recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Valéria Benke,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Benke Valéria** estis hungara politikisto, ministro, instruisto. Ŝia geedziĝa nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) **Havas Ernőné**.

Valéria Benke  Arkivigite je 2015-02-25 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 26-an de junio 1920 en Gyönk. Ŝi mortis la 7-an de junio 2009 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Valéria Benke frekventis bazlernejon, poste faklernejon pri pedagogoj en Szeged. Ekde 1943 ŝi estis helpinstruisto en Gádor. jam pli frue en 1941 ŝi aliĝis al la subteraj komunistoj. Post la 2-a mondmilito ŝi instruis en partia lernejo, poste ŝi ricevis ankaŭ ŝtatajn kaj partiajn postenojn. Inter 1952 kaj 1957 ŝi plulernis en Universitato de Budapeŝto, kie ŝi akiris diplomon. Inter 1954 kaj 1958 ŝi estis prezidanto Hungara Radio (dum la Hungara revolucio de 1956 ŝi estis forigita). Inter 1958–1961 ŝi estis ministro pri eduko, poste ŝi havis diversajn partiajn postenojn. Tiutempe ŝi estis la unusola virino en la supera ŝtabo de la partio. Ŝi pensiuliĝis en 1988.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2015-02-25 per la retarkivo Wayback Machine
Ĥajbar-pasejo.
La **Ĥajbar-pasejo** aŭ **Kajbar-pasejo** (urdue دَرۂ خَیبَر‎ Darā-e-Xaibar, paŝtune د خیبر درہ‎), estas vojkruciĝo situanta en la montoĉeno Spīn Ghār ĉe la landlimo inter Afganio kaj Pakistano en la mezo de la Silka Vojo.

Kun proksimume 53 kilometroj da longeco, historie ĝi estis la plej grava alirejo por la invadoj de la Hinda subkontinento ekde la nordokcidento. Ĝi estis transirata de la persoj, grekoj, mogoloj kaj afganoj ekde la nordo kaj de la britoj ekde la sudo. La paŝtooj Afridi de la areo Ĥajbaro rezistis dum longa tempo la eksterlandan regadon, sed dum la Dua angla-afgana milito en 1879, la Ĥajbaraj triboj falis sub la brita regado.

Ankaŭ oni diras ke la arjoj eniris en Hindion tra tiu ĉi legenda pasejo ĉirkaŭ la jaro 1,500 a.K. Nuntempe preskaŭ la tuta zono estas regata de Pakistano.

La armeoj profitis ĉi tiun vojon ekde la jaro 330 a.K. kiam Aleksandro la Granda kaj liaj trupoj uzis ĝin por atingi Hindion. La Ĥajbar-pasejo estas unu el la plej konataj tutmonde, kun pasinteco violenta kaj akra, ĉar plurfoje ĝi estis uzata por militkampanjoj. La persoj, mogoloj kaj tataroj same uzis ĝin por la plivastigo de Islamo en Barato.

Piednotoj
---------

1. ↑  Alternativa formo en NPIV:
2. ↑  Ĉefformo en NPIV:

Koordinatoj: 34° 5′ 35″ N 71° 8′ 45″ O﻿ / ﻿34.09306 °N, 71.14583 °O﻿ / 34.09306; 71.14583 (mapo)

* Kategorio Ĥajbar-pasejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 534061
* GND: 4408256-3
* LCCN: sh98007954
* VIAF: 256606067
* SUDOC: 137792808
* NDL: 00628338
* NKC: ge693218
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

Kelkaj el la novaj senegalaj esperantistoj, kursfinintoj de 2022
Futbala matĉo kun loka klubo
La **8-a Afrika Kongreso de Esperanto** okazis en senegala urbo Tieso 26-30 de decembro 2022. La oficiala malfermo de la evento estis marde la 26-an, sed partoprenantoj venadis al la kongresejo jam pli frue, de dimanĉo la 24-a. 107 personoj el 14 landoj aliĝis.

Grava evento estis, ke ĉiuj membroj de la Afrika Komisiono de UEA ĉeestis, per helpo kaj financa subteno de UEA kaj de privatuloj. Tiuj ses afrikanoj ricevis lertigadon de Mireille Grosjean pri la maniero harmonie kaj efike labori teame (rete). Krome ili povis jam antaŭ la komenco de la Kongreso kaj dum la Kongreso konatiĝi, kunsidi kaj eklabori.

Dum la kongreso okazis prelegoj pri esperantista movado en diversaj landoj (Burundo, Germanio, Malagasio kaj Senegalo), pri historio de Afriko (Mireille Grosjean, rete), pri lingva diverseco kaj lingva politiko (Vjaĉeslav Ivanov), pri agado de Unesko kaj agado de ILEI kaj UEA ĉe ĝi (François Lo Jacomo), AMO-seminarioj, kunvenoj de Senegala Esperanto-Asocio (SEA) kaj Senegala Esperanto-Junularo (SEJ). SEJ elektis estraron kaj eklaboris pri jura registriĝo kaj aliĝo al TEJO, kaj la organizo decidis pri regulaj kunvenoj de siaj membroj.

En la distra parto de la kongreso okazis futbala matĉo kontraŭ distrikta futbalteamo (malpli preparitaj esperantistoj antaŭvideble malgajnis, tamen en bona amika etoso), internacia vespero kun afrikaj dancoj, negranda lingva festivalo, paroligaj eventoj kaj ludoj.

Preparkurso pri la lingvo Esperanto okazis ekde oktobro, do tri monatojn ĝi daŭris antaŭ la Kongreso, kaj envolvis pli ol 30 lernantojn en du senegalaj urboj — Rufisko kaj Dakaro. SEA kun helpo de la instruistoj Vjaĉeslav Ivanov kaj Espoir Kasati faris ekzamenon por senegalanoj, kiuj partoprenis tiun preparkurson kaj povis veni al la kongreso; ĉiuj 21 ekzamenitoj sukcese trapasis ĝin kaj ricevos atestilojn nome de la Asocio.

Dum la ekskursa tago la partoprenantoj povis viziti la Rozkoloran lagon (lago Retba) kaj la insulon Gore.

La 8-a Afrika Kongreso iĝis la plej internacia inter ĉiuj, kun partoprenantoj el 14 ŝtatoj.

Bibliografio
------------

* *Esperanto* 1376(2) (februaro 2023; pluraj artikoloj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Anticipa video-prezento de la kongresejo en Tieso esperante
* Paĝaro de la kongreso esperante
Laŭ decido de la Azia Komisiono de UEA (KAEM), la 8a Azia Kongreso de Esperanto okazis dum **3–6 novembro 2016**, en Quanzhou, sudorienta Ĉinio, paralele kun la 5-a ILEI-seminario en Orienta Azio (5-a ISOA). Ankaŭ tie okazis la 10-a Jarkunveno de IKEF-Ĉinio (komercistoj) enkadre de la kongreso.

Kvar-taga Esperanto-festo kun riĉa programo kaj multaj ekskursoj tra Quanzhou-urbo kaj ĝia ĉirkaŭaĵo, kiu dum tiu sezono havas perfekte agrablan veteron.

La temo estis *Esperanto por azia kunlaboro en la reta epoko!*

Kongresejo
----------

**Hotelo Quanzhou Huaqiao** (Quanzhou Overseas Chinese Hotel) 泉州华侨大厦

Kongresurbo
-----------

Quanzhou situas en Fujian-provinco, suda Ĉinio. Ĝi fieras pri sia agrabla duontropika klimato, kaj alvenante al la urbo oni sentas ekzotikecon ne tipan por ĉina urbo.

Ne senkiale, ĉar jen la komenca punkto de la mara itinero de la Silka Vojo. Malfermita kiel havenurbo dum la dinastio Tang (618–907), Quanzhou atingis sian apogeon dum la dinastioj Song (960–907) kaj Yuan (1279–1368). Tiam tie loĝis eĉ hindoj, araboj kaj persoj. Ĝis nun funkcias moskeoj kaj eblas trovi spurojn de diversaj aliaj religioj. Iuj supozas, ke en Quanzhou loĝis Sindbado la Maristo, fama figuro el *Mil kaj unu noktoj*. Marco Polo notas la ŝajne arablingvan nomon de tiu ĉi urbo Zayton, kaj ĝin registras ankaŭ la islama vojaĝisto Ibn Battuta.

Pro tia historia fono en Quanzhou ankoraŭ nun regas etoso de interkulturaj aventuroj. La aventuroj de iamaj ŝipistoj similas al tiuj de nunaj retumantoj, kiuj virtuale navigas.

Ekskursoj
---------

* Dumkongrese oni ekskursis tra Quanzhou kaj vizitis la urban muzeon.
* Kelktaga postkongresa ekskurso estis planata.

Notoj
-----

1. ↑  Adreso: 1# Baiyuan-lu, Licheng-qu, Quanzhou-shi, Fujian-sheng, Ĉinio, CN 362000

Vidu ankaŭ
----------

* Azia Komisiono de UEA
**Ken WESTERFIELD** (naskiĝis en Detrojto, Miĉigano, la 23-an de majo 1947) estas pionira flugdiskludisto.

En la 1960-aj jaroj, dum multaj junuloj fremdigitaj de sociaj normoj, ili rezistis kaj serĉis alternativojn. Ili formis tion, kio fariĝis konata kiel kontraŭkulturo. La formoj de eskapo kaj rezisto montras multajn manierojn inkluzive de socia agado, alternativaj vivstiloj, eksperimentaj vivoj tra manĝaĵoj, roboj, muziko kaj alternativaj distraj agadoj, inkluzive de la flugdiskoj. Organizitaj sportoj, komenciĝis en la 1970-aj jaroj, kun reklamaj klopodoj de Wham-O kaj Irwin Toy.

Ken Westerfield estas flugdiskludanto de la 1960-aj jaroj. Westerfield produktis multajn turnirojn, mondajn rekordojn, multajn konkurencivajn venkojn laŭ pluraj disciplinoj: liberstila flugdisko, ultimate, golfdisko, kaj aliaj individuaj okazaĵoj en multegaj turniroj en la 1970-aj jaroj. Li inventis liberstilojn, inkluzive de "korpaj ruloj".

* Kategorio Ken Westerfield en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 641114
 |
**Bakĥantinoj** - (helene *Μαινάδες*, latine *Bacchae*) estis en la helena mitologio akompanantinoj de la dio de vino Dionizo aŭ Bakĥo.

Ili estis ankaŭ nomataj *menadoj* („frenezaj" aŭ „deliraj", *thijadoj* aŭ *Basaridoj*). Ili okazigadis sovaĝajn dancojn nomataj *niktelioj* (la dio Dionizo estis iam nomata *Niktelio*). Iam ili faladis en staton proksiman al frenezo en kiu ili kapablis ĉion. En longaj togoj aŭ en bestaj feloj dediĉis sin en ekstaza delirado al sovaĝaj hastmovoj. Kompanianoj de ili estis Silenoj, Centaŭroj, Pajnoj, Satirusoj, nimfoj kaj eĉ ankaŭ Muzoj. Ĉe tio sonis laŭte sovaĝa muziko. Signo de Bakĥantinoj estis tirso, bastono ĉirkaŭvolvita per hedero aŭ vito, en la manoj ili havis serpentojn kaj ponardojn. Ili ĵetis sin al oferataj bestoj, disŝiradis ilin je pecoj kaj manĝis la karnon kruda.

Afabla kaj malsovaĝa *Bakĥantino* (William-Adolphe Bouguereau, 1894)
Aliro de viroj al la festoj estis malpermesita, alie minacis al ili eĉ morto.

Kiam foje Dionizo venis kun sia akompanaro en Trakion, trakia reĝo Likurgo la procesion dispelis, kelkajn Bakĥantinojn trudkaptis, iujn eĉ mortigis. Dionizo mem devis savi sin per fuĝo kaj salto en maron. Dionizo Likurgon kruele punis, sendis al li frenezecon, en kiu la reĝo mortigis sian propran filon kaj lian kadavron eĉ kripligis. Plie li forhakis siajn krurojn opiniante, ke li neniigas viton. Poste la reĝolandon ruinigis pesto kaj komencis longa rikoltmanko. Laŭ la orakolo devis Linkurgo morti. Sovaĝiĝita popolo venigis la reĝon sur monton Pangaiono kaj tie disŝirigis lin per ĉevaloj.

La teba reĝo Penteo malpermesis adori la dion de vino. Foje li eĉ Dionizon kun lia akompanaro trudkaptis. Bakĥantinoj diskuriĝis kaj en bakĥantina frenezeco disŝiradis unue brutaron, poste ili turniĝis kontraŭ Penteo mem kaj diskarnigis eĉ lin. Sovaĝajn virinojn gvidis Pentea patrino Agaŭo, kiu propramane falpuŝis de sia filo la kapon.

*Bakĥantinoj* (CARESME, Jacques Philippe, París, 1734-1796)
Bakĥantinoj estis virinoj mitaj, sed ankaŭ realaj. Ili ambaŭ faris dum bakĥanalioj tumultojn. Jam en la antikva Romio devis kontraŭ ili interveni la ŝtata potenco. Cetere la esprimo „*bakĥanalio*" konserviĝis ĝis hodiaŭ por priskribi sovaĝajn drinkadojn kaj senbridajn amuzojn.

Arta prezentado
---------------

Belartaj bildigoj de bakĥantinoj estas tre multaj, plej multe konataj estas

* Bildo *Danco de bakĥantinoj* (el komenco de nia erao), estas en pompeja Ville dei Misteri,
* Unu el la plej belaj statuoj de Bakĥantino fariĝis viktimo de tertremo en Skopjo en la jaro 1963
* Literature priverkita estas la mito en tragedio de Eŭripido *"Bakĥantinoj"* (el la jaroj 408 - 406 a.K.).

* Kategorio Bakĥantinoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

*Transprenita kaj malstrikte tradukita de*   

cs:Bakchantky
Vorotnavank
**Vorotnavank** (armene Որոտնավանք) estas monaĥeja komplekso situanta ĉe rando, kiu rigardas al la kanjono Vorotan, inter la vilaĝoj Vaghatin kaj Vorotan en la provinco de Armenio Sjuniko. La komplekso estas ĉirkaŭita de alta ŝtona muro por defendiĝi kontraŭ eksterlandaj invadoj kaj iam gastigis atelierojn, vendejojn, seminarion, feriejon, tombejon kaj almozulejon. Kolono staris en la korto de la monaĥejo kiel simbolo, ke estas monaĥoj en religiaj diservoj kaj reĝoj ĉe ĉi tiu loko. Hovhan Vorotnetsi (1315-1398), armena mezepoka filozofo kaj teologo same kiel la fondinto de la universitato de Tatev, loĝis kaj laboris en la monaĥejo.

Vorotnavank estis detruita multfoje pro eksterlandaj invadoj same kiel tertremo en 1931 dum kiu la kupolo de Sankta Karapet kolapsis. En 1104 la tjurkaj selĝukoj atakis la monaĥejon kaj la apudan fortikaĵon Vorotnaberd (3 km sudoriente). Ivane Zakarjan liberigis ilin kaj donis la regpovon de Vorotnavank kaj Vorotnaberd al Liparit Orbeljan de la Orbeljan-familio. La monaĥejo estis riparita kaj funkciigebla dum ĉi tiu tempo. Aliaj eksterlandaj invadoj inkluzivis la mongolajn tatarojn (1236?) Kaj poste Timur en 1386. Subtera trairejo estis konektita al la fortikaĵo de Vorotnaberd, kaj estis uzata dum sieĝoj invadante armeojn. Rekonstruaj klopodoj estis farataj ekde 1980 kaj preskaŭ finiĝis.

Galerio
-------

* 
* 
* 
* Interno de la apsido de Vorotnavank.Interno de la apsido de Vorotnavank.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Vorotnavank en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Armeniapedia.org: Vorotnavank
**Ruokolahti** (svede *Ruokolax*) estas komunumo de Finnlando en provinco Suda Karelio sur limo de Rusio, sur strando de Saimaa. La areo de komunumo estas 1 219,85 km², el kio 277,75 km² estas akvo. Ruokolahti havis 4 929 loĝantojn la 31-an de decembro 2020.

Entute situas sur la teritorio de Ruokolahti pli ol 500 lagoj. Tio faras el Ruokolahti ŝatatan lokon por feriodomoj. Somere duobliĝas la loĝantaro de la komunumo pro la feriaj gastoj. 

En 1940 kaj 1944 parto de Ruokolahti estis cedita al Sovetunio. Sed parto de pro area cedo nuligita najbara komunumo Jääski estis ligita al Ruokolahti kaj tiu parto de Jääski estis pli granda ol areo, kiun Ruokolahti cedis. Do areo de Ruokolahti kreskis pro la area cedo, kvankam ankaŭ Ruokolahti estis unu el la areojn ceditaj komunumoj.

Loĝantaro
---------

Evoluo de nombro de loĝantojLa datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj  

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1999 | 6 283 |
| 2000 | 6 204 |
| 2001 | 6 142 |
| 2002 | 6 051 |
| 2003 | 6 029 |
| 2004 | 5 937 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2005 | 5 897 |
| 2006 | 5 882 |
| 2007 | 5 732 |
| 2008 | 5 730 |
| 2009 | 5 733 |
| 2010 | 5 668 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2011 | 5 595 |
| 2012 | 5 577 |
| 2013 | 5 507 |
| 2014 | 5 404 |
| 2015 | 5 312 |
| 2016 | 5 245 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2017 | 5 218 |

Fotaro
------

* 
* 
* 
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑  Namn på kommuner från finska till svenska; Kotimaisten kielten keskus
2. ↑  Pinta-alat kunnittain (Excel) 1.1.2022 1.1.2022. Maanmittauslaitos. Viitattu 29.1.2022.

Ekstera ligilo
--------------

* Kategorio Ruokolahti en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Blazono de la provinco Suda Karelio
Urboj kaj komunumoj en Suda Karelio

Imatra |
Lappeenranta |
Lemi |
Luumäki |
Parikkala |
Rautjärvi |
Ruokolahti |
Savitaipale |
Taipalsaari
**Optimumeca Teorio** (OT, angle: *optimality theory*) estas lingvistika teorio, kiun kreis la usonaj lingvistoj Paul Smolensky, Alan Prince kaj John McCarthy dum la naŭdekaj jaroj de la dudeka jarcento. Ĝi baldaŭ iĝis tre populara en la fonologio, kaj aplikiĝis ankaŭ en la pragmatiko, semantiko kaj la sintakso.

La plej grava ideo de la Optimumeca Teorio estas ke la gramatiko de ĉiu homa lingvo konsistas el la sama aro da gramatikaj postulaĵoj. Tiuj postulaĵoj tamen ofte malakordas, kaj la diferencoj inter lingvoj estas tio, kiu el la malakordantaj postulaĵoj tiam venkas. Ekzemple: ĉiuj lingvoj konas la sekvajn tri postulaĵojn:

* *NeniuKodao*: Silaboj ne finiĝu per konsonanto.
* *Preservu-Kons*: Preservu ĉiujn konsonantojn.
* *Ne-Enmetu-Vok*: Ne enmetu vokalojn.

Nun ni konsideru la vorton /jen/. En lingvo kiel Esperanto, ni prononcas tian vorton tiel, kiel ĝi estas: oni preferas prononci ĝin [jen] anstataŭ [je] aŭ [jene]. Tio signifas ke *Preservu-Kons* kaj *Ne-Enmetu-Vok* pli gravas ol *NeniuKodao* en la gramatiko de Esperanto.

Aliflanke, en la gramatiko de la havaja lingvo *Ne-Enmetu-Vok* estas malpli grava ol *NeniuKodao*. Tial estas permesite enigi vokalojn por ke neniu silabo iam ajn finiĝu per konsonanto. Se fremdaj vortoj estas adaptitaj al la gramatiko, ili ŝanĝiĝas; ekzemple se la vorto 'jen' iĝus havaja, ĝi prononciĝus ekz. [jene].

Ligilo
------

* Anglalingva artikolo pri OT-analizo de Esperanto de Marc van Oostendorp
**Arĝuno**  estas unu el la herooj de la epopeo *Mahabarato*. Li estis filo de la dio Indro, ankaŭ la tria el la kvin panduidoj, filoj de la raĝo Panduo de Hastinapuro —la ĉefurboj de la kuruoj—, kaj ties edzinoj Kuntio kaj Madrio. 

Arĝuno kaj lia edzino Subadra. Pentraĵo de Raja Ravi Varma.Drono, la bramano sperta pri la militarto, instruis al Arĝuno la batalartojn, speciale la arkpafarton pro kio li iĝis spertulo kaj per pafkonkurso li gajnis sian edzinon Draŭpadio. Li ankaŭ geedziĝis kun Ulupi, princino de Nagaloko, Ĉitrangada, princino de Manipuro kaj Subadra, fratino de Kriŝno, la avataro de la dio Viŝnuo, de kiu li estis proksima amiko. En la epopeo, kiu rakontas lian tutan vivon, Arĝuno iĝis la plej granda militisto de ĉiuj epokoj.

La Bagavadgito, unu el la plejaj tekstoj de hinduismo, rakontas konversacion inter li kaj Kriŝno.

Etimologio
----------

*Arjuna* en Sanskrito signifas *blanka*,*pura* aŭ *arĝenta*.

Referencoj
----------

1. ↑   Stories from Hindu Mythology: Arjuna and Uloopi - Part 1 of 3 (angle) (2012-05-16).

* Kategorio Arĝuno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 396962
* GND: 118896741
* LCCN: n2017241681
* VIAF: 35254762
 |
**Opština Gradsko** estas unu el la 80 komunumoj en Norda Makedonio. En 2002 vivis 3760 loĝantoj. Administra centro de la komunumo estas de la loĝloko Gradsko.

Opština Gradsko
maldekstra

Loko, priskribo
---------------

Opština kun areo de 236,19 km² situas en la centra parto de la ŝtato en Vardar regiono.
La rivero Vardar fluas de nordokcidento al sudoriento. La rivero Bregalnica fluas al ĝi de maldekstre.

La alteco de la areo estas proksimume de 130 m en la sudoriento ĝis 1149 m en la sudokcidento (Monto Klepa).

En la sama direkto kiel la rivero pasas opstine A1 / E75, kiu kuras tra la urbo de Skopje tra Veles al Gevgelija kaj poste al Tesaloniko.

Paralela al la aŭtovojo ankaŭ gvidata de la fervoja.

Municipoj Gradsko konsistas tuta de 16 vilaĝoj:

Viničani, Vodovrati, Gorno Čičevo, **Gradsko**, Grnčište, Dvorište, Dolno Čičevo, Zgropolci, Kočilari, Kuridere, Nogaevci, Podles, Skačinci, Svekjani, Ubogo, Ulanci.

Najbaraj municipoj estas:

Opština Lozovo en la nordo, Opština Štip la nordoriento, Opština Negotino de la Oriento, Opština Rosoman en la sudo, Opština Čaška en la okcidento kaj Opština Veles en la nordokcidento.


Ĉirkaŭ **Opština Gradsko**|  Veles |  Lozovo  |  Štip  |
|  Čaška | Opština Gradsko |  Negotino |
|  | Rosoman  |  |

Referencoj
----------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Општина Градско en la makedona Vikipedio.* 

Statistikoj:
**Arĥangelska provinco** (ruse *Архангельская область* [ar**ĥan**gelskaja **ob**last]) estas provinco en nord-okcidenta Rusio. Ĝiaj najbaraj regionoj estas oriente Komia respubliko, sude Kirova kaj Vologda provincoj kaj okcidente Respubliko Karelio. Norde de la provinco estas Arkta Oceano. Ankaŭ insularoj Nova Zemlo (Nova tero), Solovecaj insuloj kaj Lando de Francisko Jozefo apartenas al la provinco. Nordoriente situas Neneca aŭtonoma distrikto, kiu ankaŭ apartenas al la provinco, sed estas samtempe propra regiono de Rusio.

Geografio
---------

Loĝantaro
---------

Arĥangelska provinco havas 1 212 156 loĝantojn (2010) kaj la denseco estas 2,14 loĝantoj po kvadratkilometro. La plej grandaj urboj estas Arĥangelsk (348 399 loĝantoj en 2010) kaj Severodvinsk (187 485 loĝantoj en 2010).

Ekonomio
--------

En Arĥangelska provinco situas multaj gravaj entreprenoj (lignoprilaboraj, fiŝkaptaj, maŝinkonstruaj ka.), aktiva mara haveno kaj aliaj ekonomie gravaj objektoj. Elstarigas la regionon ankaŭ la kosmodromo Pleseck apud urbo Mirnij.

* Kategorio Arĥangelska provinco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Flago de Arĥangelska provinco
Administra divido de Arĥangelska provinco

**Ĉefurbo**: Arĥangelsk

**Aŭtonoma distrikto**: Nenecio

**Urbaj distriktoj**:
Arĥangelsk |
Korjaĵma |
Kotlas |
Mirnij |
Narjan-Mar |
Nova Zemlo |
Novodvinsk |
Severodvinsk 

**Municipaj distriktoj**:
Ĉemara |
Ĥolmogora |
Kargopola |
Konoŝa |
Kotlasa |
Krasnoborska |
Lena |
Leŝukonska |
Mezenja |
Njandoma |
Onega |
Pinega |
Plesecka |
Ŝenkurska |
Ustja 
Velska |
Verĥnetojma |
Vilegoda |
Vinogradovka |
Zapoljarnij 

 

Flago de Rusio
Nordokcidenta federacia regiono de Rusio

Ĉefurbo: Sankt-Peterburgo 

Arĥangelska provinco |
Kaliningrada provinco |
Karelio (respubliko) |
Komiio |
Leningrada provinco |
Murmanska provinco |
Nenecio |
Novgoroda provinco |
Pskova provinco 
Sankt-Peterburgo |
Vologda provinco 

 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 130502
* LCCN: n81096037
* VIAF: 173386215
* SUDOC: 027774252
* BNF: 15059542c
* NKC: ge1130523
 |
Persaj glaciaĵoj.
***Bastani sonnati*** (Persa: **بستنی سنتی**, ankaŭ nomataj: "**Akvafrosta glaciaĵo**" aŭ "**Flor-najtingala glaciaĵo**") estas irana glaciaĵo kun glueca kaj elasta teksturo kun alta grasa enhavo simila al mastikso glaciaĵo aŭ "Kulfi" (hinda glaciaĵo). Ĉi tiu glaciaĵo estas farita el lakto, dolĉa kremo, ovoj, sukero, roza akvo (aŭ "rozaj folioj"), safrano, vanilo, kaj pistakoj. Ĝi estas plej konata kiel persa glaciaĵo. Foje estas ankaŭ kutimo aldoni al ĉi tiu glaciaĵo: "Sahlab" (سحلب) aŭ "*Salep*" (orkida pulvoro) kaj eĉ iom da gumo kiel glaciaĵa gumo por doni al ĝi pli gluecan kaj elastan aspekton.

Formoj de servado
-----------------

Iuj servas ĉi tiun glaciaĵon kune kun: "Faloodeh" (Faloodeh Shirazi) kaj estas kutimo servi ĉi tiun glaciaĵon kun karoto-suko plus cinamo, nuksoj, klevoj, kardamomo, aŭ aliaj spicoj. Ĉi tiu formo de aliĝo nomiĝas: "Āb havasj bastani."

Historio
--------

Komenca evidenteco de manĝado de malvarmaj desertoj en Persujo en 500 a.K. dum la Aĥemenida Imperio. Dum ĉi tiu tempo, estis kutimo miksi neĝon kun ŝorbeto (frukta ŝelo) kaj aspergi per ĝi safrano, vinberoj kaj aliaj fruktoj. En 400 a.K. estis inventita la deserto *Faloodeh* kaj oni kutimis miksi ĝin kun persa glaciaĵo por ne perdi la likvaĵon de la fandita glaciaĵo.

### En modernaj tempoj

Fine de la 19a jarcento, la "persa glaciaĵo" estis elpensita en la hodiaŭa versio de malmola teksturo, simila al la gumaj glaciaĵoj, kiuj estis en la regiono: Turkio kaj Sirio. Ĉi tiu glaciaĵo estis nomata "Baŝtani Sonati." Ĉi tiu versio estis preparita laŭ kremo kun tre altaj grasaj procentoj kaj foje ankaŭ kun ovoj, anstataŭ "disbatita goma pulvoro" kun "orkida pulvoro" plus spicoj honore al la persa reĝo kaj ankaŭ por kondimentado de persaj desertoj kiel *Faloodeh*.

Vidu ankaŭ
----------

* Kulfi
* Mastik-glaciaĵo

* Kategorio Bastani en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Árpád Lengyel** [lendjel], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lengyel Árpád** estis hungara kuracisto, ŝipkuracisto, ambulancisto, otorinolaringologo. Li estis simpla kuracisto, tamen li atingis mondfamon pro ŝipkatastrofo.

Árpád Lengyel  naskiĝis en 1886 en Pilismarót. Li mortis la 8-an de septembro 1940 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Árpád Lengyel lernis en Esztergom kaj Budapeŝto, poste li eklaboris en la ambulanco en 1904. Li akiris diplomon en Reĝa Scienca Universitato de Budapeŝto en 1909, poste li laboris en Malsanulejo Rókus, sed li daŭre estis ankaŭ ambulancisto. Post 3 jaroj li eklaboris en mara ŝipo inter Fiume-Novjorko (tiam Hungara reĝlando havis maron kun ŝiparo). Jam dum la unua ŝipvojaĝo la ŝipo trovis sin ĝuste ĉe tragedio de RMS Titanic. Li estis la ĉefa ambulanca kuracisto dum la savo. La tragedio tiel tuŝis lin, ke poste li neniam ŝipvojaĝis, eĉ li malofte parolis pri la tragedio. Li estis kuracisto dum la 1-a mondmilito, poste li denove estis ambulancisto, otorinolaringologo, privata kuracisto. Li ricevis medalon de la ambulanco kaj de vojaĝintoj de Titanic.

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Pilismarót de 2008

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* datenoj kun foto hungare

* Kategorio Árpád Lengyel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 524613
* GND: 1027523692
* LCCN: nb2012022354
* VIAF: 264860571
 |
**Árpád HÁZI,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Házi Árpád** estis hungara tajloro, politikisto, ministro, parlamentano.

Árpád Házi  naskiĝis la 20-an de septembro 1908 en Komádi. Li mortis la 13-an de novembro 1970 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Árpád Házi frekventis bazlernejon, poste li estis helplaboristo kaj tajloro. En la malfrua 1920-aj jaroj li translokiĝis al Budapeŝto, kie li aranĝis strikojn, tumultojn, krome li helpis sindikaton kaj koruson. En 1929 li aliĝis al komunistoj. Pro la neleĝa politikado li estis arestita en 1936. En 1942 li kaŝiĝis, tamen li partoprenis en la rezista movado. Post la 2-a mondmilito li estis nomumita subdepartementestro, krome li aliĝis al la Provizora Nacia Asembleo (parlamento). En la jaroj 1951 kaj 1952 li estis ministro pri enlandaj aferoj, sed tiutempe kaj poste li havis ankaŭ signifajn ŝtatajn aŭ partiajn postenojn. En 1964 li pensiuliĝis. En 1948 li ricevis Premion Kossuth.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Tanúságtevők* (1975)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero H, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio
**Andrés BRAVO DEL BARRIO** estis hispana esperantisto kaj poste idisto.

En 1901 li publikigis gazeton kun la nomo *Esperanto*, unuan Esperanto-gazeton en Hispanio en Santandero. Poste, en Madrido, Bravo del Barrio starigis en societo *Fomento de las Artes* ("Progresigo de la Artoj") fakon titolitan "sekcio internacia Esperanta". En 1907, li estis unu el la fondantoj de la Centra Esperantista Grupo en Madrido.

Poste li transiris al Ido kaj en 1914 kreis planlingvon *Europeo*. En 1918 li verkis artikolon, en kiu li defendis la disvastigadon de Esperanto, ĉar tio helpos la fortigon kaj disvastigon de la hispana kiel fremda lingvo. Kiam kreiĝis la Ligo de Nacioj, en 1920, Bravo del Barrio forte proponis la hispanan kiel internacia lingvo de tiu organo.[*mankas fonto*]

Li ankaŭ interesiĝis amatore pri la arkeologio de sia regiono.

Verkoj
------

* "Dibujo con la situación de las ruinas de Bernorio y la antigua Vellica. Incluye un croquis general y otro de aproximación". Madrid, 1913.
* "El Castellano". CASTILLA. Revista Regional Ilustrada año I núm 4. Toledo: 10 de mayo 1918. p.48.
**Andy Gibb** (plennome **Andrew Roy Gibb**) (naskiĝinta la 5-an de marto 1958, mortinta la 10-an de marto 1988) estis same kiel liaj pli aĝaj fratoj Barry, Robin kaj Maurice talentema muzikisto.

Li komencis sian sukcesan karieron per eldono de albumo "Flowing Rivers" (1977), al kiu ligis lia unua kaj tre sukcesaj usonaj koncertoj. Inter liaj plej sukcesaj kantoj apartenas "I Just Want To Be Your Everything" kaj "Love Is Thicker Than Water" (ambaŭ komponis Barry Gibb).

Andy edziĝis kun sia amikino Kim kaj en la jaro 1978 naskiĝis ilia filino Peta. La populareco de Andy tre ascendis kaj li komencis solvi la kreskantan premon per alkoholaĵoj kaj drogoj. En la jaro 1988 li detruiĝis en domo de Robin en Anglio, kie li klopodis komponi. La 10-an de marto, 5 tagoj post sia 30-a naskiĝtago, Andy mortis en malsanulejo de John Radcliff en Oxford pro miokardio (inflamo de kora muskolo kaŭzita de virusa infekto).

Vidu ankaŭ
----------

* Bee Gees

* Kategorio Andy Gibb en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 104682
* GND: 134595998
* LCCN: n79030878
* VIAF: 198244
* ISNI: 0000 0000 5951 5210
* BNF: 13921995s
* MBA: f1d174fc-6bd9-41fe-b4c8-972ab578fb5c
* NKC: ola2002151339
* BNE: XX946852
 |
**André Vásáry** [vAŝAri], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vásáry André** estas hungara operkantisto, ŝlagrokantisto, (vira soprano). Lia origina persona nomo estis *Csaba* [ĉaba].

André Vásáry en 2015
André Vásáry en 2016
Csaba Vásáry  Arkivigite je 2018-01-27 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 17-an de julio 1982 en Debrecen.

Biografio
---------

André Vásáry frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, samtempe li estis manekeno. Li havas eksterordinaran voĉon, tial li lernis ankaŭ kantadon. En 2004 li atingis la unuan lokon en kantokonkurso en Miskolc, poste li lernis en konservatorio de Bostono, baldaŭ en Muzikakademio de Budapeŝto. Ĝis tiam li ne aliĝis al operaj trupoj, sed li ofte faras koncertojn. Kelkaj el ili:

* Ŝtata Hungara Operejo de Kolozsvár (2012)
* Vaŝingtono
* longa turneo en Germanio
* turneo en Francio kaj Usono (2013)
* Ŝanhajo (2017)

En 2009 populara hungara televizio portis tutlandan famon al li. Li kantadas ankaŭ ŝlagrojn aŭ similajn popularajn muzikojn.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio André Vásáry en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Andrés Díaz Venero de Leyva** estis la unua prezidanto de la Nova Regno de Granado (hodiaŭa Kolombio) de 1564 ĝis 1574.

Urbo Villa de Leyva.

Vivo
----

Andrés Díaz Venero de Leyva naskiĝis en Celadilla-Sotobrín en Merindad de Río Ubierna, proksime al porto de Laredo (Hispanio).

### Prezidanto de la Reĝa Aŭdienco

Li foriris al Cartagena en 1563 kaj alvenis al Santa Fe en 1564 ĉar li estis nomumita kiel unua prezidanto de la Reĝa Aŭdienco de Santa Fe de Bogotá de la Nova Regno de Granado.

Li decidis kelkajn seriozajn juĝajn aferojn, ekz. la morto de la dancisto kaj muzikisto Jorge Voto en la urbo Tunja: Díaz Venero transdonis lin al Pedro Rivera kaj Hernán Rivera, nome, la filoj de la konkistadoro Pedro Bravo de Rivera. Ambaŭ fratoj instigitaj de Inés Manrique, kromnomita Inés de Hinojosa.

Díaz reiris al Hispanio en 1574 kiel membro de la Konsilantaro de la Hindioj.

Li mortis en Madrido la 1-an de julio 1578.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Andrés Díaz Venero de Leyva en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Hispanlingve:

* Biografio far de Diana Luz Ceballos Arkivigite je 2009-08-22 per la retarkivo Wayback Machine
* "Presidentes de Colombia desde que Andrés Díaz Venero de Leyva vino a Santa Fe para presidir la Real Audiencia"[*rompita ligilo*]


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 320203
* GND: 119516799
* LCCN: no97015597
* VIAF: 24201631
* ISNI: 0000 0001 0196 4096
* BNF: 131657066
 |
**Andrés Pedro RODRÍGUEZ GONZÁLEZ** naskiĝis la  30-an de novembro 1941(nun 1941-11-30) en Havano estas kuba esperantisto, li estis la unua prezidanto de Kuba Esperanto-Asocio kaj honora membro de KEA ekde 2015. Andrés diplomiĝis pri inĝenierio en 1971 kaj laboris en Elektra Entepreno (1972-82). Li eklernis Esperanton dum 1972 en kurso organizita de Havana Esperanto-Rondo kaj komencis intrui esperanton en 1974. En tiu ĉi lasta jaro, kiam neoficiale fondiĝas KEA, sen registara aprobo, li estis elektita vicprezidanto de la Estraro. Membras en la komitato, kiu transprenas la klopodojn por la oficiala fondo de KEA. La 16-an de junio 1979 oni elektas lin prezidanto de KEA, en tiu posteno li restis ĝis januaro 1986. Estis la unua oficiala reprezentanto de la nova asocio en Universalaj Kongresoj (Budapeŝto, 1983, kie KEA aliĝis al UEA). En 1983-95, li estis e-redaktoro ĉe la kuba Fremdlingva Eldonejo José Martí, celante la eldonon de libroj en Esperanto kaj poste oficis en la Kultura Paviliono de la Foirejo Expocuba ĝis sia emeritiĝo en marto 2002. Fondinto en 1989 de Esperanta Literatura Tradukmetiejo ĉe UNEAC, ĉestas en kvin Naciaj Kongresoj de KEA, en la 70-a, 75-a kaj 95-a UKoj en Havano. Ekde 2004 kunlaboras kun Municipa Biblioteko "René Reiné" en Santos Suárez, 10 de Octubre, koncerne la uzadon de Esperanto, tie li atentas pri esperanto-libroj, informado al la publiko kaj instruado de Esperanto al interesitoj. Li iniciatis la Projekton EKI (Apliko de Esperanto en Kulturaj Institucioj).

Vidu ankaŭ
----------

* Kuba Esperanto-Asocio
* Esperanto-movado en Kubo

Referencoj
----------

1. ↑   esperanto.cu #4/2015 p.2
2. ↑   Juan Ramón : Historia del movimiento esperantista en Cuba. [Historio de la esperantista movado en Kubo] (hispanlingva), MAS, 2017, ISBN 978-2-36960-099-2

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2018-06-30 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2019-07-16 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 614276
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Andy HERNÁNDEZ Martínez** (naskiĝis la 21-an de decembro 1985 en Florida, Camagüey, Kubo) estas kuba esperantisto.

Li eklernis Esperanton en majo de la jaro 2001 kaj ekaktivis en la movado en julio 2004. Li partoprenis diversajn E-renkontiĝojn dise en Kubo kie ofte li prelegis kaj pri diversaj temoj, kiaj la Bahaa Kredo kaj la Ido-lingvo/movado (kvankam li mem estas nek bahaano nek aliĝis al Ido-movado). Li studis terkultivadon en Politekniko sed poste li eniris en Pedagogian Universitaton kaj fariĝis studento kaj samtempe instruisto de historio en supera lernejo. 

Ekde julio 2008 ĝis septembro 2018 li loĝis en Madrido, Hispanio, sed li ankaŭ loĝis duonjaron en Erevano, Armenio, kaj pli mallonge en Tuluzo, Francio, okaze de volontulado por la Esperanto-KulturCentro, kaj membris en Universala Esperanto-Asocio dum kelkaj jaroj kaj aktive tradukas artikolojn por la esperantlingva Vikipedio kiam eblas. Li interesiĝas pri diversaj aferoj: landoj, kulturoj, Armenio, mitologio, religioj, lingvoj, politiko, veganismo, instruado de Esperanto kaj ĝia diskonigo kaj disvastigo. Li kunkreis kaj administris la retejon VeganArto kaj administra la retejon La Verda Kaldrono.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 639618
 |
**Dedukto** estas la ago, fari konkludon el la tuto pri la partoj, el la specaro pri la specoj, el ĝenerala principo pri konsekvencoj. Ĝi estas logika esprimo.

La dedukto okazas per difinitaj metodoj, per kiuj oni faras sintaksajn transformojn el certaj antaŭsupozoj. La rezulto estas konkludo. La plena indukto estas dedukto, sed aliaj induktoj ne.
Ekzemploj:

Se mia premiso estas tiu universala aserto, ke „Ĉiu homo mortos", tiam - laŭ la reguloj de la klasika duvalora logiko - mi povas dedukti tiun unikan aserton, ke „Sokrato mortos". Tiu dedukto estas pruvigaĵo, kiu dependas de vereco de la ĝenerala aserto.

Samtempe, se mi havas difinite kalkuleblajn unikajn asertojn: „Sokrato mortos", „Russell mortos", „Nietzsche mortos" ktp. el tio mi ne povas ĝeneraligi teorie, ke „ĉiu homo mortos", la konkludo ne estas dedukto, ĉar laŭ la dedukta logiko tio ne estas certe pruvigebla.

Vidu ankaŭ
----------

* Logiko
* Inferenco
* Indukto

* Kategorio Dedukto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 327403
* GND: 4011271-8
* NDL: 00561931
 |
**Könyvtári Szemle** (Biblioteka Revuo) estis hungarlingva kvaronjara revuo en Rumanio.

Historio
--------

Origine aperis en 1957 kun titolo *Könyvtárosok Tájékoztatója* (Informilo por Bibliotekistoj). Dum la unua naŭ jaroj li enhavis la tradukaĵojn de la plej gravaj artikoloj de la rumana revuo *Revista Bibliotecilor* (Revuo de Bibliotekistoj). De 1966 ĝi havis la titolon Könyvtári Szemle, kiu estis la komenco de memstariĝo de la revuo. De 1971 la ĉefredaktoro de ambaŭ revuoj estis Ştefan Gruia. La hungarlingvan revuon redaktis József Balogh. La lumperioda de la revuo estis la jaroj 1971-1973, kiam la revuo kontentigis ankaŭ la pretendojn bibliografiajn kaj libroŝatantajn de la plej larĝan legantaron. Inter 1974-77 aperis sub titolo *Könyvtár* (Biblioteko) kiel aldonaĵo de revuo *Művelődés*. De 1983 ĝis la ĉesigo de Művelődés (1985) li denove aperis monate kiel rubriko de revuo en kvin paĝoj sen signalo de redaktoro. Ĝi reapris en 1991 kun titolo *Könyvesház* (Librarodomo) ĉiu duonjaro kiel aldonaĵo de *Művelődés*.

Fonto
-----

* Romániai magyar irodalmi lexikon Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
**Dorina de Gouvêa Nowill** (la 28-a de majo 1919, San-Paŭlo; la 29-a de aŭgusto 2010) estis brazila filantropo kaj administrantino.

Dorina Nowill fariĝis blinda en la aĝo de 17 jaroj pro okula infekto, kiu okazigis hemoragion. Malgraŭ tio, ŝi daŭrigis la studojn kaj fariĝis bazlerneja instruistino. Tiam, la libroj skribitaj en Brajlo estis malfacile troveblaj, kaj ŝi devis studi tiel kiel normalaj studentoj. Poste, ŝi fariĝis specialistino en Usono. Pionirino en sia tempo, ŝi okupis gravajn postenojn en internaciaj organizoj por blinduloj. Ŝi eĉ fariĝis prezidantino de la "Monda Konsilo por la Bona Estado de la Blinduloj", nun Monda Unuiĝo de la Blinduloj. Idealizis kaj kreis la Fondaĵon Dorina Nowill, por vid-handikapuloj.

Ŝi ediziniĝis al la advokato Edward Hubert Alexander Nowill, kiun ŝi konis en Usono tiam, kiam ŝi studis en Universitato Kolumbio kiel stipendia studentino de fondaĵo dediĉita al edukado kaj rekapabligo de blinduloj. Fariĝis patrino kaj avino de kelkaj nepoj. Estis konsiderita de brazila magazeno, en 2009, unu el la 100 plej influantaj brazilanoj de tiu jaro.

La filantropo forpasis je la aĝo de 91 jaroj, pro kor-atako.

Referencoj en la portugala lingvo
---------------------------------

1. ↑  Revista Kalunga[*rompita ligilo*]
2. ↑   Fundação Dorina Nowill. Arkivita el la originalo je 2010-11-11. Alirita 2013-11-21.
3. ↑  Revista da Folha[*rompita ligilo*]
4. ↑   Época - NOTÍCIAS - Os 100 brasileiros mais influentes de 2009. Acessado em 20 de Dezembro de 2009. Arkivita el la originalo je 2013-05-14. Alirita 2013-11-21.
5. ↑  Pionirino de la inkludo de vid-handikapuloj forpasas 91-jaraĝa

* Kategorio Dorina Nowill en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Bone konservita kopio el romia epoko ĉe la Nacia Napola Arkeologia Muzeo.
**Doriforo** (greke Δορυφόρος doriforos) el Polikleto estas unu el la plej konataj grekaj skulptaĵoj de klasika antikvaĵo, prezentante solide konstruitan, muskolan, starantan batalanton, origine portanta lancon ekvilibrigita sur lia maldekstra ŝultro. La perdita bronza originalo de la verko estus fandita ĉirkaŭ 440 a.K. sed ĝi estas hodiaŭ konata nur de pli postaj marmoraj kopioj (ĉefe romiaj periodoj). La laboro tamen formas gravan fruan ekzemplon de klasika greka kontraposto kaj klasika realismo; kiel tia, la ikoneca Doriforo montriĝis tre influa ĉie en antikva arto.

Referencoj
----------

1. ↑  Warren G. Moon, ed. *Polykleitos, the Doryphoros, and Tradition*, 1995:eseoj de diversaj akademiuloj rezultantaj el simpozio ĉe la Universitato de Viskonsino, 1989, stimulita de la aĉeto de la mineapola Doriforo .

* Kategorio Doriforo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 645248
* GND: 4391153-5
* LCCN: n98099544
* VIAF: 178339218, 207067283 211737535, 178339218, 207067283
* SUDOC: 08155009X
* BNF: 125674350
 |
**Elemér Atzél** [acEl], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Atzél Elemér** estis hungara apotekisto, kuracisto, advokato, profesoro.

Elemér Atzél  naskiĝis la 10-an de aprilo 1888 en Kemenesmagasi. Li mortis la 16-an de decembro 1954 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Elemér Atzél frekventis gimnazion en Budapeŝto, poste li estis nelonge helpanto en apoteko. Li akiris diplomojn (apotekistan kaj kuracistan en 1911, juran en 1921) en Universitato de Budapeŝto. Post siaj studoj li eklaboris en la ministerio pri popolbonfarto (komprenu: sano). En 1926 li ekinstruis en la jura fakultato, en 1935 en la medicina fakultato. Ekde 1933 li laboris en ministerio pri enlandaj aferoj. En 1934 li akiris advokatan fakdiplomon.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Az egészségügyre vonatkozó törv-ek és rendeletek gyűjt-e. 5-7. köt.* (1928-34) - kompilanto
* *A m. egészségügyi közigazg. kézikv-e* - manlibro pri la medicina administrado

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio kun foto
* hungare
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Elemér Czakó** [cakO], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Czakó Elemér Gábor** estis hungara bibliotekisto, muzeestro, filatelisto. Lia nobela antaŭnomo estis *szentiváni*.

Elemér Czakó  naskiĝis la 16-an de decembro 1876 en Szolnok, li mortis la 29-an de aprilo 1945 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Elemér Czakó frekventis mezlernejon en sia naskiĝurbo, universitaton en Parizo kaj Budapeŝto. Dum la studentaj jaroj li kontribuis en gravaj gazetoj, ekzemple Vasárnapi Újság. Li eklaboris en Universitata Biblioteko (ELTE) en 1897. Inter 1899-1905 li laboris en biblioteko de Hungara Muzeo pri Metia Arto. En 1903 li estis la ĉefaranĝisto de la unua ekspozicio pri ekslibrisoj. Post 2 jaroj li estis en Berlino kaj Hamburgo por spertiĝi en kolektaĵoj, en 1906 li estis delegito al mondekspozicio de Milano. Inter 1907-1911 li havis postenon en Muzeo pri Metia Arto. Inter 1910-1915 li estis rektoro de la Industriarta Lernejo, poste muzeestro de Hungara Nacia Muzeo, inter 1917-1925 konsilisto en la kultura ministerio. En 1925 li pensiuliĝis, tamen li estis presejestro ĝis 1934. Tiutempe li estis konata filatelisto.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* A könyvnyomtatás és könyvdíszítés iparművészete, 1902
* A magyar iparművészet szereplése a Milánói Nemzetközi Világkiállításon, 1907
* A Királyi Magyar Egyetemi Nyomda Története 1577–1927, 1927
* Cirill-betűs könyvek Budán, 1939
* A bélyeggyűjtés értelme, 1941

Memorigiloj
-----------

* strato en Szolnok (1992)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2018-10-20 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 621368
* GND: 1089285884
* LCCN: n93041380
* VIAF: 5303808
* ISNI: 0000 0000 7982 0415
* BNF: 170085233
 |
**Elemér Gyetvai** [djetvai], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Gyetvai Elemér** estis hungara tablotenisisto, mondĉampiono, trejnisto.

Elemér Gyetvai naskiĝis la 12-an de julio 1927 en Kisterenye, li mortis la 18-an de marto 1993 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Elemér Gyetvai inter 1945-1960 estis tablotenisisto en diversaj ĉefurbaj sportkluboj. Li estis hungara ĉampiono sepfoje inter 1955-1960 unuoble, virduope aŭ teame, dum samtempe li apartenis al la hungara nacia teamo. Li estis mondĉampiono en 1952 teame, krome eŭropa ĉampiono en 1958 same teame. Li finis sian aktivan sportan karieron en 1961, poste li estis trejnisto du jarojn en Indonezio, pli poste en Budapeŝto. Li ricevis premion en 1955.

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Bátonyterenye (2018)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* biografio indoneze
* rezultoj angle

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 819913
 |



* Portalo pri Biografio
**Elemér Baló,** laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Baló Elemér László Miklós** estis hungara aktoro, deklamisto. Lia nobela antaŭnomo estis *nagybaczoni*.

Elemér Baló (dekstre)
Elemér Baló  naskiĝis la 5-an de decembro 1892 en Budapeŝto, li mortis la 26-an de aprilo 1970 (laŭ aliaj informoj la mortotago estas la 27-a) en Budapeŝto.

Biografio
---------

Elemér Baló ekde 1912 partoprenis en la laborista kultura movado. Post la abituriento li akiris diplomon en Reĝa Teatra Akademio en 1916, en la sekva jaro plian diplomon en la militakademio. Li batalis dum la 1-a mondmilito, poste li aliĝis al Nacia Teatro (Budapeŝto). Li apofis la Sovetrespublikon, tial post la falo li estis forigita el la teatro. Tamen li povis aktoradi plu en la Teatro Madách. Inter 1921 kaj 1924 li apartenis al Teatro Belvárosi, poste al aliaj ĉefurbaj teatroj. Inter 1926–1932 li vivis en Rumanio, hejmenveninta li partoprenis en la neleĝa komunista movado, tial li estis arestita. Li ofte faris deklamajn aranĝaĵojn kaj spektaklojn por laboristoj. Inter 1945 kaj 1961 li estis membro de Nacia Teatro, poste li pensiuliĝis. Li partoprenis ankaŭ en la sindikata movado, eĉ li estis prezidanto kelkajn jarojn.

Li ricevis premion en 1959. Li edziĝis dufoje.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* William Shakespeare:
	+ Somermeznokta sonĝo - Vackor
	+ Rikardo la 3-a - skribisto
* Imre Madách: La tragedio de l' homo - 4-a burĝo
* Henrik Ibsen: *Kísértetek* - Oswald
* Frigyes Karinthy: *Holnap reggel* - Olson Irjő

Elektitaj kinaj filmaj roloj
----------------------------

* *Lyon Lea* (1915)
* *Egri csillagok* (1923)
* *Elnök kisasszony* (1935)
* *Machita* (1943)
* Subplando da tero (1948)
* *Tűzkeresztség* (1952)
* *Megöltek egy lányt* (1961)

Elektitaj televiziaj filmaj roloj
---------------------------------

* *Az igazságtevő* (1966)
* *Jöjjön el a te országod* (1970)

Aliaj laboroj
-------------

* en eksterlanda filmo hungara voĉo de Joseph Sweeney
* *Víziló az arénában* - poemaro (sen eldonjaro)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio Elemér Baló en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Elemér Balogh** [balog], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Balogh Elemér** estis hungara kalvinana pastro, episkopo.

Elemér Balogh naskiĝis la 6-an de februaro 1866 en Székesfehérvár (Hungara reĝlando), li mortis la 16-an de aprilo 1938 en Bratislavo (Ĉeĥoslovakio).

Biografio
---------

Elemér Balogh maturiĝis en gimnazio en Budapeŝto, poste li studis teologion en Kalvinana Teologia Akademio (1884–1888) kaj Free Church College en Edinburgo (1890–1891). Intertempe li estis pastro en Pozsony (1888-1890). Hejmenveninta el Skotlando unue li estis pastro en Budapeŝto, poste ekde 1895 denove en Pozsony. En 1912 li estis nomumita episkopo. Depost naskiĝo de Ĉeĥoslovakio en 1921 li iĝis episkopo de la kalvinanaj hungaroj en Ĉeĥoslovakio. Li faris pioniran laboron por krei novan episkopejon, krome li faris valorajn historiajn esplorojn. Li havis bibliotekon kun 25 mil da volumoj. Li parolis 25 lingvojn. Li edziĝis en 1894.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *The martyrs of the Reformed Faith of Pozsony* 1674–1676 (1899)
* *Kocsi Csergő Bálint „Narratio brevis…" művének X–XII. fejezete* (1902)
* *A pozsonyi református egyházközség rövid története* (1913)
* *Historical Facts* (1928)
* *Csehszlovák–magyar történelmi kapcsolatok* (1931)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2021-10-16 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 683130
* GND: 1035315556
* VIAF: 293204234
* ISNI: 0000 0003 9937 678X
 |