recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Malón** [maLON] estas municipo de Hispanio, en la plej norda parto de la komarko *Tarazona y el Moncayo* kies ĉefurbo estas Tarazona, en la okcidento de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono).

Geografio
---------

Malón estas municipa teritorio en la plej norda parto de la komarko *Tarazona y el Moncayo*, kie ĝi okupas malgrandan teritorion. Ĝi estas sur la valo de la rivero Huecha. Fakte ĝi formas parton de aro de tri malgrandaj municipaj teritorioj norde de tiu de Tarazona, nome Novallas, Malón kaj Vierlas, kiuj estas tre proksimaj, ĉefe la du unuaj, al la limo kun Navaro kaj ties loĝlokoj Ablitas kaj Cascante.

La loĝloko Malón mem estas je 83 km nordokcidente de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo, je 8 km de Tarazona, komarka ĉefurbo norde, per la nacia ŝoseo N-121 kaj je 3 km de Novallas, plej proksima loĝloko. Ĝi estas sur 427 msm. Ĝi estas ĉe la rivero Queiles kaj ĝia alfluanto Naón, kaj pli kruta zono okcidente.

Historio
--------

La araboj, certe la kreintoj de la nuna urba kerno, restis tie ĝis 1610 (dato de la forpelo de la moriskoj el Aragono). De la islama epoko devenas granda parto de la reto de irigaciaj kanaletoj kiuj nutras la fruktoĝardenojn kaj ankaŭ la urba strukturo en sia plej antikva parto.

La konkero de Tarazona fare de Alfonso la 1-a en 1119 sugestas, ke plej verŝajne ankaŭ Malón estis konkerita de kristanoj samjare. La loĝantaro post la kristana konkero restis grandparte de mudeĥaroj kaj poste de moriskoj, kies forpelo rezultos en enorma demografia kaj ekonomia krizo. Ili estis majoritato kaj havis juran entecon propre, kun decidoj fare de la "aljama", islama komunumo, kaj ili rajtis partopreni en la kunsidoj de la konsilantaro.

Kiel teritorio lima inter Navaro kaj Aragono, eble por ioma periodo ĝi apartenis al Navaro post la morto de Alfonso la 1-a kaj la separo de ambaŭ regnoj. Fakte estas certa, ke kaj Malón kaj Vierlas ja apartenis al Navaro. Irazoqui estis la klano de la senjoroj.

En 1610 la islamdevena loĝantaro estis definitive forpelita, kio rezultis en la forigo de centoj da moriskoj el la valo, nome ekonomia kaj demografia krizo, kaj ĝi ne rekuperiĝis de tio ĝis la 18-a aŭ 19-a jarcentoj. Malón demografie kreskiĝis ekde la dua duono de la 19-a jarcento, sed poste tamen preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento, kaj ankaŭ en Malón oni malaltiĝis ĝis nunaj 392 loĝantoj.

Ekonomio
--------

Tradicia bazo de ekonomio estis agrikulturo (olivarboj, migdalarboj, fruktoĝardenoj kaj cerealoj) brutobredado (ŝafoj, porkoj kaj kortobirdoj), kaj sekva nutrindustrio, krom ekstera dungado. Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo.

Altiraĵoj estas tre diversaj.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Zaragozo

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Malón en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 807506
 |
Koordinatoj: 49° 50′ 06″ N 18° 17′ 35″ O﻿ / ﻿49.83500 °N, 18.29306 °O﻿ / 49.83500; 18.29306 (mapo)

Malnova urbodomo
Malnova urbodomo
**Malnova urbodomo** sur Placo de Masaryk en Ostrava plenumis sian funkcion de urbodoma konstruaĵo ĝis la jaro 1930, kiam tiun ĉi funkcion transprenis Nova urbodomo. Kvankam la unua mencio pri ĝi devenas el la jaro 1539, precizan jaron de finkonstruado ne eblas dokumentigi. En la jaroj 1737 - 1780 la urbodoma turo estis alikonstruita je kvadrata. Sur pinto estis lokigitaj horloĝo. En la konstruaĵon projekciis sin elementoj de baroko. En 1829 la turon trafis fulmo kaj pro la suma malkreskinteco ĝi devus esti deŝirota. Tio ne okazis kaj la turo estis tre rekonstruita. Plua rekonstruo, ĉifoje en empira stilo, okazis en la jaroj 1831 - 1837. En 1859 estis rekonstruita la dua etaĝo. Lasta signifa alikonstruo okazis ekde la jaro 1874 ĝis la jaro 1875, kiam la eksteraj fasadoj estis renovigitaj novrenesance. En la jaro 1885 estis alkonstruita ankoraŭ unu konstruaĵo. Ekde la jaro 1931 la konstruaĵo servas kiel sidejo de Muzeo de Ostrava.

Rilataj artikoloj
-----------------

* Ostrava muzeo
* Nova urbodomo
* Placo de Masaryk
**Mangue Beat** estas muzika movado el nordorienta Brazilo en la federaciero Pernambuko. Mangue Beat ekestis kiel stilo de brazila muziko per la muzikgrupoj *Chico Science kaj Nação Zumbi* same kiel *Mundo Livre S/A* [Libera Mondo anonima societo] fine de la 1980-aj jaroj. La bandoj loĝantaj en la ĉefurbo Recife miksis regionajn muzikstilojn (ekzemple kokon, cirandon, emboladon, marakatuon) kun tutmondaj stiloj (ekzemple Nova Ondo, repo, funko, soŭlo ktp.). Celo de la movado Mangue estas ligi la riĉajn regionajn tradiciojn per aktualaj elementoj de tutmondaj muzikstiloj, por tiamaniere revivigi la proprajn muzikajn tradiciojn kaj fortikigi la lokan memkonscion. Simila celaro jam ekzistis je la tropikaliismo de 1960-aj jaroj. La kantotekstoj kritikas la socialekonomian situacion de la homoj kaj la maljustecon.

La nomo *Mangue Beat* ekestis kiel metaforo por la kultura kaj muzika riĉeco en Recife, ĉar Recife estis konstruita super mangrovo-marĉoj *Manguezais* [mangrovoj] estas ekologia sistemo en la regiono. Komence la movado nomiĝis *Mangue Bit*; ĵurnalistoj el suda Brazilo transfuŝis ĝin al *Mangue Beat*.

Literaturo
----------

* Philip Galinsky: *Maracatu Atomico. Tradition, Modernity, and Postmodernity in the Mangue Movement of Recife, Brazil.* Routledge Chapman & Hall, Novjorko 2002, ISBN 0-415-94022-2.
* José Teles: *Do frevo ao manguebeat*. Editora 34 Ltda, San-Paŭlo 2000, ISBN 8573261897.

Fonto
-----
La **Latvia Vojo** aŭ nacilingve **Latvijas Ceļš** estas politika partio de Latvio.

Latvijas Ceļš estas membro de la Liberala Internacio kaj de la Eŭropa Liberala, Demokrata kaj Reforma Partio. La partio priskribas sin kiel "liberala partio, kiu defendas la liberon de ĉiu individuo krei sian vivon". La nuntempa partia prezidanto estas Ivars Godmanis.

La Latvia Vojo dum la 25-a de septembro 1993 fondiĝis de grupo de antaŭaj aktivistoj de la Latva Popola Fronto kaj de elmigrintaj latvoj, kiuj post la resendependiĝo de Latvio revenis al sia origina lando. Dum la unua parlamenta baloto de la jaro 1993, en kiu konkuris la partio, ĝi atingis 32,4 procentojn da voĉoj kaj gvidis registaran koalicion. Pli poste la nombroj da voĉoj malkreskis ĝis 14,6 % de la voĉdonoj dum 1995 kaj 18, 0 % dum 1998. Tamen la Latvia Vojo restis decida forto en la politiko de Latvio kaj ĝis novembro 2002 estis parto de ĉiu registara koalicio. Kvar el la partianoj iĝis ĉefministroj: Valdis Birkavs (de 1993 ĝis 1994), Māris Gailis (de 1994 ĝis 1995), Vilis Krištopans (de 1998 ĝis 1999) kaj Andris Bērziņš (de 2000 ĝis 2002).

Dum la lastaj ĝeneralaj balotoj la 5-an de oktobro 2002 la partio Latvijas Ceļš atingis nur 4,9% de ĉiuj voĉoj, malpli ol la 5 procentoj necesaj por eniro en la parlamenton, kaj do ĝis 2006 ne estis parlamenta partio. Post tiu malvenko pluraj politikistoj malmembriĝis kaj fuĝis al aliaj partioj. Dum la balotoj por la Eŭropa Parlamento dum junio 2004 la Latvia Vojo denove gajnis iom da voĉoj kaj atingis 6,4 procentojn de la voĉdonoj, sed tio ne sekurigis la estonton kaj montris, ke iom post iom necesas regajni la fidon de la voĉdonantoj. Dum la parlamentaj voĉdonoj de 2006 ekhavis 8,9 procentojn de la voĉoj en balota bloko kune kun la partio *Latvijas Pirmā Partija* (Unua Partio de Latvio), atingante 10 el la 100 seĝoj de la nacia parlamento.

Rezultoj dum balotoj pri la parlamento de Latvio
------------------------------------------------

* Parlamenta baloto de 1993: 32,4 procentoj, sekve 36 seĝoj (de 100) - plej granda parlamenta partio
* Parlamenta baloto de 1995: 14,6 procentoj, sekve 17 seĝoj (de 100)
* Parlamenta baloto de 1998: 18,0 procentoj, sekve 21 seĝoj (de 100)
* Parlamenta baloto de 2002: 4,9 procentoj, sekve 0 seĝoj - sub la minimumaj 5%
* Parlamenta baloto de 2006: 8,9 procentoj, sekve 10 seĝoj (de 100) - en balota bloko kune kun la partio *Latvijas Pirmā Partija* (Unua Partio de Latvio)

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala retejo de *Latvijas Ceļš*
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Róza Czukrász** [cukrAs], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Czukrász Róza** estis hungara pedagogino. Ŝia edzo estis János Tomcsányi.

Róza Czukrász naskiĝis la  8-an de februaro 1863(nun 1863-02-08) en Kolozsvár (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Cluj en Rumanio), ŝi mortis la 1-an de novembro 1945 en Érd.

Kariero
-------

Czukrász finis porinstruistan lernejon en Koloĵvaro en 1880 kaj ŝi estis guvernantino por 4 jaroj en Páncélcseh. De 1884 ŝi estis lernejestrino-instruistino en Kolozs, Kolozsvár, de 1899 ĝis 1909 en Mátyásföld. En 1906 la MTA distingis ŝin kun Wodianer – premio.

Verkoj
------

* *Fonomimikai gyakorlatok az olvasás és írás tanításához* (Bp. 1901);
* *A magyar gyermek első könyve* (Bp. 1903);
* *Nyelvgyakorló vezérkönyv* (Bp. 1908);
* *Az olvasás-tanítás módszerének fejlődése* (Léva, 1910).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**Yrjö Antero Karilas** (n. la 3-an de januaro 1891 en la insula komunumo Hailuoto, m. la 7-an de junio 1982 en Helsinko) estis finna verkisto. Li estas plej konata pro sa libroserio *Pikkujättiläinen* (la Eta Giganto), surbaze de lia tre populara unua libro eldonita en 1924. De la serio de libroj de nefikcio, komencita en la 1980-aj jaroj, tamen multaj volumoj eldoniĝis nur por la morto de *Yrjö Karilas* fare de aliaj libroeldonejaj verkistoj en lia stilo.

Mallonga biografio
------------------

Yrjö Karilas naskiĝis en Hailuoto la 3-an de januaro 1891. Li pasigis sian abituron en 1908. En 1911, li komencis instrui la rusan en Helsinko. Post kiam la lingvo estis forigita de la instruplano, li iĝis oficeja dungito ĉe la Helsinka oficejo de la kompanio kun limigita respondeco "Werner Söderström", mallongigo siatempe WSOY, nuntempe nomata *Sanoma*, la plej larĝa libroeldonejo de Finnlando. Li kontrolis kaj redaktis la publikigon de multoblaj informaj libroj, la plej bonkonata estante *Pikku jättiläinen* (laŭlitere "malgranda giganto"), publikigita unuafoje en 1924.

Libroj
------

* *Antero Vipunen; arvoitusten ja ongelmien, leikkien ja pelien sekä eri harrastusalojen pikku jättiläinen* (Antero Vipunen; la eta giganto de enigmoj kaj problemoj, ludoj kaj diversaj ŝatokupoj)
* *Koululaisen muistikirja IX* "Kajero Lerneja IX"
* *Koululaisen muistikirja XXVI* "Kajero Lerneja XXVI"
* *Koululaisen muistikirja XXVIII* "Kajero Lerneja XXVIII"
* *ieleni minun tekevi; askartelun ja kokeilun, keräilyn ja retkeilyn sekä eri harrastusalojen pikku jättiläinen* (finne: Mia menso faris min; la eta giganto de kreado kaj eksperimentado, kolektado kaj tendaro, kaj diversaj ŝatokupaj kampoj)
**Maiden Castle** estas ferepoka fortikaĵo, kiu estis konstruita en ĉ. 800-600 a.K.. Ĝi situas proksime al Dorchester en la angla graflando Dorset.

La elfosadojn faris tie Robert Eric Mortimer Wheeler en la 1930-aj jaroj. La loko estis uzata jam ekde 4000 jaroj a.K.. Tiamaj rondaj terfortikaĵoj estas datitaj je la malnov-neolitiko. Dum la ferepoko, la fortikaĵo estis fortikigita kaj akiris muron kun alto ĝis 25m , sur 18 hektaroj, kun du ĉefenirejoj. La terfortikaĵon konkeris la romianoj en 43 p.K kaj en 70 p.K. forlasis ĝin favore al la Dorchester-anoj. En la 4-a jarcento, oni konstruis templon. La loko estis do baldaŭ forlasita.

Literaturo
----------

* Robert Eric Mortimer Wheeler: The excavation of Maiden Castle, Dorset: first, second and third interim reports. Society of Antiquaries of London, 1935-1937.
* Sharples, Niall M.: Maiden Castle : excavations and field survey 1985-6. London, English Heritage 1991. Historic Buildings and Monuments Commission for England 19.
* Niall M. Sharples, Maiden Castle. London, Batsford 1991.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2010-03-23 per la retarkivo Wayback Machine
* 

* Kategorio Maiden Castle en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
***Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference*** estas normiga referenca verko en mamuloscienco kiu havigas priskribojn kaj bibliografiajn datumojn pri la konataj specioj de mamuloj. La verko estas nun en sia tria eldono, publikigita fine de 2005, kiu estis eldonita de Don E. Wilson kaj DeeAnn M. Reeder.

Reta versio estas gastigita de Bucknell Universitato, el kiu la nomoj de la specioj povas esti elŝutita kiel el vortaro. Parta reta versio estas disponebla en Google Books (vidu ĉapitron "Eksteraj ligiloj" sube).

EEksteraj ligiloj
-----------------

* Retejo gastigita de Bucknell University
* Serĉilo gastigita de Bucknell University
* Taksonserĉilo gastigita en arkivita versio de Smithsonian retejo por MSW3
* *Mammal Species of the World* en Google Books

Notoj
-----

1. ↑   Wilson, D.E.; Reeder, D.M. eld. (2005). Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference (3a eld.). Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 730821
 |
**Malsukceso** estas la stato aŭ kondiĉo ne atingi dezirindan aŭ intencitan celon, kaj povas esti konsiderata kiel la malo de sukceso. En industrio malsukceso gamas el malsukceso vendi la produkton ĝis la rompo de la produkto, en plej malbonaj okazoj konduke al personaj vundoj, en la rando de esplora inĝenierado.

La kriterioj por konsideri malsukceson estas tre fore dependa el kunteksto de uzado, kaj povas esti relativa al partikulara observanto aŭ kredaro. Situacio konsiderata malsukceso de unu povas esti konsiderara sukceso de alia, partikulare en okazoj de rekta konkurenco.

La koncepto de *malsukcesantoj* havas fortan pezon en difinitaj kulturoj, kiel tiu de Usono. En usonaj filmoj la vorto "loser" (malvenkinto, malsukcesinto, perdinto) estas tre ofte uzata por diverstipaj roluloj.

Vidu ankaŭ
----------

* Eraro
* Katastrofo

Notoj
-----

1. ↑  "Failure - Definition of failure by Merriam-Webster". merriam-webster.com. Arkivita el la originalo en 2015-07-16. Alirita la 23an de aprilo 2020.

Bibliografio
------------

* Perrow, Charles. Normal Accidents: Living with High-Risk Technologies. New York: Basic Books, 1983. Paperback reprint, Princeton, N.J.: Princeton University Press, 1999. ISBN 0-691-00412-9
* Sandage, Scott A. Born Losers: A History of Failure in America. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 2005. ISBN 0-674-01510-X, ISBN 0-674-02107-X

* Kategorio Malsukceso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Malsukceso en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
**László Almásy** [almAŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Almásy László** estis hungara politikisto, parlamentestro, parlamentano. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis *zsadányi* kaj *törökszentmiklósi*.

László Almásy  Arkivigite je 2015-07-07 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 27-an de julio 1869 en Jászberény. Li mortis la 12-an de marto 1936 en Budapeŝto.

Biografio
---------

László Almásy frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris juran diplomon en 1890 en Universitato de Budapeŝto, advokatan diplomon post 2 jaroj. En 1893 li estis notario 2 jarojn en Szolnok, poste prokuroro ĝis 1897. Li estis elektita urbestro de Jászberény, tamen li rifuzis ĝin. Li iĝis ĉefprokuroro en la departemento. Inter 1910-1918 li estis parlamenta deputito. Dum la Hungara sovetrespubliko li estis arestita. Post falo de la respubliko li denove estis membro de la parlamento, kie inter 1929 kaj 1935 li estis parlamentestro, krome li havis altajn postenojn en la partio, li estis eĉ partiestro. Li kontribuis ĉefe en financaj gazetoj.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla en la 3-a paĝo)



* Kategorio László Almásy (politikisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Manlio Fabio Altamirano** estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Manlio Fabio Altamirano. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 100.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 20374 loĝantojn. El tiuj estis 10007 viroj kaj 10367 virinoj. La komunumo havas surfacon de 224.6 kvadratkilometroj. La komunumo situas je 19 gradoj kaj 6 minutoj norda latitudo kaj 96 gradoj kaj 20 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 40 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 20562 personoj. En la jaro 2000 temis pri 20580, do temis pri kresko / malkresko je 0.02 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 18514 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 68 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al % de la loĝantoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Manlio Fabio Altamirano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

 Arkivigite je 2007-05-26 per la retarkivo Wayback Machine
**Mambrillas de Lara** [mamBRiljas deLAra] estas loĝloko kaj municipo en la sudo de la provinco Burgoso, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Sierra de la Demanda*. La loknomo *Mambrillas de Lara* el Mambligas kaj Mamblas estus rilata al mamoj reference al tiuformaj montoj apudaj.

Geografio
---------

Mapo de la komarkoj de Burgoso. Sierra de la Demanda, ruĝe, sudoriente.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 34,025 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 46 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn ekde la komenco de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte preskaŭ duonon el 1991.

Ĝi distas 39 km de Burgoso, provinca ĉefurbo. la municipo estas formata de Cubillejo de Lara (Tureto), Mambrillas kaj Quintanilla de las Viñas (Bieneto de la Vitejoj, ermitejo en la foto de la tabelo).

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento.

En 1186 kelkaj nobeloj donacis propraĵojn tie al abetejo.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo de Sankta Johano, la ermitejo de Sankta Maria, la popola arkitekturo, paleontologia kuŝejo ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 779715
* GND: 107788155X
* VIAF: 55144782947728818040
 |
Poluo sur marbordo; teknologio povas helpi solvi tiun problemon.
**Ekoteknologio** esta aro de aplikitaj teknikoj, kiuj garantias la uzadon de la naturaj rimedoj pure, derivitaj de kelkaj sciencoj, kiu integras studfakojn de ekologio kaj teknologio, uzante la principojn de la permakulturo. Ĝia celo estas plenumi la homajn necesojn minimumigante la median efikon pere de la kono kaj praktiko de la strukturoj kaj procezoj de la ekosistemoj kaj de la socio. Oni konsideras ekoteknologio ĉiajn formojn de ekologia inĝenierado kiuj reduktas la damaĝon al la ekosistemoj, adoptas permakulturajn, holismajn fundamentojn de daŭripova disvolviĝo, kaj krome disponas el sinzorga orientigo por minimumigi la efikon en siaj procezoj kaj funkciado, malpliigante la rezulton en la medio.

Bibliografio
------------

* Allenby, B.R. kaj D.J. Richards (1994), The Greening of Industrial Ecosystems. National Academy Press, Washington, DC.
* Braungart, M. kaj W. McDonough (2002). Cradle to Cradle: Remaking the Way We Make Things. North Point Press, ISBN 0865475873.
* Huesemann, Michael H. kaj Joyce A. Huesemann (2011). Technofix: Why Technology Won’t Save Us or the Environment, Chapter 13, "The Design of Environmentally Sustainable and Appropriate Technologies", New Society Publishers, Gabriola Island, British Columbia, Canada, ISBN 0865717044, 464 pp.
* Von Weizsacker, E.U. C. Hargroves, M.H. Smith, C. Desha, kaj P. Stasinopoulos (2009). Factor Five: Transforming the Global Economy through 80% Improvements in Resource Productivity, Routledge.
Lasta vespermanĝo fare de Majstro Paŭlo

**Majstro Paŭlo** estis la plej granda hungarlandana skulptisto en la 16-a jarcento. Lia nomo estas uzata hungare *Lőcsei Pál mester*, slovake: *Majster Pavol z Levoče*.

Majstro Paŭlo: Kristo meditas

Biografio
---------

La plej multaj dokumentoj pri Majstro Paŭlo malaperis dum la incendio en Lőcse en 1550, tial, nek lia familia nomo, nek datoj aŭ lokoj de naskiĝo kaj morto estas konataj. Estas supozite, ke li estis naskita inter 1470 kaj 1480, li mortis inter 1537 (laŭ oftaj mencioj) kaj 1542 (laŭ lia vidvino). La unuaj datenoj devenis el 1503.

Majstro Paŭlo  verŝajne lernis skulptadon en Krakovo. Li ekloĝis en Lőcse/Levoča ĉirkaŭ 1500 kaj edziĝis kun filino de influa civitano. En 1506 li establis ĉizadlaborrenkontiĝon. Li skulptadis en Supra Hungarujo, tiutempe en la malsupraj regionoj estis malstabila politika stato kun kamparanaj ribeloj, komenciĝantaj kontraŭturkaj bataloj, politikaj krizoj. Lia malfrua gotika altaro estas la plej alta en Eŭropo kun 18,62 metroj de alteco. Ĝi estis ĉizita el ligno kaj ornamita kun oro.

En 1527 li iĝis membro de la urba magistrato, sed li iĝis fama nur post sia morto. Eĉ arthistoriistoj komencis mencii sian nomon nur en la 1870-aj jaroj. El la tiutempaj skulptaĵoj estas nur malmultaj, kiuj estas aŭtentikaj laboroj de Majstro Paŭlo.

Elektitaj skulptaĵoj
--------------------

* KrucifiksoKrucifikso
* relieforeliefo
* Barbara (Sankta) kaj Sankta KatarinoBarbara (Sankta) kaj Sankta Katarino
* altaroaltaro
* altaroaltaro
* altaroaltaro
* Sankta JohanoSankta Johano
* altaroaltaro

Fontoj
------

* datenoj hungare
* koncerna teksto hungare

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Majstro Paŭlo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 623111
* GND: 119394650
* LCCN: n86130212
* VIAF: 6420764
* ISNI: 0000 0000 7982 1557
* SUDOC: 059366605
* ULAN: 500056219
* NKC: mzk2005269695
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Mallongbeka tufalaŭdo** |
| --- |
|  |
| Mallongbeka tufalaŭdoMallongbeka tufalaŭdo |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Alaŭdedoj *Alaudidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Galerida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***G. theklae*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Galerida theklae****(Brehm, AE, 1857) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Mallongbeka tufalaŭdo  |

 |
| v • d • r |

Ilustraĵo
La **Mallongbeka tufalaŭdo**, *Galerida theklae*, estas specio de alaŭdo aŭ birdoj de la genro Galerida kaj familio de Alaŭdedoj, kiu loĝas en Iberio, norda Afriko, kaj sub-Sahara Afriko el Senegalio okcidente al Somalio oriente. Temas pri loĝanta nemigranta specio.

Temas pri komuna birdo de seka malferma kamparo, ofte je ia altitudo. Ili nestumas surgrunde, kie la ino demetas 2 al 6 ovojn. Ties manĝo estas semoj kaj insektoj, tiuj lastaj ĉefe dum la reprodukta sezono.

Temas pri malgranda alaŭdo, iomete pli malgranda ol la kampalaŭdo. Ĝi distingiĝas inter la aliaj alaŭdoj per sia komoforma **tufo** levebla sur la krono. Kiel aliaj alaŭdoj, estas bruna supre kun pli helaj subaj partoj brunstriita enbruste, sed ĝi estas iom **pli grizbruna** ol la kampalaŭdo kaj ne havas la blankajn bordojn de la flugiloj kaj vosto de tiu specio kaj ankaŭ la dorsa striado estas malpli videbla, ĉar tiu ĉi estas pli ĝenerale bruna eĉ pli bruna ol la proksima parenco la tufalaŭdo (ĉefe ĉe suba dorso kaj vosto) kaj pro tio estas sufiĉe videbla la superokula blankeca strio. Krome kaj diference el tiu, tiu ĉi havas iomete pli **mallongan bekon** (de kie venas la specifa nomo) kaj estas pli klare striita en la brusto kaj montras grizan koloron en la subflugiloj anstataŭ ruĝecan.

La kanto estas melodia kaj varia, kun plendeca fajfado. Ĝi estas pli milda kaj altatona ol tiu de la tufalaŭdo.

Bildaro
-------

* Madrido, HispanioMadrido, Hispanio
* Galerida theklae *Galerida theklae*

Referencoj
----------

* BirdLife International (2004). *Galerida theklae*. *Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj*, eldono de 2006. IUCN 2006. Elŝutita 12a Majo 2006. Malpli zorgiga

Eksteraj ligiloj
----------------

* Mallongbeka tufalaŭdo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Mallongbeka tufalaŭdo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Mallongbeka tufalaŭdo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* Filmoj de Mallongbeka tufalaŭdo ĉe Interreta Birdokolekto
* (PDF) de Javier Blasco-Zumeta Arkivigite je 2011-12-26 per la retarkivo Wayback Machine
Makedonio en diversaj landoj.
La referenco al Makedonio kiel pure geografia regiono de sudorienta Eŭropo (Balkanio) variis laŭlonge de la historio, ĉar ĝi apartenis tute aŭ dividita diference al diversaj ŝtatoj.

Difini la geografiajn limojn de Makedonio estas io partikulare malfacila ĉar estas multaj diferencaj priskriboj laŭ la lando priskribanta aŭ la partio interesato. Tamen, plej komune Makedonio estas komprenita kiel areo inter: la rivero Nestos kaj la montoj Rodopoj, oriente; la montoj Stara Planina, norde; la albanaj montoj de Jablanica kaj la lagoj Ohrid kaj Prespa, okcidente; kaj la montoj Grammos kaj Olimpo, sude.

La geografia makedonia areo estas aktuale dividita inter la greka Makedonio (52,4 %), Nord-Makedonio (35,8 %), Bulgario (10,1 %) kaj, laŭ mapoj, Albanio (1,4 %) kaj Serbio (0,3 %).

* Kategorio Makedonio (regiono) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 716616
* GND: 4037159-1
* LCCN: sh85079266
* VIAF: 245633255
* BNF: 119544615
* NDL: 00567409
 |
La **Malgranda Sinagogo** aŭ **juda preĝdomo** en Satu Mare estas historia monumento de la urbo.

Historio
--------

En la iama hungara urbo Szatmárnémeti (nun Satu Mare) la judoj havis resume 28 sinagogojn aŭ preĝdomojn. Gabrielo Bethlen permesis la loĝadon por la judoj ĉi tie en 1623. La unua sinagogo ekfunkciis en 1858. Nun estas videblaj nur 2 sinagogoj en la urbo. La Malgranda Sinagogo konstruiiĝis en 1927 jam en rumana urbo Satu Mare, ĉar la apuda Granda Sinagogo (Satu Mare) ne sufuĉis por la judeco. En 1944 germanaj kaj hungaraj faŝistoj deportis la judojn al Aŭŝvico. Post la 2-a mondmilito jam dum dominado de Rumanio iom da judoj elmigris al Palestino. Apud la sinagogo estas ankaŭ memorejo pri la pereintaj judoj de 2004.

Konstruaĵo
----------

La Granda Sinagogo (maldekstre) kaj Malgranda Sinagogo (dekstre) - la 2 restintaj sinagogoj de la urbo
La unuetaĝa preĝdomo situas sola laŭ la strato. La sekva najbara konstruaĵo estas la Granda Sinagogo. La fasado havas 3 partojn kun unusola enirejo meze. La preĝdomo havas 300 sidlokojn. La muroj estas pentritaj simple.

Inter la sinagogoj memorejo pri la holokaŭsto etendiĝas.

Fontoj
------

* hungara kaj rumana Vikipedioj
Creation of Light.pngPentraĵo pri la kreado de la lumo el la mallumo
**Mallumo** estas la manko de videbla lumo. Metafore, ĝi estas la manko de scio. Ĝi aludas al mistero kaj nekonataĵoj. Laŭ Okcidenta tradicio, mallumo ankaŭ aludas al malbonaj estuloj, kiel demonoj aŭ Diablo. Ĝi ankaŭ rilatas al mallumaj lokoj kiel Hadeso aŭ Infero.

Mallumo neniam povas esti vera. En iu spaco, mallumo ekzistas se ne estas Fotonoj. Sed por malaperigi ĉiujn Fotonojn, necesas havi absolute nulan temperaturon, por ke ne estu Energio. Fizikistoj dirias, ke la absoluta nulo estas ne reale atingebla temperaturo, nura limo de malvarmigo. Tial estos ĉiam Fotonoj.

Mallumo en populara kulturo
---------------------------

* Laŭ interreagema fikcio, mallumo estas ofta obstaklo por solvi en la ludo. Multaj verkoj de IF havas serĉon por fonto de lumo, kiu prezentas novajn lokojn al la ludanto.

La bildo ĉi suba ne estas vere nigra. Unue ĝi ŝajnas nigra, sed se vi daŭre rigardos ĝin, vi vidos mapon de la tero, kiel stranga!

  

* Kategorio Mallumo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Mallumo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
Sakura el la animeo "Kartokaptisto Sakura" estas klasika ekzemplo de knabino-magiistino
**Maho-ŝoĝo** (魔法少女 [mahō ŝōĝo], knabino-magiistino) estas ĝenro de mangao kaj animeo pri knabinoj-magiistinoj. Ĝi estas kutime rigardata kiel subĝenron de ŝoĝo, tio signifas, ke la celanta spektantaro de tiu ĝenro estas inaj adoleskuloj. La ĉefrolulo de maho-ŝoĝo estas knabino aŭ junulino, posedanta supernaturajn (magiajn) kapablojn, kiujn ŝi uzas por lukti kontraŭ malbono, savi la Teron, defendi la malfortajn kaj simile. Iufoje estas pluraj knabinoj kun variaj magiaj kapabloj, kutime laborantaj en unu grupo. La plej karakteraj reprezentantoj de tiu ĝenro estas "Sejla Mun", "Kartokaptisto Sakura" "Tokio Miaŭ Miaŭ", "Magia Kavaliro Rejart", "Ĉarma Sami" kaj "Futari ŭa Puri Kjua".
La unua anime-serio en la ĝenro maho-ŝoĝo iĝis "Sorĉistino Salli", aperinta en 1966. La knabinoj-magiistinoj ankaŭ estas konata en Japanio, kiel **maĝokko** (魔女っ子 [maĝokko], knabino-sorĉistino).

Estas ankaŭ analogia ĝenro **maho ŝonen** (魔法少年 [mahō ŝōnen], knabo-magiisto), subĝenro de ŝonen, kie la ĉefrolulo estas junulo, sed ĝi estas multe pli malofta. Kiel ekzemplon de *maho ŝonen* oni povas prezenti animeon kaj mangaon "D.N.Anĝelo".

Ankaŭ endas distingi maho-ŝoĝo-n de la ĝenro **maho kanoĝo** (魔法彼女 [mahō kanoĝo], amatino-magiistino), kie la ĉefrolulo estas junulo, ĉe kies amatino havas aŭ ekhavas magian kapablojn.

Ekzemploj
---------

* *Kjuti Hani* mangaoj kaj anime-serioj (1973—1974, 1997—1998) kaj animea filmo.
* *Sejla Mun*, mangao kaj anime-seriaro (1992—1997), 3 animeaj filmoj kaj doramao.
* *Kartokaptisto Sakura*, mangao (1996—2000), anime-serio (1998—2000) kaj 2 animeaj filmoj.
* *Mortbatanta Anĝelo Dokuro-ĉan*, mangailustrita romano (2003—2007) mangaoj (2004—2008), anime-serioj (2005, 2007) kaj 2 OVAoj.
* *Futari ŭa Puri Kjua*, anime-serioj (2004—2006) kaj 2 animeaj filmoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Animeo
* Mangao
* Ŝoĝo

* Kategorio Maho-ŝoĝo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Sininen ja valkoinen** (blua kaj blanka) estas kanto de Jukka Kuoppamäki. Ĝi estas patriota kanto. La nomo estas laŭ flago de Finnlando.

*Kotimaa kun taakse jäi,*
*mietin hiljaa mielessäin,*
*mitä siitä kertoisin,*
*kysyjille vastaisin.*
*Kertoisinko köyhyyden,*
*laudat eessä ovien?*
*Vai sen kaiken rikkauden,*
*kunnes tiesin vastauksen:*
*Sininen on taivas*,
*siniset on silmänsä sen.*
*siniset on järvet*
*sinisyyttä heijastaen.*
*Valkoinen on hanki.*
*Valkoiset on yöt kesien.*
*Valkoiset on pilvet,*
*lampaat nuo taivaan sinisen.*
*Juuret kasvoi maahan sen*
*kylmän sekä routaisen.*
*Lämmön tunsin kuitenkin*
*lujuudessa graniitin.*
*Hiljaa kuusten kuiske soi,*
*terveisensä tuuli toi.*
*Sininen ja valkoinen*
*värit ovat vapauden.*
*Sininen on taivas,*
*siniset on silmänsä sen.*
*siniset on järvet*
*sinisyyttä heijastaen.*
*Valkoinen on hanki.*
*Valkoiset on yöt kesien.*
*Valkoiset on pilvet,*
*lampaat nuo taivaan sinisen.*
Traduko:

*Kiam mi lasis la hejmlandon,*
*mi konsideris kviete en mia menso,*
*kion mi pri tio rakontu,*
*respondu al la demandantoj.*
*Ĉu mi rakontu pri la malriĉeco,*
*pri tabuloj sur la pordoj*
*aŭ tiun ĉiun riĉecon?*
*Ĝis mi sciis la respondon:*
*Blua estas la ĉielo.*
*Bluaj estas ĝiaj okuloj.*
*Bluaj estas la lagoj,*
*spegulante bluecon.*
*Blanka estas neĝo,*
*blankaj estas la someraj noktoj.*
*Blankaj estas la nuboj,*
*tiuj ŝafoj de la blua ĉielo.*
*La radikoj kreskis en tiu tero*
*malvarmega kaj frosta.*
*Varmecon mi tamen sentis*
*en la forteco de la granito.*
*Kviete la flustro de la piceoj sonis.*
*La vento salutis.*
*La blua kaj la blanka*
*estas la koloroj de libereco.*
*Blua estas la ĉielo.*
*Bluaj estas ĝiaj okuloj.*
*Bluaj estas la lagoj,*
*spegulante bluecon.*
*Blanka estas neĝo,*
*blankaj estas la someraj noktoj.*
*Blankaj estas la nuboj,*
*tiuj ŝafoj de la blua ĉielo.*
"Tabuloj antaŭ la pordoj" rilatas al kiel, en la tempo kiam la kanto estis verkita, multaj senlaboruloj el kampara Finnlando translokiĝis al grandaj urboj en Finnlando aŭ Svedio kaj konstruis barojn por ke post ili foriris, aliaj ne eniru siajn domojn. sen permeso.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Jukka Kuoppamäki kantanta la kanzonon en 1988, 16 jarojn post la premiero en 1972
* kantanta la saman kanton, aĝiĝinte, en 2018 (en Jutubo proponiĝas multaj pliaj versioj, interalie de korusoj)

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 724093
 |
**UJVÁROSSY László** (ujva:roŝi) estas rumanuja hungara grafikisto, altlerneja instruisto naskita en Ditrău la 21-an de januaro 1955 vivanta en Oradea. Li estas la edzo de tekstilartistino Gyöngyi Kerekes.

Premioj
-------

* 2002 - Mihály Munkácsy-premio, Budapeŝto;
* 2006 - Sándor Szolnay –premio, Kluĵo.

Biografio
---------

Ujvárossy finis en 1975 la Liceon de Muziko kaj Belatro en Târgu Mureş. Lia instruisto estis Pál Nagy. En 1980 li finis la Belartan Altlernejon Ion Andreescu en Kluĵo la fakon pri grafiko. Lia majstro estis Ioachim Nica. Inter 1980-1988 li instruis desegnon en Oradea. En 1982 li ricevis grafikan stipendion de Landa Belarta Ligo. Inter 1984-90 li estis grupano de 35-a Laborejo de Oradea. Inter 1989-93 li estis grafikredaktoro de revuo Kelet-Nyugat. Li estas katedrestro en Oradea en la Partiumi Keresztény Egyetem. Li estas dizajnisto de revuo Várad. Li akiris la doktortitolon en 2004 en Peĉo.

Fonto
-----

* Artportalo.hu
* Retpaĝo de artisto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio László Ujvárossy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Intervjuo kun artisto[*rompita ligilo*]
* Taksado pri artisto
Marko de MGTOW en la epizodo"Men at War" de la serio de la BBC *Reggie Yates' Ekstrema UK*
**MGTOW** (sigloj de la angla de **Men Going Their Own Way**, en Esperanto **Viroj Sekvante Sian Propran Vojon**) estas kontraŭ-feminisma (signife la radikalan feminismon aŭ aliajn formojn de feminismo, kiuj povas subpremi kaj diskriminacii virojn), kontraŭ-seksisma (signife seksismo kontraŭ viroj) kaj kontraŭ-mizandra movado kaj komunumo en la Interreto apogita de retejoj kaj sociaj medioj. La komunumo estas parto de kio nomiĝis "sfero de la viroj".

Laŭ la kolumnisto Martin Daubney, la membroj de la komunumo kredas ke kiam ili faras kosto-utilan kaj risko-profitan analizon de siaj laŭleĝaj kaj amaferaj problemoj kun virinoj, la profitoj pezas malpli ol la malavantaĝoj. Jeremy Nicholson en *Psikologio Hodiaŭ* priskribis la movadon kiel de viroj kun neniu instigo por la rendevuado, kiuj malakceptas ĝin pro frustiĝo, kaj anstataŭe kondukas sin je prenanta prizorgo de si. Kay Hymowitz diris ke li kredas ke kelkaj viroj identigitaj kun la movado sentas sin indignemaj ĉar vidas hipergamion kaj manipuladajn kondutojn en virinoj. Dylan Love, la korespondanto de *Business Insider*, skribis ke "viro kiu sekvas sian propran vojon tute ĝisdatigita (estas niveloj de ĉi tio) estas iu, kiu evitas ĉiujn interrilatojn kun virinoj, mallongatempe, longdaŭre, amafere, kaj ajnan alian aferon. Fine, li malakceptas la socion kiel tuto." La movado uzas la vorton ĝinocentrismo por priskribi kondiĉoj, kiuj estas favoraj al virinoj kaj rigardas la virojn desupre, kaj kiuj oponas al tiuj cirkonstancoj.

Laŭ Roselina Salemi en *La Repubblica*, la herbo-manĝaj viroj, en la japana senso, estas subaro de viroj en la viroj kiuj sekvas sian propran vojon. Mack Lamoureux en *Vice* vidas la herbo-manĝajn virojn kiel konsekvenco de la sociekonomiaj kondiĉoj de Japanio kaj al la viroj kiuj sekvas sian propran vojon kiel ideologia elekto. En artikolo de *Delfi* oni profilas al la movado kontraŭ la leĝoj de genro nuntempe regantaj en la landoj de la Okcidento, kaj kiel respondo al tradiciaj roloj de la du genroj en Japanio, kiel la Salarimanoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Feminismo

Referencoj
----------

1. ↑   Men at War  Reggie Yates' Extreme UK BBC, BBC Three, 12a de Januaro, 2016 1a sezono, numero 2, 22a minuto
2. ↑   MGTOW y la desaprobación femenina. Arkivita el la originalo je 2017-08-12. Alirita 2017-07-19.
3. ↑   David Sherratt, 18jaraĝa, estas homrajta aktivulo false akuzita je perforto, James McCarthy, Wales Online, 22a de novembro 2015, alirita la 31an de decembro 2015.
4. ↑   Mack Lamoureux  This Group of Straight Men Is Swearing Off Women, Vice Magazine, alirita la 30an de decembro 2015, 24a de septembro 2015.
5. ↑   Arthur Goldwag, Leader’s Suicide Brings Attention to Men’s Rights Movement, Intelligence Report, Printempo 2012, numero 145  alirita la 6an de aprilo 2015, Southern Poverty Law Center
6. ↑   Arkivigite je 2015-12-27 per la retarkivo Wayback Machine  Arkivigite je 2015-12-27 per la retarkivo Wayback Machine 15a de novembro de 2015.
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑
11. ↑
12. ↑

* Kategorio MGTOW en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Mantarajo** |
| --- |
|  |
| Manta alfredi en Dharavandhoo, Maldivoj*Manta alfredi* en Dharavandhoo, Maldivoj |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Kartilagaj fiŝoj *Chondrichthyes* |
| Subklaso: | Elasmobrankoj *Elasmobranchii* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Superordo: | Rajoj *Batoidea* |
|
|
| Ordo: | Myliobatiformes |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Mobuledoj |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Manta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Mantarajo  |

 |
| v • d • r |

**Mantarajoj** estas grandaj rajoj kiuj apartenas al la genro *Manta*. La plej granda specio, nome Giganta oceana mantarajo aŭ "M. birostris", atingas 7 m de larĝo, dum la plej malgranda, nome Rifmanta rajo aŭ "M. alfredi", atingas 5.5 m. Ambaŭ havas grandajn triangulajn brustajn naĝilojn, kornoformajn cefalajn naĝilojn kaj grandajn, antaŭ-frontajn buŝojn. Ili estas klasitaj inter la Miliobatoformaj (pikilrajoj kaj parencoj) kaj estas netitaj en la familio Miliobatedoj (aglorajoj).

Mantarajoj troviĝas en varmaj moderklimataj, subtropikaj kaj tropikaj akvoj. Ambaŭ specioj estas pelagaj; *M. birostris* migras tra malfermaj oceanoj, solaj aŭ are, dum *M. alfredi* tendencas esti loĝanta kaj marborda. Ili estas filtromanĝantoj kaj manĝas grandajn kvantojn de zooplanktono, kiujn ili arigas per siaj malfermaj buŝegoj dum ili naĝas. Tamen, esplorado sugestas, ke la majoritato de ilia dieto (73%) fakte venas el mezpelagaj fontoj; tio estas, ili estas fakte predantoj en profundaj maroj, kie ili manĝas fiŝojn kaj aliajn organismojn kiu loĝas en areoj de la maro el 200–1,000 metroj sub la surfaco.

Gravedeco daŭras ĉirkaŭ unu jaron kaj mantarajoj ovovivonaskas vivantajn bebojn. Mantarajoj povas viziti purigejojn por la forigo de parazitoj. Kiel balenoj, ili salte surfaciĝas pro nekonataj tialoj.

Ambaŭ specioj estas listitaj kiel vundeblaj fare de la Internacia Unio por la Konservo de Naturo. Homdevenaj minacoj estas poluado, enplektigo en fiŝretoj, kaj rekta rikoltado por iliaj brankeroj kiuj estas uzataj en Ĉina medicino. Ilia malalta reproduktada indico pliigas tiujn minacojn. Ili estas protektitaj en internaciaj akvoj fare de la Konvencio pri Migrantaj Naturaj Specioj, sed estas pli vundeblaj pli proksime al la marbordo. Areoj kie mantarajoj kongregiĝas estas tre popularaj por turistoj. Nur kelkaj publikaj akvarioj estas sufiĉe grandaj por hejmigi ilin.

Mantarajoj, kiam en grupo, kelkaj el ili kapablas salti en aeron.

Notoj
-----

1. ↑  George Dvorsky Giant Manta Rays Are More Badass Than We Realized.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 675837
* LCCN: sh96002213
 |
La **Malaja federacio** (malaje **Persekutuan Tanah Melayu**) en la suda parto de la Malaja Duoninsulo en sudorienta Azio estis fondita la 1-an de februaro 1948. Ĝi anstataŭigis la Malajan Union establitan en 1946 kaj ekzistis ĝis la fondo de Malajzio en 1963. La federacio inkludis la britajn setlejojn de Penango kaj Malako kaj la naŭ malajajn ŝtatojn (federaciaj kaj nefederaciaj malajaj ŝtatoj):

Mapo de la Malaja federacio
* Perliso
* Kedaho
* Perako
* Selangoro
* Negeri-Sembilano
* Ĝohoro
* Pahango
* Terengganuo
* Kelantano

Dum la Malajaj Ŝtatoj estis protektoratoj sub aŭspicio de Britio, Penango kaj Malako restis britaj kronkolonioj. Kiel la Malaja Unio, la federacio ne inkluzivis Singapuron, kiu antaŭe kutime estis konsiderita parto de Malajo. Penango estis la ĉefsidejo de internacia armea reto por la defendo de Malajo kiu inkludis Aŭstralion kaj Nov-Zelandon.

La Federacio de Malajo iĝis sendependa ŝtato ene de la Komunumo de Nacioj la 31-an de aŭgusto 1957 - la dato hodiaŭ konsideriĝas kiel la Sendependeca tago de Malajzio *Hari Merdeka*. En 1963 la federacio estis vastigita sub la nova nomo Malajzio por inkluzivi Singapuro (ĝis 1965), Saravakon kaj Britan Nordan Borneon, poste renomitan Sabaho.

Jam antaŭ la oficiala sendependiĝo, malajaj sportistoj konkuris en propra teamo en la Somera Olimpiko 1956.

* Kategorio Malaja federacio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Vendejo por farmetistoj en Marylebone (Londono).
**Loka konsumo** aŭ **Loka ekonomio** referencas al la kunlabora klopodo por konstrui kaj helpi ekonomiojn baze sur produktoj de la loko, urbo, distrikto aŭ regiono. Specife en la etoso de nutrindustrio, ĝi referencas al la produktado, procezado, distribuado kaj konsumo integritaj por plibonigi la ekonomion, la medion, la sanon kaj sociajn rilatojn de partikulara loko kaj ĝi estas konsiderata parto de pli ampleksa movado, nome tiu de la eltenebla ekonomio.

La termino aludas al surloka aĉetado kaj al ekonomio bazita sur la propra komunumo, tio estas, sur la prefero por aĉeti varojn kaj servojn produktitajn surloke.

Vidu ankaŭ
----------

* Ekoregionismo
* Loka interŝanĝa sistemo
* Vendejo por farmetistoj

Notoj
-----

1. ↑   Feenstra, G. (2002) Creating space for sustainable food systems: lessons from the field. Agriculture and Human Values. 19(2). 99-106.
2. ↑  Roosevelt, M. (2006) The Lure of the 100-Mile Diet. Time Magazine. Sunday June 11, 2006. Accessed at  Arkivigite je 2013-08-26 per la retarkivo Wayback Machine on Nov 1, 2007 at 10:35 am PDT).
**Efraim** estis, laŭ la Genezo la dua filo de Patriarko Jozef filo de Jakobo kaj Raĥel.

Komento
-------

Epoke de skolastikismo oni, tamen, opiniis ke tiuj informoj estus aldonintaj, pli malfrue, por ke la tribo de Efraim estus ligita al la aliaj per praulo kiu donus la nomon kaj parencus kun la aliaj originantoj de la dekunu triboj. La Torao eksplikas la signifon de la nomo kiel *duoble fekundo*, reference al la inklino generi, precipe kiam la patro loĝis en Egiptio (kiu en la sama Torao estas difinita *la tero de lia afliktiĝo*).

En la biblia rakonto la alia filo de Jozefo estas Manase kaj Jozefo estas unu el du filoj de Raĥel (la alia estas Benjamen. Esploristoj pri la Biblio opinias memkompreneble, pro la geografia surmeto kaj la stilo de la plej antikvaj skriberoj, ke tiuj de Efraim kaj Manase estis dekomence konsideritaj kiel unusola tribo, tio estas tiu de Jozef; laŭ bibliistoj, ankaŭ Benjamen estintus parto de tiu tribo.

Aliaj bibliistoj suspektas ke la distingo de la *tribo de Jozef* (inkluzive de Benjamen) devas esti interpretita tiele: *ili estas la unikaj hebreoj alvenintaj al Egiptio kaj revenintaj el tie, dum la aliaj precipaj triboj emerĝis simple kiel subkulturo el la kanaana*.

Jacob benas Efraim kaj Manase filoojn de Jozef. Sefarda artaĵo en juda-kataluna miniatura manuskripto. 14-a jarcento; Brita muzeo.
En la Torao, la definitiva unuarangeco de la tribo de Efraim estas devenigita en la trompo de Jozef al Jakobo, blinda kaj agonianta, igita benanta Efraim antaŭ ol la pli maljunan Manase. (Gn 41,52; 48,1. La teksto priskribanta la benon montras *hapax legomenon* – nome la termino שכל (*sh-k-l*), kiun la klasika rabena literaturo interpretis esotersence kiel averton pri senca apartaĵo. En la klasikaj fontoj, Efraim estas prezentata kiel malaplomba kaj neegoisma, signo de modesteco kaj altruismo, laŭ la libro de Josuo, dum profeta vizio puŝus Jakobon preferi Efraim. En la samaj fontoj Jakobo estas juĝata sufiĉe justa por ke Dio aprobus kaj subtenus la indikon de la beno kaj do Efraim fariĝus la ĉefo de la tribo.

Vidu ankaŭ
----------

* Torao
* Josuo
* Mesio
* Samuelo
* Tribo de Efraim

Notoj
-----

1. ↑  Jewish Encyclopedia
2. ↑  Peake's commentary on the Bible
3. ↑  Israel Finkelstein, *The Bible Unearthed*.
4. ↑  Jewish Encyclopedia.
5. ↑  Samloke en Jewish Encyclopedia.

Bibliografio
------------

* Matthew George Easton. *Illustrated Bible Dictionary, Third Edition*. 1897.

Aliaj projektoj
---------------

* Kategorio Efraim (filo de Jozef) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Matematiko > Nombro > Okuma sistemo

---

**Okuma sistemo** estas sistemo de kalkulado, bazita sur la pozicia principo skribi nombrojn, kies bazo estas 8. La sistemo havas nur 8 signojn por skribi nombrojn, nome: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6 kaj 7.

La nombro 8 (kun kutima dekuma skribo) estas skribata kiel 10 (oni legu: "dek", aldonante: "kun bazo ok"). Ĉiu unito de sekva grado estas 8-oble pli granda ol la antaŭa, t.e. la unitoj de okuma sistemo sin prezentas vico de nombroj: **8, 64, 512, …, 8n, ..**

Por skribi dekuman nombron en okuma sistemo, oni ĝin dividas konsekvence per 2 kaj skribas ricevitajn restojn 0 kaj 1 en ordo de la lasta ĝis la unua. Ekzemplo:

43 = 21 · 2 + **1**
21 = 10 · 2 + **1**
10 = 5 · 2 + **0**
5 = 2 · 2 + **1**
2 = 1 · 2 + **0**
1 = 0 · 2 + **1**
Poste oni grupigas triopojn de la ciferoj en la duuma por havi rezulton en la okuma sistemo:

Tiamaniere, la okuma skribo de la nombro 43 (101)(011) estas: 538.

Aŭ oni konsekvence per 8 kaj skribas ricevitajn restojn 0...7 en ordo de la lasta ĝis la unua. Ekzemplo:

43 = 5 · 8 + **3**
5 = 0 · 8 + **5**
Tiamaniere, la okuma skribo de la nombro 43 estas: 538.

Tia sistemo havas kelkajn avantaĝojn kaj ĝi estas uzata en iuj komputadaj kalkuloj, sed por ordinara uzo ĝi estas maloportuna.

Vidu ankaŭ
----------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rNombrosistemoj |
| --- |
| Ciferoj | 
* Romaj ciferoj
* Babilonaj ciferoj
* Hindaj ciferoj
* Arabaj ciferoj
* Grekaj ciferoj
* Cirilaj ciferoj
 |
| Poziciaj nombrosistemoj | 
* Unuuma sistemo (bazo 1)
* Duuma sistemo (bazo 2)
* Triuma sistemo (bazo 3)
* Kvaruma sistemo (bazo 4)
* Sesuma sistemo (bazo 6)
* Okuma sistemo (bazo 8)
* Dekuma sistemo (bazo 10)
* Dekduuma sistemo (bazo 12)
* Deksesuma sistemo (bazo 16)
* Dudekuma sistemo (bazo 20)
* Dudekkvaruma sistemo (bazo 24)
* Trideksesuma sistemo (bazo 36)
* Sesdekuma sistemo (bazo 60)
 |
| Aliaj | 
* Ne-norma pozicia numeralo
* Signo-cifera prezento
 |
| * Bazo (nombrosistemo)
* Baza ekonomio
 |

 |
En kemio substanco nomiĝas **amfotera**, se ĝi povas efiki laŭ du kontraŭaj manieroj, depende de la medio kaj de disponeblaj reag-partneraj substancoj. Tre grava okazo estas la alkal-acid-amfotereco, laŭ kiu iuj substancoj povas efiki jen alkale, jen acide.

La vorto devenas de la helena *ἀμφοτέρως* [amfoteros] (= ambaŭmaniera).

Alkal-acida amfotereco
----------------------

Alkal-acide amfotera substanco povas efiki kiel alkalo laŭ Brønsted kaj kiel acido laŭ Brønsted; alivorte, ili povas kaj akcepti kaj doni hidrogenajn atomojn (protonojn aŭ nukleojn de deŭterio aŭ tritio).

Kelkaj tiaj amfoteraĵoj povas reagi kun si mem. Ekzemplo estas la mem-protolizo de akvo, laŭ kiu en akvo estas dinamika ekvilibro de pozitivaj kaj negativaj jonoj:

2 H2O ⇌ H3O+ + OH−
Akvo povas ekzemple reagi alkale kun klorida acido (HCl) kaj acide kun amoniako (NH3).

Grava ekzemplo de amfoteraj substancoj estas ambaŭ-jonaj substancoj, ekzemple aminoacidoj.

Redoksa amfotereco
------------------

Substanco nomiĝas redokse amfotera, se ĝi kapablas jen oksidi, jen redukti aliajn substancojn. Ekzemplo estas hidrogena peroksido, kiu al multaj substancoj efikas kiel forta oksidanto, sed ekzemple kiel reduktanto al MnVII en kalia permanganato.