recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Burnham-on-Sea** estas loĝloko (*urbo*) en la angla graflando Somerset ĉe la buŝo de la rivero Parrett kaj la golfo de Bridgwater. Ĝis la fino de la 18-a jarcento Burnham estis vilaĝeto, sed poste komencis kreski kiel sekvo de ĝia populareco kiel banloko. La loĝloko havis 19 576 loĝantojn en 2011.

Geografio
---------

La ĝeto de Burnham vidata ekde la nordo
Burnham situas en la sudokcidenta Anglio, proksimume kvardek kilometroj sudokcidente de Bristol kaj ĉ. tridek kilometroj norde de Taunton. Je la transa flanko de la kanalo de Bristol en nordokcidenta direkto troviĝas Cardiff en Kimrio. La loko situas en la najbareco de la elfluejo de la rivero Parett, kie tiu enfluas la kanalon de Bristol. La vasta ŝlimejo estas karakteriza por la golfo de Bridgewater kaj la resto de la kanalo de Bristol. Kiel sekvo de la tre granda tajdodiferenco kun altodiferenco ĝis 11 metroj, la akvo povas retiriĝi en longeco de pli ol 2,5 kilometroj.

Vidindaĵoj
----------

### Lumturoj

Pro ĝia situo je la buŝo de la rivero Parett kaj la kontinua drivado de la sablo en la kanalo de Bristol kaj la danĝeroj por la ŝipveturado, en la historio oni konstruis nombron da lumturoj en Burnhamd. La origina lumturo, kiu estas konata kiel *Round Tower* (runda turo), estis konstruita je la fino de la 18-a jarcento por anstataŭi la lumon en la turo de la *Sankta Andreaskirko*. La lumturo estis konstruita flanke de la kirko kaj funkciis ĝis 1832, poste la supraj du etaĝoj estas malkonstruitaj.

Alta lumturo de Burnham
La 34 metrojn longa kolono aŭ *alta lumturo* estis en 1830 formplanta kaj konstruita fare de Joseph Nelson en komisio de Trinity House kaj estis ekipita per parafinolampo. La teretaĝo havis diametron de kvin metroj kaj la plej supra etaĝo tri metroj. La lumturo funkciis ĝis 1996. Poste ĝi estis vendita en aŭkcio kaj alikonstruita al tranoktejo.

Malalta lumturo de Burnham
La sur lignaj fostoj konstruita malalta lumturo aŭ *lumturo sur kruroj* estis en 1832 ankaŭ fare de Nelson konstruita kiel suplemento de la alta lumturo. La turo altas 11 metrojn, kun la lumo je 7 metroj super la sablo. La lumturo staras sur naŭ lignaj fostoj. Inter 1969 kaj 1993 la turo estis malaktiva, sed pro la permanenta elŝalto de la alta lumturo ĝi denove estis ekfunkciigata.

Referencoj
----------

1. ↑  Du Port, A. & Buttress, R. (2009). *Reeds Nautical Almanac 2010.* ISBN 9781408113400
2. 1 2  Rowlett, Russ. *Lighthouses of Western England*. The Lighthouse Directory. University of North Carolina at Chapel Hill, konsultita je la 14-a de novembro 2013

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 639803
* LCCN: n85137331
* VIAF: 138440245
 |

* Kategorio Burnham-on-Sea en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Arecibo** [aresIbo] estas municipo en Porto-Riko, situanta ĉe la norda marbordo de la insulo. Fine de 2020 en la komunumo vivis 87 754 loĝantoj sur areo de 46,49 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 1 888 loĝantoj/km². Kvankam rekte ĉe la maro, la bordo kompreneble situas je la marnivelo, tamen mezume la tuta municipa teritorio situas 7 metrojn super la marnivelo. Borde de rivero, kiun la indianoj nomis Abakoa, situis indiĝena vilaĝo regata de kaciko (estro) nomata *Arasibo* aŭ *Aresibo*, de kiu deriviĝas la nuna nomo; iuj negas lian ekziston, sed certeco ne estas.

katedralo de apostolo Filipo

Bazaj informoj
--------------

* Latitudo: 18º 28' 27" N
* Longitudo: 66º 42' 57" U

Proksime de Arecibo troviĝis radioteleskopo, observejo por esplorado de la jonosfero kaj radia/radara observejo de NAIC (Nacia Astronomia kaj Jonosfera Centro). Ĝi esploras la kosmon per analizo de ricevataj radio-signalo, sed ankaŭ aktive radias al proksimaj planedoj (radara tekniko). En 1974 ĝi elsendis la Arecibo-mesaĝon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arecibo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Arecibo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* plej bazaj informoj (hispane, angle, dane, germane kaj pole)
rigardo de Alendorfer Kalvarienberg nordoriente al Aremberg
*Wacholderheide und Aremberg*(juniperejo kaj monto Aremberg), pentraĵo de Fritz von Wille
La **Aremberg** estas kiel terciara vulkano kun alteco de 623,8 m super marnivelo la plej alta monto de la Ahrgebirge *(Ahreifel)*. Ĝi situas apud Aremberg en la rejnlando-palatinata distrikto Ahrweiler. Sur ĝia bazalta konuso staras la burgruino kun elrigardturo.

Geografio
---------

### Situo

La monto situas en nordokcidento de Rejnlando-Palatinato, ĉirkaŭ 2,25 km oriente de la limo al Nordrejn-Vestfalio. La monto apartenas al la vulkana regiono de la orienta Ejfelo. Sur la suda deklivo situas la vilaĝo Aremberg, je la sudorienta piedo la vilaĝo Antweiler. Je la orienta flanko pasas la rivero Ahr, norde la alfluanto de la Ahr, la rivereto Eichenbach.

Burgruino Aremberg kun elrigarda turo
-------------------------------------

Sur la pinto troviĝas la retoj de la 1166 unuafoje menciita burgo Aremberg kun la elrigardturo el la jaro 1854, kiu estis konstruita al ŝtonoj el la ruino.

Norda kurejparto de la kurejo Nürburgring
-----------------------------------------

La parto *Aremberg* dela norda kurejparto de la Nürburgring, de kiu oni havas rigardon al la monto havas sian nomon de la monto.

rigardo de a sportejo de la lerneja feriejo sur la komunumon Aremberg kaj la monton

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de montoj en Rejnlando-Palatinato

Referencoj
----------


* Kategorio Aremberg (monto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Tibor Zoltai,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zoltai Tibor** estis hungardevena usona mineralogo, profesoro, membro (ekstera en 1990) de Hungara Scienca Akademio.

Tibor Zoltai  naskiĝis la 17-an de oktobro 1925 en Győr. Li mortis la 13-an de julio 2003 en Saint Paul (Minesoto).

Biografio
---------

Tibor Zoltai post la 2-a mondmilito migris al Ameriko. Li frekventis universitatojn en Toronto kaj Masaĉuseco. Li akiris diplomon en 1963. Li ekinstruis en universitato de Minesoto, inter 1963-1971 li estis katedrestro. Li pensiuliĝis en 1991. Li okupiĝis precipe pri strukturoj kaj kategoriado de la kristaloj. Menciindas liaj gravaj ekzamenoj de la asbesto kaj silicio-dioksido. Li ricevis usonan premion en 1983. La kontakto kun Hungario ne ĉesis, li fondis stipendion, kiun profitis ofte hungaroj.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Mineralogy: Concepts and principles* (1984) - ankaŭ studenta lernolibro
* *Stereoscopic drawings of polyhedral mineral structure models*
* *Mineralogy: Problems and solutions*

Fontoj
------

* hungarlingva biografieto
* hungarlingva biografio
* angle
* [*rompita ligilo*] angle


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Koordinatoj: 48° 11′ 06″ N 3° 26′ 37″ O﻿ / ﻿48.18500 °N, 3.44361 °O﻿ / 48.18500; 3.44361 (mapo)

**Pont-sur-Vanne** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 198 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2006.

Geografio
---------

Pont-sur-Vanne etendiĝas sur 10.47 km², kaj havis 198 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 18 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. 

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Jean Dechambre, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Pont-sur-Vanne apartenas al la kantono de Villeneuve-l'Archevêque, kies ĉefurbo estas Villeneuve-l'Archevêque. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Sens, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de Villeneuve-l'Archevêque
**Tidore** (indonezie *Kota Pagar Alam*) estas marhavena urbego en la samnoma insulo Tidore, en insularo Molukoj, en provinco Nordaj Molukoj en nordorienta Indonezio. Tidore konsistas el 8 distriktoj.

Haveno de Tidore

Geografio
---------

La insulo Tidore situas okcidente de la pli granda insulo Halmahera. Sur la insulo Tidore la urbego mem situas laŭ la orienta marbordo, sur la insulo ankaŭ vulkanoj etendiĝas. Provinca ĉefurbo Ternato troviĝas nur 15, Manado 303, Sorong 458, Ambon 492, Kendari 746, Paluo 860, Balikpapan 1201, Kupango 1278, Jayapura 1514, Denpasar 1706, Surabajo 1853, Pontianak 2015, Semarang 2072, Jogjakarto 2115, Bandungo 2356, ĉefurbo Ĝakarto 2412, Palembang 2554, Bandar Lampung 2555, Batam 2603, Pekanbaru 2891, Medano 3213, Banda Aceh 3607 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

Tidore estis la centro de spic-financita sultanlando, grava regiona politika kaj ekonomia potenco ekde la 15-a jarcento. Ĝi pasigis multon en la ombro de Ternato, alia sultanlando kun kiu ĝi havis dualisman rilaton. Islamo atingis Tidore ĉirkaŭ la malfrua 15-a jarcento. Tidore establis aliancon kun la hispanoj en la deksesa jarcento kaj Hispanio havis plurajn fortikaĵojn sur la insulo, dum la nederlandanoj havis fortikaĵon en Ternato. 
Antaŭ la hispanaj retiroj de Tidore kaj Ternato en 1663 la sultanlando estis nominale parto de la Hispanaj Orienthindiaj Insuloj, tamen samtempe estis unu el la plej fortaj ŝtatoj en la regiono. Post la hispana retiro ĝi daŭre rezistis rektan kontrolon de la Nederlanda Orienthinda Kompanio. Tidore longe restis sendependa ŝtato ĝis la malfrua dekoka jarcento. Tiutempe la ĉefa nederlanda politiko estis akiri la spicmonopolon. Fine en 1780 Tidore iĝis nederlanda vasalo, tamen poste longe okazis bataletoj de lokaj malkontentuloj. La britoj apogis la ribelantojn. Depost 1806 Tidore estis firma vasalo. La sultanlando estis aboliciita en epoko de Sukarno kaj reestablita en 1999.

Moskeo dum la kolonia tempo

Religio
-------

La loĝantoj plejparte sekvas la Islamon.

Eduko
-----

En Tidore 2 universitatoj funkcias.

Trafiko
-------

Tidore havas trairan vojoj laŭ la marbordo kaj kelkajn malpli gravajn vojojn al interno de la insulo. En la urbego precipe busetoj kaj motorciklaj tricikloj trafikas. La plej proksima flughaveno funkcias en Ternato. La provinca ĉefurbo estas atingebla per pramo dum duonhoro aŭ per rapidŝipo dum 10 minutoj.

Fortikaĵo

Vididindaĵoj
------------

* moskeoj
* sultana palaco rekonstruita en 2010
* plaĝoj
* muzeo pri la sultanlando
* fortikaĵo
* monumento pri maristo el Hispanio

Fontoj
------

* WikiTrans


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Indonezio |
la vilaĝcentro de Cahersiveen, la preĝejo Daniel O'Connell.
**Cathair Saidhbhín** aŭ **Cahersiveen** (ankaŭ: *Cahirciveen*, *Caherciveen*, *Cahirsiveen*) estas vilaĝo sur la duoninsulo Iveragh en la sudokcidento de la respubliko Irlando. Ĝi situas ĉe la konata turima ŝoseo Mórchuaird Chiarraí (ring of Kerry). Ĝi estas kun 1 294 loĝantoj (2006) unu el la plej grandaj lokoj en la graflando Ciaraí.

iama kazerno de la "Royal Irish Constabulary" (Reĝa Irlanda Protektpolico) en Cahersiveen.
En la urbeto troviĝas katolika preĝejo kiu kiel sola katolika preĝejo ricevis la nomon de laikulo (Daniel O’Connell). La vilaĝo situas ĉe la rivero Fertha kaj ce la piedo de la monto Bentee.

Cahirciveen, West Main Street
Proksime de la urbeto situas la grandaj Dun-oj Cahergall (tute restaŭritaj) kaj Leaca na Buaile (Leacanabuaile).

La politikisto kaj batalannto de la irlanda libereco Daniel O’Connell (1775–1847) naskiĝis proksime de la urbeto kaj la sacerdoto ka batalanto de la irlanda libereco Hugh O’Flaherty mortis ĉi tie 1963.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Cathair Saidhbhín en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* pejzaĝbildoj Arkivigite je 2017-03-03 per la retarkivo Wayback Machine de Madeleine Weber
* retpaĝo de la urbo Arkivigite je 2017-05-18 per la retarkivo Wayback Machine
dekstra
**Dobos-torto** (hungare:*Dobostorta*, germane *Dobostorte*) estas de origino hungara torto, inventita de József Dobos. La torto konsistas el kvin aŭ ses maldikaj tavoloj da biskvitpasto, kiuj estas aparte bakitaj, kombinita kun ĉokoladokremaĵo kaj karamelglazuro.

Historio
--------

József Dobos [joĵef doboŝ] estis por Hungario kiel Auguste Escoffier por Francio kaj Britio. La familio Dobos havis multajn kuiristojn. Joszef mem estis la posedanto de delikataĵvendejo en Budapeŝto, kie antaŭ ĉio la nobeloj aĉetis. En tiu tempo, la 19-a jarcento, li jam ofertis pli ol 60 specojn de fromaĝo kaj 22 specojn de ĉampano.
La recepto estis disvolvita en 1885, ĉe kiu la celo estis ke la torto dum minimume dek tagoj konservu sian guston. Krom la recepto Dobos ankaŭ disvolvis specialan keston por la transportado de la torto. La rezulto estis ke ankaŭ la resto de Eŭropo konatiĝis kun la specialaĵo, kiu cetere estis sensacio en la hungara ĉefurbo. En 1906 Dobos publikigis la recepton, kiam li vendis sian delikataĵvendejon. Per tio li zorgis ke lia nomo por ĉiam restu konata. Kiam poste oni verkis opereton pri la multaj intrigoj de Dobos, li fariĝis popolheroo en Hungario.

* Kategorio Dobos-torto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Castroverde de Campos** [kastroBERde deKAMpos] estas municipo de la provinco Zamoro, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Tierra de Campos, en plej nordoriento de la provinco, angule kun la Provincoj Leono kaj Valadolido. *Castroverde de Campos* estas etimologie tradukebla al *Verda Loĝejfortikaĵo de Kampoj*.

Municipoj de la komarko de *Tierra de Campos* en la provinco Zamora.
Preĝejo de Sankta Nikolao.
Urbodomo.
Ruinoj de iama preĝejo.
Kruco kaj ermitejo.
Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 64,4 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 270 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 1 400 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 68 km de Zamoro, provinca ĉefurbo.

Estas atestaĵoj de prahistoria loĝado; en Mezepoko okazis reloĝado. Plej frua mencio estas de la jaro 916 kaj en 1129 jam havis propran foruon (leĝaron). En la 13-a jarcento estis konfliktoj kun la Ordeno de Sankta Johano.

Tradiciaj enspezofontoj estas agrikulturo kaj brutobredado. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (preĝejoj, ruinaj restaĵoj, kolombejoj, popola arkitekturo).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Zamoro

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 755796
* LCCN: n2004032819
* VIAF: 144451985
 |
Koordinatoj: 49° 28′ 42″ N 16° 56′ 57″ O﻿ / ﻿49.47833 °N, 16.94917 °O﻿ / 49.47833; 16.94917 (mapo)

**Ježův hrad** estas burgoruino, kiu en historiaj dokumentoj nomiĝis **Vícov** kaj laŭ ĝi estis nomita ankaŭ proksima municipo, kiu situas sur teritorio de distrikto Prostějov en Regiono Olomouc. Sed ĉar la burgoruino troviĝas sur teritorio de norda parto de Armea spaco Březina, ĝi do situas en distrikto Vyškov en Sudmoravia regiono.

Historio
--------

Unue burgo Vícov estas menciata en la jaro 1355. En la jaro 1358 estis posedanto de burgo Henzlín z Vícova, en la jaro 1379 lombardis la burgon margrafo Jošt al Oldřich z Boskovic. En la jaro 1389 la burgo estis fare de soldataro de la margrafo konkerita. Tenis ĝin unue Petr z Kravař a Plumlova, ekde la jaro 1408 Heralt Puška z Kunštátu. En la jaro 1512 la burgo estas indikata kiel remparburgo, kio signifas, ke ĝi jam estis dezerta.

Fotogalerio
-----------

* 
* 
* 
* Parto de muro en burgoruinoParto de muro en burgoruino

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ježův hrad - historio
**Ĥarasaveja minejo** estas la gasokondensata minejo kiu situas en Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto (Tjumena provinco, Rusio), en la nord-okcidenta parto de duoninsulo Jamalo, 480 km norde de la urbo Saleĥardo, kaj estas parto de la Okcidentsiberia naftogasa provinco. Ĝi estis malkovrita en 1974 kaj ekspluatata ekde 1975.

Geologio
--------

La minejo estas ligita al la norda finaĵo de la Nurmina megamuro. Sude ĝi juntas al la Kruzenŝterna minejo, nord-okcidente ĝi profundiĝas en akvarion de la Karaa maro. Ĝi estas formita de kenozoikaj, kretaceaj kaj ĵurasiaj sedimentaĵoj, kune dikaj 5-7 km. Laŭ tegmento de cenomanianaj sedimentaĵoj de supra kretaceo la minejo estas granda antiklinala faldo, grandeco 58 x 16 km, amplitudo 110 m.

Tergaso troviĝas en la grejso-aleŭrolitaj kretaceaj sedimentaĵoj de cenomaniano, albiano, aptiano, novkomo, meze kaj malsupra ĵurasio. Je la fundo 718-3335 m estas trovitaj 22 kuŝejoj, inkluzive 5 gasajn kaj 17 gasokondensatajn.

La cenomanianaj sedimentaĵoj kuŝas je la fundo 718-801 m. Ilia gasosaturita dikeco estas 35,7 m. Poreco de la kolektujoj 31,5%. Gasosatureco 0,75. La komenca tavolpremo 8,95 MPa. Oni elminigis en 2002 ĝis 522 mil m³ diurne. Gasakva kontakto estas registrita je la absoluta marko de -787 ĝis -791 m. La gaso estas ĉefe metana (98,6%). Produktohavaj sedimentaĵoj de la supra parto de la tanopĉa tavolaro de turoniano de la supra kretaceo troviĝas je la fundo 1398-1559 m. Gasohava dikeco estas 50,9 m, poreco 25,3%, la komenca tavolpremo 15,5 MPa. 

La malsupraj produktohavaj sedimentaĵoj de la sama tavolaro troviĝas je la fundo 1500-2735 m, gasosaturita dikeco estas 3,8 ĝis 17,6 m, poreco 14-23%, la komenca tavolpremo 16-49,7 MPa.

La ĵurasiaj sedimentaĵoj troviĝas je la fundo 3280-3335 m, gasosaturita dikeco estas 2-2,4 m, poreco 15%, gasosatureco 0,7, la komenca tavolpremo 63,3 MPa. Elminigado de gaso en la ĵurasiaj sedimentaĵoj okazas po 800-100 mil m³ diurne. Ju pli funde des pli grandas enhavo de homologoj de metano (kresko de 0,03 ĝis 8%) kaj kondensato (de 2,5 ĝis 203 gramoj/m³). La kuŝejoj estas tavolaj volbaj, masivaj kaj tavolaj. La volbaj kuŝejoj estas litologie ŝirmitaj. Gasakva kontakto estas registrita je la absoluta marko de -790 ĝis -2415 m.

En 2002 la komenca esplorita gaskapacito estis taksita je 1259 miliardoj da kubaj metroj, elminigado sumis je 1 miliardo da kubaj metroj.

Literaturo
----------

* Старосельский, В. И..  [2004] Р. И. Вяхирев: *Харасавейское месторождение // Российская газовая энциклопедия* (ruse). Москва: Большая Российская энциклопедия, p. 481. ISBN 5-85270-327-3.
**Grafo František Herzan von Harras,** ĉeĥe ’’’František de Paula Hrzán z Harasova,’’’ laŭ hungarlingve kutima nomordo **Herzán Ferenc** pastro, kardinalo, episkopo, kanoniko.
František Herzan von Harras  naskiĝis la 5-an de aprilo 1735 en Prago. Li mortis la 1-an de januaro 1804 en Vieno.

Biografio
---------

František Herzan von Harras lernis filozofion en sia naskiĝurbo, poste li plulernis en Romo en la 1750-aj jaroj. Li pastriĝis en 1758. En la sekva jaro en Breslau li restis kanoniko, sed baldaŭe li revenis al sia naskiĝurbo, fine li ambasadoro en Parma. En 1770 li estis supera juĝisto en Habsburga Imperio. Post 7 jaroj li ricevis la titolon interna sekreta konsilisto. En 1779 liaj rangoj altiĝis en Vatikano al ministro kaj kardinalo. Li funkciis kiel imperia komisaro ĉe la konklavo inter 1799 kaj 1800, poste li ricevis la episkopan seĝon en Szombathely. Li estas entombigita en la Katedralo Vizito de Maria (Szombathely).

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* ’’Epistola pastoralis ad venerabile capitulum, clerum, et populum Sabariensem’’ (1800)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* Angla Vikipedio helpe de WikiTrans

* Kategorio František Herzan von Harras en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 489737
* GND: 1030244820
* LCCN: nb2011000624
* VIAF: 89092719
* ISNI: 0000 0000 6235 3443
 |
**Aladár Sipos** [ŝipoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sipos Aladár** estis hungara ekonomikisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1981).

Aladár Sipos  naskiĝis la 5-an de aŭgusto 1927 en Kisköre. Li mortis la 6-an de marto 2005.

Biografio
---------

Aladár Sipos frekventis gimnazion en Eger, poste universitaton en Budapeŝto inter 1947-1951, kie li multe lernis de Farkas Heller. Post la diplomo li eklaboris en ekonomia instituto. Post 2 jaroj li ricevis postenon en la ministerio. Ekde 1957 li instruis en Universitato Marx Károly. Li instruis plu jam kiel katedrestro en Universitato de Budapeŝto en 1961. Li profesoriĝis en 1965. Inter 1965-1977 li instruis en politika ĉeflernejo, dume en 1972 li doktoriĝis antaŭ la akademio. En la studjaro 1983 li estis gastoprofesoro en Sapporo.

Verkaro (elekto)
----------------

* *A technikai haladás hatása a fejlett tőkés országok agrárviszonyaira* (1976)
* *Válaszúton az agrárpolitika* (1988)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 461384
* GND: 170525279
* LCCN: n82114368
* VIAF: 55499818
* ISNI: 0000 0000 7902 8858
* BIBSYS: 99037492
 |
**Zoltán Pál Dienes** [dieneŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dienes Zoltán Pál** estis hungardevena kanada matematikisto, altlerneja instruisto. Lia patro estis Pál Dienes, lia patrino Valéria Dienes. Pedagogiaj ideoj de Dienes estis popularaj en pluraj landoj. Li estis mondfama teoriulo kaj senlaca terapiisto de la "nova matematiko": aliro al matematiko helpe de ludoj, kantoj kaj dancoj.

Zoltán Pál Dienes naskiĝis la 11-an de septembro 1916 en Budapeŝto, li mortis la 11-an de januaro 2014 en Wolfville (Nov-Skotio, Kanado).

Biografio
---------

Zoltán Pál Dienes komence lernis en sia naskiĝurbo, sed li jam maturiĝis en Darlington en 1934, poste li akiris diplomon en Universitato de Londono, li samloke doktoriĝis en 1939. Post siaj studoj li instruis en pluraj britaj urboj, ofte en universitatoj. En 1950 li ne nur instruis, sed ankaŭ studis psikologion en Leicester, poste li skizis lian novan metodon pri la instruado. Ekde 1961 li instruis laŭvice en Adelajdo, Universitato Harvard, Ĝenevo, ekde 1966 en Ŝerbruko (Kebekio), kie li estis instututestro ĝis 1978. Li vivis en Italio inter 1978-1980, dum li kreis sistemon de la itala matematika instruado. Ĝis la emeritiĝo li instruis en Britio, poste en Kanado. Lia plej konata ludilo estis "Dienes-kuboj". Li edziĝis en 1938, 5 gefiloj naskiĝis, fine li vidviĝis en 2006.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Constructivist Foundation of Mathematics According to Borel and Brouwer* (disertaĵo, 1939)
* *Építsük fel a matematikát!* (1999)
* *Játék az életem – egy matematikus mágus visszaemlékezései* (memuaro, 2000, 2001)
* *Calls from the Past* (poemoj, 2003)
* *I Will Tell You Algebra Stories You've Never Heard Before* (2003)
* *Memoirs of a Maverick Mathematician* (2003)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 667741
* GND: 120200902
* LCCN: n50025508
* VIAF: 110250120 54146854, 110250120
* ISNI: 0000 0001 2133 3718
* SUDOC: 026831864
* BNF: 11900167d
* NLA: 36140283
* NDL: 00437901
* BIBSYS: 90685458&feltselect=bs.autid 1077322, 90685458
* BNE: XX1162437
 |
**Aladár Zubriczky** [zubricki], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zubriczky Aladár** estis hungara pastro, profesoro, instruisto.

Aladár Zubriczky  naskiĝis la 4-an de majo 1872 en Pest (urbo). Li mortis la 26-an de marto 1926 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Aladár Zubriczky frekventis gimnaziojn en sia naskiĝurbo kaj Esztergom, poste li lernis teologion en Universitato de Budapeŝto. Li pastriĝis en 1894. Komence li estis aŭ vicpastro, aŭ instruisto en diversaj komunumoj. En 1899 li doktoriĝis en la universitato. En 1904 li estis nomumita privata universitata profesoro, sed komence 2 jarojn li instruis en teologia altlernejo en Esztergom. En 1906 li atingis la instruan rangon publika ordinara profesoro. En la sekva jaro li iĝis papa sekreta ĉambelano. Li estis dekano en 1911 kaj 1916, rektoro en 1924.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A szándék szerepe a hitéletben* (1898)
* *Régi és új utak a hitvédelemben* (1906)
* *Vasárnapok a Tátrában* (1911)
* *Jézus élete és a vallás tört.* (1923)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al literoj Z, ZS, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio
* nur foto Arkivigite je 2015-07-25 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Aladár Zubriczky en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**František HEIKENWÄLDER** (naskiĝis la 5-an de oktobro 1898 en Kunvald -mortis la 11-an de oktobro 1961) estis ĉeĥa-germana esperantisto.

Profesie li estis librotenisto en fabriko. 

En Esperanto-movado li meritiĝis kiel intermilita prezidanto de EK Prostějov kaj redaktoro de ĝia gazeto Ligilo, kiu ekde 1938 aperadis kiel tutlanda asocio organo, tamen ĉiam sub lia redaktado. Li devis eksiĝi en marto 1939, ĉar li fariĝis aŭtomate germana ŝtatano (la redaktadon transprenis Stanislav Kamaryt kaj Antonín Slanina).

Li sciis inventi novajn aranĝojn. La unuaj du jarkolektoj aperadis ciklostilitaj, de post januaro 1932 presitaj. Enestis allogaj ilustraĵoj. La unuopaj numeroj estis 12-paĝaj (formato A4), el tio kvar paĝoj estis literaturaĵo komposita tiel, ke eliginte la du foliojn oni ricevis kajereton kreonta dum la aperjaro belan libreton. La elekto de la literaturaĵoj por tiu celo estis ĉiam tre bona. MEP tiamaniere akiradis librojn por sia Eldonejo. La redaktoro zorgis, ke la gazeto aperadu akurate je la unua de ĉiu monato. "Ligilo" ne polemikis; ankaŭ tio plaĉis al la abonantoj. Heikenwälder sciis adapti la redaktadon konforme al la linio de la Asocio. 

Por Verda Stacio li esperantigis teatraĵon de František Langer **Grandhotelo Nevada**.
**Hontanas** [onTAnas] estas loĝloko kaj municipo en la okcidento de la provinco Burgoso, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Odra-Pisuerga*. La loknomo *Hontanas* estas etimologie komprenebla kiel *Fontanoj* (fontoj).

La urba kerno de Hontanas estis deklarita Havaĵo de Kultura Intereso kun la kategorio de Histori-Arta Komplekso en 1999. En 2015, en la aprobo fare de Unesko por la plilongigo de la Jakoba Vojo en Hispanio, la urbo estis inkluzivita.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 10,22 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 72 loĝantojn. Ĝi perdis multajn loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 180 el 1900-aj jaroj. 

Ĝi distas 47 km de Burgoso, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento. La plej frua mencio de Hontanas estas donacp de la reĝo Alfonso la 8-a de Kastilio en Cea la 18an de Aŭgusto 1203 al Arlotho de Marzan, kavaliro el Gaskonio, rilate al la Jakoba Vojo: "concedo illam villam que dicitur Fontanas, in publico itinere beati Jacobis itam". La 1an de Aprilo 1208 Alfonso la 8-a devigis la episkopon de Burgoso Ferdinando aĉeti "Fontanas" kun sia preĝejo. En 1221 la reĝo Ferdinando la 3-a faras novan mencion, rilate al la konstruado de la katedralo de Burgoso.

En la 14-a jarcento Hontanas plue estis senjorlando de la episkopo kaj de la preĝejo de Sankta Maria (aktuale Katedralo de Burgoso). La urbo disvolviĝis rilate al la Jakoba Vojo kaj havis du hospitalojn, kaj proksime oni konstruis la Monaĥejon de Sankta Antono.

Hontanas formis parton de la *partido de Castrojeriz* en la kategorio de izolaj loĝlokoj, unu el dek kvar kiuj formis la komunumon *Intendencia de Burgos*.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo de la *Inmaculada Concepción*, la Ermitejo de la Virgulino *de Espinosa* (je 2 km), restaĵoj de la palaco de la episkopo, la Hospitalo de Sankta Johano (nuna pilgrimgastejo), restaĵoj de la preĝejo de Sankta Vincento, muelejo, turo ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 774733
* VIAF: 3416153716407558820002
 |
**Zygmunt Rysiewicz** (naskiĝis la 5-an de januaro 1911 en Krosno, mortis la 14-an de aprilo 1954 en Varsovio), pola lingvosciencisto kaj hindologo; profesoro de Varsovia Universitato.

Vivo
----

Zygmunt Rysiewicz publikigis plurajn laboraĵojn pri barata lingvoscienco kaj la ĝenerala: *Un archaisme de l’accentuation védique* aŭ Studia językoznawcze (Lingvosciencaj studoj). Li estis ĉefredaktoro kaj kunaŭtoro de Słownik Wyrazów Obcych (Vortaro de Fremdaj Vortoj) (unua eldono 1954).

Diplomito de Lvova Universitato. Laboris kiel adjunkto en Seminario de Hindeŭropa Lingvoscienco. Disĉiplo de Gaertner kaj Jerzy Kuryłowicz. Li laboris en Katedro de la 1-a de junio 1946 ĝis la 1-a de novembro 1947. Post dujaraj studoj en Parizo ĉe Renou, Bloch kaj Emil Benveniste kaj habilitiĝo en Jagelona Universitato translokiĝis en 1949 en Varsovian Universitaton. Mortis tragike.

Bibliografio
------------

* Enciklopedio de Wydawnictwo Naukowe PWN (Scienca Eldonejo PWN)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 578097
* VIAF: 89409459
* ISNI: 0000 0000 8345 3654
* SUDOC: 128240954
* BIBSYS: 1086084
* NKC: mzk2015855131
 |
ISO

**Hoogezand-Sappemeer** (Altasablo-Sukalago) (53° 09' N 06° 45' E Mapo) estas antaŭa municipo en la provinco Groningen Nederlando ĝi havas areon de 73,05 km² el kiu 5,52 akvo. Ĝi situas 15 kilometroj oriente de la urbo Groningen. Krom Meerwijck, Hoogezand kaj Sappemeer ankaŭ la periferiaj vilaĝoj Foxhol, Kiel-Windeweer, Kropswolde, Martenshoek, Waterhuizen, Westerbroek kaj la vilaĝeto Wolfsbarge apartenas al la municipo Hoogezand-Sappemeer. La municipo situas apud la aŭtoŝoseo A7 kaj la kanalo "Winschoterdiep". La "Zuidlaardermeer" (lago de Zuidlaren) situas por la plej granda parto en la municipo Hoogezand-Sappemeer.

**Loĝantaro**:

Laŭ loĝantoj Hoogezand-Sappemeer estas la tria municipo de la provinco Groningen post Groningen (urbo) kaj Oldambt. La totala nombro da loĝantoj estas 34.357
(1-1-2015)

Rearanĝo
--------

Rearanĝo kun la municipoj Slochteren kaj Menterwolde okazos la 1-an de januaro 2018.  

La nomo de la nova municipo estos Midden-Groningen (Meza-Groningo).

Ĝemelurbo
---------

La ĝemelurbo de Hoogezand-Sappemeer estas:

* Germanio Geesthacht en Germanio

Esperanto
---------

Estas Dr. Zamenhofplein (D-ro Zamenhofplaco) en Hoogezand
(Vidu: Listo de ZEO-j en Nederlando)

Publika Transporto
------------------

De la fervojlinio Groningen-Winschoten-Nieuweschans 4 stacioj situas en la municipo Hoogezand-Sappemeer: Kropswolde, Martenshoek, Hoogezand-Sappemeer kaj Sappemeer Oost.

Buslinioj en la municipo Hoogezand-Sappemeer:

* linio 44: Harkstede-Froombosch-Sappemeer-Hoogezand-Kropswolde-Wolfsbarge-Zuidlaren-Vries
* linio 73: Groningen-Westerbroek-Foxhol-Hoogezand-Kiel Windeweer-Stadskanaal (pluen al Emmen)
* linio 76: Groningen-Westerbroek-Foxhol-Hoogezand
* linio 174/179: Groningen-Hoogezand-Sappemeer-Zuidbroek-Veendam/Scheemda
* linio 301: Q-liner Groningen-Hoogezand-Veendam
* linio 671: Groningen-Hoogezand-Kiel Windeweer-Borgercompagnie-Veendam

Naskiĝis en Hoogezand-Sappemeer
-------------------------------

Aletta Jacobs (\* 9-a de februaro 1854 - 10-a de aŭgusto 1929), Feministino

Marianne Timmer (\* 3-a de oktobro 1974), Sketistino

* Vilao sunbrilo (Villa Zonneschijn)Vilao sunbrilo (Villa Zonneschijn)
* Hoogezand, la DamkirkoHoogezand, la Damkirko
* Sappemeer, la Sankta Willibrordus-kirkoSappemeer, la Sankta Willibrordus-kirko

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Hoogezand-Sappemeer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
* Fotolibro
* Listo de statuoj
**Hontoria de Valdearados** estas vilaĝo kaj municipo, kodo-164, en la provinco Burgoso, regiono Kastilio kaj Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la distrikto Ribera del Duero, en la jurisdikcio de Aranda de Duero. La loknomo *Hontoria de Valdearados* estas komprenebla kiel *Flava Fonto de Valo de Plugtero*. Tiukadre flava fontano aperas en la blazono.

Geografio
---------

Ĝi havas areon de 33,58 km² kun 169 loĝantoj (2021).

Demografio
----------

Demografia evoluo| 1991 |  | 1996 |  | 2001 |  | 2004 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 266 |  | 242 |  | 216 |  | 236 |

Ĝi perdis preskaŭ 800 loĝantojn ekde la 1950-aj jaroj pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento. En la Hispana Milito de Sendependigo agadis en la areo la fama gerilano Pastro Merino.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj), kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo de Sankta Stefano, la ermitejoj, la etnografia muzeo, la ponto kaj iama episkopa palaco (nuna urbodomo).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 269510
 |
**Preĝejo de Sankta Spirito** estas romkatolika preĝejo en Hungario, en urbo Paks.

Historio
--------

La unika, moderna preĝejo konstruiĝis ĝuste dum fino de la socialismo kun financaj apogoj de diversaj enlandaj kaj eksterlandaj societoj. La preĝejo konstruiĝis per ligno, tial ĝi estas unika en epoko de betono. Por la kupoloj la lignoj venis el Mecsek, por la turoj el Sopron.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo kvazaŭ montras la homon. La navo montras neniun geometrian formon. La svelta turo troviĝas super la enirejo kaj super la navo disbranĉiĝas je 3 turetoj. Sur la pintoj estas simboloj de 3 religioj, sed la plej alta tureto portas la krucon. Interne la lignaj traboj prezentas la ripojn, kies centro (en la imagita loko de la koro) situas la blanka altaro. Ekstere ĉe la enirejo 2 anĝeloj (lignaj modernaj skulptaĵoj) troviĝas.

Kermeso okazas en la dimanĉo de Pentekosto.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare[*rompita ligilo*]


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Preĝejo de Sankta Triunuo** estas romkatolika preĝejo en Hungario, en vilaĝo Rábahídvég.

Historio
--------

La preĝejo konstruiĝis en 1769, sed en la mezepoko estis tie kirko. La barokaj altaraj bildoj estis pentritaj en 1773 fare de Stephan Dorffmeister. La preĝejo bruliĝis en 1834, sed poste oni renovigis ĝin. En 1869 la altaroj estis faritaj, tiam oni aĉetis la bildojn de Dorffmeister.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo havas vastan kaj kvadratforman turon super la ĉefenirejo. La sanktejo ekstere estas okangula, kie skulptaĵo pri Johano Nepomuko estas videbla. Inter la turo kaj la sanktejo la konstruaĵo havas unu navon kaj apud la sanktejo ankaŭ sakristion. La orienta altaro prezentas Doloran Dipatrinon kun 2 skulptaĵoj. Meze de la okcidenta altaro estas skulptaĵo pri Sankta Jozefo kune kun Jesuo. Apude estas 2 skulptaĵoj pri Stefano la 1-a (Hungario) kaj Emeriko de Hungario.

Kermeso okazas en la dimanĉo de Sankta Triunuo.

Fontoj
------

* hungare


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **preĝejo Sankta Spirito** estas sakrala historia monumento en urbo Körmend (Hungario). Iam ĝi estis en vilaĝo Horvátnádalja (nun jam urboparto de Körmend).

Historio
--------

La unuaj datenoj venis el kirko de Horvátnádalja el 1674, tiam ĝi estis kapelo el ligno kaj lomo. En 1748 oni konstruis pli novan kirkon el ŝtonoj.

Konstruaĵo
----------

La kirko situas sola en herba korto, sed ankaŭ kruco, monumentoj kaj statuoj estas videblaj. Antaŭ la vkirko 2 platanoj kreskas. En mezo de la fasado la kvarlatera turo plene reliefas. En la turo 3 sonoriloj loĝas. La turopinto estas bulba. Ĉe piedo de la turo estas la enirejo. Post la navo la absido estas hufoforma kaj iomete pli malalta kaj mallarĝa, ol la navo. La navo flanke havas apartan enirejon. Malgranda sakristio aliĝas al la absido. La preĝejo gardas valorajn relikvojn.

Fontoj
------

* fotoj kaj video
* 
* 
* 
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Ethelbert** (m. verŝajne la 8-an de novembro 780) estis ĉefepiskopo de Jorko, Anglio, de 766 al sia morto.

Familio; frua vivo
------------------

Li estis parenco de sia antaŭulo, Egbert, kiu estis frato de Eadbert, reĝo de Northumbria de 737 al 758. Li edukiĝis ĉe Jorko en la lernejo fondita de Egbert, kiu ordenis lin kaj nomumis lin estro de la lernejo. Alcuinus laŭdis Ethelbert pro lia klereco kaj pro lia severa tamen simpatia personeco.

Ethelbert ege ŝatis librojn kaj estigis granda biblioteko ĉe Jorko - eble tiutempe la plej granda eŭropa libraro ekster Romo. Krom religiaj libroj, ĝi enhavis verkojn de greka kaj latina literaturoj. Li multe vojaĝis por akiri librojn.

Ĉefepiskopo
-----------

La 19-a de novembro 766 Egbert mortis, kaj Ethelbert sekvis lin kiel ĉefepiskopo. Li konsekriĝis la 24-an de aprilo 767, kaj en 773 ricevis la paliumon de papo Hadriano la 1-a.

Li decidis rekonstrui la katedralon de Jorko, kaj nomumis Eanbald (lian sekvulon) kaj Alcuinus por estri la laboron.

El Jorko li sendis misiistojn al paganaj landoj de Eŭropo, ekzemple Ludgeron.

En 774 li kunvenigis konsilion kiu detronigis kaj ekzilis Alhred, reĝon de Northumbria.

En 780 li konsekris Eanbald la 1-an kiel kunepiskopo de Jorko kaj konfidis al Alcuinus la lernejon kaj bibliotekon. Li mem retiris sin al monaĥa ĉelo. La 29-an de oktobro li konsekris la rekonstruitan katedralon de Jorko, dek tagojn antaŭ sia morto (kvankam laŭ la Anglosaksa Kroniko li mortis la sekvantan jaron, 781).
**Philippe ROBERT** estis svisa pentristo. Li naskiĝis en 1881 en Bielo (Ried-sur-Bienne) kaj mortis akcidente en Meienried proksime de Bielo en 1930. Li membras en pentrista familidinastio, en kiu la plej fama membro estas Léopold Robert. Léopold havis fraton Aurèle Robert, same pentristo kaj gravuristo. Aurèle havis plurajn filojn, inter ili Léo-Paul Robert, pentristo. Léo-Paul Robert havis plurajn filojn, inter ili tri estis pentristoj: Théophile, Philippe kaj Paul-André. Philippe Robert estis la avo de Mireille Grosjean - Robert. En 2020 oni nombras 9 pentristojn en tiu dinastio.

Philippe Robert pentris diversajn ĵurasajn pejzaĝojn, ankaŭ portretojn. Li pentris seriojn de birdoj kaj prilaboris aŭtunajn foliojn en stilo Art Nouveau. Li ornamis diversajn lokojn, temas pri la preĝejeto de Chaindon apud Reconvilier en francparola parto de la kantono Berno, temas pri la preĝejo de Corcelles apud Neuchâtel. Temas pri la atendejo de la fervoja stacidomo en Bielo. Li mem konstruis por sia familio domon en Evilard; tiu domo estas komplete ornamita de li; memorŝildo vidiĝas ĉe la enirejo. La adreso estas Chemin du Crêt 19. Li vojaĝis piede tra Grekio kaj Egiptio kaj tie pentris templojn kaj pejzaĝojn abunde.

Ekzistis rivaleco inter Philippe Robert kaj Ferdinand Hodler. Okaze de konkursoj la venkinto povis nutri sian familion dum monatoj, do venki gravis.

Notoj
-----

1. ↑  Vidu en la revuo Esperanto la artikolon de Mireille Grosjean pri simbolo de UNESKO, numero januaro 2021

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Philippe Robert en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biel-Bienne (stacidomo)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 710669
* GND: 119527588
* LCCN: n91075946
* VIAF: 66488663
* ISNI: 0000 0000 8145 6819
* SUDOC: 02888213X
* BNF: 12062566g
* RKD: 126459
 |
La **vota preĝejo martiro Sankta Sebastiano** estas romkatolika historia monumento en Hungario, en urbo Székesfehérvár.

Historio
--------

En la jaroj 1738 kaj 1739 granda pestoepidemio okazis en la urbo. Post la danĝero la loĝantoj faris voton, memore al la epidemio, tial ili konstruis votan kapelon inter 1739-1749. Oni deklaris ĝin preĝejo en 1775, paroĥa preĝejo post 3 jaroj. En la 1800-aj jaroj la kirko estis pligrandigita. Ambaŭ turoj estis konstruitaj en 1836. La orgeno estis produktita en 1896, sed oni metis ĝin en tiun lokon nur en 1906, ĝi estis trakonstruita en 1955. Dum la 2-a mondmilito la kirko difektiĝis, la restaŭrado okazis en 1960. En mezo de la 2010-aj jaroj la konstruaĵo plene renoviĝis.

Konstruaĵo
----------

La kirko situas sola, la navo tuŝas la trotuaron. La fasado estas simetria kaj preskaŭ ebena. Antaŭ la fasado monumento pri Johano Nepomuko estas videbla, krome proksime estas ankaŭ krucifikso. Meze situas 3 pordoj por la ĉefenirejo. Pli supre estas videblaj tri fenestroj similaj al la pordoj. 2 kvadrataj turoj borderas la fasadon. La turopintoj estas bulboformaj. Supre inter la turoj statuo pri Sankta Sebastiano staras. La navo estas malpli larĝa, ol la menciita fasado. La absido estas kvazaŭ kuboforma. Sakristio kaj oratorio aliĝas al la absido. 

Interne estas ankaŭ flanka altaro dediĉita al Johano Nepomuko. La freskoj estis pentritaj en la 1960-aj jaroj. Foje oni aranĝas koncertojn interne.

Kermeso okazas en la 20-an de januaro, samtempe estas la vota tago.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* 

* KrucifiksoKrucifikso
* Sankta SebastianoSankta Sebastiano
* Johano NepomukoJohano Nepomuko
* AbsidoAbsido
* Supro de la pordoSupro de la pordo

Interna globa panoramofoto
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Heleboro** |
| --- |
|  |
| Helleborus niger*Helleborus niger* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonoj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Ranunkolaloj *Ranunculales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Ranunkolacoj *Ranunculaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | **Heleboro *Hellebrus*** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Heleboro  |

 |
| v • d • r |

**Heleboro**  (latine *Helleborus*) estas genro de florantaj plantoj el la familio de la Ranunkolacoj (*Ranunculaceae*). Ĝi inkluzivas almenaŭ 20 speciojn de kiuj multaj estas venenaj.

La genro estas enlanda en Eŭropo, de Britio al Hispanio kaj Portugalio kaj orienten tra la regiono de la Mediteraneo, en Rumanio kaj Ukrainio, norda marbordo de Turkio en la Kaŭkazo. La plej granda koncentriĝo de specio estas en la Balkano.

La floro de la nigra heleboro (Kristnaska rozo)
La orienta heleboro (*Helleborus orientalis*) 'Freckel'
La orienta heleboro (*Helleborus orientalis*) *Helleborus* 'Early Purple'
La orienta heleboro (*Helleborus orientalis*) subsp. *guttatus*
La floroj havas kvin petalojn (reale sepaloj kaj tepaloj ). La sepaloj kaj petaloj ne falas sed restas sur la planto. Lastatempaj esploroj en Hispanio sugestas ke la kaliko kontribuas al la evoluo de semoj (Herrera 2005).

Kvankam iuj floroj de iuj specioj povas ŝajni sovaĝaj rozoj, ili ne apartenas al la familio de la Rozacoj (*Rosaceae*).

Nigra heleboro (vidu la apudan floron)  aŭ Kristnaska rozo (*Helleborus niger*) apartenas al la genro Heleboro, kiel ankaŭ la Orienta heleboro (*Helleborus oriëntalis*). Ĝi estas konata kiel sorĉistina herbo.

Kelkaj specioj
--------------

* *Helleborus atrorubens*
* *Helleborus croaticus*
* *Helleborus cyclophyllus*
* *Helleborus dumetorum*
* *Helleborus multifidus*
* *Helleborus niger* (Nigra heleboro aŭ Kristnaska rozo)
* *Helleborus odorus*
* *Helleborus orientalis* (Orienta heleboro)
* *Helleborus purpurascens*
* *Helleborus thibetanus*
* *Helleborus torquatus*
* *Helleborus viridis*
* Kompleta listo

Referencoj
----------

1. ↑   Plena Ilustrita Vortaro 2002 p. 430: helebor/o
2. ↑   Plena Ilustrita Vortaro 2002 p. 430

Vidu ankaŭ
----------

* Blanka heleboro

* Heleboro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Heleboro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Heleboro en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Vitralo kun Freinademetz en la kirko de Vieno-Liesing **Josef Ujöp FREINADEMETZ** (naskiĝinta en la 15-an de aprilo 1852 en Badia, mortinta en la 28-a de januaro 1908 en Daizhuang/Ĝjining) estis aŭstra misiisto en Ĉinio. Li estas sanktulo katolika.

Vivo
----

La filo de ladinlingva kamparano frekventis la gimnazion en Brixen kaj studis samloke filozofion kaj teologion. Li ordinitis en la 1875-a jaro kaj deĵoris du jarojn kiel subpastro en St. Martin in Thurn. Poste li aliĝis al la Societo de la Dia vorto, kongregacio misia el Steyl. En 1879 li iris kune kun Johann Baptist von Anzer kiel unua misiisto de la nova fondita kongregacio en Ĉinion. Tie li servis ne tute 30 jaroj sen interrompo kiel misiisto en la suda parto de la provinco Ŝandongo, ripetfoje en gravaj pozicioj (administranto, provikaro, provinciestro).

Kun Anzer li metis la fundamenton por la tuta tiea misiado. Malgraŭ multo da malfacilaĵoj (murdo de 2 misiistoj en 1897; Boksista ribelo en 1900) la misio floris nekredeble. La nombro de la kristanoj kreskis de 158 en la 1882-a jaro al ĉ. 46.000 en la 1908-a jaro! Freinademetz ankaŭ tre zorgis pri la trejnado de loka klerularo.

Graveco
-------

Pro siaj eksterordinareco, klereco, mildeco kaj boneco li altestimitis ĉe misiistoj kaj lokuloj. Ankaŭ la oficialaj ĉinaj instancanoj ege ŝatis lin. Kiam postmorte la famo pri sankteco pli kaj pli disvastiĝis kaj en Ĉinio kaj en Tirolo, startis la proceso pri beatigo. Sanktulo li proklamitis en 2003 fare de Johano-Paŭlo la 2-a.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Josef Freinademetz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Josef Freinademetz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Germanlingva biografio. Arkivigite je 2014-12-30 per la retarkivo Wayback Machine
* Biografio sur la retpaĝaro de Vatikanurbo
* Informoj pri Josef Freinademetz en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Biografio ĉe *NDB*
* Anglalingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 508353
* GND: 118535226
* LCCN: n81032177
* VIAF: 40169995
* ISNI: 0000 0001 1025 3878
* NDL: 00620685
* BNE: XX1225922
 |
Sesdekjara Josef Friedrich kun sia filino Janinka
**Josef FRIEDRICH** (fridriĥ) (naskiĝis en la 13-a de januaro 1890 en Kroměříž - mortis la 17-an de decembro 1968 en Brno) estis ĉeĥa esperantisto, fervoja konsilisto en Košice (Kassa), komitatano kaj prezidanto de ĈAE, honora prezidanto de Esperantista klubo de Brno.

Esperantisto ekde 1906, do depost sia 16-a jaro. En 1907 li forveturis al Francio kiel legionano. 
Li kunfondis Esperanto-Societon en Olomouc 1911, estis unu el la fondintoj de Moraviaj Esperanto-Pioniroj, kiam li kun Jaroslav Mastný eldonis glumarkojn kun tekstoj el la verkaro de Komenio. Dum la unua mondmilito li vivis kiel militkaptito en Berezovka (orienta Siberio) kun Julio Baghy.

Depost 1919 gvidis la Esperanto-laboron en Košice (grupfondo en 1922) kaj en orienta Slovakujo, ĉar li fariĝis fervojista juristo en Košice. De tie li gvidis Esperanto-aranĝojn de tutŝtata signifo. Tie ankaŭ mortis lia edzino Emmy Friedrichová la 17-an de oktobro 1930. En 1933 li ellaboris projekton de nova statuto de ĈAE laŭ postulo de la komitato, kies membro li estis kiel kasisto. Li organizis plurajn prelegvojaĝojn al fremdlandaj esperantistoj kaj gvidis karavanajn vizitojn al eksterlando. En 1934, 1935 kaj 1936 sub lia gvido fervojistoj vizitis Rumanujon kaj Nederlandon, po kelkaj dekoj da personoj. Li planis prepari ion similan ankaŭ por ne-fervojistoj kaj 
eĉ por neesperantistoj, sed post eldono de koncernaj prospektoj „Al nordo" en 1938 venis milito.

En 1939 germanaj faŝistoj okupaciis Ĉeĥoslovakion kaj dividis ĝin je Protektorato Bohemio kaj Moravio, Slovaka ŝtato kaj Karpata Rutenio. Ĉeĥoj vivantaj en Slovakio devis reveni en la protektoraton. Josef Friedrich transloĝiĝis al Brno kiel supera konsilisto de la ŝtata fervojo. ĈAE devis ŝanĝi sian nomon al Ĉeĥa Esperanto-Asocio kaj el la komitato devis eksiĝi pluraj homoj. La 16-an de septembro 1939 la asocia kunveno elektis novan komitaton, Josef Friedrich akceptis la funkcion de prezidanto. En 1940 Gestapo ordonis likvidi la asocion.

Post la milito li plurfoje rakontis en la klubejo de Brno pri siaj eksterlandaj vojaĝoj kaj kontribuis tiel al la kluba programo ĝis 1965 per 25 prelegoj.

En 1950 li estis prezidanto de komitato, kiu organizis la tutŝtatan kongreson de ĉeĥoslovakaj esperantistoj en Brno.

Fontoj
------

* Starto 1/1969, p. 8 - nekrologo indikas mortodaton 17.12.1968
* Bulteno de EK Brno, 1/1969, p. 3-4, nekrologo indikas mortodaton 17.12.1968, entombigo okazis 21.12.1968, do li ne povis morti 27.12.1968, kiel indikas aliaj fontoj
* Stanislav Kamarýt: Historio de la Esperanto-movado en Ĉeĥoslovakio, Praha 1983, p. 240 indikas mortodaton 1968-12-27 (redaktis Jan Werner)
* Jaroslav Mařík: Kiu kiam?, Saarbrücken 1987, p. 22 indikas mortodaton 1968-12-27
* Progreso 6/1930, p. 68 (informo pri morto de lia edzino)