recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Propageroj de manglo
propagero (plantidoj) ĉe foliorandoj de *Kalanchoe daigremontiana*
Marchantia polymorpha, ĝermujo
tigra lilio, ermbulbeto
En hortikulturo, **propagero** estas iu ajn planta materialo uzata por la celo de plantopropagado. En neseksa reproduktado, propagero povas esti ligneca stikaĵo aŭ iu ajn planta parto. En seksa reproduktado, propagero estas semo aŭ sporo. En mikropropagado, speco de neseksa reproduktado, iuj ajn plantopartoj povas esti uzataj, kvankam ĝenerale oni preferas esence meristemajn partojn kiaj radikajn kaj tigajn pintojn, aŭ burĝonojn.

La arbidoj kiuj rezultas el la kutime vivonaska reproduktado en la mangrovarbaroj, responde al la ekstremaj vivcirkonstancoj, oni ankaŭ nomas propageroj.

Referencoj
----------

Literaturo
----------

* Boedeltje, G. W. A. Ozinga, and A. Prinzing. 2008 : The trade-off between vegetative and generative reproduction among angiosperms influences regional hydrochorous propagule pressure'. *Global Ecology and Biogeography*, 17:50-58. angle
* Cellot, B. F. Mouillot, and C. P. Henry. 1998 : Flood drift and propagule bank of aquatic macrophytes in a riverine wetland. *Journal of Vegetation Science*, 9:631-640. angle
* Hartmann and Kester's Plant Propagation, Seventh Edition angle

Vidu ankaŭ
----------

* Adventiva organo
* Rizoforacoj

### Eksteraj ligiloj

* Ekzemplo de propageroj ĉe la briofitoj[*rompita ligilo*] france


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |
**West Vancouver** (Okcidenta Vankuvero) estas distrikta municipo en la kanada provinco Brita Kolumbio. La municipo estas parto de Metropolo Vankuvero, kaj situas nordokcidente de la grandurbo de Vankuvero, ĉe la norda flanko de English Bay kaj sur la sudorienta bordo de Howe Sound, kaj estas najbara al la distrikto de Norda Vankuvero, kiu estas oriente de ĝi. Kune kun la provinco kaj urbo de North Vancouver, ĝi estas parto de loka regiona grupo konata kiel la Nordbordaj Municipoj, aŭ simple "la Norda bordo".

Laŭ la censo, (2011) la populacio de la urbo estas 42,694. Cypress Provincial Park, kiu situas plejparte ene de la urbolimoj, estis unu el la fokusoj de la Vintra Olimpiko 2010. Okcidenta Vankuvero estas hejmo de la unua kanada butikcentro, la Park Royal,  kaj ĝi ankaŭ havas la ŝip-terminalo nomata Gulf Ferry Terminal The Horseshoe, unu el la ĉefaj ligpunktoj inter ĉeftera Brita Kolumbio kaj Vankuvera Insulo.

Referencoj
----------

1. ↑ .  Census Profile - West Vancouver. Alirita 2013-02-18.

 **Skripteraro: Tia modulo ne ekzistas.**
2. ↑  "West Vancouver", Kerry McPhedran, *The Vancouver Book*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 834365
* GND: 4803019-3
* LCCN: n88258275
* VIAF: 126102452
 |
**Pinal de Amoles** estas unu el la 18 komunumoj de la meksika subŝtato Querétaro, kiu situas en la centro parto de Meksiko, ĉirkaŭ 200 kilometroj nordokcidente de la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Pinal de Amoles*. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 22002.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 25325 loĝantojn. El tiuj estis 12062 viroj kaj 13263 virinoj. La komunumo havas surfacon de 611,9 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 2320 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 22819 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 74 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 0,32 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Pinal de Amoles Arkivigite je 2011-06-16 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
**Carl Lee PERKINS** (la 9-an de aprilo‏ 1932 - la 19-an de januaro 1998) estis usona rokabila muzikisto kiu registris ĉefe en la Sun Records studio en Memfiso, Tenesio de 1954. Lia plej konata kanto estas *Blue Suede Shoes* (Bluaj sŭedaj ŝuoj) .

Laŭ Charlie Daniels, "la kantoj de Carl Perkins enkarnigis la rokabila-epokon, kaj la sono de Carl Perkins enkarnigas la rokabila-fluon pli ol iu ajn alia en la industrio, ĉar ĝi neniam ŝanĝiĝas."  La kantoj de Parkins estis prezentitaj fare de influaj artistoj kiel ekzemple Elvis Presley, The Beatles kaj Johnny Cash, kiuj plifortigis lian lokon en la historio de populara muziko. Li estis parto de la koncertgrupo kiu inkluzivis June Carter, Jerry Lee Lewis, Elvis Presley kaj Johnny Cash .

Perkins estas konata kiel la "Reĝo de Rokabilo", li eniris la Halon de Famo de Rokenrolo kaj Roll, Rokabilo kaj Nashville Songwriters. Li ankaŭ ricevis la Grammy-Premion.

Perkins estis vicigita 99-a en la "Greatest Artists of All Time" kategorio per Rolling Stone revuo .

Referencoj
----------

1. ↑   Carl Perkins – American musician and songwriter. Alirita 9 November 2019.
2. ↑  Pareles.
3. ↑  Naylor, p. 118.
4. ↑   Rock 'n Roll Legend Carl Perkins' Much Anticipated Story to Come to the Big Screen (August 16, 2007). Alirita April 5, 2013.

Eksteraj ligiloj
----------------

* *The Carl Perkins Story*  en Interreta filma datumbazo (angle)
* Carl Perkins biografio
* lapaĝo de Perkins ĉe la Rockabilly Halo de Famo
* Carl Perkins bio ĉe Rolling Stone
* Carl Perkins Biografio ĉe The History of Rock


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 840199
* GND: 119500051
* LCCN: n88613660
* VIAF: 68147266979135482781
* ISNI: 0000 0001 1844 6199
* SUDOC: 082121338
* BNF: 13898373s
* MBA: 068bd7ab-c38e-4fae-8ed2-cb0c153ed68f
* NKC: xx0022543
* ICCU: DDSV001319
* BNE: XX842354
 |
**Claude-Louis RODET** estis franca politikisto naskiĝinta la 29-an de septembro 1768 en Bourg-en-Bresse kaj mortinta la 31-an de oktobro 1838 en la sama urbo.

Biografio
---------

Advokato en Bourg-en-Bresse dum la franca revolucio, li varbis sin en 1791 en la 3-a bataliono de voluntuloj de lia departemento, partoprenis kampanjon al la Rejno kaj estis nomumita oficiro-pagisto. 

Retiriĝinta post la paco de Campo-Formio, li reprenis sian advokatan karieron, kaj fariĝis municipa konsilisto de Bourg-en-Bresse dum la Unua Imperio. 

Li estis elektita la 20-an de decembro 1818 kiel deputito de la departemento Ain, kaj seĝis inter la subtenantoj de konstituciismo.

La deputitaj balotoj de la 25-a de februaro 1824 ne favoris lin, sed li denove estis elektita en la parlamenton la 26-an de majo 1829, revenis al la opozicia grupo kaj interalie voĉdonis la Adreson de la 221. 

Nomumita en 1830 kiel prefekteja konsilisto, li rezignis sian deputitan mandaton kaj oficiis en tiu posteno ĝis sia morto.

Fontoj
------

* « Claude-Louis Rodet », en Adolphe Robert kaj Gaston Cougny, *Dictionnaire des parlementaires français*, eld. Edgar Bourloton, 1889-1891

Eksteraj ligiloj
----------------

* Datumbazo Sycomore de la Nacia Asembleo de Francio - Arkivo
Pastro Piotr Skarga
**Piotr SKARGA** blazono *Pawęża*, SJ, alia formo de la nomo: Piotr Powęski (naskiĝis la 2-an de februaro 1536 en Grójec, mortis la 27-an de septembro 1612 en Krakovo) – pola jezuito, teologo, verkisto kaj predikanto, grava pola reprezentanto de kontraŭreformacio, kortega predikanto de Sigismondo la 3-a Vasa, rektoro de Kolegio de Jezuitoj en Vilno, la unua rektoro de Vilna Universitato.

Vivo kaj agado
--------------

En la jaroj 1552-1555 studis en Akademia Krakowska, akirante gradon de bakalaŭro ĉe Filozofia Fakultato. En 1564 en Lvovo ordiniĝis kaj kiel kanoniko komencis agadon de predikanto, i.a. ĉe Lvova Katedralo. Post kelkaj jaroj vojaĝis al Italio, kie en Romo en 1569 eniris monaĥejon de jezuitoj. Reveninte post du jaroj okupiĝis pri fondado en Pollando jezuitajn kolegiojn kaj pri bonfaranta agado por protekti homojn kontraŭ procentego. Estis planita unua rektoro de Kolegio en Poznań, kiu fine iĝis Jakub Wujek. Li estis eminenta animzorganto de Litovio kaj Belorusio, fondis kelke da jezuitaj kolegioj, ekz. en Polack, Rigo kaj Tartu.

*Prediko de Skarga*, far de Jan Matejko, 1862, olea pentraĵo, 224 × 397 cm. Reĝa kastelo,Varsovio. Piotr Skarga (staranta dekstre) reĝo Sigismund III Vasa sidanta.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 415496
* GND: 119327384
* LCCN: n83147379
* VIAF: 46803167
* ISNI: 0000 0001 1026 1149
* LIBRIS: 285150
* SUDOC: 030320496
* BNF: 121760502
* NLA: 35639496
* BIBSYS: 14010283
* NKC: jn20031126003
* ICCU: BVEV051961
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Pinasparago** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonaj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Erikaloj *Ericales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Erikacoj *Ericaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Monotropo *Monotropa* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***M. hypopitys*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Monotropa hypopitys****L. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Sinonimoj |
| vidu tekston |
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Pinasparago  |

 |
| v • d • r |

La floroj de pinasparago
La alia specio de monotropo - *Indiana pipo* (*Monotropa uniflora*)
Morfologio de pinasparago
La **pinasparago** (*Monotropa hypopitys*) estas planta specio el genro monotropo, familio de erikacoj.

La planto estas pala, vaksokolora, mankas en ĝi la klorofilo. La folioj estas rudimentaj, skvamaj, la stomoj estas sporadaj. La floroj kapjesas.

Ĝi estas parazita planto, kreskanta en ombrodonaj deciduaj kaj nedeciduaj arbaroj. La pinasparago kreskas grupe aŭ en sorĉistina cirklo (kresko en rondoformo).

Tiu holarktisa planto parazitas fungojn, kiuj parazitas arbarajn radikojn (epiparazitismo). La grajnoj de la pinasparago estas etaj, disvastiĝas per vento. La milgrajna maso estas 3mg. Dum ĝermado aperas radiketo, kiu fortiĝas, nur per kaj ĉeesto de fungo.

  



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |
**Bénédict** aŭ **Benoît** **FOULD** estis franca bankisto, politikisto kaj artokolektisto naskiĝinta la 21-an de novembro 1792 en Parizo kaj mortinta la 30-an de julio 1858 en Saint-Germain-en-Laye.

Biografio
---------

Filo de Beer Léon Fould, li fruaĝe taskis pri la administrado de la patra firmao (banko Fould-Oppenheim). Danke al sia konataro en la financa mondo, li obtenis en 1827 postenon en tribunalo kaj en ĉambro de komerco. La 14-an de februaro 1833, li estis proklamita deputito de la departemento Aisne : okazis tamen eraro en la oficiala censo de voĉdonoj, tiel ke Jean-Baptiste Harlé fine fariĝis deputito por la koncerna seĝo. Fould spertis pli bonan fortunon okaze de la baloto de la 14-a de majo 1834, kaj fariĝis deputito de Saint-Quentin.

Li voĉdonis plejofte konforme al la parlamenta majoritato, kun kiu li tamen kelkfoje malopiniis, precipe pri doganaj kaj industriaj aferoj. En 1835, li proponis amendon al la artikolo 573 de la leĝoprojekto pri bankrotoj, kaj parolis pri la ŝtata buĝeto. La sekvan jaron, li estis raportisto de la leĝoprojekto rilate al pluaj kreditoj de 1835. En 1837, li batalis kontraŭ la leĝoprojekto pri ŝparkasoj, kaj aktive partoprenis la parlamentajn debatojn pri sukeraj taksoj, fervojaj projektoj kaj ŝtataj elspezoj. Reelektita deputito la 4-an de novembro 1837 kontraŭ François Arago, li interalie esprimis sian opinion rilate al la leĝo pri bankrotoj, al la repago de ŝtatŝuldoj kaj al la buĝeto de la ministerio pri eksteraj aferoj. Li denove estis reelektita por plua mandato la 2-an de marto 1839.

Li estis membro de la centra izraelida konsistorio de Francio.

Li mortis la 30-an de julio 1858 kaj estis entombigita en la tombejo Père-Lachaise.

Portreto de la edzino de Benoît Fould, denaske Helena Oppenheim (1799-1880).
Edziĝinta al Helena Oppenheim, filino de Salomon Oppenheim, li adoptis siajn nevinojn de la familio Ratisbonne, Flore (estonta s-ino Singer), Zélie (estonta s-ino de Sourdeval) kaj Elisa (estonta s-ino Worms de Romilly).

Granda artokolektisto, li cetere estis la proprietulo de la kastelo de la Valo en Saint-Germain-en-Laye.

Fontoj
------

* « Benoît Fould », en Adolphe Robert kaj Gaston Cougny, *Dictionnaire des parlementaires français*, eld. Edgar Bourloton, 1889-1891
* Jules Janin, *Notice biographique sur M. Benoît Fould*, 1858

Eksteraj ligiloj
----------------

* Datumbazo Sycomore de la Nacia Asembleo de Francio - Arkivo
Municipo Lendava en Slovenio, kie Pince troviĝas
**Pince**, (ankaŭ hungare) estas malgranda vilaĝo en Slovenio, en provinco **Prekmurje**, en statistika regiono **Pomurska**, en Občina Lendava. La hungara nomo signifas: kelo.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 3  km²
* Alto super marnivelo: 161 m
* Koordinatoj: 46° 31′ 32.27″ N 16° 31′ 20.45″ O﻿ / ﻿46.5256306 °N, 16.5223472 °O﻿ / 46.5256306; 16.5223472 (mapo)Koordinatoj: 46° 31′ 32.27″ N 16° 31′ 20.45″ O﻿ / ﻿46.5256306 °N, 16.5223472 °O﻿ / 46.5256306; 16.5223472 (mapo)
* Loĝantaro: 200
* Poŝtkodo: 9220
* Aŭtokodo:
* Telefonprefikso:

Situo
-----

La vilaĝo situas sur tre mildaj deklivoj, laŭ la hungara landlimo (ankaŭ la kroata limo estas proksime), laŭ flanka vojoj, aŭtoŝoseo Mariboro-Budapeŝto preteriras. Ĝis 2007 limpasejo funkciis al Tornyiszentmiklós. Poste Slovenio kaj Hungario apartenas al interna zono de traktato Schengen, sekve la limoj ne estas gardataj, ili estas trapaseblaj senkontrole ie ajn.

Historio
--------

Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungario, al Zala (reĝa departemento), al distrikto de Letenye, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo senbatale okupis la komunumon kaj post 10 tagoj transdonis al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, ekde 1991 de Slovenio.
**Korkovado** aŭ **Corcovado** (portugallingva prononco laŭ IFA: koʁkoˈvadu) kio signifas "ĝibulon" en portugala, estas monto en centra Rio-de-Ĵanejro, Brazilo. Ĝi estas 710-metrajn alta montopinto el granito en la Tiĵuka Arbaro, nome nacia parko. Korkovado staras ĝuste okcidente de la urbocentro, sed ĝi estas tute ene de la urbolimoj kaj videbla el grandaj distancoj. Ĝi estas konata tutmonde pro la giganta statuo de Jesuo sur la montopinto, nomita *Kristo la Savinto*.

El la trajnterminalo kaj ŝoseo, la rigardejo de la bazo de la statuo estas atingita suprenirinte 223 ŝtupojn, aŭ per liftoj kaj rulŝtuparoj. Inter la plej popularaj tutjare turismaj altirĵoj en Rio-de-Ĵanejro, la korkovada fervojo, la alirejaj ŝoseoj, kaj la statua platformo estas plej ofte plenplenaj je homamasoj. El la pinta platformo en la panorama vidaĵo videblas la urbocentro de Rio-de-Ĵanejro, la Sukerpano, la laguno Rodrigo de Freitas, la strandoj Copacabana kaj Ipanema, la Stadiono Maracanã, kaj kelkaj el la faveloj de Rio-de-Ĵanejro. Nuboj oftas en Rio kaj la vidado el la platformo estas ofte malhelpita. Sunaj tagoj estas rekomenditaj por pli bona rigardado.

Korkovado estas konsiderata ikono de brazila kulturo. *Corcovado* estas kanto de 1960 kaj de *bossa nova* kaj de ĵaza normo verkita de Antônio Carlos Jobim kies vortumado estas inspirita de la bildoj de la monto. Korkovado estis referencata ankaŭ en aliaj artaĵoj (ekz. la vortumoj de Ben Harper, literaturaj verkoj, filmoj, ktp.).

Bildaro
-------

* Korkovado el UrcaKorkovado el Urca
* Korkovado antaŭ la konstruo de Kristo la Savinto, 19-a jarcentoKorkovado antaŭ la konstruo de *Kristo la Savinto*, 19-a jarcento
* Korkovada fervojoKorkovada fervojo
* Kristo la Savinto pinte de Korkovado*Kristo la Savinto* pinte de Korkovado
* Golfeto Botafogo el KorkovadoGolfeto Botafogo el Korkovado

Referencoj
----------

1. ↑   Corcovado | Dicionário Português - Inglês | Michealis - UOL. Arkivita el la originalo je 6a de Julio 2011. Alirita 2022-09-02.
2. ↑   Blessed To Be A Witness (angle) (2000-07-16). Alirita 2021-06-08.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Korkovado (monto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 'back to Rio'. RGSSA blogo kun bildo de Korkovado en 1914
* Praktika informado pri Korkovado en WikiRio
* Virtual Pictour up the Corcovado Mountain

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Corcovado en la angla Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 821459
 |
Pingveninsulo el Okcidenta Aŭstralio
**Pingveninsulo** aŭ en angla *Penguin Island* (32° 18′ 19″ S 115° 41′ 28″ O﻿ / ﻿32.30528 °S, 115.69111 °O﻿ / -32.30528; 115.69111 (mapo)Koordinatoj: 32° 18′ 19″ S 115° 41′ 28″ O﻿ / ﻿32.30528 °S, 115.69111 °O﻿ / -32.30528; 115.69111 (mapo)) estas 12.5 ha insulo ĉe la marbordo ĉe Perto, Okcidenta Aŭstralio, je 700 m el Rockingham. Ĝi estas hejmo de kolonio de Blua pingveneto, la plej granda populacio de tiuj birdoj en Okcidenta Aŭstralio. La akvoj ĉirkaŭ la insulo formas la Marparkon Shoalwater Islands. (mapo tie[*rompita ligilo*]).

Gravaj areoj de la insulo estas North Rock, Pelican Bluff, North Beach, McKenzies Well, South Beach, Abalone Point, kaj Surfers Beach.

Referencoj
----------

Literaturo
----------

* Crane, Kevin, Carolyn Thomson kaj Peter Dans. *Discovering Penguin Island and the Shoalwater Islands Marine Park*. Como, W.A. Dept. of Conservation and Land Management, 1995. ISBN 0-7309-6971-1

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Pingveninsulo (Okcidenta Aŭstralio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* *Shoalwater Islands Marine Park* ĉe *Department of Conservation and Land Management*[*rompita ligilo*]
* Rockingham Penguins-- retejo por naturamikoj
***Prosalirus bitis*** estas la nomo havigita por prahistoria rano trovita fosiliigita en Arizono en 1981 de Farish Jenkins.

Priskribo
---------

La skeleto havas primitivajn trajtojn, sed ĝi havas ĉefe perdinta la salamandrecajn trajtojn de ties prauloj. Ĝi havas skeleton desegnita por absorbi la forton por salti per siaj malantaŭaj kruroj kaj vosto. Ĝi havas ankaŭ longajn ripostojn, longajn malantaŭajn krurostojn, kaj longajn mazeolajn ostojn, simile al la modernaj ranoj, kaj je 2009 ĝi estas la plej frua el ranoj.

La nomo devenas el la latina verbo *prosalire*, signife 'salti antaŭen'. Oni supozas ke ili vivis dum la frua Ĵurasio antaŭ 190 milionoj da jaroj, tre antaŭ la unua konata moderna rano, *Callobatrachus*.

Je 2009, oni malkovris nur tri skeletojn de *Prosalirus*.

Referencoj
----------

1. ↑  *Geographica*; "Jurassic Frog hops into the record book", National Geographic; August 1996, p. 5.
2. 1 2  Douglas Palmer.  (2009) *Prehistoric Life: The Definitive Visual History of Life on Earth*. New York City: DK Publishing. ISBN 9780756655730.
3. ↑  Neil H. Shubin and Farish A. Jenkins, Jr (1995-09-07). ""An Early Jurassic jumping frog"", '**Nature'** **377** (6544), p. 49–52. doi:10.1038/377049a0.

* Kategorio Prosalirus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Prosalirus en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Alain COLAS** (alɛ̃ kɔla) estas franca navigisto naskiĝinta la 16-an de septembro 1943 en Clamecy (urbo situanta en la departemento Nièvre). Li malaperis surmare la 16-an de novembro 1978 ĉe Acoroj en Portugalio dum la unua franca vetkuro Route du Rhum (Itinero del'Rumo).

Vivo
----

Alain Colas estas precipe konata de la jaro 1972 pro sia venko en la angla vetkuro Transat (por transatlantika velvetkuro), same kiel pro sia solluda veladorekordo ĉirkaŭ la mondo en 1973. Tiuj du rezultoj akiritaj sur sia velŝipo renomita *Manureva* (antaŭe nomita *Pen Duick IV* de la famkonata franca maristo Éric Tabarly). La du viroj konatiĝis en 1967 kaj plurfoje navigis kune per la sama boato, tiu de Tabarly.

Lia malapero en novembro 1978 dum la unua *Route du Rhum* estas envolvita en misteroj - neniu elemento de la vrako iam estis trovita.

### Fina vetkuro kaj eniro en la legendon

En 1978, Alain Colas partoprenis en sia lasta vetkuro kaj forveturis de Saint-Malo la 5-an de novembro por la unua eldono de la *Route du Rhum*. 

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *La boato funkcias mirinde, mi reakiris kontakton kun Manureva... Mi stiras ĝin pli milde ol antaŭe kaj mi pensas, ke li dankas min... Manureva kaj mi fartas bone... Saluton al la tuta teamo.* **"** |

 |

Kiam li preterpasis la insularon Acoroj, ĉe la marbordo de Portugalio, li sendis sian lastan radiomesaĝon en la 16-a de novembro 1978 :

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Mi estas en la okulo de la ciklono. Ne plu estas ĉielo; ĉio estas amalgamo de elementoj, estas montoj da akvo ĉirkaŭ mi.* **"** |

 |

Dum li estis ĉe la kapo de la vetkuro, li estis enmarigita de ŝtormo kaj neniam elvenis el ĝi... Li malaperis en la aĝo de 35 jaroj. En tiu tempo, multikarenoj ne estis nemalnavigeblaj, pro tio ke ili estis konstruitaj el aluminio , kiu estas pli peza ol akvo. Multaj serĉoj estos faritaj sed neniu trovos la mariston nek la boaton.

En 1979, Serge Gainsbourg verkis kanzonon omaĝe al la malaperinta navigisto, la faman "Manureva", kiu estis komponita kaj kantita de Alain Chamfort. Kiam la familio aŭdas ĝin en la radio, ĝi estas korŝira sed finfine ĝi ankaŭ helpis konservi la miton de Alain Colas kaj lia fama "*birdo del' vojaĝo*" (signifo de Manureva en la tahitia lingvo). Pluraj stratoj, konstruaĵoj kaj lokoj hodiaŭ portas en Francio la nomon Alain Colas.

Fontoj
------

* Por aŭskulti la kanzonon ĉe Jutubo:


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 835556
* LCCN: n89651254
* VIAF: 76313707
* ISNI: 0000 0000 8155 9252
* SUDOC: 026793709
* BNF: 11897230q
 |
La raketo **Ariane 2** estis Eŭropa nereuzebla lanĉo-veturilo uzata por ses lanĉoj inter 1986 kaj 1989. Ĝi estas unu el la raketoj el la familio Ariane, kaj estis fabrikita de Aérospatiale en Francio.

La raketo Ariane 2 baziĝas sur la antaŭ raketo Ariane 1, kun plibonigitaj unua kaj tria etaĝoj. Ĝi kapablas orbitigi ĝis 2.175 kg al terstabila transport-orbito. La unua flugo, portante la sateliton Intelsat-5A F-14, flugis la 31-an majo 1986 sed estis malsukcesa. La tria etaĝo ne ekbruliĝis, kaj la raketo detruiĝis. Post tio, sekvis kvin sukcesaj lanĉoj. La lasta lanĉo de Ariane 2 okazis la 2-an de aprilo 1989, kaj orbitigis la sateliton Tele-X.

Estas rimarkinde ke la raketo Ariane 3, simila al Ariane 2 kun du aldonaj solidaj akcelaj raketoj, faris sukcesan flugon antaŭ la Ariane 2.

Lanĉoj
------

| Flugo | Dato | Ŝarĝo | Rezulto |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | 30-a majo 1986 | INTELSAT V F 14 | Malsukcesa |
| 2 | 20-a novembro 1987 | TV-SAT 1 | Sukcesa |
| 3 | 17-a majo 1987 | INTELSAT V F13 | Sukcesa |
| 4 | 27-a oktobro 1988 | TDF 1 | Sukcesa |
| 5 | 26-a januaro 1989 | INTELSAT V F15 | Sukcesa |
| 6 | 1-a aprilo 1989 | TELE-X | Sukcesa |
|

Referencoj
----------

* Ariane 1, 2, 3. *Launchers*. European Space Agency. Alirita 2009-04-27.

```
Arkivigite je 2009-05-05 per la retarkivo Wayback Machine
```

* Ariane 1-3. *Ariane Heritage*. Arianespace. Alirita 2009-04-27.
* Krebs, Gunter.  Ariane-2. Gunter's Space Page. Alirita 2009-04-27.
* Wade, Mark.  Ariane. Encyclopedia Astronautica. Alirita 2009-04-27.
**Pinilla de los Moros** [piNIlja delosMOros] estas loĝloko kaj municipo en la sudoriento de la provinco Burgoso, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Sierra de la Demanda*. La loknomo *Pinilla de los Moros* estas komprenebla kiel Roketo de la Maŭroj.

Geografio
---------

Mapo de la komarkoj de Burgoso. Sierra de la Demanda, ruĝe, sudoriente.
Piedrahíta de Muñó.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 11,013 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 40 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn ekde la komenco de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono. 

Ĝi distas 54 km de Burgoso, provinca ĉefurbo. La municipa teritorio enhavas ankaŭ la submunicipon Piedrahíta de Muñó.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento. 

En la 16-a jarcento diversaj lokanoj plendis procese pro nobelaj rajtoj. Inter 1768 kaj 1770 la plendoj okazis kolektive pri limigo de teritorioj.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejoj, la ermitejo, ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 779739
 |
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri la ilo por fumado Pipo. Por aliaj signifoj vidu la artikolon Pipo (apartigilo).Tabaka pipo de erika ligno
*Junulo kun pipo*, 17-a jarcento Nederlando, pentraĵo de *Hendrick Jansz Terbrugghen*
**Pipo** estas aparato servanta al homo por fumi. Ĝi konsistas el vertikala tubeto, kutime 10 ĝis 12 centimetrojn longa, ĉe kies unu ekstremo troviĝas forneto, kutime proksimume 4 centimetrojn alta. En tiun forneton oni metas pecigitan tabakon kaj bruligas ĝin. La fumon oni suĉas tra la tubeto en sian buŝon kaj ĝuas la guston. Kutime oni ne enspiras la fumon.

Pipo el blanka sepiolito
Pipo aperis en Ameriko inter indiĝenaj popoloj kaj estis prenita al Eŭropo kiam oni prenis la tabakon. Pipo kaj tabako havas en amerikaj kulturoj pli gravajn kulturajn uzojn ol simpla plezuro fumi.

Pipoj hodiaŭ estas plejparte el la radikoligno de vepreja eriko (*Erica arborea*), kiun oni trovas en kelkaj landoj ĉirkaŭ Mediteraneo. La fina parto de la tubeto, kiun oni metas en la buŝon, kutime estas el speciale hardita kaŭĉuko aŭ nuntempe pli kaj pli el akrilo. Anstataŭ erika ligno oni ankaŭ uzas blankan argilon, maizajn spikojn, olivan lignon, plantan eburon k. s.

Krom tabako, oni fumas per pipo ankaŭ kanabo, opion kaj krakon (solidigita kokaino).

Speciala sistemo el okcidenta Azio estas akvopipoj.

Vidu ankaŭ
----------

* cigaro
* cigaredo
* akvopipo
* Pacopipo
* Nargileo
* klapopipo

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKanabo |
| --- |
| Specioj | *Cannabis sativa* • *Cannabis indica* • *Cannabis ruderalis* | Kanabo |
| Formoj | Mariĥuano • Haŝiŝo • Manĝaĵo |
| Tipoj | White widow |
| Metodoj de fumado | Kanabcigaredo • Pipo • Akvopipo • Vaporigilo • Sitelpipo |
| Komerco | Kanabejo • Kontraŭleĝa drogkomerco |
| Leĝo | Leĝaro pri kanabo • Milito kontraŭ la drogoj |
| Sano | Medicina kanabo |
| Vidu ankaŭ | Psikoaktiva drogo • Spico (drogo) |

 |

  

* Pipo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Pipo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ekzemplo de uzado de la pipra aerosolo.
**Pipra aerosolo** aŭ *kapsika aerosolo* estas kemia kombinaĵo kiu iritas la okulojn ĝis punkto okazigi larmojn, doloron kaj eĉ portempan blindecon. Ĝi estas uzata por disigi tumultojn fare de polico aŭ kiel persona defendilo fare de civilulo. En esceptaj okazoj tio povas rezulti en la morto de la tuŝito.​

La aktiva ingredienco estas la kapsikino, kemia kombinaĵo derivita de la fruktoj de plantoj de la genro *Capsicum*.

La pipraj aerosoloj plej ofte komerciĝas en ujoj sufiĉe malgrandaj por ebligi transportadon kaj kaŝadon en poŝo aŭ mansako. Ekzistas ankaŭ pafaĵo de pipra aerosolo, pafebla per pistolo de *paintball*.

Tiu gaso okazigas la tujan fermon de okuloj kaj sekvan portempan blindecon kun daŭro de 15-30 minutoj, ardosenton en la haŭto kun daŭro de 45-60 minutoj, malfacilon spiri kaj paroli dum 3 ĝis 15 minutoj, jukon ĉe nazo kaj tusadon. La daŭro de tiuj efikoj dependas de la forto de la aerosolo, la preciza korpareo tuŝita kaj la fizikas stato de la tuŝito, sed la averaĝa kompleta efiko daŭras ĉirkaŭ 30 ĝis 45 minutoj, kaj pli malgrandaj efikoj povas daŭri horojn. La ekspono al tiu gaso longdaŭre estas sendamaĝa, sed la ripeta eksponado povas rezulti longdaŭre en perdo de la sentivo de la korneo. La gazeto *Los Angeles Times* informis, ke almenaŭ 61 mortoj estis asociaj kun la uzado fare de policanoj de la pipraj aerosoloj ekde 1990 en Usono.

Vidu ankaŭ
----------

* Larmiga gaso

Notoj
-----

1. ↑   Chamorro, Héctor Mora (4a de junio 2013). Manual del instructor de tiro. Editorial Club Universitario. ISBN 9788499480237. Konsultita la 14an de Septembro 2021.

* Kategorio Pipra aerosolo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 738329
 |
La **Piramidaj tekstoj** estas kolekto de religiaj tekstoj el antikva Egipto el la epoko de la Malnova Imperio. Ili eble estas la plej malnovaj konataj religiaj tekstoj en la mondo. Verkita en Malnova egipta, la Piramidaj tekstoj estis gravuritaj sur la muroj kaj sarkofagoj de la piramidoj de Sakkara dum la 5-a kaj 6-a dinastioj de la Malnova Imperio. La plej malnovaj el la tekstoj estis datitaj inter ĉ. 2400-2300 aK. Malkiel ĉe la pli postaj Sarkofagaj Tekstoj kaj Libro de mortintoj, la Piramidaj tekstoj estis rezervitaj nur por faraonoj kaj ne estis ilustraciataj. Sekve de la pli frua Palerma Ŝtono, la Piramidaj tekstoj markas la venontan plej malnovan konatan mencion de Oziriso, kiu iĝus la plej grava diaĵo asocia kun postmorto en la Religio de Antikva Egiptio.

Piramidaj Tekstoj el la piramido de Teti la 1-a.
La "krioj" de la Piramidaj Tekstoj koncernas ĉefe al la protektado de la faraonaj restoj, reanimante lian korpon postmorte, kaj helpante lin ascendi al la ĉielo, kio estas la emfazo de postmorto dum la Malnova Imperio. Tiuj krioj prskribas la vojojn per kiuj la faraono povas veturi, kiaj la uzado de rampoj, ŝtuparoj, skaloj, kaj ĉefe flugante. Tiuj krioj povas esti uzataj ankaŭ por alvoki la diojn helpi, eĉ minace ilin se ili ne plenumas.

Versioj
-------

La Piramidaj tekstoj estis unuafoje malkovritaj en 1881 de Gaston Maspero, kaj tradukoj estis farataj de Kurt Heinrich Sethe (en germana), Louis Sleepers (en franca), Raymond O. Faulkner, Samuel Alfred Browne Mercer kaj James P. Allen (en angla lingvo).

Notoj
-----

1. ↑  Richard H. Wilkinson, The Complete Gods and Goddesses of Ancient Egypt, Thames and Hudson, New York, 2003, p 6
2. ↑  Tamen oni plendis, ke eble la Sumeria Keŝtempla Himno estas pli malnova.
3. ↑  Allen, James.  *The Ancient Egyptian Pyramid Texts*. ISBN 1-58983-182-9.
4. ↑  Lichtheim, Miriam.  (1975) *Ancient Egyptian Literature, vol 1*. London, England: University of California Press. ISBN 0-520-02899-6.
5. ↑  Goblet, Dr. Ogden, ET la.  (1994) *The Egyptian Book of the Dead: The Book of Going Forth by Day*. San-Francisko: Chronicle Books.
6. ↑  Allen, James P..  (2000) *Middle Egyptian: An Introduction to the Language and Culture of Hieroglyphs*. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 0-521-77483-7.
|  |
| --- |
| Koreaj pinsemoj, supre kun ŝelo |

**Pinsemoj** estas la manĝeblaj semoj de pino, tradicie de la pinspeco pinio, kultivata ĉie en la mediteraneaj landoj. La blankeca, migdalece gusta kerno kreskas en la pinistrobiloj. Oni rikoltas mane la strobilojn inter oktobro kaj aprilo, kio estas sufiĉe longa kaj danĝera laboro pro la arboalto de ĉirkaŭ 30 metroj. Poste, la kernoj estas elstrobiligitaj kaj elŝeligitaj.

Oni uzas pinsemojn en la mediteranea kuirarto - por bakaĵoj, salatoj kaj manĝetado. En la turka kaj araba kuirarto oni uzas ilin ankaŭ ofte kun rizaĵoj. Pinsemoj estas ingredienco de la ŝatata *Pesto alla genovese* el la itala kuirarto, kaj de la *Torta della Nonna* (torto laŭ avino).

Elŝeligitaj pinsemoj ranciĝas rapide, ĉar ili enhavas multe da graso:

* Graso: 50 %
* Proteino: 30 %
* Karbonhidrato: 11 %

Por 100 gramoj ili valoras 2300 kJ (550 kcal).

Pinsemoj estas multekostaj, tial nun alvenas en Eŭropo importaĵoj el Ĉinio kaj Koreio. Tiuj aziaj pinsemoj estas rekoneblaj pro sia triangula formo kaj la malhela pinto. Ili ne venas de pinio, sed de la korea pino. Kompare al la sudeŭropaj semoj ili estas malpli aromriĉaj kaj ankoraŭ pli grasenhavaj.

Vidu ankaŭ
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

* Brazila araŭkario

* Kategorio Pinsemo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Manó BEKE,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Beke Manó** estis hungara matematikisto, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio.

Manó Beke  naskiĝis kiel *Beck Manó* la 24-an de aprilo 1862 en Pápa. Li mortis la 27-an de junio 1946 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Manó Beke frekventis universitaton en Budapeŝto, poste li ekinstruis inter 1883-1895 en mezlernejo en Budapeŝto. En 1884 li plulernis en Göttingen. Baldaŭe li instruis en la universitato en Budapeŝto. Li daŭre instruis dum Hungara Sovetrespubliko, tial poste li ne rajtis instrui kaj li iĝis truda emerito en 1922. Li okupiĝis ĉefe pri Diferenciala ekvacio.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Differenciál- és integrálszámítás I-II* (1910-1916)
* *Determinánsok* (1915)
* *Analytikai geometria* (1926)

Memorigiloj
-----------

* premio fondita en 1951

Fontoj
------

* Hungarlingva Vikipedio
* 

* Kategorio Manó Beke en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 426645
* GND: 116113774
* LCCN: n88049195
* VIAF: 77858973
* ISNI: 0000 0000 7858 4916
 |
Pygocentruscariba.jpgPygocentruscariba
**Piranjoj** aŭ *Segildentaj salmoj* estas fiŝoj ĉu karnovoraj ĉu ĉiomanĝantaj, de nesala akvo, kiuj loĝas en riveroj de Sudameriko, ĉefe en Amazonio, ĉe la rivero Orinoko, la Gujanoj kaj Paragvajo. Temas pri malgrandaj fiŝoj kun rondoforma kapo, kiuj estas helbluaj havante nigrecajn makulojn.

Tiel nomiĝas ĉiuj aŭ multaj el la specioj de kelkaj genroj ene de la subfamilio de la *Serrasalmenoj*, subfamilio kiu inkludas ankaŭ fiŝojn herbomanĝantajn; plej parto de la specioj ne estas danĝeraj por homoj, kelkaj jes. La piranjoj estas plej ofte 15 al 30 cm longaj, kvankam kelkaj estas ĝis pli da 40 cm longaj. Ili estas vaste konataj pro la akregaj dentoj kaj agresemo. Kvankam temas pri malgrandaj fiŝoj, proporcie ties makzeloj estas grandaj kaj havantaj dentojn triangulajn kaj akregajn. Tiuj specioj povas mordi forte kaj rapide.

Ĉefe la specio *Pygocentrus nattereri* kun suba ruĝa parto elstaras pro sia agresemo per kiu ili atakas vunditajn aŭ malfortajn bestojn, ekzemple idojn de ardeoj kaj aliaj akvobirdoj kiuj nestumas super la riveroj kie loĝas tiu specio. La famo venas el la fakto ke kiam tiuj piranjoj atakas predon okazas vertiĝa kaj frenezeca kirlado ĉirkaŭ la mortanta besto. Ankaŭ idoj de serpentoj, kapibaroj aŭ kajmanoj estas manĝo por piranjoj.

La vivejo estas riveretoj kiuj inundas inundeblajn ebenaĵojn. Fakte kiam la inundo retiriĝas, se la piranjoj ne rapide trovas la vojon al ĉefaj riveroj, restas en sekiĝontaj flakoj kaj iĝas manĝo por la samaj specioj kiujn antaŭe ili manĝis, nome ardeoj, vadbirdoj, kajmanoj ktp.

Notoj
-----

1. ↑  Ĉen Ŝjaŭji, *Aventuro de Ĉasisteto dum Ekspediciado*, Ĉina Esperanto-Eldonejo, Pekino, 1988. Esperantigis Hŭang Fengĝu; ilustris Hu Hŭanĵan. paĝo 23. Temas ne pri scienca verko, sed pri populariga, ĉiukaze uzebla kaj citebla.
2. ↑  El País, 27a de julio de 2007.
3. ↑  Ĉen Ŝjaŭji, *Aventuro de Ĉasisteto dum Ekspediciado*, Ĉina Esperanto-Eldonejo, Pekino, 1988. Esperantigis Hŭang Fengĝu; ilustris Hu Hŭanĵan. paĝo 23. Temas ne pri scienca verko, sed pri populariga, ĉiukaze uzebla kaj citebla.
4. ↑  Ĉen Ŝjaŭji, *Aventuro de Ĉasisteto dum Ekspediciado*, Ĉina Esperanto-Eldonejo, Pekino, 1988. Esperantigis Hŭang Fengĝu; ilustris Hu Hŭanĵan. paĝo 23. Temas ne pri scienca verko, sed pri populariga, ĉiukaze uzebla kaj citebla.

* Piranjo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Piranjo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Piranjo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Piratpartia simbolo.
**Piratpartio** estas nomo de politikaj partioj inspiritaj de la Piratpartio kreita en Svedio en 2006. Similaj partioj estiĝis en diversaj aliaj landoj.

Pirataj partioj
---------------

* Internacia piratpartio
* Piratpartio de Aŭstralio
* Piratpartio de Aŭstrio
* Piratpartio de Belgio
* Piratpartio de Britio
* Piratpartio de Ĉeĥio
* Piratpartio de Ĉilio
* Piratpartio de Finnlando
* Piratpartio de Francio
* Piratpartio de Germanio
* Piratpartio de Islando
* Piratpartio de Italio
* Piratpartio de Litovio
* Piratpartio de Nederlando
* Piratpartio de Pollando
* Piratpartio de Rumanio
* Piratpartio de Slovenio
* Piratpartio de Svedio
* Piratpartio de Svislando
* Piratpartio de Usono

Pri la nomo
-----------

En kelkaj lingvoj defendantoj de forta kopirajtmonopolo ofte nomas ne de ili permesatan kopiadon (komence nur kontraŭleĝan pograndan komercan, sed poste preskaŭ ĉian ajn) «piratado». Laŭ Free Software Foundation, tiel ili propagandas, ke ĝi estus etike egala al surmara rabado kun homforkaptoj kaj murdoj, kaj FSF kontraŭas tian misuzon de tiu vorto.

Laŭ respondaro de Piratpartio de Rusio, tiu vorto estas uzata en la partinomo por memorigi onin pri sensenceco de la vortmisuzo kaj malsukceso de tiu propagando.

Piratpartiaj parlamentanoj
--------------------------

En kelkaj parlamentaj elektoj piratpartianoj sukcesis elektiĝi en parlamentojn:

* Svedio: 2009: 2 parlamentanoj en la Eŭropa Parlamento
* Germanio: 2011: 15 parlamentanoj en la federacia lando Berlino
* Germanio: 2012: 4 parlamentanoj en la federacia lando Sarlando
* Germanio: 2014: 1 parlamentano en la Eŭropa Parlamento

Esperantistoj en la partio
--------------------------

Pluraj aktivaj esperantistoj aparte engaĝiĝas en la Piratpartio de Germanio. Inter pluraj aliaj, menciindas Aaron Koenig, kiu de julio 2009 ĝis majo 2010 estis nacia estrarano, sed tiam eksiĝis post kreskinta kritiko pro lia kontraŭ-islama sinteno, kaj Martin Haase, membro de la partio ekde 2009, kiu en artikolo de la magazino *Der Spiegel* en 2012 nomatis "plej potenca pirato de la respubliko".

Referencoj
----------

1. ↑   Listo de partioj en Pollando (pole). Alirita 2014-04-23.
2. ↑   (angle, kontrolita je la 21-a de marto 2011)
3. ↑   (ruse, kontrolita je la 21-a de marto 2011)
4. ↑  Sven Becker: *artikolo *Digitale Eminenz* ("cifereca eminentulo").* en: *Der Spiegel.* n-ro 9, 27-a de februaro 2012, p. 32.

* Piratpartio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Piratpartio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Patentaj leteroj translokiganta la Universitaton de Loreno al Nancy en 1768.
**Patentaj leteroj** estas tipo de leĝa instrumento kaj skribita ordono fare de monarko, prezidanto aŭ alia ŝtatestro. Ili ĝenerale celas atribui oficejon, rajton, monopolon, titolon aŭ alian statuson al persono aŭ kompanio. Patentaj leteroj estas uzeblaj por la kreado de kompanioj aŭ registaraj oficoj, sed ankaŭ por doni urban statuson aŭ blazonon. En Britio, patentaj leteroj restas eldonitaj por la nomumo de reprezentantoj de la reĝo, kiel guberniestroj kaj ĝeneralaj gubernestroj de Komunuma reĝlando. 

Aparta formo de patentaj leteroj evoluis al modernaj patentoj pri intelekta propraĵo, kiuj donas eksklusivajn rajtojn rilate al inventaĵo aŭ desegno. En ĉi tiu kazo, la patento estu publike alirebla kaj legebla, tiel ke aliaj inventintoj povas konsulti ĝin ambaŭ por eviti malobservon 

En la Sankta Roma Imperio, aŭstra Imperio kaj Aŭstrio-Hungario, imperiaj patentoj estis la plej supera formo de leĝaj reguloj.
**Protalio** (de latina *pro* „por" kaj greka θαλλός *thallos* „tigo") estas termino en botaniko por haploidia gametofito de la filikoj. La protalio kreskas el sporo kiun produktas la sporofito de filikoj. Ĝi restas relative mallongtempa kaj iĝas nur unu ĝis du centimetrojn alta. Pro tiu eteco nefakulo apenaŭ rimarkas protalion ĉar ĝia aspekto similas ofte al la simpla talusaj hepatikoj.

Aspekto kaj vivmaniero de protalio varias de specio al specio: kelkaj estas verdaj kaj faras fotosintezon, aliaj vivas subgrunde kaj vivtenas sin saprofite, do de mortita organika materialo.

De la frondo al la protalio kaj al frondoj
------------------------------------------

 protalio de *Dicksonia antarctica*
Filikoj estas ofte faskoformaj kun pli aŭ malpli longaj frondoj („filikofolioj") el la malsupro de la frondo aperas punktformaj aŭ en striaj sporangioj kun sporoj; sporoj fariĝas el neseksa formo de reproduktado. Pli nevidebla estas la alternado de la generacioj: la konata aperoformo de la filiko estas la sporofito (la sporoplanto). La sporoj ne fariĝas nova sporofito (da ne al la „frondo-planto"), sed al malgrandaj gametofitoj (= protalio)j, ekzemple al gametoj la (seksaj ĉeloj) produktanta planto.

Protalioj ankras en la grundo per rizoidoj. Ĉe la malsupra flanko de la ofte plata aŭ bulformaj protalioj formiĝas gametangioj, en kiuj formiĝas la gametoj: la plej ofte globformaj anteridioj estiĝas masklaj ĝermĉeloj, kaj el preskaŭ botela formo la arĥegonioj estas la inaj ĝermĉeloj.

Ĉe kelkaj filiko-specioj anteridioj kaj arĥegonio ekzistas sur la sama protalio (monoikaj filikoj), ĉe aliaj specioj la du seksoj troviĝas sur malsamaj protalioj (dioikaj filikoj); ĉe kelkaj filikoj la divido de la seksoj jam aperas ce la sporangio (isosporaj kontraŭ heterosporaj filikoj).

Se ĝermoĉeloj liberiĝas el la anteridioj, ili naĝas – simile al la spermoj de bestoj – helpe de flageloj ili naĝas al aĥegonio; la moviĝo kaj la fekundiĝo nur povas okazi en ĉeesto de akvo. El la fekundiĝita ovoĉelo kreskas la filiko kun siaj konataj frondoj, la sporofito.

Avantaĝo de la alternado de la generacio
----------------------------------------

La filogeneza avantaĝo de tiu alternado de la generacioj ĉe filikoj estas ke la planto povas uzi la avantaĝojn de ambaŭ la seksaj formoj: helpe de alte kreskantaj sporofitoj povas vivi sur parte tre sekaj kreskejoj kaj tie produkti neseksajn sporofitojn. Se la sporoj falas sur seka grundo ili tie povas kuŝi tie ĝis la fino de la seka tempo.

* Kategorio Protalio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Pika rusko** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
| Klado: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
| Klado: | Unukotiledonaj plantoj *Monocotyledones* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Asparagaloj *Asparagales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Asparagacoj *Asparagaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Rusko *Ruscus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ****Ruscus aculeatus****L. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Pika rusko  |

 |
| v • d • r |

Floro de la planto
**Pika rusko** (*Ruscus aculeatus*) estas dioika arbusto el familio de asparagacoj *(Asparagaceae)*. Ĝi estas protektata planto en Hungario.

Priskribo
---------

La pika rusko estas plurjara ĉiamverda planto kun alto de ĉ. 50–60 cm. Ĝia tigo estas staranta, abunde disbranĉiĝanta. Ĝin karakterizas modifiĝintaj tigopartoj, la t.n. filokladioj, kiuj estas plataj, ovo-lancetoformaj folisimilaj partoj. Tiuj filokladiumoj longas 1–3 cm, larĝas 10–12 mm, ledecaj, glatrandaj, finiĝas en pika dorno. Ili diferenciĝas de la vera folio en tio, ke sur ĝi kreskas floro kaj frukto. La veraj folioj estas etaj, skvamsimilaj kaj situas ĉe la akselo de la folibranĉoj. La floroj estas etaj, blankaj aŭ helverdaj, ili sidas duope sur la bazo de la verdaj brakteoj. La frukto estas 1-2-sema, karneca, ruĝa bero. La florado okazas en Hungario (kaj en pluraj aliaj landoj de meza Eŭropo) dum marto kaj aprilo.

Kreskejo
--------

Ĝi kreskas en fagarbaroj, kverkarbaroj kun karpenarboj kaj karstaj arbustaj arbaroj. Oni uzas ĝin kiel barilon, en Italio kiel balailon. Ĝi estas kelkloke ĝardena ornamo. Oni uzis ĝin pli frue kiel diurezigan drogon (urinad-helpa kuracplanto).


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

* Pika rusko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Pika rusko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Pika rusko en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Trajno proksime de Krimml, 2018
La **Fervojlinio Zell-Krimml** (germane: *Pinzgauer Lokalbahn*, *Pinzgaubahn*) estas etŝpura vagonartrakaro en la Distrikto Zell am See, Aŭstrio. Hodiaŭ la 52,6 km longa linio disponas pri modernaj kajo-samnivele alireblaj vagonoj. La plej alta punkto estas la fina stacio en Krimml je alteco de 911 metroj.

Historio
--------

La fervojo en idilieca regiono de *Supra Pinzgau* uzatas de laborpendolantoj, lernantoj, montogrimpistoj, mineralkolektistoj, skiistoj kaj ekskursfarantoj ĉiun horon. Ĝia inaŭguro estis en la 2.1.1898 laŭ la unuaj planoj pri starigo de fervojlinio inter Zell am See kaj Krimml tra Mittersill ekde 1889. En la 19.5.1896 subsignis lia imperiestra moŝto Francisko Jozefo la 1-a dokumenton koncedantan la konstruon kaj tenadon de lokala fervojlinio tra la tuta sudokcidenta regiono de Salcburgio. En la 1.1.1906 transprenis la zorgon pri la linio la ŝtata *K.k. Staatsbahn* kaj modernigis la vagonojn.

Vartransporto komence servis al la transportado de lignoj kaj agrikulturaĵoj kiuj devis transŝarĝiĝi en la stacidomo de Zell am See. Ĉefa celo por turistoj estis kaj estas la mondfamaj akvofaloj de Krimml. Post longa paŭzo reprenitis vartransportado en novembro 2008. Post katastrofo inunda de julio 2005 la linio reekfunkciis post modernigo en 2010. Ankaŭ poste kaj antaŭe estis diversaj naturkatastrofetoj ĝenantaj fervojan moviĝon.

Planoj por etendigo de la linio ĝis nova kapostacio en la centro de Krimml (la nuna stacidomo plej orienta fakte troviĝas en Oberkrimml for de turismaj allogaĵoj) ekde 2019 serioze diskutatas.

Haltejoj kun kilometraj indikoj
-------------------------------

0,000 - Zell am See / 1,526 - Tischlerhäusl (Depot) / 2,227 - Kitzsteinhornstraße / 2,708 - Areitbahn / 2,974 - Bruckberg / 3,575 - Zellermoos / 3,784 - Bruckberg Golfplatz / 6,715 - Fürth-Kaprun / 8,456 - Piesendorf / 9,473 - Piesendorf Bad / 11,226 - Walchen im Pinzgau / 13,940 - Jesdorf Bergfried / 15,329 - Niedernsill / 16,830 - Lengdorf / 19,359 - Uggl-Schwarzenbach / 21,092 - Uttendorf Stubachtal / 21,996 - Uttendorf i. P. Manlitzbrücke / 23,602 - Pirtendorf / 24,338 - Stuhlfelden Siedlung / 25,100 - Stuhlfelden / 26,357 - Heilbad Burgwies / 27,350 - Burk / 27,880 - Mittersill Essiger / 28,570 Mittersill / 31,112 - Rettenbach / 33,450 - Hollersbach / 34,339 - Hollersbach Panoramabahn / 35,876 - Dorf-Paßthurn / 37,055 - Mühlbach im Pinzgau / 38,645 - Wenns / 39,387 - Bramberg / 40,000 - Steinach - / 42,182 - Habachtal-Weyerhof / 43,680 - Vorstadl / 44,904 - Neukirchen am Großvenediger / 47,135 Sulzbachtäler / 48,391 - Venedigersiedlung - Rosental / 49,659 - Wald im Pinzgau / 51,544 - Lahnsiedlung / 52,732 - Krimml.

Stacidomoj troviĝas en Zell am See, Niedernsill, Mittersill kaj Krimml, ĝis aŭtuno 2020 ankaŭ en Fürth-Kaprun.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Pinzgau-fervojo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala hejmpaĝo
* Privata paĝo kun specialaj informoj
* Iniciativoj de amikaraj societoj

Notoj
-----

1. ↑   Artikolo ĉe *Wiener Zeitung*
2. ↑   "Alter Plan belebt: Seilbahn für Krimml?"
3. ↑  "K.u.k.-Bahnhof im Pinzgau wird abgerissen". SN, 9.5.2020
**La manifestacioj en Irano (2018-2019)** estas serio de protestadoj kaj manifestacioj kaj komercaj strikoj en Irano, kiuj komenciĝis la 25-an de junio 2018. La protestoj estis renovigitaj sur la fono de la malfacila ekonomia situacio kaj la efiko de usonaj sankcioj. La manifestaciintoj alvokis la registaron ĉesigi la implikiĝon de la ŝtato en aliaj lokoj kaj renversi la prezidenton de Irano, Hasan Ruhani. Reuters nomis ĉi tiujn manifestaciojn kiel la plej grandan tumulton en Irano en 2018. Ĉi tiuj manifestacioj estas parto de serio de protestoj, kiuj komenciĝis en decembro 2017. Kvar mortoj estis raportitaj en la protestoj, sed iranaj sekurecaj taĉmentoj neas tion.

Fine de julio, plia ondo de protestoj komenciĝis kiel rezulto de la kolapso de la loka valuto.

Bildaro
-------

* Manifestacianoj marŝas en TeheranoManifestacianoj marŝas en Teherano
* Manifestaciantoj en la Granda Bazaro en TeheranoManifestaciantoj en la Granda Bazaro en Teherano
* Butikoj estas fermitaj en la Granda Bazaro en TeheranoButikoj estas fermitaj en la Granda Bazaro en Teherano
* Manifestaciantoj antaŭ banko en TeheranoManifestaciantoj antaŭ banko en Teherano

Vidu ankaŭ
----------

* 2009 irana prezidenta balotado protestoj
* Protestado en Irano 2017–2018
* Protestado en Irano (2019-2020)
* Protestado en Irano (2022)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Protestado en Irano (2018–2019) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion 2018 Tehran Grand Bazaar protests** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)