recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

***Assunta tra angeli e arcangeli*** estas fresko de Palazzo Natoli en Palermo, farita de la pentristo Giocchino Martorana en 1777, komisiita de la nobelo Vincenzo Natoli, juĝisto de la Granda Kriminala Tribunalo, kiu iĝis markizo en 1756 laŭ ordono de Karolo la 3-a de Burbono, apartenanta al la miljara princa dinastio de la Natoli.

Historio
--------

La fresko estas parto de serio de verkoj en Palazzo Natoli, kiuj rakontas la heroajn farojn de la Natoli-dinastio dum la jarmiloj, pasante de Norvegio al la Regno de Francio kaj Italio. La Natoli aktive partoprenis la kreadon de la Regno de Francio kaj ĉeestis ĉe ĝia fundamento same kiel ĉe la fondo de la Regno de Italio.

Stilo
-----

La fresko kovras la plafonon de granda halo en Palazzo Natoli. La verko estas unika en sia speco, sekvante la Kontraŭreformacion en la maniero pentri, kaj la Ĉieliranto ne havas siajn manojn kunigitaj en preĝo, sed ŝiaj brakoj malfermitaj kaj sian rigardon absorbita, turnita supren. Ĝi estas portata inter nuboj al la ĉielo fare de anĝeloj kaj ĉefanĝeloj, laŭ la tradicio de la apokrifaj Evangelioj.

Laŭ kion De Spuches klarigis, la fresko devus esti ligita al la morto de la edzino de Natoli, Maria Sieripepoli. Estis la markizo Natoli kiu komisiis la laboron, prezentante la supreniron de ŝia edzino en la ĉielon, kun tiu de la Ĉieliro de Maria.

Bibliografip
------------

* Aldo Gerbino, *Palazzo Natoli. Un itinerario settecentesco e un pittore contemporaneo*, Ed. Salvatore Sciascia, 1994
* Diana Malignaggi: *La pitture del Settecento a Palermo. Attività divulgativa e didattica 1978*, Soprintendenza ai Beni Artistici e Storici, Palermo, 1978
* Angela Mazzé: *Memoria di Gioacchino Martorana.* A cura di Roberto Petricolo. Soprintendenza ai Beni Artistici e Storici, Palermo, 1979
* Giulia Sommariva, *Palazzi nobiliari di Palermo*, D. Flaccovio, 2004
* Cesare De Seta, Maria Antonietta Spadaro, Sergio Troisi, *Palermo città d'arte: guida ai monumenti di Palermo e Monreale*, Ed. Ariete, 1998
* M. di Natale, *La pittura dell'Ottocento in Sicilia: tra committenza, critica d'arte e collezionismo*, Flaccovio, 2005
* Adriana Chirco, *Guida di Palermo: visita guidata della città e dei dintorni per itinerari storici*, D. Flaccovio, 199


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 744527
 |
**Sobina minejo** estas la naftogasokondensata minejo kiu situas en Evenkio (Krasnojarska regiono, Rusio), 700 km nord-oriente de la urbo Krasnojarsko kaj estas parto de la Leno-Tungusa naftogasa provinco. Ĝi estis malkovrita en 1982, sed ankoraŭ ne ekspluatata.

Geologio
--------

La minejo estas ligita al la Sobina muroforma levaĵo de la Siberia kratono. Tiu levaĵo influas la Sobino-Teterinan megamuron de la Katanga montobreĉo , kiu dividas la Bajkitan kaj Nepo-Botuobian anteklizojn. Grandeco de la levaĵo laŭ tegmento de la vanavara tavolaro de ediakaro estas 55 x 20 km, amplitudo 120 m.

La minejo havas tri strukturajn etaĝojn. La kristala fundamento estas heterogena arĥaiko-proterozoika. La transira komplekso estas formita de rifeanaj rokaĵoj de proterozoiko. La sedimenta kapoto konsistas el sedimentaĵoj de ediakaro, kambrio, karbonio, permio, triaso kaj kvaternaro. Ĝi dividiĝas je tri kompleksoj: la subsala (terigenaj sedimentaĵoj de la vanavara tavolaro, la karbonato-terigenaj sedimentaĵoj de la oskobina kaj katanga tavolaroj), la karbonataj sedimentaĵoj de la sobina kaj tetera tavolaroj. La vanavara, oskobina, katanga kaj sobina tavolaroj formiĝis en ediakaro, la tetera — en ediakaro-kambrio. La prognozata naftogasa kapacito estas ligita al la subsala komplekso. Super ĝi kuŝas la halogeno-karbonata komplekso, formita ĉefe per saloj, dolomitoj kaj kalkoŝtono. La sedimenta kapoto estas trapikita de tavolaj intruzioj de trapoj, la malsupra parto de kiuj estas ligita al la sedimentaĵoj de la tetera tavolaro. 

Enhavo de la gaso: metano 62,8-65,8%, etano 4,6-5,6%, propano 1,7-2,1%, butano 0,6-0,9%, karbonduoksido 0,03-0,23%, azoto 23,9-28,1%, heliumo 0,56-0,58%.

En 2002 la komenca gaskapacito estis taksita je 138,7 miliardoj da kubaj metroj. La minejo estas pretigita por la ekspluatado.

Literaturo
----------

* Старосельский, В. И..  [2004] Р. И. Вяхирев: *Собинское месторождение // Российская газовая энциклопедия* (ruse). Москва: Большая Российская энциклопедия, p. 416. ISBN 5-85270-327-3.
**Partido Animalista Con el Medio Ambiente (PACMA)** (Bestisma Partio kun la Medio) estas hispana politika partio fondita en 2003, kiu celas protektadon de bestaj rajtoj. Ĝis 2011, la una "A" en ĝia siglo signifis "antitaurino" (kontraŭ-torea).

Iliaj ĉefaj proponoj estas nuntempe:

 protesto, organizita de PACMA, kontraŭ la Bovo de la Vegaprotesto, organizita de PACMA, kontraŭ la *Toro de la Vega* de Tordesillas.
* "Celo Ofero Nula" (apogo de la adopto, steriligo kaj malpermeso de la vendado de bestoj).
* Fino de toreado kaj aliaj popolaj festoj kiuj uzas bestojn.
* Fino de ĉasado, "agado kiu finigas la vivon de milionoj da bestoj".
* Certigi publikan sistemon de edukado, sano kaj laboro por ĉiuj.
* Bremsi klimatŝanĝiĝon, "antaŭ ol estos tro malfrue".

La partio ne havas politikajn reprezentantojn en la parlamentoj (hispana, regionaj kaj eŭrop-unia), tamen ilia publika subteno kreskis en la lastaj jaroj. En 2014, ili atingis 374.483 voĉdonojn por la Senato , 102.144 por la Kongreso kaj 177.499 en la Eŭropa Parlamento.

Eksteraj ligiloj
----------------

Oficiala retejo

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2015-09-28. Alirita 2015-09-29.
Kiek in de Kök
**Kiek in de Kök** (prononco [KI:K in de K*öü*k], platgermane, en Esperanto "rigardo en la kuirejon") estas malaltgermana nomo, kiun en la eŭropa mezepoko ricevis pluraj gardoturoj de urbaj remparoj, interalie ankaŭ mezepoka kanona turo en la estonia ĉefurbo Talino, kiu ĝis la nuntempo gardis sian malaltgermanan nomon. Por malgrandigi la riskon de incendioj en la lignaj, trabfakaj konstruaĵoj de la historia urbocentro, se iel la vetero ebligis oni kuiris en grandaj kaldronoj sur fajroj en internaj kortoj de la domoj, kaj de la alta turo eblis vere rigardi en la kaldronojn de la ĉirkaŭaj domoj.

La turo de Talino konstruiĝis en 1475, altas 38 metrojn, havas diametron de 17 metrojn kaj murojn de 3 ĝis 4 metrojn dikajn. Siatempe ĝi estis la plej granda tiuspeca turo en norda Eŭropo.

En la Livonia Milito, parto de la Nordiaj militoj, la turo parte detruiĝis (la poste en la muro enkonstruitaj kanonaj kugloj memorigas pri la damaĝoj), sed post la milito rekonstruita. Nuntempe ĝi estas komplete restaŭrita kaj gastigas parton de la urba muzeo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* informo pri la turo en la muzea retejo jen estone Estonio, angle Unuiĝinta Reĝlando kaj ruse Rusio

  

Kiek in de Kök

* Kategorio Kiek in de Kök (Talino) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

Märtha Andréasson, fotita de Inga Johanson
**Märtha ANDRÉASSON** (naskiĝis en 1927, mortis la 8-an de majo 2000) estis sveda esperantistino kaj delegito de UEA en Hisings Kärra (Svedio). Plurajn jardekojn ŝi prezidis la Esperanto-klubon de Kungälv; ekde 1961 ŝi estis estrarano kaj de 1978 prezidanto de la regiona organizaĵo Esperanto-Alianco de Gotenburgo. En 1979 ŝi motoris kaj manaĝis la eldonadon de la vinila sondisko "Sven kaj Siv", sveda muzika balado tradukita de ŝi al Esperanto, kiu estis inter la plej unuaj Esperantaj pop-muzikaĵoj, aperintaj sur vinila disko. Ŝi servis kiel estrarano de Sveda Esperanto-Federacio kaj Sveda Esperanto-Instituto, aktivis pri Unesko-agado kiel konsilantarano de la asocio Monda Kunagado kaj funkciis kiel UEA-komitatano (1981-1992). En la lastaj jaroj precipe ŝi motoris la strebon de Gotenburgaj esperantistoj inviti UK-on al sia urbo.

Tradukoj
--------

* Margit Kennedy: Ekonomio sen rento kaj inflacio (2000)

Eksteraj ligoj
--------------

* Ekonomio sen rento kaj inflacio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 43633
 |
**Méasnes** estas franca komunumo lokita en la departemento Creuse kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 599 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2006.

Geografio
---------

Méasnes etendiĝas sur 27,63 km², kaj havis 599 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas nur 22 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Creuse, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. 

La regiono ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Méasnes situas je alteco de 426 metroj.

Historio
--------

Antaŭ la franca revolucio de 1789 kaj la kreado de la departemento Creuse en 1790, Méasnes apartenis al la franca graflando Marche. Ekde la fino de la 15-a jarcento ĝis proksimume la jaro 1900, tiu regiono estis fama fonto da migrantaj masonistoj, kiuj ĉiujare dum la plej varma periodo laboris en grandaj urbocentroj, precipe en Parizo.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ro Michel Durand, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Monumentoj
----------

Ankoraŭ restas ruinoj de la malnova abatejo Aubepierre : ĝi estis fondita en 1149 kaj detruita en 1569 de protestanta armeo.

Administrado
------------

Méasnes apartenas al la kantono de Bonnat, kies ĉefurbo estas Bonnat. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Guéret, unu el la du arondismentoj de la departemento Creuse.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Creuse
* Kantono de Bonnat
Exxon Valdez tri tagojn post ŝiprompo.
La **SeaRiver Mediterranean** estis naftoŝipo en posedo de konzerno ExxonMobil. Ĝi havis origine la nomon **Exxon Valdez**, ĝi estis alinomata, post kiam ĝi kaŭzis en 1989 nafteliron kaj tiel unu el la plej grandaj naturkatastrofoj de la marŝipado.

La naftoŝipo estis transdonita en decembro de 1986 al ExxonMobil. Ĝi longas 300 m, havis 20-metran sinkon, pezis – sen ŝarĝo – 30.000 tunojn, elpremis la akvomason de pli ol 200.000 tunoj kaj povis transporti per konstanta maksimuma rapido de 16,25 knotoj 235 milionojn da litroj da nafto. Ĉe la akcidento la cisternŝipo liveris 163.000 tunojn da nafto, el kiuj forfluis 40.000 tunoj.

La ŝipo iĝis konata sub la tiama nomo *Exxon Valdez*. La 24-an de marto 1989, ĝi estis plenigita per nafto kaj liveris de la naftodeponejo de trans-alaska-naftotubo – en haveno Valdez en suda direkto, kiam ĝi iom post meznokto trafis Bligh-rifon en akvoj de Sud-Alasko nome en Marbrako de Princo Vilhelmo. La kapitano Joseph Hazelwood troviĝis tiutempe ebria en sia kajuto. La regadon de la ŝipo efektivigis tiutempe la tria oficiro Cousins. Li ne havis sufiĉe da sperto por navigi tra markoloj kaj faris manovran eraron, elfluigis 40.000 tunoj da nafto kaj kaŭzis detruon de la ekosistemo. Mortis centmiloj da fiŝoj, marbirdoj, kaj aliaj bestoj pro rektaj kaŭzoj de la akcidento. Aperis eĉ la respondeco de la marborda gardado, kiu ne avertis la ŝipon, sed ili atestis pri tiutempa nefunkciado de la radar-aparatoj kaj ke okazis skipoŝanĝo.

La riparado daŭris 10 monatojn kaj kostis 30 milionojn da USD, la ŝipo alinomiĝis al *Exxon Mediterranean*, kaj en 1993 al *SeaRiver Mediterranean* kaj estis denove uzata. La kapitano Joseph Hazelwood devis pagi monpunon de nur 5.000 USD .

De septembro 2002 la *SeaRiver Mediterranean* estis ne plu uzata.

* Exxon Valdez en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Exxon Valdez en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La manuskripto pri la rakonto de la mondkreado La **Preĝo de Wessobrunn** (germane: *Wessobrunner Gebet*) nomiĝas poeziaĵo mallonga malnovgermanlingva el la 8-a aŭ la 9-a jarcento.

Priskribo
---------

La teksto estas en aliteraciaj versoj kiuj apartenis al pluraj verkoj sen konekso inter si. La unua parto konsistanta el kvar longaj versoj estas la enkonduko de pagana (malnovsaksa) poemo pri la kreado de la mondo; la kvar sekvaj versoj entenas kristanan rakonton pri la sama temo, la fino estas preĝo kristana.

La nomon akiris la teksto post malkovriĝo en la bavara monakejo de Wessobrunn.

Teksto kun latina versio
------------------------

|  |  |
| --- | --- |
| De Poeta | De Poeta |
| Dat gafregin ih mit firahim firiuuizzo meista | Hoc disco inter mortuos esse miraculum maximum |
| Dat ero ni uuas noh ufhimil | Quod nec terra nec caelum esset |
| noh paum noh pereg ni uuas | nec arbor nec mons esset |
| ni [\*] nohheinig noh sunna ni scein | neque ulla [\*stella] nec sol luminavisset |
| noh mano ni liuhta noh der mareo seo | nec luna canduisset nec mare vastum |
| Do dar niuuiht ni uuas enteo ni uuenteo | Quando nil erat, nec finis nec limes |
| enti do uuas der eino almahtico cot | et erat unus omnipotens Deus |
| manno miltisto enti dar uuarun auh manake mit inan | omnium clementissimus et multi erant eorum |
| cootlihhe geista enti cot heilac | spiritus benigni et sanctus Deus |

|  |  |
| --- | --- |
| Cot almahtico, du himil enti erda gauuorahtos enti du mannun so manac coot forgapi forgip mir in dina ganada rehta galaupa enti cotan uuilleon uuistom enti spahida enti craft tiuflun za uuidarstantanne enti arc za piuuisanne enti dinan uuilleon za gauurchanne | Deus omnipotens, qui caelum et terram creavisti et hominibus tantum bonum dedisti da mihi in gratia tua veram fidem et bonam voluntatem sapientiam et prudentiam et potentiam ad daemonibus resistendum et ad asperum cognoscendum et ad voluntati tuo oboediendum |

[\*] tie ĉi mankas verŝajne la vorto "sterro" (stelo). Traduko en Esperanton: *Tion mi lernis inter la homoj kiel la plej grandan miraklon: ke estis nek la tero nek la ĉielo supra, nek arbo nek monto nek io alia, nek sunbrilo, nek lunheliĝo, nek la belega maro. Kiam ankoraŭ estis nenio ja estis la ĉiupova Dio, de ĉiuj estaĵoj la plej bonkora, kaj kun Li multaj spiritoj miraj. Kaj Dio la sankta ... Dio, ĉiupova, kiu kreis la ĉielon kaj la teron doninte al la homoj tiom da bonaj aferoj: helpu min per Via graco al kredo korekta kaj volo bona, saĝeco, prudenteco, forteco, al rezisto kontraŭ la diablo, al evitado de la malbono kaj al la plenumo de Via volo.*

Fonto
-----

Götzinger, E.: Reallexicon der Deutschen Altertümer. Leipzig 1885, p. 1082, kio legeblas tie ĉi interrete.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Preĝo de Wessobrunn en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Prie ĉe *Bibliotheca Augustana*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 570066
* GND: 4189730-4
* LCCN: no99019640
* VIAF: 182487808
 |
La citronsuko estas bona ekzemplo de acida gusto.
Citrontranĉajo permesanta eliron de suko.
Elpremita citronduono.
**Citronsuko** estas la suko akirita el la endokarpo de la citronoj kiam oni elpremas ilin (ĝenerale per kuireja ilo nome citron-premilo). La citronsuko kutime estas proksimume la 30% de la pezo de la frukto. Hejme ĝi estas akirebla per rekta elpremo el la citronoj (mane aŭ perpremile), kvankam jam citronsukoj estas disponeblaj industrie enuje kaj aĉeteblaj en ĉiovendejoj. Plej el ili estas kontrolataj fare de internaciaj kaj enlandaj manĝokontrolaj organizoj. La suko de averaĝa citrono povas esti proksimume 48 g.

Ties karaktera acida gusto estas avigata de la citrata acido (trovebla ankaŭ en aliaj fruktosukoj) en koncentraĵo de 5% al 6%;3 tamen, la proporcio de tiu ŝanĝas laŭ la variaĵo kaj kultivaro de la citrono. La esenco de citrono nomiĝas limoneno kaj ĉeestas en grandaj koncentroj en la ekstera ŝelo de la citrono. La esto de tiuj acidoj okazigas ĉe la palato reagon de 'defendo' kiu pliigas la salivoproduktadon por ke la acidoj solviĝu kaj malpliiĝu ties negativan efikon ĉe la buŝa epitelio.

Uzoj
----

Ĉefa uzado en kuirarto estas havigi acidan guston al diversaj pladoj, kiaj ekzemple fiŝoj kaj salatoj; foje citronsuko povas anstataŭi aŭ malpliigi la uzadon de vinagro, kies gusto povas esti troa por kelkaj manĝontoj. Ĝi povas esti grava ingredienco por dolĉaĵoj (foje kune kun ŝelpecoj) kaj baza por limonado. Ĝi estas uzata ankaŭ por trinkaĵoj kiel aldonaĵoj ĉefe ĉe kelkaj infuzaĵoj aŭ alkoholaĵoj, kiaj vodko, kubalibre ktp.

La citrona suko permesas hejmajn eksperimentojn, kiel tiu de la nevidebla inko, kiu aperas en tiom da romanoj kaj filmoj pri policistoj, kiel en "La nomo de la rozo", kaj videblas nur ĉe kandelo. Ties citrata acido permesas ankaŭ solvi diversajn materialojn kiel ovoŝelo, tiele oni povas enmeti en fridujon en poto ovojn ene de citrona suko kaj post kelkaj tagoj la ŝelo solviĝos, sed la ovo ne rompiĝos; tio permesos diversajn receptojn.

Aliaj hejmaj uzoj povas esti por kontraŭbatali makulojn, lavi teleraron aŭ purigi plankojn kaj aliajn surfacojn, ĉu rekte aŭ ene de kemiaj detergantoj ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Limoneno

* Kategorio Citronsuko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Astacinga** estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Astacinga. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 019.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 4846 loĝantojn. El tiuj estis 2229 viroj kaj 2617 virinoj. La komunumo havas surfacon de 69.1 kvadratkilometroj. La komunumo situas je 18 gradoj kaj 34 minutoj norda latitudo kaj 97 gradoj kaj 6 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 2300 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 5240 personoj. En la jaro 2000 temis pri 5381, do temis pri kresko / malkresko je 0.53 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 4514 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 4413 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al 97.76 % de la loĝantoj. 

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Volontado estas grava formo de civita engaĝiĝo. Fotitaj estas volontuloj purigantaj publikaj ejoj post la Uragano Sandy en 2012.
Ekzemplo de civita engaĝiĝo, en la formo de telefona bankado (angle phone banking)
Glumarko kiu ornamas la frontveston de balotanto
Sociaj retejoj estas fakte amaskomunikilaraj platformoj por civitanaj diskutoj kaj por ke registaroj atingu uzantojn.
Partopreno en la balotkomisiono estas manifestiĝo de civitana engaĝiĝo 
**Civita engaĝiĝo** signifas partopreno de civitanoj en la kultura, ekonomia, politika kaj socia vivo de la ŝtato same kiel de la loka komunumo, manifestata en entreprenado de komunaj agoj de libervola kaj konscia naturo.

Civita engaĝiĝo povas esti komprenata kiel socia agado en la kunteksto esti kaj funkcii kiel civitano de demokrata ŝtato. Ĝi manifestas, interalie, pri zorgado de leĝo kaj ordo, reago al malobservoj de ĝenerale akceptitaj reguloj, partoprenado en socia partopreno (ekz. partoprenado en asocioj aŭ sociaj organizoj), aktiva partopreno en balotoj kaj kontrolo de potenco, same kiel en ekzercado de potenco.

Vidu ankaŭ
----------

* Civila socio
* Socia kontrakto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Center for Information and Research on Civic Learning and Engagement (CIRCLE) ĉe la Jonathan M. Tisch College of Citizenship & Public Service, Tufts University


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 805471
* NKC: ph135605
 |
**Róbert Tarján,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tarján Róbert** estis hungara kuracisto, dietisto, profesoro.

Róbert Tarján  naskiĝis la 12-an de aŭgusto 1913 en Budapeŝto. Li mortis la 1-an de septembro 1979 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Róbert Tarján frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris medicinan diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1937. Post siaj studoj li laboris en la universitata kliniko pri internaj malsanoj, kie krom la kuracado li okupiĝis ankaŭ pri ĝusta nutrado de la malsanuloj. En la 2 lastaj mondomilitaj jaroj li estis trudkuracisto. En 1945 li eklaboris en sanitara instituto. En la jaroj 1947, 1948 kaj 1959 li akiris pliajn medicinajn fakdiplomojn. En 1954 li kandidatiĝis (CSc), en 1966 li doktoriĝis (DSc) antaŭ la Hungara Scienca Akademio. En 1962 li estis nomumita katedrestro en esplora instituto pri dietado. Li ricevis 3 memormedalojn inter 1960-1972. Li pensiuliĝis en 1979.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Helyes gyermektáplálás és napközi élelmezés* (1952)
* *Diétás szakácskönyv* (Dieta kuirlibro), (1957)
* *Táplálkozástudomány* (1963)
* *Tápanyagtáblázat* (1974)
* *Korszerű élelmezés az óvodáskortól a kamaszkorig* (1994)

Memorigiloj
-----------

* memormedalo pri Róbert Tarján [*rompita ligilo*]

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
Desegnaĵo pri trovejo.
**Sungir** (ruse *Сунгирь*) estas arĥeologia trovejo ĉe nordorienta urborando de Vladimir (Rusio) (190 km orient-nord-oriente de Moskvo). Sungir estas konata precipe pro tri precipe riĉaj tomboj, kiuj estas dateblaj je ĉ. 30.000 a. K. en la gravetio (frua junpaleolitiko).
Oni trovis kvar entombigejojn: la restoj de maljunulo kaj du adoleskantoj estas aparte bone konservitaj, kaj la naturo de riĉaj kaj grandaj tomboj sugestas, ke ili apartenas al la sama klaso. Krome, kranio kaj du fragmentoj de homa femurosto ankaŭ troviĝis en la areo, kaj du homaj skeletoj ekster la tombeja areo sen kulturaj restaĵoj.

Situo
-----

La trovejo situas sur monteto ĉe alfluo de rojo Sungir en la Kljasma-n kaj estis kovrita sub kelkmetroj da leŭso.
Tie okazis sistemaj elfosadoj inter la jaroj 1957 kaj 1977. En 1964 kaj 1969 gvidis la laborojn O. Nikolaj Bader, V. I. Gromov kaj V. N. Sukaĉev.

Tomboj
------

tombo, skeleto kun perloj
La tomboj 1 kaj 2 ĉe Sungir estas priskribitaj kiel "la plej spektaklaj" inter la eŭropaj tomboj. La plenaĝa viro estis entombigita en tio, kio estas nomita Tombo 1 kaj la du adoleskantoj en Tombo 2, metitaj kapo-al-kapo, kune kun plenkreskula femurosto plenigita de ruĝa okraĵo. La tri homoj enterigitaj en Sungir estis ornamitaj per ellaboritaj gravaj varoj, kiuj inkludis ebur-perlajn juvelaĵojn, vestojn kaj lancojn. Troviĝis tie pli ol 13,000 perloj (kies produktado kostus 10,000 horojn). Ruĝa okraĵo, grava rita materialo asociita kun entombigoj en ĉi tiu tempo, kovris la entombigitaĵojn.

La rezultoj de tiaj kompletaj skeletoj estas maloftaj fine de ŝtonepoko kaj indikas la altan staton de la plenkreskuloj kaj infanoj. La infanoj havis la saman mtDNA, kio povas indiki la saman patrinan linion, sed oni devus scii pli pri aliaj homoj en la kolonio.

La ejo estas unu el la plej fruaj ekzemploj de ceremoniaj entombigoj kaj konstituas gravan evidentecon pri la praa tempo de homaj religiaj praktikoj. La eksterordinara kolekto de tombaj donacoj, la pozicio de la korpoj kaj aliaj faktoroj ĉiuj indikas, ke ĝi estas entombigo de alta graveco. Du aliaj restoj ĉe la entombigejo estas partaj skeletoj.

La restaĵoj estas rezervataj de la Instituto de Etnologio kaj Antropologio de R.A. Moskvo. En 2004, la Internacia Seminario, "Upper Paleolithic People from Sunghir, Russia" estis gastigita fare de la Fako de Arkeologio, Universitato de Durham, Usono. Ĝi estas la dua el du gravaj konferencoj pri ĉi tiu ejo.

* Kategorio Sungir en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **kiribata dolaro** kaj la aŭstralia dolaro estas la du valutoj oficiale uzataj en la oceania ŝtato Kiribato. Unu kiribata dolaro estas dividita je cent *cendoj*. La internacia valuta kodo laŭ la normo ISO 4217 estas KID. La valuto estas ligata al la aŭstralia dolaro je kurzo 1=1. Moneroj de la kiribata dolaro cirkulas ekde la jaro 1979, paralele al moneroj kaj monbiletoj de la aŭstralia dolaro. La valuton administras kaj eldonas la centra banko de Aŭstralio. Kvankam ĝi do ne vere estas sendependa valuto, simile al la tuvala dolaro, ĝi tamen ricevis kodon laŭ la normo ISO 4217 por substreki la internacian rekonon de la ŝtata sendependeco de Kiribato.

specialaj moneroj de 5, 10 kaj 20 kiribataj dolaroj el la jaro 2000 (vidu tekste)
Regule cirkulas moneroj de 1, 2, 5, 10, 20 kaj 50 cendoj, kaj de 1 kaj 2 dolaroj. Okaze de la komenciĝo de la 3-a jarmilo ankaŭ produktiĝis specialaj moneroj de 5, 10 kaj 20 dolaroj (vidu la bildon sube), kiuj tamen pli estas gardataj de kolektistoj ol ke ili estus praktikaj pagiloj. Ĉiuj moneroj unuflanke bildigas la blazonon de Kiribato kaj aliflanke prezentas bildojn el la loka flaŭro kaj faŭno.

Eksteraj ligiloj
----------------

* retejo de la centra banko de Aŭstralio

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rValutoj de Oceanio |
| --- |
| Aŭstralazio | aŭstralia dolaro (ankaŭ en la *Norfolkinsulo*) • novzelanda dolaro

---

 | Situo de Oceanio |
| Melanezio | *pacifika franko* (*Nov-Kaledonio*) • fiĝia dolaro • indonezia rupio • papuonovgvinea kinao • salomona dolaro • usona dolaro kaj orienttimoraj centavaj moneroj (Orienta Timoro) • vanuatua vatuo

---

 |
| Mikronezio | aŭstralia dolaro (Kiribato, Nauro) • kiribata dolaro • usona dolaro ( *Gvamo*, *Usonaj Malgrandaj Insuloj*, *Nord-Marianoj*, Marŝala Insularo, Federacio de Mikronezio, Palaŭo)

---

 |
| Polinezio | aŭstralia dolaro (Tuvalo) • ĉilia peso (*Paskinsulo*) • *pacifika franko* (*Franca Polinezio, Valiso kaj Futuno*) • *kukinsula dolaro* • novzelanda dolaro (*Chatham-insularo, Kukinsuloj, Niuo, Pitkarna Insulo, Tokelao*) • samoa talao • tonga paangao • tuvala dolaro • usona dolaro (*Usona Samoo, Havajo*) |

 |
**Rezső Harsányi** [reĵO harŝAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Harsányi Rezső** estis hungara aktoro, voĉoaktoro. Lia origina plena nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Holzinger Rudolf György Lipót* [holcinger] ĝis 1954.

Rudolf Holzinger  naskiĝis la 5-an de aprilo 1886 (aliaj fontoj diferencas en la naskiĝtago) en Acsád, li mortis la 19-an de julio 1971 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Rezső Harsányi frekventis gimnazion en Sopron, poste li akiris diplomon en Teatra Akademio en 1908. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Gaja Teatro (1908–1911), poste al Nacia Teatro (Kolozsvár) (1912-1918), Teatro Belvárosi (1918–1923, 1925–1927, 1932–1933, 1946–1948), Teatro Renaissance (1923-1924), Nova Teatro (Budapeŝto) (1929-1932), Teatro Városi (1940). Lastfoje inter 1955 kaj 1957 li apartenis al Teatro József Attila, kie li pensiuliĝis. Li havis edzinon ekde 1914.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* William Shakespeare:
	+ Hamleto - Polonius
	+ Romeo kaj Julieta - Capulet
* Sándor Bródy: *Lyon Lea* - rabeno
* Molière: Georgo Dandin
* George Bernard Shaw: *Pygmalion* - Doolittle

Elektitaj kinaj filmaj roloj
----------------------------

* *Sárga csikó* (1913) – lama almozpetanto
* *Baccarat* (1917) – grafo Armand de Bredelbal
* *Terike* (1924) – pastro
* *Emmy* (1934) – teatrestro
* *Az utolsó dal* (1941) – bankestro
* *A nagyrozsdási eset* (1957)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio Rezső Harsányi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Kirikkale** estas universitata urbego en meza Turkio, en la samnoma provinco. La urbego estas provinca ĉefurbo.

Moskeo en Kirikkale
Domoj en Kirikkale
Vojo en Kirikkale

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 318  km²
* Supermara alteco: m
* Loĝantaro: 192,473 (nur la urbo mem en 2012)
* Horzono: UTC +2
* Telefonkodo: (+90) 318
* Poŝtkodo: 71 000
* Aŭtokodo: 71
* 39° 51′ N, 33° 31′ O (mapo)39.84166666666733.513888888889

Geografio
---------

Strato en Kirikkale
Kirikkale estas situanta 80 kilometrojn de Ankaro.

Historio
--------

En la 16-a jarcento turkaj triboj alvenis kaj fondis vilaĝon. En 1929 armila fabriko ekfunkciis. Kırıkkale urbiĝis en 1941. En la 1950-aj jaroj akvaj mueliloj ekfunkciis, tio bezonis alojojn kaj maŝinarojn. En la sekva jardeko oni okupiĝis ankaŭ pri kemiaĵoj.

Ekonomio
--------

Kirikkale nuntempe estas industria urbo (vidu la historion!), krome estas loka merkato por la cerealoj kaj brutoj.

Klimato
-------

Kirikkale kuŝas en kontinenta klimato. Jare pluvas po 374 mm, en ĉiuj monatoj pluvas (vintre neĝas), tamen iom malpli inter julio-septembro. La averaĝa jara temperaturo estas 18 °C.

Trafiko
-------

Kirikkale kuŝas laŭ fervoja linio Kayseri-Ankaro.

Vidindaĵoj
----------

* moskeo
* muzeo pri armiloj
* ponto konstruita en la 13-a jarcento

Fontoj
------

* WikiTrans
*
La baziliko Santa Croce en Florenco.
La **baziliko Santa Croce** ("baziliko de la Sankta Kruco") estas la ĉefa franciskana preĝejo en Florenco (Italio). Ĝi havas la statuson de malgrava baziliko laŭ la Romkatolika Eklezio. Ĝi situas ĉe la placo Santa Croce, proksimume 800 metrojn sudoriente de la katedralo Santa Maria del Fiore. Kiam tiu loko estis elektita, ĝi origine estis nur marŝo ekster la urbaj ĉirkaŭmuroj.

La baziliko entenas la tombojn de pluraj eminentaj italoj, inkluzive de Mikelanĝelo, Galileo Galilei, Machiavelli, Foscolo, Gentile, Rossini kaj Marconi. Ĝi do estas ofte kromnomita la "*Panteono de Italaj Gloruloj*" (*Tempio dell'Itale Glorie* aŭ *Pantheon dell'Itale Glorie*).

Pro siaj pentraĵoj famas la Kapelo Bardi.

* Kategorio Baziliko Santa Croce (Florenco) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 266490
* GND: 4119854-2
* LCCN: n50003861
* VIAF: 125456494
* ISNI: 0000 0001 0744 4542
* SUDOC: 114318115
* BIBSYS: 90193866
* NKC: xx0122517
 |
**Rezső Mészáros** [reĵO mEsAroŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mészáros Rezső** estas hungara geografo, instruisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (2007).

Rezső Mészáros  naskiĝis la 4-an de marto 1942 en Makó.

Biografio
---------

Rezső Mészáros frekventis universitaton en Szeged inter 1960-1965. Post la diplomo li ekinstruis en bazlernejo, poste li ricevis postenon en la unusola partio. En 1974 li komencis instrui en universitato en Szeged, kie li profesoriĝis en 1990. En la sekva jaro li iĝis jam dekano, en 1994 rektoro. Li doktoriĝis en 1980 antaŭ la akademio. Li ricevis premiojn kaj memormedalon inter 1999-2003.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Effects of Industrialization on Economic and Social Changes in Village Areas of the South Hungarian Plain* (1981)
* *A település térbelisége* (1994)
* *A kibertér társadalomföldrajzi megközelítése* (2001)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2013-05-13 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2016-03-06 per la retarkivo Wayback Machine
***SOS Méditerranée*** estas eŭropa humanitara mara savorganizo kiu funkcias en Mediteraneo. La organizo antaŭenigas marajn kampanjojn por malhelpi la morton de homoj fuĝantaj de Libio per maro. La grupo estis fondita en junio 2015 fare de iama germana deputito Klaus Vogel kaj francino Sophie Beau post kiam la itala mararmeo finis la savoperacion Mare Nostrum en 2014. Ĝia ĉefsidejo estas en Marsejlo, Francio. Ĝi estas neprofitcela organizaĵo, kiu estas subtenata de privataj donacoj.

Historio
--------

La organizo estas konata pro siaj agoj dum la krizo pri rifuĝintoj en Eŭropo precipe en internaciaj akvoj de Libio, kie ĝi disponigis ŝirmejon kaj medicinan prizorgon al rifuĝintoj kaj elŝipigis ilin en sekura haveno kutime en Italio kaj Malto. Ekde la komenco de la savoperacio en 2015, Aquarius savis pli ol 29 000 vivojn. Ĝi funkciis kun savŝipo Aquarius ekde 2016 kun la subteno de Kuracistoj sen landlimoj en internaciaj akvoj inter Italio kaj Libio. La savkapacito de Aquarius estis inter 200 kaj 550 homoj. Kelkajn jarojn poste ĝi ekuzis la Mare Jonion.

En 2018 itala ministro pri internaj aferoj Matteo Salvini severe kritikis ĝian laboron kaj malpermesis ĝian eniron al Italio kaj Malto. En novembro 2018, la ŝipoj de Proactiva Open Arms, Mediterranea kaj Sea-Watch, kiuj estas Open Arms, Mare Jonio kaj Sea-Watch 3, komencis komunan kampanjon por daŭrigi savi rifuĝintojn en Mediteraneo post kelkaj semajnoj en kiuj la ŝtatoj malhelpis ilin agi diversmaniere.

Premio
------

* 2017: Premio de Paco de Félix Houphouët-Boigny

Referencoj
----------

1. ↑  John Henley & Angela Giuffrida, "Three NGOs halt Mediterranean migrant rescues after Libyan hostility", *The Guardian* (14.8.2017).
2. ↑   Nick Squires, "Rescue boat carrying 600 migrants stranded in Mediterranean in stand-off between Italy and Malta", *The Telegraph* (11 June 2018). Retrieved 13 June 2018.
3. ↑  "Spain urged to take in migrants abandoned by Malta and Italy", *The Local* (11 juny 2018). 2018.
4. ↑   (2018-11-23) "Open Arms vuelve al Mediterráneo a rescatar inmigrantes", *El Periódico* (es).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio SOS Méditerranée en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo (Francio)
* Oficiala retejo (Germanio)
* Oficiala retejo (Italio)
* Oficiala retejo (Svislando)

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo SOS Méditerranée en la kataluna Vikipedio.*
Kvileuta perreta fiŝkaptado
**United States v. Washington** (Usono kontraŭ Vaŝingtonio), neformale konata kiel la "Decido Boldt" (angle "Boldt Decision") estis jura proceso traktita en 1974 antaŭ la Usona Distrikta Kortumo por la Okcidenta Distrikto de Vaŝingtonio kaj apelacie en 1975 antaŭ la Usona Kortumo de Apelacioj por la Naŭa Rondiro. Ĝi rekonfirmis la rezervitaj rajton de indianaj triboj en la ŝtato Vaŝingtonio kunagadi flanke de la ŝtato kiel kunadministrantoj de salmoj kaj aliaj fiŝoj, kaj daŭre rikoltadi ilin laŭ la diversaj traktatoj, kiujn Usono subskribis kun la triboj. La triboj de Vaŝingtonio estis cedintaj siajn terpropraĵojn al Usono sed rezervis la rajton fiŝkaptadi kiel antaŭe, inkluzive de kaptado ĉe tradiciaj lokoj ekster la oficialaj rezervejoj. Post longa proceso, la decido de usona juĝisto George H. Boldt asertis ke la triboj rajtas havi duonon de la ĉiujara fiŝrikoltaĵo. En 1975 la apelacia kortumo aprobis la decidon de juĝisto Boldt, kaj la Usona Supera Kortumo malakceptis apelacion. Post rifuzo fare de Vaŝingtonio apliki la decidon, Boldt ordonis ke la Marborda Patrolo efektivigu liajn dekretojn. En posta proceso, juĝisto John Paul Stevens resumis: "Ambaŭ partioj havas rajton, sekurigitan de traktato, preni justan porcion el la disponeblaj fiŝoj."
**Rezső SERESS** [reĵO ŝereŝ], hungare **Seress Rezső** estis hungara komponisto kaj pianisto. Li komponis la unusolan hungaran mondoŝlagron *Szomorú vasárnap* (Trista dimanĉo), angle *Gloomy Sunday*, kiu estis prezentita en pli, ol 100 lingvoj.

Rezső Seress naskiĝis, kiel *Spitzer Rezső* la 3-an de novembro 1889 en Budapeŝto. Li mortis la 11-an de januaro 1968 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Rezső Seress devenis el juda familio. Li forlasis la lernadon kaj li anoncis en cirko por esti akrobato. Baldaŭe li suferis akcidenton, tial li iĝis aktoro. Li komencis pianoludi kaj komponi, kiu komence faris lin sukcesa en la ĉirkaŭaĵo. La unua vasta sukceso okazis en 1925. Tial li forlasis la teatron kaj en restoracio li muzikadis, dume komponis ŝlagrojn, precipe tristajn. En 1833 li edziĝis kaj tiam komponis la "Tristan dimanĉon" kaj opereton, kiu neniam estis prezentita. Pro la Trista dimanĉo okazis multe da sinmortigoj kaj la ĵurnaloj disvastigis la famon. Spite tion, la verko iĝis ŝlagro tutmonde. Dum la 2-a mondmilito li estis trudlaboristo, poste liaj verkoj estis malpermesitaj. Li vivis mizere. Dum la revolucio en 1956 li ne forlasis la landon. Fine ankaŭ li estis sinmortiganto.

La plej konataj ŝlagroj
-----------------------

* "Pesimisma dimanĉo", la plej konataj kantistoj estis Pál Kalmár en 1934; Paul Robeson 1935; Billie Holiday 1941; Ricky Nelson 1958; Sarah Vaughan 1961; Ray Charles 1969; Serge Gainsbourg 1988; Marianne Faithfull 1998; Mahalia Jackson;
* *Gyere, Bodri kutyám* (Venu, mia hundo Bodri)
* *Szeressük egymást, gyerekek* (Ni amu unu la alian)
* *Fizetek, főúr* (Mi pagos, Sinjoro kelnero)
* 2 diskoj en Hungario

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Rezső Seress en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 395303
* GND: 119459248
* LCCN: n85122723
* VIAF: 175002278 27882234, 175002278
* ISNI: 0000 0001 0882 7166
* MBA: 204c54c0-64c0-461e-aadd-586cac34cb57
* NKC: mzk2010585354
* BNE: XX1689675
 |
Malofta ĉefa enirejo de antikva kristana preĝejo
La **Baziliko de Sankta Maria de la Anĝeloj kaj la Martiroj** (latine *Sanctae Mariae Angelorum in Thermis*, itale *Basilica di Santa Maria degli Angeli e dei Martiri*) estas preĝejo en Romo ĉe la aktuala Respubliko-placo. La kardinalo titolita estas William Henry Keeler.

Centra navo de la baziliko.
La edifico estis desegnita en 1562 de Mikelanĝelo sur la bazo de la centra ĉambro de la Termoj, laŭ mendo de la papo Pio la 4-a kaj de la sicilia pastro Antonio del Duca. Mikelanĝelo limiĝis al kovro de kelkaj muroj kaj al restaŭro de ĉambro de la tepidario, kreante tiel kristanan edificon ege partikulara: larĝa flanke anstataŭ longa. La enirejo al la preĝejo fariĝas tra cirkla vestiblo, ankaŭ de romia deveno, kaj finas en profunda antaŭaltaro, kie troviĝas la ĥorejo de la Kartuzianoj, al kiuj oni fidis tiun preĝejon post ties finkonstruo. Dum la 18-a jarcento oni plenigis la templon de riĉaj artaĵoj. Tiele, Sankta Maria de la Anĝeloj kaj la Martiroj iĝis riĉa pinakoteko enhavanta verkojn de la 16-a al la 18-a jarcentoj, inter kiuj la Martiro de Sankta Sebastiano de Domenichino, la Falo de Simono la Magiisto de Pompeo Batoni, la Bapto de Jesuo de Carlo Maratta, kaj la Meso de Sankta Basilio de Pierre Subleyras. En la transepto troviĝas retablo de Giovanni Odazzi.

* 41°54′11″N 12°29′49″E

* Kategorio Baziliko de Sankta Maria de la Anĝeloj kaj la Martiroj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 601447
* GND: 4359179-6
* LCCN: n82230187
* VIAF: 155969466
 |
La **universa skala faktoro** aŭ **kosma skala faktoro** estas parametro de la ekvacioj de Friedmann, ĝi estas funkcio de tempo kiu prezentas la relativan elvolvadon de la universo. Ĝi donas interrilaton de la kunmovaj distancoj en elvolvanta universo kun la aktualaj distancoj je donita tempo.

*l(t) = lp a(t)*
kie *l(t) estas la kunmova distanco je tempo (epoko)* t*;*

*lp* estas la nuna distanco (je la tempo *tp*);
*tp* estas la nuna aĝo de universo 13,757±0,2598 da 109 da jaroj;
*a(t)* estas la universa skala faktoro.
La universa skala faktoro estas sendimensia, kaj ĝia nuna valoro egalas al 1: *a(tp) = 1*.

La evoluo de la universa skala faktoro estas dinamika demando, difinita per la ekvacioj de ĝenerala relativeco, kiu estas prezentitaj ĉe loke izotropa, loke homogena universo per la ekvacioj de Friedmann.

La parametro de Hubble estas difinita per tempa derivaĵo de la universa skala faktoro:

{\displaystyle H={\frac {1}{a(t)}}{\frac {da(t)}{dt}}}
Ruĝenŝoviĝo *z(t)* de lumo eligita je tempo *t* estas ligita kun la universa skala faktoro kiel

{\displaystyle a(t)={1 \over 1+z(t)}}

Eksteraj ligiloj
----------------

* Rilato de la universa skala faktoro kun la kosmoscienca konstanto kaj la konstanto de Hubble
**Rezső Végvári** [reĵO vEgvAri], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Végvári Rezső** estas hungara komponisto, dirigento, koreografo, tekstopoeto.

Rezső Végvári  naskiĝis la 26-an de julio 1931 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Rezső Végvári akiris diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1955, krome li studis muzikon en la muzikarta mezlernejo. Jam dum la studentaj jaroj li kolektis popolajn muzikojn. Post siaj studoj li gvidis aŭ koreografis plurajn popoldancistajn muzikgrupojn. En Gödöllő li fondis similan grupon, kiun li gvidis dum 2 jardekoj. Ekde 1969 longe li estis muzika reĝisoro de Hungara Radio, krome li rearanĝis popolmuzikan orkestron de la Radio. Inter 1974 kaj 1982 li dirigentis konatan muzikgrupon. Lia muzikigrupo ricevis premion en 1961 en Dijon. Li havis edzinon, kiu naskis 2 filojn en 1961 kaj 1965.

Elektitaj koreografiaĵoj
------------------------

* *A bajusz* (laŭ poemo de János Arany)
* *Román táncok* (kun muziko de Béla Bartók)
* *Három székely paraszttánc* (kun muziko de Leó Weiner)
* *Toborzó* (kun muziko de Zoltán Kodály)
* *Moldvai Csángó táncszvit* (kun muziko de Emil Petrovics)
* *Régi magyar táncok*
* *Kalotaszegi toppantós*

Elektitaj komponaĵoj
--------------------

* *Mezőségi táncok*
* *Divertimento*
* *Magyar táncok a XVIII. századból*

Elektitaj muziktestoj
---------------------

* Aj csucsu….
* Júlia. Júlia
* Kicsi nékem ez a ház
* Romacsávó Tatabányán melózik
* Elment Jóska katonának

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 649980
* VIAF: 121502585
 |
**Bola TINUBU** (naskiĝis la 29-an de marto 1952 en Lagoso) estas niĝeria politikisto, librotenisto, iama guberniestro de Lagoso kaj elektita prezidento de Niĝerio, elektita en la ĝeneralaj elektoj la 25-an de februaro 2023. Unu el la plej riĉaj politikistoj en Niĝerio .

Li estas islamano, de la joruba etno .

Politiko
--------

Ekde 2013, li estas asociita kun la Kongreso de Ĉiuj Progresemuloj (APC).

Kvankam li venkis en la prezidant-elekto kun la subteno de 37% de la voĉoj, li estis venkita en sia urbo fare de Peter Obi, kiu mobilizis la subtenon de multaj junuloj. Tinubu gajnis la plej multajn el la aliaj ŝtatoj en sia hejmregiono de sudokcidenta Niĝerio, kie li estas konata kiel la "politika baptopatro" por helpi enigi aliajn en oficejon. Li batalis por la prezidanteco sub la slogano "Emi lo kan", kiu signifas "mia vico" en la joruba lingvo. 

Balotpartopreno estis 27%, unu el la plej malsupraj ekde la fino de armea regado en 1999. Multaj neregulaĵoj estis raportitaj en la elekto, inkluzive de prokrastoj en la malfermo de balotejoj kaj voĉdonanta timigado .

* Kategorio Bola Tinubu en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Referencoj
----------

1. 1 2  BBC News: Bola Tnubu venkas la prezidant-elekto de Niĝerio kontraŭ Atiku Abubakar kaj Peter Obi, la 1-an de marto 2023.
2. ↑  Le Monde.fr *Présidentielle au Nigeria: l'ancien gouverneur de Lagos, Bola Tinubu, remporte la primaire du parti au pouvoir* , la 8-an de junio 2022 [alirita 2023-03-01]

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 812976
* GND: 1198345039
* LCCN: n2004037268
* VIAF: 41230630
* ISNI: 0000 0000 4102 1626
 |

* Portalo pri Biografio
**Ádám Madaras** [madaraŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Madaras Ádám** estas hungara moderna pentatlonisto, skermisto, dufoja mondĉampiono, oficisto, stuntisto.

Ádám Madaras naskiĝis la 28-an de decembro 1966 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ádám Madaras akiris trejnistan diplomon en Gimnastika Universitato de Budapeŝto en 1993. Inter 2002-2014 li laboris en la sporta ministerio, poste en la centra sporta lernejo, en ambaŭ kiel oficisto. Li edziĝis dufoje, la unua edzino naskis unufoje, la alia plurfoje. Pli malofte li estis stuntisto.

### Sporta kariero

Ádám Madaras inter 1978-1985 estis moderna pentatlonisto en centra sporta lernejo, inter 1985–2000 en ĉefurba sportklubo en Újpest. Li estis hungara pentatlona ĉampiono naŭfoje inter 1989-1999 teame aŭ stafete, dum li estis hungara skerma ĉampiono individue en nacia teamo inter 1966-1975. Li neniam estis olimpiano, sed en mondĉampionumoj li estis dufoje la unua en 1991 kaj 1997 teame, respektive stafete. Li finis sian aktivan sportan karieron en 2000.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* rezultoj
* hungarlingva biografio legebla pli malsupre
* intervjuo kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo
2. ↑   facebook
3. ↑   usona filma datenaro

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 815267
 |



* Portalo pri Biografio
**Bolaños** estas unu el la 126 komunumoj de la meksika subŝtato Ĥalisko. La ĉefurbo de la komunumo estas ankaŭ Bolaños. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 14 019.

Geografio
---------

**Bolaños** apartenas al la regiono Norte kiu situas en la nordo de la subŝtato Ĥalisko (tiu regiono preskaŭ ne havas ligojn kun la aliaj regionoj; ĝi situas tre insule). Al tiu regiono apartenas 10 komunumoj. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 5019 loĝantojn. El tiuj estis 2494 viroj kaj 2525 virinoj. La komunumo havas surfacon de 1499,79 km². La meza alteco estas 880 metroj super la marnivelo. La meza jara temperaturo estas 24 C. En la komunumo estas 693,4 mm da precipitaĵo jare.

Situo de la koncerna regiono en la subŝtato Ĥalisko.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 1332 viroj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 1082 scipovis legi kaj skribi kaj 250 viroj estis analfabetoj. Do 18.77 % de la viroj estis analfabetoj. En la sama jaro en la komunumo vivis 1386 virinoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 886 sciis legi kaj skribi kaj 500 virinoj estis analfabetoj. Do 36,08 % de la virinoj estis analfabetoj. En 1995 en Bolaños vivis 4339 personoj kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj estis 2045 indiĝenoj. Tio signifas ke 47,131 % de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Vidu ankaŭ
----------

* Bolanjoso

Eksteraj ligiloj
----------------

* Bolaños Arkivigite je 2006-10-22 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
Historie, Danio konsistis el tri partoj: Jutlando, Sjælland kaj la aliaj insuloj, Skanio. Ĉiu iam havis proprajn dialekto(j)n kaj kulturon. Pro sia centreco, Kopenhago de Sjælland iĝis ĉefurbo kaj la tiea dialekto iĝis la oficiala Dana. Post la Skania Milito kaj rezulta perdo de Skanio al Svedio en 1658, ankaŭ perdiĝis la ĝistiama "ekvilibro" ĉirkaŭ la ĉefurbo. Sekve, Jutlando ektroviĝis en iu "duonranga" stato ene de la Dana regno, kaj certagrade ankoraŭ restas tia, laŭ kelkaj jutlandanoj. En Jutlando estas plej da aŭtoŝoseoj, en Jutlando la ĉefurba registaro volis konstrui atomenergian stacion dum la 1970-oj. Jutlando produktas pli da agrikulturaĵoj ol iu alia parto de Danio, sed tamen multe el la impostoj iras rekte al Kopenhago. Tial kelkaj homoj revadis pri plia regiona potenco - ne temas pri naciismo, ĉar kvankam ankoraŭ restas parolantoj de Jutaj dialektoj, la plejmulto de la jutlandanoj sentas sin Dana. Kelkaj jutlandanoj algluis sur siajn aŭtojn ŝildeton "J" kun Jutlanda mapo, anstataŭ la ordinara la ordinara "DK", sed tio estas kutime ŝerce farita. (Krome, tiu J kolizias kun la internacia aŭtosigno por Japanio.)

Tre evidentas la sentoj en Vendsyssel, kie oni eĉ kreis propran flagon por tiu plej norda regioneto.

---

Vidu ankaŭ: Centrismo - Skania naciismo
**Nathan ROSEN** (22a de Marto, 1909 – 18a de Decembro, 1995) estis uson-israela fizikisto fama pro sia studo pri la strukturo de la atomo de hidrogeno kaj sia laboro kun Albert Einstein kaj Boris Podolskij pri interplektitaj ondofunkcioj kaj la EPR paradokso. La ponto Einstein–Rosen, poste nomita vermotruo, estis teorio de Nathan Rosen. Ĝi estas solvo de la kampa ekvacioj de Einstein, kiun eltrovis Albert Einstein kaj Nathan Rosen en 1935 kombinante la ekvaciojn de nigra truo kaj tiuj de blanka truo. Ili montris, ke la «diametro» de la tunelo, kiu ligas la nigran kaj blankan truojn estas nula, do nek materio nek lumo povas trairi ĝin.

Einstein helpis Rosen pluigii sian karieron en fiziko per letero al Molotov en Sovetunio kio rezultis en provizora posteno dum kiu en 1937 Einstein kaj Rosen publikigis artikolon "On Gravitational Waves" (Pri gravitondoj) en kiu ili plue disvolvis la koncepton de faldita spac-tempo okazigita per rotaciaj cilindroj. En 1952 Rosen iĝis profesoro en Technion en Hajfo, Israelo, kaj restis en Hajfo farante esploradon ĝis sia morto en 1995.

Notoj
-----

1. ↑   Pais, Abraham (1982). *Subtle Is The Lord* (unua eld.). New York: Oxford University Press. p. 495. ISBN 0-19-853907-X.
2. ↑  Rosen, Nathan. "Nathan Rosen (1909 - 1995)" (PDF). Arkivigite je 2020-06-13 per la retarkivo Wayback Machine Obituary. Technion. Alirita la 22an de Aŭgusti 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 805110
* GND: 119070006
* LCCN: n97030013
* VIAF: 105693343
* ISNI: 0000 0003 9854 9570
* ICCU: PUVV291086
 |