recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Baum David System 90
estas ilo speciale konstruita por blinduloj, kun Brajla indikilo kaj speciala klavaro
**Brajla linio** estas komputila periferio desegnita por blindaj uzantoj, kiu indikas Brajlon. Ĝi funkcias per rondaj etaj metalaj cilindroj (dornoj), igita en plata surfaco. Ĝi eblas, ke uzantoj povas legi mesaĝojn. Blinduloj povas uzi ankaŭ ekranlegilon, kiu eldiras mesaĝojn; la du iloj povas funkcii kune aŭ separite. Ankaŭ surdblinduloj povas uzi komputilon per ĝi.

Meĥaniko
--------

Brajla linio kun klavaro
Brajla indikilo
La ilo indikas kaj enigas tekstojn per Brajlo. La uzanto povas tajpi simile al Brajla tajpilo. Indikilo havas nur unu linion kun 40 aŭ 80, 2 × 3 aŭ por komputiloj, 2 × 4 ĉeloj. Tiuj povas indiki Brajlajn karaktrojn per movado de dornoj, kiujn ĝi povas levi aŭ retiri. Levitaj dornoj faras palpeblajn tuberojn, retiritaj platan surfecon laŭ karaktroj, kiujn la uzanto povas legi. La dornoj estas movigitaj per piezoelektro. Malantaŭ de dornoj estas kristaloj, kiuj varias ilian formon aŭ grandecon laŭ elektreco. Estas tipoj kun QWERTY klavaro, aŭ iloj nur por enigado aŭ indikado. La indikilo montras ĉiun literojn, do oni povas ankaŭ kontroli lian ortografion.

Estas modeloj, kiuj signifikas pozicion de kursoro per vibrado. Estas modeloj, en kiuj uzanto povas saltigi kursoron al arbitra ĉelo per ŝaltilo. Estas aliaj klavoj, per kiuj la uzanto povas movi en enhavo.

Brajlaj linioj kostas multe, same al la komputilo, ĉar ili kaj ilia fabrikado estas tre kompleksaj. Do blinduloj preferas ekranlegilojn. En iuj landoj sociala asekuro pagas ĝin plane aŭ parte por blinduloj kaj surdblinduloj. Iuj blindaj asocioj volas rompi la kartelon, kaj malaltigi prezon, por ke pli blinduloj povas aliri modernan teĥnologion kaj literaturon.

Programaro
----------

Stiranta programaro povas esti ekranlegilo. Ĝi ekas la videblan enhavon de operaciumo, konvertas en Brajlo kaj sendas ĝin al la indikilo. Ekranlegiloj por grafikaj surfacoj estas plej malsimplaj, ĉar ili devas rekoni grafikajn elementojn, konverti ilin en Brajlo kaj sendi ilin al la indikilo. Modernaj operaciumoj havas surfacon por ekranlegiloj, ekzemple UI Automation (UIA) en Microsoft Windows, VoiceOver en OS X és iOS, kaj AT-SPI por operaciumoj kun GNOME.

Similaj konstruoj
-----------------

Oni havas patenton por plena Brajla monitoro.

Estas konstruoj, kiuj indikas malpli karakterojn samtempe; do tiuj iloj povas esti pli simplaj Oni konstruis unu en National Institute of Standards and Technology (NIST) en 2000, kaj unu en Leuven University, Belgio. Tiuj iloj havas rotacian roton kun regulebla rapido. La uzanto ne devas movi sian manon por legi karakterojn.

Traduko
-------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Frissíthető Braille-kijelző en la hungara Vikipedio.* 

* Kategorio Brajla linio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

1. ↑  Braille computer monitor - Patent 6700553
2. ↑  "Flemish researcher (Tiene Nobels) develops braille computer mouse / Vlaamse onderzoekster (Tiene Nobels) ontwikkelt braillecomputermuis", *ZDNet*. Kontrolita 2014-09-20.
**George Leonard Carey, barono Carey de Clifton**, (n. la 13-an de novembro 1935)  estas emerita anglikana episkopo kiu estis la ĉefepiskopo de Canterbury de 1991 ĝis 2002, estinte antaŭe la episkopo de Bath kaj Wells.

Dum lia tempo kiel ĉefepiskopo la Eklezio de Anglio ordinis la unuajn pastrinojn kaj la debato pri sintenoj al samseksemo fariĝis pli elstara, precipe ĉe la konferenco de Lambeth de anglikanaj episkopoj en 1998 .

En junio 2017 li abdikis de sia lasta formala rolo en la eklezio post trovo, ke li kaŝis akuzojn pri infana seksumado kontraŭ la episkopo Peter Ball. En 2018 la Brita Raporto pri Infanaj Seksaj Misuzoj trovis, ke Carey faris seriozajn devojn pri kaŝado de infana seksumado ene de la Eklezio. En februaro 2018, Carey ricevis "permeson enoficigi" Steven Croft, la episkopo de Oksfordo, permesante al li prediki kaj prezidi preĝejojn en la diocezo. Ĉi tio estis nuligita la 17-an de junio 2020 ĉar la Eklezio de Anglio diris, ke ekzistas nova evidenteco, kiu ligas Carey al revizio pri misuzo farita de John Smyth .

Referencoj
----------

* Kategorio George Carey en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

1. ↑   Ex-Archbishop Lord Carey resigns after child abuse"review (26an de junio 2017). Alirita 26an de junio 2017.
2. ↑  correspondent, Harriet Sherwood Religion, "Church of England put reputation above abuse victims' needs, inquiry finds",  *The Guardian*, 2019-05-09. (en-GB)
La libro de Psalmanazar
La inventita formosa alfabeto.
**George PSALMANAZAR** (naskiĝis en 1679 - mortis en 1763) estas kaŝnomo de impostoro aŭ mistifikisto kiu aperis en Eŭropo en la 17-a jarcento deklarante sin tajvanano konvertita al kristanismo. Malgraŭ lia eŭropa aspekto, inkluzive bluaj okuloj, multaj homoj kredis lin franca.

Li iris al Britio kie li fariĝis anglikana pastro kaj publikigis tutan fikcian *Historical and Geographical Description of Formosa* (Historia kaj Geografia Priskribo pri Tajvano) en 1704 kiu inkluzivas la fikcian "Formosa lingvo". Universitato de Oxford eĉ invitis lin instrui al ĝiaj studentoj la "Formosan" lingvon. Anglikana episkoparo mendis al li formosanan tradukon de anglikana katekismo.

Li poste iĝis teologia eseisto, kaj amiko kaj konato de Samuel Johnson kaj aliaj konataj figuroj en 18-a jarcenta literatura rondo en Londono.

Li konfesis sian mistifikon en membiografio publikita en 1764, post lia morto.

Fikcia verko, sed konstruita lingvo
-----------------------------------

La libro de Psalmanazar ankaŭ priskribis la Formosan-lingvon, fruan ekzemplon de konstruita lingvo. Liaj klopodoj tiurilate tiom konvinkis, ke germanaj gramatikistoj inkluzivis specimenojn de lia tiel nomata "Formosana alfabeto" en libroj pri lingvo ĝis la 19a jarcento, eĉ post kiam lia pli granda trompado estis elmontrita.

Jen lia "traduko" de la Sinjoro-Preĝo:

> Amy Pornio dan chin Ornio vicy, Gnayjorhe sai Lory, Eyfodere sai Bagalin, jorhe sai domion apo chin Ornio, kay chin Badi eyen, Amy khatsada nadakchion toye ant nadayi, kay Radonaye ant amy Sochin, apo ant radonern amy Sochiakhin, bagne ant kau chin malaboski, ali abinaye ant tuen Broskacy, kens sai vie Bagalin, kay Fary, kay Barhaniaan chinania sendabey. Amien.
> 
> 

La Formosan-konlang ricevis la kodojn **qfo** kaj art-x-formosan en la Registro de Kodoj ConLang.

Vidu ankaŭ
----------

* Planlingvo
* Konstruita lingvo

* Kategorio George Psalmanazar en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 50788
* GND: 119146088
* LCCN: n81114372
* VIAF: 32086459
* ISNI: 0000 0000 6632 6581
* SUDOC: 033315841
* BNF: 12419403n
* NLA: 35650266
* NDL: 00621320
 |





1. ↑  Bettencourt, Rebecca G. "ConLang Code Registry". *www.kreativekorp.com*.
**Tom REGAN** (la 28-an de novembro 1938 - la 17-an de februaro 2017) estis usona filozofo, kiu specialiĝis pri teorio pri bestaj rajtoj. Li estis profesoro emerita pri Ŝtata Universitato de Norda Karolino, kie li instruis de 1967 ĝis sia emeritiĝo en 2001.

Regan estis la aŭtoro de multaj libroj pri la filozofio de bestaj rajtoj, inkluzive de *La kazo por bestaj rajtoj* (1983), unu el kelkaj studoj, kiuj multe influis la modernan movadon pri bestaj rajtoj. En ĉi tiuj, li argumentis, ke ne-homaj bestoj estas kion li nomis la "subjektoj de vivo", same kiel homoj, kaj tio, se oni volas atribui valoron al ĉiuj homoj sendepende de ilia kapablo esti raciaj agentoj, por esti konsekvencaj, oni devas same atribui ĝin al ne-homoj.

De 1985, li servis kun sia edzino Nancy kiel kunfondinto kaj kun-prezidantino de la Fondaĵo Kulturo kaj Bestoj, neprofitocela organizo "devontigita al kreskado de intelektaj kaj artaj klopodoj kunigitaj de pozitiva zorgo por bestoj."

La Vegana Societo memoras lin kiel "fortika vegano kaj aktivulo".

* Kategorio Tom Regan en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 638523
* GND: 120828324
* LCCN: n79108378
* VIAF: 19706492
* ISNI: 0000 0001 1468 603X
* SUDOC: 029321468
* BNF: 12097240s
* NKC: mub2016912904
* ICCU: CFIV058444
 |
**Lajos Ács** [lajoŝ Aĉ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Ács Lajos** estis hungara politikisto, ekonomikisto. Lia origina familia nomo estis *Feldmann* ĝis 1947.

Lajos Feldmann naskiĝis la  22-an de septembro 1922(nun 1922-09-22) en Budapeŝto, li mortis la 18-an de septembro 1968 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Ács estis edukita en Pilisvörösvár, li maturiĝis en mezlernejo en sia naskiĝurbo en 1941, poste li studis 2 jarojn en Teknikuniversitato palatino József, dum kaj poste li laboris en banko, respektive minejo. En 1943 li aliĝis al la sindikato, en 1945 al la komunistoj. Li finis komunistan kurson en 1947, akademion en Moskvo en 1953. Hejmenveninta li havis altajn postenojn en la partia hierarkio, eĉ li estis parlamenta deputito (1953-1957). Dum la hungara revolucio de 1956 li ne apogis politikon de Imre Nagy (politikisto), fine li rifuĝis al la pola ambasadorejo. Pli poste li jam ne havis partiajn funkciojn, sed li ne estis punita. Li estis bankisto, krome li plulernis en Scienca Universitato Loránd Eötvös, en la studjaro 1965 en Usono helpe de stipendio. En 1968 li estis postenulo de la financa ministerio, kie li partoprenis en Nova ekonomia mekanismo. Pli frue li kandidatiĝis (CSc) en 1961 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li edziĝis en 1950, li mortigis sin en 1968. Li ricevis premiojn inter 1948-1998.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Egyesítő konferenciáink eredményei* (1948)
* *A pártcsoportok és pártbizalmiak feladatai* (1952)
* *A szocialista hitel elméletének néhány időszerű kérdése* (monografio kaj disertaĵo, 1961)
* *A szocialista pénz elmélete* (1966)
* *The Effects of the Banking System on Enterprise Management under the New Hungarian Economic Mechanism* (1968)

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare
* biografio hungare

Referencoj
----------

1. ↑   nacia datenaro kun foto
2. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 844816
* VIAF: 121362906
* ISNI: 0000 0000 7937 0450
 |


* Portalo pri Biografio
La Tutkelta Flago, dizajnita fare de Robert Berthelier, bretono, en 1950. Ĝi konsistas el du interplektitaj triskeloj.
**Tutkeltismo** (irlande *Pan-Cheilteachas*, skotgaela *Pan-Cheilteachas*, bretona *Pan-Keltaidd*, kimra *Pan-Geltaidd,* kornvala *Pan-Keltaidd,* manksa *Pan-Cheltaghys*), ankaŭ konata kiel **pan-keltismo** aŭ simple **keltismo**, estas politika, socia kaj kultura movado rekomendanta solidarecon kaj kunlaboron inter keltaj nacioj (ambaŭ la Britonaj kaj Gaelaj branĉoj) kaj la modernaj keltoj en Nordokcidenta Eŭropo. Kelkaj tutkeltaj organizaĵoj rekomendas ke la keltaj nacioj secesiĝu de Britio kaj Francio kaj formu sian propran apartan federacian ŝtaton, dum aliaj simple rekomendas tre proksiman kunlaboron inter sendependaj suverenaj keltaj nacioj, en la formo de bretona naciismo, kornvala naciismo, irlanda naciismo, manksa naciismo, skota naciismo kaj kimra naciismo.

Kiel ĉe aliaj tutnaciismaj movadoj kiel ekzemple tutamerikismo, tutarabismo, tutgermanismo, tuthispanismo, tutiranismo, tutlatinismo, tutslavismo, tuttjurkismo kaj aliaj, la tutkelta movado elkreskis el Romantika naciismo kaj specifa al si mem, la Kelta Reviviĝo. La tutkelta movado estis plej elstara dum la 19-a kaj 20-a jarcentoj (ĉirkaŭ 1838 ĝis 1939). Kelkaj fruaj tutkeltaj kontaktoj okazis tra la *Gorsedd Cymru* kaj la *Eisteddfod*, tradiciaj kimraj festivaloj, dum la ĉiujara Kelta Kongreso estis iniciatita en 1900. Ekde tiu tempo la Kelta Ligo fariĝis la elstara vizaĝo de politika pankeltismo. Iniciatoj plejparte temigis kulturan keltan kunlaboron, prefere ol eksplicite politiko. Tiel ekzemple muzikaj, artaj kaj literaturaj festivaloj, estas kutime nomataj "inter-keltaj", ne "tut-keltaj".

Referencoj
----------

1. ↑  Peter Berresford Ellis: *Celtic dawn: the dream of Celtic unit* ("Kelta tagiĝo: la revo de kelta unueco"), ISBN 9780862436438, eldoninto *Y Lolfa* (2002, angle)
**László DEZSŐ** [deĵOE] hungara/argentina historiisto. Li naskiĝis en Máramarossziget la 17-an de septembro 1912 kaj mortis ?.

Kariero
-------

László Dezső akiris diplomon en Universitato de Budapeŝto (1931–35) pri filozofio, poste pri juro (1935–38) (doktoro pri ŝtatscienco 1939). Inter 1940 kaj 1945 li estis oficisto de Ministerio por Religio kaj Instruado, kaj en ĉi tiu kvalito kultura ataŝeo de la ambasadejo de Madrido. Li elmigris en Argentinon, kie li faris historiesploradon kaj edukadon. De 1972 li estis universitata profesororo en Universitato Salvador kaj Universitato Moroni (1972–77) (Buenos Aires); inter 1977-85 en Ŝtata Universitato de Mar del Plata. De 1986 li instruis diplomtihistorion en katolika universitato de Buenos Aires. Li estis la direktoro de Eŭropo Instituto fondita de li, prezidanto de Associación de Professores Universitarios de História Europea. Li publikigis hungare en *Magyar Hírlap* de Buenos Aires.

Fontoj
------

* Borbándi GyulaNyugati magyar irodalmi lexikon és bibliográfia*, HITEL, Budapest 1992*
* Memorvespero
**Giovanni SAGGIORI** (saĝiori) (ps. Geo de Sabajoz), nask. la 22-an de junio 1892 en Legnago, mortis la 29-an de majo 1984 en Padovo, estis itala historiisto, radioteknikisto kaj eksurbestro en Fosso (1927-1930). 

Saggiori interesiĝis pri Esperanto ekde 1908. Partoprenanto de la 8-a UK 1912 en Krakovo (Pollando), li rencontiĝis dum la kongreso kun L. L. Zamenhof. Delegito de UEA de 1913. Prof. de Esperanto. Fondis grupojn en Legnago, Padovo, Cittadella, Piazzola, ktp. Estris E-fakon de Internacia Specimena Foiro de Padovo de 1922. Kursoj en Padovo ktp. Organizis la nacian E-kongreson 1931.

Verkoj
------

Kunlaboris por Italio en la Teknika Vortaro (Vol. VIII.) de Alfred Schlomann kun Tiard, 1925. Trad. el Esperanto al itala *Fine mi komprenas la radion* de Eŭgeno Aisberg, 1930, trad. el itala „Gvidlibro tra Padova". Verkinto de multaj artikoloj koncernantaj la internacian lingvon kaj la italan historion, li publikigis en 1972, en itala lingvo, "Padova, nella Storia delle sue strade" (415 pp.+ 26 ill.; Piazzon Ed. Padova).

Notoj
-----

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |


1. ↑  Teĥnika vortaro. 8. Armita betono en sur- kaj subteraj konstruaĵoj. 42 folioj.
**Transpiranto** estas fikcia esperantido. Ĝia nomo venus el *trans* kaj *spirito*, sekve Transpiranto estus la lingvo kiu iras trans la spiritoj por malgrandigi la distancojn inter la spiritoj. Sed, kompreneble, "transpiranto" venas el "transpiri", t. e. ŝviti.

Laŭ Per Aarne Fritzon, de komenco de 20-a jarcento (ĉirkaŭ 1905), aperas en Svedio la satira gazeto "Grönköpings Veckoblad" (la semajngazeto de Grönköping) kiu prezentas karikaturon pri aktualaĵoj kaj fenomenoj en la sveda socio. 

**Transpiranto** estus kreaĵo de "elementlernejestro Ludvig Hagwald" (aŭ kiel li mem transpirantigas sian nomon - "Ludoviko Hagvaldo") en 1930, kio koincidis kun relative forta ondo de priesperanta intereso en Svedio.

La tradukoj de konataj svedaj versaĵoj tiom amuzis la legantojn, ke en preskaŭ ĉiu numero de la gazeto daŭre aperas nova transpirantaĵo. Transpiranto estas sukcesa "planlingvo" en almenaŭ tiu rilato, ke tre granda procento el la svedoj scias citi iun verson en ĝi.

Transpiranto estas miksaĵo de Esperanto, sveda lingvo kaj kelkaj vortoj el aliaj lingvoj. La gramatika bazo de la lingvo estas, kompreneble, la sveda ĉar la "lingvo" celas atingi la svedajn legantojn. Kurioze, multaj originaj verkoj de Esperanta literaturo estas "transpirantigitaj", kaj estas konataj de svedoj per transpiranta versio.

Ekzempleto
----------

Unuaj versoj de Ho, mia kor':

Moj Kroppsmotor'
(par Lollo Dzamengoff)

Moj kroppsmotor'! Nix bum-bum in hectíqo,  

Nix ex moj büst nunc hüpfen au-dehors!  

To keep balanço ist schon impractíqo.  

Moj kroppsmotor'!  

(transpirantigita de esperantisto Martin Weichert)

Ekstera ligo
============

*
Flago de la Araba Ligo, kies ŝtatoj membroj havas la modernan norman araban lingvon kiel oficialan lingvon.
La **moderna norma araba lingvo** (arabe اللغة العربية الفصحى, *al-luġah l-ʻarabījah al-fuṣḥā*, "la plej elokventa araba lingvo") aŭ **norma araba lingvo** estas la araba kiun ĉefe uzas la arabaj amaskomunikiloj. 

Temas pri varianto de la klera komuna araba kiu disvolviĝis el la literatura renaskiĝo *Nahda* kiu estis vivita en la Araba Mondo komence de la 19-a jarcento. 

La literatura araba aŭ moderna norma araba (*al-ʻarabījah*) naskiĝis el la klopodo farita ĉefe en la orienta zono de Maŝreko por revivigi la kleran lingvon (kies klera nivelo estis multe plialtiĝinta el la klasika epoko) kaj por eviti la kompletan lingvan fragmentiĝon de la araboj en komunumoj kiuj estus perdintaj kapablon interkompreniĝi (arabaj dialektoj).

Kiel lingvo, la moderna norma araba lingvo estas milda versio, pli facila kaj ĝisdatigita laŭ vortotrezoro kaj esprimoj, de la klasika araba kiu troveblas en la klasika araba literaturo. Tiu versio de moderna klera araba estas tiu kiu ĉefe estas uzata en la amaskomunikiloj kaj skribataj kaj parolataj.

Referencoj
----------

* Holes, Clive (2004) *Modern Arabic: Structures, Functions, and Varieties* Georgetown University Press. ISBN 1-58901-022-1

Vidu ankaŭ
----------

* Araba lingvo
* Klasika araba
* Arabaj variantoj

Ekstera ligilo
--------------

* (angla) Klariga videaĵo pri la norma araba lingvo, YouTube
Oranĝkolore Grekio kaj verde Armenio.
Flago de la pontaj grekoj.
La **Grekoj de Armenio** , kiel la aliaj grupoj de kaŭkazaj grekoj kiel la grekoj en Kartvelio, estas ĉefe posteuloj de la Pontaj grekoj, kiuj origine loĝis laŭ la bordoj de la Nigra Maro, en la ĉirkaŭaj regionoj de la Pontaj Alpoj, kaj aliaj partoj de nordorienta Anatolio. En iliaj originaj patrujoj ĉi tiuj grekaj komunumoj estas nomataj respektive pontaj grekoj kaj orientaj anatoliaj grekoj. Marveturaj ionikaj grekoj ekloĝis ĉirkaŭ la sudaj marbordoj de Nigra Maro ĉirkaŭ la jaro 800 a.K. poste ili iris al marbordaj regionoj de moderna Rumanio, Rusio, Bulgario kaj Ukrainio. La pontaj grekoj vivis dum miloj da jaroj preskaŭ izolitaj de la greka duoninsulo, konservante elementojn de la malnovgreka lingvo kaj pro tio la ponta greka lingvo iĝis nekomprenebla al plej multaj aliaj helenaj lingvoj. Ili aliĝis en la regiono de postaj ondoj de grekoj en la helenisma, romia kaj bizanca periodoj, kiu iras de komercistoj, kleruloj, ekleziuloj, solduloj, aŭ rifuĝintoj de aliaj partoj de Anatolio aŭ la suda Balkanio.

Moderna komunumo
----------------

Pluraj vilaĝoj kun granda proporcio de etnaj grekaj armenoj troviĝas en areoj laŭ la norda limo de Armenio kun Kartvelio, en la norda parto de la provinco Lori. La plej grandaj komunumoj troveblas en Alaverdi kaj Erevano,  sekvitaj de Vanadzor, Gjumri, Stepanavan, Hankavan kaj Nojemberjan. Etnaj grekoj en Armenio nombris ĉirkaŭ 1,800 ĝis pli ol 4,000. La komunumo multe reduktiĝis ekde la dissolvo de Sovetunio pro elmigrado pro ekonomiaj kialoj al aliaj eksaj sovetaj respublikoj kaj al Grekio.

 Centro de la greka diasporo en Alaverdi
Grekoj kaj armenoj ankaŭ loĝas kune en miksitaj komunumoj norde de la armena limo en Kartvelio, sed ankaŭ tie la greka komunumo multe reduktiĝis pro elmigrado. Jaghdam en Lori estis priskribita kiel la lasta restanta greka vilaĝo en Armenio. 

> La grekoj de Armenio, kiel en la tuta Transkaŭkazio, parolas la pontan dialekton, kiu estas variaĵo de la ionika dialekto de la antikva greka lingvo. Iu tavolo estas okupita de la migrantoj de la regionoj Trabzon kaj Kars en la 19a - 20a jarcentoj. (endoa nomo: ROMEYUS). Ĉiuj grekoj de Armenio flue parolas kaj la armenan kaj la rusan. La greka loĝantaro en Armenio hodiaŭ estas ĉirkaŭ 6.000. 
> 
>

Vidu ankaŭ
----------

* Armenoj en Grekio
* Pontaj grekoj

Referencoj
----------

1. ↑  "Visiting Yaghdan: The last Greek village in Armenia". Kontrolita 19-a de majo 2012.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2009-09-13. Alirita 2020-10-15.
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Gvanako** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Mamuloj *Mammalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Parhufuloj *Artiodactyla* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Kameledoj *Camelidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Lamo *Lama* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***L. guanicoe*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Lama guanicoe****(Müller, 1776) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| **Konserva statuso: Malplej zorgiga (LR/lc)** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Gvanako  |

 |
| v • d • r |

La **gvanako** aŭ **guanako** (*Lama guanicoe*) estas sovaĝa specio de kameledoj kaj vivas ĉefe en la okcidenta kaj suda parto de Suda Ameriko. Ĝi eble estas prapatro de lamoj. La vorto gvanako origine venas el la keĉua lingvaro.

Aspekto
-------

La longeco de la kapo kaj la trunko estas 2 m, la ŝultroalto 120 cm kaj ĝi pezas 100 kg. La felo estas lana kaj dika, supre helbruna kaj malsupre blanka. Kruroj kaj kolo estas kamelece longaj kaj maldikaj.

Vivmedio
--------

Tiu neotropisa specio vivas en la Andoj kaj en la pampo en Peruo, Ekvadoro, Bolivio, Ĉilio kaj Argentino. Ilia vivmedio estas malferma herbejo, nur dum akraj vintroj ili eniras arbarojn. Gvanakoj troviĝas ĝis alteco de 4 000 m.

Malsovaĝigo
-----------

Iam oni supozas, ke la gvanakoj estis malsovaĝataj jam dum la tria jarmilo antaŭ Kristo kaj ke lamoj kaj alpakoj devenas de ili. Multaj naturistoj tamen nun opinias ke pro interbredado de lamoj, gvanakoj, vikunoj kaj alpakoj vere ne eblas scii kiu venis de kiu; krome, genetikaj studoj indikas ke alpakoj estas genetike pli proksimaj al vikunoj ol al gvanakoj.

Endanĝerigo
-----------

Kiam alvenis la hispanoj en Sudamerikon ekzistis ĉirkaŭ 50 milionoj da sovaĝaj gvanakoj. De tiam oni ĉasadis ĝin por feloj kaj ĉefe por akiri herbejojn por ŝafaregoj. Pro tiu ĉasado la nombro de gvanakoj malaltiĝis ĝis 500 000 hodiaŭ, t.e. 1 % de la tiama kvanto.

Bildaro
-------

* 
* 
* 
*

Vidu ankaŭ
----------

* Arida Ĉako
* Ekoregionoj en Paragvajo
* Monte-Arbedaro
* Patagona Stepo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Guanako en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Guanako en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Guanako en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* angle Gvanakoj Arkivigite je 2012-07-22 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Zoologio |


1. ↑  Laŭ Konciza Etimologia Vortaro. Citita en Esperantigo de vortoj el hispana fonto  Alirita la 21an de Septembro 2018.
**Universala lingvo** (france *Système de langue universelle*), estas projekto de pazilalio prezentita de Augustin Grosselin (1800–1870) en 1836. Ĝi konstistas el pazigrafio kun stenografiaj elementoj kaj havas 1500 vortradikojn. Ĉiu ideo estas reprezentata de unu numero. De 1 ĝis 100 estas la vortetoj (prepozicioj, pronomoj, ktp) kaj nomoj de nombroj; de 101 ĝis 200, la partoj de bestoj; de 301 ĝis 400, la veĵetaĵoj; ktp. De tiuj vortradikoj oni kreas novaj vortoj: 1090 (reĝo) > 1091 (reĝeco). Por ke la projekto ne estas simple pasigrafio, la aŭtoro krei sistemo por prononco: 0= a, 1=è, 2=o, 4=eu, 10= p, 20= f, ktp. sekve 204 = frap (homo). 

La derivacio estas farita de infiksoj. La konjugacio oni faras per la meto de vokaloj inter la konsonantoj, por indiki personon, ĝenron kaj verbtempon.

La lingvo rezervis nur 20 vortradikojn por nomoj de mamuloj, 30 por birdoj kaj 20 por fiŝoj, tio estas tro malmulte, sed permesas krei vortojn kiel 1019 "eco de kapo".

Ankaŭ estis kreitaj stenografiaj simboloj por reprezenti la vortojn, kiel en multaj projektoj de pasilalio.

La projekto ricevis la klasifikon *117 "1836"* de Biblioteko Butler.

Vidu ankaŭ
----------

* la apartigilon "universala lingvo".
La **universala lingvo**, germane *Universalsprache*, latine *characteristica universalis* estas sistemo de signoj, desegnita de Leibniz, per kiu ĉiuj objektoj kaj iliaj rilatoj, leĝoj kaj aliaj estu reprezentataj, kaj tiamaniere, ke difinitaj signoj apartenas al objektoj kaj difinitaj rilatoj inter objektoj apartenas al rilatoj inter tiuj signoj.

La problemo de la universala lingvo okupis Leibnizon dum sia tuta vivo, sed malgraŭ multaj ŝanĝoj kaj plibonigoj li ne atingis taŭgan prezentadon. Unue, lia sistemo nur estis konstruita por skriba notado de simboloj, sed Leibniz poste uzis vortojn, kiuj povas esti pli facile lernitaj, memorigitaj kaj elparolitaj.

Parte la *moderna logiko* povas esti komprenita kiel realigo de la programo de Leibniz. Tiu logiko ankaŭ provis, ke la programo de Leibniz nur povas esti realigita en limigita kvanto. Ĝiaj limoj estas relative ekzakte precizigitaj per la teoremoj de nekompleteco de Gödel kaj per komprenoj pri la ebleco de metodoj de decidado.

Vidu ankaŭ
----------

* la apartigilon "universala lingvo".

Bibliografio
------------

* Detlev Blanke: *Leibniz und die Lingua Universalis* 1985 en: Sitzungsberichte der Leibniz-Sozietät 1996
* Krause, Karl Christian Friedrich: Vorlesungen über das System der Philosophie 1828 (prelegoj pri la sistemo de la filozofio)
* Karl Christian Friedrich Krause: *Universale Logik.* (1,73 MB)
* Karl Christian Friedrich Krause: *Universale Mathematik.*
* Gottfried Wilhelm Leibniz: Zur allgemeinen Charakteristik. Hauptschriften zur Grundlegung der Philosophie. Philosophische Werke Band 1. Übersetzt von Artur Buchenau. Durchgesehen und mit Einleitungen und Erläuterungen herausgegeben von Ernst Cassirer. Verlag von Felix Meiner. Hamburg. 1966. (Pri la ĝenerala karakteristiko. Ĉefaj dokumentoj pri la bazoj de la filozofio. Filozofaj verkoj vol. 1. Trad de Arthur Buchenau.

Travidita kaj eldonita kun enkondukoj kaj klarigoj de Ernst Cassirer. Eldonejo Felix Meiner. 

* Paolo Rossi: *Clavis universalis. Arti della memoria e logica combinatoria da Lullo a Leibniz.* Bologna 1983,

angle *Logic and the Art of Memory: The Quest for a Universal Language.* Traduko kaj antaûparolo Stephen Clucas, London - New York 2006 (books.google)

* Schmidt, F.: *Leibnizens rationale Grammatik.* en: *Zeitschrift für Philosophische Forschung.* 9 (4):657 - 663 (1955)

(la racia gramatiko de Leibniz, en revuo de filozofia esploro 9 (4):657 - 663 (1955) )
**Der arme Hartmann** estis laika predikisto en la 12-a jarcento, kiu devenis el rejnlanda aŭ turingia nobela familio.

De li estas konata la verko *Di rede des geloubin* respektive *Rede ... von deme heiligen gelouben*, en 3800 versoj. Kun la aĵoj de Heinrich von Melk temas pri la plej grava ekzemplo de asketisma literaturo tiutempa.

Poemo pri la Antikristo de li ne konserviĝis.

Detaloj priverkaj
-----------------

En ĉiuokaze, ĝi apartenas al la plej elstaraj produktaĵoj de la spiritaj poezioj. Ĝi estas resumo de la kristana kredo. La baza skemo estas la simbolo Nicea-Konstantinopola kies artikoloj, entute aŭ pece, estas antaŭmetitaj en sia latina formo antaŭ la koncernitaj sekcioj. La unua ĉefparto estas traktita relative mallonge, kaj eĉ en la klarigo de la dua nur mallarĝa priskribo estas pri la vivo kaj suferoj de Jesuo Kristo, lia releviĝo kaj ĉieliro. La klarigoj pri la sankta Spirito montriĝas per sia amplekseco kaj fajna strukturigo ke ĝi preskaŭ meritas esti nomata memstara verko. Estas montrite ĉi tie, kiujn konsilojn la sankta Spirito donas al homoj laŭ iliaj malsamaj talentoj por la konduto. La detalita prilaboro de ĉi tiuj direktivoj de la Spirito donas al la poeto okazon por serio da koloraj kaj psikologie delikate perceptitaj bildoj el tiu tempo, de la tiama socio. Tio permesas al oni, eĉ se nur en mallumaj konturoj, rekoni la propran individuecon kaj la staton de la viro. Se oni volas kunigi la disŝutitajn aludojn al unuopa bildo de lia personeco, oni supozas ke Hartmann devenis de kavaliro-familio kaj havis en sia junaĝo ĉiajn ĝuojn kaj plezurojn ĝis li satiĝis. Poste li estis kaptita de pento kaj pensoj pri resaniĝo, kaj retiriĝis en la trankvilecon de monaĥejo. Tie li akiris iom da spiritaj edukado kaj nun fervore strebis konvinki siajn antaŭajn kunuloj: pro tio li fariĝis poeto. Tio estus, por tiu tempo, preskaŭ tipa evoluo, preskaŭ la samo kia ĉe Heinrich, la laika frato de Melk. Malsamas ke Hartmann ne estas nur satirikisto, kiel Heinrich, ke li ne nur intencas puni, sed ke li sincere kaj kun plena morala graveco celas la plibonigon de siaj kunhomoj. Aliaj konkludoj ne senchavas, ĉar el la abundo da predika kaj konfesliteraturo estis konataj al ĉiu iomete spirituale edukita viro similaj memakuzoj. Ili fiksformule aperas en diversaj poezioj de tiu tempo.

Literaturo
----------

* *Di rede des geloubin* - ĉe "Deutsches Textarchiv"
* *Lexikon deutschsprachiger Schriftsteller* von den Anfängen bis zu Gegenwart. Band 1 A–K. Bibliographisches Institut, Leipzig 1967, p. 515.
* Art. „Hartmann" fare de Elias von Steinmeyer. Ĉe: Allgemeine Deutsche Biographie, volumo 10 (1879), p. 679 (tie ĉi interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Der arme Hartmann en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 848192
 |
Memortabulo pri Gyula Kenézy en sia naskiĝurbo
**Gyula Kenézy** [djula kenEzi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kenézy Gyula**, (naskiĝis la 4-an de januaro 1860 en Hajdúszoboszló, mortis la 26-an de novembro 1931 en Debrecen) estis hungara kuracisto, akuŝisto-ginekologo, profesoro, framasono.

Biografio
---------

Gyula Kenézy frekventis mezlernejon en sia naskiĝurbo, Debrecen, Késmárk, poste li akiris diplomon en Universitato de Budapeŝto. Komence li laboris 4 jarojn en Budapeŝto, ekde 1885 en Debrecen, kie en 1893 li estis hospitala direktoro en rango ĉefkuracisto. Post 3 jaroj li gvidis akuŝejon, post jaroj orfejon. En 1908 li komencis instrui en Universitato de Debrecen, ekde 1914 en rango publika ordinara profesoro. Post 2 jaroj li gvidis ankaŭ akuŝan klinikon. En 1918 li iĝis dekano, post 2 jaroj rektoro. En 1930 li pensiuliĝis.

Memortabulo pri Gyula Kenézy en Debrecen
En 1891 li framasoniĝis. Lia libro *A szabadkőművesség lényege* aperis en 1910  Arkivigite je 2014-11-29 per la retarkivo Wayback Machine.

Memorigiloj
-----------

* 2 memortabuloj en Debrecen
* memortabulo en Hajdúszoboszló
* nomo de hospitalo de Hajdú-Bihar ekde 1987

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2016-03-06 per la retarkivo Wayback Machine


* Kategorio Gyula Kenézy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

1. ↑
Ian Khama
**Seretse Ian Khama**, (naskita en februaro 1953 inter la jaroj 2008 kaj 2018 estis la ŝtata prezidanto de Bocvano. Li estis vicprezidanto ekde la 13-a de julio 1998. Post la retiriĝo de la antaŭ prezidanto Festus Mogae je la 1-a de aprilo 2008 Ian Khama fariĝis prezidanto.

Ian Khama estas la unue naskita filo de Seretse Khama, la patro de la sendependeco de Bocvano kaj unua politika gvidanto de la lando post la sendependeco kaj lia edzino Ruth Williams Khama. Tiel Ian Khama ankaŭ estas la ĉefo de la tribo de la bamangvatoj.

En aprilo 2022, Ian Khama estis alvokita de la justeco de sia lando. La eksa ŝtatestro estas akuzita, interalie, pri kontraŭleĝa posedo de pafilo. La kazo devenas de 2016.

Kariero
-------

Ĝis la 16-a de decembro 1997 Ian Khama estis ĉefo de la bocvana armeo. Li retiriĝis kaj fariĝis je la 1-a de aprilo 1998 vicprezidanto. Khama en tiu momento ne estis membro de la nacia asambleo (la bocvana parlamento) kaj pro tio ne tuj povis enoficiĝi. Komence de julio 1998 li fariĝis parlamentano, ĉar li gajnis ĉe balotoj en la balota distrikto Nord-Serowe. Khama ricevis 2986 voĉoj kaj la kontraŭkandidato nur ricevis 86 voĉojn .

Post la venko de la reganta Botswana Democratic Party (BDP) ĉe la parlamentaj balotoj en Bocvano 1999 Khama restis vicprezidanto. Mogae jam dum iom da tempo parolis pri sia retiriĝo  li donis sian postenon je la 1-a de aprilo 2008 al Khama. Ĉe la enoficiĝo Khama promesis kontinuecon rilate al la registara politiko de Bocvano kaj samtempe emfazis sian ŝaton al la demokratio. La sekvaj balotoj en 2009 konfirmis lian prezidantecon, kaj ankaŭ la 26-an de oktobro 2014 li plian fojon reelektiĝis.

Referencoj
----------

1. ↑  "Laŭ la tradicio, Khama naskiĝis por regi Bocvanon", Sapa-AFP (*Pretoria News*) angle 1. April 2008.
2. ↑  "Botswana: Ian Khama venkas ĉe post-balotoj kaj pro tio povas fariĝi vicprezidanto", SAPA news agency (via nl.newsbank.com), 6. Juli 1998. angle
3. ↑  „Mogae volas retiriĝi", AFP (*IOL*), 15. Juli 2007 angle.

* Kategorio Ian Khama en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 265011
* GND: 1067832742
* LCCN: nb2009027267
* VIAF: 101455210
* ISNI: 0000000071935314
* SUDOC: 161257402
 |
**SZÉKELY László** [pro. se:kej]) estis rumania hungara etnografo. Li naskiĝis en Gyimesbükk la 7-an de januaro 1912 kaj mortis en Temeŝvaro en 1982.

Kariero
-------

László Székely diplomitiĝis pri teologio en Alba Iulia kaj oni konsekris lin pastro en 1935. En 1947 li akiris diplomon de instruisto pri historio-geografio en Universitato Bolyai de Kluĵo. En 1948 li petis sian laikigon. En 1949 li doktoriĝis laŭ la disertaĵo *A paraszttársadalom alkata az életfordulók csíki néprajzában* (La kamparansocio laŭ vivturnoj en etnografio de Csík). Li estis direktoro de lernejo en Cârța (Harghita). Li fondis la etnografion muzeon de Baseno de Superĉiko. Poste li loksidiĝis en Temeŝvaro, kie ĝis 1973 li instruis. Li ĉefa esplorkampo estis la religia etnografio de Transilvanio.

Libroj
------

* *Ünneplő székelyek*. Adatok a székelység vallásos néprajzához (Csíkszereda 1943; 2-a eldono. Kv. 1944);
* *Áhítat a falun*. Adatok Csíkszentdomokos vallásos néprajzához (samloke. 1943);
* *Szenthelyek, ünnepnapok*. Turisma gvidlibro de Sândominic kaj Bălan (Harghita) (samloke. 1936);
* *Csíki áhítat* (Bp. 1995).

Fonto
-----

* Romániai magyar irodalmi lexikon Arkivigite je 2016-04-17 per la retarkivo Wayback Machine
**Verseto** (el la itala *versetto*) estas mallonga muzikpeco, kiun kutime ludas orgeno. Ĝi estas realigata je liturgiaj pecoj (ekzemple psalmoj aŭ Magnificat) alterne kun kantataj versoj (*Alternatim*).

En la muzika historio la versetoj unuafoje aperas komence de la dekkvina jarcento, atingas sian supron tamen ekde la 16-a ĝis la 18-a jarcentoj. Origine plejparte firmkanto-ligita ĥoral-aranĝaĵo de la verso, kiun ili anstataŭas, en la malfrua deksesa jarcento evoluis aranĝoformo libera de la firma kanto, kiu fariĝis superrega en la dekoka jarcento. Ĝi estas nur ankoraŭ tonaloligita interludo kaj uzas kutime la fugoteknikon. Tiu ĉi tamen restas ne malpli ol unua fugotrakonduko kun finkadenco.

Al la komponistoj, kiuj verkis versetojn por orgeno, apartenas Antonio Valente, Domenico Zipoli, Georg Muffat (*72 verseto kun 12 tokatoj*), Franz Xaver Murschhauser, Wolfgang Amadeus Mozart (du fugetoj resp. Versetten, KV 154a), sed ankoraŭ en la 19-a jarcento aparte francaj komponistoj kiel Louis Lefébure-Wély, Léon Boëllmann aŭ César Franck.

Literaturo
----------

* Guido Adler: *Handbuch der Musikgeschichte.* Vol. 2. postpresaĵo de la 2-a eldono, Berlino-Wilmersdorf, dtv Munkeno, 3-a eldono 1980, ISBN 3-423-04040-8. p. 542.
* Carl Dahlhaus, Hans Heinrich Eggebrecht (eldonintoj): *Brockhaus Riemann Musiklexikon.* Vol. 4, Schott, Majenco / Piper, Munkeno, 3-a eldono 1989, ISBN 3-7957-8304-6, p. 297.
* Viktor Lukas: *Reclams Orgelmusikführer.* Philipp Reclam jun. Stutgarto, 4-a eldono 1979. ISBN 3-15-008880-1, p. 358.

Vidu ankaŭ
----------

* *Alternatim*
Ruina muro de Abatejo Chertsey
**Abatejo Chertsey** estis benediktana abatejo ĉe Chertsey, Surrey, Anglio.

Ĝi estis fondita en 666 de Sankta Erkenwald, kiu estis la unua abato. En la malfrua 7-a jarcento, Frithuwold, reĝo de Surrey, donis al ĝi vastajn bienojn en Surrey kaj Berkshire. Dum la 9-a jarcento ĝi estis detruata de la vikingoj. En 964 Edgaro (Anglio) refondis ĝin.

Dum la 11-a jarcento estis elfosata artefarita rivero (kiu devenis de la Tamizo) por la abateja akvomuelejo.

La abatejo estis la unua tombejo de reĝo Henriko la 6-a (Anglio) (poste li estis reentombata en la ĉapelo de Kastelo Windsor.

En 1537 Abatejo Chertsey fermiĝis laŭ komando de Henriko la 8-a (Anglio). Hodiaŭ malmultaj restaĵoj videblas, kvankam en la Brita Muzeo estas aro de mezepokaj plank-kaheloj, el kiuj iuj ilustras la legendon de Tristan kaj Iseult.

* Kategorio Abatejo Chertsey en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 285453
* LCCN: no2015055951
* VIAF: 315944440
* SUDOC: 184688663
 |
*Altenburg* en Vajmaro
50.98250211.335319Koordinatoj: 50° 58′ 57″ N, 11° 20′ 7″ O (mapo)
 
**Altenburg** estas trietaĝa tradiciriĉa domo en Vajmaro, Germanujo en Jenaer-strato 3. Franz Liszt vivis tie ekde 1848 antaŭ transloĝiĝo je Liszt-domo. Nuntempe uzas multajn ĉambrojn la Liszt-muzikaltlernejo vajmara.

Historio
--------

La nomo doma devenas el la iama grunda nomo *Die Alte Burg*. Starigis la domon submarŝalo Friedrich von Seebach en 1811; li estis akompaninta en 1792 dum kampanjo en Franclando lian dukan moŝton Karlo Aŭgusto kaj Goeton. Ekde 1848 loĝis tie ĉi por la daŭro de 13 jaroj Franz Liszt kun sia partnerino Carolyne zu Sayn-Wittgenstein.

Multaj elstaruloj gastis, ekz. Goeto, Bettina von Arnim, Richard Wagner, Hector Berlioz, Friedrich Hebbel, Hoffmann von Fallersleben, Peter Cornelius, Joseph Joachim kaj Hans von Bülow.

Gravaj kunlaborantoj de la tuj kontraŭe troviĝanta Arĥivo goeta-ŝilera kiel Bernhard Suphan kaj ekde 1936 Max Hecker ankaŭ estis tie ĉi loĝantoj. Nek forgesindas ĉi-kuntekste la verkistino Jutta Hecker. En la ĝardeno iam estis la tomboŝtono de Henriette Sophie Wilhelmine von Seebach.

Hodiaŭa utiligo
---------------

La Muzikaltlernejo vajmara uzas la domon nuntenpe. Tie ĉi lokas jenaj ĉambroj kaj sekcioj:

* Franz-Liszt-Zentrum (gvidado: Detlef Altenburg)
* katedro pri juda muziko
* DFG-esplorprojektoj "Stimme und Gesang in der populären Musik der USA (1900-1960)" kaj "Melodisch-rhythmische Gestaltung von Jazzimprovisationen. Rechnerbasierte Musikanalyse einstimmiger Jazzsoli"
* Liszt-Salon
* dokumentado "Liszt, die Altenburg und Europa".

Referencoj
----------

1. ↑  Informo ĉe kovrilpaĝo de la libro: Jutta Hecker: *Die Altenburg – Geschichte eines Hauses*. Berlin 1983. ISBN 3-373-00216-8
2. ↑  The Jazzomat Research Project
3. ↑  "Die Altenburg"

Literaturo
----------

* La Mara (eld.): *Aus der Glanzzeit der Weimarer Altenburg. Bilder und Briefe aus dem Leben der Fürstin Carolyne Sayn-Wittgenstein*, Leipzig 1906
* Jutta Hecker: *Die Altenburg – Geschichte eines Hauses*. Berlin 1983. ISBN 3-373-00216-8

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Altenburg (Vajmaro) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Prie sur la retpaĝo de la muzikaltlernejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 724923
* GND: 4107883-4
 |
**NYÍRŐ Gyula** [njiroe' djula] (12-a de marto 1895, Dés - 4-a de majo 1966, Budapest), estis hungara psikiatro, universitata profesoro.

Gyula Nyírő

Biografio
---------

La diplomon de kuracisto li havigis en Universitato Koloĵvaro en 1917. En 1926 en Szeged li kvalifikiĝis kiel privatprofesoro, poste eksterordinara profesoro. Ekde 1928 li iĝis ĉefkuracisto en cerbmalsanulejo de Lipótmező, ekde 1939 direktoro-ĉefkuracisto en cerbmalsanulejo de Angyalföld. Ekde 1951 li estis profesoro pri psikiatrio en la medicinuniversitato de Budapeŝto. Li esploris precipe la skizofrenion.

Verkoj pli gravaj
-----------------

* *Elmekórtan* (kun József Szabó , Szeged, 1926);
* *Semmelweis betegsége* (Kun Haranghy László, Gyula Regöly-Mérei kaj Tivadar Hüttl , Bp. 1965).

Memorigiloj
-----------

* hospitalo en Budapeŝto portas la nomon Nyírő Gyula

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio Gyula Nyírő en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 304642
* VIAF: 121403742
* ISNI: 0000 0000 7966 8361
 |
La **Kornvala Lingvo Societo** ( kornvale: *Keskowethyans an Taves Kernewek*  IFA  kɛskɔˈwɛθjans an ˈtavɛs kɛrˈnɛwɛk, kɛskɔˈwɛθjɐnz ɐn ˈtævɐzs kərˈnuːɐk, angle *Cornish Language Partnership*) estis reprezenta organizaĵo kreita en 2005 en Kornvalo, Anglio, Unuiĝinta Reĝlando, por antaŭenigi la uzon kaj la disvolviĝon de la kornvala lingvo .

Ĝi estas malferma kaj libervola asocio, formita de reprezentantoj de diversaj kornvallingvaj komunumoj, kulturaj kaj ekonomiaj organizaĵoj kaj lokaj aŭtoritatoj en Kornvalo. La organizaĵo estas parte financita de la One Purpose -programo de la Eŭropa Unio, la Sekcio por Komunumoj kaj Loka Registaro de la brita registaro kaj de la Konsilio de Kornvalo (Cornwall Council) .

La partnereco estas la ĉefa reguligisto de la Norma Skribita Kornvala Lingvo, ortografio kiu estis publikigita en 2008 por unuigi antaŭe konfliktantajn ortografiojn, kaj por uzo sur vojsignoj, oficialaj dokumentoj kaj lernejaj ekzamenoj .

Referencoj
----------

1. ↑   Cornish Language Partnership. Network to Promote Linguistic Diversity. Arkivita el la originalo je 3 березня 2016.
2. ↑   Cornish Language Partnership : Funding. Arkivita el la originalo je 2008-12-25.
3. ↑   Cornish Language Partnership : About Us. Arkivita el la originalo je 2008-12-24.
4. ↑   Cornish Language Partnership : Partnership. Arkivita el la originalo je 2008-12-25.
5. ↑   BBC News - Breakthrough for Cornish language. Arkivita el la originalo je 18 вересня 2008. Alirita 28 січня 2020.

Vidu ankaŭ
----------

* *Bòrd na Gàidhlig*
* *Foras na Gaeilge*
* Lingva revigligo
* Lingvoj en Britio
* Listo de lingvaj reguligistoj
* Komitato de la Lingvo Kimra / *Bwrdd yr Iaith Gymraeg*

Eksteraj ligiloj
----------------

* [http:// Oficiala retejo]


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 848486
 |
**Georgo la 4-a Laŝa** (kartvele: გიორგი Iv-ლაშა, ლაშა გიორგი) (1191-1223) de la bagratida dinastio, estis reĝo de Kartvelio de 1213 al 1223.

Filo de reĝino Tamara kaj Davido Soslan, li estis deklarita kiel kunreganto de sia patrino en 1207. Li daŭrigis la politikon de Tamara de fortigo de la kartvela feŭda ŝtato. Li demetis la ribelojn en najbaraj islamaj vasalŝtatoj en la 1210-aj jaroj kaj komencis preparojn por grandskala kampanjo kontraŭ Jerusalemo por apogi la krucistojn en 1220. Tamen, la mongola aliro por la kartvelaj limoj igis la Kampanjo-planon neplenumebla. La unua mongola ekspedicio venkis du kartvelajn armeojn en 1221-1222 kaj forlasis Internan Kaŭkazion. Tamen, kartveloj spertis pezajn perdojn en tiu milito kaj la reĝo mem estis grave pafvundita. Kiel rezulto Laŝa Georgo iĝis grave malsana kaj mortis 31-jara. Li estis sukcedita de sia fratino Rusudan.

Georgo Laŝa estis konata kiel liberinklina persono kaj trovis multajn kritikojn de konservativa feŭda socio. La nobelaj kaj kristanaj klerikoj malaprobis kaj ne rekonis lian edzinon, knabinon de nenobela familio. Finfine, la reĝo devis kompromisi kaj disiĝis de ŝi, rifuzante, aliflanke, geedziĝi kun alia.

Mezepokaj fontoj estas aktuale la plej bonaj disponeblaj fontoj. Ili karakterizas Georgon la 4-a kiel saĝa reganto kaj kuraĝa militisto, dum aliaj montras lian malmoralan vivmanieron kaj dependeco al mistikismo kaj eĉ al Sufiismo.

Li estis postvivita de sia filo Davido (la estonta reĝo Davido la 7-a).

* Georgo la 4-a (Kartvelio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Georgo la 4-a (Kartvelio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 349832
* GND: 1163737224
* LCCN: n83141746
* VIAF: 690153363077237520004
 |
La **Batalo sur Blanka Monto**, la 8-an de novembro 1620, estis decida batalo en la Tridekjara Milito, en kiu soldataroj de la ĉeĥa nobelaro, sub reĝo Frederiko la 1-a, malvenkis kontraŭ taĉmentoj de la habsburga imperiestro Ferdinando la 2-a. La batalkampo situas proksime de Prago.

Rezisto de la ĉeĥa nobelaro malrapide trovis subtenon eĉ ĉe la nobelaro de pluaj landoj. Al flanko de la ribeluloj aliĝis ankaŭ transilvania Gabrielo Bethlen. La elekto de Frederiko de Palatinato kiel ĉeĥa reĝo estis kulmino de kontraŭhabsburga prezentiĝo. La nobelaraj soldataroj atingis certajn sukcesojn, eĉ dum sieĝado de Vieno. La decida turnopunkto en la milito okazis post tio, kiam Ferdinando la 2-a sukcesis akiri aliancanon de Maksimiliano la 1-a de Bavario. Tiu ĉi firmigo de la Katolika Ligo ebligis ĵeti la plenajn fortojn kontraŭ Bohemio. La unuiĝintaj soldataroj de Katolika ligo kaj de la imperiestro invadis en la landon de sude kaj la nobelaraj soldataroj devis retiriĝi al Prago. Soldataroj de Kristiano de Anhalto ekokupis strategie avantaĝajn poziciojn sur Blanka Monto kaj la soldataroj de la malamiko venis baldaŭ post ili. La katolika gvidantaro estis malfortigita pro vundo de komandanta generalo Buquoy, kiu devis komandi la batalon el kaleŝo. La fortoj de la malamikoj estis egaligitaj, la nobelaraj soldataroj havis proksimume 20 000 virojn en pli bona posteno kaj 28 000 da imperiestranoj staris kontraŭ ili. La batalo eksplodis matene la 8-an de novembro de 1620 kaj ĝi daŭris eĉ ne du horojn. Malbone pagataj nobelaraj taĉmentoj estis malvenkitaj, povis ilin savi eĉ ne fama rezisto de „moravanoj" ĉe muro de la reĝa ĉasista arbaro. La informo pri la malvenko devigis fuĝi Frederikon de Palatinato kaj ĝi signifis finon de la ĉeĥa nobelara opozicio. La Blanka Monto kiel simbolo, la grava traŭmo de la ĉeĥa historio, por daŭre enskribiĝis en ĝeneralan subkonscion.

* Batalo sur Blanka monto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Batalo sur Blanka monto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Vouvry (stacidomo). |



**Vouvry** estas komunumo en la distrikto Monthey en Kantono Valezo, Svislando. Ĝi havis 3706 loĝantojn je la 31-a de decembro 2012.

Geografio
---------

La komunumo Vouvry situas en okcidento de Valezo kaj etendiĝas de la okcidenta bordo de Rodano en la riverdelto ĝis al la Alpoj. Al la komunumo apartenas la vilaĝoj Vouvry kaj Porte du Scex en la riverebenaĵo kaj la montaraj vilaĝoj Miex kaj Taney.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 33,50 km², de kiuj 35,9% estas kovritaj de arbaro, 37,5% servas por agrikulturo kaj 5,9% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Vouvry limas en nordo al Port-Valais, en nordoriento al Chessel (VD), en oriento al Yvorne (VD), en sudoriento al Aigle (VD), en sudsudoriento al Collombey-Muraz, en sudo al Vionnaz, en okcidento al La Chapelle-d'Abondance (Savojo, Francio), kaj en nordoriento al Saint-Gingolph.

Trafiko
-------

Tra Vouvry pasas la kantona ĉefvojo n-ro 21, kiu kondukas de Savojo al Valezo. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A9 situas 1 kilometron oriente de la komunumo aliflanke de Rodano en Aigle. Pere de la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Saint-Gingolph al Saint-Maurice la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Vouvry datiĝas el la jaro 1018 kiel *Vobreium* kaj *Wovregium*. En la jaro 1018 la reĝo Rudolfo la 3-a de Burgonjo koncedis la reĝan teritorion Vouvry al la Abatejo Saint-Maurice, kiu tie instalis subvoktejon. La landa suvereneco apartenis ek de 1032 al la Sankta Romia Imperio kaj poste al la Grafoj de Savojoj. Ĝis 1536, kiam Valezo ĝin konkeris ĝi apartenis al la Voktejo Chillon. Ek de 1536 ĝi apartenis al la Voktdistrikto Monthey kaj dividis ties historian sorton.

Partneraj komunumoj
-------------------

Vouvry havas komunuman partnerecon kun la komunumo Bodnegg en Baden-Virtembergo en Germanio.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: *David Rey*: *Vouvry* en *Historia Leksikono de Svislando* (2013-04-18)

Vidu ankaŭ
----------

* Vouvry (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Vouvry en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Vouvry

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Vouvry** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Monthey |
| --- |
| Champéry  •  Collombey-Muraz  •  **Monthey**  •  Port-Valais  •  Saint-Gingolph  •  Troistorrents  •  Val-d'Illiez  •  Vionnaz  •  Vouvry |  |

 |