recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Maria Margherita GRIMANI** (1680 – ĉ. 1720) estis itala komponisto kiu, ĉe kelkaj punktoj en sia vivo, estis aktiva en Vieno. Inter ŝiaj komponantaj verkoj estis la unua opero de virino kiu estis prezentita ĉe la viena kortega teatro. Ŝi eble vivis ĉe la kortego por periodoj inter 1713 kaj 1718; tamen, ŝi ne estis utiligita ĉe la kortego kiel muzikisto. Ŝi ankaŭ povas esti unu el nombro de virinaj komponistoj ĉe la viena kortego kiu estis kanonikino, tipo de Aŭgustena monaĥino; aliaj estis Caterina Benedicta Grazianini, Maria Anna de Raschenau kaj Camilla de Rossi.

Ŝi naskiĝis Maria Margherita Vitalini kaj geedziĝis kun Giovanni Andrea Grimani (1672 - 1723), Doktoro de Juro, advokato kaj lekciisto ĉe la Universitato de Bolojo de 1696 ĝis sia morto.

La konataj verkoj de Maria Margherita Grimani inkluzivas operon, specife *componimento dramatico* aŭ *opus dramaticum*, kiu povas esti aŭ ne esti prezentita, *Pallade e Marte*, dediĉita en Bolonjo la 5-an de aprilo, 1713 kaj unue prezentita ĉe la imperia teatro sur la nomtago de Imperiestro Karolo la 6-a la 4-an de novembro, 1713, ĉe la imperia teatro. Ĝi estis trafita por du voĉoj, hobojo kaj korda orkestro.

Ŝiaj oratorioj estis ankaŭ prezentitaj ĉe la imperia teatro: *La visitazione di Elisabetta*, prezentita en 1713 kaj denove en 1718 kaj *La decollazione di S Giovanni Battista*, prezentita en 1715. La libreto estas nekonata. Ambaŭ festas militistan sukceson de Karolo kontraŭ la "herezuloj".

Ĉiuj verkoj de Grimani uzas malgrandajn voĉajn kaj instrumentajn fortojn—du kantistoj, paro de *obbligatoj* instrumentoj kaj *continuo* grupo, inkluzivanta violonĉelon kaj teorbon. Ilia formo sekvas la normojn de la tempoperiodo, kiel ekzemplita en verkoj de Alessandro Scarlatti. Tio ĉi inkluzivis nombron de Tripartaj arioj kun ritornelo kaj recitativo.

Fonto de tiu teksto estas artikolo numero 67 en la artikolserio *Virinoj en muziko* en la Esperanta Retradio, verkita de Sonia Risso el Urugvajo.

Referencoj
----------

1. 1 2  Klein
2. ↑  Cusick
3. ↑  Jackson

Eksteraj ligiloj
----------------

* La Norton/Boska Vortaro de Virinaj Komponistoj, redaktita de Julie Anne Sadie kaj Rhian Samuel. "Maria Margherita Grimani" Suzanne G. Cusick kaj Rudolf Klein, pg. 198, Norton kaj Firmao, Nov-Jorko kaj Londono, 1995. ISBN 978-0-393-03487-5
* *Nova Historia Antologio de Muziko de Virinoj* redaktita de James R. Briscoe. "Maria Margherita Grimani" de Barbara Garvey Jackson, pp 99–100. Indianao Universitata Gazetaro, Bloomington JE, 2004. ISBN 978-0-253-21683-0



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 731855
* LCCN: nr89015584
* VIAF: 58927065
* ISNI: 0000 0000 4707 0672
* BNF: 14850282v
* ICCU: TO0V692152
 |
Mariaĉgrupo ĉe Mariaĉfestivalo de Guadalajara
**Mariaĉo** (hispane, **mariachi** [marjAĉi]) estas tipa meksika muzika ĝenro de la ŝtato Jalisco kaj ĝiaj muzikistoj. La mariaĉmuziko estas tamen nur unu el la multaj facetoj de meksika popolmuziko, kiu tre regioniĝis. Ekstere de Meksikio, mariaĉa muziko estas la plej konata el la multaj meksikaj muzikaj tendencoj.

Mariaĉo uzas ĉefe instrumentojn kiaj gitaroj, violonoj kaj trumpetoj kaj tipe vestas sin per tre ornamitajn folkloraj vestoj ĉefe kun la mondkonata sombrero. La hispanligva termino *Mariachi* [marjAĉi] devenas el la angla "mariage" (nupto) ĉar meksikaj muzikistoj estis tradicie dungataj por nuptoj en Suda Usono kaj ĉefe en la areoj kie meksikdevenaj usonanoj abundas.

Unekso
------

Unesko aldonis la Mariaĉo-muzikon en 2011 al sia reprezenta listo de majstroverkoj de la parola kaj nemateria heredaĵo de la homaro.

Karakteraj kanzonoj
-------------------

* Canción del mariachi
* Cielito lindo
* El jarabe tapatío
* El mariachi loco
* El rey
* El son de la negra
* Cucurrucucú paloma
* Guadalajara
* La bamba
* La chiapaneca
* Las golondrinas
* Las mañanitas
* México lindo y querido
* Paloma negra
* Viva México, viva América

Famaj ensembloj
---------------

* Mariachi Coculense
* Mariachi México
* Los Vargas de Tecalitlán
* Mariachi Sol de México

Famaj solistoj
--------------

* Jorge Negrete
* Pedro Infante
* Javier Solís
* Vicente Fernández

Literaturo
----------

* Jesús Jáuregui: *El Mariachi.* Taurus, Mexico, D.F. 2007, ISBN 978-970-770925-6.
* Jeff Nevin: *Virtuoso Mariachi.* University Press of America, New York 2002, ISBN 0-7618-2173-2.
* Hermes Rafael: *Origen e Historia del Mariachi.* Katún, Mexico, D.F. 1982, ISBN 968-430-015-8.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Mariaĉo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Mariachi in Mexiko
* Mariachi Mariaĉo [angle]
* Mariachis (Artikolo en Mexiko-Lexikon)

Referencoj
----------

1. ↑   UNESKO, *Reprezenta listo*, RL=00575, angle, konsultita la 26-an de marto 2012
Marioneto.
**Marioneto** estas malgranda homfigura pupo kun moveblaj membroj movataj per fadenoj aŭ risortoj. Metafore homo sen propra karaktero kaj propra volo. Analoge oni nomas registaron, kiu plene dependas de alia regno, marioneta registaro.

Marionetoj estas plej ofte uzataj pupoj de profesiaj pupteatroj. La marioneta surscenigo estas aparta arto, kiu forte diferencas de homa aktorado. Unuflanke la movoj de marionetoj estas sufiĉe limigitaj, ekzemple ili ne kapablas porti objektojn. Se marioneto portu objekton, necesas aparta fadeno por levi ĝin. Aliflanke marionetoj estas preskaŭ liberaj de gravito kaj senpene kapablas fari grandajn saltojn, eĉ flugi.

Marioneto fariĝis eĉ heroo de unu el la plej famaj porinfanaj libroj, nome Pinokjo de Carlo Collodi (kaj lia rusa kuzo Buratino de Aleksej Nikolajeviĉ Tolstoj).

Vidu ankaŭ
----------

* Atelier Puppenspiel
* Spejbl kaj Hurvínek
* Lafleur (marioneto)

Piednotoj
---------

1. ↑  Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto

* Marioneto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Marioneto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Mario-bildo kaj restaĵoj de Mario-kapelo ĉe Haßfurt-ravino apud Meiningen
**Mariobildo ĉe Haßfurt-faŭko** (germane: *Marienbild in der Haßfurtschlucht*) estas pilgrimejo de la katolikoj de Meiningen en la sudo de Turingio (Germanujo). Ĝi similis mezepokan ĉestratan kapelon.

Situo
-----

La Mario-bildo troviĝas en la arbaro *Haßfurt* en la uesta urboarbaro de Meiningen ĉe la strato *Alte Frankfurter Straße* kondukanta disde Haßfurt-grundaro proksime de Kastelo Landsberg tra Haßfurt-ravino al Dreißigacker-altebenaĵo. Tra tiu ĉi frua mezepoka komerca vojo oni atingis la urbojn Gotao, Fulda, Frankfurt ĉe Majno kaj Würzburg. Proksime kuŝas sur alta rokosprono la burgruino Habichtsburg.

Mariobildo
----------

La hodiaŭ kutima nomo por la tuto, *Marienbild* ŝuldiĝas al la centra reliefo ĉe la konkokalka muraro. La grejso-reliefo, kiu iam pendis ĉe la suda vando kapela, kreitis fare de la skulptisto August Müller geschaffen. La kapelto staris en groto eksplodigita en la 19-a jarcento: ĉe ties nuna okcidenta rokovando nuntempe situas la Mario-bildo. Restaŭrado estis en 2005 kaj ĉiujare celebratas surloke diservoj en la monato majo. En junio 2021 la bildo damaĝitis post bruliga atako.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Migradoj en la ĉirkaŭaĵo

Notoj
-----

1. ↑  Lexikon zur Stadtgeschichte Meiningen. Bielsteinverlag, Meiningen 2008
2. ↑  insuedthueringen.de Feuerwehr im Dauereinsatz, 20.6.2021.

50.5836610.39188Koordinatoj: 50° 35′ 1″ N, 10° 23′ 31″ O (mapo)
D-ro **Marion Tinsley** (la 3-an de februaro 1927 - la 3-an de aprilo 1995) estas konsiderata kiel la plej bonega ludisto de damludo. De 1950 al 1995, Tinsley venkis unuope ĉiujn turnirojn, en kiuj li partoprenis. Li partoprenis en naŭ mondĉampionaj matĉoj, kaj venkis ĉiujn kun komforta marĝeno. Li estis monĉampiono de 1955-1958 kaj 1975-1991. En sia tuta kariero de 45 jaroj, Tinsley malvenkis, preskaŭ nekredeble, la etan nombron de sep partioj kontraŭ homoj kaj du kontraŭ la komputila programo Chinook. En la fako de cerbaj ludoj (kiel ŝako, goo, ktp) la rekordo de Tinsley estas sen paralelo. Tinsley estis tiel proksima de perfekteco, kiel eblas por homo.

En aŭgusto de 1992, li venkis kontraŭ la komputila programo Chinook 4-2 (kun 33 egalvenkoj). En aŭgusto de 1994 estis organizata dua matĉo kontraŭ Chinook. Sed Tinsley rezignis post nur ses partioj (ĉiuj egalvenkoj) pro sanaj kialoj. Tinsley estis diagnozita kun pankreata kancero unu semajno poste, kaj mortis sep montatojn poste.

Tinsley estis doktoro de matematiko, kaj profesoro de matematiko en Florido.

* Kategorio Marion Tinsley en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 207659
* LCCN: n88181687
* VIAF: 26161347
* ISNI: 0000 0000 3073 4444
 |
Mariapreĝejo de Krakovo en 2009
La **Mariapreĝejo** en Krakovo, Polujo, estas romkatolika baziliko kaj apartenas pro siaj historio, arĥitekturo kaj artaj trezoraĵoj al la rekoniloj de la urbo Krakovo.

Ĥorejo kun ĉefaltaro

Historio
--------

Sur la lokon de romanika preĝejo el la jaroj 1221 ĝis 1222 oni starigis ekde la fino de la 13-a jarcento ĝis la komenco de la 15-a jarcento kiel klasikan ekzemplon de pola gotika arĥitekturo la Mariapreĝejon ĉe la nordorienta angulo de la foirejo.

Pro la kreska germana komunumo en la mezepoko la pollingvaj predikoj dumpase de la temp estis elŝovataj el la Mariapreĝejo en la najbaran preĝejon Sankta Barbara. Dum vintra kunsido de la pola parlamento en 1536/37 je Krakovo reĝo Sigismondo la 1-a ordonis transloki la predikojn pollingvajn denove en la Mariapreĝejon. Tio ĉi estis unuflanke atesto pri la komenciĝa nacia memkonsciiĝo, aliaflanke tamen ankaŭ la konsekvenco de poliĝo de la germana burĝaro.

Turoj
-----

Punkolono ĉe la flanka enirejo
La Mariapreĝejo havas du turojn: pli altan nordan (81 metrojn) kun pinta tegmento kaj horloĝsonorilo kaj pli malaltan sudan de 69 metroj. Ĝi entenas krom plua horloĝsonorilo la kvarvoĉan, mezepokan sonorilaron. Laŭ legendo la turojn konstruis du fratoj konkurence. Dum kiam la pli aĝa frato jam estis finkonstruinta sian turon, lia pli juna frato ankoraŭ konstruadis. Pro timo, ke lia frato povus konstrui pli altan turon, li ponardis lin. La ponardo ĝis nun estas videbla ĉe la tukohalo.

En la norda turo troviĝas je proksimume 54 metroj la blovinstrumentistejo. Ekde la 14-a jarcento fajrobrigadisto je ĉiu plenhoro tintigas la horloĝsonorilon permane kaj ludas la krakovan trumpetosignalon „Hejnał" en ĉiujn kvar kompasdirektojn.

"Hejnał" aŭdspecimeno
Ĝi derompas meze de la ludado kaj memoru per tio pri la atako de Tataroj en 1241, dum kiu sago tatara laŭ la legendo mortigus la tiaman trumpetiston dum la blovado de la alarmsignalo.

Artaj trezoraĵoj
----------------

Kiel plej grava artverko validas la retablo de Veit Stoß ĉe la ĉefaltaro. Estas la plej granda retablo tiaspeca en Eŭropo kaj ekestis en la jaroj 1477 ĝis 1489 donace de la civinanaro de Krakovo. La altarbildo havas la mezurojn 11 metrojn × 13 metrojn, la alteco de la realisme prezentitaj figuroj estas proks. 2,7 metroj. Ĝi estis ĉizata el kverka kaj tilia lignoj kaj raportas la vivon de Sankta Maria.

Fontoj
------

* *Krakau Reiseführer durch eine außergewöhnliche Stadt*, Zielona Sowa, ISBN 978-83-7435-434-9 (9788374354349)
* *Merian Reiseführer Krakau*, Travel House Media, 2008, ISBN 978-3-8342-0338-0
* *DK Eyewitness Travel Guides: Cracow*, Penguin Books Ltd 2007, ISBN 978-1-4053-1937-9

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Mariapreĝejo (Krakovo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Mariapreĝejo ĉe metropolen.de
**László Tokody** [lAslO tokodi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tokody László** estis hungara mineralogo, profesoro, instruisto, membro (korespondanta en 1941) de Hungara Scienca Akademio.

László Tokody  naskiĝis la 2-an de februaro 1898 en Budapeŝto. Li mortis la 15-an de aprilo 1964 en Budapeŝto.

Biografio
---------

László Tokody frekventis universitaton en Budapeŝto, poste ekde 1920 li estis samloke vicprofesoro apud Ferenc Schafarzik. Post jaroj helpe de stipendio li plulernis en Vieno kaj Zuriko. En 1928 li atingis la gradon privata profesoro, tamen ekde 1933 li instuis en mezlernejo. Ekde 1938 li instruis en Universitato de Budapeŝto. En 1943 li iĝis direktoro de minerala kolektaĵo de Hungara Nacia Muzeo. Li doktoriĝis en 1957. Li pensiuliĝis en 1963. Li okupiĝis precipe pri meteoritoj kaj kristaloj. Li ricevis 3 premiojn inter 1935–1944.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Kristályszerkesztés* (1925)
* *Magyarország meteoritgyűjteményei* (1951)

Fontoj
------

* Hungarlingva biografio
**Maheŝtala** estas urbego en subŝtato Okcidenta Bengalio en orienta Barato. Ĝi estas antaŭurbo de Kolkato kaj apartenas al ties urbaro.

Kolegio en Maheŝtala

Geografio
---------

Maheŝtala situas laŭ rivero havanta averaĝan altecon de 9 m. Subŝtata ĉefurbo Kolkato troviĝas 17, Rajpur Sonarpur 27, Ranĉio 311, tutlanda ĉefurbo Delhio 1295, Bengaluro 1546, Mumbajo 1648 kilometrojn (aere) .

}}

Demografio
----------

La loĝantaro de Maheŝtala estis 448,317 en 2011. La origina urbeto atingis la internacian kvalifikon urbego (pli ol cent mil) en la 1990-aj jaroj.

Trafiko
-------

Maheŝtala estas bone ligita voje kaj fervoje al Kolkato, eĉ antaŭurba fervojo funkcias. La plej proksima flughaveno funkcias en Kolkato.

Klimato
-------

Maheŝtala situas en zono de savanoklimato laŭ klimata klasifiko de Köppen. La averaĝa pluvokvanto estas po 1594 mm, en ĉiuj monatoj pluvas escepte decembro. Inter junio-oktobro tre ofte pluvas. La averaĝa jara temperaturo estas 26 °C kaj varias inter 22-30 °C.

Fontoj
------

* WikiTrans


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Barato |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Saint-Bonnet |

**Saint-Bonnet-près-Bort** (jen france, okcitane *Sent Bonet prep Baurt*) estas komunumo de suda Francio. Ĝi situas en la departemento Corrèze en la nuna administra regiono Nova Akvitanio kaj en la historia regiono Limoĝio. Ĝi havis 182 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2007.

Geografio
---------

Saint-Bonnet-près-Bort etendiĝas sur 17,14 km², kaj havis 182 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 11 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Corrèze, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. 

La regiono ĉirkaŭ Ussel ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Saint-Bonnet-près-Bort situas je alteco de 743 metroj.

Historio
--------

La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Ĝi tiam nedaŭre nomiĝis "Bonnet-près-Bort". Saint-Bonnet-près-Bort antaŭe apartenis al la reĝa provincio Limoĝio.

Ekonomio
--------

La flughaveno Ussel-Thalamy parte situas sur la teritorio de Saint-Bonnet-près-Bort. La alia parto situas en Saint-Exupéry-les-Roches.

Administrado
------------

Saint-Bonnet-près-Bort apartenas al la kantono *Haute-Dordogne / Auta Dordonha*. Ĝis 2015 ĝi apartenis al la tiutempa kantono Bort-les-Orgues, kies ĉefurbo estis Bort-les-Orgues. Ambaŭ kantonoj estas parto de la arondismento Ussel, unu el la tri arondismentoj de la departemento Corrèze.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Corrèze
* Kantono de Bort-les-Orgues
Koordinatoj: 48° 50′ 15″ N 15° 59′ 57″ O﻿ / ﻿48.83750 °N, 15.99917 °O﻿ / 48.83750; 15.99917 (mapo)

**Ŝtono de Sealsfield** estas rokmuro kun belvidejo en valon de Dijo en Nacia parko Podyjí, sude de urbo Znojmo. La loko portas nomon de verkisto Charles Sealsfield, naskiĝinto el proksima Popice, kiu kun ŝato vizitadis la belvidejon.

Priskribo
---------

En arbaroj super valo de Trauznice, kvin kilometrojn sudokcidente de la mezo de Znojmo, troviĝas alte super fleksaĵo de rivero Dijo unu el la plej belaj belvidejoj de Nacia parko Podyjíí. Komence de la 19-a jarcento ĝi ensorĉigis naskiĝinton el la proksima Popice, verkisto Charles Sealsfield, kiu ĉi tie ĝoje sidadis kaj meditis.

Kontraŭe al Ŝtono de Sealsfield malfermiĝas ravino de rojo Mločí potok kaj suve ĉe la rivero eblas ekvidi krutan rokon Býčí skála. En tiuj ĉi lokoj finas leviĝo de akvoj de znojma valbaraĵo. Ne estas seninterese, ke en la 20-a jarcento akvomastrumistoj ludetis kun ideo de konstruado de sesdekmetra digo ĝuste ĉi tie ĉe Býčí skála. La proponita akva laboraĵo inundigus dijan valon de Ŝtono de Sealsfield tra fama promontoro Šobes ĝis aŭstra Hardegg.

Pluaj fotoj
-----------

* Belvidejo en valon de DijoBelvidejo en valon de Dijo
* Belvidejo aŭtuneBelvidejo aŭtune
* Memorŝtono sur loko, kie Sealsfield onidire ĝoje sidadisMemorŝtono sur loko, kie Sealsfield onidire ĝoje sidadis
* Vojmontrilo kaj informtabuloVojmontrilo kaj informtabulo
CONCORD (Eŭropa NRO-Konfederacio por Krizhelpo kaj Evoluigo) estas la eŭropa konfederacio de neregistaraj organizaĵoj por Helpo kaj Evoluo. Ĝi estis fondita en 2003 kaj estas la ĉefa interparolanto de neregistaraj organizaĵoj kun la institucioj de la Eŭropa Unio pri evolupolitiko. En 2011 ĝi havis 28 landajn asociojn, 18 internaciajn retojn kaj 2 asociajn membrojn reprezentante 1 800 neregistarajn organizaĵojn kiuj estas apogitaj fare de milionoj da civitanoj en tuta Eŭropo. Ĝiaj membroj estas naciaj platformoj de neregistaraj organizaĵoj kaj internaciaj retoj de neregistaraj organizaĵoj. La sekretariejo estas bazita en Bruselo.

La deklarita celo de la Konfederacio estas plifortigi la efikon de eŭropaj evoluaj neregistaraj organizaĵoj kombinante kompetentecon kaj respondecon. Ekde 2003, CONCORD reviziis kaj protestis kontraŭ la politikoj kaj praktikoj de la Eŭropa Unio rilate al eksterlanda helpo kaj ĝia engaĝiĝo al la Jarmilaj Evoluigaj Celoj (JEC) de la Unuiĝintaj Nacioj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (precipe angle, kun resumeto franca)
**Ruth BALDACCHINO** estas GLAT-a kaj interseksula aktivulo, eksa kun-sekretario de la "ILGA World", kaj Dojena Programa Oficiro por la unua interseksula homrajta fondaĵo.

Edukiĝo
-------

Baldacchino estas Artomastro en Virinaj Studoj de Universitata kolegio de Dublino kaj Artobakalaŭro en Sociologio de Universitato de Malto. Ri prelegas pri Kviraj Studoj kaj Sociologio en la Universitato de Malto.

Agado
-----

Baldacchino antaŭe estis membro de estaro de Movado por rajtoj de GLAT en Malto, Internacia Asocio de Lesbaninoj kaj Gejoj kaj ILGA-Eŭropo. Ruth estis kunlaboranto de la unua fondumo pri rajtoj de interseksuloj en Malto.
Ri estas vizitanta prelegisto en la Universitato de Malto.

Baldacchino havas neduuman genran identecon, kaj priskribas la Genran Identecon, Genran Esprimon kaj Seksajn Ecajn Agojn kiel provizadon de "libereco al individuo por disvolvi, establi kaj esprimi sian genron, prefere ol havado de la Regno aŭ la medicinaj profesiuloj decidantaj tion. Alivorte, ... laŭpermese povi difini kiu identeco taŭgas ... plej bone kaj kiel ... enkorpigi tiun identecon."

Referencoj
----------

1. 1 2 3 4 5   Prezento de la Interseksulfondaĵa reamo ĉe Astraea!. Astraea Lesbian Foundation for Justice. Arkivita el la originalo je La 3-a de Julio, 2015. Alirita 2015-07-02.

 Arkivigite je 2015-07-03 per la retarkivo Wayback Machine  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2015-07-03. Alirita 2020-02-20.
2. ↑  Allied Newspapers Ltd Milkshake seeks to dismantle taboos. Times of Malta. Alirita 2019-02-21.
3. ↑   Malta: "I am allowed to determine what identity fits me best". Kaos GL (3a de aprilo, 2015). Arkivita el la originalo je 25a de junio 2019. Alirita 2015-07-19.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 681348
 |
***Canción de cuna*** (Lulkanto) estas hispana filmo de 1994 reĝisorita de José Luis Garci kun ĉefaktoroj Alfredo Landa, Fiorella Faltoyano, Amparo Larrañaga, Carmelo Gómez kaj Maribel Verdú. Ĝi estas bazita sur la samnoma teatraĵo de María Lejárraga kaj estis premierita la 15an de aprilo 1994. Estas kvar kinaj versioj antaŭaj, nome de jenaj jaroj: 1933, 1941, 1953 kaj 1961.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

Ĵusnaskiĝintino, nome Teresa (Maribel Verdú) aperas abandonita ĉe la pordo de konvento en Hispanio fine de la 19-a jarcento. La tieaj monaĥinoj, estritaj de abatino Teresa (Fiorella Faltoyano) apogita de la cetero de la koleginoj nome Marcela (Amparo Larrañaga), Vicaria (María Massip), la novicestrino (Virginia Mataix), Juana de la Cruz (Diana Peñalver) kaj Tornera (pordistino, María Luisa Ponte) decidas entrepreni ŝian edukadon konvinkinte don José (Alfredo Landa), la loka kuracisto, ke li adoptu ŝin laŭleĝe. La infanino, kreskiĝas ene de la muroj de la konvento kaj plenkreska, ŝi konis la junan Pablo (Carmelo Gómez), al kiu ŝi enamiĝas kaj edziniĝas, ekfarante novan vivon en Ameriko. 

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Geaktoraro kaj roluloj
----------------------

* Fiorella Faltoyano Madre Teresa
* Carmelo Gómez Pablo
* Alfredo Landa Don José
* Amparo Larrañaga Sor Marcela
* Diana Peñalver Juana de la Cruz
* María Luisa Ponte Tornera
* Maribel Verdú Teresa
* María Massip Vicaria
* Virginia Mataix Novicestrino

Referencoj
----------

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Canción de cuna (película de 1994) en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 838335
 |
**Dezső Németh** [dejO nEmet], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Németh Dezső** estas hungara psikologo, altlerneja instruisto. Liaj gepatroj estis Jenő Újfalusi Németh kaj Márta Pataki.

Dezső Németh naskiĝis la  1-an de septembro 1975(nun 1975-09-01) en Szeged.

Biografio
---------

Dezső Németh maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1994, poste li akiris diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1999. Lia plej signifa instruisto estis Csaba Pléh. Post la diplomo li laboris en psikologia instituto en Szeged, ekde 2012 en simila laborejo en Budapeŝto, ekde 2018 en esplorcentro en Liono. Intertempe li doktoriĝis (Ph.D.) en 2005 en Universitato Loránd Eötvös, lia habilitiĝo okazis en 2011, li doktoriĝis (DSc) en 2018 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li ricevis premiojn en 2007 kaj 2011.

Liaj libroj
-----------

* *Fejezetek a neurolingvisztikából. Nyelvi patológiák és emlékezeti működés* (kunaŭtoro, 2006)
* *A nyelvi folyamatok és az emlékezeti rendszerek kapcsolata* (2006)

Fontoj
------

* datenoj hungare
* biografio hungare

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 838368
* LCCN: no2007020933
* VIAF: 68702611
* ISNI: 0000 0001 0983 7999
 |


* Portalo pri Biografio
Inspira vikio:  (4/11/2013)

Per la termino **Masoro** aŭ *Masora* oni intencas la amplekson de la judaj tradicioj koncernantaj la korektan legadon de la tekstoj de la Sankta Skriboj. Pliprecize, per tiu esprimo oni referencas al la kritikaj notoj lokigitaj sur la manuskriptoj de la Biblio inter la la 7–a kaj 10-a jarcentoj, notoj kiu reflektas ĝuste tiujn tradicioj.

Historio
--------

La neceso registri por posteularo judajn instruojn puŝis la rabenojn, nomatajn poste Masoretoj, konservi la heredaĵon de tiu skribita kaj parolita informo. La masora materialo estis antaŭ transdonita buŝe: ĉar tamen ĝi procedis kvante kreskiĝanta, ĉiam pli ofte oni ĝin notis marĝene de la tekstoj mem.

La masoreta aktiveco atingis sian pinton sur la bordoj de la lako de Tiberiado, en Palestino, verke de la familio Ben Āšêr, ĉirkaŭ la jaro mila post Kristo.

La plej grava atestaĵo nin atinginta estas la Codex Leningradensis, manuskripto datita je 1008 p.K. nun gardata en la Nacia Biblioteko de Sankt-Peterburgo, kie la masoro kaj la tekstaj notoj, forte mallongigitaj, estas skribitaj en la aramea lingvo (kaj ne en la hebrea.

Codex Leningradensis (kovrilo de paĝo E, folio 474a).

Tipoj de Masoro
---------------

Kutime oni distingas la **Masoro marĝena** *(Masora marginalis)* el la **Masoro fina** *(Masora Finalis)*. La *Masora marginalis* estas skribita ene de la tekstaj marĝenoj, kaj detale priskribas kiel la vortoj devas esti skribitaj kaj legitaj, kaj kiomfoje certaj vortoj aŭ frazoj ripetiĝas en la teksto. Siavice ĝi dividiĝas en *Masoro malgranda* *(Masora parva* kaj *Masoro granda* *(Masora magna)*. La unua estas skribita en la ekstera marĝeno de la teksto, kaj aparte koncernas la ortografion de la hebrea kaj pasaĵojn aŭ versegojn paralelajn kaj similajn; la dua estas reale listo specifanta kie aperas apartaj formoj cititaj en la *masoro malgranda*.
La *Masora Finalis* estas amplekso de detalaj notoj koncernantaj la reaperojn de certaj raraj terminoj, entenataj en komunaj manlibroj ĉar tro nombraj por esti skribitaj en la *masora marginalis*.

Vidu ankaŭ
----------

* Masoretoj
* Teksto masora
* Fontoj de la hebrea teksto de la Biblio
* Targum
* Fontoj de la hebrea teksto de la Biblio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Tekstoj masoraj
* Itallingva komento
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitolaj artikoloj vidu la paĝojn Domodedovo (Moskva provinco) kaj Domodedovo (stacio). |

La **Internacia flughaveno Domodedovo** (ruse Международный аэропорт Домодедово) estas la plej malnova flughaveno de Moskvo. Ĝi situas en la distrikto de Domodedovo 42 km-ojn sud-sud-oriente de la centro de Moskvo. Ĝi estis plejparte renovigita kaj modernigita en 2003 kaj 2004. La kurejoj, taksivojoj kaj parkejoj estis plilarĝigitaj kaj plifirmigitaj por ke ĝi povu bonvenigi la novajn generaciojn de pezaj aviadiloj; ĝi estas la unua en Rusio kiu povas fari tion.

Ĝi estas la plej granda flughaveno de Rusio laŭ nombro de pasaĝeroj kaj kargo, iom antaŭ la alia granda flughaveno de Moskvo, la Internacia flughaveno Ŝeremetjevo, kun 20,430,000 pasaĝeroj en 2008.

Elektra motortrajno "Aeroexpress" ligas la flughavenon, situantan 35 kilometrojn sude de Moskvo al unu el la 9 grandaj moskvaj stacidomoj, nome la Paveleca stacidomo en 40 minutojn.

Historio
--------

Historio de Domodedovo komenciĝis en marto 1964 per flugo de Tupolev 104 al Jekaterinburg (tiam nomata Sverdlovsk). La flughaveno, ekipita por bonvenigi longdistancan internan trafikon de Sovetunio, estis oficiale inaŭgurita en majo 1965. Du paralelaj betonitaj kurejoj (14L/32R kaj 14R/32L) estis funkciigitaj 18 monatojn post la inaŭgurado de flughaveno. La 26-an de decembro 1975, flughaveno de Domodedovo estis elektita por bonvenigi la unuan komercan flugon de Tupolev 144 al Alma-Ata (hodiaŭ Almato, plej granda urbo de Kazaĥujo).

La kontrolo de flughaveno estis transigita en 1996 al East Line Group, kvankam la kurejoj restas posedaĵo de la ŝtato. Gravaj konstru-laboroj okazis por proksimigi ĝin al eŭropaj normoj. Pro problemoj en Ŝeremetjevo, kelkaj flugkompanioj, interalie British Airways, Emirates Airlines aŭ Swiss ankaŭ translokiĝis al Domodedovo.

Bildgalerio
-----------

* Flughaveno DomodedovoFlughaveno Domodedovo
* Aviadilo Ilyushin Il-96Aviadilo Ilyushin Il-96
* Terminalo de flughavenoTerminalo de flughaveno
* AeroexpressAeroexpress

Terora ago en la flughaveno Domodedovo (2011)
---------------------------------------------

* Vidu: Terora ago en la flughaveno Domodedovo (Moskvo, Rusio)

Vidu ankaŭ
----------

* Internacia flughaveno Vnukovo
* Internacia flughaveno Ŝeremetjevo
* Publika transporto de Moskvo
* Aeroport Domodedovo (stacio)
* Aeroexpress

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Internacia flughaveno Domodedovo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Internacia flughaveno Domodedovo en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)
* Kategorio Internacia flughaveno Domodedovo en la Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)

* Oficiala retejo (ruse)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**David Galadí-Enríquez** (naskiĝis en 1969 en Kordovo, Hispanio, estas hispana astronomo kaj esperantisto. Li laboras en la hispana astronomia centro Observatorio de Calar Alto en la hispania provinco Almería. En Esperanto publikiĝis, kunaŭtore kun Amri Wandel, lia libro *La Kosmo kaj Ni*, baza lernolibro pri astronomio, eldonita de Flandra Esperanto-Ligo en unua eldono 2001 kaj dua eldono 2005, kiu gajnis la premion Pirlot.

Vivo
----

Ekde juna aĝo David Galadí-Enríquez estis amatora astronomo kaj aktiva observanto de la ĉielo. Li studis fizikon en la universitatoj de Granado kaj Barcelono, kaj en la lasta doktoriĝis pri astrofiziko en 1998. Poste li laboris kiel altlerneja instruisto en rango de profesoro ĉe la Universitato de Barcelono, kaj kiel esploristo en la Centro de Astrobiologio *(CSIC-INTA)* kaj la Instituto de Astrofiziko de Andaluzio *(CSIC)*.

Nuntempe li laboras kiel teknikista astronomo kaj respondeculo pri publikaj rilatoj ĉe la german-hispana Astronomia Centro kaj Observatorio *Calar Alto*. Krom la esperantlingvan verkon menciitan supre, li kunaŭtoris universitatan lernolibron pri astronomio por unuaj fizikaj kursoj en la kastilia kaj kataluna (*"Astronomía fundamental"* respektive *"Astronomia fonamental"*, eldonejo *Servei de Publicacions de la Universitat de València*, Universitato de Valencio) kaj estas aŭtoro aŭ kunaŭtoro de kelkaj pliaj popularaj libroj pri astronomio de malsamaj temoj kaj niveloj.

Luma poluado
------------

David Galadí-Enríquez ricevis la prestiĝan premion "Hoag/Robinson" de la *International Dark-Sky Association*. Ĉi tiu usona asocio celas rezervi la ĉielon kontraŭ la luma poluo. Jam en la jaro 2005 David Galadí redaktis teknikan informon, kiu utilis poste por reguligi la luman poluadon en Hispanio. Temas pri relative nova forma de poluo, ŝajne malsama al la aliaj, kaŭzita de superabundo kaj intenso de ĉiuspecaj lumoj ĉe stratoj, vojoj, industriejoj, parkoj, ktp. La luma poluo malhelpas al la homoj vidi la stelojn kaj sperti tion kio estas vera nokto kaj vera lun-lumo. Krome, ĝi estas ege malutila al la agado de la astronomoj.

Referencoj
----------

1. ↑  El astrónomo David Galadí hablará sobre ‘Curiosidades en el cielo observado a simple vista’ en Luxemburgo, cronicasdelaemigracion.com Alirita la 24an de junio 2019.
2. ↑  Por la tuta ĉapitro "Prestiĝa premio ricevita de DAVID GALADÍ", Gazeto Andaluzia, 33-a Jarkolekto, Septembro 2019, N-ro 114, pp. 6-7.

Eksteraj ligiloj
----------------

* konciza biografia artikolo pri li, en la retejo *akal.com* hispane
* prezentaĵo akompane al prelego de li el 2011 Arkivigite je 2014-07-25 per la retarkivo Wayback Machine angle
* kompare ampleksa intervju-forma artikolo pri li, en la retejo *agendaviva.com* hispane
* David Galadí-Enríquez ĉe Twitter


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 488774
* LCCN: nb2018004382
* VIAF: 30685258
* ISNI: 0000 0000 7824 6028
* BNF: 161776557
* BNE: XX1343559
 |
***América mía*** (Mia Ameriko) estas filmo de 1997 kunproduktorita de Argentino, Germanio, Hispanio kaj Francio, reĝisorita de Gerardo Herrero kun ĉefaktoroj José Coronado, Federico Luppi, Peter Lohmeyer, kaj Maribel Verdú. La scenaro estas ankaŭ de Herrero kunlabore kun Horacio Vázquez Rial baze sur lia romano "Frontera sur". La filmo premieris la 24an de junio 1998 kaj havis kiel alternativa titolo ***Frontera Sur***.

Ĝi estis filmita en Luján (Provinco Bonaero), en kiu oni alvokis figurantojn ĉe la pordo de la Baziliko.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

En la 1880-aj jaroj, du enmigrintoj, el kiuj unu germana kaj unu galega, alvenas al Bonaero kaj frontas malfacilan adaptadon. 

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Geaktoraro kaj roluloj
----------------------

* José Coronado…Roque
* Maribel Verdú…Teresa / Piera
* Federico Luppi…Maidana
* Peter Lohmeyer…Frisch
* Luis Brandoni…Manuel Posse
* Laura Novoa…Sara
* Gastón Pauls…Mariano Huertas
* Villanueva Cosse…Elgorĝisto
* Norberto Verea…Manolo Posse

Referencoj
----------

* Manrupe, Raúl; Portela, María Alejandra (2003). *Un diccionario de films argentinos II 1996-2002*. Buenos Aires: Editorial Corregidor. p. 9. ISBN 950-05-1525-3.

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo América mía en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 838348
 |
Koordinatoj: 50° 37′ 33″ N 14° 14′ 10″ O﻿ / ﻿50.62583 °N, 14.23611 °O﻿ / 50.62583; 14.23611 (mapo)

Nuligita fervoja haltejo Touchořiny
Nuligita fervoja haltejo Touchořiny
**Touchořiny** estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Lovečkovice en distrikto Litoměřice. Ĝi troviĝas proksimume 2 km okcidente de Lovečkovice. Tra katastro de la municipo ĉe domaro Klínky kondukis hodiaŭ jam nuligita fervojlinio Velké Březno – Verneřice – Úštěk. Komence de la domaro Klínky ĉe eksa fervoja pasejo troviĝis sur tiu ĉi fervojlinio haltejo sub nomo Touchořiny (*Tauerschin*), hodiaŭ jam etaj restaĵoj post la nuligita fervojo - ponteto, kilometroŝtono, restoj de reloj. En la jaro 2011 ĉi tie estis registritaj 27 adresoj. En la jaro 2021 ĉi tie daŭre vivis 90 loĝantoj.

**Touchořiny** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 2,87 km².

Historio
--------

La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1391. En la vilaĝo troviĝis preĝejo de sankta Prokopio el la jaro 1788, detruita en la jaro 1978 komune kun pluaj preĝejoj en ĉirkaŭaĵo de Verneřice, la tn. "Kazo de Verneřice". Oriente de la vilaĝo restis nur tombejo, kiu nun nomiĝas Tombejo Lovečkovice. Empira sonorilo el la jaro 1815 de Andreas Padersen el tiu ĉi preĝejo estas nun en preĝejo de Virgulino Maria Helpantino de kristanoj en Malečov.

Loĝantaro
---------

Evoluo de nombro de loĝantojLa datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj  

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1869 | 443 |
| 1880 | 413 |
| 1890 | 433 |
| 1900 | 419 |
| 1910 | 447 |
| 1921 | 446 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1930 | 453 |
| 1950 | 176 |
| 1961 | 162 |
| 1970 | 141 |
| 1980 | 91 |
| 1991 | 68 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2001 | 72 |
| 2011 | 69 |
| 2021 | 90 |

Pluaj fotoj
-----------

* Touchořiny de sudokcidentoTouchořiny de sudokcidento
* Touchořiny de okcidentoTouchořiny de okcidento
* LoĝejdomoLoĝejdomo

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de municipo Lovečkovice (8) |
| --- |
| Dolní Šebířov ~ Hlupice ~ Knínice ~ Levínské Petrovice ~ Lovečkovice ~ Mukařov ~ Náčkovice ~ Touchořiny ~ pereinta vilaĝo Horní Šebířov |

 |
**Soosan Firooz** (ankaŭ **Suzan Feroz**) estas afgana aktorino kaj repistino. Ŝi estis priskribita kiel la unua virina repisto de Afganio. Ŝi estas polemika firguro kiu defias la tieajn sociajn normoj kaj la tradician rolon de afganaj virinoj.

Firooz naskiĝis en Afganio. Ŝia familio fuĝis el la lando kaj vivis en irana rifuĝinta tendaro por sep jaroj dum la civila milito de Afganio en la 1990-aj jaroj. En Irano ŝi renkontis malamikecon de irananoj kaj estis nekapabla ĉeesti lernejon kun ajna reguleco pro burokrataj implikaĵoj. La tuta familio poste pasigis tri jarojn en Pakistano kiel rifuĝintoj.

Firooz petis kaj ricevis de ŝia patro, Abdul Ghafar Firooz, permeson fari repmuzikon. Ŝi kaptis la atenton de la afgana muzikisto Farid Rastagar, kiu promociis ŝin kaj komponis ŝian unuan kanton kun kantoteksto de poeto Suhrab Sirat. La repkantoj de Firooz estas kantataj en la daria lingvo. Ŝia unua kanto, "Niaj Najbaroj", estis eldonita en 2012. La kanto esploras la situacion de afganaj rifuĝintoj vivantaj en akraj kondiĉoj. Alia kanto ŝia, "Naqisul Aql" signifas "mense malsana" kaj estas insultnomo uzita kontraŭ virinoj en Afganio.

Referencoj
----------

1. ↑  Yousafzai, Sami, "Susan Feroz: Afghanistan’s First Female Rapper", la 4-an de januaro 2013.
2. ↑  DeGhett, Torie Rose, "Afghanistan's first female rapper tells the stories that might otherwise be lost", la 2-an de novembro 2012.
3. ↑  "Nation’s first female rapper Soosan Feroz says ‘If rap singing is a way to tell your miseries, Afghans have a lot to say’", la 3-an de januaro 2013.

 Arkivigite je 2013-06-03 per la retarkivo Wayback Machine  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2013-06-03. Alirita 2018-09-25.

Tiu ĉi artikolo estas parta traduko de la samtitola artikolo en la angla vikipedio je la 25-a de septembro 2018.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 619538
 |
Martinluterkinga marŝo
La **Martinluterkinga Tagofesto** aŭ en angla **Martin Luther King, Jr. Day** (oficiale **Birthday of Martin Luther King, Jr.**, naskotago de MLK) estas usona federala feritago kiu markas kaj honoras la naskotagon de Martin Luther King. Ĝi estas celebrata en la tria lundo de Januaro ĉiujare, kiu estas ĉirkaŭ la dato de la vera naskotago de King, nome la 15an de Januaro. Tiu movanta feritago estas simila al aliaj lundaj feritagoj starigitaj laŭ uniforma lunda programo.

King estis ĉefa parolanto por senperforta aktivismo en la Afrikusona Civilrajta Movado, kiu sukcese protestis kontraŭ rasa diskriminacio en federalaj kaj stataj leĝoj. La kampanjo por federala feritago por la honoro de King ekis tuj post lia murdo en 1968. La Prezidento Ronald Reagan subskribis la meton de la feritago en la leĝaro en 1983, kaj ĝi estis unuafoje celebrita post tri jaroj. Dekomence, kelkaj ŝtatoj rezistis la observon de la feritago kiel tia, per alternativaj nomoj aŭ kombinante ĝin kun aliaj feirtagoj. Ĝi estis oficiale celebrita en ĉiuj la 50 ŝtatoj por la unua foje en 2000.

Referencoj
----------

1. ↑   Federal Holidays. Opm.gov. Alirita 20a de Januaro 2014.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Martinluterkinga Tagofesto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Martin Luther King, Jr. Federal Holiday Commission Arkivigite je 2010-12-26 per la retarkivo Wayback Machine ĉe Federala Registro
* Martin Luther King, Jr. Day of Service oficiala registara retejo
* King Holiday and Service Act of 1994  Arkivigite je 2012-12-15 per la retarkivo Wayback Machine de THOMAS
* Remarks on Signing the King Holiday and Service Act of 1994, President William J. Clinton, The American Presidency Project, 23a de Aŭgusto, 1994
* The Martin Luther King, Jr. Center for Nonviolent Social Change, Estate of Martin Luther King, Jr.
La nomo *Marbaix* interalie ankaŭ signas parton de la municipo Ham-sur-Heure-Nalinnes en Belgio.

**Marbaix** estas komunumo de Francio, kiu apartenas al la historia regiono Henegovio (france *Hainaut* respektive flandre *Henegouwen*), kies plej granda parto ekde 1830 estas parto de la Reĝlando Belgio, sed plia, suda parto jam ekde 1678 apartenas al Francio. Ĝi situas en la departemento *Nord* [nɔʁ] (okcidentflandre *Noorderdepartement*), en la regiono Hauts-de-France (prononco [o d(ə)ˈfʁɑ̃s], laŭvorte "supraĵo de Francio" pikarde *Heuts-d'Franche*) kaj en la antaŭa regiono Nordo-Kaleza Markolo (france *Nord-Pas-de-Calais* [nor pa d' kale'], nederlande/flandre *Noord-Nauw van Calais*).

Fine de 2020 en la komunumo vivis 470 loĝantoj sur areo de 6,62 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 71 loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento *Avesnes-sur-Helpe* (france *Arrondissement d'Avesnes-sur-Helpe*, nederlande *Arrondissement Avenne aan de Helpe*), kaj ekde marto 2015 al la samnoma kantono *Avesnes-sur-Helpe*.

Geografio
---------

Marbaix estas vilaĝo, kiu troviĝas proksime de la urbeto Avesnes-sur-Helpe. Ĝi situas en natura regiono nomita "Avesnois", kiu ĉefe konsistas el malaltaj heĝoj, tre verdaj pejzaĝoj, boskoj, fruktarbaroj kaj etaj vilaĝoj. Marbaix etendiĝas sur 6,62 km².

La vilaĝo situas ĉe la departementa vojo RD 962, mezvoje inter Avesnes-sur-Helpe kaj Maroilles.

Historio
--------

Laŭ variaj historiaj dokumentoj, Marbaix sinsekve nomiĝis *Merbasium*, *Merbasia*, aŭ Marbaix en la 12-a jarcento, kaj poste *Merbatia*, *Merbaix* aŭ *Merbais*.

Ĝi estis unu el la kvar vilaĝoj (kune kun Maroilles, Noyelles-sur-Sambre kaj Taisnières-en-Thiérache), kiuj formis la terenon de Sankta Humbert. Marbaix mezepoke apartenis al la abatejo de Maroilles, kiu posedis farmobienon proksime al la preĝejo. La ĉefa ekonomia aktiveco de la loĝantoj longe restis la ekspluatado de la loka blua ŝtono.

Lokaj famuloj
-------------

La generalo Jacques Fromentin, kiu famiĝis okaze de la batalo de Wattignies en 1793, mortis en Marbaix en 1830. Li estis interalie la militista guberniestro de Landrecies kaj, post kiam li edziĝis kun ino el Grand-Fayt, Joséphine Lebrun, li enloĝiĝis en Marbaix. Lia eksa domo fariĝis la urbdomo, kaj estis renovigita en 2006.

Administrado
------------

Marbaix apartenas la kantono de Avesnes-sur-Helpe-Sud, kies ĉefurbo estas Avesnes-sur-Helpe. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avesnes-sur-Helpe, unu el la 6 arondismentoj de la departemento Nord.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Nord
* Kantono de Avesnes-sur-Helpe-Sud
***Masillaraptor*** estas formortinta genro de bazaj falkoformaj birdoj el meza Eoceno, nome longkrura parenco de vivantaj falkoj. Klasigi Falkoformajn estas konfuziga, ĉar Eŭropo lokigis ambaŭ familiojn en du ordojn (por plia informaro rigardu la artikolojn pri Falkoformaj aŭ pri Akcipitroformaj).

Konataj specioj
---------------

Nune nur unu specio de *Masillaraptor* estas konata: nome M. *parvunguis*

Etimologio
----------

*Masillaraptor* devenas el la latina vorto *Masilla*, kiu estas malnova nomo de la urbo Messel, kaj *raptor* estas novlatina sufikso uzita por indiki predanton (el *rapere, kapti*) kaj tio signifas *rabobirdo*.

Ankaŭ specifa epiteto *parvunguis* estas latina, devene el la vortoj *parvus* kiu signifas malgrandan kaj malfortan, dum *unguis* signifas ungon.

La nomo referencas al fakto ke la ungoj de la specimeno estas malgrandaj kompare kun tiuj de aliaj rabobirdoj.

Karakteroj
----------

La genro *Masillaraptor* estas diferenca el ĉiuj aliaj konataj birdaj taksonoj. Ĝi havas kombinon de karakteroj kiuj distingas ĝin el ĉiuj aliaj.

1. La beko estas preskaŭ tiom longa kiom la propra kranio.

2. La tibiotarso estas la plej longa osto en la kruro.

3. Ĉe la dua fingro la unua falango estas mallonga, dum ĉe la kvara fingro la dua kaj tria falangoj estas mallongaj.

4. LA ungoj de *Masillaraptor* estas malgrandaj kaj malfortaj kompare kun aliaj falkoformaj birdoj.

Referencoj
----------

* A new raptorial bird from the Middle Eocene of Messel, Germany, Mayr 2006
* dinoweb
* The Raptor Center
* Falkoformaj Arkivigite je 2008-10-07 per la retarkivo Wayback Machine
* Messel, fosilia birdo
* Explore Birds of Prey Arkivigite je 2016-11-30 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Masillaraptor en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Masillaraptor en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Diego de Rojas** (Burgos, Hispanio, 1500 - Provinco Santiago del Estero, Argentino, 1544) estis esploristo, kaj konkistadoro hispana de mezo de la 16a jarcento.

Li alvenis al la urbo Santo Domingo en 1516. En 1522 translokiĝis al Meksiko kie li estis sub ordonoj de Hernán Cortés. Poste li formis parton de la konkeranta armeo de Pedro de Alvarado, kaj partoprenis en la konkeroj de la teritorioj de la nunaj landoj Meksiko, Gvatemalo kaj Salvadoro.

En 1536 li veturis al kio nune estas Peruo, kiel parto de helpa armeo favora al Francisco Pizarro. El 1538 al 1539 partoprenis en la konkero de la provinco Ĉarkas, nuna Bolivio, kies unua guberniestro li estis.

En 1543, la guberniestro de Peruo Cristóbal Vaca de Castro, donis permeson al la kapitano Diego de Rojas por organizi ekspedicion al novaj konataj teroj (norde de la nuna Argentino) kun Felipe Gutiérrez y Toledo kaj Nicolás de Heredia. Ili trapasis la Andojn kaj eniris en la regiono nomita de la inkaoj Tukumano.

Vidu ankaŭ
----------

* Eniro de Diego de Rojas al Tukumano

Notoj
-----

1. 1 2 3  La Nación, Diego Rojas  Arkivigite je 2020-04-13 per la retarkivo Wayback Machine Alirita la 18an de septembro de 2008
2. ↑  HISTORIA DE EL SALVADOR Arkivigite je 2014-03-16 per la retarkivo Wayback Machine Marc GUIBLIN, UNIVERSITÉ DE PARIS IV-SORBONNE, Centre d'Études ibériques et latino-américaines appliquées (C.E.I.L.A.)

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 473739
* LCCN: n86129147
* VIAF: 63035032
 |
Kangurido ene de la sako.
Kangurino kun matura junulo en la sako.
**Marsupio** (el la scienca latina *marsupium*, signife sako) estas ventra haŭtpoŝo, nome sako de haŭto, ĉe la inoj de grupo de primitivaj mamuloj, en kiu troviĝas la mametoj kaj kie kuŝas la idoj dum la unua tempo post la naskiĝo. De tiu organo kaj funkciado vena la nomo de la marsupiuloj, nome ordo (*Marsupialia*) de primitivaj mamuloj el Aŭstralio kaj Sudameriko, kiujn karakterizas la posedo de marsupio, tiel kiel didelfoj, makropodoj kaj marmozoj. Ĝi estas trajto ankaŭ de Monotremoj. Ĝi estas trajto eble ankaŭ de ĉefe formortintaj ne-placentulaj mamuloj kiel el la klado *Eutheria* kiel la *Zalambdalestes* (kaj rare en la maskloj de la didelfo *Chironectes minimus* kaj de la formortinta tilacino). Marsupiulinoj naskas vivantan sed relative nedisvolvigitan feton. Kiam tiu ido naskiĝas, ĝi grimpas el la interno de la patrino al la sako. Tiu sako estas faldaĵo de haŭto kun unusola malfermaĵo, kiu kovras la mamocicojn. Ene de la sako, la blinda ido ligiĝas al unu el la patrinmamoj kaj tie restas ligita ĝis ĝi kreskiĝas al junula stadio. Poste, ĉe multaj specioj la sako restas hejmo de la junulo, kiel estas populara bildo ĉe kanguruoj.

Marsupiuloj
-----------

* tasmana diablotasmana diablo
* ida valabio en la patrina marsupioida valabio en la patrina marsupio
* koalo (Phascolarctos cinereus)koalo (*Phascolarctos cinereus*)
* norda didelfonorda didelfo

Notoj
-----

1. ↑  PIV en NPIV Alirita la 29an de Decembro 2021.
2. ↑   *Biology of Marsupials*. Macmillan International Higher Education. 17a de Junio 1977. ISBN 978-1-349-02721-7.
3. ↑   Patricia J. Armati; Chris R. Dickman; Ian D. Hume (17a de Aŭgusto 2006). Marsupials. Cambridge University Press. ISBN 978-1-139-45742-2.
4. ↑   C. Hugh Tyndale-Biscoe (2005). *Life of Marsupials*. Csiro Publishing. ISBN 978-0-643-06257-3.
5. ↑   Rose, Kenneth D.; Archibald, J. David, eld. (2005). *The Rise of Placental Mammals: Origins and Relationships of the Major Extant Clades*. Johns Hopkins University Press. ISBN 9780801880223.
6. ↑   Nogueira, José Carlos, et al. "Morphology of the male genital system of Chironectes minimus and comparison to other didelphid marsupials." Journal of mammalogy 85.5 (2004): 834-841.

* Kategorio Marsupio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 584370
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  Vikiigenda | **Ĉi tiu artikolo ne estas ankoraŭ formatigita laŭ la stilogvido**.

---

Plibonigu la artikolon laŭ niaj konvencioj.Specificu la daton: {{Vikiigenda|temo|monato jaro}} |

**Mary ROSE** estis militŝipo de la reĝo Henriko la 8-a (Anglio).

La ŝipo estis konstruata en Portsmouth en 1509-1510, kaj ĝia nomo verŝajne devenas de tiu de Maria, fratino de Henriko la oka, kaj la floro la rozo, simbolo de la tudora dinastio. La ŝipanaro konsistis el ĉirkaŭ 200 maristoj, 185 soldatoj kaj 30 kanonistoj. La Mary Rose estis la flagŝipo de la angla militarmeo kaj patroprenis batalojn kontraŭ la italoj kaj la francoj.

Unue la ŝipo posedis 500 kanonojn, tamen dum riparoj en 1528 kaj 1536 oni aldonis 200. Tio probable igis la Mary Rosemalpli malpli stabila.

En 1545 la franca reĝo Francisko la 1-a atakis Anglion, kun pli ol 30 000 soldatoj en 200 ŝipoj. La anglaj havis 12 000 soldatojn en 80 ŝipoj, kaj la Mary Rose estis denove la flagŝipo. Estis batalo proksime al la haveno Portsmouth. Dum Henriko la oka spektis, ĝi antaŭeniris. Estis venteto kaj la Mary Rose renversiĝis kaj sinkis (eble malstabiligata de pafado de la kanonoj kaj posta abrupta turno). El la ŝipanaro nur 35 postvivis. Sur la ferdekoj estis retaĵoj por malebligi la enŝipiĝon de malamikaj soldatoj (kiel oftis je tiu-epokaj militŝipoj), kaj ankaŭ, pro superstiĉo, multaj el la ŝipanaro ne scipovis naĝi: tiuj faktoroj pliigis la kvanton da viktimoj.

En 1836 fiŝisto eltrovis la submaran siton de la vrako kaj la skafandristo John Deane elmarigis kanonojn, pafarkojn kaj aliajn aĵojn: tamen la sito estis perdata post li ĉesis labori tie en 1840. En 1965 Alexander McKee komencis novan serĉon, malgraŭ multaj klopodoj malpersvadi lin, kaj post pluraj jaroj li povis pruvi ke li ja re-eltrovis la siton. En 1979 fondiĝis la "Mary Rose Trust", karitato por esplori kaj konservi la vrakon. En 1982 oni levis grandon parton de la ŝipo el la maro, kaj tiu nun viziteblis en muzeo apud la milithaveno de Portsmouth. En 2005 oni levis la ankron kaj partojn de la pruo, kiuj iam estos ekspoziciataj. Krom parto de la ŝipo mem, eblas vidi multajn aĵojn trovitajn en la vrako, kaj tiuj donas detalan bildon de la vivo de deksesjarcenta militŝipanaro. La restaĵoj estas la plej bone prezervataj restaĵoj de granda ŝipo de la epoko. Tamen ankoraŭ restas pluaj restaĵoj sub la maro.
Mary Rose Trust

* Mary Rose en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Mary Rose en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)