recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ĉeĥaj pentristoj**
Ĉeĥa petro-arto estas tradicie dividata je pluraj epokoj.

Gotiko
------

**Gotikaj majstroj** estas kutime anonimaj, ne estas eĉ konate, kia estis ilia nacieco. Kutime ili estas nomataj laŭ la loko, kie restis ilia ĉefa verko.  

Majstro de Vyšší Brod -  Majstro de Třeboň - Majstro Theodoriko -Majstro de Litoměřice

Baroko
------

Václav Hollar - Karel Škréta - Jan Kupecký - Petr Brandl - Václav Vavřinec Reiner

Rokoko
------

Sola **rokoka** reprezentanto en Ĉeĥio estis Norbert Grund

Nacia renaskiĝo
---------------

František Tkadlík - Antonín Machek - Antonín Mánes - Josef Navrátil - Josef Mánes -Karel Purkyně - Jaroslav Čermák - Soběslav Hippolyt Pinkas - Viktor Barvitius

Pejzaĝistoj
-----------

Adolf Kosárek - Antonín CHITUSSi - Julius Mařák

Generacio de Nacia Teatro
-------------------------

Mikoláš Aleš - František Ženíšek - Vojtěch Hynais - Václav Brožík

Jarcentŝanĝa generacio
----------------------

Alfons Mucha - Luděk Marold - František Kupka - Jan Preisler - Miloš Jiránek - Ludvík Kuba - Max Švabinský

Pentristoj de eskapaj humoroj kaj koloroj
-----------------------------------------

Antonín Slavíček - Antonín Hudeček - Oldřich Blažíček - Otakar Nejedlý - Jan Trampota

Modernistoj
-----------

Bohumil Kubišta - Emil Filla - Antonín Procházka - Linka Procházková - Otakar Kubín - Vilém Nowak - Vincenc Beneš - Josef Čapek - Rudolf Kremlička - Václav Špála - Jan Zrzavý - Václav Rabas - Karel Boháček - Vlastimil Rada - Vojtěch Sedláček - Jan KOJAN - Alois Moravec - Václav Vojtěch Novák - Jaroslav Grus - Bohumír Dvorský - Pravoslav Kotík - Karel Holan - Miloslav Holan - Jan Rambousek - Václav Mašek - Jindřich Štźrskź - TOYEN - Josef Šima - František Foltýn - Alois Wachsmann - František Muzika - František Tichý - Jan Bauch - Karel Černý - Bohdan Lacina - Zdeněk Sklenář - František Gross - František Hudeček - Kamil Lhoták - Karel Souček - Josef Liesler - František Jiroudek - Arnošt Paderlík - Jan Slavíček - Vojtěch Tittelbach - Vladimír Sychra - Richard Wiesner - Josef Brož - Adolf Zábranský

Ilustristoj kaj karikaturistoj
------------------------------

Adolf Kašpar - V. H. Brunner - Zdeněk Kratochvíl - Josef Lada - František Bidlo - Antonín Pelc - Karel Svolinský - Eduard Milén - Cyril Bouda - Antonín Strnadel - Jiří Trnka - Zdeněk Seydl - Ota Janeček - NEPAKTA - Věroslav Berger - Mirko Hanák - Zdeněk Burian - Miroslav Troup - Adolf Born - Zdeněk Mézl

Pluaj pentristoj
----------------

Václav Švejcar - Jan Bochenek - František Roman Dragoun - Václav Lamr
dekstra
**La Katedralo de Sankta Maria de la Regla** de **Leono** (Hispanio) estas ankaŭ karese nomata la « hispane *Pulchra leonina* », lauvorte "pure leona".

Konstruata en strategia loko de la urbo, la katedralo de Leono estas ĉefverkaĵo de la komencoj de la hispana gotiko, meze de la 13-a jarcento ĝis la fino de la 14-a jarcento; tiu ĉi konstruaĵo estas tre homogena kaj ĝi estas la sola hispana katedralo kiu adoptis la francan stilon kaj ŝaton pri la altaĵoj larĝe lumigitaj. Sur la loko kie troviĝas nun la katedralo, la *Legio Gemino* antaŭe konstruis banejojn kaj aliajn publikajn konstruaĵojn. Antaŭ malmulte oni malkovris plurajn romiajn restaĵojn borde de la suda fasado de la katedralo. Post la Reconquista (Rekonkero) tiu ĉi konstruaĵo transformiĝis en reĝa palaco. En 916 la reĝo Ordonjo la 2-a (914-924), iĝis reĝo post la venko en la batalo de San Esteban de Gormaz, kontraŭ la muzulmanoj. Kiel danko al Dio pri tiu venko, la reĝo cedis sian palacon por la konstruado de la unua hispana katedralo. Sub la episkopado de la episkopo Fruminio la 2-a, la konstruaĵo iĝis sankta loko. Ĝi ricevis la korpajn restaĵojn de la reĝo Ordonjo la 2-a, forpasinta en Zamoro en la jaro 924.

Grava konata verko estas la riĉa retablo verko de Nicolás Francés.

* Kategorio Katedralo de Leono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 301790
* GND: 4392441-4
* LCCN: n80144988
* VIAF: 148926357
* SUDOC: 033212880
* BNF: 12410194s
 |
La **moaba lingvo** estas formortinta kanaana lingvo, antaŭe parolata en Moabo (la hodiaŭa centra-okcidenta Jordanio) dum la frua 1-a jarmilo a.k.e.. Ĝi estis skribata per varianto de la fenica alfabeto.

La plejparto de scio pri la moaba venas de la Meŝa-steleo, kiu estas la sola konata vasta teksto en la lingvo. Krome estas la tri-linia Skribaĵo de El-Kerak kaj kelkaj insignoj. La ĉefaj kvalitoj, kiuj distingas la moaban de aliaj kanaanaj lingvoj kiel la hebrea, estas: pluralo *-în* anstataŭ *-îm* (ekz. *mlkn* "reĝoj" por la hebrea *məlākîm*), kiel en la aramea kaj araba; retenado de la virina fino *-at*, kiun la hebrea reduktas al *-āh* (ekz. qiryat, "urbo" anstataŭ la hebrea qiryāh) sed retenas en la konstru-stata nominala formo (ekz. *qiryát* *yisrael* "urbo de Israelo"); kaj retenado de verba formo kun enfiksita *-t-*, ankaŭ trovata en la araba kaj akada (*w-'ltḥm* "mi komencis batali", el la radiko *lḥm*).

Ekzemplo
--------

El la Meŝa-steleo:

| Moabaj literoj | Hebreaj literoj | Esperanto |
| --- | --- | --- |
| 𐤏𐤌𐤓𐤉 𐤟 𐤌𐤋𐤊 𐤟 𐤉𐤔𐤓𐤀𐤋 𐤟 𐤅𐤉𐤏𐤍𐤅 𐤟 𐤀𐤕 𐤟 𐤌𐤀𐤁 𐤟 𐤉𐤌𐤍 𐤟 𐤓𐤁𐤍 𐤟 𐤊𐤉 𐤟 𐤉𐤀𐤍𐤐 𐤟 𐤊𐤌𐤔 𐤟 𐤁𐤀𐤓 𐤑𐤄 | עמרי 𐤟 מלכ 𐤟 ישראל 𐤟 ויענו 𐤟 את 𐤟 מאב 𐤟 ימן 𐤟 רבן 𐤟 כי 𐤟 יאנפ 𐤟 כמש 𐤟 בארצה | Omri [estis] reĝo de Izraelujo kaj afliktis Moabon multajn tagojn, ĉar Kemoŝ koleris kontraŭ sia lando. |

* Kategorio Moaba lingvo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Referencoj
----------

1. 1 2   "Moab", *The International Standard Bible Encyclopedia*.
La **kanaana lingvaro** aŭ **kanaana dialektaro** estas subaro de la nordokcidenta ŝemida lingvaro, kune kun la aramea kaj ugarita. La kanaanaj lingvoj aŭ dialektoj estis parolataj de la antikvaj popoloj de la regiono Kanaano, la Kanaanidoj, kiuj vastasence inkludis la Amonidojn, Amoridojn, Edomanojn, Izraelidojn, Fenicojn, kaj Moabidojn.

Ĉiuj el la lingvoj ŝajne formortis en la Levanto kiel denaskaj lingvoj frue en la unua jarmilo k.e. anstataŭitaj unue de la tre parenca aramea kaj poste la araba. Formo de la fenica lingvo, la punika lingvo, restis uzata en la Mediteraneo ĝis ĉ. 500 k.e. kaj apartaj formoj de la hebrea restis literature kaj religie uzataj de la judoj kaj samarianoj ĝis hodiaŭ. En Eŭropo kaj Palestino dum la malfrua 19-a kaj frua 20-a jarcentoj grupo de judoj revivigis la hebrean kiel parolata kaj denaska lingvo, kvankam la gramatiko multe ŝanĝiĝis intertempe dum ĝi estis uzata ĉefe en religiaj verkoj kaj rabenaj respondoj.

Ĉar ĝi inkluzivas la fenican lingvon, tiu ĉi lingvaro aŭ dialektaro estis grava en la historio de skribado: hodiaŭ la plimulto da alfabetoj kaj abĝadoj en la mondo devenis de la fenica abĝado. Ĉar ĝi inkluzivas ankaŭ la hebrean, ĝi estis aparte grava en la historio de la abrahamaj religioj.

Klasigo
-------

La kanaanaj lingvoj aŭ dialektoj povas klasiĝi jene:

* **Norda kanaana**
	+ **Fenica lingvo**
		- **Punika lingvo**
* **Suda kanaana**
	+ **Amona lingvo**
	+ **Edoma lingvo**
	+ **Hebrea lingvo**
	+ **Moaba lingvo**
* **Necerta klasigo**
	+ Amorea lingvo
	+ Ekrona lingvo
	+ Ugarita lingvo (eble ne kanaana sed nur nordokcidenta)

Komparo kun la aramea
---------------------

Iuj distingaj tipologiaj kvalitoj de la kanaanaj lingvoj rilate al la aramea estas:

* La prefikso *h-* estas uzata kiel la difinita artikolo; la aramea havas anstataŭe sufikson *-a*.
* La pronomo de la unua persono estas *ʼnk* (אנכ *anok(i)*, kontraŭ la aramea *ʼnʼ/ʼny* *ena:*), kiu similas al la akada, la egipta, kaj la berbera.
* La vokalŝanĝiĝo *ā* > *ō*.

* Kategorio Kanaana lingvaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

***Salar la salmo*** (angle *Salar the Salmon*) estas romano de la brita verkisto Henry Williamson, eldonita en 1935. Ĝi rakontas la vojaĝon de virsalmo de la Atlantika Oceano ĝis sia frajejo en la fontakvoj de brita rivereto.

Kunteksto
---------

Williamson loĝis apud la rivero Bray en Sudokcidenta Anglujo. Liaj plurflankaj scioj pri riveraj bestoj venis de spertoj kiel sporta fiŝkaptisto, kiel nedetrua observanto de sovaĝaj bestoj, kaj kiel konanto de aliaj fiŝkaptistoj kaj akvintendantoj.

Enhavo
------

La rakonto sekvas la migron de kvinjara virsalmo de la Atlantika Oceano ĝis sia frajejo en la fontakvoj de rivereto ne eksplice nomata, sed kiu evidente estas la Bray. Ĝi traktas la vivon de la nehomaj roluloj laŭ realisma vidpunkto, fontanta el scienco kaj la personaj konoj de la aŭtoro. La roluloj ne uzas lingvan komunikadon, sed la rakontanto donas al ili nomojn, ofte uzanta la sciencan nomon de la koncerna specio (ekzemple Salar por la ĉefrolulo, devene de la scienca nomo *Salmo salar*) aŭ nomon el alia neangla lingvo. Salar akompanas salminon Gralaks kaj brunan truton Trutta, dum multaj aliaj roluloj aperas nur mallonge. Alia daŭre aperanta rolulo estas homo nomata Shiner, ŝtelkaptanto de fiŝoj, kiu observas Salar kaj iom post iom simpatiiĝas al li. La romano kulminas kun la pariĝo de Salar (inter aliaj rivaloj) kun Gralaks, lia morto de malsano, kaj la eloviĝo de la salmidoj.

Temoj
-----

La romano reliefigas la kompleksecon kaj potencon de la natura medio, kontrastante la interagantajn vivojn de bestoj kun tre diversaj vivdaŭroj, fortikecoj, kaj kapabloj rezisti la fortojn de akvo kaj vetero, sed ĉiuj kun propra sento de agocelo. Ĝi emfazas la subjektivajn sentojn de Salar kaj la aliaj nehomaj roluloj. Kiam ĝi parolas pri homoj, ĝi videbligas la konflikton inter relative malriĉaj fiŝkaptistoj kaj la akvintendantoj, kiuj laŭ ili trudas leĝojn kaj regulojn serve al la interesoj de riĉaj sportaj fiŝkaptistoj. Shiner prezentas rimarkindan personan evoluon, komencante kiel fiŝkaptisto kaj finante kiel empatia helpanto de fiŝoj (aŭ almenaŭ de Salar).

Tiutempaj sciencistoj laŭdis la ĝustecon de la informoj pri fiŝa biologio en *Salar la salmo*, sed malkontentis pri ĝia prezento de fiŝoj kiel sentipovaj subjektoj, kvankam nuntempe tia konceptado de fiŝaj sentoj estas pli serioze diskutata. *Salar* fariĝis la due plej fama romano de Williamson post la similtema *Tarka la lutro*, kaj laŭ *Masterplots* superas ĝin je la "aranĝo de okazoj en simpla sed drama kronologia sinsekvo".

Referencoj
----------

1. ↑  Allmark-Kent, Candice. 2022. "How to Read Fishes: Science, Empathy, and *Salar the Salmon*. *Society & Animals* 30(2).
2. ↑  "*Salar the Salmon*". 1985. *Masterplots*.
3. ↑  "*Salar the Salmon*". 2015. *Cyclopedia of Literary Characters*.
4. ↑  Allmark-Kent, Candice. 2022. "How to Read Fishes: Science, Empathy, and *Salar the Salmon*. *Society & Animals* 30(2).
5. ↑  "*Salar the Salmon*". 1985. *Masterplots*.
***Ĉeĥa revo*** (ĉeĥe *Český sen*) estas dokumenta filmo el 2004 reĝisorita de du ĉeĥaj kinoreĝisoroj Vít Klusák kaj Filip Remunda. Ĝi registris grandskalan trompon faritan de Klusák kaj Remunda al la ĉeĥa publiko, kulminante per la malferma evento de falsa hiperbazaro en la malcentra kvartalo *Letňany* de Prago. La filmo estis ilia diplomiĝprojekto por la kina altlernejo.

longaj vicoj de atendantoj antaŭ falsa hiperbazaro

Koncepto
--------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

Remunda kaj Klusák inventis la superbazaron *Český sen* ("ĉeĥa revo") kaj kreis amasan reklaman kampanjon ĉirkaŭ ĝi. Pozante kiel komercistoj, la du kinostudentoj sukcesis persvadi reklam-agentejon kaj publikrilatan agentejon krei kampanjon por ili. Afiŝtabuloj aperis sur ĉeĥaj aŭtovojoj, kaj 200 000 broŝuroj estis disdonitaj en Prago. Malgranda rekoniga muzikaĵo estis registrita kaj multfoje disaŭdigita en radiaj reklamaĵoj, kaj estis serio de televidaj reklamoj. La reklam-kampanjaj sloganoj estis "ne venu", "ne elspezu" kaj simile, sed ili tamen kaptis la atenton de la publiko kaj multaj ĝuste pro tiuj sloganoj ŝajne kontraŭaj al reklamado aparte interesiĝis veni por elspezi monon en la nova superbazaro.

Sekve la produktoroj sukcesis altiri pli ol 3 000 aĉetantojn al malplena ebena herbejo por sia "granda malfermo" la 31-an de majo 2003. Kio aspektis kiel grandega konstruaĵo de malproksime estis fakte nur tola fasado apogita per skafaldaro.

Dum klientoj kolektiĝis, malgrandaj aĉetaĵoj kaj donacoj estis disponeblaj — ŝlosilĉenoj kaj flagoj — por ke ĉiuj foriru kun io. Ceremoniestro daŭrigis komentadon dum homoj kolektiĝis kaj finfine petis al Klusák kaj Remunda, la "manaĝeroj", solene tranĉi rubandon kaj per tio inaŭguri la superbazaron. Post tio, la barikadoj estis forigitaj, kaj homoj povis piediri aŭ kuri direkte al la fasado.

Kiam la "klientoj" finfine rimarkis, ke ili estis trompitaj, ili reagis diversmaniere. Kelkaj komprenis la mesaĝon de la produktoroj, kelkaj provis preni ĝin optimisme ("Almenaŭ ni havis iom da freŝa aero"), sed la plej multaj estis koleraj, kaj multaj decidis kulpigi la registaron. Tamen, ne estis perforto kontraŭ la aŭtoroj.

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***
La ideo por la trompo venis el studo de 2002 de statistika esplorejo *Incoma Research* raportanta ke 30 % de ĉeĥoj aĉetas ĉefe ĉe superbazaroj. En la lando kreskis maltrankvilo pri la kresko de reklamado kaj konsumismo.

Referencoj
----------

1. ↑  raporto en la Ĉeĥa televido, la 14-an de majo 2007.
Bohemiaj germanoj en Šumava
**Bohemiaj**, **moraviaj** kaj **sileziaj germanoj** (germane: *Deutschböhmen*, *Deutschmährer*, respektive *Deutschschlesier*), ofte nur mallongigite  *ĉeĥaj germanoj*, estas amasa markigo por germanlingva loĝantaro de Landoj de Krono ĉeĥa. Ekde la 20-a jarcento oni uzas ankaŭ terminon sudetgermanoj (*Sudetendeutsche*), kiu ĝis hodiaŭ kaŭzas kontraŭversiojn. Estas dubigata ties precizeco kaj ĉefe ĝi estas negative nuancita en konekso kun naziismo. Por la teritorioj enloĝataj de tiu ĉi etna grupo (antaŭ la jaro 1945) oni poste ofte uzas neprecizan amasan markigon Sudetio.

La amasa plimulto de la ĉeĥaj germanoj estis el iliaj hejmoj ellandigita post la dua mondmilito. Germanoj vivas en Ĉeĥio ĝis hodiaŭ, sed en la jaro 2001 dum popolnombrado anonciĝis al la germana nacieco nur netutaj 40 000 personoj, kio estas parte kaŭzita ankaŭ pro tio, ke granda parto de junaj ĉeĥaj grmanoj estas jam tute asimilita kaj ili anoncas sin al la ĉeĥa nacieco, dume malpli juna generacio estas formortanta.
Marĉaraba knabino
La **marĉaj araboj**, ankaŭ nomataj **Ma'dan** (madanoj), estas beduena popolgrupo en Irako.

Kulturo
-------

Ili vivas en marĉoj kaj sur aluvia grundo en sudo de Irako, ĉirkaŭ Ŝatt al-Arab, la kunfluejo de la Eŭfrato kaj Tigro, sude de urbo Amara kaj oriente de Nasirijo. La iam fekunda areo estas ofte nomata "Edena ĝardeno". Ili vivtenas sin per fiŝkaptado, kion ili efektivigas per fragmito-boatoj. Plua agado estas la kultivado de rizo kaj melonoj. Ili konstruas siajn domojn same el fragmito.

Historio
--------

La reĝimo de Saddam Hussein subpremis kaj persekutis la marĉajn arabojn, parte ĉar ili estis ŝijaitoj kaj ili konservis siajn tradiciojn kaj religiajn ritojn (aŝuro).

Post la golfa milito (1991) kontraŭ Usono, la marĉaj araboj batalis kontraŭ la reĝimo kun apogo de Usono. Post retiriĝo de Usono, la venĝo estis brutala je la beduenoj.

Oni elsekigis ilian vivareon, hodiaŭ vivas nur 20-50.000 anstataŭ la originaj 500.000. La homoj estis forpelitaj, ekzekutitaj; la flaŭro kaj la faŭno estis detruitaj. Post malvenko de Saddam Hussein en 2003, la marĉaj araboj provas restarigi la originan vivareon per akvobariloj en suda Irako.

Vidu ankaŭ
----------

* Gubernio Ŭasit
* Mezopotamiaj Marĉoj

Literaturo
----------

* esperante Anonimo 1957: Arkitektura majstroverko el kano, *Geografia Revuo*, 2(2), 10-11.
* germane Wilfred Thesiger: 2002: *Die Brunnen der Wüste*, Malik Verlag, marto de 2002 ISBN 3-89029-225-9

* Kategorio Marĉaj araboj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **ĉukĉoj** estas indiĝena popolo en la trea nordoriento de Rusio.

Plimulto de la ĉukĉoj vivas ĉefe en Aŭtonoma Regiono de Ĉukĉio sur la Ĉukĉa Duoninsulo. Entute ekzistas ĉirkaŭ 15.000 ĉukĉoj dismonde, el kiuj parolas hodiaŭ ĉirkaŭ 10.400 personoj la ĉukĉan lingvon, paleosiberian lingvon.

Tradicie eltenas sin la enlandaj ĉukĉoj en la tundro per boacobredado, ĉasado kaj fiŝkaptado (*"boacaj ĉukĉoj"*). La marbordaj ĉukĉoj (*"maraj ĉukĉoj"*) ĉasas marajn mamulojn kiel cetacojn kaj rosmarojn.

La aligo de la teritorio al Rusio en la 17-a jc. kreis novajn kondiĉojn por ĉukĉoj, kiuj rajtis dum la soveta periodo fikse setliĝi, viziti lernejojn kaj lerni la rusan lingvon. Tamen iliaj kulturo kaj nomada vivmaniero restis kaj nun renaskiĝas. Dum Sovetia tempo estis konata ĉukĉa verkisto Jurij Ritĥeu, kiu priskribis la vivon de ĉukĉoj.

En Esperanto
------------

Vasilij Eroŝenko verkis pri sia restado ĉe la ĉukĉoj, "El vivo de ĉukĉoj", legebla komplete en la Vikifontaro.

Vidu ankaŭ
----------

* Ĉukotko-Kamĉatka Familio
* Ĉukĉa Maro

* Ĉukĉoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ĉukĉoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Ĉukĉoj en Vikifontaro (Universala biblioteko)
En japana kulturo, **ĵoruro** (japane 浄 (じょう)瑠 (る)璃 (り), jōruri) estas formo de teatra muzika rakontado.

Priskribo
---------

Ĵoruro estas kantado laŭ muziko, kiu rakontas rakonton. La ĵoruristo (japane 太 (た)夫 (ゆう), tayū) rakontas rakonton per kantado. La emfazo estas pri la rakontado, ne la kantado; en la japana lingvo, oni "rakontas" (japane 語る), ne "kantas" (japane 歌う).

La ĵoruro estas akompanata per ŝamiseno. La ĵoruristo mem ne ludas la ŝamisenon; tion faras la ŝamisenisto apud li/ŝi.

Ĵoruro povas esti prezentata per si mem (japane 素 (そ)浄 (じょう)瑠 (る)璃 (り), sojōruri), aŭ povas esti akompanata de pupludo (bunrako) aŭ kabuko.

Historio
--------

Ĵoruro originis en Kioto, ĉirkaŭ la 16-a jarcento. La nomo devenas de la ĉefrolulino Ĵoruri (japane 浄 (じょう)瑠 (る)璃 (り)姫 (ひめ), Jōruri Hime), filino de riĉulo, en la balado *La Rakonto de Ĵoruri* (japane 浄 (じょう)瑠 (る)璃 (り)物 (もの)語 (がたり), Jōruri Monogatari). Dum la malfrua 16-a jarcento (erao Eiroku, 1558–1570) la instrumento sanŝino, la praulo de la moderna japana ŝamiseno, disvastiĝis al Japanio el Okinavo (tiam aparta regno).

Dum la Epoko de Edo (17-a ĝis 19-a jarcentoj), ĵoruro floris en Edo (nuntempe Tokio); tiu klasika Tokia formo de ĵoruro nomiĝas **malnova ĵoruro** (japane 古 (こ)浄 (じょう)瑠 (る)璃 (り), ko-jōruri).

La **nova ĵoruro** (japane 新 (しん)浄 (じょう)瑠 (る)璃 (り), shin-jōruri) estis inventita en 1684 de Takemoto Gidayū (japane 竹 (たけ)本 (もと) 義 (ぎ)太 (だ)夫 (ゆう)), kiu fondis la pupĵorurejon Takehonza (japane 竹 (たけ)本 (ほん)座 (ざ)) en Osako. Por la ĵorurteksto, Takemoto estis helpita de la verkisto Chikamatsu Monzaemon (japane 近松 門左衛門). La nova stilo de ĵoruro emfazis la epopean grandiozon, kaj responde malemfazis la kantecon.

Referencoj
----------

1. ↑  Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto: ĵorur/o

Bibliografio
------------

* 伊藤りさ.  (2011) *人形浄瑠璃のドラマツルギー — 近松以降の浄瑠璃作者と平家物語*, 早稲田大学学術叢書 (japane). 早稲田大学出版部.
* 吉川英史.  (1965) *日本音楽の歴史* (japane). 創元社.
Larĝa panoramo en ĴubejLarĝa panoramo en Ĵubej

**Ĵubej** (ĉine 竹北市) estas universitata urbego, sateliturbo de Hsinĉu en nordokcidenta Tajvano. 

Oficejo en Ĵubej

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 46,83 km²
* Supermara alteco: 25 m
* Loĝantaro: 176,966 (2017)
* Poŝtkodo: 302
* Telefonkodo: (+886) (0)3
* Horzono: UTC + 8

Geografio
---------

Ĵubej situas sur ebenaĵo en la nordokcidenta parto de la insulo.

Historio
--------

Ĵubej estis origine urbeto en distrikto de Hsinĉu inter 1950-1988, poste distrikta sidejo jam kiel urbego. Dum la lastatempaj jaroj Ĵubej fariĝis populara loko de enmigrado pro ĝia proksimeco al Hsinĉu. Samtempe Hsinĉu metis grandan parton de ĝia infrastrukturo ĉi tien.

Oficejo
Kampuso

Ekonomio
--------

En apudaĵo de Ĵubej la agrikulturo produktas fruktojn, kiu altiras ankaŭ turistojn. Ĉe la urbego ekzistas pluraj industriaj parkoj.

Eduko
-----

Ĵubej havas 3 universitatojn.

Klimato
-------

La klimato de Ĵubej estas preskaŭ la sama, ol de Hsinĉu.

Trafiko
-------

Ĵubej-on tuŝas la nacia aŭtovojo n-ro 1.

Vidindaĵoj
----------

Katolika preĝejo
* universitatoj
* temploj
* strando
* arbarparko
* temploj
* katolika preĝejo
* vendejego
* ponto

Fontoj
------

* WikiTrans

* StacioStacio
* TemploTemplo
* StrandoStrando
* VendejegoVendejego
* PontoPonto
*La Jura de Santa Gadea*, de Marcos Hiráldez Acosta. 1864. (Palaco de la Senato de Hispanio, Madrido).
La **Ĵuro de Sankta Gadea** estas mezepoka legendo dissendita de la *Romanco de la Ĵuro de Sankta Gadea*, en kiu oni rakontas la ĵuron kiu supozite devis fari la reĝo Alfonso la 6-a de Leono en la preĝejo de Sankta Gadea aŭ Águeda de Burgoso, Hispanio, fine de 1072, por pruvi ke li ne estis partopreninta en la murdo de sia frato, nome la reĝo Sanĉo la 2-a de Kastilio, kiu fakte estis murdita dum la Sieĝo de Zamoro, kiu estis de ilia fratino, la infantino Urraca. Tiu fakto ne okazis historie.

Laŭ la mito estis Rodrigo Díaz de Vivar, Cid Campeador, kiel reprezentanto de la kastiliaj nobeloj, kiu devigis la reĝon Alfonso ĵuri. Tiele li iĝis heroo por kastilianoj, kiuj ne multe ŝatis la dependon el la regno de Leono. Krome Cido devis ekziliĝi al tero de landlimoj kaj konkeroj por eviti la malemon de la reĝo kiu estis devigita ĵuri.

* Kategorio Ĵuro de Sankta Gadea en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ĉaĥaroj**, **Ĉaharoj** (en ĥalĥa mongola: Цахар, Cahar; en simpligita ĉina 察哈尔部, en tradicia ĉina 察哈爾部) estas subgrupo de Mongoloj kiuj parolas ĉaĥaran mongolan kaj vivas ĉefe en sudorienta Interna Mongolio, de Ĉinio.

La Ĉaharoj estis origine unu el la teritorioj de Kublaj-Ĥano ĉe Jingĵao (nuntempa Ŝjiano). Ili translokiĝis el Ŝenŝjio ĝis la sudorienta regiono kontrolita de la Norda Ĝuan dinastio kun bazo en la Mongola Altebenaĵo en la 15-a jarcento. La Ĉaharoj iĝis unu "tumeno" el ses mongolaj tumenoj sub Daĝan Ĥano kiu estis estrata de liaj sukcedantoj, tial iĝante persona heredaĵo de la nordĝuanaj monarkoj.

Subpremataj de Altan-Ĥano, la Ĉaharoj, estritaj de Daraisung Guden Ĥano, translokiĝis orienten al la areo de la Rivero Liao meze de la 16-a jarcento. Komence de la 17a jarcento Ligdan Ĥano faris ekspedicion okcidenten pro premo el Manĉuoj. Kiam li mortis en Gansuo survoje al Tibeto, lia filo, Ejei, ĉirkaŭita de Manĉuoj, en 1635 ricevis la titolon de Princoj (en ĉina 親王) kaj la nobelaro de Interna Mongolio iĝis tre ligita al la reĝa familio Ĉing kaj interedziĝis kun ili etende. Ejei Ĥan mortis en 1641 kaj estis sukcedita de sia frato Abunai.

Bibliografio
------------

* Dunnell, Ruth W.; Elliott, Mark C.; Foret, Philippe; Millward, James A (2004). *New Qing Imperial History: The Making of Inner Asian Empire at Qing Chengde*. Routledge. ISBN 1134362226.
* Millward, James A. (1998). *Beyond the Pass: Economy, Ethnicity, and Empire in Qing Central Asia, 1759-1864*. Stanford University Press. ISBN 0804729336.
* Perdue, Peter C (2009). *China Marches West: The Qing Conquest of Central Eurasia*. Harvard University Press. ISBN 978-0674042025.
* Ram Rahul. *March of Central Asia*. Indus Publishing, 2000 ISBN 81-7387-109-4
* Johan Elverskog. *Our Great Qing: The Mongols, Buddhism and the State in Late Imperial China*, ISBN 0-8248-3021-0

* Kategorio Ĉaĥaroj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 777703
* LCCN: sh2012000373
 |
Thalys PBKA
Thalys PBA en la stacidomo de Amsterdam 
**Thalys** estas la nomo de reto de grandrapidaj trajnoj kiuj veturas inter Belgio, Francio, Germanio kaj Nederlando. Ankaŭ la trajnoj mem nomiĝas *Thalys-trajnoj*. La reton kune ekspluatas la naciaj fervojaj kompanioj de la diversaj landoj.

La tarifstrukturo de Thalys similas al tiu de flughaveno: delonge antaŭe aĉetitaj biletoj kun limigoj rilate repago estas malmultekostaj dum malfrue aĉetitaj biletoj malstriktaj kostas relative multe.

Eblas nur ekiri per Thalys de kelkaj ĉefaj stacidomoj: en Nederlando de Amsterdam Centraal, Schiphol, Den Haag HS kaj Rotterdam Centraal, en Belgio de Antwerpen-Berchem (ekde fine de 2006 ankaŭ de la Stacidomo de Antwerpen-Centraal), Bruselo-Suda kaj Liège-Guillemins kaj en Germanio en Akeno kaj Kolonjo.

Dum la somera periodo estas rektaj Thalys-trajnoj inter Amsterdamo kaj Marseille. Tio ĉi estas la plej longa grandrapide trajna konekto en la tuta mondo; la vojaĝo daŭras ĉirkaŭ 7 horoj. Vintre ĉiusemajne veturas Thalys-trajno inter Amsterdamo kaj la francaj Alpoj. Cetere ĉiusemajne, tra la tuta jaro, ekzistas rekta trajno inter Amsterdamo kaj Marne-la-Vallée - Chessy, grandrapide trajna stacidomo apud Disneyland Resort Paris.

Vidu ankaŭ
----------

* Eurostar
* TGV Thalys PBKA

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Thalys en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retpaĝaro (nl - fr - en - de)
* SNCF - Bientôt, les trains Thalys renommés Eurostar

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rAltrapidecaj trajnoj > 249 km/h |
| --- |
| AGV • AVE • ETR 401 • ETR 450 • ETR 460 • ETR 480 • ETR 500 • ETR 600 • ETR 610 • ETR 1000 • Eurostar • ICE • KTX • RENFE S-120 • Ŝinkanseno • Talgo • TGV • Thalys • Transrapid • JR-Maglev • Swissmetro |

 |
**Őrimagyarósd** [Orimadjaroŝd] estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), en Distrikto Körmend.

Luterana preĝejo en Őrimagyarósd

Bazaj informoj
--------------

* Poŝtkodo: 9933
* Telefonprefikso: 94
* Areo: 12  km²
* Loĝantaro: 250

Situo
-----

Őrimagyarósd havas flankovojojn al pluraj direktoj. Körmend troviĝas 16 km-ojn for.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1270 en formo *"Monorosd"*. Dum la kontraŭturkaj bataloj la kastelo trakonstruiĝis fortikaĵo, nuntempe restis ruinoj. La komunumo sekvas la luteranan religion, la preĝejo konstruiĝis en 1871. Apud la vilaĝo estas artefarita lago nomata Vadása [vadAŝa], ofte vizitata de ripozuloj, turistoj.

La vilaĝo kaj la lago estas parto de Nacia Parko **Őrség** kaj Hanság. En Őrimagyarósd migra poŝto servas.

Komunumoj pri *őr* (= sentinelo) en Hungara reĝlando
----------------------------------------------------

Post alveno de hungaroj la sentineloj gardis ankaŭ internajn limojn inter la gentoj. 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Alőr | Alsóőr | Felsőőr | Őr | Őraljaboldogfalva | Őrbottyán | Őrdarma |
| Őregyház | Őrfalu | Őrhalom | Őrhegy | Őrimagyarósd | Őriszentpéter | Őrmező |
| Őrös | Rábaőr | Szamosőrmező | Temesőr |  |  |  |
Skita ora kombilo el skita tombejo. Montrata en Ermitejo (Sankt-Peterburgo)
La **Skitoj** estis hindeŭropa nomada popolo de irana grupo, kiu unuafoje aperis ĉirkaŭ Kazaĥstano en regiono nomita Skitio kaj kies teritorio etendiĝis ĝis la tuta Eŭrazia Stepo de la Altajo tra suda Rusio kaj nuna Ukrainio ĝis Danubo.

Tiuj rajdomilitantoj estis famaj arkopafistoj kaj varbitis ofte kiel solduloj. En la urboŝtatoj (*polisoj*) de antikva Grekio, ili servis kiel polico.

En la 8-a jarcento a.K. la skitoj migris en la areon norde kaj oriente de la Nigra maro kaj ili forpelis de tie la cimerojn. La setlejo de la skitoj etendiĝis baldaŭ de la sudrusaj stepoj al Danubo, sed ankaŭ al Sudsiberio kaj Centra Azio. La skitoj entreprenis plej ofte milit- kaj rab-irojn al Mezeŭropo. En la 7-a jarcento a.K. la skitoj komencis atakon en Malgrand-Azio, kie ili neniigos la imperion de Urartu kaj de tie daŭrigis rabirojn ĝis Palestino. En la jaro -594 ili estis venkitaj de medoj sub la gvido de Kjaksaro la 2-a, tiel la skitoj retiriĝis al sia eŭropa hejmo. En la jaro -513 kondukis la persa reĝo Dario la 1-a, "la Granda", sensukcesan militiron kontraŭ la skitoj kun grandega armeo de pluraj centmiloj da soldatoj. Ekde la 4-a jarcento a.K. la skitoj estis premataj fare de la fortiĝanta parenca popolo sarmatoj. La skitoj povis vivteni sin nur en Krimeo ĝis la 1-a jarcento a.K.. Unu el la plej konataj reĝoj de la skitoj estis Atheas, kiu militiris kontraŭ Filipo la 2-a de Makedonio kiel pli ol 90-jaraĝa maljunulo.

La arkeologiaj restaĵoj baziĝas nur sur eltombigoj de la tomboholmoj (*kurganoj*), kiuj enhavis inter aliaj oraĵojn, silkaĵojn, armilojn, ĉevalojn (skeletojn) kaj homoferon. Mondkonatas la "Oro de la skitoj", altvaloraj oroforĝaĵoj, kiuj interalie montras la militantajn skitojn en naturfidela ilustraĵo. La parte bona stato de la restaĵoj dankeblas al Mumiigaj teĥnikoj kaj al ĉiamfrosto. La skitoj ne postlasis skribaĵojn, sed ili estis detale priskribitaj fare de la greka historiisto Herodoto. En la epoko de la popolmigrado la gotoj estis rigardataj fare de Jordanes kaj aliaj historioskribantoj kiel "tribo de skitoj".

La originlando de la Skitoj estis donata en malnovaj fontoj kiel *Gerrhos*. La Skitoj kunportis siajn preparitajn mortintoj al tiu lando spite de la kelkfoje tre longa vojo.

Ĉerande de Mezeŭropo, la skita ĉeesto estas bone dokumentebla. Tiel oni povas ekzameni la halŝtatepokan setlejojn en Smolenice Molpir kaj Witzen Wiscina, la brultavolon, en kiu troviĝas karakerizaj skitaj armiloj (triflugila sagopinto). La *Ortrezoro de Vettersfelde*, en kiu la tipa skita stilo eble pruvas la ĉeeston de skita princo. Ĉu aŭ kiom la skitoj invadis en Mezeŭropon estas ankoraŭ neklare. Iuj arĥeologoj ne akceptas tiujn trovaĵojn, sed ekzistas kelkaj elementoj kiel ekzemple la transpreno de trink-kornokutimo, kio estas alligita al la skitoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Tomiris
* Sakaoj
* Sarmatoj
* Alanoj
* Osetoj
* Pazyryk
* Batalo de Jaksartes
* Sakezo (Irano)

* Kategorio Skitoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Miklós Salusinszky** [miklOŝ ŝaluŝinski], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Salusinszky Miklós** estis hungara filma produktoro. Lia patro estis István Salusinszky, lia avo estis Gyula Salusinszky.

Miklós Salusinszky naskiĝis la 15-an de decembro 1948 en Moskvo, li mortis la 3-an de marto 2006 en Budapeŝto.

Miklós Salusinszky

Biografio
---------

Miklós Salusinszky studis en Scienca Universitato Attila József. Ekde la 1970-aj jaroj li estis dramaturgo, post jaroj li akiris pli altan postenon. Li kontribuis al pluraj sukcesaj eksperimentaj animaciaj filmoj. Baldaŭ li partoprenis en establo de nova filma studio, kie li estis partoposedanto. Ankaŭ tie oni produktis animaciajn filmojn. Lia filo naskiĝis en 1974, lia filino en 1979.

Liaj produktitaj filmoj
-----------------------

* *Süni és barátai* (1995)
* *Uborka* (marioneta serio, 1991–2001)
* *T.I.R.* (seria longa filmo, 1984–1987)
* *Ah, Ámerika!* (1984)
* *A légy* (animacia filmo kun Oskar-premio, 1980)

Fontoj
------

* anglalingva biografio[*rompita ligilo*]
* anglalingva biografio[*rompita ligilo*]

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 707371
 |
La kampanilo de la abateja preĝejo (Kantono Valezo) en kiu estas praktikata la *laus perennis*.
La ***laus perennis*** (aŭ **ĉiamdaŭra preĝo**) estas kristana metodo de seninterrompa preĝo praktikata de grupo de personoj kiuj organiziĝas por ke ĉiumomente ĉeestu preĝantoj en la determinita preĝeja loko.

Historio
--------

La praktiko estis enkondukita la arkimandrito Aleksandro la Akemeto mortinta ĉirkaŭ 430, fondisto de la bizanca monaĥa movado de la akemetoj ("kiuj ne dormas")

La enkonduko en la Okcidentan Eŭropon havis kiel unuan fazon en la 6-a jarcento la teritorian abatejon de Sankta Maŭrico de Akvaŭno (Kantono Valeza Svizlando); tujpost tiu fondo (515) estis la okazo de sermona instigo de Sankta Avito, nur parte nin atinginta. En Akvaŭno la komunumo preĝis kuniĝinta por la kanonaj horoj de la liturgio de la horoj, dum la intervaloj inter unu kanona horo kaj la aliaj estis plenigitaj laŭvice de la diversaj monaĥaj ĥoroj (*turmæ* aŭ *normæ*), sinsekvantaj en seninterrompa recitado de la Psalmaro por ke la preĝo seninterrompe daŭru..   

Tia organizado evidente implicis ĉeeston de kongrua nombro de monaĥoj por la funkciado de la aliaj aktivecoj por ke la ekonomia stato akiru la sufiĉon.

La "kutimo Akvaŭna", kiel ĝi estis difinita, vastiĝis en tuta Gaŭlujo kvankam iomete adaptita en diversaj lokoj. Ĝi estis reprenita ĉe diversaj monaĥejoj ĝuste kiam ĝi jam ĉesis ekzisti en Akvaŭno, komence de la 9-a jarcento. 

### Historia analizo

La historiografio diskutas ĉu tiu preĝopraktiko estis imitita el Oriento aŭ kreiĝis rekte en Okcidento. Nun venkas ĝia importado el Oriento, kvankam laŭ iuj la ne-Akvaŭnaj formuloj de "laus perennis" povus esti naskintaj aŭtonome.

Alkimo Ekdicio Avito, kiu tiam ambasadore loĝis en Konstantinopolo ne allasis sufiĉajn informojn por la solvo de tiu historiografia problemo.

Ĉiamdaŭra adorado
-----------------

La eŭkaristia adorado, ĉiamdaŭre praktikata en diversaj monaĥaj komunumoj de la Katolika Eklezio povas esti konsiderata moderna varianto de la *laus perennis*, ĉar krom la kutima ĉiutaga eŭkaristia celebro, kaj de la liturgio de la horoj, tiaj monaĥaj komunumoj praktikas ankaŭ ĉiamdaŭran adoradon implicantan la ĉeeston de almenaŭ du komunumaj membroj antaŭ la suraltara Monstranco (hostimontrilo). Citindas, ekzemple, la Benediktanaj fratinoj de la ĉiamdaŭra adorado de Clyde.

La "patrina" domo de la fratina benediktana ĉiamadoranta kongregacio en Clyde.

Vidu ankaŭ
----------

* Eŭkaristia adorado
* Kvardekhora adorado
* Trisagio

Notoj
-----

1. ↑  *Catholic Encyclopedia*: "Agaunum".
2. ↑  Rosenwein|pag. 40 kaj 92
3. ↑  Leclerq, paĝo 92
4. ↑  Evidente tiu tipo de preĝo celis imiti Jesuon kiu, laŭ evangeliistoj, preĝis konstante.Krome la profetoj aludis plurfoje al la konstanta adorado de la Anĝeloj.
5. ↑  *Catholic Encyclopedia*: "Acometae".
6. ↑  Rosenwein|p. 40-41.

Bibliografio
------------

* J. Leclerq|titolo, Une parenthèse dans l'histoire de la prière continuelle: la «laus perennis» du Haut Moyen Age|pubblicazione, La Maison-Dieu: cahiers de pastorale liturgique, Editions du Cerf=Leclerq.
	+ Katolikaj enciklopedioj:
* Enciclopedia\_Cattolica
* Cathopedia
* Catholic\_Encyclopedia
**Luisa Genoveva CARNÉS Caballero** — konata ankaŭ per la pseŭdonimoj **Clarita Montes** kaj **Natalia Valle** —​ (Madrido, 3a de januaro 1905 - Meksikurbo, 12-a de marto 1964) estis hispana verkistino kaj ĵurnalistino. Kiel komunista aktivulino, ŝi ekziliĝis en Meksikon fine de la Hispana Enlanda Milito.

Biografio
---------

De familio de laboristoj, ankaŭ ŝi devis plenumi diversajn metiojn por vivteni la familion. Ŝi multe legis akirante librojn aŭ interŝanĝante ilin en malriĉaj librovendejoj. Dume ŝi laboris ekde 1928 kiel telefonistino aŭ tajpistino en la eldonejo Compañía Ibero-Americana de Publicaciones (CIAP) kie li konis tiun kiu iĝis ŝia unua edzo, nome la desegnisto Ramón Puyol Román (1907-1981), kun kiu ŝi havis filon Ramón. Post la ruiniĝo de la eldonejo ŝi elmigris al Algeciras, sed revenis al Madrido, kie ŝi laboris kiel kelnerino en tesalono, kiu inspiris al ŝi sian libron, *Tea Rooms. Mujeres obreras*. 

Granda parto de ŝia verkaro estas trempita de ŝia ideologio: ŝi estis aliĝinto de la PCE kaj apogis la tendaron de Clara Campoamor defende de la virina voĉdonrajto.​ Defendante aktive la respublikan tendaron dum la Hispana Enlanda Milito ŝi publikigis artikolojn kaj verkis teatraĵojn kiuj premierigis kun Rafael Alberti ĝis sia aliro al Francio tra La Junquera. Ŝi evitis esti malliberigita en koncentrejo pere de la invito de la meksika prezidento Lázaro Cárdenas, kaj povis ekziliĝi en 1939 en Meksikon, naviginte per la fama ŝipo Veendam, kun aliaj respublikanaj intelektuloj. Tie ŝi restis ĝis sia morto en marto 1964 post trafikakcidento, en kiu ŝia familio saviĝis.

Verkaro
-------

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Juan Larrea (poeta) en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 851206
 |




1. ↑  Ángeles López, 13-VI-2017: "Luisa Carnés, la «sinsombrero» olvidada", en La Razón
**Ĉinoj en Rusio** estas relative eta etna grupo, kiu oficiale nombris 39 483 homojn laŭ la censo de 2002.  Tamen ĉi tiu cifero estas pridisputata, kun la Komisiono pri Transoceanaj Ĉinaj Aferoj de la Respubliko Ĉinio, kiu asertas pri 998 000 en 2004 kaj 2005. Rusiaj demografoj ĝenerale akceptas ciferojn inter 200 000 kaj 400 000 en 2004. Provizoraj migradoj kaj navedaj komercoj farataj de ĉinaj komercistoj estas plej multaj en la For-orienta Federacia Regiono, sed la plej multaj iras tien kaj reen trans la limo sen ekloĝi en Rusio. La ĉina komunumo en Moskvo havas pli altan proporcion de longdaŭraj loĝantoj.

### la Rusia Imperio

Liu Junzhou (劉峻周) de Ningbo, Ĝeĝjango estis invitita instali tean plantejon en Kartvelio (tiam parto de la Rusia Imperio) en 1893. Ĉi tiu foto de li estis farita inter 1905 kaj 1915 de Sergej Miĥajloviĉ Prokudin-Gorskij.
Sovetia ĉinlingva ĵurnalo en la Latinxua Sin Wenz alfabeta skribo. 1930.
Ĉina manifestacio en 1932 en Moskvo kontraŭ japana agreso en Ĉinio.

Referencoj
----------

1. ↑  Russian Census 2002, Table 4.01
2. ↑  Larin 2008
3. ↑  .

* Kategorio Ĉinoj en Rusio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Enkondukaj vortoj de la ŝafoletero en la Lundarbók
La **ŝafoletero** (feroe: *Seyðabrævið*) estas plej malnova dokumento de Ferooj, kiu estas samtempe grava mezepoka dokumento de la feroa historio. Ĝi estis verkita, ekvalida en 1298 kaj estis tiam aldono al la tiama norvega baza leĝaro (Landslóg). Ĝi enhavas agrikulturajn dekretojn, adaptita specife al la ferooj. Postrestis du samepokaj kopiaĵoj de ĝi, unu estas rezervata en la Nacia arĥivejo de Tórshavn, la alia en la biblioteko de Universitato de Lund.

Historio
--------

La norvega baza leĝaro (Landslóg) ne estis adateble tute en la Ferooj, precipe en la agrikulturo, ĉar ĝi estis ellaborita por Norvegio. Pro tio, la feroaj loĝantoj petis princon Haakon Magnusson, apogi ilian pretendojn rilate al la feroa agrikulturo. Haakon estis filo de Magnus la 6-a, li mem regis princlandon de 1284, kiu entenis Østlandet, Agder, Rygjafylkje (hodiaŭ Rogaland), Shetland kaj Feroojn.

Haakon petis helpon de Sjúrður - reganto de Shetland -, kaj de episkopo Erlendur, kiuj kompilis en nomo de la kamparanoj tiun deklaron, je kiu Haakon povis konstrui la aldono de la leĝaro.

La ŝafoletero entenis regulojn pri traktado de diskutoj pri ŝafopaŝtado, inter paŝtistoj, pri ĉasado je cetacoj, divido de la cetaca karno, markigo de la ŝafoj ktp.. La dokumento ankaŭ permesas ekrigardon je la socia malegaleco en la mezepokaj Ferooj.

* Kategorio Ŝafoletero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Fritz Walter POPPECK** (naskiĝis la 22-an de aŭgusto 1913 en Wüstegiersdorf kaj mortis la 12-an de septembro 2002 en Oberkirch) estis germana esperantisto.

Li estis dum multaj jardekoj prezidanto de la Esperanto-grupo en Oberkirch (Baden). Danke al liaj klopodoj kiel ano de la urba konsilio de tiu urbo, de 1962 ekzistas Esperantostrato en Oberkirch.

Poppeck vigle aktivis en la E-o movado, pro kio li ricevis Meritmedalon de Germana Esperanto-Asocio en 1975. Li eldonis en 1980 la libron *La vivo estas tute alia*, kiu estas kolekto de tutmondaj proverboj. En 2000 li kunlaboris kun Roland Rotsaert, Patrick Van den Berghe kaj Lode Van de Velde, en la verkado de *Princo Karlo*, memoraĵo eldonita por la kvara Eŭropunia Esperanto-Kongreso. Li aparte ĉefredaktoris *La Migranto*, nome la bultenon de la esperantisma faka organizaĵo TANEF.

Verkoj
------

*La Vivo estas tute alia*, kompilis kaj tradukis F. W. Poppeck, Oberkirch, 1980, 32 paĝoj

Notoj
-----

1. ↑  Cho Sung Ho, "Kiu estas Walter Poppeck en la Korea Esperantisto?"; En *Esperanto*, 114-a jaro, n-ro 1360 (9) | septembro 2021, pp. 180-181.
Fritz Walter Poppeck naskiĝis la 22-an de aŭgusto 1913 kaj forpasis la 12-an de septembro 2002.
**Hordo**, laŭ PIV povas havi du signifojn, el kiuj unu pli strikta rilata al historio kaj antropologio nome tribo el nomada popolo, kaj alia pli ĝenerala kaj iom metafora nome enorda, malbonfara bando.

Hordo estis soci-politika kaj milita strukturo kiu devenas el la eŭropaziaj stepoj, ĝenerale asociaj al mongoloj. Tia ento povas estis rigardita kiel regiona ekvivalento de klano aŭ tribo. Kelkaj sukcesaj hordoj kreis ĥanlandojn.

Dum la slava termino *ordo*, kaj la okcidenta *hordo*, estis origine prunto de la mongola vorto *ordo* por ‘kampadejo’, ‘stabanejo’; la origina termino ne havis la signifon de grandaj ĥanlandoj, kiaj la Ora Hordo. Tiuj strukturoj estas referencataj nuntempe kiel ***Ulú*** (‘nacio’ aŭ ‘tribo’). Nur en la Fina Mezepoko la uzado de la slava *orda* estis reprenita en la tjurka lingvaro.

Oni uzas tiun terminon ankaŭ por aludi al tipo de homa organizado, propra de la paleolitiko; nome grupoj kiuj estis kreitaj pro la neceso protekti sin unuj aliajn. La koncepto de hordo uzita tiusence konsistas en kategorio apartenanta al la antropologio de la 19a jarcento kiu aktuale estas ĝenerale malakceptita favore al la kategorio: bando de ĉasistoj-kolektistoj. Tiuj ĝenerale estis formitaj de 20 ĝis 40 personoj, kiuj estis estritaj de la plej fortulo. La internaj konfliktoj de la hordoj pro la promiskueco, la efektiveco de la ĉasado en malgrandaj grupoj kaj la konstruado de loĝejoj kolektive, kondukis al la fragmentado de la hordo en pli malgrandaj grupoj nome triboj, kiuj okupabis propran teritorion, kun politika sendependeco, komunaj lingvo kaj kultura tradicio.

Jared Diamond difinis kelkajn trajtojn proprajn de la sociaj organizoj de homoj en hordoj, nome la jenaj:

* Estas la plej malgrandaj socioj, inter 5 kaj 80 personoj, tre parencaj;
* Al ili mankas multaj institucioj kiel leĝoj, polico kaj traktatoj por solvi konfliktojn;
* Ne havas fiksan sidejon;
* Socio «egalema». Neformala estreco;
* Ĉiuj homoj supozeble vivis en hordoj ĝis la adopto de la agrikulturo;

Notoj
-----

1. ↑  NPIV Alirita la 12an de julio 2020.
2. ↑   Diamond, Jared; Chueca, Fabián (tradukisto) (2006). *Armas, gérmenes y acero: breve historia de la humanidad en los últimos trece mil años*. (1a eldono). Kolombio: Random House Mondadori (publikigita la 28/06/2006). p. 558. ISBN 978-958-639-351-5.
Ŝahid-Minar, aranĝita por la ĉiujara jariĝo, 22an de Februaro, 2009.
La **Ŝahid-Minar** (bengale শহীদ মিনার *Ŝohid Minar* laŭvorte "Monumento de Martiroj") estas nacia monumento en Dako, Bangladeŝo, establita por rememori la mortintojn dum la manifestacioj por la Bengala Lingva Movado de 1952 en tiama Orienta Pakistano.

La 21a kaj 22a de februaro 1952, dekduo da studentoj kaj de politikaj aktivuloj estis mortigiaj kiam la polico de Pakistano pafis kontraŭ la bengalaj protestantoj kiuj estis postulintaj oficialan statuson por sia indiĝena lingvo, nome la Bengala. La masakro okazis ĉe la Daka Medicina Altlernejo kaj Ramna Parko en Dako. Provizora monumento estis starigita la 23an de februaro fare de studentoj de la Universitato de Dako kaj de aliaj edukaj institucioj, sed ĝi estis poste detruita en la 26a de februaro fare de la pakistana polico.

La Lingva Movado akiris elstarecon, kaj post longa lukto, la Bengala atingis oficialan statuson en Pakistano (kun la Urdua) en 1956. Por rememori la mortinton, la Ŝahid-Minar estis desegnita kaj konstruita de Hamidur Rahman, nome Bangladeŝa skulptisto, en kunlaborado kun Novera Ahmed. Konstruado estis prokrastita pro la militjuro, sed la monumento estis finkonstruita en 1963, kaj staris ĝis la Bangladeŝa Liberigo-Milito en 1971, kiam ĝi estis detruita komplete dum la Operacio Projekciilo. Unu jaron post kiam Bangladeŝo atingis sendependecon, ĝi estis rekonstruita. Ĝi estis pliampleksigita en 1983.

Naciaj, rememoraj, kulturaj kaj aliaj aktivajoj estas celebrataj ĉiun jaron por marki la 21an de Februaro, *Ekuŝej* aŭ *Ŝahid Dibas* (Tago de Martiroj), estas centrataj ĉe Ŝahid-Minar. ekde 2000, 21a de Februaro estas ankaŭ agnoskita kiel Internacia Tago de la Gepatra Lingvo.

Kopio de la monumento inaŭgurita la 21-an de februaro 2021 en Tuluzo.
La 21-an de februaro 2021 en Tuluzo estis inaŭgurita kopio de la monumento far Jean-Luc Moudenc, la urbestro de Tuluzo kaj Salim Fakrul Acom la prezidanto de la Asocio de la bengala Komunumo de Tuluzo en Francio.

Referencoj
----------

1. ↑  (Al Helal 2003, pp. 474–476)
2. 1 2  Ahmed Rafique (2012), "Shaheed Minar", en *Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal*, Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh (Dua eld.), Asiatic Society of Bangladesh  Alirita la 24an de aprilo 2016.
3. ↑  *The Azad* (ĵurnalo) (en Bengala) (Abul Kalam Ŝamsuddin, Dako). 27a de Februaro, 1952.
4. ↑  Association de la Communauté Bengladaise de Toulouse en France (ACBTF)
5. ↑  Toulouse : inauguration d’un monument hommage aux martyrs bangalais, La Dépêche du Midi, 22/02/2021

Literaturo
----------

* Kategorio Ŝahid-Minar en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Muntasir Mamun.  (2010) *Dhaka: Sriti Bisritir Nogori*.
* Johirul Haque.  (1974) *Nishidho Nishash*.

23° 43′ 38″ N 90° 23′ 48″ O﻿ / ﻿23.72722 °N, 90.39667 °O﻿ / 23.72722; 90.39667 (mapo)
Nokta ĉielo, en urbego kaj en kamparo  
Konstelacio Taŭro
**Videbla magnitudo** aŭ **ŝajna magnitudo** de stelo aŭ alia kosma objekto estas senmezurunua valoro, kiu priskribas ĝian helecon tiel kiel ĝi videblas de iu donita punkto (kutime de Tero).

Ĝi estas donata per formulo

m = − 2,5lg*I* + *C*, kie
lg — funkcio de dekuma logaritmo
*I* — kvanto de lumo de la objekto
*C* — konstanto.
La skalo estas logaritma, kaj pli helaj objektoj havas malpli grandajn valorojn de magnitudo.

De la formulo sekvas jenaj propraĵoj:

* Pligrandiĝo de kvanto de la lumo je 100 fojoj signifas malpligrandiĝon de la magnitudo je 5 unuoj
* Malpligrandiĝo de la magnitudo je 1 unuo signifas pligrandiĝon de kvanto de la lumo je 1001/5 ~= 2,512 fojoj.

**Videbla magnitudo** (*V* aŭ *mv*) estas respektiva al observanto kun la maksimumo de vidkapablo je lumo kun ondolongo 555 nm, kio respektivas al homa okulo.

**Fota magnitudo** (*B* aŭ *mp*) estas la samo, sed de observanto kun la maksimumo de vidkapablo je lumo kun ondolongo 425 nm, kio respektivas al (tradicia) fota lumsentilo. Ĉi tia magnitudo nomiĝas ankaŭ kiel **blua magnitudo**, ĉar 425 nm estas blua lumo.

**Transviolkolora magnitudo** (*U* aŭ *mv*) estas la samo, sed de observanto kun la maksimumo de vidkapablo je lumo kun ondolongo 350 nm.

**Tuteca magnitudo** estas magnitudo kiu priskribas energion de eligata lumo je ĉiuj ondolongoj sume.

Diferencoj de magnitudoj je diversaj ondolongoj *U-B* kaj *B-V* estas **indikoj de koloro** de la objekto. Ju pli grandaj estas la indikoj des pli ruĝa estas la objekto.

Stelo de spektra klaso A0 havas proksimume la samajn videblan kaj fotan magnitudon (do *B-V* ~= 0).

Vidu ankaŭ
----------

* Absoluta magnitudo
**Erzsébet Nováky** [erĵEbet novAki], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Nováky Erzsébet** estis hungara futurologo, altlerneja instruisto.

Erzsébet Nováky naskiĝis la  20-an de oktobro 1945(nun 1945-10-20) en Keszthely.

Biografio
---------

Erzsébet Nováky maturiĝis en gimnazio en Budapeŝto en 1964, poste ŝi akiris 2 ekonomikajn diplomojn en Universitato Károly Marx en 1970 kaj 1975, en 1970 ŝi ankaŭ doktoriĝis. Post la unua diplomo ŝi praktikadis en la universitato 2 jarojn, poste ŝi estis asistanto (1972 - 1976), lektoro (1976 – 1981), docento (1981 – 1991), profesoro (1991 - 2015), katedrestro (1991-2012). Intertempe ŝi kandidatiĝis (CSc) en 1980, ŝi doktoriĝis (DSc) en 1991 antaŭ la Hungara Scienca Akademio, fine ŝi emeritiĝis en 2015. Ŝi edziniĝis en 2004 kaj vidviniĝis en 2021. Ŝi ricevis premiojn inter 1975-2012.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Jövőkutatás, előrejelzés a gyakorlatban* (kunaŭtoro, 1977)
* *A modellezés módszertani kérdései a nagy távlatú jövőkutatásban* (disertaĵo, 1980)
* *Előrejelzés – Megbízhatóság – Valóság* (kunaŭtoro, 1982)
* *Változás és jövő* (kunaŭtoro, 1994)
* *Action oriented futures studies in Hungary* (2006)
* *Chaos theory and socio-economic renewal in Hungary* (kunaŭtoro, 2015)

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto
* datenoj kun foto
* membiografio
* aprezo hungare (legebla en la 12-a paĝo)

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 851214
 |



* Portalo pri Biografio