recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Saturnalia*. Kopio de skulptaĵaro de *Ernesto Biondi* en la Botanika Ĝardeno de Bonaero (1909)
La **Saturnaj tagoj** (latine *Saturnalia*) komence estis simpla festotago en Romio honore al la dio Saturno, kiu en la romia mitologio konsideriĝis reganto de pratempa ora epoko. Ĝi komence okazis la 17-an de decembro, kaj memorigis pri la inaŭguro de la Saturna templo en la Roma Forumo. Nur ekde la jaro 45 antaŭ nia erao la festo iĝis plurtaga, okazis inter la 17-a kaj 23-a de decembro, kaj poste eĉ etendiĝis ĝis la 30-a de decembro.

La festa solenaĵo komenciĝis per ofero antaŭ la Saturna templo de Romo kaj per publika festeno. Publikaj instalaĵoj dum la Saturnaj tagoj estis fermitaj. En la temploj senkoste disdoniĝis manĝaĵoj, kaj estis kutimo reciproke interŝanĝi donacojn okaze de la festo (supozeble la kutimo reciproke interŝanĝi donacojn okaze de la pli poste kristana kristnaska festo devenas de tiu mitologia kutimo).

Plej grava aspekto de la Saturnaj tagoj estis la dumtempa nevalidigo de la diversaj sociaj tavoloj: ankaŭ sklavoj dum tiuj tagoj traktiĝis kiel liberaj civitanoj. Parte la sociaj roloj eĉ ŝerce interŝanĝiĝis, tiel ke la civitanaj gesinjoroj dum la festotagoj priservis siajn sklavojn. La festantoj vestis sin per feltaj ĉapoj, kiujn krom dum la festotagoj surmetis nur ekssklavoj. Elektiĝis "saturna princo" (*saturnalicus princeps*), kiu parte kromnomiĝis *rex bibendi* ("reĝo de trinkado"). Dum la festotagoj permesiĝis kubludoj pri mono, lotumiĝis donacoj, kaj ankaŭ krom tio multo permesatis dum tiuj tagoj, kio malpermesatis en la kutima ĉiutago.

Referencoj
----------

1. ↑  Karl-Wilhelm Weeber: *Alltag im alten Rom - Ein Lexikon* (germane: "Ĉiutago en la antikva Romio - leksikono"), eldonejo *Artemis & Winkler*, Düsseldorf/Zuriko 1998, paĝo 216.

* Kategorio Saturnaj tagoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La kastelo de Schöningen
**Schöningen** estas urbeto de 13 000 loĝantoj (2005) en la distrikto Helmstedt, Malsupra Saksio, Germanio.

Koordinatoj: 52° 8′ N 10° 59′ O﻿ / ﻿52.133 °N, 10.983 °O﻿ / 52.133; 10.983 (mapo)Koordinatoj: 52° 8′ N 10° 59′ O﻿ / ﻿52.133 °N, 10.983 °O﻿ / 52.133; 10.983 (mapo)

La ĉefa industrio estas la subĉiela ekspluato de lignito ("brunkarbo").

Historio
--------

En arkeologio, Schöningen estas famkonata pro 8 ŝtonepokaj lignaj ĵetlancoj elfositaj rande de la subĉiela brunkarbo-minejo apud la urbeto. La ĵetlancoj havas aĝon de 400.000 (aŭ laŭ postaj datigoj de "nur" 270.000) jaroj kaj estas la plej antikvaj konataj lignaj artefaktoj de la mondo. Ili troviĝis kune kun la restaĵoj de ĉirkaŭ 20 sovaĝaj ĉevaloj, kies ostoj montras multajn signojn de buĉado. Konklude jam frua *homo erectus* estis ĉasisto.

Ĝemelaj urboj
-------------

Schöningen estas ĝemelita kun

* Beni Hassen, Tunizio
* Oschersleben, Germanio
* Outokumpu, Finnlando
* Zolochiv, Ukraino

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Schöningen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo germane
* ĵetlanca projekto Schöningen Arkivigite je 2021-02-25 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 139872
* GND: 4106620-0
* LCCN: n82107979
* VIAF: 125513329
* BNF: 13612131v
 |
**San Jerónimo Silacayoapilla** estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaĥako *(Oaxaca)*. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *San Jerónimo Silacayoapilla*. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la nacia geografia instituto INEGI estas 20 160.

Geografio
---------

San Jerónimo Silacayoapilla apartenas al la distrikto Huajuapam al kiuj apartenas entute 28 komunumoj. Ĝi situas en la miŝteka regiono de Oaĥako (regiono *Mixteca*), kiu apartenas al la nordokcidenta parto de la subŝtato. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 1742 loĝantojn. El tiuj estis 824 viroj kaj 918 virinoj. La komunumo havas surfacon de 30,62 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 1700 metroj super la marnivelo.

Situo de la koncerna distrikto kaj regiono interne de la subŝtato Oaxaca.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 15 indiĝenoj. El tiuj 13 aĝis pli ol 5 jaroj kaj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).

Fontoj: Statistikoj de la nacia geografia instituto INEGI pri la censo de 2005 (hispane: *Conteo de Población y Vivienda* de 2005).

Eksteraj ligiloj
----------------

* informoj pri la komunumo[*rompita ligilo*] en retpaĝo de la ministerio pri socia evoluigo SEDESOL (hispane)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Lenine** – brazila muzikisto kaj kantaŭtoro
**Osvaldo Lenine Macedo Pimentel** (mallongigite al artistonomo **Lenine**; naskiĝinta la 2-an de februaro 1959 en Recife) estas kantisto-kantoverkisto, brazila muzikisto el Pernambuko.

Komence de la 1980-aj jaroj Lenine komencis sian muzikan karieron kaj ligis komence la tradician muzikon de nordorienta Brazilo kun punko. Li ludis ekzemple marakaton sur naftobareloj kaj kriis je tio afrikajn kantojn. Ekde tiam Lenine eksperimentis per multaj muzikformoj, je tio plejofte ligante modernan elektronikan kun tradicia brazila muziko. La tekstoj de liaj pecoj estas bizara poezio. La trarompo sukcesis al li en 1997 per la lumdisko *O Dia Em Que Faremos Contato*. La albumo *Na Pressão* fariĝis en 1999 lia tutmonda trarompilo. Li prezentis kaj en 2000 kun propra muzikbando kaj ankaŭ en 2013 (kun la Orkestro Martin Fondse) dum la Festivalo de Moers. „Kiel ĉiuj grandaj muzikistoj de Brazilo li estas unualinie kantisto kaj kantaŭtoro. Li distingiĝas tamen disde ĉiuj aliaj kolegoj per sia nelacigebla esploremo, kiu eksperimentigis lin pli kaj pli pert elektroniko."

Inter 2002 kaj 2009 li gajnis kvin fojojn la Latinidmuzikan Gramion en la kategorioj *plej bona brazila nunempa albumo* kaj *plej bona brazila kanto*.

Inter aliaj Gilberto Gil kaj Daniela Mercury kantas liajn pecojn ; Lenine mem gitaras kun muzikistoj kiel ekzemple Chico César.

Diskaro
-------

* 1983 *Baque Solto* (kun Lula Queiroga)
* 1993 *Olho de Peixe* (kun Marcos Suzano)
* 1997 *O Dia Em Que Faremos Contato*
* 1999 *Na Pressão*
* 2002 *Falange Canibal*
* 2005 *InCité*
* 2006 *Acústico MTV*
* 2007 *Breu*
* 2008 *Labiata*
* 2009 *Perfil*
* 2010 *Lenine.doc Trilhas*
* 2011 *Chão*

Referencoj
----------

1. ↑   Lenine & Martin Fondes Orchestra. Arkivita el la originalo je 2013-04-20. Alirita 2015-05-01.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Osvaldo Lenine Macedo Pimentel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retpaĝo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 523605
* GND: 135138132
* LCCN: no2001017404
* VIAF: 59283792
* ISNI: 0000 0000 7998 2254
* BNF: 14031812s
* MBA: da61fb5d-9543-4e36-9fa7-dad3111f7e8e
 |
**Manku Kapak** (keĉue *Manku Qhapaq*, hispane *Manco Cápac*) estis laŭlegende la unua reĝo (Sinĉi) de la Inkaa imperio en Peruo, ĉirkaŭ la dekdua jarcento. Li estis filo de la sundio Inti, kiu kreis lin el ŝaŭmo de la lago Titikako. Poste Inti sendis lin kune kun lia fratino Mama Ocllo surteren por plibonigi la mondon. Inti donis al ili oran bastonon (Tupayawri), kiu devis enteriĝi je fekundeca loko kie ili fondu urbon. Ili atingis teron sur la suninsulo en lago Titikako kaj post iom da serĉado la bastono malaperis en la grundon. Tie ili fondis la urbon *Qusqu* (Kusko) kaj la inkaan imperion. Poste Manko Kapak instruis agrikulturon al la loĝantoj.

Manko KapakLa miton oni trovas inter aliaj en la *komentoj pri la inkaa imperio* de la peru-hispana kronikisto Inkao Garcilaso de la Vega (1539-1616).

Tiu mito estas unu el pluraj kreadomitoj de la inkaoj kaj samtempe la plej juna, kiu gajnis specifan influon dum la 15-a jarcento. Erojn de tiu mito (Fondado de la urbo Qusqu per ora bastono) oni ankoraŭ nun rakontas en suda Peruo kiel parto de la Inkarrí-mito.

Laŭ la mito Manko Kapak estis patro de la dua inkao Sinĉi Ruka.

Li regis la reĝlandon de Kusko dum kelkaj kvardek jaroj, kaj mortis ĉirkaŭ 1107.

* Kategorio Manku Kapak en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 17498
 |
**Ota HOFMAN** (plumnome ankaŭ **Ota DVORSKÝ**) (\* 10-an de aprilo 1928 en Prago, † 17-an de majo 1989 en Prago) estis ĉeĥa verkisto de scenaristo.

HOFMAN kreis kaj verkis i. a. la televidseriojn »Pan Taŭ«, »La vizitantoj« [alia nomo: »Ekspedicio Adam 84«] (»Návštěvníci«), »Survoje al Atlantiso« kaj »Luci, hororo de la strato« (»Lucie, postrach ulice«), kiujn filmigis la reĝisoro Jindřich POLÁK. Tiuj serioj estis ofte internaciaj produktajhoj, ĉefe de ĉeĥoslovaka kaj de okcidentgermana televidstacioj. Krome li estis la scenaristoj de fabelfilmoj, same pri »Odysseus kaj la steloj«.

Ekde 1955 HOFMAN en la ĉeĥa filmentrepreno Barrandov estis dramaturgo pri porinfanaj filmoj. La plej fama el liaj kreaĵoj sendube estas Pan Taŭ, kiun kunkreis Jindřich POLÁK.

Multaj el la de li kreitaj kaj serioj kaj personoj havis grandegan sukceson. En la epoko de monda disdivdo la kutime fantaziplenaj filmaĵoj estis elsendataj en la televidprogramoj kaj de socialismaj kaj de ocidentaj ŝtataroj, kaj ankaŭ hodiaŭ. Tiel liaj influis kreaĵoj la junaĝon de multaj infanoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* pri Ota HOFMAN en la interreta filmoj-kartaro (Internet Movie Database)
* pri Ota HOFMAN ĉe TSFSI


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 206752
* GND: 119337789
* LCCN: no91021291
* VIAF: 116155073
* ISNI: 0000 0001 1085 3451
* SUDOC: 252743040
* BNF: 141065372
* NKC: jk01041559
 |
**Ryszard Badowski** (naskiĝis la 12-an de marto 1930 en Pabianice, mortis la 8-an de novembro 2021) – pola ĵurnalisto, vojaĝisto, filmisto, fotisto, verkisto, raportisto, publicisto, aŭtoro de televida programo *Klub sześciu kontynentów* - *Kawiarenka pod globusem* (Klubo de ses kontinentoj - Kafejo sub globuso). Li kunlaboris kun pollingva eldono de *National Geographic*. La unua polo, kiu alvojaĝis ĉiujn ses kontinentojn. Aŭtoro de pli ol 100 filmoj kaj kelkcent artikoloj pri vojaĝoj kaj de 16 libroj. Li okupiĝis ĉefe pri geografiaj malkovroj de poloj kaj ilia kontribuo al la kulturo kaj civilizaj atingoj de aliaj nacioj.

Biografio
---------

Ryszard Badowski debutis en 1946 kiel deksesjara korespondanto de Pollando por usona revuo "The Cleveland Press" kaj pola diaspora "Dziennik dla Wszystkich" (Ĵurnalo por Ĉiuj). Li studis en Sovetunio, de kie publikis raportojn en revuo "Po prostu" (Rekte) kaj junulara gazeto "Sztandar Młodych" (Standardo de Junuloj). Por "Turkmeńska Iskra" (Turkmena Fajro) verkis raportojn pri sia vojaĝo tra la lando dum studentaj praktikoj.
En 1949 li komencis laboron kiel korespondanto de "Głos Robotniczy" (Laborista Voĉo) en Lodzo. Por la sama gazeto estis eksterlanda korespondanto en Kubo (1963), en Germana Demokratia Respubliko kaj Sovetunio (plurfoje). En 1965 mare vojaĝis per atoma glacirompilo "Lenin" de Murmansko al insulo Dikson en Arkto. En televido eklaboris en 1968, kaj jaron pli poste komencis gvidi "Klubon de Ses Kontinentoj". Li partoprenis polan esploran ekspedicion al Antarkto en 1976 sur ŝipo "Profesoro Siedlecki". Samjare vojaĝis al Aŭstralio kaj Oceanio, iĝante la unua polo, kiu vizitis ĉiujn kontinentojn.
Li estis raportisto de la flugo Sojuz-Apollo en 1975, kaj ankaŭ de la flugo de la unua pola kosmonaŭto Mirosław Hermaszewski en 1978.

Publikaĵoj
----------

* *Renifer zaginął* (Boaco malaperis), RSW Prasa-Książka-Ruch, Warszawa 1973
* *Tajemnica bursztynowej komnaty* (Sekreto de sukcena ĉambro), Eldonejo Radio kaj Televido, Warszawa 1976
* *Biało-czerwona u brzegów Antarktydy* (Blanka-ruĝa marbordo de Antarkto), Eldonejo Radio kaj Televido, Warszawa 1977
* *Lechici znad Tereku* (Poloj de Terek), KAW, Warszawa 1977
* *Za kręgiem polarnym* (Malantaŭ Arkta Cirklo), KAW, 1980
* *Wojna u progu Antarktydy* (Milito sojle de Antarkto), Eldonejo MON, 1983 ISBN 83-1106932-8
* *Pod portugalską banderą* (Sub portugala flagŝipo), Eldonejo Best Eastern Plaza Hotels, Warszawa 1998, ISBN 83-9096642-5
* *Odkrywanie Świata. Polacy na sześciu kontynentach* (Malkovro de la mondo. Poloj sur ses kontinentoj), Pascal, Novembro 2001, ISBN 83-7304-013-7
* *Polscy piewcy Kazachstanu* (Polaj priskribantoj de Kazaĥio), Eldonejo de Pelplina Diocezo "Bernardinum", J&J Decor, Pelpin, Kobyłka 2002, ISBN 83-88935-71-2


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 473619
* GND: 1143057376
* LCCN: n85048959
* VIAF: 101892294
* ISNI: 0000 0001 1693 6602
 |
**Manon UPHOFF** (Utrecht, la 20-an de decembro 1962) estas nederlanda verkisto, kiu aǔtoris i.a. romanojn, novelarojn kaj scenarojn. Ŝi debutis en 1995 kun la novelaro *Begeerte* ('Deziro'), kiu tuj kandidatiĝis por diversaj prestiĝaj literaturaj premioj en Nederlando (inter kiuj Premio ECI kaj Premio Anton Wachter). Ŝia romano *Vallen is als vliegen* ('Fali estas kiel flugi', 2019) estas ĝenerale konsiderata ŝia plej grava verko, ankaǔ de la aǔtorino mem. En enketo en 2022, Uphoff aperis en la listo de la 100 plej gravaj nederlandlingvaj aǔtoroj de ĉiuj tempoj en la 87a loko. Ŝi membras en la verkista kolektivo *FixDit,* batalante por pli granda atento al inaj verkistoj.

La verkoj de Uphoff ofte havas aǔtobiografiajn elementojn, ekzemple pri ŝia junaĝo en granda katolika familio en Utrecht, aǔ pri ŝia amrilato kun bosna rifuĝinto. Samtempe, ŝia fikcio ankaǔ referencas al konataj fabeloj kaj mitoj, ĉefe el Eǔropo kaj Japanio.

De 2004 ĝis 2007 Uphoff redaktis la literaturan revuon *De Revisor* ('La Revizoro') De 2008 ĝis 2015 ŝi sinsekve estis estrarano, sekretario kaj prezidanto de PEN Nederland. Ŝi ankaǔ tenis multajn aliajn gravajn postenojn ene de la nederlanda literatura vivo.
**Manuel PEYROU** (San Nicolás de los Arroyos, 23an de majo 1902 -Bonaero, 1a de januaro 1974) estis argentina verkisto.

Li komencis sian karieron kiel literatura ĵurnalisto en *La Prensa*. Li ekkonis Jorge Luis Borges en la 1920-aj jaroj. Li estis unu el liaj plej intimaj amikoj. Liaj unuaj libroj estis *La espada dormida*, krimrakontoj publikigitaj en 1944, kaj la romano *El estruendo de las rosas*, ankaŭ de krimfikcia temo, publikita en 1948. Estis Borges kiu ligis lin al la gazeto *Sur* kaj komisiis al li la fakon de kinkritiko en *Los Anales de Buenos Aires*, revuon kiun la aŭtoro de *El Aleph* redaktis kaj el kiu li diskonigis la unuajn verkojn de verkistoj kiuj poste estos gravaj figuroj de la literatura historio, keil por ekzemplo Julio Cortázar. En la 1960-aj jaroj Peyrou ricevis multajn premiojn pro sia verkaro. Post atingi sukcesojn en la krimfikcio, li dediĉis jarojn al verkoj pri la socia psikologio kaj la politikaj problemoj de la lando.

Bibliografio
------------

* Antonio Requeni. 2002. Manuel Peyrou (1902-1974). Boletín de la Academia Argentina de Letras [Publicaciones periódicas]. Tomo LXVII, Nº 263-264, enero-junio.
* Oscar Peyrou.1997. El hermano secreto de Borges. Cuadernos Hispanoamericanos. Nº562, abril.
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**María Ángeles MAESO**, Valdanzo (Soria) 22a de junio 1955, estas hispana poetino. Ŝi studis Hispanan Filologion kaj aliajn studojn rilatajn kun la Sociaj Sciencoj. Aktuale, ŝi kombinas instruadon de Hispanaj Lingvo kaj Literaturo en mezlernejo, kun aliaj pedagogiaj agadoj kiel volontulino ĉe lernantoj de marĝenaj sociaj grupoj.

Lia poezia verkaro havigis al ŝi la agnoskon de ĉefaj antologiistoj interesatoj pri ina poezio de la lastaj jaroj de la 20-a jarcento. Krome, ŝi ĉiam ricevis specialan atenton fare de la literaturaj revuoj. Ŝi publikigis *Sin regreso* (Senrevene, Palencia, 1990), *Trazado de la periferia* (Periferia skizo, 1996), kaj verkis *Algunas preguntas para la nieve* (Kelkaj demandoj por la neĝo). Poste venis *El bebedor de los arroyos* (La trinkanto ĉeroje), *Vamos, vemos* (Ni iras, vidas) kaj noveloj *Perro* (Hundo) kaj *Los condes del no y no* (La grafoj de ne kaj ne).

Lastaj verkoj estis *Basura mundi* (2008), *¿Quién crees que eres yo?* (2012) kaj *Huy, qué miedo*.

Referencoj
----------

1. ↑   La web de las biografías, Alirita la 31an de Aŭgusto 2017.
2. ↑  Miguel Fernández, Noto al María Ángeles Maeso, Poemoj, en Beletra Almanako, nº 23, Mondial, Novjorko, Junio 2015, paĝo 68.
3. ↑   Alirita la 31an de Aŭgusto 2017.

Bibliografio
------------

* BENEGAS, Noni kaj MUNÁRRIZ, Jesús. *Ellas tienen la palabra. Dos décadas de poesía española. Antología* (Madrid: Hiperión, 1997).
* FERNÁNDEZ, Miguel, "Konata neesperanta eldonejo publikigis gravan poemaron en dulingva (hispana-esperanta) versio", Sennaciulo, nº 0-06 (1343-1344), Majo-Junio 2017. Paĝo 24. Ĉefa pri *Vamos, vemos* (Ni iras, vidas).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio María Ángeles Maeso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* María Ángeles Maeso - Primavera nuevamente / Printempas re - legas Miguel Fernández Dekomence en hispana, poste en Esperanto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 591337
 |
dekstra

Statuo de Otto von Guericke en Magdeburgo
**Otto von GUERICKE** [gerike], origine **Otto von GERICKE**, (naskiĝis la 20-an de novembro 1602 en Magdeburgo, mortis la 11-an de majo 1686 en Hamburgo) estis germana fizikisto kaj inĝeniero. Li unue studis juron en Leipzig, Helmstedt kaj Jena, poste li transloĝiĝis al Leiden por studi tie krom juro ankaŭ matematikon, natursciencon kaj la konstruadon de fortikaĵoj. En la jaro 1626 li revenis al Magdeburgo, kie li ekde 1646 estis unu el la kvar urbestroj. En 1681, kiam en sia hejmurbo disvastiĝis la pesto, li transloĝiĝis al Hamburgo.

Granda merito de Otto von Guericke estas la invento de la aerpumpilo. Li donis la pruvon ke vakuo ekzistas kaj povas esti produktata. El multaj eksperimentoj, per kiuj li publike montris la ecojn de la vakuo, plej famaj estas tiuj de la du duongloboj ("Magdeburgaj duongloboj"): li kunigis ilin, elpumpis la aeron kaj po ok (poste 12 kaj 20) ĉevaloj ligitaj al ĉiu flanko ne povis disigi ilin.

La Universitato de Magdeburgo estas nomata laŭ Otto von Guericke.

* Otto von Guericke en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Otto von Guericke en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 3293
* GND: 11854330X
* LCCN: n83800122
* VIAF: 39420589
* ISNI: 0000 0001 1025 2357
* LIBRIS: 188837
* SUDOC: 030383048
* BNF: 12180857f
* NLA: 35517198
* NDL: 01213126
* BIBSYS: 7035300
* NKC: nlk20000087265
* ICCU: SBLV001876
 |
**ANTAL Sándor** estis hungara skulptisto, ĵurnalisto, verkisto naskita en Nadjvarado la 28-an de novembro 1882 kaj mortinta en nazikoncentrejo en 1944.

Biografio
---------

Unu jaron Sándor Antal pristudis juron kaj filozofion en Budapeŝto. Li studis ankaŭ skulptadon. Li komencias sian ĵurnalistan karieron en 1904 en Nagyvárad. Li vivis kvin jarojn en Germanujo kaj en Skandinavio. En Stockholm li laboris en laborejo de Ch. Ericsson. Li faris pli ol cent plakedojn. Reveninte Nagyváradon li apartenis la amika rondo de Endre Ady. En 1908 li verkis antaŭparolon al la unua volumo de antologio de *A Holnap*, kies ankaŭ en la redaktado li partoprenis. Inter 1913 kaj 1916 li estis interna kunlaboranto de la Nagyváradi Napló, pli poste ĝia redaktoro. En 1917 li estis redaktoro de la Váradi Hét. Dum la *Hungara Konsilantara Respubliko* li estis interna kunlaboranto de *Vörös Újság*. Li elmigris Ĉeĥoslovakion, kaj tie vivis inter 1921 kaj 1940. Li estis ĉefredaktoro de *Nemzeti Kisebbségek* kaj redaktoro de *Népújság* en Pozsony. Li tradukis el sveda lingvo, ĉefe la romanojn de Selma Lagerlöf.

Verkoj
------

* *Mozaik* (rakontoj, Nagyvárad, 1904);
* *A trondhjemi herceg kíséretében* (romano, Nagyvárad, 1913);
* *A mester* (teatraĵo, Bp. 1914);
* *Garabonciás ének* (poemoj, Pozsony, 1921–23).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 252355
* VIAF: 51667934
* ISNI: 0000 0000 7911 8925
* LIBRIS: 249469
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**ÁNYOS Pál István** [anjoŝ pal iŝtvan] (Esztergár, la 28-an de decembro 1756 – Veszprém (urbo), la 5-an de septembro 1784) estis paŭlana monaĥo, instruisto, gravulo de la hungara sentimentala poezio.

Biografio
---------

Li naskiĝis en nobela familio, lernis en Győr, Veszprém, Pápa. Li aliĝis en 1772 al la paŭlana monaĥejo en Márianosztra, kie li alprenis al si la nomon Paŭlo. Li ekstudis en 1774 en la Reĝa Universitato de Nagyszombat, kie lin instruis András Dugonics kaj István Katona (historiisto); li konatiĝis ankaŭ kun Ábrahám Barcsay. Li iĝis filologia doktoro en 1776, en 1777 la universitato translokiĝis al Buda, pro tio li daŭrigis tie la teologiajn studojn. Tiam Ányos estis jam renoma poeto kaj konatiĝis eĉ kun György Bessenyei kaj kun rondo de la "gardistaj poetoj". La organiziĝanta Hungara Scienca Akademio elektis lin al ties sekretario.

Oni konsekris lin al pastro en 1780, kvankam la peŝta literatura kaj socia vivo, kaŝita amo fremdigis lin al la pastra vivo. Oni lokigis lin en 1781 en monaĥejon de Felsőelefánt, post la povjaro, li devis ekinstrui la unuan klason de gimnazio en Székesfehérvár, en oktobro de 1782. Laŭ liaj leteroj tiu periodo estis plej tristaj jaroj de lia vivo. Li malsaniĝis kaj en julio de 1784, li liverigis sin al Veszprém, kie mortis la 5-an de septembro – en aĝo de 28 jaroj. Li estas entombigita en la kripto de la romkatolika franciskana Kirko Stefano la 1-a (Veszprém).

Verkoj
------

Liaj verkoj, poemoj apenaŭ aperis en sia vivo. Plej konata estas lia mokpoemo „La ĉapel(it)a reĝo" (hungare „Kalapos király") pri la aŭstra imperiestro Jozefo la 2-a. La imperiestro aperas ne kiel reganto sed kiel „perforta senjoro". Aperas en tiu poemo la zorgo de monaĥo kontraŭ la religia libereco. La poemo tre populariĝis inter la nobela opozicio.

**Pluaj poemoj**

* *Egy boldogtalannak panasszai a halavány holdnál*
* *Gróf Zrinyi Miklósról* (1782)

La unua eldono de liaj poemoj okazis en 1798 en Vieno, en aranĝo de János Batsányi.

* Kategorio Pál Ányos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Sándor Bródy** - en hungara kutima vortordo *Bródy Sándor* - estis hungara verkisto. Li naskiĝis la  23-an de junio 1863(nun 1863-06-23) en Eger kaj mortis la  12-an de aŭgusto 1924(nun 1924-08-12) en Budapeŝto. Li havis amrilaton kun Margit Hunyady, ilia filo estis Sándor Hunyady.

Vivo
----

Bródy havis judan devenon. Post la lernejaj jaroj li komencis labori kiel ĵurnalisto en Transsilvanio, kie li inter la jaroj 1888 kaj 1890 esis redaktoro de la hungarlingva gazeto *Erdélyi Hiradó* ("Transsilvaniaj novaĵoj"). Poste li translokiĝis al Budapeŝto kaj inter la jaroj 1892 kaj 1902 estis redaktoro de la renoma gazeto *Magyar Hírlap* ("Hungara ĵurnalo"). Fruaj literaturaj sukcesoj kuraĝigis lin iĝi plenprofesia literatura verkisto.

Verkoj
------

Bródy kreis vastan gamon da noveloj, romanoj kaj teatraĵoj. Li en sia verko renkontis romantikajn (Mór Jókai) kaj naturismajn (Émile Zola) modelojn. Per enkonduko de la budapeŝta slanga parola lingvaĵo en sian verkon kaj do en la literaturan lingvaĵon li donis valoran inspiron al la hungarlingva literaturo. Iuj el liaj verkaĵoj elstaras pro akra socia kritiko.

* *Doktor Faust*, romano 1888/90
* *A kétlelkü asszony*, romano 1893
* *Hófehérke*, teatraĵo 1894
* *Az ezüst kecske*, romano 1898
* *A nap lovagja*, romano 1902
* *A dada*, teatraĵo 1901 ("la mamnutristino", 1904)
* *A tanítónő*, teatraĵo 1908 ("la instruistino", subtitolo "hungara vilaĝa historio en tri aktoj", 1909)
* *A medikus*, teatraĵo 1911 ("la medicinisto")
* *Timár Liza*, teatraĵo 1914
* *Fehér könyv*, 1914
* *A szerelem élettana*, 1922

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Sándor Bródy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Informoj pri Sándor Bródy en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 339717
* GND: 118857282
* LCCN: n83211073
* VIAF: 49267921
* ISNI: 0000 0001 0898 6474
* SUDOC: 110540530
* BNF: 12175638m
* NKC: jn20000700243
 |
**Sándor HEGEDÜS** [ŝAndor hegeduŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hegedüs Sándor** estis hungara verkisto, membro de Societo Petőfi (ekde 1911), membro de Societo Kisfaludy (ekde 1921).
Sándor Hegedüs naskiĝis la 21-an de aŭgusto 1875 en Budapeŝto. Li mortis la 24-an de februaro 1953 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sándor Hegedüs iĝis inĝeniero en Budapeŝto, poste dum du jaroj vojaĝis en la tuta Eŭropo, Ameriko, Afriko. En ĉefurboj li prelegis pri la hungara literaturo kaj li notis siajn aventurojn. Hejmenveninta li ekhavis ŝtatan oficon, sed baldaŭe li vivis kiel literaturisto.

Verkaro (elekto)
----------------

Liaj verkoj estis ankaŭ tradukitaj al diversaj lingvoj.

* *Az óriások világa* - Vojaĝlibro pri Ameriko - 1898
* *Déli fjordok* 1900
* *A vesztett csata* (La perdita batalo) - romano - 1906
* *A rádzsa* - novelaro - 1918
* *Kék Nílus* (Blua Nilo) 1932
* *Kis dekameron* 1942

Fontoj
------

* Hungarlingva Vikipedio

* Kategorio Sándor Hegedüs (verkisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**TELEKI Sándor**, grafo, estis patrujdefenda kolonelo, memuaristo naskita en Koloĵvaro la 27-an de januaro 1821 kaj mortinta en Nagybánya la 18-an de aprilo 1892.

Biografio
---------

La guvernisto de Sándor Teleki en 1835 estis Mihály Táncsics. Post sia advokata ekzameno li studvojaĝis en Germanujo kaj en 1841 iris al Hispanujo, kie miksiĝis en karlistajn luktojn. Li revenis Germanujon kaj kun Franz Liszt travojaĝis Italujon. Li estis adepto, eĉ amiko de Sándor Petőfi, kiu kun sia edzino pasigis la mielmonaton en Koltó, en lia kastelo. En 1848 li estis ĉefkapitano de Kővár, soldato en la bataloj en la suda regiono. Lajos Kossuth sendis lin Transilvanujon, kie apud Bem kiel majoro, poste kolonelo partoprenis plurajn batalojn. Post la falo de la liberecbatalo el fortikaĵmalliberejo de Arad li fuĝis al Beogrado, poste Konstantinopolo. La reĝimo absolutisma *in effigie* (simbolice) pendumis lin. Pro liaj respublikaj sentimentoj Napoleono la 3-a el Parizo ekzilis lin al insuloj Jersey, poste Guernsey, kie li vivis en societo de Victor Hugo. En 1859 li distingis sin apud Giuseppe Garibaldi en Sicilio kaj Napolo. Post 1867 li revenis Hungarujon kaj vivis en sia bieno rericevita kaj publikigis memuaraĵojn.

Li estis fondantano de Hungara Historia Societo, membro de Societo Petőfi kaj membro de Societo Kisfaludy.

Ĉefaj verkoj
------------

* *Természet után* (elb. Bp. 1884);
* *Teleki Sándor Emlékezései* (Sajtó alá rendezte Görög Lívia, életrajzi bevezetéssel, Bp. 1958).

Bibliografio
------------

* Nemes Lipót: Gr. T. S. a népoktatási reformok, a szociálpedagógia, a népművelés úttörő harcosa (Bp. 1934);
* Lukácsy Sándor: Két emlékíró (Irod. tört. Közl. 1962).
* Gyalui Farkas: Gr. T. S. kalandos élete (ifjúsági r. Bp. 1939);
* Baumgarten Sándor: A szabadság kóbor lovagja (r. Bp. 1948).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio Sándor Teleki en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 225997
* GND: 117254169
* LCCN: no98073446
* VIAF: 73471593
* ISNI: 0000 0001 0915 0054
* SUDOC: 15206060X
* BNF: 12704758v
 |
**FERENCZI Sári**, *Bató Józsefné* (ferenci) estis hungara verkistino, literaturhistoriistino naskita en Koloĵvaro la 23-an de junio 1887 kaj mortinta en Budapeŝto la 8-an de marto 1952. Ŝi estis filino de Zoltán Ferenczi kaj fratino de Magda Ferentzi.

Biografio
---------

Sári Ferenczi post la fino de Universitato de Budapeŝto preparis sin por esti literaturhistoriisto, sed ŝi trairis al belestristiko. Post 1923 ŝi elmigris Berlinon, kie publikigis la gazetoj siajn verkojn en traduko. En 1936 ŝi revenis Hungarujon. Ĝis 1944 ŝi instruis en Budapeŝto en *Erzsébet Nőiskola* (Virinlernejo Elisabeta). En 1944 oni maldungis ŝin pro ŝia kontraŭfaŝisma sinteno. Inter 1944–52 ŝi estis bibliotekistino de Országos Széchényi Könyvtár.

Verkoj ĉefaj
------------

* *Ráday Pál* (originala manuskripto de „Lelki hódolat") (Bp. 1909);
* *A székely népballadákról* (Bp. 1912);
* *Mary* (romano, Bp. 1913);
* *A vörös dara* (romano, Bp. 1919);
* *Ágneszka elment* (rakont. Bp. 1920);
* *A hegyen át* (romano, Bp. 1923).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 252099
* GND: 127520058
* VIAF: 121482537
* ISNI: 0000 0001 1008 6053
 |
**Salim BARAKAT** (arabe سليم بركات) naskiĝis en 1951. Li estas kurd-siria verkisto, tradukisto kaj poeto en la araba. Liaj libroj estis tradukitaj en multajn lingvojn.

Barkhat naskiĝis en 1951 en Sirio en la kurda regiono en norda Sirio en la urbo Qamishli, en la aĝo de 19 jaroj li forlasis sian urbon kaj translokiĝis al Damasko por studi araban literaturon en Damaska Universitato, sed jaron poste li forlasis Sirion al Bejruto, kie li komencis literaturan karieron kiu inkluzivis la publikigon de kvin libroj de poezio kaj laboro kiel ĉefredaktoro en la palestina ĵurnalo **El Carmel**. 

Kun la eksplodo de la libana milito en 1982, li forlasis Bejruton kaj daŭre laboris kiel redaktisto ĉe El Carmel en Nikozio, Kipro, dum tiu periodo li verkis siajn plej gravajn librojn. En 1999, la verkisto translokiĝis al Svedio, kie li ankoraŭ vivas hodiaŭ. Barakat verkas siajn verkojn en la araba lingvo kaj estas konsiderita noviga kaj moderna laŭ stilo. Lia verkado memorigas la magian realismon kiu estas ofta en sudamerika literaturokaj kun konsiderinda influo de novklasikismo. 

La verkisto ofte priskribas en siaj libroj la folkloron de la kurda popolo al kiu li apartenas.

Eksteraj ligiloj
----------------



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 798107
* GND: 103479384
* LCCN: n83126170
* VIAF: 34525394
* ISNI: 0000 0000 8371 1254
* LIBRIS: 208539
* SUDOC: 032018827
* BNF: 12312823h
* BNE: XX874641
 |
**Tramtransporto en Opava** (ĉeĥe *Tramvajová doprava v Opavě*) estis inter 1905 kaj 1956, relative malgranda tramreto, kiu funkciis en Opava, urbo situanta en la teritorio de Ĉeĥa Silezio.

  

Mapo el 1949

Historio
--------

En jaro 1899 la urbestroj decidiĝis, ke en Opava estos tramoj. Solena malfermo okazis je la 4-a de decembro 1905, kiam la unuan fojon ekveturis tramoj kun ŝpuro 1000 mm. Ĉefa vojo konektis orientan stacidomon kun malsanulejo, de kiu gvidis vojo al *Kateřinky*. Evoluo plena de esperoj de tramoj estis haltita dum fino de Dua Mondmilito. Kvankam estis grandaj damaĝoj, tramoj denove ekveturis en jaro 1947. En jaro 1948 estis eĉ konstruitaj novaj tramvojoj. Du jarojn poste urbestroj decidiĝis, ke trolebusoj anstaŭigos tramojn. Lasta tago de tramoj en Opava estis je la 22-a de aprilo 1956. Tramoj tamen havas malgrandan monumenton en urbcentro, kie estas mallonga tramvojo kun priskribo.

Vidu ankaŭ
----------



* Tramtransporto
* Opava
* Listo de urboj kun tramtransporto



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Tramtransporto |
Melchior Wańkowicz post la Batalo de Monte Cassino, en la fono la Monte Cairo; majo 1944
La tombo de la Wańkowicz-familio, sur la Tombejo Powązki en Varsovio
**Melchior Wańkowicz** (naskiĝis la 10-an de januaro 1892 en Kalużyce, gubernio de Minsk, mortis la 10-an de septembro 1974 en Varsovio) – pola verkisto, ĵurnalisto, raportisto kaj publicisto. Debutis ankoraŭ per artikoloj en gazetaro sub rusa okupado; la unuaj volumoj de raportoj kaj rememoroj eldonis en intermilita periodo. Dum la dua mondmilito laboris kiel militista korespondanto ĉe la Dua Korpuso de generalo Władysław Anders. Senpere post la milito eldonis sian plej konatan libron – *Batalo de Monte Cassino* – la verko pri la plej granda batalado de la korpuso en 1944, kie polaj soldatoj heroe kontribuis por la fina venko. Inter militaj eventoj rememorigis sieĝon de Westerplatte kaj partizanan batalon de Henryk Dobrzański. Senpere post la milito vivis inter elmigrantaro, en 1958 revenis al regata de komunistoj Pollando. En 1964 subskribis tiel nomatan Leteron de 34 kun protestoj i.a. kontraŭ cenzuro, per kio riskis juĝan proceson kaj kelksemajnan malliberigon, defendis lin dum la proceso advokato Jan Olszewski (la fama defndanto en politikaj procesoj dum la komunisma epoko). Li estas konsiderata unu el la plej bonaj raportistoj en historio de la pola literaturo.

Memorigo
--------

Melchior Wańkowicz estis entombigita la 14-an de septembro sur la Tombejo Powązki en Varsovio post funebra diservo en la ĉefkatedralo al Sankta Johano. Al sia filino diris, ke ŝi ne permesu ŝtatan enterigon, do komunisman: "Ili ne fotos sin super mia ĉerko". La ceremonion partoprenis interalie ambasadoro de Usono kaj pluraj verkistoj.

Rekonante liajn meritojn por la pola ĵurnalistiko lianome oni nomis en 1995 Superan Ĵurnalisman Lernejon en Varsovio.

Bibliografio
------------

* Krzysztof Kąkolewski, *Wańkowicz krzepi* (Wańkowicz plifortigas), Warszawa 1977
* Aleksandra Ziółkowska, *Blisko Wańkowicza* (Proksime al Wańkowicz), Wydawnictwo Literackie, Kraków, 1975 ISBN 83-08-01917-X
* Aleksandra Ziółkowska-Boehm, *Melchior Wańkowicz Poland's Master of the Written Word*, Lexington Books, USA 2013 ISBN 978-0-7391-7590-3

* Kategorio Melchior Wańkowicz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 388329
* GND: 118806165
* LCCN: n79148978
* VIAF: 49257046
* ISNI: 0000 0001 2131 9385
* SUDOC: 029545978
* BNF: 12114949m
* NLA: 35590513
* NDL: 00551731
* BIBSYS: 90273642
* NKC: kup19980000109870
 |
**Meneliko la 2-a**.
**Meneliko la 2-a** estis imperiestro de Etiopio (kiu tiam nomiĝis "Abisenio"), naskiĝinta en Ankobero, en la aktuala Etiopio en 1844 kaj mortinta en Adis-Abebo, urbo fondita de li mem, en 1913. Li estis reganto (*negus*) de Soa, en centra Etiopio, kaj imperiestro de Etiopio ekde 1889 al 1909. Meneliko la 2-a transformis la landon, el serio de ŝtatoj duonsendependaj, en unuigitan landon.

Li estis heredanto de la trono de Soa post la morto de sia patro, la princo Hailu Malkot, en 1855, sed li estis portata al la kortego de la imperiestro Teodoro la 2-a (Etiopio), kiu estis venkinta lian patron, kaj kiu edzigis lin al unu el siaj filinoj. Poste li konkeris Soa kaj proklamiĝis reĝo de tiu teritorio, kiun li ampleksigos per aligo de aliaj, kiaj tiuj de la popolo de Gallaoj.

Poster li defendis la aŭtonomion de Soa kun la imperiestro Johano la 4-a, kiun li sukcedis en 1889 post multaj klopodoj danke al helpo de Italio. Tiun saman jaron li aneksiigis la nordajn regnojn de Tigreo kaj Amharo kaj subskribis kun Italio la polemikan Traktaĵon de Wuchale, kies traduko en italan inkludis klaŭzulon per kiu oni akcepti la italan protektoradon, kion Meneliko ne sciis.

Kiam Meneliko elsciis la veran enhavon de la falsa interkonsento, malakceptis ĝin, kio ne plaĉis al la italoj, kiuj poste, en 1894, invadis Abisenion provokante militon inter ambaŭ landoj. La italoj pensis atingi facilan venkon, kiel ĉe ĉiu alia lando afrika, sed ili estis venkitaj en la batalo de Adua en 1896 kaj tiun saman jaron Etiopio proklamiĝis venkinta kaj sendependa. Oni subskribis novan traktaĵon kun Italio, per kiu Etiopio akiris agnoskon kiel sendependa lando kaj Italio plutenis la kolonion de Eritreo. Abisenio konsolidigis sian sendependon en 1906, kiam oni atingis internacian agnoskon.

En 1886 li fondis la urbon de Adis-Abebo, kaj aplikis politikon de militista, ekonomia kaj kultura modernigoj kiuj permesis solidigi la bazojn de moderna ŝtato. En tiu procezo elstaras la klopodo nuligi la komercon de sklavoj, la malpliigo de povoj kaj privilegioj de la feŭda nobelaro de la lando kaj la malfermo de la komerco kun Ĝibutio, franca kolonio, danke al permeso kiun li donis al francoj por konstrui fervojon. El 1903, kiam li suferis sian unuan atakon de apopleksio, lia sano ekmalboniĝis kaj post du jaroj li nomumis sukcedanto sian filon Liy Yassu, kaj ĉesis esti imperiestro en 1909. Li mortis en 1913 en Adis-Abebo, pro dua atako de apopleksio.

* Kategorio Meneliko la 2-a (Etiopio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 388194
* GND: 118783246
* LCCN: n50053660
* VIAF: 62344773
* ISNI: 0000 0000 6634 9943
* LIBRIS: 254100
* SUDOC: 027996700
* BNF: 119921296
* BIBSYS: 90191084
 |
**Ferdinand DÜMMLER** (naskiĝinta la 23-an de oktobro 1777 en Kölleda-Battgendorf, mortinta la 15-an de marto 1846) estis germana librovendisto kaj libroeldonisto. 

botelnaza delfeno: ĝia germana nomo *Tümmler* etimologie similas al la eldonista familinomo kaj poste transpreniĝis en la emblemon firmaan...

Vivo
----

Estante filo de predikisto li trejniĝis ekde 1792 Lepsike kiel librovendisto. Poste en 1798 li dungitis en la berlina filio de "Lange’sche Verlagsbuchhandlung" kie li ekkonis Georg Andreas Reimer (1776-1842) kun kiu li amikiĝis - kaj kies edzino iĝis pli malfrue la bofratino de Dümmler. En 1804 Dümmler iĝis afergvidanto kaj kompaniano de "Dieterich’sche Verlagsbuchhandlung" je Göttingen. Li volontulis ĉe la trupoj de Lützow kaj kaptitis dum la batalo apud Kitzen en junio 1813. Enkarceriĝo estis en Fenestrelle kaj Sisteron ĝis aprilo 1814.

En la 1.1.1815 li akiris la de asesoro Julius Eduard Hitzig en 1808 fonditan eldonejon kaj daŭrigis ĝin sub la nomo "Ferd. Dümmlersche Verlagsbuchhandlung". Samjare li edzinigis Caroline Friederike Reinhardt, kiu naskis sep infanojn, i.a. la historiiston Ernst Ludwig Dümmler.

La eldonistaj agadoj estis buntaj. Li ekzemple eldonis en 1819 la verkon *Die Lebens-Ansichten des Katers Murr* E. T. A. Hoffmann. Hoffmann en la antaŭparolo eksplicite menciis la eldoniston. Tamen la eldonejo game specialiĝis pri kompara lingvoscienco (ekz. latina gramatiko de Gottlob Zumpt) kaj pri komisiitaj aĵoj de la Prusia Akademio de Sciencoj. Ekde 1821 Ferdinand Dümmler elektis plurfoje deputito de la berlina urboparlamento kaj honoroficie inter 1842 kaj 1846 estis urba konsiliano. Dümmler mem prizorgis la eldonon de *Gelehrtes Berlin im Jahre 1825*.

La eldoneja loko alilokiĝis en 1916 post akiro fare de Antonio Lehmann al Bonno kaj alinomiĝis je "Ferd. Dümmlers Verlag". En 1949 la grafikisto Heinrich Hußmann (1899-1982) kreis emblemon de delfeno kaj majuskla litero "D" por ĝi. Ĝis vendo al "Stamm-Verlag" en 1999 la eldonejo situis en la centra strato *Kaiserstraße* proksime al la urba ĉefstacidomo. La postlasaĵoj de la eldonistoj publike alireblas.

Notoj
-----

1. ↑   "Unternehmensnachlass des Dümmler-Verlags". Alirita 2022-12-11.

Literaturo
----------

* Art. „Dümmler, Ferdinand" de Ernst Kelchner ĉe: *Allgemeine Deutsche Biographie*, volumo 5 (1877), p. 460–461 (tie ĉi interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Ferdinand Dümmler en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 804562
* GND: 116235632
* LCCN: no2007094234
* VIAF: 40124861
* ISNI: 0000 0000 5141 4669
* SUDOC: 02740515X
* BNF: 11945428c
 |
**Mian Muhammad Baĥŝ** aŭ **Mīān Muhammad Bakhsh** (1830-1907, en panĝaba میاں محمد بخش) estis sufisma sanktulo kaj panĝab/kaŝmira poeto. Li apartenis al la sufisma skolo (*tarika*) nome Kadri. Li estas speciale rekonata kiel aŭtoro de libro de poezio nome *Saif-ul-Malūk*. Li naskiĝis en vilaĝo nome Ĥari Ŝarif, situanta ĉe Mirpur (Azad Kaŝmiro), Pakistano. Li estis el kvara generacio de familio de sufismaj kleruloj. Li ricevis tre fortan religian edukadon. Jam infanaĝe li montris dediĉon al poezio. Li iĝis heredanto de la spirita heredo de sia patro kaj ene de la edukada kutimo religia de islamaj hindianoj, li veturis ĉefe tra dezertaj lokoj por serĉi la plej kernan spiritemon. Liaj ĉefaj verkoj estas *Siharfi, Sohni Mahival, Tuhfah-e Miran, Tuhfah-e- Rasulijah, Ŝireen Farhad, Mirza Sahiban, Saĥi Ĥavass Ĥan, Ŝah Mansur, Gulzar-e Faqir, Hidajatul Muslimin, Panj Ganj, Masnavi-e Nīrang-e ‘Iŝq*.

Tombo de Mian Muhammad Bakhsh, aŭtoro de la panĝaba eposo Saiful Mulook, en Ĥari Ŝarif, Mirpur, Pakistano

Vidu ankaŭ
----------

* Sufismo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Mian Muhammad Baĥŝ en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* www.kharishareef.com
* Kompleta teksto de *Saiful Malūk*
* The Rumi of Kashmir: Mian Muhammad Bakhsh Qadiri Arkivigite je 2005-04-26 per la retarkivo Wayback Machine
* [YouTube GPJ0WeLU3sw Filmeto pri Mian Muhammad Bakhsh]
**Michel RENARD** [Mikaelo Renar] (1829-1904)

Naskis en Braine-l'Alleud; mortis en Bruselo.
Verkis en la valona, regiona lingvo el Belgio.

Li rifuzis parokestrejon por dediĉi sin al la laboristaj asocioj de la ĉefurbo. Lia sindonemo plenumita en malriĉeco allogis al li ĉies respekton, inkluzive tiu de malmoderaj kontraŭklerikaluloj, kaj ĉiu povas scii kiom maltolerema oni povis esti tiam en iu ajn klano.

Restas lia eksterordinara epika poemo *La aventuroj de Johano de Nivelles [pronc.* nivel*], la filo de sia patro*. Tiu legenda ulo, fame konata de ĉiuj Nivelles-anoj, kaj de multaj belgoj, estas figurita ĉe la sonorilaro de la kanonika preĝejo Sankta Gertruda. En la tria versio (de 1890), la verko enhavas dekdu kantojn. Temas pri burleska epopeo; la mirveko certigas unuecon de la poemo je ĉiu situacio ŝanĝo. Tiu verko estas skribita en propra valondialekto; la plej mirinda estas ke tiu lingvo ne ŝajnas artefarita.

(ĉerpo) : La aventuroj de Johano de Nivelles

```
          Jen do nia hejmrunda poezia ekfaro
          valonoj malŝtopu viajn orelojn, aŭskultu :
          tiu rakonto tuj estos infera afero
          kaj samtempe, amikoj, ĝi ŝajnos al vi bela.
          Ĉar mi parolos al vi pri fama Johan' d'Nivel
          nia Johan' nun videbl' fiera, "bajo"* kiel
          martelon en mano, alte sur sonorilturo.
          Johano ĉiam staranta kiel militkvatisto,
          ĉu neĝo, ĉu hajlo sur lian dorson amasas.
          Fabulo pri la plej maljuna valona estas,
          inda de ĉiuj niaj honorigoj kaj kantoj.
```

* Kategorio Michel Renard en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 202971
* LCCN: n87805470
* VIAF: 75369456
* ISNI: 0000 0000 9554 2013
* SUDOC: 079090168
 |
**Soloo** aŭ **solo** (latine *solo*: "sola") estas elemento de muzikaĵo, je kiu soloisto ludas sian instrumenton sole aŭ akustike elstare en la malfono, akompanate de aliaj instrumentoj.

En la ĵazo solooj havas centran gravecon kaj eblas ankaŭ por akompanaj instrumentoj kiel drumo kaj baso. Soloon en ĵazo oni plejparte improvizas, en la rokmuziko nur malofte. Famaj rokmuzikaj gitarsolooj aŭdeblas ekz. de Led Zeppelin en *Stairway to Heaven* aŭ de *Guns N' Roses* en *November Rain*.

En la klasika orkestro la soloo malas la tutecon, precipe ja ĉe la arĉinstrumentoj, kiuj aliakaze ludas engrupe la saman voĉon. En la baroka granda konĉerto la muzika formo baziĝas sur la alternado de tutecaj kaj soloaj pasaĝoj. Je tio la soloon koncertas ne unuopa instrumento, sed grupo da instrumentoj, kiuj ĉiu por si mem propran voĉon.

Vidu ankaŭ
----------

* Konĉerto
* *Lied*

Notoj
-----

1. ↑  La papera eldono de la Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto 1970 ĉiukaze samrange mencias la du variaĵojn "solo" (p. 1009) kaj "soloo" (p. 1011), kaj ankaŭ la PIV de 2020 mencias alternativan nomigon "soloo"
2. ↑  NPIV  Alirita la 23an de septembro 2019.

* Kategorio Soloo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Mihály Boross** [mihAj boroŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Boross Mihály** estis hungara verkisto, ĵurnalisto, advokato. Lia plej konata infano estis Endre Boross.

Mihály Boross naskiĝis la 9-an de januaro 1815 en Ószőny (nuntempa urboparto de Komárom), li mortis la 5-an de marto 1899 en Sárbogárd.

Biografio
---------

Mihály Boross maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝloko, poste li studis en Cegléd, Nagykőrös kaj Pápa, fine li akiris advokatan diplomon en Reĝa Universitato de Pest en 1842. Li komencis sian juran karieron en Székesfehérvár. Dum la hungara revolucio de 1848 li estis partoprenanto, post fiasko de la revolucio (1849) li laboris en la familia bieno kaj estis kunlaboranto de revuo Hölgyfutár. En 1851 li ekinstruis en kalvinana gimnazio de Kecskemét, sed post 2 jaroj li estis kondamnita je dujara prizono pro la revolucio. Liberiĝanta li estis ĵurnalisto de Vasárnapi Ujság kaj Napkelet. En 1861 li estis oficisto de Fejér (historia departemento), iom poste advokato aŭ juĝisto. Li pensiuliĝis en 1876, sed li estis plu advokato ĝis 1882. Li edziĝis en 1860, lia edzino naskis 4 gefilojn inter 1861-1865.

Liaj kontribuoj (elekto)
------------------------

* *Béthel* (noveloj, 1844)
* *Politikai kiskáté a nép számára* (1848 (ankaŭ germane, kroate, rumene kaj slovake); 5-a eldono en 1869)
* *A falu bírája* (romano, 1858; 3-a eldono en 1903)
* *Magyar krónika, azaz a magyar nemzet története…* (1862)
* *A lelkész leánya* (romano, 1877)
* *A sárkányirtók* (romano, 1887)

Memorigiloj
-----------

* en Sárbogárd memorkolono kaj parko

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo B, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2020-10-24 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Mihály Boross en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 730394
* GND: 104331410
* VIAF: 121430064
* ISNI: 0000 0000 7967 020X
 |
**Paŭlo TOMORI** estis hungara ĉefepiskopo kaj militestro. Lia nomo ligiĝas al malvenko ĉe Mohács.

Lia nobela familio devenis el vilaĝo Tomor. La naskiĝjaro estas nekonata. Tomori akiris diversajn postenojn en Hungara reĝlando, kie li pruvis talenton. En 1506 li partoprenis en disbato de malgranda ribelo en Transilvanio. En 1514 li sukcese venkis flankarmeon de György Dózsa apud Bihar. En 1518 li jam akiris estrecon en fortikaĵo de Buda. Post unu jaro li disbatis nobelan ribelon. Ŝajne li abomenis la tiutempan politikon, abrupte li disdonis siajn havaĵojn kaj iĝis monaĥo.

Post kelkaj jaroj milito komenciĝis inter Hungara reĝlando kaj Osmana Imperio. Mem papo Adriano la 6-a trudis Tomori-n por estri la armeon. En 1523 li sukcese batalis apud Szávaszentdemeter kontraŭ la turkoj. En 1526 li tute ne konsentis pri strategio kaj politiko de altrangaj hungaroj, tiel li rezignis, sed tio ne akceptiĝis. Fine ĉe Mohács la 29-an de aŭgusto 1526 li malvenkis kaj mortis.

Tiu batalo estis la plej tragika okazintaĵo en la hungara historio.

* Kategorio Paŭlo Tomori en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 285288
* GND: 1100196803
* VIAF: 43146332916918732250
 |
La **Interamerika Banko por Disvolviĝo** (**IBD**) estas financa organizo internacia kun sidejo en la urbo Vaŝingtono (Usono), kaj kreita en 1959 cele financi fidindajn kaj eblajn projektojn de ekonomia, socia kaj institucia disvolviĝo kaj helpi la integriĝon komerca regiona en la areoj de Latinameriko kaj Karibio. Estas la institucio financa de regiona disvolviĝo plej granda tiutipa kaj ties origino datas el la Interamerika Konferenco de 1890.

Membroj de la IBD. En verda la propraj membroj, kaj en ruĝa la asociaj membroj.Ties centra celo estas malpliigi la malriĉon en Latinameriko kaj Karibio kaj helpi la elteneblan kaj daŭran kreskon. Aktuale la IBD estas la regiona banko de disvolviĝo plej granda je monda nivelo kaj utilis kiel modelo por aliaj similaj institucij je niveloj kaj regiona kaj subregiona. Kvankam ĝi naskiĝis el la Organizaĵo de Amerikaj Ŝtatoj (OAŜ) ne havas rilaton kun tiu tutamerika institucio, nek kun la Internacia Monunua Fonduso (IMF) aŭ kun la Monda Banko. En la aktualo la ordinara kapitalo de la banko estas de 101.000 milionoj de usonaj dolaroj.

Estas 26 propraj membroj kaj 22 asociaj membroj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Interamerika Banko por Disvolviĝo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 426774
* GND: 1002997-7
* LCCN: n79059063
* VIAF: 144941830
* ISNI: 0000 0004 1936 9502
* LIBRIS: 118963
* NLA: 35225674
* NDL: 00646303
* NKC: ko2009487010
* BNE: XX111856
 |