recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatoj: 54° 36′ 00″ N 53° 42′ 00″ O﻿ / ﻿54.60000 °N, 53.70000 °O﻿ / 54.60000; 53.70000 (mapo)

**Tujmazi** (ruse *Туймазы*) estas urbo en Baŝkirio en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 80450.

La urbo estis fondita en jaro 1912.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1960.

La interurba telefona kodo estas 34712, la enurbaj telefonnumeroj estas kvarciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 2 horoj (en jaro 2005).

La urbo estas apud Uralo, ĉe rivero Usenj (Усень) (baseno de rivero Kama (Кама)).

En la urbo estas fervoja stacio (la linio estis konstruita en 1910).

En jaro 1959 la urbo havis 23,4 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 66,7 mil loĝantojn.

Flago de Baŝkirio
Administra divido de Baŝkirio

**Ĉefurbo**: Ufa

**Urbaj distriktoj**:
Agidel |
Kumertau |
Meĵgorje |
Neftekamsk |
Oktjabrjskij |
Salavat |
Sibaj |
Sterlitamak |
Ufa 

**Municipaj distriktoj**:
Abzelilova |
Alŝeeva |
Arĥangelska |
Askina |
Aurgaza |
Bajmaka |
Bakala |
Baltaĉeva |
Belebeja |
Belokataja |
Belorecka |
Biĵbuljaka |
Birska |
Blagovara 
Blagoveŝĉenska |
Buzdjaka |
Burajeva |
Burzjana |
Ĉekmaguŝa |
Ĉimŝa |
Davlekanova |
Duvana |
Djurtjulia |
Fjodorovka |
Gafura |
Ĥajbulina |
Janaula |
Jermekejeva |
Iglina |
Iliŝeva |
Iŝimbaja 
Kaltasa |
Karaidela |
Karmaskala |
Kiga |
Krasnokama |
Kugarĉa |
Kuŝnarenkova |
Kujurgaza |
Meleuza |
Meĉetlina |
Miŝkina |
Mijaka |
Nurimanova |
Salavata |
Sterlibaŝeva |
Sterlitamaka |
Ŝarana 
Tatiŝla |
Tujmaza |
Uĉala |
Ufa |
Zianĉura |
Zilaira
**Tommy Vig,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Víg Tamás** estis hungara-usona ĵazmuzikisto (drumisto, vibrafonisto, komponisto, dirigento, orkestrestro, instrumentadisto).

Tamás Vig  naskiĝis la 14-an de julio 1938 en Budapeŝto.

Tommy Vig
Tommy Vig en 2007

Biografio
---------

Tamás Vig estis mirinfano antaŭ la aĝo de 6 jaroj. Li muzikadis kun sia patro, kiu estis klarnetisto. La infana Tamás faris koncertojn en Hungara Radio, Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt, Nacia Cirko kaj Teatro Városi. En 1946 li venkis en konkurso de Metro-Goldwyn-Mayer en Budapeŝto, en la sekva jaro li registris muzikdiskon en Vieno. Li kompletigis siajn studojn en 2 signifaj muziklernejoj en 1955, respektive en 1956. Post falo de la Hungara revolucio de 1956 li disidis al Usono ricevinta stipendion en Lernejo Juilliard. Li vivis en Novjorko, Las Vegas (1961) kaj Los Anĝeleso (ekde 1970). Li muzikadis kune kun kremo de ĵazistoj, en 1984 li aranĝis olimpian ĵazfestivalon en Los Anĝeleso. Li ankaŭ organizis kaj kondukis la ĉiujare festivalojn en Las Vegas. En 2006 li revenis al Hungario. Li ricevis premiojn inter 1984-2011. Li havas edzinon, kiu naskis filon. Google montras pli ol 800,000 trafojn pri Tommy Vig.

Elektitaj koncertoj
-------------------

* Münster (1986)
* Budapeŝto (2008)

Elektitaj filmaj komponaĵoj
---------------------------

* Nightmare Circus (1974)
* Ruckus (1980)
* Sweet Sixteen (1983)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* anglalingva biografio kun foto[*rompita ligilo*]

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 650007
* GND: 135444330
* VIAF: 80188006
* MBA: bc7e0b44-1468-4c26-815f-e28c5717dfb1
 |
**Teoremo de Euler pri multedroj**, **Teoremo de Euler pri reliefaj multedroj** - teoremo pri reliefaj multedroj. Ĝi temas pri dependo inter nombroj de verticoj, edroj kaj lateroj de multedro.

{\displaystyle V+E=L+2\;}
kaj:
* *V* — nombro de verticoj
* *E* — nombro de edroj
* *L* — nombro de lateroj

Pruvo
-----

Se multedro oni estus tranĉata laŭlonge laterojn, sed tiel ke edroj povas ĉei, oni povas tuta multedro kuŝi sur ebeno. Tiel maniera estas serio de poligonoj je flankoj, kiu estas pare koincidantaj. 
Elektu unua poligono, tiam E = 1, kaj nombro de lateroj kaj nombro de verticoj egalas. V = L, do:

{\displaystyle E+V=L+1\;}
Elektu sekvan poligonon, kiu estas koincidantaj al unua. Estas E = 2, ĉar poligonoj havas unu komunan lateron kaj du komunajn verticojn, do nombro de lateroj estas je 1 alta ol nombro de vertcoj: L = V + 1, do denove estas:

{\displaystyle E+V=L+1\;}
Sekvaj poligonoj ne ŝanĝos formulon krom lasta poligono, ĉar nombro de lateroj kaj de verticoj ne ŝanĝos (ili estis kalkulita jam antaŭe), do formulo fine estos:

{\displaystyle E+V=L+2\;}

Karakteristiko de Euler
-----------------------

**Karakteristiko de Euler** {\displaystyle \chi } estas variablo kiu priskribas multedroj, laŭ formulo:

{\displaystyle \chi =V-L+E\,\!}
Por relifaj multedroj:

{\displaystyle \chi =V-L+E=2.\,\!}

| Nomo | Bildo | Verticoj*V* | Lateroj*L* | Edroj*E* | Karakteristiko de Euler:*V* − *L* + *E* |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Kvaredro |  | 4 | 6 | 4 | **2** |
| Sesedro |  | 8 | 12 | 6 | **2** |
| Okedro |  | 6 | 12 | 8 | **2** |
| Dekduedro |  | 20 | 30 | 12 | **2** |
| Dudekedro |  | 12 | 30 | 20 | **2** |

Karakteristiko de Euler por ne reliefaj multedroj:

| Nomo | Bildo | Verticoj*V* | Lateroj*L* | Edroj*E* | Karakteristiko de Euler:*V* − *L* + *E* |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Kvar-duon-sesedro |  | 6 | 12 | 7 | **1** |
| Ok-duon-okedro |  | 12 | 24 | 12 | **0** |
| Kubo-duon-okedro |  | 12 | 24 | 10 | **−2** |
| Granda dudekedro |  | 12 | 30 | 20 | **2** |
La romano "**Tri regnoj**" estas parto de la kvar famaj klasikaj romanoj de la ĉinlingva literaturo.

La romano temas pri la leviĝo kaj pereo de la regnoj Wei, Ŝu kaj Wu. Ĝia aŭtoro estas Luo Guanĵong (1330-1400). Per priskribo de komplikaj kontraŭdiroj kaj bataloj inter regantaj klikoj la verko spegulas la tiaman socian kaoson kaj malkaŝas la avaremon, hipokriton kaj insidemon de la feŭda regantaro.

En modlado de roluloj "Tri regnoj" atingis tre brilajn sukcesojn. En la romano estas entute pli ol 400 personoj. Ĉiuj precipaj roloj estas vivecaj kaj profunde impresaj. La priskribo de milito estas bela. La aŭtoro priskribis en la romano serion da kampanjoj grandaj kaj malgrandaj. El tiuj kampanjoj la Kampanjo ĉe Ĉibi estas impone priskribita kun allogaj intrigoj, per kiuj montriĝas la karakteroj de la herooj. La strukturo de la romano estas grandioza, aranĝo strikta, lingvo flua kaj rafinita.

Vidu ankaŭ
----------

* Tri reĝlandoj

* Tri regnoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Tri regnoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Teoremo de Carnot (varmodinamiko) |

En geometrio, **teoremo de Carnot** aŭ **formulo de Carnot**, nomita pro Lazare Carnot (1753 - 1823), statas ke se *ABC* estas ajna triangulo do sumo de la signaj distancoj de centro de ĉirkaŭskribita cirklo *D* al lateroj de la triangulo *ABC* estas

*DF + DG + DH = R + r*
kie *r* estas la radiuso de enskribita cirklo kaj *R* estas la radiuso de ĉirkaŭskribita cirklo. Ĉi tie la signo de la distancoj estas prenita negativa por streko *DF*, *DG*, *DH* se kaj nur se ĝi kuŝas plene ekster la triangulo.

|  |
| --- |
|   *DG + DH + DF = |DG| + |DH| - |DF| = R + r*.  Ĉi tie *DF* estas negativa kaj ambaŭ *DG* kaj *DH* estas pozitivaj. |

Teoremo de Carnot estas uzata en pruvo de la japana teoremo pri samcirklaj plurlateroj.

Vidu ankaŭ
----------

* Enskribita cirklo
* Ĉirkaŭskribita cirklo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Teoremo de Carnot en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Eric W. Weisstein, *Teoremo de Carnot* en MathWorld.
* Teoremo de Carnot je tranĉi-la-nodon
* Ankoraŭ la alia teoremo de Carnot kun multaj aplikoj je tranĉi-la-nodon
* Pri teoremo de Carnot de Chris Boucher.
**Teknologia universitato**, **teknologia altlernejo** aŭ neologisme jam de Zamenhofo nomata **politekniko**, en edukado estas "plej supera teknologia (aŭ historie teknika) altlernejo." Por tiu koncepto eblas ankaŭ la nomojn de *politeknika universitato* kaj *instituto de teknologio* kaj *universitato pri aplikataj sciencoj*. Temas pri institucioj de supera edukado specialigitaj en la instruado kaj esplorado de teknologioj.

Tiu tipo de instalaĵoj ekzistas almenaŭ ekde la 18-a jarcento, sed ili rimarkinde disvolviĝis post la Dua Mondmilito. Same kiel la politeknikaj altlernejoj, ili povas formi parton de universitato, aŭ estis sendependaj universitataj institucioj.

La unua teknika universitato estis eble la *École Polytechnique* de Parizo (Francio), fondita en 1794, al kiu sekvos multaj aliaj.​

Notoj
-----

1. ↑  PIV teknologia universitato en NPIV
2. ↑  PIV NPIV
3. ↑  École Polytechnique

* Kategorio Teknologia universitato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 717297
* GND: 4132417-1
* NKC: ph127286
 |
Kovrilpaĝo de A. Gajdar: Timur kaj lia taĉmento, trad: E. S. Pervertajlo; HEA, 1982
"***Timur kaj lia taĉmento***" (ruse *Тимур и его команда*) estas romano de la soveta kaj rusa aŭtoro Arkadij Petroviĉ Gajdar.

Tiu ĉi mallonga romano estas la plej fama el la verkoj de Gajdar. En ĝi li priskribas junularan grupon, kiu en rusa vilaĝo helpas al la postrestintaj virinoj kaj familioj ĉe la solvado de ĉiutagaj problemoj.

"*Timur kaj lia taĉmento*" fariĝis lerneja legaĵo en Sovetunio kaj en aliaj t.n. realsocialismaj landoj, kie laŭ la donita ekzemplo grandnombre fondiĝis "Timuraj taĉmentoj".

"*Gajdar*...(kapablas)...*senpere enrigardi en la delikatan infanan animon kaj atente tuŝi ĝiajn plej sentemajn kordojn. Gajdar bone scias, ke la plej grava en la vivo de la infanoj estas la ludo - la senfina kaj alloga infana ludo, kaj pere de sia romano...proponas al la infanoj interesan kaj noblan ludon.*  

*La kuraĝa knabo formas taĉmenton el infanoj kaj la celo de tiu-ĉi taĉmento estas helpi al la olduloj kaj malsanuloj. La taĉmento de Timur aperas tie, kie iu bezonas helpon. la laboremaj taĉmentanoj kaŝe helpas al la homoj kaj tiamaniere la taĉmento ĉiam restas en sekreto.*  

*En sia romano Gajdar ne predikas, ne mentoras. Li nur majstre kaj alloge prikribas la neordinarajn aventurojn de siaj herooj kaj tiel li nerimarkeble inspiras al la junuloj homamon kaj noblajn agojn*." (el recenzo de Georgi Mihalkov en Hungara Vivo 1982-5)

Esperantlingvan tradukon, faritan de E. S. PERVERTAJLO kaj R. GRINŜPAN (kantoj), eldonis Hungara Esperanto-Asocio en Budapeŝto 1982 
(ISBN 963-571-079-8).


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Teorio de centraj lokoj** (angle *Central place theory*), iam ankaŭ Teorio de centraj lokoj laŭ Walter Christaller, estas geografia teorio, kiu volas klarigi kvanton, grandecon kaj dislokigado de sidejoj en sideja strukturo. La teorio estis kreita en jaro 1933 fare de germana geografo Walter Christaller kun ekzemplo de ebenaĵa suda Germanio, por kio li sekvis teorion de Johann Heinrich von Thünen.

Supozoj
-------

* Racionala agmaniero de homoj je flanko de demando kaj oferto
* Homogena spaco (en senco de fizik-geografiaj kondiĉoj)

Rezulto de teorio de Christaller estas konkludo, ke laŭ neoklasikaj supozoj de ĉiam iajn ebla migrado, estas ideala solvo por spaco reto de regulaj sesanguloj, kiuj estas tuj apud si reciproke (najbaroj) kaj en kies mezoj situas centroj – centraj lokoj. Christaller decidis uzi sesangulojn, ĉar ili ideala dividas spacon kompare kun cirkloj. En kazo de uzado de cirkloj ekzistas lokoj, kiuj ne estas priservitaj de centro aŭ estas priservitaj de du centroj.
La sube priskribitaj principoj montras eblajn kvantojn de centroj bezonataj pro priservado de regiono.

*K* = 3, Merkata principo
-------------------------

K=3-principo
Laŭ la merkata principo k=3 ĉiu ĉefcentro de regiono en sesangulo priservas trioble pli grandan spacon ol centroj kun malpli grava signifo (tiuj situas je verticoj de sesanguloj).

*K* = 4, Trafika principo
-------------------------

K=4-principo
Laŭ la trafika principo k=4 ĉiu ĉefcentro de regiono en sesangulo priservas kvaroble pli grandan spacon ol centroj kun malpli grava signifo (tiuj situas en mezo de eĝoj).

*K* = 7, Administra principo
----------------------------

K=7-principo
Laŭ la administra principo k=7 ĉiu ĉefcentro de regiono en sesangulo priservas sepoble pli grandan spacon ol centroj kun malpli granda signifo (tiuj situas en la regiono, ne sur limoj).

Ekzistas ankaŭ principoj k=9 kaj k=19.
Tullamore
**Tullamore**, (irlanda *Tulach Mhór*) estas la ĉefurbo de Graflando Offaly, en meza Irlando. Laŭ la censo de 2006, ĝi havas 12,927 loĝantojn. Ĝi estas grava komerca kaj industria centro de la regiono.

Kastelo Charleville kun bienego; hoteloj kaj butikumejoj; kinejo; publika parko; kanalo; preĝejoj de diversaj konfesioj; la plej granda orgeno de Irlando (en la katolika paroĥa preĝejo); ktp. 
Mezlanda bazo por esplori lokajn vidindaĵojn, t.e.: turisma urbo Biorra / Birr (historia kastelo kaj vasta bieno kun unika kolekto da arboj kaj plantoj, scienca centro, kaj la giganta teleskopo de la Tria Grafo Rosse; monaĥejo Clonmacnoise; Lagoj Ennel, Owel kaj Derravaragh, kaj la protektata mezlandaj torfejo de Clara.

Esperanto
---------

En la jubilea jaro 1987, la nacia kongreso de la Esperanto-Asocio de Irlando okazis en la hotelo Moorhill House, Tullamore, de la 20a ĝis la 22 de novembro. Dufoje en Tullamore estis ekspozicioj pri Esperanto.

Estas gastiganto de Pasporta Servo tie.

### Esperantistoj

* Christopher Fettes

Referencoj
----------

1. ↑  *Census 2006 — Volume 1 - Population Classified by Area*, 2007-04-27 – Central Statistics Office (Irlando). PDF (4.22 MB)
**Tomorrow X Together** (hangule: 투모로우바이투게더, japane: トゥモローバイトゥギャザ-; **Tomorrow by Together**, stiligita en ĉiuj majuskloj), ofte konata kiel **TXT**, estas sudkorea knabobando formita fare de Big Hit Entertainment, nun konata kiel Big Hit Music. La grupo konsistas el kvin membroj: Yeonjun, Soobin, Beomgyu, Taehyun, kaj HueningKai.

Nomo
----

TXT estas akronimo por **Tomorrow X Together**. En la korea, la nomo de la grupo estas 투모로우바이투게더, legita kiel "Tomorrow by Together" kaj transliterumita en Hangule; ili ne havas apartan korean version de sia nomo. Laŭ ilia retejo, ilia nomo rilatas al kvin individuoj kiuj "kuniĝas sub unu sonĝo en espero konstrui pli bonan morgaŭon".

En ilia unua intervjuo kun *Section TV* de MBC, la grupo deklaris ke ili preferas esti nomitaj "Tomorrow X Together" super "TXT".

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
* aldona japana retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 829335
* ISNI: 0000 0004 7637 0489
* MBA: 9d027d72-790e-40ec-bbb7-61aa613457de
 |
Diverskoloraj teksaĵoj laŭ ebena prezento
Buntaj teksaĵoj laŭ ronda prezento
**Teksaĵo** estas teksita objekto, ŝtofo, plej ofte el tekstilaĵoj. Ĝi estas i.a. bazmaterialo por vestoj, kovraĵoj, tapiŝoj ktp.. Por materialo oni povas uzi diversajn fibrojn el naturo (plantoj, bestoj), sed ĝi povas esti produktita parte eĉ el metalo (ekz. reĝaj vestoj enhavis ofte orajn fadenojn) aŭ vitro el kiu oni produktas vitrofibron).

Tekniko:

* Materialoj
	+ Bestaj fibroj
		- Silko
			* Sateno
			* Ŝifono
			* Tafto
		- Lano
	+ Vegetaĵaj fibroj el semoj, tigoj, folioj, fruktoj
		- Herbo
		- Juto
		- Kotono
		- Lino
		- Kanabo
		- Sisalo
		- Kokoso
		- Maizo, ekz. Sorona, bioteksaĵo
	+ Sintezaj fibroj
		- Aramido, ekz. Kevlaro
		- Elastano
		- Gabardino
		- Nilono
		- Poliestero
* Kardo
* Ŝpino
* Teksado
	+ Teksmaŝino
	+ Vefto
	+ Varpo
	+ Punto

---

Alisence teksaĵo estas biologia histo aŭ aro da interligitaj aferoj (ekz. Tut-Tera Teksaĵo (= TTT), teksaĵo de informoj).

Vidu ankaŭ
----------

* Drapo
* Tekstilo
* Tekstilindustrio
* Tolo
* Tuko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 69636
* GND: 4135785-1
* NKC: ph126664
 |
Antaŭ la batalo de Sarikamiŝ
La **Otomana Tria Armeo** estis originale establita en Balkanio kaj poste defendis la nordajn kaj orientajn partojn de la Otomana Imperio. Ĝia komenca ĉefsidejo estis Saloniki. Kun la komenco de Unua Mondmilito, ĝi moviĝis al la fortikaĵo Erzurum. La ĉefsidejo estis movita al Susehir (urbo proksime de Sivao) post la Batalo de Erzurum. Dum ĝi estis en Balkanio, ĝi formis la kernon de la militfortoj kiuj apogis la Revolucion de la Junaj Turkoj de 1908. Multaj el ĝiaj oficiroj, inkluzive de Enver Paŝao kaj Mustafa Kemal Atatürk, pliiĝis al famo kaj potenco.

Dum la Unua Mondmilito, ĝi batalis kontraŭ la Rusa armeo de Kaŭkazio, Armenaj Volontulaj Unuoj kaj malantaŭ la linioj traktis la Armenan Reziston. Dum tiu periodo ĝi estis en la Batalo de Sarikamiŝ, en kiu ĝi spertis gigantan malvenkon, en la Batalo de Koprukoy kaj la batalo de Erzurum estis signifaj engaĝiĝoj.

Antaŭ 1916 ĝi jam ne estis ofensiva potenco. Post la Rusia revolucio de 1917, la Rusa armeo de Kaŭkazio disiĝis. Inter 1917 kaj 1918 ĝi avancis kontraŭ armenaj naciaj fortoj de la Armena Nacia Liberiga Movado establita de la Armena Kongreso de Orientaj Armenoj kiu iĝis la Armena Armeo kun la kreado de la Armena Demokratia Respubliko. Dum tiu periodo, ĝi batalis kontraŭ la armena armeo en Sardarapat, Abaran, kaj Karakilizo.
Reĝino de *Oecophylla smaragdina*
La **tekso-formikoj** (*oecophylla*) vivas kolonie en la tropikaj arbaroj de Afriko kaj Azio. Ĉiu kolonio konsistas el ĉirkaŭ 500.000 loĝantoj, generitaj de unusola reĝino.

Kiel en ĉiuj formikokolonioj regas tri kastoj: reĝino grandaj kaj malgrandaj laboristinoj. La grandaj laboristinoj plenumas la plej grandan parton de la laboro, nome provizas la nutraĵon kaj konstruas la neston. Ili ankaŭ zorgas pri la protektado de la nesto kontraŭ malamikoj, elĵetante metanalan acidon, kiu sekreciiĝas el venenoglando. Ĉiuminute, grandaj laboristinoj gutigas sukeran likvaĵon en la buŝon de la reĝino. Alia formiko demetas *nutro-ovon*, kiun la reĝino tuj glutas. Danke al tiu zorge adaptita nutraĵo, la reĝino demetas centon de da ovoj tage, kiujn la laboristinoj amasigas en la kov-ĉambroj.
La malgrandaj laboristinoj zorgas pri la ovoj: ili manĝigas kaj purigas la larvetojn. La maskloj malmulte partoprenas en la vivo de la kolonio. Ili forlasas ĝin tuj kiam ili fariĝas sekse maturaj por partopreni en la geedziĝoflugoj kune kun la ontaj reĝinoj. Iom pli poste ili mortas.

La tekso-formikoj konstruas siajn domojn aŭ nestojn per arbofolioj. Post kiam ili elektis taŭgan arbon, skipoj de laboristinoj kurbigas kaj kunigas la randojn de du arbofolioj, helpe de siaj fortegaj mandibloj, dum aliaj skipoj rapidas al la larvoĉambroj. Prenante larvetojn inter siaj makzelojili transportas ilin al la konstruejo. Tie la laboristinoj stimulas la larvetojn, iomete pinĉante ilin, por ke ili ekkudru silkan fadenon. Tuj poste ili movas la gluecajn larvojn sur ambaŭ randoj de ĉiu folio, kiun oni uzas kiel glu-tubon, ĝis tavolo de blanka silko kunigas la foliojn. Tiu silka teksaĵo ankaŭ utilas por konstrui rondajn enirejojn kaj eksterajn galeriojn por atingi la neston.

La tekso-formikoj konstruas centojn da nestoj, kiuj utilas kiel ŝirmejoj, vartejoj kaj gardolokoj. Dumtage la kolektantoj de nutraĵo patrolas sur ĉiuj folioj kaj la arboŝelo forpelante malamikojn, kaptante insektojn kaj rikoltante la mielon de la afidoj, kiujn ili bredas tiucele. Pro tia strikta kontrolado de la medio fare de la tekso-formikoj, la ĉinoj jam antaŭ 2300 jaroj rikoltis kaj vendis formikidojn, kiujn oni metis sur la citronarbojn, por ke la laboristinoj batalu kaj eliminu malutilajn insektojn. Tiu tekniko estas la plej malnova ekzemplo de biologia batalo kontraŭ malutilaj insektoj pere de aliaj insektoj en la tuta historio de agrikulturo.

aperis de Robert Roze, Francio por Kontakto 1999:2


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Tekso-formiko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Tekso-formiko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Tekso-formiko en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Tomáš VERNER** (naskiĝis la 3-an de junio 1986 en Písek) estas ĉeĥa artsketisto trejnanta sub gvido de Vlasta Kopřivová kaj Michael Huth.

Printempe 2009 li okupis la 1-an lokon kaj en 2010 la 3-an lokon de la monda artsketa ranglisto
[1].

Li estas sesobla ĉeĥa ĉampiono (2002-2004, 2006-2008).

La plej granda ĝisnuna sporta sukceso de Tomáš Verner estas akiro de ora medalo en Eŭropa ĉampioneco pri arta sketado 2008 en Zagrebo, per kio li daŭrigis arĝentan sukceson el Varsovio en 2007. Atinginte 232,67 poentojn li superis svison Stéphane Lambiel kaj la trian francon Brian Joubert.

Dum Eŭropa ĉampioneco 2007 li prezentis mallongan programon kun muziko *Tokato kaj fugo d minora* de Johann Sebastian Bach. Li lotumis numeron 32 kaj startis la mallongan programon kiel la lasta. Antaŭecon al la plej granda favorato – franco Brian Joubert (monda ĉampiono 2007) – tamen post libera programo li ne retenis, i.a. pro falo dum kvarobla toeloop, kaj dank’ al tria plej bona libera programo (post Joubert kaj belgo Kevin Van Der Perren) li okupis en kompletaj rezultoj la duan lokon.

Referencoj
----------

 Rezultoj de ISU (Internacia Artsketa Unio)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tomáš Verner en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retpaĝaro de Tomáš Verner Arkivigite je 2009-03-03 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 326447
* VIAF: 84262857
* NKC: js20070608007
 |
**Tepeji del Río de Ocampo** estas unu el la 84 komunumoj de la meksika subŝtato Hidalgo, kiu situas en la centra Meksiko norde de la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo estas Tepeji del Río de Ocampo. Komunumo kaj urbo origine nomiĝis *Tepeji del Río* kaj ricevis la aldonon honore al la liberala politikisto Melchor Ocampo, kiu naskiĝis ĉi tie. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 13063.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 69755 loĝantojn. El tiuj estis 33947 viroj kaj 35808 virinoj. La komunumo havas surfacon de 393,2 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 2150 metroj super la marnivelo. 
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Tepeji rigardante okcidenten
Tepeji situas inter valoj kaj norde havas grandan lagon nomata La Requena. Proksime al La Requena estas la golfa klubo Amanali, kun 18 golfaj truoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Tepeji del Río de Ocampo Arkivigite je 2007-05-27 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
***El rey pasmado*** (La stuporplena reĝo) estas komedia kaj historia hispana filmo de 1991 reĝisorita de Imanol Uribe, bazita sur la romano de Gonzalo Torrente Ballester nome *Crónica del rey pasmado*. La filmo ricevis kelkajn Goja-premiojn kaj nomumojn kaj aliajn premiojn. Oni substrekis la fizikan similecon de Gabino Diego kun Filipo la 4-a kaj de Javier Gurruchaga kun la Grafo-Duko de Olivares.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

En la hispana kortego de la 17-a jarcento la reĝo Filipo la 4-a (Gabino Diego) diboĉas nokte kun la mistera grafo Peña Andrada, kaj gapas kontemplante la nudan korpon de Marfisa (Laura del Sol), prostitutino (en sinteno simila al la Venuso ĉe sia spegulo). Post tiu malkovro, la reĝo deziras kontempli ankaŭ la nudan korpon de sia edzino, nome la reĝino Izabela de Burbono (Anne Roussel). Tiukadre la Granda Inkvizitoro (Fernando Fernán Gómez) kunvokas kunsidon de teologoj por esplori la aferon. La du flankojn de la debato reprezentas la figuroj de la monaĥo Villaescusa (Juan Diego), kiu konsideras la intencon de la reĝo grava peko kiu estos danĝera por la lando, kaj la pastro Almeida, jezuita misiisto kiu argumentas, ke plej gravas la kapablo de la regantoj pli ol ilia moralo, kaj ke la deziro de la reĝo estas privata afero. Aunque la reina está dispuesta a complacer los deseos del rey, Villaescusa y sus subalternos hacen lo imposible para frustrar sus pretensiones. Finfine, kun helpo de la jezuito kaj de la grafo Peña Andrada, la reĝo sukcesas havi privatan renkontiĝon kun la reĝino, sia edzino.

Paralele, la Grafo-Duko de Olivares (Javier Gurruchaga) suspektas dian puon, ĉar li ne sukcesas havi filon kun sia edzino, pro kio li petas konsilon al Villaescusa, kiu vidas kulpon de la sterileco en la amorplezuro. Tiukadre la proponita solvo de "dia inspiro" aamori en preĝejo dum monaĥinoj koruas.

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Geaktoraro kaj roluloj
----------------------

* Gabino Diego kiel Filipo la 4-a.
* Anne Roussel kiel la reĝino Izabela de Burbono.
* Juan Diego kiel Villaescusa.
* Javier Gurruchaga kiel Grafo-Duko de Olivares.
* Fernando Fernán Gómez kiel Granda Inkvizitoro.
* María Barranco kiel Lucrecia.
* Joaquim de Almeida kiel Almeida.
* Eusebio Poncela kiel grafo Peña Andrada.
* Laura del Sol kiel Marfisa.
* Carme Elías kiel Abatino.
* Alejandra Grepi kiel Doña Bárbara.
* Emma Cohen kiel Dukino Vidvino de Maestrazgo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficial retejo de Gonzalo Torrente Ballester (el Retarkivo 20091215160805)
* Muziko de la filmo komponita de José Nieto

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo El rey pasmado en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 825245
 |
La **tria dinastio** de Antikva Egiptio komenciĝis ĉirkaŭ 2700 a. K. kun la regado de Sanaĥt kaj finiĝis ĉirkaŭ 2630 a. K. post Huni.

La damo Nesa. Louvre.
Temas pri la unua el la kvar dinastioj (3a al 6a) kiu formas la nomatan Malnova imperio de Egiptio. La plej grava faraono, pro la okazintaĵoj kaj konstruaĵoj de lia regado, estas Ĝoser. Pri la cetero el la monarkoj oni scias malmulte, kaj eĉ la sukceda ordo de ilia regado ankoraŭ ne estas bone difinita. Pri la ekstera politiko de tiu ĉi dinastio menciindas ke ade koloniiĝis Sinajo kaj la suba Nubio, por ekspluati ĝiajn naturajn rimedojn.

Faraonoj de la 3a dinastio
--------------------------

| Nomo komuna | Nomo de Horuso | Nomo de Trono | Komentoj | Regado |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Sanaĥt | Sanaĥt | Nebka |  | 19 jaroj |
| Ĝoser | Neĉerĥet | Ĝeser | Starigis la ŝtupan piramidon de Sakkara | 19 jaroj |
| Seĥemĥet | Seĥemĥet | Ĝeser-teti |  | 6 jaroj |
| Ĥaba | Ĥaba | Seĝes |  | 6 jaroj |
| Ka-heĝet | Ka-heĝet | Huni | Multaj egiptologoj pensas ke li estas Huni | 24 jaroj |

|  |
| --- |
| Reĝa listo de Abidozo. Egiptaj kartuŝoj 15-19 |

* Kategorio Tria egipta dinastio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Tumulo de Wiera
La **Tumulo de Wiera** (germane: *Hügelgrab von Wiera*) estas arĥeologia loko el la meza bronza epoko (1700-1200 a.K.) en Germanujo. Ĝi rangas inter la plej gravaj trovejoj el la menciita tempo en Norda Hesio. La tumulo famas pro siaj maloftaj ŝtonkolonaj cirkloj. Similaĵoj ekzistas ekstere de Hesio ankoraŭ en Vestfalio. 
La tumulo de Wiera troviĝas unu kilometron sudoriente de Schwalmstadt-Wiera ĉe la arbara sudokcidenta deklivo de Heidelberg-monto.

Konstruo
--------

Ĉe konstruo de tumuloj oni surtavoligis disajn ŝtonojn respektive utiligis por la tombo unuopajn pli grandajn ŝtonojn aŭ tabulojn. Tre raras la fostaj cirkloj kiaj ja normalas aliloke en Vestfalio. La tuto elfositis en 1932: trovitis tiam tombaj aĵoj el la 14-a jarcento a.K. kun diametro de 11 metroj. Limigitis la tumula zono per diligente farita cirklo el randaj ŝtonoj: tiaj ŝtonaj cirkloj apartenas en la teritorio nord-/orienthesia inter Kaselo kaj Schwalmstadt al la okulfrapantaĵoj de tumuloj. Tie ĉi la tuto faritis ekterordinare zorge. En regulaj distancoj estas vertikale starantaj ŝtonoj kun alteco de 1,2 metroj. La interspacetoj plenigitis per stakigitaj, malgrandaj tabuloj. Alikonstruoj tiaj havis la funkcion plistabiligi la tumulon.

En la centro de la cirklo terene la kadavro entombigitis en arba sarkofago. Poste surŝutitis ŝtonpaketo kun diametro de ĉ. 4 metroj. En tempa malproksimo al la funebra ceremonio surŝutitis finfine grundo. La tera monteto ja povis havi grandan altecon. El la trovhistorio arĥeologia la mezuroj ekzaktaj ne plu difiniblas pro la terena erozio en la kuro de la tempo; spertuloj opinias pri alteco de inter du kaj tri metroj. La tera monteto piede etendiĝis ĝis la interna ŝtoncirklorando.

Trovitaĵoj kaj rekonstruo
-------------------------

Meze oni trovis spurojn de skeleto kaj simplan argilpoton. La elfositaĵoj videblas en Kaselo en la Hesia Landa Muzeo. La responsuloj de Wiera decidis garantii la situ-akuratan kaj daŭran konservon de la tumulo juntumante morteron post la restarigo de la ŝtonaj enmetitaĵoj de la tumulo post la elfosado.

Literaturo
----------

* D. Vorlauf und C. Dobiat: *Grabhügel mit Steinpfeilerkreisen im Umland von Marburg*. Archäologische Denkmäler in Hessen 88

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tumulo de Wiera en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Detaloj pri al tumulo de Wiera[*rompita ligilo*]

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Hügelgrab von Wiera en la germana Vikipedio.* 

50.8725833333339.1463333333333Koordinatoj: 50° 52′ 21″ N, 9° 8′ 47″ O (mapo)
**Tria ordeno** (kies membroj estas triaordenanoj) povas aludi al diverstipaj grupoj 
de kristanoj, precipe laikoj, kiuj sekvas la karismon de kelka religia ordeno sen tamen tute ligiĝi al ĝi kiel, male, la votitaj membroj de la unua kaj dua ordenoj. Tiaj institutoj troviĝas en la katolika eklezio kaj ankaŭ, kvankam laŭ malpligranda kvanto, en tiu anglikana.

La unua ordeno estas konstituita de la viraj membroj porĉiame ligiĝintaj al la praktikado de la evangeliaj koncilioj; la dua ordeno koncernas virinojn kiuj sin ligas per votoj sammaniere kiel la viroj. La tria ordeno koncernas laikajn virojn kaj virinojn kiuj engaĝiĝas vivi en la sekulara vivo la evangeliajn konsilojn.

Jen iuj de tiuj triaj ordenoj:
Franciskana sekulara Tria Ordeno  starigita eble en 1223 aŭ proksimume.
Laika frataro de de Sankta Dominikiko fondita en 1285.
Karmela tria ordeno, fondita en 1452.
Tria ordeno de Sankta Aŭgusteno fondita en 1401.
Tria ordeno de la Minimuloj.
Kotopo. La triaj ordenoj estas multaj.

La komenca ideo pri la tria ordeno kaj ĝia origina realiĝo kun aprobo de la superaj ekleziaj aŭtoritatoj naskiĝis en la franciskana medio: Sankta Francisko celis altiri ĉiujn al la praktikado de la evangeliaj koncilioj.

Tuta tiu materio estas reglamentita de la eklezia kanona juro 303. La gvidaj regantoj kutime estas demokratie elektitaj.

Notoj
-----

1. ↑  Tiu Tria Ordeno ne samas kun la Tria regula Ordeno kiu estas vera religia ordeno.

Vidu ankaŭ
----------

* Dominikanoj
* Franciskanoj
* Francisko de Asizo
* Historio de la franciskana ordeno

Bibliografio
------------

* Katolikaj enciklopedioj:
	+ Enciclopedia\_Cattolica
	+ Cathopedia:Voci\_indispensabili
	+ Catholic\_Encyclopedia
**Tonalá** estas unu el la 126 komunumoj de la meksika subŝtato Jalisco. La ĉefurbo de la komunumo estas Tonalá. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 14 101.

Geografio
---------

**Tonalá** apartenas al la regiono Centro kiu situas, kiel jam diras la nomo, en la centro de la subŝtato Jalisco (la ĉefa urbo estas Guadalajara). Al tiu regiono apartenas 14 komunumoj. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 408729 loĝantojn. El tiuj estis 207070 viroj kaj 201659 virinoj. La komunumo havas surfacon de 119,58 km². La meza alteco estas 1660 metroj super la marnivelo. La meza jara temperaturo estas 20 C. En la komunumo estas 900.00 mm da precipitaĵo jare. 

Situo de la koncerna regiono en la subŝtato Jalisco.
Urbodomo de la komunumo en Tonalá.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 80245 viroj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 72662 scipovis legi kaj skribi kaj 4822 viroj estis analfabetoj. Do 6.01 % de la viroj estis analfabetoj. En la sama jaro en la komunumo vivis 80512 virinoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 73778 sciis legi kaj skribi kaj 6364 virinoj estis analfabetoj. Do 7,9 % de la virinoj estis analfabetoj. En 1995 en Tonalá vivis 231561 personoj kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj estis 456 indiĝenoj. Tio signifas ke 0,197 % de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Tonalá[*rompita ligilo*] en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
Etruskino, terakota figuro.
"Blua Sinjorino", muldita kaj orumita terakota figureto, Luvro, Parizo.
**Terakoto** (el la itala: *terra cotta*, bruligita tero) estas ceramika substanco bakita el brikkolora (ĉar ferenhava) argilo.

Laŭ Francisko Azorín **terakoto** estas *Skulptaĵo de kuirita argilo.* Li indikas etimologion el la latina *tera + cocta* (tero kuirita).

Famaj terakotoj
---------------

La plej fama terakotaĵo estas la terakota armeo en la maŭzoleo de la unua imperiestro de la Qin-dinastio.

Koroplasto (el greka *koré*, pupo, kaj *plassein*, formi) estas statueto el terakoto aŭ simila materialo el koto.

Famas ankaŭ la Tanagraj figuretoj.

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 200.
2. ↑  Azorín, samloke.

Bibliografio
------------

* Lippold, Katharina. *Die Terrakottaplastik im Park von Sanssouci unter Friedrich Wilhelm IV.* germane
* Jahrbuch Preußischer Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg, Band I, 1995/96, S. 93-96. germane

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Terakoto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Terakotokaheloj el Hispanio[*rompita ligilo*]


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 132003
* GND: 4184790-8
* LCCN: sh85134051
* BNF: 119452651
* NDL: 00576292
* NKC: ph249428
 |
**Tinieblas de la Sierra** [tiNJEblas delaSJEra] estas vilaĝo kaj municipo en la provinco Burgoso, regiono Kastilio kaj Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la distrikto Alfoz de Burgos. La loknomo *Tinieblas de la Sierra* estas komprenebla kiel *Tenebro de la Montaro*.

Geografio
---------

Preĝejo de Tinieblas.
Retablo de Tañabueyes, de la 16-a jarcento.
Ĝi troviĝas proksime de Villoruebo kaj Villamiel. Havas areon de 29,38 km² kun 28 enloĝantoj (2021).

La municipo enhavas ankaŭ la submunicipon Tañabueyes.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj), kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 780187
* VIAF: 1386155226698484490001
 |
**Tonalá** estas unu el la 118 komunumoj de la meksika subŝtato Chiapas, kiu estas la subŝtato kiu situas plej sude. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas **Tonalá**. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 07097.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 78516 loĝantojn. El tiuj estis 38594 viroj kaj 39922 virinoj. La komunumo havas surfacon de 1766 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 60 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 50137 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 42119 scipovis legi kaj skribi kaj 7988 personoj estis analfabetoj. Do 84% de la personoj scipovis legi kaj skribi kaj 16% estis analfabetoj.

78438 personoj en la jaro 2000 aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 464 personoj estis indiĝenoj. Tio signifas ke 0.59% de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Tonalá Arkivigite je 2011-06-17 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
Virino kaj infanino rigardante el teraso.
**Teraso** estas ebena tegmento kun balustrado. En domoj de varmaj klimatoj ĝi havas multajn utilojn kaj ĉefe ĝui mildan veteron, sunbanadi, sekigado de lavitaj vestaĵoj, kunvenejo, salono, rigardejo ktp. En kelkaj urboj kaj landoj terasoj estas grava parto de urba pejzaĝo. En multaj lokoj eblas trairi de unu domo al alia tra terasoj.

Laŭ Francisko Azorín **teraso**  estas *Vasta plataĵo sur konstruaĵo, sur monto, sur altaĵo.*[1] Li indikas etimologion el la latina *terraceus* (teraĵo), de *terra*.[2]

En agrikulturo ĝi estas ebena agro, elformita sur deklivoj per konstruo de ŝtona aŭ tera digeto. Ĝi estas uzata en altmontaroj por protekti agron, kulturplantojn pro erozio. Kaj en ĝardenado teraso estas alta ebena teramaso subtenita per masonaĵo kaj aranĝita en ĝardeno por ĝui belvidon aŭ faciligi promenadon. 

En geografio ĝi estas ebena larĝa benko, interrompanta deklivon. [3]

Vidu ankaŭ
----------

* Teraso (apartigilo)
* Altano, belvedero, balkono, verando

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 200.
2. ↑  Azorín, samloke.
3. ↑  PIV2, p. 1152.
Telegrafo de Chappe
Konata vertikala morsklavo
**Telegrafisto** estas tiu okupiĝo, kie la laboristo uzas morsklavon por sendi kaj ricevi morsan kodon per telegrafo. La profesio nuntempe jam apenaŭ ekzistas. Dum proksimume 200 jaroj uziĝis diversaj telegrafoj, tial ankaŭ la laboro estis malsama.

Historio
--------

La profesio etendiĝis precipe dum regado de Napoleono pro invento de Chappe. La telegrafistoj ne konis la mesaĝon, nur ili imitis la movojn de la antaŭa mekanika telegrafo.

Ekde invento de Morse la telegrafisto konis la mesaĝon, ili kodigis ĝin al Morsa kodo kaj sendis tion al la adresulo. Tie la telegrafisto legis kaj deĉifris la sendaĵon.

Baldaŭe literoskribaj telegrafoj etendiĝis, kie la telegrafisto devis rapide skribi. Komence tiu laboro estas tre peza, ĉar la parte mekanika telegrafo funkciis per mallevo de pezoj. La telegrafisto foje-foje devis levi la pezojn per sia piedo.

Post apero de sparkotelegrafoj la telegrafistoj devis labori ankaŭ per siaj oreloj. Oni denove uzis la morsan kodon. Nuntempe nur radioamatoroj, aviadilaj aŭtomataj sistemoj kaj radiogvidiloj uzas la morsan kodon.

Dume la literoskribaj telegrafoj evoluis al teleksoj. La laboro faciliĝis, virinoj transprenis la laboron. Ĝenerale oni devis sendi po 300 karaktrojn minute.

Siemens T100: tipa kesta telekso en fermebla tablo, kie jam virinoj laboris

Famaj telegrafistoj
-------------------

* Arne Arnessen
* Arlindo Castor de Lima
* Aleksandro Erjuĥin
* Jack Phillips
* Zózimo Lima
* Telegrafistoj de Titanic
Triadobatrachus massinoti*Triadobatrachus massinoti*, pra-rano el komenca Triaso de Madagaskaro.
***Triadobatrachus*** ('triobla-rano') estas formortinta genro de rano-formaj amfibioj, inklude nur unu konatan specion, nome *Triadobatrachus massinoti*. Ĝi estas la plej antikva membro de la rana stirpo konata, kaj elstara ekzemplo de transira fosilio. Ili vivis dum la Komenca Triaso antaŭ ĉirkaŭ 250 milionoj da jaroj, en kio estas nune Madagaskaro.

*Triadobatrachus* estis 10 cm longa, kaj ankoraŭ retenis multajn praajn karakterojn, kiaj posedo de almenaŭ 26 vertebroj, kie modernaj ranoj havas nur kvar al naŭ. Almenaŭ 10 el tiuj vertebroj formis mallongan voston, kiun la animalo povis esti reteninta kiel plenkreskulo. Ili probable naĝis per frapado de siaj malantaŭaj kruroj, kvankam ili ne povis salti, kiel plej modernaj ranoj faras. Ties kranio similis al tiuj de modernaj ranoj, konsista el ĵaluzio de fajnaj ostoj separataj de grandaj malfermaĵoj.

Tiu animalo, aŭ iu parenco, evoluis finfine al modernaj ranoj, kies pli fruaj ekzemploj estis *Prosalirus*, milionoj de jaroj poste en Komenca Ĵurasio.

Referencoj
----------

1. ↑   (2016) "*Triadobatrachus massinoti*, the earliest known lissamphibian (Vertebrata: Tetrapoda) re-examined by µCT-Scan, and the evolution of trunk length in batrachians", *Contributions to Zoology* **58** (2), p. 201–234. 

 Arkivigite je 2016-10-11 per la retarkivo Wayback Machine  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2016-10-11. Alirita 2017-02-05.
2. ↑   (1999) Palmer, D.: *The Marshall Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs and Prehistoric Animals*. Londono: Marshall Editions, p. 56. ISBN 1-84028-152-9.
3. ↑  Rocek, Z..  (2000) "14. Mesozoic Amphibians", *Amphibian Biology. Paleontology: The Evolutionary History of Amphibians* **4**. Surrey Beatty & Sons, p. 1295–1331. ISBN 0-949324-87-6.

Literaturo
----------

* Benes, Josef. Prehistoric Animals and Plants. paĝo 114. Prague: Artia, 1979.

* Kategorio Triadobatrachus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Triadobatrachus en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Tinito** estas la aŭdado de ĝena bruo (ofte fajfado), ne reale produktita de iu ajn sona fonto, nek interne nek ekstere de la korpo. Taksoj varias ke pro ĝi suferas inter 10 kaj 15 procentoj de homoj, kies plejmulto fine rezignacias kaj sufiĉe bone lernas toleri ĝin. Nur por 1 aŭ 2 procentoj de homoj ĝi fariĝas signife grava problemo, kaŭzante tre ĝenan malbonigon de ilia vivkvalito. Ĝi povas okazi pro diversaj korpaj kaj mensaj kaŭzoj. Ofte ĝi rezultas el vundo al la orela internaĵo pro laŭtegaj sonoj.

Preskaŭ ĉiam tinito estas subjektiva fenomeno kaj tial oni ne povas mezuri ĝin objektive. Ofte specifa situacio estas klinike taksata per simpla skalo el "malgrava" al "katastrofa" depende de ĝiaj influoj , ekzemple sur dormo kaj sur ĉiutagaj kutimaj agoj.

Ĉar temas pri malbonfarto ankoraŭ ne sufiĉe esplorita, bedaŭrinde ne ekzistas finofara kuracado. Ankaŭ inter la kuracistoj, eĉ inter la specialistoj mem, regnas granda nescio pri tinito kaj ili ofte nur preskribas pororelajn medikamentojn, aŭ ekzamenojn por kontroli anomaliojn en la aŭdodukto kaj finfine konsilas simple atendi esperante, ke la bruo ĉesiĝos, aŭ forsalutas la pacienton per "nenio estas farebla, vi devas lerni kunvivi kiel eble plej bone kun la problemo!".

Por serioze analizi la aferon kaj taŭge prezenti la simptomojn kaj la propran klinikan historion al kuracisto, oni devus raporti pri  la atakoj de tinito laŭ kvar parametroj: loko, ofteco kaj daŭro, kaj tipologio. Rilate la lokon, oni povas aŭdi la bruon en unu orelo, en ambaŭ aŭ en la kapo. Rilate oftecon kaj daŭron, tinito povas aperi nur de tempo al tempo aŭ senĉese. Laŭ ĝia tipologio, oni povas malkovri, ke la bruo estas sinkronigita kun la korpulsado aŭ la spirado. Kelkaj kuracistoj klopodas analizi tiniton laŭ la biologiaj ritmoj kaj aparte la "ĉirkaŭtaga" ritmo, tio estas laŭ karakteriza periodo de 24 horoj.

Do, oni povas sin dediĉi al analizo de propra tinito kiel al hobio kaj tiel pasigi iom da tempo. Sed strikte ligita al tiu ĝena malbonfarto fripone floras, aparte helpe de interreto, vera industrio de senefikaj terapioj.

Ĉiuokaze, por via persona avantaĝo aŭ por atentigi viajn konatulojn, indas ekscii pri la friponaĵoj ligitaj al nereala "kuracado de tinito". En la plej bonŝanca kazo, sufiĉe multekosta rimedo povus verŝajne havi nur etan psikologian "placeboefikon".

Jen ne kompleta listo de friponaj "kuraciloj por tinito": lasero, vazodilataj medikamentoj, vitaminoj, kuracado de nukartrozo, dentkuracistaj terapioj kaj eĉ la fama "terapio de retrejnado por tinito", kiu tre malofte havas iun hazardan efiketon.

* Kategorio Tinito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Telegrafostria parado por la prezidenta kandidato Richard Nixon en Novjorko en 1960, montrante la klasikajn striojn de telegrafa papero.
**Telegrafostria parado** estas parado okazanta en urba etoso, kiu ebligu forĵeti grandajn kvantojn de dispecigita papero (origine fakte telegrafa papero, sed nuntempe ĉefe konfeto, kio havigas ankaŭ la nomon konfetoparado) el la najbaraj oficejaj konstruaĵoj sur la parada vojo, kreante celebran efikon kiel neĝoŝtormeca kirliĝo. La koncepto originiĝis el kaj estas ĉefe uzata asocie kun Usono, ĉefe kun Novjorko.

En la posttagmezo de la 28-an de oktobro 1886. Prezidanto Grover Cleveland, antaŭe novjorka guberniestro, prezidis la inaŭguron de la Statuo de Libereco. Dum la mateno de la inaŭguro, parado estis okazigita en Novjorko; taksoj de la nombro da homoj kiuj observis ĝin variis inter pluraj centmiloj kaj unu miliono. Prezidanto Cleveland gvidis la procesion, poste li staris en la reviziado por vidi bandojn kaj manifestaciantojn venintaj el tuta Usono. La itinero komenciĝis ĉe Madison Square, iama hejmo de la statua brako, kaj daŭrigis tra Battery Park ĉe la suda pinto de Manhatano, Kvina Avenuo kaj Broadway, kun iometa kromvojo tiel ke la parado povu pasi antaŭ la konstruaĵo de la gazeto *New York World*, kiu monkolektis por la piedestala konstruado, ĉe Park Row. Kiam la parado preterpasis la Novjorkan Borson, borsistoj ĵetis telegrafstriojn tra la fenestroj, komencante la novjorkan tradicion de la telegrafostria parado.

Notoj
-----

1. ↑  Khan, 2010, p 176.
2. ↑  Khan, 2010, pp 177–178.
**Tino** estas portebla (pli malgrandaj havas tenilojn), senkovrila, ligna kuvo cilindroforma kun rektaj daŭboj. La pli grandaj havas ovalan, kuvan formon kaj ili uzatis por sinbanado.

Tino uzatas ĉefe en la vitkultivado (vinfarado) por kolekto de la vinberoj. Ĝi ĝenerale estas pli granda ol 50 l, sed ekzistas tipoj por kolekto de la plenaj vinberoj kaj mosto, kiuj povas estis pli malgrandaj kun teniloj ĉerande.

Oni uzas tinon por grandaj endomaj plantoj, arbetoj; ĝi uzatis por fiŝtransporto en speciala formo (kun mallarĝa kolo), kolekto de faruno en muelejoj (ankaŭ ligna kuvo)

La okulfrapa diferenco estas al barelo, ke la daŭboj ne estas kurbigitaj, restas rektaj. La barelfaristo ne faras la manipuladon de kurbigo sed ja ĉiu ajn aliajn labormetodojn. (Li fendas, segas, rabotas (randon oblikve), alŝutas ringegojn, frezas fendon, almetas fundon, fiksas la tuton.)

La tino havas la formon kun rekta aŭ oblikva flanko (ĉesupre larĝiĝanta aŭ mallarĝiĝanta). Ĉe supre larĝiĝanta tino.

* kolekta tino estas supre larĝiĝanta tino, uzatas por kolekti plenajn vinberojn. Konatas je mekde la 16-a jc, ĝi entenas 8-16 hektolitrojn.
* livera tino 3-12 hektolitra, simila al kolekta tino, konatis jam en la mezepoko, kiam oni liveris la lkolektitajn vinberojn per ĉaro
* treta (piedprema) tino estas supre larĝiĝanta tino kun deflua truo, 3-8 hektolitra.
* fermenta tino estas supre mallarĝiĝanta tino por ruĝaj vinoj, 10-60 hektolitra kun deflua truo.

pliaj esprimoj

* aĵura premtino
* desinfekta tino por malseka traktado (miŝado de kemiaĵoj kontraŭ damaĝbestoj, palntaj malsanoj)
* plant-tino

tin(et)o
Tineto estas speco de ligna sitelo.

Vidu ankaŭ
----------

* barelo
* trogo
* Tino (planlingvo)
Sono de tondro

**Tondro** estas la bruo kiun oni aŭdas dum la ŝtormo post la fulma malŝargiĝo.

Pro tio ke la propagaj rapidecoj de la lumo kaj la sono estas tre malsamaj, estas tempodiferenco inter la vido de la fulmo kaj la ekaŭdo de la tondro, kvankam la fenomenoj samtempe okazas. Ju pli granda estas la distanco inter la fulmo kaj la observanto, des pli granda estas la tempopaso inter la observoj de fulmolumo kaj tondrosono.

Kalkulado de distanco al fulmo
------------------------------

La sonorapideco egalas al proksimume 300 m/s. La lumrapideco estas tiom grandega ke ne necesas tiuskale konsideri ĝin.
Se la fulmo estas je distanco de unu kilometro, la tempopaso egalas al 3 sekundoj.

**Formulo:** distanco (en kilometroj) **=** tempopaso (en sekundoj) **/ 3**

Signifo en religio
------------------

En la pasinteco, homoj havis multan timon al la fortegaj tondrobruoj.
Oni kredis ke la fulmotondro estis signalo de la dioj.
Tiele la egipta mitologia dio Seth forpelis per la tondro la malicajn malamikojn. La greka supera dio Zeŭso ĵetis fulmotondrojn sur siajn malamikojn. Ankaŭ la ĝermana dio Donar uzis la tondron. Same faris la dio Thor. En la slava mitologio, tondro estas atribuata al Peruno. Kaj en la ĉina imperio, oni atribuis la bruon de la tondro al la fabela bestego drako.
  

* Kategorio Tondro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Tondro en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)