**Percival Lowell** (naskiĝis la 13-an de marto 1855 en Bostono, mortis la 13-an de novembro 1916 en Flagstaff) estis (riĉa) amatora  usona astronomo Li subtenis la hipotezon de la Marsaj kanaloj, estis la fondinto de la Observatorio Lowell en Flagstaff (Arizono) kaj iniciatinto de la malkovro de Plutono.

Vivo
----

Lin naskis riĉa familio de Bostono. Lia juna frato Abott Lowell estis prezidento de la
Universitato Harvard, lia fratino Amy estis fama verkistino. En 1876 li
ricevis diplomon pri matematiko en la Universitato Harvard, kaj dungiĝis en la firmao de
teksindustrio de sia avo, kie li riĉiĝis. Li poste vojaĝis en
Orientan Azion. Li pasis plurajn jarojn en Japanio kaj verkis librojn
pri diversaj aspektoj de la religio, ĉiutaga vivo, pensmaniero de la japanoj.

En 1890, li renkontis la astronomon William Pickering kaj
komencis interesiĝi pri astronomio. Tri jaroj poste li reiris Usonon kaj, leginte
la libron *La planète Mars* de Camille Flammarion, li fervore interesiĝis pri
Marso kaj sin dediĉis al tiu planedo.

Esploroj
--------

### La Marsaj kanaloj

Por observi Marson, li konstruigis en 1894 observatorion apud
Flagstaff (Arizono) sur monto alta de 2 300 m, kiun li nomis
« Mars Hill ».

Daŭrigante la studojn de Giovanni Schiaparelli, li aliĝis al la teorio de la
Marsaj kanaloj. En 1877, Schiaparelli desegnis mapon de Marso, kie la malhelaj
makuloj estis "maroj" (*mares*) aŭ "lagoj" (*lacus*) kaj kanaloj. Dum dek-vin jaroj,
Percival Lowell studis Marson kaj desegnis la makulojn de ties surfaco.
Li publikigis siajn desegnoj en tri libroj : *Mars*
(1895), *Mars and Its Canals* (1906) kaj *Mars As the Abode of Life* (1908),
en kiuj li hipotezis ke pensentaj estaĵoj konstruis reton da kanaloj por kolekti la akvon
de la polusaj kalotoj, lastaj fontoj de akvo en tiu sekiĝanta planedo.

Percival Lowell observante Marson elde la Observatorio Lowel
Kvankam tiu hipoterzo entuziasmigis la publikon, la sciencistaro restis skeptika : Multe
da astronomoj neniam povis vidi tiujn liniojn, aŭ almenaŭ ne vidis ilin tiel vastaj, kiel
Lowell asertis. En 1909, la teleskopo de 1,5 m de la Observatorio de Monto Wilson
permesis pli precizan observon de la strukturoj, kiujn Lowell interpretis kiel kanalojn kaj montris neregulajn detalojn, verŝajne rezultantaj de la erozio.

La ne-ekzisto de marsaj kanaloj estis pruvita nur kiam la kosmosondilo
Mariner 4 mapis Marson en 1972. Hodiaŭ, la linioj viditaj kiel
kanaloj estas rigarditaj kiel optikaj iluzioj.

Lowell asertis ankaŭ esti observinta nigran makulon kun spok-similajn liniojn sur
Venuso. Oni scias nun, ke la venusa atmosfero estas netravidebla, kaj oni
sugestis, ke Lowell fakte observis la sangajn vaskulojn de sia
okulo.

### Serĉo de la Planedo X

Krom la observo de Marso, Lowell serĉas naŭan planedon, trans Neptuno
Li planis, malkovri ĝin sammaniere kiel Urbain Le Verrier kaj Johann Gottfried Galle
malkovris Neptunon. Sed la tiamaj mezuriloj ne permesis mezuri la perturbojn de la
Neptuna orbito. Analizante la perturbojn de Urano, li hipotezas
"Planedon X" kies maso estus du kvinonoj de tiu de Neptuno.

En 1905, li kaj sia teamo (Carl Lampland, Vesto Slipher kaj Earl Slipher)
komencis sisteman fotografiadon de la ĉielo dum tri jaroj, senfrukte. En 1911 li
akeris novan instrumenton tiel nomatan : *lumpulsa komparilo* kiu permesis rapide
kompari kliŝajojn prenitaj kun kelkaj tagoj de intertempo, kaj ekzaminis novajn seriojn
da kliŝaĵoj. Nova malsukceso kondukis lin malinteresiĝi pri la "Planedo X".

Li tamen malkovris asteroidon : 793 Arizono, la 9-an de aprilo 1907

### Heredo

Tombo de Percival Lowell sur "Mars Hill", apud la la Observatorio Lowell en 1994
Mortinta en 1916 Percival Lowell testamente lasis al la Observatorio Lowell sufiĉan
monrimedon por daŭrigi la serĉojn (kvankam kontesto de heredaĵo far de lia vidvino
malpliigis la buĝeton de la observatorio).

Clyde Tombaugh ricevis la prirespondecon mapi la ĉielon, serĉante la novan planedon.
La 18-an de februaro 1930 li malkovris movantan objekton de videbla magnitudo 15
kiu estos nomita Plutono, nomo komenciĝanta per la du literoj **PL** en honoro
al **P**ercival **L**owell.

La asteroido 1886 Lowell, malkovrita en 1949 elde la Observatorio Lowell estis tiel nomita en lia honoro.

Noto kaj referencoj
-------------------

1. ↑   Chosön, the Land of the Morning Calm; a Sketch of Korea (1888). Alirita 2013-06-12.
2. ↑  MARS by Percival Lowell, 1895. (*Marso, de Percival Lowell, 1895*) (angle)
3. ↑  Venus Spokes: An Explanation at Last? (*Venusaj Spokoj : fina klarigo ?*) Sky and Telescope en Julio 2003 (angle)
4. ↑  La asteroido (1886) Lowell, de IAU Minor Planet Center (angle)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Percival Lowell en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* angle La Observatorio Lowell
* angle Percival Lowell: Profesia sciencisto aŭ entrudulo ? (de Norrys S. Hetherington)
* angle Percival Lowell kaj la debato pri ekstertera vivo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 337494
* GND: 11725133X
* LCCN: n86865348
* VIAF: 51821004
* ISNI: 0000 0001 1026 7575
* SUDOC: 066910757
* BNF: 12935439z
* NLA: 36252955
* NDL: 00448108
* BIBSYS: 3037446
* NKC: xx0256538
 |