recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La donado de tero de Josuo al la Izraelidaj triboj laŭ Josuo 13–19
Mozaiko en la hebrea prezentanta la dek du tribojn kaj iliajn hebreajn nomojn, kun simbolaj bildoj. (De maldekstre dekstren, de supre malsupren):

Asher: arbo;

Dan: Pesilo de justeco;

Judah: Laŭto, Kitaro kaj krono, simbolante reĝon David;

Reuben: Mandrake (Genezo 30:14);

Jozefo: Palmo kaj garboj da tritiko, simbolante lian tempon en Egiptujo;

Naftali: gazelo (Genezo 49:21); Isasĥar: Suno, luno kaj steloj (1 Kronikoj 12:32);

Simeon: turoj kaj muroj de la urbo de Ŝeemem;

Benjamin: kruĉo, kulero kaj forko;

Gad: tendoj, simbolantaj ilian migradon kiel brutpaŝtistoj;

Zebulun: ŝipo, pro ilia limo al la Galilea Maro kaj Mediteraneo;

Levi: pastra surbrustaĵo
**Izraelidoj** estas la idoj de Izrael, la patriarko Jakobo, filo de Isaak, filo de Abraham. La kutima nomo hodiaŭ por ili estas judoj, sed la nomo estis nekonata antaŭ la 6-a jarcento a.K. Ili estas ankaŭ konataj kiel hebreoj.

Izrael aŭ Jakobo havis 12 filojn:

1. Ruben
2. Simeon
3. Levi
4. Jehuda
5. Isaĥar
6. Zebulun
7. Jozef
8. Benjamen
9. Dan
10. Naftali
11. Gad
12. Aŝer

La 12 filoj estas la prapatroj de la 12 triboj de la Izraelidoj. La Levidoj, la tribo de Levi, donis la pastrojn kaj la tribo de Jehuda donis multajn reĝojn (ekzemple, David kaj Salomono) kaj, laŭ la profetoj, donos la Kriston. Jesuo Kristo mem estis el la tribo Jehuda, sed la
Makabeoj estis Levidoj.

En la tempo de David, 40% da Izraelidoj estis el la tribo de Jehuda. Sed en la 6-a jarcento a.K. post la konkero de Asirio kaj Babilonio, la Izraelidoj estis plejparte el Jehuda, do ili nun estis konataj kiel la judoj (el la nomo "Jehuda").

Sub la reĝoj David kaj Salomono, la 12 triboj estis unuigitaj en unu nacion, Izraelo, kies ĉefurbo estis Jerusalemo. Izraelo estis dividita inter la triboj: ĉiu tribo, escepte de la Levidoj, havis sian propran landeron. La Levidoj, kiel la pastra klaso, loĝis dise tra Izraelo.

Post la morto de Salomono, la naŭ triboj de la nordo ribelis kontraŭ la filo de Salomono, lia sekvanto reĝo Rahoboam. Do la reĝlando diskrevis, fariĝinte Izraelo en la nordo kaj Judujo de Jerusalemo kaj la sudo, kie loĝis la granda tribo de Jehuda kaj la malgranda tribo Benjamen. Judujo sekvis la dinastion de David kaj servis Javeon ĉe la Templo de Jerusalemo. Sed Izraelo servis (laŭ la rakonto de la Biblio kaj Josephus) fremdajn diojn kaj malbonajn reĝojn, spite de la avertoj de la profetoj.

En la 7-a jarcento a.K. Asirio englutis Izraelon kaj transloĝigis la naŭ tribojn al Persio, kie ili malaperis kiel gento. En Izraelo Asirio anstataŭis genton el Persio, la kuteanojn laŭ Josephus. Ili fariĝis nova gento, la Samarianoj.

En la 6-a jarcento a.K. Babilonio englutis Judujon kaj transloĝigis la du tribojn al Babelo, sed ili revenis kiam Babilonio falis sub Ciro el Medujo.

Do, post Ciro, nur tri triboj travivis: la du triboj de Judujo (Jehuda kaj Benjamen) kaj la Levidoj, kiuj loĝis en ambaŭ Judujo kaj Izrael.

Vidu ankaŭ
----------

* Tribo de Jehuda
* Levido
* Islama Banu Haŝim

  

* Kategorio Izraelidoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Gregorio la 15-a** (n. Bolonjo, ĉ. 9-a de januaro 1554 – m. Romo, 8-a de julio 1623) estis Papo, kiu regis la katolikan eklezion de 1621 ĝis 1623 kaj en la papa serio okupas la 234-an postenon. Lia regado disvolviĝis ĉiam en Romo kie estis multe estimata pro regado modeligita laŭ mildeco kaj afableco en energia ordonstilo.

Li naskiĝis, kun la bapta nomo Aleksandro, en 1554 en Bolonjo (Italio) el la antikva florencdevna familio Ludovisi; doktoriĝis pri filozofio en 1569. kaj pri teologio en 1671 kaj en utroque iure (ambaŭ juroj); presidis la civilan tribunalon en Romo, kie decidis eniri sacerdotan ordinon.

Lia regado distingiĝas per la forta impulso al la plenumado, en la universa katolika eklezio, de la reformoj ordonitaj de la Koncilio de Trento, celante precipe la moralan kaj intelektan klerigon de la klerularo, kaj per revizio pri la normoj regulantaj la elektado de la papo.
Tiurilate li reprovas, kaj parte sukcesas, limigi la entrudiĝojn, en la elektado de papo, de eksteraj granduloj, kiel la eŭropaj ŝtatoj, kaj, unuafojon en la papa historio, li decidis por la "voto sekreta" kiu konserviĝis ĝis hodiaŭ. Ĉion tion li disciplinis per la buleoj
Aeterni Patris kaj Decet Romanorum Pontificem, kie estas ankaŭ priskribite ke la elektado efikus nur per almenaŭ du trionoj de la kardinaloj voĉdonantaj.

En internaciaj aferoj, Gregoro la 15-a maldomaĝis siajn energiojn por ke la kontrastoj inter Francio kaj Hispanio ne forlasu la Valtelinon (italan centralpan valon) al la aneksado al la protestanta svisa kantono Grizono; en la ekkomencanta tridekjara milito li finance helpis por ke la katolika armeo sukcesu malhelpi la protestantizadon de la katolikaj landoj. Kaj la antaŭaj papoj, kaj la sekvaj, li provis bremsi la eneŭropan invadon fare de la islamigantaj Turkoj.

La 12-an de marto 1622, papo Gregorio la 15-a sanktoproklamis plurajn kristanojn, inter kiuj Francisko Ksavero, Filipo Neri, Isidoro de Madrido, Terezo el Avila kaj Ignaco Lojola.

### Eksteraj ligiloj

* Gregorio la 15-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Gregorio la 15-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Dokumentoj de Gregorio la 15-a Arkivigite je 2005-04-18 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 281964
* GND: 118697404
* LCCN: n85144070
* VIAF: 49321911
* ISNI: 0000000120254014
* LIBRIS: 210690
* SUDOC: 033767556
* BNF: 12459878g
* ULAN: 500354827
* ICCU: TO0V312843
* BNE: XX1142123
 |
Bangalaj setlejoj laŭ Stanley, 1885
Hodiaŭa teritorio inter Kongo kaj Ubango
**Bangalaoj** (aŭ **Mangalaoj**) estas nomataj la loĝantoj de la regiono inter la riveroj Kongo kaj Ubango. Al la bangalaoj apartenas interalie la etnoj Ngombe, Bobangi kaj Bundja.

En la regiono originis la lingvo lingala, kiu disvastiĝis en la Demokratia Respubliko Kongo kaj en Kongo Brazavila.

La nomo *bangala* estis enkondukita de la angla esploristo Henry Morton Stanley, kiu estis la unua eŭropano kiu vojaĝis al la regiono. Unue Stanley uzis la nomon nur por aro da setlejoj je la norda bordo de la rivero Kongo. Poste la nomo estis uzata por la loĝantoj de la provinco Équateur.

La etna identeco de la bangalaoj ne estas klare difinita. La nomo estas ligita precipe al la lingvo lingala, kiu je la mezo de la 19-a jarcento iĝis lingvafrankao en la regiono de malalta rivero Kongo. En la kolonia aerao ĝi estis la lingvo de la armeo kaj post la akiro de la sendependeco ĝi disvastiĝis per amaskomunikiloj kaj muziko.

Kvankam la nomo estas artefarita inter la loka loĝantaro kreiĝis ia identeco de bangalaoj.

Literaturo
----------

* Emizet Francois Kisangani, Scott F. Bobb: *Historical Dictionary of the Democratic Republic of the Congo.* Scarecrow Press, 2009, ISBN 0810863251, S. 395-396
* Mumbanza Mwa Bawele : *Colonialisme et identité « Bangala » en Afrique centrale.* In *Society, State, and Identity in African History.* African Books Collective, 2008, ISBN 9994450255, S. 87-104
* Crawford Young: *The Politics of Cultural Pluralism.* Eldonejo Univ of Wisconsin Press, 1976, ISBN 0299067440, S. 170-173

Referencoj
----------

1. ↑  Young: *The Politics of Cultural Pluralism*, pag. 173
2. ↑  Bawele: *Colonialisme et identité « Bangala » en Afrique centrale*, pag. 94-95

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rEtnoj en  Demokratia Respubliko Kongo |
| --- |
|   | 
* Avukajaoj
* Azandeoj
* Bakaoj
* Bakongoj
* Bangalaoj
* Batekeoj
* Bembeoj
* Bemboj
* Ĉokveoj
* Gbajaoj
* Ĝagoj
* Hemaoj
* Hutuoj
* Juluoj
* Kalikooj
* Kongoj
* Lenduoj
* Logooj
* Luboj
* Lundaoj
* Mangbetuoj
* Mongoj
* Tagbuoj
* Tutsioj
* Tvaoj de la Grandaj lagoj
* Zjobaoj
 |

 |

* Kategorio Bangalaoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Jaso** estas posteula simbola ano de persodevena migra nomada popolo jasoj en Hungario.

"Jaslando" en la nuna Hungario
La plej frua apero de jasoj okazis apud Sirdarjo. Same - kiel la hungaroj - ili migradis longe. En la 13-a jarcento la jasoj atingis Hungarion kaj ili instalis sin en meza Hungario ĉe la rivero Zagyva [zadjva]. Ili havis aŭtonomion ĝis 1876, dume ili forgesis lingvon, religion, kutimojn. Nuntempe restis nur nomoj de vilaĝoj, kiuj komenciĝas per vorteto jász (=jaso laŭ hungara ortografio). La centro estas urbo Jászberény [jasberenj], la regiono havas la nomon "Jaslando".

Postrestis unusola vortareto, laŭ tio la jasa lingvo parencas al la oseta lingvo. Moderna sangoanalizo pruvis la parencecon kun popolo en Irano. Nuntempe oni aranĝadas "Tutmondan Renkontiĝon" de jasoj en Jászberény.

Komunumoj de jasoj en Hungara reĝlando
--------------------------------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Jászágó | Jászalsószentgyörgy | Jászapáti | Jászárokszállás |
| Jászberény | Jászboldogháza | Jászdózsa | Jászfalu |
| Jászfelsőszentgyörgy | Jászfényszaru | Jászivány | Jászjákóhalma |
| Jászkarajenő | Jászszentandrás | Jásztelek |  |
|

Fontoj
------

* hungare
Kolombianoj ĉe la ferio de Cali.
**Kolombianoj** estas multetna kaj ĉefe hispanoparolanta popolo en Sudameriko, nome en Kolombio. Kolombianoj estas laŭ religio ĉefe romkatolikoj kaj estas mikso de eŭropanoj, afrikanoj, mezorientanoj kaj indianoj.

Demografio
----------

Kun proksimume 43.6 milionoj da homoj en 2006, Kolombio estas la dua plej loĝata lando el Sudameriko, post Brazilo.

Movoj el ruraj al urbaj areoj estis tre fortaj meze de la 20a jarcento, sed ekde tiam malpliiĝis. La urba populacio pliiĝis el 31% de la totala populacio en 1938, al 57% en 1951 kaj ĉirkaŭ 70% ĉirkaŭ 1990. Nune la nombro estas ĉirkaŭ 77%. Tridek urboj havas populacion de 100,000 aŭ plie. La naŭ orientaj departementoj de malaltaj teroj, konstituas ĉirkaŭ 54% de la kolombia teritorio, havas malpli ol 3% de la populacio kaj densecon de malpli ol unu persono por km². La totala populacio de Kolombio en 2015 estas ĉirkaŭkalkulita por pli ol 52 milionoj.

Notoj
-----

1. ↑  Colombia Arkivigite je 2009-05-13 per la retarkivo Wayback Machine, **The World Factbook**, U.S. Central Intelligence Agency, ĝisdatigita 12a Decembro 2006.
2. ↑  Colombia, **Human Development Report 2006**, United Nations Development Programme.

* Kategorio Kolombianoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kolombianoj en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)
Fotomuntaĵo de afganoj
La etnonimo **Afganoj** (en farsi افغان *afġān*) estis uzata ĉefe kiel referenco al paŝtunoj. La nomo *Afganistano* (en farsi افغانستان *afġānistān*; *Afghan* + *-stano*) estas derivaĵo el la etnonimo *afgano*, origine en la izola signifo "tero de paŝtunoj" kaj reference al la paŝtunaj tribaj areoj sude de Hindukuŝo.

En la 3a jarcento, la sasanidoj mencias tribon nome *Abgân*, kiu estas atestita en sia arablingva formo (*Afġān*) en la 10a-jarcenta Ḥudūd al-ʿĀlam. Ĝi probable derivas el la sanskrita triba nomo, *Aśvaka*, uzita en referenco al la Kambojaoj en la antikveco. Ekde la Mezepoko, la termino *Afghan* estis uzata de variaj verkistoj kiel sinonimo de *Paŝtun*.

Dum la 19a jarcento Angl-Afganaj Militoj, la britoj ĝenerale referencis al ĉiuj loĝantoj de la paŝtuna Barakzai Imperio kiel "afganoj". En la venontaj jardekoj, la vorto iĝis laŭgrade aplikita al ĉiuj civitanoj de la regno. Ekde la afgania konstitucio de 1964, "afgano" oficiale aludas al ĉiu civitano de la ŝtato Afganio, sen konsidero al ties etna grupo.

Referencoj
----------

1. ↑  *History Of The Mohamedan Power In India* Arkivigite je 2009-02-11 per la retarkivo Wayback Machine de Muhammad Qāsim Hindū Šāh Astarābādī Firištah, tradukitaj persaj tekstoj el *Packard Humanities Institute*.
2. ↑  Morgenstierne, G. AFGHĀN, Encyclopaedia of Islam, CD-ROM Edition v. 1.0, Koninklijke Brill NV, Leiden, Nederlando, 1999.
3. ↑  M. Longworth Dames, G. Morgenstierne, kaj R. Ghirshman, AFGHĀNISTĀN, Encyclopaedia of Islam, CD-ROM Edition v. 1.0, Koninklijke Brill NV, Leiden, Nederlando, 1999.
4. ↑  The Khalaj West of the Oxus Arkivigite je 2016-03-13 per la retarkivo Wayback Machine; resumoj el "The Turkish Dialect of the Khalaj", Bulletin of the School of Oriental Studies, University of London, Vol 10, No 2, pp 417-437 (konsultita la 10an de januaro de 2007).
5. ↑   Article 1. Constitution of Afghanistan. Arkivita el la originalo je 2000-08-06. Alirita 13a de junio, 2012.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2011-09-17. Alirita 2014-10-19.

* Afganoj en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)
Svazia danca kaj kultura vilaĝa amuzo
Ĉiuj **svazioj** estas afrika etno bantua, kiu apartenas al la subgrupo de la ngunoj. Ili vivas en suda Afriko

Historio
--------

En la 19-a jarcento la svazioj subiĝis al pli kaj pli forta premo de la enmigrantaj eŭropanoj. Dum inter la najbaraj zuluoj la premo el ekstere kaŭzis internajn rivalecojn, ĉe la svazioj videblis mala evoluo. La ekstera minaco ekestigis reton de densaj ligoj inter la unuopaj tribestrolandoj kaj fine de la 1840-aj jaroj eĉ reĝolandon, kiu fortigis la pozicion de la svazioj. Ili povis konsiderinde pligrandigi sian tradician teritorion inter 1856 kaj 1865. Unu jaron poste ili per kontrakto kun la buroj ordigis la detalojn de la limo inter la bura Transvalo kaj la lando de la svazioj, kiu ĝenerale konatiĝis sub la nomo Svazilando.

La paco daŭris du jarojn. En 1868 la ekspansiantaj britoj aneksis Svazilandon. La svazioj iĝis nun pli kaj pli vehemente premataj unuflanke per invadantaj orserĉantoj kaj aliflanke per la milita potenco de la britoj. Sed en la Pretoria Convention (Konvencio de Pretorio) en 1881 la britoj agnoskis la sendependecon de Svazilando. Kvar jarojn poste jam la britoj denove turnis la dorson al tiu pacopolitiko, ili provis akiri pli da kontrolo pri tiu regiono. La rezulto estis la detronigo de la svazia reĝo per la britoj. En 1895 Svazilando fariĝis protektorato de la de Grandbritio kontrolita Sudafrika Respubliko. La potenco leĝdona, jurisdikcia kaj administra tiamaniere transiris al la britoj.

KaNgwane estis bantustano en Sudafriko, kreita de la registaro de apartismo kiel duon-sendependa hejmlando por la Svazioj.

* Kategorio Svazioj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Muzeo kaj trezoro de ĉefpreĝejo de Monza**, jam **Kapitola muzeo "Filippo Serpero"**, estis pliampleksigita kaj remalfermita al la publiko en 2007. Al ĝi oni aliras tra preĝejturo de la ĉefpreĝejo de Monza, Italio.

La muzeo konservas famegajn artajn aŭ historiajn verkojn de la malfrua romia antikveco kaj de la alta mezepoko, ekde la doto de liturgia ilaro donacita de la reĝino de Lombardoj Teodolinda. La trezoro estis iom post iom pliriĉigita de Berengario Ia 1-a, reĝo de Italio, kaj de Viskontioj.

Inter la jaroj 1797 kaj 1815, sekve de napoleonaj kampanjoj, la trezoro estis perforte translokigita al Parizo en la Cabinet des Médailles de la Bibliothèque nationale de France el kie oni ĝin revenigis al Monza, kvankam ne kompletan, post la Viena kongreso.

La nova sidejo de la muzeo, kiu ampleksigas la antaŭan en 1965, estas tute subtera kaj prezentas, krom la objektoj de la trezoro, abundan serion da artaj ĉefverkoj neniam prezentitaj antaŭe, kiuj datiĝas de la 14-a jarcento ĝis la 20-a. Tiu lasta ero estas titolita *Museo Gaiani*

Precipaj artaj entenaĵoj
------------------------

* Safira taso
* Diptiko de Stilikono
* Diptiko de Klaŭdiano
* Diptiko de reĝo Davido kaj sankta Gregorio
* Ampolo de Pilgrimantoj
* Fera Krono
* Krono de Teodolinda
* Evangeliaro de Teodolinda
* Kruco de Agilulfo
* Kovkokino kun kokidoj
* Relikvujo de sankta Johano la Baptisto
* Biblio de Alkuino
* Kruco de Berengaro
* Legaĵo de Berengaro
* Fresko de la Meso
* Kaliko de Gian Galeazzo Visconti
* Spado de Estorre Visconti
* Statuo de Johano la Baptano
* Ebura tabernaklo de Monza (de la 15-a jarcento)
* Tapetoj kun la historioj de Johano la Baptisto
* Relikvujaj bustoj de Monza

Estas krome gastigataj du arĝenta panoj donacitaj de Napoleono Bonaparte en la momento de la ofertorio dum la meso por lia kronado al reĝo de Italio (1805-1814) okazinta la 26-a de majo 1805 en la katedralo de Milano.

Bibliografio
------------

* Luigi Di Corato, Graziano Alfredo Vergani *Museo e tesoro del duomo di Monza* Guida breve - Silvana 2007 ISBN 8836610048

Vidu ankaŭ
----------

* Ĉefpreĝejo de Monza
* Monza
* Fera Krono
* Kruco de Teodolinda

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Muzeo kaj Trezoro de la ĉefpreĝejo de Monza en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* I tesori del duomo di Monza Arkivigite je 2009-05-07 per la retarkivo Wayback Machine
* Storia dei tesori del duomo di Monza Arkivigite je 2009-05-07 per la retarkivo Wayback Machine
* Sito del Museo del duomo di Monza
* Sito ufficiale del duomo di Monza
La **alemanoj** aŭ **alamanoj** estis ĝermana tribo. Ili loĝis ĉe la Rejno kaj Konstanca Lago, kie hodiaŭ troviĝas regiono de alemanaj dialektoj, do en germanaj federaciaj landoj Baden-Virtembergo kaj Bavario, en germanlingva Svisio, Liĥtenŝtejno, Francio (Alzaco) kaj en la aŭstria federacia lando Vorarlbergo kaj eta minoritato en la aŭstria lando Tirolo. La regionon loĝatan de la alemanoj oni nomas Alemanujo.

alemana ekspansio de 3-a ĝis 6-a jarcento

Nomo
----

La nomo aperis unuafoje dum la jaro 289 a.K. en latina formo *Alamanni* kaj poste *Alemanni*. La fonto estas verŝajne ĝermana kaj signifas "la ĝeneralaj viroj", eble "ĉiuj viroj".

Historio
--------

La alemanoj devenas de malnovaj ĝermanaj, praalemanaj triboj (Semnonoj, Jutungoj ktp.) kiuj vivis inter Rejno, Majno kaj Leĥo.

Ili dividiĝis en *Bucinobantes*, *Brisigavi*, *Lentienses*, *Raetovarii* kaj Jutungoj.

Ili unuafoje penetris la romian teritorion inter la jaroj 233 kaj 234. Sub la reĝo *Chrocus* ili atakis en Italio kaj Gaŭlio en 268 kaj ekloĝis malantaŭ la Limeso. Iliaj setlejoj stariĝis ofte en aŭ apud konkerintaj romiaj kastrumoj. Dum la jaro 351 frankoj kaj alemanoj kuntransiris la rejnlimon. La alemanoj ekokupis Palatinon, Alzacon kaj nordorientan Svislandon. Poste la venko de Juliano la Apostato apud Argentoratum (Strasburgo) dum la jaro 357 kontraŭ la alemana gvidanto Chnodomar, restariĝis la rejna limo. Dum 365 kaj 368 refoje la alemanoj invadis la romian teritorion kaj marodis Majencon (Mogontiacum). 369 la imperiestro Valentiniano la 1-a venĝis kaj sekurigis la limon per novaj kastroj. Dum 374 la alemanoj sub ilia reĝo Makrian kontraktis pacon kun la Romia Imperio.

Certe la romianoj renovigintus la pakton kun la alemanoj 396 kaj 398, sed la gotoj devigis la romianojn forlasi la regionon de la rivero Rejno ekde 401. Poste la alemanoj marodis Gaŭlion ek de 406.

Alemanio kaj Alta Burgundio en la 10-a kaj 11-a jarcento
Ekde la jaro 455 la alemanoj ekspandiĝis al Gaŭlio kaj Noricum, inter 496 kaj 507 ili malvenkis apud Zülpich kontraŭ armeo de la franka reĝo Klodvigo la 1-a. Dum 536 ĉiuj alemanoj subiĝis sub franka regado.

Kreiĝis la Duklando Alemanio sub la regado de la frankoj. Post kelkaj disputoj inter frankaj kaj alemanaj dukoj dum la jaro 746 la duklando dissolviĝis. La nomo Alemanio aperis en 10-a jarcento kiel germana regno. Post la "ŝvaba milito" de la jaro 1499 la nomo Alemanio nur markis la regionon sude de de la Rejno.

Nuntempe homoj en la germana federacia lando Baden-Virtembergo, la francia (dum la pasintaj jarcentoj je granda parto germanlingva) regiono Alzaco kaj la germanlingva parto de Svisio nomas sin "alemanoj" kaj sian dialekton de la germana lingvo "alemana".

La franca vorto "allemand" por "germano" kaj "germana" devenas de la nomo por tiu ĝermana tribo: al homoj franclingvaj, la alemanoj estis kaj estas la plej proksimaj germanlingvaj najbaroj.

Vidu ankaŭ sub
--------------

* Alemana lingvo
* Alemanujo
* Duklando Alemanio

* Kategorio Alemanoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Claudio Capéo**, naskonome **Claudio Ruccolo** (naskiĝis la  10-an de januaro 1985(nun 1985-01-10) en Mulhouse (Haut-Rhin)) estas franca kantisto kaj akordionisto de itala deveno.

La nomo Capéo, devenas el la vorto ĉapelo en itala "cappello", ĉar lia unua muzikgrupo uzis oranĝan ĉapelon.

Li famiĝis dank'al partopreno je la sezono 5 de 'The Voice': La plej Bela Voĉo. Lia tria albumo, *Claudio Capéo*, iĝis la plej vendita en Francio dum kvin semajnoj en aŭgusto 2016.

Biografio
---------

### Juneco

La familio de Claudio Capéo estas de itala deveno; malgranda li trapasis siajn tutajn somerojn en Molise, al Bonefro, la vilaĝo de sia patro. Li lernis akordionon ekde la aĝo de ses jaroj; la kanto venos multe pli malfrue. Ĉiam tre subtenita de siaj gepatroj, li partoprenis konkursojn de akordiono tra tuta Eŭropo.

### *The Voice*

En 2016, Claudio Capeo partoprenis al la sezono 5 de *The Voice*: Li kantis 'La plus belle Voix', sen sia akordiono kaj sole, kun la celo havi profesian opinion pri sia voĉo. Li estis selektita en la teamo de Florent Pagny.

### Profesia kantisto

Post la elsendo *The Voice*, Claudio Capéo estis kontaktita de Sébastien Sausset, direktoro de la marko Jo&Co, kaj faris sian albumon *Claudio Capéo* en aŭgusto 2016. Lia albumo restis kvin semajnojn en pinto de la vendoj en Francio kaj iĝis disko de plateno. Li atingis pli ol 300 000 vendojn komence de la jaro 2017.

Nova albumo en 2020 *Penso a te*. La nomo de la albumo aludas liajn italajn devenojn.

Diskografio
-----------

### Albumoj

* 2010 El Vagabond
* 2012 Miss Mondo
* 2016 Claudio Capéo
* 2018 Tant que rien ne m'arrête
* 2020 Penso a te
* 2022 Rose des vents

### Unuopaĵoj

* 2011 Charlotte
* 2016 Un homme debout (Iu Starulo)
* 2016 Ça va ça va
* 2017 Riche
* 2017 Prendre un enfant par la main
* 2017 Dis-le-moi (Diru al mi)
* 2018 Un peu de rêve (Iom da revo)
* 2018 Ta main (Via mano)
* 2018 Que Dieu me pardonne (Ke Dio pardonu min)
* 2019 Plus haut (pli alta)
* 2019 Ma jolie (mia belulino)
* 2020 L'Hymne de nos campagnes
* 2020 C'est une chanson
* 2020 E penso a te (kaj mi pensas pri vi)
* 2021 Senza una donna (sen iu virino)
* 2021 J'temmènerai (mi gvidos vin)
* 2021 Mamma
* 2022 Laisse aller
* 2022 Chez toi (ĉe vi)
* 2022 Si j'avais su (se mi scius)
* 2022 Tour de France

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2022-11-28. Alirita 2022-11-28.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Claudio Capéo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 803057
* GND: 1124564144
* VIAF: 1218147871992775170001
* ISNI: 0000000464703637
* SUDOC: 244042705
* MBA: 6da9d04a-1163-4826-a843-a2ccc6d52c3e
 |
Palaco Carignano.
El **palaco Carignano** (en itala: *Palazzo Carignano*) estas palaco en la strato de la Akademio de la Sciencoj (*Via Accademia delle Scienze*) en Torino en la nordo de Italio. Estas unu de la «Rezidejoj de la reĝa domo de Sabojo» deklaritaj Monda heredaĵo de Unesko.​ La palaco estis desegnita de la itala arkitekto Guarino Guarini.

Aktuale, la palaco Carignano estas hejmo de la Nacia Muzeo de la *Risorgimento* (en itala, *Museo Nazionale del Risorgimento italiano*). Temas pri unu el la plej gravaj italaj historiaj muzeoj. Ĝi estas dediĉita, kiel indikas ties nomo, al la historia periodo de la *Risorgimento*, nome la politika Unuiĝo de Italio, kiu okazis en la 1860-aj jaroj.

La eksponitaj objektoj estas tre variaj: armiloj, uniformoj, dokumentoj, manuskriptoj kaj figuraj verkoj. La ekspono okupas ĉirkaŭ 3 000 m² distribuitajn en 26 salonoj kaj kovras periodon pli ampleksan ol la *Risorgimento* mem: la rakonto startas fakte en la 18-a jarcento kaj alvenis ĝis fino de la Dua Mondmilito. La Muzeo havas en sia supera etaĝo ampleksan bibliotekon kiu enhavas grandan nombron de unuarangaj kaj duarangaj fontoj pri la *Risorgimento* kaj ties epoko.

Notoj
-----

1. ↑  «Residencias de la Casa Real de Saboya». UNESCO Culture Sector. Konsultita la 24an de Aprilo 2015.

* Palaco Carignano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Palaco Carignano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 746163
* GND: 4444259-2
* LCCN: sh92001652
* VIAF: 212028634
* SUDOC: 111126576
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Tiu artikolo temas pri historia germana tribo. Se vi celis la artikolon pri la nuntempa junulara movado, vidu gotika subkulturo. |

Gento de gotoj
Gota aglofibolo

- ﻿ Kulturo de Oksywie , kaj frua kaj malfrua Kulturo de Wielbark

- ﻿  Ekspansio de la Wielbark-kulturo en la 2a jarcento

- ﻿ Jastorfkulturo

- ﻿  ekspansio

- ﻿  Wielbark anstataŭinta la Jastorfkulturo

- ﻿  Kulturo de Przeworsk

- ﻿  Wielbark anstataŭinta Przeworsk

- ﻿ La-Tène-kulturo

La **gotoj** estis antikva etno kiu havas orient-ĝermanan devenon kaj ili parolis en la gota lingvo. Pri la originaj sidejoj de gotoj oni povas scii jam de la antikvaj aŭtoroj kaj de arkeologiaj esploroj. Plinio la Maljuna (23-79 p.K.) skribis en sia verko "Naturalis historia" ("naturhistorio") pri la gotoj. Ankaŭ Jordanes la gota historiisto kaj monaĥo en la 6-a jc p.K. en sia verko 'Pri la deveno kaj la agado de gotoj" skribis de la legendoj ĝis la jaro 540 p.K. i.a. pri la genealogioj de la ostrogotaj reĝoj la Amaloj kaj pri la vizigotaj reĝoj la Baltingoj. La gotoj praloĝis en suda parto de la nuntempa Svedio kaj de tie translokiĝis al riverbuŝo de Vistulo. Ili migris en la 2-a jarcento p.K. suden kaj disiĝis al du partoj: la okcidentaj gotoj (visigotoj) setlis en Dakio, la orientaj (ostrogotoj) en norda parto de la Nigra Maro.

Delto de Vistulo
\* Oksywie / (kvartalo de Gdynia, 
\* Wielbark (kvartalo de Malborko)
\* Gościszewo (vilaĝo apud Malborko)
Disvastiĝo de la Wielbark-kulturo en la 3-a jc p.K. 
- ﻿  gotoj en suda Svedio

- ﻿  Gotlando

- ﻿  Wielbark-kulturo

- ﻿  ostrogotoj en norda parto de la Nigra Maro

- ﻿  Romia Imperio

  

La rekonstruita gota kabano en Masłomęcz
La gotaj kromleĥoj de Wielbark-kulturo en vilaĝo Węsiory en Kaŝubio
La gotaj kromleĥoj de Wielbark-kulturo apud la vilaĝo Odry en Kaŝubio / Distrikto Chojnicki - la kromleĥoj estas parto de la granda nekropolo de gotoj
Ekipaĵo de la gota tombo de la Wielbark-kulturo, la 2-a - 3-a jc p.K..
La maŭzoleo de Teodoriko en Raveno, la unika restaĵo de la arkitekturo de gotoj.
La visigotoj (el la germana Westgoten, t.e. okcidentaj gotoj), rifuĝintaj for de la hunoj petis en 376 p.K. sub gvido de Ataraniko rifuĝejon de la Romia imperio. Ili ribelis en 378 kaj murdis la imperiestron Valento kaj kuntiris fortojn en Ilirio. Ili okupis Romon en 410 (sub gvido de Alariko), poste sud-Gaŭlion, finfine fondis imperion en Hispanio, kiun detruis la araboj en 711.

Migradoj de la visigotoj.
La Reĝlandon de la ostrogotoj forbalais la hunoj, poste la ostrogotoj partoprenis en la militiroj de tiuj. Post morto de Atilo (nomo fakte ne huna sed gota; "Atti-la" signifas "Patr-eto"), ili reakiris sian sendependecon kaj setlis en la 5-a jarcento p.K. en Panonio.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Oksywie estas nun kvartalo de Gdynia
2. ↑  la nomo Wielbark-kulturo venas el la kvartalo Wielbark en Malborko (Pollando), ĉe la riverbrako de Vistulo nomata Nogat.

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Gotoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* got· en ReVo

* Gota lingvo
* Götaland
* Gotiko
* Etnogenezo
* Rugoj
51.15055555555610.956444444444

|  |  |
| --- | --- |
| Kavalirbieno Stödten (Turingio)Kavalirbieno Stödten (Turingio)DECKavalirbieno StödtenKavalirbieno Stödten

|  |
| --- |
| Kavalirbieno Stödten  |

 |
| Turingio |

 
la bieno ĉirkaŭ 1900
La **Kavalirbieno Stödten** (germane: *Rittergut Stödten*) estis agrikulturejo en Germanujo. Ekzistis ĝi ĝis sia barbara malkonstruiĝo fare de la komunistoj sudeoste de Schwerstedt ĉe la kontraŭinonda akvobaraĵo de Unstrut, ĉe la rojo Öde kaj sude de la monto *Hippelsberg* (191 m).

Historio
--------

En 1840 apartenis al la komplekso ankoraŭ kvin loĝejoj sep staloj. Envilaĝe perlaboris la vivon agrikulture 25 uloj. La rendimentoj bonis. En 1903 tiomo da flankaj ejoj ne plu ekzistis. La kavalirbieno memstaris ĝis 1928; tiam en Prusujo ĉiuj tiaj bieno-distriktoj ĉesis. 
Posedis ĝin de 1842 la kamparano, pentristo kaj politikisto August Lucius; ĝin akiris en 1868 Robert Lucius von Ballhausen. Lia filo Hellmuth Lucius von Stoedten poste transprenis la beinon. Ĉi tiu estis diplomato kaj ambasadoro de Germanujo en Svedujo tre engaĝiĝante pri la neŭtraleco sveda dum la Unua mondmilito. Krome li estis grava mecenato de artaĵoj.

Meze de la 1930-a jaroj la plejmulto de la terenoj estis parceligita kaj vendita. La restintan kortan areon (kun loĝejoj, ekonomiejoj, ĝardenoj, herbaroj, fruktarbaj zonoj) posedis ĝis 1945 Reinhart von Lucius, nevo de Hellmuth Lucius von Stoedten kaj patro de Robert von Lucius. Reinhart ankaŭ interesiĝis pri artaĵoj estante diplomato kaj ĝenerala konsulo en Kapurbo. 

Lukron faris ankaŭ laktejo, buterfarejo kaj granda kortobirda bredejo. De 1944 oni gastigis rifuĝintojn el Orienta Eŭropo. En 1945 la sovetiaj okupantoj senkompense ŝtatigis ĝin; fine la grandeco estis de 6,3 hektaroj. Dum la 1950-aj jaroj ĉio estis malkonstruita kaj la areo subakvigita. Ĉar tiam oni konstruis kontraŭinundan akvobaraĵon. Masonita keloenirejo, nuntempa dometo por vespertiloj, estas la unusola resto hodiaŭ. Post akvoforpreno el la baraĵo oni ankoraŭ vidas kelkajn konstrufundamentojn. 

La Lucius-oj tre ŝatis la bienon pro ĝia nesintrudanta beleco. Anoj de Straußfurt rakontis esti promenintaj volonte laŭlonge de Öde-rojo ĝis la bieno por spekti la tie oftantajn cikoniojn.

Literaturo
----------

* Robert von Lucius: *Die Erfurter Familie Lucius*. Erfurter Heimatbrief nr. 37 (1978), p. 28–32
* Karl August Noback: *Ausführliche geographisch-statistische Beschreibung des Regierungsbezirkes Erfurt*, 1841

Eksteraj ligiloj
----------------

Notoj
-----

1. ↑  tiutempa mapo
Fera Krono de la lombardaj reĝoj

La **longobardoj**, foje ankaŭ **lombardoj** aŭ **langobardoj** - latine *langobardi* - estis antikva ĝermana popolo. En la 1-a jarcento p.K. la lombardoj loĝis apud la rivero Elbo. Post longa migrado ili troviĝis en Panonio kaj Noriko, kie imperiestro Justiniano la 1-a permesis al ili setli en 548.

En 568, sub la regado de Alboino, ili eniris nordan Italio, kie ili fondis reĝlandon kun ĉefurbo Pavio.

Ili poste penetris en centran kaj sudan Italujon, escepte de *Pentapolo*, la Papaj Ŝtatoj kaj la sudaj marbordoj, kiuj restis bizancaj.

Post la morto de Alboino (ĉ. 570) kaj la mallonga regno de Klefo la ŝtato disiĝis laŭ 36 duklandoj. La duklandoj Spoleto kaj Benevento en suda Italujo sendependiĝis. En 584 la lombardaj nobeloj elektis Aŭtaron, filon de Klefo, reĝo.

langobarda baptujo
Reĝo Liutprando (712-744) fortikigis la reĝlandon per leĝoj kaj rekonkeris Spoleto-n kaj Benevento-n.

Papo Stefano la 2-a alvokis la frankan reĝon Pipinon la Malaltan por helpo. La frankoj venkis la lombardojn. Karolo la Granda estis denove helpa al la papo, invadis Lombardujon kaj estis kronata reĝo de la lombardoj en Pavio en 774.

La longobardoj lasis sian nomon al la okcidenta parto de norda Italio kaj al la nuntempa italia regiono Lombardio.

Referencoj
----------

1. ↑  artikolo *longobardo* en la Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto (PIV), eldono de 2020, reta versio
2. ↑  la formo *lombardoj* deriviĝas el la romanidaj lingvoj, la formo *langobardoj* el la ĝermanaj lingvoj kaj la latina, krome en la moderna itala lingvo la antikva popolo nomatas *longobardi*, kun unua vokalo "o", kiel la norma nomo longobardoj en PIV.

* Kategorio Longobardoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| ← ʿayn ġayn fāʾ → |
| --- |
| **Izolite** | **Fine** | **Interne** | **Komence** |
| ﻍ | ـﻎ | ـﻐ | ﻏ |

La **ġayn** (arabe ﻏﻴﻦ, *ġayn*) estas la deknaŭa litero de la araba alfabeto. En la klasika araba reprezentas la fonemon, /ɣ/. Tiele ĝi reprezentas sonon frikativan, postvelaran kaj voĉan.

En la abjad-numeraloj havas la valoron de 1000, kvankam en Magrebo kutimas havi la valoron de 900.

Historio
--------

Ĝi estas unu de la ses literoj de la araba alfabeto kiuj aldoniĝis al la 22 hereditaj de la fenica alfabeto (la aliaj estas ṯāʾ, dāl, ḍād, ẓāʾ kaj ḏāl) kaj ĝi estas, esence, varianto de la ʿayn.

Referencoj
----------

1. ↑  Corriente, Federico.  (1980) "Lección 1.ª: Fonología", *Gramática árabe* (hispane). Madrido: Instituto hispano-árabe de cultura. Ministerio de Cultura, p. 19–2. ISBN 84-7472-017-6.
2. ↑  Corriente, Federico.  (1980) "Lección 3.ª: Grafonomía", *Gramática árabe* (hispane). Madrido: Instituto hispano-árabe de cultura. Ministerio de Cultura, p. 41–51. ISBN 84-7472-017-6.
Bovloj de antikva Romio
**Bovlo** estas manĝilo. En Francio oni uzas ĝin ĉefe por la matenmanĝo, por trinki kafon, lakton, teon, k.s.

Bovloj estas faritaj el diversaj materialoj: porcelano, plasto, metalo, ligno, ceramiko, fajenco, ktp. Laŭ la materialoj bovloj utilas ne nur kiel manĝilaro sed ankaŭ kiel ujo por prepari aŭ varmigi manĝojn.

Ekzistas bovloj kun aŭ sen teniloj, bovloj ornamitaj, bovloj personigitaj kun la nomo de la uzanto, ktp, kaj ankaŭ la tiel nomata sonbovlo.

En vortaro de Krause la ujo estas nomata **bovlujo** kaj **bovlo** staras por alkohola trinkaĵo (vino kaj/aŭ ŝaŭmvino kun fruktoj).. La uzo de "bovlujo" estas erara; ĝi kontrastas kun la uzo trovebla ĉe Zamenhof, en "La ŝtona urbo" (Anna Löwenstein) kaj ĉe aliaj aŭtoroj, kie la vorto ĉiam nomas la ujon. Tamen figurosence eblas nomi la trinkaĵon ankaŭ bovlo (trinkaĵo).

Notoj
-----

1. ↑  Krause: Großes Handwörterbuch Deutsch-Esperanto.Hamburg 2007. Artikolo "Bowle: *Getränk* bovlo; *Gefäß* bovlujo"
2. ↑  Vd. en Tekstaro, serĉo "bovlo"

* Kategorio Bovlo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |
| --- |
| € |

| Eŭro-moneroj |
| --- |
| Eŭrozono |
|  Aŭstrio
 Belgio
 Estonio
 Finnlando
 Francio
 Germanio
 Grekio
 Hispanio
 Irlando
 Italio
 Kipro
 Latvio (ekde januaro 2014)
 Litovio (ekde januaro 2015)
 Luksemburgio
 Malto
 Nederlando
 Portugalio
 Slovakio
 Slovenio |
| Landoj ekster EU kun propraj eŭro-moneroj |
|  Andoro (moneroj ekde 2014)
 Monako
 San-Marino
   Vatikanurbo |
| Ontaj membroj de la Eŭrozono |
|  Bulgario
 Ĉeĥio
 Hungario
 Pollando
 Rumanio |

La naciaj flankoj de estontaj **rumanaj eŭro-moneroj** ne jam publikiĝis. La komuna eŭropa valuto eŭro anstataŭigos la ĝisnunan nacian valuton de Rumanio, la rumanan leŭon, kiam la ekonomio de Rumanio plenumos ĉiujn necesajn kriteriojn. Certa elemento de la estontaj rumanaj eŭro-moneroj estas la blazono de Rumanio, ĉar ŝtata leĝo tion postulas  Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine. 

La tiutempa gvidanto de la nacia banko de Rumanio, *Mugur Isărescu* en 2007 proklamis ke la eŭro probable ekvalidos kiel ŝtata valuto dum la jaro 2014, certe ne antaŭ 2012. Tamen fakte laŭ la stato de 2015 konkreta aliĝdato de Rumanio al la eŭrozono ankoraŭ ne antaŭvideblas.

La eŭropa valuto en la rumana lingvo estas nomata *euro* ['eˑuro] kaj ĝia subunuo *eurocent* ['eˑurotʃ'ent].

Vidu ankaŭ la paĝojn pri
------------------------

* bildoj de komunaj flankoj de eŭro-moneroj
* la komuna eŭropa valuto Eŭro
* la ĝisnuna nacia valuto rumana leŭo
**Kelly LeBrock** (1959/1960) estas usona aktorino kaj manekeno. Ŝi ekaktoris per *The Woman in Red* (1984), kun Gene Wilder. Ŝi ankaŭ stelulis en la filmo de John Hughes nome *Weird Science* (1985), kaj en *Hard to Kill* (1990), kun Steven Seagal.

Kariero
-------

LeBrock ekkarieris kiel manekeno estante 16-jaraĝa en Novjorko. Ŝia elrompo al famo okazis kiam ŝi estis 19-jaraĝa, kaj ŝi stelulis en 24-paĝa etendo de la gazeto *Vogue*. Tuj poste ŝi estis kontraktita kun Christian Dior por labori por tiu modomarko dum 30 tagoj jare. Ŝi poste aperis en nombraj gazetkovriloj kaj en modaj publikaĵoj, kaj iĝis unu el la plej serĉataj manekenoj de Eileen Ford. Ŝi iĝis speciale rekonebla kiel komerca parolantino de la ŝampuo Pantene kies frazo, "Don't hate me because I'm beautiful" (Ne hatu min ĉar mi estas bela), iĝis popkultura frapfrazo.

LeBrock estis elektita kiel la "perfekta" aŭ "fantazia" virino en la filmoj *The Woman in Red* (1984) kaj *Weird Science* (1985). Kiel rezulto, ŝi estis konsiderata unu el la plej seksallogaj virinoj en Holivudo en la 1980-aj jaroj, kaj estis tre postulita tiukadre, sed ŝi detenis sin el aktorado ĝis 1990. Ŝia reveno al kino ekis en 1990 kiam ŝi stelulis kun sia tiama edzo, Steven Seagal, en *Hard to Kill*. LeBrock aperis ankaŭ en *Betrayal of the Dove* (1993), *Tracks of a Killer* (1995), kaj *Hard Bounty* (1995).

Ŝi havis rolojn en la filmoj *Wrongfully Accused* (1998), *The Sorcerer's Apprentice* (2001), *Zerophilia* (2005), kaj *Gamers: The Movie* (2006). LeBrock estis ankaŭ ĉe agadfilmo titolita *Hidden Affairs*, publikigita en 2013, kaj en 2015 ŝi aperis en *A Prince for Christmas* kiel reĝino Ariana.

Referencoj
----------

1. 1 2  Luksic, Jim, "'Woman in Red' Reaches Out",  *The Santa Ynez Valley Journal*, 11a de Marto, 2010.
2. 1 2 3 4  Taber, Keith Kelly LeBrock: Above the Crowd Septembro 1989 en gazeto Orange Coast pp. 50–54 alirita la 10an de Aŭgusto, 2018.
3. ↑  Kelly LeBrock ĉe YouTube
4. ↑  Deming, Mark (28a de Aŭgusto, 2013) Kelly LeBrock: '80s Sex Symbol Out of Hiding. Yahoo Entertainment. Alirita 10a de Aŭgusto, 2018.

Vidu ankaŭ
----------

* Seksosimbolo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kelly LeBrock en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Kelly LeBrock ĉe Interreta filma datumbazo (angle)
* Kelly LeBrock ĉe Internet Broadway Database (angle)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 817313
* GND: 1061877892
* LCCN: no97047832
* VIAF: 61151165
* ISNI: 0000000117660791
* BNF: 140433394
* NKC: xx0164659
* BNE: XX1498021
 |

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Kelly LeBrock en la angla Vikipedio.*
Bonvolu atenti, ke la vorto **puniko** ankaŭ priskribas malgrandan genron de frukto-portantaj deciduaj arbustoj kaj arbetoj. Ĝia plej bone konata specio estas la granatujo.
La vorto **punikoj** estas la esperanta formo de la latina vorto *poeni* kaj priskribas la ŝemidajn fenicojn de norda Afriko ĉirkaŭ la urboŝtato Kartago. La nomigo do ne venas de la punikoj mem, kiuj en la fenica lingvo nomis sin *qanai* ("komercistoj"), sed de la latine parolantaj civitanoj de la Romia Imperio. 

Ĝis la mezo de la 3-a jarcento antaŭ Kristo la Punika Imperio estis forta mararmea kaj komerca potenco kontrolanta la regionon de la okcidenta Mediteranea Maro. Tio ŝanĝiĝis dum la tri Punikaj Militoj: En ĉiuj tri militoj, kies unua komenciĝis dum la jaro 264 kaj kies lasta finiĝis dum la jaro 146 antaŭ Kristo, la urboŝtato Kartago interbatalis kun la kompare juna Romia Imperio, kiu de la ŝtata ĝermo en la urbo Romo ĵus konkeris la italan duoninsulon kaj nun celis agrese plu ekspansii. 

Kvankam Romio plurfoje estis tre proksima al malvenko, finfine ĝi venkis ambaŭ militojn, dum Kartago fine estis signife malfortiĝinta. Post la fina triumfo en la batalo de Zama dum la jaro 202 antaŭ Kristo la kartaga ŝtato estis politike rompita kaj ekhavis la statuson de vasaloŝtato de Romio. Tamen precipe la konservativaj romiaj politikistoj sub gvido de *Marcus Porcius Cato la Maljuna* "timis" la refortiĝon de la malamikego kaj tre favoris la lokajn nordafrikan rivalojn de la kartaganoj. Fine la romia armeo dum la Tria Punika Milito tute nuligis la urboŝtaton Kartago, konkeris la regionon kaj tie starigis la romian provincon *Africa*.

La hodiaŭaj loĝantoj de Tunizio kaj Malto grandparte estas posteuloj de la punikoj.

Vidu ankaŭ la artikolojn pri
----------------------------

* la tri Punikaj Militoj,
* la fenicoj kaj
* la fenica lingvo.
**Patricia Claire BLUME**, OBI (naskiĝis la 15-an de februaro 1931), pli bone konata laǔ aktorina nomo **Claire BLOOM**, estas angla kina kaj teatra aktorino kies kariero daǔris ĉirkaǔ ses jardekojn. Ŝi estas konata pro ĉefaj roloj en teatraĵoj kiel *A Streetcar Named Desire*, *A Doll's House*, kaj *Long Day's Journey into Night*, kaj ŝi stelulis en preskaǔ sesdek filmoj.

Biografio
---------

Post infanaĝo en militfrapita Anglio, Bloom studis teatron. Ŝi ekkarieris en la Londona teatraro kiam ŝi estis mur deksesjaraĝa kaj tuj havis rolojn en kelkaj teatraĵoj de Shakespeare, ekzemple Hamlet, en kiu ŝi ludis la rolon de Ofelia apud Richard Burton. Pri ŝia Julieta en Romeo kaj Julieta, la kritikisto Kenneth Tynan asertis, ke temas pri "la plej bonkvalita Julieta kiun mi iam vidis". Post ŝi ludis la rolon de Blanche DuBois en *A Streetcar Named Desire*, ties aǔtoro, Tennessee Williams, asertis, "Mi deklaras min absolute enamiĝinta al Claire Bloom".

Kun Charlie Chaplin en *Limelight* (1952).
En 1952, Bloom estis malkovrita de la Holivuda kinisto Charlie Chaplin por kunsteluli kun li en *Limelight*. Dum sia kinkariero, ŝi aktorinis kun multnombraj ĉefaj aktoroj, kiel Richard Burton, Laurence Olivier, John Gielgud, Paul Scofield, Ralph Richardson, Yul Brynner, George C. Scott, James Mason, Paul Newman kaj Rod Steiger.

En 2010, Bloom ludis la rolon de la Reĝino Mary en la brita filmo *The King's Speech*. Ŝi estis nomumita *Commander of the Order of the British Empire* (CBE = OBI) en 2013 pro servoj al teatro.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Claire Bloom en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Claire Bloom ĉe Interreta filma datumbazo (angle)
* Claire Bloom discusses her career ĉe YouTube ricevante premion Lifetime Acting Award en la Fort Lauderdale International Film Festival, 2010, video 9 min.
* Claire Bloom ĉe Internet Broadway Database (angle)
* Selected performances in University of Bristol Theatre Archive
* Jean Simmons kaj Claire Bloom ĉe aenigma


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 618643
* GND: 119438097
* LCCN: n81046997
* VIAF: 46900256
* ISNI: 0000000121312319, 0000000368641325
* SUDOC: 035262095
* BNF: 13177576h
* MBA: 842e6db3-0565-4d85-a8fb-dc71f0c757e9
* NLA: 36115482
* BIBSYS: 98063152
* NKC: xx0067166
* BNE: XX1108812
 |
Kripto de la Kolonio Güell, de Antoni Gaudí.
La **Kolonio Güell** [guEl] (katalune *Colònia Güell*) estas unu de la du domaroj de Santa Coloma de Cervelló, Provinco de Barcelono, Katalunio, Hispanio.

Historio
--------

La Kolonio Güell estis industria kolonio dediĉita al tekstila sektoro. Ĝi ekkonstruiĝis en 1890 laŭ iniciato de la entreprenisto Eusebi Güell, posedanto de la tereno, la antikva bieno *Can Soler de la Torre*. Güell translokigis tien la industriojn kiujn ili havis en Sants (Barcelono).

Eusebi Güell mendis al Antoni Gaudí la projekton de la Kolonio, kiu disponis el hospitalo, gastejo, lernejo, vendejoj, teatro, kooperativo kaj kapelo, krom la fabrikoj kaj la loĝejoj de la laboristoj, en areo totale de ĉirkaŭ 160 hektaroj. Gaudí faris la planadon de la aro, por kio kunlaboris liaj helpantoj Francesc Berenguer, Joan Rubió kaj Josep Canaleta. Persone li faris la desegnon de la preĝejo, el kiu oni konstruis nur la kripton, ĉar je la morto de la grafo Güell en 1918 liaj filoj abandonis la projekton.

La resto de konstruaĵoj estis farata de la kunlaborantoj de Gaudí: Francesc Berenguer konstruis la Kooperativon (kun Joan Rubió, 1900) kaj la Lernejon (kun sia filo Francesc Berenguer i Bellvehí, 1912-1917); Joan Rubió konstruis diversaajn privatajn domojn, kiaj *Ca l'Ordal* (1894) kaj *Ca l'Espinal* (1900); Francesc Berenguer i Bellvehí konstruis siavice la Kulturan Centron Sant Lluís (1915-1917) kaj la Parokejon (1917).

La heredantoj de Eusebi Güell vendis la posedaĵon en 1945 al la familio Bertrand Serra. La industrio tekstila, pro la krizo de la sektoro, estis fermita en 1973.

Populacio
---------

* 754 loĝantoj (*Instituto Nacional de Estadística de España* 2010).

Geografio
---------

* Latitudo: 41.361301 N
* Longitud: 2.028179 O

Situo
-----

Ĝi situas en la municipa teritorio de Santa Coloma de Cervelló sed survoje el Santa Coloma al kvartalo de *Ciutat Cooperativa* de Sant Boi de Llobregat. Atingeblas per publika transporto per Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya (FGC) el *Plaça Espanya* de Barcelono je la linioj: S33, S4 kaj S8.

Bildaro
-------

* Ca l'Espinal, de Joan Rubió (1900).Ca l'Espinal, de Joan Rubió (1900).
* Ca l'Ordal, de Joan Rubió (1894).Ca l'Ordal, de Joan Rubió (1894).
* Kultura Centro Sant Lluís, de Francesc Berenguer i Bellvehí (1915-1917).Kultura Centro Sant Lluís, de Francesc Berenguer i Bellvehí (1915-1917).
* Monumento al Eusebi Güell.Monumento al Eusebi Güell.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kolonio Güell en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya
La nuna **Hospitalo de la Santa Creu i Sant Pau** en El Guinardó, Barcelono (Hispanio), estas komplekso konstruita inter 1901 kaj 1930, dizajnita de la kataluna modernisto kaj arkitekto Lluís Domènech i Montaner. Kune kun Palau de La Música Catalana, ĝi estas Monda heredaĵo de Unesko. Ĝi estis tute funkcia hospitalo ĝis junio 2009. Ĝi nuntempe spertas restarigon por uzo kiel muzeo kaj kultura centro.

Kvankam la nunaj konstruaĵoj de la hospitalo originas de la 20-a jarcento, la Hospitalo de Sant Pau estis fondita en 1401 kiam ses malgrandaj mezepokaj hospitaloj kunfalis. La iamaj konstruaĵoj de la hospitalo proksime de la centro de Barcelono datas de la 15-a jarcento, kaj nun gastigas artlernejon kaj Bibliotekon (Nacia Biblioteko de Katalunio)

Transporto
----------

* TMBTMB metrostacio L4 Guinardó - Hospital de Sant Pau
* TMBTMB metrostacio L5 Sant Pau - Dos de Maig

* Kategorio Hospitalo de Sant Pau en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 349081
* GND: 220036-3
* LCCN: n79099450
* VIAF: 153044735
* ISNI: 0000 0004 1768 8905, 0000 0001 2187 8072
* SUDOC: 143395203
* BNF: 14491454j
* BNE: XX86346
 |
La **Gran Teatre del Liceu**, ankaŭ mallongigite nomata "Liceu", estas la plej granda operejo de la kataluna ĉefurbo Barcelono. Ĝi situas ĉe la piedira avenuo *Rambles* en la centro de la urbo. La teatrejo malfermiĝis la 4-an de aprilo 1847, devis fermiĝi post fajra detruo la 31-an de januaro 1994 kaj remalfermiĝis dum la jaro 1999.

fasado de la operejo "Liceu" de la avenuo "Rambles"
Prezentoj okazas preskaŭ ĉiutage. La reperturaro ampleksas la tutan gamon de klasikaj operoj, operetoj, muzikaj teatraĵoj de la 20-a jarcento ĝis modernisma koncerta muziko.

Unua direktoro de la simfonia orkestro de la opero estis *Marià Obiols*. Dum la longa historio de la operejo ĉi tie laboris multaj mondfamaj dirigentoj, inter ili ankaŭ Igor Stravinskij kaj Arturo Toscanini.

La granda salono de la operejo havas areon de 360 m² kaj kapaciton de 2.286 sidlokoj. Ĝi ankaŭ uziĝas por bankedoj kaj tiam povas esti ampleksigita ĝis 530 m². Koncertoj ankaŭ okazas en la *Saló dels Miralls* (la "salono de speguloj", maksimume 280 sidlokoj) kaj en la festa antaŭhalo.

Vidu ankaŭ
----------

* Maria Radner
* Oleg Bryjak

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Gran Teatre del Liceu en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala retejo (en la kataluna, hispana kaj angla)
* retejo de la asocio "amikoj de Liceu"
* retejo "Círculo del Liceo"
* paĝoj de la opereja konservatorio "Conservatori del Liceu" Arkivigite je 2011-02-09 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 265764
 |
Mudeĥara detalo en la Turo de Sankta Marteno.
La **Turo de la Preĝejo de Sankta Marteno** (San Martín) de Teruelo estas konstruaĵo de la aragona mudeĥaro de Hispanio katalogita en 1986 kiel Monda heredaĵo de UNESKO. Ĝi estis starigita en 1316 kaj reformita en la 16a jarcento, en kiu oni aldonis ŝtonan bazamenton.

Historio
--------

Ĝi estis konstruita inter 1315 kaj 1316 kaj reformita en 1550 fare de Pierre Vedel, kiu forigis apudajn loĝejojn por liberigi malferman placon antaŭ la turo kaj konstruis plifortigejon de ŝtonaro en ties bazo por ripari kaj eviti la degradadon de ties malalta parto, tre eroziita pro malsekeco. En 1926 Ricardo García Guereta entreprenis gravan restaŭradon; post la Hispana Enlanda Milito Manuel Lorente Junquera ree intervenis en la turu remetante ceramikaĵojn kiuj havas pli mildan nuancon ol tiu de la originaj. Inter 2002 kaj 2007 oni faris kompletan restaŭradon, kaj en la interno kaj en la ekstero, pere de kiu estis rekuperita la iama enirejo de sub la turo.

Priskribo
---------

Ĝi staras en la Placo de Pérez Prado, antaŭ la strato *de los Amantes* (de la Geamantoj). Estas, kiel aliaj de la turoj de la teruela ĉefurbo, pordo-turu el briko kun ornamaĵoj el vitreca ceramiko sub kiu estas la deklivo de la *Andaquilla*. Estas uzebla en sia bazo danke al ogiva volbo. En la unua etaĝo estas videblaj tri el ties flankoj, ĉar la kvara estas apuda al la preĝejo de Sankta Marteno, de baroka epoko.

La turo imitas la strukturon de la minareto de almohadoj kun du turoj kvadrataj samcentraj inter kiuj estas la ŝtuparoj. La interna turo havas tri etaĝojn surmetitajn kaj kovritajn per kruconervura volbo.

Vidu ankaŭ
----------

* Mudeĥara arkitekturo de Aragono

Referencoj
----------

1. ↑   «Mudejar Architecture of Aragon» (angle). UNESCO Culture Sector.  Konsultita la 25an de Aprilo 2017.

* Kategorio Turo de la Preĝejo de Sankta Marteno (Teruel) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)