|  |
| --- |
| Parto de serio
stelo de Davido  
**Judismo** |
| Portalo | Kategorio |
| Judoj · Judismo · Kiu estas judo |
| Ortodoksaj · Konservema judismo |
| Progresiva (Reforma - Liberala) · Ultraortodoksaj |
| Samarianoj · Falaŝoj · Karaimoj |
| Etnaj grupoj kaj lingvoj |
| Aŝkenazoj · Sefardoj · Mizraĥoj |
| Hebrea · Jida · Judhispana · Geeza |
| Religio |
| Dio · Principoj de kredo en judismo · Diaj nomoj |
| 613 micvot · Halaĥa · Leĝaro de Noe |
| Mesio · Eskatologio |
| Juda pensado, filozofio kaj etiko |
| Juda religia filozofio |
| Cedaka · Musar · Elekteco |
| Ĥasidismo · Kabalo · Haskala |
| **Religiaj tekstoj** |
| Torao · Tanaĥo · Miŝno · Talmudo · Midraŝo |
| Tosefta · Miŝne Tora · Ŝulĥan Aruĥ |
| Siduro · Maĥzoro · Pijuto · Zoharo |
| **La vivciklo, tradicioj kaj kutimoj** |
| Brit mila · Brit ŝalom · Pidjon ha-ben · Simĥat Bat · Bar-micvo |
| Ŝiduĥ · Nupto · Divorco (Get) · Sepulto |
| Kaŝrut · Juda kalendaro · Judaj festotagoj |
| Talito · Tfilino · Cicito · Kipao |
| Mezuzo · Menorao · Ŝofaro · Sefer Tora |
| **Signifaj figuroj de judismo** |
| Abraham · Isaak · Jakobo · Moseo |
| Salomono · Davido · Elija · Aaron |
| Majmonido · Naĥmanides · Raŝi |
| Baal Ŝem Tov · Gaon de Vilno · Maharal |
| **Religiaj konstruaĵoj kaj institutoj** |
| Templo · Sinagogo · Jeŝivo · Bejt midraŝ |
| Rabeno · Ĥazan · Dajan · Gaon |
| Kohen (pastro) · Maŝgiaĥ · Gabaj · Ŝoĥet |
| Mohel · Bejt din · Roŝ jeŝiva |
| **Juda liturgio** |
| Ŝema · Amida · Kadiŝ |
| Minhag · Minjan · Nosaĥ |
| Ŝaĥarit · Minĥa · Ma’ariv · Ne’ila |
| **Historio de judoj** |
| Antikva historio de Izraelo |
| Historio de judoj en mezepoko |
| Historio de judoj en novepoko |
| **Proksimaj temoj** |
| Antisemitismo · Holokaŭsto · Israelo |
| Filosemitismo · Cionismo |
| Abrahama religio |

Ekzistas neniu establita formuliĝo de **principoj de kredo** kiuj estas rekonitaj fare de ĉiuj branĉoj de judismo. Centra aŭtoritato en judismo ne apartenas al ĉiu persono aŭ grupo - kvankam la Sinedrio, nome la supera juda religieca tribunalo, plenumus tiun rolon kiam ĝi estas novfondita - sed prefere en la sanktaj skribaĵoj, leĝoj de judismo, kaj tradicioj.

Priskribo
---------

La diversaj principoj de kredo kiuj estis listigitaj dum la jarcentoj portas neniun pezon krom tio kio estis aldonita al ili de la famo kaj prestiĝo de siaj respektivaj verkistoj.

Judismo asertas la ekziston kaj unikecon de dio kaj substrekas elfaron de faroj aŭ ordonoj kune kun sekvado al strikta kredsistemo. Kontraste al tradicioj kiel ekzemple tiuj de kristanismo kiuj postulas pli eksplicitan identigon de dio, fido al judismo postulas al oni honori dion tra konstanta lukto kun la instrukciaĵo de dio (Torao) kaj la praktiko de ilia Micvo.

Ortodoksa judismo emfazas kelkajn kernajn principojn en siaj instru-programoj, plej grave kredon ke ekzistas unu unuopa, ĉioscia, transcendenta, ne-kunmetita dio, kiuj kreis la universon, kaj daŭre temas pri ĝia administrado. Tradicia judismo asertas ke dio establis pakton kun la juda popolo ĉe Monto Sinajo, kaj rivelis siajn leĝojn kaj 613 proponojn al ili en la formo de la Skriba kaj Buŝa Torao. En Rabena Judismo, la Torao (la hebrea "Toroth") konsistas el kaj la skriba Torao (Pentateŭko) kaj el tradicio de parola juro, multe de ĝi poste kodigita en sanktaj skribaĵoj (vidu: Miŝnao, Talmudo).

Tradicie, la praktiko de judismo estis dediĉita al la studo de Torao kaj observo de siaj leĝoj kaj ordonoj. En normiga judismo, la Torao kaj tial juda leĝo mem estas senŝanĝaj, sed interpreto de la leĝo estas pli senkaŝa. Ĝi estas konsiderita Micvon (ordono) legi kaj kompreni la leĝon.

La bonorda ekvivalento por la ĝenerala esprimo "kredo" kiel okazas en la esprimo "principoj de kredo" - estus la koncepto de Emunah en Judismo. Dum ĝi estas ĝenerale tradukita kiel kredo aŭ fido je dio, la koncepto de Emunah povas pli precize esti priskribita kiel "denaska konvinkiĝo, percepto de vero kiu transcendas racion." Emunah povas esti plifortigita tra saĝo, scio, kompreno kaj lernado de sanktaj judaj skribaĵoj. Sed Emunah ne estas simple bazita sur racio, nek ĝi povas esti komprenita kiel la kontraŭo de aŭ evidenta kontraste al racio.

Ekzistas kelkaj fundamentaj principoj kiuj estis formulitaj fare de mezepokaj rabenaj aŭtoritatoj. Tiuj estas prezentitaj kiel fundamentaj subkonstruaĵoj enecaj en la "akcepto kaj praktiko de judismo."

Kredo
-----

La Ortodoksa Judismo baziĝas sur la kredo en 13 principoj de Majmonido:

* La ekzisto de Dio
* La singulareco kaj unueco de Dio
* La spirita kaj abstrakta naturo de Dio
* La eterneco de Dio
* Nur preĝendas al Dio
* La revelacio pere de Liaj profetoj
* Moseo estas la pleja kaj ĉefa profeto
* Dio liveris la Leĝon en la Monto Sinai
* La Leĝo ne ŝanĝeblas
* Dio konas la estontajn homajn agojn
* Dio premias la bonecon kaj punas la malbonecon
* Dio sendos Mesion
* Dio revivigos la mortintojn

Vidu ankaŭ
----------

* Joseph Albo

Notoj
-----

1. 1 2  Emunah alirita la 24an de septembro 2019.