recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Loko de la provinco de Cáceres en Hispanio Loko de la municipa teritorio de Casares de las Hurdes en sia provinco
**Casares de las Hurdes** estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro. Estas en la sama provinco almenaŭ 11 vilaĝoj havantaj en la nomo la strukturon "Casas de ...", tio estas "Domoj de ...", nome Casar de Cáceres, Casar de Palomero, Casares de las Hurdes, Casas de Don Antonio, Casas de Don Gómez, Casas de Millán, Casas de Miravete, Casas del Castañar, Casas del Monte, Casatejada kaj Casillas de Coria, kio rilatas al karaktero de feŭdismo dependigi etan vilaĝon el nobelulo, tiele almenaŭ en 3 el tiuj nomoj videblas la nomo de la nobelulo, nome Don Antonio, Don Gómez kaj Millán, dum la dependo en aliaj kazoj estas de urbo aŭ de teritorio, same tipa de feŭdismo.

La loĝantoj nomiĝas *casareños*. La censita populacio en 2008 estis de 554 loĝantoj.

Situo
-----

Casares de las Hurdes estas situa en la plej norda parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Hurdes, je altitudo de 1110 m. La surfaco de ties teritorio estas de 20,75 km².

Ekonomio
--------

Agrikulturo kaj brutobredado.

Domaroj
-------

Kiel okazas en la tuta komarko de Las Hurdes la loĝantaro estas tre disa kaj ne kuniĝas en la ĉefa kerno de la municipo kiel en la cetero de la regiono, sed estas disa laŭ izolitaj domoj kaj domaroj. Inter la ĉefaj domaroj elstaras la jenaj:

| Nomo | Popul. (2007) | Surfaco km² | Dialekta nomo |
| --- | --- | --- | --- |
| CASARES DE LAS HURDES | 156 | 20,75 | Casaris |
| Carabusino | 73 | - | Carabusinu |
| Casarrubia | 48 | - | Jurdi |
| Heras | 34 | - | Las Heras |
| Huetre | 189 | - | La Güetri |
| Robledo | 65 | - | Robréu |
| TOTALO | 565 | 20,75 |  |

Demografio
----------

La loĝantaro estas malabunda kaj maljuniĝinta.

|  |
| --- |
| **Demografia evoluo de Casares de las Hurdes inter 2001 kaj 2006**
 |
| **2001** | **2002** | **2003** | **2004** | **2005** | **2006**
 |
| 701 | 649 | 650 | 619 | 592 | 582 |

Kuriozaĵo
---------

En Casares de las Hurdes gravis la *tamborileros* (tamburistoj, sed fakte kiuj ludis kaj tamburon kaj fluton samtempe). La unua estis *Pelujo*, poste Arroya kiu instruis kelkajn kiel Baldomero, Candelo, Florencio kaj Fausto. Nuntempe estas junuloj kiuj faras la taskon distri en popolaj festoj.
Vista de las Villluercas
***Las Villuercas*** aŭ simple ***Villuercas*** [bijuERkas] estas komarko aŭ distrikto situa inter la riveroj Taĵo kaj Gvadiano (kiu prenas nomon de la samnoma *sierra* (montareto) kiu ĉirkaŭas ĝin) en la sudokcidento de la Provinco de Cáceres, en Ekstremaduro, sudokcidenta regiono de Hispanio, de montara reliefo, kies maksimuma altaĵo estas la samnoma monto Villuercas (1.600 m).

En tiu komarko dividita en diferencaj ekosistemoj troviĝas kruta zono de alta montaro, kun deciduaj arbaroj tre bone konservitaj (kaŝtanarbaroj, montokverkaroj kaj kverkaroj), mezaltitude estas korkokverkaroj kaj en malferma arbaro estas anzinoj.

Estas ankaŭ varia faŭno komponita de cervoj, aproj, kaj gregoj kiel bovoj. Estas ankaŭ ne facile troveblaj habitatoj kie loĝas aŭ trapasas ekzempleroj de Iberia linko. La distrikto estis deklarita ZEPA, tio estas zono por protektado de birdoj, ĉar estas kaj loĝejo kaj migranta trapasejo de diversaj birdojspecioj.

Laŭ la stato de 2015 en la komarko vivis 9 045 loĝantoj sur areo de 1 545,5 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 6 loĝantoj/km².

La ĉefurbo estas Guadalupe, kie troviĝas la monaĥejo de Guadalupe, deklarita Monda heredaĵo de Unesko. Aliaj gravaj vilaĝoj estas Logrosán, Berzocana, Cañamero, Alía kaj Navezuelas.

En tiu komarko troviĝas granda kvanto de prahistoriaj pentraĵoj kaj estas multnombraj arkeologiaj restaĵoj de la diversaj kulturoj kiuj setlis en tiu tero laŭlonge de la historio.

Municipoj
---------

La komarko konsistiĝas el sep municipoj, kiuj estas la jenaj:

* Alía kun domaroj Cíjara, La Calera kaj Puerto Rey
* Berzocana
* Cabañas del Castillo kun Solana de Cabañas, Retamosa de Cabañas kaj Roturas de Cabañas
* Cañamero
* Guadalupe
* Logrosán
* Navezuelas

Vidu ankaŭ
----------

* Komarkoj de Ekstremaduro

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Villuercas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Villuercas Arkivigite je 2009-08-10 per la retarkivo Wayback Machine
* Fotoj de Las Villuercas

  



|   Komarkoj de Ekstremaduro |  |
| --- | --- |
| **Komarkoj de Cáceres**Valo de Alagón | Tierra de Alcántara | Valo de Ambroz | Campo Arañuelo | Llanos de Cáceres | Sierra de Gata | Tierras de Granadilla | Hurdes | Ibores | Valo de Jerte | Tierra de Trujillo | komarko Valencia de Alcántara | La Vera | Villuercas**Komarkoj de Badaĥozo**Campiña Sur | La Serena | La Siberia | Llanos de Olivenza | Sierra Suroeste | Tentudía | Tierra de Badajoz | Tierra de Barros | Vegas Bajas | Vegas Altas | Zafra-Río Bodión |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 285378
 |
La **ortodoksa sinagogo de Debrecen**, Hungario, estas renovigita historia monumento de la urbo.

Historio
--------

La juda komunumo de Debrecen estas la plej granda provinca komunumo juda en Hungario kun preskaŭ mil membroj. La unua juda familio venis en urbon en la 1840-aj jaroj. La pli kaj pli granda komunumo baldaŭe havis jam plurajn sinagogojn, lernejojn, hospitalon. En 1886 29 judaj familioj fondis apartan ortodoksan komunumon. Ilia sinagogo estis komstruita en 1894 en la urbomezo en parcelo de la juda lernejo. Antaŭ la 2-a mondmilito la judoj havis 12.000 membrojn, kiuj iĝis viktimoj de la holokaŭsto aŭ kelkaj migris al Israelo aŭ Usono. En 2000 la sinagogo oficiale estis deklarita historia monumento kaj en la sama jaro ĝi plene renoviĝis. La sinagogo estas funkcia sinagogo.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo laŭ la trotuaro. Ĝi apartenas al la eklektika arkitekturo, sed ĉefe elementoj de la romaniko estas videblaj. Pri la interna parto mankas informoj. En la korto oni planas monumenton aŭ memorejon por la viktimoj.

Fontoj
------

* hungare
* hungare[*rompita ligilo*]
* hungare kun fotoj
* hungare[*rompita ligilo*]


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Sinagogo en Debrecen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Majadas** aŭ Majadas de Tiétar estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro.

La loĝantoj nomiĝas *majaeños*. La censita populacio en 2008 estis de 1.294 loĝantoj.

Situo
-----

Majadas estas situa en la norda parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Campo Arañuelo, je altitudo de 264 m; je 110 km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 210 km de Madrido, la ŝtata ĉefurbo. La plej proksima urbo estas Navalmoral de la Mata. La areo de ties teritorio estas de 52 km². La municipa teritorio estas inter Toril, Casatejada, Talayuela, la rivero Tiétar, kiu nomigas la vilaĝon, Jaraíz, Pasarón kaj Tejera. Estas belaj naturaj lokoj kun abundo de faŭno danke al la proksimeco de la Nacia Parko Monfragüe.

Flaŭro kaj Faŭno
----------------

La pejzaĝo estas tipe mediteranea en la malferma arbaro (*dehesas*), aŭ de irigacio en la valoj de la rivero. Kie ne estas irigacio, la vegetaĵaro hegemonia estas paŝtejoj kaj arbaro. La arbaron komponas ĉefe anzinoj, korkokverkoj, paŝtejaj herboj kaj makiso. Ĉe la rivero kaj ties rojoj la pejzaĝo estis ege modifita de irigacio. La pinaroj etendiĝas ĉe la rivero Tiétar.

Pri faŭno estas la kutima en mediteranea arbaro. La gregoj estas ŝafoj kaj bovoj, kaj jam preskaŭ ne porko, kiu ne estas enspeziga ĉe irigacio.

Populacio
---------

La evoluo de la nombro de loĝantoj laŭlonge de la 20a jarcento estis kreska el 518 en 1900 al 700 de 1920. Post la Hispana Enlanda Milito ankaŭ kreskis ĝis 1.300 loĝantoj je la 1960-aj jaroj, sed poste okazis grava elmigrado, kiel en la cetero de la regiono.

Pro la ekonomio de irigacia agrikulturo, ĝi estas vilaĝo kiu ricevas grandan kvanton de enmigrantoj, kiuj estas ĉefe el Maroko, kiu formas 22 % de la totala populacio (172 en 2005). El tiuj 35 % estas inter 16 kaj 35 jaraĝaj. Danke al tio, Majadas troviĝas super la regiona averaĝo de naskindico.

Demografia evoluo| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 518 | 530 | 683 | 739 | 768 | 1030 | 1321 | 1205 | 1011 | 1026 | 1237 | 1257 | 1255 | 1248 | 1209 | 1152 | 1311 | 1328 | 1291 |  |

Ekonomio
--------

Agrikulturo (ĉefe tabako, kapsiko kaj aveno kaj brutobredado (ŝafoj kaj bovoj). Iom de komerco kaj industrio de mebloj.

Historio
--------

La deveno de la vilaĝo rilatas al setlejoj de paŝtistoj. La nomo de la vilaĝo signifas la ejoj kie tranoktas la gregaro kun la paŝtistoj. La aldono de Tiétar kreiĝis anekdoton, ke vilaĝano mendis meblojn per fervojo sed la meblojn oni alportis al Miajadas (en la sama Provinco de Cáceres) anstataŭ al Majadas, do li ĉiam jam uzis nomon Majadas de Tiétar kio sukcesis.
Reproduktado de kniduloj
Anatomio de korala polipo.
**Polipo** estas unu el la du formoj, kiujn povas preni la kniduloj (la alia mara formo estus la meduzo). Temas pri senseksa organismo, sidebla (fiksiĝante sur io) kaj bentosa (proksime de maraj profundoj).

La polipoj estas cilindroformaj kaj posedas ĉe unu flanko piedecan membron kiu ligas ilin al la grundo, kiu iĝas kolonio, kaj aliflanke truon ĉirkaŭitan de tentakloj (kiuj malmovigas la etajn predojn), kiu utilas kiel kaj buŝo kaj anuso. La mortintaj polipoj restas kiel kalkaĵo kaj sur tiu bazo kreskiĝas novaj polipoj. Tiele en koralaro nur la surfacaj tavoloj estas vivantaj polipoj. Kelkaj polipoj estas grandaj (ĝis 20 cm diametraj) kiel la fungokoralo, kiu povas vivi sendependa, sed la plej parto estas malgrandaj kun diametro malpli ol 1 cm kaj koloniiĝas; tiele unu kilogramo de koralo povas enhavi 80,000 mortintaj polipojn.

Ekzistas du formoj de polipoj, tiuj kiuj vivas sole (la hidroj) kaj tiuj kiuj vivas kolonie (la hidraroj).

Inter la fiksiĝanta parto kaj la supra truo estas fako, kiu konsistas el ektodermo kaj el endodermo separitaj de mezogleo. La ektodermo konsistiĝas el ununura tavolo de ĉeloj, kiuj elproduktas ian mukaĵon. La bazo posedas miofibraĵojn longoformajn de kie venas la nomo mioepitelaglandaj. Inter tiuj ĉeloj, troviĝas sensivaj ĉeloj neŭropiteliaj fadenformaj kun ia tuŝosenta silkaĵo ekstera. La bazo rilatas kun ĉelo mioepitelia aŭ kun nervaj ĉeloj pere de branĉecaj fadenaĵoj.

Lamarko konsideris la polipojn kiel **dua klaso** de organizo de animaloj el la plej simplaj (infuzorioj) al la plej perfekta (la homo). Li difinis ilin kiel regeneraj korpoj, sen radia dispozicio sed jam kun speciala organo, nome nutrokanalo (paĝo 119).

Referencoj
----------

Lamarko (Lamarck), *Filozofio zoologia*, 1809. SAT-Broŝurservo, 1987. Tradukis Valo.

### Eksteraj ligiloj

* Polipo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Polipo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hidraroj ĉe Reunio kaj la Hinda Oceano Arkivigite je 2006-11-23 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 237715
 |
Teodoro **KERESZTHEGYI,** hungare **KERESZTHEGYI Tivadar** (naskiĝis en 1932, en Budapeŝto, mortis la 11-an de novembro 2006) estis hungara esperantisto, tradukanto kaj instruisto de Esperanto. Li estas ĉefe konata kiel prezidanto de la hungara sekcio de Mondpaca Esperantista Movado (MEM).

Esperanto en Hungario
---------------------

Kovrilpaĝo de Turista kantaro, Pécs, sen eldonjaroLi estis dumviva membro de HEA. individua membro de Universala Esperanto-Asocio (UEA), membro de la Budapeŝta Medicina Esperanto-Fakgrupo, Amika Societo de Kolomano Kalocsaj, ILEI; li estis internacia komitatano de Mondpaca Esperantista Movado (MEM); dum pluraj jaroj li estis prezidanto de la Hungaria MEM-sekcio. Li estis honora membro de HEA, de la Esperanto-Asocio de Kecskemét kaj ĝia regiono. En 1983 li estis inter la fondantoj de grupiĝo nomita "Superintensa Esperanto-instrua Asocio" (hungare *Szuperintenzív Eszperantó Oktatási Egyesület*) aŭ "Fiŝklubo", samkiel ekzemple László Vizi kaj Péter András Rados. Ankaŭ tiu grupiĝo konsideras ĝin honora membro. Oni distingis lin dufoje per MEM-insigno. Li instruadis, organizis klubkunvenojn, prelegadis, estis redaktoro-eldonanto de la Hungaria MEM-Informilo.

### Kantaro

Kereszthegyi estis kontribuanto kaj redaktanto de la *Turista Kantaro, Turista Kantaro 2, Triopa Kantaro, Kvara Kantaro*. La serio estas unika pro sia amplekso.

### Vidling

Li estis ankaŭ kontribuanto de VIDLING (lingvo videbla kun ideografia skribo ,simila al piktograma skribo), kies iniciatinto estis prof-o Emeriko Mirko Marcetta kaj kiu prilaboris ĝin dum 14 jaroj.

Referencoj
----------

1. ↑  Li sukcesis en Esperanto-ekzameno de Hungaria Esperanto-Asocio (HEA) je grado C (supera).
2. ↑  (it) *VIDLING - la lingua universale disegnata*, "Voce del Centro Esperantista Piceno - Ascoli Piceno", n-ro 220, oktobro 1995.
3. ↑  Noto: VIDLING ekzistas el ideogramoj, konciza gramatiko kaj 900 simboloj, formitaj de literoj en formo de nova universala alfabeto
4. ↑  (eo) La granda kverko falis, Revuo Esperanto, n-ro 1085 (10), oktobro 1996.
La sinagogo en Mád
Interno de sinagogo en Mád
La **Sinagogo** en vilaĝo Mád estas eklezia konstruaĵo por judoj en Mád.

Historio
--------

La unuaj judoj venis tien en la 17-a jarcento por okupiĝi pri komercado de vinoj. Ili konstruis barokan sinagogon en 1795 kaj ili havis ankaŭ faman lernejon por rabenoj. Dum la 2-a mondmilito la judoj estis deportitaj, en 1944 ĝuste en la sinagogon oni kolektis ilin. Post la 2-a mondomilito la judeco grandparte pereis, la sinagogo iĝis kaduka. En 1978 oni komencis iomete renovigi la konstruaĵon. En 1994 mortis la lasta judo en Mád. En 2004 la sinagogo plene renoviĝis, en la sekva jaro ĝi estis premiita per *Europa Nostra*.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola ne havanta turon. En la interna kvadrato 130 sidlokoj por viroj situas. Estas videblaj 4 kolonoj, kiuj memorigas pri la iama dezerta tendo. Sur la etaĝo granda galerio por virinoj etendiĝas. La tuta interna parto estas pentrita riĉe.

Kontraŭ la sinagogo situas la iama lernejo por rabenoj.

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Sinagogo de Mád en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Sinagogo** en Pécs estas romantikisma konstruaĵo de Pécs. Ĝi estas la plej granda sinagogo de Transdanubio.

Interno de sinagogo en 2009

Historio
--------

Jam dum dominado de turkoj ankaŭ judoj vivis en Pécs, sed post 1692 la judoj rajtis loĝi ekster la urbomuroj. La cirkonstancoj ŝanĝiĝis dum regado de Jozefo la 2-a. Baldaŭe en 1843 la judoj jam havis preĝdomon. Ili konstruis imponan sinagogon en 1869, la ĉefa arkitekto estis Frigyes Feszl. Dum la 2-a mondmilito la judaro grandparte estis mortigita kaj survivintoj fuĝis, la sinagogo apenaŭ estis uzata. En la 1980-aj jaroj renoviĝo komenciĝis.

* Longo: 23 m
* Larĝo 35 m

La konstruaĵo situas sola kaj ĝi estas Monumento historia. Escepte vintron ĝi estas vizitebla. Ekstere sur la muro estas memortabulo pri 92 falintoj dum la 1-a mondmilito.

Famuloj, kiuj ligiĝas al la sinagogo estas matematikisto Lipót Fejér kaj József Angster, kiu en Pécs fondis fabrikon pri orgenoj kaj lia unua produkto funkcias en tiu sinagogo.

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Sinagogo de Pécs en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Blankagorĝa rokturdo** |
| --- |
|  |
| Blankagorĝa rokturdo, junula maskloBlankagorĝa rokturdo, junula masklo |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Muŝkaptuledoj *Muscicapidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Monticola* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***M. gularis*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Monticola gularis****(Swinhoe, 1863) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Blankagorĝa rokturdo  |

 |
| v • d • r |

La **Blankagorĝa rokturdo** aŭ Orientazia rokturdo (***Monticola gularis***) estas kantobirdo de la familio de Muŝkaptuledoj, iam lokitaj en la Turdedoj kune kun la aliaj Rokturdoj. 

Ĝi troviĝas en Kamboĝo, Ĉinio, Japanio, Koreio, Laoso, Malajzio, Birmo, sudorienta Rusio, Singapuro, Tajlando kaj Vjetnamio. Laŭ tio pravas la nomo de *Orientazia rokturdo*, ĉar temas pri specio sufiĉe malproksima de la ĉefaj kernoj de la genro ĉirkaŭ Mediteraneo, suda Afriko kaj sudokcidenta Azio. Ties natura habitato estas moderklimataj arbaroj.

Ĉe rokturdoj la ino estas ĝenerale bruneca kaj masklo havas bluajn kapon kaj kolon, pli malhelajn flugilojn kaj ruĝecajn subajn partojn. Pro geografia malproksimo de tiu specio al aliaj samgenraj, tiu ĉi specio estas sufiĉe diferenca de aliaj specioj ĉe maskloj: la bluaj partoj estas tre malgrandaj, nome ne la tuta kapo sed nur la **krono kaj nuko estas bluaj** krom eta makulo en ŝultro. Kiel en la cetero de la specioj la **subaj partoj estas ja ruĝecaj**, sed ankaŭ la pugo, dum la subpugo estas iom pli helruĝeca. Kaj ankaŭ la vangoj estas ruĝecaj separataj de la blua krono per tre markata **nigra traokula strio** ekde la nigra beko al ŝultro kie komencas ankaŭ nigra dorso. Ankaŭ la **flugiloj estas nigraj** (kaj ne nur malhelbrunaj kiel ĉe aliaj rokturdoj) kun tre videbla blanka marko meze. Ankaŭ la gorĝo estas blanka, kio nomigas la specion. Ankaŭ en la latina scienca nomo *gularis* aludas al la gorĝo.

La beko estas nigreca. La iriso tre nigra kaj videblas mallarĝa blankeca okulringo. La kruroj estas rozkoloraj.

Referencoj
----------

* BirdLife International 2004. Monticola gularis[*rompita ligilo*]. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 26an de julio 2007.
La **Sinagogo** en Keszthely estas eklezia konstruaĵo de la urbo.

Historio
--------

Judoj alvenis en Keszthely ekde la 18-a jarcento, en 1766 juda komunumo formiĝis. Tiu ĉi sinagogo estis konstruita en 1852 (la pli frua sinagogo en alia loko funkciis ekde 1769). Ĝia formo estis ŝanĝita en 1894 al eklektikismo (stilo). La orgeno estis instalita en 1898. La sinagogo parte renoviĝis en la jaroj 1930, 1945, 1967, 1995. Dum la 2-a mondmilito la judaro grandparte estis mortigita en Aŭŝvico kaj la survivintoj forfuĝis.

Estas menciinda, ke kantisto de la sinagogo estis patro de Károly Goldmark.

Konstruaĵo
----------

La sinagogo estis konstruita origine en novklasikisma stilo. Ĝia longo, larĝo kaj alteco estas preskaŭ egalaj. Interne galerio estas ĉirkaŭita en 3 flankoj por la virinoj. Ĉe la sinagogo memora obelisko situas pri la holokaŭsto.

Fontoj
------

* angla Vikipedio

Bildgalerio
-----------

* Obelisko de martirojObelisko de martiroj
* Interna parto de la sinagogoInterna parto de la sinagogo

* Kategorio Sinagogo en Keszthely en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Sidejo de la BOE, en Madrido.
La ***Boletín Oficial del Estado*** (tutlande konata kiel **BOE**) (Oficiala Ŝtata Gazeto) estas la oficiala gazeto de Hispanio kaj estas publikigita ĉiutage escepte dimanĉe.

La enhavo de BOE estas rajtigita kaj publikigita kun reĝa konsento kaj kun aprobo de la Ministro de Prezidenteco.

La *Boletín* publikigas dekretojn kaj ĉiarangajn leĝojn de la *Cortes Generales*, nome Parlamento de Hispanio (komponata de la Senato kaj la Kongreso de la Deputitoj) same kiel tiujn aprobitajn de la hispanaj aŭtonomaj komunumoj (regionoj).

El 1661 ĝis 1936 ĝi estis nomita *Gaceta de Madrid*.

Notoj
-----

1. ↑  Nomita tiel nur kiel *Boletín*, tio koincidas kun la titolo de la gazeto de la Hispana Esperanto Federacio, kiu iam trairis polemikon ĉu konservi la tradician hispanlingvan titolon eksterordinare en Esperantujo.

* Kategorio Boletín Oficial del Estado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 684292
 |
Moon jellyfish, Aurelia auritaMoon jellyfish, *Aurelia aurita*
Ohrenqualle.JPGOhrenqualle
Radiuloj (Stephoidea) en Kunstformen der Natur (1904) de Ernst Haeckel.
La radiuloj aŭ **radisimetriaj animaloj** *(Radiata)* estas bestoj el inter de la eŭhistaj animaloj, kiuj montras radian simetrion. La sistemigo al la *Radiuloj* ŝanĝiĝis dum la sistematika historio. Oni alsistemigis iutempe ankaŭ la ekinodermojn, kiujn oni nun sistemigas al al duflanke simetriaj animaloj, ĉar dum la frua ontogenezo montras duflankan simetrion.

Thomas Cavalier-Smith priskribis en 1983 subregnon nomatan *Radiata*, kiu konsistas el kladoj spongoj, miksozooj, placozooj, kniduloj kaj ktenoforoj, tio estas ĝi entenas ĉiun animalan kladon, kiuj ne aperas en l *Bilateria*.

Lynn Margulis kaj K. V. Schwartz sistematigis „kvin regnojn" kaj en la Radiuloj restis nur la kniduloj kaj al ktenoforoj. La kladistika sistematiko ne rekonas klado la radisimetriajn animalojn. La Radiuloj - el tiu vidpunkto - estas grupo de la dudermuloj (diploblastikaj) (plimulto de la plurĉeluloj havas tri dermojn): kun ekto- kaj endodermo. (LA sistematiko de Cavalier-Smith aldonas ankaŭ la unudemulajn animalojn kiel ekz. la spongojn.)

Plej novaj esploroj montras, ke la radia simetrio evoluis eĉ post elformiĝos de la duflanka simetrio. La libere naĝantaj larvoj de la kniduloj (planulo) montras duflankan simetrion. La ktenoforoj havas duradian simetrion.

* Kategorio Radiuloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Radiuloj en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 258412
* NKC: ph122493
 |
***El Jueves*** ('La ĵaŭdo') estas hispana humura gazeto eldonata en Barcelono. Ĝia plena titolo estas "El Jueves, la revista que sale los miércoles" ("La Ĵaŭdo, tiu gazeto publikita merkrede"), ankoraŭ dum en la komenca fazo ĝi estis "la gazeto publikita vendrede".

Historio
--------

Ĉi tiu gazeto naskiĝis en 1977 kaj ekde tiam, ĉiusemajne estis eldonita.
En 2007 ĝi havis pli ol 15000 eldonaĵojn.

### Polemiko en 2007

La 20an de julio, la gazeto estis retirita el la vendado pro ofendo al la hispana krono. En la ĉefpaĝo de la numero 1537 (publikita la 18an de julio tiujare) aperas viro kaj virino (tre similaj al la hispanaj geprincoj) seksumantaj. 

Estas homoj kiuj konsideras ke tio estas cenzuro, kvankam la juĝisto ĝin faris oficiale por protekti la kronon de la kalumnioj kiuj estis en la ĉefpaĝo.

Enhavo
------

Nuntempe ĝi enhavas 72 aŭ 80 paĝojn, kun ĉirkaŭ 20 paĝoj parolantaj pri nuntempaj politikaĵoj, ekonomiaĵoj aŭ sociaĵoj, ĉiam per humura etoso kaj komikse. La resto de la paĝoj estas semajnaj komiksoj.

Refencoj
--------

1. ↑  Ĉefpaĝo de la retirita gazeto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio El Jueves (hispana gazeto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Multikolora barbulo** |
| --- |
|  |
| Multikolora barbuloMultikolora barbulo |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Pegoformaj *Piciformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Ramfastedoj *Ramphastidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Eubucco* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***E. versicolor*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Eubucco versicolor****(Statius Müller, 1776) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Multikolora barbulo  |

 |
| v • d • r |

La **Multikolora barbulo** (***Eubucco versicolor***) estas specio de birdoj de la familio de Ramfastedoj aŭ de propra familio de Kapitonedoj, laŭ kelkaj fakuloj, sed ĉiukaze parencoj de tukanoj kaj tukanetoj kaj mebroj de la grupo de Sudamerikaj barbuloj.

Vere tiu ĉi specio, laŭ ĉiuj siaj nomoj sugestas, estas **vere multkolora**, nome montras ĉirkaŭ **dektri tre diferenckolorajn areojn** en la plumaro. Ili havas **ruĝan kapon** kiel la Ruĝkapa barbulo kaj la Ruĝkapuĉa barbulo, sed ne tiom ampleksa kiel ĉe tiu lasta. Same kiel ĉe ili ĉirkaŭ la bekobazo estas nigreca barbobrideto. Same kiel la Citrongorĝa barbulo, havas **bluan horizontalan nukareon**, sed unike en la genro havas samkolore **helbluan subvizaĝon**, tio estas la areo el la bekobazo suebn al la supra brusto, tio estas ambaŭflanke, dum la centra gorĝo estas ruĝa, kiel la cetero de la kapo. La beko estas flaveca, sed pli verdeca aŭ blueca ĉebaze. La okulirisoj estas grenatkoloraj. Do, nur en kapo oni povas kalkuli ok tre klare markite diferenckolorajn areojn.

La dorso estas verdeca, sed tre klare en nuko kaj pli malhelece en flugiloj. La supra brusto estas flava kaj la suba brusto ruĝa; la ventro estas verdeca kaj iome striita vertikale.

Ĝi troviĝas en Bolivio kaj Peruo. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montararbaroj.

Fonto
-----

* BirdLife International 2004. Eubucco versicolor[*rompita ligilo*]. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. 27a Julio 2007.
***Marca*** [mArka], signife marko aŭ rekordo, estas hispana ĵurnalo pri sporta informo, kun mezaveraĝa eldonkvanto de 413.252 ĉiutagaj ekzempleroj kaj averaĝa disvastigo de 287.641 ekzempleroj (OJD).Estas la ĵurnalo kontraŭ pago pli legita en Hispanio kun 2.749.000 ĉiutagaj sekvantoj, laŭ la EGM. Kvankam laŭdire temas pri tutsporta informo, praktike plej granda parto de informo kaj allogo al legantoj temas pri futbalo.

Tiu ĵurnalo donas regule diversajn premiojn al elstaraj sportistoj, teamoj, profesiuloj ktp.

**Marca** elsendas ankaŭ diverse per diversaj kanaloj, kiaj Interreto kaj propraj radio, televidkanalo, sociaj retejoj Twitter kaj Facebook kaj propraj gazetoj pri specifaj sportoj aŭ temoj.

**Marca** suferas kritikon, ke ĝi misinformas por akiri povon en la sporta medio kaj influi sur alies decidojn.

Notoj
-----

1. ↑   OJD junio de 2008-junio de 2009. Arkivita el la originalo je 2008-12-19. Alirita 2011-03-20.
2. ↑  Resumo de EGM de la 1a monattrio de 2009 Arkivigite je 2009-05-20 per la retarkivo Wayback Machine (en pdf)

* Kategorio Marca (sportĵurnalo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

***Las Tres Sorores*** (La Tri "Sorores" (fratinoj, monaĥinoj)) estas romano de la hispana verkisto Ramón J. Sender, publikigita en 1974, kiu fakte estas reverkaĵo de iama verko *Siete domingos rojos* (1932).

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

La romano priskribas la disvolvigon de striko en la tumultaj 1930-aj jaroj, medio kiun la verkisto konis dum sia etapo en la revolucia etoso de la anarkisindikatistoj de CNT, jam ekde antaŭ la proklamo de la Dua Hispana Respubliko

La striko protestas kontraŭ la mortigo de tri laboristoj fare de policanoj dum tumulto. Tial dum unu semajno okazis pliaj tumultoj, dum disvolviĝas rilatoj de kamaradeco kaj amaferoj inter kvar ĉefroluloj. Star estas filino de unu el la mortintaj laboristoj kaj altiras Villacampa (vendeja laboristo) kaj Samar (ĵurnalisto kaj intelektulo). Krome Samar havas burĝan fianĉinon, nome Amparo, filino de kolonelo de kazerno, kiun la revoluciuloj klopodas ataki. Amparo unue helpas, kaj poste perfidas kaj memmortigas sin. Star restas kun Villacampa, dum Samar restas en siaj cerbumadoj. Aliaj pli duarangaj roluloj formas pli kompletan rolularon. 

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Sekvoj
------

Referencoj
----------

1. ↑  Ramón J. Sender, *Siete domingos rojos*, Balagué, Barcelono, 1932; Ramón J. Sender, *Las Tres Sorores*, Destino, Barcelono, 1974; Elizabeth Espadas, *A lo largo de una escritura. Ramón J. Sender. Guía bibliográfica*. Instituto de Estudios Altoaragoneses, Huesca, 2002. ISBN = 84-8127-126-8 pp. 15 kaj 31.

Bibliografio
------------

* Elizabeth Espadas, *A lo largo de una escritura. Ramón J. Sender. Guía bibliográfica*. Instituto de Estudios Altoaragoneses, Huesca, 2002. ISBN = 84-8127-126-8
* José-María Salguero Rodríguez, "El primer Sender (III). Anarquismo y religión", *Alazet*, 9, Instituto de Estudios Altoaragoneses, 1997, pp. 139-174.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Verkoj de Ramón J. Sender en Instituto de Estudios Altoaragoneses

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 858225
 |
La Pompeja benko en la Ilm-parko
La **Pompeja benko** (germane *Pompejanische Bank*) estas benko farita el bunta grejso el Bad Berka kiu staras en la Ilm-parko en Vajmaro en Germanujo kontraŭe al la domo de Charlotte von Stein.
La tuta aranĝo similas al la jarcenton malpli aĝa monumento por Franz Liszt.

Historio
--------

Ĝi faritis en 1799 fare de majenca skulptisto nome Schmidt dume la plano estas de 1797 de Johann Friedrich Rudolf Steiner. La benko staras ekde 1825 ĉe la elirejo parka proksime al la Biblioteko Dukino Anna Amalia je memoro de la vojaĝo al Italujo inter 1788 kaj 1790 fare de dukino Anna Amalia.

De la pentristo Johann Heinrich Wilhelm Tischbein konserviĝis bildo kun la dukino en Pompejo dum sidado sur tia ronda benko (eksedro) antaŭ la tombo de la sacerdotino Mammia ĉe la Tomba strato. Ĝin posedas Klassik Stiftung Weimar (inventara numero: KGe/00530. La vajmara ekzemplero havas la saman dekoracion kiel la antikva originalo: vangoj el leonaj kaj grifaj piedoj kiel randoj benkaj, arabeskaj motivoj ĉe la seĝapogiloj. Sed malsimile al la modelo la vajmaraĵo neniam havis funebran enskribaĵon. Pompeje estas du benkoj unu kontraŭe al la alia ĉe Tomba strato kiun detale pentris ankaŭ Jakob Philipp Hackert. Komence la benko disponis pri ornamaj vasoj el ŝtono kiu perdiĝis. Eĉ la kopioj faritaj inter 1999 kaj 2004 pro vandalismo forigitis.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Pompeja benko (Weimar) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Susanne Müller-Wolff: Ein Landschaftsgarten im Ilmtal: die Geschichte des herzoglichen Parks in Weimar, 2007, p. 250 ss.

Notoj
-----

1. ↑  Gerd Seidel, Walter Steiner: *Baustein und Bauwerk in Weimar* (= Ständige Kommissionen Kultur der Stadtverordnetenversammlung Weimar und des Kreistages Weimar-Land in Zusammenarbeit mit dem Stadtmuseum Weimar (eld.): *Tradition und Gegenwart. Weimarer Schriften.* kajero 32). Weimar 1988, ISBN 3-910053-08-4, p. 78.
2. ↑  Wolfgang Huschke: *Die Geschichte des Parkes von Weimar*, Weimar 1951, p. 105.
3. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2020-01-25. Alirita 2021-05-01.

50.97768311.332462Koordinatoj: 50° 58′ 40″ N, 11° 19′ 57″ O (mapo)
Koordinatoj: 50° 14′ 26″ N 14° 08′ 25″ O﻿ / ﻿50.24056 °N, 14.14028 °O﻿ / 50.24056; 14.14028 (mapo)

**Mlýnek** estas malgranda domaro sur dekstra bordo de rojo Červený potok, proksimume 4 km oriente de Slaný. Ĝi prezentas unu el du bazaj setlejunuoj de loka parto Drnov enkadre de municipo Žižice en distrikto Kladno, en Mezbohemia regiono. En la jaro 2001 la domaro nombris 8 domojn kaj 4 daŭrajn loĝantojn. En la jaro  ĉi tie vivis loĝantaro ne ĉeestas en vikidatumoj loĝantoj.

Mlýnek situas en katastra teritorio **Drnov** kun areo 2,36 km².

Loĝantaro
---------

**Lua‑eraro: bad argument #1 to 'getAllStatements' (string expected, got nil).**

Memorindaĵoj
------------

En deklivo super la domaro troviĝas fortikaĵo IX.b/43/A de antaŭmilitaj ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj de la tn. Praga linio, hodiaŭ restaŭrigita en staton el la jaro 1938 kiel konsisto de Armea skanzeno Smečno. Temas pri ununura konservita objekto de malpezaj fortikaĵoj mod. 36 en la meza Bohemio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Bunkr Mlýnek na dbase.ropiky.net
* Vojenský skanzen Smečno
* Vojenský skanzen Smečno starý web

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de municipo Žižice (5) |
| --- |
| Drnov ~ Luníkov ~ Osluchov ~ Vítov ~ Žižice ~ cetera: Mlýnek |

 |
**György PAÁL** [djordj pAl], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Paál György** estis hungara fizikisto, astronomo.

György Paál  Arkivigite je 2013-07-29 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 31-an de decembro 1934 en Budapeŝto. Li mortis la 6-an de marto 1992 en Budapeŝto.

Biografio
---------

György Paál akiris diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1958. Post siaj studoj li laboris en la astronomia observatorio (aŭ instituto) en Budapeŝto ĝis sia morto. Li okupiĝis pri galaksiamasoj, kvazaroj, ĝenerala teorio de relativeco. Li ricevis 2 premiojn (la lastan post sia morto).

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *The global structure of the universe and the distribution of quasi-stellar objects* (1970)
* *Kozmikus ciklusosság és relativisztikus kozmológia* (1975)
* *Modern kozmológia* (1987)
* *Once more on quasar periodicities* (1994)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 553986
* GND: 137587201
* LCCN: nr94030432
* VIAF: 79369961
* ISNI: 0000000078835543
 |
**Mar del Plata** estas la urbo plej granda kaj fama de la Atlantika Marbordo, kun ĉirkaŭ 650 000 loĝantoj kaj 10 milionoj da turistoj jare.
Urbo Miramar.
La **Argentina Atlantika Marbordo** aŭ en hispana **Costa Atlántica** estas populara nomo en Argentino por aludi al urboj kun somera turismo baze sur la allogaj strandoj; ĉiuj limas kun la Atlantiko. Ĉiun someron, ili estas elektitaj de milionoj de personoj kiel destino por ferioj. Tiusence, la "Costa Atlántica" en Argentino enhavas la marbordon de la Argentina Maro de la provincoj Bonaero, Río Negro, Ĉubutio, kaj Santa Cruz. Laŭ pli ampleksa senco oni konsideras ankaŭ la sudan marbordon de la provinco Fajrolando.

Tiu regiono elstaras pro ampleksaj strandoj, kelkaj el kiuj estas netuŝitaj, la dunoj kaj la arbaroj kiuj etendas laŭlonge de la marbordo, kio permesis la naskon de malgrandaj setlejoj, idealaj por la ripozo.

Urboj laŭ loĝantaro
-------------------

En la jena tabelo oni detaligas la loĝantaron de la argentinaj urboj marbordaj de la Atlantiko

|  | Urbo/Banloko | Provinco | Loĝantaro (2010) |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Mar del Plata | Bonaero | 616 142 |
| 2 | Comodoro Rivadavia | Ĉubutio | 173 266 |
| 3 | Necochea | Bonaero | 91 836 |
| 4 | Puerto Madryn | Ĉubutio | 80 101 |
| 5 | Caleta Olivia | Santa Cruz | 70 304 |
| 6 | Río Grande | Fajrolando | 66 171 |
| 7 | Punta Alta | Bonaero | 58 315 |
| 8 | Villa Gesell | Bonaero | 29 593 |
| 9 | Miramar | Bonaero | 29 433 |
**Okcident-marborda ĵazo** estas formo de ĵazmuziko, kiu evoluis en Kalifornio dum la 1950-aj jaroj. Oni rigardas ĝin ĝenerale ne kiel memstaran stilon, sed kiel apartan, komence regiona variaxjo de malpasia ĵazo.

Historio
--------

Same kiel en la malpasia ĵazo ekestinta proks. 1950 en Novjorko la muziko, kiu ekestis ekde 1952 ĉe la usona okcidenta marbordo, estis pli aranĝita kaj bazigita sur memstaraj komponaĵoj. Parte oni rilatigis la okcidentmarbordan ĵazon kun blankuloj ĵazmuzikistoj el la filmstudioj de Holivudo, kaj kelkaj recenzistoj (ekz. Hugues Panassié) taksis ĝin malpli aŭtentaj ol aliajn formojn de ĵazo. La okcident-marborda ĵazo tamen ne baziĝis sur rasapartigo. Jam en unu el ĝiaj ensembloj, la kvaropo de Gerry Mulligan el 1952, ankaŭ nigrulaj muzikistoj kunmuzikis. Apud Shorty Rogers, Gerry Mulligan, Chet Baker, Bud Shank, Bill Perkins, Bob Cooper, Jimmy Giuffre, Shelly Manne, Bill Holman, Manny Albam aŭ André Previn nigrulaj muzikistoj grave kontribuis. Foje oni ankaŭ aldifinas, malgraŭ ĉi tio geografie ne estas vera, la ĵazmuzikistojn Dave Brubeck same kiel Paul Desmond pro la plaĉopovo de ilia muzikado al okcident-marborda ĵazo.

La plej multaj muzikstoj de la okcident-marborda ĵazo estis studintaj ĉe universitatoj kaj konservatorioj. Ili rigardis sian muzikon unualinie kiel arta, t.e. Muziko por aŭdado, kaj forŝovis la aspekton de dancebla muziko eĉ pli ol la muzikistoj de bibopo. Terminoj kiel "understatement" [maltroigo], "malŝtreĉa", liriko kaj retenemo karakterizas la ludidealon de ĝiaj reprezentantoj. Kompoado kiel improvizado apartenis ja al intelektula artkompreno, orientiĝis tamen pli klare je facila aŭdkompreno kaj kantebleco ol ekzemple la abstraktaj linioj el la skolo de Lennie Tristano. Tamen parto de la ĵazrecenzistaro rifuzis rigardi okcident-marbordan ĵazon kiel memstara stilo, ĉar kun ĝi ne estis ligitaj veraj stilaj novigoj, ĉar la muzikistoj parte orientiĝis ankaŭ je bibopo kaj ĉar la nocio ĉefe servis al la surmerkatigo (kiel kontraŭpezo kontraŭ malmolbopo ekestanta ĉe la orienta marbordo de Usono).

Aparte la agado de diskeldonejoj kiel Pacific Jazz Records kaj Contemporary Records konatigis ĉi tiun muzikan sintenon ekestintan ekster Novjorko. Jam la bildoj sur la diskokovriloj pensigis pri strando, ripozo, freŝa aero ktp.. Ĵazo per tio ricevis la imagon de senzorga libertempa muziko.

Literaturo
----------

* Ted Gioia: *West Coast Jazz: Modern Jazz in California 1945-1960*. Oxford University Press, 1992
* Robert Gordon: *Jazz West Coast: The Los Angeles Jazz Scene of the 1950s*. Quartet Books, 1986


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

Vidu ankaŭ
----------

* Bluso de Okcidenta Marbordo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Superrigardo super la stiloj de ĵazo ĉe jazzinstitut.de Arkivigite je 2014-08-20 per la retarkivo Wayback Machine
* Okcident-marborda ĵazo kaj kaj la diskeldonejo Pacific Jazz
* Malpasia kaj okcidentmarborda ĵazo ĉe live365.com Arkivigite je 2018-12-16 per la retarkivo Wayback Machine
Maranhão- Brazila ŝtato en la nordoriento de Brazilo, kaj ankaŭ la plej malriĉa.
Ĝi havas 6,841 milionojn da loĝantoj, ĝia ĉefurbo estas São Luís, kun 1,109 milionoj da loĝantoj, reprezentante 16,17% de la ŝtata loĝantaro.
La historio de la ŝtato Maranhao estas riĉa kaj kompleksa, kun indiĝenaj, eŭropaj kaj afrikaj influoj. Jen resumo de la ĉefaj punktoj en la historio de ĉi tiu brazila ŝtato:

Antaŭ-Kolonia Periodo: Antaŭ la alveno de eŭropanoj, la regiono kiu nun estas Maranhão estis loĝita fare de pluraj indiĝenaj triboj, kiel ekzemple la Tupinambás, la Temimins kaj la Guajajaras.

Portugala Koloniigo: Portugala koloniigo de la regiono komenciĝis komence de la 16-a jarcento, kun la ekspedicio de Gonçalo Coelho en 1501. Tamen efektiva koloniigo okazis nur en la 17-a jarcento, kun la fondo de São Luís en 1612 fare de la francoj, kiuj estis forpelitaj fare de la portugaloj gviditaj fare de Jerônimo de Albuquerque. São Luís iĝis la ĉefurbo de la lastatempe kreita Kapitaneco de Maranhao.

Brutaro-Ciklo: Dum la 17-a kaj 18-a jarcentoj, Maranhão travivis periodon de ekonomia prospero kun la brutarciklo. Grandaj bienoj estis establitaj en la regiono por bredi brutaron, akcelante la lokan ekonomion.

Kotono kaj Sukerkano-Ciklo: Ĉe la fino de la 18-a jarcento, la kotono kaj sukerkanociklo akiris forton en la Maranhão-ekonomio, kaŭzante pliiĝon en la graveco de afrika sklavlaboro en la regiono.

Imperia Periodo kaj Respubliko: Dum la imperia periodo, Maranhão havis signifan partoprenon en la okazaĵoj kiel ekzemple Balaiada (1838-1841), populara ribelo kontraŭ lokaj elitoj. Kun la proklamo de la respubliko en 1889, la ŝtato daŭre ludis gravan rolon en brazila politiko, kun pluraj influaj politikaj figuroj elirantaj el la regiono.

20-a kaj 21-a jarcento: Dum la 20-a jarcento, Maranhão spertis plurajn ekonomiajn kaj sociajn transformojn, kun la malkresko de kelkaj tradiciaj industrioj, kiel ekzemple kotono, kaj la kresko de aliaj, kiel ekzemple aluminioproduktado. Tamen, la ŝtato ankoraŭ alfrontas signifajn defiojn koncerne malriĉecon, socian malegalecon kaj infrastrukturon.

Hodiaŭ, Maranhão estas konata pro sia riĉa kaj varia kulturo, kun indiĝenaj, afrikaj kaj eŭropaj influoj. Ĝia ĉefurbo, São Luís, estas rekonita kiel Kultura Heredaĵo de la Homaro fare de Unesko, pro sia konservita kolonia arkitekturo. La ŝtato ankaŭ estas fama pro sia folkloro, popularaj festivaloj kaj unika kuirarto.
Ŝtona areo de la Granda Sabla Maro.
Duna skemo en la Granda Sabla Maro, Egiptio. NASAa Tero Observatorio.La **Granda Sabla Maro** estas proksimume 72,000 km2 sabla dezerto (ergo) en Saharo inter okcidenta Egiptio kaj orienta Libio en Nord-Afriko. Plejparto de la areo estas kovrita de sablaj dunoj .

La pejzaĝo estas videbla en satelitaj fotoj en longaj sablaj krestoj kiuj ĝenerale kuras en nord-suda direkto. Tamen, malgraŭ la ŝajna unuformeco, la Granda Sablomaro havas du grandajn areojn kun malsamaj specoj de megadunoj .

La dunoj de la Granda Sabla Maro kovras ĉirkaŭ 10% de la tuta areo de la Okcidenta Dezerto de Egiptio. La Oazo Siva en Egiptio, proksimume 50 km oriente de la libia limo, estas en la orienta parto de la Granda Sabla Maro.

Ĉi tiu maro de sablo estis bone konata de la tuaregoj kaj komercistoj, kiuj transiris la Saharon helpe de karavanoj, sed la unua dokumenti ĝin estis la germana geografiisto Friedrich Gerhard Rohlfs. Rohlfs partoprenis esplorekspedicion al la libia dezerto en 1873-1874, kaj li nomis la vastaĵon de dunoj kiuj malhelpis lin atingi sian cellokon en al-Kufra la "Granda Sabla Maro" (Große Sandmeer). Nur jarjubileo post li, en la vojaĝoj kaj mapoj de Ahmed Hassanein, la plena amplekso de la Granda Sabla Maro komencis iĝi klara. Ralph Bagnold kaj liaj kunvojaĝantoj en la dezertoj de Egiptio kaj Libio estis la unuaj se temas pri transiri la Grandan Sablomaron pere de motorveturilo en la periodo ĵus antaŭ la Dua Mondmilito.

Referencoj
----------

1. 1 2  Besler, Helga (2008) *The Great Sand Sea in Egypt: Formation, Dynamics and Environmental Change: A Sediment-Analytical Approach* Elsevier, Amsterdam, page 1 - 3, (ISBN 978-0-444-52941-1)

Vidu ankaŭ
----------

* Dezerta vitro
* Libia Dezerto
* Saharo

Eksteraj ligiloj
----------------

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Granda Sablomaro** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

* Egiptia Vojaĝado - La Granda Sabla Maro
* Dezerto Geomorfologio
* La Granda Sabla Maro - Malĝentilaj Gvidiloj Arkivigite je 2016-02-03 per la retarkivo Wayback Machine
***Capitães de Abril*** (Aprilaj kapitanoj) estas historia kaj drama filmo de 2000, reĝisorita de Maria de Medeiros, kaj kunproduktorita inter Portugalio, Hispanio, Italio kaj Francio. Ĝi estis la unua longa filmo de Maria de Medeiros kiel reĝisorino, kaj ĝi iĝis grava biletvenda sukceso.

La intrigo de la filmo estas bazita sur militisto puĉo kiu okazis en Portugalio la 25-an de Aprilo 1974, konata kiel Revolucio de la Diantoj kaj estas omaĝo al junaj soldatoj kiuj renversis la diktaturon kaj starigis demokration, elstare Salgueiro Maia.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

En la nokto de 24a al 25a de Aprilo 1974, radielsendejo elsendas malpermesitan kanton: nome "Grândola, Vila Morena". Ĝi povus esti nur ribelaĵo de kuraĝa ĵurnalisto, sed reale temas pri signalo programita por la komenco de militista puĉo kiu transformos komplete la landon kaj renversis la ĝis tiam diktaturon de la nomita *Estado Novo* dum kelkaj jardekoj kaj la retenon de la portugalaj kolonioj en Afriko kaj en Azio. Je la voĉo de la poeto kaj kantisto José Afonso, la insurekciaj trupoj ekkontrolas kazernojn kaj aliajn gravajn centrojn. Ĉirkaŭ la tria horo nokte, kolumnoj de soldatoj marŝas al Lisbono. 

La filmo rakontas 24 horojn de revolucio sekvante tri ĉefaj roluloj: du kapitanoj kaj profesorino de literaturo kaj ĵurnalistino. Pli ŝtreĉigaj montoj estas la frontoj de la puĉaj soldatoj kontraŭ altrangaj oficiroj kiuj defendas la diktaturan reĝimon. Kiel taŭga ĉe epopeo, la kapitano Salgueiro Maia heroe kaj kuraĝe frontas la diktaturan oficiron kaj evitas sangelverŝon.

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Geaktoraro kaj roluloj
----------------------

* Stefano Accorsi… Salgueiro Maia
* Maria de Medeiros… Antónia
* Joaquim de Almeida… Gervásio
* Frédéric Pierrot… Manuel
* Fele Martínez… Lobão
* Manuel João Vieira… Fonseca
* Marcantónio Del Carlo… Silva
* Emmanuel Salinger… Botelho
* Rita Durão… Rosa
* Manuel Manquiña… Gabriel
* Duarte Guimarães… Daniel
* Manuel Lobão… Fernandes
* Luís Miguel Cintra… Pais
* Joaquim Leitão… Filipe
* Henrique Canto e Castro… Salieri
* Rogério Samora… Rui Gama
* Pedro Hestnes… Emílio
* Marcello Urgeghe… radia ĵurnalisto
* José Airosa… Paulo Ruivo
* José Boavida… radioteknikisto
* António Capelo… Chamarro
* Ruy de Carvalho… Spínola
* Ricardo Pais… Marcelo Caetano
* José Eduardo… Virgílio
* Peter Michael… Pedro
* Raquel Mariano… Amélia
* Horácio Santos… Cesário
* Otelo Saraiva de Carvalho… propra voĉo
* João Reis… portugala voĉo de Salgueiro Maia
* Vitor Rocha… Delegito de Spínola / portugala voĉo de Manuel
* Miguel Moreira… portugala voĉo de Botelho
* Pedro Carraça… portugala voĉo de Lobão
* Sérgio Godinho… portugala voĉo de Gabriel

Eksteraj ligiloj
----------------

* ptgate


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 858897
 |

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Capitães de Abril en la portugala Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 858897
 |
**Fernando José SALGUEIRO Maia** (Castelo de Vide, 1a de julio 1944 — Lisbono, 3a de aprilo 1992), estis portugala militisto. Li estis unu de la kapitanoj de la Portugala Armeo kiu estris la revoluciajn trupojn dum la Revolucio de la Diantoj de la 25a de Aprilo 1974, kiu finigis la diktaturon en Portugalio.

Biografio
---------

Li perdis sian patrinon en trafikakcidento estante 4-jaraĝa. Poste li sekvis sian patron, fervojiston, tra diversaj urboj. Li militistiĝis en 1964, oficiris en Militakademio, kaj estis sendita al kolonia milito.

En 1973 startis sekretaj kunsidoj de la *Movimento das Forças Armadas* kaj, Salgueiro Maia, estis unu el la kunordigantoj de la Movado. Post la 16a de Marto 1974 kaj la Insurekcio de Caldas, Salgueiro Maia, la 25an de Aprilo samjare, komandis kolumnon de blenditaj tankoj, el Santarém, ĝis Lisbono kaj sieĝis la ministeriojn instalitajn en Terreiro do Paço, kaj vespere, laŭ ordonoj de Otelo Saraiva de Carvalho el Pontinha, sukcesis atingi la kapitulacon de Marcello Caetano, en la kazerno Carmo, kiu transdonis la postenon de ĉefministro al António de Spínola. Salgueiro Maia protektis Marcello Caetano al la aviadilo kiu transportis lin al la ekzilo en Brazilo.
sigelo episkopa de Alberto
**Albert SUERBEER** (naskiĝinta fine de la 12-a jarcento en Kolonjo, mortinta inter novembro 1272 kaj marto 1273 en Rigo) estis de 1253 la unua arkiepiskopo de Rigo. En 1247 li iĝis episkopo de Lubeko kaj en 1246/47 li estis administranto por la episkopujo Chiemsee.

Vivo
----

Estis Albert magistro kaj konventlerneja estro en Bremeno kiam li nomumiĝis en 1229 fare de la surloka episkopo Gerardo la 2-a episkopo de Rigo. Sed la papo konfirmis en aprilo 1231 la de la katedralkapitulanaro elektitan magdeburgan ekleziulon Nikolao de Nauen. En 1240 Albert iĝis ĉefepiskopo de Armagh kaj primaso de Irlando. Dum la Unua koncilio de Liono 1245 li evidentiĝis neŝancelebla partiano de la papo.

Strebante unuigi la eklezian administradon la ĉefpontifiko nomumis lin en januaro 1246 ĉefepiskopo de Prusio, Livlando kaj Estonio kaj en aprilo ankaŭ legato en la menciitaj landoj kaj krome en Gotlando, Holstinio kaj Rügen. En majo li ekis legatumi ankaŭ en Ruĝrusujo. En 1247 li ricevis kiel financfonton la episkoplandon de Lubeko.

Albert vizitis en 1246 princon Daniel Romanoviĉ Galitski de Galicio-Volinio; liaj klopodoj entuziasmigi lin por Romo fiaskis en 1249 pro ke soldataro marŝonta kontraŭ la tataroj ne povis rekrutiĝi. Kun la ordeno de germanaj kavaliroj, kiu ne ŝatis havi ĉefepiskopujon prusian, oni interkonsentis pri nova sidejo en Rigo. Post la morto de Nikolao li ekloĝis en Rigo. Sekve Prusio kaj Livlando unuiĝis je eklezia provinco, dume Estonio ne povis daŭre teniĝi pro postuloj de Lund.

Pli malfrue Albert alfrontis kverelegojn kun la kavalirordeno. Li estis la lasta reprezentanto de eosten orientiĝanta eklezipolitiko en Livlando. La tuto ne sukcesis pro specialaj interesoj de ties sufraganoj kaj diversaj ordenanoj.

Verkoj
------

* *Historia canonizationis et translationis sancti Edmundi archiepiscopi Cantuarensis ab Alberto archiepiscopo Livoniae conscripta*
* *Sermo venerabilis Alberti archiepiscopi Livoniae in translatione sancti Edmundi*. Ĝi presita estas ĉe: E. Martène kaj U. Durand, *Thesaurus novus anecdotorum* III, Parizo 1717, p. 1831–1834.

Fonto
-----

* Laakmann, Heinrich, "Albert II." Ĉe: *Neue Deutsche Biographie* 1 (1953), p. 130-131 (tie ĉi interrete)

* Kategorio Albert Suerbeer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 840364
* GND: 129597813
* VIAF: 73154381008030291598 10928673, 73154381008030291598
 |