recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gyula Czimber** [djula cimber], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Czimber Gyula** estis hungara agronomo, biologo, altlerneja instruisto.

Gyula Czimber naskiĝis la 2-an de januaro 1936 en Homokbödöge, li mortis la 30-an de decembro 2008 en Mosonmagyaróvár.

Memortabulo pri Gyula Czimber

Biografio
---------

Gyula Czimber maturiĝis en gimnazio en Pápa, poste li akiris diplomojn en Ekonomia Akademio (Magyaróvár), Agrikultura Universitato de Gödöllő kaj ministeria instituto. Li doktoriĝis en 1964 en la Agrikultura Universitato, en 1972 en Scienca Universitato Loránd Eötvös. Intertempe en 1959 li estis agronomo en Tanakajd. Li estis asistanto (1961-1965), lektoro (1965-1973), docento (1973-1981), profesoro (1981-), katedrestro (1983-2000), vicdekano (1982-1985) en la Ekonomia Akademio (intertempe jam universitato). Li kandidatiĝis en 1971, doktoriĝis ĉe Hungara Scienca Akademio en 1994. Plej ofte li esploris la trudherbojn. Li ricevis premiojn aŭ medalojn inter 1964-2009. Li havis edzinon, kiu naskis 2 gefilojn en 1965 kaj 1967.

Liaj disertaĵoj
---------------

* *Az "Óvári" tarkavirágú lucerna elsőévi egyedfejlődése, keményhéjúsága és Cuscuta rezisztenciája* (1963)
* *A növényi magvak keményhéjúsága és annak mértékét befolyásoló ökológiai tényezők* (1970)
* *A Szigetköz szegetális gyomvegetációja* (1992)

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A somkóró (Melilotus Mill.)* (monografio, 1980)
* *A kerti zsázsa (Lepidium sativum L.)* (1982)
* *A rozsnok (Bromus L.) fajok* (1989)
* *A tanszékek és egységek története 1954-1993* (kunaŭtoro, 1993)
* *Gyommaghatározó* (1999)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo (2016, vidu la foton!)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2017-09-14 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Gyula Czimber en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 672767
* VIAF: 25016364
 |
**Eisenberg an der Pinka,** kroate **Čjeka,** hungare **Csejke** [ĉejke] estas ne memstara, malgranda vilaĝeto en Aŭstrio, en federacia lando Burgenlando, en distrikto de Oberwart, en municipo de Deutsch Schützen-Eisenberg.

Preĝejo de Eisenberg an der Pinka
Monumento en Eisenberg an der Pinka

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro:
* Telefonprefikso:
* Poŝtkodo: 7474
* Aŭtokodo: OW
* 47° 10′ 45″ N 16° 25′ 30″ O﻿ / ﻿47.17917 °N, 16.42500 °O﻿ / 47.17917; 16.42500 (mapo)Koordinatoj: 47° 10′ 45″ N 16° 25′ 30″ O﻿ / ﻿47.17917 °N, 16.42500 °O﻿ / 47.17917; 16.42500 (mapo)

Situo
-----

Eisenberg an der Pinka situas antaŭ monto, laŭ la hungara landlimo. Oberwart troviĝas je 25, Szombathely je 20 km-oj.

Historio
--------

Pli frue la romianoj kulturis tie vitojn. La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1157 laŭ tiama hungara ortografio *"Chegge"*. La loĝantoj longe okupiĝis kun ferofandado. En 1529 kaj en 1532 la turkoj detruis la vilaĝon. Poste kroatoj refondis ĝin. En 1910 vivis en Csejke 514 homoj (plejparte aŭstroj). Ĝis 1921 la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Szombathely, poste al Aŭstrio, inter 1938-1945 al Germanio. En 1971 Eisenberg an der Pinka unuiĝis kun Deutsch-Schützen.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Apostolo Sankta Jakobo de 1751

* Kategorio Eisenberg an der Pinka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**George Edward „Ted" HEATH** (\* 30-an de marto 1902 en Londono; † 18-an de novembro 1969 en Virginia Water, Surrey) estis brita trombonisto kaj ĵazbandego-direktisto.

Vivo kaj aktivado
-----------------

Ĉar lia patro estris la bandon *Wandsworth Borough Band*, Ted Heath jam frue kontaktis kun muziko. Jam 10-jarojn aĝe li sukcesis en tenorkorno-konkurso, ekde la 14-a vivojaro li ludis trombonon. Unuan monon li perlaboris muzikante surstrate. Proks. 1919 li ankaŭ havis eblecon kunludi en la orkestro de Doc Cook, ragtima orkestro tiam gastanta en Londono, kun kiu ankaŭ Sidney Bechet venis al Anglujo. Heath estis malkovrita de bandestro Jack Hylton, kiu donis al li en 1922 lian unuan dungitecon. Pluajn dungitecojn Heath havis en 1924/25 je Bert Firman, ekde 1925 ĝis 1927 de Jack Hylton kaj ekde 1927 ĝis 1935 de Bert Ambrose. 

Post kontraktoj kun Sid Lipton kaj Geraldo li ricevis en 1944 de BBC la komision por fondado de propra orkestro, kiu ĉefe ludu svingon kaj limigite ankaŭ modernĵazon. Ekde 1945 la bandego prezentis ĉiudimanĉe en Palladium je Londono. Specialaĵo en la repertuaro de la ĵazbandego estis aranĝaĵo de *London Suite* de Fats Waller, origine verkita por piano. Pluraj koncertvojaĝoj kondukis tra Anglujo, la eŭropa kontinento kaj en 1956 unuafoje tra Usono. Al liaj lastaj diskoj, kiujn li sonregistris por disko-eldonejo *London*, apartenis serio da registraĵoj de aranĝoj de famaj ĵazbandegoj, kopiludataj note post note.

Fontoj
------

* Leo Walker: *The Big Band Almanac*. Ward Ritchie Press, Pasadena. 1978

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ted Heath Band, 1945 - 2000 Arkivigite je 2010-04-19 per la retarkivo Wayback Machine je *www.donlusher.com*
* George Edward 'Ted' Heath Arkivigite je 2009-09-25 per la retarkivo Wayback Machine je *Wandsworth History Online*
* Biografio en *Bigband Library*


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 353876
* GND: 122466217
* LCCN: nr88003393
* VIAF: 24787335
* ISNI: 0000 0000 7357 3716
* SUDOC: 158542592
* BNF: 13895075x
* MBA: d9472394-3898-4fda-8023-8e23fe04807d
* NKC: xx0022688
* BNE: XX1560779
 |
En matematiko, aparte en abstrakta algebro, **tegaĵo** de korpo *K* estas algebra pluigo de *K* kiu estas algebre fermita. Ĝi estas unu el multaj fermaĵoj en matematiko.

Per lemo de Zorn, oni povas montri ke ĉiu korpo havas tegaĵon, kaj ke tegaĵo de korpo *K* estas unika (ĝis izomorfio) kaj fiksita por ĉiuj membroj de *K*. Pro ĉi tiu esenca unikeco, oni parolas pri *la* tegaĵo de *K*, ne simple pri tegaĵo de *K*.

Oni povas pensi pri la tegaĵo de korpo *K* kiel pri la plej granda algebra pluigo de *K*.
Por vidi ĉi tion, notu, ke se *L* estas iu algebra vastigaĵo de *K*, tiam la tegaĵo de *L* estas ankaŭ tegaĵo de *K*, kaj do *L* estas enhavata en la tegaĵo de *K*.
La tegaĵo de *K* estas ankaŭ la plej malgranda algebre fermita korpo enhavanta *K*-on,
ĉar se *M* estas iu algebre fermita korpo enhavanta *K*-on, tiam la eroj de *M*, kiuj estas algebraj super *K* formas tegaĵon de *K*.

La tegaĵo de korpo *K* havas la saman kardinalecon kiel *K* se *K* estas malfinia, kaj estas kalkuleble malfinia se *K* estas finia.

Ekzemploj
---------

* Laŭ fundamenta teoremo de algebro, tegaĵo de la korpo de reelaj nombroj estas la korpo de kompleksaj nombroj.

* La tegaĵo de la korpo de racionalaj nombroj estas la korpo de algebraj nombroj.

* Estas multaj kalkuleblaj algebre fermitaj korpoj de kompleksaj nombroj kaj rigore enhavantaj korpoj de algebraj nombroj; ili estas la tegaĵoj de transcendaj vastigaĵoj de la racionalaj nombroj, ekz. la tegaĵo de **Q**(π).

* Por finia korpo de prima ordo *p*, la tegaĵo estas kalkuleble malfinia korpo kiu enhavas kopion de la korpo de ordo *p**n* por ĉiu pozitiva entjero *n* (kaj estas fakte la unio de ĉi tiuj kopioj).

* Vidu ankaŭ jenon: Elvolvaĵo de Puiseux

Apartigebla tegaĵo
------------------

Tegaĵo de *K* enhavas subkorpon *K**s*, kiu enhavas ĉiuj finiaj apartigeblaj vastigaĵoj de *K* en ĝi. Tiu subvastigaĵo nomiĝas **apartigebla tegaĵo** de *K*. Se *K* estas perfekta korpo, ĝia algebra kaj apartigebla tegaĵo estas la sama. En aliaj okazoj, apartigebla tegaĵo difinas la absolutan Galezan grupon de *K*.
**Krita eksponento** estas parametro priskribanta ŝanĝojn de fizikaj kvantoj proksime de faztransiro. Mirinde, kritaj eksponentoj ne dependas de precizaj detaloj de la fizika sistemo, sed sole certaj universalaj propraĵoj: la dimensio, la nombro de gradoj de libereco, ktp. Teorie, oni povas kalkuli kritajn eksponentojn per iloj kiel la teorio de Landau, la renormuma grupo, ktp.

Difinoj
-------

Supozu fizika sistemo havas faztransiron ĉe temperaturo {\displaystyle T\_{0}}. Difinu la **reduktitan temperaturon**

{\displaystyle \tau =(T-T\_{0})/T\_{0}}.
Do {\displaystyle \tau >0} estas la **senorda fazo**, {\displaystyle \tau <0} estas la **orda fazo**, kaj {\displaystyle \tau =0} ĉe la faztransiro.

La **krita eksponento** {\displaystyle k[f]} de ia kvanto {\displaystyle f(t)} estas tie difinita ke

{\displaystyle f(t)\propto t^{-k[f]}}
proksime de la faztransiro. Alivorte,

{\displaystyle k[f]=-\lim \_{t\to 0}{\frac {\log |f(\tau )|}{\log |\tau |}}}.
Kelkfoje la dekstra kaj la maldekstra limesoj estas malsama; tiam oni difinas

{\displaystyle k\_{\pm }[f]=-\lim \_{t\to \pm 0}{\frac {\log |f(\tau )|}{\log |\tau |}}}.
Alivorte, {\displaystyle k\_{+}} priskribas la senordan fazon kaj {\displaystyle f\_{-}} la ordan fazon. (Kelkaj aŭtoroj uzas {\displaystyle f} kaj {\displaystyle f'} anstataŭe.)

Listo de gravaj kritaj eksponentoj
----------------------------------

La **parametro de ordo** estas parametro {\displaystyle \Psi (\tau ;J)} kiu nulas ĉe kaj supre de la faztransiro kaj ne nulas sube. La **fontkampo** {\displaystyle J} estas ekstera parametro karakterizanta la sistemon: ekz. la premo (por la likvo-gaso transiro) aŭ la ekstera magneta kampo (por magneta transiro). La **impresiĝemo** {\displaystyle \chi (\tau ;J)} (angle *susceptibility*, france *susceptibilité*) estas difinita kiel

{\displaystyle \chi =\partial \Psi /\partial J}.
* {\displaystyle \alpha }: tia ke {\displaystyle C\propto \tau ^{-\alpha }}, kie {\displaystyle C} estas la specifa varmo.
* {\displaystyle \beta }: tia ke {\displaystyle \Psi \propto \tau ^{\beta }} (por {\displaystyle \tau <0}).
* {\displaystyle \gamma }: tia ke {\displaystyle \chi \propto \tau ^{-\gamma }}.
* {\displaystyle \delta }: tia ke {\displaystyle J\propto \Psi ^{\delta }} ĉe la krita punkto {\displaystyle \tau =0}.

### Kritaj eksponentoj pri la korelacia funkcio

La **korelacia longo** {\displaystyle \xi } estas karakteriza longo de la korelacia funkcio de kampo {\displaystyle \phi (x)} en la sistemo:

{\displaystyle \langle \phi (0)\phi (r)\rangle -\langle \phi \rangle ^{2}\propto {\frac {1}{r^{d-2+\eta }\exp(r/\xi )}}}.
La parametro {\displaystyle \eta } estas krita eksponento. Alia krita eksponento estas la krita eksponento {\displaystyle \nu } respondanta al la korelacia longo, k.e.

{\displaystyle \xi \propto \tau ^{-\nu }}.
**Krisztina Szeredy** [kristina seredi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szeredy Krisztina** estas hungara-slovaka kantisto (soprano). Ŝia origina nomo ĝis 2006 estis *Sztreda Krisztina*, krome en Slovakio aperas la nomformo ’’Sztredová’’.

Krisztina Szeredy [*rompita ligilo*] naskiĝis la 10-an de junio 1979 en Slovakio en Nové Zámky.

Biografio
---------

Krisztina Szeredy apartenas al la hungara minoritato en Slovakio. Ŝi frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, dume ŝi kantis en aranĝaĵoj de la hungara minoritato, eĉ ŝi gajnis kantokonkursojn. Inter 1997 – 2000 ŝi lernis en Operetoteatro (Budapeŝto), poste ĝis 2005 en Muzikakademio Franz Liszt. Baldaŭe ŝi kantis (kiel membro) en Budapeŝto kaj Košice; (kiel gasto) en Usono, Kanado, Germanio, Belgio, ktp. Ŝi kantas hungare, slovake, ĉeĥe, germane, angle, itale.

Ŝia repertuaro (elekto)
-----------------------

* Giacomo Puccini: La Bohème – *Musette*
* Ruggero Leoncavallo: La Pajacoj – *Nedda*
* Zoltán Kodály: *Háry János* - *Örzse*
* diversaj oratorioj
* diversaj operetoj

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto[*rompita ligilo*]
**Krisztián Máté** [kristiAn mAtE], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Máté Krisztián** estas hungara aktoro.

Krisztián Máté naskiĝis la 10-an de januaro 1979 en Salgótarján.

Biografio
---------

Krisztián Máté post maturiĝo studis en Scienca Universitato Loránd Eötvös, pli poste li akiris aktoran diplomon en aktorakademio en 2002. Liaj plej gravaj instruistoj estis Imre Csiszár (reĝisoro), István Szőke, Éva Tímár, Mária Várady, Judit Gombár, Ildikó Lőkös. Li komencis sian aktoran karieron en pluraj malgrandaj teatroj. Inter 2004-2013 li ludis en memfondita teatro, ankaŭ en aliaj teatroj. Ekde 2013 li apartenis al teatro en Salgótarján. Kelkfoje li reĝisoris kaj li estis ankaŭ instruisto en la Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto). Li ricevis kelkajn aktorpremiojn.

Liaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* William Shakespeare:
	+ Somermeznokta sonĝo - Tamás Orrondi
	+ Kiel Plaĉas al Vi - Orlando
	+ *Dekdua Nokto aŭ Epifanio : aŭ kiel vi volas* - Orsino
* Anton Ĉeĥov: La mevo - Dorn
* Molière: L' Avarulo - Cleante
* Ede Szigligeti: *Liliomfi* - Gyuri (kelnero)
* Kálmán Mikszáth: Ombrelo de Sankta Petro (romano) (teatra versio) - Szlávik
* Mihály Csokonai Vitéz: *Karnyóné* - Tipptopp
* Ede Tóth: *A falu rossza* - Sándor Göndör

Liaj filmaj roloj (elekto)
--------------------------

* *Szezon* (2004) - knabo
* *Stambuch* (televida filmo, 2005) - bilardanto
* *Barátok közt* (televida serio, 2012) - Levente Zsuppán
* *Drága örökösök* (televida serio, 2019) - policano

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* roloj
* filmoj

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 756064
 |


* Portalo pri Biografio
**Krisztián Veréb** [kristiAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Veréb Krisztián** estis hungara kajakisto, olimpiano, trejnisto.

Krisztián Veréb naskiĝis la 27-an de julio 1977 en Miskolc, li mortis la 24-an de oktobro 2020 en Sankta Domingo.

Biografio
---------

Krisztián Veréb ekde 1988 estis kajakisto en sia naskiĝurbo, poste en pluraj ĉefurbaj sportkluboj. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 2004 kun bronza medalo duope en distanco 1000 m, en la sekva olimpiko li jam ne estis partoprenanto. En mondĉampionumoj li estis la dua en 2001 kaj 2003 teame. Ekde 2012 li estis trejnisto eksterlande, kie li tragike mortis pro motorakcidento. Li estis entombigita en sia naskiĝurbo.

Li ricevis ŝtatan premion en 2000.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografieto kun foto
* rezultoj

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 810899
 |


* Portalo pri Biografio
kipao
**Kipao** (hebree כִּפָּה, *Kipa* aŭ *Kipah*, plurale *Kipot*, jide יאַרמלקע, jarmulke aŭ קאפל, Kapel) estas tradicia ĉapo, kiun viraj judoj kutimas porti aparte dum la plenumo de religiaj ritoj.

kipao kaj la tradicia juda sepbraka kandelingo "Menora"
Temas pri malgranda cirkla peco de ŝtofo aŭ foje ledo, kiu povas esti riĉe ornamita kaj kovras la malantaŭan parton de la kapo. Ofte kipaoj estas fiksitaj al la hararo per metala fiksigilo. Portado de la kipao estas kutima dum ĉiu speco de preĝoj, sed ankaŭ krome dum ĉiaspecaj vizitoj de judaj religiaj lokoj kiel sinagogoj aŭ judaj tombejoj. Multaj ortodoksaj judoj ankaŭ portas kipaon dum la ĉiutaga vivo, tamen ne dum dormado.

Vidu ankaŭ
----------

* Juda ĉapelo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kipao en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* paĝoj de asocio de liberalaj judoj pri kipaoj (germane) Arkivigite je 2008-06-06 per la retarkivo Wayback Machine
* german- kaj anglalingva retejo (kaj retvendejo) aparte pri kipaoj
**Lajos Méhes** [lajoŝ mEheŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Méhes Lajos** estis hungara politikisto, ministro, parlamentano, ferlaboristo.

Lajos Méhes  Arkivigite je 2011-07-27 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 23-an de julio 1927 en Budapeŝto. Li mortis la 28-an de junio 2002 en Budapeŝto aŭ en Szeged (?).

Biografio
---------

Lajos Méhes frekventis bazlernejon, poste metilernejon. Li estis ferlaboristo (komence lernanto) en fabriko en 1941. Li aliĝis al la komunistoj en 1945. Post 3 jaroj li havis jam diversajn partiajn postenojn. Inter 1950 kaj 1952 li frekventis partian lernejon, poste paŝo post paŝo li ricevis pli signifajn partiajn kaj sindikatajn postenojn. Li estis parlamenta deputito inter 1967 kaj 1990. Li estis ministro pri industrio inter 1980 kaj 1983. En 1985 li pensiuliĝis.

Elektitaj libroj
----------------

* *Munka hadának a lépése dobog* (1977)
* *Iparpolitikánk időszerű kérdései* (1983)
* *A négyszög mind a négy oldalán* (1987)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2011-07-27 per la retarkivo Wayback Machine
* germane


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 517389
* LCCN: n84211070
* VIAF: 35867345
* ISNI: 0000 0000 7990 6235
 |
**MOLNOS Lajos** (molnoŝ) estas rumanuja hungara poeto, verkisto, ĵurnalisto, politikisto naskita en Budapeŝto la 1-an de decembro 1941.

Biografio
---------

Li edukiĝis en sia kamparanfamilio en Corund (Harghita). La mezlernejon li finis en Odorheiu Secuiesc (1960), la fakon pri hungara lingvo kaj literaturo en Universitato Babeş-Bolyai (1966). Por tri jaroj li estis przidanto de literatura rondo *Gaál Gábor Irodalmi Kör*. Li instruis en Éradony (1966-68), en Ottomány li estis lernejestro (1968-69), ĵurnalisto ĉe la gazeto *Hargita Népe* en Miercurea Ciuc. Pli poste en Kluĵo li estis interna kunlaboranto de gazeto *Igazság*, sekve de *Utunk*. Ekde decembro de 1989 li laboris ĉe la gazeto Szabadság, li estis redaktoro de la *Erdélyi Híradó*. En 1992 li aperigis porjunularan gazeton kun titolo *Tini-koktél*. Li estis prezidanto de RMDSZ en Distrikto Cluj (1993). De aŭtuno 2007 li ĉefredaktas la gazeton Közlap.

Premioj, distingoj
------------------

* MTI-PRESS - feiletonkonkurso III. premio 1994;
* Magyar Írószövetség feiletonkonkurso III. premio 1995.

Volumoj
-------

* *Csigahívogató*, porifanaj poemoj, Bk. 1967;
* *Szoborfaragó*, poemoj, Bk. 1969;
* *Hazatérések*, poemoj, Bk. 1978;
* *Udvarunkon vén diófa*, porinfanaj poemoj, Bk. 1979;
* *Megtalált ősz*, poemoj, Kvár, 1981;
* *A megérkezés, poemoj. Bk. 1986;*
* *Melyik nap a péntek?*, rakontoj, Bk. 1987;
* *Akkor én, Alajos*, porinfanaj poemoj, Bk. 1990;
* *Néhány tudnivaló a csendes utcáról*, Pli fruaj kaj novaj poemoj, Kvtár, 1997.

Fonto
-----

* Erdélyi Magyar Írók Ligája Arkivigite je 2016-03-31 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Lajos Molnos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 254623
* LCCN: n78061911
* VIAF: 49642424
* ISNI: 0000 0000 8019 2452
 |
***Code Lyoko*** *(Kodo Lioko)* estas franca animacia serio kreita de Thomas Romain kaj Tania Palumbo en la jaro 2003. Ĝi estis produktita de Antefilms (unua sezono) kaj MoonScoop (dua sezono kaj plue), en asocio kun France 3 kaj Canal J. Ĉi tiu serio uzas du-dimensian animacion por realmonda prezentado kaj tri-dimensian animacion por Lyoko, la komputila mondo.

Intrigo
-------

La serio baziĝas sur la pilot-epizodo *Garage Kids. Code Lyoko* temas pri kvar adoleskaj studantoj, kiuj studas ĉe *Academio Kadic*, nomataj Jeremie, Yumi, Odd kaj Ulrich, kiuj malkovras Aelita-n, virtualan homon, kaj vojaĝas al Lyoko per skaniloj situantaj en malnova forlasita fabriko, proksima de la lernejo. Ilia komisio estas defendi Teron kontraŭ XANA.

XANA estas komputila viruso, kiu eniras la superkomputilon de la fabriko kaj atakas Lyoko-n, la virtuala mondo kreita de de Franz Hopper (eksa instruisto kaj ankaŭ la patro de Aelita), por atingi mondregadon. Ĝi atakas la mondon per aktivigo de la "turoj" de Lyoko, kutime unu post la alia, kiuj funkcias kiel ligiloj al la reala mondo. Tri el la kvar amikoj devas virtualigi sin per la skaniloj, por helpi Aelita-n trovi la aktivan turon. Estas proksimume kvardek turoj disigitaj tra la kvin areoj de Lyoko: glaciejo, dezerto, arbaro, montaro kaj Cartago (la centra zono). Jeremie restas en la fabriko kaj respondecas pri detektado de la malsamaj komputilaj monstroj, kaj li estas tiu, kiu gvidas siajn amikojn dum ili estas en Lyoko. La aliaj batalas kontraŭ tiuj monstroj, kiujn XANA sendas.

Por malŝalti la turon, Aelita devas eniri en ĝin kaj tajpi la kodon (Lyoko), kaj tiel ĉesigi XANA-n kaj ĝian atakon al la reala mondo. Post tio, la superkomputilo povas komenci la "revenon al la pasinteco" se la atako de XANA gravegis, kaj nur la herooj restas kun la memoroj de tiu atako.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Code Lyoko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de Code Lyoko (en la angla, la franca kaj la hispana)
|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

**Teddy Charles** (\* 13-an de aprilo 1928 en Chicopee Falls, Masaĉuseco; fakte *Theodore Charles Cohen*) estas usona ĵazmuzikisto (vibrafono), komponisto kaj muzikproduktisto.

Vivo kaj verkado
----------------

Charles lernis de sia patrino pianludon kaj studis ekde 1946 frapinstrumentaron ĉe *Julliard School of Music*. Li laboris ekde 1948 ĝis 1951 en diversaj bandegoj, ekz. en tiuj de Benny Goodman, Chubby Jackson, Artie Shaw kaj Buddy DeFranco (*Crosscurrents*). Dum sia postsekva studo de kompozicio li laboris kun Anita O'Day, Roy Eldridge, Hall Overton, Slim Gaillard kaj Oscar Pettiford en malgrandaj ensembloj.

Ekde 1953 li direktis propran kvaropon kaj apartenis krom Teo Macero kaj Charles Mingus al *Jazz Composers Workshop*, kun kiu li en 1955 kaj 1956 prezentis sur la Newport Jazz Festival; en 1955 li kunlaboris kun Mingus je la albumo *Blue Moods* de Miles Davis, por kiu li kontribuis aranĝaĵojn. En 1956 li pligrandigis sian ensemblon al dekopo kaj surdiskigis kun ĝi aranĝaĵojn de Gil Evans, George Russell, Jimmy Giuffre, Bob Brookmeyer kaj Mal Waldron (*The Teddy Charles Tentet*). En 1957 li partoprenis la prezentadojn de Gunther Schuller en la Universitato Brandeis. En 1959 li kunlaboris je la sonregistrado de *Mingus Dynasty*. Ĝis proksimume 1963 li ankoraŭ muzikis kunpropraj ensembloj, al kiuj ofte apartenis Jimmy Raney, Addison Farmer kaj Mal Waldron aŭ Harold Danko kaj foje kunlaboris je sonregistradoj de Pepper Adams, Aretha Franklin aŭ Eric Kloss. Poste li laboris ĉefe kiel muzikproduktisto, je kio li ofte reekprenis proprajn komponaĵojn.

Charles apartenis al la unuaj komponistoj de tria fluo kaj validis kiel noviganto. Li verkis i.a. „Words from Bird (In Memoriam - Charlie Parker"). En 1965 li fondis la diskeldonejon *Polaris*. Krom kutimaj instrumentadoj (ekz. parigoj de trumpeto kaj saksofono, kiel je Booker Little kaj Booker Ervin) li ankaŭ kombinis tri trumpetojn kun la ritmosekcio aŭ Johanon Coltrane kun tri baritonsaksofonoj (*Dakar*). Li ankaŭ aranĝis por Dion DiMucci kaj por Miles Davis, kun kiu li estas aŭdebla sur la disko *Blue Moods*.

En la malfruaj 1960-aj jaroj Charles forturniĝis de la muzikmondeto kaj sin dediĉis al velado en la kariba maro. En la malfruaj 1980-aj jaroj li resursceniĝis kiel muzikisto kaj vizitis ankaŭ Eŭropon. Dum la lastaj jaroj li ankaŭ prezentis en triopo kun Perry Robinson kaj Ed Schuller.

Rimarkoj
--------

1. ↑  Ĉi tiun komponaĵon li estis verkinta por la stutgartaj »Tage der leichten Musik« printempon de 1956, sed ĝi tie ne estis prezentata pro sia komplikeco, sed nur ĉe la Newport Jazz Festival samjare kaj sonregistrata sur la samnoma disko.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Teddy Charles en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Diskoregistro de Teddy Charles[*rompita ligilo*]
* Biografio de Teddy Charles


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 378663
* GND: 134346149
* LCCN: n91051276
* VIAF: 29722722
* ISNI: 0000 0000 5935 9051
* SUDOC: 087932032
* BNF: 139422120
* MBA: 33f69d84-c314-4796-ae39-3b477bbb30e3
* ICCU: LO1V263579
* BNE: XX1546889
 |
**Alkioneo** (helene **Ἀλκυονεύς**, latine *Alcyoneus*) estis en la helena mitologio la plej forta el ĉiuj Gigantoj, filo de la diino de tero Geo, naskiĝinta el sangaj gutoj de la dio de ĉielo Urano.

Atena kontraŭ Alkioneo, Pergamona muzeo en BerlinoLi estis unu el la estroj de ribelo kontraŭ olimpiaj dioj. Li neniam foriradis de sia naskiĝlando Paleno sur duoninsulo Ĥalkidiki, ĉar li en sia lando estis nemortebla, tian sorĉon donis al li lia patrino Geo.

Kiam en la batalojn enviciĝis heroo Herkulo, lia unua sago trafis ĝuste Alkioneon. Li falis teren, sed post momento li leviĝis pli forta ol antaŭe. Heraklo tion rimarkis kaj ankaŭ vidis, ke Giganto ĉe la unua signo de laciĝo falas teren kaj premas sin al ĝi. Poste Heraklo ekkomprenis la interligitecon. Alkioneon ĵetis malantaŭ palenan limon kaj la Giganto perdis sian senmortecon kaj pereis.

Reflekto en arto
----------------

Fiziognomio de Alkioneo estas plej bone konservita en reliefo sur Zeŭsa altaro en Pergamono (el la jaroj 180 - 160 a.K.). Malkovris ĝin la germana arĥeologo Karl Humann. La altaro estis en la jaro 1878 transportita en Germanion kaj instalita en Pergamona muzeo en Berlino.   

Sur la fotografaĵo estas videbla batalo de la diino Atena kontraŭ giganto Alkioneo. Ateno tenas Alkioneon per hararo, por ke ŝi deŝiru lin de la naskiĝlando kaj tiel senigu lin pri lia forto. Patrino Geo petas Atenon pri la vivo por sia filo. Sed la morto de Alkioneo jam estas neevitebla, ĉar Atena serpento jam ekmordis Alkionean bruston.

* Kategorio Alkioneo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Alkoholseruro
**Alkoholseruro** estas aparato por kontroli la nivelon de alkoholo en la sango de kondukonto, antaŭ ol doni al la kondukonto la rajton stiri la aŭtomobilon.

Alkoholseruro mezuras per spira testo, ĉu kaj kiom multe la kondukanto trinkis alkoholon. Por malhelpi fraŭdon, la kondukanto devas blovi kelkajn fojojn laŭ la vojo. La kondukanto tiam havas kelkajn minutojn por re-provo, aliokaze eraro estos generita kaj la persono implikita estos ekskludita de la programo.

Alkoholseruro povas esti instalita en ĉiu aŭto kaj povas esti uzata de ĉiuj. La (alta) kosto por tio estas kutime devige pagita de la "alkohola krimulo".

Eksperimentoj kun alkoholseruro jam estis faritaj interalie en Nederlando, Usono, Kanado kaj Aŭstralio. Ekde la 1-a de julio, belgaj kondukantoj kiuj estas 'kaptitaj' kun pli ol 1,8 por mil da alkoholo en la sango, devos instaligi aparaton en sia aŭto. Laŭ studoj de la trafika instituto VIAS, alkoholseruro reduktas la riskon de recidivismo de almenaŭ 75 procento..

Referencoj
----------

1. ↑  Dit verandert allemaal op 1 juli: Alcoholslot vanaf 1,8 promille, Het Laatste Nieuws la 27-an de julio 2018 nederlande

* Kategorio Alkoholseruro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Friedrich Christoph Benjamin SCHMIDT** (naskiĝinta la 2-an de majo 1803 en Erfurto, mortinta samloke la 2-an de januaro 1868) estis germana entreprenisto. Li portis la honoran kromnomon *Blumenschmidt*. 

Iama firmaa sidejo en Erfurto, Am Alten Nordhäuser Bahnhof 6

Vivo
----

Strato nomita por li: Blumenschmidtstraße en Erfurto
Christoph Schmidt estis la nepo de la ĝardenisto Johann Christoph Schmidt (1753–1829) transprenante la de la avo fonditan entreprenon *J. C. Schmidt*. Tie li estis laborinta jam ekde 1828. Komence temis nur pri flanka filio de granda vaksaĵfabriko sed la tuto iĝis baldaŭ per la komercado per kreskaĵoj, bulboj kaj buketoj unu el la plej gravaj entreprenoj de la tuta urbo. Tutmonde ĝi konatiĝis sub la nomo "Blumenschmidt".

Christoph Schmidt igis la avan entreprenon grandega kies specialaj dalioj/georginoj estis famaj vere en la tuta mondo. Lia filo Heinrich Schmidt (1841–1890) sukcese posteulis. Ernst Müller, kompaniano ekde 1885, ekestradis en 1890. Sed jam dek jarojn poste li mortis. Lia filo Alfred Müller kune kun la bofrato Alfred Wentscher venis poste. En 1926 la firmao bankrotis kaj kunfandiĝis kun la hortikultura entrepreno de Ernst Benary, kiu ankaŭ estis en Erfurto.

Vidu ankaŭ
----------

Palmejo de Erfurto

Literaturo
----------

Katharina Trutz: "Friedrich Christoph Benjamin Schmidt gen. Johann Christoph Schmidt", en: *Mitteldeutsche Lebensbilder, 2. Band Lebensbilder des 19. Jahrhunderts*, Magdeburg 1927, p. 236–249

Eksteraj ligiloj
----------------

La biografio entreprena de la Schmidt-oj sur prihortikultura kulturretpaĝaro
**Christoffer Jacob Boström** (naskiĝinta la 1-an de januaro 1797 en Piteå/ Norrbottens län, mortinta la 22-an de marto 1866 en Upsalo) estis sveda filozofo.

Vivo
----

Post studoj en Upsala li magistriĝis en 1824 pri filozofio kaj iĝisen 1833 instruisto de la reĝaj princoj en Stokholmo. En 1837 Boström estis helpisto ĉe la filozofia fakultato de la Upsala Universitato kaj inter 1840 kaj 1863 orda profesoro.

Estante la plej memstara kaj elstara filozofo de Svedio li preferis vivan instruon de la junuloj anstataŭ mavivan docentadon per plumo pro kio liaj skribitaĵoj relative malabundis.

Lia filozofio estas idealismo firma kaj racia laŭ propra kritiko kaj similias al la metodoj de Gottfried Wilhelm Leibniz. Laŭ Boström la ununura vero estus la spirito. Dio estus spirito absoluta, senfina personeco. Se li estas absoluta ĉio vere estanta devus enhaviĝi en Li danke al la apero de la maleternaj aeroj kiel eternaj ideoj diaj. Al ipor ni estus nur ŝajno de la vera, al spiritia mondo. Sekve ĉe etiko ne gravus malfunkciigi la sencecon sed ŝanĝi ĝin en la direkto de sencdonigado kaj spirito.

Rilate la prisociajn doktrinojn Boström similas al Kruase. Kiel la unuopulo estus ankaŭ la socio ideo dia. La unusola racia ŝtatospeco estus konstitucia monarkio. La ŝtatoj unuiĝas ene de ŝtataro kaj tio etendiĝu je la tuta homaro sur ĉiuj kontinentoj.

Eldonis la skribitaĵojn ligajn H. Edfeldt en Upsalo en 3 volumoj inter 1883 kaj 1901. Inter liaj plej gravaj disĉiploj menciataj estu Sigurd Ribbing, Axel Nybläus, C. H. Sahlin, Reinhold Geijer kaj C. P. Wikner.

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 3. Leipzig 1905, p. 261-262 (interrete tie ĉi)

* Kategorio Christoffer Jacob Boström en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 705348
* GND: 119074028
* LCCN: n81149728
* VIAF: 89746018
* ISNI: 0000 0001 2143 0809
* LIBRIS: 178773
* SUDOC: 081972466
* BNF: 12448189r
* BNE: XX848486
 |
**Carl Oscar EMMERLING** (naskiĝinta la 26-an de majo 1813 en Mörlenbach/Groß-Breitenbach, mortinta la 24-an de februaro 1883 en Sondershausen) estis germana teologo kaj politikisto.

Vivo
----

Estante la filo de la registara advokato Johann August Friedemann Emmerling li nuptis en la 16.7.1841 en Bendeleben Therese Amalia Müller, la filinon de la paroĥestro. Emmerling estis frekventinta la gimnazion en Schleusingen kaj studis teologion en Jena kaj Leipzig. Unue li deĵoris kiel privata instruisto en Hesio antaŭ ordinado en Sondershausen en la jaro 1840-a. Inter 1840 kaj 1845 li estis subdiakono en Sondershausen kaj paralele inter 1841 kaj 1842 speciala superintendanto kaj instruisto pri religio kaj la hebrea lingvo ĉe la gimnazio en Sondershausen. Inter 1842 kaj 1846 li estis superintendanto de la Diocezo de Sondershausen. En 1844 li iĝis membro ĉefa en la konsistorio de la Princlando Schwarzburg-Sondershausen en Sondershausen. En 1845 li iĝis daikono ĉe la Triunuo-kirko en Sondershausen. En 1847 li estis konsistoria asesoro kaj en 1848 paroĥestro en Bendeleben. En 1858 li iĝis konsilisto konsistoria kaj en 1866 ano de la Eklezikonsilantaro de Schwarzburg-Sondershausen (la organizaĵo posteula de la konsistorio. En 1882 li retiriĝis.

Politiko
--------

Emmerling estis en 1850 membro de la Dua ĉambro de la Erfurta Unuigparlamento. Li kandidatis en 1871 por la Naciliberala Partio por la Reichstag-balotado.

Literaturo
----------

* *Thüringer Pfarrerbuch. Band 2: Fürstentum Schwarzburg-Sondershausen.* Bearb. von Bernhard Möller u. a. Degener, Neustadt 1997. ISBN 3768641481, p. 133.
* Jochen Lengemann: *Das Deutsche Parlament (Erfurter Unionsparlament) von 1850. Ein Handbuch: Mitglieder, Amtsträger, Lebensdaten, Fraktionen* (= *Veröffentlichungen der Historischen Kommission für Thüringen.* Große Reihe Bd. 6). Urban & Fischer, München 2000, ISBN 3-437-31128-X, p. 133–134.
**Carl Gustav Witt** (naskiĝis la 29-an de oktobro 1866 en Berlino, mortis la 3-an de januaro 1946 en Falkensee) estis germana astronomo kaj stenografisto.

Li studis matematikon kaj astronomion en la Humboldt-Universitato en Berlino.
Dum lia studado li laboris kiel stenografo.

En 1892 li dungiĝis en la observatorio de la societo Urania, kaj en
1896 iĝis departementestro de tiu establaĵo. Tie li malkovris du asteroidojn :
422 Berolino kaj 433 Eroso (la unua malkovrita asteroido kiu ne estas ano de la
asteroida zono).

En 1905 li doktoriĝis je la Universitato de Berlino sub la direktoreco de
Julius Bauschinger, en 1909 li habilitiĝis kaj fariĝis *Privatdozent* (instruanto, kiu ricevas habilitiĝon sed ne ankoraŭ katedron de instruisto) kaj en 1916, titolata profesoro.

**Malkovritaj asteroidoj : 2**| 422 Berolino | 8-a de oktobro 1896 |
| 433 Eroso | 13-a de aŭgusto 1899 |

Honoroj
-------

* Li ricevis la Feran krucon de 2-a rango.
* La asteroido 2732 Witt estis tiel nomata en lia honoro.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  JPL Small-Body Database Browser 2732 Witt (1926 FG) (angle)
 

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 333268
* GND: 117416193
* VIAF: 5708202
* ISNI: 0000 0000 2218 4593
* SUDOC: 189548711
 |
**Carl Heinrich GENTZSCH** (1735–1805) estis kortega ĝardenisto en Vajmaro. Kune kun Johann Wolfgang von Goethe li starigis la t.n. *Nadelöhr* je Ilm-parko kontraŭe al la loko kie oni trovis la kadavron de la juna pro amĉagreno sinmortiginta kortega damo Christiane Henriette Sophie von Laßberg. Goethe komence volis krei imponan memorlokon por ĝi kio ne realiĝis.

Felsentreppe/roka ŝtuparo aŭ Nadelöhr/kurdiltruo: aranĝo farita de Gentzsch kune kun Goethe en la vajmara Ilm-parko
De fakuloj Gentzsch ne taksatis kreiva kaj novigema pejzaĝarĥitekto havante ampleksam botanikan scion. Pro tio li ja ŝatatis de Goethe. Ekde 1769 Gentzsch laboris en Vajmaro kaj iĝis kortega hortikulturisto en 1781. Ĉe faro de Ilm-parko li ankaŭ tre engaĝiĝis. Li krome realigis la parkon ĉe Kastelo Tiefurt. En 1875 al lia moderigo submetitaj estis - laŭ Effi Biedrzynski - ĉirkaŭ 150 unutagaj laboristoj kaj metiistoj. Li mem devis obei, kiel la du aliaj kortegaj ĝardenistoj Johann Friedrich Reichert kaj Johann Gottlieb Bleidorn al la ĉefinspektisto Friedrich Justin Bertuch. Gentzsch ankaŭ aranĝis la verdigon de la malkonstruita vajmara ĉirkaŭfortikaĵo.

Ankaŭ lia filo Johann Christoph Carl Gentzsch laboris en Vajmaro: liaj taskoj (sekretariaj) estis speciale la observado de enparkaj konstruaĵoj kaj la manaĝeradoj informa kaj disponiga.

Literaturo
----------

* Effi Biedrzynski: *Goethes Weimar: Das Lexikon der Personen und Schauplätze*, Artemis&Winkler Verlag, Mannheim 2010, p. 103-104

Eksteraj ligiloj
----------------

* *Friedrich Justin Bertuch (1747–1822): Verleger, Schriftsteller und Unternehmer im Klassischen Weimar*, herausgegeben von Gerhard R. Kaiser, Siegfried Seifert, Max Niemeyer Verlag, Tübingen 2000, p. 631
* Susanne Müller-Wolff: *Ein Landschaftsgarten im Ilmpark: Die Geschichte des herzoglichen Gartens in Weimar.* Köln-/Weimar/Wien 2007. ISBN 978-3-412-20057-2
**Alteburg-turo** estas 28 metrojn alta turo, kiu situas sur la monto Alteburg ĉirkaŭanta la superan malnovan urboparton de Arnstadt.

Historio
--------

La turo konceptiĝis kiel turo en la honoro de la germana imperiestro Vilhelmo la 1-a laŭ la planoj de la berlina registara arkitekto Hugo Hartung. La meto de fundamenta ŝtono okazis en la 22-a de marto 1897, la 100-an naskiĝdatrevenon de la imperiestro.

Preskaŭ 10 jarojn bezonis la societo "Alteburg-Thurm-Bauverein" por kolekti la necesan monsumon de 21.500 markoj. Sekve en printempo de la 1902-a jaro ekis la konstruado. La 10-an de aŭgusto samjare festiĝis la inaŭguro per gaja defilo tra la urbo.

Krom la imperiestro intertempe ankaŭ la politikisto Otto von Bismarck kaj la generaloj Helmuth von Moltke kaj Albrecht von Roon estis honoritaj. Ili ege influis la venkon en la Francia-Prusia Milito kaj la ebligitan fondon de la Germana Imperiestra Regno.

Ĉe la piedo de la turo troviĝis du kanonoj akiritaj kiel predo en 1870; ambaŭ post 1945 foriĝis.

Nuntempa funkcio
----------------

Nuntempe la turo estas ŝatata deirpunkto por migradoj sur la Alteburg-ebeno. La apuda restaŭrita restoracio allogas migrantojn al ripozado kun tre linda ĉirkaŭaĵo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Alteburg-turo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Pri la restoracio, la turo kaj la migrado-padoj
funkcia skizo de altcisterno ekzemple ĉe akvoturo
La **altcisterno** estas cisterno por stoki akvon por la akvoprovizado je trinkakvo kaj uzakvo (irigacio, energio, procestekniko). La akvo fluas de tiu cisterno, kiu situas alte, per gravitacio tra la akvotubara sistemo. Altcisternoj estas konstruitaj sur ebena tereno en formo de *akvoturo* kun cisterno kiel *subtegmenta cisterno* aŭ kiel traflua sistemo. La cisternoj povas stari sur deklivoj m montetoj aŭ montoj kiel solstaranta *cisterno*, subtegmenta baseno aŭ subtera *cisterno*, sed ankaŭ kiel libera *baraĵlago*.

Formoj laŭ konstruo kaj funkcioj
--------------------------------

oni distingas

* altcisternoj
* malaltcisternoj
* trafluujo kaj
* kontraŭfluujo

* altcisterno de akvoturo (Raleigh (Norda Karolino), 1887)altcisterno de akvoturo (Raleigh (Norda Karolino), 1887)
* intertempe ne plu uzata altcisterno de akvodistribuejointertempe ne plu uzata altcisterno de akvodistribuejo
* altcisterno sur iama akvostokejo por vaporlokomotivojaltcisterno sur iama akvostokejo por vaporlokomotivoj
* alta stoklago de pumprezerva akvoenergia centralo (Rönkhausen)alta stoklago de pumprezerva akvoenergia centralo (Rönkhausen)
* altcisterno de kumunuma akvodistribuejo en Stutgarto, Germanioaltcisterno de kumunuma akvodistribuejo en Stutgarto, Germanio
* altcisterno en Rennerodaltcisterno en Rennerod

Vidu ankaŭ
----------

* Retena baseno

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Altcisterno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
*Putto* en Obermarchtal (Germanio)
***Putto*** (aŭ plurale *putti*, signifo en la itala kaj en la origina latina formo *putillus* "knabeto") estas itala arkitektura vorto por la statuo de vangpufa, mokema suĉinfano, kutime ĉe la fasado de konstruaĵo. *Putti* estas principe ĉiam knaboj en aĝo de sub ses jaroj, ofte nudaj kaj iom diketaj, kiel kutimas aspekti suĉinfanoj, kelkfoje anĝeloj, do kun aŭ sen dorsaj flugiloj. Ili plejparte troviĝas ĉe monumentoj de la itala Renesanco, sed ankaŭ ĉe ĉiuj konstruaĵoj de la sicilia baroko.

Historio
--------

*Putti* devenas de la arto de antikva Grekio. Ili estis ree malkovritaj kaj uzataj ekde la itala 14-a jarcento. En la 15-a jarcento, Donatello revivigas la putto en arto. Tiam la roluloj de junaj bebecaj infanoj en vivaĝo, kiam ili estas ĉarmaj, senkulpaj kaj senruzaj, populariĝis. La putto en arto estis konsiderata figuro reprezentanta la dion de amo (Amoro, Kupido), kaj jen kiel la homoj de la 16- a kaj 17-a jarcentoj pensis pri la figuroj de flugilhavaj infanoj. 

La pensulo Gotthold Ephraim Lessing, diskutis tiun aferon kaj venis al la konkludo ke la putto ne sole reprezentas la dion de amo. Esplorante la putton ekde la 15-a jarcento (tiam kiam ĝi estis revivigita ekde antikvaj tempoj), oni povas vidi ke Lessing pravis en lia hipotezo. Kontrolo kiel la putto estis nomitaj en la popollingvo de la tempo, la kromnomo donita al ili estis "Spiritelli". Ankaŭ skriba pruvo montras, ekzemple en la vortoj de laŭdo de Giovanni Roccelli priskribanta la mozaikon en Santa Constance en Romo, la epiteto "Amor" ne estas donita. Ankaŭ, en la pagdokumentoj kiuj estis asignitaj al Donatello por lia laboro en 1446 (la koruso - Cantoria) estis skribitaj en la latina por la dancantaj puttoj, la esprimo "Predictis spiritellis" estas uzita .

* Kategorio Putto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Referencoj
----------

1. ↑  Charles Dempsey. ***Inventing the Renaissance putto*** Chapel Hill, NC : University of North Carolina Press, 2001. p 20.
2. ↑  Dempsey. ***Inventing the Renaissance putto*** p 3-4.
3. ↑  Dempsey. ***Inventing the Renaissance putto*** pp 14-15.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 267262
* GND: 4140024-0
* LCCN: sh2007006729
 |
**Eeto** (kartvele  **აიეტი**  , helene  **Αἰήτης** , latine *Aeetes*) estis reĝo de Kolĥido, filo de la suna dio Helioso kaj de lia edzino Perso.
En la helena mitologio li estas grava persono de ampleksa mito pri aŭdaca Jazono kaj pri lia ekspedicio kun viraro de Argonaŭtoj en foran Kolĥidon kun la tasko alveturigi la Oran ŝaffelon.

Eeto, Medea kaj Jazono sur mezepoka desegnaĵoKolĥido estis lando ĉe fora marbordo de la Nigra maro, sub montaro Kaŭkazo. Ora virŝafo alportis ĉi tien malgrandan Frikson, filon de orĥomena reĝo Atamanto kaj diino de nuboj Nefelo, post kiam malbona duonpatrino Inoa volis Frikson kaj lian pli junan fratinon forpeli. La reĝo Eeto Frikson akceptis en Kolĥido kaj pli poste edzinigis lin al sia filino Ĥalkiopo. La reĝo sternis felon el la ŝafviro sur grandegan kverkon kaj gardigis ĝin per potenca, ĉiam maldorma drako. La Ora ŝaffelo fariĝis lia fieraĵo kaj li konsideris ĝin signo de sia potenco kaj pro tio li volis ĝin por ĉiam posedi.

Post kelkaj jaroj al Kolĥido ekveturis heroo el Iolko, aŭdaca Jazono. Ankaŭ li agis pro potenco. Regadon en Iolko anstataŭ Jazona patro Esono uzurpis lia insida duonfrato Peliaso, kiu transdonon de la potenco al la laŭrajta heredanto Jazono kondiĉis per alporto de la Ora ŝaffelo. Jazono venigis kvindek helenajn heroojn, konstruigis grandan ŝipon Argon kaj post multaj danĝeroj kaj aventuroj alveturis en Kolĥidon. La reĝo Eeto akceptis lin, sed por eldono de la ŝaffelo li fiksis preskaŭ neplenumeblan kondiĉon: per fajraj taŭroj plugi kampon de la dio Areso kaj prisemi ĝin per drakaj dentoj kaj kiam el ili elkreskos batalantoj, mortigi ilin. Jazono helpe de diinoj Hera kaj Atena kaj ĉefe de Eeta filino Medea devigis obei sovaĝajn taŭrojn kaj mortigis la batalantojn. Tamen Eeto ĉiam ne volis la Oran ŝaffelon eldoni. Post kiam Medeo prisorĉis drakon, Jazono kun Medea kaj iliaj amikoj perŝipe fuĝis el Kolĥido.

Eeto kaj lia filo Apsirto postveturis kaj persekutis ilin, sed ne sukcesis. Jazono eĉ Apsirton inside mortigis. La reĝo Eeto batalis ankoraŭ kelkajn semajnojn, sed post kiam lia perfida filino edziniĝis al Jazono kaj tiel foriĝis el la patra potenco, la persekutadon finis.

* Kategorio Eeto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Miklós Lacsny** [miklOŝ laĉni], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lacsny Miklós** estis hungara juristo, gvidanto de magnataj bienoj. Lia nobela antaŭnomo estis *folkusfalvi* [folkuŝfalvi].

Miklós Lacsny naskiĝis la 7-an de decembro 1776 en Vistuk (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Vištuk en Slovakio), li mortis la 19-an de februaro 1857 en Pozono (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Bratislavo en Slovakio).

Biografio
---------

Supozeble Miklós Lacsny akiris juran diplomon en Reĝa Jura Akademio (Pozono). Li estis tabla juĝisto (komprenu plej ofte honora juĝisto) en pluraj lokoj, ankaŭ parlamenta deputito. Inter la 1820-aj kaj 1840-aj jaroj li estis ĉefagronomo de pluraj magnataj bienoj, sed li laboris ankaŭ en la propraj bienoj. Ekde 1828 li interesiĝis pri sukerbetoj. En 1829 li invitis spertulon pri sukeroproduktado el Belgio, en la sekva jaro li establis 2 uzinojn pri produktado de sukeroj. Ili estis la unuaj tiaj produktejoj en Hungarlando. En 1836 li malfermis vendejon pri sukeroj en Pozono. Post 3 jaroj neatendite prezo de la sukero falis, tial li fermis la uzinojn. Li kontribuis en agrikulturaj gazetoj kaj li partoprenis en laboroj de agrikultura organizaĵo. Lia edzino naskis 3 filinojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Utasítás, mely nagyobb területű jószágok igazgatása könnyebbítésére szolgál...* (1826, 1844, ankaŭ germane)
* *Egy tagban lévő jószágok kormányzása könnyebbítésére szolgáló oktatás...* (1826)
* *Runkelrüben-Zuckermahl-Erzeugung in Ungarn* (1832)
* *Czukorrépa* (1847)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografieto
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 724101
 |
**Miklós Kun** [miklOŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Kun Miklós** estis hungara kirurgo, altlerneja instruisto. Liaj gepatroj estis Béla Kun kaj Irén Gál, lia filo estis Miklós Kun (historiisto).

Miklós Kun (kirurgo) naskiĝis la  17-an de junio 1920(nun 1920-06-17) en Bolonjo (Italio), li mortis la 28-an de aprilo 1996 en Linz (Aŭstrio).

Biografio
---------

Miklós Kun (kirurgo) devenis el juda familio, ĵus rifuĝintaj el Hungario. Li studis en medicina universitato en Moskvo, sed pro la mondomilito li akiris medicinan diplomon en simila universitato en Kirgizio en 1942. (La diplomo estis akceptita en Hungario en 1961.) Post la diplomo li laboris en pluraj hospitaloj en Sovetunio. En 1959 li rajtis hejmenveni al Hungario, kie li estis docento 2 jarojn en Budapeŝta Medicina Universitato, poste li laboris en instituto, ekde 1966 en instrua rango profesoro ĝis 1990, poste li pensiuliĝis. Intertempe li kandidatiĝis en 1969 ĉe la Hungara Scienca Akademio. Li ricevis premiojn en 1972 kaj 1979.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Diagnosztikai tévedések a hasűri szervek heveny sebészi megbetegedéseiben* (ankaŭ angle, 1961)
* *Hüvelyképzés sigmabélből* (disertaĵo por kandidatiĝo, 1969)
* *Colpopoiesis from the Colon* (monografio, 1975)
* *Egyszerű izotóp módszer a szilárd táplálék gyomorürülésének vizsgálatára* (kunaŭtoro, 1989)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 828931
* VIAF: 121455789
* ISNI: 0000 0000 7955 0304
 |


* Portalo pri Biografio
**Miklós Lengyel** [miklOŝ lendjel], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lengyel Miklós** estis hungara katolika pastro, preposto, kanoniko, episkopo, altlerneja instruisto. Lia nobela antaŭnomo estis *szakállosfalvi* [sakAloŝfalvi].

Miklós Lengyel naskiĝis la 5-an de decembro 1802 en Bököny, li mortis la 10-an de oktobro 1899 en Eger.

Biografio
---------

Miklós Lengyel frekventis gimnaziojn en Debrecen kaj Miskolc, ekde 1819 seminarion Eger. Li studis teologion en Pázmáneum (1822-1825), li pastriĝis en 1826, poste li estis pastro en Maklár, sed jam en 1827 li ricevis plurajn instruajn postenojn en Eger. Inter 1828-1830 li estis ĉefepiskopa sekretario, poste li denove instruis. En 1834 li doktoriĝis el teologio en Vieno, poste li instruis en Reĝa Universitato de Pest. Li estis paroĥestro en Tar (vilaĝo) (1843-1847) kaj Nagykálló (1847-1851), kanoniko en Eger (1851-1856), poste preposto, fine titulara episkopo, samtempe membro de la senato. Li estis entombigita en Baziliko-ĉefkatedralo de Eger.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Szépliteraturai Ajándék* (1823)
* *Oratio quam pro delicatione et consecratione novae Basilicae Agriensis concinnavit* (1837)
* *Zengzet a Bold. Szűz Mária szeplőtelen fogantatása kihirdetése ünnepére* (1855)
* *Jézus valóságos Isten* (1864)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 3-a alineo)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo L, poste serĉu la nomon)

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 681165
* GND: 101938476X
* VIAF: 232253411
 |
**Miklós Kampis** [miklOŝ kampiŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kampis Miklós** estis hungara arkitekto, urbanizisto, altlerneja instruisto, membro de Hungara Arta Akademio (ekde 2000, ordinara membro en 2011).

Miklós Kampis naskiĝis la 14-an de novembro 1935 en Budapeŝto, li mortis la 25-an de februaro 2020 en Kaposvár.

Biografio
---------

Miklós Kampis maturiĝis en arkitektura mezlernejo, poste li akiris arkitekturan diplomon en Konstrua kaj Trafika Teknikuniversitato de Budapeŝto en 1959. Post siaj studoj li laboris en ŝtataj laborejoj en Budapeŝto, ekde 1961 en Kaposvár. Intertempe en 1968 li akiris plian diplomon pri urboplanado. Inter 1987 kaj 1997 li laboris en arkitektura kooperativo, poste en privata firmao (memoru: La socialismo jam formortis). Jam ekde 1965 li estis disĉiplo de antropozofio. En la 2000-aj jaroj li instruis en la universitato. Li ricevis premion Kossuth en 2001, aliajn premiojn inter 1978-2018.

Elektitaj planitaj konstruaĵoj (ĉiuj en Kaposvár)
-------------------------------------------------

* sidejo (1965)
* artistkolonio (1973, kunarkitekto)
* urba planado kun perpieda zono, (1985-1989, kunarkitekto)
* arbara domo (1989)

Lia libro
---------

* *Homo architectus sum* (2005)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 688162
 |