recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La **Non-valo** (itale *Val di Non*, ankaŭ *Valle di Non*; en la loka latinida dialekto *Nones* *Val de Non*; germane *Nonstal*, ankaŭ *Nonsberg*; latine *Anaunia*) estas valo de la Alpoj, en norda Italio. La valo situas ĉefe en la pli suda provinco Trento - nur la tri plej nordaj komunumoj, plejparte germanlingvaj, kune nomiĝas *Deutschnonsberg* kaj apartenas al la pli norda provinco de Sudtirolo.

La plej grandaj komunumoj en la valo estas Cles (la ĉefa urbo), Predaia, Ville d'Anaunia, Revò, Denno kaj Fondo.

La valo sume konsistas el 29 komunumoj. 26 el ili situas en la pli suda provinco Trento kaj estas plejparte itallingvaj:

* Castelfondo
* Fondo
* Malosco
* Brez
* Sarnonico
* Ronzone
* Ruffrè-Mendola
* Cavareno
* Amblar-Don
* Romeno
* Rumo
* Bresimo
* Cis
* Livo
* Cagnò
* ReVo
* Romallo
* Dambel
* Cloz
* Sanzeno
* Cles
* Predaia
* Sfruz
* Ville d'Anaunia
* Conta
* Tuno
* Sporminore
* Denno
* Campodenno

La germanlingvaj municipoj de la plej norda valoparto *Deutschnonsberg* estas:

* Laurein
* Proveis
* Unsere Liebe Frau im Walde-St. Felix

La lasta el tiuj komunumoj estas konektita al la resto de la provinco de la montpasejo *Gampen*, dum la aliaj du ekde la jaro 1998 estas atingeblaj de la resto de Suda Tirolo tra tunelo sub la montpasejo *Hofmahdjoch*.

La latinida lingvo aŭ dialekto *Nones* parolatas en la valo, kaj havas sian nomon laŭ la valo. Lingvosciencistoj malsamopinie diskutas pri tio, ĉu la lingvo konsidereblas aparta formo de la supozata retolatina lingvaro, do estas parenca al la romanĉa, ladina kaj friula, aŭ ĉu ĝi kalkuliĝu parto de la norditala dialektaro.

Bildogalerio
------------

* vala panoramovala panoramo
* vala panoramovala panoramo
* kastelo Thunkastelo Thun
* MeliMeli
* lago S. Giustinalago S. Giustina
* kastelo Cleskastelo Cles

* Kategorio Non-valo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* turisma retejo pri la valo (plejparte en la itala)

46° 22′ N 11° 02′ O﻿ / ﻿46.367 °N, 11.033 °O﻿ / 46.367; 11.033 (mapo)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 562534
* GND: 4117906-7
* LCCN: sh90001709
* VIAF: 249011906
 |
Okcidenta Distrikto
La **Okcidenta Distrikto**, en angla *Westland District*, estas teritoria aŭtoritato de la Okcidenta Marbordo de Novzelando en ties Suda Insulo. Ties populacio estis de 8,960 loĝantoj en junio 2011.

Geografio
---------

Tiu Distrikto konsistas el longa fajna strio de tero inter la kresto de la Sudaj Alpoj kaj la Tasmana Maro. La malaltaj areoj ĉe la marbordo estas mikso de paŝtistaj farmoj kaj moderklimataj pluvarbaroj. La orienta parto de la Distrikto estas kruta kaj montara. Multaj malgrandaj riveroj fluas el la montoj.

La suda parto de la Distrikto rimarkindas pro la glaĉeroj Franz Josef kaj Fox.

*Westland* estas unu el la plej dise loĝataj partoj de la lando, kun areo de 11,880.19 km² kaj populacio de 8,403 loĝantoj (censo de 2006). Proksimume 45% el la populacio loĝas en Hokitika (pop. 3500). La resta 55% loĝas en malgrandaj vilaĝoj kiaj Ross, Franz Josef, kaj Haast, aŭ en ruraj areoj.

Ekonomio
--------

Historio
--------

Koordinatoj: 43° 25′ 52″ Sudo 170° 09′ 18″ Oriento﻿ / ﻿43.431 °S, 170.155 °O﻿ / -43.431; 170.155 (mapo)

Notoj
-----

1. ↑   NZ Quickstats, 2000057
La **ordeno de San Juliàn del Pereiro**, aŭ pli simple **ordeno de Alcántara**, estas malaperinta militista ordeno, kiu devenis de militista kunfrataro fondita en 1156 en San Juliàn del Pereiro, izolita portugala vilaĝo apud cisterciana monaĥejo. Ĝi estis kreita de nobeloj el Ekstremaduro, cele al la imito de la ordeno de la Templanoj.

En 1183, la preĝisto, Suero Fernandez Barrientos, aliformigis ĝin en militistan ordenon kaj arogis al si la titolon "Majstro". En 1218, la reĝo de Leono, Alfonso la 9-a, donas al la ordeno la fortikaĵon "el-Kantara", kiun li ĵus konkeris. La nomo fariĝis "Alcantara", kaj estis alprenita de la ordeno.

Blazono de la Ordeno de Alcántara en la preĝejo de Rollán, Provinco Salamanko.
La ordeno estis anigita al Calatrava kaj obeis al la cisterciana regularo. La monaĥejo de San Benito de Alcántara estis la sidejo de la ordeno : ĝi dependis de la reĝlando Leono. En 1489, post la morto de la Majstro de Alcantara, Ferdinando la 2-a aranĝis sian elekton kiel nova Granda Majstro de la Ordeno, kaj li kunigis ĝin al la hispana krono.

La ordeno malaperis en 1835.

Vidu ankaŭ
----------

* San Vicente de Alcántara

* Ordeno de Alcántara en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ordeno de Alcántara en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 209641
* GND: 16211823-5
* LCCN: n81038556
* VIAF: 133306137
* ISNI: 0000 0001 1956 1818
* SUDOC: 033429324
* BNF: 12429555c
* BNE: XX104081
 |
**Amalia Nathansohn Freud** (18a de aŭgusto 1835 – 12a de septembro 1930) estis la tria edzino de Jacob Freud kaj patrino de Sigmund Freud. Ŝi naskiĝis kiel **Amalia Nathansohn** en Brodi, Reĝlando Galicio kaj Lodomerio kaj kreskiĝis en Odeso, Ĥersona Gubernio de kie devenis ŝia patrino (ambaŭ urboj en nuntempa Ukrainio ekde 1939).

Amalia Freud mortis en Vieno, Unua Respubliko Aŭstrio, estante 95-jaraĝa, pro tuberkulozo.

Gefiloj
-------

Amalia estis 20-jaraĝa kiam ŝi naskis Sigmund (6a de majo 1856 – 23a de septembro 1939) (nome Sigismund).

Amalia plunaskis sep pliajn gefilojn (Julius, Anna, Rosa, Marie, Adolfine, Paula kaj Alexander), en la jena ordo:

* Julius (Aprilo 1857 – Decembro 1857)
* Anna (31a de decembro 1858 – 11a de marto 1955)
* Regine Debora (Rosa) (21a de marto 1860 – forportita al Treblinka la 23an de septembro 1942)
* Marie (Mitzi) (22a de marto 1861 – forportita al Treblinka la 23an de septembro 1942)
* Esther Adolfine (Dolfi) (23a de julio 1862 – Theresienstadt 5a de februaro 1943)
* Pauline Regine (Pauli) (3a de majo 1864 – forportita al Treblinka la 23an de septembro 1942)
* Alexander Gotthold Efraim (19a de aprilo 1866 – 23a de aprilo 1943)

Karaktero
---------

Amalia estis konsiderata de sia neparo kiel inteligenta, fort-vola, rapid-decida sed memamema. Ernest Jones vidis ŝin kiel vigla kaj humora, kun forta ligiteco al sia plej aĝa filo kiun ŝi nomis "mein goldener Sigi" (mia ora Sigi).

### Rilato kun sia plej aĝa filo

Same kiel Amalia idoligis sian plej aĝan filon, estas pruvaro ke ankaŭ tiu lasta siavice idealigis sian patrinon, kies dominemon super sia tuta vivo li neniam komplete analizis. Malfrue li terminigos la rilaton filo-patrino "la plej perfekta, la plej libera el ambigueco el ĉia homa rilato. Patrino povas transferenci al sia filo la ambicion kiun ŝi devis subpremadi en si mem". Lia tendenco al disigo kaj al malakcepto de malamikaj elementoj en la rilato ripetiĝos ĉe gravaj figuroj en lia vivo kiel ĉe lia fianĉino kaj Wilhelm Fliess.

Notoj
-----

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Peter Gay, *Freud* (1989) p. 504
4. ↑  Ernest Jones, *The Life and Work of Sigmund Freud* (1964) p. 32-3
5. ↑  Peter Gay, *Freud* (1989) p. 11 kaj p. 503-5
6. ↑  Sigmund Freud, *New Introductory Lectures on psychoanalysis* (1991) p. 168
7. ↑  Richard Stevens, *Sigmund Freud* (2008) p. 144-6

* Kategorio Amalia Freud en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 678601
* GND: 119440806
* LCCN: n88060706
* VIAF: 35266616
* ISNI: 0000 0000 6676 5373
 |
Pri la komunumo
---------------

**Niederbühren** estas komunumo en la elektodistrikto Wil, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 1418 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

Geografio
---------

La komunumo Niederbühren situas ĉe la bordo de la rivero Turo inter Wil SG kaj Bischofszell en Kantono Turgovio.

Trafiko
-------

Niederbühren estas antingebla per poŝtaŭtomobilo ek de Uzwil.

Historio
--------

La unua skriba mencio de Niederbüren datiĝas el la jaro 737 post Kristo sub la nomo *Gaulichsbüren* en donacdokumento al la Monaĥejo Sankt-Galo. En la jaro 1100 aperas la unuan fojon la esprimo *Burron Inferior* en dokumento, kaj en la jaro 1275 estis menciita la germana vorto *Niederun Burron* por Burron Inferior. En tiu epoko la abato de Sankt-Galo estis la bienestro pri la regiono de Niederbühren. En la 13-a jarcento la komunumo posedis propran preĝejon. En la jaro 1766 estis konstruita nova preĝejo en baroka stilo. Ek de la jaro 1803 post la fino de la Helveta Respubliko Niederbüren fariĝis propra politika komunumo de Kantono Sankt-Galo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Niederbüren

 Vikifontaro|}}* La vikipedia komunejo
- Kunlaboru en Commons **Komunejo** proponas multimediajn dosierojn al temo sub la gloso **Niederbüren**
  

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la elektodistrikto Wil |
| --- |
| Degersheim • Flawil • Jonschwil • Niederbüren • Niederhelfenschwil • Oberbüren • Oberuzwil • Uzwil • Wil (Bronschhofen, ek de 2013 parto de Wil) • Zuzwil |  |

 |
En norena mitologio, **Róta** estas valkirio. Róta estas atestita en la 36-a ĉapitro de la libro *Gylfaginning* de la *Proza edao*, kie ŝi menciiĝas apud la valkirioj Gunnr kaj Skuld, kaj oni diras ke la triopo "ĉiam rajdas por elekti, kiuj estas mortigotaj, kaj por priregi la mortigojn." Krom tie, Róta aperas en du esprimoj, unu de Egill Skallagrímsson kaj alia de Hallfreðr vandræðaskáld. Teorioj estas proponitaj pri la signifo de ŝia nomo, kaj pri eblaj mencioj en *Gesta Danorum*.

Teorioj
-------

### Nomo

Laŭ Guðbrandur Vigfússon, la nomo *Róta* estas ligita al la norena substantivo «róta» (t.e. "glacipluvo kaj ŝtormo") kaj Róta estas "diino kiu sendas ŝtormon kaj pluvon."

### *Gesta Danorum*

En la dua libro de *Gesta Danorum*. menciiĝas iu virino «Ruta», kaj en la sesa libro iu persono "Rothi"
. Iuj opinias ke unu el aŭ ambaŭ estas, aŭ aludas al, Róta, kvankam aliaj opinias, ke la unua temas pri la (homa) vidvino de Hrólfr Kraki, kaj la dua eble al la dio Odino.

Referencoj
----------

1. ↑  Faulkes (1995:31).
2. ↑  Finnur Jónsson. Lexicon Poeticum.
3. ↑  Vigfusson (1874:503).
4. ↑  Davidson, Fisher (2008:I 59).
5. ↑  Davidson, Fisher (2008:I 194).
6. ↑  Davidson, Fisher (2008:II 45 and 47–48).
7. ↑  Davidson, Fisher (2008:II 107).

Literaturo
----------

* Davidson, Hilda Ellis. Fisher, Peter (2008). *Saxo Grammaticus: The History of the Danes*. D. S. Brewer.
* Faulkes, Anthony (Trans.) (1995). *Edda*. Everyman. ISBN 0-460-87616-3
* Vigfusson, Gudbrand (1874). *An Icelandic-English Dictionary: Based on the MS. Collections of the Late Richard Cleasby*. Oxford at the Clarendon Press.
La **Komerca bilanco** estas la registro de la importado kaj eksportado de unu lando dum difnita periodo. La rezulto estas la diferenco inter eksporto kaj importo.
Estas la diferenco inter la havaĵoj kiujn unu lando vendas al ekstero kaj tiuj kiujn ĝi aĉetas al aliaj landoj. Estas du tipoj:
negativa, kiam la valoro de la eksportado estas malpli ol tiu de la importado, situacio kiu tipe okazas ĉe la disvolviĝantaj landoj kaj pozitiva, kiam la valoro de la eksportado estas plia ol tiu de la importado. Tiu ĉi lasta estas tipa scenejo de la industriigitaj kaj disvolviĝintaj landoj inter aliaj, kiuj povas ĝui el eksterordinaraj resursofontoj, kiaj nafto, turismo ktp.

* La importo estas la aĉetado kiun la civitanoj, entreprenoj aŭ la registaro de unu ladno faras de varoj kaj servoj produktitaj en aliaj landoj kaj kiujn oni alportas el tiuj.
* La eksporto estas la varoj aŭ servoj produktitaj en la lando, kiuj estas venditaj kaj poste senditaj al klientoj de aliaj landoj.

La rezulto de la komerca bilanco difiniĝas kiel la diferenco kiu ekzistas inter la totalo de la eksporto malpli la totalo de la importo kiuj okazas en la lando. Tiu diferenco, depende de la kvanto de importo kaj eksporto en difinita tempo, povus esti pozitiva (kio nomiĝas komerca pluso) aŭ negativa (kio nomiĝas komerca deficito).

Estas komerca deficito kiam la kvanto de varoj kaj servoj kiujn unu lando eksportas estas malpli ol la kvanto kiun ĝi importas. Male komerca pluso okazas kiam la kvanto de varoj kaj servoj kiujn unu lando eksportad estas pli ol la importita kvanto. Se la eksportado kaj la importado estas pli malpli sama oni diras, ke la lando havas ekvilibran komercon.

Notoj
-----

1. 1 2  Balanza comercial, relación de intercambio y tipo de cambio real en un modelo intertemporal de optimización, 1989, *Monetaria*, volumeno 12, numero 3, Centro de Estudios Monetarios Latinoamericanos

* Kategorio Komerca bilanco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Francisco Gabilondo Soler** (n. la 6-an de oktobro 1907, Orizaba, Veracruz, Meksiko kaj mortis la 14-an de decembro 1990, en Tekskoko, Meksikŝtato) estis meksika komponisto de infana muziko, fama pro siaj radioprogramoj por infanoj dum pluraj jaroj, kiu kreis la ĉefroluleton kaj rakontiston de belaj infanrakontoj pere de amuzaj kantoj, "La kantanta Grilo" plej konata kiel "Kri Kri" kies nomo devenas de la sono de la propra grileto kiam nokte kantas.

La kantoj de Gabilondo Soler estas tre konataj tra la tuta Latinameriko kaj kelkaj el ili estis jam tradukitaj Angle, Japane kaj lasttempe Esperante dank´ al S-ro. Vicente Valdés Bejarano el Meksiko.

Filo de S-ro. Tiburcio Gabilondo kaj S-ino. Emilia Soler, Gabilondo Soler nur Studis ĝis la sesa bazlerneja grado ĉar li ĉiam estis enua. Li alvenis Meksikurbon en 1928 por sukcesi lerni pri astronomio, aliĝis la Nacian Observatorion kiel volontulo, sed fine li devis lasi ĝin pro manko de mono.

En 1932 komencis partopreni en la Radio XYZ en humora programo pri socia analizado, kies laboro gajnigis lin la kromnomon "El Guasón de las teclas". La 15ª de Oktobro 1934 presentis novan programon dum eta sekcio 15 minutan ĉe la Radio plej konata XEW kie rakontadis historietojn pri bestoj kaj aliaj roluloj per infankantoj, li ĉiam presentis sin kiel "Kri Kri" , *la kantanta grilo*.

kelkaj el la plej konataj kantoj estas:

* *Baile de los muñecos*, "Danco de l´pupar´"
* *Caminito de la escuela*, "Ĝis lernejo tra l´vojeto"
* *Di por qué*, "Kial Avin´"
* *El chorrito*, "La Ŝpruceto"
* *El ratón vaquero*, "La Vakermuseto"
* *La muñeca fea*, "La malbela pupo"
* *La patita*, ´ "La anasino"
* *Negrito bailarín*, "La dancema nigrulet´"
* *Los Cochinitos Dormilones*, "La dormemaj porketoj"
* *La marcha de las letras*, "Paradmarŝo de l´vokaloj"
* *Bombón I*, "Bombono la Unua"
* *El ropero*, "La vestoŝranko"
* *Acuarela*, "Akvarelo"

Eksteraj ligiloj
----------------

* Originalaj versioj de la kantoj hispane kantataj. Arkivigite je 2007-04-28 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Francisco Gabilondo Soler en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 179589
* GND: 13438010X
* LCCN: no98056787
* VIAF: 66086467
* ISNI: 0000 0000 4191 1186
* MBA: 8395ad58-05e0-4e30-ab9d-862b20d7bff6
 |
La **Okcidenta Marbordo de Kantabrio** (hispane: *Costa Occidental*) estas komarko en Kantabrio (norda Hispanio).

En la komarko estas pluraj bone konservitaj historiaj vilaĝoj kaj turistaj allogaĵoj, plej rimarkinde en Santillana del Mar (Kaverno Altamira, Muzeo de Altamira, kapitula kirko) kaj Comillas (Palaco de Sobrellano, Pontifika Universitato aŭ Kaprico de Gaudí).

En Kantabrio komarkoj ne havas propran sendependajn povojn nek estas oficiale agnoskitaj kaj tial administra komarko-divido estas nur kultura aŭ socia.

Geografio
---------

La komarko situas en la okcidenta marbordo de Kantabrio, ĉe la Kantabra Maro, kaj okcidente ĝi havas limon kun apuda Asturio, ĉe la enfluejo de la rivero Deva en la maron.

En la komarko estas la mara enfluejo de la riveroj Deva kaj Nansa, kiuj estas du el la plej grandaj riveroj en Kantabrio. Krome, ankaŭ la rivero Escudo fluas en la maron en tiu ĉi komarko. Ankaŭ ekzistas pluraj strandoj, inter kiuj elstaras la dunaroj de la Naturparko Oyambre, allogante multajn turistojn, ĉefe dum somero.

Loĝantaro
---------

Sume, en la komarko loĝas 20.192 homoj, laŭ censo de 2006. La plej loĝataj lokoj estas San Vicente de la Barquera, Santillana del Mar kaj Val de San Vicente.

Municipoj
---------

La komarko ampleksas 8 municipojn:

* Alfoz de Lloredo
* Comillas
* Ruiloba
* San Vicente de la Barquera
* Santillana del Mar
* Udías
* Val de San Vicente
* Valdáliga

Bildaro
-------

* Kastelo de la Duko de Estrada en San Vicente de la BarqueraKastelo de la Duko de Estrada en San Vicente de la Barquera
* Ponto La Maza super la estuaro de San Vicente de la BarqueraPonto La Maza super la estuaro de San Vicente de la Barquera
* Enirejo de la kaverno El Soplao en la montoĉeno de Arnero, je 540 metroj super la marniveloEnirejo de la kaverno El Soplao en la montoĉeno de Arnero, je 540 metroj super la marnivelo
* Antikva sidejo de la Pontifika Universitato de ComillasAntikva sidejo de la Pontifika Universitato de Comillas
* Palaco de SobrellanoPalaco de Sobrellano
* Strando de ComillasStrando de Comillas
* Tradicia arĥitekturo en Santillana del MarTradicia arĥitekturo en Santillana del Mar
* Kapitula kirko de Santillana del MarKapitula kirko de Santillana del Mar
* Klostro de la Kapitula kirko de Santillana del MarKlostro de la Kapitula kirko de Santillana del Mar

Referencoj
----------

1. ↑  Leĝo 8/1999, de la 28-a de aprilo, pri komarkoj de la Aŭtonoma Komunumo Kantabrio.  Arkivigite je 2009-12-12 per la retarkivo Wayback Machine
La **Altlernejo Ferenc Gál** (hungare: *Gál Ferenc Főiskola*) estas provinca teologia altlernejo en Szeged. La posedanto estas diocezo de Szeged-Csanád.

Historio
--------

Episkopo Gyula Glattfelder fondis la seminarion, kie la instruado komenciĝis en 1930. La pedagogoj estis jezuitoj, sed en 1950 ili estis forigitaj. La korespondanta edukado (kiel nova eduka ebleco) komenciĝis en 1983. La altlernejo ekde 1995 ricevis permeson doni oficialajn bakalaŭrojn. En 2008 la altlernejo prenis la nomon de *Ferenc Gál*. En 2014 pedagogia fakultato en Szarvas aliĝis al la altlernejo, en la sekva jaro ankaŭ agrikultura de Mezőtúr. Apartenaĵoj de la altlernejo estas praktikada bazlernejo, infanĝardeno kaj infanvartejo en Szarvas kaj faklernejo-gimnazio-kolegio en Békés (urbo).

En Szarvas en la 18-a jarcento oni fondis katolikan lernejon, kiu funkciis ĝis la socialisma erao, poste ĝi estis levita al fakultato de pedagogia instruado. Oni edukis ankaŭ infanĝardenistojn kaj infanvatejistojn. La celo ne ŝanĝiĝis post la aliĝo, tamen nun la instruado daŭras en kristana etoso.

Fakultatoj
----------

La altlernejo havas fakultatojn pri:

* teologio
* sociologio
* pedagogio

Elektitaj studentoj
-------------------

* György Benyik
* Péter Nemeshegyi
* Béla Weissmahr

Elektitaj instruistoj
---------------------

* György Benyik
* Kálmán Juhász
* Péter Nemeshegyi
* Béla Weissmahr

Fontoj
------

* oficiala paĝo hungare Arkivigite je 2016-07-10 per la retarkivo Wayback Machine
* fakultato Szarvas
* filio en Mezőtúr Arkivigite je 2016-08-16 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La brilaj koloroj de tiu venena grajnorano (*Oophaga granulifera*) avertas al predantoj pri sia veneneco.
La inversa kontraŭlumo de la Dukolora mielvorulo faras ĝin videbla, avertante pri sia agresema temperamento, kaj ties akraj dentoj kaj ungoj.
**Aposematismo** (el la greka ἀπό *apo* for, σ̑ημα *sema* signalo, stampita de Edward Bagnall Poulton), aŭ **predantoforigo**, eble plej ofte konata en la kunteksto de **averta koloraro** priskribas familion de kontraŭpredantaj adaptoj en kiuj **averta signalo** estas asocia kun la neprofiteblo de tia predo al eblaj predanton. Aposematismo ĉiam inkludas avertajn signalojn. Aliaj avertaj signaloj estas la brilaj koloroj de floroj kiuj alllogas polenistojn. La averta signalo povas preni la formon de rimarkinda animala koloraro, sonoj, odoroj aŭ aliaj percepteblaj karakteroj. Aposemataj signaloj estas profitaj kaj por la predanto kaj por la predo, ĉar ambaŭ evitas eblajn damaĝojn.

Aposematismo estas uzata por la tiel nomata Milera kamuflimito, per kiuj specioj kun fortaj defendoj evoluas por simili unu al alia. Per tiu kamuflimito de similkoloraj specioj, la averta signalo al eblaj predantoj estas kunhavata, farante ilin lerni pli rapide kontraŭ malpli kosto de ĉiu specio.

Notoj
-----

1. ↑  Poulton, 1890. Foldout "The Colours of Animals Classified According to Their Uses", post paĝo 339.
2. ↑  Marek, Paul. "Aposematism". Apheloria.  Alirita la 7an de Majo, 2016.
3. ↑   (2003) "Multiple, recurring origins of aposematism and diet specialization in poison frogs". doi:10.1073/pnas.100.22.12792.
4. ↑   (1981) "Toxicity, Odor Aversion, and 'Olfactory Aposematism'", *Science* **213** (4506), p. 476. doi:10.1126/science.7244647.

Fontoj
------

* Capinera, John L. eld. (2008). Encyclopedia of Entomology (2nd ed.). Springer. ISBN 978-1-4020-6242-1.
* Edmunds, M. (1974). Defence in Animals. Longman. ISBN 0-582-44132-3.
* Poulton, Edward Bagnall (1890). The Colours of Animals, their meaning and use, especially considered in the case of insects. London: Kegan Paul, Trench & Trübner.
* Ruxton, G. D.; Speed, M. P.; Sherratt, T. N. (2004). Avoiding Attack. The Evolutionary Ecology of Crypsis, Warning Signals and Mimicry. Oxford University Press. ISBN 0-19-852860-4

* Kategorio Aposematismo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Masklo de Okcidenta gorilo ĉe la Melburna Bestoĝardeno.
Western Gorilla area.pngArealo
Kompare de grandeco al la homo
La **Okcidenta gorilo** (*Gorilla gorilla*) estas granda simio kaj la plej populacia specio de la genro *Gorilla*.

Taksonomio kaj subspecioj
-------------------------

Preskaŭ ĉiuj el la individuoj de tiu taksono apartenas al la subspecio Okcidenta gorilo de malaltaj teroj (*G. g. gorilla*) kies populacio estas proksimume 95,000 individuoj. Oni supozas, ke restas nur 250 al 300 el la nura alia subspecio de Okcidenta gorilo, nome Krosrivera gorilo (*G. g. diehli*).

Fizika priskribo
----------------

Notoj
-----

1. ↑  Planet Of No Apes? Experts Warn It's Close Arkivigite je 2012-10-25 per la retarkivo Wayback Machine CBS News Online, 12a Septembro 2007. Konsultita 2008-03-22.
2. 1 2  iucn
3. ↑   Animal Info – Gorilla. AnimalInfo.org. Alirita 12a de Septembro 2007.

* Okcidenta gorilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Okcidenta gorilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Okcidenta gorilo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Paavo Johannes NURMI** (naskiĝis la 13-an de junio 1897 en Turku, mortis la 2-an de oktobro 1973 en Helsinko) estis finna atleto-kuristo por mezaj kaj longaj distancoj kaj unu el la plej grandaj olimpikaj atletoj iam ajn. Nurmi, konata kiel la "Fluganta Finno", estis unu el la simboloj de la juna finna nacio en la 1920-aj jaroj. Li partoprenis en tri olimpikoj (1920, 1924, 1928) kaj gajnis 12 olimpikajn medalojn (9 orajn kaj 3 arĝentajn), pli ol iu ajn alia atletika konkuranto ekde la renovigo de la Olimpikoj ekde 1896. Li posedis dum ok jaroj (1923–31) la mondan rekordon de la unumejla ebena kurado (1609 m; 4:10,4). 

La instiga ekzemplo por Nurmi estis ĉefe la samnaciano Hannes Kolehmainen, kiu venkis trifoje en la olimpiko de 1912. Li kuris per stophorloĝo en la mano dum la trejnadoj por precize dividi la forton. Li venkis en la Olimpiko de Antverpeno de 1920 en 10.000 m-a ebenkuro kaj 10.000 m-a kampokuro. Li venkis en Amsterdamo denove en 1928 en la 10.000 m-a ebenkuro. 

Liaj plej gravaj sukcesoj okazis en 1924, en la Pariza Olimpiko. Li atingis la 10-an de julio – en tre varmego – Olimpikan rekordon en la 1500 m-a, poste en la 5000 m-a ebenkuro. Du tagojn poste en same malkonvena vetero, li ripetis la venkon en la kampokuro de 1920. Sekvatage, li atingis la unuan lokumon en la neoficiala 3000 m-a grupokonkuro (Finnlando venkis, sed la sportistoj ne ricevis medalojn). 

Li atingis novan mondan rekordon la 23-an de aŭgusto 1923, kiam Nurmi kuris per stophorloĝo. Li kuris en la unumejla ebenkuro kaj la unuan tri kvaronmejlon kuris dum precize 63 sekundoj kaj la lastan dum 61,4 sekundoj. Spite al liaj sukcesoj, oni ne sekvis lian metodon. 

Li akiris novan mondan rekordon en 1925 en la unuhora kuro, kiam li postlasis 19.210 m. Oni fortiris de li en 1932 la statuson de amatoro, tiel li ne povis partopreni en la olimpiko de Los Angeles. 

Nurmi ricevis statuon jam en lia vivo, apud la helsinka olimpia stadiono.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 211078
* GND: 119512645
* LCCN: n90648571
* VIAF: 10657664
* ISNI: 0000 0000 3997 9739
* SUDOC: 145200205
* BNF: 16630979d
 |
Norbert Stein (kvara ekde maldektsre) kun sia *Pata on the Cadallic* en la Luther-preĝejo je Kolonjo septembron de 2011
**Norbert STEIN** (naskiĝis en 1953) estas germana ĵazmuzikisto (saksofonisto, komponisto kaj bandestro).

Vivo kaj verkado
----------------

Norbert Stein studis inter 1973 kaj 1979 saksofonludon ĉe la ĵazfakejo de la muzika altlernejo je Kolonjo. Li famiĝis komence kiel membro de la ensembloj *Boury*, *NoNett* kaj *Headband*, kun kiuj li ankaŭ koncertis tutmonde. Poste li fondis proprajn, laŭ la personaro tre konstantajn ensemblojn, al kiuj apartenas interalie Christopher Dell, Frank Gratkowski, Thomas Heberer, Michael Heupel same kiel Albrecht Maurer.

Por tio Stein evoluigis surbaze de la "patafiziko" de verkisto Alfred Jarry sian koncepton de tiel nomata "patamuziko". Ĉi tiu estu fluanta, sed ne malkviete, sed ĝi evoluu kontinue ankaŭ je ŝanĝaj tempoj; je tio ĝi ne devas resti en idiliaj pejzaĝoj, sed generu je aŭskultanto la emocian emon, lasi sin kunporti. Por tio Stein kreas en siaj komponaĵoj tiel nomatajn „aranĝitajn spacojn", je kio li antaŭmetas al la unuopaj instrumentistoj agordojn, ene de kiuj ili libere povas moviĝi soloiste. Ĝisdetale traaranĝitaj estas nur malmultaj pasaĵoj de liaj pecoj, tiel ke restas multaj okazoj por spontana kaj interaga kunmuzikado. Ĉi tion li povis elprovi per kompoziciaj mendoj.

Stein koncertis kun siaj diversaj, plejparte paralele ekzistaj ensembloj - Pata Masters, Pata Generators, Pata Orchester, Pata Horns samkiel Pata Trio – je festivaloj kaj je vojaĝoj tutmonde, dum kiuj li kunverkis kun surlokaj muzikistoj. Kelkaj el la muzikaj renkontoj ekestintaj je tio (i.a. en Aŭstralio, Brazilo, Francujo, Indonezio) ankaŭ aperis surdiske. Li ĉiam denove kunverkas kun la muzikistoj de Association à la Recherche d'un Folklore Imaginaire. De lia propra diskeldonejo *PATA MUSIC* ekde 1986 ĝis nun aperis 18 publikaĵoj de liaj verkoj el la kampo de aktuala nuntempa muziko.

Stein estis multjara membro de la saksofonkvaropo *Kölner Saxophon Mafia]* kaj muzikas nun regule kun bando de kolonjaj ĵazmuzikistoj nome *James Choice Orchester*. Li tamen ankaŭ kunverkis diskojn de Karlheinz Stockhausen.

Diskaro
-------

* 1987 Pata1 - Die fünf Tage
* 1988 Pata2 - Lucy und der Ball
* 1990 Pata Orchester - Die wilden Pferde der armen Leute
* 1990 Pata Horns - New Archaic Music
* 1992 Pata Horns - Talking People
* 1993 Pata Orchester - The Secret Act of Painting
* 1994 Pata Masters - Blue Slit
* 1996 Pata Masters - Graffiti
* 1999 Pata Masters - Pata Maroc (kun Michael Rüsenberg)
* 2001 Pata Masters - Live in Australia
* 2003 Pata Masters & Kua Etnika - Pata Java
* 2006 Pata Blue Chip Pata Generators - Code Carnival
* 2007 Pata Musik played by NDR-Bigband - Graffiti Suite
* 2008 Pata Generators - Direct Speech

Eksteraj ligiloj
----------------

* hejmpaĝo de Norbert Stein


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 394762
* GND: 134694848
* VIAF: 101060287
* ISNI: 0000 0001 1777 4641
* MBA: ddca2145-1488-4a94-bea9-35387d4c7fdd
 |
Paavo Väyrynen en 2009
**Paavo Matti VÄYRYNEN** (naskiĝis la 2-an de septembro 1946 en Kampara komunumo de Kemi, nuntempe Keminmaa) estas finna politikisto de la politika partio Finnlanda Centro.

Kariero
-------

Li estas eksa prezidanto de ĉi tiu partio. En prezidentelekto en la jaro 1988, li ricevis dualoke plejajn voĉojn kaj en prezidentelekto en la jaroj 1994 kaj 2012 trialoke plejajn voĉojn. Li estis la unuan fojon membro de finna parlamento, kiam li havis nur 23 jarojn. Li estis lerneja ministro en la jaroj 1975-1976, laborpotenca ministro en la jaroj 1976-1977, ministro de eksteraj rilatoj en la jaroj 1977-1982, 1983-1987, 1991-1993 kaj ministro de ekstera komerco en la jaroj 2007-2011.

Paavo Väyrynen proponis, ke Norlandoj prenas komunan monon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Paavo Väyrynen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo (finne)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 389737
* GND: 1061067734
* LCCN: n83073046
* VIAF: 276546665
* ISNI: 0000 0000 2366 2841
 |
La **Arkta glacitavolo** estas la glacitavolo de la Arkta Oceano kaj de ties apudejaro. La Arkta glacitavolo suferas regulan sezonan ciklon laŭ kiu glacio fandiĝas en printempo kaj somero, atingas minimumon ĉirkaŭ mezo de Septembro, poste pliiĝas dum aŭtuno kaj vintro. Somera glacikovro en la Arkto estas ĉirkaŭ 50% el la vintra kovro. Iome el la glacio survivas el unu jaro al la venonta. Nune 28% el la Arktbasena marglacio estas multjara, pli dika ol la sezona glacio: ĝis 3–4 metroj dika sur grandaj areoj, kun pintoj de ĝis 20 metroj alta. Same kiel la regula sezona ciklo estas estanta malpliiĝanta tendenco de la marglacio en Arkto en ĵusaj jardekoj.

La marglacio havas gravan efikon sur la varma ekvilibro en la polusaj oceanoj, ĉar ĝi izoligas la (relative) varman oceanon el la multe pli malvarma aero supre, tiele malpliigante la varmoperdon el la oceanoj. La marglacio estas tre reflekta de suna radiado, reflektante ĉirkaŭ 60% el venanta suna radiado se nuda kaj ĉirkaŭ 80% se kovrita per neĝo. Tio estas multe pli granda ol la reflektiveco de la maro (nur ĉirkaŭ 10%) kaj tiele la glacio ankaŭ tuŝas la absorbon de sunlumo ĉe la surfaco.

Referencoj
----------

1. ↑  Polar Sea Ice Cap and Snow – Cryosphere Today, University of Illinois  Arkivigite je 2011-02-23 per la retarkivo Wayback Machine Alirita la 22an de Aprilo 2017.
2. ↑  Arctic Sea Ice News & Analysis – April 2008  Alirita la 22an de Aprilo 2017.
3. ↑   (16 October 2014) "Commercial Arctic shipping through the Northeast Passage: Routes, resources, governance, technology, and infrastructure", *Polar Geography*, p. 14. doi:10.1080/1088937X.2014.965769.

Vidu ankaŭ
----------

* Malpliiĝo de la arkta glacitavolo
**Nigahiga** estas populara kanalo sur la filmetenhavanta retejo YouTube. Estas aktuale la plej grava abonkanalo en tiu retejo, kun pli ol 3.800.000 abonantoj. La kanalo estis komencita de amikoj Ryan Higa, Sean Fugiyoshi, Tim Enos, kaj Tarynn Nago. De la originaj kvar, sole Ryan Higa estas konstante rolulo en Nigahiga-aj videoj. Ofte aliaj YouTube steluloj (ekzemple Kevin Wu) estas prezentitaj.

Enhavo
------

La unuaj videoj sur Nigahiga estis de Ryan kaj Sean lipoakordigantajn popularajn kantojn. Rapide, ili komencis estigi aliajn specojn de videoj, kiuj inkluzivas parodiojn kaj originajn videojn. Hodiaŭ Nigahiga kreas originajn kantojn, mallongajn filmojn, kaj daŭras antaŭan serion, kiel Kara Ryan, la Kiel Esti... serio kaj Filmoj en Minutoj.

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Vi povas plibonigi la jenon:
* Aldonu mankanta(j)n fontindiko(j)n al la artikolo.
* Aldonu taŭgan informkeston al la artikolo.

Se vi korektis unu el la menciitaj mankoj, bonvolu forigi la koncernan parametron de la ŝablono {{Pluraj problemoj}}. Detaloj estas en la dokumentado. |

* Kategorio Nigahiga en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 362377
* LCCN: no2017066803
* VIAF: 6656149619460204010004
 |
**Pablo Palazuelo** de la Peña (Madrido, 6-a de oktobro de 1915 - Galapagar, Madrido; 3-a de oktobro de 2007); pentristo, gravuristo kaj skulptisto hispana. Palazuelo estis unu el la ŝlosilaj figuroj de la hispana arto de la dua duono de la 20a jarcento.

Statuo de Pablo Palazuelo

Biografio
---------

En 1932 ekprepariĝas por la eniro en la Altlernejo de Arkitekturo de Madrido kvankam finfine en Londono en 1933 kiam kaj kie ekstudos arkitekturon (School Of Arts and Crafts de la Universitato de Oksfordo).

El 1939 li dediĉis sin nure al pentrarto. Dum la 1940-aj jaroj li dediĉis sin al abstraktismo. En 1950 ekrilatis amike kun Eduardo Chillida. Tiujare ekspozicias en Toronto. En 1961 revenis al la skulptarto kaj poste ekspoziciis en Usono. En 1974 li instaliĝis en Monroy, nome en kastelo, en la provinco Cáceres. 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 430465
* GND: 119330431
* LCCN: n81108478
* VIAF: 47070381
* ISNI: 0000 0001 1635 2762
* SUDOC: 027402274
* BNF: 155121716
* ULAN: 500036439
* BIBSYS: 90253985
* RKD: 130730
* BNE: XX4578761
 |
La **Paca Arko** (angle *Peace Arch*) estas monumento en formo de triumfa arko 20,5 metrojn alta situanta ĉe la Kanad-Usona landlimo ĉe la landlima transirejo inter Blaine, Vaŝingtono, Usono kaj Surrey, Brita Kolumbio, Kanado. La arko estas en la "Peace Arch Park" kies norda parto estas en Kanado kaj la suda parto en Usono. La arko mem situas ĝuste sur la limlinio kie duono de ĝi estas en Kanado kaj la alia duono estas en Usono.

Historio
--------

La surskribo "Mi deziras, ke ĉi tiu pordego neniam fermiĝos"
La arko estis konstruita en 1921 de Sam Hill, usona komercisto, kiu multe investis en la nordokcidento de Usono komence de la 20-a jarcento memore al la Traktato de Gento, kiu estis subskribita en 1814 kaj finis la militon inter Usono kaj Britio. Sur la tegmento de la arko, kiu estas 20,5 metrojn alta, la flagoj de Usono kaj Kanado estas elmontritaj (ĉiu sur sia propra flanko), kaj surskribo estas gravurita en ŝtono sur la friso. Sur la usona flanko, la frazo "Infanoj de komuna patrino" estas gravurita, kaj sur la kanada flanko, la frazo "Komuna loĝejo en komuna unueco" estas gravurita. Ene de la arko estas skribita la dediĉo "Ke tiu ĉi pordego neniam estos fermita" ambaŭflanke.

La arkaĵo dum nokto
La limtransirejo ligas Interstate 5 (I-5) kondukantan de Kalifornio kaj Seatlo sur la usona flanko al Route 99 sur la kanada flanko kiu daŭras al Vankuvero. Tiu ĉi landlima transirejo neniam estis fermita kaj simbolas la pacon inter la du landoj. La oficiala nomo de la limtransirejo sur la kanada flanko estas "Douglas Pass" laŭ Sir James Douglas, la unua guberniestro de Brita Kolumbio. Dank' al la arko, la limtransirejo estas nomata de multaj homoj "la paca arka limtransirejo". La Douglas-limtransirejo, ankaŭ konata kiel la Peace Arch-transirejo, estas la tria plej okupata limtransirejo inter Usono kaj Kanado kun ĉirkaŭ 3,500 ĝis 4,800 aŭtoj pasas tra ĝi ĉiutage .

La retejo de Parkoj en Brita Kolumbio deklaras, ke la areo de la kanada flanko de la Peace Arch Park estas naŭ hektaroj. La retejo de la Usonaj Ŝtataj Parkoj indikas, ke la areo de la parto administrita de Usono en la Peace Arch Park estas ankaŭ ĉirkaŭ naŭ hektaroj. 

En 1952, la afro-usonana kantisto Paul Robeson ne estis permesita forlasi la limojn de Usono, tiel malhelpante lin prezenti en Kanado, ĵus trans la limo. Li decidis protesti tion kaj aperis sur la usona flanko kiam centoj da kanadanoj staras trans la limo kaj vidas lian senpreparan aperon sur platkamiono.

Referencoj
----------

1. ↑   Pri Peace Arch Park. Arkivita el la originalo je 2012-09-04. Alirita 2023-08-14.
2. ↑   Peace Arch – City of Surrey Heritage Sites. Alirita December 31, 2016.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Pacarka parko
* Pacarka provinca parko, BC
* Pacarka ŝtata parko, WA


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 832745
 |
|  |
| --- |
| DOKUMENTOJ DE LA KATOLIKA EKLEZIO |
| *"Papa dokumento"* |
|  Sildo de papo Johano la 23-a. |
| nomo = **PACEM IN TERRIS** (Pacon sur la tero) |
| tipo = encikliko |
| dato = **11-a de aprilo de 1963** |
| adresitoj = **la tuta homaro** |
| evento = *minacata milito inter Usono kaj Sovetunio pro la misiloj en Kubo'* |

La **Pacem in Terris** estas la lasta encikliko, publikigita de papo Johano la 23-a la 11-an de aprilo 1963 kiam la papo estis jam grave signita per sinptomoj de la malsano - stomaka kancero – kiu, en malpli ol du monatoj, lin estus portinta al morto.

Temas pri unu el le eciklikoj le famaj kaj konataj de tiu papo. <por la redakto de tiu encikliko la papo profitis de la helpo de la profesoro kaj rektoro de la Pontifika Laterana Universitato, Pietro Pavan.

Enhavo
------

Johano la 23-a, aŭtoro de la encikliko *Pacem in terris*.
La papo direktiĝas al «ĉiuj homoj de bona volo», dikredantoj kaj ne dikredantoj, ĉar la Eklezio devas rigardi al mondo senlima kaj "senbloka"  kaj apartenas al Okcidento kaj al Oriento. «Serĉu, ĉiuj nacioj, ĉiuj politikaj komunumoj, la dialogon, la intertraktadon». Necesas direkti la streĉojn al tio kio unuigas, preterlasante tion kio dividas.

### Redaktaj enhavoj

* Enkonduko
* I – La ordo inter la homaj estuloj
* II – Rilatoj inter la homaj estuloj kaj fortaj povoj ene de la unuopaj politikaj komunumoj
* III – Rilatoj inter la politikaj komunumoj
* IV – Rilatoj de la homaj estuloj kaj politikaj estuloj kun la mondaj komunumoj
* V - Admonoj

### Originaleco

En mondo dominata de la malvarma milito kaj disa inter kapitalismo kaj socialismo, la papo levis sian voĉon por atentigi pri la fundamentan valoron de la paco. La encikliko estis kritikata en la konservativaj medioj – ĉar konsiderita tro proksima al la principoj de komunismo kiu rebaptis la enciklikon "Falcem in terris" (kun klara aludo al la al falsilo (latine falcis, falcem), simbolo kune kun la martelo de la komunistaj movadoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Johano la 23-a
* Listo de la enciklikoj
* Nuklea senarmiĝo
* Katolika sociala doktrino
* Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj

Aliaj projektoj
---------------

* Itallingva  Pacem in terris
* Latinlingva
* Anglalingva teksto de la Pacem in teriis

Eksteraj ligiloj
----------------

* Il testo integrale dell'enciclica

Notoj
-----

1. ↑  Roberto de Mattei, *Il Concilio Vaticano II. Una storia mai scritta*, Torino 2010, p. 390
2. ↑  *Giovanni XXIII nel ricordo del segretario Loris Francesco Capovilla*, intervista con Marco Roncalli, Ed. San Paolo, Cinisello Balsamo (MI) 1994, p. 155
3. ↑  Tiam la precipaj kaj minace armitaj blokoj estis du, tiu usona kaj tiu sovetunia.
Per **nigra nobelaro**, pliofte dirita *nigra aristokrataro*, estis difinita la roma aristokrataro kiu daŭrigante esti fidela al la papo post la konkero de Romo de 1870, kaj altrange oficante en la papa administrado, estis devigita surmeti la kortegan nigran veston, diritan ankaŭ "laŭhispana vestomaniero": sistemo kiu daŭrigis ĝis 1968, kiam papo Paŭlo la 6-a per la Motu proprio "Pontificalis Domus", dekretis la finon de la papa kortego kun tuta ĝia baroka aparato.

Historio
--------

Se akcepti la originan distingon inter feŭda aristokrataro originita de la romaj baronaj familioj kaj la nobelaro devenanta el la praktikado de la urbaj municipaj ŝarĝoj, tiu socia klaso formiĝis kaj prosperis ĉirkaŭ la povo de la papoj kaj de kardinaloj, kvankam daŭrigante diferenciĝi en sia eno laŭ la prestiĝo de la ŝarĝoj plenumitaj, (dekomence nur al la antikva barona klaso apartenis la rajton ŝarĝiĝi per la titolo Tronasistanta princo, Marŝalo de la Konklavo kaj de Granda Instruisto de la Sankta Hospico). Ĝi nombre kreskis laŭlonge de la jarcentoj pro la estiĝo de novaj "papaj" familioj ekloĝantaj en Romo kaj tiuj diversmaniere beneficitaj de la tera povo de la papoj, kaj aparte indikas ankaŭ tiun parton de la nobelaro kiu, post la konkero de Romo, daŭrigus esti fidela al la Suverena Papo (Papo Reĝo) distingiĝante sekve el la "blanka nobelaro" kiu, kvankam fidela al la papo, aliĝis ankaŭ al la novaj suverenoj de Savoja dinastio. Multaj de tiuj familioj de la "nigra nobelaro" fermis la pordegojn de siaj palacoj (ago esprimanta funebron) por signi malkonsenton kaj rifuzon de la novaj suverenoj. Tio ĉesis nur okaze de la Lateranaj Traktatoj.

Inter la roma "nigra" aristokrataro memorindas aparte la romaj princaj familioj kaj tiuj de la markizoj de Baldakeno kiuj plenumis oficojn tradicie heredajn ĉe la papa kortego, kiel la Familio Colonna, Orsini, Sacchetti, Massimo, Patrizi Naro Montoro, Serlupi Crescenzi), Caetani, Ruspoli, Radini Tedeschi, Borghese, Chigi, Gabrielli, Guglielmi, Lancellotti, Aldobrandini, Pallavicini, Odescalchi, Altieri ktp

Inter la "blanka" aristokrataro nombriĝendas Boncompagni Ludovisi, Ottoboni, Caetani, Cesarini Sforza, Doria Pamphilj, Ruspoli, Sciarra, Schiaratura, Lovatelli, branĉoj de Odescalchi kaj de Pallavicini. Ne mankis, fakte, familioj kiuj, pro la malpermeso de fidokomizo en la itala civila kodo de 1965, dividiĝis en sia eno ĉar pliiĝis la aŭtonomion de la duenaskitaj branĉoj.

Notoj
-----

1. ↑  Lettera Apostolica "Pontificalis Domus"
Renesanca reprezentaĵo de la pacienco.
**Pacienco** laŭ PIV estas:

* Virto de tiu, kiu rezignacie kaj trankvile eltenas malbonon.
* Eco de tiu, kiu kviete atendas iun, ion malfruiĝantan.
* Eco de tiu, kiun ne lacigas la longeco kaj malfacileco de ties laborado.

Iel tiu eco estas konsiderata ero de karaktero kiu efikas por sukcese atingi celojn. Male malpacienco estas ofte kaŭzo de malsukceso, ĉar urĝe pelata agado kutime malsukcesas pro manko de zorgemo.

La **pacienco** estas kapablo kiu permesas kelkajn homedojn (Bonoboj kaj Homoj) elteni malfacilaĵojn. Tiele tiu kiu spertas paciencon plifortiĝas iom post iom, dum fortuloj scipovas esti ĉiam pacienculoj.

Pacienco estas, tra la mondo kaj kredoj, esenca kvalito postulata por ĉiu, kiu aspiras al saĝo kaj estas konsiderata virto: ĝi estas morala valoro. La komuna sento de pacienco respondas al realaĵo, kiu estas distinginda de spirita pacienco, esenca elemento de multaj kredoj. 

En la Biblio estas la espero fida en la liberiga interveno de Dio; kristana pacienco signifas, tiele, persevero en espero. Malo estas kolero.

* Kategorio Pacienco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Pacienco en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
paciencobotelo kun figuroj, scenoj el la minista vivo (en muzeo de nord-Hungario)
**Paciencobotelo** estas botelo kun mallarĝa kolo, ene figuroj el ligno aŭ osto aŭ aliaj materialoj. 

Ekzistas du metodoj por fari ĝin: Aŭ oni konstruas la figurojn el etaj komponentoj en la botelo kaj kungluas ilin per pinĉilo, lignostabeto kaj drata hoko (tio estis la kutimo en Hungario) aŭ la konstruita figuraro estas kunfermebla kaj post engluto en la botelon oni povas ĝin malfermi per fadeno.

Historio
--------

La **paciencobotelo** unuafoje aperis en la 16-a jarcento kaj tiam ĝi estis populara loĝeja, kamena ornamaĵo en Eŭropo, en la hungaraj kamparanaj loĝejoj ĝi ornamis la komodon. Ties disvastiĝon, disvolvon en Mez-Eŭropo helpis la kesta kaj ludvara metia industrio de la Oberammergau kaj Berchtesgaden, kiuj produktis scenojn eĉ kelfoje kun moviĝantaj (moveblaj) figuroj.

La paciencobotelo de Okcidenta Eŭropo estas kuŝanta plej ofte kun figurigo de ŝipo (tiel disvastiĝis tie la nomo **"Ŝip' en botel'**); en Mez-Eŭropo kaj tiel en Hungario, oni lokigas la skulptaĵon en starantan botelon kaj la spaco estas ofte disigita je etaĝoj. 

La paciencobotelo estis tre ŝatata en Hungario jam en la 18-a jarcento, en Debrecen aperis unu eĉ en postlasaĵo (testamento, legaco) en 1780, kiu prezentis sovaĝbestan ĝardenon en botelo. La du plej ŝatataj formoj en Hungario estis la religiaj kaj la ministaj temoj: ekz. paciencobotelo kun eta altaro el 1784, el Földvár kaj ministaj boteloj el 1791, le Selmec- aŭ Baka-bánya (minejo). 

Oni faris ankaŭ kalvarion (suferoj de Kristo), kio estas fakte krucifikso en la botelo. Oni volonte okupiĝis pri similaj temoj eĉ ĝis komence de la 20-a jarcento. 

La minejaj paciencoboteloj prezentis la ministan vivon, teknikon kaj vestojn; ili figurigis en 3—4 etaĝoj la plej kutimajn minejajn laborojn. 

Oni malofte prezentis en la boteloj aliajn temojn ekz. laborojn de la vitokultivado.

Literaturo
----------

* Malonyay Dezső: A magyar nép művészete (III. Bp. 1911)
* Madarassy László: Művészkedő magyar pásztorok (Bp. 1934)
* Haberlandt, A.: Taschenwörterbuch der Volkskunde Österreichs (Wien. 1953); Erich, O.—Beitl, R.
* Wörterbuch der deutschen Volkskunde (Stuttgart, 1955)
* Jenő Faller: A soproni Központi Bányászati Múzeum anyagából.
* Bányászpalackok (Bányászati Lapok, 1961)
* Mária Kresz: A kerámia gyűjtemény gyarapodása (Népr. Ért. 1969).

Eksteraj ligiloj
----------------

* hungare[*rompita ligilo*]
Philadelphia Deringer de John Wilkes Booth
La **atenco kontraŭ Abraham Lincoln** estis unu el la plej lastaj gravaj okazaĵoj de la Usona Enlanda Milito, okazinta en la Granda vendredo la 14-an de aprilo 1865 en Teatro de Ford, kiam Abraham Lincoln, ĉeestanta kun sia edzino kaj du gastoj teatraĵon *Our American Cousin*, estis pafita de John Wilkes Booth.

John Wilkes Booth estis bone konata aktoro kaj konfederacia spiono el Marilando; kvankam li neniam aliĝis al la konfederacia armeo, li havis kontaktojn kun la konfederacia sekreta servo. Post kiam li ĉeestis la 11an de aprilo 1865 en la diskurso en kiu Lincoln subtenis voĉdonrajtojn por nigruloj, Booth planis komploton por murdi la Prezidenton. Kiam Booth eksciis pri la intencoj de la Lincoln-oj ĉeesti en teatroludo kun la Generalo Grant, li planis murdi kaj Lincoln kaj Grant en la Teatro Ford. Lincoln kaj sia edzino spektis la verkon *Our American Cousin* (Nia usona kuzo) de Tom Taylor la vesperon de la 14a de aprilo, ĝuste kvin tagojn post la venko de la Unio en la Batalo de la Tribunalo de Appomattox. Lastminute, Grant decidis iri al Nov-Ĵerzejo viziti siajn filojn anstataŭ spekti la teatraĵon.

Je la 10:15 vespere, Booth eniris en la malantaŭo de la loĝio de Lincoln, kaŝe ŝteliris al lia dorso, kaj pafis al la malantaŭo de la kapo de Lincoln, mortige vundante lin. La invitito de Lincoln Majoro Henry Rathbone dummomente baraktis kun Booth, sed Booth ponardis lin kaj fuĝis. Zorgita de la doktoro Charles Leale kaj de du aliaj doktoroj, Lincoln estis portita trastrate al la Hejmo Petersen. Restinte en komato dum ok horoj, Lincoln mortis je la 7:22 la 15an de aprilo. En la momento de la morto kelkaj observantoj diris, ke lia mieno aspektis kvazaŭ ripozante en rideto. Stanton salutis kaj diris, "Nun li apartenas al la historio". La korpo de Lincoln estis metita en flag-ŝirmita ĉerko, kiu estis metita sur funebra veturilo kaj eskortita al la Blanka Domo fare de soldatoj de la Unia Armeo. Prezidento Johnson ĵuris la venontan matenon.

Notoj
-----

1. ↑  Donald 1996, pp. 586–587.
2. ↑  Harrison 2010, pp. 3–4.
3. ↑  Donald 1996, pp. 594–597.
4. ↑  Donald 1996, p. 597; Martin 2010.
5. ↑  Steers Jr. 2010, p. 153.
6. ↑  Fox, Richard.  (2015) *Lincoln's Body: A Cultural History*. W. W. Norton & Company. ISBN 978-0-393-24724-4.
7. ↑  Abel, E. Lawrence.  (2015) *A Finger in Lincoln's Brain: What Modern Science Reveals about Lincoln, His Assassination, and Its Aftermath*. ABC-CLIO. ISBN 978-1-4408-3118-8.
8. ↑  "OUR GREAT LOSS; The Assassination of President Lincoln.", 17a de Aprilo, 1865.
9. ↑  Hay, John.  (1915) *The Life and Letters of John Hay Volume 1*. Houghton Mifflin Company..

 origina citaĵo estas la taglibro de Hay, kiu estas citita en "Abraham Lincoln: A History", Volume 10, P. 292 fare de John G. Nicolay kaj John Hay
10. ↑  Donald 1996, pp. 598–599, 686.
11. ↑  Hoch, Bradley R..  (2001-09-04) *The Lincoln Trail in Pennsylvania: A History and Guide* (angle). Penn State Press, p. 121–123. ISBN 978-0-271-07222-7.
12. ↑  Trefousse, Hans L..  (1989) *Andrew Johnson: A Biography*. W.W. Norton & Company.

* Kategorio Atenco kontraŭ Abraham Lincoln en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)