**Heusden** estas municipo kaj urbo en suda Nederlando nome en provinco Nord-Brabanto. Ĝi estas situanta inter la urboj Waalwijk kaj 's-Hertogenbosch.

Informo
-------

* Loko de Heusden.- Koordinatoj: 51°42′N 5°10′E
* Areo (2006)
	+ Totala 81,18km² (31.3sqmi)
	+ Tero 78,88km² (30.5sqmi)
	+ Akvo 2,31km² (0.9sqmi)
* Populacio (1-a januaro 2007)
	+ Totala 42,882
	+ Denseco 544/ km2 (1 409/sqmi)

* Fonto: CBS, Statline.
* Horzono CET (UTC Unu)
	+ Somero (DST) CEST (UTC+2)

La loĝantarcentroj estas Doeveren, Drunen, Elshout, Giersbergen, Haarsteeg, Hedikhuizen, Heesbeen, Herpt, Heusden, Nieuwkuijk, Oudheusden kaj Vlijmen. La municipo estis formita en 1997 kun la fuzio inter municipoj Heusden, Drunen, kaj Vlijmen.

Heusden
-------

Heusden estis municipo en ĝi mem, asimilante municipojn Herpt, Heesbeen, Hedikhuizen, Doeveren, kaj Oudheusden. En 1997 Heusden estis integrigita kune kun la municipoj de Vlijmen kaj Drunen por formi novan municipon, por kiu nomo Heusden estis elektita.

Kastelo
-------

La burgo Heusden, lima al la rivero Mozon (Maas), kiam oni scias ĝin hodiaŭ, malantaŭeniras al la 13-a jarcento, kaj komencita per la konstruado de fortikaĵo por anstataŭigi la kastelon kiu estis detruita de Duko de Brabanto en 1202. Tiu fortikaĵo estis rapide vastigita per akvoverkaro kaj turo. Urbo Heusden ricevis grandurbajn rajtojn en 1318. Kastelo de Heusden estis la posedaĵo de sinsekvaj dukoj de Brabanto, ĝis 1357. Pro la konstruado de remparoj kaj ĉirkaŭfosaĵoj  la kastelo perdis sian funkcion kiel fortikejo. La turo poste estis utiligita kiel municiodeponejo. Katastrofo markis la finon de kastelo de Heusden kaj kaŭzis la ekonomian forpason de la grandurbo; nome la 24an de julio 1680 terura fulmotondro trafis Heusden, kaj fulmo frapis la turon. Sesdek milo da funtoj de pulvo kaj alia municio eksplodis, kaj detruis la kastelon. La homoj de Heusden bezonis sep semajnojn por malbari la rubon kaj derompaĵojn. La kastelo neniam estis plene rekonstruita. Tamen, la originaj konturoj de la ĉeftrajtoj estis reestigitaj en 1987.

Fortikaĵoj kaj restarigo
------------------------

Dum la unuaj jaroj de la Okdekjara Milito (1568-1648), Heusden estis okupita fare de la hispanoj. En 1577, aliflanke, sekvante la Pacigo de Gento, homoj de Heusden elektis alianciĝi kun Vilhelmo, Princo de Orange. Vilhelmo decidis plifirmigi la strategian pozicion de la urbo proksime de la rivero Mozon, kaj konstruigis fortikaĵoverkojn. Laboro komenciĝis en 1579 per la fosado de ĉirkaŭfosaĵoj kaj la konstruado de bastionoj, muroj, kaj ravelenoj. Kaj ĉio estis kompletigita en 1597.

De komenco de la 19-a jarcento, la defendaj instalaĵoj estis falintaj en kadukiĝo kaj malmuntiĝis. En 1968, aliflanke, ampleksaj riparlaboroj komenciĝis, kaj fortikaĵoj estis singarde rekonstruitaj, surbaze de kaj inspirita per mapo de 1649 de la grandurbo de Heusden farite de Johannes Blaeu, filo de la fama nederlanda kartografo Willem Blaeu. En 1980, grandurbo Heusden ricevis la eŭropan Urbes Nostrae restarigopremion. Heusden nun allogas pli ol 350 mil turistojn ĉiun jaron kiuj vizitas la historian urbocentron kaj ĉirkaŭpaŝas la murojn.

Amasmortigo de la urbodomo de Heusden - forgesita nazia militkrimo
------------------------------------------------------------------

Direkte al la fino de la Dua Mondmilito, en oktobro 1944, la grandurboj Tilburg kaj 's-Hertogenbosch estis liberigitaj fare de la aliancitaj fortoj. La ponto trans la rivero Mozo de Heusden, tiam daŭre okupita fare de la germanoj, iĝis strategia objekto. La keloj de la malnova urbodomo, konstruita en 1588, estis ŝirmejo por civiluloj dum artileripafado. La germanaj Wehrmacht uzis la konstruaĵon kiel komunikada centro kaj hospitalo.

Kelkajn semajnojn post la Operaco Merkata Ĝardeno, la aliancitoj komencis la Operacon Fazanto la 20an de oktobro 1944. La unua kanada armeo (avancanta de Belgujo) kaj la dua brita armeo (avancanta de la oriento) batalis por liberigi centran kaj okcidentan Nordan Brabanton. Sabate la 4an de novembro, sub peza artileripafado, du skotaj *Highlander* regimentoj avancis, kaj 170 civiluloj serĉis ŝirmon en la la keloj de urbodomo. Frumatene de la 5a de novembro, tri germanaj armeinĝenieroj krevigis la eksplodaĵojn kiujn ili pli frue lokis. La 40-metra turo kolapsis, mortigante 134 homojn. Nur horojn poste, la 5-a bataliono de la *Queen's Own Cameron Highlanders* de la 51a *Highland Division* liberigis Heusden.

Heusden estis laŭlitere dekonigita, ĉar unu dekono de la populacio de la urbo mortis tiun nokton en la la kelo de urbodomo. Impresa nombro da 74, t.e. pli ol duono de la totala nombro de viktimoj, estis infanoj maljunaj de 16 jaroj aŭ ĉirkaŭe. Atestantoj deklaris ke la 4an de novembro germanaj soldatoj portis eksplodaĵojn en la la turon de urbodomo, kaj ankaŭ en du preĝejojn, ventomuelejon, kaj laktaĵan fabrikon en Heusden. Oni certigis, ke ĝi kolapsus sur la urbodomo, ne sur la strato.

Nova urbodomo estis konstruita en 1956. Dizajnita kaj finkonstruita en la stilo tiu de Bossche Lernejo, ĝi havas multe malpli grandiozecon ol ĝia malfru-gotika antaŭulo. Memortabulo en la antaŭkorto daŭre memoras la vivojn kiuj estis perditaj en la nokto de 4a al 5a de novembro de 1944.

Pro la fuzio de municipoj de tiu de Heusden, Drunen kaj Vlijmen en 1997, la urbodomo perdis ĝian originan funkcion. Ekde 2005, la konstruaĵo iĝis vizitantocentro.

Referencoj
----------

* nederlande De Weekkrant Arkivigite je 2016-03-05 per la retarkivo Wayback Machine

  

* Heusden en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Heusden en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


| **Provinco Nord-Brabanto**  |  |
| --- | --- |
| Aalburg | Alphen-Chaam | Asten | Baarle-Nassau | Bergeijk | Bergen op Zoom | Bernheze | Best | Bladel | Boekel | Boxmeer | Boxtel | Breda | Cranendonck | Cuijk | Deurne | Dongen | Drimmelen | Eersel | Eindhoven | Etten-Leur | Geertruidenberg | Geldrop-Mierlo | Gemert-Bakel | Gilze en Rijen | Goirle | Grave | Haaren | Halderberge | Heeze-Leende | Helmond | 's-Hertogenbosch | Heusden | Hilvarenbeek | Laarbeek | Landerd | Loon op Zand | Meierijstad | Mill en Sint Hubert | Moerdijk | Nuenen, Gerwen en Nederwetten | Oirschot | Oisterwijk | Oosterhout | Oss | Reusel-De Mierden | Roosendaal | Rucphen | Sint Anthonis | Sint-Michielsgestel | Someren | Son en Breugel | Steenbergen | Tilburg | Uden | Valkenswaard | Veldhoven | Vught | Waalre | Waalwijk | Woensdrecht | Woudrichem | Zundert |
| Nederlando | Provincoj | Municipoj |