recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
elefanta plastikaĵo antaŭ la Naturhistoria muzeo de Vieno
**Gottfried KUMPF** (naskiĝinta la 29-an de novembro 1930 en Annaberg-Lungötz, mortinta la 5-an de septembro 2022) estis aŭstra pentristo, grafikisto kaj skulptisto.

Vivo
----

Estante filo de kampara kuracisto li vivis ekde 1968 en Breitenbrunn. Ĉefa temo de liaj bildoj estas pejzaĝoj en naiva stilo. Tipas por ili nesociaj momentoj kiuj kaŝas en iu bilda angulo. Li ankaŭ kreis la aŭtoŝosean ripozumejon ĉe Göttlesbrunn kaj la varmfontan banejon en Stegersbach: tie ĉi en 2004 en kadro de alikonstruo la plejmulto de la kumpf-aj elementoj barbare forigitis. Kune kun la infanliteraturverkisto Thomas Brezina li elfaris kelkajn bildlibrojn. Krome li dizajnis plurajn poŝtmarkojn por la Aŭstria poŝtadministracio kaj por la sidejo de Unuiĝintaj Nacioj en Vieno.

En 2005 Kumpf kreis bronzajn plastikaĵojn de la 12 signoj de zodiako kiuj antaŭe jam aperis sur serio de telefonkartoj.

Lia edzino estis la artistino kaj libretistino Maria Plachky (1920–1982).

Honoroj
-------

* titolo *Professor*
* meritkruco *Österreichisches Ehrenzeichen für Wissenschaft und Kunst* (unua klaso; 2005)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Gottfried Kumpf en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* hejmpaĝo
* Informoj pri Gottfried Kumpf en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Kumpf ĉe Club-Carriere

Notoj
-----

1. ↑  "Gottfried Kumpf, der Vater der Asozialen und der Bronzetiere, ist 91-jährig verstorben". Ĉe: Wiener Zeitung, 7.9.2022
2. ↑  belaj poŝtmarkoj de Kumpf
3. ↑  *Maria Plachky*. Ĉe: *commons.wikimedia.org*.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 794905
* GND: 118838687
* LCCN: n/81/120176
* VIAF: 266917547
* ISNI: 0000 0001 1041 0976
* RKD: 352616
 |
Komunaj disko-formaj piloloj
Variadoj sur komuna pilola dezajno, kiuj povas esti faritaj per ambaŭ koloro kaj formo
Variadoj sur komuna pilola dezajno, kiuj povas esti faritaj per ambaŭ koloro kaj formo
Malnova rotacia pilola premilo
Fabriko produktanta pilolojn (1904)
„Mejloŝtonoj de Medicino", dua skulptaĵo (el ses) de la berlina "Promeno de Ideoj" okaze de la FIFA Mondpokalo de Germanio en 2006
**Pilolo** estas kuracilo en formo de glutebla buleto. Ekzemploj de ofte uzataj piloloj estas aspirino por kapdoloroj kaj kontraŭkoncipiloj por malebligi gravedecon.

Piloloj povas enhavi neniun kuracilan kemiaĵon, kaj tiam ili nomiĝas ŝajnkuraciloj (aŭ placeboj). Ŝajnkuraciloj estas gravaj iloj dum medicina esplorado kiu volas malkovri ĉu iu kuracilo estas utila.

Unu speco de pilolo estas *premaĵo*, kiu estas farita el kunpremita pulvoro.

Alia *premaĵo* estas *tablojdo*, ordinare pli granda ol pilolo, kiun oni pli facile prenas solvante ĝin en akvo aŭ lasante solviĝi en la buŝo.

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Pilolo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Kontraŭkoncipa pilolo
* Postpilolo
* *Sukerpilolo*, pilolo tegita per sukero
* Pastelo
**Karl DILTHEY** (naskiĝinta la 18-an de marto 1839 en Biebrich, mortinta la 4-an de marto 1907 en Göttingen) estis germana klasika filologo kaj arĥeologo. Estante filo de la kalvinisma kortega ĉefpredikisto Maximilian Dilthey li fratis je la filozofo Wilhelm. Lia fratino Caroline iĝis edzino de la filologo Hermann Usener.

Vivo
----

Post studoj ĉe la universitatoj de Vroclavo kaj Bonn li entreprenis studvojaĝojn Grekujon. Ĝis 1866/67 Dilthey estis privata docento en Bonn. Inter 1867 kaj 1869 li deĵoris en Romo sekvonte vokiĝon je profesoreco pri klasika filologio kaj arkeologio al Zuriko. En 1878 Dilthey ekprofesoris ĉe la Universitato de Göttingen. En 1889 li posteulis la arĥeologon Friedrich Wieseler. Post ties morto li iĝis en 1892 estro de la arkeologia-numismatika kolektoj altlernejaj. Sekve li nomumitis orda membro de la Akademio de Göttingen.

Postmorte li posteulitis fare de Gustav Körte.

Literaturo
----------

* Eduard Schwartz: *Karl Dilthey*. Ĉe: *Chronik der Georg-August-Universität zu Göttingen für das Rechnungsjahr 1906*. Göttingen 1907, p. 4-6
* *Deutsche Biographische Enzyklopädie*, volumo 2, p. 578

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Karl Dilthey en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Vikifontaro
* prelegoj liaj en Zuriko
* ĉi-prie ĉe Heslanda Biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 790968
* GND: 116128194
* LCCN: no/2002/109525
* VIAF: 22885235
* ISNI: 0000 0000 8342 268X
* SUDOC: 113036663
 |
**Gaius Plinius Caecilius Secundus minor**, nomata **Plinio la Juna**, naskiĝis dum la jaro 61 en Como (*Novum Comum*) kaj mortis ĉirkaŭ la jaro 113. Li estis nevo kaj poste adopta filo de Gaius Plinius Secundus, konata kiel Plinius maior, Plinio la Maljuna.

Biografio
---------

Plinio devenis el riĉa kavalira familio. Kiam li estis ankoraŭ knabo, lia patro *Laelius Caecilius Cilo* mortis, kaj lia onklo Plinio la malpli juna adoptis lin. Li sendis lin al Romo por studi en la lernejo de Kvintiliano.

Post siaj studoj li dediĉis sin la la parolarto. Li faris ŝtatofican karieron sub la regado de Domiciano kaj atingis la rangon de senatano. La brilo de lia kariero eble ŝuldiĝis ne nur al lia talento, sed ankaŭ al liaj riĉo kaj amikaro. De 98 al 101 li administris la ŝtatan trezoron (*aerarium Saturni*). 

Imperiestro Trajano nomumis lin guberniestro de Bitinio. Em 113 (eble 115) li mortis; estas necerte, ĉu en Bitinio aŭ reveninte al Romo.

Verkaro
-------

La ĉefa verko de Plinio estis kolekto da 247 leteroj, dividita al 10 libroj, kiujn li skribis inter 96 kaj 109. La leteroj ne estas fikciaj, sed vere senditaj, frukto de korespondado kun amikoj kaj kolegoj, foje skribitaj je specialaj okazoj (notoj, rekomendoj), pro sociaj kaŭzoj (invitoj, opiniinterŝanĝoj) aŭ pro priskribo de eventoj (famegas lia kroniko de la eruptiĝo de Vezuvo en 79, kiu mortigis lian onklon). 

Male ol la tute personaj leteroj de Cicerono, kiuj nur hazarde konserviĝis, liaj leteroj estas dekomence destinitaj por publikigo. Tion montras precipe la granda zorgo pri la stilo.
Tacito uzis kelkajn el liaj leteroj kiel fonton por siaj historiaj verkoj.

La lasta el la dek libroj enhavas la korespondadon inter Plinio kaj imperiestro Trajano dum lia regado en Bitinio. Tiu kolekto estis publikigita post lia morto, supozeble danke al Trajano mem, kiu intencis la kolekton kiel manlibron de bona administrado. Inter tiuj leteroj precipe interesas tiu pri la kristanoj, tiam ankoraŭ ne tre signifaj.
Ĝi estas la unua Latina teksto ne-kristana, kiu mencias kristanojn.

Krom tio li verkis ege ampleksan Panegiron pri imperiestro Trajano.

En Esperanto
------------

La leteroj pri la kristanoj aperis en *Apologio* de Tertuliano, 1982, kaj sufiĉe reprezenta impreso el liaj verkoj de 28 paĝoj aperos en la 4a volumo de Antologio Latina de Gerrit Berveling.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 129848
* GND: 118595091
* LCCN: n79075182
* VIAF: 7919164604120137910003, 108612281, 305539250, 763144647693233081793, 306137710, 300159474326627662791, 164144928757954440083 10638270, 7919164604120137910003, 108612281, 305539250, 763144647693233081793, 306137710, 300159474326627662791, 164144928757954440083
* ISNI: 0000 0001 2099 0775
* LIBRIS: 196569
* SUDOC: 027076474
* BNF: 11920050t
* ULAN: 500293708
* MBA: cfa1f1bb-5bb6-4eb6-8fac-a79f692e2b33
* NLA: 35685271
* NDL: 00724134
* BIBSYS: 90104108
* NKC: jn19981001999
* ICCU: CFIV037070
* BNE: XX875701
 |
**Pradilla de Ebro** [praDIlja deEbro] estas municipo de Hispanio, en la nordorienta parto de la komarko *Ribera Alta del Ebro* kies ĉefurbo estas Alagón, en la nordocentro de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono).

Geografio
---------

Pradilla de Ebro estas municipa teritorio en la nordorienta parto de la komarko *Ribera Alta del Ebro*, kie ĝi okupas teritorion inter Remolinos norde kaj Torres de Berrellén oriente, borde de la rivero Ebro, kiu trapasas la lokon, fakte inter du ties meandroj, sur la norda (maldekstra) bordo. Ĝi estas trapasata de la rivero Ebro kaj tute apude transe estas Boquiñeni, kaj krome estas diversaj kanaloj por irigacio, kiel la Imperia Kanalo de Aragono. La rivero Ebro suferas fortan osciladon inter malaltaj kaj altaj niveloj kiam okazas pluvsezono foje koincide kun degelado; tio rezultas en inundoj. Sude de la municipa teritorio estas la Aŭtovojo *Vasco-Aragonesa* (AP-68) kaj la Aŭtoŝoseo *Autovía del Ebro* (A-68). Krome norde de la loĝloko estas Tauste.

La loĝloko Pradilla de Ebro mem estas je 46 km nordokcidente de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo. Ĝi estas sur 228 msm ĉe la rivero Ebro.

Historio
--------

La araboj lasis irigacian reton. La konkero de Zaragoza fare de Alfonso la 1-a en 1119 ebligis, ke ankaŭ Pradilla de Ebro estis konkerita de kristanoj ĉirkaŭ tiu jaro. 

Pradilla de Ebro demografie kreskiĝis precipe ekde la dua duono de la 19-a jarcento, ĉefe pro la epidemio de filoksero en Francio, fekundeco de la valo kaj instalo de industrio. Sed poste tamen multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento, kaj ankaŭ en Pradilla de Ebro oni malaltiĝis ĝis nunaj 541 loĝantoj.

Ekonomio
--------

Tradicia bazo de ekonomio estis agrikulturo (ĉefe de irigacio: ĉefe cepoj, luzerno, maizo ktp.) brutobredado (ŝafoj, bovoj, porkoj), kaj sekva nutrindustrio (ĉefe vino), krom ekstera dungado. Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo. Ĉirkaŭ 34 % de la laboristaro laboras en industrio ekster la loko, ĉefe kiel salajruloj. Ĉirkaŭ 70 % de homoj, kiuj laboras en industrio, faras ĝin en Opel España en Figueruelas.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Zaragozo

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Pradilla de Ebro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 808052
* VIAF: 316734534
 |
Pinakoteko de Ermitejo.
**Pinakoteko** estas muzeo kiu ekspozicias artaĵojn de pentra karaktero, tio estas manifestaĵo de vidartoj, kiu esprimiĝas pere de koloro, aŭ almenaŭ tiu estas la kerno de ties kolekto. La koloro povas imiti objekton de la realo aŭ havi simbolan signifon -por la Gotiko la spaco de la pentrado estis reprezentata per orkoloro alude al ĉiela- kaj laste, la koloro povas esti abstrakta per kio gravas nur la kompona ideo. 

**Pinakoteko** povas esti ankaŭ iu ajn kolekto da pentraĵoj.

*Pinakoteko* (de la latina vorto *pinacothēca*, kaj tiu de la greka πινακοθήκη) derivas de la nomo de la norda flanko de la *propileoj*, monumentaj pordegoj kun kolonoj de la akropolo atena kie oni gardis pentritajn tabuletojn.

En Grekio *Pinakoteko* respondis al spaco situanta ĉe la enirejo al templo, kie oni eksponis diversajn reprezentojn de gedioj.

Laŭ Francisko Azorín **Pinakoteko** estas *Muzeo de pentraĵoj.*[1] Li indikas etimologion el la greka *pinakoteka*, el *pina + theke* (bildo konservejo) kaj de tie la latina *pinacotheca*.[2]

Pinakotekoj
-----------

Ene de Nacia Portretgalerio de Londono, 2008
* Pinakoteko de Brera
* Nacia Portretgalerio de Londono
* Tretjakova galerio de Moskvo
* Malnova pinakoteko de Munkeno
* Nova pinakoteko de Munkeno
* *Musée d'Orsay* de Parizo
* Muzeo Ermitejo de Sankt-Peterburgo

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 165.
2. ↑  Azorín, samloke.
Opština Ilinden
**Opština Ilinden** (makedone *Општина Илинден*) estas unu el la 80 komunumoj de Norda Makedonio. Ĝi situas en Skopjo regiono en la nordo de la lando. En 2002 tie vivis 15 894 loĝantoj. Administra centro de la komunumo estas la loĝloko Ilinden.

Loko, priskribo
---------------

La totala areo estas 97,02 km². Ĝi kuŝas oriente de la rivero Vardar sur alteco de ĉirkaŭ 220 m ĝis preskaŭ 490 m en la norda parto.

Opstine konsistas tuta de 12 vilaĝoj, kiuj estas:

Ilinden (Илинден) | Ajvatovci (Ајватовци) | Bujkovci (Бујковци) | Bunardjik (Бунарџик) | Marino (Марино) | Bučinci (Бучинци) | Deljadrovci (Дељадровци) | Kadino (Кадино) | Mralino (Мралино) |  Tekija (Текија) | Miladinovci (Миладиновци).

Laŭ la censo en 2002 en la komunumo de ĉi tiu etna komponado:

* Makedonoj = 13,959 (87.8%)
* Serboj = 912 (5.7%)
* Romaoj= 428 (2.7%)
* Albanoj = 352 (2.2%)

Trapasas la teritorio de la komunumo de Highway A1. Ĝi ligas Skopje kun la urbo Kumanovo kaj kondukas pli norden al Serbio. Paralele kun ĝi funkcias ankaŭ fervoja linio.

Internacia Flughaveno Skopje estas konstruita sur la teritorio de la komunumo.

Najbaraj municipoj estas:

Opština Aračinovo en la nordo, Opština Kumanovo en la oriento, Opština Petrovec en la sudo kaj Opština Gazi Baba en la okcidento.


Ĉirkaŭ **Opština Ilinden**|  | Opština Aračinovo |  |
| Opština Gazi Baba | Opština Ilinden | Opština Kumanovo |
|  | Opština Petrovec |  |

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (makedone)

Noto
----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Општина Илинден en la makedona Vikipedio.*
**Pradoluengo** [pradoLŬENgo] estas loĝloko kaj municipo en la oriento de la provinco Burgoso, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la oriento de la komarko *Montes de Oca* proksime al Rioĥo. La municipo estas formata de loĝlokoj Pradoluengo kaj Garganchón.

La loknomo *Pradoluengo* estas etimologie komprenebla kiel *Longa Herbejo* aŭ plej verŝajne *Granda Herbejo*.

Geografio
---------

Mapo de la komarkoj de Burgoso. Montes de Oca, oriente kaj flavecbruna.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 30,54 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 1 120 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 1 550 el la komenco de la 20-a jarcento. 

Ĝi distas 46 km de Burgoso, provinca ĉefurbo, limas kun Rábanos, Villagalijo, Rábanos, Fresneda de la Sierra Tirón, Valmala kaj Santa Cruz del Valle Urbión.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento fare de eŭskoj, kio estas tialo de abunda eŭska toponimio. 

En 1720 oni konstituis Pradoluengo kiel urbo, pro dekreto de Filipo la 5-a. En la 19-a jarcento ĝuis ekonomian prosperon pere de tekstila industrio, kies ĝermo devenas de la 16-a jarcento. Modifoj fine de la 19-a jarcento rezultis ke Pradoluengo specialiĝis unue al fabrikado de beretoj kaj poste de ŝtrumpetoj.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo, la urbodomo kaj aliaj konstruaĵoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 776652
* VIAF: 316733726
 |
**Opština Sveti Nikole** estas unu el la 80 komunumoj en Norda Makedonio. En 2002 vivis 18497 loĝantoj. Administra centro de la komunumo estas urbo Sveti Nikole.

Loko, Priskribo
---------------

Opština havas areon de 483 km² kaj situas en la nordoriento de la regiono Vardar. La alteco estas ĉirkaŭ 220 ĝis preskaŭ 870 m. En la sudo fluas la rivero Svetinikolska reka tra la kunfluejo de la rojoj Mavrovica kaj Periš.
De nordokcidento al sudoriento tra municipoj A4-aŭtovojo de Skopje al la urbo Štip.

Municipoj konsistigas la urbon Sveti Nikole, kaj aliaj 32 vilaĝoj. Ili estas:

Alakince, Amzabegovo, Arbasanci, Bogoslovec, Burilovci, Gornje Đuđance, Gornje Crnilište, Gorobinci, Delisinci, Donje Đuđance, Donje Crnilište, Erdželija, Kadrifakovo, Knežje , Krušica, Makreš, Malino, Mezdra, Mečkuevci, Mustafino, Nemanjica, Orel, Pavlešenci, Patetino, Peširovo, Preod, Rančinci, Sopot, Stanulovci, Stanjevci, Stroimanci kaj Trstenik. 

maldekstra
Najbaraj municipoj estas: Opština Kumanovo kaj Opština Kratovo de la nordo, Opština Probištip en la nordoriento, Opština Štip en la sudoriento, Opština Lozovo la sudokcidento, Opština Veles kaj Opština Petrovec Okcidento.


Ĉirkaŭ **Opština Sveti Nikole**|  | Kumanovo ,  Kratovo |  Probištip |
|  Veles, Petrovec  | Opština Sveti Nikole |  |
|  Lozovo |  |  Štip |

Referencoj
----------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Општина Свети Николе en la makedona Vikipedio.*
**Pineda de la Sierra** [piNEda delaSJEra] estas loĝloko kaj municipo en la centroriento de la provinco Burgoso, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Alfoz de Burgos*, foje atribuita ankaŭ al la *Sierra de la Demanda*. La loknomo *Pineda de la Sierra* estas etimologie komprenebla kiel *Pinaro de la Montaro*.

Geografio
---------

Mapo de la komarkoj de Burgoso. Alfoz de Burgos, centre kaj malhelverde.
Preĝejo de Sankta Stefano.
Iama skiejo Valle del Sol.
Ĝia montara municipa teritorio okupas totalan areon de 68,767 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 99 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono. 

Ĝi distas 48 km de Burgoso, provinca ĉefurbo, kaj estas ĉe la montaro Sierra de la Demanda, precize en la *sierra del Mencilla*, kie estas la iama skiejo Valle del Sol, ĉe la montopinto Mencilla (1929 msm). La municipo estas trapasata de la rivero Arlanzón, kiu fakte ekfluas je malmultaj kilometroj de la municipa teritorio.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento. 

Pineda de la Sierra formis parton de la *Hermandad de Montes de Oca* en la *partido de Juarros*, unu el dek kvar kiuj formis la komunumon *Intendencia de Burgos*, inter 1785 kaj 1833; estis reĝlanda jurisdikcio kun ordinara urbestro.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), forstado, minado (kupro, plumbo, zinko kaj ĉefe karbo) kaj brutobredado (ŝafoj kaj bovoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj menciindas la romanika preĝejo de Sankta Stefano; la ermitejoj de Kristo kaj de Sankta Petro; la natura distrejo El Esteralbo; la eduka centro Aula del Río pri ekosistemoj; la minkomplekso Minas de Cerracín; la Verda Vojo de la Sierra de la Demanda, el Arlanzón ĝis Monterrubio de la Demanda kun Pineda en la centro proksimume; skiejo Valle del Sol, nun ne funkcianta sed taŭga por piedirado; kaj Akvorezervejo de Arlanzón, akvostokejo por urbo Burgoso kaj boatnavigado.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 775646
* VIAF: 316733799
 |
| Karaima lingvo**къарай тили, karaj tili** |
| --- |
| Parolata en: | Krimeo, Litovio, okcidenta Ukrainio |
| Parolantaro: | ĉ. 1000 |
| Genetikaklasifiko: | Tjurka
   Kipĉaka
      **Karaima** |

La **Karaima lingvo** (laŭ la dialekto de Krimeo: *къарай тили*, laŭ tiu de Trakai: *karaj tili*) estas tjurka lingvo kun hebreaj influoj, simile al la jida aŭ judhispana lingvoj ankaŭ tradicie parolataj de judoj. Ĝin parolas la karaimoj - etne judaj anoj de karaima judismo sur la krimea duoninsulo, en Litovio kaj okcidenta Ukrainio. Nuntempe restas nur proksimume 1000 aktivaj parolantoj. La tri ĉefaj dialektoj estas tiu de Krimeo, Trakai kaj Haliĉ. En Krimeo por skribi en la lingvo oni uzas cirilajn literojn, dum en Trakai estas uzata variaĵo de la latina alfabeto.

La litova dialekto de la karaima lingvo estas parolata precipe en la urbo de Trakai. Dum parto de la mezepoko Trakai estis la ĉefurbo de Litovio, kaj krimeaj karaimoj estis dungitaj ĉi tie fare de la litova grandduko Vytautas dum la jaroj 1397 kaj 1398 por defendi la granddukan kastelon. Estas ŝanco ke la lingvo pretervivos en Trakai pro oficiala subteno de la litovaj instancoj, kaj pro la turisma altiro de la karaima kvartalo. Intertempe en Trakai ekzistas muzeo pri la karaima komunumo kaj pluraj karaimaj restoracioj. La lokaj karaimoj estas gravaj partoprenantoj de mezepokaj festoj de la urbo, kaj multaj diras ke la nova blazono de la urbo bildigas karaimon.

Vidu ankaŭ
----------

* Krimĉaka lingvo

Eksteraj ligiloj
----------------

* En la koro de Eŭropo endanĝerigita tjurka lingvo plu vivas, en retejo de Tutmondaj Voĉoj (*Global Voices* en Esperanto).


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 129841
* NDL: 00565030
* NKC: ph457470
 |
La **kronika tuberkuloza cervika adenopatio** estas malsano kiu karakteriziĝas per pusaj fistuloj lokitaj sur la limfonodoj de la kolo. La infekta agento respondeculo de tiu malsano estas mikobakterio. Ĉe la plenkreskuloj, estas la *Mycobacterium tuberculosis*, ankaŭ nomita bacilo de Koch, la sama malsaniga agento kiel por la pulma ftizo. Ĉe la infanoj, la malsano estas precipe kaŭzita de mikobakterioj netipaj aŭ ne-tuberkulozaj.

Historio
--------

En la mezepoko, tiu malsano estis nomita «**skrofolo**» kaj ĝia kuracado estis nomita «kontraŭskrofolo» pro tio.

En mezepoka medicino, laŭ la teorio de la humoroj, la skrofolo respondas al deponejo de pituito (humoro de la cerbo) kiu falas iom post iom en la gangliojn de la kolo. Tiu teorio lasis spuron en la lingvo kun la esprimo «*malvarmumo de cerbo*» kiu manifestiĝas per elfluo el la nazo kies mukozo plu estas nomata *pituita*.

Simptomoj
---------

Tuberculose ganglionnaireGanglia ftizo.
Estas adenopatioj (ganglioj) kronikaj, sola aŭ multnombraj, precipe cervikaj aŭ subklaviklaj. Ili komence estas diskretaj, sendoloraj, el mola konsisto kaj moveblaj sub la haŭto. Poste ili ŝveliĝas, fariĝante fluktuaj (kauĉukaj), povante amasiĝi. Kun paso de la tempo, ili fariĝas malmolaj kaj fiksaj. La inflamo estas malmulte markita (malvarma absceso).

Je evolufino (kiu estas malrapida kaj longa, dum pluraj monatoj), ili nekrozitĝas kaj malfermiĝas ĉe la haŭto (fistuloj) por ellasi elfluoj de blanketa puso, enhavante la bacilon de Koch,. La vundo rekovriĝas per krusto lasante neforviŝeblan cikatron.

Diagnozo
--------

Ĝin oni kutime faras per punkcio aŭ biopsio, por histologia aŭ bakteriologia ekzameno.

Kuracado
--------

Ĝi precipe estas bazita sur la kontraŭtuberkuloza antibioterapio , per tri- aŭ kvarterapio, dum 6 monatoj. La kirurgio estas ebla, sed ĝi estas precipe rezervita al apartaj kazoj.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  france:  écrouelles.
2. ↑  Fontanilla, Jose-Mario; Barnes Arti, Reyn C. Fordham von (2011-09-15). "Current Diagnosis and Management of Peripheral Tuberculous Lymphadenitis", *Clinical Infectious Diseases* (en) **53**, p. 555–562. doi:10.1093/cid/cir454.  Alirita 2016-05-26..

* Kategorio Kronika tuberkuloza cervika adenopatio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Lago Emosson** aŭ en franca **Lac d'Émosson** estas akvorezervejo en la kantono de Valais, Svislando. Ĝi situas en la municipoj Salvan kaj Finhaut. La plej malgranda urbo en Svislando estas Martigny. La lago havas surfacan areon de 3.27 km² kaj alton de 1,930 m. La maksimuma profundo estas 161 m. La celo de la Akvobaraĵo de Émosson estas produktado de hidroelektra energio. Akvo el la rezervejo unue funkciigas la 189 MW *Vallorcine Power Station*, ĝuste super la limo en Vallorcine, Francio. La akvo estas poste sendata tra kanala tunelo al 162 MW **stacio La Bâtiaz**, 12 km oriente en Martigny, Svislando. La falo inter la akvobaraĵo kaj stacio La Bâtiaz estas 1400 m.

46° 4′ 18″ N 6° 55′ 10″ O﻿ / ﻿46.07167 °N, 6.91944 °O﻿ / 46.07167; 6.91944 (mapo)Koordinatoj: 46° 4′ 18″ N 6° 55′ 10″ O﻿ / ﻿46.07167 °N, 6.91944 °O﻿ / 46.07167; 6.91944 (mapo)

Notoj
-----

1. ↑   Électricité Émosson SA (france). Electricity of Émosson. Arkivita el la originalo je 2012-06-02. Alirita 29a de Aprilo 2013.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2012-06-02. Alirita 2016-10-16.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lago Emosson en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Cycling profile for climb to Émosson france
* Cable car and attraction park Arkivigite je 2014-08-10 per la retarkivo Wayback Machine
* www.emosson.ch Arkivigite je 2014-08-08 per la retarkivo Wayback Machine
La kurbo de monda nafto-produktado, kiel proponita de M. King Hubbert en 1956.
**Pinta nafto** (laŭ traduko de la angla termino *peak oil*) aŭ **Nafta pinto** (laŭ traduko de aliaj lingvoj, ekz. hispane *pico petrolero*) estas la tempo en la historio de nafto-produktado, dum kiu estas produktata la maksimumo de nafto iam ajn en la mondo.

Post ĉi tiu punkto, malpli da nafto estos produktita. Sekve homoj devos uzi malpli, ĉar ĝi kostos pli da mono. Multaj sciencistoj kaj registaroj havas zorgojn, kio okazos post pinta nafto.

La unua, kiu proponis ĉi tiun ideon, estis M. King Hubbert dum la 1950-aj jaroj. Li montris grafikaĵon pri produktado de nafto simile al sonorila kurbo, kiu nun estas nomata Kurbo de Hubbert.

Laŭ tiu kurbo, Hubbert prediktis, ke Usono atingus sian pintan nafton (nomita Pinto de Hubbert) frue en la 1970-aj jaroj – kio fakte tiel okazis. Usona ĉiujara mezproduktado atinĝis en 1970 je 9,6 milionoj da bareloj tage. Tamen, post kelkdekjara malkresko, la sukcesa apliko larĝskale de hidraŭlika rompado por suplementaj maldikaj rezervujoj permesis resalton de la usona produktado, atingante 9.2 milionoj da bareloj tage en frua 2015.

La jaro por la monda pinta nafto estas pridisputata, kvankam multaj sciencistoj konsentas, ke ĝi estis atingita frue en la 2000-aj jaroj aŭ estos atingita antaŭ 2020. Ekzemple, la Internacia Energio Agentejo (IEA) diris, ke tiu nafta pinto verŝajne jam okazis en 2006.

Legi pli
--------

* (eo) La originoj de la nova petrola krizo Artikolo de Nicolas SARKIS en Le Monde diplomatique, esperanta eldono, 1a julio 2004
* Pinta nafto, kaj kiam ni atingos ĝin? Artikolo de Riĉard Delamor en Novaĵletero de Federacio de Aŭstraliaj Esperantistoj, esperanta eldono (numero 74), la 16-an septembro 2012.
* (en) *The end of Suburbia*, pensprovoka dokumenta filmo pri pintnafta krizo kiu riskas okazi en la suburboj (ne nur) de Usono. Ĝi komplete repensigos la konsumisman vivstilon en multegaj landoj de la mondo.

* Kategorio Pinta nafto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Referencoj
----------

1. ↑   *Ppeak oil definition from Financial Times Lexicon* (Difino de nafta pinto el *Financial Times Lexicon*. (angle) (2009). Arkivita el la originalo je 2014-10-18. Alirita 2013-08-26.
2. ↑   Usona produktado de nafto ( eld. *Energy Information Administration*) (angle).
3. ↑  Benjamin Snyder (11-a de februaro 2015).  U.S. oil production reaches all-time high amid depressed crude prices (eld. *Fortune*) (angle). Alirita 2015-02-16.
**Lago Rukva** (aŭ Rukwa) estas alkala lago de la Rukva Valo de sudokcidenta Tanzanio. Tiu alkala Lago Rukva kuŝas mezvoje inter Lago Tanganjika kaj Lago Njasa je alto de ĉirkaŭ 800 metroj, en paralela branĉo de la rifta sistemo. La lago suferis grandajn fluktuojn je sia grando dum la jaroj, pro vario de enfluoj. Nune ĝi estas ĉirkaŭ 180 km longa kaj averaĝe 32 km larĝa, kio faras ĉirkaŭ 5760 km² de grando. En 1929 ĝi estis nur 48 km longa, sed en 1939 ĝi estis proksimume 128 km longa kaj 40 km larĝa.
Preskaŭ duono de la lago kuŝas en la Ĉasrezervejo Uwanda.

Vidu ankaŭ
----------

* Granda Rifto

Referencoj
----------

1. ↑  Google Earth alirita la 6an de Februaro 2007
2. ↑  Encyclopædia Britannica Online/Lake Rukwa
3. ↑   Rukwa Uwanda Game Reserve. Utalii Travel and Safari. Arkivita el la originalo je 2011-11-22. Alirita 29a oktobro, 2010.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2011-11-22. Alirita 2012-12-28.

* Kategorio Lago Rukva en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉefa domo de la praga konservatorio
La **praga konservatorio** (ĉehe: *Pražská konzervatoř*), estas ĉeĥa mezgrada edukejo en Prago por muziko kaj prezentaj artoj.

Edukado
-------

La praga konservatorio proponas la edukadon pri la ludo de pluraj muzikinstrumentoj, inter ili akordiono, gitaro, piano kaj orgeno, same kiel pri kantado, kompozicio, direktado kaj dramo. La edukotempo estas ses jaroj. La instruplano inkluzivas specialigitajn teoriajn studojn, lingvo-edukadon kaj ĝeneralan edukadon. Li institucio havas proprajn simfoniajn kaj ĉambrajn orkestrojn, diversajn ĉambromuzikajn ensemblojn kaj teatroensemblon. Ĉiujare okazas proksimume 250 koncertoj kaj 40 teatrospektaĵoj.

En 2005/06 studis proksimume 550 ĉeĥaj kaj 40 eksterlandaj studentoj ĉe la konservatorio.

Historio
--------

La praga konservatorio estis fondita en 1808 fare de lokaj nobeloj kaj burĝoj. La unuaj edukaj paŝoj komenciĝis en la jaro 1811, post kiam la Napoleonaj Militoj estis kaŭzintaj prokraston. Friedrich Dionys Weber fariĝis unua direktisto de la lernejo.

En 1891 Antonín Dvořák fariĝis estro de la fako kompozicio, ekde 1901 ĝis 1904 li estis la direktisto de la lernejo. Al la studentoj de Dvořák apartenis la komponistoj Vítězslav Novák, Josef Suk (kiu pli malfrue fariĝis direktisto de la konservatorio), Rudolf Friml, Oskar Nedbal kaj Franz Lehár. Al la profesoroj, kiuj instruis en la lernejo, apartenis ankaŭ la pianisto kaj pli malfrua konservatoria direktisto Vilém Kurz.

La listo de muzikistoj, kiuj studis en la konservatorio, enhavas i. a. Jan Hřímalý, Otakar Ševčík, Jan Kubelík, Václav Talich, Karel Ančerl, Rafael Kubelík, Vítězslav Novák, Eugen Suchoň, Bohuslav Martinů (antaŭtempe eksiĝinta), Jaroslav Ježek, Václav Neumann, Jiří Bělohlávek, Franz Simandl, Václav Smetáček kaj multaj aliaj.

Post fondado de Ĉeĥoslovakujo en 1918 oni instalis la fakojn dramo kaj baleto. Interalie studis tie Lída Baarová (antaŭtempe eksiĝinta), Jiří Langmajer, Tatiana Vilhelmová (antaŭtempe eksiĝinta), Filip Blažek kaj Zuzana Vejvodová. Katya Zvelebilova komencis sian klasikan baletedukiĝon ĉe la konservatorio, antaŭ ol ŝi eniĝis la Reĝan Balet-Lernejon en Londono, kie ŝi post sia retiriĝo el la profesia baleto estas membro de la arta personaro.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hejmpaĝo
0pština Čučer-Sandevo
**Opština Ĉuĉer-Sandevo** ( makedono: Општина Чучер-Сандево) estas unu el 80 komunumoj de Nord-Makedonio. Ĝi estas parto de la regiono Skopjo. En 2002 tie vivis 8493 loĝantoj. Administra centro de la komunumo estas la vilaĝo Čučer-Sandevo.

Loko, priskribo
---------------

Opština kun areo de 240,78 km² situas en la nordo de la ŝtato. Ĝi kuŝas sude de la deklivoj en Skopje Montenegro. Altitudo estas ĉirkaŭ 300 m en la sudo ĝis 1653 m en la norda parto (Monto Ramno). Fluas tra la areo de nordo al sudo, tri riveroj - Lepenec, Banjanská rivero kaj Mirkovička rivero.

Opŝtine konsistas tuta de 12 vilaĝoj. Ili estas:

Ĉuĉer-Sandevo ( Чучер-Сандево) , Banjane ( Бањане ), Blace ( Блаце ), Brazda ( Бразда ), Brest (Брест), Brodec (Бродец), Gluvo (Глуво), Gornjane (Горњане), Kučevište ( Кучевиште), Mirkovci (Мирковци), Pobožje (Побожје), Tanuševci (Танушевци).

La vilaĝo Čučer Sandevo situas ĉirkaŭ 12 km norde de la centro de Skopje.

Najbaraj komunumoj estas: Opština Lipkovo oriente, Opština Butel en la sudoriento, Opština Suto Orizari en la sudo kaj Opština Gorce Petrov en la sudokcidento. En la okcidento kaj en la nordo estas la limo kun Kosovo.

Opština Čučer-Sandevo

Ĉirkaŭ **Opština Ĉuĉer-Sandevo**|  | Kosovo |  |
| Kosovo  | Opština Ĉuĉer-Sandevo |  Lipkovo |
| Gorce Petrov  | Suto Orizari  |  Butel |

Referencoj
----------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Општина Чучер-Сандево en la makedona Vikipedio.* 

Statistikoj: 

Naciecoj :
**Plurritmaro** aŭ **plurritmeco** signifas la interferon de pluraj malsamaj ritmoj en plurvoĉa peco. Je tio ĉiu unuopa voĉo povas havi ankaŭ apartan takton aŭ eĉ apartan mezuron (plurmezuraro).

Plurritmaro tipa por klasika muziko ekz. de Johannes Brahms
Plurritmaro estas konsiderebla kiel karakterizaĵo de tradicia afrika muziko kaj trovebla ekde la 1950-aj jaroj ankaŭ en ĵazo kaj tango argentina, kvankam simplaj formoj de plurritmeco jam troveblas en klasika muziko. Deire de la diversaj frapinstrumentoj de afrikaj kulturoj rezultis por ĉiu instrumento karakteriza mezuro. Ekzistas en Afriko tamen granda varieco da muzikadospecoj. Dum kiam la Masajoj kreas siajn ritmojn je la dancado, sin surpendigante per diversaj rasliloj kaj similaĵoj, la najbaraj popoloj, ekzemple la Luoj, kreis komplikajn dancojn al tambura akompano. Plurritma muziko troveblas ankaŭ je okcidentafrikaj kulturoj same kiel je ĉiuj popoloj kun paroltamburistoj. Rezulto de plurritma muzikado estas komplikaj strukturoj.

El ĉi tiuj regionoj la plurritmeco disvastiĝis kaj en suda Afriko kaj ankaŭ je la Berberoj kaj Tuaregoj en la nordo. Ankaŭ en maroka muziko troviĝas plurritmaro. Nun oni trovas plurritman muzikon ankaŭ en ĉiuj regionoj de Latinameriko, precipe en la Karibio, kien ĝin enportis sklavigitaj afrikanoj.

En popularmuziko plurritmaroj troveblas unuflanke en partaj kampoj de latinida rokmuziko, aliaflanke ĝin praktikas diversaj afrikaj popularmuzikistoj. En Nova Muziko ilin alprenis interalie György Ligeti.

Pri tiu ĉi sono Aŭdspecimeno de plurritmeco 2:3
Pri tiu ĉi sono Aŭdspecimeno de plurritmeco 3:4

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Plurritmaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Plurritmaro, krucoritmaro, plurmetriko
* St.A. Taylor: Ligeti, Africa and Polyrhythm
Supra Lago de la Ruĝa Roko.
La natura loko **Lagoj de la Ruĝa Roko** estas ene de la Nacia Naturrezervejo Lagoj de la Ruĝa Roko en sudokcidenta Montano, Usono. La natura loko okupas pli da tri kvaronojn de la Naturrezervejo kaj estis starigita por plibonigi la specian konservadon, ĉefe de tiaj akvobirdoj kiaj la trumpetocigno. Meze de la 1930-aj jaroj, estis ĉirkaŭkalkulitaj 69 trumpetocignoj restantaj en la kunigitaj subŝtatoj kaj pli da duono el ili troviĝis en la regiono kie nune estas la natura loko. La kreado de la Naturrezervejo markis unu el la plej fruajn klopodojn sekurigi protektadon por rapide maalaperiĝanta specio kaj la deklaro de natura loko plibonigis la protektostatuson de tiu habitato.

Usona Servo por Naturkonservado permesas nek motorajn nek mekanizadajn vehiklojn, inklude biciklojn. Kvankam kampado kaj fiŝkaptado estas permesitaj laŭ permesiloj, oni ne konstruis ŝoseojn aŭ konstruaĵojn kaj ankaŭ ne estas lignoproduktado aŭ minado, kongrue kun la 1964 *Wilderness Act*. La areoj de la natura loko ene de la Nacia Arbaro kaj la areoj de la *Bureau of Land Management* ankaŭ tipe permesas ĉasadon en ties sezono. Tamen pro sensiveco kaj konstanta endanĝeigo de la trumpetocigno, oni ne permesas ĉasadon en de tiu natura loko.

Konsista el nombraj lagoj, marĉoj kaj aliaj humidejoj, vizitanto plej verŝajne povos vidi ekzemplerojn de kanada gruo, blucindra ardeo kaj anasoj ol la timida trumpetocigno, eĉ se ties nombroj ege pliiĝis. Ankaŭ alkoj, vulpoj, histrikoj kaj mefitoj troviĝas la tutan jaron dum ankaŭ la kanada cervo, la hemiona cervo kaj la antilokapro oftas en la natura loko. Kvankam malpli komuna, ankaŭ la nigraj ursoj foje vidiĝas tie.

Ĉe la okcidenta limo de kio estas kolektive konata kiel Ekosistemo Granda Yellowstone , la natura loko apudas ankaŭ al la Nacia Arbaro Gallatin. Ne estas permesata kampado en tiu natura loko sed estas du apudaj kampadejoj disponeblaj en la rezerva sekcio ne markata kiel natura. Marŝado estas permesata escepte en kelkaj areoj dum specifaj jarsezonoj por protekti naturon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Red Rock Lakes Wilderness. *The National Wilderness Preservation System*. Wilderness.net. Arkivita el la originalo je 2012-07-01. Alirita 2006-08-15.

* USGS Elk Springs (MT) Topo Map Quad. TopoQuest. Alirita 2008-06-29.[*rompita ligilo*]
* Wilderness Legislation: The Wilderness Act of 1964. *The National Wilderness Preservation System*. Wilderness.net. Arkivita el la originalo je 2012-02-28. Alirita 2006-08-15.
Burgo Hohenzollern, tipa ekzemplo de pintburgo
Burgo Montsegur sur montpinto
burgo Hochosterwitz ĉ. 1860, Josef von Scheiger
**Pintburgo** estas altaĵburgo konstruita sur montopinto.

La avantaĝoj de tiu strategia situo estas kaj en la neatingebleco kaj la reprezentiva valoro pro la impona situo. Super la krudaj deklivoj eventuala atako estas malfacila precipe la pafado en la internon de la burgo estis malfacila, kelktempe eĉ neebla.

Alikaze la prizorgado de la burgo kun akvo kaj nutraĵoj estis malfacila. Se ne estas fonto aŭ puto en aŭ tuj apud la burgo la provizado per akvo estis problemo. Ankaŭ la transporto de nutraĵoj, utilbestoj kaj aliaj varoj estas pli malfacila. La malvarma vetero kaj la vento pli malfaciligas la vivon sur la burgo.

Kroma problemo estas la malcentra loko,kiu malhelpas kontroli la ĉirkaŭaĵon. La ekiro de soldatoj piede aŭ per ĉevaloj estas pli komplika.

La kataroj uzis kelkajn nealireblajn pintburgojn kiel fuĝloko, ekzemple la burgo Montségur, kiu situas sur pinto de montkupolo.

Kiel ankaŭ la aliaj altaĵburgoj perdis sian signifon jam dum la mezepoko. La kresko de la urboj kiel centroj de ekonomio kaj politiko malvalorigas la burgojn.

Referencoj
----------

1. ↑  www.regionalgeschichte.net, aufgerufen am 9. Juni 2009
2. ↑  www.badische-seiten.de Arkivigite je 2016-08-13 per la retarkivo Wayback Machine, Konsultita la 9an de Junio 2009
**Karl JAX** (naskiĝinta la 25-an de novembro 1885 en Linz, mortinta la 10-an de februaro 1968 en Innsbruck) estis aŭstra filologo kaj pedagogo.

Vivo
----

Post trapaso de la abiturienta ekzameno ĉe Akademia gimnazio de Linz li studis ĉe la Universitato de Innsbruck klasikan filologion, historion kaj arkeologion ĉe Ernst Kalinka, Anton Zingerle, Friedrich Stolz, Alois Walde kaj Rudolf von Scala. En februaro 1910 li ricevis gimnazian instruadlicencon kaj ekigis provperiodon instruistan en Innsbruck kaj Linz. Doktoriĝo lia sukcesis en oktobro 1910. Lia unua memstara deĵorloko iĝis en 1911 la nehumanisma gimnazio en Kufstein. En 1921 oni venigis lin instruonta al Innsbruck.

Paralele al lernejaĵoj Jax neniam neglektis sciencan esploradon kaj en 1933 li habilitiĝis en Innsbruck komenconte prelegadi ĉe la altlernejo. En aŭtuno 1936 li posteulis la katedestron Julius Jüthner; car temis pri unua vokiĝo li iĝis nur eksterorda profesoro. Orda profesoreco ne venis antaŭ la 30.10.1945. Inter 1946 kaj 1947 Jax estis senatoro kaj inter 1947 kaj 1949 dekano de la faultato pri filozofio. Emeritiĝo estis en 1957.

Graveco
-------

Akademie li havis tri fokusojn: metodiko de instruado; latinaj gramatiko kaj stilistiko; realaĵoj de la ĉiutaga vivo en la Grek-romia antikvo. Memkompreneble heredis li tiujn ĉi interesojn el liaj praktikaj jaroj ĉe lerneja servo.

Ĝenerale Jax strebis plenumi ĉiam eksteruniversitatajn dezirojn venantajn ekz. el la lernejoj kaj de neakademia publiko interesiĝanta pri antikvaj kulturoj. Krom eseoj pri realaĵoj antikvaj li skribis *Lateinisches Übungsbuch* (unua eldono en 1924 en Vieno; kvina eldono en 1956). Kun sia instruisto Ernst Kalinka li kreis *Kurzgefaßte lateinische Sprachlehre mit Übungsstücken* (1924).

Ekde 1945 li estis honora membro de la katolika korporacio *KÖHV Alpinia Innsbruck* ene de Österreichischer Cartellverband.

Literaturo
----------

* Robert Muth (eld.): *Natalicium Carolo Jax septuagenario a.d. VII. kal. Dec. MCMLV oblatum*. Innsbruck 1955.
* Robert Muth: *Karl Jax zum 80. Geburtstag*. Ĉe: *Acta philologica Aenipontana*. Volumo 2 (1967), p. 17–25 (kun listo de bildoj kaj verkoj).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Karl Jax en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 782652
* GND: 128473525
* LCCN: nr2003006090
* VIAF: 65060095
* ISNI: 0000 0000 6300 6646
* SUDOC: 156918870
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Praha |

**Praha** estas malgranda urbeto en Teksaso, kiu situas proksimume 85 km sudokcidente de Austin. Ĝi estis fondita far de ĉeĥaj almigrintoj. Ĝi troviĝas sur 29° 42' 34" de norda latitudo kaj 97° 5' 55" de okcidenta longitudo.

Devena nomo de la vilaĝo, sur kiu elkreskis Praha, estis **Mulberry**, tian nomon donis al la loko James C. Duff, William Criswell kaj Leroy Criswell, la unuaj anglaj vilaĝanoj. Tiu ĉi loko estis konata ankaŭ sub la nomo **Hottentot**, kiu verŝajne estiĝis laŭ proskribitoj vivantaj en la ĉirkaŭaĵo [*mankas fonto*].

Tiel ĉi bonvenigas vizitantojn urbeto **Praha** en TeksasoLa unuaj ĉeĥaj almigrintoj venis ĉi tien en la jaro 1854, kiam ĉeĥo Mathias Novak aĉetis en tiu ĉi loko 100 akreoj da parcelo, sur kiu li konstruis domon. En la domo okazis la unuaj ĉeĥaj solenoj. Lian alvenon allogis pluajn ĉeĥajn enloĝigintojn, kiuj estis John Baca, Joseph Vyuiala, Andreas Gallia, Joseph Hajek, Frank Vacl, a George Morysek. En la jaro 1858 la urbeto estis nomigita **Praha** omaĝe al naskolando.

Tiu ĉi malgranda urbeto en la sekvantaj jaroj iom post iom kreskis. En la jaro 1865 Joseph Bithowski, cisterciana pastro, lasis konstrui malgrandan preĝejon kaj noktomeze en Kristnasko de la sama jaro okazis la unua meso. En 1868 estis fondita publika lernejo kaj en la okdekaj jaroj de la dek naŭa jarcento estis en la teksasa Praha tri vendejoj, restoracio kaj nova preĝejo, kiu servis kiel patrina paroĥejo por ĉirkaŭaj urbetoj. Poŝto estis malfermita en la jaro 1884, en 1896 poste estis fondita ĉeĥa katolika lernejo.

Post la jaro 1873 Praha bedaŭrinde komencis malkreski, ĉar fervoja kompanio Southern Pacific Railroad metis relojn proksimume unu kilometro kaj duono pli norde. Proksime de la reloj estis fondita nova urbo Flatonia kaj tiu ĉi urbo komencis tiri al si ĉiun entreprenadon.

Kulminante en la okdekaj jaroj de la dek naŭa jarcento Praha havis proksimume 700 loĝantojn, male en la paso de la dudeka jarcento nombro de loĝantoj neniam superis cent. En 1906 estis fermita la poŝto, en 1968 loĝantaro sinkis al solaj 25 homoj kaj fine en 1973 estis fermita kaj vilaĝa kaj la publika lernejoj.

En tiu ĉi malrapide formortanta urbeto estas interesa pentrita preĝejo de sankta Maria (*St. Mary's Church*) en stilo de usona gotiko, ĉirkaŭ kiu oni aranĝas ĉiam ekde la jaro 1855 en duono de aŭgusto soleno *Praha Fest*. Ĉiujare eksonas polko kaj estas preparataj tradiciaj ĉeĥaj kukoj kun usonigita nomo *kolaches* (ĉeĥe: *koláče*). Tiu ĉi nomo por bakaĵo tamen simila al ĉeĥaj kukoj estas uzata tra la tuta Usono.

Dum la dua mondmilito Praha en Teksaso akiris tristan unuaecon: ĝi havis plej multe da mortaj soldatoj en proporcio al la tuta loĝantaro de la urbo. La plej tragika estis la jaro 1944, kiam pereis 9 soldatoj. En la ĉirkaŭaĵo de la urbo estas tri kapeletoj dediĉitaj ĝuste al tiuj ĉi viktimoj.

Patrioteco de la almigrintoj kondukis al disputoj kaj interbataloj kun germanaj almigrintoj el ĉirkaŭaj vilaĝoj.
**Johannes Hugo HELBIG** (naskiĝinta la 1-an de aprilo 1845 en Ponitz, mortinta en la 20-a jarcento) estis germana filologo kaj instruisto.

Vivo
----

Estante filo de kavalirbiena luprenanto li frekventis modernan gimnazion en Lepsiko (*Gesamtgymnasium* sub lernejestreco de Hauschild kaj Zille) kaj trapasis la abiturientan ekzamenon en Zwickau. Ekde pasko 1862 Helbig studis ĉe la Universitato de Lepsiko, unue teologion, poste natursciencojn, fine klasikan filologion. Doktoriĝo sukcesis en 1869. Samjare li ricevis la rajtecon instruadi gimnazie; sekvis ripozumjaro pro sanecaj kialoj. En 1870/71 li estis prova instruisto ĉe Thomas-lernejo Lepsiko. Inter 1871 kaj 1873 li instruistis kaj lernejestris ĉe la gimnazio de Plauen, ekde Miĥaelo-tago 1873 en Bautzen. Tie li nomumitis en 1891 honore profesoro; profesia retiriĝo estis en la 1.1.1911.

Sekvante la modelon de aliaj kolegoj Helbig, paralele al instru-deĵoro, publikigis fakartikolojn kaj kontruibuis al la leksikono *Ausführliches Lexikon der griechischen und römischen Mythologie* de Wilhelm Heinrich Roscher.

Verkoj (elekto)
---------------

* *Quaestiones de dialecto Cretica*. Naumburg 1869 (disertaĵo, surrete)
* *De dialecto Cretica. Quaestiones grammaticae*, Plauen 1873
* *De synaloephae apud epicos latinos primi post Christum saeculi ratione*, Bautzen 1878
* *Die Gesellschaft Societät zu Bautzen 1805–1905: Bericht zur Feier des hundertjährigen Bestehens der Gesellschaft*, Bautzen 1905

Literaturo
----------

* Franz Kössler: *Personenlexikon von Lehrern des 19. Jahrhunderts. Haack – Hyss.* Gießen 2007.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 784145
* GND: 181327694
* VIAF: 187160784
* ISNI: 0000 0001 3906 8211
* SUDOC: 182367789
 |
**Kornwestheim** - prononco [kornVESThajm] - estas urba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Ludwigsburg de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de decembro 2020 la komunumo havis 33 743 loĝantojn.

Geografio
---------

Kornwestheim situas en la suda baseno de Neckar ĉe la orienta marĝeno de la ebena pejzaĝo "pajla govo" (germane *Strohgäu*) en fekunda leŭsa parto nomata *Longa Kampo*. Sur la teritorio de la urbo fluas la rivereto *Holzbach* aŭ *Gänsbach* orienten al la rivero Neckar.

### Najbaraj komunumoj

La sekvantaj komunumoj kaj urboj limas al la urbo Kornwestheim (en la senco de la horloĝo komencante en okcidento): Möglingen, Ludwigsburg kaj Remseck am Neckar, kiuj ĉiuj apartenas al la distrikto Ludwigsburg, kaj Stuttgart.

### Konsisto de la urbo

Al la urbo apartenas la kerna urbo Kornwestheim kaj la municipo *Pattonville*. Ĉi-lasta fariĝis nur en la 1990-aj jaroj parto de Kornwestheim. Origine ĝi apartenis al *Aldingen* (hodiaŭ: Remseck am Neckar). La setlejo estis konstruita en la jaro 1954 de la Usona armeo. Post ĝia foriro celkooperativo aĉetis la terenon de la Germana Federacio kaj dividis ĝin inter la urbo Kornwestheim kaj la komunumo Remseck am Neckar. Tiam ĝi estis civile loĝigita kaj ĝia okcienta parto nun apartenas al la urbo Kornwestheim, dum la pli granda orienta parto apartenas al la urbo Remseck am Neckar.

Sur la tereno de Kornwestheim troviĝas ankaŭ la forlasitaj setlejoj *Hoftstätt, Birglingen, Lieberheim* kaj *Wihingen*.

Trafiko
-------

Kornwestheim disponas pri pasaĝera stacidomo, kiu estas ĉefe servita de la regiontrajnlinioj de la urbo Stutgart S4 (Stuttgart–Marbach) kaj S5 (Stuttgart–Bietigheim). Tra la urbo pasas la ĉefstrato B27.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de "Westheim" datiĝas el la jaro 780 el la Codex Laureshamensis de la Monaĥejo Lorsch.

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la urbo Kornwestheim (germane)

 Vikifontaro|}}
Tabelo pri la evoluo de la loĝantaro
Ŝufabriko Salamandro
Elektrejo ĉe Stuttgarter Strato
Nova fervoja stacidomo
Rigardo al ranĝostacio
Portalgruo sur la kontenertransŝarĝstacio
Gastejo *Zum Löwen* ĉe ĉefstrato
Malnova Akvoturo de la fervojo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 178030
* GND: 4032499-0
* LCCN: n83052533
* VIAF: 143103473
* BNF: 11947651x
 |
**Pluto** estas vigla fikcia rolulo kiu aperas en la bildstrioj de Walt Disney. Pluto aperas en la filmoj kiel la kareshundo de Mickey Mouse, sed ankaŭ aperis en la filmoj kiel la hundo de Donaldo Anaso kaj Goofy (kiu estas homigita hundo).

Pluto estas nekutima de ĉiuj Disney-roluloj ĉar li ne estas homigita, li ne parolas kaj esprimas la emociojn de persono, kaj fakte li reprezentas fakte hundon.

Pluto kutime pasigas sian tempon en la firmao de siaj posedantoj, sed li havas plurajn amikojn, inkluzive de la Pekina Pipi, la nederlanda Dina kaj Ronjo la Sankta Bernardo. Liaj malamikoj inkludas Butch la Buldogon, Piggy la Katidon, Chip kaj Dale kaj Buzz the Bee. En la desegnofilmo "Pluto la Filo" de 1942, hundido nomita "Pluto la Filo" estas montrita kiel la filo de Pluto.

Pluto estas nomita laŭ ka nanplanedo Plutono kiu estis malkovrita en 1930 - la jaro kiam Pluto estis unuafoje desegnita.

Pro la disputo pri la nomo, Walt Disney Company devigis Paramount Pictures, kiuj kreis la viglan serion Popeye, ŝanĝi la nomon de la malamiko de Popeye - "Bluto" al "Brutus", tiel ke ekzistus neniu konfuzo inter li kaj Pluto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Pluto (Disney) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Pluto at Inducks
* Pluto sur IMDb


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 821796
* LCCN: sh96010495
* MBA: 805ecb5d-3486-45b5-b14f-cdba9295b0f1
 |