recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Spencer Tracy kaj Fredric March dum juĝo en *Inherit the Wind* (1960).
**Jurtema**, **jurafera** aŭ **juĝafera** dramo estas ĝenro de filmo kaj de programo de televido kiu ĝenerale temas pri rakontoj kiu traktas juran praktikon kaj la sistemon de justico. La Usona Kininstituto (AFI) difinas "tribunalan dramon" kiel ĝenro de filmo en kiu sistemo de justico ludas gravan rolon en la filma rakonto. Prijuraj dramoj ankaŭ sekvas la vivojn de fikciaj advokatoj, defendantoj aŭ aliaj personoj rilataj al la praktiko de juro aperantaj en televidaj programoj aŭ filmoj. Prijura dramo estas diferenca el prikrimaj aŭ pripolicaj filmoj, kiuj tipe fokusiĝas al la klopodoj de policanoj aŭ detektivoj kiuj esploras kaj plej ofte solvas krimojn. Male la perspektivo de juraferaj dramoj, plej ofte, iras al okazaĵoj ene de tribunalo, sed povas inkludi fazojn de la jura proceduro, kiel la ĵuriaj konsideroj aŭ la laboro farita de la advokataraj firmaoj. Kelkaj juraferaj dramoj fikciigas realajn kazojn kiuj vere okazis, kiel en *Inherit the Wind*, kiu fikciigas la okazojn de la Proceso Scopes. Kiel ĝenro, la termino "jurafera dramo" estas tipe aplikita al televidaj programoj kaj filmoj, dum "jurafera trilero" tipe aludas al romanoj kaj teatraĵoj.

Kelkaj jurtemaj filmoj
----------------------

* Judgment at Nuremberg

Notoj
-----

1. ↑  "AFI: 10 Top 10". www.afi.com. Alrita la 5an de junio 2019.

Bibliografio
------------

* Bergman, Paul; Asimow, Michael. (2006) Reel justice: the courtroom goes to the movies (Kansas City : Andrews and McMeel). ISBN 0-7407-5460-2; ISBN 978-0-7407-5460-9; ISBN 0-8362-1035-2; ISBN 978-0-8362-1035-4.
* Machura, Stefan and Robson, Peter, eds. Law and Film: Representing Law in Movies (Cambridge: Blackwell Publishing, 2001). ISBN 978-0-631-22816-5. 176 paĝoj.
**Jona** estas rivero en la kantonoj Zuriko kaj Sankt-Galo en Svislando.

De la fonto ĝis la alfluo
-------------------------

La fonto de la rivero Jona troviĝas sub la pinto de la monto Bachtel sur la teritorio de la municipo Gibswil en Fischenthal. Post impresa akvofalo la rivero atingas fluante orienten Wald ZH kaj tiam turniĝas sude kaj sin verŝas en abismon, kiun per impresaj pontoj trapasas la fervojlinio de Rüti tra la Jonavalo kaj Tössvalo al Bauma kaj Vinterturo. La rivero nun fluas okcidenten kaj formas la limon inter la urbo Rüti kaj la komunumo Dürnten, por post en la centro de Rüti subite turniĝi suden. Ĝi tiam fluas meze tra la urbo Rüti kaj poste laŭlonge de la fervlinio atingas la municipon Jona SG. La rivero nun en meandroj fluas tra Jona formas delton en la supera parto de la Lago de Zuriko, sur kiu situas la urboparto *Busskirch*. Finfine la rivero alfluas la superan Lagon de Zuriko je 406 metroj super la marnivelo.

Komunumoj laŭlonge de la rivero Jona
------------------------------------

Sur la vojo de la rivero Jona situas en la Kantono Zuriko la komunumoj Fischenthal, Wald ZH, Dürnten, Rüti ZH kaj en la Kantono Sankt-Galo la urbo Rapperswil-Jona.

Fonto de energio kaj riĉeco
---------------------------

Riverelektrejo de Jona inter Rüti kaj Wald
Jam en mezepoko oni utiligis per akvomuelejoj la akvoenergion de la rivero. Tiu energifonto ebligis en la 19-a jarcento la industriiĝon de la regiono kaj la riĉiĝon de la komunumoj Wald kaj Rüti, por kies tekstilindustrio la rivero estis la vivovejno.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Migrado de la jona-fonto al Jona

* Kategorio Jona (rivero) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Vido de la Olimpia Stadiono de la UCV dum matĉo de la Pokalo *Liberigintoj*.
La **Karakaso futbalklubo**, hispane *Caracas Fútbol Club*, estas venezuela profesia klubo de futbalo, kies sidejo troviĝas ĉe la urbo Karakaso, la venezuela ĉefurbo. Ĝi estis fondita je la 12a de decembro de 1967. Nuntempe ĝi estas la plej venkanta klubo de la venezuela futbalo, atinginte 11 titolojn de la venezuela futbala ĉampionado kaj kvar venezuelpokalojn.

Historie, ĝia plej granda konkuranto estas la klubo Sporta Taĉira (Deportivo Táchira) kun kiu ĝi konkurencas por la plej alloga matĉo de la venezuela futbalo. Plie, laŭ la historia rangordo de kluboj publikigita de la CONMEBOL ĝi estas la plejbona futbalklubo de Venezuelo.

Ĝi estas unu el la plej popularaj futbalkluboj de Venezuelo reprezentante 29% de la venezuela futbalfanaro, tra la tuta lando. Ĝia fanaro nomas ĝin kiel la "ruĝuloj" kaj ankaŭ kiel la ruĝaj demonoj. Nuntempe, la teamo estas en rekonstruada fazo kaj tial dungis la venezuelan trejniston Eduardo Saragó.

Ĉi klubo matĉas siajn hejmmatĉojn ĉe la Olimpia Stadiono de la UCV, kiu povas gastigi 25000 spektantojn proksimume, ekde la jaro 2007 post la Venezuela Amerika Pokalo de tiu jaro.

Nuntempe la teamo apartenas al la Sporta Organizo Krokodilo (hispane **Organización Deportiva Cocodrilos**), ekde la 4a de oktobro de 1989, kiu ankaŭ korbopilkadan teamon posedas nomita Krokodiloj de Karakaso (Cocodrilos de Caracas).

* Kategorio Karakaso futbalklubo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Justus MENIUS** (vere: *Jodocus Mening*; naskiĝinta la 18-an de decembro 1499 en Fulda, mortinta la 11-an de aŭgusto 1558 en Lepsiko) estis germana teologo kaj reformanto de Turingio.

Vivo
----

Studinte en Erfurto kaj ekde 1599 ĉe la Universitato de Wittenberg li iĝis diakono en Mühlberg kaj unu jaron poste la unua evangelia paroĥestro en Erfurto en 1525. En 1528 li ekanimzorgadis en Eisenach kie li fariĝis en 1529 superintendanto. De tie li engaĝiĝis ĉe la kreo de la t.n. konkordaformulo wittenberg-a *(Formula Concordiae Lutheri et Buceri)*, en 1537 ĉe konferenco en Schmalkalden, en 1539 ĉe la vizitado de la Albertidaj landoj, en 1540 ĉe la interparoladoj de Worms. Krome li partoprenis la novorganizon de ekleziaj strukturoj en Mühlhausen en 1642 antaŭ ol iĝi superintendanto en Gotao. Pro diversaj kvereloj teologiaj (kritiko de Andreo Osiandro kaj defendo de pozicioj de Georg Major pri la neceso de bonaj agoj por savi la animon) Menius devis demisii en 1556. La du lastajn vivojarojn li deĵoris animzorgade en Lepsiko.

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 13. Leipzig 1908, p. 601 (tie ĉi interrete)

Vidu ankaŭ
----------

* Konkordoformulo

* Kategorio Justus Menius en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
centra Azio kun la Silka Vojo, la montaro Kunlun dekstre sub la vojo
**Kunlun** (ĉine 昆仑山脉; *Kunlun Ŝan*, Kunlun-montaro) estas alta montaro de ĝis 7.723 metroj da alteco en la okcidento de Ĉinio (Azio).

Geografio
---------

La alta montaro etendiĝas de la rivero Jarkend, kiu konsistigas la naturan limon al la najbara montaro Pamiro, respektive de la Karakorum-pasejo en alteco de 5575 metroj super la marnivelo, la natura limo al la najbara montaro Karakorum, laŭ la norda limo de la ĉinia (ĉinie okupita) aŭtonoma regiono Tibeto orienten. 2.500 kilometroj konsistigas la limon al la Tibeta Altebenaĵo, la resta orienta parto situas en la ĉinia aŭtonoma regiono Ŝinĝango.

La montaro Kunlun konsistas esence el la pli okcidenta montaro nomata laŭ la rusia esploristo Prĵevalskij, kiu tuŝas la nordan randon de la *Tibeta Altebenaĵo*, kaj la pli orienta montaro nomata laŭ la esploristo Marco Polo, kiu tuŝas la saman altmontaron kaj la sudan randon de la baseno *Qaidam*. De la montaro *Prĵevalskij* nordorienten daŭriĝas la montaro Nanŝan. La orienta daŭrigo nomiĝas Qinling.

Montoj
------

La montoĉenoj de la *Kunlun Ŝan* havas pli ol 200 montopintojn de pli ol 6000 metroj da alteco. La plej altaj estas:

* Ulugh Muztagh (6.973 m)\*
* Dingbei (7.625 m)
* Muztag (7.282 m)\*
* Goĵa Tŝo (7.206 m)
* Bukadaban Feng (6.860 m)
* Juĵu Ŝan (6.178 m)
* Malan (6.056 m)
* Tekiliktag (5.466 m)

 (\* ne konfuzenda kun la similsona monto Muztagata)

Historio
--------

La montaro *Kunlun* ekestis per kolizio de la hinda subkontinento kun la eŭrazia litosfera plato en la malfrua fazo de la terhistoria epoko Triaso. Per tio fermiĝis la praoceano *Tetiso*.

La teritorio estas plejparte altmontara dezerto.

Mitologio
---------

La montaro en la ĉina mitologio estas la taoisma paradizo. La unuan legende fiksitan vojaxgon tien faris la reĝo *Mu Ŭang* (1001 ĝis 946 a.K.) el la dinastio Zhou. Li laŭ la legendo tie trovis la Jado-palacon de la mita "flava imperiestro" *Huang Di*, kaj renkonriĝis kun *Xiwangmu*, la "reĝeca patrino de la okcidento", kiu laŭlegende ankaŭ tie havis sian loĝlokon.

* Kategorio Kunlun en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 235372
* GND: 4110428-6
* LCCN: sh00006756
* VIAF: 257573087
* NDL: 00648223
* NKC: ge311471
 |
Pri la komunumo
---------------

 **Jonen** estas komunumo en la distrikto Bremgarten de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 1817 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

Geografio
---------

La vilaĝocentro de Jonen situas ĉe la orienta flanko de la fruktoprodukta ebenaĵo de la rivero Reuss. Al la komunumo apartenas ankaŭ la setlejoj Obschlagen kaj Litzi. La teritorion de la komunumo tranĉas la ravino de la rivereto Jonenbach, la tiel nomita Jonen-Valo en kies fundo troviĝas la Pilgrimkapelo Jonental.

Trafiko
-------

Jonen situas ĉe la kantona ĉefvojo de Bremgarten al Affoltern ĉe Albis, sur kiu cirkulas poŝtaŭtolinio konektanta la komunumon al la publika trafikreto. En distanco de 5 km en Aesch troviĝas alveturejo al la svisa aŭtovojo A3 kaj A4.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Jonen limas en nordo al Oberlunkhofen, en nordoriento alArni, en sudoriento al Affoltern ĉe Albis (Kantono Zuriko), en sudo al, Ottenbach (Kantono Zuriko), en okcidento al Aristau, kaj en nordokcidento al Rottenschwil.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Jonen datiĝas el la jaro 1243 kiel *Jonun*.

En mezepoko la vilaĝo apartenis al la habsburga *Distrikto Keln (germane Kelleramt)*. La Kelndistrikto en la jaro 1415 estis konkerita de la urbo Zuriko kaj transprenis de la Habsburgjoj la superan jurisdikcion, dum la malalta jurisdikcio jam ek de 1410 apartenis al la urbo Bremgarten. En 1529 Jonen estis reformaciigita, sed post la 2-a Milito de Kappel, kiun la urbo Zuriko perdis, la vilaĝo refariĝis katolika. En la jaro 1797 unu jaron antaŭ la Helveta Revolucio kaj la disfalo de la malnova ordo, la urbo Bremgarten vendis siajn privilegiojn al la vilaĝaj komunumoj.

Kiam la francaj trupoj en la jaro 1798 liberigis Argovion de la servuto de la Svisa Ĵurkomunumo la Distrikto Keln estis malfondita kaj kreiĝis la kvar komunumoj Jonen, Oberlunkhofen, Unterlunkhofen kaj Arni-Islisberg. Tiuj apartenis unue al la Kantono Baden kaj post la fino de la Helveta Respubliko en la jaro 1803 ili estis integritaj al la nova Kantono Argovio.

Vidindaĵoj
----------

Pilgrimkapelo Jonental
En la fundo de la Jonen-Valo sudoriente de la kerna vilaĝo situas la Pilgrimkapelo Jonental, kiu estis konstruita honore al Sankta Maria. Unua kapelo en Jonental estis menciita en la jaro 1521 kaj detruita en 1656 de zurikaj trupoj dum la 1-a Milito de Vilmergen. Inter la jaroj 1734 ĝis 1737 la kapelo estis rekonstruita de la urbo Bremgarten en sia hodiaŭa formo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Jonen
* Jonen en la Historia Leksikono de Svislando

* Kategorio Jonen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Bremgarten |
| --- |
| Arni • Berikon • **Bremgarten** • Büttikon • Dottikon • Eggenwil • Fischbach-Göslikon • Hägglingen • Hermetschwil-Staffeln • Islisberg • Jonen • Niederwil • Oberlunkhofen • Oberwil-Lieli • Rudolfstetten-Friedlisberg • Sarmenstorf • Tägerig • Uezwil • Unterlunkhofen • Villmergen (Hilfikon) • Widen • Wohlen • Zufikon |  |

 |
**M Countdown** (hangule: 엠카운트다운) estas sudkorea muzikprogramo elsendo de Mnet de la CJ E&M Centre Studio en Sangam-dong, Mapo Distrikto, Seulo. Ĝi havas aspektojn de popularmuzikaj artistoj kiuj ankaŭ rezultas vive sur scenejo. Unue gastigita fare de Leeteuk, Shindong, kaj Kangin de Super Junior, la spektaklo havis plurajn aliajn famulojn funkciantajn kiel prezentistoj tra la jaroj. Miyeon de (G)I-dle kaj Joohoney de Monsta X estas la nunaj gastigantoj de *M Countdown* aktuale en 2023.

Elsendo
-------

*M Countdown* aerumas vive en hejma televido ĉe 6PM KST ĉiun ĵaŭdon. Viva fluado estas havebla internacie per la paĝo *M Countdown On Air* en la retejo de Mwave.

En Filipinoj, reta multi-vida rekta elsendo de la spektaklo estas havebla tra gigafest.smart. Ĝi komencis aerumi sur la libersenda TV5-reto de januaro 31, 2021, tamen pro malaltaj rangigoj sur la reto, ĝi estis finita la 6-an de marto 2022. Plenaj epizodoj kun anglaj subtekstoj estas montritaj ĉiun dimanĉan nokton, kune kun alia K-Chart spektaklo *Music Bank* sur GMA HallyPop. Dume, kelkaj epizodoj de *M Countdown* kiel Hot Debut kaj Comeback Stages jam estas haveblaj sur YouTube Filipinoj ekde januaro 2022.

Segmentoj
---------

Nunaj segmentoj en la spektaklo inkludas MCD Dance Challenge, MCD Vocal Challenge, Storage M, kaj M Studio. Nuligitaj segmentoj antaŭe elsenditaj inkludas: *B'SHOP* (kantverkisto Bang Si-hyuk lanĉis selektadon de furoraĵoj), *MCD Drama* (spektaklo-gastigantoj prezentis diversajn scenarojn), *MCD News* (raportitaj muzikindustriaj novaĵoj), kaj *MCD Ranking* (vicigitaj famuloj bazitaj sur certaj temoj).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 829835
 |
Leerdam (2018)
**Jutta Monica Leerdam** ('s-Gravenzande, 30-an de decembro 1998) estas nederlanda sketistino. En 2019 ŝi sketas por la teamo *Reggeborgh*.

En la sezono 2016/2017 ŝi gajnis la mondotitolon *allround* (ĉiuflanka) dum la Mondĉampioneco sketado por junuloj en 2017 sur la sketejo de Helsinki. Fine de 2017 ŝi partoprenis en la Olimpika kvalifika turniro rapidsketado Nederlando por la 500 m sed ne kvalifikiĝis por partopreno al la Vintra Olimpiko 2018.

Komence de novembro 2018 ŝi kvalifikiĝis je la 500 kaj 1000 metroj por la unuaj kvar mondpokalkonkursoj. Pliposte en la sezono ŝi gajnis la nederlandan ĉampionecon Sprinton.

Je la 12-a de januaro 2020 ŝi fariĝis eŭropa ĉampiono por la 1000 m en la Thialf stadiono de Heerenveen.

Persona vivo
------------

Leerdam havas rilaton kun sketisto Koen Verweij.

Personaj rekordoj
-----------------

* 500 m     37,83 sek. (27-an de januaro 2019 en Heerenveen)
* 1000 m   1:13,67 min. (12-an de januaro 2020 en Heerenveen)
* 1500 m   1:54,31 min. (9-an de marto 2018 en Salt Lake City)
* 3000 m   4:05,19 min. (10-an de marto 2018 en Salt Lake City)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj (angle)
* Fejsbuko
* Pinterest
* Profilo de Jutta Leerdam je *schaatsstatistieken.nl'*

* Kategorio Jutta Leerdam en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Referencoj
----------

1. ↑  Jutta Leerdam: 'Koen is een goede leermeester voor me', schaatsen.nl, 4 november 2018
2. ↑  Westlandse schaatsster Jutta Leerdam verovert hart Koen Verweij Algemeen Dagblad, 24 mei 2017

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 676753
 |
*Cachucha* en *Le Diable boiteŭ*
**Karaktera danco** estas specifa subdivido de klasika danco. Ĝi estas la stiligita prezento de tradicia popola aŭ nacia danco, kutime de iu eŭropa lando, kaj uzas movojn kaj muzikon kiuj estas adaptitaj por teatro.

Karaktera danco estas enhavata en granda parto de la klasika baleta repertuaro. Popularaj karakteraj dancaj adaptiĝoj por baleto ankaŭ inkluzivas la naciajn dancojn de Hungario, Rusio, Pollando, Italio kaj Hispanio: *cardas*, mazurko, *tarantella*, flamenko, kaj tiel plu.

Bona ekzemplo de karaktera danco en baleto estas la serio de naciaj dancoj kiuj estas je la starto de ago 3 de *Cignolago*. La baleto *Donkiĥoto* ankaŭ uzas multajn karakterajn variadojn bazitajn sur flamenko, tradicia hispana danco.

Ekster Rusio, estas malgranda trejnado en la arto de karakteraj dancoj. Tamen, ĝi estas larĝe instruiata ankaŭ en la Unuiĝinta Reĝlando kaj Aŭstralio, kie ĝi estas parto de la trejnado de studantoj je la Reĝa Baleta Lernejo kaj la Aŭstralia Baleta Lernejo. Ĝi estas ankaŭ instruata kiel aparta scipovo en la grada ekzamena studa plano de la Reĝa Akademio de Danco. Plejparto de plenumantaj kompanioj aŭ lernejoj aliloke estas ne familiaraj kun la historio aŭ tekniko de ĉi tiu stilo. Pro tio, la termino "karaktera danco" estas ofte uzata en iluziaj manieroj kiuj ne estas konvenaj al la originala difino en baleta terminaro.

Popolaj tradicioj estas kunigita en tion kio estas sciata kiel baleto por jarcentoj, sed nome Aleksandr Ŝirjajev, asistanto de Marius Petipa, faris ke karaktera danco iĝis unikan kaj kodigitan artan formon kiu prenas sian plenrajtan lokon kiel grava parto de klasika baleto.

Karakteraj dancoj estas kutime plenumitaj en ŝuoj aŭ kofroj, kun ŝamaj plandumoj kaj malgrandaj kalkanumoj. Viroj tipe vestas nigrajn karakterajn ŝuojn kaj virinoj tipe vestas karne kolorigitajn ŝuojn kun pli granda kalkanumo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Karaktera danco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Yves Guillard, Karakteraj dancoj
* Magali Vial, Danco *Les Brevets* de sudorienta Francio Arkivigite je 2008-05-11 per la retarkivo Wayback Machine
Szikaszarvas (Cervus nippon)Ruĝa cervo (*Cervus nippon*)
**Cetartiodaktiluloj** aŭ en latina scienca nomo *Cetartiodactyla* estas la klado en kiu estas ofte metitaj kaj balenojn (inklude delfenojn) kaj parhufulojn. La termino estis stampita per mergado de la nomo por ambaŭ ordoj, nome Cetacoj kaj Artiodaktiluloj, en ununura vorto. La termino *Cetartiodactyla* nome **Cetartiodaktiluloj** respegulas la ideon ke balenoj evoluis ene de Artiodaktiluloj. Laŭ tiu difino, ties plej proksima vivanta surtera parenco ŝajne estas la hipopotamo. La klado formita per unuigo de balenoj kaj hipopotamoj estas nomita *Whippomorpha*. Alternative, la termino 'Cetartiodactyla' estis uzita por aludi al klado kie Cetacoj evoluis kun Artiodaktiluloj kaj ne ene de ĝi. Laŭ tiu difino, ĉiuj Artiodaktiluloj, inklude hipopotamoj, estas pli proksime rilataj unu kun alia ol ili al balenoj.

Tiu grupo estis proponita kiel nova ordo, sed pruvaro de la preciza rilataro inter la du nuntempaj ordoj ne estas sufiĉa por akceptinde merĝigi ilin.

* Kategorio Cetartiodaktiluloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Cetartiodaktiluloj en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Karancsalja** [karanĉalja] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Nógrád, en Distrikto Salgótarján.

Vojo en Karancsalja
Bazlernejo en Karancsalja

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 13  km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.1292/19.758
* Loĝantaro: 1630
* Poŝtkodo: 3181
* Telefonprefikso: 32

Situo
-----

Karancsalja situas sur malebenaĵo, sub monto Karancs 720 m-ojn alta, laŭ la slovaka landlimo, laŭ flankovojoj. Salgótarján troviĝas 6, Szécsény 23, Bátonyterenye 20 km-ojn.

Historio
--------

Apud la vilaĝo oni minis karbonon ĝis meze de la 20-a jarcento. Post Traktato de Trianon Karancsalja trovis sin apud al la nova landlimo. Ekde 2008 ambaŭ ŝtatoj apartenas al interna zono de Schengen, sekve la limo estas trairebla principe senkontrole.

Vidindaĵo
---------

* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Mikaelo de 1886

Famuloj
-------

En Karancsalja naskiĝis:

* dekoraciisto Róbert Menczel
* futbalisto Iván Menczel.

Fontoj
------

* WikiTrans

* Kategorio Karancsalja en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Kararo** (itallingve: *Carrara*) estas komunumo de Italio, de la provinco de Massa kaj Carrara en Toskanio.

Panoramo
Ĝi estas fame konata pro la produktado de marmoro, blanka kaj tre altvalora ĉerpita el la proksimaj Apuaj Alpoj.

La emblemo de la urbo estas rado kun la moto  *Fortitudo mea in rotā*  (en  latina: "Mia forto estas en la rado"). Ĉi tio rilatas al la radoj de la ĉaroj, per kiuj oni transportis la marmoron, la ĉefa riĉfonto de Kararo; (la nomo de la urbo mem "Carrara" plimalpli signifas "vojo irebla per ĉaroj").

### Prahistorio kaj Romia Periodo

Dum la Ferepoko, ligura tribo Apuanoj ekloĝis en la teritorio ĉirkaŭanta la estontan Carrara, kies plej malnovaj spuroj devenas de IX jarcento a.K.; ĉi tiuj loĝantaroj, forĝitaj de la severeco de sia teritorio, malfaciligis la romianojn, kiuj luktis por trudi sian superecon.

La nuna urbo Kararo havas siajn originojn post la konkero de Ligurujo fare de la romianoj en la kurso de 2a jarcento a.K..

La origina vilaĝo, certe ligita al la ekstraktado kaj prilaborado de marmoro prenita de la proksimaj ŝtonminejoj de la Apuaj Alpoj, probable ankaŭ gastigis la laboristojn, kiuj laboris en la samaj ŝtonminejoj.

Aldone al la teraj vojoj, marmoro povus esti facile movita per maro danke al la haveno de Luno, kiu staris ne malproksime de la enfluejo de la rivero Magra.

### Anarkiisma tradicio de Kararo

Fine de 19a jarcento Carrara fariĝis la lulilo de anarkiismo en Italio, precipe inter la laboristoj de la ŝtonminejoj. Ŝtonministoj, inkluzive de ŝtonĉizistoj, havis radikalajn kredojn, kiuj apartigis ilin de aliaj.
Anarkiismo kaj ĝenerala radikalismo fariĝis parto de la heredaĵo de la ŝtonĉisistoj. Laŭ artikolo de New York Times el 1894, multaj perfortaj revoluciuloj forpelitaj de Belgio kaj Svislando iris al Carrara en 1885 kaj fondis la unuan anarkiisman grupon en Italio. Carrara restis "remparo" de anarkiismo en Italio, kun pluraj organizoj malkaŝe trovantaj subtenon en la urbo. La anarkiismaj marmoristoj estis ankaŭ la motoro de la organizado de la laboro en la ŝtonminejoj kaj magazenoj. Ili ankaŭ estis la ĉefroluloj de la "Luniĝana ribelo" en januaro 1894.

Famuloj
-------

* Federico Bernardeschi

Monumentoj kaj interesaj lokoj
------------------------------

Dekkvarjarcenta domo de Emanuele Repetti
Novklasika fasado de la Teatro Animosi
Statua de Garibaldi
Il haveno de Kararo vidita de la ĉirkaŭaj montetoj
La haveno de Marina de Kararo vidita de Ortonovo (Luni)
Fiancata del Katedralo de Kararo kun la Statuo de la Giganto
Marmorminejo de marmoro de Carrara
Vido de la marmorminejoj

  

* Kararo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kararo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Jorge ÁLVARES** (? - m. 8a de julio 1521) estis portugala esploristo, memorita kiel la unua portugalo, el la unuaj eŭropanoj, kiu sukcesis alveni al Ĉinio kaj partikulare al Honkongo.

Esplorkariero
-------------

En majo de 1513 Álvares navigis kun la kapitano de la Portugala Malajzio nome Rui de Brito Patalim per ĵonko de Bago. La ekspedicio estis akompanata de aliaj kvin ĵonkoj. Álvares mem estis akompanata de aliaj du portugalaj maristoj.

Álvares establis la unuan kontakton en Azio en Gŭangdongo, en la sudo de Ĉinio, en majo 1513. Elŝipiĝinta, li starigis *padrão* (monoliton) honore al la reĝo de Portugalio, kie li estis elŝipiĝintaj sur la insulo Lintin, en la estuaro de la Perlorivero. Bazite sur la informaro el sia kapitano, ili havis esperon povi komerci. Tuj poste, Afonso de Albuquerque, vicreĝo de la ŝtato Hindio sendis Rafael Perestrello —kuzo de Kristoforo Kolumbo— por klopodi komercajn rilatojn kun ĉinoj. En ŝipo kiu eliris el Malako, Rafael elŝipiĝis sur la marbordoj de la sudo de Gŭangdongo poste, tiun saman jaron 1513, nome la unua portugalo kiu fakte elŝipiĝis sur la marbordo de la kontinenta Ĉinio.

Álvares aliĝis poste al la entrepreno establi setlejojn en Tuen Mun, Honkongo, ĉirkaŭ 1513 ĝis 1514. Tiu vizito estis sekvita de la establado de serio de portugalaj komercejoj en la zono, kiuj plifirmiĝis post iom da tempo en Makao. En 1517 la portugalaj kolonoj estis enmetitaj en batalo kontraŭ la trupoj de la imperia ĉina armeo en la regiono, kaj eble Álvarez partoprenis en tiu milito.

Notoj
-----

1. 1 2   Porter, Jonathan. [1996] (1996). Macau, the Imaginary City: Culture and Society, 1557 to the Present. Westview Press. ISBN 0813337496
2. ↑   Edmonds. [2002] (2002) China and Europe Since 1978: A European Perspective. Cambridge University Press. ISBN 0521524032
3. ↑   Brook, 124.
4. ↑   Brook, 124.
5. ↑   Ride, Lindsay. Ride, May. Fairbank, John K. The Voices of Macao Stones: Abridged with Additional Material by Jason Wordie. Hong Kong University Press. ISBN 962-2094872
6. ↑   China Briefing Media. [2004] (2004) Business Guide to the Greater Pearl River Delta. China Briefing Media publishing. ISBN 988-9867311

Bibliografio
------------

* Brook, Timothy (1998). The Confusions of Pleasure: Commerce and Culture in Ming China. Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-22154-0 (Paperback).

* Kategorio Jorge Álvares en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 700980
* GND: 119015552
* LCCN: nr93045600
* VIAF: 99772679
* ISNI: 0000 0000 7831 3972
* SUDOC: 079323812
* BNF: 121863534
* BNE: XX828722
 |
Koordinatoj: 34° 08′ N 79° 36′ U﻿ / ﻿34.133 °N, 79.600 °U﻿ / 34.133; -79.600 (mapo)

La **kantono Marion** estas unu el la 46 kantonoj de la usona ŝtato Suda Karolino. Ĝi havis 35 466 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2000. La ĉefurbo de la kantono estas Marion.

La kantono etendiĝas sur 1 279 km².

Historio
--------

La kantono Marion estis fondita en la jaro 1800. Ĝi estis nomita tiel omaĝe al la usona militisto Francis Marion.

Demografio
----------

La lasta preciza taksado de la loka loĝantaro datiĝas de la jaro 2000, kiam oni nombris 35 466 loĝantojn. La Usona Censa Oficejo tamen taksis en 2005, ke tiujare loĝis en la kantono proksimume 34 904 loĝantoj.

Urboj
-----

Jen listo de ĉiuj urboj kaj lokoj de la kantono :

* Brittons Neck
* Centenary
* Gresham
* Marion
* Mullins
* Nichols
* Rains
* Sellers
* Temperance Hill

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de kantonoj de Suda Karolino

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kantono Marion (Suda Karolino) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* angle Oficiala retejo de la kantono Marion Arkivigite je 2008-06-17 per la retarkivo Wayback Machine
La **Bilderberg-konferenco** estas jara konferenco kun partopreno de ĉ. 100 influhavaj, eŭropaj, nord-amerikaj bankistoj, ekonomikistoj, politikistoj kaj registaraj oficistoj. La konferenco okazas en ĉiu jaro en alia (okcidenta) lando inter striktaj sekuraj reguloj. Ĉiu partoprenanto devas Silentio pri la tie aŭdatajn. Celo de la renkontiĝo estas ke la decidfarantoj pri ekteraj kaj internaj aferoj konatiĝu sen devigo, en bona etoso kaj oni priparolu la komunajn problemojn. La partoprenantoj – eĉ la pli fruaj partoprenantoj – ricevas la konfidencan raporton pri la konferenco, kie oni ne nomas iun, nur la landon.

Historio
--------

La organizon de la konferenco iniciatis princo Bernardo de Nederlando konvinkita de la pola politikisto kaj elmigrinto Józef Retinger, ties konstanta sekretario ĝis sia morto. La nomo venas de la hotelo *De Bilderberg*, kie okazis la unua konferenco en 1954 (en Oosterbeek, apud Arnhem, Nederlando). La internacia organiza komitato invitas ĉiujare aliajn partoprenantojn. La konferenco havas malgrandan sekretariejon en Hago.

Vidu ankaŭ
----------

* Monda Banko
* Monda registaro
* Monda Ekonomia Forumo
* Nova Monda Ordo (konspira teorio)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bilderberg-konferenco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* BILDERBERG MEETINGS CHANTILLY, VIRGINIA, USA, 31 MAY-3 JUNE 2012
* BILDERBERG 2012 YILININ KATILIMCI LISTESI
* Arkivigite je 2004-10-20 per la retarkivo Wayback Machine ne timu la tutgloban eliton
* Arkivigite je 2006-08-20 per la retarkivo Wayback Machine Konspira teorio pri Bilderberg-konferenco
* Arkivigite je 2006-06-29 per la retarkivo Wayback Machine partoprenantoj 2004
* Arkivigite je 2006-06-29 per la retarkivo Wayback Machine partoprenantoj 2005
* Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2007-10-17 per la retarkivo Wayback Machine

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 125089
* GND: 4038380-5
* VIAF: 294557873
* NKC: xx0149034
 |
La **manĉura lingvo** apartenas al la altaja lingvaro kaj al la tunguso-maĝura grupo kaj estas unu el la 15 lingvoj en Ĉinio kun malpli ol 1000 parolantoj, kvankam manĉuroj vivantaj en Ĉinio estas pli ol 10 milionoj, la tria plej granda etna grupo en la lando. la manĉura estis dum preskaŭ 300 jaroj la oficiala lingvo en Ĉinio. Malgraŭ ĝia historie altprestiĝa statuso kompare kun aliaj malplimultaj lingvoj, la manĉura konas akutan malkreskadon ĉar la juna generacio konsideras la lingvon kiel nepraktika kaj kiel hobio neprofitdona. Tiu procezo komencis kiam manĉuroj ankoraŭ regis la landon kaj lernis la ĉinan por povi komunki kun la plejmultnombra gento, la Hanoj.

Post kiam la ĉina registaro enkondukis en la 1950-aj jaroj lingvan unuecigon kun edukado nur en la ĉina lingvo kaj alfabeto, restas nur tre malmultaj personoj kiuj parolas la manĉuran lingvon kiel patrinan lingvon kaj la UN deklaris la lingvon 'endanĝerigita'.

Ĉiuj manĉuroj kiuj ankoraŭ parolas ĝin situas en la nordoriento de Ĉinio kaj pli precize en Sanjiazi (vilaĝo 90km de la urbo Ĉiĉiharo), estas dulingvaj kaj samtempe parolas la mandarinan lingvon. Pro tio la lingvo estas antaŭ la formorto.

La personoj kiuj parolas la lingvon ĉefe vivas en la nordorienta parto de ĉinio en la provincoj Heilongjiang, Jilin, kaj Liaoning. Verŝajne ankaŭ estas kelkaj membroj de la etno en Norda Koreio kaj Siberio.

La manĉura lingvo apartenas al la aglutinaj lingvoj kun vokalharmonio.
Ujgura Aŭtonoma Regiono Ŝinĝango vivas ĉirkaŭ 30.000 parolantoj de la ŝibea lingvo. La ŝibea lingvo praktike estas identa al la klasika manĉura lingvo. Multaj lingvistoj konsideras ke la ŝibea lingvo estas varianto de la manĉura lingvo.

Skribsistemo
------------

La fondinto de la manĉura nacia identeco kaj de la dinastio Qing Hung Taiji kreis alfabeton por la lingvo. La bazo de tiu alfabeto estas la mongola alfabeto. Ĝi estas skribita de supre malsupren kaj de maldekstre dekstren. (foto)

Gramatiko
---------

La manĉura lingvo estas aglutina lingvo. Multajn partojn oni uzas kiel sufiksojn. La vortordo en la frazo estas subjekto, objekto, verbo.

Studoj
------

La franca jezuito Jean Joseph Marie Amiot verkis vortaron de la manĉura.

Referencoj
----------

1. 1 2 3 4 5  (angla) (angla) Manchu, Once China’s Official Language, Could Lose Its Voice (Manĉura, iam la oficiala lingvo de Ĉinio).
2. ↑  Ethnologue

Vidu ankaŭ
----------

* Manĉuroj
* Manĉurio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Manĉura lingvo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informaoj pri la manĉura lingvo ethnologue.com (angla)
* Retpaĝo pri la manĉura lingvo Arkivigite je 2017-04-22 per la retarkivo Wayback Machine

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rTungus-manĉura lingvaro |
| --- |
| Manĉura • Nanaja • Negidala • Oroka • Oroĉa • Solona • Udega • Ulĉa • Gjurĉena • Evenka • Evena |

 |
**János Balassa** [jAnoŝ balaŝa], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Balassa János** estis hungara kuracisto, kirurgo, akuŝisto, profesoro, membro honora de Hungara Scienca Akademio (1858).

János Balassa en 1868
Tombomonumento de János Balassa
János Balassa  naskiĝis la 5-an de majo 1814 en Sárszentlőrinc. Li mortis la 9-an de decembro 1868 en Pest (urbo).

Biografio
---------

János Balassa frekventis universitatojn en Pest kaj Vieno, kie li ricevis diplomon en 1839. En la sama urbo li komencis kuracadi, krome li studvojaĝis al diversaj landoj. Inter 1843-1868 li instruis en universitato de urbo Pest. Dum la Hungara revolucio de 1848 li ricevis ŝtatan administran taskon, krome li direktis hospitalon pri la batalantoj. Tial li estis kondamnita je prizono, li denove rajtis instrui en 1851. Li pionire profitis la eteron en la kirurgio.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Gyakorlati sebészet* (Praktika kirurgio), (1844)
* *A hassérvekről* (1853)
* *Képző műtétek* (1867)
* *B. J. összegyűjtött kisebb művei* (Kolektita verkaro), (1875)

Memorigiloj
-----------

* inter 1906-1943 estis disdonita memormedalo pri Balassa
* malsanulejo de Szekszárd portas la nomon Balassa János

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero B kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio János Balassa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 450349
* GND: 11756110X
* LCCN: n2003099344
* VIAF: 73842481
* ISNI: 0000 0001 0915 0521
* SUDOC: 241378702
* BNF: 102991135
 |
**Karavukovo,** serbe **Каравуково,** germane **Wolfingen,** hungare **Bácsordas** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojevodio, en distrikto **Okcidenta Baĉka** en municipo de Odĵaci.

Karavukovo situas en la mapo en la verda municipo
Katolika preĝejo de Karavukovo

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Loĝantaro: 4990
* Poŝtkodo: 25255
* Telefonprefikso: 25
* Aŭtokodo: SO

Situo
-----

Karavukovo situas sur ebenaĵo, laŭ fervojo Odĵaci-Baĉka Palanka.

Historio
--------

Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao diversaj popoloj alvenis al la senhomaj lokoj. En 1910 loĝis en Bácsordas 4055 da homoj, (3814 germanoj). Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, al distrikto de Hódság, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj iĝis parto de Hungario ĝis 1944. Poste la germanoj estis deportitaj. En 2002 loĝis en Karavukovo 4991 da homoj, (serboj 4869 (98 %), hungaroj 26 (1 %) kaj aliaj).

Vidindaĵo
---------

* neuzita katolika preĝejo omaĝe al Sankta Marteno

Famulo
------

En tiu vilaĝo naskiĝis hungara historiisto Samu Borovszky.

* Kategorio Karavukovo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Saksaulo** (*Haloxylon ammodendron*) estas plantospecio el familio de amarantacoj (*Amaranthaceae*). Saksaulo estas arbusto de la aridaj (sekaj) stepoj kaj salaj dezertoj de Centra Azio. Oni trovas ĝin de la Kaspia maro ĝis la Gobi-dezerto en Mongolio. Tie ĝi formas t.n. „saksaul-arbarojn".

Sinonimo de la taksono estas *Anabasis ammodendron* C. A. Mey.

La nomo saksaulo estas uzata por *Haloxylon persicum* (aŭ blanka saksaulo) kaj *Haloxylon aphyllum* (aŭ nigra saksaulo).

Priskribo
---------

Saksaulo estas 2-4 metrojn alta arbusto, malalta arbeto. La folioj estas tiel malgrandaj, ke la arbo ŝajnas esti senfolia. La ligno estas dura kaj peza; la arboŝelo estas spongeca kaj rezervas akvon. Ĝi havas etajn flavajn florojn.

Disvastiĝo kaj kreskejo
-----------------------

Saksaulo kreskas en larĝaj areoj de Azio, de la Uralo, Irano kaj Kazaĥstano oriente ĝis Mongolio, ĝis ĉinaj provincoj kiel okcidenta Gansu, Interna Mongolio, nordokcidenta Ninĝia, norda Qinghai kaj Ŝinĝango.

Saksaulaj arbetoj kreskas sur migraj dunoj, en rokaj valoj kaj montetaj deklivoj.

Ekologio
--------

Saksaulo ofte aperas tiel amase, ke oni parolas pri „saksaul-arbaroj". Ĝi kovras nur en suda Mongolio 45.000 kvadratajn kilometrojn. Tiu habitato ofertas hejmon por diversaj bestospecioj kiel ekz. por Saksaula pasero aŭ Nigraverta pasero (*Passer ammodendri*).

Uzkonsumo
---------

La akvorezerva arboŝelo ofertas por la nomadoj eblecon por akvoprizorgo kaj samtempe donas la lignon por hejtado, kuirado. La troa uzo por forbrulado danĝerigas la specion, tio fortiĝis en 2008 pro la aldona premo de la energia krizo en centra Azio. 

Oni uzas la planton en la tuta centra Azio por grundoligo, por bari la daŭrantan dezertiĝon.

Sur la radikoj de la planto povas vivi parazita planto, nome Cistanche deserticola, kiu estas uzata en la ĉina medicino kiel 'ginsengo de la dezerto'.

* Kategorio Saksaulo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Saksaulo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Kangri Garpo.
**Kangri Garpo** (en ĉina: 岗日嘎布; en pinjino: Gǎngrì Gābù) estas montaro en orienta Tibeto, situa ĉefe en Njingĉi Prefekturo same kiel en la parto de Ĉamdo Prefekturo en Tibeto, Ĉinio. La montaro kuŝas oriente de Himalajo kaj okcidente de Hengduan montaro. La montoj estas geografie suda etendo de orienta Transhimalajo.

La plej alta montopinto de Kangri Garpo, nome Bairiga aŭ Ruoni, staras en la centra parto de la teritorio ĝis alto de 6,882 m super marnivelo. Aliaj elstaraj pintoj estas Gemsongu je 6,450 m, Kone Kangri je 6,347 m, Yuhe Kangri je 6,327 m kaj Gheni je 6,177 m.

Kangri Garpo formas alt-altitudan barieron en la plej nordorienta limo de la Hinda subkontinento. La montoj tie estas sur la rekta vojo de la nordorientena sudazia musono kiu kondukas al Kangri Garpo estante la plej malseka loko en la Tibeta Altebenaĵo. Tio kondukas ankaŭ al unu el la plej altaj koncentroj de glaĉeroj en la regiono. Elstaraj glaĉeroj estas la spektakla Midiu Glaĉero, la Ata Glaĉero (nome la plej malalta glaĉero en Tibeto atinganta alton de 2,440 m kaj la 30 km-longa Lhagu Glaĉero.

Notoj
-----

1. ↑   Inoue, Tim. "Kangri Garpo Mountains" (PDF). Alpa Klubo de Kobe Universitato. Alirita la 19an de aŭgusto 2020.
2. ↑  Nakamura, Tamotsu (2001). "Kangri Garpo Range in Southeast Tibet" (PDF). Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine Japanese Alpine News. 1. Alirita la 19an de aŭgusto 2020.
**János Bobula** [jAnoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bobula János** estis hungara arkitekto. Lia nobelaj antaŭnomoj estis *kispiaskai, nagypiaskai kaj zagajowi*, lia patro estis Ján Nepomuk Bobula (slovakia hungaro).

János Bobula naskiĝis la 24-an de februaro 1871 en Pest (urbo) (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario), li mortis la 5-an de majo 1922 en Budapeŝto.

Memortabulo pri János Bobula
Urbodomo de Munkács (1901) planita de János Bobula
Preĝejo Egido de Dionaskanto (Debrecen), foto el 1937
Luterana gimnazio en Nyíregyháza

Biografio
---------

János Bobula maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, kie liaj samklasanoj estis Kálmán Kandó, István Ráth-Végh kaj Rusztem Vámbéry. Li akiris arkitekturan diplomon en Reĝa Teknikuniversitato József en 1893. Post siaj studoj li studvojaĝis al Britio kaj Usono. Hejmenveninta en 1895 li malfermis arkitekturan atelieron en Budapeŝto. Li specialiĝis pri preĝejoj, hospitaloj kaj kasteloj. Li partoprenis en fondo de asocio de hungaraj arkitektoj kaj li redaktis arkitekturan revuon. Li havis edzinon, kiu naskis filinon.

Elektitaj planitaj konstruaĵoj
------------------------------

* urbodomo de Munkács (1901, lia ĉefverko)
* grek-katolika Preĝejo Egido de Dionaskanto (Debrecen) (1910)
* hospitaloj en Nyíregyháza, Esztergom (1901), Szabadka
* luterana gimnazio en Nyíregyháza (1887)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Nyíregyháza

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo B, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
*

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio János Bobula en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 685006
 |
Karbonmikrofono el telefono de Western Electric telephone handset, around 1976.
Dismuntita karbonmikrofono Ericsson kun karbonpartikloj videblaj.
La **karbonmikrofono**, ankaŭ konata kiel **karbona butonmikrofono**, **butonmikrofono**, aŭ **karbondissendilo**, estas speco de mikrofono, transduktilo kiu transformas sonon al elektra sonsignalo. Ĝi konsistas el du metalaj platoj apartigitaj per grajnetoj de karbono. Unu plato estas tre maldika kaj alfrontas direkte al la parolanta persono, funkciante kiel diafragmo. Sonondoj frapantaj la diafragmon por ke ĝi vibru, farante ŝanĝiĝantan premon sur la grajnetoj, kiu en victurno ŝanĝas la elektran rezistancon inter la platoj. Pli alta premo malaltigas la reziston kiam la grajnetoj estas puŝitaj pli proksimen kune. Stabila kontinua kurento estas pasita inter la platoj tra la grajnetoj. La ŝanĝiĝanta rezisto rezultigas moduladon de la fluo, kreante ŝanĝiĝantan elektran kurenton kiu reproduktas la ŝanĝiĝantan premon de la sonondo. En telefonio, tiu monteta fluo estas rekte pasita tra la telefonaj kabloj al la centrejo. En laŭtparolilaj sistemoj aŭ registradaj aparatoj ĝi estas plifortigita per aŭdio-amplifilo. La frekvencrespondado de la karbonmikrofono, aliflanke, estas limigita al mallarĝa gamo, kaj la aparato produktas signifan elektran bruon.

Antaŭ la proliferado de elektrontubaj amplifiloj en la 1920-aj jaroj, karbonmikrofonoj estis la nuraj praktikaj rimedoj de akirado de altnivelaj sonsignaloj. Ili estis vaste uzitaj en telefonaj sistemoj ĝis la 1980-aj jaroj, dum aliaj aplikoj utiligis malsamajn mikrofonajn dezajnojn multe pli frue. Ilia malalta kosto, esence alta produktaĵo kaj frekvencrespondaj karakterizoj estis bone konvenitaj por telefonio. Por ebenaj malnovaj telefonaj servoj, karbonmikrofono funkciis super telefonoj kiuj povas daŭre esti uzita sen modifo. Karbonmikrofonoj, kutime modifitaj telefonodissendiloj, estis vaste uzitaj en fruaj AM radiodisaŭdigaj sistemoj, sed ilia limigita frekvencrespondado, same kiel sufiĉe alta brueco, kaŭzis ilian rezignon en tiuj aplikoj de la malfruaj 1920-aj jaroj. Ili daŭre estis vaste uzitaj por malluksa publika celo, kaj militistar- kaj amator-radiaj petskriboj dum kelkaj jardekoj poste.

Bibliografio
------------

* Josephson, Matthew, Edison: A Biography, Wiley, 1992, ISBN 0-471-54806-5

* Kategorio Karbonmikrofono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Gustav Benjamin SCHWAB** (naskiĝinta en la 19-a de junio 1792 en Stuttgart, mortinta la 4-a de novembro 1850 samloke) estis germana verkisto. Li antaŭ ĉio estis lirikisto, publicisto kaj eldonisto. Kune kun la amikoj Ludwig Uhland kaj Justinus Kerner li estis, kiel membro de la rondo *Schwäbischer Dichterkreis*, unu el la plej gravaj reprezentantoj de la tiea romantikularo.

Gustav Schwab en 1850

Vivo
----

Post studoj de teologio, filozofio kaj filologio en Tübingen Schwab laboris ĝis 1817 kiel gimnazia instruisto en Stuttgart. Per poemoj en du antologioj de la ŝvaba romantiko (*Poetischer Almanach für das Jahr 1812* kaj *Deutscher Dichterwald*) Schwab unuafoje publike aperis. Li verkis aparte volonte romancaĵojn, baladojn kaj popolkantozajn poemojn (*Neues deutsches allgemeines Kommers- und Liederbuch*, 1815) sed ankaŭ romantikozajn skribaĵojn pri regionhistoriaĵoj (*Die Neckarseite der schwäbischen Alb*, 1823). Krome li aktivegis kiel eldonisto, redaktisto kaj recenzisto. Li responsis recenze de 1827-37 por la literaturpaĝoj de *Morgenblatt für gebildete Stände* de Johann Friedrich Cotta. Ekde 1827 Schwab kundeldonis verkistojn helenajn kaj romiajn en la Eldonejo Metzler kaj eldonis inter 1833-38 kune kun Adelbert von Chamisso la gazeton *Deutscher Musenalmanach*.

Ekster tio Schwab subtenis kaj spronis junajn artistojn, i.a. August von Platen-Hallermünde, Eduard Mörike aŭ Ferdinand Freiligrath. Post la jaro 1837-a li vivis kiel pastoro en Gomaringen proksime de Tübingen. Li vojaĝis en Svislandon, Svedujon kaj Danion. En 1841 li iĝis superintendanto en Stuttgart, poste Ĉefa konsistoriano. Li ankaŭ ricevis la titolon *Oberstudienrat*.

Graveco
-------

Multaj samtempuloj ŝatis lian perantan funkcion. Hodiaŭ oni ne plu konas lian diversecon artistan. Tamen li ne tute malaperis, ĉar ĝis nuntempe legatas kun granda intereso lia antologio de klasikaj legendoj *Schönsten Sagen des klassisĉen Altertums* (3 vol. 1838-1840) kaj *Deutsche Volksbücher* (2 vol. 1836/37).

Fonto
-----

Pollok, Gerhard: "Lenau, Nikolaus", en: *Microsoft Encarta 2007 Enzyklopädie*, Microsoft Corporation, 2006 (DVD)

Ligiloj
-------

* Kategorio Gustav Schwab en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Verkoj surrete
* Informoj pri Gustav Schwab en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Vikifontaro


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 526733
* GND: 118762745
* LCCN: n80005054
* VIAF: 19797173
* ISNI: 0000 0001 0876 7669
* SUDOC: 033784914
* BNF: 125733578
* MBA: bf0ca347-ceaf-4ccb-8ef6-de59fb8d5a16
* NLA: 36589180
* NDL: 00474701
* NKC: jn20010316186
* BNE: XX1435419
 |
**János Boráros** [jAnoŝ borAroŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Boráros János** estis hungara politikisto, juĝisto, vicurbestro.

János Boráros
Memortabulo pri János Boráros
János Boráros  Arkivigite je 2015-04-19 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 4-an de januaro 1756 en Pest (urbo). Li mortis la 15-an de oktobro 1834 en urbo Pest.

Biografio
---------

Prauloj de János Boráros estis grekaj komercistoj vivantaj en Hungara reĝlando. En 1785 li ricevis postenon en administrado de Pest. Inter 1790 kaj 1807 li estis ĉefjuĝisto, krome inter 1803-1807 kaj 1827-1829 li estis vicurbestro. Li estis ankaŭ deputito de Pest en la parlamentaj kunsidoj. Dum la milito kontraŭ Napoleono li estris taĉmenton. Li multe strebis por evoluo de Pest, en 1804 li kreis grandan parkon apud Pest.

Memorigiloj
-----------

* placo en Budapeŝto portas la nomon Boráros ekde 1875, kie oni metis ankaŭ memortabulon kun la teksto: Placo Boráros - Tiu ĉi placo portas la nomon pri urba ĉefjuĝisto János Boráros, kiu dum preskaŭ duonjarcento ekde 1785 ĝis sia morto en 1834 estis entuziasma kaj meritplena laboranto por urba evoluo de urbo Pest

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun bildo

* Kategorio János Boráros en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Banko de Latvio** - latve *Latvijas Banka* (foje tradukata *Latva Banko*, sed la nomero "Latvijas" estas la substantiva landonomo en genitiva formo, ne adjektivo) estas la centra banko de la Respubliko Latvio. Ĝi en sia nuna formo estas fondaĵo de la latva registaro en la jaro 1993, post reatingo de la ŝtata sendependeco el la 50 jarojn antaŭe per armea okupo premita aneksiĝo de Latvio pere de la Sovetunio: La Banko de Latvio difinis sin sekvaĵo de la banko de la Latva SSR - en sia memkompreno tamen estante daŭrigo de la antaŭa Banko de Latvio de inter la du mondmilitoj. Sian sidejon la banko havas en Rigo. Inter la taskoj estas la ekonomia stabiligo kaj sekurigo de la nacia valuto, la latva lato (*lats*) kaj la laboro cele al enkonduko de la komuna eŭropa valuto Eŭro en Latvio. La Banko de Latvio estas membro de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Banko de Latvio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala retejo (latve kaj angle)

Vidu ankaŭ
----------

* latva lato
* latvaj eŭro-moneroj

filio de la Banko de Latvio en Daugavpils

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 376114
* LCCN: no94007626
* VIAF: 151560864
* ISNI: 0000 0001 1349 5928
* BIBSYS: 2057546
 |
La **kantono Semur-en-Auxois** (france *Canton de Semur-en-Auxois*) estas franca kantono lokita en la departemento Côte-d'Or kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi estas unu el la 3 kantonoj de la arondismento Montbard. Ĝia ĉefurbo estas Semur-en-Auxois.

Komunumoj
---------

### Ekde 2015

Apartenas al la kantono Semur-en-Auxois la jenaj 89 francaj komunumoj :
Aisy-sous-Thil, Arnay-sous-Vitteaux, Avosnes, Bard-lès-Epoisses, Beurizot, Bierre-lès-Semur, Boussey, Brain, Braux, Brianny, Champeau-en-Morvan, Champrenault, Charigny, Charny, Chassey, Chevannay, Clamerey, Corrombles, Corsaint, Courcelles-Frémoy, Courcelles-lès-Semur, Dampierre-en-Montagne, Dompierre-en-Morvan, Époisses, Flée, Fontangy, Forléans, Genay, Gissey-le-Vieil, Jeux-lès-Bard, Juillenay, Juilly, Lacour-d'Arcenay, Lantilly, Magny-la-Ville, Marcellois, Marcigny-sous-Thil, Marcilly-et-Dracy, Massingy-lès-Semur, Massingy-lès-Vitteaux, Millery, Missery, Molphey, Montberthault, Montigny-Saint-Barthélemy, Montigny-sur-Armançon, Montlay-en-Auxois, La Motte-Ternant, Nan-sous-Thil, Noidan, Normier, Pont-et-Massène, Posanges, Précy-sous-Thil, La Roche-en-Brenil, Roilly, Rouvray, Saffres, Saint-Andeux, Saint-Didier, Saint-Euphrône, Saint-Germain-de-Modéon, Saint-Hélier, Saint-Mesmin, Saint-Thibault, Sainte-Colombe-en-Auxois, Saulieu, Semur-en-Auxois, Sincey-lès-Rouvray, Souhey, Soussey-sur-Brionne, Thoisy-la-Berchère, Thorey-sous-Charny, Thoste, Torcy-et-Pouligny, Toutry, Uncey-le-Franc, Velogny, Vesvres, Vic-de-Chassenay, Vic-sous-Thil, Vieux-Château, Villargoix, Villars-et-Villenotte, Villeberny, Villeferry, Villeneuve-sous-Charigny, Villy-en-Auxois, Vitteaux.

### Antaŭ 2015

Apartenis al la kantono Semur-en-Auxois la jenaj 29 francaj komunumoj :

* Bard-lès-Époisses
* Charigny
* Chassey
* Corrombles
* Corsaint
* Courcelles-Frémoy
* Courcelles-lès-Semur
* Époisses
* Flée
* Forléans
* Genay
* Jeux-lès-Bard
* Juilly
* Lantilly
* Magny-la-Ville
* Massingy-lès-Semur
* Millery
* Montberthault
* Montigny-sur-Armançon
* Pont-et-Massène
* Saint-Euphrône
* **Semur-en-Auxois**
* Souhey
* Torcy-et-Pouligny
* Toutry
* Vic-de-Chassenay
* Vieux-Château
* Villars-et-Villenotte
* Villeneuve-sous-Charigny

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑   INSEE

Vidu ankaŭ
----------

* Côte-d'Or
* Komunumoj de Côte-d'Or