recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Arne Wilhelm Kaurin Tiselius** (naskiĝis en Stockholm, Svedio, 1902, mortis en Uppsala, 1971) estis sveda biokemiisto kiu ricevis la Nobel-premion pri kemio en 1948 por esplorado de elektroforezo kaj adsorba analizo, kaj precipe por malkovroj pri seraj proteinoj.

Kaj unu frato de liaj du gefratoj, kaj la patro de Arne Tiselius mortis en lia frua vivo, kaj la familio translokiĝis al la patra grandpatro en Gotenburgo, rektoro Nils Abraham Tiselius. La familio estis iom povra, kaj lia patrino kaj juna Arne laboris por kontribui al la familia ekonomio. Lia instruisto kuraĝigis lia intereso por kemio.

Tiselius studis post gimnazia ekzameno en la Universitato de Upsalo, kaj en 1925 li iĝis asistenton de esplorado en la laboratorio de kemiisto kaj estonta Nobel-premianto The Svedberg. Li doktoriĝis en 1930 per disertaĵo pri metodo por studi la electroforezo de proteinoj. Dum jaro, li vizitis la laboratorio de H.S. Taylor en usona Princeton, kaj stimulita de pluraj kontaktoj kun usonaj biokemiistoj kaj fizikaj kemiistoj, revene en Upsalo, daŭriĝis lian esploradon en proteinoj, kaj uzado de fizikaj metodoj pri biokemiiaj problemoj ĝenerale. Ĉi tio interalie resultis en multe plibonigita metodo de elektroforeza analizo, publikigita en 1937.

Li ricevis la Nobel-premion pri kemio en 1948 "por lia esplorado de elektroforezo kaj adsorba analizo, precipe por liaj malkovroj koncerne la kompleksa naturo de seraj proteinoj".

Tiselius estis ano de la sveda Scienco-akademio ekde 1939, kaj ano de Inĝéniera scienco-akademio de 1944.

Tiselius estis prezidento de la sveda Konsilio de Naturscienca Esplorado 1946–1950, kaj 1951–1955 kaj prezidanto de la scienca komitato de la sveda Kancero-societo kaj prezidento de la Internacia Unio de Teoria kaj Aplika Kemio. Li iĝis ano de la Nobel-komitato por kemio en 1946, vicprezidanto de la Nobel-fondaĵo en 1947, kaj 1960–1964 li estis ĝia prezidanto.

Luna kratero Tiselius
Li edziĝis kun Ingrid Margareta (Greta) Dalén, filino de juĝo Per Dalén en Gotenburgo. Kune ili havis du infanojn. Krateron sur la luno (kun averaĝa diametro de 53 km-oj) Internacia Astronomia Unio nomis laŭ lin, Tiselius, en 1979, kaj la sveda scienca ŝipo R/V Arne Tiselius, konstruita en 1976, ankaŭ nomis laŭ lin.

Komentoj
--------

1. ↑  Disertaĵo "The moving-boundary method of studying the electrophoresis of proteins"
2. ↑  "for his research on electrophoresis and adsorption analysis, especially for his discoveries concerning the complex nature of the serum proteins" – *adsorption analysis* aŭ estas analizo per adsorbo aŭ iu tiel, aŭ analizo de adsorbo

Fontoj
------

* Kategorio Arne Tiselius en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

1. 1 2 3 4  *Nobel Lectures, Chemistry 1942-1962,* Elsevier, Amsterdam, 1964
2. ↑  *The Nobel Prize in Chemistry 1948,* NobelPrize.org
3. ↑


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 160484
* GND: 12828675X
* LCCN: n90654498
* VIAF: 45349995
* ISNI: 0000 0001 1471 6518
* LIBRIS: 289835
* SUDOC: 078640245
* BIBSYS: 90841569
* NKC: nlk20020107199
* BNE: XX1302815
 |
**Numero de flugo**, aŭ **internacia identigilo** (angle *International designator*), aŭ **NSSDC ID** estas numero laŭ la katalogo de la Nacia Spaca Scienca Datuma Centro *(angle: National Space Science Data Center)* de Usono. Ĝi prezentas per si katalogan numeron de ĉiu fluganta kosma objekto, troviĝanta en orbito kaj registrita ĉe COSPAR. La nocio «fluganta objekto» estas komprenata sufiĉe libere kaj inkludas ankaŭ ĉiujn objektojn, aperintajn rezulte de starto de iu raketo kaj memstare troviĝantan en orbito. Ĉiaj flugantaj objektoj povas esti fonto de malhelpoj por astronomiaj observadoj. Por ekskludi tiajn malhelpojn, parametroj de orbitoj de tiaj objektoj devas esti konataj en la civila astronomio. Similaj informoj ne povis esti ĉerpitaj el naciaj katalogoj de landoj dum la malvarma milito. Samkaŭze suborbitaj startoj ne ricevadis **numeron de flugo**.

Laŭ astronomia scienca tradicio ajna nova ĉiela korpo post la jaro 1957 estis ricevanta numeron konsistantan el jarnumero kaj unu litero de la greka alfabeto. Cele al identigo de multaj objektoj post la litero estis aldonata unu cifero. Ekzemple, la unua artefarita satelito de la Tero havas indikon 1957 α 2 (la numeron 1 ricevis la dua ero de la lanĉo-veturilo, ankaŭ elirinta en orbiton kaj ege pli granda ol la sputniko). Ekde 1961 dudek kvar literoj de la greka alfabeto ne sufiĉis, kaj oni ekuzis du literojn.

En 1963 oni venis al la indiko uzata ĝis nun: *jaro*-*orda numero (du- aŭ trisigna)* kaj *litera indekso* — tio estas nomata NSSDC ID. Litera indekso estas donata laŭ ŝajna graveco de la objekto. Ĉar nun disponeblas preskaŭ ĉiuj informoj pri utilŝarĝo de raketoj, per A-indeksoj estas indikataj sputnikoj, kaj nur post ili eroj de raketoj kaj ceteraj partoj. En 2008 en la katalogo troviĝis informoj pri preskaŭ 6500 objektoj.

Alternativa sistemo por indikado de artefaritaj satelitoj estas SCN.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Convention on Registration of Objects Launched into Outer Space (angle)
* The United Nations Registry of Space Objects. Edited by Jonathan McDowell (angle)
burgo sur Giebichenstein-monteto
**Burgo Giebichenstein** (germane: *Burg Giebichenstein*) estas parte ruina kastelo en Halle (Saale), Germanujo.

Historio
--------

Estis estinta antaŭ 1900 Giebichenstein memstara komunumo. La sur dekliva roko tuj ĉe Saale staranta montokastelo (la ĉeriverborda promenejo datumas nur el la 19-a jarcento) havis sian unuan mencion jam en la 961-a jaro. Ĝia ĉefa rolo estis prizona kie estis enkarcerigitaj pluraj gravaj uloj, ekz. en 1027 duko Ernesto la 2-a (Ŝvabio). Ankaŭ Ludoviko la Saltanto estis (eble) malliberula tie ĉi. Sed lia memelprizonigo danke al kuraĝa saltego en Saale-riveron certe estas nura legendo.

Jam en 980 posedis la tutan komplekson la ĉefepiskopoj de Magdeburg kiu ĝis 1467, alterne al Halle, kortege gastadis ĉi tie. Ekde la detruo fare de la sveda generalo Johan Banér (1636, dum la Tridekjara milito) la supra kastelo ruinas.

En la malsupra kastelo troviĝas la artalternejo *Burg Giebichenstein Kunsthochschule Halle*. Norden estas la montaro *Klausberge* (kun la idilieca Eichendorff-benko).

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 7. Leipzig 1907, p. 829 (tie ĉi interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Burgo Giebichenstein en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* hejmpaĝo de la arta altlernejo
* pri la Supra kastelo sur la paĝaro de la Urba muzeo de Halle
* *An der Saale hellem Strande* (=meza rubriko malsupre), rimarkoj el la komenco de la 20-a jarcento. Ĉe: *Berliner Volkszeitung*, 21.8.1905
La **burgo Freudenkoppe** estas la ruino de altaĵburgo, 1 km sudoriente de la vilaĝo Nerothsur la monto Nerother Kopf en la distrikto Vulkaneifel, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.

Situo
-----

La ruino troviĝas sur 610 m alta (super marnivelo) bazalta konuso, nome Nerother Kopf, ĉ. 5,5 km okcidente de la distrikturbo Daun. Dum la tempo de la konstruo la burgo estis la nordorienta limo de la graflando Luksemburgo.

Historio
--------

La burgo estis menciita la unuan fojon en 1337 kaj finkonstruita en la jaro 1340 kiel *castrum Froudenkube* fare de Johann von Luxemburg, reĝo de Bohemio. Ĝi servis al la sekureco de la nordorienta limo de la luksemburga senjorlando al kiu Neroth apartenis. Post la morto de Johannes la 1a la Blindulo sia filo kaj sekvanto Karl 1a de Luksemburgo, la posta imperiestro Karl 4a, donacis en la jaro 1346 la fortikaĵon al la princelektidtoj kaj Trevira ĉefepiskopo Balduin von Luxemburg (1285–1354). Ĝi servis al li en la jaro 1353 dum la sieĝado de la burgo Daun. La tiama giganta burgdomo estis konstruata post 1440 sub la tiama burggrafo kaj posta preposto (sub Johann II. von Baden) Philipp von Sierck. Li estis frato de la avaliro Arnold von Sierck († 1444) kaj onklo de la posta princelektisto kaj ĉefepiskopo de Treviro Jakob I. von Sierck. Probable ĝi estis malkonstruita ĉ. 1689 de fraancaj trupoj.

Instalaĵo
---------

La preskaŭ kvadrata loĝturo kaj ĉefturo (projekcia plano de 8,40 m x 8,60 m) en la orienta duono de la burga korto superis la trapezforman ringmuron. La burgo estas ĉirkaŭita je tri flankoj de burgfosaĵo (sekfosaĵo). En la jaroj 1984/85 la konservitaj restaĵoj de la ruino estis resanigitaj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Burgo Freudenkoppe en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* germanlingva paĝo de la komunumo Neroth Arkivigite je 2014-03-13 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------
**Mauritius Hieronymus Kimakowicz,** plennome *Mauritius Hieronymus von Kimakowicz-Winnicki* estis arkitekto, biologo, muzeestro. Lia nacieco estas nekonata, sed dum la hungara dominado lia nomo estis laŭ hungarlingve kutima nomordo *Kimakowicz Móric.*

Mauritius Kimakowicz naskiĝis la 22-an de septembro 1849 en Klobouk (Moravio, Aŭstra Imperio, nuntempe Klobouky u Brna en Ĉeĥio), li mortis la 5-an de marto 1921 en Sibiu (Rumanio).

Biografio
---------

Tuj post la naskiĝo de Mauritius lia patro ricevis postenon en Hermannstadt (Transilvanio). La juna Mauritius post la necesaj lernejoj studis en Vieno ekde 1868 kaj li akiris arkitekturan diplomon en 1873. Dum liaj teknikaj studoj lia amo al la natursciencoj kreskis, tial poste li dediĉis sin ankaŭ al scienca esplorado. Li laboris kiel arkitekto kaj malkovris historiajn valorojn de malnovaj domoj en Hermannstadt (tiutempe konata ankaŭ Nagyszeben [Nadjseben]. En 1886 li fariĝis kuratoro de la zoologia kolekto de la loka muzeo kaj li laboris precipe pri renovigo kaj plivastigo de la kolektoj. En 1887 li metis la fundamentojn de la malakologia kolekto. En 1895 li estis nomumita muzeestro, post kvar jaroj li donacis al la muzeo 300 pecojn apartenantajn al 180 specioj. Post sia morto lia filo daŭris la muzeajn laborojn.

Fontoj
------

* rumanlingva biografio kun bildo
* germanlingva nekrologo

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 693754
 |
Franclingva diagramo de la diversaj partnerecoj inter la landoj de la Araba Ligo.
La **Granda Araba Liberkomerca Areo** aŭ **GALA**, kaj *GAFTA* en angla el *Greater Arab Free Trade Area*, en franca *Grande zone arabe de libre-échange* kaj en araba منطقة التجارة العربية الحرة الكبرى, estas traktato de la Araba Ligo valida ekde la 1-a de januaro de 2005. Ĝi kreis araban zonon de libera komerco kaj merkaton de pli ol 300 milionojn da personoj. Ĝis 19 de la 22 landoj de la Araba Ligo subskribis la traktaton en Amano en 1997 .
La GALA estas la plilongigo de la politiko farita de la arabaj landoj de la *Council of Arab Economic Unity* (CAEU), en franca *Conseil de l’Unité économique arabe*, kreita la 3-an de junio de 1957 kaj ekvalidigita en la 30-a de majo 1964, cele atingi ekonomian union inter la membraj ŝtatoj.

Tiu traktato antaŭvidis progresan malaltigon de la dogana impostado (10 % ĉiujare) kaj la forigon de la neimpostajn k9omercajn baradojn.

Membroj
-------

### Aktualaj membroj

* Alĝerio
* Sauda Arabio
* Barejno
* Egiptio
* Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj
* Irako
* Jordanio
* Kuvajto
* Libano
* Libio
* Maroko
* Omano
* Palestino
* Kataro
* Sudano
* Sirio
* Tunizio
* Jemeno
* Komoroj

### Eblaj futuraj membroj

* Ĝibutio
* Maŭritanio
* Somalio

Referencoj
----------

1. 1 2  L'essentiel d'un marché Liban, guide Ubifrance, 2011/2012 p116

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kondiĉoj de la traktato ĉe la retejo de la Araba Ligo Arkivigite je 2008-05-06 per la retarkivo Wayback Machine
tuta aspekto
turo
La ruino de la **burgo Jordan** stara ĉe la haveno de Ardglass en la graflando An Dún en Nordirlando. El grupo de iam sep, kaj hodiaŭ kvar turdomoj, kiuj estas la ĉefaj karakterizaĵoj de la urba spekto, la kastelo de Jordan estas la plej okulfrapa. Ardglass estas grava haveno en la angla-normana provinco Ulster.

Laŭdire John de Courcy post la angla-normana konkerado de Irlando konstruis tiun turdomon. En la jaro 1210, dum la militiro kontraŭ Hugh de Lacy, ĝi laŭdire estis la tranoktejo de la reĝo Johano la 1.a. Certas, ke la burgoj apud la haveno de Carrickfergus en la graflando Aontroim kaj Dundrum en la graflando AnDún apartenis al li. Simon Jordan, membro de la komercista familio, kiu posedis la turon, tie estis sieĝata de O’Neills dum la Tyrone-resurekto. La resurekto gvidis grafo de Tyrone.

La hodiaŭa stato ekzistas ekde ĉ. 1450 kiam la turo ricevis sian nunan aspekton kun ŝtuparo kaj latrina tureto kaj la peĉnazoj ĉe la norda flanko. La loĝturo estis aĉetita en la jaro 1911 de Francis Josef Biggar, kiu renovigas la objekton komplete.

En la vilaĝo ekzistas ankaŭ la burgoj kaj restaĵoj de Ardglass, Cowd kaj kastelo Margaret.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Burgo Jordan en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Priskribo angle Arkivigite je 2015-10-01 per la retarkivo Wayback Machine (PDF; 99 kB)
* Bildoj Arkivigite je 2014-08-14 per la retarkivo Wayback Machine

54.262217-5.606401Koordinatoj: 54° 15′ 44″ N, 5° 36′ 23″ U (mapo)
La **Kaprico** aŭ **Kaprico de Gaudí** (hispane *Capricho de Gaudí*) estas konstruaĵo desegnita de arkitekto Antoni Gaudí en 1883. Ĝi situas en la municipo Comillas, en Kantabrio (Hispanio).

Ĝia origina nomo estis **Villa Quijano**, sed ĝi estis popole alinomigita al Kaprico, ĉar ĝi estis konstruita laŭ volo de Máximo Díaz Quijano, bofrato de la Markizo de Comillas, kiu volis someran feriejon laŭ azia stilo. La konstruado okazis inter 1883 kaj 1885 kun helpa arkitekto Cristòfor Cascante i Colom. Ĝi estis deklarita historia monumento en 1969. Ĝi situas apud la Palaco de Sobrellano.

La konstruaĵo iĝis restoracio en 1985 kaj en 1992 ĝi estis aĉetita de japana entrepreno Mido Development, kiu estas ties posedanto ĝis nun. De 2009 ĝi estas denove malfermita, kaj eblas ĝin viziti turisme.

La Kaprico, kune kun la Episkopa Palaco de Astorgo (provinco Leono) kaj la Domo Botines en Leono estas la tri solaj verkaĵoj de Gaudí ekster Katalunio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kaprico de Gaudí en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* La Kaprico en gaudiallgaudi.com
* La Kaprico en gaudiclub.com

Notoj
-----

1. ↑  *El Diario Montañés*, 1 de abril de 2010

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 465593
* GND: 1023846764
* LCCN: sh2012003053
* VIAF: 316431749
* BNE: XX4864367
 |
**TeX** (la ĝusta voĉlego estas «teĥ», tial la
esperantigo **Teĥo**), kutime tajpata **TeX** en simpla teksto, estas prespretiga sistemo kreita de Donald Knuth, kiu estas populara en la universitata mondo, aparte en komunumoj pri matematiko, fiziko, kaj komputiko. Ĝi jam plejparte anstataŭis troff, la alian popularan tekstaranĝilon, en multaj Uniksaj distribuoj.

TeX estas ĝenerale konsiderata la plej taŭga rimedo por prespretigi komplikitajn matematikajn formulojn, aparte en la formo de LaTeX kaj aliaj ŝablonpakaĵoj, sed ĝi estas ankaŭ uzata por multaj aliaj prespretigaj taskoj.

Historio
--------

Knuth iniciatis Teĥon ĉagrenite pri la miskvalita kompostado de volumoj I-III de sia granda verko *The Art of Computer Programming* (angle). Laŭ la kutima komputilemula maniero solvi problemon unu fojon por ĉiam, li komencis plani sian propran prespretigan sistemon. Li planis fini ĝin dum longa ferio en 1978; sed miskalkulis je 8 jaroj. La lingvo estis fine fiksita ĉirkaŭ 1985.

Guy Steele hazarde ĉeestis Stanford dum la somero de 1978 kiam Knuth prilaboris la unuan version de TeX. Kiam li aŭtune reiris al MIT, li reverkis Teĥon por ke ĝi funkciu ĉe la operaciumo ITS.

La unua versio de Teĥo estis verkita en la komputillingvo SAIL kaj funkcias en maŝino PDP-10 ĉe la WAITS operaciumo de universitato Stanford. Por postaj versioj de Teĥo, Knuth kreis la koncepton de literuma programado, maniero krei kunfunkciantan fontkodon kaj altkvalitajn interligitajn helpajn dokumentojn (kompreneble aranĝitajn per TeX) de ununura originala dosiero. La uzata komputillingvo nomiĝas WEB kaj ĝi produktas programojn en Paskalo.

Ĉe TeX oni nekutime numeras versiojn. De post versio 3, ĝisdatigon indikas aldono de ankoraŭ unu cifero ĉe la fino de la on-parto, tiel ke la versia numero asimptote aliras π. La nuna versio estas 3.14159. Ĉi tio respegulas la fakton, ke TeX estas nun tre stabila, kaj oni antaŭvidas nur etajn aktualigojn.
**Arcenillas** [arzeNIljas] estas municipo de la provinco Zamoro, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Tierra del Vino en la sudo de la provinco. *Arcenillas* estas tradukebla etimologie al *Anzinetoj*. 

Preĝejo.
Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 12,08 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 429 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 300 loĝantojn el la 19-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj, sed poste rekuperis 200 pro la proksimeco al la ĉefurbo kaj fukciado kiel dormurbo. Ĝi distas nur 8 km de Zamoro, provinca ĉefurbo, kaj limas kun Zamora, Villaralbo, Morales del Vino, Moraleja del Vino, Pontejos del Vino kaj Casaseca de las Chanas. 

Estas romiaj restaĵoj, sed la setlejo mem fondiĝis en la 12-a jarcento. En postaj jarcentoj suferis pro militoj kaj ĉefe dum la Hispana Milito de Sendependigo. 

La tradiciaj agrikulturo (cerealoj, vitoj) kaj brutobredado (bovoj kaj ŝafoj) lastatempe iom dekadencis, sed pluas. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis. En la preĝejo estas dek kvar famaj pentraĵoj de Fernando Gallego el fino de la 15-a jarcento.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Zamoro


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 753990
* LCCN: n82076317
* VIAF: 131371164
 |
**Vilmos Zsigmondy** [vilmoŝ ĵigmondi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zsigmondy Vilmos** estis hungara inĝeniero, hidrologo, membro de Hungara Scienca Akademio. Lia patro estis Sámuel Zsigmondy.

|

Skulptaĵo pri Vilmos Zsigmondy
Vilmos Zsigmondy naskiĝis la 15-an de majo 1821 en Habsburga Imperio, en Hungara reĝlando, en Pozsony [poĵonj] (nuntempa Bratislavo en Slovakio), li mortis la 21-an de decembro 1888 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Vilmos Zsigmondy frekventis lernejojn en diversaj urboj de Supra Hungarujo. Li frue eklaboris, - same kiel Sándor Petőfi - li kopiis manuskripte la parlamentajn novaĵojn en Pozsony. Spite la financajn malfacilaĵojn li iĝis inĝeniero pri minado. En 1844 li ekhavis postenon en Vieno, dume iomete li plulernis en la universitato. En 1846 li ricevis taskojn ĉe la fervojoj, tial li studvojaĝis en la Habsburga Imperio. La hungara revolucio ektrovis lin en Transilvanio, kie li produktis kanonojn kaj aliajn armilojn. Tial la Habsburgoj kondamnis lin je 6 jaroj, tamen li pli frue liberiĝis pro peto de la loka loĝantaro. Poste li gvidis la minadon en Dorog. En 1861 li ekinteresiĝis pri hidrologio, fontoj, putoj. En 1865 en Harkány li faris 39 metrojn profundajn puton, la varma akvo ankaŭ nun fluas por la banejo.

Liaj sekvaj laboroj (elekto):

* 1867 Margareta insulo en Budapeŝto - varma fonto el 120 m profundo
* 1868 Budapeŝto (Placo de Herooj) - varma fonto el 970 m profundo
* 1869 Lipik - varma fonto el 235 m profundo
* 1870 Alcsútdoboz - 183 m profunda puto
* 1880 esploraj putoj en haveno de Fiume
* 1879 Petrozsény en Transilvanio - 700 m profunda esplora puto trovis karbon
* 1880-aj jaroj diversaj profundaj putoj por trinkakvo

|

Memortabulo de Zsigmondy
En 1875 li iĝis parlamentano. Li ricevis premion en 1868, post 10 jaroj francan Honoran Legion.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Bányatan kiváló tekintettel a kőszénbányászatra, első rész, kutatás, furászat s az ártézi kutak* 1865
* *Tapasztalataim az ártézi szökő kutak furása körül. Értekezés a természettudományok köréből* 1871
* *Emlékirat az alföldön furandó ártézi kút tárgyában* 1873
* *A herkulesfürdői hévforrások* 1882
* *Az avalai higanybánya Szerbiában* 1887

Memorigiloj
-----------

* busto kaj memortabulo en Budapeŝto
* 2 skulptaĵo, loĝkvartalo kaj lernejo en Dorog
* skulptaĵo en Harkány

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio
* hungarlingva biografio, kiu estas legebla en la 157-a paĝo

* Kategorio Vilmos Zsigmondy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Galateo** (latine *Galatea*) estas en helena mitologio filino de mara dio Nereo, do ŝi estas unu el Nereidinoj.

Akiso kaj Galateo
-----------------

Ŝi reciprokis amon de belaspekta junulo nomata Aciso. Sed Galateo plaĉis ankaŭ al grandega malbela unuokula giganto Polifemo. Li ekamis ŝin senespere kaj sekrete sekvis ŝin.

Kiam foje sidis la belaj geamantoj sur mara bordo kaj tenere interparolis, ĵaluzo de Polifemo eksplodis kaj kontraŭ la duopo li furioze ĵetis grandegan ŝtonon. Galateo eskapis senvunde, sed Acison la ŝtonego dispremis. Elfluanta sango turniĝis en kristalece klaran rivereton, kiu ĝis nun portas sur Sicilio nomon *Fiume d´Iaci*.

Galateo kaj Polifemo sur fresko el PompejoAciso, Galateo kaj Polifemo sur pentraĵo de Rafaelo Sanzio el la jaro 1512

Reflekto en arto
----------------

Okazaĵo de amo de Aciso kaj Galateo estis preferata temo de vidartistoj kaj komponistoj, precipe dum rokoka kaj baroka epokoj.

* fama estas bildo *Galateo*, de Rafaelo Sanzio, el la jaro 1514, deponita en Vilao Farnesina, Romo
* bildo *Aciso kaj Galateo* de Claude Lorrain el la jaro 1657 estas deponita en Dresdena galerio
* kaj bildo *Galateo* de Francesco Albani (ĉirkaŭ la jaro 1650)
* opero de Jean-Baptiste Lully *Aciso kaj Galateo*
* opero de Georg Friedrich Händel *Acis and Galatea*, antaŭ nelonge belege interpretita en "Reĝa Operdomo" *(Royal Opera House)*, *Covent Garden* kvartalo de Londono dum marto kaj aprilo 2009.

Eksteraj referencoj
-------------------

* Kategorio Galateo (mitologio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Gelateia en la ĉeĥa Vikipedio.*
**Armuña** [arMUnja] estas municipo en la sudokcidenta centro de la provinco Segovio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Campiña Segoviana*. 

Armuña en la provinco Segovio.
Carbonero de Ahusín.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 45,84 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 246 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte preskaŭ 100 el 1991. 

Ĝi distas 28 km de Segovio, provinca ĉefurbo kaj limas kun municipoj Santa María la Real de Nieva, Bernardos, Carbonero el Mayor, Tabanera la Luenga kaj Yanguas de Eresma. La municipo estas formata de loĝloko Armuña, municipa ĉefurbo, kaj Carbonero de Ahusín, municipo sendependa ĝis 1972, kiu iĝis poste submunicipo. La aktuala municipo Añe, dum la periodo inter la 19a de Aprilo 1972 kaj la 27a de Novembro 1980 ne estis sendependa, sed aliĝinta kiel submunicipo al tiu ĉi municipo.

Historio
--------

Estas paleontologia kuŝejo de Supra Kretaceo kun restaĵoj de fiŝoj, testudoj, dinosaŭroj kaj aliaj reptilioj. Krome oni trovis elstaran geometrian mozaikon en romia vilao (1-a ĝis 4-a jc.). La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj kaj vitejoj) kaj brutobredado (ŝafoj) kaj rilata komercado. Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun piedirado tra naturaj lokoj. De la historia pasinteco restis diversaj vizitindaj vidindaĵoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Segovio

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 767433
 |
**Szvetiszláv Sasics** [svetislAv ŝaŝiĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sasics Szvetiszláv** estis hungara moderna pentatlonisto, olimpiano, mondĉampiono, altlerneja instruisto.

Szvetiszláv Sasics naskiĝis la 19-an de januaro 1948 en Sátoraljaújhely.

Biografio
---------

Szvetiszláv Sasics maturiĝis en gimnazio en Budapeŝto. Li akiris trejnistan diplomon en 1977, pedagogian diplomon en 1981 en Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto. Ekde 1980 li instruis akrobatikon, rajdadon kaj skermadon en Teatra kaj Filma Altlernejo. Li pensiuliĝis en 2008. 

### Sporta kariero

Szvetiszláv Sasics provis plurajn sportojn en Budapeŝto, poste li estis moderna pentatlonisto en diversaj ĉefurbaj sportkluboj. Li estis hungara ĉampiono dufoje en 1976 kaj 1978 teame, dum li apartenis al la hungara nacia teamo ekde 1973. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1976 sen medalo, sed en mondĉampionumo li estis la unua en 1975 teame. Li finis sian aktivan sportan karieron en 1980.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* rezultoj kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo
2. ↑   usona filma datenaro

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 815531
 |



* Portalo pri Biografio
La ***Triumfo de Galatea*** estas fresko kompletita ĉirkaŭ 1514 fare de itala pentristo Rafaelo por la Villa Farnesina en Romo de la siena bankisto Agostino Chigi. La fresko estas mitologia sceno de serio por la malferma koridoro de la konstruaĵo, nome serio neniam kompletita kiu estis inspirita por la "Stanze per la giostra" de la poeto Anĝelo Poliziano. En Greka mitologio, la bela nereidino Galatea enamiĝis el la kamparana paŝtisto Aciso. La ĵaluza unuokula ciklopo Polifemo, post surprizi la kunajn geamantojn, ĵetis enorman rokon kaj kraŝis Acis.

Rafaelo ne pentris la ĉefajn eventojn de la historio. Li elektis la scenon de la nimfa apoteozo (*Stanze*, I, 118-119). Galatea aperas ĉirkaŭata de aliaj mar-entoj kies formoj estas iome inspiritaj de la stilo de Mikelanĝelo, dum la brilaj koloroj kaj dekorado estas supozeble inspiritaj de antikv-roma pentrarto. Maldekstre, tritono (parte viro, parte fiŝo) rabas mar-nimfon; malantaŭ ili, alia tritono uzas konkon kiel trumpeton. Galatea rajdas konko-ĉaron tiratan de du delfenoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Gombrich, E .H. (1989) *The Story of Art*. 15th edn. London: Phaidon Press, pp. 240-245. ISBN 0714825840

* Kategorio Galatea (Rafaelo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Szákszend** [sAksend] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Komárom-Esztergom, en Distrikto Oroszlány.

Malnova grenejo en Szákszend
Preĝejo katolika en Szend

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 36  km²
* Loĝantaro: 1500
* Poŝtkodo: 2856
* Telefonprefikso: 34

Geografio
---------

Szákszend situas en valo, laŭ traira flankovojo, laŭ iama fervojo Tatabánya-Pápa. Mór troviĝas 16 km-ojn, Kisbér 18 km-ojn for.

Historio
--------

Szákszend naskiĝis post kuniĝo de vilaĝoj *Szák* kaj *Szend* en 1984. La komunaj lernejo de 1962, infanĝardeno de 1979 formiĝis.

### *Szák*

La unua mencio devenis el 1281 en formo *Zaak*. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Post la turka erao grafo Francisko Nádasdy venigis slovakojn por refondi la vilaĝon. La bienoj en la 18-a jarcento apartenis al familio Esterházy. Estis tie fiŝlago, akvomuelejo, uzinoj por segado kaj briko. Incendio okazis en 1892.

### *Szend*

La komunumo estis loĝata de romianoj. La unua mencio devenis el 1421 en formo *Zend*. La turkoj faris senhoma la vilaĝon en 1543. Post la turka erao familio Esterházy venigis slovakojn kaj hungarojn por refondi la vilaĝon. En 1809 la francoj okupis la vilaĝon. Okazis incendio en 1856.

Vidindaĵoj
----------

* gotika-baroka katolika Preĝejo Gardanĝeloj (Szákszend) de 1776

Fontoj
------

*
Galata-turo en Istanbulo
**Galata-turo** (turke *Galata kulesi*, greke *Πύργος του Γαλατά*, *Pirgos tu Galata*) troviĝas en Galata, zono de la istanbula urbokvartalo Beyoğlu en Turkio. Iam temis pri ero de la sub la ĝenovanoj starigita ĉirkaŭfortikaĵo. Eble ĝi ankaŭ servadis kiel lumturo.

Historio
--------

Ĉ. 527 konstruigis la malnovan Galata-turon la bizanca imperiestro Justiniano la 1-a i.a. por havigi funkciantan gvatturon. La unua turo detruitis en 1204 dum la konkero fare de la katolikaj eŭropanoj. Inter 1348/49 starigitis nova turo *(Kristo-turo)* kaj la ĝenovanoj uzis la zonon kiel rempararo kontraŭa al Konstantinopolo. Multajn tertremojn, ŝtormojn kaj fajregojn suferis la turo en la kuro de la historio. En 1967 la arĥitekto Köksal Anadol restaŭris ĝin kaj refaris kelkajn aĵojn laŭ originalaj planoj; eĉ la tegmento zorgeme reoriginaligitis. Nuntempe la turo daŭre fiere dominas per sia impona cilindra bazo ĉe la norda bordo de la Ora Korno. Temas pri unu el la plej belaj belvidejoj en la turkia metropolo.

Post la sieĝo de Konstantinopolo transprenis la turon en 1453 la otomanoj kaj faris ĝin sidejo de la elitotrupo de la janiĉaroj. Poste ĝi estis prizono por militkaptitoj kaj gvatturo. Post la fino de la Otomana imperio lokigitis tie en la 1960-aj jaroj fajrobrigado. Antaŭ kelka tempo oni remalkovris ĝian grandan turisman potencon. De sume 9 etaĝoj uzeblas sep; per lifto oni rekte alvenas al restoracio kun panoramo vere rava.

Imitado
-------

En Königs Wusterhausen-Niederlehme en Germanujo oni faris en 1902 akvoturon, kiu tre similas al la Galataa-turo. Ĉu la komisiinto respektive la arĥitekto havis ian personan rilaton al Galata ne klaras.

* 
* 
* 
*

Literaturo
----------

* Wolfgang Müller-Wiener: *Bildatlas zur Topographie Istanbuls.* Wasmuth, Tübingen 1977, ISBN 3-8030-1022-5, p. 320–323.
* Andrea Gorys: *Istanbul.* Ostfildern 2008, ISBN 978-3-7701-5983-3.

Notoj
-----

1. ↑  Informoj en la germana

* Galata-turo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Galata-turo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  Orfa | **Ĉi tiu artikolo estas orfa, ĉar malmultaj aŭ neniuj aliaj artikoloj ligas al ĝi**.

---

Bonvolu enmeti ligilojn al ĉi tiu paĝo el rilataj artikoloj; sugestoj estas troveblaj ĉi tie.Precizigu la daton: {{Orfa|temo|monato jaro}} |

**Inna MODJA**, naskonome **Inna BOCOUM** (naskiĝis la  19-an de majo 1984(nun 1984-05-19) en Bamako), estas Malia kantistino. Modja signifas "malbona knabino" en la Fula lingvo.

Biografio
---------

Ŝi komencis sian muzikan karieron kun Super Rail Band de Bamako, sekvinte konsilojn de Salif Keïta.

La 21-an de junio 2009, okaze de "fête de la musique" (somertaga muzik-festo okazanta ĉiujare en Francio), ŝi kantis duope kun Jason Mraz en televid-kanalo France 2.

En oktobro 2009, ŝi aperigis sian unuan albumon: *Everyday Is a New World*, kies unua titolo, *Mister H*, fariĝis reklam-muziko dum kelkaj monatoj.

En 2010, ŝi rekantis *Life* origine interpretita de Des'ree en 1998.

De tiam, la unua unuopaĵo *French Cancan* (*Mr Sainte Nitouche*), eltirita el ŝia nova albumo, estis ofte disaŭdigita de radiostacioj dum somero de 2011. Amuza kaj efika titolo klasigita numero 1 en tv kaj top 5 en radiostacioj. Apero de ŝia nova albumo *Love Revolution* estis programita la 7-an de novembro 2011.

Inna Modja koncertis la 8-an de novembro 2011 en Parizo en "Café de la Danse" por celebri la aperon de ŝia nova albumo. Ceteraj datoj de venontaj koncertoj tra tuta Francio estas konsulteblaj en ŝia Facebook.

Antaŭ la apero de ŝia unua albumo, ŝi estis pentristino kaj manekeno. Hodiaŭ ŝi estas egerio de marko "Mizani" (L'Oréal).

Diskaro
-------

### Albumoj

* 2010: *Everyday Is a New World*
* 2011: *Love Revolution*

### Unuopaĵoj

* 2011: *French Cancan*
* 2011: *La Fille Du Lido*

Engaĝiĝo
--------

Viktimo de seksaj kripligoj senscie de ŝiaj gepatroj, Inna Modja engaĝiĝis en la lukto kontraŭ truditaj virinaj seksaj kripligoj kaj por damaĝkompenso de ili.

Referencoj
----------

1. ↑  Inna Modja en Retejo de Deezer
2. 1 2  TV5 Monde: TV5MONDE mobiliziĝas kontraŭ seksaj kripligoj - Intervjuo kun Inna Modja
3. ↑  Rekanto de Life de Des'ree

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Inna Modja en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

* Oficiala retejo Arkivigite je 2019-04-02 per la retarkivo Wayback Machine
* Intervjuo en TV5 Monde


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 378896
* GND: 1212461169
* VIAF: 19146095290600371897
* ISNI: 0000 0000 7793 7580
* SUDOC: 159184401
* MBA: 23af86de-d70a-4640-bdb1-7998d16d22fb
 |
**Bonan vesperon somero, bonan vesperon amo,** origine hungare *Jó estét nyár, jó estét szerelem* estis sukcesa kolora televizia filmo dum la socialismo en Hungario.

Historia epoko
--------------

La historio estis okazanta en la 1960-aj jaroj en Budapeŝto. Tiam potenco de la komunistoj stabiliĝis kaj "glora epoko" komenciĝis. La revolucio estis tabuo, oni serĉis tiujn temojn, kiuj ne okupiĝas pri tio.

Okazis stranga murdo, pri kio la ĵurnaloj okupiĝis. Ankaŭ la aŭtoro legis ĝin, baldaŭe li verkis el la historio sukcesan novelon, poste oni faris ankaŭ sukcesan filmon, eĉ, en 2010 Nacia Teatro (Budapeŝto) prezentis teatraĵon. Spite la historian fonon iu ajn komprenas la filmon, dume estas iom videbla vivo de la tiutempaj hungaroj.

En la filmo kremo de la hungaraj aktoroj partoprenis.

Rolantoj
--------

* Gábor Harsányi, pseŭdodiplomato
* Judit Halász, fraŭlino
* József Fonyó
* Ferenc Kállai
* Tibor Molnár
* Gyula Szersén
* Nóra Tábori
* Klári Tolnay
* Mari Törőcsik
* Teri Tordai
* Teréz Várhegyi, hararistino
* Ilus Vay
* Ferenc Zenthe, Mária Rákosi kaj aliaj

Historio
--------

Simpla laboristo havas 2 vivojn. Unuparte li laboras ie kaj vivas tre mizere, aliparte post kiam li ricevas la salajron, vestas sin eleganta kaj vivas unu aŭ du tagojn lukse, kiel maharaĝo. Li prezentas sin greka diplomato kaj amindumas al fraŭlinoj. Tamen, iom poste li forlasas la kredemajn virinojn. Foje li konatiĝas kun fraŭlino, kiu post la konatiĝo esploras pri la diplomato. Aliparte la ĉefrolanto tre ekamas ŝin, la historio finiĝas per murdo.

Fontoj
------

* hungare



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Stalinurbo** estis la nomo de multaj urboj en la t.n. socialisma ŝtataro de Orienta Eŭropo. La nomo estis donata pro altestimo al Stalin en la 1950-aj jaroj, dum la dura stalinismo, kaj la urboj estis transnomitaj (ĉefe) en la 1960-aj jaroj pro la mal-stalinigo.

Stalinurboj laŭ landoj
----------------------

### Albanio: Qyteti Stalin

1950 ĝis 1990, nun Kuçovë

---

### Bulgario: Stalin

Stalin (urbo) en Bulgario, 1949 ĝis 1956, nun Varna

---

### Ĉeĥoslovakio/Ĉeĥio: Stalingrad

Stalingrad estis de \_\_\_\_ ĝis 1961 nomo de satelita urbo de Ostrava, nun kvartalo "Nové Město" de Karviná.

---

### GDR/Germanio: Stalinstadt

**Stalinstadt** ekestis kiel urbo por la laboristoj de *Eisenhüttenkombinat Ost* (Fandofabriko Oriento). Ĝi fondiĝis somere de 1950 same kun la ekipado de fandouzino. La 1-an de februaro 1953, ĝi iĝis memstara urbo kaj prenis la nomon de Stalin la 7-an de majo 1953: Stalinstadt (Stalinurbo).

Post disvolviĝo de malstalinigo, la urbo transnomiĝis Eisenhüttenstadt la 13-an de novembro 1961 per kunfandiĝo de la komunumoj Stalinurbo, Fürstenberg/Oder kaj Schönfließ.

---

### Hungario: Sztálinváros

Sztálinváros en Hungario estis nomita tiel en 1951. Pli frue estis tie nur vilaĝo **Dunapentele**. Sur la kampoj oni konstruis industrian urbon, kie oni fandadis la feron. Ekde la 25-a de novembro 1961 la urbonomo estas Dunaújváros (= Danuba Nov-Urbo).

---

### Pollando: Stalinogród

Stalinogród estis de 1953 ĝis 1956 la nomo de la urbo
Katowice.

---

### Rumanio: Oraşul Stalin

Oraşul Stalin estis en la jaroj 1951 ĝis 1961 la nomo de la urbo Braşov (Kronstadt).

---

### Sovetunio/Kartvelio: Staliniri

Staliniri estis la nomo de la urbo Cĥinvalo en la jaroj 1934-1961.

---

### Sovetunio/Rusio

#### Stalingrad

Stalingrad estis de 1925 ĝis 1961 la nomo de la pli frua urbo Caricin, hodiaŭ Volgogrado (ekde 1961).

#### Stalinogorsk

Stalinogorsk tiel nomata de 1953 ĝis 1961, fondiĝis 1930 kiel Bobriki, nomiĝas ekde 1961 Novomoskovsk.

#### Stalinsk

Stalinsk nomiĝis ĝis 1961 la urbo Novokuzneck.

---

### Sovetunio/Ukrainio: Stalino

Stalino de 1924 ĝis 1961 estis la nomo de la urbo Juzovka, hodiaŭ Doneck (ekde 1961).

---

### Sovetunio/Taĝikio: Stalinabad

Stalinabad estis de 1929 ĝis 1961 la nomo de la urbo Duŝanbo.

---

Aliaj nomobjektoj
-----------------

* Stalingrad, Pariza metrostacio, tiel nomata de 1946. La nomo devenas de samnoma placo, kiu estis nomita laŭ la batalo ĉe Stalingrado.
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Tamnofiledoj** |
| --- |
|  |
| Thamnophilus caerulescensPentraĵo fare de Joseph Smit*Thamnophilus caerulescens*Pentraĵo fare de Joseph Smit |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | **Thamnophilidae** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
| Genroj |
| Pli-malpli 45. Vidu tekston. |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Tamnofiledoj  |

 |
| v • d • r |

La **Tamnofiledoj** (*Thamnophilidae*) estas neotropisa specioriĉa kaj formoriĉa familio el la ordo de la Paseroformaj birdoj.

La tamnofiledoj estas malgrandaj ĝis mezgrandaj birdoj kaj troviĝas ekskluzive en la tropikaj kaj subtropikaj arbaroj en Mez- kaj Sudameriko. La flugiloj de la plej multaj specioj estas rondecaj kaj mallongaj. Ilia flugarto ne estas bona. La plumaro ĉe la plej multaj specioj havas neatentigan koloron. Ruĝbruno plej oftas ĉe inoj, ĉe la maskloj grizo kaj nigro. Ili serĉas insektojn, saltetante sur la grundo. La angla nomo „Antbird" kaj la germana „Ameisenvogel" signifas „formikbirdo" kaj rilatas al ĝia kutimo, sekvi la migradojn de la Migraj formikoj kaj manĝi la fuĝantajn insektojn, araneojn aŭ eĉ malgrandajn reptiliojn kaj serpentojn. Formikojn manĝas nur malmultaj specioj.

* Sŭainsona formikulo, *Myrmeciza longipes*
* Sŭainsona pirigleno, *Pyriglena atra*
* Skvamdorsa formikulo, *Willisornis poecilinotus*
* *Formicivora iheringi*

Referencoj
----------

1. ↑   Atlantikaj sekaj arbaroj

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Birdoj |
Pri la komunumo
---------------

**Buttisholz** estas komunumo en la distrikto Sursee en Kantono Lucerno, Svislando. Ĝi havis 2966 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

Geografio
---------

Buttisholz situas en la tiel nomita Rot-Valo en monteta regiono 4 kilometrojn oriente de la Lago de Sempach. En la sudo de la komunumo troviĝas la lago *Soppensee*. Al la komunumo apartenas krom la ĉefvilaĝo Buttisholz mem la vilaĝetoj kaj setlejoj Gattwil, Guglern, Luternau, St. Ottilien kaj Soppensee, kaj multnombraj izolitaj bienoj kaj domoj.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Buttisholz limas en nordo al Oberkirch, en nordoriento al Nottwil, en sudoriento al Ruswil, en sudokcidento al Menznau, kaj en nordokcidento al Grosswangen.

Trafiko
-------

La komunumo Buttisholz estas konektita al la publika transportreto per du buslinioj, nome de Lucerno al Ettiswil kaj de Sursee al Wolhusen. Iama fervojprojekto tra la Rot-Valo neniam realiĝis.

La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A2 situas 8 kilometrojn nordoriente en Sursee.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Buttisholz datiĝas el la jaro 1036 kiel *Buttensulza*, kia *Ulriko la 1-a de Lencburgo* koncedis parton de la eklezia interzrajtoj al la Abatejo Beromünster. Sur teritorio de la hodiaŭa loko Guglern, kiu ricevis sian nomon laŭ moknomo de la soldatoj de la duko Enguerrand 4-a de Coucy, okazis dum la sankta nokto la 24-an kaj 25-an de decembro 1375 batalo inter 600 soldatoj de la Svisa Ĵurkomunumo kaj 5-oble pli multnombra armeo de de Coucy. Malgra la granda multnombreco la soldistoj de de Coucy estis venkitaj kaj fuĝis. La altan jurisdikcion posedis dum mezepoko la *Baronoj de Wolhusen*, kiuj ĝin vendis en la jaro 1290 al la Habsburgoj, kiuj ĝi atribuis al la kamparvoktejo Wolhusen. Post la Batalo de Sempach en la jaro 1396 la loko fariĝis lucerna kaj estis atribuita al la lucerna voktejo Ruswil. Dum la alta jurisdikcio ek de la Batalo de Sempach apartenis al la urbo Lucerno, la malalta jurisdikcio multfoje venis al alia posedanto. Ek de la fino de la Helveta Respubliko Buttisholz estas komunumo de la distrikto Sursee en Kantono Lucerno.
La 16-an de aŭgusto 1861 la tuta vilaĝokerno forbruliĝis dum inscendio. Ĝis post la katastrofo estis novkonstruita en unueca malfruklasika stilo surbaze de verdikto de la lucerna registaro. Tiu vilaĝo kerno hodiaŭ estas konstrumemoraĵo de nacia signifo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Buttisholz
* Buttisholz en la Historia Leksikono de Svislando

| Distrikto Sursee |
| --- |
|  |  |
| Beromünster - Büron - Buttisholz - Eich - Geuensee - Grosswangen - Hildisrieden - Knutwil - Mauensee - Neudorf - Neuenkirch - Nottwil - Oberkirch - Pfeffikon - Rickenbach - Ruswil - Schenkon - Schlierbach - Sempach - Sursee - Triengen - Wolhusen

* Kategorio Buttisholz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

 |
En matematiko, **bona ordo** sur aro *S* estas ordo-rilato sur *S* kun la propraĵo ke ĉiu ne-malplena subaro de *S* havas plej malgrandan elementon laŭ ĉi tiu ordo. La aro *S* kaj ankaŭ la bona ordo estas tiam kune nomataj kiel **bonorda aro**. Bona ordo estas bezone tuteca ordo.

Malglate parolante, bonorda aro estas ordita en tia maniero ke elementoj povas esti konsiderataj unuope, en ordo, kaj ĉiumomente ne necesas ekzameni ĉiujn elementojn, ĉiam estas unika *venonta* elemento por konsideri. En bonorda aro senfina malkreskanta vico ne povas ekzisti.

Ekzemploj
---------

* La norma ordo ≤ de la naturaj nombroj estas bona ordo.
* La norma ordo ≤ de la plenaj nombroj ne estas bona ordo, ĉar, ekzemple, la aro de negativaj plenaj nombroj ne enhavas plej malgrandan elementon.
* Jena duargumenta rilato *R* estas bona ordo de la plenaj nombroj: *x R y* se kaj nur se unu el jenaj kondiĉoj validas:

*x* = 0
*x* estas pozitiva, kaj *y* estas negativa
*x* kaj *y* estas ambaŭ pozitivaj, kaj *x* ≤ *y*
*x* kaj *y* estas ambaŭ negativaj, kaj *y* ≤ *x*
*R* povas esti bildigita jene:
0 1 2 3 4 ..... -1 -2 -3 .....
*R* estas izomorfia al la ordonombro ω + ω.
* Alia rilato por bona ordigo de plenaj nombroj estas difinata jene: *x* <z *y* se kaj nur se |*x*| < |*y*| aŭ (|*x*| = |*y*| kaj *x* ≤ *y*).

Ĉi tiu bona ordo povas esti bildigita kiel sekvas:

0 -1 1 -2 2 -3 3 -4 4 ...
* La normo ordigo ≤ de la pozitivaj reelaj nombroj ne estas bona ordo, ĉar, ekzemple, la malfermita intervalo *(0, 1)* ne enhavas plej malgrandan eron. Ekzistas pruvoj dependantaj de la aksiomo de elekto ke eblas bone ordigi la reelajn nombrojn, sed ĉi tiuj pruvoj estas ne-konstruaj kaj ankoraŭ ne estas montrita maniero bone ordigi la reelajn nombrojn.

Propraĵoj
---------

En bonorda aro, ĉiu ero *x*, se ĝi ne estas la entute plej granda, havas unikan postanto *y*, kiu estas la plej malgranda elemento *y* kiu estas pli granda ol *x*. Tamen, ne ĉiu elemento nepre havas antaŭanton. Kiel ekzemplo, konsideru bonan ordigon de plenaj nombroj kiel 0 1 2 3 4 ..... -1 -2 -3 ..... (vidu supre). Ĉiu elemento havas postanton (ne estas plej granda elemento), sed ĉe du elementoj mankas antaŭanto: 0 kaj -1.

Se aro estas bonorda, la pruva tekniko de transfinia indukto povas esti uzata por pruvi ke iu taŭga donita frazo estas vera por ĉiuj eroj de la aro.

La bonorda teoremo, kiu estas ekvivalenta al la aksiomo de elekto, asertas ke ĉiu aro povas esti bone ordigita. La bonorda teoremo estas ankaŭ ekvivalenta al la lemo de Zorn.

Vidu ankaŭ
----------

* Orda numero
* Bone-fundamentita aro
* Bona parta ordo
* Antaŭbonordo
**Bona vacantia** (en Esperanto eble *bona restaĵo*) estas posedaĵo de restinto, kiu havis neniajn heredontojn el la leĝo eĉ ne el testamento. La heredaĵo do transiras al ŝtato (laŭ jura reguligo pri heredaĵo).

Mezepoko kaj frua novepoko en Ĉeĥio
-----------------------------------

En periodo de mezepoko kaj frua novepoko la formortintan rajton (*bona vacantia* aŭ *hereditas caduca*) pretendis ĉeĥa reganto, nome jam en la 10-a jarcento. Tiun ĉi praktikon transprenis ankaŭ nobelaro kaj superularo ĉe siaj feŭdantoj (la feŭdoj, kiujn poste la superularo akiris, estis enskribitaj en librojn pri formortintaĵoj), Fakte do ĉies posedaĵo, kiu mortis sen viraj heredantoj, falis al la reganto (resp. al la superularo okaze de subulaj bienoj).

La formorto estis tre malagrabla afero, ĉar dinastio (aŭ familio) povis perdi la posedaĵon konstruita laboreme dum kelke da generacioj. Tial en la praktiko ekzistis klopodoj, kiel la formorton ĉirkaŭiri (ekz. familia neparto) aŭ la rajton al formorto de superularo (reganto) foraĉeti. En kelkaj urboj aŭ ankaŭ en ties ĉirkaŭaĵoj ekzistis eĉ hereda rajto de virinoj (ekz. Cheb, Žatec). 

Ekde la 14-a jarcento la superularo komencis rezigni pri tiu ĉi rajto, ĉefe tial, por ke ili malebligu estiĝon de mizeriĝontaj lokoj. La ĉeĥa reganto rezignis pri la formorta rajto rilate al nobelaraj posedaĵoj en la jaro 1497 por Bohemio kaj en la jaro 1587 por Moravio. En kelkaj senjorujoj tiu ĉi praktiko konserviĝis ĝis tempo de regado de Jozefo la 2-a.


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Juro |
la konstruaĵo antaŭ 1789
**Stalburg** [ŜTA:Lburk] aŭ **Große Stalburg** [gro:se ŜTA:Lburk], en pli malnova literaturo foje ankaŭ nomata *Stammhaus* [ŜTAMhaŭs], estas historia konstruaĵo en la antikva urbocentro de Frankfurto ĉe Majno. Ĝi situis ĉe la okcidenta domaro de la urboplaco "grena merkato", germane nomata *Kornmarkt*, proksimume tie kie post la detruoj de la dua mondmilito konstruiĝis moderna betondomo de la federacia institucio *Bundesrechnungshof* kaj nun situas vendejaro nomata *Kornmarktarkaden*.

La ŝtona domo konstruiĝis en la 1490-aj jaroj laŭ tiutempaj raportoj estis laŭ arkitekturo kaj ornamaĵoj la plej bela kaj impresa nepreĝeja konstruaĵo de la gotika stilo en la mezepoka urbo.

Kvankam la origina posedanto *Claus Stalburg* decidis ke ĝi neniam estu ŝanĝata aŭ malkonstruata, la impona domo tamen devis cedi jam en 1789, kiam ĝi estis malkonstruita por fari lokon por nova germane reformita kirko en la urbo.

La origina posedanto estis membro de la gvida burĝa socia tavolo de la mezepoka sendependa libera regna urbo, riĉa komercisto kaj membro de la urbestraro. Li komence de la 1490-aj jaroj aĉetis kvar simplaj lignajn domojn ĉe tiam trafike elstara nord-suda urba strato, malfarigis ilin kaj tie konstrigis imponan kaj fortikan domon. El tiaj domoj tiam en la tuta urbo ekzistis maksimume dudek. Tia domo, despli ke en tia elstara loko, bonege kaj tre profite lueblis al aliurbaj komercistoj okaze de la ĉiujara tuteŭropa konata foiro, por ke ili tie en deca ĉirkaŭaĵo prezentu siajn varojn.

La domo herediĝis en la familio de generacio al generacio, kaj preskaŭ tricent jarojn post la stariĝo ankoraŭ konsidereblas modela ekzemplo de luksa burĝa urba domo. Tamen tiam en la urbo furoris la arkitektura stilo de antaŭrevolucia klasikismo, kaj multaj konstruaĵoj de gotika stilo konsideriĝis eksmodaj... Tio kaj la fakto ke la tiutempa heredinto, tre bezonanta monon, premis vendi la elstaran urbolokon al riĉa kristana komunumo, favorigis la decidon de urba kortumo en 1788 decidi ke la origina testamento, ke postulis eternan pluekzisto de la domo, estu nuligata. Jaron poste la historia konstruaĵo malkonstruiĝis kaj anstataŭiĝis per simpla klasikisma fasado de nova reformita kirko de nederlandaj enmigrintoj.

* Stalburg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)