|  |  |
| --- | --- |
|  Redaktas | **Ĉi tiu artikolo estas redaktata de iu.**

---

Por eviti la riskon de redaktokonflikto, ne redaktu la artikolon. Kontrolu la kronologion kaj forigu la ŝablonon, se necese. |

Ruĝe: lokigo de homa cerebro.
La **cerbo** (latine *Cerebrum*) estas organo, kiu servas kiel la centro de la nerva sistemo en ĉiuj vertebruloj kaj la plimulto da senvertebruloj, konsistanta el neŭronoj (nervoĉeloj) kaj gliaj ĉeloj. La cerbo estas ordinare lokita proksime al la buŝo kaj la sensaj organoj por sensoj kiel vido. Ĉe vertebruloj ĝi estas entenata en la kranio.

Priskribo
---------

La cerbo estas la plej kompleksa organo en la korpo de vertebrulo. En la homo la cerba kortekso havas proksimume 15-33 miliardojn da neŭronoj, ĉiu el kiuj konektiĝas per sinapsoj al pluraj miloj da aliaj neŭronoj. Tiuj neŭronoj komunikas unu kun la aliaj per longaj protoplasmaj filamentoj nome aksonoj, kiuj portas ĉenojn de signalaj pulsoj nome agopotencialoj al malproksimaj partoj de la cerbo aŭ korpo, celante specifajn ricevantajn ĉelojn. Tiu grandega nombro de interligitaj neŭronoj estas la fonto de cerba inteligenteco, kiu povigas homojn analizi sentan informon, direkti la korpon, kaj pensi.

La fiziologia funkcio de la cerbo estas centreca regado de la aliaj organoj de la korpo, t.e. reguligo de la organa funkciado per helpo de la perceptaj organoj, subnervaj centroj kaj la malcentra nervosistemo. La cerbo agas al la cetera korpo, kaj per la genero de ŝablonoj de muskola agado, kaj per gvidado de la sekrecio de kemioj nome hormonoj. Tiu centreca regado ebligas rapidajn kaj kunordigitajn respondojn al ŝanĝoj de la medio. Iuj bazaj specoj de respondoj, kiel refleksoj, povas esti gvidataj de la mjelo aŭ periferiaj ganglioj, sed altnivela celita regado de konduto bazita sur kompleksa sensa enigo postulas la inform-integrigajn kapablojn de centreca cerbo.

La operacioj de individuaj cerbaj ĉeloj estas nun komprenitaj kun konsiderinda precizeco sed la maniero, kiel ili kunlaboras kiel ensembloj de milionoj, estas ankoraŭ solvenda. Lastatempaj modeloj en la moderna neŭroscienco traktas la cerbon kiel biologian komputilon, tre malsama laŭ mekanismo ol elektronika komputilo, sed simila tiel ke ĝi ricevas informon el la ĉirkaŭa mondo, konservas ĝin, kaj traktas ĝin diversmaniere.

**Encefalo** (greke *ἐγκέφαλον* *enkefalon*, laŭvorte "en la kapo") estas la tuto da organoj, kiujn enfermas la kranio de la vertebruloj. Pri homoj la terminoj cerbo kaj encefalo estas ofte konsiderataj sinonimoj.

Laŭ figura senso, **cerbo** estas tiu parto, rigardata kiel la sidejo de la penso, de la spirito, de la menso kaj de la prudento.

Anatomio
--------

a blob with a blue patch in the center, surrounded by a white area, surrounded by a thin strip of dark-colored materialKrucsekcio de flara bulbo de rato, kolorigita laŭ du diferencaj manieroj samtempe: unu kolro montras neŭronĉelajn korpojn, dum la alia montras ricevilojn por la neŭrotransmisiilo GABA.
La formo kaj grando de la cerbo ege varias inter diversaj specioj, kaj identigi komunajn trajtojn estas ofte malfacila. Tamen, estas nombraj principoj de la cerba arkitekturo kiu aplikeblas al ampleksa gamo de specioj. Kelkaj aspektoj de la cerba strukturo estas komunaj al preskaŭ la tuta aro de animalaj specioj; aliaj distingigas "progresintajn" cerbojn el pli primitivaj cerboj, aŭ distingigas vertebrulajn cerbojn el tiuj de senvertebruloj.

La plej simpla maniero akiri informaron pri la cerba anatomio estas per vida trarigardo, sed oni disvolvigis ankaŭ pli prilaboritajn teknikojn. La cerbaj histoj en sia natura stato estas tro mildaj kaj tio malhelpas ties manipuladon, sed ili povas esti malmoligitaj pere de enmeto en alkoholo aŭ aliaj fiksigaj substancoj, kaj poste ili povas esti eltranĉitaj en maldikaj pecoj por ebligi la ekzaminadon de la interno. Laŭvide, la interno de la cerbo konsistas el areoj de la tiel nomita griza substanco, kun malhela koloro, separataj de areoj de blanka substanco, kun pli hela koloro. Plia informo povas esti akirita pere de kolorigado de eltranĉaĵoj de cerba histo pere de vario de kemiaĵoj kiuj elstarigas areojn kie estas specifaj tipoj de molekuloj en altaj koncentroj. Eblas ankaŭ ekzameni la mikrostrukturon de cerba histo uzante mikroskopon, kaj marki la modelojn de konektojn el unu cerba areo al alia.

### Ĉela strukturo

drawing showing a neuron with a fiber emanating from it labeled "axon" and making contact with another cell. An inset shows an enlargement of the contact zone.Neŭronoj generas elektrajn signalojn kiuj veturas laŭlonge de siaj aksonoj. Kiam sparko de elekctro atingas kunigejon nomita sinapso, ĝi okazigas la liberigon de neŭrotransmisiila kemiaĵo, kiu ligiĝas al riceviloj de aliaj ĉeloj kaj tiele oni ŝanĝas la elektran aktivecon.
La cerboj de ĉiuj specioj estas komponataj ĉefe de du grandaj klasoj de ĉeloj: nome neŭronoj kaj gliaj ĉeloj. Tiuj lastaj (konataj ankaŭ kiel *gliaĵoj* aŭ *neŭrogliaĵoj*) estas de kelkaj tipoj, kaj plenumas multajn gravajn funkciojn, kiel struktura subteno, metabola subteno, temperatura izoligo, kaj gvidado de la disvovligo. Neŭronoj, tamen, estas kutime konsiderataj la plej gravaj ĉeloj en la cerbo.
La propreco kiu faras neŭronojn unikaj estas ties kapablo sendi signalojn al specifaj celĉeloj laŭlonge de longaj distancoj. Ili sendas tiujn signalojn pere de aksono, kiu estas fajna protoplasma fibro kiu etendiĝas el la ĉelkorpo kaj projekcias, kutime pere de multnombra branĉaro, al aliaj areoj, foje proksimaj, foje en malproksimaj partoj de la cerbo aŭ de la korpo. La longo de aksono povas esti eksterordinara: por ekzemplo, se piramida ĉelo, (nome ekscitiga neŭrono) de la cerba kortekso estus pligrandigita tiel ke la ĉelkorpo iĝu samgranda kiom homa korpo, ĝia aksono, samgrande pligrandigita, iĝus kiel kablo de kelkaj centimetroj de diametro, kiu etendiĝus pli ol unu kilometro!. Tiuj aksonoj transmisias signalojn en la formo de elektrokemiaj sparkoj nomitaj agopotencialoj, kiu daŭras malpli ol milonon de sekundo kaj vetura laŭlonge de la aksono je rapidoj de 1–100 metroj por sekundo. Kelkaj neŭronoj elsendas agopotencialojn konstante, je proporcioj de 10–100 por sekundo, kutime laŭ neregulaj modeloj; aliaj neŭronoj estas trankvilaj plej parto de la tempo, sed foje ili elsendas eksplodon de agopotencialoj.

Regionoj de la cerbo
--------------------

Jen homa cerbo kies cerbeto estas kolorigita viole.
La cerbo de vertebruloj konsistas el la jenaj partoj:

* Rombcerbo
	+ Mjelencefalo
	+ Metencefalo
		- Ponto
		- Cerbeto
* Mezcerbo
* Antaŭcerbo
	+ Intercerbo
	+ Grandcerbo
* Cerba nervo
* Cerba trunko
	+ Mjela plilongigo
* Cerba duonsfero
* Kortekso
* Cerba giro

Ĉe diversaj vertebruloj, la diversaj partoj estas malsame evoluintaj.

### Loboj

* La parieta lobo aŭ parietala lobo estas unu de la kvar plej grandaj loboj de la cerbo, nome de la cerba kortekso de la mamuloj. Tiu lobo estas, ene de la cerbaj loboj, tiu kiu okupas la zonon kiu estas sub la osto parietalo, tio estas, en la mezaj kaj flankaj partoj de la kapo, nome la plej grandaj inter tiuj kiuj formas la kranion.
* La tempia lobo estas estas unu de la ses plej grandaj loboj de la cerbo, nome de ĉiu cerba duonsfero de la mamuloj. Ĝi gastigas la unuarangan kortekson de la aŭdkapablon de la cerbo; ĝi administras la aŭdan parolkapablon kaj la sistemojn de parolkompreno.

### Aliaj elementoj

* La Cerbaflanka sulko, konata tradicie kiel **Fendo de Silvio**, estas fendo kiu trairas transverse la homan cerbon el ĝia bazo laŭ ambaŭ flankoj. Ĝi ricevas la homan nomon (eponimo) honore de Francisko Silvio (1614-1672), kuracisto kaj profesoro de anatomio de la Universitato de Lejdeno.

La historio de la studado de la cerbo
-------------------------------------

Tomografio de la homa cerbo.
Hipokrato konsideris la cerbon kiel la lokon de penso, sed Aristotelo hipotezis ke ĝia funkcio estas malvarmigi sangon. Hodiaŭ la esploro de la cerbo kaj la menso konsistas el neŭrologio, la parto de biologio kiu studas la cerbon je ĉiuj ĝiaj diversaj niveloj de organizo (de etaj neŭronoj al funkciaj sistemoj); kaj psiĥologio, la studo de la kognicio kiu venas el la neŭrona funkcio de la cerbo. Kelkaj eĉ provas rekte observi la enhavaĵon de la cerbo, kun rudimenta sukceso per cerbo-komputilaj interfacoj. Diversaj organizaĵoj nun esploras la eblecon konstrui modelojn de la neŭrona strukturo de la cerbo, celante krei komputilajn kognicion kaj inteligentecon similajn al tiuj de homoj.

La cerbo kontrolas kaj direktas la plejparton de la movado, la konduto, kaj homeostazaj korpfunkcioj (ekz. korbatado, sango-premo, fluida ekvilibro kaj korpa temperaturo). La cerbo estas la fonto de kognicio, emocio, memoro, kaj lernado. Tamen, multaj kondutaĵoj kiel simplaj refleksoj kaj baza memmovado povas esti direktataj de la mjelo sole.

Malsanoj
--------

La amiotrofa lateralsklerozo aŭ amiotrofia latersklerozo, mallongigite ALS, alinome Lou-Gehrig-malsano aŭ Charcot-malsano, estas degenera nervosistema malofta malsano kun nekonata origino. La malsano aperas ĝenerale post aĝo de 40 jaroj, ĝi estas pli ofta ĉe viroj ol ĉe virinoj. Malsanas proksimume po 1–5 por 100 000 homoj. La malsanuloj mortas ĝenerale ene de 2–5 jaroj.

Cerba paralizo (CP) estas grupo de permanentaj movaj misordoj kiuj aperas en frua infanaĝo. Signoj kaj simptomoj varias inter diversaj personoj. Ofte, simptomoj estas malbona mova kunordigo, miskontrolitaj, malfortaj muskoloj, kaj korpotremoj. Povas esti problemoj kun senso, vidkapablo, aŭdo, engluto, kaj parolo.

La encefalito (aŭ cerb-inflamo, latine *encephalitis*) estas inflamo de la cerbo. Kelkfoje la encefalito atakas ankaŭ aliajn organojn de la korpo, tiel ankaŭ la mjelon (*encephalomyelitis*), la meningon (*meningoencephalitis*).

La hepata encefalopatio estas termino de medicino uzita por priskribi neŭropsikiatrian nenormalecon okazigita per tokseco de la cerbo kaj de la duaranga nerva sistemo secundario al hepata malsufiĉo kaj/aŭ sanga derivaĵo porto-sistema (per ekspono de la cerbo al altaj koncentroj de toksaj substancoj: ĉefe amoniako).

Medicino
--------

La cerba lobotomio (aŭ *leŭkotomio*) estas tipo de psiko-kirurgio, konsistante en la kirurgia sekco de unu aŭ pliaj nervaj fakoj de cerba lobo. Se oni produktas la kompletan ablacion de cerba lobo, tiu estas nomita cerba lobektomio. Oni uzas ankaŭ depende de la loboj kiuj suferas intervenon la terminojn lobotomio tempia, parieta, frunta aŭ antaŭfrunta -la plej intervenita-, kaj tio povas okazi en unusola hemisfero aŭ en ambaŭ.

En diversaj bestotipoj
----------------------

### Senvertebruloj

A fly resting on a reflective surface. A large, red eye faces the camera. The body appears transparent, apart from black pigment at the end of its abdomen.Fruktomuŝoj (*Drosophila*) estis etende studitaj por akiri enrigardon en la rolo de genoj en cerbodisvolviĝo.
Tiu kategorio inkludas tardigradojn, artropodojn, moluskojn, kaj nombrajn tipojn de vermoj. La diverseco de senvertebrulaj cerboplanoj kongruas kun egala diverseco en cerbostrukturoj.

Du grupoj de senvertebruloj havas gravajn kompleksajn cerbojn: artropodoj (insektoj, krustuloj, araneoidoj, kaj aliaj), kaj cefalopodoj (polpoj, kalmaroj, kaj similaj moluskoj). La cerboj de artropodoj kaj cefalopodoj stariĝas el ĝemelaj paralelaj nervokordoj kiuj etendiĝas tras la korpo de la animalo. Artropodoj havas centran cerbon, nome supraezofaga ganglio, kun tri dividaĵoj kaj grandaj optikaj loboj malantaŭ ĉiu okulo por vidprocezado. Cefalopodoj kiel la polpoj kaj kalmaroj havas la plej grandajn cerbojn inter ĉiuj senvertebruloj.

Estas kelkaj senvertebrulaj specioj kies cerboj estis studitaj intense ĉar ili havas propraĵojn kiuj faras ilin taŭgaj por eksperimenta laboro:

* Fruktomuŝoj (*Drosophila*), pro la granda gamo de teknikoj disponebla por studi sian genetikon, have been a natural subject for studying the role of genes in brain development. In spite of the large evolutionary distance between insects and mammals, many aspects of *Drosophila* neurogenetics have been shown to be relevant to humans. The first biological clock genes, for example, were identified by examining *Drosophila* mutants that showed disrupted daily activity cycles. A search in the genomes of vertebrates revealed a set of analogous genes, which were found to play similar roles in the mouse biological clock—and therefore almost certainly in the human biological clock as well. Studies done on Drosophila, also show that most neuropil regions of the brain are continuously reorganized throughout life in response to specific living conditions.
* The nematode worm *Caenorhabditis elegans*, like *Drosophila*, has been studied largely because of its importance in genetics. In the early 1970s, Sydney Brenner chose it as a model organism for studying the way that genes control development. One of the advantages of working with this worm is that the body plan is very stereotyped: the nervous system of the hermaphrodite contains exactly 302 neurons, always in the same places, making identical synaptic connections in every worm. Brenner's team sliced worms into thousands of ultrathin sections and photographed each one under an electron microscope, then visually matched fibers from section to section, to map out every neuron and synapse in the entire body. The complete neuronal *wiring diagram* of *C.elegans* – its connectome was achieved. Nothing approaching this level of detail is available for any other organism, and the information gained has enabled a multitude of studies that would otherwise have not been possible.
* The sea slug *Aplysia californica* was chosen by Nobel Prize-winning neurophysiologist Eric Kandel as a model for studying the cellular basis of learning and memory, because of the simplicity and accessibility of its nervous system, and it has been examined in hundreds of experiments.

* Cerbo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Cerbo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Cerbo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

Vidu ankaŭ
----------

* Amiotrofa lateralsklerozo
* Cerba morto
* Cerba paralizo
* Cerba sangado
* Encefalito
* Encefalo
* Kapdoloro

Referencoj
----------

1. ↑   (2008) "Neocortical glial cell numbers in human brains", *Neurobiology of Aging* **29** (11), p. 1754–1762. doi:10.1016/j.neurobiolaging.2007.04.013.
2. ↑   (March 2014) "The new century of the brain", *Scientific American* **310** (3), p. 38–45. doi:10.1038/scientificamerican0314-38. 

 Arkivigite je 2014-07-14 per la retarkivo Wayback Machine  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2014-07-14. Alirita 2017-09-14.
3. 1 2  Shepherd, GM.  (1994) *Neurobiology*. Oxford University Press, p. 3. ISBN 978-0-19-508843-4.
4. ↑  Sporns, O.  (2010) *Networks of the Brain*. MIT Press, p. 143. ISBN 978-0-262-01469-4.
5. ↑  Başar, E.  (2010) *Brain-Body-Mind in the Nebulous Cartesian System: A Holistic Approach by Oscillations*. Springer, p. 225. ISBN 978-1-4419-6134-1.
6. ↑  Singh, I.  (2006) "A Brief Review of the Techniques Used in the Study of Neuroanatomy", *Textbook of Human Neuroanatomy*. Jaypee Brothers, p. 24. ISBN 9788180618086.[*rompita ligilo*]
7. 1 2  Kandel, Eric R..  (2000) *Principles of neural science*. New York: McGraw-Hill. ISBN 978-0-8385-7701-1. OCLC 42073108.
8. ↑   (2004) "Neuronal circuits of the neocortex", *Annual Review of Neuroscience* **27**, p. 419–451. doi:10.1146/annurev.neuro.27.070203.144152.
9. ↑   (2007) "The action potential", *Practical Neurology* **7** (3), p. 192–197.
10. ↑  Huang J. (2017). Revisión sobre la función cerebral (Versio por profesiuloj). Manual MSD. Konsultita la 10an de oktobro 2019.
11. ↑  Duque J.E. Moscoso O.H. Devia Cubillos A. (2004). «El lóbulo insular. Un lóbulo de procesamiento cortical visceral». Acta Neurol Colomb 20 (2). Konsultita la 10an de oktobro 2019.
12. ↑  Barnes, RD.  (1987) *Invertebrate Zoology*, 5‑a eldono, Saunders College Pub.. ISBN 978-0-03-008914-5.
13. 1 2   (2000) "Chordate Evolution and the Origin of Craniates: An Old Brain in a New Head", *Anatomical Record* **261** (3), p. 111–125. doi:[[doi:10.1002%2F1097-0185%2820000615%29261%3A3%3C111%3A%3AAID-AR6%3E3.0.CO%3B2-F|10.1002/1097-0185(20000615)261:3<111::AID-AR6>3.0.CO;2-F]].
14. ↑  Bulloch, TH.  (1995) "Are the main grades of brains different principally in numbers of connections or also in quality?", Breidbach O: *The nervous systems of invertebrates: an evolutionary and comparative approach*. Birkhäuser. ISBN 978-3-7643-5076-5.
15. ↑   Flybrain: An online atlas and database of the *drosophila* nervous system. Arkivita el la originalo je 1998-01-09. Alirita 2011-10-14.
16. ↑   (1971) "Clock Mutants of Drosophila melanogaster", *Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.* **68** (9), p. 2112–2116. doi:10.1073/pnas.68.9.2112.
17. ↑   (1985) "An unusual coding sequence from a Drosophila clock gene is conserved in vertebrates", *Nature* **317** (6036), p. 445–448. doi:10.1038/317445a0.
18. ↑   (1995) "Structural plasticity in the Drosophila brain", *J. Neurosci.* **15** (3), p. 1951–1960. doi:10.1523/JNEUROSCI.15-03-01951.1995.
19. ↑   (1974) "The Genetics of CAENORHABDITIS ELEGANS", *Genetics* **77** (1), p. 71–94. doi:10.1093/genetics/77.1.71.
20. ↑   (2005) "Specification of the nervous system", *WormBook*, p. 1–19. doi:10.1895/wormbook.1.12.1.
21. ↑   (1986) "The Structure of the Nervous System of the Nematode Caenorhabditis elegans", *Philosophical Transactions of the Royal Society B* **314** (1165), p. 1–340. doi:10.1098/rstb.1986.0056.
22. ↑ .  The Connectome Debate: Is Mapping the Mind of a Worm Worth It?. *Scientific American* (2012-10-02). Alirita 2014-01-18.
23. ↑  Hodgkin, J.  (2001) "*Caenorhabditis elegans*", *Encyclopedia of Genetics*. Elsevier, p. 251–256. ISBN 978-0-12-227080-2.
24. ↑  Kandel, ER.  (2007) *In Search of Memory: The Emergence of a New Science of Mind*. WW Norton, p. [htt://archive.org/details/insearchofmemory0000kand/e/145 145–150]. ISBN 978-0-393-32937-7.

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Anatomio |

* www.wissenschaft.de: Cerebellum hat mehr mit höheren Gehirnfunktionen zu tun als gedacht germane
* sec/vl/documents/42/11kleinhirn.html promotheus.uni-tübingen.de Arkivigite je 2006-12-08 per la retarkivo Wayback Machine
* meb.uni-bonn.de Arkivigite je 2007-02-08 per la retarkivo Wayback Machine
* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Brain en la angla Vikipedio.*

Tiu ĉi artikolo apartenas al la aro de la mil plej gravaj artikoloj

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 24040
* GND: 4019752-9
* LCCN: sh85016319
* BNF: 11971075f
* NDL: 00568735
* NKC: ph123008
 |