recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La **dustilusa kratago** *(Crataegus laevigata)* estas plantospecio el familio rozacoj *(Rosaceae)*, el genro kratago.

Priskribo
---------

Ĝi estas arbeto aŭ arbusto, kiu kreskas ĝis alto de 10 m. Ĝi aperas en tuta Eŭropo, oni uzas ĝin kis dens-branĉetan arbuston por viva barilo. La folioj longas 1–6 cm kaj havas brilverdan koloron. la floro estas blanka aŭ rozkolora, floras de aprilo ĝis junio. La ŝajnfrukto maturiĝas aŭtone, iĝas ruĝa.

Subspecioj, varioj
------------------

### *C. laevigata* subsp. *laevigata*

La folio longas maks. 3,5 cm, la vejnoj de la folia dorso ne estas vilaj. La larĝo de sepalo egalas al ties longo. La frukto estas globforma.

### *C. laevigata* subsp. *palmstrushii*

La folio longas maks. 5 cm, a vejnoj de la folia dorso estas vilaj. La sepalo pli longas ol larĝas. La frukto estas longiĝinta globforma.

### *C. laevigata* 'Paul's Scarlet'

*C. laevigata* 'Paul's Scarlet'
La vario 'Paul's Scarlet' estas ĝardena ornamplanto, ĝi floras en majo kun brilaj, plenruĝaj floroj.

Kuracefiko
----------

La dustilusa kratago estas proponata kontraŭ korproblemoj, nome kontraŭ ofta forta sangobatado ĉe plenkreskuloj kun sana koro. Se la malsano venas el organa misformiĝo, oni proponas nur kiel aldonaĵon.

La plantaj efikaĵoj fortigas la kalian pumpilon de la koro kaj tiel reguligas ties ritmon. Ĝi kreskigas la sangofluon en la koronariaj arteroj. Li trankviligas la glatajn muskolojn, havas angiodilatan efikon, trankviligas la fortan korbatadon.

Oni kolektas la florantajn branĉofinojn, kiu entenas saponinojn, flavonoidojn, volatilajn oleojn kaj aliajn efikaĵojn.

* Dustilusa kratago en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Dustilusa kratago en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Dustilusa kratago en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Roksalpinkto** |
| --- |
|  |
| RoksalpinktoRoksalpinkto |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Trogloditedoj *Troglodytidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Salpinctes* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***S. obsoletus*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Salpinctes obsoletus****(Say, 1823) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Roksalpinkto  |

 |
| v • d • r |

La **Salpinkto**, laŭ la genro, aŭ Roksalpinkto laŭ la specio (*Salpinctes obsoletus*) estas malgranda kantobirdo de la familio de trogloditedoj. Ĝi estas la ununura specio de la genro *Salpinctes*.

Plenkreskuloj estas 12 cm longaj kaj havas grizbrunajn suprajn partojn kun malgrandaj nigraj kaj blankaj punktoj kaj palgrizajn subajn partojn kun helbruna pugo. Ili havas helgrizan linion superokulan, longan iom kurvecan maldikan bekon, longan striecan voston kaj malhelajn gambojn.

La reprodukta habitato estas sekaj rokejoj, inklude kanjonojn, el sudokcidenta Kanado suden al Kostariko. Tiu birdo konstruas tasforman neston en fendo aŭ kavaĵo, kutime inter rokoj.

Tiuj estas konstantaj loĝantaj birdoj en la sudo de sia teritorio, sed nordaj populacioj migras al pli varmaj areoj el centra Usono kaj sudokcidenta Kanado suden. Ili estas eventualaj vagantoj en orienta Usono.

Tiuj birdoj aktive ĉasas surgrunde, ĉirkaŭ kaj sub objektoj, plukante per siaj bekoj kiel elprena ilo. Ili ĉefe manĝas insektojn kaj araneojn.

La kanto de tiu birdo estas trilado, kaj iĝas pli varia dum la reprodukta sezono.

Referencoj
----------

* BirdLife International (2004). *Salpinctes obsoletus*. *Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj*, eldono de 2006. IUCN 2006. Elŝutita 12a Majo 2006. Malplej zorgiga

* Stiles kaj Skutch, *A guide to the birds of Costa Rica* ISBN 0-8014-9600-4

Eksteraj ligiloj
----------------

* Salpinkto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Salpinkto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Salpinkto en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* Salpinkto fare de John Audubon
* Salpinkto – Laboratorio Cornell de Ornitologio
* Salpinkto - eNature.com[*rompita ligilo*]
* Salpinkto - Suddakotaj Birdoj
* Salpinkto - USGS Patuxent Birdinformaro
* Fotaro de Salpinkto VIREO
**Gojira** estas franca grupo de teknika mortmetalo, devena de Ondres. Ĝi formiĝis en 1996 kun la nomo de Godzilla, poste adoptis la nomon de Gojira en 2001, kiu estas la origina nomo de la japana monstro, sekve al la eliro de la usona filmo Godzilla. La grupo havas kvar membrojn: Joseph Duplantier (kanto kaj ritma gitaro), la gvidanto; Mario Duplantier (baterio), frato de la unua; Christian Andreu (sola gitaro) kaj Jean-Michel Labadie (baso). Ekde ĝia formado, Gojira publikigis ses studiajn albumojn, de *Terra Incognita* (2001) al Magma (2016), kaj du DVD live.

Kvankam la muzikĝenro de Gojira estas mortmetalo kaj progresiva metalroko, la grupo distingas sin en la metalroka sceno per la ekologiisma kaj spirita temaro de iliaj kantoj. Krome, iliaj tutaj tekstoj estas skribitaj en angla. Koninte la sukceson inter la amatoroj en Francio ekde la eliro de ilia unua albumo en 2001, la grupo konis rapidege la famon en Usono, poste en la tuta mondo, tio kio kondukas ilin en la plej grandaj festivaloj, kiel la Wacken Turniro Aero kaj la Hellfest kaj por ludi kun grandaj grupoj kiel, Iron Maiden (Legacy of the Beast Tour 2018), Metallica, Slayer, Children of Bodom, aŭ ankoraŭ Lamb of God. Gojira ricevis en 2017 duoblan nomumon al la Grammy-premioj por la plej bona roka albumo kaj pli bona metalroka koncerto de la jaro kun Magma.

* Kategorio Gojira en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Belozersko** (ruse *Белозерск*) estas urbo en Vologda provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 19210501.

La urbo estis fondita en jaro 862.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:

* Beloozero (Белоозеро) ĝis 1777.

La interurba telefona kodo estas 81756, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: latitudo 60°02' norde, longitudo 37°47' oriente.

La urbo estas sur suda bordo de lago Beloje (Белое),

En jaro 1959 la urbo havis 10.4 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 11 mil loĝantojn.

* 
* 
* 
*

Eksteraj ligiloj
----------------

* 

Flago de Vologda provinco
Urboj de Vologda provinco

**Ĉefurbo**: Vologda

Babajevo |
Belozersk |
Ĉerepovec |
Grjazovec |
Ĥarovsk |
Kadnikov |
Kirillov |
Krasavino |
Nikolsk |
Sokol |
Totjma |
Ustjuĵna |
Velikij Ustjug |
Vitegra 

 

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 53591
* GND: 4456767-4
* LCCN: n95077293
* VIAF: 144410122
* BNF: 155404804
* NKC: ge116117
 |
George F. Baer en 1904
**George Frederick Baer**, naskita la 26-an de septembro 1842 en Lavansville, mortinta la 26-an de aprilo 1914, estis usona advokato, prezidanto de fervoja kompanio. Li konatiĝis kiel porparolisto de la entreprenistoj en la karba striko de 1902.

Baer servis kiel kapitano en la Usona enlanda milito je la flanko de la unio (nordo). Post la milito li iĝis advokato kaj posedanto de loka gazeto, *The Democrat*. En 1901 John Pierpont Morgan instalis lin kiel prezidanton de la fervoja kompanio *Philadelphia and Reading Railroad*.

En la karba striko de 1902 ministoj protestis kontraŭ mizeraj laborkondiĉoj. Baer iĝis porparolisto de la entreprenista flanko kaj rifuzis eĉ paroli kun la strikantoj; li defendis sian starpunkton per socialdarvinismaj ideoj kaj iĝis konata pri sia arogeco. Fine la prezidento de Usono, Theodore Roosevelt, devis interveni favore al la ministoj.

Citaĵoj
-------

* "La rajtojn kaj interesojn de la laboranta homo protektos kaj zorgos – ne laboristaj agituloj, sed la kristanaj proprietuloj, al kiuj Dio donis regadon pri la posedrajtoj de la lando kaj de kies sukcesa administrado dependas tiom." (el letero, publikigita en la gazetaro)
* "Tiuj viroj ne suferas. He, diable, duono el ili eĉ ne parolas la anglan." (pri la ministoj; antaŭ la registara komisiono pri antracita karbo)

Fontoj
------

* Biografia artikolo angle
**Saltabarranca** estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Saltabarranca. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 139. *Saltabarranca* signifas en la hispana Ravinsalto.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 5753 loĝantojn. El tiuj estis 2777 viroj kaj 2976 virinoj. La komunumo havas surfacon de 91.3 kvadratkilometroj. La komunumo situas je 18 gradoj kaj 35 minutoj norda latitudo kaj 95 gradoj kaj 32 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 10 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 6289 personoj. En la jaro 2000 temis pri 5684, do temis pri kresko / malkresko je -2 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 5117 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 10 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al  % de la loĝantoj. 

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

 Arkivigite je 2007-06-26 per Archive.today


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **dekstra korno** ( **´** ) estas latin-alfabeta supersigno (diakrita signo) en la formo de streko iranta de maldekstre-malsupre al dekstre-supre.

En Esperanto
------------

En Esperanto dekstra korno ĝenerale ne estas uzata. Se je fremdaj vortoj Zamenhof rekomendis uzi ĝin en nomoj ne akcentitaj sur la antaŭlasta silabo, ekzemple *Zámenhof*;[*mankas fonto*] simile, Johán Valano en siaj noveloj uzas ĝin kiel alternativon al la apostrofa marko de elizio de la substantiva finaĵo "-o": en fikcia Sanktavalo oni skribas *Johán* anstataŭ *Johan'*.

En aliaj lingvoj
----------------

En aliaj lingvoj la dekstra korno havas diversajn funkciojn. En kelkaj (ekz. la hispana, itala) ĝi markas la akcentatan vokalon, kie la pozicio de la akcento devias de la regularo. En iuj (dana, hispana) ĝi distingas sinonimojn. En la ĉeĥa kaj slovaka lingvoj ĝi longigas vokalojn. En la nederlanda lingvo ĝi montras esceptan akcenton. En la franca lingvo kaj la hungara lingvo ĝi distingas diversajn gradojn de longeco kaj malfermeco de vokaloj; en la hungara eĉ ekzistas duobla dekstra korno, kiu faras la saman distingon ĉe vokaloj, kiuj portas tremaon. En aliaj lingvoj ĝi kreas novajn literojn; ekzemple la pola "ó" sonas kiel longa "u".

Tipografie la dekstra korno kutime havas angulon de proksimume 40° al la horizontalo. En la pola lingvo (*kreska*) ĝi havas malpli, ĉirkaŭ 25°.

En Unikodo la dekstra korno havas la numeron 769 (deksesume 0x301). Tiu signo laŭdifine kombiniĝas kun la antaŭa litero.

Vidu ankaŭ
----------

* Duobla korno
|  |  |
| --- | --- |
|  Kunigi | **Oni sugestas kunigi ĉi tiun artikolon kun Erzsi Olasz.

---**
Bonvolu diskuti en la Diskuto:Erzsi Olasz. Nur ensalutintaj uzantoj povas aranĝi tion. |

**OLASZ Erzsébet** [olas erĵEbet] estis hungara aktorino naskiĝinta en Marosvásárhely la 3-an de aprilo 1915 kaj mortinta en Eger la 12-an de decembro 1969.

Ŝia kariero
-----------

Olasz lernis aktoradon en Cluj, poste ŝi debutis en Târgu Mureş en 1937. Poste ŝi ludis ankaŭ en Satu Mare, Oradea kaj en Kassa. Tiutempe ŝi estis primadono. Inter 1949 kaj 1953 ŝi ludis en Teatro Kisfaludy en Győr, en la jaroj 1953 kaj 1954 en Nacia Teatro (Szeged), inter 1954–1966 en la Teatro Jókai (Békéscsaba). Ekde 1966 ĝis sia morto ŝi aktoradis en Nacia Teatro (Miskolc).

El ŝiaj roloj
-------------

* Elmira (Molière: Tartuffe);
* Pepi néni (Zsigmond Móricz: Nem élhetek muzsikaszó nélkül);
* Cecília (Imre Kálmán: A csárdáskirálynő);
* Millerné (Schiller: Ármány és szerelem)

Fonto
-----

* Magyar Színházművészeti Lexikon


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Francisco Bernabé Madero** (Bonaero, 1816 - samloke, 1896) estis politikisto, advokato kaj entreprenisto argentina, Vicprezidento de la ŝtato inter 1880 kaj 1886. Li estis fondinto de la urbo Maipú, provinco Bonaero. En 1878 li fondis la urbon Maipú. Lia bieno estis konsiderata modelo de plibonigo de la rasoj kaj de bovoj kaj de ĉeveloj.

Biografio
---------

Jam juna li partoprenis en la ribelo de 1839 kontraŭ la guberniestro Juan Manuel de Rosas. Post la malvenko ekziliĝin en Montevideo kaj aliĝis al la armeo de Juan Lavalle, kaj lukits en la bataloj de Don Cristóbal, Sauce Grande kaj Quebracho Herrado. Alveninte al San Miguel de Tucumán, li estis sendita de Lavalle al Bolivia, por peti helpon al la tiea registaro kontraŭ Rosas. Li ricevis en Bolivia la restojn de la armeo unueciga post la Batalo de Famaillá, kaj la personajn restojn de la propra Lavalle, mortinta en Jujuy.

Poste li translokiĝis al Ĉilio, de tie al Brazilo kaj fine al Montevideo, kie servis al la lukto kontraŭ la sieĝo fare de Oribe.

Post la Batalo de Caseros revenis al Bonaero; post partopreno en la Revolucio de la 11a de septembro de 1852 akompanis la generalon José María Paz al San Nicolás de los Arroyos, ekde kie tiu planis invadi Santa Fe kaj Kordobo.

Politika kariero
----------------

Li estis senatano en la provinco en 1872, kaj la guberniestro Mariano Acosta nomumis lin ministro de trezoro kaj poste plenumis ankaŭ aliajn altrangajn postenojn. Apogis la rekunigan politikon de la partioj en 1875 kaj estis unu el la gravaj estroj ene de la Partido Autonomista Nacional en la provinco Bonaero kiel membro de la opozicia flanko, alianca de Dardo Rocha.

Li estis vicprezidento de Argentino dum la unua prezidentotempo de Julio Argentino Roca, inter 1880 kaj 1886. Lia politika rolo estis tre malgrava, kompare kun la brila figuroj de Roca kaj de ties aliancanoj, kiaj la guberniestroj Rocha kaj Miguel Juárez Celman, aŭ la ministroj Bernardo de Irigoyen, Carlos Pellegrini, Benjamín Victorica aŭ Eduardo Wilde.

En siaj lastaj jaroj estis membro de la direktoraro de bankoj *de la Nación Argentina*, *Municipal de Buenos Aires* kaj *Hipotecario Nacional*. Li estis tiam ankaŭ prezidento de la Okcidenta Fervojo, kiu estis privatigita.

Kuriozaĵoj
----------

La strato Madero, kiu trairas la bonaeraj kvartaloj Liniers, Versailles kaj Villa Real, portas sian nomon honore al Francisco Madero, diference de la Avenuo Eduardo Madero (kiu portas sian nomon honore al lia nevo, Eduardo Madero) kiu trairas samdirekte Norde-Suden kaj troviĝas en la mala flanko de la urbo.

Bibliografio
------------

* Canido Borges, Jorge Oscar, *Buenos Aires, esa desconocida; sus calles, plazas y monumentos*, Ed. Corregidor, Bs. As. 2003. ISBN 950-05-1493-1
* Cutolo, Vicente, *Nuevo diccionario biográfico argentino*, 7 volúmenes, Ed. Elche, Bs. As. 1968-1985.

* Kategorio Francisco Bernabé Madero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Tomboŝtono sur la tombo de Francisco Ascaso en la tombejo de Montjuic.
**Francisco ASCASO Abadía** (n. Almudévar, Huesca; 1-an de aprilo de 1901 – m. Barcelono; 20-an de julio de 1936) estis membro kaj aktivulo anarkosindikatista hispana de la Confederación Nacional del Trabajo. Li estis kuzo de alia grava anarkosindikatisto nome Joaquín Ascaso.

Komencoj
--------

Li estis panisto kaj kelnero, aliĝis al la CNT kaj integriĝis en la agadgrupo nomata "Los Justicieros" (La justiguloj). Alvenis al Barcelono en 1922, kie la grupo, kiun formis ankaŭ Durruti, Ricardo Sanz, Antonio Ortiz, Juan García Oliver kaj Gregorio Jover, eknomiĝis "*La Solidareculoj*". La grupo kontraŭis pere de perfortaj agadoj la pafulojn pagitajn de la dungintaro, kiuj murdis sindikatistojn, kaj partoprenis en kelkaj bankoŝteladoj.

Insurekcia kariero
------------------

En 1923, dum la diktatoreco de Primo de Rivera, Ascaso kaj kelkaj kunuloj ekziliiĝis en Francion, post mortigi la kardenalon-arkiepiskopon de Zaragozo, Juan Soldevila Romero la 23-an de junio, post vundi la ŝoforon de la kardenalo, Santiago Castanera. De tie Ascaso kaj Durruti, persekutitaj de la aŭtoritatoj, elmigris al Ameriko kaj partoprenis en nova ŝtelado al banko, kune kun anarkiistoj argentinaj. Fakte oni konsideris en la liberecana movado ke bankoj ŝtelas al laboristaro, do justas ŝteli el bankoj. Post reveno en Francion post paro de jaroj, Ascaso kaj Durruti estis arestitaj la 25-an de junio de 1926, akuzitaj de preparo de atenco kontraŭ la reĝo de Hispanio, Alfonso la 13-a kiu estis vizitante Parizon; finfine, pro manko de pruvoj, ili estis elpelitaj kaj oni malpermesis loĝi en Francio, Belgio, Germanio, Svisio kaj aliaj eŭropaj landoj.

Ascaso restis kontraŭleĝe en Francio, ĝis kiam en 1931, apenaŭ proklamita la Dua Hispana Respubliko, revenis en Hispanion kaj fondis la agadgrupon "*Nosotros*" (Ni), pli radikala ol la FAI. Partoprenis aktive en la anarkiistaj insurekcioj de la unuaj jaroj de la respubliko, kaj en 1932 li estis denove arestita kaj elpelita al la hispanaj kolonioj de Afriko. En 1933 reaperis en Sevilo, kie li estis arestita denove. Komence de 1934 li estis elektita ĝenerala sekretario de la Regiona Komitato de la CNT de Katalunio.

Morto
-----

Kiam eksplodis la Hispana Enlanda Milito li estis en Barcelono kie, fronte de la militantoj de la CNT kiu eliris lukti kontraŭ la faŝisma puĉo, mortis la 20-an de julio de 1936 dum la atako al la kazerno de Atarazanas, kie rifuĝiĝis la faŝismaj puĉistoj.

* Kategorio Francisco Ascaso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Francisco Ascaso (en hispana).
* Veu obrera:Los Solidarios (en kataluna).
* Centro de liberecana dokumentaro Ascaso-Durruti (CAD) (en franca).


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 316417
* GND: 1159727716
* LCCN: n80093007
* VIAF: 292154900
* ISNI: 0000 0003 9715 3697
 |
**Globulinoj** estas deponaj proteinoj de plantoj kaj sangoplasmaj proteinoj de plurĉelaj bestoj, do ankaŭ de homoj. Fakte, en la korpoj de bestoj albumino estas la sola sanga proteino kiu *ne* estas globulino. Globulinoj de bestoj precipe konstruiĝas en la hepato. En la sangoplasmo ili konsistigas 40 procentaĵojn de ĉiuj proteinoj, la maso estas inter 36 x 10**3** kaj 1,3 x 10**6** atommasaj unuoj. En temperaturo de 60 celsiusaj gradoj ili koagulas, kaj pluraj kemiaĵoj ankaŭ kapablas malnaturigi ilin en pli malalta temperaturo. En la bestaj korpoj ili fiziologie malkonstruatas pere de enzimoj kaj per hidrolizo.

Globulinoj havas multnombrajn funkciojn, ekzemple kiel enzimoj, en la reguligo de la korpa acideco-alkaleco-ekvilibro, kiel deponejo de energio, kaj en la ĉesigo de sangumado. Sed la ĉefa funkcio estas la vivteno de natura kaj akirita imuneco kontraŭ eksterkorpaj substancoj. La imunsisteme aktivaj globulinoj nomatas *imunglobulinoj*, ili ekestas en tiel nomataj "plasmoĉeloj".

Laŭ sia movebleco en elektroforezo, globulinoj dividatas en kvar grupojn:

* **α1-globulinoj**
* **α2-globulinoj**
* **β-globulinoj**
* **γ-globulinoj**
	+ *Imunglobulinoj* (antikorpoj): klasoj IgA, IgD, IgE, IgG kaj IgM
Kastelo Arenenberg
Parko de Kastelo Arenenberg
**Kastelo Arenenberg** estas kastelo en la komunumo Salenstein en distrikto Steckborn, Kantono Turgovio, Svislando. Napoleono la 3-a pasigis parton de sia infanaĝo en Kastelo Arenenberg. Hodiaŭ la kastelo estas posedaĵo de Kantono Turgovio.

Historio
--------

En la 15-a jarcento - la ekzakta konstrudato ne estas konata - la kastelo apartenis al la nobela konstanca familio *Brisacher* kaj portis la nomon *Arnhalden*. Ek de la 17-a jarcento estas uzata la nomo Arenenberg. Inter 1546 kaj 1548 la kastelo estis komplete rekonstruita de *Sebastian Geissberg*, la tiama reganta urbestro de Konstanco. Sub la konstanca nobelulo *Hans Konrad von Schwarzach* la kastelo estis deklarita en la jaro 1585 de la ŝtatoj de la Svisa Ĵurkomunumo kiel libera sidejo, tio signifis, ke la kastelo posedis sian propran jurisdikcion kaj ne devis tributi al la Ĵurkomunumo.

Napoleona epoko
---------------

Post pluraj posedantŝangoj la kastelon akiris la familio *von Streng*, en kies posedaĵo ĝi restis, ĝis en la jaro 1817 *Johann Baptist von Streng* ĝin vendis al la franca eksreĝino Hortensio de Beauharnais, la duonfilino de Napoleono la 1-a edzino de Louis Bonaparte kaj reĝino de Nederlando kaj patrino de Napoleono la 3-a.

En la jaro 1817 ĝis 1820 la postgotika kastelo estis konstrue transformita de Hortense de Beauharnais. Ĝi ricevis la ŝtupargablon, la ĉirkaŭantan muron, la turon kaj la tirponton, kiujn planis la konstanca arkitekto Wehrle. En la jaro 1832 ŝi aldonis novgotikan kapelon, kaj modifis la kastelan tegmenton. Estiĝis kastelo en la franca kamparbienstilo.

Ŝia filo Louis Napoleon, la posta imperiestro Napoleono la 3-a vendis ĝin en la jaro 1843. Lia edzino Eugénie reaĉetis ĝin en la jaro 1855. La imperiestrino renovigis kaj transformigis la kastelon en la jaroj 1855 kaj 1874. Post la perdita franc-germana milito la kastelo devintus duan fojon esti ekzilejo de la franca imperiestra familio, pro la morto de Napoleono 1873 tamen la translokiĝo ne okazis.

Parton de sia junaĝo Napoleono la 3-a pasigis en Alemanio. Li parolis la alemanan. Kiam li fariĝis imperiestro, li parolis alemane en Parizo kun la svisa ambasadoro, same alemano.

Napoleon-muzeo
--------------

En la jaro 1906 Eugénie donacis la bienon al la Kantono Turgovio, kiu en la kastelo ek de tiam funkciigas la Napoleon-muzeon, kiu memorigas al la familio Bonaparte. En la iamaj ekonomikonstruaĵoj la kantono funkciigas agrikulturan eduk- kaj konsilejon.

* Kategorio Kastelo Arenenberg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la Napoleon-muzeo
* Virtuala rondiro tra la Napoleon-muzeo
* Retejo de la Napoleon-parko Arenenberg
* Kastelo Arenenberg en la Historia Leksikono de Svislando
Unu el la simboloj de cigana feminismo.
**Feminismo** **cigana** aŭ **feminismo** romaa, estas feminismo, kiu antaŭenigas seksan egalecon, la batalon kontraŭ sociaj malegalecoj kaj la defendon de la integriĝo de virinoj en malsamaj sferoj de la socio, laŭ maniero kongrua kun la izolado de la kulturo kaj de la valoroj de la romaoj   .

Laŭlonge de la historio, la romaa popolo estis malestimata kaj persekutata de diversaj socioj pro iliaj apartaĵoj. Eĉ hodiaŭ ĝi estas unu el la plej gravaj minoritatoj en la mondo. Multaj grupoj ankoraŭ konservas distingan kulturon, kun sia propra lingvo, tradicioj aŭ kutimoj, kie la familio kaj solidareco inter ĝiaj membroj gravegas.

Cigana feminismo karakterizas sin per sia sindevontigo superi antaŭjuĝojn kaj diskriminaciojn por la romaa socio kaj por virinoj, krom la stigmo asociita kun malriĉeco .

En Hispanio
-----------

La cigana feminisma movado en Hispanio komenciĝis en 1990, kiam aperis la unua asocio de feminismaj ciganinoj en Granado, la *Asocio de ciganaj virinoj ROMI* . De tiam, aliaj kolektivoj kreiĝis tra la tuta lando, kun la deklarita celo konservi la romaajn tradicion kaj identecon, respektante la liberecon de virinoj kaj serĉante egalecon per la rajto esti malsama.

Inter la aspektoj plej defendataj de ĉi tiu grupo estis: aliro al loĝejo, edukado, videbleco de virinoj, kaj por iuj, normaligo de diverseco seksa kaj genra (DSG).

Noto kaj referencoj
-------------------

Tiu ĉi artikolo estas traduko de la artikolo *Femminismo gitano* en la itala vikipedio, listo de aŭtoroj.

1. 1 2 3 4 5  (es) "Feminismo romaní: esbozando la nueva mujer gitana en España".
2. ↑  (es) "Feminisme gitano en lluita per a una societat inclusiva".
3. ↑  (es) "Gitanas feministas que luchan contra los prejuicios".
4. ↑  "Mujeres y gitanas".
5. ↑  (es) "Feminismo gitano. Una aportación solidaria a la superación de las desigualdades de género".

Vidu ankaŭ
----------

Carmen kaj Lola (filmo)

Rilataj temoj
-------------

* Kontraŭciganismo
* Aporofobio
* Klasismo
* Etnocentrismo
* Islama feminismo
* Afrika feminismo
* Postkolonia feminismo
* Intersekca teorio
* Persekutado de la romaoj
* Rasismo
* Romaoj

* Kategorio Cigana feminismo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Collabora a Wikimedia Commons Wikimedia Commons contiene immagini o altri file su **Femminismo gitano**

Ekstera ligilo
--------------

Oficiala retejo de hispanacigana feminismo: gitanasfeministas.org
Ekzemplo el Sursum corda (1887)
La **cifernotacio laŭ Chevé** estas notskribo en ciferoj. Ĝin evoluis la franco Emile Chevé (\* 1804, † 1864). La fona ideo estas, ke oni povas skribi aŭ presi muzikon per presmaŝino helpe de la ekzistaj cifertipoj aŭ per skribmaŝino, tiel ke oni ne bezonas por tio notsimbolojn.

La ĉevea cifernotacio prezentas melodiojn ne per notoj, sed per ciferoj de la sinsekvo 1 ĝis 8. Ĉe duontonaj paŝoj supren la cifron markas streko kondukanta de maldekstre-malsupre dekstren-supren, ĉe malsupreniraj duontonpaŝoj tion markas streko de maldekstre-supre dekstren-malsupren. La ciferoj 1 ĝis 8 prezentas la tonojn de la oktavo ekde c‘ ĝis c‘‘, la tonojn de la laŭvice pli alta oktavo prezentas punktoj super la ciferoj, pli malaltajn oktavojn analoge al tio punkoj sub la ciferoj. La tonalo de muzikpeco rezultiĝas el antaŭmetita indiko (ekz. 2 = d‘).

Nederlandaj misiistoj ekz. enkondukis la cifernotacion laŭ Chevé en la nederlandan hindian kolonioj (nun Indonezio), kie ĝi estas en uzo eĉ nuntempe en ekleziaj kantaroj kaj popolkantaroj. Ankaŭ la okcident-javan muzikinstrumenton Angklung oni ludas laŭ la cifernotacio.
Cifereca veterprognozo kreita de la sistemo GFS (*Global Forecast System*, globala prognoza sistemo)
Cifereca veterprognozo kreita de NAM
**Cifereca veterprognozo** estas veterprognozo kreita helpe de kompuiloj.
El la stato de la atmosfero je aparta momento, per cifereca solvo de la necesaj ekvacioj kalkuliĝas la stato je posta momento. Tiaj kalkuloj rilatas foje al pli ol 14 tagoj kaj estas la bazoj de ĉiuj nuntempaj veterprognozoj.

Loka prognozo
-------------

La veterprognozoj kalkulitaj de modeloj estas por loka veterprognozo plej ofte tro maldetalaj. La kalkulitaj datumoj estas tial kutime kontrolitaj de meteologoj kaj komparitaj al spertitaj celaroj.

Modeloj
-------

Ekzistas granda nombro de modeloj de la diversaj veterservoj. Ili uzas diversajn metodojn kaj tial ofte multe varias la rezultoj de la prognozoj. La plej multaj modeloj estas starigitaj por aparta regiono kaj tute ne aŭ nur malprecize reprezentas la ceteran parton de la mondo. La modeloj estas kutime rekalkulitaj almenaŭ unufoje tage kaj proponas prognozojn almenaŭ por la horoj 0:00 UTC kaj 12:00 UTC de la tagoj pri kiuj temas la prognozo.

Inter la plej konataj modeloj estas la globala modelo GFS (*Global Forecast System*, iam *AVN*) de la usona servo NOAA. Ĝi kalkulas prognozojn kvarfoje tage. La datumoj de GFS estas libere kaj senpage alireblaj kaj estas tiel uzataj ĉefe de malgrandaj veterservoj.

Aliaj konataj modeloj estas:

* UKMO (*United Kingdom Model*): globala modelo de la brita Met Office
* GME: globala modelo de la germana Deutscher Wetterdienst
* globala modelo de la eŭropa centro por mezlonga veterprognozo
* GEM: globala modelo de la kanada veterservo
* NOGAPS: globala modelo de la usona *Fleet Numerical Meteorology and Oceanography Centers*
* MM5 *Mesoscale Model 5*
* WRF *Weather Research and Forecast Model*
* aLMo (*Alpine Model*) de la svisa MeteoSchweiz

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Cifereca veterprognozo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* La germana veterservo
* TTT-ejo kun modelmapoj: wetterzentrale.de (germane)
* weitere TTT-ejo kun modelmapoj: wetter3.de (germane)
* Kurso pri cifereca veterprognozo de EuroMET Arkivigite je 2010-01-15 per la retarkivo Wayback Machine
* The GFS Atmospheric Model (angle) Arkivigite je 2010-04-11 per la retarkivo Wayback Machine
* Alpine Model (angle)
prahistoriaj dolmenoj en la regiono Emsland
**Emsland** aŭ esperantigite **Emslando** estas nomo de historia regiono en nordokcidenta Germanio, kiu konsistas el pejzaĝoj borde de la rivero Emso. Ĝi situas en la okcidento de la federacia lando Malsupra Saksio kaj la nordo de la historia regiono Vestfalio, parto de la sudokcidente najbara lando Nordrejn-Vestfalio. Post kiam en Malsupra Saksio distrikto ricevis la nomon distrikto Emsland, oni ofte supozas, ke la historia regiono identas al tiu distrikto. Tamen rigardo al mapo pri la rivero klarigas, ke la regiono en du federaciaj landoj estas multe pli granda ol la distrikto (dum aliflanke la distrikto nur duone konsistas el parto de la apudrivera regiono Emslando, kaj per la alia duono el la sabloplena montetaro *Hümmling*).

fluo de la rivero Emso
La historia regiono Emslando norde kovras parton de la regiono Orientfrislando, en sia centro oriente limas al la regiono Oldenburgio, dum okcidente ĝi limas al Nederlando kaj la regiono Graflando Bentheim, kaj sude konsistas el parto de la regiono Monastera Lando (la nordo de la regiono Vestfalio).

Ĝis la jaro 1803 la tuta regiono estis parto de la princepiskopejo Monastero, dum sep jaroj apartenis al efemera duklando kun la nomo *Arenberg*, inter 1810 kaj 1815 estis konkerita de la armeo de Napoleono, ekde la jaro 1815 estis parto de la reĝlando Hanovro kaj ekde 1866 parto de Prusio.

Ĝis la mezo de la 20-a jarcento la regiono konsideriĝis aparte povra regiono, ĉar krom la vendado de torfo el la abundaj apudriveraj marĉoj apenaŭ eblis enspezi monon: bredi bestojn en la marĉoj estis pene, ĉar ili ne trovis bonajn paŝtejojn, kultivi grenojn aŭ legomojn en la malfavora malsekega grundo estis ankoraŭ pli pene kaj konstrui fabrikojn en la malstabila tereno tute neebla. Nur post la jaro 1951 pro fortaj infrastrukturaj investoj de la germana ŝtato ekestis industria evoluo ... interalie ekestis ŝipfarejoj borde de la rivero kaj paperproduktejoj.

Distriktoj kaj loĝlokoj en la regiono (ordigo laŭ la fluo de la rivero)
-----------------------------------------------------------------------

* suda parto en Vestfalio

grandaj partoj de la distriktoj Gütersloh, Paderborn, Warendorf, Steinfurt; detale la loĝlokoj
Schloß Holte-Stukenbrock, Hövelhof, Steinhorst, Westerwiehe kaj Schöning en la komunumo Delbrück, Rietberg, Rheda-Wiedenbrück, Gütersloh, Harsewinkel, Beelen, Warendorf, Telgte, Greven, Saerbeck, Emsdetten kaj Rheine

* norda parto en Malsupra Saksio

grandaj partoj de la distriktoj Emsland kaj Leer, plus la eksterdistrikta urbo Emden; detale la loĝlokoj
Salzbergen, Emsbüren, Lingen, Geeste, Meppen, Haren, Heede, Lathen, Fresenburg, Kluse, Dörpen, Lehe, Papenburg, Weener, Leer, Jemgum, Moormerland kaj Emden

Eksteraj ligiloj
----------------

* Emslando en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Emslando en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala retejo de la distrikto Emsland


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 187190
* LCCN: n80123610
* VIAF: 125491736 26144647635096944311, 125491736
* ISNI: 0000 0001 0657 4265
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  Sen fontoj! | **Ĉi tiu artikolo pri montoj citas neniun fonton**.

---

Vi povas plibonigi ĝin, aldonante fidindajn fontojn. Senfontaj asertoj povas esti forigitaj. *(Marto 2023)*Bonvolu krei Kategorio:Senfontaj artikoloj pri montoj! |

La monto **Mörschieder Burr** estas monto alta 646 m en suda Idarwald, centra regiono de la mezmontaro Hunsrück. La monto situas sur la teritorio de komunumo Mörschied (komunumaro Herrstein) en la distrikto Birkenfeld.

La samnoma **Naturschutzgebiet Mörschieder Burr** (aŭ Borr) havas grandecon de 18,37 haroj. Ĝi estas parto de la Naturparko Saar-Hunsrück en germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.

Priskribo
---------

La naturprotektejo „Mörschieder Burr" estas 1,12 km longa kaj ĉ. 270 m larĝa. La plej alta punkto estas la 646 m alta **Mörschieder Burr**. Ĝi troviĝas apenaŭ 2 km nordoriente de la monto Wildenburger Kopf (kun la naturprotektejo Wildenburg kaj la ruino Wildenburg) en la ŝtata forsto *Mörschieder Wald* befindet.

Referencoj
----------

* Kategorio Mörschieder Burr en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Vidu ankaŭ
----------

* listo de montoj en Rejnlando-Palatinato
* Listo de la montoj en la Ejfelo
* listo de vulkanoj en Germanio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 533266
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Eleganta paruo** |
| --- |
|  |
| Eleganta paruoEleganta paruo |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Paruedoj *Paridae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Periparus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***P. elegans*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Periparus elegans****(Lesson, 1831) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Eleganta paruo  |

 |
| v • d • r |

La **Eleganta paruo** (***Periparus elegans*** iam *Parus elegans* kaj nun foje *Pardaliparus elegans*) estas specio de birdo de la familio de Paruedoj. Tiu specio estis iam inkludita en la multe pli granda genro *Parus*, kaj kelkaj fakuloj sugestis, ke kun la tre proksima Palavana paruo kaj kun la Flavventra paruo estu lokita en nova genro, *Pardaliparus*. La specio havas naŭ agnoskitajn subspeciojn, unu el kiuj, la raso *P. e. panayensis* el Panay, estas eble separata specio. Ĝi estas endemia de Filipinoj, kun teritorio tra plej parto de ties insuloj.

La Eleganta paruo similas al la Palavana paruo, ĉar havas **nigrajn kapon, gorĝon, kolon kaj supran bruston kaj flavajn subajn partojn**. La flugiloj estas nigraj kun blankaj punktoj kiel la dorso de la masklo, dum tiu de la ino estas olivgriza. Tiu specio varias el la Palavana paruo je tio ke ĝi havas **flavajn vangojn**, kiuj kuniĝas ambaŭflanke kun la flava brusto, anstataŭ blankajn (malkutime en la genro kaj en la familio) kaj **flavan strion en la malantaŭa kapo**, kie aliaj membroj de la genro havas blankan strion.

Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de montetaro.

Subspecioj
----------

Vivteritorio de la subspecioj
* *p.e. Edithae* - McGregor, 1907
* *p.e. Montigeno* - Hachisuke, 1930
* *p.e. Gilliardi* - Parkoj, 1958
* *p.e. Eleganteco* - Leciono, 1831
* *p.e. Visayanus* - Hachisuke, 1930
* *p.e. Albescens* - McGregor, 1907
* *p.e. Suluensis* - Mearns, 1916
* *p.e. Bongaoensis* - Parkoj, 1958
* *p.e. Mindanensis* - Mearns, 1905

Referencoj
----------

* BirdLife International 2004. Parus elegans Arkivigite je 2014-06-27 per la retarkivo Wayback Machine. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 26an de julio 2007.
* Gosler, A. & P. Clement (2007) "Family Paridae (Tits and Chickadees)" P.p. 662-709. *in* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Christie D. (editors). (2007). *Handbook of the Birds of the World. Volume 12: Picathartes to Tits and Chickadees*. Lynx Edicions. ISBN 978-84-96553-42-2
La **Electronic Frontier Foundation** (**EFF**) aŭ tradukita al Esperanto **Ret-Lima Fondumo,** estas usona fondumo, kun ĉefoficejo en San Francisco, kiu celas gardi kaj sekurigi la ciferecajn rajtojn por pagi la kostojn de procesoj kaj publik-edukaĵoj.

La EFF donas monon al la akuzitaj homoj aŭ organizaĵoj en procesoj, kiuj laŭ ĝia kredo akcelos la lukton por la ciferecaj rajtoj. Ili ankaŭ prezentas resumojn *amicus curiae*, defendas novajn teknologiojn kontraŭ ofendaj juraj minacoj, laboras por videbligi la malbonojn fare de registaroj (kutime de la usona registaro), provizas gvidojn al la juĝejoj, planas sociajn agadojn kiel arege sendi poŝtojn kaj retpoŝtojn, subtenas teknologiojn kiuj, laŭ ili kredas, konservas la personajn liberecojn kaj retajn liberecojn, observas kaj defias leĝojn kiuj, laŭ ili kredas, malobservas la principojn de la justa uzo kaj la persona libereco, kaj kreas liston de patentoj, kiujn ili konsideras kiel misuzoj de la usonaj kaj alilandaj sistemoj de patentoj.

Vidu ankaŭ
----------

Ciferecaj rajtoj

European Digital Rights

* Kategorio Electronic Frontier Foundation en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 551290
* GND: 5305169-5
* LCCN: n93114395
* VIAF: 142783709
* ISNI: 0000 0000 9663 2934
* SUDOC: 169679896
* NLA: 36033937
* BIBSYS: 98071075
 |
**Angoro** laŭ PIV estas

1. en medicino, ĝenerala missento kun premateco, aparte en la epigastra regiono kaj en la kapo (vidu pri tio ankaŭ la artikolon anksieco),
2. en psikologio, maltrankvilo sentata de la homo antaŭ la vivo kaj deviganta lin meti al si metafizikajn demandojn pri sia kondiĉo kaj destino (vidu pri tio la artikolon ekzistadismo).

Ĝenerale la missento medicine difinita ligiĝas al akcelo de la spirado kaj de la pulso. Ĝi observeblas en diversaj malsanoj, en statoj de obsedo, timego aŭ granda maltrankvilo. Angoro povas esti sento ligata al la stato de malespero, sed la prijuĝo de sia situacio kiel senespera povas esti diversmaniere traktata, ankaŭ ekzemple per kolero aŭ per rezignacio. Tamen pluraj naciaj lingvoj ne diferencas inter sialingvaj ekvivalentoj de la konceptoj "angoro" kaj "malespero" kaj tial la du vortoj foje mise uzatas kvazaŭ interŝanĝeble.

Speciala kazo estas la sento de brustangoro (latine *angina pectoris*): tuto de la paroksismaj doloraj simptomoj de la antaŭkora regiono, akompanataj de intensa angoro kaj de sento pri tuja morto. Brustangoro estas klara simptomo pri minaca aŭ jam okazanta koratako.

Rilate al psikaj malsanoj, elstarigindas ke angoro povas esti sento akompananta kaj la staton de ekstrema timo kaj tiun de depresio.

Arto kaj literaturo
-------------------

Ankaŭ en artaj verkoj "angoro" estas temo, ekzemple en multaj dramoj kaj bildaj verkoj. 

Frua ekzemplo estas la tragedio "Medea" de la antikva greka poeto Eŭripido. Fama sceno de angoro kaj malespero aperas en la unua parto de la dramo Faŭsto de Johann Wolfgang von Goethe (la sceno "arbaro kaj kavo"). Klasika grava teatra rolulo, kiu estas puŝata en ekstreman angoron kaj malesperon, estas tiu de *Max Piccolomini* en la dramo *Wallenstein* de Friedrich Schiller.

Ankaŭ la tragika sorto de la rolulo *Niobe* el la greka mitologio, kiu suferas grandan agonion, por skulptistoj kaj poetoj jam dum la antikva epoko estis ofte elektita temo. La bildo "La Ŝriko" de Edvard Munch estas ekzemplo por la ekspresionisma pentra bildigo de angoro.

Filozofio
---------

Por la filozofo Søren Kierkegaard angoro - en sia dua, psikologia signifo de la vorto - estas peko, ĉar la angoranto ĉesis lukti esperi pri si mem kaj pri dio ("la malsano kiu gvidas al morto").

Vidu ankaŭ
----------

* Anksieco

* Angoro en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
La elefanto de Ludoviko la 14-a
La **elefanto de Ludoviko la 14-a** (naskiĝis ĉirkaŭ 1664; mortis en 1681 en Versailles) estis donaco de la reĝo de Portugalujo al Ludoviko la 14-a, reĝo de Francujo kaj estas la nuntempe nura en Eŭropo dokumentita afrika elefanto inter la jaroj 1483 kaj 1882.

Vivo
----

La elefanto devenis el Kongo kaj alvenis en 1668 kiel diplomatia donaco el Portugalujo al Versailles, kie Ludoviko loĝis regule jam de 1661 en sia ĉasokastelo. 
Post 13 jaroj en la franca menaĝerio la besto mortis en 1681. Oni raportis, ke ĝi tage estis nutrita de *"80 pundoj da pano, 12 litroj da vino, granda porcio de legomsupo kun pano kaj rizo, kaj aldone herbo laŭplaĉe"*. Je la fino de sia vivo, ĝi tamen suferis muskolodistrofion kaj kiam ĝi kuŝiĝis, poste necesis starigi ĝin per gruo.

Post la morto de la besto en 1681 ĝi estis esplorita kaj nekropsiita de la arkitekto kaj naturesploristo Claude Perrault. La rezultoj publikiĝis tamen nur en la jaro 1734.

Signifo
-------

Martin Schongauer: *Elefanto*. kuprogravuraĵo, 107 x 146 mm
La elefantoj diplomatie donacitaj en Eŭropo ĉefe de portugalaj regantoj ekde la 15-a jarcento ĉefe devenis el Azio. Vivaj afrikaj elefantoj estis ĝis la fino de la 19-a jarcento maloftaĵo en Eŭropo, nur kvar estas dokumentitaj, kaj ĉefe de bildoj.

La elefanto de Ludoviko la 9-a, kiun tiu ĉi sendis en la jaro 1255 de Francujo al Anglujo, rekoneblas sur bildigo kiel afrikdevena pro la formo de la oreloj. De Martin Schongauer (1450–1491) ekzistas kuprogravuraĵo, kiu same montras afrikan elefanton (nomata laŭ li la *elefanto de Schongauer*).
Sed la fontoj pri viva besto en la 15-a jarcento estas kontraŭaj, iuj estas konsiderataj legendoj. 
Nur en 1862, post la elefanto de Ludoviko la 9-a, alvenis alia tia besto el Afriko al Eŭropo, kiu konatiĝis sub la nomo Jumbo kaj sukcesis ĝis tiam nekonatan publikan elefantokarieron.

Bibliografio
------------

* Stephan Oettermann: *Die Schaulust am Elefanten. Eine Elephantographia Curiosa*. Syndikat, Frankfurt am Main 1982 p. 129f. ISBN 3-8108-0203-4

Referencoj
----------

1. ↑  Neklaras laŭ la fontoj, ĉu la elefanto estis donacita de la tiam ankoraŭ enpostenigita reĝo [[Alfonso la 6-a (Portugalio)|]] aŭ de ties sukcesinto, la regento [[Petro la 2-a (Portugalio)|]].
2. ↑  Oettermann (1982) P. 129f.; laŭ: A. E. Popham: *Elephantographia*. En: *Life and Letters* 5 (1930), p. 179–191; p. 191
3. ↑  Perrault: *Description d'un éléphant (Priskribo de elefanto)*. En: *Histoire de l'Academie royal de Sciences à Paris, 1666–1699 (Historio de la reĝa akademio de sciencoj en Parizo, 1666-1699)*; Parizo, 1734; p 91-156, Taf. 1–6. (Citite laŭ: Oettermann (1982), p. 130, komento 228
4. ↑  Vgl. Oettermann (1982) p. 101ff.
Dekoponoj pendantaj en arbo
Usona dekopono, kies etikedo montras la nomon "Sumo"
Amaso da dekoponoj (angle, "Sumos") en manĝaĵvendejo en Seatlo
**Dekopono** (japane デコポン *dekopon*) estas sensema kaj dolĉa oranĝeca frukto, kun dika, facile deŝirebla ŝelo. Ĝi estas hibrida ido de la hibridoj "Kiyomi" (*Citrus unshiu × sinensis*) kaj "Ponkan" (*C. poonensis* = *C. reticulata × grandis*). La termino *デコポン* origine estis varmarko de la agrikultura firmao ĝin kreinta; nun diversaj firmaoj uzas la vorton pagante tantiemon. La nekomerca nomo en la japana estas 不知火 *ŝiranuhi*. En aliaj landoj la frukto, rimarkinda pro sia dolĉega gusto, grandeco, kaj supra tubero ĉe la pedunklo, havas aliajn nomojn, ekzemple en Brazilo *Kinsei*, en Koreio *hallabong (한라봉)*, kaj en Usono *Sumo*.

Fonto
-----

La artikolo estas bazita sur la artikolo "Dekopon", "Kiyomi", "Ponkan", kaj "Pomelo" en la anglalingva Vikipedio.

* Hallabonq / Dekopon - Dünyada cəmi 5 ölkədə, o cümlədən Azərbaycanda əkilən meyvə ĉe YouTube

* Kategorio Dekopono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Panoramo de monto Peña Amaya. Plej proksime, oni povas vidi la restaĵojn de la antikva urbo. Sur la monta pinto estis burgo.
Amaya estis la ĉefurbo de la Duklando Kantabrio.
**Amaya** aŭ **Amaia** [amaja] estis urbo de kantabroj sur monto Peña Amaya (1377 m super maro), en samnoma vilaĝo en nuna provinco Burgoso (norda Hispanio). Ĝi estis urba fortikaĵo, de kiu oni povas panorame rigardi sian ĉirkaŭareon kaj kontroli trafikon en la Kantabran Montaron.

Loknomo
-------

La radiko de estas hindeŭropa: *am(ma)* signifas *patrino*. La sufikso *io/ia* indikas agon aŭ loknomon. Tiel, *Amaya* signifas *patrin-urbo* aŭ, kiel konate poste, *ĉefurbo*. En la eŭska lingvo de Biskajo, *Amaia* signifas *limo* aŭ *fino*.

Historio
--------

Dum la Kantabraj militoj, la imperiestro Aŭgusto Cezaro estis kun siaj trupoj en kampadejo proksima al la urbo, de kie li estris militan kampanjon.

Laŭ mencio en la verko *Chronica de Iohannes Biclarensis*, en 574 la visigota reĝo Leovigildo atakis Kantabrio, en kampanjo por forpeli suebojn de Galegio. Tiam li okupis la urbon Amaya, kiun William Culican konsideris *ĉefurbo de la kantabroj*.

En la jaro 680, dum regado de la visigota reĝo Ervigio, oni kreias la Duklandon Kantabrio, kaj Amaya iĝas ties ĉefurbo. Dum islama invado de Iberio, rifuĝintoj venis en la urbon. En 712 la berberaj trupoj de Tarik ibn Zijad konkeris la urbon sed ne ekloĝis ĝin, ĉar ili kaj Musa ibn Nusair disrabis ĝin en 714.

La asturia reĝo Alfonso la 1-a (filo de la duko de Kantabrio, Petro) rekonstruis la urbon. Tamen loĝantoj iom post iom malaperis pro daŭraj atakoj de rabistoj (ili abundis ĉar la urbo estis en teritorio malbone kontrolita de registaro). En 860 la asturia reĝo Ordonjo la 1-a rekonsideris la strategian valoron de la urbo kaj ordonis al Rodrigo de Kastilio (Grafo de Kastilio), ke li rekonstruu kaj ekloĝu la urbon. De tiam la urbo eknomiĝis *Amaya Patricia*.

Dum regado de la leona reĝo Ramiro la 2-a (Leono) oni efike reloĝis la urbon. Dum Rekonkero la limo de la nordaj kristanaj regnoj de Iberio situis pli kaj pli suden. Tial multaj loĝantoj forlasis la urbo irante en pli sudajn valojn proksimajn. De tiam historiaj verkoj ne plu menciis la urbon.

En la jaro 989, partianoj de la umajida kalifo Hisham la 2-a sieĝis kaj detruis la urbon. Tio estis la lasta batalo okazinta en ĝi.

Arkeologio
----------

Arkeologia mapo de la monto.
Ankoraŭ estas arkeologiaj restaĵoj sur la monto Peña Amaya. Estas tranĉeo kiu kondukas en la fortikaĵon, kiun oni verŝajne konstruis antaŭ la invado de Romio. Ankaŭ estas muroj de tiu epoko.

Krome, estas restaĵoj de vilaĝo de Mezepoko. Verŝajne oni uzis la murojn de la antikva fortikaĵo.

Vidu ankaŭ
----------

* Reĝlando Kastilio
* Duklando Kantabrio

* Kategorio Amaya en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 510011
* VIAF: 120707831
* ISNI: 0000 0001 1887 2219
* BNF: 13957017k
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Kenja turdo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Turdedoj *Turdidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Turdus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***T. helleri'*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Turdus helleri****(Mearns, 1913) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| CR |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| v • d • r |

La **Kenja turdo** aŭ **Taita turdo** (*Turdus helleri*), konata ankaŭ kiel **Taita Olivkolora turdo** aŭ **Hellera Grundoturdo**, estas ege endanĝerita birdo el la genro de Turdoj kaj familio de Turdedoj, endemia de la Montoj Taita en Kenjo.

Aspekto
-------

La Kenja turdo estis iam klasita kiel subspecio de la Olivkolora turdo (*Turdus olivaceus*), sed ĝi estas konsiderata kiel distinga specio ekde 1985. Ili atingas longon inter 20 kaj 22 cm. Kapo, brusto kaj supraj partoj estas malhelaj. La subaj partoj estas blankaj kaj la flankoj havas ruĝecajn nuancojn. La okuloj kaj beko montriĝas paloranĝkoloraj. Ĝi estis nomita laŭ la zoologo Edmund Heller (1875 -1939) partnero de la usona ornitologo Edgar Alexander Mearns (1856 - 1916) kiu priskribis tiun specion science en 1913.

Distribuado
-----------

La Kenja turdo estas limigita al 4 tre fragmentitaj arbarpecoj de la Montoj Taita en Kenjo. Tiuj estas Mbololo kun ĉirkaŭ 200 ha, Ngangao kun ĉirkaŭ 92 ha, Chawia kun ĉirkaŭ 50 ha kaj Yale kun 2 ha.

Ekologio
--------

Ĝi estas limigita al montetaj humidaj arbaroj. Kvankam ties natura habitato estis draste senarbarigita pro lignoproduktado, ili evitas areojn de duarangaj arbaroj, arbustejoj kaj terkultivejoj. Spite etenda priserĉado oni konstatis malmulte da migrado inter la fragmentitaj populacioj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Birdlife factsheet - Turdus helleri Arkivigite je 2009-01-02 per la retarkivo Wayback Machine (angla)
* Taita-Hills Biodiversity Project Report (pdf. angla)
* Kenja turdo sur poŝtmarko
**Insulo Stoltenhoff** estas malgranda neloĝata insulo en Suda Atlantika Oceano, parto de la Insularo Nightingale. Ĝi estas la plej malgranda el la Insuloj Nightingale, kaj estas nordokcidente de la propra insulo Nightingale. Ili estas administrata kiel parto de Tristan da Cunha, arkipelago kaj parto de la Brita Transmara Teritorio de Sankta Heleno, Ascension kaj Tristan da Cunha. La insulo estas parto de la Grava Birda Areo (GBA) de Insuloj Nightingale, identigita tiele fare de BirdLife International kiel reprodukta loko por marbirdoj kaj endemiaj terbirdoj.

La insulo nomiĝas tiele laŭ la du fratoj Gustav kaj Friedrich Stoltenhoff kiu klopodis setliĝi en la najbara Insulo Inaccessible. Ties klopodo estis abandonita post du malfacilaj jaroj.

Referencoj
----------

1. ↑   Nightingale Island group. *Important Bird Areas factsheet*. BirdLife International (2012). Alirita 2012-10-26.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Foto de insulo Stoltenhoff Arkivigite je 2016-09-17 per la retarkivo Wayback Machine