**Araneo-Viro**, (angle *Spider-Man*) estas bildstria fikciulo kaj superheroo kreita de Stan Lee kaj Steve Ditko en revuo "*Amazing Fantasy #15*" eldonita ĉe Marvel Comics en 1962 en Usono.

Lee kaj Ditko konceptis la rolulon kiel orfo, kiu estis edukita kaj instruita fare de siaj geonkloj May kaj Ben en Nov-Jorkio, kaj, dum adoleskanto, li devos trakti la normalajn ĉiutagajn luktojn de sia aĝo, kaj batali krimon kiel maskita batalisto. Por batali siajn malamikojn, la kreintoj donis al li superforton kaj lertecon, kapablon adheri sur plej multaj surfacoj, la kapablon pafi araneaĵon per mekanismoj muntitaj sur liaj pojnoj (elpensita de li mem, kiun li nomas pafisto-araneaĵo) kaj povas reagi antaŭ la danĝero kun sia "araneo-sento" ("*spider-sense*"). Liaj povoj estis akiritaj post esti mordita de radioaktiva araneo.

*Spider-Man* estas unu el la plej popularaj kaj plej sukcesaj superherooj komerce.

Publikigado
-----------

### Kreo kaj disvolviĝo

En 1962, kun la sukceso de la Mirinda Kvaropo, la eldonisto de Marvel Comics kaj ĝenerala redakisto, Stan Lee, lanĉis ideon pri nova superheroo. Li diris, ke la ideo de *Spider-Man* ŝprucis post la kresko de adoleskula intereso pri komiksoj kaj la deziro krei karakteron kun kiu adokeskantoj povus identigi. En lia autobiografio, Lee citis krimo-batalanton, *The Spider*, de pulpa magazino, kiu ne estis superheroo, kiel grava influo. En pluraj intervjuoj, Lee diris, ke li estas pli inspirita vidante araneon suprenirante muron. En sia aŭtobiografio, li diris, ke li rakontis ĉi tiun historion tiom multe da fojoj, ke li ne certis ĉu tio estas vera aŭ ne. Kvankam en tiu tempo, adoleskaj superherooj ofte ricevis nomojn, kiuj finiĝis kun "boy", Lee diris, ke li elektis "Spider-Man" ĉar li volis ke la karaktero maljuniĝu dum la serio, kaj ankaŭ sentis, ke la nomon "Spider-Boy" farus lin simili pli malsupera al aliaj superherooj. En tiu tempo, Lee devis akiri nur la konsenton de la redaktisto de Marvel, Martin Goodman, por la aprobo de la karaktero. La sekva serio, *The Amazing Spider-Man* #1 (marto 1963) fine iĝis la plej vendita Marvel-serio,

### Komerca sukceso

Kelkajn monatojn post la enkonduko de *Spider-Man*, Goodman reviziis la vendojn por la afero kaj estis ŝokita malkovri, ke ĝi estis unu el la plej venditaj komiksoj de Marvel, kun la karaktero rapide fariĝanta kultura ikono; enketo de *Esquire* pri kolegiaj kampusoj en 1965 raportis ke studentoj kvalifikis *Spider-Man*, la Hulk, apud Bob Dylan kaj Che Guevara kiel iliaj plej ŝatataj revoluciaj ikonoj.

Gravula biografio
-----------------

En Forest Hills, Kvinzo, Novjorko, mezlerneja studento, Peter Parker naskita la 14-an de oktobro 1990, estas orfo sciencisto kiu vivas kun sia onklo Ben kaj onklino May. Kiel ĝi ilustras en *Amazing Fantasy* #15, li estas mordita de radioaktiva araneo (erare klasifikita kiel insekto sur la panelo) en scienca ekspozicio kaj akiras la lertecon kaj proporcian forton de araneo. Kune kun la superforto, Parker gajnas la kapablon paŝi sur muroj kaj plafonoj. Tra sia denaska kapablo pri scienco, li disvolvas aparaton, kiu permesas al li lanĉi artefaritajn retojn. Komence provinte kapitulaci siajn novajn kapablojn, Parker kreas kostumon kaj, kiel "Spider-Man", iĝas televida stelulo. Tamen, li ignoras la eblecon halti fuĝantan ŝteliston, kaj lia indiferenteco ironie influas lin, kiam la sama krimulo poste ŝtelas kaj mortigas lian onklon Ben. Spider-Man trovas kaj arestas la mortiginton; En la sekvanta panelo de la rakonto estas skribita: "Kun grandaj potencoj venas grandaj respondecoj!".

Malgraŭ liaj superpotencoj, Parker luktas por helpi al sia vidvina onklino pagi lumonon, estas provokita de siaj kolegoj - precipe la piedpilkstelulo, Flash Thompson - kaj, kiel Spider-Man, suferas la koleron de la ĵurnalisto J. Jonah Jameson. Kiam li luktas kun siaj malamikoj komence, Parker malfacilas, ke li ludas inter sia persona vivo kaj araneoj de Spider-Man. Poste, Peter diplomiĝas de mezlernejo, kaj enskribiĝas ĉe Empire State Universitato (fikcia institucio inspirita de Universitato Kolumbio kaj Universitato de Novjorko, kie li ekkonas sian kunĉambranon kaj plej bonan amikon, Harry Obsborn, kaj lian fianĉinon Gwen Stacy. Lia onklino May enkondukas lin al Mary Jane Watson.

Kapabloj kaj ekipaĵoj
---------------------

La mordado de radioaktiva araneo malkaŝas mutaciojn en la korpo de Peter Parker, donante al li superpotencojn. La karaktero estis origine koncipita fare de Stan Lee kaj Steve Dikto kiel intelekte dotita, sed postaj vverkistoj priskribis sian intelekton ĉe nivelo de genio. Akademie brila, Parker havas sperto en aplikitaj sciencoj, kemio, fiziko, biologio, inĝenierado, matematiko kaj mekaniko. Kun liaj talentoj, li kudras sian propran fantazion kaŝi sian identecon kaj konstruas multajn aparatojn, kiuj kompletigas sian povojn, precipe pafisto-meĥanika. Ĉi tiu mekanismo pafas anltnivelaj aranereto, liberigante fluidon de lumsensilo en diversaj agordoj, inkluzive de unu sola ŝnuero al svingo aŭ reto por trompi/ligi liajn malamikojn, likva aranereto por estingi fajron. Li ankaŭ povas teksi la aranereto al malsamaj formoj kiel ŝildo, sfera ŝildo, hemisfra baro aŭ deltaplano. Aliaj ekipaĵoj inkludas araneajn spuristo, lumon de lumo, kiu povas esti uzato kiel poŝlampo aŭ plani la signo-araneo kaj speciale modifita fotilo por preni fotojn aŭtomate.

Filmoj
------

* Spider-Man (2002)
* Spider-Man 2 (2004)
* Spider-Man 3 (2007)
* The Amazing Spider-Man (2012)
* The Amazing Spider-Man 2 (2014)
* Spider-Man: Homecoming (2017)
* Spider-Man: Far From Home (2019)
* Spider-Man: No Way Home (2021)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Spider-Man en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Spider-Man en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala paĝaro (angle).
* La unua episodo de "Spider-Man" la japana televida dramo ĉe la oficiala paĝaro de *Marvel Comics* (japane kun anglaj subtekstoj).