recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Fortikaĵo de AtokFortikaĵo de Atok

**Atok** (urdue اٹک estas urbego en provinco Panĝabo (Pakistano), kie ĝi estas ĉefurboj de la samnomaj kantono kaj distrikto. La historia nomo estis *Campbellpur*.

Kolegio en Atok

Bazaj informoj
--------------

* loĝantaro: 146 396 (2017, )
* horzono: UTC+ 5
* poŝtkodo: 43600
* telefonkodo: 057
* Supermara alteco: 359 m

Geografio
---------

Atok situas en norda parto de la lando sur montetaro laŭ la orienta bordo de Induso. Peŝavaro troviĝas 67, Islamabado 78, Ravalpindio 80, Fajsalabado 286, Lahore 325, Kveta 638, Sukur (Pakistano) 760, Karaĉio 1123 km-ojn (aere) .

Historio
--------

Tiu loko estis konkerita fare de la Persa Imperio kaj poste en 327 antaŭ Kristo de Aleksandro la Granda, sed dum la longa historio estis ankaŭ aliaj konkerintoj. La arto prosperis ĝis la 5-a jarcento, kiam la regiono estis konkerita fare de la hunoj. En la 11-a jarcento la loko apartenis al sultanlando. Timur transiris la Induson ĉe Atok en 1398. La fortikaĵo estis kompletigita en 1583. En 1758 granda batalo okazis ĉi tie. Ekde 1799 dominado de sikoj okazis, inter 1849-1947 la britoj, kiuj kreis Campbellpur (nuna Atok) en 1903. Post la sendependeco de Pakistano la minoritataj hinduoj kaj sikoj elmigris al Barato, dum islamaj rifuĝintoj el Barato ekloĝis en Atok. La pakistana registaro renomis urbon al Atok en 1978.

Ekonomio
--------

Atok estas komerca centro, ĉar la Induso estas ĉi tie trairita de la milita kaj komerca itinero al Afganio. En 1883 malfermiĝis la fera ponto. La unua naftoputo ekfunkciis en la proksimeco en 1915.

Loĝantaro
---------

Loĝantaro| 1901 | 1961 | 1972 | 1981 | 1998 | 2010 | 2017 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2866 | 19 041 | 29 172 | 39 986 | 69 588 | 97 374 | 146 396 |

Fervojaj linioj en Pakistan, kie estas videbla ankaŭ Atok kiel Attock City

Klimato
-------

Atok havas varman klimaton somere kun maksimumaj temperaturo 40 'C-ojn. Jare pluvas po 783 mm.

Trafiko
-------

Atok situas laŭ fervoja linio inter Ravalpindio-Peŝavaro, kie ankaŭ internaciaj flughavenoj funkcias.

Vidindaĵoj
----------

* fortikaĵo

Fontoj
------

* 
* WikiTrans
**Ĉarta aviado** (aviado laŭ mendo) estas aviadilaj flugoj okazantaj nur okaze aŭ malregule, laŭ speciala mendo. Tiaj flugoj povas esti personaj, varaj aŭ miksitaj. En pasaĝera trafiko oni foje metas malsupran limon de almenaŭ 12 sidlokoj kaj alie parolas pri flug-taksio, eĉ se la servo estas mendita de unu sola kliento.

La termino devenas de la **ĉarto**, kontrakto inter la mendanto ("ĉartanto") kaj la plenumanto. Ĉarta aviado ne apartenas al la ĝenerala aviado.

La ĉartanto ordinare difinas kiam kaj kien la flugo iru, kaj kiuj estu la pasaĝeroj aŭ varoj transportataj. Li tamen ne povas influi la detalajn decidojn de la stiristo(j) dum la flugado. Laŭ internacia juro la ĉartanto rajtas modifi la ekflugtempon ĝis 48 horojn antaŭ la anoncita tempo. En Usono estas apartaj regularoj por ĉartaj kaj liniaj flugoj, FAR 135 resp. FAR 121 (FAR = angle *Federal Aviation Regulations*).

Ĉarta flugado havas apartan signifon por mez- kaj longdistanca turismo. Vojaĝagentejoj ĉartas aviadilojn por transporti turistojn al ŝatataj turismejoj kaj tiel sukcesas oferti favorajn prezojn pro jenaj faktoj:

* Eblas longe antaŭvidi la mendokvanton kaj eble nuligi aŭ aldoni flugadojn.
* Ne necesas oferti flugojn je esceptaj tempoj, kiam estas malgranda intereso.
* Eblas eviti tempojn kiam flughavenoj estas svarmaj, kaj tiel pagi malpli altajn kotizojn.

En turismaj sezonoj povas esti ke iuj ĉartaj flugoj okazas regule kvazaŭ laŭ horaro; ili tamen ne estas regulaj (liniaj) flugoj, ĉar la biletoj ne estas ĝenerale vendataj, kaj ĉar la ĉartanto havas la rajton modifi la tempon kaj eĉ nuligi la flugon.
Atole.
La ***atole*** (de la nahuatla lingvo *atolli* 'akvigita', de *atl* akvo kaj *tol*, malapreza diminutivo), konata ankaŭ kiel *atol* en kelkaj regionoj, estas trinkaĵo de antaŭhispana deveno konsumita en Mezameriko kaj la nordo de Sudameriko.
En sia originala formo temas pri dolĉa boligaĵo el maizo en akvo, laŭ tiaj proporcioj ke fine de la bolado ĝi havas moderan viskozecon kaj oni proponas ege varma. La "atole" utilas kiel bazo por alia trinkaĵo, nome "ĉilate".

Tre ofte tiu trinkaĵo estas kondimentata per aromaj spicoj (kakao, vanilo, cinamo, anizo, oranĝ-flora akvo, folioj de oranĝarbo) kaj aliaj gustigiloj (ĉokolado, suko aŭ pulpo de dolĉaj fruktoj), por pliigi ties bongustecon.

Tradicie oni dolĉigas la "atole" per suko el sukerkano, sukero aŭ mielo. Ĝi povas esti kuirita kun lakto anstataŭ kun akvo. En la aktualo ĝi estas trovebla kun multaj gustoj kiel estas: frago, vanilo, ĉokolado, gujavo, ananaso, rubuso, pruno, mango, kokoso, cinamo, juglando kaj fromaĝo.

Origine ĝi estis kuirita nur kun bazo de la maiz-pasto, sed aktuale estas preparata el maizfaruno kun bazo de semolo de maizo, tritiko aŭ rizo.

Bibliografio
------------

* Consejo Nacional para la Cultura y las Artes (1983). Recetario mexicano del maíz. México DF. ISBN 970-18-3413-5.

* Kategorio Atole en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 728131
 |
***Desire*** estas usona amafera komedia drama filmo publikigita en 1936 kaj reĝisorita de Frank Borzage. Ĝi estis produktorita de Borzage kaj Ernst Lubitsch. La filmo estas refilmo de la germana filmo de 1933 nome *Die schönen Tage von Aranjuez* (La belaj tagoj de Aranjuez). La scenaro estis verkita de Samuel Hoffenstein, Edwin Justus Mayer kaj Waldemar Young baze sur la teatraĵo *Die Schönen Tage von Aranjuez* de Hans Székely kaj Robert A. Stemmle. La muziko estis komponita de Frederick Hollander kaj la kinematografio estis farita de Charles Lang kaj Victor Milner. La vestaro de Marlene Dietrich estis desegnita de Travis Banton.

En la filmo stelulis Marlene Dietrich, Gary Cooper John Halliday, William Frawley, Akim Tamiroff, kaj Alan Mowbray.

Intrigo
-------

En Parizo, Madeleine de Beaupre (Marlene Dietrich) intimas kun juvelisto Aristide Duvalle (Ernest Cossart) kaj kun psikiatro Maurice Pauquet (Alan Mowbray) kaj diras al ambaŭ, ke ŝi estas edzino de la alia. Duvalle liveras ĉenon da perloj kiu valoras milionojn da frankoj en la oficejo de Pauquet, kun la celo ricevi pagon, sed Pauquet kredas, ke li estas nova paciento kiu havas iluzion bezoni kolekti ŝuldojn. Madeleine estas tie por prezenti ilin unu al alia, kaj foriras kun la perloj antaŭ ol ili komprenas tion kio okazas. Survoje al la landlimo kun Hispanio, Madeleine renkontiĝas kun Tom Bradley (Gary Cooper), nome usona aŭtomobila inĝeniero feritage en Eŭropo.

Notoj
-----

1. ↑  Desire on IMDb.

* Kategorio Desire (filmo, 1936) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 645928
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Wavrin (stacidomo). |

**Wavrin** - prononco laŭ sistemo IFA wavʁ'ɛ̃, jen france, historie nederlande **Waveren** respektive okcidentflandre **Woavern** - estas komunumo de Francio kadre de la historia pejzaĝo Franca Flandrio, *Frans-Vlaanderen* respektive *Flandre française*. Ĝi situas en la departemento *Nord* [nɔʁ], nederlande/flandre *Noorderdepartement*, en la regiono Hauts-de-France (prononco [o d(ə)ˈfʁɑ̃s], laŭvorte "supraĵo de Francio" pikarde *Heuts-d'Franche*) kaj en la antaŭa regiono Nordo-Kaleza Markolo (france *Nord-Pas-de-Calais* [nor pa d' kale'], nederlande/flandre *Noord-Nauw van Calais*). Fine de 2020 en la komunumo vivis 7 736 loĝantoj sur areo de 13,55 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 571 loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento *Lille* (france *Arrondissement Lille*, nederlande *Arrondissement Rijsel* respektive okcidentflandre *Arroundissement Rysel*), kaj al la kantono *Annœullin*. 

Ĝiaj loĝantoj en la franca nomiĝas *wavrinois(es)*.

  

La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Nord
* Wavrin (stacidomo)
* La Fontaine (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Wavrin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
Atleto sur vego dum 10 000-metra kuro.
**Atleto** (el la greka *αθλος* [athlos] = konkurso) estas sportista homo kaj konkuristo pri atletismo. 

En Antikveco atleto estis konkuristo, kiu partoprenis la olimpikon. Dum la 5-a jarcento a.K. la batalludo iĝis pli kaj pli profesia en Grekio, kaj atletiko iĝis lerteco, kies ellernado kaj praktiko postulis specifan vivmanieron kaj obeis apartajn regulojn. 

En Romio aperis la unuaj en Grekio dungitaj atletoj en 186 a.K.. Dum la roma imperiestreco atletoj estis organizitaj en gildoj, kiuj ekzistis en preskaŭ ĉiuj grandaj urboj de la imperio. En Romo mem, atletaj konkursoj iĝis pli kaj pli ŝatataj.

Nuntempaj atletoj estas profesiaj sportistoj (praktikante iun sporton, kaj ne necese pri atletismo) kun specifa vivomaniero kaj trejnmetodoj. Ili estas subtenitaj de tuta prizorgantaro, inter ili: trejnisto, masaĝistoj, helpantoj, kuracistoj, psikologoj ktp.

Kun figura senco, atleto estas forta viro.

Referencoj
----------

1. ↑   Atleto en NPIV

Vidu ankaŭ
----------

* famaj atletoj
* atletismo
* gimnastiko
* sporto

* Kategorio Atleto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Atleto en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Despino. |


**Despino** estas la tria plej interna natura satelito de la planedo Neptuno, post Najado kaj Talaso.

Ĝi estis malkovrita dum julio 1989, danke al la fotoj senditaj teren de la usona kosmosondilo Voyager 2, la ununura kiu ĝis nun vizitis Neptunon kaj ĝian lunaron. La satelito ricevis sian nunan nomon omaĝe al Despino, filino de Pozidono kaj Demetro laŭ la helena mitologio.

Ĝi ricevis sian nunan nomon la 16-an de septembro 1991; antaŭe, ĝi estis ricevinta la provizoran nomon *S/1989 N 3*.

Despino posedas neregulan formon, kaj ĝin ne karakterizas ajna geologia aktiveco; temas supozeble pri tutsimpla amaso da eroj el la originaj satelitoj de Neptuno, kies orbitoj grave ŝanĝiĝis post la eniro de Tritono en la neptunan lunaron pro gravita kapto.

La despina orbito, samkiel tiu de la plej internaj satelitoj Najado kaj Talaso, preskaŭ tuŝas la atmosferon de Neptuno, kaj estas aparte malstabila; tajda interago kun Neptuno estas malpliiĝanta ĝian averaĝan alton super la plej altaj nuboj de la planedo, kaj la luno antaŭvideble kolizios kun Neptuno, aŭ diseriĝos kiam la tajda streĉo atingos sojlan nivelon.

Referencoj
----------

1. 1 2 3 4  Paĝaro pri planeda nomenklaturo ĉe la retejo de la usona geologia agentejo USGS (angle)

* Despino (luno) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Despino (luno) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**John MARSHALL** - marŝale *Jo̧o̧n M̧ajeļ*, naskiĝis la 15-an de februaro 1748 en Ramsgate, Kent, Anglio, mortis 71-jara en 1819 - estis kapitano de la brita mararmeo. Kun sia ŝipanaro li kiel unua eŭropano trovis interalie la insularon poste nomata Marŝala Insularo.

Ekde la aĝo de dek jaroj, kiam li eklernis la maristan metion, li pasigis sian vivon sur la maro. En 1788 li estris la britan mararmean ŝipon *Scarborough*, kiu prenis malliberulojn de Anglio al la golfo *Botany Bay* en Aŭstralio.
Post kiam la malliberuloj estis lasitaj ĉe la golfo, li veturigis sian ŝipon el Aŭstralio al Ĉinio, trovis kelkajn antaŭe en Eŭropo nekonatajn insulojn (prexipe kelkajn el la Gilbertaj insuloj kaj la Marŝalaj insuloj), kaj same trovis novan komercan vojon al Kantono (廣州, pinjine *Guǎngzhōu*). La insuloj kiujn li origine nomis "Lord Mulgrove's range" (montoĉeno de Lordo *Mulgrove*) estis poste nomata Marŝala Insularo. John Marshall ankaŭ estris la ŝipon *Scarborough* sur sia dua vojaĝo transportante malliberulojn al Aŭstralio, sed la malliberuloj venantaj surŝipe estis en malbona sanstato kaj multaj ne pretervivis la vojaĝon; tio en kombinita kun provo de la malliberuloj transpreni la ŝipon detenis lin de pluaj tiaj transportvojaĝoj. Li poste armee partoprenis la batalojn pri la Usona Milito de Sendependeco kaj ankaŭ pri la Napoleonaj Militoj, kaj grave vundiĝis sur la ŝipo *Diana*. Li mortis en 1819 en la aĝo de 71 jaroj.

Referencoj
----------

1. ↑  Samuel Eliot Morison (la 22-an de majo 1944): *"The Gilberts & Marshalls: A distinguished historian recalls the past of two recently captured pacific groups"* (La Gilbertoj kaj Marŝaloj: distingita historiisto rememorigas la pasinton de du ĵus kaptitaj pacifikaj insulogrupoj), en la magazino *Life* (angle)
2. ↑  Barrie Macdonald (1982): *"Cinderellas of the Empire: towards a history of Kiribati and Tuvalu"* ("Cindrulinoj" de la Brita Imperio: survoje al historio de Kiribato kaj Tuvalo), presejo de la *Aŭstralia Nacia Universitato* en Kanbero (same angle)

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 480206
* LCCN: no2014125208
* VIAF: 92956596
* NLA: 35633669
 |
Ribelo de Ĉartistoj
Afiŝo sciiganta la grandiozan Ĉartistan Asembleon la 10-an de aprilo 1848
**Ĉartismo** (angle *Chartism*) estis movado por socia kaj politika ŝanĝo en Britio dum la meza 19-a jarcento. En 1832, la brita parlamento aprobis la "Reform Act", balotadan leĝon kiu donis voĉrajton al la plejmulto de la vira meza klaso, sed ne al la laboristoj. William Lovett, en majo 1838, verkis cirkuleron titolitan "Ĉarto de l' popolo" kontraŭ tio. En la ĉarto estas ses postuloj: Universala balotado, voĉdono per balotkuponoj, egaleco inter balotaj distriktoj, ĉiujara voĉdono, pago al parlamentanoj kaj abolo de enklasigo laŭ rento por partopreno en parlamento.

La Ĉartismo estis la unua nacia laborista movado en la historio kaj helpis konkeron de laboristaj rajtoj. En 1833 aperis unua leĝo kiu limigis la labortempon de infanoj al 8 horoj tage. En 1842 oni malpermesis la laboron de virinoj en minejoj, en 1847 oni malpligrandigis la ĉiutagan labortempon al 10 horoj tage.

La Ĉartismo finiĝis ĉirkaŭ 1848, sed tre influis la postajn laborismajn movadojn kaj soci-ekonomikan penson, inkluzive marksismon.

Vidu ankaŭ
----------

* Socialismo

* Kategorio Ĉartismo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ákos István Mihályfi** [Akoŝ iŝtvAn mihAjfi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mihályfi Ákos István** estis hungara cisterciana monaĥo, pastro, titulara preposto (1914), abato (1926), profesoro.

István Mihályfi  naskiĝis la 2-an de septembro 1862 en Szepetnek. Li mortis la 27-an de majo 1937 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Mihályfi frekventis gimnaziojn en Buda kaj Veszprém (urbo). En 1879 li aliĝis al cistercianoj en Zirc (kie li prenis la nomon *Ákos*), fine li abiturientis en Eger. Inter 1881 kaj 1886 li lernis teologion en Innsbruck, en 1886 li pastriĝis kaj doktoriĝis. En la sekva jaro li komencis instrui en Zirc, post jaroj en Universitato de Budapeŝto. Li dufoje estis dekano, rektoro en 1916. Li pensiuliĝis en 1934.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Szűz Mária az ó-szöv-ben* (1890, 1929)
* *A túlvilág. Nagyböjti sztbeszédek.* (1904)
* *A kat. egyh. kérdése hazánkban* (1912)
* *Die Bedeutung d. ung. Königskrönung* (1917)
* *Társad. beszédek. Az Ünnepnapok és Egyh. beszédek* (1929)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero M, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero M, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Wendelin Weißheimer** (naskiĝinta la 26-an de februaro 1838 en Osthofen; mortinta la 10-an de junio 1910 en Nurenbergo) estis germana komponisto, kapelmajstro kaj primuzika verkisto.

### Vivo

La 17-an de aŭgusto 1858 Wendelin Weißheimer eklaboris, ĵus 20 jarojn aĝe, kiel kapelmajstro en Majenco kaj rilatis interalie en la gastama domo de la muzikeldonisto Franz Schott. Post prezentado de *Faust-Ouvertüre* de Wagner Weißheimer konatiĝis kun sia samregionano, poetokomponisto Peter Cornelius, kun kiu li estis ligita en dumviva amikeco.

Aŭtunon de 1861 Weißheimer denove laboris en Majenco, ĉifoje kiel muzikdirektoro ĉe la urboteatro. Komencis nun la plej interesa fazo de lia vivo, kiu distingiĝas per la amikeco kun Richard Wagner. Weißheimer subtenis Vagneron je la realigo de liaj projektoj.

Verkaro
-------

Wendelin Weißheimer postlasis 106 verkojn, inter ili pluraj lidaj kaj ĥormuzikaj cikloj. Kvankam li provus iri kompozicie propran vojon, li tamen ne povis elpaŝi el la ombroj de sia granda instruisto Franz Liszt kaj de Richard Wagner, kiun li treege admiris.

Wendelin Weißheimer ĉe la flamorgeno
Liaj operoj, kantatoj kaj ankaŭ instuumenta muziko tion substrekas. Krom unu arĉkvarteto kaj "deviga violonvoco" por la bontemperita klavarinstrumento de Johann Sebastian Bach li prefere komponis programmuzikon. La pianopecoj "Reminiszene di Gioventu" kaj "Am Grabe Beethovens" de Weißheimer ekestis el la spirito de la novgermana skolo same kiel lia simfonio pri "Ritter Toggenburg" de Friedrich Schiller.

La literatura gusto de Weißheimer sin montras en la tekstoj muzikigitaj de li. Estas tekstoj de mezepokaj amkantistoj, Johann Wolfgang von Goethe, Friedrich Schiller, Theodor Körner, Heinrich Heine kaj de aliaj, kiujn li verkis en lidojn kaj kantatojn. Unuopajn verkojn li klopodis arigi al cikloj. Post la disiĝo de Wagner Weißheimer sin turnis pli kaj pli al la laboristomovado kaj grave influis la kulturajn strebojn de la Socialdemokratia Partio per siaj komponaĵoj por virĥoro.

Literaturo
----------

* Wendelin Weißheimer: *Erlebnisse mit Richard Wagner, Franz Liszt und vielen anderen Zeitgenossen*. Lepsiko/Mannheim 1898
* Heinrich Beckenbach: *Wendelin Weißheimer. Ein rheinhessischer Kapellmeister-Komponist*. En: *Wendelin Weißheimer, eine Erinnerungsgabe zum Dritten Heimattag des Landkreises Worms in Osthofen am Rhein.* 1958. pj. 7-19
* Anton Maria Keim: *Wendelin Weißheimer zum 120. Geburtstag*. En: *Wendelin Weißheimer, eine Erinnerungsgabe zum Dritten Heimattag des Landkreises Worms in Osthofen am Rhein.* 1958. pj. 21-24
* Ernst Laaff: *Wendelin Weißheimer. Kapellmeister und Komponist aus dem Wagner-Kreis.* En: *Wendelin Weißheimer, eine Erinnerungsgabe zum Dritten Heimattag des Landkreises Worms in Osthofen am Rhein.* 1958. pj. 25-34

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Wendelin Weißheimer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Wendelin Weißheimer en la *Deutsche Biographie* (germane)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 431095
* GND: 11730235X
* LCCN: no2002059460
* VIAF: 56599690
* ISNI: 0000 0000 8135 0440
* SUDOC: 080807852
* BNF: 10561763b
* NKC: mub2018992311
 |
**Ĉarto 77**  (ĉeĥlingve *Charta 77*) estis neformala civitana iniciato kaj grupiĝo de politika opozicio en Ĉeĥoslovakio ekde 1977 ĝis 1992, nomita laŭ la dokumento Ĉarto 77 el januaro 1977. Ĝi grupigis sciencistojn, artistojn, filozofojn kaj iamajn komunismajn politikulojn el 1968, ĝiaj fondmembroj kaj ĉefaj aktivuloj estis Václav Havel, Jan Patočka, Zdeněk Mlynář, Jiří Hájek kaj Pavel Kohout. La dokumento, aperigita en eksterlanda gazetaro (*Le Monde*, *Frankfurter Allgemeine Zeitung*, *The Times*, *New York Times*) kaj en Ĉeĥoslovakio en samizdato, atentigis pri malrespektado de civitanaj kaj politikaj rajtoj en Ĉeĥoslovakio kaj apelaciis al Fina akto de Konferenco pri sekureco kaj kunlaboro en Eŭropo (en Helsinki 1975), kiun subskribis ankaŭ tiamaj oficialaj ĉeĥloslovakaj registaraj reprezentantoj.
Spite al granda kontraŭpropagando, perzekutado kaj malliberigado flanke de la ŝtato, Ĉarto 77 baldaŭ fariĝis centro de ĉeĥloslovaka disento kaj vigle okupiĝis pri eldonado kaj distribuado de samizdataj kaj en ekzilo eldonitaj libroj kaj aliaj presaĵoj, organizado de prelegoj, diskutoj, seminarioj, teatraĵoj kaj protestaranĝoj. Ĝis fino de 1989 Ĉarto 77 eldonis entute 572 dokumentojn.

La originan dokumenton subskribis 242 personoj, ĝis 1989 ĝi altiĝis je 1883.
Ĉarto 77 oficiale finis sian agadon en 1992. Tamen 154 subskribintoj nekontentaj kun politika evoluo de Ĉeĥoslovakio decidis plu daŭrigi en ĝiaj aktivecoj.

Rilataj artikoloj
-----------------

* Komunisma reĝimo en Ĉeĥoslovakio

Literaturo
----------

germane:

* Lutz, Annabelle: *Dissidenten und Bürgerbewegung. Ein Vergleich zwischen DDR und Tschechoslowakei.* Campus Verlag, ISBN 3-593-36311-9
* Skilling, H. Gordon. *Charter 77 and Human Rights in Czechoslovakia.* London: Allen & Unwin, 1981, ISBN 0-04-321026-0
* Bürgerinitiative für die Menschenrechte. Die tschechoslowakische Opposition zwischen dem „Prager Frühling" und der „Charta '77". Hans-Peter Riese [Hrsg.], Europäische Verlagsanstalt, Köln, Frankfurt a. M. 1977

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ĉarto 77 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Teksto de dokumento de Ĉarto 77 ĉeĥe kaj angle

Listo de subskribintoj de Ĉarto 77


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 236752
* GND: 1041441479 4147599-9, 1041441479
* LCCN: n86846166
* VIAF: 136958681 188490056, 136958681
* ISNI: 0000 0001 2290 8894
* SUDOC: 030724287
* BNF: 12208238z
* BIBSYS: 90097624
* NKC: kn20021107001
 |
**Gesztely** (gestej) estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en subregiono de Miskolc.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 29  km²
* Loĝantaro: 2880
* Poŝtkodo: 3715
* Telefonprefikso: 46

Geografio
---------

Gesztely situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Hernád, laŭ flankovojoj, ĉefvojo Miskolc-Sátoraljaújhely preteriras. Felsőzsolca troviĝas 10, Szikszó 14, Miskolc 21 km-ojn.

Historio
--------

La vilaĝo estis loĝata jam dum la neolitiko, kuprepoko, bronzepoko kaj ferepoko. La unua mencio devenis el 1219 en formo *"Gesztel"*. En 1585 ĝi menciiĝas, kiel kampurbo. Ekde 1598 la urbeto apartenis al la Osmana Imperio, dume hajdukoj loĝadis tie. En 1640 la vilaĝo refondiĝis, ĉar pli frue ĝi senhomiĝis. En 1849 la hungara armeo venkis la rusojn. En 1919 la ĉeĥa legio okupis la vilaĝon.

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* kalvinana preĝejo
* romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de 1802, la turo estas 33 m-ojn alta
* monumento pri batalo en 1849
* kasteloj de Majzler kaj Csicseri (ĉiĉeri)
* nobeldomo de Puky (puki), nun klubo de maljunuloj

Famulo
------

* kelkfoje tie estis gasto Mihály Csokonai Vitéz

* Kategorio Gesztely en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ákos Detrekői** [Akoŝ detrekOi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Detrekői Ákos** estis hungara geodeziisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1995).

Ákos Detrekői  Arkivigite je 2007-05-06 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 27-an de novembro 1939 en Budapeŝto. Li mortis la 18-an de decembro 2012 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ákos Detrekői frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1958-1963, poste li tuj ekinstruis samloke en la universitato. En 1964 li edziĝis baldaŭe havanta 2 gefilojn. En 1967 li doktoriĝis, kiun li defendis en 1978. Kelkfoje li estis gastoprofesoro en Germanio. Inter 1997-2004 li plenumis la titolon rektoro. Li redaktis fakrevuojn *Acta Geodetica et Geophysica*, *Geodézia és Kartográfia*, *Zeitschrift für Photogrammetrie*. Li ricevis diversajn premio (ankaŭ eksterlandajn) inter 1982-2006.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Kiegyenlítő számítások* (1973, 1991)
* *Netzausgleichung bei ingenieurgeodätischen Deformationsmessungen* (1977)
* *Accuracy and Reliability of the Hungarian DEM* (1994)
* *Bevezetés a térinformatikába* (1995, 1997, 1998)
* *Terrestrial Laserscanning in Deformation Measurements of Structures* (2008)

Fontoj
------

* hungara biografio Arkivigite je 2007-05-06 per la retarkivo Wayback Machine
* biografio kun foto
La **Ora Sekcio** (france *Section d'or*) estas grupo de artistoj fondita en 1910-1911 de Jacques Villon, Raymond Duchamp-Villon kaj Marcel Duchamp, kun Robert Delaunay, Albert Gleizes, František Kupka, Henri Le Fauconnier, Fernand Léger kaj Jean Metzinger, por konsistigi apartan fluon disde la pioniroj.

Ĉiudimanĉe de 1911 ĝis 1914, Villon kunigas en sia ateliero, straton Lemaître en Puteaux, André Salmon, Guillaume Apollinaire, Maurice Princet kaj diversajn artistojn, kiuj proklamas la singularecon de sia alpaŝo: «kie Kubismo senradikigas, la Ora Sekcio enradikigas» (Villon). Kvankam devenintaj de ortodoksa kubismo, ili ellaboras, sub la influo de sia gastiganto, defendan sistemon postulantan priserĉon de harmonio kaj idealaj formoj regataj de la principo de Ora proporcio de Renesanco, de kie devenas la nomo Ora Sekcio (Villon). Praktike, la plimulto el la pentristoj nenion sciante pri geometrio, tiu principo estas aplikata pli instinkte ol matematike. Artistoj zorgantaj enskribiĝi en modernecon, ili interparolas pri afrika arto, ne-Eŭklida geometrio, Futurismo kaj kronofotografiaj priserĉoj de Étienne-Jules Marey kaj Eadweard Muybridge.

La intelekta karaktero de ilia alpaŝo plaĉas al la ortodoksulo Juan Gris en 1912. Li eble estis por tiuj «kubistoj», kun Metzinger kaj Apollinaire, valora inform-agento pri la faroj de Montmartre-anoj. Post la ekspozicio de futuristoj ĉe Berheim Jeune (en februaro 1912), ili ekspozicias en galerio de Boétie (en oktobro 1912) por riveligi la novajn direktivojn de sia movado. Krom la fondintoj, la ekspozicio kunigas Alexander Archipenko, André Lhote, Roger de la Fresnaye, Louis Marcoussis kaj Francis Picabia. Robert Delaunay, zorgante eviti etikedojn, ne ekspozicias. Kvankam malkaŝante la influon de Montmartre, la prezentitaj verkoj distingiĝas per intregrado de koloro, de dinamismo kaj simultaneco ĉe kies fonto troviĝas Sonia Delaunay kiu disvolvos ĝin kun Robert Delaunay en pentrado, modo, dekoracia arto. Post tiu ekspozicio, Appolinaire signalas la «distiriĝon» de kubismo kaj la naskiĝon de Orfeismo. Iom poste, referencoj al Renesanco kaj rifuzo aparteni al grupo provokas la rezignon de Léger, Delaunay kaj Duchamp.

Vidu ankaŭ
----------

* Puteaux
* Grupo de Puteaux
* Skolo de Puteaux
|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

**Wendell Lewis MARSHALL** (naskiĝis la 24-an de oktobro 1920 je Sankta Luiso en Misurio kaj mortis la 6-an de februaro 2002 samurbe) estis usona kontrabasisto de ĵazo.

Kariero
-------

Marshall estis instigita de sia kuzo Jimmy Blanton, labori kiel ĵaza basinstrumentisto. Jam dum sia tempo ĉe la altlernejo (li studis ĉe Universitato Lincoln je Jeffersonurbo) Marshall ludis en 1942 mallonge en la bando de Lionel Hampton. Post trijara deĵoro en la armeo li laboris en 1946/47 en la triopo de Stuff Smith kaj revenis poste al Sankta Luiso, kie li formis propran ensemblon. En la jaro 1948 li iris al Novjorko kaj membriĝis en la bando de Mercer Ellington, ekde 1948 ĝis 1955 sekvis muzikado en la Orkestro Duke Ellington, kie li anstataŭis Oskaron Pettiford. Krom tio li estis ekde 1956 ĝis 1963 demandata studiomuzikisto, kunverkante surdiskigojn de Art Blakey, Donald Byrd, Gigi Gryce, Milt Jackson, Hank Jones, Mary Lou Williams, Kenny Clarke kaj Lem Winchester; poste li laboris precipe en teatro-orkestroj ĉe Broadway. Marshall foje ankaŭ ludis solopasaĵojn laŭ la stiloj de Blanton kaj Pettiford.

En 1955 li verkis sian ununuran muzikalbumon je propra nomo, *Wendell Marshall with the Billy Byer Orchestra* (ĉe RCA). En 1968 li re-ekloĝis en sia hejmurbo, por labori kiel asekurmaleristo.

Literaturo
----------

* Carlo Bohländer k.a.: *Reclams Jazzführer* 1989
* Richard Cook kaj Brian Morton: *The Penguin Guide to Jazz on CD*, 6-a eldono, Londono, Penguin, 2002 ISBN 0-14-017949-6.
* Bielefelder Katalog Jazz 2001

Eksteraj ligiloj
----------------

* Nekrologo en *The Telegraph*
* Nekrologo en Jazzhouse
* Biografio ĉe *answers.com*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 408681
* GND: 134456300
* LCCN: n88664111
* VIAF: 10033979
* ISNI: 0000 0000 5941 1091
* SUDOC: 156839288
* BNF: 13897127t
* MBA: 02aeb577-94dd-4f45-8a7f-5a51bd6d2329
* ICCU: LO1V403617
* BNE: XX1741681
 |
**Ákos Mesterházy** [Akoŝ meŝterhAzi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mesterházy Ákos** estas hungara inĝeniero, agronomo, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (2013).

Ákos Mesterházy  naskiĝis la 14-an de januaro 1945 en Germana Regno en Deutsch Krone (nuntempa Wałcz) en Pollando.

Biografio
---------

Ákos Mesterházy frekventis universitaton en Keszthely inter 1962-1967. Post la diplomo li laboris en Orienta Germanio, baldaŭe en instituto en Budapeŝto. Li doktoriĝis en 1971 en la universitato, en la sekva jaro li havis postenon en instituto en Szeged, kie li okupiĝis pri tritikoj, sed li ankaŭ instruis en la universitato. Li doktoriĝis en 1989 antaŭ la akademio. Li ricevis memormedalon kaj premiojn inter 1975-2012.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Fusarium diseases of wheat and triticale in South East Hungary* (1974)
* *Selection of head blight resistant wheat through improved seedling resistance* (1987)
* *Types and components of resistance against Fusarium head blight of wheat* (1995)
* *Identification of QTLs for resistance to Fusarium head blight, DON accumulation and associated traits in the winter wheat variety Arina* (2007)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2013-09-27 per la retarkivo Wayback Machine
**Ákos Hanzély** [Akoŝ hanzEli], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hanzély Ákos** estas hungara moderna pentatlonisto, olimpiano, trifoja mondĉampiono, politikisto.

Ákos Hanzély naskiĝis la 26-an de aprilo 1969 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ákos Hanzély ekde 1978 estis moderna pentatlonisto en ĉefurba sportklubo. En 1987 li atingis signifajn rezultojn en junularaj konkursoj ankaŭ eksterlande. Li estis hungara ĉampiono okfoje inter 1993-2001 individue, teame aŭ stafete. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1996 sen medalo, sed en mondĉampionumoj li estis la unua trifoje en 1995 kaj 1999 teame aŭ stafete. Intertempe li studis en Universitato Corvinus de Budapeŝto. Li finis sian aktivan sportan karieron en 2001, poste li havis postenon en la hungara pentatlona asocio, krome li politikadis en la ĉefurba municipo.

Fontoj
------

* biografio angle
* hungarlingva intervjuo kun biografio
* datenoj hungare

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 815001
 |



* Portalo pri Biografio
**Optika mikroskopo** estas teknika tipo de mikroskopo, kiu uzas lumon kaj diversajn optikajn lensojn por rigardi objektojn pligrandigite.

Teknika principo
----------------

Okulario

Objektivo

La lumo de la objekto trairas kombinon de almenaŭ du optikaj lensoj: la *objektivo* (3) proksime de la objekto kaj la *okulario* (1) proksime de la okuloj de la rigardanto. La objektivo el la objekto kreas realan inter-bildon, kiun la okulario pligrandigas simile al lupeo. La mikroskopa pligrandigo-faktoro kalkuliĝas el la multobligo de la pligrandigo-faktoroj kaj la objektivo kaj la okulario.

En plej multaj mikroskopoj eblas interŝanĝi la objektivon kaj la okularion, kaj per tio adaptigi la pligrandigo-faktoron al la plenumenda tasko.

La *turna elektilo de objektivo* (2) eblas rapidan interŝanĝon de diversaj objektivoj.

Eblas fokusigi la objekton pere de laŭ alteco adaptebla *tableto por la objekto* (6). Tiu tableto en plej multaj mikroskopoj ankaŭ moveblas laŭ aliaj dimensioj, tial ke eblas precize poziciigi la rigardindan parton de la objekto.

Ĉefaj eroj de mikroskopo:  

 1. Okulario  

 2. Turna elektilo de objektivo  

 3. Objektivoj  

 4. Movilo de la objektivo  

 5. Preciza movilo de la objektivo  

 6. Tableto por la objekto  

 7. Spegulo por lumigi la objekton (alternative lampo)  

 8. Fokusilo por lumigi la objekton

Vidu ankaŭ
----------

* Ultrastrukturo

* Kategorio Optika mikroskopo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ákos Ráthonyi** [Akoŝ rAtonji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ráthonyi Ákos** estis hungara-okcidentgermana reĝisoro, scenaristo, produktoro, framasono ,. Lia kompleta nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Ráthonyi Ákos László Dániel*, lia patro estis Ákos Ráthonyi (aktoro), lia dua edzino estis Klári Tolnay, lia tria edzino estis Irén Pelsőczy.

Ákos Ráthonyi  naskiĝis la 26-an de marto 1909 en Budapeŝto, li mortis la 6-an de januaro 1969 en Munkeno (Okcidenta Germanio).

Biografio
---------

Ákos Ráthonyi abiturientis en sia naskiĝurbo, poste en 1927 li iris al Londono, kie li estis aktoro kaj subreĝisoro. Post 2 jaroj en Holivudo li havis postenojn en 20th Century Fox‎ kaj Paramount, poste en Parizo li estis subreĝisoro de Alexander Korda. En 1929 li edziĝis, sed post 4 jaroj li eksedziĝis. Inter 1933-1935 li estis scenaristo en Usono, poste li revenis al Budapeŝto kaj li fondis filman entreprenon. En 1936 li denove edziĝis al aktorino Klári Tolnay (ŝi naskis en 1940 filinon). Tolnay ofte estis ĉefrolanto en filmoj de Ráthonyi. En 1945 ili eksgeedziĝis, Ráthonyi poste denove edziĝis kaj ili forlasis la landon en 1947. Ili vivis en Londono, poste en Okcidenta Germanio.

Elektitaj filmaj reĝisoraĵoj
----------------------------

* *Tisztelet a kivételnek* (1936)
* *Katyi* (1942, ankaŭ produktoro, la ĉefrolanto estis Klári Tolnay)
* *La fortuna viene dal cielo* (1942, itala filmo, ankaŭ scenaristo)
* *Renee XIV* (1946)

### Elektitaj germanaj reĝisoraĵoj

* *Kätchen für alles* (1949)
* *Das unmögliche Mädchen* (1951)
* *Zieh dich aus, Puppe* (1968, ankaŭ scenaristo)

Elektitaj scenarlibroj
----------------------

* *Fizessen, nagysád!* (1937, ankaŭ kunproduktoro)
* *Havasi napsütés* (1941)
* *Der Fluch der grünen Augen* (1964, ankaŭ produktoro)

Kelkaj filmaj roloj
-------------------

* *Szerelmi álmok* (1935) - lernanto
* *Havi 200 fix* (1936)
* *Muki* (1943) - itala direktoro

Kiel produktoro (elekto)
------------------------

* *Tokaji rapszódia* (1937)
* *Kádár kontra Kerekes* (1941)
* *Ágrólszakadt úrilány) (1943, kunproduktoro)*

Fontoj
------

* 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 589847
* GND: 138078270
* VIAF: 88144982
* ISNI: 0000 0000 7885 1770
* BNF: 167518251
 |
**Ákos Birkás** [Akoŝ birkAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Birkás Ákos** estas hungara pentristo, mezlerneja kaj altlerneja instruisto.

Ákos Birkás  naskiĝis la 26-an de oktobro 1941 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ákos Birkás akiris diplomon en Hungara Belarta Altlernejo en 1965. Lia ĉefinstruisto estis Géza Fónyi. Inter 1966 kaj 1984 li instruis en belarta mezlernejo. En 1986 li partoprenis en la Venecia Bienalo. Dum la someroj li instruis en Salcburgo (1990), Parizo (1992), Tenerifo (1993). En 1995 li ricevis stipendion. Inter 2003-2005 li instruis en la Hungara Belarta Universitato. En longa periodo li vivis en Budapeŝto, Francio kaj Berlino. Li ricevis 5 premiojn inter 1989-2017.

El solaj ekspozicioj
--------------------

* 1971, 1974, 1982, 1995, 2001, 2008, 2011 Budapeŝto
* 1986, 1989, 1992, 1996, 2009 Vieno
* 1988 Arthalo Budapeŝto
* 1992 Bruselo
* 1996 Berlino

El grupaj ekspozicioj
---------------------

* 1968, 1980, 1984, 1993, 2006 Budapeŝto
* 1975 Hatvan
* 1984 Graz
* 1988 Vaŝingtono
* 1991 Toronto
* 1998 Munkeno

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Önarckép (1968)
* Kerítés (1974)
* Kép és fal (1974)
* Hegyvidék (1981)
* Reini táj (1984)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Ágnes Stiller-Luzsicza

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
La **Bogota Savano** (hispane *Sabana de Bogotá*) estas sub-regiono situa en la geografia centro de Kolombio, sur la orienta montaro Cordillera Oriental, en la suda parto de la altebenaĵo *altiplano cundiboyacense*, nome la altebenaĵo plej etenda de la kolombiaj Andoj, kun averaĝa alto de 2 600 msm. Sed studoj faritaj pri ekosistemoj kaj biomoj determinis ke la "Sabana de Bogotá" ne estas reale propra savano, ĉar tiuj havas kiel ĉefa trajto altajn temperaturojn kaj malmultan pluvon, kio pruvas ke vere tiu altebenaĵo ne estas savano kiel ekosistemo, ĉar en ĝi estas oftaj pluvoj kaj la temperaturoj estas ĝenerale sub 20º C.

*Humedal Tibabuyes*.La Bogota Savano havas sistemon de naturaj lagetoj kaj marĉoj kiuj funkcias kiel reguliloj de malsekeco. Agante kiel "sponĝoj" de la akvokvantoj de la rivero Bogoto kaj de ties alfluantoj, ili, kiel la lageto nome *Humedal Tibabuyes*, utilas kiel naturaj stokejoj kaj rezervejoj por la kolektado de pluvakvo kaj ili estas natura sistemo de filtrado kaj purigo de la akvo, ekzemple tre poluita en la rivero Bogoto. Krome, ili konstituas elstaran rezervejon de flaŭro kaj faŭnao de la regiono.
**Domony** [domonj] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Aszód. La loknomo ne havas sencon en la hungara.

Kastelo por ĉasistoj en Domony

Bazaj informoj
--------------

* Areo22 km²
* Loĝantaro:2000
* Poŝtkodo: 2182
* Telefonprefikso: 28

Geografio
---------

La vilaĝo situas laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Aszód-Vác apud Aszód, aŭtoŝoseo M3 Budapeŝto-Miskolc preteriras. La ĉefurbo estas 30 km.

Historio
--------

Oni trovis terfortikaĵon de la hungaroj. Dum la turka erao la komunumo senhomiĝis, poste hungaroj kaj slovakoj refondis ĝin. En 1777 luterana preĝejo, en 1820 nobeldomo de Domonyi konstruiĝis. La lasta estas nun maljunulejo. En nobeldomo de Both-Baghy vilaĝdomo, en nobeldomo de Ónody malgrandaj loĝejoj troviĝas.

Vidindaĵoj
----------

Apud la vilaĝo fiŝkaptista lago kaj belega ĉasista kastelo funkcias.

Famuloj
-------

* en Domony naskiĝis:
	+ pentristo Zoltán Csekei
	+ reĝisoro Zoltán Huszárik

* Kategorio Domony en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**DERZSY Domokos** (derĵi domokoŝ) estis hungara bestokuracisto, mikrobiologo. Li naskiĝis en Felsőboldogfalva la 8-an de decembro 1914 kaj mortis en Budapeŝto la 5-a de aŭgusto 1975.

Biografio
---------

Derzsy maturiĝis en Sárospatak en 1933 kaj finis la universitaton en Budapeŝto en 1939, fine li doktoriĝis en 1940. En 1941 oni nomumis lin al la *Instituto de Bestsanafero* en Koloĵvaro, kaj de tie en 1944 li venis Budapeŝton al la *Landa Bestsanafera Instituto*, pli poste al Békéscsaba. En 1950 li iĝis scienca kunlaboranto de la *Bestkuracscienca Instituto* de la Hungara Scienca Akademio, ekde 1957 ĝia scienca sekciestro. Ekde 1967 li estis ĝis sia morto la direktoro de la instituto. Li kandidatiĝis en 1961, doktoriĝis en 1974 antaŭ la Akademio. Li edziĝis en 1941, lia edzino naskis du filojn en 1942 kaj 1944.

Premioj, distingoj
------------------

* Orkrona insigno de *Agrártudományi Egyesület* (1963) kaj Hutyra Ferenc-memormedalo.

Fontoj
------

* Magyar Életrajzi Lexikon
* Névpont
* legebla en la 409-a paĝo
**Ákos László** [Akoŝ lAslO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **László Ákos** estis hungara komponisto, muzika instruisto. Lia origina familia nomo estis *Lőw*.

Ákos Lőw  naskiĝis la 10-an de novembro 1871 en Nagyenyed (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Aiud en Rumanio), li mortis la 1946 en Zuriko (Svislando).

Biografio
---------

Ákos Lőw devenis el juda familio, kiu translokiĝis al Szeged en 1873. La juna Ákos en 1888 translokiĝis al Berlino, kie inter 1893-1897 li studis en Reĝa Muzika Altlernejo. Liaj plej gravaj instruistoj estis de:Emanuel Wirth kaj Joseph Joachim. Post siaj studoj li instruis en konservatorio en la sama urbo, krome li komponadis kaj kontribuis en la germanlingva muzika gazetaro. Lia ĉefa muzikilo estis la violono. En nekonata jaro li venis al Svislando (verŝajne pro la nazioj).

Elektitaj komponaĵoj
--------------------

* op. 5 Ungarische Weisen für Violine mit Begleitung des Klaviers oder des Orchesters
* op. 9 Ungarischer Tanz
* op. 12 Zigeunerweisen pour violon avec accompagnement de piano
* Menuette antice für Violine und Klavier
* Türkischer Marsch

Liaj libroj
-----------

* Aus meiner Heimat (1910)
* Ungarische Skizzen (1911)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio[*rompita ligilo*]
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako de la koncerna nomo)

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 646949
* GND: 116004789
* LCCN: nr2004033240
* VIAF: 22095158
* ISNI: 0000 0000 5264 1206
* NKC: xx0163953
 |
Disvastiĝo de la Bogumilanoj La **Bogumilanoj** aŭ *Bogomilanoj* (laŭvorte *Amikoj de Dio*) estis dualisma sekto en Trakio kaj Bulgario.

Historio
--------

Tiu ĉi sekto estante proksimaj al la doktrinoj de la paŭlicianoj, de Manikeismo kaj de la katarismuloj venis de la movado de la eŭĥitoj.
La bizanca imperiestro Aleksio la 1-a persekutis ilin kaj bruligis en 1118 ilian estron Basilio. Tamen ili ne povis esti estingitaj.

Doktrino
--------

Ili pensis ke Dio havus du filojn, Satanaelon kaj Jesuon. La unua koleriĝante kreis sian propran mondon kaj en ĝi la homojn, al kiuj Dio donis bonan amon. Por elaĉeti la mondon el la povo de Satanaelo estis sendita Jesuo. Nuntempe lin reprezentas la Sankta Spirito kiu elfluis el Dio patro.

La Bogumiloj ne respektis bapton kaj komunion kaj la tutan Malnovan testamenton krom la profetojn kaj la psalmojn.

Fontoj
------

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, Band 3. Leipzig 1905, p. 142, kion oni legu tie ĉi.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bogumilanoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Pri la Bogumilanoj ĉe heiligenlexikon.de


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 560202
* GND: 4146227-0
* LCCN: sh85015294
* NDL: 00560818
* NKC: ph139146
 |
**SZÁSZ Domokos** (sa:s) estis reformita episkopo de Transilvanio, eklezia oratoro naskita en Nagyenyed la 25-an de majo 1838 kaj mortinta en Koloĵvaro la 8-an de januaro 1899. Li estis la filo de juristo, natursciencisto Károly Szász, frato de verkisto, episkopo Károly Szász, frato de poeto Béla Szász.

Kariero
-------

Domokos Szász studis teologion en Kolozsvár kaj de 1859 kiel pastro partoprenis en la vivo de la eklezia vivo de Transilvanio, de 1885 li estis episkopo. Li fondis la reformitan teologian akademion de Koloĵvaro, al kiu li heredigis sian bibliotekon. Li estis vicprezidanto de la Erdélyi Múzeum Egyesület, kunlaboranto, poste en jaroj 1876 – 84 redaktoro de la *Erdélyi Protestáns Közlöny*. Li tradukis multe hungaren.

Verkoj
------

* *Szász Domokos hátrahagyott negyven egyházi beszéde* (I – II. Kiadta Szász Károly és Molnár Lőrinc, Bp. 1901 – 03).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio Domokos Szász (episkopo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Jenő Gábor,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gábor Jenő** estis hungara pentristo, grafikisto, instruisto. Lia origina familia nomo estis *Ftacsik* [ftaĉik].

Jenő Ftacsik  naskiĝis la 23-an de majo 1893 en Pécs, li mortis la 1-an de septembro 1968 en Pécs.

Biografio
---------

Jenő Gábor akiris diplomon en Reĝa Belarta Altlernejo de Budapeŝto en 1915. Liaj plej gravaj instruistoj estis Aladár Edvi Illés (pentristo) kaj Tivadar Zemplényi. Post siaj studoj li instruis en pluraj urboj de Supra Hungarujo, en 1919 li hejmenvenis al Pécs. Ankaŭ ĉi tie li instruis kaj pentradis. Li studvojaĝis en 1926 kaj 1937 en Parizo, en 1931 en Berlino. Inter 1941 kaj 1947 li instruis en Szeged, poste en Budapeŝto, fine en 1967 li revenis al Pécs.

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Budapeŝto (1939, 1948, 1959, 1993)
* Pécs (1963, 1966, 1971, 1993)
* Siklós (1964)
* Székesfehérvár (1969)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Csendélet
* Önarckép (Szembenéző önarckép)
* Napfelkelte
* Tánc (1922)
* Fák a Tettyén
* A nő és a férfi
* Kaktuszokat öntöző
* Nő mandolinnal
* Lovak
* Piros háztetők (Tettye)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio kun bildoj
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 609306
* GND: 174209878
* VIAF: 162991467
* ISNI: 0000 0001 1197 9830
 |
La **Batalo de Nancio** estis batalo inter Reneo la 2-a, duko de Loreno kaj Karlo la Brava, duko de Burgonjo. Ĝi okazis la 5-an de januaro 1477 norde de la vilaĝo Jarville proksime de la urbo Nancio. Ĝi estas unu el la tri grandaj bataloj de la Burgonja Milito

Kunteksto en la fino de la jaro 1476
------------------------------------

En 1475, Nancio estas la centro de Burgonjo sed en 1476 la forpelita duko de Loreno, Reneo la dua ribelis, rekonkeris la duklandon kaj sieĝis la urbon Nancio. La 8-an de oktobro la duko Reneo eniris en la urbon. La 25-an de oktobro la duko karlo estis antaŭ la urbon por denove sieĝi la urbon. Finon 1476, Nancio rezistis ankaŭ kaj Reneo formis armeon por liberigi la urbon.

La fortoj la 5-an januaro 1477
------------------------------

Karlo armeo enhavis 10 000 homojn, laŭ la soldo pagita sed konsekvence malvarma vintro kaj atakoj dum la sieĝo la homoj kiuj restis estis ĉirkaŭ 6000. La artilerio estas grava. La militistoj parolis kvar lingvojn : franca, germana, angla kaj italia.

Reneo armeo enhavis 20 0000 homojn ĉefe lorenaj, alzacaj kaj svisaj. La garnizono de Nancio enhavis 2 000 homojn. La militistoj parolis du lingvojn : franca kaj germana.

Disvolviĝo
----------

Je 8-a horo post ceremonia meso la trupoj de la duko Reneo ekmovis. Trupoj transiris kaŝitaj tra la arbaro kaj surprizis la dekstra flanko de la burgonja armeo.
Je 17-a horo la batalo finis.

Konsekvencoj
------------

La batalo estis eta sed la konsekvencoj estis gravaj. Kun la morto de Karlo la Brava, Francio kaj Germanio iĝis rekte najbaraj.

mapo de la batalo apud Nancio

Vidu ankaŭ
----------

* Batalo de Morato
* Batalo de Grandson

* Kategorio Batalo apud Nancio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ŝalva Aleksandroviĉ AMONAŜVILI** (nask. 1931) estas rusia kartvela pedagogo kaj psikologo, unu el iniciatintoj de novsistemo en la baza lernejo por la sesjaraj infanoj.

Li komparis la profesion de instruisto, edukisto, pedagogo kun diversaj aliaj profesioj. En la komenco de sia pedagogia agado lia ĉeftezo estis la slogano, kompara kun la laboro de kuracisto: "Estu singarda! Ne eraru! Ne malutilu!". Laŭ li nek instruisto, nek kuracisto rajtas erari. La eraro de kuracisto en diagnozo sekvigas malkorektan kuracadon, malbonigon de la sanstato de paciento. Eraro de pedagogo en difino de personeco de infano, metodoj de edukado kaj instruado kaŭzas malkorektan formiĝon de personeco. 

Laŭ la spertiĝo AMONAŜVILI venis al la konkludo, ke vera instruisto devas esti aktoro. Kiel artisto forgesas pri ĉio, krom la vivo de sia heroo, perceptigas al la spektanto la spektaklon kiel realaĵon, same pedagogo, post eniri en klasĉambron devas forgesi pri siaj propraj problemoj, travivaĵoj, kaj memori nur pri siaj "spektantoj", lernantoj, kie ĉiu havas propran karakteron, mondkoncepton, sed ĉiu sen escepto devas esti envolvita en la artan procezon de instruado.
Batalo de Alkazarkibir: kristanoj maldekstre kaj maŭroj dekstre.
La **batalo de Alkazarkibir**, nomita ankaŭ *batalo de la Tri Reĝoj*, estis batalo kiu okazis la 4-an de Aŭgusto 1578, inter portugalaj fortoj kaj tiuj de pretendantoj al la trono de Maroko. En tiu batalo mortis amabaŭ koncernitaj reĝoj: nome la portugala reĝo Sebastiano la 1-a, la sultano de Maroko Abu Marŭan Abd al-Malik la 1-a kaj la eks-sultano saadia Muhammad Al-Mutaŭakil, aliancano de la portugaloj.

Tiu batalo estas la origino de la mito de la *sebastianismo*, tio estas, la ideo ke la reĝo don Sebastiano, nur malaperinta en tiu batalo, revenos inter nebulo iun tagon por regi en Portugalio. En la batalo ludis gravan rolon la maroka kavalerio, inter kiuj maŭroj el Al Andalus, fortaj malamikoj de kristanoj, dum en la kristana armeo gravis kavalerio estrita de portugalaj nobeloj. La rezulto de ĉirkaŭ 9 000 mortoj inter kristanoj kaj ĉirkaŭ 16 000 prizonuloj, inter kiuj gravuloj de la portugala nobelaro impresis la kristanajn eŭropajn kortegojn.

La malapero de la reĝo Sebastiano, krom la milit-politikaj konsekvencoj ĉar okazis dinastia krizo, estigis art-kulturajn sekvojn, nome legendoj, literaturaj verkoj, ktp.

* Kategorio Batalo de Alkazarkibir en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 799114
* LCCN: sh85071723
 |