recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
'**Günter MERBACH** (naskiĝinta la 4-an de septembro 1928 en Elbląg-Elbing, mortinta la 16-an de julio 2003 en Arnstadt) estis germana historiisto, verkisto kaj literaturscienculo.

La Marlitt-monumento en Arnstadt antaŭ la Kirko Ĉieliro.

Biografio
---------

Merbach pasigis parton de la tempo de junaĝo en Konstanz kien lia familio fuĝis post 1945. En 1958 ĝi transloĝiĝis el Butzbach en la GDR; li vivis en Halle (Saale) kaj poste en Lepsiko. Li iĝis membro en la Rondo de skribantaj verkistoj. Ekde 1976 li estis en Arnstadt kie li ege meritis pri la memoro je E. Marlitt.

En 1990 li kunfondis kaj estris la societon *Interessengemeinschaft Marlitt e.V.* kaj iniciatis la en 1991 malfermitan verkistan kabineton ene de la urbohistoria muzeo. Li engaĝiĝis pri la restarigo de la en 1951 forigita Marlitt-monumento ĉe la malnova tombejo, faris multajn prelegojn kaj voĉlegadojn pri la vivo kaj la verko de marlitt. Li kontaktis scienculojn el Eŭropo kaj Usono kaj ĉeforganizis internacian simpozion okaze de la 115-a datreveno mortotaga de la verkistino (22.6.2002). Li estis membro de la Literaturhistoria asocio de Turingio kaj loĝis ekde 2001 en la Marlitt-vilao.

Literaturo
----------

Andrea Kirchschlager, Ulrich Lappe, Peter Unger (eld.): *Chronik von Arnstadt*. Kirchschlager, Arnstadt 2003, ISBN 3-934277-07-1, p. 361.
**Gabino Tejado y Rodríguez** (Badajoz, 1819 - Madrido, 1891), estis ĵurnalisto kaj verkisto hispana.

Li estis redaktoro de la liberala gazeto *El Extremeño* (la ekstremadurano) de Badajoz. Poste li iĝis tradiciista kaj novkatoliko. Disĉiplo de Juan Donoso Cortés, kies *Obras* (1854-1856) ordonis kaj enkondukis. Amiko de Francisco Navarro Villoslada, kunlaboris en liaj gazetoj *El Padre Cobos* (pastro Cobos) kaj *El Pensamiento Español* (la hispana penso). Akademiano en 1880, legis kiel enira diskurso "La España que se va" (forira Hispanio). Inter liaj verkoj elstaras la teatraĵo *La herencia de un trono* (1848); la romanoj *El caballero de la reina* (1847), *Víctimas y verdugos* (1859) kaj *La mujer fuerte*, kiu konis variajn eldonojn, kaj la eseo *El catolicismo liberal* (1875). Tradukis *Los novios*, el La gefianĉoj de Alessandro Manzoni, kaj estis teatra kritikisto de *El Laberinto*, kie juĝis pri Manuel Bretón de los Herreros, Juan Eugenio Hartzenbusch kaj José Zorrilla. Aperis en *Los españoles pintados por sí mismos* per "El retirado" (la emerito), de tono nostalgia kaj tradiciista, kie oni priskribas la militiston kiel viktimo de la politikaj ŝanĝoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Gabino Tejado y Rodríguez en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Verkoj de Gabino Tejado y Rodríguez en la Biblioteca Digital Hispánica de la Biblioteca Nacional de España

Vidu ankaŭ
----------

* Hispana literaturo de la Romantismo
* Hispanlingvaj verkistoj
* Romantikismo
* Hispana literaturo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 457170
* VIAF: 87181018
* ISNI: 0000 0000 6075 5668
* BNE: XX1425459
 |
**György Filip** [djordj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Filip György** estas hungara muzikisto (komponisto, gitaristo, ŝlagrokantisto, buŝharmonikisto, tekstopoeto) kaj sportisto (futbalisto, longdistanca kuristo).

György Filip  naskiĝis la 21-an de junio 1966 en Dorog.

Biografio
---------

György Filip inter 1977-1985 estis futbalisto en la loka taĉmento, krome li iĝis aŭtomuntisto. Li estis soldato inter 1985-1987, poste li denove estis sportisto (ankaŭ longdistanca kuristo). En 1997 en Francio li ricevis traŭmaton, tial li forlasis la futbalon. Krom la sportoj li ŝatis la ŝlagromuzikon, jam en la 1980-aj jaroj li aliĝis al ŝlagrorkestro, kie li kantadis kaj buŝharmnonikadis. En 1991 li fondis propran orkestron, kie li ankaŭ gitarludis. En 2001 kaj 2008 li rearanĝis la orkestron. Li aranĝas ankaŭ renkontiĝojn por motorciklistoj.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva video-intervjuo
*

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio György Filip en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 644293
 |
**Jacques AUDIBERTI** (naskiĝinta la 25-an de marto 1899 en Antibes, mortinta la 10-an de julio 1965 en Parizo) estis franca verkisto. Li skribis la verkon gravan *Le mal court*; krome li estis unu el la plej grandaj dramaturgoj post la Dua mondmilito en Franclando.

Vivo
----

Unue Audiberti laboris kiel tribunala sekretario. Poste li iris Parizon fariĝi ĵurnalisto ĉe "Journal" kaj "Petit Parisien", la plej legata ĵurnalo tiutempe. Tie li laboris dum 15 jaroj. Liaj poemkolektoj *L'Empire et la Trappe* (1929) kaj *Race des hommes* (1937) asekuris al li certan renomon jam antaŭ la milito. Sekvis *Des tonnes de semences* (1941), *Rempart* (1953) kaj *Ange aux entrailles* (1964). Lokigite sub la ascendo spirita de Victor Hugo kaj Stéphane Mallarmé la poemfarado de Aŭdiberto estas vera pejzaĝo verba kaŝanta sekretajn lokojn kaj subtilajn harmoniojn. Romanoj densaj, inter ili *Abraxas* (1938), *Carnage* (1942) kaj - la plej klasika - *Maître de Milan* (1950) donis imagon de frukta sed ne facile taksebla aŭtoro.

Teatrofake estis liaj plej grandaj sukcesoj post la liberiĝo de Franclando en 1945. La verko *Quoat-Quoat* (1945) estas laŭ la aŭtoro serio da respondoj simple. Du komediuloj entuziasmiĝis prie (Catherine Toht kaj André Reybaz) kaj enscenigis ĝin ĉe la teatrejo Théâtre de la Gaîté-Montparnasse. En 1945 *Le mal court*, kreite ĉe la teatrejo Huĉette far Georges Vitaly unue ricevas malbonajn kritikojn. Kiam ĝi estis reenscenigita en 1955 kun Suzanne Flon ĉe Théâtre La Bruyère ĝi ja furoras: temas pri speco de filozofia rakonto, teatroparodiaĵo de la 18-a jarcento kun la heroino Alarica, maljuna princidino, viktimo de mensogoj kaj de manipulado. Ŝanĝite la situacion je propra avantaĝo la princidino finfine cedas al la fortoj de la malbono kiujn ŝi antaŭe estis kontraŭbatalita! Post la verkoj *la Fête noire* (1949), *Le Cavalier seul* (1955), *La Hobereaute* (1956) kaj *L'Effet Glapion* (1959), nova furoraĵego, Audiberti prezentas sursceneje tri aliajn teatraĵojn en 1962: *Pomme, pomme, pomme*, *La Brigitta* kaj *La Fourmi dans le corps*. La laste menciita estis tre prifajfita ĉe la teatrejo Comédie-Française.

Graveco
-------

Aŭdiberti establiĝis kiel unu el la plej eksterordinaraj inventistoj de vortoj kaj bildoj de franca lingvo moderna. La valoro de la teatraĵoj ne tiom konsistas multe enhave/intrige (temas bedaŭrinde pri ofte tro komplikaj rakontoj) sed pli poeziinspirade. Kiel Artaŭd, Genet aŭ Ĝelderode li revis de teatro senkondiĉe modernega kaj soci-mov(ig)adanta. Multo de tio realigitis nur danke al bona laboro de elstaraj reĝisoroj laborantaj por li.

Literaturo
----------

Engler, Winfried: *Lexikon der französisĉen Literatur*, Kröner, Stuttgart 1984, p. 67-68, ISBN 3-520-38802-2

* Kategorio Jacques Audiberti en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 566856
* GND: 119193094
* LCCN: n79033068
* VIAF: 68924880
* ISNI: 0000 0001 2102 0906
* LIBRIS: 334344
* SUDOC: 026695553
* BNF: 118894714
* MBA: 02b69124-d380-495b-88e8-ae56c3324715
* NDL: 00431893
* NKC: ola2002150151
 |
statuo de Belo la 1-a
**Béla la 1-a** (aŭ Belo, Behlo, erare Adalberto; naskiĝis ĉ. 1020 – mortis 1063) estis reĝo de Hungario (regis 1060–63).

Lia patro estis princo Vazul (Vasoj), nepo de Sankta Stefano, unua hungara reĝo. Kiam sankta Stefano - post morto de sia filo, Emeriko - nomumis heredonto ne Vazul-on, sed alian nepon Petron, Vazul ribelis, la reĝo blindigis lin en 1031. Filoj de Vazul fuĝis al Ĉeĥio poste al Pollando.
Belo grave helpis en Pollando la tiean reĝon. Li gvidis la polan armeon kontraŭ la pomeranianoj kaj brile venkis. Tiel li geedziĝis kun filino de la reĝo, Richeza.

La ĉefnobeloj en 1046 hejmenvokis Andreon por renversi regadon de Petro. Andreo sukcese prenis la tronon kaj hejmenvokis ankaŭ sian fraton Belon. Andreo donacis al li trionon de la lando.

Dum Belo sukcese militiris, naskiĝis filo de Andreo (Salamon), kiun sia patro kronis en fruaĝo. Belo - pro malpliiĝinta fido de Andreo - iris denove al Pollando kaj en 1060 hejmenvenis kun armeo, helpo de Boleslavo la 2-a de Pollando. Andreo mortis en la frat-milito, Belo estis kronita en Székesfehérvár. Iom poste li kunvokis gvidantojn de lando tien. La homamaso ekster la urbaj muroj postulis restarigon de la praa kredo, religio, kutimoj. La reĝo petis tri tagojn por pripensi tion. Dum tio li kolektis soldatojn kaj disbatis la ribelantojn.

Dum regado de Belo okazis la lasta hungarlanda pagana ribelo fare de Johano, filo de Vata, kion venkis Belo en 1061. Li sukcese militiris kontraŭ Henriko la 3-a german imperistro, li reakiris la sudajn teritoriojn okupitajn fare de la kroatoj.

Belo organizis militiron kontraŭ Henriko la 4-a germana imperiestro pro ties apogo pri tronpostulo de Salamon, filo de Andreo. Dum la antaŭpreparoj suferis li akcidenton inter muroj de kastelo de Dömös (kolapsis la trono; laŭ alia versio, kapobatis lin tiel propra sceptro dum dormo).

Oni entombigis lin en la abatejo de Szekszárd, fondita de li.

* Kategorio Béla la 1-a (Hungario) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 106549
* GND: 136803903
* LCCN: nb2014023305
* VIAF: 81087599
* ISNI: 0000 0000 5790 4482
 |
**György Kozma** [djordj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kozma György** estas hungara grafikisto, verkisto, aktoro, kantoro. Lia familia nomvarianto estis *Kecskeméti Kozma*, liaj pseŭdonimoj estis *Úri Kozmosz, Közmagyar, Geo Cosmos*.

György Kozma naskiĝis la 27-an de majo 1954 en Budapeŝto.

Biografio
---------

György Kozma devenis el juda familio. Li maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1972, poste li studis estetikon en Scienca Universitato Loránd Eötvös inter 1973-1979. Interrompe en 1974 li disidis kaj studis aktorteknikon en Sorbonne, sed post jaro li malsaniĝis kaj li hejmenvenis. Inter 1974-1984 li estis aktiva en filmoj kiel aktoro kaj scenaristo. Ekde 1978 liaj kritikoj aperis en gazetoj, ekde 1984 ankaŭ noveloj kaj grafikaĵoj. En la teatra jaro 1980 li estis aktoro kaj dramaturgo en Teatro Kisfaludy. Li instruis en Universitato Loránd Eötvös inter 1982–1985, en Juda Universitato (Budapeŝto) inter 2001–2010. En 1990 li havis stipendion en universitato en Jerusalemo. Inter 1994-1999 li havis postenon en Hungara Televizio. Li kontribuis ankaŭ angle ekde 2005. Li akiris kantoran diplomon en 2015, post 2 jaroj li iĝis emerita kantoro kaj subrabeno. Li havis 2 gefilojn.

Liaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* William Shakespeare: Hamleto - Fortinbras

Liaj kinaj filmaj roloj (elekto)
--------------------------------

* *Verzió* (1979) - Péczely (notario)
* *Rózsadomb* (2004) - partia kuriero
* *La promesse de l'aube* (2017) - la foto

Liaj televidaj filmaj roloj (elekto)
------------------------------------

* *Napóleon* (1989) - De Mole

Liaj elektitaj kontribuoj
-------------------------

* *Balettcipőben Tokióig* (infanromano, kunaŭtoro, 1986)
* *Nijinsky, a gólem* (romano, 1990)
* *A kalandor lélek. Hová tűnt Nijinsky Casablancában* (1998)
* *Ben Dixi. Szerb Antalné esete a Kabbalával* (2009)

Liaj elektitaj ekspozicioj
--------------------------

* Budapeŝto (1976-1998)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio[*rompita ligilo*]

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 761160
* LCCN: nb2007006463
* VIAF: 41365605
* ISNI: 0000 0001 1058 8221
* MBA: e9c0d77d-2066-4fbf-84e1-2298bafd0f43
 |




* Portalo pri Biografio
* Portalo pri Filmo
**Jacques CAZOTTE** (naskiĝinta la 17-an de oktobro 1719 en Dijon, mortinta la 25-an de septembro 1792 en Parizo) estis franca verkisto.

Vivo
----

Li ekdeĵoris ĉe la mararmea administracio kiel kontrolisto kaj senditis al Martiniko. Post la reveno li estis privatulo. Li aliĝis al la sekto de la Martinistoj kaj arestitis en la 10.8.1792. La kuraĝo de lia filino nur kelkajn tagojn plilongigis la vivon antaŭ senkapitiĝo gilotine.

Li famiĝis per la lulkanto (*Tout au beau milieu des Ardennes*), kiun li verkis por la mamnutristino de la duko de Burgundio. Tiu gloro superitis per liaj ĉefverkoj: *Ollivier* (Paris 1762), kavarlira poemo laŭ la stilo de Ludoviko Ariosto, kaj *Le diable amoureux* (1772), fabelo en hispana maskado kaj ĝis nuntempe alloga pro spriteco elstara. Lia lerto de versfarado estis pruvita per la verkado dumununokta de sepa kanto por la voltera *Guerre civile de Genève*; la rezulto estis tiom konvika ke tuta Parizo povis esti trompita. Inter la aliaj verkoj menciindas la kontinuigo de *Mil kaj unu noktoj* kun la helpo de la araba monako Dom Chavis (=vol. 37–40 de *Cabinet des Fées*). La verko eldonita sub la titolo *La prophétie de Cazotte* estas vere verko de Laharpe.

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 3. Leipzig 1905, p. 826, kio legeblas interrete tie ĉi.

* Kategorio Jacques Cazotte en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 567128
* GND: 118667599
* LCCN: n50082090
* VIAF: 8698
* ISNI: 0000 0001 2117 1202
* LIBRIS: 341573
* SUDOC: 026773880
* BNF: 11895697m
* NLA: 35026756
* NDL: 00435578
* BIBSYS: 90107016
* NKC: xx0000416
* BNE: XX821076
 |
**Boris Viktoroviĉ SAVINKOV** (ruse *Борис Викторович Савинков*; naskiĝis la 31-an de januaro 1879 en Ĥarkov en Rusa Imperio, mortis la 7-an de majo 1925 en Moskvo), estis rusa politikisto, teroristo kaj aŭtoro. Li estis socia revoluciisto, kontraŭulo de la cara sistemo, post la oktobra revolucio konvinkita malamiko de la soveta sistemo. Li estis grava membro de la armila branĉo de la Socialista Revolucia Partio, kiun gvidis Grigorij Gerŝuni kaj poste Jevno Azef kaj kiu respondecis pri multaj atakoj je politikaj kontraŭuloj.

Biografio
---------

Li partoprenis la murdatencojn je rusa interna ministro Vjaĉeslav Pleve (1904) kaj je granda princo Sergej Aleksandroviĉ (1905). Pro tiuj agoj, oni arestis lin en 1906 kaj juĝis lin je morto. Li do sukcesis fuĝi el prizono en Odeso, kie oni volis ekzekuti lin. Li fuĝis en eksterlandon kaj revenis nur post la februara revolucio de 1917, post detronigo de la caro Nikolao la 2-a. Li iĝis vicministro pri milito en aprilo de 1917 en registaro de Aleksandr Kerenskij. Li estis baldaŭ forigita pro apogo de la Kornilov-puĉo en septembro de 1917. Spite al tio, li restis en Rusio kaj agadis post la bolŝevika enpotenciĝo kiel kontraŭrevoluciisto.

Li organizis dum la rusa interna milito diversajn armilajn ribelojn kontraŭ la bolŝevikoj; tiel en Jaroslavl, Ribinsk kaj Murmansk. Tiujn ribelojn baldaŭ subpremis la Ruĝa Armeo, ke Savinkov ekzilis al Francio.

Li agadis en Francio en diversaj postenoj de Unuiĝoj de rusaj elmigrintoj. Li estis en Parizo ankaŭ diplomata reprezentanto de admiralo Aleksandr Kolĉak, gvidanto de la Blankoj en la rusa interna milito. Okaze de la Pola-bolŝevika milito de 1919-1921, li veturis al Pollando, kie fondis diversajn politikajn organizojn, kies celo estis bataligi militkaptitojn kontraŭ la bolŝevikoj.

Savinkov komplotis kun la brita sekreta agento Sidney Reilly kontraŭ la bolŝevikoj. En tio, lin apogis la brita sekreta servo (SIS). Ĉar la bolŝevikoj sciis pri agadoj de la komplotantoj, la soveta sekreta servo (OGPU) celis neniigi la komploton. En aŭgusto de 1924, sovetaj agentoj allogis Savinkov-on al Rusio. Oni arestis lin tuj kaj liveris en Moskvon. Savinkov falis el fenestro de la kvina etaĝo de prizono Lubjanko la 7-an de majo 1925. Laŭ oficiala aserto, li memmortigis sin, aliaj fontoj diras, ke murdis lin Feliks Dzerĵinskij.

Savinkov verkis kelkajn romanojn, ankaŭ la membiografion *"La pala ĉevalo"*, kiu estas la plej konata. Tiu romano estis filmigita en 2004 fare de Karen Ŝaĥnazarov sub titolo *"Rajdisto nomata morto"*.

Verkoj
------

* *Конь бледный* (1909) (*La Ĉevalo pala*)
* *То, чего не было* (1912) (*Tio, kio ne estis*)
* *Воспоминания террориста* (1917) (*Memoraĵoj de teroristo*)
* *Конь вороной* (novelo, 1923) (*La Ĉevalo nigra*)

* Kategorio Boris Savinkov en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 306060
* GND: 118804855
* LCCN: n85048936
* VIAF: 19686434
* ISNI: 0000 0000 8098 2817, 0000 0003 6849 2737
* SUDOC: 027621472
* BNF: 11962255d
* NDL: 00455387
* BIBSYS: 98036878
* NKC: jo2011556013 jn20010316155, jo2011556013
* BNE: XX1110358
 |
**NAGY György** (pro. nadj) estis hungara politikisto, advokato, poeto naskita en Szászsebes la 5-an de novembro 1879 kaj mortinta en Bp. la 29-an de marto 1923.

Biografio
---------

György Nagy estis de 1902 ĝis 1908 ĉefkunlaboranto de gazeto *Székely Újság*. De 1906 ĝis 1910 li estis landkunvena deputito kun sendependa programo. Poste li partoprenis la fondadon de la Balpárt (Maldekstra Partio). En 1910 li malfermis advokatan oficejon en Hódmezővásárhely. En 1911 li fondis partion sub nomo Köztársasági Párt (Respublika Partio), kies li estis gvidinto du jarojn ĝis ties disigo. Samtempe li redaktis kune kun Károly Wagner la monatan revuon de la partio *Magyar Köztársaság*. Poste 1913 ĝi aperis titolite *Kossuth Lajos Lapja*, pli poste *Kossuth Zászló*, sed la nomo de partio iĝis *Kossuth Lajos Pártja*. En 1918 li estis adepto de Mihály Károlyi, post 1919 lia defendinto dum la preceso kontraŭ li (jam blinde). En 1922 lian reorganizitan partion oni disigis kaj oni komencis proceson kontraŭ li.

Verkoj
------

* *Céltalanul* (poemoj, Bp. 1898);
* *Tavasz nélkül* (Bp. 1899);
* *Száraz ágak* (poemoj, Bp. 1900);
* *Házassági válóperekben követendő eljárás* (Bp. 1915);
* *Holtnak nyilvánítási eljárás* (Bp. 1915).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio György Nagy (politikisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 375141
* GND: 1029504253
* LCCN: n00084155
* VIAF: 11081127
* ISNI: 0000 0000 2032 4740
 |
**Bajezido la 2-a** (en otomana turka: بايزيد ثانى Bāyezīd-i sānī) (Didumotiĥo, 3a de decembro 1447 – Büyükçekmece, 26a de majo 1512), nomita de kristanoj ankaŭ Bajaceto la 2-a, regis kiel sultano de la Otomana Imperio el 1481 ĝis 1512. Dum sia regado, Bajezido la 2-a plifirmigis la Otomanan Imperion kaj venkis super ribelo de safavidoj tuj antaŭ abdiki favore al sia filo, Selim la 1-a. Li famis pro la helpo al la sefardoj de Hispanio post la Forpelo de la judoj el Hispanio kaj akcepto por ilia resetligo en la Otomana Imperio.

Regado
------

Kiel sia patro Mehmedo la 2-a, Bajezido estis mecenato de la kulturo kaj okcidenta kaj orienta kaj, diference de multaj aliaj sultanoj, klopodegis sekurigi organizon senbaran por la interna politiko, ricevis la kromnomon "la Justulo". La regado de Bajezido povas esti konsiderata kiel periodo de trankvileco por la imperio, dum kiu oni plifirmigis la realigojn de lia patro Mehmed kaj oni solvis la ekonomiajn kaj sociajn rezultojn de la ekstera politiko, kaj tiel lasis al la sultanoj venontaj firmajn bazojn el kiuj ili povos entrepreni novajn konkerojn.

Laŭlonge de sia regado, Bajezido havis rilatojn kun la ekstero kiuj karakteriziĝis pro la prudento. La tuja celo de la sultano estis la plifirmigo de la konkeroj de lia patro. Li klopodis krei sistemon por administracio kapabla espluati la novajn akirojn en profito de la otomana ŝtato kaj ne de unu partio aŭ aliaj. Li kreis specon de trezoro por milito nutrita de regulaj impostoj kolektitaj en tempo de paco por havigi liverojn por neceso okaze de milito, sen neceso de konfiskado kaj forta impostado kio ja ojazis dum la ekonomia politiko de Mehmedo la 2-a.

En la kultura aspekto, Bajezido la 2-a patronis fortan reagon kontraŭ la tendencoj "eŭropigaj", kiuj estis karaktero de la regadoj de Murad la 2-a kaj de Mehmed la 2-a. Li falis sub la influo de la ulemoj, kiuj intencis stimuli renaskigon de la ortodokseco cele al la savo de la Islamo for de la materiismo de la epoko de Mehmed la 2-a kaj for de la ŝijaismo, kiu estis iĝante danĝero por la otomana ŝtato, de sunaisma kredo, inter la turkomanaj triboj de orienta Anatolio. Sub tiu influo, la sultano establis la instituciojn de la sunaisma ortodokseco kaj disvolvigis la hierarkion kaj influon de la ulemoj en la tuta otomana teritorio.

Tombo de Bajezido la 2-a en Istanbulo.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de osmanidaj imperiestroj

Notoj
-----

1. ↑  «Mezquita del sultán Beyazid (es decir, Bayaceto), Constantinopla, Turquía». Monda Retbiblioteko. 1890-1900. Konsultita la 11an de aŭgusto 2020.

Bibliografio
------------

* Sidney Nettleton Fisher. "The foreign relations of Turkey (1481–1512)" (PDF). Utrecht University. Arkivita el la originala (PDF) en 2004-11-17. Konsultita la 11an de aŭgusto 2020.
* M. Çağatay Uluçay (1985). Padişahların kadınları ve kızları. Türk Tarih Kurumu.

* Kategorio Bajezido la 2-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 698746
* GND: 118506056
* LCCN: n83314009
* VIAF: 280144782720203542620
* ISNI: 0000 0001 1773 9635
* SUDOC: 031832261
* BNF: 12297389r
* ULAN: 500397677
* MBA: 692042e6-8cc4-4a5f-8e71-d3c3c07de89c
 |
**Bruno el Schauenburg** (naskiĝinta proksimume en 1205, probable en Ŝaŭmburgo, mortinta la 17-an de februaro 1281 en Kroměříž) estis germana pastro, en la jaroj 1245 - 1281 li estis Episkopo de Olomouc, pli poste ankaŭ konsilanto kaj diplomato de ĉeĥa reĝo Přemysl Otakar la 2-a.

Vivo
----

Bruno el Schauenburg estis signifa gravulo de ĉeĥa historio de la 13-a jarcento. Li devenis el saksia familio de grafoj el Ŝaŭmburgo kaj iom post iom li restadis en la imperio en vicoj de ekleziaj oficoj. Li agadis kiel kanoniko en Magdeburg, provosto en Lübeck kaj fine li estis kapelano de papo Inocento la 4-a. Sed en Bohemio ili de komence rifuzis la novan kapelanon, reĝo Venceslao la 1-a agnoskis lin nur en la jaro 1247. Nur poste Bruno povis ekofici en sia oficejo. Sed tuj poste li akiris la favoron de reĝo, kiam li dum ribelo de lia filo Přemysl stariĝis al flanko de Venceslao kaj pli poste li meritis pri repaciĝo de la patro kaj la filo.

* Kategorio Bruno el Schauenburg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 293934
* GND: 104280050
* VIAF: 84942288
* ISNI: 0000 0004 3959 4192
* NKC: ola200208940
 |
**Bruno Schulz** (naskiĝis la 12-an de julio 1892 en Drohobycz (tiam en Aŭstrio-Hungario); mortis la 19-an de novembro 1942 en Drohobycz, Pollando, tiam okupita de Germanio (en la provinco Ĝenerala Gubernio)). Li estis pola verkisto (juddevena), desegnisto kaj literaturkritikisto.

Biografio
---------

*Spotkanie* (*La renkontiĝo*), 1920
Bruno Schulz naskiĝis en 1892 en la galica Drohobycz (tiam en Aŭstrio-Hungario). Li estis la tria infano de Jakub kaj Henrietta Schulz. La juddevena familio orientiĝis laŭ pola kulturo. Bruno parolis hejme la polan lingvon, sed pro sia patrino li ankaŭ frue eklernis la germanan.

Inter 1902 kaj 1910 li vizitis la liceon de Drobobycz kaj poste ekstudis arkitekturon en la universitato de Lvivo. Sed en 1911 li decidis fariĝi verkisto kaj en 1913 revenis hejmen pro patra malsanego. De 1914 ĝis 1915 li studis belarton en Vieno.

Inter 1924 kaj 1941, Bruno Schulz laboris kiel licea desegninstruisto, sed tiu laboro tute ne plaĉis al li.

En 1933 li publikigis sian unuan verkon *Sklepy cynamonowe* (La cinamobutikoj). En 1936, li publikigis *Sanatorium pod klepsydrą* (la sanatorio je la klepsidro).

La memortabulo pri Bruno Schulz sur la domo en kiu li loĝis en Drohobycz (en la lingvoj: ukraina, pola kaj hebrea)
En 1942 Schulz estis surstrate mortpafita de germana SS-ano, ŝajne pro venĝo al alia SS-ano, por kiu Schulz laboris.

Bagatela informo
----------------

En trairejo de la varsovia domo *Nowolipki 4* estas murpentraĵo kun la kapo de Schulz kaj lia aforismo „esenco de evidenteco estas senco", en la pola kaj en Esperanto.
Pretere, la pola originalo estas „Istotą rzeczywistości jest sens", do ĝi ne portas la rimon esenco-senco de la traduko; ĝi laŭvorte signifas „la esenco de *realeco* estas senco."

* Murpentraĵo pri SchulzMurpentraĵo pri Schulz
* Schulz en la murpentraĵoSchulz en la murpentraĵo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bruno Schulz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* reta informejo Bruno Schulz, pola
* retejo "La arto de Bruno Schulz", anglalingva, profesiece dezajnita Arkivigite je 2011-10-01 per la retarkivo Wayback Machine
* artikolo pri li de la Fondaĵo "La Poste" Arkivigite je 2007-09-28 per la retarkivo Wayback Machine
* Nomadaj spiritoj Arkivigite je 2005-03-10 per la retarkivo Wayback Machine
* Pola kulturo: Bruno Schulz (france)
* retejo de la literatura muzeo Adam Mickiewicz de Varsovio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 222369
* GND: 118762427
* LCCN: n79073610
* VIAF: 19684237
* ISNI: 0000 0001 2277 1568
* LIBRIS: 220520
* SUDOC: 027128520
* BNF: 11924149v
* ULAN: 500065831
* NLA: 35666762
* NDL: 00455820
* BIBSYS: 1068014
* RKD: 225711
* NKC: jn19990007839
* ICCU: CFIV113946
* BNE: XX904643
 |
**Jakab Fiala,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fiala Jakab** estis hungara pastro, monaĥo, instruisto, poeto.

Jakab Fiala  naskiĝis la 2-an de februaro 1697 en Hungara reĝlando en Rákos (nuntempa Rákoš (distrikto Košice-ĉirkaŭaĵo) en Slovakio), li mortis la 1-an de oktobro 1733 en Breznóbánya (nuntempa Brezno en Slovakio).

Biografio
---------

Pri lernojaroj de Jakab Fiala mankas informoj. Post instruado li aliĝis al la piaristoj en 1716 en Vác, poste jam en tiu urbo li daŭris la instruadon. Ekde 1719 li studis teologion en Privigye, sed samtempe li instruis en la loka gimnazio. En 1720 li instruis en Breznóbánya, en la sekvaj jaroj en pluraj lokoj, ekzemple en Privigye, Szeged, Pest (urbo), Kecskemét. Kelkfoje li estis lernejestro aŭ monaĥejestro en diversaj lokoj.

Li estas taksata, kiel elstara pedagogo, krome estas menciindaj liaj poemoj kaj lernejaj dramoj. Tiutempe mankis en Hungarlando teatrejoj, la sola ebleco estis aranĝi teatraĵojn en lernejoj.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Szegedidos* (1735) - latinlingva epopeo pri Szeged
* *Virtus Praemiata de Joanne Corvino* - prezentita latinlingva teatraĵo
* *Improvida Providentia de Stephano Moldaviae Vojvoda* - prezentita latinlingva teatraĵo
* *Comtemptus divitiarum propter libertatem ab Albidio expetitus és a Zelotypia religionis Christianae in Brennino Bulgarorum rege* - prezentita latinlingva teatraĵo

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 51-a paĝo)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo F, poste serĉu la nomon)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 574673
 |
**Galeazzo la 2-a VISCONTI** (naskiĝis en 1320 - mortis en Pavio, en la 4-a de aŭgusto 1378) estis Senjoro de Como, Novara, Vercelli, Asti, Alba, Tortona, Alessandria kaj Vigevano, kaj kun-Senjoro de Milano helpate de Mateo la 2-a Visconti (1319-1355) kaj Bernabò Visconti (1323-1385). Li estis filo de Stefano Visconti (1287-1327) kaj Valentina Doria.

Biografio
---------

En 1343, li faris pilgrimadon al Jerusalemo. Post du jaroj, li estis forpelita de sia onklo Luchino (1292-1349), revenante protektita de la ĉefepiskopo Giovanni Visconti (1290–1354), kiu faris lin guberniestro de Bolonjo.

En 1350, li edziĝis al Bianka de Savojo (1335-1387), filino de Ajmone de Savojo (1291–1343), kromnomita la Pacemulo. Post ses jaroj, li kunbatalis flanke de sia frato Bernabò, kontraŭ la dinastioj Este kaj Gonzaga, kie Pandolfo la 2-a Malatesta (1325-1373) estis la komandanto de liaj trupoj. Venkinte en la Batalo de Casorate, li sukcesis pligrandigi siajn teritoriojn. Antaŭ la morto de sia frato, Mateo la 2-a, Galeazzo ricevis la okcidentan parton de Lombardio, dum Bernabò ricevis la orientan.

Li estis rimarkinda kaj belaspekta, patrono de Petrarko, talentoplena diplomato kaj kunfondinto de la Universitato de Pavio. Li edzigis sian filinon Violante Visconti (1354-1386) al Lionelo, Duko de Klarenco (1338-1368), filo de Eduardo la 3-a, doninte doton de 200 mil florenoj; kaj sian filon Gian Galeazzo al Izabela de Valois (1348-1372), filino de Johano la 2-a, reĝo de Francio.

Galeazzo alfrontis plurajn ribelojn dum sia regneco. En 1362, lia sano plimalboniĝis kaj li translokiĝis al la kortego de Pavio, kiun li estis konkerinta antaŭ du jaroj, kaj kie li mortis, en 1378.

Li misfamiĝis dank'al starigo de la "quaresima", ia malaminda torturoformo, imitante la eklezian terminologion, kiu antaŭis la surradian ekzekuton al la priŝtataj deliktuloj, kiu daŭris kvardek tagojn, alternante tagon kun plej akraj turmentoj kun alia de ripozo. Preskaŭ ĉiam la kondamnito mortis antaŭ ol esti portata sur la radojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Dinastio Visconti
* Galeazzo la 1-a Visconti (1277-1328)
* Gian Galeazzo Visconti (1351-1402)
* Gian Maria Visconti (1388-1412)
* Filippo Maria Visconti (1392-1447)

Literaturo
----------

* Storia di Milano

Referencoj
----------

1. ↑  Enciclopedia Italiana
2. ↑  Storia di Milano
3. ↑  Find a Grave
4. ↑  Enciclopedia Italiana
5. ↑  Personensuche
6. ↑  Enciclopedia Italiana
7. ↑  Enciclopedia Italiana
8. ↑  Enciclopedia Italiana
9. ↑  Enciclopedia Italiana
10. ↑  The Peerage
11. ↑  Storia di Milano

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | **Rilataj artikoloj troviĝas en** Portalo pri Homoj |

* Kategorio Galeazzo la 2-a Visconti en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 490340
* GND: 14397159X
* LCCN: nr00005482
* VIAF: 2304876
* ISNI: 0000 0001 1872 315X
* BNE: XX1353449
 |
**Bartolomeo de Bydgoszcz**, pole *Bartłomiej z Bydgoszczy* (naskiĝis ĉirkaŭ 1480 en Bydgoszcz, mortis en 1548 en Poznań) - bernardano, leksikografo (antaŭ alveno al monaĥejo en 1500 nomiĝis Stanislao), la tutan sian vivon ligis kun la urbo.

Biografio
---------

Li naskiĝis plej verŝajne en familio de riĉaj urbanoj. Dum bapto ricevis nomon Stanisław (Stanislao). Antaŭ eniro al la ordeno de bernardanoj eknomiĝis Bartolomeo aŭ Bartosław. Studis ĉe Jagelona Universitato bakalaŭriĝante en 1505 kadre de artisma fakultato.

En 1522 tradukis en la polan lingvon regularon de la Tria Ordeno de Sankta Francisko el Asizo. Liaj plej gravaj verkoj estas du vortaroj: latina-pola vortaro finita en 1532 kaj enhavanta 4272 polajn vortojn, kiu fakte estis pliriĉigo de pli fruaj vortaroj (de Tucholczyk, Murmeliusz kaj Mymer). La dua verko de Bartolomeo, prilaborita en 1544, estas polaj vortoj skribataj marĝene de aperinta en 1488 vortaro *Vocabularis breviloquus* de Johano Reuchlin. Kvanto da alskribitaj polaj vortoj superas ĉi tie dufoje la kvanton de la antaŭa vortaro (pli ol 11 miloj da vortoj). Notitaj vortoj apartenas al nordpola dialekto - konforme al la deveno de la aŭtoro. Karakteriza trajto de la laboro estas klarigo de multaj terminoj de gramatiko, kiuj estas la plej malnovaj gramatikaj difinoj en la pola lingvo.

{{vivtempo|nekonata|1548|}
**Beatrice Sylvia Magdalena Vianen** (n. la 6-an de novembro 1935 en Paramaribo - m. la 6-an de januaro 2019 en Paramaribo) estis surinama verkistino de romanoj, rakontoj kaj poezio. Ŝi estas konsiderata unu el la plej gravaj nederlandaj-karibiaj aŭtoroj de la 1970-aj jaroj.

Inter ĉirkaŭ 1970 kaj 2000, du generacioj de surinamaj mezlernejanoj legis almenaŭ unu de ŝiaj libroj. Plej famaj estis ŝiaj unuaj du romanoj: *Sarnami, hai* (Surinamo, mi estas) de 1969 kaj *Strafhok* de 1971. Ŝia verkaro apartenas al la referencaj verkoj de la surinama literaturo ĉar ili estas konsiderataj kiel valoraj verkoj kiuj vortumas laŭ aŭtenta maniero tio kio estas surinama kaj rekonebla por surinamoj. La lingvo uzata en ŝia verkaro estis ŝia propra kreaĵo. Ŝi kreis novan literaturan spiriton uzante surinamajn-nederlandajn vortojn kaj surinamajn-javanajn vortojn.

Bea Vianen estis de miksita etna origino. Tio estas tre grava kiel deirpunkto por taksi ŝian verkaron, ĉar du ĉefaj temoj superregas en ĉio, kion ŝi verkis: la deziro al libereco kaj la etnaj dividoj. En la Surinamo de Vianen la malsamaj etnaj kaj religiaj grupoj vivas dise, ne kune.

Okaze de ŝia okdeka naskiĝtago en 2015, estis eldonita kolekton de tri noveloj (*Een kinderbedje*) kiun ŝia plej aĝa filino Kunti Elstak aperigis en memeldono (*ISBN 978-94-022-2102-2*).

Bibliografio
------------

(nl) van Kempen, Michiel, *Surinaamse schrijvers en dichters: met honderd schrijversprofielen en een lijst van pseudonomien (Surinamaj verkistoj kaj poetoj: kun cent verkistoprofiloj kaj listo de pseŭdonimoj),* Amsterdam: De Arbeiderspers, 1989, ISBN 9789029525114. OCLC 508424634.

Referencoj
----------

1. ↑  (nl) Jerry Dewnarain, *Bea Vianen leeft nog! (Bea Vianen ankoraŭ vivas),* Caraïbisch Uitzicht, la 12--an de novembro 2021.
2. ↑  (nl) O*de aan Bea Viaenen*, Read my world.
3. ↑  Jerry Dewnarain, *Bea Vianens kinderbedje*. Werkgroep caraïbische letteren, la 25-an de januaro 2016.

Vidu ankaŭ
----------

Karin Amatmoekrim

Eksteraj ligiloj
----------------

* Listo de verkistoj el Surinamo
* Tekstoj de kaj pri Bea Vianen en *Caraïbisch Uitzicht*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 775828
* GND: 1056292520
* LCCN: no2005011907
* VIAF: 39540302
* ISNI: 0000 0000 4902 7512
* SUDOC: 233832742
* BNF: 13544704j
 |
**Beornwulf** (m. 825) estis reĝo de Mercia, Angli ekde 823.

Deveno
------

Lia patro estis Beorhtweald (m. 796), kiu estis nobelo de Mercia.

Ĉartoj
------

Viro nomata Beornwulf atestis ĉarton de Coenwulf, reĝo de Mercia, en 812, kaj ĉarton de reĝo Ceolwulf la 1-a en 823.

Regado
------

En 823 Ceolwulf detroniĝis kaj Beornwulf iĝis reĝo. Ĉirkaŭ tiun jaron Mercia konkeris Powys sed ne certas ĉu Beornwulf jam estis reĝo.

Li interesiĝis pri ekleziaj aferoj. Li rekonstruis la abatejon de Gloucester, kaj estris sinodojn en 824 kaj 825 kune kun Wulfred, ĉefepiskopo de Canterbury.

En 825 li atakis Wessex sed, ĉe Ellandun en Wiltshire, estis tute venkata de Egbert. La batalo finis la Mercia-n dominon de suda Anglio. East Anglia profitis de la malvenko de Beornwulf por ribeli kontraŭ Mercia: Beornwulf estis mortigata dum siaj klopodoj subpremi la ribelon.

* Kategorio Beornwulf (Mercia) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 287121
 |
**Berenico la 2-a** (n. -267 aŭ -266, m. -221; malnovgreke Βερενίκη Ευεργέτις, *Berenī́kē Euergétis*, "Berenico Bonfara") estis kunreganta reĝino de Ptolemea Egiptujo de -246 ĝis -222 kiel edzino de Ptolemeo la 3-a, kaj antaŭ tio reganta reĝino de Cirenaiko de -258 ĝis -246.

Berenico estis la sola filino de la reĝo Mago de Cireno, (kaj tiel nepino de Berenico la 1-a el ŝia unua edziniĝo) kaj de la seleŭkida princino Apamo. Ŝi edziniĝis al Demetrio, donante al li la cirenaikan tronon, kiam Mago mortis en -250/249. Post mallonga konflikto kun sia patrino, Berenico ordonis la murdon de Demetrio kaj edziniĝis al sia duonkuzo Ptolemeo la 3-a, la tria reĝo de la Ptolemea Regno, en -246, la jaro de ties reĝiĝo. La geedziĝo revenigis Cirenaikon en la ptolemean imperion. Kiel reĝino de Egiptujo, Berenico aktive partoprenis en ĝia regado, fariĝis parto de la ptolemea ŝtata religio apud sia edzo, kaj estis adorata sendepende kiel diino. La regento Sozibio murdis Berenicon nelonge post la reĝiĝo de ŝia filo Ptolemeo la 4-a en -221. La konstelacio Berenica Hararo estas tiel nomita pro ŝi.

Referencoj
----------

1. ↑   Berenice II Euergetis.
**Catulle MENDÈS** (n. la 22-an de majo 1841 en Bordeaux - m. la 8-an de februaro 1909 en Parizo) estis franca poeto kaj verkisto el portugala-juda origino,

Vivresumo
---------

Post infanaĝo kaj adoleskaĝo en Tuluzo, li alvenis en Parizo en 1859 kaj rapide iĝis unu de la protektatoj de la poeto Théophile Gautier. Li tuj ekhavis fifamecon pro la publikigo de sia *Roman d'une nuit* en la *La Revue fantaisiste* (1861), pro kiu li estis kondamnita al unumonata malliberigo kaj monpuno.

En 1866 Mendès geedziĝis kun Judith Gautier, la pli juna filino de lia mentoro Théophile. Ili baldaŭ apartiĝis, kaj en 1869 li komencis kunvivi kun la komponistino Augusta Holmès kun kiu li havis kvin infanojn. La paro disiĝis en 1886, kaj li poste geedziĝis kun la poetino Jeanne Nette, kiu devis esti sia lasta kunulino.

Frue dum la mateno de la 8-a de februaro 1909, la korpo de Mendès estis malkovrita en la subtraka pasejo de Saint Germain.

Parnasa skolo
-------------

Li estis aliancita kun la Parnasa skolo ekde la komenco de la movado kaj montris specialan metrikan kapablon en sia unua volumo de poemoj *Philoméla* (1863). Liaj kritikistoj notis ke la eleganta verso de liaj pli postaj volumoj estas eminenta prefere per lerta imito de malsamaj verkistoj ol de iu konsiderinda originaleco. Al la ĉiuflankeco kaj al fekundeco de la talento de Mendès estas montritaj liaj kritikaj kaj dramecaj skribaĵoj, inkluzive de pluraj libretoj, kaj en liaj romanoj kaj noveloj. Oni konsideras lin reprezentanto de la jarcentfina (fr: *fin-de-siècle*) estetiko, kaj uzis serĉatan kaj brilan vortprovizon.

Verkaro
-------

La ampleksa verko de Catulle Mendès preskaŭ forgesiĝis hodiaŭ. En letero al la redaktoro publikigita en Figaro (1 majo 1906), Catulle Mendès skribis, ke leginte "Les Religions et les Philosophies de l'Asie centrale" de grafo de Gobineau en 1868, li havis la ideon de teatraĵo pri la Persa poeto kaj ano de la Báb-nomo Tahéreh (ankaŭ nomita Tahirih aŭ Qurrat al-´Ain). Li ankaŭ verkis erotikajn verkojn kiuj daŭrigas la francan tradicion de la libertina *conte.*

Literaturo en Esperanto
-----------------------

*Catul Mendes, kelkaj verketoj*, trad. Stéphane Verstaevel-Magnier, eld. , ISBN

Ekstera ligilo
--------------

(en) *Virtual International Authority File* (VIAF): 34460397

Referencoj
----------

1. ↑  (fr) "Mendès, Catulle". JewishEncyclopedia.com
2. ↑  (fr) À La Hauteur von Isma Forghani, L´Harmattan, ISBN 978-2-343-17990-2,

* Catulle Mendès en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Catulle Mendès en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 496182
* GND: 118783203
* LCCN: n80128808
* VIAF: 34460397
* ISNI: 0000 0003 6863 9903, 0000 0001 2127 2441
* LIBRIS: 309501
* SUDOC: 027022838
* BNF: 119155626
* MBA: 1c058881-4500-4c61-8bf3-e85dc8ca1d45
* NLA: 36247917
* NDL: 001213006
* BIBSYS: 90931070
* NKC: jo20000080654
* ICCU: RAVV085286
* BNE: XX895813
 |
Ivan Kotlarevskij
**Kotlarevskij Ivan** ukraine **Котляревський Іван** (1769-1838) ukraina poeto kaj dramverkisto, la unua klasikulo de la nova ukraina literaturo. Naskiĝis kaj mortis en Poltavo. Lernis en Poltava eklezia kolegio. Laboris kiel oficisto, instruisto de vilaĝa lernejo. Partoprenis militon inter Rusio kaj Turkio (1806-1807). Direktoro de la Poltava teatro (1817-1821).

Sian literaturan agadon I. Kotlarevskij komencis en 1794. Li estas aŭtoro de la poemo Eneado (1842 - plena postmorta eldono) - la unua verko de ukraina literaturo, skribita en popola kaj nuntempa oficiala lingvo. La burleska poemo estis verkita laŭ motivoj de samtitola versaro de Vergilio. La poemon uzis por komponi operojn J. Lopatinskij kaj Mikola Lisenko. Kotlarevskij verkis ankaŭ dramojn "*Natalka Poltavka*" kaj "*Moskvano-Sorĉisto*".

Monumentoj al Kotlarevskij en Poltavo kaj Kievo; muzeo en Poltavo.

La I-an, II-an kaj III-an partojn de la poemo esperantigis Gennadij Turkov (La Kancerkliniko, 114, 125-126, 135-138).

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Ivan Kotlarevskij en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Natalka Poltavka


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 131248
* GND: 11856577X
* LCCN: n82005920
* VIAF: 8179596
* ISNI: 0000 0001 1020 753X
* LIBRIS: 248888
* SUDOC: 123792533
* MBA: 6fec2f46-517f-48ae-838a-5fe13f53788a
* NLA: 35189575
* BIBSYS: 90617658
* NKC: js20020812048
* BNE: XX4866886
 |
La itala verkisto **Cesare PAVESE** naskiĝis je la 9-a de septembro 1908 en Sankta Stefano Belbo, en la regiono Piemonto. Danke al la riĉeco de sia familio li studis ĉe la Jezuitoj de Torino. Li multe studis la verkojn de usonaj verkistoj kiel Faulkner, John Dos Passos, Steinbeck kaj aliaj, kun la celo reinventi la realismon. Li tradukis al la itala Moby-Dick de Herman Melville.

Li kunlaboris kun la revuo "Solaria" kaj la eldonejo Einaudi.

Li ne estis kontenta pri si mem, kaj li havis multajn politikajn kaj religiajn dubojn, kaj problemojn por rilatigi kun la virinoj. Li decidis memmortigi per narkotiloj je la 27-a de aŭgusto de 1950.

Verkoj
------

Lavorare stanca (1936). (Labori lacigas), poemoj.
Il carcere. (La malliberejo), romano.
Paesi tuoi. (Landoj viaj), romano.
La bella state. (La bela somero), romano.
La spiaggia. (La plaĝo), romano.
Feria d'agosto. (Aŭgustaj festoj), rakontoj.
La terra e la morte. (La tero kaj la morto).
Il compagno. (La akompananto)
Dialoghi con Leucò. (Dialogoj kun Leŭko).
La casa in collina. (La domo sur la montdeklivo).
Il diavolo sulle colline. (La diablo sur la montdeklivoj).
Tra donne sole. (Inter virinoj).
La luna e i falò. (La luno kaj la fajrujoj).
Il mestiere di vivere. (Postmorte). (La metio vivi), taglibro.
Verrà la morte ed avrà i tuoi occhi. (Postmorte). (Venos la morto kaj havos viajn okulojn), versoj.

Tio aperis en Esperanto
-----------------------

La maroj de l' sudo ; Vi estas kiel lando ; El mara sal'
kaj tero ; Mi trairos Piazza di Spagna / Cesare Pavese. -
En: Enlumas min senlimo ; itala poezio de la dudeka jarcento / eld. Carlo Minnaja ; p.187 - 194

Poemoj / Cesare Pavese. Per la traduko de Carlo Minnaja. - 1. eld. - La
Chaux-de-Fonds: Kooperativo de Literatura Foiro, 1982. - 29 p.

* Kategorio Cesare Pavese en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Cesare Pavese en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 785
* GND: 118592289
* LCCN: n79021989
* VIAF: 36922880
* ISNI: 0000 0001 2128 0484
* LIBRIS: 219882
* SUDOC: 027061264
* BNF: 11918852f
* MBA: 8273d899-34b5-40ed-9968-e635e076ac9a
* NLA: 36578132
* NDL: 00452326
* BIBSYS: 90389109
* NKC: jn19990006410
* ICCU: CFIV007259
* BNE: XX911708
 |
*La enlanda formo de tiu ĉi persona nomo estas **Kelemenné Zathureczky Berta**. Tiu ĉi artikolo uzas la okcidentan ordon de la nomo.*

---

**ZATURECZKY KELEMENNÉ Berta** (kelemene: zaturecki), estis rumanuja hungara verkistino, komponistino naskita en Homoródszentmárton la 1-a de februaro 1855 kaj mortinta en Sfântu Gheorghe la 20-an de januaro 1924.

Biografio
---------

Zathureczky Kelemenné estis anino de la Erdélyi Irodalmi Társaság (1888). Kiel prezidantino de la Jótékony Nőegylet (Bonfarema Virinsocieto) ŝi estis grava organizantino de kultura vivo de Sepsiszentgyörgy kaj el sia enspezo ŝi subtenis la konstruadon de la Székely Nemzeti Múzeum. Ŝi establis la hungaran koruson *Magyar Dalárda* (1921). Estis popularaj ŝiaj kanzonoj: en 12 kajeroj 79 kanzonoj (*Szovátai búcsúdal*, *Hajnal uram*, *Kék nefelejcs*, *Kevlári búcsú*). Al ŝia opereto *Anatol vagy a farsang útja* verkis tekston la verkistino kaj aktorino Beksics Gusztávné (plumnomo *Bogdánovics György*).

Verkoj
------

* *Emlékezzünk régiekről* sikulaj popollegendoj (Kv. 1910)
* *Asszony átka az asszony*, romano, (Sepsiszentgyörgy 1922);
* *Simonyi óbesterné*, romano (Brassó 1925).

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
**Georg NEUMARK** (naskiĝinta la 16-an de marto 1621 en Bad Langensalza, mortinta la 8-an de julio 1681 en Vajmaro) estis germana poeto.

Vivo
----

Neumark frekventis la gimnazion Ernestinum (Gotha) kaj paralele tre okupiĝis pri muziko kaj poezio (li mastris la ludadon de gambovjolo). Kiam li forlasis la patrujon por iĝi studento li priŝtelitis kaj perdis ĉion. Do li komencis migradon de unu loko al alia (Magdeburg, Lüneburg, Hamburgo) serĉante vane postenon por perlabori monon por povi vivi. Finfine li liberigitis el la mizerego danke al deĵoro kiel privata instruisto en Kiel. Ĝojante prie li verkis la faman kanton »Wer nur den lieben Gott läßt walten«.

En 1643 li iris al Kenigsbergo por studi jurscienon. En 1652 li estis duka bibliotekaro kaj registristo en Vajmaro. Sub la nomo "Der Sprossende" li membriĝis al la Fruktodona Societo, kies historion li priskribis en »Neusprossender Teutscher Palmbaum« (Nürnberg 1668).

Graveco verkisto
----------------

KIel ne malmultaj de la kleraj poetoj de la 17-a jarcento li estis iel malfekunde kaj komplike skribanta. Nur kelkaj el liaj edifaj poemoj el »Poetischer Lustwald« (Jena 1657) estas pli agrablaj kaj malkomplikaj. Antologion de li enhavis kolekto de M. Müller, nome »Bibliothek deutscher Dichter des 17. Jahrhunderts« (11-a volumo, Leipzig 1828). Lia busto staras en la ĝardeno de la Memorigloko Menantes en Wandersleben.

Literaturo
----------

Knauth, *Georg Neumark nach Leben und Dichten*, Langensalza 1881

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 14. Leipzig 1908, p. 566, kio legeblas tie ĉi interrete.

* Kategorio Georg Neumark en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 568908
* GND: 118587404
* LCCN: n92034685
* VIAF: 46832098
* ISNI: 0000 0000 8224 5968
* SUDOC: 032253796
* BNF: 123320184
* MBA: 0f877b3f-c4b5-4f9a-ae68-0a1f7e8f9713
* BIBSYS: 3116086
* NKC: mzk2010574206
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Éric Bernard COFFINET** (naskiĝis la 27-an de februaro 1957 en Parizo, do nun 66-jara) estas franca esperantisto kaj medicinisto, praktikanta kiel ĝenerala kuracisto en Nico. Li mem informas pri si, loĝi en la eta komunumo Levens proksime de Nico kaj esti engaĝita bahaano. En la Esperanto-movado li interalie rimarkiĝas kiel aŭtoro de la "ukronia novelo" *La nekredebla aventuro de la misio Moresten' - aŭ kiel oni evitis mondmiliton en 1914*, mem tradukita el franca originalo kaj publikigita en 2020 de Flandra Esperanto-Ligo, kiu en la originala versio senpage rete legeblas, se oni penas legi ĝin france. La novelon interalie recenzis Carlo Minnaja en monato (2020) kaj Kalle Kniivilä en Beletra Almanako 38 (junio 2020). Krom tio, li ankaŭ kontribuas en Vikipedio, per sia vera nomo *Eric.Coffinet*.

Referencoj
----------

1. 1 2 3  memprezento en la propra retejo (france kaj esperante)
2. ↑  kuracista informeto en linkedin
3. ↑  same konciza kuracista informo en doctolib.fr
4. 1 2 3  memprezento en Vikipedio
5. ↑  bahaa sinprezento en la retejo bahai-biblio.org (france)
6. ↑  la recenzo de Monato jen en la retbutiko de FEL (esperante)
7. ↑  la rezenco en BA same en la retbutiko de FEL (esperante)

Eksteraj ligiloj
----------------

* propra retejo (france kaj esperante)
**James BRUCE** (n. 14-an de decembro 1730 en Kinnaird - m. 27-an de aprilo 1794) estis brita esploristo kaj geografisto.

Li unue vojaĝis al Eŭropo (Hispanio, Portugalio). En 1763, James Bruce fariĝis konsulo en Alĝero, kaj profitis el tio por traesplori nordan Afrikon. Li alvenis en 1768 al Abisinio (hodiaŭ Etiopio) kaj eĉ atingis en 1770 la fonton de la blua Nilo. Li revenis al Britio en 1774, kie oni kredis, ke li estis jam de longe mortinta. Li publikigis en 1790 vojaĝrakonton titolitan *Travels to Discover the Source of the Nile* (Vojaĝoj por Malkovri la Fonton de la Nilo).

Pro lia fama vantemo, kaj pro la nekredeblaj rilatitaj aventuroj, la libron oni legis tre skeptike. Ĝi cetere inspiris multajn satiraĵojn. James Bruce tamen grandege kontribuis al la disvolviĝo de geografio en la 19-a jarcento : li malkovris multajn informojn pri la geografio de Abisinio, kvankam li ne malkovris la veran fonton de la Nilo.

Li revenis al Eŭropo kun multaj afrikaj specimenoj, kiujn Georges-Louis Leclerc de Buffon uzis por verki sia *Histoire naturelle*.

* James Bruce en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio James Bruce en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 216045
* GND: 117636258
* LCCN: n50043379
* VIAF: 32094803
* ISNI: 0000 0001 0856 4108
* LIBRIS: 358713
* SUDOC: 034531556
* BNF: 124620972
* ULAN: 500026129
* NLA: 35187636
* BIBSYS: 1062610
* RKD: 13260
* NKC: ola2002157550
* BNE: XX1619968
 |