recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**DELAG** estas mallongigo por **Deutsche Luftschifffahrts-Aktiengesellschaft**, ĝi estis la unua flugtrafika entrepeno. Ĝi estis fondita la 16-an de novembro 1909 per ŝtata apogo kaj funkciigis trafik-aeroŝipojn konstruitajn de Luftschiffbau Zeppelin GmbH. La sidejo de la firmao estis Frankfurt.

La trafiko devintus komenciĝi en 1910 per trafiko de aeroŝipo LZ 7 „Deutschland", liverante pasaĝerojn de Frankfurt al Baden-Baden kaj Düsseldorf. La "Deutschland" neniiĝis 9 tagojn post la ekflugo. Unu jaron poste oni enkondukis servon de stevardo en la aerioŝsipo LZ 10 „Schwaben".

Jam ekzistis 1913 trafika reto inter Düsseldorf, Baden-Oos, Berlin-Johannisthal, Gotha, Frankfurt am Main, Hamburg, Dresden kaj Leipzig. La unua mondmilito malebligis aliĝon al aliaj eŭropaj ĉefurboj.

En julio de 1914, unu monaton de la milito, la komerca Zeppelin-aeroŝipoj de DELAG transpotis entute 34.028 pasaĝerojn en 1.588 vojoj kaj dum 3.176 flughoroj tra 172.535 km.

La aeroŝipoj devis esti transdonitaj al la entento en 1921.

La aeroŝipo LZ 127 „Graf Zeppelin" laboris ekde septembro 1928 kaj estis la plej sukcesa transatlantika rigiad aeroŝipo. Ĝi estis ankaŭ la lasta aeroŝipo de DELAG.

Aeroŝipoj de DELAG
------------------

Antaŭ la unua mondmilito:

* LZ 6
* LZ 7 „Deutschland"
* LZ 8 „Deutschland"
* LZ 10 „Schwaben"
* LZ 11 „Viktoria Luise"
* LZ 13 „Hansa"
* LZ 17 „Sachsen"

Post la unua mondmilito:

* LZ 120 „Bodensee"
* LZ 121 „Nordstern"
* LZ 127 „Graf Zeppelin"

* Kategorio DELAG en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
***La sunsubiro de idoloj*** aŭ ***La dekadenco de idoloj*** (en germana: *Götzen-Dämmerung oder: Wie man mit dem Hammer philosophiert*, laŭvorte *La sunsubiro de idoloj aŭ kiel filozofi martelade*) estas germanlingva libro verkita en 1888 de la filozofo Friedrich Nietzsche (1844-1900), kaj publikigita en 1889. 

Unua eldono de *La sunsubiro de idoloj* (1889).La libro priskribas dekomence kiel la apolona kaj dioniza ritaroj kverelas inter si konstante en la vivo da homaj estaĵoj. Ekde tie oni alproksimiĝas al la konduto kaj dezirata klarigo de la klasikaĵoj. Tamen la kritikoj tuj venas kaj la idoloj, kiuj estis prezidintaj la pensaron de multaj eŭropaj intelektuloj dum 19 jarcentoj, estas forte kritikitaj de Nietzsche.

Nietzsche kritikas la tiaman germanan kulturon kiel nerafinita, dekadenca kaj neniisma, kaj sendas malaprobajn kritikojn al ŝlosilaj francaj, britaj kaj italaj kulturaj figuroj kiuj reprezentas similajn tendencojn. Kontraste al tiuj markitaj reprezentantoj de kultura dekadenco, Nietzsche laŭdas figurojn kiel Cezaro, Napoleono, Goethe, Tucidido kaj la Sofistoj kiel pli sanaj kaj pli fortaj tipoj. La libro asertas, ke la transvalorigo de ĉiuj valoroj kiel fina kaj plej grava projekto d Nietzsche, kaj havigas rigardon al Antikveco en la romianoj kiel supereco super la antikvaj grekoj, kvankam nur en la kampo de la literaturo.

La libro estas dividita en dek du sekciojn:

1. Prefaco.
2. Maksimoj kaj sagoj.
3. La problemo de Sokrato.
4. Racio en filozofio.
5. Kiel la "Vera Mondo" finfine iĝas fikcio.
6. Moralo kiel kontraŭnaturo.
7. La kvar eraregoj.
8. La 'progresantoj' de la homaro.
9. Kio mankas al la germanoj?
10. Kvereloj de frua homo.
11. Kion mi ŝuldas al la antikvuloj.
12. La martelo parolas.

Notoj
-----


* Kategorio La sunsubiro de idoloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 746122
* GND: 4501140-0
* VIAF: 315088045
* BNF: 125493244
* BNE: XX2108227
 |
**Kustánszeg** [kuŝtAnseg] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Zalaegerszeg.

Blazono de Kustánszeg

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 11 km²
* Loĝantaro: 530
* Poŝtkodo: 8919
* Telefonprefikso: 92
* Koordinatoj: 46°47′06″N 16°40'49″E

Situo
-----

Kustánszeg situas en Montetaro Zala sur deklivoj, laŭ traira flankovojo. Nova troviĝas 14, Zalaegerszeg 17, Őriszentpéter 25, Lenti 26 km-ojn.

Historio
--------

La plej frue estis tie 3 vilaĝoj kun nobeloj, kiuj rifuĝis pro la turkaj atakoj. Ili fondis novan komunumon en 1542 apude, kiu estis pli defendebla. La loknomo estis *Kustánosháza*, la nuna nomo uziĝas ekde 1769. En 1959 kolĥozo ekfunkciis. Vilaĝservoj estas lernejo, policano kun ĉambro, migra poŝto, kampadejo, hotelo.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika lerneja kapelo omaĝe al Dipatrino (Eta)
* kalvinana preĝejo de 1813
* sonorilostablo
* lago

* Kategorio Kustánszeg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**SINKA Károly** [pr. ŝinka] estas hungara aktoro, reĝisoro kaj direktoro de teatro naskiĝinta en Bukareŝto la 28-an de septembro 1934.

Lia kariero
-----------

Károly Sinka en 1956 dungiĝis al la teatro Temesvári Állami Csiky Gergely Színház de Temeŝvaro. Inter 1957 kaj 1965 li estis ano de la Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat de Târgu Mureş, sed li ankaŭ instruis en la Színművészeti Egyetem Szentgyörgyi István Tagozat de Târgu Mureş. Ekde 1965 li denove venis al Temeŝvaro kaj iĝis direktoro. Ekde 1990 en Hungarujo li ludis en la Nacia Teatro de Szeged. Li ludis kvazaŭ en dek rumanaj kaj hungaraj filmoj.

El liaj roloj
-------------

* Montserrat (Robles);
* Cassio (Shakespeare: Otelo);
* Christian (Rostand: Cyrano de Bergerac);
* Gerry (Gibson: Libikóka);
* Mick (Pinter: A gondnok);
* Ivanov (Ĉeĥov);
* Vladimir Benda (Danek: Szünet után tör ki a háború).

El liaj reĝisoraĵoj
-------------------

* Heltai J.: A néma levente;
* Nash: Az esőhozó ember.

Disko
-----

* *Mi dolgunk a világon* (el poemoj de klasikaj poetoj), Electrecord, 1980.

Fonto
-----

* Magyar Színházművészeti Lexikon


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Károly Sinka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**La tre riĉaj horoj de la duko de Berry** (france  ***Les très riches heures du duc de Berry*** ) estas preĝlibro (nomata horlibro en la liturgio de la horoj), kiun mendis la duko Johano la 1-a de Berry al la fratoj Paul, Jean kaj Herman de Limbourg ĉirkaŭ 1410. Ĝi estis verkita inter 1412 kaj 1416 far tiuj fratoj Limburgo. La fratoj mortis, tuj antaŭ la morto de la duko en 1416, lasante la libron nefinita. Ĝin finis aliaj pentristoj dum la posta jarcento; aparte Jean Colombe finpretigis la ilustraĵojn inter 1485 kaj 1489 por Karlo la 1-a de Savojo. 

Bildo pri la naskiĝo de Kristo, el *La tre riĉaj horoj de la duko de Berry*Temas verŝajne pri la plej grava manuskripto ilustrita de la 15-a jarcento. Ĝi enhavas pli ol 200 folioj, el kiuj pli ol duono estas plenpaĝaj ilustraĵoj.

La manuskripto troviĝas nun en la muzeo Condé en Chantilly.

*La tre riĉaj horoj de la duko de Berry*: septembro (vinberrikolto)
Van Reynegom horlibro   
(ĉ. 15a jarcento)

Eksteraj ligiloj
----------------

* La tre riĉaj horoj de la duko de Berry en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio La tre riĉaj horoj de la duko de Berry en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Priskribo de la enhavo Arkivigite je 2006-06-10 per la retarkivo Wayback Machine angle
* CRDP Amiens: klarigoj Arkivigite je 2012-04-05 per la retarkivo Wayback Machine (france)
* Prezentado de preskaŭ ĉiu folio angle
**Károly Szabó** [kAroj sabO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szabó Károly** estas rumania hungara kameraisto, reĝisoro, bibliotekisto, hundosledisto.

Károly Szabó naskiĝis la 16-an de marto 1969 en Odorheiu Secuiesc (Rumanio).

Biografio
---------

Károly Szabó apartenis al la hungara minoritato en Rumanio. Li akiris diplomon en Altlernejo pri Teatro kaj Filmo en 1999 (sed li ne estis trovita inter la diplomitoj!?). Li estis ankaŭ redaktoro de la loka televido en sia naskiĝurbo. Post la diplomo li eklaboris en biblioteko de Odorheiu Secuiesc, inter 2007 kaj 2012 li estis bibliotekestro. Li estis ankaŭ hundosledisto, en 2004 li estis rumana ĉampiono en kategorio kun 4 hundoj.

Liaj filmoj kiel kameraisto (elekto)
------------------------------------

* *Az író is ember* (1997) - ankaŭ reĝisoro, filmomuntisto
* *"...úgy mondjam, ahogy volt..."* (2002)
* *Hímes tojás csak annak jár...* (2004)

Liaj filmaj reĝisoraĵoj (elekto)
--------------------------------

* *A kis Dali* (1996) - ankaŭ kameraisto
* *A remény hal meg utoljára* (2003) - ankaŭ kameraisto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* intervjuo
* filmoj

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Károly Szabó (kameraisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 779610
 |



* Portalo pri Biografio
* Portalo pri Filmo
**Károly TANGL,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tangl Károly** estis hungara fizikisto, profesoro, membro (korespondanta en 1908, ordinara en 1920) de Hungara Scienca Akademio. Lia pli maljuna frato estis Ferenc Tangl.

Károly Tangl  naskiĝis la 14-an de oktobro 1869 en Pest (urbo). Li mortis la 10-an de januaro 1940 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Károly Tangl frekventis universitato en Budapeŝto (kie li helpis laboron de Loránd Eötvös) inter 1887-1891, poste li plulernis en Berlino kaj Parizo. En 1903 li ekinstruis fizikon en Universitato Kolozsvár, baldaŭe li estis dufoje dekano, en la studjaro 1915 rektoro. En 1905 li doktoriĝis. Inter 1917-1921 li instruis en la teknikuniversitaton poste en Universitato de Budapeŝto.

Liaj libroj
-----------

* *Általános kísérleti természettan* (1906) - studenta lernolibro
* *Vizsgálatok a gravitációról* (1918)
* *Bevezetés a fizikába* (Enkonduko al la fiziko) (1921)
* *Kísérleti fizika* (1924)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla pli malsupre)

* Kategorio Károly Tangl en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
monumento en Moskvo omaĝe al ambaŭ herooj
**Kuzma MININ** (ruse *Кузьма Минич Захарьев Сухорукий*) estas la nacia heroo de Rusio, kiu kune kun princo Dmitrij Poĵarskij estris la rusan popolan milicion batalintan kaj venkintan la polajn okupintojn komence de la 17-a jarcento. Lia preciza naskiĝdato ne estas konata, mortis la 21-an de majo 1616.

Ekzistas kelkaj versioj de lia origino. Plej ofte mencio diras, ke li estis metiisto el urbo Niĵnij Novgorod. Lia nomo unue aperas en la analoj aŭtune de 1611, kiam la urbanoj preparis sin al batalo kontraŭ la polaj okupintoj kaptintaj Moskvon - la ĉefurbon de Rusio. Lin oni elektis organizinto de monkolektado por ekipi la milicion.

Dum la batalo pro Moskvo Minin montris egan viglecon, bonkvalitan militan lertecon kaj personan kuraĝon. Oktobre de 1612 la polaj okupintoj estis forpelitaj el la ĉefurbo. Tiam reale finiĝis t.n. *Malklara tempo* en historio de Rusio.

La juna caro Miĥail Romanov benis ĉiujn liberigintojn inkluzive Kuzma Minin. En 1613 li ricevis la prestiĝan rangon de Dumaa nobelo kaj riĉan feŭdon. Tamen tiu baldaŭ mortis kaj do ne sukcesis plene konsumi siajn novajn rajtojn.

La nacian heroon oni sepultis en Kremlo de Niĵnij Novgorod.

Omaĝe al grandaj meritoj de Kuzma Minin la dankema rusa popolo establis la monumenton al li kaj al princo Dmitrij Poĵarskij encentre de la Ruĝa Placo en Moskvo en 1818 (skulptisto Ivan Martos).

* Minin apelas al samcivitanoj. Pentris Konstantin Makovskij en 1896*Minin apelas al samcivitanoj*. Pentris Konstantin Makovskij en 1896
* Minin kaj Poĵarskij antaŭ la batalo. Pentris Mikaelo Scotti en 1850*Minin kaj Poĵarskij antaŭ la batalo*. Pentris Mikaelo Scotti en 1850
* Kuzma Minin. Pentris Ilja Repin en 1894*Kuzma Minin*. Pentris Ilja Repin en 1894
* Personaj sabroj de Minin kaj PoĵarskijPersonaj sabroj de Minin kaj Poĵarskij

Eksteraj ligiloj
----------------

* filmo *"Minin kaj Poĵarskij"*
* biografio ruse
* biografio angle

* Kategorio Kuzma Minin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 349657
* GND: 119088347
* LCCN: n82058985
* VIAF: 125074090
* ISNI: 0000 0001 2376 890X
* LIBRIS: 212067
* SUDOC: 149611250
* BNF: 155904282
* NKC: js20231179047
 |
Laistrigonoj ĵetas ŝtonojn kontraŭ ŝipoj de Odiseo (murpentraĵo el la 1-a jarcento a.K.)
**Laistrigonoj** (greke ***Λαιστρυγόνες***, latine ***Laestrygones***) estas en la helena mitologio popolo de grandegaj sovaĝaj kanibaloj.

Kiam la Itaka reĝo Odiseo vojaĝis revene el la Troja milito, haltis kun siaj dek du ŝipoj sur insulo Sicilio kaj albordiĝis ĉe la okcidenta bordo. Tie atendis lin grava danĝero kaj pereo.

Laistrigonoj estis etno de kanibalaj gigantoj, kies gentestro aŭ reĝo Antifato, malgraŭ ĉiu singardemo de Odiseo kaj liaj kunuloj, surprize atakis maristojn kaj unu el ili tuj mortigis kaj pretigis por manĝado. La ŝipojn gigantoj tuj serĉtrovis kaj superŝutis per ŝtonoj, por ke ili ne estu pretaj por navigado. Poste ili iris suben sur plaĝon kaj plu mortigadis maristojn kaj preparadis regalfeston.

Odiseo sukcesis savi ununuran ŝipon kun malgranda resto da ŝipanoj, kiuj respiriĝis nur fore sur la vasta maro kaj dankis al dioj por sia savo.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Laistrygonové en la ĉeĥa Vikipedio.* 

* Kategorio Laistrigonoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Sarah Bernhardt en la rolo de Marguerite Gautier (1882).
***La sinjorino kun kamelioj***, france ***La Dame aux camélias***, (konata en Anglalingvio kiel *Camille*) estas romano de Alexandre Dumas, filo, unuafoje publikigita en 1848, kaj sekve adaptita de Dumas por la teatro. En tiu teatraĵo, la floro de kamelio estas la simbolo de seksa disponebleco de korteganino (Damo). *La Dame aux camélias* estis premierita en la *Théâtre du Vaudeville* (Teatro pri Vodevilo) en Parizo, Francio, la 2an de februaro 1852. La teatraĵo estis tuja sukceso, kaj Giuseppe Verdi tuj metis la historion en muzikon. Lia verko iĝis en 1853 la opero *La Traviata*, kun la ina protagonisto, Marguerite Gautier, renomita kiel Violetta Valéry.

En la angla-parolanta mondo, *La Dame aux camélias* iĝis konata kiel *Camille* kaj almenaŭ 16 versioj estis luditaj nur en la teatroj de Broadway. La ĉefa rolulino estas Marguerite Gautier, kiu estis bazita sur la persono de Marie Duplessis, nome amantino en la reala vivo de la aŭtoro Dumas, filo.

En Esperanto aperis
-------------------

* Kategorio La sinjorino kun kamelioj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* La sinjorino kun kamelioj en Vikifontaro (Universala biblioteko)

* La sinjorino kun kamelioj : proza dramo en 5 aktoj / de Aleksandro Dumas. El franca originalo trad. Edmund Sî - Wien, 1930. - 87 folioj

Notoj
-----

1. ↑   "Alexandre Dumas fils". online-literature.com.  alirita la 15an de aprilo 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 608839
* GND: 4394240-4
* LCCN: n2001021459
* VIAF: 3357160122843940630009, 8875164661901003390000 177130847, 3357160122843940630009, 8875164661901003390000
* SUDOC: 034020977
* BNF: 12481891c
* NLA: 36355598 35852832, 36355598
* BNE: XX1954905
 |
La **penco de Jozefo** estas pensa eksperimento. Ĝi originas de la filozofo Richard Price kaj ilustras la tiel nomatan *miraklon de akumuliĝantaj interezoj*, angle *miracle of compound interest*, la kreskon de sumo investita dum tre longa tempo per akumuliĝantaj interezoj.

Richard Price, angla filozofo pri moralo, pastro kaj ekonomiisto, kalkulis en 1772 per sia pamfleto *Apelacio al la publiko koncerne la naciaj ŝuldoj* la enormajn monsumojn, kiuj kalkulite rezultas, se oni supozas eksponentan kreskon dum longa tempo per efiko de akumuliĝantaj interezoj. Por tiu kalkulado li supozis investon de nur unu penco dum la tempo de la naskiĝo de Jesuo Kristo.

  

Sekvante Price proponis al la ŝtato, uzi tiun efikon, por plibonigi la ŝtatajn financojn.

Reago de Karl Marx
------------------

Price ne konsideris neniujn randajn kondiĉojn, kiuj limigas la kreskadon. Pro tio li provokis la postan mokadon de Karl Marx, kiu traktis la ekzemplon en la tria volumo de sia verko *La Kapitalo*.

Uzo en instrulibroj
-------------------

Tiu pensa eksperimento eniris en la instru-literaturon, ekzemple en la verkon *Handbuch der Mathematik*, Manlibro de matematiko, de 1879, eldonita de Oskar Schlömilch, kaj en la instrulibron el 2003 *Analysis für Fachoberschulen* de Karl-Heinz Pfeffer.

Uzo en Literaturo
-----------------

En sia romano *Eine Billion Dollar*, unu biliono de dolaroj, Andreas Eschbach prilaboras la temon literature. La protagonisto, juna usonano de itala deveno heredas en 1995 monsumon, kiun unu de liaj prauloj estis investinta 500 jarojn pli frue. Prizorgis tiun kapitalon familio de advokatoj dum generacioj, kiu aplikis ŝanĝojn kaj disigon de riskoj por eviti la negativajn efikojn menciitaj de Price.

La metodo estis jam konata en Babelo
------------------------------------

La baza metodo de kalkulado jam estis konata en Babelo .
Matematike simila ekzemplo por la efikoj de eksponenciala kreskado estas la legendo de Sissa ibn Dahir pri grajnoj de tritiko sur ŝaktabulo, kio poste pasis al hispana kulturo ekzemple pri legendo pri la nasko de la graflando Kastilio disde la Regno de Leono.

referencoj
----------

1. ↑  Oskar Xaver Schlömilch (Hrsg.): *Handbuch der Mathematik.* E. Trewendt, 1879, S. 183.Manlibro de matematiko en germana
2. ↑  Karl-Heinz Pfeffer: *Analysis für Fachoberschulen. Ein Lehr- und Arbeitsbuch zur modernen Mathematik,* instru- kaj laborlibro por moderna matematiko 6-a eldono, Vieweg, Wiesbaden 2003, p. 167, tasko 3.82.
3. ↑  name="hudson"
**Lajos Bruck** [lajoŝ bruk], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bruck Lajos** estis hungara pentristo. Lia frato estis Miksa Bruck.

Pentraĵo de Lajos Bruck: Fraŭlino en blua vesto kun rozoj
Lajos Bruck  Arkivigite je 2018-03-06 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 3-an de novembro 1846 en Pápa, li mortis la 3-an de decembro 1910 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Bruck devenis el juda familio. Li frekventis artan akademion en Vieno, inter 1869 kaj 1873 artan akademion en Venecio. En 1874 li studvojaĝis en Italio, poste li lernis de Mihály Munkácsy en Parizo. Li sendis al Hungarlando pentraĵojn jam el Vieno, sed li estis jam fama pentristo en la pariza periodo. En 1885 li translokiĝis al Londono, kie li havis mendojn eĉ de la kortego. Ekde 1895 ĝismorte li vivis en Budapeŝto. Li pentradis plej ofte portretojn kaj ĝenrojn. Li ricevis francan premion en 1879, rusan en 1899.

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* mondekspozicio de Vieno (1873)
* Budapeŝto, Parizo (1876)
* Arthalo Budapeŝto (1911, postmorta)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Fraŭlino en blua vesto kun rozoj (vidu la apudan bildon!)
* vidu la subajn bildojn!

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* anglalingva biografio

* Vásárra indulókVásárra indulók
* HazatérésHazatérés
* Nagymama az unokávalNagymama az unokával
* A fösvényA fösvény
* GyümölcsárusokGyümölcsárusok
* Fraŭlino kun korboFraŭlino kun korbo

* Kategorio Lajos Bruck en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 605587
* GND: 1031194630
* VIAF: 78784584
* ISNI: 0000 0000 6659 1449
* BNF: 14878408b
* ULAN: 500091323
* RKD: 13269
 |
**Labormedicino** estas fako en medicino kiu okupiĝas pri la studo de la malsanoj kaj akcidentoj kiuj okazas kiel konsekvenco de la labora aktiveco, same kiel pri la rimedoj por eviti ilin kaj devas esti adoptitaj por ĉu eviti ĉu malpliigi iliajn konsekvencojn. Oni konsideras Bernardino Ramazzini kiel patro de la labormedicino.

La agadkampo de la labormedicino estas en la interno de la entrepreno (laborloko), aplikita al ĉiuj laboristoj pere de okupekzercado, enirtestoj, kontroltestoj kaj interkonsentoj kun aliaj eksteraj entoj kiuj plenumu kontrolon de la procezoj per danĝerindicoj kiuj povas endanĝerigi la sanon de la laboristoj, kaj tiel serĉi solvojn por reteni bonfarton de la sano de la laboristoj.

Ĝi havas plurfakan karakteron, ĉar en ĝi intervenas fakoj kiel toksologio, sekureco, higieno, ergonomio, statistiko, administracio, psikologio, juro, sociologio, aŭdologio, industria inĝenierarto inter aliaj.

Vidu ankaŭ
----------

* Laborakcidento

* Kategorio Labormedicino en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 805007
* GND: 4002741-7
* LCCN: sh85083146
* BNF: 11932453n
* NDL: 01196337
* NKC: ph124528
* BNE: XX524447
 |
**La ĝardeno de la delicoj** (nederlande "De tuin der lusten", hispane "El jardín de las delicias") estas triptiko pentrita de la frua nederlanda majstro Hieronymus Bosch (ĉ. 1450-1516), nuntempe en la Prado-Muzeo, Madrido ekde 1939. La majstraĵo rivelas la artiston ĉe la alteco de liaj kapabloj. En neniu alia pentraĵo li atingas tian kompleksecon de signifo aŭ tian vivecan figuraĵon. Ĝi prezentas plurajn bibliajn scenojn je granda skalo kaj kiel "vera triptiko", kiel difinita de Hans Belting, estis eble intencita por ilustri la historion de la homaro laŭ mezepoka kristana doktrino.

La triptiko estas pentrita en oleopentraĵo kaj konsistas el larĝkorpa mezpanelo laŭflankita de du rektangulaj flugiloj kiuj povas fermiĝi en la centro kiel obturatoroj. Tiuj eksteraj flugiloj, elmontras pentraĵon pri la tero dum la Kreado. La tri scenoj de la interna triptiko estas verŝajne (sed ne nepre) intencaj esti legita kronologie de maldekstre dekstren. La maldekstra panelo prezentas Dion prezentantan al Adamo kaj Eva, dum la centra panelo estas larĝa panoramo de sekse gefianĉiĝintaj nudaj figuroj, mirindaj bestoj, superdimensia frukto kaj hibrido-ŝtono formacioj. La dekstra panelo portretas la turmentojn de kondamno.

* La ĝardeno de la delicoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio La ĝardeno de la delicoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**GÁRDAY Lajos** [pr. ga:rdai] estis hungara aktoro naskiĝinta en Mocs la 3-an de julio 1884 kaj mortinta en Budapeŝto la 26-an de aŭgusto 1962.

Kariero
-------

Gárday debutis en 1904 kaj poste li ludis en Koloĵvaro, poste en trupo de Miklós Kunhegyi. En la jaroj de 1920-aj li aperis kiel epizodaktoro en eksperimentaj teatroj. Li pasigis tri jarojn en Brazilo, poste inter 1928–1931 li ludis en la Új Színház, en 1933 en la Új Színpad. En jaroj 1934–1936 li estis ano de la Kamara Színház, inter 1944–1949 de la Nacia Teatro (Budapeŝto), en jaroj 1950–57 de la Operetoteatro (Budapeŝto), poste en Teatro Petőfi kaj en la Teatro Jókai.

Teatraj roloj
-------------

* Szerkesztő (Földes I.: Tüzek az éjszakában);
* Lovodics (Boross E.: Vakablak);
* Corneval (Illés E.–Vas I.: Trisztán);
* Fedélzetmester (Visnjevskij: Optimista tragédia).

Elektitaj filmaj roloj
----------------------

* *A kétarcú asszony* (1920) - indiano
* Ombrelo de Sankta Petro (filmo de 1935) - notario
* *Tavaszi szonáta* (1942) - maljuna fiŝisto
* Subplando da tero (1948) - ĉaristo
* *Éjfélkor (1957) - kuracisto*
* *Isten őszi csillaga (1963)*

Fonto
-----

* Magyar Színházművészeti Lexikon
* hungare kun foto

* Kategorio Lajos Gárday en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
ladskatoletoj de manĝeblaj konservaĵoj stokitaj por vendado en supermerkato
**Ladskatolo** (ankaŭ nomata 'lada konservujo') estas fermita skatolo el lado en kiu estas nutraĵo. Ĉar aero ne povas eniri la nutraĵo restas, post sterilizo ĉe alta temperaturo, longe tenebla.

Enhavo
------

La enhavo de ladskatolo povas esti tre diversa, la plej konataj estas:

* Legomoj, kiel fazeoloj aŭ pizoj.
* Fiŝoj, kiel pecetoj da tinuso.
* Fruktoj, miksitaj fruktoj aŭ ananaso.
* Viando, kiel bovaĵo.
* Porbesta nutraĵo, kiel porkata- aŭ porhunda nutraĵo.

Kiam ladskatolo estas damaĝita kaj likas, aŭ kiam ĝi estas ŝvelinta, oni devas forĵeti ĝin. Tiam estas danĝero de nutraĵo-veneniĝo (i.a. botulismo)

Historio
--------

La bazo por la ladskatolo estis metita en 1809 fare de la franco Nicolas Appert. Li tamen uzis vitrajn botelojn. En 1810 la brito Peter Durand inventis la metalan konservujon kaj ankaŭ akiris patenton por ĝi. La unuaj ladskatoloj estis pezaj skatoloj kiuj estis malfacile malfermeblaj. Nur post kiam la ladskatoloj estis faritaj el pli maldika metalo, ĉ. 50 jarojn pliposte, oni ankaŭ disvolvis specialajn skatolmalfermilojn. Nuntempe multaj ladskatoloj estas malfermeblaj sen malfermilo sed per tirado al ringeto.

Konservo-botelo de Appert
Ladskatolo da sardinoj kun tirilo
Malplena ladskatolo

Vidu ankaŭ
----------

* Aluminia skatolo
* Trinkaĵskatolo
* Spamo

* Kategorio Ladskatolo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
***Laberinto de Fortuna*** (Sortolabirinto) estas la plej fama verko de la kordova aŭtoro Juan de Mena (Johano de Mena). 

Kovrilpaĝo de la eldono de 1496 (Sevilo) de la *Laberinto de Fortuna* aŭ *La 300* (skrivite «Las CCC»), kies bildo montras Johanon de Mena donante sian verkon al la reĝo Johano la 2-a de Kastilio.

Temo
----

Temas pri alegoria poemo ŝarĝita de erudicio laŭ stilo de Dante Alighieri, kun influo de Lukano kaj Vergilio, en versoj dekdusilabaj kaj preskaŭ 300 okversaj strofoj, karakterizitaj de la uzado de latineska kaj troklera lingvaĵo tre influita de la latina retoriko. La temo de tiu granda poemo estas la rolo de la Providenco en la homa vivo kaj la nacia destino de Kastilio. Oni rakontas en tiu verko kial la poeto estas rabita de la ĉaro de Belona kaj lasita en granda ebenaĵo, kie staras la palaco de la diino Fortuna, en kies interno estas "tre grandaj tri radoj": du kvietaj, kiuj simbolas la pasintecon kaj la futuron, kaj alia konstante moviĝanta, kiu reprezentas la estantecon. Ĉiu rado dividiĝas en sep cirkloj, kiuj korespondas al la orbitoj de la sep planedoj kie la aŭtoro lokigas diversajn rolulojn de la Antikveco aŭ tiameco.

Stilo
-----

Estas la plej grava ekzemplo de la verkoj de la unua kastillingva poeto kiu klopodas krei lingvaĵon poezie altigita, diferenca de la normala lingvo. La kastilia ŝuldas al Mena gravan renovigon, kiu lertigis la sintakson pere de la hiperbato kaj aldonante novajn elementojn kaj neologismojn: por tio li prenas vortojn rekte el la latina kaj anstataŭas per ili ekzistintajn vortojn de la populara lingvaĵo. Tiele, ekzemple, *vulto* anstataŭ "vizaĝo", *ekzilo* anstataŭ "elterigo", *poluto* anstataŭ "malpura". Li emis ankaŭ proparoksitanajn vortojn (*diáfano*, *sulfúreo*) per kio atingas specialan sonorecon. Tiu amasigo de sprimaj resursoj havigas al la poezio de Mena barokan formon du jarcentojn antaŭ ties alveno, krom granda sonoreco kaj sprimiva forto. Lia renovigo, enmetita en ankoraŭ kruda lingvo, estis ankoraŭ malproksime de la matureco kiun oni atingos dum la baroka periodo, sed Mena estas sendube grava antaŭulo kiu faciligis la poeziajn direktojn poste uzatajn en la hispana literaturo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Laberinto de Fortuna en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Teksto de la *Laberinto de Fortuna* en la Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes, laŭ la eldono de Granado de 1505.
* Kongruaĵoj de la *Laberinto de Fortuna* de la Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes. Arkivigite je 2009-02-09 per la retarkivo Wayback Machine
* Fragmentoj de la *Laberinto de Fortuna*.
* Kopio de la *Labirinto* Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 262022
 |
***La sorto de homo*** (ruse *Судьба человека*: Судьба человека, translit. Sudba Ĉeloveka) estas mallonga rakonto verkita de sovetia rusa verkisto Miĥail Ŝoloĥov en 1956.

Intrigo
-------

Kun la eksplodo de la Granda Patriota Milito, la kamiona ŝoforo Andreij Sokolov devas lasi la vivon por aliĝi al la armeo kaj adiaŭis sian familion. En la unuaj monatoj de la milito, li vundiĝis kaj estas kaptita de Nazioj. En malliberiĝo, kiel militkaptito, li spertas ĉiujn ŝarĝojn de la koncentriĝa tendaro. Pro sia kuraĝo li montris al la ĉefo de tendaro, ke li rifuzas trinki kun li je la venko de Nazioj. Bonegŝance li evitas sian ekzekuton kaj fine sukcesas eskapi de la Nazioj. En mallonga feritempo en sia hejmurbo, Sokolov eltrovas, ke lia amata edzino Irina kaj ambaŭ de iliaj filinoj estis mortigita dum la bombado. Li tuj revenas al la fronto, nekapabla resti en sia hejma urbo plu. La nura familiano Andreij kiun li ankoraŭ havas estas lia filo, kiu ankaŭ servas en la armeo kiel oficiro. Ĝuste je Venkotago, Andreij ricevas sciigon, ke lia filo estis mortigita je la lasta tago de la milito. Post la milito, soluleca kaj funebra, Andrei Sokolov ne revenas al sia urbo kaj laboras ie alia. Li renkontas malgrandan knabon Vanija, kiu estis lasita orfo, ĉar kaj lia patrino mortita kaj lia patro perdiĝis en batalo. Sokolov diras al la knabo, ke ek de nun kaj por ĉiam li estos lia patro. Tio ĉi donas al la knabo (kaj al li mem) esperon por nova vivo.

Fono
----

La intrigo de la rakonto estas bazita sur veraj eventoj. En la printempo de 1946, ĉasanta Ŝoloĥov renkontis homon, kiu rakontis al li ĉi tiun rakonton. Ŝoloĥov estis trafita kaj diris: "Mi skribos mallongan rakonton pri tio ĉi, mi certe faros." Dek jarojn poste, leginte kelkajn mallongajn rakontojn de Hemingway kaj Remarque, Ŝoloĥov verkis "La sorton de homo" en sep tagoj.

En Esperanto aperis
-------------------

*La sorto de homo* / Trad.: A. AGOSTI kaj N. DANOVSKIJ. - Moskvo: Komisiono pri Internaciaj Ligoj de Sovetaj Esperantistoj, 1965.

Referencoj
----------

1. ↑  Якименко, Л. Г. , Б. А. Введенский.  (1957) *Шолохов М. А.*. М.: Большая советская энциклопедия.
2. ↑   ФЭБ: Примечания: Шолохов. Собрание сочинений. Т. 8. — 1960 (текст). Alirita 2017-06-16.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 746100
* LCCN: valoro sen valoro
* VIAF: 301935080
 |
Rapidmanĝejo de Checkers
**Checkers Drive-In Restaurants, Inc.** estas la plej granda rapidmanĝejaro de duoblaj traveturaj restoracioj en Usono. En junio 2006, la kompanio privatiĝis por unuiĝi kune kun Taxi Holdings Corp. filiigaĵo de Wellspring Capital Management, privata ekvitfirmao.

Historio
--------

Origine disaj kompanioj pro servi diferencajn regionojn, Checkers kaj Rally's Hamburgers, Inc. unuiĝis en aŭgusto 2009. La kuna kompanio havas ĝian ĉefoficejon en Tampa. Checkers-on fundis Jim Mattei en 1986 en Mobile, kaj publikiĝis en 1991. Rally's estabiliĝis en Louisville, Kentukio en 1985, kaj ĝia unua loko estis en Jeffersonville, Indianao. Ekde 1996 ĝis 1999, Rally's-on posedis CKE Restaurants, patrokompanio de Carl's Jr. kaj Hardee's.

En la jaro 2007, la rapidmanĝejaro uzis rolulon nomata „Rap Cat" (Repkato), farĉita animala kato, kiu faras repkanton pri la rapidmanĝejaro. La reklamkampanjo populariĝis post ĝin afiŝis iu sur YouTube, iĝanta virusa video.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Checkers en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* angle Oficiala retejo de Checkers
* angle Rapidmanĝejara retejo de Checkers
**Lajos Péter Túri** [lajoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Túri Lajos Péter** estis hungara dancisto, koreografo.

Lajos Péter Túri naskiĝis la 7-an de julio 1987.

Biografio
---------

Lajos Péter Túri komencis danci en sia aĝo 7, poste li akiris dancistan licencon en arta mezlernejo en Pécs en 2007. Post la licenco li estis liberprofesiulo. En la sama jaro li ricevis konatecon en la televido. En la sekvaj jaroj li ricevis trejnadojn ekzemple de Teodóra Uhrik kaj Katalin Lőrinc. En 2014 li kreis sian unuan dancfilmon. Ekde 2020 li studis en la Hungara Dancarta Universitato.

Liaj koreografiaĵoj (elekto)
----------------------------

* La Majstro kaj Margarita
* Sonĝoaŭto (muzikalo)
* Chicago (muzikalo)

Elektitaj dancaj roloj
----------------------

* Katoj (muzikalo) - Mefisztulész
* Romeo kaj Julieta (baleto) - Paris, Ecalus
* Nuksrompilo - titolrolo
* West Side Story (muzikalo)

Fontoj
------

* roloj
*

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Lajos Péter Túri en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 800602
 |



* Portalo pri Biografio
**Jongny** estas komunumo en la distrikto Riviera-Pays-d’Enhaut en Kantono Vaŭdo, Svislando. Ĝi havis 1466 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011.

Geografio
---------

La komunumo Jongny situas sur la sudokcidenta deklivo de la Monto Pélerin, proksimume 3 kilometrojn norde de la distriktĉefurbo Vevey. La komunumo konsistas el la vilaĝo Jongny kun la kvartaloj Cherpenaux, Macconex, La Perrette kaj La Tuilière

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 2,16 km², de kiuj 18,1% estas kovritaj de arbaro, 52,8% servas por agrikulturo kaj 28,7% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Jongny limas en nordo al Attalens (FR), en oriento kaj sudo al Corsier-sur-Vevey, kaj en okcidento al Chardonne.

Trafiko
-------

Tra Jongny pasas la kantona ĉefvojo n-ro 12 de Vevey al Friburgo. La plej proksima aŭtovojalveturejo situas 3 kilometrojn oriente de la komunumo ĉe la vojnodo inter la svisa aŭtovojo A9 kaj la svisa aŭtovojo A12.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Jongny datiĝas el la jaro 1168 kiel *Iaunie*. Ĝis 1536 Jongny apartenis al la episkopo de Laŭzano. Sub berna regado ĝi estis parto de la Voktejo Laŭzano kaj parto de la Grandparoĥo Corsier. Post la Helveta Revolucio ĝi fariĝis aparta politika komunumo kaj estis atribuita al la Distrikto Vevey, kun kiu ĝi ĝis 1803 apartenis al la Kantono Lemano kaj poste fariĝis parto de la tiam fondita Kantono Vaŭdo.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: *Elisabeth Salvi*: *Jongny* en *Historia Leksikono de Svislando* (2008-01-30)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Jongny en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Jongny Arkivigite je 2011-04-20 per la retarkivo Wayback Machine

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Jongny** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la Distrikto Riviera-Pays-d'Enhaut |
| --- |
| Blonay • Chardonne • Château-d'Œx • Corseaux • Corsier-sur-Vevey • Jongny • Montreux • Rossinière • Rougemont • Saint-Légier-La Chiésaz • La Tour-de-Peilz • Vevey • Veytaux |  |

 |
**Gergely FABRI** [gergej], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fabri Gergely** estis slovaka-hungara pastro, kuterana episkopo, profesoro. Lia familia nomo aperis ankaŭ en formoj *Fábri, Fábry*.

Gergely Fabri  naskiĝis la 6-an de marto 1718 en Hungara reĝlando en tiam nomata vilaĝo Hrussó (nuntempa Hrušovo en Slovakio). Li mortis la 4-an de aprilo 1779 en Eperjes (nuntempa Prešov en Slovakio).

Biografio
---------

Gergely Fabri frekventis universitatojn en Jena, Halle an der Saale, Erlangen, Lejpcigo, Wittenberg. Hejmenveninta en 1748 li tuj estis profesoro-rektoro en luterana altlernejo en Eperjes. Li instruis 18 jarojn ekzemple matematikon kaj poezion. Baldaŭe li estis slovaka pastro. En 1774 li estis elektita episkopo por episkopejo Tiso.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Animum acceptorum beneficiorum memorem, ad pedes…’’ (1744)*
* *Considerationes rei scholasticae ad publicum juventutis…’’ (1773)*
* *Vprime napomenutj ewangelickych krzestanuw k pilnému coykonawánj Dobrych Skutkuw… (1776)*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2014-01-08 per la retarkivo Wayback Machine
*La sidanta skribisto*, ekspoziciita en la Muzeo Luvro, Parizo.
**La sidanta skribisto**, ankaŭ konata kiel ***La sidanta skribisto de Luvro***, estas unu el la statuoj plej karakterizaj de la skulptarto de la Malnova imperio de Egiptio, kaj unu el la plej famaj kaj bone konservataj el la tuta egipta civilizo. Ĝi estis skulptita inter la jaroj 2480 kaj 2350 a. K.

Ĝi estis realigita en epoko kiam Egiptio troviĝis en la pinto de sia gloro kaj estis forlasita la konstruado de grandaj piramidoj: la metiistoj okupiĝis pri pliaj fakoj, la tomboj kaj temploj akiris pli kompleksan arkitekturan stilon kaj la arto okupiĝis pri pli etaj objektoj, reproduktante la ĉiutagan vivon. La skribistoj, nepraj en la ŝtato fortege centralizita, estis ofte reprezentitaj.

La statuo estis eltrovita en la nekropolo de Sakkara, situanta en la okcidenta bordo de la rivero Nilo, fronte al la malnova urbo Memfiso, kiu estis la ĉefurbo de la Malnova imperio de Egiptio, kaj oni kredas ke ĝi reprezentas altan funkciulon de la administrado. Metita en kapelo de tombo, la statuo partoprenis la ceremoniojn kaj ricevis la oferdonojn por la mortinto, ĝia karaktero estis funebra.

Ĝia korpo estas skulptita sur kalkoŝtono, kaj ĝiaj okuloj tajlitaj sur kvarco blanka kaj ebono. Ĝia vizaĝo estas atentokapta kaj rigardo vivanta. Parto de la korpo estas tre realisma, rimarkindas la vangostoj kaj vangoj, kaj la okuloj montras grandan realismon. La manoj estas tajlitaj per pena detalado.

Nuntempe la statuo troviĝas en la Muzeo Luvro de Parizo, Francio.

* Kategorio La sidanta skribisto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Lago de Davos** (alemane: **Tafaasersee**; romanĉe: **Lag Tavau**; germane *Davosersee*; itale *Lago di Tavate*) estas montara lageto norde de la urbocentro de Davos en la Kantono Grizono, Svislando. Ĝi troviĝas komplete sur komunuma teritorio.

Vintre la lago servis kiel giganta natura glaciejo. Sur ĝi jam en la jaro 1906 okazis en Davos la unua monda ĉampionado en arta glacisketado de la virinoj kaj regule tie okazis ĉevalsledkonkursoj. Pro la konstruo de la premtunelo por elektrocentralo en Klosters tiu utiligado vintre ne plu eblas, ĉar la lago-nivelo depende de la elektrobezono altiĝas aŭ malaltiĝas. Somere tamen la lago estas ŝatata por bani kaj por veltabulado.

Historio
--------

La lago estiĝis pro montfalo de la Totalp en la regiono de Parsenn. La falinta rokmaterialo formis naturan digon, kiu retenis la akvon de la rivero Landwasser, kiu ĝis tiam fluis al Klosters. Ĉar la akvo sukcesis trovi aliflanke elfluon, kies alteco super la marnivelo estis malpli alta ol la Wolfgang-Pasejo, la akvo eroziis la rokon kaj kreis tiel la Ziegenschlucht (kio signifas esperante abismo de kaprino). La nuna Lago de Davos tiel estas la restaĵo de historia lago, kiu foje plenigis la tutan ĉirkaŭaĵon de Davoso.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de lagoj en Svislando
* Davos

* Kategorio Lago de Davos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Lajos SOM** [lajoŝ ŝom], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Som Lajos** estis hungara ŝlagromuzikisto (gitaristo, komponisto, tekstopoeto).

Lajos Som  naskiĝis la 1-an de oktobro 1947 en Budapeŝto, li mortis la 30-an de oktobro 2017 en Budapeŝto.

Lajos Som (maldekstre) kun Piramis

Biografio
---------

Lajos Som komencis muzikadi en 1964, en la sekva jaro li fondis ŝlagrorkestron. En la sekvaj jardekoj lia vivo estis simpla: en kiuj ŝlagrorkestroj li vivis. Liaj plej menciindaj ŝlagrogrupoj estis *Tűzkerék*, *Neoton Família,* *Taurus.* En 1974 li fondis *Piramis,* kiu iĝis tiutempe la plej konata hungara ŝlagrorkestro. Finiĝis la glora kariero, ĉar Lajos Som ricevis malliberejon pro kontrabando de oroj el Sovetunio. Tamen tio estis bona preteksto al la ŝtato kondamni lin kaj la tiuspecan muzikon. Baldaŭ Som fondis novan orkestron, sed sukcesojn de Piramis li ne povis atingi. Anonciĝis alkoholismaj problemoj ĉe Som, tial longe li retiriĝis. Li eksedziĝis dufoje.

Elektitaj ŝlagrotrekstoj
------------------------

* A becsület
* Ha volna két életem
* Őszintén akarok élni
* Szabadnak születtem
* Szállj fel magasra

Lia libro
---------

* Piramis-vádirat (1989)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto kaj video
* hungarlingva biografio kun foto kaj video
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Lajos Som en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 648939
* MBA: c84d09c2-55f4-4e1c-b82f-eaa5b2ab2fc2
 |
**Lajos Szőke** [lajoŝ sOke], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szőke Lajos** estis hungara skulptisto.

Lajos Szőke  naskiĝis la 21-an de junio 1912 en Nagykónyi, li mortis la 8-an de oktobro 2015.

Ĵurnalvendisto (2012, Budapeŝto) fare de Lajos Szőke
Viktimoj de aborto (tombejo de Gyömrő) fare de Lajos Szőke

Biografio
---------

Lajos Szőke aĝis 10, kiam li translokiĝis al Budapeŝto. Li studis en Reĝa Industriarta Altlernejo inter 1931-1935. Liaj plej gravaj instruistoj estis Béla Ohmann, Elek Lux kaj Elemér Fülöp. Post siaj studoj li ekspoziciis kaj kreis skulptaĵojn, ornamaĵojn. En la sekvaj jardekoj li studvojaĝis al Aŭstrio, Svislando, Italio, Francio, Rumanio kaj Bulgario.

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Budapeŝto (ekde 1936)

Elektitaj skulptaĵoj
--------------------

* Nuda virino (aluminio, 1968, Balatonkenese)
* Stefano la 1-a (Hungario) (terakoto, 1983, Nagykónyi)
* Amikeco (ornama puto, bronzo, kalkŝtono, Diósd)
* Ĵurnalvendisto (bronzo, 2012, Budapeŝto, vidu la bildon!)
* Dózsa / Werbőczy: Tripartitum (plateto)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Lajos Szőke en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 625803
 |
**Lajos Ybl** [lajoŝ ibl], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Ybl Lajos János Mihály** estis hungara arkitekto. Lia onklo estis Miklós Ybl.

Lajos Ybl naskiĝis la 25-an de septembro 1855 en Pest (urbo) (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio), li mortis la 24-an de januaro 1934 en Budapeŝto (Hungara reĝlando).

Biografio
---------

Lajos Ybl apartenis al la germana minoritato de la lando. Li studis en Vieno kaj Stutgarto, poste li praktikadis en ateliero de Miklós Ybl. Baldaŭ li malfermis propran atelieron, kie li projektis diversajn konstruaĵojn. En 1895 li ricevis signifan kortuman postenon, poste li multe helpis la tiutempan konstruadon de la reĝa palaco en Budapeŝto. Li edziĝis en 1991, lia edzino naskis filon. Li retiriĝis en 1901. Li ricevis premiojn (ankaŭ eksterlandan).

Elektitaj planitaj konstruaĵoj
------------------------------

* Urbodomo de Hódmezővásárhely (1892-1893)
* Kastelo de Tóalmás (1894-1895)
* preĝejo en Temeŝvaro (1896)
* lernejo en Csongrád (urbo)
* gimnazio en Selmecbánya
* ludomoj en Budapeŝto
* vilao en Budapeŝto (1905)

* Urbodomo de HódmezővásárhelyUrbodomo de Hódmezővásárhely
* Kastelo de TóalmásKastelo de Tóalmás
* Preĝejo en TemeŝvaroPreĝejo en Temeŝvaro
* vilao Wagnervilao Wagner

Memorigiloj
-----------

* busto en Hódmezővásárhely
* strato en Timișoara

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografieto

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Lajos Ybl en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 692056
* GND: 1262949793
* VIAF: 2559165870988564270005
 |
**Lajos Hajts** [lajoŝ hajĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hajts Lajos** estis hungara kartografo, oficiro, altlerneja instruisto.

Lajos Hajts naskiĝis la 27-an de oktobro 1866 en Igló (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio, nuntempa Spišská Nová Ves en Slovakio), li mortis la 1-an de decembro 1933 en Budapeŝto (Hungara reĝlando).

Biografio
---------

Lajos Hajts frekventis bazlernejon en sia naskiĝurbo, mezlernejo en armea lernejo en Hainburg, armeajn altlernejojn en Budapeŝto kaj Vieno (1892). Intertempe ekde 1885 li estis soldato (leŭtenanto (1888-)), Post siaj studoj li studvojaĝis en Usono. Inter 1892-1895 li instruis en milita akademio en Vieno, inter 1895 kaj 1919 en simila militakademio en Budapeŝto. Dum la 1-a mondmilito li estis milita kartografo, poste en la Hungara Sovetrespubliko li estis trudemerito, tial li laboris plu en Vieno. Post falo de la respubliko li hejmenvenis kaj estis institutestro de kartografia instituto. En 1925 li emeritiĝis jam kiel kolonelo. Ĝuste tiam okazis granda skandalo pro falsoj de francaj monbiletoj en Budapeŝto, poste li estis kondamnita por mallonga tempo. Li havis edzinon.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A katonai országos felmérés alapvonalai* (1904)
* *A sztereofotogrammetria alapvonásai* (1908)
* *Tereptan, terepábrázolás és térképfelhasználás* (lernolibro, 1913; 1916)
* *A térképolvasás gyakorlati kézikönyve. A katonai térképek tartalma és használata. Jelkulcs a katonai térképek számára.* (1921; 1922)
* *Topográfiai térképeink* (1923)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Lajos Hajts en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 677292
 |
**Gusztáv Szeberényi** [gustAv seberEnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj pli komplete **Szeberényi Gusztáv Adolf** estis hungarlandana slovaka luterana pastro, episkopo, parlamentano. Lia familia nomvarianto estis *Szeberini*. Lia patro estis János Szeberényi (superintendanto), lia filo estis Lajos Zsigmond Szeberényi.

Gusztáv Szeberényi  naskiĝis la 8-an de oktobro 1816 en Hungara reĝlando en Kohanóc (nuntempa Adamovské Kochanovce en Slovakio), li mortis la 19-an de aŭgusto 1890 en Békéscsaba.

Biografio
---------

Gusztáv Szeberényi apartenis al la slovaka minoritato de la lando. Li frekventis luteranan liceon en Selmecbánya. Li parolis ankaŭ germane kaj li lernis ankaŭ la hungaran lingvon. Inter 1835 kaj 1838 li lernis teologion kaj filozofion en Pozsony, poste li lernis 2 jarojn en universitato de Jena. Hejmenveninta en 1840 li estis familia edukisto, poste pastro en diversaj lokoj. Ekde 1853 li servis en Békéscsaba, kie li estis elektita en 1867 eklezia dekano, en 1872 episkopo. En 1870 li iĝis honora doktoro en Vieno. En 1879 li estis elektita parlamenta deputito, en 1890 senatano. Li havis edzinon, kiu naskis kvinfoje. Li ricevis reĝan premion kaj titolon reĝa konsilisto.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Agenda* (Pest (urbo)), 1867) - slovake
* *Konfirmációi tanítás* (Budapeŝto, 1876) - slovake
* *Kézi agenda* (Budapeŝto, 1877) - slovake, hungare, germane
* *Predigt am Sarge des Julius Petz* (1882)

Memorigiloj
-----------

* luterana gimnazio, bazlernejo, infanĝardeno, kolegio pri "Szeberény Gusztáv Adolf" en Békéscsaba
* placo en Békéscsaba

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 132-a paĝo)
* hungarlingva biografio
* (la koncerna teksto estas legebla en la 86-a paĝo)
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2016-04-06 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Gusztáv Szeberényi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 575460
* GND: 1033566853
* VIAF: 84624821
* ISNI: 0000 0000 5857 1050
* NKC: mzk2005286717 xx0011727, mzk2005286717
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Lachen |


**Lachen** estas komunumo kaj ĉefloko de la distrikto March en Kantono Ŝvico, Svislando. Ĝi havis 7 579 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

Geografio
---------

Lachen situas ĉe la suda bordo de la supra Lago de Zuriko. De la komunuma teritorio de 5,19 km² pli ol la duono, nome 54% apartenas al la Lago de Zuriko. Tra la komunumo fluas la rivereto *Spreitenbach*. La orientan limon de la komunumo formas la rivero *Wägitaleraa* kiu elfluas el la lago Wägitalersee.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Lachen limas en nordo aliflanke de la Lago de Zuriko al la urbo Rapperswil-Jona SG, en oriento al Wangen, en nordo al Galgenen kaj en okcidento al Altendorf.

Trafiko
-------

De la stacidomo de Lachen ekzistas rektaj trajnkonektoj al Pfäffikon, Zuriko, Ziegelbrücke kaj Glaruso. La komunumo disponas pri propra alveturejo al la svisa aŭtovojo A3 de Zuriko al Koiro.

Urba partnereco
---------------

Ek de la jaro 1965 Lachen flegas urban partnerecon kun la urbo Schramberg en Germanio.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Lachen datiĝas el inter la jaroj 1217 kaj 1222 kiel *Lachun*.

Famuloj
-------

* Ernst Rothlin

Vidu ankaŭ
----------

* Aliaj lokoj kun la nomo Lachen
* Lachen SZ (stacidomo)

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: *K. Michel*: *Lachen* en *Historia Leksikono de Svislando* (2008-11-11)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lachen SZ en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Lachen
* Lachen en la Historia Leksikono de Svislando

Bildoj
------

* Katolika preĝejo Sankta KrucoKatolika preĝejo Sankta Kruco
* Interno de la katolika preĝehoInterno de la katolika preĝeho
* Orgeno de la katolika preĝejoOrgeno de la katolika preĝejo
* Lagobordo en LachenLagobordo en Lachen

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto March |
| --- |
| maldekstraAltendorf • Galgenen • Innerthal • Lachen • Reichenburg • Schübelbach • Tuggen • Vorderthal • Wangen |  |

 |