recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Beletristiko** aŭ **Beletroscienco** studas beletron, tiujn verkojn,
kiujn en iu aŭ alia kulturo oni rigardas aparte belaj aŭ signifaj. Ĝi estas
estetiko aplikata al literaturo, kaj efektive multaj historiaj statoj kaj ŝanĝoj
paralelas en estetiko pli vaste kaj en beletroscienco pli malvaste. En ordinara –
ĵurnalisma aŭ eseisma – vesto, beletroscienco estas nomata kritiko.

Historio
--------

Antikve kaj moderne beletrosciencon oni organizis laŭ diversaj subfakoj.

En okcidento poetiko pli konstate, parolarto pli praktike zorgis pri la
rimedoj por elegante, taŭge, efike aŭ konvinke verki. (Antikve *poetiko* ne temis nur
pri versteĥniko, sed pri lingva kreado ĝenerale.) stiloscienco estas pli
nova nomo por tiu speco de studo pri la forma flanko de beletro. Pri la enhava flanko
zorgis tekstinterpreto, kies nociojn ofte unue provis kaj provizis
biblioscienco: ĝi celis, ke oni bone komprenu la verkojn.

Vidpunktoj
----------

Pli moderne M H. ABRAMS, en 1953, klasike distingis inter kvar kritikaj vidpunktoj pri
beletraĵoj, nome:

1. teorioj de imito
2. teorioj de efekto
3. teorioj de formo
4. teorioj de esprimo.

Teorioj de imito studas la rilatojn inter la teksto kaj la mondo, pri kiu ĝi temas.
Teorio de efekto studas, kiel la legantoj aŭ aŭskultantoj komprenas la tekston. Teorioj
de formo (*objektaj teorioj*) konsideras, ke la strukturo, la konsisto mem de la teksto
estas sufiĉa studaĵo. Teorioj de esprimo rigardas la tekston kiel esprimon de la
personeco de la verkinto, eventuale de lia medio.

La lasta vidpunkto, ke verko estas esprimaĵo, aperis nur dum la
romantikismo en la 1800-aj jaroj. Ĝi restas la ordinarula teorio de
belartoj ĝenerale: per verko artisto provas esprimi sian senton.

Konstanta debato de la 1950-aj ĝis la 2000-aj jaroj temas pri la sencoj kaj intencoj de
beletraĵoj. Jam pli frue marksisma kaj psiĥanaliza kritiko
kontraŭis tradician tekstinterpreton, eventuale malatentante la eldiritan intencon de la
verkinto, pliŝate rigardante la tekston simptomo de la verkista socia situo aŭ respektive
de lia nekonscio. Tielnomataj malkonstruaj teorioj radikaligis tiun kontraŭintencan
perspektivon. Laŭ ili la senco de verko estas neniel fiksita, ĝuste la aparteco de
beletraĵo estas ĝia senfina interpreteblo.

Beletroscienco ankoraŭ ne trovis tian komunan teorion, ke ĝi povus kohere prezenti
tekstojn kiel forme strukturitajn aĵojn, en kiuj aŭtoro kaj ties kultura medio renkontas
leganton kaj ties kulturan medion por la komuna konstruo de senchava tuto.

Literaturo
----------

* ABRAMS M. H. - The Mirror and the Lamp. - Londono, 1953. (en)
**Akvofalo de Hviezdoslav** (slovake *Hviezdoslavov vodopád*) estas akvofalo en valo (slovake *Bielovodská dolina*) (esperante: Valo de blanka akvo) en montaro Altaj Tatroj en distrikto Poprad en Slovakio. Ĉi valo troviĝas en la norda parto de la montaro. Sur la teritorio de valo troviĝas nacia naturrezervejo. Tuta teritorio apartenas al vilaĝo Tatranská Javorina kaj troviĝas sur la teritorio de Nacia parko Vysoké Tatry, kiu estas la plej malnova nacia parko en Slovakio. La nomon ĝi havas laŭ granda slovaka poeto P.O. Hviezdoslav.

La akvofalon kreas Zelený potok (esperante: Verda torento) en la alteco 1575 m.s.m.
kiu elfontas de Zelené pleso (esperante: Verda lago) kaj kiu apartenas al riverbaseno de Poprad. Alteco de akvofalo estas 20 m kaj ĝia larĝeco sur la trafaleĝo estas 2m. Rokaĵo en kiu estas kreita akvofalo estas granodiorito. La akvofalo falas tra sojlo de supra estinta glaciara valo kaj estis kreita post la retiriĝo de glaciaro el la montaro post la fino de lasta glacia epoko.

Rigardo sur fino de la valo kaj sojlo tra kiu falas **Verda torento** (dekstre sube, kiel blanka streko) kaj kreas la akvofalon; maldekstre supren Gerlachovský štít kaj Batizovský štít (meze) (rigardo de nordo).

Aliro
-----

Nuntempe akvofalo estas ne alirebla por vizitantoj pro la naturprotekto sed estas videbla de turista piedvojeto.

Vidu ankaŭ
----------

Listo de slovakaj akvofaloj

Fonto de informoj + bildo de akvofalo
-------------------------------------

Paĝaro de Stata protekto de naturo de Slovakio pri slovakaj akvofaloj (slovake):

* 
* (bildo de akvofalo)

* Kategorio Akvofalo de Hviezdoslav en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ostoros** (oŝtoroŝ) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Heves, en Distrikto Eger. La loknomo signifas hungare: vipa.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 24  km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.8663/20.4341
* Loĝantaro: 2400
* Poŝtkodo: 3326
* Telefonprefikso: 36

Situo
-----

La vilaĝo situas sur deklivoj, laŭ rojo same tiel nomata Ostoros, laŭ traira flankovojo. Eger troviĝas 6, Mezőkövesd 15, Füzesabony 16 km-ojn.

Historio
--------

La vilaĝo estis loĝata jam dum la bronzepoko. Laŭ Anonymus (hungara kronikisto) Arpado havis tie bivakon. La unua mencio devenis el 1337 en formo *Wstaras Welgh*. La loĝantaro okupiĝas pri vinkulturo ekde 1446. Dum la turkoj la loĝantaro kaŝiĝis aŭ rifuĝis, la vilaĝo bruldetruiĝis kaj senhomiĝis. En 1925 tertremo okazis. Dum la socialismo kolĥozo funkciis. En 1963 oni faris tie filmon pri Dudek Horoj. La vinvilaĝo apartenas al vinregiono de Eger. Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno.

Vidindaĵoj
----------

* baroka katolika preĝejo omaĝe al Reĝo Stefano la 1-a (Hungario) de 1742, en 1906 pligrandiĝis, la turo estas 24 m-ojn alta
* akvorezervujo
* kavernodomoj
* ŝtona vojranda kruco de 1809
* parko kaj statuo pri Stefano la 1-a
* turo el la turka erao

Famuloj
-------

En Ostoros naskiĝis operkantisto Demeter Marczis.
Gustave Wappers: *Epizodo de la Belga Revolucio de 1830*, historia pentraĵo, 1835.
En la **Belga Revolucio** de 1830 okazis ribelo de la loĝantoj de la provincoj de la sudo de la Reĝlando de la Unuiĝintaj Nederlandoj kontraŭ la hegemonio de la nordaj provincoj, ĉefe protestantaj. En malmultaj semajnoj de aŭgusto kaj septembro la ribelo sukcesis atingi disigon de Flandrio kaj Valonio kaj la kreon de Belgio. Nur parto de Luksemburgio restis ĝis 1890 en persona unio kun la Reĝlando de la Unuiĝintaj Nederlandoj. La nordo akceptis tamen nur en 1839 la sendependecon. Post tio la nordaj ŝtatoj jam nur nomiĝis Reĝlando de la Nederlandoj poste simple Nederlando.

De la 14-a al la 16-a jarcentoj la nordo kaj la sudo estis unuigitaj kaj kunhavis la saman historion, unue kiel Burgundia Nederlando kaj poste kiel Hispana Nederlando. Dum la Protestanta Reformacio kaj la Okdekjara Milito sukcesis atingi sendependecon la sep Unuiĝintaj Provincoj de Nederlando. En 1815, post la Kongreso de Vieno, nordo kaj sudo unuiĝis denove kun la Princlando de Lieĝo. La religiaj, lingvaj kaj ekonomiaj dividoj, kiuj estis okazintaj dum ĉirkaŭ 250 jaroj de disiĝo, evidentiĝis subite per perforta maniero. La konsekvenco estis tiu burĝa kaj liberala revolucio ene de la kunteksto de la Franca revolucio de 1830. Dum tiuj jaroj oni formis politikan sistemon kies fundamentoj restis ĝis nuntempe.

Konata epizodo estis prezentado de la teatraĵo La mutulino de Portici (france *La muette de Portici*, nederlande *De stomme van Portici*) en la Reĝa Monteatro. Je la 21-a de julio 1831 Leopoldo la 1-a de Belgio ekregis kiel unua reĝo de la belgoj.

* Kategorio Belga Revolucio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La kometo **Encke** (oficiala nomo: **2P/Encke**) estas perioda kometo kiu kompletigas orbiton ĉirkaŭ la Suno en 3 jaroj, la plej malgranda periodo de ĉiuj la konataj kometoj. Ĝin observis unue Pierre Méchain en 1786, sed oni ne agnoskis ĝin kiel perioda kometo ĝis 1819, kiam Johann Franz Encke kalkulis ĝian orbiton.

Malkovro
--------

Ĝi estis la dua perioda kometo malkovrita post kometo Halley. Ĝia orbito estis kalkulita de Johann Franz Encke kiu, post granda laboro, kapablis demonstri ke la observoj de 1786 (2P/1786 B1), 1795 (2P/1795 V1), 1805 (2P/1805 U1) kaj 1818 (2P/1818 W1) celis al la sama kometo. Li publikigis siajn konkludojn en 1819 en la revuo *Correspondance astronomique*, kaj sukcese prognozis la revenon de la kometo en 1822 (2P/1822 L1).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Gary W. Kronk's Cometography page for 2P
* Comets and the Bronze Age Collapse Arkivigite je 2007-11-17 per la retarkivo Wayback Machine
* Solar Storm Tears Tail From Comet Encke Arkivigite je 2009-03-02 per la retarkivo Wayback Machine
* Animation (on APOD) of Encke's tail being torn away
Koordinatoj: 49° 11′ 13″ N 20° 06′ 33″ O﻿ / ﻿49.18694 °N, 20.10917 °O﻿ / 49.18694; 20.10917 (mapo)

Vido al la akvofalo
**Akvofalo Ťažký** (legu tjaĵky) *(slovake: **Ťažký vodopád )*** estas akvofalo en valo Malfacila valo *(slovake: **Ťažká dolina)***, kiu estas flanka valo de *(slovake: **Bielovodská dolina)*** (esperante: Valo de blanka akvo) en montaro Altaj Tatroj en distrikto Poprad en Slovakio. Ĉi valo troviĝas en la norda parto de la montaro. Sur la teritorio de valo troviĝas nacia naturrezervejo. Tuta teritorio apartenas al vilaĝo Tatranská Javorina kaj troviĝas sur la teritorio de Nacia parko Vysoké Tatry, kiu estas la plej malnova nacia parko en Slovakio.

La akvofalon kreas Ťažký potok (esperante: Malfacila torento) en la alteco 1611 m s.m. kiu elfontas de Malfacila lago kaj kiu apartenas al riverbaseno de Poprad. Alteco de akvofalo estas 10 m kaj ĝia larĝeco sur la trafaleĝo estas 1,5 m. Rokaĵo en kiu estas kreita akvofalo estas granodiorito. La akvofalo falas tra sojlo de flanka estinta glaciara valo kaj estis kreita post la retiriĝo de glaciaro el la montaro post la fino de lasta glacia epoko en la fendo de grundo.

Aliro
-----

Nuntempe akvofalo estas ne alirebla por vizitantoj pro la naturprotekto.

Vidu ankaŭ
----------

Listo de slovakaj akvofaloj

Fonto de informoj + bildo de akvofalo
-------------------------------------

Paĝaro de Stata protekto de naturo de Slovakio pri slovakaj akvofaloj (slovake):

* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Akvofalo Batizovský** (slovake *Batizovský vodopád*) troviĝas en suda parto de montaro Altaj Tatroj (esperante: Altaj Tatroj) en la distrikto Poprad sur la teritorio de urbo Vysoké Tatry parto Starý Smokovec kaj samtempe sur la teritorio de Nacia parko Vysoké Tatry. Ĝi troviĝas en komenco de Batizovská valo *(pole: Dolina Batyżowiecka)*, sur granodiorita sojlo sur Batizovský torento, kiu trafluas valon. La sojlo estis kreita per la glaciaro. La torento fluas el Batizovské lago (*sk:Batizovské pleso*), kiu estas super la akvofalo.

Aliro
-----

Nune la akvofalo ne estas alirebla. Vizitantoj povas vidi ĝin de turista piedvojo Tatra magistralo, kiu kondutas sur la suda flanko de Altaj Tatroj.

Vidu ankaŭ
----------

Listo de slovakaj akvofaloj

 Rigardo sur Batizovský torento kun akvofaloj

Fonto de informoj kaj bildo
---------------------------

Paĝaro de Stata protekto de naturo de Slovakio pri slovakaj akvofaloj (slovake):

* 

* Kategorio Akvofalo Batizovský en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Interpulso** (an.: **Off-Beat** for de la pulso) estas en la muziko la pozicioj inter la taktotempoj de mezuro kaj ĉefe la akcentado de ĉi tiuj taktotempoj. 

La kontinuan pulson supertavoligas melodiaj akcentoj sur la interpulsoj (do „antaŭ" kaj „malantaŭ" la pulso). La subdividoj de la ritma krado, generitaj de la interpulso rezultigas supertavoligitajn plurritmajn frazojn. En 4/4-takto oni figuras la interpulson per okonaj notoj (1 + 2 + 3 + 4 +). Kutime la fakvorto "interpulso" ne nur signifas momenton inter du pulsoj, sed akcentata tono sur tia interpulsa tempo. Tiaj akcentoj inter la pulsoj ofte efikas kiel antaŭaj tonoj, do kiel anticipado de poste (sur forta taktotempo) atenditaj akcentoj.

Laŭ Joachim-Ernst Berendt interpulsaj akcentoj vekas ĉe aŭskultanto la bezonon de ritma moviĝo, ĉar la subkonscio volas ligi ambaŭ per movo dekde la antaŭita akcento al neakcentata pulso, por tiamaniere "kuraci" la disfaladon de pulso kaj akcento. Tio volas diri, ke la interpulso - kontraŭa al la taktoskemo - staras en tensiorilato al interpulso konfirmanta la taktoskemon. Al ĉi tiu tensiorilato fontas resp. korespondas muzike sentata tensio je la aŭskultanto, sur kiu ĝi efikas animstimule. Devus esti sendispute, ke interpulsoj efikas vigligaj.

La interpulso devena el afrika muziktradicio origine estis observata en la nigrula muziko de norda Ameriko, do en ĵazo kaj ties antaŭuloj. Jen ĝi ankoraŭ nun estas eco supreniĝinta al ĝenerala stilrimedo. 

En popolscienca fakvortaro interpulso signifas ĉiujn frapojn sur la pulso, kiuj ne kunfalas kun la ĉefakcento. Se en peco kum kvarpulso la ĉefakcento venas ĉiun kvaran taktotempon, la aliaj tri taktotempoj estas interpulsoj. En la plua sinsekvo oni uzas la vorton por momentoj, kiuj ne plu staras sur la pulsoj, sed intere.

El la ĵazo la interpulso transiris en aliajn popularajn muzikstilojn. Tipaj estas interpulsoj krome por skao kaj regeo same kiel praa punko, aperas tamen intertempe en ĉiu speco de popularmuziko. En eŭropa artmuziko interpulso fakte estas nekonata. Jen oni nomas similan fenomenon prefere sinkopo aŭ sinkopa ritmo.

Oni ne intermiksu sinkopon kun interpulso: Dum kiam interpulso iel maldensigas la pulson kaj lasas netuŝita la mezuron, sinkopo havas la tendencon de vualigo ĝis dumtempa nuligo de la metrika resp. de la taktoskemo. 

Tamen diferencigo foje estas malfacila. Ĉu temas pri interpulso aŭ pri sinkopo estas jene konstatebla: kontraste al sinkopo interpulso ne ŝanĝas sian efikon, se oni ŝanĝas ritmon el „rektaj" okonaj notoj en lamantan ritmon (aŭ inverse).

Vidu ankaŭ
----------

* postpulso
* svingo
**Akvofalo de Szklarka** vintre
**Akvofalo de Szklarka** (pole *Wodospad Szklarki*) troviĝas en la norda parto de montaro Gigantmontaro, kaj estas dua akvofalo post la Akvofalo de Kamieńczyk (27 m alteco) laŭ alteco en ĉi montaro.

La akvofalo troviĝas je 520 m s.m. kaj havas altecon 13,3 m. La akvofalo kuŝas iomete alte ol enbuŝo de rojo Szklarka en Kamienna sur pitoreska loko ĉirkaŭita per miksita arbaro.

Ĝiaj akvoj falas tra larĝa kaskado, karakterize mallarĝiĝataj al subo kaj turniĝataj spirale, kie kreas erozia kaldrono. Ĉe akvofalo estas kabano Kochanówka, kiu estas nur unua konstruaĵo de ĉi tipo sur teritorio de Piechowice, proksime de limo kun Szklarska Poręba.
La akvofalo estas la plej admiranta akvofalo en polaj Gigantnontaroj pro tio, ke li troviĝas proksime ĉe autovojo E65 preter Szklarska Poręba.

En XIX jarcento super la akvofalo estis konstruita per turista grupo Towarzystwo Karkonoskie (Riesengebirgsverein) kluzon, post kia malfermado aperis dum momento efekta falo de akvo.

Aliro
-----

Al akvofalo iras de parkejo larĝa piedvojo, kiu finiĝas per rigarda plataĵo. Aliro je la tereno de parko estas pagita. La akvofalo estas ankaŭ por rolseĝuloj alirebla.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de polaj akvofaloj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Akvofalo de Szklarka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Dokumenta filmo "Der Kochelfall im Riesengebirge" (germane)
**Akvofluo** (en akva fluanto) estas la volumeno de akvo fluanta tra la sekco de akva fluanto je tempounuo. Ĝi mezuriĝas en fluunuoj (m³/s). En industrio, akva (likva) konsumo estas mezurata per flumezuriloj.

En hidrologio, la konceptoj de maksimuma, averaĝa ĉiujara, minimuma, kaj aliaj akvoelfluoj estas uzataj. Kune kun sedimenta senŝargiĝo, ĝi estas unu el la faktoroj de fluejo.

Ĝenerale, la metodaro por mezuri akvofluon en riveroj kaj duktoj estas bazita sur simpligita formo de la ekvacio de kontinueco por nekunpremeblaj fluidoj:

{\displaystyle Q=A\,{\bar {v}},}
kie:

* {\displaystyle Q} estas akvofluo [m³/s]
* {\displaystyle A} sekca areo de akvofluo (tubo aŭ parto de fluejo plenigita de akvo) [m²]
* {\displaystyle {\bar {v}}} averaĝa flurapideco [m/s]

En hidrogeologio kaj geologio, anstataŭ la esprimo "akvofluo", la esprimo "flukvanto" povas esti uzata (ekzemple, "puta flukvanto"), sed ĝia uzo estas loka en naturo por tiuj specialaĵoj kaj ne validas, ekzemple, al ilia rilata hidrologio.

En oceanologio, la senŝargiĝo de marfluoj estas mezurita en *sverdrup*.

Vidu ankaŭ
----------

* Ĝermolisto de hidraŭliko
* Harald Sverdrup (oceanografo)

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Расход воды en la rusa Vikipedio.* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 747829
 |
Cindrokruco sur la frunto de kredanto.
**Merkredo de la cindroj** estas la unua tago de la fastsezono de Karesmo por la plej multaj okcidentaj kristanaj eklezioj. Ĝi estas la kvardeksesa tago antaŭ Pasko, la plej granda festo de la Kristana jaro, (la kvardeka, se oni ne nombras la dimanĉojn (ĉar ĉiu dimanĉo estas festotago de la reviviĝo de Kristo, kaj do ne povas esti tago de fasto). Ĝi do ĉiam devas esti Merkredo.

Ĝi nomiĝis *Merkredo de la cindroj* ĉar laŭ la liturgia tradicio por tiu tago, la sacerdoto metas cindrojn sur la kapon de la kredantoj, kaj diras al ili: "Konvertiĝu kaj kredu al la evangelio" aŭ "Memoru ke vi estas cindro, kaj cindro vi redevenos". Tiamaniere la sezono de Karesmo komencas kun rememoriĝo de nia morto--bonega kialo por la fasto kaj preĝado de Karesmo, kiuj estas por la kredantoj preparoj por la morto, ĉar ili celas remeti la kredanton en la bonan vojon kun Dio.

La origino de la ceremonio kaj celebrado kunligas la memoron al penitenca disciplino de la unuaj kristanaj jarcentoj kiam en tiu tago la publikaj pekintoj nun petantaj la repacigon kun Dio kaj la eklezia komunumo ricevis cindrojn sur la kapo kaj komencis eĉ ekstere konduti laŭ pentofara penitenco, por fine ricevis la repacigon dum la Sankta Semajno.

La surŝutado de la kapo per cindroj ripetas similajn gestojn priskribitajn en la edifaj popolecaj rakontadoj kiel en Jona kaj Judito de la Malvova Testamento.

En kelkaj landoj kaj epokoj ekzistis ceremonioj rilate la cindrojn de la bruligitaj mortintoj, kiel ekzemple en Barato; en aliaj malpurigi la hararon aŭ la haŭton per cindro estas simbolo de ĉagreno aŭ religia doloro. La okcidentaj (t. e. latinaj) katolikoj celebras ankoraŭ la *cindran merkredon*, kiam pastro markas per cindro krucon sur la frunto de kredantoj, kiel simbolo de memoro, ke oni mortos kaj oni iĝos cindro. Tio okazas la unuan tagon de Karesmo, post karnavaloj, por marki la komencon de dolora epoko de memorigo de la morto de Kristo.

En fama romano *Cent jaroj da soleco* de la kolombia romanisto kaj Nobel-premiito Gabriel García Márquez oni markas tiun cindran merkredon 13 samnomajn fratojn per nelavota cindro kaj tiuj malaperontaj krucoj markos la gefratojn al la malamikoj, kiuj per tio scios kiuj ili estas kaj mortigos ilin.

* Kategorio Cindra merkredo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Cindra merkredo en ReVo

Fasto

|  |
| --- |
| **Liturgia jaro (en okcidentaj eklezioj)** |
| Advento | Kristnasko | Liturgia intertempo | Karesmo  | Pasko | Pentekosto | Liturgia intertempo |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Cindra Merkredo | Laetare | Palmofesto | Sankta semajno | Paska tritago | Sankta ĵaŭdo | Sankta vendredo | Sankta sabato |

 |
**Belzebubo** estas demono de la kristana mitologio kaj en la hodiaŭa lingvouzo multaj konsideras ĝin sinonimo por la vorto diablo.

bildigo de Belzebubo en la franclingva *Dictionnaire Infernal* (vortaro infera) de la jaro 1863

Historio
--------

Per la nomo belzebubo (hebree בעל זבוב) en la juda Tanaĥo respektive la kristana Malnova Testamento titoliĝas la urba dio de la urboŝtato Ekron en la lando de la filistoj. La reĝo *Ahasja* de la antikva reĝlando Israelo petis de li oraklan konsilon (2 Reĝ 1). La origina vortumo **Baal Zebub** tradukiĝas per "Sinjoro de la Muŝoj" kaj probable estas fivortigo de la vera nomo בעל זבול **Baal Zebul** *(Estimata Sinjoro)*, por moki pri la dio kaj liaj adeptoj. Ĉiuj vortumoj estas kromnomoj de la dio Baalo. En la frua epoko de la juda popolo post la 12-a jarcento a.K. kiam la juda popolo tre konkurencis kaj plejparte malharmoniis kun la filistoj kaj la kanaanidoj, la dio **Baal Zebul** iĝis la simbolo de falsa dio kaj kadre de la dualisma pensmaniero iĝis simbolo de la kontraŭdiaj potencoj. Tiel la fivortigo belzebubo ankaŭ uziĝas en la Nova Testamento, kie la plejparto de la grekaj manuskriptoj nomas lin βεελζεβούλ ("Beelzebul") kaj priskribas lin kiel la plej supera el ĉiuj demonoj. Signifon li ankaŭ atingis en lokaj legendoj kaj fabeloj de la mezepoka Eŭropo, kie lia nomo ofte ligiĝas al magiaj formuloj. En la eposo *Paradise Lost* (paradizo perdita) de la anglaingvano *John Milton* el la jaro 1667 belzebubo estas la dua plej altranga infera reganto post satano. Dum la epoko de inkvizicia persekuto de laŭdiraj "sorĉistinoj" de la 14-a ĝis la 17-a jarcento la germanlingva nomo Beelzebub (kiun oni eble miskomprenis kiel Belze-bubo) foje ŝanĝiĝis al Beelzebock (do Belze-virkapro). Dum la 14-a jarcento oni tendencis imagi la diablon kun kapra kapo: unuafoje tiu kapra apero dokumentiĝis en kontrausorĉistina proceso de la jaro 1335 en Tuluzo, kaj la koncepto konserviĝis en la tradicioj de superstiĉo.

En pluraj eŭropaj lingvoj la vorto belzebubo ankoraŭ hodiaŭ estas aktive uzata. La parolturno "elpeli la diablon per la belzebubo", kiu fontas de tekstero el la evangelio laŭ Luko (Lk 11 15), signifas "forigi malbonon per io idente malbona".

En pluraj bildrakontoj, animaciaj filmoj kaj literaturaj verkoj de la 20-a jarcento kaj 21-a jarcento la koncepto pluvivas - foje la nomo karakterizas la diablon aŭ filon de la diablo, foje malbonan sorĉiston respektive personigitan sorĉistan balailon, foje simple "la malbonon", kiu erupcias el la homoj (ekzemple en la libro kaj filmo "Sinjoro de la Muŝoj", angle "*Lord of the flies*, 1953, de la verkisto William Golding).

* Kategorio Belzebubo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Location of Lewisville in Denton County, TexasLocation of Lewisville in Denton County, Texas
**Luisvilo** (angle *Lewisville*) estas urbo en Teksaso, Usono. Aktuale en 2019, la populacio de la urbo estas taksita je proksimume 109 000 loĝantoj.

Politike, la urbo estas regita fare de konsilio de ses membroj kiuj estas elektitaj fare de ĉiuj la loĝantoj de la urbo unufoje ĉiujn tri jarojn kaj ne estas aligitaj kun ajna partio. La urbestro normale ne voĉdonas, tamen lia voĉo estas decida nur en kazo de egaleco inter la konsilistoj.

Historio
--------

Oficiale, setlado en la areo komenciĝis en la 1840-aj jaroj. En 1845, afro-usona knabino de sklava familio estis entombigita, tiel malfermante la lokan tombejon. En la sekvaj jaroj la kotonindustrio daŭre prosperis.

Signifa kresko komenciĝis en la setlejo kun la malfermo de la fervojlinio en 1881. La setlejo estis deklarita urbo en 1925. En 1930, ĉirkaŭ 850 loĝantoj jam vivis en la urbo. La signifa kresko de la urbo komenciĝis en 1950-aj jaroj. En 1974 flughaveno estis malfermita proksime de la urbo.

Eksteraj ligiloj
----------------

 **Lewisville (Teksaso)** en Vikimedia Komunejo
**Cinco Olivas** [zinkoLIbas] estas municipo de Hispanio, en la sudokcidenta parto de la komarko *Ribera Baja del Ebro* kies ĉefurbo estas Quinto. Ĝi estas en la oriento de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono). La loknomo *Cinco Olivas* estas nuntempe komprenebla kiel *Kvin Olivoj* kaj tio aperas simbole en la municipa blazono, sed fakte, laŭ Joaquín Caridad Arias, la loknomo​ havas rilaton nek kun la nombro kvin nek kun la frukto de la olivarbo, sed ĝi devenas de kelta lingvo kun origina formo \*Cink-ollivus komponita de cink- 'militisto' kaj propra persona nomo Ollivus (rilate al mezepokaj Oliverio kaj angla Oliver, ambaŭ de kelta deveno); tio signifus '(Loko de) Olivo la militisto'. Post romaniigo, kiam en la areo jam estis forgesita la kelta lingvo kaj neniu komprenis la iaman signifon, la lokanoj adaptis la loknomon fonetike por atingi sencon kiel "kvin olivoj".

Geografio
---------

Cinco Olivas estas municipa teritorio en la sudokcidenta parto de la komarko *Ribera Baja del Ebro*, kie ĝi okupas teritorion inter tiuj de Alborge okcidente kaj tiu de Alforque okcidente; fakte ĝi estas unu el tri malgrandaj teritorioj de tri tre proksimaj vilaĝoj, nome Alborge, Alforque kaj Cinco Olivas. La areo estas tute ĉe la valo de la rivero Ebro kun la loĝloko tute sur la dekstra bordo de la rivero.

La loĝloko Cinco Olivas mem estas je 60 km sudoriente de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo, je la dekstra bordo de la rivero Ebro tute ene de meandro. Ĝi estas sur 161 msm. La loĝloko mem estas konektita kun La Zaida okcidente kaj Sástago oriente.

Historio
--------

La teritorio de Cinco Olivas estis konkerita el islamanoj ĉirkaŭ 1133 fare de Alfonso la 1-a, kiu sekvis la fluejon de Ebro el Zaragozo. Post la konkero el islamanoj granda parto de la lokanoj estis mudeĥaroj kaj poste moriskoj. Ilia forpelo en 1610 okazigis demografian kaj ekonomian krizon.

Cinco Olivas demografie kreskiĝis fakte jam ekde la dua duono de la 19-a jarcento. Laŭlonge de la 20-a jarcento kelkaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron, kaj ankaŭ en Cinco Olivas oni malaltiĝis ĝis nunaj 102 loĝantoj (2022) pro malproksimeco el la regiona ĉefurbo kaj malfacilo de komunikado.

Ekonomio
--------

Tradicia bazo de ekonomio estis agrikulturo, brutobredado, kaj sekva nutrindustrio, krom ekstera dungado. Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo. Inter vizitindaĵoj estas baroka preĝejo, olemuelejo kaj fortikaĵo de la 16-a jarcento.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Zaragozo

Referencoj
----------

1. ↑   Caridad Arias, Joaquín (2003-4). Los fenómenos de homonimia y homofonía en la toponomástica y su repercusión en las etimologías cultistas y populares de la Europa Occidental. La Laguna: Servicio de Publicaciones Universidad de La Laguna. p. 268. ISBN 84-7756-559-7. Arkivita el originalo la 30an de Marto 2010.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Cinco Olivas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* En komarka retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 808427
 |
**Endre C. Turáni,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **C. Turáni Endre** estis hungara aktoro. Lia origina familia nomo estis *Czimbolinecz* [cimbolinec] ĝis 1943, liaj nomvariantoj estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Cz. Turáni Endre* kaj *Tatár Endre*.

Endre Czimbolinecz  naskiĝis la 8-an de aprilo 1908 en Nyíregyháza, li mortis la 22-an de majo 1980 en Szolnok.

Biografio
---------

Endre C. Turáni frekventis komercan mezlernejon en sia naskiĝurbo, poste sen abituriento li akiris diplomon en privata aktorlernejo de Szidi Rákosi. Li debutis en trupo de Lajos Köpeczi-Boócz. En la 1930-aj jaroj li havis rolojn en pluraj malgrandaj teatroj en Budapeŝto, dum la 2-a mondmilito plej ofte li estis figuranto en filmoj. Dum la frua socialismo li estis deklarita riĉa kamparano, tial li estis deportita. Ekde 1959 li apartenis al Teatro Szigligeti (Szolnok). Lia filo iĝis aktoro.

Elektitaj kinaj filmaj roloj
----------------------------

* *Magyar feltámadás* (1938-39) - oficiro
* *Éjféli gyors* (1942) - fervojisto
* *Futóhomok* (1943) - forĝisto (ĉefrolo)
* *A három galamb* (1944) - apotekisto
* *Fogjuk meg és vigyétek!* (1978) - Varró Sándor (pli juna)

Liaj televiziaj filmaj roloj
----------------------------

* *Írott malaszt* (1974)
* *Imre* (1978)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* filmaro
**Esperanto-radio en Francio**

La 7-an de aprilo **1924** okazis la unua Esperanta disradiado el Parizo (Radio PTT). En la sama jaro estis fondata Internacia Radio-Asocio; ĝin prezidis d-ro Pierre Corret, kiu paroladis en diversaj radiorondoj. Post raporto de Daniel Berthelot, membro de Franca Instituto, la Komitato de la Franca Unuiĝo por Radio postulas Esperanton kiel helpan lingvon de Radio. Daniel Eyquem klopodis ĉe Édouard Herriot, registarestro, postulante disradiadojn en Esperanto.

La 12-an de marto **1925** oni disradiis la unuan kurson de Esperanto ĉe oficiala stacio (PTT), de Théophile Cart. La 19-an de aprilo la unua Kongreso de Radio-Amatoroj, en Parizo, adoptis Esperanton kiel sian helpan lingvon uzotan apud la naciaj.

En **1926** tri radiostacioj dissendis kursojn ĉiusemajnajn. Oni fondis *Internacian Radio-Revuon,* kies ĉefredaktisto estis Pierre Corret. (Ĝi daŭris unu jaron.)

En **1927** kvin stacioj dissendis Esperanton (Théophile Cart, Pierre Corret, Georges Delanoue, Deny, Celestin Rousseau).

En **1932** 13 stacioj (inter kiuj la ĉefaj) dissendis kursojn aŭ sciigojn.

En **1933** ĉiusemajne, ĉe la stacio Tour Eiffel, SFPE disradiis raportojn pri la turismaj regionoj en Francio. Ĉefaj aliaj kursgvidantoj ĉe la diversaj stacioj: Georges Avril, Marie Borel (Emile Borel estis staciestro en Lyon), Honoré Bourdelon, Curnelle, Dubuisson, Henri Favrel, Clément Gicquel, Pinty, Georges Pouchot, fraŭlino Rameau, Rivier, Rouquie, Celestin Rousseau, Sedillot, Trotin.

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |

Post la dua mondmilito
----------------------

Radio Parizo en **1947** enkondukis ĉiutagajn 15-minutajn elsendojn en Esperanto. En 1949, ili okazis de 18:15 ĝis 18:30 h. La trian ĵaŭdon de ĉiu monato la programo estis speciale junulara.

Fonto
-----

1. ↑  *La Juna Vivo,* septembro 1949 (el Retarkivo 2007), paĝo 354.

Vidu ankaŭ
----------

Movado en Francio inter la militoj, Radio-Club Espérantiste de France.
**Endre Vladár,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vladár Endre** (naskiĝis la 24-an de septembro 1888 en Bia, mortis la 22-an de februaro 1967 en Keszthely) estis hungara inĝeniero, agronomo, profesoro Hungara Scienca Akademio.  Liaj nobelaj antaŭnomoj estis *nagycsepcsényi* [nadjĉepĉEnji] kaj *muthnai* [mutnai].

Biografio
---------

Endre Vladár frekventis gimnazion en Budapeŝto, poste li akiris diplomon en Reĝa Teknikuniversitato palatino József en 1910. Post siaj studoj li komencis sian karieron en akademio en Debrecen, en la sekva jaro li estis transmetita al akademio de Magyaróvár (samtempe al ties agrikultura stacio), kie li estis asistanto, en 1917 eksterordinara profesoro, en la sekva jaro katedrestro, en 1926 ordinara profesoro. Ekde 1918 li gvidis ankaŭ la akademian agrikulturan stacion. Ekde 1931 li estis katedrestro en Agrikultura Akademio de Keszthely. Li gvidis ankaŭ en la sama urbo la meteologian observatorion. En 1949 li pensiuliĝis, tamen li laboris plu en bredada instituto. En 1958 li denove pensiuliĝis.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A gépszántás mezőgazdasági, gépszerkesztési és gyártási szempontból* (1913)
* *Talajmlívelő gépek vizsgálatához újabb műszerek szerkesztése* (1926)
* *A cséplési szemveszteség vizsgálati módszerei* (1933)
* *A Piche-féle párolgásmérő elmélete és tökéletesítése* (1964)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2016-01-19 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Endre Vladár en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Absoluta muziko** (lat. *absolutus*, "sendepende, malligita") estas muziko, kiu libere de nemuzikaj influoj kaj modeloj (kiel poezio, pentrarto, skulptarto, danco, naturo, tekniko) nur sekvas sian propran idealon kiel arto. La ideo de la absoluto en la muziko deiris ĉefe de la sonatoj kaj simfonioj de la malfrua 18-a kaj 19-a jarcentoj. 

Absoluta muziko estas instrumenta muziko, kiu ne estas programmuziko. Reprezentantoj de absoluta muziko estas ekzemple Johannes Brahms, Robert Schumann kaj Anton Bruckner.

La nocio devenas de Richard Wagner, kiu uzis ĝin en negativa senco de historia misevoluo kaj kontraŭis ĝin al sia ideo de muzikdramo: „Absoluta muziko" estus apartigita de la ceteraj artoj kaj de la vivo. Per la *9a- simfonio* Ludwig van Beethoven atingus la kulminon de ĉi tiu evoluo kaj jam subigus ĝin per la aldono de ĥoro kaj teksto. La muzika dramo de Wagner do estus la logika konsekvenco. Muziko ne fariĝu „celo", sed restu „ilo" (*Opero kaj Dramo*).

La muzikkritikisto Eduard Hanslick levis en sia traktaĵo *Vom musikalisch Schönen* (Pri la muzike bela, 1854) la „puran" instrumentmuzikon al idealo. Persone li preferis la operon kaj la simplan muzikon, tamen lia malamikeco kontraŭ Wagner pelis lin en ĉi tiun rolon.

Literaturo kaj fontoj
---------------------

* Carl Dahlhaus: *Die Idee der absoluten Musik.* 3. Auflage. Bärenreiter, Kassel 1994, ISBN 3-7618-0821-6.
**Barbara Buatois** (naskita la 24-an de aŭgusto 1977) estas franca biciklistino kaj unu el la plej rapidaj kuŝbiciklaj konkursantinoj kaj 'ultraj' bicikllistinoj.

Buatois naskiĝis en Oullins. Ŝi uzis kuŝbiciklojn ne nur dum la mondaj HPV-ĉampionecoj, sed ankaŭ dum longdistancaj eventoj kiel Raid Provence Extreme kaj Bordeaux–Parizo. Ŝi gajnis "Race Across America" (vetkuron transamerikan) en 2010 (unu stadio 3 000 mejloj/4 800 km vetkuro) sur kuŝbiciklo.

Rekordoj
--------

En 2009 ŝi rompis la mondrapidan rekordon registrita de virino sur 200-metra fluganta ekprapideca elprovo atingante 121,44 km/h (75.46 mph) ĉe Battle Mountain, Usono, en 2009, biciklante per flulinian kuŝbiciklon. La antaŭa rekorda posedanto por ĉi tiu sama kategorio estis Lisa Vetterlein kiu atingis 107,16 km/h (66.59 mph) en 2005.

Vidu ankaŭ
----------

* Biciklirantajn rekordojn

Referencoj
----------

1. ↑   Official Website, Barbara Buatois. Arkivita el la originalo je 2009-10-06. Alirita 2016-01-09.
2. ↑  Short video of 121.44 km/h record

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala Facebook paĝo
* Oficiala retejo
* Video of 200m flying start record. 121.437 km/h
* Video de Horo Monda Rekordo
* Video de Unu hora rekordo
La premiĉasisto serĉanta forkurintajn sklavojn (Rugendas, 1823)
En Brazilo, la **Arbara kapitano** (*Capitão do Mato*, en la portugala) estis la servisto de bieno kiu respondecis pri la rekaptado de fuĝintaj sklavoj. En la brazila socio ili ĝuis tre malmultan socian prestiĝon kaj estis suspektataj pri kidnapado de sklavoj hazarde kaptitaj, esperante vidi ilin deklaritaj fuĝe, kaj redonante ilin al iliaj posedantoj post pago de rekompenco.

Fine de sklaveco, en 1887-88, kiam sklavoj amase fuĝis de la bienoj de la provinco San-Paŭlo, la armeestroj, ankoraŭ ĝuantaj la prestiĝon de la Milito de Paragvajo, rifuzis preni sur sin la malestiman taskon kapti sklavojn.

Historio
--------

Kutime la arbara kapitano estis *mulato* (nomo de miksigita nigrulo kun blankulo en tiu epoko), kiu naskiĝis nesklavo. Pro la manko de postenoj por liberigitaj nigruloj, tiu estis plifacila laboro.

Multaj kilomboj (*quilombo* en la portugala) estis malkrovitaj de la arbaraj kapitanoj. Kutime ili laboris en Nordoriento, Norda kaj Sudokcidenta regionoj de Brazilo, kie oni plantis sukerkanon aŭ havis bienojn.

En literaturo
-------------

La germana artisto Rugendas, vojaĝante tra Brazilo (1822-1825), pentris kapitanon de la nigra arbaro, surĉevale kaj tirinta kaptiton (ankaŭ nigran) per ŝnuro.

En aliaj landoj
---------------

En Usono okazis simila afero. Iliaj nomoj estis Patrolantoj (*Patrollers*), kutime ili estis en la Suda Usono por kapti sklavojn kiuj estis forfuĝintaj el bienoj.
Pakitaj rapidkuireblaj daŝioj
**Daŝio** (出汁, だし, romaji:*dashi*) estas formo de supo tradicia por Japania kuirarto. Fama japana kuiristo Shizuo Tsuji skribis, ke "ekzistas multaj anstataŭigantoj por daŝio, sed sen daŝio la kuiraĵoj estas nur *a la japonaise* kaj ne havas originalan guston". Daŝio formas bazon de misosupoj, nudelaj supoj, buljonoj, saŭcoj ktp.

La plej kutima formo de daŝio estas simpla buljono de bolita *kombu* (manĝebla algo) kaj *katsuobushi* (speciale preparita viando de bonito, specio de tinuso). Vera daŝio el freŝa algo kaj fiŝo estas nuntempe rara eĉ en Japanio. Nune oni plej ofte uzas konservitajn, rapidkuireblajn miksaĵojn.

Aliaj variantoj de daŝio estas tiuj faritaj per tenado de algoj, niboŝio aŭ ŝiitakeo-fungoj en akvo dum multaj horoj aŭ per varmigo de la akvo preskaŭ al bola temperaturo. Tiaj daŝioj estas:

* *Kombu dashi* farita per teno de algoj en akvo dum longa tempo.
* *Niboshi dashi* farita per teno en akvo de niboŝio - malgrandaj idaj sardinoj sen kapoj kaj intestoj.
* *Shiitake dashi* farita per teno en akvo de ŝiitakeoj.

Referencoj
----------

1. ↑   La ingrediencoj uzataj por kuiri dashi hejme (Japana).

* Hosking, Richard.  (1995) *A Dictionary of Japanese Food*. Tuttle. ISBN 0-8048-2042-2.
* Tsuji, Shizuo.  (1980) *Japanese Cooking: A Simple Art*. Nov-Jorko: Kodansha International/USA. ISBN 0870113992.angle
* 

* Kategorio Daŝio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Endre Turi,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Turi Endre** estas hungara pentristo, emajlisto. Lia edzino estis Mária Zsuzsanna Ujhelyi.

Endre Turi naskiĝis la 30-an de junio 1935 en Budapeŝto.

"Ĝardeno de la pentristo" (emajlaĵo de Turi

Biografio
---------

Endre Turi akiris pentristan diplomon en Hungara Belarta Altlernejo en 1959. Liaj majstroj estis Bertalan Pór, János Kmetty kaj Sándor Basilides. Krom pentrado li komenci okupiĝi ankaŭ pri emajlotektiko. Li iris al emajla uzino en Kecskemét, kie li studis la teknikon kaj li faris eksperimetojn, dum li loĝis en Artistkolonio (Kecskemét). Li fondis emajlistan branĉon en la artistkolonio kaj ekde 1984 li gvidis ĝin. Inter 1989-1991 li instruis en en:Academy of Fine Arts and Design, Bratislava. Li ricevis premiojn inter 1975-2005.

Elektitaj individuaj ekspozicioj
--------------------------------

* Kecskemét (1972, 1976, 1997)
* Budapeŝto (1973)
* Csongrád (1982)
* Komárno (1990)

Elektitaj kolektivaj ekspozicioj
--------------------------------

* Budapeŝto (1984, 1999, 2001)
* Kecskemét (1998)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2023-02-08 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

* Kategorio Endre Turi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 810679
 |


* Portalo pri Biografio

* MonumentoMonumento
* EmajlaĵoEmajlaĵo
* Tuko de VeronikaTuko de Veronika
* "Atendado""Atendado"
* Prilaboro de emajloPrilaboro de emajlo
**Endre Vadász** [vadAs], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vadász Endre** estis hungara pentristo, grafikisto, instruisto.

Endre Vadász  naskiĝis la 28-an de februaro 1901 en Szeged, li mortis la 3-an de junio 1944 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Endre Vadász frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li lernis pentradon de Ödön Heller, pli poste de Adolf Fényes, fine li akiris diplomon en Reĝa Belarta Akademio (1922-1927  Arkivigite je 2019-01-02 per la retarkivo Wayback Machine). Liaj plej gravaj instruistoj estis Oszkár Glatz, István Zádor kaj Viktor Olgyai. En 1926 li estis gvidanto de studenta somera kolonio en Mohács. Li edziĝis en 1928, tiutempe li estis instruisto en Debrecen. Li studvojaĝis al Parizo en 1929 helpe de stipendio. En 1933 kaj post 2 jaroj li pentradis en Artistkolonio de Baia Mare. Ekde 1936 la geedza paro vivis en Budapeŝto. En 1943 li estis trudlaboristo en Szajol, poste en Gödöllő. En la lasta urbeto li mortigis sin, sed li mortis jam en hospitalo en Budapeŝto.

Li aŭ liaj pentraĵoj, grafikaĵoj ricevis kelkajn premiojn inter 1924-1931.

Ekspozicioj
-----------

* Barcelono (1929)
* Budapeŝto (1929, 1931, 1982)
* Szeged (1971)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* BandomojBandomoj
* Ĉefplaco de urbetoĈefplaco de urbeto

Elektitaj grafikaĵoj
--------------------

* Itáliai táj (ksilografiaĵo)
* Pihenõ (ksilografiaĵo)
* Mátyás templom (akvaforto)
* Halászok (akvaforto, 1929)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun memportreto Arkivigite je 2018-09-15 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva aprezo Arkivigite je 2018-09-15 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2016-03-05 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2018-09-15. Alirita 2018-09-15.

* Kategorio Endre Vadász en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 618790
* GND: 1144965896
* LCCN: no2009173711
* VIAF: 98274061
* ISNI: 0000 0001 1691 2977
* ULAN: 500070677
* RKD: 78914
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Arbara melampiro** |
| --- |
|  |
| Melampyrum sylvaticum*Melampyrum sylvaticum* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
| Klado: | Angiospermoj |
| Klado: | Verdukotiledonoj |
| Klado: | Asteredoj |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Lamialoj |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Orobankacoj |
|
|
| Tribo: | *Rhinantheae* |
|
|
| Genro: | *Melampyrum* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Melampyrum sylvaticum***L. 1753 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Arbara melampiro  |

 |
| v • d • r |

La **Arbara melampiro** (*Melampyrum sylvaticum* L.) estas specio el la familio Orobankacoj (*Orobanchaceae*). Ĝi estas ofta floro en montaraj kaj subalpaj arbaroj, sur acida grundo, pli malofta en montetoj. Ĝi aperas en multaj regionoj de Europo.

Priskribo
---------

Arbara melampiro estas tutjara herbo, kiu fariĝas 10-25 cm alta, kun paraj folioj lancformaj kaj malhelverdaj. Floroj estas 6-10 mm longaj, tute flavaj (esceptokaze blankaj aŭ rozkoloraj).

Tiu planto tre parencas kun la Herbeja melampiro, kiu ankaŭ kreskas en arbaroj, ofte en la samaj lokoj. Tiu ĉi, alta je 15-50 cm, havas pli grandajn florojn kun blanka tubo. Tiuj du specioj havas la saman vivmanieron kaj interalie reproduktan strategion.


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

* Arbara melampiro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Arbara melampiro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Arbara melampiro en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Geografio |

**Malsuproberga-Marka Montetaro** nomiĝas la nordokcidenta parto de la orienta Rejnlanda Ardeza Montaro en la Malsuproberga Lando kaj en la nordokcidento de la Marka Lando. Ĝi etendiĝas ekde a valo de la Ruhr krom dekstraj randoaltaĵoj inter malsupre de Wetter kaj Mülheim en la nordo ĝis la valo de Wupper ĉe Wuppertal en la sudo; en la okcidento ĝi limiĝas al la Bergaj Erikejoterasoj, kiuj jam enkondukas la Kolonjan Golfon. Dekstre de la Ruhr oni konsideras kiel apartenanta ankaŭ la Montaron Ardey.

Situo kaj limoj
---------------

La Malsuproberga-Marka Montetaro estas limigata per jenaj lokoj:

* Mülheim en la nordokcidento
* Dortmund kaj Schwerte, pokaze jam ekstere, en la nordoriento
* Hagen, preskaŭ ne ekstere, en la oriento
* Wuppertal en la sudo
* Duseldorfo, ekstere, en la okcidento

Krom la Ruhr en la nordo kaj malgranda sekcio de la Wupper en la sudo la valo de la Ennepe ekde Gevelsberg kune kun la buŝofluejo de la Volme estas limvalo en la oriento, lokas tamen jam ekstere de la ĉefa parto. Eĉ pli distance kaj separita per la Erikejoterasoj kiel interŝtupo la Rejno estas okcidenta limrivero.

Geografio
---------

La Montaro Ardey estas plejparte arbarhava montoĉeno alta ĝis 273,80 metroj, kiu lokas sur la teritorio de la eksterdistrikta urbo Dortmund same kiel en la distriktoj Ennepe-Ruhr kaj Unna en la Ruhr-Regiono. Situanta norde de la Ruhr, ĝi apartenas al la orienta parto de la Rejnlanda Ardeza Montaro kaj etspace al la Malsuproberga-Marka Montetaro.
**Endre Vámos** [vAmoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vámos Endre** (naskiĝis en 1921 en Budapeŝto, mortis la 18-an de aŭgusto 1987 samloke ) estis hungara kemiisto, profesoro.

Biografio
---------

Endre Vámos frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris kemian diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1945. En la sekva jaro li eklaboris en nafta laboratorio en Almásfüzitő, post monatoj li estis jam laboratoriestro. Inter 1947 kaj 1949 li estis esplora inĝeniero en Budapeŝto, poste li laboris en la sama urbo en instituto. En 1958 li kandidatiĝis (CSc), post 2 jaroj li doktoriĝis en Kemia Universitato de Veszprém, ankaŭ en Scienca Universitato Loránd Eötvös. En 1964 li estis nomumita ĉefinĝeniero en ministerio pri pezindustrio. Ekde 1968 li havis postenojn en diversaj institutoj. En 1976 li ekinstruis en Teknikuniversitato de Budapeŝto kiel titulara docento, li ankaŭ instruis en instituto en Esztergom. Li ricevis diversajn premiojn kaj memormedalojn.

Elektitaj libroj
----------------

* *Ipari adszorpciós kromatográfia* (1964)
* *Átmeneti Korrózióvédelem* (1978)
* *Földalatti fémszerkezetek korrózióvédelme* (1980)
* *Különleges viszkozimetriai eljárások* (sen eldonjaro)

Memorigiloj
-----------

* busto en subĉiela nafta muzeo en Zalaegerszeg (2001)  Arkivigite je 2016-07-04 per la retarkivo Wayback Machine,

Fontoj
------

* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 563686
* GND: 126357560
* VIAF: 64996589
* ISNI: 0000 0000 8251 0928
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Koordinatoj: 49° 10′ 55″ N 18° 23′ 21″ O﻿ / ﻿49.18194 °N, 18.38917 °O﻿ / 49.18194; 18.38917 (mapo)

**Prosné** estis vilaĝo en distrikto Považská Bystrica en Slovakio. Ĝi antaŭ la 1-a de januaro 1979 estis memstara kaj de ĉi tago estas unuigita kun la vilaĝo Udiča.

Evoluo de nomo
--------------

La unua skriba mencio pri vilaĝo Prosné devenas el la jaro
1321 sub nomo Prozna. Pli malfrue, precize en la jaro 1405, estas menciita kiel Prozne, en la jaro 1466 kiel Prosna. La jaro 1598 alportas nomon Proszne. Hungare tio estas Proszne aŭ Kölesfalu.

Historio
--------

Prosné oni unuan fojon mencias 1321, kune kun patrina vilaĝo Udiča. Vilaĝo apartenis al familio de Hatňanoj, pli poste al bieno Považská Bystrica. En la jaro 1598 vilaĝo havis dek tri domojn, en la jaro 1784 tie jam estis 75 domoj kaj vivis 82 familiojn, tio estas 402 loĝantojn. En la jaro 1828 tie estis 469 loĝantojn. Pasintece loĝantoj okupiĝis precipe pri agrikulturo, poste ili laboris en ĉirkaŭaj industriaj entreprenoj .

Blazono
-------

Blazono de Prosnemaldekstra
Vilaĝo Prosné havis unu konatan sigelon el la jaro 1748. En bildo troviĝas viro kun larĝa hakfosilo. Tiu ĉi sigelilo oni uzadis ankaŭ en la jaro 1884. La sigelo servis kiel modelo por nuntempa blazono de Prosné.
La **malta hundo** aŭ **malta** devenas de antaŭ ĉirkaŭ 2800 jaroj. Male al tiuj, kiuj aldonas la vorton terhundo al la fino de la vorto malta, la nomo de la raso estas malta laŭ la internacia organizo FCI. Kvankam maltaj hundoj supozeble estis breditaj en Malto, tio ne signifas ke la malta estas indiĝena de Malto. La vorto malta devenas de la ŝemida vorto "Malat". Malat signifas havenon. Ĝia origino estas ĉefe la meza mediteraneo. La dorlothundo, kiu estas en Grupo 9 laŭ la FCI, estas konsiderita en la ornama hundogrupo. Plenkreskuloj estas ĉirkaŭ 24 cm altaj (trunko) kaj pezas 3-4 kg. La specifaj trajtoj de la raso estas: Longaj blankaj haroj (pala eburo kaj pala oranĝo povas esti toleritaj), nigraj grandaj okuloj (sklero (blanko de la okulo) ne estu videbla kiam oni rigardas de antaŭe). Malta: ĝi estas hunda raso kun nigra nazo, nigraj okuloj, nigraj lipoj, nigraj piedkusenetoj, nigraj ungoj (malhelaj ungoj povas esti toleritaj). Ĝi havas falintajn orelojn kaj malgrandan korpon. Neniu senpigmenta kaj nenigra koloro estas tolerata en la nazo. Ĝi estas kialo por malkvalifiko. Ili estas ne-alergiaj hundoj ĉar ili ploras tre malmulte.

Malgraŭ sia milda aspekto, maltaj hundoj estas ĝenerale viglaj kaj aktivaj, kaj ili estas tre societaj hundoj. Tamen iuj povas esti ferocaj. En la pasinteco, ĝi estis populara raso precipe de la riĉuloj kaj aristokratoj.

Referencoj
----------

1. ↑

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de hundorasoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Malta hundo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Malta hundo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* FCI-Standard N°65 Maltese