recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Evangelista Torricelli
**Evangelista TORRICELLI** [evanĝeLISta toriĈEli] (naskiĝis la 15-an de oktobro 1608, mortis la 25-an de oktobro 1647) estis itala fizikisto kaj matematikisto.

Li estis disĉiplo de Galilejo, profunde inspirita de ties laboro, kaj iĝis lia posteulo kiel matematika profesoro en la akademio de Florenco.
Li demonstris la atmosferan premon de la aero kaj sur ĝi bazis hidrargan barometron.
Oni honore al li nomis unuon de premo: 1 **torr** egalas la premon de hidrarga kolono 1 milimetron alta sub tera gravito.
Sed tiu unuo, kiu ne estas SI-unuo, ne plu estas multe uzata; PIV eĉ ne bezonas vorton por ĝi ("toro" jam havas sufiĉe da signifoj).

PIV ja dediĉas artikolon al TORRICELLI kaj honoras lin per la esperantigita nomo **Toriĉelo**. Ial ĝi donas lian vivotempon kiel "1658–1709", kio signifus, ke li ne povintus koni sian instruiston Galilejo.
Verŝajne la eraro baziĝas sur konfuzo kun Giuseppe Torelli, itala muzikisto, kiu havas la menciitajn vivodatenojn.

Vidu ankaŭ
----------

* 7437 Torricelli

* Kategorio Evangelista Torricelli en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 31191
* GND: 118623427
* LCCN: n85800789
* VIAF: 24633476
* ISNI: 0000 0000 8076 6399
* SUDOC: 029581206
* BNF: 12117674q
* NLA: 35791203
* BIBSYS: 90408882
* NKC: mzk2003202318
* ICCU: RAVV037977
* BNE: XX1762491
 |
**Littoral** estas unu el la dek du departementoj de Benin. Littoral estas la plej malgranda departemento en la lando. Ties ĉefurbo estas Cotonou, plej granda urbo de Benin. La departemento estis kreita en 1999 el la teritorioj de Atlantique Departemento. *Littoral* signifas marbordon.

Laŭ censo de 2013, la totala loĝantaro de la departemento estis 679 012 kun 325 872 viroj kaj 353 140 virinoj. La tuta loĝantaro estis urba dum la totala labora forto en la departemento nombris 253 892. La proporcio de familioj kun neniu nivelo de atingita formalan edukadon estis 21.1%, la plej malalta proporcio de ajna departemento en la lando.

Kargo pritraktanta en la marhaveno

Administracia divido
--------------------

municipoj de Littoral departemento
La departemento de Littoral estis kreita en 1999, kiam ĝi estis fendita de Atlantique Departemento kaj la urbo Cotonou estis farita ties ĉefurbo. Ĝi estas la plej malgranda de ĉiuj departementoj en la lando. Littoral konsistas nur el unu commune/urbo, Kotonuo, plej granda urbo de Benino kaj ties ekonomia ĉefurbo. Kotonuo estas subdividita en 13 arondisementojn, kiuj estas cetere subdividitaj en 165 kvartalojn.

* Kategorio Departemento Littoral en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**József Fonyó** [jOĵef fonjO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fonyó József** estis hungara aktoro, voĉoaktoro. Lia frato estis István Fonyó.

József Fonyó  naskiĝis la 11-an de majo 1934 en Dunakeszi, li mortis la 19-an de julio 2004 en Budapeŝto (laŭ  la 8-an de aprilo 2003).

Biografio
---------

József Fonyó akiris diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1958. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Teatro de Kecskemét. Li estis membro de *Vígszínház* ekde 1962 ĝis sia morto. Li konstante havis rolojn ankaŭ en filmoj. Li ricevis premiojn en 1961 kaj 1998.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* William Shakespeare:
	+ Romeo kaj Julieta - Mercutio; Benvolio
	+ Somermeznokta sonĝo - Ösztövér
	+ *Epifanio: aŭ kiel vi volas* - Nemes Keszeg András; Fábián
* Imre Kálmán: *Csárdáskirálynő* - grafo Bóni; Tonelli
* Edmond Rostand: Cyrano de Bergerac - Ligniére; Le Bret

Elektitaj kinejaj filmaj roloj
------------------------------

* *Csempészek* (1958)
* La kaporalo kaj la aliaj (1965)
* *Jelbeszéd* (1974)
* *Hány az óra, Vekker úr?* (1985)
* Ni neniam mortos! (1993)

Elektitaj televiziaj filmaj roloj
---------------------------------

* *Vízivárosi nyár* (1964)
* Bonan vesperon somero, bonan vesperon amo (1972)
* *Isten teremtményei* (1986)
* *Ábel Amerikában* (1998)
* *Na végre, itt a nyár!* (2002)

Dubladaj roloj
--------------

* en eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj de Jim Dale kaj aliaj

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
Projekto de altrapida fervojo Parizo-Bratislavo
**Magistralo por Eŭropo** (germane *Magistrale für Europa*, france *Magistrale européenne*) estas projekto de Transeŭropa transporta reto (TEN-T) por krei altrapidan fervojan interligon inter Parizo kaj Bratislavo, kun branĉo al Budapeŝto.

Kompletigo de la projekto estas planita por 2020. La magistralo kunligos 34 milionojn da homoj en kvin eŭropaj landoj. La tuta longeco de la vojo de Parizo al Budapeŝto estos 1 592 km.

Itinero
-------

La franca sekcio de la itinero, kiu estas planita ekfunkciigi en 2016, ebligos atingi rapidon de ĝis 320 km/h kaj mallongigi la vojaĝon de Gare du Nord al Strasburgo al malpli ol du horoj.

En Germanio la itinero konsistas el fervojoj de Strasburgo al Appenweier (Europabahn), sur kiu la maksimuma rapideco estas 200 km/h, kaj de Appenweier al Bruchsal (Rheintalbahn), kie la rapideco atingas 250 km/h. Ĉe Bruchsal, la MpE transiras la altrapidan fervojon Mannheim-Stuttgart je 250 km/h.

En Stutgarto, la linio aliĝas al la nova fervojo Stuttgart-Augsburg, kiu estas planita esti kompletigita antaŭ 2020 kun maksimuma rapideco de 250 km/h inter Stutgarto kaj Ulm kaj 200 km/h de Ulm ĝis Augsburg. Post la divido de la fervojaj trakoj München-Augsburg en apartajn por malrapida trafiko (kargo kaj navedotrajnoj), grandrapidaj trajnoj povos atingi ĉi tie 230 km/h.

Trajnoj de München Ost al Salzburg veturas kun rapideco de 160 km/h, transirante la aŭstran limon ĉe Freilassing.

En Aŭstrio, por la bezonoj de la nova itinero, la trakoj inter Attnang-Puchheim kaj Wels (230 km/h) estis plibonigitaj, nova paralela fervojo (Neue Westbahn) Linz - Vieno (250 km/h) estis konstruita kaj nova stacio en Vieno, Wien Hauptbahnhof estis konstruita anstataŭ la detruita Wien Südbahnhof. De ĉi tie la Eŭropa Magistralo daŭrigos ĝis Bratislavo, kaj la sudokcidenta branĉo iros tra Győr al Budapeŝto.

Vidu ankaŭ
----------

* Aŭstruja Okcidenta Fervojo
* Paneŭropaj koridoroj
* Transeŭropa transporta reto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (germane/angle)

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Магістраль для Эўропы en la belorusa Vikipedio.*
Diverskoloraj lumeligantaj diodoj
**Lum-Eliganta Diodo** aŭ **LED** estas duonkonduktanta aparato, kiu elsendas malkoheran optikan radiadon al la antaŭa direkto. La koloro dependas je la uzita materialo, kaj povas esti videbla aŭ infraruĝa.

LED-oj havas multajn uzojn. Videblajn LED-ojn oni uzas kiel indikilojn sur multaj specoj de elektronikaj aparatoj kaj en movant-mesaĝaj paneloj. Infraruĝajn oni uzas en teleregataj aparatoj por elsendi la signalojn.

Inkandeskaj aŭ gas-elektraj lumsistemoj estas malalte efikaj kompare kun LED-oj, do ekzistas eblo ŝpari per uzi LED-ojn.

Lastatempa progreso estas la kreado de LED-oj, kiuj povas elsendi bluan lumon. Oni povas uzi bluajn LED-ojn kune kun jam ekzistantaj ruĝaj kaj verdaj LED-oj por krei blankan lumon.

Blankaj LED-oj
--------------

Evoluo de la maksimuma elmetita lumo de vendataj LED-oj.
Led-lampo en ampola formo uzebla anstataŭ inkandeska lampo
LED-oj bezonas tre malmultan energion po lumeno. Post kiam nun ankaŭ blankaj LED-oj estas liverataj, ili estas kreskante uzataj por anstataŭi klasikajn inkandesklampojn, kiuj transformas tre grandan parton de la elektra energio ne en lumon, sed en varmon. La plej laste (2010) atingitaj rezultoj estas 250 lm/W (lumenoj por vato).

La avantaĝoj de LED, krom bonega efikgrado estas

* longa vivdaŭro, pli ol 10 000 horoj kontraŭ ĉ. 1000 horoj de inkandesk-lampoj
* toleraj kontraŭ fortaj skuoj

Ĉar elektro estas speciale multekosta en aŭtomobiloj, kaj ĉar ankaŭ la kostoj de la ŝanĝo de difektiĝintaj lampoj estas multekosta, uzo de LED-oj en ili estas tre avantaĝa.

Vidu ankaŭ
----------

* Lumkoloro

Literaturo
----------

* **M. G. Craford** Visible light-emitting diodes: Past, present, and very bright future |MRS Bulteno|Volumo=25|Numero=10|Jaro=2000|Paĝoj=27–31 (angla)
* **E. Fred Schubert** Light-Emitting Diodes |Eldonejo: Cambridge University Press | Jaro = 2003 | ISBN: 0-521-53351-1

* Lum-eliganta diodo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Lum-eliganta diodo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ŝablono:Informkesto insulo/zorgado/areo mankas

**Lulu-insulo** sur Frejzero-rivero troviĝas en la provinco Brita Kolumbio en Kanado. La insulo estas parto de la urbeto Riĉmondo, kiu troviĝas sude de la urbo Vankuvero. Tamen, Riĉmondo apartenas al la Metropolo Vankuvero. Inkluzive de Lulu-insulo, Riĉmondo havas landan areon de 129,27 km2 kune kun loĝantaro de pli ol 198 309 personoj (en la jaro 2016). El la loĝantaro, 53% estas ĉinoj, 7,3% estas sudazianoj, 6,9% estas filipinanoj, 2% estas japanoj, 1% estas sudorientazianoj, 0,8% estas latinamerikanoj, 0,8% estas araboj, 0,7% estas koreoj, 0,6% estas nigruloj, 0,6% estas okcidentazianoj, 0,2% estas aliaj videblaj minoritatuloj, 2,4% estas miksataj videblaj minoritatuloj, 0,5% estas indianoj, 0,3% estas metisoj, kaj 23,7% estas eŭropdevenuloj (2016).

Pratempe, Lulu-insulo apartenis al la teritorio de la indiana tribo Halkomelem de la Saliŝa lingvaro. Hodiaŭ, ne ekzistas multaj maljunaj arboj en Lulu-insulo ĉar pratempe, estis koto kaj akvo.

* Vilaĝo StevestonVilaĝo Steveston
* Centro AberdeenCentro Aberdeen
* Centro RiĉmondoCentro Riĉmondo
* Budaisma temploBudaisma templo
* Bazlernejo McKinneyBazlernejo McKinney
* Ordinara domo Ordinara domo
* Stacio AberdeenStacio Aberdeen
* Centro YaohanCentro Yaohan
* Haveno StevestonHaveno Steveston
* Haveno StevestonHaveno Steveston
* Budaisma temploBudaisma templo
* Ĉina restoracioĈina restoracio
* Centro LansdowneCentro Lansdowne
**Antonio Maceo y Grajales** naskiĝis en Santiago de Cuba (Kubo), la 14-an de junio 1848 kaj forpasis en Punta Brava, la 7an de decembro 1896), estis la dua Militestro de la Kuba Liberiga Armeo. Konata kiel *La Kupra Titano* Maceo estis unu el la sendependistaj gvidantoj plej gravaj en la dua duono de la 19-a jarcento en Kubo kaj Latinameriko.

Lia militista kariero komenciĝis kun la Liberiga Kuba Armeo kune kun lia patro kaj aliaj fratoj, kiuj sekvis Carlos Manuel de Céspedes kiel soldatoj. Pro sia kuraĝeco dum la bataloj, lertaj strategioj kaj ekzempliga disciplino li rapide ascendis laŭ la militista skalo malgraŭ la rasismaj kaj klasismaj tendencoj inter la patriotoj, kiuj plejparte apartenis al la burĝa aŭ aristrokrata medioj. La malriĉa origino kaj malhela haŭtkoloro de Maceo prokrastis lian promocion kiel generalo, kvankam la gradoj koronelo kaj brigadgeneralo venis relative rapide. La homoj sub lia komando nomis lin *La Kupra Titano* pro lia eksterordinara forto kaj rezistado al la vundoj kaŭzitaj de la kugloj.

Sia estro kaj instruisto li konsideris dominikanon Máximo Gómez, kiu poste iĝis la ĉefgeneralo de la Liberiga Kuba Armeo. Antonio Maceo kaj liaj trupoj eĉ sekvis lian ekzemplon, uzante la maĉeton anstataŭ multekostaj hispanaj sabroj kaj deficitaj pafarmiloj.

Antonio Maceo energie malakceptis la militistajn ribelojn de Vicente García en Lagunas de Varona kaj Santa Rita, kiuj minacis la unuecon de la sendependisma armeo kaj favoris la regionismajn tendencojn de la regiono Las Villas. La disdividoj, regionismo kaj la manko de la disciplino kontribuis al la fiasko de la impeto al la okcidentaj regionoj la malvenko de la revolucio en ĝia una periodo. Tion uzis la hispana generalo Arsenio Martínez Campos, honora militisto kiu ofertis pacajn garantiojn, amnistion por la revoluciuloj kaj reformojn kaze de la ĉeso de la dekjara milito.

Antonio Maceo estis unu el la kubaj gvidantoj kiuj rifuzis subskribi la Pakton de Zanjón, kiu metis finon de la milito. Li kaj kelkaj soldatoj (nomataj "mambises" en la hispana) renkontiĝis kun Marŝalo Arsenio Martínez Campos la 15-an de marto 1878 por diskuti la packondiĉojn, sed Maceo protestis, ĉar proponitaj kondiĉoj malkongruis kun la celoj de la sendependistoj. Inter ili estis nek la abolicio de la sklaveco, nek la sendependiĝo de la lando. La sola avantaĝo estis la amnistio por la batalantoj kaj la sensklavigo de la nigruloj de la Liberiga Kuba Armeo. Maceo ne agnoskis la traktaton kaj rifuzis la amnestion. Lia elpaŝo, konsiderata unu el la plej dignaj paĝoj en la historio de Kubo, estas konata kiel Protesto de Baraguá.

* Antonio Maceo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Antonio Maceo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 256565
* GND: 12990810X
* LCCN: n80082588
* VIAF: 8478203
* ISNI: 0000 0000 7822 1314
* SUDOC: 116795247
* BNF: 126485923
* BIBSYS: 11034202
* NKC: mub20181009753
* BNE: XX1010400
 |
**Erik Emanuel ANDERSSON** (ps. Emanuello de Andero) (naskiĝis la 31-an de marto 1896 en Malmö) estis sveda esperantisto, pentrist-mastro de fervojaj kompanioj.

Li konatiĝis kun Esperanto per korespondo kun milit-kaptitoj en 1916. Sekretario kaj depost 1927 prezidanto de Esperanto-Klubo en Malmö. 

*Datoj kaj Faktoj pri la Paca Movado*, 1926.Li fondis Esperanto-hejmon de Malmö kaj Esperanto-distrikton de provinco Skanio. Pli ol 25 kursoj, 2 radioparoladoj.

Anderson tradukis Esperanten **Datoj kaj Faktoj pri la porpaca movado** de Nilsson, 1928, **La Lakta vojo** de Zacharias Topelius, 1929, kelkajn komedietojn; faris muzikon al du poemoj de L. L. Zamenhof.

Verkoj
------

* Anna T. Nilsson: **Datoj kaj faktoj pri la paca movado** (Trad. laŭ la sveda originalo. - Malmö: eld. de la verkistino, [1926]. - 47 p.)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
Antonio Maria Zaccaria
**Antonio Maria ZACCARIA** (naskiĝinta en 1502 en Kremono, mortinta la 5-an de julio 1539 samloke) estas katolika sanktulo, itala kuracisto kaj teologo kaj fondinto ordena. Lia festotago estas la 5-a de julio.

Vivo
----

Zaccaria jam de junaj jaroj estis modela homo koncerne morojn kaj preĝadon. Li studis en Pavio medicinon kaj laboris poste kiel kuracisto inter malriĉuloj de Kremono. Tie influis lin la ideoj de la dominikano Battista da Crema. En 1528 Zaccaria, post finitaj teologistudoj, ordinitis pastro. En 1530 li iĝis kapelano de grafino Ludovica Torelli en Milano. Ŝi helpis lin fondi la ordenon virinan de la Anĝelaninoj (latine: *Sancti Pauli Sorores Angelicae*, mallongigo: AS). En 1533 agnoskis lia papa moŝto Klemento la 7-a la viran ordenon de la Barnabasanoj (latine: *Clerici regulares Sancti Pauli decollati*, mallongigo: CRSP, branĉo ene de la Regulaj klerikoj).

Kiel predikisto Zaccaria vojaĝis tra tutan Nordan Italujon. Liaj novigoj sur la kampo liturgia (ekz. la apogo de 40 tagojn daŭranta publika adorado de la korpo de Kristo) ne nur inmpresis fidelulojn sed ankaŭ suspektigis lin ĉe diversaj ekzleziuloj. Li entombigitis en la Kirko Sankta Barnabaso en Kremono. Pro venerado multa fare de la kristana popolo li sanktigitis en 1897. Liaaj simboloj estas lilio, kaliko kun hostio, kruco.

Literaturo
----------

* Marcello Landi: *La presenza della Summa Theologiae di Tommaso d'Aquino nei primi due Sermoni di Antonio Maria Zaccaria* in *Barnabiti Studi* 20 (2003), pagg. 69-81
* Marcello Landi: *Sant'Antonio Maria Zaccaria. Contesto storico-culturale e presenza della Summa Theologiae di san Tommaso d'Aquino nei suoi primi tre sermoni*, in *Sacra Doctrina. Studi e ricerche* n. 52 (3/2006), pp. 46-81
* Prie en ekumenisma leksikono pri sanktuloj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Antonio Maria Zaccaria en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Pri la ordenfondinto sur la retpaĝo de la Barnabasanoj Arkivigite je 2013-06-28 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 588321
* GND: 119372835
* LCCN: nr99023581
* VIAF: 25411179
* ISNI: 0000 0001 1610 0709
* SUDOC: 135399645
* BNF: 144243040
* BNE: XX1275056
 |
**Erik Bogsch** [bogŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bogsch Erik** estas hungara kemiisto.

Erik Bogsch naskiĝis la 31-an de oktobro 1947 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Erik Bogsch maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li akiris kemiistan diplomon en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto en 1970, post 4 jaroj plian diplomon. Post la unua diplomo li eklaboris en signifa produktejo pri medikamentoj en Budapeŝto. Inter 1977 kaj 1983 li gvidis oficejeton pri eksportado de hungaraj medikamentoj en Meksikurbo. Hejmenveninta li plenumis altajn poziciojn en la menciita produktejo. Inter 1988 kaj 1992 li havis similan, sed pli grandan oficejon en Londono. Hejmenveninta li estis nomumita estro de la medikamentproduktejo. Li faris el la preskaŭ bankrotiĝanta firmao stabilan monkonatan firmaon, kiu intertempe prenis la nomon pri la iama fondinto Gedeon Richter. Li ricevis premiojn inter 1995-2017. Li havas edzinon, kiu naskis gefilojn en 1972, 1974 kaj 1976.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva intervjuo kun biografio[*rompita ligilo*]

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 671076
 |
**Jaroslav Podobský** estis interlingvisto ĉeĥa. Li naskiĝis la 22-an de aprilo 1895 en la urbeto *Rovensko pod Troskami* (parto de distrikto Semily kaj de regiono Liberec), tiam en Aŭstrio-Hungario, kaj mortis la 28-an de septembro 1962 samloke, tiam en Ĉeĥoslovakio.

Jaroslav Podobský estis instruista konsilisto en la elementaj lernejoj de sia urbo. Li estis adepto de Esperanto inter 1908 kaj 1912, sed transiris al Ido en 1912 kaj restis ties adepto ĝis 1923. 

Sekve li iĝis adepto kaj subtenanto de Okcidentalo (*Interlingue*) en 1924. Li estis membro de la Okcidentalo-Akademio (*Occidental-Academie*) kaj en 1938 ricevis la diplomon pri docenteco de Okcidentalo (Interlingue). 

Podobský estis inter la plej aktivaj okcidentalistoj de Ĉeĥoslovakio. Li publikigis multon en Okcidentalo, ankaŭ originalan literaturon.

En 1956 Jaroslav Podobský transiris al Interlingvao. Il estis la oficiala reprezentanto de Interlingvao en Ĉeĥoslovakio.

Eŭroklono
---------

Poste, en 1957 li publikigis Eŭroklonon, do naturalisman planlingvon bazitan sur eŭropaj lingvoj, aŭ pli precize, ĝermanaj kaj latinidaj lingvoj, je la esperanta nomo *Internacia lingvo*.

Fonto
-----

* Kreita kun utiligo de proksimuma traduko de la komenco de la koncerna vikipedia teksto en Okcidentalo laŭ la stato 9-a de septembro 2018.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 618414
* GND: 1232855693
* VIAF: 83865680
* NKC: jk01100244
 |
**PETRICHEVICH HORVÁTH Dániel** [pr. petriĉeviĉ horva:t] estis hungara teatroluanto-direktoro, dramverkisto, mecenato naskiĝinta en ? en 1760 kaj mortinta en Sibio la 25-an de junio 1842.

Lia kariero
-----------

Dániel Petrichevich Horváth estis 1809 majoro, longtempe palamenta sendito. En 1804 li kolektis donaĵojn al konstruo de la teatro de Koloĵvaro kaj li mem donacis. Li estis direkto de la teatro mallongtempe. Li organizis amatoran trupon el magnatoj en vintro de la jaro 1814–15, en kiu li mem ludis en germana, franca kaj hungara lingvoj. Li tradukis la dramon *Zrínyi* de Körner (Kolozsvár, 1819), per kiu la 12-an de marto 1821 malfermiĝis la teatro ĉe strato Farkas. Petrichevich Horváth verkis prologon al teatraĵo, prezentis ĝin kaj ludis la titolrolon. En 1824 li estis unu el la fondintoj de la akcia societo por subteni la teatron. Inter 1824 kaj 1828 li estis ano de la direktorado el tri personoj.

Verkoj, tradukaĵoj
------------------

* *Zuelma* originala dramo prezentita en la Nacia Teatro en 1846 sub signo I. H. D.
* *Az ősanya* tradukaĵo (Grillparzer, Pest, 1824).
* Kvin tradukaĵoj el germana lingvo.

Fonto
-----

* Magyar Színházművészeti Lexikon
**József Csáky** [jOĵef ĉAki], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csáky József** estis hungara-franca kubisma skulptisto. Lia persona nomo en Francio estis *Joseph-Alexandre*.

József Csáky  naskiĝis la 18-an de marto 1888 en Szeged (Hungario), li mortis la 1-an de majo 1971 en Parizo.

Portreto fare de Csáky
Puto pri dancistinoj fare de Csáky

Biografio
---------

József Csáky studis en Reĝa Industriarta Lernejo en la lernojaro 1904, lia ĉefinstruisto estis Lajos György Mátrai. En la sekvaj jaroj li faris ĉiuspecajn laborojn. En 1908 li iris al Parizo perpiede, li aliĝis al la hungara artista kolonio kaj luis atelieron kun Ferenc Joachim. Helpe de hungara stipendio li vizitis liberajn lernejojn. Li debutis en ekspozicio en 1910. Li akiris francan ŝtatanecon kaj li batalis dum la 1-a mondmilito en la franca armeo. En 1935 li studvojaĝis al Grekio. Dum la 2-a mondmilito li estis rezistanto, ankaŭ komunisto. Li tenis kontaktojn kun Hungario, en 1959 li revizitis sian naskiĝurbon.

Elektitaj solaj ekspozicioj
---------------------------

* Londono (1930)
* Novjorko (1931)
* Parizo (1935, 1973, 1977, 1980)
* Budapeŝto (1936, 1959)
* Frankfurto ĉe Majno (1988)

Elektitaj kolektivaj ekspozicioj
--------------------------------

* Parizo (1910, 1913, 1923, 1930, 1937, 1946, 1955)

Elektitaj skulptaĵoj
--------------------

* vidu la fotojn!

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio József Csáky en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 619912
* GND: 119550776
* LCCN: nr88012571
* VIAF: 3283349
* ISNI: 0000 0000 7820 9905
* SUDOC: 066877563
* BNF: 13744650s
* ULAN: 500029147
* RKD: 19325
 |
**Grinckerna muziko** estas muzikstilo, kiu radikas en la fruaj 1980-aj jaroj. Ĝi ekestis preskaŭ samtempe en Britujo kaj Usono. La mondeto de grinckerna muziko estas subgrundo-medio, la memfara principo estas vaste disvastiĝinta, kaj nur malmultaj publikigoj okazas je la grandaj diskeldonejo. Grinckerna muziko estas nun rigardata kiel subĝenro de metalroko.

Grinckerna muziko kontentiĝas pri la klasika instrumentaro de rokmuziko (frapinstrumentaro, elektra gitaro kaj elektra basgitaro), ĝia kantado estas fremdigita ofte ĝis nekomprenebleco. Ekde la 1990-aj jaroj grinckernaj bandoj ankaŭ uzas elektronikajn instrumentojn kiel frapinstrumentaraj komputiloj. Tipe por la muziko estas la uzo de eksplodaj ritmoj, kiuj povas atingi rapidecojn de 180 bpm kaj pli. Kiel inventinto de la ĝenronomo, ne tamen de la ĝenro mem, validas la angla frapinstrumentisto Mick Harris. Komence la kantotekstoj estis iomete socikritikemaj kaj maldekstrumaj. Dumpase de la tempo evoluis subĝenroj, kiuj plilarĝigis la temospektron per la prezentado de pornografiaj kaj perforto- kaj sangoriĉaj tekstoj.

Literaturo
----------

* Martin Büsser: If the Kids Are United. Von Punk zu Hardcore und zurück. Ventil Verlag, Majenco 2006, ISBN 3-930559-48-X.
* Ian Glasper: Trapped in a Scene - UK Hardcore 1985-1989. Cherry Red Books, 2009, ISBN 978-1-901447-61-3.
* Albert Mudrian: Choosing Death: Die unglaubliche Geschichte von Death Metal & Grindcore. I.P. Verlag Jeske und Mader, 2006, ISBN 978-3-931624-35-4.
* Albert Mudrian: A Brief History of Grindcore. Liner Notes zur Kompilation Grind Your Mind – A History of Grindcore, Mayan/Soulfood, 2007.
* Andreas Salmhofer: Grindcore – eine „extreme" Mutation des Heavy Metals?. In: Rolf F. Nohr, Herbert Schwaab (eld.): Metal Matters. Heavy Metal als \*Kultur und Welt. LIT Verlag, Monastero 2011, ISBN 978-3-643-11086-2, S. 207-224.

* Kategorio Grinckerna muziko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Dosiero:Römischen Ge-schichte HgstRes.PNGKajero uzita fare de Theodore Mommsen por sia Römische Geschichte aŭ Historio de Romio.
Provincoj de la Romia Imperio, 117 p.K.
**Historio de Romo** (germane: **Römische Geschichte**) estas serio de historiaj libroj studantaj antikvan Romion kaj estas la plej fama verko de Theodor Mommsen. La serio estis publikigita en kvar volumoj, en la germana, inter 1854 kaj 1885. La unuaj tri volumoj de la serio priskribas romian historion de la unuaj tagoj de latina enmigrado al Italio ĝis la regado de Julio Cezaro. La kvara volumo prezentas ampleksan historian sekcion prezentantan la romiajn provincojn en la periodo de la Romia Imperio, de la tempo de Cezaro ĝis la regado de Diokleciano. Mommsen intencis skribi kvinan volumon kiu priskribus romian historion de la tempo de Cezaro pluen, sed tiu volumo neniam estis publikigita.

Mommsen skribis la skizon de la unua volumo inter la jaroj 1851 kaj 1853 kaj ĝi estis publikigita en 1854. Laboro pri la skizo de la dua parto estis kompletigita en 1855, sed pro sia grandeco ĝi estis dividita en du partojn, la unua el kiuj estis publikigita fine de 1855 kaj la dua estis publikigita en la printempo de 1856. La lasta volumo en la serio estis publikigita en 1885.

"Historio de Romo" estas konsiderata unu el la plej grandaj klasikaj verkoj en la kampo de historia verkado kaj Mommsen gajnis la Nobel-premion pri Literaturo pro tiu ĉi verko en 1902. En gazetara komuniko eldonita de la Sveda Akademio, lia gajno estis pravigita per la sekvaj vortoj:

> "Ĉar estis la plej granda kreinto en la kampo de historia verkado, kaj precipe danke al lia monumenta verko "Historio de Romio".
> 
>

Vidu ankaŭ
----------

* *The History of the Decline and Fall of the Roman Empire*
* Historio de Romo

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 748291
 |
**Dániel Kmeth** [kmet], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kmeth Dániel** estis hungara pastro, monaĥo, matematikisto, astronomo, profesoro.

Dániel Kmeth  naskiĝis la 15-an de januaro 1783 en Hungara reĝlando en Breznóbánya (nuntempa Brezno en Slovakio). Li mortis la 20-an de junio 1825 en Kassa (nuntempa Košice en Slovakio).

Biografio
---------

Dániel Kmeth dum lernado li aliĝis al la piaristoj en 1799. Ekde 1802 li instruis en diversaj lokoj, ekde 1806 li plulernis en Vác, poste li akiris diplomon en Reĝa Universitato de Pest, fine li lernis teologion en Nyitra. En 1810 li instruis en Vác, sed en la sama jaro li estis sendita al Buda por studi astronomion. Li laboris en la observatorio. Post jaroj li false akuzis la observatoriestron, tial li devis instrui ekde 1823 en akademio de Kassa.

Elektitaj eldonaĵoj
-------------------

* *Ode seren. caes.-reg. haered. Hungariae, et Bohemiae principi archiduci Austriae ac regni Hungariae palatino Josepho...* (1815)
* *Clarissimo Dno Antonio Kiáltossy in reg. archi-gymnasio Budensi grammatices professori...* (1820)
* *Bemerkungen über den zwölften Brief Pasquich's an Hesperus* (1823)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
**József Cserháti** [jOĵef ĉerhAti], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Cserháti József** estis hungara pastro, profesoro, episkopo.

József Cserháti  naskiĝis la 19-an de aprilo 1914 en Lengyel. Li mortis la 12-an de aprilo 1994 en Pécs.

Biografio
---------

József Cserháti frekventis gimnaziojn en Bonyhád kaj Pécs. En la lasta urbo li lernis ankaŭ en pripastra lernejo. Li lernis teologion en Romo inter 1934 kaj 1942. En 1940 li patriĝis, post 2 jaroj li doktoriĝis. Ekde 1943 li estis pastro en Újpetre. Li ekinstruis en 1952 en seminario de Pécs, poste de Győr, fine en teologia akademio en Budapeŝto. En 1964 li estis nomumita titulara episkopo, en la sama jaro li partoprenis en Dua Vatikana koncilio. Inter 1969 kaj 1989 li estis episkopo de Pécs, poste li pensiuliĝis.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Az egyház saját tanítása tükrében* (1964)
* *Az egyház és szentségei. A liturgikus reform teológiai alapjai.* (1972)
* *Másokért élünk* (1985)
* *Másokért élünk, egymásnak szolgálunk* (1990)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 2-a punkto)
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2015-10-01 per la retarkivo Wayback Machine
**József Bölöny** [jOĵef boloni], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bölöny József** estis hungara teatrestro, parlamenta deputito, bienulo. Lia nobela antaŭnomo estis *nagybölöni* [nadjboloni].

József Bölöny naskiĝis la 2-an de januaro 1850 en Nagyvárad (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Oradea en Rumanio), li mortis la 27-an de novembro 1930 en ekstera parto de Biharugra (Hungara reĝlando).

Biografio
---------

József Bölöny maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Reĝa Jura Akademio (Nagyvárad). Inter 1872–1874 li estis ministeria oficisto en la trafikministerio, poste li okupiĝis pri la familia bieno. Li estis parlamentano en la periodoj 1882–1887, 1905–1906 kaj 1910–1918. Li estis ankaŭ intendanto de teatro en Kolozsvár inter 1887–1892 kaj 1897–1902. Dum la Kalistefa revolucio li plene retiriĝis. Li havis edzinon.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Vadvirágok* (poemaro, 1897)
* artikoloj en pluraj gazetoj (1891–1911)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 62-a paĝo)

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 712015
 |
**Pitiusoj** (hispane *Islas Pitiusas*, katalune *Illes Pitiüses*) estas insularo en la Mediteranea Maro apartenanta al la hispana aŭtonoma komunumo Balearoj. Ĝi konsistas el du insuloj: Ibizo kaj Formentero, plus multnombraj neloĝataj insuletoj. Ĉi tiun nomon ekuzis la grekoj vidinte la multegajn pinojn vivantajn en ambaŭ insuloj (*pitys* signifas "pino" en la greka).

Geografía
---------

La Pitiusoj estas ĉirkaŭataj de multnombraj insuletoj. ĉirkaŭ Ibizo troviĝas, laŭorde laŭ la horloĝmarŝo, de la insuletoj Porroig, Vedranell, Es Vedrá, Sa Galera, Escull de Cala S’Hort, Espardell de Espartar (Fraile), Espartar (Esparto), Escull de S’Espartar, Esculls de Ses Punxes, Bosc, Na Gorra, Es Vaixell, Na Bosc, Bleda Plana, Escull d’en Ramon, Escull Vermell, Escull de Tramontana, Conejera (Conillera), Farellons, Palleret, islote de Cala Salada, Ses Margalides, Entrepenyes, isla Murada, Benirràs, isla de En Calders, Sa Mesquida (Characa), Punta Galera, Escull d’es Pas, Formigues, S’Escullet, Punta Grossa, Figueral, islote de S’Hort, Tagomago, isla de Es Canar, Santa Eulalia, Redona, Llados, Negres, Rates, Malvins, Sal Rossa kaj Esponja. 

Inter Ibizo kaj Formentero troviĝas lainsuloj Portes, Caragolé, Penjats (*Pendigitaj*), Negres, Punta Rama, Illa d’en Poros, Torretes, Gastaví, Illa de S’Alga, Espalmador, Espardell y Espardelló. 

Ĉirkaŭ Formentero troviĝas insuloj Forn, Redona, Es Pujols, Aigües Dolcas, kaj Sabina.

* Strando de IbizoStrando de Ibizo
* Urbo IbizoUrbo Ibizo
* Strando de FormenteroStrando de Formentero
* Insulo de la PendigitojInsulo de la Pendigitoj

Vidu ankaŭ
----------

* Balearoj
* Gimnesioj
**Dániel FEHÉR,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fehér Dániel** estis hungara inĝeniero pri arbaro, botanikisto, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1954).

Dániel Fehér  naskiĝis la 27-an de oktobro 1890 en Mórichida. Li mortis la 16-an de februaro 1955 en Sopron.

Biografio
---------

Dániel Fehér frekventis akademion de Selmec en Selmecbánya (nuntempa Banská Štiavnica en Slovakio), poste universitaton en Berlino. Dum la 1-a mondmilito li estis oficiro, poste li esploris kaj plulernis en universitato de Vieno helpe de stipendio. Li ekinstruis en ĉeflernejo de Sopron en 1920, kie li okupiĝis ankaŭ pri la botanika ĝardeno kaj biblioteko. En 1926 li esploris en Skandinavio, en 1934 en Saharo. Poste li instruis en universitato en Budapeŝto. En 1952 li doktoriĝis. Li okupiĝis ĉefe pri grundoj.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Erdészeti növénytan I–III.* (1929–1935)
* *Untersuchungen über die Mikrobiologie des Waldbodens* (1933)
* *A Szaharán keresztül* (Tra la Saharo) (1943)
* *Talajbiológia* (1954)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
**Pitié-Salpêtrière** (france *Hôpital de la Salpêtrière*) estas malsanulejo de AP-HP en la 13-a arondismento de Parizo, en Francio.

Historio
--------

Ĝi estis dezajnita de Louis Le Vau kaj konstruita en la 17-a jarcento sur loko kie antaŭe ekzistis fabriko de pulvo (la nomo devenas de la franca *salpêtre*; en esperanto, salpetro, unu el la ingrediencoj de pulvo). La konstruaĵo estis dezajnita por teni la malriĉulojn, almozulojn, senlaborulojn kaj diversajn forpelitojn kiuj povis ĝeni la ordon de Parizo.

Poste, ĝi utilis kiel malliberejo por prostituitinoj kaj loko por teni ekster la socion mensmalsanulojn, frenezajn krimulojn, epilepsiulojn kaj malfavoratojn ĝenerale. La loko ankaŭ estis fama pro sia granda populacio de ratoj.

Tony Robert-Fleury:  
*Philippe Pinel en Salpêtrière*
Dum la Franca Revolucio, ĝi estis prenita de la homamaso, kiu liberigis la prostituitinojn. Aliaj (verŝajne mensmalsanaj virinoj) estis murditaj. Ekde la Revolucio, Salpêtrière utilis kiel azilo kaj psikiatria hospitalo por virinoj.

Unu el ĝiaj plej famaj profesoroj, Jean-Martin Charcot estas konata kiel la patro de moderna neŭrologio kaj mentoro de Sigmund Freud. Liaj klasoj en la hospitalaj sekcioj de la malsanulejo helpis klarigi la naturan historion kaj fiziopatologion de multaj malsanoj, inkluzive de sifiliso, epilepsio kaj cerbovaskula akcidento.

La atento de internaciaj amasmedioj subite turniĝis al *Salpêtrière* en aŭgusto 1997. Post aŭtoakcidento en tunelo de Ponto de l'Alma, Diana, Princino de Kimrujo estis urĝe translokita kaj sanigita en la hospitalon, mortante surloke kelkajn horojn poste.

Nuntempe, *Salpêtrière* estas universitata hospitala centro, kiu ampleksas plej multajn medicinajn specialecojn. La hospitalo enhavas la *Institut du cerveau et de la moelle épinière*.

Publikaj transportoj
--------------------

* M05 *Saint-Marcel*
* M10 *Chevaleret*

Referencoj
----------

1. ↑  france Hôpital de la Pitié-Salpêtrière Arkivigite je 2021-07-04 per la retarkivo Wayback Machine

Vidu ankaŭ
----------

* Assistance publique – Hôpitaux de Paris
* Institut du cerveau et de la moelle épinière

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Pitié-Salpêtrière en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo

Fonto
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Medicino |

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Hospital da Salpêtrière en la portugala Vikipedio.*
**Dániel Hamar,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hamar Dániel** estis hungara popolmuzikisto, geofizikisto, kontrabasisto.

Dániel Hamar
Dániel Hamar  naskiĝis la 22-an de januaro 1951 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Dániel Hamar komencis pianludi en aĝo 7. Li maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1969, dum lernado li estis kontrabasisto de la gimnazia orkestro. Li akiris geofizikistan diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1974. Dum la studentaj jaroj li komencis interesiĝi pri la popolmuziko kaj en 1973 li establis orkestron "Muzsikás". Post la diplomo li laboris 2 jarojn en geofizika instituto, poste en la menciita universitato. En 1994 li kandidatiĝis (Ph.D). Li okupiĝas pri kosmoesploro. Li ricevis premion Kossuth en 1999 kiel membro de la orkestro, antaŭe kaj poste ankaŭ aliajn premiojn. Li havas edzinon, kiu naskis 4 filojn inter 1978-1993.

Lia scienca verko
-----------------

* *Whistlerek illesztett szűrése* (disertaĵo, 1994)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 633035
* VIAF: 121466593
* ISNI: 0000 0000 7920 2131
* MBA: 0a9c1d46-8346-4f62-91db-eaada784e060
 |
**Calancasca** estas rivero en Kantono Tiĉino. Ĝi havas longecon de 31 km.

Fonto
-----

La rivero Calancasca fontas en nordo de la komunumo Rossa ĉe la koordinatoj 46° 28′ 35″ N 9° 6′ 35″ O﻿ / ﻿46.47639 °N, 9.10972 °O﻿ / 46.47639; 9.10972 (mapo)Koordinatoj: 46° 28′ 35″ N 9° 6′ 35″ O﻿ / ﻿46.47639 °N, 9.10972 °O﻿ / 46.47639; 9.10972 (mapo) de firnkampo sur alteco de 3100 m s.m. sude de la monto *Zapporthorn*, kies kulmino havas altecon de 3152 m s.m.

Fluvojo
-------

La rivero fluas de la fonto suden tra la Valo de Calanca. Dum la unuaj kvar kilometroj ĝis la alpopaŝtejo de Alögna la rivero trapasas altecdiferencon de 1500 metroj. Sur la alpopaŝtejo de Alögna alfluas al ĝi de oriento ĝia ĉefa alfluanto, la rivero de Passit, kiu senakvigas la Valon de Passit kaj fontas en samnoma lageto sur alteco de 2082 m s.m. La rivero pasas nun tra la vilaĝoj Valbella, Salüdin kaj Rossa, sekvas Augio, Santa Domenica, Cauco, Bodio, Selma, Arvigo, Molina (komunumo Buseno), kaj fine Grono.

Akvoenergio
-----------

Apud Molina la rivero estas retenita en la malgranda baraĵalageto *Lago de Molina*. La akvo de la lago nutras en Roveredo la elektrocentralon de la entrepreno Calancasca AG, filio de la svisa energikoncero Axpo. La averaĝa elektroproduktado estas 87 milionoj kWh

Alfluejo
--------

Sur alteco de 330 m s.m. en okcidento de Roveredo Calancasca alfluas al Moësa.

Ciferoj
-------

La rivero havas longecon de la fonto ĝis al alfluejo de 31 km. Ĝia altecodiferenco estas 2770 m, ĝia baseno, kiu kongruas kun la komunumaro de Calanca, havas areon de 121 km². 1,1% de la basena teritorio estas kovritaj de glaĉeroj aŭ firnoj. La averaĝa akvolulo mezurita en la jaro 2010 en la stacio de Buseno estis 4,79 m³/sek.

Vidu ankaŭ
----------

* **Komunumaro Calanca**

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: retpaĝo pri la entrepreno Calancasca AG en la retejo de Axpo
2. ↑  Fonto: Hidrologiaj datumoj pri la rivero Calancasca en la retejo de la Svisa Ferderacia Oficejo pri Medio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Calancasca en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Calancasca** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

* Priskribo de la rivereto Calancasca por vaterveturadoj (gemranlingve) en Waterweb[*rompita ligilo*]
**Calanda** [kaLANda] estas urbo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la centro de la nordorienta komarko *Bajo Aragón*, kies administracia ĉefurbo estas Alcañiz.

Toponimio
---------

Akvorezervejo de Calanda.
Ties aktuala nomo derivas el la keltibera setlejo kiu jam estis tie kun la nomo de "Kolenda".

Geografio
---------

La urbo, situa ĉe la deklivoj de la Iberia Sistemo, estas irigaciata de la riveroj Guadalope kaj Guadalopillo. Ĝia etendo estas de 112.070 m². Elstaras la pejzaĝo de la Akvorezervejo de Calanda, situa inter la montoj Clocha kaj Tolocha, same kiel la pinaro de la Dezerto de Calanda. La urba kerno estas sudokcidente de Alcañiz laŭ la nacia ŝoseo N-211 kaj sudoriente de Andorra laŭ la regiona ŝoseo A-1407.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| *Nordokcidente:* Alcorisa | *Norde:* Alcañiz | *Nordoriente:* Alcañiz kaj Castelserás |
| *Okcidente:* Alcorisa kaj Foz-Calanda |  | *Oriente:* Castelserás |
| *Sudokcidente:* Foz-Calanda | *Sude:* La Ginebrosa | *Sudoriente:* Torrevelilla |

Historio
--------

Templo de Pilar.
Estis gravaj restaĵoj de prahistorio kaj de romia epoko (mozaikoj).

En la epoko de Al Andalus formiĝis loĝloko ĉirkaŭ kastelo nuntempe malaperinta, kaj estis separataj la kristana kaj la islama kvartaloj. La konkero de Calanda fare de kristanoj okazis en 1119 fare de Alfonso la 1-a; sed la definitiva konkero okazis en 1169-1170, dum la regado de Alfonso la 2-a. Kaj oficiale la fondo de la nuntempa Calanda okazis en 1360 per ricevo de rajtigilo *Carta de Puebla*, kaj restis sub la regado de la Ordeno de Kalatravo. La lastaj moriskoj de Calanda estis forpelitaj ĉirkaŭ 1610, kio rezultis en soci-ekonomia krizo. 

Dum la Karlismaj militoj la loko estis celo de bataloj ĉefe la 6an de Decembro 1833.

Ekonomio
--------

Famaj produktoj de Calanda estas persikoj, olivoleo, olivoj ktp. Turismo estas allogata de la Sankta Semajno, el kiu oni konas la faman ludadon de tamburoj kaj tamburegoj, kaj ĉefe de la Sankta Vendredo. Aliaj altiraĵoj estas la Templo de Pilar, la preĝejo de *Nuestra Señora de la Esperanza*, la Konvento de la Dezerto, la Arko de Sankta Roĥo, ermitejoj, urbodomo kun rokokaj murpentraĵoj, iama Konvento de Dominikanoj (nune Kulturdomo), restaĵoj de la kastelo, domegoj, neĝujo, lavejo, muzeoj, pontoj, arkeologiaj kuŝejoj, natural lokoj ktp.

Kulturo
-------

Plej fama filo de la urbo estis la kinarta reĝisoro Luis Buñuel.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Teruelo

Bildoj
------

* Ermitejo de Sankta Barbara, iam scenejo de batalo dum la karlismaj militoj.Ermitejo de Sankta Barbara, iam scenejo de batalo dum la karlismaj militoj.
* Fasado de la urbodomo.Fasado de la urbodomo.
* Akvedukto.Akvedukto.
* Romia mozaiko.Romia mozaiko.
* Monumento al Buñiel.Monumento al Buñiel.

Notoj
-----

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 585277
* GND: 4542156-0
* LCCN: n99262384
* VIAF: 138561048
 |
**Julián ZUGAZAGOITIA Mendieta**, prononce [ĥuliAn zugazagOjtja mendjEta] (naskiĝis en Bilbao la 5-an de februaro 1899, mortis en Madrido la 9-an de novembro 1940) estis politikisto, ĵurnalisto kaj verkisto de la socialisma partio hispana. Konata populare kiel *Zuga* en la politikaj medioj, li uzis ankaŭ la pseŭdonimojn de Fermín kaj Julián Mendieta. Li postenis ĉe la Ĝenerala Sekretario de Nacia Defendo je la fino de la Hispana Enlanda Milito.

Biografio
---------

Li estis filo de metalurĝia laboristo, Fermín Zugazagoitia (en kelkaj artikoloj uzis kiel seŭdonimo *Fermín Mendieta*), aliĝis al la Socialisma Junularo de la grupo de Bilbao iom post ties kreo, el kiu li iĝis prezidanto en 1920. Ekde tiu posteno Kontraŭstaris la disigan konflikton kiu rezultis en la kreo de la Komunista Partio de Hispanio. Li estis tre influata de Tomás Meabe, la propra socialisma fondinto Pablo Iglesias kaj Indalecio Prieto.

Membro de la Partido Socialista Obrero Español, lia alproksimiĝo al plej moderaj tendencoj ene de la socialismaj organizoj rilatis al fakto ke lia elekto estis tre markata de humanismo. Dum la diktaturo de Primo de Rivera li estis kondamniita al ekzilo en Santoña, kie li komencis sian literaturan karieron.

Dua Respubliko
--------------

Enlanda Milito
--------------

Ekzilo
------

Li eliris fine de la milito ekde Katalunio al Francio kaj setlis en Parizo, kie li estis arestita la 27-a de julio 1940 fare de la Gestapo (dum la nazia okupado de Francio) kaj sendita al la frankistaj aŭtoritatoj kun la same ĵurnalisto socialista Francisco Cruz Salido, la anarkiista kaj ministro de Industrio en la registaro de Largo Caballero Juan Peiró, la reĝisoro Cipriano Rivas Cherif (bofrato de Manuel Azaña) kaj la estro de Esquerra Republicana kaj prezidento de la Generalitato de Katalunio Lluís Companys. Post kontraŭjura juĝado la generalo Arroyo finis la proceson la 16-a de oktobro, kaj kvalifikis la faktojn kiel ribelkrimo. En apliko de la faŝisma kodo li estis kondamnita je morto kaj sekve mortpafita en Madrido antaŭ la muroj de la Tombejo la Almudena.

Literatura kariero
------------------

Notoj
-----

1. ↑   Guerra y vicisitudes de los españoles. Lectura breve. Arkivita el la originalo je 2012-02-04. Alirita 2012-06-11.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 405279
* LCCN: n79143038
* VIAF: 46887215 24758360, 46887215
* ISNI: 0000 0001 1761 4963
* SUDOC: 050131761
* BNF: 12772006n
* BNE: XX1137730
 |
**Revolverheld** estas germania rok-popmuzika grupo, kantanta germanlingve. La plej konataj kanzonoj estas *Spinner* ("fantaziulo"), *Halt dich an mir fest* ("apogiĝu je mi") kaj *Ich lass für dich das Licht an* ("mi lasas por vi la lumon").

* Johannes Strate (\* la 17an de marto 1980) estas la kantisto de la grupo.
* Kristoffer Hünecke (\* la 12-an de majo 1978) kaj
* Niels Kristian Hansen (\* la 22-an de aprilo 1980, naskonomo *Grötsch*) estas gitaristoj en *Revolverheld*.
* Jakob Sinn (\* la 20-an de decembro 1980) estas la drumisto de la grupo.
* Florian „Flo" Speer (\* la 10-an de junio 1977) ĝis novembro 2012 estis basgitaristo de la grupo. Nun
* Chris Rodriguez la grupon akompanas basgitare dum koncertoj.

Politika engaĝiĝo
-----------------

Revolverheld en majo 2014 muzikis en demonstracio por ŝanĝo de energia politiko en Berlino kaj subtenis la alternativajn postulojn de la demonstracio. Okaze de la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2016 ili en la germana televido moke prikantis civitanojn kiuj maltoleras germanajn futbalistojn kun negermana familia deveno. En oktobro 2018 ili kundemonstraciis por fino de subĉielaj minejoj de karbo kaj en julio 2019 ili publike kritikis la nobelinon *Gloria von Thurn und Taxis*, en kies muzika festivalo ili gaste prezentiĝis: klare ili kritikis la gastigantinon, kiu bagateligis la seksan misuzon de infanoj kadre de la katolika eklezio, kaj alvokis ne savi fuĝintojn venantaj tra la Mediteraneo direkte al Eŭropo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (germane)

* Kategorio Revolverheld en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Julius Spier** (25-an de aprilo 1887 en Frankfurto ĉe Majno; 15-an de septembro 1942 en Amsterdamo) estis germana psikoanalizisto kaj la fondinto de la psiko-kiromancio.

Vivo
----

Julius Spier estis la filo de judaj gepatroj. Je 14 jaraĝo li komencis studon ĉe la komercfirmao Beer-Sontheimer kaj suprenlaboris sin ĝis gvidanta pozicio. Post sia 25-jara jubileo ĉe la firmao li rezignis sian profesion kaj dediĉis sin al la estonteco de siaj privataj interesoj, speciale la manlegarto, la psikoterapio kaj la muziko.

Ĉe Carl Gustav Jung en Zuriko li sekvis dujaran lernanalizon. Jung kuraĝigis lin, inkluzivi la manlegarton en lia terapeŭta okupo. Tion faris Spier, post kiam li en 1928 transloĝiĝis al Berlino. Li fondis praktikejon, kiu fariĝis tre sukcesa, kaj gvidis kursojn en manlegado.

En 1938 Spier elmigris al Nederlando. En Amsterdamo li sukcese reprenis la terapeŭtajn kaj instruadajn okupojn kaj kolektis aron da gelernantoj ĉirkaŭ si. Li mortis en 1942 pro pulmokancero, mallonge antaŭ ol la Gestapo volis deporti lin al la Koncentrejo Westerbork (kaj de tie al la Koncentrejo Aŭŝvico).

Ekde 1917 li estis edzo de Hedwig Rocco. Ili havis du infanojn, Ruth, naskiĝinta en 1918 kaj Wolfgang Spier, naskiĝinta en 1920 (la pliposta aktoro). En 1935 ili divorcis. Spier pli poste fianĉiĝis kun unu el siaj lernantinoj, Hertha Levi, kiu poste elmigris al Britio.

Spier konatiĝis jardekojn post sia morto pro la publikigado de la taglibroj de la nederlanda judino Etty Hillesum („La pensanta koro"), kies terapeŭto, spirita instruisto, amiko kaj finfine amato li estis.

La libro de Spiers *The Hands of Children*, kiun Hertha Levi post lia morto publikigis, hodiaŭ validas kiel klasikaĵo de la psiko-kiromancio.

Verko
-----

* Julius Spier: *The Hands of Children: An Introduction to Psycho-Chirology.* ĉe Google Books.

Literaturo
----------

* Klaas A.D. Smelik, Editor: Etty.The Letters and Diaries of Etty Hillesum 1941 - 1943. William B. Eerdmans Publishing Company, Grand Rapids, Michigan / Cambridge U.K. 2002, Introduction. ISBN 0-8028-3959-2
* Patrick Woodhouse: Etty Hillesum. A Life Transformed. Bloomsbury Academic, London, New Delhi, New York, Sydney 2009, ISBN 978-1-84706-426-4

Referencoj
----------

1. ↑  Klaas A.D. Smelik, Editor: Etty.The Letters and Diaries of Etty Hillesum 1941 - 1943. William B. Eerdmans Publishing Company, Grand Rapids, Michigan / Cambridge U.K. 2002, Introduction
2. ↑  Patrick Woodhouse: Etty Hillesum. A Life Transformed. Bloomsbury Academic, London, New Delhi, New York, Sydney 2009, S. 99
3. ↑  ebenda, S. 17
4. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2016-03-04. Alirita 2018-07-14.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 614769
* GND: 1026076595
* LCCN: n00121436
* VIAF: 265968220
 |