recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ĉarlotkuko
**Ĉarlotkuko** estas dolĉa kuko el pomoj, bakitaj en pasto. Klasika ĉarlotkuko estas franca dolĉa manĝo, kuirita el blanka pano, boligita kremaĵo, fruktoj kaj likvoro.

Ingrediencoj
------------

* 3-4 ovoj
* 250 g da sukero
* 250 g da faruno
* 4 verdaj pomoj
* cinamo
* hidrosodo sur pinto de tranĉilo
* vinagro – 2 ml, por estingi hidrosodon

Kuirado
-------

Ovojn batmiksi kun sukero ĝis la tuta dissolvo, almiksi farunon, ĉion bone intermiksi. Pomojn tranĉi je kubetoj, elmeti ilin en bakformujon, anticipe ŝmirita per graso, kaj egalmezure superverŝi paston. Baki dum 30 minutoj ĉe temperaturo 180 °C. Pretecon de la ĉarlotkuko oni povas kontroli pere de dentopikilo aŭ alumeto: se dum enpiko en la kukon la pasto al ĝi ne algluiĝas, do la ĉarlotkuko estas preta.

Konsiloj
--------

* Almiksu en la paston cinamon aŭ vanilon; oni povas provi ankaŭ almiksi papavgrajnojn aŭ ĉokoladan raspaĵon.
* Hidrosodon pli bone estingi per citrona suko.
* Anstataŭ pomoj aŭ kombine kun ili uzi aliajn fruktojn, ekzemple pirojn aŭ abrikotojn.
* Se mankas freŝaj pomoj, oni povas kuiri la ĉarlotkukon kun sekaj fruktoj – sekabrikotoj, rosinoj – kaj juglando.

Etimologio de la nomo
---------------------

Ekzistas kelkaj versioj de deveno de la nomo de la manĝo. Laŭ unu el ili tiun recepton estis proponita de la reĝino Ĉarlota, edzino de la reĝo de Britio Georgo la 3-a. Laŭ alia versio nomo de la deserto devenas de la malnovangla *charlyt*, kio traduke signifas manĝon, kuiritan el kirlitaj ovoj, sukero kaj lakto. En la 15-a jarcento en Anglio estis ankaŭ populara vianda manĝo kun la analoga nomo. Ankaŭ ekzistas romantika historio pri senespere enamiĝinta kuiristo, dediĉinta elpensitan de li la deserton al la damo de sia koro Ĉarlota.

Vidu ankaŭ
----------

* Pomokuko

* Kategorio Ĉarlotkuko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Valluércanes** [baLJŬERkanes] estas loĝloko kaj municipo en la nordoriento de la provinco Burgoso, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Comarca del Ebro*.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 27,950 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 67 loĝantojn. Ĝi perdis multajn loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono. 

Ĝi distas 71 km de Burgoso, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento. 

Altable formis parton de la komunumo *Cuadrilla de Quintanilla de San García*, unu el sep kiuj formis la komunumaron *Merindad de Bureba* apartenanta al la *partido de Bureba*, reĝa jurisdikcio kun vicurbestro.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. 

Inter vidindaĵoj menciindas la ruinoj de la preĝejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 774677
 |
**Ĉarsada,** urdue چارسده estas universitata urbego en Pakistano, en provinco Ĥajber-Paŝtulando, kie Ĉarsada estas sidejoj de la samnomaj kantono kaj distrikto.

Placo en Ĉarsada

Bazaj informoj
--------------

* loĝantaro: 114 565 (2017, )
* horzono: UTC+ 5
* poŝtkodo:
* telefonkodo:
* Supermara alteco: 300 m
* Areo:

Geografio
---------

Ĉarsada situas ĉe kunfluantoj de 2 riveroj en norda parto de la lando. La provinca ĉefurbo **Peŝavaro** troviĝas 25, Mardan 29, Noŝera 30, ĉefurbo **Islamabado** 132, Ravalpindio 135, Fajsalabado 331, Lahoro 378, Multano 441, iama ĉefurbo **Karaĉio** 1130 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

La plej fruaj arkeologiaj trovaĵoj ĉe Ĉarsada estas datitaj al ĉirkaŭ 1400 antaŭ Kristo. La patro de sanskrita gramatiko, Paninio vivis en tiu areo kaj proksimume en la 4-a jarcento antaŭ Kristo. Ĉarsada estis la ĉefurbo de Gandaro de la 6-a jarcento antaŭ Kristo ĝis la dua jarcento post Kristo. Multaj invadantoj regis en tiu regiono dum la historio (persoj, Aleksandro la Granda, turkoj, britoj).

### Atakoj

En 2007 suicida atako okazis kontraŭ pakistana ministro, estis 28 mortintoj kaj ĉirkaŭ 50 vunditoj. En la sama jaro alia atako okazis en moskeo, en kiu almenaŭ 50 homoj perdis sian vivon. En 2008 okazis alia atako kun almenaŭ 14 mortintoj 24 vunditoj. En 2011 grava terorisma ago okazis, 70 homoj mortis, aliaj 80 vundiĝis. Oni establis universitaton en 2012, post 4 jaroj ĝi estis atakita per pafiloj kaj bomboj, mortigantaj 21 homojn kaj 17 homoj vundiĝis. Oni supozas, ke la atakantoj mortis en la batalo. 

Marketo en Ĉarsada

Ekonomio
--------

En ĉirkaŭaĵo de Ĉarsada oni produktas agrikulturaĵojn helpe de irigacioj. Ono produktas tabakojn, tritikojn, maizojn, legomojn, fruktojn.

Loĝantaro
---------

Loĝantaro| 1972 | 1981 | 1998 | 2017 |
| --- | --- | --- | --- |
| 45 555 | 62 530 | 87 218 | 114 565 |

La loĝantaro de la urbo pliiĝis je pli ol du inter 1972 kaj 2017. Inter 1998 kaj 2017 la meza jara kresko estis 1.4%, multe malpli, ol la tutlanda mezumo 2.4%).

Trafiko
-------

Al Ĉarsada kuras nur 3 lokaj vojoj, sed preteriras la tre grava ŝoseo inter Peŝavaro-Lahoro. Estas ankaŭ pontoj tra la riveroj. La iama fervojo jam estas forlasita. La plej proksima (internacia) flughaveno funkcias en Peŝavaro.

Klimato
-------

Ĉarsada situas en duonarida klimato (BSh) laŭ la klimata klasifiko de Köppen kun tre varmaj someroj kaj mildaj vintroj. En Ĉarsada jare pluvas ĉirkaŭ 400 mm, en ĉiuj monatoj estas precipitaĵoj. Tiun ne influas la musono. La averaĝa jara temperaturo estas 16 °C.

Vidindaĵoj
----------

* ĉe la norda kaj okcidenta randoj de ruinoj de Puŝkalavati (Lotusurbo; iama ĉefurbo)
* historia tombejo
* moskeo

Fontoj
------

* WikiTrans
ĉarego por transporto de fojno en Rumanio
tradicia ĉarego por bareloj de biero en Germanio
**Ĉarego** estas duaksa, kvarrada veturilo tirata per tirbestoj, plej ofte unu aŭ pluraj ĉevaloj, uzata por transporto de varoj (transporto de personoj okazas per kaleŝo). Teknike, la ekzisto de antaŭa (kaj posta) risortoj diferencigas kaleŝon de ĉarego. La diferencigo de ĉarego al ĉaro kaj ĉareto (ekzemple aĉetĉareto aŭ manĉareto respektive ĉarumo) kompreneble rilatas al la grandeco kaj difiniĝas nur laŭ lingvaj kutimoj, kvankam klaras ke ĉareto neniam tiriĝas per tirbesto, sed moviĝas per homo, kaj ĉaro (ekzemple armea ĉaro de la antikva epoko) ne nepre devas esti duaksa. Tiel ekzemple la veturiloj, kiujn eŭropaj setlistoj uzis en la transporto de Norda Ameriko en la 18-a kaj 19-a jarcentoj, kiuj nomatas tendoĉaro, facile povas esti komprenataj kiel subgrupo de ĉarego.

Vidu ankaŭ
----------

* kradĉarego
* tendoĉaro
* ĉaro
* kaleŝo
* droŝko
* fiakro
* veturilo

* Ĉarego en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ĉarego en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Ĉarego en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
**Herbert Franklin SOLOW** (naskita la 14-an de decembro 1930 mortis la 19-an de decembro 2020) estis jud-usona scenaristo, produktoro, reĝisoro kaj talentagento.

Li diplomiĝis ĉe Dartmouth College en 1953 kaj estis dungita kiel helpanto de William Morris Agency en New York City. Poste li laboris ĉe NBC kaj CBS en Kalifornio ekde 1960. Li estis kontraktita de Desilu Studios kiel Vic-Prezidanto de Produktado en 1964. Ĉe Desilu li kontrolis produktadon de televidseriojn kiel *Star Trek*, *Mission: Impossible*, kaj *Mannix*.

Solow dungiĝis al MGM Television kiel vicprezidanto komisiita de televida produktado. Tie li prizorgis la disvolviĝon kaj produktadon de *Medical Center*, *Then Came Bronson* kaj *The Courtship of Eddie's Father*. Poste, Solow estis nomumita Vicprezidanton de Tutmonda Televido kaj Filmoj de MGM, kaj estris MGM Studios en Culver City, Kalifornio kaj Borehamwood, Anglio. 

Post kiam li forlasis MGM'on, Solow estis la plenuma produktanto de la mallongdaŭra serio de televido ĉe NBC, "Man from Atlantis" kaj produktis la premiitan dokumentfilmon *Elvis: That's the Way It Is* , ĉefrolante Elvis Presley mem.

Kun Robert H. Justman li verkis libron *Inside Star Trek: The Real Story* eldonita de Pocket Books en 1996 pri la produktado de Star Trek.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 635604
* LCCN: no96025671
* VIAF: 92773253
* ISNI: 0000 0000 6684 8937
* SUDOC: 199233578
* BNE: XX4936370
 |
Koordinatoj: 47° 37′ 59″ N 4° 05′ 50″ O﻿ / ﻿47.63306 °N, 4.09722 °O﻿ / 47.63306; 4.09722 (mapo)

**Châtel-Gérard** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 253 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Geografio
---------

Châtel-Gérard etendiĝas sur 30.67 km², kaj havis 253 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 8.2 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. 

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Frédéric Mercier, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Châtel-Gérard apartenas al la kantono de Noyers, kies ĉefurbo estas Noyers. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avallon, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de Noyers
* Aliaj lokoj kun la nomo Châtel
Tio estas novelaro fare de Massimo Acciai, en Esperanto kaj en la itala, eldonita en Italio fare de Faligi dum 2009.

Sep mallongaj rakontoj fantastaj kaj sciencfikciaj; homo restas sola post katastrofa evento, kiu detruis (eble) la tutan homaron; estonteca urbo zorgas pri la lasta pretervivinto, dum estonteco en kiu la teletransporto estas tute ordinara. Italaj urboj deziras "interŝanĝi" sian artisman havaĵon, kaj ili kaŭzas grandan katastrofon, stranga nebula nokto lanĉas la ĉefan rolanton en mondon preterreale premsonĝa, verkanto povas ŝanĝi la estontecon kaj li estas metita antaŭ dilemo, el kiu dependas multe pli ol li mem pensas, homo revenanta hejmen dum la transiro de fama kometo. La verkinto, ŝatanto de fantastaj noveloj, doktoriĝinta per disertacio pri komunikado en sciencfikcio, alfrontas hipotezojn "ĉe la limo de realeco", kiuj ja surprizos la legantojn kaj entrenos ilin en etoson misteran kaj sugestia...

Legu ankaŭ la recenzon de Donald Broadribb en Literatura Foiro (n. 246, aŭgusto 2010, pp. 212-213)
**Bosroger** estas franca komunumo lokita en la departemento Creuse kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 76 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Geografio
---------

Bosroger etendiĝas sur 7,56 km², kaj havis 76 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas nur 10 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Creuse, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. 

La regiono ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Bosroger situas je alteco de 663 metroj.

Historio
--------

Antaŭ la franca revolucio de 1789 kaj la kreado de la departemento Creuse en 1790, Bosroger apartenis al la franca graflando Marche. Ekde la fino de la 15-a jarcento ĝis proksimume la jaro 1900, tiu regiono estis fama fonto da migrantaj masonistoj, kiuj ĉiujare dum la plej varma periodo laboris en grandaj urbocentroj, precipe en Parizo.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ro Jean-Paul Joulot, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Bosroger apartenas al la kantono de Bellegarde-en-Marche, kies ĉefurbo estas Bellegarde-en-Marche. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Aubusson, unu el la du arondismentoj de la departemento Creuse.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Creuse
* Kantono de Bellegarde-en-Marche
**Alloza** [aLJOza] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la nordoriento de la nordorienta komarko *Andorra-Sierra de Arcos*, kies komarka ĉefurbo estas Andorra mem. La loknomo *Alloza* estas etimologie devena el araba اللوزة al-laŭza, migdalarbo.​

Geografio
---------

Ĝi estas je 116 km de Teruelo, provinca ĉefurbo. La municipo estas inter Oliete (okcidente) kaj Andorra (oriente) laŭ la regiona ŝoseo A-1402. 

La altitudo de la loĝloko ĉe monteto estas de 668 msm.​ Ĝi estas ĉe la Iberia Sistemo.

Historio
--------

Estis restaĵoj kaj setlejoj de Bronzepoko. La toponimio sugestas, ke estis setlejo ankaŭ en epoko de Al Andalus.

La zono venis al posedo de kristanoj post la venko de Alfonso la 1-a la Batalema. En 1179, Alfonso la 2-a de Aragono donis la domaron al la Ordeno de Kalatravo en Alcañiz. 

Dum la Unua Karlisma Milito, en Alloza oni apogis la karlistojn kaj de tie eliris operaco kiu rezultis en malvenko de la karlistoj en la *Cincomarzada* en 1838. Same okazis batalo en la proksimeco de Alloza, kiel ĉe «Congostos», kie rifuĝiĝis la karlista generalo Ramón Cabrera. Dum la Hispana Enlanda Milito oni kreis en Alloza miksan komitaton de dekstruloj-maldekstruloj kio rezultis en malpliigon de viktimoj. En la 1940-aj jaroj alvenis al la minbaseno de la Val de Ariño la ŝtata entrepreno Calvo Sotelo por realigi esploron de lignito, aĉeti minojn kaj malfermi novajn ekspluatejojn. En la venonta jardeko, 61 % de la minareo de la zono korespondis al Alloza, kun totalo de 26 minoj.​ ​ 

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Alloza oni malaltiĝis el 1946 en 1910 ĝis nunaj 577 loĝantoj.

Aktualo
-------

Bazo de ekonomio nun estas malmulta agrikulturo (ĉefe cerealoj, sed ankaŭ iom da vitejoj, legomoj), forstado, ĉasado kaj brutobredado (ŝafoj, porkoj kaj kaproj). Nune gravas rura turismo. La tradicia ekonomio de Alloza dependis historie de la agrikulturo, brutobredado de ŝafoj kaj komerco. Tamen dum la 20-a jarcento la ĉefa ekonomia aktiveco estis bazita sur la karbominado por provizi al proksimaj termoelektraj centraloj, kiuj poste fermiĝis. 

Estas altiraĵoj en la urbo, nome la preĝejo, ses ermitejoj, la Monto Kalvario havigas kalvarion kaj pejzaĝan rigardejon, urbodomo, akvedukto, ekspoziciejo kaj Skulptaĵejo pri fajro kaj festo en la kelo de la kastelo, kie oni ekspozicias ankaŭ elementojn de la vinproduktejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Teruelo

Notoj
-----

1. ↑   POCKLINGTON, Robert (2016). «Lexemas toponímicos andalusíes (I)». *Alhadra. Revista de la cultura andalusí* 2. ISSN 2444-5282.
2. ↑   Magallón Aragones P.; Polo Enfedaque, M.C. (2005). «De pueblo en pueblo: Alloza». BCI (12). Konsultita la 17an de novembro 2021.

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 801262
* VIAF: 123691428
* BNF: 15054846c
 |
Koordinatoj: 44° 41′ 44″ N 5° 29′ 05″ O﻿ / ﻿44.69556 °N, 5.48472 °O﻿ / 44.69556; 5.48472 (mapo)

**Châtillon-en-Diois** estas franca komunumo lokita en la departemento Drôme kaj en la regiono Rodano-Alpoj. Ĝi havis 561 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2009.

Geografio
---------

Châtillon-en-Diois etendiĝas sur 28.02 km², kaj havis 561 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 20 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Drôme, en la okcidenta parto de la francaj Alpoj.

La vilaĝo staras sur teramaso, apud monteto nomata Glandasse.

Historio
--------

La ĉirkaŭmuroj de Châtillon-en-Diois estis konstruitaj inter 1379 kaj 1426 pro ordo de la episkopo de Die.

La departemento Drôme estis oficiale kreita la 5-an de marto 1790 dum la franca revolucio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ino Régine Oddoz, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Lokaj famuloj
-------------

Franca pentristo Alfred Courmes estis enterigita tie.

Pierre Devoluy (1862-1932), franca verkisto kaj poeto, naskiĝis en la vilaĝo.

Administrado
------------

Châtillon-en-Diois estas la ĉefurbo de la kantono de Châtillon-en-Diois. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Die, unu el la tri arondismentoj de la departemento Drôme.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Drôme
* Kantono de Châtillon-en-Diois
***La skuado de la kanabo***, itale *la strigliatura della canapa*, *Alcuni contadini intendi alla cardatura della canapa*, pli konata per la malĝusta nomo de *La stigliatura della canapa* sen **R** en la dua vorto, estas pentraĵo, nome oleo-pentraĵo sur tolo, farita en 1889 de Francesco Filippini, 101 x 175 centimetrojn granda,, konstante ekzpoziciata en Pinacoteca di Brera. *La Stigliatura della canapa* de Francesco Filippini estas posedaĵo de la itala ŝtato pro sia arta graveco. 

La pentraĵo *La Stigliatura della canapa* estas parto de la tema tendenco dediĉita al la studo de agrikultura laboro, aparte vizitata de Filippini, kiu influis multajn italajn pentristojn de la 19-a jarcento.

*La Stigliatura della canapa* de Filippini ricevis la artan premion Mylius. La verkoj de Francesco Filippini sur tolo jam atingis valoron de 350 000 eŭroj en 2009.

Vidu ankaŭ
----------

* La maleo (itale *il maglio*)
* La ripozo (itale *la sosta*)
* Unua neĝo (itale *prime nevi*)
* La maizo-rikoltistoj (itale *le spannochiatrici*)

Referencoj
----------

1. ↑  Pinacoteca di Brera, Palazzo di Brera, via Brera, 28. Compilatore scheda: Pardini M.; Funzionario responsabile: Maderna V. *Opera d'arte La strigliatura della canapa di Filippini Francesco (1853/ 1895), a Milano*. beni-culturali.eu

Bibliografio
------------

* Pinacoteca Brera, 1993, v. VIa, pp. 267-268, n. 293
* Francesco Filippini, un protagonista del naturalismo, Ed. Skira, 1999

Eksteraj ligiloj
----------------

* Francesco Filippini «La Strigliatura della Canapa», Pinacoteca di Brera, Milano, Numero di inventario n°: 03 00180551, ente schedatore S27, beni-culturali.eu


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 723859
 |
**Eduardo la Ekzilito** (n. 1016, m. aŭguston 1057), foje nomata *Eduardo Aetheling* (*Princo Eduardo*), estis anglosaksa princo kaj filo de Edmundo Ironside kaj Elgifu. Li akiris la kromnomon *la Ekzuilito* pro ke li pasis la plejparton de sia vivo ekster Anglio.

Post kiam li konkeris Anglion en 1016, la dana reĝo Kanuto la 1-a sendis Eduardon kaj ties fraton Edmundon al Svedio, celante ilian murdon, sed ili estis sekrete plusendataj al Kiev kaj fine al Hungario. Eduardo loĝis en Eŭropo multajn jarojn. En 1057 la senfila Eduardo la Konfesanto eltrovis ke Eduardo la Ekzilito ankoraŭ vivis, revokis lin kaj nomumis lin sian heredonton. Tamen Eduardo la Ekzilito mortis - eble murdata - nur du tagojn post sia reveno al Anglio en aŭgusto 1057. El tio rezultis la konflikto pri kiu heredus la anglan tronon post la morto de Eduardo la Konfesanto, kaj la normanda konkero de Anglio.

Eduardo edziĝis al Agata, kiu eble estis parenco de Henriko la 3-a (Sankta Romia Imperio). Ili havis tri geidojn:

* Edgar Aetheling (ĉ.1051-ĉ.1126)
* Sankta Margareta de Skotlando (ĉ.1046-1083)
* Kristino, kiu iĝis monaĥino dum la reĝado de Vilhelmo la Konkerinto

* Kategorio Eduardo la Ekzilito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 277770
* LCCN: n88283909
* VIAF: 197028475
* ISNI: 0000 0003 5737 8701
* SUDOC: 066912504
* BNF: 123488974
 |
**Allué** [aLJŬE] estas loĝloko de la municipo Sabiñánigo de Hispanio​, en la okcidento de la komarko *Alto Gállego* (kies ĉefurbo estas Sabiñánigo mem) apartenanta al la nordo de la Provinco Huesko (regiono Aragono). Fakte ĝi estas unu el pli ol 50 loĝlokoj de Sabiñánigo, kiu estas la municipo kiu enhavas pli da loĝlokoj en la provinco. 

La loĝloko Allué (860 msm) mem estas en la orienta valo *Ballibasa*. La loĝloko estas tipa domaro karaktera de montaro ĉe Pireneoj, kun deklivaj ardezaj tegmentoj, kaj tre tipaj konustrunkaj kamenoj.

Historio
--------

Fine de la 19-a jarcento oni ekkonstruis fervojon konektantan Zaragozon kun Francio tra Canfranc, kiu revivigis la lokon, sed poste la loĝantaro malaltiĝis pro alurba migrado kaj malalta naskindico. 

Dum la Hispana Enlanda Milito, Allué suferis pro operacoj de la batalo de Sabiñánigo —inter septembro kaj novembro de 1937—. Pli forta respublika truparo konkeris lokojn, sed ne la celitan ĉefurbon Sabiñánigo, dum totalaj homperdoj estis preskaŭ 6 000 (pli inter frankistoj).

Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado kaj en la areo ĉefe pro la milito, kaj ĉe Allué oni malaltiĝis ĝis nunaj nur 5 loĝantoj (2019).

Aktualo
-------

La ĉefa ekonomia enspezofonto tradicie estis malgrandaj agrikulturo kaj brutobredado, kio pluas ĉi tie male al aliaj apudaj lokoj, sed lastatempe la komarko turnis sin ankaŭ al kreskanta turismo ligita al la pirenea akso (valoj de Tena kaj de Aragón) kaj al la proksimeco al Sabiñánigo. Ĉefa vidindaĵo estas la romanika preĝejo de la 12-a jarcento.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Ŭesko

Referencoj
----------

Bibliografio
------------

* *Aragón constante histórica*. Publicaciones de la Caja de Ahorros de Zaragoza, Aragón y Rioja. 1979.
* Ubieto Arteta, Antonio (1981-1989). *Historia de Aragón*. 6 vol. Zaragoza: Anubar.
* Ubieto Arteta, Antonio, "Historia de Aragón". Los pueblos y los despoblados 1 (Eld. Anubar. Zaragoza, 1984)
* CONTE OLIVEROS, Jesús. "Personajes y Escritores de Huesca y Provincia". Eld. Librería General (Zaragoza 1981)

Eksteraj ligiloj
----------------

* [http:// Oficiala retejo]

* Kategorio Allué en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 814582
 |
Ali Daei en Irano
**Ali Daei** (naskiĝis la 21-an de marto 1969) estas eksa irana futbalisto. Li ludis por la nacia teamo de Irano. Li ankaŭ estis la trejnisto de la nacia teamo de Irano.

Ali Daei estas en la dua loko kiel futbalisto kiu faris la plej internaciajn golojn iam ajn - 109 golojn por Irano. La unuan lokon apartenas al Cristiano Ronaldo, kiu aktuale al la komenco de 2023 jam faris 120 internaciajn golojn.

Biografio
---------

Ali Daei naskiĝis en azera regiono de Irano. Ardabil, kaj ludis en la irana teamo *Esteghlal Ardabil* kiam li estis 19-jara. Li diplomiĝis pri metalurgio ĉe la Teknologia Universitato Sharif.

Li maltrafis la okazon ludi en la japana ligo pro militservo.

Interalie li faris 4 golojn kontraŭ Sud-Koreio kaj 8 golojn kontraŭ la Maldivoj dum la kvalifiko por la Futbala Mondpokalo 1998. Ali Daei ankaŭ estis la unua se temas pri atingi 100 golojn en internaciaj kuntekstoj, kio signifas ke li superis la malnovan rekordon de 84 goloj de la legenda hungara futbalisto Ferenc Puská kaj ankaŭ la legendon brazilan futbaliston Pelé (77 golojn).

Post ludado por pli malgrandaj ligaj teamoj: Taxirani kaj Bank Tejarat, li ludis por Persepolo (Pirouzi). Kiam DSC Arminia Bielefeld prenis sian lokon en la Bundesliga, ili subskribis kontrakton kun Daei kaj lia klubo-kompano Karim Bagheri. Multaj aliaj Persepolis-ludantoj subskribis samtempe por eksterlandaj kluboj.

Referencoj
----------

"*Ali Daei - Century of International Appearances*". *www.rsssf.com*.

* Kategorio Ali Daei en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Alma Elizabeth DEUTSCHER** (n. en 2005 en Oksfordo) - brita komponisto kaj violonisto.. Ŝi estas kromnomata la "malgranda Mozart".

Biografio
---------

Naskiĝis en februaro 2005 en Oksfordo. Ŝiaj gepatroj estas Janie Steen kaj israela lingvisto Guy Deutscher. Ŝia muzika talento estis rimarkita en la aĝo de du jaroj, kaj tiam ŝi komencis sian muzikan edukadon. Por ŝia tria naskiĝtago, ŝi ricevis violonon kiel donacon, sur kiu ŝi ludis Händel , kaj jaron poste ŝi komponis sian unuan pianopecon, kaj en la aĝo de ses jaroj sian unuan sonaton. Jaron poste, ŝi skribis fragmentojn de opero bazita sur teksto de Neil Gaiman. Ĝi akiris popularecon danke al Stephen Fry, kiu priskribis ĝin en 2012 en sia Twitter- profilo.

En 2013, ŝi komencis labori pri la opero "Cindrulino ", kiu havis sian premieron la 29-an de decembro 2016 en Vieno. La opera estis verkita kaj unue surscenigita en la hebrea lingvo. La orkestro estis direktita de Zubin Mehta. Post la premiero de la opero, ŝi komencis labori pri la kompletigo de la pianokonĉerto.

En 2014, ŝi komponis violonkonĉerton kaj fragmenton de simfonio.

Referencoj
----------

1. 1 2  (en, eo) Johano, Alma Deutscher, Medium.com, la 26-an de oktobro 2018.
2. 1 2 3 4  (en) Nicholas  Wroe, *Alma Deutscher: the 10-year-old who is making the music world listen*, "The Guardian", la 5-an de februaro 2016 , ISSN 0261-3077 [alirite la 21-an de januaro 2017]
3. ↑  (de) *Eine Oper komponieren? Für Achtjährige ein Kinderspiel*, FOCUS Online

* Kategorio Alma Deutscher en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 753446
* GND: 1107197740
* LCCN: no2019018366
* VIAF: 92146937697413830300
* ISNI: 0000 0004 7434 3479
* SUDOC: 25869534X
* BNF: 17790330z
* MBA: 908f2643-951c-4ac5-a2fe-6183741acbd2
* NKC: xx0267195
 |
**The Oxford Dictionary of Quotations** *[La Oksforda Vortaro de Citaĵoj]*, unue publikigita de la Oxford University Press en 1941, estas vortaro, kiu listigas mallongajn citaĵojn, kiuj estas oftaj en la angla lingvo.

La libro komenciĝas per antaŭparolo klariganta la esprimon "quotation" *[citaĵo]* ĉar estas malfacile diferencigi inter citaĵoj kaj similaĵoj kiel proverboj, kapta-frazoj, kaj idiotismoj.

La vortaro estis kompilita de ampleksaj pruvoj de la citaĵoj, kiuj estas efektive uzataj laŭ la maniero en kiu ili estis listigitaj. 

Ĉi tiu libro ne estas - kiel multaj citaĵaj vortaroj - subjektiva antologio de la preferataj citaĵoj de la redaktisto, sed objektiva selektado de la citaĵoj plej vaste konataj kaj uzataj. Populareco kaj konateco estas la ĉefaj kriterioj por inkludo, kvankam neniu leganto verŝajne konos ĉiujn citaĵojn en ĉi tiu vortaro. La citaĵoj estas prenitaj el romanoj, teatraĵoj, poemoj, eseoj, paroladoj, filmaj radiaj kaj televidaj elsendoj, kantoj, reklamoj kpt.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj from OUP anglalingve



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 639516
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Instituto por Diskonigo de Spiritismo - IDS** (portugale *Instituto de Difusão Espírita - IDE*) estas eldona organizo fondita la 19an de septembro 1963 en Araras, Brazilo. Ĝi eldonas i.a. la Spiritisman Jarlibron.

Historio
--------

En 1955 kaj 1956 d-ro Lauro Michielin eldonis specon de jarlibro kun la titolo *Libertação (Seleções Espíritas)* (esperante *Liberigo - Elektitaj Verkaĵoj*). En 1958 Chico Xavier sendis al li leteron kun propono eldoni jaran libron, kiu enhavus la ĉefajn okazaĵojn rilate spiritismon en Brazilo kaj en aliaj landoj. Chico proponis ankaŭ iujn rubrikojn kaj la nomon *Spiritisma Jarlibro*. La 19an de septembro 1963 oni fondis en Araras *Instituton por Diskonigo de Spiritismo*, kaj la t.n. *Spiritisma Jarlibro* fariĝis ĝia ĉiujara eldonaĵo. Chico Xavier proponis ankaŭ la nomon de la *Instituto*.

Vidu ankaŭ
----------

* Spiritismo
* Spiritisma Jarlibro
* Monda Spiritisma Asocio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retejo de IDE Arkivigite je 2016-08-27 per la retarkivo Wayback Machine (portugale)
* Elŝuteblaj ‘’Jarlibroj’’ (necesas registriĝi, kaj la retejo de la eldonejo estas portugallingva).

Referencoj
----------

1. 1 2  Laŭ la antaŭparolo de la jubilea eldono de la Spiritisma Jarlibro el 2008
**Los Llanos de Tormes** [losLJAnos deTORmes] estas municipo en la sudokcidento de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al Komarko de El Barco de Ávila-Piedrahíta kaj al la jurisdikcia teritorio de Piedrahíta, en la sudokcidento de la provinco. La loknomo *Los Llanos de Tormes* estas komprenebla etimologie kiel *La Ebenaĵoj de Tormes*.

Los Llanos de Tormes en la provinco Avilo.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 17,46 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 58 loĝantojn. Ĝi perdis 460 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 92 km de Avilo, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun El Barco de Ávila, San Lorenzo de Tormes, Santa María de los Caballeros, Navatejares, Santiago de Tormes, Tormellas kaj Bohoyo. Ĝi estas sur la okcidenta parto de la Sierra de Villafranca (Cuerda de Montenegro) kaj tra la teritorio fluas la rivero Tormes.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio. 

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (bovoj, ŝafoj kaj iom porko kaj kortobirdoj) kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 762890
* VIAF: 316736183
 |
**Boadilla del Camino** [boaDIlja delkaMIno] estas municipo en la centroriento de la provinco Palencio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Tierra de Campos*. La loknomo *Boadilla del Camino* estas komprenebla etimologie kiel Oksejeto de la Vojo. Ĝi estas ĉe la Jakoba Vojo kaj ĉe la Kanalo de Kastilio. En la blazono aperas la pilorio kaj la konkoj simbolaj de la Jakoba Vojo.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 28,66 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 121 loĝantojn. Ĝi perdis multajn loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 550 loĝantojn el la 1920-aj jaroj. Ĝi distas 38 km de Palencio, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

Estas restaĵoj de romia setlado. La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado. Estis rilato al la Jakoba Vojo. La plej frua mencio de Boadilla estas en la Foruo de Melgar de Suso (Melgar de Fernamental - Burgos) kiu datas de la 6a de septembro de 950, post reloĝado farita ŝajne de Fernán Armentález. Tiu grafo estus ĉe Fernán González, la legenda grafo kiu estus sendependiganto de Kastilio disde la regno Leono. 

La urbo pintis ĉe la 15-a kaj 16-a jarcentoj, kiam oni starigis la ornamitan gotikan pilorion, la aktualan preĝejon kaj la hospitalon de pilgrimantoj. Fine de la 15-a jarcento menciindas Antonio de Rojas, lokano de Boadilla, kiu estis episkopo de Majorko, Palencio kaj Leono, ĉefepiskopo de Granado, kaj posedanto de aliaj gravulaj titoloj. Alia grava gravulo, jam en 16-a jarcento, estis Nicolás de Bobadilla, kunfondinto de la Ordeno de Jezuitoj.

La vorkoj por konstruado kaj ekfunkciado de la Kanalo de Kastilio rezultis en la por mallonge malfermo de aliro al komerco.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj kaj vitejoj) kaj brutobredado (ŝafoj kaj bovoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun piedirado tra naturaj lokoj. De la historia pasinteco restis diversaj vizitindaj vidindaĵoj kiel la preĝejo, la pilorio, fontoj, kolombejoj, lavejo, la kanalo ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Palencio

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 771343
 |
**Nijntje** [nejntje] ankaŭ konata kiel **nijntje pluis** [plojs] aŭ en kelkaj lingvoj *Miffy* aŭ *Mifa*, estas la ĉefrolulo de serio da infanlibroj pri kunikleto. La librojn verkis kaj desegnis Dick Bruna.

Skulptaĵo *Nijntje* de Jacques Tange en AmsterdamoLa statuo de nijntje en UtrechtEn la 1950-aj jaroj por la unua fojo eldoniĝis libro pri nijntje, laŭ rakonto de Dick Bruna al lia tiam unujara filo pri kunikleto kiun li vidis en la dunoj de Egmond aan Zee. Aliaj fontoj mencias ke nijntje estis la pluŝa kuniklo de la filo de Dick Bruna

Nijntje li desegnis je baza maniero, per kelkaj linioj kaj grandparte en primaraj koloroj kun dikaj kadrolinioj. Libro pri nijntje enhavas dudekkvar paĝojn, kun sur ĉiu dekstra paĝo desegnaĵo kaj maldekste kvar linioj da teksto. La libroj estis presitaj en malgranda formato, ĉar Bruna opiniis ke estas grava ke la infanoj sentis ke la libro estas por ili kaj ne por iliaj gepatroj.

Li ne uzis majusklojn en la teksto.

* Kategorio Nijntje en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 581964
* GND: 7844819-0
* LCCN: no2015007694
* VIAF: 313498135
 |
La **Pensilvania Ribelo de 1783**, konata en angla kiel *Pennsylvania Mutiny of 1783* aŭ *Philadelphia Mutiny* (Filadelfia Ribelo), estis kontraŭ-registara ribelo de ĉirkaŭ 400 soldatoj de la Kontinenta Armeo en Filadelfio, Usono, Junio de 1783. La ribelo, kaj la malakcepto fare de la pensilvania registaro "Executive Council of Pennsylvania" haltigi ĝin, finfine rezultis en la fakto ke la Kongreso foriru el Filadelfio kaj en la kreado de federacia distrikto por funkcii kiel la nacia ĉefurbo. La tuta sistemo de usonaj ĉefurboj iĝis tuŝita de la sekvoj de tiu ribelo.

Bibliografio
------------

* Hamilton, Alexander.  (1904) *Complete Works*. New York: G.P. Putnam's Sons.

* Nagy, John A. Rebellion in the Ranks: Mutinies of the American Revolution. 2007. ISBN 978-1594160554.
* Webster, Noah.  (1832) *History of the United States*. New York: Wilcox & Dickerman Company.

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Bibliografio de la Continental Army in Pennsylvania Arkivigite je 2010-06-08 per la retarkivo Wayback Machine kompilita de la United States Army Center of Military History
La **Confederación Española de Derechas Autónomas (CEDA)** (Hispana Konfederacio de Aŭtonomaj Dekstro-partioj) estis alianco de politikaj partioj katolikaj kaj dekstraj, fondita la 4-a de marto de 1933 en Hispanio. Ĝi estis planata dum la progresisma jarduo de la Dua Hispana Respubliko. Lia ĉefa inspirinto estis Ángel Herrera Oria fondinto kaj direktoro de la ĵurnalo *El Debate*. Alia el ties fondintoj kiuj poste regis la Konfederacion, estis José María Gil-Robles. La CEDA estis la granda amaspartio de la hispana dekstrularo kadre de la Dua Respubliko. El ties konstituo ĝi prezentiĝis kiel la dekstrula alternativo al maldekstraj registaroj kaj koalicioj.

La ĝermo estis en la katolika partio Acción Nacional, poste nomita Acción Popular. Poste tiu aligis diversajn regionajn partiojn. La konfederacio prezentiĝis kiel katolika defendo kontraŭ supozataj agresoj fare el la registaroj aŭ asocioj de la Dua Respubliko, sed akceptante ties reĝimon, kio estis tialo ke la katolikaj monarkistoj aliĝu al partio *Renovación Española*. Knamkam la partio mem montriĝis katolika, ties estro Gil Robles kaj ties junulfako estis ege inspiritaj kaj interesataj pro la naziismo.

Historio
--------

### Koalicio de 1933

Por la ĝenerala balotado de 19-a de novembro de 1933 ĝi formis koalicion kun diversaj partioj, kiaj la monarkia Renovación Española (devena same de Acción Nacional), cele profiti la avantaĝojn kiujn la elektoleĝo donis al majoritatoj, kaj akiris 115 sidlokojn de diputito pro kio iĝis la unua politika ento de la Parlamento, sed sen sufiĉa forto por formi registaron, kaj ili mur kondiĉis la politikon de la registaro formita de Lerroux. Tiu periodo estas nomata de kelkaj historiistoj maldekstrecaj «Bienio Negro» (nigra jarduo) signife ke ili estis reakciaj jaroj markataj de faŝismo. Aperas ankaŭ aliaj nomoj kiaj: «Bienio Radical-Cedista» (radikalcedisma jarduo) kaj «Bienio Rectificador» (korekta jarduo).

### Ministroj de la CEDA en la registaro

Hispana revolucio de 1934

### Registaro de 1936

### Hispana Enlanda Milito

Notoj
-----

1. ↑  Bachoud, Andrée, *Franco*, Editorial Crítica, Barcelona, 2000, ISBN 84-8432-123-1.
2. ↑  Paul Preston, *Franco*, Editorial Grijalbo, 1994, p. 127.
3. ↑
4. ↑  José Álvarez kaj José Ramón Montero, *La Segunda República Española. Bienio Rectificador Y Frente Popular, 1934–1936*, Siglo XXI de España Editores, S.A.

Bibliografio
------------

* Tusell, Javier, *Historia de España del siglo XX. II. La crisis de los años treinta. República y Guerra Civil*, Editorial Taurus, Madrid 1999.
* Thomas, Hugh, *La Guerra Civil Española.* Vol. I, Editorial Grijalbo, Barcelona 1976. ISBN 84-253-0694-9
* Jackson, Gabriel, *La República Española y la Guerra Civil (1931–1936)*, Ediciones Orbis, Barcelona 1985. ISBN 84-7530-947-X

* Kategorio CEDA en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 402942
* GND: 4514703-6
* VIAF: 153767952
* SUDOC: 032707347
* BNF: 12368593b
* BNE: XX103909
 |
Ĉi tiu artikolo temas pri florplantoj. Por aliaj signifoj vidu la artikolon penseo.
**Ĝardena violo** (*Viola x wittrockiana*).
**Trikolora violo** (*V. tricolor* var. *tricolor*).
**Penseo** estas specio de violo, pri kiu el la kvin petaloj nur unu malsuprendirektas, kontraŭe al aliaj violoj, pri kiuj tri petaloj malsuprendirektas.

La termino *penseo* estas aparte uzata pri la sekvaj:

* trikolora penseo, kiu estas specio de violo (*Viola tricolor*) el Eŭropo kaj Azio, kultivata por ornamo kaj medicino;
* ĝardena penseo, kiu estas hibrido (*Viola × wittrockiana*, subspecio *hortensis* de la specio *V. tricolor*) derivita de la trikolora penseo kaj kultivata por siaj ornamaj floroj grandaj (pro tio ĝia sinonimo estas "violego").

Etimologio
----------

La nomo "penseo" devenas de la  franca vorto *pensée* (esperante penso). El la sama franca vorto estas la termino *pansy* (prononco: 'penzi) en la angla lingvo, ĝi estis importita el la Meza angla lingvo kiel nomo *Viol*  en la meze de la 15a jarcento, ĉar la floro estis konsiderata kiel simbolo de rememoro. La esprimo "amo en senfareco" celis implici la bildon de amanto, kiu havas malmultan aŭ nenian alian dungadon ol pensi pri sia amato. Estas kial en florlingvo la moto de tia floro estas: *"Pensu pri mi, kiel mi pensas pri vi"*.

Referencoj
----------

1. ↑  McGlashan, James. *The Dublin University Magazine: A Literary and Political Journal*. Vol. 42. de julio al decembro 1853: 286.

* Penseo (violacoj) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Penseo (violacoj) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Penseo (violacoj) en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Esperantigo de homaj nomoj** estas la transskribo al Esperanto de la homaj propraj nomoj.  

La vorto *esperantigo* estas foje uzata kiel sinonimo de *esperantistigo*; tiu uzo tamen estas evitinda, por ne konfuzi la du agadojn "fari ion Esperanta" kaj "fari iun Esperantisto".  

Estas notinde krome, ke la A-finaĵo, ofte uzata kun virinaj nomoj (vidu la ĉi-postajn ekzemplojn), estas neracia. Efektive, tiu kutimo estas nur tiu de kelkaj kulturoj, kaj plie eĉ en tiuj kulturoj estas viraj nomoj kun A-finaĵo, kaj virinaj nomoj kun O-finaĵo. Tio do estas nelogika kaj netaŭga por lingvo kun internacia celo. Krome, tiu uzo estas gramatike kontraŭfundamenta, ĉar propraj nomoj estas unuavice substantivoj. Sekve, A-nomoj por virinoj ne estas malpermesitaj, precipe se la originala nomo estas A-finaĵa, sed por plene esperantigi virinajn nomojn, A-finaĵo ne estas nepra, kaj O-finaĵo preferindas.

  

Jen estas kelke da tradiciaj esperantaj nomoj:

Viroj
* Alano
* Benjameno
* Cirilo
* Eŭgeno
* Georgo
* Ivano
* Roberto
* Sim(e)ono
* Tomaso

Virinoj
* Amelio
* Anjo
* Belindo
* Elizabeto
* Hilda
* Izabela
* Julia
* Katrina
* Kristina
* Olivo
* Sofia
* Sonja

Komunaj radikoj inter viroj (-o) kaj virinoj (-a)
* Albert-o/a
* Aleksandr-o/a
* Daniel-o/a
* Francisk-o/a
* Johan-o/a
* Karl-o/a
* Laŭr-o/a
* Mari-o/a
* Miĥael-o/a
* Paŭl-o/a
* Petr-o/a
* Viktor-o/ia

Eksteraj ligiloj
----------------

* Choosing an Esperanto name[*rompita ligilo*] angle Esperanto ĉe la Universitato de Roĉestro

Referencoj
----------

1. ↑  *La inaj nomoj* el "Propraj nomoj, la esperantaj kaj la fremdaj" de S. Pokrovskij[*rompita ligilo*]
2. ↑  *Virinaj nomoj* en PMEG

Vidu ankaŭ
----------

* Esperantigo (apartigilo)
* Skribado kaj Prononcado de la Personaj kaj Lokaj Nomoj
la historia germanlingva plurvoluma leksikono *Meyers Konversations-Lexikon* de 1885
**Leksikono** (de la greka vorto λεξικό, *leksiko*, "vortaro", de λέξη, *leksi*, "vorto") ĝenerale estas nomo de referencverko, enciklopedio aŭ vortaro en vasta senco. En moderna lingvaĵo kutime temas pri ampleksa kolekto de alfabete ordigitaj, unuope relative koncizaj ĉapitroj pri unuopaj temoj, kiuj sume kolektu "superrigardon pri la universala scio". Eblas diferencigi inter pli konciza leksikono, pli ampleksa enciklopedio kaj specifa biografia leksikono fokusanta pri la biografioj de konataj homoj, sed aliflanke eblas ankaŭ sinonime uzi la vortojn "leksikono" kaj "enciklopedio": aspektas ke ne ekzistas klara lingva difino pri diferencigo inter la vortoj "leksikono" kaj "enciklopedio". Tradicie ĝis la fino de la 20-a jarcento leksikonoj kaj enciklopedioj estis grandaj libroj, kutime serioj de pluraj libraj volumoj. Ekde la 1980-aj jaroj pli kaj pli kutimiĝis ankaŭ eldonoj de elektronikaj tekstoj, leksikonaj kaj enciklopediaj datumbazoj atingeblaj per lumdiskegoj, per muzeaj komputilaj ekranoj konektitaj al centra malmoldisko aŭ per retejoj. 

la 15-a eldono de la anglalingva Encyclopædia Britannica, finita en 1984, en 29+3 volumoj, kun sekvaj jarlibraj aldonaj volumoj: en la angla lingvo "leksikono" kaj "enciklopedio" komprenatas kiel sinonimoj.
la same historia kaj same germanlingva plurvoluma leksikono *Brockhaus Enzyklopädie* de 1928
Ankaŭ la projektoj de la Fondaĵo Vikimedio kompreneblas kiel leksikonoj: inter la diversaj projektoj vikipedio klare difiniĝas kiel enciklopedio kaj vikivortaro kiel multlingva vortaro.
**Esperanta vortoprovizo** estis origine difinita en Unua Libro, eldonita de L. L. Zamenhof en 1887. Ĝi enhavis ĉirkaŭ 900 radikajn vortojn. La reguloj de la lingvo permesas al parolantoj pruntepreni vortojn kiel necese, rekomendante nur ke ili serĉu la plej internaciajn vortojn kaj ke ili pruntu unu bazan vorton kaj derivu aliajn de ĝi, prefere ol prunti multajn vortojn kun rilataj signifoj. En 1894, Zamenhof eldonis la unuan Esperantan vortaron, nome *Universala vortaro*, kiu estis verkita en kvin lingvoj kaj provizis pli grandan aron da radikaj vortoj.

De tiam multaj vortoj estis pruntitaj de aliaj lingvoj, precipe tiuj de Okcidenta Eŭropo. En freŝaj jardekoj, la plej multaj el la novaj pruntoj aŭ stampoj estis teknikaj aŭ sciencaj terminoj; terminoj en ĉiutaga uzo estas pli verŝajne derivitaj de ekzistantaj vortoj (ekzemple *komputilo*, de *komputi*), aŭ etendante ilin por kovri novajn signifojn (ekzemple: *muso* nun ankaŭ signifas komputila eniga aparato, kiel en la angla kaj en aliaj lingvoj). Ekzistas oftaj debatoj inter Esperanto-parolantoj pri ĉu aparta pruntado estas pravigita aŭ ĉu la neceso povas esti renkontita per derivado aŭ etendante la signifon de ekzistantaj vortoj.

Originoj
--------

Esperanto okupas mezan terenon inter "naturaj" konstruitaj lingvoj kiel Interlingua, kiu prenas vortojn amase el siaj fontaj lingvoj kun malmulte da interna derivado, kaj antaŭaj interfacoj kiel Solresolo, en kiuj la vortoj ne havas historian rilaton al aliaj lingvoj. En Esperanto, vortoj de radiko estas pruntitaj kaj retenas multe de la formo de ilia fonta lingvo, ĉu la fonetika formo (*eks-* el *ex-*) aŭ ortografia formo (*teamo* de angla *team*). Tamen, ĉiu radiko povas tiam formi kelkajn derivojn, kiuj povas iomete simili al ekvivalentaj vortoj en la fontlingvoj, kiel ekzemple *registaro*, kiu derivas el la latina radiko *reg* (regi).

Vidu ankaŭ
----------

* Unua Libro de Esperanto

Ekstera ligilo
--------------

* Bitlibro de Anatolo Gonĉarov: "*Tiu ĉumalofta sufikso -UM*" (senpage elŝutebla kiel PDF)
La **leksiko** de iu lingvo estas la tuto de ĝiaj leksemoj, do de la signifo-portantaj morfemoj. Ĝi kontrastas kun la gramatiko.

La leksiko de Esperanto estas ĝia radikaro. Radikoj kiaj "arb" aŭ "skrib" apartenas al la leksiko, sed ne gramatikaj finaĵoj kiaj "-o" aŭ "-as", nek funkciaj vortoj kiel artikoloj, konjunkcioj, pronomoj kaj prepozicioj, nek vortoj kiaj "arbo", "skribas", "ĉerizarbo" aŭ "skribilo". Tiaj formas la vortaron aŭ vortotrezoron de la lingvo. Pri multaj lingvoj tiu distingo inter leksiko kaj vortotrezoro ne ekzistas, ekzemple ĉar ili havas nek vortan gramatikon (fleksion, aglutinecon) nek kunmetadon de vortoj. Alia kialo povas esti, ke la kunmetado de vortoj en iuj lingvoj estas ne libera, sed tiom forte konvencia, ke kunmetitaj vortoj havas la karakteron de radikoj.

Tiaj diferencoj malfaciligas la komparon de la leksikoj de diversaj lingvoj, eĉ laŭ la nura grandeco.

La esplorado de leksiko baziĝas sur la analizo de korpusoj, kolektoj de reale uzataj tekstoj aŭ konversacioj.

Ĉar la leksiko de lingvo evoluas, ĝia priskribo kutime rilatas al certa tempo. La evoluon esploras la tratempa lingvistiko. Kontraŭe al la leksiko la ne-leksika parto de lingvo estas relative stabila; nur malofte aperas novaj prepozicioj, konjunkcioj, sufiksoj aŭ pronomoj. Bona ekzemplo estas la malfacileco enkonduki seksneŭtralan pronomon (komparu hiismo, riismo) aŭ sufikson (iĉismo).

Vidu ankaŭ
----------

* Glosaro
* Leksika unuo
* Terminaro
* Vortaro
* Vortprovizo
**Feyt** estas franca komunumo lokita en la departemento Corrèze kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 101 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2006.

Geografio
---------

Feyt etendiĝas sur 19,56 km², kaj havis 101 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 5 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Corrèze, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. 

La regiono ĉirkaŭ Ussel ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Feyt situas je alteco de 804 metroj.

Historio
--------

La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Feyt antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Bernard Rouge, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Feyt apartenas al la kantono de Eygurande, kies ĉefurbo estas Eygurande. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Ussel, unu el la tri arondismentoj de la departemento Corrèze.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Corrèze
* Kantono de Eygurande
**Lejzer Joseleviĉ Zamenhof** (naskiĝinta en 1860 en Bjalistoko) estis kuzo de Ludoviko Lazaro Zamenhof, kun kiu oni foje konfuzis lin pro sama nomo kaj tre proksima aĝo. Li estis filo de Sora Ickovna kaj Josel Fajveloviĉ Zaminof el Tykocin. 

Laŭ iu dokumento Lejzer (Lazaro) Zamenhof, kiu estis tre malbona lernanto, forlasis la bjalistokan gimnazion kaj fuĝis al Grodno, kie li planis ŝanĝi sian konfesion. Sed en la naskiĝregistro de la judaj loĝantoj de Bjalistoko en la jaro 1860 sur la paĝo 18 estas la naskiĝdokumento kaj la cirkumciddokumento de la dua Lejzer, "filo de Josel Fajveloviĉ Zaminof (!) el Tykocin kaj Sora Ickovna", do — kuzo de Lejzer, konata kiel Ludoviko, la filo de Marko.

La ekziston de samnoma persono preskaŭ samaĝa kun Ludoviko estas apenaŭ konata. Kion faris la samnomulo? Kiajn rilatojn inter si ili havis? Ja ili estis samaĝuloj (inter ili estis nur 10-monata aĝodiferenco), proksimaj kuzoj kaj frekventis la saman realan lernejon. Kial Ludoviko kaj lia familio ne menciadis la duan Lazaron?

Sed la originaleco de la naskiĝdokumento de la dua Lazaro vekas kelkajn dubojn. Ĝi estas skribita rande de la paĝo per alia skribmaniero, kiu aperas en la registroj fine de la 60aj kaj komence de la 70aj jaroj de la 19a jc. krome kun ripetita numero. Tiu enskribo estis farita verŝajne laŭ decido de la urbaj aŭtoritatoj.

Tamen en la aktuala stato de la afero, la ekziston de la dua Lazaro Zamenhof oni devas opinii pruvita. Do plej verŝajne Lazaron Joseleviĉ (la filon de Josef Volf) ne Lazaron Markoviĉ (la filon de Marko) Zamenhof koncernis la historio pri la forlaso de la lernejo kaj de la petdeklaro pri la ŝanĝo de la konfesio en 1875. Akceptante tian interpreton estos evitita konflikto kun aliaj dokumentoj precipe kun la dokumentoj el la varsovia lernejo, laŭ kiuj Ludoviko lernis tiutempe en Varsovio kaj apartenis al la plej bonaj lernantoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Nekonataj faktoj pri la Zamenhofa familio, Studo de Zbigniew Romaniuk