recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gábor Péli,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Péli Gábor** estas hungara profesoro, membro (ekstera (2016)) de Hungara Scienca Akademio.

Gábor Péli  naskiĝis en 1956 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gábor Péli frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris matematikan-fizikan diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1980, sociologian diplomon samloke en 1983. Post la unua diplomo li instruis en lernejo en Budapeŝto, inter 1983-1991 li estis lektoro en instituto de Universitato Semmelweis. Li akiris sciencan gradon Ph.D en 1984. Inter 1991-1994 li havis stipendion en Amsterdamo, inter 1994-2008 li komence esploris, poste li estis asistanto, fine lektoro en Groningen. En 2008 li estis nomumita docento en Utrecht, li akiris DSc en 2010 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Foje li instruas en Universitato Loránd Eötvös.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Organizational Ecology in the Mirror of Symbolic Logic* (1994) - disertaĵo
* *The logic of propagation strategies: Axiomatizing a fragment of organizational ecology in first-order logic* (1997)
* *Networks embedded in n-dimensional space: The impact of dimensionality change* (2006)
* *Policy Agendas and Births and Deaths of Political Parties vol.19* (2013)

Fontoj
------

* hungarlingva biografieto kun foto
* hungarlingva biografieto kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Gyula Bóbis** [djula bObiŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bóbis Gyula** estis hungara luktisto, dufoja olimpiano, olimpika ĉampiono, fervojisto. Lia konata filino estis Ildikó Bóbis.

Gyula Bóbis naskiĝis la 7-an de oktobro 1909 en Kecskemét, li mortis la 24-an de januaro 1972 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gyula Bóbis en la sensporta vivo estis oficisto de Hungaraj Ŝtatfervojoj. Lia edzino naskis kvinfoje. Li ricevis premiojn inter 1942-1971.

### Sporta kariero

Gyula Bóbis komence estis luktisto en sia naskiĝurbo, ekde 1929 jam en Budapeŝto. Li estis hungara ĉampiono 21-foje inter 1934-1950, dum li apartenis al la hungara nacia teamo inter 1936-1950. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1936 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 1948 kun ora medalo, krome en mondĉampionumo li estis la dua en 1950. Li konkursis en klasik-stila luktado kaj liberstila luktado.

Gyula Bóbis

Memorigiloj
-----------

* reliefo en Budapeŝto (1994)
* memortabulo en Budapeŝto (2009, vidu la foton)
* placo kaj sporthalo en Kecskemét (1983)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* rezultoj kun foto
* datenoj angle
* datenoj hungare
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo
2. ↑

* Kategorio Gyula Bóbis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 815998
 |



* Portalo pri Biografio
**Gyula Czapik** [djula capik], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Czapik Gyula** estis hungara romkatolika pastro, ĉefepiskopo. Lia ofta pseŭdonimo estis *Czékus Géza*.

Gyula Czapik  naskiĝis la 3-an de decembro 1887 en Szeged, li mortis la 25-an de aprilo 1956 en Budapeŝto.

Blazono de Czapik

Biografio
---------

Gyula Czapik hejme lernis la profesion presisto, li ankaŭ maturiĝis en piarista gimnazio en Szeged, poste li studis teologion en Pázmáneum. Li pastriĝis en 1910, en la sekva jaro li doktoriĝis en Vieno, pli poste li instruis en Nagybecskerek. Samtempe li redaktis, eĉ li estis prefekto en seminario, fine li rifuĝis de la rumanoj en 1919 al Budapeŝto. Li iĝis kanoniko (1929), abato (1930), prelato (1935), episkopo de Veszprém (urbo) (1939), ĉefepiskopo de Eger (1943). Dum la frua socialismo li gvidis la diocezon laŭ la eblecoj, tial li membriĝis ankaŭ en komunismaj-kristanaj organizaĵoj. Li estis entombigita en Baziliko de Eger.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Novéna Jézus Szent szívéhez* (1922)
* *Keresztény államtan* (1923)
* *Könyörülj rajtunk, Uram!* (1934)
* *Imakönyv katolikus nők számára* (1945)
* *Temető-könyv* (1960)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio[*rompita ligilo*]
* hungarlingva biografio
**Gyula Erkel** [djula], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Erkel Gyula** estis hungara dirigento, komponisto, pianisto, altlerneja instruisto. Li estis la plej aĝa filo de Ferenc Erkel, liaj fratoj estis ekzemple Sándor Erkel kaj László Erkel.

Memortabulo pri Gyula Erkel
Gyula Erkel staras la 3-a de maldekstro
Gyula Erkel  naskiĝis la 4-an de julio 1842 en Pest (urbo) aŭ en Buda, li mortis la 22-an de marto 1909 en Újpest.

Biografio
---------

Gyula Erkel komence lernis muzikon hejme, poste de Mihály Mosonyi ĝis 1860. Li debutis en orkestro de Nacia Teatro de Pest kiel triangulisto en aĝo 5!. Ekde 1857 li pianludis. Li estis oficiale frapinstrumentisto de la Teatro inter 1856–1861, poste 2 jarojn li estis familia muzikinstruisto kaj pianisto ĉe grafa familio. En 1863 li ricevis la postenon tria dirigento de la Nacia Teatro. Inter 1884-1889 li estis dirigento de la Reĝa Operejo, poste li emeritiĝis (tamen ekzemple en 1892 li dirigentis). En tiu dirigenta periodo li dirigentis ankaŭ koncertajn orkestrojn. Inter 1879 kaj 1908 li instruis ankaŭ en la Muzikakademio, poste li iĝis emerito. Intertempe en 1891 li fondis muziklernejon en Újpest, kiun li direktis ĝis sia morto.

Li edziĝis en 1870, poste 6 geinfanoj naskiĝis.

Elektitaj komponaĵoj
--------------------

* Magyar induló, d-moll (hungara marŝo)
* Ede Szigligeti: Álmos (teatra akompana muziko, 1859)
* Emlék Gyulára (komponaĵo por 2 pianoj, 1862)
* Ŝekspiro: Makbeto (teatra akompana muziko, 1867)
* Jenő Rákosi: A ripacsos Pista dolmánya (teatra akompana muziko, 1874)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Béla Szabados

Memorigiloj
-----------

* memortabulo, strato kaj muziklernejo (1991) en Budapeŝto-Újpest

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Gyula Erkel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 632345
* GND: 14052245X
* VIAF: 107210604
* ISNI: 0000 0000 7700 9477
 |
**Gyula Elischer** [djula eliŝer], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Elischer Gyula** estis hungara kuracisto, profesoro, radiologo.
Gyula Elischer  naskiĝis la 28-an de februaro 1875 en Budapeŝto. Li mortis la 16-an de decembro 1929 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gyula Elischer frekventis luteranan gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris kuracistan diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1898. Ĝis 1901 li laboris en la universitata instituto, poste en kliniko pri internaj malsanoj. Li studvojaĝis al Hamburgo, kie li lernis teknikon de Ikso-radioj. Hejmenveninta li profitis tiun scion. En 1911 li estis nomumita privata profesoro, en la sekva jaro lo gvidis ankaŭ rentgenan laboratorion. Dum la 1-a mondmilito li estis armea radiologo. Ekde 1921 li estis publika ordinara profesoro en Universitato de Debrecen, kie li estis dekano en la studjaroj 1924 kaj 1927. Li mortis frue pro ofta uzo de Ikso-radioj.

Memorigiloj
-----------

* memormedalo

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2016-03-05 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Gyula Elischer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 537027
 |
**Gyula FAIGEL** [djula fajgel], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Faigel Gyula** estas hungara fizikisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (2007).

Gyula Faigel  naskiĝis la 17-an de septembro 1954 en Ormosbánya.

Biografio
---------

Gyula Faigel frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1974-1979. Post 2 jaroj li doktoriĝis. Li komencis sian karieron en filio de MTA. Inter 1985-1987 li esploris en Atlanta (Georgio). Li instruas ankaŭ en universitato en Budapeŝto. Li okupiĝas precipe pri Ikso-radioj, Gama-radiado kaj hologramo. Li ricevis diversajn premiojn inter 1989-1999.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Structure Study of Fe-B and Fe-Ni-B Systems* (1985)
* *X-ray Holography with Atomic Resolution* (1996)
* *Egyedi molekulák atomi szerkezetének leképezése: álom vagy realitás?* (2008)

Fontoj
------

* biografio hungare
* la koncerna teksto estas legebla en la 72-a paĝo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 433443
* VIAF: 121372425
* ISNI: 0000 0000 7919 5402
 |
**Eisenschmitt** estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Bernkastel-Wittlich de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro 2020 la komunumo havis 308 loĝantojn.

„La Virina Vilaĝo"
------------------

La vilaĝo  **Eisenschmitt** servas al la verkistino Clara Viebig (1860-1952) kiel loko de sia romano **Das Weiberdorf** (La Virina vilaĝo). La romano priskribas la vivon en tiu malgranda ejfela vilaĝo. En la romano la vilaĝo havas la nomon *Eifelschmitt*. Je la fono de la romano staras la specialaĵo el la 19a jc de la vilaĝa komuneco: Pro la elĉerpiĝanta fererco en la regiono ĉirkaŭ "Eifelschmitt" la laborkapablaj homoj estas devigataj iri al la Ruhr-Regiono por vivteni siaajn familiojn. Restis hejme preskaŭ nu la virinoj kaj la infanoj. La viroj laboras dum la tuta jaro en la ŝtaluzinoj de la Ruhr-regiono. La inoj mastrumas la domon kaj la agrikulturajn taskojn kaj estras la vilaĝan vivon dum la tuta jaro. Por multaj samtempuloj tiu priskibo estis skandalo. La virinoj ja havis rolon kiun ili tiutempe ne havu. Pro tio la romano estas sur la "indekso" de la katolika eklezio.

Scenoj el la romano estas montrataj sur la vilaĝa puto apud la preĝejo.

Ekde junio 2005 Clara-Viebig-Zentrum (Clara-Viebig-Centro) en Eisenschmitt rememorigas la verkistinon.

Kultur und Sehenswürdigkeiten
-----------------------------

* Kategorio Eisenschmitt en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Eisenstadt-Schlossgrund,** hungare **Kismartonváralja** [kiŝmartonvAralja] estas loko en Aŭstrio, en la federacia lando Burgenlando, en Eisenstadt.

Pentraĵo pri kastelo de Eisenstadt-Schlossgrund el 1822
Ĉambrego de la kastelo
Ĉambrego de Haydn
Oranĝa domo en la parko

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro:
* Telefonprefikso: 02682
* Poŝtkodo: 7000
* Aŭtokodo: E
* 47° 50′ 40″ N 16° 31′ 10″ O﻿ / ﻿47.84444 °N, 16.51944 °O﻿ / 47.84444; 16.51944 (mapo)Koordinatoj: 47° 50′ 40″ N 16° 31′ 10″ O﻿ / ﻿47.84444 °N, 16.51944 °O﻿ / 47.84444; 16.51944 (mapo)

Situo
-----

Eisenstadt-Schlossgrund estas ĉirkaŭaĵo de la kastelo de Eisenstadt.

Historio
--------

En 1392 fortikaĵo konstruiĝis. Matiaso la 1-a por la krono ŝanĝis ĝin de Frederiko la 3-a, sed Matiaso reokupis ĝin en 1482. Poste Miksa reokupis ĝin post 8 jaroj. La fortikaĵo denove apartenis al Hungarujo ekde 1622 kaj familio Eszterházy profitis ĝin longe. La familio transformis la fortikaĵon al baroka kastelo en la 1660-aj jaroj. En 1683 la turkoj forrabis ĝin. En 1704 la Habsburgoj venkis armeon de Francisko Rákóczi la 2-a. Pro la oftaj militoj pesto okazis en 1713. En 1761 alvenis Joseph Haydn, tial la kastelo iĝis unu el la muzika centro de Eŭropo. En la 18-a jarcento la kastelo klasikismiĝis kaj pligrandiĝis. En 1809 la francoj okupis la kastelon. En 1910 vivis en Kismartonváralja 164 homoj (aŭstroj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis 1921 la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Sopron (reĝa departemento), al distrikto de Kismarton, poste al Aŭstrio, inter 1938-1945 al Germanio. Eisenstadt-Schlossgrund aliĝis al Eisenstadt en 1924.

Vidindaĵoj
----------

* kastelo
Karaĉaj-balkara skribo estas skribo uzata por la karaĉaj-balkara lingvo, parolata ĉefe en du subjektoj de Rusia Federacio — Karaĉajio-Ĉerkesio kaj Kabardio-Balkario.

Araba alfabeto
--------------

Alfabeto bazita sur la araba skribo estis adoptita en 1920. De la araba alfabeto ĝin distingis nepra marko de vokaloj per specialaj literoj.

Latinida alfabeto
-----------------

La latinida alfabeto por la karaĉaj-balkara lingvo estis akceptita en 1924:

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A a | B в | C c | Ç ç | D d | E e | F f | G g |
| Ƣ ƣ | I i | J j | K k | Q q | L l | M m | N n |
| N̡ n̡} | O o | Ө ө | P p | R r | S s | Ş ş | T t |
| Ь ь | U u | V v | Y y | X x | Z z | Ƶ ƶ |

En 1926 estis ŝanĝita la ordo de la literoj kaj aldoniĝis litero S̷ s̷.

Cirila alfabeto
---------------

La cirila alfabeto estis akceptita en 1936, kadre de la tutlanda reveno al cirila skribado. Tiu nova alfabeto enhavis ĉiujn literojn de la rusa alfabeto plus digrafojn **Гъ гъ, Къ къ, Нг нг.**

En 1961—1964 jaroj estis uzata alia alfabeto, sen digrafoj, anstataŭ kiuj estis enkondukitaj literoj **Ғ ғ, Ө ө, Җ җ, Қ қ, Ң ң, Ў ў, Ү ү, Һ һ**. Poste la alfabeto estis ankoraŭfoje reformita, kaj nun aspektas tiel:

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | Б б | В в | Г г | Гъ гъ | Д д | Дж дж | Е е |
| Ё ё | Ж ж | З з | И и | Й й | К к | Къ къ | Л л |
| М м | Н н | Нг нг | О о | П п | Р р | С с | Т т |
| У у | Ф ф | Х х | Ц ц | Ч ч | Ш ш | Щ щ | ъ |
| Ы ы | ь | Э э | Ю ю | Я я |

Literoj **Дж дж** estas uzataj en Karaĉaj-Ĉerkesio.
**Hubert de GIVENCHY** [ĵivenŝi] (naskiĝis la 21-an de februaro 1927, en Beauvais, Francio, mortis la 10-an de marto 2018) estis modplanisto de vestoj. Li famis pri la modeloj de bluzoj, jupoj kaj pantalonoj kaj pri la internacia pretvesta butikuma reto. 

Li studis en Parizo, en la altlernejo École des Beaux-Arts, poste studis juron. Li iĝis en aĝo de 17 jaroj majstrohelpisto de la pariza modplanisto Jacques Fath kaj planis dum ok jaroj por la plej grandaj parizaj moddomoj kiel Robert Piguet, Lucien Lelong kaj Elsa Schiaparelli. 

Li malfermis la propran moddomon (modvestejon) en 1952 kaj ofertis malmultekostajn modelojn. La unua kolekcio atingis tuj internacian rekonon. La pantalonoj estis perfekte ellaboritaj, la manteloj, surtutoj estis bonstilaj, la balaj vestoj estis elegantaj. Liaj modeloj monstras interesajn aldonaĵojn, presitan silkon kaj broditajn materialojn. Lia plano *Bettina blouse* remodigis la ĉemizan fasonon. 

Li enkondukis en 1957 kun la hispana modplanisto Cristóbal Balenciaga la t.n. *sakvesto*-fasonon. La Givenchy-vestoj modiĝis, post kiam li planis en 1961 por Audrey Hepburn senmanikan, senzonan, brustoakcentan veston, en kiu ŝi aperis en la filmo *Breakfast at Tiffany's* (*Matenmanĝo ĉe Tiffany*, Usono, 1960). 

Liaj vestovendejoj malfermis la pordojn en la 1960-aj jaroj, ebligante por la larĝa publiko aĉeti relative pli malmultekostajn modajn vestojn.

* Kategorio Hubert de Givenchy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 163299
* GND: 119119587
* LCCN: n87147046
* VIAF: 95710143
* ISNI: 0000 0001 2144 344X
* SUDOC: 031068057
* BNF: 13519688q
* ULAN: 500004811
* NDL: 001182689
* BIBSYS: 14068447
* RKD: 224005
* NKC: xx0200381
* BNE: XX5124897
 |
**PAPP Kálmán** (1893- mortis la 22-an de novembro 1969) estis hungara esperantisto en urbo Debrecen.

Post la unua mondmilito en ruslanda militkapteco li alproprigis la internacian lingvon. Jam en la militkapteco kaj ankaŭ hejme, post la liberiĝo li gvidis Esperanto-kursojn. En Debrecen li organizis en la jaro 1966 la Pedagogan Esperanto-Fakgrupon, kiun li prezidis ĝis sia morto, ĝis la 14-a de novembro 1966.

Kálmán PAPP estis signifa Esperanto-poeto kaj artotradukisto. Unu el liaj plej gravaj laboroj estis la tradukaĵo de la belega epika verko de János Arany. Krom tiu li multe tradukis el la hungara literaturo.

En liaj art-tradukaĵoj ni trovas aforismojn, psalmojn, glorkantojn, popolkantojn, kantojn de hungaraj komponistoj, ariojn.

**Ĝis kiam mi fraŭlo estis** (*Mikor én még legény voltam*; hungara popolkanto)

Ĝis kiam mi fraŭlo estis,   

kun la voĉo mi modestis.   

/:Mi nur kantis sen kuraĝo,   

Tamen aŭdis la vilaĝo.:/

De kiam mi fraŭlo estas,   

per voĉo mi ne modestas.   

/:Kiel ajn mi laŭte kantas,   

eĉ la hundo ne atentas.:/
**Kálmán Szabó** [sabO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szabó Kálmán** estis hungara ekonomikisto, profesoro, politikisto, membro de Hungara Scienca Akademio (1973).

Busto de Kálmán Szabó
Kálmán Szabó  naskiĝis la 20-an de novembro 1921 en Bogyoszló. Li mortis la 25-an de majo 2007 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Kálmán Szabó frekventis universitaton en Budapeŝto. Post la diplomo li restis en la Universitato Marx Károly kiel asistanto en 1950. Inter 1954-1956 li laboris en grava ŝtata oficejo. Antaŭ la hungara revolucio de 1956 li partoprenis en politikaj diskutoj. Ekde 1966 li aliĝis al prepara stabo de la nova ekonomia meĥanismo (reforma movado). Inter 1968-1973 li estis rektoro. Inter 1970-1990 li estis parlamenta deputito.

Verkaro (elekto)
----------------

* *A szocialista tervszerűség elméleti kérdései* (1960)
* *A szocialista termelés alapvető vonásai* (Fundamentaj trajtoj de la socialisma produkto), (1964)

Memorigiloj
-----------

* skulptaĵo en Universitato Corvinus de Budapeŝto de 2011

Fontoj
------

* hungarlingva biografieto (la teksto estas legebla pli malsupre) Arkivigite je 2011-07-22 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare
* hungarlingva biografieto
**Kálmán Németh** [nEmet], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Németh Kálmán** estis hungara skulptisto, restaŭristo.

Kálmán Németh  naskiĝis la 11-an de oktobro 1903 en Podolin (Hungara reĝlando, nuntempa Podolínec en Slovakio), li mortis la 27-an de aprilo 1979 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Kálmán Németh frekventis metilernejon, sed pro Traktato de Trianon la familio translokiĝis al Fót. Li studis en Reĝa Industriarta Altlernejo, iom poste en Reĝa Belarta Altlernejo. Liaj plej gravaj instruistoj estis Lajos Mátrai, Ferenc Sidló, Jenő Bory kaj Károly Lyka. Li debutis en ekspozicio en 1929. Dum la 2-a mondmilito li estis soldato kun interrompoj, fine li estis militkaptito ĝis 1946. Hejmenveninta li instruis jaron en mezlernejo en Újpest, poste li estis restaŭristo de Belarta Muzeo (Budapeŝto) ĝis la pensiuliĝo en 1965. Li ricevis premiojn en 1963 kaj 1978.

En 1940 li edziĝis. 

Li propramene renovigis la penan vinberejan dometon de András Fáy. Lia hejmo estis vivanta muzeo, ankaŭ renkontejo de artistoj.

Elektitaj solaj ekspozicioj
---------------------------

* Esztergom (1957)
* Budapeŝto (1965)
* Nagykanizsa (1966)
* Fót (1972)
* Tokaj (1974)

Elektitaj grupaj ekspozicioj
----------------------------

* Arthalo Budapeŝto (ekde 1939)

Elektitaj skulptaĵoj
--------------------

* *Férfifej* (1929)
* *Panasz* (terakoto, 1943)
* *András Fáy* (reliefo, 1968)
* *József Rippl-Rónai* (1977)

Memorigiloj
-----------

* strato, memordomo kaj lernejo en Fót  Arkivigite je 2018-09-29 per la retarkivo Wayback Machine

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2018-09-29. Alirita 2018-09-29.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 619779
 |
**Molinos de Duero** [moLInos deDŬEro] estas municipo de Hispanio, en la regiono Kastilio kaj Leono, nordokcidente de la provinco Sorio kaj en la *Komarko Pinares* (Komarko Pinaroj) en la nordokcidento de la provinco. La loknomo *Molinos de Duero* estas etimologie komprenebla kiel *Muelejoj de Doŭro*, kaj tiurilate estas skizita ĉerivera muelejo sur verda fono en la municipa blazono.

Geografio
---------

*Komarko Pinaroj* en la nordokcidento de la provinco Sorio.
Loko de Molinos de Duero en la provinco Sorio.
La preĝejo.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 27,39 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 158 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis preskaŭ 200 loĝantojn el la 1960-aj jaroj. 

Ĝi distas 38 km de Sorio, provinca ĉefurbo. Kaj estas apud Vinuesa, fine de la Akvobaraĵo Cuerda del Pozo ĉe la rivero Doŭro. 

En ĝia teritorio inklude en la Reto Natura 2000 estas la Loko de Komunuma Intereso konata kiel *Riberas del Río Duero y afluentes*, okupanta 11 hektarojn, nome 1 % de la teritorio.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 10-a jarcento.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), forstado, manĝoproduktado kaj transmigra brutobredado (ŝafoj kaj bovoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun kultura kaj rura turismo, piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj estas la preĝejo de Sankta Marteno, popola arkitekturo kaj la urbodomo (en la foto de la tabelo).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de provinco Sorio

Notoj
-----

Bibliografio
------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rRegiono de Pinares |
| --- |
| Abejar• Cabrejas del Pinar• Casarejos• Covaleda• Cubilla• Duruelo de la Sierra• Herrera de Soria• Molinos de Duero• Montenegro de Cameros• Muriel de la Fuente• Muriel Viejo• Navaleno• Salduero• San Leonardo de Yagüe• Talveila• Vadillo• Vinuesa |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 351640
 |
La **efemeroj** (*Ephemeridae*) estas familio de retflugiluloj (*Pseudoneuroptera*).

Ili havas sveltan korpon, du grandajn antaŭajn kaj du malgrandajn - fajne retizitajn - flugilojn kaj 3-4 longajn, segmentumitajn vostoharo. Ili estas senbuŝaj insektoj, kiuj ne kapablas sin nutri kaj vivas nur kelkajn horojn, maksimume 1 tagon. Ilian mallongan vivon plenigas la kopulacio kaj demeto de ovoj.

La eloviĝantaj larvoj vivas ĝis plena evoluo raban vivmetodon. Ilia evolua stado komenciĝas perla akvo-kutimiĝinta larvo, kiun sekvas iu transira "subimago"-formo kaj per nova elhaŭtiĝo aperas la preta insekto (imagino).

La plej konata specio estas la brunkorpa, brunmakul-flugila **ordinara efemero** (*Ephemera vulgata L.*) kaj la **blanka borda efemero** (*Palingenia horaria B.*), kiu aperas kelkfoje tiom amase, ke oni uzas ilin kiel sterkon.

La plej granda efemero de Hungario estas la **tisa efemero** (ankaŭ tisofloro)(*Palingenia longicauda Oliv*.), kiu aperas amase en junio en certaj lokoj de rivero Tiso. Ilian abruptan kaj amasan aperon nomas la hungaroj *florado de la Tiso* (tisoflorado), el kio la sinonima nomo. La miliono da forĵetitaj haŭtoj kaj la formortintaj kadaroj tiutempe dense kovras (pli precize iam kovris, hodiaŭ la florado jam ne estas tiom amasa) la riveran surfacon. Ili flugas 1-2 km kontraŭ fluo de la rivero kaj tiam demetas ovojn en la akvon. Tiel la ovoj adheriĝas ĉ. ĉe la sama loko, kie ekflugis la efemero. La evolu de efemero el ovo daŭras 3 jarojn, poste la efemero vivas kelkajn horojn.

|  |  |
| --- | --- |
|  Enhavo | Al ĉi-tiu artikolo ankoraŭ mankas la tabelo pri la biologia klasado. Vidu je Betulo aŭ Kvokao por ekzemploj. |

  

* Kategorio Efemeroj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Efemeroj en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 59039
* GND: 4151430-0
* LCCN: sh85082422
* BNF: 12007005v
* NKC: ph114831
 |
**Efialto** (malnovgreke **Ἐφιάλτες**, latine *Ephialtes*) estas en la greka mitologio unu el du fratoj de giganta staturo. Kune kun sia frato Oto ili estas konataj kiel Aloeidoj. 

Ilia patro estis aŭ Giganto Aloeo aŭ dio de la maroj Pozidono, kiun ekamis Ifimedeia. Ambaŭ knaboj kreskis per eksterordinara maniero kaj en siaj naŭ jaroj el ili estis grandegaj homegoj. Orakolo al la knaboj destinis, ke ilin ne povas mortigi la homo, nek la dio. Pro tio ili estis memfidaj, konsciante sian forton kaj kuraĝon. 

Ili venis al ideo kontraŭstarigi sin kontraŭ Olimpo mem, kiun volis pereigi. Plie ili ekintencis humiligi diinojn Hera kaj Artemisa. Sed unue ili subigis dion de milito Areson, kion ili sukcesis, kaj la dio estis dek tri monatoj malliberigita, ĝis lin liberigis la dio Hermeso. 

Poste ili provis pereigi Olimpon, ĵetadis tutajn montojn en maron, amasigis unu monton super la alian. Sed la pereon ili ne finis. Laŭ unu versio mortigis ilin per sia sago dio Apolono, laŭ la alia versio aperis sin diino Artemiso en formo de blanka cervino, fulmorapide ŝi trakuris inter ili, kaj kiam kontraŭ ŝi ili ambaŭ ekpafis siajn sagojn morte trafis unu la alian. 

Ĉar ili estis en sia mallonga vivo neapartigeble kunigitaj, ilia komuna sorto estas pli detale priskribita en la artikolo Aloeidoj, kiel estis tiu ĉi duopo nomata.

Reflekto en la arto
-------------------

La plej konata bildigo de Aloeidoj estas sur altaro de Zeŭso en Pergama muzeo en Berlino (el la jaroj 180 - 160 a.K.). Aparte bone ankaŭ estas bildigita "Oto batalanta kontraŭ Artemiso".

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Efialtés (mytologie) en la ĉeĥa Vikipedio.*
**Mats Arehn**, origina familia nomo *Hagmann*, naskita la 19-an de junio 1946 en Stokholmo, estas sveda reĝisoro, scenaristo kaj produktoro.

Biografio
---------

Post iom da tempo de laborado kiel maristo, Mats Arehn frekventis teatran lernejon dum la periodo 1963–1965, poste li laboris ĉe Stokholma Urba Teatro, Regna Teatro kaj Lerneja Teatro. Li faris grandan nombron da mallongaj filmoj por sveda televido kaj debutis en plenlonga filmo kiel reĝisoro per la filmo Maria (1975), produktita per la filmoproduktada kompanio *Nordisk Tonefilm*. Li estis kundirektoro de la komedio *s-ro Gunnar Papphammar*, kiu estis farita por televido, sed ankaŭ aperis en filmversio en 1981. En 1987 aperis lia filmo *En film om kärlek* ("filmo pri amo"), kiu fariĝis unu el la plej profitodonaj filmoj de la jaro. 

Mats Arehn estas la filo de la artisto Palle Hagmann kaj la aktorino Ingrid Arehn kaj la nepo de la aktoro Nils Arehn. En sia libro *Vita lögner* ("blankaj mensogoj"), Mats Arehn parolas pri la aventura geedzeco de siaj gepatroj kaj pri la revoj de sia patro pri la granda promeso, kiu ŝanĝos ĉion.

Ekde 1979 li estis edziĝinta al Margareta Feldt Arehn (same naskita en 1946).
La **fiŝista reĝo** estas reĝo, kiu gardas de la Sanktan Gralon en Artura legendo. Laŭ iuj verkistoj li nomiĝis Pelles.

Estas multaj versioj de lia historio, sed ĉiuj diras, ke li estis vundata en la kruroj aŭ la ingveno, kaj ne povas movi sin sen ies helpo. Dum li estis vundita, lia regno grave suferis: pro lia senpotenco lia lando estas dezerto - la "Waste Land" kiu donas la titolon de la poemo de T. S. Eliot. Li povis fari malmulte krom fiŝkapti ĉe rivero proksime al sia kastelo Corbenic. Multaj kavaliroj penis sanigi lin, sed nur Parsifalo povis fari tion.

La fiŝista reĝo estis la patro de Elaine, kiu per magiaj trompoj igis Lanceloton amori ŝin kaj poste naskis Galahad.

La rolulo de la fiŝista reĝo inspiris la filmon *The Fisher King* kun titolo samsignifa.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de filmoj bazitaj sur Artura literaturo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Studo pri la fiŝista reĝo de la usona Universitato de Idaho Arkivigite je 2010-01-29 per la retarkivo Wayback Machine, en la angla.
La **masakro de Sand Creek** okazis en Usono, la 29-an de novembro 1864. La masakron de indianoj gvidis John M. Chivington kaj efektivigis kun solduloj de Colorado. Ili masakris kelkcentojn da viroj, virinoj kaj infanoj, kvankam tiuj flirtis blankan flagon. La viktimoj estis skalpitaj, la kadavroj estis torturitaj, stumpigitaj.

Oni trovis oron en la 1850-aj jaroj en okcidenta parto de Kansas. La evento allogis amason da blankuloj, kiuj venis en konflikton kun la indianaj triboj de Cheyenne kaj Arapaho.

La konflikto tiel akriĝis, ke guberniestro John Evans komisiis setlejiston John M. Chivington kaj liajn memvarbitajn soldatojn pri restarigo de la paco. Post bataletoj, la indianoj emis al packontrakto, sed Chivington pensis alion.

Li kaj lia taĉmento murdis tutan bivakon de la indianoj la 29-an de novembro 1864. Okulatestanto de la afero estis *George Bent*, filo de pelt-komercisto, kiu notis kaj diskonigis la eventojn.

Kvankam la militistara gvidantaro dekretis pri esplorado, la murdistoj restis senpunitaj.
Masakro de la Judoj de Metz dum la Unua Kampanjo, farde Auguste Migette
La **Masakroj ĉe Rejnlando**, ankaŭ konataj kiel la **persekutadoj de 1096** aŭ **Gzerot Tatnó** (hebree: גזרות תתנ"ו‎, "Ediktoj de 4856"), estis sinsekvo de amasaj murdoj kontraŭ judaj komunumoj fare de tumultaroj de germanaj kristanoj dum la popola krucbatalo en 1096, aŭ 4856 laŭ la juda kalendaro.

Laŭ David Nirenberg, la okazintaĵoj de 1096 ĉe Rejnlando "okupas gravan lokon en la moderna juda historiografio kaj estas ofte prezentitaj kiel la unua kazo de antisemitismo kiu estus ekde tiam neniam forgesota kaj kies pinto estis la Holokaŭsto."

Referencoj
----------

1. ↑  David Nirenberg, 'The Rhineland Massacres of Jews in the First Crusade, Memories Medieval and Modern', in Medieval Concepts of the Past: Ritual, Memory, Historiography, p.279-310
2. ↑
3. ↑  Medieval Concepts of the Past: Ritual, Memory, Historiography, page 279 Chapter 13, The Rhineland Massacres of Jews in the First Crusade, Memories Medieval and Modern, by David Nirenberg
Je elektromagnetismo kaj aliaj gaŭĝaj teorioj, la **gaŭĝo de Lorenz** estas parta gaŭĝo-fikso, kiu estas nevarianta laŭ transformo de Lorentz.

Difino
------

Se {\displaystyle A^{\mu }} estas la 4-vektoro de la elektromagneta potencialo, la **gaŭĝo de Lorenz** estas la kondiĉo

{\displaystyle \sum \_{\mu }\partial \_{\mu }A^{\mu }=0}.
Laŭ la 1+3-malkompono {\displaystyle A^{\mu }=(\phi /c,{\vec {A}})}, la gaŭĝo de Lorenz estas

{\displaystyle {\vec {\nabla }}\cdot {\vec {A}}+{\frac {1}{c^{2}}}{\frac {\partial \phi }{\partial t}}=0}.
La sama difino ankaŭ validas pri la teorio de Yang-Mills, krom ke la potencialo {\displaystyle A\_{\mu }^{a}} ankaŭ havas Lie-alĝebran indicon.

Propraĵoj
---------

La gaŭĝo de Lorenz estas *parta* gaŭĝo-fikso: eĉ post la uzo de la gaŭĝo de Lorenz, iom da gaŭĝa libero restas. Nome, la gaŭĝa transformo

{\displaystyle A\_{\mu }(x)\mapsto A\_{\mu }(x)+\partial \_{\mu }\alpha (x)}
plenumas la gaŭĝon de Lorenz, se {\displaystyle \alpha } estas harmonia funkcio, t.e. {\displaystyle \partial ^{2}\alpha =0}.

Historio
--------

La gaŭĝon de Lorenz inventis la dana fizikisto Ludvig Lorenz. (Konfuze, la transformo de Lorentz nomiĝas laŭ la nederlandano Hendrik Lorentz.)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Weisstein, Eric W..  Lorenz gauge (angle). *Wolfram ScienceWorld*.
Gaŭĉo de Argentino.
**Gaŭĉo** estis (aŭ estas) rajdanta paŝtisto de brutaroj en la sud-amerikaj pampoj, simile al la nordamerikaj *vakeroj*. Se oni ne bezonas precizigi ilian devenon, oni ankaŭ nomas ilin simple **bovistoj**

Ili loĝis ĉefe en la nunaj Argentino, Urugvajo, Paragvajo kaj sudo de Brazilo (en la portugala lingvo, "gaúcho" estas la nomo uzata ankaŭ por la loĝantoj de la ŝtato Rio Grande do Sul).

La gaŭĉo estas simbola rolulo de la naciismo de la regiono, ĉefe en Argentino.

Gauĉo estas la ĉefrolulo de la eposa novelo *Martín Fierro*, de José Hernández (tradukita en Esperanton de Ernesto Sonnenfeld), kiu estas kvazaŭ simbolo de la argentinaj kamparanoj.

La priskribo fare de Julio Mafud
--------------------------------

Julio Mafud, profesoro pri literaturo kaj sociologio, en sia *Prezento* al *Martín Fierro* tradukita en Esperanton fare de Ernesto Sonnenfeld, faras klaran priskribon kaj de la gauĉo ĝenerale, de la ĉefrolulo partikulare kaj eĉ de la literatura verko de José Hernández. Kiel ĉefaj trajtoj de la gaŭĉo li elstarigas lia "moviĝemo" en sia "izoleco"; li konas sian medion, nome la specojn de paŝtaĵoj, la vojojn, la ventojn ktp. La tranĉilo estas lia ĉefa ilo, kaj por manĝi kaj por lukti kaj por labori. La gitaro estas alia necesa utilo. Nur "escepte li havas familion", dum amikeco estas la nura socia rilato, kiun li agnoskas.

La pampo estas malfacila vivejo, kie danĝeras movgrundoj, miraĝoj kaj malvarmaj ventoj. En tiu medio la gauĉo malaperas pro eŭropismaj intencoj ŝanĝi la tiean vivon. Tiukadre la verko *Martín Fierro* iĝas "cignokanto". La gaŭĉo klopodas rifuĝiĝi inter indianoj, sed tio li ne estas kaj tiele "en neniu el la du mondoj li povas vivi".

Bildaro
-------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Vidu ankaŭ
----------

* Bredado
* Huaso
* Vakero

Notoj
-----

1. ↑  Julio Mafud en *Prezento* al José Hernández, *Martín Fierro*, J. Régulo, La Laguna, 1965, pp. 19-20.
2. ↑  Paĝo 23.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Gaŭĉo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 
* 
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 50342
* GND: 4156093-0
* LCCN: sh85053528
* BNF: 11934362t
* NKC: ph172866
 |
*Ne miskomprenu kun Gábor Papp!*

**Gábor PAP,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pap Gábor** estis hungara pastro, kalvinana episkopo, politikisto. Lia pseŭdonimoj estis *Vönöczky* aŭ *Pap Kovách*.

Gábor Pap  Arkivigite je 2014-09-06 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 10-an de septembro 1827 en Vilonya. Li mortis la 2-an de novembro 1895 en Hungario en Komárom (nuntempa Komárno en Slovakio),

Biografio
---------

Gábor Pap komence lernis hejme, poste en Pápa, kie li jam partoprenis en redaktado de Koszorú. En 1847 li estis ĉehejma edukisto en Vieno. En la sekva jaro li partoprenis en la revolucio, post la falo li sukcese rifuĝis kaj tuj aliĝis al Hungara revolucio de 1848. Post falo de la hungara revolucio en 1849 komence li estis en prizono, poste li pastriĝis en 1851 en Balatonudvari (baldaŭe en sia naskiĝvilaĝo). En 1873 li estis elektita eklezia ĉefnotario, en la sekva jaro episkopo. Inter 1876-1879 li estis parlamenta deputito, krome li estis membro en la senato. Li ofte verkis artikolojn (foje poemojn) ekzemple en Vasárnapi Ujság.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* ’’Költemények’’ (Poemoj), (1870)
* ’’Gyászbeszéd és ima, melyet Pap Ferencz…’’ (1870, 1885)
* ’’Emlékbeszéd az ácsi honvédemléknél’’ (1880)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildo Arkivigite je 2014-09-06 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2014-09-06 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Gábor Pap en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 494697
* GND: 1025024206
* VIAF: 121435099
* ISNI: 0000 0000 7931 6710
 |
**Gábor MÁRKUS** - en Hungario kutime nomata en sinsekvo Márkus Gábor - estas hungara esperantisto kaj doktoriĝinta ekonomikisto.

### Studado kaj doktoriĝo

Gábor Márkus naskiĝis en 1948 en Hungario kaj en 1972 finis la studprogramon de la Budapesta Ekonomika Universitato en la kampo de planado kaj matematiko. Dum la sekvontaj jaroj li instruis matematikon en la sama universitato (ankaŭ por multnombraj vjetnamaj studentoj). En 1982 li ricevis stipendion de japana entrepreno *Verda Stelo* por studi en Universitato *Nanzan* de la mezjapana urbo Nagojo. Post la sukcesa fino de la studprogramo li doktoriĝis pri la analizo de la japana ekonomia evoluo.

### Manaĝeraj edukado kaj oficoj

En la 1990-aj jaroj Gábor Márkus fariĝis strategia manaĝero de la plej granda hungara industria organizo, la Nacia Petrola Korporacio. Por konatiĝi kun la internacie uzataj plej modernaj entrepreno-direktaj metodoj en 1993 li sukcese finis studprogramon en urbo Boston, subŝtato Masaĉuseco de Usono. Kiam la orient-europaj landoj decidis aliĝi al la Eŭropa Unio, li estiĝis estro de la hungara parlamenta kontrola kaj aŭditorganizo havante du taskojn: kontroli la registaron kaj evoluigi la publikan administran sistemon por ke la lando povu aliĝi al la Eŭropa Unio.

### Verkoj

Gábor Márkus estas la verkinto de pli ol 150 libroj kaj artikoloj en diversaj lingvoj; la ĉefverkoj estas 

* "Perkomputilaj entrepreno-direktaj metodoj" (eldonis la universitato en 1974),
* "Internacia kunlaboro en la publika administrado" (eldonis la Ĉefministra Oficejo de Hungario en 1995),
* "Financa kontrolo kaj aŭdito en la Eŭropa Unio" (eldonis la Financa Ministrejo de Hungario en 1994),
* "Ruĝa suno kaj verda stelo" (originale aperis en Esperanto en 2011, poste oni eldonis ĝin ankaŭ en hungara lingvo kun la titolo "Vörös nap és zöld csillag", kaj ankaŭ japane kun la titolo "赤い太陽と緑の星").

Prezentado de kelkaj libroj de Gábor Márkus

### Esperanto

En la oficperiodo 2013-2016 kaj same en la oficperiodo 2016-19, li nome de Hungaria Esperanto-Asocio estis membro de la komitato de Universala Esperanto-Asocio.

Referencoj
----------

1. ↑  fonto: biografieto pri li en paĝaro pri la Internacia Kongresa Universitato de 2012, en la retejo de UEA
2. ↑  fonto: listo de la membroj de la komitato de UEA 2013-2016 en la retejo de UEA, stato de la 15-a de aŭgusto 2013
3. ↑  aktuala listo de la membroj de la komitato de UEA en la retejo de UEA, stato de la 2-a de nov. 2017
**Kálmán Reichenhaller** [rejĥenhaler], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Reichenhaller Kálmán** estis hungara kemiisto, instruisto, profesoro.

Kálmán Reichenhaller  naskiĝis la 16-an de marto 1852 en Pest (urbo), li mortis la 16-an de aprilo 1919 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Kálmán Reichenhaller frekventis mezlernejojn en Vác kaj Sopron, inter 1868-1872 li studis en agrikulturaj akademioj en Keszthely kaj Magyaróvár, poste en Mineja Akademio de Selmec. Li akiris diplomojn kaj pri agrikulturo kaj pri minado. Post siaj studoj li estis asistanto du jarojn en Akademio de Selmec apud István Schenek. Inter 1874 kaj 1877 li studvojaĝis al Heidelberg (tie li estis asistanto de Robert Bunsen), Hohenheim kaj Munkeno helpe de stipendio. Li doktoriĝis el kemio en 1876 en Heidelberg, post 2 jaroj en Budapeŝto. Li komencis instrui en Arad kaj li instalis kemian laboratorion, poste li faris ambaŭ agojn en Budapeŝto. Ekde 1884 li gvidis la tutlandan policistan kemian laboratorion. Li havis edzinon.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A műszaki vegytan egyes fejezetei* (1887)
* *Szeszgyártás és eczetgyártás* (1890)
* *Mineralogia és kémia főgymnasiumok számára* (1903, 1906) - lernolibro

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 143-a paĝo)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Christoph Schappeler.
**Christoph SCHAPPELER** (1472 – 25a de Aŭgusto, 1551) estis germana religia figuro, reform(aci)isto, kaj predikisto en la preĝejo de Sankta Marteno en Memmingen dum la komenco de la 16-a jarcento kaj dum la Protestanta Reformacio kaj la Germana Kamparana Milito. Li tendencis partie ĉe la malriĉularo, pro kio la senato reguligi liajn predikojn en 1516. Tamen, ĉirkaŭ 1521 la ideologia panoramo estis ŝanĝiĝinta tiom ke la senato apogis lin. Kiam li estis ekskomunikita en 1524, la Senato malakceptis obei la episkopan ordonon malpermesi lin.

Oni supozas, ke Schappeler kaj Sebastian Lotzer estis kiuj verkis la *Dek Du Artikolojn*: nome "Zwölf Artikel der Bauernschaft, Zwölf Artikel der Bauernschaft in Schwaben" komence de 1525. Du monatojn post la dekomenca publikigo en Memmingen, jam estis disvastigitaj 25 000 ekzempleroj de la *Dek Du Artikoloj* tra tuta Eŭropo. La *Dek Du Artikoloj* estis religia (eklezia) peticio kiu uzis la ideojn de Lutero kiel defendo de la rajtoj de la kamparanoj.

Notoj
-----

1. ↑  Pettegree, Andrew, eld. (2004). *The Reformation: Critical Concepts in Historical Studies*, Vol. 1, pp. 344–45. Routledge.

* Kategorio Christoph Schappeler en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 810596
* GND: 12322019X
* LCCN: no2012142973
* VIAF: 57515473
* ISNI: 0000 0000 1239 8432
* BNF: 17799412g
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Galeno (apartigilo) |

Bommen Berend "antaŭ" la urbo Groningen de Wolfgang Heimbach (1674)
La Haus Bisping. Nur ĉi tiu pordega konstruaĵo el 1651 de la akvokastelo ankoraŭ restas.
**Bernhard Christoph Freiherr von GALEN** (Drensteinfurt, 12-an de oktobro 1606 - Ahaus, 19-an de septembro 1678) estis Princepiskopo de Monastero. Li apartenis al nobela familio Galen en Vestfalio.

### Biografio

Pelita en malriĉecon per la perdo de patra heredaĵo, li fariĝis pastro; sed li ne ĉesis barakti kun la Imperiestro Ferdinando la 3-a dum la lastaj etapoj de la Tridekjara Milito. En 1650, li sekvis la ĉefepiskopon de Kolonjo Ferdinando de Bavario, kiel episkopo de Münster.

Post iom da paco kaj prospero en sia princlando, von Galen devis venki grandan ribeladon de civitanoj de Münster; sed en 1661 tio estis solvita okupante la urbon. La episkopo, kiu havis grandan armeon, iĝis ĉefa ludanto en Eŭropo. En 1664, li estis elektita direktoro de la imperia armeo komisiita batali kontraŭ la turkoj, sed liaj trupoj estis tro malfruaj por konfrontado; post la paco kiu sekvis la kristana venko en la batalo de Saint Gotthard en aŭgusto 1664, li aliĝis al Karlo la 2-a de Anglio en la Dua angla-nederlanda milito la nederlanda, ĝis la interveno de Ludoviko la 14-a kaj Frederiko Vilhelmo de Brandenburgio estis devigita subskribi pacon en 1666 en Kleve.

Kiam von Galen denove atakis la Nederlandan Respublikon ses jarojn post la Franca-Nederlanda milito, aliancita kun Ludoviko la 14-a, kiu helpis lin ekokupi la urbon Groenlo. Liaj trupoj estis pli orienten kaj norden kaj konkeris la urbojn Deventer kaj Coevorden. Lia armeo atakis la urbon Groningen, sed ne povis okupi la nordan bordon, pro inundiĝo de kampoj kaj marĉoj kiuj neebligis la trapaŝon. En oktobro 1674 li retirigis siajn trupojn de la Nederlanda Respubliko kaj kondukis sian armeon al restaŭri la katolikan fidon en la orientaj provincoj. En 1675 li forlasis siajn aliancanojn kaj batalis por Imperiestro Leopoldo kontraŭ Francio. Kune kun Brandenburgio kaj Danio atakis Karolon la 11-an de Svedio, kaj konkeris la duklandon de Bremen. Von Galen mortis en Ahaus.

En Nederlando li estas konata per la kromnomo "Bommen Berend" (Bomba Bernardo) ĉar li provis malsukcese ekokupi la nederlandan urbon Groningen uzante bombojn. En tiu urbo oni ankoraŭ ĉiujare festas pro la venko je la 28-a de aŭgusto.

Vidu ankaŭ
----------

* Clemens August von Galen (1878 - 1946): Katolika episkopo opozicia al la nazia reĝimo, lia parenco

* Kategorio Christoph Bernhard von Galen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 508248
* GND: 118520709
* LCCN: n85355847
* VIAF: 100179429
* ISNI: 0000 0001 1804 5424
* LIBRIS: 187871
* SUDOC: 028541642
* BNF: 12035693r
* BPN: 50190373
 |
**Christoph SONNTAG** (naskiĝinta la 28-an de januaro 1654 en Weida, mortinta la 6-an de julio 1717 en Altdorf apud Nürnberg) estis germana teologo protestantisma.

Vivo
----

Post frekvento de la lernejo Landesschule Pforta li studis en Jena unue lingvosciencon kaj filozofion kaj bakalaŭriĝis tie en la 10.9.1674 pri filozofio. Poste li okupiĝis - ĉefe sub la instruado de Johannes Musaeus - samloke teologion ĝis sia voko kiel privata instruisto de la filoj de la grafo de Bieberstein en Oppurg. Samloke li ekdeĵoris post du jarojn kiel paroĥestro kaj restis sampostene dum deko da jaroj. Poste li iĝis superintendanto en Schleusingen. Post kvin jaro la urbo Nürnberg proponis igi lin profesoro pri teologio kaj superintendanto de la spirituala ministerio en Altdorf (1690).

Sonntag sekvis la vokon kaj doktoriĝis pri teologio en oktobro 1690 en Jena kaj la saman jaron alvenis ankoraŭ en Altdorf. Tie li ne nur plenumis siajn teologion deĵoron sed iĝis pluse profesoro pri la helena lingvo en 1699. Laŭdire li regis la grekan lingvon kvazaŭ same bone kiel la gepatran germanan. Ĝis progresinta aĝo li ade faris prelegojn kaj verkis kaj disputis kaj ekzamenis. Vokoj veni aliloken ekz. en 1693 al Lüneburg, en 1696 al Vajmaro, li ne sekvis. Li estis kvar fojojn rektoro universitata kaj ok fojojn dekano de la teologia fakultato. Danke al li la Akademio de Altdorf ricevis en 1697 privilegion imperiestran permesantan doktorigojn de teologoj.

Karaktero
---------

Laŭ konvinko Sonntag estis ortodoksa sed milda luterano. Li ja kondamnis kiel aliaj teologoj de Wittenberg kaj Lepsiko la aperintan pietisman modon sed neniam jesus persekuton de la instruistoj. Oni bone sentis la instruadon de Musaeus ĉe li, por kiu la lutera pieco superis ĉion ajn doktrinan.

Lia unua biografo estis Zeltner (en *Vitae theologorum Altorphinum* de 1722 (4°) p. 448 sekvv. Sonntag mem verkis 119 disputoj en la latina respektive la germana lingvo kaj 12 en la greka.

Fonto
-----

Artikolo "Sonntag, Christoph" de Paul Tschackert en: *Allgemeine Deutsche Biographie, herausgegeben von der Historischen Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften*, Band 34 (1892), p. 642, kio legeblas tie ĉi interrete.

* Kategorio Christoph Sonntag en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 584207
* GND: 117475890
* LCCN: no99002650
* VIAF: 13085809
* ISNI: 0000 0001 2121 1921
* LIBRIS: 298152
* SUDOC: 080206751
* BNF: 13014045q
* NKC: ola2017964162
 |
La observejo de Bienstädt, simbolo por la altebenaĵo, en 2011. La **Fahner-altebenaĵo** (germane: *Fahner Höhe* aŭ *Fahnersche Höhe*) estas tradicia ekskursocelo antaŭ la pordoj de Erfurto.

Tiu gastema regiono de senfinaj fruktarbaj plantejoj estas vasta migradoregiono por ĉiuj sezonoj, natura juvelo kaj kultura pejzaĝo kun multe da vidindaĵoj. Ĝi etendiĝas je 26 kvadratmetroj.

Priskribo
---------

La altebenaĵo estas ĉ. 150 metrojn pli alta ol la ĉirkaŭanta montetaro, ĝia plej alta monto estas la *Abtsberg* (413 m). Ĝi ofertas kaj al la bestoj kaj al la kreskaĵoj bonegajn kondiĉojn kaj la miksarbaro konsistas el multaj diversaj specoj.

Al ĉiuj ĉielaj direktoj malfermiĝas ravaj belvidoj ĝis la ĉenoj de la Turingia Arbaro suden kaj okcidenten; al la Kyffhäuser, Kulpenberg kaj Brocken norden; al la Ettersberg orienten.

La regiono estas per publika transporto facile atingebla (buslinioj nr. 12, 95 kaj 112 respektive trajnoj regionaj).

Vilaĝoj troviĝantaj sur la altebenaĵo kaj aliaj celpunktoj
----------------------------------------------------------

* Dachwig
* Döllstädt
* Gierstädt
* Gräfentonna
* Großfahner
* Kleinfahner
* Tiefthal
* Töttelstädt
* Witterda

Vidindaĵoj krom la vilaĝoj
--------------------------

* Bienstädter Warte: observejo
* Bockwindmühle: teknike interesega mueliltipo, en Kleinfahner
* Grundmühle: muelilo idliece situanta, servanta kiel trinkejo kaj provizadejo por kradrostitaj kolbasoj
* Schwellenburg: ne temas pri burgo, sed pri zono naturprotektita (ekde 1939); 230 metrojn alta, iama vitejo
* Sieben Gräber: tomboj de 7 adoleskantoj kiuj mortis dum la lastaj tagoj de la Dua Mondmilito

Literaturo
----------

* Naturschutzbund Deutschland, Kreisgruppe Gotha (eld.): *Zur Natur und Geschichte der Fahner Höhe*, Gotha 2000

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Altebenaĵo Fahner en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hejmpaĝo porfremdultrafika.
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Fiŝomanĝa genoto** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Bestoj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
| Subfilumo: | Vertebruloj *Vertebrata* |
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Mamuloj *Mammalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Karnomanĝuloj *Carnivora* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Viveredoj *Viverridae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Genetta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | **Fiŝomanĝa genoto** *Genetta piscivora* |
|

 |
|
|
|
|
|
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Fiŝomanĝa genoto  |

 |
| v • d • r |

La **Fiŝomanĝa genoto** (*Genetta piscivora*, iam *Osbornictis piscivora*) estas karnomanĝa mamulo loĝanta en arbaroj (ĝangaloj) de la nordorienta regiono de la Demokratia Respubliko Kongo. Ties teritorio etendas el la nordorienta bordo de la Kongo al fenda baseno etenda tra orienta kaj nordorienta Kongo. Tiu estas unu el malplej konataj kaj raraj viveredoj iam vidataj en naturo. La **Fiŝomanĝa genoto** estas rilata al civetoj kaj poianoj. Tiu specio estis iam lokigita en sia propra genro, *Osbornictis*. Tamen, *Osbornictis*  estas jam konsiderata kiel la sama genro kiel la genotoj de la genro *Genetta*.


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |