recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Papo Benedikto la 16-a vestita per la *paŝtista stolo*
**Stolo**, (el la latina Stola, greke stoλή = vesto el stέλλω = vesti) estas ornato de la Katolika liturgio, utiligita tamen ankaŭ de aliaj kristanaj konfesioj, aranĝita per stofa strio ofte brodita, kies liturgiaj koloroj varias laŭ la liturgia tempo. Temas pri aludo al sanktaj tekstoj, kaj reprezentas la mildan jugon de la Mateo (11,30): *"ĉar mia jugo estas facila kaj mia ŝarĝo estas malpeza".*

Ĝia formo: longo 200-250 cm. kaj larĝo 8-10 cm.

Utiligo
-------

Ĉar temas pri distinga elemento propra de la ordinita ministro, en la celebroj kaj en publikaj ritoj gravas ke la sacerdoto ĉiam surmetu la stolon, ankaŭ sub la kazublo aŭ pluvialo:

Anglikana diakono surmetita per violkolora stolo
* la diakono ĝin surmetas, ekde la maldekstra ŝultro al la dekstra flanko.
* la presbitero ĝin descendigas ekde la ŝultroj ĝis la kruroj (iam oni ĝin krucigis nivele de la brusto).
* la episkopo kiel la presbitero, sed ne ĝin krucigas.

Iam kutime la sacerdoto surmetanta la stolon, antaŭ la mescelebro, preĝadis tiel: "Donu al mi, Sinjoro, la stolon de la senmorteco, kiun mi perdis pro la peko de la prapatroj; kaj se spite de mia sendigno mi aliras viajn santajn misterojn, faru ke mi ricevu same vian gracon".. Fakte, la devoteco igis la stolon simbolo de la "riveroj de viva akvo descendantaj sur la elektitojn" (Evangelio laŭ Johano 7,38).

Historio
--------

La origino datiĝas en la unuaj jarcentoj de la liturgia uzo. Pri ĝi estas parolate en diversaj koncilioj kaj en la Proksima Oriento kaj en Okcidento, kiuj normigas la uzon, kutime pro la samaj liturgiaj servoj kaj simboloj, kvankam kun etaj variaĵoj en la formo kaj en liturgiaj destinoj.

Fontoj
------

* Ludovico Trimeloni, *Compendio di liturgia pratica*, tria eldono, Milano, 2007
* Les origines de la culte chrétien, Paris, 1925
* Pietro Siffrin, Stola, 1953
* Katolikaj enciklopedioj:
	+ 
	+ Arkivigite je 2014-07-09 per la retarkivo Wayback Machine
	+

Notoj
-----

1. ↑   D. Sacra Congregazione dei Riti 1637,3
2. ↑   *Ritus Servandus*, I, 4
3. ↑  *Redde mihi, Dòmine, stolam immortalitàtis, quam pèrdidi in praevaricatione primi parèntis; et quamvis indignus accèdam ad tuum sacrum mystèrium, mérear tamen gàudium sempitérnum*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Stolo (liturgio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Stolo (liturgio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Cathopedia
* Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine Katolika Meslibro
**Sol Invictus** *("nevenkebla dio")* aŭ laŭ kompleta formo, **Deus Sol Invictus** *(latine "la nevenkebla Sun-Dio")* estis religia titolo aplikata almenaŭ al tri diaĵoj dum la Romia Imperio: Elagabalo, Mitrao kaj Sol.

Monero de la Imperiestro Probo, ĉirkaŭ 280, kun la *Sol Invictus* sur kvadrigo, kaj la moto SOLI INVICTO, "al la nevenkebla suno". La Imperiestro (maldekstre) uzas sunan kronon.Juliano la Apostato deklaris ke Helios estis la ununura diaĵo, kaj la aliaj simplaj esprimoj de ĉi sola dio. Dum la epoko de ĉi tiu imperiestro la religio de la suno iĝis la oficiala de la imperio.

La imperiestro Konstantino la 1a (306-337) estis fidela sekvanto de la paganaj tradicioj (pri la sundio). Lia kristaniĝo estiĝos pro supozata vizio kiun li havis vidinte krucon antaŭ la suno kaj aŭskultis voĉon «per ĉi signo vi venkos».

La festo Brumalioj estis pagana festo dediĉita al la suno, okazinta dum la vintra solstico, estis celebrata ĝenerale la 25an de decembro. La festo Saturnaliioj komenciĝis la 17an de decembro kaj daŭris 7 tagojn, omaĝe al la dio de la semo kaj la vino, Saturno. Tiaj festoj similis al la festoj konataj hodiaŭ kiel Kristnasko. Fine de Saturnalioj, la 25an de decembro, celebriĝis la naskiĝo de la Suno —Natalis Solis Invictis (naskiĝo de la nevenkebla suno)— personigita kiel Mitrao. Kvankam la kultado al Mitrao havis persajn originojn, ĝi konvertiĝis en la reganta religio de Romo, speciale inter la soldatoj.

La festo Kristnasko ekcelebriĝis kiel kristana festo ekde la epoko de Konstantino, kaj en 336 aperis unuafoje en la romia kalendaro, laŭpaŝe eniris en la oficialajn tradiciojn de la Kristana eklezio, ĝis la 5a jarcento, kiam ĝi iĝis oficiala kaj tiel venkis super la festo *Sol invictus*.
**Storge** (στοργή, *storgē*, *store-gae*), nomita ankaŭ **familia amo**, estas la greka vorto por natura kor-inklino, kia la amo de patro al ido kaj reciproke.

En socia psikologio, alia termino por amo inter bonaj geamikoj estas *filia*.

Etendo
------

**Storge** aŭ kor-inklino estas larĝsenca forto kiu aplikeblas inter familianoj, amikoj, maskotoj kaj posedantoj, kompanoj aŭ kolegoj; ĝi povas kongrui ankaŭ kun aliaj tipoj de ligiloj kiaj pasia amo aŭ amikeco.

Tiele *storge* povas esti uzata kiel ĝenerala termino por priskribi amon inter esceptaj amikoj, kaj la deziron reciproke zorgi pasie unu de alia.

Referencoj
----------

1. ↑  Walter Hooper, *C. S. Lewis: A Companion & Guide* (1996) p. 369-70
2. 1 2   (2008) *Human sexuality: diversity in contemporary America*, 6‑a eldono, New York: McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-312911-2.
3. ↑  Hooper, p. 370
4. ↑  B. Strong et al. *The Marriage and Family Experience* (2010) p. 150

Bibliografio
------------

* Lee JA (1973). *The colors of love: an exploration of the ways of loving*.
* Lee JA (1988). "Love styles" in Barnes MH, Sternberg RJ. *The psychology of love*.
* Lewis CS (1960). *The four loves*.
* Wood JT (2009). *Interpersonal communication: everyday encounters*.
Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Uĵhorodo en Transkarpatio
**Storoĵnicja** (ukraine *Сторожниця*, ruse *Сторожница*, hungare *Őrdarma*) estas ne memstara unuigita vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Uĵhorodo, en municipo de Tarnivci.

Bazaj informoj
--------------

* 48° 36′ 08″ N 22° 14′ 34″ O﻿ / ﻿48.60222 °N, 22.24278 °O﻿ / 48.60222; 22.24278 (mapo)
* Areo: 0.25  km²
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 2620[*kiam?*]
* Poŝtkodo: 89421
* Telefonprefikso:

Situo
-----

Storoĵnicja situas sur ebenaĵo laŭ maldekstra bordo de
Uĵ. Uĵhorodo troviĝas je 5 km-oj.

Historio
--------

Tiu vilaĝo naskiĝis en 1894, tiam unuiĝis 2 vilaĝoj **Őr** kaj **Darma**. En 1802 slovakoj alvenis en ambaŭ vilaĝojn. En 1910 vivis en Őrdarma 1282 homoj, hungaroj en majoritato, slovakoj en minoritato. Ĝis Traktato de Trianon la unuigita vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto Nagykapos, poste al Ĉeĥoslovakio, dume rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 Storoĵnicja apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. En 2001 vivis tie 2080 homoj, (plejparte ukrainanoj kaj rutenoj, 370 slovakoj, 170 hungaroj).

### Őr

La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1288 laŭ tiama hungara ortografio *"Eör"*.

### Darma

La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1415 laŭ la hungara ortografio *"Darma"*.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika baroka preĝejo el la 18-a jarcento en vilaĝparto Őr, dum la socialismo neuzita, ekde 1989 reuzita

Komunumoj pri *őr* (= sentinelo) en Hungara reĝlando
----------------------------------------------------

Post alveno de hungaroj la sentineloj gardis ankaŭ internajn limojn inter la gentoj. 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Alőr | Alsóőr | Felsőőr | Őr | Őraljaboldogfalva | Őrbottyán | Őrdarma |
| Őregyház | Őrfalu | Őrhalom | Őrhegy | Őrimagyarósd | Őriszentpéter | Őrmező |
| Őrös | Rábaőr | Szamosőrmező | Temesőr |  |  |  |
Storstrøm-ponto
La **Storstrøm-ponto** (dane *Storstrømsbroen*) estas 3 199 metrojn longa ponto, kiu ligas la insulojn Falster sude kaj Sjælland norde en la eŭropa ŝtato Danio. Ĝi superpontas la markolon *Storestrøm* de la Balta Maro inter tiuj insuloj.

La konstruaĵo kreita inter la jaroj 1933 kaj 1937 estas kaj fervoja kaj aŭtoŝosea ponto. Dum la tempo de sia finkonstruo ĝi estis la dua plej longa fervoja ponto de Eŭropo (post la
Firth-of-Tay-ponto). La betona konstruaĵo konsistas el 50 elementoj. La tri plej vastaj pontopartoj havas interkolonan distancon de 103,90 m + 137,75 m + 103,90 m kaj permesas la pason de maraj ŝipoj sub ĝi. La aliaj interkolonaj distancoj ampleksas maksimume 60 metrojn. Apartaĵo de la Storstrøm-ponto estas, ke ĝi havas kablojn por 110-kilovolta elektra kondukilo.

elaera bildo
Dum la invado de Danio pere de la armeo de Nazia Germanio la 9-an de aprilo 1940 kadre de la Dua Mondmilito, la ponto estis atakata pere de germaniaj paraŝutaj batalistoj, kiuj el la aero surprizis la danajn soldatojn gardantaj la ponton kaj post batalo konkeris ĝin.

La ponto nun administre apartenas parte al la teritorio de la komunumo Guldborgsund kaj parte al tiu de la komunumo Vordingborg.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Storstrøm-ponto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* arkitekturaj informoj pri la ponto (germane)
**Strathclyde** estis kelta regno en la sud-okcidenta parto de Skotlando.

En 870 la vikingoj de Irlando disrabis Strathclyde, sieĝis ties ĉefurbon, kaj forprenis multajn kaptitojn, inkluzive la reĝon de Strathclyde, kiu estis veturigata al Dublino kie li estis mortigata en 872.

Dum la malfrua 9-a jarcento kaj la 10-a jarcento la reĝoj de Anglio ofte dominis Strathclyde. En 945 Edmundo la 1-a (Anglio) konkeris la regnon sed cedis ĝin al Malkolmo la 1-a (Skotlando) kontraŭ traktato per kiu la du reĝoj promesis subteni unu la alian kontraŭ invadontoj.

Inter 1018 kaj 1054 (eble en 1034) la skotoj konkeris la regnon. En 1054 Eduardo la Konfesanto sendis Siward de Northumbria kontraŭ la skotoj, kaj eble instalis reĝon de Strathclyde kiu subtenis la anglojn. Tamen ne post la 1070-a jardeko la skotoj denove regis Strathclyde.

De 1973 al 1996 estis administra regiono de Skotlando nomata Stratchclyde, kies plej granda urbo estis Glasgovo. La regiono ankoraŭ havas sian propran polican instancon.

Vidu ankaŭ
----------

* Universitato de Strathclyde
**Strehaia** [strehaja] estas urbo en distrikto Mehedinți (Rumanio), kun 11.846 loĝantoj (2002).

Situo
-----

Strehaia situas en Malgranda Valaĥio ĉe la rivero Motru. La regiona centro estas Drobeta Turnu Severin, situanta ĉ. 40 km okcidente.

Historio
--------

Strehaia estas unuafoje menciita en dokumentoj en la 15-a jarcento. La loko estis sidejo de la valaĥia nobela familio Craiovești. La princo Matei Basarab fondis en 1645 la monaĥejon Strehaia. Ekde 1671 okazis ĉiusemajne brutfoiroj. De la 17-a ĝis la 19-a jarcento, Strehaia estis loka administra centro. Ĝi ricevis urban rangon en 1921.

Trafiko
-------

Tra Strehaia kondukas la fervoja linio de Orșova al Filiași. En ambaŭ direktoj trafikas (2009) ok distatransportaj trajnoj. En Strehaia disbranĉiĝas la linio al Motru; tien trafikas ĉ. tri trajnoj ĉiutage. La urbon trairas la Eŭropa vojo 70 kaj ekzistas regulaj buslinioj al Drobeta Turnu Severin kaj Craiova.

Vidindaĵo
---------

* Monaĥejo Strehaia (1645)

* Kategorio Strehaia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Stria kukolkolombo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birda klaso *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Kolomboformaj *Columbiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Kolombedoj *Columbidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Macropygia *Macropygia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | **Stria kukolkolombo** *Macropygia unchall*(Wagler, 1827) |
|

 |
|
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Stria kukolkolombo  |

 |
| v • d • r |

La **Stria kukolkolombo** (***Macropygia unchall***) estas mezgranda birdo de la familio de Kolombedoj kiu inkludas kolombojn kaj turtojn ene de la genro de Kukolkolomboj nome *Macropygia*.

Disvastiĝo
----------

Ĝi troviĝas en Bangladeŝo, Butano, Kamboĝo, suda Ĉinio, nordorienta Barato, Indonezio, Laoso, Malajsio, Birmo, Nepalo, Tajlando kaj Vietnamio. Ties natura medio estas kaj nordaj arbaroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj malaltaj arbaroj, sed ĉiam densaj arbaroj de kie eliras al pli malfermaj lokoj por nutri sin.

Aspekto
-------

MacropygiaUnchall.jpgMacropygiaUnchall
Stria kukolkolombo.
Ĝi estas tre bruna kolombo de longega vosto (38 cm longa kaj el 160 ĝis 180 g peza), pli hela ĉekape kaj pli malhela en dorso kaj brusto kaj eĉ pli malhela en flugilpinto. La tuta bruna plumaro estas strieca per maldikaj malhelaj strietoj, de kie devenas la nomo. La suba ventro estas pli hela, preskaŭ blanka. En krono, nuko kaj ŝultro estas belegaj verdecaj brilegoj. La kruroj estas ruĝaj kaj la beko estas nigra.

Kutimoj
-------

La specio faras etajn grupojn. Oni konstruas neston el bastonetoj en malalta arbo, kie la ino demetas ununuran ovon. Ili manĝas surgrunde semojn, fruktojn kaj grejnojn.

Referenco
---------

* BirdLife International 2004. Macropygia unchall Arkivigite je 2008-08-29 per la retarkivo Wayback Machine. 2006 IUCN Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj. 24a Julio 2007.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 223446
 |
**Strážovské vrchy**, esperante Montoj Strážovské estas geomorfologia tutaĵo troviĝanta inter nordaj partoj de okcidenta kaj meza Slovakio. Ĝia teritorio estas reprezentata per Protektita pejzaĝa regiono Montoj Strážovské kun raraj flaŭro kaj faŭno. La montaro laŭ geomorfologia divido de Slovakio apartenas en tiel nomatan Fatra-tatra teritorion. La plej alta montopinto estas Strážov kun alteco 1213 m s.m.

En proksimeco de la montaro troviĝas urboj: Trenčín, Dubnica nad Váhom, Ilava kaj Bojnice.

Geomorfologia subdivido
-----------------------

Montoj Strážovské, la geomorfologia tuteco havas en diversaj partoj iomete diversajn kvalitojn, laŭ kio ili estas dividitaj je jenaj subtutecoj :

* Zliechovská hornatina
* Nitrické vrchy
* Trenčianska vrchovina
* Malá Magura

Referencoj
----------

1. ↑  Mazúr, E. Lukniš, M. 1986, *Geomorfologické členenie SSR a ČSSR.* Časť Slovensko. Slovenská kartografia, Bratislava

* Kategorio Strážovské vrchy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Koordinatoj: 53° 00′ 00″ N 78° 39′ 00″ O﻿ / ﻿53.00000 °N, 78.65000 °O﻿ / 53.00000; 78.65000 (mapo)

**Slavgorod** (ruse *Славгород*) estas urbo en Altaja regiono en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 01419.

La urbo estis fondita en jaro 1910.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1917.

La interurba telefona kodo estas 38568, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 3 horoj (en jaro 2005).

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro 1959 la urbo havis 26,3 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 34,3 mil loĝantojn.

Flago de Altaja Regiono
Administra divido de Altaja regiono

**Ĉefurbo**: Barnaul

**Urbaj distriktoj**:
Alejsk |
Barnaul |
Belokuriĥa |
Bijsk |
Jarovoje |
Kamenj-na-Obi |
Novoaltajsk |
Rubcovsk |
Slavgorod |
Sibirskij |
Zarinsk 

**Municipaj distriktoj**:
Alejska |
Altajska |
Bajeva |
Bijska |
Blagoveŝĉenka |
Burla |
Bistroistoka |
Celina |
Ĉariŝska |
Germana nacia |
Ĥabara |
Jegorjevska |
Jelcovka |
Kalmanka 
Kamena |
Kluĉa |
Kosiĥa |
Krasnogorska |
Krasnoŝĉjokova |
Krutiĥa |
Kulunda |
Kurja |
Kitmanova |
Lokteva |
Mamontova |
Miĥajlovska |
Novoĉiĥa |
Pavlovska |
Pankruŝiĥa |
Pervomajska 
Petropavlovska |
Pospeliĥa |
Rebriĥa |
Rodina |
Romanova |
Rubcovska |
Slavgoroda |
Smolenska |
Sovetska  |
Soloneŝna |
Soltona |
Suetka |
Ŝelaboliĥa |
Ŝipunova |
Tabuna |
Talmenka |
Togula 
Topĉiĥa |
Tretjakova |
Troicka |
Tjumenceva |
Uglovska |
Ustj-Kalmanka |
Ustj-Pristanja |
Volĉiĥa |
Zavjalova |
Zalesova |
Zarinska |
Zmeinogorska |
Zonalna
***Solar impulse*** (angle) aŭ "sunenergia impulso" aŭ sunaviadilo, estas arta nomo de nova aviadilo de teamo Bertrand Piccard, pelita per energio de sunĉeloj. En la 7-a de julio 2010, je ka 6-a horo kaj 52 minutoj la aviadilo deiris de Payerne en Svisujo kaj volas flugi 24 horojn. La piloto estas André Borschberg. 

La aviadilo iris en altitudon de 8500 metroj, kaj restis kaj flugis, 2 horoj antaŭ sunokuŝigo, la aviadilo restis en la altitudo de 1500 metroj ĝis ĵaŭdomateno. La sukcesa flugo daŭris 26 horojn, ĝis cirkau 9-a horo.

La 23-an de julio 2016 **Solar Impulse 2** iĝis la unua sunenergia aviadilo kiu ĉirkaŭnavigis la Teron, dum 16-monata veturo alvenante en Abu-Dabion post 505 veturtagoj.

En Esperanto
------------

* Colette Weiss kaj André Weiss, *Suna aviadilo. Sukcesoj teknologia kaj homa. Unuafoje suna aviadilo afektivigis ĉirkaŭteran flugadon*, La Sago, 111, Sep-Okt 2016, paĝo 15.

Eksteraj ligiloj
----------------

* "**sunenergia impulso**" (*Solar impulse* aviadilo) oficala retejo angle, france, germane, hispane, ĉine, araba, rusa
* aviada muzeo de Payerne
**Soyhières** estas komunumo en la distrikto Delemonto en Kantono Ĵuraso, Svislando. Ĝi havis 478 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

Geografio
---------

Soyhières situas ĉe la alfuejo de la rivereto *Mettembert* al Birs, kiu en Soyhières alfluante de sudo turniĝas al oriento. Al Soyhières apartenas ankaŭ la vilaĝeto Riedes-Dessus. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 7,55 km², de kiuj preskaŭ du trionoj, nome 63%, estas kovritaj de arbaro, 30% servas por agrikulturo kaj 6% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Soyhières limas en nordo al Roggenburg (BL), en oriento al Liesberg (BL), en sudo al Courroux, en sudokcidento al Delemonto, en okcidento al Mettembert, kaj en nordokcidento al Movelier.

Trafiko
-------

Tra Soyhières pasas la kantona ĉefvojo n-ro 18 de Delemonto al Bazelo. La stacidomo ĉe la fervojlinio de la Svisaj Federaciaj Fervojoj de Bazelo tra Delemonto al Bielo ne plu estas servata de pasaĝeraj trajnoj. La konekto al la publika transportreto nun funkcias per buslinioj al Delemonto.

Historio
--------

La unua dokumenta menciode Soyhières datiĝas el la jaro 1102 kiel *Sougere*. De la 11-a ĝis la 13-a jarcento en Soyhières regis la Grafoj de Soyhières, de kies kasteloj postrestis ruino en la sudo de la vilaĝo. En la 13-a jarcento la kastelo per heredo transiris al la Grafoj de Ferette, kiuj ĝin vendis en la jaro 1271 al la episkopo de Bazelo. Post la Franca Revolucio de 1792 dum unu jaro la vilaĝo apartenis al la Raŭraka Respubliko por poste aparteni de 1793 ĝis 1815 al Francio, unue kiel parto de la departemento Mont-Terrible kaj poste de la departemento Haut-Rhin. En la jaro 1815 la Viena Kongreso atribuis la regionon al la svisa Kantono Berno. Ek de la 1-a de januaro 1979 Soyhières apartenas al la nove fondita Kantono Ĵuraso.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: *François Kohler*: *Soyhières* en *Historia Leksikono de Svislando* (2010-11-30)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Soyhières en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Soyhières** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

* Oficiala retejo de la komunumo Soyhières

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Delemonto |
| --- |
| maldekstraBoécourt • Bourrignon • Châtillon • Corban • Courchapoix • Courrendlin • Courroux • Courtételle • Delemonto • Develier • Ederswiler • Haute-Sorne (Bassecourt • Courfaivre • Glovelier • Soulce • Undervelier) • Mervelier • Mettembert • Movelier • Pleigne • Rebeuvelier • Rossemaison • Saulcy • Soyhières • Val Terbi (Montsevelier • Vermes • Vicques) • Vellerat |  |

 |
**Soĉica,** serbe **Сочица,** slave **Sočica,** hungare **Temesszőlős** (temeŝsOlOŝ) estas malgranda vilaĝo en Serbio en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato en municipo de Versec. 

Soĉica situas en la mapo en la verda municipo
Municipo de Versec

Bazaj informoj
--------------

* 45° 05′ 22″ N 21° 26′ 54″ O﻿ / ﻿45.08944 °N, 21.44833 °O﻿ / 45.08944; 21.44833 (mapo)Koordinatoj: 45° 05′ 22″ N 21° 26′ 54″ O﻿ / ﻿45.08944 °N, 21.44833 °O﻿ / 45.08944; 21.44833 (mapo)
* Areo: 22  km²
* Alto super marnivelo: 154 m
* Loĝantaro: 170
* Poŝtkodo:
* Telefonprefikso: +381 13
* Aŭtokodo: VŠ

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1421 laŭ hungara loknomo *"Salokfalva"*. Ĝis Traktato de Trianon Temesszőlős apartenis al Hungara reĝlando, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la vilaĝon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Soĉica 170 homoj, (159 rumanoj (94 %), 4 serboj, 3 jugoslavianoj, po 1 makedono, germano kaj hungaro).

Vidindaĵoj
----------

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino
Humura publikeco en spanglish, en Madrido (Hispanio). Oni rimarkas la vorton *baidefeis*, *by the face* en la angla kiel fuŝa traduko por "por la cara" tio estas popola esprimo por "senpage".
La **spanglish** (vorto formata de anglaj vortoj ***span**ish* kaj *en**glish***, esperante **hispangla**) estas mikslingvo, kiu estas mikso de la angla kaj hispana lingvoj.  Tia parolmaniero oftas ĉefe en regionoj kie abundas koincido de parolantoj de ambaŭ lingvoj aŭ tro forta influo de unu super la alia, plej ofte de la angla super la hispana. Oni naskis tiun koncepton ĉefe en Usono kaj ĉefe kie abundas elmigrintaj loĝantaroj venintaj de Hispanameriko, ĉefe meksikanoj aŭ centramerikanoj en la suda ŝtatoj aŭ precizaj kvartaloj en grandaj urboj, kiaj portorikanoj en Novjorko.

Tipoj
-----

La **spanglish** povas prezenti diversajn manierojn, nome hispanigo de anglaj vortoj (vidu sube), koincido de vortoj aŭ vorteroj en la sama frazo, koincido de frazoj en diferenca lingvo en sama teksto aŭ eĉ uzado de ambaŭ lingoj fare de du diferencaj parolantoj: ekzemple avino kiu parolas hispane kun nepo kiu parolas ĉefe angle. La diversaj manieroj povas prezenti diversajn gradojn de angla aŭ hispana ingrediencoj.

Ĉiukaze temas pri socia fenomeno (pli ol pri lingva fenomeno) kiu koncernas milojn aŭ milionojn de parolantoj, male al aliaj inventitaj similaj fenomenoj kiaj japoñol aŭ frañol, kiuj estas tute inventitaj senbazaj onidiraĵoj.

Ekzemploj de vortoj
-------------------

(hispana → angla → spanglish)
* *Banda* → *Gang* → *Ganga*
* *Estacionar* → *To park* → *Parquear*
* *Detenido* → *Arrested* → *Arrestado*
* *Selva* → *Jungle* → *Jungla*
* *Camioneta* → *Truck* → *Troca*
* *Reloj* → *Watch* → *Wacho*
* *Eldorado* → *Silver* → *Silverado*
* *Gratis* → *By the face* → *Baidefeis*

### En Ekvadoro

* *El hombre* → *The man* → *El man*
* *La mujer* → *The woman* → *La man* (*man* estas uzita kiel viro kaj virino)

Kelkaj precizaj kazoj de *Spanglish*
------------------------------------

* Llanita dialekto (spanglish de Ĝibraltaro)

Vidu ankaŭ
----------

* Franglais (lingvo)
* Portuñol

* Kategorio Spanglish (lingvo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Spanglish (lingvo) en Vikilibroj (Pedagogiaj libroj)
du spateloj el metalo

kulerspatelo
**Spatelo** aŭ sinonime laŭ NPIV **truleto** estas ilo por miksi kaj sterni duonlikvajn substancojn aŭ meti farbojn sur paletron. La nomo venas de la latina *spatula* diminutivo de „spatha"= glavo. Spatelo estas ofta ilo en laboratorioj de kemio kaj medicino .

Laŭ Francisko Azorín **spatelo** estas *Trulelo, ŝpateto uzata de pentristoj k. multaj aliaj metiistoj, por miksi aŭ sterni substancojn.* Li indikas etimologion el la greka *spathe*, el *spao* (fosi, treni, eltiri), kaj de tie la latina *spathula*.

Ĝi ofte konsistas el ebena labora faco kaj fusto.Ĝi konsistas el ebena labora faco kaj fusto. Spateloj estadas de diversaj larĝoj — de ĉirkaŭ 10 mm ĝis ĉirkaŭ 500 mm.

Vidu ankaŭ
----------

* Kuireja spatelo
* Buŝspatelo

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 188.
2. ↑  Azorín, samloke.

Literaturo
----------

* Joachim Hahn: *Erkennen und Bestimmen von Stein- und Knochenartefakten: Einführung in die Artefaktmorphologie.* Archaeologica Venatoria 10, überarbeitete 2. Auflage, Tübingen 1993.
* DIN 12890:1970-03 *Laborgeräte; Spatel*, März 1970

* Kategorio Spatelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Pertti Olavi "Spede" Pasanen** (naskiĝis la 10-an de aprilo 1930 en Kuopio, mortis la 7-an de septembro 2001 en Kirkkonummi) estis finna aktoro, humuristo, kantokomponisto kaj inventisto. Li estis unu da plej popularaj distrindustriistoj de Finnlando. Li mem difinis sin precipe inventisto, kvankam oni memoras lin pli bone pri lia televida (kaj radia) laboro. Lia konata laboro komenciĝis en finna radio je la fino de 1950-aj jaroj. Li estis vere konata kiel prezentisto de disindustria programo *Ruljanssihiiret*. Poste li faris multe televidprogramojn kaj komediajn filmojn. Humuraj figuroj, kiujn li kreis, estas interalie Uuno Turhapuro en 19 filmoj kaj Nasse-setä (karikaturo pri tre malbonega prezentisto de programo por infanoj) en televido, kiujn aktoris Vesa-Matti Loiri. En la 1990-aj jaroj kaj komence de la 2000-aj jaroj li prezentis tv-programon *Speden spelit*. Li ricevis patenton por 10 inventoj. Spede mortis sur golfkampo.

Notoj
-----

1. ↑ .  Spede Pasanen olisi täyttänyt tänään 86 vuotta - näistä rakastettu koomikko muistetaan (finne). *Iltalehti* (2016-04-10). Alirita February 6, 2022.
2. ↑  Speden dramaattiset viime hetket – "Pertti pelkäsi lääkäreitä" Iltasanomat.fi 2016-09-03
**Spekulativa fikcio** estas la nomo de literatura ĝenro, kutime en la formo de fikcio, kaj kiu inkluzivas ĝenrojn en kies bazo elstaras la demando "kio se?" kaj la provo respondi ĝin. Tiuj ĝenroj inkludas sciencfikcion, fantaston, hororon, literaturon strangecan (angle *Weird Fiction*), supernaturan literaturon, literaturajn heroojn kaj alternativan historion. Al tiuj aliĝas verkoj kiuj ne kongruas kun la ĉi tie listigitaj ĝenroj, sed plenumas la bazan difinon de la superĝenro.

La termino "spekulativa literaturo" unue aperis en 1888 en usona revuo, en artikolo traktanta la utopian romanon, "Looking Back: 1887-2000" de Edward Bellamy. Tamen, la plej konata uzo estas de Robert Heinlein en la eseo "On Speculative Literature Writing" (Pri spekultativa literatura verkado, 1948), kaj Heinlein eble ne konis la 19-a-jarcentan artikolon kaj renovigis la koncepton. En sia artikolo, Heinlein uzis la esprimon kiel anstataŭaĵon por "sciencfikcio" nur, kaj eĉ poste notis, ke la fantaziĝenro ne estas inkludita en ĝi. La esprimo "spekulativa fikcio" kiel anstataŭaĵo al "Sciencfikcio" estis ofta dum la 1960-aj jaroj, de la malkontento de verkistoj kaj redaktistoj de lasta termino kaj kondiĉoj ekestantaj de ĝi, kiel parto de la "nova ondo" de sciencfikcio. Dum la 1970-aj jaroj, la uzo de la esprimo malkreskis. Nur en la 1990-aj jaroj la termino ekviviĝis, kaj ĉi-foje en sia nuna akceptita signifo, kiel superĝenro de ĉiuj spekulativaj ĝenroj.

Vidu ankaŭ
----------

* Sciencfantasto
* Konvencio de sciencofikcio
* Magia realismo

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 750596
* LCCN: sh2010015283
* BNF: 11949255p
* NKC: ph114522
 |
Laborformiko de *S. freyi*.
Paratipa laborformiko de *S. freyi*.
***Sphecomyrma*** (Sfekomirmoj) estas formortinta genro de formikoj de la familio de Formikedoj (kie ĝi nomigis la subfamilion Sfekomirmenoj), kiuj ekzistis en la Kretaceo proksimume antaŭ 79 al 92 milionoj da jaroj. La unuaj specimenoj estis kolektitaj en 1966 kaj trovitaj ene de sukceno kiu aperis en klifoj de Cliffwood, Nov-Ĵerzejo, fare de Edmund Frey kaj lia edzino. En 1967, zoologoj E. O. Wilson, Frank Carpenter kaj William L. Brown, Jr. publikigis artikolon priskribantan kaj nomiganta "Sphecomyrma freyi". Ili priskribis formikon kun mozaiko de trajtoj — mikso de karakteroj el modernaj formikoj kaj akuleataj vespoj. Ĝi havis metapleŭran glandon, trajto unika en formikoj. Krome, ĝi estis senflugila kaj havis peciolon kiu estis formikeca laŭ formo. La makzeloj estis mallongaj kaj vespecaj kun nur du dentoj, la gastro estis malgranda, kaj la mezaj kaj malantaŭaj kruroj havis duoblan tibian reston. La antenoj estis, laŭ formo, meze inter vespoj kaj formikoj, havante mallongan unuan segmenton sed longan flekseblan funikulon. Du aldonaj specioj, nome *S. canadensis* kaj *S. mesaki*, estis priskribitaj en 1985 kaj 2005, respektive. 

La genro estas inter la plej antikvaj konataj formikoj sur la Tero kaj tiam estis konsideritaj la evolucia ligilo inter formikoj kaj vespoj. Oni sugestis, ke formikoj diverĝis el tifiedaj prauloj de vespoj, sed postaj studoj montris, ke ili originiĝis el diferenca klado. La genro montras similon al nuntempaj primitivaj formikoj kiel *Nothomyrmecia* kaj membroj de la tribo *Aneuretini*. Kelkaj sciencistoj, tamen, pridubis la naturon de tiuj formikoj kaj kredis, ke ili estis vespoj pro la ebla foresto de metapleŭra glando en *Sphecomyrma* kaj de mallongaj antenbazoj (*scapus*) kio estas ŝlosilaj trajtoj por formikoj. Aldonaj specimenoj kolektitaj pruvis, ke *Sphecomyrma* estis formikoj ĉar la metapleŭra glando estis identigita. Plia fosilia pruvaro, kun ties svelta korpo kaj grandaj komponitaj okuloj, sugestas, ke ili estis epigeaj, kiuj manĝis socie surgrunde kaj ekstere en malfermaj areoj. La sfekomirmenoj, inklude tiuj formikojn, plej verŝajne malaperis je la fino de Mezozoiko.

* Kategorio Sphecomyrma en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Sphecomyrma en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Spicoj en bazaro de Marakeŝo (Maroko).
Unua alveno de Kristoforo Kolumbo en Ameriko. Temis pri iniciato de esplorado por spickomerco kaj ŝajne ne dekomence por terkonkero.
**Spickomerco** estas komerca aktiveco de tre antikva deveno kiu konsistas en la merkatigo de spicoj, kaj aliaj similaj varoj kiel incenso, kanabo, odorherboj ktp.

Historio
--------

La civilizoj de Azio estis ekde antikveco okupitaj en la komercado de spicoj, kaj la Grek-romia mondo tuj aliĝis al tiu komerco pere de la Olibana vojo,[1] kaj la rom-hindiaj vojoj. Tiuj rom-hindiaj vojoj estis dependaj el la teknikoj disvolvigitaj de la potenco de la markomerco, nome la Aksuma Reĝlando, kiu estis pionira de la vojo de la Ruĝa Maro antaŭ la 1-a jarcento. Meze de la 7-a jarcento, la apero de Islamo fermis por Eŭropo la surterajn karavanvojojn laŭlonge de Egipto kaj Suezo, kaj malpliigs la komercan rilataron inter Eŭropo, Aksumo kaj Hindio.

La arabaj komercistoj finfine monopolis la transportadon de varoj de la komercistoj de Levantenio kaj de la Respubliko Venecio al Eŭropo ĝis la alveno de la turkoj de la Otomana Imperio en 1453. Dekomence estis la surteraj vojoj kiuj helpis la spickomercon, sed poste estis la marvojoj kiuj venis al enorma kresko en la komerca agado. Dum la Mezepoko, la islamaj komercistoj dominis la marvojojn por spicoj tra la tuta Hinda Oceano, profite de la devenregionoj en Malproksima Oriento kaj sendante spicojn el komercimperioj en Hindio okcidenten al la Persa Golfo kaj la Ruĝa Maro.[2]

La ekonomia gravo de la Silka Vojo (ruĝe en la mapo) kaj la interrompo de la spickomercaj vojoj (blue en la mapo) blokitaj de la Otomana Imperio en 1453 pro la falo de la Bizanca Imperio, stimulis la esploradon de marvojo ĉirkaŭ Afriko kaj la okazigo de la Epoko de Malkovroj. Komerco transformiĝis dum tiu epoko de malkovroj fare de eŭropanoj, dum kiu la spickomerco, partikulare de la nigra pipro, transformiĝis en tre monspeziga aktiveco tre grava por la eŭropaj komercistoj. La vojo el Eŭropo al la Hinda Oceano tra la Kabo de Bona Espero estis esplorita por la unua fojo fare de la portugala navigisto Vasco da Gama en 1498 (kaba marvojo), kio ebligis novajn marvojojn por komerco. 

Tiu komerco — kiu helpis la disvolvigon de la tutmonda ekonomio ekde fino de la Mezepoko ĝis la moderna epoko — markis la komencon de eŭropa dominado en Oriento. La komercvojoj kaj havenurboj de la Golfo de Bengalo, utilis kiel pontoj por la interŝanĝo kaj kultura kaj komerca inter la diversaj kulturoj kaj nacioj kiuj luktis por akiri la kontrolon de la spickomerco kaj ties vojoj. La eŭropa dominado estis malrapide disvolvigita. La portugalaj komercvojoj limiĝis al la uzado de malnovaj vojoj, havenoj kaj landoj kiuj estis malfacile domineblaj. La nederlandanoj kapablis eviti multajn el tiuj problemoj kiel pioniroj de pli rekta vojo tra la oceano el la Kabo de Bona Espero al la Sunda Markolo en la nuntempa Indonezio.

Notoj
-----

1. ↑  «Traders of the Gold and Incense Road». Message of the Republic of Yemen, Berlin. Arkivita el la originalo en la 6a de junio 2004. Alirita la 25an de aprilo 2020.
2. ↑  «Ruta de las especias». 14a de marto 2017. Alirita la 25an de aprilo 2020.
|  |  |
| --- | --- |
|   | **Oni sugestas kunigi ĉi tiun artikolon kun Mielkuko.

---**
Bonvolu diskuti en la Diskuto:Mielkuko. Nur ensalutintaj uzantoj povas aranĝi tion. |

Spickuko.
Spickuko kun dolĉa kremo.
**Spickuko** estas kuko aromigita de diversaj spicoj.

Historio
--------

Ekde Antikveco, en Egiptio, en Grekio kaj en Romo, panoj estis preparitaj kun mielo.

La nuna spickuko devenas el Ĉinio: la *mi-kong* («pano kun mielo») estis pano de tritiko kun mielo kuirita en forno.
Ĝi estis konata ekde la 10-a jarcento.
En la 13-a jarcento, fontoj klarigas ke li estas parto de la manĝaĵoj de la milittrupoj de Ĝingis-Ĥano.

Okcidentaj eŭropanoj malkovris ĝin dum Mezepoko, dum la krucmilitoj apud arabaj loĝantaroj.
En Eŭropo, ĝi fariĝis kuko kiu kompletigis la gastronomian famiĝon de pluraj urboj kiel Dijon aŭ Reims en Francio.

En la landoj celebrantaj Sankta Nikolaon, la spickuko estas festa kuko, kaj kukistoj faras ĝin diversmaniere.
Tiaj kukoj, konataj angllingve kiel *gingerbread*, estas pli malmolaj kaj kompaktaj ol la francaj konataj kiel *pain d'épices*.

Anekdotoj
---------

En Francio, dum la dua duono de la 20-a jarcento, la urso de reklamo *Prosper*, asertis la reklamon de firmao de spickukoj, la fama kanzono estis «Prosper, jup la bum! Li estas la reĝo de la spickukoj …» (france: «*Prosper, youp la boum! C'est le roi du pain d'épices …*»).

Recepto
-------

* Tempo de preparado : 15 min
* Tempo de kuiro : 30-35 min
* por 6-8 personoj

### Ingrediencoj

* 250 g da mielo (kun forta gusto, de eriko ekzemple)
* 10 cl da varma lakto
* 100 g da degelita butero
* 200 g da faruno de sekalo
* 5 g da polikarbonato de natrio
* 50 g da sukero laŭ *Graeffe* maniero
* 1 ovo
* salo
* diversaj spicoj: cinamo, zingibro, kariofilo, muskato...
* juglandoj, avelujoj, migdaloj, kokoso, ŝeloj de oranĝoj laŭ volo

### Preparado

* Dilui la mielon en la varman lakton.
* Aldoni la fanditan buteron, kaj poste la farunon miksante energie ĝis homogeneco.
* Enmeti polikarbonaton de natrio, sukeron, ovon kaj pinĉprenon da salo.
* Aldoni spicojn kaj sekajn fruktojn laŭ via gusto.
* Baki dum 35 min en forno varma (180 - 200°C).

Vidu ankaŭ
----------

* Spickukbuleto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Spickuko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Spickuko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Spickuko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Spickuko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Historio (franclingve)
Aera vidaĵo de la komplekso de Osama bin Laden en la pakistana urbo Abbottabad fare de CIA.
**Spionsatelito** (plej ofte nomita oficiale *satelito de rekognosko*) estas artefarita satelito de observado surtera aŭ de komunikado dediĉita al militista aŭ spiona uzado.

En Usono, la plej parto de la informaro de la misioj de spionsatelitoj disvolvigitaj ĝis 1972 estas disponebla por sia konsultado. Ia informaro de misioj antaŭaj al la menciita dato estas ankoraŭ klasita kiel sekreta kaj io el la informaro posta estas de publika karaktero. La plej parto de tiuj estas uzataj por interrompi signalojn aŭ por identigi, lokigi kaj indiki precizan punkton por atako. Estas uzataj satelitoj de diversaj tipoj, nome elektro-optikaj, de radaro kaj de elektronika spionado.

Armil-kontrolaj traktatoj estus maleblaj sen la povo de la spionsatelitoj kaj agentoj por kontroli ties plenumadon. Informaro akirita el spionado estas utila en preskaŭ ĉiuj formoj de diplomatio, el komercaj interkonsentoj al landlimaj kvereloj.

Notoj
-----

1. ↑  Wragg, David W..  (1973) *A Dictionary of Aviation*. Osprey. ISBN 9780850451634.
2. ↑   Daniel Marín (30a de aŭgusto 2013). «Desvelados los nombres en clave de los satélites espías norteamericanos».  Arkivita el la originalo la 8an de januaro 2017. Konsultita la 30an de Novembro 2018.
Spiritisma centro en Bahio, Brazilo.
**Spiritisma centro** aŭ **spiritisma domo** estas templo aŭ preĝejo de spiritistoj, ĉefe en Brazilo. La kunvenoj, kiuj okazas en spiritismaj centroj estas ĝenerale de du specoj: publikaj kaj nepublikaj.

Publikaj kunvenoj estas malfermaj al ĉiuj homoj, spiritistoj aŭ ne, kaj nepublikaj kunvenoj estas malfermitaj al tiuj, kiujn Max Weber nomis "religiaj specialistoj" aŭ specifaj kredantoj. Publikaj kunvenoj similas al diservo de aliaj kristanaj religioj: legado, preĝo, morala prelego, ktp.

* **Publikaj kunvenoj**
	+ *Doktrinaj*, por la legado kaj studo de la bazaj verkoj de Allan Kardec.
	+ *Evangeliaj*, en kiuj oni legas kaj komentarias la verkon La Evangelio Laŭ Spiritismo.
* Foje, oni kunigas tiujn kunvenojn.

* **Nepublikaj kunvenoj**
	+ *Mediumaj*, en kiuj mediumoj komunikiĝas al spiritoj;
	+ *Kuracaj*, en kiuj mediumoj preĝas por kuraci ne ĉeestantajn malsanulojn;
	+ *Materiigaj*, tre maloftaj, en kiuj spiritoj materiiĝas aŭ materiigas objektojn;

Krom religiaj kunvenoj, tie okazas ankaŭ sociaj kaj kulturaj eventoj.
Multaj afrikdevenaj religioj nomas siajn templojn "spiritismaj centroj" en Brazilo, ĉar en komenco de 20-a jarcento oni malpermesis tiujn religiojn kaj la nomo "eklezio" aŭ "templo" estis rezervita al katolikismo.

Vidu ankaŭ
----------

* Spiritisma Grupo Paŭlo el Tarso
* Monda Spiritisma Asocio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Spiritismaj libroj senpage elŝuteblaj el la retejo de Arkivigite je 2016-08-25 per la retarkivo Wayback Machine Brazila Spiritisma Federacio
* Spiritisma prelegoserio konsistanta el 14 temoj Arkivigite je 2016-08-13 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Spiritismo |
En genetiko, **spliso** estas ŝanĝo de geninformoj per eltranĉo kaj rekonekto de sinsekvaj genpartoj.
Ĉe la superaj organismoj (eŭkariotoj), la genoj kiuj kodas proteinojn konsistas el sinsekvo de alternataj ekzonoj kaj intronoj. Ekz: Ekzono1-Introno1-Ekzono 2-Introno2-Ekzono3.

Dum la transskribado, antaŭ-RNA estas sintezata kaj splisota por estigi maturan mRNAn. La splisado konsistas el eltranĉado de la ekzonoj kaj el kunigado de ekstremaĵoj de ekzonoj. La tiel havigitaj ekzonoj ebligos al matura mRNA esti tradukata en proteinon.

Alternativa splisado
--------------------

Kelkfoje, povas okazi, ke la splisosomo konsideras, ke unu ekzono estu eltranĉata kune kun introno. Fakte, la splisosomo rikonas la splisosignalojn, kiuj estas pli aŭ malpli fortaj. Tio implicas, ke la splisosomo ilin rikonas pli-malpli bone. La malfortaj signaloj estas nomataj « splisigaj signaloj » (alternativaj splisosignaloj). Ili ebligas la splisadon de antaŭ-RNA al pluraj maturaj mRNA. Male, la fortaj signaloj estas nomataj « konsistigaj signaloj », ĉar ili ordonas ke ekzono konsistigu la post-splisadan RNA.

Alternativa spliso de geno
Tiel, unu geno povas kodi plurajn proteinojn. La alternativa splisado ludas tre gravan rolon en ĉel-disvolviĝo, hist-organizado kaj eĉ individuo-disvolviĝo. Hodiaŭ, estas agnoskate ke 60% de la genoj de homoj suferas alternativan splisadon. Tiu fenomeno klarigas la surprizon de esploristoj, kiuj post la analizado de la homa genomo kalkulis, ke tiu ĉi nur enhavas inter 25 000 kaj 30 000 genojn. La dogmo « al 1 geno, 1 proteino » ja ne plu validas.

En ekstremaj kazoj, la alternativa splisado ebligas al ununura geno kodi pli da proteinoj ol la tuto de la proteinoj de la organismo. Ekzemple, la drozofila geno *Dscam* kiu kodas teorie ĝis 96 000 malsamajn proteinojn.
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Jokoto** |
| --- |
|  |
| 
Spondias purpurea*Spondias purpurea* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonoj *Magnoliopsida* |
|
|
| Klado: | Rozedoj |
| Klado: | Fabedoj |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Sapindaloj *Sapindales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Anakardiacoj *Anacardiaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Spondias* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Spondias purpurea***L. 1762 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Jokoto  |

 |
| v • d • r |

Fabedoj laŭ APG III
***Spondias purpurea*** aŭ **jokoto**, ankaŭ nomata "jamajka ĉerizarbo", estas florplanto el la familio de la Anakardiacoj. Ĝi hejmiĝas en la tropika zono de Ameriko.

Nomo
----

La vorto "jokoto" devenas el la hispana vorto *jocote*, kiu siavice venas el la naŭatla vorto *xocotl*, kiu signifas "frukto". La vorto "jokoto" por la frukto povas taŭgi en Esperanto.

La foliarbo povas atingi altecon de 25 m. Ĝi perdas siajn foliojn en la mallonga seka sezono, antaŭ la kreskado de novaj folioj. La floroj estas malgrandaj, ruĝ-violaj kaj kreskas en grandaj panikloj. La drupfrukto estas 3-5 cm longa kaj 2-3,5 cm larĝa. La ruĝa fruktokarno estas manĝebla. Ene de la frukto estas po unu granda semo.

nematuraj kaj maturaj fruktoj
Jokoto estas kultivata en la tropikaj regionoj de la tuta mondo, ĉefe pro la manĝebla fruktokarno, kiu ankaŭ estas manĝebla nemature aldoninte salon. La matura frukto havas multe da vitamino C. La arbo ofte kreskas en Mezameriko. La konsumado de la frukto havas laksigan efikon.

Literaturo
----------

* A. Miller, B. Schall (2005): *Domestication of a Mesoamerican cultivated fruit tree, Spondias purpurea*. *PNAS* 102:12801–12806
* Purple Mombin (angla)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Spondias purpurea en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Spondias purpurea en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

Referencoj
----------

1. ↑  Hispana Reĝa Akademia Vortaro
Sporoj de melduo
**Sporo** estas en la biologio evolua stadio de organismo, kiu estas unu aŭ plurĉela. Sporoj servas por neseksa reproduktado, disvastiĝo, travivo de la organismo. Ĝia specifa formo estas la endosporo.

Sporojn estigas ĉefe la malpli evoluintaj organismoj, ekz. bakterioj (ekz. Bacillus kaj Clostridium), fungoj (en formo de konidioj aŭ askosporoj), protozooj, algoj, muskoj kaj filikoj (filikosimilaj plantoj). Ĉe la semplantoj, oni traktas sporo la unuĉelan polengrajno (mikrosporo) kaj la embriosaka  patrina ĉelo (megasporo).

Oni dividas la sporojn laŭ tipo de ilia estiĝo (sporoestiĝo, sporulacio): oni distingas mejosporojn kaj mitosporojn, se ili estixgas per mejozo aŭ per mitozo. Unuploidajn sporojn formas mitosporoj de gametofitaj generacioj kaj mejosporoj. Duploidajn sporojn produktas la mitosporoj de la sporofitaj generacioj.

La sporoj estas produktataj en granda nombro fare de la koncernaj organismoj. La sporoj mem estas tre rezistaj al nekonvena ekstera medio. La sporoj povas ĉesigi sian tutan metabolon kaj ne bezonas plu akvon, nutraĵojn, oksigenon. La ĉelmuroj eĉ ne tralasas akvon, tiel ili povas longtempe travivi nekonvenajn kondiĉojn.

Pro ili rezistokapablo, ili estas ofte trovataj en fosilioj, gravas por arkeologiaj, paleontologiaj esploroj por difini la tempoperiodon, mediajn cirkonstancojn, klimatajn ŝanĝiĝojn.

* Kategorio Sporo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La kuba boksisto, trifoje olimpika ĉampiono, Teófilo Stevenson (1952-2012), en 1985.
Sporto en Kubo estas grava afero kaj tiel estis agnoskita je internacia nivelo kiel sporta potenco. Volejbalo, basbalo, korbopilko, bokso, luktado, velado kaj piedirado esta la plej popularaj sportoj en tiu lando. Kubo partoprenis en 20 okazoj de Someraj Olimpikoj, pri kio la lando havas la 18an rangon en la historia medalaro de la Olimpikaj Ludoj kaj la 2an ene de la landoj de Ameriko, superita nur de Usono. La plej altaj rezultoj estis la 3a en San Luis 1904, la 4a en Moskvo 1980 kaj la 5a en Barcelono 1992. La lando atingis totalon de 220 medaloj: 77 de oro, 69 de arĝento kaj 74 de bronzo. En Tutamerikaj Ludoj Kubo estas la 2a en la historia medalaro (post nur Usono) kaj en Centramerikaj kaj Karibiaj Ludoj estas en la 1a rango.

Je la venko de la kuba revolucio, en Januaro 1959, en Kubo ekzistis ĉirkaŭ 800 instruistoj de fizika ekzercado, kio malpliiĝis konsiderinde pro la posta elmigrado de profesiuloj al Usono. Pro tio la nova reĝimo decidis jenon:

La kuba atleto Javier Sotomayor (1967-) tutmonda rekordisto kun 2,45 m de altosalto.
* Fondo de specifaj institucioj kiel INDER (*Instituto Nacional de Deportes Educación Física y Recreación*), kaj la ESEF (*Escuela Superior de Educación Física*).
* Laŭ la principo de malkomercigo de sporto oni nuligis la profesian sporton en 1962.
* Oni diskonigis la moton *La sporto kiel rajto de la popolo*, konvertita en principo de la Revolucio, kun fokuso al la formado kaj plibonigo de fakuloj pri sporto.
* La malpermeso de la profesia sporto kondukis al dizerto de kelkaj famaj kubaj atletoj interesitaj en salajroj proponitaj de okcidentaj landoj. Eĉ tiel, la atingoj de la kuba sporto estis rimarkindaj: kvankam Kubo neniam atingis olimpikan ormedalon inter 1906 kaj 1968, ĝi akiris 31 inter 1972 kaj 1992.

Notoj
-----

1. ↑

* Kategorio Sporto en Kubo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 717301
 |
Sri Chinmoy
SignatureSri ChinmoySignatureSri Chinmoy
**Sri Chinmoy Kumar Ghose** (naskiĝis la 27-an de aŭgusto 1931 en Shakpur, proksime al Ĉitagongo en Orienta Bengalio (Orienta Pakistano, nune Bangladeŝo) — mortis la 11-an de oktobro 2007 en Novjorko) estis hindia filozofo, poeto, verkisto, aŭtoro de kanzonoj, pentristo, multinstrumentisto, atleto, pacaganto, instruisto de jogo kaj meditado, spirita majstro kaj aŭtoro de la programo World Harmony Run, kandidato al paca kaj literatura Nobel-premioj.

Vivo
----

En 1944, post morto de la gepatroj, kune kun gefratoj li translokiĝis al aŝramo de Sri Aŭrobindo sude de Hindio. Tie li pasigis dudek jarojn plenigitajn de spirita praktiko – li meditis dum pluraj horoj, verkis poezion kaj eseojn, okupiĝis pri atletiko kaj dediĉe servis. Dum profunda meditado li spertis plurajn internajn travivaĵojn. 

En 1964 Sri Chinmoy ricevis internan ordonon forveturi al Ameriko. De tiu tempo li dediĉis sian vivon al la laboro por interna kaj ekstera paco. Li regule vojaĝadis al pluraj landoj por prezenti koncertojn de sia sublima muziko, lekcii en universitatoj kaj gvidi disĉiplojn. Li gajnis profundan admiron por sia agado i.a. de la prezidentoj Miĥail Gorbaĉov kaj Nelson Mandela, Patrino Teresa, ĉefepiskopo Desmond Tutu kaj la princino Diana.

En 1970 Sri Chinmoy estis invitita de U Thant, ĝenerala sekretario de Unuiĝintaj Nacioj, por gvidi Pacajn Meditojn en UN por diplomatoj, delegitoj kaj laborantoj de ĉiuj naciecoj kaj konfesioj. Dum la renkontoj kun preĝo kaj medito estas ofertataj pluraj spiritaj, kulturaj kaj sportaj programoj por propagandi celojn de UN.

Literaturo
----------

* Shyam Dua: "The Luminous Life of Sri Chinmoy" Tiny Tot Publications, Nov-Delhio, 2005, ISBN 8130402211. angle

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Sri Chinmoy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Retejo pri Sri Chinmoy angle


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 332925
* GND: 118849883
* LCCN: n50073630
* VIAF: 95239591
* ISNI: 0000 0001 1452 4305, 0000 0003 6858 8616
* LIBRIS: 181525
* SUDOC: 029749034
* BNF: 12130606z
* MBA: e360a426-71bc-47af-8deb-c1b22e2e9f2e
* NDL: 00464532
* NKC: jn19981000477
* BNE: XX1022411
 |