recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Liutprando el Kremono** (itale: *Liutprando di Cremona*, latine: *Liutprandus Cremonensis*; naskiĝinta ĉirkaŭ la jaro 922, mortinta en 927) estis itala historiografo kaj romkatolika episkopo.

Vivo
----

La filo el nobela lombarda klano studis ĉe la kortego de reĝo Hugo de Italujo en Pavio kaj ekdeĵoris, post la forpelo de Hugo (945), por ties posteulo Berengaro la 2-a (Italio). La nova suvereno sendis lin en 949 por diplomati al Konstantinoplo. Poste ili malamikiĝis; Liutprando iris al Germanujo kaj sekvis imperiestron Oton la 1-an dum militiro italujena. Li fariĝis episkopo de Kremono. Nova legateco en Konstantinoplo ĉe imperiestro Nikeforo la 2-a (968) havis la ideon peti edzinigon de bizanca princidino por Oto la 2-a. Sed la plano fiaskis. En 970 li estis la lastan fojon menciita.

Verkista agado
--------------

Lia verko »Antapodosis« (laŭvorte: "venĝo" - en ĝi li ege kritikis Berengaron kaj ties edzinon Willa) kovras la tempon de inter 886 kaj 949; ĝi verkitis inter 958–962. En ses libroj rakontatas gravaj okazaĵoj en Germanujo, en Bizancio kaj aparte en Italujo - malgraŭ certa neprecizeco la verko estas stile tre viva kaj plena de anekdotoj, citaĵoj el klasikaj verkistoj el la Antikveco, do abunda fonto pri moroj kaj pensmanieroj tiutempaj.

Krome li verkis: »De rebus gestis Ottonis Magni imperatoris« (960–964), en lingvo pli digna kaj objektiva, krome: »De legatione Constantinopolitana« (ĝis la forlaso de la insulo Korfuo, 7.1.969), satiro malica pri la bizanca kortego.

Literaturo
----------

* Köpke, *De vita et scriptis Liudprandi*, Berlino 1842
* Baldeschi, *Liudprando*, Giarre 1888
* Hantsch, *Über Liutprand von Cremona*, Leoben 1888

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 12. Leipzig 1908, p. 625, kiu legeblas tie ĉi.

* Kategorio Liutprando el Kremono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 569939
* GND: 118575171
* LCCN: n80156035
* VIAF: 22933701
* ISNI: 0000 0001 2124 087X
* LIBRIS: 194397
* SUDOC: 034080678
* BNF: 12487309d
* NLA: 35649601
* BIBSYS: 98044016
* NKC: ola2011662592
* ICCU: RAVV013456
* BNE: XX1181790
 |
La raciema teologo germana Paulus **Heinrich Eberhard Gottlob PAULUS** (naskiĝinta la 1-an de septembro 1761 en Leonberg, mortinta la 10-an de aŭgusto 1851 en Heidelberg) estis germana teologo kaj orientalisto kaj ĉefreprezentanto de teologia raciismo.

Vivo
----

Dumstudvojaghe li dediĉis sin al la studo de orientalaj lingvoj kaj iĝis pri tiuj lingvoj profesoro en 1789 en Jena kaj en 1793 ordinara profesoro pri teologio samloke. En 1803 li iris al Würzburg. En 1807 li iĝis istruadkonsiliisto en Bamberg, en 1808 li estis en Nürnberg, en 1810 en Ansbach. En 1811 li sekvis vokon je profesoreco al Heidelberg, kie li pensiuliĝis en 1844.

Graveco
-------

Lia teologio orientiĝo estis tre racia kaj la tuta scienca aliro je teologiaĵoj ŝajnis pli jura ol religia! El liaj multaj skribaĵoj ĝis nun konatas jenaj: »Neues Repertorium für biblische und morgenländische Literatur« (Jena 1790–91); »Clavis über die Psalmen« (2-a eldono, Heidelberg 1815); »Philologisch-kritischer und historischer Kommentar über das Neue Testament« (2-a eldono, Leipzig 1804–08);. »Sophronizon, oder unparteiische, freimütige Beiträge zur neuern Geschichte, Gesetzgebung und Statistik der Staaten und Kirchen« (Heidelberg 1819–31); »Der Denkgläubige, theologische Jahresschrift« (1825–29); »Das Leben Jesu« (1828); »Exegetisches Handbuch über die drei ersten Evangelien« (1830–33); »Neuer Sophronizon« (Darmstadt 1841–42); »Die endlich offenbar gewordene positive Philosophie der Offenbarung« (1843). Vgl. P.' »Skizzen aus meiner Bildungs- und Lebensgeschichte« (Heidelberg 1839); v. Reichlin-Meldegg, P. und seine Zeit (Stuttgart 1853).

Edzino verkistinanta
--------------------

La edzino Karoline Paulus famiĝis kiel verkistino sub la pseŭdonimo *Eleutheria Holberg*. Ŝi verkis i.a. romanojn: »Wilhelm Dümond« (Lübeck 1808), »Adolf und Virginie« (Nürnberg 1811), »Erzählungen« (Heidelberg 1823).

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 15. Leipzig 1908, p. 518 (tie ĉi interrete)

* Kategorio Heinrich Eberhard Gottlob Paulus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 577082
* GND: 115368361
* LCCN: n83229934
* VIAF: 61679540
* ISNI: 0000 0001 0907 6974
* LIBRIS: 297050
* SUDOC: 110830911
* BNF: 129837260
* NKC: ola2008460111
 |
**Juliusz Małachowski** de blazono *Nałęcz* (naskiĝis en 1801, mortis la 18-an de aprilo 1831 en Kazimierz Dolny) – pola grafo, kolonelo, poeto.

Li estis la plej juna filo de generalo Stanisław Aleksander Małachowski kaj Anna Stadnicka.

Li estis ligita kun komploto de Piotr Wysocki, kies sendito al Galicio li estis. Li batalis dum la novembra ribelo, kie li komandis pafistan batalionon de Sandomierz, kiun li ekipis proprakoste. Li distingiĝis per kuraĝega atako kontraŭ rusa kazerno en Puławy la 26-an de februaro 1831. Li ankaŭ famiĝis dum plensukcesa batalo de Puławy la 3-an de marto samjare. La 7-an de marto li estis distingita per Ora Kruco de la Ordeno Virtuti Militari. Li partoprenis ankaŭ militiron de generalo Julian Sierawski kontraŭ rusa korpuso de Kreutz, batalante laŭvice la 17-an de marto en Wronów (apud Bełżyce), kie li savis la polan armeon de malvenko, kaj la 18-an de marto en Kazimierz Dolny. Dum ĉi lasta batalo li mortis komandante kontraŭatakon de militfalĉistoj.

Li estis enterigita en familia sepulto en Końskie.

Omaĝe al Juliusz Małachowski estis nomita ravino en Kazimierz Dolny, kie li mortfalis.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 399298
* GND: 124325289
* VIAF: 23071447
 |
Monumento je la memoro de Harald la 3-a
**Harald la 3-a** (**Harald Hardrada** aŭ **Hardraada**, n. 1015, m. la 25-an de septembro 1066) estis reĝo de Norvegio ekde 1047. Lia kromnomo *Hardrada* signifas "severa konsilo" aŭ "severa reganto".

Liaj gepatroj estis Asta Gudbrandsdatter kaj ŝia dua edzo Sigurd Syr, kaj li estis duonfrato de Olavo la 2-a, reĝo de Norvegio. En 1030 Olavo estis venkata kaj mortvundata dum la Batalo de Stiklestad, kaj Harald ankaŭ grave vundiĝis. Li fuĝis al Rusio, kune kun aliaj viroj ekzilitaj post la morto de Olavo. En Rusio li servis Jaroslavon la 1-an, partoprenis lian militon kontraŭ la poloj, kaj poste iris al Konstantinopolo kie estis regimento de vikingoj. Tie li verŝajne akiris sufiĉon da mono por financi sian pretendon al la norvega trono.

En Norvegio li luktis kontraŭ Magnus la 1-a kaj en 1046 devigis Magnus nomumi lin kunreĝo. Post al morto de Magnus li iĝis sola reĝo de Norvegio, kaj ankaŭ pretendis la tronon de Danio, kie Svein la 2-a heredis la regnon. Li militis kontraŭ Svein ĝis 1062.

En 1066 mortis Eduardo la Konfesanto, reĝo de Anglio. Harald decidis invadi Anglion. En septembro tiun jaron li alteriĝis kun 15,000 soldatoj kaj 300 ŝipoj. La 20-an de septembro ĉe Fulford (proksime al Jorko), li venkis anglosaksan armeon. Tamen Harold la 2-a estis rapide marŝanta norden kun granda armeo, kaj la 25-an de septembro li alvenis al Stamford Bridge (Jorkŝiro), kie li tute venkis Harald, kies armeo estis malpreta por batalo ĉar ĝi atendis nur provizaĵojn. Harald kaj multmultaj norvegoj mortis dum la batalo, kaj necesis malpli ol 25 ŝipoj por porti la postvivantojn reen al Norvegio.

Laŭ la sagaoj, Harald fondis Oslo, la ĉefurbo de Norvegio, sed arkeologoj eltrovis restaĵojn de antaŭa urbo tie.

* Kategorio Harald la 3-a (Norvegio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 279948
* GND: 118701487
* LCCN: n92032656
* VIAF: 288239425
* ISNI: 0000 0003 9388 4556
* SUDOC: 05252969X
* BIBSYS: 97024067
* NKC: js20231195323
 |
**Hardiknut, Harthacnut, Hardeknud, Hartheknut** aŭ **Hartiknut**, ktp. n. 1018, m. la 8-an de junio 1042) estis reĝo de Danio ekde 1035, kaj reĝo de Anglio ekde 1040.

Liaj gepatroj estis Knuto la Granda kaj Emma de Normandio.

Post la morto de sia patro en 1035 li regis Danion, sed, pro milito kontraŭ Magnus, reĝo de Norvegio, li ne povis akiri la anglan regnon, kie lia duonfrato Harold Harefoot iĝis reĝo. En 1038 aŭ 1039 estiĝis pacakordo inter Hardiknut kaj Magnus, per kiu, se Hardiknut aŭ Magnus mortus senheredonte, la postvivanto sekvus lin kiel reĝo de lia lando. Tiam Hardiknut preparis invadon de Anglio, sed antaŭ ol li eliris de Danio Harold Harefoot mortis la 17-an de marto 1040. Kun 62 militŝipoj Hardaknuto iris al Anglio kie li pace iĝis reĝo. Tie li ordonis ke la kadavro de Harold Harefoot estu forprenata de la tombo kaj ĵetata en marĉejon.

Por pagi la kostojn de sia mararmeo, Hardiknut postulis pezajn impostojn. En 1041 la loĝantoj de Worcester mortigis du impostkolektistojn: la kolera reĝo ordonis al siaj grafoj disrabi kaj forbruligi la urbon kaj la ĉirkaŭan regionon. La saman jaron, laŭ ordonoj de Hardiknut , Eadulf la 3-a, grafo de Northumbria, estis mortigata, probable de Siward, kiu tuj iĝis grafo de Northumbria. Pro la impostoj kaj sia krueleco, Hardiknut ege malpopularis. Laŭ la anglosaksa kroniko, "dum sia tuta regado, li neniam elfaris ion ajn reĝecan".

En 1041 Hardiknut invitis sian ekzilitan duonfraton Eduardon al sia kortego en Anglio, kie versajne li nomumis lin sia heredonto. Hardiknut mem neniam edziĝis, kvankam laŭdire estis neligitima filo Vilhelmo.

La 8-an de junio 1042 li mortis ĉe Lambeth (nun parto de Londono): la anglosaksa kroniko diras, "li mortis dum li staris trinkante, kaj li subite falis teren kun terura konvulsio, kaj la proksimaj homoj ektenis lin, kaj poste li neniam diris iun ajn vorton." Li entombiĝis en la katedralo de Winchester. Eduardo la Konfesanto sekvis lin kiel reĝo de Anglio, kaj Magnus la 1-a (Norvegio) kiel reĝo de Danio.

* Kategorio Hardiknut en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Jens Christian DJURHUUS**, aŭ alinome **Sjóvarbóndin**, (n. la 21-an de aŭgusto 1773 - m. la 21-an de novembro 1853) estis la unua feroa poeto, kiu skribis en la feroa lingvo. Li verkis plurajn feroajn baladojn pri historiaj temoj, laŭ tradicia stilo. La plej fama el ili restas *Ormurin langi*. Djurhuus ankaŭ verkis satirajn poemojn kontraŭ dana kontrolo de la Ferooj.

Djurhuus estis la kvara filo de Johan Christian Djurhuus (1741-1815) kaj Maria Rønning (1741-1807). Ili kunvivis en Nes, sur la insulo Eysturoy, kie lia dana avo Christen Djurhuus (1708-1775) estis loka oficulo. Lia patrino devenis de Aust-Agder en Norvegio, kaj estis supozeble idino de la grafo Haakon Sigurdsson.

En 1797, Djurhuus edziĝis kun Jóhanna Maria Jensdóttir el Kollafjørður. Ŝi estis la filino de la farmisto Jens Didriksen, Við Sjógv. Ĉar Jóhanna Maria estis la sola filino de la farmisto, ŝi fariĝis la sola heredantino de la bieno. La geedzoj transloĝiĝis al tiu bieno dum la sama jaro. Ĝi sekve fariĝis la kultura centro de la vilaĝo.

Fontoj
------

* Rossel, Sven H. (1992). *A History of Danish Literature*. University of Nebraska Press. ISBN 0-8032-3886-X
* Hanus Kamban: *J.H.O. Djurhuus: En litterær biografi*. Odense Universitetsforlag, 2001 - ISBN 87-7838-604-7


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 263219
 |
**VINNIĈUK Jurij** ukraine **Юрій Винничук** (n. 18-a de marto 1952) estas ukraina lingvisto, ĵurnalisto, redaktoro, populara nuntempa verkisto. Li ricevis fakon de ukraina filologo en Ĉekarpata universitato nome de Vasil Stefanik (Ivano-Frankivsko). Redaktis diversajn periodaĵojn en Lvivo. Aperigis pli ol 10 librojn de poezio, fantasto, rakontoj. Multaj verkoj estis tradukitaj angle, germane, france, hispane, hungare, kroate, pole, ruse. Li mem tradukas de la pola kaj la ĉeĥa.

En 2005 lia romano "*Printempaj ludoj en aŭtunaj ĝardenoj*" (Весняні ігри в осінніх садах) gajnis la unuan premion inter aŭskultantoj de ukraina servo de BBC, en 2012 la saman premion gajnis romano "*Tango de morto*" (Танґо смерті).

2012 - estis ricevinta titolon "Ora verkisto de Ukrainio" (la titolo estas aljuĝata al verkisto, kies romanoj aperis en eldonkvanto pli ol 100 000 ekzempleroj).

Du liajn rakontojn esperantigis Viktor Pajuk: "*La brodita mondo*" (aperis en sveda Esperanto-organo "La Espero", 5, 2005); "*La insulo Zizo*" (La Kancerkliniko, 119, 2006). En la Interreto oni povas trovi esperantan tradukon de la skandala poemo "Mortigu pederaston". Unu kanto de Majdano - lulkaknto "Dormas kovroj" - aperis en Beletra Almanako (n-ro 19, februaro 2014), tradukis - Kris Long.

* Kategorio Jurij Vinniĉuk en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 127867
* GND: 103537422
* LCCN: no94019628
* VIAF: 64422160
* ISNI: 0000 0001 0980 2737
* SUDOC: 111755417
* NKC: mzk2002148011
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Longos**, (helene Λόγγος (proksimume la 2-a jarcento p.K.) estis antikva helena verkisto, konata pro sia erota romano el paŝtista medio *Dafno kaj Ĥloa* (Ποιμενικων των περι Δάφνιs καὶ Χλόη Λεσβιακων λογου).

*Dafno kaj Ĥloa*, bildo de franca pentristo François-Louis Français el la jaro 1872
Pri lia vivo estas praktike nenio konata. Ke li vivis verŝajne en la dua jarcento estis difinita surbaze de lingvistika analizo de la romano. Oni opinias, ke li devenis el la insulo Lesbo, ĉar lia romano tie okazas. Eĉ ekzistas hipotezo, ke lia nomo ekestis baze de eraro de skribisto, kiu la vorton "λογου" (t.e. "okazaĵo") el nomo de la romano misskribis "λογγου" kaj el tio ekestis nominativo "λογγος", kiu estis interpretata kiel nomo de verkisto. Se li vere nomiĝis Longoso, estis verŝajne liberigita romia sklavo.

Longoso estis atikisto, favoranto de la direkto en greka prozo, kiu ekestis jam en la 2-a jarcento a. K. kiel reago al floreco kaj patoseco. Al tio respondas trankvila kaj simpla stilo en rakontado de lia romano, kies ĉefa temo estas evoluo de amo inter la juna paŝtisto kaj bela juna paŝtistino, fone de diversaj aventuroj. Romano estis favorata ĉefe en epokoj de renesanco kaj rokoko, fariĝis temo de multaj belartaĵoj, Jean Jacques Offenbach laŭ ĝi verkis opereton kaj Maurice Ravel baleton.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Longos en la ĉeĥa Vikipedio.* 

* Kategorio Longoso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 519870
* GND: 118574213
* LCCN: n50043501
* VIAF: 163408645
* ISNI: 0000 0001 2025 6773, 0000 0003 5580 0016
* LIBRIS: 72318
* SUDOC: 026993937
* BNF: 11913309q
* NLA: 35312298
* NDL: 00448003
* BIBSYS: 90111846
* NKC: jn19981001764
* ICCU: CFIV073377
* BNE: XX1129496
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Heinz-Georg Macioszek** estas germana doktoriĝinta sociologo kaj entreprena konsilisto, vivanta en Hamburgo. La 83-jarulo ekde la jaro 1980 tre sukcese laboras kiel "fantoma negocisto": li konsilas al komercistoj pri taktikoj kaj strategioj en aparte malfacilaj negocoj. Baza ideo estas ne nur prezenti raciajn argumentojn, kiuj povas konvinki juĝiston en jura proceso, en serĉo de la vero, sed sole ne konvinkos "kontraŭulan" komerciston en negoco, kiu ne serĉas la veron sed celas profiton, plej bone kun alta socia rekono. Tial laŭ la entreprena konsilisto en negocoj bonas lerte konduki la negocan "kontraŭuulon" al dezirata direkto, tute permesatas ŝajnigi sin pli malsukcesa ol oni vere estas aŭ ŝajnigi sin aparte memcerta, kaj bonas surprizi per nekutimaj manieroj esprimiĝi, kiel faris ekzemple Nikita Ĥruŝĉov, kiu en fama parolado antaŭ UN en 1960 ŝajnigis perdi la memregon, demetis sian ŝuon, kaj frapis per ĝi sur la katedro. Tiu "perdo de memrego" tamen estis tute planita. Li estis eĉ kunportinta trian ŝuon por sia mistifiko. La mesaĝo estis "Se mi tiel facile perdas la memregon, atentu! Mi eble perdos same facile la memregon kaj puŝos la ruĝan butonon de la nukleaj armiloj". La plej atentata libro de Heinz-Georg Macioszek, germanlingve titolita "Chruschtschows dritter Schuh" ("la tria ŝuo de Ĥruŝĉov", eldonita en 1995), titole aludas al tiu mistifiko, kaj enhave donas praktikajn konsilojn kiel ŝanĝi la direkton de ekonomia negoco, citante konkretajn ekzemplojn. Esperantlingva versio de la libro en 1996 aperis sub la titolo „La tria ŝuo de Ĥruŝĉov", en traduko de Peter Weide.

Referencoj
----------

1. ↑  *Monato*, internacia magazino sendependa, numero 1999/02, paĝo 23: *Proponoj por mistifikado* verkita de Paul Peeraerts.

Eksteraj ligiloj
----------------

* persona retejo Arkivigite je 2018-08-06 per la retarkivo Wayback Machine
* germanlingva prezenteto de la profesio de "fantoma negocisto", kun iom da biografiaj informoj pri Heinz-Georg Macioszek Arkivigite je 2015-06-14 per la retarkivo Wayback Machine
**Grafino Helena Zrínyi,** hungare **Zrínyi Ilona** kroate **Jelena Zrinski** estis kroata-hungara grafino, heroino de la hungara historio.

Helena Zrínyi
Helena Zrínyi naskiĝis en 1643 en Ozalj. Ŝi mortis en Nikomedia, nuntempa İzmit la 18-an de februaro.

Vivo
----

Ŝia patro estis banuso Petar Zrinski. En 1666 ŝi edziniĝis al Francisko Rákóczi la 1-a, baldaŭe ŝi naskis 3 gefilojn. En 1676 lia edzo mortis kaj ŝi heredis multe da fortikaĵoj kaj aliaj havaĵoj. En 1682 ŝi edziniĝis al Emeriko Thököly baldaŭe ŝi naskis filinon. Poste la Habsburgoj sukcese sieĝis fortikaĵojn de Helena Zrínyi, sed la lastan fortikaĵon ŝi defendis heroece dum 2 jaroj. Ŝi atingis amnestiojn kaj la havaĵoj restis ĉe la filoj, tamen ŝi devis iri al Vieno, kie ŝi estis arestita. Ĝis 1691 ŝi vivis en abatejo, poste okazis ŝanĝo de kaptitoj kaj ŝi iris al Turkio al Thököly.

Memorigiloj
-----------

Pri Helena Zrínyi oni faris pentraĵojn, la hungara historio taksas ŝin, kiel heroino.

Pentraĵo de Viktor Madarász: Helena Zrínyi antaŭ la kontrola komisiono

* Kategorio Helena Zrínyi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 393491
* GND: 119296810
* LCCN: n86095343
* VIAF: 72200844
* ISNI: 0000 0000 7860 9319
* BNF: 165498273
 |
**NIKODÉMUSZ Károly** (nikode:mus) estis rumanuja hungara verkisto, redaktoro naskita en Hajdúszoboszló la 18-an de januaro 1887 kaj mortinta en Valea lui Mihai la 9-an de marto 1978.

Biografio
---------

La mezlernejon li finis en Hajdúböszörmény, li akiris diplomon de pastro en Pozsony en *Evanglia Teologio* (1910). Li estis pastro en Hosszúfalu (1911-27), poste en Brassó pastro, dekano. Li estis ĉef- respektive kunulalredaktoro de Evangélikus Néplap (1921-23), prezidanto de redakcikomisiono de Evangélikus Élet (1937-38), kunulredaktoro de la Csángó Naptár (1923-28). Li estis ano de ErIrT; en 1946 preleganto de *Petőfi Irodalmi Kör* en Braŝovo. Idős korában elvállalta a nagykárolyi kis evangélikus gyülekezet lelkipásztori teendőit, s folytatta irodalmi tevékenységét.

Verkoj
------

* *Judás Iskarioth*, 1923;
* *A brassói evangélikus egyházmegye megalakulásának története* (Kv. 1927);
* *Jó asszony volt a kománé* (rakontoj, Pásztortűz Könyvtár 17. Kv. 1928);
* *Hit, remény, szeretet* (Konfirmációi kis káté. Brassó 1929).

Bibliografio
------------

* Márton István: Júdás Iskáriót. N. K. drámája. Pásztortűz 1925/20.
* Gaál Gábor: Erdélyi színház (N. K.: Júdás Iskáriót). Erdélyi Helikon 1928/1.
* Járosi Andor: N. K.: Jó asszony volt a kománé. Pásztortűz 1930/16.
* Antalffy Endre: Jó asszony volt a kománé. Erdélyi Helikon 1930/7.

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon
*Kabarett Simpl* en Vieno - kie ekis la kabaredista kariero de Vavra
**Helmuth VAVRA** (naskiĝinta la 26-an de septembro 1966 en Vieno, mortinta la 30-an de oktobro 2022) estis aŭstra kabaredisto kaj verkisto de kabaredaj programoj.

Vivo
----

Post frekvento de la viena nehumanisma gimnazio *Marianum* kaj trapaso de la abiturienta ekzameno en la 1985-a jaro li studis jursciencon. La progresintajn studojn li mallonge antaŭ diplomo ĉesigis por povi dediĉi sin tute al la distraj artoj. Li lernis aktoradon ĉe la ateliero de Michael Mohapp ĉe Graumann-teatro en Vieno.

Karierkomence li deĵoris kelkajn jarojn kiel verkisto por la renoma Simpl-teatro kaj poste por la teatro *Wiener Metropol*. Tiam estiĝis la furoraj aĵoj *Pflanz der Vampire* kaj *Die Drei von der Tankstelle*. Ambaŭ televide elsenditis poste fare de ORF.

En 1992 li fondis kun la pianisto Berthold Föger la trupon *Heilbutt & Rosen* por kiu li estis aŭtoro, produktanto kaj aktoro. En 2010 Vavra prezentis sian unuan solon titole *Vavras Bettgeschichten*. Eroj de ĝi ankaŭ troviĝis en la antologia programo *Erntedankfest*, okaze de kio la trupo ankaŭ festis la 20-an datrevenon fondiĝan. En 2012 li verkis kaj realigis la programon *Flotter 4er*. En 2013 li spekteblas en la kadro de *Hyundai Kabarett-Tage* ĉe ORF. En septembro 2016 lia dua solo *Che GueVavra* premieris en la teatro *CasaNova Vienna*.

Li estis kunedza ekde 2000 vivante en Vieno. En oktobro 2022 li mortis pro grava malsano. Li estis membro de du katolikaj studentaj korporacioj ene de Österreichischer Cartellverband (KaV Norica Wien, ekde 1986) respektive ene de Cartellverband der katholischen deutschen Studentenverbindungen (KAV Capitolina Rom, ekde 1995).

Referencoj
----------

1. ↑  "Mehr über Helmut Vavra". Ĉe: noe.orf.at
2. ↑  libroanonco ĉe Kulisse
3. ↑  "Viel zu lachen im Herbst". Ĉe: wien.orf.at, 26.8.2016
4. ↑  "Kabarettist Helmuth Vavra gestorben". Ĉe: orf.at, 31.10.2022

Literaturo
----------

* Iris Fink: *Von Travnicek bis Hinterholz 8: Kabarett in Österreich ab 1945, von A bis Zugabe.* Styria Verlag, 2000, ISBN 978-3-222127-731, p. 2004.
* Sonja Ilonka Wagner: *Comedy-Lexikon.* Verlag Lexikon Imprint Verlag, 1999, ISBN 978-3-896022-004, p. 159.
* Wiener Gesellschaft für Theaterforschung, Universität Wien. Institut für Theaterwissenschaft: *Theater in Österreich: Verzeichnis der Inszenierungen.* Verlag Verband der Wissenschaftlichen Gesellschaften Österreichs, 1999, p. 135.
* Hans Steiner, Gerhard Walter: *Vergiss Woodstock! Die Geschichte eines Welterfolges: 20 Jahre Wiener Donauinselfest.* Eldonis Tom Klinger. Echo Verlag, 2003, ISBN 978-3-901761-218, p. 47.

Eksteraj ligiloj
----------------

* hejmpaĝo
* Heilbutt & Rosen
* IMDb pri Vavra


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 800377
* GND: 1019053895
* VIAF: 224455942
* ISNI: 0000 0003 6227 1618
 |
**Henri Louis HABERT DE MONTMOR** (naskiĝis ĉirkaŭ 1600 en Parizo - m. la 21-an de januaro 1679 samloke) estis franca poeto kaj klerulo, membro de la Franca Akademio.

Kuzo de Philippe Habert kaj Germain Habert, li fariĝis konsilisto de la reĝo dum sia 25-a jaro, kaj sekve "petmastro" (*maître des requêtes*) en 1632 danke al la influo de sia patro. Li edziĝis kun Henriette-Marie de Buade, fratino de Louis de Buade de Frontenac (estonta guberniestro de Nova Francio). Li estis akceptita en la Francan Akademion en 1634 kiel unu el ĝiaj plej frutempaj membroj. Montmor multe interesis pri la teorioj de René Descartes, kaj verkis poemon pri karteza fiziko, titolitan *De rerum naturae*. Li estis kara amiko de Marin Mersenne, kiu dediĉis al li sian *Universalan Harmonion*.

Montmor kutimis kunvenigi en sia domo grupon da sciencistoj kaj filozofoj, inkluzive de Pierre Daniel Huet, Jean Chapelain, Adrien Auzout, Girard Desargues, Samuel Sorbière, Claude Clerselier, Jacques Rohault, Gui Patin, Frénicle de Bessy, Melchisédech Thévenot, Roberval kaj Huygens. Ĉiuj multe entuziasmis pri novaj sciencaj eksperimentoj, kaj formis tion, kio estis poste nomita la "**akademio Montmor**".

* Kategorio Henri Louis Habert de Montmor en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 282510
* GND: 137216181
* LCCN: nr97036456
* VIAF: 2460697
* ISNI: 0000 0001 0862 3518
* SUDOC: 061580511
* BNF: 10667895v
 |
**María KODAMA** (Bonaero, 10a de marto 1937 - 26-an de marto 2023) estis argentina verkistino, tradukistino kaj profesorino de literaturo, konata pro sia rilato kun la verkisto Jorge Luis Borges.

Ŝi konis la verkiston Jorge Luis Borges dum sesioj de literaturaj studoj pro sia kondiĉo de gradigita je Literaturo kaj la intereso kunhavita por la anglasaksaj lingvoj. Poste ili kunstudis la islandan, lingvo por kiu Borges estis interesita, ĉar li konsideris ĝin kiel patrina lingvo. Post esti studaj gekolegoj, (ŝi forte neis esti estinta lia sekretariino tre ofte) en 1975 ili veturis kune al Usono. Ŝi kunlaboris kun li en la libroj *Breve antología anglosajona* (1978) kaj *Atlas* (1984), veturatestilo pri la vojaĝoj kiujn ili ambaŭ faris kune ĉirkaŭ la mondo, kaj en la traduko de *ylfaginning*, unua libro de la Proza Edda de Snorri Sturluson, kiu publikiĝis sub la titolo *La alucinación de Gylfi*.

La 26an de aprilo 1986 ŝi edziniĝis al Borges, malmultajn monatojn antaŭ ties morto. La nupto fariĝis per prokuro en Asunción, Paragvajo.​ Ŝi prezidas la Internacian Fondaĵon Jorge Luis Borges, kun sidejo en Bonaero.​

Notoj
-----

1. ↑   ABC (15a de majo 1986). «La boda de Borges con María Kodama se celebró por poderes en Paraguay».  Konsultita la 5an de Januaro 2018.
2. ↑   Fundación Internacional Jorge Luis Borges. «oficiala retejo». Arkivita el la originalo la 24an de junio 2014.  Konsultita la 5an de Januaro 2018.

* Kategorio María Kodama en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 600008
* GND: 1057230715
* LCCN: n85030920
* VIAF: 76339876
* ISNI: 0000 0001 1071 4646
* SUDOC: 029008956
* BNF: 120725311
* NKC: jo2008446750
* BNE: XX968353
 |
**Marcel ACHARD** (la 5-an de julio ‏ 1899- la 4-an de septembro, 1974) franca dramisto.

Vivo
----

Marcel Achard estis baptita kiel Marcel Augustin Fraule en Saint-Foy-le-Lyon (hodiaŭ antaŭurbo de la grandurbo de Liono) en la Rodano-regiono de Francio. Li adoptis la plumnomon Marcel Achard kiam li komencis eldoni siajn teatraĵojn post la Unua Mondmilito.

Lia unua sukceso estis la teatraĵo "Ĉu vi volas ludi kun mi?" Montrite en Parizo en 1923, emocia komedio pri la cirko kaj klaŭnoj. Tiu ĉi teatraĵo funkciis kiel modelo por liaj postaj teatraĵoj, la plej multaj el kiuj estas konsideritaj rekreo de situacioj originantaj de itala komedio kun la partopreno de karakteroj kiel ekzemple Pieroto kaj Kolombino kiuj igas la spektantaron ridi kaj plori samtempe.

Lia populareco kaj grandaj sukcesoj atingis sian pinton inter la du mondmilitoj, kiam kritikistoj komparis liajn teatraĵojn kun tiuj de Pierre Carlet de Marivaux kaj Alfred de Musset. Liaj du plej popularaj teatraĵoj dum tiu ĉi periodo estis "Dreamy Jean" ( 1929 ) kaj "Domino" ( 1932 ).

Kritiko post Dua Mondmilito ne favoris lin kaj priskribis lin kiel "eksperton en amo". Sed malgraŭ ĉi tiu kritiko, li daŭre verkis teatraĵojn inkluzive de: "The Love Disease" ( 1955 ) kaj "The Idiot" ( 1960 ) - teatraĵo sur kiu la sekva teatraĵo "A Shot in the Dark" ( 1961 ) estis bazita.

Marcel Achard estis elektita membro de la Franca Akademio en 1959.

Kvar el la teatroj de Marcel Achard estis prezentitaj en la Broadway teatro en Novjorko. La prezento de la teatraĵo "Domino" estis ĉesigita post nur sep prezentoj (1932), sed la teatraĵo "En Front of My Blonde" reverkita kiel "I Know My Love" gajnis 247 prezentojn ĉe la Shubert Theatre en Novjorko (1949-1950). La prezentado de la teatraĵo "Patat" ankaŭ estis ĉesigita post sep prezentadoj ( 1958 ), sed la teatraĵo "Pafo en la Mallumo "estis prezentita en Novjorko 389 fojojn ( 1961 - 1962 ).

Multaj el la teatraĵoj de Marcel Achard estis adaptitaj por la kinejo, inkluzive de: "Mayerling" ( 1936 ), "Tondroŝtormo" ( 1938 ), "Felicy Nantai" ( 1942 ), "The Two Shy Ones" ( 1943 ), "Wells en Parizo" (1949) kaj "Sova Jean" (1949).

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Marcel Achard en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Marcel Achard ĉe Internet Broadway Database (angle)
* Marcel Achard ĉe IMDb
* Marcel Achard citaĵoj
* Suplementaj citaĵoj de Marcel Achard


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 811960
* GND: 118643630
* LCCN: n50036875
* VIAF: 118144648575507423606 64013553, 118144648575507423606
* ISNI: 0000 0003 6865 1558, 0000 0001 2280 9036
* LIBRIS: 300286
* SUDOC: 027210014
* BNF: 11930175n
* MBA: 25fd90b0-e391-48dc-bce5-7b2f3d18f955
* NLA: 35000708
* NDL: 00519430
* BIBSYS: 2050632
* NKC: jn20000600065
* ICCU: SBLV239995
* BNE: XX1171631
 |
**Flavia Iulia Helena**, ankaŭ konata kiel **sankta Helena** aŭ **Helena de Konstantinopolo**, (naskiĝis en Trapani, ĉirkaŭ la jaro 250 - m. en Romo, en 329), estis romia imperiestrino kaj sanktulino de la romkatolika kaj ortodoksa eklezioj.

Konstancio Ĥloro prenis ŝin kiel konkubinon, poste kiel edzinon kaj pli malfrue li divorcis en 292 por geedziĝi kun la bofilino de Maksimiano, Flavia Maksimiana Teodora. La filo de Helena, Konstantino la 1-a, konvertiĝis en la imperiestro de la Romia Imperio kaj, post lia kroniĝo, ŝi ludis gravan rolon en la imperia kortego. Dum regado de Konstantino ŝi kristaniĝis, kaj influis sian filon favore al kristanismo.

Ŝi estas konsiderata kiel sanktulino de la ortodoksaj kaj romkatolikaj kristanoj, fama pro la pieco kiun ŝi montris. Eŭsebio prenis detalojn de ŝia pilgrimado al Sankta Lando kaj al aliaj provincoj de Mezoriento. Tradicie ŝi estas konata pro la serĉado de la relikvoj de la kruco de Kristo (vidu artikolon *Lignum Crucis*) kaj pro la serĉado de la restaĵoj de la tri reĝoj, kiuj nuntempe troviĝas en la katedralo de Kolonjo.

Ŝia tago estas festata de la ortodoksa eklezio kune kun Konstantino, la 21-an de majo. La romkatolikoj memorigas ŝin la 18-an de aŭgusto. En la katolika sanktaro ŝi estas sankta patronino de la arkeologio, la konvertiĝo kaj la malfacilaj geedziĝoj.

La kutimaj ikonoj pri ŝi montras romian imperiestrinon, vestitan per riĉaj kostumoj kaj preskaŭ ĉiam portantan la krucon kaj kelkfoje apud ŝi aperas Konstantino.

* Helena de Konstantinopolo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Helena de Konstantinopolo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 387858
* GND: 118710117
* LCCN: n85120161
* VIAF: 638154381060030292427, 50151776798218012071, 1037159474067227660002, 316750113 36905946, 638154381060030292427, 50151776798218012071, 1037159474067227660002, 316750113
* ISNI: 0000 0000 6632 7250
* LIBRIS: 317492
* ULAN: 500372010
* NLA: 61542415
* NKC: xx0058257
* BNE: XX914615
 |
skizo de drezino el 1817
**Karl Frh. von Drais** (29-an de aprilo 1785 en Karlsruhe - 10-an de decembro 1851 en Karlsruhe, plennome: **Karl Friedrich Christian Ludwig Freiherr Drais von Sauerbronn**, en 1849 por mallonga tempo **Bürger Karl Drais**) estis germana arbaristo kaj grava inventisto en la Goethe-epoko.

Li studis de 1803 ĝis 1805 konstruarton, agrikulturon kaj fizikon en la Universitato de Hajdelbergo.

Li agadis ekde 1811 kiel inventisto, inventis pianoludan registrilon, skribmaŝinon kun 25 literoj (1821), kiun li pluevoluigas al rapid-skribmaŝino kun 16 klavoj (1829), unuafoje kun trubendo, lignan fornon kun frua kuirkesto. La plej konata inventaĵo de Drais estis la kurmaŝino, aŭ drezino, la unua veturilo kun du radoj sur unu spuro. Drais evoluigis en 1813 kvarradan drezinon.

La evoluigon de senĉevalaj veturiloj instigis ekde 1812 la kreskantaj avenoprezoj. La situo iĝis akra en la Jaro sen somero‎ de 1816/17 kiam vulkana erupcio de Tambora kaŭzis rikoltoelfalon en Germanio.

La unua veturo sur tiu drezino (velocipedo) okazis la 12-an de junio 1817, de Mannheim al releja domo de Schwetzinger, hodiaŭ parto de Mannheim (Rheinau). La dua veturo okazis la 28-an de julio, de Gernsbach tra monto al Baden-Baden.

Por diskonigi sian inventaĵon, Drais faris publikajn veturojn. Li atingis sukceson per televeturo de Karlsruhe al Kehl en la lasta aŭgusta semajno. Pri tio aperis artikolo en la gazetoj.

Li ricevis la 12-an de januaro 1818 grand-princan privilegion, egalan al la hodiaŭa patento.

Ĉar lia juĝista patro juĝis la murdiston de August von Kotzebue, Karl Ludwig Sand, je morto, liaj sekvantoj deturnis sin kaj Drais perdis la apogantojn. Li elmigris pri tio en Brazilon, kie laboris dum jaroj kiel geometro. Li revenis post morto de la patro.

Pro lia demokrata konvinkiteco, oni volis lin murdi en 1838. Post tio, li translokiĝis al Waldkatzenbach en Odenwald. Drais estis konvinkita demokrato, kiu en 1849 - okaze de la soldata ribelo - abdikis pri la nobela titolo, sed post subpremo de la ribelo, li reprenis tion. La venĝaj instancoj - pro apogo de la reviolucioj - neglektis kaj sukcese mizerigis lin. Li mortis senposedaĵe.

* Kategorio Karl Drais en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 225911
* GND: 118702459
* LCCN: n85175736
* VIAF: 3265262
* ISNI: 0000 0000 5532 9322
* SUDOC: 086302906
* BNF: 11991789g
* RKD: 345270
* NKC: xx0030961
 |
**Helene Holzman** (litova nomo *Elena Holcmanienė*; \* la 30-an de aŭgusto 1891 en Jena; † la 25-an de aŭgusto 1968 en Gießen) estis germana pentristino, kiu dumtempe ankaŭ laboris kiel librovendistino, instruistino kaj tradukistino. Antaŭ kaj dum la periodo de la Dua Mondmilito ŝi kun la edzo Max Holzman kaj du filinoj Marie kaj Margarete vivis en Kaŭno, Litovio.

Inter la jaroj 1941 kaj 1944, Litovio estis okupita de la germanoj. La edzo de Helene estis judo kaj li estis mortigita dum unuaj tagoj de la milito. La 17-jara filino Marie mortis en la malliberejo ĉar ŝi estis pacifistino.

Helene aktivis en la subtera rezisto por helpi kaŝi kaj prizorgi la judojn. 

Nur post 55 jaroj la notoj de Helene estis reprenitaj kaj la filino Margarete Holzman kun helpo de Reinhard Kaiser utiligis la 705 manskribitajn paĝojn de Helene. La rezulto estas libro kun titolo: "Dies Kind soll leben" (*Tiu infano vivu*).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Antanas Grincevičius: La manuskriptoj ne brulas: Helene Holzman el Monato 2004/2, p. 18.
* Helene Holzman - Jad Vaŝem website (angle)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 53474
* GND: 122236343
* LCCN: n97004436
* VIAF: 34675539
* ISNI: 0000 0001 0887 0826
* LIBRIS: 272919
* SUDOC: 086303996
* BNF: 14431860b
* BIBSYS: 4070734
* RKD: 216853
* NKC: jo2012732419
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Henry Fitzroy** (n. la 15-an de junio 1519, m. la 23-an de julio 1536) estis nelegitima filo de Henriko la 8-a (Anglio) kaj ties kromvirino Elizabeth Blount, kiu estis inter la sekvantaro de Katerino de Aragono, edzino de Henriko. ("Fitzroy" signifas "nelegitima filo de la reĝo".)

Li naskiĝis en la priorejo de Blackmore, vilaĝo de Essex, kaj estis baptofilo de Thomas Wolsey, la ĉefministro de Henriko la 8-a. Nelonge post lia morto, lia patrino avantaĝe edziĝis al Gilbert Tailboys (1-a barono Tailboys de Kyme), kaj ŝi kaj ŝia edzo ricevis donacojn de la reĝo.

La 18-an de junio 1525 Henriko donis al li la titolojn grafo de Nottingham kaj duko de Richmond kaj Somerset. La saman jaron Henriko nomumis lin lordo-admiralo, prezidento de la konsilio de norda Anglio kaj gardisto de la markiojn proksimajn al Skotlando: kompreneble, ĉar Henry Fitzroy estis ankoraŭ juna knabo, li ne fakte plenumis tiujn oficojn, sed li ricevis grandajn enspezojn. Poste li ricevis aliajn postenojn, inter kiuj lordo-leŭtenanto (guberniestro) de Irlando, kaj ŝajne lia patro planis nomumi lin reĝo de Irlando, sed Henry Fitzroy mortis antaŭ ol tio povus okazi.

La 28-an de novembro 1533 Henry Fitzroy edziĝis al Mary Howard, filino de Thomas Howard (3-a duko de Norfolk): eble Anne Boleyn helpis aranĝi la geedziĝon. Henry Fitzroy amikiĝis al sia bofrato, la poeto Henry Howard (grafo de Surrey).

Ŝajnis ke li estis destinata al grava kariero. Tamen li mortmalsanis, aŭ pro ftizo aŭ pro alia pulmomalsano. La 23-an de julio 1536 li mortis en palaco Sankta Jakobo, Londono. Li entombiĝis en la preĝejo de Framlingham, Suffolk, kie estis la tomboj de anoj de la familio Howard.

* Kategorio Henry Fitzroy (1-a duko de Richmond kaj Somerset) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 301468
* GND: 123525772
* LCCN: no2001080693
* VIAF: 66127332
* ISNI: 0000 0001 0782 9362
 |
**Ludoviko la Saltanto** (germane: *Ludwig der Springer, Graf Ludwig von Schauenburg*; naskiĝis en 1042, mortis la 6-an de majo 1123 en Reinhardsbrunn) estis turingia grafo kaj prapatro de turingiaj landgrafoj. Lia filo Ludoviko, la unua landgrafo, nuptis la hesian heredantinon Hedwig.

Vivo
----

La filo de Ludoviko la Barbulo (latine: *Ludovicus cum barba*, germane: *Ludwig der Bärtige*), la prapatro de la unua turingia landgrafa dinastio veninte el la frankonia Majnregiono, fortigis la pozicion de la ekleziobea partio. Li strebis malfortigi la potencon de la reĝoj. En 1073 li akiris la Wartberg-monton en Eisenach post repuŝo de la vera posedinto okaze de saksia-turingia ribelo kaj konstruigis tie Wartburg. Ankaŭ Neunburg-kastelon li konstruigis en Freyburg (Unstrut). Ambaŭ burgoj kune kun Eckartsberga (kiun li gajnis en 1122 fare de imperiestro Henriko la 5-a) iĝis potencbazo dinastia. Ludoviko, kiel li estis farinta jam kontraŭ Henriko la 4-a en la tempo de la t.n. investitura konflikto, ekigis kritikon kontraŭ Henriko la 5-a. Tiu laste menciita du fojojn kaptis lin kaj malliberigis lin eĉ inter 1114–16 en nekonata loko. Nur en 1122 fariĝis repaciĝo inter la du personoj.

Legendo rakontatas pri malliberiĝo de Ludoviko sur Kastelo Giebichenstein disde kiu li vivsavonte saltis en la riveron Saale. Sed tiu ĉi rakonto elpensitis nur du jarcentojn post ties morto - tamen restis historiografie la moknomo el ĝi. La puno estis por laŭdira murdo de la saksia palatina grafo Frederiko la 3-a de Goseck. La kruelaĵo faritis ne de Ludoviko la Saltanto mem sed de du dungitaj murdistoj. Ludoviko tiam edzinigis la belan vidvinon Adelheid kaj fondis la saman jaron monakejon en Reinharsbrunn kien li sendis monakojn el Hirsau ne favorantajn la imperiestran moŝton. Ok monatojn antaŭ la morto Ludoviko mem iĝis frokulo.

Fonto
-----

* *Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 12. Leipzig 1908, p. 790 (tie ĉi interrete)

Notoj
-----

1. ↑  Tre verŝajne la kompleta kromnomo fontas en misinterpreto de la latinlingva vorto *salicus* por salio kiu tre similas al la latina vorto por *salti* (salire). Eble Ludoviko ankaŭ neniam estis kaptito je Kastelo Giebichenstein!

* Kategorio Ludoviko la Saltanto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 613664
* GND: 122886216
* VIAF: 283431587
 |
**Karl von HOLTEI** (naskiĝis la 24-an de januaro 1798 en Breslau, mortis la 12-an de februaro 1880 samurbe) estis germana verkisto, aktoro, deklamisto, reĝisoro kaj teatro-direktisto.

Karl von Holtei; litografio de Joseph Kriehuber 1856Ekde la 30-a de majo ĝis la 4-a de oktobro 1835 li direktis, post antaŭa okupiĝo ĉe la Teatro en la Jozefurbo je Vieno, *das Theater in Baden ĉe Vieno*. Ekde 1837 ĝis 1841 li estis direktisto de la tiam germanlingva teatro en Rigo, por kiu li dungis junan Richard Wagner kiel kapelmajstron. Lia rakonto *Ein Mord in Riga* [Murdo en Rigo] estis unu el la unuaj germanlingvaj krimromanoj.

Verkado
-------

Holtei provis valorigi la germanan lingvon kompare kun la franca (el kiu tiam ankoraŭ la plej multaj germanaj literaturaĵoj kaj teatraĵoj estis traduktitaj), uzante plej diversajn dialektojn. Tiu ĉi stilrimedo ne ekzistis en la franca. La valorigon de la dialektoj kompare kun la normlingvo li komprenis ne laste kiel valorigo de la burĝa kompare kun la nobela. Kvankam ano de la malalta nobelaro, li klopodis peri inter nobelaro kaj burĝaro anstataŭ akcenti la konfliktojn, kiuj eksplodis en la revolucioj de 1830 kaj 1848. Pro tio liaj pecoj estas pli nepolitikaj, ne pli ol patrujamaj kiel *Der alte Feldherr* [La maljuna strategiisto]. Ili okupiĝas bidermajrasence ĉefe pri la privateco kaj pritraktas aktualajn sociajn problemojn kiel la libereco de kunulelekto por la geedzeco. Je tio ili apelacias al la toleremo de la publiko. Famiĝis el la farsoj de Holtei *Die Berliner in Wien* kaj *Die Wiener in Berlin*, en kiuj li laboris kun dialektaj diferencoj. Lia melodrama opero *Des Adlers Horst* restis kelktempe en la repertuaro.

En 1882 starigitis por li Holtei-monumento en Vroclavo kiu bedaŭrinde detruitis en 1945.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Karl von Holtei en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Karl von Holtei en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Karl von Holtei en Vikifontaro (Universala biblioteko)

* Informoj pri Karl von Holtei en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Krimromanoj de Holtei
* Mallonga biografio Arkivigite je 2007-09-28 per la retarkivo Wayback Machine
* Artikolo okaze de la 125-a mortotaga datreveno de Karl von Holtei


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 428813
* GND: 118706640
* LCCN: n85311125
* VIAF: 95190697
* ISNI: 0000 0001 1078 3692
* LIBRIS: 268778
* SUDOC: 067041787
* BNF: 12463951g
* NDL: 01178180
* NKC: mzk2005299184
* BNE: XX4579949
 |
**Ludwig Ferdinand SCHMID** (pseŭdonime: *Dranmor*; naskiĝinta la 22-an de julio 1823 en Muri ĉe Berno, mortinta la 19-an de marto 1888 en Berno) estis svisa poeto.

Verko
-----

Schmid dediĉis sin unue al la metio komercista kaj iris post la lernoknabojaroj al Brazilo kie li ekbonstaris danke al lerta entreprenista agado kaj laboremo. En 1852 li estiĝis aŭstra generalkonsulo en Rio-de-Ĵanejro. Poste li ekhavis amikajn rilatojn al arkiduko Maksimiliano.

Ekde 1872 li vivis ĉefe en Parizo, ekde 1875 denove en Rio-de-Ĵanejro.

Liaj poeziaĵoj brilas per profundeco de elegia enhavo kaj forma perfekteco. Jenas verkoj liaj: »Poetische Fragmente« (Leipzig 1860); »Kaiser Maximilian«, poemo (Győr 1868), und »Requiem«, eine philosophisch-psychologische Dichtung (dua eldono, Leipzig 1870). Lia verkareldono »Gesammelten Dichtungen« (Berlino 1873) enhavas krome »Dämonenwalzer«.

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 17. Leipzig 1909, p. 893 (tie ĉi interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Poemoj de li ĉe Zeno


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 707498
* GND: 101257228
* LCCN: no00088052
* VIAF: 15132901
* ISNI: 0000 0000 7984 357X
* BNE: XX6079883
 |
**Henry Louis Vivian DEROZIO**, nask. en 1809, mort. en decembro 1831, kies patro estis duon-portugala (el kio la familinomo) duon-bangla kaj lia patrino angla, estis eŭro-hinda poeto en la angla lingvo, malreligia pensisto kaj profesoro, kiu multe kontribuis doni unuan ekigon al la bengala modernismo kaj socia kritiko.

Nur 17-jara li estis nomumita kiel instruisto en la *calcutta Hindu College*, kie li instruis anglan literaturon kaj historion.

Li gajnis fervoron el siaj studentoj, kaj vigligis ilin krei diskutorondojn , esti malkontenta pri la estanta socia ordo, eniri en gazetado, li ankaŭ malkaŝe kritikis la hunduisman religion.

Pluraj el inter ili iĝis la unuaj modernaj bangalaj intelektuloj kaj gazetistoj: Kriŝnamohan Banerĝi, Dakŝinaranĝan Muĥerĝi kaj Rasik Kriŝna Malilik.

Lia frua morto estis abrupta, laŭ kelkaj li mortis pro ĥolero, laŭ aliaj li estis venenigita.

### Eksteraj ligiloj

* Kategorio Henry Louis Vivian Derozio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* tri poemoj rete legeblaj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 35303
* GND: 118990489
* LCCN: n81080093
* VIAF: 20480707
* ISNI: 0000 0001 1749 3057
* SUDOC: 146916980
* BNF: 15855170x
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Johann Christian Wilhelm August HOPFENSACK** (naskiĝinta la 1-an de oktobro 1801 en Schloßvippach, mortinta la 6-an de marto 1874 en Kleve) estis germana teologo, pedagogo kaj verkisto de protestantismaj edifaj kantoj.

Vivo
----

La filo de pastoro frekventis la Konsilantargimnazion erfurtan poste la latinan lernejon de la Francke-fondaĵoj en Halle (Saale). Inter 1817-20 li studis ĉe la Universitato de Lepsiko teologon kaj filologion kaj doktoriĝis en Halle. Finstudoj estis en Bonn. En 1821 li iĝis instruisto ĉe gimnazio en Duisburg kaj en 1838 profesoro ĉe la Reĝa gimnazio de Kleve; tie li lernigis teologiaĵojn. Inter 1847 kaj 1854 li laboris en la administrada sekcio de la rejnaj eklezio. Li retiriĝis de la aktiva laboro en la jaro 1857-a.

Verkoj
------

Hopfensack verkis pli ol 400 kantojn ekleziajn, kiuj pulikigitis en divervaj gazetoj kiel ekz. ĉe "Der Menschenfreund", ĉe "Christoterpe" (de Albert Knapp) kaj ĉe "Palmblätter" (de Friedrich Wilhelm Krummacher). Pli granda skribitaĵo de li pri la Ŝtata leĝaro por la subuloj romiaj *(Staatsrecht der Untertanen der Römer)* aperis en la jaro 1829, en 1832 *Vierzig alte und neue Lieder für Kirche, Schule und Haus*. Ambaŭ aĵoj eldonitis en Düsseldorf. Kompleta eldono de la spiritaj kantoj aperis en 1853 en Leipzig.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Biografio ĉe ADB

* Listo kun la kantoj de Hopfensack
Maria de Brabanto
**Maria de Brabanto** (n. la 13-an de majo 1254 en Loveno - m. la 10-an de januaro 1321 apud Meulan) estis la filino de Henriko la 3-a, la duko de Brabanto, kaj de Adelajda de Burgonjo. Kiam ŝi estis dudekjara, ŝi fariĝis la dua edzino de la franca reĝo Filipo la 3-a la Maltima, kiu estis pli aĝa ol ŝi je naŭ jaroj. La edziĝo okazis la 21-an de aŭgusto 1274 en Vincennes, kaj Maria estis kronita la 24-an de junio 1275 en la Sankta Kapelo de Parizo.

Maria estis interalie la patrino de Ludoviko de Évreux kaj de Margareta (kiu edziniĝis kun Eduardo la 1-a de Anglio).

La reĝino Maria plifortigis la rilatojn de la franca reĝo kun Anĵuo, kaj tiel pliakrigis la malamikecon inter Francio kaj Aragono. Post la morto de la reĝo je la 5-a de oktobro 1285, Maria retiriĝis en monaĥinejo apud Meulan, kie ŝi mortis tridek ses jarojn poste. Ŝi estis entombigita en la monaĥinejo *Cordeliers* de Parizo.

* Kategorio Maria de Brabanto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 217891
* LCCN: no2017097405
* VIAF: 24150170646200012688
* NKC: jo20201061698
 |
**Vilhelmino Ĉarloto Karolino** (angle, *Wilhelmina Charlotte Caroline*; germane *Wilhelmine Charlotte Karoline*), ĝenerale nomata **Karolino de Brandenburg-Ansbach** aŭ simple **Karolino de Ansbach**, naskita la 1-an de marto, 1683, mortinta la 20-an de novembro, 1737, estis la reĝino-edzino de reĝo Georgo la 2-a de Britio. Ŝi naskiĝis en la familio Hohenzollern, filino de Johano Frederiko, reganto de la malgranda germana princlando Brandenburgo-Ansbaĥo. June orfiĝinte, ŝi loĝis kaj edukiĝis ĉe la prusa kortego, kiel gardatino de Sofia Ĉarloto de Hanovro, edzino de reĝo Frederiko la 1-a de Prusio.

En 1703 oni proponis ke ŝi geedziĝu kun arkiduko Karolo de Aŭstrio (ankaŭ laŭnome la reĝo de Hispanio kaj poste, ekde 1711, imperiestro de Sankta Romio), sed en 1704 ŝi rifuzis la svaton interalie ĉar ŝi ne volis konvertiĝi de protestantismo al katolikismo, kio necesus por edzini al Karolo. En 1705 reĝino Sofia Ĉarloto mortis, kaj nelonge poste la nevo de Sofia Ĉarloto, Georgo Aŭgusto, princo de Hanovero, vizitis al Ansbach por kaŝe kontroli la amindecon de Karolino. Ili plaĉis unu al la alia, kaj ili geedziĝis la 22-an de aŭgusto, 1705, en Hanovero. En 1714, kiam ŝia bopatro fariĝis reĝo de Britio (Georgo la 1-a), ŝia edzo Georgo Aŭgusto fariĝis la Princo de Kimrio (kaj sekve ŝi, ĝia Princino), kaj la paro transloĝiĝis al Londono. La sekvantaj jaroj estis streĉaj, ĉar Georgo la 1-a estis konservativa, germanema, kaj diktatorema, dum Karolino kaj Georgo Aŭgusto lernis kaj uzis la anglan, kaj aktive partoprenis politikon liberalan, kontraŭ la politiko de la reĝo. En 1727, Georgo Aŭgusto kroniĝis reĝo Georgo la 2-a, kaj Karolino kroniĝis reĝino-edzino, la unua brita reĝino kronita depost Anne de Danlando en 1603.

Heraldika simbolo de Karolino de Ansbaĥo
Kiam Georgo forestis (kio iom ofte okazis, pro lia samtempa regado de Hanovro), Karolino agis kiel provizora reganto de Britio, eĉ post la alveno en Londonon de ilia plej aĝa filo, princo Frederiko de Kimrio. Frederiko estis diboĉema, elspezegema viro, kaj Georgo kaj Karolino (kune kun ilia ministraro) ade laboris por limigi lian influon.

* Kategorio Karolino de Brandenburgo-Ansbaĥo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 405636
* GND: 11887036X
* LCCN: n85097005
* VIAF: 59202141
* ISNI: 0000 0001 1755 1261
* LIBRIS: 213525
* SUDOC: 035012692
* BNF: 125701648
* ULAN: 500249124
* NLA: 61539545
* NKC: osd20211100506
* ICCU: MUSV013667
 |