recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Rosa fedtschenkoana** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | dukotiledonuloj *dicotyledones* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Rozaloj  *Rozales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Rozacoj  *Rosaceae*  |
| Subfamilio: | Rosoideae |
|
|
|
|
| Genro: | Rozo *Rosa* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | R. fedtschenkoana |
|

 |
| Dunomo |
| **Rosa fedtschenkoana**REGEL |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Rosa fedtschenkoana  |

 |
| v • d • r |

***Rosa fedtschenkoana*** au esperante ***feĝenka rozo*** estas plantspecio el la genro rozo (*Rosa*) ene de la familio de la Rozacoj (Rosaceae). Ĝi venas el Mezazio. Por kelkaj botanikisto ĝi estas subspecio de *Rosa beggeriana*.

*Rosa fedtschenkoana* ricevis la nomon de Olga Alexandrowna Fedtschenko, kiu trovis la rozon en Turkestano kaj kunportis ĝin al Sankt-Peterburgo. La germana botanikisto Eduard August von Regel priskribis la rozon en 1878 kaj donis al ĝi la nomon de ĝia malkovrinto. DNA-testoj montris, ke la damaksa rozo, same kiel Remontant-rozo kaj muska rozo devenas de *Rosa fedtschenkoana*. Per tio estas klare, de kie la Remontant-geno de la okcidentaj rozoj venis.

Priskribo
---------

*Rosa fedtschenkoana* formas arbuston, kiu disvastiĝas pere de solonoj kaj per tio povas fariĝi ĝis 6 metroj larĝa kaj atingi alton de ĝis 2,5 metroj. La junaj branĉoj estas blankecaj post ekĝermo kaj estas dense kovrataj de karmenruĝaj, longaj pikaĵoj. La folioj estas grize verdaj, ne pare plumaj kaj kun 1 ĝis 4,5 cm longa folitigo.

La planto floras ekde la frua somero ĝis aŭtuno. Ĝi havas duseksajn radiosimetriajn, kvinnombrajn, blankajn, malagrable odorantajn florojn, kiuj havas diametron de 2 ĝis 4 cm. La floraj staras unuope aŭ en malgrandaj grupoj de du ĝis tri. La rozfruktoj estas pirformaj kaj brile ruĝaj kaj havas diametron de 1,5 ĝis 2 centrimetrojn.

Disvastigo
----------

*Rosa fedtschenkoana* troviĝas en Mezazio de Kazaĥio ĝis Ĉinio ( Ŝinĝango. En Ŝinĝango ĝi kreskas en altecoj ĝis 2700 metroj.

Utiligado
---------

Ĝi estas frostrezista ĝis –35 °C (USDA-zono 4). La rozfruktoj enhavas ĝis 6,6 % da askorbata acido (vitamino C) en la seksubstanco.

Literaturo
----------

* Charles Quest-Ritson, Brigid Quest-Ritson: *Rosen: die große Enzyklopädie* The Royal Horticultural Society, Übersetzung durch Susanne Bonn; Dorling Kindersley, Starnberg 2004, S. 147, ISBN 3-8310-0590-7

Eksteraj ligiloj
----------------

* Welt der Rosen Arkivigite je 2015-03-21 per la retarkivo Wayback Machine
* USDA Pflanzendatenbank
* *Rosa fedtschenkoana* en *Germplasm Resources Information Network* (GRIN), Agrikultura ministerio de Usono (USDA), Agrikultura esplora servo (ARS), National Genetic Resources Program. National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Marilando.
* *Flora of China*
La **nomo "Kanado"** venis el Irokva vorto, *canada*, signifante "vilaĝo".  Arkivigite je 2008-09-28 per la retarkivo Wayback Machine Ĉi tiu estas referenco al Stadacona, vilaĝo proksime al la nuna Kebeko.

Mapoj faritaj de fruaj Eŭropaj esploristoj montras, ke la nomo "Rivero Kanado" estis donata al la Rivero Otavo kaj la Rivero Sankta Laŭrenco sub Montrealo. Kredebla hipotezo estas ke la riveron oni nomis laŭ la vilaĝo sur ĝiaj bordoj, kaj la ĉirkaŭan landon laŭ la rivero per kiu oni esploris ĝin.

En 1867, la British North America Act kreis unu dominion sub la nomo de Kanado ("*one Dominion under the Name of Canada*"). Oni elektis la termon "Dominio" anstataŭ "reĝlando" por ne malkontentigi la kontraŭmonarĥisman Usonon, kaj por marki la econ de Kanado kiel sinreganta ero de la Brita imperio. Ĝis la jaroj 1950-oj, la termo "Dominio de Kanado" (""Dominion of Canada"") uziĝis kutime por la lando, kaj deposte la Dominia Gobernio komencis nur uzi "Kanado". Tio estis por rekonigi la Kanadan aŭtonomion disde Britio, kvankam iuj kritikuloj insistis ke la rekta nomo de la lando estus daŭre "Dominio de Kanado". La lasta granda ŝanĝo estis kiam oni renomigis la nacian feritagon de "Dominia Tago" ("Dominion Day") al "Kanada Tago" ("Canada Day") en 1982.
Aspekto de la orienta flanko; la teksto komenciĝas maldekstre sube
La okcidenta flanko
**Runŝtono de Rök** estas platŝtono kun runoskribo en Svedio, ĉe preĝejo Rök en komunumo Ödeshög. Ĝi altas 3,82 metrojn kaj surhavas runoskribon en malnov-norda lingvo, kun ĉ. 750 signoj, tiel ĝi estas la plej longa konata tiulingva runoskribo.

Ĝenerale
--------

La ŝtono estis establita verŝajne en la frua 9-a jarcento, 200 jarojn poste ĝi estis enmasonita – dum la kristaniĝo de la lando – en la dekonaĵan garbejon de la loko. Kiam en 1840 oni malkonstruis la malnovan preĝejon, oni rimarkis la runoskribon sur la ŝtono, sed ili spite al tio remasonigis ĝin en la antaŭhalon de la nova preĝejo. Oni elprenis ĝin en 1862 kaj post starigis sur la preĝeja korto kaj oni protektis ĝin ĝis 1933 per tegmento.

La legado de la teksto estas malfacila, ĉar la skribojn komplikas liter-ludoj. La kreinto de la ŝtona runoskribo estis Varin, kiu ĉifris la tekston kelkfoje per sekretaj runoj. Por tio li uzis du runajn alfabetojn, la malnov-nordajn kun 24 signoj kaj ankaŭ specifan Rök-alfabeton kun 16 signoj. La lego de la tuta enĉifrita teksto estas hodiaŭ unueca, sed la interpretado de la enteno donas ankaŭ nesolvitajn enigmojn.

La unua linio sur la antaŭflanko de ŝtono legeblas kiel „Aft Vuamod standa runar thar" („Al memoro je Vamund staras tiuj ĉi runoj") kaj daŭrigas tiel: „Sed Varin skribis tiujn, patro de la mortinta filo".

La teksto ŝajnas okupiĝi poste pri mitaj temoj.

La teksto
---------

|  |  |
| --- | --- |
| Malnova okcident-norda transskribo | *Eptir Vémóð/Vámóð standa rúnar þær. En Varinn fáði, faðir, eptir feigjan son. Sögum múgminni/ungmenni þat, hverjar valraufar væri tvær þær, svát tolf sinnum væri numnar at valraufu, báðar saman á ýmissum mönnum. Þat sögum annat, hverr fyrir níu öldum án yrði fjör með Hreiðgotum, auk dó meðr hann umb sakar. Réð Þjóðríkr hinn þormóði, stillir flotna, ströndu Hreiðmarar. Sitr nú görr á gota sínum, skildi umb fatlaðr, skati Mæringa. Þat sögum tolfta, hvar hestr sé Gunnar etu véttvangi á, konungar tveir tigir svát á liggja. Þat sögum þrettánda, hverir tveir tigir konungar sæti at Sjólundi fjóra vetr at fjórum nöfnum, bornir fjórum brœðrum. Valkar fimm, Ráðulfs synir, Hreiðulfar fimm, Rugulfs synir, Háislar fimm, Hörðs synir, Gunnmundar/Kynmundar fimm, Bjarnar synir. Nú'k m[inni] m[eð] öllu [se]gi. Einhverr … [svá]t … eptir frá. Sögum múgminni/ungmenni þat, hvar Ingoldinga væri goldinn at kvánar húsli. Sögum múgminni/ungmenni, hveim sé borinn niðr drengi. Vilinn er þat. Knúa/knýja knátti jötun. Vilinn er þat … Sögum múgminni/ungmenni: Þórr. Sibbi véaveri ól nírœðr.* |

Vidu ankaŭ
----------

* Karlevistein

* Runŝtono de Rök en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Runŝtono de Rök en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Rosalyn C. HIGGINS**, OBI (2a de junio 1937, Londono) estas brita iama Prezidanto de la Internacia Kortumo (IK). Ŝi estis la unua virino juĝisto elektita por la IK, kaj estis elektita Prezidanto en 2006. Ŝia postentempo finis la 6an de februaro 2009. Ŝi estis sukcedita kiel Prezidanto fare de la japana juĝisto Hisashi Owada, kaj Christopher Greenwood estis elektita en ŝia loko kiel juĝisto en la Internacia Kortumo. 

Ŝi servis en la Komitato pri Homaj Rajtoj de Unuiĝintaj Nacioj dum 14 jaroj. Ŝi estis profesoro pri internacia juro en la Universitato de Kent kaj en la *London School of Economics*. Higgins estas aŭtoro de kelkaj gravaj verkoj pri internacia juro, kiel *Problems and Process: International Law and How We Use It* (1994). Spite siajn multajn ekvilibrajn juĝojn pri diversaj aferoj, ŝi ricevis kritikojn pro sia permesemo al ŝtatoj por uzado de atomarmiloj.

Notoj
-----

1. ↑  "Birthday's today". Arkivigite je 2011-06-03 per la retarkivo Wayback Machine The Telegraph. 2a de junio 2011. Alrita la 31an de majo 2020. "Dame Rosalyn Higgins, QC, President, International Court of Justice, 2006–09, 74"
2. ↑   A. Anghie, Imperialism, Sovereignty and Making of International Law, (Cambridge, Cambridge University Press, 2005), p. 293


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 705922
* GND: 1103070827
* LCCN: n50033723
* VIAF: 4961594
* ISNI: 0000 0001 1587 7372
* SUDOC: 029494001
* BNF: 12110953w
* NDL: 00679281
* BIBSYS: 90750212
* NKC: jx20091215018
 |
Elektron-mikroskopa fotografio de golĝaparato, apud kiu videblas pluraj vezikoj.
La **golĝaparato** (aŭ *diktiosomaro*) estas ĉelorganeto trovebla en preskaŭ ĉiuj eŭkariotaj ĉeloj. Oni nomis ĝin laŭ la itala sciencisto Camillo Golgi (Golĝo), kiu malkovris ĝin en 1898. Pro tio ĉi, li ricevis duonon de la 1906a Nobel-premio pri medicino.

La golĝaparato konsistas el amaso de pluraj surstakigitaj *cisternoj*. Cisterno estas plata, glata, per biomembrano ĉirkaŭfermita strukturo, en kies interno oligo- kaj polisaĥaridaj ĉenoj povas alkudriĝi je proteinoj, kaj kiuj povas delaĉiĝi ĉe la ekstera fino kiel golĝaj veziketoj. Tiuj veziketoj servas por elĉeligo de la modifitaj proteinoj, transprenitaj el la endoplasma retikulo.

Strukturo
---------

Skema prezento de ĉelkerno, endoplasma retikulo kaj **golĝaparato**:  

1- ĉelkerno.  

2- kernporo.  

3- raspa endoplasma retikulo.  

4- glata endoplasma retikulo.  

5- ribosomo sur raspa endoplasma retikulo.  

6- transportontaj proteinoj.  

7- transport-veziketoj.  

8- golĝaparato.  

9- *cis*-flanko de la golĝaparato.  

10- *trans*-flanko de golĝaparato.  

11- cisternoj de golĝa aparato.
La strukturo de golĝaparato ne estas homogena; ĝi montras polusiĝon:

* **cis-flanko** (aŭ cis-poluso), la kurbiĝanta ekstera flanko. Ĝi surhavas multajn veziketojn, kiuj algluiĝas al la randoj de la retaro. Tiu poluso havas direktan kontakton kun la kava interno de glata endoplasma retikulo kaj per helpo de la etaj veziketoj eĉ kun la raspa endoplasma retikulo.
* **trans-flanko** (aŭ trans-poluso), la interna flanko. Ĝi rigardas al la ĉelmembrano kaj al tiu gluiĝas pli grandaj golĝaj veziketoj.

La diko de la ĉela membrano de la cis- ĝis la transflanko kreskas de 6-7.5 ĝis 10-12 nm.

Ĉe bestoj kaj plantoj, la golĝaparato montras diferencon:

* en la animalaj ĉeloj troviĝas ofte multaj diktiosomoj dense unu apud la alia,
* en la plantaj ĉeloj situas ili sporade en la tuta ĉelplasmo kaj estas malpli.

Funkcio
-------

En la golĝaparato okazas la modifo de la proteina strukturo kaj produkto de glikoproteidoj. Tie ĉi sinteziĝas la fosfolipidoj kelkaj polisaĥaridoj (kiel kitino aŭ pektino).

Ĝi ankaŭ densigas la entenon de la vakuoloj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Golĝaparato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* germane

Referencoj
----------

1. ↑  Biografio de Camillo Golgi ĉe la Nobel-premia paĝaro Arkivigite je 2004-08-03 per la retarkivo Wayback Machine (angle)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Oligoĥetoj** |
| --- |
|  |
| Tervermo (Lumbricus terrestris)Tervermo (*Lumbricus terrestris*) |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Anelidoj *Annelida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Clitellata |
| Subklaso: | **Oligoĥetoj** *Oligochaeta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordoj |
| Haplotaxida Lumbriculida |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Oligoĥetoj  |

 |
| v • d • r |

**Oligoĥetoj** aŭ **Oligoketoj** (*Oligochaeta*) estas subklaso el la filumo de anelidoj, ĉe kiuj la nombro de la segmentoj povas varii inter 7-600. Tiel ilia grando estas tre diversa, ekzistas bestoj de 3 mm ĝis 3 m. Ili ne havas antenojn, palpilojn, parapodiumojn, sed kelkaj akvaj oligoĥetoj havas brankon.

Ekde la dua segmento elstaras ĥitinaj ĥetoj el la haŭto, kiuj povas esti en striktaj aŭ larĝaj paroj, en kvar grupoj aŭ eble en rondo. Ili povas manki ĉe kelkaj specioj aŭ genroj. Oni povas eĉ atenti je pligrandiĝintaj genitalaj (seksorganaj) ĥetoj ĉe kelkaj grupoj.

Ilia intesta kanalo estas rekta tubo. Oni povas rimarki ĉe antaŭintesto de la teraj bestoj elstaraĵojn sur ĝi, kiuj estas kalkaj glandoj, partoprenantaj en la jonreguligo de la korpo. La dorsa muro de mezintesto povas faltiĝi en la intestan kavon, formante laŭlongan faldon (*typhlosolis*). La mezan inteston kaj la laŭlongan faldon ĉirkaŭas karakteriza flavkolora ĉeltavolo (t.n. ĥloragogenaj ĉeloj), kiuj gravas en la sintezo de glikogeno kaj graso kaj en deaminado kaj produkto de amonio kaj ureo.

Ilia sangocirkula sistemo estas fermita, la sango povas esti ruĝa pro la hemoglobino, solvita en la sangoplasmo. La sekreciaj organoj estas metanefridioj, kiuj estas tre diverse konstruitaj. Plimulto de la oligoĥetoj havas po segmento unu paron da metanefridio, sed kelkaj taksonoj havas pli po segmento. La nefridioj ĝenerale malfermiĝas je ekstero, sed ĉe kelkaj specioj en la intestan kanalon. Tiuj tipoj povas varii eĉ en unu besto.

La sensaj organoj estas reduktitaj, oni povas plej ofte rimarki palpajn ĥetojn, sensajn verukojn, sed ĉe kelkaj dolĉakvaj specioj havas lumsentan okulon.

Ili estas hermafroditaj, en ili estas 1-2 paroj da ovario kaj 1-4 paroj da testiko. La fekundigo estas reciproka, sen oni konas speciojn kun parteogeneza aŭ memfekundiĝo.

La seksan maturecon signas la klitelo aŭ selo (*clitellum*), kies glandoj produktas sekreciaĵon gravan je kopulacio kaj la kokonfarado. La kokonoj havas plej ofte citronformon, la nombro de ovoj en ĝi estas varia (1-40), larvoformo ne ekzistas. Ili vivas en grundo, falita foliaro, ĉe akvobordoj, ŝlimo de dolĉaj akvoj, en malgranda nombro eĉ ĉe marbordoj kaj maraj grundofaŭnoj.
Renkontiĝo Ma–Xi 2015
La **Renkontiĝo Ma–Xi 2015** estis okazaĵo historie senprecedenca, kiam la ŝtatestroj de Tajvano (propratermine la *Respubliko de Ĉinio*) kaj de Ĉinio (*Popola Respubliko de Ĉinio*, kiu asertas suverenecon super Tajvano). Tio okazis en Singapuro je la 7-a de novembro 2015. La renkontiĝo de prezidento Xi Jinping de la Popola Ĉinio kaj prezidento Ma Ying-jeou de la Respubliko de Ĉinio estis la unua kunsido de la gvidantoj de tiuj du partioj/ŝtatoj depost la finiĝo de la Ĉina Enlanda Milito en 1949, kiam la antaŭa ĉina registaro sub Ĉiang Kai-ŝek kaj la partio Kuomintango fuĝis al Tajvano kaj establis sin tie.

Notoj
-----

1. ↑  "Ma, Xi to split dinner bill in Singapore", 4 November 2015. Kontrolita 7 November 2015.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2015-11-07. Alirita 2015-11-09. angle
2. ↑  "President Ma to meet China's Xi in Singapore Saturday (update)". Kontrolita 4 November 2015.

 Arkivigite je 2015-11-07 per la retarkivo Wayback Machine  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2015-11-07. Alirita 2015-11-09. angle
La **Rus-Turka Milito** (1806–1812) inter la Rusa Imperio kaj la Otomana Imperio estis unu el la diversaj Rus-Turkaj militoj. Tiu milito ekis en 1805–1806 en la kunteksto de la Napoleonaj Militoj. Estis kampanjoj en 1808–10 kaj en 1811–12.

Komenco
-------

Dekomence, la Imperiestro Aleksandro la 1-a malemis koncentri grandajn fortojn kontraŭ la Otomana Imperio dum siaj rilatoj kun la Napoleona Francio estis necertaj kaj la ĉefa parto de lia armeo estis okupita luktante kontraŭ Napoleono Bonaparte en Prusio. Amasa Otomana ofensivo celis la Rus-okupitan Bukareston, nome ĉefurbo de Valakio, estis tuje kontrolita ĉe Obilesti fare de nur 4,500 soldatoj komanditaj de Miĥail Miloradoviĉ (2a de Junio, 1807). En Armenio, la 7,000-homa truparo de la grafo Ivan Gudoviĉ detruis la Turkan forton de 20,000 en Arpaĉai (18a de Junio). Dume, la Rusa Imperia Mararmeo estrita de Dmitri Senjavin blokadis la Dardanelojn kaj venkis super la Otomana ŝiparo en la Batalo de Dardaneloj (1807), post kio Selimo la 3-a estis elpostenigita. La Otomana ŝiparo estis detruita la venontan monaton en la Batalo de Atos, tiele establante Rusian hegemonion surmare.

Kampanjoj de 1808–10
--------------------

Kampanjoj de 1811–12
--------------------

Kaŭkazo
-------

* Kategorio Rus-Turka Milito (1806–1812) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
*Tetragraptus fruticosus*, malkaŝita en Aŭstralio
*Spirograptus spiralis*, kvazaŭ en lerneja ardezo
**Graptolito**, aŭ **graptolitedoj** laŭ la klado, estas animaloj studataj de la Paleozoologio inter la Senvertebruloj. Ili estas fosilioj troveblaj tutmonde. Ĝi utilas por datigi kuŝejojn de la epoko Paleozoiko. Ĝi estas formortintaj specioj.

Priskribo
---------

La vorto "graptolito" signifas laŭvorte el la greka "ŝtono kun skribaĵo", ĉar kelkaj ardezoj de la Paleozoiko. Tiu ardezoj similas al lernejaj ardezoj sur kiu iu infano estus skribinta aŭ desegninta geometrikaĵojn, fakte ili aspektas kvazaŭ nehoma skribaĵo. La supozataj "literoj" estas fakte kelkmilimetraj restaĵoj de animaloj kun formo de folioj de foliaro aŭ branĉo, bretaro, dentaro, segilo, ktp. foje spiralaj foje kurbaj foje branĉataj. Tiuj restaĵoj konsistas el ĥitino. Temas pri **koloniaj organismoj** kiuj disvolviĝas el unu embrio, sed kiuj restas interkonektitaj laŭ komuna akso.

Kelkaj el ili estis surfunde vivintaj kolonioj kaj kelkaj kreskis kun algoj kiuj vivis libere en la maro. La plej evoluintaj posedis vezikojn por ŝvebi en la akvo.

Taksonomio
----------

Dumlonge la sciencistoj lokigis la graptolitojn ene de la zoologia sistemo apud la koraloj, ĉar ambaŭ estas (aŭ estis respektive) kaj **koloniaj kaj primitivaj animaloj**. Tamen la pola paleontologo W. Kozlowski pruvis, ke la akso de la graptolitoj estas fakte indikilo de malproksima parenceco inter graptolitoj kaj vertebruloj, ĉar tiu akso sufiĉe similas al spin-kordo laŭ strukturo kaj laŭ funkcio. Pro tio ili havus pli superan lokon ol koraloj kaj pli proksiman al vertebruloj.

Tipoj
-----

Tipoj de graptolitoj estas jenaj:

* *Camaroidea*
* *Crustoidea*
* *Dendroidea*
* *Graptoloidea*
* *Stolonoidea*
* *Tuboidea*

Referencoj
----------

Endre Dudich, "Ĉu vi konas la Teron? Ĉapitroj el la geologiaj sciencoj", Scienca Eldona Centro de UEA, Budapest, 1983.

* Kategorio Graptolito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Graptolito en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
La sieĝo de Kars 1828, de January Suchodolski.
La **Rus-Turka Milito de 1828-1829** estis armita konflikto inter la Rusa Imperio kaj la Otomana Imperio post la Milito de la Greka Sendependiĝo. La milito komenciĝis kiam la sultano, enkolerigita pro la partopreno de Rusio en la Batalo de Navarino, li fermis la Dardaneloj la transiron de rusaj ŝipoj kaj revokis la Kunveno de Akkerman (1826).

La milito finiĝis per la Traktato de Adrianopolo, kaj ĝi estis grava venko por Rusio kaj plia paŝo en la dekadenco de la Otomana Imperio. Rusio ricevis la plejparton de la orienta marbordo de la Nigra Maro kaj la enfluejo de la rivero Danubo. Turkio agnoskis la rusan suverenecon de Kartvelio kaj parto de la nuna Armenio. Rusio havis la permeson okupi Moldavion kaj Valaĥion ĝis kiam Turkio estus paginta altan damaĝkompenson. Krome Serbio atingis aŭtonomion. La problemoj pri la mallarĝo de Dardaneloj estis solvata post kvar jaroj, kiam ambaŭ imperioj subskribis la Traktato de Unkiar Skelessi.

Referencoj
----------

* Османская империя: проблемы внешней политики и отношений с Россией. М. 1996.
* Шишов А.В. Русские генерал-фельдмаршалы Дибич-Забалканский, Паскевич-Эриванский. М. 2001.
* Шеремет В. И. У врат Царьграда. Кампания 1829 года и Адрианопольский мирный договор. Русско-турецкая война 1828–1829 гг.: военные действия и геополитические последствия. – Военно-исторический журнал. 2002, № 2.

* Kategorio Rus-Turka Milito (1828-1829) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La vojo kun la nomo **Rennsteig** estas fame konata migradopado sur la kresto de la Turingia Arbaro. Ĝia parta, pli suda deflankiĝo multe pli mallonga nomiĝas Rennsteig de Sallmannshausen. Tria rennsteig-o en Turingio estas Rennsteig de Breitungen.

Priskribo
---------

Estante 168 km longa, tiu ege ŝatata migradopadego komencas en Hörschel apud Eisenach ĉe la rivero Werra kaj finiĝas en Blankenstein. Großer Inselsberg estas monto situanta sude de la migradopado Rennsteig.

La unua mencio fariĝis en 1330 kiel limvojo inter Turingujo kaj Frankonio.

Konata estas la kanto *Rennsteiglied* (teksto: Karl Müller, melodio: Herbert Roth en 1951), la neoficiala himno de la Turingio. Antaŭe skribis jam Joseph Victor von Scheffel poemon pri la Rennsteig-pado.

Stacidomo Rennsteig (germane: *Bahnhof Rennsteig*) estas fervoja stacio ĉe Rennsteig-fervojlinio en la Turingia Arbaro. Temas pri unu el la plej alte situantaj stacidomoj de Turingio je alteco de 747 metroj inter Stützerbach kaj Schmiedefeld ĉe la kilometroŝtono 33,38 de fervojlinio kondukanta de Plaue al Themar; ties meza parto do nomiĝas Rennsteig-fervojlinio. Tre populara estas ankaŭ la Rennsteig-kurkonkurso, mezmontara maratono kun multaj partoprentantoj.

La blanka Ro kiu markas la padon nomiĝas *Mareile* laŭ Maria Sauer, filino de la Weidmannsheil-forstisto de Steinbach am Wald.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ĉio pri Rennsteig
* Pri la kanto Rennsteiglied. Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine

Vidu ankaŭ
----------

* Ĉaskastelo Hohe Sonne
* Christian Juncker
* Julius Kober
* Luise Gerbing
* Maria Sauer
* Rennsteig de Breitungen
* Rennsteig de Sallmannshausen
* Rennsteig-muzeo (Neustadt)
* Rennsteiggarten
* Rennsteigklubo 1896

Notoj
-----

1. ↑  La kompleta Rennsteig-balado de Scheffel de 1863.

* Rennsteig en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Rennsteig en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Roselyn SANCHEZ** (2-an de aprilo 1973 en San Juan, Porto-Riko) estas porto-rika aktorino kaj kantistino, fotomodelo, kiu estas konata ankaŭ sub la nomoj *Rosalyn Sanchez, Pipo* kaj *Ros*.

Biografio
---------

Roselyn Sánchez studis marketigon en la Universitato de Porto-Riko, sed rompis la studadon kaj turnus sin al aktorado. Ŝi aperis en 1992 en la usona filmo *Captain Ron* kun Kurt Russell kaj poste translokiĝis al Novjorko por lereni dancadon, aktoradon, kantadon.

Spite al ŝia translokiĝo, ŝi estis elektita en 1993 kaj 1994 al *Miss Petite Puerto Rico* kaj *Miss Petite America*.

Ekde 2001, ŝi ludis flankajn rolojn en kinofilmoj kun Jackie Chan, Chris Tucker, Cuba Gooding Jr. John Travolta, Samuel L. Jackson, Justin Timberlake, Kevin Spacey kaj Morgan Freeman. Ekde 2005, ŝi ludis paralele en la serioj *Kojak* kaj *Without a Trace*.

Ŝi geedziĝis en 1998kun aktoro Gary Stretch, ili divorcis en 2001. Ŝi geedziĝis en 2008 kun aktoro Eric Winter, post dujara amrilato.

Filmaro (elekto)
----------------

* 1992: *Captain Ron*
* 1999: *Held up*
* 2001: *Rush Hour 2*
* 2002: *Boat Trip*
* 2002: *Nightstalker*
* 2003: *Chasing Papi*
* 2003: *Dragnet*
* 2003: *Basic*
* 2004: *Underclassman*
* 2005: *Shooting Gallery*
* 2005: *Edison*
* 2005: *Kojak*
* 2005: *State Property 2*
* 2005–2009: *Without a Trace*
* 2006: *Yellow*
* 2007: *The Game Plan*
* 2008: *The Perfect Sleep*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 388369
* GND: 1037265661
* LCCN: no2005073154
* VIAF: 169457832
* ISNI: 0000 0001 1837 3823
* BNF: 14621975s
* MBA: db608475-8dfb-4f60-8bc4-6c6767edcb26
* BNE: XX4429588
 |
Memorŝtono apud Eisenach (Hohe Sonne)
**Rennsteiglauf** estas populara kur-konkurso en Turingio, Germanujo. Ĝi nomiĝas laŭ la konata migradopado *Rennsteig*.

Historio
--------

Memorŝtono en Schmiedefeld
En la 12.5.1973 metitis la fundamenta ŝtono por tiu ĉi konkursaro fare de kvar studentoj el Jena kurante ĉ. 50 mejlojn sur Rennsteig. Laŭ instigo de la sportscienculo Wilhelm Schröder la fama pedagogo kaj lernejsportpioniro Johann Christoph Friedrich GutsMuths iĝu patrono spirita de tiu evoluanta ideo pri nova konkurso. Baldaŭ aliĝis aliaj sportemuloj kaj jam du jarojn poste pli ol 900 gekurantoj partoprenis. Post Turniĝo fonditis amikara societo *GutsMuths-Rennsteiglaufverein* kiu sukcese konatigis eksan GDR-eventon en tuta Germanujo. 

Fakte temas hodiaŭ pri la plej granda transterena kuro de tuta Eŭropo; dum ĉiujaraj sondaĵoj de "marathon4you" la Rennsteig-kuro kvazaŭ ĉiam rangas inter la dek plej ŝatataj. En 2014 oni atingis eĉ la unuan rangon. 

Nun ĉ. 15 miloj da sportuloj el diversaj lokoj meze de majo venas en la etan ripozumvilaĝon Schmiedefeld por partopreni ĉe unu el la plej lindaj kaj postulantaj maratonoj de Eŭropo kaj la - koncerne la nombron de la partoprenantoj - plej granda ultradistanca kuro en Eŭropo. Samtempe laŭdatas ĝia familiareco ĉar oni kalkulas centojn da tracidiaj kurantoj kaj kelkaj el ili jam pli ol 20 fojoj ĉeestis.

Konkursoj
---------

Ofertatas jenaj kuroj (la distanco povas malegali iomete de unu al la alia jaro): 

| distanco | longeco | startloko |
| --- | --- | --- |
| ultradistanca kuro | 73,9 km | Eisenach |
| maratono | 42,2 km | Neuhaus am Rennweg |
| duonmaratono | 21,1 km | Oberhof |

La celo de ĉiuj tri ĉefaj konkursoj estas Schmiedefeld. Krome okazas konkurso por junuoj kun distanco de inter 1,1 kaj 7,2 km kaj ankaŭ unu por mensaj handikapuloj. Por familioj eblas migradi sur distanco de 17 km respektive de 35 km por marŝkurantoj kaj bastonmarŝantoj. Ĝis 2015 eblis gajni surloke punktojn agnoskitajn por la ĉampionado de eŭropaj ultradistancaĵoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Rennsteig-kurkonkurso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hejmpaĝo
* "Rennsteig-Supermarathon: Oemus mit Streckenrekord"
* Raporto pri la konkurso de 2008
* Raporto pri 2010
* Raporto pri 2007
* Prie ĉe steppenhahn.de
Preno de Izmail fare de rusaj trupoj
La **Rusa-turka Milito de 1877–1878**, ankaŭ konata kiel **Milito de Oriento**, (Turke: Harbı 93 - "Milito de la naŭdekaj tri" aŭ 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı; ruse: Русско-турецкая война 1877-1878) estis milito, kiu formis la politikan vizaĝon de Balkanoj en kadron, kiu ekzistas ĝis nun. Ĉi tiu milito estis limŝtono al la fino de la vojo de la Otomana Imperio kiel monda potenco.

La fono de la milito kuŝas en la nacia vekiĝo en Balkano, kune kun la ambicio de la rusia imperio reakiri teritoriojn perditajn dum la Krimea Milito, restarigi sian superregadon en Nigra Maro kaj akiri kontrolon de Bosporo kaj Dardaneloj, kaj finfine atingi aliron al la Mediteraneo. Alia grava kialo estas liberigi la slavajn popolojn de Balkanio en la sudoriento de Eŭropo disde la Otomana Imperio regata de la turkoj. La liberigitaj popoloj fare de la rusoj dum jarcentoj sub turka premo konsideras ĉi tiun militon kiel la dua komenco de sia naciiĝo. Tial ekzistas alternativaj nomoj al ĉi okazintaĵoj donita de la naciismaj historiistoj de la 20-a jarcento, tiaj kiaj "Rumana Milito por Sendependiĝo" aŭ "Bulgara Milito por Sendependiĝo", ktp.

Rezulto de la milito, la princlandoj de Rumanio, Serbio kaj Montenegro deklaris sian oficialan sendependecon kaj liberigon de la Otomana Regno, kvankam en praktiko ili funkciis kiel sendependaj unuoj dum pluraj jaroj. Post preskaŭ 500 jaroj da otomana regado, kiu daŭris de 1396 ĝis 1878, la bulgara ŝtato estis restarigita, ĉi-momente kiel aŭtonoma princlando laŭ la Traktato de San Stefano. La Kongreso de Berlino poste transdonis Bosnion kaj Hercegovinon al la Aŭstria-Hungara Imperio, la insulo Kipro estis transdonita al la Brita Imperio kaj la regiono de Besarabio, kaj la urbo Kars estis transdonita al la Rusia Imperio.

* Kategorio Rusa-turka milito (1877–1878) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Rusa-turka milito (1877–1878) en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
**Roselyne BOSCH** (ankaŭ: **Rose Bosch**) estas franca produktoro, reĝisoro kaj scenaristino.

Kariero
-------

Eksa reportero de la semajna gazeto le Point, Roselyne Bosch subtenis la projekton de *1492 : Christophe Colomb* kun sia partnero produktoro Alain Goldman dum deko da jaroj. La scenaro de la filmo trairis multajn ŝanĝojn por trovi ties apartan financadon, ĉar la partopreno de grandaj studioj (Paramount) estis preskaŭ nula. La filmo estas kunproduktado tute eŭropa, franca-hispana-brita, do eblas paroli pri larĝskala sendependa produktado.

La scenaro devenas de persona deziro kaj transpasas "klasikan" scenaron koncerne tempon kaj investon. La filmo estis reĝisorita kaj kunproduktita de Ridley Scott. Ĝi priskribas la malkovron de la Nova Mondo fare de utopiista kaj halucinita Kristoforo Kolumbo (ludata de Gérard Depardieu). Ĝi estis filmita en la ĝangalo de Kostariko kaj Hispanio. Tri karaveloj, la Pinta, la Niña kaj la Santa María estis konstruitaj en la haveno de Bristol, kaj faris kvincent jarojn poste, la saman vojaĝon kiel Kolumbo por atingi la lokon de filmado. La filmo aperis la semajnon de la 12-a de oktobro 1992, ekzakte kvincent jarojn post kiam Kolumbo alpaŝis la insulon de Guanahani.

Filmaro
-------

### Reĝisoro

* 2005: *Animal*
* 2010: *La Rafle*

### Scenaristo

* 1985: *Hôtel de police* (TV-serio)
* 1992: *1492: Christophe Colomb* (*1492: Conquest of Paradise*), de Ridley Scott
* 1998: *En plein cœur*, de Pierre Jolivet
* 1998: *Bimboland*, de Ariel Zeitoun
* 2003: *Le Pacte du silence*, de Graham Guit
* 2005: *Animal*, de Roselyne Bosch
* 2010: *La Rafle*, de Rose Bosch

Eksteraj ligiloj
----------------

* Roselyne Bosch en IMDb


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Filmo |
**Oszkár Gerde** [oskAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Gerde Oszkár Pál** estis hungara skermisto (sabristo), olimpiano, olimpika ĉampiono, arbitraciisto, juristo. Lia origina familia nomo estis *Goldberger* ĝis 1890.

Oszkár Gerde naskiĝis la 8-an de julio 1883 en Budapeŝto, li mortis la 8-an de oktobro 1944 en Budapeŝto (laŭ eraraj informoj li mortis en Koncentrejo Mauthausen-Gusen).

Biografio
---------

Oszkár Gerde devenis el juda familio. Li maturiĝis en luterana gimnazio de Budapeŝto en 1901, post 5 jaroj li akiris juran diplomon en Scienca Universitato de Budapeŝto. Li skermis inter 1900-1926 en ĉefurba sportklubo. Tiutempe li estis hungara ĉampiono trifoje teame inter 1922-1925. Li estis olimpiano en Somera Olimpiko 1908 kaj Somera Olimpiko 1912 kun po unu oraj medaloj teame. Depost 1926 li estis arbitraciisto. Civile li estis advokato-kandidato (1906–1912), poste li havis postenon en industria ĉambro ĝis 1938.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

* Kategorio Oszkár Gerde en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 801979
 |




* Portalo pri Biografio
La detruita teatro post la aeratako
**Rusa aviadatako al teatro de Mariupolo** estis militatako farita la 16-an de marto 2022 en Mariupolo. Rezulte de la senpera trafo per aviada bombo en la konstruaĵon de teatro pereis ĉ. 300 personoj, kiuj serĉis tie protekton, post kiam perdis proprajn domojn en bombado dum la agreso de rusa soldataro en 2022.

La teatro suspendis sian agadon la 24-an de februaro pro la invado de Rusio en Ukrainion. Dum la sieĝo ĝi estis uzata kiel ŝirmejo por loĝantoj kaj rifuĝintoj el apudaj lokoj, kies loĝejoj kaj domoj estis detruitaj rezulte de rusaj aeratakoj, ĉefe de la virinoj la infanoj. Ĉirkaŭ la 12-a de marto sur la placo ambaŭflanke de la teatrejo oni farbis grandajn, videblajn de la aero surskribojn „Dieti" (ruse: „infanoj"), por marki ĝin kiel civilan objekton.

Matene la 16-an de marto 2022 la teatrejo estis detruita rezulte de direktita per lasero aviada bombo, verŝajne KAB-500L. Interne povis troviĝi de 800 ĝis 1300 personoj. Bunkro en kelo de la teatrejo eltenis la atakon, sed la eliro estis detruita. La savagado estis malfaciligita pro daŭrantaj stratbataloj kaj pripafo. Savoskipoj povis forigi rubaĵon kaj eltiri homojn al la surfaco nur en la momentoj kiam la bataloj ĉesis. Ĝis la 18-an de marto el la rubejo ĉ. 130 personoj sukcesis eliri. Laŭ prezidanto de la urbo la 19-an de marto en la subterejoj de la teatro plu povis troviĝi pli ol 1000 personoj. La 25-an de marto la Urba Konsilantaro informis, ke rezulte de la bombado pereis ĉ. 300 personoj.

Aleksej Reznikov konsideris la atakon kiel genocido kaj ŝtata terorismo de Rusio. Defendministerio de Rusia Federacio kontraŭdiris kaj akuzis Azov-batalionon pri eksplodigo de la konstruaĵo.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 766978
 |
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri *Diferencialo (meĥaniko)*. Por informoj pri matematiko, vidu la artikolon diferencialo (apartigilo).
En jena diferencialo la ringorado (viola) estas propulsata de la motoro. La viola kaĝo kunturniĝas. La en la kaĝo ŭmuntita flugilrado (verda) transdonas la povumon al ambaŭ radoj (ruĝa kaj flava), kiuj estas ligitaj kun la aksoj kaj do kun la radoj. Se la aŭto veturas rekte antaŭen, tiam la radoj turniĝas samrapide. La flugilrado turniĝas kun la kaĝo, sed ne turniĝas ĉirkaŭ sia akso.
Se unu rado (ruĝa) estas blokita, la flava rado nun turniĝas per duobla rapideco.
En meĥaniko, **diferencialo** estas sistemo de dentradoj per kio, de unu propulsanta akso, pliaj rotacioj kun diferencaj rapidecoj povas estis disbranĉigataj.

Unu apliko estas en aŭtomobiloj kaj traktoroj, kie estas diferencialo inter la propulsantaj radoj. Dum ĝirado la ´interna´ rado trairas pli mallongan vojon kaj do malpli rapide turnas ol la ekstera rado, sed tamen estas propulsanta.

Sur kota tereno kaj sur glita vojo tio estas malavantaĝo, ĉar unu rado povas ekjori kaj la alia resti senmova. Por preventi tion ekzistas t.n. *limigita jordiferencialo* kiu per kluĉilo dividas la fortojn denove al ambaŭ radoj. Alia ebleco estas la diferenciala blokilo, konstruita interne de multaj ĉiaterenaj aŭtoj. Ĝi estas kelktempe blokebla diferencialo (la verda dentrado en la desegnaĵo estas blokata).

Diferencialo de aŭtomobilo
Klarigo kiel la diferencialo permesas al aŭtoj kurbigi sen la radoj gliti

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Diferencialo (mekaniko) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Diferenciala blokilo
* Kompleta transmisio
* Transmisia rilatumo
Alex Lifeson, Geddy Lee kaj Neil Peart 
**Rush** estas la kanada progresivroka bando, kiu konsistas el Geddy Lee (basgitaro, voĉo, sinteziloj), Alex Lifeson (gitaro, akompana voĉo) kaj Neil Peart (drumo, perkutinstrumentoj, kantotekstoj). Ĝi formiĝis en 1968 kaj multfoje ŝanĝis la bandanojn, antaŭ ol la nuntempa drumisto Neil Peart alvenis kaj anstataŭigis la originalan drumiston John Rutsey. La grupo ludis en ĉi tiu aro ĝis 2015, kiam Neil Peart anoncis sian emeritiĝon. En 2018 la bando oficiale disfalis.

Komence la grupo ludis en la stilo de Led Zeppelin, sed kun la alveno de Peart, ili komencis ludi la pli progresivan muzikon kun neregulaj taktosignoj kaj la riĉa instrumentaro. En la 1980-aj jaroj kun la albumo "Permanent Waves" ili estis influitaj de nova ondo kaj regeo kaj grupoj kiel The Police kaj en la malfruaj 1980-oj de la sintpopo ktp. Tamen, ekde la mez-fruaj 1990-aj jaroj (la albumo "Counterparts") ĝis 2012, ili revenis al ilia pli frua ŝtonroka stilo.

La bando estas konata pro la karakteriza alta "inema" kantstilo de Geddy Lee, kiun oni aŭ amas aŭ malamas. Lia voĉo karakterizas per la vere alta voĉamplekso, ekde baritono, ĝis meza soprano. Oni multfoje komparis la voĉon de Geddy Lee kun la voĉo de Robert Plant. Krom tio, la bando estas konata pro la profesia muzikscipovo de la tri muzikistoj. Ofte oni diras pri ĉi tiu bando "nur la tri muzikistoj, tamen ili sonas kiel orkestro".

Diskaro
-------

### Studiaj albumoj

* *Rush* (1974)
* *Fly by Night* (1975)
* *Caress of Steel* (1975)
* *2112* (1976)
* *A Farewell to Kings* (1977)
* *Hemispheres* (1978)
* *Permanent Waves* (1980)
* *Moving Pictures* (1981)
* *Signals* (1982)
* *Grace Under Pressure* (1984)
* *Power Windows* (1985)
* *Hold Your Fire* (1987)
* *Presto* (1989)
* *Roll the Bones* (1991)
* *Counterparts* (1993)
* *Test for Echo* (1996)
* *Vapor Trails* (2002)
* *Feedback* (2004)
* *Snakes & Arrows* (2007)
* *Clockwork Angels* (2012)

* Kategorio Rush en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Larĝa panorano de Rosendorf
**Rosendorf,** hungare **Pócsfalu** [pOĉfalu] estas iama vilaĝo, nun parto de Weichselbaum (Burgenlando) en Aŭstrio, en federala ŝtato Burgenlando, en distrikto de Jennersdorf. La historia germana loknomo estis **Potschendorf**.

Rosendorf en la mapo

Bazaj informoj
--------------

* 46° 56′ 30″ N 16° 11′ 00″ O﻿ / ﻿46.94167 °N, 16.18333 °O﻿ / 46.94167; 16.18333 (mapo)Koordinatoj: 46° 56′ 30″ N 16° 11′ 00″ O﻿ / ﻿46.94167 °N, 16.18333 °O﻿ / 46.94167; 16.18333 (mapo)
* Poŝtkodo: 8382
* Telefonprefikso:
* Aŭtokodo: JE
* Loĝantaro: 100

Situo
-----

Rosendorf situas en valo laŭ rojo. Szentgotthárd troviĝas je 5 km-oj.

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1187 laŭ tiama hungara ortografio *"Pacfalu"*, apartenanta al abatejo de Szentgotthárd. En 1605 hajdukoj de Stefano Bocskai bruldetruis la vilaĝon. En 1787 vivis tie 96 homoj en 18 domoj, en 1830 118 homoj en 17 domoj. En 1910 vivis en Pócsfalu 216 homoj, plejparte aŭstroj). Ĝis 1921 la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Szentgotthárd, poste al Aŭstrio (dume inter 1938-1945 al Germanio). Rosendorf aliĝis al Weichselbaum en 1971. La fajrobrigadejo en 1992 konstruiĝis.

Vidindaĵoj
----------

* kapelo

* Kategorio Rosendorf (Burgenlando) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Montaro Keszthely** estas malgranda montaro en okcidenta Hungario, en meza parto de Transdanubio, en departementoj Veszprém kaj Zala. La nomo venis de la proksima grava urbo Keszthely.

Situo de Montaro Keszthely en Hungario

Bazaj informoj
--------------

* plej alta punkto: Köves-tető (444 m)
* areo: 350 km²

Situo
-----

Montaro Keszthely situas apud Bakony, Balatono, Montetaro Zala kaj Badacsony (ĉi tiun lastan monton ĉiuj fontoj traktas aparte).

Historio
--------

Montopinto Rezi en la montaro
Iama vulkaneco kreis la montaron. Ĝi konsistas plej ofte el dolonitoj pli malofte el kalkoŝtonoj, krome el bazaltoj. En la montaro oni malkovris multe da kavoj, kavernoj. Pri la homa agado menciindas la mezepoko, kiam oni konstruis burgojn sur montopintojn. Ili iĝis gravaj fortikaĵoj konztaŭ la turkoj.

Priskribo
---------

Montaro Keszthely parte estas loĝata precipe en la valoj. Sur la sudaj deklivoj oni okupiĝas pri vinkulturo. Restis parto, kiun kovras fagoj, kaŝtanoj kaj fraksenoj. Pro la malgrandaj arbaroj nur malgrandaj bestoj vivas interne. La montaro estas ŝatata ekskursejo. Allogaĵo estas [[Hévíz (lago).

Fonzoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare Arkivigite je 2014-08-14 per la retarkivo Wayback Machine
**Algurona acido** estas la komerca nomo kreita por nedeterminita miksaĵo de polisaĥaridoj produktitaj de mikroalgoj ŝtopantaj filtrilojn en algaj kulturoj. La komerca nomo estis kreita de *Solazyme*. La nedeterminita miksaĵo de kemiaĵoj laŭdire funkcias por protekti la mikroalgojn, kaj estis prilaborita kaj formulita en gamo da produktoj. En 2011, la acido estis enkondukita en la merkaton kiel aktiva ingredienco en komerca produkto nomata *Algenist* - kontraŭ-maljuniĝaj haŭtflegaj formuloj. Algurona acido ne estas teknika nomo rilata al unu polisaĥarido, sed miksaĵo de algaj eltiraĵoj kiu pretende havas kontraŭ-maljuniĝajn avantaĝojn por la haŭto.

Scienca testado
---------------

Kiam provita de komercaj laboratorioj, algurona acido montris signifajn rezultojn en pluraj haŭtaj sanigaj kaj kontraŭ-maljuniĝaj parametroj, kaj sendepende kaj kompare kun aliaj konataj kontraŭaĝaj ingrediencoj. La financado por ĉi tiuj tiaj laboratorioj ne estas malkaŝita. La acido, heterogena miksaĵo de polisaĥaridoj, varias laŭ konsisto depende de la kreskokondiĉoj de la miksitaj algaj kulturoj; la unuopaj strukturoj de la eroj de ĉi tiu miksaĵo ne estis demonstritaj.

Algurona acido ne nature ĉeestas en homa haŭto, ne devas efiki en haŭtaj enzimoj, kaj oni dubas ĉi estas uzata de la haŭto. Male, hialurona acido disvastiĝas tra la korpo, estas nature produktata en la haŭto kaj, surbaze de sia kapablo reteni humidon, ludas gravan rolon en hista strukturo kaj riparo. En provoj faritaj de komercaj laboratorioj, oni trovis, ke algurona acido malhelpas produktadon de hialuron-acidaj degradantaj enzimoj ĝis 67%. La graveco de ĉi tiu inhibicio *in vitro* por haŭta fiziologio estas nekonata.

Notoj
-----

1. ↑   Carolyne Zinko (2011-03-27). "Algenist uses Solazyme microalgae for anti-aging". Sfgate.com. Alirita la 5an de Majo 2021.
2. ↑   ALGURONIC ACID
3. ↑   Catherine Saint Louis (2011-03-23). "Trolling the Oceans to Combat Aging". The New York Times. Alirita la 5an de Majo 2021.
4. ↑  Ariel Schwartz (2011-03-07). "How an Algae Biofuel Company Ended Up in the Cosmetics Business". Fast Company. Alirita la 5an de Majo 2021.
5. ↑   Society of Cosmetic Chemists Annual Scientific Meeting and Technology Showcase. Anthony Day, Ph.D. Harrison Dillon, Ph.D. et al. ‘’SUSTAINABLE SKIN PROTECTIVE EXO-POLYSACCHARIDES FROM MARINE MICRO-ALGAE’’. 2008

Referencoj
----------

* T. Tannin-Spitz et al. J. Appl. Phycol. V17, p215, 2005.
* M. Huleihel et al. Appl. Spectroscopy. V57, p390, 2003.
* M. Matsui et al. App. Biochem. and Biotechnol. VI04, p13, 2003.
* E. Eteshola et al. Acta Polym. V49, p549, 1998.

Traduko de la artikolo Alguronic acid en la angla vikipedio.
**Kamoro** (aŭ itale: **Camorra**) estas la nomo de la mafieca organizaĵo, kiu havas sian bazon en la itala regiono Kampanio, kaj ĉefe en la urbo Napolo.
Ĝi aperis en la frua 19-a jarcento kaj poste disvolviĝis en tuta Italio.

Napolo : naskejo de la *Camorra*

Agadoj
------

Kamoro estas kvazaŭ-ordeno strikte hierarkie organizita. En sia komenco ĝi specialiĝis pri menditaj murdoj, rabado kaj homforkaptado.
Krom tio hodiaŭ ĝi akiras multegan monon per drogoj, armil-komercado, prostituado, kontrabando, monlavado kaj ĉantaĝo.

Inter la laŭleĝaj ekonomiaj aktivaĵoj de Kamoro estas produktado de lukse dezajnita alta modo kaj la produktado de cemento - en ambaŭ kampoj Kamoro havas la italian monopolon. Giganta enspezo estas farata per kontraŭleĝaj rubodeponejoj por danĝera kaj venena rubo.

Historio
--------

### Naskiĝo

La Kamoro naskiĝis en la mezepoko dum la periodo de la hispana regado. La burbonaj regantoj poste ne faris iun seriozan provon detrui la krimajn organizaĵojn de la regiono, kiuj fariĝis tre riĉaj postulante protekt-monon de la lokaj komercistoj. Kvankvam Kamoro aplikas kaj profitas de perforto, la organizaĵo fakte estis sufiĉe populara en parto de la popolo, ĉar ĝi garantiis iom da ordo dum la registaro estis ege koruptita kaj senpova.

Kiam Napolo fariĝis parto de Italio en 1860, la registaro komence donis al la Kamoro policajn taskojn. Nur en la komenco de la dudeka jarcento la itala ŝtato finfine provis agi por redukti ĝian povon, kaj dum la faŝisma periodo la diktatoreco sukcesis teni Kamoron kaj aliajn lokajn "mafiojn" de la sudo sub regado.

### Tutmondiĝo

Post la dua mond-milito, la Kamoro disvastigis siajn interesojn al Usono, parte danke al la fama Usono mafiulo Lucky Luciano. En ĉi tiu periodo la mafia organizaĵo perdis sian hierarkian strukturon kaj fariĝis kolekto de malsamaj klanoj kiuj dividis la profitojn de siaj krimaj agadoj inter si. En la 1980-aj jaroj Raffaele Cutolo provis unuigi la Camorra sub sia regado, nomante ĝin la Nuova Camorra Organizzata (Nova Organizita Kamoro), sed aliaj klanoj batalis kotraŭ li kaj venkis post akra "milito", en kiu centoj da homoj estis mortigitaj.

Literaturo
----------

* Roberto Saviano: Gomorra. Viaggio nell'impero economico e nel sogno di dominio della camorra. Milano, Italio: Arnoldo Mondadori, 2006, 331 p. 21 cm. (*Gomoro. Vojaĝo en la ekonomian imperion kaj en la sonĝon pri dominado de Kamoro*, legebla en 15 lingvoj)
* Tom Behan: *See Naples & Die. The Camorra & Organised Crime* London, New York 2002, 324 S. ISBN 1860647839
* Tom Behan: *Enquête sur la Camorra. Naples et ses réseaŭ mafieŭ.* 2004, 240 S. ISBN 2746704412
* Domenico Santacroce: *La Trattativa: l'ordinanza del giudice Alemi sul caso Cirillo: brigate rosse, camorra, ministri dc, servizi segreti.* Editrice l'Unità, Roma 1988, 127 S.
* Domenico Santacroce: *I miei giorni della camorra.* Boccia, Salerno 1988, 197 S.

* Kategorio Camorra en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 140319
* GND: 4284675-4
* LCCN: n2016039009
* VIAF: 159064919
* BNF: 12094016n
* NKC: ph487791
 |
Kuboj da sukero
**Kubsukero** estas nutraĵista sukero reguligita en aspekton de kubo. Plej ofte temas pri sakarozo, akirata kutime el sukerbeto aŭ el sukerkano. Pro sia enspezeco la sukero estis en Bohemio nomata *blanka oro*.

Ĝis duono de la 19-a jarcento la sukero estis distribuata plejparte en formo de sukrekonusoj. Kiel malkovrinto de kubsukero estas konsiderata Jakub Kryštof Rad, kiu estis direktoro de rafinejo en Dačice. Li patentigis la kubsukeron en la jaro 1843. Liaj unuaj kuboj havis dimensiojn de eĝoj 1,2 cm kaj 1,5 cm. Pli poste ili komenciĝis ĉe diversaj fabrikantoj iom diferenciĝi kaj ankaŭ ŝanĝiĝis ilia formo de kvadro ĝis diversaj geometriaj formoj. Diversa povas esti ankaŭ la koloreco, sed plej ofte eblas renkontiĝi kun blanka koloro, kiu estas kaŭzita pro uzo de rafinita sukero sen aldono de kolorigaĵoj.

La kubsukero estis elektita de registaro de Ĉeĥio kiel simbolo de ties prezidantaro en EU en kelkaj propagaj materialoj (ekz. reklamo en televido kun prezentado de personecoj).

* Monumento omaĝe al kubsukero en DačiceMonumento omaĝe al kubsukero en Dačice
* Kuboj da sukeroKuboj da sukero
* Konusoj da sukero en pakumoKonusoj da sukero en pakumo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kubsukero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Radio.cz - La unua kubsukero en la mondo estis fabrikita en Dačice
* Dačice - Kubosukero Arkivigite je 2009-01-16 per la retarkivo Wayback Machine
* Euroskop.cz Kubsukero? Kampanjo, kiun aprezas eĉ en Bruselo Alexandr Vondra (Hospodářské noviny), 18. 9. 2008
* Euroskop.cz - Al Eŭropo ni dolĉigos tion? (Lidové noviny), 5.9.2008


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Nutrado kaj gastronomio |
Dosiero:Discosauriscus BW.jpg*Discosauriscus*.
*Gephyrostegus*.
*Limnoscelis*.
*Diplovertebron*.
**Reptiliomorpha** estas klado kiu enhavas la amniotojn kaj tiujn tetrapodojn kiuj kunhavas pli ĵusan komunan praulon kun amniotoj ol tiuj kun vivantaj amfibioj (lisamfibioj). Ĝi estis difinita de Michel Laurin (2001) kaj Vallin kaj Laurin (2004) kiel la plej granda klado kiu inkludas *Homo sapiens*, sed ne la vostoranon *Ascaphus truei*.

Ĉar preciza filogenetika loko de Lisamfibioj ene de Tetrapodoj restas necerta, restas polemika ankaŭ la decido pri kiuj fosiliaj tetrapodoj estas pli proksime rilataj al amniotoj ol la lisamfibioj, kaj ankaŭ, kiuj el ili estis reptiliomorfaj en ajna signifo de la vorto.

Referencoj
----------

1. ↑  Laurin, M. (2001). "L'utilisation de la taxonomie phylogénétique en paléontologie: avantages et inconvénients", *Biosystema* **19**, p. 197–211.
2. ↑   (2004) "Cranial morphology and affinities of *Microbrachis*, and a reappraisal of the phylogeny and lifestyle of the first amphibians", *Journal of Vertebrate Paleontology* **24** (1), p. 56–72. doi:10.1671/5.1.

* Kategorio Reptiliomorpha en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Reptiliomorpha en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)