recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatoj: 50° 04′ 18″ N 16° 40′ 50″ O﻿ / ﻿50.07167 °N, 16.68056 °O﻿ / 50.07167; 16.68056 (mapo)

**Bouda** (germane: *Baudenkoppe*) estas monto en Ĉeĥio situanta en montaro Orlica montaro.

Situo
-----

Bouda troviĝas en sudorienta angulo de Orlica montaro nomata Bukovohorská hornatina proksimume 2,5 km nordokcidente de ĝis plej alta montopinto Suchý vrch, 6 km okcidente de urbo Králíky kaj 7 km nordoriente de urbo Jablonné nad Orlicí. De najbaraj montopintoj enkadre de montodorso (Vysoký kamen kaj Bradlo apartigas ĝin ne tro profundaj seloj. Bouda estas el la ĉefa montodorso iom ŝovita nordorienten, do la nordaj kaj la orientaj deklivoj montras grandan krudecon kaj superiĝon. Male de la sudokcidento ĝi estas en la montara masivo iom subigita kaj ĝi estas parto de montokaldroneto, kiu fermas longan Uhelný důl venanta de okcidento.

Signifaj konstruaĵoj
--------------------

Laŭ la monto estis nomita artileria fuortaro, kies subtera sistemo troviĝas en ties masivo. La fuortaro estas parto de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj konstruita antaŭ la dua mondmilito kontraŭ Germanio. Rekte sur la montopinto troviĝas nur kratero post trafainta laborŝakto. En proksima ĉirkaŭaĵo troviĝas unuopaj batalobjektoj de la fuortaro kaj pluaj objektoj el periodo de la konstruado inkluzive de restaĵoj de pli ol 1 km longa mallarĝtraka fervojo. Fuortaro Bouda estas trafikata kiel muzeo.

Turismaj vojoj
--------------

Rekte tras la montopinto kondukas verde markita verda turisma marko turisma markita vojo 4298 Těchonín - Lichkov, kies markigon eluzas ankaŭ instruiga pado Betona limo. Tra montopintaj partoj, sed e rekte tras la montopinto, ankaŭ kondukas ruĝe ruĝa turisma marko markita vojo Jiráskova cesta Suchý vrch - Mladkov kun deflankiĝo ĝis Králíky kaj ruĝe markita biciklista vojo 4071 Suchý vrch - Mladkov. Plu ĉi tien kondukas verde kaj flava turisma marko flave markitaj skikuristaj vojoj el Čenkovice, dum kio la flava en la spaco de Bouda finiĝas kaj la verda daŭrigas al Lichkov kaj Mladkov.

Protekto de la naturo
---------------------

La montopinto troviĝas sur teritorio de Naturparko Suchý vrch - Buková hora. La subterejo de fuortaro Bouda estas pro kaŭzo de protekto de travintrejo de vespertoj envicigita inter Zono de Speciala Konservado, sistemo de Reto Natura 2000, sub nomo Bouda u Těchonína.

Rilataj artikoloj
-----------------

* Bouda - artileria fuortaro konstruita en la monto
* Bouda u Těchonína
En probablo-teorio, **frekvenca probablo** estas kompreno de probablo kiel limigo de relativa frkveco de okazoj kiam la evento okazas.

Se {\displaystyle n\_{t}} estas la tuta kvanto de provoj kaj {\displaystyle n\_{x}} la kvanto de provoj en kiuj la evento <*x* okazis la probableco *P(x)* de la evento estas proksimume:

{\displaystyle P(x)\cong {\frac {n\_{x}}{n\_{t}}}}
kaj

{\displaystyle P(x)=\lim \_{n\rightarrow \infty }{\frac {n\_{x}}{n\_{t}}}}

Motivado
--------

Johano Venn.
La problemoj kaj paradoksoj de la klasika interpretado de probablo motivigis la evoluigon de la koncepto de probablo, kiel relativa frekvenco.

La plejparto de la matematiko kutime kutima fari statistika taksas aŭ testoj estas ellaborita fare de statistikistoj kiuj uzas ĉi tiun koncepton ekskluzive. Ili kutime nomiĝas **frekvencistoj**, kaj ilia pozicio estas nomita **frekvencismo**. Statistikisto kiu uzas tradiciajn manierojn de konkludo pro tio nomiĝas *frekvencisto*, statistikisto. Frekvencismo estas la ege plej kutime tenata vidpunkto inter praktikantaj statistikistoj, probablo-teoriistoj kaj fizikistoj.

Frekvencistoj konversacias pri probabloj nur kiam kontraktanta kun bone-difinita *hazard-eksperimentoj*. La rezultoj de hazarda eksperimento estas nomita ĝiaj eblaj *eventoj*, kaj la aro de ĉiuj eblaj eventoj estas nomita la *specimena spaco* de la eksperimento. La relativa frekvenco de apero de evento en la specimena spaco, kiam ripetanta la eksperimento, estas mezuri de la probablo de tiu hazarda evento.

Ĉi tiu estas alte teknika kaj *scienca* difino de "probablo" kaj ne pretendas enkapti ĉiujn kunsencojn de la koncepto 'verŝajna' en komunuza parolado de naturaj lingvoj. Kompari kiel la koncepto de forto estas uzita fare de fizikistoj en preciza maniero malgraŭ la fakto, ke *forto* estas ankaŭ vorto en multaj naturaj lingvoj, uzita en religiaj tekstoj ekzemple. Tamen, tio malofte kaŭzas problemon aŭ konfuzon, ĉar la ĉirkaŭteksto kutime malkaŝas, ĉu temas pri la scienca koncepto, aŭ ne.

Ĉi tiu skolo estas ofte asociita kun la nomoj Jerzy Neyman kaj Egon Pearson kiuj priskribis la logikon de statistika testado de hipotezo. Aliaj influaj figuroj de la frekvencisma skolo estas Johano Venn, R.A. Fiŝisto, kaj Richard von Mises.

Vidu ankaŭ
----------

* Probablaj interpretadoj
* Probablo de Bayes
* Probablo
* Statistiko
* Statistika reguleco
* Probablaj aksiomoj
* Ludo de ŝanco

Eksteraj ligiloj
----------------

* Charles Friedman, *The Frequency Interpretation in Probability* - *La Frekvenca Interpretado en Probablo*
* Arkivigite je 2007-08-19 per la retarkivo Wayback Machine John Venn, *The Logic of Chance* - *La Logiko de Ŝanco*
Glaĉero Perito-Moreno

Trarompo de la glaĉero en 2008
La **Glaĉero Perito Moreno** (50° 29′ S 73° 03′ U﻿ / ﻿50.483 °S, 73.050 °U﻿ / -50.483; -73.050 (mapo)) estas unu glaĉero de argentina Nacia parko Los Glaciares, en sudokcidenta parto de regiono Cruz. Ĝi estas unu el la plej konataj turismaj celoj de Patagonio. Ĝi longas 30 km (250 km2) kaj estas la 3-a plej granda trinkakva rezervaĵo de la mondo.

La glaĉero Perito Moreno estis nomita honore Francisco Moreno, kiu studis la regionon en la 19-a jarcento kaj kiu gravis en defendo de la argentinaj teritorioj kontraŭ Ĉilio.

La glaĉero larĝas 5 km ĉe la fino kaj altas 60 m super la akvospegulo, ĝia tuta alto estas 170. Ĝi tage antaŭeniras 2 m (ĉ. 700 m/jaro). La glaĉero profundas pleje 700 m.

La glaĉero Perito Moreno estas unu el la tri glaĉeroj de Patagonio, kiuj ne malgrandiĝas. Foj-foje ĝi dividas la Argentino-lagon kaj formas naturan barilon. Pro elflua ebleco, duono de la lagonivelo altiĝas eĉ 30 m kaj la akvopremo trarompas la glacian barilon. Tiu mirakla natura procezo okazas neregule, post inter unu kaj dek jaroj.

La lasta trarompo okazis en marto de 2012.

* Glaĉero Perito-Moreno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Glaĉero Perito-Moreno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Fremdismo** kaj **hejmigo** estas alternativaj tradukaj strategioj en filologio. La diferencon jene esprimis Goeto en sia funebra parolado pri Christoph Martin Wieland je 1813-02-18:

> 
> Estas du tradukprincipoj: unu postulas transporton de alinacia aŭtoro ĉe nin tiel, ke ni povu rigardi lin kiel unu el la niaj; la alia, kontraŭe, postulas, ke ni mem nin trovu en lia medio kaj tie nin adaptu al liaj vivkondiĉoj, lia parolmaniero, liaj apartaĵoj.
> 
> 
> La meritojn de ambaŭ konas ĉiu klera homo per eminentaj ekzemploj.
> 
> 
> 

Tradicie tiujn du skolojn oni nomadis **traduko laŭvorta, laŭvortismo** — kaj **traduko rekrea, reverkismo**; la pli modernaj respondaj terminoj **fremdismo** kaj **hejmigo** paŭsas la anglalingvajn "Foreignization and domestication", lanĉitajn en 1995 de L. Venuti.

La esperanta paro «fremdismo / hejmigo» estas malpli simetria ol ĝia anglalingva prototipo, tamen tio spegulas la diferencon de la du skoloj rilate al rolo de la tradukanto: hejmigo estas *rekreo* celanta impresi la leganton egale kiel la originalo, ekz‑e doni al la leganto egale ĝueblan verkon; dum fremdismo estas *principo*, ke oni lasu la leganton sin orienti en fremda medio por kiel eble plej bone ĝin ekkoni per filologia aŭ socikultura esploro; do, la impreso de fremdisma traduko estas iom alispeca ol la impreso produktata de la originalo sur sian celan publikon. La tradukanto ne bezonas speciale fari ion por **igi** la tradukon *fremda*, ĝi meme rezultas tia.

Referencoj
----------

1. ↑  Goethes Totenrede auf Wieland Arkivigite je 2023-01-31 per la retarkivo Wayback Machine. Samjare (1813-06-24) kaj samsence en la Reĝa Scienc-Akadeio Berlina pri tiu temo prelegis Friedrich Schleiermacher: „Pri diversaj tradukmetodoj" („Über die verschiedenen Methoden des Übersezens").
2. ↑  Venuti, Lawrence (2008). The Translator's Invisibility: A History of Translation (2nd ed.). Abingdon, Oxon, U.K.: Routledge. p. 273. ISBN 978-0-415-39453-6.
La nuntempa Reĝa Teatro en Drury Lane, skizita kiam ĝi estis nova, en 1813.
La **Reĝa Teatro, Drury Lane** (angle *Theatre Royal*), ofte konata kiel **Drury Lane**) estas teatro, nome fama konstruaĵo en West End nome en Covent Garden, Londono, Anglio. Tiu listigita konstruaĵo frontas la straton Catherine Street (antaŭe Bridges aŭ Brydges Street) kaj malantaŭe estas ĉe Drury Lane. Tiu konstruaĵo estas la plej ĵusa en serio de kvar teatroj kiuj estis konstruitaj en la sama loko, el kiuj la plej frua datis el 1663, kio faras ĝin la plej antikva teatrejo en Londono ankoraŭ uzata. Laŭ la aŭtoro Peter Thomson, dum siaj unuaj du jarcentoj, Drury Lane povis "prave postuli esti la ĉefa teatro de Londono". Dum plej el tiu tempo, ĝi estis unu el grupo de rajtigitaj teatroj por seriozaj teatraĵoj, kiuj ricevis garantiajn monopolajn rajtojn por la produktado de "legitimate" teatro en Londono (signife seriozaj parolataj teatraĵoj, pli ol komediaĵoj, opero, danco, koncertoj, aŭ teatraĵoj kun muziko).

Notoj
-----

1. ↑   "Information from". Victorian Web. 9a de Majo 2007. Arkivita el la originalo la 3an de Junio 2012.  Alirita la 16an de Majo 201o.
2. ↑   Thomson p. 309.

Bibliografio
------------

* Thomson, Peter (1995). "Drury Lane, Theatre Royal". In Banham, Martin. The Cambridge Guide to Theatre. Cambridge University Press. pp. 309–311. ISBN 0-521-43437-8.

* Kategorio Reĝa Teatro (Drury Lane) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 611832
* GND: 3002234-4
* LCCN: nb2012012255
* VIAF: 147272975
* ISNI: 0000 0001 2294 5214
* SUDOC: 160773202
* BNF: 16194586x
* ULAN: 500301756
* NLA: 36562869
* BIBSYS: 90274129
 |
La **napola lingvo** estas latinida lingvo parolata en la Sudo de Italio, en la regionoj de Kampanio, en Moliso, Basilikato, suda Marko kaj Abruzo, kaj norda Kalabrio kaj Apulio. Temas fakte pri amaso da malsamaj lokaj dialektoj kiuj ĉiuj estas sufiĉe similaj, kaj ne ekzistas norma versio de la lingvo. En Italio, oni praktike neniam parolas pri napola "lingvo", sed nur pri napola "dialekto". Kutime, kiam oni parolas pri napola dialekto oni nur parolas pri la parol-maniero de la urbo de Napolo mem. Tamen, laŭ lingvistoj granda parto de la dialektoj de la sudo de Italio estas sufiĉe similaj unu al la aliaj ke oni povus paroli pri unu lingvo, kaj Napolo estas la plej grava urbo kie oni parolas ĝin.

La napola lingvo estas relative simila al la itala, sed italoj de aliaj regionoj povas kompreni ĝin nur ĝis iu grado, kaj verŝajne ne se ĝi estas parolata rapide.

La napola lingvo tute ne havas oficialan statuson en Italio. Tamen ĝi havas riĉan literaturan, muzikan kaj teatran historion, kaj ĝi verŝajne havas pli da prestiĝo en Italio ol aliaj lokaj "dialektoj", ĉefe pro la famaj napolaj kantoj. Nuntempe la napola ankoraŭ estas parolata sufiĉe vaste, tamen ĝia uzo malpliiĝas konstante, ĉar pli edukitaj aŭ junaj homoj ofte preferas la italan. Estas malfacile kalkuli kiom da homoj "parolas" ĝin, sed verŝajne temas pri kelkaj milionoj.

La kodo de la napola lingvo laŭ la normo ISO 639-3 estas **nap**.

Literaturo
----------

* Eduardo De Filippo
* Salvatore Di Giacomo

* Kategorio Napola lingvo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Vikipedio en Napola lingvo (Reta enciklopedio)
* Aŭtomata traduko de Napola\_lingvo en WikiTrans el la angla artikolo : Neapolitan\_language
* Aŭtomata traduko de Napola lingvo en Wikilingue el la hispana artikolo: Idioma\_napolitano
La **Glaĉero Axel Heiberg** en Antarkto estas vala glaĉero, 48 km longa, descendanta el altaj altaĵoj de la Antarkta Altebenaĵo al la Ross Glacitavolo (preskaŭ je marnivelo) inter la Montaro Herbert kaj la Monto Don Pedro Christophersen en la Montaro Reĝino Maud.

Tiu granda glaĉero estis malkovrita en Novembro 1911 fare de la norvega polusesploristo Roald Amundsen, kaj nomigita de li mem laŭ Axel Heiberg, norvega negocisto kaj patrono de scienco kiu kontribuis al nombraj norvegaj polusekspedicioj. Amundsen uzis tiun glaĉeron kiel vojo al la polusa altebenaĵo dum sia sukcesa ekspedicio al la Suda Poluso.

85° 25′ S 163° 0′ U﻿ / ﻿85.417 °S, 163.000 °U﻿ / -85.417; -163.000 (mapo)Koordinatoj: 85° 25′ S 163° 0′ U﻿ / ﻿85.417 °S, 163.000 °U﻿ / -85.417; -163.000 (mapo)

Referencoj
----------

1. ↑   "Axel Heiberg Glacier". Geographic Names Information System. United States Geological Survey. [geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5\_ANTAR\_ID:786] Alirita la 19an de Februaro 2017.

* Kategorio Glaĉero Axel Heiberg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Muziki wa dansi** aŭ simple **dansi**, estas muzika ĝenro el Tanzanio, derivita el kongola soukouso.

Muziki wa dansi komenciĝis en la 1930-aj jaroj en la regiono Daresalamo, de kie venas plej multaj dancaj muzikbandoj. Ĝi estas sufiĉe populara muzika ĝenro en Tanzanio, kvankam novaj generacioj pli ofte aŭskultas al bongoflavo aŭ aliaj formoj de populara muziko. Rimarkindaj dancaj grupoj povas inkluzivi DDC Mlimani Park, International Orchestra Safari Sound, Juwata Jazz, Maquis Original, Super Matimila, kaj Vijana Jazz.

Foje dansi estas nomata ankaŭ *jazz Swahili* ĉar la plej multaj el la dansi-kantotekstoj estas en la svahila kaj ĵazo estas ĝenerala termino uzata en Centra kaj Orienta Afriko por rilati al ĝenro-muziko kaj grandaj muzikgrupoj. Muziki wa dansi eble nomiĝas ankaŭ la Rumba de Tanzanio.

Referencoj
----------

1. 1 2 3  Simon Broughton. *World Music: The Rough Guide*. Rough Guides 1999, pp. 682–685.
2. 1 2   Werner Graebner, Muziki wa Dansi (angle) (HTML). Arkivita el la originalo je 1998-12-06. Alirita 26 majo 2020.
3. ↑  Historia fupi ya muziki wa dansi - Wanamuziki Tanzania. Alirita: 26 majo 2020

Eksteraj ligiloj
----------------

* Muziki wa Dansi - YouTube. Alirita: 26 majo 2020
**Novrealismo** estas skolo de arto kaj literaturo en la 20-a jarcento, kiu akcentas la aspektojn de la reala vivo, super la mondo de la imago. La nomo estas speciale uzata por la tendenco de la kinoarto en Italio post la fino de la 2-a Mondmilito.

Itala kina novrealismo
----------------------

La itala kina arto naskiĝis ĉirkaŭ aro de kritikistoj grupiĝintaj en la revuo *Cinema*, inter kiuj troviĝis Michelangelo Antonioni, Luchino Visconti, Gianni Puccini, Giuseppe de Santis kaj Pietro Ingrao. Ili estis forte influitaj de la franca poezia realismo, kaj kelkaj el ili estis laborintaj kun la reĝisoro Jean Renoir.

La unua filmo sekvanta tiujn postulatojn estis *Roma, città aperta* (*Romo, malferma urbo*), la unua grava filmo farita en Italio post la milito. La pinton de la movado oni konsideras la filmo *Ladri di biciclette* (*Bicikloŝtelistoj*) de 1948

Ĉefaj reĝisoroj novrealistaj estis: Roberto Rossellini, Luchino Visconti kaj Vittorio de Sica.

Ĉefaj Novrealistaj Filmoj
-------------------------

### En Italio

* *Ossessione* (1943)
* *Roma, città aperta* (1945)
* *Sciuscià* (1946)
* *Paisà* (1946)
* *Germania anno zero* (1948)
* *Ladri di biciclette* (1948)
* *La terra trema* (1948)
* *Riso amaro* (1949)
* *Stromboli* (1950)
* *Miraklo en Milano* (1951)
* *Umberto D.* (1952)
* *Il Posto* (1961)

### En aliaj landoj

* *Surcos* (1951, Hispanio)
* *Salt of the Earth* (1954, Usono)
* *Killer of Sheep* (1977, Usono)
* *Pixote* (1981, Brazilo)
* *Verónico Cruz* (1988, Argentino)
* *American Me* (1992, Usono)
* *The City (La Ciudad)* (1998, Usono)
* *Neniu malpli* (1999, Ĉinio)
* *Bolivia* (2001, Argentino)
* *Carandiru* (2003, Brazilo-Argentino)
* *Familia rodante* (2004, Argentino)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Novrealismo en la *Internet Movie Database*.
**Dante Lafranconi** ([dante lafrankoni] ; naskiĝis la 10-an de marto 1940 en Mandello del Lario) estas itala episkopo

Li estas emerita-episkopo de Cremona ekde la 16-a de novembro 2015, li estis anstataŭigita de MS-ro Antonio Napolioni.

Biografio
---------

Naskiĝinta en Mandello del Lario la 10-an de marto 1940, Dante Lafranconi estis pastrigita la 28-an de junio 1964.

Episkopo
--------

Blazono de MS-ro Lafranconi.
Elektita episkopo de Savona-Noli la 7-an de decembro 1991. Konsekrita de MS-ro Alessandro Maggiolini la 25-an de januaro 1992. Transigita de la papo Johano Paŭlo la 2-a al diocezo de Cremona la 8-an de septembro 2001, li eniris en sian novan katedralon la 4-an de novembro.

Li estas vic-prezidanto de la Episkopa konferenco de Lombardio.

Moto kaj blazono
----------------

**Afflante spiritu** (*« Kun ĝoja spirito »*)

Internaj ligiloj
----------------

* Episkopo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Dante Lafranconi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Retejo de Diocezo de Piacenco
**La Lastaj Tagoj de Pompejo** (angle *The Last Days of Pompeii*) estas anglalingva romano verkita de la brita verkisto Edward Bulwer-Lytton .

La romano estis verkita en 1834 surbaze de la spertoj kaj impresoj de la verkinto ĉe la elfosejo de la romia urbo Pompejo, kiu estis kovrita per amasoj da vulkana cindro je la erupcio de Vezuvio en 79 p.K.

En 1748, la restaĵoj de la urbo estis malkovritaj por la unua fojo. Bulwer-Lytton restis ĉe la elfosejo kaj loĝis en proksima Napolo dum periodo de du jaroj, kaj en sia romano li priskribas fikcian raporton pri vivo en la urbo en la periodo ĵus antaŭ la erupcio.

La romano uzas siajn rolulojn por kontrasti la dekadencan kulturon de la 1-a jarcenta Romio kun kaj pli malnovaj kulturoj kaj tendencoj de la tiama socio. La protagonisto, Glaucus, reprezentas la grekojn kiuj estis subigitaj fare de Romio, kaj lia nemezo Arbaces la ankoraŭ pli malnovan kulturon de Egiptujo. Olinto estas la ĉefa reprezentanto de la naskiĝanta kristana religio, kiu estas prezentita favore sed ne senkritike. La Sorĉistino de Vezuvio, kvankam ŝi havas neniujn supernaturajn potencojn, montras la intereson de Bulwer-Lytton en okultismo - temo kiu aperos en lia pli posta verkaĵo, precipe *The Coming Race*.

*La Lastaj Tagoj de Pompeii*, pentrita en 1833 fare de Karl Bryullov kaj laŭdire servis kiel inspiro al la verkisto,
La romano ricevis plurajn filmadaptiĝojn, kaj eble la plej fama el kiuj estas la samnoma filmo de 1959 reĝisorita fare de Sergio Leone.

Por plia legado
---------------

* Sherson, Erroll. *London's Lost Theatres of the Nineteenth Century*, Chapter IX (Ayer Publishing, 1925) (ISBN 0405089694)

Referencoj
----------

1. ↑  Harris, Judith.  (2007) *Pompeii Awakened: A Story of Rediscovery*. I.B. Tauris. ISBN 978-1-84511-241-7.

Eksteraj ligiloj
----------------

Verkoj de La Lastaj Tagoj de Pompejo ĉe Projekto Gutenberg

* *The Last Days of Pompeii*, ĉe Internet Archive.
* Verkoj de La Lastaj Tagoj de Pompejo ĉe Projekto Gutenberg


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 828875
* GND: 4393363-4
* LCCN: n2018046612
* VIAF: 182618373
* NLA: 35454383
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Narcisoj** |
| --- |
|  |
| poetnarcisoj en la Alpoj(alteco de ĉ. 1750 m, Stirio, Aŭstrio)poetnarcisoj en la Alpoj(alteco de ĉ. 1750 m, Stirio, Aŭstrio) |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Unukotiledonaj plantoj *Monocotyledones* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Asparagaloj *Asparagales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Amarilidacoj *Amaryllidaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | ***Narcissus***L. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Narcisoj  |

 |
| v • d • r |

**Narcisoj** estas genro da bulboherboj el la familio de Amarilidacoj. Laŭ PIV narcisoj karakteriziĝas per linioformaj aŭ rondformaj-fadenformaj folioj kaj senfoliaj pedunkloj portantaj unu, malofte plurajn florojn, kiuj havas pelvoforman aŭ tuboforman kromkorolon (internan elkreskaĵon sur la korolo) kaj ses flavajn aŭ blankajn petalojn plejparte liberajn. Ekzistas multaj specioj ĝardene kulturataj, interalie jonkvilo, tazeto, dafodilo kaj poetnarciso.

La natura regiono de disvastiĝo estas precipe en sudokcidenta Eŭropo kaj nordokcidenta Afriko. Nur malmultaj specioj ankaŭ ekzistas en la marbordaj teritorioj de la orienta Mediteranea Maro.

Nomo
----

La nomo narciso devenas de la greka verbo νάρκειν (*narkein*), kiu havas la signifon "narkoti" (komparu la vorton narkozo). La poetnarciso, kiu kreskas en Grekio, fakte elradias tre intensan kaj narkotan odoron. La romianoj transprenis la grekan plantonomon en la latina formo *narcissus*. Ovidio en sia verko *Metamorfozoj* rakontis la legendon de la memenamiĝinta junulo Narciso, kiu estis transformita en la floron narciso. En sia libro Ovidio skizis la planton tiom detale, ke sendube eblas identigi la planton. 

Kiam Carl von Linné kreis sian sistemon de plantonomoj, li konservis la nomon narciso. La vorton *narcissus poeticus* por la poetnarciso tamen nur post tio kreis la biologo *Matthias Lobelius*.

Vidu ankaŭ
----------

* Narcisomuŝkaptulo

* Narciso (floro) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Narciso (floro) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Narciso (floro) en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Antaŭ la leĝo** (germane: *Vor dem Gesetz*) estas novelo de Franz Kafka, kiu aperas en la romano "Der Proceß" ĉe la fino, kiel rakonto rakontita de la pastro al la ĉefrolulo Jozefo K. La rakonto aperis kiel sendependa historio en la novjara eldono de 1915 de la juda semajnaĵo *Selbstwehr,* kaj poste en 1919 Kampara kuracisto aperis en la kolekto de rakontoj, kaj estis publikigita kiel parto de la romano "Der Proceß" nur kiam la romano estis eldonita, en 1925.

Antaŭ la leĝo estas parabolo, kiu traktas ekzistecan demandon, kiun homo devas trakti en sia vivo.

La temo de la rakonto estas la deziro akiri permeson eniri la leĝon, aspiro kiu ne realiĝas ĝis la morto de la vilaĝano. Ĝi montras vilaĝanon sidantan antaŭ la leĝo kaj atendanta, ke la gardisto ĉe la pordego donu al li permeson eniri. La vilaĝano sidas kaj atendas la permeson de la gardisto, kredante, ke liaj ŝancoj trapasi la pordegon sen tia permeso estas malgrandegaj, konsiderante la fizikan avantaĝon de la gardisto kaj la fakto ke laŭ la gardisto, ekzistas eĉ pli fortaj gardistoj laŭ la vojo. La vilaĝano provas kaĵoli la gardiston por permesi lin enen, sed ne provas pasi tra la pordego laŭ aliaj manieroj. Manke de permeso li sidas kaj grumblas dum jaroj. Je la fino de sia vivo li mobilizas ĉiujn siajn intelektajn povojn kaj demandas la gardiston kiel eblas ke kvankam ĉiuj homoj volas eniri la leĝon neniu krom li mem venis al la pordego dum ĉiuj tiuj jaroj. La gardisto respondas, ke la pordego estis destinita sole por la vilaĝano kaj ke ĝi nun devus esti fermita.

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 746226
* GND: 4310505-1
* VIAF: 206251121
 |
Specoj de epitelio

**Epitelio** (*epithelium*) estas histo, konsistanta el dense lokitaj ĉeletoj. Ĝi kovras ĉe la animaloj la eksteran surfacon kaj la internajn kavaĵojn (mukozoj). (La samfunkcian histon ĉe la plantoj oni nomas epidermo).

El la epitelio devenas (elformiĝas dum la ontogenezo per enkreskoj aŭ elkreskoj) ekz. la nerva sistemo, surfacoj de la sensaj organoj, diversaj glandoj, la haro, la ungoj kaj aliaj korpoestaĵoj.

Priskribo
---------

La ĉeloj de la epitelio estas bone identigeblaj per mikroskopo: ili havas fortan formolinion, grandan rondforman aŭ elipsoidan ĉelkrenon, ĉelplasmon kun abunde grajnetita.

La epitelio povas esti - laŭ funkcio - kovra, absorba aŭ glanda epitelio. El ĝi povas kreski diversaĵoj (haro, ungo, kavkorno) kaj ĝi povas produkti kemiaĵojn (ekz. keraton) – tiukaze la ĉeloj modifiĝas. La epitelio povas enteni grasgutojn, diversajn grajnetojn, proteinon, mucinon, likvaĵ-entenajn grajnetojn kaj glikogenon. La tipa absorba epitelio englutas kompletajn materialgrajnetojn. La ĉeloj de la granda epitelio produktas specifajn materialojn kaj rezervas ilin ĝis foruzo (ekz. grason en la sebaj kaj mamaj glandoj, diversajn enzimojn en la salivaj kaj stomakaj glandoj, sekreciaĵojn en la rena epitelio.

La formo de la epiteliaj ĉeloj povas esti: cilindra, kuba, plata (skvama), neregula kaj eĉ cilia. La epitelio povas konsisti el unu ĉeltavolo (en la stomako, intestaro) aŭ el pluraj, kiel ekstera surfaco de la haŭto.

Cilindra epitelio kovras la digestan sistemon de la ezofaga fino ĝis la komenco de la rektumo; elkondukan tubon de multaj glandoj. Kuba epitelio troviĝas en parto de glandoj kaj duktoj (ekz. reno), en la mezorelo kaj en la cerbo. Plata epiteliaj ĉeloj kovras la aerveziketojn de la pulmo, la glomerulojn de la reno, ujon de la reno.

Oni trovas cilian epitelion en certaj partoj de la trakeo, bronko nazkavo, surfaco de la utero, ovodukto, spermodukto, epididimo.

Ĉe la plej simplaj organismoj, el la surfaco de la epitelio elstariĝas flagelo (*flagellum*).

La plurtavolaj epitelioj havas la sekvajn tipojn: plurtavola plata kaj cilindra epitelio, plurtavola cilia epitelio, transira epitelio.

La plurtavolaj epitelioj de la haŭto kaj de la mukomembrano (ekz. buŝo, ezofago, anuso, konekta histo, vagino) havas platajn suprajn ĉelojn, meze neregulajn poliedrojn, sube kubajn aŭ cilindrajn ĉelojn. Tia epitelio kovras tiujn lokojn, kie la frotado daŭre forigas ĉelojn. Tiam elsube estiĝas novaj ĉeloj.

Oni povas trovi plurtavolan cilian epitelion ĉe partoj de la spirduktoj, spermodukto, epididimo. Ĉe tiu tipo, la supraj ĉeloj estas cilindraj kaj entenas ciliojn. La urinan vezikon kovras interne transira epitelio.

Vidu ankaŭ
----------

* Endotelio

* Kategorio Epitelio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Anamorfozo** estas artaĵa esprimo, kiu signifas tiujn nerekoneble deformitajn bildojn, kiuj estas rekoneblaj nur el aparta vidpunkto, aŭ per spegulobjekto, metita sur/apud ilin.

Origino de la esprimo
---------------------

La vorto devenas el la grekaj vortoj *ana*- (reen-) kaj *morphosis* (transformiĝo), la esprimo mem estis uzata unuafoje en la libro Magia Universalis (aperinta en 1650) de greka jezuito Gaspar Schott.

Tipoj de la anamorfozo
----------------------

Plej ofte la anamorfozo estas opta aŭ perspektiva, ĉe kiuj oni devas trafi nur la konvenan vid-angulon. La spegulaj anamorfozoj malkaŝas la sekreton de la bildo per uzo de spegula cilindro aŭ konuso. Okaze de dioptraj anamorfozoj, oni devas uzi specialan, poligonalan lenson aŭ spegulon.

Historio
--------

"La Ambasadoroj", pentrita de Hans Holbein (1533),
Oni ĝenerale konsideras du skizojn de Leonardo da Vinci en Codex Atlanticus kiel unua konata apero de la ĝenro. El konvena vidpunkto, oni povas vidi bebokapon kaj okulon.

La plej fama anamorfozo aperas en la ĉi-apuda pentraĵo de Hans Holbein la malpliaĝa, la ambasadoroj, kiu estis pentrita en 1533, Londono. La pentraĵo figurigas du vivgrandan viron kaj iun longigita, amorfan aĵon, kiu ŝajne sensence regas la suban parton de la pentraĵo. Se oni rigardas tiun amorfaĵon el oblikva angulo, tiam ni ekvidas bildon de homa kranio.

sur planko ne estas osto de sepio sed anamorfozo de homa kranio.
La imit-ontoj de Hans Holbein disvastigis la metodon de „oblikve rigardinda bildo" en Anglio, poste en Eŭropo. Menciinda estas Erhard Schön, kies plej konata anamorfozo estas ligna gravuraĵo, prezentante gravajn regantojn de Eŭropo.

La florepoko de la anamorfozoj estas la 17-a jarcento, kiam eĉ libro aperas pri la metodo, unuafoje Jean Francois Niceron franca minimita monaĥo, la "La perspective curieuse, ou magie artificielle des effets merveilleux", en 1638, Parizo.

Pliaj gravaj artistoj antaŭ la 20-a jarcento: Samuel van Hoogstraten, Marcel Duchamp.

Artistoj en la 20-a jarcento
----------------------------

Max Ernst, Salvador Dalí, Jean Cocteau, juna Adalbert Ames, Jan Dibbets, Hans Hamngren, Patrick Hughes, Fujio Watanabe, Shigeo Fukuda, Adrian P. Goddijn, Justen Ladda, Felice Varini, Kelly Houle, Stella és Gianni Miglietta, Stephen and Timothy Quay, István Orosz (grafikisto).

Kelkaj artistoj de la "strat-arto" uzas prefere la deformigan efikon de anamorfozo, plej efike Kurt Wenner kaj Julian Beever.

* Kategorio Anamorfozo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Epitafo** (malnovgreke *επιτάφιο[ν]*, „[tio, kio troviĝas] sur tombo", latinigite) **epitaphium** ) laŭ PIV estas "surskribo sur tomboŝtono". En pli vasta senco ankaŭ povas temi pri tomboŝtono mem aŭ pri monumento iusence tomboŝtono simila, kun surskribo, por mortinto.

Laŭ Francisko Azorín **epitafo** estas simple *Tomba surskribaĵo.* Kaj li indikas etimologion el greka *epitafios* el *epi + tafos* (sur tombo), kaj de tie la latina *epitaphium*.

Elementoj de epitafoj
---------------------

Epitafoj povas havi tre variajn formojn. Dezajnaj elementoj estas la surskribo mem, ornamaĵoj, simboloj kaj bildaj motivoj. Epitafoj dum la homa historio verkiĝis el plej diversaj materialoj, ekzemple el ŝtono (marmoro, sabloŝtono), metalo (bronzo) sed ankaŭ ligno. Laŭ sia formo, epitafoj povas esti poraj memortabuloj, sed ofte ili estas tombokovriloj aŭ statuoj.
La plej malnovaj epitafoj estis trovitaj sur egiptiaj sarkofagoj. Grekaj epitafoj plej ofte estis verkitaj kiel epigramo. Tion L. L. Zamenhof elstarigis per la citaĵo: "La antikvaj epitafoj estis ofte versaj".

Bildaro
-------

* epitafo de kataluna nobeloepitafo de kataluna nobelo
* epitafo por germana nobelino de 1770epitafo por germana nobelino de 1770
* epitafo de germana kavaliro de 1550epitafo de germana kavaliro de 1550

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 67.
2. ↑  Azorín, samloke.

Vidu ankaŭ
----------

* Elogio

* Kategorio Epitafo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 264160
* GND: 4015056-2
* LCCN: sh85044460
* BNF: 11941446b
* NDL: 00560884
* NKC: ph119981
 |
**Márton Lovászy** [lovAsi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lovászy Márton** estis hungara politikisto, ministro, parlamentano, ĵurnalisto.

Márton Lovászy  naskiĝis la 6-an de novembro 1864 en Hungara reĝlando en Zenta (nuntempa Senta en Serbio). Li mortis la 21-an de aŭgusto 1927 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Márton Lovászy akiris juran diplomon en Universitato de Budapeŝto en 1895. Li komence eklaboris en juĝejo en Bács-Bodrog, poste li redaktis ĵurnalon en Budapeŝto. Inter 1901 kaj 1918 li estis parlamenta deputito. Li ne apogis la Unuan mondomiliton kaj la aliancon kun la Germana Regno. Li publikigis artikolon en sia gazeto, kiu bonvenigis la Oktobran revolucion en Rusa Imperio. Li partoprenis en la Kalistefa revolucio en 1918, eĉ li estis ministro pri religio kaj eduko. En 1919 en Kabineto Friedrich li estis ministro pri eksteraj aferoj nur monaton, poste li ne apogis politikon de Miklós Horthy, tial li migris al la jam okupita naskiĝurbo, poste en Vieno li redaktis hungaran gazeton. Spite la prokuroran akuzon havanta amnestion li hejmenvenis kun la kondiĉo, laŭ kio li ne plu okupiĝas pri politiko.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva teksto

* Kategorio Márton Lovászy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Jamato. |

**Jamato-epoko** ([jamato zidai] japane: 大和時代) - la lasta praskriba kaj la unua fruskriba epoko en la historio de Japanio (250 (300 - 710). Ĝi estas nomita laŭ nomo de reĝino Jamato, kiu naskiĝis en la regiono de Nara post la falo de Jamatai (fino de la 3-a - komenco de la 4-a jarcento). Dum la 5-a kaj 6-a jarcento tiu strukturo hierarkiĝis laŭ la klanoj (氏, *uji*) sub la gvido de hereda estro. La klanoj estas dividitaj laŭ la profesioj. La ŝtato de *Jamato* sterniĝas sekve sur la tuta Japanio, escepte de la norda parto kie troviĝas la Ajnuoj.

Oni nomas tiun epokon ankaŭ *erao Kofun*. La *kofun* estas funebraj montetoj tipaj de la epoko, kiuj estas la ĉefaj informofontoj de tiu epoko.

Dum tiu epoko disvolviĝas en Japanio la skribo kaj la budhismo, venintaj el Ĉinio (tra Koreio). Ankaŭ la ĉinaj teknikoj estas transprenitaj. La klanoj estis disdividitaj inter la budhanoj ligitaj al Koreio (ekzemple la klano Soga) kaj la tradiciemaj ŝintoistoj kiel la klanoj Otomo kaj Mononobe. Ekde la regno de la imperiestrino Suiko kaj de ŝia reganto, la princo Ujamado, (lia postmorta nomo estas Shōtoku) la budhismo estas kuragigita por iĝi ŝtata religio. En la jaro 604, Ujamado verkas konstitucion de 17 punktoj, kiu prezentiĝas kiel filozofio de la maniero regi (kiel la pensoj konfuceaj). Laŭ tiu teksto, la kortumo estas disdivita je 12 rangoj, grupitaj duope, unu malalta kaj alia alta, kiu respondas al ses virtoj bazaj. La virto (*toku*), la bonfaro (*nin*), la etiketo (*rei*), la rekteco (*shin*), l'egaleco (*gi*) kaj la saĝeco (*chi*). La rangoj de kortanoj havas siajn vestaĵojn kaj kolorojn proprajn laŭ la grado de proksimeco kun la suvereno. Ekzistas eĉ ankaŭ hierarkisistemo bazita je indeco kaj ne nur je fileco.

Tio estas la komenco de vera ŝtato. Je la morto de Shōtoku, la klano Soga mortigas lian familion kaj regas ĝis 645, kiam ĝia ĉefo mortas kaj lasas la povon al klanestro Nakatomi.

En ĉinaj tekstoj de la dinastio Wei troviĝas la vorto 邪馬台国, kiu legiĝas lando de *jamatai* en la nuna japana kaj lando de *xiematai* en la ĉina (mandarena). Temas fakte pri la sama vorto kiel *jamato*. Fakte, en la arkaika ĉina lingvo la lasta silabo de tiu vorto estis prononcata **\***tə. Oni scias, ke la fonemo /o/ de la moderna japana estis prononcata **\***ə en la malnova japana: la moderna prononcado *jamato* devenas do de la pra-japana **\***jamatə.

La evoluoj fonetikaj malsamaj de la japana kaj de la ĉina ŝajnigas do, ke temas pri du vortoj, kvankam temas nur pri simpla transskribo.

---

Eblas dividi la *jamato*-epokon je du subepokoj, surbaze de la alveno de la budhismo:

* La Kofun-epoko (250–538)
* La Asuka-epoko (538–710)

Vidu ankaŭ
----------

* Historio de Japanio

* Kategorio Epoko de Jamato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Epiĥorio** respektive **epizooĥorio** estas la disvastigo de semoj aŭ frukto fare de bestoj. La semo aŭ frukto de la plantoj fiksiĝas je la surfaco de la besto. La tiel disvastigantaj plantoj nomiĝas bestdisvastiguloj. La epiĥorio estas speciala formo de la zooĥorio. La semoj kaj fruktoj de la plantoj devas havi konvenan ecojn por ebligi tiun disvastigon.

Metodoj
-------

Frukto de la alkroĉa galio sub REM, pligrandigo 40oble
Frukto de la alkroĉa galio sub REM, pligrandigo 100oble
Frukto de *Uncarina ankaranensis*
* La unua metodo estas la alkroĉo de la frukto ĉe la pelto de la besto. La ŝelo havas specialan econ por garantii la alkroĉon.
	+ *glualkroĉuloj* (gluepizooĥorio) estas semoj kaj fruktoj kiuj alkroĉiĝas per glua sekreto, ekzemple Lycopus europaeus kaj kelkaj ĝardenkukurboj.
	+ la *alkroĉiguloj* havas specialajn semojn aŭ fruktojn, kiuj enhokiĝas en la pelto de la besto, ekzemple lapo, alkroĉa galio, geumoj, daturoj, Hyoscyamus.
* nespecialigita metodo uzas kelkaj marĉ- kaj akvoplantoj, kies diasporoj drivas sur la akvosurfaco kaj estas transportataj de akvobirdoj. La diasporoj estas tiom malpezaj, ke ili povas drivie sur akvo kaj fiksiĝas ĉe la piedoj de la bestoj.
* kelkaj plantsemoj adhezias al humidaj surfacoj. Plantoj kun tiu disvastigometodo (Hidroepizooĥrio) estas nomataj *adheziaduloj*. Ĉe la akvolentoj la tuta planto estas transportata, ĉar ĝi nur estas eta (0,5 ĝs 1,5 mm) .
* alia metodo estas la alkroĉado al la hufoj de bestoj. Tiu varianto estas uzata ekzemple de Harpagophytum procumbens. Tiu planto kreskas en stepoj kaj dezertoj.

Avantaĝoj kaj malavantaĝoj de la Epizooĥorio
--------------------------------------------

Epizooĥorio estas efika ebleco disigi semo, ĉe kio la planto ne bezonas oferti al la transportanta besto plusvaloron en formo de karbonhidratoj, proteinoj, aŭ grasoj male al la Endozooĥorio. Alia avantaĝo estas la relatuve grandaj distancoj kaj perr tio rapida pligrandigado de la habitato. Ekstrema ekzemplo estas la Macquarie-insulo, kiu troviĝas 950 km sude de Novzelanfo. Sur la insulo ĉiuj 35 ekzistantaj specioj estas enkondukitaj pere de Epizooĥorio, verŝajne en la plumaro de birdoj. Alia kialo por la granda distanco estas, ke la disvastigo per epizooĥorio ankaŭ okazas ĉe rabobestoj, kiuj travagas pli grandan areon al plantmanĝantoj.

Malavantaĝoj estas, ke la metodo estas veterdependa, precipe se temas pri adhezia disvastigo. Devas esti humida, alikaze la semoj ne fiksiĝas al la besta korpo
La **epitafo de Seikilos** (antikve-greke *Σεικίλος*) estas fama pro tio, ke ĝi estas la plej malnova ekzemplo de plena muzika komponaĵo el kie ajn en la okcidenta mondo.
Antikvan grekan melodion oni trovis ĉifrita sur tomboŝtono, apud Aidin, Turkio (ne malproksime de Efezo). Sur la tomboŝtono estis ankaŭ indiko, ke ĝin verkis unu Seikilos, por sia edzino, kiu supozeble entombiĝis tie.

Muziko
------

Tradukite en modernan muzikan notacion, la melodio similas al jeno:

La melodio de la epitafo de Seikilos

Vortoj
------

Jen estas la vortoj, kiujn oni kantas kun la melodio:

Ὅσον ζῇς φαίνου
μηδὲν ὅλως σὺ λυποὺ·
πρὸς ὀλίγου ἐστὶ τὸ ζῆν.
τὸ τέλος ὁ χρόνος ἀπαιτεῖ.

Tradukite:

Dum vi vivas, brilu
kaj neniel afliktiĝu:
ĉar mallonga estas la vivo.
La aspirojn Tempo rabas.
La traduko de Antandrus estas pli libera. Retradukite en Esperanton, ĝi tekstus:

Dum vi vivas, dancu kaj kantu, ĝoju:
ĉar la vivo estas mallonga,
kaj Tempo forportas sian akiraĵon.

Dato
----

La trovaĵon oni datigis diverse de ĉirkaŭ -200 ĝis ĉirkaŭ 100. Kvankam pli malnova okcidenta muziko kun notacio ekzistas (ekz. la Delfaj Himnoj), ĉio ĉi konsistas el fragmentoj; la epitafo de Seikilos estas unika laŭ tio, ke ĝi estas kompleta, kvankam mallonga, komponaĵo.

* Kategorio Epitafo de Seikilos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **burgo Montfort** etas ruino de Spronburgo tri kilometrojn nordokcidente de la komunumo Hallgarten en la distrikto Bad Kreuznach en la germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.

Historio
--------

La burgo estis konstruita ĉ. 1240 de la grafoj de Veldenz por kontroli la apuda armea ŝoseo. La grafoj enoficigis Eberhard von Lautern kiel vasalo.

Ĝis 1432 la burgo restis en posedo de la familio von Lautern, kiu ekde 1247 portis la nomon „von Montfort".

En la 15a jarcento la loĝantoj de la burgo vivtenis sin kiel rabkavaliroj. En 1456 la trupoj de la Majenca ĉefepiskopo Diether von Mainz kaj la princelektisto Friedrich la 1a de Palatinato okupis la burgon kaj malkonstruigis ĝin.

En 1480 Simon Boos von Waldeck ricevis la burgon kiel hereda feŭdo kun la permeso rekonstrui ĝin. Kvankam ekzistas spuroj de la rekonstruo, ĝi estis ruino por multaj jarcentoj.

Hodiaŭ la ruino estas vizitebla senkoste.

Instalaĵo
---------

 fundamenta skizo
* malsupre - Montforterhof - , supozeble "nova kastelo en la valo"; supre - ruino Montfortmalsupre - Montforterhof - , supozeble "nova kastelo en la valo"; supre - ruino Montfort
* Montforterhof (korto)Montforterhof (korto)
* MontforterhofMontforterhof
* MontforterhofMontforterhof
* Montforterhof, la tombejoMontforterhof, la tombejo

Literaturo
----------

* Alexander Thon: *...umb sunderlichen frieden, fromen und notz des landes. Belagerung und Untergang pfälzisch-elsässischer Burgen im Mittelalter*. In: Olaf Wagner, Heiko Laß (Hrsg.): *... wurfen hin in steine / grôze und niht kleine ... Belagerungen und Belagerungsanlagen im Mittelalter*. Beihefte zur Mediaevistik, Nr. 7. Frankfurt am Main u.a. 2006, p. 241−268, ĉi tie: p. 81−88
* Alexander Thon (Hrsg.): *Wie Schwalbennester an den Felsen geklebt. Burgen in der Nordpfalz*. 1. Aufl. Schnell + Steiner, Regensburg 2005, p. 100–105

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Burgo Montfort (Palatinato) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Ruine Montfort Arkivigite je 2016-12-31 per la retarkivo Wayback Machine
**Castejón de Tornos** [kasteĤON deTORnos] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la nordokcidento de la nordokcidenta komarko Jiloca [ĥiLOka], kies komarka ĉefurbo estas Calamocha, lime kun la provinco Zaragozo. La municipa teritorio estas proksima al la Natura Rezervejo Lageto Gallocanta, je kies oriento estas la urba kerno.

Geografio
---------

Ĝi estas je 90 km de Teruelo, provinca ĉefurbo, kaj tra Tornos nordokcidente de Calamocha kaj la akso de Calamocha al Teruelo. La urba kerno estas sur 1085 msm, pro kio estas tre malvarma klimato. Proksimaj loĝlokoj estas Tornos (sude) kaj Berrueco (okcidente).

Historio
--------

Estis restaĵoj de Ferepoko.

La zono venis al posedo de kristanoj post la venko de Alfonso la 1-a la Batalema. Unua mencio estas de 1205. En 1248 ĝi sendependiĝis disde Daroca. 

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Castejón de Tornos kie oni malaltiĝis ĝis nunaj 200.

Aktualo
-------

Bazo de ekonomio estis agrikulturo (cerealoj), kaj brutobredado. Nune rura turismo.

Estas altiraĵoj en la urbo, nome la preĝejo (kun turo el kastelo) kaj la ermitejo, restaĵoj de kastelo, fontanoj, kamparkrucoj kaj krucmonumentoj (*peirones*), piedirado tra proksimaj naturaj lokoj ĉefe al la Lageto Gallocanta ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Teruelo

Notoj
-----

Eksteraj ligiloj
----------------

* Castejón de Tornos en komarko Jiloca


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 800981
* VIAF: 316734747
 |
Burgo Kisimul
interna korto
halo
**Burgo Kisimul**, ankaŭ **Kiessimul**, (skotgaele *Caisteal Chiosmuil* aŭ angle *Kiessamul Castle*), estas burgo sur malgranda skota insulo de la Foraj Hebridoj tuj antaŭ la marbordo de la insulo Barra en la golfo Castlebay, nome la ĉefa loko sur la insulo.

Historio
--------

La setlado de la malgranda insulo okazis dum la ŝton- kaj bronzepokoj. Ekzistas indikoj, ke la historio de la burgo komenciĝis en la 11a aŭ 12a jarcentoj. Kelkajn artefakojn oni ja malkovris sur la insulo, sed neniu konstruaĵo povas esti ordigita sendube al tiu tempo. Oni supozas, ke la burgo Kisimul venis el la frua ĝis meza 15a jarcento. Arkitekte ĝi similas al la burgo Breachacha el la 1430aj jaroj sur la insulo Coll. Ĝi povus havi la saman konstrumajstron. Ĝi estas origina sidejo de la klano MacNeil de Barra kaj situas en la influzono de la sudo de la insulo Islay. Inter la 15a kaj 17a jarcento la burgo Kisimul estis plurfoje pligrandigita kaj modernigita. En la frua 18a jarcento la burgo estis forlasita kaj ĝi elbrulis en la jaro 1795. La ruino estis rekonstruita en la 20a jarcento. En la jaro 2000 la burgo Kisimul estis ludonita al la skota organizo pri la protekto de la monumentoj Historia Skotlando (Historical Scotland)..

Referencoj
----------

1. 1 2   Listed Building – Eintrag bei Historic Scotland. In: Historic Scotland.  Alirita la 9an de Majo 2017.
2. ↑   Scheduled Monument – Eintrag bei Historic Scotland. In: Historic Scotland.  Alirita la 9an de Majo 2017.
3. ↑  Informationen und Bildmaterial der *Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland*
4. ↑  Eintrag im Gazetteer for Scotland

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Burgo Kisimul en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informationen und Bildmaterial der *Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland*
Koordinatoj: 49° 51′ 47″ N 17° 11′ 16″ O﻿ / ﻿49.86306 °N, 17.18778 °O﻿ / 49.86306; 17.18778 (mapo)

**Ruda** (1869–1947 **Německá Ruda**, germane *Deutsch Eisenberg*) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Tvrdkov en distrikto Bruntál. Vivas ĉi tie 78 loĝantoj (2021). Komune kun Tvrdkov kaj Mirotínek ĝi apartenas al mikroregiono Tvrdkov. Ruda estas la plej malnova el la menciitaj tri partoj kaj unuafoje ĝi estas menciata en la jaro 1348. Ĝi situas sur rando de regiono de Rýmařov kaj ties montetriĉaj scenerioj estas kreataj de medio de montaro Nízký Jeseník. Krom multekostaj metaloj oni ĉi tie minis precipe ferercon, laŭ kiu ĝi ricevis ankaŭ sian nomon. En Ruda troviĝas du ekleziaj memorindaĵoj, kiuj estas preĝejo de Maria de la Neĝo kaj kalvaria vojo al Křížový vrch, kiun kreas sabloŝtonaj statuoj kun 14 haltejoj.

Ruda situas en katastra teritorio **Ruda u Rýmařova** kun areo 11,24 km².

Historio
--------

La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1348.

Evoluo de nombro de loĝantoj
----------------------------

Nombro de loĝantoj de Ruda laŭ kalkuladoj aŭ aliaj oficaj registroj:

| Jaro | 1869 | 1880 | 1890 | 1900 | 1910 | 1921 | 1930 | 1950 | 1961 | 1970 | 1980 | 1991 | 2001 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Nombro de loĝantoj | 869 | 863 | 821 | 713 | 678 | 611 | 592 | 196 | 222 | 164 | 117 | 82 | 76 |

1. ↑  el tio: 7 ĉeĥoslovakoj, 585 germanoj; 564 rom. kat. 28 malnovkat.

En Ruda estas registritaj 67 adresoj: 62 daŭraj objektoj kaj 5 dumtempaj kaj refreŝigejaj objektoj. Dum popolnombrado en la jaro 2001 ĉi tie estis kalkulitaj 52 domoj, el tio 27 daŭre loĝigitaj.

Memorindaĵoj
------------

* preĝejo de Maria de la Neĝo – baroka preĝejo el la jaro 1760
* kalvaria vojo al Křížový vrch de la preĝejo al montopinto de monteto kun statuaro de Malgranda Kalvario el la jaro 1760

Naturinteresaĵoj en la katastra teritorio
-----------------------------------------

* Akvofaloj Rešov
* Nacia natura rezervejo Reŝovaj akvofaloj

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de municipo Tvrdkov (3) |
| --- |
| Mirotínek ~ Ruda ~ Tvrdkov |

 |
ĉefa turo de la iama burgo
La **burgo Mühlenbach** estas ne plu ekzistanta valburgo en Koblenco, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato. Konserviĝas ankoraŭ nur la burgfrideo de la iama burgo, kiu kontuiĝis ĉ. la jaro 1300 en la hodiaŭa urboparto Arenberg kaj estis deruita en la 17a jarcento.

Historio
--------

Konstruaĵo
----------

La konservita kvinetaĝa ĉefa turo havas la alteco de 23,5 m kaj konsistas el graŭvaka rompŝtonoj. Gsi havas kvadraten formon. Konserviĝis kelkaj fenfenestroj, ŝtuparrestoj kaj partoj de la mezepoka stukaĵo. Restoj de al kameno indikas, ke ĝi estas loĝturo. De la ceter burgo ne ekzistas restaĵoj supergrunde. La cefa turo troviĝis supozeble meze de kvarangula ringmuro, je ties anguloj estis kvar malgrandaj rondturoj. La burgo etis ĉirkaŭata de agvofosaĵo.

Monumentprotekto
----------------

Literaturo
----------

* Udo Liessem: *Mühlenbach* in: Koblenz. Natur-, Boden- und Kulturdenkmale, Koblenz 1980, p. 125–128
* *Die Kunstdenkmäler des Landkreises Koblenz*, bearb. von Hans-Erich Kubach, Fritz Michel und Hermann Schnitzler (Die Kunstdenkmäler der Rheinprovinz 163.), Düsseldorf 1944, p. 59f.
* Peter Brommer, Werner Krümmel und Kristine Werner: *Momentaufnahmen - Burgen am Mittelrhein in alten Zeichnungen und neuen Fotografien*, Koblenz 2000, S. 120f.
* Ulrike Weber (Bearb.): *Kulturdenkmäler in Rheinland-Pfalz. Denkmaltopographie Bundesrepublik Deutschland.* Band 3.3: *Stadt Koblenz. Stadtteile.* Werner, Worms 2013,

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Burgo Mühlenbach (Koblenz) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Burg Mühlenbach in: burgdirekt.de
* Burg Mühlenbach in: arenberg-info.de

REferencoj
----------