recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Tri gemoj |
| --- |
| Tradukoj deत्रिरत्न (*Triratna*) |
| Palie | *tiratana* |
| Sanskrite | त्रिरत्न (*Triratna*) |
| Japane | 三宝 (*sambō*) |
|  Terminaro de Budhismo  |
| v • d • r |

Simbolo de la Triobla Gemo kiel ĝi aperas ĉe la stupao Sanĉi, en la 1-a jarcento a.K.
La **tri gemoj** nomitaj ankaŭ *Tri Juveloj*, *Tri Trezoroj*, *Tri Rifuĝejoj* aŭ *Triobla Gemo*, estas tri konceptoj en kiuj budhanoj rifuĝas kaj kiujn ili serĉas por gvidado en la procezo konata kiel *rifuĝado*.

La tri gemoj de budhismo estas la tri fundamentoj de budhisma praktiko. Laŭ la esperantista bikŝuo Yaniguti, rifuĝo al la tri gemoj faras la komunan devizon, bazon, kaj eniran pordon por la tuta budhanaro.

La tri gemoj estas la jenaj:

Budho
Laŭ la interpreto, povas esti la historia budho Gaŭtamo aŭ budheco: la kapablo kiu ekzistas en ĉiuj estuloj por atingi vekiĝon.
Darmo
La instruoj de la Budho, la vojo al vekiĝo.
Samgo
La komunumo de homoj, kiuj atingis vekiĝon kaj kapablas helpi aliajn budhanajn praktikantojn atingi ĝin. Ankaŭ uzita pli amplekse por paroli pri la tuta komunumo de praktikantaj budhanoj aŭ la komunumo de budhanaj gemonaĥoj.

Rifuĝado
--------

Rifuĝado en la tri gemoj estas unu el la ĉefaj budhismaj ceremonioj kaj por bikŝuoj kaj por praktikantoj. Laŭ la tekstoj, ĝin kreis budho Gaŭtamo, kaj estas laŭ tradicio la ceremonio post kiu oni fariĝas oficiale budhano. Tial, en multaj mahajanaj kaj teravadaj budhanaj komunumoj aŭ la sanskrita aŭ la palia kanto estas recitita kaj de la gepraktikantoj kaj de la gebikŝuoj:

* **बुद्धं** शरणं गच्छामि।

***Buddhaṃ** śaraṇaṃ gacchāmi*
Mi iras al rifuĝo en la **Budhon**.
* **धर्मं** शरणं गच्छामि।

***Dharmaṃ** śaraṇaṃ gacchāmi*
Mi iras al rifuĝo en la **Darmon**.
* **संघं** शरणं गच्छामि।

***Saṃghaṃ** śaraṇaṃ gacchāmi*
Mi iras al rifuĝo en la **Samgon**.

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri budhismo |

Referencoj
----------

1. 1 2 3 4 5  Yaniguti.
2. ↑  Ĉodron 2002.
3. ↑  Sangharakshita 1967.

### Bibliografio

1. Yamaguti, Sin'iti. "La Tri Rifuĝoj", *La Japana Budhano* (esperante) (351), p. 3.
2. T. Ĉodron.  (2002) *La Esenco de Budhismo* (esperante). Ĝ. Ŭ. Starling.
3. Sangharakshita, B.  (1967) *The Three Jewels: An Introduction to Buddhism* (angle). Rider.
**Salamon Widder** [ŝalamon vider], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Widder Salamon** estis hungara hebreisto, instruisto. Lia frato estis János Giszkalay.

Salamon Widder naskiĝis la  19-an de februaro 1880(nun 1880-02-19) en Nitro (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempe en Slovakio), li mortis la 18-an de aŭgusto 1951 en Ĥajfo (Israelo).

Biografio
---------

Salamon Widder devenis el juda familio. Li akiris pedagogian diplomon en Scienca Universitato de Budapeŝto. Li ekinstruis en 1908 en judaj bazlernejoj, inter 1919-1947 en judaj gimnazioj, dum li partoprenis en redaktoj de judaj gazetoj. Li kompilis la kompletan sciencan katalogon de la poezia materialo de la Genizah-libroj. Li postvivis la holokaŭston kaj enmigris al Israelo en 1950. Li edziĝis en 1912, lia edzino naskis filinon post 2 jaroj.

Liaj elektitaj verkoj
---------------------

* *Csokonai mint nyelvújító* (1908)
* *Hákkria haivrith* (lernolibro, 1923)
* *Praeparációk a haftórákhoz* (1928)
* *A héber nyelvújítás* (1933)

Fontoj
------

* biografio hungare
* biografio hungare

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 838958
 |


* Portalo pri Biografio
Simptomoj de bovovariolo.
**Bovovariolo** estas infekta malsano kiu suferigas bovojn kaj estas kaŭzita de viruso. La viruso de la bovovariolo (en angla, *cowpox virus*, konata internacie ankaŭ laŭ la siglo *CPXV*) estas viruso kiu kaŭzas haŭtmalsanon, kiu montriĝas per ruĝaj blazoj kaj kiu transmisiiĝas per kontakto kun infektitaj animaloj al homoj. La viruso estas rilata kun la vakcinviruso (*Vaccinia virus*) kaj kun la variolviruso (*Variola virus*). Kiam la paciento resaniĝis, la persono estas imuna al la variolo. La malsano estis ofta ĉe melkistinoj, kiuj infektiĝis pro tuŝado de bovinmamoj.

La viruso de la bovovariolo estis uzata por realigi la unuan sukcesan vakcinadon kontraŭ la variolo. La propra vorto "vakcinado", uzita por la unua fojo fare de Edward Jenner (nome angla kuracisto) en 1796, devenas de la latina radiko "vacca", kiu signifas "bovo", aŭ de la moderna latina vorto *vaccinia*, kiu signifas "bovovariolo". La modernaj kampanjoj de vakcinado kontraŭ la variolo estis faritaj tamen per la vakcinviruso (*Vaccinia virus*). Historie oni konsideris, ke ambaŭ virusoj (la vakcinviruso, *Vaccinia virus*, kaj la variolviruso, *Variola virus*) estas la sama, sed aktuale oni konsideras ilin diferencaj specioj.

* Kategorio Bovovariolo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

​

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 754310
* NKC: ph387198
 |
Usonarmeaj soldatoj uzas metaldetektilo en 2002.
Metaldetektiloj en la Berlina Flughaveno Schönefeld.
**Metaldetektilo** estas elektronika instrumento kiu detektas la ĉeeston de metalo proksima. Metaldetektiloj estas utilaj por trovi metalenfermaĵojn kaŝitajn ene de objektoj, aŭ metalobjektojn enterigitajn subgrunde. Ili ofte konsistas el mantenebla aparato kun sensiloj kiu povas esti metita super la grundo aŭ aliaj objektoj. Se la sensilo venas proksime de peco el metalo tio estas indikita per varia tono en aŭskultiloj, aŭ pinglo moviĝanta sur indikilon. Kutime la aparato donas iun indikon de distanco; ju pli proksima la metalo estas, des pli alte la tono en la aŭskultilo aŭ pli alte la pinglo iras. Alia ofta tipo estas senmova "trairejo" uzita por sekureco ekzamenanta ĉe alirpunktoj en malliberejoj, juĝejoj, kaj flughavenoj por detekti kaŝitajn metal-armilojn sur la korpo de persono.

La plej simpla formo de metaldetektilo konsistas el oscilatoro produktanta alternan kurenton kiu eniras tra kadro kiu produktas magnetan kampon. Se peco el elektre kondukta metalo estas proksima al la kadro, kirlofluoj estos stimulitaj en la metalo, kaj tio produktas kampon propran. Se alia kadro kutimas mezuri la kampon (funkciante kiel magnetmezurilo), la ŝanĝo en la kampo pro la metala objekto povas esti detektita.

La unuaj industriaj metaldetektiloj estis evoluigitaj en la 1960-aj jaroj kaj estis uzitaj grandskale por mineral-prospektorado kaj aliaj industriaj aplikoj. Uzoj inkludas detektadon de terajn minojn, la detekton de armiloj kiel ekzemple tranĉiloj kaj pafiloj (precipe en flughavena sekureco), geofizika prospektorado, arkeologio kaj trezorserĉado. Metaldetektiloj ankaŭ kutimas detekti fremdaĵojn en manĝaĵo, kaj en la konstruindustrio por detekti ŝtalon plifortikigantan kolonojn en betono kaj tubojn kaj dratojn enmetitajn en muroj kaj plankoj.

Bibliografio
------------

* Grosvenor, Edwin S. kaj Wesson, Morgan. Alexander Graham Bell: The Life and Times of the Man Who Invented the Telephone. New York: Harry N. Abrahms, Inc. 1997. ISBN 0-8109-4005-1.
* Colin King (Eldonisto), Jane's Mines and Mine Clearance, ISBN 0-7106-2555-3
* Graves M, Smith A, kaj Batchelor B 1998: Approaches to foreign body detection in foods, Trends in Food Science & Technology 9 21-27

* Kategorio Metaldetektilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Libelo en sia fina stato, suferante metamorfozon el nimfa formo al plenkreska.
**Metamorfozo** estas biologia procezo laŭ kiu animalo fizike disvolviĝas post nasko aŭ eloviĝo, inkludante rimarkindan kaj relative subita kaj forta ŝanĝo en la korpostrukturo de la animalo tra ĉelkresko kaj diferenciĝo. Metamorfozo estas iodotironin-helpata kaj primitiva trajto de ĉiuj ĥorduloj. Kelkaj insektoj, fiŝoj, amfibioj, moluskoj, krustuloj, kniduloj, ekinodermoj kaj tunikuloj suferis metamorfozon, kiu estas ofte akompanata de ŝanĝo de manĝo-fonto aŭ konduto. Animaloj kiuj trapasas metamorfozon estas nomataj *metamorfozuloj*. Animaloj povas esti dividata en specioj kiuj suferas kompletan metamorfozon ("holometabolo"), nekompletan metamorfozon ("hemimetabolo"), aŭ nenian metamorfozon ("ametabolo").

Scienca uzado de la termino estas teknike preciza, kaj ĝi ne aplikiĝas al ĝeneralaj aspektoj de ĉelkresko, inklude rapidan kreskakcelon. Referencoj al "metamorfozo" ĉe mamuloj estas neprecizaj kaj nur kolokvaj, sed historie idealismaj ideoj de transformado kaj monadologio, kiel en la verko de Goethe nome *Versuch die Metamorphose der Pflanzen zu erklären* (Plantometamorfozo), influis sur la disvolvigo de ideoj de evolucio.

Vidu ankaŭ
----------

* Metamorfozo (apartigilo)

Referencoj
----------

1. ↑   Robert J. Denver Chordate Metamorphosis: Ancient Control by Iodothyronines Current Biology, 2008, Vol 18 No 13, R567-9. DOI: 10.1016/j.cub.2008.05.024  Alirita la 8an de Marto 2017.

Bibliografio
------------

* Davies, R.G. (1998). Outlines of Entomology. Chapman and Hall. Dua eldono. Chapter 3.
* Williamson D.I. (2003). The Origins of Larvae. Kluwer.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Description of metamorphosis and its different forms
* Info on butterflies and butterfly metamorphosis
* Info on insect hormones Arkivigite je 2010-01-03 per la retarkivo Wayback Machine
* Video with Caterpillar-Butterfly Metamorphosis
***Mens sana in corpore sano*** (en klasika latino: [mẽːs ˈsaː.na ɪn ˈkɔr.pɔ.rɛ ˈsaː.noː]) estas Latina frazo, kutime tradukita kiel "sana menso en sana korpo". La frazo estas amplekse uzata en kuntekstoj de sporto kaj eduko por esprimi la teorion, ke fizika ekzercado estas grava aŭ esenca parto de mensa kaj psikologia bonfarto.

Historio
--------

La frazo venas el la 10a Satiro de la Romia poeto Juvenal (10.356). Ĝi estas la unua ero en listo de tio kio estas dezirinda en la vivo:

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** **orandum est ut sit mens sana in corpore sano.**
fortem posce animum mortis terrore carentem,
qui spatium vitae extremum inter munera ponat

ktp. **"** |

 |

**Vi preĝu por sana menso en sana korpo.**

Petu fortikan koron kiu ne timu la morton,

ktp.

* Romia poeto Juvenal (10.356-64)

Laŭlonge de la tempopaso kaj separata el sia kunteksto, la frazo havis ampleksan gamon de signifoj. Ĝi povas esti interpretata kiel kompreno ke nur sana menso povas konduki al sana korpo, aŭ ke nur sana korpo povas produkti aŭ subteni sanan menson. Ties plej ĝenerala uzado estas por esprimi hierarkion de necesoj: kun fizika kaj mensa sano dekomence.

Estas pli frua, simila diraĵo atribuita al la antaŭ-sokrata filozofo Taleso:

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** τίς εὐδαίμων, "ὁ τὸ μὲν σῶμα ὑγιής, τὴν δὲ ψυχὴν εὔπορος, τὴν δὲ φύσιν εὐπαίδευτος". **"** |

 |

Kiu homo estas feliĉa? "Tiu kiu havas sanan korpon, resursan menson kaj afablan naturon."

Uzado
-----

La frazo estas tre uzata kiel moto de sportaj kaj edukaj organizoj, eĉ militistaj. Foje oni ŝanĝas ion por adapti la frazon al alia celo, ĉu samkadre ĉu parodie.

En hispana lingvo la du unuaj vortoj de la frazo prononceblas kaj sonas kvazaŭ la vorto "manzana" (pomo), kaj tio derivis en parodia frazo "Manzana in corpore sano", uzata en diversaj intencoj, sed foje kiel humora propono aŭ reklamado de pomoj en familiaraj kaj neformalaj kuntekstoj kaj pli precize en la momento ekmordi pomon.

Notoj
-----

1. ↑  Citia de Diogeno Laertio, (R. D. Hicks, eld.), *Lives of Eminent Philosophers* **I**:37 (greke; angle).
2. ↑  en Guglo kaj specife bildoj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 749885
 |
**Mensa** estas internacia klubo fondita en Oksfordo en 1946, kiu celas renkontigi la inteligentulojn ĉiunivelajn. Por membriĝi nur necesas atingi poentaron en la supra 2% de psikologia testo de intelekta kvociento.

En Mensa renkontiĝas bril-spiritaj homoj por interagi plene kaj libere konversacii sur bazo de egaleco kaj
reciproka interkompreniĝo. Tute demokratie, Mensa estas malfermata al homoj el ĉiu lando, socia origino, aĝo, klereco, kredo, pensmaniero, kulturo, raso, vivmaniero, profesio, ktp.

Mensa estas neŭtrala opinie, krede kaj politike. Estas 140 000 mensanoj en pli ol 100 landoj, kiuj opinias kaj kredas libere kaj diverse, kiuj helpas unu la alian dum vojaĝoj (orientado kaj gastigado) kaj ebligas internacian amikecon. Se ne ekzistas landa asocio, eblas individue aliĝi al Mensa.

Espermenso
----------

Esperanto estas uzata en Mensa. Iuj parolantoj de Esperanto formis klubon sub la nomo Espermenso. En 2020 renaskiĝis Espermenso, kiel privata grupo en Fejsbuko por membroj de Mensa kaj UEA, kaj simpatiantoj, kaj en 2021 aperis kanalo kaj grupo en Telegram.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala internacia retejo
* Listo de naciaj sekcioj Arkivigite je 2011-05-19 per la retarkivo Wayback Machine
* Fejsbuka privata grupo de Espermenso
* Kanalo de Espermenso en Telegram
* Grupo de Espermenso en Telegram
* Forumo UEA

Vidu ankaŭ
----------

* Enigmo

Referencoj
----------

1. ↑  Fejsbuka paĝo de Espermenso
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Menznau (stacidomo). |

Pri la komunumo
---------------

**Menznau** estas komunumo en la distrikto Willisau en Kantono Lucerno, Svislando. Ĝi havis 2771 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

Geografio
---------

La komunumo Menznau situas en sudokcidento de la distrikto Willisau. Dum en ĝia sudokcidenta flanko la komunuma teritorio estas monteta kaj arbara, ĝia nordoriento situas sur senarbarigita altebenaĵo. En oriento de la komunumo troviĝas la lageto Soppensee. La komunumo konsistas krom el la ĉefvilaĝo Menznau mem el la vilaĝoj Menzberg kaj Geiss, krome al la komunumo apartenas tuta serio da setlejoj, nome Blochwil, Elsnau, Elswil, Rengg, Rötelberg, Seehof, Tutensee kaj Twerenegg.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 30,42 km², de kiuj 34,7% estas kovritaj de arbaro, 59,2% servas por agrikulturo kaj 5,4% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Menznau limas en nordo al Grosswangen, en nordoriento al Buttisholz, en oriento al Ruswil, en sudoriento al Wolhusen, en sudo al Romoos, en sudokcidento al Hergiswil ĉe Willisau, kaj en okcidento al Willisau.

Trafiko
-------

Menznau situas ĉe la fervojlinio de Wohlhusen al Langenthal. La vilaĝo Menzberg atingeblas per poŝtaŭto, dum la vilaĝo Geiss estas sen propra konekto al la publika transportreto.

Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo de Wolhusen al Willisau. La plej proksimaj alveturejoj al la svisa aŭtovojo A2 situas en distanco de 15 kilometroj nordoriente en Sursee kaj de 17 kilometroj norde en Dagmersellen.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Menznau datiĝas el la jaro 1185 kiel *Menzenowa*. La unua skriba mencio de Geiss okazis la postan jarcenton en la jaro 1264 kiel *Geis*.

Dum mezepoko en Menznau regis la Habsburgoj. Dum la tiel nomita Gugla Milito la vilaĝo estis rabbruligita de la soldistoj de la duko Enguerrand la 4-a de Coucy en la jaro 1375. Kiel parto de la Grafejo Willisau ĝi estis vendita en la jaro 1407 de la Habsburgoj al la urbo Lucerno, kiu atribuis ĝi tiam al la lucerna voktejo Ruswil. Dum la tempo de la Helveta Respubliko, la komunumo apartenis al la helveta distrikto Ruswil. Per la mediacia akto de 1803 ĝi estis atribuita al la distrikto Entlebuch de Kantono Lucerno, kaj poste ek de 1814 al la distrikto Sursee. Ek de 1831 la komunumo apartenas al la distrikto Willisau.

Vidu ankaŭ
----------

* Menznau (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Menznau
* Profilo de la komunumo Menznau en la retejo de la kantono
* Menznau en la Historia Leksikono de Svislando
* Menzberg en la Historia Leksikono de Svislando
* Geiss en la Historia Leksikono de Svislando

* Kategorio Menznau en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Willisau |
| --- |
| Alberswil • Altbüron • Altishofen • Dagmersellen • Ebersecken • Egolzwil • Ettiswil • Fischbach • Gettnau • Grossdietwil • Hergiswil ĉe Willisau • Luthern • Menznau • Nebikon • Ohmstal • Pfaffnau • Reiden • Roggliswil • Schötz • Ufhusen • Wauwil • Wikon • **Willisau** • Zell |  |

 |
dekstra
**Mercurius Hungaricus** estis la unua (latinlingva) gazeto en Hungario, aperinta unuafoje la 30-an de majo 1705 kaj poste dum ĉ. 5 jaroj. Ĝin verkis kaj redaktis Pál Ráday, la periodaĵon financis Rákóczi Ferencz la 2-a por diskonigi pri la liberecbatalo, gvidata de li.

En 1704 aperis la latinlingva *Manifestum*, kiu entenis 21 punktojn pri la kaŭzoj de la hungara batalo. Oni tradukis ĝin nederlanden, francen, germanen eĉ turken. Tiam aperis la penso pri regula sciigo en formo de periodaĵo, kiun proponis grafo, generalo Eszterházy Antal al Rákóczi. Tiam oni pensis la nomon *Mercurius*. Rákóczi elektis RÁDAY Pál-n kiel redaktoron. Kiu jam pruvis sian bonan verkkapablon.

La apero de la periodaĵo ebligis prezenti la batalon por la mondo el alia vidpunkto. Ĝis tiam oni sciiĝis pri la hungaraj bataloj nur el la viena *Wienerisches Diarium*, kiu estis la gazeto de la viena registaro (Aŭstra Imperio).

La unua numero – aperinta la 30-an de majo en 1705- konsistis el 5 presitaj folioj kaj montris la sciigojn de la hungaraj armeaj gvidantoj.

La dua numero aperis nur la 23-an de aŭgusto de 1705 kaj entenis verajn informojn pri la hungaraj malvenkoj. Oni ŝanĝis la nomon de la periodaĵo al *Mercurius Veridicus* (verdira) ex Hungaria. Post tio ekzistas spuroj pri apero en 1706, sed pli poste aperis nur en aŭgusto de 1708 (post malvenko de Trenĉenj) kaj en 1710 (3 numeroj). Tiun lastan tri numerojn oni redaktis en la kancelario de Berĉenji (Bercsényi).

La Mercurius Veridicus aperis en ĉ. 100 ekzempleroj (kompare: germanaj gazetoj en 800-900). Oni trovis ĝis 2005 nur 6 numerojn en 13 presitaj kaj manskribitaj ekzempleroj.

Pliaj fruaj hungaraj gazetoj
* Hungarlingva gazeto aperis unuafoje la 1-an de januaro en 1780 kun nomo Magyar Hírmondó
* Posoniensia (marto de 1721-septembro de 1722) gazeto de la protestantoj, post kiam la jazuitoj akiris ĝin, post tri monatoj ĉesis (aperis unuafoje en Bratislavo)
* Pressburger Zeitung (1764-1929)

Referencoj
----------

* Laŭ artikolo de Élet és Tudomány, 2005/33
* foto pri la unua numero kaj ioma hungara teksto
**Merhatovec,** hungare **Morzsahegy** [morĵahedj] estas ne memstara, malgranda vilaĝo en Kroatio, en distrikto Međimurje, en municipo de Selnica.

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Loĝantaro: 160
* Poŝtkodo: 40314
* Aŭtokodo: ČK
* Telefonprefikso: +385 040
* 46° 28′ 01″ N 16° 23′ 00″ O﻿ / ﻿46.46694 °N, 16.38333 °O﻿ / 46.46694; 16.38333 (mapo)Koordinatoj: 46° 28′ 01″ N 16° 23′ 00″ O﻿ / ﻿46.46694 °N, 16.38333 °O﻿ / 46.46694; 16.38333 (mapo)

Situo
-----

Merhatovec situas sur deklivoj. Selnica troviĝas je 4, Čakovec je 12 km-oj.

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1458 en formo *"Marhattowcz"*. La kampoj longe apartenis al estroj de Csáktornya. Ĝis Traktato de Trianon Morzsahegy apartenis al Hungara reĝlando, al Zala (reĝa departemento), al distrikto de Csáktornya, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo senbatale okupis la regionon kaj post 10 tagoj transdonis ĝin al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, poste denove de Jugoslavio kaj ekde 1991 de Kroatio.
Video de la jutuba kanalo Scivolemo pri la merkatora projekcio.
La kartografie uzata **merkatora projekcio** estas formo de cilindra projekcio de mapo, nomata laŭ la flandra kartografo Gerhard Mercator. En ĝi la projekcio de la (en vero proksimume globa aŭ sfera, se temas pri la tuta tero, aŭ globoparta, se temas pri parto) tera surfaco estas distordita tiel, kvazaŭ la tersurfaco estus cilindro, kies akso (en "normala merkatora projekcio") samus al la tera akso. Unue do la sursferaj detaloj estas orte ĵetataj kvazaŭ sur cilindron ĉirkaŭantan ĝin, kaj en dua paŝo por ne misformigi la kontinentojn, li pligrandigis ilin vertikaldirekte je la sama kvanto, laŭ kiu ili estas horizontale pligrandigitaj pro la orta elĵeto. Tiel ju pli la landoj estas altlatitudaj, des pli ili aperas trograndaj sur la mapo; sed tio havas la avantaĝon konservi iliajn formojn. La tre norda kaj tre sudaj partoj de la tero, unuavice Arktiko (respektive mape Gronlando) kaj Antarktiko, en tiu projekcio aspektas eksterproporcie grandaj, sed en mapaj *detaloj* do la geografiaj formoj estas fidele reprezentataj - ekzemple konstruaĵoj kun cirkla fundamento bildiĝas cirkle, kaj konstruaĵoj kun kvadrata fundamento kvadrate.

unua mapo en merkatora projekcio de 1569
Laŭ la fakto ke proksime de la ekvatoro areoj aspektas aparte malgrande, kaj ju pli proksime al la polusoj des pli grande, en merkatoraj mapoj ne eblas fidele kompari la areojn de diversaj mondopartoj laŭ simpla komparo. Krom la "normala merkatora projekcio", en kiu la mapoprojekcia cilindra akso kaj la vera tera akso identas, ankaŭ ekzistas "transversa merkatora projekcio", en kiu la du aksoj havas ortangulan angulon, kaj "oblikva merkatora projekcio" por ĉiuj aliaj anguloj de la du aksoj.

klasika Merkatora projekcio en normala pozicio

* Kategorio Merkatora projekcio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Jen merkino uzata ĉe festeno.
**Merkino** estas puba peruko. Merkinoj origine estis portataj de amoristinoj post razado de iliaj puboj, kaj modernepoke estas uzataj kiel ornamaĵoj, erotikaj aparatoj, aŭ en filmoj, de kaj viroj kaj virinoj. La ina versio estas kutime farita el felo, kastora pelto, tolo, aŭ molaĵa ŝtofo, dum la vira versio estas kutime farita de ringoj, ĉenoj, aŭ metalo, kaj pli multe parencas al ingvenŝildo.

Historio kaj etimologio
-----------------------

La *Oxford Companion to the Body* datigas la originon de la puba peruko al la 1450-aj jaroj. Laŭ la publikigo, virinoj devus razi sian pubharojn por persona higieno kaj kontraŭbatali pubajn pedikojn. Poste, ili surmetis merkinojn. Amoristinoj ankaŭ surmetis merkinojn por kaŝi indikojn de malsano, kiel sifiliso, ekz.

Ankaŭ sugestita estas, ke kiam viraj aktoroj rolas inan rolulon sursceneje, ili kovras sian viraĵon per merkino, por doni kredeblecon dum nudaj scenoj.

La *Oxford English Dictionary* datigas la unuan skribitan uzon de la termino al 1617. La vorto verŝajne devenis de Malkin, malestima esprimo por malaltklasa junulino, aŭ de Marykin, dorlotbesta formo de la al-virindonita nomo, Maria.

Vidu ankaŭ
----------

* Kamelpiedfingro

Referencoj
----------

1. ↑  Laŭ la libreto "Tabuaj vortoj en Esperanto", de Hektor Alos, Kiril Velkov, paĝo 12
2. ↑  *Oxford Companion to the Body* Oxford University Press, 2002
3. ↑  Francis, Gareth, "A short and curly history of the merkin", *The Guardian*, 2003-06-26.
4. ↑  Bradley, Henry.  (1908) *Merkin*, 2 **6**. Oxford: Clarendon Press.
5. 1 2   merkin, n.1. Oxford University Press. Alirita 2014-07-14.
La **rivero *Mersey*** (angle *River Mersey*, prononco laŭ sistemo IFA mɜːzi) estas rivero en la nordokcidenta parto de Anglio. La nomo estas derivita de la anglosaksa lingvo kaj tradukiĝas kiel "lima rivero". La rivero eble estis la limo inter la malnovaj reĝlandoj *Mercia* kaj *Northumbria* kaj por jarcentoj ĝi formis parton de la limo inter la historiaj graflandoj *Lancashire* kaj *Cheshire*. 

La rivero ekestas ĉe la kunfluejo de la riveroj *Tame* kaj *Goyt* en Stockport. Ĝi fluas okcidenten tra la antaŭurbaj areoj de suda Manĉestro, enfluas kanalon subtenante la kanalan akvonivelon, sed post ses kilometroj forlasas la kanalon fluante al Warrington kie la rivero plilarĝigas kaj remallarĝigas kiam ĝi pasas inter la urboj *Runcorn* kaj *Widnes*.

De *Runcorn* la rivero plilarĝigas en grandan estuaro, kiu vastas 5 kilometrojn je ĝia plej larĝa punkto proksime de la haveno *Ellesmere*. Tiam la rivero fluas norden kiam la estuaro mallarĝigas inter Liverpool oriente kaj Birkenhead sur la duoninsulo Wirral okcidente. Fine ĝi elfluas en la golfeton de Liverpool, parto de la Irlanda Maro. Entute la rivero longas 113 kilometrojn.
La ***Messa*** aŭ ***Messa a quattro voci*** de Giacomo Puccini (nune plej amplekse konata laŭ la apokrifa nomo de ***Messa di Gloria***) estas Meso komponita por orkestro kaj kvar-parta koruso kun soloistoj tenoro, baso kaj baritono. Strikte parolante, la peco ne estas kompleta Meso, nek vera *Messa di Gloria* (kiu enhavas nur *Kyrie* kaj *Gloria* kaj forigas la *Kredo*, la *Sanctus*, *Benedictus* kaj la *Agnus Dei*).

Puccini komponis la Meson kiel sia gradiga ekzerco por la *Istituto Musicale Pacini*. Ĝi havis sian premieron en Lucca la 12an de Julio, 1880. Tamen, la *Credo* jam estis verkita kaj ludita en 1878 kaj estis dekomence planita de Puccini kiel memstara verko. Puccini neniam publikigis la kompletan manuskripton de la *Messa*, kaj kvankam ĝi estis bone ricevita tiam, ĝi ne estis denove ludita ĝis 1952 (unue en Ĉikago kaj poste en Napolo). Tamen, li reuzis iome el ties temoj en aliaj verkoj, kiaj la *Agnus Dei* en sia opero *Manon Lescaut* kaj la *Kyrie* en *Edgar*.

Fine de la Dua Mondmilito, Fr. Dante Del Fiorentino aĉetis malnovan kopion de la manuskripto de la Messa el la familio Vandini en Lucca, image ke ĝi estas la originala verko. Tamen, la skribaĵo, en posedo de la familio Puccini, estis donita de lia bofilino al Casa Ricordi, nome publikiga firmao de Puccini. La sekva jura batalo estis fine solvita dividante la rajtojn pri la verko inter Ricordi kaj Mills Music (la publikigantoj de la manuskripto de Fiorentino).

Referencoj
----------

1. ↑  La erara titolo, *Messa di Gloria*, estis unuafoje uzita en 1951 fare de publicistoj de la unua presita eldono, nome la *Mills Music* de Novjorko. Vidu Michele Girardi, *Puccini: His International Art*, Presejo de Universitato de Ĉikago, 2002, p. 17. ISBN 0-226-29757-8

**Pliaj fontoj**

* Paul Filmer, Programme Notes: Giacomo Puccini (1858 - 1924), *Messa di Gloria* (1880) Arkivigite je 2006-03-04 per la retarkivo Wayback Machine (*sic*), North London Chorus, Aprilo 2005.
* Gabriella Biagi Ravenni, *Breve nota sul nome della Messa* Arkivigite je 2009-03-19 per la retarkivo Wayback Machine, Centro studi Giacomo Puccini, 1999.
**Meso n-ro 4 en C-maĵoro** D 452 estas meskomponaĵo por solkantistoj, ĥoro kaj orkestro de Franz Schubert el la jaro 1816.

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

La verko
--------

Franz Schubert, litografio de C. Helfert laŭ Josef Kriehuber, (postmorta)
La unua prezentado de la meso okazus fine de 1816 en la Paroĥopreĝejo Lichtental, la solosopranon kantis Therese Grob, amikino el la junaĝo de Schubert. Alia prezentado dum la vivotempo de la komponisto estas pruvita por la malfrua somero de 1925 post publikigo de la voĉnotoj, kion raportis Ignaz Franz Castelli al Dresdeno:

*En la paroĥopreĝejo je St. Ulrich ĉe la tiel nomata Placeto estis prezentata nova Missa solemnis [solena meso] el la plumo de nia ŝatata lido-komponisto Schubert okaze de la festo Naskiĝo de la Dipatrino kaj liveris la pruvon, ke la juna viro ankaŭ en la strikta eklezia kompozicio havas grandan lertecon. Ena valoro kaj efiko estas gravaj*. --Ignaz Franz Castelli

Literaturo
----------

* Hans Jaskulsky: *Die lateinischen Messen Franz Schuberts*. Schott, Majenco 1986, ISBN 3-7957-1784-1.
* Erich Benedikt: *Notizen zu Schuberts Messen. Mit neuem Uraufführungsdatum der Messe in F-Dur*, en: *Österreichische Musikzeitschrift* Jarkolekto 52 (1997), kajero 1-2, p. 64.

Referencoj
----------

1. ↑  *Franz Schubert. Dokumente 1817–1830* (Tutzing 1993) resp. Kommentarband (Tutzing 2003), dok. 348, 359.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Meso n-ro 4 C-maĵora: Liberaj muziknotoj por elŝuti de International Music Score Library Project.
**Mesones de Isuela** [meSOnes dejSŬEla] estas municipo de Hispanio, en la oriento de la komarko Aranda kies ĉefurbo estas Illueca, en la sudokcidento de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono). La loknomo *Mesones de Isuela* estas etimologie komprenebla kiel *Gastejoj de Isuela*, alude al la rivero.

Geografio
---------

Panoramo.
Mudeĥara sonorilturo.
Mesones de Isuela estas municipa teritorio en la oriento de la komarko Aranda, kie ĝi estas oriente de Tierga. 

La loĝloko Mesones de Isuela mem estas je 76 km sudokcidente de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo, sur 513 msm en la Iberia Sistemo, ĉe la valo de la rivero Isuela. Ĝi estas alirebla laŭ la ŝoseo A-2302 laŭ kiu ĝi estas inter Tierga nordokcidente kaj plej proksima Nigüella sudokcidente.

Historio
--------

Alfonso la 1-a definitive konkeris la areon en 1122 post la konkero de Tarazona kaj Calatayud. La loĝantaro estis ĉefe de mudeĥaroj kaj poste de moriskoj. Krome estis ankaŭ juda komunumo. En la sekvaj jarcentoj regis la lokon nobelaj gravuloj. La plej frua referenco al la kastelo estas la donaco de Sancha de Abiego al la templanoj en 1175. Tiuj kaj poste la familio Luna posedis la kastelon. La ĉefepiskopo de Zaragozo Lope Fernández de Luna konstruigis la nunan konstruaĵon kaj lasis ĝin en sia testamento kun Tierga, Jarque de Moncayo, Sestrica, Nigüella kaj Lucena de Jalón al sia fratino Toda. Kiam mortis la ĉefepiskopo Lope Fernández de Luna en 1382 la kastelo estis preskaŭ abandonita. Ĝi ankoraŭ estas la plej videbla trajto de la loko, kaj tial ĝi aperas simbole en la municipa blazono.

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento, kaj same en Mesones de Isuela kie oni plialtiĝis ĝis nunaj 265 loĝantoj en 2021. Evidente elmigrado ĝenerale foriris al industriaj aŭ pli viglaj areoj kiel Zaragozo, kaj Calatayud.

Aktualo
-------

Tradicia bazo de ekonomio estis agrikulturo (cerealoj, olivarboj, migdalarboj), kaj brutobredado (kortobirdoj, ŝafoj kaj porkoj), kaj sekva nutrindustrio (ĉefe vinproduktado). Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo. 

Altiraĵoj estas la preĝejo kun bela mudeĥara sonorilturo, la kastelo kaj naturaj lokoj ĉefe ĉe la rivero.

Bildoj de la kastelo
--------------------

* La kastelo.La kastelo.
* La kastelo.La kastelo.
* Norda flanko.Norda flanko.
* Interna korto.Interna korto.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Zaragozo

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Mesones de Isuela en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 803794
* GND: 4797949-5
* LCCN: n84059538
* VIAF: 133738532
 |
Ĉefaj Reĝaj Brutoŝoseoj de Kastilio kaj ties egalaĵoj en la aliaj regnoj de Hispanio.
**Mesto**, *Mesta* aŭ oficiale *Concejo de la Mesta*, estis institucio kreita en 1273 de Alfonso la 10-a, por unuigi la brutobredistojn de Leono kaj de Kastilio en profesia asocio havigante al ili gravajn privilegiojn kiel liberigo de la militservo kaj de la atestodevo en juĝoj, pasrajtoj kaj paŝtorajtoj.

Jam antaŭe la paŝtistoj kunsidis en asembleoj nomitaj "mestas" (la vorto "mesta" devenas de "mixta", nome 'miksa') en diversaj loĝlokoj du aŭ tri fojojn jare cele al traktado de la negocoj koncernaj al siaj gregoj kaj al la ekonomia regado, kaj por distingi kaj separi la brutojn sen konata posedanto kiuj povus esti miksitaj kun la posedataj brutoj.

Dum la Mezepoko kaj la tempopaso, oni aldonis novajn privilegiojn el la reĝa decidaro al la *Mesta*, kiel ja ĝi iĝos konata, kun speciala impostosistemo por protekti ĝin el la terkulturistoj, kio rezultis en longaj kaj multnombraj procesj ĝis la jaro 1836, en kiu ĝi estis nuligita.

La *Mesta* estas konsiderata unu de la plej gravaj korporaciaj asocioj de Eŭropo de la Mezepoko kaj la unua brutobreda gildo, kvankam ja estis aliaj lokaj korporacioj de brutobredistoj antaŭe en Regno Aragono (nome *Casa de Ganaderos de Zaragoza*).

Vidu ankaŭ
----------

* Brutobredado
* Transmigra brutobredado

Bibliografio
------------

* Anes, Gonzalo kaj García Sanz, Ángel (kunord.). (1994) *Mesta, trashumancia y vida pastoril*. Madrid, Investigación y Progreso ISBN 84-8189-005-7.
* K. W. Butzer, (1988) *Cattle and Sheep from Old to New Spain: Historical Antecedents*. Annals of the Association of American Geographers, Vol. 78, No. 1, pp. 29–56.
* Díez Navarro, Andrés (1731) *Quadernos de leyes y privilegios del Honrado Concejo de la Mesta* (edición facsímil) ISBN 84-7557-636-2
* Klein, Julius. (1979) *La Mesta: estudio de la historia económica española, 1273-1836*. Madrid: Alianza Editorial ISBN 84-206-2237-0
* Klein, Julius. (1920) *The Mesta: A Study in Spanish Economic History 1273–1836*. Harvard University Press.
* F. Marín Barriguete, (2015). *La Legislación de la Trashumancia en Castilla (Siglo XVIII)*. Facultad de Derecho Universidad Complutense de Madrid. (ISBN 978-8 46084-778-6).


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 780306
* LCCN: n83301035
* VIAF: 169060157
* BNF: 16550504n
* BNE: XX92964
 |
**Vikimedia Meta-Vikio**, aŭ **Meta**, estas la Vikio uzata por kunordigi la projektojn de la Fondaĵo Vikimedio.

Starigita en novembro 2001 sub nomo "Meta-Wikipedia", Vikimedia Meta-Vikio fariĝis unu el la rimedoj kiujn uzas kunlaborantoj el diversaj projektoj de vikimedia fondaĵo en plej diversaj lingvoj por interdiskuti. Aliaj rimedoj estas retaj diskutlistoj, diskutpaĝoj ĉe ĉiuj unuopaj artikoloj, diskutpaĝoj de uzantoj kaj ĝeneralaj diskutejoj en ĉiu aparta projekto.

Multlingveco en Meta-Vikio
--------------------------

Meta-Vikio iĝis diskutforumo multlingva, kiun uzas diversaj teamoj de Wikimedia dank’ al la sama teknologio MediaWiki, kiu funkciigas ĉiun lingvan Vikipedion. Multlingveco de Meta-Vikio estas tamen foje kritikata pro la troa signifo de la angla lingvo, kio rezultas keuzantoj el anglalingvaj landoj havas pli da influo al la decidoj farataj en Meta-Vikio.

Lingvaj problemoj ĉe Meta-Vikio kaj aliloke tra la projektoj de la Fondaĵo Wikimedia estis la ĉefa motivo dum kandidatiĝo de Arno Lagrange, administranto de Esperanta Vikipedio, al la estraro de la fondaĵo. La voĉdono okazis septembre de la jaro 2006, kaj Lagrange ne estis elektita.

Fontoj
------

1. ↑  Lagrange postulas egalecon en Vikipedio, Арно Лагранж призывает к большему равноправию в Википедии Arkivigite je 2007-05-24 per la retarkivo Wayback Machine.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Esperanta ĉefpaĝo de Vikimedia Meta-Vikio

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rProjektoj de la Fondaĵo Vikimedio |
| --- |
| MediaVikio MediaVikio • Komunejo Komunejo • Vikilibroj Vikilibroj • Vikivortaro Vikivortaro • Vikinovaĵoj Vikinovaĵoj • Vikipedio Vikipedio • Vikicitaro Vikicitaro • Vikifontaro Vikifontaro • Vikispecioj Vikispecioj • Vikiversitato Vikiversitato • Meta-Vikio Meta-Vikio • Vikidatumoj Vikidatumoj • Vikivojaĝo Vikivojaĝo • Vikimedia Kovilo Vikimedia Kovilo | Fondaĵo Vikimedio |

 |
Detala mapo de Lagosa Insulo.
**Lagosa Insulo**, aŭ Lagos Island kaj Ìsàlẹ̀ Èkó, estas la ĉefa kaj centra "local government area" (LGA, loka administracia areo) en Lagoso, Lagosa Ŝtato, Niĝerio. Ĝi estas parto de "Lagos Division". En la popolnombrado de 2006, tiu LGA havis populacion de 209 437 personoj en areo de 8.7 km². La LGA kovras nur la okcidentan duonon de la Lagosa Insulo; la orienta duono estas simple referencata kiel LCDA Lagosinsula Oriento.

Lagosa Insulo enhavas gravan centran negocan distrikton. Tiu distrikto estas karakterizita pree de altnivelaj modernaj konstruaĵoj. La insulo enhavas ankaŭ multajn el la plej grandaj bazaroj de la urbo (kiel la populara Idumota kaj Balogun). Ĝi estas hejmo ankaŭ de la Nacia Muzeo de Niĝerio, la Centra Moskeo, la Glover Memormonumento, la Katedralo Eklezio de Kristo kaj la Palaco de la Oba de Lagoso (Iga Idunganran). Alia grava parto de la Lagosa Insulo estas Marina. Ĝi limas ĉe la bazaroj Idumota kaj Balogun kaj estas hejmo de gravaj bankaj institucioj. Kvankam iam estis en ruina kondiĉo, la Tinubu Square (Placo Tinubu) de la Lagosa Insulo estas loko de historia gravo, iam rilata al gravulino kiu regis sklavkomercon; poste tie okazis la Amalgama Ceremonio kiu unuigis la Nordan kaj la Sudan protektoratojn por formi Niĝerion en 1914.

Notoj
-----

1. ↑   The lagos pressure group on the environment. Limge Online. Arkivita el la originalo je 10a de Majo 2013. Alirita 4a de Aprilo 2012.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2013-05-10. Alirita 2021-03-20.
2. ↑   (26a de Aprilo 2007) *2008 All Africa Media Research Conference*. Nigeria Tribune, p. 34.
3. ↑   Simply Lagos. The Transmitter. Arkivita el la originalo je 4a de Marto 2016. Alirita 4a de Aprilo 2012.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lagosa Insulo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Lagos Island Local Government
* lagos employment

6° 27′ N 3° 24′ O﻿ / ﻿6.450 °N, 3.400 °O﻿ / 6.450; 3.400 (mapo)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 718994
* LCCN: no89002506
* VIAF: 124787988 140995833, 124787988
 |
**Béla Vihar,** laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Vihar Béla** estis hungara poeto, instruisto, redaktoro. Lia origina familia nomo estis *Weisz* [vejs], lia bopatro estis Félix Bódog Widder, lia filino estis Judit Vihar.

Béla Vihar naskiĝis la  23-an de majo 1908(nun 1908-05-23) en Hajdúnánás, li mortis la 24-an de novembro 1978 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Vihar devenis el juda familio. Li estis edukita en Szécsény, Törökszentmiklós kaj Debrecen, poste li akiris pedagogian diplomon en Budapeŝto. Li debutis poeto jam en sia aĝo 16, baldaŭ li apartenis al la 3-a generacio de Nyugat. Li unue instruis en Hajdúsámson, poste en Miskolc. Li aliĝis al la socialdemokratoj. Dum la 2-a mondmilito li estis trudlaboristo. De 1945 ĝis 1948 li estis lernejestro de juda lernejo en Budapeŝto, poste li havis postenon en la edukministerio, inter 1954-1956 li estis liberprofesiulo, fine redaktoro. Li edziĝis en 1971. Li ricevis premiojn en 1965 kaj 1966.

Elektitaj libroj
----------------

* *Út önmagadtól* (poemoj, 1933)
* *Betűk békességében* (poemoj, 1941)
* *Bibliai történet. Mózes születésétől a Tóra befejezéséig.* (juda lernolibro, 1948)
* *A szovjet katona a magyar irodalomban* (gvidlibro, 1954)
* *A szerelem születése* (poemoj, 1958)
* *A négy felelet* (poemoj, 1965)
* *Egy katona megy a hóban* (kolektitaj poemoj, 1978)
* *Elröppent lakodalom* (elektitaj poemoj, 1984)
* *A szíjak között* (elektitaj poemoj, 1998)

Memorigiloj
-----------

* memortabuloj en Hajdúnánás kaj Budapeŝto

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare
* biografio angle

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 838992
 |



* Portalo pri Biografio
Merzbow
**Merzbow** (メルツバウ, *Merutsubau*?), la arta nomo de Masami Akita, estas japana elektronika muzikisto. Ekde 1979 li registris centojn da albumoj de improvizitaj kaj agresemaj bruo kaj muziko. La nomo "Merzbow" oriĝinis en verko de la sama nomo de la dadaista artisto Karl Schwitters. Estas kompromititaj vegana, kaj multaj el liaj muzikaj verkoj estas dediĉitaj al bestaj rajtoj. Li estas konata ankaŭ por liberigi la *Merzbox* en 2000, kolekto de pli ol 50 albumoj. Merzbow kunlaboris kun multaj aliaj avangardaj muzikistoj, inkludante Keiji Haino, Boris, kaj Mats Gustafsson.

Referencoj
----------

1. ↑  Couture, François.  Biography. Allmusic Guide. Arkivita el la originalo je 2013-07-30. Alirita 2008-04-01.  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2013-07-30. Alirita 2022-08-19.

* Kategorio Merzbow en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 522933
* LCCN: no2001064713 no2016034405, no2001064713
* VIAF: 134024400 302419414, 134024400
* ISNI: 0000 0000 8146 5811
* SUDOC: 085189448
* BNF: 14027441h
* MBA: 2841d983-f8c3-432a-af02-7407a84580a8
 |
***The Life and Times of Judge Roy Bean*** (Vivo kaj tempo de la juĝisto Roy Bean) estas vakera filmo verkita de John Milius, reĝisorita de John Huston kaj ĉefrolulita de Paul Newman. La filmo estas libera adaptaĵo de la vivo de reala duonlegenda juĝisto Roy Bean.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

Eksterleĝulo Roy Bean (Paul Newman), alvenas ĉe la limo kun Teksaso ĉe la rivero Pecos. La klientoj de la drinkejo batas, ŝtelas kaj ligas lin surĉevale por fitrakti lin. Junulino María Elena (Victoria Principal) trafas lin kaj savas lian vivon. Roy rekuperiĝas, revenas al la urbo kaj mortigas siajn atakintojn. Ĉar tie ne estas leĝordo, li nomumas sin mem juĝisto kaj "la Leĝo okcidente de Pecos" kaj "patrono" de la lokanoj. La setlejo urbiĝas, dum la juron zorgas la helpantoj de la juĝisto (siavice ankaŭ iamaj eksterleĝuloj), kaj la juĝisto mem siavole. Roy Bean amaferas kun la meksika María Elena, kiu mortis naskinte la ambaŭan filinon. Dume la juĝisto veturis al la urbo por vidi persona sian amatan aktorinon Lillie Langtry, sed tie li estas denove batita, ŝtelita kaj trompita, pro kio li finfine ne konas la aktorinon.

La juĝisto, trista pro la du vivobatoj kaj pro la urbestriĝo de fripono, kiu profitis lian foreston, foriras al nekonata vivo. Du dek jarojn poste, la maljuna juĝisto revenas al la urbo kie la urbestro, nuna riĉulo, minacas la filinon de Roy (Jacqueline Bisset). La juĝisto mortigas la urbestron kadre de kolektiva violento kaj urbodetruo, en kiu ankaŭ li mem mortas.

Iom da tempo poste, trajno alvenas al la urbo, kie restas nur muzeo pri Lillie Langtry kaj la juĝisto, zorgita de du iamaj liaj helpantoj. El la trajno venas Lillie Langtry (Ava Gardner) kaj Tector (Ned Beatty), la drinkejzorgisto, nun muzeo, rakontas al ŝi la historion de la juĝisto Roy Bean kaj liajn sentojn al ŝi. La filmo finiĝas dum ŝi legas leteron kiun Bean estis lasinta por ŝi. 

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Geaktoraro kaj roluloj
----------------------

* Paul Newman kiel juĝisto Roy Bean.
* Victoria Principal (kindebuto) kiel María Elena.
* Anthony Perkins kiel pastro LaSalle.
* Ned Beatty kiel Tector Crites.
* Jacqueline Bisset kiel Rose Bean.
* Tab Hunter kiel Sam Dodd.
* John Huston kiel Grizzly Adams.
* Ava Gardner kiel Lillie Langtry.
* Richard Farnsworth kiel eksterleĝulo.
* Stacy Keach kiel Bad Bob.
* Michael Sarrazin kiel edzo de Rose.
* Roddy McDowall kiel Frank Gass.
* Anthony Zerbe kiel trompulo.
* Mark Headley kiel Billy the Kid.
* Frank Soto kiel meksikanestro.
* Jim Burk kiel Big Bart Jackson.
* Matt Clark kiel Nick.
* Bill McKinney kiel Fermel Parlee.
* Steve Kanaly kiel Lucky Jim.

Referencoj
----------

1. ↑  Ford, Dan (30a de majo 1972). «Pure Fantasy of a West Texas Ulysses». Victoria Advocate.

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo The Life and Times of Judge Roy Bean en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 828987
 |
Ferney-Voltaire vidita el aviadilo.
**Ferney-Voltaire** estas franca komunumo situanta ĉe la departemento Ain en la regiono Rodano-Alpoj. Ĝi troviĝas pli precize en la pays de Gex, ĉe la landlimo inter Francio kaj Svisio, je 8 km norde de Ĝenevo. Ĝi havis 8 844 loĝantojn en 2012.

Historio
--------

La statuo de Voltaire, ĉe avenue Voltaire, starigita inter la urbodomo kaj la preĝejo en 1890.
Voltaire elektis Ferney en 1759 pro ĝia proksimeco al la landlimo, utila kaze de problemo kun la reĝa administracio, kaj de Ĝenevo, loĝurbo de lia rivalo, Rousseau.

Je lia alveno, la domaro havis apenaŭ cent kvindek loĝantojn. Sur la statuo de Voltaire, instalita ĉe la urbocentro, li estas nomita «Bienfaiteur de Ferney» (bonfaranto de Ferney). Certe, li helpis la disvovligon kaj demografian kaj ekonomian de Ferney kiu, en kelkaj jaroj, pasis de vilaĝa strukturo al vera urbeto. Voltaire konstruigis pli ol cent domojn, financis la konstruadon de preĝejo, de lernejo, de malsanulejo, de akvorezervejo kaj fonto.

Krome, li sekigis la marĉojn kaj kreis fojrojn kaj merkatojn, allogis metiistojn — horloĝistojn, teksistojn — al setlado, kaj nutris la loĝantojn dum la malsatego de 1771. Li konstruigis kastelon (nune klasita kiel historia monumento). Li finfine pruntedonis monon senpage al la najbaraj komunumoj.

Ne estas troigo diri ke Ferney estus restita malgranda vilaĝo sen la agdo de la «Patriarko» kiu metigis ĝin en la historion. Je lia morto en 1778, Ferney havis jam preskaŭ 1 200 loĝantojn sed sen sia bonfarinto, ĝi perdis tiam sian viglecon kaj retrovis sian ruran iaman formon.

Notoj
-----

1. ↑  Zufferey J. (2011).
2. ↑  Surskribaĵoj ĉe la basreliefoj de la statuo.

Bibliografio
------------

* Eugène Noël, *Voltaire à Ferney*, Brière et fils, Rouen, 1867, [rete ]
* Christophe Paillard, *Voltaire en son château de Ferney*, Paris, Éditions du Patrimoine, 2010 (ISBN 978-2757700273)
* Jonathan Zufferey, *Le village mobile : population et société à Ferney-Voltaire, 1700-1789*, La ligne d'ombre, 2011 (ISBN 978-2952860390)
* Christophe Paillard, "Jean-Louis Wagnière ou les deux morts de Voltaire", 2005 (ISBN 978-2844210371)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Municipa retejo
* Retejo de la turisma oficejo Arkivigite je 2009-09-04 per la retarkivo Wayback Machine
* Retejo de la komunumaro de pays de Gex


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 517677
* GND: 4412954-3
* LCCN: n85227900
* VIAF: 132419218
* SUDOC: 027954226
* BNF: 119637253
 |
**Antal Wéber** [vEber], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Wéber Antal** estis hungara kritikisto, literaturhistoriisto, altlerneja instruisto.

Antal Wéber naskiĝis la  9-an de junio 1929(nun 1929-06-09) en Vértesboglár, li mortis la 1-an de marto 2012 (pri la mortotago estas ankaŭ aliaj datenoj!) en Budapeŝto.

Biografio
---------

Antal Wéber frekventis mezlernejojn en Pécs kaj Székesfehérvár, poste li akiris pedagogian diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1952. Post la diplomo li estis akademia aspiranto, ekde 1955 li estis lektoro en la universitato, ekde 1961 docento, fine profesoro inter 1975-1999. Intertempe li estis katedrestro inter 1983 kaj 1994. Li kandidatiĝis (CSc) en 1958, li doktoriĝis (DSc) en 1975 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li ankaŭ redaktis revuojn inter 1958-1971. Li edziĝis en 1957, lia edzino naskis filinon en 1963. Li ricevis premiojn inter 1970-1992.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Az elbeszélő próza néhány sajátossága a reformkor elején* (1959)
* *La prose hongroise et l’influence de la littérature sentimentale d’Europe occidentale* (1964)
* *Irodalmi irányok, távlatból. Fejezetek a felvilágosodás és a reformkor irodalmának történetéből* (1974)
* *Kolozsvári Grandpierre Emil* (1986)
* *Jókai Mór* (2001)
* *Magyarország 1514-ben és 1848-ban. Történelmi regény vagy regényes történelem* (2011)

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto
* biografio hungare
* biografio hungare
* datenoj hungare

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 838879
 |



* Portalo pri Biografio
La **Ĉefministro de Aŭstralio** aŭ en angla **Prime Minister of the Commonwealth of Australia** estas la ĉefministro de Aŭstralio. Tiu individua posteno estas la plej aĝa *Minister of the Crown*, la estro de la ministraro kaj de la priparolanto de la Nacia Sekurkomitato. La oficposteno ne estas menciata en la Konstitucio de Aŭstralio kaj ekzistas nur tra neverkitaj politikaj konvencio kaj tradicio. Spite tion, praktike ĝi estas la plej pova parlamenta posteno en Aŭstralio. La individuo kiu tenas la oficpostenon estas komisiita de la Ĝenerala Guberniestro de Aŭstralio.

Preskaŭ ĉiam kaj laŭ la konvencio, la Ĉefministro estas la estro de la majoritata partio aŭ la plej granda partio en koalicio de partioj en la Ĉambro de Reprezentantoj. Tamen, ne estas konstitucia postulo ke la ĉefminitro sidu en la Ĉambro de Reprezentantoj, aŭ eĉ estu membro de la parlamento, kvankam laŭ konvencio tio okazas ĉiam. La nura okazo kiam membro de la Senato estis nomumita ĉefministro estis John Gorton, kiu sekve rezignis sian senatan poienon kaj estis elektita kiel membro de la Ĉambro de Reprezentantoj (Senatano George Pearce funkciis kiel ĉefministro dum sep monatoj en 1916 kiam Billy Hughes estis transmare).

Scott Morrison tenis la oficpostenon de Ĉefministro ekde la 24a de Aŭgusto 2018.

Referencoj
----------

1. ↑   Pearce, Sir George Foster (1870–1952). *Australian Dictionary of Biography*. Australian National University (2006). Alirita 24a de Junio 2010.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de ĉefministroj de Aŭstralio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ĉefministro de Aŭstralio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ĉefministro de Aŭstralio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Official website of the Prime Minister of Australia
* Department of Prime Minister and Cabinet
* Australia's Prime Ministers Arkivigite je 2018-12-16 per la retarkivo Wayback Machine – National Archives of Australia reference site and research portal
* Biographies of Australia's Prime Ministers / National Museum of Australia
* Classroom resources on Australian Prime Ministers