recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Anna Olasz** [olas], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Olasz Anna Gréta** estas hungara longdistanca naĝisto.

Anna Olasz naskiĝis la 19-an de septembro 1993 en Szeged.

Biografio
---------

Anna Olasz maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 2012, poste ŝi studis en en:University of Arizona inter 2013-2017 kaj en la lasta jaro ŝi akiris diplomon. Pli poste ŝi studis en Universitato de Debrecen.

### Sporta kariero

Anna Olasz frue komencis naĝi en sia naskiĝurbo. Ŝi estis hungara ĉampiono kvarfoje (2010-2018). En universiado ŝi estis la unua en 2017 en dekkilometra distanco. En mondĉampionumoj ŝi akiris 2 arĝentajn medalojn (2015, 2022).

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* hungarlingva video

Fontoj
------

* hungarlingvaj datenoj kun foto
* hungarlingva intervjuo kun foto
* hungare kun fotoj

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

* Kategorio Anna Olasz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 807103
 |


* Portalo pri Biografio
**Saint-Christophe** estas franca komunumo lokita en la departemento Creuse kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 132 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Geografio
---------

Saint-Christophe etendiĝas sur 7,79 km², kaj havis 132 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas nur 16 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Creuse, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. 

La regiono ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Saint-Christophe situas je alteco de 621 metroj.

Historio
--------

Antaŭ la franca revolucio de 1789 kaj la kreado de la departemento Creuse en 1790, Saint-Christophe apartenis al la franca graflando Marche. Ekde la fino de la 15-a jarcento ĝis proksimume la jaro 1900, tiu regiono estis fama fonto da migrantaj masonistoj, kiuj ĉiujare dum la plej varma periodo laboris en grandaj urbocentroj, precipe en Parizo.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ro Jacques Velghe, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Saint-Christophe apartenas al la kantono Guéret-Sud-Ouest, kies ĉefurbo estas Guéret. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Guéret, unu el la du arondismentoj de la departemento Creuse.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Creuse
* Kantono Guéret-Sud-Ouest
La **Socia Movado** (ukraine *Соціальний рух*, romanigita: Socialnij Ruĥ) estas ukraina maldekstra komunuma organizo fondita en 2015, kiu staras sur la principoj de demokrata socialismo, kontraŭbatalante kapitalismon kaj ksenofobion. Ĝi funkcias en la plej grandaj urboj de Ukrainio (Kijivo, Krivij-Riho, Lvivo, Odeso, Dnipro, Ĥarkivo). La aspiro de organizo iĝi popola partio akiris iom da eminenteco dum la rusia invado en Ukrainion en 2022 kiam ĝi vokis al la internacia Maldekstro apogi la ukrainan reziston al rusia imperiismo kaj kampanjis kontraŭ milittempa limigo de certaj laborrajtoj de la ukraina registaro.

Historio
--------

Socia Movado estis fondita surbaze de la iniciato "Asembleo de Socia Revolucio", kreita post la Eŭromajdan-protestoj de 2013-2014 fare de aktivuloj de sociaj, sindikataj kaj maldekstraj movadoj, precipe la kontraŭstalinista, marksisma organizo "Maldekstra Opozicio" (ne konfuzu kun la samnoma partio).

Dum la protestoj de Majdan de 2013-2014, reprezentantoj de la "Maldekstra Opozicio" disdonis la "Dek Poentojn" de sociaj postuloj, kiuj deklaris la kialon de la nesolvitaj problemoj de la lando kiel la sistemo de oligarkia kapitalismo, kaj venis al la konkludo de la bezono de politika forto de la maldekstra-demokratia bazo, kiu antaŭenigus soci-orientitan tagordon je la interesoj de la laborista klaso. Individuaj kandidatoj de la "Asembleo de Socia Revolucio" kandidatiĝis por la Kijiva Urba Konsilio en la lokaj elektoj de 2014, sed la ĉefa agado estis en la areo de stratpolitiko kaj protestaj agadoj.

La kongreso la 1-an de majo 2015 metis la fundamenton por la organiza komitato de la estonta partio nomita "Socia Movado" kaj la samnoma publika organizo, kiu estis registrita la 8-an de junio 2016. La "Socia Movado" estis konceptita kiel larĝa asocio malfermita al diversaj ukrainaj maldekstruloj - de socialdemokratoj ĝis anarĥiistoj. En ĝi partoprenas interalie kelkaj redaktantoj de la eldonaĵoj "Spilne" kaj "Politika kritiko".

Referencoj
----------

1. ↑  ГОЛОС ЛІВИХ – ЦЕ ГОЛОС ЛЮДЕЙ ПРАЦІ // rev.org.ua
2. ↑  Serhiy Guz. "Ukraine's new labour law could 'open Pandora's box' for workers". *openDemocracy*.
3. ↑  Meet the Ukrainian leftists resisting Putin’s war: Interview with Sotsialnyi Rukh's Nataliia Lomonosova and Oleksandr Kyselov. links.org.au
**Adrienne Körmendy** [kormendi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Körmendy Adrienne** estis hungara historiisto, arkivisto, altlerneja instruisto, diplomato.

Adrienne Körmendy naskiĝis la  13-an de aŭgusto 1946(nun 1946-08-13) en Külsővat.

Biografio
---------

Adrienne Körmendy ŝi akiris bibliotekistan-arkivistan diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1969, ŝi plulernis en Universitato de Varsovio en 1972 kaj 1973 helpe de stipendio. Inter 1968-1986 ŝi laboris en arkivo de Hungara Scienca Akademio. En 1986 ŝi habilitiĝis, en la sekva jaro ŝi kandidatiĝis. Ekde 1990 ŝi estis diplomato en Pollando. En la 2000-aj jaroj ŝi ankaŭ prelegis pri la hungara historio en Varsovio. Ŝi edziniĝis al polo en 1975. Ŝi ricevis premion en 2012.

Kiel historiisto, ŝi okupiĝis ĉefe pri historio de Mezeŭropo dum la mezepoko.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Melioratio terrae ; vergleichende Untersuchungen über die Siedlungsbewegung im östlichen Mitteleuropa im 13.-14. Jahrhundert* (1995)

Fontoj
------

* biografio hungare
* biografio pole

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 841939
 |



* Portalo pri Biografio
**Ödön Szatala** [odon satala], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szatala Ödön** estis hungara biologo, botanikisto, muzeologo, profesoro. Lia filo estis samnoma Ödön Szatala (biologo)

Ödön Szatala  naskiĝis la 5-an de februaro 1889 en Hungara reĝlando en Ulics-Kriva (nuntempa Uličské Krivé en Slovakio). Li mortis la 27-an de junio 1958 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ödön Szatala frekventis gimnaziojn en Ungvár kaj Munkács, poste li akiris pedagogian diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1913. En la sekva jaro li instruis samloke apud Sándor Mágócsy-Dietz, krome li estis soldato 3 monatojn. En 1916 li doktoriĝis. Inter 1913–1919 li laboris ankaŭ en instituto pri semeroj apud Árpád Degen, poste li gvidis laborejojn pri semeroj en diversaj urboj. Inter 1926 kaj 1951 li revenis al la menciita instituto, tamen okazis interrompo, en la jaroj 1941-1942 li laboris en simila instituto en tiam hungara urbo Kolozsvár. Post la 2-a mondmilito li estis institutestro. Li prelegis en la menciita universitato inter 1951–1954, krome li estis ĉefmuzeologo inter 1952–1958. En 1953 li kandidatiĝis. Li ricevis premion en 1956.

Scienca vivo
------------

Li apartenis al la plej elstaraj likenistoj. Ekde la studenrtaj jaroj li kolektis likenojn. Ekde 1918 li proprakoste partoprenis en ekspedicioj al Balkano, sed nature li okupiĝis pri la enlandaj likenoj. Resume li havis 35000 likenojn, ĝi apartenas al la plej grandaj tiaj kolektaĵoj de la mondo. Li science ekzamenis ankaŭ aliajn kolektaĵojn. Li priskribis la unua 583 likenojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Adatok Ung vármegye zuzmóflórájának ismeretéhez* (1916) - doktora disertaĵo
* *A Magyar Alföld szikeseinek egy új zuzmófaja. – Új zuzmók* (1925)
* *Lojka Hugó hagyatékának zuzmói* (1932)
* *Lichenes Hungariae. Magyarország zuzmóflórája. III. Gymnocarpeae. Cyclocarpinae: Peltigeraceae – Lecideaceae.* (1942)
* *Prodromus einer Flechtenflora des Irans* (1957)

Memorigiloj
-----------

* 4 likenoj portas la nomon Szatala

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Oriono** estas unu inter la konstelacioj de tera ĉiela mapo. La nomo devenas de la grekmitologia heroo Oriono.

Balteo de Oriono
----------------

La konstelacio Oriono, reprezentita sur *Uranometria* de Johann Bayer (1603). Videblas la stelaro Eridano, fama ĉar ĝi entenas la stelon plej proksiman al la tero.
Aparte bone rekoneblaj sur la ĉielo estas la tri steloj rektvicigitaj nomitaj "la balteo de Oriono". Ĝi inkluzivas la stelojn Betelĝuzo kaj Riĝelo. Oni nomas popole en Brazilo Balteon de Oriono "As Três Marias" (La Tri Marioj), laŭ kristana mondkoncepto.

Mitologio
---------

Blinda Oriono serĉas Helioson
Laŭ la helena mitologio Oriono estis fama ĉasisto en Beotio kaj tre bela viro. Li estis la filo de Pozidono kaj Euryale. Tiel alta li estis, ke lia kapo elstaris el la ondoj, kiam li promenis en la maro.

Iun tagon sur la insulo Chio, li enamiĝis en la filinon de la reĝo Oenopio, Meropo. Sed, nur kondiĉe, ke li mortigu ĉiujn sovaĝajn bestojn sur la insulo, li estu permesata edziĝi kun ŝi. Kvankam li plenumis sian taskon, la reĝo rifuzis doni sian filinon. Malkuraĝigite Oriono drinkis tro da vino kaj ebriiĝis tiom, ke li eniris la ĉambron de Meropo kaj provis perforti ŝin. Oenopio krevis al li la okulojn kaj ĵetis lin sur la strandon.

Laŭ la oraklo se li iros orienten kaj direktos siajn okulojn al la subiranta Helioso, li retrovos vidadon. Oriono eniris boaton kaj remis, gvidate per la martelo de iu Ciklopo. En Lemnos, Hefesto pruntedonis al li la forĝiston Cedalion. Sidante sur liaj ŝultroj Cedalio gvidis lin trans terojn kaj marojn ĝis la pordo de la oriento. Tie li enamiĝis en la fratinon de Helioso, Eoso. Li rigardis Helioson kaj denove kapablis vidi.

Nun li volis venĝi kontraŭ Oenopio. Unue li iris al Chio sed ne trovis lin. Poste, li serĉis en Kreto, sed vane. Tamen tie li renkontis Artemiso-n, kiu ŝatis ĉasi same, kiel li. Li enamiĝis en ŝin. Ŝi proponis ĉasi kun li kaj petis, ke li forgesu sian venĝadon.

Sed Apolo, kiu estis frato de Artemiso, estis ĉagrenita pro tiu amo. Li petis al la patrino Tero, ke iu skorpio postkuru lin. Oriono atakis la skorpion unue per sagoj, poste per sia glavo kaj fine plonĝis en la maron kaj naĝis al Deloso esperante, ke Eoso protektu lin tie.

Tiam Apolo alvokis Artemison. Li kredigis ŝin, ke tiu vidata kapo fore sur la maro estis tiu de kruela homo. Artemiso tuj prenis sagon kaj trafis la kapon. Ŝi naĝis ĝis la mortinto kaj tuj komprenis sian eraron. Ŝi plorpetis Asclepion, ke li revivigu lin. Sed Zeŭso definite mortigis Oriono.

Tiam Artemiso metis la bildon de Oriono inter la steloj sed je la kontraŭa parto de la skorpio. Tiel ili neniam renkontiĝas. Kiam Oriono leviĝas oriente, Skorpio subiras okcidente.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oriono (konstelacio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Oriono (konstelacio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Belaj fotoj de la balteo de Oriono
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Andris Bērziņš |

**Andris BĒRZIŅŠ** (naskiĝis la  10-an de decembro 1944(nun 1944-12-10), do nun 78-jara) estas latva komercisto kaj politikisto. De la 8-a de julio 2011 ĝis la 8-a de julio 2015 li estis prezidanto de Latvio. Andris Bērziņš reprezentas la politikan partion *Unio de Verduloj kaj Farmistoj*. 

De 1993 ĝis 2004, li estis la prezidanto de la latva banko *Unibanka*, nun posedate fare de la sveda banko *SEB*.

La 8-an de julio 2015 li finis sian oficperiodon kiel prezidanto kaj enoficiĝis Raimonds Vējonis.

Frua kariero
------------

Andris Bērziņš naskiĝis en 1944, tri jarojn post la perforta konkero de Latvio fare de la Ruĝa Armeo de Sovetunio, en la latva vilaĝo Nītaure, parto de la historia regiono Livonio. En 1958 li finis la elementan lernejon, en 1962 la mezlernejon de Sigulda. Poste li studis kaj en 1971 finis la studadon en la Politeknika Instituto de Rigo, kaj sekve laboris kiel radiofonia inĝeniero. Iom post iom li karieris ĝis direktora posteno, kaj en 1988 iĝis vicministro de komunumaj servoj de la Latva SSR. Krome li studis en la ekonomika fakultaro de la Universitato de Latvio kaj finis tiun studon en 1988. 

En 1989 Andris Bērziņš estis elektita al la konsilio de la distrikto *Valmiera* kaj iĝis prezidanto de ties ekzekuta komisio. Sekvajare, li elektiĝis reprezentanto de Valmiera en la Supera Konsilio de Latva SSR, kaj la 4-an de majo 1990 voĉdonis favore al la deklaro kiu restarigis la ŝtatan sendependecon de la Respubliko Latvio. Post fino de la parlamentana oficperiodo en 1993, li iĝis gvidanto de la Privatiga Fonduso de la Banko de Latvio, kaj paralele iĝis prezidanto de la banko *Latvijas Unibanka*. Li iĝis sukcesa komercisto kaj unu el la plej bonhavaj civitanoj de Latvio.

Politika kariero
----------------

Li revenis al la ŝtata politiko en 2005, kiam li nesukcese kandidatis pri la ofico de urbestro de Rigo. De 2006 ĝis 2010 li estis la prezidanto de la Latvia Ĉambro de Industrio kaj Komerco. En 2010 li elektiĝis membro de la nacia parlamento Saeima kiel ano de la *Unio de Verduloj kaj Farmistoj*. 

* Andris Bērziņš (1944) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Andris Bērziņš (1944) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 374740
* GND: 1023441098
* LCCN: n2012030467
* VIAF: 250173800
* ISNI: 0000 0003 7080 025X
 |
**Zsolt Kövy** [ĵolt kovi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Kövy Zsolt** estis hungara kalvinana pastro, arkivisto.

Zsolt Kövy naskiĝis la  30-an de aprilo 1926(nun 1926-04-30) en Lučenec (Ĉeĥoslovakio, nun en Slovakio), li mortis la 25-an de septembro 2010 en Hungario.

Biografio
---------

Zsolt Kövy apartenis al la hungara minoritato de Ĉeĥoslovakio. Li maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1944, poste li studis en Kalvinana Teologia Universitato de Debrecen, sed inter 1945–1947 li estis militkaptito. Fine li akiris diplomon en 1950 en kalvinana kolegio en Pápa. Inter 1949-1953 li estis pastoro en Enying, poste ĝis 1992 en Kéttornyúlak (nun jam urboparto de Pápa). Li estis ankaŭ bibliotekisto kaj arkivisto en eklezia kolektaĵo en Pápa inter 1956-1970, baldaŭ inter 1981-1993 li estis ties gvidanto. Inter 1990-1993 li estis ankaŭ kolegiestro kaj suburbestro, poste li pensiuliĝis. Li edziĝis en 1950 kaj vidviĝis en 2000. Li ricevis premiojn inter 1987-1998.

Elektitaj libroj
----------------

* *A Pápai Református Gyűjtemény* (kunaŭtoro, 1987)
* *A Pápai Református Egyház szerepe Pápa város életében (1520-tól napjainkig)* (1994)
* *Álom és valóság* (membiografia romano, 2002)

Fontoj
------

* membiografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare
* biografio hungare

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 841948
 |


* Portalo pri Biografio
La ro-ro-ŝipo *Procyon Leader*
**Ro-ro-ŝipoj** (el la angla *"Roll-on/roll-off"*) estas kargoŝipoj dezajnitaj por porti surradan kargon, kiel ekzemple aŭtoj, kamionoj, busoj, remorkoj, kaj fervojaj vagonoj, kiuj estas veturitaj sur kaj de la ŝipo per siaj propraj radoj aŭ uzante platformveturilon, kiel memvetura modula transportilo. Tio estas kontraste al lo-lo-ŝipoj, kiuj uzas gruon por ŝarĝi kaj malŝarĝi kargon (angle: *"lift-on/loft-off"*).

Ro-ro-ŝipoj havas aŭ enkonstruitajn aŭ marbord-bazitajn ramplojn kiuj permesas al la kargo esti efike rulita sur kaj de la ŝipo kiam en haveno. Dum pli malgrandaj pramoj kiuj funkciigas trans riveroj kaj aliaj mallongaj distancoj ofte havas enkonstruitajn ramplojn, la esprimo Ro-ro estas ĝenerale rezervita por grandaj transoceanaj ŝipoj. La ramploj kaj pordoj povas troviĝi en la pobo, pruo, aŭ flankoj, aŭ ajna kombinaĵo de ili.

* Kategorio Ro-ro-ŝipo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 752741
* GND: 4243351-4
 |
Detala lingva mapo de la insularo
**Andamanoj** estas insularo el 204 insuloj en Andamana Maro, situanta 300 km sude-sudokcidente de Kap Negrais en Birmo, ĉe la okcidenta pinto de Pegu. Ĝi apartenas al barata unia teritorio Andamanoj kaj Nikobaroj. La tuta surfaco de la insuloj estas ĉirkaŭ 4.120 km². En 2001 loĝis tie 314 239 homoj.

Geografio
---------

La plej granda urbo kaj la ĉefa loko sur Andamanoj estas Port Blair kun 50 000 loĝantoj.

La grundo estas fekunda kaj produktas krom teo ankaŭ mangon, panfrukton, kokosnukson kaj kukurbojn.

Biogeografie la insuloj konstituas ekoregionon kiu nomiĝas andamanaj pluvarbaroj. Tiuj ĉi biome apartenas al tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj el la hindoĉina ekoprovinco de la orientalisa ekozono.

Al la Andamanoj apartenas ankaŭ la Nord-Sentinela Insulo, kie vivas la lasta popolo de la terglobo, kiu ĝis hodiaŭ sukcese rifuzis ĉiun kontakton kun la cetera monda loĝantaro.

Historio
--------

Britio okupis la insularon en 1789 (leŭtenanto Archibald), sed ili devis batali kontraŭ ribeloj. Ekde 1858 oni liveris tien la longjare-punitajn homojn, precipe sur la insulojn Ross kaj Chatham ĉe Port Blair kaj la tre forte punitajn al la Vipera insulo. Tio finiĝis en 1952.

Al la praloĝantoj de Andamanoj apartenas ongeoj, ĝarvoj kaj sentinelanoj.

Fine de 2004 mortis pli ol 10.000 loĝantoj pro granda cunamo.

Vidu ankaŭ
----------

* Hinda-Oceana Tertremo en 2004
* Aka-bo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Andamanoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Andamanoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* Arkivigite je 2012-10-15 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2013-10-20 per la retarkivo Wayback Machine

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rBarato (federaciaj (sub)ŝtatoj kaj uniaj teritorioj) |
| --- |
| Federaciaj ŝtatoj | Andra-Pradeŝo | Arunaĉal-Pradeŝo | Asamo | Biharo | Ĉatisgaro | Goao | Guĝarato | Ĝarkhando | Harjano | Himaĉal-Pradeŝo | Karnatako | Keralo | Madhja-Pradeŝo | Maharaŝtro | Manipuro | Meghalajo | Mizoramo | Nagalando | Odiŝo | Okcidenta Bengalio | Panĝabo | Raĝastano | Sikimo | Tamilnado | Telangano | Tripuro | Utarakando | Utar-Pradeŝo | Flago de Barato |
| Asociaj teritorioj | Andamanoj | Ĉandigaro | Dadro kaj Nagar-Haveli kaj Damano kaj Diuo | Ĝamuo kaj Kaŝmiro | Ladako | Lakŝadivoj | Nikobaroj | Pondiĉero |
| Teritorio de ĉefurbo | Delhio |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 32873
* GND: 4001911-1
* LCCN: sh96007926
* VIAF: 315528092
* BNF: 120652818
* NKC: xx0098227
 |
Krepuskaj radioj je sunsubiro.
**Krepuskaj radioj** ĉe atmosfera optiko, estas radioj de sunlumo kiu ŝajnas radii el ununura punkto en la ĉielo. Tiuj radioj, kiuj trapasas inter vakuoj inter nuboj aŭ inter aliaj objektoj, estas kolonoj de sunluma aero separataj de pli malhelaj nubombraj areoj. Ties nomo devenas el ties plej ofta okazo dum krepuskaj horoj (tiuj ĉirkaŭ mateniĝo kaj noktiĝo), kiam la kontrastoj inter lumo kaj mallumo estas plej evidentaj.

Krepuskaj radioj estas preskaŭ paralelaj, sed ŝajnas diverĝaj pro la linia perspektivo. Ili ofte okazas kiam objektoj kiaj montopintoj aŭ nuboj parte ombrigas la sunradioj kiel nubokovro.

Ĉe diversaj kulturoj tiuj radioj estis rilatataj al diversaj religiaj kredoj kiel simboloj de dioj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Krepuskaj radioj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Krepuskaj radioj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Sunrays - Krepuskaj radioj, klarigoj kaj bildoj
* Detala priskribo de kial okazas la Krepuskaj radioj Arkivigite je 2008-12-05 per la retarkivo Wayback Machine
* Fotografia ilustro de Krepuskaj radioj matene en Goa
* "Sun drawing water" Muzikero
Ringorajdado en Danlando.
Statuo de ringorajdanto en Middelburg, Nederlando.
**Ringorajdado** estas ĉevalsporto ĉe kiu la partoprenantoj devas piki siajn lancojn tra ringo.

La partoprenantoj tiam sidas sur ĉevalo aŭ staras sur ĉaro (plej ofte kariolo) antaŭ kiu estas jungita ĉevalo. La ringo pendas per magneto al rubando kiu estas fiksata super la irejo. La partoprenanto trarajdas per sia ĉevalo sub la rubando kaj klopodas piki sian lancon tra la ringo. Dum la konkurso la ringoj fariĝas pli kaj pli malgrandaj. Je la fino de la konkurso la rajdanto kun la plej multaj ringoj venkas.

Ĉe la ringorajdado plej ofte okazas folkloro. Dum la folkloro la rajdanto sur la ĉevalo portas jakon kiu similas al uniformo. Se la ringorajdantoj sidas sur ĉaro, ili ofte surhavas tradiciajn vestojn.

Ĉiujare en aŭgusto en Oldeberkoop, komunumo Ooststellingwerf, Nederlando, oni organizas ringorajdan konkurson.

Vidu ankaŭ
----------

* Ringorajdado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Ĉevalrajdado
**Robert Dennis CRUMB** (/krʌm/; 30an de Aŭgusto, 1943) estas usona bildliteraturisto kaj muzikisto kiu ofte subskribis siajn verkojn kiel R. Crumb. Lia verkaro montras nostalgion por la usona popola kulturo de la fino de la 19a kaj komenco de la 20a jarcentoj, kaj satiron de la siatempa kulturo de Usono.

Crumb estas fekunda artisto kaj kontribuis al multaj el ŝlosilaj verkoj de la movado de subkultura komikso en la 1960-aj jaroj; li estis fondinto de la unua sukcesa subkultura komiksa publikaĵo, nome *Zap Comix*, kontribuante al ĉiuj el la 16 numeroj. Li estis aldone kontribuanta al *East Village Other* kaj al multaj aliaj publikaĵoj, kiel vario de unikaj kaj antologiaj komiks-libroj. Dum tiu epoko, inspirita de psikedelio kaj bildliteraturo el la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj, li enkondukis ampleksan varion de roluloj kiuj iĝis tre popularaj, kiel kelkaj kontraŭkulturaj ikonoj, kiel *Fritz the Cat* kaj Mr. Natural, kaj la bildoj el sia strio *Keep on Truckin'*. Seksaj temoj abundis en ĉiuj tiuj projektoj, ofte nuance al eskatologiaj kaj pornografiaj komiksoj, laŭ la diversaj kategoriigoj. En la mezo da la 1970-aj jaroj, li kontribuis al la antologio *Arcade*; post la dekadenco de la subkulturo, li translokiĝis al biografiaj kaj membiografiaj temoj rafinante sian desegnan stilon, tre striita krajon-inka stilo inspirita de la bildliteraturo de la 19-a kaj komenco de la 20-a jarcento. Multo de lia verkaro aperis en gazeto kiun li mem fondis, nome *Weirdo* (strangulo, 1981–1993), kiu estis unu el la plej elstaraj publikaĵoj de la epoko de alternativa komikso. Dum lia kariero progresis, lia komika verkaro iĝis pli membiografia.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 601742
* GND: 11946473X
* LCCN: n50017168
* VIAF: 36916818
* ISNI: 0000 0001 1838 7213
* SUDOC: 02680655X
* BNF: 11898249c
* ULAN: 500117024
* MBA: aff8052f-be9e-4aca-b106-eb07783b650e
* NLA: 35032469
* NDL: 00436964
* BIBSYS: 90893416
* RKD: 262705
* NKC: xx0011970
* ICCU: CFIV126389
* BNE: XX860616
 |
Monda heredaĵo de UNESKO



Monda heredaĵo de UNESKO

**Kastelo de Nesvizh** aŭ **Kastelo Niasvizh** (beloruse Нясвіжскі замак) estas privata loĝejo de la Familio Radziwiłł, lokita en la urbo Nesvizh, en Belorusio.

De 1921 ĝis 1939 la komplekso estis en Pollando kaj estis konsiderita unu el la plej belaj polaj kasteloj en la Kresy regiono .

Monda heredaĵo de UNESKO
------------------------

La kastelo estis klasifikita kiel Monda heredaĵo de Unesko en 2005. La komentoj de UNESKO estis:

*Arkitektura, Loĝeja kaj Kultura Komplekso de la Radziwill-a Familio ĉe Nesvizh situas en la centra Belorusio. La Radziwill dinastio, kiu konstruis kaj konservis la ensemblon de la 16-a jarcento ĝis 1939, naskis al kelkaj el la plej gravaj personecoj en la eŭropa historio kaj kulturo. Pro siaj penoj, la urbo Nesvizh venis ekzerci grandan influon en la sciencoj, artoj, metioj kaj arkitekturo. La komplekso konsistas el la doma kastelo kaj la maŭzoleo Preĝejo de Corpus Christi kun iliaj opcioj. La kastelo havas dek interligitajn konstruaĵojn, kiu disvolvis kiel arkitektura tuta ĉirkaŭ ses-flankita korto. La palacoj kaj preĝejo iĝis gravaj prototipoj markante la disvolviĝon de arkitekturo ĉie en Centra Eŭropo kaj Rusio.* 
* 
* 
* 
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retadreso de Museŭ de Nesvizh
* Kastelo de Nesvizh Arkivigite je 2017-05-20 per la retarkivo Wayback Machine ĉe Oficial retadreso de Belorusio Arkivigite je 2018-01-15 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Kastelo de Nesvizh en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Robert Edmond GRANT** MD RS RSE ZS GS (11a de novembro 1793 – 23a de aŭgusto 1874) estis brita anatomiisto kaj zoologo.

Grant forlasis la medicinan praktikon favore al la mara biologio kaj al la zoologio de senvertebruloj, vivtenante el patra heredo. Kiel materiisto kaj liberpensulo, kaj politike radikala, li estis malferma al ideoj en biologio kiu estis konsiderataj renvers(em)aj en la etoso de idearo hegemonia en Britio post la Napoleonaj Militoj.

Li iĝis unu el la plej elstaraj naturalistoj de la komenco de la 19a jarcento en Edinburgo kaj tiele la unua Profesoro de Kompara Anatomio en la University College London. Li famis pro sia influo sur la juna Charles Darwin kaj sia adopto de la idearo de Geoffroy pri evoluismo.

Grant ege veturis, vizitante universitatojn en Francio, Germanio, Italio kaj Svisio. Li estis en kontakto kun la franca zoologo Étienne Geoffroy Saint-Hilaire kiu publikigis rigardon al evoluo similan al tiu de Jean-Baptiste Lamarck.

Grant studis marvivulojn ĉirkaŭ Firth of Forth, kaj kolektis specimenojn ĉe la strandoj proksime de domo kiun li ekhavis en Prestonpans same kiel el fiŝkaptistoj, kaj iĝis fakulo pri biologio de spongoj kaj mar-limakoj. Li konsideris, ke la samaj vivoleĝoj tuŝis ĉiujn organismojn, el *monado* al homo (en tiu kunteksto "monado" signifas hipotezan pra-vivulo aŭ unuo aŭ organika vivo). Sekvante Geoffroy, Grant aranĝis vivon en ĉeno aŭ ŝtupo, kiu supreniras el la apero de spontanee aperintaj monadoj en ties bazo.

Grant estis grava membro de la Plinia Societo por studentaj naturalistoj, al kiu Charles Darwin aliĝis en la aŭtuno de 1826 startante sian duan jaron de medicinaj studoj en la Edinburga Universitato. Darwin iĝis la plej lerta studento de Grant kaj helpis lin en la kolekto de specimenoj.

Notoj
-----

1. ↑  Desmond, Adrian. (1984). *Robert E. Grant: The Social Predicament of a Pre-Darwinian Transmutationist*. *Journal of the History of Biology*. Vol. 17, No. 2. pp. 189-223

Bibliografio
------------

* Desmond A. Huxley: vol 1 The Devil's disciple, vol 2 Evolution's high priest. Joseph, London 1994-7.
* Desmond A. kaj Moore J. Darwin. London 1991. ISBN 0-7181-3430-3
* Grant R. E. Tabular View of the Primary Divisions of the Animal Kingdom. London 1861.
* Desmond, Adrian J. (1989). The Politics of Evolution: morphology, medicine, and reform in radical London. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-14374-3.
* Quick, T. 'A Capital Scot: Microscopes and Museums in Robert E. Grant's Zoology', British Journal for the History of Science 49 (2) (2016), pp. 173–204.

* Kategorio Robert Edmond Grant en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 644715
* GND: 117553603
* LCCN: nb2006018452
* VIAF: 15549263
* ISNI: 0000 0000 8095 4496
* SUDOC: 135973392
 |
emblemo de la kartuzianoj
**Kartuzio Dia mizerikordo** (latine: *Domus misericordiae Dei*, inter 1396 kaj 1404 ankaŭ *Domus exaltationis Beatae Mariae Virginis*; germane: *Kartäuserkloster Barmherzigkeit Gottes bei Frankfurt*) estis kartuzio en Frankfurto ĉe Odro, Germanujo. Fondite en 1396 ĝi malfermiĝis fare de la protestantismaj aŭtoritatoj tiumaniere ke oni malpermesis la akcepton de novaj novicoj en 1540. Incendio de 1631 detruis la restintajn erojn de la komplekso.

Historio
--------

La fondon en 1396 antaŭenigis kelkaj urbaj konsilianoj kaj kvar gildoj (bakistoj, buĉistoj, tajloroj kaj ŝufaristoj). Finfine la tuta komunumo jesis starigon de klostro malposte de la ĉirkaŭfortikaĵo, ĉe la nunaj stratoj Brücktorstraße kaj Badergasse.

Marodis surloke en 1432 la husanoj. En 1506 troviĝis monaĥeje dek unu frokuloj kaj kromaj laikaj fratoj. Ili posedis tri vitejojn; komercado per vino gravis, ankaŭ de ŝnapso kaj biero. Pluraj vilaĝoj troviĝis sub ilia administrado, nome Madlitz, Döbberin, Niederjesar, Arensdorf, Unterlindow, Jacobsdorf, Briesen, Brieskow kaj la ĉirkaŭaĵoj de Biegen. En 1534 la kartuzio estis inspektata dum la tumulta tempo de Reformacio kaj sekve la privilegioj tre estis malvastigitaj (ekde 1538 nur posedo de unu vitejo, de du vilaĝoj, de la rajto fiŝkaptadi ĉe Brieskow-lago). 

En 1540 la princ-elektisto Joakimo la 2-a de Brandenburgio decidis konfiski ĉion. La kulturaĵojn, la bibliotekon kaj la nemoveblaĵojn de la kartuzianoj li havigis al la surloka altlernejo *Viadrina*. La lasta kaj sukcesa prioro estis Peter Golitz (li estis akra kritikanto de Johann Tetzel kaj de ties indulgenc-vendado kaj savis multajn artaĵojn), forpasis la lasta monaĥo en la 1568-a jaro. La komplekso ekservis kiel brik-provizejo por aliaj domoj. Dum sieĝo fare de trupoj el Svedujo en 1631 fajrego forigis la restaĵojn. 

Konata prioro estis estinta kaj la klerulo Johano de Indagine inter 1461 kaj 1464.

Literaturo
----------

K. Klinkott: "Das Kartäuser-Kloster Barmherzigkeit Gottes bei Frankfurt an der Oder". Ĉe: *Jahrbücher für brandenburgische Kirchengeschichte*, vol. XXIII, 1928, pp. 3-52; vol. XXIV, 1929, pp. 137-162; vol. XXV, 1930, pp. 43-73; vol. XXVII, 1932, pp. 34-54.

Eksteraj ligiloj
----------------

* pri Samuel David Krüger, luprenanto de la eksa kartuzio

Notoj
-----

1. ↑  *Germania Sacra*
2. ↑  Sönke Lorenz (eld.): *Bücher, Bibliotheken und Schriftkultur der Kartäuser*, Stuttgart, Franz Steiner Verlag, 2002, p. 140.
3. ↑  fondohistorio de la frankfurta kartuzio
4. ↑  G. Schlegel: "Die Visitation des Kartäuserklosters Frankfurt/Oder im Jahre 1534". Ĉe: *Winchmann-Jahrbuch*, NF 2, 1992-1993, pp. 69-78.
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Kristin Tytgat** – prononco [KRIStin TITĥat], naskiĝis en 1955 – estas belga esperantistino, fakte flandra. Esperanton ŝi parolas denaske, kaj kun sia fratino Ite ŝi estas la tria generacio en esperantista familio – intertempe ekzistas kvara generacio. Kristin tre aktivis jam en la 1970-aj jaroj en FLEJA kaj TEJO, kiam ŝi ankoraŭ estis lenejano kaj poste studis filologion de ĝermanaj lingvoj en la Universitato de Antverpeno kaj filologion de slavaj lingvoj en la Katolika Universitato de Loveno, nun estante "Master of Arts" de la Interuniversitata Centro por Orienteŭropaj Studoj en Flandrio (Belgio). Post la studentaj jaroj ŝi daŭre restis aktiva en la Esperanto-movado, kontribuante aparte al la funkciado de Flandra Esperanto-Ligo kaj la Esperanto-domo de Antverpeno. Samtempe ŝi okazigis multajn Esperanto-kursojn kaj prelegojn pri lingvaj temoj en pluraj eŭropaj landoj, kaj tiucele kunlaboras ankaŭ en ILEI.

Ŝi loĝas en Antverpeno, havas rusan edzon kaj ĝis sia emeritiĝo fine de 2018 instruis la germanan lingvon kaj kursojn pri tradukado kaj interpretado en la Libera Universitato de Bruselo en la sekcio de aplikata lingvistiko. Krome ŝi ankaŭ respondecis pri internaciaj rilatoj en la fakultato de literaturo kaj filozofio. Kadre de la labortagoj en Bruselo ŝi ankaŭ kontribuis al la Esperantista Brusela Grupo kaj aldone ŝi daŭre reprezentas la Belgan Esperanto-Federacion en la Komitato de UEA, ankaŭ en la laborperiodo 2022-2025.

Eksteraj ligiloj
----------------

* paĝo pri Kristin Tytgat en la Panteono de Edukado.net (esperante)
* jen ekzempla anonco pri prelego de ŝi pri interkultura komunikado (esperante)
**Episkopa palaco** estas impona eklezia historia monumento en Pécs.

Balkono kun skulptaĵo pri Franz Liszt en episkopa palaco en Pécs

Historio
--------

En Pécs diocezo estis fondita en 2009, poste oni konstruis katedralon, baldaŭ episkopan palacon en la 12-a jarcento. Arkeologoj supozas, ke pli frue turburgo estis en tiu ĉi loko. La palaco poste renesanciĝis, eĉ ĝi travivis dominadon de turkoj. En la 18-a jarcento oni konstruis novan alon, post jardekoj György Klimó faris moderna la palacon. János Scitovszky faris la lastan trakonstruon inter 1838-1852.

La konstruaĵo
-------------

La palaco situas laŭ placo ĉe Baziliko-katedralo Sanktaj Petro kaj Paŭlo. Interne en la ŝtuparejo oni metis artaĵojn, ekzemple gobelinoj el la 18-a jarcento. En la manĝoĉambro Károly Lotz pentris la bildojn. En la palaco ankaŭ episkopa biblioteko funkcias. Imre Varga faris la skulptaĵon pri Franz Liszt en 1983 sur la balkonon.

Fontoj
------

* hungare kun foto
* hungare kun foto
* hungare Arkivigite je 2014-12-20 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Episkopa palaco (Pécs) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Robert Marek KORZENIOWSKI** (naskiĝis la 30-an de julio 1968 en Lubaczów) – pola atletikisto, marŝisto, plurfoja olimpika majstro de la mondo kaj de Eŭropo. La unua vetbatalanto en la historio de la monda marŝado, kiu akiris medalojn en tri laŭvicaj olimpiaj ludoj, kaj ankaŭ la unua, kiu gajnis rivaladon je 20 kaj 50 km dum la sama olimpiko. Kiel reprezentanto de la sportkluboj *Wawel Kraków*, *Elite Cafe Club* kaj la franca *Tourcoing* gajnis multe da landaj ĉampionecoj.

Li estas kvarfoja olimpika majstro (1996; 2000 – dufoje; 2004). Partoprenis Someran Olimpikon en Barcelono, 1992, kie estis senkvalifita en ambivalencaj cirkonstancoj.

Trifoje gajnis mondĉampionecon en 50-kilometra marŝado (1997, 2001 i 2003), plurfoje estis majstro kaj rekordulo de Pollando en tiu ĉi sporta konkuro. Dufoje atingis ĉampionecon de Eŭropo (1998, 2002).

En 2011 aperis libro *Moja droga do mistrzostwa* (Mia vojo al majstreco) – longa intervjuo de Izabela Barton-Smoczyńska kun la sportisto.
En urbo Rumia li ricevis la Honoran Civitanecon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Privata paĝo de Robert Korzeniowski


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 369076
* VIAF: 164841608
* ISNI: 0000 0001 1298 2388
 |
**Hajdukovo,** ankaŭ kroate, serbe **Хајдуково,** hungare **Hajdújárás** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Norda** Baĉka, en municipo de Subotica. En ĉiuj lingvoj oni rekonas la vorton el la nomo: hajdukoj.

Hajdukovo situas en la mapo en la verda munucipo
Katolika preĝejo de Hajdukovo

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Loĝantaro: 2480
* Poŝtkodo: 24414
* Telefonprefikso: 24
* Aŭtokodo: SU

Situo
-----

Hajdukovo situas sur ebenaĵo, laŭ hungara landolimo.

Historio
--------

Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao alvenis diversaj popoloj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1945 tio estis parto de Hungario.

Vidindaĵoj
----------

* katolika preĝejo

Famuloj
-------

* László Magyar (arkivisto)

* Kategorio Hajdukovo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
(49° 34′ 28″ N 34° 34′ 07″ O﻿ / ﻿49.57444 °N, 34.56861 °O﻿ / 49.57444; 34.56861 (mapo))

pentraĵo fare de Aleksandr Kotzebue.
**Batalo ĉe Poltavo**, Ukrainio, estas la plej signifa ĝenerala batalo de la Granda Nordia Milito inter la rusaj trupoj sub la komando de caro Petro la Unua kaj la sveda armeo de reĝo Karolo la 12a. La malvenko de la sveda armeo rezultigis multan plifortiĝon de Rusio kaj finon de la sveda dominado en la norda kaj la orienta Eŭropo. 

La milita kolizio komenciĝis matene de la 8-an de julio 1709 sur la batalkampo situanta kelkajn kilometrojn sude de Poltavo. La rusajn taĉmentojn konsistigis: 25 000 infanteriaj soldatoj, 12 000 kavaleriaj rajdantoj kun 102 kanonoj. Gravan kontribuon por la rusa venko okazigis garnizono de la Poltava fortreso kun 4 200 soldatoj.

La svedoj sukcesis elmeti nur 8 270 piedsoldatojn, ĉ.8 000 rajdantojn kaj 4 kanonojn. 

En ambaŭ armeoj estis kozakoj: la svedan taĉmenton gvidis hetmano Ivan Mazepa, perfidulo, transfuĝinto de la rusa flanko kaj la rusan taĉmenton gvidis hetmano Ivan Skoropadskij (ukraine Іван Скоропадський), kiuj ne aktivis en la batalo.

Dum rekognosko de la batalkampo la reĝo Karolo la 12-a estis vundita je kalkano kaj do ne povis moviĝi mem. Li komandis kaj partoprenis la batalon, troviĝante en portilo, apud kiu eksplodis kanona kuglego kaj do li surteriĝis. Tiam soldatoj opiniis, ke la reĝo estas mortigita kaj komencis retiriĝi.

Caro Petro la Unua ankaŭ mem partoprenis la batalon, dum kiu lia triangula ĉapelo estis trapafita kaj li preskaŭ pereis.

Gravan rolon ludis la rusa kavalerio gvidita de princo Aleksandr Menŝikov, kiu reale akceptis kapitulacon de la sveda armeo.

Karolo la 12-a sukcesis eviti kaptadon kaj kun restaĵoj de soldatoj rifuĝis al Tighina (turke Bender), tiama posedaĵo de la Otomana Imperio, aliancano de Svedio.

En honoro de ĉi tiu venko de la rusa armeo sub la komando de Petro la Granda super la svedoj en la Batalo ĉe Poltavo (1709) estis adoptita en 1995 la *"Tago de Milita Gloro de Rusio"*, kiun oni celebras la 10-an de julio ĉiujare. 

* Batalo ĉe Poltavo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Batalo ĉe Poltavo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Literaturo
----------

* Englund Peter. *Poltava. Berattelsen om en armés undergång*. — Stockholm: Atlantis, 1989. svede — ISBN 5–86793–005-Х

Eksteraj ligiloj
----------------

* Poltava (poemo) far Aleksandr Puŝkin
**Hólar en Hjaltadalur** estas grandbieno kaj vilaĝo en Skagafjörður, Islando.

Episkopa agado
--------------

Tie estis fondita episkopejo por Norda Islando en la jaro 1106. La unua episkopo estis Jón Ögmundsson. De tiam ĝis ĉirkaŭ 1800 Hólar iĝis la ĉefa kulturcentro kaj plej potenca grandbieno en Norda Islando. La episkopejo iom post iom kolektis al si multajn posedaĵojn kaj en tempo de la reformacio, nome ĉirkaŭ 1550, ĝi posedis ĉirkaŭ kvaronon de ĉiuj bienoj en Norda Islando. Dum la katolikisma tempo en Hólar (1106–1550) tie servis 23 episkopoj. La plej famaj de ili krom la unua, Jón Ögmundsson, estis Guðmundur Arason (episkopo 1203–1237) kiun oni ankaŭ nomis Guðmundur la bona, kaj la lasta katolika episkopo, Jón Arason (episkopo 1524-1550). 

La unua luterana episkopo en Hólar estis Ólafur Hjaltason (episkopo 1552 ĝis sia morto, la 9an de januaro 1569) sed tiu kiu estis la plej aktiva kaj servis kiel episkopo plej longe en Hólar estis Guðbrandur Þorláksson (episkopo 1571–1627). Li translokis la unuan presejon en Islando al Hólar kaj eldonis en ĝi multajn religiajn librojn, de kiuj la plej fama estas la Biblio en la islanda 1584. La lasta episkopo en Hólar estis Sigurður Stefánsson (episkopo 1789–ĝis sia morto 1798). Post lia morto la episkopejoj en Hólar kaj Skálholt estis unuigitaj kaj transloĝitaj ĝis Rejkjaviko en la jaro 1801. En la episkopejo en Hólar oni plej ofte funkciigis katedralan lernejon kaj seninterrompa dum la lutera tempo. En la jaro 1881 estis fondita lernejo por bienistoj en Hólar kiu en la jaro 2003 ricevis universitatan statuson.

* Hólar en Hjaltadalur en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Hólar en Hjaltadalur en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Béla Kossányi** [koŝAnji], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Kossányi Béla** estis hungara arkivisto.

Béla Kossányi naskiĝis la  13-an de februaro 1894(nun 1894-02-13) en Libetbánya (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Ľubietová en Slovakio), li mortis la 2-an de novembro 1968 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Kossányi akiris diplomon en Scienca Universitato de Budapeŝto en 1915, poste li estis soldato ĝis 1918, sed ankaŭ tiam li ricevis arkivajn taskojn. En 1918 li akiris plian arkivistan diplomon en la universitato, poste li laboris en la tutlanda arkivo, kie li estis vicarkivestro inter 1942–1949. Plej ofte li okupiĝis pri la hungara-pola rilato. Li pensiuliĝis en 1950.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Az úzok és kománok történetéhez a XI–XII. században* (1924)
* *Polonais et Hongrois* (1930)

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 841837
* VIAF: 166441592
* ISNI: 0000 0001 1384 6193
 |



* Portalo pri Biografio
**Robert Elisabeth STOLZ** (naskiĝis la 25-an de aŭgusto 1880 en Graz, mortis la 27-an de junio 1975 en Berlino) estis aŭstra komponisto kaj dirigento. Li estas la lasta majstro de la opereto kaj komponis multegajn sentempajn kantojn, valsojn kaj filmmuzikojn.

Vivo
----

Monumento pri Stolz en Vieno.
Robert Stolz estis la dek-dua ido de la dirigento Jakob Stolz kaj la pianludistino Ida Bondy. Li studis muzikon en Graz, Berlino kaj Vieno. Poste, li laboris je diversaj orkestroj kaj operejoj en Aŭstrio. En 1903 li debutis kiel komponisto kun sia opereto *Schön Lorchen*. De 1905 ĝis 1917 li estis muzika direktoro de la *Theater an der Wien*, tre fama teatro en Vieno. Tie li unue prezentis la opereton *Die lustige Witwe* ("La gaja vidvino") de Ferenc Lehár. De 1914 ĝis 1918 li servis kiel soldato.

En 1924 li elmigris Berlinon kie li sekvis plurajn prezentadojn de siaj operetoj. En 1926 li reiris Vienon, kie li provis sin en la klasika muziko kun sia sola opero *Die Rosen der Madonna* ("La rozoj de la Madono"). Krome, li verkis ĉirkaŭ sesdek operetojn. Oni scias ke li helpis al multaj judoj fuĝi el Germanio tiutempe.

En 1938 li forlasis Vienon post la anekso de Aŭstrio fare de la nazia Germana Imperio. Komence li loĝis en Svislando, poste en Parizo, kie li estis arestita kiel "kontraŭa eksterlandano". Post tio li loĝis ĝis 1946 en Nov-Jorko. Dum sia restado en Usono, Robert Stolz komponis filman muzikon kaj estis nomumita por la Akademia Premio en 1941 kaj 1944.

Li atingis 17 internaciajn distingojn. Li mortis en 1975. Li havas honoran tombon sur la centra tombejo de Vieno kaj monumenton en *Prater*, la granda parkgardenaĵo en Vieno. Multaj stratoj kaj placoj estas nomitaj laŭ lia nomo.

Verkoj
------

### Operetoj

* *Schön Lorchen*, 1903
* *Manöverliebe*, 1906
* *Die lustigen Weiber*, 1908
* *Das Glücksmädel*, 1910
* *Der Tanz ins Glück*, 1921
* *Die Tanzgräfin*, 1921
* *Mädi*, 1923
* *Märchen im Schnee*, 1925
* *Eine einzige Nacht*, 1927
* *Prinzessin Ti-Ti-Pa*, 1927
* *Peppina*, 1930
* *Der verlorene Walzer*, 1930
* *Venus in Seide*, 1932
* *Wenn die kleinen Veilchen blühn*, 1932
* *Venus in Seide*, 1932
* *Der verlorene Walzer*, 1933
* *Der süßeste Schwindel der Welt*, 1938
* *Frühling im Prater*, 1949
* *Karneval in Wien*, 1950
* *Trauminsel*, 1962
* *Hochzeit am Bodensee*, 1969

### Filmmuziko

* *Zwei Herzen im Dreivierteltakt*, 1933
* *Ich liebe alle Frauen*, 1935
* *Spring Parade*, 1941
* *It Happened Tomorrow*, 1944

ktp.

### Aliaj verkoj

* *Die Rosen der Madonna* (opero)
* *Im Prater blüh'n wieder die Bäume* (valsa kaj polka kanto)
* *Adieu, mein kleiner Gardeoffizier* (valsa kanto)
* ktp.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 209070
* GND: 118618652
* LCCN: n93052375
* VIAF: 19867137
* ISNI: 0000 0003 6857 1400, 0000 0001 1022 2115
* LIBRIS: 274921
* SUDOC: 033144141
* BNF: 13900092m
* MBA: e4057d92-b1aa-4320-a218-2b75cdd0b2a7 dae79976-8ee3-494b-b233-d22fd14d6f2d, e4057d92-b1aa-4320-a218-2b75cdd0b2a7
* NDL: 00820614
* BIBSYS: 90090995
* NKC: jn20010602189
* ICCU: RAVV089489
* BNE: XX845546
 |
dekstra
**Robert Alphonso TAFT** (naskiĝis la 8-an de septembro 1889 en Cincinnati, Ohio; mortis la 31-an de julio 1953 en Novjorko) estis frakciogvidanto de la Respublikana Partio en la Usona Senato dum 14 jaroj (1939–1953), reprezentanto de la konservativaj tradicioj. Li dufoje kandidatis pri prezidenteco - sensukcese.

Li estis filo de William Howard Taft, 27-a prezidento de Usono (1909-13). Li eklaboris en 1913, en Ohio-ŝtato kiel advokato, krom tio li iĝis sukcesa entreprenisto. Dum la unua mondmilito li laboris kiel nutraĵ- poste helpafera ministeria konsilisto. Li estis membro de parlamento de Ohio (1921-26) kaj de la senato (1931-32).

Oni elektis lin en 1938 en senaton de Usono kaj baldaŭ iĝis influa homo en Vaŝingtono. Li rifuzis la socialajn elementoj de la New Deal-programo kaj postulis ŝtatan ŝparemon, bilancitan buĝeton kaj limigon de rajtoj de la federacia registaro. Antaŭ japana bombardado de Pearl Harbor (decembro 1941), li forte kontraŭis usonan partoprenon en la dua mondmilito.

Kiam la respublikanoj en 1946 atingis plimulton en la Kongreso, Taft – kiel partia frakcigvidanto en la senato – akiris gravan influopotencon. Lia plej granda sukceso en la senato estis la akceptigo de la laborjura leĝo de Taft-Hartley (1947). Tiu leĝo limigis agadterenon de la sindikatoj.

Li reprezantis konsekvencan izolacian politikon, li kontraŭis ex post la dua mondmilito la mondpolitikan rolon de Usono (ekz. tra la NATO).

* Kategorio Robert Taft en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 125090
* GND: 11880118X
* LCCN: n83125299
* VIAF: 13103857
* ISNI: 0000 0001 2276 6371
* SUDOC: 068994621
* BNF: 155159389
* BIBSYS: 6093020
* NKC: vse2010584954
* BNE: XX1449366
 |
Laboratoria centrifugilo.
**Centrifugilo** aŭ **centrifuga apartigilo** estas teknika aparato por apartigi la solidajn kaj likvajn materialojn. Ekzempla centrifugilo estas en la mastrumado lavmaŝino, kiu elpremas per la
centrifuga forto la akvon el inter la vestoj. La akvo povas tra truetoj de la interne rotacianta tamburo elflui. Poste la akvo estas per pumpilo forigita al la urba poluakva kanalo.

En al industrio kaj en la laboratorio la centrifugiloj estas tre multflanke uzataj ekz. por dispartigi la bovolakton al kremaĵo kaj al grasreduktita lakto. Pli ofta estas la dispartigo de likvaĵoj kun diversaj densoj.

La ultracentrifugilo estis ellaborita de Theodor Svedberg, kiu per tiu aparato ekzamenis la sedimenteman rapidecon de makromolekuloj kaj tiel li konkludis je la molekulopezo. Li ricevis la Nobel-premion en 1926.
La ultracentrifugilo rotacias 100.000/min. pro tio la rotoro ĝenerale funkcias en vakuo, por eviti la aerofroton.

La centrifugiloj ankaŭ konvenas por apartigi izotopojn. Oni uzas grandegajn centrifugilojn por testi la reakciojn de pilotoj kaj astronaŭtoj.

Pro la granda kinetika energio de la rapide rotaciantaj rotoroj/tamburoj, oni ne povas malfermi la ujon – ĉefe pro sekurecaj preskriboj -, ĝis la rotoro/tamburo rotacias. En malfermita kesto obstakals la rotaciadon sukerecŝaltilo.

Vidu ankaŭ
----------

* Rado
* Sedimento
* Rulpremilo

  

* Centrifugilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Centrifugilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Michal Matunák,** laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Matunák Mihály** estis hungaria, poste ĉeĥoslovakiana pastro, instruisto, arkivisto.

Memortabulo pri Michal Matunák
Michal Matunák naskiĝis la  17-an de julio 1866(nun 1866-07-17) en Nagysurány (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Šurany en Slovakio), li mortis la 5-an de decembro 1932 en Kremnica (Ĉeĥoslovakio, nun en Slovakio).

Biografio
---------

Michal Matunák frekventis gimnaziojn en Érsekújvár (1879-1883), Selmecbánya (1883-1885) kaj Eger (1885-1887), poste li akiris teologian diplomon en Scienca Universitato de Budapeŝto 1891. En la sama jaro li pastriĝis, poste li estis pastro en pluraj lokoj de Supra Hungarujo. Inter 1898-1902 li estis lernejestro en Korpona, samtempe li laboris en la urba arkivo kaj muzeo. Inter 1902-1922 li estis eklezia dekano de Breznóbánya, poste li estis arkivisto en Kremnica. Depost Traktato de Trianon la areo apartenis al Ĉeĥoslovakio, tiam li aliĝis al Matica slovenská. Li kolektis ankaŭ popolajn kaj historiajn kantojn el la periodo de la hungara-turka milito.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Nagy-Surány hajdani vára történeti vázlata* (1889)
* *Török betörések Nyitravármegyébe* (1895)
* *Korpona város terei, utcái, közei s házsorai elnevezésének tervezete* (kaj slovake kaj hungare, 1901)
* *A korponai országgyűlés 1605. évi november – deczemberben* (1905, slovake 2005)
* *A palásti csata (1552 augusztus 9—10.)* (1910)
* *Slovensko nikdy nepatrilo ani k Česku ani k Poľsku* (1927)
* *Vígľašský zámok* (1960)
* *Život a boje na slovensko-tureckom pohraničí* (1983)
* *Krupinskí hradní kapitáni* (2011)

Fontoj
------

* biografio hungare
* biografio hungare

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 842149
 |



* Portalo pri Biografio