recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La **Preĝejo Marteno de Tours** estas romkatolika Monumento historia en Hungario en Szombathely, ĝis 1885 en vilaĝo *Szentmárton*. Laŭ la supozoj ĝi estas la plej malnova kontinue funkcianta kirko en Hungario.

Historio
--------

Oni supozas, ke en tiu loko estis tombo de martira episkopo. Baldaŭ oni konstruis tombejan kapelon, ĉirkaŭe ekde la 1-a jarcento tombejo funkciis. Ekde la 4-a jarcento ĝi estis prakristana tombejo. En la 9-a jarcento oni konstruis jam preĝejon anstataŭ la kapelo. Kelkaj kredas, ke la loko estas naskiĝloko de Marteno de Tours. Dum regado de Stefano la 1-a (Hungario) oni konstruis lignan preĝejon, dum Ladislao la 1-a (Hungario) brikan preĝejon. En 1230 la eklezia posedanto estis episkopo de Győr, li trakonstruis la kirkon laŭ romaniko. En la 15-a jarcento la preĝejo gotikiĝis. En 1683 la dominikanoj ricevis la preĝejon, ili konstruis monaĥejon, krome komencis trakonstrui la preĝejon, kiu detruiĝis. La baroka preĝejo estis konstruita inter 1668 - 1672. La dominikanoj estis forigitaj inter 1788 - 1791 pro reĝa leĝo. En 1930 oni konstruis krucnavon, tial la preĝejo kaj monaĥejo jam kontaktiĝis.

Dum la 2-a mondmilito la preĝejo ne difektiĝis, tamen en 1954 ĝi estis renovigita. La internaj muroj estis pentritaj en 1968. La dominikanoj denove estis forigitaj en 1950. La lasta renoviĝo okazis en 2015.

Konstruaĵo
----------

Antaŭ la preĝejo estis kreita skulptaĵo: Marteno baptas la patrinon (1938). La preĝejo situas laŭ la trotuaro. La fasado estas simetria, meze estas la ĉefenirejo, apude po unuj enirejoj. La turo kun bulboforma pinto altiĝas en la malantaŭ parto. La ĉefaltara bildo prezentas la Sanktan Triunuon.

Flanko de la preĝejo
Kermeso okazas en la 11-an de novembro.

Interno de la preĝejo

Fontoj
------

* hungare kun video
* hungare kun foto
* hungare kun foto Arkivigite je 2018-12-14 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj Arkivigite je 2014-11-29 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj Arkivigite je 2018-12-14 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Preĝejo Marteno de Tours (Szombathely) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Preĝejo Patrono de Hungaroj** (hungare Magyarok Nagyasszonya kaj konata ankaŭ Vártemplom (Fortikaĵa kirko ĉar iam ĝi situis en la fortikaĵo)) estas historia monumento en Hungario, en Szolnok.

Historio
--------

Stefano la 1-a (Hungario) fondis en tiu loko paroĥon en la 11-a jarcento. Ĝi funkciis, kiel preĝejo de la fortikaĵo. Dum dominado de turkoj ĝi estis moskeo. Tiu konstruaĵo estis malkonstruita en 1820 kaj profitanta la ŝtonojn oni konstruis poste novan kirkon en la proksimeco. La orgeno alvenis en 1902. En 1919 dum militado inter hungaroj kaj rumanoj la kirko ruiniĝis, eĉ la turo falis al la altaro. En 1922 la kirko plene estis renovigita. En 2001 oni metis skulptaĵon pri Stefano la 1-a antaŭ la preĝejon.

Konstruaĵo
----------

La kirko situas sola laŭ placo. Malantaŭ la konstruaĵo estas videbla skulptaĵo pri Johano Nepomuko. Ĝi estis farita en 1804, sed origine ĝi staris ĉe la ponto. En mezo de la fasado malsupre estas la enirejo, la plej supre la turo altiĝas. Interne la ĉefaltaro, predikejo kaj mebloj estis faritaj en la 1820-aj jaroj.

Kermeso okazas en la 15-an de aŭgusto.

Fontoj
------

* hungare
* hungare kun foto
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto[*rompita ligilo*]
* hungare
* malnova foto

* Kategorio Preĝejo Patrono de Hungaroj (Szolnok) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**RITOÓK János** (rito:k), matrikula nomo *Miess Günther Johann Ritoóks Ritoókann*, estis hungara poeto, tradukisto, literaturhistoriisto, redaktoro naskita en Braŝovo la 22-an de junio 1935 kaj mortinta la 21-an de majo 1981 en Kluĵo.

Biografio
---------

János Ritoók lernis germane en bazlernejo en sia naskiĝurbo, sed en 1945 post deportado de sia patro en Sovetunion ili transloĝiĝis en Oradean, kie li plue studis hungare. Ili revenis je la fino de la 1940-aj jaroj en Braŝovon kaj li abiturientiĝis tie (1954) en vespera sekcio de la liceo. Li pristudis en Bolyai Tudományegyetem hungaran lingvon kaj literaturon, sed li interrompis tiun kaj nur en 1963 li akiris diplomon de instruisto pri hungara lingvo kaj literaturo. Komence li instruis en Chichiş, poste li fariĝis literatura rubrikgvidanto ĉe Brassói Lapok (tiam Új Idő). Ekde 1971 li estis la redakcia ĉefsekretario de Korunk de Kluĵo.

Ĉefaj verkoj
------------

* *Goethe és a világirodalom*. Válogatás, előszó és jegyzet (1975, Téka);
* *Kozmikus szerelem*. Poemoj kaj tradukaĵoj (Kv. 1976);
* *Kettős tükör*. A magyar-szász együttélés múltjából és a két világháború közötti irodalmi kapcsolatok történetéből (Hungaraj-saksaj rilatoj literaturaj) (1979);
* *Önkihallgatás*. Hét romániai német költő verseiből. Elekt. trad. antaŭparolo kaj notoj (Kv. 1980);
* *A hamis malvázia*. Romániai német elbeszélők. Trad. parte trad. postparolo kaj notoj (Bp. 1981).
* Franz Hodjak: *Papírsárkány*. trad. (kun Pál Jancsik) (1987).

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon
**Jan Anthoniszoon van RIEBEECK** (afrikanse: jɑn ɑnˈtʊə̯nəsʊə̯n fɑnˈribiə̯k, jɑn ɑnˈtʊə̯nəsʊə̯n fɑ̃ˈribiə̯k); naskiĝis la 16-an de aprilo 1619 en Culemborg, Nederlando; mortis la 18-an de januaro 1677 en Batavia, la nuntempa Ĝakarto) estis nederlanda surŝipa kuracisto, komercisto, fondinto kaj unua administranto de la kaba kolonio en Sudafriko, sur la loko de la nuntempa Kaburbo.

*Elŝipiĝo de Jan van Riebeeck*  
Pentraĵo de Charles Bell (1813–1882)
Van Riebeeck laboris unue (de 1639 ĝis 1648) kiel kuracisto (*„chirurgijn"* = kirurgo: en Nederlando oni nomis tiel ĝis ĉ. 1800 kuraciston, ĉar pro mankaj fakuloj, li devis ankaŭ fari operaciojn) en Orientazio, interalie sur Dejima en Japanio.

Vidu ankaŭ
----------

* 9239 van Riebeeck, asteroido kun lia nomo

* Kategorio Jan van Riebeeck en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 248866
* GND: 118745131
* LCCN: nr94002107
* VIAF: 30332182
* ISNI: 0000 0001 1755 1237
* SUDOC: 028707893
* BNF: 12048911b
* BPN: 05408863
* NKC: nlk20000091397
* BNE: XX4604734
 |
**Jules Horowitz** (naskiĝis en 1921 en Pollando, mortis en aŭgusto 1995) estis fama franca kernfizikisto.

El pola juda familio, li regas kiel sia patro la hebrean kaj la aramean kaj la ekzegezon de la sakraj tekstoj.
Forpelitaj de Pollando pro kontraŭjudismo, liaj gepatroj kredis trovi rifuĝejon por la familio en la Germanio de la Vajmara Respubliko.
Post kelkaj jaroj, ili malgraŭe devis daŭri ilian foriron okcidenten kaj instaliĝis en Metz por eskapi el reĝimo nazia, kaj poste en libera zono por eviti la okupadon.

Jam en 1948, li publikigis la unuan teorian esploron pri β-diskadukigo de la m-mezono.

Talenta kontribuanto pri nuklea fiziko franca kaj internacia per lia rolo ene de Komisarejo pri atoma energio (*CEA*), li estis ankaŭ poligloto kaj literaturemulo kaj humanisto.
Notinde, li sukcesis provi la trompadon de la ĉirkaŭflarantaj aviadiloj.

Sian estontan nuklean reaktoron (nomata *RJH* por reaktoro Jules Horowitz) tiel nomigas la franca Komisarejo pri nuklea energio (*CEA*) en Cadarache.

Li ricevis kiel rekompencon la titolon komandoro de la Honora Legio.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Kazimierz Kordylewski** (naskiĝis la 11-an de oktobro 1903, mortis la 11-an de marto 1981) estis pola astronomo el Krakovo.

La familia tombo de Kazimierz Kordylewski en tombejo *Rakowicki* en Krakovo.
Lunoj de Kordylewski, polvaj lunoj de Tero situantajn en la punktoj de Lagrange L4 i L5 de la sistemo Tero-Luno.
Li naskiĝis en Poznano, tie li finis mezlernejon kaj en 1922 li komencis studi astronomion ĉe *Poznana Universitato* (nun - Universitato de Adam Mickiewicz). La studojn li daŭrigis en 1924 ĉe Jagelona Universitato en Krakovo, samtempe li dungiĝis kiel asistanto en la observatorio de la universitato. En 1926 ĉe ĝi li finis studojn pri filozofio. En 1961 li malkovris polvajn lunojn de Tero (lunojn de Kordylewski), situantajn en la punktoj de Lagrange de la sistemo Tero-Luno.

La scienca verkaro de Kordylewski enhavas pli ol cent verkojn. Pro sia laboro li estis premiita interalie per Bronza Medalo de NASA en 1972. Por lia memorigo, lian nomon havas strato en Krakovo. Li estas ankaŭ patrono de la Junulara Observatorio en Niepołomice apud Krakovo.

Lia plej juna filo Leszek estas esperantisto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kazimierz Kordylewski en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Paĝo pri Kazimierz Kordylewski
* Arikolo pri la lunoj de Kordylewski ĉe Encyclopedia of Science angle
* Loko de la familia tombo ĉe Google Maps


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 464025
* GND: 106134361
* LCCN: no97005551
* VIAF: 34935902
* ISNI: 0000 0001 1618 7824
* SUDOC: 204195705
* NKC: mub20201065374
 |
**Leonhard BECK** (1480-1542) (\* Aŭgsburgo, 1480 † Aŭgsburgo, 1542) estis germana pentristo kaj lignogravuristo. Li estas ĉefe konata de siaj laboroj kiel lignogravuristo, kie ni povas enmeti lin en la listo de la "malgrandaj majstroj" kiuj, ĉe la ombro de la grandaj geniuloj (tiel kiel Albrecht Dürer (1471-1528), Hans Burgkmair (1473-1531) kaj Albrecht Altdorfer (1480-1538)) kontribuis por la splendo de la grafikarto en sia epoko.

Biografio
---------

Li estis filo de Georg Beck, kun kiu li laboris por la farado de du Psalmaroj destinitaj al la monaĥejo de Aŭgsburgo, en 1495. Malmulte oni scias pri ĉi tiu artisto, escepte ke li studis en la metiejo de Hans Holbein, la Maljuna (1465-1524), kun kiu li laboris sur dominikana retablo en Frankfurto. El li oni konas diversajn pentraĵojn, kie, multaj el ili troviĝas zorge tenitaj en la Muzeo pri la Artohistorio, en Vieno. Tamen, lia nuna notindeco oni ŝuldas al la diversaj eldonaj projektoj menditaj de Maksimiliano la 1-a, avo de Karlo la 5-a.

Leonhard Beck kontribuis kune kun Hans Burgkmair kaj Hans Schaüfelein en la serio da 118 gravuraĵoj kreitaj por la libro pri kavalireco Theuerdank. El la pluraj eldonprojektoj de Maksimiliano, ĉi tiu estis la sola kiu publikiĝis dum la vivo de la monarko, en 1517 (li mortis du jarojn poste). Leonhard Beck pretigis parton de la ilustraĵoj, inter 1511 kaj 1515. Kelkaj el la ekzempleroj de la menciita libro estis mane kolorigitaj. Unu el tiu libroj, konservita en la Ŝtata Biblioteko de Munkeno, estis nuntempe publikigita de la eldonejo Taschen, laŭ eldono en faksimilo.

Ankaŭ estis grave la kontribuo de Beck al alia skribaĵo de Maksimiliano, titolita Weisskunig, al kiu li desegnis 127 el la 251 tabuloj konataj. Burgkmair finfaris la aliajn 118. Ĉi tiu libro restis nefinita okaze de la morto de la imperiestro, kaj la tabuloj produktitaj restis nepublikitaj ĝis kiam la spertulo Adam von Bartsch ĝin konigis en la 18-a jarcento.

Lia lasta grafika verko estis serio da pli ol 120 sanktuloj asociitaj al la Domo de la Habsburgoj. Beck ankaŭ desegnis grandformataj literoj (majusklaj dekoraciitaj literoj) por luksaj libroj. Kelkaj biografiistoj lin mencias kiel la ebla majstro de Christoph Amberger, en la jardeko 1520.

Bibliografio
------------

* Artcyclopedia
* Meisterwerke

Vidu ankaŭ
----------

* Christoph Amberger

Referencoj
----------

1. ↑  Personensuche

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | **Rilataj artikoloj troviĝas en** Portalo pri Homoj |

* Kategorio Leonhard Beck en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 477970
* GND: 119383330
* LCCN: nr2006025560
* VIAF: 34728289
* ISNI: 0000 0000 8371 5669
* SUDOC: 084333065
* BNF: 14969265t
* ULAN: 500032672
* RKD: 5442
 |
Sudvjetnamaj soldatoj defendante Sajgonon dum la ofensivo.
Tet Offensive map
Tet-Offensive-Map
La **ofensivo de Tet** (vjetname ***Sự kiện Tết Mậu Thân***; angle ***Tet Offensive***) estis militoperaco planita de la registaro de Norda Vjetnamio kaj plenumita de ties armeo kaj de la Vjetkongo en 1968 kontraŭ la fortoj aliancaj estritaj de Usono, speciale la armeo de Suda Vjetnamio, dum la Vjetnama milito. La ofensivo estis malsukceso de la armeo de Norda Vjetnamio kaj de Vjetkongo, sed ĝi havis fortan efikon super la registaro de Usono kaj kortuŝis la tutan usonan socion, al kiu la usonaj politikaj kaj militistaj estroj kredindigis, ke la nordvjetnamanoj estas venkataj kaj ke ili estas malkapablaj lanĉi militoperacon tiom ambician. La apogo de la usona popolo al la milito ege malpliiĝis kaj Usono ekŝanĝis sian strategion konvinkita, ke la kontraŭkomunisma alianco ne povos venki milite kaj ekserĉis negocadon por fini la militon.

La planado de la ofensivo estis detala kaj la plenumado bone farita; sed la militaj rezultoj estis katastrofaj por la komunistoj; tamen la politikaj konsekvencoj estis katastrofaj por Usono. La granda kvanto de usonaj soldatoj kiuj mortis dum la ofensivo, nome ĉirkaŭ 4 000, ne estis akceptita de la usona popolo. La malakcepto kontraŭ la milito en Usono pliiĝis kaj tio markis turnopunkton de la milito al la malvenko de la koalicio. Kelkaj fakuloj konsideras, ke temis pri taktika malvenko de komunistoj, ĉar krom la morto de dekoj da miloj da nordvjetnamanoj, ili perdis la totalon de la konkerita teritorio. Sed oni konsideras ĝin strategia venko de komunistoj pro la ŝanĝoj en la militstrategio de Usono.​

Referencoj
----------

1. ↑  Guerra de Vietnam: cuando todo cambió, Revuo SEMANA, Konsultita la 1an de februaro 2018
2. ↑  «A 50 años de la Ofensiva del Tet», Infobae. Konsultita la 1an de februaro 2018.
3. ↑  Ofensiva del Tet: 50 años de la operación que marcó la derrota de EEUU en Vietnam, Sputniknews.com. Konsultita la 1an de februaro 2018.

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Ofensiva del Tet en la hispana Vikipedio.*

* Kategorio Tet-ofensivo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Tet-ofensivo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 834272
* LCCN: sh85134165
* BNF: 119482992
* NKC: ph624588
 |
**5402 *Kejosmith*** estas tre malgranda, neordinare hela duopa asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 27-an de oktobro 1989 de la usona astronomino Eleanor Francis Helin elde la Observatorio de la Monto Palomar, norde de San-Diego (Kalifornio, Usono).

Ĝi estas en proksimumaj orbitaj resonancoj 1:3 la Tero kaj 4:1 kun Jupitero.

Nomo
----

Ĝi estis nomita en honoro de *Keith C. Smith* kaj *Joan Furlong* de la Universitata Kolegio Londono, okaze de ilia geeziĝo. Keith esta stela spektroskopisto kies laboroj pri la stelaj ultraviolaj spektroj estas famkonata en la monda sciencistaro; Joan esta laboratoria spektroskopistino kaj freŝdate transloĝiĝis de U.K.L. al la departemento pri metrologio de la Brita Nacia Laboratorio pri Fiziko.

Satelito
--------

Ĝia satelito estis malkovrita la 4-an de aŭgusto 2018 de , V. Benishek, P. Pravec, H. Kucakova, K. Hornoch, B. D. Warner, J. Oey, F. Pilcher kaj V. G. Chiorny per observoj de lumaj kurboj elde diversaj observatorioj, anoncita la 7-an de oktobro 2018.

Tiu satelito havas diametron de almenaŭ 0,74 km kaj orbitas je distanco de ĉirkaŭ 12 km de la ĉefa korpo kun orbita periodo de 1,526 tago (36,624 horoj). Ĝia rotacia periodo estas ankoraŭ nekonata.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* angle (5402) Kejosmith; paĝo de Wm. Robert Johnston
* Objekto ĉe *Space Reference* angle

| Antaŭe: | Listo de asteroidoj (5001 - 6000) | Poste: |
| --- | --- | --- |
| *5401 Minamioda* | **5402 *Kejosmith*** | 5403 Takaĉiho |
La **Junularoj Komunistaj Revoluciistaj** (aŭ Junularoj Komunistaj Revoluciaj) estas kontraŭkapitalista grupo en Francio, kiu devenas de la trockiismo.

La nunaj Revoluciaj Komunistaj Junularoj konsistigas la junlaran organizon ligita al Ligo Komunista Revoluciista, kaj grupiganta ĉefe studentojn kaj liceanojn. Tiu organizo deklaras sin radikale malsama al la stalinistoj, kaj difinas sin jene:

*La KRJ estas la junulara organizo de la Komunista Revolucia Ligo. Ni estas liceanoj, studentoj, junaj laboristoj, junaj senlaboruloj...*

*Ni batalas por socio senigita de ĉia ekspluatado kaj subpremado, por socio socialisma, memmastrumata, demokratia kaj plurisma. Nia celo estas la certigo por ĉiu pri la ebleco plene disvolvi sian personecon, la konstruo de kolektiva estonteco, la malebligo ke minoritato subigu la socion al siaj egoismaj interesoj. Cio tio havas nenian rilaton kun la stalinismo kiu kolaspsis en Orienta Eŭropo.*

*Ni estas revoluciaj ĉar tiu ĉi socio nur povas naskiĝi el radikala rompo kun la ekzistanta ordo. Ĉar ni havas nenion por esperi el sistemo kreanta milojn da senlaboruloj, da sencertaj laboruloj kaj da misloĝatoj en la riĉaj landoj, kiaj centojn da milionoj da malsatantoj en la sudo, el sistemo kiu minacas eĉ detrui la planedon mem. Fine, ĉar ĉiuj, kiuj pretendis reformi tiun ĉi sistemon, fiaskis, dum la krizo pligraviĝis kaj la rasismo kreskis...*

*Ni partoprenas ĉiujn batalojn kontraŭ la ŝovinismo kaj la rasismo, la faŝismo, la imperiismo, kontraŭ la religiaj antaŭjuĝoj, la virinspecifa subpremado, la virismo, kontraŭ la atakoj al samseksmuloj, kaj kontraŭ normigaj konceptoj pri sekseco.*

*Ni estas internaciistoj ĉar ni solidaras kun la popoloj de la tria mondo, ĉar ni batalas por novaj rilatoj inter la popoloj. Ĉar ni ne agnoskas la rajton de la grandaj potencoj decidi pri la sorto de la malriĉaj landoj, ĉar ni kontraŭbatalas la militismon de la potenculoj kvankam ni defendas la rajton je liberiĝo, se necese per armiloj, por la malpotenculoj.*

*Fine, ni opinias, ke por venki, ni devas unuece batali, demokratie organiziĝi kaj kalkuli nur kun niaj propraj fortoj.*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala TTT-ejo Arkivigite je 2005-10-25 per la retarkivo Wayback Machine
La **American Ornithological Society** aŭ iam **American Ornithologists' Union** (**AOU**) (Usona Asocio de Ornitologoj aŭ Usona Unio de Ornitologoj) estas ornitologia organizo en Usono. Kontraŭe al la National Audubon Society, ĝiaj membroj estas ĉefe profesiaj ornitologoj pli ol amatoraj birdumantoj.

Ĝi estis fondita en septembro de 1883 de Elliott Coues, Joel Asaph Allen kaj William Brewster.

Ĝiaj revuoj estas *The Auk*, publikigata ekde januaro de 1884, kaj The Condor, publikigata ekde 18pp. Aliaj gravaj publikaĵoj estas la *AOU Checklist of North American Birds* (Listo de nordamerikaj birdoj), kiu estas la standarda referenca verko por la kampotaskoj kaj serion de monografioj, nome *Ornithological Monographs*.

La **South American Classification Committee** (**SACC**) (Sudamerika Klasiga Komitato), oficiala komitato sub la AOU, ĉefe okupiĝas pri kreado de standarda klasado, kun komunaj nomoj, por la birdospecioj de Sudameriko.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio American Ornithological Society en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* AOU retejo
* SACC retejo Arkivigite je 2009-03-02 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 283056
* GND: 1026456-5
* LCCN: n50063586
* VIAF: 127152988
* ISNI: 0000 0001 1087 966X, 0000 0001 2296 9902
* SUDOC: 032877218
* BNF: 123821789
* NKC: kn20080116002
 |
**Dmitrij ŜOSTAKOVIĈ** (ruse *Дмитрий Дмитриевич Шостакович*; naskiĝis la 25-an de septembro 1906 en Sankt-Peterburgo, la Rusia imperio — mortis la 9-an de aŭgusto 1975, Moskvo, Sovetunio) estis la sovetia komponisto.

Li lernis ludi la pianon de sia patrino kaj eniris en 1919 la konservatorion de Petrogrado ĝis 1925, kie li lernis pianon kaj komponadon.

Li verkis sian unuan simfonion en 1925, kaj ĝi tuj rivelis la junan verkiston, kiam Bruno Walter direktis ĝin je la 5-a de majo 1926 en Berlino. La nova soveta registaro mendis la duan simfonion por la deka datreveno de la Oktobra revolucio.

De 1925 ĝis 1935 li verkis avangardistajn komponaĵojn, inter kiuj la plej gravaj estas liaj operoj *La Nazo* en 1930 kaj *Damo Makbeto de la Mcenska distrikto* en 1934. Tiu lasta ekokazigis skandalon en Novjorko kaj fortegajn kritikojn el la stalina registaro, kiu malpermesis ludi ĝin. Tio, kaj eble ankaŭ lia edziĝo kaj patriĝo, alvenigis Ŝostakoviĉ-on al pli klasika muziko. Li retrovis la favoron de la sovieta registaro kun sia kvina simfonio en 1937. Dum la Dua Mondmilito li verkis pri la heroeco de la soveta popolo, tiam lia kortuŝa sepa simfonio ("Heroa simfonio"), verkita dum kaj pri la sieĝo de Leningrado, estis ludita en Usono dum la sezono 1942 sesdek du fojojn.

Post la milito, ekde 1948, ankaŭ li suferis de la Ĵdanova politiko kaj ne plu povis verki libere ĝis la morto de Stalino en 1953.

Li mortis la 9-an de aŭgusto 1975, verkinta dekkvin simfoniojn, dekkvin konĉertojn, du operojn, tri dekojn da filmmuziko, multajn ĉambromuzikajn verkojn, inter kiuj dekkvin arĉaj kvartetoj, kaj multajn variajn aliajn verkojn kaj kantojn.

* Dmitrij Ŝostakoviĉ en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Dmitrij Ŝostakoviĉ en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Verkoj
------

* Bolto Baleto
* 2669 Shostakovich


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 20219
* GND: 118642472
* LCCN: n86868350 n79140959, n86868350
* VIAF: 89612684
* ISNI: 0000 0001 2143 0446
* LIBRIS: 205500
* SUDOC: 026788136
* BNF: 13892473m
* MBA: 519dd32e-8f30-4380-8826-7aa99169e1bb
* NLA: 36585737
* NDL: 00456475
* BIBSYS: 90079361
* NKC: jn19990209877
* ICCU: CFIV071867
* BNE: XX1052728
 |
**BÁNKI Donát** (n. 6-an de junio 1859, Bakonybánk – m. 1-an de aŭgusto 1922, Budapeŝto) estis hungara maŝininĝeniero (mekanika inĝeniero), kuninventinto de la karburilo, mondfama sciencisto de la gasmotoroj kaj hidromaŝinoj.

Li estis ekde 1882 ĉefa konstruktoro de signifa fabriko, poste ties ĉefinĝeniero. Li laboris ekde 1899 en la Reĝa Teknikuniversitato József kiel profesoro de la katedro pri maŝinelementoj, levmaŝinoj, hidromaŝinoj. Li estis ekde 1911 membro de la Hungara Scienca Akademio.

Oni ligas al lia nomo, la evoluigon de gas kaj kerosinmotoroj, en kiu laboro helpis lin János Csonka. Lia patento el 1893 pri karburilo, antaŭis duonjaron la patentan sciigon de Maybach. Per tiu patento oni konstruis multloke la t.n. Banki–Ĉonka-motoron. Bánki perfektigis la motoron en 1898 per akvoenŝprucigo. Li en 1894 prezenti la patenton de la motorciklo.

Lia alia esplora tereno estis la hidromaŝinoj. Ligite al tio, li prezentis la vaporturbinan teorion en 1905, en Liège; dum en 1908 en Usono. Li ellaboris maŝinojn por nanaj akvocentraloj, kiun oni ankaŭ nun proponas por la evoluantaj landoj.

Li estis framasono.

La asteroido 131763 Donátbánki estis nomata en lia honoro.

Verkoj
------

* Energia-átalakulások folyadékokban (1916)
* Új vízturbina (1917).
* A Vaskapu-vízerõmû tervezete (1918)
* Dugattyús szivattyúk és kompresszorok gépszerkezettana (1932)

* Kategorio Donát Bánki en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 161904
* GND: 117562831
* LCCN: n81022099
* VIAF: 47543118
* ISNI: 0000 0000 9247 1491
* SUDOC: 142981850
* BNF: 14584774p
 |
*Tio estas kataluna nomo. La patronomo estas* **Bonnemaison** *kaj la patrinonomo estas* **Farriols**

**Francesca Bonnemaison i Farriols** (naskiĝis la  12-an de aprilo 1872(nun 1872-04-12) en Barcelono, mortis la 12-an de oktobro 1949 en Barcelono) estis hispana kataluna edukistino kaj propagandistino de virina edukado en Katalunio. Ŝi establis *Biblioteca Popular de la Dona* (Popularan Bibliotekon de la Virino), la unuan bibliotekon ekskluzive por virinoj en Eŭropo, en Barcelono en 1909.

Frua vivo
---------

Francesca Bonnemaison naskiĝis la  12-an de aprilo 1872(nun 1872-04-12) en Barcelono de francdevena patro kaj kataluna patrino. Ŝia patro estis riĉa aferisto. Ŝi ĝuis fortan religian edukadon kaj lernis plurajn lingvojn, pentradon kaj muzikon dum sia frua vivo.

En 1893, kiam ŝi estis 21-jara, ŝi edziniĝis kun Narcís Verdaguer i Callís, juristo kaj politikisto. Ŝi kunlaboris kun li en lia jura oficejo.

Virina edukado
--------------

Francesca Bonnemaison elpensis projekton de Populara Biblioteko por la Virino kaj Kultura Instituto, en 1909 por doni oportunecon al fraŭlaj, labor-klasaj virinoj ricevi edukadon. Ŝi establis la unuan bibliotekon ekskluzive por virinoj en Eŭropo, *Biblioteca Popular de la Dona* (kiu estis alinomita *Biblioteca Francesca Bonnemaison*), en Sant Pere, Santa Caterina i la Ribera, Barcelono.

Referencoj
----------

1. 1 2   Francesca Bonnemaison. Uncajonrevuelto.com (8 aprilo 2008). Alirita 16 marto 2014.
2. ↑   Institut Català de les Dones – La biblioteca popular Francesca Bonnemaison. Government of Catalonia. Alirita 16 marto 2014.

Vidu ankaŭ
----------

* Rosa Sensat

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Francesca Bonnemaison i Farriols en la angla Vikipedio.* 

* Kategorio Francesca Bonnemaison i Farriols en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 476103
* GND: 132376644
* LCCN: nb2007003009
* VIAF: 19206775
* ISNI: 0000 0000 5079 3695
 |
La **Preĝejo Koro de Jesuo** estas signifa eksterordinara romkatolika konstruaĵo en Hungario, en urbo Székesfehérvár. Ĝi estas la unua ferbetona preĝejo en Hungario.

Historio
--------

En tiu loko kapelo funkciis por la apuda orfejo kaj infanĝardeno en la 19-a jarcento. En 1900 ĝi jam estis en kaduka stato. Oni kolektis monon kaj Gáspár Fábián kun Jenő Bory kreis la imponan kirkon en 1910 kaj en la sekva jaro. La freskoj estis pentritaj en 1926 fare de Antal Megyer-Meyer. La preĝejo ricevis paroĥan statuson en 1928. En fino de la 2-a mondmilito multe da pafoj trafis ĉefe la kupolon, en fino de 1945 la preĝejo denove estis uzebla, sed la plena renoviĝo finiĝis en 1961. La lasta renoviĝo okazis en 2010.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola en korto, sed la ĉefenirejo estas rekte atingebla laŭ la trotuaro. La fasado estas simetria, meze funkcias la ĉefenirejo, flanke po unu malaltaj turoj altiĝas. Super la enirejo mozaiko pri Kristo estas videbla. Malantaŭ la fasado granda oklatera kupolo etendiĝas, pli alta, ol la menciitaj turoj. Plej supre estas lanterno (arkitekturo). Interne estas videbla skulptaĵo pri Madono fare de Jenő Bory.

Kermeso okazas je festo de Sankta Koro.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* 
* Arkivigite je 2019-02-03 per la retarkivo Wayback Machine

Preĝejo Koro de Jesuo en Székesfehérvár

* Kategorio Preĝejo Koro de Jesuo (Székesfehérvár) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Standish James O'GRADY** (naskiĝis la 18-an de septembro 1846 en Castletown, graflando Cork, Irlando, mortis la 18-an de majo 1928, en Shanklin, Wight-insulo, Anglio) estis irlanda aŭtoro, ĵurnalisto, verkisto de historiaj romanoj, historiisto. Lia patro estis Reverend Thomas O'Grady, lia kuzino estis Standish Hayes O'Grady.

Li akiris diplomon en la dublin-a Trinity College en 1868. Li okupiĝis pri historio de la irlanda heroa literaturo, en 1878 aperigis la verkon *History of Ireland: The Heroic Period*, kiun sekvis en 1880 la verko *History of Ireland: Cuculain and His Contemporaries*. Liaj verkoj aperis en ĵurnaloj, en 1892 aperis lia verko *Finn and His Companions*, en 1894 la *The Coming of Cuculain*.

Li verkis plurajn literaturajn verkojn, el kiuj gravas la *The Bog of Stars* (1897) kaj la *The Flight of the Eagle* (1893).

Liaj prilaboroj de la legendoj certigas lian grandan imagkapablon kaj grave influis je Yeats kaj aliaj verkistoj.

Referencoj
----------

Memoir of Standish James O'Grady by Dr. Hugh O'Grady, 1929[*rompita ligilo*]

* Kategorio Standish James O'Grady en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 135462
* GND: 118786903
* LCCN: n50034062
* VIAF: 37712421
* ISNI: 0000 0003 6849 5719, 0000 0000 8117 183X, 0000 0003 6849 5727
* SUDOC: 067066526
* BNF: 120808996
 |
**MAŜALA (MAHMUD) ŜAMSOLVAJEZIN** (perse ماشاءالله شمس‌الواعظین; n. la 18-an de junio 1957) estis fama irana politika ĵurnalisto.

Unuaj periodaĵoj: «Kejĥan» kaj «Kijan»
--------------------------------------

Li komencis sian karieron en 1980aj en la gazeto «Kejĥan» («Universo»), kiam la ĉefredaktoro de tiu estis Mohammad Ĥatami. Post la demisiiĝo de tiu en 1992 de la posteno la ministro de la islama kulturo kaj islama orientiĝo, Ŝamsolvajezin kaj iuj liaj kolegoj, inkluzive Reza Tehrani kaj Morteza Rohsefat estis maldungitaj de la nova administracio de la gazeto. Ioma tempo Ŝamsolvajezin pasigis en Libano, priskribinte tieajn eventojn. Post reveno al Irano li fondis la novan revuon «Kijan» («Estado»), unu el aŭtoroj de kiu estis pli malfrue fama disidento Abdolkarim Soruŝ.

En eldonejo «Ĝamee-je ruz»
--------------------------

Post la venko de Mohammad Ĥatami en la prezidanta balotado en 1997, Ŝamsolvajezin kaj liaj kolegoj, famaj ĵurnalistoj-reformistoj Hamidreza Ĝalaipur (eks-vicguberniestro de la provinco Kurdistan laŭ politikaj demandoj) kaj Mohammad Sazgara fondis la eldonejon «Ĝamee-je ruz» kaj komencis eldoni la gazeton «Ĝamee» («Socio»). Baldaŭ ĝi estis fermita. Tiam Ŝamsolvajezin fondis la gazeton «Tus». Ĝi ankaŭ estis fermita post duonjaro laŭ decido de tribunalo kaj ĉiuj anoj de la redakcia kolegio, inkluzive de Maŝala Ŝamsolvajezin, Ebrahim Nabavi, Hamidreza Ĝalaipur kaj Mohammad Sazgara estis kondamnitaj al malliberigado por diversaj tempoj.

Post liberigo Ŝamsolvajezin foriris la estraron de «Ĝamee-je ruz», tiun postenon okupis Mohammad Bager Valibejk, la eksa kunlaboranto de la ministerio pri eksterlandaj aferoj, la ĉefo de la reprezentejo de la stata teleradiokompanio en Tokio. Ankaŭ en la estraron eniris Latif Safari, havinta la licencon por eldonado de la gazeto «Neŝat» («Ĝojego»), kiu iĝas la sola periodaĵo de «Ĝamee-je ruz». Poste la gazeto same estis fermita, kaj kies ĉefredaktoro estis kondamnita. Tiam «Ĝamee-je ruz» ekis eldonadon de la gazeto «Asr-e Azadegan» («La epoko de liberigitaj»), kiun redaktis Kafur Garŝasbi (pli frue li estis la ĉefredaktoro de la gazeto «Abrar», kiu longa tempo estis la sola nestata periodaĵo en la lando). Baldaŭ ĝi akiris la plej gravan eldonkvanton inter iranaj ĉiutagaj gazetoj. Ŝamsolvajezin ofte publikis sur ĝiaj paĝoj la kritikajn artikolojn kontraŭ Ali Akbar Haŝemi Rafsanĝani kaj aliajn superajn oficialulojn. Rezulte de somere 2000 la gazeto estis fermita, Ŝamsolvajezin estis kondamnita al daŭra malliberigado.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 290533
 |
Rainald von Dassel, kune kun statuo de Nikolao de Verdun, en Kolonjo
**Rainald von Dassel** (naskiĝis inter 1114 kaj 1120, mortis la 14-an de aŭgusto 1167 en Romo) estis germana teologo, ĉefepiskopo de Kolonjo kaj regna kanceliero.

Vivo
----

Rajnaldo originis el riĉa malsuprasaksia grafa familio de ĉe Dassel kaj edukitis en Hildesheim. En 1149 li iĝis provosto samloke kaj en 1156, laŭ ordono de imperiestro Frederiko la 1-a, eĉ kanceliero.

Per klereco, moderna pensado kaj patrujemo li faris valorajn servojn por la imperiestro kaj defendis lin fidele kaj forte kontraŭ la Roma kurio. En 1157 li verkis cirkuleran leteron per kiu la imperiestra moŝto protestis, post la dieto de Besançon kontraŭ la papa volego havi superan feŭdisman potencon super la imperiestro. Kune kun Otto von Wittelsbach (Bavario) li marŝis antaŭ la imperiestro en 1158 en la direkto de Italujo. Post la subigo de Milano (1159) li realigis surloke la decidojn ronkalajn: li devis fuĝi antau la koleron de la fare de la papemuloj incititaj milananoj, kio sukcesis nur danke al alivestado. Pro tio Frederiko eĉ pli furioziĝis kontraŭ la urbo Milano.

En 1159 li fariĝis ĉefepiskopo kolonja; ĝis 1162 li restis imperiestra legato en Italujo tamen. Disde Milano al Kolonjo li venigis la relikvojn de la Tri reĝoj post kiam la imperiestro donacis ilin al li. Post la morto de la kontraŭpapo Viktoro la 4-a (aprilo 1164), Rajnaldo elektitigis novan kontraŭpapon nome Paskalo la 3-a.

Kiel imperiestra sendito li peris en 1165 ligon kun Henriko la 5-a (Anglio) kaj akceptitigis la kontraŭpapecon ĉeimperiestre kaj ĉeprincare. En oktobro 1166 li denove transiris la Alpojn, okupis Etruskion kaj Lation. En la 29.5.1167 Rajnaldo venkis kune kun Christian von Mainz la romanojn apud Tusculum. Venkinte li enmarŝis Romon sed mortis baldaŭ poste pro epidemio suferiganta multajn germanajn soldatojn. Lia kadavro entombigitis en Kolonjo.

Literaturo
----------

* Ficker, *Reinald von Dassel, Reichskanzler und Erzbischof von Köln*, Köln 1850

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 16. Leipzig 1908, p. 577, kio legeblas tie ĉi interrete.

* Kategorio Rainald von Dassel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 578609
* GND: 118597922
* LCCN: no2009131063
* VIAF: 96882674 3263397, 96882674
* ISNI: 0000 0000 8570 1543
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

La grafikaĵo *Zamenhofa naskodomo* de Tynowicki, 1931.
**Ichiel (Jerachmil, Jakub) TYNOWICKI** (naskiĝis ĉ. 1906 en Bjalistoko, mortis en 1942 aŭ 1943) estis juda grafikisto kaj pentristo. Li estis membro de la arta grupo *Czapka Frygijska* kaj la bjalistoka artista grupo *Forma-Farba-Faktura* ("3F"), kiun krom li konsistigis Bencjon Rabinowicz, Nachum Edelman, Michał Duniec kaj Czesław Sadowski. Aktiva antaŭmilita esperantisto, komitatano de Zamenhofa Esperanto-Societo, por kiu li kreis grafikaĵojn kaj dekoraĵojn de spektakloj de la Dram-rondo de ZES.

Kiel juna knabo, en 1920, Tynowicki estis forĵetita el trajno fare de soldatoj de Józef Haller, rezulte de kio li perdis kruron. Li studis en Frankfurto ĉe Majno. Liajn verkojn influis germana ekspresionismo kaj japana grafiko. Krom esperantajn temojn, li tuŝis en siaj lignogravuraĵoj kaj desegnaĵoj sociajn temojn. Li okupiĝis ankaŭ pri ilustraĵoj por Biblio, projektoj de librokovriloj, karikaturaĵoj kaj muta naturo.

Dum la dua mondmilito Ichiel Tynowicki ektroviĝis en bjalistoka geto, kie li pereis.

Referencoj
----------

1. ↑   Ichiel Tynowicki en Pola Judista Vortaro. Arkivita el la originalo je 2017-02-02. Alirita 2017-02-02.
2. ↑  Itinero de Juda Heredaĵo en Bjalistoko
3. ↑  Banet-Fornalowa, Zofia: *Historio de Esperanto-movado en Bjalistoko*, Svidniko 1999, p. 77
**Ivan (Janez) REGEN** (konata ankaŭ kiel **Johano Regen**) (naskiĝis la 9-an de decembro 1868; mortis la 27-an de julio 1947) estis slovena biologo, konata pro siaj studoj pri bioakustiko.

Bibliografio
------------

Regen naskiĝis en la vilaĝo Lajše (en la nuna Slovenio) kaj multe interesiĝis infanaĝe pri insektbruoj. Lia familio ne kapablis pagi studojn al li, tial li ekstudis en la loka seminario por kiu li ricevis subvencion. Iom post iom li ŝparis monon por la studkostoj en Vieno.
Tie li studis naturhistorion ĉe la universitato de Vieno sub Karl Grobben, Sigmund Exner kaj Carl Friedrich Wilhelm Claus. Li doktoriĝis en 1897 kaj eklaboris kiel altlerneja instruisto, unue en Vieno kaj poste en Hranice na Moravě en Moravio.
Fine post rekomendo de Exner li ricevis denove postenon en Vieno, kie li laboris ĝis emeritiĝo en 1918.

Verko
-----

Referencoj
----------

1. 1 2  Život i rad Ivana Regena, 1929, Boris Zarnik (kroate)

* Kategorio Ivan Regen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 290023
* GND: 117521302
* VIAF: 276710869
* ISNI: 0000 0003 8457 3326
 |
**VÁGÓ József** [vago joĵef] estis arkitekto, elstara reprezentanto de la hungara secesia konstruarto. Li naskiĝis la 23-an de decembro 1877 en Nagyvárad (nun en Rumanio kiel Oradea) kaj mortis la 7-an de junio 1947 en Parizo. Li estis la pli juna frato de László Vágó kaj lia filo estis Pierre Vago, ambaŭ arkitektoj.

Biografio
---------

József Vágó studis en la budapeŝta Reĝa Teknikuniversitato József. Li finis la studadon en 1900 kaj eklaboris kun Ödön Lechner, Zsigmond Quittner kaj Ignác Alpár, gravaj reprezentantoj de la hungara eklektika konstruarto. Li planis kun ili kaj kun lia frato László Vágó multajn budapeŝtajn publikajn konstruaĵojn (ekz. Borsa Palaco, Hungara Nacia Banko, Agrikultura Muzeo, Palaco Gresham. Li laboris pli poste kun sia frato (Nacia Salono, Petõfi-, Gutenberg-domo), kaj li malfermis en 1910 memstaran konstruburoon kaj planis loĝdomojn, vilaojn. Oni nomumis lin post la „kalistefa revolucio" (oktobro de 1918) al prezidanto de la Tutlanda Loĝafera Konsilio, dum la Hungara Sovetrespubliko li estis prezidanto de la konstruista direktorio. Pro tio li elmigris kaj vivis ekde 1920 en Svislando, poste en Italio kaj Francio. Li gajnis en 1926 la konkuron pri planado de la Ĝeneva ĉefsidejo de la Ligo de Popoloj kaj en la sekva jaro oni komisiis lin pri realigo de la planoj (kun aliaj kvar same venkaj premiitoj). Poste li faris ĉefe teoriajn laborojn kaj okupiĝis pri realigo de la ideala urbo.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio József Vágó en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Matthew S. "The Hammer" HAMILL** (naskiĝis la 5-an de oktobro 1976 en Cincinnati, Ohio, Usono) estas surda usona amatora luktisto kaj miksa batalarta batalisto. Li estas surda de naskiĝo kaj nun altas 188 cm.

Biografio
---------

Li studis en la Teknika Universitato de Rochester kaj diplomitiĝis kiel elektra inĝeniero. Komence de la 1990-aj jaroj li venkis en tri diversaj pezkategorioj la landan ĉampionecon de la universitatoj de la tria kategorio. (En tiu kategorio la studentoj ne ricevas stipendion.) Li estas krom tio dufoja surda monda ĉampiono, sed tiujn li ne kalkulas vere.

Post la universitato, li estis elĵeta homo (pordogardisto) en iu klubo. Iunokte usonaj basbalistoj kaŭzis tumulton kaj unu el ili atakis lin. Hamill neŭtraligis lin per unu movo kaj elkondukis lin dum aplaŭdo de la gastoj. Vidante la scenon, iu proponis al li provon en la freŝ-kreita Fina Batalarta Ĉampioneco (angle *The Ultimate Fighter, UFC*). Li venis inter 12 konkurantojn el 3000 por la televida elsendo. Li venkis la unuan ludon, sed suferis vundon kaj ne povis plu konkuri. Spite al tio, oni malkovris lian
talenton.

Li ludis kvarfoje en miksa batalarto kaj trifoje venkis, dufoje per nokaŭto.

Li ankaŭ instruas la batalarton, luktadon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Matt Hamill en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Matt "The Hammer" Hamill


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 221354
 |
**Louis Henri Maxence Bertrand Rainier GRIMALDI** [renje:] (naskiĝis la 31-an de majo 1923; mortis la 6-an de aprilo 2005 en Monako), filo de Pierre Grimaldi, Princo de Valentinois, kaj hered-princino Charlotte de Monaco, estis inter majo de 1949 kaj marto de 2005 reganta Princo de Monako.

Vivo
----

Rainier studis en St. Leonards-on-Sea en Britio, en Stowe, en prestiĝhava angla privatlernejo. Post tio li plulernis en Instituto Le Rosey, Rolle, en Gstaad en Svislando kaj poste en universitato en Francio.

Ĉar lia patrino rezignis pri la rajto de la tronsekvo favore je li jam en 1944, li sekvis la 9-an de majo 1949 sian avon princon Ludoviko la 2-a sur la trono.

Li geedziĝis en 1956 kun la usona aktorino Grace Kelly, kiu nomis sin Princino Gracia Patricia. La geedziĝo igis Monakon centro de la internacia alt-societo (mondumo, nenifaruloj). El la sen-skandala geedzeco naskiĝis la infanoj Caroline, Albert kaj Stéphanie. La frua morto de Gracia Patricia en 1982 estis por Rainier grava sortobato, ĉar li rigardis sin kaj sian edzinon private kaj profesie kiel komunan teamon.

En la 1980-aj jaroj evoluigis Rainier la ekonomion de Monako kun novaj inventistoj el la kemia, medicina, fajn-mekanika kaj kosmetika branĉoj. Li plivastigis la kongreseventojn,  kaj kreis 195-hektaran novan tersurfacon ĉe la marbordo. La aŭto-konkursoj de Formulo 1 okazigas ĉiujare vet-veturadon en la princlando. La iam – por la ŝtataj enspezoj – tre gravaj hazardludoj havis apenaŭ signifon ĉe fino de lia regado. 

Ekde la 1990-aj jaroj, la sano de Rainier malboniĝis: en 1994 li havis Bypass-operacion (bajpas-operacion), en 2000 tri ĥirurgiajn operaciojn ĉe la pulmo, unu post la alia. En 2004 li venis en hospitalon pro gripo kaj korproblemoj. La 8-an de marto 2005 li estis enigita pro pulmito en la koro-pulmo-klinikon de Monako. Lia stato malboniĝis kaj tiel la regado estis transdonita al lia filo Albert kiel al regento. Rainier estis la dua plej longe reganta Reganto de la mondo, lin superis nur reĝo Rama la 9-a de Tajlando.

Vidu ankaŭ
----------

* Impost-paradizo

* Kategorio Rainier la 3-a (Monako) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 37604
* GND: 118921053
* LCCN: n86102524
* VIAF: 71448012
* ISNI: 0000 0001 1447 5718
* SUDOC: 028005236
* BNF: 12259279t
* BIBSYS: 90507659
* NKC: xx0032127
* BNE: XX887179
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Stefano la 5-a. |


---

**Stefano la 5-a de Hungario** (n. 1239 Hungara Reĝlando – m. 6-an de aŭgusto 1272, Ĉepel-insulo) estis reĝo de Hungario (regis 1270–72), plej aĝa filo de reĝo Béla la 4-a kaj Laskaris Maria.

Stefano estis nomumita jam junaĝe pli juna reĝo kaj princo de Slavonio. Tiam oni edzigis lin kun Elizabeto, filino de estro de la (en Hungario) setliĝintaj kumanoj. Li estis patro jam en aĝo de 16 jaroj. Li fakte regis ekde 1257 en Transilvanio, al kiu li ricevis pluajn teritoriojn en orienta Hungario, en 1262. Kiel pli juna reĝo, li gvidis sendependan propran kortegon (havis propran monon, palatinon, ks.). Li estis bona militestro: li militiris en 1266 en Bulgarion, en 1268 en Serbion. Li venis helpi al la patro en 1264–65 en armila konflikto kaj la decidan batalon ĉe Isaszeg venkis Stefano, sed la armistico fortigis la ĝistiaman staton.

Post morto de lia patro en 1270, li okupis la tronon sen kontraŭstaro, sed la malamikoj baldaŭ alianciĝis kun Otokaro la 2-a, ĉeha reĝo, kaj atakis okcidentan Hungarion en 1271. Post la komencaj sukcesoj de la atakantoj, Stefano forpelis Otokaron. Sekvajare, li volis liberigi sian beban filon (la posta Ladislao la 4-a), kiun la ribelantoj forrabis, sed li tiam abrupte mortis.

| Antaŭe: | Reĝo de Hungario kaj Kroatio | Poste: |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Béla la 4-a | 1270–1272 | Ladislao la 4-a |

* Kategorio Stefano la 5-a (Hungario) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 163694
* GND: 137409346
* LCCN: n2010037655
* VIAF: 262217458
* NKC: jo2015882341
 |
**Lékó Péter** (Subotica, la 8-an de septembro 1979), estas hungara ŝakisto.

Unu aŭ du jaron post lia naskiĝo, lia familio translokiĝis al la hungara urbo Szeged. Oni taksis lin talenta infano, li akiris la titolon de grandmajstro de 1994. Ekde 1999 li apartenas al la 10 plej bonaj ludantoj de la monda ranglisto, lastatempe li pretigas sin por la titolo de la Monda Ĉampiono.

En 2002 venkis li en la kvalifika turniro en Dortmund, Germanio kaj li ludis en oktobro 2004 en Brissago mondkonkurson kun Vladimir Kramnik.

Leko kalkulatas kiel tre forta ludanto en la Fischer-Random-Chess.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Péter Lékó en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* angle Oficiala hejmpaĝo Arkivigite je 2012-08-10 per la retarkivo Wayback Machine
* angle 25 gravaj pozicioj de liaj ludoj
* angle ChessGames.com
* angle Liaj ludoj en ChessGames.com


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 27013
* LCCN: nb2011011572
* VIAF: 170887199
* ISNI: 0000 0001 1988 5353
 |
**Shaaw Tláa**, konata ankaŭ kiel **Kate Carmack** (naskiĝis ĉ. 1862; mortis la 29-an de marto 1920) estis Tagiŝino, kiu naskiĝis ĉe la lago Bennett.

Ŝi vivis kun siaj gepatroj kaj sep gefratoj ĉe Carcross, Jukonio, Kanado. Ŝia patro, Kaachgaawáa, estis la ĉefo de la tlingita korvo-klano, ŝia patrino, Gus’dutéen, ano de la tagiŝa lupo-klano.

Ŝia nomo signifas en la tlingita lingvo "patrino de gumbota ĉitono (Cryptochiton stelleri)".

Vivo
----

Kiel juna virino ŝi edziniĝis al sia unua kuzo, Kult’ús. Sed komence de la 1880-aj jaroj ŝiaj edzo kaj filineto mortis pro gripo en Alasko. Tiam Shaaw Tlaa reiris al sia hejmvilaĝo, kie ŝi en 1887 renkontis George Carmack, kiam ŝiaj frato Keish kaj nevo Kaa Goox ekis al ĉasado kaj orserĉado kun la usonano. Ene de unu jaro ŝi iĝis la kvazaŭ-edzino de Carmack kaj transprenis la nomon Kate Carmack.

Komence de 1889 kaj dum la sekvaj ses jaroj la paro vivis en la regiono de Fortymile. Carmack serĉis oron, kaptis bestojn kaj komercis, dum Kate kudris vintrajn vestojn, kiujn ŝi vendis al orserĉistoj. Naskiĝis filino, Graphie Grace Carmack en 1893 en Fort Selkirk (ŝi mortis la 29-an de marto 1920 en Carcross).

Kate kaj ŝia edzo fiŝkaptis salmojn ĉe la enfluejo de la Klondike aŭguste 1896, kiam grupo gvidata de ŝia frato kaj du nevoj venis viziti ŝin. La grupo poste malkovris oron ĉe *Rabbit Creek* (poste nomita Bonanza Creek), kio estigis la Alaskan orimpetegon. Iuj supozas, ke fakte Kate mem trovis la unuan oron.

Post riĉiĝo la Carmack translokiĝis al Kalifornio, kie vivis la fratino de George, Rose Watson (poste Rose Curtis).
Iam Carmack forlasis Kalifornion, sed Kate daŭre vivis ĉe Rose.

Carmack edziĝis al Marguerite Laimee en 1900, en Olimpia, Vaŝingtonio. Kate, kiu ne kapablis pruvi, ke ŝi iĝis laŭleĝa edzino de Carmack, reiris al Carcross julie 1901.

Keish konstruis por ŝi kabanon apud la sia kaj ŝia filino Graphie vizitis lernejon en Carcross kaj Whitehorse antaŭ ol ŝi translokiĝis al Seattle.

Kate mortis pro gripo en 1920 en Carcross.

Referencoj
----------

1. 1 2 3 4 5  SHAAW TLÁA (Kate Carmack), canadianmysteries.ca[*rompita ligilo*]
2. 1 2   Guide to the George W. Carmack Papers, lib.washington.edu. Arkivita el la originalo je 2012-07-13. Alirita 2009-10-08.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Biography at the *Dictionary of Canadian Biography Online*
**Edward J. Smith** estis kapitano sur ŝipo *Titanic*. Li naskiĝis la 27-an de januaro 1850, mortis nokte de la 14-a al la 15-an de aprilo 1912 en Atlantiko. Smith komencis en la aĝo de dek ses jaroj kiel navigaciisto sur velŝipo. Dum angla-bura milito li deĵoris kiel kapitano en Reĝa marista rezervo. En la tempo, kiam li transprenis komandadon sur Titanic, li estis sesdekjara, por kompanio White Star Line li laboris tridek jarojn, el tio dudek kvin en rango de kapitano. Iu kalkulis, ke ĝis la unua navigacio de *Titanic* kapitano Smith havis post si jam du milionojn da mejloj de navigado en deĵoroj de la kompanio. Antaŭ ol li venis sur *Titanic*-on, kapitano Smith komandis al *Olympic*.

Li estis tre ŝatata inter la vojaĝantoj kaj multaj vojaĝantoj eĉ ŝanĝis planitajn vojdirektojn, nur por ke ili navigaciu kun li.

Du jarojn post lia morto, en la jaro 1914, la urbestro de Lichfield decidis, ke Smith meritas, ke la urbo konstruu omaĝe al li monumenton.

Pri la cirkonstancoj de la morto de Smith ekzistas kontraŭdiraj raportoj. Pasaĝero rakontis al la gazeto New York Herald, ke Smith dronis en la ŝipa stirejo. La sama gazeto citas diron de la skulptisto Paul Chevré, ke Smith mortpafis sin per sia pistolo, sed Chevré poste malkonfirmis tion. Radia oficiro Bride deklaris, ke Smith saltis de la ŝipa ponto maren. Rakonto, laŭ kiu Smith naĝante portis infanon al savboato kaj tiam renaĝis al sia sinkanta ŝipo, ne ŝajnas kredinda.

Notoj
-----

1. ↑  Stephen Spignesi.  (2012) *The Titanic for Dummies* (angle). John Wiley & Sons, p. 207.
2. ↑   Secondary accounts of an officer's suicide (angle) (HTML). Alirita 2013-07-14.
3. ↑   Testimony of Harold S. Bride, recalled  Deklaro de Harold S. Bride al la Usona Senato (angle). Alirita 2013-07-14.

* Kategorio Edward J. Smith en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rHomekipo de Titanic |
| --- |
| Kapitano • Oficiroj • Stiristoj • Gvatistaro • Telegrafistoj • Ŝipa orkestro • Ŝipkuracisto • Poŝtoficistoj • Hejtistoj kaj ĵetistoj • Pluaj membroj • Loĝigo de homekipo | Titanic navigacias maldekstre |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 210044
* GND: 1019717084
* LCCN: nr94035527
* VIAF: 66353295
* ISNI: 0000 0000 4983 1199
* BIBSYS: 1507616673949
 |