recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Béla HAMVAS** [bela hamvaŝ], hungare **Hamvas Béla** estis hungara verkisto kaj filozofo.

Memortabulo pri Béla Hamvas
Béla Hamvas naskiĝis en la 23-an de marto 1897 en Eperjes (nun Prešov, Slovakio). Li mortis en la 7-an de novembro 1968 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Hamvas vundiĝis en 1916 dum la 1-a mondmilito. La familio ne akceptis la novan ŝtaton Ĉeĥoslovakio, tial ili vojaĝis al Budapeŝto. Tie Béla frekventis universitaton, poste li laboris en gazeta eldonejo, kiel ĵurnalisto. En 1928 li edziĝis, poste eksedziĝis en 1935. Lia dua edzino estis Katalin Kemény. Li komencis ankaŭ tradukadi kaj verkis eseojn. Dum sieĝo de Budapeŝto en 1945 multe da manuskriptoj cindriĝis. En 1948 li estis atakita kaj li devis silenti. Baldaŭe li faris simplajn laborojn, sed li ankaŭ verkadis. Li estis entombigita en Szentendre. Postmorte li ricevis premion Kossuth en 1990. Oficiale la unua romano aperis en 1983.

Verkoj (elekto)
---------------

* A láthatatlan történet (La nevidebla historio), 1943, 1988
* A száz könyv (Cento da libroj), 1945, 1990
* Karnevál (karnevalo)
* Fák (Arboj), 2000

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto de 2008
* lernejo kaj strato en Hungario

Fontoj
------

* hungare kun foto

* Kategorio Béla Hamvas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 387337
* GND: 119026325
* LCCN: n85354255
* VIAF: 29579669
* ISNI: 0000 0001 1049 3345
* SUDOC: 030433398
* BNF: 12192490v
* NKC: xx0021941
 |
**Béla Horváth** [horvAt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Horváth Béla** estis hungara poeto, tradukisto, ĵurnalisto, redaktoro.

Béla Horváth  naskiĝis la 25-an de majo 1908 en Budapeŝto. Li mortis la 28-an de novembro 1975 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Horváth frekventis gimnazion en Veszprém (urbo), universitatojn en Parizo kaj sia naskiĝurbo. Li akiris diplomon en Scienca Universitato Pázmány Péter. Ekde 1927 li kontribuis ĉefe en Napkelet, eĉ aperis lia debuta poemaro. En la 1930-aj jaroj li estis ĵurnalisto aŭ redaktoro kaj li partoprenis en fondoj de gazetoj. En 1938 li estis arestita duonjaron pro politkaĵo. En 1943 li soldatiĝis apartenanta al puntaĉmento, en 1945 li iĝis militkaptito de Usono, poste li denove ĵurnaladis 3 jarojn. Inter 1948 kaj 1952 li instruis en Italio, poste ĝis 1957 li estis redaktoro en Radio Libera Eŭropo. En 1962 li revenis al Hungario, kie li redaktis gazeton.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Szőlőhegy délben* (1929) - poemoj
* *Legjobb a lehetetlen* (1935) - poemoj
* *Pepinka szép kisasszony. Egy szerelem története* (1942) - romano
* *Krisztus Urunk, a pápa, meg a szegény ember* (1947) - hungare kaj itale
* *Versek* (1955) - poemoj
* *A végkor* (1962) - poemoj

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio
**Belo la 2-a la Blindulo** (naskiĝis ĉirkaŭ 1109, mortis 13-an de februaro 1141) estis reĝo de Hungario inter 1131–41.

Lia patro estis princo Almoŝo, filo de Géza la 1-a, lia patrino estis Predslava, filino de kieva grandprinco Svatopolk. Ĉar lia patro plurfoje ribelis kontraŭ sia frato, reĝo Kolomano (Hungario) (regis 1095–1116). Kolomano pro tio blindigis lin kaj lian filon Belon ĉirkaŭ 1115. Ili estis fermitaj en klostro de Dömös. Meze de la 1120-aj jaroj, ili devis denove fuĝi. Álmos fuĝis al Konstantinopolo, dum Belo venis al abatejo de Pécsvárad.

Posteulo de Kolomano, Stefano la 2-a (regis 1116–31) por kompensi agon de sia patro, ne nur prizorgis Belon, sed igis lin sia posteulo, ĉar li mem ne havis infanon. Post morto de Stefano la 2-a, oni kronis lin kiel Belo la 2-a. La veran potencon uzis – per la reĝa soveto - lia edzino Ilona, filino de la serba grandĵupano Uroš la 1-a. Oni murdis en 1132 la ĉefnobelojn dum kunveno en Arad, kiuj partoprenis en la blindigo de Belo kaj lia patro.

Armeo de Belo venkis onidiran filon de Kolomano, Boris-on, kiu alvenis okupi la tronon per rusaj kaj polaj trupoj (tiujn trupojn gvidis Boleslavo la 3-a. Belo reokupis Spalato-n (Split-on) de la venecianoj. Post kiam li okupis parton de Serbio kaj Bosnio, alprenis la titolon reĝo de Ráma.

Li edzinigis sian fratinon Hedvigon al filo de Leopoldo la 3-a de Aŭstrio (nome Adalberto) kaj alian fratinon (Adalheid) al Soběslav la 1-a de Ĉeĥio.

Liaj infanoj

* 1130, Géza, pli posta reĝo Géza la 2-a de Hungario
* 1131, princo Ladislao,
* 1133, princo Stefano
* 1134, princo Álmos, frue mortis
* Ĵofia, iĝis monaĥino
* Gertrudo: ĉirkaŭ 1149 iĝis dua edzino de la pola reĝo Micislavo la 3-a. Mortis en 1156.

Belo hejmenportigis restaĵojn de sia patro el Konstantinopolo (1137) kaj reentombigis en la baziliko de Székesfehérvár.

Ĉar li estis blinda, li estis pli emocia ol kutima: postrestis siajn adiaŭajn vortojn je sia filino Ĵofia (1139):

|  |
| --- |
| „Sinjoro de Ĉielo kaj Tero, vi vidas ĉion, sed mi vidas nenion. Je via deziro, ĉar li tiel volis, mi iĝis blinda. […] Ŝi estas mia sola filino. […] mi ŝin […] hodiaŭ edzindonas […] estus inter mi kaj vi tiel forta interkonsento, mia Dio, ke Vi ŝin neniam forlasas." |

La reĝo estis entombigita en Székesfehérvár.

* Kategorio Béla la 2-a (Hungario) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 106563
* GND: 1062997034
* LCCN: no2019137592
* VIAF: 311734964
* ISNI: 0000 0005 0073 7325
 |
Belo la 3-a fondas la abatejon en Szentgotthárd
**Belo la 3-a** (n. 1148-49 — mortis 1196) estis reĝo de Hungario (1172–96), dum kies regado la Hungara Reĝlando iĝis gvidanta potenco de Mez-Eŭropo.

Lia patro estis Géza la 2-a hungara reĝo, patrino estis Eŭfrozina, princino de Kievo. Ĉar la unua filo Stefano la 3-a estas la tronposteulo, Belo havis la rolon, taskon konstrui bonajn rilatojn al Bizanco.

Belo plenkreskis en la bizanca kortego, kie li alprenis la nomon Aleksios kaj oni fianĉigis lin kun Maria, filino de la bizanca imperiestro. Li ankaŭ ricevis novkreitan titolon - pro li -, tiel li iĝis la dua persono post la imperiestro, la *despotes*. Oni deklaris lin solene en 1165 tronposteulo de la Bizanca Imperio. Sed naskiĝis filo de Manuelo la 1-a, tiel oni deprenis la titolon de Belo kaj malfianĉigis lin. Kompense li edzinigis duonfratinon de Manuelo la 1-a, Châtillon Agnes.

Lian surtroniĝon en 1172 helpis per armeo Komnenos Manuel la 1-a, bizanca imperiestro. Belo nomumis sia posteulo sian junaĝan filon Emerikon tiel fortigis la dinastian heredadon.
Lia estis la plej pompa kortego en la tiama Eŭropo. Belo — spite al la bizanca eduko — prenis la romkatolikan kredon kaj petis helpon de Romo, elkonstruis striktajn rilatojn al Francio.

Post morto de sia unua edzino, Châtillon Anna, li edzinigis je Margareta de Francio (1158-1197) *(france: Marguerite de Francio (1158-1197))* (hungare : *Capet Margita*, 1186), fratinon de franca reĝo Filipo Aŭgusto. Dum sia regado multaj nobeloj studis en Parizo, el kiuj iĝis diplomatoj, sed al la stidantoj apartenis la mistera kronikisto Anonymus. Belo invitis cistercitajn kaj premontreajn monaĥojn al Hungario, kiuj enkondukis modernajn metodojn de la agrikulturo.

La rekonkero de Dalmacio — post morto de Manuelo — alportis nur partajn sukcesojn, sed por tio li militis dufoje kun Venecio (1181–88 kaj 1190–91). Aliflanke helpis li la serbojn por akiri la sendependecon el sub la grekoj kaj establi nacian reĝlandon. Li provis akiri Galicion por sia pli juna filo Andreo (1188, sed forlasis ĝin baldaŭ) kaj apogis la bizancan imperiestron Isaak Angelos la 2-an kontraŭ la bulgaroj.

Dum vizito de Frideriko, Belo akceptis lin kun tioma pompo, ke filo de Frideriko memorigis tion en fresko de palaco de Palermo.

Li iniciatis la sanktigon de la hungara reĝo Ladislao la 1-a (1192). Li starigis konstantan reĝan kancelieron.

Li heredis la tronon al sia plej aĝa filo, Emeriko. En lia testamento ordonis al filo Andreo gvidi krucmiliton. Oni entombigis lin en baziliko de Székesfehérvár, la tombejon oni trovis nur en 1848. Lia tombo estas la sola, kiun oni elfosis, analizis dokumentite.

| Antaŭe: | Reĝo de Hungario kaj Kroatio | Poste: |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Stefano la 3-a | 1172–1196 | Emeriko |

* Kategorio Béla la 3-a (Hungario) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 106571
* GND: 119277301
* LCCN: n85326706
* VIAF: 29151776823718012740 163149066563565601431, 29151776823718012740
* ISNI: 0000 0000 7860 2555
* SUDOC: 027939391
* BNF: 11987447z
* BIBSYS: 90354588
 |
**Angelo Tartaglia** aŭ **Angelo Broglio da Lavello** nomita **Tartaglia** (1370 – 1421) estis soldato kaj *condottiero* (dungosoldatestro) itala, kapitano de la Papa Armeo, kaj lordo de Lavello kaj Toscanella.

Li naskiĝis ĉe Lavello en Basilikato, trejniĝis en milita lernejo de Ceccole Broglia, kaj unue servis la respublikon de Florenco.

Je la 26-a de junio 1402 li partoprenis en la batalo de Casalecchio. Ordonita gardi la ponton super la Reno, li eliris por la ĉefa lukto, lasante la tendaron sen defendo ĉe sia flanko. Lia malsagaĵo kaŭzis la malvenkon de la armeo kaj Tartaglia estis kaptita kaj enkarcerigita.

Post liberigo, li agnoskis sian respondecon pri la malvenko, sed Muzio Attendolo koleris kaj ne pardonis lin. Ĉiam poste, Tartaglia kaj Attendolo malamikis kaj forte rivalis. Tamen en 1405, ambaŭ partoprenis en la konkero de Pizo por Florenco. En 1407 li transigis lojalecon al la Respubliko de Sieno.

En 1409, li batalis por Ladislao la 1-a de Napolo, kontraŭ Braccio da Montone. Tartaglia sukcese defendis Peruĝon kaj Civitavecchian, kaj je la 8-a de junio 1413 li eniris Romon, fuĝigante la kontraŭpapon Johanon la 23-an. Ladislao donis al li la titolon de lordo de Toscanella.

Post la morto de Ladislao, li prenis la servon de la kontraŭpapon kaj kaptis Viterbon kaj Corneton.

En 1418 li ĵuris lojalecon al la papo Marteno la 5-a kaj kaptis aliajn teritoriojn inter Latio kaj Umbrio.

Akuzita de perfido, Tartaglia estis arestita dum dormo fare de la rivalo Muzio Attendolo. Post torturo, li estis senkapigita en Aversa en 1421.

Fontoj
------

* Antonio Di Chicco, *Il condottiero Angelo Tartaglia di Lavello*, nel primo Ventennio del sec. XV, Lavello, Tip. Finiguerra, 1957; nuova edizione TARSIA di Melfi, 1990.
* Patrizia Chiatti, *La biografia del condottiero Angelo Tartaglia (1370-1421)*, Edizioni Penne & Papiri, Tuscania, 2011.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 431302
* GND: 1022656147
* LCCN: n2012041354
* VIAF: 250781442
* ISNI: 0000 0003 7125 5118
* BNF: 166916312
 |
**SZÁSZ Béla** (sa:s) estis hungara poeto, tradukisto, universitata profesoro, ano korespondanta de MTA (1883) naskita en Nagyenyed la 23-an de aprilo 1840 kaj mortinta en Koloĵvaro la 7-an de julio 1898. Li estis la filo de juristo, natursciencisto Károly Szász (1798 – 1853), la pli juna frato de verkisto, episkopo Károly Szász (1829 – 1905), la patro de Béla Szász (1872 – 1944).

Kariero
-------

Szász post longa vojaĝo en eksterlando instruis en Marosvásárhely, poste de 1870 en reformita ĉeflernejo de Koloĵvaro, de 1872 en la Universitato de Koloĵvaro. Li redaktis en jaroj 1869 – 70 la ĵurnalon *Székely Hírlap*, poste la gazeton *Kelet*. Li estis ano de la Societo Kisfaludy (1868). Li tradukis la *Esmond Henrik* (kun sia pli aĝa frato, Károly Szász, Pest, 1862 – 63) kaj *A négy György* (La kvar Georgoj) (Pest, 1867) de William Makepeace Thackeray, la poemojn de Henry Wadsworth Longfellow kaj *Anglia története korunkban* (Historio de Anglio en nia tempo en 5 volumoj) de MacCarthy.

Verkoj
------

* *A kandalló előtt (elb. költemény*, Kolozsvár, 1874);
* *Szász Béla költeményei* (Kolozsvár, 1883).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio Béla Szász (patro) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 339044
* GND: 1024602508
* VIAF: 165950945
* ISNI: 0000 0001 1358 3581
 |
**Federiko VISCONTI** (naskiĝis en Milano, en la 4-a de decembro 1617 - mortis en Milano, en la 7-a de januaro 1693) estis itala kardinalo kaj ĉefepiskopo de Milano inter 1681 kaj 1693, nomumita de la papo Inocento la 11-a.

Biografio
---------

Li estis filo de la grafo Karlo Viskonti, la lasta el ses fratoj. Li studis en la Kolegio de Brera, en Milano, pli malfrue enmatrikuliĝis en la Kolegio Borromeo, en Pavio, kaj diplomiĝis pri juro en la Universitato de Bolonjo. Konsilita de sia onklo Francesco Borromeo, episkopo de Cremona, li ordiniĝis sacerdoto kaj translokiĝis al Romo. Tamen, post kelka tempo li reiris al Milano, kie li servis kiel dioceza sacerdoto. En 1644, li fariĝis advokato; inter 1646 kaj 1662 li aktivis kiel "primicerio", triarangulo en la kanonikejo de la Katedralo de Milano, kaj inter 1651 kaj 1652 prefekto de la Ambrozia Biblioteko.

En 1658, li estis sendita al Romo de la kanonikaro de la katedralo, kie la papo Aleksandro la 7-a nomumis lin referendario de la Tribunaloj de la Apostola Signaturo. Li partoprenis en la administrado de la Papaj Ŝtatoj, aktivis kiel guberniestro en Tivoli, Città di Castello kaj Montalto. En 1667, li reiris al Romo, kaj fariĝis aŭditoro de la Romia Rotao, posteno kiun li okupis ĝis 1681.

En la 23-a de junio 1681, li estis indikita kiel ĉefepiskopo de Milano. Li konsekriĝis kiel episkopo en la 10-a de aŭgusto 1681, en Romo, el la manoj de la kardinalo Gasparo di Carpegna (1625-1714). En la 1-a de septembro de tiu sama jaro li estis nomumita sacerdota kardinalo el la preĝejo de la Sanktuloj Bonifaco kaj Aleksio, kaj li faris sian solenan eniron al Milano kiel ĉefepiskopo en la 11-a de januaro 1682.

Referencoj
----------

1. ↑  Referendario estas, laŭ PIV, Administracia ŝtatoficisto, havanta rangon k funkciojn tre diversajn laŭ la landoj.
2. ↑  Enciclopedia Italiana

Vidu ankaŭ
----------

* Dinastio Visconti
* Federiko Borromeo (1564-1631)

* Kategorio Federiko Visconti en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 491007
* GND: 122070933
* VIAF: 69800627
* ISNI: 0000 0000 6138 722X
 |
**Ferdinand KÜRNBERGER** (naskiĝinta en la 3-a de julio 1821 en Vieno, mortinta en la 14-a de oktobro 1879 en Munkeno) estis aŭstra verkisto kaj literaturkritikisto. Li konsideratas kiel la plej grava reprezentanto de liberalismo siatempe en Aŭstrio. Liaj plej imponaj paŝoj antaŭen estis sur la kampo de felietono.

Vivo
----

La lerninto de eklezia gimnazio studis filozofion kaj filologion ĉe la Universitato de Vieno. Dume li skribis artikolojn por viena gazetoj. Post partopreno en la Revolucio de 1848 li fuĝis Germanujon. Li batalis en 1849 ribelule en Dresdeno kaj malliberigitis 9 monatojn el prizono burga. Post oftaj transloĝiĝoj (Hamburg, Bremen, Frankfurt am Main) li rajtis reveni en Aŭstrujon en 1864.

De 1865-67 li vivis en Graz; de 1867-70 li estis sekretario de la germana Schiller-fondaĵo en Vieno kaj iris poste denove al Graz.

Graveco kiel verkisto
---------------------

Kürnberger verkis nenombreblajn kontribuaĵojn pri politikaj, moralaj, socialaj kaj kulturaj demandoj, kiuj eldonitis en la volumoj *Siegelringe* (1874) kaj *Literarische Herzenssachen* (1877). Karl Kraus nomis lin sia idolo.

Kürnberger famiĝis pro sia unua romano *Der Amerika-Müde. Amerikanisches Kulturbild* (1855), kie li atakis la ĝeneralan jam eŭforian ŝategon de Usono, aludante al la Heine-a vorto *Europamüdigkeit* (=malentuziasmo pri Eŭropo).

Malpli sukcesaj estis la noveloj kaj rakontoj, kiuj kolektitis per la trivoluma *Novellen* (1861/62) kaj *Löwenblut* (1892): ĝi enlistigu en la literaturaĵoj realismaj.

Lia dua romano *Das Schloß der Frevel* (2 volumoj, 1862-76) pro tro tolerema kaj malferma pritrakto de religiaj kaj moralaj demandoj povis aperii komplete nur postmorte.

Politika propagandisto
----------------------

Post 1866 li favore prezentis la germannacie fokusitan politikon de Prusio; li nekaŝite admiris ties protagoniston Otto von Bismarck.

Literaturo
----------

* Wolfgang Klimbacher: *Ferdinand Kürnberger und Adolf Fischhof.* Zwei ehemalige „Märzkämpfer" in deutschnationaler Euphorie. Literarisch-politische Reaktionen auf Krieg und Reichsgründung 1870/71. En: Klaus Amann (eld.): *Literatur & Nation*. Böhlau, Wien 1996.
* Wolf Dieter Kühnel: *Ferdinand Kürnberger als Literaturtheoretiker im Zeitalter des Realismus*. Kümmerle, Göppingen 1970
* Andreas Wildhagen: *Das politische Feuilleton Ferdinand Kürnbergers.* Themen und Technik einer literarischen Kleinform im Zeitalter des deutschen Liberalismus in Österreich. Lang, Frankfurt/M. 1985.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ferdinand Kürnberger en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Ferdinand Kürnberger en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* Informoj pri Ferdinand Kürnberger en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Biografio ĉe NDB.
* Biografieto[*rompita ligilo*]
* La laŭdoj de Kraus.
* Kritika artikolo pri la grandgermaniaj sonĝoj de Kürnberger. Arkivigite je 2006-02-13 per la retarkivo Wayback Machine
* Verkoj surrete.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 472310
* GND: 118567764
* LCCN: n86042408
* VIAF: 5722928
* ISNI: 0000 0001 1589 3153
* SUDOC: 183541545
* NKC: jx20070604005
 |
**Balázs Farkas-Jenser** [balAĵ farkaŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Farkas-Jenser Balázs** estis hungara ŝlagromuzikisto (komponisto, gitaristo, kantisto, tekstopoeto), instruisto pri angla lingvo, interpretisto.

Balázs Farkas-Jenser naskiĝis la 30-an de majo 1990 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Balázs Farkas-Jenser komencis lerni muzikon en aĝo de 3, en la sekva jaro li partoprenis en porinfana televizia programo kun Péter Levente kaj Vilmos Gryllus. En la bazlernejo li komencis studi ankaŭ pianoteknikon, ekde 2006 jam gitaron. Intertempe li lernis en anglalinga privata lernejo en sia naskiĝurbo. En 2007 li studis kun speciala permeso en muzika studio. Post 3 jaroj li maturiĝis kaj li akiris ankaŭ diplometon en la studio, eĉ li aliĝis al ŝlagrorkestro. Tiu orkestro partoprenis en la Eŭrovido-Kantokonkurso 2015. Intertempe en 2012 li partoprenis ankaŭ en kantista konkurso de hungara komerca televizio.

Farkas-Jenser aŭdebla
---------------------

*

Elektitaj ŝlagrotekstoj
-----------------------

* Nézz rám
* Not my life
* Umbrella

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografieto

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2019-08-12. Alirita 2019-08-12.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 653595
* MBA: be9e06c5-ed38-49d4-97f1-517222536198
 |
**Balthus** ĝuste **Balthasar Kłossowski** de *Rola* (naskiĝis la 29-an de februaro 1908 en Parizo, mortis la 18-an de februaro 2001 en Rossinière en Svislando) estis franca pentristo kaj ilustristo pol-juddevena, kies verkoj dum lia vivo ektroviĝis en Luvro

Vivo
----

Lia patro, pola arthistoriisto Eryk Kłossowski blazono Rola, kiel la patrino Elżbieta Spiro, filino de sinagoga kantoro *Sub Blanka Cikonio* en Vroclavo, okupiĝis pri pentroarto. Ankaŭ lia onklo, Eugen Spiro estis pentristo. En 1914, post eksplodo de la unua mondmilito, familio Kłossowski translokiĝis unue al Germanio kaj poste al Svisio. Oficiale Balthus debutis jam en 1921 per ciklo de 40 desegnitaj per tuĉo bildoj, kiujn faris en la aĝo de 8 jaroj, pri aventuroj de kateto Micuo, kolektitaj en volumo, kiun eldonis kaj enkondukan vorton skribis Rainer Maria Rilke.

En 1924 Balthus revenis al Parizo, kie komencis artismajn studojn. Lia unua ekspozicio okazis en pariza galerio. La pentroarto de Balthus estas originala kaj eskapas klasifikadon. Li konservas realismon, sed interejoj kaj pejzaĝoj pentritaj de li proksimas al superrealismo. Li tamen ne volis esti asociata kun tiu ĉi movado. Propradire li aliĝis al neniu grupo aŭ skolo. Ofta motivo de liaj verkoj estas katoj kaj junaj knabinoj. Krom bildoj Balthus kreis ankaŭ librajn ilustraĵojn kaj la teatrajn.

*La chambre turque*, mozaiko de Balthus, 1994-95.
Li konsideris sian pentradon profunde religia, kaj la fakton mem de la pentrado - preĝo. Tamen la unua ekspozicio vekis kontroversiojn. La aŭtoro klarigis, ke li montras staton de libereco kaj fido propra al infaneco, la staton de ĝoja senkulpeco.

Frato de Baltazar estis konata franca filozofo Pierre Klossowski.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Balthus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Balthus en Artcyclopedia.com
* Galerio de la pentrajoj de Balthus


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 393662
* GND: 118506331
* LCCN: n50021154
* VIAF: 68923634
* ISNI: 0000 0001 2137 9329
* LIBRIS: 317837
* SUDOC: 02664908X
* BNF: 11885682c
* ULAN: 500021167
* MBA: cf74c309-d619-4f98-afd2-2655880e4109
* NDL: 00432205
* RKD: 4119
* NKC: jn19990000416
* BNE: XX853693
 |
**Barbara SADOWSKA** (naskiĝis la 24-an de februaro 1940 en Parizo, mortis la 1-an de oktobro 1986 en Otwock) estis pola poetino.

Ŝi estis aktivulino de kontraŭkomunista opozicio. Printempe 1983 estis batita dum atako de "nekonataj farintoj" pro helpo-komitato al internigitaj, lokiĝanta ĉe preĝejo al Sankta Marteno en Varsovio. Baldaŭ poste ŝia filo, Grzegorz Przemyk (naskiĝis 1964) estis murdita de funkciuloj de Milicja Obywatelska (Civitana Milico).

Vivo
----

Barbara Sadowska finis Ŝtatan Liceon de Plastikaj Artoj en Varsovio. Debutis en 1957 en gazetaro (versaĵo *Mama* (Panjo) en semajnrevuo "Nowa Kultura"). Ŝi estis ligita al studenta Poetika Orientiĝo *Hybrydy*, apartenis al Unio de Polaj Literaturistoj (1964-1983) kaj pola PEN-Klubo (ekde 1981). De la 80-aj jaroj de la 20-a jarcento aktivis en kontraŭkomunista opozicio, pro kio estis persekutata de Sekureca Servo en Pola Popola Respubliko (i.a. kelkfoje arestita). Membro de Primasa Help-Komitato al Personoj Senigitaj de Libereco kaj iliaj Familioj. Arestita la 20-an de marto 1982, suspektata pri diskonigo de flugfolioj pri kontraŭŝtata enhavo. Kaŝe observata. Ŝi estas entombigita en Tombejo Powązki en Varsovio en segmento 100.

Vidu ankaŭ
----------

* Solidareco


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 415855
* GND: 1263876366
* LCCN: nr98039351
* VIAF: 51837430
* ISNI: 0000 0001 1641 8928
* SUDOC: 067746764
* BNF: 13335925r
* NKC: js2015860371
 |
Grafo **Ferenc Esterházy** [esterhAzi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Esterházy Ferenc** estis hungara ĉefkanceliero, banuso, departementestro, mecenato, framasono. Lia nobela antaŭnomo estis *galánthai*. Lia frato estis Károly Eszterházy. Lia nomo en Kroatio estis *Franjo Esterházy*.

Blazono de Ferenc Esterházy
Ferenc Esterházy  naskiĝis la 19-an de septembro 1715 en Pápa. Li mortis la 7-an de novembro 1785 en Vieno.

Biografio
---------

Ferenc Esterházy komencis sian karieron en kortego de Habsburgoj en Vieno. Inter 1752–1754 li havis postenon en la kortega teatro, inter 1760–1783 li estis departementestro de Moson. En 1757 li fondis hospitalon en Pápa. En 1762 li estis nomumita ĉefĉambelano, post 3 jaroj ĉefkanceliero, en 1783 banuso de Kroatio. En 1763 li establis la unuan hungaran orfejon en unu el siaj kasteloj, samtempe li fondis uzineton kaj lernejon por la inĝenieraj scioj. Li apogis politikon de Maria Tereza de Aŭstrio, sed dum regado de Jozefo la 2-a (Sankta Romia Imperio) li defendis la hungarajn interesojn. En 1771 li ricevis Ordenon de la Ora Ŝaffelo. Li havis edzinon, kiu naskis 2 gefilojn.

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en hospitalo de Pápa

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2016-04-12 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Ferenc Esterházy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 555483
* GND: 1022750909
* VIAF: 260925529
* SUDOC: 253794218
 |
**Ferenc Sbüll** [ŝbul], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sbüll Ferenc,** slovene **Fran Žbul,** en slovena dialekto **Ferànc Šbül** estis hungaria slovena katolika pastro, slovena poeto.

Ferenc Sbüll naskiĝis la 26-an de julio 1825 en Turnisa (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio, nuntempa Turnišče en Slovenio), li mortis la 12-an de aprilo 1864 (laŭ alia informo la mortomonato estas aŭgusto) en Dolinc (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio, nuntempa Dolenci en Slovenio).

Biografio
---------

Ferenc Sbüll lernis laŭvice en sia naskiĝloko, Kőszeg, Szombathely, fine en Pázmáneum (1844-1848). En Vieno li okupiĝis ankaŭ pri literaturo. Li estis pastro en Muraszombat (1848-1854), Vízlendva (1854-1858), poste ĝismorte en Dolinc. Li verkis kaj profanan kaj religian poeziojn en dialekta slovena lingvo. Sbüll verkis religiajn artikolojn por la hungara gazeto Religio.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo S, poste serĉu la nomon)

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 681937
 |
Monumento al Beatriz Galindo, en Madrido.
Subskribo de Beatriz Galindo, Granado 19-3-1501
**Beatriz Galindo**, nomata «la Latina» (n. en Salamanko, ĉ. 1465 – m. en Madrido, la 23-a de novembro 1534), estis hispana verkisto kaj humanisto, instruistino de la reĝino Izabela kaj ŝiaj gefiloj. Galindo estis unu el la plej kleraj virinoj de tiu epoko. Kelkaj historiistoj datigas ŝian naskiĝjaron en 1464 aŭ 1474.

Beatriz Galindo naskiĝis en familio de hidalgoj el zamora deveno, antaŭe riĉa, poste iom malriĉiĝis. El inter ŝiaj fratinoj, ŝi estis elektita por monaĥiniĝi, pro kio la gepatroj decidis ke ŝi ĉeestu klasojn pri *Gramatiko* en unu el la institucioj dependantaj de la Universitato de Salamanko. Ŝi estis tre lerta kaj kapabla en la latina lingvo, ne nur en tradukado aŭ legado de klasikaj tekstoj, sed ankaŭ, nur 15jara, sufiĉe flue parolis la lingvon. Ŝia famo disvastiĝis tra Salamanko kaj poste tra la Reĝlando de Kastilio kaj estis ekkonata kiel «La Latina». Ŝi estis speciale allogata de Aristotelo. En 1486, kiam ŝi prepariĝis por eniri en la monaĥinejon, estis vokata de la reĝino Izabela la Katolika al la Kortego. Ŝia vivo en la Kortego ne nur limiĝis al la instruado, sed ankaŭ kiel rakontas Lucio Marineo Sículo, la reĝino alte estimis ŝiajn konsilojn.

Beatriz edziniĝis en decembro 1491 al la kapitano artileriano kaj konsilanto de la Katolikaj Gereĝoj, Francisco Ramírez de Madrid, geedziĝo al kiu la Katolikaj Gereĝoj donacis 500.000 maravediojn, ŝi havis du filojn, Fernán kaj Nuflo. Vidviniĝis en 1501, retiriĝante sin de la kortego kaj loĝante en ŝia rezidejo en Madrido, tie kie hodiaŭ troviĝas la Palaco de Viana.

Oni ŝuldas al ŝi la fondiĝon de la hospitalo de la Sankta Kruco (1506) kaj la Monaĥejo de la Ĥeronima Koncipiĝo en Madrido (al kiu ŝi lasis sian bibliotekon) kaj oni atribuas al ŝi latinlingvajn poemojn kaj kelkajn *Komentariojn* pri verkaĵoj de Aristotelo. Ŝi verkis poemojn en la latina kaj studis teologion kaj medicinon.

La Kvartalo La Latina de Madrido prenas sian nomon de la kromnomo de Beatriz Galindo, ĉar tiu estas la madrida kvartalo kie ŝi vivis. Ankaŭ ekzistas statuoj je ŝia omaĝo en Salamanko, ŝia naskiĝurbo kaj en Madrido.

Vidu ankaŭ
----------

* La Latina (metroo de Madrido)

* Kategorio Beatriz Galindo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 305655
* LCCN: nb99154235
* VIAF: 127333495
* ISNI: 0000 0000 8767 3734
* SUDOC: 185277071
* BNE: XX1666841 XX849783, XX1666841
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Claudia HAMELBECK** (naskiĝis fine de la 1950-aj jaroj) estas esperantistino kaj fervojistino, kiu ekde multaj jaroj vivas en Bonno. Kiam komence de 1980-aj jaroj Eckhard Bick luprenis por komuna vivado de ses ĝis ok studentaj esperantistoj domon de la kvartalo *Oberkassel* de la urbodistrikto Beuel, ŝi estis inter la esperantistoj kiuj dekomence kunvivis tie. La domo en la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj elstaris inter la tranoktejoj de Pasporta Servo per tio ke tie oni ofertis senkostan tranoktadon por nelimigita nombro de vojaĝantoj dum 30 tagoj - oferto tiom nekutima ke la muzikgrupo Amplifiki eĉ dediĉis tutan rokmuzikan kanton al la "Domo en Bonn'". Interalie, ŝi engaĝite kunlaboris en kreado de la Esperanto-lernolibro *Tesi, la testudo*, kiu grandparte ekestis en la studenta domo kaj kies unua eldono publikiĝis dum 1985 en Bonno. Ankaŭ post kiam ŝi translokiĝis al propra loĝejo en la kvartalo *Limperich* de Bonno kaj fondis familion, ŝi daŭre plu apartenis al la redakcia teamo de la lernolibro, aldone al la profesia vivo en la centra administrado de la nacia kompanio de fervojoj, *Deutsche Bahn*. Kaj kiam la infanoj kreskis kaj estis lernejanoj, ŝi en la respektivaj lernejoj en la urbodistrikto Beuel plurajn jarojn gvidis Esperanto-kursojn por interesitaj lernejaj infanoj. Krome ŝi engaĝiĝas en loka bonna paroĥo de la prakatolika Eklezio, kaj gvidas estraron kiu zorgas pri vivteno de kristana konferencejo en mezepoka burgo de la urbo Rothenfels en Bavario, borde de la rivero Majno.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  prezento de la rokmuzikaĵo "Domo en Bonn" en la retejo de Vinilkosmo kun sonekzemplo
2. ↑  artikolo de februaro 2020 pri ŝia laboro en la centra dungita konsilio de la kompanio *Deutsche Bahn*
3. ↑  germanlingva artikolo "neniu estas insulo" pri funebra tradicio, kun mencio kaj bildo de Claudia Hamelbeck
4. ↑  prezento de la la estraro de la konferencejo kaj junulargastejo *burgo Rothenfels* de 2023 (arkivigite laŭ la stato de junio 2023)
5. ↑  artikolo en la gazeto *Main-Post* de januaro 2023 pri granda renoviga projekto de la burgo, en kunordigo de Claudia Hamelbeck

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 845999
 |
**Imobak Benkomo** estis mencejo de Taoro. Li estis unu el la 9 mencejoj kiuj regis la insulon Tenerifo dum la jaro 1494, dum la historia epizodo de la konkero de Kanarioj.

Statuo de Benkomo en la Placo de la Patronino de Kanarioj (Tenerifo).
Benkomo, ankaŭ konata kiel "Granda Reĝo", estis simbolo pri la rezistado de la tenerifaj indiĝenoj, ĉefe, pro lia venko en la Unua Batalo de Acenteĥo kontraŭ la kastiliaj trupoj.

En la momento ĝuste antaŭ la konkero, la insulo Tenerifo troviĝis en konflikto inter la diversaj mencejlandoj. Benkomo celis krei absolutisman hegemonian regadon sur la tuta insulo, kio okazigis konfrontadon inter la sudaj mencejlandoj, el malpli ekologia riĉeco. La eŭropa ĉeesto en la insuloj akcelis la progresivan procezon pri kompleksigado en la organizado de la povo, tendence al pli forta hierarkiigado.

Li forpasis je lia 70-jariĝo proksimume en la Batalo de Agero kontraŭ la *Adelantado* Alonso Fernández de Lugo, kune kun lia frato aŭ duonfrato Tinguaro, kio estis la fino por la guanĉa rezistado kontraŭ la konkero de Tenerifo kaj de la Kanariaj Insuloj flanke de la Regno de Kastilio.

* Kategorio Benkomo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 309255
* LCCN: no2012040545
* VIAF: 232965639
 |
Skulptaĵo de Ludoviko la 1-a
Mapo pri regadoj de Ludoviko la 1-a
Valora mono de Ludoviko la 1-a
**Ludoviko la 1-a de Hungario**, pole **Ludwik Węgierski/ Wielki/ Andegaweński** (= "Ludoviko la Hungara/ la Granda/ la Anĵua"), hungare **Nagy Lajos** (= "Ludoviko la Granda") (naskiĝis la 5-an de marto 1326 en Visegrád, mortis la 10-an de septembro 1382 en Nagyszombat) estis kavalira hungara kaj pola reĝo. Li estis en la hungara historio la plej potenca kaj impona reĝo. Dum lia regado Hungara reĝlando apartenis al la grandpotencoj.

Biografio
---------

Ludoviko naskiĝis la 5-an de marto 1326 en Visegrád, kiel tria filo. Lia patro estis reĝo Karolo la 1-a. Kiel reĝido, li edukiĝis en alta nivelo parolinte hungare, france, latine, itale kaj germane. Helpe de la patro frue li komencis politikadi. Ludoviko estis 16-jara, kiam li surtroniĝis en Székesfehérvár. Li bataladis en Serbio en 1348, post jardeko kontraŭ Venecia respubliko, dume konkeris Dalmation. Li dufoje aranĝis sukcesajn militirojn kontraŭ Napolo. Poste li bataladis oriente, li venkis la tatarojn kaj akiris nordan Bulgarion. En 1370 li ricevis la polan tronon en Krakovo. Post 7 jaroj li konkeris Litovion kaj faris la litovojn kristanaj.

Li edziĝis dufoje, nur filinojn li havis de la 2-a edzino. Ludoviko mortis en Nagyszombat la 10-an de septembro 1382 kaj entombiĝis en Székesfehérvár. La nova hungara reĝo iĝis Maria, la pola Jadviga.

La hungara pensmaniero taksas lin granda reĝo, kie dum la regado 3 maroj lavis limojn de Hungario. Lia plej fama skulptaĵo troviĝas en Placo de Herooj. En Budapeŝto estas nomumita vojo, ne impona.

Vidu ankaŭ
----------

* Reĝo de Rutenio

* Kategorio Ludoviko la 1-a (Hungario) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 350616
* GND: 119015757
* LCCN: n85117398
* VIAF: 10646608
* ISNI: 0000 0000 6630 864X
* SUDOC: 029151880
* BNF: 120837195
* BIBSYS: 90514828
* NKC: xx0086615
 |
La **tenajlo** estas laborilo, speco de fera prenilo konsistanta el du krucigitaj pecoj, moveblaj kaj ligitaj per ŝraŭbo aŭ nito kaj uzata por firme teni, eltiri aŭ tranĉi, ekzemple eltiri najlojn aŭ tranĉi dratofadenon; per la aksa ŝraŭbo la forto koncentriĝas en antaŭvidita punkto. Etendebla tenajlo estas utila ilo por teni fortege elementojn kiujn normala pinĉiltenajlo ne kapablus tiom fikse elteni pro ties fiksa aperturo.

Laŭ Francisko Azorín **tenajlo** estas *Speco de fera tenilo, konsistanta el du krucigitaj pecoj, moveblaj laŭ kunliga bolto.* Li indikas etimologion el la latina *tenacia, tenacula*, el *tenere* (preni). Kaj li aldonas terminojn por tipoj de tenajloj, nome forĝotenajlo, lutotenajlo, pinĉotenajlo, levotenajlo.

La ideo venis al homoj el observado de bestoj kiuj havas similajn ilojn kiel krifoj de rabobirdoj aŭ de katoj. Ankaŭ insektoj aŭ kraboj povas posedi tenajlojn ĉe makzeloj.

Etendebla tenajlo
Krome oni povas uzi tiun vorton por milita signifo (du rotoj aŭ du armeoj kiuj kuniĝas el diferencaj flankoj en antaŭviditan punkton kontraŭ malamiko) aŭ por politika signifo, kiam du tre malproksimaj partioj ekzemple dekstruloj kaj maldekstruloj kuniĝas kontraŭ centran partion.

Referencoj
----------

* Millán Gómez, Simón.  (2006) *Procedimientos de Mecanizado*. Madrid: Editorial Paraninfo. ISBN 84-9732-428-5.
* PIV.

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 199.
2. ↑  Azorín, samloke.

Vidu ankaŭ
----------

* Plattenajlo

* Kategorio Tenajlo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Francisko Sforza (apartigilo) |

**Francisko Maria SFORZA**, itale *Francesco Maria Sforza*, nomata ankaŭ "la duketo", (naskiĝis la 30-an de januaro 1491 - mortis en Angoulême, en 1512) estis Grafo de Pavio.

Li estis la sola virfilo de Gian Galeazzo Maria Sforza (1469-1494) kaj nevo de Galeazzo Maria Sforza (1444-1476). Kiam lia patro mortis, Ludoviko il Moro (1452-1508) regis kiel lia mentoro. En 1494, la imperiestro Maksimiliano la 1-a (1459-1519) faris sekretan pakton kun Ludoviko: la imperiestro formale investis lin kiel duko de Milano, interŝanĝe li devus oferi sian aliancon kontraŭ la francoj. La pakto estis sigelita per la edziĝo de la duko kun Bianca Maria Sforza (1472-1510), filino de la mortinta duko Galeazzo Maria Sforza, frato de Ludoviko. La investituro okazis en la 5-a de septembro 1494, kaj per legitimigi ĝin la nova duko trovis juran subtilecon: kiam Ludoviko naskiĝis, lia patro jam estis duko de Milano, kaj tiu kondiĉo ne ekzistis kiam naskiĝis Galeazzo, lia frato pli aĝa.

Kiam la duko Gian Galeazzo mortis en la 20-a de oktobro 1494, la konsilio preferis Ludovikon anstataŭ la etan Fransciskon, kaŭze de eventuala minaco de Karlo la 8-a, kiu, antaŭ unu monato, estis lasinta Francion por la konkero de Italio.

Francisko mortis en Angoulême pro ĉevalfalo.

Vidu ankaŭ
----------

* Muzio Sforza (1369-1424)
* Francisko Sforza (1401-1466)
* Galeazzo Maria Sforza (1444-1476)
* Ludoviko Sforza (1452-1508)
* Gian Galeazzo Maria Sforza (1469-1494)
* Francisko la 2-a Sforza (1495-1535)
* Francisko Sforza (kardinalo) (1562-1624)
* Alessandro Sforza (1409-1473)

Referencoj
----------

1. ↑  Personensuche
2. ↑  Personensuche
3. ↑  Personensuche
4. ↑  Treccani
5. ↑  Personensuche
6. ↑   The Cardinals of the Holy Roman Church. Arkivita el la originalo je 2013-10-29. Alirita 2014-07-26.
7. ↑  Treccani

* Kategorio Francisko Maria Sforza en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 489913
* GND: 1023331845
* VIAF: 89113402
* ISNI: 0000 0000 6295 9250
* BNE: XX5307014
 |
Paĝo el la verko "Agoj de la hungaroj"
Konata kiel **Anonymus** [anonimus] estis kronikisto de iu hungara reĝo (plej verŝajne Béla la 3-a). Li verkis la plej malnovan - nun ekzistantan - kodekson pri la hungara historio.

Li nomis sin en la kodekso Ulen P. dictus magister quondam Belae regis hungariae notarius (majstro P. notario de Adalberto, iama reĝo de Hungarujo). Li verŝajne vivis en la 12-13-a jc. kaj lia ĉefa verko estis la **Gesta Hungarorum** („Agoj de la hungaroj"), kiu kunverkis pri la migrado, historio, landokupo, militrioj de la hungaroj, laŭ tiam ekzistantaj fontoj kaj laŭ buŝa tradicio. La kroniko estas la plej grava fonto pri la Árpád-epoka Hungarujo, sed oni kelkfoje pridubas ties fidindecon pro la internaj eraroj.

La libro estas gardata en la Tutlanda Biblioteko Széchenyi.

La bildo en la informkesto montras Anonymus-monumentom en Budapeŝto fare de Miklós Ligeti (1903).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Anonymus (hungara kronikisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

La origina teksto de la libro (en la hungara)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 80084
* GND: 100070140
* LCCN: no93008248
* VIAF: 69269583
* ISNI: 0000 0001 2037 1675
* SUDOC: 155479970
* BNF: 12113237f
* NKC: jo2011641669
 |
**Berta de Bretonio** estis duka pretendantino al Bretonio en 1148 kaj grafo de Rennes de 1148 ĝis 1156.

Biografio
---------

Berta estis la filino de la duko Conan la 3-a kaj de Matilda de Anglio, la filino de Henriko la 3-a Beauclerc.

Ŝi edziniĝis unuafoje al Alano de Pentievro, grafo de Richmond.

Post la morto de Alano en 1146, ŝi edziniĝis al Eudon de Porhoët.

Ŝi havis fraton, Hoel, sed antaŭ sia morto, ŝia patro la duko Conan la 3-a rifuzis agnoski Hoelon kiel sian postvenonton, ĉar li opiniis Hoelon nelegitima. Li do elektis kiel heredanton sian nepon Conan, filon de Berta kaj de ties unua edzo Alano de Pentievro. Li lokis la junan estontan dukon sub la kuratorecon de la dua edzo de lia patrino Eudon de Porhoët.

Kiam la duko Conan la 3-a mortis en 1148, la frato de Breta, Hoel la *Malagnoskita* estis agnoskita duko kaj grafo nur de la Nantes-anoj. Berta kaj ties edzo Eudon de Porhoët regentis la duklandon ĝis la plenaĝeco de Conan, filo de Berta.

En 1154, Conan, aĝrajta por okupi sian tronon, devis batali kontraŭ sia bopatro, Eudon de Porhoët, kiu tiam ŝatis la povon. Conan alianciĝis al sia onklo Hoel. Conan, la unue venkita, rifuĝis en sian anglan apanaĝon de Richmond kaj Hoel siavice suferis malvenkon en la 16-a de Decembro 1154 apud Rezé.

En 1156, Conan la 4-a estis proklamita duko en 1156, sed en la sama jaro, Hoel estis forpelita el sia graflando de la Nantes-anoj, kiuj akceptis Gotfredon Plantaĝeneto kiel grafon.

Oni ne konas la daton de la morto de Berta.

Edziĝo kaj idaro
----------------

Ŝi edziniĝis unuafoje al Alano de Pentievro, grafo de Richmond, dua filo de Eudon de Pentievro kaj ili havis tri infanojn:

* Conan la 4-a, duko de Bretonio
* Enoguen de Pentievro, mortinta en Rennes
* Konstanca de Pentievro, (1141 - ?), dukino de Bretonio.

Ŝi reedziniĝis al Eudon de Porhoët kaj ili havis tri infanojn:

* Alix de Porhoët,
* Eudes la 3-a de Porhoët, (? - 1231)
* Henriko de Porhoët

### Notoj kaj referencoj

Bibliografio
------------

* **La Bretagne féodale (XIe - XIIIe)** André Chédeville & Noël-Yves Tonnerre. Ouest-France Université Rennes (1987) (ISBN 2727200122).
* **Histoire de Bretagne**, Henri Poisson, Jean-Pierre Le Mat. Coop Breizh, 2000, ISBN 2-84346-091-3.

Listo de la suverenoj de Bretonio


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Historio |
| Portala ikono | Portalo pri Bretonio |
| Portala ikono | Portalo pri Mezepoko |
| Portala ikono | Portalo pri Rennes |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 321513
 |
**Filipo** (mortis en 34), iam **Herodo Filipo** en la faka literaturo, estis tetrarko de la nordorienta parto de la antaŭa reĝlando de Herodo la Granda, kies landon li heredis pro la denova partigo de Aŭgusto Cezaro, ekde 4 a.K. ĝis sia morto. Li estis la infano de Herodo la granda, samkiel Herodo Arĥelao kaj Herodo Antipa.

Du flankoj de monero stampita de Filipo.La regado de Filipo estis relative trankvila. Laŭ Jozefo li estis modera tetrarko.

Tetrarkio
---------

La tetrarkio de Filipo inkluzivis la regionojn Gaulanitis, Traĥonitis, Iturea, Batanea kaj Auranitis. La plejmulto de loĝantaro de tiuj landoj ne estis judaj kaj Filipo ne plenumis la judan leĝon aŭ ortodoksajn interpretojn de ĝi. Li stampis monerojn kun homaj bildoj, ekzemple.

Konstruadoj
-----------

Kiel la aliaj Herodoj, Filipo amas elspezi por konstrui grandajn, multekostajn projektojn. Sed li ne impostis ekscese siajn subulojn.

Herodo Filipo konstruante ekspansiis Paneas, kion li renomis Cezareo de Filipo por honori imperiestro Tiberio, kaj Betsaida, kies nomo iĝis Julias en la jaro 30. Cezareo de Filipo fariĝis lia ĉefurbo.

Morto
-----

Filipo mortis en 34, post kiam li estis entombigata en Julias.

Tiberio unue aligis la tetrarkion al Sirio post la morto de Filipo, sed iom poste en 37 Kaligulo aligis ĝin al la reĝlando de Herodo Agripo la 1-a.

* Kategorio Filipo (Herodo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 546085
* GND: 119143372
* LCCN: n2010047350
* VIAF: 10649282
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Franjo HOMAR** (naskiĝis en Bosanski Brod la 2-an de novembro 1905, sin mortigis la 24-an de junio 1933) estis kroata esperantisto. Gimnazion li vizitis en Slavonski Brod kaj seminarion en Osijek. Kvankam nur 20-jara (post morto de sia patro), li devis perlabori por la tuta familio, li aktivis sur la kultura kampo verkante por la gazetoj "Novi čovjek", "Reflektor", "Monda kuriero" (Sarajevo), "Snaga" kaj "Oomoto" (Tokio). Li esperantistiĝis en la jaro 1927 en la unua Esperanto-kurso okazinta en Slavonski Brod. Impulsema propagandisto, li estis komitatano de Jugoslavia Esperanto-Ligo kaj la unua redaktoro de la periodaĵo "La Suda Stelo", presita en Slavonski Brod. Franjo Homar tradukis poeziaĵojn de kroataj aŭtoroj Cesarić, Krleža kaj Domjanić kaj verkis kelkajn originalaĵojn. Li mortis suicide la 24-an de junio 1933.

Referencoj
----------

1. ↑  Josip Pleadin: *Biografia leksikono de kroatiaj esperantistoj*.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 18406
 |
**Preston (Bob) Luitweiler** (nask. en 1918 - mort. la 13an de aprilo 2008 en Bellingham, Vaŝingtonio, Usono), estis militrezistanto, obĵetanto pro konscienco, aktivulo por la civitanaj rajtoj kaj la paco, iniciatinto kaj ĉefa fondinto de la internacia edukcela asocio Servas Open Doors.

Bob Luitweiler studis unu jaron en la universitato de Antioch (Kalifornio). Inspiron li trovis en la penso kaj agado de Gandhi. Malliberigita en Usono dum du jaroj antaŭ la Dua Mondmilito pro konsciencobĵeto, kun sociaj elĵetitoj kaj marĝenuloj, li uzis tiun tempon por akiri spertojn pri sociologio. Tie li ankaŭ studis kaj poste instruis Esperanton.

Li vojaĝis unuafoje Eŭropen en 1948. En Askov, sude de Jutlando, Danio, en 1949, en kunlaboro kun pacorganizoj, li fondis asocion de "Peace builders" (packonstruantoj) kiu ricevis en 1952 la Esperantan nomon "SERVAS" pro tio ke ĝi portis ideon pri servo (el la Esperanto-verbo "servi" je la as-tempo), ke pli kaj pli da esperantoparolantaj membroj partoprenis en tiu agado, kaj ke la vorto "Peace" (Paco), en la historie histeria periodo de Makartiismo, estis suspekta, konsiderata kiel ligita al komunismo. En orienta Eŭropo, ne multe da personoj parolis la anglan kaj preferis interŝanĝi en Esperanto.

Bob Luitweiler mortis 89-jara. La asocio, kiun li fondis funkcias en pli ol 120 landoj kiel gastiga servo. Ekzistas pli ol 20 000 "malfermitaj pordoj" tra la mondo. Kun Germanio, Italio, Usono, Francio estas unu el la plej reprezentitaj landoj kun inter 1500 kaj 2000 membroj.
**BOCSKAI István** aŭ **Stefano Boĉkai** estis princo de Transilvanio kaj Hungario. Li naskiĝis la 1-an de januaro 1557 en Koloĵvaro kaj mortis la 29-an de decembro 1606 en Kassa.

Kariero
-------

Bocskai estis la estro de la unua ribelo kontraŭhabsburga en 1604-1606. La 21-an de februaro 1605 en Marosszerda (Nyárádszereda) li estis elektita landestro de Transilvanio (Lia investado okazis en Medgyes. La 20-an de aprilo 1605 en Szerencs oni elektis lin landestro de Hungario. La reĝan kronon li ricevis de la turka sultano. Post la Milito 15-jara li sukcesis parte restarigi la sendependecon de Transilvanio kaj la liberan praktikadon de la religioj en sia lando. En lia kortego vivis la plej gravaj intelektuloj de la lando: János Rimay, Simon Péchi (sekretarioj), Mihály Káthay (kancelaro), Péter Alvinczi, János Petki (sikula generalo), János Bocatius (diplomato).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de regantoj de Transilvanio

* Kategorio István Bocskai en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 
* 
* 

  


| Antaŭe: | Princo de Transilvanio | Poste: |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Rudolfo | 1605–1606 | Sigmundo Rákóczi |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 79912
* GND: 118512242
* LCCN: n82019791
* VIAF: 67256501
* ISNI: 0000 0001 2027 7144
* SUDOC: 140259090
* BNF: 119883604
* NKC: jx20080204001
 |
Sankta **patriarko Fotio la Granda** (Ο Μέγας Φώτιος ή Άγιος Φώτιος, ĉ. 820–893) estis bizancia teologo, patriarko de Konstantinopolo (en la jaroj 857—867 kaj 877—886), patro de la Orienta Eklezio.

Atakite de papo Nikolao la 1-a, Fotio unue levis la polemikon
kontraŭ Romo je la nivelo dogma, indikante ke Filiokvo estas
herezo (verdire, la Okcidenta Eklezio tiam ankoraŭ ne dogmigis
Filiokvon). Anatemita de Nikolao la 1-a en la jaro 863-a, Fotio estas
sanktulo kaj Eklezia patro en la Orienta Eklezio.

Fotio estis la plej brila reprezentanto de tiu parto de la bizancia intelektularo, kiu volis harmoniigi la rilatojn inter la profana scienco kaj teologio kaj deklaris ke la klasika heredaĵo (precipe la filologia) ebligas pli bone kompreni la superan saĝon.

Verkoj
------

El la verkoj de Fotio unu restas precipe valora fonto por la scienco. Posedanto de granda biblioteko, Fotio faris referaĵojn pri la legataj libroj — religiaj kaj profanaj, paganaj kaj kristanaj. Tiel lia «Libromiriado» (Μυριοβιβλίον; fakte temas pri 280 verkoj) konservis informojn pri tio, kion enhavis verkoj poste perditaj — kaj eĉ pri tio, kio mankis en verkoj konservitaj (sed estas enŝovita en la tekstojn kiuj nin atingis).

Oni atribuas al Fotio ankaŭ ampleksan «Leksikono»n (Λέξεων συναγωγή)
kies celo estas faciligi legadon de antikvaj aŭtoroj kaj de la Sankta
Skribo.

En sia korepondado (konserviĝis pli ol 260 leteroj), tre varia laŭ sia
temaro, Fotio aperas kiel klerulo, sprita
konversacianto kaj eminenta stilisto, plene posedanta la rimedojn de
la antikva retoriko.

Teologie la plej grava verko de Fotio estas lia studaĵo pri aldonoj faritaj de la Okcidenta Eklezio en la Nicean-Konstantinopolan Kredkonfeson (Περὶ τὴς τοῦ Ἁγίου Πνεύματος μυσταγωγίας).

* Kategorio Fotio la 1-a (patriarko de Konstantinopolo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 384721
* GND: 118594095
* LCCN: n80125110
* VIAF: 268705449, 263386225, 315655815 14775071, 268705449, 263386225, 315655815
* ISNI: 0000 0000 7970 8327, 0000 0004 5571 1176
* LIBRIS: 252947
* SUDOC: 027071111
* BNF: 119196090
* NLA: 35421930
* BIBSYS: 90192310
* NKC: jn19981001296
* ICCU: CFIV043630
* BNE: XX929747
 |