recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Vitznau (stacidomo). |


**Vitznau** (prononcu *Vicnaŭ*) estas komunumo en la distrikto Lucerno en Kantono Lucerno, Svislando. Ĝi havis 1218 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

Geografio
---------

Vitznau situas sude de la monto Rigi ĉe la bordo de la Kvarkantona Lago. La komunumo konsistas el tuta aro da setlejoj kaj vilaĝpartoj. La kernvilaĝon formas la setlejoj *Reimen*, *Zihl*, *Tschuopis* kaj *Altdorf*, kiuj kunkreskis al longa stratvilaĝo. Tra la komunumo fluas diversaj pli-malpli sovaĝaj riveroj de la monto al la Kvarkantona Lago. Ĉirkaŭ la vilaĝkerno troviĝas pluraj aliaj setlejoj parte ĉe la lagobordo parte sur la sunaj terasoj de la monto.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo limas en nordo sur la pinto de Rigi al Arth (Kantono Ŝvico), en sudoreinto al Gersau (Kantono Ŝvico), en sudo al Ennetbürgen (Kantono Nidvaldo), kaj en okcidento al Weggis.

Trafiko
-------

Trajno de la Vitznau-Rigi-Fervojo
Hotelo Vitznau Park
Vitznau atingeblas per ŝipo ek de Lucerno, per trajno dentoradfervojo ek de Arth tra monto Rigi aŭ per poŝtaŭto de Brunnen tra Gersau aŭ de Küssnacht tra Weggis.

La dentoradfervojo al la monto Rigi de la fervojkompanio Vitznau-Rigi-Fervojo estis konstruita en la 1871. Ĝi estis la unua dentoradfervojo de Eŭropo. En la jaro 1875 sekvis la fervolinio de la alia flanko al la kulmino de Rigi, tiel, ke ek de tiam Vitznau estis trans Rigi fervoje atingebla. La fervolinio laŭlonge de la bordo de la Kvarkantona Lago de Brunnen al Küssnacht neniam realiĝis.

La vilaĝoparto *Hinterbergen* atingeblas per aertelfero.

Turismo
-------

Ĉar Vitznau estis unu el la tri alirvojoj al Rigi kaj pro ĝia belaga situo ĉe la suna flanko de la monto Rigi, la komunumo allogas multnombrajn turistojn el la tuta mondo. En Vitznau tial ekzistas pluraj belegaj hoteloj en viktoria stilo.

Historio
--------

En mezepoko Vitznau estis kiel parto de la tiama distrikto Weggis posedaĵo de la Monaĥejo Pfäfers. La unua dokumenta mencio de Vitznau datiĝas de la 16-a de decembro 1342 kiel *Vitzenöwa*. Kiel habsburga posedaĵo la voktejo Weggis, al kiu Vitznau en la 13-a kaj 14-a jarcento apartenis, estis vendita en la jaro 1380 al la urbo Lucerno. Ek de la Helveta Revolucio en la jaro 1798 la komunumo apartenas al la distrikto Lucerno.

Vidu ankaŭ
----------

* Vitznau (stacidomo)
* Freibergen (stacidomo)
* Grubisbalm (stacidomo)
* Mittlerschwanden (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Vitznau
* Profilo de la komunumo sur la kantona retejo

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Vitznau** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Lucerno |
| --- |
| Adligenswil • Buchrain • Dierikon • Ebikon • Gisikon • Greppen • Honau • Horw • Kriens • **Lucerno** • Malters • Meggen • Meierskappel • Root • Schwarzenberg • Udligenswil • Vitznau • WeggisIamaj komunumoj: Littau |  |

 |
**KiVa** estas derivata de la finnaj vortoj "Kiusaamisen Vastainen" aŭ "Kiusaamista Vastustava" (kontraŭ ĉikanado). La vorto 'kiva' staru por 'amuza' aŭ 'bonetosa' KiVa-lernejoj estas lernejoj kiuj estas amuzaj kaj kie ĉiuj sentas sin hejme.

**KiVa Koulu** signifas en la finna lingvo 'lernejo kontraŭ ĉikanado' per esploro-bazitaj programoj por redukti kaj preventi ĉikanadon.

La programo estis evoluigita ĉe la universitato de Turku kaj kiun financis la finna ministerio de edukado.  La programo celas provizi konkretajn ilojn por pritrakti la temon ĉikanadon dum la lecionoj. Instruistoj ricevas trejnadon por pli facile rekoni ĉikanadon. Ankaŭ la gelernantoj estas enplektitaj en la programo pere de kundiskutoj, ekzercoj kaj komputilan ludon per kiuj ili povas kompreni kiel ĉikanado funkcias kaj ekscii kio fareblas kontraŭ ĉikanado. Dum la lecionoj oni parolas pri respekto, funkciado en grupo kaj pri ĉikanado.

La kontraŭĉikanada programo estis efika en Finnlando kaj tial oni pristudas ĝin en Belgio, Nederlando, Italio, Nov-Zelando, Estonio kaj Kimrio kaj en iuj Eŭropaj Lernejoj i.a. tiu en Luksemburgo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
*

Vidu ankaŭ
----------

* Ĉikanado

Referencoj
----------


1. ↑  (nederlanda) KiVa school : samen tegen pesten (KiVa lernejo : kune kontraŭ ĉikanado), Kivaschool.nl, p. 3, la 2-an aprilo 2017.
2. ↑  (finna) KiVa Koulu -hankkeen aloitus 2006[*rompita ligilo*]
**Dono**, filo de la romiano Maŭricio, estis papo ekde la 2-a de novembro 676 ĝis la 1-a de aprilo 678. Lia nomo „Dono" (donaco) ankaŭ havas la formon „Domno" kaj kiel tia signifas „sinjoro" aŭ „mastro".

Pri la agoj de papo Dono ni scias preskaŭ nenion. Laŭ *Liber pontificalis* li ordonis pavimigi la Placon de Sankta Petro per blanka marmoro. Krome li ordonis renovigi diversajn konatajn preĝejojn kaj kapelojn.

Sub Dono finiĝis skismo, kiu komenciĝis per sendependiĝotendencoj de la arkidiocezo de Raveno plurajn jarojn antaŭe. Krome ekzistas mencio, ke sub Dono malkaŝiĝis grupo da siriaj monaĥoj, kiuj sen permeso restadis en monaĥejo ĉe Romo. Dono elpelis ilin kaj transdonis la monaĥejon al regionanoj.

Post oficotempo de nur unu jaro, kvin monatoj kaj dek tagoj Dono mortis kaj estis entombigita en la katedralo de Sankta Petro. Sed mozaikon, kiun oni post lia morto metis en preĝejon ĉe la Roma forumo (*Forum Romanum*), oni poste detruis.

Vidu ankaŭ
----------

* listo de papoj

* Kategorio Dono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 123984
* GND: 100940099
* VIAF: 22494420
* ISNI: 0000000004864763
* ULAN: 500355681
* NKC: kup19980000022473
 |
La **vivciklo de sistema konstruado**, ankaŭ konata kiel la **vivciklo de aplikaĵa konstruado**, estas termino uzata en sistema inĝenierado, informadiko kaj programara inĝenierado por priskribi procedon por plani, krei, provi kaj disponigi informsistemojn. La koncepto de vivciklo de sistema konstruado estas aplikebla al gamo de aparataraj kaj programaraj agordaroj, ĉar sistemo povas konsisti el nur aparataro, nur programaro aŭ kombinaĵo de ambaŭ.

Superrigardo
------------

Vivciklo de sistema konstruado konsistas el pluraj klare difinitaj kaj apartaj labor-etapoj kiuj estas uzataj de sistem-inĝenieroj kaj sistem-programistoj por plani, dezajni, konstrui, provi kaj liveri informajn sistemojn. Kiel io konstruita per konstrua linio, VDSK celas provizi alt-kvalitajn sistemojn kiuj atingas aŭ superas la atendojn de klientoj, bazite sur klientaj postuloj, liverante sistemojn kiuj moviĝas tra ĉiu klare difinita etapo, dum planitaj daŭroj da tempo kaj laŭ antaŭdiritaj taksoj de kosto. Komputilaj sistemoj estas kompleksaj kaj ofte (precipe pro la antaŭnelonga kresko de la servema arkitekturo) ligas multajn tradiciajn sistemojn eventuale provizitajn de pluraj vendistoj de programaroj. Por kontroli ĉi tian nivelon de komplekseco, multaj VDSK-aj modeloj aŭ metodologioj estas kreitaj, kiel "waterfall", "spiral", "Agile programara konstruado", "rapida prototipado", "alkrementa" kaj "sinkronigi kaj stabiligi".

* Kategorio Vivciklo de sistema konstruado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Tiu ĉi artikolo temas pri papo, mortinta en 308 aŭ 309. Pri aliaj samnomaj homoj vidu la apartigilon Eŭzebio. |


**Eŭzebio** († la 17-an de aŭgusto 308 aŭ 309) estis en la jaro 308 aŭ 309 mallongan tempon episkopo de Romo.

Laŭ la Liberiana katalogo de papoj li estis de la 18-a de aprilo ĝis la 17-a de aŭgusto 308 aŭ 309 episkopo de Romo. La disputo pri la reakcepto de la kristanoj, kiuj dum la persekuto per Diokleciano apostatis, komenciĝinta sub Marcelo la 1-a, sub li daŭris.

Eŭzebio defendis la reakcepton de la apostatoj post pentofara tempo. La konflikto kaŭzis tumultojn kaj perfortojn. La imperiestro Maksencio ekzilis lin kaj lian kontraŭulon Heraklio al Sicilio, kie Eŭzebio mortis.

Lian kadavron oni verŝajne en 311 transportis al Romo kaj entombigis en la Kaliksto-katakombo. Oni honoras lin kiel martiron kaj sanktulon. Lia festotago estas la 17-a de aŭgusto (antaŭe la 26-a de septembro).

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de sanktuloj
* Listo de papoj

* Kategorio Eŭzebio (papo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 123862
* GND: 119222612
* LCCN: nb2007022584
* VIAF: 37721887
* ISNI: 0000000013860983
* ULAN: 500355688
* NKC: kup19980000025765
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Tiu ĉi artikolo temas pri unu el pluraj katolikaj papoj de la nomo Bonifaco. Por aliaj uzoj vidu la apartigan artikolon Bonifaco. |


**Bonifaco la 4-a** (\* nekonate, en Valenio (Abruco); † la 25-an de majo 615 en Romo?)

Bonifaco estis filo de kuracisto. Li estis monaĥo en la benediktana ordeno, sed pri lia teologia klerigado oni scias nenion detalan. Li eniris la servon de la papo, kaj papo Gregorio la 1-a donis al li la oficon de dispensisto (*dispensator*). La 15-an de septembro (laŭ aliaj informoj la 25-an de aŭgusto) 608 Bonifaco fariĝis posteulo de la papo Bonifaco la 3-a, mortinta la 12-an de novembro 607.

Al liaj amikaj rilatoj kun imperiestro Foko de la Orientromia imperio estas dankende, ke la eklezio ricevis kiel donacon la Panteonon, rondan konstruaĵon konsekritan al la dia patrino Kibela kaj al ĉiuj dioj, kaj povis konsekri ĝin al la dipatrino kaj al ĉiuj martiroj. Bonifaco ordonis la transporton de 28 ĉaroplenojn da ostaroj el la katakomboj de Romo en la novan preĝejon. Samtempe li fondodonacis al la kristanaro la feston Ĉiuj Sanktuloj.

Dum sia pontifikeco Bonifacio penis zorgi por la reguligo de la ekleziaj ritoj de la angla eklezio kaj de la misiado en Anglio. Krome li flegis bonajn rilatojn al la gaŭla eklezio.

Lia memortago estas la 8-a de majo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bonifaco la 4-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* BONIFATIUS IV ĉe Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL) *germanlingve*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 148903
* GND: 100938183
* LCCN: nb2007021697
* VIAF: 179159474046927660162, 316749274 5283998, 179159474046927660162, 316749274
* ISNI: 0000000013157948
* BNF: 10463595q
* NKC: kup19980000009505
* BNE: XX861537
 |
Vivnivelo: Labortempo por rizo kaj pano
Vivnivelo: Labortempo por 1 kg da pomoj kaj butero en Germanio tra la jardekoj
La **vivnivelo** priskribas la **materian bonstaton** de personoj, kutime kompare al aliaj personoj. Indikatoroj mezuras la vivkondiĉojn kaj indikas la vivnivelon.

Indikatoroj
-----------

Je socia nivelo oni uzas ofte:

* la malnetan nacian produkton,
* la por-kapo-produkton kaj aliajn similajn indikatorojn ekonomiajn.

Pli malofte estas uzitaj:

* la "Big-Mac"-indekso: kosto de unu "Big-Mac" en la lando
* la indekso pri homa evoluo de UN: ebleco inkluzivi pli ol la malneta nacia produkto en la vivkondiĉoj kaj tamen ricevi mezureblajn kaj kompareblajn rezultojn. La HDI enhavas datumoj pri vivolongeco, alfabetiĝokurzo kaj edukado.
* la svisa banksocio (UBS) mezuras la averaĝan labortempon por unu "Big-Mac" kun frititaj terpomoj.

Je individua nivelo, vivkondiĉoj signifas kutime posedo de aĵoj kiel moderna aŭto, belaj vestaĵoj aŭ komforta loĝloko.

Vidu ankaŭ
----------

* Vivkvalito
* Vivkvalito
* Vivokosto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Vivnivelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

"Big-Mac", pano kaj rizo laŭ labortempo (p.7) Arkivigite je 2006-09-09 per la retarkivo Wayback Machine (PDF-dosiero en la germana)
Clinton Hart Merriam.
La **vivozono** koncepto estis disvolvigita de Clinton Hart Merriam en 1889 kiel ilo por priskribi areojn kun similaj planto- kaj bestokomunumoj. Merriam observis ke la ŝanĝoj en tiuj komunumoj kun pliiĝo en latitudo ĉe konstanta altitudo estas similaj al la ŝanĝoj viditaj kun pliiĝo en altitudo ĉe konstanta latitudo.

Merriam
-------

La vivozonoj kiujn Merriam identigis estas plej aplikeblaj por okcidenta Nordameriko, estantaj disvolvigitaj sur Pintoj Sankta Francisko (angle : *San Francisco Peaks*), Arizono kaj Kaskada Montaro en nordokcidenta Usono. Li provis disvolvigi sistemon kiu estas aplikebla trans la nordamerika kontinento, sed al tiu sistemo estas malofte plusendita.

La vivozonoj kiujn identigis Merriam, kune kun karakterizaj plantoj, estas jenaj :

* Pli malalta Sonora-Dezerto (malalta, varma dezerto): *Larrea tridentata* (zigofilacoj), *Yucca brevifolia* (asparagacoj).
* Alta Sonora-Dezerto (dezertostepo aŭ arbustaro): *Artemisia tridentata* (asteracoj), *Quercus turbinella*, *Pinus edulis*, *Juniperus osteosperma*.
* Transiro (duonarbaroj): *Pinus ponderosa*.
* Kanada abiaro: glaŭka duglaso, ŝajntremola poplo.
* Hudsona picearo : *Picea engelmannii*, *Pinus aristata*.
* Altmontara herbejo aŭ arkta tundro : likenoj, gresoj.

La kanada kaj hudsona vivozonoj estas ofte kolektive konsiderataj kiel boreala vivozono.
Tiu sistemo estis kritikita por esti tro nepreciza. Ekzemple, la kverkarbustaro en Arizono samhavas relative malmultajn planto- kaj bestospeciojn kun la grand-basena arbustara stepo, ankoraŭ ambaŭ estas klasifikitaj kiel Alta Sonora-Dezerto. Tamen ĝi daŭre estas foje referita fare de biologoj (kaj antropologoj) laborantaj en okcidenta Usono. Multe pli detalaj kaj empirie bazitaj klasifikoj de vegetaĵaro kaj vivozonoj nun ekzistas por la plej multaj areoj de la mondo.

Holdridge
---------

Modelo de Holdrige-vivozonoklasifiko. Kvankam tridimensie elpensite far Holdridge, kutime la modelo estas prezentita kiel du-dimensia aro de seslateroj en triangula kadro.
En 1947, Leslie Holdridge publikigis vivozono-klasifikon uzante indikatorojn pri:

* averaĝa ĉiujara biotemperaturo (logaritma)
* jarpluvo (logaritma)
* rilatumo de ĉiujara potenciala vaporiĝ-transpiro al averaĝa totala jarpluvo.

Biotemperaturo plusendas al ĉiuj temperaturoj super fandopunkto, kun ĉiuj temperaturoj sub frostado adaptitaj al 0 °C, kiam plantoj estas dormetantaj ĉe tiuj temperaturoj. La Holdridge-sistemo unue uzas biotemperaturon, prefere al la moder-latituda devio de la vivozonoj de Merriam, kaj ne ĉefe uzas altitudon. La sistemo estas konsiderita pli konvena al la kompleksecoj de tropika vegetaĵaro ol la sistemo de Merriam.

Vidu ankaŭ
----------

* Altecozono (ekologio)
* Ekozono
* Biomo
* Ekoregiono
* Montano (ekologio)

Eksteraj ligiloj
----------------

* angle Holdridge's Life Zones Arkivigite je 2008-01-10 per la retarkivo Wayback Machine, Radford University, Geology class notes.
* angle Holdridge's Life Zones.
Samkiel la plimulto de la kamparanoj de Subsahara Afriko, ĉi kamerunano kultivas je vivteniga nivelo.
Surŝtipaj fiŝkaptistoj, Srilanko.
**Vivtena ekonomio** estas ekonomio ne bazita sur mono kiu dependas el naturaj rimedoj por havigi bazajn necesaĵojn, pere de ĉasado, rikoltado, kaj vivteniga agrikulturo. "Vivtenado" signifas vivtenadi sin mem je minimuma nivelo; en vivteniga ekonomio, ekonomia surhavo estas minimuma kaj uzata nur por komerci aliajn bazajn necesaĵojn, kaj ne estas industriigo.

En la historio de la mondo, antaŭ la apero de la unuaj urboj, ĉiuj homoj vivis en vivteniga ekonomio. Dum urbiĝo, civilizacio, kaj labordivido etendiĝis, variaj socitipoj moviĝis al aliaj ekonomiaj sistemoj de variaj epokoj. Kelkaj restas relative senŝanĝe, game el nekontaktitaj popoloj, al malriĉaj areoj de evolulandoj, dum kelkaj kulturoj elektis resti ĉe tradicia ekonomio.

Kapitalo povas esti ĝenerale difinita kiel financoj investitaj cele al pligrandigo de ties valoro, kutime ĉar estas espero de profito, enspezo, intereso, rentoj, kapitalakiro aŭ alia tipo de reveno. Tamen, tio ne okazas ĉe la vivteniga ekonomio kiu posedas nur sufiĉajn havaĵojn por esti uzata de partikulara socio por elteni sian ekziston kaj havigi malmultan aŭ nenian kromaĵon por aliaj investado.

Strategioj
----------

* **Ĉas-rikoltaj teknikoj**:
	+ Vivtena fiŝkaptado — termino kiu partikulare aplikiĝas al marbordaj aŭ insulaj etnaj grupoj uzantaj tradiciaj teknikoj por eltana fiŝkaptado.

* **Agrikulturo**:
	+ Hortikulturo — plantokultivado, bazita sur la uzado de simplaj laboriloj.
	+ Vivteniga agrikulturo — agrikultura kultivado kiu faras kontinuan uzadon de plugebla tero, kaj estas pli labor-intensiva ol hortikulturo.

* **Bestobredado**, nome bredado de paŝtanimaloj:
	+ Paŝtisma nomadismo — ĉiuj membroj de la paŝtisma socio sekvas la brutaron laŭlonge de la jaro.
	+ Transmigra brutobredado — parto de la socio sekvas la brutaron, dum la alia parto restas en la hejmvilaĝo.
	+ Ranĉa agrikulturo — nenomada paŝtismo kun difinita teritorio.

* **Distribuado** kaj **interŝanĝo**:
	+ Redistribuado.
	+ Reciprokeco — interŝanĝo inter sociaj samuloj.
	+ Potlaĉo — amplekse studita ritaro en kiu partneroj (helpitaj de ties apuduloj) fordonas resursojn kaj fabrikitan riĉon dum generad prestiĝon por si mem.
	+ Loka interŝanĝa sistemo.

Vidu ankaŭ
----------

* Antropologio
* Bazmanĝaĵo
* Socio

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2017-11-01. Alirita 2016-01-01.
2. ↑   Chief Seattle to President Pierce regarding sale of land
**Klemento la 5-a** (civile **Bertrand de Got**; naskiĝis inter 1250 kaj 1265 en Villandraut, Francujo; mortis la 20-an de aprilo 1314 en Roquemaure, Francujo) estis de la 5-a de junio 1305 ĝis la 20-a de aprilo 1314 papo de la romkatolika eklezio. Li translokigis la papan rezidencon en 1309 al Avignon en Francujo.

Neniigo de la templanoj
-----------------------

Aŭguste 1307 fiaskis provo de la papo unuiĝi la ordenojn de Malto kaj de la Templo. Vendredon la 13-an de oktobro 1307 la franca reĝo Filipo la 4-a arestigis ĉiujn templanojn en Francujo. Tion jam planis la reĝo en septembro 1307.
En la proceso kontraŭ la templanoj Filipo la 4-a uzis la inkvizicion por akuzi la ordenon pri herezo kaj blasfemo. Konfesioj estis obtenitaj kutime per torturo.

La koncilio de Vieno konvokita de Klemento la 5-a kaj malfermita de li mem la 16-an de oktobro 1311 decidis, ke ne ekzistis pruvo pri la akuzoj. Ne respektante la opinion de la koncilio, Klemento la 5-a neniigis la ordenon de la Templo la 22-an de marto 1312 per la papa buleo *Vox in excelso*, argumentinte ke jam pro la misfamo de la ordeno, tio necesis por malhelpi damaĝon al la tuta eklezio. Poste per la buleo *Ad providam* li transdonis la havaĵojn de la ordeno al la ordeno de Malto. La lasta grandmajstro de la templanoj, Jacques de Molay, ŝajne malbenis la papon kaj la reĝon la 19-an de marto 1314 sur la ŝtiparo. Tial iuj nomis Klementon ankaŭ *la malbenitan papon*.

Papo Klemento la 5-a mortis la 20-an de aprilo 1314, verŝajne pro kancero kaj estis entombigita en la preĝejo *Notre Dame* en Uzeste.

* Kategorio Klemento la 5-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Klemento la 5-a en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

PapoPapo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 301082
* GND: 118723529
* LCCN: n83165590
* VIAF: 84532574 12146574968738152511, 84532574
* ISNI: 0000000091885916, 0000000419889655, 0000000458402117, 0000000454756495
* LIBRIS: 206303
* SUDOC: 029243467
* BNF: 133203428
* ULAN: 500315940
* NLA: 35863296
* BIBSYS: 1512647519670&feltselect=bs.autid 98056756, 1512647519670
* NKC: mzk2002157164
* ICCU: SBLV108836
* BNE: XX1288992
 |
Agrikulturo en Vjetnamujo
Samkiel la plimulto de la kamparanoj de Subsahara Afriko, ĉi kamerunano kultivas je vivteniga nivelo.
La **vivteniga agrikulturo** estas speco de agrikulturo en kiu la kampo nur produktas la sufiĉan kvanton por nutri la familion kiu prizorgas ĝin. La tipa vivteniga bieno havas vicon da kultivaĵoj kaj bestoj kiuj provizias la manĝadon por tuta jaro. La decido pri plantoj estas farataj laŭ la bezonoj de la familio por la baldaŭa jaro, prefere ol merkataj prezoj. Ĝenerale, la vivteniga agrikulturo koncentriĝas sur limigita kvanto da mallongciklaj kultivaĵoj (jaraj aŭ duonjaraj) kaj sezonaj.

La vivteniga agrikulturo surbaze de grenaĵoj (ĉefe tritiko kaj hordeo) unue aperis dum la Neolitika revolucio kiam homoj komencis ekloĝi en Nilo, Eŭfrato, kaj Induso-valoj. Ĝi estis la reganta maniero produkti en la mondo ĝis antaŭnelonge, kiam merkat-bazita kapitalismo iĝis ĝenerala. La vivteniga hortikulturo eble evoluis pli frue en Sud-Orienta Azio kaj Papuo-Nov-Gvineo.

Vivteniga terkultivado hodiaŭ daŭre ekzistas en grandaj partoj de Afriko, kaj aliaj landoj de Azio kaj Latinameriko. Ĉi terkultivado ekmalaperis en Eŭropo antaŭ la komenco de la Unua Mondmilito, kaj en Nordameriko kun la movado de hubuloj kaj farmantoj dum la 1930-aj kaj 1940-aj jaroj. En Centra kaj Orienta Eŭropo la vivteniga kaj duonvivteniga agrikulturo reaperis ene de la transira ekonomio ekde proksimume 1990.

Vidu ankaŭ
----------

* Legomo
* Vivtena ekonomio
**Saana** estas unu el la plej altaj montoj de Finnlando en Laponio en brako de Finnlando proksime lago Kilpisjärvi. Ĝi apartenas al la komunumo Enontekiö. Ĝia alteco el la marsurfaco estas proksimume 1030 m. La alteco el surfaco de la menciita lago estas 556 m. La monto estas unu el la plej konataj naturaj vidindaĵoj en Finnlando. Tie ekskursas multaj eksterlandaj kaj enlandaj turistoj. Sur Saana estas vere longa ŝtuparo. Sur la pinto estas libro, kie oni povas skribi sian nomon. La malnova ŝtuparo estis malkonstruita en 2017. La nuna ŝtuparo estis konstruita en 2019. La vojo ĝis la pinto estas 4 kilometrojn longa. En Finnlando la formo de Saana estas speciale konata. Parte Saana estas en medikonservata areo. Tie oni rajtas piediri nur sur markitaj ekskursvojetoj. La monto fervorigis finnajn kantofarintojn. Ekzemple peco *Kilpisjärven mahtava Saana* rakontas pri la monto. Saana estas menciita kiel la dua plej alta monto de Finnlando, sed tio estas eraro.

* Kategorio Saana en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
PapoPapo

**Eŭtikiano** (m. 7-an de decembro 283) estis episkopo de Romo ekde la 4-a de januaro 275 ĝis la 7-a de decembro 283.

Lian epigrafon oni malkovris en la Kaliksto-katakombo en Romo, sed krom tio preskaŭ nenion oni scias pri li. Eĉ la datoj de lia pontifikeco estas malcertaj. La Libro de la pontifikoj Liber pontificalis indikas pri ok jaroj kaj 11 monatoj, de 275 ĝis 283. Sed Eŭsebio de Cezareo diras, ke li nur 10 monatojn estis episkopo de Romo.

Oni diras, ke li permesis beni la vitojn kaj fabojn sur la altaro kaj ke li en 324 per siaj propraj manoj entombigis martirojn. Kelkaj historiistoj pridubas tiun tradicion, ĉar post la morto de imperiestro Aŭreliano ne plu estis pliaj persekutoj, kaj ĉar la benadon de kampofruktoj oni atribuas al pli posta epoko.

Lia memortago estas la 8-a de decembro.

vidu ankaŭ
----------

* Listo de sanktuloj
* Listo de papoj

* Kategorio Eŭtikiano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 123758
* GND: 119222507
* LCCN: nb2007022879
* VIAF: 259167802705917770221 58608059, 259167802705917770221
* ULAN: 500355689
* NKC: ko2004225983 skuk0002388, ko2004225983
 |
**Sankta Evaristo**, laŭtradicie, estis la kvina papo inter ĉe 98 kaj ĉe 107. Malmulto estas sciata pri Evaristo. Laŭ la Liber pontificalis, li venis de familio de juda-helena origino. Li estis elektita dum la regado de la romia imperiestro Domitiano, la epoko de la dua ĝenerala persekutado.

Eŭsebio, en sia Eklezia Historio IV, deklaris ke Evaristo mortis en la 12-a jaro de la regado pro la romia imperiestro Trajano, post plenumado de la ofico de episkopo de la romianoj dum ok jaroj.

Foje estis supozita ke ĉiuj fruaj papoj estis martiroj. Ekzistas neniu konfirmo de tio koncerne Evaristo, kiu estas enlistigita sen tiu titolo en la Romia Martirologio, kun festotago la 26-an de oktobro.

Sankta Evaristo sukcedis Klementon dum la regado de Trajano kaj regis la eklezion dum proksimume ok jaroj, kiel la kvara posteulo de Sankta Petro. La Liber pontificalis diras ke li estis la filo de helena judo de Betleĥemo, kaj, certe neĝuste, ke li dividis Romon en plurajn "titolojn" aŭ parokojn, asignante pastron al ĉiu, kaj nomumis sep diakonojn por la urbo. Li estas kutime aljuĝita la titolon de martiro, sed lia martireco ne estas pruvita. Estas verŝajne ke Evaristo estis entombigita proksime de la tombo de sankta Petro en Vatikano.

* Kategorio Evaristo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 77720
* GND: 119222450
* LCCN: nb2007023077
* VIAF: 57419958
* NKC: xx0025215
* BNE: XX5307117
 |
"**N'oubliez pas**" (ne forgesu) estas kanto de la franca kantistino Lisa Angell. La kanto reprezentis Francion en la Eŭrovido-Kantokonkurso 2015.

Fono
----

La kanto estis verkita de *Robert Goldman* (kreditita kiel M. Albert) por Lisa Angell, kun la ideo krei "grandan kaj belan kanzonon kiu elvokas la Unuan Mondmiliton kaj kore ĉiujn militojn".

La 23-an de januaro 2014, Lisa Angell estis anoncita de televidstacio France 2 kiel la franca reprezentanto en la Eŭrovido-Kantokonkurso 2015 kun "N'oubliez pas".

Tujsendaj ludadoj
-----------------

La kanto publike ludiĝis unuafoje en koncerto en novembro 2014 memorfeste al la centjariĝo de la Unua Mondmilito. Kaj Lisa Angell kantis "N'oubliez pas" rekte sur televido por la unua fojo dum *Le Granda Rezulto*, elsendita sur France 2 la 28-an de februaro 2015.

La 23-an de majo 2015 Angell prezentis la kanton vive dum la finalo de la Eŭrovido-Kantokonkurso 2015 en la koncertejo *Wiener Stadthalle* en Vieno, Aŭstrio.

Referencoj
----------

1. ↑   Lisa Angell to represent France with "N'oubliez pas" (la 23-an de januaro 2015). Alirita la 23-an de januaro 2015.
2. ↑   Un peu de Goldman à l’Eurovision. *retejo 'Voici'* (la 23-an de januaro 2015). Alirita la 25-an de februaro 2015.
3. ↑   Lisa Angell to represent France with "N'oubliez pas". *Eurovision.tv* (la 23-an de januaro 2015). Alirita la 23-an de januaro 2015.
4. ↑   Lisa Angell with song 'N'oubliez pas' will sign for France at Eurovision 2015 Vienna, Austria. *Reinis Fischer* (la 24-an de februaro 2015). Alirita la 25-an de februaro 2015.
5. ↑   France: N’oubliez pas live premiere on Saturday 28 February. *Esctoday.com* (la 24-an de februaro 2015). Alirita la 25-an de februaro 2015.
**Béla Krekó,** laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Krekó Béla** estis hungara altlerneja instruisto. Lia konata filo estis Béla Krekó (pli juna), lia nepo estis Péter Krekó.

Béla Krekó naskiĝis la  29-an de septembro 1915(nun 1915-09-29) en Kisbér, li mortis la 7-an de decembro 1994 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Krekó maturiĝis akiris matematikistan diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1940, poste ekonomikan diplomon en Teknika kaj Ekonomia Universitato palatino József en 1948, samtempe li doktoriĝis. Inter 1949 kaj 1954 li instruis Komerca Akademio, ekde 1954 li estis docento de Universitato Károly Marx, post 5 jaroj li estis katedrestro, ekde 1969 li profesoriĝis. Inter 1967-1980 li amkaŭ gvidis la universitatan komputikan centron kaj en 1975 li kandidatiĝis (CSc) antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Lia edzino naskis 4 gefilojn inter 1945-1951. Li ricevis premiojn inter 1951-1985.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Kombinatorika és valószínűségszámítás.* (kunaŭtoro, lernolibro, 1953)
* *Bevezetés a Lineáris programozásba* (kunaŭtoro, 1957)
* *Matrixszámítás* (1964, 1966)
* *Optimierung: nichtlineare Modelle.* (1974)
* *Biztosítási matematika. Életbiztosítás I.* (1994)
* *Új módszer az optimumszámításban.* (2020)

Memorigiloj
-----------

* en 2000 premio pri "Krekó Béla" fondiĝis

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto
* aprezo kun foto
* nekrologo

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 848967
 |



* Portalo pri Biografio
Koordinatoj: 57° 11′ 03″ N 27° 40′ 21″ O﻿ / ﻿57.18417 °N, 27.67250 °O﻿ / 57.18417; 27.67250 (mapo)

**Viļaka** estas urbo en Latvia historia regiono Latgalio, en la nordoriento de Latvio. Ĝi situas en distrikto Balvi proksime de la limo de Rusio, apud lago Viļakas. La distancoj al la plej gravaj centroj estas 24 km de Balvi kaj 244 km de Rigo. Laŭ la stato de la jaro 2023 en la urbo vivis 1 193 personoj sur areo de 6,23 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 191 loĝantoj/km².

Historio
--------

Komence de la 13-a jarcento, la teritorio de urbo apartenis al la Latgalia lando Atzele, kasteldistrikto Purnava. En la 13-a jarcento la teritorio estis konkerita de Livonia Ordeno kaj transdonita al Arkidiocezo de Rigo. En 1293 la Livonia Ordeno konstruis Marienhausen fortika monaĥejo, kiu estis rekonstruita en ŝtonan kastelon en la 16-a jarcento.

Post la kolapso de Livonio en la 1560-aj jaroj, ĝi venis al la pola Duklando Pārdaugava, poste sub rekta pola rego. Dum la Granda Nordia Milito rusaj trupoj detruita la kastelo.

En 1772, pro diviĝo de Pollando, la regiono venis sub la kontrolon de Rusia Imperio kaj unue estis inkluzivita en la Pskova provinco, poste en Polacka kaj Belorusia provincoj, kaj ekde 1802 en la Vicebska provinco. En 1918 Viļaka estis inkludita en la Respubliko de Latvio.

Geografio
---------

Viļaka situas en Orienta Latvia malaltebenaĵo (latve *Austrumlatvijas zemiene*).

Averaĝa temperaturo estas -7,5°C en januaro kaj +17°C en julio. Da precipitaĵo falas 650 mm jare.

Bildoj
------

* Iama domo de monaĥejoIama domo de monaĥejo
* Suda limo de urboSuda limo de urbo
* KastelruinojKastelruinoj
* LernejoLernejo
* Regiona muzeoRegiona muzeo

Referencoj
----------

1. ↑  Mazais Latvijas autoceļu atlants - Latva Malgranda voja atlaso
2. ↑  Latvijas Padomju Enciklopēdija - Latva Soveta Enciklopedio, v. 10-1, p. 442.
3. ↑  LSM. Viļakā uz salu ar pilsdrupām varēs iet pa pontonu laipu (latve)
4. ↑  Latvijas PSR Mazā Enciklopēdija - Latva Malgranda Enciklopedio, v. 3, p. 696.
5. 1 2  Latvijas ģeogrāfijas atlants - Latvia geografia atlaso. "Jāņa sēta", 2020

Eksteraj ligiloj
----------------

Logo Wikimedia Commons Bildoj, sonoj kaj videoj pri temo Viļaka en Vikimedia Komunejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 759758
* LCCN: no2003112025
* VIAF: 124683129
 |
Siro **Clifford Straughn HUSBANDS**,  (naskiĝinta la 5-an de aŭgusto 1926 en Plantejo Morgan Lewis en Sankta Andreo, mortinta la 11-an de oktobro 2017 en Sankta Jakobo) estis la 6-a guberniestro ĝenerala de Barbado.
Li tenis la postenon ekde la morto de Damo Nita Barrow en 1-a de junio 1996.

Biografio
---------

Husbands naskiĝis en Sankta Andreo, sed frekventis la <Knaban Elementan Lernejon Selah en Sankta Lucio de 1931 ĝis 1936, kaj la lernejon Parry kaj la kolegion Harrison de 1936 ĝis 1946.

Post Kolegio Harrison li estis instruisto ĉe Lernejo Parry dum tri jaroj, kaj poste li iris al Londono por studi juron. Li akceptiĝis en la advokataron en 1952, kaj li reiris Barbaden por praktiki private ĝis 1954.

De 1954 ĝis 1960, Husbands havis kelkajn postenojn en Grenado, Antigvo, Moncerato, Sankta Kito kaj Neviso kaj Angvilo. En 1960 li reiris Barbaden, kaj servis en la posteno de la Advokato ĝenerala dum 16 jaroj.

En 1976, Husbands nomumiĝis kiel juĝisto de la Suverena kortumo, kaj li promociiĝis al juĝisto de Kasacia Kortumo en 1991 ĝis 1996.

Pro la morto de Damo Nita Barrow en 1-a de junio 1996, Husbands ĵuriĝis kiel la 6-a Guberniestro ĝenerala de Barbado.

La 30-an de oktobro 2011 li surprize anoncis sian demision por la posta tago. Kvankam li ne indikis kialon, estas supozoj pri sanecaj problemoj. La oficon provizore transprenis Elliot Belgrave, juĝisto de la supera tribunalo.

Aljuĝoj, honoroj kaj rekonoj
----------------------------

* Ora Krono de Merito (1986)
* Honora Kamarado de Barbado (1989)
* Kavaliro de Sankta Andreo (1995)

Referencoj
----------

1. 1 2 3 4 5   Governor General. BGIS. Arkivita el la originalo je 2010-08-20. Alirita 30-a de decembro 2010.
2. ↑  NationNews Arkivigite je 2011-10-31 per la retarkivo Wayback Machine, 2011-10-30 angle

Eksteraj ligiloj
----------------

* angle The London Gazette, 54419, paĝo 1. 7-a de junio 1996.
* angle The London Gazette, 57263, paĝo 1. 19-a de aprilo 2004.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rGuberniestroj ĝeneralaj de Barbado |
| --- |
| Stow •
Scott •
Douglas •
Ward •
Douglas •
Springer •
Barrow •
Williams •
Husbands | Flago de Barbado |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 346708
 |
**Stefano la 3-a** aŭ **la 4-a**, latine  **Stephanus IV aut III**, naskiĝis nekonatan daton en Sicilio kaj mortis 772. Li estis papo ekde 768 ĝis sia morto. La nombro de papoj nomataj "Stefano" estas diskutinda, ĉar estis Stefano la 2-a, kiu estas rigardata ofte kiel ne vera papo.

Li venis al Romo dum la papperiodo de Gregorio la 3-a. Post la morto de papo Paŭlo la 1-a estis tumultoj kaŭzataj de kontraŭpapo Konstanteno la 2-a, aklamita de popolo romana, sed la Kanceliero Christophorus petis helpon al Longobardoj, kiuj Konstantenon eksigis. La reĝo de longobardoj, Desiderio, kaj Christophorus elektis Stefanon kaj arestis Konstantenon. Filipo ankaŭ pretendis la papecon kaj estis kontraŭpapo dum unu tago, sed li rezignis kaj estis arestita en abatejo.

* Kategorio Stefano la 3-a (papo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 242245
* GND: 100961401
* LCCN: nb2007020813
* VIAF: 7742188
* ISNI: 0000000004520733
* SUDOC: 190374519
* NKC: xx0025928
 |
**Leono la 9-a**, denaske *Bruno von Egisheim-Dagsburg* (naskiĝis la 21-an de junio 1002 en Eguisheim, Alta Alzaco, mortis la 19-an de aprilo 1054) estis papo de la katolika eklezio ekde 1049 ĝis sia morto. Li estis filo de la Grafo de Nordgau kaj tre frue iris studi al Toul, en la episkopa lernejo. Aliĝinte al la reformema tendenco de la eklezio, li estis elektita en 1024 episkopo de tiu urbo kaj komencis labori por restarigi la pastran disciplinon, batalante kontraŭ la nikolaismo kaj la simonio.

La imperiestro Henriko la 3-a lin nomumis papo en decembro 1048, sed li rifuzis rigardi sin tia, tiel longe kiel lin ne akceptos la roma pastraro kaj la roma popolo, kio okazis la 12-an de februaro 1049. Li penis starigi la sendependencon de la eklezio el la laikaj potencoj, sed lia situacio en Romo lin devigis apogiĝi sur la imperiestro, kiu lin protektis kontraŭ la riĉaj italiaj familioj. Li restis nur kelke da monatoj en Romo dum sia papado sed multe vojaĝis, reveninte trifoje en Alzacon.

Fine de lia vivo li estis kaptita de la normanoj, kiuj lin gardis en duonkaptiteco. Li tamen povis sendi legaton Humberto de Silvacandida al Konstantinopolo por diskuti kun la patriarko kaj provi repacigi lin kun Romo, sed tiu sendito ne havis la necesan lertecon kaj fine ekskomunikis la patriarkon la 16-an de julio 1054, kreante la grandan orientan skismon. Sed pri tio oni ne povas kulpigi Leonon la 9-an, ĉar li jam mortis antaŭ 3 monatoj, la 19-an de aprilo, kiam tio okazis.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2005-10-27 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* 
* Arkivigite je 2005-11-18 per la retarkivo Wayback Machine

* Leono la 9-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Leono la 9-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  

* 
* 
* 
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 41033
* GND: 118727494
* LCCN: no97061734
* VIAF: 103645491 12317090, 103645491
* LIBRIS: 314286
* SUDOC: 02776592X
* BNF: 119738305
* NKC: skuk0003700
* ICCU: BVEV024075
* BNE: XX844802
 |
La flago de Việt Minh.
***Việt Minh*** (vjetname mallongigo de *Việt Nam Ðộc Lập Ðồng Minh Hội*, Hán Nôm: 越南獨立同盟會; elparolata kiel [vjetminj]) aŭ **Ligo por la Sendependeco de Vjetnamio** estis fondita en Pác Bó la 19-an de majo, 1941, el diversaj grupoj por atingi la sendependecon de Vjetnamio. Ĝi konsistis el naciistaj kaj komunistaj grupoj. La politikestro kaj fondinto de la *Viet Minh* estis Hồ Chí Minh, la militestro sub Võ Nguyên Giáp la ĉefo de la naciista movado. Aliaj fondintoj estis Lê Duan kaj Phạm Văn Đồng.

La *Viet Minh* komence formiĝis por serĉi sendependecon por Vjetnamio de la Franca Hindoĉinio. Tiel kiel lukto kontraŭ la francoj, la *Viet Minh* (5 000 al 7 000 rezistaj batalantoj) komencis kampanjon kontraŭ la japanoj. Pro ilia opozicio al la japanoj, la *Viet Minh* ricevis financadon de Usono, Sovetunio kaj la Respubliko de Ĉinio.

Post la Dua Mondmilito, la japanoj transdonis la kontrolon de kelkaj publikaj konstruaĵoj kaj armiloj rekviziciitaj de la franca armeo al la *Viet Minh*, gvidata de Ho Chi Minh. La francoj rezignis kelkajn rajtojn en Ĉinio, kaj *Viet Minh* konsentis al la reveno de la francoj kontraŭ promesoj de sendependeco ene de la Franca Unio. Ankaŭ Ĉinio konsentis eliri. Tamen, intertraktadoj detruis rapide kaj Unua Hindoĉina Milito eksplodis. Pli ol 400 studentoj de *Viet Minh* estis trejnitaj de japanaj soldatoj en milita lernejo en Provinco Quảng Ngãi, poste, batalis kontraŭ Sud-Vjetnamion kaj Usonon en la Vjetnama milito.

Vidu ankaŭ
----------

* Vjetkongo
* Pathet Lao
* Ruĝaj Kmeroj
* Aŭgusta Revolucio

Eksteraj ligiloj
----------------

1. ↑  HO CHI MINH – la ikono kun multaj nomoj, vizaĝoj kaj roloj ESPERANTAJ KONTRIBUAĴOJ 2012

* Gramtrans Viet Minh, aŭtomata traduko de WikiTrans el la angla artikolo : Viet Minh
***Otelo*** estas tragedio de William Shakespeare verkita ĉirkaŭ 1603. La plena kaj originala nomo estas *The Tragœdy of Othello, the Moore of Venice*. Ĝi estas verkita probable post *Hamleto*, kaj antaŭ *Makbeto* kaj *Reĝo Lear*. La unua konata surscenigo okazis probable la 1-an de novembro de 1604 en la Palaco de Whitehall de Londono.

La verko prenas sian nomon el la precipa rolulo, Otelo, maŭro kiu estas kvazaŭ la simbolo de la ĵaluzo.

En Esperanto
------------

La verko estas tradukita al Esperanto, kun la nomo *Otelo, la Maŭro de Venecio* fare de Reto Rossetti, kaj eldonita 207-paĝe de Eldonejo Stafeto el La Laguna, en la jaro 1960.

Versioj
-------

Kelkaj historiistoj de la literaturo konsideras Zairo-n kiel liberan adaptaĵon de *Otelo* fare de Voltaire. La teatraĵo pritraktas la samajn temojn, tio estas la ĵaluzo kaj la tolero. Oni povas ĉiukaze noti ke kie la tragedio ŝekspira substrekas la rolulojn de Otelo kaj Jago, insistante tiel pri la ĵaluzo, dum Voltaire pligravigas la rolulon kiu korespondas al Desdemona (Zaïre) kaj ŝian patron, privileĝiante tiele la temon de la toleremo kaj tiun pri la relativeco de la religioj, el kiuj tiu lasta estis unu de la preferataj de la franca verkisto.

### Versioj en kino

***Otelo*** estis plurfoje adaptita por la kino:

* *The Tragedy of Othello: The Moor of Venice* (1952) de Orson Welles
* *Otelo* (1965) kun ĉefaj roloj de Laurence Olivier, Maggie Smith, Frank Finlay kaj Joyce Redman
* *Otello* (1986) laŭ la opero de Verdi, kun ĉefaj roloj de Plácido Domingo, Justino Diaz kaj Katia Ricciarelli, reĝisorita de Franco Zeffirelli
* *Otelo* (1995) kun ĉefaj roloj de Kenneth Branagh, Laurence Fishburne kaj Irène Jacob, reĝisorita de Oliver Parker.

### Muzikaj versioj

Ekzistas du operoj bazitaj en Otelo, respektive de Gioacchino Rossini (Otello) kaj Giuseppe Verdi. Antonín Dvořák verkis simfonian uverturon nomatan *Otelo*, Op. 93.

Aliaj uzoj
----------

* Vidu: *Otelo (ludo)*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Otelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Literaturo |

* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
* Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 263694
* GND: 4099368-1
* LCCN: n82049570
* VIAF: 185496935
* SUDOC: 02736951X
* BNF: 11942609x
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion'***Vjetnama koriandro'*** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj, *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj, *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Kariofilaloj, *Caryophyllales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Poligonacoj, *Polygonaceae* |
| Subfamilio: | *Polygonoideae* |
|
|
|
|
| Genro: | *Persicaria* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | *P. odorata* |
|

 |
| Dunomo |
| ****Persicaria odorata****(LOUR.) SOJÁK 1974 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri **Vjetnama koriandro**  |

 |
| v • d • r |

**Persicaria odorata**, konata kiel **raŭramo** aŭ **vjetnama koriandro**, estas herbo kies folioj estas uzataj en sud-orientazia  kuirarto. La aliaj nomoj por la planto estas **vjetnama mento**, **kamboĝa mento** kaj aliaj.

La vjetnama koriandro ne estas parenca al mento, nek ĝi apartenas al la sama familio kiel la mento (Laminacoj), sed la aspekto kaj odoro similas al koriandro. *Persicaria* apartenas al la familio Poligonacoj.

Nutra uzo
---------

Antaŭ ĉio la folioj estas tipaj por la vjetnama kuirarto, kie ĝi estas manĝata kiel freŝa salato (inkludante kokaĵa salato) kaj krudaĵoj, kaj en kelkaj supoj kaj viandaĵoj kaj fiŝaĵoj.

En la kamboĝa kuirarto la folioj estas konataj kiel *chi krasang tomhom* (ជីរក្រសាំងទំហំ) kaj estas uzata en supoj, viandaĵoj kaj salatoj kaj en la kamboĝaj someraj rulaĵoj *naem* (ណែម).

En Singapuro kaj Malajzio, la folioj estas esenca ingredienco de *laksa*, nome spicita nudela supo. La nomo en malaja lingvo por tiu supo estas *daun laksa*, kio signifas "laksa folio". En Malajzio la folioj estas uzataj ankaŭ por la menuoj *nasi kerabu* kaj *asam pedas*.
En Laoso kaj kelkaj partoj de Tajlando la folioj estas manĝataj kun kruda bovaĵo, nomata *larb* (ລາບ).

Karakterizaĵoj
--------------

La vjetnama koriandro estas multjara planto kiu kreskas plej bone en tropikaj kaj subtropikaj zonoj. La klimato estu varma kaj humida. 

La supra surfaco de la folioj estas malhelverdaj kun kaŝtankoloraj makuloj kaj la malsupra surfaco de la folioj estas ruĝecaj. En Vjetnamio ĝi estas kultivata aŭ kolektita en la sovaĝejo.

Enhavo
------

Ĝia oleo enhavas kelkajn aldehidojn. 

* Kategorio Vjetnama koriandro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Vjetnama koriandro en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
PapoPapo

**Kaliksto la 3-a** (naskiĝinta kiel **Alfons de Borja** je 31-a de decembro 1378 – 6-a de aŭgusto 1458) estis Papo de la Katolika Eklezio de 8-a de aprilo 1455 ĝis sia morto.

Li estis filo de Domènec de Borja, sinjoro de Canals. Li apartenis al familio de la malalta nobelaro Valencilanda, kiu akiris pli altan rangon apogante la reĝon Petron la 3-an dum la Milito de la Unio. Li doktoriĝis pri juro interna kaj kanona en Lleida. En tiu urbo li estis katedrulo pri teologio kaj kanoniko de la katedralo. Li estis konsilanto de la reĝo Alfonso la 3-a de la Kataluna-Aragona Konfederacio, prezidanto de la konsilio de sankta Klara, en Napolo, kaj reĝa ambasadoro en la konsilio de Konstanco.

En 1429 li akiris la rifuzon pri la tiaro de Klimento la 8-a (Gil Sanxis Munyós), en Peníscola. Por rekompenci, li estis nomumita episkopo de Valencio fare de la papo Marteno la 5-a (1429-1458), posteno kiu estis ligota al lia familio dum pli ol jarcento.

Traktinte la repaciĝon inter Alfonso la 4-a kaj la papo Eŭgeno la 4-a, ĉi tiu nomumis lin kardinalo en 1444. Li estis elektita papo en 1445 antaŭ la nereduktebla disdividiĝo de kardinaloj inter partizanoj de la familio Colonna kaj de la familio Orsini, kiuj sin disputis la elekton, kaj li daŭrigis la pacigan politikon komencitan de sia antaŭulo Nikolao la 5-a kun la Paco de Lodi.

En 1458 li rifuzis agnoski la rajtojn sur Napolo de Ferdinando, naturala filo de Alfonso la 4-a, kaj ĉi tie li plifirmigis la rajtojn de la Sankta Seĝo.

Pro la alpreno de Bizanco fare de la turkoj (1453), li provis organizi grandan krucmiliton kiun predikis Giovanni da Capistano. Kun la helpo de Hungario kaj de János Hunyadi, guberniestro de Kroatio, komisiita al la papa legato Juan de Carvajal, li reakiris Beogradon (1456) kaj, kun helpo de Alfonso la 4-a, liberigis Albanion (1457). li kardinaligis siajn nevojn Roderic de Borja (estontan papon Aleksandron la 6-an) kaj Lluís Joan de Milà. Ĉi tiun li faris ĝenerala kapitano de la pontifikaj ŝtatoj.

Ĉi tiu nepotismo kaj la protektado kiun li ofertis al la familioj Borja, Llançol kaj Milà, krom multegaj katalunoj metitaj en altajn postenojn de la Eklezio, kreis antipation de la romanoj kontraŭ li, kiuj vokis *"O Dio, la Chiesa di Roma in mani dei catalani!"* ("Ho Dio, la Eklezio de Romo en manoj de la katalunoj!").

Vidu ankaŭ
----------

* Kaliksto la 3-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kaliksto la 3-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Listo de papoj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 128122
* GND: 118518429
* LCCN: n87881434
* VIAF: 14991243
* ISNI: 0000000120956446
* LIBRIS: 182717
* SUDOC: 060850302
* BNF: 144334701
* NKC: xx0088893
* ICCU: CFIV098738
* BNE: XX872665
 |
**Vladimir Jakovleviĉ KLIMOV** (ruse *Владимир Яковлевич Климов*; naskiĝis la 11-an de julio[jul.]/ 23-an de julio 1892[greg.] en Moskvo; mortis la 9-an de septembro 1962 samurbe) estis soveta konstruisto de aviadilaj motoroj.

Post enpotenciĝo de la bolŝevikoj, Klimov iĝis en 1918 docento en la Moskva Teknika Altlernejo kaj same en la Ŝukovski-a militara avia akademio. Li agadis ankaŭ kiel avia inĝeniero en kelkaj avioproduktaj uzinoj kaj en esplorinstitutoj.

Li veturis plurfoje eksterlenden por aĉeti licenajn rajtojn por diversaj aviomotoroj. Tiel li aĉetis en 1924 en Germanio 100 BMW-motorojn kaj akiris rajton por kopikonstruo de franca Hispano-Suiza-motoroj, same kiel en 1928 de Gnome-Rhône-motoroj, el kiuj li aĉetis ankoraŭ 200 ekzemplerojn. De 1925 ĝis 1930 laboris li pri evoluigo de diversaj stelmotoroj.

Post spertoj akiritaj dum veturo en Francio de 1933, li fondis en 1935 en Sankt-Peterburgo la OKB-117, evoluigan buroon de aviomotoroj. Klimov iĝis ĉefkonstruktoro de la buroo kaj tie evoluigis la motoron *M-100*, uzitan en SB-2.

Lia plej granda sukceso estis tiutempe la evoluigo de seria motoro *M-105*, kiu estis uzata dum la dua mondmilito (Jer-2, Pe-2, LaGG-3, Jak-1M, Jak-3, Jak-7, Jak-9PD).

Post la dua mondmilito, lia teamo okupiĝis pri jetmotoroj sur bazo de la brita Rolls-Royce-turbino *Derwent* kaj *Nene*.

Li estis kvinfoja posedanto de Lenin-ordeno, dufoje de Heroo de Socialisma Laboro, kvarfoje de ŝtatpremioj kaj membro de Akademio de Sciencoj de Sovetunio. La entrepeno *Klimov*, produktanto de aviadilaj motoroj, portas eĉ hodiaŭ lian nomon.
**Bjarne KALLIS** estas svedlingva finna konservativa politikisto. Lia partio estas Nacia Koalicio. Antaŭe lia partio estis Sveda Popola Partio, sed ĉar li ekkredis, li ligis al Finnlanda Kristana Ligo. Li estis prezidanto de kristandemokratoj (ĝis 2001 nome Finnlanda Kristana Ligo) en 1995–2004. Li naskiĝis la 21-an de marto 1945 en Kokkola. En 2014 li anoncis, ke li movos al Nacia Koalicio. Li estis parlamentano de kristana ligo/kristandemokratoj en 1991–2011. En 2006 li estis prezidantkandidato de sia partio. Li ricevis proksimume 2,0 % el la voĉoj dum la dua periodo de tiu baloto. Por la dua periodo li apogis Sauli Niinistö-n. Antaŭ sia kariero en parlamento li estis instruisto kaj rektoro. Li efikis ankaŭ en lokpolitiko de Kokkola. Kallis loĝas plu en Kokkola. Li havas kvar infanojn. Lia edzino estas Runa Agneta Hanses ekde la jaro 1964. Elektodistrikto de Kallis estis Elektodistrikto de Vaasa.

* Kategorio Bjarne Kallis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 775975
 |
**István Szuhai** [iaxtvAn suhai], aŭ *István Szuhay,* laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szuhai István** estis hungara pastro, ĉefepiskopo, episkopo, preposto, kanoniko.

István Szuhai  naskiĝis en 1551 en Pozsony (reĝa departemento). Li mortis la 9-an de junio 1608 en Vieno.

Biografio
---------

István Szuhai frekventis eklezian altlernejon en Vieno, krome li jam instruis en seminario de Nagyszombat. Li iĝis kanoniko de Esztergom en 1585, post 5 jaroj eklezia dekano, en 1592 preposto. En la sekva jaro li estis elektita episkopo de Vác. En la 1590-aj jaroj li dufoje ricevis diplomatiajn taskojn en Transilvanio. Li strebis por interesoj de la Habsburgoj, tial parlamento de Stefano Bocskai kondamnis lin dufoje. Por konsoli lin la Habsburgoj donacis al li ĉefepiskopan seĝon de Kalocsa, krome li estis ankaŭ departementestro.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero SZ kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.