recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**György Kardos** [djordj kardoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kardos György** estis hungara arkitekto, profesoro.

György Kardos  naskiĝis la 31-an de decembro 1902. Li mortis la 24-an de februaro 1953.

Biografio
---------

György Kardos akiris inĝenieran diplomon en Teknikuniversitato József en 1925. Post siaj studoj li havis laborlokon en privata firmao ĝis 1938, krome li instruis en la menciita universitato ekde 1932. Inter 1938 kaj 1941 li ne havis postenon, poste li estis trudlaboristo. Post la 2-a mondmilito li denove instruis en la universitato. Li samloke doktoriĝis en 1947, li atingis la instruan rangon publika ordinara profesoro en 1951. Li estis dekano en la studjaro 1951, rektoro en la sekva studjaro. Li kandidatiĝis en 1952. Li okupiĝis multe pri arkitekta historio, krome li partoprenis en la fruaj 1950-aj jaroj disigi apartan arkitektan universitaton el la teknikuniversitato.

Elektitaj projektoj
-------------------

* trakonstruo de Hungara Nacia Banko
* rekonstruo de ambasadorejo en Sofio
* loĝdomoj en Budapeŝto

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Klasszikus tömeg-, felület- és térrendszerek* (1947)
* *Építéstörténet* (1951) - studenta lernolibro
* *Építészettörténeti és építőművészeti tanulmányok* (1953) - studoj

Fontoj
------

* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**János Jerney** [jAnoŝ jernei], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Jerney János** estis hungara historiisto, lingvisto, vojaĝisto, juristo, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1838).

János Jerney  naskiĝis la 12-an de majo 1800 en Kiskundorozsma. Li mortis la 24-an de decembro 1855 en Pest (urbo).

Biografio
---------

János Jerney frekventis gimnazion en Szeged, li studis en Reĝa Universitato de Pest kaj Reĝa Jura Akademio (Pozono). En 1819 li eklaboris en Heves (reĝa departemento). Post 3 jaroj li plulernis en Vieno. Ekde 1837 li vivis en urbo Pest, kie li interesiĝis pri prahistorio de hungaroj. En 1844 li faris esploran vojaĝon al Nigra Maro, Krimeo, Don (rivero), kie li esploradis por trovi pruvojn pri la iamaj hungaroj. Li okupiĝis ankaŭ pri peĉenegoj, kumanoj, ĉangoj. Liaj konstatoj foje estis eraraj. Dum la liberecbatalo en 1849 li laboris en la statistika oficejo, poste li forlasis la postenon kaj li vivis nur hejme.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Gondolatok a jászkürtről, ahhoz hasonló több kürtök ösmertetésével,* (1827)
* *A magyarhoni besenyőkről* (Pri la hungarlandaj peĉenegoj), (1839)
* *Jerney János keleti utazása a magyarok őshelyeinek kinyomozása végett 1844 és 1845,* (1851)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio János Jerney en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 444010
* GND: 1012835235
* LCCN: n92111271
* VIAF: 121752289
* ISNI: 0000 0001 2033 4903
* BNF: 12787013b
 |
**György KERTAI** [djordj], laŭ la hungara skribmaniero **Kertai György** estis hungara geologo, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio.

György Kertai naskiĝis la 21-an de aŭgusto 1912 en Budapeŝto. Li mortis la 11-an de majo 1968 en Budapeŝto.

Biografio
---------

György Kertai frekventis universitaton en Budapeŝto. Inter 1937-1942 li laboris kiel geologo okupiĝanta pri esplorado de nafto en Hungario. Dum la 2-a mondmilito li estis trudlaboristo. En 1947 li ekinstruis en universitato en Szeged, baldaŭe li instruis en ELTE. Li ricevis premion Kossuth en 1953.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Ércmikroszkópi és paragenetikai megfigyelések a Szepes-Gömöri Érchegységből* 1936
* *A fúrómagokban talált folyadékmennyiség és a rétegtartalom között tapasztalt összefüggés* 1944
* *Kőolajföldtani alapismeretek* 1951
* *A magyarországi szénhidrogénkutatás eredményei 1945–1960-ig* (Rezultoj de la hungarlanda naftoesplorado) 1960
* *Kőolajföldtan* 1966
* *Geology of the Pannonicum: Oil- and hydrogeology of the basin fillings* 1968

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio
**János IRINYI** [jAnoŝ irinji], hungare **Irinyi János** estis hungara kemiisto kaj inventisto.

János Irinyi
Li naskiĝis en la 18-an de majo 1817 en Transilvanio, en Albis (nun Albiş (Buduslău) en Rumanio). Li mortis en la 17-an de decembro 1895 en la tiama Vértes. Lia frato estis József Irinyi.

Biografio
---------

Li frekventis lernejojn en Debrecen kaj Vieno. En 1836 li patentis tian alumeton, kiu ne eksplodas kaj brulas senbrue. Tial li ekhavis monon, el kiu li profitis la pluan lernadon en Berlino. Tie li verkis kemian faklibron. Li fondis la unuan fabrikon pri alumetoj en 1839 en Pest (urbo). Li diligente studis la kemian sistemon de Antoine Lavoisier. En 1848-1849 li partoprenis la hungaran liberecbatalon, kiel ĉefa respondeculo pri kemiaĵoj kaj eksplodaĵoj. Poste li estis kondamnita.

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

Notoj
-----

* Laŭ tiu ĉi retejo kaj laŭ la Magyar életrajzi lexikon li naskiĝis en Nagyléta

* Kategorio János Irinyi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 388043
* GND: 1012608816
* VIAF: 171564910
 |
**Rif Damasko** (arabe ریف دمشق) estas gubernio en la sudokcidento de Sirio kaj laŭvorte signifas *ĉirkaŭaĵo de Damasko*. La gubernia areo ampleksas 18 032 kvadratajn kilometrojn. Laŭ la stato de 2006, en la gubernio vivis 1 409 000 loĝantoj. Administra centro de la gubernio estas la urbo Damasko, kiu tamen ne situas en la gubernia teritorio, sed konsistigas propran gubernion. Nome la Damaska Gubernio (en araba: مُحافظة دمشق Muḥāfaẓat Dimashq) estas unu el la dekkvar gubernioj. Komplete ĉirkaŭita de la Gubernio Rif Dimaŝk, konsistas nur el la ĉefurbo Damasko kaj la antaŭurbo Jarmuk.

Plej granda urbo en la gubernio Rif Dimaŝk estas la urbo Duma, kiu en 2006 havis 114 761 loĝantojn. Aliaj gravaj urboj de la gubernio estas Daraija okcidente de Damasko, Ĝaramana sudoriente de Damasko, Harasta Al-Basal, Sahnaja kaj Erbin.

Distriktoj
----------

La distriktoj de la gubernioj estas:

* Al-Kutajfah
* An-Nabk
* At-Tal
* Daraija
* Duma
* Jabrud
* Markaz Rif Dimaŝk
* Katana
* Zabadani

flago de Sirio
Gubernioj de Sirio

Halepo |
Ĉirkaŭaĵo de Damasko (Rif Dimaŝk) |
Dair az-Zaŭr |
Damasko |
Daraa |
Hama |
Homs |
Hasaka |
Idlib |
Al Kunajtira |
Latakia |
Ar-Raka |
As-Suŭajda |
Tartus

 

* Kategorio Gubernio Rif Dimaŝk en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**János Horváth** [jAnoŝ horvAt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Horváth János** estis hungara juristo, advokato, politikisto. Li prenis la nomon *Csepregi Horváth János* en 1914.

János Horváth  naskiĝis la 1-an de marto 1853 en Csepreg. Li mortis la 20-an de oktobro 1945 en Budapeŝto.

Biografio
---------

János Horváth frekventis gimnaziojn en Kőszeg, Nyitra, Sopron, universitatojn en Vieno kaj Budapeŝto. Li akiris juran diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1879, li advokatiĝis en 1881, poste ĝis 1901 li havis propran advokatan kontoron en Budapeŝto. (Dum la studentaj jaroj li partoprenis en okupado de Bosnio (1878)). Li plej ofte okupiĝis pri metiistoj, depost 1901 li havis diversajn titolojn-postenojn en la kooperativa kaj metiista movadoj. En 1921 li ricevis la titolon ekonomia konsilisto.

En 1991 li edziĝis baldaŭe havanta 5 gefilojn.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A bosnyák társadalmi viszonyok* (1879)
* *Az építőiparosok képesítése* (1885)
* *A bűnbak* (1896)
* *Szövetkezeti gabonaraktáraink* (1903, 1906, 1909)
* *Gr. Károlyi Sándor és vezérkara. A magyar szövetkezeti intézmény megalapozásának története.* (1916)
* *Magyar szövetkezeti káté* (1917, 1923, 1929)
* *A magyar szövetkezeti intézmény története. I–II.* (1925–1935)
* *A józsefvárosi óvoda százéves története* (1939)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 543037
* GND: 1193157641
* VIAF: 5291156677162133770008
 |
Gwenn estas Sanktulino de Bretonujo.

Hagiografo
----------

Laŭ Dom Gui-Alexis Lobineau, Gwenn estis la edzino de Fragan. Ŝi do naskiĝis en Kornvalo, kaj alvenis en la *plou* de Fragan en 465.
Ŝi naskis du ĝemelojn en Kornvalo Gwethenoc kaj Jagut. En Ploufragan ŝi naskis Gŭenoleo kaj Klervi.

De Ploufragan al Plourin
------------------------

Oni ne konas la daton, kiam Conan Meriadec, reĝo de Armoriko, donis al Fragan la regadon de Kernevo kaj Bro-Leon. La familio ellokiĝis de Ploufragan kaj konstruis en Plourin la kastelon de Lesguen. Lau legendo tie, en la korto de la kastelo, iu ansero vundis la okulon de Klervi. Feliĉe ŝia frato Gŭenoleo, kiu preĝis en la monaĥejo de Landévennec, rapide alvenis kaj kuracis ŝin.

Pri la mamoj de Gwenn
---------------------

Laŭ Lobineau, Gwenn estis nomita "trimama", ĉar ŝi iĝis trifoje patrino. Sed laŭ aliaj legendoj, Dio donis al Gwenn tri mamojn por bone nutri ŝiajn infanojn.
Pro tio multe da nutristinoj preĝis ŝin por produkti sufiĉe da lakto.

Statuo de Sankta Gwenn en Pleguien
----------------------------------

En la preĝejo de Pleguien staras statuo de la Sanktulino kun ŝiaj tri filoj.

Referencoj
----------

1. ↑  "La vie des Saints de Bretagne"

* Kategorio Gwenn en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 304641
 |
**György Keleti** [djordj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Keleti György** estas hungara politikisto, ministro, oficiro.

György Keleti (maldekstre)
György Keleti  naskiĝis la 18-an de majo 1946 en Ĉeĥoslovakio en Lučenec.

Biografio
---------

György Keleti apartenis al la hungara minoritato en Ĉeĥoslovakio. Li • abiturientis en Budapeŝto en 1964. Post soldatiĝo li frekventis Militan Altlernejon pri Zalka Máté, kiun li finis en 1969. En la sama jaro li aliĝis al la komunistoj. Li komencis sian karieron en kazerno de Vác. Inter 1974 kaj 1977 li frekventis Militan Akademion pri Zrínyi Miklós, poste li havis postenon en ministerio pri defendo. En 1988 li ricevis la rangon kolonelo. En 1992 li pensiuliĝis, samtempe li komencis politikadi. Inter 1994 kaj 1998 li estis ministro pri defendo. Li havas 3 filinojn, unu el ili iĝis krimulo.

Elektitaj libroj
----------------

* *Nato Expressz* 1997
* *Erőt, egészséget!* 1983
* *Honvédelmi ismeretek* 1988 - militista lernolibro

Fontoj
------

* hungarlingva profilo kun foto
* 

* Kategorio György Keleti en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 521408
* VIAF: 121422780
* ISNI: 0000 0000 7925 7992
 |
**János Horváth** [jAnoŝ horvAt] (laŭ hungarlingve kutima nomordo **Horváth János**; naskiĝis la 30-an de julio 1924 en Budapeŝto, mortis la 12-an de marto 2015 en Usono.) estis hungara-usonana matematikisto, profesoro, membro (ekstera (1998)) de Hungara Scienca Akademio.

Biografio
---------

János Horváth frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li doktoriĝis antaŭ Lipót Fejér en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1947. Li apartenis al la granda kvinopo de hungaraj matematikistoj, kiuj finis la lernadon en 1947 kun János Aczél, Ákos Császár, István Sándor Gaál kaj László Fuchs. Post siaj studoj li esploris en Parizo. Inter 1951 kaj 1957 li instruis en universitato en Kolombio, poste en Universitato de Maryland. En 1963 li profesoriĝis, en 1994 li emeritiĝis.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Topological Vector Spaces and Distributions* (1966)
* *A panorama of Hungarian mathematics in the twentieth century* - (nur ĉapitro)

Memorigiloj
-----------

* matematika memorkonkurso por lernantoj

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2016-08-19 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Fendita frazo**​ estas maniero remaigi uzata en diversaj lingvoj rigidordaj: frazon, kies signifo en lingvo liberorda (i.a. en Esperanto) esprimeblas per simpla propozicio, oni transformas en frazon kompleksan, kies ĉefpropozicio (la elfendaĵo) entenas la remaon, kaj la ceteron oni metas en subpropozicion.

Por remaigi per fendita frazo la elementon X de ekvivalenta simpla propozicio Esperanta oni donas al ĝi jenan formon:

[Tio] estas (-is, -os) *X*, kiu (kio) {…*la resto de la propozicio*}

Fenditaj frazoj kaj Esperanto
-----------------------------

Esperanto, samkiel aliaj liberordaj lingvoj, fenditajn frazojn ne bezonas. Ili jes aperas en Esperanto sekve de paŭsado de frazoj anglaj, francaj ktp; sed tiu peza sintakso estas en Esperanto ĝena kaj konfuza.

Ekz‑e la simpla propozicio

La fenestron frakasis *ŝia filo*
ne estas simple esprimebla en rigidorda SVO-lingvo, ĉar ĝia remao *ŝia filo* estas la subjekto kaj tial ne povas aperi fine de la frazo, en la normala pozicio remaa. Por meti ĝin en tiun pozicion, necesas aŭ pasivigi la frazon (sufiĉe ofta rimedo, sed ne pri pasivigo ĉi tie temas), aŭ konstrui kroman frazon, en kiu *ŝia filo* estu predikativo (do, okupu la finan pozicion post la kopulo *estas*):

It was her son / who broke the window.
C'est son fils / qui a cassé la vitre.
(Tio estis ŝia filo, kiu frakasis la fenestron.)
Ĝenerale la simpla propozicio en ĝusta pragmatika vortordo estas pli flua kaj bonstila ol fendita frazo. Tamen iam (tre malofte) ili estas oportunaj; unu tian ekzemplon prezentas la Fundamento (en traduko el la franca!): «Tio ĉi estis la unua fojo, ke ŝi nomis ŝin sia filino» (Fundamenta Ekzercaro, §17).

### La subjekta pronomo

PAG opinias la ĉefpropozician subjektan «Tio» arkaika (§251, Rim.). Efektive, nuntempe multaj esperantistoj ĝin ellasas konfuzante ĉi tiun duopan (korelativan) pronomon *Tio … ke…* kun la ŝtopsubjekto de la sensubjektaj frazoj angla-franca-germanaj, kiu en Esperanto estas ĉiam vakua (ekz‑e «*Estas* tempo por disĵeti ŝtonojn, kaj tempo por kolekti ŝtonojn…», Predikanto 3:5). Tiu konfuzo malklarigas, ambiguigas la lingvon; ekz‑e la frazo

Estas homoj, kiuj faras tion
klasike signifas «Iuj homoj faras tion», «Ekzistas homoj, kiuj faras tion»; sed se oni nefundamente uzas ĝin kiel fenditan frazon, ĝia celata signifo estus «Tion faras *homoj*» (ne bestoj, ne dioj, ne aliplanedanoj).

Referencoj
----------

1. ↑  AdE, Raporto de la Sekcio pri Gramatiko pri vortordo en Esperanto, Glosaro
Larĝa panoramo en Gyopárosfürdő
**Gyopárosfürdő** [djopAroŝfurdO] (konata en Hungario „Perlo de la Granda Hungara Ebenaĵo") estas signifa banloko, feriejo, ekstera apartenaĵo de Orosháza.

Fervoja haltejo de Gyopárosfürdő

Geografio
---------

Gyopárosfürdő kun la lago etendiĝas en protektata tereno. Urbomezo de Orosháza troviĝas 3 km. La banloko havas apartan fervojan haltejon, krome urba aŭtobuso de Orosháza liveras la pasaĝerojn.

Historio
--------

En mezo de la 19-a jarcento en tiu loko vitejoj etendiĝis apud la lagaro. En 1869 loka kuracisto Elek László konstatis, ke lagoj de Gyopárosfürdő havas kuracajn efikojn. En la sekva jaro oni komencis konstrui la banlokon. En 1886 oni deklaris la lokon banloko, sekve la banloko signife evoluis. Komence de la 20-a jarcento estis konstruita la unua hotelo, ekde 1909 kuracejo funkciis. En 1925 oni konstruis akvoturon, kiu nuntempe estas muzeo. Ekde 1999 la akvo estas kuracakva. En 2004 banejo pri impresaj naĝbasenoj estis konstruitaj, post 4 jaroj ĝi ricevis 4 stelojn kiel kvaliton.

Lago
----

Profundo de la lago estas averaĝe 2 m. En la akvo vivas ankaŭ karasoj, karpoj, bramoj. Laŭ analizo la akvo havas alkala-hidrokarbonaton. En la lago ne nur naĝas, sed ankaŭ boatas kaj akvobiciklas.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de hungaraj kuraclokoj

Fontoj
------

* oficiala paĝo
* hungare
* Arkivigite je 2015-07-02 per la retarkivo Wayback Machine hungare

* Kategorio Gyopárosfürdő en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**György Komáromi Csipkés** [djordj ĉipkEŝ] (ankaŭ *György Csipkés Komáromi*), laŭ hungarlingve kutima nomordo **Komáromi Csipkés György** estis hungara kalvinana teologo, pastro, instruisto, eklezia verkisto, tradukisto.

György Komáromi Csipkés  naskiĝis en 1628 en Hungara reĝlando en Komárom (nuntempa Komárno en Slovakio). Li mortis la 6-an de oktobro 1678 en Debrecen.

Biografio
---------

György Komáromi Csipkés frekventis gimnaziojn laŭvice en sia naskiĝurbo, Debrecen, Sárospatak. En la lernojaro 1649 li instruis en kalvinana lernejo en Kassa. Inter 1650-1653 li lernis en Utrecht, kie li doktoriĝis el teologio en 1653. Hejmenveninta li instruis en kolegio de Debrecen. En 1657 li estis elektita kalvinana pastro de Debrecen. Li apartenis al amika rondo de János Apáczai Csere.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Hungaria illustrata* (1655, 1866) – latinlingva hungara gramatiko
* *Igaz Hit (1666)* – kolekto de 241 predikoj
* *Analysis epistolarum Pauli apostoli ad Galatas* (1677)
* *Magyar Biblia* (Hungara Biblio); tradukita en 1685, eldonita en 1719

Memorigiloj
-----------

* skulptaĵo en Debrecen (1938)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2016-03-26 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun bildo
**János Hoós** [jAnoŝ hOŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hoós János** estis hungara politikisto, ministro, ekonomikisto, statistikisto, profesoro.

János Hoós  Arkivigite je 2015-04-02 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 23-an de februaro 1938 en Szombathely. Li mortis la 15-an de majo 2014 en Budapeŝto.

Biografio
---------

János Hoós post lernado li estis oficisto, li frekventis Universitaton Marx Károly inter 1956 kaj 1960. Li restis en la universitato kiel vicprofesoro, dume en 1965 li plulernis en Usono. En 1970 li kandidatiĝis, en 1980 li doktoriĝis el ekonomio. Inter 1968 kaj 1980 li havis partiajn taskojn kun postenoj. Ekde 1980 li havis signifajn partiajn postenojn, krome li estis nomumita vicgvidanto de Tutlanda Planada Oficejo en rango subministro. Inter 1987-1989 li gvidis la oficejon en rango ministro, fine li estis gvidanto de Statistika Oficejo en rango subministro ĝis fino de la socialismo. Ekde 1991 li instruis en Universitato Corvinus de Budapeŝto, dume li estis gastoprofesoro en Usono, Stokholmo kaj Leuven. Li ricevis premion en 1983.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Műszaki fejlődés - Struktúraváltozás - Gazdaságirányítás* (1976) ISBN 9630905280
* *Gazdaság és gazdaságpolitika* (1980) ISBN 9630917556
* *Szelektív fejlesztés - struktúrapolitika* (1988) ISBN 9630932490
* *A közösségi döntési rendszer* (2002) ISBN 9639478083
* *A magyar gazdaság tartósan fenntartható növekedési és egyensúlyi pályára állításának következményei* (2007)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2015-04-02 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio
**Tlacojalpan** estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Tlacojalpan. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 176.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 4428 loĝantojn. El tiuj estis 2196 viroj kaj 2232 virinoj. La komunumo havas surfacon de 91.3 kvadratkilometroj. La komunumo situas je 18 gradoj kaj 14 minutoj norda latitudo kaj 95 gradoj kaj 15 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 10 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 4594 personoj. En la jaro 2000 temis pri 4642, do temis pri kresko / malkresko je 0.21 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 4121 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 30 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al  % de la loĝantoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri kovraĵo aŭ tapiŝo. Por fina venka pozicio en ŝakludo rigardu la paĝon Ŝakmato.* |

Pordomato
**Mato** estas maldelikata kovraĵo aŭ tapiŝo el plektita pajlo, junko, basto, stipo kaj simile.

**Mato** aŭ **pordomato** estas plejofte eta rektangula mato, sur kiu oni povas viŝi la ŝuojn apud la pordo antaŭ ol eniri la domon.

En la okcidenta kulturo kutimas por ĉie en- kaj eliri la domon kun ŝuoj, dum tio tamen ne estas tre higiena. En multaj (ĉefe tropikaj) landoj preskaŭ estas neimagebla eniri domon aŭ kabanon kun ŝuoj. La ŝuoj (aŭ sandaloj) estas demetitaj, antaŭ eniri la domon. En la domo tamen kuŝas kotona tuko por viŝi la nudajn piedojn. 

La pordomato plejofte estas farita el kokoso, artefarita fibro aŭ kaŭĉuko kaj povas kuŝi ekstere aŭ interne de la domo. Matoj por uzado ekster la domo povas esti faritaj el gisfero.

Sporta mato
-----------

La amatoraj luktistoj luktas sur matoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Mato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Mato en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* Biermato
**Fendo** estas difekto aŭ drasta malkontinuo aperinta aŭ aperanta en materialo kie ĝi disiĝis pro efiko de enaj aŭ eksteraj streĉoj. Ĝis la streĉaj fortoj liberiĝas, ĝi havas grandan koncentron de streĉo ĉe la fundo.

La etendiĝo de fendo pro sufiĉa streĉo, en iaj okazoj kombinita kun damaĝa medio, kaŭzas rompon.

Fiziko
------

Fendoj estas esenca limfaktoro por la mekanika rezistemo de materialoj (de la fortaj materialoj de la terkrusto tra betonoj, ŝtaloj, kaj multaj artefaritaj substancoj, ĝis rompiĝemaj kiel vitroj kaj ceramikaĵoj).

Tial oni studas ĝin je ĉiuj skaloj, de faŭltoj pri kiuj okupiĝas geologoj kaj sismologoj tra mezaskalaj, ekzemple en sekurecaj vitroj, ĝis mikroskopaj, eĉ nanometro-skalaj mikrofendoj, kiuj ekzemple povas aperi kaj evolui pro efiko de korodo en la reagejoj aŭ la unuarangaj aŭ duarangaj cirkvitoj de nukleaj elektrejoj.

Fendoj kiel indikiloj
---------------------

Ĉiu fendo indikas, ke streĉoj ekzistas en la fendita materialo. Depende de la naturo de la fendita materialo, la formo, longo kaj profundo de la fendo kaj la rapideco de ĝia ekesto donas indikojn pri ĝia kaŭzo. Tiuj indikoj povas esti prognoze utilaj (ekzemple por antaŭvidi la kolapson de ponto aŭ domo) aŭ diagnoze, por kompreni kiam kaj kiel io estas fendita.

Ekzemple, en 2013 oni montris pri vitro ke la nombro de stelformaj fendoj ĉirkaŭ la situo de pafimpakto aŭ kolizio liberas precizajn indikojn pri la rapido de la frapinta objekto relativa al la vitro; ju pli alta la kineta energio, des pli alta la nombro de fendoj ĉirkaŭ la impaktejo, laŭ simpla matematika rilato.

Referencoj
----------

1. ↑  ASME Conference Proceedings ; *[*rompita ligilo*]*
2. 1 2  angle Nicolas Vandenberghe kaj al. (2013), *[Star-like cracks can reveal the speed of a bullet "Starburst fractures can help forensic experts crack a case"]*, New Scientist magazine, 2915 ; p.17.

* Kategorio Fendo (materialo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 821316
 |
**Gyenesdiás** (djeneŝdiAŝ) kun titolo vinvilaĝo estas grandvilaĝo en Hungario en regiono **Okcidenta** Transdanubio, en departemento Zala, en subregiono de Keszthely.

Gyenesdiás el la supro

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 19  km²
* Loĝantaro: 2900
* Poŝtkodo: 8315
* Telefonprefikso: 83

Geografio
---------

Gyenesdiás situas inter monto Keszthelyi kaj norda bordo de Balatono, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Balatonalmádi-Keszthely. La lasta urbo troviĝas 4 km-ojn.

Historio
--------

La komunumo estis loĝata jam dum la neolitiko, poste romianoj kaj avaroj vivis tie. Dum la hungara historio tie estis 3 vilaĝoj: Falud (kie estis preĝejo laŭ la unua mencio en 1333), Gyenes kaj Diás. La turkoj faris senhoma la vilaĝojn. En 1840 la lastaj 2 unuiĝis. La grandvilaĝo prosperas el la ĉebalatona fremdultafiko kaj el vinkulturo. Gyenesdiás estas vinvilaĝo.

Vidindaĵoj
----------

* klasikisma preĝejo de Sankta Helena de 1826

* Kategorio Gyenesdiás en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Matilla de los Caños** [maTIlja delosKAnjos] estas municipo en la centro de la provinco Valadolido, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Vintero* (Tero de Vino, en hispana *Tierra del Vino*) en la sudokcidento de la provinco. *Matilla de los Caños* estas komprenebla etimologie kiel *Arbareto de la Apudfluejoj*. En la najbara Provinco Salamanko estas preskaŭsamnoma loĝloko Matilla de los Caños del Río.

Matilla de los Caños en la provinco Valadolido.
La *Vintero* de la provinco Valadolido, oranĝe, sudokcidente.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 12,28 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 94 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono. Ĝi distas 30 km de Valadolido, provinca ĉefurbo.

Ĝia municipa teritorio estas ebena.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado eble ĉirkaŭ la 9-a jarcento. La areo apartenis al la Regno Leono kaj poste al la Regno Kastilio.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado). 

De la historia pasinteco restis vizitindaj vidindaĵoj el kiuj menciindas la preĝejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Valadolido
* Matilla de los Caños del Río

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 765291
 |
**Hassan Gouled APTIDON** (somale: **Xasan Guuleed Abtidoon**, arabe: **حسن جولد أبتيدون**) (naskiĝis la 15-an de oktobro 1916, mortis la 21-an de novembro 2006), estis ĉefministro de Ĝibutio inter majo kaj julio 1977 kaj prezidento de la respubliko inter 1977 kaj 1999.

Li naskiĝis en eta vilaĝo nomita Garissa en la Lughaya distrikto de Somalilando. Antaŭ ol fariĝi prezidento de Ĝibutio, li ludis gvidan rolon en la lukto de Ĝibutio por sendependeco disde Francio. Li ankaŭ estis vic-prezidento de la registara konsilio inter 1958 kaj 1959.

En 1981, li starigis politikan sistemon dominatan de unika partio, deklarante sian propran partion, la *Rassemblement Populaire pour le Progrès* (RPP) sola laŭleĝa partio. Post komenco de civila milito en 1991, li permesis liberajn balotojn en 1992. Tamen, nur kvar partioj rajtis partopreni, ekskludante la partion kiu lanĉis militon, la *Front pour la restauration de l'unité et de la démocratie*. La RPP akiris 72% el la voĉdonoj, kaj Aptidon estis reelektita la kvaran fojon en 1993.

Li decidis rezigni sian postenon en 1999, tiam 83-jara, post pli ol 22 jaroj da potenco.

Ismail Omar Guelleh, lia nevo kaj ankaŭ kabinetestro, postsekvis lin gajnante la prezidentajn balotojn en 1999.

Internaj ligoj
--------------

* Ĝibutio
* Somalio

  

* Kategorio Hassan Gouled Aptidon en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 137282
* GND: 1193967805
* LCCN: n89132355
* VIAF: 64169601
* ISNI: 0000 0000 4187 2965
* SUDOC: 050807811
* BNF: 13548220c
 |
Fabriko de Volkswagen en Wolfsburg, Germanio.
**Fabriko** (el la latina: fabrica, *laborejo*) estas ejo por industria entrepreno, por produkti pogrande komercaĵojn. La produktado estas farita helpe de maŝinoj, laboristoj kaj estraro. La estro nomiĝas nuntempe entreprenisto.

Laŭ Francisko Azorín **fabriko** estas *Ejo, kie oni produktas pogrande komercaĵojn.* Kaj li indikas etimologion el la latina *fabrica* kaj siavice el *faber* (laboristo). Kaj li aldonas terminojn fabriki, fabrikado, fabrikanto.

Historio
--------

Komence la ateliero aŭ laborejo estis la unua loko por industria agado. En urboj aŭ en la kamparo ĝi estis ejo de malgrandaj familiaj kaj individuaj entreprenoj. Oni prilaboris (kaj en iuj landoj daŭre prilaboras) tie ĉefe manĝaĵoj, ŝtofoj kaj lignaĵoj. Kutime estas malmulte da laboristoj; la estro laboras kun unu aŭ du laboristoj kaj eble metilernanto.

La ateliero evoluis iom post iom al la manufakturo. Tie oni daŭre uzas neniun aŭ nur malmultajn maŝinojn, sed kuniĝas tie plej granda nombro da laboristoj. La manufakturoj aperis tre baldaŭ en la fakoj, kie tiu pligrandigo necesis: ŝipkonstruado, glasfabrikado, ŝnurfabrikado.

Ekde la industria revolucio, je la fino de la 18-a jarcento oni parolas pri fabrikoj. Kontraŭe al la manufakturo (mana fabrikado) oni tie uzas maŝinojn grandnombre.

Referencoj
----------

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 70.
2. ↑  Azorín, samloke.

Vidu ankaŭ
----------

* Antaŭfabrikado
* Cementejo
* Fabrikado
* Paperfabrikado

* Fabriko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Fabriko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 126606
* GND: 4250288-3
* LCCN: sh85046823
* NDL: 00566918
* BNE: XX527704
 |
**Matild Győri** [djOri], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Győri Matild** estis hungara aktoro. Ŝia familia nomvarianto estis *Győry* [djOri].

Matild Győri  naskiĝis la 3-an de majo 1879 (laŭ alia informo la 9-an de septembro 1879) en Budapeŝto, ŝi mortis la 4-an de januaro 1961 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Matild Győri devenis el juda familio. Ŝi debutis en 1896 en Rözsnyó, poste ŝi akiris aktoran diplomon en studio de Gaja Teatro. Ekde 1902 ŝi apartenis al diversaj provincaj trupoj (ekzemple al Lajos Palágyi en Miskolc). Ekde 1907 ŝi havis rolojn en malgranda teatro en Budapeŝto, ekde 1920 en pluraj kabaredoj en la sama urbo. Dum la 2-a mondmilito pro la kontraŭjudaj leĝoj ŝi ludis nur antaŭ juda publiko.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* Hugó Csergő: *Őszi szonáta*

Elektitaj kinaj filmaj roloj
----------------------------

* *Akit ketten szeretnek* (1915) – grafino Leona
* *Vigyázz a csókra!* (1922, skeĉo)
* *A sárga csikó* (1936) – Sári

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2018-02-24 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Efim Dmitriyevich BOGOLYUBOV** (ruse *ефим Дмитриевич Боголю́бов*; ankaŭ romanigita *Bogoljubov*, *Bogoljubow*, naskiĝis la  14-an de aprilo 1889(nun 1889-04-14) – mortis la 18-an de junio 1952) estis rusnaskita germana ŝaka grandmajstro kiu venkis en multaj ŝakturniroj kaj ludis du matĉojn kontraŭ Aleksandro Aleĥin por la mondĉampiona titolo.

Post la Unua mondmilito li venkis en multaj internaciaj turniroj: en Berlino 1919, Stokholmo 1919, Kilo 1921 kaj Pistyan (Pieštany) 1922. Li kundividis la 1an pozicion ĉe Karlovaro (Karlovy Vary) 1923.

En 1924, Bogoljubow nelonge resendita al Rusio, kiu havis fariĝis Sovetunio kaj venkis en sinsekvaj sovetiaj ĉampionumoj en 1924 kaj 1925. Li ankaŭ venkis en Vroclavo (Wrocław) 1925 kaj en la Moskvo 1925 en ŝakturniro kiu inkludis ŝakistojn kiel Emanuel Lasker kaj José Raúl Capablanca.

Li reprezentis Germanion en la 4-a Ŝakolimpiko en Prago 1931, gajnante la individuan arĝentan medalon (+9−1= 7).

La Bogohinda defendo (1.d4 Ĉf6 2.c4 e6 3.Ĉf3 Kb4+) estas ŝaka malfermo nomita laŭ Bogolyubov.

Referencoj
----------

1. ↑   Russian Chess Base. Arkivita el la originalo je 2009-10-20. Alirita 2021-01-04.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de Grandmajstroj

* Portalo pri Biografio
* Portalo pri Ludo

* Kategorio Efim Bogoljubov en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 713268
* GND: 12242512X
* LCCN: nr88012529
* VIAF: 25484566
* ISNI: 0000 0001 1752 0799
* LIBRIS: 271901
* BNF: 17016489g
* NLA: 35842631
* BIBSYS: 90182672
* NKC: mzk2009544045
 |
Matjoa virino
**Matjolando** (hungare *Matyóföld*) troviĝas sur la nordokcidenta parto de Granda Ebenaĵo, ĉe limo de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Hungario.
Komence, ekde la 19-a jarcento oni nomis matjooj loĝantojn de Mezőkövesd. Matjolando estas fama pri sia unika popolarto, sed pli poste oni algluis la nomon al komunumoj Tard kaj Szentistván, kiuj havis alian popolkostumojn kaj tradicion koncerne brodaĵojn.

Deveno de la nomo
-----------------

Mezőkövesd ricevis opidiumo-rangon de reĝo Matiaso kaj en j. 1472, je tago de Sankta Ladislao la reĝo vizitis la urbon, pro tio multaj opinias, ke la reĝon estimantaj matjooj ricevis sian nomon, kiel karesnomon de Matiaso, sed laŭ etnografoj, inter ili Károly Herkely temas pri moknomo, per kiu originale loĝantoj de la pli ampleksa regiono mokis la katolikajn loĝantojn de Mezőkövesd, sed pli poste la mokan nuancon oni forgesis.

Matjo-popolarto
---------------

Matjolando estas fama ĉefe pri siaj popolkostumoj kaj brodaĵoj. La matjo-brodaĵoj disfamiĝis lande dum Miljardatrevena Ekspozicio en j. 1896. La kontraston de vivmaniero mizer-kamparana kaj porton de kolorriĉaj vestaĵoj esprimis la proverbo: "Grumblon lasu, sed paradu!"

La matjo-popolkostumon fidele montrantan konturojn de la virina korpo fine de la 19-a jarcento volonte surportis ankaŭ aristokrataj sinjorinoj. Ĝin karakterizas la malstrikta supra vesto, ĉe ŝultro pli alta maniko, ĉe talio falbalo, longa, malsupre falbala jupo. La viran veston karakterizas la tre ampleksa maniko, ofte kun larĝa brodo, kroĉtrikita puntaĵo.

La matjo-brodon karakterizas la "matjo-rozo". La plej fama "skribantino" (t.e. desegnisto) estis Bori Kis Jankó. Ŝi desegnis plej grandnombe variatojn de la rozo. Je ŝia memoro oni aranĝas brodad-konkurson en ĉiu tria jaro.
La matjooj ornamis ankaŭ siajn meblojn per karakterizaj pentraĵoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Mezőkövesd, a Matyóföld szíve
* Matyó Múzeum Arkivigite je 2006-06-30 per la retarkivo Wayback Machine
* Matyók a Babamúzeumban Arkivigite je 2006-07-18 per la retarkivo Wayback Machine
* Matyó Néptáncegyüttes Arkivigite je 2007-05-05 per la retarkivo Wayback Machine
* Matyó hagyományőrzés Arkivigite je 2006-03-15 per la retarkivo Wayback Machine
* Matyó népviselet
* Matyó népviselet Arkivigite je 2007-08-09 per la retarkivo Wayback Machine
* Matyó népviselet Arkivigite je 2007-08-19 per la retarkivo Wayback Machine
**Mary READ** (naskiĝis en Reĝlando Anglio, 1685 - mortis en Port Royal, Jamajko, 28-an de aprilo 1721), ankaŭ konata kiel Mark Read, estis angla piratino. Ŝi kaj Anne Bonny estas du el la plej famaj virinaj piratoj el ĉiuj epokoj, kaj inter la malmultaj virinoj konataj pro eksterleĝa piratado en la frua 18-a jarcento, ĉe la pinto de la "Pirata orepoko".

Read naskiĝis en Anglio en 1685. Ŝi komencis vesti sin kiel junulo frue de ŝia patrino por ricevi heredaĵan monon kaj tiam kiel adoleskanton por aliĝi al la brita armeo. Ŝi tiam geedziĝis kaj post la morto de ŝia edzo translokiĝis al Karibio ĉirkaŭ 1715. En 1720 ŝi renkontis Jack Rackham kaj aliĝis al sia skipo, vestante sin kiel viro kune kun Anne Bonny. Ŝia tempo kiel pirato sukcesis sed estis mallonga vivo, ĉar ŝi, Bonny kaj Rackham estis arestitaj en novembro 1720. Kvankam Rackham estis rapide mortigita, kaj Read kaj Bonny asertis esti gravedaj kaj ricevis malfruajn verdiktojn. Read mortis pro febro en aprilo 1721, verŝajne pro komplikaĵoj pro la gravedeco.

* Kategorio Mary Read en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 641784
* GND: 122168690
* LCCN: n94023847
* VIAF: 61151776799618011608 50101648, 61151776799618011608
* ISNI: 0000 0000 1218 2981
* SUDOC: 235525197
 |
la blazono de la provinco
**Kymenlaakso** (finne, [ˈkymɛnlɑːksɔ], svede *Kymmenedalen*) estas provinco de Finnlando. Ĝis la jaro 2009 ĝi estis parto de la gubernio Suda Finnlando. La areo de la provinco estas 5 595 km² kaj fine de la jaro 2008 ĝi havis 182 754 loĝantojn. La ĉefurbo estas Kouvola.

La nomo de la provinco venas de la rivero Kymi aŭ *Kymijoki* (svede *Kymmene älv*) kaj signifas „Kymi-valo". La rivero difinas la malgrandan regionon, al ĝi la loĝantoj ankaŭ ŝuldas la fruan industriigon en la 19-a jarcento. La rivero servis kiel transporta vojo por ligno kaj kiel energifonto. Nuntempe la regiona industrio luktas ĉar malpli kaj malpli bezonatas la pezindustrio, aparte la industrio pri produktado de papero.

La provinco en sia nuna formo ekestis kadre de la novordigo de la finnlandaj gubernioj en la jaro 1997 kaj konsistas el la sudokcidenta parto de la eksa gubernio *Kymi*. Historie la okcidenta parto de Kymenlaakso apartenas al Uusimaa (svede *Nyland*, "Novlando"), kaj la orienta parto al la eksa finnlanda gubernio Viipuri kaj do al Karelio. La plejgranda parto de tiu historia finna regiono kadre de la Vintra Milito de novembro 1939 ĝis marto 1940 estis konkerita kaj prenita de Sovetunio.

tipa pejzaĝo de la provinco (apud Kotka)
En la provinco situas du urbaj centroj: en la nordo la najbaraj Kouvola kaj Kuusankoski, kiuj jam frue konsistigis industrian kernon de la regiono. La ekspresvojo kaj fervoja linio de Helsinko al Sankt-Peterburgo ĉi tie superpontas la riveron Kymi. De Kouvola ankaŭ debranĉiĝas la fervoja linio al Mikkeli, Kuopio kaj Kajaani. En la sudo de la provinco, borde de la Balta Maro, situas la havena urbo Kotka. Tie frekventas multaj kargoŝipoj, sed ankaŭ pramŝipoj al Sillamäe en Estonio kaj katamarana pramo al Sankt-Peterburgo en Rusio.

Komunumoj
---------

Al la provinco apartenas 7 komunumoj, el kiuj 3 (en pli dika literaro) estas urboj.

la ortodoksa "Nikolao"-preĝejo en Kotka
La nomo estas indikita en la lingvo de la urba plimulto, en la kazo de la dulingva komunumo *Pyhtää (Pyttis)* la urbonomo en la malplimulta lingvo estas aldonata inter krampoj. La nombroj de loĝantoj estas laŭ la stato de la fino de la jaro 2008.

1. **Hamina** (21.570)
2. Iitti (7.093)
3. **Kotka** (54.694)
4. **Kouvola** (88.436)
5. Miehikkälä (2.297)
6. Pyhtää (Pyttis) (5.123)
7. Virolahti (3.541)

### Eksaj komunumoj

* Karhula
* Kuusankoski
* Kymi

* Kategorio Kymenlaakso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Dezső NEMES** [deĵO nemeŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Nemes Dezső** estis hungara historiisto, ĵurnalisto, politikisto, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio.

Dezső Nemes naskiĝis la 6-an de septembro 1908 en Hungara reĝlando, en Lőcse (nuntempa Levoča en Slovakio). Li mortis la 30-an de marto 1985 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Dezső Nemes eklaboris en 1922. Li aliĝis al partio de komunistoj en 1926. Baldaŭe pro malpermesa politika agado li ricevis prizonon, poste li vojaĝis al Sovetunio. Inter 1931-1933 li lernis en Internacia Lernejo pri Lenino, inter 1939-1943 li frekventis universitaton Lomonosov. Poste li agitadis inter hungaraj militkaptitoj. Post la 2-a mondmilito en Hungario li havis diversajn altajn postenojn. En 1983 li emeritiĝis. Li ricevis premion Kossuth en 1954, inter 1946-1983 ankaŭ aliajn premiojn.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Az Általános Munkásegylet története 1868–1873* 1952
* *Magyarország felszabadulása* 1955
* *A népi Magyarország 15 éves fejlődése* 1960, 1961
* *Az ellenforradalom története Magyarországon 1919–1921* (Historio de la kontraŭrevolucio en Hungario 1919–1921) 1962
* *A lenini eszmék ereje* (Fortoj de la Leninaj ideoj) 1970

Fontoj
------

* Hungarlingva Vikipedio
* hungare
**Orontes** (arabe نهر العاصي‎, DMG Nahr al-ʿĀṣī, Nahr al-ʿAsi, turke *Asi Nehri*) estas rivero en la sudokcidenta parto de Azio, longa 571 km. Ĝi forkondukas akvojn de nordaj areoj de Levanto al la Mediteranea Maro. La rivero fontas en la meza parto de Libano, en Valo Bekaa, poste fluas al nordo tra la paralelaj Lebanono kaj Anti-Lebanono kaj atingas tie Sirion. Oni konstruis baraĵon; tiel estiĝis la Hims-akvorezervejo. Poste la rivero trafluas nordokcidente de Hama la iam marĉan, nun produkteman, senmarĉan basenon al-Ghab kaj alfluas Turkion. En Turkio ĝi plufluas okcidente kaj ĉe Samandan enfluas la Mediteranean Maron. 

La rivero Orontes fluas plejparte en fendovalo, kiu estas fakte la komenca parto de la Orientafrika fendosistemo. 

La rivero ne estas ŝipebla, sed kiel akvuma fonto estas tre grava, precipe inter Hims kaj Hama kaj en al-Ghab. La riveregon Orontes alfluas la riveroj *Kura Su* kaj *Odi Medani*. 

La plej gravaj apudriveraj komunumoj estas Hims, Hama kaj Antakya (la antikva Antioĥio).

* Kategorio Orontes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Mary OSBORNE** (naskiĝis la 17-an de julio 1921 en Minot, North Dakota; mortis la 3-an de aprilo 1992 en Bakersfield, Kalifornio) estis usona ĵazmuzikistino (gitaro kaj kantado).

Vivo kaj verkado
----------------

Osborne estis filino de danca kaj ragtima muzikisto. Ŝi ludis komence violonon kaj kontrabason, poste gitaron en la lernejaj orkestroj. Aŭdinte Ĉarlion Christian en la orkestro de Alphonso Trent, ŝi transiris al elektra gitaro. Fine de la 1930-aj jaroj ŝi muzikis en la bando de radiostacio KDKA. Ekde 1941 ŝi muzikis kun Joe Venuti, poste kun Buddy Rodgers, Terry Shand kaj Russ Morgan. En 1945 ŝi transloĝiĝis al Novjorko. Tie ŝi fondis propran triopon, muziki tamen ankaŭ kun Mary Lou Williams, Charlie Shavers, Louie Bellson, Tyree Glenn kaj Mercer Ellington kaj surdiskigis kun Coleman Hawkins, kun Beryl Booker kaj kun Ethel Waters.

En 1951 Down Beat raportis, ke ŝi estas emeritiĝinta kaj nur estas dommastrino. Sed nur unu jaron poste ŝi estis ree sur la scenejo: Kun Billie Holiday ŝi koncertvojaĝis tra Eŭropo. Inter 1952 kaj 1963 ŝi regule kunmuzikadis en la spektaklo *Jack Sterling Radioshow* de Columbia. En 1959 aperis ŝia muzikalbumo *A Girl and Her Guitar*. Postsekve ŝi laboris kiel gitarluda instruisto kaj iris en 1968 kiel entreprenisto al la okcidenta marbordo de Usono, kie ŝi direktis sian firmaon *Osborne Guitar Company*, el kiu evoluis la amplifikilo-produkta firmao *Osborne Sound Laboratories*. Foje ŝi koncertis, ekzemple en 1969 kun Venuti, en 1978 kun Marian McPartland aŭ en 1981 je la *Kool Festival* en Novjorko. En 1977 ŝi prezentis la albumon *Now's The Time* (el 1977, kun saksofonistino Vi Redd kaj McPartland), al kiu sekvis en 1982 *Now and Then*. En 1991 ŝi ludis siajn lastajn koncertojn en *Village Vanguard*.

Osborne estis geedziĝinta kun trumpetisto Ralph Scaffidi kaj patrinis al tri gefiloj.

Literaturo
----------

* Leonard Feather, Ira Gitler: *The Biographical Encyclopedia of Jazz.* Oxford University Press, Oksfordo ktp. 1999, ISBN 978-0-19-532000-8.
* Martin Kunzler: *Jazz-Lexikon.* volumo 2. Rowohlt, Reinbek 2002, ISBN 3-499-16513-9.
* Sally Placksin: *Frauen im Jazz. Von der Jahrhundertwende bis zur Gegenwart.* Hannibal, Vieno 1989, ISBN 3-85445-044-3, S. 213–216.

Referencoj
----------

1. ↑  Komence forte influite de li, ŝi baldaŭ evoluigis alian ludmanieron kaj memstaran stilon. Komparu Mallonga portreto ĉe classicjazzguitar.com Arkivigite je 2011-07-17 per la retarkivo Wayback Machine
2. ↑  al kies *Girl Stars* ŝi apartenis (sonregistradoj en 1946)
3. ↑  kun Tommy Flanagan, Tommy Potter kaj Jo Jones
4. ↑  Raporto de, New York Times, 30-an de aŭgusto 1991

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Mary Osborne en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

* Diskaro
* Nekrologo ĉe nytimes.com


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 405991
* GND: 13457673X
* LCCN: n95043998
* VIAF: 56798363
* ISNI: 0000 0000 8384 9413
* SUDOC: 197390412
* BNF: 13924857p
* MBA: e3047d97-5682-41ef-910b-eb441917b656
* BNE: XX1600394
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Malaja tigro** |
| --- |
|  |
| Malaja tigro en Bestoĝardeno de CincinnatiMalaja tigro en Bestoĝardeno de Cincinnati |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Bestoj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Mamuloj *Mammalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Karnovoroj *Carnivora* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Felisedoj *Felidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Panteroj *Panthera* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***P. tigris*** |
| Subspecio: | **Malaja tigro** *Panthera tigris jacksoni* |

 |
| Dunomo |
| ****Panthera tigris****(Linnaeus, 1758) |
|
|
|
|
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Malaja tigro  |

 |
| v • d • r |

MalayanTiger.jpgMalayanTiger
**Malaja tigro** (scienca nomo : *Panthera tigris jacksoni*), estas subspecio de tigro. Ĝia distribuado estas en la sudorientaziaj insuloj kaj precipe en la ŝtato Malajzio.

Ĝi estas la nacia besta simbolo de Malajzio.

Distribuado kaj vivmedio
------------------------

Ĝi antaŭe estis difinita sub la specio Hind-ĉina tigro. En 2004 post kiam DNA-analizo determinio ĝi estis difinita kiel aparta specio. La tigro troviĝas en la Malaja duoninsulo, okcidenta Malajzio kaj okcidenta Tajlando. Aktuale en 2013, ekzistas proksimume 340 individuoj.
**Erzsi Könyves Tóth** [erĵi konjves tOt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Könyves Tóth Erzsi** estis hungara aktoro, pupteatristo. Ŝia nobela antaŭnomo estis *váradi*, ŝiaj familiaj nomvariantoj estis *Könyves-Tóth* aŭ *Könyves (Tóth)*.

Erzsi Könyves Tóth  naskiĝis la 12-an de februaro 1899 en Budapeŝto, ŝi mortis la 26-an de marto 1975 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Erzsi Könyves Tóth frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste ŝi akiris diplomon en Teatra Akademio en 1922. Post siaj studoj ŝi aliĝis al hungarlingva teatro en Cluj (Rumanio). Inter 1926 kaj 1930 ŝi apartenis al Nacia Teatro (Miskolc), poste al Teatro Csokonai (Debrecen), sed inter 1929-1935 ŝi ofte havis rolojn ankaŭ en Nacia Teatro (Szeged). Inter 1935 kaj 1944 ŝi estis membro de Nacia Teatro (Budapeŝto). Post la 2-a mondmilito ŝi laboris en Teatro Madách, poste en la filma produktejo, fine jardekon en Pupteatro (Budapeŝto). En 1960 ŝi pensiuliĝis. Ŝi ricevis premion en 1957. Ŝi edziniĝis en 1924.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* William Shakespeare:
	+ Hamleto - Ophelia
	+ Romeo kaj Julieta - ina titolrolo
	+ Otelo - Desdemona
* Imre Madách: La tragedio de l' homo - Éva (ina ĉefrolo)
* József Katona: *Bánk bán* - Melinda
* Sándor Bródy: *A tanítónő* - Tóth Flóra
* Rostand: Cyrano de Bergerac - Roxane

Elektitaj kinaj filmaj roloj
----------------------------

* *Hat hét boldogság* (1939) – edzino de bankestro
* *Erdélyi kastély* (1940) – Petrescu Mária
* *Déryné* (1951)

Ŝia televizia rolo
------------------

* *Mi újság a Futrinka utcában?* (1962-1964, pupteatra serio)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Maladzeĉna** beloruse - Маладзечна, ruse - Молодечно - urbo en Belorusio, administra centro de Maladeĉna distrikto de Minska regiono. Situas je 73 kilometroj nordokcidente de Minsko. Loĝantaro estas 98,4 miloj de homoj (2006).

Ekonomio
--------

En la urbo situas entreprenoj de maŝinkonstruado, metalprilaborado, malpeza, nutrindustrio, ligprilabora, konstruaĵa industrio. Estas gastejo.

Transporto
----------

Fervoja nodo ĝis Minsko, Lida, Polack, Vilnuso kaj voja nodo ĝis Minsko, Vilnuso kaj kurortejo Naraĉ.

Amaskomunikoj
-------------

Eldonadas gazetoj:

* "Maladzeĉna gazeto" (socia-politika eldono, gazeto de regiona estraro),
* "Regiona gazeto",
* "Semajno en Maladzeĉna",

Kulturo
-------

En la urbo ekzistas Minska regiona regiongrafia muzeo, Minska regiona drama teatro, Minska regiona pupteatro "Batlejka". En la urbo ĉiujare trapasadas pli ol 30 kulturaj aranĝoj, inter kiuj estas respublika teatra festivalo kaj Maladzeĉna festivalo de belorusa kanto kaj poezio.
En Maladzeĉna estas 14 mezlernejoj, artlernejo, 6 profesiaj lernejoj, inter kiuj estas medicina, muzikista, politeknika, 4 bibliotekoj.
**Dezső PANTÓ** [deĵO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pantó Dezső** estis hungara inĝeniero, akademia instruisto.

Dezső Pantó  naskiĝis la 14-an de januaro 1884 en Tiszaföldvár, li mortis la 28-an de novembro 1975 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Dezső Pantó studis en Akademio de Selmec inter 1902 kaj 1905, poste li faris la kutimajn ekzercajn laborojn en diversaj minejoj. Li akiris diplomon en 1907 en la altlernejo, ĉar intertempe la menciita akademio altrangiĝis. Post la diplomo li estis samloke asistanto. Inter 1910 kaj 1914 li estis inĝeniero en la geologia instituto, poste li estis minejestro. Inter la 2 mondomilitoj li laboris en la financa ministerio, esploris naftojn en Zala kaj ercojn en Recsk. En 1942 li pensiuliĝis.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A dunai aranymosás kérdése – Die Frage der Goldwäscherei an der Donau* (1935)
* *A balatonfüredi kincstári szénsavas források – Die awarischen Säuerlinge von Balatonfüred* (1936)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 198-a paĝo)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 569014
* GND: 127926216
* VIAF: 121452290
* ISNI: 0000 0000 8014 1655
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.