recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Ne miskomprenu kun Zsámbok!*

**Zsámbék** [ĵAmbEk] estas urbo en Hungario en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Budakeszi.

Kastelo en Zsámbék

Situo
-----

Zsámbék situas sur malebenaĵo, laŭ flankovojoj. Budapeŝto troviĝas 25 km-ojn.

Historio
--------

La komunumo havas riĉajn restaĵojn el la neolitiko, de keltoj, de romianoj kaj de avaroj. En 1220 romanika-gotika preĝejo konstruiĝis, kiu ankaŭ nun estas elstara memoraĵo. La tataroj detruis la vilaĝon en 1242, kiu refondiĝis kaj en 1467 ricevis la titolon kampurbo. Inter 1541 kaj 1686 la turkoj okupis kaj havis ankaŭ Zsámbék-on. Poste alvenis germanoj por loĝadi. En 1763 tertremo okazis, la preĝejo iĝis neuzebla. Pli nova baroka preĝejo, krome kastelo konstruiĝis. Katolika Altlernejo Vilmos Apor funkciis en la kastelo ĝis 2003. La iama grandvilaĝo urbiĝis en 2009.

Nuntempe oni aranĝas someran festivalon, krome estas muzeo pri lampoj.

Kirkoruino (Premonstrata preĝejo (Zsámbék)) en Zsámbék

Vidindaĵoj
----------

* Premonstrata preĝejo (Zsámbék) (vidu la foton!)
* Kastelo de Zsámbék
* paroĥa romkatolika Kirko Naskiĝo de Johano Baptisto (Zsámbék) de 1754, la turo estas 33 m-ojn alta

Famuloj
-------

* en Zsámbék naskiĝis kemiisto Árpád Gerecs
* en Zsámbék mortis episkopo István Zadravecz
La **Baram Dam** aŭ **Baram akvorezervejo** en esperanto (*Baram Hydro* - elektra akvorezerveja projekto) estas proponita akvobaraĵo sur la Baram Rivero en ŝtato de Saravako en Malajzio, sur la insulo Borneo. La loko de la akvobaraĵo estas 250 kilometrojn (160 mejloj) interne de Miri, la dua plej granda urbo en Saravako. La digo estas parto de la Saravaka Koridoro de Renovigebla Energio.

La digo estos 162 metroj (531 fute) altaj kaj ĝia rezervujo kovros areon de 39.000 hektaroj. Almenaŭ 20.000 homoj el 25 longaj domoj estos delokita kiam la akvobaraĵo estos konstruita. 

Savu Saravakriverojn Reto (Save Sarawak's Rivers Network) kontraŭas la konstruon de la akvobaraĵo. Protesto okazisj ĉe la loko de la proponita akvobaraĵo kiam "Manyau Dalleh" ceremonio estis farata, tradicie uzita por purigi lokon kaj popolon post malfeliĉo. 

La Baram MP Jakob Dungau Sagan, aktuale Malajzia Deputito Ministro de Internacia Komerco kaj Industrio, estis akuzita subteni la projekton post akiri RM63 milionvalorajn kontraktojn kaj lignoproduktadajn koncesiojn por la Baram distrikto. Oni eksigis lin kiel politika aganto antaŭ parlamentaj elektoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de la elektraj stacioj en Malajzio
* Influo de akvobaroj al medio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Dams Page, The Borneo Project Arkivigite je 2013-11-14 per la retarkivo Wayback Machine
* Indigenous Leaders in Malaysia Launch Campaign Against 12 Dams
* Malajzio: Blokado en Ulu Baram, Saravako
**Popolrakonto** aŭ **tradicia rakonto** estas mallonga rakonto, de anonima aŭtoro, kiu rakontas fikciajn okazaĵojn. Apartenante al la parola tradicio, la tradicia rakonto pluas tra variantoj. Tio estas, ĉiam kiam oni rakontas rakonton ĉu parole ĉu skribe, oni produktas novan version, diferencan de alia antaŭa. En la tradicia rakonto kombiniĝas realaj objektoj kun fantaziaj aferoj, por ekzemplo (la magia lampo de Aladino, la bastoneto de sorĉistino ktp). 

Popolaj rakontoj estas diferencaj disde la literaturaj rakontoj en tio ke tiuj uzas multajn literaturajn rimedojn kiuj celas generi pli bonkvalitan rezulton dum la tradiciaj rakontoj estas rakontitaj spontane kaj rekte sen tioma kapablo imagi vortorimedojn. Tamen en multaj epokoj kaj kulturoj popolrakontoj eniris en skribaj kompilaĵoj, kiuj famiĝis kaj interplektis ambaŭ tendencojn, kiel ekzemple ĉe la prahinda kulturo en *Panĉatantra*, ĉe iran-araba tradicio en Mil kaj unu noktoj, kio translokiĝis en la 14-a jarcento al mezepoka Eŭropo ekzemple en Kastilion al *El conde Lucanor*, en Italion al Dekamerono, en Anglion al *The Canterbury Tales*.

Vladimir Propp estis rusa fakulo kiu dediĉis sin al studado kaj analizo de tradiciaj rakontoj.​ Li legis kaj komparis multaj el ili kaj la rezulto estis libro, nome *Morfologio de la popolrakonto*, en kiu li klarigis komunajn trajtojn. Resume en plimulto el ili okazas jeno:

* Helpoj: la ĉefrolulo ricevas realan au magian helpon de aliaj roluloj. Tial li sukcesas superi pruvojn.
* Fincelo: la ĉefrolulo sukcesas atingi sian celon. La fino ĉiam estas fermita kaj feliĉa. Normale okazas ŝanĝo de «statuso», tio estas, de socia kategorio (almozulo iĝas riĉa, servistino iĝas senjorino).

Vidu ankaŭ
----------

* Vladimir Propp
* Epika kanto
* Epopeo
* Fabelo
* Ferakonto
* Legendo
* Mito
* Rakonto

Bibliografio
------------

* Chertudi, Susana (1967). *El cuento folklórico*. Buenos Aires: Centro Editor de América Latina. pp. 9-10.
* Briones, Antonio Rey (2007). *El cuento tradicional*. Ediciones AKAL. ISBN 978-84-460-2402-6. Konsultita la 23an de marto 2021.

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Cuento tradicional en la angla Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 853669
* GND: 4136947-6
* BNF: 11936159v
 |
Vido de la fervojo sur la strato Emilio Mitre ekde la budo-kajuto de la Premetro.
La **Asociación Amigos del Tranvía y Biblioteca Popular Federico Lacroze** (asocio de tram-amikoj) estas ne-registara organizaĵo argentina, sen enspeza celo kaj financata tra kontribuoj de volontuloj, kiu celas konservi, rekuperi kaj refunkciigi malnovajn veturilojn de tramo kaj subterajn trajnojn kiuj alimanieree perdiĝos.

Same, la AAT dediĉas sin al studo de la aktualo de tramoj, pro la refunkciigo de tiu tipo de transporto tutmonde, profite ties nepoluajn kvalitojn, ties maluzo de fosiliaj brulaĵoj, ties racia uzado de la urba spaco kaj la komforto kiun ĝi proponas al pasaĝeroj de ĉiu kondiĉo.

La AAT kunigas hobiulojn kaj studulojn tiulande, kiuj dediĉas sin tiom al aspektoj de priserĉado kaj kompilado de dokumentaro, kiom al la restaxurado kaj ekfunkcigo de historiaj unuoj.

La Asocio estis fondita en Bonaero la 16an de julio de 1976 kaj ekde tiam ĝi estas prezidita de la arkitekto Aquilino González Podestá. Realigas serion de kultura kaj distra agado cele al disvastigo inter la publiko de la historia gravo kaj la aktualaj avantaĝoj de la tramoj.

Koordinatoj: 34° 37′ 29.9″ S 58° 26′ 21.8″ U﻿ / ﻿34.624972 °S, 58.439389 °U﻿ / -34.624972; -58.439389 (mapo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Asociación Amigos del Tranvía en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Retejo de la Asociación Amigos del Tranvía
* Grupo Facebook de la Historia Tramo de Bonaero
La **Nordatlantika Marfluo** estas potenca marfluo, sekvo de la Golfa Marfluo nordoriente de Atlantiko. Okcidente de Irlando ĝi dividiĝas en du branĉoj: unu el ili (la marfluo de Kanarioj) iras suden, dum la alia sekvas norden paralele al la atlantika marbordo de okcidenta Eŭropo grave influante sur ties temperaturo kaj klimato. Aliaj branĉoj inkludas la marfluon de Irminger kaj la norvegan marfluon.

La Nordatlantika Marfluo estas forblovita de la termohalina cirkulado kaj estas oftege konsiderata kiel parto de la Golfa Marfluo, kiu, blovita siavice de la vento, atingas regionojn multe pli sudajn oriente de la nordamerika marbordo. Ĝi atingas la Arktan Oceanon post trapasi la Atlantikon el okcidente al oriente.

La klimata ŝanĝo kaj speciale la tutmonda varmiĝo povas grave kaj malfavore efiki super tiu marfluo.

Referencoj
----------

* The North Atlantic Current Arkivigite je 2008-02-12 per la retarkivo Wayback Machine. Elizabeth Rowe, Arthur J. Mariano, Edward H. Ryan, The Cooperative Institute for Marine and Atmospheric Studies.
**Ĵizdra** (ruse *Жиздра*) estas urbo en Kaluga provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 29212501.

La urbo havas statuson de urbo ekde jaro 1777.

La interurba telefona kodo estas 08445, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: latitudo 53°45' norde, longitudo 34°44' oriente.

La urbo estas ĉe rivero Ĵizdra (Жиздра).

En jaro 1959 la urbo havis 5.2 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 5.7 mil loĝantojn.

Kaluga provinco

**Administra centro**: Kaluga  

**Urboj**: Balabanovo | 
Belousovo | 
Borovsk | 
Jermolino | 
Ĵizdra | 
Juĥnov |
Kirov | 
Kozelsk | 
Kondrovo | 
Kremjonki | 
Ludinovo | 
Malojaroslavec | 
Medinj | 
Meŝĉovsk | 
Mosalsk | 
Obninsk | 
Sosenskij | 
Spas-Demensk | 
Suĥiniĉi | 
Tarusa | 
Juĥnov  

**Municipaj distriktoj**: Babininskij | 
Barjatinskij | 
Borovskij | 
Dzerĵinskij | 
Duminiĉskij | 
Ĵizdrinskij | 
Ĵukovskij | 
Iznoskovskij | 
Kirovskij | 
Kozelskij | 
Kujbiŝevskij | 
Ludinovskij | 
Malojaroslaveckij | 
Medinskij | 
Meŝĉovskij | 
Mosalskij | 
Peremiŝlskij | 
Spas-Demenskij | 
Suĥiniĉskij | 
Tarusskij | 
Uljanovskij | 
Ferzikovskij | 
Ĥvastoviĉskij | 
Juĥnovskij  


---

**Temoj**: Historio | Economio | Flago | Blazono

 

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Mosalsk** (ruse *Мосальск*) estas urbo en la Kaluga provinco, en Rusio.

La urbo estis fondita en 1231; ĝi gajnis la statuson de urbo en 1776.

En 1959 la urbo havis 3900 loĝantojn; en 2002 ĝi havis 4400 loĝantojn.

La interurba telefona kodo estas 08452, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj. La kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 29229501. La loka tempo egalas la moskvan tempon.

Kaluga provinco

**Administra centro**: Kaluga  

**Urboj**: Balabanovo | 
Belousovo | 
Borovsk | 
Jermolino | 
Ĵizdra | 
Juĥnov |
Kirov | 
Kozelsk | 
Kondrovo | 
Kremjonki | 
Ludinovo | 
Malojaroslavec | 
Medinj | 
Meŝĉovsk | 
Mosalsk | 
Obninsk | 
Sosenskij | 
Spas-Demensk | 
Suĥiniĉi | 
Tarusa | 
Juĥnov  

**Municipaj distriktoj**: Babininskij | 
Barjatinskij | 
Borovskij | 
Dzerĵinskij | 
Duminiĉskij | 
Ĵizdrinskij | 
Ĵukovskij | 
Iznoskovskij | 
Kirovskij | 
Kozelskij | 
Kujbiŝevskij | 
Ludinovskij | 
Malojaroslaveckij | 
Medinskij | 
Meŝĉovskij | 
Mosalskij | 
Peremiŝlskij | 
Spas-Demenskij | 
Suĥiniĉskij | 
Tarusskij | 
Uljanovskij | 
Ferzikovskij | 
Ĥvastoviĉskij | 
Juĥnovskij  


---

**Temoj**: Historio | Economio | Flago | Blazono

 

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **parola literaturo** aŭ **literaturo de parola tradicio** estas la aro de literaturaj tekstoj kiuj restis en la memoro kaj estas transpasitaj pere de la voĉo ene de komunumo. Kvankam la parola esprimo povas veni el skriba teksto antaŭa aŭ povas rezulti en skriba kompilo posta, ties ĉefa transiga rimedo estas la voĉo.

La parola literaturo estas kategorio uzata por grupigi artajn montrojn kiel la legendoj, mitoj, tradiciaj popol-rakontoj, kantoj, romancoj, anekdotoj, enigmoj, proverboj kaj ajna alia parola esprimo kiu havu estetikan trajtaron kaj estas transpasata uzante voĉon.​ Tiu klasigo de literaturo enhavas verkojn aŭditajn, rakontitajn aŭ kantitajn sen pera interveno de skribado.​

La tekstoj apartenantaj al tia literaturo kutime montras la identecon, valorojn kaj gravajn demandojn por la komunumo el kiu ili formas parton, ĉar se male, tiuj tekstoj ne estas retenitaj kaj ankaŭ ne ripetitaj kaj disvastigitaj.​

Ĉar la majoritato de kulturoj havas parolajn literaturajn montrojn, oni povas aserti, ke estas tiom da literaturoj de parola tradicio kiom diversaj kulturoj estas en la mondo. Kvankam kelkaj temoj, roluloj kaj rakonteroj estas ripetitaj en diversaj komunumoj, ĉiu el ili havas propran repertorion de parolaj literaturaj tekstoj kiuj korespondas al tiu grupo, socio, lingvo aŭ geografia areo.​

Notoj
-----

1. ↑  «World Oral Literature Project : About». Arkivigite je 2021-04-26 per la retarkivo Wayback Machine www.oralliterature.org. Konsultita la 2an de Majo 2021.
2. ↑  [ «1. The Nature and Kinds of Oral Literature». chs.harvard.edu. Konsultita la 2an de Majo 2021.
3. ↑   González, Aurelio (6a de aprilo 2016). México tradicional.: Literatura y costumbres. El Colegio de Mexico AC. ISBN 9786076280874. Konsultita la 2an de Majo 2021.
4. ↑   González, Aurelio (2013). Variación regional en la narrativa tradicional de México. México: El Colegio de México/El Colegio de San Luis.

* Kategorio Parola literaturo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 723651
* GND: 4135284-1
* LCCN: sh85049705
* BNF: 11932288r
* NDL: 00566762
* NKC: ph122308
 |
Sceno de la rakonto laŭ versio de Nizami
***Lejla kaj Maĝnun*** (arabe مجنون ليلى‎, Majnūn Laylā, perse لیلی و مجنون‎), ankaŭ konata kiel **La frenezulo kaj Lejla**, estas klasika araba rakonto kiu iĝis populara ankaŭ en eksterarabaj islamaj landoj kiel nunaj Irano, Turkio kaj Azerbajĝano.

Historio
--------

Ĝi baziĝas sur vera rakonto pri juna viro nomata Qays-ibn al-Mulawwah (el nuna Irako) dum la Umajada epoko en la 7-a jarcento kiam la araboj venkis la persojn kaj bizancanojn kaj Sirio kaj Irako estis konkeritaj. La popola rakonto populariĝis laŭ la verko de la persa verkisto Nizami' Ganĝavi'.

Enhavo
------

Laŭ unu versio, Maĝnun' pasigis sian junecon apud Lejla, prizorgante la ŝafaron. En alia versio, vidinte Lejlon li tuj pasie enamiĝis al ŝi. Tamen, en ambaŭ versioj li freneziĝis kiam ŝia patro malpermesis la geedziĝon inter ili, pro tio li estas konata kiel Maĝnun' (arabe مجنون), t.e. "freneza".

* Lejla kaj Maĝnun en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Lejla kaj Maĝnun en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **distrikto Ida-Viru** aŭ **distrikto orienta Viru** (estone *Ida-Viru maakond* aŭ *Ida-Virumaa*, historie ankaŭ svede *Östra Wierland* kaj germane *Ost-Wierland*) estas unu el dek kvin administraj distriktoj de Estonio, kaj troviĝas en la nordoriento de la ŝtato. Distrikta ĉefurbo estas la urbo Jõhvi, kaj grava loĝloko ankaŭ estas la industria urbo Kohtla-Järve. Komence de la jaro 2008 en la teritorio vivis 170 000 loĝantoj. Granda parto de la industriaj entreprenoj de Estonio situas ĉi tie, kaj geologie ankaŭ la plejparto de la estonia provizo de ardezo, historie uzata interalie por tegi tegmentojn, kaj de oleoardezo uzata kiel energiofonto troveblas en la teritorio.

Geografio
---------

La distrikto situas ĉe la suda marbordo de la Finna Golfo de la Balta Maro, kaj limas je la distriktoj Lääne-Viru ("okcidenta Viru") okcidente kaj Jõgeva sudokcidente. Oriente ĝi limas je Rusio, kaj la suda limiĝo estas la granda lago Peipsi.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Distrikto Ida-Viru en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala retejo de la distrikto

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rDistriktoj de Estonio |
| --- |
| 
Harju • 
Hiiu • 
Ida-Viru • 
Jõgeva • 
Järva • 
Lääne • 
Lääne-Viru • 
Põlva • 
Pärnu • 
Rapla • 
Saare • 
Tartu • 
Valga • 
Viljandi • 
Võru
  |

 |
**Trubĉevsk** (ruse *Трубчевск*) estas urbo en Brjanska provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 15256501.

La urbo estis fondita en jaro 975.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1778.

La interurba telefona kodo estas 08352 (ĝis 2005), 48352 (ekde 2006), la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas 52° 35′ N 33° 46′ O﻿ / ﻿52.583 °N, 33.767 °O﻿ / 52.583; 33.767 (mapo)Koordinatoj: 52° 35′ N 33° 46′ O﻿ / ﻿52.583 °N, 33.767 °O﻿ / 52.583; 33.767 (mapo).

La urbo estas ĉe rivero Desna (Десна), apud enenfluo en ĝin de rivero Nerussa (Нерусса).

La urbo antaŭe estis nomita kiel:

* Trubeĉ (Трубеч);
* Trubeĉj (Трубечь);
* Trubeck (Трубецк);
* Trubĉesk (Трубческ);
* Trubeĵsk (Трубежск).

Ekde la dua duono de la 14-a jarcento ĝis 1503 la urbo apartenis al Litovio.
En 1503 ... 1609 la urbo apartenis al Rusio.
En 1609 ... 1644 la urbo apartenis al Pollando.
En jaro 1959 la urbo havis 9,6 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 16,3 mil loĝantojn.

Flago de Brjanska provinco
Urboj de Brjanska provinco

**Ĉefurbo**: Brjansk

Djatkovo |
Fokino |
Ĵukovka |
Karaĉev |
Klinci |
Mglin |
Novozibkov |
Poĉep |
Selco |
Sevsk |
Starodub |
Suraĵ |
Trubĉevsk |
Uneĉa |
Zlinka

Eksteraj ligiloj
----------------

* Trubetsk[*rompita ligilo*]
Prediko en Suviseurat 2005 en Perho. La teksto "usko tulee kuulemisesta" (el Epistolo al la romanoj 10:17) signifas "la kredo venas el aŭdo" – en konservativa lestadianismo estas instruata, ke infanoj naskiĝintas ĉiam en kredo, sed plenaĝulo, kiu perdis sian kredon, povas ricevi ĝin reen nur, se konservativa lestadianisto donas absolvon pri li aŭ ŝi.
***Suviseurat*** ("somera renkontiĝo") estas somera spirita okazo de konservativa lestadianismo, grupiĝo de luterana kristanismo en Finnlando, antaŭe en iuj jaroj en Svedio. Ĝi okazas ordinare en komenco de julio en varia komunumo de Finnlando sur aerodromo – antaŭe ĝi estis aranĝita iu-jare sur kampo.

eventa tendo
jen flagoj de la naciaj branĉoj de la grupiĝo
*Suviseurat* estas la plej granda ĉiujare okazanta religia renkontiĝo en norda Eŭropo. Predikoj en *Suviseurat* estas normale proksimume 40. Ĉiuj predikantoj estas viroj, ĉar konservativa lestadianismo ne akceptas pastrecon de virinoj. En *Suviseurat* povas esti proksimume 90 000 homoj samtempe. La okazo komenciĝas en vendredo kaj finiĝas en lundo, sed parto de la vizitantoj venas en merkredo. Plejparto de la vizitantoj estas infanoj aŭ puberuloj. La predikoj estas aranĝataj normale en granda tendo. Unua *Suviseurat* estis aranĝita en 1906. En la jaroj 2020 kaj 2021 ne estis la evento, ĉar estis korona tempo, sed en 2022 *Suviseurat* estis en Loppi. *Suviseurat* estas tre konata okazaĵo en Finnlando.

* Kategorio Suviseurat en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 731732
 |
**Avenuo Aliancanoj** (*Avenida dos Aliados*) estas grava avenuo en la submunicipo (*freguesia*) Santo Ildefonso, en la kvartalo Baixa de la urbo Porto, Portugalio. Kun la placoj *Praça da Liberdade* kaj *Praça do General Humberto Delgado* ĝi formas kontinuan urban areon. Ĝi estas la ĉefa avenuo kaj centro de la urbo, koncentrante gravajn kulturajn, ekonomiajn kaj financajn entojn. La nomo de la avenuo aludas al la Aliancanoj de la Unua Mondmilito.

Ĝi ekkonstruiĝis en 1916, kiam oni decidis la konstruadon de la nuna Urbodomo de Porto en la supa parto de la Avenuo, kio anstataŭos la iaman urbodomon, kiu estis en tiu loko. Ĝi iĝis ĉefa kunvenejo de portanoj, ĉu por privata aferoj aŭ sociaj eventoj. Ĝis 2006 en la centro estis ĝardeno, kiun oni forigis por ebligi pli malferman spacon. En tiu areo estas du alirejoj al la stacio Aliados de la *Linha D* de la Metroo de Porto.

Gravaj ejoj de la Avenuo estas *Juventude* kaj *Abundância*, skulptaĵoj de Henrique Moreira; asekurkompanio "A Nacional", verko de Marques da Silva; Novo Banco (iam Banco Espírito Santo); Banif, iam ĵurnalo *O Comércio do Porto*, verko de Rogério de Azevedo; Culturgest Porto, en la konstruaĵo de Caixa Geral de Depósitos, kun granda kolonaro, pintigita per kupola tureto de Porfírio Pardal Monteiro; iam Café Imperial, nune McDonald's Imperial.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Avenida dos Aliados en Google Street View
* Rigardo 360º de Avenida dos Aliados en www.360portugal.com
* en www.portoxxi.com
* Nova Avenida dos Aliados

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Avenida dos Aliados en la portugala Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 851729
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Samara |

**Samara** (ruse *Самара*) estas milionurbo en Samara provinco en Rusio. Samara estas la sesa plej granda urbo de la lando kaj estas grava universitata urbo. Samara estas sur maldekstra bordo de rivero Volgo (Волга)

Ĝi estis ankaŭ nomata kiel Kujbiŝev (Куйбышев) ekde 1935 ĝis 1990. *(Ekzistas ankaŭ la alia urbo Kujbiŝev en Novosibirska provinco en Rusio. Ankaŭ la alia urbo Bolgar en Tatarstano en Rusio antaŭe estis nomata kiel **Kujbiŝev**.)*

Bazaj informoj
--------------

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 36401.

La interurba telefona kodo estas 8462, la enurbaj telefonnumeroj estas sesciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 1 horo (en jaro 2005).

En jaro 1959 la urbo havis 806 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 1176 mil loĝantojn.

Geografio
---------

Samara estas sur maldekstra bordo de rivero Volgo (Волга) kiu ĉi tie estas Saratova akvujo (Саратовское водохранилище) ĉe enfluo de rivero Samara (Самара).

Historio
--------

Riverborda panoramo de Samara
La unua mencio okazis en 1357. Samara estis fondita en 1586 kaj ricevis urban staton en 1780.

Edukado
-------

En Samara 14 universitatoj kaj aliaj altlernejoj funkcias, la plej fama okupiĝas pri spacoveturado.

Ekonomio
--------

Samara estas urbo de la peza industrio. Dum la 2-a mondmilito fabrikoj por flugmaŝinoj translokiĝis el la okupitaj lokoj tien.

Trafiko
-------

Samara havas internacian flughavenon kaj gravan fervojan stacidomon. La rivera haveno faras kontaktojn kun Volgogrado, Rostov, Nigra Maro, Kaspia maro, Niĵnij Novgorod, Moskvo kaj Balta maro. En la urbo krom la kutimaj vojaĝiloj ankaŭ metroo funkcias. Tramoj funkcias ekde la 25-a de februaro 1915.

Ĝemelurboj
----------

Ortodoksa katedralo en Samara
* Germanio Stuttgart, Germanio (1992)
* Popola Respubliko Ĉinio Ĝengĝoŭo, Ĉinio
* Usono St. Louis, Usono
* Bulgario Stara Zagora, Bulgario
* Ukrainio Dnipro, Ukrainio
* Turkio Denizli, Turkio
* Slovenio Koper, Slovenio
* Italio Palermo - Italio (2008)

Esperanto en Samara
-------------------

En la urbo funkcias esperanto-klubo ekde la frua 20-a jarcento. Ĝi tenas kontaktojn kun la esperanto-klubo de Stuttgart, kiu estas ĝemelurbo de Samara.

**Esperantistoj:**

* Vladimir I. Ionesov;
* Vasilij Ĵeleznjakov (pioniro);
* Maria Prilepskaja;
* Elena Kuznecova.

Vidu ankaŭ
----------

* Metroo de Samara
* Listo de milionurboj
* Lingva festivalo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Samara (urbo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Samara (urbo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2009-05-24 per la retarkivo Wayback Machine Retejo de urbo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 78516
* GND: 4287642-4
* LCCN: n92088205
* VIAF: 133837478 82145067138666630463, 133837478
* NKC: ge130729
 |
Stato de eŭtanazio en la mondo:
- ﻿ Eŭtanazio estas aktive leĝa: Nederlando, Belgio, Luksemburgo, Kanado, Kolombio, Hispanio, Nov-Zelando kaj en plejmulto de la ŝtatoj de Aŭstralio.

- ﻿ Eŭtanazio estas pasive leĝa (rifuzo de medika traktadoj / retiro de vivsubteno)

- ﻿ Eŭtanazio aktiva malleĝa, Eŭtanazio pasiva ne estas regulita

- ﻿ Ĉiuj formoj de Eŭtanazio estas malleĝaj

**Eŭtanazio** (etimologie, el la greka, **ευθανασία**, de *eu~ – bona, ĝusta, facila* kaj *thanatos – morto*; do "bona morto"') estas ia procedo por plifruigi la morton de homo, kies pluvivon oni konsideras nedezirebla. La motivoj de tiu nedezirebleco povas varii.

Difinoj de eŭtanazio
--------------------

Eŭtanazio povas signifi, depende de la vidpunkto:

* Permesi al grave malsana persono elekti aŭ antaŭigi la momenton de sia morto (ekzemple por eviti pliajn suferojn), kaj, pasive aŭ aktive, helpi lin tiucele.

* Mortigi aŭ lasi morti homon, kies vivon oni konsideras ne vivinda, sed kiu ne povas mem decidi pri tio. Tiu ĉi eblo levas la problemon, ĉu oni rajtas decidi pri la vivo de aliulo, eĉ se tiu eble antaŭe faris tiusencan deklaron.

Specoj de eŭtanazio
-------------------

### Pasiva eŭtanazio

Oni ĉesas apliki al la malsana persono kuracilojn, medikamentojn aŭ, ĝenerale, farmakojn aŭ ajnan rimedon (inkluzive de nutraĵo) plu tenantajn lin viva.

En kelkaj landoj oni jam akceptis tiun pasivan eŭtanazion. Tio signifas escepton de la normala devo helpi al homoj en danĝero aŭ senhelpa situacio.

### Aktiva eŭtanazio

Oni donas al la malsana persono substancon aŭ farmakon kiu, pro la dozo aŭ konsisto, plirapidigas aŭ antaŭigas ties morton. Se la persono estas agokapabla, sufiĉas disponigi al li la rimedon.

Eŭtanazio en fikcio
-------------------

### Beletro pri eŭtanazio

### Filmoj pri eŭtanazio

"Mar adentro" ("For en maron"), de Alejandro Amenábar

Vidu ankaŭ
----------

* bioetiko
* sinmortigo
* religio
* Piergiorgio Welby
* Terri Schiavo
* Karl Binding
* Alfred Hoche
* Aranĝo T4
* besta eŭtanazio

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rMorto kaj rilataj temoj |
| --- |
| Kuracafero | Sekco • Cerba morto • Klinika morto • Eŭtanazio |
| Morteco | Senmorteco • Infana mortofteco • Patrina mortofteco • Mortofteco |
| Post morto | 

|  |  |
| --- | --- |
| Kun la korpo | Sepulto • Kremacio • Krioniko • Mumifikado • Malkomponiĝado • Mortoatesto • Eltombigo |
| Supernature | Astra vojaĝado • Reenkarniĝo • Seanco • Vivo post morto |

 |
| Ceteraj | Sinmortigo • Murdo • Ekzekuto • Asistita memmortigo • Martiro • Ofero (Homa ofero • Besta ofero) • Milito • Genocido • Mortulo • Mortpuno • Testamento • Nekrologo • Putrejo |

 |

* Kategorio Eŭtanazio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 19925
* GND: 4077877-0
* LCCN: sh85045906
* BNF: 11960110p
* NDL: 00560269
* NKC: ph120036
 |
***Il templario*** (La templano) estas itallingva opero de la germana komponisto Otto Nicolai laŭ libreto verkita de Girolamo Maria Marini bazita sur la romano de Walter Scott nome *Ivanhoe*.

Otto NicolaiOni notis, ke la laboro de Nicolai por la opera surscenigo, kiu sekvis al la sukcesa *Die lustigen Weiber von Windsor* (*La gajaj edzinoj de Windsor)* (lia nura germana opero), inklude tri aliajn, el kiuj ĉiuj estis en itala (du *Gilippede ed Odoardo* kaj *Il proscritto*) kaj ĉiuj "estas tute firme laŭ la stilo de *bel canto*, kun gracie fluantaj melodoj en la maniero de Bellini". Marini estis part-tempa poeto kiam li ne estis dungita de la registara tabakmonopolo, kaj estas plej bone memorata nune ĉar li estis alvokita al reverko de la tria akto de la opero de Donizetti nome *Adelia.*.

*Il templario* ricevis sian premieron ĉe la Teatro Regio, Torino en 1840, kaj pluis sukcesa turneo tra Italio, rivale kun la opero de Pacini nome *Saffo*. Tamen ĝi malaperis dum ĉirkaŭ 160 jaroj ĝis ĝi estis rekonstruita en 2006 kaj ludita en 2008.

La sukceso de la opero de Nicolai havis neintencitan nerektan kontribuon al la malsukceso de la komencaj klopodoj de Verdi ĉe la ĝenro de *opera buffa*, nome *Un giorno di regno*, en 1840. La *impresario* de la Teatro alla Scala Merelli insistis en uzado de kantistoj de *opera seria* antaŭe kunigitaj por la opero de Nicolai, kiu estis ludita en Milano, tiele kontribuante al la katastrofo espertita de Verdi.

Referencoj
----------

**Notoj**

1. ↑  Holden, p. 631
2. ↑  Ashbrook, *Donizetti* (itala eldono, p. 327)
3. ↑  Budden, p.? :"The cast had been assembled chiefly for the performance of the season's most successful novelty, *II templario*, Nicolai's version of *Ivanhoe*".

**Fontoj**

* Ashbrook, William (1982), *Donizetti and His Operas*, Cambridge University Press. ISBN 052123526X ISBN 0-521-23526-X
* Budden, Julian (1984), *The Operas of Verdi, Volume 1: From Oberto to Rigoletto*. London: Cassell. ISBN 0-304-310581
* Holden, Amanda (Ed.) (2001), *The New Penguin Opera Guide*, New York: Penguin Putnam. ISBN 0-140-29312-4
* Laviska, David (2010), Review of the 2008 recording on musicalcriticism.com, 22a de Junio 2010 Arkivigite je 2015-04-02 per la retarkivo Wayback Machine Konsultita la 4an de Julio 2012


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 515567
* GND: 7671400-7
* LCCN: n80003088
* VIAF: 174984773
* BNF: 13928757c
 |
Plaza Alta de Badajoz estis antikva islama merkato Badajoz; dum la 20a jarcento estis elfera merkata konstruaĵo en tiu angulo kiu estis post la 1970-aj jaroj transportita al la Universitato de Ekstremaduro kie nun estas biblioteko.
Tipa kosntruaĵo de la Plaza Alta de Badajoz.
La placo, kun renovigitaj domoj kaj la Turo de Espantaperros fone.
La **Plaza Alta** en la hispana (aŭ Alta Placo en Esperanto) de Badajoz (Ekstremaduro, Hispanio), tre ĵuse renovigita, estis dum multaj jarcentoj la centro de la urbo ekde kiam ĝi trasaltis la limojn de la islama alkazabo.

Portikita grandparte, ĉe ties arkaroj celebriĝis la merkatoj en la Mezepoko. Estis ankaŭ festocelebrejo kaj kunvenejo. Ekde 1899 ĝis la 1970-aj jaroj loĝigis elferan merkaton kiu estis translokiĝita jam senuza al la universitata kampuso.

En ties ĉirkaŭaĵoj troviĝas elstaraj domoj kaj monumentoj, kiel la alkazabo, la Ruĝaj Domoj, la Mudeĥaraj Domoj aŭ la Turo de Espantaperros.

Dum la unua duono de la 20a jarcento kaj du pliaj jardekoj aŭ eĉ pli la zono estis iom kadukiĝinta kiel loko por malsekureco kaj prostituado, sed je la fino de la jarcento ĝi rekuperis la perditan viglon kaj alvenis novaj loĝantoj, institucioj kaj komercoj.

* Kategorio Plaza Alta (Badajoz) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 277636
* VIAF: 235256612
 |
La **Kronŝtadta ribelo** (ankaŭ konata kiel **Matrosribelo de Kronstadt**) estis sensukcesa ribelo de sovetaj matrosoj kontraŭ la bolŝevika registaro de la frua Sovet-Rusio. La ribelo okazis en la unuaj semajnoj de marto en 1921 (28-a de februaro ĝis 18-a de marto), en la rusia urbo Kronŝtadto, situanta kiel fortikaĵa urbo sur la Kotlin-insulo. Kronŝtadto estis fondita en 1705 kaj servis kiel militara bazo de la rusa baltia floto.

Eventoj
-------

La 28-an de februaro okazis simpatia protesto de kronŝtadtaj matrosoj al la strikantoj de Petrogrado. Ili okupis militŝipon «Petropavlovsk» kaj irigis komision al Petrograd por informiĝi pri la tiea situacio. Sekvatage okazis publika manifesto sur la Jakornaja placo (16,000 partoprenantoj) kie oni aŭskultis la raporton de la komisiitoj.

La ribelantoj postulis novajn elektojn en la sovetojn, gazet- kaj parolliberecon, liberajn manifestajn eblecojn, liberigon de la politikaj enprizonigitoj, sovetojn sen bolŝevikoj, malcentrigon de la potenco, memregadon de Kronŝtadto, re-enkondukon de metiistoj, tutajn posedajn rajtojn de la kamparanoj por la grundo kaj brutoj ktp. Tiujn postulojn la bolŝevikoj ne povis realigi sen perdo de la potenco kaj malriĉiĝo, malsatiĝo de la urboj, tiel komenciĝis la sanga batalo en Kronŝtadto (kaj parte en Petrogrado).

En la ribelo kaj la bataloj inter la 7-a kaj 18-a de marto de 1921 partoprenis ĉirkaŭ 50.000 ruĝarmeanoj kaj 10.000 kronŝtadtaj matrosoj. Mortis ambaŭflanke miloj.

vidu: Militkomunismo, NEP

Vidu ankaŭ
----------

* Anarkiismo
* Rusia revolucio de 1917
* Trockismo
la Bismarck-turo de Ingelheim ĉe Rejno.
La **Bismarck-turo de Ingelheim ĉe Rejno** en la distrikto Mainz-Bingen en la germana federacia lando Rejnlando-Palatinato estis konstruita honore al la unua germana regna kanceliero barono Otto von Bismarck (1815–1898). La elrigardoturon planis la arĥitekto Wilhelm Kreis (1873–1955). La 31 m alta turo staras sur la monto Westerberg supre de la urbo. La turo estis konstruita en bosaĵomuroj kaj kun novromanikaj elementoj. La turo estis konsekrita en la jaro 1912.

la turo de la dekliva flanko.
Dosiero:Bismarckturm-Ingelheim 1902.jpgorigina plano "krepusklo de l‘ dioj" kun figuroj de Bismarck por la turo.
Dosiero:Bismarckturm-Ingelheim 1910.jpgla Bismarck-turo de Ingelheim, kiel aspektis en 1910a
enskribaĵo *Zu Bismarcks Ehr* (honore al Bismatrck) ce la parapeto super la enirejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Bismarck-turo
* listo de kulturmonumentoj en Ingelheim ĉe Rejno

Literaturo
----------

* Günter Kloss, Sieglinde Seele: *Bismarck-Türme und Bismarck-Säulen. Eine Bestandsaufnahme.* Michael Imhof Verlag, Petersberg 1997, ISBN 3-932526-10-4.
* Sieglinde Seele: *Lexikon der Bismarck-Denkmäler.* Michael Imhof Verlag, Petersberg 2005, ISBN 3-86568-019-4.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bismarck-turo de Ingelheim ĉe Rejno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Website über den Bismarckturm von Ingelheim am Rhein.
* Bismarckturm Ingelheim bei bismarcktuerme.de Arkivigite je 2017-01-06 per la retarkivo Wayback Machine
* Der Bismarckturm von Ingelheim am Rhein im Verzeichnis der Kulturdenkmäler im Kreis Mainz-Bingen. (PDF; 1,6 MB)

49.9595858.035363Koordinatoj: 49° 57′ 34,51″ N, 8° 2′ 7,31″ O (mapo)
La Izer-turo de 1965
La **Izer-turo** (nederlandlingve: **IJzertoren**) estas turo kaj pacmonumento en la belga okcidentflandra urbeto Diksmuide. Okaze de la remalfermiĝo en 2014 ĝi ricevis la novan nomon *Museum aan de IJzer* (*Muzeo ĉe la Isero).*

Situo kaj signifo
-----------------

La origina turo estis inaŭgurita je la 24-a de aŭgusto 1930. Ĝi troviĝis, same kiel la nuna turo, apud la rivero Izero (nederlandlingve: IJzer), ekster la urbocentro de Diksmuide.

Je la kvar flankoj de ĝia piedo legeblas *Neniam plu milito* en la kvar lingvoj de la tieaj batalantoj de la Unua Mondmilito: *Nooit meer oorlog* (nl), *Plus jamais de guerre* (fr), *No more War* (en), *Nie wieder Krieg* (de).

La paco-pordego *Paxpoort* de 1950
Unualoke la turo estas memorejo por la flandraj mortintoj de la Unua Mondmilito, sed samtempe ĝi estas simbolo de la deziro de pli granda politika sendependeco de Flandrio, kiu ekestis ĉe la fronto dum tiu milito. La jara Izeropilgrimado dum la 1960-aj jaroj altiris dekmilojn da homoj. Ekde tiam la dezirata aŭtonomio grandparte realiĝis kaj nun la partoprenantaro apenaŭ atingas mil personojn. Ekde la jaro 2013 la pilgrimado ne plu okazas je la lasta dimanĉo de aŭgusto, sed je la 11-a de novembro kaj evoluis al pacmanifestacio. Ekde 2004 okazas konkurenca, naciisma Izerogardado en Steenstrate (loko apud Ipro), kie troviĝas monumento de la fratoj Van Raemdonck.

Supre de la turo estas, en formo de kruco, la literoj *AVV-VVK*, *Alles Voor Vlaanderen, Vlaanderen Voor Kristus* (*Ĉio por Flandrio, Flandrio por Kristo*).

Du turoj
--------

La origina turo, ĉirkaŭ 50 metrojn alta, estis inaŭgurita je la 24-a de aŭgusto 1930. Dum la nokto de la 15-a al la 16-a de marto 1946 iuj eksplodigis ĝin. La detruo de la turo restas nesolvita kaj tikla afero.

La turo vidata tra la paco-pordego
Kun la restaĵoj de la turo en 1950 estis konstruita la *Paxpoort* (pac-pordego). La ruino de la malnova turo estas konservita kiel memoraĵo. En ĝi estas kripto en kiu dum la jaroj 1930 - 1937 entombiĝis la restaĵoj de kelkaj konataj flandraj frontsoldatoj: Renaat De Rudder, Joe English, Frans Van der Linden, Firmin Deprez, Frans Kusters, Hubert Willems kaj Juul De Winde. En unu kesto kuŝas la fratoj Van Raemdonck kaj la valona soldato Amé Fiévez.

Arkitekto Robert Van Averbeke desegnis novan turon, 84 metrojn altan, kiu konstruiĝis inter 1952 kaj 1965. Al ĝi finance kontribuis multaj flandroj kaj flandraj asocioj.

Muzeo
-----

En la 22 etaĝoj de la turo troviĝas muzeo pri milito, paco kaj flandra emancipiĝo. En 1998 ĝi aliĝis al reto de pacmuzeoj de la Unuiĝintaj Nacioj. En 2003 ĝi estis inter la dek plej vizitataj muzeoj de Flandrio.

Post renovigaj laboroj la muzeo remalfermiĝis je la 1-a de marto 2014 kun nova nomo *Museum aan de IJzer*.

Literaturo
----------

*La turo pri honoro al la flandriaj herooj en Diksmuide*, Diksmuide : Sekretariejo pri Izerpilgrimado (1938)

* Kategorio Izer-turo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* www.ijzertoren.org
* Multlingva afiŝo (1930aj jaroj)
Koordinatoj: 57° 37′ 38″ N 34° 31′ 34″ O﻿ / ﻿57.62722 °N, 34.52611 °O﻿ / 57.62722; 34.52611 (mapo)

**Cna** (ruse *Цна*) estas rivero en la Eŭropa parto de Rusio, en la Tverja provinco. La rivero enfluas en la lago Mstino ĉe la urbo Viŝnij Voloĉjok. Cna apartenas al la baseno de la Balta Maro.

Priskribo
---------

La nomo de la rivero, verŝajne, originas el praprusa lingvo, de la vorto "*tusna*" – "mallaŭta", "silenta".

Cna aperas el marĉoj en Valdaja Altaĵo. La longo de la rivero estas 160 km. La rivera dekliveco estas de 2–4‰ ĉe la komenco ĝis 0,3‰ ĉe la fino, averaĝe 0,8‰. Areo de la baseno estas 4140 km2.

Antaŭ la fino de Cna troviĝas la baraĵlago de Viŝnij Voloĉjok. Post la baraĵlago la rivero fluas ĉirkaŭ 7 km kaj enfluas en la lago Mstino. Preskaŭ tutaj tiuj 7 km la rivero fluas tra Viŝnij Voloĉjok.

Ekde la tempo de la mezepoka vojo "el varengoj al persoj" estas grava parto de akvovojo el Volgo la lagon Ilmenj al Nogorod, kaj poste al Sankt-Peterburg.

La baraĵlago de Viŝnij Voloĉjok estas rezerva fonto de akvo por la Moskva Kanalo. Ĉe baraĵlago troviĝas du hidroelektraj centraloj.

Referencoj
----------

1. ↑  *Е.С. Повалишникова*, la artikolo **Цна** en la reta scienc-populariga enciklopedio "Akvo de Rusio".
La **Turoj Colón** (Colón estas Kolumbo en la hispana) estas du ĝemelaj nubskrapuloj kiuj troviĝas en la Placo Kolumbo de Madrido (Hispanio). Ili konsistigas la 12-an konstruaĵon plej altan de la hispana ĉefurbo (kalkulante la konstruaĵojn Kvar Turoj Negoc-Areo) kun ĝiaj 116 metroj alte kaj 23 etaĝoj. Ili estis konstruitaj en 1976 far la madrida arkitekto Antonio Lamela. Ili estis la centra sidejo de la entrepreno Rumasa, en kies periodo la nomo estis ŝanĝita al *Turoj Jerez*, honore al la origina urbo de la entrepreno. Poste ĝi prenis la nomon de la placo kie staras monumento al Kristoforo Kolumbo.

Kuriozaĵo
---------

Torres de Colón. Foto Paolo Monti.
La 14-a de novembro 2008, la retpaĝo *virtualtourist* publikigis liston de la dek konstruaĵoj kaj monumentoj plej malbelaj de la mondo, laŭ la ricevitaj rezultoj en enketo realigata inter la eldonintoj kaj la legantoj, la Turoj Colón aperis en la sesa loko de tiu listo.

* Kategorio Turoj Colón en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  The World’s Top 10 Ugliest Buildings:
La **Portugala Restaŭriga Milito** (portugale Guerra da Restauração) estas serio de armitaj konfliktoj inter la Reĝlando Portugalio kaj la Reĝlando Hispanio. Ĝi startis per insurekcio favore al la Restaŭrado de la Sendependeco de la 1a de decembro 1640 — kiu finigis la duoblan monarkion de la dinastio Habsburgo el 1580 — kaj finis per la Traktato de Lisbono de 1668, subskribita de Afonso la 6-a (Portugalio) kaj Karlo la 2-a (Hispanio), per kiu oni agnoskis la totalan sendependecon de Portugalio. La insurekcio de 1640 kaj la longdaŭra milito finigis periodon de ses dek jaroj de dominado de la dinastio Habsburgo en Portugalio.

La periodo de 1640 ĝis 1668 estis markita per periodaj konfliktoj inter Portugalio kaj Hispanio, ĉu bataletoj ĉu gravaj armitaj konfliktoj, el kiuj multaj en la kadro de konfliktoj de Hispanio kaj Portugalio kun kaj kontraŭ neiberiaj potencoj. Hispanio partoprenis en la Tridekjara Milito ĝis 1648 kaj en franc-hispana milito ĝis 1659, dum Portugalio partoprenis en nederland-portugala milito ĝis 1663. La fronto restis senmova, kaj hispanoj estis fundamente defendante sin ĝis 1660, ĉar la regno prioritatis la subpremadon de la Insurekcio de Katalunio, kaj tiukadre la ĉefaj limaj urboj ne estis konkeritaj.​

La milito starigis la Dinastion de Braganzo kiel nova dinastio reganta en Portugalio, anstataŭ la Habsburgoj. Tio finigis la nomitan Iberian Union.

1. ↑   Encyclopædia Britannica. «John IV (king of Portugal)». «king of Portugal from 1640 as a result of the national revolution, or restoration, which ended 60 years of Spanish rule. »
2. ↑   Geoffrey Parker, *The army of Flanders and the Spanish road*, London, 1972 ISBN 0-521-08462-8, p. 35
3. ↑   White, 2003, p. 61.
**Ferber-turo** (germane: *Ferberturm*) estas 21 metrojn alta belvidejo sur la altebenaĵo *Ronneburger Höhe* en Gera, Germanujo.

Historio
--------

la turo kun la ne plu ekzistanta, ruina alkonstruitaĵo (1902)
Starigis ĝin inter 1874 kaj 1875 la surloka komercisto kaj mineralogo Moritz Rudolf Ferber sur la plej alta punkto de Gera (300 metrojn supre de la marnivelo). Samtempe oni kreis flankan ejon en formo de ruino kiu servu kiel loĝejo al la burgadministranto. Materialo por la ronda turo estis kvadroj el zechstein el Leumnitz (nun urbokvartalo de Gera). La kostoj estis de 15.800 markoj Ricevis la tuton en februaro 1876 la urbo de Gera kiu decidis uzi ĝin ankaŭ kiel veterobservejon. 

La unua administranto estis la grumblema originalulo Gottlieb Krieg, kies moroj estis iel krudaj.

Por havigi spacon por restoracio oni forigis en 1946/46 la ruinan parton, dume la turo pro kaduko restauriĝis en 1989. La monumentprotektita turo kaj la manĝejo estas ĝis hodiaŭ ŝatata ekskursocelo. Eĉ bushaltejo troviĝas apude. Eteĝardenparcelaro nomiĝis por la turo ankaŭ.

Notoj
-----

1. ↑  Ulla Spörl, Frank Rüdiger: *Gera.* (=Archivbilder). Sutton Verlag, Erfurt 2000, ISBN 3-89702-264-8, p. 78.
2. ↑
3. ↑

Literaturo
----------

* Siegfried Mues: *Gera um die Jahrhundertwende. Ein historischer Spaziergang.* Geiger-Verlag, Horb (Neckar) 1996, ISBN 3-89264-694-5.
* Ulla Spörl, Frank Rüdiger: *Geheimnisvolles Gera.* Wartberg-Verlag, Gudensberg-Gleichen 2002, ISBN 3-8313-1250-8.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ferber-turo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* manĝkarto de la restoracio de ĉe Ferber-turo
La **kunaĵo** aŭ **kunigaĵo** de du aroj A kaj B estas la aro, kiu entenas precize tiujn elementojn, kiuj apartenas aŭ al A aŭ al B. La notacio por kunaĵo de A kaj B estas A ∪ B (legu *a kun bo* aŭ *a aŭ bo*):

{\displaystyle A\cup B=\{x:x\in A\vee x\in B\}}

Pli ĝenerala nocio estas kunaĵo de arbitra familio de aroj:

{\displaystyle \bigcup \_{i\in I}A\_{i}=\{a:\exists i\in I(a\in A\_{i})\}}

Formala difino
--------------

Por familio de aroj {\displaystyle \{X\_{i}\}\_{i\in I}}, la **kunaĵo** aŭ **kunigaĵo** {\displaystyle \textstyle \bigcup \_{i\in I}X\_{i}} estas la jena aro:

{\displaystyle \forall x\colon x\in \bigcup \_{i\in I}X\_{i}\iff \exists i\in I\colon x\in X\_{i}}.
Se la familio de aroj konsistas el nur du aroj {\displaystyle X} kaj {\displaystyle Y} (elementoj de la familio), tiam la **kunaĵo** (aŭ **kunigaĵo**) {\displaystyle X\cup Y} estas la aro, tia ke elemento {\displaystyle x} apartenas al {\displaystyle X\cup Y} se kaj nur se

* *x* apartenas al {\displaystyle X} aŭ
* *x* apartenas al {\displaystyle Y}.

La konjunkcio "aŭ" tie ĉi estas ne-ekskluziva; elementoj, kiuj estas en ambaŭ aroj, estas en la kunaĵo.

Speciale, se la indica aro {\displaystyle I} estas malplena aro, tiam ankaŭ la kun(ig)aĵo de nul aroj estas malplena aro:

{\displaystyle \bigcup \varnothing =\varnothing }.

Ecoj
----

La kunigo de aroj estas komuta (kio ne tuj evidentas el la prepozicio "kun") kaj asocia.

Ekzemplo
--------

Ekzemple la kunaĵo el la aroj {1,2,3} kaj {2,3,4} estas {1,2,3,4}. La nombro 9 ne apartenas al la kunaĵo de la aro de primoj {2,3,5,7,11,...} kaj la aro de paraj nombroj {2,4,6,8,...}, ĉar 9 estas nek primo nek para nombro.

Referencoj
----------

1. ↑  R. Hilgers, Yashovardhan k.a. EK-Vortaro de matematikaj terminoj (vol. 4 en Eŭropa Serio: Sennaciigita Scienco), Eŭropa Klubo, FEoLL-Institut für Kybernetische Pädagogik, Paderborn, 1980, ISBN: 3-88064-080-7
2. ↑  Reta Vortaro: kun/aĵo
3. ↑  Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto: kun/ig/aĵ/o

Vidu ankaŭ
----------

* Komunaĵo
* Aroteorio
* Komplemento

* Kategorio Kunaĵo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Larĝa panoramo de Zamárdi

**Zamárdi** [zamArdi] estas nova urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Siófok. La loknomo ne havas sencon en la hungara.

Preĝejo en Zamárdi

Situo
-----

Zamárdi situas sur ebenaĵo kaj sur mildaj deklivoj, ĉe suda bordo de Balatono (havanta havenon), laŭ ĉefvojo, fervojo kaj aŭtoŝoseo **M7** Budapeŝto-Nagykanizsa inter la proksimaj Balatonföldvár kaj Siófok. La lasta urbo troviĝas 10 km-ojn.

Historio
--------

La komunumo estis loĝata dum la ferepoko, antaŭ la hungaroj avaroj loĝadis tie. La unua skriba mencio devenis el 1082. Jam en la mezepoko ĝi estis vinberkultura loko. Dum la turkoj la vilaĝo senhomiĝis. En 1774 romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino (la turo estas 28 m-ojn alta) konstruiĝis, en 1861 la fervojo ekfunkciis. En la 20-a jarcento formiĝis feriaj dometoj. En 2008 la grandvilaĝo iĝis urbo.

Vidindaĵoj
----------

* Preĝejo Naskiĝo de Maria (Zamárdi)
* 2 kapeloj
* kalvinana preĝejo de 1735
* elvidejo

Ĝemelurboj
----------

* Hungario Villány
* Rumanio Vețca, Rumanio
* Pollando Ustrzyki Dolne, Pollando
* Germanio Malsch, Germanio

Fontoj
------

* WikiTrans

Urbodomo de Zamárdi
Statuo de Jelačić en Zagrebo de 1866
**Josip JELAČIĆ Bužimski** [jelaĉitj buĵimski], (germane *Joseph Jelačić von Bužim*, hungare *Jellasics* aŭ *Jellacsics József*) estas nacia heroo de Kroatio. Li estis armeestro kaj banuso.

Li naskiĝis en Petrovaradin en 1801, mortis en Zagrebo en 1859. Post la lernado li iĝis oficiro en Karlovac. En 1835 (kiel kapitano) li batalis kontraŭ la turkoj. En 1848 li estris la armeon en Kroatio kaj elektiĝis banuso. Kiel politikisto, li rifuzis la kunlaboradon kun la freŝa hungara kabineto kaj deklaris union de Kroatio kaj Dalmatio, dume ĉesis la konkordo kun la Hungara reĝlando. En septembro li ekatakis Hungarion, lia armeo preskaŭ atingis Buda-n, kiam en Pákozd li malvenkis. La restarmeo retiriĝis al Vieno, sed dumvoje aliĝis diversaj armeoj, fine ili kune venkis la revoluciulojn de Vieno kaj ankaŭ la hungarojn antaŭ Vieno, poste en Parndorf, en Bábolna kaj en Mór. Printempe de 1849 jam denove la hungaroj venkis en Tápióbicske kaj Isaszeg. Somere li bataladis en suda Hungario. Post fiasko de la hungara liberecbatalo Jelačić hejmenvenis en Kroation, kie li iĝis nacia heroo kaj li ricevis ordenojn de la Habsburgoj.

* Josip Jelačić en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Josip Jelačić en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 282998
* GND: 118776088
* LCCN: no90025046
* VIAF: 66542725
* ISNI: 0000000081459972
* SUDOC: 091599962
* BNF: 123590067
* NKC: js2010581807
* BNE: XX5290065
 |
**Tekit** estas unu el la 106 komunumoj de la meksika subŝtato Yucatán, kiu estas unu el la tri meksikaj subŝtatoj sur la duoninsulo Jukatano. La ĉefurbo de la komunumo estas la samnoma Tekit. La komunumo apartenas al la regiono 8 (Sur Poniente). Ĝi estas en la sudokcidenta parto de Yucatán kaj havas limojn kun Campeche kaj al la regionoj 5, 6, 7 kaj 9. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 31080.

La situo de la regiono 8 en Yucatán

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 9163 loĝantojn. El tiuj estis 4678 viroj kaj 4485 virinoj. La komunumo havas surfacon de 219,7 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 22 metroj super la marnivelo.

Klimato
-------

En la komunumo jare falas averaĝe 58,2 mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas ND °C. Ĝenerale la klimato estas varma kaj duonhumeda. La pluva sezono ĝenerale komenciĝas fine de majo kaj ĝi daŭras ĝis oktobro. Plej malvarmaj monatoj estas januaro kaj decembro kaj plej varmaj monatoj estas julio kaj aŭgusto.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 5414 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 4004 scipovis legi kaj skribi kaj 1408 personoj estis analfabetoj. Do 26,01% de la personoj pli aĝaj ol 15 en la komunumo estis analfabetoj.

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 8464 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 4828 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 57% de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon. La ĉefa indiĝena lingvo en Yucatán estas la jukatana majaa lingvo, ankaŭ nomita Majatano.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Tekit[*rompita ligilo*] en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
* Tekit Arkivigite je 2010-12-29 per la retarkivo Wayback Machine en *Nuestros municipios" (niaj komunumoj; retejo de la registaro de Yucatán) (hispane)*