Vidu ankaŭ: 1,3-Dunitrobenzeno, Trinitrotolueno, 1,3,5-Triaminobenzeno, kaj 1,3,5-Triklorobenzeno

|  |
| --- |
| 1,3,5-trinitrobenzolo |
| Kemia formulo |  **C6H3N3O6** |
| 1,3,5-Trinitrobenzeno |
| **Bastona kemia strukturo de la 1,3,5-trinitrobenzeno** |
| 1,3,5-Trinitrobenzeno |
| **Tridimensia kemia strukturo de la 1,3,5-trinitrobenzeno** |
| Alternativa(j) nomo(j) |
| * Benzito
 |
| CAS-numero-kodo | 99-35-4 |
| ChemSpider kodo | 13873689 |
| PubChem-kodo | 7434 |
| **Fizikaj proprecoj** |
| Aspekto | blanka aŭ flava solidaĵo |
| Molmaso | 213,10644 g mol−1 |
| Denseco | 1,721 g/cm−3 |
| Fandpunkto | 122°C  |
| Bolpunkto | 315°C  |
| Refrakta indico | {\displaystyle n\_{761}^{20}} 1,6562 |
| Ekflama temperaturo | 164,1°C  |
| Solvebleco | Akvo:0,330 g/L |
| Mortiga dozo (LD50) | 217,5 mg/kg (buŝe)275 mg/kg (buŝe)  |
| **GHS etikedigo de kemiaĵoj** |
| GHS Damaĝo Piktogramo | 

|  |  |
| --- | --- |
| 02 – Treege brulema | 06 – Venena substanco |

|  |  |
| --- | --- |
| 08 – Risko al sano | 09 – Noca por vivmedio |

 |
| GHS Signalvorto | Damaĝa substanco |
| GHS Deklaroj pri damaĝoj | H201, H300, H310, H330, H373, H400, H410 |
| GHS Deklaroj pri antaŭgardoj | P210, P230, P240, P250, P260, P262, P264, P270, P271, P273, P280, P284, P301+316, P302+352, P304+340, P316, P319, P320, P321, P330, P361+364, P370+380, P372, P373, P391, P401, P403+233, P405, P501 |
| Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo(25 °C kaj 100 kPa) |

**1,3,5-Trinitrobenzeno** aŭ **1,3,5-trinitrobenzeno** estas organika kombinaĵo rezultanta per traktado de **benzeno** kaj **nitrata acido**. Ĝi estas blanka aŭ flava solidaĵo, nesolvebla en akvo sed solvebla en nepolaraj organikaj solvantoj. 1,3,5-Trinitrobenzeno posedas 6 karbonatomojn, 3 hidrogenatomojn kaj 3 nitrogenatomojn.

1,3,5-Trinitrobenzeno (TNB) estas vaste esplorata kaj studata kemia kombinaĵo, ĉefe pro ĝiaj multflankaj aplikoj kaj la facileco kun kiu ĝi povas esti sintezata en la laboratorio. TNB estas nitro-aromata kunmetaĵo, formata de tri nitrogrupoj alkroĉitaj al benzena ringo, kaj estas de speciala intereso pro sia ebla uzo en eksplodaĵoj kaj ekspandpelaĵoj. Ĝia molekula formulo estas C6H3(NO2)3, kaj ĝi estas senkolora, kristala solidaĵo.

TNB havas multajn sciencesplorajn aplikojn, ekde eksplodaĵoj kaj propelaĵoj ĝis biomedicina esplorado. Ĝi estas uzata en eksplodaĵoj kaj propelaĵoj pro sia alta energienhavo, kiu estas liberigata per detonacio. TNB ankaŭ estas uzata en biomedicina esplorado pro sia kapablo ligiĝi al proteinoj kaj aliaj molekuloj. Tiu ligo povas esti uzata por studi la strukturon kaj funkcion de proteinoj kaj aliaj molekuloj, same kiel por identigi liglokojn por drogevoluo.

TNB estas eksplodaĵo kaj pelaĵo pro sia kapablo rapide liberigi energion per detonacio. Ĉi tiu energio estas liberigata kiam la TNB-molekulo disiĝas kaj la nitrogrupoj reakcias kun oksigeno en la aero. Ĉi tiu reakcio produktas nitrogenon, karbonduoksidon, kaj akvon, same kiel grandan kvanton da varmo kaj lumo. La varmo kaj lumo produktitaj dum la reakcio estas tio kio kaŭzas la eksplodemajn kaj pelajn efikojn de TNB.

TNB estas toksa por homoj kaj aliaj organismoj pro sia kapablo ligiĝi al proteinoj kaj aliaj molekuloj. Ĉi tiu ligo povas interrompi normalajn ĉelajn procezojn kaj konduki al ĉelmorto. Plie, TNB povas kaŭzi oksidivan streson, kaŭzante damaĝon al ĉelaj kombinaĵoj kiel DNA kaj proteinoj. TNB ankaŭ povas kaŭzi damaĝon al la hepato, renoj kaj aliaj organoj.

TNB havas multajn avantaĝojn por laboratoriaj eksperimentoj. Ĝi estas facile sintezebla, kaj povas esti uzata por studi la strukturon kaj funkcion de proteinoj kaj aliaj molekuloj. Plie, TNB estas relative stabila kaj povas esti stokata dum longaj tempodaŭroj sen malkomponiĝo. Tamen, TNB ankaŭ estas toksa kaj povas esti danĝera labori en la laboratorio. Tial, taŭgaj sekurecaj antaŭzorgoj devas esti prenitaj kiam oni laboras kun TNB en la laboratorio.

Sintezoj
--------

### Sintezo 1

* Preparado de la **1,3,5-trinitrobenzeno** per traktado de **benzeno** kaj **nitrata acido**:

|  |
| --- |
| benzeno +numero 3nitrata acido {\displaystyle {\mathsf {{\xrightarrow[{}]{}}\,}}}1,3,5-Trinitrobenzeno +numero 3akvo |
|

### Sintezo 2

* Preparado de la **1,3,5-trinitrobenzeno** per traktado de **1,3,5-Triaminobenzeno** kaj **nitrata acido**:

|  |
| --- |
| 1,3,5-Triaminobenzeno +numero 3nitrata acido {\displaystyle {\mathsf {{\xrightarrow[{}]{}}\,}}}1,3,5-Trinitrobenzeno +numero 3nitrogena monooksido |
|

### Sintezo 3

* Preparado de la **1,3,5-trinitrobenzeno** per traktado de **1,3,5-triklorobenzeno** kaj **nitrita acido**:

|  |
| --- |
| 1,3,5-Triklorobenzeno +numero 3nitrita acido {\displaystyle {\mathsf {{\xrightarrow[{}]{}}\,}}}1,3,5-Trinitrobenzeno +numero 3klorida acido |
|

Vidu ankaŭ
----------

* Nitratoj

Referencoj
----------

1. ↑  EPA United States Environmental Protection Agency
2. ↑  EPA United States Environmental Protection Agency
3. ↑  Chemsrc
4. ↑  Chemnet
5. ↑  Agilent.com
6. ↑  Drugfuture
7. ↑  Ekspandpelaoĵoj estas brulaĵoj uzataj por la movado de aŭtoj, avidadiloj, ŝipoj, ktp