recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Prakseologio** – teorio de lerta agado. Estas kampo de sciencesploroj pri ĉia cela agado de la homo.

Prakseologia ciklo
------------------

* Diagnozo (kolekto de faktoj)
* Prognozo (antaŭvidado)
* Planado kaj programado
* Realigo
* Pritakso de efektoj

Iniciatinto de prakseologio kiel koncepto rilate al la nomo mem kaj apartigita sciencokampo estis Alfred Espinas, kiu en 1890 en la artikolo *Les origines de la technologie* publikigita en la revuo *Revue Philosophique de la France et de l'Etranger* skribis: *kaj jen la vorto "praktiko" sugestas la terminon "prakseologio" por determini sciencon pri "formoj plej ĝeneralaj kaj principoj plej altaj de la agado en la mondo de vivantaĵoj".*

Tasko de prakseologio estas serĉado de la plej vastaj ĝeneraligoj koncernantaj ĉiajn formojn de konscia kaj cela agado konsiderata pro lerteco; konstruado kaj pruvado de praktikaj indikoj, t. e. ordonoj kaj malpermesoj kune kun rekomendoj kaj avertoj rilatantaj al fortigo de lerteco kaj evitado de mallerto dum la agado; ellaborado de sistemo de nocioj necesaj aŭ siaspece taŭgaj por la konstruaĵoj; celado al kadrigo de ili en la dedukta sistemo kaj por formaligo de asertoj. Tasko de prakseologio estas i.a. scienca esplorado pri kondiĉoj de lerteco de agado. Pro tio ĝi okupiĝas pri tipologio de agoj lige kun esploro de iliaj sukcesoj kaj malsukcesoj. 

Neceson utiligi prakseologion kiel metodon de ekonomiscienco montris Ludwig von Mises en sia verko *Homa agado. Traktato pri ekonomio*. 

Gravan kontribuon en aplikado de prakseologio havis pola sciencisto kaj filozofo Tadeusz Kotarbiński, la aŭtoro de *Traktato pri bona laboro* (1955) kaj profesoro Witold Kieżun.

Bibliografio
------------

* G.A. Selgin, Praxeology and Understanding: An Analysis of the Controversy in Austrian Economics. The Review of Austrian Economics, 2/1988, p. 19–58.
* Tadeusz Kotarbiński, Praxiology: an introduction to the sciences of efficient action, Pergamon Press, 1965

Vidu ankaŭ
----------

* Aŭstria skolo de ekonomiko
* Socia agado

Eksteraj ligiloj
----------------

* Praxeology: The Methodology of Austrian Economics Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine by Murray Rothbard
* Economics and Praxeology by Ludwig von Mises
* El análisis praxeológico
* Praxeología y economía[*rompita ligilo*], de Francisco Capella
* El malestar en la praxeología[*rompita ligilo*], de Roberto Dania
**Preĝejo de Sankta Johano Nepomuka** estas romkatolika, la plej signifa historia monumento de urbo Budaörs en Hungario.

Historio
--------

La unua mencio pri la preĝejo okazis en 1243. En 1541 la turkoj okupis la plenan komunumon. La nun videbla preĝejo estis konstruita inter 1738 kaj 1752 fare de germanaj enmigrantoj. La paroĥo estis refondita en 1744. Inter 1802-1810 la konstruaĵo estis pligrandigita. En 1828 oni pentris la murojn (denove en 1933). En la 1830-aj jaroj fulmo trafis la kirkon. La baroka turo estis konstruita en 1844. Orgeno alvenis en 1899, en 1933 ĝi estis renovigita. En 1945 kelkaj pafoj trafis la preĝejon. En 2014 nova orgeno alvenis.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en korto. En la korto estas videblaj ankaŭ monumentoj pri falintoj en ambaŭ mondomilitoj, skulptaĵoj pri Kristo kun falanta soldato, pri Sankta Vendelo, pri József Mindszenty. En mezo de la fasado troviĝas la enirejo, plej supre la turo altiĝas. La fasadaj ornamaĵoj estas vazoj kaj skulptaĵoj pri Sankta Floriano, Sankta Longinus kaj Johano Nepomuko. La absido konsistas el pluraj kvadrataj partoj. Interne la ĉefaltaro prezentas morton de Kristo. La du flankaj altaroj pri Sankta Sebastiano kaj Mario Magdaleno estis kreita en 1846. Sur la plafono freskoj estas videblaj.

Interesaĵo: en ĉiuj 3-a jaro oni faras imponan tapiŝon el floroj ĉirkaŭ la preĝejo.

Fontoj
------

* hungare kun foto[*rompita ligilo*]
* Arkivigite je 2017-05-12 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* hungare kun foto
* hungare kun fotoj

* Fasado de la preĝejoFasado de la preĝejo
* Malantaŭa parto de la preĝejoMalantaŭa parto de la preĝejo
* Statuo pri Johano NepomukoStatuo pri Johano Nepomuko
* Statuo pri Sankta VendeloStatuo pri Sankta Vendelo
* Kristnaska meso interneKristnaska meso interne
* Meso interneMeso interne
* La predikejoLa predikejo


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Preĝejo Johano Nepomuka (Budaörs) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Bikila en ka maratono de Somera Olimpiko 1960 en Romo
**Abebe BIKILA** (amhara: **አበበ ቢቂላ**; en Mont, Etiopio la 7-an de aŭgusto 1932 - en Adisabebo, Etiopiola 25-an de oktobro 1973) estis etiopa atleto, maratonisto, dufoje sinsekve olimpika maratona ĉampiono, ĉe la Roma Olimpiko kaj la Tokia Olimpiko. Li estas la unua nigra afrika atleto, kiu gajnis olimpikan oran medalon, la unua, kiu finis dufoje en la olimpika maratono, kaj la unua en posta longa vico de elstaraj longdistancaj kuristoj el Afriko ĝenerale kaj Etiopio precipe.

Li estas fama pro la fakto ke li kuris ĉe la 1960 maratono nudpiede. 

Li gajnis oran medalon kaj atingis neoficialan mondan rekordon kurante nudapiede dum olimpikaj ludoj 1960 en Romo. Poste li superis sian propran rekordon en la olimpikaj ludoj de Tokio 1964.

Li estis filo de paŝtisto kaj komencis kuri en aĝo de 24 jaroj. Li estis malmulte konata ekster Etiopio, kiam partoprenante la olimpikon de 1960 li kuris nudapiede sur la krudaŝtona pavimo de Via Appia. Post la 41-a kilometro li apartiĝis de la konkurantoj kaj transis la celan linion ĉe Arko Konstantina dum la horloĝo montris 2 horojn 15 minutojn kaj 15,2 sekundojn.

Ses semajnojn antaŭ la olimpikaj ludoj de Tokio de 1964 li havis apendicektomion. Spite al tio li gajnis duan oran medalon – sed ĉi-foje kun ŝuoj - post 2 horoj 12 minutoj kaj 11,2 sekundoj. Li partoprenis la olimpikon de 1968 en Meksik-Urbo, sed devis forlasi la konkurson post 10 mejloj / 16 kilometroj pro rompita kruro. Kiel membro de la imperiestra korpogardistaro de Haile Selasi li avancis ĝis la rango de kapitano de la palaca gvardio. Aŭtakcidento en 1969 subzone paralizis lin.

La lasta provo kaj emeritiĝo
----------------------------

Abebe BIKILA atingis la olimpikan maratonon de 1968 en Meksiko kun unu celo: fari la nekredeblo kaj gajni trian sinsekvan oran medalon en la maratono, kio kompreneble neniam estis farita. En siaj antaŭaj du aperoj en la Olimpikoj (1960 kaj 1964) li ne nur gajnis la oran medalon, sed ankaŭ atingis novajn mondajn rekordojn. La etiopa kuristo estis la pioniro kaj ambasadoro de la afrikaj kuristoj kaj per ĉi tiu titolo li ankaŭ atingis la startlinion de la olimpika maratono de 1968 en Meksiko.

La preparo de Bikla por la ludoj ne estis perfekta, sed li alkutimiĝis. Tri semajnojn antaŭ la Tokia Maratono en 1964 li suferis apendicitan operacion kaj ankaŭ tio ne malhelpis lin gajni oron. Sed ĉi-foje la olimpka ĉampiono, kiu kuris kun la numero unu surbruste rekone al sia grandeco, haltis post 15 km kaj retiriĝis de la maratono. Ĉi tiu estis la lasta fojo, kiam Abba Bikla kuris maratonon en sia vivo.

Vidu ankaŭ
----------

* longdistanca kuro

* Kategorio Abebe Bikila en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 21884
* GND: 133512053
* LCCN: n85190428
* VIAF: 6124764
* ISNI: 0000 0000 2410 0373
* SUDOC: 137840799
* BNF: 145703256
* NDL: 00620242
* BIBSYS: 9057484
 |
**Ara Ŝiraz** (armene: Արա Շիրազ , n. la 8-an de junio 1941 - m. la 18-an de marto 2014) estis armena skulptisto. Lia patrino kaj patro estis la poetoj Silva Kaputikjan kaj Hovhannes Ŝiraz.

Biografio
---------

Ara *Ŝiraz* naskiĝis kiel **Aramazd Karapetjan** (armene: Արամազդ Կարապետյան ) en Erevano en 1941. Li studentiĝis ĉe la Erevana Teatro kaj Instituto de Belartoj en 1966. Li partoprenis multajn ekspoziciojn pri junaj artistoj en Armenio kaj Sovetunio. De 1968 ĝis sia morto en 2014 li estis membro de la Artista Unio de Armenio. Liaj verkoj estis ekspoziciitaj en ĉefaj urboj de Sovetunio (Moskvo, Leningrado, Tbiliso) kadre de solaj kaj grupaj spektakloj. Li partoprenis la Festivalon de Armena Arto "De Urartu ĝis la Nuntempo" (Parizo, 1970). Ŝiraz karakteriziĝas per siaj monumentaj skulptaj artaĵoj.

En 1979 Ŝiraz ricevis la Ŝtatan Premion de Armenio pro siaj ornamaj skulptaĵoj ornamantaj la fasadon de la hotelo Dvin en Erevano. En 1977 li ricevis la titolon Multmerita Artisto de Armenio. En 1987 li estis elektita kiel prezidanto de la Artista Unio de Armenio, kaj membro de la Sekretariejo de la Artista Unio de Sovetunio.

En 2017, liaj verkoj estis montritaj ĉe la Nacia Galerio de Armenio en la ekspozicio "Ara Ŝiraz: Retrospektivo".

Verkoj
------

Statuo de Hovhannes Ŝiraz en la distrikto Malatjo-Sebastio de Erevano.
La plej famaj verkoj de Ŝiraz inkluzivas la bustojn de Pablo Picasso, Jervand Koĉar, Hovhannes Ŝiraz kaj Vruir Galstjan. Multaj el liaj skulptaj komponaĵoj estas konstante ekspoziciitaj en la Muzeo de Moderna Arto de Armenio, la Ŝtata Galerio de Armenio, la Tretjakova Galerio kaj la Muzeo de Arto de Orientaj Nacioj en Moskvo.

La pentraĵoj kaj skulptaĵoj de Ŝiraz troviĝas en multaj privataj kolektoj tra la mondo: Moskvo, Sankt-Peterburgo, Tbiliso, Erevano, Bejruto, Parizo, Londono, Novjorko, Los-Anĝeleso, Ĉikago, Detrojto kaj Montrealo.

Liaj verkoj inkluzivas:

* Jeghiŝe Ĉarenc, Ĉarencavan (1977)
* Parujr Sevak, Erevano (1978)
* Aleksandr Miasnikjan , Erevano (1980)
* William Sarojan, Panteono Komitas, Erevano (1984)
* Tigran Petrosjan, Ŝakdomo, Erevano (1989)
* Hovhannes Ŝiraz, Panteono Komitas (1989)
* Sergej Paraĝanov, Panteono Komitas (1999)
* Andranik, Katedralo Sankta Gregorio la Iluminanto (2002)
* Hovhannes Ŝiraz, Distrikto Malatjo-Sebastio, Erevano (2005)
* Vazgen la 1-a, Vaskenian Theological Academy , Sevan (2008)

Premioj
-------

Statuo de Andranik Ozanjan (2002) proksime de la Katedralo Sankta Gregorio la Iluminanto, Erevano.
* Multmerita Artisto de Armenio (1977)
* Ŝtata Premio de Armenio (1979)
* Premio de la Prezidento de la Armena Respubliko (2008)
* Popola Artisto de Armenio (2009)

Referencoj
----------

1. ↑   MutualArt.com - The Web's Largest Art Information Service. (angle). Alirita 2020-06-27.
2. ↑  armene azg.am - ՆԵՐԿԱՅԱՑՎՈՒՄ Է ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՄՐՑԱՆԱԿԻՆ Arkivigite je 2012-03-08 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Ara Ŝiraz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Robert Scott LAZAR**, konita ankaŭ kiel **Bob Lazar**, estas usona fizikisto kiu asertas, ke li laboris de 1988 ĝis 1989 en armea zono nomata S-4 (Sektoro Kvar), situa proksime de Lago Groom (Nevado) kaj Areo 51. Laŭ Lazar, S-4 estis uzata kiel armea kaŝejo por studado de eksterteraj kosmoŝipoj. Lazar asertas, ke li vidis tie naŭ malsamajn flugantajn nifojn.

En novembro 1989, Bob Lazar aperis en speciala intervjuo kun la ĵurnalisto kaj esploristo George Knapp en la televidkanalo de Lasvegaso KLAS-TV por paroli pri diversaj aspektoj de sia laboro en S-4.

Bob Lazar asertas, ke li komence estis enigita por labori en S-4 de Edward Teller. Siaj taskoj konsistis el sciencaj esploradoj pri la sistemo de propulso de unu el la naŭ flugantaj nifoj, kiel ĝenerala parto de la projekto de inversa inĝenierio kiu okazas en S-4.

Depost la unuaj observoj de Lazar en S-4, li pensis, ke la flugantaj *subtasoj* estis teraj sekretaj aviadiloj, kies provflugoj estus kaŭzo de multaj informoj pri nifoj. Iom post iom, kaj pro la multnombraj dokumentoj kiujn li atente legis kaj kiujn oni montris al li en S-4, Lazar alvenis al la konkludo, ke la subtasoj havis eksterteran originon.

Por la propulso de la veturiloj studataj en S-4, Bob Lazar certigas, ke la atoma elemento kiun oni trovis en la subtasoj estis 115 kaj ke ĝi estis uzata kiel nuklea brulaĵo por la nifoj. La elemento 115 (aŭ ununpentio), laŭ li informas, estas formita laŭ sistemo de nuklea propulso de antigravito kaj la energifonto de la nifoj estas reaktoro de antimaterio. Tio havigus intensan energifonton, kiu ebligus la nifojn subite delokiĝi al grandaj distancoj manipulante la tempon kaj la spacon.

Lazar asertas, ke li ĉeestis informajn kunvenojn en kiuj oni priskribis al li historian patroprenon de eksterteraj estaĵoj en nia planedo ekde antaŭ pli ol 10.000 jaroj. Laŭ Lazar la eksterteranoj (grizuloj) devenas el la binara stela sistemo Zeta Retikuli.

* Kategorio Bob Lazar en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 335884
* GND: 1287177190
* LCCN: nr2002013128
* VIAF: 73789969
 |
**Witold Andrzej Jabłoński** (naskiĝis la 10-an de januaro 1901 en Pniewo, apud Łomża, mortis la 23-an de julio 1957 en Pekino), pola ĉinologo, historiisto pri kulturo, religiosciencisto kaj orientalisto, profesoro de Varsovia Universitato.

Vivo
----

Witold Jabłoński estis filo de Józef (bienulo kaj publicisto) kaj Maria Wosińska. Li edukiĝis en gimnazio de E. Konopczyński en Varsovio (ĝis 1919), poste ekstudis filologion en Varsovia Universitato; en la jaroj 1920-1921 servis volontule en Pola Soldataro (pola-bolŝevika milito), en 1921 agis en Pola Plebiscita Komitato en Supra Silezio. Reveninte al sia altlernejo finis en 1924 studojn, sed ankoraŭ daŭrigis sian edukon pri orientalistiko en Francio (universitato en Parizo, Ecole des Hautes Etudes Chinoises, Ecole Nationale des Langues Orientales Vivantes, Kolegio de Francio, 1924-1930); en 1927 en Pariza universitato akiris gradon *licencie des lettres*. En la jaroj 1930-1932 estis konsilanto en la Komisiono de Ligo de Nacioj por eduk-reformo en Ĉinio; en la jaroj 1931-1932 lekciis la francan lingvon kaj historion de la franca literaturo en Universitato Tsinghua en Pekino, en 1932 vojaĝis tra centra kaj okcidenta Ĉinio. En 1933 doktoriĝis en Varsovia Universitato surbaze de laboraĵo *Le sentiment personnel et le conformisme dans le Li Ki* iĝante lektoro de la ĉina lingvo en Jagelona Universitato; samtempe estis pli maljuna asistanto en Orientalistika Seminario de Varsovia Universitato, kaj post habilitiĝo (1935, surbaze de laboraĵo *Les "siao-ha(i-eu)l-yu" de Pekin. Un essai sur la poesie populaire en Chine*) iĝis docento de la Seminario.

Bibliografio
------------

* *Biogramy uczonych polskich* (Koncizaj vivkuroj de polaj sciencistoj), 1-a parto: Nauki społeczne (Sociaj sciencoj), kajero 1: A-J, Vroclavo 1983


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 578512
* GND: 101940521
* VIAF: 59464814
* ISNI: 0000 0000 7139 1011
* SUDOC: 135981840
* BNF: 10617864j
* NKC: js2013749580
 |
**34901 *Mauna Loa*** estas malgranda malhela asteroido de la ekstera asteroida zono, en orbita resonanco 2:1 kun Jupitero, tie estas en la tiel nomata "malpleno de Hecuba ".

Malkovro
--------

Ĝi estis malkovrita la 24-an de septembro 1960 de la usona nederlanddevena astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar (Usono) kaj de la nederlandaj geedzastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la *Palomar–Leiden survey*.

Por tiu astronomia kampanjo, Tom Gehrels, fotinte la noktan ĉielon en septembro kaj oktobro 1960 per la Schmidt-teleskopo de 48 coloj (122 cm) de la Observatorio de la Monto Palomar (Kantono San-Diego, Kalifornio), sendis la tiam eksponitajn 130 fotografiajn platojn al la observatorio de Leiden (Nederlando), por ke tiuj ĉi estu ekzamenitaj far'de la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten.

Nomo
----

Ĝi ŝuldas sian nomon al la vulkano Mauna Loa ("longa monto" en havaja lingvo), kiu formas la plej granda parto de la Granda Insulo Hawaii. La kulmino de Mauna Loa, 4169 mn estas ĉirkaŭ 40 malpli alta ol tiu de ĝia dormanta najbaro Mauna Kea. La nomo estis sugestita de Joachim Schubart.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* Objekto ĉe *Space Reference* angle

| Antaŭe: | Listo de asteroidoj (34001 – 35000) | Poste: |
| --- | --- | --- |
| (34900) 2698 P-L | **34901 *Mauna Loa*** | (34902) 2728 P-L |
**Dorothy Catherine** "**D. C.**" **Fontana** (n. 25-a de marto 1939 - m. 2-a de decembro 2019) estis usona verkisto de televidaj scenaroj kaj rakontisto, konata pro sia partopreno en televidserioj ĉefe *Star Trek: The Original Series*. Ŝi ankaŭ uzis la pseŭdonimon *Michael Richards*.

Ŝi iĝis sekretariino de Samuel A. Peeples ĉe *Screen Gems*, al kiu ŝi vendis sian unuan historion, "A Bounty for Billy", por la serio "The Tall Man".

Ŝi komence estis listigita kiel Dorothy C. Fontana. Post kiam Peeples forlasis la studion, ŝi eklaboris al Del Reisman, produktoro de *The Lieutenant*, nome spektaklo kreita de Gene Roddenberry, kaj poste ŝi iĝis lia sekretariino. *The Lieutenant* estis finigita post unu sezono, kaj Roddenberry komencis labori en *Star Trek*. Li havis helpon de Fontana en la epizodo "Charlie X", kaj post ŝi reellaboris la epizodon *This Side of Paradise* [Ĉi tiu flanko de la paradizo], li donis al ŝi la laboron de rakonta redaktoro. Ŝi daŭrigis en ĉi tiu posteno ĝis la fino de la dua sezono, kiam ŝi volis havi sendependan karieron. Ŝi estis nomumita por la premio *Writers Guild of America Award* pro la epizodo  *Then Came Bronson*.

Roddenberry alportis Fontana'n reen por verki scenaron por "Genezo II", kaj poste kiel rakonta redaktoro kaj asociita produktoro de *Star Trek: The Animated Series*. Dum la 1970-aj jaroj ŝi laboris je kelkaj serioj kiel "Logan's Run", "The Six Million Dollar Man" kaj *Buck Rogers in the 25th Century*.

Roddenberry kontraktis ŝin por "Stela vojaĝo: La Sekva Generacio", sed kvankam ŝi ricevis asociitan produktor-listigon, la rilato kun Roddenberry rezultigis plendon al *Writers Guild of America*. Ŝi poste skribis epizodon de *Star Trek: The Next Generation* kaj ankaŭ la intrigojn por pluraj el la videoludoj de la franĉizo, krom historietaĵo kaj epizodo de *Star Trek: New Voyages*.

* Kategorio D. C. Fontana en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 630757
* GND: 1051286778
* LCCN: n96016931
* VIAF: 233263219
* ISNI: 0000 0003 6731 0778
* SUDOC: 243027087
* BNF: 14037548d
* MBA: 3a3c6986-fcc9-4f96-a91a-9d2c57cb9547
* NDL: 00466584
* BNE: XX1295404
 |
**12008 *Kandrup*** estas tre malgranda sed eksterordinare hela duopa marsrenkonta asteroido, malkovrita la 11-an de oktobro 1996 de la usona astronomo Timothy B. Spahr elde la Stacio *Catalina* de la Observatorio Steward, nord-oriente de Tucson (Arizono, Usono).

Nomo
----

Ĝi estis nomita en memoro de la usona scienca esploristo, instruisto kaj mentoro Henry Kandrup (1955–2003), de la Universitato de Florido. Li restas memorenda pro sia sindonemo al la studentoj; lia ekscentra kaj energia stilo de lekcio kaj lia amo por la ne-lineara dinamiko estas nun spegulataj en tiu samnoma ĉiela korpo; nekutima malgranda planedo kun kaosa trajektorio.

Satelito
--------

Observoj de ĝia luma kurbo en julio 2007 lasis suspekti, ĉu ke ĝi estus duopa asteroido aŭ kontakta duopo, ĉu ke ĝi havus longigitan formon.

La satelito estis malkovrita la 13-an de decembro 2016 de F. Manzini, R. Behrend, E. Frappa, L. Brunetto, Z. Challita, F. Colas, A. Kryszczyńska, M. Castets, B. Tregon, A. Leroy, A. Klotz, L. Bernasconi, A. Debackere, B. Mallecot, C. Rinner, F. Vachier, J.-G. Bosch, J.-P. Godard, J. Strajnic kaj aliaj uzinte diversajn observojn de lumaj kurboj, anoncita la 22-an de decembro 2016.

Tiu satelito havas diametron taksata je 2,6 ± 0,4 km kaj orbitan duonan grandakson taksata je 10 km. Ĝia orbita periodo estas 1,371 tago (32,904 horoj), do egala al la rotacia periodo de la ĉefa korpo : ambaŭ korpoj ŝajas esti en ligita rotacio; kvankam la rotacia periodo de la satelito estas ankoraŭ nekonata.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  *Lightcurve Analysis of 12008 Kandrup*, de Stephens, R. D. kaj Warner, B. D, el *The Minor Planet Bulletin* Vol. 35, No. 1, p. 8 (2008)  (angle)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* angle (12008) Kandrup; el la paĝaro de Wm. Robert Johnston
* Objekto ĉe *Space Reference* angle

| Antaŭe: | Listo de asteroidoj (12001 - 13000) | Poste: |
| --- | --- | --- |
| *12007 Fermat* | **12008 *Kandrup*** | (12009) 1996 UE |
La **Maorioj** estas la praloĝantoj de Nov-Zelando.

La maoria alveno al Nov-Zelando
-------------------------------

Oniaopinie, la Maorioj alvenis Nov-Zelandon je iam en la lasta parto de la unua jarmilo p.K. de Tahitio aŭ iu alia parto de orienta Polinezio. Arĥeologiaj malkovraĵoj indikas tion ke estis verŝajne kelkaj amasoj da migrantoj inter la 800-a kaj 1300-a p.K. Laŭ Maoriaj mitoj kaj legendoj, ili alvenis de la mita Hawaiki pere de «waka»-oj (kanotegoj por oceano).

En klereca libro «La Pingvina Estinteco De Nov-Zelando», fameta estintecisto Michael King diris ke Maorioj estis la lasta komunumo da homoj ne ŝanĝita kaj ne influita de la ekstera mondo.

La praaj Eŭropaj esploristoj de Nov-Zelando, inkluzive de Abel Tasman kaj James Cook priraportis renkontojn de Maorioj.

Ĉi tiuj praaj raportoj priskribis la Maoriojn kiel ferocaj kaj malhumilaj. Intertribmilitoj estis kutimaj, kaj la venkitojn oni sklavigis, aŭ eĉ foje manĝis. Ekde eĉ la 1780-oj, Maorioj renkontis Eŭropajn fokkaptistojn kaj balenkaptistojn, en kies ŝipoj kelkaj Maorioj eĉ ŝipanis. Ankaŭ alvenis ade areto da eskapintaj kaptitoj de Aŭstralio, kaj forlasintoj de vizitantaj ŝipoj. Je 1830 taksiĝis tio ke eĉ 2000 da Eŭropaj Maoroj loĝis inter la Maorioj, plejparte kiel sklavoj, kvankam kelkaj gajnis iom da rajtojn. Kiam Pomare militis kontraŭ Titore je 1838, inter liaj militistoj estis 132 eŭropaj maorioj.

Maoria kulturo kaj lingvo instruiĝas en kelkaj Nov-Zelandaj lernejoj. Aldone, ekzistas antaŭlernejnivelaj «kohanga reo» (lingvejoj) kiuj instruas al «tamariki» (infanoj) tute per la Maoria lingvo.

En Esperanto
------------

Marjorie Boulton, en sia mikspota libro Faktoj kaj fantazioj, dediĉas ties 19an ĉapitron "Fabelo maoria el Nov-Zelando" al komentoj pri la maorioj (p. 159); poste ŝi rakontas fabelon pri maoria belulino.

La revuo "Kuriero" de Unesko dediĉis sian numeron n-ro 1 de januaro-marto 2019 al la temo de indiĝenaj lingvoj okaze de la proklamo de 2019 kiel Internacia Jaro de Indiĝenaj Lingvoj. Tiukadre la artikolo *La umbilika ŝnuro*, de Kirituia Tumarae-Teka kaj James Doherty, temas pri la konceptoj inter maorioj pri la rilato al la medio.

Bildaro
-------

* 
* 
* Dancaj maoriojDancaj maorioj
* Reĝo (1895)Reĝo (1895)

Referencoj
----------

1. ↑  Marjorie Boulton, Faktoj kaj fantazioj, progresiga libro, Universala Esperanto-Asocio, Roterdamo, 1984, dua eldono 1993. Paĝoj 159-164.
2. ↑  "Kuriero" de Unesko, n-ro 1 de januaro-marto 2019, ISSN 2521-7356 60 paĝoj.
3. ↑  *La umbilika ŝnuro*, Kirituia Tumarae-Teka kaj James Doherty, "Kuriero" de Unesko, n-ro 1 de januaro-marto 2019, paĝo 23.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Maorioj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Maorioj en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)

* Arkivigite je 2006-01-06 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2009-09-04 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* Arkivigite je 2006-01-03 per la retarkivo Wayback Machine
**Podlaĥia Libraro Łukasz Górnicki en Bjalistoko** (pole *Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku*) – kultura institucio de Podlaĥia Provinco. Ĝi estas la plej granda biblioteko en la regiono de nordorienta Pollando. Ĝi funkcias kiel la ĉefa biblioteko kaj per reto de 16 bibliotek-filioj situantaj en diversaj kvartaloj de Bjalistoko.

La ĉefsidejo de Podlaĥia Libraro troviĝas ĉe la strato Marii Curie-Skłodowskiej 14 A. Ekde la 4-a de majo 2021 la direktoro estas Beata Zadykowicz.

Kolekto
-------

La tema amplekso de la kolektitaj materialoj estas universala kun superrego de literaturo en la kampo de homaj sciencoj kaj sociaj sciencoj. La biblioteko kolektis elekton de literaturo en fremdaj lingvoj, precipe en la angla, belorusa, litova, ukraina kaj rusa. La rimedoj inkluzivas ankaŭ kolekton de libroj kaj revuoj en Esperanto kaj specialajn kolektojn rilatajn al Ludoviko Zamenhof kaj la Esperanto-movado.

Podlaĥia Libraro havas signifan elekton de regionaj materialoj ligitaj al Podlaĥio, la regionoj de Suwałki kaj Łomża. La kolekto de libroj pri tiu ĉi temo konsistas el proksimume 16 000 volumoj, kaj la rimedoj de la regiona gazetaro, la plej granda en la regiono, sumiĝas al pli ol 800 titoloj. La kolektitaj regionaĵoj estas nuntempaj kaj arkivaj materialoj.

La kolektoj de Podlaĥia Libraro konsistas ankaŭ el novaj plurmediaĵoj – elektronikaj dokumentoj, sonlibroj kaj registraĵoj sur kasedoj. La oferto inkluzivas materialojn por lerni fremdajn lingvojn, ekz. angla, araba, ĉina, franca, hispana, germana kaj rusa. La rimedoj fariĝas pli allogaj per la kolekto de muzikaĵoj sur KD kaj analogaj diskoj, partituroj, kasedoj, muzikgazetaro.

Filioj
------

* n-ro 1 - str. Dobra 12
* n-ro 2 - str. Kozłowa 4
* n-ro 3 - str. Ciepła15
* n-ro 4 - str. Komisji Edukacji Narodowej 36 lok. 4
* n-ro 5 - str. Pułaskiego 96
* n-ro 6 - str. Piastowska 11A
* n-ro 7 - str. Zielonogórska 2
* n-ro 8 - str. Witosa 34
* n-ro 9 - str. Gajowa 73
* n-ro 10 - str. 42 Pułku Piechoty 72K, lok. U3
* n-ro 11 - str. Żurawia 12
* n-ro 12 - str. Dojlidy Górne 48
* n-ro 13 - str. Broniewskiego 4
* n-ro 14 *Esperanto-Libraro* – str. Warszawska 19
* n-ro 15 - str. M. Curie-Skłodowskiej 14B
* n-ro 17 - str. Dziesięciny 41B

Referencoj
----------

1. ↑  pole Beata Zadykowicz – direktoro de Podlaĥia Libraro
2. ↑  pole Filioj de Podlaĥia Libraro

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Podlaĥia Libraro Łukasz Górnicki en Bjalistoko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* La retejo de Podlaĥia Libraro
* Cifereca Podlaĥia Biblioteko
* Katalogo de la biblioteko
**Zsolt Horváth** [ĵolt horvAt], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Horváth Zsolt** estas hungara juristo, politikisto, parlamenta deputito.

Zsolt Horváth naskiĝis la  29-an de marto 1969(nun 1969-03-29) en Veszprém (urbo).

Biografio
---------

Zsolt Horváth estis edukita en Szentkirályszabadja, li maturiĝis en mezlernejo en urbo Veszprém en 1987. Inter 1991–1993 li estis televida prezentisto en Veszprém, poste li akiris diplomon en Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto en 1996, poste juran diplomon en Katolika Universitato Péter Pázmány en 2002. Post la jura diplomo li laboris 3 jarojn en advokata kontoro en Veszprém. Intertempe en 2004 li akiris diplomon pri eŭropa juro kaj post 2 jaroj plian juran diplomon. En 2005 li aliĝis al Fidesz, inter 2006 kaj 2014 li estis parlamentano. Lia edzino naskis unufoje.

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto
* intervjuo kaj biografio hungare kun fotoj

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 847872
 |



* Portalo pri Biografio
**Jutka MIKLÓS** [miklOŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Miklós Jutka** estis hungara poeto, fotisto, membro de Holnap Irodalmi Társaság. Ŝia origina nomo estis (hungarsisteme) **Miliczer Júlia** ĝis 1904.

Jutka Miklós  Arkivigite je 2016-09-14 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 7-an de septembro 1884 en Berettyóújfalu, ŝi mortis la 18-an de februaro 1976 en Francio en Créteil.

Biografio
---------

Jutka Miklós aĝis 15, kiam ŝi regule poemadis. En la sekva jaro ŝia debuta poemo aperis en Budapeŝto. Ŝi translokiĝis al Nagyvárad, kiu estis tiam literatura centro de Hungarlando. Inter 1910 kaj 1913 ŝi lernis fotoarton en Novjorko. Hejmenveninta ŝi vivtenis sin el fotado, ŝi havis propran fotejon en Nagyvárad. Post falo de la Hungara sovetrespubliko ŝi vojaĝis al Berlino, kie ŝi lernis la filmreĝisoradon, poste ŝi laboris en filmokreoj. Baldaŭ ŝi translokiĝis al Parizo, kie ŝi denove estis profesia fotisto. Ŝi edziniĝis al belgo, poste ili vivis en Rabato. Ŝi ofte tradukis hungarajn poemojn al la franca. Tiutempe ŝi naskis filinon. En la 1960-aj jaroj ŝi vidviniĝis, poste ŝi denove vivis en Francio.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Versek* 1904 - debuta poemaro
* *Élet Őfelségéhez* 1908 - poemaro
* *Visszaölel a föld* 1971 - elektitaj poemoj

Fontoj
------

* hungare kun 2 fotoj
* hungarlingva biografio kun foto
* membiografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 566740
* VIAF: 121385126
* ISNI: 0000 0000 7931 3624
 |
**Asztrik Várszegi** [astrik vArsegi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Várszegi Asztrik** estas hungara monaĥo, episkopo ĉefabato, mezlerneja kaj altlerneja instruisto. Lia origina persona nomo estis Imre ĝis la monaĥiĝo.

Asztrik Várszegi naskiĝis la  26-an de januaro 1946(nun 1946-01-26) en Sopron.

Blazono de Asztrik Várszegi

Biografio
---------

Asztrik Várszegi maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1964, poste li aliĝis al la benediktanoj en Pannonhalma, kie li akiris teologian diplomon en la sama loko en 1971. Post la diplomo li instruis 2 jarojn, krome li iĝis ankaŭ diakono, en la sekva jaro pastro. Li akiris pedagogian diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1976, poste ĝis 1988 li instruis kaj en gimnazio kaj en altlernejo en Pannonhalma. Li akiris sciencan gradon Ph.D. en 1997 kaj li episkopiĝis en 1989, same en 1989 li estis rektoro de Teologia Monaĥa Altlernejo Sapientia. Inter 1991–2018 li estis ĉefabato de Pannonhalma, poste li emeritiĝis, tamen li instruis ekde 2000 en la Teologia Monaĥa Altlernejo. Li ricevis premiojn inter 1997-2022.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Kelemen Krizosztom pannonhalmi főapát (1929–1950)* (disertaĵo, 1997)
* *Magyar egyháztörténeti bibliográfia, 1980–1990* (kunredaktoro, 1997)
* *Közösségben* (libro, 2007)

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo
2. ↑   datenoj angle



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 847881
 |



* Portalo pri Biografio
La mezepoka burgo **Veste Otzberg** (prononco [FESte OCberk], en la regiono Hesio de Germanio) estis konstruita sur la pinto de la monto Otzberg en la mezalta montaro Odenvaldo. Sur ĝia norda deklivo estas la vilaĝo Hering, parto de samnoma administra komunumo Otzberg en la distrikto Darmstadt-Dieburg - la vilaĝo ekestis el la ekstera kastelmuro kaj la ligita kavalira biendomaro. La historio de la burgo kaj la vilaĝo estas do proksime ligitaj.

Historio
--------

La areo ĉirkaŭ la monto verŝajne apartenis al la teritorio kiun la franka reĝo Pipino la pli juna donacis al la abatejo de Fulda en 766 kune kun la urbo Groß-Umstadt.

La burgo estis verŝajne konstruita fine de la 12-a, komence de la 13-a jarcento. Ĉe tiu tempo la abato de Fulda sekurigis la monaĥejajn posedaĵojn kaj konstruis kastelojn videblajn de malproksime kiel signo de sia influo.

Li transdonis la kastelon al Konrado la Ŝtaufo, la frato de imperiestro Friedrich Barbarossa, kiel vokto.

En 1244 aperis unuafoje *castellanos de odesbrech*, "kastelanoj de la burgo Otzberg". La defenda sistemo devis esti kompletigita ĝis tia mezuro ke kvin kastelanaj kavaliroj kaj iliaj servistoj povis okupi la burgon. La kastelanoj konstruis biendomojn norde de la burgo, la ĝermon de la vilaĝo Hering. 

Komence de la 14-a jarcento, elĉerpiĝis financoj de la la abatejo Fulda, do princo-abato Henriko la 6-a *von Hohenberg* en 1332 ludonis la burgon same kiel la fuldan parton de la urbo Umstadt al la lokaj nobeloj *Werner von Anevelt* kaj *Engelhard von Frankenstein*, kiuj sekve trakonstruis la burgon.

|  |  |
| --- | --- |
| la monto *Otzberg* ... | ... panorame |
| La fortikaĵo ... | ... pli detale |
| la kavalira domo | ... kaj la sudaj konstruaĵoj |

* Kategorio Veste Otzberg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Mempriserva vestolavejo en Parizo
**Vestolavejo** estas ejo, ĉambro, konstruaĵo aŭ instalaĵo, de grando laŭ la necesoj, kie oni lavas la uzitajn vestaĵojn kaj litotukojn. Alia difino estus jena: "Loko de instalaĵo kie oni lavas kaj gladas la vestaĵojn". En PIV lavejo estas loko ĉe rivero kaj simile, aranĝita por faciligi la lavadon de la tolaĵoj. Evidente tiu difino ne estas aktualigita, ĉar nur en disvolvigotaj landoj kaj mondoregionoj oni plu lavas en riveroj, dum plej ofte jam oni faras tion en apartoj ĉambroj aŭ ejoj.

La procezoj de lavado estas farataj ofte en la hejmo aŭ ajna instalaĵo kiu povas proponi tiun servon. En hotelo temas pri lokalo aŭ ejo dediĉita al lavado de la vestaĵoj, konekte kun la ĉefa konstruaĵo. Loĝejaro aŭ rezidejo de studentoj povas havi tiun servon de kunhavata lavado, aŭ tio povas esti farata de entrepreno sendependa.

La tradicia profesio estis farata de lavistinoj kiuj havis tion plej ofte kiel nura laboro, loĝis pro konveno en la hejmo mem de la posedantoj de la lavataj tolaĵoj, plej ofte en ejo asocia kun la ĉefa konstruaĵo. En nuntempaj lav-entreprenoj gelavistoj estas laboristoj kiuj laboras en la entrepreno ĉu ili rekte lavas aŭ ne.

Vidu ankaŭ
----------

* Tinkturejo

Notoj
-----

1. ↑  NPIV  Alirita la 18an de aprilo 2019.

* Kategorio Vestolavejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Veszkény** (veskEnj) estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio en departemento Győr-Moson-Sopron, en subregiono de Kapuvár. Dénes **Vezekényi** estis historia figuro defendante heroe la reĝon. Por danki tion li ricevis bienon, kie kelke da vilaĝoj gardas lian nomon.

Bazaj informoj
--------------

* Poŝtkodo: 9352
* Telefonprefikso: 96
* Areo: 10  km²
* Loĝantaro: 900.

Situo
-----

La komunumo situas sur ebenaĵo fine de sakovojo inter Kapuvár kaj Sopron, ĉefvojo kaj fervojo inter ambaŭ urboj preteriras.

Historio
--------

En 1594 la turkoj detruis la vilaĝon. En 1945 oni disdonis parcelojn al la malriĉaj kamparanoj el la grandbieno. En 1949 kolĥozo pri **Libereco** formiĝis.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Johano la Baptisto
* kapelo omaĝe al **Serpa** Dipatrino.

Apud la vilaĝo fiŝkaptista lago troviĝas.

Famuloj
-------

En Veszkény naskiĝis episkopo János Zalka

* Kategorio Veszkény en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Monumento en la Baziliko de Padovo.
**Giuseppe TARTINI** (n. 8-an de aprilo 1692, Piran, Istrio, Venecia Respubliko, nun Piran en Slovenio – m. 26-an de februaro 1770, Padova) estis itala violonisto, komponisto. Li bazis la modernan teĥnikon de la arĉouzado, reguligis la muzikan ornamigon kaj harmoniigon.

Biografio
---------

Li studis teologion kaj juron en Padova, krom tio li elstariĝis kiel skermisto. Li sekrete edzinigis la patronmatinon de la padova ĉefepiskopo (antaŭ la 20-a jaraĝo), pro kio oni enprizonigis lin.

Li eskapis el Padovo - kaŝita sin kiel monaĥo - kaj fuĝis la monaĥejo de Assis. Oni tie rimarkokaptis lian miraklan violonludon kaj oni fine konvinkis la ĉefepiskopon, liberlasi lin kaj hejmeniri al Padova, al la edzino.

Tartini veturis en 1716 en Venecion, poste en Ancona-n, sed fine li reiris al Padova, kie li iĝis la ĉefviolonisto de la preĝejo Sankta Antonio (en 1721). Li gvidis inter 1723-25 en Prago la kapelon e la bohemia kanceliero, poste denove hejmenveturis kaj fondis en Padova violon- kaj komponist-lernejon. Li faris en 1740 koncertan rundvojaĝon en Italio.

Li komponis pli ol 100 konĉertojn por violono, ĉ. 150 sonatojn (inter ili la Diablo-sonaton), kvaropojn, tiopojn por violono, simfoniojn, religiajn ludojn, kvinoktavajn Miserere kaj kvaroktavajn Salve Regina.

Li malkovris la t.n. Tartini-sonon, kiu estas diferenca sono kaj estiĝas krom forta kaj daŭra eksono de du sonoj. Lian studon pri harmonio, li verkis surbaze de matematikaj kaj geometriaj interrilatoj.

Verkoj
------

* Trattato di musica (1754)
* Dissertazione dei principi dell' armonia musicale (1764)

* Kategorio Giuseppe Tartini en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 199578
* GND: 118620878
* LCCN: n80035829
* VIAF: 66653168
* ISNI: 0000 0001 1028 632X
* SUDOC: 074463055
* BNF: 13900296j
* MBA: 90c8118e-b5cc-4df8-80d3-8079879c9cef
* NLA: 35808049
* NDL: 00999980
* BIBSYS: 1488830535198&feltselect=bs.autid 90268219, 1488830535198
* NKC: jn19990008426
* ICCU: CFIV023632
* BNE: XX993911
 |
**Henry HUDSON** (nask. ĉirkaŭ 1560-1570, mortis verŝajne en 1611) - angla esploristo, maristo kaj navigisto, esploranto de Arkto. Komence, nome de anglaj komercistoj, Hudson esploris la nordorientan pasejon al Hindio. Sekve, laborante por Nederlanda Orienthinda Kompanio, li esploris la regionon ĉirkaŭ la nuntempa Novjorko, serĉante la eblecon veturi al Azio okcidentdirekten. Tiam li esploris la riveron Hudson kaj donis certan bazon al nederlanda koloniigo de tiu regiono.

En sia lasta ekspedicio Hudson serĉis la nordokcidentan pasejon. Tiam li malkovris Hudsonan Markolon kaj Hudsonan Golfon. En 1611, post vintro pasigita en la Golfo de James, Hudson decidis pluiri okcidenten, sed plejparto de lia ŝipanaro ribelis. La ribelantoj situigis Hudsonon, lian filon kaj kelkajn aliajn maristojn en boaton kaj forlasis ilin. Neniam plu Henry Hudson kaj liaj akompanantoj estis vidataj.

* Henry Hudson en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Henry Hudson en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 329051
* GND: 12118255X
* LCCN: n80016971
* VIAF: 61595078
* ISNI: 0000 0001 0814 7902
* SUDOC: 067041906
* BNF: 12211109m
* BPN: 72541936
* BIBSYS: 90889605
* NKC: mzk2009510513
* BNE: XX1406841
 |
**Ida B. WELLS**, konata kiel **Ida B. Wells-Barnett** (16-an de julio, 1862, Holly Springs (Mississippi) - 25-an de marto, 1931) estis afrikdevena usonano, civilrajta, virina aktivistino. Ŝi dokumentis centojn da linĉado.

Ŝi naskiĝis kiel filino de James Wells kaj Elizabeth "Lizzie Bell" Warrenton Wells, kiuj ambaŭ estis slavoj ĝis fino de la Usona Enlanda Milito.

Wells akiris publikan konatecon, kiam en Memphis en 1884 gvidis kampanjon kontraŭ la rasa apartigo sur la loka fervojo. Wells rifuzis transdoni sian sidejon (71 jarojn antaŭ Rosa Parks), sed oni perforte forigis ŝin el la fervojo. Ŝi poste agadis en diversaj feminismaj organizoj.

Ŝi publikigis en 1892 faman broŝuron *Southern Horrors: Lynch Law in All Its Phases*. Tiu kaj alia *A Red Record* (1895) documentis ŝiaj esplorojn pri kaj kontraŭ la linĉado. En 1892, Wells prelegis pri linĉado en Britio.

Post ŝia retiriĝo, ŝi verkis la membiografion *Crusade for Justice* (1928). Si mortis pro uremio en Ĉikago.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ida Wells en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* biografio (angla)
* "Lynch Law" de Ida B. Wells (angla)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 209624
* GND: 11906734X
* LCCN: n50017823
* VIAF: 72196119
* ISNI: 0000 0000 8393 5290
* SUDOC: 080221084
* BNF: 15020587j
* NLA: 35014111
* NDL: 00432347
* BIBSYS: 90733003
* NKC: jx20111109017
 |
**Imamo Ŝamil** (Avara lingvo: *Шейх Шамил*; Turka lingvo: *Şeyh Şamil*; Rusa lingvo: *Имам Шамиль*; Araba lingvo: *الشيخ شامل* naskiĝis 1797 en Gimry, Dagestano, mortis 1871 en Medino) estis religia ĉefo gvidanto de la ribelo de kaŭkaziaj montaranoj kontraŭ Rusio en la jaroj 1834-1859.

Vivo
----

Ŝamil staris fronte de teokratia ŝtato, nomata kelkiam kiel Imamujo de Ŝamil. Dum duonjarcento li haltigis Rusian Imperion antaŭ anekso de Ĉeĉenio kaj Dagestano.

Laŭdevene estis avaro, naskiĝis en aulo Gimra sur la teritorio de la avara ĥanato. Li ricevis zorgan religian edukitecon. En 1834, post morto de Gamzat-Bek iĝis la tria laŭvice imamo de la komunumo de montaraj popoloj kontraŭstaranta rusan ekspansion. Ligita kun la sufiisma religia korporacio nakŝbandio, la movado, kiu apogis plurajn batalojn de la islama popolo de Kaŭkazo kontraŭ Rusio.

Li montris nedubeblan organizan kaj militistan talenton, multfoje sukcesis dum batalado kun la Armeo de Rusia Imperio. Lia persona gvardio estis grupo de polaj kavaleriistoj-dizertintoj de la rusa armeo; pola oficiro komandis ankaŭ artilerion de la imamujo. Finfine li estis venkita la 25-an de aŭgusto 1859 en aulo Gunib, en meza Dagestano.

Reston de la vivo pasigis en rusa mallibereco. Oni tamen permesis al li pilgrimi al Mekao, dum kiu mortis en Medino, kie estis enterigita.

Bibliografio
------------

* Grigol Robakidze. *Imam Shamil*. Kaukasische Novellen, Leipzig 1932
* Lesley Blanch. *The Sabres of Paradise*, Novjorko 1960
* Nicholas Griffin. *Caucasus: Mountain Men and Holy Wars*
* Lev Tolstoj. *Haĝi Murat*
* John F. Baddeley. *The Russian conquest of the Caucasus*, 1908
* Kaziev, Shapi. Imam Shamil "Molodaya Gvardiya" publishers. Moscow, 2001, 2003, 2006, 2010. ISBN 978-5-235-03332-0
* Kaziev, Shapi. Ahulgo. Caucasian War of XIX-th century. The historical novel. "Epoch", Publishing house. Makhachkala, 2008. ISBN 978-5-98390-047-9

Bildoj
------

* Imamo Ŝamil en la lastaj jaroj de la vivo.Imamo Ŝamil en la lastaj jaroj de la vivo.
* Imamo Ŝamil kun siaj infanoj en Peterburgo, en 1859.Imamo Ŝamil kun siaj infanoj en Peterburgo, en 1859.

Eksteraj ligiloj
----------------

* The Great Shamil, Imam of Daghestan and Chechnya, Shaykh of Naqshbandi tariqah
* The Jihad of Imam Shamil
* Picture of Shamil's Aul (hideout village) in Dagestan Arkivigite je 2011-10-06 per la retarkivo Wayback Machine
* Portraits of Imam Shamil

* Imamo Ŝamil en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Imamo Ŝamil en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 373933
* GND: 118754025
* LCCN: n85009299
* VIAF: 59879588
* ISNI: 0000 0001 1657 3776
* LIBRIS: 214367
* SUDOC: 03013417X
* BNF: 121611429
* NKC: jx20070831007
 |
**Dimitrij RUPEL** (n. la 7-an de aprilo 1946 en Ljubljano) estas slovena politikisto kaj estis ministro pri eksteraj rilatoj de sia ŝtato. Inter la 1-a de januaro 2008 kaj la 30-a de junio 2008 li laŭ la laŭvica slovenia prezidanteco de la Konsilio de la Eŭropa Unio estis la prezidanto de la konsilio de la Eŭropa Unio.

Rupel studis en la Universitato de Essex (Britio), la Universitato de Ljubljano (Slovenio) kaj la Universitato *Brandeis* en Waltham (Masaĉuseco) (Usono).

Dum la jaro 1989 li estis inter la fondintoj de la *„Slovenska demokratična zveza"* (*„Slovena Demokratia Ligo"*), dum 1991 li elektiĝis prezidanto de tiu politika partio, kiu tiutempe ricevis la novan nomon *„Demokratska stranka"* (*„Demokratia Partio"*).

Inter la jaroj 1990 kaj 1993 Dimitrij Rupel estis la unua ministro pri eksteraj rilatoj de la moderna ŝtato Slovenio. Dum 1993 li elektiĝis parlamentano en la Nacia Konsilio de Slovenio, kaj dum 1994 urbestro de Ljubljano. Dum tiu jaro la plej multaj anoj de lia partio kaj ankaŭ li mem migris al la *„Liberaldemokratia Partio de Slovenio" (LDS)*. Kiam dum la jaro 1997 li deklariĝis ambasadoro de Slovenio en Usono, li redonis sian urbestran postenon. Dum la jaro 2000 li reprenis la postenon de ministro pri eksteraj rilatoj. Li restis en tiu pozicio ĝis la jaro 2004; lia posteulo iĝis *Ivo Vajgl*.

Rupel forlasis la *„Liberaldemokratian Partion de Slovenio" (LDS)* kaj membriĝis en la opozicia *„Slovena Demokratia Partio"*. Kiam tiu partio gajnis en la parlamenta baloto de oktobro 2004, li rericevis la postenon de ministro pri eksteraj rilatoj. Kiel tiu li dum la jaro 2005 estis la oficanta prezidanto de la Organizo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo (OSKE). Post la venko de la socialdemokratia partio („Socialni demokrati") en la parlamenta baloto, li transdonis la postenon de ministroj pri eksteraj rilatoj la 21-an de novembro 2008 al *Samuel Žbogar*.

Aliaj projektoj
---------------

* Kategorio Dimitrij Rupel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 277802
* GND: 124967035
* LCCN: n83058884
* VIAF: 59122567
* ISNI: 0000 0000 8385 9486
* SUDOC: 030082870
* BNF: 12157067m
* NLA: 35747490
* BIBSYS: 9031559
* NKC: jn20000604730
 |
**Ivo PERO** (france: *Yves PEYRAUT*) (naskiĝinta la 14an de septembro 1934 en Rochefort-sur-Mer; mortinta la 5an de januaro 2002) estis laborista esperantisto aktiva en la SAT-movado.

Vivo
----

Li naskiĝis la 14an de septembro 1934 en Roŝforo ĉe Maro (Rochefort sur Mer), en Mara Ĉarento (Charente-Maritime). Li esperantiĝis en 1950 kaj, agante en la junulargasteja movado, tie renkontis SAT-anojn kaj SAT-amikojn. Post partopreno en la SAT-Kongreso en Duseldorfo en 1952, li aliĝis al SAT en januaro 1953.

Profesie inĝeniero kaj fakulo pri la mastrumado de la kvalito en entreprenoj, li verkis du librojn pri la temo en la franca.

En 1981 li estis unu el la fonditoj de la liberecana radio "Radio Libertaire" (fm 89.4), kiu plu funkcias en la pariza regiono kaj ĉiusemajne havas elsendon en Esperanto, kaj plene implikiĝis dum ĝiaj unuaj vivojaroj en batalo kontraŭ registaraj ĉikanaĵoj.

En 1984 li iĝis prezidanto de la plenumkomitato de SAT, kaj konservis tiun postenon ĝis grava malsaniĝo fine de 2001. Li tie laboris interalie pri reordigo de la arĥivoj, por liberigo de Sekojo kaj de PORTOS-anoj, kaj por organizado de esperantaj manifestacioj dum la unua de majo 2000 en Parizo kaj 2001 en Bruselo.

Li ankaŭ membris en pluraj asociecaj movadoj: La Libera Penso (La Libre Pensée), Racieca Unuiĝo, Ligo por la Homaj Rajtoj, Pacista Unuiĝo de Francio kaj Anarkiista Federacio.

Respondecojn li alprenis en la Nacia Konfederacio de la Laboro (CNT / Vignoles), kiel direktoro de ĝia organo La Laborsindikatista Batalado (Le Combat Syndicaliste / Vignoles). Tio kondukis lin antaŭ tribunalo en 1997, akuzite pri misfamigo, pro artikolo kontraŭ deputitino malfavora al Memvola Rompo de Gravedeco, publikigita en aprilo 1996, sed li ne estis kondamnita.
Spertinte gravajn sanproblemojn, kiuj trudis lin redukti siajn aktivaĵojn post dua koroperacio en 1992, li trian fojon grave malsaniĝis fine de 2001, kaj mortis la 5an de januaro 2002.

Verkoj
------

### Franclingvaj libroj

* *Gestion rationnelle de la qualité*, E.M.E. Parizo, 1988
* *Gestion rationnelle de la logistique*, E.S.F. Parizo, 1990
* *Radio Libertaire, la voix sans maître*, eld. Le Monde Libertaire, Parizo, 1991, 170p.

### Ĉapitroj en franclingvaj kolektivaj verkoj

* *Nicola et Bart* en *Sacco et Vanzetti*, Itinéraires, Chelles, 1987, 36p.
* *Propriété, Égalité, les deux "mamelles" de la Révolution française* en "Les anarchistes et la révolution française, eld. Le Monde Libertaire, Parizo, 1990, 314p.

Rete legeblaj tekstoj
---------------------

* Historio de franca CNT Arkivigite je 2023-06-05 per la retarkivo Wayback Machine
* Recenzo pri "La Fremdulo" Arkivigite je 2021-04-22 per la retarkivo Wayback Machine
* Historio de CNT-Francio Arkivigite je 2010-03-16 per la retarkivo Wayback Machine

Fontoj
------

* La gasto de la blua ĉambro, nekrologo de Guy Cavalier en SAT-Amikaro, februaro 2002.
* Artikolo pri Ivo PERO en la SAT-gazeto *Sennaciulo*, februaro 2002.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 34332
* GND: 1228797080
* VIAF: 27090538
* ISNI: 0000 0000 0081 980X
* SUDOC: 029110033
* BNF: 12080444t
 |
**Jean Baptiste Charles Bouvet de Lozier** (14-a de januaro 1705 – 1786) estis franca maristo, ekspluatisto, kaj guberniestro de la Maskarenoj.

Li estis orfo ekde aĝo de sep kaj post esti edukata en Parizo, li estis sendita al Saint Malo por studi navigadon. Li iĝis leŭtenanto de Franca Kompanio de Orientaj Hindioj en 1731. Li sukcesis konvinki sian dunganton por havigi lin per du ŝipoj kaj sendis lin al esplorada misio en la Suda Atlantiko. Per siaj ŝipoj *Aigle* kaj *Marie* li malkovris la 1-an de januaro 1739 malgrandan insulon kiu estis nomita Buvet-Insulo liahonore. Tuj poste li devis abandoni la ekspedicion ĉar plej el la ŝipanaro estis malsaniĝinta kaj revenis al la Kabo de Bona Espero kaj poste al Francio.

Dek jarojn post lia ekspedicio, Bouvet de Lozier estis nomumita guberniestro de la Maskarenoj dufoje, unu el 1750 al 1752 kaj el 1757 al 1763.

Veturo de Charles Bouvet

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biografio ĉe South-Pole.com


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 509347
* GND: 139517669
* LCCN: no2008154981
* VIAF: 78603991
* ISNI: 0000 0001 1677 659X
* SUDOC: 181799006
* BNF: 15301033k
* NLA: 40294493
 |