recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Pri la komunumo
---------------

 **Fischbach-Göslikon** estas komunumo en la distrikto Bremgarten de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 1389 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

Geografio
---------

Fischbach-Göslikon situas ĉe la okcidenta bordo de la rivero Reuss ĉe la orienta deklivo de la montoĉeno *Wagenrain*. La komunumo konsistas el la du vilaĝoj Fischbach kaj Göslikon, kiuj kunkreskis dum la lastaj jaroj. En la sudo de la komunumo en la arbaro de Bremgarten troviĝas la lageto *Fischbacher Mösli*, kiu havas longecon de 280 m kaj larĝecon de proksimume 100 m kaj kiun ĉirkaŭas larĝa kano-zono.

De la komunuma areo de 3,07 km² 0,6 km² estas kovrivtaj de arbaro kaj 0,52 de setlejoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 445 m s.m. je loko, kiu nomiĝas Obermatten, ĝia plej malalta punkto situas je 2,54 m s.m. ĉe la bordo de la rivero Reuss.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Fischbach-Göslikon limas en nordo al Künten, en oriento al Eggenwil, en sudoriento al Bremgarten, en sudokcidento al Wohlen, kaj en okcidento al Niederwil.

Trafiko
-------

Benzinejo ĉe la kantona ĉefvojo
Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo de Brugg al Bremgarten. Per poŝtaŭtolinio Fischbach-Göslikon estas konektita kun Baden kaj Bremgarten. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas proksimume 8 kilometrojn norde en Dättwil.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Fischbach kaj Göslikon datiĝas el la jaro 1048 kiel *Visbach* kaj *Göslichoven* okaze de la beno de la preĝejo.

En mezepoko Fischbach kaj Göslikon estis sub habsburga regado. Kiam en la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion, Fischbach kaj Göslikon estis atribuitaj al la voktejo Hermetschwil en la Libera Distrikto, kiu troviĝis sub komunua regado de la membroj de la Svisa Ĵurkomunumo.

Okaze de la Helveta Revolucio en la jaro 1798 Argovio estis liberigita. Fischbach kaj Göslikon tiam estis kunigita al unu politika komunumo kaj atribuitaj dum la tempo de la Helveta Respubliko al la tiama Kantono Baden. En la jaro 1803 la komunumo estis integrita al la distrikto Bremgarten de la nova Kantono Argovio. La civitano-komunumoj restis ankoraŭ apartaj ĝis la jaro 1997.

Vidu ankaŭ
----------

* Aliaj lokoj kun la nomo Fischbach

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Fischbach-Göslikon
* Fischbach-Göslikon en la Historia Leksikono de Svislando

* Kategorio Fischbach-Göslikon en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Bremgarten |
| --- |
| Arni • Berikon • **Bremgarten** • Büttikon • Dottikon • Eggenwil • Fischbach-Göslikon • Hägglingen • Hermetschwil-Staffeln • Islisberg • Jonen • Niederwil • Oberlunkhofen • Oberwil-Lieli • Rudolfstetten-Friedlisberg • Sarmenstorf • Tägerig • Uezwil • Unterlunkhofen • Villmergen (Hilfikon) • Widen • Wohlen • Zufikon |  |

 |
**Héctor Croxatto Rezzio** (Valparaíso, 3-a de julio 1908 - Santiago de Chile, 28-a de septembro 2010) estis ĉilia sciencisto. 

Li grandiĝis en Temuko, kaj poste migris al Santiago de Chile por studi Medicinon en la Universidad de Chile, kaj akiris la titolon de kuracisto kirurgo en 1930. 

Li pliprofundigis siajn studojn en Bazelo kaj en la universitato de Harvard.

Li estis dum 20 jaroj profesoro pri Fiziologio en la Instituto de Educación Física y Técnica de la Casa de Bello. En 1958 li iĝis Akademia Sekretario kaj poste Dojeno de la Fakultato pri Medicino de la Katolika Universitato de Ĉilio. En 1966 li estis nomumita unua direktoro de la Centro de Perfektigo kaj Spertado de la Ministerio de Publika Edukado de Ĉilio, nuntempe *CPEIP*. En 1976 li estis nomumita membro de la Papa Akademio de la Sciencoj kaj, en 1985, la Papa Katolika Universitato de Ĉilio omaĝis lin per la titolo de Doctor Scientiae et Honoris Causa. Same faris la Universidad Metropolitana de Ciencias de la Educación en 2002.

Liaj esploroj inkluzivas biologion, fiziologion, bioĥemion, imunologion, per aparta studado de la arteria tropremo, la endokrinan sistemon, la renan sistemon kaj la instruado de la scienco. En 1979, li ricevis la Nacian Premion de la Sciencoj de Ĉilio pro lia vasta kontribuo al la scienca kono, per pli ol 200 eldonaĵoj.

Profunde kristana, li okupiĝis ankaŭ pri temoj kiuj apartenas al diversaj konfakoj, kiel ekzemple *Arta kreado kaj Scienca kreado*. Tutmondano, li instruis al miloj da gestudentoj. Li estas membro de pluraj sciencaj socioj de Ĉilio kaj eksterlande kaj eldonis nenombreblajn esplorojn.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Héctor Croxatto Rezzio, Academia Chilena de Ciencias Arkivigite je 2007-04-05 per la retarkivo Wayback Machine
* Héctor Croxatto Rezzio, Universidad de Chile
* Homenaje al Dr.Héctor Croxatto (hispane). *Comisión Nacional de Investigación Científica y Tecnológica - CONICYT* (2001-07-19). Arkivita el la originalo je 2012-07-23. Alirita 2024-03-21. "La unua premiito de la "Rekono pri Scienco kaj Socio" de la Programo ÁGORA estas Doktoro Héctor Croxatto Rezzio, akademiulo kun pli ol 70 jaroj da dediĉo al scienca scio, fama instruisto, disvastigisto, artisto kaj humanisto, Nacia Scienca Premio 1979".
la antaŭa poŝkomputilo *Apple Newton* (1993-98) kun operaciumo *Newton OS*, kaj saĝtelefono iFono kun operaciumo iOS maldekstre, por komparo de grandecoj
iPhone 15 kaj iPhone 15 Pro
**iFono** aŭ angle **iPhone** [AJfon] estas saĝtelefono de Apple. Temas pri kombino de iPod, poŝtelefono kaj persona komputilo. La produkton Steve Jobs anoncis dum Macworld 2007. iPhone interalie enhavas la teknologiojn Bluetooth 2.0, Vifio kaj unikan patentitan tuŝekranon. La tuŝekrano estas mastrumebla pere de du fingroj samtempe, kio donas pli da eblecoj por stiri la aparaton. Per iPhone eblas interalie retpoŝti, telefoni, interretumi, vidi sian pozicion sur mapo, aŭskulti muzikon, spekti filmetojn kaj fotojn ktp. iPhone enhavas ankaŭ ciferecajn fotilojn, kaj fronte kaj poste, de 2 megarastrumeroj kiel kutime ĉe poŝtelefonoj modernaj. iPhone uzas operaciumon iOS. Ja temas pri tre limigita versio.

La enkonduko de la nova produkto okazis en Usono en la somero de 2007 kaj en Eŭropo fine de 2007. La serio iusence daŭrigas la antaŭan serion de poŝkomputiloj *Apple Newton* (1993-98), kiuj havis apartan operaciumon *Newton OS*.

Apple devigas, ke ĉiu programo por iPhone, kiu ne estas tre simpla, estu disvastigata kaj instalebla en iPhone-n nur per la propra retejo de Apple respektive per la Apple-softvaro iTunes.

* En 2008 aperis la dua generacio de la iPhone, nomata 3G,

* En 2009 sekvis la eĉ pli rapida versio 3GS.

* En 2010 Apple anoncis la kvaran generacion iPhone 4,

* En 2011 *iPhone 4s* kaj en 2012 *iPhone 5*.

* En 2013 sekvis du modeloj: *iPhone 5s* kaj *iPhone 5c*,

* En 2014 iPhone 6 kaj *iPhone 6 Plus*,

* En 2015 *iPhone 6s* kaj *iPhone 6s Plus*,

* En 2016 iPhone 7 kaj *iPhone 7 Plus*,

* En 2017 *iPhone 8* kaj *iPhone X*, kaj

* En 2018 *iPhone XR* kaj *iPhone XS* (iOS 12.0).

* En 2019 sekvis *iPhone 11* kaj *iPhone 11 Pro* (iOS 13.0, vidu la esperantan filmon sube),

* En 2020 *iPhone 12* kaj *iPhone 12 Pro* (iOS 14.1/14.2),

* En 2021 *iPhone 13* kaj *iPhone 13 Pro* (iOS 15.0), kaj

* En 2022 *iPhone 14* kaj *iPhone 14 Pro* (iOS 16.0).
* En 2023 iPhone 15 kaj iPhone 15 Pro (iOS 17.0)

Eksteraj ligiloj
----------------

* IFono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio IFono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
* Artikolo pri iPhone de aŭgusto 2008 el *Monato*.
* esperantlingva blogo de 2009 pri iPhone, arkivigita en julio 2014
* Elskatoligo de nova iPhone 11 en 2021 (Eo)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 148729
* GND: 7596595-1
* LCCN: sh2007007371
* BNF: 156082549
* NKC: ph556425
 |
La **Ĉeĉena-Inguŝa Aŭtonoma Soveta Socialisma Respubliko**, mallonge **Ĉeĉena-Inguŝa ASSR** (ĉeĉene *Нохч-ГІалгІайн Автономнин Совецки Социалистически Республика*, inguŝe *Нохч-ГІалгІайн Автономнин Советски Социалистически Республика*, ruse *Чечено-Ингушская Автономная Советская Социалистическая Республика*) estis parto de la Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko apartenanta al Sovetunio. Ĝia ĉefurbo estis Grozno.

Post la Oktobra Revolucio de 1917, en januaro 1921 Ĉeĉenio kaj Inguŝio estis aligitaj al la Montara ASSR. Tamen tiu aŭtonoma respubliko ekpartiĝis baldaŭ post ĝia fondiĝo, kaj la ĉeĉena parto jam en novembro 1922 iĝis memstara Ĉeĉena Aŭtonoma Distrikto. En julio 1924, la resto de la Monta ASSR estis dispartigita al Nord-Osetia kaj Inguŝa Aŭtonomaj Distriktoj. En januaro 1934, la Ĉeĉena kaj Inguŝa Aŭtonomaj Distriktoj estis unuigitaj en Ĉeĉena-Inĝuŝa Aŭtonoma Distrikto, kaj en decembro 1936 ĝi estis levita al statuso de Aŭtonoma Soveta Socialisma Respubliko fondiĝis en 1923.

Dum la Dua Mondmilito, en 1942-1943 la respubliko estis parte okupita fare de Wehrmacht dum 40 000 ĉeĉenoj batalis en la Ruĝa Armeo. La 7-an de marto 1944, laŭ ordono de Josif Stalin la respubliko estis malfondita kaj la loĝantaro perforte deportita kadre de reprezalioj kontraŭ ĉeĉenoj kaj inguŝoj, akuzataj pri apogo de Wehrmacht atakanta la sovetan Kaŭkazion. La teritorio de la aŭtonoma respubliko estis dividita inter la Stavropola regiono de la Rusia SFSR, la Dagestana ASSR, la Nord-Oseta ASSR kaj la Kartvela SSR. En januaro 1957, la respubliko estis repermesita laŭ ordono de Nikita Ĥruŝĉov.

La respubliko deklaris sian suverenecon ene de Sovetunio en 1990, kaj en majo 1991 sendependa Ĉeĉena-Inguŝa Respubliko estis deklarita, sed sekve ĝi estis dividita al la respublikoj Ĉeĉenio kaj Inguŝio. Nuntempe, ambaŭ estas federaciaj subjektoj de la Rusia Federacio.

Vidu ankaŭ
----------

* Dua Ĉeĉenia milito

* Kategorio Ĉeĉena-Inguŝa ASSR en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Pininfarina S.p.A.** (mallonge por **Carrozzeria Pininfarina**) estas itala dezajnofirmao kaj konstruisto de aŭtoj, kun ĉefsidejo en Cambiano, Torino, Italio. Ĝi estis fondita fare de Battista "Pinin" Farina en 1930. La 14-an de decembro 2015, la grandega barata multnacia Mahindra Group akiris Pininfarina S.p.A. por proksimume 168 milionoj da eŭroj.

Pininfarina estas uzata fare de vasta gamo da aŭtoproduktantoj por dezajni veturilojn. Tiuj firmaoj inkluzivas de longe establitajn klientojn kiel ekzemple Ferrari, Alfa Romeo, Peugeot, Fiat, GM, Lancia, kaj Maserati, al emerĝantaj kompanioj en la azia merkato kun ĉinaj produktaĵoj kiel AviChina, Chery, Changfeng, Brilliance, JAC kaj VinFast en Vjetnamio kaj koreaj produktantoj Daewoo kaj Hyundai.

Ekde la 1980-aj jaroj Pininfarina ankaŭ dezajnis altrapidajn trajnojn, busojn, tramojn, veturantajn materialojn, aŭtomatigitajn malpezajn trajnojn, homtransportilojn, jaĥtojn, aviadilojn kaj privatajn jetojn. Per la kreado de "Pininfarina Extra" (1986) ĝi konsultiĝis pri industria dezajno, interna arĥitekturo, kaj grafika dezajno.

Pininfarina estis administrita fare de la filo de Battista, Sergio Pininfarina ĝis 2001, poste de lia nepo Andrea Pininfarina ĝis ties morto en 2008. Post la morto de Andrea, lia pli juna frato Paolo Pininfarina estis nomumita ĝenerala direktoro.

Ĉe ĝia kulmino en 2006, la grupo Pininfarina dungis 2 768 homojn kun filiaj oficejoj ĉie en Eŭropo, same kiel en Maroko kaj Usono. Nun en 2012, post la fino de seria aŭto-produktado, dungado ŝrumpis al 821. Pininfarina estas registrita kaj publike interŝanĝata ĉe la Borso de Italio (Borso de Milano).

Referencoj
----------

1. ↑  Philip, Siddharth Vikram; Tommaso Ebhardt.  Mahindra Agrees to Purchase of Car-Designer Pininfarina. Bloomberg (14 decembro 2015). Alirita 8 aprilo 2016.
2. ↑   (12 aŭgusto 2008) "Pininfarina Group: Appointments of New Officers and New Assignments in the Sign of Corporate Continuity", *Pininfarina Group*.  Alirita 19 junio 2014..

Vidu ankaŭ
----------

* Sergio Pininfarina

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Pininfarina en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
Koordinatoj: 51° 03′ 31″ N 14° 57′ 53″ O﻿ / ﻿51.05861 °N, 14.96472 °O﻿ / 51.05861; 14.96472 (mapo)

**Smědá** (germane: *Wittig*, pole: *Witka*) estas dekstraflanka alfluanto de Luzacia Niso en distrikto Liberec en Regiono Liberec en Ĉeĥio. Sur teritorio de Pollando ĝi trafluas tra Malsuprasilezia provinco. La suma longeco de la fluo faras 51,9 km. La areo de la akvejo mezuras 331 km².

Paso de la fluo
---------------

Ĝi fontas sub monto Černý vrch kaj tiu ĉi ĝia fonta fluanto estas iam markita kiel **Smědá** kaj iam kiel **Hnědá Smědá**. Ĝi trafluas tra torfejo U Studánky kaj sub kabano sur Smědava ĝi akceptas de dekstre **Černá Smědá** fontanta en Předěl en regiono de torfejo Černá jezírka kaj je iom pli malsupre de maldekstre **Bílá Smědá** fontanta en torfejoj inter Smědavská hora kaj Jizera en Jizera montaro.

La devena soraba nomo de la rivero indikata jam en la jaro 1539 estis *Wietew* aŭ *Vietev*, montranta fakton, ke la rivero estas dekstraflanka alfluanto de Luzacia Niso.

Sur la ĉeĥa teritorio ĝi havas longecon 46 km kaj akvejo havas areon 238 km² kun mezproksima supermara alteco 573 m. Sur tiu ĉi akvejo falas pojare 1 180 mm precipitaĵoj, mezproksima forfluo estas 736 mm kaj ĝi do estas u u el la plej akvecaj akvejoj de Ĉeĥio. Dum sia fluo sur la ĉeĥa teritorio ĝi superas superiĝon 800 metroj. Sur la rivero situas naturrezervejo Meandroj de Smědá.

Sur la pola teritorio estis proksimume kilometro de la limo konstruita ampleksa *akva rezervujo Witka* (nomata ankaŭ *Jezioro Niedów*). Proksimume du kilometroj sub digo Smědá enfluiĝas en Luzacian Nison.

### Urboj kaj municipoj

Bílý Potok, Hejnice, Raspenava, Frýdlant, Spytków, Niedów, Ręczyn, Radomierzyce

### Pli grandaj alfluantoj

* maldekstraj – Bílý potok, Černý potok, Sloupský potok, Holubí potok, Větrovský potok, Višňovský potok, Boreček
* dekstraj – Hájený potok, Libverdský potok, Pekelský potok, Lomnice, Řasnice, Bulovský potok, Kočičí potok

Historio
--------

La 4-an de julio 1958 okazis sub frýdlanta kastelo tragika akcidento, kiam en la disakvigitan riveron Smědá falis malsupren de sur la submuelita remparo lokomotivo de persona trajno. En sekvoj de la akcidento pereis kvar homoj.

Pluaj fotoj
-----------

* Smědá en Bílý PotokSmědá en Bílý Potok
* Smědá en FrýdlantSmědá en Frýdlant
* Smědá en Frýdlant de sur la kasteloSmědá en Frýdlant de sur la kastelo
* Smědá en HejniceSmědá en Hejnice
* Meandroj de SmědáMeandroj de Smědá
* Smědá en RaspenavaSmědá en Raspenava

Ligiloj
-------

### Rilataj artikoloj

* Falo de lokomotivo ĝis Smědá

### Eksteraj ligiloj

* Logo Wikimedia Commons Bildoj, sonoj kaj videoj pri temo Smědá en Vikimedia Komunejo
* Předlánce – aktuala akva stato
**Prevento** (de la latina verbo *praevenire*, "antaŭ-veni") laŭ PIV tutkoncize estas la antaŭmalhelpo de malsano aŭ pli ĝenerale malbona, nedezirata evento aŭ evoluo.

En scienco diferencatas tri kategorioj de prevento: unuagrada, dua- kaj triagrada.

Unuagrada prevento estas analizo de la homaj bezonoj, por trovi komencopunktojn por la kreo de sociaj kondiĉoj, kiuj subtenas konduton pozitivan, dezirindan kaj ne-damaĝan. Tia prevento okazas antaŭ ol iu malbono povus ekesti - kaj esploratas la kialoj kaj riskofaktoroj, kiuj povus alikaze gvidi al la evitinda malbono. Unuagrada prevento ĝenerale direktiĝas al la tuta loĝantaro aŭ al tuta socia grupo de loĝantoj (anoj de certa aĝogrupo, de unu sekso aŭ simile).

Duagrada prevento celas malebligi aŭ malpliigi konduton nedeziratan kaj damaĝan. Specifaj agadoj frue ekkonu nedeziratan kaj damaĝan konduton, por ke tiu konduto ne plifortiĝu kaj ne iĝu daŭra. Tia prevento direktiĝas al aparte danĝerigitaj celgrupoj, ekzemple agresemaj junaj viroj, homoj daŭre konsumantaj malsanajn substancojn ktp.

Triagrada prevento celas post nedezirata ago negative sankcii tiun agon. Tia interveno fakte nur estas prevento de ebla estonta ripeto de la nedezirata ago, kaj krome celas trakton de la "viktimoj" de la nedezirata ago, por limigi la negativajn konsekvencojn de la ago. Ekzemplo por triagrada prevento estas la punado de heroina misuzo, sed ankaŭ la disdono de puraj injekciiloj al homoj forte heroin-dependaj (por almenaŭ malpliigi la riskon je infekto kun Aidoso aŭ Hepatito).

Plue diferencatas specifa prevento (kiu koncentriĝas pri specifa fenomeno) kaj nespecifa prevento (kiu celas eviti malsamspecajn riskojn).

La vorto uziĝas en la fakoj 

* medicino kaj psikologio rilate al prevento de malsanoj, sed ankaŭ de akcidentoj, nedezirataj gravedecoj kaj aparte la prevento de seksume transdoneblaj malsanoj,
* krome en la fako politiko rilate al prevento de en- kaj interŝtataj krizoj kaj konfliktoj,
* en krimologio por prevento de krimoj
* kaj en sociologio ekzemple rilate al prevento de agreso, de seksa aŭ korpa misuzo, de troŝuldiĝo aŭ de drogomisuzo de civitanoj.

Konforme, **preventilo** laŭ PIV tutkoncize estas ĉio uzata por preventi nedeziratan eventon kiel malsanon aŭ gravediĝon (ekzemple kondomo).

* Kategorio Prevento en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Prevento en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**TANEF** (mallongigo de **T**urisma **A**socio de **N**aturamikoj - **E**speranto-**F**ako) estis la Esperanto-sekcio de la Naturamika Internacio ĝis 2005. 

Jam en 1921 aktivis en la loka grupo Montreux-Vevey de la naturamikoj la esperantisto s-ro Hiltpolt, danke al kiu naturamika kabano super la Lago Lemano ekhavis la Esperantan nomon "Frateco". En 1931 esperantistaj naturamikoj el Germanio kaj Francio renkontiĝis okaze de la inaŭguro de la naturamika domo Molkenrain en la montaro Vogezoj; ili verkis rezolucion, kiu rekomendis al la membroj la uzon de Esperanto. Tiun ĉi rezolucion publikigis la germanlingva gazeto *Naturfreund*. 

Pro la politika situacio en la 1930-aj jaroj la asocio TANEF tamen povis fondiĝi nur post la Dua Mondmilito. La fondo okazis kadre de la Universala Kongreso 1951 en Munkeno. Kiel unua prezidanto elektiĝis Hermann Wagner, kiu poste fariĝis honora prezidanto. 

La gazeto de TANEF estis *La Migranto*, kiu aperis de 1950 ĝis decembro 2005. TANEF kunlaboris ĉefe kun SAT, ĉe kiu ĝi deponis sian bonhavon post la malfondo en 2006 (tamen parto estis donita al UEA).

La naturamika movado en Esperantio resurektis en 2010, per la fondo de "Esperanta Naturamikaro", societo registrita en Hispanio, oficiale akceptita de Naturamika Internacio kiel partnera membro ekde oktobro 2012, kaj kiel plena membro ekde oktobro 2017. ENa aliĝis dekomence al la Pakto por la Esperanta Civito.

Literaturo
----------

* Hermann Wagner, *Die Weltsprache Esperanto*, eldonita de *Touristenverein "Die Naturfreunde"*, 1964, 55 p.

Eksteraj ligiloj
----------------

* La Migranto : kelkaj PDF de la jaroj 1999, 2004, 2006 en gazetoteko
* Informoj pri TANEF Arkivigite je 2010-06-13 per la retarkivo Wayback Machine ĉe uea.org
* Germana sekcio de TANEF[*rompita ligilo*] (en la germana)
* Artikolo pri malfacilaĵoj de TANEF (de Radio Polonia)
* Internacia Federacio de Naturamikoj
* Esperanta Naturamikaro ene de Esperantio.net
La **Kalvinana preĝejo** kun kampanilo estas la sola historia monumento en vilaĝo Gyügye, kiu troviĝas en Hungario.

Historio
--------

Tiu ĉi preĝejo estis konstruita en la 13-a jarcento (aŭ iomete pli frue). La unua mencio okazis nur en 1405. Ŝajnas, en la 15-a jarcento trakonstruado okazis. En la 17-a jarcento la loĝantoj sekvis la kalvinismon, tial la preĝejo iĝis kalvinana. En 1767 la kasona plafono estis pentrita, kiu donis famon al la preĝejo. En 1833 oni konstruis la predikejon kaj galerion. En 2002 la preĝejo plene renoviĝis, tial ĝi ricevis post 2 jaroj premion "Europa Nostra".

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en korto, sed en la proksimeco kampanilo etendiĝas. La sentura preĝejo havas 3 partojn, unue vestiblo estas videbla, en la interna parto la enirejo estas tipa romaniko. post la vestiblo la navo etendiĝas, kies fino estas la kvarlatera sanktejo. Tio spegulas jam la gotikon. La sanktejo estas iom pli mallarĝa, ol la navo. Ĉe la sanktejo simpla malalta sakristio estas videbla. La supro estas kovrita per ŝindoj.

Interne sur la plafono en la navo 56, en la sanktejo 25 pentritaj kasonoj estas videblaj. Ili prezentas simbolojn pri Noa, Luno, ktp. La mebloj estas barokaj.

Kampanilo
---------

La duetaĝa kampanilo konstruiĝis en 3 fazoj, la lasta okazis en la 19-a jarcento. La granda parto estas kvarlatera, sed ĉe la sonoriloj kaj pli supre ĝi esta oklatera.

La pentritaj kasonoj

Fontoj
------

* hungare kun 2 fotoj
* Arkivigite je 2016-08-09 per la retarkivo Wayback Machine hungare
* hungare kun fotoserio[*rompita ligilo*]
* hungare kun fotoj Arkivigite je 2016-08-17 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj Arkivigite je 2016-03-31 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj
Koordinatoj: 47° 50′ 45″ N 4° 40′ 42″ O﻿ / ﻿47.84583 °N, 4.67833 °O﻿ / 47.84583; 4.67833 (mapo)

**Maisey-le-Duc** estas francia komunumo situanta en la departemento Côte-d'Or, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo.

Geografio
---------

Limoj de la komunumo
Maisey-le-Duc etendiĝas sur 12,67 kvadrataj kilometroj kaj havis 78 loĝantojn laŭ la lasta oficiala nombro de 2021, tiel ke la loka loĝdenso estas po 6 homoj laŭ kvadrata kilometro. La komunumo situas en Côte-d'Or, en la nordcentra parto de Burgonjo-Franĉkonteo.

Historio
--------

### Prahistorio

Oni trovis du tumulojn el fera epoko.

### Antikva epoko

Oni trovis romian ĉambron por provizoj.

### Mezepoko

La unua mencio de la vilaĝo datiĝas el 625 kiel Massiacum.
Oni trovis merovidajn sarkofagoj.

### Moderna epoko

Altforno ĉeestis de la 16a ĝis la 19a jarcento. Tie oni fabrikis la municiojn por la defendo de Châtillon kontraŭ la armeo de Henriko la 4-a.

### Nuntempa epoko

La preĝejo Sankta Marteno aŭ Ĉielenpreno de Maria.
En 2002 Maisey-le-Duc estas la plej granda franca komunumo, kie Jacques Chirac ricevis nenian voĉon en la unua balotvico de la prezidenta baloto.  

En 2004 okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 1 voĉon (2,86 %).

Referencoj
----------

1. ↑  La nombroj de la INSEE france
2. ↑  inventaire général
3. ↑  Prezidenta baloto
4. ↑  Eŭropa baloto

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Côte-d'Or

Eksteraj ligiloj
----------------

* Paĝaro écho des communes france

* Kategorio Maisey-le-Duc en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Longa *xistera,* La "korbo" ligita al la mano de Hai Alai-ludanto kiu kutimas kapti la pilkon kaj ĵeti ĝin en unu glata movado al la antaŭa muro.
Hai Alai fronto en Miamo, konstruita en 1926 kaj konata kiel "La Usonana Stadiono de Hai Alai"
**Hai Alai** (eŭske signifante *feliĉa festo*; pron. [ xaɪ ɑlaɪ ], aŭ hispane *Cesta-Punta*, signifante pinta korbo ) estas varianto de la eŭska ludo de peloto.

Eŭskaj elmigrintoj kunportis sian nacian sporton, peloton, al Usono, kie la ludo estas ĝeneraligita en kelkaj lokoj. La principo de la ludo baziĝas sur ĵetado de la pilko kontraŭ muro, per kio la saltanta pilko estas nur permesita tuŝi la grundon unufoje antaŭ ol ĝi estas kaptita fare de la kontraŭstara ludanto kaj siavice ludita kontraŭ la muro denove. Tiu ĉi ludstilo povas plej bone esti komparita kun skvaŝo, kiu estas pli konata en multaj landoj. Anstataŭ rakedo, aliflanke, ĉiu ludanto uzas mallarĝan, korbforman etendaĵon sur sia ĵetbrako, kio permesas al la pilko akceli grandege.

La registaro de Eŭskio promocias la sporton de Hai Alai kiel "la plej rapida sporto en la mondo". La ludpilko kovrita per kapra felo estas malgranda kaj pezas inter 125-140 gramoj. Dum la ludo ĝi povas atingi rapidojn de pli ol 300 km /h .

Literaturo
----------

* Paula E. Morton: *Jai Alai: A Cultural History of the Fastest Game in the World.* University of New Mexico Press, Albuquerque 2019, ISBN 978-0-8263-5549-2.

Referencoj
----------

1. ↑   WHAT HAPPENED TO JAI ALAI?. SB Nation (2013-02-28).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Historio de Jai-AlaiArkivigite je 2021-07-26 per la retarkivo Wayback Machine
* "La Historio de basque Pelota en la Amerikoj" de Carmelo Urza
* Jai Alai Blusmuziko ĉe Euskal la Telebista servo de video-laŭ-oferto (hispane)
* Malrapida morto de rapida ludo, The Observer, julio 2009


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 859684
 |
En la hispana, greka kaj latinamerikaj kulturoj, **mardo okazanta la 13-an tagon de monato** estas konsiderata tago de malbonŝanco. Multaj homoj havas fobion de tiu tago, kaj eĉ ne vojaĝas pro superstiĉo. Tiu fobio nomiĝas dektrifobio.

La vorto mardo venas el la nomo de la planedo kaj romia militdio Marso. Liaj trajtoj inkluzivas volon, energion, streĉon kaj agresemon. Laŭ la legendo, je mardo la 13-a okazis la lingvokonfuziĝo en la Babela Turo. La numero 13, siavice, estas delonge konsiderata numero de malbonŝanco, ĉar en La Lasta Vespermanĝo de Jesuo Kristo estis 13 manĝantoj. Ankaŭ Kabalo listigas 13 mallignajn spiritojn, same kiel la nordiaj legendoj. En la Apokalipso, la 13-a ĉapitro estas tiu, pri la Antikristo kaj la Besto. Ĉe Taroto, tiu ĉi numero referencas al la morto.

Pli ol sufiĉe da kialoj estas por kredi, ke mardo la 13-a estas tago de malbono kaj malbonŝanco. Tamen la malbonaj trajtoj atribuataj al ĝi havas nenian sciencan bazon, do estu tre klare, ke temas nur pri mito.

Multaj homoj eĉ malligis la aferon tiel, ke en iliaj kredoj, tiu tago estas bonŝancfavora, kaj ili eĉ vetas favore al tiu numero ĉe la hazardludoj. 

La trajtoj de tiu tago estas similaj al tiuj, de vendredo la 13-a en la angla-saksaj kulturoj aŭ de vendredo la 17-a en la itala. La kunigo de vendredo kaj 13 populariĝis sekve de la terurfilma serio "*Friday the 13th*", kiu estis tradukita en kelkaj hispanlingvaj landoj kiel "Martes 13". Nuntempe kelkaj homoj taksas ambaŭ tagojn kiel malbonŝancaj.
Koordinatoj: 49° 25′ 6″ N 17° 19′ 16″ O﻿ / ﻿49.41833 °N, 17.32111 °O﻿ / 49.41833; 17.32111 (mapo)

**Bečva** estas signifa rivero de orienta Moravio, ĝi estiĝas per kunfluiĝo de riveroj Vsetínská Bečva kaj Rožnovská Bečva ĉe urbo Valašské Meziříčí, ĝi estas la plej signifa maldekstreflanka alfluo de rivero Morava, en kiun ĝi enfluas ĉe urbeto Troubky. Ĝi longeco de la fluo estas 211 km. Vsetínská kaj Rožnovská Bečva fontas en teritorio de montaro Beskydy; ambaŭ riveroj fluas tra profundaj valoj, super kiuj elstaras montardorsoj de montaroj Javorníky, Vsetínské vrchy kaj Moravskoslezské Beskydy. Sub la kunfluejo de ambaŭ riveroj la rivero Bečva estadas iam nomata kiel Kuniĝinta Bečva. En valebenejo de Bečva eblas trovi la tutan vicon da fiŝlagoj. Bečva plej baldaŭ fluas transverse montetaro Podbeskydská pahorkatina, ĉe urbo Hranice na Moravě ĝi enira en Moravian Pordegon, kiun ĝi trafluas ĝis urbo Přerov. La finanta sektoro de la fluo antaŭ enfluejo en riveron Morava estas en teritorio de Hornomoravský úval (Supermoravia valo). Signifaj sidejoj situantaj rekte sur la rivero aŭ en ĝia proksimeco estas urboj Hustopeče nad Bečvou, Hranice na Moravě, Lipník nad Bečvou, Přerov kaj Troubky. Ĉe Hranice na Moravě sur ambaŭ bordoj de la rivero situas Hranický-karsto kun Abismo ĉe Hranice kaj Aragonitaj kavernoj ĉe Zbrašov. Ĉe Lipník nad Bečvou estis sur la maldekstra valdeklivo konstruita en la 13-a jarcento burgo Helfštýn. Riverregiono de Bečva apartenas al plej multe trafitaj pro inundo okazinta en Moravio en la jaro 1997. Sed plilarĝiĝo de la riverfluejo, estiĝo de vastaj gruzaluvioj, deŝirigo de betonplifortigaĵoj de la bordoj kaj renovigo de la devena paso de la riverfluejo el la tempo antaŭ la reguligo gvidis al plialtiĝo de biologia varieco kaj estetika valoro de la riverfluejo. Klopodo de administranto de la rivero estas redoni la riverfluejon en la devenan staton antaŭ la inundo.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Klára Ákos** [Akoŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Ákos Klára** estis hungara dancisto, baletinstruisto.

Klára Ákos naskiĝis la  13-an de novembro 1920(nun 1920-11-13) en Budapeŝto, ŝi mortis la 16-an de marto 1991 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Klára Ákos estis disĉiplo de Ferenc Nádasi, dum la 2-a mondmilito ŝi estis lia primara asistanto. Inter 1946–1954 ŝi estis solisto de pluraj amuzejoj, teatroj, poste ŝi establis privatan edukejon pri klasika baleto kune kun Endre Jeszenszky kaj aliaj, kiu funkciis ĝis 1991. En la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj ŝi evoluigis la lernejon al unu el la plej signifaj centroj pri baletotrejnado en la ĉefurbo. Ŝi estis tre sperta kaj postulema instruisto, kie lernis centoj da disĉiploj. Intertempe en 1959 ŝi akiris baletmajstran diplomon en Ŝtata Baleta Instituto. Ŝi ricevis premion en 1986.

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* hu:Zsuzsa Kaán

Fontoj
------

* biografio hungare

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 862448
 |


* Portalo pri Biografio
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun paŝtelo. |

Glicirizaĵaj pasteloj
**Pastelo** (france *pastille* IFA:[pastij], hispane *pastilla*, itale *pastiglia*) estas malgranda bombono, farita el solidiĝinta dika likvo.

**Pastelo** uzatas ankaŭ pri lentoforma solida kuracilo, ofte sukera, kiun oni lasas fandiĝi en la buŝo.

Priskribo
---------

Pastelo estas malgranda dolĉa, ordinare ronda bombono, kiun oni lasas fandiĝi en la buŝo.

Por fari pastelon, oni verŝas dikan sukeran siropon en muldilon, kaj lasas ĝin hardiĝi kaj sekiĝi. Pro la maniero de farado, la pastelo facile fandiĝas en la buŝo.

Pastelo povas esti gustigita diversmaniere: frukte, glicirize, ktp.

Kelkaj specoj de pasteloj estas medikamentoj; tian medikamenton oni metas en la buŝon kaj lasas ĝin forsolviĝi en salivon.

Etimologio
----------

La nomo *pastelo* estas latinida. Ĝi devenas de latine *pastellum* "pasteto", diminutivo de latine *pasta* "pasto". La nomo rilatas al la maniero de farado, en kiu oni uzas tre dikan, pastecan siropon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Pastelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

1. ↑  Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto: pastel/o
La **Kalvinana kirko** estas religia historia monumento en Hungario, en vilaĝo Sonkád.

Historio
--------

Konstrujaro de la katolika gotika preĝejo estas nekonata, laŭ opinioj tio okazis en la 15-a jarcento. En la sekva jarcento ofte okazis atakoj de diversaj armeoj, tamen la plej grava estis la atako de tataroj en 1717, tiam granda parto de (la jam kalvinana) kirko estis detruita. La rekonstruado okazis nur en la 1750-aj jaroj. La pentrita plafono en 1766, la predikejo en 1773 la galerio en 1795 estis faritaj. Antaŭ la navo longe estis sonorilostablo, sed en 1807 ĝi estis malkonstruita kaj turo konstruiĝis en la sama loko. Malgrandaj renoviĝoj okazis en 1951 kaj 1977. Plena renoviga laboro okazis en 1998, dum laboro oni trovis la pentritan malkovritan lignan plafonon, en kelkaj lokon ankaŭ sur la muroj (eĉ sur la eksteraj muroj) oni trovis bildojn. En la sekva jaro la konstruistoj-arkeologoj ricevis premion Europa Nostra por la sukcesa laboro.

Konstruaĵo
----------

La kirko situas sola en korto. En mezo de la fasado la kvadrata turo reliefas. La absido estas plurlatera kaj pilieroj apogas ĝin. Interne la galerio formas L-majusklon. La kasona plafono konsistas el 72 lignaj pentritaj kasedoj kun floraj motivoj.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto Arkivigite je 2016-10-10 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun foto Arkivigite je 2016-10-10 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri mezurunuo de blinda povumo. Por varo (komercaĵo) rigardu la paĝon Varo.* |

La ŝajna povumo *S* estas la vektora sumo de la blinda povumo *Q* kaj la aktiva povumo *P*.
En elektrotekniko, la **varo** (simbolo: var) estas mezurunuo por la blinda povumo.

Difino
------

Kiel mezurunuo de povumo, la varo egalas la vaton (aŭ, ekvivalente, la voltamperon). Tamen, la mezurunuo estas nur uzata por indiki blindan povumon en elektrotekniko, ne ĝeneralan specon de povumo.

Historio
--------

La  nomo *varo* etimologie devenas de la termino "volto-ampero reaga" (france *volt-ampère réactif*). La mezurunuo estis proponata en 1932 fare de la rumana Constantin Budeanu kaj adaptata de la Internacia Elektroteknika Komisiono (IEC).  Antaŭ tio, estis proponita por la unuo de la blinda povumo la nomo de *Dol* honore al Miĥail Osipovich Dolivo-Dobrovolsky. Sed tiu nomo ne kongruas al la SI-sistemo

Aliaj unuoj de elektra povumo
-----------------------------

Laŭ la Internacia sistemo de unuoj, la vato estas difinita kiel la unuo de elektra povumo. En elektrotekniko kiel aparta unuo por la blinda povumo estas uzata la var kaj por la ŝajna povumo la VA; la vato estas uzata nur por la aktiva povumo.

Referencoj
----------

1. ↑  Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto: var/o
2. ↑  Rumana NC festas 80 jaroj de mondo-klaso normigado Arkivigite je 2013-10-04 per la retarkivo Wayback Machine, (4-a septembro 2011)
3. ↑  mallonga biografio de Constantin Budeanu sur la IEC retejo (en xml) Arkivigite je 2015-09-24 per la retarkivo Wayback Machine, (4-a septembro 2011)
4. ↑   (2006) *Le Système international d'unités (SI - la Internacia sistemo de unoj)* (pdf) (france), Sèvres: Bureau international des poids et mesures (Buroo internacia pri Pezoj kaj Mezuroj), p. 92. ISBN 92-822-2213-6..
**Wallbach** estas komunumo en la distrikto Rheinfelden de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 1755 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

Geografio
---------

Wallbach situas ĉe la okcidenta flanko de Rejno, kiu formas la landlimon kun Germanio kaj disigas ĝin de la samnoma vilaĝo en Baden-Virtembergo, kiu estis disigita de ĝi okaze de la franca okupado de la Frick-Valo fine de la 18-a jarcento kaj hodiaŭ formas parton de la germana urbo Bad Säckingen.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 4,55 km², de kiuj 1,32 km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,81 km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 351 m s.m. sur la altebenaĵo de la iama moreno de la glaciepoka Rejn-Glaĉero, dum la plej malalta punkto situas sur alteco de 280 m s.m. ĉe la bordo de Rejno.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Wallbach limas en nordokcidento al Möhlin, en nordoriento al la germana urbo Bad Säckingen, en oriento al Wehr ankaŭ en Germanio, en sudoriento al Mumpf, kaj en sudokcidento al Zeiningen.

Trafiko
-------

Wallbach estas konektita al la publika transportreto per la poŝtaŭtolinio de Möhlin al Wegenstetten.

Tra la komunuma teritorio pasas la kantona ĉefvojo n-ro 3 de Zuriko al Bazelo, kiu tamen ne rekte tuŝas al vilaĝocentron. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A3 troviĝas en distanco de proksimume 5 kilometroj en Rheinfelden.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Wallbach datiĝas el la jaro 1281 kiel *Walabuok*.

Dum romia epoko sur la teritorio de la hodiaŭa komunumo Wallbach ekzistis tri gardoturoj, kiuj ek de la jaro 370 sekurigis la nordan limon de la Romia Imperio.

La vilaĝo en mezepoko estis homburga servuto kaj poste habsburga kiel parto de la voktdistrikto Bad Säckingen. En la jaro 1797 la regiono estis konkerita de francaj trupoj. Post mallonga franca regado, ĝi kun la tuta Frick-Valo fariĝis en 1802 parto de la Helveta Respubliko kaj en 1803 de la nova Kantono Argovio, kaj Wallbach estiĝis komunumo de la argovia distrikto Rheinfelden.

Vidu ankaŭ
----------

* Wallbach

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Wallbach AG en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Wallbach

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Rheinfelden |
| --- |
| Hellikon • Kaiseraugst • Magden • Möhlin • Mumpf • Obermumpf • Olsberg • **Rheinfelden** • Schupfart • Stein • Wallbach • Wegenstetten • Zeiningen • Zuzgen |  |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Flums (stacidomo). |

Pri la komunumo
---------------

**Flums** estas komunumo en la elektodistrikto Sarganslando, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 4889 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

Geografio
---------

Flums situas ĉe la bordo de la rivero Seez, alfluanto de Valenlago, inter Mels kaj Valenurbo. Al Flums apartenas ankaŭ granda parto de la turisma regiono **Flumserberge**, kiu parte ankaŭ apartenas al la komunumo Quarten. La regiono Flumserberge estas ŝatata regiono por skiado kaj neĝtabulado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo limas en nordo al Valenurbo, en oriento al Wartau, en sudo al Mels, en sudokcidento al Glaruso-Sudo (GL), kaj en nordokcidento al Quarten.

Trafiko
-------

Flums posedas stacidomon ĉe la trajnlinio de Zuriko al Koiro, kun kiu ĝi estas ligita per rektaj trajnoj kaj krome disponas pri bone funkcianta poŝtaŭtobusreto. Flums ankaŭ havas konekton al la svisa aŭtovojo A3.

Historio
--------

Murrestaĵoj, splitoj kaj moneroj trovitaj sub la preĝejo Sankt-Justus indikas, ke en Flums iam ekzistis romia setlejo. Ankaŭ estis malkovritaj spuroj de romia strato. La unua skriba mencio de Flums sub la nomo *Flumini* datiĝas el dokumento de la jaro 765 en testamento de episkopo Tello de Koiro. En la jaro 881 la imperiestro Karolo la dika interŝanĝis Flumson kontraŭ bienoj en Alzaco kun la epiksopo de Koiro. La Episkopejo Koiro plurfoje pandigis la regionon kun la fortikaĵo Gräpplang kaj reakiris ĝin. En la jaro 1528 la familio Tschudi akiris la fortikaĵon kaj restis ghis 1767 ĝia posedanto.

Inter la jaroj 1798 kaj 1803 dum la epoko de la Helveta Respubliko Flums estis parto de la distrikto Mels en la Kantono Linth. Ek de 1803 ĝi apartenas al la tiam fondita Kantono Sankt-Galo.

Monda naturheredaĵo
-------------------

Flums apartenas al la Svisa Tektonika Areno Sardona, regiono kiu estis la 7-an de julio 2008 akceptita kiel Monda Naturheredaĵo de UNESKO.


Monda heredaĵo de UNESKO

Vidu ankaŭ
----------

* Flums (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Flums

* Kategorio Flums en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la elektodistrikto Sarganslando |
| --- |
| maldekstraBad Ragaz • Flums • Mels • Pfäfers • Quarten • Sargans • Vilters-Wangs • Valenurbo |  |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 247291
* GND: 4093029-4
* LCCN: n85127350
* VIAF: 167677609
* SUDOC: 130031143
* BNF: 124858486
 |
Prezentado de Volundo sur la fronto de la runkesto de Auzon (7-a jarcento)
Gotlanda bildŝtono kun prezentado de la forĝejo de Volundo (malsupre maldekstre).
**Volundo** estas figuro el la ĝermana mitaro. *Wieland* (malnovaltgermana lingvo *Wiolant*, anglosaksa lingvo *Veland*, Malnovnordlanda lingvo *Völundr*, *Welent* „artverko" aŭ „produkti per arta maniero") estas la nomo de artoriĉa forĝisto, kiu origine en la ĝermana mitaro aperas kiel duondia estaĵo. Li estas komparebla kun Hefesto kaj Dedalo. Laŭ la legendo devenas el Gossensaß („Gotosidejo") en nuna Sudtirolo.

**Volundo** (angla Wayland, Wayland the Smith, Wieland; norvega Volund) estis supernatura forĝisto. Li estas ankaŭ reĝo de la elfoj en la Nord-ĝermana mitologio. Volundo forĝas la glavon Balmung kaj la kirason de Beowulf.

La poemo *Volundarkvida* rakontas la historion de la manfaristo Völundr, konata ankaŭ kiel Volundo la forĝisto. En la poemo, li estas nomata "princo de elfoj" (*vísi álfa*) kaj "unu el la *álfar*" aŭ "estro de *álfar*" (*álfa ljóði*). Li estas menciata ankaŭ kiel unu el la tri filoj de la reĝo de la Finnoj en la poemo. Lia edzino *Hervör-Alvitr*, nome Valkirio, abandonas lin post naŭ jaroj, kaj li estas poste kaptita de Níðuðr, reĝeto de Närke (Svedio) deziranta lian oron. Völundr estas kripligita kaj devigita labori en insulo farante aĵojn por la reĝo. Eventuale li trovis rimedojn revenĝi kaj fuĝi. Li mortigis la filojn de Niðuðr, gravedigis lian filinon kaj elflugis ride.

  

En 1835 poeto Karl Simrock verkis versepopeon kun la titolo *Wieland der Schmied* [Wieland la forĝisto]. Ankaŭ Richard Wagner okupiĝis en dramkoncepto nekomponota pri la legenda materialo.

Vidu ankaŭ
----------

* Volundarkvida

Literaturo
----------

* Alfred Becker: *Franks Casket.* Regensburg 1973, Anhang VI *Zur Wielandsage*, S. 154–186.
* Robert Nedoma: *Die schriftlichen und bildlichen Denkmäler der Wielandsage.* Kümmerle Verlag, Göppingen 1988.
* Arnulf Krause: *Die Heldenlieder der Älteren Edda.* Reclam Verlag, Ditzingen 2001, ISBN 3-15-018142-9.unkenoünchen 2007, ISBN 978-3-406-56084-2, S. 85–88.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Alfred Becker, *Franks Casket*
* Austin Simmons, *The Cipherment of the Franks Casket* (PDF) Arkivigite je 2010-07-12 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Volundo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitolaj artikoloj vidu la paĝojn San Javier, San Javier (Urugvajo) kaj San Javier (Metroo de Medellín). |

Koordinatoj: 37° 48′ 22″ N 0° 50′ 47″ U﻿ / ﻿37.80611 °N, 0.84639 °U﻿ / 37.80611; -0.84639 (mapo)

Municipa teritorio de San Javier en la Murcia Regiono.
**San Javier** estas hispana municipo lokanta en sudoriento de Murcia Regiono. Ĝi havas etendon de 75,1 km2. Ĝiaj limoj estas ĉeaj de San Pedro del Pinatar, Murcio, Torre-Pacheco kaj Los Alcázares. Tridek du mil kvarcent okdek naŭ personoj estis enregistritaj estantaj logantoj de San Javier en la jaro 2019.

Tiu loĝantaro konsiderinde pliiĝas somere ĉar la urbo posedas 23 km de mabordo en Mar Menor kaj 16 km en la Mediteranea Maro. En la urbo estas la Ĝenerala Akademio de la Aerarmeo kaj la instalaĵoj de la iama Flughaveno de San Javier.

La urbestro estis preskaŭ ĉiam dekstrulo.

Geografio
---------

La Manga en la zono de El Galán, apartenanta al San Javier.
Estas dek submunicipoj krom la ĉefa kerno. Kelkaj estas internaj: El Mirador, La Grajuela, Roda, Los Sáez de Tarquinales, Pozo Aledo, Los Pinos, Lo Llerena kaj La Calavera, kaj aliaj marbordaj: Santiago de la Ribera kaj La Manga del Mar Menor en la norda kaj centra partoj. Apartenas al la municipo de San Javier ankaŭ du de la kvin vulkaninsuloj de la interno de la Mar Menor: nome la Insulo Mayor aŭ Barón, kiu estas la plej granda de la laguno kun 93,8 hektaroj kaj 104 metroj de altitudo; kaj la Insulo Perdiguera, la plej vizitata, kun grando de 25,8 hektaroj. Apartenas al la municipo de San Javier la Insulo Grosa, kun malgranda insuleto apuda, same vulkana, El Farallón, ambaŭ situaj en la Mediteraneo antaŭ la strandoj de La Manga.

Estas pli ol dudek strandoj kaj diversaj naturaj protektitaj areoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de municipoj de Murcia Regiono

Notoj
-----

1. ↑
2. ↑
3. ↑

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rMunicipoj de Murcia Regiono |
| --- |
| Abanilla • Abarán • Águilas • Albudeite • Alcantarilla • Los Alcázares • Aledo • Alguazas • Alhama de Murcia • Archena • Beniel • Blanca • Bullas • Calasparra • Campos del Río • Caravaca de la Cruz • Cartagena • Cehegín • Ceutí • Cieza • Fortuna • Fuente Álamo de Murcia • Jumilla • Librilla • Lorca • Lorquí • Mazarrón • Molina de Segura • Moratalla • Mula • Murcia • Ojós • Pliego • Puerto Lumbreras • Ricote • San Javier • San Pedro del Pinatar • Santomera • Torre-Pacheco • Las Torres de Cotillas • Totana • Ulea • La Unión • Villanueva del Río Segura • Yecla |

 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Helen FANTOM** aŭ fraŭline **Helen Prent** estas brita esperantisto, kiu ekde jardekoj aktivas en la landa asocio Esperanto-Asocio de Britio.

Persona vivo
------------

Helen Prent (nun Helen Fantom) estas la filino de du forteguloj de la laborista Esperanto-movado, nederlandano Wim Prent kaj brito Ethel Prent. Helen havas unu fraton, Arthur Prent.

Helen Prent kun sia edzo Ian Fantom kreskigis siajn infanojn Gavan (n. en 1979), Rolf (n. en 1981) kaj Petra (n. en 1985) kiel denaskaj esperantistoj, kiuj lernis Esperanton en la familia ĉiutago antaŭ ol eklerni la lokan anglan lingvon.

Esperanta vivo
--------------

Interalie en la periodoj komitato de UEA 2004-2007 kaj komitato de UEA 2004-2007 ŝi estis reprezentanto de sia asocio en la komitato de UEA, kaj laŭ la stato de 2016 ŝi estas la reprezentanto de Britio en la asembleo de Eŭropa Esperanto-Unio. Laŭ artikolo de la publikaĵo *Wall Street Journal* el marto 1994, sume en kritika distanco prezentanta Esperanton.

Verkoj
------

* Iu en aŭ pri publikaĵo en la *Wall Street Journal* de la 29-a de marto 1994 (angle)
* Listo de la asembleanoj de Eŭropa Esperanto-Unio laŭ la stato de aŭgusto 2016, arkivigite (esperante)

Referencoj
----------

1. ↑  ERTL István; JUG Janez, LEE Chong-Yeong kaj TANTIN ACKERMANN Edvige.  Konkluda raporto de la Elekta Komisiono (pdf), p. 4.[*rompita ligilo*]
2. ↑   Anglaj Prepozicioj en Esperanto. J.W.Prent. *EAB Update/Ĝisdate No. 17, April-May 2002*. Esperanto-Asocio de Britio. Alirita 2019-03-04. "Wim kaj Ethel Prent estis forteguloj en la Esperanta movado. Iliaj gefiloj, Arturo Prent kaj Helen Fantom ankoraŭ aktivas.".

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 574899
 |
Hiba Kamal Abu Nada - Memora loko por Wikimedia Meksiko 2023Hiba Kamal Abu Nada - Memora loko por Wikimedia Meksiko 2023
**Hiba Kamal Abu Nada** (1991-2023) estis palestina poetino, romanverkistino kaj biokemiistino. Ŝi estis naskita en Mekko, Saud-Arabio, de rifuĝinta familio de Beit Jirja, Palestino, post la Nakba.

Ŝi akiris licencan gradon en Biokemio de la Islama Universitato de Gazao, kaj poste magistron en Klinika Nutrado de Al-Azhar University en Gazao. Ŝi gajnis duan premion en la Xarjah Premio por Araba Kreivo en 2017 pro sia romano *Oksigeno ne estas por mortintoj*. Ŝi estis lingva provleganto ĉe Vikipedio per la programo WikiWrites.

Ŝi mortis en la aĝo de 32 en Khan Yunis, Gaza Sektoro, dum bombado de israelaj trupoj. Antaŭ sia morto, ŝi lasis mesaĝon asertante sian kontenton kaj firmecon, instigante la mondon scii, ke ili estas justuloj sur la flanko de vero. Ŝi ankaŭ skribis poemon pri la 2023-datita israel-palestina milito la tagon antaŭ sia morto.

Referencoj
----------

1. ↑  وزارة الثقافة تنظم أمسية شعرية بالتعاون مع بلدية غزة | دنيا الوطن (ar)
2. ↑  *Poetisa palestina Heba Abu Nada muere por bombardeos de Israel* Arkivigite je 2023-10-22 per la retarkivo Wayback Machine - Prensa latina (es)
3. ↑  *Palestinian writer Heba Abu Nada dies in Israeli bombings in Gaza* - GulfToday (en)
4. ↑  *Gaza: Muerte de una poeta* - Contrapunto (es)
5. ↑  *Poeta de Palestina Heba Abu Nada muere tras bombardeo de "Israel*" - Almayadeen (es)

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 841036
* GND: 1234274817
* LCCN: no2019146126
* VIAF: 56154981838967741779
* ISNI: 0000000500762985
* SUDOC: 233024484
 |
**Eŭstako la 4-a, grafo de Bulonjo** (naskita ĉirkaŭ 1130, mortinta la 17-an de aŭgusto 1153) estis filo de reĝo Stefano de Anglio kaj Matilda de Bulonjo.

En 1137 li omaĝis al Ludoviko la 7-a de Francio por la duklando Normandio. En 1140 li edziĝis al la fratino de Ludoviko, Konstanca, kiu post lia morto edziĝis al grafo Rajmondo la 5-a de Tuluzo. Li kavaliriĝis en 1147. En 1151 li partoprenis malsukcesan invadon, estratan de Ludoviko, de Normandio, kiu estis agnoskinta imperiestrinon Matilda kiel reganto kaj kiun defendis ties edzo Gotfredo la 5-a.

Dum reĝa konsilio la 6-an de aprilo 1152, Stefano persvadis plurajn nobelojn agnoski Eŭstakon kiel lia heredonto. Tamen Teobaldo (ĉefepiskopo de Canterbury) kaj aliaj anglaj episkopoj rifuzis partopreni kronigan riton, pro ke la papa kurio deklaris sin kontraŭ la pretendo de Eŭstako.

En aŭgusto 1153 Eŭstako subite mortis. Onidire li estis faligata de la kolero de Dio pro sia rabado de ekleziaj terenoj proksime al Bury St Edmunds. Tio faciligis la akordon kiu metis finon al la longa milito inter Stefano kaj imperiestrino Matilda: per la Traktato de Wallingford, estis decidate ke Henriko, filo de la imperiestrino, heredos la anglan tronon.

Li entombiĝis en Abatejo Faversham, fondita de siaj gepatroj.

* Kategorio Eŭstako la 4-a (Bulonjo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 271810
 |