recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Gnetofitoj** |
| --- |
|  |
| Welwitschia mirabilis*Welwitschia mirabilis* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
| Domanio: | Eŭkariotoj *Eukaryota* |
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
| Klado: | Vaskulaj plantoj |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | **Gnetofitoj *Gnetophyta*** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | **Gnetopsidoj *Gnetopsida*** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Gnetofitoj  |

 |
| v • d • r |

**Gnetofitoj** (latine *Gnetophyta*) estas divizio de plantoj, kies neformortintaj anoj nombras proksimume 70 speciojn inter tri genroj: gneto (*Gnetum*), efedro (*Ephedra*), kaj *Welwitschia*, po unu familio por ĉiu genro, ĉiuj en unu ordo **Gnetopsidoj** (latine *Gnetopsida*). La gnetofitoj estas gimnospermoj.

Historio
--------

* Kategorio Gnetofitoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Gnetofitoj en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

Fosilioj de gnetofitoj troviĝas ekde la permio. Ankaŭ, fosiliaj gnetofitoj troviĝas el triaso kaj kretaceo.

La divizio estis tre diversa dum paleogeno kaj neogeno; ĝi malkreskis dum kvaternaro, tamen, kaj nuntempe ekzistas nur tri genroj de gnetofitoj, de proksimume 70 specioj.
**Orienta Himalajo** estas situanta inter Centra Nepalo en la okcidento al Birmo en la oriento, okupante sudorientan Tibeton en Ĉinio, kaj la teritoriojn de Sikimo, Norda Bengalio, Butano kaj Norda-Orienta Barato. La areo estis deklarita biodiversejo fare de Naturprotekto Internacie.

Klimato
-------

Klimato de Orienta Himalajo estas karakterizita per freŝa somero kaj malvarmeta vintro. La varma sezono komencas koncerne la mezon de aprilo, atingas ĝian maksimumon en la monato de junio kaj daŭras al la fino de aŭgusto. La averaĝtemperaturo ĝenerale registrita estas 20 C. La meza pluvokvanto en la areo estas proksimume 500 mm. Neĝado estas kutima fenomeno en la plej altaj altecoj.

La efiko de neĝamasiĝo en la valoj de Rangeet, Teesta, Chumbi estas tre rimarkinda en reduktado de la temperaturo. En vintro, la plej granda parto el la precipitaĵo falas en la formo de neĝado. Tiel la Nord-orienta musono estas la superrega trajto en Orienta Himalaja regiono, dum ĉe la sudaj deklivoj la precipitaĵo de malvarma sezono estas pli grava.

Agrikulturo
-----------

Agrikulturaj kondiĉoj varias en malsamaj partoj de la regiono. En altebenaĵoj de Orienta Himalajo la grundo estas morainia, kaj la montetodeklivoj estas interdigigitaj en sinsekva ŝtuparo aŭ terasoj, nur kelkaj metroj larĝaj, sur kiuj printempaj kultivaĵoj estas kreskigitaj abunde. Agrikulturo dominita de migra kampokultivado, kompletigita per ĉasado, fiŝkaptado - kaj interŝanĝokomerco estas karakterizaĵoj de la regiono. Agrikultura produktado ne estas sufiĉa por loka manĝo. Ekonomio restis stagna dum jarcentoj pro manko de kapitalmerkato, entreprenemo kaj venoj de investo.

Politika divido
---------------

Orienta Himalajo povas esti dividata en kvar ĉefaj regionoj nome:

* Darĝilinga Himalajo
* Sikima Himalajo
* Butana Himalajo
* Arunaĉala Himalajo

* Kategorio Orienta Himalajo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Osta porcelanaĵo de la jaroj 1815–20, Muzeo Viktoria kaj Alberto
**Osta porcelano** estas speco de porcelano kunmetita el osta cindro, feldspata materialo kaj kaolino. Ĝi estis difinita kiel "varo kun diafana korpo" enhavanta minimumon de 30% el fosfato derivita el besta osto kaj kalcia fosfato. Osta porcelano estas la plej forta el la porcelanoj aŭ porcelana ceramiko, enhavante tre altan mekanikan kaj fizikan forton kaj pezon-reziston, kaj estas konata pro ĝiaj altaj niveloj de blankeco kaj travidebleco. Ĝia fortikeco permesas ĝian produktadon en pli maldikaj transversaj sekcioj ol aliaj specoj de porcelano. Kiel ŝtonaĵo ĝi estas vitrigita, sed estas diafana pro malsamaj mineralaj trajtoj.

Meze de la 18-a jarcento, anglaj potistoj ne sukcesis krei malmolan pasteblan porcelanon (kiel farite en orienta Azio kaj Meissen-porcelano) sed trovis molan pasteblan porcelanon kiu estas utila por porcelanaj miksaĵoj, donante fortikecon. Ĉi tio iĝis normala ĉe la fabriko de Bow-porcelano en Londono (funkcianta ekde 1747), kaj disvastiĝis al iuj aliaj anglaj fabrikejoj. La moderna produkto estis evoluigita de la potisto Josiah Spode en la komenco de 1790-aj jaroj. Spode inkludis kaolinon, do lia formulo, foje nomata "Staffordshire osta porcelano", estis efike malmola, sed pli fortika, kaj versioj estis adoptitaj de ĉiuj ĉefaj anglaj fabrikejoj ĉirkaŭ 1815.

De ĝia komenca evoluo kaj ĝis la lasta parto de la 20-a jarcento, osta porcelano estis preskaŭ ekskluzive angla produkto, kun produktado precipe en Stoke-on-Trent. La plej multaj gravaj anglaj firmaoj faris aŭ ankoraŭ faras ĝin, inkluzive de Fortnum & Mason, Mintons, Coalport, Spode, Royal Crown Derby, Royal Doulton, Wedgwood kaj Worcester.

En Britio, referencoj al "porcelano" povas aludi rekte al osta porcelano, kaj "angla porcelano" estis uzita kiel termino por ĝi, kaj en Britio kaj ĉirkaŭ la mondo.

* Kategorio Osta porcelano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Oszkár BEREGI** [oskAr], hungare **Beregi Oszkár,** (naskiĝis la 24-an de januaro 1876 en Budapeŝto, mortis la 18-an de oktobro 1965 en Holivudo) estis hungara aktoro kaj reĝisoro.

Oszkár Beregi

Biografio
---------

Oszkár Beregi devenis el juda familio. Li frekventis aktoran akademion en Budapeŝto, ekde 1895 li ricevis rolojn en diversaj teatroj. Inter 1899-1907 li apartenis al Nacia Teatro (Budapeŝto), poste 3 jarojn li aktoradis en Berlino. Poste li revenis al Nacia Teatro. En 1920 pro politika afero li migris al Vieno. Baldaŭe li vivis en Usono, sed en 1930 li hejmenvenis. Dum la 2-a mondmilito li ne ricevis rolojn. En 1946 li migris al Los Angeles. Li estis framasono laŭ Magyar Katolikus Lexikon (Hungara Katolika Leksikono).

Liaj roloj (elekto)
-------------------

* teatraj roloj: Imre Madách: *Az ember tragédiája* (La tragedio de l' homo) - Ádám; William Shakespeare: Julius Caesar - Marcus Antonius; Otelo - titolrolo; Romeo kaj Julieta - titolrolo; Hamleto, princo de Danujo - titolrolo
* en 14 hungaraj filmoj inter 1916-1933
* en 18 aŭstraj filmoj inter 1921-1930
* en 2 germanaj filmoj en 1931 kaj 1933
* en 11 usonaj filmoj inter 1926-1954

Fontoj
------

* Arkivigite je 2010-02-21 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Oszkár Beregi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 413694
* GND: 1017964424
* LCCN: n84127454
* VIAF: 74151762
* ISNI: 0000 0000 5939 7736
* SUDOC: 059446722
* BNF: 15121486b
* BIBSYS: 98036744
* BNE: XX1521085
 |
La Kandelabro
Naturo en Insuloj Ballestas
Insuloj Ballestas
**Insuloj Ballestas** [bajEstas] (signife arbalestoj) estas grupo de malgrandaj insuloj ĉe la urbo Paracas situanta ene de la Distrikto Paracas ĉe Provinco Pisco en la Departamento Ika, ĉe la suda marbordo de Peruo. Komponita ĉefe de rokoj kaj kovrante ĉirkaŭkalkulitan areon de 0.12 km², tiuj insuloj estas grava rifuĝejo por mara faŭno kiel la Blukrura naivulo kaj aliaj specioj kiaj la Humboldta pingveno kaj du specoj de fokoj (nome ledofokoj kaj marleonoj), inter aliaj mamuloj.

Bibliografio
------------

* (2011) "Pelícanos de Islas Ballestas", *Medicina U.P.B* (hispana) **30** (2), p. 119–20.

```
Arkivigite je 2013-12-03 per la retarkivo Wayback Machine
```

* Hughes, Holly.  (2010) "Islas Ballestas: Peru's Pacific Playground", *Frommer's 500 Extraordinary Islands*. Hoboken: Wiley, p. 116–7. ISBN 978-0-470-50070-5.

Koordinatoj: 13° 44′ 09″ S 76° 23′ 47″ U﻿ / ﻿13.73583 °S, 76.39639 °U﻿ / -13.73583; -76.39639 (mapo)

* Kategorio Insuloj Ballestas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Patricia Martin**, naskiĝinta la 17an de februaro 1956 en Bonaero, Argentino, estas ĵurnalistino, literatura kritikistino, animantino kaj produktantino de franca radio.

Biografio
---------

Ekde 1991, ŝi prezentis plurajn tranĉaĵojn matene kaj la elsendon "Alter Ego" ĉe France Inter, Patricia Martin eniris televidon kie ŝi prezentis, kun Philippe Tesson, dum du jaroj (1994-1995) literaturan kaj kulturan elsendon nome "Ah! Quels titres" (Ha ! Kiaj titoloj) ĉe France 3. En 2006, ŝi retrovis la 6/7 de lundo al vendredo, kaj estas parto de la teamo "libroj" de "Masque et la plume" (Masko kaj la plumo) ĉe France Inter. Ekde septembro 2010 ŝi prezentas kun Fabrice Drouelle la 7/9 semajnfinon.

Honoraĵoj
---------

• Kavalirino de la Nacia Ordeno de Merito (novembro 2003).

• Kavalirino de la Ordeno de la Legio de Honoro Januaro 30, 2008 por ŝiaj radiaj aktivecoj

Diversaĵoj
----------

Ŝi estas ankaŭ unu el la kvindek membroj de la sponsorada komitato de la Movado por tutmonda organizo pri agrikulturo, franca pensfabriko.

Verko
-----

"Le Défi de gouverner, communication comprise — Mieux associer les citoyens ?" (Defio regi, komunikado inkludita – Pli bone engaĝi la civitanojn ?) konversacio kun Pierre Zémor realigitaj de Patricia Martin, kun eldonado de Radio France / L'Harmattan, 2007 (ISBN 978-2-296-02982-8).

Patricia Martin kaj Esperanto
-----------------------------

Ŝi estas kontraŭanto.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Kunparolado kun la ministro pri kulturo, Jean-Jacques Aillagon

Eksteraj ligiloj
----------------
**Penas** (***Plumoj*** en Esperanto) estas brazila kurta filmo kiu estas trilingva - portugala kaj hispana kaj franca (malmulte) - kaj estas adaptaĵo de bildliteraturo de la komikisto Laerte Coutinho. La scenaristo kaj reĝisoro estas Paulinho Caruso, filo de Paulo Caruso. La temo iel similas al ia metamorfozo: al oficisto kreskiĝas plumoj sur la brakoj; kio ŝajnas malsano aŭ genetika mutacio iĝas unue avantaĝo ĉar temas pri marko de privilegiuloj kaj poste problemo ĉe tiuj kiuj kreskas bluajn plumojn anstataŭ blankajn.

Roluloj
-------

* Komencanto - Fabio Marcoff
* Virino - Cheese Cake
* Oficeja kolego - Paulo Porto
* Amiko de ĉefo - Hugo Villa Vicenzio
* Ĉefo - Agustin M. Gasalla
* Doktoro - David Leroi
* Staĝanto - Eduardo Parizzi
* Blupluma ĉefo - Marku Ribas

Muzikaĵoj
---------

* C'est si bon
* La Passion

Notoj
-----

1. ↑   Biografio. Arkivita el la originalo je 2015-07-03. Alirita 2015-07-02.
2. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2015-07-03. Alirita 2015-07-02.

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
*
Flachlandgorilla.jpgFlachlandgorilla
Arealo
La **Orienta gorilo de malaltaj teroj** (*Gorilla beringei graueri*) konata ankaŭ kiel **Grauera gorilo** estas subspecio de Orienta gorilo endemia de montaraj arbaroj de orienta Demokratia Respubliko Kongo. Gravaj populacioj de tiu gorilo loĝas ene de la naciaj parkoj Kahuzi-Biega kaj Maiko kaj de ties apudaj arbaroj, La Tajna Gorilrezervejo, ĉe la Usala arbaro kaj ĉe la montaro Itombwe.

Ĝi estas la plej granda el la kvar subspecioj de gorilo. Ĝi havas brilnigran mantelon kiel la monta gorilo (*Gorilla beringei beringei*), kvankam la haro estas pli mallonga ĉe la kapo kaj korpo. La mantelo de la masklo, kiel tiu de aliaj goriloj, turniĝas arĝentkolora dum la animalo maturiĝas.Estas multaj pliaj okcidentaj goriloj de malaltaj teroj ol de la orienta variaĵo; kompare kun ebla totalo de ĉirkaŭ 100,000 okcidentaj goriloj de malaltaj teroj, estas nur ĉirkaŭ 5,000 orientaj goriloj de malaltaj teroj en naturo. Ekster la indiĝena teritorio, estas nur unusola ino en kaptiveco ĉe la Antverpena Bestoĝardeno en Belgio.

Referencoj
----------

1. ↑  Pickrell, J. (2004-03-21).  Eastern lowland gorilla numbers plunge to 5,000, study says. National Geographic News.
2. ↑  Prince-Hughes, Dawn.  (1987) *Songs of the Gorilla Nation*. Harmony, p. 66. ISBN 1-4000-5058-8.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Orienta gorilo de malaltaj teroj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Orienta gorilo de malaltaj teroj en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* ARKive - images and movies of the eastern gorilla *(Gorilla beringei)* Arkivigite je 2006-04-22 per la retarkivo Wayback Machine
* The Last Stand of the Gorilla: Environmental Crime and Conflict in the Congo. Arkivigite je 2012-12-15 per la retarkivo Wayback Machine United Nations Environmental Programme.
* The Year of the Gorilla Arkivigite je 2010-12-22 per la retarkivo Wayback Machine
* WWF Campaign for the Eastern Lowland Gorilla  Arkivigite je 2010-12-22 per la retarkivo Wayback Machine
Knabino sur pendolilo
Pendolilo
**Pendolilo** estas balancilo plejofte en formo de mallonga tabulo, pendanta je ŝnuroj aŭ ĉenoj, aŭ aliaj longaĵoj. Sidante aŭ starante sur la tabulo oni amuzas sin per balanciĝo kiel pendolo. La pendolilon oni pendigas al firma branĉo de alta arbo aŭ al horizontala stango de konstruaĵo simila al reko.

Oni devas zorgi la ĉeeston de geinfanoj ĉirkaŭ funkcianta pendolilo, ĉar ofte okazas akcidento kiam neatenta infano trapasas la terenon kie movas la pendolilo kiu povas frapi ĝin kaj lanĉi kontraŭ teron. La akcidento estos pli danĝera se la tabulo de la pendolilo estas metala anstataŭ kaŭĉuka aŭ se la grundo estas tera anstataŭ guma. Tiuj elementoj jam estas zorgataj en modernaj infanludejoj kie oni prizorgas sekurecon.

Pendolilo estas tradicia elemento en rakontoj, artaĵoj kaj scenoj de la literaturo ĉefe dum la 18a jarcento. Vidu ekzemple la faman pentraĵon *La Favoraj Okazoj de la ŝnurbalancilo* aŭ simple *La balancilo*, 1767 de Jean-Honoré Fragonard.

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Pendolilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Balancilo
* Baskulo
**Il Cittadino** (Esperante *La Civitano*) estas itala gazeto de la Urbo kaj de la Provinco de Lodi fondita la 4-an de januaro 1890.

La direktoro estas Ferruccio Pallavera.

Historio
--------

Ĝi naskiĝis en la jaro 1890 kiel semajna revuo de la katolikoj de Lodi por iĝi, en 1989, ĉiutaga ĵurnalo kun ses semajnaj ekzempleroj (sabaton kaj dimanĉon estas publikigata unika ekzemplero) kaj ekde tiu ĉi periodo estas aldonita ĉiutaga katolikinspira subtitolo.

Ĝi disponas pri proksimume dudek kvin ĵurnalistoj kaj multaj liberaj profesiaj kunlaborantoj en la teritorio. La kvanto de potencialaj legantoj estas je 300.000 personoj.

Aktuale ĝi estas proprietaĵo de la Curia, kiu, krom la multenombraj temoj, publikigas en la sabat-dimanĉa numero paĝon pri ĉiuj rendevuoj de la tiea preĝejo. La ĵurnalo donas ankaŭ multe da atentemo pri la enmigrado kaj intervjuas ĉiam la eksterlandanojn ĉeestantajn en la teritorio.

Difuzo
------

| Jaro | Venditaj ekzempleroj |
| --- | --- |
| 2007 | 16.000 |

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala TTT-ejo
* Arĥivo Arkivigite je 2011-03-10 per la retarkivo Wayback Machine
**Biomaso** estas pesita kvanto da vivanta materio (do da vivantaj estaĵoj, ĉu vegetalaj, ĉu animalaj), kiu povas esti ekspluatata kiel renovigebla energi-fonto (vidu Biomaso (ekonomio)). Ĝi estas grava bazo de studo de la ekologia funkciado de biocenozo.

Ekzemple, unu hektaro da eŭropec-klimata grundo ekologie sana entenas proksimume:

* 1000 ĝis 7000 kilogramojn da bakterio
* 100 ĝis 1000 kg da fungoj
* 10 ĝis 30 kg da algo
* 5 ĝis 10 kg da protozooj
* 1000 kg da artropodoj
* 350 ĝis 1000 kg da tervermoj (lumbrikoj)

ktp.

Sur la tero la plantoj prezentas la plej grandan parton de biomaso, kaj la resto devenas de la bestoj. En la maroj tio estas kontraŭe, tie la fiŝoj kaj aliaj bestoj formas la majoritaton de la biomaso .

Referencoj
----------

1. ↑  angle  (June 2018) "The biomass distribution on Earth", *Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America* **115** (25), p. 6506–6511. doi:10.1073/pnas.1711842115.

Vidu ankaŭ
----------

* Biomaso (ekonomio)
* Fotosintezo
Kunveno de armenaj katolikaj episkopoj en Jerusalemo, ĉ. 1880
La **Orientaj katolikaj eklezioj** aŭ **grek-katolikaj** estas sendependaj, aŭtonomaj (en la latina, *sui quaeque iuris*) eklezioj en plena komunio kun la Episkopo de Romo, la papo. Ili konservas la plurjarcentajn liturgiajn, religiajn kaj teologiajn tradiciojn de la diversaj orientaj kristanaj eklezioj kun kiuj ili estas asociitaj historie. Dum doktrinaj diferencoj dividas la orientajn kristanajn ekleziojn en grupoj ne en komunio unu kun la alia, la Orientaj katolikaj eklezioj estas unuigitaj unu kun la alia kaj kun la Latina Eklezio, kvankam ili varias en teologia emfazo, formoj de liturgia adoro kaj populara pieco, kanonika disciplino kaj terminologio. Precipe, ili rekonas la centran rolon de la Episkopo de Romo ene de la Kolegio de Episkopoj kaj lia neeraripovo dum parolado *ex cathedra*.

La plejmulto de la orientaj katolikaj eklezioj havas ekvivalentojn en orientaj nekatolikaj eklezioj, de kiuj ili apartiĝis aŭ pro teologiaj malkonsentoj aŭ pro diferencoj de kompreno pri la rolo de la Episkopo de Romo de la rom-katolika eklezio.

La Orientaj katolikaj eklezioj estis situantaj historie en Orienta Eŭropo, la azia Mezoriento, Nordafriko kaj la hinda subkontinento, sed estas nun, pro migrado, troveblaj en Okcidenta Eŭropo, Ameriko kaj Oceanio laŭ la mezuro de formado de plenskalaj ekleziaj strukturoj kiel ekzemple eparkejoj, laŭ la latinaj diocezoj. Unu lando, Eritreo, havas nur orientan katolikan hierarkion, sen ia latina strukturita hierarkio.

La esprimoj *bizanca katoliko* kaj *greka katoliko* estas uzitaj pri tiuj kiuj apartenas al eklezioj kiuj uzas la bizancan liturgion. La esprimo *orienta katoliko* inkludas tiujn, sed estas pli larĝa, ĉar ĝi kovras ankaŭ katolikojn kiuj sekvas la aleksandrian, antioĥian, armenan kaj ĥaldean liturgiajn tradiciojn.

Eklezioj
--------

Landoj kiuj havas ĉefsidejon de orientaj katolikaj apartaj eklezioj (ruĝe: bizanca rito, verde: aleksandria rito, flave: aliaj)
Nuntempe estas 23 orientaj katolikaj eklezioj:

* aleksandria tradicio:
	+ eritrea katolika eklezio
	+ etiopa katolika eklezio
	+ kopta katolika eklezio
* antioĥia tradicio:
	+ maronita eklezio
	+ siria katolika eklezio
	+ siria-malankara katolika eklezio
* armena tradicio:
	+ armena katolika eklezio
* ĥaldea tradicio:
	+ ĥaldea katolika eklezio
	+ siria-malabara katolika eklezio
* konstantinopola tradicio:
	+ albana grek-katolika eklezio
	+ belorusa grek-katolika eklezio
	+ bulgara grek-katolika eklezio
	+ greka grek-katolika eklezio
	+ hungara grek-katolika eklezio
	+ itala-albana grek-katolika eklezio
	+ kroata grek-katolika eklezio
	+ makedona grek-katolika eklezio
	+ melkita grek-katolika eklezio
	+ rumana grek-katolika eklezio
	+ rusa grek-katolika eklezio
	+ rutena grek-katolika eklezio
	+ slovaka grek-katolika eklezio
	+ ukraina grek-katolika eklezio

Vidu ankaŭ
----------

* Aleksandria rito
* Kongregacio por la Orientaj Eklezioj

* Kategorio Orientaj katolikaj eklezioj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Penisa-vagina penetro okazanta en la misiista pozicio, pentraĵo fare de Édouard-Henri Avril.
En seksaj rilatoj, **penetrado** estas la enmeto de korpoparto, dildo, vibrilo aŭ alia seksa akcesoraĵo, en korpomalfermaĵon, kiel ekzemple la vagino, anuso aŭ buŝo, kiel parto de homa seksumado aŭ seksa konduto de bestoj .

La termino okazas plej ofta en juro, kiam leĝoj malpermesantaj certajn seksajn agadojn. Terminoj kiel ekzemple "koito" estas pli oftaj en pli malnovaj statutoj, dum multaj modernaj krimaj statutoj uzas la terminon "penetro" aŭ "preteksto" ĉar ĝi estas larĝa termino kiu ampleksas, krom se alie difinite, ajnan specon de penetra seksa agado, inkluzive de fingrumado. aŭ kun objekto, kaj povas impliki nur la plej minimuman penetron. Ekzistas kelkaj jurisdikcioj kiuj nomas certajn formojn de penetro "maldecaj agoj ", aŭ alia terminologio.

Kontraŭleĝeco
-------------

Ĝenerale, penetraj seksdeliktoj estis konsideritaj pli gravaj ol ne-penetraj, kaj penetro de infanoj estis konsiderita eĉ pli grava. Ĝenerale, infano sub la laŭleĝa aĝo de konsento ne povas konsenti pri agoj implikantaj penetron. Ĝenerale dirite, kiam kontraŭleĝa penetrado okazas en certa lando, ĝi estas krimo sendepende de la profundo de la penetrado kaj sendepende de ejakulo de la spermo.

Leĝoj povas distingi certajn formojn de malobservo kiel parto de la delikto. Ekzemple, la leĝo en la stato de Oregono en Usono deklaras tion 

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Kontraŭleĝa seksa penetro en la unua grado [estas delikto kiu okazas kiam la leĝrompinto] penetras la vaginon, anuson aŭ genitalon de alia per io ajn objekto krom la genitalo aŭ buŝo de la aganto, [se la viktimo estas] sub devigo, [aŭ estas] malpli ol 12 jarojn, [aŭ] estas nekapabla konsenti pro mensa difekto, mensa malkapablo aŭ fizika malkapablo. **"** |

 |

Referencoj
----------

1. ↑  Cecie Starr, Beverly McMillan.  (2008) *Human Biology*. Cengage Learning. ISBN 978-0495561811.
2. ↑  Cecie Starr, Beverly McMillan.  (2008) *Human Biology*. Cengage Learning. ISBN 978-0495561811.
3. ↑  Barry R. Komisaruk.  (2009) *The Orgasm Answer Guide*. JHU Press, p. [htt://archive.org/details/orgasmanswerguid00komi/e/108 108–109]. ISBN 978-0-8018-9396-4.
4. ↑  Janell L. Carroll.  (2009) *Sexuality Now: Embracing Diversity*. Cengage Learning, p. 270–271. ISBN 978-0-495-60274-3.
5. ↑  Unlawful sexual penetration in the first degree, Oregon Statutes § 163.411

Vidu ankaŭ
----------

* sekso kaj la leĝo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 818991
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Blanknuka kolombo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birda klaso *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Kolomboformaj *Columbiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Kolombedoj *Columbidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Columba (genro) *Columba* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | **Blanknuka kolombo** *Columba albinucha*Sassi, 1911 |
|

 |
|
|
|
|
| Konserva statuso |
| **Konserva statuso: Preskaŭ minacata** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Blanknuka kolombo  |

 |
| v • d • r |

La **Blanknuka kolombo** (*Columba albinucha*) estas birdospecio de la familio de Kolombedoj, *Columbidae*, kiu estas loĝanta reproduktanta birdo en multo de disa teritorio de la montoj de Kameruno unuflanke kaj en Albert-riftaj montarbaroj aliflanke.

Ties naturaj habitatoj estas tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj kaj tropikaj kaj subtropikaj humidaj montararbaroj. Ĝi estas minacata per habitatodetruo.

Priskribo
---------

La plej rimarkinda trajto estas tre blanka makulareo en nuko, kio nomigas la specion ankaŭ en la latinlingva scienca nomo. Flugiloj estas verdece malhelbrunaj, dum subaj partoj estas helgrizaj kun grenatkoloraj makuletoj; ankaŭ supra dorso estas grenatkolora. La kolo estas griza kaj la kapo pli malhela. Estas fajna flava okulringo, kaj beko kaj kruro estas ruĝaj.

Statuso
-------

Kvankam priskribita kiel surloke ofta en partoj de Demokratia Respubliko Kongo, la Blanknuka kolombo estas ĝenerale malabunda birdospecio kun limigita teritorio. La ĉefa minaco kium ĝi frontas estas la klarigado de la arbara habitato en kiu ĝi vivas, kvankam ĝi povas survivi en duaranga arbaro kaj estis registrita ankaŭ en kafoplantejoj. La populacitendenco estas nekonata kaj la Internacia Unio por la Konservo de Naturo rangigis ties konservostatuson kiel "preskaŭ minacata".

Referencoj
----------

1. ↑  BirdLife International (2012). "*Columba albinucha*", *IUCN Red List of Threatened Species* **2012**.  Alirita 26-a de novembro 2013.. 

old-form url

Literaturo
----------

* Gibbs, Barnes kaj Cox, *Pigeons and Doves* (Pica Press 2001) (ISBN 1-873403-60-7)
* Ian Sinclair, Phil Hockey kaj Warwick Tarboton, *SASOL Birds of Southern Africa* (Struik 2002) (ISBN 1-86872-721-1)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 714590
 |
Insulo Penglai (蓬萊仙島), Muzeo de la Palaco de la Malpermesita Urbo, Pekino.
La monto **Penglai** (en tradicia ĉina, 蓬萊山; en simpligita ĉina, 蓬莱山; en pinjino, Pénglái shān), foje nomita *insulo Penglai* (en tradicia ĉina, 蓬萊仙島; en simpligita ĉina, 蓬莱仙岛; en pinjino, Pénglái xiāndǎo), estas mistikisma tero de la Ĉina mitologio. La legendo translokiĝis al Japanio, kie ĝi estis la origino de la mito de Hōrai (蓬莱 Hōrai?).

Kvankam ja ekzistas urbo Penglai en Ŝandongo, Ĉinio, oni ne konas ĉu vere ĝi korespondas al la origino de la legendoj. Tio ne malhelpas, ke tiu urbo reklamas por si estis la loko de la mito kaj eĉ oni mencias ian regionon de la urbo kiel elŝipiĝejo de la okopo de senmortuloj. Foje oni diras ankaŭ ke la monto estas videbla en iu el la oftaj miraĝoj kiujn generas la maro.

En la ĉina mitologio, la insulo kutime estas konsiderata la sidejo de la ok senmortuloj, aŭ almenaŭ la loko al kiu ili veturas por bankedo kun la magiisto Anqi Sheng. Supozite, ĉio en la montano aspektas blanka kun palacoj el oro kaj plateno kaj arboj en kiuj kreskiĝas juveloj. Oni konas nek doloron nek vintron en la insulo kaj la rizujoj kaj vinglasoj neniam malpleniĝas. Magiaj fruktoj kreskiĝas en Penglai havante kuracpovojn kapablajn kuraci ajnan malsanon, havigi senfinan junecon aŭ eĉ revivigi mortintojn. Qin Shihuangdi, serĉante la eliksiron de la vivo, klopodis trovi la insulon. La legendoj rakontas ankaŭ kiel Ŝju Fu, lia servisto sendita serĉi la insulon, malkovris Japanion anstataŭe.

Notoj
-----

1. ↑   McCullough, Helen Craig (1990). *Classical Japanese Prose*. Stanford University Press. p. 570. ISBN 0-8047-1960-8.

* Kategorio Penglai (monto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 804253
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Blankvizaĝa kolombo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birda klaso *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Kolomboformaj *Columbiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Kolombedoj *Columbidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Leptotila *Leptotila* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | **Blankvizaĝa kolombo** *Leptotila megalura*Sclater & Salvin, 1879 |
|

 |
|
|
|
|
|
|
| Proksimuma arealoProksimuma arealoProksimuma arealo |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Blankvizaĝa kolombo  |

 |
| v • d • r |

La **Blankvizaĝa kolombo** aŭ **Longvosta kolombo** laŭ la scienca nomo (*Leptotila megalura*) estas granda specio de birdo de la familio de Kolombedoj kiu inkludas turtojn kaj kolombojn.

Disvastiĝo
----------

Ĝi troviĝas en Argentino kaj Bolivio. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj malsekaj montararbaroj.

Aspekto
-------

Temas pri bruneca kolombo, pli malhela en dorso kaj flugiloj; ankaŭ la longa vosto estas malhelbruna kun blankaj plumopintoj en eksteraj vostoplumoj. La brusto kaj kapoverto estas ruĝece helbrunaj, dum vizaĝo kaj gorĝo estas tre blankaj, dum okulareo estas iom helgriza kun ruĝa okulringo. La beko estas nigreca kaj la kruroj ruĝaj.

Referencoj
----------

1. ↑  BirdLife International (2012). "*Leptotila megalura*", *IUCN Red List of Threatened Species* **2012**.  Alirita 26a de Novembro 2013.. 

old-form url

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 716284
 |
La monto Mulhacén el Las Alpujarras.
La **Penibetika Montaro**, en hispana *cordillera Penibética*, estas la plej suda montaro de la Betika Montĉenaro, kaj ĝi etendiĝas ĉe la suda marbordo de Hispanio, el la provinco Kadizo ĝis la provinco Alikanto. Iom pli norde, trans la nomitaj intermezaj unuoj (nome aro de depresioj, en hispana nomitaj *hoyas* [Oĝas], inter kiuj estas la *Hoya de Baza* kaj la *Hoya de Guadix*), estas la Antaŭbetika kaj Subbetika montaroj.

La ĉefaj montaroj tie en hispana nomitaj *sierras* estas, de okcidento orienten, estas Sierra Grazalema, Nieves, Tejeda, Almijara, Nevada, Contraviesa, Gádor, Baza, Filabres kaj Las Estancias.

El struktura vidpunkto, ĝi estas konstituita de tre kompleksa amaso de movtavoloj kiuj surmetas sin unuj al aliaj, el kiuj menciidas tri, nome Alpujárride, Nevado-Filábride kaj Maláguide. Kaj Alpujarride kaj Filabride-Nevado aperas en Sierra Nevada, konstituante tektonan fenestron kie aperas materialoj tre metamorfaj, el kiuj hegemonias paleozoikaj mikaeskistoj.

La plej alta pinto de la Betika Montĉenaro estas en Sierra Nevada nome Mulhacén.

Notoj
-----

1. ↑   Fernández, Francisco Alejo; Oliver, Juan Diego Caballero (2003). Cultura andaluza: geografía, historia, arte, literatura, música y cultura popular. MAD-Eduforma. ISBN 978-84-665-2913-6. Konsultita la 4an de februaro 2020.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 679511
* VIAF: 235916824
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  Sen fontoj! | **Ĉi tiu artikolo pri geografio citas neniun fonton**.

---

Vi povas plibonigi ĝin, aldonante fidindajn fontojn. Senfontaj asertoj povas esti forigitaj.Specifu la daton: {{Sen fontoj|temo|monato jaro}} |

| **Kompasdirektoj** |
| --- |
| 
**Nordo** 
**Nordoriento**
**Oriento**
**Sudoriento**
**Sudo** 
**Sudokcidento**
**Okcidento**
**Nordokcidento**
 |

**Oriento** estas unu el la kvar kompasdirektoj. Ĝi estas la direkto kontraŭa al okcidento, do la direkto kiun sekvas la terglobo dum sia turniĝo kaj la direkto, en kiu okazas la sunleviĝo.

Kvankam orienteco estas relativa afero, oni ofte subkomprenas *orienta* kiel *orient-eŭrazia*, aŭ pli simple Azio precipe kiam temas pri kulturo.

La esprimojn "Proksima Oriento", "Meza Oriento" kaj "Fora Oriento" multaj esperantistoj konsideras evitindaj en internaciaj kuntekstoj, ĉar ili devenas de la eŭropa perspektivo, do ne estas internaciaj. Anstataŭe eblas uzi "okcidenta Azio" kaj "orienta Azio" (tia internaciigita uzo ankaŭ estas rekomendita en la Esperanta Vikipedio kaj uzata ĉe UN).

Astronomie oni vastigas la nocion "oriento" aŭ "eosto" al aliaj planedoj aŭ lunoj.

En kelkaj landoj, framasonoj nomas siajn landajn grandajn loĝiojn **Oriento**, kiel, ekzemple la Granda Oriento de Brazilo.

La sciencfikcia aŭtoro Harry Harrison en sia novelo *"The stainless steel rat gets drafted"* (ŝtalrato rekrutiĝas) priskribas planedon, sur kiu la suno leviĝas ne oriente, sed okcidente. Tio teorie eblas, se la ĉirkaŭsuna rotacio de la planedo estas malpli rapida ol la ĉirkaŭaksa (do se la tago estas pli longa ol la jaro).

"Eosto"
-------

Apud la Fundamenta vorto "oriento" kelkaj esperantistoj uzas ankaŭ la esprimon "eosto" (kaj simile uzas "uesto" anstataŭ "okcidento"). Tiuj du novradikaj vortoj ebligas mallongigi la kvar kompasdirektojn per kvar malsamaj literoj (**E**-**S**-**U**-**N**). Laŭ kelkaj[*kiuj?*] tiuj du vortoj ankaŭ havas la avantaĝon, ke ili ne portas la aldonan kulturan signifon, kiun la vortoj "okcidento" kaj "oriento" havas (en la angla krom la ĉefaj "West" kaj "East" oni fojfoje uzas "Occident" kaj "Orient", do kelkaj erare pensas, ke "okcidento" kaj "oriento" estas tradukoj pli ĝuste de tiuj vortoj, ol de la ordinaraj).

Tamen tiuj du vortoj estas konsiderataj superfluaj de multaj esperantistoj[*kiuj?*]. La fakto, ke oni en multaj lingvoj mallongigas la kompasdirektojn per unu litero, ja devenas de tio, ke tiuj lingvoj havas malsamajn komencliterojn por tiuj direktoj. Ne ekzistas efektiva kontraŭargumento al la uzado de dulitera mallongigo en Esperanto: **Or**-**Su**-**Ok**-**No**. La vortoj "nordo" kaj "sudo" nun ankaŭ havas politikan kromsignifon, sed tio ne estu kialo por enkonduki novajn vortojn sen tiu kromsignifo.

Vidu ankaŭ
----------

* Kompasdirektoj
* Orientaj religioj
* Orientalistiko
* Orientismo (ideologio)
* Orientalismo
* "Orientaj" Civilizoj: Islama civilizo, Ĉina civilizo, Hinda civilizo ktp.

Bildaro
-------

* Direktoj de kompasoDirektoj de kompaso
* Ventorozo kun 16 direktojVentorozo kun 16 direktoj
* Kvar ĉefaj kompasdirektojKvar ĉefaj kompasdirektoj
* Oriento (Maĝango)Oriento (Maĝango)
**Otelo Nuno Romão Saraiva de Carvalho** (Lourenço Marques, Mozambiko; 31-an de aŭgusto 1936 - Lisbono, 25-an de julio 2021) estis portugala militisto kaj unu el ĉefaj strategoj de la Revolucio de la Diantoj. Li mem elektis persone "Grândola, vila morena", kanto malpermesita dum la reĝimo de Oliveira Salazar kaj Caetano, kiel pasvorto por la definitiva startigo de la insurekcio de la 25-a de Aprilo.

Pro sia meritoj kiel estro de la militista okupado de Lisbono, li estis nomumita estro de la Komando de Kontinentaj Operacoj (COPCON), speciala armita forto de la portugala armeo kiu klopodis subpremi la kontraŭrevoluciajn klopodojn. La COPCON frustris la planitan puĉon klopoditan en marto 1976 fare de generalo António de Spínola, reformisma militisto kiu kontraŭis la maldekstrajn derivojn de la revolucia procezo. Tiumomente li estis la plej populara kaj maldekstra el la estroj de la revolucio. Li kandidatiĝis al la prezidenteco de Portugalio en la balotado de Junio 1976, atigante 16,46 % de la voĉdonoj, malproksime de la dekstrulo António Ramalho Eanes, kiu atingis 61,59%, sed duoble de tio atingita de la kandidato de la Komunista Partio de Portugalio. Saraiva ripetis en 1980 en platformo de alternativa maldekstro, sed jam atingis nur 1,49 % de voĉdonoj. Dume la COPCON estis malmuntita kaj la komunisma maldekstro ege dividiĝis.

Komence de la 1980-aj jaroj li estis aktivulo de la ekstrem-maldekstra organizo Popolaj Fortoj 25-a de Aprilo, milita branĉo de la maoisma organizo Forto de Popola Unio, pro kio li estis kondamnita en 1984. Pro sia kondiĉo de heroo de la 25-a de Aprilo, popola movado sukcesis mallongigi lian kondamnon.

Notoj
-----

1. ↑  Muere Saraiva de Carvalho, el estratega de la Revolución de los Claveles EFE, Lisbono 25/07/2021, alirita la 26/07/2021
2. ↑  El revolucionario encarcelado y amnistiado por la democracia que contribuyó a fundar Diego Díaz Alonso, 27a de julio 2021, Nortes, Alirita la 27an de julio 2021.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 733537
* GND: 118896237
* LCCN: n79144893
* VIAF: 93662374
* ISNI: 0000 0000 8280 6470
* SUDOC: 070311285
* BNF: 12772220r
* ICCU: CSAV016537
 |
Statuo de virino (Patrino Rusjo) ĉe la Militmonumento en Parko Trepto
**Patrino Rusio** estas la personigo de la ŝtato Rusio, kiel parto de la tradicio de la personigo de ŝtatoj. Ĉi tiu personigo ekzistas ekde la mezepoko, kiu esprimiĝis en la personigo de Rusio kiel ina kaj patrina figuro.

Patrino Rusio (kune kun alia komuna personigo de Rusio: "Patrinujo ( ruse Родина-мать)) estis la plej ofta personigo de Rusio.

Uzo
---

1932: carista soldato liberigas Patrinon Rusio de bolŝevikoj.
Dum la Oktobra Revolucio kaj la Rusia enlanda milito, la personigo estis ĉefe uzita de subtenantoj de la blanka armeo. La personigo estis prezentita kiel kontraŭbatalanta la bolŝevikajn perfidulojn, kiuj estis priskribitaj kiel atakantaj "Patrinon Rusion" de interne.

Skulptaĵoj
----------

Dum la sovetia periodo estis starigitaj multaj statuoj, kiuj reprezentas la personigon de "Patrino Rusio". La plej multaj el la statuoj estis starigitaj por festi la Grandan Patriotan Militon. Inter la skulptaĵoj estas:

* **Patrinuja Patrino (Volgogrado)**: statuo sur la monteto Mamiev en la urbo Volgogrado en Rusio, memorfestanta la Batalon ĉe Stalingrado. La statuo prezentas virinan figuron (reprezentantan Rusion), portantan glavon kaj alvokantan la ĉeestantojn vekiĝi kaj defendi la patrujon.
* **Patrinuja Patrino (Kievo)**: grandega statuo lokita en Kievo, la ĉefurbo de Ukrainio. La statuo, kiu reprezentas la bildon de la patrujo, staras sur monteto super la rivero Dnepro, sudoriente de la urbocentro, kaj estas parto de la Granda Patriota Militmuzeo situanta sube kaj ĉe ĝia piedo.
* **Patrinuja Patrino (Sankt-Peterburgo**): statuo en la tombejo Piskrivskaja memore al la falintoj, kiu memorigas la falintojn de la urbo en la dua mondmilito.
**Peniche** (portugallingva prononco: [pɨˈniʃ(ɨ)], en Esperanto Peniĉe aŭ Peniĉo) estas urbo kaj municipo de la Distrikto Leiria, regiono Centra, Portugalio, kun ĉirkaŭ 26 431 loĝantoj (2011).

Geografio
---------

Panoramo de la urbo Peniĉe.
La municipo limas oriente kun Óbidos, sude kun Lourinhã kaj havas marbordon al Atlantiko okcidente kaj norde. Ĝi okupas la Duoninsulon de Peniche, en kies pinto estas la kabo Carvoeiro (kun lumturo), kaj la insuloj Berlengoj. 

Peniche estas la plej okcidenta loĝloko de Kontinenta Eŭropo. 

Peniche havas etendajn strandojn norde kaj sude de la duoninsulo. La norda strando etendiĝas trans Baleal ĉirkaŭ 3 km, en etendo de ĉirkaŭ 9 km ĝis Foz do Arelho.

Submunicipoj
------------

Mapo de la municipo Peniĉe.
La submunicipoj de Peniĉe estas la jenaj:

* En la urbo mem Peniĉe:
	+ Ajuda
	+ Conceição
	+ São Pedro (kun la insuloj Berlengoj)

* En la cetero de la municipo:
	+ Atouguia da Baleia
	+ Ferrel
	+ Serra d'El-Rei

Historio
--------

La fuorto.
La urbo estas parte ĉirkaŭita de la murego de la 19-a jarcento. En la suda flanko marborde estas la fortikaĵo nomita Fuorto de Peniche (*Praça-forte de Peniche*) de la 19-a jarcento, uzita kiel prizono dum la reĝimo de Oliveira Salazar, partikulare por politikaj prizonuloj. Ĝi famiĝis per la fuĝo de la komunista estro Álvaro Cunhal. La municipo iĝis *vila* en 1609 kaj urbo la 1an de Februaro 1988. Ekde la 1970-aj jaroj la urbo ekestis referenco por praktikantoj de surfado, pro la kvalito de ties ondoj kaj ties granda etendo. Aktuale ĝi formas parton de ĉiuj grandaj cirkvitoj de surfado.

Bildoj
------

* Strando de Baleal (Baleejo)Strando de Baleal (Baleejo)
* Digo de PenicheDigo de Peniche
* Ĝardeno ĉe la FuortoĜardeno ĉe la Fuorto
* Murego de Peniche (Pordego de la Ponto)Murego de Peniche (Pordego de la Ponto)
* Mapo de la strandoMapo de la strando
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 799349
* GND: 4796413-3
* VIAF: 145205018
* SUDOC: 070966958
* BNF: 13756334d
 |
**Patrinonomo** estas parto de klana nomo donata al homo laŭ la nomo de ties patrino.

Patrinonomo estas kontraŭaĵo al patronomo.

En skandinavaj landoj dua nomo laŭ patrino estis konstruata per aldono al la nomo de la patrino de sufikso *-son* (filo) por knaboj kaj *-dotter* (filino) por knabinoj. Moderna islanda nomo konsistas plej ofte el persona nomo kaj patronomo, sed foje aldone al aŭ anstataŭ patronomo uzata estas patrinonomo.

Interesa ekzemplo de patrinonomo estas Sven Estridsson (reĝo de Danio en 1047—1074), filo de la dana princino Estrid Svendsdatter (filino de Sven Forkbarba) kaj skania jarlo Ulf Thorgilsson. En la Kieva Regno estis en la 12-a jarcento duko Olég Jarosláviĉ ankaŭ konata kiel Olég Nastásjiĉ; Jaroslaviĉ estas patronomo (filo de Jarosláv) kaj Nastasjiĉ estas patrinonomo (filo de Anastasíja [Nastásja]).

Familiaj nomoj
--------------

En Unuiĝinta Reĝlando ekzistas familiaj nomoj formitaj iam el patrinonomoj, ekzemple Beaton, Hilliard, Megson.

En Hispanio kaj aliaj hispanlingvaj landoj ĵusnaskito ricevas du familiajn nomojn (aldone al unu aŭ pli multaj personaj nomoj); la unua estas la (unua) familia nomo de ties patro, kaj la dua estas la (unua) familia nomo de la patrino. Se la familia nomo de la patro estas tre vaste renkontata, artistoj ofte uzas duan (do, patrinan) familian nomon; ekzemple Pablo (Ruiz) Picasso, Federico (García) Lorca, Antonio (Domínguez) Banderas. La moderna leĝaro de Hispanio permesas al gepatroj elekti ordon de la familiaj nomoj de infano ĉe ties naskiĝo.

Familiaj nomoj, devenantaj el patrinonomoj, ekzistas ankaŭ ĉe rumanoj; ekzemple Aioanei, Ababei/Ababii, Acatrinei, Ailincăi (ĉi tie la prefikso *a-* indikas apartenon).

Rusaj familiaj nomoj, devenantaj el patrinonomoj, estas malmultaj sed tamen ekzistas; ekzemple Kátin, Ánnuŝkin, Aljónin, Alénin, Tatjánin, Maŝkóv kaj aliaj.

Ekzistas ankaŭ ukrainaj familiaj nomoj formitaj el patrinonomoj; ekzemple Kateríniĉ, Ĥívriĉ, Maríniĉ, Ivaníŝin.

Familiaj nomoj, formitaj el virinaj personaj nomoj, estas oftaj ĉe judoj; ekzemple Sórin, Dvórkin, Dvorkóviĉ, Ĥájkin, Éstrin, Rívkin, Róĥlin, Léjkin, Gítlin, Rájkin, Féjgin, Féjglin kaj multaj aliaj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Эпштейн, Михаил Наумович.  Как вас по матушке? (ruse). Chastny Korrespondent (2012-03-09). Arkivita el la originalo je 2016-06-03. Alirita 2016-05-02.
* Голомидова, Марина Васильевна.  (2005) "Русская антропонимическая система на рубеже веков", *Вопросы ономастики* (PDF), Главный редактор А. К. Матвеев, ответственный секретарь Л. А. Феоктистова, № 2 (ruse), Екатеринбург: Издательство Уральского университета, p. 11—22.
* Сичинава, Дмитрий Владимирович.  Когда матчество заменяет отчество. Аrzamas.academy (2015). Alirita 2016-05-02.
fagoj-pinoj miksarbaro sur la monto Lahnberge apud Marburg, Germanujo
aŭtuno en miksarbaro
**Miksarbaro** estas komunlingva esprimo de arbaroj, kie kune kreskas foliarboj kaj pingloarboj. El ekologiaj aspektoj gravas, ke la nombro de la diversaj arbospecioj estas sufiĉe oftaj, por transpreni sian rolon en la ekosistemo. La arbaristiko nomas arbaron miksarbaro, se la mikso estas minimume 5 %. Malpli grandaj miksoj estas rigardataj ekologie sensignifaj.

Miksarbaroj povas esti distingitaj en *folimiksarbaroj*, kie precipe aŭ sole kreskas diversaj foliarbaj specioj, kaj en *nadlomiksarbaroj*, kie precipe kreskas diversaj pingloarbaj specioj.

En la arbaristiko kaj plantoscienco one apenaŭ uzas *miksarbaro* sen pliaj aldonoj. Oni uzas pli precizajn esperimojn kiel ekzemple *tigfruktkverka-karpena arbaro* aŭ *alna-fraksena ĉerivera arbaro".*

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Miksarbaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arbarkomunumoj de Mezeŭropo
* Tajgo
* Montarbaro
* Monokulturo
* Ozark-altebenaĵaj arbaroj
**Oto de Kleve** (naskiĝinta proksimume 1278; mortinta la 29-an de oktobro 1310 en Horstmar) estis de 1305 ĝis 1310 Grafo de Kleve.

Vivo
----

Oto naskiĝis proksimume 1278 kiel plej aĝa filo de Grafo Ditriĥo la 6-a de Kleve kaj ties unua edzino Margareta de Geldern, filino de Graf Oto de Geldern. Ekde 1297 li estas menciita kiel juna grafo de Kleve kaj finfine ekokupis la postadon de sia patro mortinta la 4-an de oktobro 1305. Je tio li devis okupiĝi pri la pretendoj de sia duonpatrino Margareta de Nov-Kiburgo kaj de siaj duonfratoj Ditriĥo kaj Johann.

En 1308 Oto geedziĝis kun Meĥtilda de Virneburg, nevino de la kolonja ĉefepiskopo Henriko la 2-a de. Post la frua morto de Oto Meĥtilda provis kune kun sia praonklo kaj la grafoj de Mark venkigi la heredpretendojn de sia ununura filino Irmgarda de Kleve. La postsekvon tamen finfine ekokupis lia duonfrato Ditriĥo la 7-a/9-a.

Lia filino Irmgarda (mortinta en 1362) estis komence edzinigata kun Adolfo la 2-a de Mark. En ŝi estis eksedziĝinta de li en 324, proksimume 1324 ŝi geedziĝis kun *Johano de Arkel* (mortinta en 1355).

Fonto
-----

* de:Otto (Kleve)

Literaturo
----------

* Dieter Kastner: *Die Territorialpolitik der Grafen von Kleve* (Veröffentlichungen des historischen Vereins für den Niederrhein, insbesondere das alte Erzbistum Köln 11). Schwann Verlag, Duseldorfo 1972, ISBN 3-508-00161-X (samtempe doktortezo, Universitato je Bonn 1968).


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 569306
* GND: 138459517
* VIAF: 89997969
 |
Patro
**Patro** estas la vira generinto de infano. Plejparto da animaloj (inkluzive de homoj) estas generitaj de patro kaj patrino. Je homoj, patra rilato povas havi biologian, socian, aŭ leĝan signifon, laŭ la rilato. Biologia patro naskigis infanon. La karesvorto uzata de geinfanoj por nomi sian patron estas *paĉjo*.

La patro de edzo aŭ edzino estas bopatro.

Vidu ankaŭ
----------

* Alipatra zorgado
* Paternalismo
* Patrofiguro
* Santa Claus

Proverboj
---------

Ekzistas pluraj proverboj pri patro en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Filo konfesis, patro forgesis. **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Li estas la portreto de sia patro. **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Patroj avaras, infanoj malŝparas. **"** |

 |

Referencoj
----------

1. ↑   Listo de proverboj ĉe lernu.net. Arkivita el la originalo je 2011-12-25. Alirita 2008-08-13.

* Kategorio Patro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Patro en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
Usona submarŝipo de la klaso *Ohio*
**Unua atomfrapo** estas nocio el la atomstrategio. Ĝi signifas atakon per atomarmiloj, faratan kun la intenco neniigi tuj ĉiujn aŭ almenaŭ la plej grandan parton de la kontraŭaj atomarmiloj startigaj instalaĵoj. Tia atako tamen povus esti sukcesa nur se la atakata ŝtato disponas pri signife malpli da atomarmiloj ol la atakanto. Iliaj pozicioj devus esti konataj. La atakato krome devus ne havi la eblecon ĝustatempe lanĉi siajn proprajn armilojn reage al la atako.

Per la seninterrompa elkonstruado de la kapabloj je dua frapo de la du superpotencoj Usono kaj Sovetunio, ekz-e laŭ la usona strategio de la "reciproke certigita detruo", tia scenaro ŝajnis en la evoluo de la malvarma milito pli kaj pli nereala. Kiel taŭgan rimedon por deteni unuan frapon de la kontraŭulo oni konsideris speciale la uzadon de ŝiparo de strategiaj submarŝipoj, eksplicite konceptita por plenumi neniigan duan frapon pere de atomraketoj. Almenaŭ parto da ili estis por atakanto konstante ne atingebla, ĉar dum patroladoj apenaŭ aŭ tute ne lokeblaj. La ekzisto de tiuj strategiaj submarŝipoj faris la riskon de unua frapo por eventuala atakanto teorie "kalkuleble ne farebla".

La gravecon de la protekto kontraŭ unua frapo la tiama usona defendministro Robert McNamara en parolado formulis jene:

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Ni parolu unue pri alia nocio: La kapablo je unua frapo. Tiu estas nocio iom dusignifa, ĉar ĝi povis unue nur signifi, ke lando posedas la eblecon ataki alian la unua per atomarmiloj. Sed en la normala lingvouzo ĝi signifas ion esence plian, nome la neniigon de la venĝaj armiloj por fari duan frapon de la atakata lando. Ni komprenu ĝin en tiu senco.
(...) La kapablo je unua frapo estas evidente grava strategia koncepto. Usono ne rajtas allasi kaj ne allasos, ke ĝi venas en situacion, kie alia nacio aŭ alianco de nacioj posedas kapablon de unua frapo kontraŭ ĝi. Tia pozicio estus ne nur ne tolerebla minaco de nia sekureco, sed ĝi sendube senigus nin je la kapablo fortimigi atoman agreson. **"** |
| — Robert McNamara, "Mutual Deterrence" parolado |

 |

Armiloj de unua frapo
---------------------

"Peacekeeper" startanta ĉe la militbazo Vandenberg Air Force Base
* Peacekeeper
* Trident II
* Pershing II
* SS-20
* SS-18

Referencoj
----------

1. ↑  "Mutual Deterrence" Speech by Sec. of Defense Robert McNamara, San Francisco, September 18, 1967

Vidu ankaŭ
----------

* Rezigno je unua frapo
* Pacmovado
* Kubokrizo

* laŭ la germanlingva Vikipedio
Kemia strukturo
**Bisfenolo A** (kutima mallongigo en angla, germana k.a. **BPA**) estas organika substanco kun la kemia formulo (CH3)2C(C6H4OH)2. Ĝi estas senkolora solida substanco, kiu estas solvebla en organikaj solvolikvidoj, sed preskaŭ ne en akvo. Havante du fenolo-funkciajn grupojn, ĝi estas uzata por fabriki polikarbonajn polimerojn kaj epoksi-rezinojn, kune kun aliaj substancoj por fabriki plaston.

BPA havas kvaliton similan al hormono, kiu kaŭzas zorgojn ĉu ĝi taŭgas por ĝeneralaj produktoj kaj speciale por ujoj por manĝaĵoj. Ekde 2008 kelkaj ŝtatoj pridubis ĝian sekurecon, kio igis kelkajn vendistojn, forpreni produktojn el polikarbonato.
Usona raporto en 2010 de la FDA (Food and Drug Administration) avertis pri eblaj danĝeroj por fetoj, infanoj, kaj junaj infanoj. Septembre de 2010, Kanado iĝis la unua ŝtato kiu deklaris BPA kiel toksa substanco. La Eŭropa Unio, Kanado, kaj laste Usono malpermesis la uzon de BPA por boteloj por beboj.

Referencoj
----------

1. ↑   Update on Bisphenol A for Use in Food Contact Applications: January 2010. U.S. Food and Drug Administration (15-a de januaro 2010). Alirita 15a Januaro 2010.
2. ↑   (13a Oktobro 2010) "", *Canada Gazette Part II* **144** (21), p. 1806–18.
3. ↑  Martin Mittelstaedt. "Canada first to declare bisphenol A toxic",  *Globe and Mail*, 13a Oktobro 2010.
4. ↑  Hamilton J (12a Julio 2012).  FDA Bans Chemical BPA From Sippy Cups And Baby Bottles. *The Salt: NPR Food Blog*. National Public Radio.

* Kategorio Bisfenolo A en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 422619
* GND: 4469502-0
* LCCN: sh2005000932
* NKC: ph534672
 |