recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Charles Edward Coughlin** (25-an de oktobro, 1891 – 27-an de oktobro, 1979), estis kanad-usona romkatolika pastro, verkisto, ĵurnalisto kaj pacaktivisto, kiu loĝis en Usono ĉe Detrojto. Li fondis la Eklezion *National Shrine of the Little Flower Basilica*. Vaste konata kiel la Patro Coughlin (**Father Coughlin**), li estis unu el la unuaj politikaj estroj kiuj uzis radion cele atingi amasan aŭskultantaron: dum la 1930-aj jaroj, proksimume 30 milionoj da homoj aŭskultadis liajn ĉiusemajnajn prelegojn. Li estis malpermesita plue elsendi pro sia apogo al faŝismo kaj kontraŭŝemida retoriko.

Komence Coughin estis voĉa apoganto de la prezidanto de Usono Franklin D. Roosevelt kaj ties Nova Interkonsento (*New Deal*), sed li iĝis fervora kritikanto de Roosevelt, akuzante lin kiel tre amikema al la bankistoj, kaj ĉar li *gvidis Usonon al la infero de marksismo*, ideologio kiun li ege malŝatis pro ties supozata kontraŭklerika kaj kontraŭkatolika sinteno.

En 1934, li starigis organizaĵon nome *National Union for Social Justice* (Nacia Unio por Socia Justeco). Ĉi organizaĵo petis monajn reformojn, ŝtatigon de gravaj industrioj kaj fervojoj, kaj protektadon al la rajtoj de laboristoj. Milionoj da homoj aniĝis al la organizo, sed ĝi tamen estis malbone organizita.

Je la malfruaj 1930-aj jaroj, li apogis kelkajn el la politikaj decidoj faŝistaj fare de Adolf Hitler, Benito Mussolini aŭ la Imperiestro Hirohito. Kune kun forta kontraŭstaro al tio kion li nomis 'juda konspiro kontraŭ Usono' kaj famaj frazoj kiel lia *Wall Street kaj komunismo estas la du vizaĝoj el la demono*, liaj famaj elsendoj estis priskribitaj kiel la *disbranĉiĝo de la faŝista movado aplikita al la kulturo de Usono*.  Post la komenco de la Dua Mondmilito, la Administracio Roosevelt perforte forbaris kaj malpermesis la radioprogramon aŭ disvastigon el ĝi per ties ĵurnalo, *Social Justice.*

Referencoj
----------

1. ↑  Kennedy 1999, p. 232.
2. ↑  DiStasi 2001, p. 163.

* Charles Coughlin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Charles Coughlin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 626726
* GND: 119047632
* LCCN: n50018203
* VIAF: 120784289
* ISNI: 0000 0000 8189 6013
* SUDOC: 032634102
* BNF: 12362692t
* ICCU: TO0V314929
 |
**Miksa Natter-Nád** [mikŝa], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Natter-Nád Miksa** estis hungara ĵurnalisto, biologo.

Miksa Natter-Nád  naskiĝis la 16-an de februaro 1893 en Hungara reĝlando en Zólyombrézó (nuntempa Podbrezová en Slovakio). Li mortis la 7-an de aprilo 1982 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Miksa Natter-Nád frekventis mezlernejon en Selmecbánya, poste li studis en Reĝa Universitato de Budapeŝto. Jam ekde 1913 liaj agrikulturaj artikoloj ofte aperis en gazetoj. Dum la 1-a mondmilito li soldatiĝis, poste li estis militkaptito en Siberio. Post la hejmenveno li daŭris la verkadon, eĉ liaj artikoloj aperis parole en la Hungara Radio. Li ricevis premion en 1981. Temoj de liaj artikoloj estis la botaniko.

Elektitaj libroj
----------------

* *Virágos könyv* (1939)
* *Új virágos könyv* (1942)
* *Újabb virágos könyv* (1964)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Ωχρά Σπειροχαίτη** [Oĥra spiroĥeti] estis greka rok-grupo el Ateno kiu estis aktiva inter jaroj 1987 kaj 2009. Ĝia nomo estas greka nomo de pala treponemo (*Treponema pallidum*), bakterio kiu kaŭzas sifilison kaj kelkajn aliajn similajn malsanojn. La muziko de la grupo havas trajtojn de punk-roko, folk-roko kaj greka popola muziko, kaj la poezio ofte inkludas politikajn, aparte anarkiismajn kaj pacismajn temojn.

Historio
--------

La grupo aperis en 1987 kaj ekzistis ĝis marto de 2011. Plimulto de ĝiaj kantoj estis skribitaj fare de membroj de la grupo mem, kvankam ĝi ankaŭ havis kelkajn adaptaĵojn de konataj poemoj. La grupo estis idee kontraŭa al ŝtataj aŭ kapitalismaj amasinformiloj kaj neniam aperis en iu ajn komerca koncerto. Sian muzikon la anoj de grupoj publikigis sur KDoj, kiujn disvastigis senpage, ĉar ili kredis je senmona komunisma socio. Ankaŭ ĉiuj iliaj kantoj kaj muzikvideoj libere elŝuteblas el ilia oficia paĝaro. En marto de 2011 la grupo anoncis sian disiĝon kaj klarigis la kialojn en sia paĝaro. Kvankam la grupo ne ekzistas jam dum preskaŭ 10 jaroj, ĝia modelo de libera kaj senpaga disvastigo donis frukton kaj ilia muziko facile troveblas kaj en torentejoj kaj en mediaj paĝaroj kiel YouTube.

Membroj
-------

La membroj de la grupo protektis sian anonimecon kaj estas nur konataj per siaj personaj nomoj:

* Βλάσης [Vlasis] — gitaro kaj akordeono
* Κώστας [Kostas] — voĉo kaj gitaro
* Μανώλης [Manolis] — tamburoj
* Παναγιώτης [Panajotis] — violono
* Χάρης [Ĥaris] — basgitaro

Referencoj
----------

1. ↑   Ωχρά Σπειροχαίτη. Ανεξάρτηση. Arkivita el la originalo je 2018-07-09. Alirita 18-06-2013. greke
2. ↑   τίτλοι τέλους για την Ωχρά Σπειροχαίτη. Ωχρά Σπειροχαίτη (20-03-2011). Alirita 18-06-2013. greke
3. ↑  Ωχρά Σπειροχαίτη ludlisto en YouTube

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ωχρά Σπειροχαίτη — la oficia paĝaro greke
* Ωχρά Σπειροχαίτη — malnova oficia blogo ĉe blogspot, kiun la grupo uzis antaŭ 2009, kiam ili moviĝis al la supre menciita paĝaro greke
* Ωχρά Σπειροχαίτη ĉe last.fm
**German Brass** estas profesia latunblova ensemblo. La ensemblo regule koncertvojaĝas tutmonde kaj produktis multajn sonregistraĵojn.

German Brass fondiĝis en 1974 sub Enrique Crespo und Wolfgang Gaag kiel "Deutsches Blechbläserquintett – Solobläser deutscher Spitzenorchester" (Germana Latunblova Kvinteto -Soloblovistoj de Germana Pintaj Orkestroj). Por la sonregistraĵo al KD *Bach 300* en la jaro 1985 la ensemblo pliampleksiĝis je dek latunblovistoj por kontentigi la sonajn postuleojn je la aranĝado de la muziko de Johann Sebastian Bach por latunblovistoj. Grandparton de la aranĝaĵoj, transskribaĵoj de malnova muziko kaj novaj komponaĵoj por la grupo faras la membroj Enrique Crespo kaj Matthias Höfs. La sudamerikano Crespo uzas en siaj aranĝaĵoj erojn de sud- kaj latinamerika populara muziko, popolmuziko kaj ankaŭ klasikajn temojn. Grandan kampon en la repertuaro de la grupo okupas transĝenra muziko.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 357246
* GND: 5501564-5
* LCCN: n85141681
* VIAF: 134612566
* ISNI: 0000 0000 9189 8864
* MBA: 6e0558a0-c9cc-4dd6-9cfa-f32b24d35f9c
 |
Reprezento bilda de tri *altepetl*, tiuj kiuj integris la Trioblan Aliancon. Centre Meksiko.
**Altepetl** (el naŭatla *āltepētl*, de āl- '[rilate al] akvo' kaj *tepē(tl)* 'monteto') estas unu el la kulturaj konceptoj plej gravaj en Mezameriko. Ĝi estis komprenita kiel ento kaj etna kaj teritoria, en kiuj organiziĝis kaj socie kaj politike la indiĝenaj popoloj mezamerikaj en la Postklasika periodo (1200-1521).

La termino *āltepētl* estas esprimo kiu, krom la metafora enhavo, signifas laŭvorte "monteto de akvo" kaj kiu referencas al la homaj setlejoj posedantoj de teritorio, teroj kaj ĝenerale loĝataj de etno de komunaj prauloj, inklude lingvon kaj saman dion protektan. Ĝi estis la ĉefa civila organizaĵo en Meszameriko (kaj tiu kiun konis la hispanoj je ties alveno en 1519), regata de *tlatoani*, ĉefa reganto kaj integranto de la reganta nobelaro. La regantoj de variaj *altépetl*, kiel Moktezumo Ksokojocin, estis nomitaj *huēy tlahtoani*. En la nuntempaj historiaj studoj estas uzata kiel sinonimo la termino *senjorlando*.

Fontoj
------

* Lockhart, James. *Los nahuas después de la Conquista. Historia social y cultural de la población indígena del México central, siglos XVI-XVIII*, México: FCE, 1999. Págs. 717. ISBN 968165269X

Bibliografio
------------

* Fernández Christlieb, Federico kaj Ángel Julián García Zambrano. *Territorialidad y paisaje en el altépetl del siglo XVI*, México, FCE, 2006. ISBN 9681683285

* Kategorio Altepetl en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: La-Pazo (apartigilo) |

**La Paz** estas unu el la 5 komunumoj de la meksika subŝtato Suda Malsupra Kalifornio, kiu situas sur Kalifornia Duoninsulo en la plej nord-okcidenta parto de Meksiko. 

La nomo de la ĉefurbo de la komunumo ankaŭ estas **La Paz**. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 03002.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 219.596 loĝantojn. El tiuj estis 109.827 viroj kaj 109.769 virinoj. La komunumo havas surfacon de 20274,98 km². Tio estas 27,51% de la surfaco de la subŝtato. Tiel ĝi estas la dua plej granda komunumo en la subŝtato Baja California Sur kaj la kvara plej granda de Meksiko (antaŭ Ensenada en la subŝtato Baja California, Mulegé, kaj Ocampo en la subŝtato Coahuila. 

Norde ĝi limas al la komunumo Comondú kaj sude al la komunumo Los Cabos. Al la komunumo apartenas diversaj insuloj.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 196907 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 1865 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 0,95 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon. 

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Vidu ankaŭ
----------

* Meksikaj loknomoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* La Paz[*rompita ligilo*] en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
**Avesnes-sur-Helpe** - jen france, nederlande *Avenne aan de Helpe*) estas franca komunumo lokita en la departemento Nord kaj en la regiono Nordo-Kaleza Markolo. Ĝi estas unu el la subprefektejoj de la departemento kaj enhavas proksimume 5.000 loĝantojn.

Geografio
---------

Avesnes-sur-Helpe donis sian nomon al la ĉirkaŭa regiono, Avesnois, kiu ĉefe konsistas el valetoj, tre verdaj pejzaĝoj, boskoj, fruktarbaroj kaj etaj vilaĝoj. La regiono Avesnois estas trafluata de la rivero Helpe Majeure, kaj Avesnes troviĝas sur ties maldekstra bordo.

  

La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

Historio
--------

Avesnes-sur-Helpe estis fondita en la 11-a jarcento de iu Wédric Le Barbu. La filo de tiu ĉi, Thierry, konstruis la unuajn ĉirkaŭmurojn. La urbeto, tiam sur la teritorio de la Sankta Romia Imperio, estis sekve detruita en 1477 de la franca reĝo Ludoviko la 11-a.

En 1556, Avesnes tre mallonge fariĝis franca kaj estis cedita al Hispanio. La urbeto refariĝis franca nur unu jarcenton poste, en 1659, laŭ la traktato de la Pireneoj. Vauban tiam konstruis novajn murojn. 

panoramo
Dum la fino de la Unua mondmilito, ekde marto ĝis septembro 1918, Avesnes estis la estrarejo de Paul von Hindenburg, kie li direktis la lastajn batalojn. La 15-an de junio, la germana imperiestro Vilhelmo la 2-a eĉ venis al Avesnes por inspekti la militistojn.

Vidindaĵoj
----------

* Placo Philippe Leclerc
* Preĝejo Sankta Nikolao

Lokaj famuloj
-------------

* Jessé de Forest

Vidu ankaŭ
----------

* Nord
* Komunumoj de Nord
* Avesnes (stacidomo)
**Doris Batcheller HUMPHREY** (17a de oktobro, 1895 – 29a de decembro, 1958) estis dancistino kaj koreografino de la komenco de la 20a jarcento. Kun siaj samtempuloj Martha Graham kaj Katherine Dunham, Humphrey estis unu el la dua generacio de pioniroj en moderna danco kiu sekvis la antaŭlojn – kiel Isadora Duncan, Ruth St. Denis kaj Ted Shawn – en la esploro de la uzado de spiraj kaj disvolvigaj teknikoj kiuj estas ankoraŭ aktuale instruataj. Ĉar multaj el ŝiaj verkoj estis notaciitaj, Humphrey plue estas lernata, studita kaj ludita.

En 1928, Humphrey kaj Charles Weidman, kiu estis laborinta kun Humphrey, lasis la lernejon Denishawn kaj translokiĝis al Novjorko. Kun Humphrey kaj Weidman, ankaŭ Martha Graham ribelis kontraŭ la lernejon Denishawn dum tiu epoko. Humphrey kaj Graham aparte disvolvigis novajn ideojn pri la kerna dinamiko de dancomovado kio finfine formis la bazon de ĉiuj el siaj teknikoj.

La teorioj de Humphrey esploris la nuancojn de la reagoj de la homa korpo al la gravito, kristaliĝis en ŝia principo "falo kaj rekupero". Ŝi nomis tion "la arko inter du mortoj". Je unu pinto, unuopa kapitulaco al la naturo de gravito; aliflanke, oni klopodas atingi ekvilibron. Pere de la principo de falo kaj rekupero, Humphrey kapablis bildigi emocian kaj fizikan pinton de lukto por stabileco kaj submeto al la leĝoj de gravito.

Ŝia koregrafio el tiuj fruaj jaroj inkludas spektaklojn kiel *Air for the G String*, *Water Study*, *Life of the Bee*, *Two Ecstatic Themes*, kaj *The Shakers*. Malkiel ĉe la alproksimiĝo de la skolo Denishawn en koregrafio, trovante inspiron el eksterlande, Humphrey serĉis inspiron el hejmo, nome Usono. *The Shakers*, pri usona religia grupo de la 18a jarcento, estas elstara ekzemplo trovi inspiron el Usono.

La Kompanio Humphrey-Weidman estis sukcesa eĉ en la Granda Depresio, turnee en Usono kaj disvolvigante novajn stilojn kaj novajn verkojn baze ne nur sur malnovaj rakontoj sed ankaŭ sur tiutempaj okazaĵoj kaj temoj. En la mezo de la 1930-aj jaroj Humphrey kreis "New Dance Trilogy", nome triptiko enhavanta *With My Red Fires*, *New Dance*, kaj la nune perditan *Theater Piece*.

Notoj
-----

1. 1 2 3  Au, Susan. *Ballet and Modern Dance*. New York: Thames & Hudson, Ltd.

* Kategorio Doris Humphrey en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 633903
* GND: 118775316
* LCCN: n50047279
* VIAF: 10641999
* ISNI: 0000 0000 8090 3816
* LIBRIS: 240023
* SUDOC: 030264766
* BNF: 12171779h
* NLA: 35213437
* NDL: 00444021
* BIBSYS: 90383920
* NKC: xx0163869
 |
**János Sébor** [jAnoŝ ŝEbor], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sébor János**  estis hungara inĝeniero, geodeziisto, profesoro.

János Sébor  naskiĝis la 27-an de decembro 1890 en Hungara reĝlando en Facskó (nuntempa Fačkov en Slovakio). Li mortis la 26-an de februaro 1965 en Sopron.

Biografio
---------

János Sébor faris abiturienton en Zenta en 1909, poste li akiris arbarinĝenieran diplomon en Altlernejo de Selmecbánya en 1913. Post siaj studoj li laboris en diversaj ŝtataj laborejoj, en 1918 li ekinstruis en la menciita altlernejo. Li estis katedrestro ekde 1923 42 jarojn, sed en Sopron, ĉar la altlernejo translokiĝis tien. Inter 1925-1927 li plulernis en Vieno, fine en 1931 li akiris plian diplomon pri geodezio. En 1926 li estis nomumita eksterordinara profesoro, en 1938 ordinara profesoro. Tiutempe li kreis mapojn, eĉ li faris geodeziajn laborojn en Aŭstrio kaj Turkio. En la studjaroj 1943 kaj 1947 li estis dekano. En 1944 li malpermesis forportojn de diversaj insruiloj al Germana Regno. En 1949 li enkondukis instruadon pri la geodezio en nova katedro. Li kandidatiĝis en 1953. Li frue enkondukis la fotogrametrion. Li ricevis premiojn en 1951, 1959, 1963.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Kettősen tájékozott sokszögvonalak vektor-analitikus számításokkal* (1929)
* *Vektoriális kiegyenlítés* (1937)
* *Erdészeti Zsebnaptár* (1943) - kunlaboranto
* *Általános geodézia (I -II.* (1953, 1955)
* *Untersuchungen über Photogrammetrie* (1959)

Memorigiloj
-----------

* busto en Sopron (1965)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla en la 193-a paĝo)
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
**János TÓTH** [jAnoŝ tOt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tóth János** estis hungara pastro, teologo, titulara kanoniko, instruisto.

János Tóth  naskiĝis la 26-an de julio 1856 en Hungara reĝlando en  Nagysurány (nuntempa Šurany en Slovakio). Li mortis la 1-an de julio 1907 en Görz (nuntempa Gorizia en Italio).

Biografio
---------

János Tóth frekventis mezlernejojn en Érsekújvár, Győr, Nyitra, poste li lernis teologion en Vieno. Li pastriĝis en 1869, poste li servis en diversaj lokoj. En 1881 li estis sendita al Vieno, kie li doktoriĝis post 3 jaroj. Li ekinstruis en 1885 en pastra lernejo en Nyitra, samtempe li zorgis pri la biblioteko. Li ankaŭ kontribuis artikolojn kaj li tradukis el diversaj lingvoj.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Callista* (1883) - tradukaĵo
* *Az egyház Észak-Amerikában* (La eklezio en Nord-Ameriko), (1892)
* *Adatok a nyitrai papnevelde történetéből* (1905)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografieto
**Jung-Wien** (laŭvorte: *Juna Vieno*) estis grupo de viena aŭtoroj el la malfrua 19-a kaj la frua 20-a jarcento, kies porparolanto estis Hermann Bahr. Ĝi ege gravis por evoluo for de naturalismo kaj malfor al estetiksimo, en la direkto de modernaj tempoj. Ĝia ĉefa organo estis la semajngazeto "Die Zeit".

Historio
--------

La anaro kolektigis en 1891; fondo fare de Bahr estas mito. Renkontiĝloko favora estis la viena Kafejo Griensteidl, kiun frekventis junaj verkistoj kiel Hugo von Hofmannsthal, Arthur Schnitzler, Peter Altenberg kaj Felix Salten. Bahr havis la rolon de mentoro kaj peranto al fremdlingvaj verkistoj. Liaj kontaktoj bonegaj al eldonejoj kaj gazetoj konatigis multajn junajn talentojn. 

Baldaŭ ja distanciĝis ne malmultaj modernuloj disde tiu ĉi grupo, antaŭ ĉiuj Karl Kraus mem. Tamen ĝi ege gravis por la moderna literatura vivo en Aŭstrio-Hungario, ankaŭ por (mez)europa Negermanlingvio. Multaj gravaj aŭtoroj de la frua 20-a jarcento (Robert Musil, Joseph Roth, Ödön von Horváth i.a.) profundege influitis de la junvienanoj.

Membroj respektive influitoj
----------------------------

* Peter Altenberg
* Leopold von Andrian
* Raoul Auernheimer
* Hermann Bahr
* Richard Beer-Hofmann
* Jakob Julius David
* Felix Dörmann
* Paul Goldmann
* Hugo von Hofmannsthal
* Karl Kraus
* Anton Lindner
* Felix Salten
* Arthur Schnitzler
* Richard Specht
* Jakob Wassermann
* Stefan Zweig

Literaturo
----------

* Gotthart Wunberg (Hrsg.): *Das junge Wien: Österreichische Literatur- und Kunstkritik 1887–1902.* I–II. Tübingen: Niemeyer, 1976. ISBN 3-484-10220-9
La **Avesto** estas kolekto de la sanktaj libroj de la malnova irana religio. Ĝi instruas pri Zaratuŝtrismo, pri nova religia doktrino, kies iniciatoro estis **Zaratuŝtro**. La rakonto koncernas al la konflikto inter **Mazdao** (Ahuramazda) kaj **Arimano** (Anhramajniu), kaj praktikata iam de la magoj kaj nun de la Parsioj. Mazdao estis patrono de paclaboro, zorganto pri hejmaj animaloj kaj kulturaj kreskaĵoj. Liaj adeptoj devis kulturi la teron, bredi brutaron kaj ekstermi sovaĝan bestaron. Arimano estis prezentita malamiko de homa artagado, patrono de rabobestoj, helpanta al militemaj nomadoj rabi pacan loĝantaron. Kaj Mazdao, kaj Arimano havis siajn demonojn, helpantaj al ili en bataloj, kiuj daŭrigadis dum jarmiloj kaj finiĝis per venko de bonkora dio.

Avesto estas verkita en lingvo zendo.

Vidu ankaŭ
----------

* Manikeismo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Avesto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 
* Arkivigite je 2006-04-10 per la retarkivo Wayback Machine
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Granda incendio en Novjorko, 21-22 de septembro 1776.
La **Granda Incendio de Novjorko de 1776** estis detruiga incendio kiu daŭris la tutan nokton de la 21-a ĝis la 22-a de septembro 1776 en la okcidenta flanko de la tiama Novjorko, en la suda ekstremo de la insulo Manhattan. Ĝi koincidis kun la militista okupado de la urbo fare de la britaj trupoj dum la Usona Milito de Sendependeco.

La 21-an de septembro 1776, la britaj fortoj gvidataj de la generalo William Howe okupis la urbon Novjorko. Dum la unuaj horoj de la 21-a de septembro, granda incendio estiĝis, tre probable veninta el trinkejo Fighting Cocks en la strato Whitehall. La fortaj ventoj ampleksigis ĝin al la ĉirkaŭaj domoj kaj entreprenejoj. La loĝantoj eliris surstraten, tenante posedaĵojn kaj nur trovis rifuĝon ĉe la komunaj parkoj. La fajro daŭris ĝis la sekva tagiĝo kaj fine bruligis inter 400 kaj 500 konstruaĵoj, ĉirkaŭ kvaronon de la urbo.

Bibliografio
------------

* Schecter, Barnet (2002). *The Battle for New York*, ISBN 0-8027-1374-2
* Ward, Harry M. (1999). *The War for Independence and the Transformation of American Society*, ISBN 978-1-85728-657-1

* Kategorio Granda Incendio de Novjorko (1776) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **voĉoŝanĝiĝo** (*ankaŭ:* mutacio) estas la fazo en la evoluo de puberulo, en kiu rimarkeble ŝanĝiĝas kaj pliperfektiĝas je ambaŭ seksoj la voĉo. Dum la voĉoŝanĝiĝo la laringo kreskas same kiel la tuta korpo kaj la voĉbendoj longiĝas, do la voĉo iĝas pli malalta.

La voĉoŝanĝiĝo je knabino okazas ekde la 10-a ĝis la 15-a vivjaro, ĉe knaboj ekde la 12-a ĝis la 16-a vivjaro (diferencoj dependas de la paso de la pubereco; tamen, la ĝenerala akcelado de pubereco en la lastaj jardekoj ankaŭ plifruigis la voĉoŝanĝiĝon. La plenkreskula kaj knaba voĉoj diferencas kutime je okto, (rilato 2 per 1). Ankaŭ la ina voĉo povas soni ĝis malgranda trito pli malalte rilate al la knabinvoĉo (rilato ĝis 1,2 per 1).

Tiuj ĉi ŝanĝiĝoj pleje rilatas al la evoluo de la seksorganoj. Se oni forigas de knabo antaŭ la voĉŝanĝiĝo la testikojn, ne estiĝas voĉŝanĝiĝo, li iĝas kastrito.

Antaŭjuĝoj
----------

Vaste diskonata estas la zorgo, ke knabo dum tuta daŭro de la voĉŝanĝiĝo ne kantu, alikaze li ruinigus sian voĉon por ĉiam en sia vivo. Metodika esploro tamen nek konfirmis nek kontestis tiun ĉi opinion. Spertoj montras nur, ke knabo, daŭre kaj regule ekzercanta sian voĉon dum la voĉoŝanĝiĝo, ne havas voĉo-"rompiĝon", la ŝanĝado tiam pli bone estas nur malrapidega proceso..

Vidu ankaŭ
----------

* Knaba ĥoro de Suhl

Literaturo
----------

* Günther Habermann: *Stimme und Sprache*. 2. Auflage. Thieme, Stuttgart 1986, ISBN 3-13-556002-3
* Rudolf Schilling: *Über Stimmwechselgeschichten*. En: *Folia Phoniatrica* Vol. I, Fasc. 2 1948, New York, Basel: Separatum, pp. 70–96.
**Granda Komoro** (france *Grande Comore*, komore **Njazidja**) estas la plej granda insulo de la ŝtato Komoroj kaj de la komora insularo.

Geografio
---------

La insulo kovras areon de 1012,9 km² kaj situas proksimume 400 km oriente de Mozambiko.

Granda Komoro geologie estas la plej juna insulo de la arkipelago. Ĝi dominiĝas per la sude de la insulo situanta vulkano *Karthala* (2361 m), la per kratera diametro de pli ol kilometro havas la plej grandan aktivan per vulkanan krateron de la tero. Ekde la jaro 1857 okazis proksimume dekduo da erupcioj, la lasta erupcio estis en 1977. La kratera lago *Niamaouy* subtere ligatas al la maro. La nordo estas ŝtona ebenaĵo (*La Grille*). Agrikulturo tie apenaŭ eblas, ne nur pro la ŝtona grundo, sed ankaŭ pro tre malabunda nesala akvo.

Rimarkindas, ke ĉe la marbordoj de la insulo vivas celakantoformaj fiŝoj.

Loĝantaro
---------

La proksimume 345.000 loĝantoj de la insulo estas posteuloj de arabaj, afrikaj kaj madagaskaraj enmigrintoj kaj parolas lingvon parencan al la svahila, la komoran (*Shingazidja*). La plej granda urbo de la insulo (ĉ. 60.000 loĝantoj) – kaj samtempe ĉefurbo de la Komoroj – estas Moroni ĉe la okcidenta marbordo.

Historio
--------

Kiam portugalaj maristoj atingis la insulon en la jaro 1500, ĝi estis dividata en dekdu konkurantajn sultanejojn, kiuj tamen havis komunan elektitan gvidanton. Tiun postenon, nomata *Sultan Tibé*, en la 19-a jarcento interŝanĝe havis la gvidantoj de la sultanejoj *Bambao* kaj *Itsandra*. La portugaloj okupis la insulon dum kvin jaroj, sed tiam cedis al la rezisto de la lokuloj kaj malfondis la kolonion.

En 1864 kaj 1871 la armeo de Francio, kiu jam en 1844 estis stariginta unuan armean kaj komercan bazon, armee intervenis en la internajn konfliktojn de la insulanoj. Iom post iom ĝi sen milito sukcesis transformi la insulon al franca kolonio, en 1892 la sultanejoj malfondiĝis.

Post la jaro 1885 la franco Léon Humblot fariĝis iaspeca "blankhaŭta sultano" de la insulo kaj transformis ĝin al speco de privata reĝlando, ĝis en la jaro 1896 li estis malpotencigita pere de la francia kolonia administrantaro.
Senatano John W. Bricker, la proponinto de amendo por limigi la "aŭtoritaton traktatofaran" de la Usona registaro.
La **Amendo de Bricker** estas la kolektiva nomo de serio de proponitaj ŝanĝoj al Usona Konstitucio, kiujn konsideris la Senato Usona dum la 1950-aj jaroj. Tiuj ŝanĝoj limigus la pluvalidigon kaj ratifikon de traktatoj kaj ekzekutivaj konkordoj kiujn Usono farus.
Ili nomiĝis laŭ John W. Bricker de Ohio, Usona konservativa Respublikano, kiu proponis ilin.

Izolismo, la opinio ke Usono devas ne partopreni en alilandaj konfliktoj kaj monda politiko, ĉiam estis elemento de Usona politiko, sed ĝi estis speciale forta dum la jaroj post la Unua Mond-Milito. Usona partopreno en la Dua Mond-Milito silentigis izolismajn opiniojn, sed ili revenis dum la jaroj postmilitaj kiel respondo al nova internacia rolo de Usono, speciale al la nova Unuiĝintaj Nacioj kaj ĝiaj gefilaj internaciaj organizaĵoj. Kelkiuj timis la perdon de Usona suvereneco al tiuj organizaĵoj transnaciaj, pro la rolo de la Soveta Unuiĝo en la disvastigo de internacia Komunismo kaj la Malvarma Milito.
**Elemér Csávossy** [ĉAvoŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Csávossy Elemér Béla** estis hungara katolika pastro, jezuita monaĥo, instruisto. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis *csávosi kaj bobdai*, ekde 1904 li estis barono.

Elemér Csávossy naskiĝis la 24-an de oktobro 1883 en Papd (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Bobda en Rumanio, li mortis la 22-an de oktobro 1972 en Pannonhalma (Hungario).

Biografio
---------

Elemér Csávossy frekventis en gimnaziojn en Kalocsa kaj Vieno, poste en 1903 en Sankt Andrä (Karintio) li aliĝis al la jezuitoj. Li studis filozofion en jezuita altlernejo en Pozsony (1905-1908), teologion en Innsbruck (1908-1912), fine li akiris pedagogian diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto (1913-1915). Intertempe li pastriĝis en 1911. Inter 1915-1921 li instruis en gimnazio de Kalocsa, li estis pastro inter 1921-1924 en Serbio, inter 1924-1927 (baldaŭ inter 1949–1951) li estis estro de la hungarlandaj jezuitoj. En la sekvantaj jaroj li instruis en pluraj lernejoj aŭ li estis lernejestro. En 1951 li estis arestita kaj li liberiĝis dum la Hungara revolucio de 1956. Ekde 1961 li vivis en monaĥeja pensiulejo en Győrszentmárton.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Die Wonne der Schöpfung* (1909)
* *Jézus Szent Szívének ájtatossága* (1916)
* *Der Lebenstrom* (1923)
* *Énekeljetek az Úrnak. Az Énekek éneke elmélkedésekben.* (1934)
* *Előkészület a keresztény házasságra* (1942)
* *A nagy jel az égen. Mária-tiszteletünk alapja és gyakorlata.* (1948)
* *Együtt a Mesterrel. Jézus-Szíve lelkigyakorlat.* (1977)
* *Misztikus versek* (2002)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majuskloj C, CS, poste serĉu la nomon)

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 679610
* GND: 12624037X
* VIAF: 20668185
* ISNI: 0000 0000 7971 6271
 |
**Gemuño** [ĥeMUnjo] estas municipo en la centro de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al Komarko de Avilo kaj al la jurisdikcia teritorio de Avilo, en la centro de la provinco.

Gemuño en la provinco Avilo.
Komarkoj de la provinco Avilo; Komarko de Avilo centre, rozkolore.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 17,19 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 147 loĝantojn. Ĝi perdis 400 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 13 km de Avilo, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun Salobral, El Fresno, Sotalbo, Ávila, Mironcillo kaj Riofrío. La municipo estas ĉe la Valo Amblés, ĉe la rivero Adaja, ĉirkaŭita de la Montaro Paramera kaj la Montaro de Avilo. Gemuño estas trapasata de du rojoj, unu el ili kanaligita tra la centro kaj ĉe la preĝejo kaj alia ĉe la okcidenta zono.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio.

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado) kaj ĉefe funkciado kiel dormurbo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 762010
 |
Ture Sventon estas fikcia detektivo en sveda literaturo por infanoj, ĉe naŭ verkoj de Åke Holmberg. La libroj estas parodioj de detektivhistorioj.

Ture Sventon estas "praktikanta privatdetektivo", kies oficejo situas en Reĝina Strato (Drottninggatan), en Stokholmo. Li kredeble estas la plej bona privatdetektivo en la tuta lando. La problemo (en la unua libro) nur estas ke li mem estas la sola kiu scias tion.
La plej bona amiko de Ture Sventon, sinjoro Omaro, ĉiam partoprenas en la solvado de la kazoj. Sventon kaj Omaro renkontiĝas la unuan fojon kiam Omaro klopodas (kaj finfine sukcesas) vendi flugantan tapiŝon al Sventon.

Ture Sventon estas konata pro sia lispo, pro tio ke li manĝas multe da fastobulkoj kaj pro sia fluganta tapiŝo.

Libroj pri Ture Sventon en la sveda:

* *Ture Sventon privatdetektiv*
* *Ture Sventon i Öknen*
* *Ture Sventon i London*
* *Ture Sventon i Stockholm*
* *Ture Sventon i Paris*
* *Ture Sventon och Isabella*

Libroj pri Ture Sventon tradukitaj al Esperanto: *Ture Sventon en Londono* (origine Ture Sventon i London), tradukita de Malte Markheden.
**János LADIK** [jAnoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ladik János** estas hungara-germana biokemiisto, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1993).

János Ladik  Arkivigite je 2009-10-13 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 2-an de junio 1929 en Budapeŝto.

Biografio
---------

János Ladik frekventis universitaton en sia naskiĝurbo inter 1948-1952. Post la diplomo li ricevis postenon samloke en la universitato. Li instruis tie ĝis 1957, poste li laboris en farmacia uzino, baldaŭe en instituto. En 1969 li estis gastoprofesoro en Novjorko. En 1972 li forlasis Hungarion kaj li profesoriĝis en Munkeno. Baldaŭe li denove instruis en Usono. Inter 1975-1998 li estis katedrestro. Li okupiĝis ekzemple pri molekuloj, precipe pri hidrogeno. Li havas edzinon, kiu naskis 2 filinojn. Li ricevis 2 hungarajn kaj unu germanan premiojn.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Ultraviolet absorption spectra of diphenyl sulphone and benzene sulphonic acid* (1953)
* *Kvantumbiokémia* (1967)
* *Theory of DNA. Summary of results and study program* (1973)
* *Energy bands in DNA, in "Spectroscopy of Biological Molecules" (1983)*
* *What can we learn from high Tc ceramic superconductors for the design of organic superconductors?* (1990)

Fontoj
------

* biografio germane kun foto Arkivigite je 2009-10-13 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**János Lányi** [jAnoŝ lAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Lányi János Károly** (ofte pli longe Lányi János K.) estas hungara biokemiisto, biofizikisto, altlerneja instruisto, ekstera membro de Hungara Scienca Akademio (1993), pentristo.

János Lányi naskiĝis la 5-an de junio 1937 en Budapeŝto.

Biografio
---------

János Lányi dum la infanaĝo estis mirinfano pri pentrado kaj grafikado, tamen li turnis al sciencoj kaj li ekstudis kemion en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1955. Post falo de la Hungara revolucio de 1956 li disidis al Usono. Li akiris bakalaŭron en Universitato Stanford, en 1963 pli altan diplomon (PhD.) en Universitato Harvard (ambaŭ pri biokemio). Inter 1965 kaj 1979 li havis postenon en Nacia Aeronaŭtika kaj Kosma Administracio. De 1980 ĝis 2016 li estis instruisto en la Universitato de Kalifornio ĉe Irvine, inter 1995-2005 li estis katedrestro. Liaj publikaĵoj estis pri koloraj proteinoj similaj al la vida pigmento de la okulo. Post la emeritiĝo li denove prenis penikon kaj kreas pentraĵojn, ankaŭ li ekspozicias. Krome li vojaĝas kun sia edzino tra la tuta mondo, dume li fotadas. Li ricevis valorajn usonajn premiojn.

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Sunday afternoon in Kyoto
* In the Studio
* The Red House 2
* Yin-Yang

Fontoj
------

* anglalingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 666571
* GND: 110149624X
* VIAF: 288146462593827770136
 |
**János Magyar** [jAnoŝ madjar], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Magyar János** estis hungara pastro, episkopo, preposto, kanoniko, parlamentano. Lia nobela antaŭnomo estis *bessenyei* [beŝenjei].

János Magyar  naskiĝis la 11-an de oktobro 1835 en Városlőd. Li mortis la 19-an de februaro 1901 en 
Veszprém (urbo).

Biografio
---------

János Magyar frekventis mezlernejojn en Veszprém kaj Székesfehérvár, poste li plulernis en pastra lernejo en Veszprém. En 1859 li pastriĝis, poste li estis vicpastro en Noszlop. Inter 1860 kaj 1863 li estis familia edukisto en Vieno, poste denove vicpastro laŭvice en Keszthely kaj Siófok. En 1881 li estis elektita parlamenta deputito. Liaj baldaŭaj ĉefaj postenoj kaj titoloj estis:

* kanoniko de urbo Veszprém en 1884
* eklezia dekano en 1886
* preposto en 1890
* eklezia dekano en Sümeg en 1896.

Li longe helpis al orfoj.

Liaj kontribuaĵoj
-----------------

* parlamentaj paroladoj

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al literro M, poste serĉu la nomon)
**Ho, mia kor'** estas fama poemeto de Ludwik Lejzer Zamenhof, verkita nelonge antaŭ eliro de la *Unua Libro* en 1887. La plena teksto de la oklinia poemeto legeblas interalie en la reta universala biblioteko vikifontaro, kaj sekve.

Plena teksto
------------

Jen la teksto de la poemo:

**Ho, mia kor'**
Ho, mia kor’, ne batu maltrankvile,
El mia brusto nun ne saltu for!
Jam teni min ne povas mi facile,
Ho, mia kor’!
Ho, mia kor’! Post longa laborado
Ĉu mi ne venkos en decida hor’?
Sufiĉe! trankviliĝu de l’ batado,
Ho, mia kor’!

Priskribo
---------

La poemo estas en kvinjambo, kun kroma senakcenta silabo ĉe versfino (ina rimo) por la paranumeraj versoj. La lastaj (4-a, 8-a) versoj de ĉiuj strofoj estas katalektaj, kun nur du jamboj. La rimskemo estas ABAB CBCB. La refreno "Ho, mia kor’" ripetiĝas tra la poemo, simile al rondaŭo.

La poemo uzas la temon de bateganta koro por ilustri la maltrankvilon de la poeto pri la sukceso de lia lingvoprojekto Esperanto (la poemo estis eldonita ene de la *Unua Libro*, per kiu Zamenhof publikigis sian lingvon).

Edmond Privat komentis jene pri la poemeto:

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *En tiaj tagoj Zamenhof verkis versaĵon tre mallongan. Ĝi sonas iom kiel spirado malfacila de homo suprenkurinta kvin etaĝojn de ŝtuparo kaj staranta antaŭ pordo halte.* **"** |
| — Edmond Privat, Vivo de Zamenhof |

 |

Historio
--------

La poemo estis verkita nelonge antaŭ eliro de la *Unua Libro* en 1887; tial, ĝi estas la unua originala beletraĵo eldonita en Esperanto. La aliaj tekstoj en la *Unua Libro* estis aŭ tradukoj aŭ pedagogiaĵoj; la poemo "Mia penso" eble estis verkita pli frue (en Pra-Esperanto), sed estis eldonita nur poste.

Marjorie Boulton tradukis la poemon en la anglan lingvon ("O heart, my heart, O do not throb so wildly,") en sia biografio de Zamenhof.:38

Referencoj
----------

1. ↑  Boulton, Marjorie.  (1960) *Zamenhof, Creator of Esperanto* (angle). Londono: Routledge and Kegan Paul.
2. ↑  Dumain, Ralph.  Du poemoj de L. L. Zamenhof tradukitaj de Marjorie Boulton (esperante). *Ĝirafo* (2012-12).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Filmeta prezento de klasika kanta interpreto de la sama teksto, fare de la gitaristo *Argemiro Spindola* kaj la kantistino *Neide Barros Rêgo* el Brazilo, en la retejo YouTube

* Ho, mia kor' en Vikifontaro (Universala biblioteko)


|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Sammy DRECHSEL** (naskiĝis la 25-an de aprilo 1925 en Berlino; mortis la 19-an de januaro 1986 en Munkeno; per vera nomo *Karl-Heinz Kamke*) estis germana ĵurnalisto, reĝisoro, sporta raportisto kaj satiristo.

Biografio
---------

Jam en infana aĝo li entuziasmiĝis pri futbalo, futbalis en la berlina klubo *SV 92* kaj kun sia teamo venkis la berlinan junularan ĉampionecon. Dum la dua mondmilito la ankoraŭ ne plenaĝa knabo estis sporta raportisto ĉe diversaj radiostacioj, interalie ĉe *Radio Berlin*, la entute pionira germania radiostacio. Post la milito li iĝis al la radiostacio en la usona sektoro de Berlino, *RIAS*, kie li laboris ĝis 1950.

De 1950 ĝis la morto li estis sporta raportisto de la Bavara Radio, *Bayerischer Rundfunk* en Munkeno. En 1956 li mem fondis munkenan futbalklubon, kiun li prezidis kaj en 963 matĉoj atingis 1500 golojn.

Li estis raportisto en multaj sportaj eventoj. En la futbala mondpokalo 1966 li interalie en la germana televido komentis la duonfinalan matĉon de la germana kontraŭ la sovetunia teamo de futbalo, kiun la germanaj futbalistoj venkis per 2 goloj kontraŭ 1.

En 1956 Sammy Drechsel kune kun Dieter Hildebrandt fondis la politikan kabaredon *Münchner Lach- und Schießgesellschaft*, kies gvidanto kaj reĝisoro li estis. Li konsideras tre energia homo kaj ankaŭ reĝisoris la televidajn seriojn *Notizen aus der Provinz* und *Scheibenwischer* de Dieter Hildebrandt*.*

Lastan aktoran televidan aperon li havis en la serio *Kir Royal* de Helmut Dietl. Ĝi filmiĝis tuj antaŭ ol li mortis pro kancero. Ekde 1962 li estis edzo de *Irene Koss*. Ambaŭ entombiĝis sur la norda tombejo de Munkeno.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Sammy Drechsel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj pri Sammy Drechsel en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 639693
* GND: 105351431
* VIAF: 74312023
* ISNI: 0000 0001 0988 0815
* BNF: 162034396
* BNE: XX4898514
 |
**Gemünden** estas urboparto (urba distrikto) de Daun en la meza parto de la regiono Vulkaneifel kaj en la distrikto Vulkaneifel en la germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.

Situo
-----

La loko situas en la valo de la rivero Lieser. Ĉ. 200 m oriente troviĝas la Gemündener Maar. La najbaraj lokoj estas en la nordo Daun, en la sudo Weiersbach kaj en la okcidento la Eifel-Ferienpark Daun. Ĉe la rando de la loko estas la strato L 46. En Gemünden la rivereto Pützbach enbuŝiĝas en la Lieser.

Historio
--------

Gemünden estis menciita en dokumento en la jaro 1345 la unuan fojon.

Ĝi la fino de la 18a jarcento le loko apartenis parte al la senjorejo Kasselburg kaj parte al la princelektistejo Treviro. Tiu parto estis administrita de la Amt Daun.
En la jaro 1794 francaj revoluciaj trupoj okupis la maldekstran Rejnan riverbordon dum la unua koalicia milito. De 1798 ĝis 1814 Gemünden apartenis al la kantono Daun en la departemento Saaro.

Laŭ la Viena kongreso (1815) la regiono venis al la reĝlando Prusujo, Gemünden apartenis ekde 1816 al la nova distrikto Daun en la distriktaro Treviro kaj estas administrita de la urbestrejo Daun.

Je la 1a de aprilo 1938 Gemünden perdis sian memstarecon kaj iĝis parto de la urbo Daun.

Preĝejo
-------

En la vilaĝo troviĝas la katolika Donatus-kapelo.

Asocioj
-------

* libervola fajrobrigardo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Gemünden (Daun) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Website von Gemünden

Referencoj
----------

1. ↑   (de la 22a de oktobro 2014)
**Árpád Matics** [matiĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Matics Árpád** estis hungara inĝeniero.

Árpád Matics  naskiĝis la 28-an de aprilo 1892 en Budapeŝto. Li mortis la 2-an de decembro 1972 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Árpád Matics akiris diplomon en Reĝa Teknika Universitato József en 1914. Post siaj studoj li samloke helpis la instruadon de Károly Zipernowsky, inter 1915 kaj 1925 li havis postenon en fabriko pri ŝtaloj. Inter 1926-1951 li laboris en alia fabriko, kie li okupiĝis pri longdistancaj energiaj konduktiloj. En la jaroj 1935 kaj 1936 li gvidis konstruadon de akvoenergia centralo en Diyarbekir. Depost 1951 li laboris en projekta firmao pri elektraj retoj, li pensiuliĝis en 1963. Li havis edzinon, kiu naskis filinon.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Geotermikus erőtelepek (1924)*
* *Szabadvezetékek összelengésének vizsgálata* (1943)
* *Országos távvezetékek szerkezeti elemeinek egységesítése* (1949)
* *Nehéz szigetelőláncokra feszített …* (1956)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2016-02-22 per la retarkivo Wayback Machine
**Árpád Kiss** [kiŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kiss Árpád** estis hungara inĝeniero, politikisto, ministro.

Árpád Kiss  naskiĝis la 28-an de aŭgusto 1918 en vilaĝo Cinkota (nuntempe urboparto de Budapeŝto). Li mortis la 11-an de julio 1970 dumvoje en Jugoslavio.

Biografio
---------

Árpád Kiss frekventis faklernejon, li eklaboris en fabriko en 1938. En 1943 li aliĝis al la socialdemokratoj. Li estis trudlaboristo en 1944, sed li sukcese rifuĝis. Post la 2-a mondmilito li havis mezsignifan postenon en fabriko, en 1947 li estis jam inĝeniero. En 1950 li eklaboris en ministerio, en la sama jaro li jam estis ministro pri malpeza industrio. Inter 1953 kaj 1967 li estis parlamenta deputito, inter 1954 kaj 1956 ministro pri energio kaj kemia industrio, poste li gvidis diversajn signifajn oficejojn en rango de ministro. Li havis ankaŭ diversajn partiajn postenojn. Li mortis dumvoje en Jugoslavio, la cirkonstancoj estas sekretaj dum 70 jaroj.Li ricevis Premion Kossuth en 1954.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero , poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio
* hungare
Kristalo de kvarco
Strukturo de α-kvarco, la atomoj de oksigeno estas ruĝaj.
Strukturo de β-kvarco.
**Kvarco** estas silikata mineralo formiĝinta laŭ romboedra kristala sistemo sub malalta termperaturo (α-kvarca formo), sed sub alta temperaturo ĝi kristaliĝas laŭ heksagona kristalsistemo (β-kvarca formo).

Ĝi havas durecon de 7 laŭ la Mohs-skalo kaj estas unu el la plej abundaj mineraloj de la tero. Samkiel la ne-kristala **kvarca vitro** ĝi konsistas komplete el siliciodioksido (SiO2).

Multaj gemoj estas speco de kvarco, tamen plej ofte ne kvarco pura, sed kun iom da aldonaj mineraloj, kiuj donas koloron.
Ekzemploj estas agato, ametisto, citrino, fumkvarco kaj aventurino.

Kvarco estas klaso de oksido, tre **travidebla** kun iom da minerala brilo grasa. Ties durefrakteco estas 1,5. Pro ŝanĝo de temperaturo la trigona kristalsistemo (poste heksagona) transformiĝas en tridimito aŭ kristobalito. La relativa maso estas 2,65.

Kvarco devenas el acida magmo de silikataj fandaĵoj. Ĝi estas la **ĉefa mineralo** de vejnoj en postmagma hidroterma stadio, la plej disvastiĝanta mineralo kaj ĉefa ero de granda parto de sablotipoj. En industrio oni uzas por produkti kvarcajn vitraĵojn, por metalurgio, polurindustrio kaj precizeca industrio.

Vidu ankaŭ
----------

* Kristala sistemo
* Kvarca ĝelo
* Rokokristalo

Referencoj
----------

* Kvarco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kvarco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Endre Dudich, "Ĉu vi konas la Teron? Ĉapitroj el la geologiaj sciencoj", Scienca Eldona Centro de UEA, Budapest, 1983.
**Árpád Marcis,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Marcis Árpád** estis hungara bestokuracisto, altlerneja instruisto.

Árpád Marcis naskiĝis la 17-an de februaro 1884 en Budapeŝto, li mortis la 21-an de julio 1951 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Árpád Marcis akiris bestokuracistan diplomon en Veterinara Altlernejo de Budapeŝto en 1908. Post la diplomo li laboris en la veterinara instituto pri bestaj epidemioj ĝis 1928, poste en alia instituto pri higieno. Intertempe en 1918 li doktoriĝis en la altlernejo, poste samloke lia habilitiĝo okazis en 1925. Li ricevis la titolon ĉefkonsilisto en 1941, post 2 jaroj li estis institutestro en tiutempe hungara urbo Kolozsvár. Li pensiuliĝis en 1946, tamen poste li estis konsilisto en uzino pri vakcinoj. Li laboris efike kontraŭ la bestaj epidemioj.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A takonykór kórjelzése az agglutinációval és a komplementum megkötésével* (1911)
* *A vérvizsgálatok értéke a takonykór kórjelzésével – Der diagnostische West der Bluntuntersuchungen beim Rotz* (1914)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre) Arkivigite je 2020-03-22 per la retarkivo Wayback Machine
*

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 715424
 |
La **Sasuna rezisto de 1894** aŭ ankaŭ konata kiel **Unua Sasuna Rezisto** (armene: Սասնո առաջին ապստամբութիւն ) estis la konflikto inter la fortoj de la Otomana Imperio kaj la armena milico apartenanta al la Hunĉaka Partio de la Armena nacia movado de la regiono Sasun. La Social-demokrata partio Hunĉakian kaj Daŝnako estis du armenaj organizoj de la Armena nacia movado aktivaj en la regiono. En 1894, la sultano Abd-ul-Hamid la 2-a komencis persekuti la armenojn kiel antaŭaĵo de la Hamidaj masakroj. Tiu persekuto fortigis naciisman senton inter la armenoj.

En Sasun armenaj naciismaj idealoj estis pliigitaj fare de Hunĉak-aktivuloj, kiel ekzemple Mihran Damadjan, Hamparcum Bojaĝjan, kaj Hrajr.

La unua rimarkinda batalo en la armena rezista movado okazis. La armenoj de Sasun alfrontis la Otomanan armeon kaj kurdajn neregulajn trupojn en Sasun, kaj estis venkitaj de la turkoj kaj kurdoj pro la alta nombro. La Daŝnako ankaŭ ludis signifan rolon en armado de homoj de la regiono.

Eksterlandaj novaĵagentejoj oponiĝis impete kontraŭ la Sasuna-okazaĵo. La brita ĉefministro William Ewart Gladstone nomis la sultanon "Hamid la Granda Krimulo" aŭ "la Ruĝa Sultano". La resto de la grandaj potencoj ankaŭ protestis kaj postulis la plenumon de la promesitaj reformoj de Hamid. Enketokomisiono kunmetita de la franca, brita, kaj rusa reprezentantoj estis senditaj al la regiono por ekzameni la okazaĵon.
**Árpád Klatsmányi** [klaĉmAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Klatsmányi Árpád** estis hungara inĝeniero, profesoro, inventisto.

Árpád Klatsmányi  naskiĝis la 20-an de decembro 1923 en Budapeŝto. Li mortis la 1-an de julio 19 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Árpád Klatsmányi frekventis katolikan gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Hungara Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József en 1947. Post siaj studoj li laboris en signifa fabriko en Budapeŝto, poste en esplora elektronika instituto. Komence li okupiĝis ĉefe pri vakutuboj, poste pri transistoroj. En 1949 li edziĝis, baldaŭ li havis 2 filinojn. Ekde 1951 li instruis en la menciita universitato, en la sekva jaro li estis nomumita docento kaj katedrestro. Pro konduto dum la Hungara revolucio de 1956 li estis forigita el la universitato, sed poste li trovis postenon en laborejo, kiu baldaŭe iĝis fabriko. Li kreis novajn instrumentojn helpe de diĝita teknologio. En 1964 li kreis la unuan hungaran tablan elektronikan kalkulilon, post jaroj komputilon. Helpe de stipendio li akiris komputilan diplomon en Francio, hejmenveninta li denove instruis. En 1983 li pensiuliĝis, sed poste li estis privata entreprenisto. Li ricevis premiojn inter 1951-1996. Li havis 21 patentojn.

Elektitaj libroj
----------------

* *A tranzisztorok felhasználásának kérdései* (1955)
* *Die Verwendung von Quarzuhren zur geographischen Ortsbestimmung* (1959)
* *A magyar elektronikai ipar - múlt és jelen* (1996) - kunaŭtoro

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto