recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Adolf MILDWURF**, pollandano, doktoro de politikaj sciencoj, ĵurnalisto. Naskiĝis 1900 en Przemyśl. Esperantisto de 1916. Aranĝis studentan fakkunvenon dum la UK 1924 en Vieno. Multaj paroladoj en W. Kiel Ĉe-metoda instruisto gvidis en 1933 multajn kursojn en Danio; fondis tie tri grupojn. Kunlaboranto de HDE.

Mistera vivo
------------

Borsboom skribis pri la vivo de Mildwurf, unu el la "neforgesendaj Esperantistoj".
Mildwurf naskiĝis en Przemysl, en (poste) pola teritorio,
en 1900, esperantistiĝis en 1916, kaj fariĝis instruisto laŭ la Cseh-metodo en la 30-aj jaroj,
vojaĝante kaj propagandante interalie in Danio.
Mankas ĉiu spuro de Adolf Mildwurf inter 1933 kaj
1945, sed li reaperas en Britio post 1946, nun kiel senŝtatulo. Denove li vojaĝas kaj
propagandas Esperanton, kaj fariĝas brita civitano en 1957. Post 1964, kiam ĉesas lia
korespondado kun Andreo Cseh, li denove malaperas, kaj Borsboom notas, ke en la E-
eldonaĵoj eĉ mankas nekrologo – ni ne scias, kie kaj kiam li mortis.

Martin Purdy esploris la spurojn de Mildwurf per modernaj geneologiaj rimedoj.
Serĉante la nomon Mildwurf, li trovis iun *Abraham* Mildwurf, kiu naskiĝis
je la 10-a de februaro 1900 kaj mortis en Londono la 20-an de aprilo 1978. Tiu Abraham
aperas en la registroj por Camden, Londono, en 1959, do nelonge post kiam Adolf akiris britan
civitanecon. Lia mortoloko
estas proksima al Camden – je nur kelkaj stratoj pli norde.
Purdy trovis liston de studentoj en gimnazio en Przemysl,
la naskiĝloko de la serĉato, en 1915: ĝi entenas la nomon Abraham Mildwurf.
Same en germanlingva libro pri judaj aŭtoroj en Aŭstrio, kie oni nomas Abrahamon lingvo-instruisto.

Purdy tial hipotezis, "ke nia serĉato naskiĝis Abraham, kaj poste ŝanĝis sian nomon al
Adolf (pro kreskanta antisemitismo en orienta Eŭropo?) inter ĉ. 1916-1933. Nature, porti la
nomon Adolf en Britio dum la dua mondmilito mem kreus problemojn, do li eble re-alprenis
sian unuan nomon dum tiu tempo."

Referencoj
----------

1. ↑  Enciklopedio de Esperanto, Vol. II p 371,
2. ↑  Borsboom, Ed: Kie miozotas memor’, IEI, Hago, Nederlando, 2017. ISBN 978-90-805651-4-2
3. ↑  La Serĉo por Adolf Mildwurf, Martin Purdy, en Aŭstraliaj Esperantistoj, redaktoro Roger Springer, n-ro 384, p 6, 2018
4. ↑  Publika dokumento pri postlasaĵoj (el ancestry.com; trovita 29/5/2018): la lasta adreso de Abraham
Mildwurf (ankaŭ konita kiel "Mildurf") estis 9B Glenloch Road, London NW3.
5. ↑  Listo de klasanoj en "C.K. Gymnasium" (altlernejo), Przemysl, por la jaro 1914-15, en kiu aperas
"Mildwurf Abraham" sub "Class III": 
school-report-ck.html (trovita 31/5/2018)
6. ↑  Handbuch österreichischer Autorinnen und Autoren jüdischer Herkunft (Manlibro pri aŭstraj geaŭtoroj
de juda deveno), Österreichische Nationalbibliothek, Vieno, 2011, en kiu Abraham Mildwurf aperas kiel
lingvoinstruisto (sen klara dato pri lia agado kiel instruisto):  (trovita 31/5/2018)

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 25942
* GND: 1148772111
* VIAF: 250592136
* ISNI: 0000 0003 7111 5051
 |
**Brieva** [BRJEba] estas municipo en la centrosudo de la provinco Segovio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Tierras de Segovia* (Teroj de Segovio) en la sudo de la provinco. La loknomo *Brieva* estas etimologie komprenebla eble kiel Vadejo aŭ Kratagejo. 

Brieva en la provinco Segovio.
Placo.

Toponimio
---------

La loknomo *Brieva* estis uzita almenaŭ ekde la 13-a jarcento.​ Teorioj sugestas, ke ĝi devenas de la kelta *briva* ‘ponto’ aŭ de la latina *brevia* ‘vadejo’.​ Sed la ĝusta deveno eble estas en la latina *vêpres, is* ‘kratago, dorno, rubuso’, kun posta fonetika evoluo vêpra > vebra > vreba > vrieba.​ Aparte ĝi povus aludi al reloĝado farita el Brieva de Cameros (La Rioja) aŭ Brieva de Juarros (Burgos). Ties etimologia signifo estas tre ofta, pro kio anstataŭ referenco al deveno de reloĝantoj, ĝi povis estis domaro fondita en loko kun rubusoj.​

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 13,70 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 94 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte 200 el la 1900-aj jaroj. 

Ĝi distas nur 13 km de Segovio, provinca ĉefurbo kaj limas kun municipoj Cabañas de Polendos, Adrada de Pirón, Torreiglesias, Espirdo, Santo Domingo de Pirón kaj Basardilla.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj kaj terpomoj) kaj brutobredado (ŝafoj) kaj rilata komercado. Lastatempe rura turismo kaj funkciado kiel dormurbo kaj de servoj plej ekgravis.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Segovio

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 767201
* VIAF: 316734544
 |
**Angelo SCOLA** (naskiĝis la 7-an de novembro 1941 en Malgrate proksime al Milano, Italio) estas itala kardinalo de la Romkatolika Eklezio, kaj Ĉefepiskopo de Milano ekde 2011.

Angelo Scola gajnis du doktoriĝojn, la unuan je filozofio kaj la duan je teologio.

Li estis ordinita je la aĝo de 29 jaroj, la 18-an de julio 1970, ne en la Milana diocezo kie li naskiĝis, sed en Teramo. Li okupiĝis tre kun la movado Komuneco kaj Liberigo antaŭ ol li transloĝiĝis al Freiburg por instrui filozofion kaj moralan teologion.

En 1992, li fariĝis profesoro de teologio kaj antropologio ĉe la Pontifika Instituto Johano Paŭlo la 2-a por Studoj pri Geedziĝo kaj Familio, kaj dume instruis kristologion ĉe la Pontifika Laterana Universitato.

Li fariĝis episkopo de Grosseto en 1991. Post kvar jaroj, li aliĝis al la Roma Kurio kiel rektoro de la Laterana Universitato kaj prezidento de la Pontifika Instituto Johano Paŭlo la 2-a por Studoj pri Geedziĝo kaj Familio, kaj en 1996 li iĝis ano de la Pontifika konsilio por la familio. La 5-an de januaro 2002, li fariĝis Patriarko de Venecio, posteno kiun li tenis ĝis 2011; je la 21-a de oktobro 2003, li fariĝis kardinalo, kaj je la 28-a de junio 2011, Papo Benedikto la 16-a transigis lin al la ĉefepiskopujo de Milano.

Li estis la fondinto de la revuo *Oazo*, eldonata en la itala, angla, franca, araba kaj urdua, por antaŭenigi komprenon inter kristanoj kaj islamanoj.

Verkoj
------

* *Hans Urs von Balthasar: teologia stilo* (1995)
* *La nupta mistero* (2005)

Ligiloj
-------

* Retejo

* Kategorio Angelo Scola en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 431121
* GND: 129473766
* LCCN: n82142922
* VIAF: 22157098
* ISNI: 0000 0001 1022 4217
* SUDOC: 028471601
* BNF: 120300420
* NKC: xx0121320
* ICCU: RAVV063002
* BNE: XX832863
 |
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri *Adolf Mayer*. Por aliaj signifoj vidu la artikolon Mayer.
 **Adolf Eduard MAYER** [ma:jer] (9-an de aŭgusto 1843 en Oldenburg - 25-an de decembro 1942 en Heidelberg) estis germana agrikultura apotekisto kaj direktoro de la Agrikultura Eksperimento-Stacio ĉe Wageningen en Nederlando.

Li estis petita 1879 por studi strangan malsanon de tabako. Li estas la unua persono kiu transdonis tabakmozaikviruson, infektante per senbakteria ekstrakto alian planton. Tiutempe, oni ne konis la viruson , tiel oni supozis, ke la malsano disvastiĝas per tre malgrandaj bakterioj aŭ toksinoj, kvankam pli postaj eksperimentoj de sciencistoj kiel ekzemple Dmitrij Ivanovskij, Beijerinck kaj Stanley montris ke tio ne estis la kazo. Mayer publikigis artikolon en 1886 priskribante la malsanon kaj ĝiajn simptomojn en detalo. Li estas konsiderita unu el la patroj de moderna virusologio.

* Kategorio Adolf Mayer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 326413
* GND: 117542210
* LCCN: n91037423
* VIAF: 792592
* ISNI: 0000 0001 1872 2229, 0000 0000 1963 2586
* SUDOC: 148021638
* NLA: 35739882
* NKC: kv2009520774
 |
Insulo Fernandina ĉirkaŭata de pli granda Insulo Isabela
**Insulo Fernandina** (nomata laŭ Fernando la 2-a (Aragono) same kiel la apuda pli granda insulo Isabela nomiĝis laŭ lia edzino Isabel la 1-a (Kastilio)) estas la tria plej granda, kaj nova, insulo de Galapagoj. Kiel ĉe la aliaj, tiu insulo estis formata de la Galapaga varmomakulo. La insulo estas aktiva ŝilda vulkano kiu erupciis ekde la 11-an de aprilo 2009. Ĝi estas la plej okcidenta el la insuloj de la arkipelago. Temas pri neloĝata insulo.

Geografio
---------

Fernandina havas areon de 642 km² kaj alton de 1 476 metroj, kun kaldero ĉirkaŭ 6,5 km larĝa. Tiu kaldero faleksplodis en 1968, kiam partoj de la kaldera grundo falis 350 metrojn. Malgranda lago intermite okupis la nordan kalderan grundon, ĉefe ĵuse en 1988. Oni povas observi tie du tipojn de lafofluo, nome ʻaʻā kaj pāhoehoe.

Naturo
------

Pro ties ĵusa vulkana aktiveco, la insulo ne prezentas multan plantovivon kaj havas ĉefe rokan surfacon. Vizitantoj de la insulo Fernandina povas viziti nur la komencon de la kratero pro sekurecaj tialoj. Punta Espinoza estas mallarĝa terkolo kie centoj de marigvanoj ariĝas en grandaj grupoj sur nigraj laforokoj. La fama Nefluga kormorano loĝas en tiu insulo, same kiel la galapaga pingveno, pelikanoj, la galapaga terigvano, rizratoj, kaj marleonoj. Estas ankaŭ mangrovoj en la insulo. Fernandina estas konsiderata la plej natura el la Galapagoj kaj ne havis speciojn de mamuloj enmetitaj, kio metas ĝin aparte el plej el la aliaj insuloj de la arkipelago.

Notoj
-----

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2009-04-15. Alirita 2009-04-15.
2. ↑
3. ↑

* Kategorio Insulo Fernandina en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Koordinatoj: 50° 03′ 46″ N 12° 27′ 06″ O﻿ / ﻿50.06278 °N, 12.45167 °O﻿ / 50.06278; 12.45167 (mapo)

**Akva rezervujo Jesenice** estas valbaraĵa rezervujo situanta proksimume sep kilometrojn sudoriente de Cheb sur rivero Odrava. Ĝi komencis esti konstruata en la jaro 1957, finita ĝi estis en la jaro 1961. Ties longeco estas 12 kilometroj, en la plej profunda loko la akvo atingas profundecon 18 metroj. Sur digo kondukas ŝoseo I/21. Celo de la rezervujo estas kompensi plibonigadon de trafluoj en rivero Ohře por prenlokoj sur la suba parto de la fluo kaj ŝirmo antaŭ inundoj. 

Ĉirkaŭ la akva rezervujo Jesenice etendiĝas kelke da municipoj kaj vilaĝoj: Podhrad, Všeboř, Dřenice, Jesenice, Okrouhlá kaj Mechová. En plimulto el ili troviĝas kampadejoj, kiuj servas por refreŝiĝado (baniĝado, tabulvelado, sporta fiŝkaptado). En Jesenice estas malpermesite trafiki navigilojn kun eksplodmotoro.

Trans Jesenice estis konstruita fervoja ponto en fervojlinio Plzeň – Cheb. Sude de Velká Všeboř troviĝas parte inundigita betona ponto, kies supra parto estas senĉese super la surfaco. Tiu ĉi ponto trans rivero Odrava foje kunigadis du partojn de municipo Všeboř, kies granda parto estis fare de la rezervujo inundigita. Hodiaŭ sur ambaŭ bordoj de la rezervujo troviĝas domaroj Velká Všeboř kaj Malá Všeboř.

Tragedio
--------

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Forkapto de lerneja aŭtobuso la 23-an de majo 1978.
En ĉirkaŭaĵo de la rezervujo estis la 23-an de majo 1978 forkaptita aŭtobuso kun 39 studentoj kaj ŝoforo fare de kuzoj Barešoj, kiuj armitaj volis transpaŝi la ŝtatlimon intencante veni ĝis Okcidenta Germanio.

Rilataj temoj
-------------

* Akva rezervujo Skalka

Fotografioj
-----------

* Akva rezervujo JeseniceAkva rezervujo Jesenice
* Akva rezervujo JeseniceAkva rezervujo Jesenice
* Akva rezervujo JeseniceAkva rezervujo Jesenice
Koordinatoj: 48° 41′ 10″ N 14° 05′ 07″ O﻿ / ﻿48.68611 °N, 14.08528 °O﻿ / 48.68611; 14.08528 (mapo)

La akvobaraĵo Lipno.
**Akva rezervujo Lipno** troviĝas en sudokcidenta parto de Bohemio en la montaro Šumava (Böhmerwald), plejparte en la teritorio de CHKO Šumava (Chráněná krajinná oblast Šumava, PPR Šumava) kaj de Nacia parko Šumava, kiu troviĝas ene de la CHKO. Ĝi estis konstruita sur la supra parto de la rivero Vltava (Vultavo) kiel duŝtupa baraĵo Lipno 1 kaj Lipno 2 en la jaroj 1952-1959 kaj ĝi fariĝis la plej granda valdiga konstruaĵo en Ĉeĥa respubliko kaj samtempe ankaŭ kun la areo de 48,7 km² la plej granda lago. Lipno 1 troviĝas 725 m super la marnivelo kaj Lipno 2, kiu situas laŭflue ĉe Vyšší Brod kaj servas nur kiel reguliga baraĵo havas tre varieblan kuban amplekson kaj la marnivelon 557 m kun pli malpli 5 m.

Lipno
-----

Lipno nun havas signifan rolon inter la turismaj taskoj de la regiono, sed ĉefa restas la produktado de la kurento kaj tute ne lastloke ankaŭ la ŝirmo kontraŭ la inundoj. La akvobaraĵo kapablas enteni tian provizon da akvoj, ke ĝi povas nuligi danĝeron eĉ dum la plej forta inundo minacanta la tutan fluon de Vultavo. La digo estas 25 m alta kaj ĝia longo estas 296 m, kaj la meza profundo de la lago estas 6,5 m. Sed se ni imagos la longecon de la lago 42 km kaj la maksimuman larĝecon 5 km ĉe Ĉerná, ni ekkredos la faktan volumenon de la lago 309.5 milionoj da kubaj metroj. Por neordinaraj kazoj sufiĉus rezervo de uzeblaj 186 milionoj, kiuj estas sufiĉaj por la plej krizaj situacioj. Por normalaj ĉiujaraj inundoj sufiĉas kutime nur rezervo de 12 milionoj da kubaj metroj por plene eviti ĉiujn danĝerojn.

Lipno 1 kaj Lipno 2
-------------------

Akva elektrejo Lipno 1 uzas du Francis-turbinojn, ĉiu kun la kapacito 60 MW. Kompare kun ĉi tiuj du estas la Kaplan-turbino ĉe Lipno 2 kun sia kapacito de 1,6 MW eta, tamen por reguligi la konstantan elfluon en la riveran valon de Vltava ĉe Vyšší Brod tute optimala. La Francisaj turbinoj estas uzataj kurtlonge por subitaj altkreskoj de la bezonata kurento. La pintotempan alfluon de akvo en la lagon Lipno 2 sufiĉas la Kaplana turbino dum la diurno egaligi.

Turismo
-------

Se ni fokusiĝos al la problemo de turismo ne nur ĉirkaŭ la akvobaraĵo, uzata por fiŝkaptado kaj akvosportoj, sed konekse al la alfluo de homoj, kiuj venas diverscele por pasigi sian liberan tempon ĉirkaŭ la akvobaraĵo kaj en la Nacia parko kaj entute en la montaro Šumava, ni renkontos diverstendencajn planojn, projektojn kaj klopodojn de institucioj kaj publikaj organoj kun malfacile harmoniigeblaj solvoj. Mi ne sentas min sufiĉe sperta kaj preparita eĉ nur por skizi la nunan objektivan situacion, kiu dirus al la publiko, kiu el la ideoj por taŭga solvo de la jam nun elstarantaj problemoj estus la plej akceptebla kaj tial mi ne rekomendos eĉ la nunajn eblojn por tia restado ĉirkaŭ CHKO Šumava, kiu estus salubra ne nur por allogitaj vizitantoj, sed ankaŭ por la estonteco de la regiono.

Panoramo de lipna pejzaĝo kaj la naturo, vido de Vítkův kámen, 2007Panoramo de lipna pejzaĝo kaj la naturo, vido de Vítkův kámen, 2007
Akvaforto de Giovanni Battista Piranesi (arko de Benevento kun herso)
**Akvaforto** estas kupra plato, en kies surfacon oni per fortakvo korodis bildon por presi tiun sur paperon. Ankaŭ tia presita bildo nomiĝas akvaforto.

Akvaforto do estas speco de kuprogravuraĵo, kiu por gravuri uzas ne pintan ilon, sed fortakvon (miksaĵon de nitrata acido kaj akvo). Por tio oni kovras la platon per protekta tavolo, ekzemple el vakso, en kiun la artisto gravuras la bildon. La netuŝitaj partoj de la tavolo tiam protektas la kupron kontraŭ la acido. Estas pli facile desegni en la vaksa tavolo ol rekte en kupro.

La vorto devenas de la latina esprimo *aqua fortis* (= forta akvo, fortakvo), uzata ankaŭ por tiu prestekniko. Ĝi do en Esperanto ne estas kunmetita, sed havas unu solan radikon, *akvafort-*.

Laŭ Francisko Azorín ĝi estas *Gravuro farita per morda acido sur metalo*.

Ĝi estas procezo simila al akvatinto.

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 8.

Vidu ankaŭ
----------

* Acido
* Gravuraĵo
* Kombinaĵoj de hidrogeno

Aliaj projektoj
---------------

* Akvaforto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Akvaforto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 276616
* GND: 4048166-9
* LCCN: sh85045046
* BNF: 11935463p
* NKC: ph158316
 |
**Gábor Tolcsvai Nagy** [tolĉvai nadj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tolcsvai Nagy Gábor** estis hungara lingvisto, profesoro, membro (korespondanta en 2010, ordinara en 2016) de Hungara Scienca Akademio.

Gábor Tolcsvai Nagy  naskiĝis la 24-an de novembro 1953 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gábor Tolcsvai Nagy frekventis universitaton en sia naskiĝurbo, li ricevis diplomon en 1978. Post lernado li eklaboris en lingva instituto. En 1984 li doktoriĝis en la universitato. En 1985 li ekinstruis en Scienca Universitato Loránd Eötvös. Inter 1996–2000 li instruis en universitato de Helsinko, poste li daŭris la instruadon en Budapeŝto, kie li doktoriĝis en 2000 antaŭ la akademio. Li profesoriĝis en 2004. Li ricevis premion en 2012.

Liaj eldonitaj libroj (elekto)
------------------------------

* *A szövegek világa* (Mondo de tekstoj), (1994)
* *Nyelvi fogalmak kisszótára* (2000)
* *A Cognitive Theory of Style* (2005)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2014-02-02 per la retarkivo Wayback Machine
* biografieto angle
* hungarlingva biografio kun foto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 467904
* GND: 130625876
* LCCN: n86055711
* VIAF: 33110480
* ISNI: 0000 0001 0963 6441
* LIBRIS: 315636
* SUDOC: 113763298
* ORCID: 0000-0002-1780-3710
* RID: L-2238-2018
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
EdE-A > **Akuzativo kun infinitivo**

**Akuzativo kun infinitivo.** En ĉi tiu frazkonstruo apud la rekta komplemento staras infinitivo, kiu signas la agon de l' rekta komplemento. En Esperanto la AKI estas uzata nur post la verboj de perceptado (vidi, aŭdi, senti); ekz. mi vidis lin fali; mi aŭdis lin paroli, ktp. Ĉi tiu formo propre ne estas "klasika", tamen, mem Zamenhof rekte konsilas ĝin anstataŭ la peza predikata adjektivo: mi vidis lin falanta; mi aŭdis lin parolanta.

Ĉe aliaj verboj AKI ŝajnas kontraŭa al la Esperanta lingvospirito. Do frazoj, kiel ekz: mi esperas lin veni; mi kredas lin sukcesi; ŝajnas evitindaj.

KALOCSAY.

* Akuzativo kun infinitivo en Vikifontaro (Universala biblioteko)


|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Gábor Vargyas** [vardjas], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vargyas Gábor** estas hungara etnografo, altlerneja instruisto, muzeologo.

Gábor Vargyas naskiĝis la 22-an de majo 1952 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gábor Vargyas akiris etnografian diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1976. Li ricevis stipendion en la universitato inter 1977-1979, poste li estis muzeologo en la etnografia muzeo. En 1984 li eklaboris en akademia instituto, en 1993 li ekinstruis en Universitato de Pécs, kie li docentiĝis en 1996, inter 2001-2007 li estis katedrestro. Ekde 1992 li prelegis ankaŭ en Universitato Loránd Eötvös, krome foje en aliaj hungaraj kaj eksterlandaj universitatoj. Intertempe li akiris sciencajn gradojn CSc en 1995, DSc en 2010, habilitiĝo okazis en 2008.

Krom la instruadoj li ofte pasis monatojn en foraj landoj, ekzemple Papuo-Nov-Gvineo kaj Aŭstralio (1981-1982), kelkfoje en Vjetnamio (1985-1989, 2002, 2007) Ĉinio (1999). Li parolas angle, france, germane, ruse kaj en triba vjetnama lingvo. Li ricevis premiojn inter 1984-2019.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Data on the pictorial history of North-East Papua New Guinea* (1986)
* *A magyar etnológia válogatott bibliográfiája* (kunredaktoro, 1991)
* *Dacolva az elkerülhetetlennel. Egy közép-vietnámi hegyi törzs, a brúk kultúrája és vallása. Válogatott tanulmányok* (2008)
* *Átjárók. A magyar néprajztól az európai etnológiáig és a kulturális antropológiáig* (2009)
* *VL 100. Tanulmányok Vargyas Lajos születésének 100. évfordulójára* (2015)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2019-10-13. Alirita 2019-10-13.

* Kategorio Gábor Vargyas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 664925
* GND: 1199418137
* LCCN: n86090441
* VIAF: 2597142
* SUDOC: 056622864
 |
|  |  |
| --- | --- |
| Helppaĝo pri apartigiloj | **Ĉi tiu paĝo estas apartigilo: listo de artikoloj kun sama aŭ preskaŭ sama titolo.**
Se vi venis ĉi tien per ligilo en artikolo, bonvolu direkti tiun ligilon rekte al la celita paĝo. |

La vorto **Formacio** devenas de la latina *formatio* kaj havas la signifon de "kreo aŭ aranĝo de formo el unuopaj eroj".

En iuj kuntekstoj la vorto laŭ PIV havas specialajn signifojn:

1. En geologio formacio estas la ŝtonaj tavoloj formiĝintaj dum unu geologia epoko,

2. en armea lingvaĵo temas pri diversa aranĝo, laŭ kiu ordiĝas la eroj de korpuso aŭ armeo

3. kaj en medicino respektive biologio temas pri speciala aranĝo de la histoj.

Krom tiuj precizigoj en PIV ankoraŭ ekzistas pliaj specialaj signifoj:

4. En aviado flugformacio estas speciala aranĝo de militaj aviadiloj dum aer-armea manovro, sed ankaŭ dum arta flugado de pluraj aviadiloj dum iuj armeaj festoj,

5. en dancado temas pri grupo de dancistaj unuopuloj aŭ paroj, kiuj kunordigite dance moviĝas,

6. en muziko - aparte moderna muziko ekde la 20-a jarcento, ekzemple en ĵazo - grupo da muzikistoj ekde 2 membroj estas formacio (vidu ankaŭ la vorton ensemblo)

7. kaj en la katolika eklezio oni komprenas, ke formacio estas la teologia eduko de estontaj monaĥoj kaj monaĥinoj.

8. En ekologio, biogeografio kaj arbarscienco la termino estas 1. kutima mallongigo de "planta formacio" 2. unuo de vegetaĵaro el Usono ( sistemo Clements ) difinita surbaze de unu aŭ du taksonoj karakterizaj kaj konforme la klimata plantformacio en certa teritorio;
"planta formacio" estas : unuo de vegetaĵaro karakterizita de sia ĝenerala fizionomio kaj de sia strukturo.
Je algebro, **formala potencoserio** estas formala sumo de senfinaj termoj de potencoj de iu formala variablo, kiu ne devas konverĝi. La formalaj potencoserioj formas ringon, simile al la ringo de polinomoj.

Difino
------

Supozu ke {\displaystyle K} estas ringo. Do, **formala potencoserio** estas esprimo de la formo

{\displaystyle \sum \_{n=0}^{\infty }a\_{n}x^{n}}
specifita de vico {\displaystyle a\_{0},a\_{1},\dotsc \in K}. La esprimo ne devas plenumi ajnan kondiĉon pri konverĝo; {\displaystyle x} estas nur formala variablo.

La formalaj potencoserioj povas esti adiciataj kaj multiplikataj:

{\displaystyle \sum \_{n=0}^{\infty }a\_{n}x^{n}+\sum \_{n=0}^{\infty }b\_{n}x^{n}=\sum \_{n=0}^{\infty }(a\_{n}+b\_{n})x^{n}}
{\displaystyle \left(\sum \_{n=0}^{\infty }a\_{n}x^{n}\right)\left(\sum \_{n=0}^{\infty }b\_{n}x^{n}\right)=\sum \_{n=0}^{\infty }\left(\sum \_{i=0}^{n}a\_{i}b\_{n-i}\right)x^{n}}.
Tial, la formalaj potencoserioj formas ringon, kies notacio estas {\displaystyle K[[x]]}.

Propraĵoj
---------

Se {\displaystyle K} estas komuta ringo, do la ringo de formalaj potencoserioj {\displaystyle K[[x]]} estas ankaŭ komuta.

Supozu ke {\displaystyle K} estas komuta korpo. Do, la inversigeblaj elementoj de la ringo {\displaystyle K[[x]]} estas precize tiuj, kies nula koeficiento estas nenula:

{\displaystyle \sum \_{n=0}^{\infty }a\_{n}x^{n},\quad (a\_{0}\neq 0)}.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Eric W. Weisstein, *Formal power series* en MathWorld.
**Formanto** estas akustika resonanco de la parolorgano, precipe de la buŝa kaj faringa kavoj kaj ĉe certaj parolsonoj ankaŭ de la nazaj kavoj. Laringo kaj traĥeo ankaŭ havas influon. En spektrogramo de tiu tipo, kiun oni ofte uzas en akustika fonetiko (vidu ĉi-sube), la formantoj montriĝas kiel malhelaj bendoj.

Oni kutimas numerigi la formantojn laŭ ilia frekvenco. La unuaj du aŭ tri formantoj estas la plej gravaj. La unua, F1, varias kun la malfermo de la buŝo kaj inverse kun la alteco de la pozicio de la lango. Ĝi do estas pli alta en vokalo [a] ol en [i] kaj [u]. F2 varias kun la pozicio de la lango en antaŭa/malantaŭa direkto. Ĝi estas pli alta en [i] ol en [u]. Ĉiuj formantoj estas frekvence pli altaj ĉe infanoj ol ĉe plenkreskuloj kaj plej ofte iom pli altaj ĉe virinoj ol ĉe viroj, proksimume en inversa proporcio kun la longeco de iliaj "paroltuboj".

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Formanto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* Arkivigite je 2006-09-25 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* Arkivigite je 2007-09-26 per la retarkivo Wayback Machine

Vidu ankaŭ
----------

* Parolsintezo
* Fonemo

Spektrogramo de la eldiro [jɑ:sk"ɵləv"ɪlja] (svede 'mi dezirus'), en kiu la formantoj videblas kiel pli-malpli horizontalaj bendoj. La vertikalaj strioj kiujn oni povas vidi pligrandiginte la spektrogramon reprezentas la unuopajn aerpuŝojn kiuj pasas la gloton.
**Gábor VIDA,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gábor Vida** estis hungara biologo, genetikisto, ekologo, profesoro, membro (korespondanta en 1985, ordinara en 1993) de Hungara Scienca Akademio.
Gábor Vida  naskiĝis la 24-an de marto 1935 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gábor Vida frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1953-1957, poste li laboris en instituto pri vinberoj. En la studjaro 1960 li instruis en mezlernejo, poste li laboris en akademia genetika instituto. Inter 1973-2005 li estis katedrestro en Universitato Eötvös Loránd. Li atingis la sciencan gradon PhD en 1965, li doktoriĝis en 1973 antaŭ la akademio. Li okupiĝis ekzemple pri medioprotektado. Li ricevis 5 premiojn inter 1996-2006.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Az élet keletkezése* (Estiĝo de la vivo), (1981)
* *A biodiverzitási feladvány* (1995)
* *Általános genetika* (Ĝenerala genetiko), (1999)
* *Helyünk a bioszférában* (2001)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto



* Kategorio Gábor Vida (biologo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Gnetum gnemon** |
| --- |
|  |
| Gnetum gnemon*Gnetum gnemon* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
| Domanio: | Eŭkariotoj *Eukaryota* |
| Subdomanio: | verda lineo *Archaeplastida* |
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Subregno: | Trakeofitoj *Tracheobionta* |
|
|
|
|
|
| Filumo: | *Gnetophyta*  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: |  *Gnetopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | *Gnetales*  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Genro: | *Gnetaceae*L. 1767 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specioj |
| * *G. gnemon*
 |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Gnetum gnemon  |

 |
| v • d • r |

La **Gnetum gnemon** (**gnemono**) estas planto el la familio *Gnetacoj*. Ĝi estas daŭreverda, ĝis 10 m alta arbo kun svelta aspekto. La planto havas densan disbranĉiĝon. La trunko havas duonlunformajn foliburĝonojn, kiuj elstaras kiel ripoj. La kontraŭaj folioj estas maldikaj, ledecaj, brilaj, malhelverdaj je ambaŭ flankoj kun sendifektaj randoj. Ili estas lancetformaj kun pinto kaj ĝis 30 cm longaj kaj ĝis 8 cm larĝaj. La floretoj estas en ĝis 10 cm longaj grapoloj, kiuj situas en la foliakseloj.

La semoj estas ĝis 3,5 x 1,8 cm grandaj kaj olivoformaj. La malmola, ledeca ŝelo havas dikecon de ĉ. 1 mm, kaj maturiĝas de verda tra flava al malhelruĝa. La kerno de la semo estas blanka, nukseca kaj havas amaran guston. La semoj estas riĉaj je amelo, mineraloj, karoteno kaj vitamino C.

El la fibreca arboŝelo oni povas fari altkvalitajn, marakvo-imunajn ŝnurojn, retojn kaj hokfadenojn. La folioj kaj fruktoj de la arbo estas uzataj en indoneziaj manĝaĵoj. Ekzemple en *sayur lodeh* (legomsaŭco). El la semoj oni faras empingon, ia speco de krupuko. La indonezia nomo estas *melinjo* [melindjo].

La arbo nature troviĝas en Orienta Azio, Sudorienta Azio kaj Fiĝio. Precipe en Sudorienta-Azio la specio estas multkultivata.

|  |
| --- |
| maldekstra |
|  |

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de legomoj
La **Distrikto Bicske** [biĉke] (hungare *Bicskei járás*) estas distrikto en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér. Ĝi situas sur montaro Vértes kaj sur montetaro en la plej norda parto de la departemento.

Distrikto Bicske en Hungario
La distrikta ĉefurbo estas Bicske, kiu estas urbo, krome estas ankaŭ alia urbo, la ceteraj 12 komunumoj estas vilaĝoj.

La areo estas 520,10 km², kie loĝas 34 786 homoj. La loĝantoj okupiĝas precipe pri agrikulturo, (fruktoj, tritikoj, maizoj) kaj bestobredadoj, dum la socialismo ankaŭ pri minadoj.

Historio
--------

Tiu distrikto funkciis jam pli frue, sed en 1948 la limoj kaj nomo de la distrikto ŝanĝiĝis. La distrikta sistemo ne funkciis en Hungario inter 1983-2013.

Komunumoj
---------

* distrikta ĉefurbo kaj urbo: **Bicske**
* alia urbo: Csákvár
* vilaĝoj:
	+ Alcsútdoboz
	+ Bodmér
	+ Csabdi
	+ Etyek
	+ Felcsút
	+ Mány
	+ Óbarok
	+ Szár
	+ Tabajd
	+ Újbarok
	+ Vértesacsa
	+ Vértesboglár

Fontoj
------

* la datenoj venis el la Hungara Vikipedio
Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Vinohradiv en Transkarpatio
**Forgolanj,** ukraine **Форголань,** hungare **Forgolány** [forgolAnj] estas ne memstara malgranda vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Vinohradiv en municipo Pijterfolvo.

Bazaj informoj
--------------

* 48° 03′ 08″ N 22° 57′ 26″ O﻿ / ﻿48.05222 °N, 22.95722 °O﻿ / 48.05222; 22.95722 (mapo)Koordinatoj: 48° 03′ 08″ N 22° 57′ 26″ O﻿ / ﻿48.05222 °N, 22.95722 °O﻿ / 48.05222; 22.95722 (mapo)
* Areo:  km²
* Alto super marnivelo: 123 m
* Loĝantaro: 890
* Poŝtkodo: 90354
* Telefonprefikso: +380 03143

Situo
-----

Forgolanj situas laŭ rojo. Vinohradiv troviĝas je 12 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1320 laŭ tiama hungara ortografio *"Folgram"*. En 1910 vivis en Forgolány 668 homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon Forgolány apartenis al Hungara reĝlando, al Ugocsa, al distrikto de Halmi, poste al Ĉeĥoslovakio, dume rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 Forgolanj apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. En 2005 vivis tie 845 homoj, (770 hungaroj, 20 ciganoj, 16 ukrainoj, 4 rusoj).

Vidindaĵoj
----------

* klasikisma kaj baroka kalvinana preĝejo de 1780, en 1844 incendio okazis, post 10 jaroj rekonstruiĝis
|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

**Walter Howard „Hod" O’BRIEN** (\* 19-an de januaro 1936 en Ĉikago) estas usona ĵazpianisto de moderna ĵazo.

Vivo kaj verkado
----------------

O’Brien eklernis pianludon en la aĝo de ses jaroj. En 1950 li komencis labori kiel profesia muzikisto. Unue li tenis en Ĉikago proprajn ensemblojn. Post mallonga studo ĉe konservatorio *Manhattan School of Music* li prezentis en 1957 je Novjorko kun la kvinopo de Oscar Pettiford. Li partoprenis je la sonregistradoj por la albumo *Three Trumpets* de Donald Byrd, Art Farmer kaj Idrees Sulieman, muzikis poste kun saksofonisto J. R. Monterose, por sekvatempe akompani kiel membro de la bando de Teddy Kotick en klubejo sur Staten-Insulo gastsoloistojn kiel Phil Woods aŭ Stan Getz. En 1960 li kunlaboris pri la albumo *Guitar Groove* de René Thomas. Ekde 1963 ĝis 1973 li studis matematikon kaj psikologion kaj laboris kiel scienca kunlaboranto de la Universitato je Novjorko. Post tio li malfermis propran muzikklubejon. Ekde la 1970-aj jaroj li laboris ĉefe ĉe Joe Puma. Ekde la 1980-aj jaroj ekestis albumoj je propra nomo, kiujn kunverkis muzikistoj kiel Pepper Adams, Tom Harrell, Ray Drummond, Kenny Washington kaj Frank Luther. Li ankaŭ surdiskigis kun Chet Baker, Ted Brown kaj Danny D’Imperio.

O’Brien estas edzo de la ĵazkantistino Stephanie Nakasian, kun kiu li ankaŭ prezentas ekde la mezo de la 1980-aj jaroj; ilia filino ankaŭ estas ĵazkantistino.

Diskoj
------

* *Opalessence* (Criss Cross, 1984)
* *Ridin’ High* (Reservoir, 1990)
* *So That’s How It It* (Reservoir, 1997)

### Kun Hod O’Brien kiel gastmuzikisto

* Roswell Rudd: *Flexible Flyer* (Black Saint, 1974)
* Chet Baker: *Blues for a Reason* (Criss Cross, 1984)
* Joe Puma: *Shining Hour* (Reservoir, 1984)
* Danny D’Imperio: *Blues for Philly Joe* (VSOP, 1991), *Glass Enclosure* (VSOP, 1991)
* J. R. Monterose: *T.T.T.* ((Storyvielle, 1988)

Literaturo
----------

* Martin Kunzler: *Jazz-Lexikon. Band 1* Rowohlt, Reinbek 2002.
* Richard Cook, Brian Morton: *The Penguin Guide To Jazz on CD.* 6-a eldono. Penguin, Londono 2002, ISBN 0-14-017949-6.
* *Bielefelder Katalog 1988.*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retpaĝo de Hod O’Brien


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 380420
* GND: 1137394234
* LCCN: n92018873
* VIAF: 4121948
* ISNI: 0000 0000 3980 2060
* BNF: 140451915
* MBA: 54c47bd4-a28c-48b6-816a-2fe3d245ec43
* NKC: xx0123023
 |
Statuo de Carlos Valderrama en Santa Marta, Kolombio.
**Carlos** "**El Pibe**" **VALDERRAMA PALACIO**, kolombia futbalisto, naskiĝis en Santa Marta, la 2-an de septembro 1961. Li estas rimarkindulo en la mondo de la sporto de Ameriko, kiu kunlaboris por plibonigi la nivelo de la kolombia futbalo, estas tre rigardebla pro sia krispa ora hararo, pro sia talento, kapableco, siaj precizaj bal-donoj kaj la facileco por fuĝiĝi de siaj rivaloj en sia pozicio de 10, en la mezo de la ludkampo.

Li ludis en Kolombio kaj en la eksterlando, li restis en Francio ludante en Montpellier, en Hispanio en Valladolid, kaj en Usono en Tampa Bay, Miami Fusion kaj Colorado Rapids.

Du foje li estis premiita kun la Pilko de Oro por la plej bona futbalisto amerika, tri foje estis la plej bona sportisto en Kolombio. Li futbalis en la kolombia naciteamo dum pli ol cent renkontoj kvin Amerikaj Pokaloj, kaj ĉeestis memorindajn futbalmatĉojn, kiel la sampoentigo de Kolombio kontraŭ Germanio (kiu estis la ĉampiono) en la lastaj minutoj en la Monda Pokalo en Italio 1990, kaj la venko 5-0 sur Argentino dum enira matĉaro al la Monda Pokalo de 1994, li estis la kapitano de Kolombio en tri Mondaj Pokaloj.

Ludante en la kolombianaro estis la cerbo organizanto, kvankam li ne faris multe da goloj, nur 12 kun kolombia naciteamo, unu en la Monda Pokalo de 1990. Siaj ekskunuloj pensas que li estis granda estro, kiu ĉiam voladis gajni kaj ke li transmisiis sian energion en el ludkampo.

Iuj de siaj kunuloj en la kolombia naciteamo estis ankaŭ altnivelaj futbalistoj tiel, kiel estis René Higuita, Freddy Rincón (Corinthians), Adolfo Valencia (Bayern München, Atlético de Madrid) kaj Fastino Asprilla (Parma, Newcastle).

En 1998 Valderrama ludis sian lastan futbalmatĉon en la Franca Monda Pokalo kontraŭ Anglio. En novembre 2002 estis inaŭgurita statuon de 9 metroj de alteco al li omaĝe en sian naskiĝa urbo, kaj en 2004 preskaŭ 53.000 homoj en la stadiono kunvenis por doni adiaŭo al kapitano meze de laŭdoj.

* Kategorio Carlos Valderrama en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 223955
* LCCN: nr97015685
* VIAF: 31901803
* ISNI: 0000 0000 5291 0947
 |
Koordinatoj: 44° 50′ 50″ N 20° 36′ 40″ O﻿ / ﻿44.84722 °N, 20.61111 °O﻿ / 44.84722; 20.61111 (mapo)
**Forkontumac** (cirile *Форконтумац*) estas insulo en rivero Danubo. Ĝi situas ĉe la urbo Panĉevo en Serbio, sur nivelo de inter 60 kaj 74 metroj super marnivelo.

Forkontumac situas en granda kurbiĝo de Danubo, kie la fludirekto ŝanĝiĝas de al-orienta al al-suda. La insulo dividas Danubon en du brakojn; la suda (dekstra) brako pludividiĝas per la insuloj Ĉakljanac (Чакљанац) kaj Ŝtefanac (Штефанац).

En la nordan brakon enfluas rivero Tamiŝ. La insulo longas iom pli ol kvin kilometrojn kaj larĝas preskaŭ du kilometrojn. Ĝi ne estas ligita per pontoj al la riverbordoj. Sur ĝia okcidenta (supra) pinto situas la setlejo *Bela Stena* (*Бела Стена* = blanka rok[mur]o), kie estas ĉirkaŭ 280 feridomoj apartenantaj al homoj el proksimaj urboj. Administre Bela Stena apartenas al Panĉevo.

Eksteraj ligiloj kaj notoj
--------------------------

1. 1 2  Artikolo pri *Bela Stena* en la angla vikipedio; alirdato: 2014-02-14
2. ↑  Artikolo pri *Bela Stena* en la franca vikipedio; alirdato: 2014-02-14
3. ↑   Форконтумац (serbe). Wikimapia. Alirita 2014-02-14.

* Elaera vido de ForkontumacElaera vido de Forkontumac
* Plaĝo ĉe Bela StenaPlaĝo ĉe Bela Stena


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Esperanto novosti** («Esperanto новости», *Esperanto-novaĵoj*) estas ruslingva informilo pri Esperanto kaj Esperanto-parolanta mondo, kiu aperis en 1999 kiel retpoŝta dissendo ĉe servilo Subscribe.ru. La temaro de la informilo inkluzivas lingvan demokration, lingvodefendajn eventoj kaj agadojn, minoritatajn lingvojn ks.

La kvanto de abonantoj ĉe tri diversaj serviloj superis 5 mil personojn. „Esperanto novosti" estas ankaŭ legebla en Interreto: en ĝia paĝaro kaj per RSS. Do, la tuta legantaro estas eble ĉ. 10-15 mil personoj monate. Tekstoj de „Esperanto novosti" foje aperas en pli grandaj diverstemaj paĝaroj kaj en gazetaro, tion rezultigas troveblo de la tekstoj pere de la novaĵa serĉilo news.yandex.ru ĉe la populara rusia servo Yandex.

„Esperanto novosti" estas legata ne nur de homoj, kiuj rekte interesiĝas pri Esperanto — ĝiaj paĝaroj troveblas en la supraj lokoj ene de serĉilaj rezultpaĝoj laŭ informmendoj pri lingvaj demandoj („lingvoj de UN", „la hindia lingvo", „planlingvoj" kaj aliaj).

Iniciato de Andrej Grigorjevskij, „Esperanto novosti" estis dum pluraj jaroj prizorgata de Slavik Ivanov. Multe helpis al „Esperanto novosti" la organizo E@I, en kies servilo plejparto de la servoj funkciis ĝis reorganizo en E@I, kaj REU. En 2022 la servo reaktiviĝis ĉe nova adreso, ne estas multaj novaĵoj, sed la arkivo povas esti tre grava. La malnova domajno *e-novosti.info* estas perdita pro altiĝo de prezoj.

De 2007 parto de materialoj pri ĝeneralaj temoj (lingva demokratio, lingva politiko, eraroj de oficialaj tradukoj kaj similaj) aperas ĉe la nova projekto Lingvovesti.ru kaj ĝiaj filioj en sociaj retoj (VK kaj telegram). *Lingvovesti* ankaŭ ofte mencias Esperanton, Esperantan Vikipedion kaj aliajn ligitajn temojn.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Novaĵ-bendo de „Esperanto novosti" (arkivigita)
* Nova versio de „Esperanto novosti" ĉe Esperantejo.com
* „Miloj da rusoj legas Esperanto-novaĵojn". Intervjuo de Slavik Ivanov por „Libera Folio"
Artefarita forkiĝo en Hövelhof, Germanio.
Natura **forkiĝo** de rivero okazas kutime proksime de riverfino (enfluo en lagon aŭ maron) en plata regiono. Tiam formiĝas delto.

En maloftaj okazoj rivero povas forkiĝi malproksime de sia fino en neebena regiono kaj sendi sian akvon al tre malproksimaj regionoj.
Ekzemploj estas la forkiĝoj de

* Orinoko (Sudameriko) nome Kasikiaro, kio konektas tiele Orinokon kun Amazono
* Logono (Ĉado)
* Misisipo/Aĉafaljo (Usono; disputeble, ĉu temas pri delto)
* Else/Hase (Germanio; ne certas, ĉu estas homfarita forkiĝo)
* Hučava / Slatina (Slovakio; malgranda)
* Chagres
* Nerodimka en Kosovo

La diferenco de forkiĝo kaj disbrakiĝo estas, ke la brakoj de disbrakiĝo rekuniĝas en unu riveron.

En kazoj en kiuj lagoj havas du malsamcelajn elfluojn temas pri **kvazaŭforkiĝo**. Ekzemplo estas la Laponia lago Rostojávri.

Vidu ankaŭ
----------

* Forko

* Kategorio Forkiĝo (rivera) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 30063
 |
La **procezo Bayer** estas la ĉefa industria metodo por *rafini* baŭksiton por obteni aluminon.

Baŭksito estas la plej grava aluminia erco sed entenas nur 30-54% de aluminon (Al2O3). La aliaj elementoj estas silicio (SiO2), feraj oksidoj kaj titana dioksido (TiO2). Oni devas purigi la baŭksiton por poste povi obteni aluminion per procezo Hall-Héroult.

Dum la procezo Bayer oni unue lavas kaj pulvorigas la baŭksiton. Poste oni metas ĝin en kuvon kune kun natrian hidroksidon je premo de 6 atmosferoj kaj temperaturo de 200 °C. Tiel oni obtenas natrian aluminiaton (Na2O·Al2O3) kaj miksaĵon el feraj, titaniaj kaj siliciaj oksidoj, nomata *ruĝa koto*. Tiam oni dekantas la ruĝan koton. Poste la natria aluminiato malkombiniĝas per mekanika agitado, obtenante aluminian trihidraton:

Na2O·Al2O3 + H2O → 2Al(OH)3 + 2Na(OH)
Poste oni filtras la aluminian trihidraton en filtrokuvoj. Fine oni kalcinas ĝin je 1200 °C por obteni aluminon.

La plejparto de la alumino obtenita estas poste uzata laŭ la procezo Hall-Héroult por obteni aluminion.

Ĉi tiun procezon inventis en 1987 la aŭstra kemiisto Karl Bayer. Nuntempe oni uzas ĉi tiun procezon preskaŭ sen ŝanĝoj, kaj produktas la tutan aluminon por la obtenado de aluminion.
La **Historia Distrikto Balassagyarmat** [balaŝadjarmat] (hungare *Balassagyarmati járás*) estis distrikto en Hungara reĝlando, en Nógrád (historia departemento). Ĝi situas inter montaroj en valo de rivero Ipoly en la meza parto de la departemento (same en la meza parto de Hungariio).

Distrikto Balassagyarmat, kiun montras ruĝa ’’’1’’’
La distrikta (ankaŭ departementa) ĉefurbo estis Balassagyarmat, kiu estas urbo, krome estis 3 grandvilaĝoj, la ceteraj 36 komunumoj estas vilaĝoj.

En la distrikto loĝis 37.070 homoj en 6067 domoj. El la loĝantoj estis 26.873 hungaroj, 191 germanoj, 9825 slovakoj, 3 rumanoj, 7 serboj, fine 171 aliaj. Hungare parolis 30.278, povis skribi kaj legi 22.117. Estis 24.978 romkatolikoj, 29 grekokatolikoj, 286 kalvinanoj, 9143 luteranoj, 26 ortodoksoj, 2603 judoj, fine 5 aliaj.okupiĝis pri agrikulturoj, arbaraj laboroj bredadoj.

Historio
--------

Tiu distrikto funkciis inter 1886-1920.

Komunumoj
---------

* distrikta (ankaŭ departementa) ĉefurbo: **Balassagyarmat**, kiu nun grandparte apartenas al Hungario

### Komunumoj restantaj en Hungario

* grandvilaĝo:
	+ Érsekvadkert
* vilaĝoj:
	+ Cserháthaláp
	+ Cserhátsurány
	+ Csesztve
	+ Csitár
	+ Debercsény
	+ Dejtár
	+ Herencsény
	+ Hugyag
	+ Iliny
	+ Ipolyszög
	+ Magyarnándor
	+ Mohora
	+ Nógrádmarcal
	+ Őrhalom
	+ Patak
	+ Patvarc
	+ Szügy

### Komunumoj aligitaj al Ĉeĥoslovakio

* grandvilaĝoj:
	+ Lest nun Armea spaco Lešť
	+ Túrmező same nun Armea spaco Lešť
* vilaĝoj:
	+ Alsóesztergály nun Dolné Strháre

Bakó

* + Csalányos nun vilaĝparto de Pôtor
	+ Ebeck nun Obeckov
	+ Erdőszele
	+ Felsőesztergály nun Horné Strháre
	+ Ipolykér nun Kiarov
	+ Ipolyvarbó nun Vrbovka
	+ Kékkő nun Modrý Kameň
	+ Kishalom
	+ Kiskürtös nun Malý Krtíš
	+ Kürtösújfalu nun Nová Ves (distrikto Veľký Krtíš)
	+ Mikszáthfalva nun Sklabiná
	+ Nagyhalom nun Veľké Straciny
	+ Nagykürtös nun Veľký Krtíš
	+ Nógrádszentpéter nun Pôtor
	+ Óvár nun Olováry
	+ Szécsénykovácsi
	+ Tótgyarmat
	+ Zsély nun Želovce

Fontoj
------

* 
* hungare
* hungare
**Esperanto sen fleksio** (mallongigite **EsF**, elparolata kiel "esfo") estas variaĵo de Esperanto kreita de Richard K. Harrison (kiu kreis ankaŭ vorlinon), influita de Latino sen fleksio. Li forigis la "fleksiojn" de Esperanto, kiel akuzativon, pluralon, artikolon, ktp. Oni asertas, ke EsF estas dialekto de Esperanto kaj ne estas 'reformita Esperanto', kiel Ido. Ĝi estas konsiderata pli facila por homoj el Azio. Akuzativo, -n, estas forigita, sed estus anstataŭigita per la prepozicio *na*) se necese. Krome, li forigis la ĉapelitajn literojn anstataŭigante ilin per H-sistemo (kaj ŭ per w).

Kvankam ĝi ne uzas la sufiksojn -is, -as, -os, -inta, -onta, -ata, -ota, ĉar kunteksto kaj adverboj indikas tempon, EsF tamen uzas jenajn verbajn finaĵojn: -i (indikativa), -u (imperativa), -us (kondicionala), -anta (aktiva), -ita (pasiva).

Principoj
---------

Jen estas la principoj de la projekto, laŭ la aŭtoro, en Esperanto sen fleksio mem (kaj la traduko en norman Esperanton):

1. *Ni forjheti sufikso -j. Esperanto sen Fleksio ne havi fleksio de nombro.*   
(Ni forĵetis sufikson -j. Esperanto sen Fleksio ne havas la fleksion de nombro.)
2. *Ni forjheti sufikso -n. Normala vortsekvo esti subjekto, verbo, komplemento. Nova prepozicio "na" ankaw povi indiki verbkomplemento, ekzemple na birdo manghi kato.*   
(Ni forĵetis sufikson -n. Normalaj vortsekvoj estas subjekto, verbo, komplemento. Nova prepozicio "na" ankaŭ povas indiki verbkomplementon, ekzemple "*na birdo manghi kato*" kiu signifas en norma Esperanto : "birdon manĝas kato".)
3. *Ni ne uzi sufikso -is, -as, -os, -inta, -onta, -ata, -ota. Chirkawteksto kaj adverbo indiki tempo. Verbformaro de EsF esti: -i (indikativa), -u (imperativa), -us (kondicionala), -anta (aktiva), -ita (pasiva).*   
(Ni ne uzas sufiksojn -is, -as, -os, -inta, -onta, -ata, -ota. Ĉirkaŭteksto kaj adverboj indikas tempon. Verbformaro de EsF estas: -i (indikativa), -u (imperativa), -us (kondicionala), -anta (aktiva), -ita (pasiva).)
4. *Litero "w" anstatawi u-kon-hoko.*   
(Litero "w" anstataŭas u-kun-hokon.)

Ekzemplo de teksto
------------------

Jen Patro Nia:

Patro nia, kiu esti en chielo,  
sankta estu via nomo;  
venu regno via;   
estu farita volo via,  
kiel en chielo tiel ankaw sur tero.  
Na pano nia chiutaga donu al ni hodiaw,  
kaj pardonu al ni shuldo nia,  
kiel ni ankaw pardoni na nia shuldanto,  
kaj ne konduki ni en tento,  
sed liberigu ni de malbono.

Alia ekzempleto:

"Mi instrui pri la vojo sen distingo inter ekstera kaj interna leciono. Instruanto de vero ne havi fermita pugno, kaj ne kashi grava scio. Sciokashado indiki falsa doktrino." – Buddha

Neniu paroli esperanto.

Referencoj
----------

1. ↑  Alan Libert (2008) *Daughters of Esperanto*. Lincom. ISBN 978-3895867484.
2. ↑  Esperanto sen fleksio, A constructed language created by Rik Harrison.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retpaĝaro Arkivigite je 2013-12-30 per la retarkivo Wayback Machine
* Dialogo en Esperanto sen Fleksio[*rompita ligilo*]
* Esperanto Sen Fleksio Verb List[*rompita ligilo*] wiki.verbix.com
**Brigado** estas laŭ PIV

* Armedivido, konsistanta ordinare el du infanteriaj regimentoj
* Organizita taĉmento da laboristoj.

Fajrobrigado laboras
La plej konata taĉmento estas fajrobrigado.

Brigadoj en la militoj
----------------------

En la 20-a jarcento diversaj brigadoj ofte batalis tutmonde. Inter ili la Internaciaj Brigadoj estas la plej konata. Ili batalis en la Hispana Enlanda Milito, sed estis aliaj brigadoj ekzemple en Hungario, Ĉeĥoslovakio, ktp.

Laborobrigadoj en Hungario
--------------------------

En Hungario en la fruaj 1950-aj jaroj oni fondis laborobrigadojn. Ili devis konkursi en la produktado, la rezultoj estis videblaj sur murgazetoj. Post jardeko paŝo post paŝo ili iĝis "socialistaj brigadoj". Ili devis ne nur bone labori, sed ankaŭ plulerni, kune kulturadi, fari ion bonan k.s. La brigadestro skribis brigadan notlibron, kiun oni kontrolis. En ili estis legeblaj diversaj agoj de la brigado. La socialistaj brigadoj prenis nomojn, ekzemple "Brigado Lenin", "Brigado Ruĝa Stelo", ktp.

Fontoj
------

* PIV
* Propraj spertoj de Vikipediisto:Crosstor

* Kategorio Brigado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)