recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Teleporto** (ankaŭ teleportado) signifas movon de iu objekto el unu loko al iu ajn alia loko dum minimuma tempo, sen trapaso de la ĉirkaŭa spaco. En scienco, scienc-fikcio ĝi estas realigita per transformo de la objekto al ondoj kaj rekonstruo aliloke. Nun oni povas transporti kelkajn atomojn je mallonga distanco.

La konvenaj aparatoj de la teleporto nomiĝas en la scienc-fikcio **teleportilo**. En la unuaj verkoj ili aperis kiel **materiotransigiloj** kaj oni nomis ilin ekde aperigo de la konata Star-Trek-serio **Transportilo**.

Teleportado en la scienco
-------------------------

Reala *teleporto* neniam estis farita. Nur unu kvantuma teletransportado okazis en 2004 per atomoj kaj en 2006 per pluratomaj objektoj .

Literaturo
----------

* Lawrence M. Krauss: *Die Physik von Star Trek*. Wilhelm-Heyne-Verlag 1996, ISBN 3453109813 (mit Vorwort von Stephen Hawking)
* Stefan Thiesen: *Trek Science – mit Warpgeschwindigkeit in die Zukunft?*. MindQuest, Selm 2001, ISBN 3934195067

Ceteraj
-------

* Ringa transportilo aperas en Stargate-serioj.
* La aplikaĵo Amikumu elbigas virtualan teleportadon de via profilo al iu ajn loko en la mondo por tie trovi lingvajn partnerojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Vermotruo

* Kategorio Teleporto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
François Ravaillac
**François RAVAILLAC** (naskiĝis en 1578 - mortis per ekzekuto la 27-an de majo 1610) estis la murdinto de la franca reĝo Henriko la 4-a. La murdo okazis la 14-an de majo 1610.

Li naskiĝis en Touvre, apud Angulemo, en malriĉa familio. Li komencis sian vivon kiel servisto, poste kiel instruisto.

Li estis tre diotima Katoliko, kaj li provis vane fariĝi Jezuito. En 1609, Ravaillac havis halucinon, kiu petis lin kontakti Henrikon la 4-an por propeti la konvertigon de la francaj Protestantoj (la *Huguenots*). Tamen, la renkonto de la reĝo estis neebla. Plie, li rigardis la novan militon kontraŭ Holando kiel militon kontraŭ la Papo. Dezirante haltigi la reĝon, li decidis murdi lin.

Dum pluraj tagoj post sia aresto, la kaptito estis senĉese torturita. Li estis finfine ekzekutita la 27-an de majo. Liaj gepatroj devis eliri Francion kaj jura akto malpermesis la uzon de la nomo "Ravaillac" por la restantaj posteuloj, parencoj.

* Kategorio François Ravaillac en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 66211
* GND: 118904299
* LCCN: n84204268
* VIAF: 74651697
* ISNI: 0000 0000 6320 1767
* LIBRIS: 314335
* SUDOC: 029752884
* BNF: 12130888p
* BNE: XX5633238
 |
Preĝejo Sankta Nikolao en Gent
La **Skeldo-Gotiko** estas regiona frugotika transira stilo de la romanika al la gotika arĥitekturo en la preĝejkonstruo, kiu aperis ĉefe en la nuna Belgujo. La Skeldo-Gotiko estis krom la gotikaj katedraloj en Francujo infludona por la evoluo de la brikogotiko en norda Germanujo kaj ĉe la suda baltamara regiono.

La Skeldo-Gotiko transprenis ekde la komenco de la 13-a jarcento la gotikan arĥitekturan stilon ekestinta en Francilio kaj en Burgonjo en la preĝejkonstruon en la basenon de la Skeldo en la Graflando Flandrujo. Elirpunkto de la evoluo en Flandrujo estis la katedralo en Tournai, ĉefa konstrumaterialo la griza kalkoŝtono el Tournai, en la marborda regionoj de Flandrujo ankaŭ briko. Unu el la pli famaj ekzemploj estas la preĝejo Sankta Nikolao en Gent. Tre tipa estas la preĝejturo super la navokruciĝo anstataŭ ĉe la okcidenta flanko de la preĝejo same kiel la flankoturoj ĉe la anguloj de la laŭlonga kaj transversa navoj.

Bildaro
-------

* Romanika ĉefa navo de la katedralo en Tournai kun gotika ĥorejoRomanika ĉefa navo de la katedralo en Tournai kun gotika ĥorejo
* Ĉefa navo de Sankta NikolaoĈefa navo de Sankta Nikolao
* Volbo de Sankta NikolaoVolbo de Sankta Nikolao
**Cametá** [kameta] estas municipo, diocezo  kaj universitata grandurbo de la brazila subŝtato Parao, en la samnoma mikroregiono.

Flago de Cametá

Bazaj informoj
--------------

Cametá en la subŝtato (ruĝe).
* Loĝantaro: 120,896 en 2010
* Supermara alteco: 10 m
* Areo: 3081 km²
* Telefonkodo:
* Poŝtkodo:
* Horzono: UTC -3
* 02° 14′ 38″ S 49° 29′ 52″ U﻿ / ﻿2.24389 °S, 49.49778 °U﻿ / -2.24389; -49.49778 (mapo)

Geografio
---------

Cametá situas en norda parto de la lando laŭ maldekstra bordo de rivero Tocantins. Belém troviĝas 144, São Luís 582, Teresina 806, Manaus 1173, **Braziljo** 1515, Goiânia 1604, Natalo (Brazilo) 1633, Salvador de Bahio 1699, Recife 1741, Maceió 1733, Belo Horizonte 2056, Campo Grande 2099, Campinas 2312, Nova Iguaçu 2373, Guarulhos 2381, San-Paŭlo (urbo) 2388, **Rio-de-Ĵanejro** 2394, Curitiba 2577, Porto Alegre 3095 km.

Historio
--------

En la nuna Cametá la plej frue indianoj vivis. Post fondo de Belém la portugaloj interesiĝis pri internaj regionoj laŭ la rivero. Malgraŭ la luktoj inter la portugaloj, francoj kaj nederlandanoj la portugaloj sukcese atingis tiu ĉi regionon. En 1617 kapucenoj komencis fari la regionon kristana, eĉ kapelo konstruiĝis. Vilaĝo (=municipo) estis fondita kun la nomo de "Vila Viçosa Santa Cruz de Cametá" en 1635. Ĝi urbiĝis en 1848.

Ekonomio
--------

En la municipo Cametá oni okupiĝas pri kultivado de kaŭĉukoj, nigraj piproj kaj kakaoj.

Vetero
------

Aktuala vetro estas:

Trafiko
-------

Cametá havas flughavenon  Arkivigite je 2016-03-31 per la retarkivo Wayback Machine.

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Cametá en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Municipoj de Parao

Eksteraj ligiloj
----------------

* angle mapo, distancoj Arkivigite je 2016-03-30 per la retarkivo Wayback Machine
La raporto **Pri la kulto de personeco kaj ĝiaj konsekvencoj** (ruse *О культе личности и его последствиях*, ankaŭ ofte nomita **"Sekreta Parolo"**) estas parolado de soveta ŝtatestro Nikita Ĥruŝĉov dum la 20-a kongreso de Komunista Partio de Sovetunio (KPSU) en 1956. En parolo li oficiale kritikis la stalinisman diktaturon kaj krimojn faritajn dum la regado de Josif Stalin.

La parolo grande influis aliajn socialismajn ŝtatojn kaj markis komencon de la politika degelo en Sovetunio.

Historio
--------

Post la morto de Josif Stalin en 1953, multaj sovetaj politikistoj konkuris por kapti politikan potencon. Nikita Ĥruŝĉov sukcesis en junio 1953 eksigi de ĉiuj postenoj, organizi areston (kun sekvinta mortkondamno kaj ekzekuto) de la ministro pri internaj aferoj Lavrentij Berija kaj la 7-an de septembro li estis elektita la unua sekretario de CK KPSU.

La 31-an de decembro 1955 Prezidiumo de CK KPSU establis komisionon subestre de Pjotr Pospelov, kies tasko estis esplori kial eblis amasaj reprezalioj kontraŭ plejparto de la anoj kaj kandidatoj de Centra Komitato VKP(b), elektita en la 17-a partia kongreso. La konkludoj de la komisiono estis prezentitaj la 9-an de februaro 1956 dum la kunsido de Prezidiumo de CK KPSU.

La 14-an de februaro 1956, en Moskva Kremlo komenciĝis la 20-a kongreso de KPSU. La 25-an de februaro, en la lasta tago de la kongreso, sovetaj delegatoj estis invititaj al neplanita fermita kunsido. Dum la kunsido, Ĥruŝĉov publikigis testamenton de Vladimir Lenin. Laŭ testamento, Lenin kritikis Stalin kaj proponis anstataŭigi lin. Ankaŭ Ĥruŝĉov parolis pri la viktimoj de la reĝimo, inkluzive Deportado de popoloj, Kazo de kuracistoj, ktp.

Unue la raporto estis publikigita por partiuloj kaj funkciuloj de KPSU, poste estis sendita al funkciuloj de komunistaj partioj en Orienta Bloko. Oficiale, ĝi estis sekreta dokumento, tamen Centra Komitato de KPSU rekomendis prezenti ĝin en partiaj kaj komsomolaj kunvenoj. La unua oficiala publikigo okazis en 1989 en la partia revuo "Izvestija KPSS" (Novaĵoj de KPSU).

Konsekvencoj
------------

La parolo kaŭzis signifan ŝangon ne nur en la soveta politiko, sed en tiu de ĉiuj komunismaj ŝtatoj. La soveta registaro unuafoje rekonis politikajn krimojn de siaj antaŭuloj. La parolo estas ofte rekonata kiel komenco de la Poststalina epoko en Sovetunio. Ĝi ankaŭ ebligis kritikon de Stalin, influis la Hungaran revolucion, Pragan Printempon kaj Ĉina-sovetian disiĝon.

Post tio Ĥruŝĉov komencis politikan mildigon en Sovetunio, inkluzive senstalinigon. Estis publikigitaj antaŭe malpermesitaj verkoj kiel ekzemple rakonto *Unu tago de Ivan Denisoviĉ* de Aleksandr Solĵenicin (1962), romano *La Majstro kaj Margarita* de Miĥail Bulgakov (1967) kaj aliaj. Multaj viktimoj de la reprezalioj estis rehabilititaj.

La negativa pritakso de la rolo de Stalin iĝis parto de la oficiala ideologio de KPSU. Eĉ post eksigo de Nikita Ĥruŝĉov en 1964, KPSU ne ŝanĝis sian pozicion tiurilate ĝis fino de Sovetunio.

Vidu ankaŭ
----------

* Senstalinigo
* Ĥruŝĉova degelo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 590759
 |
**József Turóczi-Trostler** [jOĵef turOci], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Turóczi-Trostler József** estis hungara literaturhistoriisto, tradukisto, instruisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio.

József Turóczi-Trostler naskiĝis la 1-an de oktobro 1888 en Hungara reĝlando, en Moskóc (nuntempa Moškovec en Slovakio). Li mortis la 6-an de aprilo 1962 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Turóczi-Trostler devenis el juda familio. Li frekventis universitaton en Budapeŝto, poste li ekinstruis en Temesvár. Dum la Hungara Sovetrespubliko li instruis en universitato de Budapeŝto, poste li estis forigita, tial li instruis en mezlernejo, baldaŭe ankaŭ en akademio de socialdemokratoj. Li daŭre verkis artikolojn, studojn precipe la germana literaturo, kiuj aperis ekzemple en Nyugat. Post la 2-a mondmilito li edukis en universitato en Budapeŝto. Li ricevis premion Kossuth en 1958, en 1934 alian premion.

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto

Verkaro (elekto)
----------------

* studoj:
	+ *Újabb irányok a német irodalomtörténeti kutatásban* 1923
	+ *Szenczi Molnár Albert Heidelbergben* (Albert Szenczi Molnár en Heidelberg) 1955
* tradukaĵoj:
	+ Gerhart Hauptmann: Fantóm 1923
	+ Thomas Mann: Der Zauberberg 1925
	+ Emil Ludwig: Goethe 1928
	+ *Petőfi : ein Lesebuch für unsere Zeit 1955*
	+ elektitaj verkoj de Friedrich Schiller 1955

Fontoj
------

* Hungarlingva Vikipedio
* Netlexikon hungare[*rompita ligilo*]

* Kategorio József Turóczi-Trostler en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 421038
* GND: 10194845X
* LCCN: no2007041846
* VIAF: 89509384
* ISNI: 0000 0001 0923 2543
* SUDOC: 122598830
* BNF: 127808951
 |
Molanaso el "*Illustrations of British Ornithology*"
*Melanitta perspicillata* el "*Jardine's Illustrations of the Duck Tribe*"
**Prideaux John Selby** (23a Julio 1788 – 27a Marto 1867) estis angla ornitologo, botanikisto kaj artisto, kaj terposedanto.

Selby estas konata ĉefe pro siaj *Illustrations of British Ornithology* (1821–1834), la unua serio de grandaj ilustraĵoj de britiaj birdoj. Li verkis ankaŭ *Illustrations of Ornithology* kun William Jardine kaj *A History of British Forest-trees* (1842).

Multaj el la ilustraĵoj en siaj verkoj estis pentritaj el specimenoj de lia kolekto. Krome li kontributis al la verko de Jardine nome *Naturalist's Library* ĉe la volumoj de kolomboj (1835) kaj papagoj (1836), tiu lasta ilustraciata de Edward Lear. Li estis dumtempe ankaŭ unu el la eldonistoj de *Magazine of Zoology and Botany*.

Liaj kolektoj estis venditaj en 1885 kaj disiĝis. La sudafrikaj birdoj kolektitaj de Andrew Smith iris al la Zoologia Muzeo de la Universitato Kembriĝo.

Selby naskiĝis ĉe Alnwick en Northumberland, filo de Beal kaj Twizell House, Northumberland, branĉo de la familio Selby kaj studis en la Universitato de Oksfordo. Li heredis en 1804 la familiajn bienojn ĉe Beal kaj li iĝis riĉa terposedanto de £14000 ĉirkaŭ 1840. Li vendis la bienon Beal de 5.9 km² en 1850 por £47000.

Li edziĝis al Lewis Tabitha Mitford kaj ili havis tri filinojn. Li mortis ĉe Twizell House kaj estis entombigita en Bamburgh.

* Kategorio Prideaux John Selby en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 408780
* GND: 117656291
* LCCN: n96083732
* VIAF: 10629084
* ISNI: 0000 0000 6674 9824
* SUDOC: 157663787
* ULAN: 500086628
* NLA: 35979429
* RKD: 71864
 |
***Grand Theft Auto IV*** estas malfermmonda ag-aventura pafa videoludo je ekstera vidpunkto. Ĝi estis kreita de Rockstar North kaj eldonita de Rockstar Games. Ĝi aperis la 29-an de aprilo 2008 por la videoludiloj PlayStation 3 kaj Xbox 360, kaj la 2-an de decembro 2008 por Microsoft Windows. Ĝi estas la 11-a ludo en la serio Grand Theft Auto, sed la unua inter la ĉefaj post *Grand Theft Auto: San Andreas* kiu aperis en 2004. La ludo okazas en la fikcia urbo Liberty City, kiu baziĝas sur Novjorko. La unuludanta reĝimo sekvas la rakonton de Niko Bellic, eksmilitisto, kiu strebas forfuĝi de sia pasinteco, malgraŭ la premoj de fiaj pruntedonantoj kaj de mafio. La malferma mondo permesas al ludantoj libere viziti Liberty City, kiu konsistas el tri ĉefaj insuloj.

La ludo ludiĝas laŭ ekstera vidpunkto (la kamerao troviĝas super kaj malantaŭ la rolulo). Oni veturas en la mondo piede aŭ veturile. La plurludanta reĝimo permesas al pluraj ludantoj ludi kune aŭ por aŭ kontraŭ la aliaj, en medio kiu imitas la unuludantan reĝimon. En Windows, 32 ludantoj povas samtempe ludi en la plurludanta reĝimo kune, dum nur 16 ludantoj povas en PlayStation 3 kaj Xbox 360. Du oficialaj aldonaĵoj aperis por la ludo: *Grand Theft Auto IV: The Lost and Damned* kaj Grand Theft Auto IV: The Ballad of Gay Tony*. Ili aldonas novajn rakontojn de novaj roluloj, kiuj intermiksiĝas kun la ĉefa rakonto de* Grand Theft Auto IV*.*

La kreado de la ludo komencis rapide post la apero de *Grand Theft Auto: San Andreas*. Multaj oficejoj de Rockstar tra la mondo kunlaboris por krei la ludon. La ludo enkondukis pli realisman kaj detaligitan stilon al la serio. Malsimile al antaŭaj ludoj de la serio, *Grand Theft Auto IV* ne havas fortan kinan influon, ĉar Rockstar provis originalan aliron al la rakonto. Por la celo krei konvinkan malfermitan mondon, kelkaj kreantoj de la ludo faris surterenan esploron en Novjorko por alporti informojn al la dezajna teamo.

Post ĝia anonco en majo 2006, oni multe atendis *Grand Theft Auto IV*. Je lanĉtago, la ludo ricevis multan grandskalan laŭdadon, kun apartaj laŭdoj por la rakonto kaj la malferma mondo. Tamen, multaj polemikoj aperis pri la ludo, pro la elmontrado de perforto, kaj pro la eblo aŭti post troa drinkado. *Grand Theft Auto IV* superis rekordojn kaj iĝis la plej rapide vendita distra komercaĵo tiutempe. Ĝi akirigis 310 milionojn da usonaj dolaroj en la unua tago, kaj 500 milionojn da usonaj dolaroj en la unua semajno. Ĝi estas parto de la plej venditaj videoludoj, kaj multaj konsideras ĝin esti inter la plej bonaj videoludoj. La sekva ĉefa ludo de la serio estas *Grand Theft Auto V*, kiu aperis en septembro 2013.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de la plej multe venditaj videoludoj

* Kategorio Grand Theft Auto IV en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |
| --- |
|  |
| *A la dança mortal venid los nascidosque en el mundo soes de qualquier estado;el que non quisiere a fuerça de amidosfacerle e venir muy toste parado.Pues ya el freire vos ha pedricadoque todos vayais fazer penitencia,el que non quisiere poner diligenciapor mi non puede ser más esperado* |

La ***Mortodanco*** estas hispanlingva mezepoka teksto laŭkrede ludita kaj dancita en la 14a jarcento.

La kastilia "Mortodanco" estas de komenco de la 15a jarcento. Konserviĝas en manuskripto de la Biblioteca de El Escorial. Ĝi enhavas pli da sescent versojn kaj en ĝi, Morto alvokas unu post alia diversajn rolulojn, kiel Papo, Episkopo, Imperiestro, Sakristiano, Kamparano, ktp. samtempe ĝi memorigas ilin ke la mondaj ĝuoj havas finon kaj ke ĉiuj devos morti. Ĉiuj falas en ĝiaj brakoj.

Tiu makabra spektaklo disvolviĝis en la tuta eŭropa literaturo, devene de Francio. La temo de morto hegemoniis en la Malsupra Mezepoko, kaj antaŭ tiu ne eblis kristana akcepto, sed teruro antaŭ la perdo de la surteraj plezuroj. Ĝi prezentas, unuflanke, religian intencon: rememorigi ke la mondaj ĝuoj estas finaj kaj oni devas esti preparita por morti kristane; aliflanke, estas intenco satira ĉar ĉiuj falas mortaj, sendepende de aĝo aŭ socia situo, pro la egaliga povo de la morto.

*Mortodanco*. Detalo de la monumento al Calderón de Madrido (Joan Figueras Vila, 1878).
Tiu temo havis ankaŭ pentran esprimon, kie elstaras la gravuraĵoj kiujn faris Hans Holbein, la Maljuna.

Ĝia influo ludis sur postaj hispanlingvaj aŭtoroj kaj verkoj, kiel ĉe la *Barca de la Gloria*, de Gil Vicente, *Diálogo de Mercurio y Carón* de Alfonso de Valdés, *Farsa llamada Danza de la Muerte* de Juan de Pedraza, *La farsa de la Muerte* de Diego Sánchez de Badajoz, *Las Cortes de la Muerte* de Luis Hurtado de Mendoza kaj la *Coloquio de la Muerte con todas las edades y estados*, de Sebastián de Horozco. En la 11a ĉapitro de la dua parto de La Kiĥoto, Don Quijote kaj Sancho trafas teatran grupon kiu iras de vilaĝo al vilaĝo por ludi *Mortodancon*. Fine, en la Baroko estas la lastaj referencoj en la *religiaj dramoj* de Calderón de la Barca kaj en la *Sueños* (1627) de Quevedo.

Gravuraĵo kiu reprezentas la morton kiu forportas trobadoron (dekstre) kaj advokaton. *La Danse macabre*, París, Guy Marchant, 1486.

Vidu ankaŭ
----------

* Makabro
* *The Skeleton Dance*
* Pikniko sur la batalkampo, absurda teatraĵo kiu finiĝas per mortodanco

Referenco
---------

* *La Danza de la Muerte*, Códice de El Escorial, Ed. de Sabas Martín. Miraguano Ediciones, Madrid, 2001. ISBN 84-7813-220-1

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Mortodanco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* La *Danza de la Muerte* en la Enciclopedia Católica Arkivigite je 2006-06-13 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 264182
* GND: 4134162-4
* LCCN: sh85035646
* SUDOC: 027304329
* BNF: 11937542g
* NKC: ph138928
* BNE: XX5534530
 |
***Grand Theft Auto V*** estas ago-aventura videoludo kreita de Rockstar North kaj eldonita de Rockstar Games. Ĝi aperis la 17-an de septembro 2013 por la videoludiloj PlayStation 3 kaj Xbox 360, la 18-an de novembro 2014 por la PlayStation 4 kaj Xbox One, kaj la 14-an de aprilo 2015 por Microsoft Windows. Kiel membro de la serio de ĉefaj ludoj de Grand Theft Auto, ĝi sekvas post *Grand Theft Auto IV* kiu aperis en 2008. La ludo okazas en la fikcia urbo San Andreas, kiu troviĝas en Suda Kalifornio. La rakonto en la unuludanta reĝimo sekvas la agojn de tri krimuloj, kiuj provas fari rabojn malgraŭ la premo de registara agentejo. La malfermita mondo permesas al la ludantoj libere viziti San Andreas kaj la fikcian urbon Los Sandos, kiu baziĝas sur Los Angeles.

La ludo povas esti ludita aŭ laŭ interna vidpunkto (oni vidas per la okuloj de la rolulo) aŭ laŭ ekstera vidpunkto (malantaŭ la rolulo). Oni veturas en la mondo piede aŭ veturile. La ludantoj povas elekti ŝanĝi sian rolulon (inter la tri ĉefaj) dum aŭ ekster la misioj. La rakonto fokusiĝas pri raboj, kaj en multaj misioj la rolulo devas pafi homojn aŭ konduki veturilon. Sistemo de «volita» (angle *wanted*) montras kiom la rolulo malrespektis leĝojn kaj kiom forte policaj fortoj respondos. *Grand Theft Auto Online*, la plurludanta reta reĝimo permesas al ĝis 30 ludantoj esplori la mondon samtempe, kaj kunlabori aŭ konkuri.

La kreado de *Grand Theft Auto V* ekis rapide post la apero de *Grand Theft Auto IV*. Pluraj oficejoj de Rockstar en la mondo samtempe faris la ludon. Antaŭaj projektoj kiel *Red Dead Redemption* kaj *Max Payne 3* influis la kreadon. La ideo krei rakonton ĉirkaŭ tri ĉefaj roluloj (anstataŭ nur unu) estas novaĵo kompare al la antaŭaj ludoj. La plimulto de la kreada laboro estis krei la malfermitan mondon. Pluraj skipoj iris al Kalifornio kaj ĉirkaŭ por akiri informojn por la kreado. Rockstar eldonis memstare parton de la muzikaro de Grand Theft Auto V. Skipo kunlabore komponis tiun muzikaron ene de pluraj jaroj.

Oni multe reklamis kaj atendis la ludon. Post ĝia apero, la ludo iĝis la distra komercaĵo kiu vendiĝis plej rapide. Ĝi akirigis pli ol 800 milionojn da usonaj dolaroj ene de la unua tago, kaj pli ol miliardon ene de la tri unuaj tagoj. Recenzistoj grandskale laŭdis ĝin. Ili laŭdis la sistemon de pluraj roluloj, la malfermitan mondon, ĝian aspekton kaj ludmanieron. La ludo kaŭzis polemikojn rilate al kiel virinoj estas montrataj, kaj pro misio en kiu ostaĝo estas torturita. La ludo ricevis multajn premiojn el la videoluda gazetaro. La ludo estas ofte menciita kiel unu el la plej bonaj videoludoj. Fakte pro la vendo de pli ol 75 milionoj da kopioj, ĝi estas unu el la plej venditaj videoludoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de la plej bonaj videoludoj
* Listo de la plej multe venditaj videoludoj

* Kategorio Grand Theft Auto V en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Sári FELEKI** [ŝAri], hungare **Feleki Sári** estis hungara aktorino.

Sári Feleki naskiĝis, kiel *Fecser Sári* la 24-an de oktobro 1920 en Debrecen - mortis la 1-an de aŭgusto 1995 supozeble en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sári Feleki frekventis aktoran akademion, poste ŝi komencis sian karieron en 1940. Ŝi aliĝis al diversaj teatroj, ekzemple Teatro Madách. Inter 1957–1965 ŝi instruis aktoradon. En 1981 ŝi emeritiĝis, spite tion ŝi poste ricevis rolojn en Nacia Teatro (Budapeŝto). Ŝi ricevis premion Kossuth en 1975, pli frue ankaŭ aliajn 2 premiojn.

Ŝiaj roloj (selekto)
--------------------

* 8 kinejaj filmoj inter 1941-1994, ekzemple *Machita*, 1944; *Beszterce ostroma*, 1948; *A nagy generáció*, 1985
* 3 televiziaj filmoj inter 1970-1989, ekzemple *Tündér Lala*, 1981
* diversaj teatraj roloj, ekzemple Ŝekspiro: Romeo kaj Julieta - titolrolo; István Örkény: *Macskajáték* (Katoludo) - S-ino Orbán; Mór Jókai: *Az aranyember* (La orohomo) - Tímea; Gergely Csiky: *A nagymama* (La avino) - Mártha

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio
**Talos la 4-a** aŭ **Talos IV** estas fikcia planedo de Star Trek kie okazas la provepizodo The Cage kaj sekve, la epizodo The Menagerie de Stela Vojaĝo: La Origina Serio.

La surfaco de la planedo estis detruita de militoj kaj sur la planedo vivas nature nur kelkaj bluecaj plantoj, kies folioj donas metalan sonon kiam oni tuŝas ilin. La talosianoj, raso de humanoidoj kun bulbaj kapoj, vivas sub la surfaco de planedo. La planedanoj povas kaŭzi iluziojn telepatie. Primitivaj emocioj povas bloki la kapablon de la talosianoj por legi mensojn. Talosianoj estas sklavigemaj, sed ne estas venĝaj.

Talos la 4-a estis vizitita de scienca ekspedicio, kies kosmoŝipo kraŝis en la planedo kaj, 80 jarojn poste, estis revizitita de Enterprise sub komando de Kapitano Christopher Pike. Post la vizito de Pike, kosma floto de Unuiĝinta Federacio de Planedoj malpermesis, kontraŭ mortopuno, la vizitojn al Talos. Dektri jarojn poste, Enterprise orbitis la planedon por porti tien la kripliĝitan kapitanon Pike'n.
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion***riverhirundoj*** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Hirundedoj *Hirundinidae* |
| Subfamilio: | **Pseudoĥelidonenoj** |
|
|
|
|
| Genro: | *Pseudochelidon* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specioj |
| Vidu tekston |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri *riverhirundoj*  |

 |
| v • d • r |

La **riverhirundoj** estas distinga subfamilio ***Pseŭdoĥelidonenoj*** ene de la familio de Hirundedoj kiuj enhavas ankaŭ la hirundojn kaj la murhirundojn. Ili posedas nombron de karakteroj kiuj markas ilin for de la subfamilio de la aliaj hirundoj kaj murhirundoj, ĉefe ties **fortikajn krurojn kaj gambojn** kaj ankaŭ **fortikan bekon**.

Estas du specioj: 

* **Afrika riverhirundo** *Pseudochelidon eurystomina*, kiu troviĝas ĉe la Rivero Kongo en la Demokratia Respubliko Kongo kaj Gabono
* **Blankokula riverhirundo** *Pseudochelidon sirintarae*, konata nur de ununura loko en Tajlando.

Kiam la Afrika riverhirundo estis unuafoje malkovrita en la 19a jarcento, oni ne pensis, ke temas pri membro de la familio de hirundoj kaj murhirundoj; Hartlaub lokis ĝin kun la koracioj, kaj postaj fakuloj lokis ĝin ĉu en propra familio, ĉu kun la artamoj. La studo de la anatomio de la specio fare de Lowe (1938) pruvis, ke la specio estis sufiĉe proksima al hirundoj kaj murhirundoj, sed ankaŭ sufiĉe distinka por esti lokita en separata subfamilio.

La Blankokula riverhirundo estis malkaŝita tiom ĵuse kiom en 1969 kaj ĝi estas konata nur el specimenoj kaj rakontaj pruvoj - neniu moderna ornitologo vidis iam la specio en la naturo, kaj ties reprodukta teritorio estas nekonata; ĝi povus eĉ esti formortinta. Ebla vidaĵo eble okazis en 2004. 

La du specioj estas kutime konsiderataj kiel apartenantaj al sola genro, *Pseudochelidon* ĉar ili havas nombron de strukturaj similaĵoj; Brooke (1972) proponis, ke la Blankokula riverhirundo estu lokita en separata unutipa genro ***Eurochelidon***, sed tion ne akceptis aliaj fakuloj.

Referencoj
----------

* Turner, Angela K; Rose, Chris.  (1989) *A handbook to the swallows and martins of the world*. Christopher Helm. ISBN 0-7470-3202-5.
* Kategorio Archive (rokgrupo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

**Archive** estas brita rokgrupo progresivroka, triphopa kaj Elektronikmuzika, fondita en 1994 de Darius Keeler kaj Danny Griffiths.

Stilo
-----

La muzika stilo de Archive estas tre triphopa en la du unuaj albumoj. De nun la bando proponas muzikon tuŝantan la triphopon, sed kunfandante ĝin kun la elektronika muziko, la progresiva roko, la roko kaj la etosmuziko. Keeler kaj Griffiths kompletigas la kompleksajn muzikajn liniojn de Archive kun sinteziloj kaj specimenoj.

Estas pluraj intervjuoj, en kiuj iuj membroj de la grupo (inkluzive de Darius Keeler) asertas konsideri sian muzikon kiel progresiva roko, precipe per sia maniero komponi (miksaĵo de ĝenro, muzika komplikeco, melodiaj elementoj, longaj instrumentaj partoj, ktp.). La plimulto de tiaj grupoj havas sian propran sonon, kompleksan kaj malfacile difineblan, do eblas fari ligon kun Archive.

Eblas fari la rilaton kun Pink Floyd, almenaŭ en la spirito. Ĉi tio veras pro la longeco de iuj kantoj ("Waste", "Again", "Lights", "Finding it so hard", "Controlling Crowds", "Calling" aŭ aliaj, kiuj superas naŭ minutojn), pro la etoso (precipe por "Again" kies la etoso estas tre proksima de la albumo *Animals* de Pink Floyd, aŭ la sonaro de "Seamless", kiu memorigas tiun de la "Echoes", en la albumo *Meddle*) kaj pro ia pesimismo en la tekstoj.

Diskaro
-------

* 1996 : Londinium
* 1999 : Take My Head
* 2002 : You All Look the Same to Me
* 2003 : Michel Vaillant
* 2004 : Noise
* 2006 : Lights
* 2009 : Controlling Crowds
* 2009 : Controlling Crowds Part IV
* 2012 : With Us Until You're Dead
* 2014 : Axiom
* 2015 : Restriction
* 2016 : The False Foundation
* 2022 : Call to Arms and Angels


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 664699
* LCCN: no2013069728
* VIAF: 149128981
* ISNI: 0000 0004 6037 6106
* MBA: bd513de0-e42f-425e-ae46-817d7bc5fb1c
 |
Iranaj protestantoj bruligas la usonan flagon en Teherano, novembro 2018
**Morton al Usono** (perse مرگ بر آمریکا: *Marg bar Āmrikā*) estas kontraŭusona politika slogano kaj ĉanto, kiu estas uzata en Irano ekde la iniciato de la Irana Revolucio en 1979. Ajatolo Ĥomejni, la unua gvidanto de la Islama Respubliko Irano, popularigis la terminon. Li oponis la ĉanton por radio kaj televido sed ne por protestoj kaj aliaj okazoj.

La laŭvorta signifo de la persa frazo *Marg bar Āmrikā* estas "Morton al Ameriko" (t.e. Usono). En la plimulto el oficialaj iranaj tradukoj, la frazo estas tradukita en la anglan kiel la malpli ofenda *Down With America* ("For Usonon"). La ĉanto "Morton al Usono" ekestis utiligata de diversaj kontraŭusonaj grupoj kaj protestantoj tutmonde. Simila slogano "Morton al Israelo" (perse: مرگ بر اسرائیل) estas ankaŭ uzata kaj regule ĉantata en iranaj politikaj manifestacioj.

Iranaj oficialuloj ĝenerale klarigas, ke la slogano en ties historia kunteksto estis provokita de malamikaj politikoj de la usona registaro al Irano kaj esprimas koleregon pri tiuj politikoj, kaj ne deziras laŭvortan morton por usonanoj mem. En parolado al universitataj studentoj, la Supera Gvidanto de Irano, Ali Ĥamenei, interpretis la sloganon kiel "morton al la politikoj de Usono, morton al aroganteco". Post renkontiĝo kun usonaj Terarmeaj kaj Aerarmeaj komandantoj, Ĥamenei deklaris, ke la irananoj ne estas kontraŭ usonanoj, sed ke "For Usonon" signifas for Prezidenton Trump, John Bolton kaj Pompeo kaj aliajn usonajn politikistojn.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Death to America en la angla Vikipedio.* 

* Kategorio Morton al Usono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Inia.jpgInia
Inia range map PLoS ONE
Cetacea range map South Asian river dolphin
**Riverdelfenoj** estas grupo de tute akvovivantaj mamuloj kiuj vivas ekskluzive en nesalaj aŭ saletaj akvoj. Ili estas neformala grupigo de delfenoj, kiu estas parafiletika grupo ene de la infraordo de Cetacoj. La riverdelfenoj enhavas la nunajn familiojn Platanistedoj (hindiaj riverdelfenoj), Iniedoj (Amazoniaj delfenoj), kaj Pontoporiedoj (Laplataj delfenoj). Estas kvin nuntempaj specioj de riverdelfenoj, kaj du subspecioj. Riverdelfenoj, kun aliaj cetacoj, apartenas al la klado *Cetartiodactyla* (Parhufuloj), kaj ties plej proksimaj vivantaj parencoj nome la hipopotamoj, el kiuj ili diverĝs antaŭ ĉirkaŭ 40 milionoj da jaroj. 

Riverdelfenoj estas relative malgrandaj kompare kun aliaj delfenoj, kaj evoluis por survivi en varmaj, neprofundaj akvoj kaj fortaj riverfluejoj. Ili gamas laŭgrande el 5-futaj (1.5 m) longaj hindiaj riverdelfenoj al la 8-futa (2.4 m) kaj 220-punda (100 kg) Amazona riverdelfeno. Kelkaj specioj montras ekzemplojn de seksa dimorfismo, laŭ lio la maskloj estas pli grandaj ol inoj. Ili havas aerodinamikajn korpojn kaj du membroj kiuj estas modifitaj en naĝiloj. Riverdelfenoj uzas siajn konusformajn dentojn kaj longajn bekojn por kapti rapidajn predojn en neklara akvo. Ili havas bone disvolvigitan aŭdkapablon kiu estas adaptita kaj por aero kaj akvo; ili reale ne fidas je vidkapablo ĉar la akvo kie ili naĝas estas kutime tre kotenhavaj. Tiuj specioj estas tre bone adaptitaj al vivado en varmaj, neprofundaj akvoj, kaj, malkiel ĉe aliaj cetacoj, havas malmulte aŭ nenian grasaĵon. 

Riverdelfenoj ne estas tre amplekse distribuataj; ili estas ĉiuj limigitaj al certaj riveroj aŭ deltoj. Tio faras ilin tre vundeblaj pere de habitatdetruo. Riverdelfenoj manĝas ĉefe fiŝojn. Masklaj riverdelfenoj tipe pariĝas kun multaj inoj ĉiujare, sed inoj pariĝas nur ĉiun duan aŭ trian jaron. Idoj tipe naskiĝas printempe aŭ somere kaj inoj faras ĉiujn zorgojn por zorgi ilin. Riverdelfenoj produktas varion de voĉoj, kutime en la formo de klakoj kaj fajfoj. 

Riverdelfenoj estas rare tenitaj en kaptiteco; bredosukceso estis malmulta kaj la animaloj ofte mortas post malmultaj monatoj de kaptiteco. Je 2015, estis nur kvar riverdelfenoj en kaptiteco.

Taksonomio
----------

* superfamilio: Suzuojdoj - *Susuoidea* aŭ Riverdelfenoj
* familio: Suzuedoj - *Susuidae* aŭ Pontoporiedoj (4 specioj)
	+ genro: † zaraĥo - *Zarhachis*
	+ genro: † proinio - *Proinia*
	+ genro: † pontisto - *Pontistes*
	+ genro: pontoporio - *Pontoporia*
		- Laplata pontoporio - *Pontoporia blainvillei*
	+ genro: inio - *Inia*
		- Amazona inio - *Inia geoffroyensis*
	+ genro: lipoto - *Lipotes*
		- Blanknaĝila delfeno - *Lipotes vexillifer*
	+ genro: suzuo - *Susu* aŭ Riverdelfenoj (*Platanistidae*)
		- suzuo ganga aŭ hindia riverdelfeno - *Susu gangetica* aŭ *Platanista gangetica*
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Ralph BONESPER** (pseŭdonimo *Ruĝamo;* naskiĝis en 1896 aŭ 1897 (pro sengepatra vivado mankas detaloj pri la dato kaj loko de lia naskiĝo); mortis en Novjorko la 4an de marto (aŭ en aprilo??) 1971) estis hungara-usona esperantisto, laboristo kaj eksmaristo. 

Li lernis Esperanton en 1921 en Debrecen, Hungario, kaj estis inter la fondintoj de SAT (matrikulo 29). Kiel migrulo kaj maristo li vojaĝadis en ĉirkaŭ 20 landoj, helpite de Esperanto kaj propagandante por Esperanto. En 1927 en Antwerpen li organizis maristan Esperanto-grupon, kiu jaron post lia foriro likvidiĝis pro disvojaĝo de preskaŭ ĉiuj membroj. En 1929 li prezidis SAT-Rondon en Nov-Jorko. En 1930 li fondis LEA-NA-n, kaj gvidis ĝin ĝis ĉirkaŭ 1935 (ĝenerala sekretario). Li instruis Esperanton en Nov-Jorka „Workers School" (plej granda laborista revolucia lernejo en Ameriko), kiu oficiale enkondukis Esperanton. Post la dua mondmilito li aktivis por la Solidara Helpservo de SAT, kiu provizis manĝaĵojn al esperantistoj kaj militviktimoj en Eŭropo kaj en Japanio, inter 1947 kaj 1951. Li spertis multajn malfacilaĵojn por akiri la usonan ŝtatanecon.

Li estis peranto de IPE kaj de SAT, verkis artikolojn en *Sennaciulo, Heroldo de Esperanto, Ĉina Esperantisto* kaj aliaj gazetoj. Multaj artikoloj de li aperis, tradukitaj el Esperanto, en usonaj, francaj, germanaj, belgaj, sovetaj, ĉinaj kaj hungaraj gazetoj.

Lian heredaĵon plejparte ricevis Esperanto-organizoj, interalie UEA kaj ELNA.

Literaturo
----------

* William R. Harmon: *Remembering Some of Our Pioneers,* en: *Esperanto USA* 2006/2 Arkivigite je 2008-05-17 per la retarkivo Wayback Machine, paĝo 5.

Eksteraj Ligiloj
----------------

* SAT-solidareco el Novjorko. Militrakonto, 23/06/2019

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 27571
* GND: 1221971115
* VIAF: 6322154260397524480002
 |
*Nara* sur duno en Sossusvlei
Fruktoj kaj branĉoj proksime
***Acanthosicyos horridus*** aŭ ***Nara*** (laŭ loka lingvo) estas plantospecio el familio de kukurbacoj (*Cucurbitaceae*). Ĝi apartenas al genro *Acanthosicyos* nure kun alia specio *Acanthosicyos naudinianus*, kiuj kreskas de Angolo ĝis la Kaba Provinco en dezerto Namibo.

Kreskejo
--------

Nara estas endema planto en Namibio kaj kreskas en strio de 40 ĝis 60 km ĉe la 1000 km longa marbordo, de Oranĝo (rivero) en la sudo ĝis rivero Kunene en la nordo. Ene de tiu areo, ĝi kreskas ĉe bordoj de la provizoraj riveroj kaj sur dunoj, kie ties radikoj povas atingi la grundakvon. Oni kalkulas ties ekzemplerojn je kelkaj centoj ĝis miloj, dum la nombro kaj la grando de fruktoj en la lastaj jaroj malkreskis. Nara estas la plej ofta planto en la Namibo. Surbaze de fosilioj, oni supozas, ke tiu specio ekzistas de 40 milionoj da jaroj.

Priskribo
---------

Nara estas senfolia arbusto, kun kreskoalto de 0,5 ĝis 1 m. Ĝia sovaĝa densejo el branĉoj povas kovri areon de ĝis 1500 m² kaj ĝi povas aĝi super 100 jarojn. Tiu ĉi arbustaro kolektas sablon kaj formas tiel altan dunon, kie plimulto de la planto estas kaŝita en la sablo kaj kie ilia ĝis 30 cm dikaj kaj ĝis 40 m longaj radikoj penetras ĝis al la grundakvo. Ĝin kovras para, 2 ĝis 3 cm longaj dornoj. La fotosintezo okazas en ties branĉoj, floroj kaj dornoj.

Nara estas unuseksa planto (dioika), do estas viraj kaj inaj plantoj. La helflavaj aŭ verdetaj floroj havas diametron de proksimume 3 cm kaj staras individue. La inaj floroj estas rekoneblaj je ties subestarantaj ovolujoj, sube la subfloraĵoj.

Ĝi unue evoluigas verdajn, poste oranĝ-flavajn, melon-formajn, dornoprotektitajn fruktojn. La forte akvoretenaj fruktoj atingas la grandecon de strutoovoj (diametro de ĉirkaŭ 15 cm) kun pezo de proksimume 1 kg, ili enhavas ĉirkaŭ 250 semojn. La kremo-koloritaj semoj gustumas nukse kaj estas riĉaj je plantoleo (proksimume 55%) kaj proteinoj (ĉirkaŭ 30%).

La frukto estas manĝita de multaj bestoj de la Namibo, inkluzive ĝirafo, oriks-antilopo, rinocero, ŝakalo, hieno kaj diversaj skaraboj. Ĉefe elefantoj kaj ankaŭ histrikoj kontribuas al semo-disvastigo, ĉar ili ekskrementi multajn semojn nedigestite. Malgrandaj ronĝuloj kun alta energi-bezono kiel la nana grenmuso aliflanke detruas ĉefe la nutrajn semojn kaj estas malfavoraj por la planto

Utilado
-------

Ambaŭ la fruktoj kaj la semoj estas taŭgaj (konservitaj per sekigo) por homa konsumado, la planto ankaŭ estas uzata en Namibio kiel medicino por stomaka doloro, por akcelo de vundo-saniĝo kaj kiel natura sunprotektaĵo.

* Acanthosicyos horridus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Acanthosicyos horridus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Acanthosicyos horridus en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Acarigua** [akarigva] estas urbego, diocezo kaj universitata urbo en subŝtato Portuguesa en Venezuelo.

Bazaj informoj
--------------

Muzeo en Acarigua
* Loĝantaro: 203.358 (en 2012)
* Supermara alteco: 195 m
* Areo: 175 km²
* Telefonkodo: 0255
* Poŝtkodo: 3301
* Horzono: UTC -4:30 (ankaŭ somere)
* 09° 33′ 35″ N 69° 12′ 07″ U﻿ / ﻿9.55972 °N, 69.20194 °U﻿ / 9.55972; -69.20194 (mapo)

Geografio
---------

Statuo en Acarigua
Acarigua situas sur montetaro en nordokcidenta Venezuelo. La samnoma rivero Acarigua fluas iomete norde. Barquisimeto troviĝas 59, Valencio (Venezuelo) 148, Barcelono (Venezuelo) 146, Marakajo 192, Turmero 203, Coro (Venezuelo) 212, **Karakaso** 271, Marakajbo 292, Guarenas 301, San Cristóbal (Venezuelo) 388, Barcelono (Venezuelo) 497, Cumaná 561, Bolívar (urbo) 641, Maturín 661, Guayana (urbo) 732 km.

Historio
--------

Acarigua estis oficiale fondita sub la nomo de Sankta Mikaelo de Acarigua fare de hispana guberniestro. La loknomo venis de la tribonomo, kiu vivis en la areo. Ĝi estis subŝtata ĉefurbo ĝis la frua 20-a jarcento.

Uzino pri prilaborado de rizo en Acarigua

Ekonomio
--------

Acarigua estas la grava komerca centro. Motoro de la ekonomio estas la agrikulturo. Oni prilaboras rizojn, maizojn, sorgojn, sezamojn, kotonojn, sukerkanojn, brutojn.

Trafiko
-------

Acarigua situas laŭvoje inter urboj Guanare (urbo) kaj Valencia. Apud la urbego flughaveno funkcias, krome oni planas fervojan trafikon.

Monumento en Acarigua

Klimato
-------

En Acarigua falas po 1491 mm, en ĉiuj monatoj pluvas, sed ĝi kulminas en junio kaj malkulminas en januaro. La averaĝa temperaturo varias inter 22-32 °C.

Vidindaĵoj
----------

* monumentoj, statuoj
* 2 muzeoj
* katedralo

Famuloj
-------

* Luís Herrera Campíns, iama prezidanto

Fontoj
------

* mapo, distancoj
* angle
Templo en la Sankta Arbaro de Diino Oŝuna
La **religio de la Joruboj** estas praktikata ĉefe en partoj de Niĝerio kaj de najbara Benino. Ĝi estas ankaŭ la origino de aro da religiaj tradicioj florantaj nun en diversaj landoj de Ameriko. Al ĉi tiuj afrikamerikaj religioj apartenas voduo, santerio, umbando, kandombleo, makumbo kaj kelkaj aliaj pluaj, je kio la limo kaj inter si kaj ankaŭ kun la kristanismo ofte estas fluaj. Kelkiuj diras ankaŭ pro la vasta disvastiĝo precipe inter la nigruloj de multaj landoj „joruba tutmonda religio".

Ekde 2005 la Sankta Arbaro de Diino Oŝun estas monda heredaĵo de Unesko kaj la orakolo *Ifá de Oriŝo (dio) Òrúnmìlà* majstraĵoj de la buŝa kaj malmateria heredaĵo de la homaro de Unesko.

Vidu ankaŭ
----------

* Afrikaj religioj
* Ŝangoo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Religio de la Joruboj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2007-03-15 per la retarkivo Wayback Machine

Literaturo
----------

* Philip J. Neimark: *Die Kraft der Orischa.* Barth, Munkeno 1996, ISBN 3-502-65480-8.

Referencoj
----------

1. ↑  Monda heredaĵo de Unesko: Arbaro de Oŝuno.
2. ↑  Koordinatoj: 7° 45′ 20″ N, 4° 33′ 8″ O (mapo)7.75555555555564.5522222222222
3. ↑  Uneska majstraĵo de la homaro: *Ifa Divination System in Nigeria*.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 521527
* LCCN: sh94003621 sh85149243, sh94003621
* BNF: 15531385m
* BNE: XX5114605 XX601641, XX5114605
 |
**Bohdan STAŜINSKI** (naskiĝis la 4-an de novembro 1931 en vilaĝo Borŝĉoviĉi apud Lvovo) – oficiro de KGB, profesia murdisto.

Ukraino, varbita de KGB kiel 19-jarulo dum studoj ĉe Lviva Universitato. Li sukcesis trovi murdistojn de Jaroslav Halan, ukraina komunista verkisto. Tri jarojn poste, en 1954, laŭ instrukcio de Politika Buroo, generalo Aleksandr Ŝelepin komisiis al li mortigon de unu el ĉefaj teoriistoj de la nacia ukraina movado, Lev Rebet, loĝantan tiutempe en la Federacia Respubliko Germanio. Atenconto ricevis pistolon ŝarĝitan de hidrogena cianido kaj pilolon kun kontraŭveneno, kiu ŝirmus lin kontraŭ venenigo. Trafa ekcelo al vizaĝo kaŭzis simptomojn similaj al korinfarkto kaj praktike malebligis ĝustan malkovron de la mortokaŭzo. Staszynski mortigis na Rebet la 12-an de oktobro 1957. Laŭvice komisiita al li tasko estis elimino de la gvidanto de ukrainaj naciistoj Stepan Bandera. Kvankam la unua provo atenci ne sukcesis, Staszynski, malgraŭ pli kaj pli grandaj obĵetoj, plenumis la taskon en Munkeno la 15-an de oktobro 1959. Pro tio li ricevis la Ordenon de Ruĝa Standardo, kiun enmanigis al li tiutempa prezidanto de KGB - Aleksandr Ŝelepin.

La tria viktimo estus inta ĉefministro de Ukrainio (de 1941) Jaroslav Steĉko. Staszynski, kiu samtempe edziĝis al Inga Pohl, germanino de la Germana Demokratia Respubliko, decidis laŭ ŝia instigo, rompi la ordonon kaj la 12-an de aŭgusto 1961 anoncis sin ĉe usonanoj en Okcidenta Berlino. Prijuĝita kaj kondamnita en 1962 je 8 jaroj de malliberigo, post kelkaj monatoj estis liberigita kaj forveturigita al Usono, kie li kaj la edzino ricevis novan identecon.

Literaturo
----------

* angle Symon Petliura, Yevhen Konovalets, Stepan Bandera -Three Leaders of Ukrainian Liberation Movement murdered by the Order of Moscow. Ukrainian Publishers Limited. 237, Liverpool Road, London, United Kingdom. 1962. (audiobook).
* Grzegorz Motyka, Rafał Wnuk – "Pany i rezuny" (Sinjoroj kaj hombuĉistoj), Warszawa 1997, ISBN 83-86857-72-2


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 371365
* GND: 131681575
* LCCN: n50038457
* VIAF: 28317973
* ISNI: 0000 0000 7873 4515
* SUDOC: 225933659
* NKC: js20211114201
 |
**Dezső KORDA** [deĵO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Korda Dezső** estis hungara inĝeniero, inventisto, altlerneja instruisto.

Dezső Korda  naskiĝis la 8-an de januaro 1864 en Kisbér, li mortis la 1-an de aprilo 1919 en Zuriko.

Biografio
---------

Dezső Korda devenis el juda familio. Li frekventis mezlernejojn en Székesfehérvár kaj Budapeŝto, poste li akiris diplomon en Reĝa Teknikuniversitato palatino József en 1885. Post siaj studoj li ricevis inĝenierajn taskojn pri fervojokonstruado kaj pri Danubo. En 1887 li translokiĝis al Francio, post jaroj li estis firmaestro. Li kreis la unuan elektran aŭton kaj turnokondensilon. Li okupiĝis ankaŭ pri alojoj por elektrotekniko. Ekde 1914 li instruis en universitato en Zuriko en instrua rango privata profesoro. En Francio li ricevis Honoran legion en 1907.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Théorie d' un condensateur intercale dans le circuit secondaire d' un transformateur* (1892)
* *Im elektrischen Ofen erzeugbare Metallverbindungen* (1901)
* *La séparation électromagnétique et électrostatique des minerais*
* *Zur Theorie der statischen Frequenzumwandler* (1918)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 37-a paĝo)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 572239
* GND: 1055313192
* VIAF: 44684117
* ISNI: 0000 0001 0893 8376
 |
**Dezső JÁSZ** (laŭ kutima hungara sinsekvo ***JÁSZ Dezső*** [ja:s]) (naskiĝis la 15-an de decembro 1897 en Carei, Rumanio; mortis la 11-an de oktobro 1981 en Berlino, Germanio) estis rumania hungara redaktoro, verkisto, milithistoriisto.

Biografio
---------

Dezső Jász en 1919 estis kunlaboranto de gazeto *Vörös Lobogó*, redaktite de Zoltán Franyó. Post falo de la hungara konsilantara respubliko li devis elmigri. En Ĉeĥoslovakio li estis kunlaboranto de gazeto *Kassai Munkás*, poste li redaktis en Rumanio dla gazeton *Világosság* de Braŝovo, pli poste la gazeton *Előre* de Târgu Mureș. En Bukareŝto li eldonis kun ksilografaĵoj de Sándor Bortnyik la libron de elmigrintaj verkistoj *Májusi Emléklap* (1923). Samloke li ekigis la partigazeton *Munkás* (27-a de majo 1923 - 9-a de aprilo 1924). Oni senigis lin de rumana civitaneco kaj elpelis lin el Rumanio.

En Hispanio li estis brigadestro de la armeo, resp. ĝia milioperacia ĉefulo, pli poste en Francio unuokomandanto de kontraŭstara movado. Post la militito li loksidiĝis en Berlino. Li publikis en germana, franca kaj hispana lingvoj.

Memoraĵo
--------

* *A sok közül egy* (1977).

Fonto
-----

* Romániai magyar irodalmi lexikon Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Dezső Jász en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 427987
* VIAF: 121369994
* ISNI: 0000 0000 7919 5250
* BIBSYS: 98010760
 |
**Relics** estas kompilaĵo de la brita rokgrupo Pink Floyd publikigita la 14-an de majo 1971.

Kreo de la albumo
-----------------

La publikigo de *Relics* okazis ĉar la muzikeldonejo de la grupo, EMI, zorgis pri la fakto ke Pink Floyd estis enstudiiĝanta por surbendigi tion, kio estis iĝonta *Meddle* sen kanto aŭ serioza ideo, komencante muziki el nenio. Ĉi tio, kombinita kun ilia ĉiam kreskanta turnea tempoplano, igis EMI ekkompreni, ke neniu nova muzika produkto estos publikigita dum longa tempo, eble eĉ pli ol jaron post la fino de ilia antaŭa albumo, *Atom Heart Mother*. Por enmarketigi unu pluan produkton por la fanoj, EMI decidis eldoni malalt-buĝetan albumon per ilia Starline-etikedo, kombinante unuajn unuopaĵojn, B-flankojn, antaŭajn albumajn trakojn kaj novan titolon, "Biding My Time".  

*Relics* estis eldonata multajn fojojn, kaj kelkfoje sen taŭga permeso. Tia operacio devigis EMI-Aŭstralio-n publikigi la albumon sen la konsento de la grupo. Ĉi tio kaŭzis forigon de la albumo de la komerco kaj la albumo poste fariĝis malofta. Reeldono de la albumo en 1996 faciligis aĉeti ĝin denove.  

La albumo inkluzivas kelkajn el la unuopaĵoj publikigitaj en la 1960-aj jaroj dum Syd Barrett estis ano de la grupo. La aliaj trakoj estas refojoj de famaj komponaĵoj. Ĉi-tiu kompilaĵo enhavas novan kanton, "Biding My Time", surbendigita en 1969 dum la seancoj de *Ummagumma* (ĝi origine estis unu el la partoj de "The Man & The Journey") kaj elstaranta per la ludado de Richard Wright per trombono.

Kantaro
-------

### Flanko A

| N° | Titolo | Verkisto(j) | Kantisto(j) | Daŭro |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Arnold Layne | Barrett | Barrett | 2'56 |
| 2 | Interstellar overdirve | Barrett, Waters, Wright, Mason |  | 9'43 |
| 3 | See Emily play | Barrett | Barrett | 2'53 |
| 4 | Remember a day | Wright | Wright | 4'29 |
| 5 | Paint box | Wright | Wright | 3'33 |

### Flanko B

| N° | Titolo | Verkisto(j) | Kantisto(j) | Daŭro |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Julia dream | Waters | Gilmour | 2'37 |
| 2 | Careful with That Axe, Eugene | Gilmour, Waters, Wright, Mason |  | 5'45 |
| 3 | Cirrus Minor | Waters | Gilmour | 5'18 |
| 4 | The nile song | Waters | Gilmour | 3'25 |
| 4 | Binding my time | Waters | Waters | 5'18 |
| 5 | Bike | Barrett | Barrett | 3'33 |

Laborantaro
-----------

### Pink Floyd

* Syd Barrett: kantado, gitaroj
* David Gilmour: kantado, gitaroj
* Nick Mason: drumo, frapinstrumentoj
* Roger Waters: kantado, basgitaro
* Richard Wright: Hammond-orgeno, Melotrono, Piano, Trombono, Violono

### Teknika taĉmento

* James Guthrie: rematricado
* Doug Sax: rematricado
* Norman Smith: drumo (trakoj 2 kaj 4)

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑  Povey, Glenn (2006). "The Sound of Music in My Ears 1970–1971". Echoes : The Complete History of Pink Floyd (New ed.). Mind Head Publishing. p. 124. (ISBN 978-0-9554624-0-5). Retrieved 14 September 2012.