recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Balatonboglár** [balatonboglAr] estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Fonyód.

Panoramo de Balatonboglár (fone Badacsony)

Situo
-----

Balatonboglár situas sur ebenaĵo kaj sur montetoj, ĉe la suda bordo de Balatono (havanta havenon), laŭ ĉefvojo, fervojo kaj aŭtoŝoseo M7 Budapeŝto-Nagykanizsa. La urbo kontaktiĝas kun Balatonlelle, preskaŭ kun Fonyód kaj havas pramon al Révfülöp. La komunumo havas la titolon ekde 1987 **Internacia urbo de la vinbero kaj vino** kaj en 1995 **Flora Hungario**.

Historio
--------

La komunumo estis loĝata jam dum la neolitiko, kuprepoko, bronzepoko, de la romianoj. La unua skriba mencio devenis el 1211. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Ekde 1752 la pramo ekfunkciis. En 1825 kasteleto de Bárány (bArAnj) konstruiĝis, en 1861 la fervojo ekfunkciis. Ekde 1890 formiĝis feriaj dometoj. En 1856 "blua", en 1892 "ruĝa" kapeloj, en 1932 katolika, poste luterana preĝejoj konstruiĝis. Inter 1939-1944 polaj rifuĝintoj setlis kaj en la gimnazio pole lernis. En 1978 Balatonboglár kaj Balatonlelle unuiĝis, kies nomo estis **Boglárlelle**. Ĝi urbiĝis en 1986. Fine en 1991 la du partoj disiĝis al du memstaraj urboj.

Vidindaĵoj
----------

* Simbolo de la urbo estas la globelvidejo sur la monteto. Apude estas vinberejoj, kie oni produktas ankaŭ ĉampanjojn, vinbersukojn kaj vinojn.
* Preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco (Balatonboglár)
* Luterana preĝejo (Balatonboglár)
* Kalvinana preĝejo (Balatonboglár)

Famuloj
-------

* en Balatonboglár naskiĝis:
	+ kajakisto János Urányi
	+ kuracisto Béla Schick
	+ operokantisto Tibor Udvardy
	+ poeto György Somlyó
* en Balatonboglár mortis politikisto Gaszton Gaál
* loĝis kaj estis entombigita Béla Varga, pastro kaj politikisto helpanta al polaj rifuĝintoj

Referencoj
----------

La globa elvidejo elstaras

* Kategorio Balatonboglár en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Balatonboglár en Vikivojaĝo (Turisma gvidilo)
*La ĉefa artikolo por ĉi tiu kategorio estas **Balatonlelle**.*
Logo Wikimedia Commons Bildoj, sonoj kaj videoj pri temo Balatonlelle en Vikimedia Komunejo

**Balatonlelle** estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Fonyód.

Aerfoto pri Balatonlelle

Situo
-----

Balatonlelle situas sur ebenaĵo kaj sur montetoj, laŭ suda bordo de Balatono (havanta havenon), laŭ ĉefvojo, fervojo kaj aŭtoŝoseo M7 Budapeŝto-Nagykanizsa. La urbo kontaktiĝas kun Balatonboglár. Oni kutimas nomumi la urbon simple **Lelle,** same en la historiaj tempoj. Budapeŝto estas 136 km.

Historio
--------

La unua skriba mencio devenis el 1229. En 1713 nobeldomo de Jankovich (jankoviĉ), en 1838 de Szalay (salai) konstruiĝis. En 1861 la fervojo ekfunkciis. En 1978 Balatonboglár kaj Balatonlelle unuiĝis, kies nomo estis **Boglárlelle**. Ĝi urbiĝis en 1986. Fine en 1991 la du partoj disiĝis al du memstaraj urboj.

Vidindaĵoj
----------

Vidindaĵoj estas baroka Kapelo de Sankta Donato (Balatonlelle) kaj romkatolika Preĝejo de Sankta Triunuo (Balatonlelle).

Famuloj
-------

* en Balatonlelle naskiĝis:
	+ Károly Kiss (kemiisto)
	+ ministro István Kossa
* en Balatonlelle mortis:
	+ arkitekto Frigyes Schulek
	+ Imre Szalay (politikisto)
	+ teologo Béla Breznay

Famaj nomportantoj
------------------

* János Lelley
* Jenő Lelley

Ĝemelurboj
----------

* Rumanio Vlăhița, Rumanio
* Germanio Ramstein-Miesenbach, Germanio

Referencoj
----------

Urbodomo

* Kategorio Balatonlelle en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Balatonlelle en Vikivojaĝo (Turisma gvidilo)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

Fafah Rafanomezantsoa en marto 2024 en Antananarivo
**Falimanana RAFANOMEZANTSOA**, nomata **Fafah** (naskiĝis la 28-an de marto 1982 en Manjakandriana) estas malagasa esperantistino kaj gvidantino de privata lingvolernejo en la urbo Moramanga. 

De 2002 ĝis ĉ. 2006 ŝi estis kasistino de la Unuiĝo de Malagasaj Esperantistoj. 
Ŝi forlasis la Esperanto-movadon en 2007, sed revenis al ĝi dum sia studado en Japanio de 2016 ĝis 2018, kie esperantistoj multe helpis al ŝi. Post ŝia reveno al Malagasio en 2018, ŝi partoprenis en La 1-a AKVO — Afrika Kongreso de Virinoj — en Moramanga. Ŝi daŭrigis esperantan aktivadon sur loka nivelo kaj kadre de ILEI.

Fafah Rafanomezantsoa (dekstre, kun Miora Raveloharison)
Ŝi tradukis la infanan romanon Arne, la ĉefido de Leif Nordenstorm el Esperanto al la malagasa lingvo.

Ĉe Facebook, ŝi aktivas — ankaŭ kiel esperantistino — sub la nomo de sia lingvolernejo *Sunrise EnglishClub Moramanga*.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 858297
 |
**Kálmán Szekrényessy** [sekrEnjeŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szekrényessy Kálmán** estis hungara naĝisto, oficiro. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis *székelyhidi kaj kémeri* [sEkejhidi]. Oni aprezas lin, kiel la unua hungara naĝisto. Lia frato estis Árpád Szekrényessy.

Kálmán Szekrényessy naskiĝis la 12-an de julio 1846 en Pest (urbo) (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio), li mortis la 30-an de decembro 1923 (estas konataj ankaŭ aliaj mortodatenoj) en Budapeŝto.

Memortabulo pri Kálmán Szekrényessy
Kálmán Szekrényessy
Statuo pri Kálmán Szekrényessy

Biografio
---------

Kálmán Szekrényessy maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li studis en Universitato de Pest, sed interrompe li aliĝis al la aŭstra armeo en 1866. Post 3 jaroj li akiris armean diplometon en Hainburg an der Donau kun rango leŭtenanto. Pli poste li batalis en diversaj lokoj. En 1873 li estis la unua hungaro, kiu tranaĝis la Ĝibraltaran Markolon, post 3 jaroj la Bosporon, en 1879 la Bodenlagon, iom poste la Balatonon. En 1881 internacia naĝkonkurso okazis inter Vác kaj Budapeŝto, kie li atingis la duan lokon, tamen li estis la unua kiel hungaro. Krom la naĝadoj li kontribuis en gazetoj, baldaŭ li fondis gazetojn, eĉ li verkis teatraĵojn, fondis ankaŭ sportklubon kaj estis motoro de la hungara naskiĝanta naĝsporto.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Magyarország és a délszláv tartományok* (1878)
* *Utirajzok* (1879)
* *Ermini* (dramo, 1882)
* *Teleki Mihály* (dramo, 1903)

Memorigiloj
-----------

* statuo en Siófok (1997)
* memortabuloj en Budapeŝto kaj Siófok
* strato en Siófok

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun fotoj kaj bildoj
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (legebla post klako al digrafo Sz, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio (legebla post klako al digrafo Sz, poste serĉu la nomon)

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

Memortabulo pri Kálmán Szekrényessy

* Kategorio Kálmán Szekrényessy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 807440
* GND: 1051007135
* VIAF: 121510298
* ISNI: 0000000079554655
 |


* Portalo pri Biografio
Sud-Alberta Jubilea Aŭditorio
La **Sud-Alberta Jubilea Aŭditorio** (angle *Southern Alberta Jubilee Auditorium*) estas konstruaĵo en Kalgario kun areo de 113,000 m3 dediĉita por artoj, kulturo kaj la komunumo.

La konstruis la aŭditorion en 1955 por festi la 50-an datrevenon de Alberto. Ĝin posedas kaj funkciigas la Registaro de Alberto.

La Jubilea Aŭditorio estas la hejmo de la Kalgaria Opero, la Alberta Baletistaro, la Muzik-Festivalo Kiwanis kaj la ĉiu-jara Memor-Taga Ceremonio de la Kanada Veteranaro. Dum multaj jaroj ĝi gastigis varieteajn prezentaĵojn, komediistojn, teatraĵojn, muzik-bandojn, orkestrojn, danc-festivalojn kaj premidonajn ceremoniojn.

En la ĉefa teatro povas sidi sur tri niveloj 2538 spektantoj; ĝi estas fama pro ĝia bona akustiko.

Por la okazo de la festado de la Centjariĝo de Alberto en 2005 la aŭditorio estis funde renovigita je kosto de 91 milionoj da dolaroj.

Vidu ankaŭ
----------

* Nord-Alberta Jubilea Aŭditorio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retejo de SAJA
**Kirko Sankta Roĥo** estas romkatolika konstruaĵo en Hungario, en Szeged, en loĝkvartalo Rókus (=Roĥo).

Historio
--------

En 1738 pro pesto multaj mortis en Szeged. En la sekva jaro oni konstruis votan kapelon omaĝe al Sankta Roĥo. En 1805 paroĥo estis fondita. Inter 1829 kaj 1833 jam kirko estis konstruita en la sama loko, sed la oftaj inundoj faris damaĝojn. La nun videbla preĝejo estis konstruita en la 1900-aj jaroj anstataŭ la malnova.

Dum la socialismo disvastiĝis famo, ke floro en mano de skulptaĵo de Sankta Maria videbla en la kirkokorto freŝiĝis. Por fini la miraklon la ŝtato amputis la manon. Depost la socialismo la mano estis regluita kaj ofte oni metas florojn en la manon.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola laŭ placo en korto, sed proksime de la trotuaro. En la korto estas 2 skulptaĵoj, la supre menciita Sankta Maria, la alia estas Kristo. Ambaŭ estis faritaj el majoliko en Pécs, en uzino de Vilmos Zsolnay. Malgranda ŝtuparo etendiĝas antaŭ la simetria fasado. Malantaŭ la ŝtuparo ornama ĉefenirejo estas videbla kune kun reliefo pri Kristo, Sankta Roĥo kaj Sankta Petro. Pli supre estas granda fenestrorozo. Flanke po unu turoj altiĝas. Malantaŭ la fasado ĉefnavo etendiĝas, kiun alia navo krucas antaŭ la sanktejo. La altara bildo prezentas Sanktan Roĥon, kiam li flegas pestomalsanulojn. En la navaj niĉoj oni metis skulptaĵojn pri Sankta Maria kaj Stefano la 1-a (Hungario). La bapta vazo devenas el la pli frua kirko.

Kermeso okazas en la 16-an de aŭgusto.

Kuracejo apud la kirko

Fontoj
------

* hungare Arkivigite je 2015-04-02 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare Arkivigite je 2015-09-24 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun 3 fotoj
* hungare kun foto Arkivigite je 2015-04-02 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun foto Arkivigite je 2015-03-26 per la retarkivo Wayback Machine

Interna foto
La ĉefenirejo

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Preĝejo Sankta Roĥo (Szeged) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Damaĝitaj domoj ĉe Howard Street.
La **Tertremo de San Francisco de 1906** frapis la marbordon de Norda Kalifornio, Usono, en la 5:12 a.t. merkrede, la 18an de Aprilo per ĉirkaŭkalkulita momanta magnitudo de 7.9 kaj maksimuma intenseco Mercalli de XI (Ekstrema). Skuo de alta intenseco estis sentita el Eureka en la Norda Marbordo al la Salinas Valo, nome agrokultura regiono sude de la Golfareo de San Francisco. Detruigaj incendioj tuj ekaperis en la urbo kaj daŭris dum kelkaj tagoj. Kiel rezulto, ĝis 3,000 personoj mortis kaj ĉirkaŭ 80% el la urbo San-Francisko estis detruita. La okazaĵoj estis rememoritaj kiel unu el la plej malbonaj kaj mortigaj tertremoj en la historio de Usono. La mortokvanto restas kiel la plej granda vivoperdo pro natura katastrofo en la historio de Kalifornio kaj alte en la listoj de urbaj katastrofoj en Usono.

* Tertremo de San Francisco (1906) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Tertremo de San Francisco (1906) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Tertremo de Mendoza de 1861** estis la plej granda sismo registrita en la historio de Mendoza, Argentino. Ĝi okazis merkrede la 20an de marto 1861, je 20:36, la loka tempo. Estis forta je 7,0 gradoj laŭ la sismologia skalo Richter kaj 9 gradoj laŭ la skalo Mercalli.
La epicentro estis en taksata profundo inter 10 kaj 20 km, en la koordinatoj 32°53′59″S 32° 53′ 59″ S 68° 54′ 0″ U﻿ / ﻿32.89972 °S, 68.90000 °U﻿ / -32.89972; -68.90000 (mapo)﻿ / ﻿32° 53′ 59″ S 68° 54′ 0″ U﻿ / ﻿32.89972 °S, 68.90000 °U﻿ / -32.89972; -68.90000 (mapo), 32° 53′ 59″ S 68° 54′ 0″ U﻿ / ﻿32.89972 °S, 68.90000 °U﻿ / -32.89972; -68.90000 (mapo).

Pro la malfrua horo, kiam ĝi okazis, la tertremo kaptis multajn homojn en iliaj dormoĉambroj — kaj ili sin trovis sub la ruinoj. Estis 5235 mortoj. Krome, okazis incendioj pro tio ke en tiu epoko oni uzis lampojn kun benzino por prilumi loĝejojn, kiuj rompiĝis sekve de la sismego. La fajro estis estingita plene nur post kvar tagoj. Okazis ankaŭ iuj epizodoj de disrabadoj.

Ruinoj de preĝejo Basílica de San Francisco post la tertremo de 1861.

Referencoj
----------

1. ↑  Listado de terremotos históricos - Instituto Nacional de Prevención Sísmica INPRES
**Lajos Dorkota** [lajoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dorkota Lajos** estis hungara advokato, ŝtata oficisto kun alta posteno, parlamenta deputito.

Lajos Dorkota naskiĝis la 19-an de julio 1958 en la iama Sztálinváros (nuntempa Dunaújváros).

Biografio
---------

Lajos Dorkota maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1976, poste li akiris juran diplomon en Universitato Janus Pannonius en 1981. Post 2 jaroj li akiris advokatan diplomon. Inter 1981-1987 li havis juran postenon en ferfabriko de Dunaújváros, poste en aliaj laborejoj. En 1992 li malfermis propran advokatan atelieron. Pli frue en 1990 li estis deputito en la municipo, iom poste vicurbestro. Inter 1998 kaj 2013 li estis parlamentano de Fidesz, inter 2013-2020 li estis oficejestro pri la hungara energio. Li ricevis premiojn en 2007 kaj 2011. Li havis edzinon, kiu naskis filinon, en 2011 li vidviĝis.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* Arkivigite je 2005-11-11 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 698623
 |
Mapo de la voĉdono de la rezolucio ES-11/1. Verde: poraj voĉdonoj, flave: sindetenaj, ruĝe: kontraŭaj, blue: neesprimitaj.
La **Rezolucio de Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj ES-11/1** estas rezolucio de la Dekunua Urĝa Speciala Sesio de la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj, adoptita la 2-an de marto 2022. Ĝi bedaŭras la invadon de Ukrainio fare de Rusio kaj postulas kompletan retiriĝon de rusiaj trupoj kaj same kiel nuligon de ĝia decido agnoski la memproklamitajn popolajn respublikojn Donecka kaj Luganska. La rezolucio estas patronita de 96 landoj kaj estas adoptita per 141 voĉoj poraj, kvin kontraŭaj kaj 35 sindetenoj. La kvin kontraŭintaj landoj estas Rusio, Belorusio, Nord-Koreio, Sirio kaj Eritreo.

Referencoj
----------

1. ↑  Lettre datée du 28 février 2014, adressée à la Présidente du Conseil de sécurité par le Représentant permanent de l’Ukraine auprès de l’Organisation des Nations Unies  Arkivigite je 2022-06-15 per la retarkivo Wayback Machine (arkivo), *retejo de UN*, 28-a de februaro 2022
2. ↑  Aggression against Ukraine : resolution / adopted by the General Assembly  ([ arkivo) *UN.org*, 2-a de marto 2022
3. ↑  L'Assemblée générale de l'ONU "exige" de la Russie la fin de la guerre en Ukraine, *Géo*, 3-a de marto 2022
1. dekstra atrio,
2. maldekstra atrio,
3. supra kavovejno,
4. aorto,
5. pulmarteria trunko,
6. pulmaj vejnoj,
**7. mitrala valvo**,
**8. aorta valvo**,
9. maldekstra ventriklo,
10. dekstra ventriklo,
11. malsupra kavovejno
**12. trikuspida valvo**,
**13. pulmarteria valvo**,

En la koro estas kvar **korvalvoj** aŭ **korklapoj**, kiuj povas fermi la sangofluon inter la atrioj kaj la ventrikloj kaj inter la ventrikloj kaj la arterioj. La funkcio de la valvoj estas preventi la retrofluon de la sango. La valvoj konsistas el materialo de la endokardio, la plej interna tavolo de la korparieto.

La sonoj, kiujn la koro produktas, estas tiuj de la korvalvoj.

La korvalvoj
------------

| Valvo | Nombro de klapoj | Sangdeveno | Sangcelo |
| --- | --- | --- | --- |
| Trikuspida valvo | 3 | Dekstra atrio | Dekstra ventriklo |
| Mitrala/bikuspida valvo | 2 | Maldekstra atrio | Maldekstra ventriklo |
| Pulmarteria valvo | 3 | Dekstra ventriklo | Pulmarteria trunko |
| Aorta valvo | 3 | Maldekstra ventriklo | Aorto |

Malsanoj
--------

### Stenozo

Stenozo estas la mallarĝiĝo de valvo, kio limigas la fluon de sango tra la valvo. Tiu malsano povas esti denaska difekto aŭ kaŭzita de infekto, tumoro aŭ brusta radiado por kancerotraktado.

### Regurgitado

Regurgitado estas la inversa fluo de sango tra valvo, kiam la valvo devus esti fermita por malebligi tian fluon. Tia inversa fluo reduktas la efikecon de la elĵeto de sango kaj pliigas la premon al la sangofonto, kio povas kaŭzi kongeston. En severaj kazoj povas okazi restrukturado de la koro, ekzemple hipertrofio, t.e. dikiĝo de la kormuskolo por daŭre atingi la necesan sangofluon antaŭen.

Referencoj
----------

1. ↑   Heart Valves (angle). Cleveland Clinic. Alirita 2024-03-06.
2. ↑   Roles of Your Four Heart Valves (angle). American Heart Association. Alirita 2024-03-06.
3. ↑   Esperanta Medicina Vortaro de D-ro Josef Hradil (esperante). Alirita 2023-12-01.
4. ↑   Pulmonary Valve Stenosis (angle). American Heart Association. Alirita 2024-03-06.
5. ↑   Tricuspid Valve Stenosis (angle). American Heart Association. Alirita 2024-03-06.
6. ↑   Mitral Valve Regurgitation (angle). American Heart Association. Alirita 2024-03-06.
7. ↑   Aortic Valve Regurgitation (angle). American Heart Association. Alirita 2024-03-06.

* Kategorio Korvalvo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Pál Kepenyes** [kepenjeŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kepenyes Pál** estis hungara-meksika oraĵisto, skulptisto.

Pál Kepenyes naskiĝis la 8-an de decembro 1926 en Kondoros (Hungario), li mortis la 28-an de februaro 2021 en Akapulko.

Biografio
---------

Pál Kepenyes depost la 2-a mondmilito li studis 2 jarojn en Industriarta Altlernejo, pli poste en Belarta Altlernejo. En la lasta altlernejo li estis disĉiplo de Béni Ferenczy. Post 2 jaroj li estis forigita laŭ komunista esprimo "malamiko de la popolo". Baldaŭ en 1950 li estis kondamnita 10 jarojn en prizono pro falsaj akuzoj. Li liberiĝis dum la Hungara revolucio de 1956 kaj partoprenis en la revolucio. Post la falo li rifuĝis al Parizo, kie li ricevis stipendion por finstudi la artojn. En 1959 li translokiĝis al Meksikurbo, post jaroj al Acapulco. Li iĝis sukcesa artisto, skulptisto, oraĵisto, juvelisto kaj ricevis meksikan ŝtatanecon en 1975. Depost fino de la socialismo li estas aktiva kaj en Meksiko, kaj en Hungario. Li ricevis la plej gravan hungaran premion (premio Kossuth) en 2020. Li havis edzinon.

Elektitaj individuaj ekspozicioj
--------------------------------

* Budapeŝto (1998)

Elektitaj grupaj ekspozicioj
----------------------------

* Budapeŝto (1945-1949)
* Parizo (1957, 1996)
* Meksikurbo (1958, 1960, 1977, 1982, 2004)
* Los Anĝeleso (1961)
* Miami (1966)
* Okcidenta Berlino (1973)
* Novjorko (1976)
* Montrealo (1978)
* Guadalajara (1986)
* Acapulco (2006, 2007)
* Romo (2011)

Elektitaj skulptaĵoj
--------------------

* "El Pueblo del Sol" (="La Popolo de la Suno"), lia plej fama skulptaĵo

Fontoj
------

* anglalingva biografio[*rompita ligilo*]
* 
* hungarlingva intervjuo kun foto
* 
* kreaĵoj de Kepenyes

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 683837
* GND: 1057249254
* VIAF: 310558993
 |
**Fajro de Rizstako**(Japane: 稲むらの火 aŭ 稲村の火 [inamura no hi]; Angle:The Burning of The rice Field) estas rakonto bazita de okazaĵo ke Gihei(poste Hamaguchi Goryo(濱口梧陵 aŭ 浜口梧陵), en la rakonto Gohei) helpis loĝantojn en Hiro-vilaĝo(nune Hirogaŭa-urbeto) en Ansei-Nankai-Tertremo(1854).

La rakonton Lafcadio Hearn(KOIZUMI Yakumo) prezentis en anglalingva sia verko "A Living God". Poste la rakonton NAKAI Tsunezo kiu estis instruisto de Hiro-urbeto, retradukis en lernilon. Tertremologisto Imamura Akitsune asertis uzadon ĝin por Japanlingva lernolibro por instruado pri tertremo, kaj oni uzis ĝin por Japanlingva lernolibro ekde 1937 ĝis 1947.
Post cunamo en Hinda-Oceana Tertremo en 2004, oni reatentis la rakonton, EGAWA Harukuni tradukis ĝin en Esperanton.

Rakonto
-------

Vespere de iutago, aŭtuno, granda tertremo okazis. Gohei trovis cunamon venantan al la vilaĝo, li bruligis sian rikoltitan rizstakon por averti al loĝantojn cunamon. Ili rifuĝis altejon antaŭ ol ĝi atingas.

Fakto
-----

Modelo de Gohei, HAMAGUCHI Goryo estis 7-a estro de sojo-produktanto Yamasa. 24-a de decembro 1854(15-a de novembro, 1-a jaro de Ansei) okazis Ansei-Nankai-Tertremo, cunamo atingis la vilaĝon. HAMAGUCHI bruligis rizpajlon por anonci rifuĝvojon al damaĝitoj. Post la katastrofo, li investis sian propraĵon por konstrui kontraŭondajn digojn. La digoj protektis la urbeton kontraŭ cunamoj en Tonankai-Tertremo(1944) kaj Nankai-Tertremo(1946).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Inamura no Hi Arkivigite je 2006-02-02 per la retarkivo Wayback Machine (Japanlingve)
* Inamura no Hi(bildo-rakonto) Arkivigite je 2005-01-09 per la retarkivo Wayback Machine (Japane, Angle)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 67573
 |
Koordinatoj mankas! Bonvolu kunhelpi.

La **sinagogo** en urbo Abaújszántó estas iama sakrala konstruaĵo, nun stokejo de poŝto.

La sinagogo en 1919

Datenoj
-------

* iama kapacito: 600 homoj
* adreso: Abaújszántó, Jászai tér 15.

Historio
--------

En Abaújszántó la unuaj judoj alvenis en 1765, la juda lernejo ekfunkciis en 1787. En la 1850-aj jaroj la judoj jam havis kvaronon el la urba loĝantaro. La sinagogo estis malfermita en 1896. La judoj estis deportitaj en 1944 al Aŭŝvico. Post la 2-a mondmilito la judeco grandparte pereis, en 1950 en la urbo ĉesis funkciado de la sinagogo, poste ĝi staris malplena. En 1959 la poŝto komencis profiti ĝin, fine post 2 jaroj la poŝto aĉetis ĝin. Baldaŭe oni trakonstruis ĝin al neornamita konstruaĵo.

La sinagogo nun

Konstruaĵo
----------

La brikoforma, unuetaĝa konstruaĵo situas sola, la fasado estas simetria. Meze la enirejo funkcias. La iamaj fenestroj estis ŝanĝitaj al kvarlateraj simplaj fenestroj.

Fontoj
------

* hungare kun bildoj
* datenoj legeblaj en la 245-a paĝo


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Lajos Tolnay** [lajoŝ tolnai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tolnay Lajos** estis hungara meteologiisto, astronomo.

Lajos Tolnay  naskiĝis la 1-an de julio 1873 en Budapeŝto. Li mortis la 6-an de decembro 1932 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Pri studentaj jaroj de Lajos Tolnay mankas informoj, sed supozeble li lernis en Reĝa Universitato de Budapeŝto. Inter 1895 kaj 1906 li laboris en la tutlanda meteologia instituto. Tiutempe li multe okupiĝis pri astronomiaj kalkuladoj (orbitaj periodoj de planedoj, asteroidoj, kometoj). En 1897 li studvojaĝis al Usono, poste li interesiĝis pri la atmosfero. En 1902 li partoprenis en flugo de balono, li estis gvidanto de la balona asocio.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Tudományos léghajózás a magasabb légrétegek kutatásának szolgálatában* (1901)
* *Bahnbestimmung des Planeten* (1911)
* *Astronomische Nachrichten* (1918)
* *Cradus ad Parnassum* (1923)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2013-07-29 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Richárd Garczik** [riĥard garcik], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Garczik Richárd** estas hungara komponisto, koncertorgenisto.

Richárd Garczik  naskiĝis la 17-an de novembro 1994 en Hatvan.

Biografio
---------

Richárd Garczik komencis komponadi jam en la aĝo 9. Li frekventis muziklernejojn unue en Tura, pli poste en Aszód. Li estis orgenisto de Luterana kirko (Aszód) inter 2004-2013. Li maturiĝis en muzika mezlernejo en Budapeŝto en 2013, lia plej grava instruisto estis Zsuzsa Elekes. En la studjaro 2013 li studis en Muzikarta Universitato de Würzburg, lia majstro estis Christoph Bossert, poste en simila lernejo en Stutgarto. Post siaj studoj li donis multajn koncertojn en Hungario, Germanio, Finnlando, Rumanio kaj Slovakio. Liaj komponaĵoj estas verkitaj ĉefe por organo aŭ simfonia orkestro, pri maofte por sola piano.

Lia repertuaro (elekto)
-----------------------

* verkoj de Dietrich Buxtehude, Johann Sebastian Bach, Felix Mendelssohn-Bartholdy, Ferenc Liszt, Max Reger, Olivier Messiaen

Fontoj
------

* oficiala paĝo Arkivigite je 2020-06-25 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2019-05-25. Alirita 2019-05-25.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 644956
 |
La **Sinagogo** de Abony estas historia monumento de la urbo, tamen nuntempe nur ruinoj.

Historio
--------

La judoj konstruis sinagogon, apude loĝejon por la rabeno kaj lernejon en 1825 en Abony. La pentrado okazis inter 1873–1875, samtempe la sinagogo estis renovigita kaj trakonstruita. Dum la 2-a mondmilito la judeco grandparte pereis, poste la sinagogo ne plu estis uzata. La loka kolĥozo (baldaŭ agrikultura kooperativo profitis ĝin por grenejo. Tiutempe eĉ la galerio estis malkonstruita por havi pli grandan lokon. Depost la socialismo la grenejo estis superflua, sed eĉ senpage neniu aĉetis ĝin. En 2007 fondaĵo tamen akiris ĝin, post jaroj almenaŭ la tegmento estis riparita.

Konstruaĵo
----------

La klasikisma konstruaĵo situas sola en korto. En mezo de la fasado 4 kolonoj reliefas. La kolonoj tenas grandan timpanon. Malantaŭ la kolonoj estas 3 pordoj, la meza por la viroj, la maldekstra por virinoj al la ŝtuparejo, la dekstra por la preĝoĉambro. Interne restis nenio, kelkloke la pentritaj muropartoj estas videblaj. La sakraĵoj kaj la ornamaĵoj plene malaperis.

Sinagogo de Abony

Interesaĵo
----------

Estas tutlande konata kanto "Sej, Nagy-Abonyban csak két torony látszik" (Hej, en Abony nur du turoj estas videblaj). Tiam estis 3 preĝejoj en Abony: la katolika (kies turo estis pli alta), la kalvinana, fine la sinagogo, kiu ne havis turon.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj[*rompita ligilo*]
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Sinagogo de Abony en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Malnova sinagogo de Bonyhád** apartenas al la plej malnovaj sinagogoj de Hungario. Ĝi estas deklarita historia monumento.

Historio
--------

Datenoj pri judoj en Bonyhád aperis la plej frue en 1741. En la sekvaj jaroj ili uzis luitan domon aŭ provizoran domon por sinagogo. La provizora sinagogo estis konstruita en 1764, sed ĝi cindriĝis en 1794. En la sekva jaro la unua stabila sinagogo estis konstruita. En 1820 la konstruaĵo estis trakonstruita. La judoj disiĝis al ortodoksa kaj neologa branĉoj en 1868. Tiu ĉi sinagogon la neologuloj uzis plu, la ortodoksuloj konstruis propran sinagogon. En 1896 ŝtuparejo por la virina galerio konstruiĝis. Dum la nazia erao la judoj (resume 1200) estis deportitaj al Aŭŝvico, en 1945 revenis nur 172 ortodoksuloj kaj 108 neologuloj. Post la Hungara revolucio de 1956 nur 4 judaj familioj restis en Bonyhád. La sinagogo ne estis uzata plu. En 2002 la konstruaĵo ricevis novan tegmenton. Interne la domo estis staplo de pluraj varoj. En 2014 oni aranĝis ekspozicion interne, monumento estis farita ekstere.

Unu el la fenestroj

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo estas brikoforma kaj situas sola laŭ placo. Ekstere ĝi similas al aliaj hungaraj vilaĝaj sinagogoj, sed la interna parto estis pli riĉa. 4 kolonoj tenas la tegmenton. La meza parto estas iom pli alta, tio estas ejo por legi la Leĝon de Moseo. Tiu arkitekta solvo similas al ĉeĥaj-polaj sinagogoj.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Malnova sinagogo de Bonyhád en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Respubliko Molossia** (angle: *Republic of Molossia*), ankaŭ nomata **Molossia**, estas mikronacio kiu postulas por si mem 4,5 hektarojn da tero proksime de Dayton, Nevado, kiu tamen nek estas agnoskata de suverena nacio nek de Unuiĝintaj Nacioj. La oficialaj lingvoj de la respubliko estas la angla kaj Esperanto.

Geografio kaj klimato
---------------------

La mikronacio situas en la usona dezerta ŝtato Nevado .

La klimato tie estas seka kun temperaturoj ĉirkaŭ 35 °C. La tereno estas apenaŭ vegetita kaj estas hejmo de plantoj kiel artemizio aŭ pinjonpinoj.

Je 45km de tie troviĝas Lago Tahoe kaj la urbo Virginia City. La plej proksima grava flughaveno ankaŭ troviĝas je 45 km, en Reno, Nevado.

Historio
--------

La Respubliko Molossia estis fondita la 26-an de Majo 1977, tiutempe ankoraŭ sub la nomo "La Granda Respubliko de Vuldstein" (germane: *Die Große Republik von Vuldstein*), fondita de Kevin Baugh kaj lia amiko James kiel infana projekto. La ideo venis al la du viroj tra la filmo *The Mouse That Roared (La muso kiu muĝis)* .

Milito kontraŭ la GDR
---------------------

En 1983, kiam Kevin Baugh estis serĝento de la usona armeo en Okcidenta Germanio, li deklaris militon kontraŭ la GDR, ĉar laŭ siaj propraj deklaroj, li estis ĝenita pro "plurfojaj ĉiunoktaj leviĝadoj por batali kontraŭ la komunisman minacon". La GDR estis oficiale dissolvita ekde la germana reunuiĝo en 1990 .

Komerco
-------

### Militaj obligacioj

Kevin Baugh uzas la "militon kontraŭ la GDR" tra tielnomitaj "militaj obligacioj" kiel fonton de enspezoj. Ĉi tiu "*Molossian War Bond*" estas aĉetebla kontraŭ 3 usonaj dolaroj.

### Turismo

Alia fonto de enspezoj por Molossia estas turismo. Ĉirkaŭ 200 homoj vizitas ĉiujare la mikronacion. Baugh kaj lia familio aranĝas rondirojn por turistoj de aprilo ĝis oktobro kiuj daŭras proksimume unu horon.

Vidu ankaŭ
----------

Moresnet neŭtrala

Grandduklando Westarctica

Grandduklando Flandrensis

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Respubliko Molossia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Retejo de la Respubliko de Molossia
* (en) *The Mouse That Roared* en la Interreta filma datumbazo
* (eo) Klariga filmeto pri la diferenco inter mikronacio kaj mikrostato

Referencoj
----------

1. ↑  *(en) About Molossia.* en: Molossia, alirite la 4-an de decembro 2021
2. ↑  (en) *Esperanto courses at the Molossa Language Institue*
3. 1 2 3 4  (de) Larissa Königs, *Die skurrile Mikronation, die einen „Krieg" gegen die DDR führt*, Travelbook, la 3-an de Junio 2020, alirite la 4-an de decembro 2021
La iama neologa sinagogo de Kecskemét estas historia monumento, nuntempe funkciante kiel kulturcentro: **"Domo de Scienco kaj Tekniko"** (hungare *Tudomány és Technika Háza*).

Historio
--------

La judoj ekloĝis en Kecskemét en 1746. Ili unue uzis preĝdomon, poste malgrandan sinagogon. La nun videbla sinagogo konstruiĝis inter 1864-1868. En 1911 tertremo okazis, poste ĝi estis renovigita. Dum la 2-a mondmilito la judeco grandparte pereis, germanoj profitis la sinagogon por stalo. En 1966 la urbo aĉetis la konstruaĵon kaj en 1974 ekfunkciis en ĝi la Domo de Scienco kaj Tekniko.

Konstruaĵo
----------

La sinagogo post la tertremo
* alto: 55 m
* longo: 39 m
* larĝo: 27 m

La konstruaĵo situas sola. Dum la trakonstruo ĝenerale la ekstera parto restis, sed interne oni forigis ĉiujn restintajn sakralajn objektojn.

Nuntempo
--------

En la konstruaĵo oni ofte aranĝas konferencojn kaj koncertojn, krome porokazaj kaj konstantaj ekspozicioj estas videblaj. Ankaŭ kelke da oficejoj trovis lokon en la iama sinagogo.

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Domo de Scienco kaj Tekniko (Kecskemét) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Malnova sinagogo** en Sopron estas nuntempa muzeo kaŝita en korto.

Enirejo al la sinagogo

Historio
--------

Pri la judoj okazis la unua mencio en la 13-a jarcento, tiam ili havis apartan straton. Tiutempe ili konstruis frugotikan sinagogon, kiun laŭ la leĝo metis ne laŭ la strato, sed en korton. En 1526 la hungaroj akuzis la judojn pro apogado de turkoj, tial oni forpelis la judojn. La sinagogo estis trakonstruita loĝdomo. En 1967 oni trovis la originajn partojn, poste laŭeble oni rekonstruis ĝin por muzeo.

Konstruaĵo
----------

Estas koridoro kun 3 pordoj. Maldekstre estas la granda kvadrata ĉambro por viroj, maldekstre estas la virina ĉambro, meze estas la enirejo por la banejo. Tra mallarĝaj fenestretoj la virinoj povis sekvi la meson. Apud la sinagogo situas la iama hospitalo, kiu estis tiutempe ankaŭ tranoktejo por la vojaĝantoj. El puto (ankaŭ nun videbla) oni ĉerpis la akvon por la banejo. La lasta konstruaĵeto estas iama loĝejo por la sinagogisto.

La muzeo prezentas diversajn objektojn kaj restaĵojn de la sinagogo.

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Malnova sinagogo de Sopron en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Rekonstruaĵo de kabano el 8000 a. K.
La **Archeon** [arĥeOn] (52° 07′ N 4° 39′ O﻿ / ﻿52.117 °N, 4.650 °O﻿ / 52.117; 4.650 (mapo)) estas arkeologia temoparko, kiu pritraktas la historion en Nederlando de la prahistorio ĝis mezepoko. Ĝi situas en la suda parto de Alphen aan den Rijn, inter Leiden kaj Utrecht.

Historio
--------

Interna korto de la romia bandomo.
Archeon malfermiĝis en 1994. Ĝi tiam estis ĉirkaŭata de grandaj liberaj spacoj, kiuj kontribuu al la ambiento de la parko aŭ poste estu prikonstruata. Aliflanke la parko ne sukcesis atingi la komence tre altajn supozatajn nombrojn de vizitantoj.

Kiam la parko devis venki financan krizon, oni vendis parton de la liberaj spacoj kaj la ĉefan konstruaĵon, kiu estis servinta en 1992 kiel nederlanda paviljono dum la Monda Ekspozicio. Post la vendo de la spacoj Archon nun najbaras al loĝkvartaloj, tiel ke "malnovaj" kaj novaj tegmentoj kontrastas unu la alian, el kelkaj perspektivoj.

Epokoj kaj kontruaĵoj
---------------------

En Archeon videblas rekonstruitaj konstruaĵoj, kiuj staras en Nederlando aŭ kies restojn oni trovis en tiu lando. La tri grandaj epokoj estas Prahistorio, Romia Regno kaj Mezepoko. Prahistorio en la parko ĉirkaŭbrakas la tempon de ses mil ĝis 12 antaŭ Kristo kaj estas dividita en plurajn subepokojn, kiel la pli juna ŝtonepoko kaj bronza epoko. La mezepoka departemento konsistas el grupo de konstruaĵoj, kiuj prezentas la tempon ĉ. 1150, kaj el la elpensita urbeto Gravendam, ĉ. 1350.

Priumo
------

La *archeotolk* en la apoteko de Gravendam.
La parkon klarigas al vizitantoj la tiel nomataj *archetolken* (nederlande *tolk* signifas interpretisto). Temas pri oficistoj aŭ honoroficuloj, kiuj prezentas en la koncerna vestaĵo profesiuloj en epoko. Ekzemploj estas la romia potfaristo, la monaĥoj, kiuj kantas en la mezepoka monasterio, la abelistino kaj la vagabondaj muzikantoj.

Eventoj
-------

Skribado kun plumoj.
La taga programo antaŭvidas regulajn eventojn, kiel koncertojn, prezentojn kaj fine de tago la batalo de gladiatoroj en la Arena. Por infanoj ekzistas pafado de sagoj, ludoj kiel ĉevaliroj kaj romiaj soldatoj, skribado kun plumoj kaj diversaj manlaboretoj.

Al la romia kaj mezepokaj terenoj apartenas gastronimiaĵoj, kiujn oni povas lui por festoj. De tempo al tempo, precipe dum la someraj monatoj, sin prezentas eksteraj laikulaj grupoj, kiuj ligiĝas al epoko aŭ temo, ekzemple romia legiono.

Panbakejo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Archeon en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
Ĉefcirklo dividas sferon en du egalajn duonsferojn
**Ĉefcirklo** estas cirklo sur sfero kiu havas la saman cirkonferencon kiel la sfero, kaj dividanta la sferon en du egalajn duonsferojn. Ekvivalente, ĉefcirklo sur sfero estas cirklo sur la sfera surfaco kies centro koincidas kun la centro de la sfero. Ĉefcirklo estas la komunaĵo de sfero kun ebena sekco pasanta tra ĝia centro. Ĉefcirklo estas plej granda cirklo desegnebla sur donita sfero.

Ĉefcirkloj rolas la analogie al rektoj en sfera geometrio. Vidu ankaŭ en sfera trigonometrio kaj geodezia kurbo.

Ĉefcirklo sur sfero estas la vojo kun la plej malgranda kurbeco, kaj do, arko de ĉefcirklo estas la plej mallonga vojo inter du punktoj sur la surfaco. La distancon inter ĉiuj du punktoj sur sfero oni nomas la ĉefcirkla distanco.

Sur la Tero, la meridianoj estas sur ĉefcirkloj, kaj la ekvatoro estas ĉefcirklo. Aliaj linioj de latitudo ne estas ĉefcirkloj, ĉar ili estas pli malgrandaj ol la ekvatoro; iliaj centroj ne estas je la centro de la Tero, ili estas malgrandaj cirkloj anstataŭe. Ĉefcirkloj sur Tero estas de proksimume 40'000 kilometroj de longo, kvankam la Tero ne estas perfekta sfero kaj ekzemple longo de la ekvatoro estas proksimume 40'075 km.

Ĉefcirkla itinero (ruĝa) kaj itinero kun uzo de ŝprucfluo (verda)
Ĉefcirklaj vojoj estas uzataj per ŝipoj kaj aviadiloj se maraj fluoj kaj ventoj ne estas grava faktoro. Por aviadilo longe vojaĝanta en la norda duonglobo tiaj vojoj etendiĝas pli norde, proksime aŭ en la arkta regiono, kaj en la suda duonglobo ĉi tiaj vojoj povas proksimiĝi Antarkton.

La ĉefcirkla vojo estas la plej mallonga vojo inter du punktoj sur sfero; tamen, se oni vojaĝas laŭ tia vojo, malfacilas kalkuli la itineron ĉar la azimuta direkto (rilate al nordo) devas kontinue ŝanĝiĝi (escepte de vojo ĝuste norden, suden, aŭ laŭ la ekvatoro). Tial, ĉefcirklaj vojoj estas ofte dispartigataj en serion da pli mallongaj rumbaj linioj, kio ebligas uzi konstanton azimuton inter ĉiuj du najbaraj dispartigaj punktoj laŭ la ĉefcirklo.

Se longdistanca ĉefcirkla vojo estas desegnita sur mapo (ekzemple, en Merkatora projekcio), ĝi kutime aspektas kiel malrekta. Vojo kiu aspektas kiel rekta sur la mapo reale estas pli longa.

Ekzemploj de ĉefcirkloj sur la ĉielosfero estas la horizonto (en la astronomia senco), la ĉielekvatoro, kaj la ekliptiko.

Vidu ankaŭ
----------

* Malgranda cirklo
* Ĉefcirkla navigado
* Ĉefcirkla distanco
* Ŝprucfluo
* Luno (matematiko)
* Rumba linio
* Geodezia linio
* Granda elipso

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ĉefcirklo en MathWorld
* Great Circle Mapper Grafike prezentataj ĉefcirklaj vojoj.
* Ĉefcirklaj vojoj inter flughavenoj sur mapo de NASA. Arkivigite je 2007-09-28 per la retarkivo Wayback Machine
* Great Circle Calculator.Arkivigite je 2007-06-10 per la retarkivo Wayback Machine Kurso kaj distanco inter du punktoj.
* Mapping and Distance Tools Por desegni ĉefcirklojn sur mapoj.
* Redaktado de Ĉefcirklo portugale
Unusola skulptaĵo pri Karl Marx kaj Friedrich Engels de 1971
Skulptaĵo kun titolo "Armiĝu!", kiu troviĝis pli frue ĉe la iama skulptaĵo de Stalino
**Memento-Parko** (hungare *Memento Park* aŭ *Szoborpark* = statua parko) estas subĉiela muzeo en Budapeŝto, kiu prezentas 42 skulptaĵojn de la socialismo. Tiuj skulptaĵoj troviĝis diversloke en la hungara ĉefurbo.

La parko situas ĉe la strato *Balatoni út* en la sud-okcidento de Budapeŝto.

Historio
--------

Fine de la socialismo oni decidis, ke la komunismaj skulptaĵoj ne estu disrompitaj, sed estu prezentitaj en muzeo. Ĝi pretiĝis en 1993. Pri Stalino ne restis skulptaĵo, ĉar en 1956 la revoluciuloj disrompis ĝin, tial tie prezentiĝas nur la botoj sur stablo, kiu tamen pluvivis la revolucion. Pri Lenino konstruiĝis skulptaĵo nur en 1965. Du skulptaĵoj pri la soldatoj **Ostapenko** kaj **Steinmetz** pluvivas en la memoroj, ĉar ili prezentiĝis ĉe enirejoj de gravaj aŭtovojoj. Ankaŭ nun oni diras: ni renkontiĝu ĉe Ostapenko! Tie estas malplenaĵo, tamen ĉiu konas la iaman lokon de Ostapenko.

Enirejo
-------

La enirejo de la muzeo similas al klasikisma konstruaĵo, tamen ĝi estas nur komunisma kuliso. Interne estas prezentataj ne nur skulptaĵoj, sed ankaŭ memoraĵoj, muzikaĵoj, libroj, eldonaĵoj, la fama orientgermana aŭto "Trabant". La arkitekturaĵoj estis faritaj laŭ planoj de Ákos Eleőd.

* Elaera vido de la parkoElaera vido de la parko
* Skulptaĵo pri LeninoSkulptaĵo pri Lenino

* Kategorio Parko Memento en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Mapo de Kipro kun suverenaj bazregionoj pentritaj en rozo
**Akrotiri** (greke *Ακρωτήρι*, turke *Agrotur*) kaj **Dekelia** (ankaŭ *Dhekelia*, greke *Δεκέλεια*, turke *Dikelya*) estas du militistaj bazoj de Britio sur la insulo Kipro. La teritorio de la bazoj apartenas al Britio kaj estas nomataj oficiale kiel *Sovereign Base Areas* (SBA). La administrado de la bazoj okazas en Episkopi Cantonment, kun ĉefsidejo de SBAA *(Sovereign Base Areas Administration)*.

Akrotiri situas okcidente de Limassol, havas la surfacon de 123 km². Ĝi entenas la garnizonon Episkopi kun infanteria bataliono, la aviadilan apogpunkton Akrotiri (*RAF Akrotiri*) kun SAR-helikoptera stablo (84 skvadronoj) kaj batalaviadilojn. Sur la areo troviĝas ankaŭ relative granda sala lago, ortodoksa monaĥejo kaj bana strando.

La SBA Dekelia situas oriente de Larnaka, havas la areon de 130,8 km. Tie troviĝas la garnizono Dekelia, kie stacionas infanteria bataliono, skoltaj helikopteroj (16 Flight Army Air Corps).

En Akrotiri kaj Dekelia vivas ĉ. 1.300 soldatoj kaj aldone 5.000 britaj ŝtatanoj, parencoj de oficiroj aŭ civilaj dungitoj. Laboras tie ankaŭ kipraj ŝtatanoj, sed estas malpermesita por ili, tie loĝi.

La bazojn ricevis Britio en 1959 laŭ la Zurika kaj londona traktatoj, inter Britio, Grekuio kaj Turkio.

La redonon de tiuj teritorioj pretendas same la grekoj kiel la turkoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Britaj transmaraj teritorioj

* Kategorio Akrotiri kaj Dekelia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Turego de Edo-kastelo
La **kastelo de Edo** (japane 江戸城 -jō) estis konstruita en 1457 de Ota Dokan en la nuntempa Chiyoda-kvartalo de Tokio, kiu tiam portis la nomon Edo, kaj situis en la provinco Musashi.

Tokugawa Ieyasu starigis ĉi tie sian ŝogunaran reĝimon kaj la kastelo funkciis kiel loĝejo de la ŝoguno kaj registarejo de la *bakufu*. Dum la Meiji-restarigado ĝi iĝis la loĝejo de la imperiestro de Japanio, japane *kokyo*.

Kelkaj fosegoj, muregoj kaj remparoj daŭre ekzistas, kvankam dum la Edo-epoko la areo de la kastelo estis multe pli granda. Tiel la stacidomo de Tokio kaj Marunouchi troviĝis ene de la kastela murego. Ĝi enhavis ankaŭ la Kita-no-maru-parkon.

Frua historio
-------------

Ĉirkaŭ la fino de la Heian-epoko kaj la komenco de la Kamakura-epoko, Edo Shigetsugu estis la unua batalanto kiu ekloĝis en la regiono. Li instaliĝis en la nuna Honmaru- kaj Ninomaru-partoj de la kastelo. La Edo-klano neniiĝis dum la 15-a jarcento pro ribelo en la Kanto-regiono kaj Ota Dokan, vasalo de la Uesugi-klano, konstruis la kastelon en 1457.

Fotogalerio
-----------

* Fosego, murego kaj konstruaĵo de la Edo-kastelo CastleFosego, murego kaj konstruaĵo de la Edo-kastelo Castle
* Ŝtonfundamento de la ĉefa turego de la kastelo de EdoŜtonfundamento de la ĉefa turego de la kastelo de Edo
* Steleo ĉe la loko de Matsu no Oroka, la pinikoridoro, kie ekis la eventoj de la legendo de la 47 samurajojSteleo ĉe la loko de Matsu no Oroka, la pinikoridoro, kie ekis la eventoj de la legendo de la 47 samurajoj
* Sakurada-pordego, ekster kiu Ii Naosuke estis murdita en 1860Sakurada-pordego, ekster kiu Ii Naosuke estis murdita en 1860

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Edo (kastelo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 212727
* VIAF: 254834808
* NDL: 00953731
 |
La **Sinagogo** en Mátészalka estas historia monumento, nuntempe bildgalerio aŭ koncertejo.

La sinagogo en Mátészalka

Historio
--------

La judoj alvenis al Mátészalka en la 18-a jarcento. Ili konstruis la unuan sinagogon en 1828. La nun videbla malfruklasikisma sinagogo en 1857 konstruiĝis. En 1944 la germanaj kaj hungaraj faŝistoj deportis la judojn al Aŭŝvico. Ili grandparte pereis, la sinagogo ne plu estis uzata kaj ĝi ruiniĝis. Dum la socialismo la sinagogo rekonstruiĝis. En la konstruaĵo funkcias ekspozicioj aŭ koncertoj.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola laŭ strato kaj formas ortogramon. En mezo de la fasado la ĉefenirejo situas, pli supre estas stelo de Davido. Interne laŭ la kutimoj oni konstruis galerion por la virinoj. Sur la fasado estas 3, sur la flankomuro estas 4 fenestroj.

En la korto estis iam domo por la rabeno.

Tabernaklo
----------

La pompa tabernaklo 5 metrojn alta fariĝis en 1875. Oni malkovris ĝin en la forlasita sinagogo, Israelo aĉetis ĝin kaj metis ĝin en muzeon post renovigo.

Fontoj
------

* hungare
* hungare[*rompita ligilo*]
* hungare[*rompita ligilo*]
* hungare[*rompita ligilo*]


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Sinagogo en Mátészalka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Dato kaj horo de la solsticoj (UTC) |
| --- |
| Jaro | Solsticoj de junio | Solsticoj de decembro |
| 2020 | 20-an de junio 21:44 | 21-an de decembro 10:02 |
| 2021 | 21-an de junio 03:32 | 21-an de decembro 15:59 |
| 2022 | 21-an de junio 09:14 | 21-an de decembro 21:48 |
| 2023 | 21-an de junio 14:58 | 22-an de decembro 03:27 |
| 2024 | 20-an de junio 20:51 | 21-an de decembro 09:20 |
| 2025 | 21-an de junio 02:42 | 21-an de decembro 15:03 |
| 2026 | 21-an de junio 08:24 | 21-an de decembro 20:50 |
| 2027 | 21-an de junio 14:11 | 22-an de decembro 02:42 |
| 2028 | 20-an de junio 20:02 | 21-an de decembro 08:19 |
| 2029 | 21-an de junio 01:48 | 21-an de decembro 14:14 |
| 2030 | 21-an de junio 07:31 | 21-an de decembro 20:09 |

**Solstico** estas astronomia evento, kiu okazas kiam la ŝajna pozicio de la Suno vidata de la Tero atingas sian plej nordan (junie) aŭ sudan (decembre) ekstreman pozicion. Ĉe la solsticoj, la suno atingas sian plej grandan altecon super (junie) aŭ sub (decembre) la ĉiela ekvatoro - proksimume 23°12", egala al la aksa angulo de la tero.

Ankaŭ la momento, kiam la suno atingas la solstican punkton, nomiĝas solstico, samkiel la tago, en kiu ĝi okazas, kiu estas la plej longa aŭ mallonga tago de la jaro, inter la 20-a kaj la 23-a de junio kaj decembro. Naturreligioj kiel novpaganismo kaj viko festas solsticojn kiel ŝabatojn (vidu *Julo* kaj *Somermezo*), kaj en pluraj landoj la solsticoj estas konsiderataj la tradiciaj komenciĝoj de somero kaj vintro.

En la junia solstico, la suno estas rekte superkapa (ĉe la zenito) je tagmezo ĉe la Tropiko de Kankro (latitudo 23° 26' 22" norde de ekvatoro), kaj en la decembra solstico, je tagmezo ĉe la Tropiko de Kaprikorno. (latitudo 23° 26' 22" sude de ekvatoro) Vidu *tropiko* por havi pli da informoj.

La vorto "solstico" venas el la fakto ke la pozicio de la suno je meztago ŝajnas resti fiksita dum pluraj tagoj. Efektive, ĝi venas de la latina *sol* ("suno") kaj *sistere* ("stari senmove").

Tamen, pro la elipsa naturo de la tera orbito, kiu rezultigas variadon en la tera rapideco de revolucio, la tago de la solstico ne konformas al la tago, kiam la suno leviĝas kaj subiras la plej malfruan aŭ la plej fruan.

Alivorte, la tempo de la tago, dum kiu la suno estas videbla, ŝanĝiĝas iomete inter meze de decembro kaj fruaj januaro ; kaj inter meze de junio kaj komence de julio, tiel ke dum ĉi tiuj periodoj la mallongigo kaj posta plilongigo (aŭ kontraŭa) de la sunluma daŭro ne atingiĝas per simetriaj varioj en la leviĝanta kaj subiranta tempo de la suno.

* 
* 
* 
* 
* 
*

Vidu ankaŭ
----------

* Ekvinokso

* Solstico en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Solstico en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Koordinatoj mankas! Bonvolu kunhelpi.

La **Sinagogo** de Kunszentmárton estas pompa historia monumento, koncerthalo pri Béla Bartók.

Iama sinagogo en Kunszentmárton

Historio
--------

Judaj urbanoj komencis loĝi en Kunszentmárton en la frua 19-a jarcento. Ilia preĝdomo bruldetruiĝis en 1906. La nun videbla secesia sinagogo estis konstruita en la jaroj 1911 kaj 1912. Dum la nazia erao 1944 la loko estis provizora deportejo de judoj, poste ĝi ne estis uzita longe. Ekde 1964 kooperativo profitis ĝis kiel stokejo de mebloj. Depost fino de la socialismo la municipo aĉetis ĝin kaj trakonstruis al koncerthalo. La inaŭguro okazis en 2000, poste krom la koncertoj ankaŭ ekspozicioj estas videblaj.

Iama sinagogo en Kunszentmárton

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola en korto ĉe stratangulo. La fasado estas simetria, meze la ĉefenireja parto iomete reliefas, ĉe ambaŭ anguloj malaltaj kvadrataj turoj pli bone reliefas. Ankaŭ la turoj havas enirejojn (iam por virinoj) nun al la U-forma galerio. Super la ĉefenirejo granda rondfenestro estas videbla.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* hungare kun foto
* hungare kun foto
*