recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Filino de Michel Epstein**, inĝeniero en fiziko fariĝinta bankestro, de rusia deveno, kaj de la romanistino Irène Némirovsky, de ukrainia deveno, Élisabeth Gille, kromnomata *Babet* en sia infanaĝo, naskiĝis en Parizo je la printempo 1937. Ŝia pliaĝa fratino, Denise, naskiĝis en 1929. Kun la celo protekti ilin de eventualaj bombadoj, timataj post la militdeklaro, la gepatroj Epstein decidis konduki siajn du filinojn ekster la ĉefurbo ekde la 1-a de septembro 1939. Élisabeth kaj Denise estis tiam lokataj ĉe la patrino de sia nutristino, en Issy-l'Evêque, en Saône-et-Loire. Iliaj gepatroj ilin retrovis tie en 1941 kaj, dum unu jaro, la familio vivis en la Hôtel des Voyageurs de Issy-l'Évêque, kie loĝis ankaŭ soldatoj kaj oficiroj de la Wehrmacht, antaŭ ol ili luis domon en la vilaĝo. Dum tiu tuta periodo, la geedzoj Epstein portis la flavan stelon. La 13-an de julio 1942, Irène Némirovsky estis arestita de francaj ĝendarmoj, por esti deportata al Auschwitz, kie ŝi mortis de tifo post unu monato. En oktobro, Denise, Élisabeth kaj Michel estis kondukitaj al la *Kommandantur*, kie oficiro komprenigis al ili ke necesas fuĝi. Michel Epstein estis arestita, post malmulta tempo, kaj mortis gasvenenite ekde sia alveno al Auschwitz komence de novembro: antaŭe li havis la tempon konfidi al siaj filinoj kelkajn paperojn de familio, fotojn kaj juvelojn, same kiel la multvaloran kajeron de ilia patrino, kiu enhavas neeldonitajn manuskriptojn, el kiuj *Suite française*, publikigotan pli ol duon-jarcenton poste, en 2004. La du knabinoj estis lokitaj ĝis sia plenaĝo, unue sub la kuratoreco de Albin Michel, poste de lia bofilo Robert Esmenard (kiu gvidis eldonejon ekde 1943 kun André Sabatier), de kiu ili malkovris ja poste la malavarecon kiu ebligis ilian postvivadon.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 614878
* GND: 120444984
* LCCN: n92067168
* VIAF: 114600752
* ISNI: 0000 0001 0937 8139
* SUDOC: 026891336
* BNF: 11904915b
* NKC: mub2013779772
* BNE: XX1149023
 |
**Ĉandragupto la 2-a** (r. ĉ. 380 – ĉ. 415), konata ankaŭ laŭ sia titolo Vikramadiĝa, estis unu el la plej povaj imperiestroj de la Gupta Imperio en norda Hindio.

Ĉandragupto pluigis la ekspansionisman politikon de sia patro Samudragupta: historia pruvaro sugestas, ke li venkis super la Okcidentaj Satrapoj, kaj etendis la dominadon de la Gupta Imperio el la rivero Induso en okcidento ĝis la Bengala regiono oriente, kaj el la montetoj de Himalajo norde al la rivero Narmada sude. Lia filino Prabhavatigupta estis reĝino de la suda regno Vakataka, kaj li eble havis influon en la Vakataka teritorio dum ŝia regenteco.

La Gupta imperio atingis sian pinton dum la regado de Ĉandragupto. La ĉina vojaĝanto Faksian, kiu vizitis Hindion dum lia regado, sugestas, ke li regis super paca kaj prospera regno. La legenda figuro de Vikramadiĝa estis probable bazita sur Ĉandragupto la 2-a (inter aliaj reĝoj), kaj la fama Sanskrita poeto Kalidasa eble estis lia kortega poeto.

Vidu ankaŭ
----------

* Fera Piliero de Delhio

* Kategorio Ĉandragupto la 2-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 640642
* LCCN: n83067116
* VIAF: 316434713
 |
**Siemens Avanto** estas malalt-planka veturilo de Siemens. La tramoj havas kolorojn malhelbluaj kun helbluaj kaj oranĝaj surfacoj sur Transilien kaj helgrizaj kun malhelgrizaj kaj bluaj surfacoj sur Mulhouse. La tramo Avanto ankaŭ povas veturi sur trajnaj trakoj kaj tial estas tramtrajno.

Francio
-------

### T4

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Tramtransporto en Parizo T4.
Sur linio T4, iama fervojlinio de SNCF kiu estis transformita al tramlinio, ekde 2006 estis uzataj tramoj de la tipo Avanto. Estas 15 tramoj, kiuj estas konekteblaj. La linio estas operaciita de SNCF / Transilien. La tramoj estas numeritaj en la serio "U 25500".

### Tramtrajno Mulhouse Vallée de la Thur

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Tramtrajno Mulhouse Vallée de la Thur.
Dek du tramoj Avanto estis enservigitaj en la tramreto de Mulhouse ekde 2010, en la tramtrajna-servo al Thann. La tramoj veturas inter Mulhouse-Ville kaj Lutterbach sur tramaj trakoj, poste sur trajnaj trakoj. La servo estas kune administrata de Soléa, la kompanio de transportoj de urbo Mulhouse kaj SNCF. La tramoj estas numeritaj en la serio "U 25600".

### Esbly - Crécy-la-Chapelle

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Transilien P.
Sur la fervoja linio inter Esbly kaj Crécy-la-Chapelle, la servo funkcias ekde julio 2011 kun tramoj Avanto, kiuj nun estas sur linio T4. La tramoj tie plibonigas la ekipaĵon kaj la vojaĝtempon inter ambaŭ lokoj.

Usono
-----

Ĉi tiuj tramoj estas uzataj ankaŭ en Houston kaj San-Diego, 18 kaj 11 respektive.

Bildgalerio
-----------

* Interno de pariza tramo AvantoInterno de pariza tramo Avanto
* Transporto de Pariza tramo AvantoTransporto de Pariza tramo Avanto
* Tramo Avanto en HoustonTramo Avanto en Houston
* Tramo Avanto en San-DiegoTramo Avanto en San-Diego

Fonto
-----

* Kategorio Siemens Avanto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Avanto en la nederlanda Vikipedio.* 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rVeturanta materialo de RER kaj Transilien |
| --- |
| Estinta | 
* Z 23000
* MS 61
* Z 5300
* Z 6400
 |  |
| Estanta (trajno) | 
* VB 2N
* MI 79/ MI 84
* Z 5600
* Z 8800
* Z 20500
* MI 2N Altéo
* MI 2N Eole
* Z 20900
* Z 50000
* MI 09
* Z 57000
* Z 58000
 |
| Estanta (tramo) | 
* U 25500
* U 53600/ U 53700/ U 53800
 |
| Estonta | 
* MI 20
 |
| **Vidu ankaŭ:** Veturanta materialo de la metroo de Parizo |

 |
**Ulrich von Jungingen** estis la 26-a Alta Majstro de la Ordeno de germanaj kavaliroj en la jaroj 1407-1410. Lia konflikta politiko kontraŭ Grandprinclando Litovio kaj Pola Reĝlando kaŭzis la pol-litov-teŭtonan militon, gvidis la ordenon al katastrofo kaj lin mem - al morto dum la batalo de Grunwald.

Morto de Ulrich von Jungingen dum la Batalo de Grunwald, fragmento de pentraĵo de Jan Matejko
Frato de la antaŭa alta majstro Konrad von Jungingen. Rezidis en Człuchów, en la jaroj 1396-1404 estis granda komandoro de Balga, kaj poste alta marŝalo kaj granda komandoro de Kaliningrado. De 1407 plenumis funkcion de alta majstro de la Ordeno de germanaj kavaliroj. Laŭ Kroniko de Gdańsk, mortanta Konrad von Jungingen estis avertanta krucmilististajn altrangulojn antaŭ elekto de sia batalema frato kiel posteulon, nomante lin stultulo.

Vidu ankaŭ
----------

* Marienburg
* Batalo de Grunwald
* Batalo de Grunwald (pentraĵo)

* Kategorio Ulrich von Jungingen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 487599
* GND: 119282623
* VIAF: 32803184
 |
**Ŝen Kuo** (ĉine 沈括, pinjine: Shěn Kuò) (1031-1095) estis ĉina multfakulo kiu estis fizikisto, geologo, astronomo, agronomo, ambasadoro, generalo, matematikisto, kartografo, hidraŭlika inĝeniero, meteologo, botanikisto, zoologo, farmakologo, aŭtoro, kaj burokrato de la registaro de la Dinastio Song (960-1279) en Ĉinio. Ŝen Kuo loĝis en Kiantango, aktuale Hangĝoŭo. En 1063, estante 35-jaraĝa, Ŝen Kuo trapasis sukcese la imperian ekzamenon por eniri en la servon de la registaro. Li iris kiel ambasadoro al la Tanguta Imperio kaj estis ankaŭ en la militoj kontraŭ ili. Li estis la ĉefa administranto de la oficejo de astronomio kaj kanceliero de la akademio de Han-lin. Li estis ankaŭ politika aliancano kaj konfidenculo de la kanceliero Vang Anŝi kaj de la imperiestro Ŝenzong (神宗 Shénzōng; 1067-1085).

Ŝen Kuo estis la unua kiu priskribis la magnetan kompason en sia libro *Mengksi Bitan*. Tio okazis unu jarcenton antaŭ Alexander Neckham priskribis ĝin en Eŭropo. Li faris ankaŭ teorion geologian pri la geomorfologio observante la kuŝejojn de ŝlimo, la fosiliojn el maroj kiuj troviĝas sur montoj, kaj la subterajn ŝtoniĝintaj fosiliojn el bambuo trovitaj en regiono kie ne kreskas bambuo. Li priskribis ankaŭ la moveblan tipon de presado el argilo, inventita de la metiisto Bi Ŝeng en la jaroj 1041 kaj 1048. Li plibonigis la inventojn de la armela globuso, de la gnomono, kaj de la klepsidro. Li malkovris la koncepton astronomian de la vera nordo, kaj asertis, ke la Suno kaj la Luno estas sferaj, kaj tute ne ebenaj, uzante la observadon de la suna kaj luna eklipsoj. Li faris du atlasojn, kaj kreis geografian tridimensian mapon. Li estis ankaŭ la unua en Ĉinio kiu priskribis la sekan digon por la riparado de ŝipoj. Li reformis la ĉinan kalendaron baze sur observoj astronomiaj precizaj kiujn li faris dum monatoj. 

Ŝen Kuo vivis fine de sia vivo kelkajn jarojn izole, en sia hejmo kiu havis distran ĝardenon, ĉe Ĉĵencjan, provinco Ĝjangsuo. Lia tombo estas en la zono de Ĝuhango de Hangĝoŭo, kiu ĵus pro iniciato de la ĉina registaro rekonstruiĝis entute en septembro 2001.

Vidu ankaŭ
----------

* 2027 Shen Guo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ŝen Kuo ĉe Chinaculture.org
* Kuo Bambuaj Burĝonoj[*rompita ligilo*]

* Kategorio Ŝen Kuo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 624400
* GND: 119022036
* LCCN: n82003158
* VIAF: 13108538
* ISNI: 0000 0000 8358 2827
* SUDOC: 092693202
* BNF: 170960086
* NLA: 36609023
* NDL: 00533819
* BIBSYS: 13070766
 |
**Švitrigaila-Leono**, post transiro en katolikismo havis nomon **Boleslao** (n. proksimume 1370 - 10-an de februaro 1452) - estis Grandduko de Litovio.

Post morto de Vytautas laŭ kondiĉoj de Unio de Horodło grandduko devis esti konfirmita de Jogaila kaj polaj nobeloj, sed princoj kaj bojaroj de Grandduklando de Litovio kunveturis al sejmo en Vilno sen interkonsento kun polaj senjoroj sed kun aprobo de Jogaila proklamis kiel grandduko Švitrigaila.

Malgraŭ sia katolikisma kredo li estis konata kiel kontraŭulo de unio kun Pollando kaj longtempa kontraŭulo de Vytautas kaj Jogaila kaj eble pro tio li estis elektita de partio deziranta sendependecon de Pollando. Dum sia regado li transdonis ŝtatajn postenojn al ortodoksoj.

Regado de nova grandduko komencis de konflikto kun Pollando pro limaj pretendoj, pro kio komencis milito en fino de la jaro 1430. Post fino de senrezulta intertraktado pola reĝo komencis militon kaj kun armeo iris al Volinio. Švitrigaila serĉis aliancanojn - lin subtenis germana imperiestro, kiu promesis al Švitrigaila reĝan kronon, Ordeno de Germanaj Kavaliroj, dezirante revenĝon post malvenko en la jaro 1410, same subtenon promesis tataroj kaj reganto de Moldavio.

Pro perdo de politika influo, same kiel rompo de interrilatoj kun Pollando, ekis malkontento de katolika parto de princoj kaj bojaroj, same kiel tiuj el ortodoksoj, kiuj konsideris pli bonan aliancon kun Pollando. La 1-an de septembro 1432 komplotanoj provis mortigi Švitrigailan sed li savis sin kaj fugis en Polack.

Kiel grandduko estis proklamita unu el komplotanoj - Žygimantas Kęstutatis. Al li subiĝis nordokcidenta parto de ŝtato, Polack, Vicebsk, Smolensk, Kievo, Volinio subiĝis al Švitrigaila.

Žigimantas tuj denova aliancis kun Pollando, laŭ kondiĉoj de kio sendependeco de Grandduklando de Litovio estis limigita per tempo de lia vivo. Por batali kun Švitrtrigaila, Jogaila alsendis al Žigimantas polan armeon. En grandduklando komencis milito (1432-1437) dum kiu Švitrigaila perdis siajn terojn krom Volinio, kie li mortis en urbo Lucko.

Vidu ankaŭ
----------

* Kristanigo de Litovio

* Kategorio Švitrigaila en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 422766
* GND: 1027342396
* LCCN: n96044412
* VIAF: 269138502
* ISNI: 0000 0003 8330 5231
 |
**Aŝur-nadin-apli** inter la jaroj 1196 kaj 1193 antaŭ nia erao estis reĝo de Asirio kaj plej supera juĝisto de la imperio. Kiel multaj asiriaj regantoj, lia nomo aludas la la supera asiria dio *Aŝuro*, kiu tradicie apartenis al la malnova asiria ĉefurbo Aŝuro.

Li estis filo kaj posteulo de Tukulti-Ninurta la 1-a, post kiam tiu estis malliberigita kaj mortigita fare de lia filo *Assur-nasir-pal*, la frato de Assur-nadin-apli. 

La Meza Asiria Regno post unua kulmino sub Tukulti-Ninurta nun denove havis krizon kaj rereduktiĝis al la kerna teritorio de Asirio. Post mallonga regotempo de nur tri jaroj sekvis Aŝur-nirari la 3-a post Assur-nadin-apli.

| Antaŭe: | reĝo de Asirio | Poste: |
| --- | --- | --- |
| Tukulti-Ninurta la 1-a | jaroj 1196 kaj 1193 antaŭ nia erao | Aŝur-nirari la 3-a |

Reĝoj de la Meza Asiria Regno (1353 ĝis 912 antaŭ nia erao)

Aŝur-ubalit la 1-a |
Enlil-nirari |
Arik-den-ilu |
Adad-nirari la 1-a |
Salmanasaro la 1-a |
Tukulti-Ninurta la 1-a |
Aŝur-nadin-apli |
Aŝur-nirari la 3-a |
Enlil-kudurri-usur |
Ninurta-apal-ekur |
Aŝur-dan la 1-a |
Ninurta-tukulti-Aŝur |
Mutakkil-Nusku |
Aŝur-reŝ-iŝi la 1-a |
Tiglat-Pileser la 1-a |
Aŝared-apal-ekur |
Aŝur-Bel-kala |
Eriba-Adad la 2-a |
Ŝamŝi-Adad la 4-a |
Aŝur-nasir-apli la 1-a |
Salmanasaro la 2-a |
Aŝur-nirari la 4-a |
Aŝur-rabi la 2-a |
Aŝur-reŝ-iŝi la 2-a |
Tiglat-Pileser la 2-a |
Aŝur-dan la 2-a

 

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 277687
 |
**12936 *Glennschneider*** estas malgranda, tre hela asteroido de la asteroida zono, en orbita resonanco 5:2 kun Jupitero.

Ĝi estis malkovrita la 24-an de septembro 1960 de la usona astronomo Tom Gehrels, de la Observatorio de la Monto Palomar kaj de la nederlandaj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la *Palomar–Leiden survey*.

En la kadro de la *Palomar–Leiden survey*, tiu asteroido estis fotita de Tom Gehrels sur unu el la 130 fotaj platoj eksponitaj en septembro kaj oktobro 1960, per la Schmidt-teleskopo de 48 coloj (122 cm) de la Observatorio de la Monto Palomar (Kantono San-Diego, Kalifornio, Usono). Tiuj platoj estis poste senditaj en Leiden (Nederlandon), kie ili estis ekzamenitaj de la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten dum la sekvantaj jaroj.

Nomo
----

Ĝia nomo honoras *Glenn H Schneider*, emeritan usonan astronomon ĉe la Universitato de Arizono, Ĉefa Sciencisto por la proponita kosma observatorio *EXCEDE* (*Exoplanetary Circumstellar Environments and Disk Explorer*, aù Esploristo pri Ekstersunsistemaj Ĉirkaùstelaj Medioj kaj Disko) kaj estis sciencisto de projekto por la spektrometro *NICMOS* ĉe la Kosmoteleskopo Hubble. Li observis 35 plenajn suneklipsojn depost 1970, inklude 9 min 23 s el la plena suneklipso de 2010 elde reagaviadilo tra la Suda Pacifiko.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Persona paĝaro de Glenn H Schneider(angle)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* Objekto ĉe *Space Reference* angle

  


| Antaŭe: | Listo de asteroidoj (12001 - 13000) | Poste: |
| --- | --- | --- |
| *12935 Zhengzhemin* | **12936 *Glennschneider*** | *12937 Premadi* |
**Helmut Huegel** aŭ en germana lingvo **Helmut Hügel**, n. 14an de novembro 1936, estas profesoro, doktoro inĝeniero pri laseraj iloj. 

Li estis fonda direktoro kaj ĝis 1-a de junio 2004 estro de Instituto por radiaj iloj (IFSW) de Universitato de Stutgarto (Stutgarto). Li estis pioniro de laseraj iloj en tehnikaj kaj ekonomikaj postuloj.

Ekde la aliro al la universitato de Stutgarto en 1986 li aranĝis la novan instituton por radiaj iloj, en germana lingvo: *Institut für Strahlwerkzeuge (IFSW).*

Li skribis la unuan libron en germana lingvo pri lasera-teĥnologio.

Premioj
-------

Li ricevis en 8-an decembron 2004 la Staufer-medalon de lando Baden-Virtembergo (Germanujo). 

Li ricevis la 23-an Arthur Leonard Schawlow premion la 6-an de oktobro 2004 en San Francisco. La profesoro  Arthur Leonard Schawlow kiu donas la nomon al tiu premio, ricevis siavice la nobelan premion en fiziko en jaro 1981 pri laboro por la lasera spektroskopio; Spektroskopio.

Libroj
------

* Helmut Hügel, *Strahlwerkzeug Laser : eine Einführung* / Stutgarto,Germanujo : Eldonejo: Teubner, 1992, X, 357 p. ; 21 cm il. Serio: *(Teubner Studienbücher. Maschinenbau)*;**(radiailo Lasero)** ISBN 3-519-06134-1
* Helmut Hügel/ Thomas Graf, *Laser in der Fertigung : Strahlquellen, Systeme, Fertigungsverfahren* / Helmut Hügel/Thomas Graf; 2-an, novan eldonon; Wiesbaden : Eldonejo: Vieweg + Teubner, 2009;404 p. : il. Serio *(Studium)*(Studio); literaturlisto p. 383 - 400 ISBN 978-3-8351-0005-3 978-3-8348-9570-7(eBook) *(elektronika libro)(la 2-a eldono enhavas la novan sperton de 15 jaroj)(Oni uzas la ilojn ofte en aŭtoindustrio aŭ en precizeca industrio). Titolo de libro: Lasero en la (industria) tujpreto: radiaj fontoj, sistemoj, (industriaj) tujpretaj procedoj.*

Eksteraj ligiloj
----------------

* industria forumo pri profesoro Helmut Huegel Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
* pri premioj
**12937 *Premadi*** estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 24-an de septembro 1960 de la usona astronomo Tom Gehrels, de la Observatorio de la Monto Palomar kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la *Palomar–Leiden survey*.

Dum tiu astronomia kampanjo, ĝi estis fotita de Tom Gehrels sur unu el la 130 fotaj platoj eksponitaj en septembro kaj oktobro 1960, per la Schmidt-teleskopo de 122 cm de la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono). Tiuj platoj, poste senditaj en Leiden (Nederlando), estis ekzamenitaj de la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten dum la sekvantaj jaroj.

Ĝi estis nomlta en honoro de *Premana W. Premadi*, astronomino ĉe la Observatorio Bosscha (Indonezio), aŭtoritatulino pri kosmologio kaj instruistino pri teoria astrofiziko. De 2005 ŝi estis anino de la Internacia Teamo de Informado pri Universo (UNAWE), kaj estas la fondintino kaj prezidantino de UNAWE Indonezio (2007 - 2013).

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Premana W. Premadi (angle)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
* Objekto ĉe *Space Reference* angle

  


| Antaŭe: | Listo de asteroidoj (12001 - 13000) | Poste: |
| --- | --- | --- |
| *12936 Glennschneider* | **12937 *Premadi*** | (12938) 4161 P-L |
**Árpád Horváth** [horvAt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Horváth Árpád** estis hungara verkisto, kemiisto, instruisto, profesoro.

Árpád Horváth  naskiĝis la 3-an de aŭgusto 1907 en Győr. Li mortis la 6-an de januaro 1990 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Árpád Horváth frekventis benediktanan gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li iĝis teknikisto kaj horloĝisto. Li akiris pedagogian diplomon en Scienca Universitato Pázmány Péter en 1934. Li komencis labori en 1933 en kemia laborejo en Győr, en la sekva jaro li instruis jam en la sama urbo. Inter 1939 kaj 1941 li faris administran laboron en uzino, poste li havis postenon en la ministerio pri industrio. En 1941 li doktoriĝis en Hungara Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József. Depost la 2-a mondmilito li denove instruis en diversaj lernejoj, ekde 1967 en Trafika Altlernejo de Győr. Dum sia vivo li verkis multe da libroj por la junularo. Li ofte kontribuis pri Ányos Jedlik, Loránd Eötvös, Thomas Alva Edison, Jules Verne.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A pannonhalmi jardangok* (1934)
* *A dilatométer munkája* (1944)
* *Jedlik Ányos győri dinamója* (1954)
* *Az óra regénye* (Romano de la horloĝo), (1957)
* *Ékszer, óra- és ajándékcikkek áruismerete. Kereskedelmi szakmunkásképző tankönyv* (1968, 1973) - mezlerneja lernolibro
* *A csillagok felé* (Al la steloj), (1975)
* *A kétszáz éves vízkalapács* (1986)
* *Postakocsi és úri hintó* (1991)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
La imperiestro Aŭrangzebo komence de sia regado
**Abul Muzaffar Muhy-ud-Din Muhammad Aurangzeb Alamgir** (urdue: ابلمظفر- محىالدين - محمد اورنگزيب- عالمگیر, hinde: अबुल मुज़फ्फर मुहिउद्दीन मुहम्मद औरंगज़ेब आलमगीर ) (n. la 4-an de novembro 1618 en Dahod - m. la 3-an de marto 1707), pli ofte konata kiel **Aŭrangzebo** (hinde :औरंगज़ेब) aŭ de lia elektita imperiestra titolo Alamgir (hinde: आलमगीर) ("Mondkonkeranto", urdue:عالمگیر), estis la sesa Mogola imperiestro de Barato, kies regado daŭris de 1658 ĝis la morto en 1707.

Badŝah Aŭrangzeb Alamgir la 1-a regis la plej grandan parton de la hinda subkontinento por preskaŭ duona jarcento, li estis la dua mogola imperiestro kiu pli regis post la legenda Akbar. En tiu periodo li provis forte ricevi pli grandan areon, precipe en suda Barato, sed post lia morto en 1707, la Mogola Imperio iom post iom komencis malkreski. Gravaj kialoj inkludas la malfortan ĉenon de posteuloj, neadekvatan konservadon de la centra administracio kaj laŭpaŝan malplenigon de la riĉaĵoj amasigitaj fare de liaj antaŭuloj kaj la kresko de sendependismaj sentoj inter la aliaj komunumoj de la imperio.

Male al siaj antaŭuloj, Aŭrangzebo vivis aŭstere kaj pie. Lia strikta aliĝo al Islamo kaj la plenumado de la Ŝario estis la pilieroj de lia regado. Li forlasis la religian toleron de la antaŭuloj, kaj dum lia regado, multnombraj hinduaj adorejoj estis detruitaj kaj multaj baratanoj islamaniĝis.

* Aŭrangzebo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Aŭrangzebo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 387576
* GND: 118651161
* LCCN: n50038449
* VIAF: 6178410
* ISNI: 0000 0001 0951 0021
* LIBRIS: 340836
* SUDOC: 027667529
* BNF: 11966088s
* ULAN: 500356884
* NKC: jo20181000597
 |
**PÁLL Árpád** (pa:l) estis rumanuja hungara kritikisto, studverkisto naskita en Turda la 10-an de februaro 1927 kaj mortinta en Kluĵo la 10-an de marto 1997.

Biografio
---------

Árpád Páll studis tri jarojn en gimnazio en Brăila, pli poste ekde 1940 li daŭrigis siajn studojn en Kluĵo. Li akiris diplomon pri filozofio-psikologio en Universitato Bolyai de Kluĵo (1949). Li publikis en Világosság, Ifjú Erdély, Utunk, Igazság. Li estis redaktoro de la *Ŝtata Libroeldonejo* (1948-49). Li estis redaktoro, respektive vicĉefredaktoro de Előre (1952-57), ĉefsekretario de Művelődés (1957-58). Por tri jaroj li devis labori kiel fiziklaboristo pro sia politikaj sinteno dum hungara revolucio de 1956. Ekde 1961 li estis literatura sekretario de la Kolozsvári Állami Magyar Színház ekde 1963 redaktoro de Dolgozó Nő, ekde 1982 ĉefkunlaboranto de Új Élet, pli poste ĝia vicĉefredaktoro ĝis sia pensiuliĝo (1992), same ĉe la Erdélyi Figyelő.

Verkoj
------

* *Évszázadok drámái napjaink színpadán*, Bk. 1976;
* *Loreley sziklája, úti és otthoni jegyzetek*, Kvár, 1981;
* *Színházi világtájak*, tan. krit. Bk. 1987;
* *Harangszó a mélyből*. Beszélgetések romániai magyar értelmiségiekkel, 1991;
* *Mosolygó Thália* (kun János Márton), Kvár, 1991;
* *A szó és a látvány*. Nézőtéri jegyzetek, Mvh. 1995;
* *Hivatástudat és korszerűség*. Körkép erdélyi színházakról, Mvh. 1997.

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon
Lia episkopa moŝto Ägidius Zsifkovics en 2016
**Ägidius Johann ZSIFKOVICS** [ĵifkoviĉ], kroate *Egidije Ivan Živković* (naskiĝis la 16-an de aprilo 1963 en Güssing, Burgenlando) estas aŭstra romkatolika episkopo. Lia diocezo estas Eisenstadt (hungare *Kismarton*, kroate *Željezno*).

Vivo
----

Zsifkovics pasigis la junajn jarojn en Hackerberg/paroĥujo Stinatz en suda Burgenlando apartenante al la malplimulto de burgenlandaj kroatoj. Post la abiturienta ekzameno trapasita en Mattersburg li studis en Vieno (li ankaŭ loĝis en la porpastra seminario de burgenlandanoj) kaj Zagrebo. Post ordinado sacerdota en la 29.6.1987 en Eisenstadt li sekretariis por episkopo Stephan László. Ekde 1988 li studis kanonan juron ĉe la Pontifika Gregoria Universitato kie li doktoriĝis en 1992 pri jurhistoria temo koncerne la leĝarfaradon ene de la diocezo eisenstadt-a. Post tio li ekestris la episkopan administradejon en Eisenstadt kaj vicestradis en la germanlingva Instituto Santa Maria dell'Anima en Romo.

Ekde 1999 Zsifkovics estis, laŭ propono de la tiama episkoparestro kaj kardinalo viena Christoph Schönborn, generalsekretario episkopara. Paralele li paroĥestris en la nordburgendlanda paroĥujo Wulkaprodersdorf, prizorgis la kroatlingvanojn katolikajn en la diocezo kaj ĉefredaktis la ekezian organon.

En julio 2010 papo Benedikto la 16-a nomis lin posteulo de episkopo Paul Iby. La konsekrado okazis en la 25.9.2010 en la Marteno-katedralo en Eisenstadt.

Agadoj
------

Ekde 1992 Zsifkovics estas membro de la pastra konsilantaro kaj ekde 1993 de la personara komisio de la eisenstadt-a episkoplando. Okaze de lia episkopiĝo li substrekis sian volon je kunlaboro samnivela kun ĉiuj kaj je perfektigo de la kunvivo de ĉiuj kvar etniaj grupoj en la federacia lando (germanlingvanoj, kroatoj, hungaroj, romaoj). Inter la eŭropaj episkopoj Zsifkovics responsas ankaŭ pri la refuĝintaj aferoj (COMECE).

Honoroj
-------

* 1997 - Wirklicher Konsistorialrat
* 2000 - Päpstlicher Ehrenkaplan (monsinjoriĝo)
* 2009 - Großes Ehrenzeichen des Landes Burgenland (granda meritsigno de Burgenlando)
* 2014 - ekmembriĝo en la Fratio de Santa Maria dell’Anima
* 2015 - honorcivitaneco de Eisenstadt

Verkoj
------

* Ägidius Zsifkovics: *150 Jahre Österreichische Bischofskonferenz 1849–1999. Dokumentation.* NORKA, Klosterneuburg 1999, ISBN 3-850-50025-X

Referencoj
----------

1. ↑  Burgenland: Zsifkovics wird Nachfolger von Bischof Iby
2. ↑  La biografio sur la dioceza retpaĝaro
3. ↑  Bischofskonferenz: Lösung für Flüchtlinge
4. ↑  *Eisenstadt ernannte Zsifkovics und Fraunschiel zu Ehrenbürgern*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ägidius Zsifkovics en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Zsifkovics ene de la katolika hierarkio
* Episkopujaj paĝoj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 633693
* GND: 1026107342
* VIAF: 232206484
* ISNI: 0000 0003 6744 0396
* NKC: jx20120216042
 |
**Étienne de La Boétie** [etjɛn də la bɔesi] naskiĝis en Sarlat la 1-an de novembro 1530 kaj mortis pro pesto en Germignan la 18-an de aŭgusto 1563, estis franca verkisto, humanisto, juristo, anarkiisto kaj intima amiko de Mikaelo de Montanjo.

Filo de partikulara lieŭtenanto de la reĝoficiro de Périgord kaj de familio de juĝistoj, Étienne de La Boétie kreskis en klera medio. Lia ĉirkaŭularo estis kompostita ĉefe de kultivitaj burĝoj. Malmultaj da informoj pri la plejparto de la vivo de la Boétie (sia infaneco, sia eduko, la fruaj jaroj de sia juĝofico) estas konservitaj. Kio estas certa, estas ke la Boétie estas ankoraŭ juna dum la morto de sia patro. La infano estas do instruita de sia onklo Estienne, kiu prenis la plejparton de la eduko de sia nevo. Li estas kvazaŭ vera patro, tio kio igis diri al Étienne "ke li ŝuldas al li sian instruadon kaj ĉion kio li estas kaj estus". Multenombraj aŭtoroj indikas ke La Boétie studis en Fakultato de Gviano ĉe Bordozo. Tamen la historiisto de tiu instituto neniam renkontis la nomo de La Boétie inter la studentoj de tiu institucio.

Ĉe la fino de siaj humanstudoj, La Boétie plifortigas pasion por la malnova filologio, kiu atingas lin kiel ĝi atingas aliajn en lia centjaro. Li verkas francajn, latinajn aŭ grekajn versaĵojn. Li redaktas dudek-naŭ amajn sonetojn kaj fariĝas poste la tradukisto de verkoj de Plutarko, Vergilio kaj Aristotelo. Sekve li rekomencas sian juĝostudon ĉe la Universitato de Orleano. Ĉe la komenco de siaj universitataj studoj tiu dekokjara junulo -sole- skribas sian unuan verkon, kiu fariĝos poste la plej faman el siajn verkojn, la faman « Parolado de la Memvola Servuteco».

Tiu verko ("*Parolado pri memvola servuto*" franclingve: *Discours sur la servitude volontaire*, esperantigita de Roland Levreaud) estis verkita en 1549, kaj publikigita unuafoje en 1576. En ĝi la aŭtoro klarigas, ke ĉiuj sklavoj mem kulpas pri sia situacio, ĉar ili ŝatas ĝin, kaj tute ne klopodas por forpeli sian subpremanton, kaj ili provizas mem la obeigistojn de la tirano.

La Boétie akiris la respekton de Montaigne, kiu estis ĉe lia mortlito

* Kategorio Étienne de La Boétie en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 20737
* GND: 118568477
* LCCN: n50061637
* VIAF: 4931874
* ISNI: 0000 0001 2118 4839
* LIBRIS: 69437
* SUDOC: 026955776
* BNF: 119102416
* NLA: 35389348
* NDL: 001159064
* BIBSYS: 90888611
* NKC: skuk0000741
* ICCU: CFIV078003
* BNE: XX1117318
 |
**Ólafur Egilsson** (naskiĝinta en 1564, mortinta la 1-an de marto 1639) estis islanda teologo kaj verkisto de historiscience gravaj rememoroj.

titolpaĝo de la en 1628 publikigita danlingva verko pri la travivaĵoj de Ólafur Egilsson

Vivo
----

En 1627 li kune kun la edzino kaj du filoj perforte forkaptitis de berberoj okaze de sturmpreno de la setlejo Vestmannaeyjar. La islandanojn oni kunprenis al Alĝero kie la familianoj separiĝis. Egilsson sukcesis reveni patrujen jam en 1628 dume lia edzino Ásta Þorsteinsdóttir troviĝis en kaptiĝo ankoraŭ ĝis 1637. La du filojn li neniam plu revidis.

Li verkis pli malfrue rememorojn kiuj publikiĝis kaj en Islando kaj Danujo. Ekzistas ankaŭ traduko anglen.

En sia rakontado Egilsson detale montras la brutalan agadon de la piratoj kaj informas ĝenerale pri la praktiko de sklavkomerco mediteranea en Alĝerio. Do temas pri gravega fonto por la atakoj de otomanoj al Islando, kio eĉ en niaj tagoj konatas en Islando sub la titolo *Tyrkjaránið*.

Referencoj
----------

1. ↑  Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn
2. ↑  "Lítil saga um herhlaup Tyrkjans á Íslandi - Wikibækur, safn af frjálsum kennslubókum"
3. ↑  Ólafur Egilsson: *The travels of Reverend Ólafur Egilsson: the story of the Barbary Corsair raid on Iceland in 1627*, Washington 2016, ISBN 978-0-8132-2870-9
4. ↑  "Hverjir stóðu raunverulega að Tyrkjaráninu?"
5. ↑  "Grafinn sjóður í sögu Evrópu"

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 781830
* GND: 1051924154
* LCCN: n2011016386
* VIAF: 17190055
* ISNI: 0000 0001 1600 1479
* LIBRIS: 104959
* SUDOC: 171655257
 |
**Ĝalal-ud-din Ĥalĝi** (r. 1290-1296; m. 19-a de julio 1296) estis la fondinto kaj unua Sultano de la Ĥalĝia dinastio kiu regis en la Delhia Sultanlando de 1290 ĝis 1320.

Origine nomita Firuz, Ĝalal-ud-din startigis sian karieron kiel oficiro de la Mamluka dinastio, kaj elstariĝis al grava posteno dum la regado de la sultano Muizzuddin Kaikabad. Post Kaikabad paraliziĝis, grupo de nobeloj nomumis lian infanan filon Ŝamsuddin Kaĝumars kiel la nova sultano, kaj klopodis mortigi Ĝalal-ud-din. Anstataŭe, Ĝalal-ud-din mortigis ilin, kaj iĝis la regento. Kelkajn monatojn poste, li elpostenigis Kaĝumars, kaj iĝis la nova sultano.

Kiel sultano, li forpelis mongolan invadon, kaj permesis al multaj Mongoloj setliĝi en Hindio post konvertiĝo al Islamo. Li konkeris Mandaŭaron kaj Ĉain el la Ĉahamana reĝo Hammira, kvankam li ne kapablis konkeri la Ĉahamanan ĉefurbon Ranthambore. Dum sia regado, lia nevo Ali Gurŝasp rabadis Bilsa en 1293 kaj Devagiri en 1296.

Ĝalal-ud-din, kiu estis ĉirkaŭ 70-jaraĝa okaze de sia surtroniĝo, estis fama kiel mild-maniera, humila kaj afabla monarko kun la ĝenerala publiko. Dum la unua jaro de sia reĝado, li regis el Kiloĥri por eviti kverelojn kun la malnovaj Tjurkaj nobeloj de la imperia ĉefurbo Delhio. Kelkaj nobeloj konsideris lin malforta reganto, kaj malsukcese klopodis eltronigi lin kelkajn fojojn. Li ordonis nefortajn punojn al la ribeluloj, escepte al la derviŝo Sidi Maula, kiu estis ekzekutita pro akuzo konspiri por eltronigi lin. Ĝalal-ud-din estis finfine murdita de sia nevo Ali Gurŝasp, kiu poste altroniĝis kiel Alauddin Ĥalĝi.

Bibliografio
------------

* Mahajan, V.D. (1991, represo 2007). History of Medieval India, Part I, New Delhi: S. Chand, ISBN 81-219-0364-5, pp. 237 kaj 244
* Nizami, K.A. (1970, represo 2006) A Comprehensive History of India, Vol-V, Part-1, People Publishing House, ISBN 81-7007-158-5, p. 631


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 641014
* LCCN: n2006076497
* VIAF: 53582598
 |
**Éva Ehrlich** [erliĥ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Ehrlich Éva** estis hungara ekonomikisto, oficisto. Sia lasta geedziĝa nomo estis (laŭ la hungarlingve kutima nomordo) *Révész Gáborné*.

Éva Ehrlich naskiĝis la  18-an de junio 1932(nun 1932-06-18) en Budapeŝto, ŝi mortis la 24-an de marto 2009 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Éva Ehrlich devenis el juda familio. Ŝi estis oficisto en asocio (1947-1951) kaj en tiam sola partio (1951-1959), dum ŝi akiris an diplomon en Universitato Károly Marx en 1958. Inter 1959–1979 ŝi estis esploristo en ministerio pri Nacia Planado, poste ĝis 2003 en akademia instituto, sed inter 1980–1982 ŝi havis altan postenon en Ĝenevo. Intertempe ŝi kandidatiĝis (CSc) en 1975, ŝi doktoriĝis (DSc) en 1989 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Ŝi ricevis la titolon titulara universitata instruisto en 1993. Trifoje ŝi edziniĝis (1949–1956, 1957–1970, 1971–2009). Ŝi ricevis premiojn en 1990 kaj 1998.

Elektitaj libroj
----------------

* *Infrastruktúra, korok és országok* (kunaŭtoro, 1975)
* *Országok versenye 1937-1986: fejlettségi szintek, struktúrák, növekedési ütemek, iparosodási utak* (1991)
* *Transformation and Hungarian regional development: facts, trends, dilemmas and objectives* (kunaŭtoro, 2003)

Fontoj
------

* biografio angle

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 846531
 |


* Portalo pri Biografio
**Ĥavaja Farid** aŭ **Khwaja Ghulam Farid** (en urdua: خواجہ غُلام فرید aŭ **Khwaja Farid** (1845–1901) – estis la plej fama 19a-jarcenta sufisma poeto de la Hinda subkontinento, poligloto, klerurlo kaj verkisto. Li apartenis al la *tarika* (nome sufisma skolo) *Ĉiŝti*. Li naskiĝis kaj mortiĝis en Ĉaĉran kaj estis entombigita en Mithankot.

Lia patrino mortiĝis kiam li estis 5jaraĝa kaj li iĝis orfo 12jaraĝa kiam lia patro, Khwaja Khuda Bakhsh, mortiĝis. Li estis sorgita de sia plej aĝa frato, Fakhr Jahan Uhdi, kaj iĝis klerulo kaj verkisto. Li regis la araban, persan, urduan, saraikian, panĝaban, sindan, kaj brajbaŝan, kaj verkis poemojn en saraikia, panĝaba, urdua, sinda, persa, kaj brajbaŝa.

Liaj plej gravaj verkoj estas la jenaj:

* *Deewan-e-Farid* (poemo en saraikia, 1882; en panĝaba, 1883 ; en urdua, 1884)
* *Manaqabe Mehboobia* (prozo, en persa)

Lia poezio estas plena je amo al Allaho, al la profeto Muhammad, al la homaro kaj al la naturo. Li ofte uzas la simbolismon de la dezerto. Foje li traktas politikajjn temojn, ekzemple kontraŭ la britia regado en Bahawalpur.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Khawaja Farid, A Mystic and Spiritual Poet Arkivigite je 2014-11-16 per la retarkivo Wayback Machine
* Kompleta verkaro de Ĥavaja Farid en panĝaba
* Sufiana Kalam de Ĥavaja Farid (kantita) Arkivigite je 2014-06-25 per la retarkivo Wayback Machine
* Poezio de Ĥavaja Farid kantita de tradiciaj muzikistoj Arkivigite je 2006-12-21 per la retarkivo Wayback Machine
**Adolf FIERLA** (naskiĝis la 16-an de jaunaro 1908 en Polnischleuten, mortis la 8-an de aŭgusto 1967 en Londono) - estis pola poeto kaj verkisto el Zaolzie.

Vivo
----

Władysław Fierla devenis el familio distingita de la polaj kaj luteranaj komunumoj de Teŝinia Silezio. Li estis la frato inter aliaj de: Gustaw kaj Władysław. Li studis en la pola gimnazio en Orlová, kaj poste en la Jegelona Universitato en Krakovo kaj slavistiko en Prago. Poste li laboras kiel instruisto de la pola lingvo en lernejoj en la Teŝinio.

 Registriĝkarto de Adolf Fierla kiel malliberulo ĉe la Nazia Koncentrejo Dachau
En 1939 li eskapis de la alproksimiĝanta orienta fronto. Reveninte hejmen en 1940, li estis arestita de germanoj kaj deportita al koncentrejoj KL Dachau kaj KL Mauthausen-Gusen. Liberigita el la tendaro, li laboris kiel laboristo en Peterswald, kaj en 1944 li estis rekrutita en la Wehrmacht. Rezulte de batalado, li estis kaptita en Francio kaj post la fino de la dua mondmilito li decidis resti en la okcidento. Komence, li vivis en Italio, poste en Francio, kaj ekde 1958 en Britio.

Kreado
------

Fierla verkis siajn verkojn en la pola kaj en la teŝina dialekto. Li fokusiĝis ĉefe pri la vivo de la loĝantoj de Teŝinio de proksime al Karviná. Liaj verkoj enhavas multajn religiajn motivojn. Fierla ankaŭ tradukis en la polan verkojn de la ĉeĥa poeto Jiří Wolker.

Tipa motivo de la verko de Fierla estis la realo, kiun la verkisto observis en la minejoj de sia regiono.

Verkoj
------

* *Przydrożne kwiaty* (*Apudviaj floroj* - 1928) – kolekto de poezio
* *Ondraszek* (1930/1931) – novelo
* *Cienie i blaski* (*Ombroj kaj briloj* - 1931) – kolekto de poezio
* *Hałdy i inne opowiadania górnicze* (*Ŝutmontoj kaj aliaj minaj rakontoj* - 1931) – kolekto de rakontoj
* *Dziwy na groniach* (*Mirindaĵoj al la montoj* - 1932) – kolekto de poezio
* *Kopalnia słoneczna* (*Suna mino* - 1933) – kolekto de poezio
* *Kolędy beskidzkie* (Beskidaj kristnaskaj kantoj - 1935)
* *Kamień w polu* (*Ŝtono en la kampo* - 1938) – kolekto de rakontoj
* *Poezje religijne* (Religiaj poezioj - 1971) – postmorte, kolekto de poezio

Vidu ankaŭ
----------

* Władysław Fierla
* Gustaw Fierla

* Kategorio Adolf Fierla en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 692614
* GND: 1075475775
* VIAF: 83707260
* ISNI: 0000 0001 0993 1336
* NKC: jk01031091
 |
**Aŝur-nirari la 3-a** inter la jaroj 1192 kaj 1187 antaŭ nia erao estis reĝo de Asirio kaj plej supera juĝisto de la imperio. Li transprenis la regadon de lia patro Aŝur-nadin-apli.

Literaturo
----------

* *Albert Kirk Grayson*, Assyrian Royal inscriptions ("asiriaj reĝaj enskriboj", anglalingve, Wiesbaden (Germanio) 1972)

  


| Antaŭe: | reĝo de Asirio | Poste: |
| --- | --- | --- |
| Aŝur-nadin-apli | 1192 kaj 1187 antaŭ nia erao | Enlil-kudurri-usur |

Reĝoj de la Meza Asiria Regno (1353 ĝis 912 antaŭ nia erao)

Aŝur-ubalit la 1-a |
Enlil-nirari |
Arik-den-ilu |
Adad-nirari la 1-a |
Salmanasaro la 1-a |
Tukulti-Ninurta la 1-a |
Aŝur-nadin-apli |
Aŝur-nirari la 3-a |
Enlil-kudurri-usur |
Ninurta-apal-ekur |
Aŝur-dan la 1-a |
Ninurta-tukulti-Aŝur |
Mutakkil-Nusku |
Aŝur-reŝ-iŝi la 1-a |
Tiglat-Pileser la 1-a |
Aŝared-apal-ekur |
Aŝur-Bel-kala |
Eriba-Adad la 2-a |
Ŝamŝi-Adad la 4-a |
Aŝur-nasir-apli la 1-a |
Salmanasaro la 2-a |
Aŝur-nirari la 4-a |
Aŝur-rabi la 2-a |
Aŝur-reŝ-iŝi la 2-a |
Tiglat-Pileser la 2-a |
Aŝur-dan la 2-a

 

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 277688
 |
La princo-elektisto Aŭgusto de Saksio
**Aŭgusto de Saksio** (naskiĝinta la 31-an de julio 1526 en Freiberg, mortinta la 11-an de februaro 1586 en Dresdeno) estis saksia princo-elektisto. Li estis la dua filo de duko Henriko la Pia kaj de Katharina von Mecklenburg kaj la frato de Morico (Saksio).

Vivo
----

Li posteulis la fraton post ties morte surbatalkampe en 1553. Kiel li ankaŭ Aŭgusto laŭdindas sub la vidpunkto de teritoria princlandestrado. Dume la politiko de Morico savis protestantismon, Aŭguston konfrontis la konfesia kaj regnopolitika malvasthorizonteco de la saksiaj politikistoj. Aparte la zorgoj antaŭ la de la elektisteco forpelitaj Ernestidoj aliancigis Aŭguston kun la Habsburgoj. Li strikte favoris konfesian pacpolitikon kontraŭe al siaj antaŭuloj (kiuj ofte kondutis kalvinisme).

Komence Aŭgusto subtenis la disĉiplojn de Filipo Melanktono (nomitaj: *Filipistoj* aŭ *Kaŝkalvinistoj*) ĝis la jaro 1574. Tiam li, instigite de la edzino Anna de Danujo, komencis persekuti ties anojn: en Saksio ekvalidis severa luteranisma ortodoksio pere de la t.n. *formulo konkordia*. Aŭgusto de tempo al tempo ankaŭ kontraŭleĝe pligrandigis sian posedaĵojn. Li ekzemple prenis la kuratorecon super la filoj de Vilhelmo de Sachsen-Weimar por akiri la potencon super Henneberg. Por Saksio mem li faris aferojn netroigeble gravajn. Per la akcepto de fuĝintaj nederlandanoj, per la plibonigo de la stratoj kaj de la monerkvalito, per la donado de privilegioj al lepsikaj foiroj ekfloris metioj kaj komerco.

Liaj bienoj senriproĉe prizorgitis kaj iĝis modelo de agrikultura moderneco. Aŭgusto mem skribis tiukuntekste faklibron pri hortikulturo kaj agrikulturo kun la titolo »Künstliches Obst- und Gartenbüchlein«. Ankaŭ pri la forstoj li engaĝiĝis kaj pri la modernigo de la leĝaro (minado, polico, monerfarado, eklezia administrado, universitata). En 1559 li fondis apelacian tribunalon, impostajn kolegiojn superajn, sekretajn konsiliojn, ĉambran kolegion ktp. Ankaŭ la financa respondeco de klasaj konsilioj plifortitis de li. Multo da dresdenaj kolektoj prisiencaj kaj priartaj komenciĝis sub Aŭgusto. Nur lia troa ĉasademo estis tre noca por la lando.
Post kiam lia edzino Anna (filino de dana reĝo Kristiano la 3-a) mortis post la nasko de 15 infanoj (el kiuj nur kvar postvivis) en la 1.10.1585 Aŭgusto edziĝis jam en la 3.1.1586 al Agnes Hedwig, 13-jara filino de Joachim Ernst von Anhalt.

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 2. Leipzig 1905, p. 120 kio legeblas tie ĉi interrete.

* Kategorio Aŭgusto (Saksio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 578037
* GND: 119458446
* LCCN: nr95031287
* VIAF: 292190655
* ISNI: 0000 0001 0885 8309
* LIBRIS: 279078
* SUDOC: 083624376
* RKD: 443512
* NKC: ola2008481413
* ICCU: RMLV057284
* BNE: XX5024582
 |
**12606 Apuleo** estas asteroido de la
asteroida zono, malkovrita la 24-an de septembro 1960 de la usona astronomo Tom Gehrels, de la Observatorio de la Monto Palomar (Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando)
en la kadro de la *Palomar–Leiden survey*.

Por tiu astronomia kampanjo, Tom Gehrels fotis la noktan ĉielon en septembro kaj oktobro 1960 per la Schmidt-teleskopo de 48 coloj (122 cm) de la Observatorio de la Monto Palomar (Kantono San-Diego, Kalifornio, Usono). La 130 fotografiajn platojn tiel eksponitaj estis poste senditaj en Leiden (Nederlando), kie ili estis ekzamenitaj de la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten dum la sekvantaj jaroj por malkovri novajn asteroidojn.

Nomo
----

Ĝi estis nomita en memoro de la romia verkisto kaj oratoro Apuleo (ĉ. 125 – 164), kies plej grava verko estas la satira "Metamorfozoj"; populare konata kiel "La Ora Azeno" : aventuroj de juna viro magie aliformigita en azeno. Tiu verko entenas ankaŭ la rakonto pri Amoro kaj Psiĥo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* Objekto ĉe *Space Reference* angle

| Antaŭe: | Listo de asteroidoj (12001 - 13000) | Poste: |
| --- | --- | --- |
| (12605) 1999 SK | **12606 Apuleo** | 12607 Alceo |
**Adolfo CUETO** (Madrido, 31an de januaro 1969 - Madrido, 4an de decembro, 2016) estis hispana poeto en kastilia lingvo.

Tre ligita al Asturio, familiare, de lia naskiĝo, kvankam loĝanta en Madrido, en kies Universitato Complutense faris studojn de juro kaj de Hispana Filologio. Li dediĉis sin al la verkado kaj al la mondo de la eldono. Lia unua libro de poemoj estis elstarita en la paĝoj de *El Cultural*, de la ĵurnalo *El Mundo*, kiel unu el la plej bonaj libroj de nova aŭtoro aperinta tiujare. Li estis parte tradukita al la angla kaj al la araba, kaj inkludita en iuj specimenoj kaj antologioj de lasta hispanlingva poezio; same, pluraj de liaj poemoj estis agnoskitaj per diversaj premioj. Li ankaŭ realigis literaturajn kunlaboradojn en programoj de radioaparato kaj televido.

Ĉiutaga poezio
--------------

* *Diario mundo* (Palmo de Majorko, Calima, 2000).
* *7 poemas* (Damasko, Instituto Cervantes, 2007 –ed. Dulingva, nevendata).
* *Palabras subterráneas* [2001-2004] (Sevilo, Renacimiento, 2010).
* *Dragados y construcciones* [2005-2009] (Madrido, Visor –en gazetaro).


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 329287
* LCCN: n2011016369
* VIAF: 140883641
* ISNI: 0000 0001 1703 3392
* BNE: XX1502972
 |
**Adolf de Essen** (naskiĝis ĉirkaŭ 1350 en Essen/Asindo, mortis la 4-an de junio 1439 en Trier/Treviro pro pesto) estis germana verkisto kaj kartuziano.

Vivo
----

Li studis filozofion, teologion kaj eklezian juron en Kolonjo kaj iĝis en 1398 monako en Trier. Samloke (hodiaŭ komunumo de Konz) li elektitis prioro en 1409 estante tre juna. Laŭ instigo de la lorena duko Karolo la 2-a li fondis en Rettel (departemento Moselle) en 1415 kartuzion, kie li iĝis prioro ĝis 1421. Li pro tio kunprenis Dominikon el Prusio kiel vikaron kiu ege meritis pri la rozario-mistiko. Ambaŭ revenis al Trier en la jaro 1421 kie kontinuiĝis la kariero de Adolf. Ĉar li engaĝiĝis por Raban von Helmstadt kiel ebla nova ĉefepiskopo de Trier (kontraŭ Ulrich von Manderscheid) oni skoldis lin kaj sendis lin pune al Lieĝo.

Graveco
-------

Adolf von Essen estis reformanto trankvila de la malfrua Mezepoko kiu serĉis la revivigon de spirita vivo per la persona orientiĝo je Jesuo Kristo. Li ĉiam havis bonajn kontaktojn al la lorena duka kortego; post la reveno al Trier la benediktanoj volis havigi lin kiel abaton. Sed Adolf rifuzis kaj proponis la kunfraton Johannes Rode kiu baldaŭ iĝis grava reformanta abato. Ĉe kontrolvizitoj enmonakejaj li akompaniĝis de Adolf de Essen.

Verkoj
------

* Rosengärtlein unserer lieben Frau
* Commendatio Rosarii
* Leben Jesu
* Vita Margarethae

Literaturo
----------

* Zadnikar, Marijan kaj Wienand, Adam (eld.): *Die Kartäuser. Der Orden der schweigenden Mönche*, eldonejo Wienand, Kolonjo 1983, p. 345 (ISBN 3-87909-105-6)
**Áed mac Cináeda** (mortis en 878) estis filo de Kenneth la 1-a ("Cináed mac Ailpín"). Li fariĝis reĝo de la Piktoj en 877 kiam li sekvis sian fraton Konstantino la 1-a.

Regado
------

La *Kroniko de la Reĝoj de Alba* diras pri Áed: "Edus [Áed] tenis la saman [t.e. la reĝlando] dum unu jaro. La mallongeco de lia reĝado testamentis nenion neforgeseblan al historio. Li estis mortigita en la urbo de Nrurim." Nrurim ne estas identigita.

La Analoj de Ulster diras ke en 878: "Áed mac Cináeda, reĝo de la Piktoj, estis mortigita de siaj asociitoj." Tradicio, raportita de Georgo Chalmers en lia *Caledonia* (1807) kaj de la Nova Statistika Konto (1834–1845), mencias ke la frua-historia altaĵeto de la Cunninghillock de Inverurie estus la entombigejo de Áed.

Pli longa raporto estis interpolita en la *Origynale Cronykil of Scotland* (Originalaj Kronikoj de Skotlando) de Andrew de Wyntoun. Tio ĉi mencias ke Áed regis unu jaron kaj estis mortigita de sia posteulo Giric en Strathallan, kaj aliaj reĝaj listoj havas la saman raporton.

Estas necerte kiu, se iu ajn, el la reĝoj en la *Profetaĵo de Berchán* estus Áed. William Forbes Skene supozis ke la sekvantaj versoj referis al Áed:

**129.** Alia reĝo prenos [suverenecon]; malgranda estas la profito kiun li ne disigas. Alas por Skotlando thenceforward. Lia nomo estos la Furioza.  

**130.** Li regos dum mallonga tempo super Skotlando. La volo ne estu [vorto necerta] rebita. Ve por Skotlando, tra la junularo; ve por iliaj libroj, ve por iliaj testamentaĵoj.  

**131.** Li estos dum naŭ jaroj en la reĝlando. Mi diros vin—ĝi estos rakonto de vero—li mortas sen sonorilo, kun komuneco, en la vespero, en mortiga transludo.  

La filo de Áed, Konstantino la 2-a, fariĝis reĝo en 900. La ideo ke Donaldo la 2-a de Strathclyde estis filo de Áed, bazita sur konfuzanta enskribigo en la Kroniko de la Reĝoj de Alba, estas disputata.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Áed mac Cináeda en la angla Vikipedio.* 

* Kategorio Aed (Skotlando) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 529482
* GND: 102318026X
* VIAF: 316739280
 |