recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| Ekzemplo
{\displaystyle \left({\begin{smallmatrix}11&22&0&0&0&0&0\\0&33&44&0&0&0&0\\0&0&55&66&77&0&0\\0&0&0&0&0&88&0\\0&0&0&0&0&0&99\\\end{smallmatrix}}\right)} |
| La supera matrico havas nur 9 nenulajn elementojn. La maldenso estas 74%, alivorte la denso estas 26%. |

Maldensa matrico donita kiam oni solvis fini-elementan problemon du-dimensie. La nigraj punktoj estas nenulaj.
En cifereca analizo, **maldensa matrico** estas matrico kies plejmulto da elementoj estas nulo. Alie, ĝi estas **densa**. La nombro de nulaj elementoj dividita de la tuta nombro de elementoj (ekz, m × n por m × n-matrico) nomiĝas la **maldenso** de la matrico. Ĝia komplemento estas la **denso**.

Granda maldensa matrico ofte aperas en scienca kaj inĝeniera aplikado, kiam oni solvas partan diferencialan ekvacion.

Memori maldensan matricon
-------------------------

Tipe matrico memoriĝas kiel du-dimensia tabelo, kiun oni vizitas per indeksoj *i* kaj *j*. Konvencie, *i* estas la horizonta indekso kaj  *j* estas la vertikala. La memorkosto tiel por *m* × *n* matrico estas funkcio de *m* × *n*.

Por maldensa matrico, oni povas grande malmultigi la memorkoston per memori nur la nenulaĵojn. Variaj datumstrukturoj utiliĝus kondiĉe je la preciza denso kaj distribuo de la nenulaĵoj. La dilemo estas ke viziti elementojn en tiaj datumstrukturoj estos pli multekosta, kaj necesus kroma strukturo se oni volus rekonstrui la originan matricon precize.

Estas du klasoj de datumstrukturoj por memori maldensan matricon:

* Tiaj, kiuj subtenas rapidan ŝanĝon: *DOK* (Vortaro de klavoj), *LoL* (Listo de listoj), aŭ *COO* (Kunorda listo). Ili utilas por rekonstrui la originan matricon rapide.
* Tiaj, kiuj subtenas rapidan vizitadon kaj matrican operacion: *CSR* (Presita Maldensa Horizontalo) aŭ *CSC* (Presita Maldensa Vertikalo).

* Kategorio Maldensa matrico en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**János Gulyás** [jAnoŝ gujAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj plena nomo **Gulyás János Péter** estis hungara filma reĝisoro, kameraisto, scenaristo, altlerneja instruisto, ordinara membro de Hungara Arta Akademio (2011). Lia frato estas Gyula Gulyás (reĝisoro).

János Gulyás (kun kamerao) en 1973
János Gulyás naskiĝis la 2-an de septembro 1946 en Budapeŝto, li mortis la 11-an de decembro 2021 en Budapeŝto.

Biografio
---------

János Gulyás maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1965, sed dum la gimnaziaj jaroj li jam estis amatora filmisto kune kun sia frato. Post la maturiĝo li estis helplaboristo jaron, ĉar li ne povis plulerni. Li estis soldato kaj li studis en Pezindustria Universitato (Miskolc), pli poste li denove estis helplaboristo en pluraj lokoj. Inter 1970-1975 li studis en Teatroarta Altlernejo kaj li diplomiĝis. Post la diplomo li laboris en diversaj filmaj produktejoj, en la jaroj 1993 kaj 1994 li estis studiestro en Hungara Televizio, samtempe li instruis en Universitato de Miskolc. En 1999 li privatiĝis (plene sendependa). Li ricevis premiojn ekde 1988, en 2021 li ricevis premion Kossuth. Li edziĝis en 1973, lia edzino naskis 3 filojn en 1976, 1979 kaj 1981.

Elektitaj filmoj kun Gyula Gulyás
---------------------------------

* *Széki lassú* (1969-93)
* *Vannak változások…* (1976-78)
* *Törvénysértés nélkül I-II* (1982-88)
* *Kicsi mérges öregúr* (1992-94)
* *Mint mi közülünk egy* (1997-2000)

Elektitaj filmoj (reĝisoro kaj kameraisto)
------------------------------------------

* *Pszeudo* (1971)
* *Már szlovákok voltunk ?* (1994)
* *Mindig csak keletre…* (2006-2007)
* *Hiteles életet kell élni* (2015-16)

Elektitaj kameraistaj filmoj
----------------------------

* *Szeretném, ha szeretnének* (1961-62)
* *Szembesítés* (1972)
* *Táncdalfesztivál után* (1989)
* *A milliárdos* (1996)
* *Veszélyes képek I-II.* (2005)
* *Ledöntött fáink suttogása* (2013)

Elektitaj filmoj videblaj kiel aktoro
-------------------------------------

* Lumaj ventoj (1969)
* *Égi bárány* (1971)

Elektitaj scenaraj laboroj
--------------------------

* *Pofonok völgye, avagy Papp Lacit nem lehet legyőzni* (1980)
* *Túlvilági beszélő* (1992)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* 
* Arkivigite je 2021-07-23 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio János Gulyás en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 718734
* GND: 1182738907
* LCCN: n94050664
* VIAF: 121415328
* ISNI: 0000 0000 8484 4171
 |
Malferma kamparo en Francio, en la regiono de Ĉampanjo.
Paŝtantaj ŝafoj en malferma kamparo.
**Malferma kamparo** (*openfields*, *common fields* en angla) estas sistemo de ordigado kaj espluatado de la rura kamparo. En ili, la terpecoj de ĉiu kamparano ne estis separataj de ajna tipo de barilo aŭ heĝo. Krome plej ofte la decidoj pri kio, kiel kaj kiam estu kultivata en ĉiu laborejo estis farataj kolektive inte la najbaroj. En la barkamparo estas dividoj inter la terpecoj, kaj ili asociiĝas al decidoj de unuopaj kultivoj. Al tio oni aldonas gravan pezon da komunaj havaĵoj (paŝtejoj, arbaroj, rajtoj) en tiu tipo de kampaj sistemoj.

Ofte oni diras ke la modelo de malferma kamparo estas la dominanto en la zonoj de seka agrikulturo (oni diru, la Norda kaj la Mediteranea Eŭropo) kaj tiu de ferma kamparo en la zonoj de montaro kaj pli malsekaj (Nordo de la Iberia Duoninsulo). Ĉiuokaze, estas idealaj modeloj aŭ tipoj, pli komplikaj en la realo.

Kvankam ili pluis en multaj landoj ĝis eĉ la 20a jarcento, ĝenerale eniris en klara retroiro kun la penetro de la kapitalismaj trajtoj en la agrikulturaj ekonomioj el la 16a jarcento. Speciale grava tiusence estis la movado de la ĉirkaŭbaroj en Anglio.

Vidu ankaŭ
----------

* Ĉirkaŭbaro
Malferma datuma mapo (Open Data Map)
Ligita malfermita datumanubo en aŭgusto 2014
Klara etikedado de la permesilaj terminoj estas kerno de malfermaj datumoj kaj ikonoj kiel tiu videbla ĉi tie estas uzataj tiucele.
**Malfermitaj datumoj** estas datumoj kiuj estas publike alireblaj, utiligeblaj, eldoneblaj kaj kundivideblaj de iu ajn por ajna celo. Malfermitaj datumoj estas permesitaj sub malfermita permesilo.

La celoj de la movado de malfermitaj datumoj estas similaj al tiuj de aliaj "malferm(-fontaj)" movadoj kiel malfermfontaj programaro, aparataro, liberaj verkoj, specifigaĵoj, malfermita edukado, liberaj lerniloj, malferma registaro, malferma sciaro, malfermita aliro, malferma scienco kaj malferma retejaro.

Referencoj
----------

1. ↑  (en) "*Open Definition 2.1 - Open Definition - Defining Open in Open Data, Open Content and Open Knowledge*", opendefinition.org.

* Kategorio Malfermitaj datumoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 811017
* GND: 1064023886
* BNF: 16964333j
* NDL: 001221947
* NKC: ph841500
 |
En nombroteorio, **malforta konjekto de Goldbach**, aŭ **nepara konjekto de Goldbach**, la **triargumenta Goldbach problemo**, aŭ la **3-prima problemo**, estas konjekto ke ĉiu nepara nombro pli granda ol 7 povas esti esprimita kiel la sumo de tri neparaj primoj (la primoj ne nepre estas malsamaj).

Ĉi tiu konjekto estas nomata kiel *malforta* kompare kun la forta konjekto de Goldbach, kiu estas pri tio ĉiu para nombro pli granda ol 4 estas sumo de du neparaj primoj. Tiam per adicio de 3 al la sumo de la du primoj sekvas ebleco prezenti neparan nombron pli granda ol 7 kiel la sumo de tri neparaj primoj, kio estas la malforta konjekto de Goldbach.

La konjekto ankoraŭ ne estas plene pruvita, kvankam estas iuj rezultoj. En 1923, Godfrey Harold Hardy kaj J. E. Littlewood montris ke se la ĝeneraligita rimana hipotezo veras do ekzistas nombro *N* tia ke, la malforta konjekto de Goldbach veras por ĉiuj neparaj nombroj pli grandaj ol *N*. En 1937, Ivan Matveeviĉ Vinogradov pruvis malfortan konjekton de Goldbach sen uzo de la rimana hipotezo por ĉiuj neparaj nombroj pli grandaj ol iu *N* (vidu en teoremo de Vinogradov). Vinogradov mem ne donis la valoron de *N*, sed lia studento K. Borodzin pruvis en 1939 ke 314348907 estas sufiĉe granda por esti kiel la *N*. En 2002, Liu Ming-Chit kaj Wang Tian-Ze malpligrandigis la *N* ĝis proksimume *e3100 ≈ 2·101346*.

Se aparte kontroli ĉiujn neparajn nombrojn malpli grandajn ol *N* kaj okazos ke por ĉiu el ili la konjekto veras, tiam la konjekto estos plene pruvita. Sed ĉi tiu *N* estas tro granda, komputilaj serĉoj eblas nur ĝis proksimume 1018. Tamen, ĉi tiu baro 2·101346 estas sufiĉe malgranda tiel ke ĉiu unu aparta nombro pli sube de *N* povas esti kontrolita.

En 1997, Deshouillers, Effinger, Te Riele kaj Zinoviev  montris ke se la ĝeneraligita rimana hipotezo veras do la baro *N* estas proksimume 1020, ankaŭ ili faris multampleksan komputilan kontroladon de ĉiuj pli malgrandaj nombroj.

Referencoj
----------

1. ↑  Deshouillers, Effinger, Te Riele kaj Zinoviev, "Plena 3-prima teoremo de Vinogradov sub la rimana hipotezo", *Elektronikaj esploraj anoncoj de la Amerika Matematika Socio,* Volumo 3, pp. 99-104 (1997).
**Mala Bijhanj** estas malgranda, ne memstara vilaĝeto en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove, en municipo de Velika Bijhanj. Pli frue la slavaj loknomoj estis *Мала Бейгань, Меле Бігонь, Мала Бийгонь* [mala bejhanj, male bihonj, mala bijhonj].

Situo
-----

48° 16′ 18″ N 22° 34′ 42″ O﻿ / ﻿48.27167 °N, 22.57833 °O﻿ / 48.27167; 22.57833 (mapo)Koordinatoj: 48° 16′ 18″ N 22° 34′ 42″ O﻿ / ﻿48.27167 °N, 22.57833 °O﻿ / 48.27167; 22.57833 (mapo)

Mala Bijhanj situas sur ebenaĵo laŭ traira flankovojo.

Historio
--------

La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1332 laŭ tiama hungara ortografio *"Bygan"*. Baldaŭ tiu vilaĝo formis 2 memstarajn vilaĝojn Granda kaj Malgranda Bégány-oj. Ĝis Traktato de Trianon Kisbégány apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, poste al Ĉeĥoslovakio. La vilaĝo rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 Mala Bijhanj apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------

Fontoj
------

* ukraina kaj hungara paĝoj
* Wikimapia


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Mala Bijhanj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Malfermoj de la dama peono** estas ŝaka malfermo en kiu la ludanto, kiu havas la blankajn ŝakfigurojn startas la ludon per la movo **1. d4**.

Ĉefa linio post 1.... d5
------------------------

(ECO D00-D05)
1.**d4 d5**

1.d4 d5 2.**Ĉc3**

1.d4 d5 2.Ĉc3 **Ĉf6** 3.**e4**
1.d4 d5 2.Ĉc3 Ĉf6 3.e4 dxe4 4.f3 exf3 5.Ĉxf3 e6
1.d4 d5 2.Ĉc3 Ĉf6 3.e4 e5
1.d4 d5 2.Ĉc3 Ĉf6 3.**Kg5**
1.d4 d5 2.Ĉc3 Ĉf6 3.Kg5 Kf5 4.Kxf6
1.d4 d5 2.Ĉc3 Ĉf6 3.Kg5 Kf5 4.f3
1.d4 d5 2.Ĉc3 **Kg4**
1.d4 d5 2.**Ĉf3**

1.d4 d5 2.Ĉf3 **Ĉf6**
1.d4 d5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.**e3**
1.d4 d5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.e3 e6
1.d4 d5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.e3 e6 4.Ĉbd2 c5 5.b3
1.d4 d5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.e3 e6 4.Kd3
1.d4 d5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.e3 e6 4.Kd3 c5 5.b3
1.d4 d5 2.Ĉf3 **Ĉc6**
1.d4 d5 2.Ĉf3 **c5**
1.d4 d5 2.**Kf4**

1.d4 d5 2.Kf4 c5
1.d4 d5 2.**Kg5**

1.d4 d5 2.**e3** Ĉf6 3.Kd3

Ĉefa linio post 1.... Cf6
-------------------------

(ECO A45-A46, A52)

1.**d4 Ĉf6**

1.d4 Ĉf6 2.**g4**

1.d4 Ĉf6 2.**f4**

1.d4 Ĉf6 2.**f3**

1.d4 Ĉf6 2.f3 d5 3.e4
1.d4 Ĉf6 2.f3 d5 3.g4
1.d4 Ĉf6 2.**Ĉf3**

1.d4 Ĉf6 2.Ĉf3 e6 3.e3
1.d4 Ĉf6 2.Ĉf3 Ĉe4
1.d4 Ĉf6 2.**c4**

1.d4 Ĉf6 2.c4 Ĉc6

1.d4 Ĉf6 2.c4 b6

1.d4 Ĉf6 2.c4 g6 3. Ĉc3 d5 Defendo Grünfeld

1.d4 Ĉf6 2.c4 **e6** (ECO E00)

1.d4 Ĉf6 2.c4 e6 3.**Kg5**
1.d4 Ĉf6 2.c4 e6 3.**Ĉf3** (ECO E10)
1.d4 Ĉf6 2.c4 e6 3.Ĉf3 a6
1.d4 Ĉf6 2.c4 e6 3.Ĉf3 Ĉe4

Aliaj linioj
------------

(ECO A40-A41)

1.d4 **Ĉc6**

1.d4 **e5**

1.d4 e5 2.dxe5 Ĉc6 3.Ĉf3 De7 4.Dd5 f6 5.exf6 Ĉxf6
1.d4 **e6**

1.d4 e6 2.c4 b6
1.d4 e6 2.c4 Kb4+
1.d4 d6 2.**Ĉf3** Kg4
1.d4 **b6**

1.d4 **b5**

Vidu ankaŭ
----------

* Ŝaka malfermo

|  |  |
| --- | --- |
|  Polurinda artikolo | Ĉi tiu artikolo bezonas **poluradon**, ĉar ĝi montras stilajn kaj/aŭ gramatikajn kaj/aŭ strukturajn problemojn, kiuj ne konformas al stilogvido.

---

La priskribo de la problemo troviĝas ĉi tie. Bonvolu ŝanĝi la enhavon por plibonigi la artikolon. |

* Malfermoj de la dama peono en Vikilibroj (Pedagogiaj libroj)
Male Pijace situas en la mapo en la verda munucipo

Bazaj informoj
--------------

**Male Pijace,** serbe **Мале Пијаце,** hungare **Kispiac** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojevodio, en distrikto **Norda Banato** (tamen en regiono Baĉka), en municipo de Kanjiĵa. Male kaj kis signifas: malgranda.

* Areo:  km²
* Loĝantaro: 1980
* Poŝtkodo: 24416
* Telefonprefikso: 24
* Aŭtokodo: KI

Situo
-----

Male Pijace situas sur ebenaĵo, laŭ flankvojoj.

Historio
--------

Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao diversaj popoloj alvenis al la senhomaj lokoj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Male Pijace 1988 da homoj, (hungaroj 1916 (96 %), serboj 32 (2 %) kaj aliaj).

Vidindaĵo
---------

* Kategorio Male Pijace en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Gyula Theisz** [djula tejs], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Theisz Gyula** estis hungara instruisto.

Gyula Theisz naskiĝis la  13-an de aŭgusto 1855(nun 1855-08-13) en Szepesolaszi (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Spišské Vlachy en Slovakio), li mortis la 10-an de aprilo 1939 en Pestszentlőrinc (nuntempa urboparto de Budapeŝto).

Biografio
---------

Gyula Theisz frekventis mezlernejojn en Eperjes kaj Igló. En 1875 li studis semestrojn en Strassburg kaj Parizo, poste li akiris pedagogian diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1879. Jam en 1879 li instruis en Igló, poste en Lőcse, ekde 1890 en Budapeŝto. Li instruis precipe la francan lingvon, foje la anglan kaj germanan.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Franczia nyelvkönyv. Olvasókönyv. Gyakorlókönyv. Nyelvtan. A reáliskolák III. és IV. oszt. számára.* (franca lernolibro, 2 volumoj, 1881, 1885)
* *Petite Grammaire française.* (1897, 1903, 1904, 1908)
* *Franczia-magyar és magyar-franczia szótár I. kötet.* (vortaro, kunaŭtoro, 1902)
* *Német nyelviskola* (germana lernolibro, 1908)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 837053
 |



* Portalo pri Biografio
**Maldekstra ekstremismo** estas termino por priskribi politikajn orientiĝojn, ideologiojn kaj aktivaĵojn ene de la politike maldekstra movado, kiuj malakceptas la demokratiajn, konstituciajn ŝtatojn kaj la establitan ekonomian sistemon kaj volas per perfortaj, neleĝaj rimedoj anstataŭigi ilin per egalisma socio (ĉu aŭtoritate gvidita, ĉu memadministra). Temas do pri iaspeca terorismo motivita per ekstreme maldekstra ideologio (komunismo, stalinismo, maoismo ktp).

La plej konataj ekzemploj de maldekstra ekstremismo estas la Ruĝa Teroro dum la Oktobra Revolucio en Rusio, Ruĝarmea Frakcio en Okcidenta Germanio kaj Japana Ruĝa Armeo en Japanio. Dum la malvarma milito, komunismaj ŝtatoj subtenis maldekstrajn organizaĵojn kiel eksteran subfosan forton. Ekzemple, Orienta Germanio subtenis Ruĝarmean Frakcion por kreskigi sociajn konfliktojn en Okcidenta Germanio. Same KGB subtenis la Ŝakalon samkiale.

Post la falo de komunismo maldekstra ekstremismo kiel politika ideologio malkreskis dum kelka tempo.

Vidu ankaŭ
----------

* Dekstra ekstremismo
* Ruĝa teroro
* Japana Ruĝa Armeo (Japanio)

Referencoj
----------

1. ↑  Savita el la pecetigitaj dokumentoj, la misaperitaj jaroj de Karlos la Ŝakalo, Independent angle

* Kategorio Maldekstra ekstremismo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Malfermoj de la reĝa peono** (ECO B00) estas ŝaka malfermo, kiu uzas la peonon super la reĝo. Ĝi inkluzivas multajn variaĵojn.
1.e4

1.e4 **b6**

1.e4 b6 2.d4 Ka6
1.e4 **f5**

1.e4 **f6**

1.e4 f6 2.d4 Rf7
1.e4 **a5**

1.e4 **Ĉa6**

1.e4 Ĉh6 2.d4 g6 3.c4 f6
1.e4 **h6**

1.e4 **g5**

1.e4 **a6**

Variaĵoj 1.... e5
-----------------

1 - Malfermo de la centro:

* 1.e4,e5;
* 2.d4

2 - Skota malfermo:

* 1.e4,e5;
* 2.Ĉf3,Ĉc6;
* 3.d4

3 - Itala malfermo:

* 1.e4,e5;
* 2.Ĉf3,Ĉc6;
* 3.Kc4,Kc5

4 - Defensivo de la du ĉevaloj:

* 1.e4,e5;
* 2.Ĉf3,Ĉc6;
* 3.Kc4,Ĉf6

5 - Hispana malfermo:

* 1.e4,e5;
* 2.Ĉf3,Ĉc6;
* 3.Kb5

6 - Malfermo de la kvar ĉevaloj:

* 1.e4,e5;
* 2.Ĉf3,Ĉc6;
* 3.Ĉc3,Ĉf6
* 4.d4 (Skota varianto)
* 4. Kb5 (Hispana varianto)

7 - Defendo Philidor:

* 1.e4,e5;
* 2.Ĉf3,d6

8 - Defendo Petroff:

* 1.e4,e5;
* 2.Ĉf3,Ĉf6

9 - Kontraŭ-gambito greka:

* 1.e4,e5;
* 2.Ĉf3,f5

10 - Kontraŭ-gambito de dama peono:

* 1.e4,e5;
* 2.Ĉf3,d5

Vidu ankaŭ
----------

* ŝaka malfermo

* Malfermoj de la reĝa peono en Vikilibroj (Pedagogiaj libroj)
**Mali Mihajlevec,** hungare **Kismihályfalva** [kiŝmihAjfalva] estas ne memstara, malgranda vilaĝo en Kroatio, en distrikto Međimurje, en municipo de Sveti Juraj na Bregu.

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Loĝantaro: 450
* Poŝtkodo: 40311
* Aŭtokodo: ČK
* Telefonprefikso: +385 040
* 46° 26′ 13″ N 16° 23′ 53″ O﻿ / ﻿46.43694 °N, 16.39806 °O﻿ / 46.43694; 16.39806 (mapo)

Loknomo
-------

Mali kaj kis signifas: malgranda. La historia hungara loknomo estis simila, ol la kroata: Kis-Mihályovec. Fine de la 19-a jarcento pro la hungariga politiko la vilaĝo ricevis pli hungarecan loknomon.

Historio
--------

Ĝis Traktato de Trianon Kismihályfalva apartenis al Hungara reĝlando, al Zala (reĝa departemento), al distrikto de Csáktornya, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo senbatale okupis la regionon kaj post 10 tagoj transdonis ĝin al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, poste denove de Jugoslavio kaj ekde 1991 de Kroatio.
**Mala Martinka,** ukraine **Мала Мартинка,** hungare **Mártonka** aŭ *Kismartonka* [kiŝmartonka] estas malgranda, ne memstara vilaĝeto en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Svaljava, en municipo de Tibava (Svaljava).

Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Svaljava en Transkarpatio

Bazaj informoj
--------------

* 48° 31′ 53″ N 23° 04′ 32″ O﻿ / ﻿48.53139 °N, 23.07556 °O﻿ / 48.53139; 23.07556 (mapo)Koordinatoj: 48° 31′ 53″ N 23° 04′ 32″ O﻿ / ﻿48.53139 °N, 23.07556 °O﻿ / 48.53139; 23.07556 (mapo)
* Areo: 1 km²
* Alto super marnivelo: 258
* Loĝantaro: 890
* Poŝtkodo: 89330
* Telefonprefikso: +380 3133

Situo
-----

Historio
--------

La vilaĝo fondiĝis en 1600. Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Hungara reĝlando, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Mala Martinka. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------
**Azufral** (Sulfurejo) estas vulkano situa en la departemento Nariño en suda Kolombio, je 12 km okcidente de la urbo Túquerres. Ties nomo derivas el la hispanlingva vorto por sulfuro, *azufre*. Tiu vulkano estas konsiderata duon-dormanta sed estas nombraj fumaroloj en la pintokratero. La pinto de la vulkano havas alton de 4 070 metroj kaj la nordokcidenta flanko de la kratero enhavas duonlunforman lagon nome lago Verde (Verda Lago) je 3 970 m. La lago estas 1 100 m longa kaj 600 metrojn larĝa kaj ties brile verda koloro estas rezulto de kuŝejoj el sulfuro kaj fero en la kratero. Estas ankaŭ du aliaj multe pli malgrandaj lagoj en la kratero, nome Laguna Negra (Nigra Lageto) kaj Laguna Cristal (Kristala Lageto).

Tiu vulkano kuŝas ene de natura rezervejo, nome *Reserva Natural del Azufral*, kreita en 1990. La rezervejo kovras areon de 5 800 ha (58 km²) kaj estas senpaga eniro. Ĉar Azufral estas duon-dormanta ne estas limigoj al la ascendo al la vulkano kaj al la vizito al la Laguna Verde: estas ŝoseo kiu supreniras al 1.5 km el la montopinto, kaj la cetera distanco povas esti kovrita perpiede laŭ pado.

Referencoj
----------

1. ↑   "Azufral". Tutmonda Vulkanisma Programo. Smithsonian Institution.  Alirita la 26an de Januaro, 2017.
2. 1 2  "El Azufral, seis años como reserva", *El Tiempo*, 12a de Junio, 1996 (hispane). Alirita la 2an de Majo, 2011.

* Kategorio Azufral en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ancohuma** aŭ **Janq'u Uma** (ajmare *janq'u* blanka, *uma* akvo, "blanka akvo", ankaŭ literumita Janq'uma, aliaj literumadoj, *Jankho Uma*, *Jankhouma*) estas la tria plej alta monto en Bolivio (laŭ Sajama kaj Illimani). Ĝi situas en la norda sekcio de la Reĝa Kordilero, parto de Andoj, oriente de Lago Titikaka. Ĝi kuŝas ĝuste sude de iome pli malalta Illampu, ĉe la urbo Sorata.

Spite esti pli alta ol Illampu, Ancohuma estas pli milda pinto, kun malpli loka reliefo, kaj ĝi estas iome pli facile grimpebla. Tiu pinto estis unuafoje grimpita en 1919, fare de Rudolf Dienst kaj Adolf Schulze. Ties vojo, ankoraŭ la plej facila, laŭiras la sudokcidentan flankon. Aliaj vojoj estas en la nordokcidenta bordo kaj en la okcidenta flanko. Depende el la dezirita vojo, la monto estas alproksimigita ĉu el la okcidento aŭ el la nordoriento; ĉiu alproksimiĝo postulas du al tri tagoj el Sorata.

Referencoj
----------

1. ↑   Radio San Gabriel, "Instituto Radiofonico de Promoción Aymara" (IRPA) 1993, Republikita de Instituto de las Lenguas y Literaturas Andinas-Amazónicas (ILLLA-A) 2011, Transkribo de Vocabulario de la Lengua Aymara, P. Ludovico Bertonio 1612 (Hispana-Ajmara-Ajmara-Hispana vortaro)
2. ↑  Yossi Brain, *Bolivia: a climbing guide*, The Mountaineers, 1999, ISBN 0-89886-495-X; paĝoj 18, 100-103.

* Kategorio Ancohuma en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Bergisel fotita de nordo: la skisaltejo kun la antaŭa abatejo Stift Wilten **Bergisel** estas monteto (746 m) kiu kuŝas en suda Insbruko, en la en la areo de la urboparto Wilten, kie la Sill-rivero renkontas la Inn-valon. Ĝi apartenas al la montaro *Stubaier Alpen*.

Priskribo
---------

La unua silabo de la vorto Berg- ne proporcias etimologie al la germana vorto *Berg* kun la signifo *monto*. La nuntempa nomo de la Bergisel estas derivita de la antaŭromia vorto *burgusinus* (levita pozicio), kiu tiam ŝanĝis tra popoletimologio.

Inter ĝiaj pli fruaj uzoj estis kiel kremaciejo kaj kiel loĝadareo dum la glaciepoko. Laŭlegende okazis surloke la batalo inter la gigantoj Haymon kaj Thyrsus.

En 1809, Bergisel estis la loko de kvar bataloj okaze de la Tirola ribelo, sub la ordonrajto de liberecbatalanto Andreas Hofer. En 1892 monumento por li estis konstruita por festi la batalojn.

Ekde 1952, Innsbruck gastigis unu konkurson de Vierschanzentournee. La Bergisel-skisaltejo estis konstruita de betono por la vintroolimpikoj de 1964 por anstataŭigi pli malnovan, pli malgrandan deklivirejon. Ĝi ankaŭ estis uzita ankaŭ por la 1976-a jaro. Nova saltejo estis malfermita en 2003, dizajnita fare de la arkitekto Zaha Hadid, kiam la malnova jam ne harmoniis kun nuntempaj postuloj de skisaltado.

Ĝis akcidento sekvanta amaspanikon, kiu gvidis al pluraj mortoj, la Bergisel-stadiono ankaŭ estis la loko de la *Air&Style*- neĝtabuladfestivalo.

Medio kaj atingebleco
---------------------

Kaj la Brenner-fervojo kaj la Brenner-ŝoseo havas tunelojn kondukantajn sub Bergisel. La Sill-gorĝo, ŝtatata de insbrukanoj por distro kaj ripozumo, situas en ĝia bazo.La Bergisel povas esti atingita per la *Stubai-vala fervojo* de Innsbruck; la haltejo nomiĝas Sonnenburgerhof. Alternative uzatu la tramlinio 1 (haltejo Bergisel).

Notoj
-----

1. ↑  Peter Anreiter: *Zur Methodik der Namendeutung: mit Beispielen aus dem Tiroler Raum*. Innsbrucker Beiträge zur Kulturwissenschaft, vol. 101, p. 140
2. ↑  Cindy Franke: *5000 Jahre alte Siedlungsspuren nahe Innsbruck gefunden*
3. ↑

Literaturo
----------

* Oswald von Gschliesser, Hans Kramer, Osmund Menghin, Georg Mutschlechner, Fritz Steinegger: *Bergisel-Buch*; Universitätsverlag Wagner, Innsbruck, 1964.

* Kategorio Bergisel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 516754
* GND: 4069277-2
* LCCN: sh2010005796
* VIAF: 236808504
 |
**Iruputunku** aŭ **Irruputuncu** estas vulkano en la komunumo Pica, Provinco Tamarugal, regiono Tarapakio, Ĉilio, same kiel ĉe San Pedro de Quemes, Provinco Nor Lípez, Potosiio, Bolivio. La montopinto estas 5 163 alta kaj havas du pintajn kraterojn — nome la plej suda 200 m larĝa havas aktivajn fumarolojn. La vulkano ankaŭ montras lafofluaĵojn, blok-cindrajn fluaĵojn kaj kelkajn lafokupolojn. La vulkano estas parto de la Anda Centra Vulkana Zono (CVZ).

La vulkano estis aktiva dum la Plejstoceno kaj Holoceno, kun ĉefaj erupcioj okazintaj antaŭ 258.2 ± 48.8 ka, antaŭ inter 55.9 ka kaj 140 ka kaj 1570 ± 900 antaŭ nuno (380 ± 900 p.K.), kio estis akompanita de formado de ignimbritoj. Historia vulkana aktiveco estas malpli klara; erupcio en 1989 estas konsiderita nekonfirmita. Erupciaj kolonoj ligitaj al freatomagma erupcia aktiveco estis observita la 26an de Novembro 1995 kaj la 1an de Septembro 2003. Oni observis ankaŭ sisman aktivecon en la Irruputuncu, kaj pliiĝantan fumarolan aktiveco liberigante 0.24–0.57 long ton/ks da [[sulfura duoksido}} lasis sulfurajn kuŝejojn en la aktiva kratero.

La Centra Vulkana Zono estas malmulte loĝata kaj plej vulkanoj ne estas sub studo, sed Irruputuncu estas rigardita de la ĉilia geologia servo SERNAGEOMIN. Eblo de produktado de geoterma energio el la vulkano estas studata.

Referencoj
----------

1. ↑  "Irruputuncu". sernageomin.gov.cl (hispane). SERNAGEOMIN.  Arkivigite je 2016-10-22 per la retarkivo Wayback Machine Alirita la 21an de Januaro 2017.
2. ↑   "San Pedro de Quemes" (hispane). Instituto Nacional de Estadística.  Alirita la 21an de Januaro 2017.
Luz-Ardiden
**Luz-Ardiden** estas vintrosportejo en Pireneoj, situanta en la departemento Hautes-Pyrénées de la regiono Okcitanio. Situanta en alteco de 1720 metroj, ĝi estis inaŭgurita la 16-an de januaro 1975. La vintrosportejo estas la alvenpunkto por iuj etapoj de la Tour de France kaj la Vuelta a España.

Detalo de la grimpado
---------------------

Ekde Luz-Saint-Sauveur (710 m), la supreniro al Luz-Ardiden (1 720 m) longas 14,7 km. La nivel-diferenco super ĉi tiu distanco estas 1 010 m, kun averaĝa deklivo de 6,9% kaj maksimuma deklivo de 10%.

Tra la jaroj ĝi vidis la triumfon de biciklistoj kiel Pedro Delgado (Tour 1985), Miguel Induráin (Tour 1990), Richard Virenque (Tour 1994), Laurent Jalabert (Vuelta 1995), Lance Armstrong (Tour 2003), Samuel Sánchez (Tour 2011).

Referencoj
----------

1. ↑   Climb By Bike.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Luz-Ardiden en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Luz Ardiden en la itala Vikipedio.*
Koordinatoj: 9° 47′ 55.4″ N 118° 36′ 20.4″ O﻿ / ﻿9.798722 °N, 118.605667 °O﻿ / 9.798722; 118.605667 (mapo)

La **Thumb Peak** aŭ Poleksomonto estas monto en la centra parto de la filipina insulo Palavano. Ĝi altas 1296 metrojn super la marnivelo kaj estas la plej alta monto de montoĉeno, kiu laŭ ĝi anglalingve nomatas *Thumb Range*.

Dum la hispana kolonia epoko la monto nomiĝis monto *Pulgar*. La hispana vorto *pulgar* samkiel la angla vorto *thumb* havas la signifon "polekso". La hispana nomo probable rekte post la fino de la hispana regado pri la Filipinoj sekve de la hispana-usona milito estis tradukita al la angla, kaj estas kaŭzita pro la profilo de la monto, kiu vage memorigas pri supren montranta polekso sur pugno. 

En la pli altaj partoj de la monto troveblas parte tre raraj plantaj specioj, kiuj aparte prosperas en la magma grundo riĉa je magnezio kaj fero. Kelkaj el li ekzistas nur ĉi-tie, ekzemple la planto *Nepenthes deaniana* apartenanta al la karnovoraj plantoj.
Mapo de la Niĝera baseno kaj de parto de la Gvineaj Altaj Teroj sudokcidente
La **Gvineaj Altaj Teroj** estas dense arbara montara altebenaĵo etenda el sudo de la altaj teroj de Futa Ĝalon al sudoriento de Gvineo tra norda Sieraleono kaj Liberio, kaj nordokcidenta Eburbordo.

Ili formas la elfluejon de la Niĝera Rivero, nome la plej longa rivero en Okcidenta Afriko. En Gvineo ili estas konataj kiel *Dorsale Guinéenne* kaj historie ili estis izola areo. La plej alta monto en la regiono estas la Monto Nimba kiu estas 1752 m alta. Ili tamen ĉefe kuŝas inter 300 kaj 500 m super marnivelo. Geologie la kompono de la sedimentoj en tiuj Altaj Teroj estas la sama kiel ĉe Supra Gvineo kajh enhavas areojn el granito, skisto, kaj kvarcitos.

La regiono de la Gvineaj Altaj Teroj estas ligata ankaŭ al la Jos-Altebenaĵo en Niĝerio, al la Adamava Regiono, Kamerunaj Altaj Teroj de Kameruno kaj al la Mandinga Altebenaĵo ĉe Bamako en Malio.

Jomuo estas ĉefa merkat-urbo por la tre dense arbara regiono de la Gvineaj Altaj Teroj. Ĉefajvaroj vendeblaj en la urbo estas rizo, manioko, kafo, palmoleo kaj greno. La regiono estas ĉefe loĝata de la Gerzoj (el la grupo de Kpeleoj) kaj Manoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Encyclopædia Britannica, Konsultita en la 18a de junio, 2008
2. ↑  Africa Travel Guide, Konsultita en la 18a de junio, 2008
3. ↑  Encyclopædia Britannica, Konsultita en la 18a de junio, 2008

```
Gvineo]]
Liberio]]
Sieraleono]]
Ebur-Bordo]]
```
Elipso kaj aliaj konikoj
La elipso estas la loko de punktoj kies sumo de la distanco al du fiksitaj punktoj, nomataj fokusoj, estas konstanta.
Laŭ matematiko, **elipso** estas kurbo ĉirkaŭ du fiksataj punktoj (fokusoj), en kiu la sumo de la distancoj inter punkto en la kurbo kaj la du fokusoj estas konstanto. Elipso estas speco de koniko. Se konuso estas tranĉata kun ebeno kiu ne intersekcas la konusan bazon, la intersekcaĵo estas elipso.

Se la du fokusoj samlokas, la figuro estas cirklo. Tial, cirklo estas speciala speco de elipso.

Ekvacio de elipso: :{\displaystyle Ax^{2}+Bxy+Cy^{2}+Dx+Ey+F=0\,}

kun:

* *B2 - 4AC < 0* rezultiĝas elipso aŭ malplena aro (ekzemple por *x2 + y2 + 1 = 0*),
	+ se ankaŭ *A = C* kaj *B = 0* rezultiĝas cirklo.

Elipso centrita en la punkto ({\displaystyle u}, {\displaystyle v}) kun ĝiaj simetriaksoj paralelaj al la aksoj de kartezia koordinatsistemo sekvas la jenan ekvacion:

{\displaystyle {\frac {\left(x-u\right)^{2}}{a^{2}}}+{\frac {\left(y-v\right)^{2}}{b^{2}}}=1,}
kie *a* kaj *b* estas respektive la granda kaj la malgranda duonakso. Pri tia elipso la surfaco *S* estas:

{\displaystyle S=\pi ab.}

Difinoj
-------

Laŭ Francisko Azorín **Elipso** estas *Kurba, fermita linio, en kiu la sumo de la distancoj de ĉiuj ĝiaj punktoj al la fokusoj estas ĉiam konstanta; ĝi estas unu el la tri konikoj (elips, hiperbolo k. parabolo).* Kaj li indikas etimologion el greka *elleipsis* el *elleipein* (aliri), kaj de tie la latina *ellipsis*. Kaj li aldonas teknikajn terminojn kiaj **Elipsologio**, por pristudo pri elipsoj; elipsografo, por aparato por desegni elipsojn; elipsoido, por duaorda surfaco formita per la revoluo de duonelipso ĉirkaŭ unu el ĝiaj aksoj (kun la hiperboloido k. paraboloido, formas la kvadrikoj [tiele: sen akuz.]).

Atributoj de elipso
-------------------

* **Centro**: La mezpunkto inter la du fokusoj.
* **Direktanto** Rekto, kiu kune kun punkto (la fokuso) difinas la elipson kiel la aron de la punktoj samdistancaj al la rekto kaj la fokuso.
* **Discentreco** Karakteriza parametro de elipso pli granda ol nulo sed malpli ol 1.
* **Fokusa akso**: La linio kiu intersekcas ambaŭ fokusojn.
* **Fokusoj**: La du fiksataj punktoj ĉirkaŭ kiuj elipso estas farata.
* **Granda duonakso**: La streko laŭ la fokusa akso de la centro al la elipso.
* **Malgranda duonakso**: La streko laŭ la nefokusa akso de la centro al la elipso.
* **Nefokusa akso**: La linio kiu intersekcas la centro de la elipso orte al la fokusa akso.

* Elipso (matematiko) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Elipso (matematiko) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Vidu ankaŭ
----------

* Koniko
* Elipsa filtrilo
* Elipsa funkcio
* Elipsa kurbo
* Leĝoj de Kepler
* Perimetro

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 65.
2. ↑  Azorín, samloke.
**Liskamm** (en la alemana lingvo: **Lyskamm**, kio signifas *pedikokombilo*) estas pli ol 4000 metrojn alta montkresto sur la limo inter Kantono Valezo kaj Aosta Valo. Ĝi estas kvazaŭ la krono de ĝia impona mil metrojn alta sudvando, kiu imprese videblas ek de Gornergrat. Liskam konsistas el du pintoj, kies orienta estas la pli alta kun 4 527 m s.m. dum la okicdenta pinto havas altecon de 4 480 m s.m. Laŭlonge de la norda piedo de Liskamm fluas la impresa Gorner-Glaĉero, de ĝia suda flanko fluas Lis-Glaĉero.

Unua grimpo
-----------

La unua grimpon sukcesis la 19-an de aŭgusto 1861 grandekspedicio fare de William Edward Hall, Jean-Pierre Cachat, Peter Perren, Josef-Marie Perren, J.F. Hardy, J.A. Hudson, C.H. Pilkington, A.C. Ramsay, T. Rennison, F. Sibson, R.M. Stephenson, Franz Lochmatter, Karl Herr kaj Stefan Zumtaugwald.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Liskamm en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Liskamm sur la retejo "La 4000-metraj pintoj de la Alpoj"
La **Germana kaj Aŭstra Alpa Klubo** (germane: *Deutscher und Österreichischer Alpenverein*) (**DuÖAV** or **DÖAV**) estis unuiĝo de la germana, aŭstra kaj bohema branĉoj de Alpa Klubo, kiu ekzistis de 1873 ĝis 1938.

La unuiĝo inter la tri asocioj estis ĉesigita en 1938, post la tiel nomata *Anschluss*, la aneksado de Aŭstrio fare de la nazia Germanio.

En 1945 estis refondita la Aŭstra Alpa Klubo, kiu, dum la sekvintaj sep jaroj, administris ne nur siajn propraĵojn en la aŭstraj Alpoj, sed ankaŭ tiujn de la dissolvita germana asocio, kiu reprenis la laboron nur en 1952.

Vidu ankaŭ
----------

* Germana Alpa Klubo
* Aŭstra Alpa Klubo
* Sudtirola Alpa Klubo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Germana kaj Aŭstra Alpa Klubo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Besprechung einer Sonderausstellungen des Deutschen Alpenvereins *„Hast Du meine Alpen gesehen?"* und eines Vortrags von Martin Achrainer: *„So, jetzt sind wir ganz unter uns!", Antisemitismus im Alpenverein* Arkivigite je 2011-07-18 per la retarkivo Wayback Machine
360° panoramo de la Dolomitoj fotita de la okcidenta kresto de Marmolada.

La **Dolomitoj** (ladine: *Dolomites*; itale *Dolomiti*; germane *Dolomiten*) estas montara sistemo situanta en nordorienta Italio.

La Dolomitoj formas parton de la orientaj Alpoj kaj etendiĝas de la rivero Adiĝo en la okcidento ĝis la valo de la rivero Piave (Pieve di Cadore) en la oriento. La nordaj kaj sudaj limoj estas difinitaj fare de la Puster Valo kaj la Sugana Valo (*Val Sugana*). La Dolomitoj troviĝas preskaŭ sampartaj en la provincoj Beluno, Sudtirolo kaj Trentino.

Ekzistas ankaŭ aliaj montogrupoj de simila geologia strukturo. En oriento, trans la rivero Piave la *Dolomiti d'Oltrepiave* kaj en okcidento trans la rivero Adiĝo la *Dolomitoj de Brenta* (okcidentaj Dolomitoj). Ekzistas ankaŭ alia pli malgranda grupo nomita *Piccole Dolomiti* (Malgrandaj Dolomitoj) situanta inter la regionoj de Trentino, Verono kaj Vicenza.

Unu nacia parko kaj multaj aliaj regionaj parkoj situas en la Dolomitoj. En aŭgusto 2009, la Dolomitoj estis deklaritaj Monda heredaĵo de Unesko.

  

* Kategorio Dolomitoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 461110
* GND: 4012682-1
* LCCN: sh85038888
* VIAF: 316429994
* BNF: 12004287v
* NKC: ge128465
 |
**Kitadake** (aŭ ***Monto Kita***; japane: 北岳 *Kita-dake*, kio signifas 'Norda Vertico') estas la dua plej alta monto de Japanio (la unua estas Fuĝi). Ĝi estas konata kiel la *estro de la Sudaj Alpoj* kaj estas inter la cent plej famaj montoj de Japanio. Ĝi situas en la montaro Akaiŝi, konata ankaŭ kiel *Sudaj Alpoj* en la gubernio Jamanaŝi. Ĝi havas 3193 metrojn de alteco.

Geografio
---------

La abutmento Kitadake (japane: 北岳バットレス *Kitadake-battoresu*, angle: *Kitadake Buttress*) estas fronto da 600 m en la orienta flanko de la monto.

La tri montoj de Ŝirane-sanzan.
La ĉefaj montoj de la montaro Akaiŝi estas: Kitadake, Ainodake kaj Nootoridake. La tri montoj kune nomiĝas en Ŝirane-sanzan (japane: 白根三山 *Shirane-sanzan*), kio signifas 'la Tri Blankaj Montoj'.

La nomo ***Kita-dake*** aŭ Esperante ***Monto Dake*** signifas litere 'Norda Vertico' aŭ 'Norda Monto', ĉar la monto estas la plej norda monto de la tri verticoj de Ŝirane.

Floro
-----

Kisasuberi.
La plantoj kreskas sufiĉege, speciale en la sudorienta flanko, laŭlonge la vojo al la monto Nakaŝirane (japane: 中白峰山 *Nakashirane-san*) kaj laŭ Kusasuberi (japane: 草すべり *Kusasuberi*) kaj Migimata (japane: 右俣 *Migimata*) apud kaj laŭlonge la lageto Ŝiraneo (japane: 白根御池 *Shiraneo-ike*) en la norda flanko de la monto.

La endemio de la monto estas la planto *Callianthemum hondoense* (japane: キタダケソウ *Kitadakesou*).

Alpismo
-------

Ĉi tiu monto estas unu el la plej popularaj montoj por fari alpismon. La aliroj estas: Hirogaŭara (広河原 *Hirogawara*) en la oriento kaj Rjoomata (両俣 *Ryoumata*) en la okcidento. La homoj preferas elekti Hirogaŭaran, kie la aranĝoj estas pli bonaj.

La vertico de la monto havas tri ĉefajn alirajn vojojn. La unua vojo komencas en Hirogaŭara kaj kontinuas laŭ la rivero Ookanbazaŭa (大樺沢川 *Ookanbazawa-kawa*) kaj laŭ la valo Daisekkei (大雪渓 *Daisekkei*). La dua vojo komencas en la rivero Ookanbazaŭa kaj la arboraro Ŝiraneoike-Kusasuberi. La tria vojo komencas ĉirkaŭ Nakaŝiranezaŭa (中白根沢 *Nakashiranezawa*).

Referencoj
----------

1. ↑  Informo pri la monto en japana paĝo (japane).  Arkivigite je 2011-07-22 per la retarkivo Wayback Machine
2. ↑  Informo ĉe la paĝo de la *Geospatial Information Authority of Japan (GSI)* (angle).

Panoramoj
---------

La abutmento de Kitadake.
Panoramo el la monto.
Alia panoramo el la monto.

* Kategorio Kitadake en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Haleakala** (havaje *Haleakalā*) aŭ **Orienta Maui-vulkano** estas masiva ŝilda vulkano, kiu konsistas pli ol 75% de la insulo de Maui, Havajo. La pli malgranda okcidenta parto estas formita de la Okcidentaj Maui-montoj.

Nomo
----

La nomo Haleakala signifas "Domo de la Suno" kaj estas konektita kun la legendo, laŭ kio la duondio Maui kaptis la sunon tie.

Vulkana aktivado
----------------

Haleakala estas la sola vulkana de la Havaja insularo ekster la insulo Havajo, kiu estis aktiva en la pasintaj 600 jaroj. Ĝis antaŭ kelkaj jaroj oni supozis, ke la lasta erupcio okazis ĉirkaŭ 1790. Sekve de lastaj radiokarbonaj mezuradoj sugestas tamen, ke la lasta aktivado devas esti datita al la periodo de 1450-1650.

La kratero de la vulkano havas perimetron de 34 km, igante ĝin unu el la plej grandaj sur la mondo.

Esplorado sur Haleakala
-----------------------

Observatorioj sur Haleakala, maldekstre "AEOS"
Pro la konsiderinda klareco kaj sekeco de la aero kaj la alteco de pli ol 3.000 metroj super marnivelo, la pinto de Haleakala estas simile uzebla al tiu de la Mauna Kea, kiel tre bona loko por optikaj astronomiaj instrumentoj. Fakuloj el la tuta mondo alvenas al la komplekso nomata "Science City", kie interalie funkcias teleskopoj de la Universitato de Havajo, de la Usona aerarmeo kaj aliaj organizoj. La Altnivela Elektro-Optika Sistemo (angle Advanced Electro-Optical System, AEOS) de la aerarmeo estas ekipita kun spegulo kun diametro de 3,67 m, la plej granda teleskopo sur Haleakala. Ĝi estis unu el la unuaj teleskopoj, kiuj estis ekipitaj kun adapta optiko. Tiel eblas per satelito - rondflugantaj en alto de 400 km - pretigi fotojn kun eriga grando de 10 cm. Aliaj aparatoj estas spegulaj teleskopoj kun 1,6 metra kaj du kun 1,2-metra spegulo, same modernigita Baker-Nunn-kamerao. Sur Haleakala troviĝas ankaŭ ekipaĵoj de Smithsonian Institution kaj FAA.

Vidu ankaŭ
----------

* Nacia Parko Haleakala

* Kategorio Haleakalā en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Mapo de la Holokaŭsto en Eŭropo, 1939–1945. Ĝi montras ĉiujn ekstermejojn, la plejparton de la koncentrejoj kaj la deportvojojn
**Konzentrationslager Groß-Rosen** (simpligita ortografio: Gross-Rosen) estas la nazia-germana koncentrejo, ekzistanta en la jaroj 1940-1945, apud la vilaĝo Rogoźnica (nomo postmilita), unu el pli ol cent laborkoncentrejoj establitaj en Silezio, sur teritorio de Ĉeĥio kaj Germanio. Funkcianta komence kiel subkoncentrejo de Sachsenhausen — trapasis ĝin ĉirkaŭ 125 mil malliberuloj, el kiuj ĉ. 40 mil pereis.

Post la milito dum ĉ. 2 jaroj sur ties tereno funkciis sekreta malliberejo de NKVD.

Enirejo al la koncentrejo Gross-Rosen kun la frazo *Arbeit macht frei*

Vidu ankaŭ
----------

* Sonderkommando
* Holokaŭsto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Koncentrejo Gross-Rosen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Koncentrejo Gross-Rosen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala paĝo de la Muzeo Gross-Rosen
* Gross-Rosen – www.izrael.badacz.org
**Manĉurio**, **Manĉurujo** aŭ **Manĝurio** aŭ **Mandĵurujo** (ruĝ-kolore) sur la mapo de Ĉinio
**Manĉurio**, **Manĉurujo**  aŭ **Manĝurio** (满洲 *Mănzhōu*) situas en Nord-Orienta Ĉinio, ĉirkaŭ la urbo Harbin kaj entenas la provincojn Heilongjiang, Jilin kaj Liaoning. Pro historiaj kaŭzoj, la ĉinoj ne preferas tiun nocion, ili pli volonte uzas la terminon Nord-Oriento (东北/東北 *Dōngběi*). Manĉurio estis okupita en 1931 fare de Japanio, kiu establis la pupŝtaton Manĉuko aŭ Manĉukuo en 1932. Tiu okupado estis kondamnita fare de Usono per Hoover-Stimson-Doktrino. Post kiam la teritorion okupis en 1945 la Sovetunio, la teritorio transiris en 1946 al Ĉinio.

La areon limas oriente la rivero Amuro kaj Ussuri, norde la Ĥingan-montaro, okcidente la Ĉina Muro kaj sude la rivero Jalu. Norde kaj oriente limas ĝin Rusio (Siberio), okcidente Mongolio kaj sude Nord-Koreio.

La nocio «Manĉurio» estas relative nova kaj derivita el la loka tunguza popolo manĉuoj.

Gravaj urboj
------------

Mapo de Manĉurio
* Changchun (长春/長春)
* Dalian (大连/大連)
* Fushun (撫順)
* Harbin (哈尔滨/哈爾濱)
* Ĝjilin (吉林)
* Qiqihar (齐齐哈尔/齊齊哈爾)
* Shenyang (沈阳/瀋陽)

Gravaj riveroj
--------------

* Amuro (黑龙江/黑龍江 *Hēilóngjiāng*)
* Songhua (松花)
* Liao

Trafiko
-------

Tra Manĉurio kondukas la Transmanĉuria fervojo, flanka branĉo de Transsiberia fervojo.

Sur la itinero Dalian - Changchun komunikis inter 1934-1945 (dum la japana okupo) la legenda eksprestrajno *Ajia* (vidu Ŝinkansen).

Loka Esperanto
--------------

* Esperanto en Liaoningo: Ekzistas en tiu provinco la *Liao­ning-provinca Esperanto-Asocio* (LEA), kiu utiligas du platformonjn: la *Liaoninga Esplora Centro pri Edukado kaj Kulturo de Esperanto* en la *Orienta Liaoning-Universitato* kaj la *Liaoninga Esplora Bazo de Esperanto* en *Shenyang-Universitato*
* Esperanto en Ĝilino: *Ĝjilina Esperanto-Instituto* kaj *Ĉangĉuna Esperanto-Asocio*

Vidu ankaŭ
----------

* Manĉura lingvo
* Qing-dinastio
* Manĉukuo
* Liaŭningo
* Qing-Dinastio
* Manĉuko
* Heilongjiang
* Ĝilino
* Ĉangĉuno
* Soveta invado de Manĉurio

Referencoj
----------

1. ↑  Plena Ilustrita Vortaro 2002, p. 707
2. ↑  L.L. Zamenhof literumis ankaŭ "Mandĵurujo" en letero de 1905

* Kategorio Manĉurio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Manĉurio en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
Memorigtabulo en Gotha
**Marcel CALLO** (naskiĝinta en la 6-a de decembro 1921 en Rennes, murdita en la 19-a de marto 1945 en la koncentrejo Mauthausen) estis franca presisto, kredomartiro kaj laika apostolo. Lia beatigo okazis en la 4-a de oktobro 1987 en Romo.

Biografio
---------

### Fruaj jaroj

Callo pasigis la junajn jarojn en religia kaj infanriĉa familio. Li iĝis skolto kaj finfaris trejnadon presistan. Estante 13-jara li aliĝis al la Kristana Laborista Junularo kaj gvidis en sia paroĥejo St. Aubin la lokan filion. Poste li iĝis eĉ distrikta estro de la junaj kristanoj.

Dum la okupado de Franclando fare de Wehrmacht Callo laboris ĉe la karitata Stacidoma misio. En tiu funkcio li helpis al multaj eskapi en la duonliberan Vichy-Francion. Truko estis cedi al ili brakbendojn kun la signo de la Ruĝa Kruco.

### Misiisto en Nazia Germanio

En marto 1943 li devis iri Germanio por deviga punlaboro. La eblecon fuĝi Callo ne uzis ĉar li volis helpi aliajn homojn en Germanio spirite transvivi. Li kvazaŭ difinis sin misiisto. De marto 1943 ĝis aprilo 1944 li laboris en armilfabriko en Zella-Mehlis. En la uzino li invitis samlandanojn frekventi mesojn kaj fariĝis ilia flegisto, korusestro kaj predikisto. Pro lia kristana engaĝiĝo (li ne nur organizis diservojn sed eĉ fondis grupon de *Action catholique*!) li arestitis de Gestapo kaj malliberigitis en Gotha. Tie li admonis la samsortanojn preĝi por la gardostarantoj.

En septembro 1944 li kondamnitis al restado en koncentrejo. La oficiala tialo jenis: "Per sia katolika aktiveco li evidentiĝis malutilulo por la registaro de NSDAP kaj por la bono de la germana popolo." Je la komenco de oktobro 1944 li transportitis en la koncentrejon Flossenbürg kaj je la fino de la sama monato al Mauthausen. En la flankaj tendaroj Gusen I kaj Gusen II li devis labori en la konstruado de modernegaj Messerschmidt-batalavidadiloj. En januaro 1945 li venis en la lazareton kaj mortis du monatojn poste.

Honoroj
-------

* Marcel-Callo-placo en Zella-Mehlis antaŭ la katolika kirko
* Marcel-Callo-strateto en Erlangen
* Marcel-Callo-domoj en Castrop-Raŭel, Heilbad Heiligenstadt, Seesen kaj Augsburg
* Memortabulo kun peco de tolaĵo de Callo en la Preĝejo de Ĉieliro (Arnstadt)

Atestanto de kredo kaj paco
---------------------------

Dum la beatigo Lia papa moŝto Johano Paŭlo la 2-a substrekis la rolon de Callo, kies vivo kaj morto estu atestilo de kredo kaj de paco inter la popoloj. Callo estus modelo kaj peranto por ĉiuj kristanoj, sed aparte por la junaj generacioj de Eŭropo kaj de la tuta mondo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Marcel Callo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biografio kun foto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 520686
* GND: 118666649
* LCCN: n81111287
* VIAF: 5724787
* ISNI: 0000 0000 2219 1857
* SUDOC: 028218566
* BNF: 12009862c
 |
C–17 Globemaster III sur la aerbazo Ramstein
La **Aerbazo Ramstein** [ramstajn] estas la plej granda eksterlanda aerbazo de la usona aerarmeo (USAF) en Germanio, en la urbo Ramstein-Miesenbach, 12 km okcidente de Kaiserslautern. La usona aerarmeo uzas la bazon por plenumi taskojn en Eŭropo kaj Mez-Oriento. De tie ekas la postplenigo de deponoj en Afganujo kaj pli frue en Irako, ĝi estas helpejo por evakuado de vundiĝintaj soldatoj.

Tie stacionis en 2004 ĉ. 35000 soldatoj kaj laboris 6000 civiloj. Ĝis 2005, Usono deponis tie nukleajn bombojn.

Historio
--------

Dum la dua mondmilito, Germanio uzis la proksiman aŭtoŝoseon kiel flughavenon. En aprilo de 1951, Francio kaj Usono interparolis pri establo de militista bazo en Germanio, kiu helpas kontrolon de la aerspaco. Oni plukonstruis la tie ekzistantan neces-aŭtoŝosean flughavenon. La suda parto (Landstuhl) ekfunkciis en 1952, Ramstein en mezo de 1953. La du flughavenoj estis kunigitaj la 1-an de decembro 1957, la nova nomo de la komplekso iĝis Aerbazo Ramstein–Landstuhl. La 1-an de aŭgusto 1958, oni mallongigis nomon de la bazo al Aerbazo Ramstein.

Tie stacionis ĝis 1971 aviadiloj F–84 Thunderjet kaj F-4 Phantom II. Usonaj aerfortoj de Eŭropo translokiĝis en 1973 el Wiesbaden al Ramstein. En junio de 1974, tie fondiĝis la ĉefbazo de la eŭropaj aliancanoj (*Headquarters Allied Air Forces Central Europe, HAAFCE*).

Sur la aerbazo okazas flugprezentoj, en 1988 okazis terura tragedio pro kunpuŝo de 2 aviadiloj. Mortis 70 homoj, vundiĝis preskaŭ 1000. Post la tragedio fondiĝis la muzikgrupo Rammstein, kies kanto Rammstein memorigas pri la akcidento.

La lastaj F–16-aj aviadiloj forlasis la aerbazon en 1994. Post fermo de la Aerbazo Rhein-Main en 2005, Ramstein iĝis plej grava usona aerbazo de Eŭropo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Aerbazo Ramstein en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 400357
* GND: 4246095-5
* LCCN: no90018540
* VIAF: 139833492
* ISNI: 0000 0004 0372 6456
 |