Katedralo Sankta Sarkis, dioceza katedralo.
**Ararata Pontifika Diocezo** (armene: **Արարատյան Հայրապետական ​​թեմ** Araratjan Hajrapetakan tem) estas la plej granda diocezo de la Armena Apostola Eklezio kaj unu el la plej malnovaj diocezoj en la mondo, kovrante la urbon Erevano kaj la provincon Ararat ene de Armenio.
La Ararata Diocezo suferis plurajn ŝanĝojn kun la paso de la tempo kaj la malsamaj historiaj kuntekstoj. Ĝi perdis teritoriojn kiuj nun troviĝas en Turkio kaj Naĥiĉevano kaj dum sovetaj jaroj preskaŭ ĉiuj preĝejoj estis fermitaj, kelkaj estis detruitaj kaj ĝia aktiveco estis forte limigita. Post la sendependiĝo de Armenio kreiĝis pluraj diocezoj laŭ la administra divido de la lando sed malgraŭ tio, ĝi restas kiel la plej granda kaj grava de la Armena Apostola Eklezio.

Historio
--------

### Antikvo

Templo de Avan.
La origino de Ararata Pontifika Diocezo devenas de la komenco de la 4-a jarcento. Kun la kristanigo de Armenio, Sankta Gregorio la Iluminanto establis la Katolikosejon de Ĉiuj Armenoj en Vagharŝapat (Eĉmiadzin), same kiel la Araratan Pontifikan Diocezon kaj nomumis *episkopon Albianus* kiel la unua *primasa* vikario de la ĵus fondita diocezo. La nomo de la diocezo devenas de la monto Ararato; la simbolo de la armena nacio. Unue la diocezo inkluzivis la teritoriojn de Ararat-ebenaĵo, Naĥiĉevano, Kotajko kaj la okcidentajn teritoriojn de Sevan-lago. Oni kredas, ke la diocezo estis ofte konata kiel la *Diocezo de Erevano*inter la 15a kaj 19a jarcentoj. Sub la rusa regado dum la meza 19-a jarcento, la jurisdikcio de la diocezo estis vastigita al la teritorioj de Sjuniko kaj Ŝirako ankaŭ, sekvita per la areo de Kars en 1878, kovrante preskaŭ la tutan areon de orienta Armenio.

### Rusa periodo

Preĝejo Sankta Zoravor (Erevano)
Meze de la 18-a jarcento, kiam la limoj de la diocezoj de la Armena Apostola Eklezio estis finfine aranĝitaj, Erevano estis menciita kiel duon-sankta, duon-senjora diocezo, kiu kunigis la urbon Erevano kaj ĉiujn ĉirkaŭajn vilaĝojn, la urbon Blur sur la dekstra bordo de la rivero Arakso kaj la ĉirkaŭaj regionoj. Ĉi tiu situacio daŭris ĝis la aliĝo de Poloĵenje en 1836. Meze de la 19-a jarcento, 6 grandaj diocezoj aŭ ŝtatoj de la Armena Eklezio formiĝis ene de la limoj de la Rusa Imperio, kies tria estis la Diocezo de Erevano, kies vera gvidanto estis la Katolikoso de Ĉiuj Armenoj. La diocezo havis 4 pastrejojn: Erevano, Naĥiĉevano, Ŝirako kaj Kars. Post la rusa transpreno (1878) en la 1880-aj jaroj, la kvina diocezo estis aldonita al la diocezo, Kars, kiu kovris la tutan regionon de Kars.

### Unua Armena Respubliko

Preĝejo Sankta Gregorio, detruita dum sovetaj jaroj.
Komence de la 20-a jarcento, la Ararata Pontifika Diocezo havis 643 preĝejojn, 13 monaĥejajn kompleksojn kaj pli ol 150 lernejojn funkciantajn sub sia jurisdikcio. En aŭgusto 1920, per pontifika encikliko eldonita de Katolikoso Georgo la 5-a, la teritorio de Ŝirako estis apartigita de la Araratia Diocezo por formi la Diocezon de Ŝirak. Post la Moskva Traktato en 1921, la Ararata Diocezo perdis la teritoriojn de Kars kaj Naĥiĉevan.

### Sovetaj jaroj

Dum la jaroj de soveta regado , la estro de la *Katolikosejo de Ĉiuj Armenoj*. La ordeno spertis radikalajn ŝanĝojn. La diocezo de Erevano, ŝajne patriarka, daŭre ekzistis, krom ke ĝi estis dividita en du sinsekvojn: Malnova Naĥiĉevano-Daralagjaz kaj Nova Bajazet. La diocezo konsistis el la monaĥejoj Sankta Georgo kaj Gndevaz en Mughni. En la fruaj 1930-aj jaroj, la interŝanĝoj estis aboliciitaj, kaj por mallonga tempo la diocezo estis dividita en 15 agentejojn: Baŝ Garni, Garni , Vedi-Basar , Old Nakhichevan, Goghtni, Meghri, Kotayk .﻿Tsakhkadzor , Gegharkunyats , Daralagjaz, Vagharŝapat , Aŝtarako, Aparan , Baŝ Aparan, Sardarapat, Hrazdanakoghmjan, kiuj ankaŭ baldaŭ malaperis, kaj La Diocezo de Erevano fariĝis nur surpapera diocezo.

Preĝejo Sankta Petro kaj Paŭlo, detruita dum sovetaj jaroj. Samloke nun staras Kinejo Moskvo.
Dum la jaroj de Stalina persekutado, preskaŭ ĉiuj preĝejoj kaj monaĥejoj en la teritorio de la diocezo estis fermitaj, la plej multaj el la pastraro estis malliberigitaj, ekzilitaj aŭ pafitaj. Detruitaj en Erevano:

* Preĝejo Sanktaj Paŭlo kaj Petro (en la loko de la nuna Kinejo Moskvo)
* Gecemana Kapelo (en la loko de la Nacia Opero kaj Baleta Teatro)
* Preĝejo Sankta Gregorio la Iluminanto (en la loko de la lernejo Yeghiŝe Ĉarenc )
* Preĝejo Sankta Jakobo

La Diocezo de Erevano, jam kun la malnova nomo (Ararata Patriarkejo), ricevis sensignifajn privilegiojn en la 1960-aj jaroj, dum la katolikosa regado de Vazgen la 1-a. En 1989, la Diocezo de Sjunik estis apartigita de ĝi kun sia nuna teritorio.

### Sendependa Armenio

Prelatejo de la Ararata Pontifika Diocezo, Erevano.
Kun la sendependeco de Armenio en 1991, la armena eklezio estis reorganizita, la plej multaj el la posedaĵoj estis redonitaj al la eklezio kaj multaj novaj diocezoj estis establitaj surbaze de la administraj sekcioj de Armenio. La Diocezo de Gugark estis formita en 1991, kaj la 30-an de majo, 1996, sub la patriarka direkto de Garegino la 1-a, la Diocezo de Armavir , Aragacotn , Gegharkunik kaj Kotajk estis apartigitaj de ĝi.

Nuntempe la Ararata Pontifika Diocezo estas la plej granda diocezo de la Armena Eklezio, kun ĉirkaŭ 1,3 milionoj da homoj sub sia jurisdikcio. La primasa vikario de la diocezo estas ĉefepiskopo Navasard Kĉojan, servanta ekde 1999.  La dioceza ĉefsidejo situas en la ĉefurbo Erevano, apud la katedralo Sankta Sarkis.

Aktivaj preĝejoj
----------------

En junio 2017, la diocezo havas la sube listigitajn preĝejojn kaj kapelojn funkciantajn sub sia jurisdikcio, funkciantaj tra Erevano kaj Ararato, escepte de la monaĥeja komplekso Ĥor-Virapo de la 17-a jarcento en la provinco Ararato, la Katedralo Sankta Gregorio en Erevano malfermiĝis en 2001, kaj la Preĝejo Sankta Ana en Erevano malfermiĝis en 2015, kiuj estas rekte reguligitaj de la Patrina Seĝo de Sankta Eĉmiadzin.

Jen la listo de preĝejoj, monaĥejoj kaj kapeloj funkciantaj sub la jurisdikcio de la Ararata Pontifika Diocezo, kune kun ilia loko kaj jaro de konsekro:

### Preĝejoj

#### En Erevano

* Preĝejo Katoghike , 1264
* Preĝejo Sankta Jakobo de Kanaker , 1679
* Preĝejo Sankta Zoravor, 1694
* Preĝejo Sankta Georgo de Noragavit, 17-a jarcento
* Preĝejo Sankta Johano Baptisto , 1710
* Katedralo Sankta Sarkis, 1842
* Preĝejo Surp Kiraki, 19-a jarcento
* Preĝejo Sankta Dipatrino de Nork-Maraŝo, 1995
* Sankta Vartanaj Martiroj-Preĝejo de Jerablur, 1998
* Preĝejo Sankta Patrino de Dio de Malatja-Sebastjo, 1998
* Sankta Sarkis-Preĝejo de Nor Nork , 1999
* Preĝejo Sankta Dipatrino de Avan, Erevano, 2002
* Preĝejo de Sanktaj Martiroj de Davtaŝen, 2003
* Preĝejo Sankta Triunuo (Erevano), 2005
* Preĝejo Surp Khach de Ĉarbaĥ, 2006
* Sankta Dipatrino de Nor Nork, 2014
* Preĝejo Sanktaj Martiroj de Nubaraŝen, 2015

* Katoghike Church, 1264Katoghike Church, 1264
* Saint Hakob Church of Kanaker, 1679Saint Hakob Church of Kanaker, 1679
* Zoravor Surp Astvatsatsin Church, 1694Zoravor Surp Astvatsatsin Church, 1694
* Surp Gevork Church of Noragavit, 17th centurySurp Gevork Church of Noragavit, 17th century
* Saint John the Baptist Church, 1710Saint John the Baptist Church, 1710
* Saint Sarkis Cathedral, 1842Saint Sarkis Cathedral, 1842
* Surp Kiraki Church, 19th centurySurp Kiraki Church, 19th century
* Holy Mother of God Church of Nork-Marash, 1995Holy Mother of God Church of Nork-Marash, 1995
* Holy Vartanants Martyrs Church of Yerablur, 1998Holy Vartanants Martyrs Church of Yerablur, 1998
* Holy Mother of God Church of Malatia-Sebastia, 1998Holy Mother of God Church of Malatia-Sebastia, 1998
* Saint Sarkis Church of Nor Nork, 1999Saint Sarkis Church of Nor Nork, 1999
* Holy Mother of God Church of Avan, Yerevan, 2002Holy Mother of God Church of Avan, Yerevan, 2002
* Holy Martyrs Church of Davtashen, 2003Holy Martyrs Church of Davtashen, 2003
* Holy Trinity Church, 2005Holy Trinity Church, 2005
* Surp Khach Church of Charbakh, 2006Surp Khach Church of Charbakh, 2006
* Holy Mother of God Church of Nor Nork, 2014Holy Mother of God Church of Nor Nork, 2014
* Holy Martyrs Church of Nubarashen, 2015Holy Martyrs Church of Nubarashen, 2015

#### En provinco Ararato

* Preĝejo Sankta Jakobo, vilaĝo Ararat , 1866
* Preĝejo Sankta Gregorio, Bjuravan, meze de la 19-a jarcento, rekonstruita en 1999
* Preĝejo Sankta Patrino de Dio, Dimitrov, 1868
* Preĝejo Sankta Patrino de Dio, Verin Artaŝat, 19-a jarcento
* Preĝejo Sankta Johano, Mkhĉjan, 1890
* Preĝejo Sankta Patrino de Dio, Dalar , 1890
* Preĝejo Sankta Sarkis, Argavand, 1897
* Preĝejo Sankta Jakobo, Mrgavan, 1905
* Preĝejo Sankta Georgo, Kanaĉut, 1908
* Preĝejo Sankta Patrino de Dio, Vedi, 2000
* Preĝejo Sankta Resurekto, Nerkin Dvin, 2000
* Preĝejo Sankta Georgo, Marmaraŝen, 2002
* Preĝejo Sankta Patrino de Dio, Arevŝat, 2006
* Preĝejo Sankta Patrino de Dio, Ŝahumjan, 2009
* Preĝejo Sankta Georgo, Masis , 2009
* Preĝejo Sankta Patrino de Dio, Norabac , 2014
* Preĝejo Sankta Johano la Evangeliisto, Artaŝato 2015
* Preĝejo Sankta Tadeo, Masis, 2015

* Surp Hakob Church, Ararat village, 1866Surp Hakob Church, Ararat village, 1866
* Holy Mother of God Church, Dimitrov, 1868Holy Mother of God Church, Dimitrov, 1868
* Holy Mother of God Church, Verin Artashat, 19th centuryHoly Mother of God Church, Verin Artashat, 19th century
* Holy Mother of God Church, Dalar, 1890Holy Mother of God Church, Dalar, 1890
* Surp Sarkis Church, Argavand, 1897Surp Sarkis Church, Argavand, 1897
* Surp Hakob Church, Mrgavan, 1905Surp Hakob Church, Mrgavan, 1905
* *Saint George's Church, Kanachut, 1908\*Saint George's Church, Kanachut, 1908
* Holy Mother of God Church, Vedi, 2000Holy Mother of God Church, Vedi, 2000
* Surp Harutyun Church, Nerkin Dvin, 2000Surp Harutyun Church, Nerkin Dvin, 2000
* Holy Mother of God Church, Arevshat, 2006Holy Mother of God Church, Arevshat, 2006
* Holy Mother of God Church, Shahumyan, 2009Holy Mother of God Church, Shahumyan, 2009
* Saint George's Church, Masis, 2009Saint George's Church, Masis, 2009
* Saint John the Evangelist's Church, Artashat, 2015Saint John the Evangelist's Church, Artashat, 2015
* Saint Thaddeus Church, Masis, 2015Saint Thaddeus Church, Masis, 2015

### Kapeloj

* Kapelo Sankta Anania, Erevano, 1889
* Kapelo Sankta Kruco, Erevano, 1991
* Kapelo Sankta Johano Baptisto, Berkanuŝ, rekonstruita en 2006

* Saint Ananias' Chapel, Yerevan, 1889Saint Ananias' Chapel, Yerevan, 1889
* Surp Karapet Chapel, Berkanush, rebuilt in 2006Surp Karapet Chapel, Berkanush, rebuilt in 2006

Neaktivaj aŭ ruinigitaj preĝejoj kaj monaĥejoj
----------------------------------------------

Ĉi tio estas nekompleta listo de neaktivaj aŭ ruinigitaj preĝejoj kaj monaĥejoj en la teritorio reguligita de la Ararata Pontifika Diocezo:

* Kapelo Sankta Dipatrino de Avan, Erevano, 4-a jarcento
* Katoghike Tsiranavor Preĝejo de Avan , Erevano, 591
* Kapelo Sankta Johano de Avan, Erevano, 12-13-a jarcentoj
* Aghjoc Vank proksime de Goght kaj Garni , 13-a jarcento
* Monaĥejo Johano Baptisto proksime de Lusaŝogh, 13-a jarcento
* Preĝejo Sankta Patrino de Dio de Kanaker, Erevano, 1695
* Paroka Preĝejo Sankta Dipatrino de Avan, Erevano, 19-a jarcento

* Holy Mother of God Chapel of Avan, Yerevan, 4th centuryHoly Mother of God Chapel of Avan, Yerevan, 4th century
* Surp Hovhannes Chapel of Avan, Yerevan, 5th centurySurp Hovhannes Chapel of Avan, Yerevan, 5th century
* Katoghike Tsiranavor Church of Avan, Yerevan, 591Katoghike Tsiranavor Church of Avan, Yerevan, 591
* Aghjots Vank near Goght and Garni, 13th centuryAghjots Vank near Goght and Garni, 13th century
* Hovhannes Karapet Monastery near Lusashogh, 13th centuryHovhannes Karapet Monastery near Lusashogh, 13th century
* Holy Mother of God Church of Kanaker, Yerevan, 1695Holy Mother of God Church of Kanaker, Yerevan, 1695
* Holy Mother of God Parochial Church of Avan, Yerevan, 19th centuryHoly Mother of God Parochial Church of Avan, Yerevan, 19th century

Referencoj
----------

1. ↑   History. Arkivita el la originalo je 2014-10-16. Alirita 2014-10-07.
2. ↑   Archbishop Navasard Kchoyan. Arkivita el la originalo je 2018-10-05. Alirita 2020-09-16.
3. ↑   Churches of the Araratian Pontifical Diocese. Arkivita el la originalo je 2020-10-09. Alirita 2020-09-16.

Vidu ankaŭ
----------

* Patrina Seĝo de Sankta Eĉmiadzin
* Katedralo Sankta Sarkis

* Kategorio Ararata Pontifika Diocezo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)