**Rotikeco** (angle *rhoticity*) estas en la angla lingvo fenomeno de konservado de la sono *r* antaŭ aliaj konsonantoj. En dialektoj kun rotikeco la sono /ɹ/ (angla R) estas prononcata en preskaŭ ĉiuj pozicioj de vorto, ekzemple en vortoj kiel *hard* kaj *butter*. En dialektoj sen rotikeco ĝi estas prononcata nur se ĝi troviĝas antaŭ vokalo, ekzemple *carry, throne*.

La manko de rotikeco aperas en Unuiĝinta Reĝlando, Aŭstralio, Nov-Zelando, en kelkaj regionoj de Usono, kaj ankaŭ en multaj aliaj lokoj.

Evoluo de la prononcoj de nerotika tipo
---------------------------------------

Sur ĉi tiu mapo, ruĝaj kampoj montras lokojn, kie la prononco en la vilaĝaj ĉirkaŭaĵoj estis rotika en la 50-aj jaroj de la 20-a jarcento. La mapo baziĝas sur H. Orton et al. *Survey of English Dialects* (1962–71). Kelkaj kampoj kun parta rotikeco ne estas markitaj sur ĉi tiu mapo
Ruĝaj kampoj montras lokojn, kie la anglaj dialektoj el la malfruaj jaroj de la 20-a jarcento estis rotikaj. Baziĝas sur P. Trudgill, *The Dialects of England*.
Plej fruaj spuroj de la perdo de /r/ en la angla lingvo povas esti trovataj tuj antaŭ /s/ en skriboj el la mezo de la 15-a jarcento. Oxford English Dictionary donas *bace*, por pli frua *barse* (hodiaŭa skribo estas *bass*) kaj *passel*, por malnova *parcel*.
La perdo de la sono /r/ en la prononco plej verŝajne rapide disvastiĝis en suda Anglio en la 18-a jarcento. John Walker uzis la skribon *ar*, por fonetike montri longan 'a' en la vorto *aunt* en lia vortaro el la jaro 1775. Li montris krome, ke la vorto *card* estas prononcata *caad*

Ne-rotikaj personoj prononcas /r/ en vortoj kiel *red* kaj majoritato el ili prononcas ĉi tiun sonon krome en vortoj kiel *torrid* kaj *merry*, sed ne en vortoj, kiel *car*, *water*, *more*, kiam ili estas prononcataj sen sekva vorto. Tamen en la majoritato de nerotikaj dialektoj se la vorto finiĝas per *r*, kaj sekva vorto komenciĝas per vokalo, la sono *R* estas prononcata. Multaj nerotikaj parolantoj krome aldonas la sonon *r* inter vokaloj. Do, tiam la vorto *drawing* ekprononciĝas *drawring*. Oni penas kontraŭ tio, sed eĉ personoj, kiuj uzas la tiel nomatan prononcon *Received Pronunciation* ankaŭ *enŝovas* en tiuj lokoj la sonon *r*. En tiaj kazoj *The idea of it* ekprononciĝas *The idea-r-of-it*, kaj *Australia and New Zealand* ekprononciĝas *Australia-r-and New Zealand*.

Por ne-rotikaj parolantoj, kio historie estis vokalo plus /r/, estas nun kutime prononcata kiel longa vokalo. Do, en la prononco Received Pronunciation (RP) kaj en multaj aliaj nerotikaj dialektoj *card, fern, born* estas prononcataj [kɑːd], [fɜːn], [bɔːn] aŭ simile; la prononco povas esti malsama depende de la akĉento.
La longeco de tiuj vokaloj povas ankaŭ esti konservata en frazoj, do *car owner* estas prononcata [kɑːɹəʊnə]. Tamen lasta ŝvao kelkfoje estas mallonga, do *water* sola estas prononcata [wɔːtə]. En RP kaj en similaj prononcoj la vokaloj /iː/ kaj /uː/ (aŭ /ʊ/), kiam estas tuj antaŭ *R*, fariĝas diftongoj, kaj tial *near* estas prononcata kiel [nɪə] kaj *poor* kiel [pʊə].

Distribuo
---------

Ruĝaj kampoj estas tiuj, kie Labov, Ash, kaj Boberg (2006:48) trovis iom **ne**-rotikajn prononcojn inter blankuloj en pli grandaj urboj de Usono.
La prononcoj de la AAVE de la nerotika tipo povas troviĝi inter afrik-amerikanoj en la tuta lando.
Ekzemploj de rotikaj dialektoj estas: Skota angla, Kanada angla lingvo kaj majoritato de prononcoj en Usono.
Nerotikaj akĉentoj inkludas la majoritaton de akĉentoj en Anglio, Nov-Zelando, Aŭstralio, RPA.

Fina prononco de **/r/** sur *kamparaj teritorioj* en Anglio en la 50-aj jaroj  

**verda** – [ə] (ne-rotika)  

**flava** – [əʴ] (alveolara)  

**oranĝa** – [əʵ] (retrofleksa)  

**roza** – [əʵː] (alveolara & longa)  

**blua** – [əʶ]  

**violkolora** – [ɔʶ] (malantaŭa & rondigita)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Chapter 7 of the *Atlas of North American English* by William Labov et al. dealing with rhotic and non-rhotic accents in the U.S. (PDF file)
* Rhotic vs non-rhotic, intrusive "r" from the alt.usage.english newsgroup's FAQ
* Rhotic or non-rhotic English? Arkivigite je 2011-10-04 per la retarkivo Wayback Machine, Pétur Knútsson, University of Iceland
* 'Hover & Hear' accents of English from around the world Arkivigite je 2011-04-29 per la retarkivo Wayback Machine, both rhotic and non-rhotic.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ĉi tiu artikolo estis redaktita tiel ke ĝi entenas tutan aŭ partan tradukon de « Rotyzacja » el la pollingva Vikipedio. Rigardu la historion de la originala paĝo por vidi ties aŭtoroliston.  (Ĉi tiu noto koncernas la version 5416912 kaj sekvajn de ĉi tiu paĝo.) |