recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Santorino** aŭ **Thera** estas insulareto vulkana situanta en la Egea Maro, je ĉirkaŭ 75 km sudoriente de la kontinenta Grekio. Oni konas Santorino ankaŭ sub la nomo de sia ĉefa insulo, Thera.

Ĝi estas la plej suda ano de la cikladoj insuloj kun surfaco de 76 km² kaj loĝantaro de ĉirkaŭ 10.700 homoj en 2001. La loĝantoj de Santorino estas grekaj kaj parolas la grekan.

Santorino estas la vulkana centro la plej aktiva de la arko egea. La nomo estis donita de la venecianoj en la 13-a jarcento laŭ sankta Irene. Antaŭe oni nomis ĝin *Kalisti* aŭ *Thera*.

Erupcio vulkana
---------------

Fira (Santorin)
Oni opinias nuntempe, ke la erupcio okazis inter la jaroj -1650 kaj -1598  Arkivigite je 2014-05-25 per la retarkivo Wayback Machine.

Post serio de tertremoj, kiuj jam multe timigis al popolon kaj igis ili fuĝi la insulon[*Kontrolenda lingvaĵo*] (arkeologoj trovis nek korpojn, nek valorajn objektojn), la erupcio generis gravegan cunamon, kiu detruis la nordan marbordon de Kreto fora je 70 km kaj certe grandan parton de la minoa ŝiparo.

La fizionomio de la insulo funde ŝanĝiĝis pro subakviĝo de parto de la krutaĵoj kaj falo de vulkanaj cindroj sur Akrotiri. Pro tiaj cindroj la grundo iĝis tute sterila dum multaj jaroj kaj ruiniĝis la socio kiu estis evoluinta sur Santorino.

Spyridon Marinatos kaj multaj aliaj kredas ke la katastrofo de Santorino sugestis al Platono la subakviĝon de Atlantido pri kio li parolas en siaj dialogoj Timeo kaj Kritio, kvankam Platono insiste ripetas ke temas pri vera okazaĵo. Marinatos sugestis ankaŭ ke la erupcio kaj ties sekvoj estis la kaŭzo de la ruiniĝo de la minoa civilizo sur Kreto, pri kio oni dubas nun, ĉar la cunamo ne atingis la lokojn sur la suda marbordo de Kreto.

Dika nubo establiĝis sur la norda hemisfero, precipe super Nordameriko, kio kaŭzis malvarmiĝo de la klimato. Pro tio loĝantoj de iaj lokoj devis migri suden por fuĝi la glaciiĝan klimaton.

* Santorino en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Santorino en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Vi povas plibonigi la jenon:
* Aldonu mankanta(j)n fontindiko(j)n al la artikolo.

Se vi korektis unu el la menciitaj mankoj, bonvolu forigi la koncernan parametron de la ŝablono {{Pluraj problemoj}}. Detaloj estas en la dokumentado. |
**Amplitudo** – malnegativa valoro difinanta grandecon de perioda funkcio.

Amplitudo *A* en sinuso-similaj funkcioj estas:

{\displaystyle y=A\sin(\omega t+\varphi )} (1)
Se estas funkcio kun konstanto, amplitudo koncernas al sinuso-parto:

{\displaystyle y=A\sin(\omega t+\varphi )+B} (2)
Amplitudo **estas** A sed ne **A+B**

Pli ĝenerale, {\displaystyle A={{y\_{maks}-y\_{min}} \over 2}}

**Rimarku 1**: termo de amplitudo estas erarata kun diferenco inter maksimuma kaj minimuma valoro (ĉi tiu diferenco estas 2**A**)
**Rimarku 2**: **ne** estas ĝusta difino, ke amplitudo estas mezo el absolutaj valoroj de minimumo kaj maksimumo (alinome {\displaystyle {|y\_{maks}|+|y\_{min}|} \over 2}); ĉi tia difino estas ĝusta **nur** por simetriaj funkcioj ekz. sinuso ĉar {\displaystyle |y\_{maks}|=|y\_{min}|}.
**Amplitudo** estas la grando aŭ forteco de ondo. 

---

La ondo povas esti mekanika aŭ elektra aŭ iu ajn en la tempo varianta fenomeno.
La amplitudo estas laŭ difino la diferenco inter la averaĝa valoro, la "nulo" kaj la maksimuma valoro.

En la elektro, la amplitudo egalas al la signala forteco kaj ĝi povas esti mezurata per la unuo volto.

La amplitudo de la pendolo estas difinita kiel la distanco inter la neŭtrala ekvilibra punkto kaj la plej malproksima loko kiun la pezopunkto atingas. Ĝi estas mezurata per la unuo metro.

En meteorologio kaj klimatologio
--------------------------------

Estas diferenco inter minimumaj kaj maksimumaj valoroj de nombroj kiuj priskribas ian elementon de vetero en ia periodo (tago, monato, jaro, ktp. ). La termo ankaŭ 
koncernas al hezito de meza valoro.

Ĝenerala signifo
----------------

Amplitudo, ĝenerale, estas la diferenco inter la ekstremaj valoroj de alterne varianta grando aŭ kvanto ( PIV2 ).

Vidu ankaŭ
----------

* Amplitudo-frekvenca karakterizo
* Osciloskopo

* Kategorio Amplitudo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Bernard DRÉVILLON**, naskiĝinta la 2an de februaro 1946 en Saint-Gildas-de-Rhuys, estas franca fizikisto. Li estas direktoro de esplorado en la Politeknika Lernejo, kaj specialigita en fiziko de la mallarĝaj tavoloj kaj de la nanomaterialoj.

Li gajnis la Medalon Argentan de la CNRS en 1995, kaj estis levita al la rango de Kavaliro de la Honora legio kaj Oficiro de la  Palmordeno. Bernard Drévillon ricevis la titolon de Fellow de SPIE, internacia societo de optiko kaj fotoniko.

Biografio
---------

Bernard Drévillon estas doktoro pri Fizikaj Sciencoj de la Universitato de Orsay; li komencis sian sciencan karieron en la fiziko de la altaj energioj de 1969 ĝis 1979.

Inter 1999 kaj 2012 li estis direktoro de la laboratorio pri fiziko de la interfacoj kaj de la mallarĝaj tavoloj (PICM) ĉe la Politeknika Lernejo.

Specialisto de la fotovoltaikaj aplikoj en mallarĝaj tavoloj baze de silicio, Bernard Drévillon estas inter la fondintoj de la teamo de komuna esplorado inter la PICM kaj la kompanio TOTAL kaj unu el la portantoj de la projekto de Fotovoltaika Instituto de Francilio (IEED).

Bernard Drévillon publikigis pli ol 250 artikolojn en internaciaj revuoj kaj deponis 25 patentojn.
Li estas la chefeldonisto de la revuo *European Physical Journal - Applied Physics*.

Bernard Drévillon estas Asociita Profesoro ĉe la Politeknika Lernejo, vicprezidento de la Departemento de Fiziko kaj responsulo de la Internaciaj Magistraj Studoj *«Renewable Energy Science and Technology»* .

Referencoj
----------

1. ↑   Laboratoire de Physique des Interfaces et Couches Minces. Arkivita el la originalo je 2013-06-29. Alirita 2017-11-20.
2. ↑  
 École Polytechnique - Bernard Drévillon (france). *École Polytechnique* (2013-03-27). Arkivita el la originalo je 2013-12-03. Alirita 2024-03-16.
3. ↑   Institut Photovoltaïque d’Île-de-France (IPVF). Arkivita el la originalo je 2018-10-04. Alirita 2017-11-20.
4. ↑   The European Physical Journal - Applied Physics

* Kategorio Bernard Drévillon en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 596739
* VIAF: 37044268
* ISNI: 0000000001943917
* SUDOC: 052466957
* BNF: 128310131
 |
***La Aventuroj de Tom Sawyer*** [Sojer] (angle *The Adventures of Tom Sawyer*) estas libro de fama usona verkisto Mark Twain [Mark Tvejn], publikigita en 1876. Ankaŭ estas sekvaĵo, *La Aventuroj de Huckleberry Finn*.

Ĝi estas la rakonto pri la knabo Tom Sawyer, kiu vivas en Usono en la unua duono de la 19-a jarcento, kaj lia ĉiutaga vivo kaj petolema miskonduto.

Enhavo
------

Tom Saywer vivas kun sia onklino Polly [Poli] en la fikcia loko St. Petersburg Misurio. Ĝi rakontas pri lia ĉiutaga vivo, kiel iri al la lernejo, kaj enamiĝi al lia samklasulino Rebecca "Becky" Thatcher [Rebeka "Beki" Tetĉer]. Iam Tom kaj lia amiko Huckleberry Finn [Heklberi Fin] kaj Joe Harper [Ĝo Harpr] forkuris de la hejmo por ludi piratojn sur la rivero Misisipo. Ĉe la fino de la rakonto Tom erarvagis en kavo, kie li trovis kaŝitan trezoron kiu tre riĉigis ilin.  

La fikcia loĝloko St. Petersburg estas reala urbeto Hannibal, Misurio, kie Mark Twain travivis sian junaĝon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* En hejmlando de Marko Tven (Mark Twain) el Unuetaĝa Usono ĉ.19." EN HEJMLANDO DE MARKO TVEN"
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo de *LibraryThing*

* Kategorio La Aventuroj de Tom Sawyer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 358307
* GND: 4334681-9
* LCCN: n79132704
* VIAF: 178211495
* SUDOC: 050348973
* BNF: 135108047
* NLA: 35028960
* NKC: aun2017953742
 |
**Alphonse de BEAUCHAMP** (naskiĝinta en 1767 en Monako, mortinta la 1-an de junio 1832 pro ĥolero en Parizo) estis franca soldato kaj historiisto.

Servinte de 1784 por la armeo de Sardio li revenis en 1793 al Franclando kie la direktoraro komisiis al li la mediataran kontroladon. Lia historiaĵo »Histoire de la Vendée et des Chouans« (1806) rakontis pri la kruelaĵoj de la iama kolego Joseph Fouché tiom detale ke la registaro koleriĝis ĉi-prie kaj arestigis lin en 1809. Poste De Beauchamp devis ekzili sin al Reims.

Inter 1811 kaj 1814 li laboris en la imposta administrato kaj povis ekĝui pri pensio danke al la perado de reĝo Ludoviko.

Inter aliaj liaj neneŭtralaj skribaĵoj menciindas ankoraŭ la jenaj: »Le faux Dauphin« (1803); »Histoire de la conquête et des révolutions du Pérou« (1808); »Histoire de la captivité de Pie VII« (1814); »Vie du général Moreau« (1814); »Histoire du Brésil 1500–1810« (1815); »Catastrophe de Murat« (1815); »Histoire de la campagne de 1814 et 1815« (1816); »Histoire des deux faux dauphins« (1818); »Histoire de la révolution de Piémont« (1821–23); »De la révolution d 'Espagne et de son dix août« (dua eldono, 1822); »Vie de Louis XVIII, roi de France« (dua eldono, 1824).

Fonto
-----

* *Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 2. Leipzig 1905, p. 522 (tie ĉi interrete)

* Kategorio Alphonse de Beauchamp en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 856893
* GND: 117767905
* LCCN: n86047541
* VIAF: 46853188
* ISNI: 0000000110261464
* SUDOC: 033512531
* BNF: 12437228c
* NLA: 36034725
* BNE: XX4790807
 |
Pri la komunumo
---------------

**Alpthal** estas komunumo en la distrikto Ŝvico en Kantono Ŝvico, Svislando. Ĝi havis 542 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

Geografio
---------

Alpthal situas en la montara valo de la rivero Alp, alfluanto de la Lago de Sihl nordoriente de la montmasivo Mythen meze inter Ŝvico kaj Einsiedeln. Al la komunumo apartenas krom la ĉefvilaĝo Alpthal mem ankaŭ al vilaĝoj Brunni kaj Eigen. Dank al la aertelfero al Holzegg kaj skiliftoj en Brunni kaj Hagenegg la komunumo en vintro allogas skiturismon ĉefe por tagaj turistoj el la regiono Zuriko.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Alpthal limas en nordo al Einsiedeln, en oriento al Oberiberg, en sudo al Ŝvico, kaj en okcidento al Rothenthurm.

Trafiko
-------

Alpthal situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Per la poŝtaŭtolinio de Einsiedeln al Brunni SZ Alpthal estas konektita al la publika transportreto. De Brunni aertelfero kondukas al Holzegg, sur jugo de la monto Mythen, de kie per alia aertelfero atingeblas la kantonĉefurbo Ŝvico.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Alpthal datiĝas el la jaro 1018 kiel *Albetal*, kiam la imperiestro Henriko la 2-a donacis la vilaĝon al la Monaĥejo Einsiedeln. Alpthal apartenis al la teritorioj, kiujn la ŝvicanoj al si alpropriigis fine de la 13-a jarcento, kio kaŭzis la limokonflikton, kiu kondukis en la jaro 1315 al la Batalo de Morgarten. En la jaro 1350 Alpthal estis definitive atribuita al Ŝvico. En la jaro 1690 estis konstruita en Alpthal kapelo, kiu estas konsekrita al Sankta Apolonia. En la jaro 1805 la paroĥo sendependiĝis de Ŝvico kaj fariĝis memstara paroĥo. En la jaro 1887 estis konsekrita la hodiaŭa katolika preĝejo.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: *Andreas Meyerhans*: *Alpthal* en *Historia Leksikono de Svislando* (2009-06-30)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Alpthal en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Alpthal
* Alpthal en la Historia Leksikono de Svislando  (germane, france, itale)



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Ŝvico |
| --- |
| maldekstraAlpthal • Arth • Illgau • Ingenbohl • Laŭerco • Morschach • Muotathal • Oberiberg • Riemenstalden • Rothenthurm • Sattel • Ŝvico • Steinen • Steinerberg • Unteriberg |  |

 |
Aera vido de la fortikaĵo
**Petropaŭla fortikaĵo** (ruse *Петропавловская крепость*) estas la origina citadelo de Sankt-Peterburgo, Rusio. Ĝi estis dizajnita de Domenico Trezzini kaj starigita en 1703. La fortikaĵo enhavas diversajn rimarkindajn konstruaĵojn, inter ili la Katedralo de Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo, kie estas entombigitaj la caroj ekde Petro la Granda ĝis Nikolao la 2-a kaj sia familio.

Historio de la fortikaĵo
------------------------

Petropaŭla fortikaĵo
La fortikaĵo estis konstruigita de Petro la Granda la 27-an de majo 1703 (laŭ la gregoria kalendaro, kaj la 16-an de majo laŭ la juliana), sur la malgranda insulo Zajaĉij, en la rivero Neva. Ĝi estis konstruita dum la Granda Nordia Milito, la fortikaĵo neniam estis en la batalo. Ĝi havas seksflankan formon kun ses bastionoj en ĉiu angulo. Unue konstruita el ligno kaj tero, sed poste estis rekonstruita el ŝtono ekde 1706 ĝis 1740.

Ekde 1720 ĝi gastigis la garnizonon de la urbo kaj funkciis kiel malliberejo por politikaj prizonuloj, inter aliaj. La bastiono *Trubesckojo*, konstruita en la 1870-aj jaroj, iĝis la ĉefa bloko de la prizono.

La katedralo konstruiĝis inter 1712 kaj 1733. Ĝi havas sonorilturon el 123,2 m alte kun kupolo sur la pinto.

Dum 1917, ĝi estis atakita de la soldatoj tumultiĝintaj en la regimento *Pavlovskij* kaj ĉiuj ĝiaj prizonuloj estis liberigitaj. Kiam la bolŝevikoj eniris en la fortikaĵon la 4-an de julio (juliana kalendaro) intencis preni la fortikaĵon, la 8.000 homoj de la garnizono sin deklaris prorevoluciaj, kvankam poste ĝi revenis al la registaro.

La 25-an de oktobro la fortikaĵo revenis al la bolŝevikaj manoj. En tiu tago okazis la batalo kontraŭ la Vintra Palaco, kiu estis bombita ekde la fortikaĵo.

En 1924, la plejparto de la fortikaĵo estis konvertita en muzeo. Ĝi suferis gravajn demaĝojn dum la Dua Mondmilito pro la naziaj bombadoj. Post la milito ĝi estis restaŭrigita.

en 2015 al la ensemblo aldoniĝis statuo pri kvin leporoj interhelpantaj sin - simbolo de paca solidaro en la origine militeca ensemblo

* Kategorio Petropaŭla fortikaĵo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 381302
* GND: 4220008-8
* VIAF: 173680393
* NKC: xx0122543
 |
**Kempton Park** estas urbo en la provinco Ĥaŭtengo de Sud-Afriko. Ĝi situas nordokcidente de la montoĉeno *Magaliesberg*. Laŭ la stato de 200 la urbo havîs 117 000 loĝantojn.

Nomo
----

*Kempton* estas la angligita formo de la germana urbonomo Kempten.

Geografia situo
---------------

Kempton Park situas nordoriente de la montoĉeno Witwatersrand. La plej proksimaj grandaj urboj Johanesburgo sudokcidente, *Germiston* sude, *Benoni* oriente kaj *Tembisa* norde. Tembisa estas inter la plej grandaj Taŭnŝipo de la lando kaj fondiĝis en 1957.

Historio
--------

La germano Carl Friedrich Wolff ekde la jaro 1881 inter la konzerno de Alfred Nobel, kiu ĉi-tie konstruis fabrikon pri dinamito. Per negocado li aĉetis pli kaj pli da grundo, kaj iĝis posedanto de la farmejo *Zuurfontein* (afrikanse; en Esperanto "acida fonto"), de kiu li dispartigis certan areon por loĝloko. Tiun loĝlokon li nomis Kempton Park laŭ sia naskiĝurbo Kempten en Bavario.

En 1952 la flughaveno "Jan Smuts" ekkonstruiĝis sur la urba teritorio. Temas pri la plej granda flughaveno de Sud-Afriko; ekde la jaro 2006 ĝi nomiĝas *O R Tambo International Airport*.

En 1992 Kempton Park ricevis la titolon *City* (urbo). La 25-an de junio 1993 la komerca centro *Kempton Park World Trade Centre* estis okupata de 3 000 membroj de buraj rezistomovadoj. En la konstruaĵoj tiam okazis trakdatoj pri la fino de la sistemo de Apartismo en Sud-Afriko.

En 2000 la urbo iĝis parto de la ĉefurba komunumo Ekurhuleni (*Ekurhuleni Metropolitan Municipality*).

Ekonomio
--------

En Kempton Park ekzistas multaj industriaj entreprenoj, ĉefe de la ĥemia industrio. Ankaŭ karba elektrejo situas en la urbo.

Trafiko
-------

Kempton Park situas en senpera proksimo de la flughaveno *O. R. Tambo International Airport*. Fervoja linio, kiu ligu la flughavenon kun la urboj Johanesburgo und Pretorio, konstruatas. Sur tiu fervojo veturu la trajno *Gautrain*. Pluraj flugkompanioj havas sian sidejon en Kempton Park, interalie la entrepreno South African Airways.

La urbo estas ligata al la aŭtoŝoseoj R21, R23 kaj R24 La nacia vojo N12 situas sude de la urbo en orienta-okcidenta direkto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* angle Kempton Park, turismaj informoj pri la urbeto
* angle Historio de Kempton Park

Notoj
-----

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2007-07-14. Alirita 2010-08-27.
2. ↑
Kumsusan Palaco de la Suno
Statuo de Kim Il-sung
**Kumsusana Palaco de la Suno** (koree 금수산태양궁전, Kǔmsusan Kinyǒm Kungchǒn), antaŭe la **Kumsusana Rememora Palaco**, kaj iam nomata kiel la Kim Il-sung Maŭzoleo, estas konstruaĵo lokita proksime de la nordorienta angulo de la urbo de Pjongjango kaj servas kiel maŭzoleo por Kim Il-sung, la fondinto kaj prezidanto de Nord-Koreio, kaj por lia filo Kim Ĝong-il kiu postsekvis lin kiel la landa reganto.

La palaco estis konstruita en 1976 kiel la Kumsusan Asemblea Halo, kaj servis kiel oficiala resident de Kim Il-sung. Post ties morto en 1994, Kim Ĝong-il transformis la konstruaĵon kiel lia patra maŭzoleo. Estas taksate ke la kostoj de la transformo atingis $ 100 milionojn. Iuj fontoj metas la ciferon tiel alta kiel $ 900 milionoj.

En la palaco, la enbalzamigita korpo de Kim Il-sung kuŝas ene de vitra sarkofago. Lia kapo ripozas sur korestila kapkuseno kaj ĝi estas kovrita de la flago de la Korea Laborista Partio. Kim Ĝong-il, kiu mortis en 2011, estas montrata apud lia patro.

Kumsusan estas la plej granda maŭzoleo dediĉita al komunista gvidanto. Ĝi estas proksimume 500 metrojn longa. Ĝi limas sur ĝia norda kaj orienta flankoj de fosaĵo.

* Kategorio Kumsusana Palaco de la Suno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Lumturo sur la kabo
Mapo de la suda parto de Afriko kun Kabo Aguljas (malsupre en la mezo)
**Kabo Aguljas** estas kabo en la sud-afrika provinco Okcidenta Kabo kaj la plej suda loko de Afriko.

Ĝia nomo venas el la portugala lingvo (*Cabo das Agulhas*) kaj signifas **Nadla Kabo** aŭ Kabo de la Nadloj. Certe ne la formo, kiu neniel estas nadla, influis la nomon, sed la akraj rokoj ĉirkaŭaj. Alia etimologia teorio baziĝas sur la fakto, ke la kompasa nadlo tie montras precize al la norda poluso; sed ĝi ne estas tre konvinka.

La koordinatoj de ĝia pinto estas 34° 49′ 43.39″ S 20° 00′ 09.15″ O﻿ / ﻿34.8287194 °S, 20.0025417 °O﻿ / -34.8287194; 20.0025417 (mapo). Oni difinas ĝin kiel la limpunkton de la bordoj de Hinda Oceano kaj Atlantiko. Ĝi situas ĉ. 120 km oriente kaj 40 km sude de la Bonespera Kabo.

Antaŭ la kabo renkontiĝas du marfluoj, la malvarma antarkta Bengela Marfluo kaj la varma Aguljas-fluo, kiu venas de nordo laŭ la afrika bordo. Ili kaŭzas oftajn ondegojn, precipe en vintro, kiuj pereigis jam multajn ŝipojn. Por atentigi navigistojn oni en 1848 konstruis lumturon, kiu ankoraŭ funkcias.

* Kategorio Kabo Aguljas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Muzeo Glenbow (nordorienta angulo)
La **Muzeo Glenbow** en Kalgario estas la plej granda muzeo de Okcidenta Kanado kun pli ol 8600 m² da ekspozicia areo en pli ol 20 galerioj kiuj montras nur parton de kolektaĵo en kiu estas pli ol miliono da objektoj.

La Instituto Glenbow-Alberta fondiĝis en 1966, kiam Eric Harvie donacis sian vastan historian kolektaĵon al la loĝantoj de Alberto. Kun oficejoj en urbocentra Kalgario vid-al-vide de la Kalgaria Turo, la Instituto prizorgas la Muzeon Glenbow, vizitebla far la publiko, kiu havas en si ne nur la kolektaĵojn de la muzeo, sed vastan kolektaĵon de artaĵoj, bibliotekon, kaj arĥivojn. En 2007 nova daŭra ekspozicio kun titolo "Mavericks" [Nekonformuloj] malfermiĝis al la publiko sur la tria etaĝo; ĉi tiu ekspozicio montras la historion de Alberto per la vivoj de 48 influaj kaj interesaj personoj. La estro de Muzeo Glenbow, Michael P. Robinson, estas membro de la Ordeno Kanada.

Muzeo
-----

Enirejo de Muzeo Glenbow
La muzeo havas kvar ĉefajn kolektaĵojn:

* #Kultur-historio
* #Etnologio
* #Milit-historio
* #Mineralogio

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Muzeo Glenbow en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Muzeo Glenbow en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* retejo de Muzeo Glenbow


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 217665
* LCCN: n80050332
* VIAF: 144191914
* ISNI: 0000000122246536
* SUDOC: 068916213
* ULAN: 500309794
* NKC: kn20110728001
 |
Strato de Valdivia post la tertremo de la 22a de majo 1960
La **Tertremo de Valdivia en 1960** aŭ simple la **Granda Ĉilia Tertremo** (en hispana *Terremoto de Valdivia/Gran terremoto de Chile*) okazinta la 22an de majo 1960 estas ĝis nun la plej forta tertremo iam registrita surtere, kun forto 9,5 laŭ la Momant-magnituda skalo. Ĝi okazis vespere (19:11 GMT, 15:11 loka horo) kaj ties rezulta cunamo tuŝis sudan Ĉilion, Havajon, Japanion, Filipinojn, orientan Novzelandon, sudorientan Aŭstralion, kaj la insularo de Aleutoj en Alasko.

La surcentro estis ĉe Lumaco ĉirkaŭ 570 km sude de Santiago, kaj Temuco estis la plej proksima granda urbo, dum Valdivia estis la plej tuŝita urbo. La tertremo kaŭzis lokajn cunamojn kiuj draste frapis la marbordon de Ĉilio, per ondoj sw ĝis 25 m. La ĉefa cunamo trakuris la tutan Pacifikan Oceanon kaj detruis la urbon Hilo (Havajo). Ondoj tiom altaj kiom ĝis 10,7 m estis registritaj je 10 000 km for de la surcentro, kaj tiom for kiom ĝis Japanio kaj Filipinoj.

Estis publikitaj diversaj ĉirkaŭkalkuloj de la totala nombro de homaj perdoj pro la tertremo kaj la cunamoj, el kiuj la usona koncerna servo *United States Geological Survey* citis studojn pri 2 231, 3 000, aŭ 5 700 mortoj kaj alia fonto uzis ĉirkaŭkalkulon de 6 000 mortoj.

Referencoj
----------

1. ↑   The Largest Earthquake in the World – Articles. U.S. Geological Survey. Arkivita el la originalo je 2007-01-07. Alirita 11 January 2007.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2007-01-07. Alirita 2012-06-12.
2. ↑   Emergency & Disasters Data Base. Centre for Research on the Epidemiology of Disasters (CRED). Arkivita el la originalo je 2012-06-17. Alirita 9 January 2007.

* Kategorio Granda Ĉilia Tertremo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 405446
* LCCN: sh2012000051
* NDL: 00952946
 |
**Monemvasia**, (greke *Μονεμβασία* [ mɔnɛmvaˈsja ]) ankaŭ nomita *Malvasia*, estas fortikaĵo kun pratempa malgranda urbo, situanta sur mallarĝa promontorio sur la orienta flanko de sur la Lakonia marbordo en la sudoriento de Peloponezo en Grekio. La duoninsulo, kiu estas dominita per klifo, estas ligita al la ĉeftero per istmo de 200 metroj .

La municipo de Monemvasia laste estis signife vastigita en 2011 tra la enkadrigo de kvar najbaraj municipoj. La administra ĉefsidejo estis translokigita de Monemvasia al 

, la plej granda setlejo en la municipo .

Priskribo
---------

La centra placo de Monemvasia, kun la Bizanca preĝejo de Kristo Elkomenos.
Kuprogravuro de Monemvasia de F. De Wit, Amsterdamo, 1680.
La okcidenta murego de la malsupra urbo.
Trotuaro en la supra urbo.
La ruinoj konsistas el malnovaj defendaj strukturoj kaj multaj bizancaj preĝejoj; aparte elstara estas la preĝejo *Agia Sofia.* La nomo de la urbo venas de du grekaj vortoj: *mone* kaj *emvasia*, kun la signifo "unu enirejo". Aliaj nomoj kaj literumoj estas *Malvasy*, parte *Monemvassia*, *Monemwassia*, *Monembasia*. Monemvasia estis kromnomita "Ĝibraltaro de la Oriento" (Γιβραλτάρ της ανατολής).

Plej multaj stratoj estas mallarĝaj kaj tial nur uzataj de piedirantoj. De la klifo oni povas superrigardi al la golfo de Palaia Monemvasia, kiu situas norde de la urbo.

La urbo kun sia fortikaĵo estis grava por sekurigi la marvojon de Konstantinopolo ĝis Venecio. [ *bezonas citaĵon* ] La loĝloko konsistas el du partoj: La malsupra urbo estas la mezepoka urbo, ĉirkaŭita de murego sub la klifo, kaj poste estas la citadelo (fortikaĵo) supre sur la monteto, kiun oni povas atingi nur per ununura vojo, kruta kaj zigzaga. Ekde la 1920-aj jaroj, ne estis loĝantoj en la kastelparto de la urbo.

La itala (originale franca) formo de la urbonomo, Malvasia, donis sian nomon al vinberospecio, malvasia, kaj en victurno al Malmsey-vino .

Galerio
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* La preĝejo de Hagia SophiaLa preĝejo de *Hagia Sophia*
* 
* 
* 
* 
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑  Μονεμβασιά Arkivigite je 2022-02-01 per la retarkivo Wayback Machine (in Greek) Retrieved 10 March 2023
2. ↑   ΦΕΚ B 1292/2010, Kallikratis reform municipalities (greke). Gazetaro de la registaro de Grekio. Arkivita el la originalo je 2021-10-10. Alirita 2021-09-09.
3. ↑  Robinson, Jancis.  (2006) *The Oxford companion to wine*, 3‑a eldono, Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-860990-6. OCLC 70699042.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Monemvasia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Monemvasia | La oficiala Turisma Retejo
* Monemvassia
* GTP - Monemvasia
* La roko de Monemvasia ĉe YouTube


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 859307
* GND: 4340600-2
* LCCN: n82010169
* VIAF: 151287183
* SUDOC: 060900776
 |
**Monforte** estas urbo en la Distrikto Portalegre, regiono Alentejo kaj subregiono Alto Alentejo kun 1 296 loĝantoj. Ĝi estas sidejo de la municipo Monforte kun 420,25 km² de areo kaj 2 992 loĝantoj (2021), subdividita en kvar *freguesias*. La municipo limas norde kaj okcidente kun Crato kaj Portalegre, oriente kun Arronches kaj Elvas, sudokcidente kun Borba kaj Estremoz, okcidente kun Fronteira kaj nordokcidente kun Alter do Chão. 

La etimologia signifo de la loknomo estas "forta monto".

La municipo atingis pinton en la 1950-aj jaroj kun pli ol 8 000 loĝantoj, sed poste okazis elmigrado kaj oni perdis pli ol 5 000 loĝantoj.

Vizitindas ponto, kastelo kaj preĝejoj. Ekonomio baziĝas sur agrikulturo, brutobredado kaj elfosado de granito.

*Freguesias*
------------

La *freguesias* de Monforte estas la jenaj:

* Assumar
* Monforte
* Santo Aleixo
* Vaiamonte

Vidu ankaŭ
----------

* Assumar (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Monforte en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 859022
* GND: 7606598-4
* VIAF: 247423871
 |

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Monforte en la portugala Vikipedio.*
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

En la 1980-aj jaroj, laŭ iniciato de la svisdevena skota profesoro Reto Rossetti, la Esperanto-Asocio de Britio (BEA) decidis enkonduki ekzamenojn por supera titolo de pli alta grado ol la antaŭa *Diplomo* de BEA kaj la malnova *Atestilo* de la tiam nomita Brita Esperanto-Asocio. La intenco de Rossetti estis tio, ke la nova diplomo, nomota *Licencio de EAB*, "havu proksimume la nivelon atingitan de la universitata studento per unu jaro de diploma kurso je universitata nivelo". Laŭ la prospekto, "la ekzameno konsistas el ses eseoj kaj parola dialogo... Tri el la eseoj estas maĵoraj, tri minoraj... La temoj de la eseoj oni decidas en la kadro de tri ĝeneralaj branĉoj:- 1. Lingvo; 2. Literaturo; 3.Historio. Ĉiu branĉo devas esti reprezentata per almenaŭ unu eseo, egale ĉu maĵora aŭ minora."

La unua licencio estis aljuĝita en 1992 sub egido de la Akademio Internacia de Sciencoj San Marino. Entute 6 kandidatoj sukcesis kaj ricevis siajn diplomojn. Reto Rossetti, la iniciatinto kaj direktoro de la ekzamenoj forpasis la 20-an de septembro 1994, kaj la Esperanto-Asocio de Britujo ĉesigis la ekzamenojn por licencio, kaj ne akceptis pli da kandidatoj ol la originalaj ses.

Referencoj
----------

1. ↑  (Fonto: Prospekto por la Licencio de EAB)

* Korespondado kun la Esperanto-Asocio de Britio kaj prelego de Paul Gubbins ĉe la Centjara Kongreso de la Esperanto-Asocio de Skotlando.)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 259142
 |
|  |
| --- |
| Plako (kabo) (Krimeo)Plako (kabo) (Krimeo)DMS |
| Situo de la kabo Plako sur la mapo de Krimeo Koordinatoj: 44° 35′ 30″ N 34° 22′ 12″ O﻿ / ﻿44.591666666667 °N, 34.37 °O﻿ / 44.591666666667; 34.37 (mapo) |

La kabo Plako vidata de okcidento
La palaco de princino *Gagarina*
**Plako** (aŭ *la kabo Plako*; ruse *Плака*, ukraine *Плака*, krime-tatare *Plaka*; la nomo tradukite el la helena signifas "plata") estas kabo sur la Suda bordo de Krimeo, situanta sudoriente de Aluŝto kaj nordoriente de Partenito. La kabo famas pro la vidindaĵoj, kiuj troviĝas sur ĝi. Ekde la jaro 1947 la kabo havas la statuson de "natur-monumento".

Geografio
---------

La kabo prezentas rokan elstaraĵon ĉ. 50 metrojn altan kaj ĉ. 330 metrojn longan. Ĝi estas formita ĉefe de verda porfirito (magma petro) kun enmetitaj kristaloj de feldspatoj kaj estas kovrita de densaj argiloj kaj kalkoŝtonoj.

De sur la kabo oni povas vidi belan panoramon de Partenito kaj monto Ajudago oriente kaj de la monto *Kastel* - okcidente. Apud la kabo en la maro troviĝas grupeto de malgrandaj rokaj insuloj (la t.n. "Birdaj rokoj").

Vidindaĵoj
----------

En mezepoko sur la kabo troviĝis eta fortikaĵo kaj lumturo (kiu donis la nomon al la proksima loĝloko Malomajako, kies krime-tatara nomo signifas "malgranda lumturo").

Komence de la 19a jarcento sur la kabo estis aranĝita bela parko ĉirkaŭ la domo de tiama gubernatoro A. Borozdin. Komence de la 20a jarcento ĉi tie estis konstruita palaco de princino Gagarina, kiu nun estas uzata kiel administracia konstruaĵo de la sanatorio "*Karasan*" kaj estas relative fama turista vidindaĵo. Krome, sur la kabo konserviĝis la restaĵoj de la familia kripto de princoj Gagarin kaj ilia familia preĝejo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Plako (kabo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* La rakonto pri la kabo kaj kelkaj ĝiaj fotoj (ruse)
* Panoramia vidaĵo de sur la kabo (musklaku la bildon kaj movu la muson)
Centro de la tertremo de Qaen
La **tertremo de Qaen** en la nordirana provinco Ĥorasano okazis la 10-an de majo 1997. Ĝi mezuris 7.3 je la momant-magnituda skalo kaj estis la plej forta en la regiono post tiu de la jaro 1990. La centro de la tertremo situis ĉirkaŭ 270 km sude de Maŝhado ĉe la vilaĝo Ardekul.

La tertremo mortigis 1.567 homojn kaj vundis pli ol 2.300 aliajn. 50.000 homoj restis senhejmaj, 15.000 domoj estis damaĝitaj aŭ detruitaj, kaj la *United States Geological Survey* nomis ĝin la plej mortiga.
Kelkaj 155 posttremoj kaŭzis plian detruon kaj forpelis supervivantojn. La tertremo estis kaŭzita de rompiĝo laŭ faŭlto sub la iran-afgana landlimo.

Referencoj
----------

1. ↑   Earthquake Information for 1997. *United States Geological Survey* (May 2, 2004). Arkivita el la originalo je 2009-01-25. Alirita January 19, 2009.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2009-01-25. Alirita 2010-05-25.

* Kategorio Tertremo de Qaen (1997) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**László Tora** [lAslO], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Tora László** estas hungara biokemiisto, altlerneja instruisto, ekstera membro de Hungara Scienca Akademio (2010), ordinara membro de Academia Europaea (2016).

László Tora naskiĝis la  20-an de julio 1957(nun 1957-07-20) en Budapeŝto.

Biografio
---------

László Tora akiris biologian diplomon (MSc) en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1982, post 3 jaroj li levis ĝin al Ph.D. en la sama universitato, dum inter 1981-1985 li esploris en radiobiologia instituto. Inter 1985-1994 (poste jam kiel postenulo) li esploris en instituto de Strasburgo, dum inter 1991-2001 li havis postenon ankaŭ en Illkirch-Graffenstaden, poste li estis esplordirektoro en Strasburgo kaj ekde 2011 en Illkirch-Graffenstaden. Li ricevis nehungarajn premiojn inter 2001-2013.

Elektitaj kontribuoj (ĉiam kunaŭtoro)
-------------------------------------

* *Supercoil induced S1 hypersensitive sites in the rat and human ribosomal RNA genes* (1986)
* *Widely spaced, directly repeated PuGGTCA elements act as promiscuous enhancersfor different classes of nuclear receptors* (1996)
* *TAF9b (formerly TAF9L) is a bona fide TAF that has unique and overlapping roleswith TAF9* (2005)
* *SAGA Is a General Cofactor for RNA Polymerase II Transcription* (2017)
* *What do the structures of GCN5-containing complexes teach us about their function?* (2021)

Fontoj
------

* biografio angle kun foto
* datenoj hungare kun foto

Referencoj
----------


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 859806
 |


* Portalo pri Biografio
**Bargen** estas komunumo en Kantono Ŝafhaŭzo, Svislando. Ĝi havis 233 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007, kiu nombro kreskis al 283 ĝis la 31-a de decembro 2012.

Geografio
---------

Bargen estas la plej norda komunumo de Svislando. Ĝi situas en la montareta kaj arbara naturprotekta regiono de Randen. Ekeonomie la vilaĝo vivas unuflanke de agrikulturo kaj aliflanke de la landlima trafiko kun Germanio, nome de la vendejoj apud la benzinenjoj antaŭ la landlimo. Tra la komunumo fluas la rivereto Durach, kiu en Ŝafhaŭzo alfluas al Rejno. La komunumo konsistas el la vilaĝo Bargen kaj la setlejo Oberbargen, kie siutas la doganejo.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 8,27 km², de kiuj 65,2% estas kovritaj de arbaro, 30,0% servas por agrikulturo kaj 4,6% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La najbaraj komunumoj de Bargen estas en sudo la sola svisa najbarkomunumo Merishausen, en okcidento kaj nordo Blumberg (distrikto Schwarzwald-Baar), kaj en oriento Tengen (distrikto Konstanco).

Trafiko
-------

Bargen situas je la norda fino de la svisa aŭtovojo A4, respektive ĝia flanka brako H4, kaj estas grava doganpunkto inter Svislando kaj Germanio. La doganpunkto tamen ne ricevis la signifon, kiun la komunumo Bargen esperis, ĉar la germanoj kondukis la trafikon anstataŭ tra Bargen tra Thayngen.

Bargen estas konektita kun la publika trafikreto per poŝtaŭtolinio al Ŝafhaŭzo.

Historio
--------

Arkeologoj trovis en Bargen restaĵoj el la neolitiko. La unua dokumenta mencio de Bargen datiĝas el la jaro 884 kiel *Paragen*. En la 15-a jarcento Bargen fariĝis posedaĵo de la urbo Ŝafhaŭzo, kiu plenumigis la voktorajtojn en Bargen ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798.

Vidu ankaŭ
----------

* Aliaj lokoj kun la nomo **Bargen**

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo Arkivigite je 2014-01-04 per la retarkivo Wayback Machine
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: germane Bargen (SH)
*Andreas Schiendorfer*: *Bargen*  en *Historia Leksikono de Svislando* (2009-09-15)]

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bargen SH en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Bargen

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Bargen** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

Bildoj
------

* LernejoLernejo
* Aŭtovojo H4 kaj komunuma domoAŭtovojo H4 kaj komunuma domo
* Restoracio KroneRestoracio Krone
* BenzinejojBenzinejoj

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de Kantono Ŝafhaŭzo |
| --- |
| Kaprikorno, blazono de ŜafhaŭzoKaprikorno, blazono de ŜafhaŭzoBargen • Beggingen (Guntmadingen) • Beringen • Buch • Buchberg • Büttenhardt • Dörflingen • Gächlingen • Hallau • Hemishofen • Lohn • Löhningen • Merishausen • Neuhausen ĉe Rejn-Akvofalo • Neunkirch • Oberhallau • Ramsen • Rüdlingen • Ŝafhaŭzo (Hemmental) • Schleitheim • Siblingen • Stein ĉe Rejno • Stetten • Thayngen (Altdorf • Bibern • Hofen • Opfertshofen) • Trasadingen • Wilchingen | Panoramo de ŜafhaŭzoPanoramo de Ŝafhaŭzo |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Vilanova i la Geltrú (stacidomo). |


Vilanova i la Geltrú
Strand-aleo
**Vilanova i la Geltrú** estas urbo de Katalunio, ĝi estas la ĉefurbo de la distrikto (*comarca*) Garraf.

Bazaj faktoj
------------

La urbo situas meze de la ĉefaj metropolaj urboj Barcelona (40 km norde), kaj Tarragona (45 km sude), kaj kovras totalan surfacon de 33,5 km2. Ĝi havas 54.309 loĝantojn laŭ la oficiala censo en 2001. Ĝiajn riĉajn historiajn datojn subtenas multaj jarcentoj; en 1274 estis aljuĝita la Carta Pobla (Urba Ĉarto) far Reĝo Jaume la Unua.

Ekonomio
--------

Kiel urbo, ĝi kaptas la atenton de granda areo eĉ preter siajn limojn, kaj ĉiam havis viglan ekonomion, originale bazita sur sia agrikulturo kaj vina mara komerco (en la 18-a kaj 19-a jarcentoj), kaj poste sur ĝia teksaĵa industrio. En la lastaj jaroj la industrio diversiĝas laŭ metalaj, kemiaj kaj teksaj fabrikoj (ekde la unua duono de la 20-a jarcento). La urbo ankoraŭ daŭrigas kun iom da agrikultura komerco kaj unu el la plej gravaj fiŝkaptaj ŝiparoj en Katalunio. Ankaŭ gravas la disvolviĝo en la turisma sektoro kaj libertempaj instalaĵoj.

Kulturo
-------

Vilanova i la Geltrú havas komplekson por akvosportoj interne de la haveno, plaĝojn, strandan promenadon, golfejon. Tie estas larĝa kultura agado, inkluzive de tutland-gravaj muzeoj kiel ekzemple pri romantika kataluna arto, teknologio kaj fervojo. Ankaŭ estas ĉiujara programo de teatro, muziko kaj kino, muzikaj festoj kiel FIMPT (Internacia Populara kaj Tradicia Muzika Festo).

Vilanova i la Geltrú havas unu el la plej intensaj kalendaroj pri tradiciaj festoj en Katalunio, precipe Els Tres Tombs (la festo de la bestoj, agrikulturaj, urbaj kaj hejmaj), Karnavalo kaj Festa Major (Ĉefa Urba Festo kun tradiciaĵoj, ktp.).

En urbo kun tia tradicio pri agrikulturo kaj fiŝkaptado, la gastronomio bazita sur siaj freŝaj produktoj ankaŭ estas tre grava kaj vaste agnoskita.

Vidu ankaŭ
----------

* Vilanova i la Geltrú (stacidomo)
* Biblioteca-Museu Balaguer

* Kategorio Vilanova i la Geltrú en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Libertempaj instalaĵoj Arkivigite je 2012-03-03 per la retarkivo Wayback Machine
* Malferma parolado de la "Festa Major"-1994 Arkivigite je 2012-03-03 per la retarkivo Wayback Machine
* Victor Balaguer (Muzeo-Biblioteko 19 kaj 20 jarcenta)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rMunicipoj de la komarko Garraf |
| --- |
| 
* Canyelles
* Cubelles
* Olivella
* Sant Pere de Ribes
* Sitges
* Vilanova i la Geltrú
 |

 |
**Julian Aleksandrowicz**, pseŭdonomo *Doktor Twardy* (Malmola Doktoro) (naskiĝis la 20-an de aŭgusto 1908 en Krakovo, mortis la 18-an de oktobro 1988 sanmloke) – pola kuracisto pri interna medicino, profesoro de medicino, filozofo pri medicino kaj hematologo juddevena.

Vivo
----

En 1933 finis Kuracistan Fakultaton de Jagelona Universitato. Dum la dua mondmilito batalis en septembra kampanjo. Dum tri jaroj estis malliberigita en geto de Krakovo, de kiu forkuris kaj iĝis aktiva membro de Pola Enlanda Armeo, distingita poste per Milita Ordeno *Virtuti Militari* kaj aliaj.

Aŭtoro de pluraj libroj:

* *Nie ma nieuleczalnie chorych*, (Ne estas nekuraceblaj malsanuloj)
* *Sumienie ekologiczne*, (Ekologia konscienco)
* *Wszechstronna nadzieja*, (Ĉiuflanka espero)
* *Kuchnia i medycyna* (Kuirarto kaj medicino) (kune kun Irena Gumowska) kaj la lasta, kiun verkis:
* *U progu medycyny jutra* (Sojle de morgaŭa medicino) (kune kun G. Duda).

Plurjara gvidestro de Klinika Hematologicza (Universitata Hospital-Fako) de Medicina Akademio en Krakovo. Li ankaŭ verkis primedicinajn artikolojn en semajnrevuo "Przekrój". En sia loĝejo ĉe la str. Maria Curie-Skłodowska kuracis private.
Kiel amiko kaj kuracisto de poetino Halina Poświatowska helpis al ŝi forveturi al Usono por operacii la koron. Seninterese apogis ŝin dum batalo kontraŭ la malsano.

Li mortis en Krakovo post longa luktado kontraŭ karcinomo. Entombigita en la loka Milita Tombejo.

Bibliografio
------------

* ekologia.pl - Julian Aleksandrowicz

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Julian Aleksandrowicz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biogram Juliana Aleksandrowicza w miesięczniku Lubelskiej Izby Lekarskiej Medicus Arkivigite je 2012-02-17 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 449428
* GND: 127072772
* LCCN: n50033484
* VIAF: 93547779
* ISNI: 0000000071498978
* SUDOC: 204194725
* NLA: 35840926
* NKC: ola2004219994
 |
***Pedro Páramo*** estas la titolo de la unua kaj nura romano de la meksika verkisto Juan Rulfo, origine aperinta en 1955. Temas pri la dua libro de Rulfo de post *El llano en llamas*.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

Temas pri knabo, nome Juan Preciado, la filo de Pedro Páramo, kiu serĉas sian nekonitan patron tra senhoma, varmega, dezerteca medio, venas al Comala. Dum la historio antaŭeniras, la leganto konfuziĝas ĉar ŝajne kelkaj el la aperintaj roluloj estas mortintoj, tio estas fantomoj. La temo rilatas al tre populara sento meksika rilate al mortintoj. Krome tiu mekanismo starigas komplicecon de la aŭtoro kun la leganto, kiu scias kion ne scias la rolulo.

Dum la filo de PP veturas kaj interparolas kun preterpasantoj, aperas la vera struktura akso de la rakonto, nome la historio de PP, oportunema kaciko, fripono, fitraktulo, terkaptanto ktp. lia rilato kun aliaj terposedantoj, lia unua edzino SSJ, la pastro ktp. Dume la propra historio de la serĉanta filo vanuiĝas.

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Analizo
-------

Esenca trajto de la veko estas la konstanta konotacio pri la temo morto, eĉ en la pejzaĝaj priskriboj.

Aparta subtemo estas kritiko al la eklazio, spite al la fakto ke la etoso estas iom mistikema, funebra. La mesaĝo estus: tiu ĉi vivo ne ekzistas, nur la alia. Pastro celas monon (la nomo estas Rentería (el la sama radiko rento)). Ankaŭ aliaj homnomoj estas simbolaj (Páramo, nome paramo, servisto Fulgor, brilo), dum aliaj estas simple sonalvokaj: Susana San Juan.

Sekvo
-----

Estas registritaj tradukoj al pli ol tri dek lingvoj. Estas ankaŭ adaptoj al teatro kaj al kino: en 1967 *Pedro Páramo* (reĝisorita de Carlos Velo), en 1976 al 1978 *Pedro Páramo. El hombre de la media luna* (reĝisorita de José Bolaños), en 1981 *Pedro Páramo* (reĝisorita de Salvador Sánchez), en 2024 *Pedro Páramo* de Netflix reĝisorita de Rodrigo Prieto. En la plej tuja filmo la rolo de Juan Preciado restas pli grava, li ĉiam petas akvon kaj estas nur tero.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 446309
* BNF: 11946585q
 |
**Fato**, el la latina *fatum*, derivaĵo de *fari* (diri, paroli, do kio estas dirita, plurale *fata*). La latina termino indikas unue la vorton, la diraĵon de la diaĵo (vox Jovis, Διός α΅ισα = voĉo de Dio), due la nerevokeblan destinon fiksitan ekde la komenco kiun neniu sukcesas revoki, kaj tiel la morton; la pluralo, fatoj (latine ,*fata*), indikas ankaŭ la eldirojn de aŭguristo anoncanta estontaĵojn; kaj fine la personigon mem de la destino, nome la Moiroj de la grekoj kaj la Parkoj de la latinoj, nomataj ĝuste Fata, la tri Fata (vidu ankaŭ Fatae de la Keltoj regantaj la destinon de viroj kaj virinoj).

La diaĵo Fato bildigita senvida servis por indiki la Destinon, filon de Kaoso kaj de la Nokto.

Skribis Cicerono en De Fato, XXI: "Se la aferoj aranĝiĝas laŭ la difinoj supre uzitaj, ĉio kio okazas, okazas per kaŭzoj antaŭagintaj; se tio veras, sekvas ke ĉio okazas per decidoj de la fato; tial, ĉio kio okazas, okazas per la volo de fato)
(*Quod si ita est, omnia, quae fiunt, causis fiunt antegressis; id si ita est, fato omnia fiunt; efficitur igitur fato fieri, quaecumque fiant*). 

La koncepto pri fato interplektiĝis kun tiu de naturo kaj de dieco: por la naturo tio okazis precipe en la astrologio; rilate la diojn, la fato iom post iom, en la klasikaj kulturoj, perdis la kontraŭstarantan rigidecon, kaj la subordigon de la dioj modifiĝis ĝis igi la du povojn, tiujn de la fato kaj tiun de la dioj, kooperantaj. Tio eble videblas jam en Eneido, VI 376, kiam la sibilo, adresiĝante al Palinuro, atribuas la Fata (fatojn = la nerevokeblajn destinojn) al la dioj, eble pro tio ke ili estas la plenumantoj de la fataj dekretoj, 
*«Desine fata deum flecti sperare precando»:* "Rezignu esperi ŝanĝi la diajn dekretojn per la preĝo" 

Al tiu konceptaro pri Fato apudas ankaŭ tiu greka de *ananko*: blinda neceso obeita ankaŭ de kontraŭvoluloj.

Fato kaj Providenco
-------------------

Kun la ensceniĝo de la monoteismaj religioj la Fato ekmalaperis. Aparte la kristanaj teologioj ekde komence ne akceptis la paganan koncepton pri Fato ĉar ĝi estus forto-povo aŭ io sendevena kaj neobeanta al Dio Kreinto kiel kreinto de ĉio. Laŭ kristanismo, neniu estaĵo povas ekzisti kune kun Dio, se ne la kreitaĵoj kreitaj de li mem. Ĉio kio okazas, okazas pro tio ke li tiel destinas povante ĉiumomente destini alimaniere; kaj tion Dio faras respektante la liberan volon de la inteligenta persono. La Dia agado, kondukanta la kreaĵon al la destino de li dekretita nomumiĝas Providenco. 

Plurestis tamen (en iu speca kolektiva nekonscio) iu pli/malpli vaga nocio pri destino kiu, krom filozofiaj spekulativaĵoj, puŝadis al konscia akceptado de iu fataleco naturisme perceptata.

Vidu ankaŭ
----------

* Destino
* Tyche
* Fatalismo
* Determinismo
* Providenco
* Libera volo
* *Don Álvaro o la fuerza del sino*

Bibliografio
------------

 "De Fato" de Cicerono 

Cicerone, Pseudo Plutarco, Alessadro di Afrodisia, Trattati antichi sul destino, a cura di Aldo Magris, Morcelliana (Brescia), 2009.
La **Kabo Danke al Dio** (hispane *cabo Gracias a Dios*) estas kabo kiu formas Centrameriko en la marbordo de la Kariba Maro, inter Honduro kaj Nikaragvo, en la enfluejo de la rivero Koko, kiu konstituas la limon inter ambaŭ landoj, kaj respektive inter la Departemento Gracias a Dios de Honduro kaj la Aŭtonoma Regiono Norda Atlantiko de Nikaragvo. Ĉar Nikaragvo havas formon de izocela triangulo kiu indikas nordorienten, tiu kabo formas tiun verton, same kiel la orientan pinton de Honduro.

La rivero Koko estas la limo inter Honduro kaj Nikaragvo, tiel ke norde estas la teritorio hondura kaj sude la teritorio nikaragva kaj la kabo Gracias a Dios estas sub suvereneco de Nikaragvo.

Historio
--------

La kabo ricevis sian nomon fare de Kristoforo Kolumbo, nome la unua eŭropano kiu registris sian viziton, en la 12-a de Septembro 1502, ĉar la kabo utilis kiel rifuĝejo antaŭ ŝtormo dum la sezono de uraganoj en Norda Atlantiko. Laŭ tradicio Kolumbo diris jenon: «Gracias a Dios que al fin salimos de esas honduras» (Danke al Dio ni eliris el tiuj profundaj malfacilejoj), ĉar liaj tri karaveloj estis frapitaj de la uragano dum du semajnoj kaj malantaŭ tiu kabo, trankviliĝis la ŝtormo, pro kio ili sincere dankis al Dio; tiel rakontis ĝin Fernando Colón, filo de la Admiralo. Pro la samaj tialo kaj frazo la teritorio antaŭa al la preterpaso de la kabo fare de la ŝipo estis nomita "Honduras".

Notoj
-----

1. ↑  Geografía ilustrada de Nicaragua, p. 81. Jaime Incer Barquero. 1975
2. ↑  *Apuntes de Historia y Geografía del 4º grado de primaria*, 1963, p 6.
3. ↑  Libro de la Colección La Salle, sección Historia patria, lección 7, Cristóbal Colón en Nicaragua, p. 79. Década de 1950

* Kategorio Kabo Danke al Dio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 716125
* LCCN: no2011161287
 |