recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sinmortiga letero** (aŭ pli latine Suicidletero aŭ simple noto) estas letero kun mesaĝo postlasita de persono kiu faras sinmortigon aŭ provas fari sinmortigon. La letero povas esti en diversaj formoj, kiel skriba noto, sona aŭ videoregistraĵo. La enhavo de la letero povas esprimi diversajn mesaĝojn de la skribinto, kiel ekzemple sinkulpigo aŭ la kulpigo de la tuja ĉirkaŭaĵo por malfacilaĵoj kaj malsukcesoj travivitaj de la skribinto en sia vivo, deziroj kaj instrukcioj de la skribinto post lia morto, kaj pli; Ofte la enhavo esprimas potencajn emociojn de la skribinto .

Oni taksas, ke 15-30% de sinmortigoj estas akompanataj de sinmortiga noto; Estas multaj diferencoj en ĉi tiu procento inter malsamaj kulturoj  . Studoj trovis ke skribi leteron kaze de sinmortigo estas pli ofta inter virinoj kaj junularo; La leteroj de junuloj tendencis esti pli longaj, riĉaj je emocioj kaj ofte inkluzivis peton de pardono .

Sinmortigleteroj estas objekto de intereso por mortenketistoj kaj akademiaj esploristoj, parte ĉar ili povas disponigi rigardeton en la internan mondon de la skribinto, liajn sentojn kaj motivojn antaŭ farado de sinmortigo. Tamen, ĉar diferencoj estis trovitaj inter la karakterizaĵoj de sinmortigintoj kiuj postlasis suicidleteron, kaj tiuj kiuj ne faris, estas argumentite ke neniuj konkludoj povas esti trovitaj de tiuj leteroj koncerne la internan mondon de ĉiuj sinmortigoj. Ĉiuokaze el jura vidpunkto tre ofte la apero de suicidletero estas ĉefa pruvo, ke temas pri suicido kaj ne pri murdo.

La verkistoj Hunter S. Thompson kaj Virginia Woolf estas konataj, interalie, ke ili forlasis tian leteron antaŭ ol ili prenis siajn vivojn.

Kialoj
------

Povas esti pluraj kialoj, kial iu lasas sinmortigan leteron. Jen kelkaj ekzemploj.

* Forigi aŭ pliigi la kulpon de la postlasitaj. Ĝi dependas de kia rilato la persono havis kun ili.
* Ekspliko de la kialo de la sinmortigo.
* Kunhavigi sentojn kaj pensojn, kiujn la persono antaŭe ne kuraĝis kunhavigi.
* Por diri al parencoj kiom feliĉaj ili estas kun ili.
* Instrukcioj por entombigo, redistribuo de propraĵoj ankaŭ similaj.
* Konfeso de krima ago. ekz. murdo

Referencoj
----------

1. ↑  Incidence of note-leaving remains constant despite increasing suicide rates. Psychiatry and Clinical Neurosciences. 2005
2. ↑  Gelder, M. Mayou, R. & Geddes, J. (2005). Psychiatry. Oxford University Press
3. ↑  O'Donnell I, Farmer R, Suicide notes. Catalan J. Br. J. Psychiatry, 1993; 163: 45–48.
4. 1 2  Kuwavara et al. Differences in characteristics between suicide victims who left notes or not, Journal of affective disorders, 2006, 94(3), 145-149
5. ↑  Ho TP, Yip PS, Chiu CW, Halliday P. Suicide notes: What do they tell us? Acta Psychiatr. Scand. 1998; 98: 467–473.
6. ↑  Heim N, Lester D. Do suicides who write notes differ from those who do not? A study of suicides in West Berlin. Acta Psychiatr. Scand. 1990; 82: 372–373

Eksteraj ligiloj
----------------

* kolekto de suicidaj notoj kaj leteroj
* famaj suicidaj notoj—mortantaj vortoj de famaj homoj
* *La Prezento de la Memo en Suicidaj Notoj* de David Lester kaj Bijou Yang


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 833981
 |
Tabernaklo en katolika katedralo de Dubuque, Iovao, Usono.
**Tabernaklo** estas speco de transportebla templo, en formo de granda tendo kun subtenanta ĉarpentaĵo.

Laŭ Francisko Azorín **tabernaklo** estas *Altaro portebla, ĉe la antikvaj israelidoj. Ŝranko por la konsakrita hostio, ĉe la kristanoj.* Li indikas etimologion el la latina *tabernaculum*, el *taberna* (tendo, tabulaĵo).

Historio
--------

La tabernaklon far(ig)is Moseo, pro dioadoraj celoj por la hebreaj triboj, por migra tempo antaŭ la setliĝo sur Kanaano. Ĝia rolo ĉesis, kiam Salomono konstruigis la Jerusaleman Templon (957 a.K.).

La plej praa sanktejo de Israelo estis simpla tendo, en kies interno – laŭ la religia kredo – Dio deklaris sian ekziston kaj komunikis siajn ordenojn. Oni povas legi la detalan priskribon en la libro de Eliro. (Ĉar la priskribo okazis dum la babilona kaptiteco, multaj sciencistoj trovas tion ne aŭtentika.)

* Tabernaklo (en la kristana eklezia arto) estas ŝranketo sur la altaro, en kiu estas konservata la ciborio.
* Tabernaklo estas plurfaka skriboŝranko en la mebloarto.

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 196.
2. ↑  Azorín, samloke.

* Kategorio Tabernaklo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La stacidomo de Tanggula
Kajo de la fervoja stacidomo en Tanggula
**Tanggula fervoja stacio** (ĉine: 唐古拉站; pinjine: táng gǔ lā zhàn) estas fervoja stacidomo en Tibeto, Ĉinio.

La stacio, inaŭgurita la 1-an de julio 2006 situas 5'068 metrojn super la maro, kaj estas tiel la plej alta stacio en la mondo. Ĝi superas la staciojn de Ticlio (Peruo, 4'829 m), Condor (Bolivio, 4'786 m) kaj Galera (Peruo, 4'781 m). Ĝi situas malpli ol unu kilometro for de la montpasejo de Tanggula, kie la linio atingas altecon je 5'072 m, tio estas plej alta punkto de la linio.

En 2008, Tanggula Railtours Arkivigite je 2007-09-29 per la retarkivo Wayback Machine lanĉis turisman fervojan servon inter Pekino kaj Lasao tra la montpasejo de Tanggula per tri aparte konstruitaj luksotrajnoj.

Referencoj
----------

1. ↑  *Railway Gazette International* (30-an de aŭgusto, 2007) Launching luxury on line to Tibet Arkivigite je 2008-07-08 per la retarkivo Wayback Machine (legebla nur por abonantoj)

Vidu ankaŭ
----------

* Tanggula (mostpasejo)
* Ĉinghaj-Tibeta fervojo

* Tanggula fervoja stacio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Tanggula fervoja stacio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Taniche** estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaĥako (*Oaxaca*). La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Taniche*. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 20 542.

Geografio
---------

**Taniche** apartenas al la distrikto Ejutla al kiuj apartenas entute 13 komunumoj. Ĝi situas en la regiono Centraj valoj de Oaĥako, en la centro de la subŝtato. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 739 loĝantojn. El tiuj estis 318 viroj kaj 421 virinoj. La komunumo havas surfacon de 22,97 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 1420 metroj super la marnivelo.

Situo de la koncerna distrikto kaj regiono interne de la subŝtato Oaxaca.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 0 indiĝenoj. El tiuj 0 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 0 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Taniche Arkivigite je 2006-11-17 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Mapeto de Sumatro kaj Javo
Veninta tertremo kaj cunamo en la jaro 2004Veninta tertremo kaj cunamo en la jaro 2004
**Sumatro** estas insulo el la Sundaj Insuloj, apartenanta al Indonezio. Ĝi situas rande de la Hinda Oceano ambaŭflanke de la ekvatoro.

Sumatro havas areon de 474.000 km² kaj estas la sesa plej granda insulo en la mondo (post Gronlando, Nov-Gvineo, Borneo, Madagaskaro kaj Bafina Insulo). Ĝi havas 47 milionojn da loĝantoj, plejparte malajoj. Ĝia longo estas 1.600 km, ĝia pleja larĝo 370 km. Ĝia plej alta loko estas monto Kerinĉi kun 3805 m.

De la azia kontinento ĝin disigas la Malaka Markolo. Sud-oriente situas insulo Javo; la intera markolo nomiĝas
Sunda Markolo aŭ simple Sundo.

Sur la okcidenta parto de la insulo estas la Montoj Barisan.

Biogeografie Sumatro troviĝas en la sundalanda-filipina ekoprovinco el la orientalisa ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF), en speciala biogeografia regiono nomata Sunda Lando. Okcidente de la insulo situas mara ekoregiono. Fitogeografie, Sumatro estas aparta flaŭra provinco el la Malesia Regiono de la Paleotropisa Regno.

Sumatro administre dividiĝas en dek provincojn, nome

* Aceh (privilegiata regiono kun apartismaj tendencoj)
* Bangka-Belitung
* Bengkulu
* Jambi
* Lampung
* Riau
* Riau Kepulauan (Riau-insuloj)
* Sumatera Barat (Okcidenta Sumatro); ĉefurbo: Padang
* Sumatera Selatan (Suda Sumatro); ĉefurbo: Palembang
* Sumatera Utara (Norda Sumatro); ĉefurbo: Medan

La laste menciitaj tri ĉefurboj estas ankaŭ la plej signifaj urboj de la insulo.

Je la 26-a de decembro 2004 ĉe Sumatro okazis unu la plej detruaj tertremoj iam registritaj kaŭzante enorman cunamon.

Nomo
----

La sanskrita nomo de la insulo estis *Sŭarnadŭīpa* (=insulo de oro) aŭ *Sŭarnabhūmi* (=lando de oro), pro la abundo de orminoj.

La nomo "Sumatro" aperis unue en 1017, kiam reĝo nomanta sin *Haĵi Sumatrabhumi* (= reĝo de la lando de Sumatro), sendis ambasadoron al Ĉinio.

* Sumatro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Sumatro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Sumatro en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Indonezio |

Vidu ankaŭ
----------

* Delio
* Orienta Sumatro
* Toba
Intermita flanka lumo de aŭto elsendanta lumon de sukcena koloro.
**Sukcena**, nomata ankaŭ *flava sukcena* aŭ *elektroflavo*, estas meza oranĝece flava koloro, de modera satureco, travidebla, bazita en la plej ofta aspekto de la fosilia rezino nomata sukceno.​ 

Fakte foje la sukceno ne montras la tipan oranĝecflavan koloron, kaj ĝi povas esti pli ruĝeca, nigra, kaj pli malofte blanka aŭ blua. Tio rezultis en la ekzisto de koloroj kiel *ruĝa sukcena* kaj *griza sukcena*, malmulte uzataj kompare kun la flava sukcena. 

Unu de la koloroj difinitaj teknike por la intermitaj lumoj laŭregulare por aŭtoj estas nomata sukcena, laŭ la normoj ECE kaj SAE.

Bildaro
-------

* Koliero farita el bidoj de Balta sukcenoKoliero farita el bidoj de Balta sukceno
* Variaĵoj de sukcenoVariaĵoj de sukceno
* SukcenoSukceno
* Primuloj de sukcena koloroPrimuloj de sukcena koloro
* Koloro de fajroKoloro de fajro
* Okuloj sukcenkolorajOkuloj sukcenkoloraj
* Brazila sunsubiroBrazila sunsubiro
* FungoFungo
* ŜakpecoŜakpeco
* GitaroGitaro

Notoj
-----

1. 1 2   Gallego, Rosa; Sanz, Juan Carlos (2001). Diccionario Akal del color. Akal. ISBN 978-84-460-1083-8.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 715236
 |
Tabulo el la Pioneer X.
La kosmosondiloj Pioneer X kaj XI estis du el la unuaj sondiloj de la programo pri esplorado de la spaco el NASA. La sondilo Pioneer X estis lanĉita ekde Cape Canaveral la 2-an de marto 1972 kaj la Pioneer XI la 5-an de aprilo 1973 ekde la sama loko.

La celo de la kosmosondiloj estis esplori la gigantajn planedojn, Jupitero kaj Saturno, el nia sunsistemo kaj ankaŭ estis fiksita al ili tabuloj kun simbola mesaĝo, kies celo estas informi pri la homaj viv-estaĵoj kaj kie ili troviĝas (la Tero) al ebla ekster-tera civilizacio kiu povus kapti la sondilojn

La tabuloj estis elpensitaj de la astronomoj usonaj Carl SAGAN kaj Frank DRAKE kaj pentritaj de Linda SALZMAN SAGAN. Estis Carl Sagan mem kiu konvinkis al NASA por ke la kosmosondiloj alportu la tabulojn.

Simbolismo
----------

Tabulo fiksita en la kosmosondilo Pioneer X.
En la tabuloj aperas: Dekstre, la bildo de la sondilo, kies nura celo estas klarigi la grandecan proporcion de ambaŭ homoj (viro kaj virino) kiuj troviĝas antaŭ ĝi.

Maldekstre, lineo-radioj kiuj ekas el la sama punkto. Tiu centra punkto estas la Suno, la lineoj montras la direkton de la plej gravaj pulsaroj kiuj estas proksime al nia sunsistemo, kaj en ĉiu, je duuma kodo, la sinsekvo de impulsoj de ĉiu pulsaro. Tiu ĉi parto montras kie ni troviĝas en la Universo. Civilizacio sufiĉe evoluinta teĥnike, kun kono pri pulsaroj, povus kompreni la tabulojn.

La supra-dekstra parto de la tabulo, montras inverson de la direkto el la spino de elektrono en atomo de hidrogeno (la plej ofta ĥemia elemento en la universo). Tiu ĉi inverso kaŭzas radioondon je 21 centimetroj.

En la suba parto, aperas desegno de nia sunsistemo, kun la planedoj ordigitaj laŭ siaj distancoj al Suno kaj montras la originan vojon de la kosmosondiloj.

Vidu ankaŭ
----------

* Ora disko de la kosmosondiloj Voyager
* Kosmoesploro
* Arecibo-mesaĝo
* SETI
* Voyager 1
* Wow!-signalo

* Tabulo de la kosmosondiloj Pioneer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Tabulo de la kosmosondiloj Pioneer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Sukeracero** |
| --- |
|  |
| Folioj de sukeraceroFolioj de sukeracero |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonuloj *Dicotyledones* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Sapindaloj *Sapindales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Sapindacoj *Sapindaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Acero *Acer* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***A. saccharum*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Acer saccharum****Marshall |
|
|
|
| Konserva statuso |
| **Konserva statuso: Sekura** |
|
| Distribuo de sukeraceroDistribuo de sukeraceroDistribuo de sukeracero |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Sukeracero  |

 |
| v • d • r |

**Sukeracero** ( ***Acer saccharum*** ) estas arbo el la familio de sapindacoj *Sapindaceae*.

Dum aŭtuno, ĉefe tiu periodo ankoraŭ varma ĵus antaŭ vintro, kiu en tiuj landoj nomas "indiana somero", la folioj de sukeraceroj montras aŭtune belegajn kolorojn; de hela flavo ĝis brila ruĝ-oranĝo kaj regas la bildon de la pejzaĝo. 

Ĝiaj malprofunde etendiĝantaj radikoj povas konkurenci kun subarbe kreskantaj herboj.

La folioj estas 10-15 cm longaj kaj speciale larĝaj. Ili posedas kvin lobojn. La bazoj de la loboj estas relative mallarĝaj; kontraste la pintoj estas larĝaj kaj profunde entranĉitaj.

Acero
Folioj de sukeracero

Uzado
-----

Kiel la nomo konjektigas sukeracero estas uzata por la produktado de sukero.
Per 2,5 centimetrojn profundaj truoj en la arbotrunkoj, oni eltiras sukon kiu enhavas 3 ĝis 10 procentoj da saĥarozo.
Ene de 4 semajno unu arbo liveras
50 ĝis 100 litrojn da suko, el kiu oni plejparte produktas
siropon.

La ligno estas unu el la plej malmolaj inter la acerlignoj. Ĝi estas alte taksata por la uzo en mebloj kaj plankoj.

Tiu nearktisa specio estas preferata strat- kaj kortarbo. Ĝi estas facile generebla kaj transplantebla. Ĝi kreskas relative rapide. Kun densa foliaro, ĝi ankaŭ estas unu el la plej taŭgaj arboj, se oni deziras ombron.

Kiel simbolo
------------

|  |  |
| --- | --- |
| La formo de la sukeracera folio adoptiĝis kiel simbolo de Kanado, ĉi tie montrita sur la kanada flago. |  |

Vidu ankaŭ
----------

* Apalaĉaj-blukrest-montaraj arbaroj
* Apalaĉaj miksaj mezofitaj arbaroj
* Novanglaj-akadiaj arbaroj



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |
Piramido Summum.
***Summum*** estas religio kaj filozofio kiu ekis en 1975 kiel rezulto de la postulita renkonto de usona civitano Claude "Corky" Nowell kun estaĵoj kiujn li priskribis kiel "Summa Individuoj". Laŭ Nowell, tiuj estaĵoj prezentiĝis al li kun konceptoj pri la naturo de kreado, konceptoj kiuj ĉiam estis ekzistantaj kaj estas kontinue re-enkondukitaj al la homaro fare de antaŭenigitaj estaĵoj kiuj funkcias laŭ la vojoj de la kreado. Kiel rezulto de sia esperto, Nowell fondis Summum por kunhavi la "donacon" kiun li ricevis kun aliuloj. En 1980, kiel montro de sia novtrovita vojo, li ŝanĝis sian nomon al *Summum Bonum Amon Ra*, sed novaj historioj indikis, ke li iĝis Corky Ra. Religiaj praktikoj de Summum inspiriĝis kaj el la Religio de Antikva Egiptio kaj el la hebrea profeto Moseo.

Notoj
-----

1. ↑   Ra, Amen. "The First Encounter". Summum. Alirita la 26an de Majo, 2006.
2. ↑  "Welcome to Summum". Summum. Alirita la 26an de Majo, 2006.
3. ↑   Henetz, Patty (22a de Aprilo, 2002). [ "Utah-based church melds wine, sexuality, meditation". Associated Press. Alirita la 15an de Septembro, 2007.
4. ↑   Bravin, Jess (13a de Novembro, 2008). "10 Commandments vs. 7 Aphorisms: A New Religion Covets Legitimacy". Wall Street Journal. Alirita la 6an de Majo, 2014.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Organizado kaj filozofio de Summum
* Artikolo de Atlas Obscura pri Summum Pyramid


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 785122
 |
**Juan Manuel BAJO Ulloa** (Vitorio, 1a de januaro 1967) estas hispana kinreĝisoro.

Biografio
---------

Li hipotekis sian domon por produktori sian unuan filmon *Alas de mariposa* (Papiliaj flugiloj, 1991). Per la enspezo de tiu li faris sian duan longan filmon, nome *La madre muerta*. En 1993 li fondis la produktoran kompanion *Gasteizko Zinema*. Li elstaris pro la atingo pere sia unua filmo de la premio de la Donostia Kinfestivalo. Lia baroka stilo kuniĝis al teknika perfekteco kaj al tono de porinfana rakonto iom funebra en *La madre muerta* (La mortinta patrino, 1993), kun propraj produktorado kaj scenaro.

En 1997 li filmis *Airbag*, amuza kaj violenta ŝosefilmo kun nepropraj produktorado kaj scenaro, plena je ŝercoj pri la eŭska kaj hispana altaj klasoj kaj la popola kulturo, tiam la plej biletvenda filmo en la historio de la hispana kino, poste superita de *Torrente, el brazo tonto de la ley* de Santiago Segura.

Per *Frágil* (2004) li revenis al sendependa kino plue per rakonta atmosfero. Kun *Rey gitano* (2015) li revenis al komerca kino, pro la malfacilo realigi sian preferatan filmotipon.​

Krome ekde 1994 li reĝisoris kaj produktoris filemtojn kaj dokumentajn filmojn por artistoj kaj muzikgrupoj kiel Joaquín Sabina, Los Enemigos, Barricada, Su Ta Gar, Golpes Bajos, Distrito 14 kaj Pablo Carbonell, inter aliaj.

Filmoj
------

### Longaj

* Alas de mariposa (1991)
* La madre muerta (1993)
* Airbag (1997)
* Frágil (2004)
* Rey gitano (2015)
* Baby (2020)

### Kurtoj

* Cruza la Puerta (1984)
* El Último Payaso (1985) 1985
* A Kien Puede Interesar (1986) 1986
* Cien Aviones de Papel (1987) 1987
* Akixo (1988)
* El Reino de Víctor (1989)
* Ordinary Americans (1999)

Bibliografio
------------

* Roldán Larreta, Carlos (1997). "El cine de Juanma Bajo Ulloa" (PDF). Sancho el sabio: Revista de cultura e investigación vasca (7): 331–340. ISSN 1131-5350.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Juanma Bajo Ulloa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* en imdb
* Oficiala retejo

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Juanma Bajo Ulloa en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 844887
* GND: 1089412959
* LCCN: no98104987
* VIAF: 11928373
* ISNI: 0000 0000 6301 4478
* SUDOC: 144963760
* BNE: XX1124823
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Pri la kanto kelkfoje konata sub la nomo *Sukijako*, vidu la artikolon Sukiyaki (kanto). |

Detalo de la sukijakujo.
Sukijako preparita hejme.
La **sukijako** (japane 鋤焼 (すきやき) aŭ すき焼 (や)き aŭ スキヤキ, *sukiyaki* [sɯkijaki]) estas japana plado ene de la stilo *nabemono* (japana vaporkuirarto).

Ingrediencoj
------------

La sukijako konsistas en viando (normale tre fajnaj pecoj de bovaĵo) boligita surtable, kun tofuo kaj legomoj kaj aliaj ingrediencoj, en malprofunda kaserolo laŭ mikso de sojsaŭco, sukero kaj *mirino*. Sukijako tradicie estas plado por viando sed nuntempe estas vegetarana versio farita sen viando. Antaŭ manĝi, la ingrediencoj metiĝas en malprofunda bovlo kun nekuirita ovo batita. Je la fino, oni ofte boligas udonon en la kaserolo.

Servo
-----

Ĝenerale la sukijako estas servita kiel nura plado en la plej malvarmaj tagoj de la jaro kaj kutime troviĝas en *bōnenkai*, nome japanaj festoj de jarfino. Ofta afero en la japana kuirarto estas ke iu ajn povas sukijaki eĉ tre malmultekosta.

Etimologio kaj historio
-----------------------

La japanlingva nomo de la plado, *sukiyaki*, laŭlitere signifas "ŝpatrostaĵon", el la morfemoj 鋤 (すき) *suki* "ŝpato" kaj 焼 (やき) *yaki* "rost[aĵ]o", malgraŭ ke oni nuntempe ne uzas ŝpaton por kuiri, nek rostas ion ajn (la plado estas fakte boligita). Unu teorio asertas, ke la plado sukijako devenas de kamparana plado de viando rostita sur ŝpato (malsimile al la nuntempa plado).

Referencoj
----------

1. ↑  Vortaro Japana-Esperanta, tria eldono
2. ↑  Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto: sukijak/o

Bibliografio
------------

* Richie, Donald.  (2001) *A taste of Japan* (angle). Kōdansha. ISBN 4-7700-1707-3.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Sukijako en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Recepto de sukikaki je stilo de Kantō
* Pli pri la historio de la Sukijako Arkivigite je 2009-06-24 per la retarkivo Wayback Machine
Fajuma mumia portreto.
La **pentrado sur tabulo**, nomata foje simple tabulo estas pentrarto kiu uzas lignon kiel pentrobazo, sen distingo al la uzata tekniko (oleopentrado aŭ tempero, ĉefe). La tabulo povas prezentiĝi sur enkadrigitaj tabuloj, atingante aspekton similan al pentraĵo sur tolo, aŭ sur lignopecoj kiuj formu parton el diversaj tipoj de mebloj, nome kofroj, sarkofagoj aŭ altaroj, ĝis ampleksa gamo de objektoj de ĉiutaga uzo. Jam en la jaroj 2000 a.K. estis tiaj pentraĵoj foje per enkaŭstiko. De la epoko de la romia Egipto elstaras la famaj portretoj de Al Fajum, de funebra karaktero, kiu datas de la 2-a al la 4-a jarcentoj. Ĉefe en la Mezepoko disvolviĝis tiu tekniko, ekzemple por religia pentrarto de Romanika stilo ĉe altaroj, ĉu ornama pentrarto por la plej diversaj objektoj.

Bibliografio
------------

* «Pintura», en *Gran Enciclopedia de las Ciencias. Arte*, pp. 58-60, Club Internacional del Libro, 1990. ISBN 84-7758-304-8
* Laneyrie-Dagen, N. «Los soportes», en *Leer la pintura*, pp. 8-13, Reconocer el arte, Larousse, Barcelona, 2005 Spes Editorial, S.L. ISBN 84-8332-598-5
* Sidaway, I. «Soportes», en *Enciclopedia de materiales y técnicas de arte*, pp. 106-119, Editorial Acanto, 2002. ISBN 84-95376-30-X
* KK. AA. «La estructura del cuadro: Soportes» y «Fondos» en *Enciclopedia Universal de la Pintura y la Escultura*, Vol. I, SARPE, 1982. ISBN 84-7291-377-5
* KK. AA. «Soporte pictórico», en *Historia del Arte*, p. 990, Ed. Anaya, 1986. ISBN 84-207-1408-9


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 755767
* GND: 4037220-0
* LCCN: sh85097407
* BNF: 11966947p
* NKC: ph119398
 |
**Taco Bell** (en libera traduko: la taka sonorilo) estas usona rapidmanĝa restoracia ĉeno, kiu vendas meksikstilan manĝaĵon. La ĉefsidejo de la firmao situas en Irvino, Kalifornio, Usono. La ĉeno estas parto de Yum! Brands, kiu funkciigas, inter aliaj, la KFC kaj Pizza Hut restoraciĉenojn.

Taco Bell havas menuon bazitan sur meksika manĝtradicio, sed adaptita al la rapidmanĝejo kaj la usona palato (ankaŭ nomita Tex-Mex). Plejparte temas pri usonajn pladojn influitan de meksika kuirarto.

Historio
--------

La firmao origine komenciĝis kiel stando vendanta kolbasojn en bulko en 1946 de Glenn Bell. Post pluraj provoj kaj sub la influo de la sukcesa metodo de la fratoj kiuj fondis McDonald's, li establis sian restoracion en 1962. La metodo estis pruvita, kaj Taco Bell iĝis sukcesa restoracio .

Baldaŭ, la firmao estis akirita fare de la manĝgiganto PepsiCo. En oktobro 1997, PepsiCo fondis la firmaon "Tricon", kaj transdonis al ĝi la kontrolon de la firmaoj Taco Bell, KFC kaj Pizza Hut. La 16-an de majo 2002 Tricon oficiale iĝis Yum! Brands.

En 1998, Taco Bell prezentis "The Taco Bell chihuahua ", kiu ĉefrolis en la tre popularaj reklamvideoj kun la hispanlingva slogano "Yo quiero Taco Bell" (en la hispana, *yo quiero* signifas "mi volas" (aŭ "mi amas")). La vera nomo de la ĉivava hundeto estis "Dinky". Komence de la 21-a jarcento Ili forlasis la trukon.

Informaĵoj
----------

Mapo de landoj kun Taco Bell franĉizoj kiel de septembro 2023
En 2013, la firmao havis 6,500 ĉenrestoraciojn, de kiuj 280 estis ekster Usono. En Usono ĝi partumas multajn areojn kun la ĉeno KFC.

La reto havas proksimume 175,000 dungitojn. Enspezoj por la reto en 2009 estis 1.9 miliardoj da dolaroj.

En la futureca Holivuda-filmo *Demolition Man*, ekzistas multaj referencoj al Taco Bell estanta la sola pluvivanta restoracioĉeno kiu postvivis "la franĉizmilitojn". Estas pluraj kategorioj da restoracioj de Taco Bell, sed "*ĉiuj restoracioj estas Taco Bell* ".

Komence de 1994, Taco Bell anstataŭigis ĝian faman ĉielarkemblemon en favoro de pli simpla rozkolora/purpura emblemo.

Fota galerio de tipaj pladoj
----------------------------

* 
* 
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑  Moskin, Julia, "How the Taco Gained in Translation",  *The New York Times*, 2012-04-30. (en-US)
2. ↑   Corporation Affairs (14 February 1978). Alirita June 16, 2021.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
* Official UK website
* televida reklamo por Taco Bell de la 1970aj jaroj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 835564
* LCCN: n80155468
* VIAF: 158280092
 |
ISO-simbolo por unua helpo
**Sukuro** estas **unua helpo** kaj flegado donitaj al vunditoj dum milito, trafik-akcidento aŭ alia akcidento aŭ kolapso.

**Sukuri** povas **sukuristo**, ricevinta ateston pri kompetenteco por **sukurado**, kiun li faras en **sukurejo** (**urĝejo**), tage-nokte preta por helpi al necesuloj, aŭ kiu alveturas al la vundito post telefona alvoko.

**Sukurismo** estas organizata helpado kaj flegado, kies plej fama reprezentanto estas Ruĝa Kruco.

Tamen ekzistas situacioj, kiam la unuan helpon devas doni nefakuloj, ĉar specialisto ne ĉeestas kaj la vundito estas endanĝerigita je vivo aŭ sano. Precipe ŝoforoj devas koni la fundamentojn de sukurado kaj en ĝia aŭtomobilo devas troviĝi skatolo kun bezonataĵoj por la unua helpo. La fundamentojn de la unua helpo oni instruas ankaŭ en lernejoj kaj armeoj.

Korpulma revivigo
-----------------

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Kora-pulma revivigo.
Korpulma revivigo estas eble unu el la plej famaj partoj de sukurado. Ĝi celas provizore anstataŭigi laboron de la koro por transporti oksigenon al cerbo por malrapidigi mortadon de la persono ĝis kiam profesia helpo alvenos aŭ ĝis kiam pli konkretaj paŝoj povas esti farataj.

Vidu ankaŭ
----------

* Ambulanco
* Sukurkesto

* Kategorio Sukuro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La fortreso de Sunda Kelapa, nun la Marmuzeo 
**Sunda Kelapa** (sunde por *kokoslakto de Sundo*), pliposte nomata **Jayakarta**, estas la malnova haveno de la indonezia ĉefurbo Ĝakarto. Sunda Kelapa estis la origina loko el kio ekestis Ĝakarto. En la antaŭa magazeno kaj fortreso de la Vereenigde Oostindische Compagnie estas nun la Marmuzeo de Ĝakarto.

Historio
--------

Ĝis la 16-a jarcento Sunda Kelapa estis la plej grava haveno de la Reĝlando Sundo. Post kiam Sundo en 1522 aliancis kun Portugalio kontraŭ la Sultanlando Demak, Sunda Kelapa disvolviĝis al portugala komercejo. En 1527 princo Fatahillah konkeris la havenon de Demak, kaj rebaptis ĝin al Jayakarta. Pliposte la haveno fariĝis parto de la Sultanlando Bantam.

En 1619 la nederlandano Jan Pieterszoon Coen konkeris la urbon kaj lasis konstrui sur la restaĵoj de la urbo fortreson. Komence li volis nomi ĝin *Nieuw-Hoorn* (Nova-Hoorn) (laŭ lia naskiĝurbo Hoorn), sed Heren la 17a, la plej altranga estraro de la VOC, decidis alie. Oni nomis ĝin Batavia (Batavio) kaj tio restis tiel ĝis 1942, la jaro kiam Nederlanda-Hindio estis okupata de la japanaj trupoj. Batavia tiam fariĝis Djakarta aŭ Jakarta (Ĝakarto).

Post la sendependiĝo de Indonezio Jayakarta rericevis sian malnovan nomon, Sunda Kelapa.

* Kategorio Sunda Kelapa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Tapachula** estas unu el la 118 komunumoj de la meksika subŝtato Chiapas, kiu estas la subŝtato kiu situas plej sude. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Tapachula de Córdova y Ordoñez. La komunumo situas en la regiono de Soconusco. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 07089.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 282420 loĝantojn. El tiuj estis 135873 viroj kaj 146547 virinoj. La komunumo havas surfacon de 857 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 160 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 175640 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 153791, do 88 % el ĉiuj, scipovis legi kaj skribi, kaj 21711 personoj respektive 12 % estis analfabetoj.

271674 personoj en la jaro 2000 aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 3206 personoj respektive 1,18 % estis indiĝenoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Tapachula Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
**Tapalpa** estas unu el la 126 komunumoj de la meksika subŝtato Jalisco. La ĉefurbo de la komunumo estas Tapalpa. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 14 086.

Geografio
---------

**Tapalpa** apartenas al la regiono Sur kiu situas en la centra suda parto de la subŝtato. Al tiu regiono entute apartenas 16 komunumoj. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 16057 loĝantojn. El tiuj estis 7729 viroj kaj 8328 virinoj. La komunumo havas surfacon de 442,15 km². La meza alteco estas 2060 metroj super la marnivelo. La meza jara temperaturo estas 16,7 C. En la komunumo estas 883,1 mm da precipitaĵo jare. 

Situo de la koncerna regiono en la subŝtato Jalisco.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 4029 viroj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 3380 scipovis legi kaj skribi kaj 644 viroj estis analfabetoj. Do 15.98 % de la viroj estis analfabetoj. En la sama jaro en la komunumo vivis 4166 virinoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 3394 sciis legi kaj skribi kaj 764 virinoj estis analfabetoj. Do 18,34 % de la virinoj estis analfabetoj. En 1995 en Tapalpa vivis 12032 personoj kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj estis 15 indiĝenoj. Tio signifas ke 0,125 % de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj. 

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Tapalpa Arkivigite je 2005-05-18 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
Sunsekviloj FEiNA.
**Sunsekvilo**, aŭ **suna sekvanto**, estas aparato kiu sekvas la Sunon kaj kiu povas havi malsamajn utilojn. Ĝia ĉefa aplikaĵo estas la akirado de sunenergio, aŭ surinstalinte sunpanelojn ĉu platajn ĉu de koncentrado, aŭ surinstalinte spegulojn por ke ili kocententrigu la lumon en punkton por la akirado de energio je alta temperaturo.

Du-aksaj sekvantoj
------------------

Por ke la sekvanto povu sekvi kun precizeco, nepras ke ĝi havu du aksojn. La precizeco estas necesa por la aplikaĵoj kiuj koncentrigas la sunlumon, sed por la plataj sunpaneloj ne necesas multa precizeco.

Ekzistas precipe du sistemoj de sekvado. Unu estas pere de mikrokontrolilo kiu kalkulas la situon de la Suno kaj faras ĝin sekvi. La alia sistemo estas, krom la kontrolila elektronikaĵo, instalinte sondilon kiu detektas la lumon el la Suno kaj ĝin sekvas.

Okaze ke sur la sunsekvilo troviĝas plataj sunpaneloj, la pliiĝo de la rendimento rilate al fiksaj sunpaneloj en la plej favora klineco, estas de 28 al 38% jare en preskaŭ la tuta mondo.

Unu-aksaj sekvantoj
-------------------

Por aplikaĵoj kiuj ne bezonas precizecon kiel tiu de la sunpalenoj, la unu-aksaj sekvantoj povas utili malgraŭ la energio kaptita estas je pli malgranda kvanto.

### Polusa akso

La akso estas laŭ direkto nord-suda kaj proksimume paralela je la la akso de la Tero. La plataĵo iras oriente okcidenten. La pliiĝo de la rendimento rilate al fiksaj paneloj, estas de 23 al 33%.

### Vertikala akso

La klineco de la sunpaneloj ne moviĝas kaj la sekvanto iras oriente okcidenten tra la sudo. La pliiĝo de la rendimento estas malpli, inter 18 kaj 26%.

Eksteraj ligiloj
----------------

* FEiNA SCP (katalune) (angle) (hispane) (france) (germane) Firmao dediĉanta al la desegnado, fabrikado kaj enmerkatigo de sunsekviloj

Fontoj
------

* Tradukita el la Kataluna Vikipedio
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Sulfura poliporo** |
| --- |
|  |
| Juna fungokolonioJuna fungokolonio |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
| Domanio: | Eŭkariotoj *Eukaryota* |
| Subdomanio: | *Unikonta* |
| Superregno: | *Opisthokonta* |
| Regno: | Fungoj *Fungi* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Subregno: | *Dikarya* |
|
|
|
|
|
| Filumo: | Bazidiomicetoj *Basidiomycota* |
|
| Subfilumo: | *Agaricomycotina* |
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | *Agaricomycetes* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | *Polyporales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | *Fomitopsidaceae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Laetiporus sulphureus***((Bull. ex Fr.) Murrill |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Sulfura poliporo  |

 |
| v • d • r |

La **sulfura poliporo** *(Laetiporus sulphureus)* estas bazidia fungo el familio de poliporacoj, ordo de poliporaloj. Ĝi estas parazita (june) sulfur-flava fungo de vivantaj aŭ formortintaj laŭbaj arboj. Ĝi aperas ofte sur dikaj branĉoj, trunko de la ĉeriveraj arboj, ekz sur saliko, poplo sed eĉ sur kverko, fruktoarboj.

Ĝia korpo havas varian formon, ĝi ĝenerale konsistas el diversformaj, plataj fungokorpoj (unu super la alia), kun diametro ĝis 30–50 cm. La fungoj formas unu grandan kolonion el flavaj aŭ oranĝflavaj, diversgrandaj, ondorandaj fungoj. La kolonioj povas atingi alton de 1 metro kaj pezon de 10 kg. La fungokorpo estas poroza (multpora), la fungokarno estas blanka. La juna fungo havas flavan tuberformon.

Ĝi estas manĝebla fungo, kolektebla somere, kiam la junaj fungoj havas molan korpon.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Kolonio el pli maljunaj fungoj | Antaŭpreparite | Tre juna tuberforma fungo |

Eksteraj ligiloj
----------------

* Sulfura poliporo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Sulfura poliporo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Sulfura poliporo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* angle *Laetiporus sulphureus* en indexfungorum.org
Tapio Rautavaara.
**Kaj Tapio "Tapsa" Rautavaara** (8-a de marto 1915 en Pirkkala, nuntempa Nokia – 25-a de septembro 1979 en Helsinko) estis finna sportisto, kantisto kaj filmaktoro. Li estas unue konata speciale aktoro kaj sportisto, poste kantisto. Lia registro estis basbaritono.

Rautavaara gajnis oran medalon de lancoĵetado (69,77 m) en olimpikoj en Londono en la jaro 1948, oran medalon de arkpafado en monda ĉampionego en 1958 kaj bronzan medalon de lancoĵetado en eŭropa ĉampionego en Oslo en 1948 (66,40 m). Finna ĉampionon li gajnis en lancoĵetado jare 1944, 1945, 1947, 1948 kaj 1949, en arkpafado en 1955.

Rautavaara kantis multajn en Finnlando konatajn kantojn. Rautavaara kantis kaj siajn proprajn pecojn kaj pecojn, kiujn komponis Toivo Kärki kaj skribis Reino Helismaa. Li ricevis orajn diskojn je pecoj *Reppu ja reissumies*, *Päivänsäde ja menninkäinen*, *Rosvo Roope*, *Sininen uni*, *Yölinjalla* kaj *Juokse sinä humma*. Konata kanto lia kantita estas ankaŭ *Laivat puuta, miehet rautaa* ("ŝipoj el ligno, viroj el fero"), kion li diskis 1952. En la kanto estas rakontata, ke antaŭe la viroj estis el fero kaj ŝipoj el ligno sed nun male: la viroj estas el ligno kaj ŝipoj el fero. Li estis aktoro en 22 filmoj. Li estas unue konata speciale aktoro kaj sportisto, poste kantisto. Rautavaara havas tri filinojn.

Bando Neloset kaj Tapio Rautavaara en studio en 1961. El maldekstro al dekstro Hannu Maristo, Jukka Kuoppamäki, Tapio Rautavaara, Jaakko Kyläsalo kaj Markku Marttina.

Filmoroloj
----------

* "Vain sinulle" (1945)
* "Synnin jäljet" (1946)
* "Kuudes käsky" (1947)
* "Kultamitalivaimo" (1947)
* "Sinut minä tahdon" (1949)
* "Aila, Pohjolan tytär" (1951)
* "Rion yö" (1951)
* "Salakuljettajan laulu" (1952)
* "Pekka Puupää" (1953)
* "Kaksi hauskaa vekkulia" (1953)
* "Me tulemme taas" (1953)
* "Kummituskievari" (1954)
* "Veteraanin voitto" (1955)
* "Villi Pohjola" (1955)
* "Kaunis Kaarina" (1955)
* "Kahden ladun poikki" (1958)
* "Suuri sävelparaati" (1959)
* "Molskis, sanoi Eemeli, molskis!" (1960)
* "Tähtisumua" (1961)
* "Villin Pohjolan salattu laakso" (1963)
* "X-Paroni" (1964)
* "Anna" (1970)

Pecoj
-----

* "Isoisän olkihattu"
* "Reppu ja reissumies"
* "Korttipakka"
* "Lapin jenkka"
* "Rosvo Roope"
* "Päivänsäde ja menninkäinen"
* "Juokse sinä humma"
* "Huutolaispojan laulu"
* "Kulkuri ja joutsen"
* "Tuopin jäljet"
* "Yölinjalla"
* "Sininen uni"
* "Anttilan keväthuumaus"
* "Häävalssi"

Eksteraj ligiloj
----------------

Tapio Rautavaara en Interreta arĥivo de Yle.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 375476
* GND: 1046308351
* VIAF: 30803965
* ISNI: 0000 0000 2464 8531
* BNF: 138089591
* MBA: 1d6e26e7-5eb8-4b95-b7d5-c2c8f60c6eae
* BIBSYS: 15030271
 |
**Tadeusz ROZWADOWSKI** de blazono *Trąby* (naskiĝis la 19-an de majo 1866 en Babin (nun en Ivano-Frankivska provinco), mortis la 18-an de oktobro 1928 en Varsovio) estis pola militisto kaj inventisto, generalo de aŭstria-hungara armeo, kunkreinto de Pola Militistaro kaj kiel armea generalo de la venko en pola-bolŝevika milito.

Tadeusz Rozwadowski devenis de familio kun longaj militistaj tradicioj, lia avo Wiktor batalis en novembra ribelo kontraŭ Rusia Imperio kaj la patro Tomisław en januara ribelo kontraŭ la sama imperio. Sian karieron komencis en Hranice. Poste en la jaroj 1882-1886 studis en Militista Teknika Akademio en Vieno, kiun finis kiel subleŭtenanto, kiel la plej bona lernanto. Plue studis en Milita Lernejo en Vieno, destinita al la plej bonaj oficiroj. 

Oktobre 1896 estis nomumita ataŝeo ĉe aŭstra delegitaro en Bukareŝto. Li konis 5 lingvojn – polan, francan, germanan, ĉeĥan kaj rusan, poste ankaŭ rumanan. Lia unua sukceso estis negoco de favora por Aŭstrio-Hungario dogana interkonsento. Ankaŭ evoluigis austra-rumanan kunlaboron en militista kampo, per kio favorigis al si rumanan reĝon Karolo la 1-a kaj ankaŭ rumanan tronheredanton princon Ferdinando. En Rumanio naskiĝis liaj infanoj.

Bukareŝton forlasis en 1907 en la rango de subkolonelo. Li revenis al Galicio al Stanisławów, kie iĝis komendanto de la 31-a Regimento de Kampaj Kanonoj. En majo 1908 avancis ĝis rango de kolonelo. Tie li sin dediĉis al militista kaj socia agadoj.

Bibliografio
------------

* Mariusz Patelski, *Generał broni Tadeusz Jordan Rozwadowski żołnierz i dyplomata* (Armea generalo Tadeusz Jordan Rozwadowski. Soldato kaj diplomato), Warszawa 2002.
* Tadeusz Kmiecik, *Generał Tadeusz Jordan Rozwadowski (1886-1928) Pierwszy szef Sztabu Generalnego Odrodzonego Wojska Polskiego* (Generalo Tadeusz Jordan Rozwadowski (1886-1928). La unua ĉefo de Ĝenerala Stabo de Renaskiĝinta Pola Militistaro), Warszawa 1998.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Zapomniany generał Tadeusz Rozwadowski. Twórca Wojska Polskiego i zwycięstwa w 1920 r. - Forgesita generalo Tadeusz Rozwadowski. Kreinto de Pola Militistaro kaj de la venko en 1920 (kun fotoj)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 439365
* GND: 119258293
* LCCN: nr91014240
* VIAF: 47567498
* ISNI: 0000 0001 1635 9702
* NKC: js20191040382
 |
Tapoj akompanataj de Ŝereo .
**Tapo** en hispana kuirarto estas esence aperitivo kiun oni servas en plej de la trinkejoj aŭ restoracioj akompanante la trinkaĵojn (ĉu alkohola aŭ ne), Tiu survoja konsumo (trinkejo, konsumo kaj nova trinkejo) estas nomata *tapeo*, aŭ *ir de tapas* (tapumi). En multaj regionoj de Hispanio oftas tagmanĝo aŭ vespermanĝo semajnfine surbaze de *tapoj*, manĝostilo ege populara.

La tapoj iĝis simbolo de hispana identeco konata kaj aprezata ankaŭ de eksterlandanoj kiuj eksportis tiun terminon eksterlanden kaj popularigis kaj la terminon kaj la kutimon ie ajn.

La Monda Tago de..."Tapo"
-------------------------

Preskaŭ kiel la famaj kastanjetoj kaj la flamenko (unu plia nePIVa vorto), tapoj bildigas la hispanan etoson. Kiel ĉiuj scias, temas pri negrandaj porcioj da bongustaĵoj, plej variaj bongustaĵoj: olivoj, terpomoj, paneroj, spicaĵoj. La eblecoj estas multaj. Ekzistas tamen ia filozofio en la kultivado de tapoj. Ili signifas inviton al interparolo, al amikeco, al babilado, al amuziĝo kaj renkontiĝo inter amikoj. Tapoj perfekte sugestas la amikeman, komunikeman animon de la hispana popolo.

La 15-an de junio oni festas la Mondan Tagon de Tapo. Ĉi tiu dato validas ekde la jaro 2010, kreita de la gastronomia Asocio "Saborea España", kun apogo de la registaro. Nuntempe, la afero evoluas al la tendenco konsideri tapon kiel manifestaĵon de loka Nemateria Kulturriĉaĵo.

Plej konata versio pri la origino de tapo en Hispanujo diras, ke en la 13-a jarcento, reĝo Alfonso la 10-a, la Saĝa, volis moderigi la teruran ebriiĝadon de siaj subuloj, kaj ordonis, ke popularaj restoracioj ĉiam proponu drinkaĵojn kune kun etaj nutraĵoj, por mildigi la krudecon al la stomako.

De kio devenis la nomo "tapa"? Jen alia kurioza rakonto. Oni diras, ke la teleretoj kun nutraĵoj estis metitaj sur la glasoj kun alkoholaĵoj, kaj tio evitis, ke muŝoj falus en la trinkaĵojn. Kompreneble, la vorto "tapa" signifas ankaŭ "kovraĵo".

Ekzistas aliaj versioj por la deveno de la hispana tapo. Normala afero, se temas pri malnovaj tradicioj, kio faras la aferon eĉ pli amuza. Ne gravas, kiu estas la vera. Gravas nur, ke en mia fora brazila urbo, je la 15-a de junio, longe for de la patrolando de tapoj, mi manĝetis olivojn kun pano kaj oleo, kaj trinkis duonpokalon da ruĝa vino.

Referencoj
----------

1. ↑  La aktuala eldono de la hispana vortaro DRAE difinas *tapa* kiel *Malgranda porcio de nutraĵo kiun oni servas kiel akompano de trinkaĵo.*, sen specifi la devenon de la termino.
2. ↑  Esperanta Retradio "La Monda Tago de..."Tapo"" la 24an de junio 2023

* Kategorio Tapo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 446871
* GND: 4295233-5
 |
*Tafelspitz*
**Tafelspitz** (germane *Tafelspitz*, laŭlitere kun la signifo pinto (de viando) por la tablo) estas boligita bovidaĵo aŭ bovaĵo en buljono, servita kun miksaĵo de hakitaj pomoj kaj kreno. Ĝi estas konsiderita kiel la nacia plado de Aŭstrio kaj estas same populara en la najbara germana ŝtato de Bavario.

Francisko Jozefo la 1-a, Imperiestro de Aŭstrio, estis granda amanto de *Tafelspitz*. Laŭ la oficiala kuirlibro de 1912 utiligita en hejmscienclernejoj de la Aŭstro-hungara-Imperio, "la privata tablo de lia majesto neniam estas sen bona peco de boligita bovaĵo, kio estas unu el liaj favoratpladoj."

*Tafelspitz* estas boletita kune kun radikfruktoj kaj spicoj en la buljono. Ĝi estas kutime servita kun rostitaj tranĉaĵa terpomo kaj miksaĵo de hakitaj pomoj kaj kreno aŭ acidkremo miksita kun ŝenoprazoj.

Tranĉo
------

*Tafelspitz* situas ĉe numero 13.
*Tafelspitz* estas aŭstra nomo de la vianda tranĉo kiu estas uzita, kutime de juna virbovo. Tiu tranĉo estas tipe konata en Usono kiel *Standing Rump* aŭ *Top Round*, depende de la nomenklaturo de tranĉoj uzitaj. La brita tranĉo estus nomita *Topside.*. Ĝi estas la supra malantaŭa fino de la brutaro kie la vosto originas.

Literaturo
----------

* Ingrid Haslinger: *Tafelspitz und Fledermaus. Die Wiener Rindfleischküche*, Verlag Mandelbaum, Wien 2005, ISBN 3-85476-167-8. germane
* Richard A. Zahnhausen: *Was aß Baron von Trotta wirklich zu Mittag? Anmerkungen zum Tafelspitz und zur longue durée des gekochten Rindfleisches in der Wiener Küche*. In: *Wiener Geschichtsblätter* 58, 2003, ISSN 0043-5317, S. 81–93. germane

Referencoj
----------

1. ↑  Artikel bei Spiegel Online
2. ↑  Erhard Gorys: Das neue Küchenlexikon. München, dtv. (2001)
3. ↑  Tafelspitz im Duden
4. ↑  Migrosmagazin: Siedfleisch mit Gemüse

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tafelspitz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Kategorio Tafelspitz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Tafelspitz[*rompita ligilo*] auf *Kulinarisches Erbe Österreich* germane
***Alita: Battle Angel*** (esperante *Batal-Anĝelo*) estas usona sciencfikcia filmo aperinta en februaro 2019. Ĝi estas bazita sur la mangao de Yukito Kishiro "Battle Angel Alita". Ĝi estas produktorita de James Cameron kaj Jon Landau kaj reĝisorita de Robert Rodriguez.

Ĉefrolas Rosa Salazar kiel Alita, ankaŭ rolas Christoph Waltz, Jennifer Connelly, Eiza González, Mahershala Ali, Ed Skrein, Jackie Earle Haley, Michelle Rodriguez kaj Lana Condor.

Temo
----

Kiam Alita (Rosa Salazar) vekiĝas sen memoro pri kiu ŝi estas en estonta mondo, kiun ŝi ne rekonas, ŝi estas kunprenita de Ido (Christoph Waltz), kompatinda kuracisto, kiu rimarkas, ke ie en ĉi tiu forlasita kiborg-ĉelo estas la koro kaj animo de juna virino kun eksterordinara estinteco. Kiam Alita lernas trairi sian novan vivon kaj la perfidajn stratojn de Iron City, Ido provas ŝirmi ŝin de ŝia mistera historio dum ŝia nova strat-amiko Hugo (Keean Johnson) proponas anstataŭe helpi al ŝi reŝalti ŝiajn memorojn. Sed nur kiam la mortigaj kaj koruptaj fortoj, kiuj estras la urbon, postkuros post Alita, tiam ŝi malkovros la ŝlosilon al sia pasinteco - ŝi havas unikan batalan kapablecon, kiun tiuj fortoj senĉese provos kontroli. Se ŝi povus resti ekster ilia atingo, ŝi povus esti la ŝlosilo por savi siajn amikojn, sian familion kaj la mondon, kiun ŝi komencis ami.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Alita: Battle Angel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
* *Alita: Battle Angel*  en Interreta filma datumbazo (angle)

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Alita: Battle Angel en la a Vikipedio.* 


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Filmo |
Jen la listo de Budhismaj nocioj prilaboritaj - kaj eble prilaborotaj - en Esperanta Vikipedio.

Enhavtabelo
-----------

* Laŭ alfabeto: 1 ktp.(numeroj) – A – B – C – Ĉ - D – E – F – G – Ĝ - H – Ĥ - I – J – Ĵ - K – L – M – N – O – P – Q - R – S – Ŝ – T – U - Ŭ – V - W – X - Y - Z
* Laŭ lingvoj: Esperantaj - Birmaj - Ĉinaj - Japanaj - Koreaj - Paliaj - Sanskritaj - Sinhalaj - Tajaj - Tibetaj - Vjetnamaj - Alilingvaj
* Notoj kaj fontoj

---

Aranĝitaj laŭ alfabeto
----------------------

### 1

* 108
* 4 noblaj veroj

Revenu al enhavtabelo
---

### A

* Abidarmo

Revenu al enhavtabelo
---

### B

* Bhikkhu

  

Revenu al enhavtabelo
---

### C

Revenu al enhavtabelo
---

### Ĉ

  

Revenu al enhavtabelo
---

### D

  

Revenu al enhavtabelo
---

### E

  

Revenu al enhavtabelo
---

### F

  

Revenu al enhavtabelo
---

### G

  

Revenu al enhavtabelo
---

### Ĝ

  

Revenu al enhavtabelo
---

### H

  

Revenu al enhavtabelo
---

### Ĥ

  

Revenu al enhavtabelo
---

### I

  

Revenu al enhavtabelo
---

### J

  

Revenu al enhavtabelo
---

### Ĵ

  

Revenu al enhavtabelo
---

### K

  

Revenu al enhavtabelo
---

### L

  

Revenu al enhavtabelo
---

### M

  

Revenu al enhavtabelo
---

### N

  

Revenu al enhavtabelo
---

### O

  

Revenu al enhavtabelo
---

### P

* Pannja
* Patiĉĉa samuppada
* Praĝnja

  

Revenu al enhavtabelo
---

### Q

  

Revenu al enhavtabelo
---

### R

  

Revenu al enhavtabelo
---

### S

  

Revenu al enhavtabelo
---

### Ŝ

* Ŝramano

  

Revenu al enhavtabelo
---

### T

  

Revenu al enhavtabelo
---

### U

  

Revenu al enhavtabelo
---

### Ŭ

  

Revenu al enhavtabelo
---

### V

* Vinajo

  

Revenu al enhavtabelo
---

### W

  

Revenu al enhavtabelo
---

### X

  

Revenu al enhavtabelo
---

### Y

  

Revenu al enhavtabelo
---

### Z

  

Revenu al enhavtabelo
---

Aranĝitaj laŭ lingvo
--------------------

### Esperantaj

Revenu al enhavtabelo
---

### Birmaj

  

Revenu al enhavtabelo
---

### Ĉinaj

  

Revenu al enhavtabelo
---

### Japanaj

  

Revenu al enhavtabelo
---

### Koreaj

  

Revenu al enhavtabelo
---

### Paliaj

  

Revenu al enhavtabelo
---

### Sanskritaj

  

Revenu al enhavtabelo
---

### Sinhalaj

  

Revenu al enhavtabelo
---

### Tajaj

  

Revenu al enhavtabelo
---

### Tibetaj

  

Revenu al enhavtabelo
---

### Vjetnamaj

  

Revenu al enhavtabelo
---

### Alilingvaj

  

Revenu al enhavtabelo
---

Notoj kaj fontoj
----------------

### Notoj


  

Revenu al enhavtabelo
---

### Fontoj

  

Revenu al enhavtabelo
---

### Eksteraj ligiloj

  

Revenu al enhavtabelo
---

### Ankaŭ vidu

  

Revenu al enhavtabelo
---