recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Al-Jazira regiono ene de Mezoriento.
**Supra Mezopotamio** estas la nomo uzita por la supraj teroj kaj granda aluvia ebenaĵo de nordokcidenta Irako, nordorienta Sirio kaj sudorienta Turkio. Tiu regiono (kune kun nordorienta Irako) estas proksimumt koresponda kun kio estis Asirio el la 25a jarcento a.K. tra meza de la 7a jarcento. Post la araba islama konkero de la mezo de la 7a jarcento la regiono estis konata alŭ la tradicia araba nomo de ***al-Jazira*** (en araba الجزيرة "la insulo"), transliterumita ankaŭ kiel *Djazirah*, *Djezirah*, *Jazirah*. Tio derivas el frua siria (asiria) varianto *Gazerṯo* (en siria ܓܙܪܬܐ‏).

Ĝi etendas sude el la montoj de Anatolio, oriente el la montetoj ce la maldkekstra bordo de la rivero Eŭfrato, okcidente el la montoj de la dekstra bordo de la rivero Tigris kaj inkludas la ebenaĵon Sinjar. Ĝi etendas malsupre laŭ la rivero Tigris al Samaro kaj malsupre laŭ la rivero Eŭfrato al Hit. La rivero Ĥabur fluas dum ĉirkaŭ 400 km tra la ebenaĵo, el Turkio norde, alfluante al Eŭfrato.

La ĉefaj setlejoj estas Mosul, Dair az-Zaŭr, Ar-Raka, Al-Hasaka, Dijarbakiro kaj Al-Kamiŝli. La okcidenta, siria parto, estas esence apuda al la siria Gubernio Hasaka kaj estas priskribita kiel "Siria pankorbo". La orienta, Iraka parto, inkludas kaj etendas iome tra la iraka Gubernio Ninivo. En la nordo ĝi inkludas la turkajn provincojn Şanlıurfa, Mardin, kaj partojn de la Provinco Diyarbakır.

Referencoj
----------

1. ↑  Georges Roux - Ancient Iraq
2. ↑  The next battlefield

Literaturo
----------

* Supra Mezopotamio en Vikivojaĝo (Turisma gvidilo)

* Moore, Andrew M. T.; Hillman, Gordon C.; Legge, Anthony J. (2000). *Village on the Euphrates: From Foraging to Farming at Abu Hureyra.* Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-510806-X.
* Peter M. M. G. Akkermans; Glenn M. Schwartz (2003). *The archaeology of Syria: from complex hunter-gatherers to early urban societies (c. 16,000–300 BC).* Cambridge University Press. pp. 72–. ISBN 978-0-521-79666-8. Retrieved 27 June 2011.
* Istakhri, Ibrahim. *Al-Masālik wa-al-mamālik,* Dār al-Qalam, Cairo, 1961
* Brauer, Ralph W. *Boundaries and Frontiers in Medieval Muslim Geography*, Philadelphia, 1995
* Ibn Khurradādhbih. *Almasalik wal Mamalik*, E. J. Brill, Leiden, 1967
* Lestrange, G. *The lands of the eastern caliphate*. Cambridge: Cambridge University Press, 1930
* Mohammadi Malayeri, Mohammad. *Tārikh o Farhang-i Irān dar Asr-e Enteghaal*, Tus, Tehran, 1996
* Morony, Michael G. *Iraq after the Muslim Conquest*, Princeton, 1984
Urbdomo de Hamina
60.56666666666727.183333333333Koordinatoj: 60° 34′ N, 27° 11′ O (mapo)
 
**Hamina** (svede *Fredrikshamn*) estas urbo kaj komunumo en la finna gubernio Suda Finnlando, ties provinco Kymenlaakso. En 2006 la komunumo havis 21 820 loĝantojn sur areo de 609 km2 (inkluzivas nur tersurfacon). La arkitekturon de la malnova centro karakterizas urboplano cirkloforma: el la ok-angula centra placo disradias ok rektaj kaj ĝin ĉirkaŭas du ringoformaj stratoj, kaj la tutan centron enfermas ĉeno de fortikaĵoj.

Hamina estas unu el la plej belaj urboj en suda Finnlando. La urbodomo, originale el 1797, situas en la urbocentro. Post fajro en 1840, Carl Ludwig Engel renovigis ĝin en novklasika stilo kaj alkonstruis turon.

Hamina estas malnova fortikigita urbo ĉe la Finna golfo. Ekde 1819 ĝis 1903 en Hamina funkciis kadeta lernejo por estontaj oficiroj. En 1920 tie estis fondita lernejo de rezervistaj oficiroj. Ĉiun duan (paran) jaron, por festi la armeajn tradiciojn, la urbo aranĝas grandan festivalon de militista muziko nomatan *Hamina Tattoo*.

Fotogalerio
-----------

* blazono uzita dum la jaroj 2003–2012blazono uzita dum la jaroj 2003–2012
* Varuskuntakerho (Hamina Garrison Klubo (antaūa klubo por oficiroj)Varuskuntakerho (Hamina Garrison Klubo (antaūa klubo por oficiroj)
* Muzeo de butikistoMuzeo de butikisto
* Kirko de Sankta MaríaKirko de Sankta María
* Aerfoto de HaminaAerfoto de Hamina

* Kategorio Hamina en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala retejo
**Universitato de Betleĥem** (arabe جامعة بيت لحم) estas palestina kristana-katolika universitato lokita en Bet-Leĥem. La nombro da studentoj en la universitato estas 2 788, kaj la nombro da diplomiĝintoj estas 10 647.

La universitato estis fondita en 1973, kaj estas la unua universitato malfermita en Cisjordanio. La universitataj radikoj havas sian originon en 1893, kiam la kristana Frateco honore al Jean-Baptiste de La Salle malfermis kelkajn kristanajn lernejojn en la Sankta Lando, en la urboj Betlehemo, Jerusalemo, Jafo, Nazareto, kaj aliaj lokoj en Mezoriento.

Dum la vizito de Papo Paŭlo la 6-a al Cisjordanio en 1964, li estis petita de komunumestroj en la areo malfermi kristanan akademian institucion, kaj doni sian principan subtenon por la ideo formiĝi la lernejo de la kristana frateco de La Salle en katolikan universitaton. Tamen, pro la ŝanĝoj kiuj okazis en la palestina loĝantaro en la malfruaj 1960-aj jaroj, kun la fino de la Sestaga Milito kaj la transiro al vivo sub israela armea regado, la universitato estis malfermita nur en 1973, kun la subteno de la Vatikano.

La universitato havas la sekvajn sekciojn:

* Homaj kaj Sociaj Sciencoj - Bakalaŭro-Programoj en Araba Lingvo kaj Literaturo, Angla Lingvo kaj Literaturo, Religiaj Studoj, Socia Laboro kaj Sociologio
* Komerca Administrado - Diplomiĝintaj kaj atestitaj programoj
* Edukado
* Scienco: Bakalaŭro en Bioteknologio, Biologio, Kemio, Matematiko kaj Komputado
* Flegado kaj Sano (flegado, akuŝistino, okupiga terapio kaj fizioterapio)
* Turismo: Diplomigita kaj atestita pri turismo kaj hotela administrado

En 2014, ĉirkaŭ 3200 studentoj studis en la universitato (88% el ili por bakalaŭro, proksimume 4% por magistro kaj la cetero por diversaj diplomstudoj), 77% de la studentoj estis virinoj, 74% estis islamanoj kaj la ceteraj estis kristanoj. 49% de la studentoj venis de la Betleĥema areo, 41% de Jerusalemo, kaj 8% de la Hebron areo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo

 **Universitato de Betleĥem** en Vikimedia Komunejo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 748494
* GND: 5350744-7
* LCCN: n82252568
* VIAF: 150128708
* ISNI: 0000 0001 1016 7793
 |
En ruĝa koloro, *Supra Rioĥo*.
La *Rioja Alta* ĉe San Vicente de la Sonsierra.
**Supra Rioĥo** estas la plej okcidenta komarkaro de la regiono Rioĥo (Hispanio). 

Ĝi estas formata de la municipoj kiuj estas ĉe la fluejoj de la riveroj Tirón, Oja kaj Najerilla, tio estas, la komarkoj de Haro, Santo Domingo de la Calzada, Ezcaray, Nájera kaj Anguiano. Tiuj teritorioj limas norde kun la dekstra bordo de la rivero Ebro (escepte la municipoj Ábalos, Briñas kaj San Vicente de la Sonsierra, kiuj estas sur la maldekstra bordo), oriente kun la Sierra de Moncalvillo kaj Sierra de Camero Nuevo, sude kun la Sierra de Castejón kaj la montaro Picos de Urbión kie ekas la provinco Sorio kaj okcidente kun la provinco Burgoso.

Komarkoj
--------

* En hispana *Rioja Alta*, Supra Rioĥo (laŭ la riverfluo de Ebro orienten) aŭ Okcidenta Rioĥo estas formita de du areoj, laŭ orografia tereno (montaro kaj valo) kaj kvin komarkoj en ili, nome
	+ Montaro
		- Anguiano
		- Ezcaray
	+ Valo
		- Haro
		- Nájera
		- Santo Domingo de la Calzada

Vidu ankaŭ
----------

* Komarkoj de Rioĥo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 795795
 |
La Supra kastelo de Kranichfeld La **Supra kastelo de Kranihchfeld** (germane: *Oberschloß*) etendiĝas sur kalkŝtona roko super la urbeto Kranichfeld, Germanio.

Historio
--------

En la 12-a jarcento konstruitis la t.n. Supra kastelo far la sinjoroj de Kranichfeld, kies blazono de gruo bone videblas ĉe la sudokcidenta orielo. Sub la regado de la voktoj de Reuß (Plauen) iĝis pligrandiĝo. En la 17-a jarcento uzis tiun ĉi domon la dinastianoj de Schwarzburg-Rudolstadt. Ekzemplo estu la dukino Anna Sophia von Anhalt, ege klerita persono, kiu engaĝiĝis disde la kastelo kulture per la fondo de la societo "Tugendliche Gesellschaft".
En 1615 la Supra kastelo venis sub la posedon de Saksio-Vajmaro, en 1683 de la duklando Sachsen-Gotha kaj finfine en 1826 de Saksio-Meiningen. Post 1898 posedantoj estis privatuloj diversaj. En 1934 la tuta komplekso detruitis incendie. La naziisma societo "Gesellschaft zur Förderung und Pflege deutscher Kulturdenkmale", kiun estis fondinta Heinrich Himmler mem, akiris la ruinon kaj intencis fari de ĝi akademion por estontaj gvidantoj de Schutzstaffel/SS. Punlaboristoj de la koncentrejo Buchenwald devis laboregi tiucelen. Ekde 1994 la kastelo apartenas al la Fondaĵo Turingiaj Kasteloj kaj Ĝardenoj. En ĝi troviĝas ta ekspozicio pri la restaŭradlaboroj kaj la historio de la kastelo.

Priskribo
---------

Tra la antaŭa kastelo kun la iamaj ekonomiaj ejoj oni atingas la ĉefan kastelon. Ekde la 14-a jarcento la ĉefa parto pligrandiĝis. La loĝejoj kaj la ekonomiaj ejoj de la nove estiĝinta antaŭa burgo ŝirmitis fare de ringa muro kaj plua foso. La ĉefa burgo havas do du partojn. La antaŭa parto prezentighas kun porta kaj loĝeja konstruaĵaro, en kiuj troviĝas la t.n. reprezenta ‘’Palas’’, la eksa kapelo kaj la Dika turo (12-a jarcento; 27 metrojn alta kun muroj pli ol 3 metrojn dikaj; diametro: 13,55 metroj). Verŝajne la turo iam havis spajron. Post 2010 ĝi ricevis belvidejon, de kiu oni povis rigardi grandan parton de la Ilm-valo.
La malantaŭo estas, ekde la fajrego de 1934, ruina. Tra la porta konstruaĵo, konstruite en la frua 20-a jarcento fare de la arkitekto Bobo Ebhardt (1865-1945) oni eniras la korton kastelan. La plej fruaj partoj de la iama loĝeja sekcio en la antaŭa kastelero datumas de la 12-a jarcento. Tiam estiĝis ankaŭ la restoj de la romanika kapelo. Kvar kolonoj el la kapelo estis intertempe sur Vartburgo – kaj revenis post renovigo tien ĉi. En la 16-a jarcento estis alikonstruadoj: tiam estiĝis la sudaj gabloj kaj la fenestrotruoj. Orielo de la sudorienta angulo havas obscenetan figuron nomita "Pugolekulo". De la ruina parto oni havis iam belvidon en la valon.

Literaturo
----------

Georg Dehio / Stephanie Eißing / Franz Jäger: ’’Handbuch der Deutschen Kunstdenkmäler: Thüringen’’, eldonejo Deutscher Kunstverlag, 2003, p. 729-730, ISBN 3422030506

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Supra kastelo (Kranichfeld) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Prie sur la retpaĝaro de la Fondaĵo *Thüringer Schlösser und Gärten*
* Hejmpaĝo de burgamikara societo
**Gábor Nagy** [nadj], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Nagy Gábor** estis hungara pentristo, altlerneja instruisto.

Gábor Nagy (pentristo) naskiĝis la  17-an de julio 1949(nun 1949-07-17) en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gábor Nagy (pentristo) maturiĝis en arta gimnazio en sia naskiĝurbo en 1967, poste li akiris diplomon en Hungara Belarta Universitato en 1973. Lia majstro estis Simon Sarkantyu. Post la diplomo li instruis en la universitato ĝis la pensiuliĝo en 2011. En tiu periodo li estis komence asistanto, ekde 1979 lektoro, ekde 1986 docento, ekde 1991 katedrestro. Li doktoriĝis en la universitato en 2000, lia habilitiĝo okazis post 4 jaroj. Li ricevis stipendiojn en 1972, 1975-1978, 1983 kaj 2005, premiojn inter 1980 2018.

Elektitaj ekspozicioj solaj
---------------------------

* Budapeŝto (1974, 1981, 1994, 1999, 2004)
* Csongrád (urbo) (1976, 1980, 1991, 1998)
* Reims (1976)
* Bazelo (1979, 1983)
* Parizo (1982)

Elektitaj ekspozicioj grupaj
----------------------------

* Budapeŝto (1974, 1978, 1988, 1997, 2008)
* Kopenhago (1975)
* Parizo (1978)
* Szeged (1992, 2003, 2008)
* Arthalo Budapeŝto (1998)
* Novjorko (2001)
* Miercurea Ciuc (2008)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* *Sankta Stefano* (fresko, 1984, gimnazio de Kalocsa)
* sekpentraĵo, 1989, hotelo, kunpentristo
* ekstera sekpentraĵo, 1992, Budapeŝto, hotelo

Fontoj
------

* membiografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto
* membiografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 844648
 |


* Portalo pri Biografio
La Suprema Kortumo de Kanado en Otavo, okcidente de la Parlamenta Monteto.
La juĝistaro de Kanado ludas gravan rolon en la interpretado de leĝoj kaj rajtas formeti leĝojn kiuj kontraŭas la konstitucion. La **Suprema Kortumo de Kanado** (en angla: *Supreme Court of Canada*, SCC; en franca: *Cour suprême du Canada*, CSC) estas la plej alta kortumo kaj fina arbitracianto. Ĉiuj juĝistoj je la superaj kaj apelaciaj kortumoj kaj de la Suprema Kortumo estas elektitaj kaj nomumitaj de la federacia registaro post konsultado kun neregistaraj juraj grupoj. 

Tiu tribunalo garantias permeson al inter 40 kaj 75 plendantoj ĉiujare plendi kontraŭ decidojn faritajn de provinciaj, teritoriaj kaj federaciaj apelaciaj kortumoj. Ĝiaj decidoj estas la lasta aplikado de la kanada juro kaj superas ĉiujn pli malaltajn kortumojn de Kanado, escepte ĝis la etendo ke ili estus superitaj aŭ malvalidigitaj fare de federaciaj aŭ provincaj leĝaroj.

Vidu ankaŭ
----------

* Kanada kortumsistemo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 710001
* GND: 14216-5
* LCCN: n50046440
* VIAF: 156484224
* ISNI: 0000 0001 0674 2994
* SUDOC: 027667952
* BNF: 12023108m
 |
Verko de la usona pentristino *Mary Cassatt* montranta du tetrinkantinojn en salono kun ruĝe-blue striata tapeto
**Tapeto** laŭ PIV estas 

1. ĉia materialo (ledo, tolo, papero, plasto kaj simile), per kiu oni, ekde la 17-a jarcento, tegis la murojn de ĉambro, kaj
2. en historia lingvouzo povas esti alia vorto por tapiŝo, kiun oni laŭ kutimo dum la mezepoko kaj renesanco pendigis sur muroj por pli komfortigi kaj ornami ĉambron.

Laŭ Francisko Azorín **tapeto** estas *Papero, teksaĵo, ledo, per kiu oni kovras murojn de ĉambro, meblojn.* Li indikas etimologion el la greka *tapes* (tapeto), kaj de tie la latina *tapes, tapetis*. Kaj li aldonas la terminon *tapeti*, por kovri per tapeto.

Tapetoj kutime vendiĝas en rulaĵoj, kaj estas fiksataj ĉe la muro per speciala gluo. Ili povas esti aŭ senorname helaj, por ebligi postan farbadon per blanka aŭ pli bunta koloro, aŭ havi ripetiĝantajn dekoraĵojn.

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝoj 197-198.
2. ↑  Azorín, samloke.
**Suran** estas rivero de Francio, en regiono Burgonjo-Franĉkonteo, kiu fontas en Ĵuraso ĉe la komunumo de Loisia en la franca Ĵuraso (departemento Jura).

Ĝi fluas en departemento Ĵuraso kaj Ain do en du regionoj Burgonjo-Franĉkonteo kaj Aŭvernjo-Rodano-Alpoj. Ĝi estas dekstra alfluanto al Ain (rivero).

Rivernomo
---------

La nomo de la rivero estas aliskribita : Surand

Fluvojo
-------

### Fonto

La rivero Suran fontas je la alteco de 395m en la vilaĝeto Loisia, en la franca Ĵuraso (departemento Jura), precize inter la lokoj "Les Combes Bœuf" kaj "les Pièces Pertan".

### Vojo

la rivero Suran longas 74 km. Ĝi de la komenco rekte suden iras.

### Kunfluejo

La rivero kunfluas en Ain ĉe la komunumo Varambon apud Pont-d'Ain.

En la valo onidiras : "ĉe Varambon, Suran perdas sian nomon".

### Komunumoj trafluataj de la rivero

Suran trafluas de almonto ĝis alvalo

en Jura : Loisia, Graye-et-Charnay, Gigny, Louvenne, Saint-Julien, Villechantria, Broissia, Montfleur

en Ain : Germagnat, Chavannes-sur-Suran, Simandre-sur-Suran, Villereversure, Bohas-Meyriat-Rignat, Neuville-sur-Ain, Saint-Martin-du-Mont, Druillat, Pont-d'Ain, Varambon.

Bildaro
-------

* Vadejo de Thiole ĉe Simandre-sur-SuranVadejo de Thiole ĉe Simandre-sur-Suran
* Vadejo de Banchin ĉe Simandre-sur-SuranVadejo de Banchin ĉe Simandre-sur-Suran
* 3a vadejo ĉe Simandre-sur-Suran3a vadejo ĉe Simandre-sur-Suran
* Suran ĉe Broissia (Jura)Suran ĉe Broissia (Jura)

Kolekto-areo
------------

Suran trafluas tri hidrologiaj zonoj (registritaj kiel: V280, V281, V282). La kolekto-areo estas 357 km2. Tiu baseno enhavas je 51,88 % "arbaroj kaj preskaŭ naturaj medioj", je 46,26 % de «terkultivaj grundoj», je 1,68 % de «konstruitaj surfacoj», kaj je 0,20 % de «akvaj medioj» (inkluzive 0,09 % de «malsekejoj»)

Akvoscienco (hidrologio)
------------------------

Suran estas sufiĉe abunda rivero, kiel ĉiuj akvofluoj devenantaj de la suda parto de la Ĵuraso-montoj. Ĝia hidrologiaj fluktuadoj sanĝiĝas pro pluvoj. Tio signifas ke riveraltiĝoj okazas vintre kaj ke la akvo-kvantoj estas malgrandaj dum somero. Kaj ĉefe oni rimarkas grandajn malsamaj akvo-kvantojn laŭ la jaroj.

Fontoj
------

Tiu artikolo estas plejparte traduko de la artikolo en la franca lingvo.

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri akvo |
La **Eŭropa Universitato de Atlantiko** (mallonge **UNEATLANTICO**) estas privata universitato en Santandero, en Kantabrio (Hispanio). Ĝi situas en la Scienca kaj Teknologia Parko de Kantabrio.

Ĝi ekfunkciis la 29-an de septembro 2014, kun 8 universitataj titoloj kaj 350 studentoj. La unua promocio ricevos sian titolon dum la kurso 2017-2018. La titoloj estas adaptitaj al la Eŭropa Spaco de Supera Eduko. De ĝi dependas la Centro de Esploro kaj Industria Teknologio de Kantabrio (CITICAN).

Universitata sidejo
-------------------

La universitato havas areon kun 16.500 kvadrataj metroj en la Scienca kaj Teknologia Parko de Kantabrio, en la urbo Santandero. Kiam konstruado finiĝos, la universitato havos subteran parkejon, aŭlon por 400 homoj, bibliotekon, kafejon, laboratoriojn,komputilejojn, studejojn, gimnastejon, inter aliaj.

Por krei la universitaton, privataj investantoj donis 16.5 milionoj da eŭroj. Oni uzis 14.5 por konstrui la sidejon. Per la restantaj 2 milionoj oni kreis la Centron de Esploro kaj Industria Teknologio de Kantabrio (CITICAN), tio estas, fondaĵon por disvolvi universitatajn projektojn pri scienca esplorado.

Devizo
------

Ties devizo estas en la latina: *Ex veritate lux, ex labore virtus* (El vero, lumon; el laboro, virton).

Fakultatoj
----------

* Facultad de Ciencias de la Salud (*sano kaj sporto*)
* Facultad de Ciencias Sociales y Humanidades (*sociaj sciencoj*)

Referencoj
----------

1. ↑  BOE (5-a de julio 2013).  Ley 5/2013, de 5 de julio, por la que se reconoce como universidad privada a la Universidad Europea del Atlántico.. Alirita 25-a de julio 2013.
2. ↑  <ref name="El Diario Montañés - UNEATLANTICO abre sus puertas"El Diario Montañés (30-a de septembro 2014).  La nueva Universidad se estrena con Ciencias del Deporte y Psicología como títulos estrella. Alirita 30-a de septembro 2014.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la universitato

* Kategorio Eŭropa Universitato de Atlantiko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 508073
* ISNI: 0000 0004 4681 9396
 |
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri rivero en Svislando. Por informoj pri urbo en Italio, vidu la artikolon Surbo (Italio).

**Surbo** (germane *Surb*) estas rivero en la kantonoj Argovio kaj Zuriko.

Literaturo
----------

La fonto de Surbo troviĝas en Schöfflisdorf je la koordinatoj 47° 30′ 3″ N 8° 25′ 0″ O﻿ / ﻿47.50083 °N, 8.41667 °O﻿ / 47.50083; 8.41667 (mapo)Koordinatoj: 47° 30′ 3″ N 8° 25′ 0″ O﻿ / ﻿47.50083 °N, 8.41667 °O﻿ / 47.50083; 8.41667 (mapo), ĉe la norda flanko de la ĵurasa montoĉeno Lägern en la valo nomita *Wehntal*, kiun ĝi senakvigas.

Fluo
----

Surbo en Tegerfelden
La rivero fluas de Schöfflisdorf tra Oberweningen, Schleinikon kaj Niederweningen, kaj tiam forlasas Kantonon Zuriko kaj Ĵurason kaj fluas nun en la Svisa Mezlando tra la Surb-valo, kiel la valo nomiĝas en Kantono Argovio tra Schneisingen, Ehrendingen, Lengnau, Endingen, Unterendingen kaj Tegerfelden.

Trafiko
-------

Ĉe la supra parto de la rivero ĝis Niederweningen paralele al la rivero kondukas la fervojlinio de Zuriko al Niederweningen. Komence de la 20-a jarcento ekzistis projekto daŭrigi la fervojlinion de Niederweningen ĝis Döttingen, kie ĝi kuniĝus kun la linio de Badeno al Koblenco. Dum la unua mondmilito la projekto estis haltigita pro monmanko. En la jaro 1937 la projekto estis definitive nuligita, ĉar en tiu tempo la fervojo ricevis konkurencon de la aŭtobusoj. Nuntempe poŝtaŭtolinio certigas la konekton inter Niederweningen kaj Döttingen.

Alfluo
------

La rivero en Döttingen ducentmetroj sude de la Baraĵlago de Klingnau sur altedo de 320 m s.m. alfluas al Aro.

Referencoj
----------

* Kategorio Surbo (rivero) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

1. ↑  Einzelnachweise Geoinformationssystem des Kantons Zürich
2. ↑  Geoinformationssystem des Kantons Aargau
Situo de Taquile en la Titikaka-lago
Infanoj de Taquile.
Kelkaj viroj sur al vilaĝa placo de Taquile.
**Taquile** (hispane) aŭ **Intika** (keĉue) estas insulo en perua parto de Titikaka-lago, 45 km de la urbo Puno.

La insulo longas ĉ. 5,5 km kaj larĝas ĉ. 1,6 km. La plej alta punkto situas 4.050 m super la marnivelo, la plej granda komunumo ĉe 3.950 m (por komparo: la akvosurfaco de Titikak lago estas 3.810 m s.m.).

Taquile havas ĉ. 1.700 keĉuajn loĝantojn, kiujn oni nomas hispane *Taquileños* (~takileanoj). 

Intika apartenis ekde la 15-a jarcento al la Inkaa imperio. La ruinoj devenas verŝajne el la (sur du montopintoj: *Uray K'ari* kaj *Hanan K'ari*) epoko de Tivanaku-kulturo (ĉ. 800 p.K.). La insulo apartenis al lastaj areoj de altebenaĵa Peruo, kiujn la hispanoj konkeris. La insulanoj sukcesis longtempe kaŝi sin antaŭ la hispanoj, kiuj rigardis la insulon longtempe neloĝata. Intika estis okupita en 1580 far reĝo Karlo la 4-a, kiu vendis tion al grafo Rodrigo de Taquila (aŭ Pedro Gonzalez de Taquile). De tiu persono venas la hispana nomo de la insulo. 

Dum la hispana kolonia regado estis malpermesitaj uzo de la tradiciaj vestoj, tiel la takileanoj surmetis hispanajn kamparanajn vestojn. Tiuj vestoj estas ankoraŭ hodiaŭ ilia "indiana" vestaro. 

En la 1930-aj jaroj, Taquile servis kiel prizoninsulo, kie ankaŭ sidis la iama perua prezidento Luis Miguel Sánchez Cerro. La insulanoj aĉetis en 1937 la posedrajtojn pri la tuta insulo. 

La *Taquileños* estas organizitaj en komunumon, kiu baziĝas je la inka-epoka ordono "*Ama suwa, ama llulla, ama qilla*" (ne ŝteli, ne mensogi, ne esti mallaborema).

La insulo okupiĝas pri fiŝado kaj Teraskultivado (precipe terpomo). La grava enspeza fonto, la turismo estas kontrolita de la komunumo. Tiu malpermesis ĝis hodiaŭ konstruon de iu ajn hotelo. La jare ĉ. 40.000 turistoj tranoktas - per centra divido - en privataj loĝejoj. Tiel la insulanoj ĝuas relativan ekonomian sendependecon. 

Taquile famas pro siaj teksaĵoj kaj trikaĵoj, kiuj estas tre valoraj en Peruo. La ŝpinado, teksado kaj trikado estas praktikata ĉefe fare de viroj.

Taquile havas radiostacion, kiun prizorgas generatoroj. La komunumo decidis pri apliko de solarĉeloj.

Taquile estas senhunda insulo.
**Joa KORHONEN** (originale **Jorma KORHONEN**, naskiĝis en 1980) estas finna muzikisto kaj pentristo. Originale, li estis Jorma, sed li ŝanĝis sian nomon (*jorma* ankaŭ estas finna slanga vorto por peniso ). Li estas precipe konata kiel la kantisto-gitaristo kaj kantverkisto de la grupo Sara. La grupo kaj Korhonen estas el Kaskinen.

La unua propra grupo de Korhonen estis Kellariväkeä, kiu poste iĝis Sara, ludante ĉe punkgigoj. Aldone al Sara, Korhonen ludis en *Pedestrian's Motor* kaj kun Jenni Nieme en la duopo *Meadow Island*. Korhonen ankaŭ publikigis solmuzikon sub la nomo *As They Slowly Travel to the Sea*. Korhonen ankaŭ komponis kaj skribis kantojn por Irina.

Krom muziko, Joa Korhonen estas pentristo. Li studis por tempeto en Jurva en la linio de bilda esprimo. Korhonen okazigis artekspoziciojn en Helsinko, inter aliaj.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 815767
* MBA: 7577da38-9b06-4d1a-98f0-fba7bb96dfc6 270fa1d4-0380-44cb-8831-db7e6926cf0c, 7577da38-9b06-4d1a-98f0-fba7bb96dfc6
 |
**István Antos** [iŝtvAn antoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Antos István** estis hungara politikisto, ministro, parlamentano, ekonomikisto, profesoro.

István Antos en Orienta Germanio
István Antos  naskiĝis la 25-an de junio 1908 en Hungara reĝlando en Nagyszombat (nuntempa Trnava en Slovakio). Li mortis la 5-an de januaro 1960 en Budapeŝto.

Biografio
---------

István Antos frekventis gimnazion, poste teknikuniversitaton, li akiris ekonomian diplomon en 1930, post 2 jaroj li doktoriĝis. Ekde 1938 li estis paperkomercisto, sed li estis ankaŭ presejon kaj eldonejon. Dum la 2-a mondmilito li estis kelkfoje trudlaboristo. Li aliĝis al la komunistoj en la frua 1945. Inter malfrua 1945 kaj 1951 li estis subministro pri financo. Ekde 1949 ĝismorte li estis parlamenta deputito. En 1954 li ekinstruis en Universitato Marx Károly. Post falo de Hungara revolucio de 1956 li estis subministro, ekde 1957 ministro pri financo ĝismorte. Tiutempe li ricevis ankaŭ partiajn taskojn kun postenoj.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A Magyar Nemzeti Bank kamatpolitikája* (1932)
* *Közgazdasági politika* (1941)
* *Infláció vagy jó pénz?* (1946)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio István Antos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Tarabo** estas muzika ĝenro populara en Orienta Afriko kaj pertikulare en Zanzibaro, Tanzanio kaj Kenjo. Ĝi estas influata de muzikaj tradicioj el la afrikaj Grandaj Lagoj, Nord-Afriko, la Mezoriento kaj la hinda subckontinento. Tarabo atingis eminentecon en 1928 kun la alveno de unua stelo de la ĝenro, Siti binti Saad.

Ene de la larĝa araba tradicio, tarabo estas ŝlosila koncepto. Ĝi estas sperto de ekstazo kiam muziko, poezio, emocio kaj etoso, prezentistoj kaj spektantaro fariĝas unu. Centra por la taraba sperto estas la nobla formo de kantado, senmortigita de la mita Oum Kalthoum.

Historio
--------

Zanzibara muzikensemblo Taarab KidumbakZanzibara muzikensemblo Taarab Kidumbak
Laŭ loka legendo, tarabo trovis sian komencon ĉe Sultano Seyyid Barghash ujo Diris (1870-1888). Li ĝuis de lukso kaj de la plezuroj de vivo. Estis ĉi tiu reganto kiu iniciatis tarabon en Zanzibaro kaj poste ĝi disvastiĝis tra la regiono de la afrikaj Grandaj Lagoj. La sultano importis taraban ensemblon el Egiptio por ludi en lia palaco Beit el-Ajab. Li poste decidis sendi al Egiptio Mohamed Ibrahim por ke tiu lernu ludi la kanunon. Ĉe lia reveno, li formis la orkestron *Zanzibar Taarab*. En 1905, dua muzika societo de Zanzibaro, *Ikwhani Safaa Musical Club*, estis establita.

La vorto tarab estas fremdvorto el la araba. La araba vorto **طرب** signifas "havante ĝojon kun muziko".

Gvidaj tarabaj kantistoj
------------------------

Juma Bhalo, de Mombasa

Siti binti Saad, de Zanzibar

Saida Karoli, de Tanzanio

Bi Kidude, de Zanzibar

Asha Abdow Saleebaan "Malika", Bajuni kantisto de Somalio

Zuhura Swaleh, de Mombasa

Eksteraj ligoj
--------------

* Pli da informoj pri 'taarab'
* Influoj al tarabo kaj instrumentoj en tarabo

Vidu ankaŭ
----------

* Zanzibaro
* Kanuno

Noto
----

Tiu ĉi artikolo estas parta aŭ tuta traduko de la samtema artikolo en la angla vikipedio je la 27-a de septembro 2019.

Referencoj
----------

1. ↑  (nl, fr, en) Enchanting Tarab, paĝo 12, Moussem Journa(a)l, #10, 2018-2019.
2. ↑  Mohamed El-Mohammady Rizk, *Women in Taarab: The Performing Art in East Africa*. Frankfurt am Main: Peter Lang, 2007.
Krimea montaro ĉe Aluŝto.
La palaco „Hirunda nesto"
Palaco de Voroncov en Alupko
La **Suda Bordo de Krimeo** (ruse *Южный Берег Крыма, ЮБК*, ukraine *Південне узбережжя Криму*, krime-tatare *Yalı Boyu*) estas geografie kaj historie aparta regiono de Krimeo. Ĝi estas parto de la nigramara bordo de Krimeo, situanta inter la kabo Ajo okcidente kaj la monto Karadago oriente. La longo de la teritorio estas ĉirkaŭ 150 km. la larĝo - de 2 ĝis 10 kilometroj. Administre ĝi apartenas al la
Jalta, Aluŝta kaj Sudaka municipoj de Aŭtonoma Respubliko Krimeo.

Apartaĵoj
---------

La pli granda parto de la Suda Bordo de Krimeo (de la kabo Ajo ĝis
Aluŝto — la tiel nomata *propre Suda Bordo de Krimeo*) estas gardata
en la norda flanko fare de la krutaj deklivoj de la ĉefa monto-ĉeno
de la Krimea montaro, tial ĉi tie regas la mediteranea klimato.

La averaĝa temperaturo de januaro estas ĉirkaŭ 4°С, de julio — 24°С. La
kvanto de hidrometeoj — ĝis 600 mm/jare. La mara temperaturo
januare-februare estas ĉirkaŭ 4-6°С, julie-aŭguste — ĝis 28°С.

La Suda Bordo de Krimeo famiĝis kiel kuraca kaj ripoza regiono proksimume
de mezo de la 19a jarcento. Pro ĝia populareco inter la Rusuja aristokrataro
ĉi tie konserviĝis multaj arkitekturaj monumentoj. Dum Sovetia tempo
la Suda Bordo de Krimeo estas grava kuraca regiono. Nun ĝi estas
unu el la plej famaj ripoz- kaj kurac-lokoj de Ukrainio.

  


|  |  |
| --- | --- |
| **La plej famaj aŭ gravaj loĝlokoj de la Suda Bordo de Krimeo** |  |
|
| Foroso | Simeizo | Alupko | Misĥoro | Koreizo | Gaspro | Livadio | Jalto | Masandro | Nikito | Gurzufo | Partenito | Aluŝto | Sudako |
|

Ĉefaj vizitindaĵoj
------------------

* Forosa preĝejo (bela arkitektura monumento, konstruita sur elstara roko 400 metrojn super la marnivelo)
* Simeiza natura vidindaĵo (monto Koŝko kaj 3 belaj rokoj)
* Simeiza astrofizika observatorio
* Palaco de grafo Voroncov en Alupko kaj la parko ĉirkaŭ ĝi
* La kasteleto „Hirunda nesto" en Gaspro
* Palaco de Jusupov en Koreizo
* Ajpetro — 1200 metrojn alta monto, atingebla el Misĥoro per speciale konstruita telfero
* Livadia palaco — la eksa palaco de la caro Nikolao la Dua, en kiu en 1944 okazis la Jalta konferenco
* La akvofalo Uĉansuo ĉe Jalto — la plej alta akvofalo de Ukrainio
* „Arbarkampeto de fabeloj" — unika muzeo de fabelaj roluloj sub klara ĉielo apud Jalto
* Jalto — la plej fama kurac- kaj ripoz-loko de eksa Sovetunio
* Masandra vinfarejo — unu el la plej bonaj vinfarejoj en la mondo
* Masandra palaco de la caro Aleksandro la Tria.
* Nikita Botanika Ĝardeno — unu el la plej elstaraj botanikaj ĝardenoj de la mondo
* Ajudago — natur-monumento, 500 metrojn alta monto ĉe Gurzufo
* Misĥoro
Major Mitchell’s Cockatoo flyingMiĉela kakatuo
La **Suda NSOk Malia Grava Birda Areo** estas neregulaforma 8232 km2 areo en sudokcidenta Novsudkimrio, Aŭstralio. Ĝi estas limigita de la rivero Murray sude, la rivero Darling okcidente, kaj la Lagoj Willandra norde. Ĝi kuŝas nordokcidente de la urbo Balranald, norde de Robinvale kaj oriente de Mildura.

Birdoj
------

La loko estis identigita de BirdLife International kiel GBA ĉar ĉar ĝi eltenas taŭgajn habitatojn por populacioj (ĉirkaŭ 500 individuoj) de la vundebla Ocela nestamasulo. Aliaj gravaj birdospecioj registritaj en la GBA estas la Oranĝbrusta petroico, la Sugomelo, la Miĉela kakatuo, la Prudenta hilakolo, la Brundorsa cinklosomo kaj aliaj.

Referencoj
----------

1. ↑   IBA: Southern NSW Mallee. *Birdata*. Birds Australia. Alirita 2011-10-19.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2011-07-06. Alirita 2013-12-29.
2. ↑  BirdLife International. (2011). Important Bird Areas factsheet: Southern NSW Mallee. Downloaded from  on 2011-10-19.

Vidu ankaŭ
----------

* Riverlanda Malia Grava Birda Areo
* Centra NSOk Malia Grava Birda Areo

33° 57′ 17″ S 142° 54′ 14″ O﻿ / ﻿33.95472 °S, 142.90389 °O﻿ / -33.95472; 142.90389 (mapo)
La **rivero Japurao** aŭ **Kaketao** estas rivero ĉirkaŭ 2,816 km longa (kelkaj fontoj indikas 2,414 km) fluanta kiel Kaketao (Caquetá [kaketA] en hispana, el Andoj al sudoriento de Kolombio. Ĝi fluas sudorienten al Brazil, kie ĝi estas nopmita Japurá [ĵapurA]. Tiu rivero eniras al la Amazona Rivero tra reto de kanaloj. Ĝi estas navigebla pere de malgrandaj boatoj en Brazilo.

Mapo de la Amazonia Baseno kun la rivero Kaketao merkita
La rivero estas hejmo al ampleksa vario de fiŝoj kaj reptilioj, kiaj enormaj katfiŝoj kiuj pezas ĝis 91 kg kaj estas ĝis 1.8 m longaj, piranjoj, testudoj, kaj kajmanoj. Ĝi utilas ankaŭ kiel ĉefa transportejo, fare de kanuoj, motorboatoj, kaj enlanda ŝipo konataj surloke kiel *lanchas* [lAnĉa].

Multe el la ĝangalo tra kiu la orienta Kaketao origine fluis estis klarigita for paŝtejoj, kampoj de rizo, maizo, manioko, kaj sukerkano, kaj en la pasintaj jardekoj, partikulare por kokao.

Okcidente de la Rio Negro, la rivero Solimões (kiel nomiĝas la amazona supra brazila fluo) ricevas tri pliajn akvejojn el nordokcidenta Japurao, la Içá (menciita kiel Putumajo antaŭ eniri en Brazilo), kaj la Napo. La Kaketao, post iĝi Japurao, fluas en kolombiaj Andoj, kaj preskaŭ tuŝas la fontojn de la Magdalena Rivero, kaj plialtigas sian kvanton el multaj branĉoj dum ĝi fluas tra Kolombio.

Vidu ankaŭ
----------

* departemento Kaketao

Referencoj
----------

* Ĉi tiu artikolo estas bazita parte sur la *Encyclopaedia Britannica* (eldono de 1911), kiu nun estas publikaĵo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Rivero Kaketao en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Primedia informaro pri kolombia Amazonio
Suda Patrinmontaro kaj Okcidenta Patrinmontaro.
Vidaĵo de Suda Patrinmontaro okcidente de *Playa Azul*, Miĉoakano.
**Suda Patrinmontaro** aŭ **Suda Sierra Madre** (aŭ tute en hispana : **Sierra Madre del Sur**) estas montoĉeno en suda Meksiko kaj sude de Okcidenta Patrinmontaro, kiu etendiĝas tra 1 000 km el suda Miĉoakano orienten tra Gerero, al Terkolo de Tehuantepeko en orienta Oaĥako. Ĝi kuniĝas kun la Transvulkana akso de centra Meksiko en norda Oaĥako, sed ĝi estas disigita de tiu teritorio per la valo de Balsaso kaj ties alfluanto Tepalkatepeko-Rivero.

La plej alta punkto estas je 3 703 m, situa je 17° 33′ N 100° 18′ U﻿ / ﻿17.550 °N, 100.300 °U﻿ / 17.550; -100.300 (mapo) en centra Gerero.

Kvankam disigitaj de la ĉefa parto de Suda Patrinmontaro per la profunda kanjono de la malsupra Balsaso, la montaroj de suda Miĉoakano ĉirkaŭ Coalcomán ĝenerale estas konsiderataj partoj de Suda Patrinmontaro.

Ekologio
--------

La montaro estas konata por sia alta biodiverseco kaj granda nombro de endemiaj specioj.

La sud-patrinmontaraj pinaroj-kverkaroj okupas la plej altajn altaĵojn de la regiono. Tiuj arbaroj estas parto de la ĉeno de centramerikaj pinaroj-kverkaroj kiu etendiĝas ekde Sudokcidenta Usono ĝis Kostariko laŭlonge de Amerika kordilero.

Pli malaltaj altaĵoj de la montaro estas kovrataj de tropikaj sekaj arbaroj, ekoregionoj de la biomo tropikaj kaj subtropikaj sekaj foliarbaroj. La ĥaliskaj sekaj arbaroj okupas la okcidentan finon de la pacifika montara deklivo. La Sud-pacifikaj sekaj arbaroj kovras plimulton de la pacifika deklivo, ekde Miĉoakano okcidente tra Gerero kaj Oaĥako. La baseno de Balsaso, norde de la Sierra, hejmigas la balsasajn sekajn arbarojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Meksikaj loknomoj
* Oaĥaka Patrinmontaro
* Orienta Patrinmontaro


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Mezameriko |
| Portala ikono | Portalo pri Geografio |
Lago Tarbela formita kiel akvorezervejo fare de la Tarbela Akvobaraĵo.
La **Tarbela Akvobaraĵo** (urdue تربیلا بند‎) estas teramasa akvobaraĵo je la Indusa rivero en la provinco Ĥajber-Paŝtulando, Pakistano, fakte ĉefe en la distrikto Haripur kaj en ioma parto de la distrikto Sŭabi, la akvobaraĵo estas je ĉirkaŭ 30 km el la urbo Sŭabi, je 105 km nordokcidente de Islamabado, kaj je 125 km oriente de Peŝavaro. Ĝi estas la plej granda teramasa akvobaraĵo en la mondo, kaj ankaŭ la plej granda akvobaraĵo laŭ la struktura volumeno.

La akvobaraĵo estis kompletita en 1976 kaj la rezulta baraĵlago estis desegnita por stoki akvon el Indusa rivero por irigacio, inundokontrolo kaj generado de hidroelektra energio. La akvobaraĵo estas 143 m alta super la riverfundo. La baraĵlago, nome Tarbela Lago, havas surfacan areon de proksimume 250 km².

La unuaranga celo de la baraĵlago estis havigi akvon por irigacio pere de stokado de la fluaro dum la sezono de la musono kaj poste liveri akvon dum la periodo de malmulta fluaro vintre. La instalita kapacito de 4888 MW de la Tarbela hidroelektraj energiaj stacioj pliiĝos ĝis 6298 MW post la kompletigo de la planit kvina etendo financita de la Azia Infrastrukturinvesta Banko kaj de la Monda Banko.

34° 05′ 23″ N 72° 41′ 54″ O﻿ / ﻿34.0897222222 °N, 72.6983333333 °O﻿ / 34.0897222222; 72.6983333333 (mapo)Koordinatoj: 34° 05′ 23″ N 72° 41′ 54″ O﻿ / ﻿34.0897222222 °N, 72.6983333333 °O﻿ / 34.0897222222; 72.6983333333 (mapo)

Referencoj
----------

1. ↑  Tarbela Dam Arkivigite je 2020-10-28 per la retarkivo Wayback Machine. *WAPDA*.
2. ↑  Asianics Agro-Dev. International (Pvt) Ltd. (2000). Tarbela Dam and related aspects of the Indus River Basin, Pakistan (PDF) (Report). Cape Town: World Commission on Dams. Arkivita el la originalo (PDF) en 2010-06-13. Alirita la 20a de oktobro 2020.
3. ↑  Earth Sciences Web Team Tarbela Dam, Pakistan. *Earth Observatory*. National Aeronautics and Space Administration. Arkivita el la originalo je 2010-07-15. Alirita 2010-10-28.

 Arkivigite je 2010-07-15 per la retarkivo Wayback Machine  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2010-07-15. Alirita 2020-10-20.
4. ↑   Tarbela Dam. PakistanPaedia (2006-08-07). Alirita 2012-01-26.
5. ↑  Rodney White.  (1a de januaro 2001) *Evacuation of Sediments from Reservoirs*. Thomas Telford Publishing, p. 163–169. ISBN 978-0727729538.
6. ↑   World Bank approves $390m loan for Tarbela fifth extension – The Express Tribune (en-US) (2016-09-21). Alirita 2016-09-22.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 705773
* LCCN: sh98001852
* VIAF: 315528347
 |
Rusaj dialektaroj sur la teritorio de la komenca formado de la rusa lingvo. Teritorio, kie la suda dialektaro estas parolata, estas kolorita ruĝe.
**Suda dialektaro de la rusa lingvo** estas granda grupo de rusaj dialektoj ene de la Eŭropa Rusio, formita je la fino de la 15-a jarcento. Ĝi estas unu el 3 ĉefaj dialektaroj de la rusa lingvo (kune kun la norda kaj la meza. Ĝi estas karakterigita de multaj trajtoj nekutimaj por la standarda rusa lingvo kaj aliaj dialektaroj.

Ĉefaj trajtoj
-------------

Suddialektaraj izoglosoj
La ĉefa trajto de la suda dialektaro de la rusa lingvo estas frikativa prononco de Г kiel [ɣ]. Tamen, ekzistas ankaŭ izoglosoj komunaj por la suda kaj la meza dialektaroj (ĉefe kun la sudmezaj dialektoj), ekzemple

* Adiro, prononco de la neakcentita O kiel [a, ʌ, ə] kaj nedistingebleco de O kaj A en neakcentitaj pozicioj.
* Verba finaĵo [tʲ] (ortografie -ть) por la tria persono de singularo en prezenco, ekz. хо́дять (ili iras/paŝas), norde kaj meze хо́дят. En kelkaj suddialektaraj paroloj tiu formo entute ne havas finaĵon (t.n. "nula finaĵo"), ekz. хо́ди

Kelkaj trajtoj estas komunaj por la suda dialektaro de la rusa lingvo, la blankrusa lingvo kaj la okcidentpolesia parolo de la ukraina lingvo, ekzemple:

* Frikativa [ɣ]
* Adiro kaj jadiro
* Bilabiala sono [w] anstataŭ meza kaj norda [v] aŭ vortofina [l]
* Aldona [w] antaŭ la komenca O aŭ U
* Manko de la sono [f], ĝia anstataŭigo al [x~xv~xw] aŭ [p].
La **Suda interliga fervoja ponto** (hungare *Déli Összekötő vasúti híd*) estas ŝtalkrada dutraka ponto en Budapeŝto inter Újbuda kaj Ferencváros trans la Danubo. Tiu ponto estas la plej grava fervoja ponto en Hungario, ĉar interligas Transdanubion kun orienta parto de Hungario.

Suda interliga fervoja ponto el distrikto Ferencváros. Tuj post la ponto la elstaraĵoj jam estas partoj de Rákóczi-ponto.
* tuta longo: 477 m
* larĝo super Danubo: 393 m
* larĝo: 7.5 m
* aperturoj: 4

Historio
--------

La ponto pretiĝis en 1877 fare de Gyula Rochlitz, tiam ĝi estis la 3-a ponto de Budapeŝto. Baldaŭe la granda trafiko faris danĝera la ponton, tial en 1913 la tuta ponto trakonstruiĝis. Tiutempe tie trafikis ankaŭ Orient-ekspreso. En 1944 dum sieĝo de Budapeŝto ĝi detruiĝis, poste en 1945 la Ruĝa Armeo konstruis lignan ponton, post unu jaro jam nova provizora ponto konstruiĝis havanta nur unusolan trakon. En 1953 pretiĝis la stabila dutraka ponto, kio estis en la praktiko 2 pontoj tute apude. La permesata rapideco estas 80 km/h. Ankaŭ piedirantoj rajtis uzi la ponton.

En 1995 apude nova ponto - nun nomata - Rákóczi-ponto konstruiĝis por aŭtoj kaj piedirantoj, tial sur la fervoja ponto neniu rajtas trairi perpiede. En 2004 en urboparto Pest Palaco de Artoj konstruiĝis apud la trakoj, tial sur la ponto oni faris modernajn metodojn por malpliigi la bruojn.

* Kategorio Suda interliga fervoja ponto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Tarim-mumioj** estis malkovritaj en la Tarim-baseno en la nuntempa Ŝinĝango, Ĉinio kaj kiuj estis mumiigitaj de 1800 a.K. ĝis 200 p.K. Kelkaj mumioj estas forte asociitaj kun reprezento de la hindo-eŭropaj toĥariaj lingvoj en la Tarim-baseno, sed tio ne estas pruvebla.

Historio
--------

La mumiojn trovis en komenco de la 1900-aj jaroj la eŭropaj esploristoj Sven Hedin, Albert von Le Coq kaj Siro Aurel Stein. Ekde tiam, oni trovis kaj analizis multajn pluajn mumiojn, multaj el ili nun estas ekspoziciitaj en muzeo de Ŝinĝango. Plimulto de la mumioj estis trovitaj en la orienta (ĉirkaŭ la areo de Lopnur, Subeshi proksime al Turpan, Kroran, Kumul) kaj suda (Khotan, Niya, Qiemo) angulo de la Tarim-baseno.

La plej fruaj mumioj estis trovitaj ĉe Qäwrighul kaj datita je 1800 a.K. havas kaŭkazian fizikan tipon, kies plej proksimaj filiiĝoj estas la bronz-epoka loĝantaro de suda Siberio, Kazaĥstano, Centra Azio, kaj la malsupra Volgo-areo.

La tombejo ĉe Yanbulaq entenis 29 mumiojn el 1100–500 a.K, 21 el ili estis mongoloidaj kaj 8 kaŭkazoidaj tipoj (simila al tiu de Qäwrighul).

Gravaj mumioj estas la altkreska, ruĝhara "Herĥena homo" aŭ "Pra-Davido" (1000 a.K.); lia filo (1000 a.K.), la 1-jara bebo kun blonda hararo, bluaj ŝtonoj en loko de la ŝtonoj; la "Hami-mumio" (*ĉ.* 1400–800 a.K.), la "ruĝharara belulino" trovita en Qizilchoqa; kaj la "Sorĉistino de Subeŝi" (4-3-a jarcento a.K.), kiu portis du-fut-longan nigran felton, konusforman ĉapelon kun plata rando.

Multaj mumioj estis trovitaj en bona stato, helpe al la dezerta sekeco kaj la deakviĝo de la korpo pro tio. La mumioj plej ofte montras trajtojn de kaŭkaza tipo (longaj korpopartoj, angula vizaĝo, profunde lokiĝantaj okuloj), ilia hararo estas ofte nedamaĝita, kun koloroj de blonda al ruĝa kaj al malhele bruna. La hararo estas ĝenerale longa, krispa kaj plektita. Tio estas nekonata, ĉu lia hararo eble paliĝis pro salo en la grundo.

Iliaj vestaĵoj, specife la teksaĵoj montras saman originon al la hindo-eŭropaj neolitikaj vestaj teknikoj aŭ al la komuna malalt-nivela teksa teknologio. La ĥerĥena viro portis ruĝan kepran tunikon kaj tartanan kruringon. Teksaĵa spertulo Elizabeth Wayland Barber, kiu ekzamenis la tartan-stilan veston, pretendas, ke ĝia origino estas en Anatolio, en la Kaŭkazio aŭ en la nordaj stepoj de la Nigra Maro.

* Kategorio Tarim-mumioj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
{{Taksonomio
|nomo = Sudafrika flavbrida vanelo
|koloro = pink
|dosiero=African wattled lapwing (Vanellus senegallus senegallus).jpg
|dosiero2 = Wattled Plover Mara edit3.jpg
|regno = Animaloj *Animalia*
|regno aŭtoritato = 
|regno2 = animalo
|filumo = Ĥorduloj *Chordata*
|filumo aŭtoritato = 
|klaso = Birda klaso *Aves*
|klaso aŭtoritato = 
|ordo = Ĥaradrioformaj *Charadriiformes*
|ordo aŭtoritato = 
|familio = Ĥaradriedoj *Charadriidae*
|familio aŭtoritato = 
|genro = [[*Vanellus*]] '**Vanellus'**
|genro aŭtoritato = 
|specio = **Sudafrika flavbrida vanelo** '**Vanellus senegallus'**
|specio aŭtoritato = Linnaeus 1766
| dosiero larĝo=300px
| dosiero2 larĝo=300px
|mapo de vivoteritorioj =
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}

La **Sudafrika flavbrida vanelo**, *Vanellus senegallus*, estas granda birdo de la genro *Vanellus*, grupo de grandaj vadbirdoj de la familio ĥaradriedoj.

Disvastiĝo
----------

Ĝi estas loĝanta bredanto en plej granda parto de sub-Sahara Afriko escepte la pluvajn arbarojn, kvankam la specio moviĝas iomete laŭ sezonoj. Estas **tri subspecioj**, nome *Vanellus senegallus senegallus*, *Vanellus senegallus major* kaj *Vanellus senegallus lateralis*; tiu lasta troviĝas en Sudafriko, Namibio, Kenjo, Kongo kaj Ugando.

Aspekto
-------

Ili estas facile videblaj kaj rekoneblaj birdoj. Ili estas grandaj birdoj (34 cm longaj) preskaŭ **tute brunaj**, krom **koloraj partoj en kapo**, nome **nigraj** gorĝoj kaj krono, blanka frunto, **flavaj** grandaj vizaĝaj bridoj, okulringo kaj beko -kun nigra pinto- kaj **ruĝaj** lobuloj inter beko kaj frunta marko. Krome la kolo estas striita blankonigre. La vosto estas blanka kun nigra pinto kaj la kruroj estas flavaj.

Dumfluge la supraj flugiloj havas nigran kaj brunan partojn separitajn de **blanka strio**. La subaj flugiloj estas blankaj kun nigraj pintoj.

Kutimoj
-------

Tiu specio estas komuna reproduktanto en humidaj malaltaj medioj, ĉefe herbejoj. Ili ofte manĝas en pli sekaj manĝejoj, kiel golfejoj, manĝoplukante insektojn kaj aliajn senvertebrulojn el la grundo. La ino demetas tri aŭ kvar ovojn en surplanka skraponesto. Ili loĝas laŭ paroj aŭ etaj grupoj.

La **Sudafrika flavbrida vanelo** havas laŭtan *pip-pip* pepadon.

La **Sudafrika flavbrida vanelo**, *Vanellus senegallus*, estas unu el la birdoj protektitaj de internaciaj traktatoj.

Referenco
---------

* BirdLife International (2004). *Vanellus senegallus*. *Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj*, eldono de 2006. IUCN 2006. Elŝutita 11 May 2006.

*Shorebirds* by Hayman, Marchant and Prater ISBN 0-395-60237-8
**Gattaca** estas 1997-jara sciencfikcia filmo de la reĝisoro/scenaristo Andrew Niccol, kun Ethan Hawke, Uma Thurman, Jude Law, Gore Vidal kaj Alan Arkin.

Ĝi temas pri vido de la futuro en kiu eŭgenika geninĝenierado ŝanĝis la homan genton ĝis ke infanoj koncipitaj seksume estas anoj de subklaso. La filmo temas pri Vincent, ano de la subklaso, kiu provas defii sian ŝajnan genan sorton. Li uzas DNA-spurojn de kripligita ano de la superklaso por ruze eniĝi en la spacan programon.

La nomo de la filmo venas de GATTACA, arbitra DNA bazpara sinsekvo (G=Guanino, A=Adenino, T=Timino, C=Citozino). La lastatempa eldono de la homa genaro rivelas ke GATTACA, kune kun plejparto de aliaj mallongaj bazparaj sinsekvoj, okazas ofte tra la homa genaro.

Por krei strangan etoson de ĉiea fizika perfekteco, la reĝisoro dungis modmodelistojn kiel kromaktorojn. Plia futureca etoso aldoniĝis per uzado de esperantlingvaj laŭtparolilaj anoncoj; la tradukon faris Miko Sloper el la Esperanto-Ligo por Norda Ameriko.

Referencoj
----------

1. ↑  angle « Esperanto in *Gattaca* (NPR pt 11, NASK 2000 pt 19) » ĉe YouTube

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Gattaca en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* *Gattaca*  en Interreta filma datumbazo (angle)
**Tarnaörs** [tarnaorŝ] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Heves, en Distrikto Heves.

Tarnaörs

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 30  km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.5981/20.0588
* Loĝantaro: 1830
* Poŝtkodo: 3294
* Telefonprefikso: 36

Situo
-----

Tarnaörs situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ rojo nomata Tarna. Jászberény troviĝas 19, Heves (urbo) 21, Gyöngyös 28 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1264 en formo *T.Wrs*. En 1687 la vilaĝo senhomiĝis. En 1710 familio Nyáry (njAri) formis tie bienocentron. Poste ĉirkaŭ la bieno vilaĝo naskiĝis. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, kuracejo.

Vidindaĵoj
----------

* baroka katolika Preĝejo Sankta Nikolao (Tarnaörs), sed la flanka parto devenas el la 14-a jarcento
* baroka kapelo omaĝe al Sankta Anna el la 18-a jarcento

Famuloj
-------

* En Tarnaörs naskiĝis generalo, poeto, barono Lőrinc Orczy.
* En Tarnaörs mortis János Bottyán (generalo).

* Kategorio Tarnaörs en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Tajdujoj en Porto Covo, marbordo de Portugalio.
**Tajdujoj** aǔ **Tajdoflakoj** estas neprofundaj lagetoj aǔ flakoj de sala akvo kiuj formiĝas ĉefe sur rokeca intertajda marbordo. Multaj el tiuj flakoj ekzistas kiel apartaj akvejoj nur je malalta tajdo.

Multaj tajdujoj estas gravaj habitatoj de speciale adapteblaj bestoj kiuj altiris la atenton de naturalistoj kaj marbiologoj, same kiel de filozofiaj eseistoj: ekzemple John Steinbeck verkis en *The Log from the Sea of Cortez*, "Estas rekomendinda rigardi el tajdujo al la steloj kaj reen al la tajdujo."

Tajdujoj ekzemple povas enhavi marstelojn, maranemonojn, krabojn, helikojn, polpojn, eĥinojn kaj aliajn marbestojn.

Notoj
-----

1. ↑  "NPCA Tide pools". npca.org. 5a de Septembro, 2008. Arkivita el la originalo en 2008-09-24. Alirita la 11an de septembro 2018.

* Kategorio Tajdujo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 618588
* LCCN: sh90005194
* BNF: 155970875
* NDL: 00573608
 |