recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Bergues (stacidomo). |

**Bergues** (nederlandlingve *Sint-Winoksbergen*, t.e « Montj Sankta-Winoc ») estas komunumo de Francio kadre de la historia pejzaĝo Franca Flandrio, *Frans-Vlaanderen* respektive *Flandre française*, lokita en la regiono Nordo-Kaleza Markolo kaj en la departemento Nord.

Tiu urbeto situas proksimume dek kilometrojn sude de Dunkirko, kaj estis malnovtempe teritorio de la graflando Flandrio. Bergues sukcese konservis sian fortikaĝon, farita de Vauban post la ekokupo de la urbo fare de la militistoj de Ludoviko la 14-a en 1648. La reĝo, kiu ĉeestis dum la batalo, spertis akutan nutran toksiĝon dum la sieĝo, je la 30-a de junio 1648. Ekde la 8-a de julio, oni donis al li la lastajn sakramentojn kaj oni preparis eblan heredadon. Sed Guénaut, la kuracisto de Anno de Aŭstrio, donis al Ludoviko medicinaĵon enhavantan antimonon kaj vinon, kaj tio denove mirakle resanigis la reĝon.

La nomo « Bergues » devenas de la nederlanda *Groen Berg*, kiu signifas « verdn montetn ». Bergues posedas plurajn belegajn enirojn, ekzemple la Pordo de Cassel kaj la Pordo de Hondschoote, kiuj estas ambaŭ agnoskitaj kiel « historiaj monumentoj ».

La urbo cetere en tuta Franclingvio tre konatiĝis dum somero 2008, ĉar ĝi estis la loko por filmado de la titolo Bienvenue chez les Ch'tis, kiu ironie bildigis antaŭjuĝojn de sudaj francoj pri la pluva nordo de la lando kaj la por sudfrancoj malfacile komprenebla dialekto de la lokuloj.

la belfrido de Bergues (2004)

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Bergues en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Komunumoj de Nord
* Bergues (stacidomo)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 101193
* GND: 4087276-2
* LCCN: n93056868
* VIAF: 190714893
* SUDOC: 097592072
* BNF: 15266643t
* NKC: ge672201
 |
**Podolje,** hungare **Nagybodolya,** germane **Potle,** serbe **Подоље** estas malgranda vilaĝo en Kroatio, en distrikto **Osijek-Baranja**, en municipo de Draž.

* Poŝtkodo: 31
* Aŭtokodo: BM
* Telefonprefikso: 31

Situo
-----

La komunumo situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Beli Manastir troviĝas 11 km-ojn for.

Historio
--------

La unua mencio pri burgo devenis el 1421. Post la turka erao alvenis diversaj popoloj, interalie serboj kaj germanoj. En 1910 loĝis en Nagybodolya (nadjbodoja) 1315 da homoj, (hungaroj en majoritato, kroatoj kaj germanoj en minoritato). Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungario, al Baranya (reĝa departemento), al distrikto de Mohács, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1945 tio estis parto de Hungario (apartenanta al distrikto de Villány), ekde 1991 de Kroatio. En 1991 loĝis en Podolje 282 da homoj, (hungaroj 178 (63 %), kroatoj 64 (23 %), serboj 10 (4 %)).

Vidindaĵoj
----------

* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Jozefo
Vido de Bergwerk
Sonorilostablo en Bergwerk
**Bergwerk,** hungare **Őribánya** [OribAnja] estas ne memstara, malgranda vilaĝeto en Aŭstrio, en federacia lando Burgenlando, en distrikto de Oberwart, en municipo de Mariasdorf.

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 140
* Telefonprefikso:
* Poŝtkodo: 7433
* Aŭtokodo: OW
* 47° 21′ 40″ N 16° 15′ 00″ O﻿ / ﻿47.36111 °N, 16.25000 °O﻿ / 47.36111; 16.25000 (mapo)Koordinatoj: 47° 21′ 40″ N 16° 15′ 00″ O﻿ / ﻿47.36111 °N, 16.25000 °O﻿ / 47.36111; 16.25000 (mapo)

Situo
-----

Oberwart troviĝas je 9, Mariasdorf je 2 km-oj.

Historio
--------

Laŭ informoj jam en la 14-a jarcento oni minadis tie feron, kupron kaj sulfuron. La unua mencio devenis el 1645 en formo *"Perckwerck"*. Tiam oni komputis ĉe la minejo 40 domojn. En 1789 la lernejo ekfunkciis. Fine de la 19-a jarcento pro la hungariga politiko la vilaĝo ricevis novan hungarecan loknomon. En 1910 vivis en Őribánya 282 homoj (plejparte aŭstroj). Ĝis 1921 la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Felsőőr, poste al Aŭstrio, inter 1938-1945 al Germanio.

Vidindaĵoj
----------

* luterana sonorilostablo

* Kategorio Bergwerk en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ippari** estas rivero sur la itala insulo Sicilio, en provinco Ragusa.

Ĝi longas 28 km kaj fontas proksime de Cifali Ganzeria, el la "diana fonto". Proksime de kabo *Punta della Camerina* ĝi enfluas Mediteraneon. Ĝi preterpasas la urbon Vittoria. Mallonge antaŭ sia fino ĝi trafluas eksan lagon, kiu kredeble iam estis laguno. Ĝia fino situas je 36° 52′ N 14° 26′ O﻿ / ﻿36.867 °N, 14.433 °O﻿ / 36.867; 14.433 (mapo)Koordinatoj: 36° 52′ N 14° 26′ O﻿ / ﻿36.867 °N, 14.433 °O﻿ / 36.867; 14.433 (mapo). La ĉerivera tereno sube de Vittoria apartenas al la natur-rezervejo *Pino d'Aleppo*.

Kvankam la nomo Ippari estis uzata jam en antikvaj tempoj, la mezepoko nomis la riveron "rivero de Cammarana".

Eksteraj ligiloj
----------------

* Historiaj informoj Arkivigite je 2007-08-23 per la retarkivo Wayback Machine (itale)
* Elementaj informoj (itale)
* Strategia plano pri la rivero Arkivigite je 2007-09-28 per la retarkivo Wayback Machine, de urbo Vittoria
* Foto de la riverfino


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La Atena Trezoro en Delfo kun du antoj kadrigante serion de du kolonoj.
**Anto** (el latino, eble el *ante*, 'antaŭ'), estas arkitektura termino kiu priskribas la fostojn aŭ pilierojn je ambaŭflankoj de pordego aŭ enirejo de Greka templo - fakte la iom elstaraj pilieroj kiuj finigas la murojn de la navo. Ĝi diferencas el la pilastro, kiu estas pure ornama, kaj ne havas la strukturan subtenan funkcion de la anto.

Laŭ Francisko Azorín **anto** estas *Pilastro plifortiganta ekstremon de muro.* Fakte li ne diferencigas anton el pilastro, sed same nuancigas ilin, do markante ioman diferencon. Krome li aldonas du rilatajn konceptojn: nome *inanta*, por la templo "kies fasado havas du antojn" kaj *dustila inanto* (el dustilo) por la "Portiko kun kolonoj inter antoj."

Notoj
-----

1. ↑   Roth, Leland M. (1993). Understanding Architecture: Its Elements, History and Meaning (First ed.). Boulder, CO: Westview Press. ISBN 0-06-430158-3.
2. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 15.
3. ↑  Samloke.
***El Topo*** (hispane: "La Talpo") estas subgrunda, alegoria, kaj kulta vakerfilmo, verkita de Alejandro Jodorowsky. Karakterizita pro siaj bizaraj roluloj kaj okazaĵoj, uzado de kriplaj kaj nanaj aktoroj, kaj grandaj uzado de Kristanaj simboloj kaj orientaj filozofioj, la filmo estas pri la protagonisto nomata same kiel la titolo - violenta, nigre vestita pafilisto - kaj sia serĉado por iluminiĝo.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

La filmo evoluas en du partoj. La unua, sur nenomata dezerto, komencas per la protagonisto, akompanata de lia nuda filo, elĉasanta kaj mortiganta bandon de krimuloj, kiuj buĉis la loĝantaron de urbeto. Postlasinte sian filon kun monaĥoj, kiujn li savis de la krimuloj, li rajdas for kun virino, kiun la krimuloj tenis kiel kaptiton por venki la kvar grandajn mastrojn de pistolduelo. Kiam El Topo renkontiĝas kun ĉiu el la unuaj tri mastroj, la mastro donas lecionon al El Topo kaj ili tiam duelas, dum El Topo trompas ĉiufoje. La lasta mastro sin mortigas, por demonstri la malgravecon de vivo. La unua parto finiĝas per la perfido de El Topo kaj preskaŭ-murdo de la virino kaj nenomata informanto.

La dua parto de la filmo komenciĝas jarojn poste, kiam El Topo estas savita de bando de fuŝkorpaj ekstersociuloj, kontraŭ morto. La ekstersociuloj kondukas El Topo al sia subtera komunumo, kie li, en komato, meditas pri la kvar lecionoj dum multaj jaroj. Kiam li vekiĝas, li estas 'naskita denove' kun la helpo de la ekstersociuloj, kaj plu iras en aventuro por savi ilin el ilia subtera malliberejo.

Kun la helpo de sia nana amatino kaj sia plenkreskinta filo, nun pastro, El Topo fisas elirejon el la kavo, kvankam li vidas la aliajn de lia komunumo murditaj de kultistoj el proksima urbeto. Furioze, El Topo mortigas ĉiujn el ili, verŝas oleon sur sin kaj ekbruligas sin, ĉar li lernis ĉiom pri vivo, kiom li povas.

La filo kaj la amatino de El Topo postvivas la afliktadon kaj faras tombon por lia cindro, kiu fariĝas abelujo plena de mielo.

Vidu ankaŭ
----------

* Kulta Filmo

Eksteraj ligiloj
----------------

* El Topo ĉe la interreta filmo datumbazo (en la angla).
* El Topo filmskripto kaj intervujo de Alejandro Arkivigite je 2006-12-31 per la retarkivo Wayback Machine (en la angla).
* **Abkco Films** Oficiala retejo (en laangla).
**Ernst WASSERZIEHER** (naskiĝinta la 15-an de majo 1860 en Szczecin, mortinta la 21-an de aprilo 1927 en Halberstadt) estis germana filologo, etimologo kaj leksikografo.

Vivo
----

Post frekvento de gimnazio en Magdeburg li studis filozofion ĉe Ludwig von Strümpell ĉe la Universitato de Lepsiko kiel ankau ĉe Rudolf Eucken ĉe Universitato de Jena. Wasserzieher doktoriĝis kaj vizitis en 1882/83 Usonon, kiel li vintre vivis en Nauvoo gastante ĉe diversaj lernejoj en la ĉirkaŭaĵo. En septembro 1883 li eksoldatis, poste li ekinstruistis. Inter 1884 kaj 1888 li estis loĝanto de Eisenberg (Turingio).

Unue Wasserzieher konatiĝis publiciste kiam li publikigis ĉirkaŭ 1900 diversajn tekstojn, aparte vojaĝrakontojn el la tempo inter 1878 kaj 1900 i.a. en la gazetoj "Münchener Allgemeinen Zeitung","Hamburger Correspondent", en diversaj periodaĵoj de Kolonjo, Flensburg kaj Witten kaj ĉe "Touristen-Zeitung". En 1902 aperis kolekto antologia libre sub la titolo *Von Haparanda bis San Francisco*. En la jaro 1906-a li eldonis la antologion *Deutsche Frauenbriefe* (leteroj de germanaj virinoj). En 1918 aperis lia etimologia leksikono *Woher?* kiun laŭdegis liaj samtempuloj; per tio Wasserzieher konatiĝis al multaj. En 1920 sekvis *Hans und Grete*, etimologia nomleksikono kie eksplikatas la fonto de miloj da germanaj propraj nomoj. Ambaŭ verkoj havis multajn eldonojn. Krom leksikonaĵojn li publikigis ankoraŭ plurajn popularsciencajn aĵojn pri etimologio, ekz. *Leben und Weben der Sprache*, *Sprachgeschichtliche Plaudereien* kaj *Schlechtes Deutsch*.

La lasta deĵoro lia estis lernejestra; li havis tri filojn, Karl, Ernst kaj Hans. Kelkaj liaj verkoj eĉ post la Dua mondmilito ankoraŭ plurfoje eldonitis. La nomekspliko komencinta per *Hans und Grete* ankoraŭ hodiaŭ estas bazo de multaj eldonoj pri etimologiaĵoj nomrilataj. Samtempulaj liaj etimologiistaj estis i.a. Friedrich Kluge kaj Georg Stucke (lernejestro en Rastatt kaj verkinto de *Kleinen etymologischen Wörterbuchs* de 1921).

Verkoj
------

* *Von Haparanda bis San Francisco*, 1902
* *Deutsche Frauenbriefe*, 1906
* *Woher? – Ableitendes Wörterbuch der deutschen Sprache*, 1918
* *Hans und Grete*, 1920
* *Schlechtes Deutsch – Der Kampf gegen das Falsche, Schwerfällige, Geschmacklose und Undeutsche*, 1921
* *Bilderbuch der deutschen Sprache*, 1921
* *Leben und Weben der Sprache*
* *Sprachgeschichtliche Plaudereien*
* *Führer durch die Deutsche Sprache*
* *Kleines etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache.* Eldonejo: Bibliographisches Institut Leipzig, 1975

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Ernst Wasserzieher en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* *Von Haparanda bis San Francisco* tie ĉi elŝuteblas

Notoj
-----

1. ↑   Prie sur la oficialaj retpaĝoj urbaj. Arkivita el la originalo je 2021-03-01. Alirita 2019-05-24.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 644866
* GND: 117149780
* LCCN: no96059721
* VIAF: 59244790
* ISNI: 0000 0001 0977 1192
* SUDOC: 050510940
* BNF: 135333280
* NKC: xx0077105
 |
**Dávid Dorosz** [doros], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dorosz Dávid**, estas hungara parlamenta deputito, politikisto.

Dávid Dorosz naskiĝis la 6-an de oktobro 1985 en Budapeŝto.

Dávid Dorosz

Biografio
---------

Dávid Dorosz maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 2004, poste li akiris juran diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 2009. Post du jaroj li akiris plian diplomon en Universitato Corvinus de Budapeŝto. Dum la studentaj jaroj li praktikadis en advokata firmao. En 2009 li aliĝis al la partio Alia Politiko Eblas, en la sekva jaro li akiris parlamentan mandaton, sed en 2013 li elektis alian similan partion kaj frakcion. En 2014 lia mandato ĉesis, tial li laboris en la privata sektoro. Tamen en 2019 li reaktiviĝis en la politiko, eĉ li estis nomumita vicurbestro de Budapeŝto.

Lia libro
---------

* "Az idő szorításában - Hogyan kerüljük el a globális összeomlást?" (2019)

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑   Dorosz Dávid. Facebook.com. Alirita 2023-03-23.

* Kategorio Dávid Dorosz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 698626
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri fiziko. Koncerne aliajn signifojn aliru la apartigilon Modelo.* |

**Matematikaj modeloj** estas tre gravaj en fiziko. Fizikaj teorioj estas kutime esprimataj per matematikaj modeloj, kaj la matematiko uzata estas ĝenerale pli komplika ol en aliaj sciencoj. Malsamaj matematikaj modeloj uzas malsamajn geometriojn, kiuj ne estas nepre precizaj priskriboj de la universo. Eŭklida geometrio estas multe uzata en klasika fiziko, dum speciala relativeco kaj ĝenerala relativeco estas ekzemploj de teorioj, kiuj uzas ne-Eŭklidajn geometriojn.

Kutime oni uzas idealajn modelojn en fiziko por simpligi aferojn. Senmasaj ŝnuroj, punktaj partikloj, idealaj gasoj kaj la partiklo en skatolo estas inter la multaj simpligitaj modeloj uzataj en fiziko.

Tra la tuta historio ĉiam pli precizaj matematikaj modeloj estis evoluigataj. Neŭtonaj leĝoj precize prikribas multajn ĉiutagajn fenomenojn, sed ĉe certaj limoj ĝenerala relativeco kaj kvantuma mekaniko devas esti uzataj; ankaŭ ĉi-tiuj ne povas esti aplikitaj por ĉiu situacio kaj necesas pliaj rafinaĵoj. Oni povas akiri malpli precizajn modelojn, ekzemple relativeca mekaniko reduktiĝas al Neŭtona mekaniko, kiam la rapido estas multe malpli ol lumrapideco. Kvantuma mekaniko reduktiĝas al klasika mekaniko, kiam la kvantumaj nombroj estas altaj. Se oni diras, ke tenispilko estas partiklo, kaj oni kalkulas ĝian de-Broglie-an ondolongon, oni trovos, ke ĉi-tiu estas negrave malgranda, do klasika mekaniko estas pli bone uzata por ĉi-tiu okazo.

La leĝoj de la fiziko estas reprezentataj per simplaj ekvacioj kiaj la Neŭtonaj leĝoj, ekvacioj de Maxwell kaj la ekvacio de Schrödinger. Ĉi-tiuj leĝoj estas bazo por konstrui matematikajn modelojn de realaj situacioj. Multaj realaj situacioj estas tre kompleksaj, do modelitaj proksimume per komputilo. Modelo, kiu estas komputade farebla, estas farita el la bazaj leĝoj aŭ de proksimumaj modeloj el la bazaj leĝoj. Ekzemple, molekuloj povas esti modelitaj per molekul-orbitaj modeloj, kiuj estas proksimumaj solvoj de la ekvacio de Schrödinger. En inĝenierarto, fizikaj modeloj estas ofte farataj per matematikaj metodoj kiaj fini-elementa analizo.

Rigardu ankaŭ
-------------

* Matematika modelo
* Modelo
* Modelo (abstrakto)
**Ernst Moses MARCUS** (3-an de septembro, 1856, Kamen – 30-an de oktobro, 1928 Essen) estis germana advokato kaj filozofo.

Li evoluigis teorion de etero bazita sur postmorta laboro de Immanuel Kant *Opus Postumum*, tamen akre disputanta kun Erich Adickes interpreto. Li uzis tion ĉi por fari kritikon de teorio de la relativeco de Albert Einstein. Li estis grava influo sur Salomo Friedlaender.

Vivo
----

Ernst estis la filo de Robert Ruben Marcus kaj Berta Marcus.

Marcus studis juron en Bonn kaj Berlino. Laborante kiel Taksisto en 1889 li interesiĝis pri filozofio. En 1890 li estis nomumita kiel juĝisto en Essen. En 1893 li geedziĝis al Berta Auerbach kun kiu li havis tri infanojn.

En 1899 li komencis regulajn renkontiĝojn kun Salomo Friedlaender kiu admiris liajn tezojn kaj fariĝis firma subtenanto de li. Friedlaender estis nomita de li per la epiteto la "Krupp de logiko".

Verkoj
------

* *Kants Revolutionsprinzip* (1902)
* *Das Erkenntnisproblem* (1905)
* *Mortas Beweisfuehrung en der Kritik der reinen Vernunft* (1914)
* *Kants Weltgebaeude* (1917)
* Theorie einer natuerlichen Magie: Gegründet auf Kants Weltlehre (1924) Munich: Ernst Reinhardt.
* *Kritik des Aufbaus der speziellen Relativitaetstheorie* (1926)
* *Mortas Zeit und Raumlehre Kants* (1927)

Liaj paperoj estas tenita de la Leo Baeck Instituto, Nov-Jorko.

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2

* Kategorio Ernst Marcus (filozofo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 727289
* GND: 118883674
* LCCN: n87896822
* VIAF: 24640052
* ISNI: 0000 0000 8103 0586
* SUDOC: 030109663
* BNF: 12159129t
 |
**Ipsilonismo** (hispane, **yeísmo**, hispana elparolo: [ʝeˈizmo]) estas karakterizaĵo de multaj dialektoj de la hispana lingvo, kiu konsistas en la perdo de la tradicia palata laterala aproksimanta fonemo /ʎ/ (skribe ‹ll›) kaj ties fuzio en la fonemon /ʝ/ (skribe ‹y›, Esperante, <ĝ>) kutime prononcata kiel frikativo aŭ afrikato. Alivorte, ipsilonisme ‹ll› kaj ‹y› reprezentas la saman sonon /ʝ/. La esprimo *ipsilonismo* devenas de la hispana nomo de la letero ‹y›, ***ye***. La kontraŭa fenomeno, *lleísmo* (prononcata [ʎe'izmo]), estas la fuzio de ‹y› /ʝ/ en ‹l›-on /ʎ/-on.

En Hispanio
-----------

En la montarana dialekto, t.e. tiu de La Montaña, estas ipsilonismo precipe dank' al la ĉirkaŭaĵo de la urbo Santandero. Tie aldone perdiĝas /j/ devenanta de /ʎ/ kaj tiel *martiú, cuchiú, rudía* anstataŭas *martillo, cuchillo kaj rodilla*, respektive.

Vidu ankaŭ
----------

* Seseo kaj ceceo;
* Rehilamiento
* Fonologio de la hispana

Referencoj
----------

### TTT-ejoj

* Dialectos (lleísmo) Arkivigite je 2010-06-16 per la retarkivo Wayback Machine
**Kelemér** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Putnok.

Busto de Mikaelo Tompa

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 19  km²
* Alto super marnivelo: 207 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.3569/20.4353
* Loĝantaro: 580
* Poŝtkodo: 3728
* Telefonprefikso: 48

Situo
-----

Kelemér situas en valo de rojo, laŭ la slovaka landlimo, laŭ flankovojo. Putnok troviĝas 9, Miskolc 51 km-ojn.

Historio
--------

La loko estis loĝata jam dum la neolitiko kaj bronzepoko. La unua mencio devenis el 1232. Post la mezepoko la turkoj senhomigis la vilaĝon. Post Traktato de Trianon la vilaĝo trovis sin apud la nova limo de Ĉeĥoslovakio. Ekde 2008 ankaŭ Slovakio apartenas al interna zono de Schengen, sekve la kontrolo ĉesis ĉe la limo. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, infanĝardeno, lernejo, migra poŝto, hoteleto.

Vidindaĵoj
----------

* mezepoka Kalvinana preĝejo (Kelemér), kelkfoje trakonstruita
* lagoj

Famulo
------

* inter 1849-1851 tie estis pastro poeto Mikaelo Tompa
Kluzo Hamm kun akvodisdonejo kaj pumpostacio (malsupre Lippe, supre kanalo)
Akvotransdonejo inter Lippe (malsupre) kaj kanalo (supre)
La **akvotransdonejo je Hamm** estas akvo-konstruteĥnika instalaĵo ĉe la kluzo je Hamm de la Datteln-Hamm-Kanalo. Ĝi servas al la akvomastrumado de la okcidentgermana kanalreto kaj de la rivero Lippe.

La supra interkluzejo inter la kanalŝtupoj Datteln, Herne, Monastero kaj Hamm provizas la okcidentgermanan kanalreton el Wesel-Datteln-, Rhein-Herne-, Dortmund-Ems- kaj Datteln-Hamm-Kanalo kaj tenas ĉiam egalan akvonivelon (±15 cm) en la unuopaj kanaloj. Kvankam alie ol riveroj kanaloj ne estas fluakvoj, tamen ĉiun jaron proksimume 550 milionoj kubometroj da akvo defluas direkten al Rejno, Ruhr kaj Emso (ĉefe pro kluzadoj) aŭ perdiĝas alimaniere, ekzemple pro uzado kiel malvarmigakvo, forflueto engrunden aŭ vaporiĝo. La akvotransdonoj el la rivero Lippe egaligas ĉi tiun perdon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Federacia Akva kaj Ŝiptrafika Administrejo pri la akvotransdonejo en Hamm Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
* Federacia Akva kaj Ŝiptrafika Administrejo pri la akvoekonomio de la okcidentgermanaj kanaloj Arkivigite je 2016-01-20 per la retarkivo Wayback Machine

Koordinatoj mankas! Bonvolu kunhelpi.
**Mónika Horváth** [horvAt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Horváth Mónika** estis hungara aktoro, muzikalkantisto.

Mónika Horváth naskiĝis la 25-an de majo 1989 en Mosonmagyaróvár.

Biografio
---------

Mónika Horváth maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 2007, poste ŝi akiris bakalaŭron en Gimnastika Universitato de Budapeŝto en 2010. Inter 2009–2011 ŝi frekventis lernejon pri kantado, krome en 2015 ŝi akiris aktoran diplomon en aktorstudio. Ŝia plej grava kantinstruisto estis Mária Toldy. Ŝi finis kursojn en 2012 kaj 2013 en Teatroarta Universitato sekcio Szentgyörgyi István. Ŝi frekventis ankaŭ akademion pri muzikalo inter 2014-2016, sed ŝi lernis ankaŭ dancoteknikon. Ekde 2012 ŝi havas rolojn ĉefe en muzikaloj.

Ŝiaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* Lajos Lajtai-István Békeffi: *A régi nyár* - Lulu
* Anton Ĉeĥov: Tri fratinoj - Olga
* Gábor Presser-Dusán Sztevanovity: *A padlás* - Kölyök (spirito)
* Imre Kálmán: *Marica grófnő* - titolrolo
* Roman Polański: *Vámpírok bálja* (muzikala versio) - Magda
* Mátyás Várkonyi-Tibor Miklós: *Sztárcsinálók* - Locusta

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* (post reklamo)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 735984
 |



* Portalo pri Biografio
**Keith Michael Patrick O'Brien** (naskiĝis la 17an de marto 1938) estis skota Kardinalo de la Romkatolika Eklezio. Li servis kiel la Ĉefepiskopo de Saint Andrews kaj Edinburgo de 1985 ĝis 2013. Li estis levita al la kardinaleco en 2003.

Vivo
----

O'Brien naskiĝis en Ballycastle en Graflando Antrim, Nord-Irlando, la 17-an de marto 1938. Post bazlernado en Ballycastle, li transloĝiĝis kun sia familio al Skotlando kie lia patro servis kun la Reĝa Mararmeo ĉe Faslane. Lia familio tiam transloĝiĝis al Edinburgo, kie li finis sian mezlernadon en la Holy Cross Academy, kaj studis ĉe la Universitato de Edinburgo, kie li gajnis bakalaŭron je kemio en 1959 (kaj poste diplomon je edukado en 1966). Liaj sacerdotaj studoj estis ĉe St Andrew's College en Drygrange, Roxburghshire, kaj li estis ordinata pastro je la 3-a aprilo 1965 de sia antaŭulo, Kardinalo Gordon Gray. De 1966 ĝis 1971 li instruis matematikon en Fife. Poste li laboris en Kilsyth, Bathgate, Drygrange, kaj Aberdeen.

Li servis kiel ĉefepiskopo de la 5-a aŭgusto 1985 ĝis la 25-a februaro 2013. Oni nomis lin la "Kardinalo de la Polemiko" pro liaj asertoj pri Skotlanda sendependiĝo kaj sociaj demandoj kiel la embria eksperimentado kaj la samseksa edzeco.

### Demisio

Februare 2013 kaze de elekto por nova papo, post demisio de Benedikto la 16-a, li estis akuzita de seksaj maldecaĵoj fare de kvar pastroj; tio estus okazinta dum la 1980-aj jaroj. Sekve li demisiis kiel kardinalo (kelkaj semajnoj antaŭ sia 75-a naskiĝtago, la dato planita) kaj la papo akceptis lian demision. Li estis estunta la ununura britia reprezentanto en la elekto. Je la 22-a, dum intervjuo, li estis espriminta subtenon por la pastra edzeco.

Li konfesis plene je la 3-a de marto: "Mi volas uzi la okazon por konsenti ke fojfoje mia seksa konduto falis sub la nivelo kiun oni postulas el mi kiel pastro, ĉefepiskopo, kaj kardinalo. [...] Mi ne agos plu en la publika vivo de la Katolika Eklezio en Skotlando."

Notoj
-----

1. ↑  *El Papa aparta al cardenal británico denunciado por acoso sexual*, El País, Madrido, 25an de februaro 2013,
2. ↑  "Cardinal Keith O'Brien: 'Allow priests to marry.'" BBC Scotland.
3. ↑  *Cardinal Keith O'Brien admits and apologises for sexual misconduct.*, The Guardian, Londono, 3an de marto 2013,

* Kategorio Keith O'Brien en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 430258
* GND: 1147194491
* VIAF: 122151246506144130486
 |
Pentraĵo *Kristo* de El Greco.
**Kristologio** (el la greka Kristo Χριστός kaj λογία, -logia) estas kampo de studo ene de kristana teologio kiu estas koncerna kun la naturo de Jesuo Kristo, precipe kun la dia kaj homa naturo. Kristologio estas ĝenerale malpli koncerna kun la detaloj de la vivo de Jesuo ol kun la la homa kaj dieca naturo kunekzistanta en unu persono. Kvankam tiu studo de la interrilato de tiuj du naturoj estas la fundamento de Kristologio, kelkaj esencaj subtemoj ene de la kampo de Kristologio inkludas la Enkarniĝon, la Resurekton kaj la savigan laboron de Jesuo.

Ĝenerale en la historio de kristanismo, Kristologiaj demandoj estis gravegaj en la vivo de la eklezio. Kristologio estis fundamenta konzerno de la Unua koncilio de Niceo (325) ĝis la Tria koncilio de Bizanco (680). En tiu periodo, la kristologiaj vidoj de diversaj grupoj ene de la pli larĝa kristana komunumo kondukis al akuzoj de herezo, kaj, malofte, posta religia persekutado.

Grava aspekto de la kristologio de la apostola epoko estis tiu de sankta Paŭlo kies ĉefaj temoj estis la ideoj pri la antaŭekzisto de Kristo kaj la adorado de Jesuo Kristo kiel Kjrios (Sinjoro). Post la apostola epoko, aro da aferoj estis debatitaj en la kristologio kaj verŝajne pro ili ekzistis gravaj skismoj en la 5-a jarcento inter la diversaj kristanaj komunumoj.

En la 13-a jarcento, Tomaso el Akvino uzis kristologion por solvi plurajn ekzistantajn problemojn. Li defendis la perfektecon de la homaj atributoj de Kristo. Dum la Mezepoko ankaŭ aperis la "tenera bildo de Jesuo" iel amiko kaj fonto de vivo, amo kaj konsolo, kaj ne nur kiel Kjrios.

Laŭ la teologo Karl Rahner, la celo de la moderna kristologio estas la formulado de la kristana kredo ke "Dio fariĝis homo kaj Dio iĝinta homo estas Jesuo Kristo".

Bibliografio
------------

* Giovanni Sala, *La Cristologia nella Religione nei limiti della semplice ragione di Kant*, in Rivista di Filosofia Neo-Scolastica, 96 (2004, 2-3, pp. 235-305).

Vidu ankaŭ
----------

* Alogoj

* Kategorio Kristologio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 349599
* GND: 4010141-1
* LCCN: sh85070081
* BNF: 11948144h
* NKC: ph115015
* BNE: XX526716
 |
**Kristóf Hamon** [kriŝtOf], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hamon Kristóf** estis hungara masonisto, konstrumajstro (laŭ nuna senco arkitekto). Lia origina nacieco estas nekonata.

Kristóf Hamon naskiĝis ie en Ĉeĥio, Habsburga Imperio ĉirkaŭ 1693, li mortis la 3-an de februaro 1748 en Buda (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio).

Biografio
---------

Pri fruaj vivoj de Kristóf Hamon mankas informoj. Ekde 1748 li estis masonisto en Buda. Li edziĝis kaj pere de tio li akiris membrecon al la masonista gildo en Buda kiel majstro en 1731. Post 2 jaroj li estis ankaŭ plenrajta burĝo de Buda. Ekde 1737 li estis membro de la urba konsilantaro en la ses dek membra asembleo. Ekde 1745 li havis la rangon arkitektura majstro de Buda. Li estis entombigita en tiu kirko, kiun li jam ne povis finkonstrui. Lia filo same estis masonisto.

Elektitaj planitaj-konstruitaj konstruaĵoj
------------------------------------------

* kapelo Sankta Johano en Budaörs (1738)
* Preĝejo Sankta Anna (Víziváros) kun monaĥinejo (de 1740 ĝis sia morto)
* Preĝejo Vizito de Maria (Újlak) (de 1745 ĝis sia morto)

* Preĝejo Sankta AnnaPreĝejo Sankta Anna
* Preĝejo Vizito de MariaPreĝejo Vizito de Maria

Fontoj
------

* hungarlingva biografieto
* hungarlingvaj datenoj

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 693181
* GND: 134055403
* VIAF: 20892148
* ISNI: 0000 0000 2253 8830
 |
La centralo ekde supre.
Turbinejo.
La **hidroelektra centralo de Yacyretá-Apipé** [jazireTA] (el guarania *jasy retã*, ‘tero de la Luno’) estas hidroelektra centralo konstruita super la areo de iamaj akvofaletoj kaj rapidejoj de Yacyretá-Apipé ĉe la rivero Paranao, en la Provinco Corrientes, Argentino, kaj la departemento Misiones, Paragvajo.

La ekipo de la centralo havas instalitan totalan povon de 3200 MW, kaj supra linio de 83 metroj super la marnivelo, ekzistante projekton de ampleksigo kiu permesu pliigi tiun kapablon preskaŭ al duoblo. Ĝi liveras la 22% de la mendo de elektro argentina kaj generas la 60% de la energio hidroelektra de la lando.

Yacyretá nokte.
Tra ĉiu turbino povas pasi 2630 milionoj da litroj de akvo hore, tio estas ke tra la 20 turbinoj de Yacyretá ovas pasi ĉiuhore la ekvivalento al la konsumo de trinkebla akvo de 13 tagoj de la urbo Asunciono (ĉefurbo de Paragvajo) aŭ de 2 tagoj de la urbo Bonaero (ĉefurbo de Argentino). La baraĵo estis inaŭgurita la 7an de julio de 1998 fare de la Prezidantoj de Argentino Carlos Menem kaj de Paragvajo Juan Carlos Wasmosy, kaj en tiu tago oni ekfunkciigis la 20 turbinojn programitajn. La produktado de la centralo saltis de 12.149 GWh al 16.738 GWh dum la periodo 2004-2009, kio reprezntas kreskon de 37,7%.

Spite ties produktado, la projekto de la diglago estis konstante kritikita dum ties planado kaj konstruado, kaj pro la konsekvencoj ekologiaj kiujn ĝi okazigis — inter ili la inundo de biomo praktike unika, kiu kondukis al la formorto de nombraj specioj endemiaj — kaj pro la administrado de la projekto, kies origina buĝeto multobliĝis kelkajn fojojn ĝis atingi 11.500 milionojn da dolaroj kio rezultis en denuncoj pro politika koruptado.

Notoj
-----

1. ↑  La Presidenta dejó inaugurada en su cota máxima la represa Yacyretá.
2. ↑  Crece la energía que genera Yacyretá

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Akvorezervejo Yacyretá en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* EBY.org.ar (oficiala argentina retejo de la *Entidad Binacional Yaciretá*).
* EBY.gov.py (oficiala paragvaja retejo de la *Entidad Binacional Yaciretá*).

27° 28′ 57.5″ S 56° 44′ 22″ O﻿ / ﻿27.482639 °S, 56.73944 °O﻿ / -27.482639; 56.73944 (mapo)
La **Ponto de Sankta Marteno** estas mezepoka ponto situanta en la okcidenta parto de la urbo de Toledo, Hispanio, el kiu oni povas rigardi belan panoramon de la urbo. Ĝi estis konstruita danke al la arkiepiskopo don Pedro Tenorio en la 14a jarcento, kiu decidis la definitivan planon de kvin arkoj kaj du turetoj heksagonalaj kaj kun kreneloj en ambaŭ pintoj (skribaĵo sur ŝtono en la tureto elireja referencas al tiu verko). Dum la regado de Karlo la 2-a oni reformis ĝin, plilargigis ties alirojn kaj, post unu jarcento, oni pavimis ĝin. De ambaŭ reformoj restis skribaĵoj en la interna muro de la enireja tureto, kun la imperia blazono flankita de du sidantaj reĝoj.

Estas legendo ke konstruisto eraris en la kalkuloj por la enorma centra arko kaj kiam jam la ponto estis preskaŭ konstruita rimarkis la eraron. Li ne volis malkaŝi la aferon kaj la konstruo pluis, sed li tute sciis, ke kiam pezo venos sur la ponto, tiu rompiĝos kaj kompreneble li tute maltrankviliĝos sen scii kion fari. La edzino, sciinte, iris nokte kaj incendiigis la tutan eltenan lignan konstruverkon. Tio estis konsiderata akcidento. La konstruisto povis korekti la kalkulojn kaj la ponto jam estis konstruita laŭ certa plano. La edzino estas rememorata per skulptaĵo super la arko, tamen vere la bildo estas de la tiama arkiepiskopo, kiu konstruigis la ponton.

Historia monumento
------------------

Historia monumento **RI-51-0000215**

Bibliografio
------------

* Amador de los Ríos y Fernández de Villalta, Rodrigo.  (1905) *Monumentos arquitectónicos de España: Toledo*, (Publika havaĵo), Madrido: E. Martín y Gamoneda.

* González Simancas, Manuel.  (2005) *Toledo: sus monumentos y el arte ornamental*. ISBN 9788497611480.

* Lampérez y Romea, Vicente.  (1921) *Murallas, puertas y puentes de Toledo* **78**. Boletín de la Real Academia de la Historia, p. 100–107.

* Mariátegui, Eduardo de.  (1866) *Crónica de la provincia de Toledo*, (Publika havaĵo), Madrido: Aquiles Ronchi y compañía.

Referencoj
----------

1. ↑  Bienes de Interés Cultural

* Kategorio Ponto de Sankta Marteno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Blankkoluma trogono** |
| --- |
|  |
| Blankkoluma trogonoBlankkoluma trogono
 |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Trogonoformaj *Trogoniformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Trogonedoj *Trogonidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Harpactes* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***H. fasciatus*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Harpactes fasciatus****(Pennant, 1769) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
| Natura arealoNatura arealoNatura arealo |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Blankkoluma trogono  |

 |
| v • d • r |

La Blankkoluma trogono aŭ **Malabara trogono**, *Harpactes fasciatus*, estas preskaŭpaserina birdo de la familio de trogonoj aŭ Trogonedoj.
Ĝi estas ĉefe limigita al Srilanko kaj okcidenta Barato. Etaj loĝantaroj ekzistas en la Orientaj Ghatoj kaj Centra Barato. Oni supozas, ke temas pri altitudaj migrantoj en la montetoj de Nilgirio kie troviĝas nur somere.

Ekzistas tri priskribitaj subspecioj:

* *H. f. fasciatus*, (Pennant, 1769) en Srilanko
* *H. f. legerli*, (Koelz, 1939)
* *H. f. malabaricus*, (Gould, 1834) en okcidenta Barato

Ĝi estas loĝanta de densaj tropikaj arbaroj, kie ĝi nestumas en arbotruo, kun tipa ovodemetado de 2-4 ovoj.

maldekstra
Femalo
Malabara trogono manĝas insektojn kaj fruktojn, kaj ties larĝa beko kaj malfortaj kruroj respegulas siajn dieton kaj arbajn kutimojn. Kvankam la flugo povas esti rapida, le specio ne estas flugema. Ili kutime ripozas rekte. La voĉo estas rapida kiu-kiu-kiu-kiu regule ripetita.

Trogonoj montras seksan dumorfismon kun la masklo pli brilkolora. La plumaro estas milda. Tiu orientalisa specio estas ĉirkaŭ 31cm longa. La **kapo kaj brusto de la masklo estas nigraj** en la barata raso *H. f. malabaricus*, kaj malhelgrizaj en la srilanka nomiga *H. f. fasciatus*. **Blankkoluma strio** separas tiujn malhelajn partojn el la **rozkoloraj subaj partoj** kaj nomigas la specion. Dorso kaj vosto estas cinamokoloraj (subvosto blanka kun fina nigra strieto), kaj la flugiloj estas grizecnigraj.

La ino estas tre cinamokolora, kun malhela nuanco en kapo kaj brusto. La flugiloj estas brunaj.

Notoj
-----

1. ↑  Zarri, A.A. and A.R.Rahmani (2005) Malabar Trogon in the Nilgiris Upper Plateau, Tamil Nadu. J. Bombay Nat. Hist. Soc. 102(1):116

Referencoj
----------

* BirdLife International (2004). *Harpactes fasciatus*. *Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj*, eldono de 2006. IUCN 2006. Elŝutita 11 Majo 2006. Ne minacata

  



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Birdoj |

* Blankkoluma trogono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Blankkoluma trogono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Blankkoluma trogono en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Akvoturo en Zambrovo** - kazerna akvoturo situanta en Zambrów en la Podlaĥia provinco ĉe la strato Fabryczna 10 proksime al la urbodomo Zambrów kaj komerca centro "Galeria Bem". Nuntempe ĝi ne estas uzata kiel intencite. Ĝi estas karakteriza kaj rekonebla elemento de la zambrova panoramo.

Historio
--------

La konstruaĵo estis konstruita en la 1880-aj jaroj kiel parto de la konstruado de la cara kazerna komplekso kiel ilia ero kaj helpa infrastruktura instalaĵo. Ĝia tasko estis havigi aliron al akvo al du caraj infanteriaj regimentoj (15-a kaj 16-a), 5 baterioj, 4 artileriaj brigadoj, grupo de kozakoj kaj la Repniński-stabo. Post 1915, ĝi servis la germanajn trupojn postenigitajn en la kazerno. Dum la Dua Pola Respubliko, ŝi ankaŭ servis la armeon, inkluzive de la 71-a Infanteriregimento kaj militaj lernejoj: la Infanteria Rezerva Oficira Kadeta Lernejo kaj la Masovia Kadeta Lernejo, Artileria Rezervo generalo Jozefo Bem. En la postmilitaj jaroj ĝi servis ankaŭ al la armeo. Post la konstruado de *Zambrovaj Fabrikoj de Kotona Industrio*, ĝi estis uzata de la fabriko ekde 1954.

Arkitekturo
-----------

5-etaĝa cilindra konstruaĵo, konstruita el ruĝaj brikoj, simile al aliaj kazernaj konstruaĵoj. Ornamita per brikaj detaloj. Estas fenestroj ĉirkaŭ la turo sur ĉiu etaĝo. Sur la etaĝoj 1-4, ili estas rektangulaj kaj dividitaj en duonon, kaj supre ili estas rektangulaj kun duoncirklo supre. La ruĝbrika silueto de la akvoturo turas super la panoramo de la suda parto de la urbo.

Piednotoj
---------

1. ↑
2. ↑

* Kategorio Akvoturo en Zambrovo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Mondlango** (=**Monda Lango**; en esperanto *Mondlingvo*), kromnomata **Ulango** (=**Universala Lango**), estas planlingvo kreita de He Yafu en 2002 bazita sur Esperanto kaj la angla lingvo.

La projekto forigas la ĉapelitajn literojn kaj prenas la q, w, x kaj y. Ĝi forigas la akuzativon kaj la pluralon de adjektivoj. La "virgenraj" substantivoj estas anstataŭigitaj per "neŭtralaj" substantivoj. La vortaron ĝi pliangligas, ĉar laŭ ĝia filozofio *Esperanto havas tro latinecan vortprovizon*. Finfine ĝi anstataŭigas la -j de pluralo per -s.

En Mondlango la verboj finiĝas per -an, -in, -on, -uz, -ez por prezenco, pasinteco, futuro, subjunktivo kaj imperativo. Ĉar -os estas la finaĵo de plurala substantivo; kaj la prezenca,
pasinteca kaj futura tempoj de aktivaj participoj finiĝas per -ant, -int, kaj -ont. Pro tio, estus pli bone uzi -an, -in, -on por akordi kun ili.

Ekzemplo
--------

*La tero esan un biga vilajo, ay ciu humo esan jia vilajano*
La tero estas unu granda vilaĝo, kaj ĉiu homo estas ĝia vilaĝano

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Nova oficiala retejo de Mondlango Arkivigite je 2021-05-15 per la retarkivo Wayback Machine
En terkulturo, **akvujo** estas konstruaĵo de stokado de akvo, dumvintre plenigita per la pumpado de la grundakvo.

Karakterizoj
------------

La akvujo estas terlaborita, kavigita, hermitikigita konstruaĵo, konstituita de kavo kovrita de hermetika filmo. Ĝia volumeno estas plejofte proksimume 200 000 m³ vasta. Ĝi estas plenigita vintre per pumpado de la grundakvo, tio kio malsamigas ĝin de la monteta akvobaraĵo, kiu estas plenigita per la surfaca akvo, en dekliva tereno. La akvujo ebligas transloki la elprenadojn de la grundakvo el somero al vintro kaj ebligas pluan stokadon de akvo.

Debatoj
-------

Laŭ la kontraŭuloj de akvujoj, ĉi-tiuj stokejoj estas longtempe malefikaj (granda kvanto da akvo estas perdita pro vaporigo) kaj ili malbone influas la ĉirkaŭajn ekosistemojn, profite al intensa agrikulturo, irigaciita kaj ĝenerale unukultiva. Pluraj kontraŭaj asocioj kreiĝis, kaj manifestacioj organiziĝas tie, kie tiaj projektoj estas proponitaj. Sciencistoj kaj NROj proponas alternativojn bazitajn sur la renovigo de la grundojn kaj de la heĝkamparojn, kaj sur la uzado de subspecioj bezonantaj malpli da akvo kaj pli rezistemaj kontraŭ senpluvecoj kaj sekego.

Referencoj
----------

1. ↑  **(franclingve)** "Ni kunhavu la akvon! Akvujoj profitas nur al intensa agrikulturo" arkivo

* Kategorio Akvujo (terkulturo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 704990
 |
La obelisko, proksime al la Minervo-puto.
La **Erthal-obelisko** estas 18 metrojn alta obelisko sur la Katedralplaco de Erfurto.

Historio
--------

Ĝi starigitis okaze de la unua vizito de la majenca princo-ĉefepiskopo Friedrich Karl Joseph von Erthal en la urbo kaj estas unu el la plej malnovaj monumentoj en Erfurto.

La kostoj estas de 1.120 taleroj, el kiuj la erfurtanoj kontribuis donace 858. La verko de nekonata arkitekto el Wandersleben estas el grejso kaj havas soklon granitan kun laŭra krono ĉirkaŭ portreto, nomo, blazono kaj inicialoj.

Pli frua dediĉo atestas ke lojalaj subuloj de la urbo faris la monumenton por la plej bona reganto je ĉiama memoro (*Treue Unterthanen hiesiger Stadt dem besten Vater des Landes, zu ewigem Gedächtnis*).

En la kuro de la jaroj, vetero kaj fulmobatoj damaĝis la obeliskon kaj necesigis plurajn restaŭradojn. Dum la vizito de imperiestro Vilhelmo la 2-a en 1899 oni riparis la obeliskon. En 1990 privatuloj ebligis novan restaŭradon kaj en 2005 renoviĝis la soklo. La enskriboj hodiaŭ ne plu bone legeblas. Tamen oni sukcesis teknike legebligi la enskribon kiu tekstas:

DEM BESTEN VATER DES LANDES  

FRIEDRICH CARL IOSEPH  

DES HEIL. STUHLES ZU MAINZ ERZBISCHOFF  

DES HEIL. RÖM. R. DURCH GERM. ERZKANZLER UND CHURFÜRST  

AUCH FÜRST UND BISCHOFF ZU WORMS etc. etc. GEBOREN  

DEN 3. JANUARII 1719. ERWÆHLT DEN 18. JULI 1774.  

IN HOECHST EIGNER PERSON GEGENWÆRTIG IN  

ERFURT DEN 17. MAII 1777. DIESES DENKMAL HABEN  

ZU EWIGEM GEDÆCHTNISS AUS TIEFST GEBÜHRENDER  

DANKBARKEIT DER HÖCHST GNÆDIGEN HULDREICHSTEN  

GEGENWART SEINER CHURFÜRSTLICHEN GNADEN  

ERRICHTET DIE TREUEN UNTERTHANEN  

HIESIGER STADT ERFURT.

Notoj
-----

1. ↑   Traduko: *Por la plej bona patro de la lando, por Frederiko Karlo Jozefo, ĉefepiskopo majenca, arkikanceliero kaj princo elektisto kaj krome i.a. princo kaj episkopo de Worms, kiu naskiĝis en la 3.1.1719 kaj elektitis en la 18.7.1774.: li mem restis en Erfurto en la 17.5.1777. Ĉi-prezentan monumenton starigis, je memoro kaj el profundega dankemo antaŭ la erfurte-restinta princelektista moŝto, la fidelaj subuloj erfurtaj.*

Literaturo
----------

* Steffen Raßloff: *100 Denkmale in Erfurt. Geschichte und Geschichten.* Mit Fotografien von Sascha Fromm. Essen 2013, ISBN 978-3-8375-0987-8. p. 78 sekvv.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Erthal-obelisko (Erfurto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj sur *erfurt-web*.
**Román Rezek,** laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Rezek Román Sándor** estis hungara katolika pastro, bemediktana monaĥo, gimnazia instruisto, tradukisto.

Román Rezek naskiĝis la 3-an de aŭgusto 1916 en Gödöllő, li mortis la 8-an de majo 1986 en San-Paŭlo (urbo).

Biografio
---------

Román Rezek maturiĝis en premonstrata gimnazio en sia naskiĝurbo en 1934, poste li aliĝis al la benediktana ordeno. Li studis teologion en Győrszentmárton, poste li monaĥiĝis, iom poste en 1940 li pastriĝis. Li akiris diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány kaj samloke li doktoriĝis en 1941. Pli frue en 1940 li estis pastro de Celldömölk, poste li instruis en gimnazio en Kőszeg. En 1944 li estis pastro-soldato en la armeo kaj li iĝis militkaptito en Francio. Post la liberiĝo li estis pastro de la hungara misio, sed li okupiĝis ankaŭ pri literaturo. Iom poste li fokusiĝis pri verkoj de Pierre Teilhard de Chardin. En 1965 li estis sendita al Brazilo, kie li estis pastro, ankaŭ gimnazia instruisto (1966-1977), li havis postenon en seminario, fine li havis tempon por traduki. Lia ĉefverko estas ĉiuj verkoj de Teilhard de Chardin (28 volumoj) kaj ties aprezoj en 40 volumoj.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Prohászka esztétikája* (1942)
* *Mélyen szállunk. Rezek Sándor versei* (poemaro, 1952)
* *Elmélkedések a szépségről. Fejezetek egy művészetbölcseletből* (1954)
* *Sodródó világ. Teilhard de Chardin világképének témakörei* (1967)
* *Teilhard de Chardin ismeretelmélete* (1975)
* *Út az Ómega felé* (1981)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 681821
 |
**Rosoŝo** (ruse: *Россошь, Rossoŝ*) estas urbo en Voroneĵa provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (ekde jaro 2005) estas 20450.

La urbo estis fondita en fino de la 17-a jarcento.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1923.

La interurba telefona kodo estas 07396, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas 50° 12′ N 39° 35′ O﻿ / ﻿50.200 °N, 39.583 °O﻿ / 50.200; 39.583 (mapo)Koordinatoj: 50° 12′ N 39° 35′ O﻿ / ﻿50.200 °N, 39.583 °O﻿ / 50.200; 39.583 (mapo).

La urbo estas sur maldekstra bordo de rivero Ĉornaja Kalitva (Nigra Kalitva,Чёрная Калитва) (baseno de rivero Don (Дон)), ĉe enenfluo en ĝin de rivero Suĥaja Rossoŝ (Seka Rosoŝo, Сухая Россошь).

En jaro 1959 la urbo havis 30,2 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 62,9 mil loĝantojn.

Flago de Voroneĵa provinco
Urboj de Voroneĵa provinco

**Ĉefurbo**: Voroneĵ

Bobrov |
Boguĉar |
Borisoglebsk |
Buturlinovka |
Ertil |
Kalaĉ |
Liski |
Novoĥopjorsk |
Novovoroneĵ |
Ostrogoĵsk |
Pavlovsk |
Povorino |
Rossoŝj |
Semiluki
Giganta Pacifika polpo - la plej granda el la polpoj kiu povas atingi longecon de 4,3 m.
**Polpa luktado** estas ekstrema sporto, en kiu plonĝistoj luktas kun polpoj por tiri ilin al marbordo.  Ĉi tiun teknikon ankaŭ uzas praktike maraj biologoj por kapti polpojn. 

Polpoj estas konsiderataj kiel la plej altaj kvocientaj intelektuloj inter senvertebruloj kaj ilia kaptado ne estas bagatela kaj eĉ povas esti danĝera. Estas noto pri partoprenado en ĉi tiu sporto ekde la malfruaj 1940-aj jaroj, sed ĝia praktiko atingis sian pinton de populareco dum la 1960-aj jaroj en Usono. Dum ĉi tiu periodo, la Mondaj Polpaj Luktaj Ĉampionecoj okazis ĉiujare ĉe Puĝeta Fjordo, Vaŝingtonio. La evento altiris milojn da spektantoj ĉiujare kaj eĉ estis raportita de amaskomunikiloj. Trofeoj estis donitaj al individuoj kaj grupoj de plonĝistoj, kiuj kaptis la plej grandajn bestojn. Post la konkurso iuj polpoj estis manĝitaj, iuj estis donitaj al loka akvario kaj iuj estis liberigitaj reen en la maron.  Ekzemple, ĉe la Mondaj Polpaj Luktaj Ĉampionecoj okazigitaj en aprilo 1963, 111 plonĝistoj partoprenis. 25 polpoj kiel specimenoj de giganta Pacifika polpo (*Enteroctopus dofleini*) estis kaptitaj en tiu tago. La polpoj estis aranĝitaj laŭ sia pezo: la pezo de la plej malgranda estis 1,8 kg kaj tiu de la plej peza 26 kg. 

En 1965, la gazeto Time publikigis artikolon pri la kreskanta populareco de la industrio.

Piednotoj
---------

1. 1 2  Norman, M.D. (2000). Octopus Wrestling. In: *Cephalopods: A World Guide*. ConchBooks, pp. 217-218.
2. ↑
3. ↑  [Anonymous] (1963). 1963 World Octopus Wrestling Championships. *Skin Diver Magazine*, Julio 1963.
4. ↑  Adventure & The American Individualist, Time Magazine, 19.11.1965
**Erskine TATE** (14a de Januaro, 1895, Memphis (Tenesio) – 17a de Decembro, 1978, Ĉikago) estis usona ĵaza violonisto kaj bandestro.

Tate translokiĝis al Ĉikago en 1912 kaj estis pionira figuro en la ĵaza scenejo de Ĉikago, ludanta kun sia bando, nome Vendome Orchestra, ĉe la Teatro Vendome, kiu estis situanta ĉe la numero 31a de la strato State Street. Vendome estis kinentrepreno, kaj la bando de Tate ludis dum la prezentado de silentaj filmoj; inter ĝiaj membroj estis Louis Armstrong (trumpeto), Freddie Keppard (korneto), Buster Bailey (saksofono), Jimmy Bertrand (tamburoj), Ed Atkins (trombono), kaj Teddy Weatherford (piano), same kiel Stomp Evans, Bob Shoffner, Punch Miller, Omer Simeon, Preston Jackson, Fats Waller, kaj Teddy Wilson. En la mezo de la 1930-aj jaroj, Tate retiriĝis el la aktiva ludado kaj iĝis muzikinstruisto.

Notoj
-----

* [Erskine Tate ĉe Allmusic angleŜablono:Allmusic/zorgado/deviga parametro ID mankas Erskine Tate] ĉe Allmusic


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 559661
* LCCN: n94042632
* VIAF: 48455787
* ISNI: 0000 0000 4400 6528
* BNF: 13841255v
* MBA: a67490d6-ad9f-4871-8dcd-0f42dac7ece7
 |