recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Torao-sanktejo kun tabuloj de la Dekalogo, la dek ordonoj, kaj katedro (*Bima*) laŭflankita de du menoroj, la tipaj judaj kandelingoj, kun la "eterna lumo" supre (Ner Tamid) kiel referenco al la ĉeesto de dio, sinagogo Saarbrücken
La **Toraujo** aŭ **Torao-sanktejo** (inter la sefardaj judoj hebree הֵיכָל, latinliterigo hēḵāl, *Heĥal*, signifo "palaco, templo"; inter la aŝkenazaj judoj hebree אָרוֹן הָקׄדֶש, latinliterigo *Aron ha-Kodeŝ*, signifo "la sankta kesto, la sankta sanktejo*) estas sanktejo en kiu la volvlibroj de la Torao en la sinagogo estu konservita. Jam estis toraa sanktejo en la sinagogoj de la antikva epoko .*

En la Mezepoko estis kutime nur niĉo en la orienta muro en kiu estis metita la tirkesto, dum en la modernaj tempoj estis uzata ligna ŝranko, kiu estis ĉirkaŭita de kadra arkitekturo. Ĝis hodiaŭ, la sanktejo staras sur la antaŭa muro de la sinagogo turniĝanta al Jerusalemo kaj estas kovrita per brodita kurteno ("paroĥeto").

En la tago de fastado Tiŝ'a be'av, la Toraa sanktejo ne estas kovrita per kurteno kiel signo de funebro kaj restas malfermita.

Estas kutime por la tri pilgrimaj festoj kaj dum la dek tagoj de pento kaj de reveno (al justa vojo), hebree עשרת ימי תשובה, Asereth Jemej Teŝuva, inter Roŝ Haŝana kaj Jom Kipur, ke oni interŝanĝas koloran paroĥeton kontraŭ blanka ekzemplero.

Galerio
-------

* Niĉo de la Heĥal (הֵיכָל, hēkhāl) ĉe la orienta muro de la sefarda sinagogo Tránsito de Toledo (1357)Niĉo de la Heĥal (הֵיכָל, hēkhāl) ĉe la orienta muro de la sefarda sinagogo Tránsito de Toledo (1357)
* Torao-sanktejo en la aŝkenaza granda sinagogo en Kaŭno (1872)Torao-sanktejo en la aŝkenaza granda sinagogo en Kaŭno (1872)
* Urba Templo de Vieno kun la blua paroĥeto, 1826Urba Templo de Vieno kun la blua paroĥeto, 1826
* malferma Torao-sanktejo de la sinagogo Westend kun la historiaj Torao-volvlibroj, Frankfurto ĉe Majno, 1910malferma Torao-sanktejo de la sinagogo Westend kun la historiaj Torao-volvlibroj, Frankfurto ĉe Majno, 1910
* ligna Torao-kabineto kun ordontabuloj el la preĝhalo "Am Oberen Winkel" el Soloturno, Svislando (ĉirkaŭ 1900)ligna Torao-kabineto kun ordontabuloj el la preĝhalo "Am Oberen Winkel" el Soloturno, Svislando (ĉirkaŭ 1900)
* aparte modernisma toraujo en la sinagogo de Speyeraparte modernisma toraujo en la sinagogo de Speyer
* same moderna toraujo en la nova sinagogo de Darmstadtsame moderna toraujo en la nova sinagogo de Darmstadt

Fonto
-----

* La baza teksto de la koncerna germana artikolo je la stato de la 19-a de novembro 2023

* Kategorio Toraujo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Referencoj
----------

1. ↑  Wolfgang Kraus, Hans-Christoph Dittscheid, Gury Schneider-Ludorff (red.): *Mehr als Steine… Synagogen-Gedenkband Bayern* ("Pli ol ŝtonoj... Sinagoga Memoriga Volumo Bavario") Parto III/1: *Malsupra Frankonio.* Lindenberg en Algovio 2015, ISBN 978-3-89870-449-6, p. 847 (glosaro).
2. ↑  Nils Ederberg: artikolo  *Ende einer Zeit: Warum der Tag der Tempelzerstörung auch Anlass zu Hoffnung gibt* ("Fino de tempo: Kial la tago de la detruo de la templo ankaŭ donas esperon"). En la gazeto *Jüdische Allgemeine*, Germanio, la 11-an de julio 2013.
*Agapo* (bankedo), skizaĵo en la Katakomboj de la Sanktuloj Marceleno kaj Petro en Romo
***Agapo*** etimologie signifas fratan kaj senprofitan amon. Ĝi (greke: ἀγάπη, agápe) estis uzata en la hebrea medio kaj pliposte ĉe diversaj romiepokaj aŭtoroj precipe novplatonaj por esprimi amon, amikecon ĝenerale neseksan, al la edzo/edzino, al familio, tendence distingiĝantan el Eroto (greke: Ἔρως = Eros) kiu atentigas pri seksa altiro kaj ankaŭ el Filia (greke: φιλία = filía) kiu ĝenerale koncernas amikecon.

Agapo do ne estas nura sento, sed ankaŭ virto, spirita stato, preskaŭ dia donaco.

La kristana literaturo donis pli precizan difinon per novaj konceptaj aldonoj al la jam nobliĝanta agapo. La latinoj ĝin tradukis per Caritas (el *carus*: amata).

Agapo laŭ kristanismo
---------------------

Agapo por unuatempaj kristanoj estis eŭkaristia bankedo, komunio, kaj plej ĝenerale la ligo realigita en la kuniĝo en homan komunumon ligitan per frata amo. Agapo substrekas spiritan amon, kiel transpaso-superadon de la "eroto" (eros) kiu limiĝas al la altira amo inter viro kaj virino..

En la Biblio, aparte en la Dua Testamento, la vorto "agapo" fakte estas uzata nekontraŭmete al "homa" amo, sed komplemente kaj emfaze de la samo. La agapo esencas fakte, laŭ kristanoj, kiel la plej alta vertico de la amo, la punkto en kiu filozofio kulminas fariĝante religio, kiam post la filozofia asketo komenciĝas la inversa paŝo kun la celo igi partoprenantaj en la Vero ĵus atingita la ceterajn homojn. Agapo, tial, riveliĝas kiel senprofita amo de tiu kiu donas sin mem al la alia, al la aliaj senantaŭvidi aŭ pretendi kompenson, kaj tial agapo estas senkondiĉa kaj absoluta.

Notoj
-----

1. ↑  .
2. ↑  .
3. ↑  .
4. ↑  .
5. ↑  .
6. ↑  En sia unua encikliko, papo Benedikto la 16-a aparte pritraktas ĝuste la temon de la evoluo el la amo tipe korpa de la greka mondo (Eros) al la amo plej kompleta de la kristana mesaĝo. Dum en Platono eroto figuriĝas kiel amo tipe ascenda, animita de la dezirego posedi la amatan objekton, vivita kiel petego de komplemento kaj bezono alproprigi al si ĉion kiu mankas al ni, agapo estas la respondo de Dio al tia homa deziro, kaj konsistas je malkovro, ŝajne paradoksa, ke nur en la sindono erota povas atingi la celon tiom anhelatan, alvenante al la senfina kaj kompleta kontentiĝo
7. ↑  Plua priskribo de la nocio de amo-agapo. En la greka lingvo ĉiu amo havas sian apartan radikon: amikeco (= filia), erotika amo (= Ἔρως/eroto), amo inter gepatroj kaj gefiloj (φιλία/filia), kaj tiu rilata al akcepto kaj amprefero kaj senkondiĉeco (= ἀγάπη/agapo, kristana amo descendanta el Dio al homo). En la latina kaj latinidaj lingvoj ĝenerale ĉio estas homogenigita en unika radiko "am". KIE?

Bibliografio
------------

* Benedikto la 16-a, *Dio estas amo*, letero enciklika, 2006.
* Evangelio laŭ Johano kaj ties unua letero 4, 16: "... Ὁ θεὸς ἀγάπη ἐστίν, καὶ ὁ μένων ἐν τῇ ἀγάπῃ ἐν τῷ θεῷ μένει καὶ ὁ θεὸς ἐν αὐτῷ μένει." (...Dio estas amo; kaj kiu restas en amo, tiu restas en Dio, kaj Dio restas en li).
* Teologiaj virtoj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 374703
* GND: 4137507-5
* LCCN: sh85002041
* NKC: ph118296
 |
Koordinatoj: 30° 25′ 01″ N 09° 36′ 00″ U﻿ / ﻿30.41694 °N, 9.60000 °U﻿ / 30.41694; -9.60000 (mapo)

Bulvardo de Muhamado la 5-a
Agadir
**Agadir** (arabe: أكادير *Aġadīr* aŭ *Agadīr*, berbere (Ŝelha) ⴰⴳⴰⴷⵉⵔ estas havenurbo en okcidenta Maroko kun 986 768 loĝantoj (en 2010).

La 29-an de februaro 1960 la urbo estis detruita per tertremo kaj 15 000 homoj mortis. Oni poste rekonstruis la urbon.

Agadir havis 498,000 enloĝantojn en 2020. Ĝi estas la plej granda ĉefe tamazigtparolanta grandurbo en Maroko.

En 1960, la malnova urbo estis preskaŭ tute detruita de du tertremoj kaj postaj fajroj kaj tajdo. Tio rezultigis 15,000 mortojn.

La ĉefaj ekonomiaj sektoroj estas turismo, industrio, komerco kaj servoj, agrikulturo, fiŝkaptado,

En la nokto de la 29-an de februaro 1960, ene de 15 sekundoj, ĝi estis preskaŭ tute detruita per tertremo. Proksimume 15 000 homoj mortis kaj 20 000 senhejmiĝis. La urbo devis esti praktike tute rekonstruita, tial ĝi ne havas tipe marokan karakteron.

Klimato
-------

Agadir havas duonaridan klimaton kun varmaj someroj kaj mildaj vintroj.

Agadir situas ĉe la enfluejo de la rivero Oued Souss en la Atlantikon. Agadis ĝuas tutjare de seka, varma klimato kun temperaturoj averaĝe ĉirkaŭ 22 ℃.

Etimologio
----------

La vorto Agadir en la tamazigta (berbera) signifas "muro, masonaĵa muro enfermanta urbon, fortikaĵon, urbon". Agadir estas fakte speciala formo de la kasbaho. Agadir estas pruntvorto de la fenica.

Ekonomio
--------

Pro ĝia klimato kaj loko ĉe la maro, Agadir estas populara feria celo. Estas larĝa sabla strando kaj ekzistas multaj hoteloj, butikoj kaj restoracioj, kiuj estas grava fonto de enspezo por la regiono. Krome, la produktado de Agadir hodiaŭ estas grava fiŝkapta kaj komerca haveno kiu eksportas interalie kobalton, mangano, zinkon kaj citrusajn fruktojn. Ankaŭ arganoleo estas tre vasta eksportprodukto. Agadir ne estas tipa maroka urbo. En la urbo estas loka merkato nomata *Souk Al-Had,* kie oni povas aĉeti elektronikon, meblojn, spicojn, vestaĵojn, suvenirojn kaj multe pli.

Proksimume 25 km de la urbocentro situas la Al Massira Internacia Flughaveno.

Ĝemelurboj
----------

Miamo, Usono

Oakland, Usono

Olhão, Portugalio

Nantes, Francio

Stavanger, Norvegio

Referencoj
----------

* Agadir en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Agadir en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

1. ↑  *Unua Enciklopedio pri Islamo de EJ Brill, 1913-1936* (Brill, 1987), p. 179
2. ↑  Jabal al-Lughat. Arkivita de la originalo, la 17-an de aprilo 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 80181
* GND: 4085101-1
* LCCN: n79078774
* VIAF: 151258370
* NKC: xx0168635
* BNE: XX450668
 |
**Sámuel Komoly** [ŝAmuel komoj], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Komoly Sámuel** estas hungara neŭrologo, altlerneja instruisto.

Sámuel Komoly naskiĝis la  3-an de septembro 1952(nun 1952-09-03) en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sámuel Komoly akiris medicinan diplomon en Medicina Universitato de Szeged. Inter 1977-1993 li laboris en neŭrologia sekcio de la Universitato Semmelweis, poste en hospitalo de Budapeŝto, ekde 2004 en kliniko de Universitato de Pécs. Intertempe li akiris sciencan gradon Ph.D. en 1992, li doktoriĝis (DSc) en 1999 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Liaj ĉeftemoj estas multobla sklerozo kaj neŭroimunologio. Li ricevis premiojn inter 1988-2021. En 2019 li estis rekomendita koresponda membro de la akademio.

Elektitaj kontribuoj (ĉiam kunaŭtoro)
-------------------------------------

* *Insulin-like growth factor I gene expression is induced in astrocytes during experimental demyelination.* (1992)
* *Axonal changes in chronic demyelinated cervical spinal cord plaques.* (2000)
* *Gyakorlati neurológia és neuroanatómia.* (studenta lernolibro, 2012)
* *Fast 3 Tesla nigral hyperintensity magnetic resonance imaging in Parkinson's disease.* (2021)

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* video

Fontoj
------

* membiografio hungare kun foto
* datenoj kun foto
* biografio angle
* datenoj

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 856437
 |


* Portalo pri Biografio
**Magneta konstanto** (aŭ **magneta permeablo**, aŭ ankoraŭ **permeableco de vakuo**) estas koeficiento *μ0* en leĝo de magneta interago (forta leĝo de Ampère) kaj ekvacioj de Maxwell, ĝi valoras:

{\displaystyle \mu \_{0}=1,25663706212(19)\times 10^{-6}\ \mathrm {kg} \cdot \mathrm {m} /(\mathrm {s} ^{2}\cdot \mathrm {A} ^{2})}
Aliaj manieroj skribi la unuojn:

{\displaystyle 1\,\mathrm {kg} \cdot \mathrm {m} /(\mathrm {s} ^{2}\cdot \mathrm {A} ^{2})=1\,\mathrm {H} /\mathrm {m} =1\,\mathrm {N} /\mathrm {A} ^{2}=1\,\mathrm {V} \cdot \mathrm {s} /(\mathrm {A} \cdot \mathrm {m} )}
La magneta forto {\displaystyle F\_{m}} de unu drato sur la alia drato de longo {\displaystyle L} en la vakuo de libera spaco estas (se la longo estas sufiĉe granda por malatenti efikojn je finoj de la dratoj):

{\displaystyle F\_{\mathrm {m} }=\mu \_{0}{\frac {I^{2}L}{2\pi r}}\ ,}
kie 

{\displaystyle I} estas la elektra kurento kun sama direkto en ĉiu drato,
{\displaystyle r} estas distanco inter la dratoj.
Tiel la forto estas altira forto de la dratoj inter ili; ĉi tiu formulo estas speciala okazo de la leĝo de magneta interago.

Konsiderante maldikajn dratojn kies distanco inter ili estas 1 metro, la ampero, mezurunuo de elektra kurento, estas difinita kiel la kurento, kiu kreas forton de 2x10−7 neŭtono je metro.

Referencoj
----------

1. ↑  
 CODATA Value — Magnetic constant (Magneta konstanto) (angle).  *NIST physical measument laboratory*. Arkivita el la originalo je 2022-12-19. Alirita 2024-02-26.

Vidu ankaŭ
----------

* Magneta permeableco
* Lorenca forto
* Ampera forta leĝo
* Kampo (magneto)
La Templo de Zeuso, Cyrene
La Cyrene bronza kapo en la Brita Muzeo (300 BC).
Monero de Magas, Reĝo de Cyrene, ĉirkaŭ 282/75 al 261 BC.
Gimnastikejo de Cyrene.
Marmora busto de Imperiestro Antonino Pia ( 138–161 AD), de la domo de Jason Magnus ĉe Cyrene, nun en La brita Muzeo, Londono
Apollo Kitharoidos de Cyrene. Roma statuo de la dua jarcenta AD nun en la Brita Muzeo.
La rekonstruita templo de Zeuso, vidita de la sudokcidento.
Rokelcizaj tomboj en la nekropolo de Cyrene.

Galerio
-------

* The Temple of ZeusLa Templo de Zeuso
* The Tomb of BattusLa tombo de Batto
* 
* The Temple of ZeusLa Templo de Zeuso
* The Temple of ApolloLa Templo de Apolono
* 
* 
* The Temple of ApolloLa Templo de Apolono
* Agora Victory MonumentAgora Venkantaa Monumento

Vidu ankaŭ
----------

* Cirenaiko (Cyrenaica)
* Cirenismo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Cyrene projekta resumo ĉe Tutmonda Heredaĵa fondaĵo
* Esploru Cyrene kun Google Tero sur Tutmonda Heredaĵa Reto
* Cyrene kaj la Cyrenaica de Jona Lendering
* Universitato de Pensilvania muzeaj elfosaĵoj ĉe Cyrene
**Nacia Parko Aulavik** estas nacia parko sur Banksa Insulo en la Nordokcidentaj Teritorioj de Kanado. Ĝi estas konata pro sia aliro al la Rivero Thomsen, unu el la plej nordaj navigeblaj riveroj de Nordameriko. Oni povas nur fluge atingi la parkon, kaj ĝi protektas proksimume 12,274 km² da arktaj ebenaĵoj ĉe la norda parto de la insulo. Por viziti la parkon plej efike oni luu aviadilon: en 2005 estis kvar surterigejoj en la parko. NP Aulavik estas arkta dezerto kaj ofte spertas fortajn ventojn. Nur 300 mm da precipitaĵo falas en la parko jare. En la sudaj regionoj de la parko malmulte prikreskata alta ebenaĵo atingas altecon de 450 metroj super marnivelo.

La parko havas la plej altan koncentriĝon de ovibovoj de la mondo: oni taksas ke estas 68.000 ĝis 80.000 ovibovoj sur la insulo, de kiuj 20% ŝajne loĝas en la parko. Tie ankaŭ vivas la endanĝerigita karibuo de Peary kiel ankaŭ la pli multnombra karibuo "barren-ground". La lagopo kaj korako estas la solaj birdoj vivantaj tutjare en la parko, kvankam 43 apartaj birdo-specioj uzas la parkon dum parto de la jaro. La parko estas plene senarba, kaj arktaj vulpoj, brunaj lemoj, kolumaj lemoj, arktaj leporoj, kaj grizaj vulpoj vagadas sur la severa tereno. Inter la rabobirdoj en la parko estas neĝostrigoj, buteoj, girfalkoj, kaj migraj falkoj, kiuj nutras sin per la lemoj.

En Nacia Parko Aulavik estas du gravaj golfetoj, Golfeto Castel kaj Golfeto Mercy, kaj norde de ĝi estas Markolo M'Clure. Kapitano Robert M'Clure pasigis du vintrojn en Golfeto Mercy sur la ŝipo HMS Investigator kiam li serĉis la mankantan Ekspedicion Franklin inter 1850 kaj 1853. La teamo de M'Clure forlasis sian ŝipon en Golfeto Mercy kaj migris trans la marglacion en la markolo por albordiĝi en alia ŝipo, la HMS Resolute.

Vidu ankaŭ
----------

* Naciaj Parkoj de Kanado
* Listo de naciaj parkoj de Kanado

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Nacia Parko Aulavik en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* angle Aulavik National Park of Canada (Parks Canada) Arkivigite je 2008-01-24 per la retarkivo Wayback Machine
* france Parc national du Canada Aulavik (Parcs Canada) Arkivigite je 2007-11-15 per la retarkivo Wayback Machine

 Naciaj Parkoj de Kanado 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Naciaj parkoj**: 
Arbara Bizono • 
Aulavik • 
Auyuittuq • 
Banff • 
Breton-Kabaj Altaĵoj • 
Duoninsulo Bruce • 
Forillon • 
Fundy •
Glaĉera • 
Golf-Insuloj • 
Gros Morne • 
Gwaii Haanas • 
Insulo Elk • 
Insuloj de Georgia Golfeto • 
Insulo de Princo Eduardo • 
Ivvavik • 
Jasper • 
Kejimkujik • 
Kluane • 
Kootenay • 
Kouchibouguac • 
Lagoj Waterton • 
La Maurice • 
Mingana Insularo • 
Montaro Torngat • 
Monto Revelstoke • 
Nahanni • 
Pacifika Marbordo • 
Terpinto Pelee • 
Preria • 
Princo Albert • 
Pukaswa • 
Quttinirpaaq • 
Rajda Monto • 
Sirmilik • 
Sankt-Laŭrenca Insularo • 
Terra Nova • 
Tuktut • 
Ukkusiksalik • 
Vuntut • 
Wapusk • 
Yoho

**Naciaj Mar-Parkoj**: 
Fathom Five • 
Saguenay-Sankt-Laŭrenco |  |
La termino **dramaturgio** (greke *δραματουργία*, *drāmatūrgía* signifante "drameca reprezentado") havas plurajn signifojn hodiaŭ, inkluzive de: aktorstudoj, scienco de la arto de dramo kaj teatro, arto de teatra verkado, teorio pri tiu arto. Ĝi origine rilatas al la komponado de dramoj.

Dramaturgio rilatas al la studo de la strukturo de teatra prezentado aŭ teatraĵo. Oni distingas inter scena dramaturgio, kiu traktas la kunmetaĵon de scenej-teatraj agoj, kaj literatura dramaturgio, kiu traktas la strukturon de la teatraĵo kiel literatura drameca teksto. Esence, dramaturgio indikas la rakontmanieron de la teatro kaj la funkcion de la teksto de la teatraĵo en la teatro. En la 20-a jarcento, filmdramaturgio kaj televiddramaturgio ankaŭ estis evoluigitaj. Krome, dramaturgio ankaŭ estas trovita en aliaj specoj de literaturaj rakontoj kiel ekzemple romanoj. Ankaŭ iĝis ofta en sociologio kaj antropologio paroli pri la dramaturgio en diversaj socikulturaj okazaĵoj kiel ekzemple sociaj renkontiĝoj, partioj, ceremonioj, ritoj, sporteventoj kaj similaĵo.

La koncepto de dramaturgio ne originas rekte de antikva Grekio, sed la vorto havas grekajn radikojn. La greka vorto "dramo "signifas agon, dum la dua parto de la vorto ( *urg* aŭ *urgi* ) estas derivita de la greka vorto "ergon" kiu signifas esti aktiva. Etimologie, dramaturgio tiel signifas "efikaj agoj".

La verkaĵo de Aristotelo Poetiko, verkita inter 330-335 a.K. kiu analizas la ĝenron de tragedio, estas la plej frua verko traktanta la teorion de dramo en okcidenta kulturo. Aristotelo nomas tie "Edipo la Reĝo "kiel la pinta drameca laboro, kaj formulas regulojn por la ĝusta kreado de dramo. Dramo kiu renkontas tiujn regulojn foje estas referita kiel "Aristotela dramo". Aristotelo mem ne uzis la terminon dramaturgio, sed la termino unue estis formulita fare de Gotthold Ephraim Lessing tra lia verkaĵo *Hamburgische Dramaturgie*, surbaze de lia teatra kritiko ĉe la Nacia Teatro en Hamburgo (1767-1769).

Dramaturgio estas malsama de teatraĵa verkado kaj reĝisorado, kvankam la tri povas esti praktikadita de unu individuo. Iuj dramistoj kombinas verkado kaj dramaturgio kiam kreante dramon. Aliaj laboras kun specialisto, nomita dramaturgo, por adapti verkon por la scenaro.

Dum la 20-a jarcento, tiuj reguloj formis la bazon de kelkaj manlibroj por la verkado de filmoj kaj televidserioj. Ekde tiam, multaj kreintoj skribis pri sia dramaturgia pensmaniero, inkluzive de Bertolt Brecht, Jerzy Grotowski kaj David Mamet.

Dramaturgo estas homo, kiu prezentas dramaturgian laboron lige kun la produktado de teatraj prezentadoj, filmo kaj televido.

Referencoj
----------

1. ↑  PIV NPIV Alirita la 27an de februaro 2024.
2. ↑  Cardullo, Bert.  (2005) *What is Dramaturgy?*. Peter Lang Publishing.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Nelonga Historio de Holivuda dramaturgio kaj moderna scenara strukturo
* Dramaturgio Nordokcidenta
* Literaturaj manaĝeroj kaj dramaturgoj de Usono
* Retejo de dramaturgoj, dramaturgio en Britio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 856124
* GND: 4124796-6
* LCCN: sh85039386
* NKC: ph119496
 |
La orteamo (skulptaĵo de Kalmár Márton en Szeged)
La **orteamo** estis la plej bona futbalista nacia teamo de Hungario en la 1950-aj jaroj. La teamo ludis kune de 1950 ĝis 1954, 1956.

Trigravaj sukcesoj, unu malsukcesego
------------------------------------

1. Ormedalo en la Olimpiko de Helsinki, 1952
2. Anglio – Hungario 3:6, Londono
3. Hungario – Anglio 7:1, Budapeŝto
4. Hungario – Germanio 2:3, Berno (post gvido de 2:0)

La plej granda sukceso: 6:3
---------------------------

la teamo kaj ties kapitano Ferenc Puskás venkis la 25-an de novembro de 1953 kontraŭ Anglio.

Anglio – Hungario 3:6 (2:4), stadiono Wembley, 100mil spektantoj

ludjuĝisto: Leo Horn (Nederlando)

Anglio: Merrick, Ramsey, Eckersley, Wright, Johnston, Dickinson, Matthews, Taylor, Mortensen, Sewell, Robb

La orteamo: starantaj Lóránt, Buzánszky, Hidegkúti, Kocsis, Zakariás, Czibor, Bozsik, Budai, malsupre Lantos, Puskás kaj Grosics
**Hungario**

* **Gyula Grosics** (74. minuto, *Gellér Sándor*)
* **Jenő Buzánszky**
* **Gyula Lóránt**
* **Mihály Lantos**
* **Nándor Hidegkuti**
* **József Bozsik** (Cucu)
* **József Zakariás** (Zaki)
* **László Budai (futbalisto)**
* **Sándor Kocsis** (Kocka)
* **Ferenc Puskás (futbalisto)** (Öcsi)
* **Zoltán Czibor** (Bolond)

* **Gusztáv Sebes** asocia kapitano

Goloj: Sewell (15.), Mortensen (37.), Ramsey (57.); **Hidegkuti** (1. 21. 53.), **Puskás** (24. 28.), **Bozsik** (50.)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Orteamo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* *(hungare)*
* Hungary's Famous Victory *(angle)*
La ĉefaj pintoj de Monto Kenja
mapo montranta la lokon de Monto Kenja en Kenjo kaj en Afriko
**Monto Kenja** (kikuje ***Kĩrĩnyaga***) (5 199 m, el kio 3 825 m da elstareco) estas la plej alta monto en Kenjo, kaj la dua plej alta en Afriko (post Kilimanĝaro). Ĝi situas en la centro de Kenjo, ĉirkaŭ 150 km nord-nordoriente de la ĉefurbo Nairobi, kaj iomete sude de la ekvatoro (0°9′00″S 37°18′00″Or). Ĝi estas stratovulkano ne plu aktiva; komence oni kredas ke ĝi atingis alton de pli ol 19 ĝis 23 mil metroj, sed poste perdis parton pro glacia frotado. Ĝi nun havas 11 malgrandajn glaciriverojn.

Ĝi situas en samnoma nacia parko.

Ĉirkaŭ Monto Kenja kaj sur ĝiaj malpli altaj deklivoj loĝas ĉefe la popoloj kikuja, embua, merua, kaj masaja; la monto ludas gravan rolon en ĉiuj iliaj kulturoj kaj mitologioj.

Vidu ankaŭ
----------

* Orientafrikaj montarbaroj

* Kategorio Monto Kenja en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 390680
* LCCN: sh85072011
* VIAF: 236811162
* SUDOC: 032590539
* BNF: 12359122r
* NDL: 00628469
* NKC: ge631972
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

***El problema religioso en México; católicos y cristianos*** (La religia problemo en Meksiko; katolikoj kaj kristanoj) estas la unua libro (fakte kompilaĵo de ĵurnalismaj artikoloj jam publikigitaj ĉefe en "La Libertad") de la hispana verkisto Ramón J. Sender, publikigita en 1928, en sia epoko antaŭ 1939, tio estas la fino de la Hispana Enlanda Milito, kiam fakte startis la ekzilo de la aŭtoro en Amerikon.

Ĝi estas unu el du eseoj de la aragona verkisto (kun *América antes de Colón*), kiuj temas pri hispanamerikaj aferoj, fako pri kiu li laboris ĵurnalisme ĉefe por "La Libertad". Krome tiel oni evitis la cenzuron de la diktatura monarkio.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

La esearo estas kompilaĵo de artikoloj, jam publikigitaj, pri la konflikto inter la katolika eklezio kaj la revolucia ŝtata ento en Meksiko. 

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Analizo
-------

Sender sekvas detale referencojn de vekoj, ĉefe rilate al la meksik-registara sinteno.

La subtitolo aludas al la fakto, ke la demarŝoj insurekcia fare de la hierarkio de la katolika eklezio ne estas tiom kristana, ĉar ili celas nur la ekonomian povon, dum la politiko de la registaro ja sekvas kristanajn celojn.

Referencoj
----------

1. ↑  Ramón J. Sender, *El problema religioso en México; católicos y cristianos*, Barcelona, Tipografía Cosmos, 1928; Elizabeth Espadas, *A lo largo de una escritura. Ramón J. Sender. Guía bibliográfica*. Instituto de Estudios Altoaragoneses, Huesca, 2002. ISBN = 84-8127-126-8 p. 46.

Bibliografio
------------

* Elizabeth Espadas, *A lo largo de una escritura. Ramón J. Sender. Guía bibliográfica*. Instituto de Estudios Altoaragoneses, Huesca, 2002. ISBN = 84-8127-126-8

Eksteraj ligiloj
----------------

* Verkoj de Ramón J. Sender en Instituto de Estudios Altoaragoneses

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 856806
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

***Teatro de masas*** (Teatro de homamasi) estas unu el la fruaj libroj (fakte kompilaĵo de ĵurnalismaj artikoloj jam publikigitaj ĉefe en "La Libertad") de la hispana verkisto Ramón J. Sender, publikigita en 1931 aŭ 1932, en sia epoko antaŭ 1939, tio estas la fino de la Hispana Enlanda Milito, kiam fakte startis la ekzilo de la aŭtoro en Amerikon.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

La esearo estas kompilaĵo de artikoloj, jam publikigitaj, pri la kontrasto inter la ĝistiama teatro kaj proponitaj alternativoj pli kongruaj kun la supozita nova socio pli engaĝiĝinta en socipolitikaj aferoj. Sender priskribas tre favore kaj eĉ naive la bonaĵojn de la proponoj de Erwin Piscator aŭ de la revoluciaj soveta aŭ germana novaj teatroj, dum pri Hispanio li kritikas same la burĝan tradician teatron kiel la novajn proponojn de Lorca aŭ de Alejandro Casona, inter aliaj verkistoj de la Generacio de la 27-a.

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Referencoj
----------

1. ↑  Ramón J. Sender, *América antes de Colón*, Valencia, Cuadernos de la Cultura, 1930; Elizabeth Espadas, *A lo largo de una escritura. Ramón J. Sender. Guía bibliográfica*. Instituto de Estudios Altoaragoneses, Huesca, 2002. ISBN = 84-8127-126-8 p. 45.

Vidu ankaŭ
----------

* Teatro

Bibliografio
------------

* Elizabeth Espadas, *A lo largo de una escritura. Ramón J. Sender. Guía bibliográfica*. Instituto de Estudios Altoaragoneses, Huesca, 2002. ISBN = 84-8127-126-8

Eksteraj ligiloj
----------------

* Verkoj de Ramón J. Sender en Instituto de Estudios Altoaragoneses

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 856828
 |
La **Monto Apo** altas 2 954 metrojn kaj sekve estas la plej alta monto en la Filipinoj. Ĝi situas en la filipina provinco Cotabato, sur la insulo Mindanao. Malmultajn kilometrojn nordoriente situas la urbo *Davao*. La monto estas stratovulkano kaj sume havas tri vulkanopintojn. La momento de ĝia lasta erupcio nekonatas.

La unua dokumentita grimpado de la montopinto okazis la 10-an de oktobro 1880 fare de homgrupo gvidata de *Don Joaquin Rajal*. Dum la 20-a jarcento ĝi iĝis preferata grimpocelo ĉar la montopinto sen grandaj penoj atingeblas. Por la supren- kaj subengrimpo kalkulendas ĉirkaŭ tri tagoj. Por ne erarvoji en la multaj ĝangalaj padoj vulkanosube, rekomendindas havi akompanantan lokan gvidiston. Ekde la jaro 1936 la teritorio ĉirkaŭ la vulkano estas nacia parko – ĝi estas la hejmo de pli ol 270 birdospecioj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Monto Apo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* informo pri la vulkano en la "Globala Vulkanisma Programo" de la usona institucio *Smithonian* (angle)

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de la plej altaj montoj de ĉiu lando
Studentaj manifestacioj okazis en nombro da ĉinaj urboj ekde decembro 1986 ĝis meza januaro 1987. La manifestacioj komenciĝis en Hefei antaŭ ol disvastiĝi al aliaj urboj kiel Shanghai kaj Nanjing. La manko de respondo de Hu Yaobang, kiu estis la tiama Ĝenerala Sekretario de la Ĉina Komunista Partio, rezultis en lia forigo de la potenco en la 15a de januaro 1987.

Fono
----

La studentaj manifestacioj en 1986 okazis en la kunteksto de ekonomiaj malfacilaĵoj kaŭzitaj de inflacia indico de 16%, kiu rezultis en pliiĝo de ĉiutagaj elspezoj. Oni ankaŭ pensis, ke la korupto de la registaro malfaciligas la vivon de ordinaraj homoj, kaj multaj el ĉi tiuj akuzoj celis la infanoj de Deng Xiaoping. Krome, astrofizika profesoro kaj vicprezidanto de la Universitato de Scienco kaj Teknologio de Ĉinio, Fang Lizhi donis serion da prelegoj ĉe universitatoj en Shanghai kaj Ningbo, en kiuj li instigis "malfermi en ĉiuj direktoj", kiu celis, ke Ĉinio malfermu sin al akademia libereco, libereco de parolado kaj libereco de la gazetaro. Fang ankaŭ deklaris, ke la rajtoj en la ĉina konstitucio devas esti "realaj rajtoj" kaj ne nur surpaperaj rajtoj. La paroladoj instigis multajn studentojn protesti kontraŭ la registaro.
Mapo
La **provinco Veliko Tarnovo** [Veliko Tărnovo] (bulgare *Област Велико Търново*; vidu la artikolon oblasto) - situas en la nordo de Bulgario. Ĝi havas loĝantaron de ĉirkaŭ 293 000 homoj, el kiuj pli-malpli 35 procentaĵoj vivas en la administra centro Veliko Tarnovo - kun la antaŭurboj 70 procentaĵoj. La provinco kovras areon de 4 662 kvadrataj kilometroj kaj konsistas el 10 municipoj. Veturiloj registritaj en ĝi rekoneblas per la regiona aŭtokodo BT (do "vt").

Plej norde, la provinco limiĝas per la rivero Danubo, aliflanke de la rivero situas Rumanio.

la municipoj de la provinco

Setlejoj
--------

* Polski Senovec

Provincoj (oblastoj) de Bulgario

Blagoevgrad |
Burgas |
Dobriĉ |
Gabrovo |
Ĥaskovo |
Jambol |
Karĝali |
Kjustendil |
Loveĉ |
Montana |
Pazarĝik |
Pernik |
Pleven |
Plovdiv |
Razgrad |
Ruse |
Silistra |
Sliven |
Smoljan |
Sofia provinco | 
urbo Sofio |
Stara Zagora |
Ŝumen |
Targoviŝte |
Varna |
Veliko Tarnovo |
Vidin |
Vraca

 

* Kategorio Provinco Veliko Tarnovo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **provinco Dobriĉ** (bulgare *Област Добрич*, do *"oblast Dobriĉ"*; vidu la artikolon oblast) - situas en la nordoriento de Bulgario, borde de la Nigra Maro - norde lime al Rumanio kaj sude al la provinco Varna. Ĝi havas loĝantaron de ĉirkaŭ 213 325 homoj, el kiuj pli-malpli 53 procentaĵoj vivas en la administra centro Dobriĉ. La provinco kovras areon de 4 720 kvadrataj kilometroj kaj konsistas el 8 komunumoj. Veturiloj registritaj en ĝi rekoneblas per la regiona aŭtokodo TX.

la komunumoj de la provinco

Vidu ankaŭ
----------

* Balĉik

Vidu ankaŭ
----------

* Provincoj de Bulgario

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (bulgare)

Provincoj (oblastoj) de Bulgario

Blagoevgrad |
Burgas |
Dobriĉ |
Gabrovo |
Ĥaskovo |
Jambol |
Karĝali |
Kjustendil |
Loveĉ |
Montana |
Pazarĝik |
Pernik |
Pleven |
Plovdiv |
Razgrad |
Ruse |
Silistra |
Sliven |
Smoljan |
Sofia provinco | 
urbo Sofio |
Stara Zagora |
Ŝumen |
Targoviŝte |
Varna |
Veliko Tarnovo |
Vidin |
Vraca

 

* Kategorio Provinco Dobriĉ en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **malnova kalvinana preĝejo** estas sakrala nova konstruaĵo kun malnova origino en urbo Szigetszentmiklós (Hungario).

Historio
--------

La unua mencio pri katolika, supozeble romanika Sankta Nikolao kirko okazis jam en 1264 (nomdonanto de la loknomo estis mem la patrono). En la 15-a jarcento ĝi estis pligrandigita. La loĝantoj konvertiĝis al la kalvinismo kaj ili uzis la kirkon supozeble ĉirkaŭ 1570. Onidire en 1626 kaj 1708 la preĝejo estis renovigita pro la oftaj militadoj. Tamen ĝi plene estis malkonstruita kaj en la jaroj 1798 kaj 1799 el la ŝtonoj tute nova, sed simpla kirko konstruiĝis. En 1853 ŝtormo detruis la turon, pli nova estis konstruita en 1875. Renovigaj laboroj okazis en 1926, la pli nova orgeno estis farita en 1932. Tamen en 1948 la plena kirko estis malkonstruita, la sonoriloj funkciis plu en sonorilostablo. La diservoj okazis en la kinejo aŭ en ĉambro de la paroĥejo. La nun videbla nova kirko estis konstruita inter 1987-1991.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola en korto, ŝtupoj kuras al la enirejo. La fasado estas simetria, meze la okangula turo grandparte reliefas. En la turo la 3 sonoriloj estis faritaj en 1923, 1931 kaj 1972. La enirejo funkcias tra la turo. La navo estas kvinlatero kun 16 metraj lateroj. Ĝia interno estis kreita tiel, ke la atento estu direktata al la predikejo, kies fono estas ornamita per ĉizitaj kasedoj pri religia temo.

Fontoj
------

* oficiala paĝo kun fotoj
* hungare kun foto (legebla en la 2-a alineo)
* sonoriloj, ankaŭ aŭdeblaj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

La flanka parto
La **nova kalvinana preĝejo** estas sakrala konstruaĵo kun nova origino en urbo Szigetszentmiklós (Hungario).

Historio
--------

Pri la malnova historio de kalvinanoj en Szigetszentmiklós legeblas: Kalvinana malnova preĝejo (Szigetszentmiklós)!

Dum la socialismo la loka industrio logis amase homojn, por ili nova loĝkvartalo konstruiĝis. En mezo de kvartalo situis loĝdomo, kiu ekde la 1960-aj jaroj estis policejo. Ĝi estis trakonstruita kalvinana preĝdomo, poste kirko en 2000. Ĝi estis pligrandigita en 2015. La sola sonorilo estis kreita en 2003.

Krom la diservoj la preĝejo faras kontaktojn kun la lokaj loĝantoj kaj helpas ilin laŭ la eblecoj.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas en korto laŭ placo. La fasado estas malsimetria, ĝi formas L-majusklon. La turo estas kvadrata kaj havas rondajn fenestrojn. La enirejo funkcias ĉe angulo de la majusklo. En la navo interne estas seĝoj anstataŭ benkoj.

Fontoj
------

* oficiala paĝo kun fotoj
* facebook
* pri la sonorilo legeblas pli malsupre


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Enireja ŝtuparoEnireja ŝtuparo
* 
* La navo interneLa navo interne
La **preĝejo Sankta Triunuo** estas sakrala konstruaĵo en urbo Szikszó (Hungario). Tamen apude restis turo de la malnova kirko, kiu havas la statuson historia monumento.

Historio
--------

La unua mencio okazis pri paroĥa kirko en 1332. La loĝantoj konvertiĝis al la protestantismo en 1548. La pli nova katolika preĝejo estis konstruita dum la kontraŭreformacio en 1742, post unu jaro ankaŭ la paroĥo estis refondita. Pro la oftaj incendioj stato de la konstruaĵo malboniĝis, tial en 1867 denove kirko konstruiĝis, fine la nun videbla estis konsekrita en 2002. Tamen apude restis la malnova preĝejturo. La 3 sonoriloj estis kreitaj en 1818 aŭ 1920. La orgeno estis kreita en 1766, rekonstruita en 1965 kaj 1979.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en korto en centro de la urbo. La fasado estas simetria, kelkaj ŝtupoj kuras al la enirejo, kiu iomete reliefas kun larĝa duonronda enirejo. La fasado konsistas el 3 partoj. La meza parto havas tre grandan krucon, la flankaj partoj rompas la ebenon, ĉar ili etendiĝas reliefe al la anguloj.

Kermeso okazas en dimanĉo de Sankta Triunuo.

Fontoj
------

* oficiala paĝo[*rompita ligilo*]
* hungare kun fotoj
* restinta turo
* hungare kun foto
* datenoj

Interna vido

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **paroĥa grek-katolika preĝejo Naskiĝo de Maria** (hungare: *Istenszülő születése*) estas sakrala konstruaĵo en urbo Szikszó (Hungario).

Historio
--------

Laŭ eklezia fonto grek-katolikoj vivis jam dum la historiaj tempoj, sed ili plejparte aliĝis al la katolikoj. En 1928 ili trakonstruis el neuzita grenejo kapelon kun unuĉambra lernejo kaj paroĥa loĝejo, ankaŭ paroĥo estis fondita. Post la 2-a mondmilito ĝi estis pligrandigita. La ikonostazo kun 38 bildoj estis pentrita en 1979. Renovigaj laboroj okazis en 1999. Jam nova kirko estis konstruita inter 2004-2017.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo staras sola en herbejo. La fasado estas komplika, ĉar ĝi respondecas al la bizancaj kriterioj. Meze kupolo altiĝas, kiun ĉirkaŭas diversaj aloj, konstruaĵpartoj.

Kermeso okazas en la 8-an de septembro.

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* video

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* datenoj kun foto
* datenoj legeblaj en la 3-a punkto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Tridimensia modelo montranta ambaŭ montopintojn.Tridimensia modelo montranta ambaŭ montopintojn.
Koordinatoj: 39° 42′ 00″ N 44° 18′ 00″ O﻿ / ﻿39.70000 °N, 44.30000 °O﻿ / 39.70000; 44.30000 (mapo)

**Ararato** (armene Արարատ, foje nomata ankaŭ Մասիս [Masis] laŭ la nomo de la plej alta pinto) estas monto, kiu troviĝas ĉe la nord-orienta limo de Turkio, apud Armenio, 5137 metrojn alta kaj la plej alta punkto de Turkio. Diverslingvaj nomoj de la monto estas: turke *Ağrı Dağı* ("monto de doloro"); kurde *Çîyayê Agirî* ("fiera, fajra monto").

La monto havas vulkanan devenon. En la jaro 1840 la Ararato lastfoje erupciis. Kvankam ĝi apartenas al Turkio, Ararato apartenas al la t.n. historia teritorio de Armenio ĉar tie vivis la armenoj dum pluraj miloj da jaroj kaj ĝi fariĝis parto de la Armena reĝlando en Kilikio ĝis la okupado fare de la turkoj. Tial ĝi daŭre estas la simbolo de Armenio. La monto estas menciita jam en la Biblio (al ĝi albordiĝis la arkeo de Noa).

La du konusaj pintoj de la Ararato, 5 165m kaj 3 914m, apartiĝas per malalta, plata kavaĵo. La supraj 900 metroj de la pli alta pinto estas kovritaj per eterna neĝo.
J. J. Friedrich Parrot, la tiama rektoro de la universitato de Tartu (Estonio), gvidis la unuan dokumentitan surgrimpadon al la granda Ararato je la 27a de septembro en 1829.

Biblioraporto
-------------

Kvin monatojn post la komenco de la diluvo, "la arkeo haltis en la sepa monato, en la sep-deka tago de la monato, sur la montoj Ararat", ŝajne ne sur la plej alta pinto. La pordo de la arkeo malfermiĝis post unu jaro kaj dek tagoj post la komenco de la diluvo kaj ĉiuj forlasis la arkeon (Genezo 7:11; 8:4,14).
Ne ekzistas pruvo, ke ligno, kiun oni trovis tie, devenis de la arkeo.

Eusebius, Hieronymus kaj aliaj egaligis Ararato kun Armenio, same la traduko de Jesaja 37:38 el la septuaginto en la angla lingvo.

Alpismo
-------

Vidaĵo de Ararato el Erevano
Rigardo al Ararato el Iğdır (Turkio).
Ekde 2001 la turka ŝtata instanco permesas montogrimpadon sub kelkaj kondiĉoj al eksterlandanoj.

Fontoj
------

Londona Biblio

Septuaginto

* Ararato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ararato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 208581
* GND: 4085881-9
* LCCN: sh85006430
* VIAF: 316431476
* BNF: 14643768v
* NDL: 00628158
* NKC: ge418883
 |
La **Monto Ngaliema**, foje ankaŭ nomata **Monto Stanley**, estas monto en la Ruvenzori-montaro de Afriko. Tiu monto estas la plej alta monto kaj de la Demokratia Respubliko Kongo kaj de Ugando, la tria plej alta en Afriko, post la Kilimanĝaro (5895 m) kaj la Monto Kenja (5199 m). La montopinto (**5109 m**) kaj la ĉirkaŭaj pluaj pintoj altas tiom, ke sur ili estiĝas glaĉeroj.

Situo
-----

La roka *Margareto-Pinto* altiĝas en la arbaro-riĉa, glaĉerkovrita Ruvenzori-montaro, sur la Stanley-altebenaĵo, 40 km norde de la ekvatoro kaj rekte oriente de la Albert-Rifto (Orientafrika Rifto). Norde situas la Albert-Lago, sude la Eduard-Lago.

Montopintoj
-----------

La monto Ngaliema konsistas el du, ĝemelaj pintoj kaj el la ĉirkaŭaj pli subaj pintoj:

| Pinto | metro |
| --- | --- |
| **Margherita-pinto** | 5109 |
| **Aleksandra-pinto** | 5091 |
| Albert | 5087 |
| Savoia | 4977 |
| Ellena | 4968 |
| Elizabeth | 4929 |
| Phillip | 4920 |
| Moebius | 4916 |
| Grana Dento | 4603 |

La monton Ngaliema surgrimpis unuafoje en 1906 princo de Abruzzi (Luigi Amadeo di Savoia), J. Petigax, C. Ollier kaj J. Brocherel. Oni nomumis la pinton laŭ la reĝino *Savoja Margareto*, edzino de itala reĝo Umberto la 1-a.

Historio
--------

Jam en la tempo de la antikvaj grekoj, estis fabeloj de montoj de neĝo kaj glacio formantaj la fonton de la rivero Nilo. Esĥilo ĉirkaŭ la jaro 500 antaŭ nia erao verkis pri "Egiptio nutrita per neĝo" kaj Aristotelo en la 4-a jarcento antaŭ nia erao verkis mencion pri "Montoj de arĝento, la fonto de la Nilo". Ptolemeo etikedigis tiujn montojn en la korekta situo kiel "Lunae Montes" (La Montoj de la Luno) en lia mapo eldonata antaŭ 1800 jaroj. Laŭ la ekspediciaj notoj de la Duko de Abruzzi, tiu estis fakte traduka eraro de la nomo "Blankaj Montoj", sed la nomo konserviĝis kaj pludoniĝis tra la jarmiloj.

Spite la legendoj, la ekzisto de tiuj montoj estis ne konfirmita ekstere de Centra Afriko ĝis la alveno de la kimra ĵurnalisto kaj esploristo *Henry Morton Stanley*. En 1876 li unuafoje ekvidis la montoĉenon, kaj en 1888 li rimarkis, kion li unue opiniis esti nubo kaj poste identigis kiel la deklivoj de monto kovrita de neĝo.

Vidu ankaŭ
----------

* Demokrata Respubliko Kongo

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Afriko |


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Geografio |

* Kategorio Monto Ngaliema en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Kalvinana preĝejo** estas religia historia monumento en urbo Pusztaszabolcs (Hungario).

Historio
--------

La kalvinanoj vivis en Pusztaszabolcs minoritate inter la katolikoj. La kalvinanoj apartenis eklezie al Iváncsa. En Pusztaszabolcs la kirko estis konstruita en 1935 kaj post 5 jaroj ĝi havis jam lokan pastron. En 1971 la paroĥejo estis forvendita, poste pastro denove venis el Iváncsa aŭ el aliaj lokoj. Depost fino de la socialismo en la lernejo la religia edukado komenciĝis, tial poste estas espero havi denove lokan pastron.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola en korto. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo kun la enirejo plene reliefas. La turpinto estas alta kaj pinta piramido. Interne laŭ la kutimoj la muroj estas blankaj. La plafono estas nekutime duonsfera.

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* sonorado

Fontoj
------

* hungare kun foto
* nuntempa vivo


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Motorizita glisaviadilo** (aŭ "paramotoro") estas glisaviadilo kun malantaŭa muntita potenca unuo, kiu certigas ekflugon kaj movon en la aero. Eblas ekflugi eĉ kiam ne estas ventoj, kaj de plata areo, de la piloto sole, sen bezono de helpo de aliaj homoj.

Priskribo
---------

Elektraj glisaviadiloj kutime flugas kun rapidecoj inter 24 kaj 80 km/h ĉe altecoj de ĝis 5,500 metroj super la grundo, aŭ eĉ pli alte se permesite.Pro la relative malrapida rapideco de motorizitaj glisaviadiloj, estas danĝere flugi ilin en fortaj ventoj aŭ en turbula aero, precipe por nespertaj pilotoj.

La paramotoro, kiu pezas inter 20 kaj 41 kg, estas portata de la piloto dum la ekflugo.Post mallonga kuro (kutime sufiĉas 3 metroj), la glisaviadilo levas la paramotoron kaj la piloto jungiĝas al ĝi de la tero. Post ekflugo, la piloto sidas en la sidloko konektita al la paramotoro. La paramotoro povas esti kontrolita uzante bremsajn ŝaltilojn kaj manan akcelilon, kiu influas la rapidon de la motoro kaj helico.

Fizikaj trajtoj de la paramotoro
--------------------------------

### Flugkondiĉoj

Pro la pli granda ŝarĝo sur la flugilo, danĝeraj flugkondiĉoj estas pli malfacilaj kompare kun nemotorizita aviado. Tial, fortaj ventoj kaj termika agado iĝas negativaj faktoroj por motorizitaj aviadoj. Normalaj kondiĉoj por motorparaglisilo estas trankvila, malpeza vento, kompleta foresto aŭ malforta termika agado .

### Dinamiko

La puŝo kreita de la paramotoro estas aplikita al punkto (la jungilaro de la piloto) tre malproksime de la flugilo vertikale. Tio kreas tordmomanton en la pilot-aviadila sistemo kiu estas rekte dependa de la puŝforto. En stabila stato, la konstanta momento nur pliigas la angulon de atako de la flugilo. Variigi la nombron da revolucioj de la ŝraŭbo kondukas al ŝanĝo en la grandeco de la tordmomanto, kiu kondukas al svingado de la sistemo.

Bildaro
-------

Launch of a powered paragliderLanĉo de motorizita glisaviadilo
* AlteriĝoAlteriĝo
* Mallonga kurado antaŭ elteriĝoMallonga kurado antaŭ elteriĝo
* Flugante kun motorizita glisaviadilo super Ŭadi Ram en JordanioFlugante kun motorizita glisaviadilo super Ŭadi Ram en Jordanio
* ParamotoroParamotoro

Referencoj
----------

1. ↑  Goin, Jeff.  (2006) Dennis Pagen: *The Powered Paragliding Bible*. Airhead Creations. ISBN 978-0-9770966-0-2.

Vidu ankaŭ
----------

* Deltaplana sporto
* Kajto
* Paramotoro

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 856978
 |
Tridimensia prezento de Elbruso
La monto **Elbruso** (ruse *Эльбрус*, balkare *Минги тау*, *Mingi tau*) estas kun 5642 metroj super la marnivelo la plej alta monto de Rusio. Ĝi apartenas al la norda Kaŭkazo kaj situas 11 km de la landlimo kun Kartvelio. Depende kiel oni difinas la internan limon de Eŭrazio, **Elbruso** apartenas aŭ al Eŭropo kaj estas do ĝia plej alta pinto (kaj ne la Blanka Monto) aŭ al Azio. La monto estas nuntempe malaktiva vulkano kun multaj glaĉeroj.

Unuaj grimpoj
-------------

La supro de la malsupra pinto de Elbruso estis atingita por la unua fojo je la 10-a de julio 1829 (julia kalendaro) fare de Killar Kashirov, karaĉaja gvidisto por scienca ekspedicio de la Rusa Imperia Armeo, estrita de la generalo Emmanuel.

La unuan grimpon de la okcidenta supro (ĉirkaŭ 40 m pli alta ol la antaŭa) sukcesis, la 28-an de julio 1874, brita ŝnurkamaradaro gvidita de Florence Crauford Grove konsistanta el Frederick Gardiner, Frederick Gardner, Horace Walker kaj la svisa Peter Knubel.

Turismo
-------

La Elbrus-Telfero, kiu komenciĝas en Polana Asau donas aliron al skiregiono en alteco de 3500 m super la marnivelo. La aertelfero estis konstruita en la jaro 1968. Ekzistas projekto pri dua telfero ĝis la pinto, sed estas duba, ĉu iam troviĝos mondonantoj por la projekto.

Bibliografio
------------

* Reya, Prof. D-ro Oskar : Mia ascendo al Elbruso, *Geografia Revuo*, 1(1), 17-19.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Elbruso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* (Горы мира) Retejo pri rusaj montoj kaj Elbruso en la rusa lingvo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 228600
* GND: 4274699-1
* LCCN: n82131532
* VIAF: 188318107 153631779, 188318107
* SUDOC: 066839173
* NKC: ge313257
 |
**Titano** estas monto en la romanja parto de Apenino (San-Marino). Ĝia plej alta loko estas ĉ. 750 metrojn super marnivelo kaj situas ĉe 43° 55′ 42″ N 12° 27′ 8″ O﻿ / ﻿43.92833 °N, 12.45222 °O﻿ / 43.92833; 12.45222 (mapo).

Monto Titano, vido de oriento
Precizaj indikoj pri la alto estas inter 739 kaj 756 metroj. Eble la neprecizecon kaŭzas la fakto, ke sur la plej alta loko staras kasteleto, tiel ke la origina grundo ne plu estas videbla.

La monto estas la plej alta loko de la Respubliko San-Marino kaj portas ties ĉefurbon. Ĝi estas nord-sude longa kaj mallarĝa; ĝia orienta flanko estas preskaŭ vertikala, sur la okcidenta flanko situas la urbo. La montokresto portas la bazilikon de Sankta Marino kaj la tri turojn, kiuj simbolas la urbon kaj la landon:

* la unua turo, nomata *Rocca* aŭ *Guaita*,
* la dua turo, nomata *Cesta* aŭ *Fratta*, plej alta loko,
* la tria turo, nomata *Montale*.

Norde de la monto situas Borgo Maggiore, de kie estas telfero al la monto. Oriente situas *San Giovanni sotto le Penne* (Sankta Johano sub la plumoj); ĝia nomo referencas al la plumoj, kiuj kutime kronas la tri turojn en simbolaj prezentoj, ekzemple en la blazono de San-Marino.

Priskribo
---------

El argila bazo 500 metrojn super marnivelo monto Titano leviĝas pliajn 200 metrojn. El la montoĉeno apenina ĝi plej proksimas al la maro: Ĝia rektlinia distanco al Adriatiko estas nur 13 kilometroj. Ĝia kresto nord-sude etendiĝas preskaŭ tra tuta San-Marino, sed la plej alta parto estas centre ĉe la ĉefurbo.

Geologio
--------

En la terciaro estis maro tie, kie nun situas la respubliko. Fortaj tertremoj perturbis la tersurfacon kaj levis rokamason, ĉirkaŭ 80 kilometrojn de la nuna monto, kaj malrapide glitigis ĝin al la maro. El tiu rokamaso ekestis pluraj montoj, inter ili Fumaiolo kaj Titano. Laŭ spertuloj la regionon influas neregulaj sismaj movoj, kiuj klinetigas la konstruaĵojn.

Fosiliaj trovaĵoj
-----------------

Ĉar la zono estas eksa maro, trovaĵoj de fosiliaj vertebruloj estas plejparte de fiŝoj. Oni trovas precipe dentojn, kaj precipe de ŝarkoj. Plej grava trovaĵo estis balenido, nun konservata en muzeo en Bolonjo. Sed superregas inter la trovaĵoj la senvertebruloj.

Akvo
----

De la monto fluas kelkaj torentoj, inter ili San-Marino, kiu fluas en riveron Marecchia.

Plantoj
-------

Sur la monto kreskas kaŝtanoj, kverkoj, petraj kverkoj, cipresoj, blankaj abioj kaj kelkaj arbustoj, ekzemple genisto. Sur la montaj rokoj kreskas ankaŭ efedra specio hejma en Sicilio kaj Sardio, *ephedra nebrodensis*.

Bestoj
------

La arbara faŭno estas reprezentata en ĉiuj vertebrulaj klasoj; birdoj kaj mamuloj estas plej disvastigitaj.

  

* Kategorio Titano (monto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)