recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**MiaPlado** (angle ***MyPlate***) estas la nutraĵa gvidilo de la Departemento pri Agrikulturo de Usono. La gvidilo proponas manĝi porciojn de fruktoj, legomoj, grenoj, proteinoj kaj laktaĵoj. La retejo MyPlate enhavas rekomendojn pri nutrado kaj nutra sekureco. MiaPlado estas unu el la plej gravaj manieroj informi la loĝantaron pri la proporcio de fruktoj kaj legomoj, kiujn ĝi devas konsumi ĉiutage dum la manĝoj kaj estas alia maniero uzi la teorion de koloroj aplikita al ekvilibra manĝo.

MyPlate estas la plej nova nutraĵogvidilo de la Departemento pri Agrikulturo. Ĝiaj unuaj dietaj reguloj estis publikigitaj en 1894 de Dr. Wilbur Olin Atwater kiel bulteno de kultivistoj. Ekde tiam, la Departemento provizis diversajn nutradogvidlistojn por la publiko, inkluzive de la Bazaj 7 (1943-1956), la Bazaj 4 (1956-1992), la Piramido de Manĝaĵa Gvidilo (1992-2005), kaj MyPyramid (2005–2013).

Multaj aliaj registaroj kaj organizoj kreis nutradogvidlistojn. Iuj, kiel la Eatwell Plate de Britio, la aŭstralia Gvidilo al Sana Manĝado, kaj la sistemo Kreu vian pladon de la American Diabetes Association, ankaŭ uzas pladajn diagramojn.

En decembro de 2018, la Departemento pri Agrikulturo de Usono diskonigis planojn por modifi la limojn de MyPlate pri lakto, natrio, lerneja matenmanĝo kaj lernejaj manĝ-opcioj.

* Kategorio MiaPlado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
***Mi estas la pordo*** (angle *I Am the Doorway*) estas sciencfikcia novelo de la usona verkisto Stephen King, publikigita unue en la numero de marto 1971 de la revuo *Cavalier*, kaj poste en la novelaro *Nokta deĵoro*.

Intrigo
-------

La rakontanto estas Arthur, paralizita eksastronaŭto, kiu suferis terurajn ŝanĝojn post vojaĝo al Venuso, kie li ŝajne estis trafita de eksterplaneda kontaĝo. Liaj fingroj komencas juki kaj estas surkreskitaj de svarmo de okuletoj. La okularo iĝas la titolklariga "pordo" de aliplaneda civilizacio, per kiu ĝi alrigardas la Teron, sed laŭ Arthur la aliplanedanoj timas kaj malamegas homojn kiel malbelegajn monstrojn.

Baldaŭ la aliplanedaj rigardantoj povas ne nur trarigardi la portalon de la korpo de Arturo, sed movi ĝin - malgraŭ ĝia frakaso - kaj uzi ĝin por mortigi. Arthur trempinte per keroseno siajn manojn bruligas ilin en malespera provo konservi sian homecon. Dum sep jaroj li sukcesas. Tamen li fine konstatas, ke la pordon malfermitan ne eblas tiel simple refermi, kiam la aliplanedaj okuloj reelkreskas sur lia brusto. Li deklaras, ke li mortigos sin per kartoĉa fusilo por malebligi, ke ili krimu plu.

Filmaj versioj
--------------

"Mi estas la pordo" estis adaptita al filmo en la ĉeĥa de Robin Kašpařík en 2017, kun Radim Vizváry en la ĉefrolo. En la angla ĝi estis adaptita de Matthew J. Rowney en 2015 kun Greg Patmore kaj Luke Brandon Field kiel aktoroj,, kaj en 2018 de Simon Pearce.

Referencoj
----------

1. ↑   I Am the Doorway.
2. ↑   Čech točí exkluzivně podle Stephena Kinga, nesmí však vydělat ani korunu (6-a de oktobro 2014).
3. ↑   I Am the Doorway (2-a de majo 2018).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Reta Spekulativafikcia Datumaro
Golfo Nuevo sude de duoninsulo Valdés.
La **golfo Nuevo** (Nova Golfo) estas golfo situa nordoriente de la provinco Ĉubutio en Patagonio, Argentino, sude de la Istmo Carlos Ameghino kiu kunigas la duoninsulon Valdés kun la kontinento. La istmo Carlos Ameghino sude, 5 km larĝa separas ĝin el la golfo San José.

Borde de la golfo Nuevo troviĝas la urbo Puerto Madryn, la vilaĝoj Puerto Pirámides, Punta Pardelas, la strando El Doradillo kaj la natura areo protektita de Punta Loma. Ĝi estas konsiderata unu el la plej gravaj naturaj havenoj de la mondo, kaj ties profundo atingas 180 metrojn.

La golfo Nuevo estas vizitata ĉiujare de nombraj ekzempleroj de aŭstrala baleno ĉar ĝi estas ideala loko por pariĝado kaj reproduktado. El majo al novembro tiu jara migrado transformas la tutan areon de la duoninsulo Valdés en loko de granda turisma allogo.

La golfo estas 35 mejlojn longaj kaj 25 larĝaj. Ties enirejo, 7 mejla, estas borsota nordoriente de la Cerro Morro Nuevo (de 109 msm) kaj de la Punta Ninfas sudokcidente. En la interna parto de la golfo estas duarangaj golfetoj, nome Madryn, Pirámide kaj Cracker.

Bildaro
-------

* Balenrigardado.Balenrigardado.
* Aŭstrala baleno.Aŭstrala baleno.
* Puerto Pirámides borde de la golfo.Puerto Pirámides borde de la golfo.
* Puerto Madryn borde de la golfo.Puerto Madryn borde de la golfo.

Referencoj
----------

1. ↑

Bibliografio
------------

* Derrotero Argentino, parte II, Pag 209 a 225 (resumo). Publicación H 202. Servicio de Hidrografía Naval, Armada de la República Argentina.
* "Golfo Nuevo." Microsoft® Student 2008 [DVD]. Microsoft Corporation, 2007.
**BEDŐ Albert** (bedeo:), ankaŭ *Kálnoki Bedő*, estis hungara arbarkultiristo. Li naskiĝis en Sepsikőröspatak la 31-an de decembro 1839 kaj mortis en Budapeŝto la 20-an de oktobro 1918.

Lia nomo *Kálnoki* devenas de vilaĝo Kálnok proksime de Sepsikőröspatak.

Biografio
---------

Albert Bedő post siaj juraj studoj laboris en Marosvásárhely, pli poste inter 1860–64 li finis la akademion pri arbarokulturo de Selmecbánya. Ekde 1864 li estis kunlaborabnto de *Erdészeti Lapok* (=Arbaraj Paĝoj), pli poste ĝia redaktoro. Li estis la sekretario de la *Országos Erdészeti Egyesület* (Landa Arbara Ligo) fondita en 1866, pli poste ĝia unua subprezidanto. Kun Adolf Divald kaj Károly Wagner li preparis la arbarleĝon de 1879. En 1881 li estis minsterikonsilanto, en 1885 ŝtatsekretario. En 1896 li iĝis deputito de landkunveno kun liberala programo ĝis 1905. Je lia memoro la *Országos Erdészeti Egyesület* en 1957 establis distingon *Bedő Albert emlékérem* (Memoredalo).

Verkoj
------

* *Erdő-őr* (Bp. 1874);
* *Az erdészeti ügyek közigazgatási kezelése hazánkban* (Bp. 1882);
* *Magyarorszdg erdőségei* (Bp. 1885);
* *A magyar állam erdőségeinek gazdasági és kereskedelmi leírása* (I–IV. Bp. 1885).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
* hungare kun foto

* Kategorio Albert Bedő en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Atomcentralo de Almaraz
La **Atomcentralo de Almaraz** estas atomcentralo kiu situas en la municipa teritorio de Almaraz (Provinco de Cáceres), en la komarko aŭ distrikto Campo Arañuelo kiu uzas la akvojn de la rivero Taĵo. Estas de la tipo PWR kaj apartenas al la elektraj entreprenoj Iberdrola, Unión Fenosa kaj Endesa.

Ĝi havas du reaktorojn: *Almaraz I* de 973.5 MW kaj Almaraz II de 982.6 MW. Ĝi produktas 9% de la tuta energio produktata en Hispanio. La malvarmiga sistemo estas de malferma cirkvito (al la akvorezervujo de Arrocampo).

Ĝi ekkonstruiĝis en 1972, ankoraŭ dum la reĝimo de Francisco Franco; la unua reaktoro ekfunkciis en 1981 kaj la dua en 1983. Ĝi havas surfacon de 1.683 ha.

Dum 2005 Almaraz I generis 7.823,32 milionojn de kWh kaj Almaraz II generis 5.536,66 milionojn de kWh. Tamen la centralo suferis dum sia funkciado enormajn nombrojn de paneoj kaj haltigoj de la funkciado. En 2009 akriĝis la polemiko pri la renovigo de la funkcipermeso, ĉar la registaro promesis fermi ĝin, sed tion ne volas fari por ricevi la monon de la impostado. Ĉiuseptembre ekologiistaj organizoj tradicie organizas ĉu manifestacion ĉu alian agadon petante la definitivan fermon de la atomcentralo.

Ĝi estis la unua atomcentralo de dua generacio konstruita en Hispanio.

Posedo
------

La centralo de Almaraz apartenas al:

* Eŭska entrepreno Iberdrola, majoritate, kun un 53%.
* Endesa: 36%.
* Unión Fenosa: 11,29%.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Atomcentralo de Almaraz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Foro Nuclear, Almaraz I Arkivigite je 2008-04-10 per la retarkivo Wayback Machine
* Foro Nuclear, Almaraz II Arkivigite je 2008-04-10 per la retarkivo Wayback Machine
* Página de las Centrales de Almaraz y Trillo Arkivigite je 2007-02-05 per la retarkivo Wayback Machine
**Albert BRÖDEL** (naskiĝinta la 7-an de marto 1897 en Lichte-Wallendorf, mortinta la 4-an de marto 1944 en Lublin) estis instruisto, populara verkisto kaj kronikisto germana.

Vivo
----

La listo de la prapatroj de Brödel postspureblas tra pli ol kvar jarcentoj kiuj venis el la karbonista dinastio de Lichte. Post ekfloro de la porcelana industrio ekde 1764, la familianoj ofte estis porcelanaĵpentristoj. En 1895 lia avo transprenis la gastejon *Gasthaus zum letzten Heller* kie Albert Brödel naskiĝis kiel kvara infano de Karl Brödel kaj la edzino Emma (fraŭline *Pröschold*).

Albert Brödel frekventis inter 1903 kaj 1911 bazlernejojn en Lichte kaj Wallendorf antaŭ eklernanteco (inter 1911 kaj 1916) ĉe la Princa landa seminario je Rudolstadt. Sekvis rekrutiĝo, fronta servo eoste kaj ueste kaj vundiĝo. Post fino de la soldatado li estis ekde 1919 instruisto ĉe la lernejo en Neuhaus-Geiersthal kaj tuja ekdeĵoro kiel pedagogo en Oberhain. En 1929 Brödel iĝis instruisto en Unterschöbling (Königsee).

Albert Brödel nuptis en 1922 Marie Gitter, ĉefbakista filino el Wallendorf; la paro havis tri infanojn. Post kiam li devis sekvi konscripcion fare de Wehrmacht li vunditis kaj mortis en lazareto apud Lublin.

Verkoj
------

* ampleksaj fontostudoj kaj materialkolektsdo koncerne la komunuman historion de Lichte kaj pri la setlado en la valoj Piesautal respektive Lichtetal
* Wolfgang Brödel (eld.): *„Von der Köhlerhütte zum Industrieort". Ein Beitrag zur Geschichte des Ortes Lichte und der Siedlungen im oberen Lichtetal, nach amtlichen Quellen zusammengestellt 1937-1939.* Kulmbach, 7.3.1997.
* Plej konata poemo: *Mein Lichtetal*.

Notoj
-----

1. ↑  Brödel, Albert (1861–1927) je Lichte, kun la plej grava verko "Bildnis eines Mannes und einer Frau" um 1880, Alte Meister en miniatur – Thüringer Porzellanplattenmalerei (katalogo, Otto-Ludwig-muzeo Eisfeld, vol. I/2011)
2. ↑  Brödel, Engelbert (1848–1938) je Lichte

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 746432
* GND: 1035489643
* VIAF: 300678741
* ISNI: 0000 0004 0811 6817
 |
**MIKES János** [mikeŝ janoŝ] (naskiĝis la 27-an de junio 1876; mortis la 28-an de marto 1945 en Répceszentgyörgy) estis hungara romia katolika episkopo, titolita arkiepiskpo.

Biografio
---------

János Mikes finstudis teologion en Innsbruck. Post sia ordinacio ekde 1899 li estis helppastro en Gyergyóújfalu, poste parokestro, ekde 1906 parokestro en Székelyudvarhely. Tie li konstruigis novan katolikan ĉefgimnazion, la malnovan li transformis al edukinstituto. Ekde 1911 li estis la episkopo de la episkopujo de Szombathely. Pro malsano en 1936 li abdikis kaj li fariĝis titulara episkopo, ekde 1939 titulara ĉefepiskopo arkiepiskopo de *Selymbria.*

Li helpis treege la Afriko-esploriston László Almásy en organizo de lia ekspedicio.

Fonto
-----

* Magyar életrajzi lexikon


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 257234
* GND: 1048594335
* LCCN: nb2017006394
* VIAF: 161806665
* ISNI: 0000 0001 1133 6261
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio János Mikes (episkopo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Albert FONÓ,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fonó Albert** estis hungara inventisto, inĝeniero, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1954).

Albert Fonó  naskiĝis la 2-an de julio 1881 en Budapeŝto. Li mortis la 21-an de novembro 1972 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Albert Fonó frekventis mezgimnazion, poste universitaton en Budapeŝto, kie li konatiĝis kun Tódor Kármán. Inter 1903-1909 li laboris en diversaj fabrikoj de Germanio, Belgio, Svislando, Francio, Britio, poste li hejmenvenis. Li havis 46 patentojn. En 1923 li inventis novan vaporkaldronon. En la sekva jaro Siemens AG aĉetis lian patenton pri nova bremsilo de vagonaroj. Gravas ankaŭ inventaĵo pri la jetmotoroj. Li ricevis premion Kossuth en 1956.

Memorigiloj
-----------

* premio "Fonó Albert" fondita en 1980

Fontoj
------

* biografio kun foto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 434480
* GND: 119217929
* LCCN: n92031637
* VIAF: 5736268
* ISNI: 0000 0000 3238 7538
* BNF: 15536922k
 |
La **Reĝa Scienca Universitato Erzsébet** estis universitato funkcianta mallonge en Pozono.

Historio
--------

Depost la Aŭstra-hungara interkonsento en 1967 Hungario rericevis la memstarecon interalie en la eduko. Oni faris projektojn pri pliaj universitatoj, sed tio longe ne estis faritaj. En Pozsony estis plano en 1875 pri Universitato Ferenc Deák, poste okazis nenio. Tiutempe Scienca Universitato Ferenc József ekfunkciis, kiel la plej grava rivalo pri universitatofondo. En Pozono la menciita universitato estis fondita nur en 1912 sub nomo Reĝa Scienca Universitato Erzsébet, la projekto temis pri 4 fakultatoj. La instruado komenciĝis post 2 jaroj en la jura fakultato, ĉar Jura Akademio (Pozsony) estis integrita al la universitato. En 1917 la instruado komenciĝis en la filologia fakultato, en la sekva jaro ankaŭ en la medicina fakultato. En 1919 estis plano por integri Ekonomia Akademio (Magyaróvár) (kiel la kvara fakultato), sed alvenis la ĉeĥa armeo kaj prenis la plenan universitaton. La studentoj kaj profesoroj rifuĝis al Budapeŝto, kie okazis instruado inter la lernojaroj 1920 kaj 1923, poste en Pécs, kie ĝi funkcias ankaŭ nun sub nomo Universitato de Pécs.

La nomportanto: Elizabeto de Aŭstrio-Hungario

Fontoj
------

* 
* 
* [*rompita ligilo*]
*
**Ákos Holéczy** [Akos holEci], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plennome **Holéczy Ákos Endre** estis hungara kaj svisa ĵazmuzikisto, saksofonisto. Lia nomo eksterlande ofte estis *Akos Holéczy* aŭ *Bandy Holéczy*. En interreto liaj datenoj estas konfuzitaj kun la samnoma patro.

Ákos Holéczy naskiĝis la 2-an de julio 1943 en Budapeŝto, li mortis la 19-an de januaro 2016.

Biografio
---------

Ákos Holéczy estis edukita en muzikista familio. Komence li kantadis en ĵazorkestro de la patro, foje li ankaŭ klarnetadis. En aĝo 17 li elektis la saksofonon. Dum la unua eksterlanda turneo li disis (en la frua socialismo la ĵazo estis neglektita). En Svislando li fondis kvarteton, ili muzikadis en kluboj, amuzejoj. Iom poste li akiris 2 diplomojn en muzikakademio de Bazelo en 1977 kaj 1979. Inter 1975 kaj 2001 li instruis en svisaj muziklernejoj. En tiu longa periodo li muzikadis en pluraj orkestroj (inter 1975–1983 li estis orkestrestro), eĉ en simfoniaj orkestroj aŭ en operejoj.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 664027
 |
**István Fekete** [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fekete István** estis hungara pastro, luterana episkopo. Lia nobela antaŭnomo estis *szenci*.

István Fekete  naskiĝis en la 17-a jarcento. Mankas informoj pri la morto.

Biografio
---------

István Fekete frekventis universitaton ekde 1658 en Wittenberg. Hejmenveninta li estis rektoro kaj diakono en Kőszeg. En 1669 la sinodo en Bük elektis lin episkopo. En 1673 pro la luteranismo li persekutita, tial li rifuĝis al Danio, Svedio, Saksio kaj Turingio. En 1679 li hejmenvenis al vilaĝo Asszonyfalva Li denove instruis la luteranismon, tial li estis arestita. En la prizono li prenis la katolikismon, sekve li liberiĝis kaj iĝis juĝisto en Kőszeg.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* ’’Symbolum grati animi seu par concionum sacrarum civitatis Naumburgensis collegio sacrarum’’ (1676)
* ’’Speculum Lacrymarum Christi et excidii Hierosolymitani’’ (1679) – eklezia parolado
* ’’Lelki nyugosztalo orak, Avagy Három száz házi és asztali Elmelkedesek…’’ sen eldonjaro

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 5-a punkto)
* hungarlingva biografio
**Ákos Vereckei** [Akoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vereckei Ákos** estis hungara kajakisto, trifoja olimpiano, olimpika kaj monda ĉampiono, trejnisto. Lia malofta familia nomvarianto estis *Vereczkei*.

Ákos Vereckei naskiĝis la 26-an de aŭgusto 1977 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ákos Vereckei inter 1987-2013 estis kajakisto en pluraj sportkluboj, komence en Szigetszentmiklós, poste en Budapeŝto. Li estis hungara ĉampiono 32-foje inter 1996–2010 individue aŭ teame. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 2000, Hungario en la Somera Olimpiko 2004 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 2008 kun 2 oraj medaloj kvarope en distanco 1000 m, krome en mondĉampionumoj li estis la unua sesfoje inter 1997-2006. Li finis sian aktivan sportan karieron en 2012, poste li estis trejnisto ĉefe eksterlande. Lia edzino naskis dufoje. Li ricevis premiojn inter 1998-2008.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun intervjuo
* datenoj kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 810898
 |




* Portalo pri Biografio
Hans Lippershey
**Hans Lippershey** (1570–septembro 1619) estis nederlanda faristo de lensoj kaj inventisto.

Li naskiĝis en Wesel, en Germanio. Li translokiĝis al Middelburg en Nederlando, edziĝis en 1594, fariĝis nederlanda ŝtatano en 1602. Li restis en Middelburg ĝis lia morto.

Li estas laŭdata por kreado kaj disigo de la unua praktike uzebla teleskopo. Krudaj teleskopoj eble estis faritaj multe pli antaŭe, sed li kiel unua proponis patenton por sia desegno kelkaj semajnoj antaŭ Jacob Metius, kaj farinta ĝin havebla por ĝenerala uzo en 1608.

Lia teleskopo havis plilarĝigan faktoron 3. Galileo Galilejo konstruis teleskopon laŭ priskriboj de la teleskopo de Lippershey aŭ de Metius en la sama jaro kaj uzis ĝin por observi stelojn. En 1608 Galilejo plibonigis la teleskopon ĝis faktoro 32 kaj faris per ĝi eltrovojn kiuj ŝanĝis nian bildon de la mondo.

Oni nomigis je lia nomo Lippershey krateron, sur la Luno

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Hans Lippershey en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Molecular Expressions: Science, Optics and You - Timeline - Hans Lippershey

Fontoj
------

* Daniel J. Boorstin, *The Discoverers* (New York: Random House, 1983), 315.
* Molecular Expressions: Science, Optics and You - Timeline - Hans Lippershey


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 199385
* GND: 117675989
* LCCN: no2004079267
* VIAF: 45086423
* ISNI: 0000 0000 1402 6181
* BPN: 82522192
 |
**István Fenyő** [iŝtvAn fenjO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fenyő István** estis hungara matematikisto, profesoro, kemiisto.

István Fenyő  naskiĝis la 5-an de marto 1917 en Budapeŝto. Li mortis la 28-an de julio 1987 en Budapeŝto.

Biografio
---------

István Fenyő akiris diplomojn (matematikan en 1939, kemian en 1942) en Scienca Universitato Pázmány Péter. Inter 1942 kaj 1945 li laboris en diversaj uzinoj en sia naskiĝurbo, poste li instruis en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto, krome li estis lernejestro. Li estis nomumita docento en 1949, en la sekva jaro privata profesoro. Li fondis novan katedron en 1951, kie li estis katedrestro inter 1960-1968. Li laboris ankaŭ en matematika esplora instituto inter 1952-1962. En 1968 li instruis en Germanio dum pluraj jaroj. En 1969 li doktoriĝis. Li okupiĝis pri aplika matematiko, analizo, algebro, geometrio kaj integralaj ekvacioj.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Matematika és dialektikus materializmus* (kun György Alexits, 1948)
* *Komplex változós függvénytan* (1952)
* *Integrálegyenletek* (1957)
* *Matematika villamosmérnököknek* (1964-65)
* *Modern mathematical methods in technology* (1969, 1975)
* *Theorie und Praxis des linearen Integralgleihungen* (1983-84)

Fontoj
------

* angle
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 538561
* GND: 122478568
* LCCN: n81091818
* VIAF: 109490916
* ISNI: 0000 0001 1082 0270
* SUDOC: 030323037
* BNF: 12176201d
* NKC: stk2007415761
 |
**Johano Ludoviko GOTTSCHALK**, naskiĝinta la 24-an de marto 1904 en Frajburgo kaj mortinta la 17-an de julio 1981 en Salcburgo, estis germana arabisto.

Sankta Francisko el Asizo antaŭ Al-Malik Al-Kamil

Vivo
----

Lia patro estis Jonas Cohn, universitata profesoro pri filozofio. En la 1922-a jaro li ŝangis sian nomon post la bapto kaj kaŭze de planita ekstudado de evangelia teologio: ĉar la patrino estis konvinkinta lin ke juda pastra nomo ne bone konvenus al estonta pastoro ...

Finfine li studis ĉe la altlernejoj de Frajburgo, Berlino, Tübingen kaj Munĥeno la malnovan historion, la arabistikon kaj la mahometanajn sciencojn. Unu el liaj instruistoj estis Gotthelf Bergsträsser, sub kies zorgo li doktoriĝis en 1929 en Munĥeno. Lia maldungo fare de la nazioj provokis okupadon kiel privata scienculo en Frajburgo. Ekde 1938 li estis estanta muzea kuratoro de la Mingana-kolektaĵoj en Birmingham. Tien li venigis ankaŭ siajn gepatrojn. Postmilite, dum la jaroj 1948-1978, li elkatedre docentis ĉe la viena universitato, ekde la 1962-a jaro kiel plenranga profesoro. Lia posteulo ĉekatedre en Vieno iĝis Arne A. Ambros.

Verkoj i.a.
-----------

* Die Mādarā’ijjūn, de Gruyter, Berlino 1931.
* Al-Malik Al-Kāmil von Egypten und seine Zeit, eine Studie zur Geschichte Vorderasiens und Egyptens in der ersten Hälfte des 7./13. Jahrhunderts, Harrassowitz, Wiesbaden 1958.
* Die Rezeption der antiken Wissenschaften durch den Islam, Österreichische Akademie der Wissenschaften, Vieno 1965.

Literaturo (germane)
--------------------

* Arne A. Ambros: *Hans L. Gottschalk (1904-1981)*, en: Wiener Zeitschrift für die Kunde des Morgenlandes 74 (1982), S. 7.
* Walter Dostal: *Hans Ludwig Gottschalk*, en: Almanach der Österreichischen Akademie der Wissenschaften für das Jahr 1983, Nr. 133 (1983), S. 387-389.
* Herbert Eisenstein: *Nachruf auf Hans Ludwig Gottschalk*, en: Archiv für Orientforschung 28 (1981-1982), S. 275.
* Jürgen W. Weil: *Hans Ludwig Gottschalk (1904 - 1981)*, en: Der Islam 59 (1982), S. 189f. ()
Hans Liberg, 2008
**Hans Liberg** (Amsterdam, 18-a de aprilo 1954) estas nederlanda kabaredisto kiu laboras ĉefe per muziko.

Biografio
---------

Li estis inspirita de la pianludado de la avino kaj lernis pianon kaj gitaron ankoraŭ kiel lernanto. Poste li lernis ankaŭ klarineton, bankon kaj trumpeton. Post la lerneja tempo en Breda li studis muziksciencon en Amsterdamo.

En 1983 li sukcesis eniri la finalon de la *Camarettenfestival*.

### Prezentoj

Liberg estas kapabla pianisto, sed ludas en siaj prezentoj ankaŭ plurajn aliajn instrumentojn. Temas ĉefe pri klasika muziko. Li ludas mallongajn konatajn pecojn kaj intermiksas ilin kun aliaj konataj melodioj el ĵazo kaj popmuziko, kaj tiel trompetas la publikon. Li multe improvizas, kaj danke al siaj lingvokonoj li povas alparoli publikojn en diversaj landoj en ties lingvo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Hans Liberg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hans Liberg


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 253165
* GND: 124929656
* VIAF: 67412266
* ISNI: 0000 0000 1477 0904
* MBA: 583fa36a-313d-47f6-878a-a63df3537a30
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Kverkofolia papajo** |
| --- |
|  |
| Arbara papajidoArbara papajido |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Magnoliofitoj |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Brasikaloj |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Karikacedoj |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Vasconcellea* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Vasconcellea quercifolia***(A. St.-Hil.) Solms 1889 |
|
|
|
| Konserva statuso |
| **Konserva statuso: Preskaŭ minacata** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Kverkofolia papajo  |

 |
| v • d • r |

La **kverkofolia papajo** aŭ **arbara papajo** (***Vasconcellea quercifolia***) estas arbeto de la familio karikacedoj, kiu atingas 4-8 m. Tiu planto kreskas nature en la atlantikaj arbaroj en Brazilo. Ĝiaj manĝeblaj fruktoj havas agrablan kaj dolĉan saporon kaj similas en formo al la fruktoj de la papajo. Ruruloj kutime faris dolĉaĵojn el ĝiaj fruktoj, branĉoj kaj trunko, sed nune kverkofolia papajo estas rare trovebla en sia natura arealo. Tiu neotropisa planto estas malofte kultivata.

Referencoj
----------

LORENZI, Harri; et alii. Frutas brasileiras e exóticas cultivadas. São Paulo: Plantarum, 2006
MUNIZ, Helton José Teodoro. Colecionando frutas. São Paulo: Arte e ciência editora, 2008

Eksteraj ligiloj
----------------

* Frutas raras
**Ákos Rédey** [Akoŝ rEdei], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Rédey Ákos** estis hungara kemiisto, altlerneja instruisto.

Ákos Rédey naskiĝis la 25-an de februaro 1950 en Budapeŝto, li mortis la 9-an de marto 2021.

Biografio
---------

Ákos Rédey akiris kemian diplomon en Pezindustria Universitato de Veszprém en 1974. Post la diplomo li samloke ekinstruis. Li esploris en temo en:Heterogeneous catalysis ankaŭ en Milvokio kaj Pittsburgh. Post jaroj li okupiĝis pri la mediprotekto, eĉ en 1992 li fondis katedron kaj li estis ties katedrestro ĝis 2013. Li estis vicrektoro inter 1998–2007, rektoro inter 2007-2011. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1983, li doktoriĝis (DSc) en 1995 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li akiris plian diplomon en Universitato de Bolonjo en 1996. Li ricevis premiojn inter 1992-2020.

El liaj ektitaj libroj
----------------------

* *Környezetállapot-értékelés* (kunaŭtoro)
* *Angol szavak és kifejezések a vegyész és környezetmérnöki gyakorlatból* (kunaŭtoro)
* *Vázlatok a "Környezetállapot-értékelés" jegyzethez* (kunaŭtoro)
* *Esettanulmány - Forgalomgyűjtő és települést elkerülő autóút szakasz előzetes- és részletes környezeti hatástanulmánya* (kunaŭtoro)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* datenoj

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 824863
 |


* Portalo pri Biografio
**Garland** estas antaŭurbo de Dallas, universitata urbo, grandurbo de Teksaso en Usono. Ĝi apartenas al la urbara statistika areo Dallas-Fort-Worth.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 148 km²
* Loĝantaro: 226 876 (en 2010)
* Supermara alteco: 168 m
* Horzono: UTC-6h (en somero UTC-5h)
* Poŝtkodo: 75040-75049
* Telefonkodo: 214, 972

Geografio
---------

Garland situas sur ebenaĵo en la suda landparto de Usono, en la nordorienta parto de Teksaso. Mesquite (Teksaso) troviĝas 14 km.

Konstruaĵo en Garland

Historio
--------

Eŭropanoj komencis alveni en tiun areon ĉirkaŭ 1850, sed komunumo ne estis kreita ĝis 1874. Tiam fondiĝis *Embree* kaj ankaŭ alia rivala setlejo *Duck Creek* en la proksimeco. En 1891 ili formis unuecan vilaĝon Garland. En 1927 granda ŝtormo detruis grandan parton de la urbo kaj mortigis dek sep loĝantojn. Baldaŭe la urbo evoluis, kiel antaŭurbo de Dallas.

Ekonomio
--------

Garland havas diversajn industriojn, inkluzive de elektronikoj, ŝtaloprilaboroj, nutraĵoj. Nepre mennciindas produkto de ĉapeloj.

Klimato
-------

Garland havas humidan subtropikan klimaton. La varmo kulminas en julio kun iama rekordo 44 °C, la malvarmo kulminas en januaro, tiam foje frostas. En ĉiuj monatoj pluvas, sed plej ofte en majo.

Trafiko
-------

Garland profitas ĉiujn trafikilojn de Dallas.

Vidindaĵoj
----------

* muzeo
* teatro
* centro de artoj

Fontoj
------

* Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2
* Anglalingva Vikipedio
**Fajrobrulo** estas danĝera, epidemia, tre rapide disvastiĝanta bakteria malsano de plantoj. Ĝi ekaperis ĉ. 1800 en Usono kaj atingis Eŭropon en 1957, kie ĝi disvastiĝis el Anglio tra la tuta kontinento.

La danĝera infekta tempo estas printempo kaj somero. La florojn de la arboj infektas migraj birdoj, akvogutoj, insektoj (muŝoj, abeloj, vespoj, burdoj).

La infektanto
-------------

La etbastonforma bakterio *Erwinia amylovora* prosperas plej bone ĉe alta aera humideco kaj la temperaturoj inter 15 kaj 27 gradoj celsiusaj. Plej ofte disvastigas ĝin insektoj.

La bakterio *Erwinia amylovora* estas damaĝanto, kiu kaŭzas la velkon kaj formorton de folioj kaj floroj kaj ofte tiun de branĉetoj, branĉoj, kaj la tuta arbo.

Simptomoj
---------

La simptomoj estas: la infektado aperas unufoje ĉe la folioj, iom pli poste ĉe la folioj, kiuj abrupte velkas, koloriĝas al bruno, nigro. La ŝosopintoj kurbiĝas suben, la junaj plantoj formortas dum 2-3 semajnoj. Por klara diagnozo necesas laboratoria ekzameno.

Krom tiuj aperas ĉe la infektitaj lokoj bakteria mukoeksiĝo, tio kaŭzas vintre ensinkon de la arboŝelo. La plej endanĝeraj plantoj estas pom- kaj pirarboj same kiel cidonio kaj kratago.

Farendaĵoj
----------

Ĉar la fajrobrulon kaŭzas bakterio, kiu estas ege infektema, oni devas tuj senradikigi kaj forbruli la tuŝitajn plantojn, por ke oni baru la pluinfektiĝon, kaj anonci la malsanon ĉe la loka plantoprotektada instanco.

La malsano signifas por la homo nenian danĝeron.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Fajrobrulo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Fajrobrulo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* 
*
**Garray** [gaRAJ] estas municipo de Hispanio, en la regiono de Kastilio kaj Leono, provinco Sorio kaj komarko *Komarko de Sorio* en la centro de la provinco.

Geografio
---------

Komarko *Komarko de Sorio* en la centro de la provinco Sorio.
Loko de Garray en la provinco Sorio.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 76,24 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 750 loĝantojn. Ĝi ne perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte ĝi duobligis la loĝantaron el la 1990-aj jaroj pro proksimeco al la provinca ĉefurbo. 

Ĝi distas 8 km de Sorio, provinca ĉefurbo. La municipo enhavas la loĝlokojn Garray, Tardesillas, Chavaler, Canredondo de la Sierra, Dombellas, Santervás de la Sierra kaj Finca de Garrejo. Ĝi limas kun Villar del Ala, Rebollar, Almarza, Fuentelsaz de Soria, Fuentecantos, El Royo, Velilla de la Sierra kaj Soria mem. En la teritorio estas la arkeologia kuŝejo de la antaŭromia urbo Numantio.

En la teritorio inkludita en la Reto Natura 2000 estas la Loko de Komuna Intereso konata kiel *Riberas del Río Duero y afluentes*, okupanta 163 hektaroj, nome 2 % de la teritorio kaj la Loko de Komuna Intereso konata kiel *Sierras de Urbión y Cebollera*, okupanta 53 hektaroj, nome 1 % de la teritorio.​

Historio
--------

Numantio.
La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento.

Fine de la 20-a jarcento la teritorio de la municipo pliiĝis ĉar ĝi aligis Canredondo de la Sierra, Chavaler, Dombellas kaj Tardesillas.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), forstado kaj brutobredado (ŝafoj kaj bovoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun kultura kaj rura turismo, piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj estas la arkeologia kuŝejo de la antaŭromia urbo Numantio, la preĝejoj kaj ermitejoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de provinco Sorio

Notoj
-----

Bibliografio
------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rRegiono de Sorio |
| --- |
| Bayubas de Abajo• Bayubas de Arriba• Blacos• Calatañazor• Cidones• Cubo de la Solana• Fuentepinilla• Garray• Golmayo• Gormaz• Los Rábanos• Quintana Redonda• Quintanas de Gormaz• Rioseco de Soria• Soria• Tajueco• Tardelcuende• Torreblacos• Valdenebro• Valderrodilla• Velilla de la Sierra• Villaciervos |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 351571
* LCCN: nr92023873
* VIAF: 138820591
 |
***Varsovio cent jarojn poste*** estas filmraporto 61 minutojn longa de Roman Dobrzyński pri la 72-a Universala Kongreso de Esperanto (UK), kiu okazis en Varsovio, Pollando, en 1987. 

La Kongreso okazis en la Jubilea Jaro de Esperanto (1887-1987), 100 jarojn post la eldono de la Unua Libro en Varsovio. Ĝi okazis de la 25-a de julio ĝis la 1-a de aŭgusto 1987, kaj estis rekorda: 5946 aliĝintoj el 73 landoj. La kongresejo estis en la prestiĝa kaj giganta "Pałac Kultury i Nauki" (Kultur- kaj Scienc-Palaco) en la urbocentro de Varsovio, kie okazas la filmo. 

La raporto pri la jubilea 72-a UK en Varsovio estas grava historia dokumento kaj aparte interesa pro la brilaj oratoraĵoj de Humphrey Tonkin, tiama prezidanto kaj nuntempa honora prezidanto de UEA. Roman estis tiam prezidanto de Pola Esperanto-Asocio kaj mem de la Loka Kongresa Komitato kaj strikte kunlaboris kun Humphrey kiel prezidanto de UEA. La preparado de la grandega kongreso en malfacilaj politikaj cirkonstancoj estas fascina historio neniam ĝis nun priskribita. Roman redaktis la filmon unue en la pola lingvo kaj prezentis ĝin en la Pola Televido. Poste okazis la redakton en Esperanto. Ĝi principe vendiĝis memstare kiel VHS-PAL ĉe la libroservo de UEA. Poste aperis kiel DVD kune kun la filmo *La centjara Esperanto*, ankaŭ de Roman.

En 2021 la filmo estis elektita por inaŭguri la virtualan kongresejon de la 2-a Virtuala Kongreso de Esperanto (VK). La 2-a VK klopodis amplekse omaĝi la Universalajn Kongresojn kaj la spektigo de la filmo celis konduki la VK-anojn en la etoson de tiu, kiu estis la "rekorda UK". Ĝi spektiĝis la 16-an de julio 2021 kadre de la Inaŭgura Kinejo de la 2-a VK kaj iom poste estis disponigita en la jutubkanalo de UEA, UEAviva.

Eksteraj ligiloj
----------------

* En la libroservo de UEA
* *Varsovio cent jarojn poste* ĉe UEAviva]
**Ŝamli,** hindie **शामली** estas urbego en norda Barato, en nordokcidenta parto de subŝtato Utar-Pradeŝo, en la samnoma distrikto, kie ĝi estas ties sidejo. La urbego apartenas al la Nacia Ĉefurba Regiono (Barato).

Demografio
----------

En 2011 loĝantoj de Ŝamli havis 107 233 kun legopovo 82%, kiu estas signife pli alta, ol la landa mezumo.

Geografio
---------

Ŝamli kuŝas sur montetaro sur averaĝa alteco de 248 m super la marnivelo. Panipat troviĝas 34, Baraut 39, Karnal 41, Bagpat 57, Muzaffarnagar 58, Sonipat 59, Saharanpur 62, Mirat 64, Rurki 71, Modinagar 73, Gaziabad 87, tutlanda ĉefurbo Delhio 91, Agra 263, Kanpur 437, subŝtata ĉefurbo Laknaŭo 459, Mumbajo 1251, Kolkata 1342 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

Origino de Ŝamli venis jam el la mitologiaj tempoj, ĉar Kriŝno mem ripozis tie dumnokte. Origina nomo de la urbo estas Ŝiamali, poste Prabudnagar. Ĝi estas konsiderita kiel tre grava loko de hinda kulturo kaj liberecmovado. La liberecbatalantoj havis tie garnizonon la plej sekuran lokon por kaŝiĝi de la britoj dum la sendependecmovado. Post venko de la britoj titolo de la administra sidejo estis forprenita. Ŝamli denove estis sidejo ekde 2011.

Ekonomio
--------

Ŝamli estas grava centro de sukero kaj ties tradicia necentrifuga kansukero-speco.

Religioj
--------

En Ŝamli la ĉefa religio estas la hinduismo kun preskaŭ 69%, poste sekvas islamo ĉirkaŭ 28 % kaj ĝainismo ĉirkaŭ 2 %, fine ekzistas iomete ankaŭ aliaj religioj.

Lingvoj
-------

La plej oftaj lingvoj en Ŝamli estas la hindia kaj la angla.

Trafiko
-------

Ŝamli havas trairan fervojan linion. 6 ĉefvojoj kuras al la urbego. Ne estas nokta busservo de Ŝamli al alia urbo. La plej proksima flughaveno funkcias en Delhio.

Klimato
-------

Ŝamli havas muson-influitan humidan subtropikan klimaton kun influo de musono. Jare pluvas ĉirkaŭ 800-900 mm precipe dum la musonoj. La temperaturo varias inter 17-31 °C.

Vidindaĵoj
----------

* pluraj preĝejoj

Fontoj
------

* WikiTrans


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Barato |
**Zoltán Kátai,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kátai Zoltán** estis hungara muzikisto (popolkantisto, gitaristo, liutisto).

Zoltán Kátai  naskiĝis la 3-an de novembro 1954 en Mosonmagyaróvár kaj mortis la 6-a de novembro 2020.

Biografio
---------

Zoltán Kátai komence lernis pianadon, poste li studis kantadon en pedagogia altlernejo de Szombathely. En 1977 li lernis muzikadi per kontrabaso duonjaron. Ekde 1983 li estas profesia muzikisto. Inter 1983-1994 li estis membro de orkestro "Mákvirág", en tiu periodo la orkestro koncertis hungaran popolmuzikon tutmonde. En aliaj tempoj li muzikadis foje kun Ferenc Sebő, foje kun Tamás Cseh. Li ĉerpas temojn plej ofte el la historio, ekzemple de Sebestyén Tinódi. Kátai ricevis premiojn ekde 2005, fine premion Kossuth en 2019.

Elektitaj muzikdiskoj
---------------------

* *Muzsikáló Erato* (1999)
* *Magiar História* (2002)
* „Elindula József..." (2012)
* "Ditsérjétek Istent..." (2018)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2019-03-10. Alirita 2019-03-19.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 635002
 |
**Garri Kimoviĉ Kasparov** (cirila skribo: Га́рри Ки́мович Каспа́ров) (13-a de aprilo 1963 en Baku, Azerbajĝano) estas elstara ŝakisto, Monda Ĉampiono de 1985 ĝis 2000. La 10-an de marto 2005 Kasparov anoncis pri fino de sia ŝakludista kariero; li planas pli multe aktivi kiel aŭtoro de priŝakaj libroj kaj kiel politikisto.

Garri Kasparov, 2007
En 1993, la PCA (Asocio de Profesia Ŝako) estis kreita por Garri Kasparov, kiam estis monda ĉampiono per FIDE, kaj Nigel Short al organizaĵo kaj disvastigo de tiu nova internacia institucio de ŝako.

Kasparov kaj Short akuzis FIDE je manko de profesiismo. Krom tio, ili ne konsentis doni 25% de siaj premioj al FIDE. Do, FIDE kaptis la titolon de Monda Ĉampiono de Ŝako de Kasparov kaj ne permesis al Short batali kun Kasparov.

En oktobro de 1993, okazis la batalo inter Kasparov kaj Short en Londono. Kasparov gajnis per 12,5/7,5 kaj tiel fariĝis Monda Ĉampiono per PCA. Sed FIDE daŭris siajn agadojn kaj aranĝis ludon inter Anatolij Karpov kaj Jan Timman. Tiel Karpov fariĝis la 'alia' monda ĉampiono. Tiel estis la unua fojo kiu havis du mondajn ĉampionojn. Kasparov per PCA kaj Karpov per FIDE.

La PCA malaperis post fino de grava apogo de la komputila entrepreno Intel, en 2000. Kaj en 2005, Kasparov rezignas pri ŝako, post venki la Ludojn de Linares.

Politika agado
--------------

En la jaroj 1984-1990 Kasparov membris en la Komunista Partio de Sovetunio kaj forlasis ĝin por partopreni en fondiĝo de la Demokratia Partio de Rusio. En 1996 li estis porparolanto de Jelcin dum preparado al la prezidentaj elektoj.

Post 2005 Kasparov multe aktivis kiel politikisto, opozicia al la nuna potenco en Rusio kaj la prezidento Putin. Li fondis kaj estras la opozician organizon, kiu nomiĝas "Unuigita Civitana Fronto".

* Garri Kasparov en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Garri Kasparov en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Garri Kasparov en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 85638
* GND: 118721097
* LCCN: n/84/68163
* VIAF: 24621810
* ISNI: 0000 0001 0928 4810
* LIBRIS: 310414
* SUDOC: 028810082 027893251, 028810082
* BNF: 12056909h
* MBA: 19f848ea-b65e-43a2-9a02-ba0e4392abe0
* NLA: 35437701
* NDL: 01111285
* BIBSYS: 90087849
* NKC: jn19990004198
* ICCU: CFIV024586
* BNE: XX995885
* Toolserver: viaf/24621810
 |
**Fajsz** [fajs], estas vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Bács-Kiskun, en subregiono de Kalocsa. Tribestro Fajsz estis nepo de Arpado.

Preĝejo de Fajsz
Vilaĝdomo de Fajsz

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 32 km²
* Loĝantaro: 1950
* Poŝtkodo: 6352
* Telefonprefikso: 78

Situo
-----

La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ la maldekstra Danubo, laŭ traira flankovojo, ĉefvojo Budapeŝto-Baja preteriras. Troviĝas Bátya 10, Kalocsa 17, Hajós 19, Baja 32, Kiskőrös 44 km-ojn for. Longe estis pramo al Tolna, sed nun nova ponto funkcias en la proksimeco.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1061. La tataroj detruis la vilaĝon, kiu poste dum la turka erao restis viva, eĉ alvenis rifuĝintoj el la proksimeco. Incendioj okazis en 1852, 1873, 1881.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, apoteko, kuracejo, infankuracejo, dentokuracejo, bestokuracejo.

Vidindaĵoj
----------

* novromanika romkatolika Kirko Stefano la 1-a (Fajsz)
* novromanika vilaĝdomo
* monumento de Fajsz

Famuloj
-------

En Fajsz naskiĝis ministro Mihály Dömötör.

* Kategorio Fajsz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Grandkorna bovo
La **grandkorna bovo** aŭ *vatusi-bovo* aŭ *ankole-bovo* estas bovoraso en orienta Afriko. Ĝi estiĝis per kruciĝo de longkorna bovo kaj la zebuo.

Ĝiaj tradiciaj bredistoj estas la tucioj en Ruando kaj Burundio.

La bovoj estas parte kiel pagrimedoj, ilia valoro dependas de la grando de la kornoj. La kavkornoj havas kelkfoje la pintodistancon de 200 cm kaj ĉe la bazo perimetron de 50 cm.
En la Ginis-libro de la rekordoj aperas la bovo *Lurch*, okso kun kavkorna perimetro de 95,25 cm (mezurita la 6-an de majo 2003).

La vatusi-bovoj estis uzataj por melkado kaj elsangumado. Oni trinkas foje la lakton miksite kun la sango.

Ĉar oni selektis la vatusi-bovojn nur pro grandeco de la kavkornoj - dum pli ol 5000 jaroj -, la bovoraso aperas en diversaj koloroj kaj grandoj. Ili apartenas al la afrikaj ĝibaj bovoj.

Bildaro
-------

* 
* 
* 
*

Eksteraj ligiloj
----------------

* 

* Grandkorna bovo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Grandkorna bovo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* La fama grandkorna bovo Lurch Arkivigite je 2009-01-22 per la retarkivo Wayback Machine
**Atolinga** estas komunumo en la meksika subŝtato Zacatecas. La ĉefurbo de la komunumo estas Atolinga.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 2738 loĝantojn. El tiuj estas 1286 viroj kaj 1452 virinoj. La komunumo havas surfacon de 280 kvadratkilometroj kaj ĝi situas (meza punkto) je 2,120 metroj super la marnivelo. La kvanto de precipitaĵo (jare) estas 700 milimetroj. La geografia koordinatoj de la komunumo estas 21° 48′ norda latitudo kaj 103° 28′ okcidenta longitudo.

Sociogeografio
--------------

En la komunumo vivas 2895 personoj kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli. El tiuj 6 personoj parolas indiĝenan lingvon. Tio egalas al 0.21 % de la personoj, kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli.

2,156 loĝantoj aĝas 15 jaroj aŭ pli. Inter ili estas 1861 alfabetoj kaj 140 analfabetoj. Do 13.64 % de la loĝantoj, kiuj aĝas 15 aŭ pli estas analfabetoj.

Inter la virinoj estas 1,024 alfabetoj kaj 154 analfabetoj. Do la grado de analfabeteco inter virinoj estas 13.07%. Inter la viroj estas 837 alfabetoj kaj 140 analfabetoj, do 14.33% el la viroj estas analfabetoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

 Arkivigite je 2007-05-23 per la retarkivo Wayback Machine
**Garoowe** (en somala *Garoowe*) estas ĉefurbo de la ŝtato de Puntlando en Nugaal, regiono de Somalio. Tie sidejas la regiona parlamento, la prezidenta palaco kaj la registaraj ministrejoj.

Garoowe havas populacion de 33 686 kaj ĝi estas la tria plej granda urbo en la regiono post Bosaso kaj Gaalkacyo. La hegemonia klano en Garoowe estas Harti ĉefe la subklano de Majeertayn Ise Mohamoud. La urbo situas en la geografia centro de Puntlando kaj ĝi estas trapasita de la nordo-sudena somalia aŭtoŝoseo. Tiu ŝoseo permesis ekonomian eksplodon, kiu transformis ĝin el eta rura urbo al mezgranda urbo. Ĝi estas strategie situa inter suda kaj norda Somalio. La urbo havas multajn lernejojn kaj grandan hospitalon. Ĝi estas sidejo de la Universitato de la Ŝtato Puntlando.

Referencoj
----------

1. ↑   World Gazetteer. Arkivita el la originalo je 2007-10-01. Alirita 2007-10-01.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Garowe Online, retejo pri novaĵoj kaj informoj
* FSAU pri bruotbredado en Somalio[*rompita ligilo*]
* Filmeto en YouTube
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Grandega kalidro** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Ĥaradrioformaj *Charadriiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Skolopedoj *Scolopacidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Calidris* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***C. tenuirostris*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Calidris tenuirostris****Horsfield, 1821 |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Grandega kalidro  |

 |
| v • d • r |

La **Grandega kalidro**, ***Calidris tenuirostris***, estas eta fortika vadbirdo aŭ kalidro de la familio de Skolopedoj kaj ordo de Ĥaradrioformaj. Ĝi estas tamen la **plej granda** de la Kalidroj.

Ties reprodukta medio estas tundro en nordorienta Siberio. Ili konstruas neston surplanke; la ino demetas kvar ovojn en surplanka truo. Ili estas migrantaj birdoj kiuj vintras en marbordoj en sudorienta Azio el Irano kaj Barato ĝis Filipinoj kaj suden ĝis Aŭstralio. Tiu palearktisa specio formas grandegajn arojn vintre. Ĝi estas rara vagulo en okcidenta Eŭropo.

Temas pri mezgranda birdo 27 ĝis 30 cm longa kaj ĉirkaŭ 160 g peza. Tiu specio havas mallongajn malhelajn krurojn kaj mezlongan maldikan malhelan bekon. Breduloj havas makulitajn grizajn suprajn partojn kun **kelkaj ruĝecaj plumoj**. Vizaĝo kaj ĉefe gorĝo kaj brusto estas tre punktitaj nigre kaj estas ankaŭ kelkaj strioj en malantaŭa ventro. Vintre la plumaro iĝas tute helgriza supre.

Tiu birdo estas parence rilata kun la pli disvastigata Granda kalidro. En reprodukta plumaro, tiu lasta montras diferencigan ruĝecajn vizaĝon, bruston kaj ventron. En aliaj plumaroj, la **Grandega kalidro** povas esti identigita pro sia pli granda grando, pli longa beko, pli akra mentono kaj pli striitaj supraj partoj.

Tiuj birdoj manĝas en kotejoj, lagoj kaj strandoj, tuŝoprobante kaj bekoplukante manĝaĵojn per rigardo. Ili manĝas ĉefe moluskojn kaj insektojn. Ili estas sociaj birdoj kiuj foje ariĝas kun karadrioj de specio Charadrius bicinctus.

La Grandega kalidro estas specio protektita de la *Traktato por la konservado de afrikeŭraziaj migrantaj vadbirdoj* (AEWA).

#### Referencoj


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Birdoj |

* BirdLife International (2004). *Calidris tenuirostris*. *Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj*, eldono de 2006. IUCN 2006. Elŝutita 11 May 2006.
* *Shorebirds* de Hayman, Marchant kaj Prater ISBN 0-7099-2034-2

* Grandega kalidro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Grandega kalidro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Grandega kalidro en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

Hodiaŭ la porinfana kaj porjunulara sekcioj de la urba biblioteko.
La **Domoj ĉe la Granda Plugo kaj ĉe la Granda Transilvanio** (*Haus zum Großen Pflug und Großen Siebenbürgen*, Markstraße 21) estas unu el la multnombraj monumentprotektitaj domoj en la urbocentro de Erfurto.

Hodiaŭa funkcio
---------------

La ekde la baroka alikonstruo tiel nomita domo gastigas hodiaŭ la porjunularan kaj porinfanan bibliotekojn.

Historio
--------

Ĝi estas unu el la plej malnovaj loĝdomoj de Erfurt (1108). Inter aliaj loĝis tie ĉi la izatidkomercistoj, kies vardeponejo estas hodiaŭ la Pupteatro Waidspeicher situanta en la malantaŭa korto. Dum la Kongreso de la princoj (1808) loĝis tie ĉi la bavara reĝo Maksimiliano la 1-a kaj ricevis Napoleonon en ĉambroj kun belega stukaĵo en al 1-a etaĝo.

Vidu ankaŭ
----------

Haus zum Goldenen Einhorn (Erfurt)

Literaturo
----------

* Andreas Schareck: *Erfurt*, eldonejo Mitteldeutscher Verlag, 3-a eldono, Halle 2013, ISBN 3954620057
* Hermann H. Saitz: *Erfurt zu Fuß, 5-a eldono, Erfurt 2010*
* Gerd Schöneburg: *Erfurt. Führer durch die historische Altstadt*, 4-a eldono, Erfurt 2009
* Ulrich Seidel: *Erfurt: Rundgänge durch die Geschichte*, eldonejo Sutton, 2004, ISBN 3897027607
* Georg Dehio / Stephanie Eißing / Franz Jäger:  *Handbuch der Deutschen Kunstdenkmäler: Thüringen*, eldonejo Deutscher Kunstverlag, 2003, ISBN 3422030506

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Domoj ĉe la Granda Plugo kaj ĉe la Granda Transilvanio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hejmpaĝo de la biblioteko porinfana kaj porjunulara.