anticipas erojn de moderna ĵazo; Al Alec Wilder ili ankoraŭ ŝajnis „sorĉaĵoj"

Nur poste Mitchell Parish aldonis tekston. Ĝi raportas la malgajan rakonton pri virino bonstata, multfumanta, -drinkanta kaj ne pensanta pri la morgaŭo, kiu post longaj jaroj ankoraŭ prifunebras kaj priploras sian amon, se neniu estas en ŝia proksimeco. Laŭ opinio de Ellington la teksto estas grandioza, kvankam ĝi ne konvenas al lia origina ideo, ĉar la komponaĵo memorigis lin pli al la sperteco de lia lerneja instruistino. Tamen la teksto ankaŭ detale konformas kun la melodio: Kiam la teksto mencias la fumadon, drinkadon kaj dancadon, en la melodio estas aŭdebla ŝajna valso.

Literaturo
----------

* Hans-Jürgen Schaal (Hrsg.) *Jazz-Standards. Das Lexikon*; Bärenreiter, Kassel, 2004 (3. Auflage); ISBN 9783761814147

Eksteraj ligiloj
----------------

* Prezentado ĉe *jazzstandards.com* (anglalingva)
* Kantoteksto Arkivigite je 2008-05-13 per la retarkivo Wayback Machine

Rimarkoj
--------

1. ↑  Komp. la analizon je jazzstandards.com samkiel Schaal, Jazzstandards, p. 448
2. ↑  Komp. M.G. Schachiner:
Die Entstehung der Jazz-Harmonik (2005) Arkivigite je 2016-09-06 per la retarkivo Wayback Machine
3. ↑  komp. Schaal, *Jazzstandards*, p. 448
4. ↑  Milton Pravitz: Who Was Duke's Sophisticated Lady? (2005)
5. ↑  Schaal *Jazzstandards*, p. 449
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Sitodiplosis mosellana** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
| Domanio: | Eŭkariotoj *Eukaryota* |
| Subdomanio: | *Unikonta* |
| Superregno: | Opistokontoj *Opisthokonta* |
| Regno: | Bestoj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Artropodoj *Arthropoda* |
|
| Subfilumo: | Hexapoda |
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Insektoj *Insecta* |
| Subklaso: | Flugilaj insektoj *Pterygota* |
| Infraklaso: | Neoptera |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Superordo: | Endopterygota |
|
|
| Ordo: | Dipteroj *Diptera* |
| Subordo: | *Nematocera* |
| Infraordo: | *Bibionomorpha* |
|
|
|
| Superfamilio: | *Sciaroidea* |
| Familio: | *Cecidomyiidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Sitodiplosis* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Sitodiplosis mosellana***Géhin, 1857 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Sitodiplosis mosellana  |

 |
| v • d • r |

***Sitodiplosis mosellana*** estas specio de insektoj el la familio *Cecidomyiidae*. Ĝi vivas precipe en la holarktiso. Ĝi parazitas tritikon, hordeon aŭ sekalon.

Priskribo
---------

Du oranĝkoloraj larvoj sur spiketoj.
La adolto estas ruĝoranĝkolora. La ovoj estas demetataj en spiketoj de *Pooideae* (ĉirkaŭ 80 ovoj per ino). La larvo estas oranĝkolora.
La vintra larvo grunde bezonas malvarmajn temperaturojn (proksimajn de 0 °C) dum pluraj monatoj antaŭ tio vigliĝi printempe. Sekve ĝi devenas pupo poste adolto.

Parazitoj
---------

*Macroglenes* parazitas la larvojn.

Fontoj
------

Jean Baptiste Géhin *Notes pour servir à l'histoire des insectes nuisibles dans le département de la Moselle* Soc. Sc. Nat. Metz 1860.

Notoj
-----

1. ↑  Situo en Kebekio en 2010


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Zoologio |
La **siverto** (simbolo Sv) estas la SI-unuo de ekvivalenta dozo. Ĝi provas enkalkuli la biologiajn efikojn de radiado, ne nur la fizikajn aferojn, kiujn karakterizas la sorbita dozo, mezurebla en grajoj. Ĝi estas nomita pro Rolf Maximilian Sievert, sveda medicina fizikisto fama pro lia laboro pri la mezurado de radiadaj dozoj kaj pro esplorado pri la biologiaj efikoj de radiado.

Difino
------

{\displaystyle 1\ \mathrm {Sv} =1\ {\frac {\mathrm {J} }{\mathrm {kg} }}=1\ \mathrm {m} ^{2}\cdot \mathrm {s} ^{-2}}
La kvanta ekvivalenta dozo *H* estas la produto de la sorbita dozo *D* de joniga radiado kaj la sendimensia faktoro *Q* (kvalita faktoro) difinita kiel funkcio de linia energia transigo laŭ la ICRU (Internacia Komisio pri Radiologiaj Unuoj kaj Mezuroj):

{\displaystyle H=Q\cdot \ D}
Tiel, por specifa radiado, la numera valoro de *H* eble malsamas al tiu de *D*, dependante de la valoro de *Q*.

La malsamecon kaŭzas la linia energia transigo de la tipo de radiado, donante malsaman relativan biologian efikecon por ĉiu tipo de radiado konsiderata.

Plej ofte estas la milisiverto (mSv), kiun oni utiligas por taksi dozojn rilatante al homoj.

En diagnozaj medicinaj proceduroj, ekzemple X-radioj, nuklea medicino, Pozitrona Emisia Tomografio, kaj aliaj tomografioj, tipe la dozo estas 0,1-10 mSv, por nur sufiĉe akiri la bezonatan informon.

La efektiva dozo de natura radiado multe varias laŭloke, sed tipa valoro estas 2,4 mSv/jaro .

*Q* valoroj
-----------

Jen iuj kvalitaj faktoraj valoroj:

* Fotonoj, ĉiuj energioj : *Q* = 1
* Elektronoj kaj muonoj, ĉiuj energioj : *Q* = 1
* Neŭtronoj,
	+ energio < 10 keV : *Q* = 5
	+ 10 keV < energio < 100 keV : *Q* = 10
	+ 100 keV < energio < 2 MeV : *Q* = 20
	+ 2 MeV < energio < 20 MeV : *Q* = 10
	+ energio > 20 MeV : *Q* = 5
* Protonoj, energio > 2 MeV : *Q* = 5
* Alfaj partikloj kaj aliaj atomaj kernoj : *Q* = 20

Vidu ankaŭ
----------

* Radioterapio
* Grajo
* Rentgeno
* Fona radiado
* Relativa Biologia Efikeco (RBE)
* Linia Energia Transigo

Referencoj
----------

1. ↑  (pdf) Raporto de la Scienca Komitato de UN (angle)
2. ↑  1990 Kandidatigoj Arkivigite je 2006-09-26 per la retarkivo Wayback Machine de Internacia Komisiono sur Radioaktiveca Egido (Laste atingita: 12 sep 2008)

Eksteraj ligiloj
----------------

* (pdf) BIPM, vidu paĝon 169 (angle)
**Sióagárd** (ŝiOagArd) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en Distrikto Szekszárd.

Iama fortikaĵo de Sióagárd

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 24  km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.3916/18.6563
* Loĝantaro: 1420
* Poŝtkodo: 7171
* Telefonprefikso: 74

Situo
-----

Sióagárd situas inter montetoj kaj maldekstra bordo de Sió, fine de sakovojo. Tolna (urbo) troviĝas 13, Szekszárd 8 km-ojn for.

Historio
--------

Dum la bronzepoko oni konstruis terfortikaĵon. En la 14-a jarcento ankaŭ la hungaroj konstruis fortikaĵon, kiun poste la turkoj okupis. Baldaŭe precipe germanoj alvenis.

Vilaĝservoj estas aŭtonomio de germanoj, lernejo, infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko, poŝto, apoteko, kuracejo.

Vidindaĵoj
----------

* katolika preĝejo omaĝe al Johano Nepomuka de 1886
* muzeeto
* malgranda loĝdomo

Famuloj
-------

En Sióagárd naskiĝis franciskana monaĥo Balázs Barsi.

Partneraj komunumoj
-------------------

* Germanio Malschwitz, Germanio
* Pollando Gromadka, Pollando

* Kategorio Sióagárd en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
pomskabo (*Venturia inaequalis*)
***Skabo*** estas plantmalsano kaŭzata de iuj bakterioj kaj fungoj, karakterizata de makuleca formiĝo de raspe malglata, ofte dikiĝinta, skvamece krevetanta, pli-malpli sekputrinta suptaĵo de fruktoj radikoj, folio. i.a…NPIV

Skabo de diversaj kulturplantoj
-------------------------------

pirskabo (*Venturia pyrina*)
Jenaj skaboj havas specialan signifon::

* persikskabo (*Venturia carpophila*), ĉe persikoj, ektarinoj, kaj aprikozoj, prunoj kaj migdaloj.
* ĉerizskabo (*Venturia cerasi*)
* pomskabo (*Venturia inaequalis*)
* *Venturia macularis*, ĉe poploj
* pirskabo (*Venturia pyrina*)
* salikskabo (*Venturia saliciperda*) ĉe salikoj
* ĉe pirakanto troviĝas Fungi imperfecti *Spilocaea pyracanthae*.

NPIV listigas ankoraŭ jenaj plantoj kun skabo:

* terpomskabo ĉe terpomo kaŭzita de streptomicetoj
* „ cerealskabo", kaŭzita de „Gibberella zeae"
* „celeriskabo", kaŭzita de „ Phoma apicola"
* „ pulvoraskabo" de terpomo", kaŭzita de „Spongospora subterranea"

Disvastigo kaj kontraŭbatalo
----------------------------

La Venturia fungo travintumas sur la falintaj folioj kiel askosporoj (vintraj sporoj), kiuj estas disvastigitaj per pluveroj. Ili infektas la foliojn kaj la fruktojn post sufiĉe longaj pluvperiodoj, traigante nur la kutiklon. La maksimumo de la spordisvastigo koincidas kun la florado de la fruktarboj. 
En la somero ĉe la infektitaj lokoj kreskas konidioj (somersporoj).

La kunrastado de la falinta foliaro kaj la kompostado en la ĝardeno bremsas troan disvastigon. Ĉe pli grandaj plantejoj necesas kontraŭbatalado per taŭgaj fungicido post la anonco de la plantprotekta servo, skaboprognozo. Taŭga biologa fungicido estas la bakterio *Bacillus subtilis*, trunko QST 713.

Referencoj
----------

1. 1 2  *Schorferkrankungen. (PDF; 263 kB)* DEGA, 35/2004.
2. ↑  Adalbert Griegel: *Mein gesunder Obstgarten. Großer Krankheits- und Schädlingskalender.* Griegel, 2001. S. 98.
3. ↑  Horst Börner: *Pflanzenkrankheiten und Pflanzenschutz.* 8. Auflage. Springer, Heidelberg u. a. 2009, ISBN 3-540-49067-1. S. 442.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Skabo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ŝtatoj de la Kariba Maro.
La **Asocio de Karibaj Ŝtatoj** (en hispana: *Asociación de Estados del Caribe*; en angla: *Association of Caribean States*; en franca: *Association des États de la Caraïbe*) estas mondoregiona organismo kiu celas la plifortigon kaj integrigon de la landoj de la zono de la Kariba Maro, cele al la kreado de komuna spaco ekonomie, konservado de la maro kaj helpi la elteneblan disvolvigon de siaj membroj. Ĝi estis kreita la 24an de julio 1994 en Cartagena de Indias, Kolombio. La oficialaj lingvoj estas la hispana, la angla kaj la franca.

La 12an de decembro 2001, la ŝtatestroj de la landoj membroj de la Asocio de Karibaj Ŝtatoj, kunvenintaj en la Margarita Insulo (Venezuelo), adoptis la Deklaracion de Margarita, «agnoskante la Kariban maron kiel komuna heredo de la regiono, kaj supervalora havaĵo al kiu ni donas prioritaton por ties konservado», cele al la «plifirmigo de propra kariba identeco». Ili engaĝiĝis «por establi la regionon de la Granda Karibo kiel Zono de Kunlaborado», kiu «konsistos dekomence el kuna agado en la prioritataj areoj de la AKŜ, tio estas, komerco, eltenebla turismo, transporto kaj naturaj katastrofoj».​

Membroj
-------

* Venezuelo
* Kolombio
* Panamo
* Kostariko
* Nikaragvo
* Honduro
* Gvatemalo
* Belizo
* Meksiko
* Jamajko
* Haitio
* Dominika Respubliko
* Kubo
* Dominiko
* Antigvo kaj Barbudo
* Sankta-Kito kaj Neviso
* Barbado
* Grenado
* Surinamo
* Sankta Lucio
* Sankta Vincento kaj la Grenadinoj
* Trinidado kaj Tobago
* Bahamoj
* Gujano
* Salvadoro

Krome estas ankaŭ aliaj 10 asociaj membroj, kiel teritorioj apartenantaj al transmaraj ŝtatoj, nome de Nederlando, Francio, Britio, Usono

Notoj
-----

1. ↑   Vidu la tekston de la Deklaracio de Margarita subskribita en la 12/12/2001.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 712626
* LCCN: no95023678
* VIAF: 128139253
* SUDOC: 122898907
 |
**Gastlaboristoj** (germane *Gastarbeiter*) estas homoj enportitaj en iu lando por labori en diversaj industrioj kie ekzistas nesufiĉaj laboristoj por fari la laboron.

Gastlaboristoj ofte ne havas la samajn rajtojn kiel ellandaj laboristoj. En kelkaj landoj, gastlaboristoj ne rajtas resti longajn seninterrompajn periodojn. En iuj landoj kiel ekzemple Germanio estas multaj gastlaboristoj de Turkio. Turkaj gastlaboristoj formis siajn proprajn komunumojn en la germanaj urboj, kie ili vivas. Aliaj landoj kun multaj gastlaboristoj estas Usono, Japanio, Koreio kaj arabaj landoj.

Monda Migranta Filmfestivalo
----------------------------

Ekde 2006 en Koreio okazas ĉiujare Monda Migranta Filmfestivalo (MWTV), kultura evento gastigita de enmigrintoj kie ili povas kultivi sian propran kulturon kaj filmojn en sia propra lingvo. La festivalo strebas krei lokon por komunikado, kiu volas malkonstrui barojn inter migrantoj kaj indiĝenaj homoj por paroli kaj kompreni alies vivojn. Filmoj temas pri geedzaj migrantoj, migrantaj junuloj, rifuĝintoj aŭ socia, politika, ekonomia kaj kultura diverseco rilate al migrantaj laboristoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Migra laboristo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Gastlaboristoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Gastlaboristoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* (angla) Neniu estas Kontraŭleĝa Arkivigite je 2018-08-13 per la retarkivo Wayback Machine
* (angla, franca, hispana) Internaciaj labornormoj por migrantaj laboristoj, ILO