recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Darfuro en Sudano
**Darfuro**, *Darfur* (arabe دار فور, signifas "hejmo de la furoj (fur-popolo)) estas regiono en okcidenta parto de Sudano, kiun limas Centr-Afrika Respubliko, Libio kaj Ĉado. La regiono estas dividita je 3 provincoj: Norda Darfuro (arabe شمال دارفور; ĉefurbo — Al Faŝir), Okcidenta Darfuro (arabe غرب دارفور; Genejna) kaj Suda Darfuro (arabe arabe جنوب دارفور; Njalo (urbo)).

Darfuro havas la areon de ĉirkaŭ 493 180 km², kies plimulto estas seka altebenaĵo kaj la Marra-montaro (altante 3 000 m).

Loĝantaro
---------

En Darfuro loĝas pli 5 milionoj da homoj. Plej granda popolo de regiono estas furoj, kiu nombras pli 1 milionoj da homoj. Parto de furoj uzas araban lingvon, sed plimulto parolas en fura lingvo. Ankaŭ loĝas tie multe da araba-sudananoj, nubaoj kaj kelkdekoj da malpli grandaj popoloj, precipe, nigruloj. Laŭ sia kulturo plimulto da loĝantaro estas pli proksima kun Ĉado, ol kun la valo de Nilo.

Popoloj de Darfuro konsistas el gentoj, kiuj havas gravan signifon. Ĉiu gento posedas difinitan teritorion (*dora*), kiu kutime kongruas kun administraj limoj.

| Jaro | Loĝantaro (mln) | Denseco (homoj/km²) |
| --- | --- | --- |
| 1956 | 1,3 | 3,6 |
| 1973 | 2,2 | 5,8 |
| 1994 | 4,7 | 12,6 |
| 2003 | ĉirkaŭ 5,0 | 13,4 |

Religio
-------

Loĝantaro de Darfuro apartenas al islamanoj-sunaistoj. Plimulto da araba-sudananoj estas adeptoj de sufisma ordeno Al-Ansarija, la plej granda kaj influa sekto de Sudano. La nigrula islamana loĝantaro precipe apartenas al ordenoj Al-Taĝunija (arabe التجانية) kaj Al-Senusija. Malgranda parto da loĝantaro konfesias paganajn kultojn.

Ekonomio
--------

Fundamenton de ekonomio de regiono konsistas agrikulturo. Ĉi tie oni kreskigas la milion, la arakidon (30 % da nacia produktado), gumiarabiko. Bestobredado inkluzivas bredadon de grandaj kornhavaj bestoj (33 % da nacia bestaro), etaj kornhavaj bestoj (22 %), kameloj (18 %), ĉevaloj. Nomadoj kaj duonnomadoj okupiĝas ĉefe pri bredado de kameloj.

Akvon oni ricevas precipe el putoj, sezonaj akvodefluiloj kaj riveretoj. En 1970-aj en regiono estis realigita la programo pri akvoprovizado, sed de tiu tempo putoj kaj aparataroj flegisiĝis tre malbone, kaj loĝantaro plimultiĝis. En 2000 Darfuro estis trafita per grandego sekeco. Rezulte sekiĝis grandaj kampoj, pereis multe da bestoj kaj suferis 700 000 homoj. Senagado de sudana registaro elvokis novan indignon de loka loĝantaro.

Vidu ankaŭ
----------

* Milito en Darfuro

* Kategorio Darfuro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Darfuro en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)


1. ↑  Юрченко В.П. Конфликт в Дарфуре: истоки, состояние и перспективы[*rompita ligilo*]
**F. RÁCZ Kálmán** (esto:) estis hungara verkisto, tradukisto naskita en Lugos la 1-an de septembro 1910 kaj mortinta en Budapeŝto la 12-an de februaro 1980.

Kariero
-------

Kálmán F. Rácz la mezlernejon finis en Debreceno. Je la komenco de la 30-aj jaroj li vivis en Vieno, poste en Parizo, kie en Sorbonne li studis lingvistikon kaj literaturhistorion. Liaj unuaj verkoj aperis en la gazeto Népszava. Inter 1938 kaj 1944 li estis kunlaboranto de la gazetoj *Újság*, post 1945 *Szabadság*. Post la milito li publikis en *Népszava*, *Híd*, poste en *Fórum*, *Csillag* kaj *Kortárs*. En 1949-50 li estis sekretario de la Verkistasocio, inter 1952-57 sekciestro de Népművelési Intézet (Instituto pri Popolkultivado). De 1964 li estis literatura redaktoro de la Központi Sajtószolgálat (Centra Presarservo). Kiel tradukisto li hungarigis precipe la verkojn de francaj verkistoj (Zola, Sartre kaj aliaj; li verkis dramon laŭ la romano *Eugénie Grandet* de Balzac).

Libroj
------

* *Köd a Szajnán* (romano, Bp. 1941);
* *Barátom, Bögölye* (r. Bp. 1943);
* *Szent Mihály útja* (r. Bp. 1947);
* *Lázadók* (r. Bp. 1948);
* *Barátok és ellenségek* (r. Bp. 1950);
* *Férfihűség* (r. Bp. 1956);
* *Csak Párizsban történhetett* (rakontoj, Bp. 1958);
* *Utolsó alkalom* (r. Bp. 1959);
* *Éjszakai vallomás* (r. Bp. 1960);
* *Időhúzás (etromano, Bp. 1976);*
* *Eszter mosolya* (rakontoj, Bp. 1979).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**Mario VENUTI** (Sirakuzo, 28-an de oktobro 1963) estas itala kantaŭtoro kaj gitaristo.

El mesina patro kaj napola patrino, li vivis inter Mesino kaj Sirakuzo ĝis sia junaĝo. Tiam li translokiĝis al Katanio. Lia arta kariero komenciĝis per metilernado en diversaj kovrilaj grupoj, kun kiuj, akompanata de Toni Carbone, li turneis la kataniajn klubojn kaj ĉefe superis la usonan militistaron postlasitan ĉe la Sigonella-bazo; la turnopunkto estis la komenco de la 1980-aj jaroj, kiam Venuti kaj Carbone renkontis la fratojn Gabriele kaj Luca Madonia, kun kiuj en 1982 komenciĝis la aventuro de Denovo.

La arta partnereco inter la kvaropo daŭros malpli ol unu jardeko kaj, en 1990, kun 4 albumoj, centoj da koncertoj kaj spektantaroj kaj kritikistoj, la kvaropo decidis ĉesigi la sperton de Denovo.

En 2002 li respondis al la alvoko de malnova amiko Madonia, kiu verkis plenan pecon "Denovo-stile" desegnita por duopo kun Mario. La rezulto estas la kanto *In santità*, enhavita en la albumo "La consuetudine" de Luca Madonia, kiu ankaŭ inkluzivas kunlaborojn kun Franco Battiato kaj Carmen Consoli.

* Kategorio Mario Venuti en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 636575
* VIAF: 233479045
* ISNI: 0000 0003 6794 4172
* MBA: e8379bdf-2e93-4069-abe0-a5e5188ba6d6
* ICCU: UBOV864602
 |
**David Djaïz (**naskiĝis la 10-an de decembro 1990 en Agen, proksime de Bordeaux (Bordozo) estas politikologo, verkisto kaj altranga franca ŝtatadministranto.

Vivresumo
---------

Lia patro estas de berbera deveno (Alĝerio) kaj lia patrino de Francio (Okcitanio). Li studis politikan sciencon en Parizo kaj instruas ĉe Sciences Po, Parizo.

Studinte ĉe la franca Nacia Lernejo pri Administrado (promocio George Orwell, 2015-2016), li estis ŝarĝita de kurso pri la historio de la internaj militoj de la antikveco ĝis hodiaŭ al la Instituto pri Politikaj Studoj de Parizo. Estinte Inspektoro de financoj de 2017 al 2020, li estas ekde 2020 direktoro de la strategio kaj de la formado ĉe la *Agence nationale de la cohésion des territoires* (Nacia agentejo por la kohero de la teritorioj).

Li verkas librojn kaj en 2019 akiris sukceson per la libro *Slow Démocratie* (malrapida demokratio) pri kiel regi la tutmondiĝon kaj reakiri kontrolon de nia destino en kiu li pledas por ekvilibrigi la tutmondiĝon fortigante kaj konstruante demokratian kulturon por harmoniigi la tutmondiĝon, la naturmedion kaj la demokration mem. La tutmonda malegaleco malkreskis, ĉefe en la azia kontinento, sed ene de okcidentaj landoj ĝi kreskis, ĉar la sindikatoj ne plus scias tiom bone protekti la dungitojn en mondo kie transnaciaj entreprenoj havas ĉiam pli kaj pli da povo. Por protekti la civitanojn kontraŭ la tro negativaj konsekvencoj de la ĉiam kreskanta tutmondiĝo, naciaj ŝtatoj povas ludi sian rolon, sed sen etna naciismo kaj kun rolo ankaŭ por Eŭropa Unio kun pli da solidareco kaj pli justa redistribua sistemo por reekvilibrigi la kreskantan malegalecon inter terirtorioj (kamparo kontraŭ metropolo) kaj homoj (elitoj kontraŭ homoj malriĉaj).

Verkaro
-------

*La guerre civile n'aura pas lieu*, Paris, Le Cerf, 2017, 200 p. (ISBN 978-2-204-11203-1),

*Slow démocratie*, Paris, Allary, 2019, 320 p. (ISBN 978-2-37073-297-2)

Noto kaj referencoj
-------------------

Tiu ĉi artikolo estas parta traduko de la artikolo David Djaïz en la franca vikipedio, listo de aŭtoroj.



1. 1 2  (nl) *Kunnen we de democratie redden van haar ondergang? Arkivigite je 2020-11-01 per la retarkivo Wayback Machine* (Ĉu ni povas savi la demokration de sia pereo?), VPRO Tegenlicht.
2. ↑  (fr) Thomas Mahler & Clément Pétreault, *La démocratie est trop importante pour le laisser à l'extrème droite*, lepoint.fr, la 22-an de oktobro 2019
3. ↑  (fr) Filmeto *La nation démocratique, une idée neuve pour 2020 ?,* YouTube, la 1-an de februaro 2020.
**PETRES Kálmán** (pro. petreŝ) estis rumania hungara instruisto pri religio, parokestro naskita en Csobotfalva la 2-an de januaro 1890 kaj mortinta en Iernut la 14-an de januaro 1981.

Biografio
---------

Kálmán Petres finis teologion en Gyulafehérvár. Oni ordinis lin pastro en 1914. Li estis helppastro en Csíksomlyó, Piskitelep. En Sibio li estis studinspektisto en orfejo Thereziánum, poste helppastro en Kolozsvár. De 1924 li estis instruisto pri religio en Târgu Mureș, vicdirektoro, poste direktoro de la instituto de knabedukejo. En 1928-29 li estis direktoro de la monaĥinejo en Gheorgheni, poste direktoro de la porinstruista lernejo de Târgu Mureș. Li estis en Csíksomlyó instruisto, poste direktoro de la porinstruista lernejo. Fine li fariĝis kanoniko, ĉefdekano, parokestro en Iernut. Li redaktis en 1920 la monatgazeton *Nagyszebeni Katolikus Egyházi Tudósító*; de julio 1921 kunulredaktoro kaj ĉefkunlaboranto de la revuo *A Hírnök* de Kluĵo.

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**Dekanujo** aŭ **dekanejo** (el la latina vorto *decanatus*), iam renkonteblas ankaŭ la nesistema formo **dekanato**, estas administra unuo de la Romkatolika kaj anglikana eklezio, origine teritorio de pli-malpli dek paroĥoj (greke *deka* = dek). Reale, tia ĉi *eklezia distrikto* konsistas el diversa nombro da paroĥoj. Kelkaj dekanujoj kune formas teritorion de episkopujo.

Estro de dekanujo nomiĝas **dekano**. En iuj landoj oni lin nomas *vikario* kaj la administra unuo tial nomiĝas *vikaria distrikto* (ekzemple en Bohemio li estas *okrskový vikář* *(distrikta vikario)* kaj la teritorio *vikariát*; en Polio la estro estas *wikariusz rejonowy* (distrikta vikario) kaj la teritorio *wikariat rejonowy*).

La funkcion de dekano kutime plenumas paroĥestro de iu paroĥo apartenanta al la dekanujo. Dekanon ĉiam nomumas episkopo.

Responda unuo en la protestanta eklezio estas en iuj regionoj ankaŭ dekanujo, aliloke *eklezia distrikto*. Responda estra funkcio do nomiĝas *dekano* aŭ *superintendanto*.

Referencoj
----------

1. ↑  PIV online: dekanejo

* Kategorio Dekanujo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Dekdu-tabela leĝaro** aŭ la **leĝo[j] de 12 Tabeloj** estas la plej valora memoraĵo de la romia juro, el la mezo de la 5-a jarcento a.K.

Estas du latinaj nomoj de ĉi tiu kodekso:

1. «Duodecim tabularum leges» (plurnombra *leĝoj*)
2. «Lex duodecim tabularum» (ununombra *leĝo*).

Fakte temas pri **leĝaro**, kaj tiu vorto ĝuste esprimas ambaŭ ideojn de la terminoj: ĝi estas aro da *pluraj leĝoj*; kaj ĝi prezentas *unu tuton* da antikva Roma juro.

Historio
--------

Laŭ la romia tradicio, oni suspendis en 451 a.K. la kutiman, „konstitucian" ordon, do oni nomumis anstataŭ la konsuloj dek aŭtoritatajn patriciojn *(decemviri legibus scribundis consulari imperio*), kies tasko estis surskribo de la leĝoj. En la unua jaro pretiĝis dek tabeloj. En 450 a.K. enoficiĝis alia dekopo (tion pridubas kelkaj historiistoj) kaj oni pretigis plian du tabelojn. Ili kondutis sin poste kiel tiranoj kaj provis pluigi sian regadon, sed la popolo de Romo ribelis kontraŭ ili kaj restarigis la malnovan ordon.

En la tradicio multas la senbazaj detaloj, sed la leĝaro mem estas fidebla kaj la dato de estiĝo estas menciita en verko de Ovidio „Fasti". La leĝtabeloj estis videblaj publike ĝis ĉ. 390 a.K. sed ili neniiĝis dum la gaŭla atako. Oni freŝigis poste la tekston lingve, sed ĝi konservis iom da arkaikeco.

Laŭ Cicerono, la infanoj devis parkere scii la leĝojn. Ties kono estis tiel ĝenerala en la imperiestra epoko, ke teksto de la leĝoj estis pendigita sur foiro de Kartago en 254.

Enhavo
------

Oni povas vidi la efikon de la pli fruaj grekaj leĝoj – tiel leĝoj de Solono – kaj de aliaj antikvaj orientaj jurfontoj. Ties principo prezentas epokon, kiam limo de la antikva Romio estis la urbomuro kaj la teritorio trans la Tibero estis jam eksterlando. La leĝaro entenas multajn religiajn sankciumojn (ekz‑e, ofero de virŝafo okaze de hazarda murdo), kio indikas, ke tiutempe la juro ne disiĝis forte de la religio. La leĝo provis certigi ordon de la „riĉuloj" super la „malriĉuloj" (plebo), sed samtempe montris grandan elastecon, ĉar oni kalkulis je ŝanĝiĝo de la leĝoteksto: proklamis, ke tiu rezolucio estas leĝforta, kiun la popolo lastafoje akceptis.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Dekdu-tabela leĝaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Originala teksto de la tabeloj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 304716
* GND: 4079590-1
* LCCN: n87848524
* VIAF: 178266150
* SUDOC: 034285660
* BNF: 12505601h
 |

1. ↑  NPIV, artikolo tabelo.
La **kanaanidoj** (aŭ **kanaananoj**) estas la plej malnovaj konataj loĝantoj de la biblia lando Kanaano en la regiono de Palestino kaj suda Sirio, ĉefe antaŭ la apero de la izraelidoj dum la 13-a jarcento a.K..

La kanaanidoj estis organizitaj en multnombraj urboŝtatoj, kies urbaj reĝoj agis sendepende unu de la alia, parte unu kontraŭ la alia. Etne ili probable egalas al la anoj de Fenicio - simple la vorto "fenicianoj" havas grekan devenon kaj rilatas al la komercaj kontaktoj de la grekoj kun la ĉefe marbordaj urboŝtatoj de la regiono, dum la vorto "kanaanidoj" havas hebrean devenon (la hebrea vorto קנע *qana* signifas "komerci") kaj rilatas la najbaraj, konkurencaj kontaktoj de la izraelidoj kun la kanaanidoj.

Post la setlado de la izraelidoj en la regiono dum pluraj jarcentoj izraelidoj kaj kanaanidoj paralele vivis sur la sama teritorio, kaj dividiĝis pere de la religio, ĉar la izraelidoj adoris la judan dion Javeo kaj la kanaanidoj flegis kulton de la dio Baal. Dum la jarcentoj la izraelidoj konkeris ĉiam pli da tereno, kaj interalie okupis la teritorion de Jerusalemo, sed sendepende la du paralelaj malsamaj kredoj pluekzistis. Dum la ekzisto de la du ŝtatoj Israelo kaj Judio, aparte post la streboj pri unuiĝo de la du ŝtatoj sub la reĝoj Davido kaj Salomono, la miksiĝo de la du kulturoj ne plu eviteblis. En la nordo de Palestino la bronzoepoka kulturo de la kanaanidoj, en kiu la virinoj havis gravan socian rolon, pluvivis ĝis granda parto de la ferepoko.

Laŭ novaj arkeologiaj esploroj, interalie de la israelaj arkeologoj *I. Finkelstein* kaj *N. A. Silberman*, la diferenco inter la izraelidoj kaj kanaanidoj ne estis aparteno al diversaj etnoj, sed al diversaj vivstiloj (urbe centreca en la ebenaĵo kun intensa agrikulturo, kaj duonnomada vilaĝa vivado en la montaro). Tio korespondas al la proksima lingva simileco inter trovitaj izraelidaj kaj kanaanidaj skribaĵoj.
**Emmanuel MOUNIER** (naskiĝinta la 1-an de aprilo 1905 en Grenoble, mortinta la 23-an de marto 1950 en Châtenay-Malabry) estis franca filozofo. Li apartenis al la movado Renouveau catholique.

Vivo
----

Kristiandevena, profunde enradikinta en la intelektaj luktoj de la 1930-aj jaroj, kaj tiuj de la mezjarcento, la filozofio de Mounier donas al la persono, distinge disde la ideo de individuo, centran statuson, kaj intencas klarigi la kondiĉojn pluvivigi demokratan socion. Mounier do estis la konsilia spirito en tiu movado de *Personalisme* kaj fondinto kaj direktoro de "Esprit", la revuo kiu estis la organo de la movado. Mounier, kiu estis la infano de kamparanoj, estis genia akademiulo ĉe la universitato Sorbonne. En 1929, kiam li estis nur dudek kvar, li venis sub la influon de la franca verkisto, Charles Péguy, al kiu li atribuis la inspiron de la personismomovado. La personismo de Mounier iĝis ĉefa influo de la nekonformistoj de la 1930-aj jaroj.

Peter Maurin kutimis diri - kie ajn li iris - "ekzistas viro en Francio nomita Emmanuel Mounier; li skribis libron kun manifesto pri personalismo; vi legu tiun ĉi libron."

Mounier instruis ĉe la lernejo *Lycée du Parc* en Lyon. Li ankaŭ instruis ĉe la Liceo Francais Jean Monnet en Bruselo. Kvankam Mounier estis kritika de la stalinismaj procesoj de la 1930-aj jaroj li ne sufiĉe multe publike denuncis la juĝistojn, laŭ la opinio de historiistoj kiel Tony Judt. Same okulfrapis lia malsukceso reagi kritike al la ekscesoj de stalinismo post 1945. 

Mounier siatempe komentis en modera maniero, la "silenton" de papo Pio la 12-a antaŭ la persekuto de judoj kaj forĝis tiel (kontraŭvole) la "nigran legendon" ĉirkaŭ tiu papo.

Vidu ankaŭ
----------

* Personismo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Emmanuel Mounier en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* L'Association des Amis d'Emmanuel Mounier
* Mendeblaj verkoj
* Emmanuel Mounier, Anarchie et Personnalisme
* Portreto de Mounier ĉe Esprit Arkivigite je 2012-07-18 per la retarkivo Wayback Machine
* Lycée Emmanuel Mounier Grenoble
* Emmanuel Mounier ĉe *Encyclopaedia Universalis*
* Emmanuel Mounier: *Révolution personnaliste et communautaire* de Pierre Palpant


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 32026
* GND: 118801112
* LCCN: n79060285
* VIAF: 27128518
* ISNI: 0000 0001 2125 2790
* SUDOC: 027470261
* BNF: 12283335n
* NLA: 35366115
* NDL: 00450687
* BIBSYS: 90083295
* NKC: skuk0000936
* BNE: XX820202
 |
**Marvin Harris** (Brooklyn 18-an de aŭgusto 1927 -Gainesville (Florido) 25-an de oktobro 2001) estis antropologo usona konata pro la kreado kaj ĉefrolulo en la *kultura materialismo*, teoria tendenco kiu intencas ekspliki la diferencojn kaj similaĵojn sociokulturajn kiuj prioritatigas la materiajn kondiĉojn de la homa ekzisto.

Post lia eldono de *La evoluo de antropologia teorio* en 1968, Harris helpis centrigi la intereson de la antropologoj pri la rilatoj inter kulturo, ekologio, teknologio kaj demografio kaj pri la neceso fundamentigi la antropologion sur scienca bazo dum la cetero de lia kariero. Li estis multfaceta verkisto kaj multaj el liaj eldonoj akiris ampleksan disvastigon inter la intelektularo.

Laŭlonge de sia profesia vivo, Harris havis fidelan legantaron kaj multajn kritikantojn. Li iĝis konstanta ĉeestanto en la jarkunvenoj de la American Anthropological Association (AAA), kie li ŝatis ade demandegi la ĉeestantojn en la halo. Li estas konsiderata kiel *ĝeneralisto*, kiu havis specialan intereson pro la tutmondaj procesoj kiuj intervenas en la originoj de la homo kaj la evoluo de la homaj kulturoj.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 500118
* GND: 124426026
* LCCN: n79006371
* VIAF: 91676401
* ISNI: 0000 0001 1076 5355
* LIBRIS: 254633
* SUDOC: 026915243
* BNF: 11906941c
* NLA: 35173618
* NDL: 00442541
* BIBSYS: 90064472
* NKC: jn19990003178
* ICCU: CFIV003191
* BNE: XX824346
 |
Preĝejo Sankta Dipatrino de Voskepar, unu el la plej malnovaj preĝejoj de Armenio, sub jurisdikcio de la Tavuŝa diocezo.
**Diocezo de Tavushŝo** (armene: Տավուշի թեմ *Tavuŝi tem*), estas unu el la plej novaj diocezoj de la Armena Apostola Eklezio kovrante la provincon Tavuŝo de Armenio. La dioceza ĉefsidejo situas en la urbo Iĝevano. La sidejo de la episkopo estas la Katedralo Sankta Nerses de Iĝevano, kiu estis konsekrita en 1998.

La diocezo estis establita en 2010, kiam ĝi estis apartigita de la Diocezo de Gugark. La prelata konstruaĵo situas sur la Erevana Strato en la urbo Iĝevano, sur la maldekstra bordo de la rivero Aghstev.

Strukturo
---------

La primaso de la diocezo estas episkopo Bagrat Galstanjan, kiu funkcias ekde junio 2015. La diocezo havas 3 pastrojn, kiuj servas la areon, servante la 31 agantajn didomojn ene de la provinco Tavuŝo.

La diocezo havas la jenajn fakojn:

* Administracio
* Kristana eduka centro
* Amaskomunikiloj
* Junulara centro
* Socia
* Ekonomio

Referencoj
----------

1. ↑  Preĝejoj en la provinco Tavuŝo

* Kategorio Diocezo de Tavuŝo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**GÁLL Mátyás** [ga:l mAtjAŝ] estas rumania hungara memuaristo. Li naskiĝis en Deva la 8-an de januaro 1920.

Biografio
---------

Mátyás Gál devenis el bonstata komercista familio. De aŭtuno 1938 ĝis somero 1940 li laboris en Tekstilfabriko de Lugoj, kie li provis organizi strikon kaj tial oni maldungis lin. Post la aligo de Nord-Transilvanio al Hungario, li propagandis kontraŭ la decido de Vieno. En printempo de 1941 oni arestis lin kaj oni kondamnis al trijara prizono. En 1942 oni deportis lin al Transnistrio en kaptitejon de Vapnarka kaj de tie post unu jaro oni transportis lin en prizonon de Râbnița, kaj li mirinde travivis la amasbuĉon de 18-a kaj 19-a de marto 1944. De 1955 li laboris ĉe la rumana presagentejo Agerpress. En 1969 li elmigris en FRGon, kie li vivas en urbo Offenbach.

Libroj
------

* *A remény rejtett szépségeiröl*, Duna, 2008;
* *Mészárlás*, 1956;
* *Vízválasztók*, 2001.

Fonto
-----

* Biografiaj indikoj Arkivigite je 2009-06-26 per la retarkivo Wayback Machine
**Maurice ROLLINAT** (naskiĝis la 29-an de decembro 1846 en Châteauroux, mortis la 26-an de oktobro 1903 en Ivry-sur-Seine) estis franca poeto.

Fruaj verkado
-------------

Lia patro estis membro de la franca Nacia Asembleo por la departemento Indre. Li estis amiko de George Sand, kies influo al la unua verko de Rollinat *Dans les brandes* (1877) estis de decida graveco.

Mallongtempa famo
-----------------

Baldaŭ post la unua publikigo, Rollinat rompis kun literatura realismo kaj aliĝis al cirklo fondita fare de *Émile Goudeau* (1849-1906), kiu nomis sin *Les Hydropathes* kaj vidis sin kiel parto de literatura dekadenco. Kiel rezulto ekestis la poemoj por kiuj Rollinat famiĝis. En lia plej fama verko, *Les Névroses*, li vidis sin sukcedi la poeton Charles Baudelaire. La figuraĵoj de Rollinat reflektas lian fascinon por morto kaj kadukiĝo. Multe malpli provokaj estis liaj pli postaj verkoj *L'Abîme* ("la abismo", 1886), *La Nature* kaj libro kun infanaj versoj: *Le Livre de la Nature* (1893). La amiko de Rollinat *Jules Barbey d'Aurevilly* skribis pri liaj poemoj: "En la aŭtentikeco kaj profundo de sia satanismo, Rollinat estas eĉ pli alta ol Baudelaire."

Rollinat ankaŭ estis aŭdita kiel muzikisto, li mem muzikigis kelkajn el siaj poemoj. Plurfoje semajne li koncertis kiel pianisto en la kabaredo Le Chat Noir en la la pariza kvartalo Montmartre. Inter liaj muzikaj admirantoj estis Leconte de Lisle kaj Oscar Wilde.

Rollinat estis edziĝinta al la aktorino *Cécile Pouettre*. Post la morto de lia edzino, li ĉiam pli falis en psikozon kaj, post pluraj malsukcesaj suicidprovoj, mortis en la frenezulejo en Ivry-sur-Seine. Li estas entombigita en la tombejo Saint-Denis en Châteauroux.

* Maurice Rollinat en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Maurice Rollinat en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Sankta Maŭzoleo de Ali** (arabe: حرم الإمام علي‎), ankaŭ konata kiel **Moskeo de Ali**, estas moskeo situanta en la urbo Najaf, Irako, kaj estas la tria plej sankta loko por pli ol ducent milionoj dw la ŝijaa branĉo de Islamo. ‘Alī ibn Abī Tālib, la kuzo de Mohamedo, la kvara kalifo por la sunaistoj, la unua imamo (en ŝiajismo) estis enterigita ĉi tie. Laŭ ĉi lasta grupo, apud la restaĵoj de Ali troviĝas ankaŭ tiuj de Adamo kaj Noa.

La maŭzoleo-moskeo estis konstruita de la irana reganto de la bujida dinastio 'Adud al-Dawla en 977 sur la tombo de Ali. Post ĝia detruado pro fajro, la moskeo estis rekonstruita de la selĝuko Malik Ŝaho la 1-a en 1086, kaj rekonstruita poste de la safavida Ŝaho Ismail la 1-a iom post 1500.

Ĉar en ĝi supozeble troviĝas la mortaj restaĵoj de la dua plej grava islamano, la moskeo de Ali estas konsiderata de la ŝijaistoj kiel la tria plej sankta loko de la islama mondo kaj por ili Najaf estas la tria sankta loko post Mekko kaj Medino en Sauda Arabio.

* Kategorio Moskeo Imamo Ali en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 387750
* VIAF: 157846291
 |
Situo (plej maldekstra haveno Ee)
Fervoja finstacio Eemshaven
La pramo 'Münsterland' de Borkum
La **Eemshaven** (Emshaveno) estas transŝarĝa haveno, situante en la municipo Het Hogeland en la provinco Groningen kaj estas la plej granda marhaveno de Nord-Nederlando. Ĝi situas je la okcidenta marbordo de la Emsbuŝo, marbranĉo en kio la rivero Emso elfluas en la Nordmaron.

Havenoj
-------

La haveno estas CEMT-klaso Va kaj konsistas el 4 basenoj. Samkiel la haveno de Delfzijl la Emshaveno estas administrata de Groningen Seaports. La akvonivelo varias kutime de NAP −12,80 m ĝis NAP −10,80 m. La haveno havas trafikgvidan sistemon. La blokokanalo de la Trafikservo Emshaveno estas marifono VHF-kanalo 1. Ĉiuj ŝipoj devas dum alveno kaj foriro sinanonci tie.

Fervoja stacio
--------------

Ekde la 28-a de marto 2018 funkcias fervoja stacio Eemshaven, la plej norda stacio de Nederlando.
Per tio la haveno havas interligon kun la fervoja reto de la lando kaj eksterlando.

Referencoj
----------

* Kategorio Eemshaven en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


1. ↑  Database ‘Vaarwegen in Nederland’ (ViN) van Rijkswaterstaat Adviesdienst Verkeer en Vervoer (AVV)
2. ↑  Wegwijzer voor de binnenscheepvaart (2)
3. ↑  Nederlandse Schippersalmanak 2016, blz. 100
Bildo de lumanta ampolo rilatas al iu, kiu havas ideon, bildigon de kreemo.
**Krepovo** (aŭ **kreivo**) estas la kapablo estigi ion novan kaj celtaŭgan, ĉu novan solvon por problemo, ĉu novan metodon aŭ ilon, ĉu novan artan objekton aŭ formon. La kreita novaĵo ekestas per rekombino de konataj scieroj en nekutima maniero. Pro tio oni perceptas krepovan laboron ofte nelogika, kvankam la rezulto impresas tre logika.

Psikologiaj eksperimentoj en la kampo de motivigo kaj lernado montris ke la forto de la novigo estas faktoro instiganta al ago. Evidente ĉe pli alte evoluintaj organismoj ekzistas grava kaj kontinua tensio inter la establo kaj konservo de konstantaĵoj de la ĉirkaŭaĵo unuflanke kaj la interrompo de atingitaj ekvilibroj favore al novaj eblecoj por spertoj aliflanke.

Psikologiaj studoj pri altagrade krepovaj homoj observis ĉi tiun tension en la kadro de tiaj duecoj kiaj estas intelekto kaj intuicio, konscio kaj subkonscio, mensa sano kaj mensa perturbo, konvenciaĵoj kaj nekonvenciaĵoj, komplekseco kaj simpleco.

La sciencan pristudo de krepovo nomiĝas *krepovoscienco*, sed tiu ĉi termino ne estas vaste uzata (nek en Esperanto, nek ĝiaj ekvivalentoj (ekzemple "creatology" en la angla) en aliaj lingvoj).

Por la plibonigo de krepovaj kapabloj per lerno kaj trejnado estis proponitaj pluraj metodoj, interalie:

* *psikologie-kognitivaj metodoj* - ekzemple la metodoj de Edward de Bono
* *tre strukturitaj aliroj*; ekzemploj estas TRIZo – la Teorio de Inventiva Problem-Solvo, kaj ARIzo – AlgoRitmo por Invento - ambaŭ iniciitaj de la rusa sciencisto Genriĥ Altschuller.

Testo kiu provas mezuri la kvanton de socia konformeco estas demandi ĉu montrita linio sur ekrano estas pli longa aŭ mallonga ol aliaj linioj montritaj antaŭe.

La kreiva individuo donas sian opinion post tio ke iu nombro da personoj donis la sian. Laŭ ĝi, la aliaj estas vere komplicaj de la testanto, kaj iliaj opinioj estas eraraj kaj eĉ absurdaj. Tamen, multaj homoj ripetos la opinion de la plimulto, eĉ se tio signifas nei kion ili mem vidas. Tiuj, kiuj restas certaj pri siaj opinioj, indiferentaj al tio kion aliaj diras, ankaŭ emas sukcesi pli dum testoj pri kreivo.

Per Esperanto
-------------

La avantaĝoj de Esperanto evidentiĝas des pli ju pli lernanto enprofundiĝas en la lingvon. Eblas tiel pli rapide progresi en la regado de la lingvo. Tiu avantaĝo estas esenca: Post kompare mallonga tempo kapabla homo povas verki tekstojn en Esperanto aŭ povas traduki artikolojn, do povas apliki la lingvon je sufiĉe alta nivelo. Tio plialtigas la memfidon. Tio ankaŭ vastigas la socian horizonton.

Esperantistoj estas homoj kiuj jam sufiĉe progresis en la akiro de Esperanto kaj kiuj tiel volonte esprimas sin per tiu lingvo.

Vidu ankaŭ
----------

* Arto
* Genio
* Fasonado
* Ideo
* Intelekto
* Invento
* Ludo
* Novigo
* Eŭreka

* 
* 
* 

  

* Kategorio Krepovo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Krepovo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 23576
* GND: 4032903-3
* LCCN: sh85033833
* SUDOC: 027286584
* BNF: 11936171q
* NKC: ph121937
* BNE: XX526693
 |
**En Eŭropo ie** (hungare: *Valahol Európában*) estas hungara filmo registrita en 1947 kaj premierita en la jaro 1948 kaj reĝisorita de Géza Radványi. Verkita de Béla Balázs kaj Géza Radványi, ĝi rakontas la vivon de grupo da orfaj infanoj, kiu vagas en la hungara kamparo, supervivante per ŝtelado kaj friponado.

Tuj post la Dua Mondmilito, multaj filmoj ekmontras la socian dramon de orfoj kaj stratinfanoj, ekzemple *Sciuscià* (Vittorio De Sica, 1946), *The Children of Europe* (Theodore Andrica, 1947) aŭ la pola *Unzere Kinder* (Natan Gross kaj Shaul Goskind, 1948). **En Eŭropo ie**, estante hungara, estis komparita al itala novrealismo, filma movado naskiĝinta post la Dua Mondmilito, kiu koncentriĝis sur sociaj problemoj kaj malriĉeco.

Intrigo
-------

Je la fino de la Dua Mondmilito, bando de orfaj infanoj travagas la hungaran kamparon, forlasante sin al krudeco, perforto kaj ŝtelado en la malfacila ĉiutaga lukto por supervivi. Poste, la grupo alvenas en malnovan kastelon, kie loĝas Piotr Simon, maljuna muzikisto. Komence la infanoj traktas lin kiel kaptiton, traktante lin perforte, sed malrapide la maljunulo gajnas ilian fidon, vekante en ili sentojn de homamo. Kune ili laboras por rekonstrui la kastelon. La loĝantoj de la proksima vilaĝo, aliflanke, intervenas por aresti la infanojn, kaj en la rezultinta lukto unu el la infanoj mortas. La infanoj rezignas, sed Simon sukcesas konvinki la aŭtoritatojn por ke la infanoj estu liberigitaj. La junuloj fine rajtas eliri por vivi en la kastelo, kiu nun fariĝis ilia hejmo.

Rolularo
--------

* Artúr Somlay kiel Piotr Simon
* Miklós Gábor kiel Hosszú
* Károly Bicskey
* Mária Tasnády Fekete
* György Bárdy kiel Policisto
* Endre Harkányi
* Tibor Kalmár
* László Kemény
* Zsuzsa Bánki kiel Éva
* Laci Hórvath kiel Kuksi
* Kaj la ceteraj infanoj

Esperanta versio
----------------

La filmo ricevis Esperantan dublon en 1987 omaĝe al la centjariĝo de la lingvo, same kiel Mefisto, alia filmo dublita en la sama jaro ankaŭ de hungaraj aktoroj kaj esperantistaj infanoj. La Esperantlingvan tekston tradukis la hungara esperantisto Imre Szabó. La projekcio de la Esperanta versio rikoltis grandan sukceson de la UK 1988 en Roterdamo.

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑  <br>

*Li esperantigis novelojn, poemojn (en Hungara Antologio), kantojn (ekz. la plenan oratorion Mesio de Händel, prezentitan por plurmil spektantoj en Vígadó, Budapeŝto, kaj la kasedon de József Dinnyés), filmojn (En Eŭropo ie, Mefisto).*
**Tudeils** - jen france, okcitane respektive gaskone *Tudel* - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Corrèze*, en la administra regiono Nova Akvitanio kaj en la historia kultura regiono Limoĝio. Fine de 2020 en la komunumo vivis 250 loĝantoj sur areo de 9,55 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 26 loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Brive-la-Gaillarde kaj al la kantono *Midi Corrézien / Migdia de Corresa*. 

La teritorio havas komunan limon kun Chenailler-Mascheix, Lostanges, Marcillac-la-Croze, Nonards kaj Puy-d'Arnac.

Geografio
---------

Tudeils situas en kampara, maldense loĝata pejzaĝo en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. La komunumo troviĝas en la geografia baseno de Brive-la-Gaillarde, en la sudokcidenta parto de la departemento.

Historio
--------

La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Tudeils antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Corrèze
* Kantono de Beaulieu-sur-Dordogne, malfondita en marto 2015
La **Munkena Moderno** (germane *Münchner Moderne*) estis, same kiel grupoj en Vieno kaj Berlino (Berliner Moderne, Wiener Moderne) grava impulsdonanto por la modernaj arto kaj literaturo en Germanio de la fino de la 19-a jarcento ĝis la Unua mondmilito. Kelkfoje ankaŭ la artistaj cirkloj de al 1920-aj jaroj en tiu ĉi termino enkorpigatas.

Priskribo
---------

Gravegis la pentristaj rondoj *Der Blaue Reiter*. La de Michael Georg Conrad fondita gazeto Die Gesellschaft estis la unua naturalisma literaturgazeto kaj la societo *Gesellschaft für modernes Leben* subtenis la modernajn verkistojn. 

La satira gazeto Simplicissimus nombriĝas inter la plej gravaj kritikaj publicitaĵoj de la Germana Imperiestra Regno. Ofte verkistoj kaj artistoj ankaŭ apartenis al la bohemia medio de Schwabing.

Jenaj pentristoj asociitas per *Münchner Moderne*:

* Lovis Corinth
* Olaf Gulbransson
* Thomas Theodor Heine
* Alexej Jawlensky
* Wassily Kandinsky
* Ernst Ludwig Kirchner
* Paul Klee
* Franz Marc
* Gabriele Münter
* Marianne von Werefkin

Jenas la verkistoj:

* Otto Julius Bierbaum
* Michael Georg Conrad
* Max Dauthendey
* Stefan George
* Hanns von Gumppenberg
* Max Halbe
* Heinrich Mann
* Thomas Mann
* Oscar A. H. Schmitz
* Ludwig Thoma
* Oskar Panizza
* Fanny zu Reventlow
* Frank Wedekind
* Ernst von Wolzogen
**Ernst ERIKSSON,** plennome **Ernst Gustaf Eugen ERIKSSON** (naskiĝis la 10-an de februaro 1881 en Västmanlands län, mortis la 10-an de januaro 1956 en Stokholmo) estis sveda socialdemokrata ana de parlamento, sindikate aktiva fervojoficisto, sindikatestro kaj esperantisto. En la parlamento, li estis nomita Eriksson i Stockholm (Eriksson en Stokholmo).

Li plenigis multaj gravaj pozicioj kaj en la politika parto, kaj en la sindikata parto de la laborista movado kaj en la movado pri loĝejaj kooperativoj. Li ankaŭ estis agema esperantisto.

Eriksson laboris en 1901 kiel fervoja stacidoma servisto en Stokholmo kaj en 1917 iĝis unuarangan stacidomkontoriston. 1918–1948 Eriksson estis ano de la malalta ĉambro de la parlamento de Svedio kaj tie delegito de la stokholma urbo. 1937–1951 li estis estrarano de Riksgäldskontoret, la kerna financa administrejo de Svedio. Li estis estrarano de la Sveda Fervojista Sindikato 1904–1944.

Dum 40 jaroj li ankaŭ havis aliaj gravajn ŝtatajn kaj mucipajn taskojn, kaj krome li estis granda Esperanto-proponisto. Eriksson estis estrarano de la Sveda Laborista Esperanto-Asocio (SLEA) kaj aliaj esperantistaj asocioj, kaj laŭ EdE li estis unu el la plej malavaraj subtenantoj de diversaj organizaĵoj.

Eriksson estis esperantisto de 1901. Li kunlaboris al la organo de SLEA, *Sveda Laborista Esperantisto,* verkis artikolojn, kaj faris paroladojn en la parlamento por Esperanto. Li ankaŭ gvidis la laboron kun la longdaŭra konstanta esperanto-parto de la fervojista gazeto *Signalen.*

Kun Joĉjo Johansson li tradukis *La Laborista Esperantismo* de Eŭgeno Lanti al la sveda 1931, kaj verkis kun la sama svedlingvan gramatikan parton al lernolibro de Ludwig Puff en 1933.

Ernst Eriksson naskiĝis 1881 en Vittinge, Västmanlands län, kaj liaj gepatroj estis la bienulo aŭ etbienulo Erik Johansson kaj Anna Lovisa Schenning. Li edziĝis en 1904 kun Hulda Pettersson, naskiĝita 1883. Li mortis en Stokholmo 1956.

Plua legado
-----------

* *Tidens kalender 1933, almanack och uppslagsbok.* Stockholm: Tidens förlag, 1932, p. 122.

Referencoj
----------

* Eriksson Ernst Gustat Eugen [sic!] en Enciklopedio de Esperanto, 1934

* Kategorio Ernst Eriksson en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



1. 1 2
2. ↑  Svedujo en Enciklopedio de Esperanto, 1934 (la ĝis tiam plej longdaŭra tia parto, laŭ la fonto)
3. ↑  ,
4. ↑
**Eroné** estas persona arta lingvo kreita de Carrie. La fonetiko kaj ortografio estas tre simplaj, influitaj de la angla kaj la franca. La gramatiko ankaŭ estas tre influita de la angla, kun tri kazoj: nominativo, dativo kaj genitivo. La sintakso estas SOV.

Specimeno (Babela turo, Gen. 11:1-9):

1. Sec bruc mimuzé, lea egli anfé voc eroné o dlushi hivé aspus.

2. Tev eronel letul tebiu, nel gindé kosh Shinar sothwuel o kosh ne gretuel.

3. Nel elladné hivul, "Laho, alel anvé anekel o alel fel pesikekel brariu." Nel anvé lonsul, nel buve lonsuliv, o nel andeke fer bulithe lonset.

4. Cam nel hivul, "Laho, alel amrofe thiekel. Alel athode thinekel; ne lea gemé lozikel, decev lea shashrel hamejeladalec cannekel; decev alel gavla lea egli anfé rumshekeliv."

5. Eko lea Agleno noka lea gemé sampus belet lea amrofe o lea athode dem lea eronel nel wethinel dem.

6. Lea Agleno hivus, "Nel voc onvoe thel, o nel voc eroné hivais; to nel pempkelev brum athode thinen, nel pempkel vibo jebé tlasher.

7. "Laho, alel sampikel o eronefec thithrikel; nel elladné gannekeliv."

8. Lea shaahrel lea eronel rumshail gavla lea egli anfé nel imbul lea athode thinen.

9. Lumb lea athode hamejues Babel--kosh gant regice lea shashrel eronatel eronefilec thithrus o fe rumshul gavla lea egli anfé.

Eksteraj ligiloj
----------------
La distrikto de Nankana Sahib (ruĝe) sine de Panĝabo, Pakistano.
**Nankana Sahib** (Ŝahmuĥi-ortografio: ننکانہ صاحب, Gurumuĥi-ortografio: ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ) estas urbo de la provinco de Panĝabo en Pakistano, iam konata sub la nomo "Rai-Bhoi-Di-Talwandi". Ĝi havas proksimume 100 000 loĝantojn kaj situas je 80 km sud-okcidente de Lahore kaj 75 km oriente de Fajsalabad, je alteco de 187 m super la marnivelo.

Koordinatoj : 31° 26' 51" N, 73° 41' 49" E

Ĝi estas ankaŭ la ĉefurbo de la samnoma kantono Nankana Sahib. La distrikto Nankana Sahib estas administra subdivido de la provinco de Panĝabo en Pakistano. Tiu subdivido estis kreita en majo 2005; antaŭe ĝi estis parto el la distrikto Ŝeĥupura (mapo ĉi apude).

Nankana Sahib(o) estas konsiderata kiel sankta kaj historia por la tie naskiĝintaj sikoj, ĉar tie naskiĝis Guruo Nanak Dev, la ĉefa figuro de sikismo. Sikoj venas el la tuta mondo al Nankana Sahib, kaj ĝi estas unu el la plej prosperaj urboj en Pakistano.

La Gurdwara Nankana Sahib(o)
----------------------------

"*Gurdwârâ*" laŭvorte signifas en la panĝaba "la pordo al la Guruo" (ਗੁਰਦੁਆਰਾ, gurdu'ārā, ਗੁਰਦਵਾਰਾ, gurdvārā»). Ĝi estas kultejo de la siĥoj, same templo kiel kunvenejo.

La plej vizitata kultejo en Nankana Sahib(o) estas Gurdwara, konstruita ĉe la loko, kie troviĝis la naskiĝdomo de Guruo Nanak Dev. Ĝi estas la plej rimarkinda el ĉiuj siĥaj kultejoj en la urbo. Festivaloj okazas tie dum la unua plena luno de la jaro por memorsoleni la naskiĝon de Guruo Nanak Dev.

Fontoj
------

* angla **Wikipedia** kaj franca **Wikipédia** (pri distrikto Nankana Sahib)
**LŐRINCZI Erzsébet** (loe:rinci), (Nagy Erzsébet) estis rumanihungara pentristino naskita en Székelykeresztúr la 4-an de aprilo 1908 kaj mortinta post 1990.

Kariero
-------

Lőrinczi Erzsébet komencis pentradstudi en 1925 ĉe Gerő Daday, Sándor Szopos. Inter 1952-1954 ŝi laboris kiel biblitekistino en Cristuru Secuiesc, poste ŝi fariĝis ekstera kunlaborantino de Popolarta Kooperativo de Târgu Mureș. Inter 1961-1968 ŝi estis tekstilpentristino, gravuristino. Ŝi pentris miniaturojn. La grandparton de siaj kreaĵoj ŝi donacis al la loka muzeo.

Ekspozicioj
-----------

* 1928 - Sibio;
* 1931, 1948, 1969, 1984 - Cristuru Secuiesc;
* 1932, 1938, 1946, 1976, 1987 - Târgu Mureș;
* 1936, 1940 - Koloĵvaro;
* 1940 - Torda;
* 1969, 1972 - Odorheiu Secuiesc;
* 1970 - Miercurea Ciuc;
* 1977 - Târgu Secuiesc;
* 1977 - Sfântu Gheorghe

Fonto
-----

* *Ki kicsoda Aradtól Csíkszeredáig*, Pallas-Akadémia Könyvkiadó, Csíkszereda, 1997.
* Artistoj Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

 

***Etnismo*** estas revuo de la Internacia Komitato por Etnaj Liberecoj (IKEL), kiu informas pri etnoj el la tuta mondo, ties problemoj, sed ankaŭ etnorilatajn informojn netroveblajn aliloke. En la revuo troviĝas informoj pri ekzemple la statuso de malplimultaj lingvoj, tiklaj etnaj situacioj (ekzemple tiu de la kurdoj kiuj vivas en kvar diversaj landoj), teritoriaj reformoj kaj tiel plu. Fine de la revuo estas aktualaj informoj pri agadoj de IKEL kiel ekzemple prelegoj pri la asocio dum kongresoj. Nombro de malnovaj numeroj estas senpage legeblaj sur la arkiva paĝo de la retejo etnismo.org

Historio
--------

La unua numero de Etnismo aperis la 10-an de majo 1972. Ĝia unua redaktoro estis Uwe Joachim Moritz, ekde 1999 temas pri Nicole Margot.

Etnismo laŭ IKEL
----------------

La fundamenta idea dokumento de la Internacia Komitato por Etnaj Liberecoj (IKEL) estas la Deklaracio por etnista humanismo. Ĉi tia etnismo konsideras sin ne-naciisma. Ĝi inklinas al la etnofederaciismo de Héraud, kiu siaflanke pledis por Esperanto kiel interetna lingvo en la alstrebita etnofederacia sistemo. Ĝi ĝenerale akcentas la kulturan sinasertadon de etnoj pli ol la politikan. La esperantista etnismo-varianto emfazas la potencialon de Esperanto kiel faktoro por la protektado de etnaj lingvoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

(multlingva) Oficiala retejo de Etnismo : etnismo.org

Arkivo de aperintaj numeroj de Etnismo.

Jutubo : Esperanto-gazetoj tra la tuta mondo : internaciaj gazetoj pri diversaj temoj (senligile pro rajtoj).

Vidu ankaŭ
----------

(eo) Minority SafePack

(eo) Loránt Vincze, prezidanto de FUEN (2016-2019)

Referencoj
----------

1. ↑  *Kurdoj, kroma "neekzistanta" popolo*, Etnismo, nro 6, 1-6-1974 , p. 14-15, (PDF),
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Katalin KÖLLŐ** [koeloe:j] estas rumania hungara ĵurnalistino, teatrokritikistino. Ŝi naskiĝis en Călărași (Cluj) la 7-an de februaro 1958. De 1978 ŝi vivas en Kluĵo. Ŝi estas anino de Színházi Kritikusok Céhe (Gildo de Teatrokrikistoj) de Hungario.

Kariero
-------

Katalin Köllő diplomitiĝis pri teatroscienco en UBB de Kluĵo, kaj ŝi estis de 1999 redaktorino, de 2005 kultura rubrikestrino de ĵurnalo *Szabadság* de Kluĵo. Ŝi laboris inter 1985–1997 ĉe la Kolozsvári Állami Magyar Színház de Kluĵo, inter 1998–2002 ŝi estis raportistino de Kluĵo de hungarlingva radioelsendo de Bukareŝto, inter 2002–2006 programgvidantino-redaktorino de Radio Agnus de Kluĵo. Ŝi publikigis en gazetoj enlandaj *Látó*, *Korunk*, *Székelyföld*, *Filmtett*, kaj en gazetoj de Hungario: *Színház*, *Zsöllye*, *KonTextus.hu*, *Kisvárdai Lapok*, *Játéktér*.

Libroj
------

* *Orosz Lujza* vivkariera intervjuo, Polis Kiadó, 2004,
* *Csiky András* vivkariera intervjuo, Korunk–Komp-Press Kiadó, 2008.

Premioj
-------

* Premio *Spectator* de Erdélyi Magyar Közművelődési Egyesület. 2006.

Fonto
-----

* kritikusceh.wordpress.com

Eksteraj ligiloj
----------------

* www.youtube.com,, Intervjuo
**Miguxês** [migu**ŝes**] aŭ "**Miguxa *lingvo***" estas vorto uzata en Brazilo por nomi volan misuzon de portugallingvo fare de adoleskantoj, ĉefe adoleskantinoj, en interreto, ĉefe en e-parolado kaj blogoj. La vorto venas el *miguxa*, amikinnjo, en brazila adoleskantina slango.

Ĝenerale, oni ŝanĝas (neregule) la frikativajn konsonantojn per X kaj foje la intervokala R per L, la finajn O per U kaj E per I, alie oni metas sensonajn H ene vortoj kaj uzas majusklojn neregule. La celo estas igi la lingvaĵon ŝajne pli infana kaj ornami la vortojn. Kompreneble, multaj slangaj vortoj estas uzataj.

"Ideologia" celo, ŝajne, estas ĉagreni junajn plenkreskulojn, kiuj eble havas adoleskantajn gefratojn. Kelkaj junaj plenkreskuloj, ĉagreniĝas per tio, kaj nomas tiun "ideologion" "*miguxa nihilismo*"

Exemploj:

* *Oi MiGuxa LiNdUxXa!!!!!!* = normale portugala *Oi, amiga linda!* (Saluton, bela amikino).
* *aIx tIpOw aXiM eU nAuMm xEi xi dEvO faZeR isU* = normale portugala *Aí, tipo assim, eu não sei se devo fazer isso* (Nu, mi volas diri, mi ne scias ĉu mi devas fari tion).

Eksteraj ligiloj
----------------

MiGuXeiToR © ® ™ Arkivigite je 2010-03-23 per la retarkivo Wayback Machine Tradukilo portugala-miguŝa
**Katherine WOODVILLE** aŭ **Catherine Woodville** (1938-2013) estis brita aktorino, ankaŭ konata per anglalingva karesnomo **Kate Woodville**. Ŝi estis edzino de Patrick Macnee, Jerrold Freedman kaj Edward Albert.

Woodville komencis sian karieron per televidaĵo *Inside Story* en 1960. Ŝi daŭrigis ĝin per britaj televidserioj kiel The Avengers. En kino, ŝi ekis per The Wild and the Willing en 1962 kaj partoprenis ankaŭ kinfilmojn The Informers kaj The Brigand of Kandaha.

En 1967 ŝi loĝiĝis en Usono. Tie Katherine debutis per televidserio Mission: Impossible en 1968. Ŝi ankaŭ aperis en Star Trek, inter aliaj.

Dum 1970-aj jaroj ŝi aktoris en televidaĵoj It Takes a Thief, The Virginian, Mannix, Kung Fu, Kolchak: The Night Stalker, The Rockford Files, Little House on the Prairie, Wonder Woman, Salvage 1 kaj Eight Is Enough krom en kinfilmoj Black Gunn, Extreme Close-Up kaj Posse. 

Ŝi retiriĝis de aktorado en 1979.

* Kategorio Kate Woodville en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 639186
* LCCN: no2013123109
* VIAF: 305410833
* ISNI: 0000 0004 2366 6964
 |
**GYERKES Mihály** [djerkeŝ] estis rumania hungara bazlerneja instruisto, redaktoro, lernolibroverkisto, popolkultivinto. Li naskiĝis en Moha la 12-an de aprilo 1873 kaj mortis en Székelyudvarhely la 20-an de aŭgusto 1942.

Biografio
---------

Mihály Gyerkes akiris diplomon de bazlerneja instruisto en la Ŝtata Porinstruista Instituto de Székelykeresztúr en 1893. Li estis ĝis 1930 direktoro de ŝtata bazlernejo en Odorheiu Secuiesc. Li fondis kooperativon por fruktokultivo kaj fruktovalorigo. Li redaktis la gazetojn *Tanítók Lapja* (1921-27) la *Siculia Gazdalap* (1934-36) kaj *Gyümölcsöskert* (1937).

Libroj
------

* *Román vizsgák könyve* (resuma lernolibro, kune kun Anna Buna, Székelyudvarhely 1924);
* *A népművelés vezérkönyve* (Tanítók útmutatója, népoktatási tanácsadó, Székelyudvarhely 1926);
* *Szervezkedjünk kertészeti termelésre* (Székelyudvarhely 1928);
* *A legújabb gyümölcstermelés* (Székelyudvarhely 1931);
* *Gyümölcsfák védelme* (Székelyudvarhely 1937; ankaŭ rumane);
* *A szabadoktatás könyve*.

Fonto
-----

* Romániai magyar irodalmi lexikon Arkivigite je 2016-04-16 per la retarkivo Wayback Machine
**Ferenc Storno,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Storno Ferenc** estis hungara kamenpurigisto, pentristo, restaŭristo, arkitekto, artkolektisto.

Gazeta ilustraĵo pri Ferenc Storno
Ferenc Storno  naskiĝis la 20-an de februaro 1821 en Kismarton (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio, nuntempa Eisenstadt en Aŭstrio), li mortis la 29-an de januaro 1907 en Sopron (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario).

Biografio
---------

Ferenc Storno apartenis al la germana minoritato de la lando, en la familio estis tradicio la kamenpurigista profesio. Li lernis la profesion en Landshut, poste li estis migranta kamenpurigisto en Hungarlando. Libertempe li ŝatis pentradi, sed la familia biĝeto ne permesis la plian lernadon. Ekde 1845 li laboris en kamenpurigista majstro, kiu baldaŭ mortis kaj Storno edziĝis al la vidvino, li transprenis la metiejon. Poste li povis okupiĝi ankaŭ pri artoj, li komencis kolekti artaĵojn. Helpe de urbaj mecenatoj en Vieno li studis de Friedrich von Amerling. En la 1850-aj jaroj foje-foje li havis plurajn artajn taskojn en Vieno. Ekde 1863 li ricevis similajn taskojn de Flóris Ferenc Rómer jam en Hungarlando. Ekde la 1870-aj jaroj liaj ambaŭ filoj (same kamenpurigistoj) helpis lin. Li ricevis premiojn de Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio) kaj papo. Lia artkolektaĵo nun estas muzeo en Sopron.

Elektitaj restaŭraĵoj
---------------------

* Preĝejo Sankta Mikaelo (Sopron) (1859–1866)
* kripto de Baziliko de Pannonhalma (1868); la bazilikon inter 1870–1875
* episkopa palaco kaj katolika baziliko en Nagyvárad (1878-1880)
* ornamaĵoj en kapelo de Kastelo de Alcsút (1881)
* plena restaŭrado de preĝejo en Körmöcbánya (1884)
* altara bildo en Nemesládony (origina pentraĵo)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Enirejo de Preĝejo Ĉieliro de Maria (Sopron) restaŭrita de StornoEnirejo de Preĝejo Ĉieliro de Maria (Sopron) restaŭrita de Storno
* Iama loĝdomo de Storno, nuntempa muzeoIama loĝdomo de Storno, nuntempa muzeo

* Kategorio Ferenc Storno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 616123
* GND: 122048083
* LCCN: nr95019482
* VIAF: 55019245
* ISNI: 0000 0000 7865 6270
 |




1. ↑