recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Juozas Mačernis** - en esperantlingvaj verkoj kutime literumata **J. Maĉernis**, naskiĝis la 22-an de januaro 1891 en la vilaĝo Šarnelė de la komunumo Plungė, mortis 85-jara la 9-an de septembro 1976 en Argentino - estis litova esperantisto kaj ĵurnalisto. De 1911 li estis ano de Kaŭna Esperanto-Societo, kaj en 1919 estis inter la fondomembroj de Litova Esperanto-Asocio. Multaj kursoj, artikoloj, informa libro pri la internacia lingvo (*Kas yra Esperanto?*, en traduko "Kio estas Esperanto?", 1922) kaj vortareto Esperanto-Litova (*Esperantiškai-lietuviškas ir lietuviškai-esperantiškas žodynėlis*, 1922) estis inter liaj verkaĵoj. Li estis redaktoro kaj administranto de la revuo *Litova Stelo*. Precipe per liaj penadoj kaj redaktado aperis *Litova Almanako*. Li tradukis ĉirkaŭ 12 verkojn de Lev Tolstoj, el kiuj parto aperis presite, inter alie: *Kristanismo kaj Patriotismo* (1931).

En 1944 li de la proksimiĝanta Ruĝa Armeo de Sovetunio kaj la antaŭvidebla sovetunia konkero de Litovio fuĝis al okcidenta Eŭropo, kaj en 1949 elmigris al Argentino.

Eksteraj ligiloj
----------------

* *Enciklopedio de Esperanto*/M en sia originala formo en la Interreto
* *Enciklopedio de Esperanto* en elŝutebla versio (PDF).
En matematiko, aparte en funkcionala analitiko, **neegalaĵo de Bessel** estas frazo pri koeficientoj de ero *x* en hilberta spaco respektive al ortnormala vico.

Estu *H* hilberta spaco, kaj {\displaystyle e\_{1},e\_{2},...} estu ortnormala vico en *H*. Tiam, por ĉiu *x* en *H*:

{\displaystyle \sum \_{k=1}^{\infty }\left\vert \left\langle x,e\_{k}\right\rangle \right\vert ^{2}\leq \left\Vert x\right\Vert ^{2}}
kie <∙,∙> signifas la enan produton en *H*. Se difini la malfinian sumon

{\displaystyle x'=\sum \_{k=1}^{\infty }\left\langle x,e\_{k}\right\rangle e\_{k}}
do la neegalaĵo de Bessel diras ke ĉi tiu serio konverĝas.

Por plena ortnormala vico (tio estas, por ortnormala vico kiu estas bazo), estas idento de Parseval, kiu anstataŭigas la neegalaĵon per egaleco (kaj sekve *x'*  per *x*).

Neegalaĵo de Bessel sekvas el idento:

{\displaystyle \|x-\sum \_{k=1}^{n}\langle x,e\_{k}\rangle e\_{k}\|^{2}=\|x\|^{2}-2\sum \_{k=1}^{n}|\langle x,e\_{k}\rangle |^{2}+\sum \_{k=1}^{n}|\langle x,e\_{k}\rangle |^{2}=\|x\|^{2}-\sum \_{k=1}^{n}|\langle x,e\_{k}\rangle |^{2}}
kiu veras por ĉiu *n≥1*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Neegalaĵo de Bessel je MathWorld
* Neegalaĵo de Bessel en PlanetMath.
**Miklós M. Szabó** , laŭ hungarlingve kutima nomordo **M. Szabó Miklós** estas hungara oficiro, profesoro, ordinara membro de Hungara Scienca Akademio (2007).

Miklós M. Szabó  naskiĝis la 14-an de marto 1942 en Tiszadorogma.

Biografio
---------

Miklós M. Szabó frekventis soldatan mezlernejon kaj gimnazion en Budapeŝto, poste en oficira lernejo. En 1964 li aliĝis al la hungara armeo en Eger. Baldaŭe li lernis en militakademio, kie li ricevis diplomon en 1972, poste li samloke komencis instrui. En la sekva jaro li plulernis en Universitato de Budapeŝto, kie li ricevis denove diplomon en 1976. Li profesoriĝis en 1977 en ELTE. Li iĝis katedrestro en 1981, inter 1996-2010 rektoro. Li doktoriĝis antaŭ la akademio en 1987. Li havas edzinon, kiu naskis 2 filojn. Li ricevis 13 hungarajn premiojn inter 1965-2002, krome aŭstran kaj francan premiojn.

Verkaro (elekto)
----------------

* *A Magyar Királyi Honvéd Légierő a második világháborúban* (1987)
* *A Magyar Királyi Honvéd Légierő elméleti, technikai, szervezeti fejlődése és háborús alkalmazása 1938–1945* (1999)
* *A magyar katonai felsőoktatás története 1947–1956* (2004)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla pli malsupre)
**Nefrono** (el la greka νεφρός - nefros, signife "reno") estas la baza strukturo kaj funkcia unuo de la reno. Ties ĉefa funkcion estas reguligi la koncentrecon de akvo kaj solveblaj substancoj kiaj saloj per filtrado fare de la sango, reabsorbante kio necesas kaj elpelante la reston kiel urino. Nefrono eliminas rubon el la korpo, regulas la sangovolumenon kaj la sangopremon, kontrolas nivelojn de elektrolitoj kaj de metabolitoj, kaj regulas la sangan pH. Ties funkcioj estas grave nepraj por vivo kaj estas regulata ĉe la endokrina sistemo fare de hormonoj kiaj la vazopresino, la aldosterono, kaj la paratiroida hormono. Ĉe homoj, normala reno enhavas 800 000 ĝis 1,5 milionojn da nefronoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Maton, Anthea; Jean Hopkins, Charles William McLaughlin, Susan Johnson, Maryanna Quon Warner, David LaHart, Jill D. Wright.  (1993) *Human Biology and Health*. Englewood Cliffs, New Jersey, USA: Prentice Hall. ISBN 0-13-981176-1.
2. ↑  Guyton, Arthur C.; Hall, John E..  (2006) *Textbook of Medical Physiology*. Philadelphia: Elsevier Saunders, p. 310. ISBN 0-7216-0240-1.

* Kategorio Nefrono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Péter Tamás Sótonyi** [tamAŝ ŝOnonji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sótonyi Péter Tamás** (tamen plej ofte pli mallonge **Sótonyi Péter**) estas hungara altlerneja instruisto.

Péter Tamás Sótonyi naskiĝis la 27-an de septembro 1954 en Mosonmagyaróvár.

Biografio
---------

Péter Sótonyi maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1973, poste li akiris bestokuracistan diplomon en Veterinara Universitato de Budapeŝto en 1979. Li ricevis stipendiojn (1979-1982) en la universitato kaj inter 1982-1985 en Universitato Semmelweis. Li estis asistanto (1985-1991), lektoro (1991-1993), docento (1993-2001), pli poste profesoro kaj katedrestro en la veterinara universitato (foje nur fakultato). Li estis dekano inter 2012-2017, poste rektoro. Li kandidatiĝis en 1989, doktoriĝis en 2013 antaŭ la Hungara Scienca Akademio, lia habilitiĝo okazis en 1994. Li ofte instruas kaj esploras en eksterlandaj universitatoj. Li ricevis premiojn kaj medalojn inter 1999-2015. Lia edzino naskis 2 gefilojn en 1985, respektive en 1990.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A házimadarak nemi mirigyeinek fejlődése, funkcionális szerkezetváltozása, különös tekintettel a szteroid és trophormonok endokrin befolyásolására* (disertacio)
* *A fejlõdés genetikája és szabályozása* (kunaŭtoro, 1979)
* *Néhány érdekesség a zsiráf csontos vázáról: Einige Besonderheiten uber das Knochengerust der Giraffe* (kunaŭtoro, 1981)
* *A tejmirigy anatómiája és a tejtermelés élettana* (1996)
* *Verdauungsapparat* (kunaŭtoro, 2009)
* *Linear relationship found by magnetic resonance imaging between cerebrospinal fluid volume and body weight in dogs* (kunaŭtoro, 2017)

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografieto kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 716700
 |
**Busiro** (greke *Βούσιρις*, latine *Busiris*) estis en la helena mitologio egipta reĝo, filo de la mara dio Pozidono kaj Lisianaso, filino de la unua egipta reĝo.

Heraklo mortigas Busiron kaj liajn korteganojn, atika hidrio, 480 a.K.Egiptaj mitoj lian nomon ne konas, en la grekajn mitojn li eniris en legendo de la heroo Heraklo.

Dum regado de la reĝo Busiro estis en Egiptio naŭ longajn jarojn daŭrantaj grandaj sekecoj, rikoltomankoj kaj malsatmortado. Laŭ orakolo de kipra divenisto Trasio eblis la rikoltomankon forbeni, se estos ĉiujare al Zeŭso oferita unu eksterlandano. Busiro kiel la unua oferis la diveniston. Laŭ lia ordono oni poste ĉiujare oferadis eksterlandanon.

La lasta estus la granda heroo Heraklo, kiu transiris Egiption irante de la ĝardeno de Hesperidinoj, kie li plenumis la dek unuan taskon por la reĝo Eŭristeo. En suda parto de Egiptio Heraklo, honore al sia naskiĝurbo Tebo, fondis urbon Tebo, "la urbon de cent pordegoj".

Poste laŭ la helena mitologio li estis ĉe la reĝo Busiro kaptita kiel tiujara ofero. Sed la ofero neefektiviĝis, ĉar ĉe la oferaltaro Heraklo disŝiris siajn katenojn kaj mortigis la pastron, la reĝon kaj lian filon.

  

* Kategorio Busiro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 425836
* VIAF: 316450139
* SUDOC: 241537150
* BNF: 165720076
 |
Poŝtmarko de GDR el la jaro 1978. Jahn-muzeo en Freyburg.
**Friedrich Ludwig JAHN** (naskiĝinta en la 11-a de aŭgusto 1778 en Lanz (Prignitz), mortinta en la 15-a de oktobro 1852 en Freyburg (Unstrut)) estis germana pedagogo kaj instiganto de la nacia gimnastika movado en la 19-a jarcento. Interalie, li enkondukis la gimnastikilojn reko kaj paralelstangoj.

Vivo
----

Li iĝis instruisto en Berlino en la jaro 1810-a kaj malfermis en 1811 gimnastikejon sur la erikejo *Hasenheide* en la berlina urbokvartalo *Neukölln* (hodiaŭ parto de la publika ripozumeja *Popolparko Hasenheide*).

Intenco lia estis kontribui per gimnastikado al la morale interna renovigo de Prusio kaj fortigi la germanan nacian memkonfidon.

En 1813 li mallongan tempon restis ene de la de Libera korpuso de Ludwig Adolf Wilhelm von Lützow kaj kontribuis al la fondo de la Germana studenta korporacio.

Post malliberigo pro spirita kunkompliceco en la mortigo de August von Kotzebue li spertis polican observadon ĝis 1840.

Politikista kariero
-------------------

En 1848 li estis elektita konsiliano de la Frankfurta Nacia Asembleo.

Fonto
-----

Rusch, Barbara. „Jahn, Friedrich Ludwig." Microsoft Encarta 2007 [DVD].

Eksteraj ligiloj
----------------

* Biografio ĉe *NDB*.

* Kategorio Friedrich Ludwig Jahn en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj pri Friedrich Ludwig Jahn en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Hejmpaĝo de la Jahn-muzeo kaj la Jahn-societo.
* Pri Jahn kiel pioniro de gimnastikado.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 490606
* GND: 118556622
* LCCN: n81002823
* VIAF: 61680798
* ISNI: 0000 0001 2135 843X
* LIBRIS: 191399
* SUDOC: 067119948
* BNF: 13014309p
* NKC: xx0100433
 |
La *Boulevard Saint Denis*, Parizo - pentraĵo de *Jean Béraud*
**Bulvardo** (de la franca vorto "boulevard", origine de la mezepoke nederlanda vorto *bulwerke*, "remparo") laŭ PIV estas

1. cirkla promenejo sur la loko de detruitaj remparoj, kaj
2. larĝa strato, orderita de arboj, en vivoplena, komerca parto de urbo.

Priskribo
---------

Bulvardoj origine ekestis en la Reĝlando kaj posta Respubliko Francio, kiam fine de la mezepoko pli kaj pli da urbaj remparoj estis forigitaj kaj en ties lokoj ekestis unue cirklaj promenejoj, kaj poste cirklaj stratoj. La originaj bulvardoj de francaj urboj do ĉirkaŭis la kernan urbon ringoforme. Plej konata ekzemplo estas la "Grandaj Bulvardoj" (*Grands Boulevards*) de Parizo.

La larĝaj cirklaj stratoj havis kaj parton por veturiloj (komence ĉevalaj ĉaroj, ekde la fino de la 19-a jarcento ankaŭ motoraj veturiloj) kaj parton por piedirantoj, kaj plurajn vicojn da arboj. En multaj urboj ili iĝis favorataj promenejoj kaj renkontejoj por la loĝantoj, en kiuj eblis promene prezenti al la samurbanoj la novajn luksajn vestaĵojn, juvelojn, amikojn aŭ gefianĉojn. Laŭ la ĉirklaj stratoj ekestis novaj metiejoj, komercejoj kaj ankaŭ kulturejoj. En Parizo ekzemple laŭ la "Templa Bulvardo" (*Boulevard du Temple*) ekestis tute novspecaj popularaj teatrejoj. La vorto dum la dua duono de la 19-a jarcento ampleksiĝis al iuj el la larĝaj rektaj reprezentaj avenuoj, kiun la prefekto *Georges-Eugène Haussmann* konstruigis kadre de la novstrukturigo de Parizo laŭ la volo de la reĝo Napoleono la 3-a. Ekzemploj estas la stratoj *Boulevard Saint-Michel* kaj *Boulevard de Sébastopol*. Ekde la jaro 1860 tamen termina komisiono decidis, ke estonte ree la vorto nur rajtu esti la nomo por cirklaj grandaj stratoj. Tial ekzemple la nomo de la stratoj *Boulevards des Maréchaŭ* (baptitaj antaŭ 1860) unuflanke kaj *Avenue de l'Opéra* (nomigita post 1860) aliflanke.

Pli kaj pli la vorto ankaŭ aplikiĝis al grandaj, arbe borderitaj reprezentaj stratoj en aliaj urbegoj, kiuj samtempe estis trafikaj vojoj kaj renkontigaj urbocentraj promenejoj. Ekzemplo en Berlino ekzemple estas la urbocentra bulvardo Unter den Linden ("Sub la Tilioj").

Laŭ Francisko Azorín **Bulvardo** estas *Ĉirkaŭrempara promenejo. Larĝa strato borderita per arboj*. Li indikas etimologion el germana *burg + ward* (urbo gvardio).

Vidu ankaŭ
----------

* la artikolojn pri aleo kaj avenuo, aliaj specoj de arbe borderitaj grandaj stratoj, kaj
* la tekstojn pri la Bulvardo Saint-Germain en Parizo kaj Bulvardo de la Pireneoj en Paŭo

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 42.
2. ↑  Azorín, samloke.

* Kategorio Bulvardo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Devas,** laŭ (hindie **देवास,** marate **मराठी**) estas urbego kaj municipo en centra Barato, en subŝtato Madja-Pradeŝo, en la samnoma distrikto, kie ĝi estas ties sidejo. La loknomo estas derivita supozeble de konusa monteto ene de la urbego.

Demografio
----------

Devas havis populacion de 289 438 en 2011, la legopovo estis 69%, kiu estas pli alta, ol la barata mezumo.

Geografio
---------

Devas situas en altebenaĵo 535 metrojn super la marnivelo. Maksi troviĝas 33, Indaur34, Uĝĝen 36, Badnagar 73, Sehore 117, subŝtata ĉefurbo Bopalo 145, Mumbajo 557, tutlanda ĉefurbo Delhio 640, Kolkato 1264 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

Devas antaŭe estis la ĉefurbo de du princaj ŝtatoj de brita Hindio. La origina ŝtato estis fondita en la unua duono de la 18-a jarcento fare de 2 fratoj. La fratoj disigis la teritorion inter ili mem; iliaj posteuloj regis jam aparte. Post la sendependeco de Hindio en 1947 la ŝtatoj estis integritaj en Madja, kiu estis subŝtato de Barato. En 1956 Madja kaj Pradeŝo unuiĝis.

Ekonomio
--------

Devas estas industria urbego, kie funkcias la plej granda presejo pri monbiletoj en Azio. Tata (firmao) ankaŭ produktas tie. Tre proksime ventoenergia centralo funkcias. La agrikultura branĉo okupiĝas precipe pri sojfaboj.

Lingvoj
-------

En Devas la ĉefaj lingvoj estas la hindia lingvo kaj la marata lingvo.

Religioj
--------

75% de la populacio estas hinduoj, krome islamanoj 20%, ĝajnistoj 2% kaj iomete ankaŭ aliaj religioj.

Eduko
-----

En Devas la plej alta instruo okazas en instituto, akademio kaj kolegioj.

Trafiko
-------

Al Devas alvenas fervojaj linioj el Maksi, Uĝĝen kaj Indaur. 5 signifaj vojoj kuras al la urbego. La plej proksima flughaveno funkcias en Indaur.

Klimato
-------

Devas havas tropikan klimaton kun influo de musono. La plenjara pluvokanto estas 1039 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed plej ofte inter junio-septembro pro la musono. La averaĝa jara temperaturo estas 25 °C.

Vidindaĵoj
----------

* pluraj preĝejoj, ofte hinduaj temploj

Fontoj
------

* WikiTrans
**Farhad Manjoo** (naskiĝis la 19-an de aŭgusto 1978) estas usona ĵurnalisto. Manjoo estis ĵurnalisto dependa de gazeto *Slate* de 2008 ĝis 2013 kaj forlasis *Slate* en septembro 2013 por eklabori ĉe *The Wall Street Journal* kiel teĥnologia kolumnisto. Manjoo anstataŭigis kolumniston David Pogue ĉe *The New York Times* en januaro 2014 kaj estis kontribuanto al National Public Radio ekde 2009.

Vivo kaj edukado
----------------

Manjoo naskiĝis en Sud-Afriko en 1978 en familio kun barataj radikoj. Kiel cisgenra viro, Manjoo preferas esti priparolata per la seksneŭtrala pronomo ununombra they. La familio forlasis Sud-Afrikon kiam Manjoo estis nur 8-jaraĝa, kaj translokiĝis al suda Kalifornio. Manjoo diplomiĝis ĉe Cornell University en 2000. Kiel studento Manjoo estis verkisto kaj ĉefredaktisto de la studento-gazeto *Cornell Daily Sun*.

Referencoj
----------

1. 1 2 3  "Manjoo Joins Wall Street Journal as Technology Columnist",  *The Wall Street Journal*, 4a de septembro 2013.
2. ↑  Cohen, Noam, "The Times Hires a Technology Columnist",  *The New York Times*, 16a de januaro 2014.
3. ↑  "Farhad Manjoo Talks You Into Joining Facebook", National Public Radio, 17a de februaro, 2009.
4. ↑  "Call Me 'They'",  *The New York Times*, July 10, 2019. Kontrolita July 11, 2019.
5. ↑  Manjoo, Farhad (February 15, 2013). Twitter

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Farhad Manjoo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Artikoloj de Farhad Manjoo ĉe Slate.com



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 680139
* LCCN: n2007077178
* VIAF: 48684216
* ISNI: 0000 0000 4932 8868
 |
**Francesco TOTTI** (naskiĝis la 27-an de septembro 1976 en Romo) estas itala futbalisto, mondĉampiono en 2006.

Atleto dotata per talento kaj forto kaj ankaŭ per ludvido kaj rapideco de efektivigo, li ĉiam ludis kiel profesiisto por la itala futbala teamo AS Roma, kies kapitano li estas. Totti estas la futbalisto plej goliga kaj kun plej da ĉeestoj en la historio de la klubo AS Roma.

Komencoj
--------

Totti naskiĝis en la kvartalo *Appio Latino*, proksime de *Porta Metronia* (de ĉi tie la kromnomo de "La infano de *Porta Metronia*").  

Li komencis futballudi en la kvartala teamo de *Fortitudo*; poste en 1986 li pasis al la junula teamo de *Lodigiani*. Totti, petite de AS Roma *kaj* Lazio *(la alia rivala urba teamo), elektis la unuan kaj eniris apenaŭ 13-jaraĝa en la junulteamon de la klubo.*

Lia teamo: *AS Roma*
--------------------

Post tri jaroj en la junulteamo de AS Roma, dum la futbalsezono 1992/1993 Totti eniris en la rondon de la unuaranga teamo danke al la trejnisto Vujadin Boskov, kiu debutigis lin en *Serie A* (la unuaranga futbala ligo en Italio) en la lastaj minutoj de la matĉo *Brescia-Roma (0-2)*.

La debuto kiel dekomenca matĉanto okazis la 16-an de decembro 1993 en *Coppa Italia* (Itala Pokalo) en matĉo en kiu A.S. Roma venkis sed estis eliminita de *Sampdoria* post la penaloj.  
 La debuto kiel dekomenca matĉanto en *Serie A* okazis la 27-an de februaro denove kontraŭ *Sampdoria*.

En la futbalsezono 1994/1995 Totti faris sian unuan golon en *Serie A* (la 4-an de septembro 1994) kontraŭ *US Foggia* kaj malgraŭ la konkuro de pli spertaj samteamanoj *Abel Balbo* kaj *Daniel Fonseca*, li akumulis 21 ĉeestojn akirante 4 golojn.

Ekde la sekvanta sezono, Totti fiksiĝis en la teama listo.  

En 1997 li estis nomumita kapitano kaj komencis fariĝi la simbolo de la Klubo, farante 30 matĉojn kaj 5 golojn. En 1999, Totti estis elektita kiel la plej bona *juna futbalisto* de *Serie A*.

Dum la futbalsezono 2000-01, sub la gvidado de la trejnisto Fabio Capello, Totti estis utiligata kiel duonavanulo farante aliajn 13 golojn, atingante tiel sian unuan titolon kaj la trian en la historio de A.S. Roma.

En 2006 kun la itala nacia teamo de futbalo li gajnis la futbalan mondpokalon.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rItala nacia teamo    Flago de Italio    Futbala Mondpokalo 2006 |
| --- |
| 
* 1 Buffon
* 2 Zaccardo
* 3 Grosso
* 4 De Rossi
* 5 Cannavaro
* 6 Barzagli
* 7 Del Piero
* 8 Gattuso
* 9 Toni
* 10 Totti
* 11 Gilardino
* 12 Peruzzi
* 13 Nesta
* 14 Amelia
* 15 Iaquinta
* 16 Camoranesi
* 17 Barone
* 18 Inzaghi
* 19 Zambrotta
* 20 Perrotta
* 21 Pirlo
* 22 Oddo
* 23 Materazzi
* Trejnisto Lippi
 | Flago de Italio |

 |

* Kategorio Francesco Totti en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 123790
* GND: 135702933
* LCCN: n2007028052
* VIAF: 65920032
* ISNI: 0000 0001 1492 873X
* MBA: 2ab10659-bd2b-4aa3-8e6e-cd8d774fcb1d
* NLA: 53858241
* NDL: 00977897
* ICCU: RMSV066687
* BNE: XX6033308
 |
Rigardante de Arnstädter-strato en la direkto de Kaffeetrichter.
Schiller-strato kaj haltejo "Kaffeetrichter".
**Kaffeetrichter** estas stratoplaco kaj grava trafiknodo por la urba trafiko en la sudo de Erfurto.

Priskribo
---------

Ĝi situas ĉe la kruciĝo de la federacia ŝoseo B4 kaj la Urba ringobulvardo. Komenciĝis tie ĉi kvar stratoj: orienten kaj okcidenten la Schiller-strato, norden/urbocentren la Löber-strato kaj suden la Arnstädter-strato. Iam troviĝis tre proksime la Löber-pordego kaj la eksa Löber-antaŭurbo, kies centro estas hodiaŭ Kaffeetrichter. La ĉirkaŭantaj konstruaĵoj estas el la lasta kvarono de la 19-a jarcento, laŭ la stilo de *Gründerzeit* (ĉ. 1875, kiam la kvartalo estiĝis). Krom la jam menciita B4-ŝoseo kondukas tie ĉi ankaŭ la B7-ŝoseo de inter Weimar kaj Gotha, krome la linioj 1 kaj 6 de la erfurta tramvojo. 

Ekster tio estas la placo ankaŭ centro de la kanala reto, de la akvo-, telefono- kaj gasoliverado por la sudaj urbokvartaloj. La placo ne povas esti inundita danke al la norde fluanta fluegfoso kaj la taluso fervoja.

Kafejo Trichter
---------------

Sian eksterordinaran nomon (laŭvorte: kafe-funelo; sed tie ĉi malkorekte etimologie!) ĝi simple ŝuldas al eksa kafejo, kiun posedis certa s-ro Trichter. La granda ŝato de tiu kafejo eksplikatas ne nur per la vortludo en la germana lingvo kaj la facile memorebla nomo sed ankaŭ per la bona situo inter la urbocentro kaj la Steiger-arbaro, kiu estas tradicia ekskursocelo por la erfurtanoj. Krome la kafejo havis por la tiama tempo avangardan arkitekturon: ĝi aspektis kiel ŝtuparo; la ŝtupoj servis kiel loko por la tabletoj de la gastoj. 

Dum la Dua mondmilito la kafejo damaĝitis per bombardo kaj perdis sian nerezisteblan arkitekturan sorĉon post nur parta rekonstruo. 

Post la ŝanĝiĝo de la placo al trafiknodo la rolo de la kafejo komplete perdiĝis; post pluraj novaj posedantoj dum la GDR-tempo kaj pli longa neuzo dum la 1980-aj jaroj ĝi kadukiĝis senteble. En marto 1993 oni malkonstruis ĝin kaj anstataŭe konstruis buroan konstruaĵon de tute alia arkitektura stilo.
**Bullrun** (prononco: BUL-RAN), angla vorto kiu signifas "virbova kurejo", estas la ŝlosila nomo de tre sekreta kaŝoperacio de Usona Nacia Sekureca Agentejo (NSA) pri kaŝita kaj kontraŭleĝa ĉioninkluda malĉifrado. La brita sekreta servo pri signaloj, GCHQ (angla akronimo de Registara Ĉefsidejo pri Komunikaĵoj) havas similan ĉioninkludan programon kun la ŝlosilnomo **Edgehill** (prononco: EĜ-hil).
Komencinte en 2000, kiam ĉifriloj laŭgrade ektutkovris la interreton, la NSA investis miliardojn da dolaroj en kaŝoperacio por aserti ĝian subaŭskultan kapablecon (PGP, RSA, AES, TLS, VPN, VOIP, k.t.p.)

Perdinte publikan batalon en la 1990-aj jaroj por enmeti sian propran malantaŭpordon en ĉiun ĉifradon, ĝi klopodis ŝtelece plenumi la saman celon, per influi kaj malfortigi ĉifradnormoj kaj per akiri ĉefklavojn — ĉu per interkonsento, per forto de (verŝajne kontraŭkonstitucia) leĝo, aŭ per ekspluatado de komputilaj retoj (hakado). La NSA ankaŭ dependas de aparatare akcelita malĉifrado por atakoj de kruda forto.

En 2013 Edward Snowden fuĝigis informon pri la ekzisto de la kaŝprogramo.

Etimologio
----------

La nomo "Bullrun" estis prenita de la Unua batalo de Bull Run, granda batalo de la Usona Enlanda Milito. La nomo de la antaŭa programo, "Manassas", estas anstataŭa nomo por la batalo, laŭ la loko kie la batalo okazis. "Edgehill" rezultas el la Batalo de Edgehill, la unua batalo de la Angla Enlanda Milito.

Vidu ankaŭ
----------

* Amasa gvatado

Notoj
-----

1. 1 2  James BALL, Julian BORGER, kaj Glenn GREENWALD, *How US and UK spy agencies defeat privacy and security on the internet* ("Kiel spionagentejoj de Usono kaj Unuiĝinta Reĝlando venkis privatecon kaj sekurecon je interreto"), la 5-an de septembro 2013, en *The Guardian*. Aliris la 9-an de septembro 2013.
2. 1 2  Nicole PERLROTH, Jeff LARSON and Scott SHANE, *The NSA’s Secret Campaign to Crack, Undermine Internet Security* ("La NSA-a sekreta kampanjo por kraki kaj sapei interretan sekurecon"), la 5-an de septembro 2013, en ProPublica.
3. ↑  Mark WARD, *Snowden leaks: US and UK 'crack online encryption'* ("La informofuĝoj de Snowden: Usono kaj Unuiĝinta Reĝlando 'krakis enretan ĉifradon'"), la 6-an de septembro 2013, BBC News. Aliris la 9-an de septembro 2013.
**Farah Siraj** (naskiĝis en Amano) estas jordania kantistino kiu famiĝis kiel muzika ambasadorino en Usono, Eŭropo kaj la Mezoriento, samkiel ĉe prestiĝaj institucioj kiel ekzemple Unuiĝintaj Nacioj, *Nobel Prize Hall*, la Monda Ekonomia Forumo, MBC-televido en Mezoriento kaj la Premioj *Antena de Oro* de Hispanio.

Dum siaj studoj en Usono (Berklee College of Music en Bostono), ŝi koncertis sole ĉe multnombraj eventoj ekzemple en Britio, la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, Jordanio, Hispanio, Grekio kaj Usono. En 2011 Farah eldonis internaciskale sian unuan EP sub la nomo *Nomad*, kun financa subteno de Lia Majesteco Reĝo Abdullah la 2-an de Jordanio. En *Nomad*, Farah prezentas siajn originalajn komponaĵojn, kunfandante influojn de mezorienta muziko, flamenko, ĵazo, bossa nova kaj popmuziko, kun kantotekstoj en la araba, hispana kaj angla. La surbendigoj okazis en Mezoriento, Hispanio kaj Usono, inkluzive de pli ol 30 muzikistoj el kvin diversaj kontinentoj. En 2012, post *Nomad*, Farah prezentis sian novan laboron, titolitan "la araban ĵazan projekton", prezentanta originalajn komponaĵojn kaj tradiciaj mezorientaj melodioj al ĵaza kunteksto pro kiu ŝi estis nomata "La Norah Jones" el Mezoriento.

Farah uzas ŝian muzikon levi konscion pri homamaj aferoj Ŝi ankaŭ uzas sian muzikon por antaŭenigi pozitivan ŝanĝon por ĉiuj popoloj en la mondo.

Vidu ankaŭ
----------

Multlingveco en muziko

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Farah Siraj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Oficiala retejo de Farah Siraj

Muzikfilmetoj de Farah Siraj interalie pri la prepara laboro por DUNYA (mondo en la araba)

Referencoj
----------

1. ↑  (angla) "*Musical Performance: Farah Siraj Arkivigite je 2013-09-04 per la retarkivo Wayback Machine*". alwanforthearts.org,
2. ↑  (angla) "*Biography*", farahsiraj.com
3. ↑  (angla) "*Timeout New York*", farahsiraj.com,

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 673834
* MBA: f7857066-f883-484d-9808-20c17a3cd02c
 |
**Bullay** estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Cochem-Zell de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro 2020 la komunumo havis 1 589 loĝantojn.

loka duetaĝa ponto por aŭtoj kaj trajnoj

Historio
--------

Preskaŭ certas ke sur la areo de la komunumo estis romia sedlejo. La unua dokumentita mencio kiel *Buley infra Cell* estis el jaro 1150. De 1470 ĝis 1550 en Bullay ekzistis minejojn. Kvar baronaj gentoj havis la potenco en Bullay: Zand von Merl, Boos von Waldeck, von Metzenhausen kaj von Kellenbach (poste von Landenberg). Ekde 1794 Bullay estis sub franca regado. 1815 la Viena kongreso donis Bullay al la reĝlando Prusio. En 1879 la maldekstra mozelvala trajnlinio estas konstruata. Ekde 1946 Bullay estas parto de la nove formita federacia lando Rejnlando-Palatinato.

En 1993 venis la ĝis tiam plej alta inundo en la regiono, la t.n. „kristnaska inundo" aŭ ch „jarcenta inundo".

Politiko
--------

### komunuma konsilantaro

La komunuma konsilantao en Bullay konsistas el 16 konsilanto. Volontula komunumestro prezidas ĝin.

La seĝdivido en la komunuma konsilistaro estas:

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|   | SPD | CDU | FWG | **kune** |
| 2009 | 2 | 6 | 8 | 16 Sitze |
| 2004 | 2 | 7 | 7 | 16 Sitze |

Kulturo kaj vidindaĵoj
----------------------

### Konstruaĵoj

* duetaĝa ponto por aŭtoj kaj trajnoj

### Bildgalerio

* elaera bildo de Bullay el 1945elaera bildo de Bullay el 1945
* La rivero Mozelo ĉe BullayLa rivero Mozelo ĉe Bullay
* Media stacidomo „Umweltbahnhof" Bullay (DB) Media stacidomo „Umweltbahnhof" Bullay (DB)

Ekonomio kaj infrastruktuo
--------------------------

### Trafiko

Bullay estas per duetaĝa ponto konektita al la maldekstra Mozela flanko kaj al la federaciaj stratoj 49 (direkto Koblenco) kaj 53 (direkto Treviro).

La stacidomo *Bullay (DB)* situas ĉe la en 1879 finkonstruata maldekstra mozelvalo trajnlinio Treviro – Koblenco. Intercity-trajnoj haltas ĉi tie. La stacidomo plue estas ekirpunkto de trajnoj al Traben-Trarbach.

Fama estas la trajntunelo kiu triras la monton Prinzenkopf, la t. n. "Prinzenkopftunnel".

Vidu ankaŭ
----------

* Moselbahn

Eksteraj ligiloj
----------------

* Bullay en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Bullay en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* retpaĝo de la komunumo Bullay

Referencoj
----------

1. ↑  Kommunalwahl Rheinland-Pfalz 2009, Gemeinderat
**Anando** (–5-a, –4-a jarcentoj) estis la persona helpanto (*aggupaṭṭhāyaka*) de la budho Gotamo kaj unu el la dek ĉefaj disĉiploj, el kiuj li estis la plej lerta pri memorado. Multaj el la sutroj de la *Tripitako* estas atribuitaj al kion li rakontis dum la unua budhisma koncilio pri kion li memoris pri la instruoj de la budho, tial li estas nomita *Dhammabhaṇḍāgārika* (*Kasisto de la instruoj*). Anando estis kuzo de la budho Gotamo. Kiam li bikŝuiĝis, la plejaĝa bikŝuo Bellaṭṭhisīsa donis al li la preceptojn kaj fariĝis lia instruisto. Li ankaŭ estis tre influita de la plejaĝulo Purno. Post dudek jarojn en la samgo, la budho elektis lin kiel sian personan helpanton. De tiam, li akompanis la budhon la tutan tempon kaj agis kiel lia peranto. Anando havis gravan rolon en la starigado de la samgo de bikŝuinoj, kiam lia patrino Mahāprajāpatī Gautamī petis al li permeson bikŝuiĝi, kaj li konvinkis la budhon akcepti ŝin. Li estis unu el la lastaj paroli kun la budho Gotamo antaŭ ol li eniris parinirvanon kaj partoprenis la unuan budhisman koncilion. Li atingis arahantecon ĝuste antaŭ la evento, tial li povis partopreni. Ĉar li estis tiu, kiu pasigis pli da tempo apud la budho Gotamo, li recitis kaj konfirmis liajn instruojn, kiuj nun estas en la korbo de la sutroj en la Tripitako. Li instruis ĝis sia morto, 20 jarojn post kiam la budho Gotamo elestingiĝis, kaj transdonis la darmon al la bikŝuoj Śāṇavāsa kaj Madhyāntika, inter aliaj.

Nomo
----

La vorto *ānanda* signifas *ĝojo* kaj en Palio kaj en Sanskrito. La komentarioj en Palio eksplikas, ke kiam Anando naskiĝis, siaj familianoj ĝojis pri tio. Tekstoj de la tradicio Mūlasarvāstivāda diras, ke ĉar Anando naskiĝis la saman tagon kiel la budho Gotamo, la tuta urbo ĝojis—tial la nomo.

Referencoj
----------

1. 1 2  Witanachchi 1965, p. 529.
2. ↑  Buswell & Lopez 2013, Ānanda.
3. ↑   "Ananda", *Encyclopedia of Psychology and Religion*.

* Witanachchi, C. (1965), Malalasekera, G. P.; Weeraratne, W. G. eds. *Ānanda*, **1**, Government of Sri Lanka, OCLC 2863845613,  [*rompita ligilo*]
* Buswell, Robert E. Jr.; Lopez, Donald S. Jr. (2013), *Princeton Dictionary of Buddhism*, Princeton University Press, (ISBN 978-0-691-15786-3),

* Kategorio Anando en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Budhismo |
**Francesco Nullo** (naskiĝis la 1-an de marto 1826 en Bergamo (Italio), mortis la 5-an de majo 1863 en Krzykawka (distrikto Olkusz) – itala kolonelo. Amiko de Giuseppe Garibaldi, komandanto de italaj volontuloj, kiuj partoprenis januaran ribelon kontraŭ Rusia Imperio en Pollando.

Vivo
----

Francesco Nullo partoprenis la militon kun Aŭstrio en 1848.

Aprile 1863 alvenis de Italio al Krakovo. Nomumita de Nacia Registaro generalo.

La 3-an de majo fronte de Ital-Franca Legio transpaŝis la landlimon de Pola Reĝlando apud Krzeszowice. La unua batalo estis por li sukcesa, li supervenkis rusajn taĉmentojn apud Podłęże (distrikto Olkusz).

Pereis en la batalo apud Krzykawka. Entombigita en tombejo en Olkusz. En 1908 sur lia tombo konspire ekestis monumento laŭ iniciato de d-ro Buchawiecki.

Mortfalintaj ribelantoj en 1863 estis distingitaj de Prezidanto de Pollando Ignacy Mościcki la 21-an de januaro 1933 per la Kruco de Sendependeco kun Glavoj.

Komence de januaro 1937 oni informis, ke en la urba arkivo de Bergamo oni malkovris testamentojn de la italaj partoprenintoj de la januara ribelo Francesco Nullo kaj Luigi Caroli, propramane skribitaj de ili antaŭ forveturo al polaj terenoj en 1863.

En la Muzeo de Pola Armeo en Varsovio troviĝas lia 6-pafa revolvero produktita en Svislando. Maldekstre de la pafiltubo estas gravurita surskribo: *Patrioti Svizzeri al ten[en]te Col[onel]lo Nullo* (Svisaj patriotoj al la kolonelo Nullo).

Memorigo
--------

* Februare 1939 en Varsovio oni malkovris la monumenton al Francesco Nullo ĉizitan de Gianni Remuzzi, la donaco de Bergamo, familia urbo de la heroo.
* La nomon Francesco Nullo portis varŝipo surakvigita la 2-an de oktobro 1963 en Ŝipfarejo Gdynia - la unua ŝipo konstruita en Pollando en la malseka doko.

Bibliografio
------------

* *Kronika powstań polskich 1795-1944* (Kroniko de la polaj ribeloj 1795-1944), Varsovio 1994.
* Z. Ćwiek, *Przywódcy powstania styczniowego. Sześć sylwetek* (Gvidantoj de la januara ribelo. ses siluetoj), Varsovio 1963, (p. 240)
* R. Korbal, *Polskie Powstania Narodowe* (Polaj Naciaj Ribeloj), Poznań 1997

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Francesco Nullo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Polski frachtowiec klasy Francesco Nullo Pola kargoŝipo de la klaso Francesco Nullo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 610650
* GND: 104369076X
* LCCN: n2014008515
* VIAF: 305407355
* ISNI: 0000 0004 2343 6667
* ICCU: SBLV319084
 |
Monochrome BBS, bultenejo ankoraŭ funkcianta en januaro 2010.
**Bultenejo** aŭ **afiŝejo** estas komputila sistemo kun programo, kiu ebligas al uzantoj per telefonlineo kaj speciala terminalo, aŭ interreto kaj Telnet-terminalo uzi difinitajn servojn, kiel el- kaj al-ŝutado de dokumentoj aŭ programoj, legado de mesaĝoj, interŝanĝado de spertoj ktp. Multaj bultenejoj krome ebligas ekspedi kaj ricevi retpoŝton.

Bultenejoj estis plej popularaj inter la jaroj 1970 kaj 1995 kaj estis plej ofte gvidataj de volontuloj, kiuj ne havis komercajn celojn. Pro tio, ke la uzanto devis telefoni al la bultenejo kaj pro la altaj internaciaj telefontarifoj, tiaj iniciatoj ĉefe havis lokan sukceson. Post la populariĝo de Interreto la uzo de bultenejoj rapide malplifortiĝis.

La unua bultenejo de la mondo ekfunkciis la 16-an de februaro 1978 en Ĉikago, Usono. La unua esperantlingva bultenejo estis tiu de la magazino *MONATO*, kiu ekestis la 15-an de januaro 1994.

En 1984 estis kreita FidoReto (FidoNet), nekomerca komputila reto kunliganta bultenejojn. Nur malmulte el la nunaj membroj de FidoReto havas bultenejojn.

Vidu ankaŭ
----------

* persona komputilo
* modemo
* baŭdo
* amatora radio
* Usenet
* TTT
* sistema administranto
* provizanto de retkonekto
* bildforumo
* retforumo
* interreta relajsa babilo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Lista stron związanych ze starymi, lub wciąż działającymi BBS-ami Arkivigite je 2009-03-14 per la retarkivo Wayback Machine Paĝolisto ligita kun la malnovaj aŭ plu funkciantaj bultenejoj

Notoj
-----

1. ↑   (1996) *Komputada Leksikono*. Komputada Leksikono rekomendas uzi terminon «afiŝejo» anstataŭ «bultenejo».

* Kategorio Bultenejoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 263882
* LCCN: sh85029488
* NDL: 01160132
* NKC: ph117377
 |
Laŭ la helena mitologio, **Ananko** (el la antikva greka Ἀνάγκη *Ananke* o Αναγκαιη

*Anankaie*) estis la patrino de la Mojroj kaj la personigo de neevitebleco kaj bezono. Laŭ la romia mitologio ŝi estis nomigita **Necessitas** (*bezono*).

Ŝi spruĉis el nenio en la komenco de la tempo, kaj estis senkorpa estaĵo simila al giganta serpento kies brakoj povis ĉirkaŭbraki la tutan universon. Ekde sia apero, Ananko estis interligita kun sia kunulo Ĥrono, la dio de la tempo. Kune ili ĉirkaŭbrakis la Originan Ovon, kaj septis ĝin en tri partoj (Tero, Maro kaj Ĉielo), kreante tiel la nunan universon.

Ananko kaj Ĥrono restas ĉiame interligitaj, kiel destina kaj tempa fortoj kiu reĝas sur la mondo kaj kontrolas la turnadon de la ĉielo kaj la eternan pasadon de la tempo. Tiel, Ananko kaj Ĥrono estas eĉ plej potencaj ol la aliaj dioj, kies destinojn ili reĝas.

Ananko preskaŭ ne havis propran kulton ĝis la naskiĝo de la orfea religio. Tiu tradicio asertis ke ŝiaj gepatroj estis Hidro (la unua oceano) kaj Tesiso (poste nomata Tetiso, kaj patrino ankaŭ de Ĥaoso, Etero, Erebo kaj Faneso).

La grupo de naturaj satelitoj de Jupitero *Ananko* ricevis sian nomon el ĉi tiu diaĵo.

* Kategorio Ananko (mitologio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|   | Ĉi tiu artikolo bezonas **poluradon**, ĉar ĝi montras stilajn kaj/aŭ gramatikajn kaj/aŭ strukturajn problemojn, kiuj ne konformas al stilogvido.

---

La priskribo de la problemo troviĝas ĉi tie. Bonvolu ŝanĝi la enhavon por plibonigi la artikolon. |

La **Movado de Oksfordo** estis tento de montriĝi ke la Eklezio de Anglujo estis direkta ido de la Kristana Eklezia fondita de la Apostoloj. Ĝi estis ankaŭ nomata la **Broŝuretismo**, ĉar ĝiaj anoj publikigis multajn broŝuretojn inter 1833 kaj 1841. La ĉefestro estis John Henry Newman de Oriel College, Oksfordo, kaj la pastro de la Eklezia de St. Mary's, Oksfordo. Li estis instigita de prediko de John KEBLE en 1833 kontraŭ la sekularigo de la Eklezia de Anglujo. Aliaj gravaj anoj de la movado estis Henry Edward Manning, Edward Pusey, kaj Robert Wilberforce.

En la naŭdeka kaj fina broŝureto, Newman rezonis ke la doktrinoj de la Romkatolika Eklezio, laŭ la Koncilio de Trento, estis akordigeblaj kun la Tridek Naŭ Artikoloj de la Eklezio de Anglujo de la sepdeka jarcento. La movado finigis kiam Newman, dirigita plu ol li ne pensus per lia propraj rezonoj, konvertis sin al la Romkatolikismo en 1845. Sed la Anglakatolikismo daŭras, kaj havas grandegan influecon je la Anglikanismo ĝis nun.
Intervjuo inter Grijalva kaj la majaa kaciko Tabskob en Potonchán.
**Juan de Grijalva** (Cuéllar, Hispanio, 1490 - Olancho, Honduro, 1527), estis esploristo kaj *konkistadoro* el Hispanio kiu partoprenis en la esplorado kaj konkero de Kubo kun la posta guberniestro Diego Velázquez de Cuéllar (1511), kies kapitano li estis. Li partoprenis ankaŭ en la esplorado al la marbordoj meksikaj kaj elstare ĉe la esplorado kaj konkero de Jukatano kaj de Tabasco (1518); en la esplorado fare de Francisco de Garay de la marbordoj kaj teritorioj de la nordo ĉe la aktualaj ŝtato Veracruz kaj golfo de Meksiko (1522-1523) kaj fine en la konkero de Honduro kun Pedrarias Dávila (1527), en kiu li mortiĝis.

Ekspedicio de Grijalva
----------------------

Post la malsukcesa ekspedicio de Francisco Hernández de Córdoba al la Duoninsulo Jukatano, la tiama guberniestro de la insulo Kubo Diego Velázquez de Cuéllar organizis duan ekspedicion formita de kvar ŝipoj, kies kapitanoj estis Pedro de Alvarado, Francisco de Montejo kaj Alonso de Ávila alportinte ĉiu sian propran ŝipon kaj necesaĵoj, kaj Juan de Grijalva nevo de la guberniestro estis nomumita estro de la misio.

Oni esploris Kozumelon kaj Jukatanon. Oni batalis kontraŭ la majaoj kaj kelkaj hispanoj vundiĝis inter kiuj Grijalva mem. La karavano pluis al la marbordoj de Tabasco kaj Veracruz, kaj de tie Pedro de Alvarado revenis al Kubo, dum Montejo, Dávila kaj Grijalva planis setligi soldataron ĉe la ĵus malkovritaj marbordoj, sed finfine ankaŭ ili decidis reveni al la insulo Kubo.

Vidu ankaŭ
----------

* Grijalva (rivero)

Notoj
-----

1. ↑  López de Cogolludo, Diego (1688) *Historia de Yucatán* libro I, cap. III *Envía Diego Velázquez á Juan de Grijalva á proseguir el descubrimiento de Yucatán*, teksto en la retejo FAMSI Foundation for the advancement of Mesoamerican studies Inc.

* Kategorio Juan de Grijalva en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 482921
* GND: 1012608824
* LCCN: n2007161961
* VIAF: 14914808
* ISNI: 0000 0001 2276 8545
* SUDOC: 112692273
* BNF: 13195642d
* BNE: XX1640547 XX1661102, XX1640547
 |
**Márton PÉCsI** [pEĉi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pécsi Márton** estis hungara geografo, geologo, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1976).

Márton Pécsi  naskiĝis la 29-an de decembro 1923 en Budafok. Li mortis la 23-an de januaro 2003 en Cegléd.

Biografio
---------

Márton Pécsi frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1943-1949, kie li lernis ekzemple pri Jenő Cholnoky, Tibor Mendöl. Li instruis jam dum la studjaroj en bazlernejo, poste mezlernejo, inter 1949-1954 en Universitato de Budapeŝto. En 1952 li ricevis postenon en geografia instituto, kiun li gvidis inter 1954-1990. Li doktoriĝis en 1962. Li pensiuliĝis en 1990. Li okupiĝis interalie pri la leŭso. Li estis ĉefredaktoro de fakrevuo *Studies in Geography in Hungary* inter 1967-1998. Li ricevis medalojn kaj premiojn inter 1959-1990.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Magyarország földrajza* (Geografio de Hungario), (1951, 1960)
* *Ten years of physicogeographic research in Hungary* (1964)
* *Geomorfológia* (1975 (ankaŭ angle))
* *Loess and the Quaternary* (1985)
* *Negyedkor és löszkutatás* (1993)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografieto kun foto
* hungarlingva biografio
**Márton Palkovich** [palkoviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Palkovich Márton** estis hungara pastro, monaĥo, profesoro. Lia familia nomvarianto estis *Palkovics* (sama prononco).

Márton Palkovich  naskiĝis la 4-an de oktobro 1606 en Hungara reĝlando en Vittenc (nuntempa Chtelnica en Slovakio). Li mortis la 15-an de septembro 1662 en Kassa (nuntempa Košice en Slovakio).

Biografio
---------

Márton Palkovich aliĝis al la jezuitoj en 1625. Post siaj studoj li instruis diversajn studobjektojn ekde 1638 en Jezuita Universitato de Nagyszombat. Li estis rektoro inter 1648 kaj 1652, poste inter 1654 kaj 1658. Li estis rektoro en 1659 en Kassa unu jaron, poste li emeritiĝis.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Exercitatio Philosophica ill. ac rev. archiepiscopo Strigoniensi Emerico Losi ...* (1638)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero P, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio
* [*rompita ligilo*] hungare


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Gyula Abay Neubauer** [djula abai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Abay Neubauer Gyula** estis hungara ekonomikisto, profesoro, membro de Hungara Scienca Akademio.

Gyula Abay Neubauer  naskiĝis kiel *Neubauer Gyula* la 15-an de aŭgusto 1891 en Budapeŝto. Li mortis la 29-an de aŭgusto 1978 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gyula Abay Neubauer frekventis universitaton en Budapeŝto. En 1914 li soldatiĝis, en la sekva jaro li vundiĝis, tial li ne plu estis soldato. Tiutempe li komencis politikadi, eĉ li fondis partion. En 1928 li ricevis la rangon privata profesoro en unoversitato de Pécs. Baldaŭe li plulernis en Berlino kaj Londono helpe de stipendio. Hejmenveninta li instruis en Pécs, sed en 1948 li trudemeritiĝis pro la politika ŝanĝo. En 1956 li partoprenis en la revolucio, tial li estis kondamnita je prizono.

Memorigilo
----------

* memortabulo en Pécs de 1998

Verkaro (elekto)
----------------

* *A határhaszonelmélet bírálata* (1927)
* *Nemzetiségi elv és magyarság* (1943)
* *Bevezetés a statisztika tudományába* (Enkonduko al scienco de la statistiko) (1945)
* *Oeconomia Aeterna* - verkita en prizono, aperinta nur en 2001

Fontoj
------

* biografio hungare (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero A kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)

* Kategorio Gyula Abay Neubauer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 432002
* VIAF: 121362733
* ISNI: 0000 0000 7960 5037
 |
**Gyula Betlen** [djula], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Betlen Gyula** estis hungara skulptisto, medalisto, platetisto, altlerneja instruisto.

Gyula Betlen  naskiĝis la 8-an de majo 1879 en Budapeŝto, li mortis la 12-an de septembro 1963 en Budapeŝto.

Monumento pri Lajos Kossuth (Nyíregyháza, 1912) fare de Gyula Betlen
Reliefo pri József Fekete (Budapeŝto, 1910) fare de Gyula Betlen

Biografio
---------

Gyula Betlen studis en Tutlanda Reĝa Industriarta Lernejo en 1. Liaj majstroj estis Lajos György Mátrai kaj Antal Lórántfi. Li daŭris la lernadon en akademio Julian de Raoul Verlet, poste li studvojaĝis al Germanio kaj Francio. Ekde 1901 li ekspoziciis en Budapeŝto. Inter 1915 kaj 1939 li instruis en la Industriarta Lernejo. En tiu periodo li kreis skulptaĵojn, monumentojn, skulptaĵetojn, medalojn, platetojn. Li ricevis premion en 1906.

Ekspozicioj
-----------

* Arthalo Budapeŝto (1901, debuta)
* Budapeŝto (1913, kolektaĵa)

Elektitaj skulptaĵoj
--------------------

* Monumento pri Lajos Kossuth (Nyíregyháza, 1912, vidu la bildon!)
* Reliefo pri József Fekete (Budapeŝto, 1910, vidu la bildon!)
* Monumento pri la 1-a mondmilito (Mórahalom, 1927)

Elektitaj medaloj, platetoj
---------------------------

* "Országos Magyar Kertészeti Egyesület Budapesten 1885." (memormedalo)
* "Magy. Kir. Honvéd Ludovika Akadémia" (plateto)
* "Verderber József igazgató úrnak 1895-1920" (plateto)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Gyula Betlen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 626812
 |
**Satué** [saTŬE] (aragone *Xatué*) estas loĝloko de la municipo Sabiñánigo de Hispanio​, en la okcidento de la komarko *Alto Gállego* (kies ĉefurbo estas Sabiñánigo mem) apartenanta al la nordo de la Provinco Huesko (regiono Aragono). Fakte ĝi estas unu el pli ol 50 loĝlokoj de Sabiñánigo, kiu estas la municipo kiu enhavas pli da loĝlokoj en la provinco. 

La loĝloko Satué (790 msm) mem estas en la orienta valo *Ballibasa*. La loĝloko estas tipa domaro karaktera de montaro ĉe Pireneoj, kun deklivaj ardezaj tegmentoj, kaj tre tipaj konustrunkaj kamenoj.

Historio
--------

Fine de la 19-a jarcento oni ekkonstruis fervojon konektantan Zaragozon kun Francio tra Canfranc, kiu revivigis la lokon, sed poste la loĝantaro malaltiĝis pro alurba migrado kaj malalta naskindico. 

Dum la Hispana Enlanda Milito, Satué suferis pro operacoj de la batalo de Sabiñánigo —inter septembro kaj novembro de 1937—. Pli forta respublika truparo konkeris lokojn, sed ne la celitan ĉefurbon Sabiñánigo, dum totalaj homperdoj estis preskaŭ 6 000 (pli inter frankistoj).

Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado kaj en la areo ĉefe pro la milito, kaj ĉe Satué oni malaltiĝis el 36 loĝantoj ĝis nunaj nur 8 loĝantoj (2019).

Aktualo
-------

La ĉefa ekonomia enspezofonto tradicie estis malgrandaj agrikulturo kaj brutobredado, kio pluas ĉi tie male al aliaj apudaj lokoj, sed lastatempe la komarko turnis sin ankaŭ al kreskanta turismo ligita al la pirenea akso (valoj de Tena kaj de Aragón) kaj al la proksimeco al Sabiñánigo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Ŭesko

Referencoj
----------

Bibliografio
------------

* *Aragón constante histórica*. Publicaciones de la Caja de Ahorros de Zaragoza, Aragón y Rioja. 1979.
* Ubieto Arteta, Antonio (1981-1989). *Historia de Aragón*. 6 vol. Zaragoza: Anubar.
* Ubieto Arteta, Antonio, "Historia de Aragón". Los pueblos y los despoblados 1 (Eld. Anubar. Zaragoza, 1984)
* CONTE OLIVEROS, Jesús. "Personajes y Escritores de Huesca y Provincia". Eld. Librería General (Zaragoza 1981)

Eksteraj ligiloj
----------------

* [http:// Oficiala retejo]

* Kategorio Satué en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 814632
 |