recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
En Eŭropo estas parolataj multaj lingvoj kaj dialektoj. Multaj el ili malaperis en la du lastaj jarcentoj aŭ estas malaperontaj en la nuna jarcento ĉar malgrandaj etnoj emas forlasi la lingvon de siaj prauloj kaj novaj generacioj parolas iun ŝtatan lingvon kun pli da parolantaro.

La plej multaj indiĝenaj lingvoj de Eŭropo apartenas al la Hindeŭropa lingvaro kies ĉefaj branĉoj estas la slava, la balta, la ĝermana, la latinida kaj la kelta. Kelkaj aliaj lingvoj apartenas al la Finn-ugra lingvaro. Cetere unu lingvo apartenas al neniu el tiuj lingvaroj, la eŭska. Krome en Eŭropo estas parolantoj de la turka kaj de lingvoj el la kaŭkaza lingvaro.

Krom la indiĝenaj lingvoj en Eŭropo estas parolataj tre multaj aliaj lingvoj el la plej diversaj mondpartoj pro enmigrado de homoj el tiuj mondpartoj dum la lastaj jarcentoj, precipe el landoj kiuj havas ian kolonian rilaton kun iu eŭropa lando (Nordafriko, Afriko, Hindio, Sudorienta Azio, Indonezio, ktp). Plej vaste en Eŭropo parolataj ekstereŭropaj lingvoj estas la araba kaj la ĉina.

Mapoj
-----

Jen du mapoj de la lingvoj de Eŭropo kun kelkaj malsamaj detaloj laŭ emfazo de la respektivaj aŭtoroj.

Mapo de la lingvoj de Eŭropo.
Mapo de la lingvoj de Eŭropo.

| Ĝeneralaj Mapoj |
| --- |
| Mapo de la lingvoj de Eŭropo - Kodoj de lingvoj laŭ normo ISO | Mapo de la lingvoj de Eŭropo  |
| Alfabetoj | Historiaj Mapoj |
| Alfabetoj en Eŭropo 2001:
 Blua: Latina alfabeto
 Ruĝa: Cirila alfabeto
 Verda: Greka alfabeto
 Viola: Latina alfabeto kaj cirila alfabeto
 Cejana: Latina alfabeto kaj greka alfabeto |  Lingvoj de Eŭropo 1907
 Alfabetoj en Eŭropo 1901 |
| Lingvaj familioj |
| Latinida lingvaro en Eŭropo
Kelta lingvaro en Eŭropo | Slava lingvaro en Eŭropo
Balta lingvaro en Eŭropo
Kaŭkaza lingvaro en Eŭropo |

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  *Fonto Andrei nacu*
2. 1 2  *Fonto: Urion Argador Arkivigite je 2009-01-16 per la retarkivo Wayback Machine*
3. ↑  Anglalingva laŭdire ĝustigita versio de Dosiero:Simplified Languages of Europe map-eo.svg   
*Fonto*  Spiridon Manoliu

Vidu ankaŭ
----------

* Eŭropa Tago de Lingvoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lingvoj de Eŭropo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Lingvoj de Eŭropo: Mapo kaj tabela superrigardo de la lingvoj parolataj en Eŭropo Arkivigite je 2009-06-22 per la retarkivo Wayback Machine, *Urion Argador* (germane, angle, france, Esperante)
* Lingvomapo de indiĝenaj lingvoj de Eŭropo, Muturzikin.com, la mapo emfazas regionajn dialektajn kaj minoritatajn lingvojn. (angle, Esperante, hispane, eŭske, france)
**Lipót Rottenbiller,** laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Rottenbiller Lipót Károly** estis hungara urbestro.

Lipót Rottenbiller naskiĝis la 11-an de novembro 1806 en Pest (urbo) (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio), li mortis la 17-an de novembro 1870 en urbo Pest (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario).

Memortabulo pri Rottenbiller
Litografio pri Rottenbiller fare de Jozefo Marastoni (1861)

Biografio
---------

Lipót Rottenbiller apartenis al germana minoritato de la lando. Li frekventis gimnaziojn en sia naskiĝurbo, poste en Kalocsa (por lerni hungare), fine en Korpona (por lerni slovake). Li akiris juran diplomon en Reĝa Universitato de Pest en 1829, poste li havis juran postenon en sia naskiĝurbo. En 1843 li estis elektita vicurbestro. Li estis partoprenanto de la hungara revolucio de 1848, poste li estis ĉefurbestro. Post fiasko de la revolucio (1849) li estis en prizono. Li liberiĝis en 1850 kaj poste li okupiĝis nur pri propra bieno en Kőbánya. Pro la politika mildiĝo en 1865 li denove estis urbestro, sed post 2 jaroj li malsaniĝis. Li edziĝis en 1835.

Memorigiloj
-----------

* strato, parko kaj busto en Budapeŝto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

Pentraĵo pri Rottenbiller (1844)

* Kategorio Lipót Rottenbiller en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 707088
 |
Laŭrisilva arbaro ĉe Nacia Parko Garajonay en La Gomera, Kanarioj
Laŭrisilva arbaro en La Palma, Kanarioj
Laŭrisilvarbara kanopeo en Tenerife, Kanarioj
***Laŭrisilvo*** aŭ **Laŭrisilva arbaro** ("laŭra arbaro") estas endemia tipo de humida subtropika laŭra arbaro troviĝanta en kelkaj el la insuloj de Makaronezio en la Norda Atlantiko, nome en Madejro, Azoroj kaj Kanarioj, gravega relikvo de la pliocenaj subtropikaj arbaroj, enhavantaj multnombrajn endemiajn speciojn.

Tiuj arbaroj formiĝas el laŭrecfoliaj ĉiamverdaj durlignaj arboj, kiuj atingas ĝis 40 metrojn alte. Multaj el la specioj estas endemiaj de tiuj insuloj, kaj estas hejmo de riĉa bioto de subkreskaĵaro, senvertebruloj, kaj birdoj kaj vespertoj.

*Laŭrisilvo* iam kovris multe de Azoroj kaj Madejro kaj partojn de la okcidentaj Kanarioj, sed tiuj arbaroj ege malpliiĝis etende pro lignoproduktado, arbarklarigado por agrikulturo kaj paŝtado, kaj invado de ekzotaj specioj. La plej etendaj arbaroj de *laŭrisilvo* restas en Madejro, kie ili troviĝas inter 300 kaj 1400 m de altitudo en la norda deklivo, kaj 700-1600 m de altitudo en la suda deklivo, kaj kovras 149,5 km². En Kanarioj, restas ĉirkaŭ 60 km² de *laŭrisilvo* en Tenerife, pli malgrandaj areoj en La Palma, ĉirkaŭ 20 km² en la Nacia Parko Garajonay en La Gomera, kaj relikvaj areoj en Gran Canaria. En Azoroj, malgrandaj makuloj de *laŭrisilvo* restas en la insuloj de Piko, Terceira, kaj Sankta Mikaelo.

La arbaroj de *laŭrisilvo* de Makaronezio estas relikvo de tipo de vegetaĵaro kiu origine kovris multe da la Mediteranea Baseno kiam la klimato de la regiono estis pli humida. Pro sekiĝo de la Mediteranea Baseno dum la Plioceno, la laŭraj arbaroj grade retiriĝis, anstataŭataj de pli toleraj de trosekeco kaj sklerofilaj plantokomunumoj. Plimulto de la laste restintaj arbaroj de *laŭrisilvo* ĉirkaŭ la Mediteraneo ŝajne malaperis antaŭ ĉirkaŭ 10 000 jaroj fine de la Plejstoceno, kiam la Mediteranea baseno iĝis pli seka kaj kun pli akra klimato, kvankam kelkaj restaĵoj de la laŭrarbara flaŭro ankoraŭ restas en montaroj de suda Hispanio, nordocentro de Portugalio kaj norda Maroko, kaj du iamaj specioj (nobla laŭro kaj la ordinara ilekso) restas disvastigataj. La loko de la Makaroneziaj Insuloj en la Nordatlantiko moderis tiujn klimatajn fluktuoj, kaj plutenis la relativan humidan kaj mildan klimaton kiu permesis tiajn arbarojn postvivi ĝis nuntempe.

Vidu ankaŭ
----------

* Sideroxylon mirmulano
* Kanariaj sekaj duonarbaroj kaj arbaroj
* Mediteraneaj arbaroj, duonarbaroj kaj arbustaroj
* Nubarbaro
* Valdiviaj moderaj pluvarbaroj
* Natura Parko Madejro

Referencoj
----------

* angle Madejro: Laŭrisilva arbaro[*rompita ligilo*] Loko de UNESCO World Heritage, 1999.
* angle Madeira Laŭrarbaro, Madeira Wind Birds 2005


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

* Kategorio Laŭrisilvaj arbaroj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Lipót Schulhof** (naskiĝis la 12-an de marto 1847 en Baja, mortis la 10-an de oktobro 1921 en Parizo) estis hungara astronomo. Lia nomo estas **SCHULHOF Lipót** laŭ la hungara skribmaniero.

Li estas ankaŭ konata kiel **Leopold Schulhof** (aŭ **Schulhoff**), ĉar
la germana estis la ĉeflingvo de la regno Aŭstrio-Hungario.

Li komence lernis pri medicino, sed tre rapide interesiĝis pri astronomio kaj eniris
en 1869 kiel lernanto en la observatorio de Vieno, kie li fariĝis rapide
ĉefhelpanto (1873). Tie li malkovris la asteroidon 147 Protogenio la
10-an de julio 1875.

Sed lia vido malboniĝis (li estis miopulo), kaj li sindevontigis al la
kalkuloj de orbitoj. La 1-an de novembro 1875 li eniris en la buroo pri longitudoj
en Francio, kie li atingi plej altan rangon, tiu de ĉefa kalkulisto. Li ricevis
la francan ŝtatanecon per la dekreto de 12-a de decembro 1884.

Li eltrovis metodon por retrovi perditajn asteroidojn, kalkulante la momenton, kiam
la perturboj de iliaj orbitoj nuligas unu la aliajn. Tiel li ritrovis 66 Majon,
107 Kamilon kaj 125 Liberatrikson.

Li iĝis korespondanta membro de Hungara Scienca Akademio en 1878.

Honoroj
-------

Li ricevis:

* La premion Lalande en 1893;
* La medalon de la Honora Legio en 1914.

Oni donis lian nomon al la asteroido 2384 Schulhof

Noto kaj referencoj
-------------------

1. ↑  JPL Small-Body Database Browser 2384 Schulhof (1943 EC1) (angle)

Eksteraj ligiloj
----------------

* france Nekrologio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 330186
* GND: 117169765
* VIAF: 74622520
* ISNI: 0000 0000 1062 7668
* SUDOC: 197862802
 |
2013
La ĉefstacidomo en Lieĝo, Belgio, **Liège-Guillemins** estas grava haltejo por la grandrapida trajno Thalys inter Parizo kaj Kolonjo.

Historio
--------

Je la fino de la 20-a jarcento evidentis ke necesas specifa infrastukturo por tiaj trajnoj. En la malnova stacidomo, la kajoj estis mallarĝaj kaj kurbaj, la stacidomo apenaŭ povis digesti la pasaĝerfluon kaj mankis komfortaĵoj. Tial oni konkludis ke nova stacidomo necesas.

Post konkurso, oni atribuis la taskon al hispana renoma kaj sperta arkitekto Santiago Calatrava. Oni ekkonstruis en 1998 je 200 metroj de la malnova stacidomo, tiel ke tiu ĉi povis daŭre funkcii dum la laboroj. La nova konstruaĵo finiĝis je la 18a de septembro en 2009. La realigaĵo el aluminio, vitro kaj blanka betono estas imponega. Super la reloj troviĝas kupolo kun libera spano 190 metrojn longa kaj 35 metrojn alta. Sed ĝi etendiĝas plie super kaj preter la centra halo. La kupolo entute estas 410 metrojn longa kaj 160 metrojn larĝa. Eĉ la kajaj kaheloj estas vitraj, tiel ke la suba pasaĝerhalo ankaŭ ricevas taglumon de supre. Je unu flanko oni povas admiri la viglan placon antaŭ la ĉefenirejo kaj la komercan centron ĉirkaŭ ĝi kaj je la alia flanko oni vidas la monteton Cointe kun la baziliko de la Dipatrino. Malantaŭ la stacidomo, pere de nova aŭtoŝosea elirejo, oni povas atingi parkejon por 800 veturiloj.

Ĉar necesis ne nur konstrui tiun monumenton sed ankaŭ adapti la trakojn, la alveturejojn kaj eĉ parton de la urba aspekto antaŭ la stacidomo, la tuto de la kostoj por tiu projekto ege altas: 445 milionojn da eŭroj.

La nomo de la urbokvartalo *Guillemins* venas de la ordeno de la Vilhelmanoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Euro Liège TGVfrance

* Liège-Guillemins en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Liège-Guillemins en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Liso** aŭ **Lejo** (nederlande *Leie*, france *Lys*) estas rivero, kiu fontas en la franca Lisbourg kaj enfluas en Skeldon ĉe Gent en Belgio. La rivero mezuras 202 km, de kiuj 109 km en Belgio. Okcidente de Kortrejko la rivero formas laŭ 24 km la belg-francan landlimon.

* Liso ekde la ponto de Comines en kontraŭflua direktoLiso ekde la ponto de Comines en kontraŭflua direkto
* Liso ekde la ponto en kunflua direktoLiso ekde la ponto en kunflua direkto

Tradicie Liso estas konata de siaj linaĵoj. La akvo de Liso malriĉas je kalko kaj fero kaj tial tre konvenas por limmarceri la linon. En 1943 la lino-industrio estis tute malpermesata por malpliigi la medi-difektadon.

La parto de Liso inter Deinze kaj Gent estas konata pro sia bela situo, kiu influis multajn pentristojn. (Vidu: Skoloj de Latem).

La lastaj rektigoj kaj plilarĝigoj ebligas ŝipveturadon ĝis 1350 tunojn. La ŝipveturado en la Lisa fluejo cetere estas promociata danke al la kanalo Bossuit-Kortrijk kiu ligas Lison kun Skeldo, la kanalo de Roeselare al Liso kaj la forkonduka kanalo de Liso, kiu kondukas ĝin kun la kanalo de Gento al Ostendo. Pro tiu ĉi konduko la malsupra fluo de Liso ekde Deinze estas sekurigita kontraŭ la profesia ŝipveturado.

En 2005 oni konstatis, ke la fiŝa populacio en Liso spektakle reboniĝas. Troviĝas 19 fiŝspecioj en la rivero.

Flankaj riveroj: Deule, Mandel

Vidu ankaŭ
----------

* Nord
* Pas-de-Calais

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2003-09-21 per la retarkivo Wayback Machine
* 

  

* Kategorio Liso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Matematikaj funkcioj |
| --- |
| fonta aro, cela aro • bildo, malbildo • bildaro, argumentaro |
| Fundamentaj funkcioj |
| **Algebraj funkcioj**:  konstanta • lineara • kvadrata • polinoma • racionala • Transformo de Möbius 

---

 **Aliaj funkcioj**: trigonometriaj • inversa trigonometria • hiperbola • eksponenta • logaritma • potenca |
| Specialaj funkcioj |
| erara • β • Γ • ζ • η • W de Lambert • de Bessel |
| Nombroteoriaj funkcioj: |
| τ • σ • de Möbius • φ • π • λ |
| Ecoj: |
| totaleco kaj parteco • pareco kaj malpareco • monotoneco • bariteco • periodeco • disĵeteco • surĵeteco • dissurĵeteco 

---

 kontinueco • derivaĵeco • integralebleco |

Tri geometriaj linearaj funkcioj — la ruĝa kaj la blua havas la saman inklinon (*m*), kaj la ruĝa kaj la verda havas la saman y-delokiĝon (*n*).
**Lineara funkcio** estas matematika esprimo kun du malsamaj signifoj. Unuflanke, ĝi povas esti ĉiu funkcio {\displaystyle f} de la formo

{\displaystyle f:\quad \mathbb {R} \rightarrow \mathbb {R} \quad {\mbox{kun}}\quad x\mapsto f(x)=m\;x+n}.
Tia funkcio reprezentas konstantan kreskon de {\displaystyle f(x)} rilate al {\displaystyle x}. La grafikaĵo de tia funkcio estas ĉiam rekta linio. Se {\displaystyle m>0} , tiam {\displaystyle f} estas kreskanta funkcio; se {\displaystyle m<0} , ĝi estas malkreskanta; kaj se {\displaystyle m=0}, tiam {\displaystyle f} estas konstanta funkcio.

Derivaĵo de lineara funkcio je ĝia sendependa variablo *x*, egalas al la konstanto *m*.

La problemo kun la supre skizita signifo de *lineara funkcio* estas, ke tia funkcio ne estas lineara transformo. Tial multaj matematikistoj nomas tian funkcion kiel **afina funkcio**, kaj rezervas la esprimon lineara funkcio por linearaj transformoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Lineara
* Lineara bildigo
* Lineara algebro
* Lineara sistemo

* Kategorio Lineara funkcio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Leĝo de Stefan-Boltzmann** priskribas tutan povumon de termoradiado de nigra korpo en fiksa temperaturo. Ĝi estis prilaborata en 1879 de Jožef Stefan kaj de Ludwig Boltzmann.

{\displaystyle \Phi =\sigma T^{4}\,}
kaj:

{\displaystyle \Phi } - Flukso de energio kiu estas elradiadata en orta direkto al surfaco de korpo (objekto) [{\displaystyle W/m^{2}}]
{\displaystyle \sigma } - konstanto de Stefan-Boltzmann
{\displaystyle T} - temperaturo en Kelvino

Elkonduko
---------

Leĝo de Stefan-Boltzmann povas elkondukiĝi uzante statistikon de Bose-Einstein pri fotonoj, kiuj estas enfermataj en ujo je volumeno V.

Meza energio de fotonoj en fiksa temperaturo T estas:

{\displaystyle \langle E\rangle =\int \limits \_{0}^{\infty }\hbar \omega \rho (\omega ){\frac {1}{\exp({\frac {\hbar \omega }{K\_{B}T}})-1}}d\omega }
kaj:

{\displaystyle \omega } - frekvenco de fotonoj
{\displaystyle \rho (\omega )} - denseco de statoj por fotonoj
{\displaystyle \hbar } - konstanto de Planck
{\displaystyle K\_{B}} - konstanto de Boltzmann
Se ni pliproksimiĝis de frekvenco de fotonoj per

{\displaystyle \rho (\omega )={\frac {V\omega ^{2}}{\pi ^{2}c^{3}}}}
ni obtenis:

{\displaystyle \langle E\rangle ={\frac {V\hbar }{\pi ^{2}c^{3}}}\int \limits \_{0}^{\infty }\omega ^{3}{\frac {1}{\exp({\frac {\hbar \omega }{K\_{B}T}})-1}}d\omega }
Valoro de superan integralon estas:

{\displaystyle \langle E\rangle ={\frac {6V\hbar }{\pi ^{2}c^{3}}}\left({\frac {K\_{B}T}{\hbar }}\right)^{4}\zeta (4)}
kaj:

{\displaystyle \zeta (4)} - valoro de funkcio zeto de Riemann
Supra rezultado estas homologa kun leĝo de Stefan-Boltzmann.

* Kategorio Leĝo de Stefan-Boltzmann en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La usona **Leĝo pri eksterlandaj pretendoj** (angle *Alien Tort Claims Act*, ATCA, 28 U.S.C. Sec. 1350) estis proklamita en 1789 kaj deklaras, ke

> 
> "La distriktaj kortumoj havas originan jurisdikcion pri ĉia ajn civila ago de eksterlando nur pri faroj lezantaj la internacian juron aŭ traktatoj de Usono."
> 
> 
> 

Dum 190 jaroj tiu leĝo estis malmulte aplikata (onidire nur dufoje).
En 1980 paragvajanoj surbaze de ĝi procesis kontraŭ paragvaja policano, pro forkonduko kaj torturo de sia parenco.
Post tio la leĝo estis aplikita en ĉ. 100 procesoj, ĉar montriĝis, ke ĝi donas duan ŝanxon al pretendantoj, kiuj en la propra lando jam perdis proceson aŭ tie ne havas ŝancon je proceso.
Okazas, ke usonaj advokatoj instigas al apliko de la leĝo, esperante profiti el proceso.

Tiel okazis procesoj

* kontraŭ Germanio pro genocido de hereroj en Namibio
* kontraŭ Svislando pro konfisko de judaj posedaĵoj
* kontraŭ Daimler-Chrysler pro subteno de *Apartheid* en Sudafriko
* kontraŭ Shell Oil pro ekzekuciado de Ken SARO-WIWA en Niĝerio

Estas tendenco al moligo de la kondiĉoj por apliki la leĝon, tiel ke la nombro de procesoj kreskas.
La leĝo tial iĝas internacie problema, ĉar ĝi minacas la juran certecon de aliaj landoj, kies civilaj tribunaloj ne povas findecidi kazojn, ĉar teorie la malsukcesa partio povas ĉiam "apelacii" al usona tribunalo.
Se pluraj landoj de la mondo havus similan leĝon, verŝajne rezultus senespera jura kaoso.

Subtenantoj de la leĝo asertas, ke ĝi servas al justeco.

En 1991 Usono proklamis plian leĝon (*Torture Victim Prevention Act*, TVPA), kiu permesis ankaŭ al usonanoj procesi pro agoj en eksterlando, sed nur koncerne torturon kaj mortigon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2006-02-07 per la retarkivo Wayback Machine
* la teksto de la leĝo Arkivigite je 2005-02-19 per la retarkivo Wayback Machine
* listo de kazoj Arkivigite je 2005-04-03 per la retarkivo Wayback Machine surbaze de la leĝo
* petskribo Arkivigite je 2005-04-03 per la retarkivo Wayback Machine konservi la leĝon
**Lisio**, la tria inter la dek Atikaj oratoroj (greke: *Λυσίας*; naskiĝinta en 445 a.K. mortinta en 380) estis helena retorikulo gravega. Li estis unu el la legendaj Dek atikaj oratoroj.

Vivo
----

La filo de la ĉ. 440 en Atenon enmigrinta sirakusano Kefalo iris 15jara al Thuroi en Sudan Italujon. Tie li ĝuis la instruadon de la retorikisto Tisias. Reveninte en 411 en Atenon li havis kun la frato Polemarko ŝildfabrikon en Pireo.

Sub la Reĝimo de la Tridek ambaŭ akuzitis; iliaj posedaĵoj estis konfiskitaj kaj Polemarko eĉ ekzekutitis. Lisio saviĝis fuĝanta al Megara. Post la fino de la diktaturo, por kio Lysias ege batalis, li denove vivis en Ateno skribante bone salajrite por aliaj tribunalajn paroladojn. Lia famo komenciĝis post la brila oratorado dum la akuzo de Eratosteno, la murdisto de la frato Ptolemarchos.

Graveco
-------

En la antikveco oni konsideris 425 paroladojn liaj, el kiuj tamen nur 233 estis aŭtentikaj. Konserviĝis krom multaj pli malpli grandaj fragmentoj 34 paroladoj: tamen ne ĉiuj estis komplete konserviĝintaj, kelkaj estas verŝajne de pridubenda aŭtentikeco. Li mem faris nur unu paroladon kontraŭ la murdisto de la frato.

Apartentanta al la ĝenro kortuma la paroladoj elstaras per pureco kaj facileco lingva, taŭgeco de la esprimoj, metodika pritrakto de la enhavo. Estante mallarĝaj ili prezentas ĉion tre bilde kun bona priskribo de homaj karakteroj.

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 13. Leipzig 1908, p. 4-5, kio legeblas tie ĉi interrete.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lisio (oratoro) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Pri Lysias che *Bibliotheca Augustana*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 569768
* GND: 11872987X
* LCCN: n50000909
* VIAF: 100163473, 299158790728438852222, 73146462716827772436, 1201154380923130290357, 267879020, 17245377, 102315712, 1274159474068927660993, 715144647706603028129, 9409153063127219320003, 216968860, 6564159248358504870001, 290706085, 286159474047427660778, 1991151474897300490004 183417170, 100163473, 299158790728438852222, 73146462716827772436, 1201154380923130290357, 267879020, 17245377, 102315712, 1274159474068927660993, 715144647706603028129, 9409153063127219320003, 216968860, 6564159248358504870001, 290706085, 286159474047427660778, 1991151474897300490004
* ISNI: 0000 0004 3356 9586, 0000 0001 3967 9880
* LIBRIS: 205903
* SUDOC: 028942639
* BNF: 120673784
* NLA: 35317492
* NDL: 00470773
* BIBSYS: 90195433
* NKC: jn19990210397
* ICCU: CFIV020470
* BNE: XX924906
 |
Speciala biero (Gouverneur Speciale)
**Lindeboom Bierfarejo** estas nederlanda bierfarejo en la limburga vilaĝo Neer.

En 1867 Willem Geenen kiu ĝis tiam laboris kiel terkultivisto kaj siropfaristo, volis fari bieron. Por tiu tempo Willem estis tre entreprenema ĉar li kuraĝis vojaĝi al Worms, por esti edukata kiel bierfaristo. Por junulo el Neer en tiu tempo tio estis vera mondvojaĝo. La kajeroj en kiuj li skribis longegajn lekcinotojn en regula skribo, estas konservitaj.

Willem havis bonan antaŭvidon por komenci tiun bierfaristan studon ĉar biero denove populariĝis, post esti iom da tempo nepopulara. Kiam li finis la studadon ne ekzakte estas konata. En aprilo 1870 li certe estis reveninta al sia naskiĝa vilaĝo kaj petis la komunumestron doni permeson fari bieron. En malpli ol sep semajnoj la kompleta proceduro de la leĝo pri ĝenaĵoj estis trapasinta. Je la 10-a de junio 1870 li ricevis permeson por komenci bierfarejon. La nura kondiĉo estis ke li komencu en ne pli ol kvin monatoj. Flanke de sia domo en Neer, kie tiam staris okdekjara tilio (nederlande: lindeboom), li konstruis sian bierfarejeton. En la komencaj jaroj li nomis la bieron "GEENEN’s bier" (biero de Geenen). Post kelkaj jaroj oni vendis bierojn en kiuj aperis la nomon de la tilio. Ekde la 1930-aj jaroj la biero ekskluzive vendiĝas kiel Lindeboom Biero.

* Kategorio Lindeboom en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la bierfarejo Lindeboom
La oficialaj lingvoj de Taĝikio, laŭ la Konstitucio, estas la rusa kiel la lingvo de interetna komunikado, kaj la taĝika.

La rusa estas grava interetna lingvo de komunikado kaj de komerco, kaj kvankam ĝi nuntempe estas la gepatra lingvo de nur 0,5 % de la loĝantaro ĝi restas la dua lingvo de 26 % de la taĝikoj.

La uzbeka estas la gepatra lingvo de 10-14 % de la loĝantaro.

Ekzistas ankaŭ pli ol 10 minoritataj lingvoj interalie la jagnoba (12 000) kaj la dungana lingvo (5000).

Noto
----

La proponitaj lingvoj estas laŭvice de graveco en la lando.

Referencoj
----------

1. (franca) Jumhurii Tojikiston [arĥivo]
2. ↑ Statistikoj de Taĝikio (pdf) [arĥivo], paĝo 58.
3. ↑ Statistikoj de Taĝikio (pdf) [arĥivo], paĝoj 12 kaj 58.
4. ↑ (en) "Distribution of content languages among websites that use" [arĥivo],
5. ↑ (en) "Wikimedia Traffic Analysis Report - Wikipedia Page Views Per Country – Breakdown"
6. ↑ «Google Tadjikistan» [arĥivo].

* Kategorio Lingvoj de Taĝikio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Leĵimir,** serbe **Лежимир,** slave **Ležimir,** hungare **Nagylemzsér** estas malgranda vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojevodio, en distrikto Srem (regiono), en municipo de Sremska Mitrovica.

Leĵimir situas en la mapo en la verda municipo
Mapo pri municipo de Sremska Mitrovica

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 35  km²
* Koordinatoj: 45°07′14″N 19°34'08″E
* Alto super marnivelo: 196 m
* Loĝantaro: 940
* Poŝtkodo: 22207
* Telefonprefikso: 22
* Aŭtokodo: SM

Situo
-----

Leĵimir situas laŭ flankovojoj sur deklivoj de Fruŝka Gora.

Historio
--------

Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Aŭstrio-Hungario, al Szerém, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Dum la 2-a mondmilito la vilaĝo apartenis al tiam sendependa Kroatio. En 2002 loĝis en Leĵimir 947 homoj, (929 serboj (98 %) kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

* Kategorio Leĵimir en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Liptov** estas regiono de Slovakio (dum la hungara dominado Liptó). Ĝi situas en nordmeza Slovakio.

Nomo de la regiono
------------------

Geografio
---------

Aero: pli ol 2 000 km²
La plej alta punkto: 2495 m s.m. (Kriváň – Altaj Tatroj)
La plej malalta punkto: 430 m s.m. (surfaco de la rivero Váh ĉe la vilaĝo Kraľovany)
Nombro de la loĝantaro: proksimume 140 000 homoj[*kiam?*]

Historio
--------

La teritorio estis loĝigita jam de praepoko, kion dokumentas trovaĵoj de neolitika deveno (antaŭ 6 000 jaroj). Pli grava loĝloko devenas el pli juna bronzepoko (1 000 jaroj a.n.e.), al la plej valoraj trovaĵoj apartenas bronzaj glavoj tiel nomataj de liptova tipo. Gravan historian ĉapitron de Liptov-regiono kreis Keltoj. Atesto pri konstanta priloĝado estas malfrua enterigejo el pli juna epoko de barilejoj (j. 950 – 1200) en la civito Liptovský Michal.

Unuafoje oni mencias pri Liptov – regiono en la jaro 1231 dum regado de hungara reĝo Andreo la 2-a. Riĉan historion dokumentas ankaŭ trovaĵoj en la kasteloj Likava, Liptova kastelo kaj en kastelo Liptovský Hrádok. Teritorio de Liptov-regiono fariĝis konstanta parto de Hungario en duono de la 12-a jarcento. Memstara departemento ekestis en dua triono de la 13-a jarcento. Sidejo de la departemento post malapero de Liptova malnova kastelo ŝanĝiĝis, unue ĝi estis Liptovská Mara, poste Partizánska Ľupča kaj de la jaro 1677 Liptovský Mikuláš.

En Liptov-regiono vivis ankaŭ konata slovaka rabisto Juraj Jánošík, kiun oni kaptis en la jaro 1713 en Valaská Dubová.

Neforgesebla konsistaĵo de Liptova historia evoluo estas minista profesio. En la 13-a jarcento dum germana koloniigo aperis ministaj domgrupoj en valo de Boca -rivereto, kie oni elminigis oron, arĝenton, kupron kaj feron. El tempo de superliptova minista aktivado en 19-a jarcento estis konservita pesilejo kaj sonorilejo en Maša ĉe Liptovský Hrádok. En malsupra Liptov minista profesio disvolviĝis precipe en vilaĝlimo de la civito Nemecká (Partizánska) Lupča. En domgrupo Magurka ĝis hodiaŭ konserviĝis restaĵoj de galerioj kaj ministaj vojoj.

Krom minista historio estas Liptov-regiono konata ankaŭ per siaj masonistoj; oni diras, ke Peŝton (parton de Budapeŝto) konstruis liptovaj masonistoj. Kolektojn de tradiciaj masonitaj domoj ni povas vidi en Hybe kaj aliaj masonistaj civitoj. En pasinteco loĝantoj de Liptov-regiono okupiĝis ĉefe per kultivado de grejnoj, terpomoj, kanabo kaj lino, influe de kolonizo laŭ valaĥa rajto de la 13-a jarcento estis disvastigita ankaŭ bredado de ŝafoj. Produktado de laktaĵoj el ŝaflakto, belartaj laboroj de paŝtistoj aparte influis popolan kulturon de la regiono. Liptova acida ŝaffromaĝo estas la plej bona en Slovakio kaj oni ĝin eksportas en Amerikon.

Loĝantaro
---------

Vidu ankaŭ
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Liptov en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Panoramo de la vintra Liptov kun Partizánska ĽupčaPanoramo de la vintra Liptov kun Partizánska Ľupča
**Lichfield** estas urbo en Staffordshire, Anglio. En frua 2008 la urbo mem enhavis ĉirkaŭ 31 mil loĝantojn: laŭ la 2001-a censo, estis pli ol 93 mil loĝantoj en la urbo kaj la ĉirkaŭa distrikto.

Frua historio
-------------

Estis vilaĝo, nomita *Letocetum*, de la romia epoko kvin kilometrojn sude de moderna Lichfield. En la historio de la anglosaksa historiisto Bede, la urbo nomiĝis *Licidfelth*. Ĝi iĝis la bazo de la episkopoj de la anglosaksa regno Mercia. Wulfhere, kiu regis Mercia de 658 al 675, donis bienon ĉe Lichfield al Sankta Chad, episkopo de Mercia, kaj tiu konstruis monaĥejon tie. Wulfhere mem, kaj posta reĝo Ceolred, entombiĝis en Lichfield.

La unua katedralo ĉe la nuna sito konstruiĝis ĉirkaŭ 700 por enhavi la restaĵojn de Chad, kaj iĝis grava pilgrimcelo. En 786 reĝo Offa ŝanĝigis Lichfield en ĉefepiskopejon, sed post ties morto la urbo reiĝis nur episkopejo.

Dum la 9-a jarcento la vikingoj disrabis Lichfield, al kiu mankis fortikaĵoj. En 1075 la episkopo translokiĝis al Chester, kaj lia sekvanto bazis sin ĉe Coventry. En 1148 Lichfield denove iĝis episkopa urbo. La nuna katedralo ekkonstruiĝis en 1195.

Katedralo Lichfield

La tudora epoko
---------------

Pro la religiaj reformoj de Henriko la 8-a, pilgrimoj ne plu venis al Lichfield, kaj la urbo malprosperis.

Dum la regado de Maria la 1-a tri homoj ŝtiparumis pro herezo. La lasta homo ŝtipuramita en Anglio pro herezo mortis ĉe Lichfield en 1612: li estis baptismano kiu rifuzis konformi al anglikanismo.

Angla enlanda milito
--------------------

Dum la angla enlanda milito la katedralaj gravuloj subtenis la reĝon sed la plejparto de la loĝantaro subtenis la parlamenton. En 1643 oni fortikis la katedralan placon. Parlamenta generalo Robert Greville (2-a Barono Brooke) atakis la placon sed mortis per hazarde deviiĝinta kuglo la fest-tagon de Sankta Chad: la subtenantoj de Karlo la 1-a proklamis tion miraklo. Tamen parlamenta armeo mallonge kaptis la katedralon. La saman jaron Princo Rupert de la Rejno rekaptis ĝin, sed en 1646, post la malvenko de la reĝo, la katedralaj instancoj kapitulacis.

Posta historio
--------------

Ekde la 1650-a jardeko, Lichfield estis grava haltejo de diligencoj veturantaj de Londono al Chester, kaj pro tio reprosperis. Dum la 18-a jarcento pluraj eminentuloj loĝis tie, inkluzive Samuel Johnson, David Garrick, Erasmus Darwin kaj Anna Seward. Tamen post la komenco de la industria revolucio kaj la alveno de fervojoj, Lichfield denove malpligraviĝis.

Vizitindaĵoj
------------

Bildo el la *Evangelioj de Lichfield*
Inter la vizitindaĵoj estas:

* la katedralo, la sola mezepoko katedralo de Anglio kun tri spajroj. En la katedralo estas la *Evangelioj de Lichfield*, riĉe ornamita manuskripto de la evangelioj, datanta de la 8-a jarcento
* Milley's Hospital, virina hospitalo datanta de 1504
* muzeo ĉe la naskiĝloko de Samuel Johnson
* Erasmus Darwin House, la domo kie loĝis Erasmus Darwin kaj kiu iĝis muzeo en 1999
* pluraj antikvaj preĝejoj

* Lichfield en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Lichfield en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Uĵhorodo en Transkarpatio

Bazaj informoj
--------------

**Ljaĥinci,** ukraine **Ляхівці,** hungare **Lehóc** estas malgranda, ne memstara vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Uĵhorodo en municipo de Ĥudljovo.

* 48° 33′ 40″ N 22° 28′ 41″ O﻿ / ﻿48.56111 °N, 22.47806 °O﻿ / 48.56111; 22.47806 (mapo)Koordinatoj: 48° 33′ 40″ N 22° 28′ 41″ O﻿ / ﻿48.56111 °N, 22.47806 °O﻿ / 48.56111; 22.47806 (mapo)
* Areo: 0.6  km²
* Alto super marnivelo: 147 m
* Loĝantaro: 430
* Poŝtkodo: 89452
* Telefonprefikso:

Situo
-----

Ljaĥinci situas en valo laŭ rojo.

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1407 laŭ la tiama hungara ortografio *"Lengenfalua"* (=pola vilaĝo). Ĝis Traktato de Trianon Lehóc apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto Szerednye, poste al Ĉeĥoslovakio. Dum la 2-a mondmilito Hungario okupis ankaŭ tiun ĉi vilaĝon kaj organizis aŭtonomion de rutenoj. Ekde 1945 Ljaĥinci apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------

* Kategorio Ljaĥinci en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La vinberoj de la Alzaca regiono (Alsace) tegas 15000 hektarojn ŝirmatajn de la oceana influo.

Tie ekzistas tri nomoj de kontrolita deveno (AOC), kiuj estas:

* **Alsace**
* **Alsace Grand Cru**
* **Cremant d'Alsace**

La Cremant d'Alsace estas la ŝaŭmanta vino.

Al tiuj nomoj oni povas aldoni la uvan nomon kaj la rikoltan metodon. La vinoj *Alsace Grand Cru* povas ankaŭ aldoni la nomon de la devena loko.

La kulturataj uvoj en Alzaco estas:

* Riesling (20%)
* Gewürztraminer (20%)
* Pinot Gris (10%)
* Muscat (2%)
* Pinot Blanc (aŭ Klevner) (21%)
* Sylvaner (14%)
* Chasselas (1%)
* Pinot noir (25%)

Nur la kvar unuaj estas permesataj por la Alsace Grand Cru, kaj la lastan oni uzas nur por fari ruĝan vinon.

Kiam la vino estas farita el miksitaj uvoj, ĝi nomiĝas Edelzwiker.

La rikoltaj metodoj, krome la normala sennoma, povas esti:

* Vendanges tardives, Malfruaj rikoltoj.
* Sélection de grains nobles, elektitaj noblaj grajnoj, t.e. rikoltitaj post ŝimiĝo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Alsace (vino) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2005-07-20 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* 
*
**Libreto** (it.: libretto) estas la teksto de opero, de oratorio, de opereto, de muzikalo aŭ de kantato; plivastasence foje oni ankaŭ nomas la scenarojn de baletoj kaj pantomimoj libretoj. La nomo unuan fojon aperis komence de la 18-a jarcento, sed nur dum la 19-a jarcento ĝi fakte estis kutima.

La vorto originas en la itala kaj signifas "eta libro". En la libreto, la transskribo estas inkluzivita en la muzikaj kaj nemuzikaj pasejoj. Foje la komponisto mem ankaŭ estas uzata kiel libretverkisto, kiel Richard Wagner, kiu verkis la tekston por ĉiuj siaj scenverkoj. Inter la plej famaj libretverkistoj en la historio de opero estas Pietro Matestazio, Lorenzo de Ponte, Francesco Maria Piave, Arigo Boito, Luigi Ilica, Giuseppe Jacoza kaj Jean Scrib.

Inter la ĉefaj libretverkistoj en anglalingvaj muzikaloj kaj operetoj estas William Schwank Gilbert, Oscar Hammerstein, Ira Gershwin, Irving Berlin, Guy Bolton, Dorothy Fields kaj Cole Porter.

Origina opero en Esperanto
--------------------------

En 2018 estis la premiero de la opero Sternenhoch ( Ŝternenhoĥ ) en Esperanto prezentita en la Nacia Teatro en Prago. Farita de Miroslav Malovec (en 2018), temas pri la unua opero en la historio, kies muziko estis komponita rekte laŭ libreto kies teksto estas en Esperanto.

Literaturo
----------

* Albert Gier: *Das Libretto. Theorie und Geschichte einer musikoliterarischen Gattung.* Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1998, ISBN 3-534-12368-9 (Taschenbuch: Insel, Frankfurt am Main 2000, ISBN 3-458-34366-0)
* Cäcilie Kowald: *Das deutschsprachige Oratorienlibretto 1945–2000*. Dissertation, TU Berlin 2007 (Volltext)
* Cécile Prinzbach (Hrsg.): *„Gehorsame Tochter der Musik". Das Libretto. Dichter und Dichtung der Oper*. Prinzbach, München 2003, ISBN 3-9809024-0-4

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Libreto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Libretto-Sammlung der UB Frankfurt am Main
* opera-guide.ch: Linkliste auf zahlreiche Libretti Arkivigite je 2010-03-24 per la retarkivo Wayback Machine
* Libretto Index von H. Weber: Web-Ressourcen für Opernlibretti Arkivigite je 2007-08-14 per la retarkivo Wayback Machine
* OperaGlass: Ressourcen zu Libretti, Diskographien, u.v.m.
Liemers sur la mapo en 1777
**Liemers** estas regiono en la limlando inter Nederlando kaj Germanujo inter la urboj Arnhem kaj Emmerich. La terenon ĉirkaŭas la riveroj Rejno, Iselo kaj Malnova Iselo.

Historio
--------

En la mezepoko kaj la frua novepoko Liemers estis distrikto en la ekstrema nordokcidento de Duklando Kleve. La orienta parto de Liemers apartenis al la gelderlanda graflando Bergh. En 1816 la Kleva parto Liemers estis transcedata al la nederlanda ŝtato. Kulture Liemers kaj la najbara, origine ankaŭ Kleva Huissen per kelkaj apartaĵoj, ekzemple la superrego de la katolika konfesio kaj la aneco al la malsuprofranka dialektregiono, male al la najbara, plejparte protestanta Achterhoek, kiu apartenas al la malsuprosaksa dialektaro.

Nuna amplekso
-------------

Al Liemers apartenas la lokoj Aerdt, Azewijn, Babberich, Beek, Braamt, Didam, Duiven, Etten, Gendringen, Giesbeek, Groessen, s Heerenberg, Herwen, Kilder, Loerbeek, Lobith, Loo, Megchelen, Pannerden, Spijk, Stokkum, Tolkamer, Varsselder, Wehl, Westervoort, Wijnbergen, Zeddam kaj Zevenaar.
**Ágoston Schulek** [Agoŝton ŝulek], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Schulek Ágoston** estis hungara stangosaltisto, altlerneja instruisto, trejnisto, sporta postenulo. Lia patro estis Tibor Schulek.

Ágoston Schulek naskiĝis la  6-an de aŭgusto 1943(nun 1943-08-06) en Kassa (Hungara reĝlando, nuntempa Košice en Slovakio), li mortis la 2-an de oktobro 2011 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ágoston Schulek maturiĝis en gimnazio en Budapeŝto, poste li akiris pedagogian-trejnistan diplomon en Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto. Li estis stangosaltisto ĝis 1975 en konata sportklubo, sed inter 1963-1967 li sportis en klubo de la altlernejo. Li sepfoje havis hungarajn rekordojn, trifoje li estis hungara ĉampiono, li apartenis 15-foje al la nacia atleta teamo. Eksterlande li ne havis signifajn rezultojn. Ekde 1991 li havis postenojn el la hungara sporta vivo, kelkfoje ankaŭ eksterlande. Inter 1970 kaj 2002 li estis trejnisto en Budapeŝto, tamen inter 1980-1984 en Kuvajto. Li estis ankaŭ docento en la menciita altlernejo (intertempe levita universitato), inter 1990-1994 li estis vicrektoro, inter 2004-2007 li estis katedrestro, poste li instruis plu en emerita statuso. Lia edzino naskis 3 gefilojn inter 1971-1976. Li ricevis premiojn inter 1973-2011. Menciindas, ke li estis hungara luterana presbitero.

Memorigiloj
-----------

* memortabulo ĉe sportejo de Bonyhád (2016)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 835631
 |



* Portalo pri Biografio
**Waterbury** [ŬOterberi] estas grandurbo en Usono, en la subŝtato Konektikuto kaj en la kantono New Haven. La urbego apartenas al urbaro de Novjorko. Laŭ la stato de 2010 en la urbo vivis 110 366 loĝantoj sur areo de 74,97 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 1 472 loĝantoj/km².

Bazaj informoj
--------------

* Koordinatoj: 41° 33′ N 73° 02′ U﻿ / ﻿41.550 °N, 73.033 °U﻿ / 41.550; -73.033 (mapo)
* Supermara alteco: averaĝe 80 m (inter 70-250 m)
* Horzono: UTC-5h (en somero UTC-4h)
* Poŝtkodoj: 06701-06719
* Telefonkodo: 203

Geografio
---------

Waterbury situas sur ebenaĵo en nordorienta parto de Usono, en meza parto de Konektikuto, en norda parto de la kantono. Hartford (Konektikuto) troviĝas 53, Novjorko 124 km.

Historio
--------

La unua mencio okazis en 1673 en formo "Mattatock". En 1686 ĝi ricevis la nunan nomon Waterbury. Kresko estis malrapida dum la unuaj cent jaroj de Waterbury. La manko de plugtero senkuraĝigis novajn alvenintojn, krome la loĝantoj suferis pro la granda inundo de 1691 kaj la granda malsano de 1712. eEn la frua 19-a jarcento oni komencis produkti latunon. La nova industrio altiris multajn laboristojn el la mondo. Waterbury urbiĝis en 1853. Alia fama Waterbury-produkto estis la unu-dolara poŝhorloĝo.

Trafiko
-------

El Waterbury aŭtovojoj kuras al Hartford, Novjorkio, Masaĉuseco, Bridgeport (Konektikuto), fervojoj kuras al Hartford kaj Bridgeport. La urbego havas flughavenon.

Klimato
-------

En Waterbury la averaĝa temperaturo varias inter 3-16 °C. En januaro averaĝe estas -9 °C, en julio averaĝe estas 28 °C. Jare oni mezuras precipitaĵojn po 1361 mm. En ĉiuj monatoj oni mezuras precipitaĵojn, kiu kulminas en oktobro kaj malkulminas en februaro.

Preĝejo de Sankta Anna en Waterbury
La horloĝa turo en Waterbury
Situo de Waterbury en Konektikuto kaj en la kantono

Vidindaĵoj
----------

* preĝejo de Sankta Anna
* preĝejo de Sankta Jozefo de 1894
* preĝejo de Sankta Koro de 1922
* urbodomo
* muzeo

Famuloj
-------

* Annie Leibovitz

Ĝemelurboj
----------

* Portugalio Lisbono, Portugalio
* Italio Pontelandolfo, Italio

Fontoj
------

* Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2

la urbodomo

* Kategorio Waterbury (Konektikuto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Lignotubero de *Cussonia paniculata* parte elmetita supergrunde.
**Lignotubero** estas ligneca ŝvelaĵo de la radikkrono. Certaj plantospecioj posedas ĝin kiel protekto kontraŭ detruo de la plantotigo, kiel ekzemple kaŭze de fajro. La radikkrono enhavas burĝonojn el kiuj novaj tigoj povas elburĝonigi sin, same kiel rezervujoj de amelo, kiu povas subteni kreskoperiodon en la foresto de fotosintezo.

Plantoj posedantaj lignotuberojn inkludas la ĵarah-eŭkalipton (*Eucalyptus marginata*), la plej multajn mali-eŭkaliptojn, kaj multajn *Banksia*-speciojn. Lignotuberoj disvolviĝas ekde la kotiledona burĝono en plantidoj de pluraj kverkospecioj inkluzive de korkokverko, sed ne formiĝas ĉe pluraj aliaj kverkospecioj, kaj ne ĉeestas en maturaj korkokverkarboj .

Multaj plantoj kun lignotuberoj havas arbedo-habiton, do kun multaj tigoj ekestiĝantaj el la lignotubero. La esprimo lignotubera arbedo estas uzata por priskribi tiun habiton.

Referencoj
----------

1. ↑   angle Molinas M.L. & Verdaguer D. 1993 : Lignotuber Ontogeny in the Cork-Oak (*Quercus suber*; *Fagaceae*). I. Late Embryo, *American Journal of Botany*, Vol. 80, No. 2 (Feb. 1993), pp. 172-181

Vidu ankaŭ
----------

* Ĉaparalo
* Kaliforniaj ĉaparalo kaj duonarbaroj

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

* angle Lignotubero (angle : *lignotuber*) ĉe *Britannica Online Encyclopedia*.  2013-01-18
* angle Vortolisto ĉe *New South Wales Flora Online*.  2013-01-18

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPlantaj partoj |
| --- |
| Aeraj organoj | Arboŝelo • Burĝono • Ĉiro • Dorno • Draĵo • Folieto • Folio • Floro • Frondo • Frukto • Induzio • Kladodio • Kotiledono • Kulmo • Pikaĵo • Semo • Soro • Tigo • Trunko |
| Subteraj organoj | Radikoharo • Radiko • Rizomo • Tubero |
| Ambaŭaj organoj | Apogilradiko • Bulbo • Bulbilo • Haŭstorio • Lignotubero • Stolono • Talo |
| *Vidu ankaŭ floraro kaj fruktaro* |

 |

* Kategorio Lignotubero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Rezső Szegedy** [reĵO segedi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Szegedy Rezső** estis hungara literaturhistoriisto, mezlerneja kaj altlerneja instruisto.

Rezső Szegedy naskiĝis la  13-an de aprilo 1873(nun 1873-04-13) en Sid (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Ŝid en Serbio), li mortis la 9-an de majo 1922 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Rezső Szegedy frekventis kroatan bazlernejon en Erdővég, li maturiĝis en hungara gimnazio en 1893 en Újvidék, poste li akiris pedagogian diplomon helpe de stipendio en Scienca Universitato de Budapeŝto en 1895, fine post 2 jaroj li doktoriĝis. Inter 1898-1915 li instruis en Pécs, poste en la menciita universitato. Lia instruado fokusiĝis al la kroata kaj serba lingvoj, ankaŭ iliaj literaturo, filologio kaj etnografio. Li edziĝis en 1899.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Kölcsey aesthetikai dolgozatai* (1897)
* *Sylvester nyelvtana* (1898)
* *Jókai Mór emlékezete* (1904)
* *Az illirizmus és Gaj Lajos levelezése* (1912)
* *Adalékok a horvát kaj-nyelvjárás hungarizmusainak történetéhez* (1915)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio legebla pli malsupre
* aprezo

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 836203
 |



* Portalo pri Biografio
Mondmapo kun la vortoj "40 jaroj de la modellisto de esencaj medikamentoj 1977–2017"2017 markis la 40-an datrevenon de la modela listo
La **Modela listo de esencaj medikamentoj de MOS** aŭ plennome **Modela listo de esencaj medikamentoj de la Monda Organizaĵo pri Sano** - angle *WHO Model List of Essential Medicines*, alinome *Essential Medicines List* aŭ *EML*, hispane *Medicamentos esenciales de la Organización Mundial de la Salud*, ruse Примерный перечень ВОЗ основных лекарственных средств, ĉine 世界卫生组织基本药物标准清单 - publikigita de la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS), enhavas la medikamentojn konsideratajn kiel plej efikajn kaj sekurajn por plenumi la plej gravajn bezonojn en sansistemo. La listo estas ofte uzata de landoj por helpi ellabori siajn proprajn lokajn listojn de esencaj medikamentoj. Ĝis 2016, pli ol 155 landoj kreis naciajn listojn de esencaj medikamentoj surbaze de la modelo de la tutmonda listo. Ĉi tio inkluzivas landojn kaj en la evoluinta kaj evolua mondo. La listo enhavas entute 433 medikamentojn laŭ la 20-a eldono de 2017.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Listo de esencaj medikamentoj de la Monda Organizaĵo pri Sano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* listo de la esencaj medikamentoj (15-a eldono 2007, formato PDF, angle)

Referencoj
----------

1. 1 2 3  artikolo "esencaj medikamentoj" de la Monda Organizaĵo pri Sano, angle, arkivigite je stato de oktobro 2008
2. ↑   "Komparo de esencaj medikamentaj listoj en 137 landoj", *Bulteno de MOS* **97** (6), p. 394–404C. doi:10.2471/BLT.18.222448.  (junio 2019, angle, arabe, ĉine, france, hispane kaj ruse)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Tiu ĉi artikolo temas pri unu el pluraj loĝlokoj de la nomo Lichtenberg. Vidu la apartigan liston Lichtenberg. |


| Mapo |
| --- |
| situo de Fischbachtal en Germanio |

**Lichtenberg** *(prononcu pli-malpli Liĥtnberg)* estas parto de komunumo **Fischbachtal** *(prononcu Fiŝbaĥ-Tal')* en centra Germanio. Ĝi situas en la distrikto Darmstadt-Dieburg, en federacia lando Hesio.

Kastelo Lichtenberg
La loko konatas precipe pro la renesanca kastelo Lichtenberg, kiun la grafo Georg la Unua de Hesio inter 1570 kaj 1581 konstruigis sur la fundamentoj de antaŭa kastelo konstruigita ĉirkaŭ la jaro 1200 fare de la grafoj de Katzenelnbogen. La kastelo estas simbolo kaj kultura centro de la valo, nun hejmigas la muzeon pri pejzaĝo Odenwald sur tri kastelaj etaĝoj, kaj krome ofte gastigas koncertojn.

La natura naĝejo, frumatene
Vale, rekte apud la kastela monto, troviĝas kampadejo kun somere plaĉa natura naĝejo kun flugpilka, tablotenisa kaj ŝaka ludejoj plus herbejoj por kuŝado, piedpilko kaj pliaj ludoj. La naturan naĝejon de junio ĝis fino de aŭgusto malmultekoste (kontraŭ 1 € po tago por pli-ol-12-jaruloj, duono por pli junaj infanoj) eblas uzi ankaŭ ne tie kampadante.

La nomon portas pluraj konataj homoj, interalie la germana aŭtoro, filozofo kaj unua profesoro pri eksperimenta fiziko **Georg Christoph Lichtenberg**, kiu naskiĝis dum 1742 en Ober-Ramstadt tutproksime de Lichtenberg kaj mortis dum 1799 in Göttingen).

Eksteraj ligiloj
----------------

* paĝoj de la kastelo Lichtenberg, germanlingvaj
* paĝoj de la kampadejo kaj natura naĝejo, germanlingvaj
* paĝoj de la komunumo Fischbachtal, germanlingvaj
**Bahrajĉ,** hindie **बहराइच**, urdue **بہرائچ** estas urbego en norda Barato, en norda parto de subŝtato Utar-Pradeŝo, en la samnoma distrikto, kies sidejo ĝi estas.

Salutarko en Bahrajĉ
Maŭzoleo

Demografio
----------

En 2011 Bahrajĉ havis 186 223 da loĝantoj kun legopovo 64%.

Geografio
---------

Bahrajĉ situas sur ebenaĵo sur averaĝa alteco de 126 m. super la marnivelo. Nepalganĝ jam en Nepalo troviĝas 53, Gonda (urbo) 63, Barabanki 84, Basti 85, Lakhimpur kaj Sitapur po 91, subŝtata ĉefurbo Laknaŭo 105 (voje 125), Kanpur 179, Agra 355, tutlanda ĉefurbo Delhio 446, Kolkata 880, Mumbajo 1311 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

Laŭ kelkaj historiistoj en la mezepoko tiu loko estis la ĉefurbo de dinastio "Bhar". Tial, ĝi estis nomita kiel "Bharajĉ", kiu poste estis konata Bahrajĉ.

Ekonomio
--------

Bahrajĉ estas agrikultura urbego, dum la brita periodo ĝi estis fama merkato por grajnoj. Eĉ hodiaŭ ĝi estas fama pro agrikulturaj produktoj kiel tritikoj, rizoj, maizoj, sukeroj, tomatoj kaj mustardoj dum restis ankaŭ la merkata bazo, ofte por Nepalo. En la ĉirkaŭaĵo estas ankaŭ densaj arbaroj, kie oni produktas konstrulignojn kaj meblolignojn. Menciindas la silkobredado.

Lingvoj
-------

En Bahrajĉ la oficialaj lingvoj estas la hindia kaj urdua, neoficiale la angla, eĉ sanskrita.

Religioj
--------

La ĉefa religio en Bahrajĉ estas hinduismo preskaŭ (66%), poste islamo (33,5%), krome aliaj.

Eduko
-----

En Bahrajĉ en altlernejoj kaj islamaj akademioj okazas la plej altnivela eduko.

Stacidomo

Trafiko
-------

El Gonda alvenas ĉefa fervoja linio al Bahrajĉ, sed poste ĝi pluiras nur flanka linio pli norden. Tamen nuntempe estas progreso por esti ĉeflinio, eĉ pliaj linioj. 4 ĉefvojoj kaj 3 flankovojoj kuras al tiu ĉi urbego. La plej proksima flughaveno funkcias en Nepalo en Nepalganĝ. Enurbe rikiŝoj liveras la pasaĝerojn.

Klimato
-------

Bahrajĉ situas en varma humida subtropika klimato. La temperaturo varias inter 19-32 °C. En la plena jaro pluvas averaĝe 1241 mm, plej ofte pro la sudokcidenta musono inter junio-septembro. La nebuloj estas tre oftaj de la malfrua decembro ĝis la malfrua januaro.

Moskeo

Vidindaĵoj
----------

* pluraj preĝejoj, precipe hinduaj temploj
* horloĝa turo
* maŭzoleo

Fontoj
------

* WikiTrans

* BazaroBazaro
* AltlernejoAltlernejo


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Barato |