recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La **Kalvinana kirko** estas religia monumento historia en Hungario, en mezo de vilaĝo Vámosatya.

Historio
--------

La unua mencio pri pastro de Vámosatya okazis en 1321, pri la preĝejo omaĝe al Sankta Georgo nur en 1341. En 1565 la kalvinanoj akiris la kirkon, baldaŭ ili malkonstruis la sakristion. La mebloj, la galerio kun la ŝtuparejo kaj la kasona plafono estis faritaj en 1766. Arkeologiaj esploradoj okazis ekde 1971, poste en la sama jardeko la konstruaĵo estis renovigita. Dum la esplorado oni trovis kripton sub la predikejo, krome sub la navo ostojn kun riĉaĵoj. En 1980 plena renoviĝo okazis.

Konstruaĵo
----------

La kirko situas sola en korto, sed apude troviĝas ankaŭ alta sonorilostablo. La kirko konsistas el 2 partoj, estas brikoforma navo, la absido estas kvadrata kaj ĝi estas apenaŭ pli mallarĝa kaj pli malalta, ol la navo. Inter la navo kaj sanktejo triumfarko troviĝas. En mezo de la fasado situas la enirejo, sed ankaŭ flanke estas alia enirejo. Sur la muroj origine estis freskoj, sed la kalvinanoj malaperigis ilin. La fenestroj grandparte restis el la gotiko, sed estas ankaŭ fenestro el la baroko.

Sonorilostablo
--------------

La sonorilostablo estis konstruita el ligno en 1691. Ĝi estas kovrita per ŝindoj. La sonorilostablo aperas eĉ en blazono de Vámosatya.

Fontoj
------

* hungare kun foto
* hungare kun foto
* hungare kun fotoj
* hungare kun desegnaĵo kaj foto
* hungare


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Ede Neuber,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Neuber Ede** estis hungara kuracisto, haŭtkuracisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1943).

Ede Neuber  naskiĝis la 3-an de februaro 1882 en Hungara reĝlando en Munkács (nuntempa Mukaĉeve en Ukrainio). Li mortis la 3-an de februaro 1946 en Aŭstrio en Mittelberg.

Biografio
---------

Ede Neuber ricevis diplomon en universitato de Budapeŝto en 1905, poste li samloke eklaboris en la universitato. Inter 1908-1911 helpe de stipendio li vizitis hospitalojn precipe en Parizo, Londono, Berlino, Madrido. Dum la 1-a mondmilito li kuracadis en la armeo, dume en 1915 li profesoriĝis en la universitato. Inter 1921-1938 li estis katedrestro en universitato de Debrecen, krome rektoro en 1931, dekano en 1936. Inter 1936-1938 li estis senatano. Ekde 1938 li instruis en Budapeŝto. Dum la 2-a mondmilito li ne atendis alvenon de Ruĝa Armeo, sed li rifuĝis al la Germana Regno. Li ricevis premion en 1941.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Az elektromos colloid-fémek némely alkalmazásáról* (1909)
* *Befolyásolja-e a kénesőkezelés a szervezet védőanyagait?* (1910)
* *Az öröklési és fajfenntartási hygienia alapjai* (1935)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 454589
* GND: 120696363
* VIAF: 311005449
* ISNI: 0000 0000 7977 6290
 |
Koordinatoj: 49° 41′ 08″ N 18° 21′ 02″ O﻿ / ﻿49.68556 °N, 18.35056 °O﻿ / 49.68556; 18.35056 (mapo)

**Frýdek** (latine *Fridecca*, germane *Friedek, Friedeck*, pole *Frydek*) estas silezia historia urbo en Ĉeĥio, hodiaŭ urba parto de statuta urbo Frýdek-Místek en distrikto Frýdek-Místek. Vivas ĉi tie 28 200 loĝantoj (2021).

Historio
--------

Antaŭuulo de Frýdek estis foira domaro *Jamnice*, la unua mencio pri ĝi devenas el la jaro 1305. Tiu ĉi regiono kreis konsiston de teŝina princlando.

Frýdek fondis komence de la 14-a jarcento teŝina princo Kazimiro la 1-a, sed la teŝinaj princoj ofte lombardis la urbon pro siaj financaj problemoj, kiam fine de la jaro 1572 ili ŝanĝigis la tutan senjorujon Frýdek en *status minor* kaj la sekvantaj jaron ili vendis ĝin. Pli longtempe proprumis la senjorujon Frýdek Bruntálští z Vrbna (1584–1636), Oppersdorfidoj (1636–1699) kaj Pražmové z Bílkova (1699–1797). En la jaro 1797 Frýdek-on aĉetis reen kamero de la teŝina princlando, kiu tiam apartenis al Habsburgoj, nome ĝis la jaro 1918, kiam iliaj parceloj estis ŝtatigitaj.

En la jaro 1850 Frýdek fariĝis centro de la samnomata juĝeja distrikto kaj ĝis la jaro 1901 sidejo de oficoj de la politika distrikto. En la jaroj 1869–1928 Frýdek estis statuta urbo. La 1-an de januaro 1943 Frýdek kuniĝis kun Místek kaj pluaj municipoj en urbon Frýdek-Místek.

Loĝantaro
---------

Evoluo de nombro de loĝantojLa datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj  

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1869 | 5 170 |
| 1880 | 5 912 |
| 1890 | 7 585 |
| 1900 | 9 037 |
| 1910 | 9 879 |
| 1921 | 10 071 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1930 | 11 889 |
| 1950 | 13 432 |
| 1961 | 17 009 |
| 1970 | 15 729 |
| 1980 | 21 445 |
| 1991 | 33 918 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2001 | 33 326 |
| 2011 | 29 713 |
| 2021 | 28 200 |

Pluaj fotoj
-----------

* Procesio de pilgrimantoj trairantaj tra strato Hluboká ĝis Baziliko de ĈielvizitoProcesio de pilgrimantoj trairantaj tra strato Hluboká ĝis Baziliko de Ĉielvizito

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de statuta urbo Frýdek-Místek |
| --- |
| Frýdek ~ Chlebovice ~ Lískovec ~ Lysůvky ~ Místek ~ Skalice ~ Zelinkovice |

 |
La **Kalvinana preĝejo** estas religia historia monumento en Tiszavasvári (Hungario).

Historio
--------

La romanika (tiam katolika) kirko konstruiĝis supozeble en la 13-a jarcento, tombejo ĉirkaŭis ĝin. En la 16-a jarcento la kalvinanoj akiris la konstruaĵon kaj plurfoje trakonstruis ĝin, la origina parto restis nur en la suda parto. La nun videbla formo estas videbla ekde 1789. La kirko plene estis renovigita en 1991.

Konstruaĵo
----------

La kirko kun malsimpla formo situas sola en la urbomezo en korto, kiu estas ĉirkaŭita per ŝtona muro. En la fasado la kvadrata turo kun du apogpilieroj plene reliefas. La navo flanke havas po unu reliefantajn vestiblojn kun enirejoj, la tria enirejo estas tra la turo. La absido estas plurlatera. Ankaŭ la navo kaj la absido havas apogpilierojn ĉe la anguloj. Interne la mebloj estis faritaj en 1788 escepte la tablon, kiu en 1868.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* Arkivigite je 2019-07-24 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2019-07-24 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Ede Banda,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Banda Ede** estis hungara violonĉelisto, altlerneja instruisto, framasono .

Ede Banda  naskiĝis la 6-an de aprilo 1917 en Budapeŝto, li mortis la 23-an de junio 2004 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ede Banda aĝis 13, kiam li komencis okupiĝi pri violonĉelo. Inter 1934 kaj 1942 li studis en la Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt en sia naskiĝurbo. Lia ĉefinstruisto estis Jenő Kerpely. Li estis membro en orkestro de la ĉefurbo inter 1940-1951, poste 2 jarojn en orkestro de Hungara Radio. Li estis ankaŭ membro de orkestro de Vilmos Tátrai, eĉ en 1958 la orkestro ricevis premion Kossuth. Inter 1948-1996 li instruis en la Altlernejo. Li estis nomumita katedrestro en 1982. Li ricevis 6 premiojn inter 1968-1985.

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* József Bánky

Memorigiloj
-----------

* festivalo kaj muzika konkurso pri Ede Banda

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto[*rompita ligilo*]


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 571987
* GND: 134320727
* LCCN: n82224583
* VIAF: 64196753
* ISNI: 0000 0000 7999 7819
* SUDOC: 251477487
* BNF: 13947623z
* MBA: 24f424c8-5e22-4159-be23-c8116ab1f62c
* BIBSYS: 4075024
* NKC: xx0155211
 |
La **Kalvinana kirko** estas religia monumento historia en Hungario, en mezo de vilaĝo Vámosoroszi.

Historio
--------

La origine katolika preĝejo estis konstruita en la malfrua 15-a jarcento. Baldaŭ en nekonata tempo la kalvinanoj akiris la kirkon kaj ili malkonstruis la sakristion kaj pentris latinlingvajn frazojn kaj bildojn el la Biblio al la muroj. En 1662 la germana armeo faris damaĝojn, en 1717 la tataroj bruldetruis la konstruaĵon. La rekonstruo okazis nur en 1784. Post jardeko oni konstruis galerion, en 1806 jam L-majusklan galerion. Inter 1819-1823 oni konstruis la oklateran altan turon. pli frue nur sonorilostablo funkciis apud la kirko. En 2014 arkeologia esplorado kaj plena renoviĝo okazis.

Konstruaĵo
----------

La kirko situas sola en korto. en mezo de la fasado estas la turo kun la enirejo. La kirko konsistas el 3 partoj, estas la menciita turo, poste la brikoforma navo, la absido estas oklatera kaj ĝi estas apenaŭ pli mallarĝa kaj pli malalta, ol la navo. La plena konstruaĵo estas apogitaj per pilieroj. Inter la navo kaj sanktejo triumfarko troviĝas.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj Arkivigite je 2016-12-01 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto Arkivigite je 2016-12-01 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Ede REMÉNYI** (pron. Reme'nji Ede) (1829 Miskolc - 15-a de majo 1898, Nov-Jorko) estis hungara violonisto, koncertmajstro. Lia frato estis Antal Reményi, lia origina nomo estis (hungare) *Hoffmann Ede*.

Vivo
----

Oni jam frue ekkonis lian muzikan kapablon, li lernis en Vieno, en la 1840-aj jaroj jam koncertis en Pest (urbo). Li servis en la hungara liberecbatalo de 1848 kiel helpoficiro kaj violonludisto de Artúr Görgey. Post la malvenko de la liberecbatalo en 1849 (malarmado en Világos) elmigris, koncertis en Parizo, Londono. Reĝino Viktoria donis al li la ordenon de la "korta virtuozo". Li ricevis en 1860 amnestion kaj tiel hejmenvenis. Li iniciatis skulptaĵon por Sándor Petőfi kaj preskaŭ li mem kolektis la monon per violonaj koncertoj. Li estis en 1870-71 la unua violonisto, koncertmajstro de la Hungara Nacia Teatro. Li translokiĝis en 1872 al Parizo. Li faris grandajn koncertajn rondvojaĝojn tra Eŭropo kaj Usono. Li mortis en Nov-Jorko sur la majstra starejo (tiu konstruaĵo, sur kiu staras la koncertmajstro), kun violono enmane.

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Nándor Plotényi

* Kategorio Ede Reményi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 23592
* GND: 116436085
* LCCN: n85204689
* VIAF: 727146998374718940706 49976660, 727146998374718940706
* ISNI: 0000 0001 1061 9091
* SUDOC: 168146754
* BNF: 13898919n
* MBA: 9f47be71-33b3-4458-ab5a-63f8aa3190b0
* NKC: mzk2014851833
* BNE: XX1777102
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Aleksandr Puŝkin
**Tago de la rusa lingvo** (ruse *День русского языка*) aŭ **Puŝkin-festo (Puŝkin-tago) en Rusio** (ruse *Пушкинский день России*) estas internacia festo dediĉita al la rusa lingvo kaj festata ĉiujare 6-an de junio en naskiĝtago de ruslingva poeto Aleksandr Puŝkin. En Rusio ĝi estis starigita en jaro 2011 laŭ ordono de Prezidanto de Rusio.

En Unuiĝintaj Nacioj
--------------------

En jaro 2010 organizaĵo Unuiĝintaj Nacioj starigis kaj unuan fojon festis Tagon de la rusa lingvo dum naskiĝtago de Aleksandr Puŝkin. La festo estis simila al festoj dediĉitaj al aliaj 5 oficialaj lingvoj de UN (angla, araba, hispana, ĉina, franca); laŭ propra deklaro Unuiĝintaj Nacioj ekestigante la feston celas al kreskado de "informado pri historio, kulturo, evuluo de lingvo ĉe siaj anoj". Unu el ĉefaj celoj estis deklarita ankaŭ subteno de egaleco de 6 oficialaj lingvoj de Unuiĝintaj Nacioj.

En Rusio
--------

En Rusio la festo ekestis kiel festo de la rusa lingvo en jaro 2011. 6-an de junio 2011 Prezidanto de Rusio Dmitrij Medvedev subskribis ordonon pri festado de Tago de la rusa lingvo

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** celante restigadon, subtenadon, evoluadon de la rusa lingvo kiel tutnacian havaĵon de popoloj de Rusia Federacio, *ilon de internacia interkomunikado*, neekneestigeblan eron de kultura kaj mensa heredaĵo de monda civilizo **"** |

 |

 .

Dume estas amasa festa programo en multaj urboj en mondo.

### Moskvo

Ĉefa festado okazas en Moskvo. Dum la tago estas vasta programo gvidata de Fako pri kulturo ĉe Registaro de Moskvo.

Samtage siajn apartajn aranĝojn okazigas multaj sociaj rusaj naciismaj organizaĵoj (ekzemple "Russkij Lad"); rusaj poreŭropaj naciistoj dum festado atentigas ne al la lingva komunumo kaj kulturo sed al kulturo de etno aŭ regiono (metio, dancoj, muziko).

Referencoj
----------

1. ↑  Paĝo pri la festo de Unuiĝintaj Nacioj (ruse)
2. ↑  Informo el retejo de Prezidanto de Rusio kun plena teksto de ordono (ruse)
3. ↑  Programo de festado Arkivigite je 2015-06-05 per la retarkivo Wayback Machine en jaro 2015 en oficiala retejo (ruse)
4. ↑  Pli plena priskribo[*rompita ligilo*] (ruse)
5. ↑  Retejo pri festado de Tago de la rusa lingvo 6-an de junio Arkivigite je 2015-06-05 per la retarkivo Wayback Machine gvidata de organizaĵo "Russkaj Lad" (ruse)

Vidu ankaŭ
----------

* Rusa lingvo en Rusio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ordono pri festado de Tago de rusa lingvo en Rusio ekde jaro 2011 (ruse)
La **Kalvinana kirko** estas religia monumento historia en Hungario, en vilaĝo Zsujta.

Historio
--------

Oni konstruis tiu ĉi malgrandan, senturan, romanikan kirkon en la malfrua 12-a jarcento aŭ la frua 13-a jarcento. Estas fakto, ke sur la ekstera muro estas legebla 1300, eble konstrujaro. Baldaŭ en nekonata tempo ĝi gotikiĝis, en 1711 barokiĝis. Ekde la meza 16-a jarcento la kalvinanoj profitas la konstruaĵon. Sonorilostablo konstruiĝis en 1878, kiu jam estis superflua en 1924, ĉar kvadrata turo estis konstruita en 1924. La konstruaĵo renoviĝis en 1980.

Konstruaĵo
----------

La kirko situas sola en korto, sed en la korto alia profana domo funkcias. La fasado estas simetria. La enirejo funkcias en flanko de la turo. La absido estas pli larĝa, ol la turo. La absido estas kvarlatera kaj pli mallarĝa, ol la navo, apude malgranda sakristio etendiĝas. La navo, absido kaj sakristio havas plejparte mezepokajn fenestrojn. La internaj mebloj estis pli modernaj ekde la 18-a jarcento.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto Arkivigite je 2018-01-30 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2018-01-05 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
*Tago de la tegoloj* de Alexandre Debelle, (*Musée de la Révolution française*).
La **Tago de la tegoloj** (en franca *Journée des Tuiles*) estis okazaĵo en la franca urbo Grenoble la 7an de junio 1788. Temas pri unu de la unuaj konfliktoj kiuj antaŭis al la Franca Revolucio kaj ĝi estis indikita fare de kelkaj historiistoj kiel la komenco de tiu. Ĝi ricevis tiun nomon pro la lanĉo de tegoloj kontraŭ la soldatoj dum la tumulto.

La okazaĵo estis enkadrita en la kunteksto de la konfliktoj aperintaj inter la institucioj de la Antikva Reĝimo antaŭ la klopodoj de reformoj fare de ministroj de la reĝo Ludoviko la 16-a kiel Lamoignon de Malesherbes aŭ Loménie de Brienne. La tumultoj okazis kiel konsekvenco precize de la klopodoj fare de la kardinalo Étienne-Charles de Loménie de Brienne, ĉefepiskopo de Tuluzo kaj ministro de Ludoviko la 16-a, por nuligo de la parlamentoj cele al evito de ties malakcepto aprobi novan imposton por malaltigi la publikan ŝuldon de Francio, kies situacio estis neeltenebla.

La protestoj de la familioj trafitaj de la ekonomia krizo, kiuj multobliĝis jam de majo, necesigis intervenon de la kazernanoj la 7-an de junio. Ilin bonvenigis per ĵetado de tegoloj la loĝantoj, kiuj supreniris sur la tegmentojn. Post tiu "Tago de la tegoloj", asembleo de la tri statoj (nobelaro, klerikaro, kaj tria stato) kunsidis en la kastelo de Vizille kaj decidis nuligon de la impostoj ĝis kiam la reĝo alvokos Ĝeneralan Ŝtatasembleon por voĉdoni pri ili. Nekapabla restarigi ordon, Ludoviko la 16-a fine cedis en aŭgusto 1788 kaj alvokis la Ĝeneralajn Statojn por la 1-a de majo 1789.

Bibliografio
------------

* Simon Schama (1989) - Citizens: A Chronicle of the French Revolution, p. 272-283.
* La «Journée des tuiles» à Grenoble. Herodote.net.
* Johnston, R. M. (2006) - The French Revolution A Short History (Project Gutenberg ed.). Henry Holt and Company, p. 279.
* Coulomb, Clarisse (12a de decembre 2016) - Héritages familiaux, solidarités professionnelles et théâtre politique. Histoire urbaine. (1a de januaro1935) - Bull. de l'Académie delphinale. Gallica.
* Jean Sgard - Les trente récits de la Journée des Tuiles.
* Claude Muller - Heurs et malheurs du Dauphiné, p. 112-114.
* Paul Dreyfus - Histoire du Dauphiné, p. 191. (14a de junio 2013) - Chronique de la Révolution française. Éditions Chronique. ISBN 9782366020328.
* Eugène Chaper - La Journée des Tuiles à Grenoble (7 juin 1788): Documents contemporains en grande partie inédits recueillis et publiés par un vieux bibliophile Dauphinois.
* Catherine Curzon - A Covent Garden Gilflurt's Guide to Life - The Day of the Tiles. madamegilflurt.com.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 670368
 |
La **Kalvinana kirko** estas religia Monumento historia en Hungario, en vilaĝo Tiszakóród.

Historio
--------

Tiu ĉi preĝejo (tiam katolika) estis konstruita en la 15-a jarcento laŭ la supozoj (laŭ aliaj taksoj inter 14-a kaj 16-a jarcentoj). Same ne estas konata, kiam la kalvinanoj akiris ĝin. En la 18-a jarcento la konstruaĵo barokiĝis. En 1864 oni trovis freskon, sed la kalvinanoj tuj kovris ĝin per kalko. La kvadrata turo estis konstruita en 1893.

Konstruaĵo
----------

La kirko situas sola en korto. En la fasado meze la turo reliefas, kie estas ankaŭ la pordo. La absido estas plurlatera kaj apogaj pilieroj apogas ĝin. Ankaŭ en la absido funkcias enirejo, tio estis farita jam dum la kalvinana erao. Origine ĉe la sanktejo estis sakristio, sed la kalvinanoj malkonstruis ĝin.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj Arkivigite je 2016-04-02 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun foto Arkivigite je 2016-11-01 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Pruvo ontologia,** aŭ *ontologia demonstro* aŭ *ontologia argumentado*, estas esprimo uzita de Kantio, sed ĝia origino ekaperis en la Proslogion de Sankta Anselmo el Aosto, kie konkrete ĝi signifas: rezonado por pruvi la ekziston de Dio startante el la pura koncepto mem pri Dio, senhelpe de aliaj anataŭkondiĉoj aŭ konstatoj el la mondsperto. Sankta Anselmo ekmoviĝis el la koncepto pri la "ento (ulo aŭ aĵo individua kaj, ĉi-okaze, persono), pri kiu nenion eblas pensi pli granda", kaj konkludis, ke tia ento devas ankaŭ necese ekzisti, ĉar se ĝi ekzistus nur en nia penso, oni povus pensi alian reale ekzistantan, kaj tiu lasta estus pli perfekta ol la antaŭa: kaj tio kontraŭdirus la hipotezon supozigantan pri la plej perfekta ento. Ekzisto estas certe perfektiga karakterizo. La Anselma argumentado naskiĝis el la nepreco montri, ke la kredo postulas la racion, sen kiu la kredo mem estus senfundamenta.

Intelektula monaĥo samtempa, Gaŭnilono, obĵetis, ke per simila rezonado oni povas demonstri la ekziston de insulo, pri kiu ne eblus pensi alian pli grandan. Kantio siavice rimarkigis, ke "se mi poŝe havas cent talerojn kaj je ili pensas alian cent, tiuj, kiujn mi pensas, devas esti malpli ol tiuj, kiujn mi poŝe havas, ĉar kio nur pensata estas malpli perfekta ol tio ekzistanta". 

Ĉi tie ne estas loko por pliesplori la debaton, kiun certe Anselmo akceptis per respondoj en Monologion kaj aliaj verkoj. En la historio de filozofio legeblas, ke la ontologia pruvo laŭjarcente plaĉis kaj estis uzata por pruvi la ekziston de Dio ĉe diversaj famaj filozofoj, kvankam ĝin plektantaj kaj modififantaj: ekzemple Des Cartes, Spinoza, Leibniz, Wolff, kaj diversaj racionalismuloj kaj diversaj skolatistikuloj kiel sankta Bonaventuro. Kaj je ĝi profitis eĉ la idealisma filozofia fluo, laŭ kiu tamen Dio estas preskaŭ nur... ideo, dum laŭ Anselmo Dio estas la realega ento.

Rilate skolastikulojn, tamen, ne manku la informo, laŭ kiu la precipa filozofo de tiu skolo, Tomaso el Akvino, kontraŭ tiu pruvo asertis nevalidecon, ĉar ĝi ludus tro subjektive kaj nurmense: li preferis krei spurojn/vojojn al pruvoj startantajn el la sperto kaj el principoj pruveblaj per la menso spertanta; kaj ellaboris la famajn kvin pruvojn, kiujn Kantio taksis similaj al la Anselma pruvo, do ontologiaj, kvazaŭ ili baziĝus sur io apriora (la perfektega Ideo pri Dio), ne sur io aposteriora.

Pri la Anselma ontologia pruvo oni kredis trovi spurojn jam en la greka filozofio. Hodiaŭ ne mankas filozofoj ĝin ŝatantaj kaj pliellaborantaj.

Bibliografio
------------

*Philosophisches Wörterbuch,* Herder – Freiburg.
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Ĉinia brasiko** |
| --- |
|  |
| ĉinia brasikoĉinia brasiko |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonaj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Brasikaloj *Brassicales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Brasikacoj *Brassicaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | **Brasiko** *Brassica* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio |
| Ĉinia brasiko *brassica rapa* var. *chinensis*
Vidu tekston |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Ĉinia brasiko  |

 |
| v • d • r |

**Ĉinia brasiko** (*Brassica rapa* var. *chinensis*, sinonimo *Brassica campestris* var. *chinensis*) estas longforma malfermita brasiko kun verdaj folioj kaj neĝblankaj tigoj de azia origino. La legomo haveblas la tutan jaron el forcejoj, sed ankaŭ el aziaj landoj, Israelo kaj Hispanio.

Oni ne konfuzu ĝin kun la Pekina brasiko. Ambaŭ havas la komunan econ ke ili ne havas la tipan brasikan guston. Ĉinia brasiko estas kraketa legomo kun vitamino C kiu taŭgas por uzi en salatoj aŭ por kirlofriti en uoko.

Nutra valoro
------------

100 gramoj da freŝa brasiko enhavas:

Kkal: 11

Vitamino C: 21 mg

Fero: 0,6 mg

Fibroj: 1,2 g

Vidu ankaŭ
----------

* Pekina brasiko
* listo de legomoj
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Teminka pikumno** |
| --- |
|  |
| Teminka pikumno (ino)Teminka pikumno (ino) |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Pegoformaj *Piciformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Pegedoj *Picidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Picumnus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***P. cirratus*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Picumnus temminckii****(Lafresnaye, 1845) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Teminka pikumno  |

 |
| v • d • r |

La **Teminka pikumno** aŭ Cinamkola pikumno (***Picumnus temminckii***) estas specio de birdo de la familio de Pegedoj, kiu enhavas la pegojn, pikumnojn kaj koltordulojn. 

La Teminka pikumno estas eta birdo, 9 cm longa. Kiel aliaj membroj de sia genro, ne havas la fortajn vostoplumojn de aliaj pegedoj, do ili ripozas surbranĉe. Ĝi estas tre simila al la Blankostria pikumno pro havo de subaj partoj nigroblanke striita, sed tiu ĉi havas larĝan **cinamokran duonkolumon** ĉirkaŭ la kolo. La dorso estas bruneca. La dua plej rimarkinda eco estas la nigra krono ĝis la okulo (kaj ĉe maskloj kun tre kontrasta ruĝa frunto ne tiom granda eble kiom ĉe la Blankostria pikumno) tre klare punktita de blanko. La beko estas mallonga, griza (kiel la kruroj), forta kaj tre akrapinta. Inter la beko, okuloj kaj la frunto estas bruna suprabeka zono. La vosto estas nigra kun tri blankaj strioj.

Ĝi troviĝas en norda Argentino, Brazilo (el São Paulo ĝis Rio Grande do Sul) kaj Paragvajo; tio estas, ĝi okupas pli sudajn kaj okcidentajn teritoriojn ol la pli disvastigita Blankostria pikumno. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj malaltaj arbaroj, subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbustejoj kaj tre degraditaj iamaj arbaroj. 

La scienca nomo devenas el la nederlanda ornitologo kaj kolektanto, Coenraad Jacob Temminck, kiu laboris en la unua duono de la 19-a jarcento kaj priskribis multajn birdojn, inter ili la specion de la Blankostria pikumno, sed ne tiun ĉi de la Teminka pikumno, kiun priskribis Frédéric de Lafresnaye, kiu siavice ne priskribis la specion de Lafresnaja pikumno, kiun priskribis Malherbe. Multfoje priskribintoj dediĉis siajn trovojn al kolegoj.

Fonto
-----

* BirdLife International 2004. Picumnus temminckii[*rompita ligilo*]. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. 27a de Julio 2007.
**Ontario** estas grandurbo en Usono, en subŝtato Kalifornio, en Kantono San Bernardino.

Bazaj informoj
--------------

* 
* Areo: 130 km²
* Loĝantaro: 163.924 (en 2010)
* Supermara alteco: 282 m
* Horzono: UTC-8h (en somero UTC-7h )
* Poŝtkodoj: 91758, 91761, 91762, 91764
* Telefonkodo: 909

Geografio
---------

Biblioteko de Ontario
Ontario situas sur montetaro en la sudokcidenta landparto de Usono, en la suda parto de la subŝtato. Los-Anĝeleso troviĝas 35 mejlojn, Fontana (Kalifornio) 16 km.

Historio
--------

La plej frue indianoj vivis en ĉi tiu areo. Poste alvenis meksikanoj, fine usonanoj. Ili okupiĝis pri agrikulturo. Oni prenis la loknomon de provinco el Kanado. Tie estiĝis modelo-setlejo establita en 1882, kiu urbiĝis en 1891.

Ekonomio
--------

En Ontario komence oni kultivis citronojn, oranĝojn, vitojn kaj olivojn. Findinto de la industrio estis General Electric. Dum kaj post la 2-a mondmilito la militindustrio disvastiĝis.

Klimato
-------

Ontario situas en mediteranea (aŭ seka subtropika) klimatozono. La temperaturo averaĝe varias inter 11-26 °C. La varmo kulminas en aŭgusto kun rekordo 46 °C, la malvarmo kulminas en januaro kun rekordo -6 °C. Jare pluvas po 427 mm. La pluvo kulminas en februaro, inter julio-aŭgusto praktike ne pluvas.

Trafiko
-------

Ontario havas internacian flughavenon.

Eduko
-----

Ontario havas 25 publikajn bazlernejojn, 11 mezlernejojn. Ekzistas ankaŭ pluraj privataj lernejoj, same du privataj armeaj lernejoj. En Ontario ankaŭ universitataj fakoj funkcias.

Vidindaĵoj
----------

* Biblioteko
* Teatrejo konstruita en 1925

Ĝemelurboj
----------

* Kanado Brockville, Kanado (ekde 1977)
* Meksiko Guamúchil, Meksiko (ekde 1982)
* Meksiko Mocorito, Meksiko (ekde 1982)
* Meksiko Los Mochis, Meksiko (ekde 1988)
* Svislando Vinterturo, Svislando (ekde 1982)

Fontoj
------

* Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2
* Tiu ĉi artikolo tradukiĝis helpe de WikiTrans, estis prenitaj nur tiuj frazpartoj, kiuj estis sencohavaj el anglalingva Vikipedio
Monumento sur la parkoza tombejo de Sömmerda
La **Parkoj de Sömmerda** (germane: *Parkanlagen*) karakterizas la urbon Sömmerda en Germanujo kaj verdigas ĝin tre. Temas pri Stadtpark, Martinipark, Kronbiegelpark kaj Sömmerdaer Ried.

Historio de la parkoj
---------------------

Kaj elaere kaj trairante oni rimarkas ke tiu ĉi urbo havas grandan kvanton da parkoj. Al ili apartenas precipe la grandaj publikaj kun arboj parte pli aĝaj ol unu jarcento, estante limo al la urbocentro malnova disde sudo laŭlonge la rivero Unstrut norden. Centre troviĝas ankaŭ la por kulturaĵoj utiligita **Urba parko** inter la foso Mühlgraben kaj la rivero, kies areo estis ĝis la 19-a jarcento ĝardeno kaj herbaro por la konsilianoj, la evangelia komunumo de Sankta Bonifaco kaj diversaj civitanoj. Antaŭ ĉio la akiro de granda parto de la paroĥeja ĝardeno kaj la ŝanĝo de la riverujo faris la fundamenton por la aranĝo de urba parko laŭ la planoj de la erfurta ĝardendirektoro Otto Linne en 1902/03. Post la malkonstruo parta de la malnovaj ekonomiaj ejoj de la paroĥujo oni kreis liberan spacon por fortimpresa aliro al la parko trans la rivero. Ponto estas tie ekde 1904.

La du aliaj parkoj en la sudo (**Brikeja parko**/Ziegeleipark) kaj nordo (**Kronbiegel-Collenbusch-parko**) estiĝis je la fino de la 19-a jarcento danke al privata iniciativo de la fabrikestroj Hermann Martini (fabriko de brikoj) kaj Bruno Kronbiegel-Collenbusch (fabriko de municio). Parencoj de la laste menciita familio tre frue engaĝiĝis por naturprotektado tiel ke jam en 1990 faritis t.n. *Verda klasĉambro* surloke kun informoj pri flaŭro kaj faŭro. Post la senproprietigo fare de la komunistoj malantaŭ la Dua mondmilito la teritorioj estas ŝtata posedo.

Ĉu tombejo aŭ parko?
--------------------

Alia parko estas ja la en 1858 oriente de la urbokerno ĉe Kölledaer-strato inaŭgurita tombejo *Städtischer Friedhof* kun multaj malnovaj arboj kaj arbustoj. Ne malmultas tie la konserviĝintaj tomboŝtonoj de famaj civitanoj kaj familioj el la jarcentoj 19-a kaj 20-a. En 2008 oni starigis informtabulojn pri ili kaj enkorpigis la tuton en la historian projekton *GeDenkZeichen*.

Belvidejo je Turingia Baseno kaj la altebenaĵoj Finne, Schrecke kaj Schmücke estas disde monteto Michelshöhe nordokcidente de la urbo en la direkto de Weißensee.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Prie sur turisma paĝaro
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

 
***La Profeto el Pedras*** estas esperantlingva romano de Gersi Alfredo Bays.

Laŭ *Monato*, la verko konsistas el aro da pli-malpli sendependaj epizodoj, kun konstanta rolantaro, facile legata dum pluraj sidoj, sen perdi la fadenon de la rakonto.
Brazila juda arkitekto, kies patro estis murdita, decidas konstrui por si novan vivon en nova loko, for de la urbocivilizacio. La vilaĝeto Pedras estas tre taŭga por tio, kaj la arkitekto, kiun oni kromnomas Profeto ­ pro lia iom sovaĝa aspekto, en tre malfacile atingebla loko apud Pedras konstruas por si "kasteleton". Baldaŭ venas loĝi kun li eksinstruistino Luiza, kiu ankaŭ bezonas fuĝi de sia pasinteco. Kaj monatojn poste venas loĝi kun ili junulino, kiu bezonegas malaperi de sia familio. Profeto ­estas tre talenta viro, bone edukita. Kune kun sia kvazaŭedzino Luiza, li multe helpas la pedrasanojn, kaj ili fariĝas liaj intimaj amikoj. Pri la vivo en Pedras ni abunde legas; ĉiam en la kadro de epizodoj, kelkfoje amuzaj, kelkfoje tragikaj, kelkfoje iomete misteraj. Nebrazilanoj ankaŭ profite informiĝas pri la naturo de kampara vivo en Brazilo, ĉiam leĝere, neniam predike.

Ĝi aperis en 2000 ĉe Fonto, en Ŝapekoo, kaj havas 238 paĝojn. Poste aperis tradukoj en la portugala (aŭtoro, 2001), ĉina (Hu Guozhu, 2006), angla (Trevor Steele, 2014), itala (Enrico Dondi, 2014), eŭska (Aitor Arana, 2017), hispana (Antonio Martí, 2017), kataluna (Antonio Martí, 2017), greka (Spiros Sarafian, 2020), Ido (Gonçalo Neves, 2021) kaj franca (Jean-Luc Tortel, 2021).

### Eksteraj ligiloj


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Literaturo |

* Nova verktalentulo, artikolo de Donald Broadribb en *Monato* 2001/04, p. 32

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   | Ĉi tiu artikolo estas plene aŭ parte bazita sur artikolo *"Profeto el Pedras"* de Donald Broadribb el la internacia magazino ***Monato***, kun permeso de la eldonejo.
**Por plia informo pri uzado kaj aliaj kondiĉoj, vidu Vikipedio:Monato.** |    |

* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
La tempia regiono
La **tempio** (latine *tempus*, plurale *tempora*, adjektive *temporalis*) estas flanka regiono de la kapo, inter la okulo kaj la orelo. Batoj kontraŭ tiu parto de la kranio estas aparte damaĝaj, ĉar sub la krania osto tiuregione situas la meza kaj interna partoj de la orelo kaj kompreneble la cerbo. La germana termino "Schläfe" (de la vorto *"Schlaf"*, dormo) aludas al tio, ke la dormanto kuŝas aparte sur tiu kapoparto.

Anatomio
--------

La tempia regiono (latine *regio temporalis*) karakteriziĝas de la anatomiaj detaloj de la tempia osto (latine *os temporale*). Temas pri la malantaŭa parto de la arko zigoma (*arcus zygomaticus*) kaj la tempia fosaĵo (*fossa temporalis*). En la fosaĵo situas unu el la muskoloj necesa por maĉado, la tempia muskolo (*musculus temporalis*). Apud la tempia osto ankaŭ la granda alo de la sfenoida osto (*os sphenoidale*) konsistigas la ostan strukturon de la regiono.

La nervoj de la regiono estas la orelo-tempia nervo (*nervus auriculotemporalis*) kaj la zigomo-tempia branĉo (*ramus zygomaticotemporalis*) de la zigoma nervo (*nervus zygomaticus*). La tempia muskolo ricevas siajn impulsojn de la profundaj tempiaj nervoj (*nervi temporales profundi*) de la mandibla nervo (*nervus mandibularis*).

La surfacaj partoj de la tempia regiono ricevas arterian sangon kaj do oksigenon de la surfaca tempia arterio (*arteria temporalis superficialis*), branĉo de la ekstera karotida arterio (*arteria carotis externa*). La profundaj partoj ricevas arterian sangon de la profundaj tempiaj arterioj (*arteriae temporales profundi*), kiuj estas branĉoj de la makzela arterio (*arteria maxillaris*).

"Grizaj tempioj"
----------------

La esprimo "grizaj tempioj" ne aludas al la tempio mem, sed nur al la harkoloro en tiu kapoparto, kiu dum la proceso de aĝiĝo aparte ĉe viroj komencas griziĝi ĉi-tie. Laŭ iuj homoj tiuj grizaj tempioj asociigas iuspecan vivosperton kaj patrecan zorgon pri la proksimaj homoj; objektive ili simple estas signo de aĝiĝo kaj forkonsumiĝo de iu mineraloj el la homa korpo.

* Kategorio Tempio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Por mezuri la tempodaŭron oni uzas ĝiajn partojn, intervalojn de diversaj grandoj. Oni nomas ilin ankaŭ tempunuoj. La deveno de tri konataj unuoj de tempo - la jaro, la monato, kaj la tago estas enradikigita el la naturaj cikloj, kiun observis antikvaj popoloj. La septaga semajno ŝajne devenas de sud-okcidenta Azio (t.n. Mezoriento). Versajne de la antikvaj loĝantoj de Sumero kaj Babilonio devenas metodo kalkuli tempopartojn per 12-oblaj nombroj: dividi tagon je 24 horoj, horon - je 60 minutoj, minuton - je 60 sekundoj. 

Hodiaŭ la sekundo estas ĉefunuo por mezuro energiŝanĝojn en atomo kaj ĝi estis adoptita kiel fundamenta tempunuo. Jen la tabulo de la ĉefaj kaj derivitaj, de la sciencaj kaj ĉiutagaj tempunuoj:

* Erao
* Jarmilo
* Jarcento
* Jardeko

* Jaro
	+ **Gregoria Jaro** - 365,2425 suntagoj
	+ **Julia Jaro** - 365,25 suntagoj
	+ **Tropika Jaro** - 365, 2421 suntagoj
	+ **Luna Jaro** - 354,36 suntagoj
	+ **Semestro** - duono de la jaro
	+ **Trimestro** - kvarono de la jaro

* Monato
	+ **Kalendara Monato** - 30 suntagoj 10 h 29 m 4 s
	+ **Sinoda Monato** - 29,5305 suntagoj

* Semajno - 7 tagoj

* Tago
	+ **Suntago** - 24 h 03 m 56,5554 s
	+ **Astra Tago** - 23 h 56 m 04,0905 s
	+ **Diurno** (= Tagnokto)
	+ **Dekado** - 10 suntagoj

* Horo - mallonge **h**, 60 minutoj aŭ 3600 sekundoj
* Minuto - mallonge **m**, 60 sekundoj
* Sekundo - mallonge **s**, fundamenta tempunuo

---

Vidu ankaŭ:
Vikiarbo > Universo > Abstrakta Mondo > Tempo > Tempintervalo


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Sándor Kiss** [ŝAndor kiŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kiss Sándor** estis hungara skulptisto, medalisto.

Sándor Kiss  naskiĝis la 24-an de majo 1925 en Șaroș pe Târnave (Rumanio), li mortis la 6-an de aŭgusto 1999 en Zsennye (Hungario).

Knaboj fare de Kiss, videbla en Miskolc
József Mindszenty en Zalaegerszeg fare de Kiss
Altara muro en Csörötnek fare de Kiss

Biografio
---------

Sándor Kiss apartenis al la hungara minoritato en Rumanio (Transilvanio). Li abiturientis en Kolozsvár (tiam apartenanta al Hungario), poste li studis en Belarta Altlernejo de Budapeŝto (1945-1950). Liaj plej gravaj instruistoj estis Béni Ferenczy, Ferenc Medgyessy kaj Pál Pátzay. Post siaj studoj li vivis en Budapeŝto, baldaŭ ĝismorte en artistkolonio en Zsennye. Li havis edzinon, kiu naskis 2 gefilojn. Li ricevis 3 premiojn inter 1969-1980.

Elektitaj solaj ekspozicioj
---------------------------

* Arthalo Budapeŝto (1968)
* Szeged (1976)
* Bazelo (1980)
* Celldömölk (1988)

Elektitaj kolektivaj ekspozicioj
--------------------------------

* Arthalo Budapeŝto (1968, 1973)

Elektitaj artaĵoj
-----------------

* skulptaĵoj pri Ladislao la 1-a (Hungario) (1998 preĝejo en Körmend), József Mindszenty (bronzo, 1995, Zalaegerszeg), Bona Pastoro (ŝtono, 1993, Körmend),

Sigismondo (Sankta Romia Imperio) (bronz, 1985, preĝejo en Pásztó), Patrino kun sia filo (ŝtono, 1961, Budapeŝto), Stefano Bocskai (marmoro, 1971, Derecske), Elizabeto de Hungario (ŝtono, 1981 en Baziliko Sankta Petro), Ottó Bláthy (bronzo, 1973, Göd), Margareta de Hungario (ŝtono, 1981, Baziliko Sankta Petro), Gizela de Bavario (ŝtono, 1981, Baziliko Sankta Petro), Martinász (ŝtono, 1953, Hatvan)

* busto pri János Bolyai (bronzo, 1989, Szombathely
* medaloj pri: Dániel Berzsenyi, Lajos Markusovszky, Ödön Lechner, Béla Bartók, Mátyás Mohácsy

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio[*rompita ligilo*]
* hungarlingva biografio[*rompita ligilo*]

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Sándor Kiss (skulptisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 619843
 |
**Louis BLÉRIOT** (n. 1-an de julio 1872, Cambrai, Francio – m. la 2-an de aŭgusto 1936, Parizo) estis franca piloto, kiu unuafoje flugis per aviadilo super la maro. 

Blériot kolektis modestan posedaĵon per malkovro de aŭtomobilaj lampoj kaj aliaj maŝinelementoj. Li frue ekinterisiĝis pri la aviado kaj komence eksperimentis per tiritaj glisiloj super la Sejno. 

Kiam aperis la malpezaj motoroj, li evoluigis diversajn aviadilojn de la biplano ĝis specifa monoplano. Li en 1909 restis ĉe la tradiciaj formoj kaj tiujare transflugis la La Manche-kanalon de Calais al Dover (la 25-an de julio) per monoplano Blériot XI, kiu havis la 28 ĉevalpovojn. Tiu heroa ago akiris por li longtempan famon kaj li samtempe gajnis la premion en sumo de 1000 pundoj, kiun ofertis la londona gazeto Daily Mail. 

Blériot konstruis dum la unua mondmilito aviadilojn por la franca registaro. Komence li mem laboris, poste kunlaboris kun la produktistoj de la famaj Spad-ĉasaviadiloj. 

Post la milito, li fondis propran entreprenon por evoluigo de la burĝaj aviadiloj.

* Louis Blériot en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Louis Blériot en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 195278
* GND: 118659049
* LCCN: n82059566
* VIAF: 71401338
* ISNI: 0000 0000 7977 4893
* SUDOC: 02814659X
* BNF: 12003902b
* NKC: mzk2005266337
 |
La **Egipta Teatrejo** en Los-Anĝeleso - angle ekde 1922 nomata *Grauman's Egyptian Theatre* - estas **kineja palaco** sur la historia Trotuaro de famo en Holivudo, kvartalo de la usona urbo Los-Anĝeleso en la subŝtato Kalifornio (la ekzakta adreso estas *6706 Holivuda bulvardo*).

La konstruaĵo apartenas al la arkitektura stilo de ekzotika revivigo. Konstruita fare de partnereco gvidita fare de Sid Grauman dum 18 monatoj komenciĝantaj en februaro 1921, la pompa kinejo malfermiĝis en oktobro 1922. Ĝi estis la loko de la unua Holivuda filmpremiero. La granda sukceso inspiris la konstruintojn starigi pliajn du kinejajn palacojn en la proksimeco, el kiuj la Ĉina Teatrejo internacie iĝis aparte konata.

De 1998 ĝis 2020, la Egipta Teatrejo estis posedata kaj funkciigita fare de la membro-bazita kultura organizo *American Cinematheque*.

En majo 2020, Netflix iĝis la posedanto de la kinejo. Sekvante la vendon, la kultura organizo *American Cinematheque* daŭre aranĝos okazaĵojn dum semajnfinoj.

Bildaro
-------

* la enireja kortola enireja korto
* 
* 
* 

* Kategorio Egipta Teatrejo (Los-Anĝeleso) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Joseph MEISTER** (Parizo, Francio, 21a de Februaro 1876 - Samloke, 16a de Junio 1940) estis la unua persono kiu estis vakcinita kontraŭ la rabio, fare de Louis Pasteur, kaj la unua persono kiu rezistis sukcese la infekton. 

En 1885, estante naŭ-jaraĝa, Meister estis mordita de hundo kiu estis suferanta rabion ĉe Meissengott (aktuale Maisonsgoutte). Pasteur decidis trakti la knabon per rabiviruso studita ĉe kunikloj kaj poste malfortigita. Tiu metodo estis jam traktita ĉe hundoj. La traktado estis sukcesa, daŭris 10 tagojn per ĉiutagaj injektoj, pere de kiuj la knabo ne disvolvigis la malsanon. La famo de tiu unua vakcinado ebligis startigi la kreadon de la Instituto Pasteur.

Tion oni faris je persona risko por Pasteur, ĉar li ne estis rajtigita kuracisto kaj povis suferi juĝan persekutadon pro la traktado al la knabo. Post konsulti kun kuracistoj, li decidis antaŭeniri kun la traktado. Tri monatojn poste li ekzamenis Meister kaj trovis, ke li bonfartas. Pasteur estis nomita heroo kaj la juĝa afero ne estis konsiderita.

Plenkreskulo, Meister servis kiel gardisto en la Instituto Pasteur ĝis sia morto en 1940, estante 64-jaraĝa. Laŭ iu versio, en 1940, dum la germana okupacio de Francio, frontis la eniron de homoj de la Wehrmacht en la kripto de la familio Pasteur. Li ne povis malhelpi tiun eniron, pro kio li iris hejmen kaj memmortigis. Tamen, alia versio asertas, ke li memmortigis sin pro la seniluziiĝo pro la invado fare de la germanoj; tiel la memmortigo ne rilatis al la funebra kripto de Pasteur. Alia versio estas atesto de nepino de Meister, kiu indikas, ke li kulpigis sin pro forsendo de sia familio kiu estus rezultinta en ilia morto. Tragedi-ironie, la familianoj reale povis reveni la saman tagon en kiu li memmortigis.

Vidu ankaŭ
----------

* Rabio
* Louis Pasteur

Bibliografio
------------

* Gerald L. Geison. *The Private Science of Louis Pasteur* (Princeton University Press, 1995).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Historieto de Joseph Meister (en franca).
* Pasteur - cienciaes.com


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 754017
 |
Joseph **Lincoln STEFFENS** (naskiĝis la 6-an de aprilo 1866 en San Francisco, Usono- mortis en Karmelo, Kalifornio la 9-an de aŭgusto 1936) estis eminenta usona ĵurnalisto.

Steffens estis filo de riĉa komercisto. Li diplomiĝis en la kalifornia universitato Berkli (Berkeley) kaj studis en Francio kaj Germanio. Ekde 1892 li laboris ĉe *The New York Evening Post*, poste li estis eldonisto de *McClure's Magazine*. En 1906 kune kun Ida Tarbell kaj Ray Stannard Baker li fondis la radikalan eldonaĵon *American Magazine* kaj estis la ĉefa reprezentanto de la ĵurnalista stilo *"kotodisrastado"* (angle "muckraking").

En siaj libroj *La honto de la urboj* [(*The Shame of the Cities* (1904)], *La lukto por memregado* [*The Struggle for Self-Government* (1906)], *La konstruistoj* [(*The Upbuilders* (1909)] Steffens akuzis koruptadon de la loka burokrataro. Li supozis, ke per radikalaj reformoj oni povis plibonigi situacion en la lando.

Li adeptiĝis al ribelantoj de la Meksika revolucio okazinta en 1910, pri kiu li multe raportis kaj esperis, ke ĝiaj celoj sukcesos.

Inter 1919 kaj 1921 Steffens vizitis Sovetan Rusion, kie li konatiĝis kun Lenin, kaj skribis entuziasme *"Mi vidis la futuron kaj ĝi funkcias"* (I have seen the future and it works).

Poste li ofte ĉeestis la laboristan movadon de Usono kaj aktive oratoris kontraŭ faŝismo.

Lia duvoluma *Aŭtobiografio* estas valora klasikaĵo de la usona literaturo.

Siajn lastajn jarojn malsana Steffens travivis en Karmelo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Unuetaĝa Usono

Verkoj
------

* *The Shame of the Cities*; *1904*
* *The Struggle for Self-Government*; *1906*
* *The Upbuilders* ;*1909*
* *Autobiography* ;*1931*

* Kategorio Lincoln Steffens en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Lincoln Steffens en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 130855
* GND: 118752960
* LCCN: n83124684
* VIAF: 39422885
* ISNI: 0000 0001 0889 6380
* LIBRIS: 286185
* SUDOC: 030529697
* BNF: 12192655w
* NKC: ola2003169666
* BNE: XX1118683
 |
Koordinatoj: 48° 10′ 08″ N 3° 08′ 25″ O﻿ / ﻿48.16889 °N, 3.14028 °O﻿ / 48.16889; 3.14028 (mapo)

**Fouchères** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 398 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Geografio
---------

Fouchères etendiĝas sur 14.72 km², kaj havis 398 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 27 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro René Guérin, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Fouchères apartenas al la kantono de Chéroy, kies ĉefurbo estas Chéroy. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Sens, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de Chéroy

Eksteraj ligiloj
----------------

* france Oficiala retejo de Fouchères Arkivigite je 2019-08-06 per la retarkivo Wayback Machine
**Dávid Lajos Borosay** [lajoŝ boroŝai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Borosay Dávid Lajos** estis hungara pastro, monaĥo, instruisto, profesoro. Lia familia nomvarianto estis *Borossay*.

Dávid Lajos Borosay  naskiĝis la 21-an de novembro 1854 en Újkér. Li mortis la 6-an de januaro 1929 en Tihany.

Biografio
---------

Dávid Lajos Borosay aliĝis al la benediktanoj en 1873. Li pastriĝis en 1880, poste li plulernis 2 lernojarojn en Scienca Universitato Pázmány Péter. Inter 1881 kaj 1885 li instruis en gimnazio de Pápa, poste li instuis en teologia altlernejo de Pannonhalma. Inter 1889 kaj 1915 li instruis en gimnazio de Esztergom, poste li estis lernejestro en Sopron. En 1925 li retiriĝis en Tihany.

Liaj lernolibroj
----------------

* *Algebra* (1901)
* *Geometria* (1904-1906)
* *A differenciál- és integrálszámítás elemei* (1914)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto[*rompita ligilo*]


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Cenei** ĉenej (hungare *Csene* ĉene, germane *Tschene*, serbe: **Čenej**, esperantigita al **Ĉenej**) estas komunumo de Banato en Rumanio okcidente de Timişoara. Administre apartenas al ĝi Bobda, Checea.

Loĝantaro
---------

En 1910 ĝi havis 2 735 loĝantojn (serboj, germanoj, hungaroj), en 1992 2 160 (rumanoj, 15% hungaroj).

Historio
--------

Ĝia unua mencio estas en 1330. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, al Torontál, al distrikto de Csene, kies distriktejo estis.

Fonto
-----

* Magyar nagylexikon, 1-18. 1993-2004, Budapest.

Koordinatoj 45° 42′ 55″ N 20° 54′ 02″ O﻿ / ﻿45.71528 °N, 20.90056 °O﻿ / 45.71528; 20.90056 (mapo)Koordinatoj: 45° 42′ 55″ N 20° 54′ 02″ O﻿ / ﻿45.71528 °N, 20.90056 °O﻿ / 45.71528; 20.90056 (mapo)

Renomaj homoj
-------------

* Endre Vuchetich (13-a de decembro 1888 - Budapeŝto, 12-a de decembro 1964): gazeteldonisto, redaktoro, ĵurnalisto, novelisto

Esperanto
---------

La fama esperantista vojaĝanto Tibor Sekelj trapasis dek jarojn de sia juneco en Cenei.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Trimonata mi estis kiam mi translokiĝis el la Tatra montarregiono al Ĉenej, vilaĝo en Banato, en la sudo de la tiama Hungarujo (nun en Rumanujo), kie mi pasigis miajn unuajn dek vivjarojn | "|
| —Tibor Sekelj, Mondo de travivaĵoj, 1981, p12 |

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Cenei en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Popolnombrado 2002