recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**José María Morelos** estas unu el la 9 komunumoj de la meksika subŝtato Quintana Roo, kiu situas sur la duoninsulo Jukatano en la centro-orienta parto de Meksiko (ofte oni diras ke temas pri la suda parto de Meksiko, sed laŭ la latidudo, la komunumo situas je preskaŭ sama nivelo kiel la ĉefurbo de Meksiko)

La ĉefurbo de la komunumo estas José María Morelos. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 23006.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 32746 loĝantojn. El tiuj estis 16673 viroj kaj 16073 virinoj. La komunumo havas surfacon de 6,739 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas inter 35 ĝis ĉirkaŭ 100 metroj super la marnivelo (ju pli for de la atlantiko, des pli alta ĝenerale estas la reliefo).

En la komunumo ekzistas 110 loĝlokoj (laŭ INEGI statistike por urboj, vilaĝoj, domaroj). La ĉefaj loĝlokoj estas la sekvaj:

Ĉefaj loĝlokoj en la komunumo José María Morelos.

|  |  |
| --- | --- |
| **Loĝloko** | **Loĝantoj** |
| **Tuta komunumo** | **32 746** |
| José María Morelos | 10 424 |
| Dziuché | 2 728 |
| Sabán | 2 058 |
| La Presumida | 1 171 |
| Huay Max | 1 133 |
| X-Cabil | 1 043 |
| Kancabchén | 1 035 |

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 26564 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 18128 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 68,2 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon. La plej multaj el ili parolas la jukatanan majaan lingvon (memnomigo: Màaya t'àan (Mayathan).

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* José María Morelos Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
James Christy (maldekstre) kaj Robert Harrington, 1978.
**James Walter CHRISTY** (naskiĝis en 1938) estas usona astronomo.

Laborante en la Mararmea Observatorio de Usono, li malkovris la 22-an de junio 1978, ke Plutono havas naturan sateliton, kiu ricevis la nomon de Karono.

Li faris la malkovron, zorge ekzameninte fotografaĵon de Plutono kaj rimarkante malgrandan tuberon flanke de la planedo. Tiun fotografaĵon kun aliajn oni klasifikis kiel "mezbonaj", kredante ke la plilongigita bildo de Plutono estis kaŭzita de malbona fokusigo. Tamen, Christy rimarkis, ke, kvankam la bildo de Plutono estas plilongigita, tiuj de la steloj ne tiel estas.

Ĉar el la antaŭaj aktivadoj de James Christy estis fotografiadoj de duopaj steloj, li ekpensis ke tiu tubero povus esti plutona luno.
Ekzameninte arĥivajn bildojn de 1965, li konkludis ke la tubero estis ja luno.

La fotografa pruvo ne estis decida (la tubero povus esti plutona montego), sed sur bazo de la kalkulita orbito de Karono, eblis antaŭkalkuli eklipsojn de Plutono kaj Karono: observoj de tiuj-ĉi konfirmis la teorion.

Estas notinde, ke la fotografaĵoj havis komenton : "Plilongigita bildo de Plutono", sed ĉiuj astronomoj, (inter kiuj Christy) supozis ke la fotografioj estis misaj.

La nomo Karono restis neoficiala ĝis kiam IAU aprobis ĝin en 1986.

Honore al James W. Christy, oni donis lian nomon al asteroido 129564 Christy.

Noto kaj referencoj
-------------------

1. ↑  Pluton a un satellite (*Plutono havas sateliton*) (france)
2. ↑  IAUC 4157: CH Cyg; R Aqr; Sats OF SATURN AND PLUTO (angle)
3. ↑  JPL Small-Body Database Browser: 129564 Christy (angle)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio James W. Christy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* angle La kunulo de Plutono
* angle 25 a datreveno de la eltrovo de la plutona luno Karono Arkivigite je 2011-07-21 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 320164
 |
***Johnny Appleseed*** ("Joĉjo Pomosemo") estis nomo donita al **John Chapman** (26-a de septembro de 1774 - 11-a de marto de 1845), usona pioniro kiu famiĝis pro sia plantado de multegaj pomujoj en la limregiono de setlado (nunaj ŝtatoj Ohio kaj Indianao), ekde 1797. Li estas la protagonisto de multaj fruusonaj legendoj, sed la historiaj informoj pri lia vivo estas tre malmultaj. Laŭ legendoj, li donacadis pomajn semojn aŭ arbidojn al ĉiuj, kiujn li renkontis dum la migrado; li vojaĝadis centojn da kilometroj por kultivi siajn pomarbarojn; kaj li servis kiel ŝamano al la indianoj de la regiono. Tiuj kaj multaj aliaj rakontoj pri lia donacemo kaj semado disvastiĝis dum la dua duono de la 19-a jarcento.

La historiaj faktoj estas pli modestaj. Chapman naskiĝis en Leominster, Masaĉuseco. Li ekmarŝis tra okcidentaj regionoj en 1797, kaj fine de la vivo li proprietis preskaŭ 500 hektarojn da pomarbaroj en disaj lokoj. Eĉ nuntempe, vojaĝante tra tiuj partoj de Usono kie li aktivis, oni povas vidi arbojn, kiuj kreskis el lia laboro.

* Kategorio Johnny Appleseed en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 1925
* GND: 123497434
* LCCN: n81144565
* VIAF: 62456510
* ISNI: 0000 0000 6324 058X
* BNF: 170288460
* NKC: pna20221142478
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Jamna-kulturo en Eŭropo, 4. jarmilo a.K.
La **Jamna-kulturo** aŭ **Jamnaja-kulturo** (la nomo venas el adjektiva formo de la rusa vorto яма, „fosaĵo") estis malfrua kuproepoka – frua bronzepoka kulturo en la ĉirkaŭo de la riveroj Bug, Dnestro kaj Uralo. La kulturo ekzistis de la 36-a ĝis la 23-a jarcentoj a.K. kiel unuperiodo de la kurgan-kulturo. Ĝin formis karakterize ĉasistoj-bredistoj; nur en la ĉirkaŭo de riveroj okazis kultivado de agro. Postrestis spuroj de kelkaj konstruaĵoj el grundo. La Jamnaja-kulturo estis posteulo de la Hvalinski-kulturo ĉe la meza parto de Volgo kaj la Srednij-Stog-kulturo ĉe la meza parto de Dnepro. El la Jamna-kulturo evoluis en okcidento la katakomba kulturo, en oriento la Srubna-kulturo.

Karakterizaĵoj
--------------

Ĝia ĉefa karakterizaĵo estas la entombigo en kurganoj. La kadavroj estis metitaj en la tombejon kun la genuoj klinitaj kaj estis kovritaj per okro. En la kurganoj, la arĥeologoj trovis eĉ plurajn hom-restaĵojn, kelkajn eĉ el pli postaj entombigoj. Oni kunmetis en la tombejon oferitajn (dom)bestojn, kio estas ankaŭ karakterizaĵo de la pra-indoeŭropa kaj pra-indoirana kulturoj.

Kurgan-hipotezo
---------------

Marija Gimbutas en sia kurgana hipotezo identigas la Jamna-kulturon kun la malfrua pra-hindeŭropa kulturo. Tiu kaj la antaŭaj Srednij-Stog-kulturo kaj Hvalinski-kulturo estas ebla prahejmo de la pra-hindeŭropa lingvo *(Urheimat).*

* Kategorio Jamna-kulturo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ludwig van Beethoven kun la partituro de *Missa Solemnis*
Ludwig van Beethoven pretigis la **Diabelli-variaciojn** (verko 120), la *33 variaĵoj pri valso de Diabelli*, kiel nomis ilin Beethoven mem, en la jaro 1823, kiel kontribuaĵo por kolekto de variacioj, kiujn la muzikeldonisto kaj komponisto Anton Diabelli iniciatis je ĉiuj renomaj aŭstraj komponistoj. Beethoven komencis per ili en 1819. Ili estas lia lasta granda pianoverko. Dum ĉi tiu tempo li ankoraŭ komponis la pianosonatojn op. 109, 110 kaj 111 same kiel li verkis pri *Missa Solemnis* kaj la Simmfonio n-ro 9. La valsotemon, simpla temo de 2 x 16 taktoj, antaŭmetis Diabelli.

Komence Diabelli havis la ideon de kolekto, kiu enhavu po unu variacion de ĉiu komponisto. Beethoven tamen ne volis kontribui "ŝuisto-flikaĵon", do simplan sekvencon. Diabelli do eldonis la variaciojn de Beethoven aparte (la unua eldono estis dediĉita al *Antonie Brentano*) kaj sekvigis duan parton kun la verkoj de aliaj, i.a. de Franz Schubert kaj de 11-jara Franz Liszt.

la 33 variacioj estas krom la Goldberg-variacioj de Bach kaj la Bach-variacioj de Reger la plej ampleksa variaciaro por piano. Atentinda estas la varieco de la variacioj: Krutaj kontrastoj, kompleksa ritmaj turniĝoj kaj polifoniaj strukturoj staras en ĉi tiu verko apud ludemaj, senpezigitaj alienoj. La prezentado daŭras entute 50 ĝis 60 minutojn.

La *Beethoven-domo* je Bonn akiris en la jaro 2009 la memskribaĵon pri verko 120 kaj ekspoziciis ĉi tiun ĝis la 20-a de aprilo 2010. En januaro 2010 oni volis prezenti digitaligitan version en la tutteran teksaĵon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Diabelli-variacioj (Beethoven) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Diabelli-Variationen (Beethoven): Liberaj muziknotoj por elŝuti de International Music Score Library Project.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 345962
* GND: 300017634
* LCCN: n81127885
* VIAF: 175005380
* BNF: 144040022
 |
La emblemo de Ljubljano
Urba municipo de Ljubljano
La **Urba municipo Ljubljano**, slovene *Mestna občina Ljubljana*, estas unu el 11 slovenaj urbo-komunumoj. Ĝi estas ankaŭ unu el 212 komunumoj en Slovenujo (Slovenio). Ĝi situas en la Regiono Osrednjeslovenska. La municipo enhavas 38 komunumojn kaj ĝia areo estas 275 km². Komence de 2016 tie loĝis 288 307 homoj. La administra centro estas la urbo de Ljubljano, la ĉefurbo de Slovenujo (Slovenio).

Loko, priskribo
---------------

Urbo municipo de Ljubljano situas en la centra parto de la lando, en la valo formita de la rivero Sava kaj lia alfluanto la rivero Ljubljanica. La areo estas ĉefe plata, precipe en la sudorienta parto. En la sudoriento kaj nordokcidento estas montetoj. La alteco estas de ĉirkaŭ 260 m ĝis preskaŭ 810 m.

Apudaj komunumoj estas: Občina Vodice, Občina Mengeš kaj Občina Trzin en la nordo, Občina Domžale kaj Občina Dol proksime de Ljubljano en la nordoriento, Občina Litija kaj Občina Šmartno proksime de Litija en la oriento, Občina Ivančna Gorica kaj Občina Grosuplje en la sudoriento, Občina Škofljica kaj Občina Ig en la sudo, Občina Brezovica en la sudokcidento kaj Občina Dobrova-Polhov Gradec kaj Občina Medvode okcidente.

Komunumoj
---------

La municipo konsistas el 38 vilaĝoj: Besnica, Brezje pri Lipoglavu, Dolgo Brdo, Dvor, Češnjica, Črna vas, Gabrje pri Jančah, Gunclje, Janče, Javor, Lipe, **Ljubljano** (*Ljubljana*), Mali Lipoglav, Mali Vrh pri Prežganju, Malo Trebeljevo, Medno, Pance, Podgrad, Podlipoglav, Podmolnik, Prežganje, Ravno Brdo, Rašica, Repče, Sadinja vas, Selo pri Pancah, Spodnje Gameljne, Srednje Gameljne, Stanežiče, Šentpavel, Toško Čelo, Tuji Grm, Veliki Lipoglav, Veliko Trebeljevo, Vnajnarje, Volavlje, Zagradišče, Zgornja Besnica, Zgornje Gameljne.

Referencoj
----------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Mestna občina Ljubljana en la slovena Vikipedio.*
**Jamie Winchester** [ĝEmi vinĉester] estas irlandana-britahungara ŝlagromuzikisto (komponisto, gitaristo, kantisto, tekstopoeto), kiu estas ĉefe konata en Hungario.

Jamie Winchester naskiĝis la 29-an de julio 1970 en Bangor (Nord-Irlando, Britio).

Biografio
---------

Jamie Winchester apartenis al la irlandana minoritato en Britio. Post naskiĝo de Jamie la familio translokiĝis al Dublino, baldaŭ al Vieno, fine en 1986 al Budapeŝto. Jamie nur post 2 jaroj iris al la hungara ĉefurbo, kie komence li laboris en banko, poste en firmao pri koncertoj. En 1990 dum koncerta vojo li aliĝis al rusa orkestro, kiu ludis ĉefe popolmuzikon. Tamen li daŭris la ligojn kun hungaraj muzikistoj, ekzemple li apartenis ankaŭ al akompana orkestro de Zsuzsa Koncz, en 1996 al Tibor Tátrai. Li debutis kiel solisto en 2009. Li revenis al Irlando en 2012, tamen li denove ĉeestas en ŝlagrokoncertoj en Hungario. Li ricevis premiojn inter 2001 – 2010. Li havas 2 filojn.

Elektitaj koncertoj
-------------------

* Budapeŝto (2009)
* Palaco de Artoj (2014)

Liaj solaj muzikalbumoj
-----------------------

* *The Cracks Are Showing* (2009)
* *Half-Plugged Christmas* (2010)
* *Tiger Road (EP)* (2010)

Elektitaj ŝlagrotekstoj
-----------------------

* Hello Budapest
* It's your life
* Last one out
* Az élet vár még
* Eltévedt idegen
* Hungarian Girls
* Süvít a szél

Lia filma rolo
--------------

* *Magyar vándor* (2004) - muzikisto

Aŭdu ankaŭ
----------

*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Jamie Winchester en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 656080
* GND: 135232899
* VIAF: 80048515
* MBA: 2af32e96-8e8b-45e8-9e41-e37691651764
 |
La **flogistono** (latine *phlogiston*) estas, laŭ arĥaika scienca teorio, substanco kiu ebligas brulon.

Priskribo
---------

Laŭ la flogistona teorio, brulo konsistas el formoviĝo de nevidebla substanco, nomita flogistono, el brulanta substanco al aero. Brulema substanco estas tia, ĉar ĝi enhavas multe da flogistono; en nebrulema substanco, flogistono mankas. Alivorte, brulado estas rapida senflogistoniĝo.

Brulo postulas aeron; kun malgranda kvanto de aero, brulado baldaŭ ĉesas. Laŭ la flogistona teorio, tio estas ĉar aero povas sorbi nur finian kvanton da flogistono. Ĉar malgranda kvanto de aero povas sorbi nur malgrandan kvanton da flogistono, la brulo ĉesas.

Laŭ la flogistona teorio, animala spirado estas procezo de malrapida eliĝo de flogistono el la animala korpo en aeron; simile, rustiĝo estas ankaŭ malrapida eliĝo de flogistono.

Kiam Daniel Rutherford malkovris nitrogenon en 1772, li rigardis lian malkovraĵon kiel plenflogistonan aeron. Nitrogeno ne subtenas brulon; tio estas ĉar, laŭ la flogistona teorio, nitrogeno jam havas la maksimuman kvanton da flogistono kaj ne povas sorbi pli da flogistono.

Simile, kiam Joseph Priestley malkovris oksigenon en 1774, li rigardis tiun kiel senflogistonan aeron. Oksigeno bonege subtenas brulon; tio estas ĉar, laŭ la flogistona teorio, oksigeno havas neniom da flogistono kaj tial bonege sorbas fologistonon.

### Moderna scienca takso

Fakte, la flogistona teorio ne estas vera; flogistonoj ne ekzistas. La moderna teorio de brulado estas iel mala ol la flogistona teorio: laŭ flogistona teorio, substanco (flogistono) eliĝas el brulantaĵo en aeron; laŭ moderna scienco, substanco (oksigeno) eniras el aero en brulantaĵon.

Historio kaj etimologio
-----------------------

Johann Joachim Becher, kiu inventis la flogistonan teorion
La nomo *flogistono* devenas de la helena vorto φλογιστόν, la neŭtra formo de φλογιστός "brulinta", kiu estas participo de la verbo φλογίζω "bruligi", kiu estas la verba formo de la substantivo φλόξ "flamo".

La flogistonan teorion proponis la germana alkemiisto Johann Joachim Becher en sia libro *Subtera Fiziko* (latine *Physica subterranea*) en 1667. Lia nomo por la flogistono estis "grasa tero" (latine *terra pinguis*).

La germana kemiisto Georg Ernst Stahl en 1697 proponis variaĵon de la teorio de Becher en sia libro *Fundamenta Fermentotekniko* (latine *Zymotechnia fundamentalis*), kaj li nomis la hipotezan substacon "flogistono" (latine *phlogiston*).

La flogistona teorio estis akceptata kiel la ĉefa scienca teorio de brulado ĝis la malfrua 18-a jarcento. Antoine Lavoisier en 1783 eldonis sian artikolon *Pensoj pri la Flogistono* (france *Réflexions sur le phlogistique*), kiu malpruvis la flogistonan teorion: substancoj fakte iĝas pli peza, ne pli malpeza, dum brulado.

Bibliografio
------------

* Partington, J.R.; Douglas McKie.  (1981) *Historical Studies on the Phlogiston Theory* (angle). Arno Press. ISBN 978-040513850-8.
Franca farmakopeo de 1676.
**Farmakopeo** estas oficiala kompendio kun preskriboj por la analizo de kuraciloj.
En la farmakopeo, ŝtate publikigita manlibro, estas formulitaj la normoj al kiuj konformendas kuraciloj kaj la preparaĵoj surbaze de tiuj ĉi. Ĝi entenas liston de la akceptitaj medikamentoj, kun sciigoj pri ilia formulado, preparado kaj uzado ( PIV2 ).

La redakto de la kompendio apartenas al ŝtate indikita komisiono. En 1964 oni decidis ke oni havigu Eŭropean Farmakopeon. La unua Eŭropa Farmakopeo estis publikigita tri jarojn poste.

* unua eldono – publikigita en 1967
* dua eldono – publikigita en 1980
* tria eldono – publikigita en 1997
* kvara eldono – publikigita en 2001, valida ekde 1 januario 2002
* kvina eldono – publikigita je 15 juni 2004, valida ekde 1 januaro 2005
* sesa eldono eldono – publikigita je 16 julio 2007, valida ekde 1 januaro 2008

Intertempe oni regule publikigas aldonojn, ankaŭ tiuj ĉi validas ekde certa dato.
La Eŭropea Farmakopeo estas publikigita angle kaj france. Ankaŭ oficialaj germana kaj hispana tradukaĵoj estas disponeblaj.

Etimologio
----------

La termino derivas de la greka *φαρμακοποιεια* ( [farmakopoja] ), ekde *φαρμακο-* ( [farmako] ) 'kuracilo', sekvite de la verbo-radiko *ποιε-* ( [poje] ) 'fari' kaj fine de la abstrakta substantivo-finaĵo *-ια* ( [ja] ). Tiuj tri elementoj kunigitaj signifas 'kuracilo-farad-o'.

Eksteraj ligiloj
----------------

* angle Brita Farmakopeo Arkivigite je 2014-09-26 per la retarkivo Wayback Machine
* Den Europeiske Farmakopéen Arkivigite je 2017-02-27 per la retarkivo Wayback Machine
* Pharmacopoea Danica 1907
* angle The International Pharmacopoeia (Ph. Int.) - Publication
* angle The International Pharmacopoeia (On-line)
* angle Usona Farmakopea Arkivigite je 2010-01-10 per la retarkivo Wayback Machine

* Farmakopeo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Farmakopeo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 339890
* GND: 4003114-7
* LCCN: sh85100601
* BNF: 12225846x
* NDL: 00574190
* NKC: ph122517
 |
**Jan Andrzej MORSZTYN** (1621–93) estis pola poeto, membro de la terposedanta nobelaro, kaj oficiro en la Pol–Litova Unio. Li estis *starosta* (administristo) de Zawichost, Tymbark kaj Kowal. Li estis ankaŭ tablestro de Sandomierz (1647–58), Reĝa Sekretario (ekde 1656), nereligia funkciulo (1658–68), kaj *Podskarbi* (Ministro pri Trezoro) el 1668. Krom sia kariero en la pola kortego, Morsztyn estas fama kiel grava poeto de la Pola Baroko kaj elstara reprezentanto de la Marinismo en la Pola literaturo. Laŭlonge de sia vivtempo li akumulis konsiderindan riĉon. En 1683 li estis akuzta je perfido kaj devis elmigri al Francio.

Verkaro
-------

La kortega poezio de Morsztyn estis progresigita per lia unua laboro pri sia stilo kaj la lingvo, tial li strebis, ke lia poezio estu perfekta eĉ en plej malgrandaj detaloj. Li tradukis *Aminitas* de Torquato Tasso, *Psyche* kaj *Cidon* de Pierre Corneille. Poste li kreis *Lutnia* (kreata dum 1638-1660, *Liuto*) kaj *Kanikuła albo psia gwiazda* (*Kanikulo aŭ la stelo de hundoj*). Tiu poezio estis inspirita per poemoj de Giambattista Marino kaj antikvuloj kiel Horaco, Vergilio, Ovidio, sed ankaŭ de la *Kristana Horaco*, Maciej Sarbiewski, kaj la patro de la pola literaturo, Jan Kochanowski. Lia propra poezio havas la strebon krei agordon de la sensuala amo inter la plena vivo kaj morto. Tie ĉi troviĝas alegorioj kaj kunigoj, multaj oksimoraj signifoj per kiuj la aŭtoro celis krei plej fortan agordon. Uzado de konceptoj, neespereblaj finoj (france: *point*) estas karakteraj ecoj de tiu poezio. Unu el plej famaj poemoj de Morsztyn estas *Do trupa* (Al kadavro), kie la aŭtoro parolas al la kadavro kunigante sin al li. Ekzemple: "Vi kuŝas mortigita kaj mi estas ankaŭ, vi - per la sago de morto, mi - per la sago de l' amo (...)". En sia poezio Morsztyn okupiĝis ankaŭ pri problemoj politikaj.

* Kategorio Jan Andrzej Morsztyn en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 792020
* GND: 11892527X
* LCCN: n88215535
* VIAF: 100178653
* ISNI: 0000 0001 1827 8471
* LIBRIS: 195123
* SUDOC: 092400728
* BNF: 12121880z
* NLA: 35833188
* BIBSYS: 90801089
* NKC: mzk2003175544
 |
**Jokasta** (laŭ ekzemple la vortaro PIV) estas la esperantlingva formo de la nomo de la virina figuro Ἰοκάστη (greke, *"Iokasti"*) el la helena mitologio (En la verkaro de Homero Jokasta havas la iom varian nomon *Epikasta*). Ŝi estis edzino de Lajo, reĝo de la greka urbo Tebo, kaj kun li ricevis filon, pri kiu la orakolo de Delfo diris, ke li mortigos la patron kaj edzinigos la patrinon. Ŝokite de tiu aŭguro, la reĝa paro planis forsendigi la bebon al fora loko kaj ordonas lian mortigon, sed fine la bebo nur forsendiĝis, sed restas viva. La filo, Edipo, kiu ne konis sian identecon, iĝis forta juna viro kaj kiel junulo migre ekesploris la ĉirkaŭajn partojn de antikva Grekio. Kiam li ekkonfliktis kun nekonata maljunulo, akompanata de pluraj servistoj, li ekbatalis kontraŭ ĉiuj kaj mortigis la maljunulon - jen praviĝis la unua parto de la profetaĵo, ĉar temis pri Lajo. Poste li venis al la urbo Tebo, plenumis heroajn agojn tie kaj edziĝis al la vidva reĝino, Jokasta, nesciante ke ŝi fakte estis lia patrino - jen la dua parto praviĝis. Jokasta kun Edipo havis du filojn, Eteoklo kaj Poliniko, kaj du filinojn, Antigona kaj Ismena.

Post kiam Edipo mortas, la vero pri lia tragika historio kaj la plenumo de la delfa profetaĵo publikiĝas al Jokasta kaj al la tuta urbo. Sekve Jokasta memmortigas sin per pendumo.

Jokasta estas unu el la ĉefroluloj en la tragedio 'Reĝo Edipo' de 'Sofoklo'.

*Edipo* de Voltaire temas ĉefe pri la amo de Filokteto al Jokasta.

* Kategorio Jokasta en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 229803
* GND: 120908360
* VIAF: 20524263
* SUDOC: 238339610
 |
De maldekstre, *Nisseki Yokohama Building* kaj sube de si velŝipo *Nipponmaru*, la plej alta estas *Yokohama Landmark Tower* (kaŝas bankon de Jokohamo), meze Konsturaĵo de Mitsubishi Peza Industrio, dekstre *Queen's Square Yokohama* A, B, C-a domo (novembro 2002)
**Jokohama Minato-Miraj 21** (横浜みなとみらい21 [jokohama minato mirai niĝū iĉi]) estas granda urba evoluigo en Jokohamo.
Distrikto Minato-Miraj situas en Kvartalo Niŝi-ku kaj Kvartalo Naka-ku, kaj frontas maron. Ĝi havas 1,86 km² inklude 0,67 km² da artefarita insulo.

La nomo "Minato-Miraj 21" signifas "Haveno-Estonteco — 21(-a jarcento)".

La plej alta nubskrapulo en Japanio *Yokohama Landmark Tower*, la aĉetadocentro *Queen's Square Yokohama*, konferencejo *Pacifico Yokohama* kiu estis kongresejo de 92-a UK 2007 kaj aliaj reprezentas la distrikton.

Hotelo *InterContinental The Grand Yokohama* kaj aliaj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Jokohama Minato-Miraj 21 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

*
**Jamestown** estis la unua konstanta brita setlejo en Norda Ameriko, sur duoninsulo de la rivero James, en ŝtato Virginio (la duoninsulo iĝis en mezo de la 19-a jarcento insulo kaj oni nomumis ĝin Jamestown-insulo).

Oni fondis ĝin la 14-an de majo 1607. Oni komencis unuafoje tie la tabak-kultivadon, tie formiĝis unuafoje la unua reprezenta registaro de la kontinento(1619), oni alportis tien unuafoje sklavojn el Afriko kaj oni konstruis tie unuafoje la unaun anglikanan preĝejon en Ameriko.

Ĉar Jamestown kuŝis en malsane marĉa areo, ties loĝantaro estis ĉiam malmultnombra pro la alta proporcio de la mortokvanto. La setlejon detruis incendio en 1608 kaj oni volsi forlasi ĝin en 1610, sed tiam alvenis Thomas West, lordo de *De La Warr*. La setlejon detruis incendio en 1676 kaj 1698, la signifo de Jamestown subenkliniĝis ekde 1699, kiam registaro de Virginio translokigis sian sidejon al *Middle Plantation* (pli posta *Williamsburg*).

La insulo iĝis en 1936 parto de la Kolonia Nacia Historia parko, kie oni reestablis senton de la 17-a jarcento.

Vidu ankaŭ
----------

* Kolonio Roanoke, la antaŭa, sensukcesa provo de brita setlejo en Nordameriko

* Jamestown (Virginio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Jamestown (Virginio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Jom Haacmaut
**Jom Haacmaut** (hebree: יום העצמאות, "la tago de sendependeco") estas la nacia festo de la Ŝtato de Israelo, kiu markas la deklaron pri ĝia starigo post la fino de la brita mandato. Jom Haacmaut okazas je la dato 5-a de Ijaro aŭ proksime. Jom Hazikaron (la memortago por falintaj soldatoj kaj viktimoj de teroratencoj) ĉiam okazas la antaŭan tagon. Por tiu ĉi afero, la difino de tago estas laŭ la hebrea kalendaro, t.e. de sunsubiro ĝis la apero de steloj la postan tagon.

La 5-an de Ijaro 5708 (14-a de majo, 1948), ĉirkaŭ 8 horojn antaŭ la fino de la brita mandato, la deklaro de sendependeco estis subskribita kaj David Ben-Gurion (poste la unua ĉefministro de la Ŝtato de Israelo) deklaris pri la starigo de la Ŝtato de Israelo. La deklaro venis sekve de la disdivida decido de UN, decido 181 el la 29-a de novembro, 1947.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rJudaj festoj |
| --- |
| Bibliaj festoj | 
* Ŝabato
* Roŝ ĥodeŝ
* Roŝ Haŝana
* Jom Kipur
* Sukoto kaj Hoŝana raba
* Ŝmini aceret kaj Simĥat Tora
* Pesaĥo
* Kalkulado de omero
* Ŝavu'ot
 | Stelo de Davido |
| Postekzilaj festoj | 
* Ĥanuko
* Tu bi-ŝvat
* Purimo
* Lag ba-omer
* 15-a de av
 |
| Modernaj festoj | 
* Jom ha-Ŝo'a
* Jom ha-Zikaron
* Jom ha-Acma'ut
* Jom Jeruŝalajim
 |
| Fastaj tagoj | 
* Fasto de Gedalj
* Fasto de Ester
* Fasto de la 10-a de teveto
* Tiŝ'a be-av
* Fasto de la 17-a de tamuzo
* Fasto de unuenaskitoj
 |
| Almanako de judaj festoj 2000-2050 |

 |

* Kategorio Jom Haacmaut en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

 
**Réformes…une langue est la propriété de tous!** (Reformoj...lingvo estas ĉies propraĵo), verkita kaj eldonita en 2012 de André Cherpillod en Courgenard, estas franclingva libreto. Estas pritraktita la problemo de la reformemo en Esperantujo. La aŭtoro opinias ke Esperanto kiel vivanta lingvo evoluas per ties uzantoj. 

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Oni ne ŝanĝas lingvon; estas tiu ĉi kiu ŝanĝiĝas. Oni ne povas ŝanĝigi ĝin, nek malebligi ties ŝanĝon **"** |

 |

. 

Sen nomi ĝin, André Cherpillod ŝajnas ataki la Analizan Skolon, kaj akceptas ne nur evoluon de la vorttrezoro sed ankaŭ de la gramatiko de Esperanto. Li emfazas kaj aprobas la pasivan rolon de la Akademio de Esperanto, laŭdas ties agadon sub la direktado de Gaston Waringhien, William Auld kaj André Albault, sed konsideras netaŭgajn la postajn decidojn... kiel tiun pri la uzado de "x" en cx (ĉ), gx (ĝ), tiun pri la landonomoj Egiptujo kaj Koreujo ... 

Rilate al la estonteco de Esperanto la aŭtoro estas sufiĉe pesimista.

Referencoj
----------

1. ↑   La nomoj de Egiptujo kaj Koreujo laŭ la Akademio de Esperanto.

Eksteraj Ligiloj
----------------

* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
**Péter Kőszeghy** [kOsegi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Kőszeghy Péter** estas hungara-germana komponisto.

Péter Kőszeghy naskiĝis la  2-an de septembro 1971(nun 1971-09-02) en Balassagyarmat.

Biografio
---------

Péter Kőszeghy maturiĝis en muzika gimnazio en Miskolc en 1989, (kie li ricevis lecionojn pri fluto), poste li studis en Fakultato de Muzikarta Universitato en Győr inter 1989-1992, pli poste li estis membro de "Grupo de Junaj Komponistoj" en Budapeŝto. En 1993 li translokiĝis al Germanio kaj studis komponadon de de:Paul-Heinz Dittrich kaj elektronikan muzikon de de:Andre Bartetzki ĉe de:Hochschule für Musik Hanns Eisler Berlin. En 1999 li akiris komponistan diplomon, poste li estas liberprofesia komponisto. En la studjaro 2000 li studis en de:Hochschule für Musik und Darstellende Kunst Frankfurt am Main. En la sekvaj jaroj liaj komponaĵoj estis prezentitaj ekzemple en festivaloj. Li ricevis stipendiojn en 2006 kaj 2009.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* biografio angle

Referencoj
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 831940
* GND: 132318237
* LCCN: no2007022749
* VIAF: 12021502
* ISNI: 0000 0000 4273 6711
 |



* Portalo pri Biografio
*Busto de Jan Adriaanszoon Leeghwater antaŭ la "Heerenhuis" (sinjordomo) en Middenbeemster*
**Jan Adriaanszoon LEEGHWATER** (De Rijp, 1575 - Amsterdamo, 1650)
estis nederlanda muelejokonstruisto kaj hidraŭlikisto. Li elpensis la supremoveblan oleomuelejon kaj estis engaĝita ĉe diversaj polderoj. Krom tio li faris horloĝojn kaj kariljonojn por la amsterdama Zuiderkerk (Sudakirko) kaj Westerkerk (Okcidentakirko).

Leeghwater naskiĝis kiel filo de la ĉarpentisto Adriaan Symonszoon. Li havis du pliaĝajn fratojn; Symon kaj Adriaan. Li akiris la ĉefkontrolon pri la polderpumpejoj kiuj estis uzataj dum la sekigado de la Beemster en 1612. Kune sub lia gvidado en Noord-Holland inter 1607 kaj 1643 diversaj lagetoj estis sekigitaj: Heerhugowaard (1625), Purmer (1622), Schermer (1635), Starnmeer kaj De Wormer (1626). Dum la Sieĝo de 's-Hertogenbosch en 1629 li estis gvidanto dum la sekigado de la marĉoj ĉirkaŭ la de la hispanaj trupoj sieĝata urbo 's-Hertogenbosch. En la eksterlando li estis konsilanto dum la sekigado de marĉoj apud Bordozo (1628) kaj Metz (1630). En 1633 en Ŝlesvigo-Holstinio li estis engaĝita ĉe la fermdigo en la Bottschlotter Tief en la ĉirkaŭaĵo de Dagebüll. (Loke tiu fermdigo estas nomata *Holländerdeich* (Holandanodigo).)

En 1641 Leeghwater publikigis sian *Haarlemmermeer-libron*. Per tio li estis unu el la unuaj kiuj pledis por sekigo de la danĝere kreskanta Haarlemmermeer, ankaŭ nomata Akvolupo. Nur en 1852 tio estis realigita. Unu el la tri grandaj drenmaŝinoj kiuj estis uzataj portas lian nomon. Tiu drenmaŝino Leeghwater, je la suda flanko de la Haarlemmermeer, ankoraŭ estas uzata.

* Kategorio Jan Adriaanszoon Leeghwater en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 338062
* GND: 119385821
* LCCN: no2021010396
* VIAF: 37725494
* ISNI: 0000 0000 1386 1919
* BPN: 72401509
* ULAN: 500073660
* RKD: 92042
 |
La nomo donita de la gepatroj al **Sankta Jozefino Baĥita** (aŭ **Bakhita**) ne estas konata. Ŝi estis forkaptita de sklavokomercistoj kiam ŝi estis ĉirkaŭ 7-jara kaj ŝi forgesis sian familian nomon. La araboparolantaj nomis ŝin بخيتة (*baĥita*), kiu signifas "bonŝanca".

Ŝi ŝanĝis plurfoje mastron kaj fine ŝi estis prenita de la itala konsulo en Ĥartumo, Legnani. En 1884 ŝi iris en Italujon kaj tie ŝi vivis dum tri jaroj apud Venecio en la domo de Aŭgusto Micheli, amiko de Legnani. Kiam Micheli kaj lia edzino devis reiri en Sudanon (ili posedis hotelon tie), ŝi ekvivis en la religia domo de aro de fratinoj. En 1890 ŝi estis baptita sub la nova nomo de "Giuseppina Margherita Fortunata" (Jozefino Margareta Bonŝanca).

Baĥita iĝis fratino kaj eklernis la dialekton de Venecio (ŝi neniam lernis la oficialan italan). En 1902 ŝi estis movita en la religian domon de Schio, kie ŝi restis ĝis la morto en 1947.

* Kategorio Jozefino Baĥita en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 470273
* GND: 128974605
* LCCN: n84186357
* VIAF: 43250378
* ISNI: 0000 0001 1630 4138
* SUDOC: 052598438
* BNF: 13567442d
* NKC: xx0029867
* ICCU: CFIV132969
* BNE: XX5370707 XX1778188, XX5370707
 |
**Jorma** estas vira nomo, kiu estas originale el Karelio sed nuntempe estas ordinara ankaŭ en okcidenta Finnlando kaj estas en uzo ankaŭ en Usono. Ĝi estas formo de nomo Jeremia. Ĝi estis antaŭe speciale ortodoksa nomo. Nomoj Jorma kaj Kari konatiĝis en Finnlando per romano *Panu*, kiun Juhani Aho publikigis en la jaro 1897. En la libro prezentas scianto nome Jorma. Unu el unuaj homoj de tiu nomo post tio estis pentristo Jorma Gallen-Kallela (filo de Akseli Gallen-Kallela), kiu falis en unua aŭ dua tago de Vintra milito kontraŭ Sovetunio. Li ricevis sian nomon verŝajne laŭ la romano *"Panu"* de Juhani Aho. En Finnlando la nomo estis populara nomo proksimume de 1935 ĝis 1965, sed poste en finna slanga lingvo *jorma* fariĝis vorto por peniso  (simile al *dick* en la angla). Pro tio eĉ kelkaj portatoj de la nomo "Jorma" ŝanĝis sian nomon, kaj ekde 1980-aj jaroj oni en Finnlando donas tiun nomon al infanoj vere malofte.

Konataj homoj de tiu nomo
-------------------------

* Jorma Gallen-Kallela (1898–1939), finna pentristo
* Jorma Hynninen (n. 1941), finna operkantisto
* Jorma Kääriäinen (n. 1961), finna kantisto
* Jorma Kaukonen (n. 1940), usona kantisto
* Jorma Kinnunen (1941–2019), finna lancoĵetisto
* Joa (antaŭe Jorma) Korhonen (n. 1980), finna gitaristo
* Jorma Ollila (n. 1950), entreprenisto
* Jorma Panula (n. 1930), dirigento
* Jorma "Jope" Ruonansuu (1964–2020), finna humuristo, imitulo, muzikisto kaj aktoro
* Jorma Taccone (n. 1977), usona muzikisto, redaktoro, aktoro, humuristo kaj produktanto
* Jorma Uotinen (n. 1950), finna dancisto kaj koreografo

Fikciaj homoj de tiu nomo
-------------------------

* Scianto Jorma en romano *"Panu"* de Juhani Aho
* Jorma Kariluoto, oficiro en romano Nekonata soldato de Väinö Linna

Notoj
-----

1. ↑  is.fi/kotimaa/art-2000000966212 (traduko)
2. ↑

* Kategorio Jorma en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 733752
 |
Marta Eggerth & Jan Kiepura (1954)
**Jan Wiktor Kiepura** (naskiĝis la 16-an de majo 1902 en Sosnowiec, mortis la 15-an de aŭgusto 1966 en Harrison apud Novjorko) – pola kantisto (tenoro) kaj aktoro juddevena. Lia edzino estis Martha Eggerth.

Li ĝuis plej verŝajne la plej grandan internacian famon inter polaj kantistoj de la intermilita periodo. Surpaŝis scenejojn de la plej ĉefaj teatroj de la mondo, koncertaj spektejoj kaj aktoris en filmoj. Kontraŭ perlaborita mono konstruis en Krynica-Zdrój vilaon "Patria", kostantan tri milionoj da usonaj dolaroj – la filmado-loko fine de la 30-aj jaroj. De 1967 ĉiujare en Krynica-Zdrój okazas Eŭropa Festivalo je la nomo de Jan Kiepura (pli frue: Festivalo de Arioj kaj Kantoj je la nomo de Jan Kiepura). Li rolis en 12 muzikaj filmoj, polaj kaj eksterlandaj, kiel *O czym się nie myśli* (Pri kio oni ne pensas, 1926), *Neapol, śpiewające miasto* (Napolo, kantanta urbo; 1930), *Zdobyć cię muszę* (Mi devas vin konkeri; 1933).

La privata sekretario de li estis la aŭstro Marcel Prawy.

Bibliografio
------------

* Józef Kański: *Mistrzowie sceny operowej* (Majstroj de la opera scenejo). PWM Edition 1998.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Jan Kiepura en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Fotoj de Jan Kiepura Arkivigite je 2012-11-28 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 402835
* GND: 118984411
* LCCN: n84098366
* VIAF: 17407853
* ISNI: 0000 0000 8360 7190
* SUDOC: 157334708
* BNF: 138959742
* MBA: 10688a51-afda-47b9-8fb6-baca9289a182
* NLA: 55145369
* BIBSYS: 8075230
* NKC: js20071216001
* BNE: XX1688052
 |
Max kaj Karl Coudenhove kiel victenantoj en Bohemio

Max von Coudenhove
Max von Coudenhove

  


Marie Kalergi
Marie Kalergi

  


Mitsu Aojama
Richard Coudenhove-Kalergi

  



**Coudenhove** [*kudnhof* aŭ ankaŭ *kaudnhof*] estas aŭstra nobela familio devenanta el norda Brabanto.

Historio
--------

La unuaj mencioj pri la familio devenas el la 13-a jarcento sur teritorio de hodiaŭa Belgio. Fine de la 18-a jarcento ili fariĝis imperiestraj grafoj, pli grandan signifecon ili atingis nur en lastaj du jarcentoj. Ili havis bienojn en Hungario, Bavario, en Bohemion ili venis en la dua duono de la 19-a jarcento, kiam ĉi tie Francisko Karolo en la jaro 1864 aĉetis senjorujon Poběžovice (germane Ronsperg) en la nuna distrikto Domažlice de la familio Thun und Hohenstein. Li edziĝis kun greka nobelino Maria Felicitas von Kalergi, lia filo post aprobo de la imperiestro rajtis uzi nomon Henriko Johano Maria grafo von Coudenhove-Kalergi. Henriko havis kvar filojn, el kiuj Richard Coudenhove-Kalergi estis kunfondinto de movado de Paneŭropa Unio kaj li fariĝis ties unua prezidanto.

Max Julius Coudenhove (lia praavo estas samtempe la avo de la pli supre menciita Francisko Karolo) fariĝis aŭstria i.r. sekreta ĉambelano, kaj post sia frato Karl li estis lasta victenanto de Bohemio. La anojn de la familio post la jaro 1945 oficejoj forŝovis al Germanio, kie ili vivas ĝis hodiaŭ. Parence ili kuniĝis precipe kun fremdaj familioj.

Coudenhove-Kalergi
------------------

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Coudenhove-Kalergi.

Referencoj
----------

1. ↑  Medaloj de grafoj Coudenhove

* Kategorio Coudenhove en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**João Ramalho** [jo**aŭn** ra**ma**ljŭ] estis la fondinto de Santo André da Borda do Campo.

**João RAMALHO** estis en ŝipo, kiu dronis en sudorienta marbordo de Brazilo en 1513, kaj estis savita de indiĝenoj gvajanazoj. Li bone adaptiĝis al moroj de la indiĝenoj kaj edziĝis al multaj indiĝenaj virinoj, ĉar la loka kulturo estis poligamia. Tiel li fariĝis tre influa en la tribo, ĉar li estis rigardata kiel parenco de ĉiuj familioj kaj bofilo de ĉiuj indiĝenaj estroj.

Ĉirkaŭ 30 jaroj poste, portugalanoj alvenis al marbordo proksime de kie estas la tribo de Ramalho kaj fondis vilaĝon San-Vicenton. Kiam Ramalho sciis pri tio, prenis grandan nombron da indiĝenoj kaj marŝis al San-Vicento. Portugalano pensis ke ili atakis la vilaĝon kaj prepariĝis al batalo. Sed, anstataŭ batalo, Ramalho salutis la portugalanoj kaj faris aliancon inter ili kaj gvajanazoj. La multajn filojn de Ramalho estis oficiale agnoskitaj kiel portugalojn kaj la vilaĝon de la gvajanazoj kiel portugalan vilaĝon sub la nomo Santo André da Borda do Campo.

Ankaŭ estas urbo en subŝtato São Paulo nomata João Ramalho.

* Kategorio João Ramalho en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Floriano-puto en Salcburgo ĉe Malnova Foirejo/Alter Markt
**Josef Anton PFAFFINGER** (naskiĝinta la 19-an de januaro 1684 en Laufen, mortinta la 3-an de aŭgusto 1758 en Salcburgo; intertempe legeblas ankaŭ la familinoma versio *Pfäffinger*) estis salcburgia skulptisto.

Vivo
----

Estante filo de lignoskulptisto kaj frato de or-forĝisto li estis lernoknabo en Kremsmünster. En la 1716-a jaro li venis Salcburgon kie li aktivis ĝismorte. Taksiĝis li siatempe la plej talenta kaj konata skulptisto de Salcburgio.

Verkado
-------

Sed multaj liaj verkoj kopiis aĵojn de aliaj kun varioj, ĉefe ankaŭ de la bopatro Bernhard Michael Mandl. Tipas por ili ĉiuj granda impreseco kaj viveco, teatreco kaj sentimenteco. Intertempe deplorandas la manko de originaleco. Tre malrare li variis la figuron de Johano Nepomuka, kiaj oftas ĉe pontoj. Salcburge oni havas tiaĵojn en la urbokvartalo Mülln, alian verkon ĉe Salzach apud la konvento de la mizerikordaj aŭgustenaninoj, ĉe la ponto trans Glanbach en la urbokvartalo Maxglan, apud la lageto *Leopoldskroner Weiher* apud Palaco Leopoldskron, krome en Sankt Jakob am Thurn (Puch) kaj en Oberndorf ĉe la piedo de la kalvaria ŝtuparo de Maria Bühel kontraŭe al Eŭropo Ponteto/Europasteg (inter Laufen kaj Oberndorf). La tie surmonta grupo de la tri krucumitoj ankaŭ tre verŝajne estas kreita de li.

La neptuna grupo ĉe la ĉevallavejo de la salcburga Kapitula Placo/Kapitelplatz fariĝis de li laŭ planoj de Georg Raphael Donner. La supre menciita nepomuka statuo je Leopoldskron kaj la Petra Puto apud la porpastra seminario de Salcburgo imitas la mandel-an statuon de Filippo Benizi.

Por la portalo de la Sebastiano-kirko iel baptopatris Franz Anton Danreiter. Aliaj gravaj verkoj de Pfaffinger estas la Floriano de la puto ĉe la salcburga Malnova Foirejo/Alter Markt kaj multaj figuroj de kalvariaj kapeloj je Kapucena Monto survoje al la kapucena monaĥejo.

Literaturo
----------

* biografio ĉe BLKÖ
* Adolf Haslinger kaj Peter Mittermayr: *Salzburger Kulturlexikon*. Residenz Verlag, Salzburg 2001. ISBN 3-7017-1129-1

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Josef Anton Pfaffinger en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 827720
* GND: 129181749
* VIAF: 72464981
* ISNI: 0000 0000 1742 1507
 |
**Turismo** > **Gvidlibro pri Pekino**  > **Dagŭanjŭan-ĝardeno**  

**Dagŭanjŭan-ĝardeno** (Ĝardeno de Grandiza Vadaĵo) sin trovas en la sudokcidenta parto de la urbo. La norda parto de la ĝardeno estis legomĝardeno de la imperiestra familio en Dinastio Qing.

Tiu klasika ĝardeno, bela kaj eleganta, estis projektita kaj konstruita laŭ la monde fama klasika romano de Ĉinio -- *Ruĝdoma sonĝo*. La ĝenerala projekto de la ĝardeno estis ellaborita de famaj ekspertoj pri la menciita romano, klasika arkitekturo, hortikulturo kaj Qing-dinastia historio post interkonsiliĝo. La aranĝo de la konstruaĵoj, montetoj, lagoj, plantoj kaj eĉ malgrandaj dekoraciaĵoj en la ĝardeno fidele enkorpigas la konkretan priskribon de la romano, kaj la konstrudado plenumiĝas rigore laŭ la postuloj de la antikva arkitekturo kaj tradicia hortikulturo de Ĉinio. La ĝardeno, kun totala areo de 12.5 hektaroj kaj plank-areo de 8 000 kvadrataj metroj, entenas sume pli ol 40 vidindejojn. Tri stadioj estis difinitaj por plenumi la tutan konstruadon. La unua-stadia konstruado jam finiĝis en julio 1985 kaj nun la ĝardeno jam komencis akcepti vizitantojn.

Ok vidindejoj konstruiĝis dum la unua stadio. Ĉe la enirejo staras ekran-forma rokaĵo el blankaj ŝtonpecoj kolektitaj en Tajhu-lago en suda Ĉinio. Sur la rokaĵo estas gravuritaj vortoj: "Vojeto zigzaga kondukas al lok' izolita. *Ho, vere! Inter visterioj pendantaj sur la rokaĵo montriĝas mallarĝa vojeto kondukanta internen.*

Post la rokaĵo kuŝas Ĉinfang-lageto (Lageto de Penetranta Aromo), super kiu staras tri-spana ŝtona ponto kun kiosko.

Nordokcidente de la kiosko situas Jihongjŭan (Plenzura Ruĝa Korto), loĝejo de Ĝia Baoĝu, heroo en la romano *Ruĝdoma sonĝo*. Enpaŝinte la kortan pordon dekoraciitan per floroj, oni povas vidi ĉirkaŭantan verandon kaj kvin ĉefajn ĉambrojn. En la korto orname staras groteskaj ŝtonoj. Antaŭ la perono kreskas baŝooj (*Musa basjoo*) kaj spektabiloj (*Malus spectabilis*). La tuta konstruaĵo aspektas lukse eleganta.

Oriente de ĝi troviĝas Ŝjaŭŝjanggŭan (Halo en Bambuaro), loĝejo de Lin Daiĝu, amatino de Ĝia Baoĝu. Interne de ringmuro staras delikate ĉarma domo, zigzagas koridoro, verdas bambuaro kaj lirlas fonto.

Kelkan distancon oriente estas Ĉiŭŝŭangĝaj (Domo de Aŭtuna Freŝo), kie la ĉambroj estas altaj, kaj en la malantaŭa korto kreskas sterkulioj kaj baŝooj. Nordoriente de la domo vidiĝas kampara pejzaĝo -- interkampaj padoj, malalta bruna kortomuro, pajlotegmentita domo, heĝo, puto ktp. Jen estas Daŭŝjangcun (Vilaĝdomo de Riz-bonodoro). Ankaŭ ĝi kaj Ĉiŭŝŭangĝaj estas loĝejoj de personoj en la menciita romano.

Sude de Jihongjŭan estas lageto kun klara akvo, kaj sur la akvo staras la kvarangula kiosko Dicuj (Kiosko de Gutanta Smeraldo), kun suprenlevita tegmentrando.

La tuta konstruado de la ĝardeno plenumiĝis en la jaro 1987.

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Dagŭanjŭan-ĝardeno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Ruĝdoma sonĝo
**Josef Stefan DÜRLINGER** (naskiĝinta la 2-an de oktobro 1805 en Zell-Bruckberg, mortinta la 24-an de aprilo 1867 en Salzburg) estis topografia-historia fakverkisto kaj romkatolika pastro je Hallwang. Laŭditis lia historiistaj akurateco kaj verecemo sentebla enverkare.

Vivo
----

Estante filo de la Limberg-bienfarmisto Johann Dürlinger kaj de Maria (Buchner) ordinitis sacerdoto en la 1.8.1830 ĉe la Kortega kapelo en Salzburg fare de arkiepiskopo Augustin Johann Joseph Gruber. Ordinacioj subdiakona estis en la 25.7.1830, diakona en la 26.7.1830; tonsuron kaj akolitecon li estis akceptinta en la 9.12.1827. Inter 1836 kaj 1837 li estis prefekto de Rupertinum-kolegio (hejmo porpastra) en Salzburg. Post kiam Sebastian Röhrl retiriĝis el la paroĥestra servo den Hallwang en 1848 Dürlinger iĝis nova surloka animzorganto. Li aktivis tie ĝis 1857. Dum la fare de Josef Dürlinger plenumita administrado de la komunumo de St. Johann im Pongau (1849-1855) deĵoris en Hallwang administracie Michael Seidl (1849), Bartholomäus Sommeregger (1849) kaj Joseph Matthias Dum (1853). Joseph Dum posteulis la hallwangan paroĥestron Dürlinger en 1857 (ĝis 1869).

Dürlinger dum 17 jaroj animzorgantis diversloke en Salcburgio antaŭ pro malsano necesa retiriĝo kaj koncentriĝo nura pri historiesplorado. Sekve li iris en la abatejon de Michaelbeuern kaj en 1861 al Arkiabatejo Sankta Petro: tie li bone flegitis kaj povis dediĉi sin senĉese kaj senĝenite al historiaĵoj kaj grava arkivlaborado.

Verkoj
------

Josef Dürlinger skribis vilaĝan kronikon de Hallwang kun multaj rakontoj kaj listoj. Li ankaŭ - ĉefe pri Pinzgau - verkadis. Tiel lia agado ege influis la junan Josef Lahnsteiner kiu poste iĝis grava historiisto.

Dürlinger eldonis la historian-statistikan manlibron de la Arkidiocezo Salzburg
Volumo A: 1. dekanujo Bergheim, 2. dekanujo St. Georgen, 3. dekanujo Köstendorf, 4. dekanujo Thalgau, 5. dekanujo Hallein; volumo B: 1. dekanujo Tamsweg

* "Historisch-statistisches Handbuch der Erzdiözese Salzburg"
* "Hausbuch des Pinzgaues"
* "Von Pinzgau. 1. Geschichtliche Übersichten, 2. Orte- und Kirchenmatrikel; mit chronologischer Tabelle." Selbstverlag: Salzburg; 1866
* "Historisch-statistisches Handbuch von Pongau" (ĝin noveldonis en 1867 Franz Valentin Zillner

Honoroj
-------

En la salcburga urbokvartalo Riedenburg nomitis strato *Dürlingerstraße* por tiu ĉi grava historiisto.

Fontoj
------

* www.biographien.ac.at
* Josef Lahnsteiner: *Unterpinzgau - Zell am See, Taxenbach, Rauris*. Geschichtlich und heimatkundlich beschrieben. Hollersbach 1960, p. 81-82
* Dürlinger, Josef (1805-1867) Regesta Ecclesiastica Salisburgensia (RES)
* Artikolo ĉe SalzburgWiki

Notoj
-----

1. ↑  Baptoregistro de Zell am See-St. Hippolyt, volumo VII, p. 310.
2. ↑  Mortoregistro Dompfarre Salzburg, volumo VI, p. 249.
Situo de la Altebenaĵo-Subŝtato.
**Jos-Altebenaĵo** estas altebenaĵo situanta proksime de la centro de Niĝerio. Ĝi kovras 8 600 kvadratajn kilometrojn kaj estas limigita per deklivoj de 300-600 metroj ĉirkaŭe multe de ĝia cirkonferenco. Ĝia meza altitudo sumiĝas je 1 280 metroj kaj la plej alta punkto estas Ŝir-Montetoj kun altitudo de 1 829 metroj. La altebenaĵo donis sian nomon al la subŝtato, Altebenaĵo-Subŝtato (angle *Plateau State*) en kiu ĝi situas kaj estas mem nomita laŭ la ĉefurbo de la subŝtato, Jos.

Geologio
--------

Jos-Altebenaĵo estas dominita per tri rokaĵo-tipoj. La pli maljunaj granitoj datiĝas de la malfrua kambrio kaj ordovicio. La pli junaj granitoj datiĝas de la ĵurasio, kaj formas parton de serio kiu inkludas Air-Montaron en centra Saharo. Ekzistas ankaŭ multaj vulkanoj kaj bazaltotavoloj elstaritaj ekde la plioceno .

La pli maljunaj granitoj enhavas stanon kiu estis elfosita dum kaj post la periodo de la eŭropa koloniismo.
Gravaj riveroj estas Kaduna-Rivero, Gongola-Rivero, Hadejia-Rivero kaj Jobe-Rivero, kiuj fontas en tiu regiono.

Klimato kaj naturo
------------------

La klimato en la altebenaĵo estas la duon-modera klimato kun temperaturoj inter 18 °C kaj 25 °C.

Pro la granda biodiverseco la Monda Natur-Fonduso (WWF) konsideras Jos-Altebenaĵon kiel apartan ekoregionon de tipo montaraj herbejoj kaj arbustaroj, la jos-altebenaĵajn arbara-herbejan mozaikon.

Historio
--------

Jos-Altaĵo estas la loĝloko de la antikva Nok-kulturo, konata por ĝia rimarkinda terakota artverko.

Post la brita koloniigo de Niĝerio, Jos-Altebenaĵo iĝis unu el la plej gravaj turismaj celoj en Niĝerio, sed turistia agado estis malhelpita en frua 21-a jarcento per nova konflikto inter kristanoj kaj islamanoj kiel rezulto de tribaj kaj politikaj diferencoj inter la loĝantoj de Jos-Altebenaĵo.

Lingvo kaj kulturo
------------------

Jos-Altebenaĵo situas en la niĝeria Meza Zono, kaj eĉ en tiu regiono konata por kultura diverseco, ĝi estas nekutime diversspeca. Pli ol 60 etnaj-lingvaj grupoj vivas en la altebenaĵo. La plej multaj el la lingvoj de la altebenaĵo estas en la Ĉada Grupo , kiu estas parto de la afrikazia lingvaro.

Du el la plej grandaj etnaj grupoj de la altebenaĵo estas la berom-popolo, en la norda altebenaĵo, kaj la angas-popolo en la sudoriento. Pli malgrandaj grupoj inkludas la mvagavul, piem, ron, egon, ĉokfem, kaj kofjar.

Vidu ankaŭ
----------

* Gvineaj Altaj Teroj
* Jos-Altebena Ŝtato
* Kaduna (rivero)

Referencoj
----------

1. ↑  angle Morgan 1983
2. ↑  Barbour et al. 1982, p.49
3. ↑  Isichei 1982

Bibliografio
------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Afriko |


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Geografio |

* angle Barbour, K.M. et al. editors. 1982 : Nigeria in Maps. *Hodder and Stoughton*, London.
* angle Isichei, Elizabeth. 1982 : Introduction. *In* : Studies in the History of Plateau State, Nigeria, ed. by Elizabeth Isichei, pp 1–57. *Macmillan*, London.
* angle Morgan, W.T.W. 1983 : Nigeria. *Longman*, London.
* angle Encyclopædia Britannica : Jos-Altebenaĵo

* Kategorio Jos-Altebenaĵo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)