recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Pentraĵo far Caravaggio de kartotrompisto prestidigitanta por gajni je kartludon
La trompo de tasoj-kaj-globetoj
**Prestidigito** estas la uzo de subtilaj movoj de la manoj kun kartoj aŭ aliaj malgrandaj objektoj por iluzio aŭ trompo. Oni kiu estas lerta je prestidigito nomiĝas **prestidigitisto**.

Etimologio
----------

La termino *prestidigito* devenas de la franca lingvo. Ĝi estas kunigaĵo de france *preste* ("lerta") kaj latine *digitus* ("fingro"), kaj tial signifas "lertfingradon". La termino estis inventita de Jules de Rovère (1797–ĉ. 1864), franca prestidigitisto.

Uzo
---

Oni povas prestidigiti por diversaj celoj.

La plej ofte konata formo de prestidigito estas por spektaklo kaj amuzado; ĝi estas ofte kombinita kun alispeca iluzio por pli granda efekto. Kiel formo de iluzio, prestidigito povas esti farata pli proksime, pli intime, apud nur malmulto da spektantoj; tio povas kaŭzi alispecan miron ol la grandskala iluzio farata fore.

Alia fama uzo de prestidigito estas por trompo je ludoj. Ekzemple, en kartludo aŭ maĝango, oni povas ŝanĝi oniajn kartojn por plibonigi onian manon; se oni ludas vete, do oni povas gajni multe da mono. Alian faman trompludon estas la tasoj-kaj-globetoj. En tiu ludo, la trompisto proponas al trompatoj simplan vetludon, kiu estas ŝajne tre facile gajnebla; tamen, la trompisto fakte, per prestidigito, igas gajnon neebla.

Famaj prestidigitistoj
----------------------

Jen kelkaj famaj prestidigistoj:

* Dan kaj Dave
* Ricky Jay
* Derek DelGaudio
* David Copperfield
* Yann Frisch
* Norbert Ferré
* Dai Vernon
* Cardini (Richard Valentine Pitchford)
* Tony Slydini

Notoj
-----

1. ↑  Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto: prestidigit/i

Referencoj
----------

* Jones, Jessica.  (2007) *The Art of Cheating: A Nasty Little Book for Tricky Little Schemers and Their Helpless Victims* (angle). Simon and Schuster. ISBN 978-1416571384.
* Tarr, William.  (1976) *Now You See It, Now You Don't! Lessons in Sleight of Hand* (angle). Vintage Books. ISBN 0-394-72202-7.
Koordinatoj: 55° 42′ 00″ Nordo 3° 49′ 59″ Okcidento﻿ / ﻿55.700 °N, 3.833 °U﻿ / 55.700; -3.833 (mapo)

  

**Clydesdale** (prononce ˈ|k|l|aɪ|d|z|d|eɪ|l| aŭ [klajdsDEJL]; *Dail Chluaidh* en gaela, prononce t̪ʰal̪ˠ xluəɣ, estas arkaika nomo por Lanarkshire, nome kantono de Skotlando. El 1975 al 1996 ĝi estis ankaŭ la nomo de unu el la deknaŭ distriktoj de la regiono Strathclyde.

*Clydesdale* estas ankaŭ raso de tirĉevaloj devena el farmaj ĉevaloj de Clydesdale, kaj nomita laŭ tiu regiono. Tiu raso estis origine uzata por agrikulturo kaj transporto, kaj estas ankoraŭ uzata por tiraj celoj nuntempe. Tiu raso estis disvolvigita el flandraj virĉevaloj importitaj al Skotlando kaj krucigitaj kun lokaj ĉevalinoj. La unua bredoregistro estis formita en 1877. Fine de la 19a kaj komence de la 20a jarcentoj, miloj da Clydesdale estis eksportitaj el Skotlando kaj senditaj tra la mondo, inklude al Aŭstralio kaj Novzelando.

Vidu ankaŭ
----------

* Clydesdale (ĉevalo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Historic map showing Clydesdale divided in Nether and Upper Wards Arkivigite je 2005-02-20 per la retarkivo Wayback Machine
* Historic map showing Clydesdale in Scotland Arkivigite je 2006-05-27 per la retarkivo Wayback Machine
* Historic map showing Clydesdale in Scotland Arkivigite je 2006-05-27 per la retarkivo Wayback Machine
* Historic map showing Clydesdale in Scotland Arkivigite je 2006-05-27 per la retarkivo Wayback Machine
* Historic map showing Clydesdale in Scotland Arkivigite je 2006-04-27 per la retarkivo Wayback Machine
principo pri varmigo de du apartaj strioj el metaloj, kaj de ligita dumetala strio
**Dumetala strio** en la lingvaĵo de mekaniko estas metala strio el du tavoloj de malsamaj materialoj, kiuj estas fikse ligataj.

Karakteriza estas la formŝanĝo kiam ŝanĝiĝas la temperaturo. La malsamaj koeficientoj de ampleksiĝo en varmeco kaŭzas, ke la strio kurbiĝas al unu aŭ alia flanko, respektive ke ĝi en la kazo de taŭga temperaturo post kurbiĝo ankaŭ povas rerektiĝi. La materialoj povas esti ekzemple zinko kaj ŝtalo aŭ ankaŭ ŝtalo en kombino kun la alojo latuno.

dumetala risorto reagas al varmigo per flamo

Principo
--------

dumetala risorto por starta aŭtomataĵo de aŭtomobilo
Du metaloj de malsamaj koeficientoj de ampleksiĝo en varmeco en temperatura ŝanĝo longiĝas diverskvante. Se oni ligas la finaĵojn de du malsammetalaj strioj, ekzemple per nitoj aŭ per kunpremado per pezaj cilindroj, la malsama longiĝo de la du strieroj kaŭzas kurbiĝon de la strio.

Atentigo
--------

La nomo ne miksindas kun dumetalismo, nomo por valutosistemo, kies moneroj havas difinitan kvanton de oro respektive arĝento kaj estas senlime interŝanĝeblaj je valute fiksita kvanto de oro aŭ arĝento. Same ĝi ne miksindas kun dumetalaj moneroj, kiu produktiĝis el du malsamaj metaloj respektive alojoj, kies materiala valoro tamen ne havas rilaton al la valoro de la monero - ekzemplo por tiaj dumetale produktita monero estas la moneroj de 1 respektive 2 Eŭroj, aŭ tiu de 10 tajlandaj bahtoj.

* Kategorio Dumetala strio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Oszkár Csuvik** [oskAr ĉuvik], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csuvik Oszkár** estis hungara-brita-aŭstrala akvopilkisto, naĝisto, olimpiano, trejnisto, librotenisto. Lia nomo estis en la brita periodo **Oscar Fleming**, en Aŭstralio ekde 1964 **Oscar Charles**. Lia bofrato estis Sándor Tarics.

Oszkár Csuvik naskiĝis la 28-an de marto 1925 en Budapeŝto, li mortis la 23-an de oktobro 2008 en Sidnejo.

Biografio
---------

Oszkár Csuvik maturiĝis en gimnazio en 1943, poste li studis unu kaj duonjaron en Scienca Universitato Péter Pázmány. En 1948 li disidis al Britio, sed post 2 jaroj li translokiĝis al Sidnejo. En la ekstersporta vivo li laboris en firmaoj. Intertempe li akiris librotenistan licencon en 1960. Lia edzino naskis 2 filinojn. Li ricevis premiojn inter 1948-1998.

### Sporta kariero

Oszkár Csuvik inter 1940-1948 estis naĝisto kaj akvopilkisto en pluraj sportkluboj en Budapeŝto kun elstaraj rezultoj. Li estis hungara ĉampiono kvarfoje en naĝado, en 1943 akvopilka ĉampiono, dum li apartenis al la hungara nacia akvopilka teamo en 1948 sesfoje. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1948 kun arĝenta medalo. Pli poste jam sub brita flago li estis brita ĉampiono en 1949 en akvopilko, eĉ li estis membro de la brita nacia teamo (1949–1950). Fine sub aŭstrala flago li estis akvopilka olimpiano en Aŭstralio en la Somera Olimpiko 1952, intertempe li estis aŭstrala akvopilka ĉampiono trifoje inter 1951-1953, samtempe li apartenis al la aŭstrala nacia teamo. Inter 1968-1980 li estis trejnisto de aŭstrala teamo, samtempe de nacia teamo. Lia teamo estis okfoje akvopilka ĉampiono.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* anglalingva biografio
* hungarlingvaj datenoj

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 806754
 |





* Portalo pri Biografio
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Jeanne FLOURENS** [ĵan flu**ran**], ankaŭ konata kiel **Roksano** (naskiĝis la 4-an de aŭgusto 1871 en Vias, apud Montpellier, mortis la 13-an de julio 1928 en Marsejlo) estis franca esperantistino kaj komercistino.

Flourens esperantistiĝis en 1903, kaj ne ĉesis propagandi ĝis la morto. Ŝi fondis grupon en Beziers, gvidis kursojn, varbis la estrojn de la lokaj gazetoj, en kiujn ŝi enpresigis regulajn artikolojn por Esperanto. En 1922 ŝi translokiĝis al *Marseille*, kie ŝi daŭrigis la laboron kaj direktis Esperanto-Hejmon. Sed precipe kiel verkistino ŝi estas konata; ŝi skribis sennombrajn propagandajn artikolojn, kaj ankaŭ multajn aliajn ĉiuspecajn en E-aj gazetoj, inkluzive Tra La Mondo kaj L' Espérantiste. Ŝiaj artikoloj temas precipe pri literaturaĵoj, tradukoj kaj la modo.

Flourens estis membro de la Lingva Komitato de 1910.

Verkoj
------

Flourens verkis kaj publikigis aparte: 

* *Duonsurda*, komedieto, 1907.
* *La Fianĉiniĝo de Sovaĝulineto*; komedio, 1909.
* *La Senlaca Sinofero*, 1911 (Unua premio en la Konkurso de Belga Esperantisto, Antverpeno okaze de la UK 1911).
* *La Morgaŭa Virino* 1912. Eltiraĵo el la memorskriboj de Tolstoj 1911.
* *Geedziĝopeto*: triakta komedio, 1913

Eksteraj ligiloj
----------------

* *Enciklopedio de Esperanto*/F en sia originala formo en la Interreto
* *Enciklopedio de Esperanto* en elŝutebla versio (PDF).
* Verkoj de kaj pri Jeanne Flourens en la Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 13696
* GND: 1019664169
* VIAF: 232006588
 |
**Julius KRÖHL** (1820-1867) estis germana inĝeniero elmigrinta en Usonon.

Biografio
---------

En 1861 proponis Julius Kröhl sian planon pri 12 metrojn longa submarŝipo al la armeo de la usonaj nordaj ŝtatoj, sed ĝi trovis akceptantojn, interesantojn tie.

Do li povis realigi la planon per helpo de *Pacific Pearl Company* kaj konstruis *Explorer*-on el fandofero. Ĝi estis la unua submarŝipo kun elira kluzo kaj tio servis por trovi perlojn.

Li kaj la ŝipanaro mortis je misteria febro. Verŝajne ili suferis - tiam nekonata - je dekompresa malsano, ĉar ili surprenis dum semajno multajn subakviĝojn ĝis pli ol 30 metrojn profunde.

La submarŝipo kuŝas kaj rustiĝas ĉe la panama marpordo
Panama. Oni volas nun (en 2005) ĝin liveri kaj restaŭri.

Oni supozas, ke li prenis la ideon pri la submarŝipo el la romano de Jules Verne Dudek mil leŭgoj sub la maro, kie la submarŝipo Nautilus havis same cigaroforman.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Fotoj en Spiegel


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 43494
* LCCN: no2011192634
* VIAF: 220977827
* ISNI: 0000 0003 6158 6343
 |
**ASBÓTH Oszkár** [aŝbo:t oska:r] (Pankota, la 31-an de marto 1891 – Budapeŝto, la 27-an de februaro 1960) estis hungara inĝeniero, hungara eltrovinto de la helikoptero.

Li venis el la familio de Lajos Asbóth.

Post studado, li okupiĝis inter 1909–13 en Arad, Szabadka, Wiener Neustadt pri aviadila konstruado. Dum la unua mondmilito, li laboris en la Helicesplora Instituto de Fischamend, kie li atingis sukcesojn per la elpensitaj t.n. Aŝbóth-helicoj.

Li konstruis post la unua mondmilito kaj plurjara eksperimentado stabiligitan helikopteron kun Asboth-helico. Tiu helikoptero (AH-1) deteriĝis la 9-an de septembro 1928 vertikale. La helikoptero estis direktebla ankaŭ horizontale. Ĝi povis altiĝi ĝis 30-50m kaj plenumis ĉ. 29 horojn en la aero, en 192 deteriĝoj. Ĝi havis la povumon de 120 ĈP, naŭcilindran motoron.

Liaj sukcesoj instigis ankaŭ la helikopteresplorojn dise en Eŭropo. ankaŭ la internacia fakliteraturo rekonis lian pioniran rolon en la helikoptera esplorado.

La *Fédération Aéronautique Internationale F. A. I.* distingis lin en 1954 per *Paul Tissandier*-diplomo.

Li ankaŭ konstruis eksperimentan ŝipon kun la samtipa helico.

* Kategorio Oszkár Asbóth en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Herceghalom** estas vilaĝo en Hungario en regiono **Meza Hungario**, en departemento Pest, en subregiono Budaörs.

Blazono de Herceghalom
Panoramo de Herceghalom
Panoramo en Herceghalom

Bazaj informoj
--------------

* 47° 29′ 50″ N 18° 44′ 43″ O﻿ / ﻿47.49722 °N, 18.74528 °O﻿ / 47.49722; 18.74528 (mapo)Koordinatoj: 47° 29′ 50″ N 18° 44′ 43″ O﻿ / ﻿47.49722 °N, 18.74528 °O﻿ / 47.49722; 18.74528 (mapo)
* Areo: 7 km²
* Loĝantaro: 1460
* Poŝtkodo: 2053
* Telefonprefikso: 23

Situo
-----

Herceghalom situas laŭ fervojo kaj ĉefvojo Budapeŝto-Vieno, aŭtoŝoseo M1 en la sama direkto preteriras. La distanco de la ĉefurbo estas 26 km.

Historio
--------

La komunumo estis loĝata jam dum la bronzepoko kaj de romianoj. En 1883 fervojo konstruiĝis al Vieno. Estis du planoj, laŭ la hungara la trajno tuŝas la iaman ĉefurbon Bratislava, laŭ la aŭstra estas elbranĉiĝo de la linio Vieno-suda Aŭstrio. Fine konstruiĝis ambaŭ. Herceghalom situas laŭ la aŭstra linio. Post la socialisma erao ŝtata instituto havis la bienojn.

Famuloj
-------

En Herceghalom mortis pro fervoja akcidento historiisto Lajos Thallóczy.

* Kategorio Herceghalom en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ekzistas ankaŭ urbo Hajderabado en Barato.

---

**Hajderabado** (aŭ **Hyderabad**, sinda lingvo: حيدرآباد سنڌ, urdua lingvo: حیدرآباد Haidarābād) estas urbo en provinco Sindo en Pakistano kun 1.536.398 loĝantoj (2009), kiu situas ĉe rivero Induso.

Historio
--------

Hajderabado estis fondita en 1768 de Mian Ghulam Ŝaho Kalhoro en regiono kun pluraj montetoj apud rivero Induso. Ĝia fondonomo estis *Nehrun Kot*. Sur unu monteto la fondinto konstruigis la fortikaĵon *Pacca Qilla*.

Post lia morto Hajderabado fariĝis ĉefurbo de la regejo de Mir Fateh Ali Ĥan Talpur, kiu rezidis en Pacca Qilla ekde 1789. La 24-an de marto 1843 la britoj konkeris la urbon (batalo de Miani) kaj regis tie ĝis la sendependiĝo de Pakistano (1947), kiam Hajderabado fariĝis ĉefurbo de la provinco Sindo (ĝis 1955, kiam Karaĉio fariĝis ĉefurbo de Sindo).

Ekonomio
--------

Hajderabado estas komerca centro por milio, tritiko, rizo kaj kotono. Oni produktas teksaĵojn, ornamaĵojn, ledaĵojn, metalaĵojn, vitraĵojn kaj cementon.

Geografio
---------

Pakistana trafikreto
Hajderabado situas 150 km for de Karaĉio. Ĝi situas apud rivero Induso en alteco de 13 m. La kvanto de precipitaĵo estas ĉ. 180 mm, ĉefe musona pluvo.

Ĉefaj trafikvojoj estas la naciaj ŝoseoj N-5 kaj N-55 kaj la ekspresvojo al Karaĉio M-9.

Eduko
-----

Dosiero:Sindh Agriculture University Hyderabad.jpgLa Universitato de Sindh, la dua plej aĝa en Pakistano
Hajderabado havas plurajn universitatojn:

* Universitato de Sindh – www.usindh.edu.pk
* Mehran-universitato – www.muet.edu.pk
* Liaquat-universitato –  Arkivigite je 2010-04-18 per la retarkivo Wayback Machine
* Isra-universitato –  Arkivigite je 2009-06-02 per la retarkivo Wayback Machine

* Hajderabado (Pakistano) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Hajderabado (Pakistano) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Pál Erőss** [erOŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Erőss Pál** estis hungara juĝisto, advokato.

Pál Erőss naskiĝis la 22-an de junio 1934 en Kömörő, li mortis la 23-an de majo 2021.

Biografio
---------

Pál Erőss maturiĝis en kolegio de Debrecen, poste li akiris juran diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1956. Post la diplomo li eklaboris en juĝejo. Paŝo post paŝo li akiris pli altajn postenojn. Ekde 1979 li laboris en la ĉefurba ĉefjuĝejo, post 2 jaroj en la ministerio. Inter 1978-1989 li estis konstanta partoprenanto en jura programo de Hungara Televizio. La programo portis al li tutlandan konatecon (tiam estis unusola televizio), tial li simbole ligiĝis al la socialismo. Depost la socialismo lia juĝista (kaj televizia) kariero krepuskiĝis, tial li iĝis advokato. Li ricevis kelkajn premiojn. Li edziĝis en 1956, lia edzino naskis 2 filinojn en 1959 kaj 1968.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 698922
 |
|  |
| --- |
| Aŭtomobilmarko |
| Mochet de 1947 |
| Mochet CM Luxe, de 1950 |
| Mochet de 1957 |

Georges **Mochet** komencis produkti aŭto-ciklojn en sia entrepreno sur strato Roque De Fillol en Puteaux, Francio ĉirkaŭ la jaro 1946 kaj ĉirkaŭ 1952 li progresis al pli modern-aspektaj aŭtomobiletoj kun du sidlokoj. En 1958, kun ĉirkaŭ 3,000 veturiloj fabrikitaj, produktado finiĝis.

Georges heredis la aferon de sia patro, Charles Mochet (1880–1934) sub kies gvidado, antaŭ la unua mondmilito, ĝi produktis pedalaŭtojn por infanoj kaj, inter 1924 kaj 1930, malpezajn ciklo-aŭtojn. La reveno al ciklo-aŭtoj kaj la ŝanĝo al aŭtomobiletoj sub Georges post la dua mondmilito estis do rekta evoluo el la antaŭ-milita afero konstruita de lia patro.

Sub Georges Mochet la aŭtoj estis pelataj de etaj unu-cilindraj du-taktaj motoroj "Ydral" unue de 100 cm³ instalitaj malantaŭe kaj movigantaj la malantaŭajn radojn. Kiam la produktado ĉesiĝis, la volumo de la motoro estis kreskinta al 175 cm³. Intertempe la karoserio ankaŭ evoluis, kun plibonigita veter-ŝirmado, bonvena aspekto de la lastaj modeloj.

Estas tri-rada ciklo-aŭto Mochet en muzeo datiĝanta de 1947, priskribita de komentariisto kiel "tre rustika", sed regulara produktado datiĝas de ĉirkaŭ 1950 kiun kelkaj fontoj konsideras kiel naskiĝjaron de la aŭtofabriko Mochet. 1949 aŭ 1950 vidis la alvenon de la aŭto-ciklo "Type K" kun ĝia motoro de 100 cm³. Ĝi estis anstataŭigita en 1952 de la "Type CM Luxe", la volumo de la motoro nun kreskigita al 125 cm³. La "Type CM Grand luxe" de 1953 konservis la 125 cm³ kaj aldonis novan "ponton"-forman karoserion, kun lumigiloj lokitaj en la antaŭaj aloj. La Mochet nun aspektis kiel normala aŭtomobilo, sed malpligranda, nur 2550 mm longa kaj 1130 mm larĝa, memorigante la pedalaŭtojn produktitajn sub la patro de la direktoro antaŭ la unua mondmilito. Malgraŭ la moderna karoserio la "CM Grand Luxe" de 1953 konservis la saman aksodistancon de 1700 mm kaj antaŭan traklarĝon de 980 mm de la originala aŭto-ciklo "Type K".

Bibliografio
------------

* Harald H. Linz, Halwart Schrader: *Die große Automobil-Enzyklopädie*, BLV, München 1986, ISBN 3-405-12974-5
* G. N. Georgano: *Autos. Encyclopédie complète. 1885 à nos jours.* Courtille, 1975 france

Referencoj
----------

1. 1 2 3   (2000) "Automobilia", *Toutes les voitures françaises 1953 (salon Paris oct 1952)* **Nr. 14**, p. Page 45.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Mochet en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* germane Retejo de GTÜ Arkivigite je 2011-10-01 per la retarkivo Wayback Machine
* germane Retejo www.mochet.org Arkivigite je 2011-12-15 per la retarkivo Wayback Machine
* france Artikolo de *Gazoline* n-ro 65 pri Mochet Arkivigite je 2013-09-02 per la retarkivo Wayback Machine
* france Artikolo de *Gazoline* n-ro 148 pri Mochet Arkivigite je 2010-11-23 per la retarkivo Wayback Machine
La nomo **Moctezuma** havas diversajn signifojn.

Interalie temas pri

* la komunumo Moctezuma (San Luis Potosí) kaj ties ĉefa loĝloko en la subŝtato San Luis Potosí de Meksiko, kaj pri
* la komunumo Moctezuma (Sonora) kaj ties ĉefa loĝloko en la subŝtato Sonora same de Meksiko.

La nomo aludas al la aztekaj reĝoj *Moctezuma* (tutorigine naŭatle **Motēcuhzōma**, prononco mote:kʷ'so:ma) la 1-a kaj la 2-a, el kiuj la lasta famiĝis en sia batalo kontraŭ la hispanaj konkerantoj de la azteka imperio sub Hernán Cortés. En la hispana lingvo la nomo ankaŭ skribiĝas **Montezuma** (en Esperanto Montezumo), kaj estas pliaj loknomoj de tiu literumo.

Interalie en tiu ortografia formo temas pri 

* la komunumo Montezuma (Brazilo).

Krome en tiu ortografia formo temas pri du specioj de birdoj, nome

* Montezuma koturno kaj
* Montezuma psarokolio,

kaj aldone pri asteroido, 2272 Montezuma.


|  |  |
| --- | --- |
| Helppaĝo pri apartigiloj | **Ĉi tiu paĝo estas apartigilo: listo de artikoloj kun sama aŭ preskaŭ sama titolo.**
Se vi venis ĉi tien per ligilo en artikolo, bonvolu direkti tiun ligilon rekte al la celita paĝo. |
**Revolucia kanto** estas kantebla muzikaĵo, kiu laŭdas aŭ gloras revolucion, eble eĉ funkcias kvazaŭ himno de iu revolucia movado.

Ekzemploj
---------

La unua eldono de la franca originala *Internacio* (1871).
Foje tiaj kantoj iĝas himnoj de regnoj, kiuj ekestas rezulte de revolucioj. Ekzemploj:

* La *Marsejezo*, kanto de la Franca Revolucio, iĝis himno de respublika Francio.
* *La Internacio* estas himno de Sovetio inter 1918 kaj 1944.

### *La Internacio* kiel himno de socialista revolucio

*La* *Internacio* devenis el la revolucia movado ĉirkaŭ la Pariza Komunumo, kiu maldaŭre sukcesis en 1871 krei liberecisman socialistan memstaran urbon. Aŭtoro de *La Internacio*, Eugène Pottier, estis ano de tiu komunumo. Sekve la influhava socialista organizaĵo Dua Internacio adoptis la kanton kiel movada himno dum la 1890-aj jaroj.

### Temoj de aliaj socialistaj kantoj

* La Rusa Revolucio
* La Hispana Enlanda Milito
* Kontraŭmilitismo
* La usona labormovado

### Aŭtoroj de "proletaj" aŭ revolucitemaj kanzonoj

* Joe Hill
* Eugène Pottier
* Montehus

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de revoluciaj kantoj
* Socialisma realismo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kantotekstoj el ĉiuj epokoj kaj landoj kun muziko

* Revolucia kanto en Vikifontaro (Universala biblioteko)
**Anna Rita DEL PIANO** (naskiĝis en Cassano delle Murge la 26-an de julio 1966) estas Itala aktorino kaj teatra-reĝisorino.

Biografio
---------

Anna Rita Viapiano naskiĝis en Cassano delle Murge, kie ŝi vivis sian infanaĝon, kaj poste transloĝiĝis kun sia familio en Matera, kie ŝi komencis siajn artajn studojn, unue baledon kaj tiam komencis interesiĝi pri teatro, kiam ŝi estis iom pli ol 14-jara, ĉeestante la laboratoriojn de Enricoo Annecchino, l'"Hermes" de Emilio Andrisani kaj la "Teatro dei Sassi" en Matera gvidata de Massimo Lanzetta kaj Loredana Paolicelli. Ŝi daŭrigis sian agadon dividante sian tempon inter teatro kaj danco kaj muziko kun la Teatro Kompanio de Tirambo Lino Cavallo.

Ŝi daŭrigis siajn studojn kaj diplomitiĝis en la Fondaĵo Niccolò Piccinni en Bari tersicorea kiel dancistino en 1984 kun la Majstro Momcilo Borojevic kaj verkoj en la danco kompanio Dancemania de Venosa kune kun la dancistino Tani Ŝraŭboj. Ŝi diplomitiĝis en la Universitato de Urbino ISEF kun honoroj kaj enskribiĝis en la Konservatorio de Muziko Egidio Romualdo Duni Matera.

Ŝia unua kontakto kun la mondo de la kino estas la partopreno en 1993 en la filmo *l'Uomo delle Stelle* de Giuseppe Tornatore dum ŝi estis en Matera, kie ŝi proponis malgrandan parton. La renkontiĝo kun Tornatore markas ŝian komencon kun la sepa arto ekde baldaŭ post la pafado al Romo por ĉeesti malsamaj lernejoj de la kino. La unua televida laboro kiel televida aktorino en 1996 estas la kvara reĝo de Stefano Reali en la rolo de bela per lepro, kaj poste laboris en aliaj roloj kiel Last, Valeria mortenketisto kaj virino amiko. En 2000 ŝi estis co-papero en la televida dramo La flugiloj de vivo kaj poste en La Wings of Vivo 2 apud Sabrina Ferilli kaj Virna Lisi, kie ŝi ludis la rolon de fratino Celestina. En la sekvaj jaroj partoprenis kiel co-stelo de la fikcia Maria Goretti kaj la malbona homo.

Kiel aktorino veras, inter aliaj, la rolo de la socia laboristino en la filmo Bandoj de Lucio Giordano kaj la bileto damo en Focaccia blues Nico Cirasola kaj che bella giornata de Checco Zalone.

En 2012, la aktorino Anna Rita Del Piano reveni en Cassano delle Murge en la rolo de direktoro por prezenti sian lastan produktado "Parigi nell'Anno del Signore" (esperantoj: "Parizo en la Jaro de la Sinjoro"). .

Ĝi estas ankaŭ la vicprezidanto kaj kantisto Ensemble "la Rodello" en Romo.
Li flue parolas la franca kaj la angla.

Referencoj
----------

1. ↑   Cassanoweb.it – Marianna Casella: »*Parigi nell'Anno del Signore* incanta Cassano«. Arkivita el la originalo je 2016-10-05. Alirita 2013-05-12.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Anna Rita Del Piano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Datumoj sur Anna Rita Del Piano ĉe la Internet Movie Database
Infanterio
Rajdistaro
**Aŭstria-hungara armeo** (1867 - 1918) konsistis el armeo kaj Landodefendo en Cislajtio kaj Honvedo en Hungario. En la jaro 1867 estis proklamita egaligo. Aŭstrio apartiĝis en du partojn: en Cislajtion kaj Translajtion. La egaligo okazis sekve de malvenko en la jaro 1866 de Prusio. Tiam oni ankaŭ definitive decidiĝis por etgermana solvo sen Aŭstrio.

Eĉ spite al la apartiĝo restis en la komuna armeo kiel komandanta lingvo la germana. Apud tio oni uzis en unuopaj regimentoj pluaj dek unu lingvoj.

La unua mondmilito
------------------

La 28-an de julio 1914 eksplodis la unua mondmilito pro proklamo de milito elflanke de Aŭstrio-Hungario al Serbio. Kiel preteksto por la milito estis prenita serba respondo al aŭstria ultimato, kiu sekvis post mortigo de ĉefduko Franz Ferdinand d'Este kun la edzino Žofie Chotková en Sarajevo fine de junio de 1914.

Sojle de la komenco de la milito, la situacio de la fortoj en la armeo estis:

* 30.000 oficiroj
* 410,000 Rezistiloj kaj Soldatoj
* 87,000 ĉevaloj (taksitaj)
* 1.200 artileriaj pafiloj

En la serbia batalfronto komandis generalo Oskar Potiorek, kiu fine de la jaro 1914 sukcesis por mallonga tempo konkeri Beogradon, sed tuj poste li estis repuŝita fare de la serbiaj soldatoj kaj malvenkita en batalo sur rivero Kolubaro.

La 23-an de majo 1915 enpaŝis en la militon Italio enflanke de Interkosento kaj tiel aniĝis en la Aliancanoj de la Unua Mondmilito. Pro la eniro de Italio estiĝis nova batalfronto en la sudo ĉe Tirolo.

En la jaro 1915 Centraj potencoj sukcesis konkeri Serbion.

Vidu ankaŭ
----------

* Aŭstria Societo de la Blanka Kruco
* Listo de aŭstriaj generaloj
* K.u.k. Kriegsmarine
* K.u.k. Luftfahrtruppen

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Aŭstria-hungara armeo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* Austro-Hungarian Army, aŭtoroj Glenn Jewison kaj Jörg C. Steiner
prezentaĵo de la moda marko *Escada Sport* en la Moda Semajno Berlino Printempo / Somero 2013
**Moda ĉefurbo** estas urbo kiu havas gravan influon sur tendencoj de internacia modo, kaj en kiu la dezajno, produktado kaj vendado de modaj produktoj - plus okazaĵoj kiel modaj semajnoj, premioj kaj komercaj foiroj - ekonomie aparte signifas.

La tutmondaj urboj konsideritaj la "kvar grandaj" modaj ĉefurboj de la 20-a jarcento estis Milano, Parizo, Londono kaj Novjorko; tamen la moda scenejo iĝis pli multpolusa en la 21-a jarcento kun aliaj gravaj centroj kiaj Berlino, Barcelono, Tokio, Sao-Paŭlo kaj Los-Anĝeleso.

Difino de moda ĉefurbo
----------------------

Modaj ĉefurboj kutime havas larĝan miksaĵon de komerco, financo, distro, kulturaj kaj libertempaj aktivecoj kaj estas internacie rekonataj havi fortan kaj solan identecon. Oni ankaŭ notu ke la statuso de moda ĉefurbo fariĝis pli kaj pli ligata al la enlanda kaj internacia "profilo", renomo, de la koncerna urbo. Modaj ĉefurboj estas ankaŭ aparte forta parto de pli larĝa dezajna scenejo, kun dezajnaj lernejoj, primodaj revuoj kaj loka merkato de konsumantoj. 

Ofte la termino moda ĉefurbo estas uzata por priskribi la urbojn kiuj tenas la internacie plej renomajn modajn semajnojn, plej elstare Parizo, Milano, Londono kaj Novjorko. Diversaj aliaj urboj tamen ankaŭ gastigas rimarkindajn modajn eventojn kaj signife influas la tendencojn de tutmonda modo.
La ***Revised Common Lectionary*** (*Reviziita Komuna Legaĵaro*) estas legaĵaro aŭ perikoparo konsistanta el tekstoj el la Biblio intencitaj por uzado en protestantaj kristanaj Diservoj. Ĝi eldoniĝis en 1994, kiel revizio de la *Komuna Legaĵaro* de 1983, kaj origine de la katolika *Ordo Lectionum Missae* eldonita en 1969 surbaze de la liturgiaj reformoj de la 2-a Vatikana Ekumena Koncilio.

La *Reviziita Komuna Legaĵaro* estas produkto de kunlaborado inter la Nordamerika Konsultado pri Komunaj Tekstoj (CCT) kaj la Internacia Anglalingva Liturgia Konsultado (ELLC). La partoprenantoj inkluzivis la katolikaj episkoparojn de Usono kaj Kanado, kaj reprezentantojn de diversaj protestantaj konfesiaj organizaĵoj. Ĝi poste adoptiĝis (aŭ adaptiĝis, kun modifoj lokaj) en anglalingvaj eklezioj ankaŭ ekster Nordameriko.

La Legaĵaro proponas kvar legaĵojn por ĉiu dimanĉo (kaj por iuj aliaj gravaj festotagoj de la eklezia kalendaro): po unu el la Malnova Testamento (inkluzive de Duakanonaj libroj), el la Psalmaro, el la Nova Testamento (ekster la evangelioj), kaj el la Evangelioj. Ĝi konsistas el trijara ciklo; la evangeliaj legaĵoj venas el Mateo en la unua jaro (A), el Marko en la dua jaro (B), kaj el Luko en la tria jaro (C). Ĉerpaĵojn el la evangelio de Johano oni uzas dum la Paska sezono kaj ankaŭ sporade dum aliaj liturgiaj sezonoj.

Jaro A komenciĝos je la unua dimanĉo de Advento en 2013, 2016, 2019 ktp.  

Jaro B komenciĝos je la unua dimanĉo de Advento en 2014, 2017, 2020 ktp.  

Jaro C komenciĝos je la unua dimanĉo de Advento en 2012, 2015, 2018 ktp.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Reta versio Arkivigite je 2014-02-09 per la retarkivo Wayback Machine ĉe Universitato Vanderbilt
Ĝuĥa (araba: **جُحا**), kelkfoje konsiderata la sama persono kiel Nasr ad-Din, estas humura rolulo en la folkloro de la plej multaj arabaj landoj kaj la islama mondo, en la Proksima Oriento, en Mezazio, en Kaŭkazo, kaj en Balkano. La nomo Ĝuĥa ankaŭ estas ofta inter tieaj malplimultoj kiel orientaj judoj kaj Ĝuĥa -rakontoj estas ĝenro en ladinlingva literaturo. Ĝuĥa havas malsamajn nomojn en multaj lingvoj.

La rolulo de Ĝuĥa ŝanĝiĝas de rakonto al rakonto, kaj li aperas foje juna kaj foje maljuna, foje saĝa kaj foje kiel stulta, foje edziĝinta kaj foje fraŭla. Li estas la enkorpiĝo de la averaĝa persono. La rolulo de Ĝuĥa reprezentas trompanton kiu ofte estas trompita, speco de vilaĝa malsaĝulo kiu estas kaj krimulo kaj senkulpa kiu finas fali en la kaptilon kiun li metas por aliaj. Ĝuĥa ankaŭ estas nomita Nasradin Mulla (kontraste al Nasradin Efendi). Mulla estas honortitolo por instruisto, sed Nasradin Mulla instruas per sia stulteco kaj tiel peras la mesaĝon, ke la vortoj de instruisto ne estu akceptitaj sen ekzamenado.

Vidu ankaŭ
----------

* Nasr ad-Din
**Ĝunagad,** laŭ guĝarata lingvo **જુનાગઢ**  estas urbego kaj municipo en Barato, en subŝtato Guĝarato, en la samnoma distrikto Ĝunagad, kie ĝi estas ties sidejo. La loknomo signifas: malnova fortikaĵo.

Panoramo en Ĝunagad

Demografio
----------

Ĝunagad havis populacion de 407 000 en 2021  kun legopovo de 89%, kiu estas signife pli alta, ol la landa mezumo.

Geografio
---------

Ĝunagad situas sur ebenaĵo en duoninsulo Katiavaro ĝuste ĉe piedo de monto Girnar 107 metrojn super la marnivelo. Ĝetpur troviĝas 31, Araba Maro 40, Veraval 69, Amreli 80, Porbandar 88, Raĝkot 92, Ĝamnagar 112, Gondal 115, Bhavnagar 177, subŝtata ĉefurbo Ahmedabado 275 (voje 355), Vadodara 294, Mumbajo 376, tutlanda ĉefurbo Delhio 1042, Kolkato 1849 kilometrojn (aere) .

Urba vido, fone monto

Historio
--------

Historio de Ĝunagad komenciĝis antaŭ Kristo 3 jarcentojn. El tiu periodo devenis fortikaĵo konstruita en 319 antaŭ Kristo kaj skriboj sur rokoj. La fortikaĵo restis en uzo ĝis la 6-a jarcento, poste ĝi estis forlasita 3 jarcentojn, pli poste reuzita en 976. La fortikaĵo estis sieĝita 16 fojojn dum la sekvaj 8 jarcentoj. Islama konkero okazis en 1299. La samnoma princa ŝtato Ĝunagad estis fondita en 1730. En 1807 ĝi iĝis brita protektorato. La Brita Orienthinda Kompanio prenis kontrolon de la ŝtato antaŭ 1818, tamen la areo neniam venis sub la rektan administradon de brito Hindio. La loknomo estis "Sorat" ĝis fino de la brita rego en 1947, post mallonga lukto kun Pakistano la urbo aliĝis al Barato.

Ekonomio
--------

En Ĝunagad mankas la gravaj industriaĵoj, eĉ la signifa agrikulturo. Tamen ekzistas cementoproduktado kaj en la ĉirkaŭaĵo oni kultivas tritikojn, oleosemojn, kotonojn, bananojn, cepojn, ajlojn kaj melongenojn. Pro la nova registarpolitiko Ĝunagad apartenas al la bioteknologia zono. Menciindas ankaŭ la turismo.

Lingvoj
-------

En Ĝunagad la plej signifa lingvo estas la guĝarata, iomete la hindia.

Religioj
--------

En Ĝunagad plejparto de la populacio estas hinduoj (82%), krome islamanoj (16,5%), ĝainistoj (0,5%).

Eduko
-----

En Ĝunagad la instruaj lingvoj estas la angla kaj guĝarata. Pri universitatoj informoj ne estis trovitaj.

Klimato
-------

Konstruaĵo
Ĝunagad havas tropikan malsekan kaj sekan klimaton kun tri apartaj sezonoj: milda vintro de novembro ĝis februaro, varma somero de marto ĝis junio kaj musono de julio ĝis oktobro. La Araba Maro ankaŭ estas influaj faktoroj. Jare pluvas ĉirkaŭ 800-1000 mm (plejparte dum musono, sed ekster musono preskaŭ ne pluvas). La temperaturo varias averaĝe inter 20-31 °C.

Trafiko
-------

Ĝunagad havas trairan fervojan linion inter Veraval-Raĝkot. 3 vojoj kuras al la urbego. Rikiŝoj estas ĝenerale preferitaj kiel reĝimo de la transportado.

Vidindaĵoj
----------

Konstruaĵo
* pluraj preĝejoj, plej ofte hinduaj
* fortikaĵo
* bestoĝardeno establita en 1863, ene muzeo pri naturhistorio.
* palaco aŭ maŭzoleo
* festivalo

Fontoj
------

* WikiTrans
**Revolucia Direktiga Soveto,** origine hungare *Forradalmi Kormányzótanács,* foje malofte **Kabineto Garbai** estis la registaro en Hungario dum la Hungara Sovetrespubliko. Ĝi gvidis la landon en 1919 nur 133 tagojn.

Ĉefministro Sándor Garbai

Historio
--------

En la frua 1919 Antanto postulis pli kaj pli regionojn, kiujn jam la Kabineto Berinkey ne volis plenumi. Tiam parto de la radikalaj politikistoj estis en prizono, la kabineto oficiale transdonis la potencon al arestitaj radikuloj, tiel naskiĝis Hungara Sovetrespubliko. La nova registaro ne uzis la vorton „ministro", sed komisaro. Post semajnoj ankaŭ la „subkomisaroj" iĝis egalrajtaj, tial tiu kabineto havis 35 ministrojn-komisarojn. Tio estis la plej granda en Hungario. Ili estis socialdemokratoj aŭ komunistoj. La registarestro estis Sándor Garbai, sed laŭ la historiistoj en la praktiko la ĉefo estis Béla Kun.

La Soveto tuj aranĝis armeon, krome en la 3-an de aprilo la Soveto deklaris novan konstitucion. La registaro aranĝis la ŝtaton laŭ direktivoj de Lenino. La fiaskon kaŭzis tio, ke la militaj planoj kontraŭ la rumanoj malkaŝiĝis, la plena Revolucia Direktiga Soveto rifuĝis al Vieno. Menciindas, ke tiu kabineto estis la dua, kiu sekvis la Grandan Oktobran Socialisman Revolucion.

Listo de membroj
----------------

Registaro de Revolucia Direktiga Soveto
* **Sándor Garbai – ĉefkomisaro**
* Jenő Landler komisaro pri enlandaj aferoj
* Sándor Csizmadia, Károly Vántus, Jenő Hamburger, György Nyisztor – komisaroj pri agrikulturo
* József Pogány, poste ankaŭ Béla Szántó - komisaroj pri defendo
* Zoltán Rónai, poste ankaŭ István Láday - komisaroj pri justico
* Jenő Landler – komisaro pri komerco
* Mór Erdélyi, poste ankaŭ Bernát Kondor – komisaroj pri nutro
* Zsigmond Kunfi, poste ankaŭ György Lukács, Tibor Szamuely, Sándor Szabados – komisaroj pri eduko
* Béla Kun - komisaro pri eksteraj aferoj
* Dezső Bokányi – komisaro pri laboro
* Henrik Kalmár – komisaro pri germanaj aferoj
* Jenő Varga, poste ankaŭ Gyula Lengyel – komisaroj pri financo
* Oreszt Szabó – komisaro pri ruteniaj aferoj, post tagoj Ágoston Stefán
* Vilmos Böhm – komisaro pri socialismo, poste ankaŭ Antal Dovcsák

Post deklaro de la konstitucio ŝanĝoj okazis en la komisararo. La novaj ministerioj: 

* Jenő Varga, Mátyás Rákosi, Gyula Hevesi, József Kelen, Ferenc Bajáki – komisaroj pri ekonomia produkto
* Jenő Landler, Béla Vágó (politikisto) – komisaroj pri internaj aferoj, fervojoj kaj navigado
* Béla Kun, Péter Ágoston kaj József Pogány – komisaroj pri eksteraj aferoj

Fontoj
------

* hungare
* hungare
***Son de mar*** estas hispana filmo de 2001 reĝisorita de Bigas Luna. Stelulis Leonor Watling, Jordi Mollà kaj
Eduard Fernández, inter aliaj. La filmo estas bazita super la samnoma romano de Manuel Vicent.

La filmo fariĝis en Denia, Provinco Alikanto.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

Somerfine, Ulises (Jordi Mollà) alvenas al urbeto de la mediteranea marbordo por estis la nova instruisto de literaturo de la mezlernejo. Tie li malkovras la sensecon de Mediteraneo pere de la maro, de la odoro de la oranĝarboj kaj de la bongustegaj frititaj terpomoj preparitaj de kelnerino, Martina (Leonor Watling). Li freneze enamiĝas de ŝi, kaj same Martina sorĉita per la historioj kiujn li rakontas. Ili geedziĝas kaj havas filon, sed iam li navigas por fiŝkaptado per boateto, malaperas pro malbonaj veterkondiĉoj kaj oni supozas lin mortinta.

Iom poste, Martina edziniĝas al Alberto Sierra (Eduard Fernández), riĉa loka konstruisto. Kiam ŝi sentas sin komforta en tiu luksa vivo, Ulises reaparas, ĉar li ne kapablis forgesi ŝin. Por havigi al li duan ŝancon, Martina enfermigas sian antaŭan edzon en plej alta etaĝo de neokupata nuboskrapulo por ke neniu malkovru, ke fakte li estas vivanta. Tiukadre la paraj scenoj ardiĝas. Sed kiel en preskaŭ ĉiu pasia triopo, la destino malhelpas la feliĉon. 

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Referencoj
----------

1. ↑  Manuel Vicent, *Son de mar*. Madrid: Alfaguara; 1999. ISBN 84-204-4190-2.

Eksteraj ligiloj
----------------

* allmovie.com
* labutaca.net
* culturalianet.com
* 20minutos.es
* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Son de mar en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 820188
 |
**Ferenc Albert,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Albert Ferenc** estis hungara astronomo, profesoro.

Ferenc Albert  naskiĝis la 1-an de januaro 1811 en Klagenfurt. Li mortis la 9-an de aŭgusto 1883 en Eger.

Biografio
---------

Ferenc Albert lernis en Eger, kie li havis eblecon konatiĝi pri la astronomia observatorio. En 1825 li eklaboris en observatorio de Buda, krome li plulernis kaj akiris diplomon en Reĝa Universitato de Pest en 1835. Li komencis instrui en la universitato jam hungarlingve en 1841. Dum Hungara revolucio de 1848 li helpis la Habsburgojn kaj ne la hungarojn. Dum sieĝo de Buda li savis ilojn de observatorio sur Monto Gellért, dume liaj havaĵoj plene neniiĝis. Ĝis 1851 li estis interpretisto, poste li estis nomumita gvidanto de ĉefepiskopaj observatorio kaj biblioteko en Eger.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Allgemeiner Briefsteller* (1842, kvina eldono en 1844)
* *A folyó évi július hó 28-án beállandó napfogyatkozásról Eger* (1851)
* *Német nyelvtan, a magyar tanuló ifjúság számára* (Germana gramatiko por lernantoj), (1853, 1860)
* *Mennyiség- és természettani általános földleirás*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio Ferenc Albert (astronomo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Edistudio** estas unu el la plej gravaj eldonejoj de la Esperanto-movado; ĝi fondiĝis en Pizo (Italujo), en 1977, laŭ iniciato de Bruĉjo Kasini (Brunetto Casini, n. 1954.05.23), kiu jam antaŭ tiam eldonis plurajn librojn kaj revuojn kunlabore kun aliaj eldonejoj. 

Lia unua eldonaĵo, sub la marko *La Nuova Frontiera*, estis *La Doloro*, poemkolekto de la itala hermetika poeto Giuseppe Ungaretti, kiu aperis en 1975 laŭ permeso de la filino de la aŭtoro, forpasinta en 1970.
Inter la eldonaĵoj de Edistudio listiĝas brila kolekto da muzikaj eldonaĵoj (en formo de muzikkasedoj, kun la voĉoj de Ĝanfranko Molle, Ĝuljo Kappa, Marĉela Fasani, Ĵak Le Pŭil, Amplifiki, Ĵomart kaj Nataŝa, Georgo Handzlik), la originalaj verkoj de Ludoviko Lazaro Zamenhof, William Auld, Tibor Sekelj, Spomenka Ŝtimec, Kalomano Kalocsay, Gaston Waringhien, Marinko Ĝivoje, Roger Bernard, Daniela Deneva Power, Baldur Ragnarsson, Reto Rossetti, Raymond Schwartz, Nikola Raŝiĉ, Ulrich Lins, Aldo de' Giorgi, Bernard Golden, Poul Thorsen, Julius Balbin, Johan Valano, kaj tradukoj el William Shakespeare, Umberto Eco, Fulvio Tomizza, Dino Buzzati, Giovanni Verga, Rudyard Kipling, fare de Nicolino Rossi, Mauro Nervi, Carlo Minnaja, Daniele Mistretta, Probal Daŝgupto kaj pluraj aliaj; kadre de la projekto RoMEo, Edistudio eldonis la komikslibreton *Diabolik*.

Pluraj el la libroj originale eldonitaj de Edistudio en Esperanto aperis en diversaj nacilingvaj tradukoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Edistudio
En Kanado, proksime al Drumheller (regiono Alberto), kie la grundoerodo videbligis la Kretacean-Terciaran limon
La **kretacea-terciara evento** (mallonge K-T-a evento) estas nomo de tiu evento, kiu okazis dum la amasa formorto antaŭ 65 milionoj da jaroj, dum transiro de la terhistoria epoko kretaceo al la terciaro. Dum tiu biologie relative mallonga periodo malaperis, formortis multaj bestaj kaj plantaj grupoj. La eventon montras maldika strio en la sedimentaj rokaĵoj, tiun linion oni nomumas la K-T-a limo. La evento indikas la finon de la mezozoiko kaj komencon de la kainozoiko. Ĉar la nomon terciaro ne apogas la Internacia Stratigrafia Komisiono (*International Commission on Stratigraphy*), multaj sciencistoj nomas la eventon **kretacea-paleogena** (K-Pg)

La fosilioj de la neflugkapablaj dinosaŭroj troviĝas sub la K-T-a limo, signifante, ke tiuj bestoj formortis rekte antaŭ la evento aŭ dum tio. Kelkaj fosilioj super la limo troviĝas pro grundomoviĝo. Same malaperis reprezentantoj de la mosasauridae, plesiosauria, pterosauria kaj multaj plantoj, senvertebruloj, ekz. ammonitoj (inkluzive Ancyloceratina). Plimulto de la mamuloj kaj la birdoj travivis la eventon kaj disvastiĝis.

Kvankam la perm-triasa formorto estis pli granda, la publiko pli bone konas la formorton dum la kretacea-terciera evento. La unua kaŭzis nur formorton de etaj, maraj bestoj, senvertebruloj.

La kialoj
---------

Laŭ plimulto de la sciencistoj, la K-T-a evento okazis pro unu aŭ pli katastrofa evento, ekz. la forta asteroida impakto (Kratero Chicxulub, tion pruvas spuroj de iridio en la limtavolo) aŭ la plifortiĝinta vulkana aktivado sur la Dekkano dum jarcentoj. Tiuj katastrofoj malpliigis la kvanton de sunlumo atinganta la Teran surfacon, tiel malfaciligis la fotosintezon.

Oni supozas, ke la enfalinta asteroido disrompiĝis, tiel okazis samteme pluraj impaktoj. La Boltisk-kratero en Ukrainio estiĝis ekzemple antaŭ 65,17 ± 0,64 milionoj da jaroj; la Silverpit-kratero en la norda Maro havas 20 kilometrojn de diametro (same aĝas 60–65 mio); la diskutita Siva-kratero kun diametro de 600 km.

Alia scienca opinio, ke la formorto okazis laŭgrade, pro la klimata ŝanĝiĝo, malaltiĝo de la marnivelo, moviĝo de la kontinentoj.

Oni trovis ankaŭ pruvaĵojn pri tio, ke en tiu periodo malaltiĝis la marnivelo.

Vidu ankaŭ
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

* Baptistina

* Kretacea-terciara evento en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kretacea-terciara evento en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Somoto** (hispane *Somoto*) estas urbo en la nordo de Nikaragvo, ĉefurbo de la departemento de Madriz. Ĝia loĝantaro estas 35 000 loĝantoj (2005).

Ĝia origina nomo, "Xomotepetl" aŭ "Tepexomotl" kiu signifas, "Valo de la Anseroj ", venas el la antaŭkolumba epoko. Kun la progreso de la miksiĝo, ĝi ŝanĝiĝis iom post iom. En la kolonia epoko kaj deklarinte ĝin kiel urbo oni nomis ĝin per la titolo: *"Kavaliroj de Sankta Jakobo de Somoto Grande"*. Hodiaŭ oni konas ĝin simple kiel Somoto. Ĝi estas trankvila kaj paca urbo, situanta je 216 kilometroj for de Managvo, ĉefurbo de Nikaragvo. Naskiĝloko de kantistoj, artistoj kaj elstaraj personoj de Nikaragvo, inter ili la gefratoj Luis Enrique kaj Carlos Mejía Godoy kiuj elstaris en la medio de la nikaragva tradicia muziko kaj ankaŭ je monda nivelo, same kiel lia nevo, la  salsa kantisto Luis Enrique.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Manfaritaĵoj en Nikaragvo
* Neoficiala retejo de Somoto Arkivigite je 2008-02-11 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 539292
* LCCN: no2005021954
* VIAF: 127025689
* NKC: ge581900
 |
**Edit Moravcsik** [moravĉik], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Moravcsik Edit Andrea Erika,** en Usono **Edith A. Moravcsik** estas hungardevena lingvisto, altlerneja instruisto, ekstera membro de Hungara Scienca Akademio (2019). Ŝia patro estis Gyula Moravcsik, ŝia frato estis M. Gyula Moravcsik. En la angla varianto A. estas Andrea.

Edit Moravcsik naskiĝis la 2-an de majo 1939 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Edit Moravcsik maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1957, dum ŝi lernis lingvojn private. Ŝi akiris diplomon pri klasika filologio en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1962, en la sekva jaro ŝi doktoriĝis. En 1964 ŝi migris al Usono kaj ŝi estis asistanto en en:Vassar College 2 jarojn, poste ŝi instruis la hungaran lingvon en en:Indiana University Bloomington. Samloke ŝi ankaŭ studis kaj akiris usonajn diplomojn MA en 1968, Ph.D. en 1971. Inter 1968 kaj 1976 ŝi esploris en aliaj universitatoj, poste ŝi instruas en Universitato de Viskonsino-Milvokio (lektoro (1976-1981), docento (1981-1998), profesoro (1998-2009), poste emerita profesoro). En tiu instrua periodo ŝi estis gastinstruisto ekzemple en Germanio, Aŭstrio, Hungario. Ŝi okupiĝis precipe pri tipologio, sintakso kaj hungara lingvo. Ŝi ricevis premiojn inter 1979-2016.

Elektitaj libroj
----------------

* *Introduction to Syntax* (2006)
* *Introduction to Syntactic Theory* (2006)
* *Introducing Language Typology* (2012)

Elektitaj artikoloj
-------------------

* *Determination* (1969)
* *Some crosslinguistic generalizations about intensifier constructions* (1972)
* *Introduction: on syntactic approaches* (1980)
* *Descriptors of noun-phrase-internal structure* (1990)
* *Infixation* (2000)
* *An introduction to syntactic theory* (2006)
* *On linguistic categories* (2016)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla en la 8-a paĝo)
* hungarlingva prezento kun foto (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 665898
* GND: 131797263
* LCCN: n78061521
* VIAF: 93605903
* ISNI: 0000 0001 1687 9230
* SUDOC: 030189047
* BNF: 121656132
* NLA: 35860062
* BIBSYS: 90261978
* NKC: osd2013767267
* BNE: XX859458
 |
**Florentinus Marinus (Floor) Wibaut** [Flor Wibaŭt] aŭ kromnome **Wibaut la Potenca** (naskiĝis la 23-an de junio 1859 en Vlissingen, mortis la 29-an de aprilo 1936 en Amsterdamo) estis nederlanda lignokomercisto kaj politikisto de la Socialdemokrata Laborista Partio (SDAP).

Politika vivo
-------------

En 1897 Wibaut aliĝis la novan laboristan partion SDAP. En 1904 li ekloĝis en Amsterdamo kaj en 1907 li estis elektata al la ĉefurba komunuma konsilantaro. De 1914 ĝi 1927 kaj de 1929 ĝis 1931 li estis skabeno. Wibaut famiĝis pri sia politiko de popolloĝigado. Li strebis konstrui dignajn domojn por laboristoj. Pro sia grava rolo en la Amsterdama politiko, li atingis la kromnomojn "La Potenca" kaj "La Vicreĝo de Amsterdamo".

Persona vivo
------------

Wibaut edziĝis kun politikisto kaj feministo Mathilde Berdenis van Berlekom.

Bibliografio
------------

* Herman de Liagre Böhl, *Wibaut de machtige: een biografie* (Amsterdam: Prometheus 2013).
* Albert F. Mellink, "WIBAUT, Florentinus Marinus", BWSA 2 (1987).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivo de Floor Wibaut ĉe la Internacia Instituto de Socia Historio.

* Kategorio Floor Wibaut en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 632615
* GND: 122819985
* LCCN: n88065879
* VIAF: 15662752
* ISNI: 0000 0000 8359 8191
* SUDOC: 084022078
* BNF: 10259537f
* BPN: 36002740
 |
**Hercegkút,** germane **Trautsondorf** estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Sárospatak. Hercegkút signifas: duko-puto.

Panoramo de Hercegkút
Vojo en Hercegkút
Vinkeloj en Hercegkút

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 8  km²
* Alto super marnivelo: 127 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.331/21.5338
* Loĝantaro: 710
* Poŝtkodo: 3958
* Telefonprefikso: 47

Situo
-----

Hercegkút situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, fine de tre mallonga sakovojo preskaŭ kontaktiĝanta kun Sárospatak. Tiu lasta troviĝas 3, Sátoraljaújhely 14, Pálháza 19, Miskolc 80 km-ojn.

Historio
--------

Duko Trautson fondis la vilaĝon en 1750. La loĝantoj okupiĝis precipe pri vinkultro. La sendependiĝo de Sárospatak okazis en 1876. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo (ambaŭ ankaŭ germanlingvaj), kulturdomo, kuracejo, klubo de maljunuloj.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al (Eta) Dipatrino de 1788
* golgoto
* serio da vinkeloj apartenanta al Monda Heredaĵo

Famuloj
-------

En Hercegkút naskiĝis skulptisto János Götz.

Komunumoj pri *kút* (= puto) en Hungara reĝlando
------------------------------------------------

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Bakonykúti | Cserkút | Feketekút | Forráskút | Hárskút | Hárskút | Hercegkút |
| Hidegkút | Kadarkút | Kardoskút | Kékkút | Kerkakutas | Keszőhidegkút | Kiskutas |
| Kőkút | Kutas | Kútfalva | Lókút | Mélykút | Nagykutas | Nagysomkút |
| Némethidegkút | Örménykút | Pesthidegkút | Salköveskút | Sókút | Sóskút | Székkutas |
| Széleskút | Szentistvánkút | Szentkút | Úrkút | Zalaköveskút |  |  |

* Kategorio Hercegkút en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)