recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

muzika kompaktdisko kaj tekstaj kajeroj de la kanto "La Espero" kaj aliaj kantoj de Olivia Grassner el la turneo "Esperanto" de 2014
**Olivia Irmengard GRASSNER** (naskiĝis la  19-an de septembro 1992(nun 1992-09-19), do nun 30-jara) estas germana soul- kaj rokmuzika kantistino, vivanta en Hanovro. En 2012-2013 kaj 2013-2014 ŝi estis gvida kantistino de artista spektaklo, turnee prezentata en decembro kaj januaro en pluraj eventejoj de Germanio kaj nomata *Feuerwerk der Turnkunst* ("piroteknikaĵo de gimnastika arto"). La turneo de januaro 2014 havis la temon "Esperanto - mitreißend, exotisch, spektakulär" ("Esperanto - entuziasmiga, ekzotika, spektakla"). En ĝi la komparo al la lingvo Esperanto uziĝis por subtreki la internaciecon de la artista prezentaĵo, sed la internacia lingvo ankaŭ mem en la voĉaj komentoj (kaj skribaj dokumentoj) de la evento prezentiĝis plej pozitive. Unua el pluraj kulminoj de la evento estis modernece rokmuzike balada interpreto de la poemo "La Espero" de L. L. Zamenhof kantata fare de la muzikistino kun infana ĥoro el la urbo Hanovro - en plejparte senakcenta Esperanto, kiun la spektantoj en la programa kajero ankaŭ povis sekvi en esperantlingva skriba versio kun proza germanlingva traduko. Sed ankaŭ en la plia fluo de la evento multis flataj aludoj al la simpatia internacieco de Esperanto, kaj fine la artistoj disĵetis plurajn ŝvebantajn tergloboformajn balonojn en la spektantaron, simbole por la dezirinda pludisvastiĝo de la pacaj ideoj de la internacia lingvo. Laŭ informo de la germana radia kaj televida korporacio ARD taksatas, ke ĝis fino de januaro 2014 pli ol 200 000 spektantoj vidis la scenejan prezentaĵon "Esperanto".

Referencoj
----------

1. ↑  filmeta impreso pri la sceneja prezento la rokmuzika balado "La Espero", germanlingva intervjuo kun la kantistino kaj iuj pliaj scenoj, ekzemple improvizita kantado de pluraj knabinaj artistinoj en Esperanto, en la retejo *vimeo*
2. ↑  recenzo pri la malferma prezentaĵo de la spektaklo "Esperanto" en la retejo *ndr.de* de la nordgermana radia kaj televida korporacio NDR, parto de la tutgermana korporacio ARD germane
**Turismo** > **Gvidlibro pri Pekino** > **Ĝingŝan-parko**  

Vizitinte la Imperiestran Palacon oni eliras el la norda pordo Sen'u de la palaco kaj eniras en Ĝingŝan-parkon, kiu kun areo de 16 hektaroj estas ĉirkaŭita de ruĝa muro. En ĝi la arta monteto nomata Ĝingŝan havas sur siaj kvin pintoj kovritaj de cipresoj, pinoj, herboj kaj floroj kvin kioskojn forme diferencajn unu de alia.

Ĝingŝan-parko
La formiĝo de Ĝingŝan-parko strikte ligiĝis kun la feŭda regado de Jŭan-, Ming- kaj Ĉing-dinastioj.

En la 13-a jarcento p. K. la unua imperiestro de Jŭan-dinastio kublaj-Ĥano fondis sian ĉefurbon Dadu en Pekino kaj konstruigis Ĝingŝan en kortegan distrejon. Tiam en la distrejo troviĝis malgranda teramaso kun verdaj herboj, tial oni nomis ĝin Verda Monteto.

En la 15-a jarcento la imperiestro Jongle de Ming-dinastio rekonstruigis Pekinon. Laŭ lia ordono oni fosis riveron Ĉrkaŭ la Malpermesita Urbo (t.e. la Imperiestra Palaco) kaj forportis la fositan teron sur la proksiman Verdan Monteton. Tiel formiĝis monto kun kvin altaj pintoj, kiun siatempe oni nomis Monto de Longa Vivo.

En Ming-dinastio sur la monto estis multaj arboj kaj aro da gruoj kaj cervoj. Ĉirkaŭ ĝi prosperis diversaj fruktarboj. Pro tio oni nomis ĝin fruktoĝardeno. Ĉe la nord-orienta parto de la parko troviĝas halo, kiu antaŭe servis kiel loko por sagpafado.

En la 14-a jarode la regado de la imperiestro Ĉjanlong de Ĉing-dinastio (1748) oni konstruis halon ĉe la norda flanko de la monteto, por kulti la portreton de la imperiestro Kangŝji (la avo de Ĉjanlong). Poste la halo servis kiel loko por kulti la portretojn de la forpasintaj prauloj de la imperiestra familio.

En la 15-a jaro de la regado de la imperiestro Ĉjanlong oni konstruis kvin kioskojn sur la monteto, el kiuj la kiosko Ŭanĉun sur la meza pinto estas la plej granda. Ĝi havas 3-oblajn tegmentrandojn el flaveglazuritaj tegoloj. Ĝi estas la centro de la interna urbo de Pekino kaj la plej alta loko de la malnova Pekino. Starante tie, oni havas panoraman vidon de la tuta urbo.
  

* Ĝingŝan-parko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ĝingŝan-parko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **provinco Udine** (itale *provincia di Udine*, friule *Provincie di Udin*, slovene *Videmska pokrajina* kaj germane *Provinz Weiden* - jen la ĉefaj lingvoj de la teritorio) formale ĝis la 22-a de aprilo 2018 estis provinco de la regiono Friulo-Venecio Julia, kaj de la ŝtato Italio. Ekde aprilo 2018 ĝi ne plu estas oficiala administra unuo, post kiam oni pli dividis la teritorion ĝis la fino de 2019, nun ekde julio 2020 la tuta eksa provinca teritorio formale apartenas al administra unuo, per malpraktike longa nomo nomata itale *ente di Decentramento Regionale di Udine*, friula nomo ankoraŭ tute ne konatas, slovene ne oficiale konfirmate *Organ deželne decentralizacije Videm*, germane *Körperschaft regionaler Dezentralisierung Udine* - en Esperanto laŭ preciza traduko "administra unuo de malcentrigo regiona de Udino", kutime en tekstoj pli koncize, sed daŭre malpraktike longe nomata 'malcentra regiona unuo Udine'. 

La italaj vikipediistoj atendas, ke oni fermas la antaŭan artikolon kaj komencas novan pri la nova administra unuo, kiu kovras saman teritorion, samajn urbojn kaj vilaĝojn, samajn civitanojn kiel la malnova "provinco Udine", administratas en samaj oficejoj kiel la malnova provinco, nur havas novan nomon. Tiun ekzemplon tamen neniu el la alilingvaj branĉoj de vikipedio ĝis komenco de 2023 sekvis: ne estas angla, franca aŭ hispana teksto pri komplete "nova administra regiono", kaj ankaŭ en la malplimultaj lingvoj de la regiono ankoraŭ ne estas signoj pri nova artikolo: la friula teksto ŝajnigas ke nenio okazis, la slovena diras ke la malnova provinco estas pasinta kaj silentas pri daŭrigo, kaj la germana en kvaronfrazo mencias la nomon de nova unuo. Ĉiuj krom la italaj redaktantoj kaj tiuj en vikidatumoj konsideras la ĝisnunan artikolon pri la malnova provinco sufiĉan por reprezenti ankaŭ la novan "administrna unuon de malcentrigo regiona de Udino", kaj tion ankaŭ la esperanta vikipedio faru, provizore tradukante la malpraktike longan italan oficialan nomon *ente di decentramento regionale di Udine* koncize per daŭrigo de la esperantlingva tradicia nomo "provinco Udino".

Ĉefurbo de la malnova kaj nova unuo estas Udine.

Vidu ankaŭ
----------

* Regionoj kaj provincoj de Italio

  


|  |  |
| --- | --- |
|   Regionoj kaj provincoj de Italio
    → Provincoj de **Friulo-Venecio Julia** | Flago de Italio |
| GO Gorico - PN Pordenono - TS Triesto - UD Udine |
Modernaj monaĥoj de la Karmelanoj
**Karmelanoj** estas anoj de kristana (nun katolika) ordeno. La nomo de la ordeno en la latina estas *Ordo Fratrum Beatissimæ Virginis Mariæ de Monte Carmelo* (Ordeno de la Fratoj de la Benata Virgino Maria de Monto Karmel). estas romkatolika almozpetanta ordeno, estis origine kontempla ermita ordeno por viroj kaj virinoj kun komunumoj sur la monto Karmel kiu dum la 11-a jarcento situis en Palestino, de kie ĝi disvastiĝis dum la krucmilitoj.

Kiel la franciskanoj, dominikanoj kaj aŭgustenanoj, distingas sin de la aliaj monaĥaj ordenoj en tio, ke ĝi konfesas anstataŭ individua malriĉeco kolektivan malriĉecon. Ili dependas de sia propra manlaboro kaj de almozpetado por sia vivtenado.

Historio
--------

La ordeno eble fondiĝis dum la 12-a jarcento ĉe Monto Karmel, Israelo, tiam en krucmilita regno. En 1226 la papo aprobis la ordenajn regulojn. En 1238, pro la malforto de la krucmilititaj regnoj, ili translokiĝis al Kipro kaj Sicilio. En 1240 ili fondis monaĥejon ĉe Aylesford, Kent, Anglio, kaj estis aliaj monaĥejoj en Eŭropo. En 1245, ĉe Aylesford, okazis la unua ĝenerala kunveno de la ordeno, kiam ili nomumis sian unuan "generalon" por estri la tutan ordenon.

Dum la dua duono de la 16-a jarcento Sankta Terezo el Avila kaj Sanka Johano de la Kruco enkondukis reformojn kaj estigis la **senŝuajn karmelanojn** (O.C.D. - Ordo carmelitarum discalceatorum).

Blazono de la ordenoLa karmelanoj multe suferis dum la franca revolucio. Fine de la 19-a jarcento restis nur ĉirkaŭ 200 anoj tra la tuta mondo. Tamen dum la sekva jarcento la ordeno pligrandiĝis kaj en 2001 estis proksimume 2,100 monaĥoj, 700 monaĥinoj en 70 enfermitaj monaĥinejoj, kaj 13 filiiĝintaj komunumoj. Aldone, la tria ordeno (kiu enhavas nemonaĥajn anojn) nombris 25-30 mil.

Sankta Tereza de Lisieux kaj Edith Stein estis famaj karmelaninoj.

La ordeno emfazas la kontemplan vivmanieron kaj la adoron de Sankta Maria.

* Karmelanoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Karmelanoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

La internacia ordeno de karmelanoj estas NRO en kunlaboro kun Unuiĝintaj Nacioj.
**Győző Dvortsák** [djOzO dvorĉAk], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Dvortsák Győző,** slovake **Viktor Dvorčák** estis hungara-slovaka ĵurnalisto, arkivisto kaj politikisto. Lia familia nomo malofte estis *Dvorcsák* [dvorĉAk], lia pseŭdonimo estis *Szőke Költő*.

Győző Dvortsák naskiĝis la  21-an de aprilo 1878(nun 1878-04-21) en Felsővízköz (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Svidník en Slovakio), li mortis la 8-an de aŭgusto 1943 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Győző Dvortsák studis en Scienca Universitato de Budapeŝto kaj Sorbonne, poste li studvojaĝis en la pli grandaj ŝtatoj de Eŭropo. Hejmenveninta en 1904 li estis arkivisto, samtempe li redaktis 2 gazetojn en Eperjes. Li edziĝis en 1905. Dum la kalistefa revolucio li proklamis sendependan revolucion, tial la ĉeĥoj kondamnis lin al morto. Li rifuĝis kaj estis parlamenta deputito en Hungarlando inter 1920-1922. Li verkis poemojn slovake.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Sáros földje: 1914-1915.* (1916)
* *A revízió és Franciaország* (1933)
* *Vlasc a Šerco* (poemoj slovake, 1909, 1943)

Fontoj
------

* biografio hungare legebla laste
* biografio hungare
* biografio slovake kun bildo

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 840819
 |



* Portalo pri Biografio
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Queluz (San-Paŭlio). |

**Queluz** (portugallingva prononco: [kɛˈluʃ]) estas urbo de la Distrikto Lisbono, regiono Lisbono kaj subregiono Granda Lisbono, Portugalio, en la municipo Sintra, kies *freguesia* ĝi estas, kun ĉirkaŭ 78 273 loĝantoj (2001). Ĝi famas kiel hejmo de Nacia Palaco de Queluz, plezurpalaco de la 18-a jarcento de la Portugala Reĝa Familio, same kiel de elstaraj institucioj kiel la Portugala Lernejo de Rajdado.

Historio
--------

La origino de la loknomo *Queluz* estas malklara. Ĉefa tezo, de David Lim kaj José Pedro Machado, sugestas, ke la nomo devenas el arabaj radikoj *kâ* (por valeto) kaj *lûs* (por migdalarbo), nome Valo de Migdalarbo. Alia sugesto indikus Monto de Lumo, *Monte Abraão* (Monto de Abrahamo), ktp. 

Petro la 3-a de Portugalio konstruigis la Nacian Palacon de Queluz.
Estas arkeologiaj restaĵoj el Ĥalkolitiko en la areo. En 1147, kiam fortoj de Afonso la 1-a de Portugalio konkeris Lisbonon, simila kampanjo al la montoj de Sintra efektive kaptis la montetojn de Queluz, metante tiun teron sub kristana kontrolo. Dekomence kaj ĝis la 18-a jarcento, la regiono estis ĉefe rura, okupita de kampardomoj, farmoj kaj kelkaj bienoj de pastroj aŭ nobeloj.

Tiam la Infanto Pedro de Braganzo (estonta reĝo Petro la 3-a de Portugalio) akiris bienon en Queluz, iam apartenanta al la Markizo de Castelo Rodrigo, kaj konstruis tie ĉasdomon. Post sia geedziĝo al la reĝino Maria la 1-a de Portugalio, la bieno estis forte ŝanĝita en rokoka plezurpalaco, nune konata kiel la Nacia Palaco Queluz. Post la translokigo de la Portugala Kortego al Queluz, dum la regado de Maria la 1-a kaj Petro la 3-a, nombraj membroj de la portugala nobelaro establis bienojn kaj palacojn en la areon, dum Sintra estis la longdaŭra retirejo de la portugala aristokrataro.

Aktualo
-------

Azuleĥa kanalo ĉe la Nacia Palaco de Queluz.
Nun estas diversaj vidindaĵoj, servoj kaj interesajoj en Queluz, nome la Portugala Lernejo de Rajdado, parkoj *Matinha de Queluz*, *Parque de Salgueiro Maia*, *Parque de Felício Loureiro*, dolmenoj *Antas de Belas*, Palaceto Pombal, Horloĝturo, bieno *Quinta Nova da Assunção*, estas gravaj teamoj de futbalo kaj korbopilko, estas tri trajnstacioj, buslinioj ktp.

En la palaco oni filmis kelkajn scenojn de la hispana filmo *El perro del hortelano* (1996) reĝisorita de Pilar Miró laŭ samnoma komedio de Lope de Vega.

Notoj
-----

### Bibliografio

* Ferro, Maria Inês (1999). *Queluz: The Palace and Gardens* (en angla). Philip Wilson Publishers Ltd. ISBN 978-1857591743.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Queluz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Queluz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Queluz en Vikivojaĝo (Turisma gvidilo)

* Junta de Freguesia de Massamá
* Junta de Freguesia de Monte Abraão
* Junta de Freguesia de Queluz
* Cidadania Queluz
* Queluz urbogvidilo
* Queluz Nacia Palaco


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 799149
* LCCN: n88200771
* VIAF: 134978691
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  Kunigi | **Oni sugestas kunigi ĉi tiun artikolon kun Spickuko.

---**
Bonvolu diskuti en la Diskuto. Nur ensalutintaj uzantoj povas aranĝi tion. |

mielkukoj por donacado
**Mielkuko** aŭ **spica kuko** estas formita kaj ornamita dolĉaĵo, pretigita el faruno, mielo (originale, nuntempe ofte per aliaj dolĉigaĵoj kiel inverta sukero, saĥarozo, amela siropo), lozigaj kaj aldonaj materialoj (spicoj por gustumado).

La mielkuko havas grandan dolĉaĵ-entenon, oni ne ŝveligas, sed lozigas la farunaĵon per bakpulvoro aŭ alia materialo. Ĝi estas longtempe konsumebla, enhavas facile digesteblajn fruktosukerojn.

Post kunknedo de la bazmaterialoj, oni ripozigas la farunaĵon, rulpremas, formas, bakas kaj superŝutas per diversaj kovraĵoj (sukero, ĉokolado).

Historio
--------

Oni pretigis kukojn kun mielo en Egiptio kaj Mezopotamio jam en la 3-a jarmilo a.K. Ĝi estis ŝatata dolĉaĵo en Romio; dum la mezepoko, oni pretigis ilin komence en la monaĥejoj (kiuj okupiĝis pri abelbredado), de kie ili disvastiĝis en la 13-14-a jc. en grandajn urbojn de Eŭropo.

Oni mencias en Nürnberg (1108) la mielkukistojn, kiuj poste, ĉefe ekde la 15-a jc. aperis dise en Eŭropo, kie la mielkukistoj fondis eĉ gildojn. Kun apero de la betosukero komence de la 19-a jc. la produktado de mielkukoj retiriĝis.

Vidu ankaŭ
----------

* Kuko
* Benjeto
* Gulab jamun (en:gulab jamun, fr:gulabjaman)
* Kristnaska foiro

* Mielkuko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Mielkuko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
***Cabildo*** estas hispana registara kaj administra sistemo nun nur ekzistanta en la Kanariaj Insuloj, do registareto en ĉiuj el la sep ĉefinsuloj.

La membroj de la *cabildo* estas elektitaj per voĉdonado de la Hispanaj Civitanoj de ĉiu insulo. Membriĝo estas decidata per proporcia reprezentado el partilistoj.

La *cabildos* estis kreitaj per la *Ley de Cabildos* de 1912. Dum la diktatoreco de Francisco Franco ili estis manselektitaj sen voĉdonado. *Cabildos* havas sufiĉe da aŭtonomio concerne aferoj de sano, medio, kulturo, sporto, industrio, vojoj, trinkakvo kaj akvumado, ĉasada kaj fiŝkapta permeso, muzeoj, plaĝoj, publika transporto, kaj landa organizado. Ili rajtas imposti brulaĵon.

Vidu ankaŭ
----------

* Cabildo de El Hierro
* Cabildo de Fuerteventura
* Cabildo de Gran Canaria
* Cabildo de Lanzarote
* Cabildo de La Gomera
* Cabildo de La Palma
* Cabildo de Tenerife

Eksteraj ligiloj
----------------

* El Hierro
* Fuerteventura
* Gran Canaria Arkivigite je 2015-11-30 per la retarkivo Wayback Machine
* Lanzarote
* La Gomera Arkivigite je 2007-04-05 per la retarkivo Wayback Machine
* La Palma Arkivigite je 2007-04-05 per la retarkivo Wayback Machine
* Tenerife
**Judkristana sinagogo** estas sidejo en kiu grupiĝis, tuj post la morto kaj supozata resurekto de Jesuo, kaj religie kultis la unuaj kristanoj devenantaj el la juda aŭ greka medioj. Ili daŭrigis sin senti kaj juĝi heredantoj de la judaj tradicioj aldonante al tiuj ĉi ilian kulton al Jesuo. 

Ekzemplon de tiuj judkristanaj sinagogoj, arkeolologoj malkrovis sub la tieldirita Tombo de Davido sur la monto Ciono, tombo kiu reale estis judkristana sinagogo aktiva ĉirkaŭ la sepdekaj jaroj de la 1-a jarcento: en ĝi oni elfosis niĉon direktita al Golgoto kiu certe entenis la papirrulojn de la Sanktaj Skriboj. Ĉi tie estis deĉifritaj alvokoj al Jesuo kaj kristanaj preĝformuloj. Ankaŭ membro de la prakristana komunumo estis arkeologie evidentigita: temas pri Aleksandro, filo de Simono el Kireno (Marko 15,21), ĝuste la filo de la homo kiu portis la krucon de Jesuo – pliprecize la transversan lignon de la kruco. Lia ostaj restaĵoj, rekonitaj aŭtentaj sen iu ajn diskuto ĉe arkeologoj, nun konserviĝas ĉe la Hebrea Universitato de Jerusalemo.

Similpruva, arkeologie, estas ankaŭ la domo de Petro en Kafarnao, kies identiĝo hodiaŭ estas malferme agnoskata. Laŭ iuj eĉ ĝi funkciis kiel judo-kristama sinagogo. Analoga arkeologia malkovro okazis sur monto Oliveto en Jerusalemo  Diversloke en Palestino troviĝas spuroj de tiuj institucioj kiuj sekvis la sorton de tiuj komunumoj, parte absorbitaj de la Granda Eklezio, parte ĉerpiĝintaj pro herezaj tendencoj, parte forigintaj.

Vidu
----

* Lastan parton de *La ŝtona urbo* de Anna Löwenstein.
* Carsten Peter Thiede

Eksteraj ligiloj
----------------

* Studiun Biblicum Franciscanum[*rompita ligilo*]
* Giudeo cristainesimo
*
**Conthey** estas komunumo kaj ĉefloko de la samnoma distrikto en Kantono Valezo, Svislando. Ĝi havis 7848 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011.

Geografio
---------

Conthey situas ĉirkaŭ 92 km (fluga distanco) oriente de Ĝenevo kaj
ĉirkaŭ 82 km (fluga distanco) sude de Berno. La komunuma teritorio etendiĝas de la Tsanfleuron-Glaĉero (limo kun kantono Vaŭdo) en la montarmasivo *Les Diableret* (3 200m de alteco) ĝis la dekstra bordo de Rodano, apud la alfuejo de rivero Morge. Sur ĝia teritorio situas la Lago de Derborance. Al la komunumo apartenas la vilaĝoj Aven, Châteauneuf, Conthey, Daillon, Erde, Le Bourg, Premploz, Sensine, Saint-Séverin, Vella kaj Vens.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 84,98 km², de kiuj 22,0% estas kovritaj de arbaro, 25,8% servas por agrikulturo kaj 5,0% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Conthey limas en nordokcidento al Bex (VD), en nordo al Ormont-Dessus (VD), en nordoriento al Savièse, en oriento al Siono, en sudo al aliflanke de Rodano al Nendaz, kaj en sudokcidento al Vétroz, Ardon kaj Chamoson.

Trafiko
-------

Tra Conthey pasas la kantona ĉefvojo n-ro kaj la svisa aŭtovojo A9, al kiu la komunumo disponas pri propra alveturejo sur ĝia teritorio. La komunumo havas stacidomon ĉe la trajnlinio de Laŭzano al Brigo.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Conthey datiĝas el la jaro 800 kiel *curtis Contextis*. Inter 1850 kaj 1950 estis malkovritaj en la vitejoj plucent tomboj el la bronzepoko ĝis la frua mezepoko. En 1254 Contey fariĝis la ĉefloko de la samnoma savoja subvoktejo. En la jaro 1324 Conthey ricevis de la Grafo Edvardo de Savojo la merkatorajton kaj en 1352 ĝi de Amadeo la 5-a ricevis aldonajn liberecojn. Ĝis la hodiaŭ tempo Conthey ĉiam restis loka administra centro. Ek de 1815 ĝi estas la ĉefloko de la samnoma distrikto de Kantono Valezo.

Vidu ankaŭ
----------

* Distrikto Conthey
* Châteauneuf-Conthey (stacidomo)

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: *François Wiblé* kaj *Maurice Terettaz*: *Conthey* en *Historia Leksikono de Svislando* (2005-03-01)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Conthey en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Conthey
* Conthey en la Historia Leksikono de Svislando

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Conthey** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Conthey |
| --- |
| Ardon  •  Chamoson  •  Conthey  •  Nendaz  •  Vétroz |  |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 291128
* GND: 4313661-8
* LCCN: n83237171
* VIAF: 139599052
 |
**La tri musketeroj** (france *Les Trois Mousquetaires*, [le trŭa musketer]) estas mondfama romano de la franca verkisto Alexandre Dumas (patro), origine eldonita laŭ ĉapitroj ekde 1844.
Ĝi estas la unua parto de trilogio (kun *Vingt Ans après*, trad. Dudek Jaroj poste, kaj *Le Vicomte de Bragelonne*, trad. La Vicgrafo de Bragelonne) pri d’Artagnan kaj liaj tri amikoj Athos, Porthos kaj Aramis.

La nomo de la romano en Esperanto estas malunueca.

Jen (parta) esperantigo de 1907:

* *Tri musketeroj*, kvina ĉapitro de la unua volumo (*Internacia Krestomatio* de Kabe), rete legebla ĉi tie

Pli multaj modernaj mencioj estas tamen pri *Tri musketistoj* aŭ *Tri muskedistoj*.
Musketero, musketisto, aŭ muskedisto estas soldato ekipita per france *mousquet* [muske], pafilo kiu gravis dum la 18-a jarcento en Francio kaj kiu en Esperanto aperas kiel jen musketo jen muskedo.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

En aprilo de 1625 la juna gaskoniano d’Artagnan ekiras al Parizo por fariĝi membro de la "musketeroj de la gvardio". Li baldaŭ ekkverelas kun tri musketeroj Athos, Porthos kaj Aramis, sed rapide fariĝas ilia amiko.

Ĉefa kontraŭulo de la kvar amikoj estas la kardinalo Richelieu, kiu havas siajn spionojn ĉie.

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Roluloj
-------

La romanfiguroj estas libere bazitaj sur veraj historioj personoj:

* d’Artagnan → Charles d’Artagnan de Batz-Castelmore
* Aramis → Henry d’Aramitz
* Porthos → Isaac de Portau
* Athos → Armand de Sillègue d'Athos d'Autevielle
* kardinalo Richelieu
* Ludoviko XIII (tiel ĉe Kabe)
* Anno Aŭstria (tiel ĉe Kabe)

Adaptoj
-------

La tri libroj de la trilogio estis plurfoje filmigitaj.
Inter la filmigoj troveblas:

* 1959: *Les trois mousquetaires* de Claude Barma, televido, kun aktoro Michel Galabru
* The Musketeer (filmo) de 2001

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio La tri musketeroj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Tri Muskedistoj (ludo)
* 14238 d'Artagnan, asteroido



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 685298
* GND: 4392104-8
* LCCN: n80036248
* VIAF: 182658327
* SUDOC: 033891117
* BNF: 12470217v
* NLA: 35048714
* BNE: XX2036607
 |
La **Batalo de Morato** estas unu el la tri grandaj bataloj de la Burgonja Milito. Ĝi okazis je 22 de junio 1476 30 km sude Berno. Svislandanoj venkis Karlon la brava, duko de Burgonjo.

Kunteksto
---------

Post la batalo de Grandson, kie li perdis tuto sia artilerion kiam siaj trupoj ekigis fuĝi, Karlo la Brava grupigis novan armeon kun multaj dungosoldatoj. Li organizis ci tiun armeon apud Laŭzano kaj provis doni al ĝi koheron. Li volis rekonkeri la urbon Morato, kion la trupoj de la Svisa Ĵurkomunumo okupis ekde 1475. Adrian von Bubenberg kun cirkaŭ 1500 homoj defendis la urbon.

Disvolviĝo
----------

Karlo sieĝis Moraton kaj konstruis palisaron pro protektado kontraŭ la alveno de aliaj svisaj trupoj. Lia artilerio faris truon en ĉirkaŭremparo de Morato. Li atakis la urbon vane la 18-an de junio.

La 22-an helpotrupoj atakis la burgonjojn. Estis rapide paniko en burgonja armeo. Multaj militistoj dronis en lago de Morato.

Konsekvencoj
------------

Karlo rezignis Svislandon kaj Savojon nun sia ĉefa zorgo estis en Loreno.

Vidu ankaŭ
----------

* Batalo de Grandson
* Batalo de Nancio

* Kategorio Batalo de Morato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Provolono
**Provolono** estas italdevena fromaĝo kreita en Casilli proksime de Vesuvio. Ankoraŭ ĉi-regione, oni produktas tiun fromaĝon en diversaj formoj, kiel piro, konuso aŭ kolbaso de 10 aŭ 15 cm longe. Nuntempe, la plej grava regiono kiu produktas provolonon situas en norda Italio. Ankaŭ oni produktas varion de provolono en Usono kaj Japanio.

La termino *provolono* (t.e granda Provola) aperis ĉirkaŭ fine de la 19-a jarcento, kiam oni komencis produkti ĝin en sudaj regionoj de Italio kaj kiam la provolono gajnis ĝian aktualan larĝan grandecon. La malgranda varianto de ĉi tiu fromaĝo nomiĝas *Provola* kiu povas esti aŭ ne fumaĵita ("affumicata").

Moderna provolono estas fromaĝo el integra grasa bovina lakto, kun glata ŝelo (kovraĵo), produktita ĉefe en valoj de rivero Pado, en Lombardia kaj Veneta regionoj. Ĝi estas produktita laŭ malsamaj formoj: granda salamo ĝis 30 cm diametre kaj 90 cm longe; akvomelona formo;senkola botelo, aŭ ankaŭ kiel granda piro, kun karakteriza ronda anso por pendigo. Ĝi pezas averaĝe 5 kilogramoj (11 funtoj).

Provolono estas duonmola fromaĝo kun varia gusto: Pikantgusta provolono, maturiĝinta minimume dum kvar monatoj kaj kun tre akra gusto, kaj dolĉa provolono (dolce,it.) kun tre milda gusto. En pikantgusta provolono, la karakteriza akra gusto venas el lipazo (enzimo) devena de kapro. Dume la dolĉa vario uzas bovidan lipazon.

En Brazilo, Argentino, Bolivio kaj Urugvajo, malgrandaj diskoj de loke produktitaj provolonoj, de 10 ĝis 15 cm diametre kaj 1 aŭ 2 cm alte, estas ĝenerale konsumita antaŭ manĝado de kradrorostita viando. La provolono estas aŭ metita rekte sur la krado, sur malgrandaj ŝtonoj aŭ en aluminifolia telero kaj kuirita ĝis fandiĝo.

Bibliografio
------------

* itale Antonino Uccello, *Bovari, pecorari e curatuli*, Stass Palermo, 1980.

Eksteraj ligiloj
----------------

* itale Pri provolono Arkivigite je 2012-03-07 per la retarkivo Wayback Machine ĉe formaggio.it Arkivigite je 2021-06-10 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Provolono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Bibliaj juĝistoj' *(hebrelingve:* שופטים** = *Shôphaatîm* aŭ *shoftim* estis personoj kiuj okupis oficon de registaraj regantoj kaj militaj kondotieroj, kiuj prezidis ankaŭ la varispecajn aŭdiencojn.

En la *libro de juĝistoj* estas informate kiel militaj ĉefoj, civilaj kaj spiritaj, inspiritaj de Dio en determinitaj okazoj milite agadis por liberigi unu aŭ diversajn izraelajn tribojn minacatajn de la popoloj najbaraj aŭ por gvidi izraelidojn al nova konkero.Tamen, kiel oni povas dedukti el la grava kaj obskura soci-politika situacio en kiu vivis la hebrearo, la juĝistoj ne ĉiam estis lideroj religie devotaj aŭ ŝtatiste dotitaj, sed uloj foje ambiciaj kaj lokaj herooj ĉar tiam ankoraŭ ne alestiĝis nacia unuiĝo. Tiu stato en izraelaj teritorioj daŭris ekde ĉirkaŭ 1150] a.K. ĝis 1025 a.K. nome ĝis enscenejiĝo de la unua izraela reĝo Ŝaul.

Apud tiuj prefere militecaj figuroj, la libro parolas ankaŭ pri juĝistoj responsaj pri la ordinara administrado kaj leĝfarado ene de la diversaj triboj: temas pri la juĝistoj "minoraj".

*Ŝimŝon kaj la leono*, pentraĵo de Francesco Hayez, 1842.
Post la konkero de tuta Kanaano, tiuj personoj preskaŭ abrupe malaperis.

Listo de bibliaj juĝistoj
-------------------------

Helpe de la libro de juĝistoj eblas konstrui la suban liston de juĝistoj:

* Otniel
* Eud
* Samgar
* Debora
* Barak
* Gideon
* Abimelek de Sikem
* Tola
* Iair
* Iefte
* Ibsan
* Elon
* Abdon
* Ŝimŝon

En la 1-a libro de Samuelo oni parolas pri Samuelo, Eli ĉefsacerdoto, Gioelo kaj Abia (tiuj ĉi lastaj filoj de Samuelo) prezentitaj kiel juĝistoj.

Bibliografio
------------

* Katolikaj enciklopedioj:
	+ Enciclopedia\_Cattolica
	+ Cathopedia
	+ Catholic\_Encyclopedia
* Malamat, A. *Judges*. Ed. Benjamin Mazor. Givatayim, Israel: Rutgers University Press, 1971. 129–63. Print.
* Coogan, Michael D. *A Brief Introduction to the Old Testament*, Oxford University Press, 2009
* Wolf, C. U. *The Interpreter's Dictionary of the Bible: Judge*, Abingdon Press, 1962

Notoj
-----

1. ↑  La hebrea termino signifas ankaŭ "regantojn".
2. ↑  Coogan, *A Brief Introduction to the Old Testament*, Glossary, p. 426
3. ↑  Vere tiuj popoloj estis antaŭe invaditaj de la izraelaj triboj devenantaj el Egiptio (vidu en Eliro).
4. ↑  O Período dos Juízes (aprox 1300-1050 a.E.C) Arkivigite je 2016-03-03 per la retarkivo Wayback Machine Chazit Hanoar.
5. ↑  Kitchen, Kenneth A. (2003), *On the Reliability of the Old Testament* (Grand Rapids, Michigan. William B. Eerdmans Publishing Company).

Vidu ankaŭ
----------

* Kanaano
* Malnova Testamento
* Juĝistoj (libro)
* Ŝimŝon

* Kategorio Bibliaj juĝistoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Gustave Doré, *Debora*
**Biblia Debora** aŭ **Dvora** aŭ **Debora** (hebree **דְּבוֹרָה**, kiu signifas *abelo*) estas, laŭ la biblia libro de Juĝistoj, profetino,kaj la unika virino de la "Bibliaj juĝistoj". Ŝi praktikas tiun rolon laŭlonge 40 jarojn ĉirkaŭ ekde 1160 a.K. ĝis 1121 a.K.

Biblia rakonto
--------------

La historio de Debora estas rakontata du fojojn en du malsamaj ĉapitroj, en la 4-a kaj en 5-a la unua estas proze verkita, la dua kantike formita kaj estas, kutime, juĝata de spertuloj, kiel unu el la plej antikvaj ekzemploj de hebrea poezio. Tiu kantika formo estus aranĝita en la 12-a jarcento a.K. nome malmulte poste la okaziĝo de la eventoj rakontataj. Krome ĝi estas unu el la unuaj priskriboj pri virino en la heroa rolo.

En la Biblio estas konitaj malmultaj elementoj de la privata vivo de Debora: ŝi estis edzino de certa Lappidot kaj praktikis sian juĝista rolon sub palmo kiu troviĝis en Rama kaj Betel. (4, 4-5).

Ŝi kunvokis Barak al li ordonante krei armeon formitan de tribanoj de la triboj de Neftali kaj de Zabulon por venki kontraŭ la Kanaananoj de Sisara, juna kondotiero dungita de la reĝo Iabin: krome ŝi "profetis", nome ordonis ke la honoro propramane mortigi Sisaran ine apartenu al Barak sed al virino.

Barak venkobatis Sisaran kaj tiu serĉis azilon ĉe Giaele, edzino de de certa Eber. La virino gastigis la forkuranton kaj diponigis por li liton, sed post kiam Sisara ekdormis lin trafis ĉe la tempio per rungo. En la poma versio, male, Sisara estis mortigita sendorma kaj staranta. La kantiko konkludiĝas per la lamento de la patrino de la kondotiero, ankoraŭ nescianta pri la okazintaĵo.

Tiu venko implicas la kompletan malvenkon de la kanaanana reĝo kaj ties morto. La paco tiam regis laŭlonge 40 jaroj en la Eretz Yisrael.

Kuriozaĵo
---------

**"5 La montoj fluis antaŭ la Eternulo, [Tiu Sinaj] antaŭ la Eternulo, Dio de Izrael.** (Juĝistoj 5, 4)
Preninte ideon el tiu versego de la poemo parolanta pri Debora, oni difinis numero de Debora sendimensian numeron, uzatan en la mezuro de fluidaĵoj de la materialoj. La iniciatinto estis la juda scienculo Markus Reiner.

Aliaj projektoj
---------------

KOMUNA  itallingve.

Vidu ankaŭ
----------

* libro de Juĝistoj
* Debora
* Sisara

 Loko, najbare de Kedesh, dediĉita al Barak aŭ al Debora

* Kategorio Debora (Biblio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Quiruelas de Vidriales** [kiRŬElas debiDRJAles] estas municipo de la provinco Zamoro, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Benavente y Los Valles, en la nordo de la provinco, sude de la Provinco Leono. *Quiruelas* eble estas etimologie devena el fonetika adapto de "ciruela" (ĉerizo) kaj *Vidriales*, estas aludo al rojo kaj al ties areo. 

Preĝejo.
Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Quiruelas de Vidriales kaj Colinas de Transmonte, okupas totalan areon de 27,99 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 640 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 500 loĝantojn el la 1980-aj jaroj pro la migrado el ruraj zonoj al urboj kaj precipe pro la malfermo de najbara aŭtoŝsoeo kiu marĝenigis la iaman nacian ŝoseon kiu trapasis la loĝlokon kaj lasis iom da negoco. Ĝi distas 74 km de Zamoro, provinca ĉefurbo. Ĝi limas kun Brime de Urz, Quintanilla de Urz, Morales del Rey, Manganeses de la Polvorosa, Santibáñez de Tera, Santa Cristina de la Polvorosa, Micereces de Tera kaj Villanázar.

En Mezepoko okazis reloĝado. Ĝi apartenis al la Graflando de Benavente.

Plej grava enspezofonto estis agrikulturo (kio videblas en la blazono: cerealoj kaj vitoj) kaj brutobredado. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (vinkeloj, ĉasado kaj ĉefe fiŝkaptado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Zamoro

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 755623
* VIAF: 316734824
 |
**Nándor Gellért Gorzó,** laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Gorzó Nándor Gellért** estis hungara politikisto, pastro, instruisto, arkivisto, framasono (membro de loĝio Corvin). Lia nobela antaŭnomo estis *bilkei*.

Nándor Gellért Gorzó naskiĝis la  14-an de decembro 1890(nun 1890-12-14) en Gyoma, li mortis la 4-an de februaro 1969 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Nándor Gellért Gorzó maturiĝis en katolika gimnazio en Eger, poste li studis 2 jarojn en Reĝa Teknikuniversitato palatino József. En 1910 li aliĝis al la premonstratoj sub nomo Gellért, post 5 jaroj li monaĥiĝis kaj pastriĝis, sed en 1919 li eksiĝis el la ordeno. Li akiris filozofian kaj pedagogian diplomojn (eĉ li doktoriĝis) en Scienca Universitato de Budapeŝto, teologian diplomon en altlernejo de Jászó. Inter 1915-1918 li ankaŭ instruis en Rozsnyó, poste li signife partoprenis en la sekvaj revolucioj, pli poste li venis en Budapeŝton. Pro agoj dum la revolucioj li ne povis instrui, tial li havis postenojn, plej longe inter 1929–1938 li estis arkivisto. Dum la nazia erao (1944) li partoprenis en la rezista movado, poste li havis poste li havis partiajn postenojn. En 1953 li estis kondamnita pro falsaj akuzoj, sed post monatoj li ricevis amnestion, pli poste li vivtenis sin el porokazaj laboroj. Li estis partoprenanto de la hungara revolucio de 1956, poste li estis deportita, fine li estis loteria agento. Kvarfoje li edziĝis, sed nur sola filino naskiĝis.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Döbrentei Gábor és a jászóvári premontreiek viszonya a régi magyar nyelvemlékek ügyében* (1914)
* *Rádai Ráday Pál* (monografio, 1915)
* *Hámán* (tragedio, 1920)
* *Versek* (poemaro, 1934)
* *A magyar szabadságküzdelmekről és a polgári demokráciáról* (1947)

Fontoj
------

* biografio hungare
* membiografio
* biografio hungare
* biografio hungare

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 841228
 |




* Portalo pri Biografio
**Qui Nhơn**  estas metropolo, havenurbo, en provinco *Bình Định* de regiono Suda Centra Marbordo en Vjetnamio. Ĝi estas ankaŭ provinca ĉefurbo.

Mapo pri Vjetnamio, kie estas videbla Qui Nhơn
Lernejo en Qui Nhơn
Universitato en Qui Nhơn
Muzeo en Qui Nhơn
Konstruaĵo en Qui Nhơn

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 284 km²
* Supermara alteco: 0- m
* Loĝantaro: 537,320 en 2014
* Horzono: UTC +7
* Telefonkodo:
* 13° 46′ 00″ N 109° 14′ 00″ O﻿ / ﻿13.76667 °N, 109.23333 °O﻿ / 13.76667; 109.23333 (mapo)Koordinatoj: 13° 46′ 00″ N 109° 14′ 00″ O﻿ / ﻿13.76667 °N, 109.23333 °O﻿ / 13.76667; 109.23333 (mapo)

Geografio
---------

Qui Nhơn situas laŭ la Sudĉina Maro en sudorienta parto de la lando (ĝia marbordo estas 42 km. longa. Da Lat troviĝas 222, Da Nang 278, Hue 348, Ho-Ĉi-Min-urbo 436, Rạch Giá 615, Hai Phong 834, Ha Long 867, Hanojo 884 km.

Historio
--------

Quy Nhơn estis oficiale fondita en la malfrua 18-a jarcento, kvankam ĝiaj antaŭaĵoj devenas el la 11-a jarcento. Dum la 1620-aj jaroj la urbo estis portugalaj jezuitoj, kiuj nomis la lokon **Pulo Cambi**. La haveno estis malfermita al franca komerco en 1874, ĝi estis pligrandigita post la 2-a mondmilito. Dum erao de 2 landoj tiu urbo apartenis al Suda Vjetnamio. Dum la Vjetnama milito armeo de Usono havis tie signifan bazon. La haveno estis skrapita en 1977 por akcepti ankaŭ ŝipegojn.

Ekonomio
--------

Qui Nhơn estas unu el la ĉefaj industriaj centroj de la provinco, eĉ de la lando. Historie oni okupiĝis pri komercoj, agrikulturoj kaj fiŝkaptadoj. En la lastaj jaroj okazis signifa ŝanĝo direkte al servoj kaj turismo. Tradicie estas signifa la haveno, sed oni jam okupiĝas ankaŭ pri fiŝbredado. La agrikulturo produktas cerealojn, legomojn, sukerkanojn, kokosojn, arakidojn kaj nuksojn, la industrio meblojn ĝardenajn kaj lignaĵojn.

En 2008 13 eksterlandaj firmaoj dungis 1119 homojn en la metropolo.

Eduko
-----

Qui Nhơn havas du universitatojn, kie 601 instruistoj instruis en 2009 23,383 studentojn. Quy Nhon University kaj Quang Trung University. Ekzistis 19,900 bazlernejanoj kaj 28,500 mezlernejanoj.

Trafiko
-------

Stacidomo de Qui Nhơn
Qui Nhơn havas enlandan flughavenon. La metropolo havas trairan marbordan ŝoseon, sed estas ankaŭ alia ŝoseo al interno de la lando. La trajna vojaĝado estis suspendita en 2016.

Klimato
-------

En Qui Nhơn pluvas en la jaro 1650 mm, en ĉiuj monatoj pluvas, tamen inter septembro-decembro pli ofte pluvas. La averaĝa jara temperaturo varias inter 23-30 °C. Neniam frostas.

Fontoj
------

* WikiTrans
* angle
* mapo, distancoj Arkivigite je 2017-03-01 per la retarkivo Wayback Machine

Strando en Qui Nhơn
**Prunto** estas speco de ŝuldo. Ĉi tiu artikolo fokusas ekskluzive sur monaj pruntoj, kvankam, praktike, ĉia materialo povus esti pruntita. Kiel ĉiuj ŝuldo-instrumentoj, pruntado necesigas la redistribuon de financaj rimedoj tra la pasado de tempo, inter la pruntedoninto kaj la pruntepreninto. La pruntpreninto komence ricevas monsumon de la pruntedoninto, kion li/ŝi repagas, kutime sed ne ĉiam, en regulaj temperoj, al la pruntedoninto. Ĉi tiu servo estas ĝenerale provizita per kosto, nomita intereso de la ŝuldo. Prunto estas de la perioda paga tipo, se la monkvanto pagenda laŭtempe (por tutpagi kaj la pruntsumom kaj la intereson kune) estas fiksita. Pruntepreninto povus esti la objekto de certaj restriktoj nomataj prunto kunvenaĵoj laŭ la kondiĉoj de la pruntado. Agi kiel provizanto de pruntoj, estas unu el la ĉefaj taskoj por financaj institucioj.

Alivorte: **Prunto** estas ago de tiu kiu pruntas, t.e. aŭ pruntedonas aŭ prunteprenas. Prunti estas transdono de mono aŭ de havaĵo kun la kondiĉo de redono post pli aŭ malpli difinita tempo, kun pago aŭ ne de interezo. Prunto kun interezopago estas ofte nomata kredito.

Relative freŝdata formo de kredito estas la t.n. *levil-efika prunto*.

Proverbo
--------

Ekzistas pluraj proverboj pri prunto en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Perdiĝas per pruntedono amiko kaj mono.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Prunto amikon forpelas.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Vilaĝano kreditas, vilaĝestro prunteprena* **"** |

 |

Referencoj
----------

1. ↑   Lernu. Arkivita el la originalo je 2011-12-25. Alirita 2010-01-28.

Vidu ankaŭ
----------

* Luado

* Kategorio Prunto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Prunto en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
***Qu’est-ce qu’on a fait au Bon Dieu ?*** (france: "Kion ni faris al Dio?") estas franca komedia filmo realigita de Philippe de Chauveron kaj aperinta la 16-an de aprilo 2014.

Intrigo
-------

Claude Verneuil, gaŭlisma notario, kaj lia edzino Marie, estas katolikaj burĝoj el Chinon, kaj ili havas kvar filinojn: Isabelle, Odile, Ségolène kaj Laure.

La unuaj tri edziniĝis kun eksterland-devenaj francoj kun malsamaj religioj: Isabelle, advokatino, edziniĝis kun Rachid Ben Assem, islama advokato; Odile, dentistino, edziniĝis kun David Benichou, juda entreprenisto; Ségolène, pentristino, edziniĝis kun Chao Ling, ĉin-devena bankisto.

La Verneuil-oj ridetas al siaj bofiloj, sed malfacile kaŝas sian rasismon, precipe Claude. Familiaj kunvenoj ĉiam estas plenaj je mallertaj rimarkoj kaj stereotipoj pri eksterlandanoj dirataj de Claude, sed ankaŭ de la bofiloj, kiuj ne hezitas insulti unu la aliajn.

La Verneuil-oj esperas, ke ilia plej juna filino, Laure, edziniĝos kun katoliko; ili eĉ organizas "hazardan" renkontiĝon inter ŝi kaj juna blankulo el burĝa familio. Sed ili ne scias, ke Laure jam intencas edziniĝi. Ŝi anoncas tion al siaj gepatroj kaj diras, ke li estas katoliko kaj nomiĝas Charles, "kiel la iama prezidento de Gaulle", sed okaze de la unua renkontiĝo, la gepatroj surpriziĝas, ke li devenas de Ebur-Bordo. Ili poste renkontiĝas kun lia patro, eks-militisto netolerema kaj nepardonema pri la eŭropa koloniado de Afriko. Tio estas tro multe por la Verneuil-oj, kiuj komencas deprimiĝi.

Aktoroj
-------

* Christian Clavier: Claude Verneuil
* Chantal Lauby: Marie Verneuil
* Ary Abittan: David Benichou
* Medi Sadoun: Rachid Ben Assem
* Frédéric Chau: Chao Ling
* Noom Diawara: Charles Koffi
* Frédérique Bel: Isabelle Verneuil-Ben Assem
* Julia Piaton: Odile Verneuil-Benichou
* Émilie Caen: Ségolène Verneuil-Ling
* Élodie Fontan: Laure Verneuil-Koffi
* Élie Semoun: la psikologiisto
* Pascal Nzonzi: André Koffi, la patro de Charles
* Salimata Kamate: Madeleine Koffi, la patrino de Charles
* Tatiana Rojo: Viviane Koffi, la fratino de Charles
* Loïc Legendre: la pastro de Chinon
* Nicolas Beaucaire: la kuracisto de Chinon
* David Salles: la ĝendarmo
* Axel Boute: la junulo en malliberejo
* Yvonne Gradelet: turistino
* Lassâad Salaani: la araba viandisto
* Nicolas Buchoux: Xavier Dupuy-Jambard

Eksteraj ligiloj
----------------

* *Qu'est-ce qu'on a fait au Bon Dieu ?*  en Interreta filma datumbazo (angle)
**La Nov-Babilona Imperio**, ankaŭ konata kiel **la Dua Babilona Imperio**, estis la lasta el la grandaj mezopotamiaj imperioj regataj de mezopotamiaj reĝoj. La Novbabilona Imperio komenciĝis per la aliĝo de Nabopolasaro kiel Reĝo de Babilono en 626 a.K. La Novbabilona Imperio estis bone establita kun la falo de la Imperio Novasiria en 612 a.K. La Nov-Babilona Imperio estis finfine konkerita, post malpli ol jarcento, de la Ahaemenida Imperio gvidata de Ciro en 539 a.K.

La malvenko de la asiroj kaj la translokigo de la imperio al Babilono markis la unuan fojon, ke regiono ĉe la sudo de Mezopotamio ekregis la antikvan orientan regionon, kaj pli precize la areo nomata la fekunda duonluno. La antaŭa praa grandregno de Babilono okazis je la periodo de la leĝodona reĝo Hamurabi, pli ol mil jarojn antaŭe. 

 "Babilona Ekzilo ", de James Tissot, de 1896-1902
Dum la regado de la novbabilona imperio, ekzistis senprecedenca ekonomia kresko tra Babilono, granda loĝantarkresko, same kiel renesanca periodo de loka kulturo kaj arto, kun la novbabilonaj reĝoj gvidantaj gravajn konstruprojektojn tiutempe, precipe ĉe Babilono mem.

La novbabilona imperio estas plej konata nuntempe pro la malfavora mencio de la novbabilona imperio kaj de ĝia reĝo Nebukadnecar la 2-a en la juda Biblio, kiu asertas, ke la novbabilona imperio gvidata de Nebukadnecar la 2-a konkeris la reĝlandon Judujo en 587 a.K. kaj tiam detruis la Unua Templo, la templo de Salomono en Jerusalemo, kaj okazis la Ekzilon Babilonan. 

Babilonaj fontoj priskribas la regadon de Nebukadnecar la 2-a kiel oran epokon kaj ke Nebukadnecar la 2-a faris Babelon la plej granda imperio en la mondo dum tiu tempoperiodo.

Ciro la 2-a, reĝo de la persa reĝlando, invadis la novbabilonan imperion en 539 antaŭ nia erao.

Piednotoj
---------

1. ↑
2. ↑  Nijssen, Daan (2018). "Ciro la Granda". *Ancient History Encyclopedia*

* Kategorio Nov-Babilona Imperio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Polvo de pektino, farita el fruktoj
**Pektino** estas struktura acida heteropolisaĥarido enhavata de la ĉelmuroj de surteraj plantoj.

Priskribo
---------

Pektino konsistas el karbonhidratoj, polisaĥaridoj troviĝantaj en plantsukoj.

La pektino entenas tri polisaĥaridojn (galaktano, arabano, galakturonan-metilestero), kiuj ligiĝas kemie.

La galaktano konstruiĝas el ĉ. 120 D-galaktopiranozoj al ĉenforma polisaĥarido. La arabano estas malgranda polisaĥarido el L-arabofuranozoj.

La plej tipa ero de la pektino estas la galakturonano, kiu estas la metil-estera derivaĵo de la pektina acido. La pektina acido konstruiĝas el D-galakturonacidaj partoj per alfa-1,4-ligo.

Pektino iĝas flavbruna per klor-zink-jodido kaj iĝas ruĝa per rutenioruĝo (amonia rutenia oksiklorido).

Biologia rolo
-------------

Pektino troviĝas en ĉiu surtera planto, en la primara ĉelmuro, en la interĉelejo. Ĝi grandkvante troviĝas en la karnaj histoj de la plantoj, en la karnecaj fruktoj (pomo, citrono) kaj en la karoto.

Multaj bakterioj, fungoj, radifungoj povas foruzi la protopektinon, la pektinon kaj la pektinan acidon, la polisaĥaridojn kiel fonton de la karbono kaj energio. En la procezo partoprenas la jenaj enzimoj:

* pektinmetilesterazo: el pektino, estigas pektina acido
* poligalakturonidazo: malkombinas la glikozidajn ligojn de la galakturonacidaj unuoj

Karakteriza malkombina organismo estas, en senaera medio, *Clostridium pectinovorum*. En aerhava medio, aktivas la fungoj en la malkombina procezo.

Homa uzo
--------

La malkomponiĝo de pektino gravas praktike ĉe la ruado de lino kaj kanabo por produkti fibrojn.

Pektino estas ankaŭ uzata kiel ingredienco en homaj manĝaĵoj pro sia ĝeligpovo, en fruktaj konfitaĵoj, ĵeleoj, ktp. Ĝi estas ankaŭ uzata kiel neaktiva ingredienco en diversaj medikamentoj.

Historio
--------

La pektino estis unue izolita kaj priskribita en 1825 de la franca kemiisto Henri Braconnot. La nomo "pektino" devenas de la helena vorto *pēktikós* (antikve-greke *πηκτῐκός*) "solidiĝinta".

Vidu ankaŭ
----------

* Amilopektino

* Kategorio Pektino en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Molekulo de Inulino, unu el la specoj de dieta fibro
 Manĝaĵoj riĉaj je dieta fibro: legomoj, fruktoj kaj grajnoj
 Tritika brano estas riĉa je dieta fibro
**Dieta fibro** estas neamelaj polisaĥaridoj (escepte de lignino), kiuj devenas de plantoj. Manĝfibroj estas disrompitaj de enzimoj en la digestado de la homo, sed ili iom disfalas en la dika intesto per ties bakterioj (krom la lignino, kiu tute ne disrompiĝas, kaj celulozo, kiu malkomponiĝis tre minimume).

La manĝfibro tendencas esti dividita en du speciojn: solvebla en akvo kaj nesolvebla en akvo. La akvo-nesolvebla dieta fibro troviĝas interalie en tritika brano kaj plenaj grenoj, kaj la akvosolvebla dieta fibro troviĝas interalie en fruktoj, legomoj, avena brano kaj eĉ en pretaj produktoj kiel densigilaj materialoj.

La efiko de dieta fibro
-----------------------

La efiko de akvosolvebla dieta fibro en la digesta procezo estas:

* Ili akcelas la intestan malplenigon kaj liberigas konstipo.
* La disrompiĝaj produktoj de celulozo (el kiuj la intesto rompiĝas ĉirkaŭ 5%), mallongĉenaj grasacidoj servas kiel energifonto por la mukozaj ĉeloj en la intesto kaj iuj el ili estas sorbitaj kaj atingas la hepaton, kie ili fariĝas energio. disponebla por la korpo.
* La fibroj, kiuj ŝveliĝas kaj sorbas diversajn substancojn en la stomako, donas senton de sateco rapide kaj laŭlonge de la tempo, kaj ili malrapidigas la rapidecon de metabolo en la stomako.

La efiko de nesolvebla fibro en akvo en la digesta procezo:

* Plibonigante la digestan procezon kaj la funkcion de la digesta sistemo.
* Reliefo en hemoroidoj.
* Helpi solveblan fibron malaltigi sangan glukozon en diabetoj.
* Helpas subteni dieto malaltan de energio, ĉar dum dietaj fibro ne havas kaloria valoro, ili ŝvelas en la stomako kun la absorbado de aliaj substancoj kaj tiel provizas senton de satieco dum longa tempo.

Konsumado de dieta fibro
------------------------

Konsumo de nur unu speco de dieta fibro ne estas rekomendita ĉar la korpo bezonas la manĝfibron de ambaŭ tipoj.

Por plenkreskulo estas rekomendinda konsumi dietan fibron de 25 ĝis 30 gramoj tage (aŭ 15-18 gramoj da fibro por 1000 kilogramoj da kalorioj). Al diabetoj estas konsilata konsumi pli grandan kvanton, kaj en kazo de intesta obstrukco preskaŭ ne konsumi. Fontoj riĉaj de dieta fibro estas rekomenditaj por ĉiutaga nutrado estas plentritikaj produktoj, guŝoj, grenoj, nuksoj, fruktoj kaj legomoj.

Malgraŭ la multaj avantaĝoj de dieta fibro, ilia konsumo ne devas esti troigita; Ĉar pliigita konsumo de dieta fibro povas redukti la sorbadon de ole-solveblaj mineraloj kaj vitaminoj en la korpo ĉar la fibro ligas al iuj el ili. Grandaj kvantoj da fibro povas kaŭzi severan gastrointestinan malkomforton kaj eĉ obstrukcon en la intesto.

Eksteraj ligiloj
----------------

 **Dieta fibro** en Vikimedia Komunejo