recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Vera Pásztor** [pAstor], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pásztor Vera** estis hungara baletisto, koreografo. Ŝia edzo estis same baletisto Ernő Vashegyi.

Vera Pásztor  naskiĝis la 18-an de februaro 1924 en Budapeŝto, ŝi mortis la 2-an de januaro 2003.

Biografio
---------

Vera Pásztor lernis baleton ĉefe de Ferenc Nádasi en lernejo de Budapeŝta Ŝtata Operejo. Ŝi ricevis baletajn rolojn ekde 1939. Ŝi estis ĉefrolanto en virinaj roloj inter 1947 kaj 1956. Kun Ernő Vashegyi ŝi disidis post falo de la Hungara revolucio de 1956 al Svislando, kie poste ili dancadis kaj koreografis kune. Ili dancadis ankaŭ en okcidenta Eŭropo, eĉ en Novjorko. En 1960 ili fondis privatan lernejon por baletistoj en Zuriko. Ŝi instruis ĝis 1993, poste ŝi hejmenvenis.

Elektitaj roloj
---------------

* Gyula Harangozó: *Térzene* - fraŭlino
* Ernő Vashegyi: *A fából faragott királyfi* (Reĝido skulptita el ligno) - reĝidino
* Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij - Vojnonen: *La nuksrompilo* - princino Maria
* Béla Bartók: *A csodálatos mandarin* (La mirinda mandareno) - virina ĉefrolo (1957 en diversaj urboj)

Ŝia libro
---------

* *Az én kék madaram* (2002)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla laste)
* germanlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Béla Polgár,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Polgár Béla** estis hungara aktoro, teatrestro. Lia origina familia nomo estis *Böttger*, lia frato estis same aktoro, teatrestro, lia edzino estis Szidi Szepesi.

Béla Polgár naskiĝis la 22-an de aprilo 1860 en Komárom (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Komárno en Slovakio), li mortis la 6-an de marto 1909 en Munkács (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Mukaĉevo en Ukrainio).

Biografio
---------

Béla Polgár frue komencis kanti en koruso. Li interrompe estis ĵurnalisto en 1875, poste matroso sur la Danubo. Li aliĝis al migra teatra trupo de sia frato en 1878. Lia alia menciinda teatrestro estis Endre Bátosy (1891–1895). Ankaŭ li estis teatrestro ekde 1896 en Gyöngyös, baldaŭ lia trupo migris en la plena lando. Foje dum vojaĝo li falin en la Danubon, poste li ofte estis malsana, eĉ tio kaŭzis sian fruan morton. En 1905 li edziĝis.

Membroj de trupo de Polgár (elekto)
-----------------------------------

* Endre Bátosy
* Andor Kardos
* Szidi Szepesi

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 794969
 |



* Portalo pri Biografio
Preĝejo Karmravor
**Karmravor** (armene: Կարմրաւոր Եկեղեցի; signifante "ruĝeta" pro la koloro de ĝia kupolo) aŭ Surb Astvacacin (Sankta Dipatrino) estas armena preĝejo de la 7-a jarcento konstruita de la pastroj Gregorio kaj Manas. La preĝejo situas en la nordorienta flanko de la urbo Aŝtarako en Aragacotno, Armenio.

Laŭ legendo, tri fratinoj vivis en Aŝtarako, ili tri enamiĝis al la sama viro, la princo Sargis. La du pli aĝaj fratinoj decidis sinmortigi sin favore de la plej juna. Unu portanta abrikot-koloran robon kaj la alia uzante ruĝan robon, ili ĵetis sin ĉe la gorĝo de monto. Kiam la plej juna fratino vidis tion, ŝi surmetis blankan robon kaj ankaŭ ĵetis sin en la gorĝo. Tial Sargis iĝis ermito kaj tri malgrandaj preĝejoj ekaperis ĉe la limo de la gorĝo, nomita laŭ la robkoloroj de la fratinoj.

Aliaj preĝejoj de simila stilo atribuitaj al la 6-a aŭ 7-a jarcento estas Sankta Marine de Artik, Lmbatavank, la katedralo de Talin kaj Surp Astvatsatsin de Voskepar.

* Karmravor en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Karmravor en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Béla Pozsár** [poĵAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pozsár Béla** estis hungara radiobiologo, plantofiziologo.

Béla Pozsár naskiĝis la 15-an de aŭgusto 1922 en Budapeŝto, li mortis la 22-an de julio 1981 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Pozsár akiris pedagogian diplomon altlernejo en Szeged en 1945, post 5 jaroj li doktoriĝis en Scienca Universitato Péter Pázmány. Inter 1949 kaj 1954 li estis asistanto en la universitata instituto en Budapeŝto, poste li estis redaktoro en la akademia eldonejo, inter 1958-1963 li estis laboratoriestro en Iregszemcse, poste li laboris en similaj laborlokoj ĝis la pensiuliĝo en 1979. Intertempe en 1962 en altlernejo de Gödöllő li akiris plian diplomon, poste li doktoriĝis. Li kandidatiĝis en 1964.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A takarmánynövények fehérjetartalmának növelése trágyázással* (1963)
* *A serkentő és gátló vegyianyagok gyakorlati alkalmazása…* (1964)
* *Biokémiai módszerek a növénygenetikai kutatásban* (kunaŭtoro, 1969)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 673864
 |
Frevo-bloko
En Brazilo ***bloco carnavalesco*** (portugale por **karnavala bloko**) estas ĝenerala termino uzata por difini diversajn tipojn de karnavalaj manifestacio popularaj. Ĝi signifas aron da personoj, kiu paradas en la karnavalo, laŭ duon-organizata formo, multajn fojojn vestite laŭ aparta stilo. Ĝenerale ili formas societon.

En la paso de la tempo diversaj karnavalaj grupoj jam iris en tiel nomataj blokoj, ekzistas aktuale blokoj kiuj pli similas al la sambolernejoj, aliaj pli similas al pli malnovaj grupoj aŭ tute alispecaj tipoj da grupoj.

„*Bloco afro*"
--------------

Bloco Ilê Aiyê en la karnavalo de Salvador de Bahio.
***Bloco afro*** („afrika bloko") estas karnavala bloko, kiu utiligas en siaj kostumoj, ritmoj kaj sua indumentária, ritmoj kaj kantotekstoj aspektojn de la afrikaj kulturoj kaj kiu paradas kun perkutinstrumenta ensemblo antaŭ ŝarĝaŭto de laŭtigiloj. Ankaŭ la temoj de *bloco afro* montras ligon kun Afriko.

La unua *bloco afro* formita en a jaro 1974 je Brazilo estis Ilê Aiyê, kiu enkondukis per tio ŝanĝon de la karnavalo de Salvador de Bahio per la enŝovo de afrika muzikado.

Vidu ankaŭ
----------

* Karnavalo en Recife
* Frevo

Literaturo
----------

* Nélson da Nóbrega Fernandes. *Escolas de Samba: Sujeitos Celebrantes e Objetos Celebrados*. Rio-de-Ĵanejro: Coleção Memória Carioca, vol. 3, 2001.
* Ferreira, Felipe. *O livro de ouro do carnaval brasileiro*. Rio-de-Ĵanejro: Ediouro, 2005.
* Bei Comunicação. *Guia do carnaval de rua do Rio de Janeiro*. San-Paŭlo: Bei Comunicação, 2007.
* Pimentel, João. *Blocos: uma história informal do carnaval de rua*. Rio-de-Ĵanejro: Relume Dumará/Prefeitura, 2002.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ofolião - Blocos de Carnaval do Rio de Janeiro Arkivigite je 2011-07-06 per la retarkivo Wayback Machine
*
**Béla Radics** [radiĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Radics Béla** estis hungara legenda virtuoza ŝlagromuzikisto (gitaristo, kantisto, komponisto, tekstopoeto). Liaj epitetoj estis hungara gitarreĝo kaj la plej granda hungara gitaristo (vidu la memortabulon). Radics neniam estis konforma al la socialistaj instancoj, tial li neniam estis aŭdebla en Hungara Radio, Hungara Televizio kaj filmo, li povis eldoni nur muzikdisketojn.

Béla Radics  naskiĝis la 6-an de februaro 1946 en Budapeŝto, li mortis la 18-an de oktobro 1982 en Budapeŝto.

Memortabulo pri Béla Radics
Statuo pri Béla Radics

Biografio
---------

Béla Radics devenis el malriĉa laborista (proleta) familio. Li ricevis gitaron en 1959, poste li estis memlernanto. Post 3 jaroj li estis gitaristo de fabrika orkestro. En 1964 li jam estis gitaristo en pli konata ŝlagrorkestro. Li plej ofte ludis ŝlagrojn de Jimi Hendrix kaj Cream. En la sekvaj jaroj li muzikadis en pluraj ŝlagrorkestroj (resume en 14 orkestroj). En 1968 li gitarludis ekzemple super la kapo aŭ per dentoj. Iom poste li rifuĝis al alkoholo, kiu kaŭzis la fruan morton. Li neniam ricevis premion, datenoj pri eksterlandaj koncertoj ne estis trovitaj. Postmorte memorsocieto kaj memororkestro formiĝis. Oni kolektas kaŝe registritajn magnetofonajn muzikaĵojn dum koncertoj de Radics por plibonigi, poste eldoni ilin.

Elektitaj koncertoj
-------------------

* Budapeŝto (1968, 1969, 1972, 1977)

Elektitaj ŝlagroj
-----------------

* Csodálatos utazás, Királyi madár, Napfényes napok (komponisto, tekstopoeto)
* Tovább (komponisto)
* Zöld csillag (komponisto, tekstopoeto kun aliaj)

Memorigiloj
-----------

* statuo en Budapeŝto (2005)
* memortabulo en Budapeŝto (2000)
* strato en Budapeŝto (2013)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* Arkivigite je 2019-06-22 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Béla Radics (gitaristo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 648119
* MBA: 0ecaac20-2a6a-4d92-83c4-2d80c41dbc2d
 |
**Béla Reinitz** [rejnic], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Reinitz Béla** estis hungara komponisto, pianisto, kritikisto, framasono  .

Béla Reinitz  naskiĝis la 15-an de novembro 1878 en Budapeŝto, li mortis la 26-an de oktobro 1943 en Budapeŝto.

Memortabulo pri Béla Reinitz

Biografio
---------

Béla Reinitz devenis el juda familio. Li frekventis gimnazion en Szabadka, poste li akiris juran diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1908. Dum la lernojaroj li estis memlernanto pri piano, dum la studentaj jaroj li private lernis de Albert Siklós. Li neniam estis juristo, sed li estis fidelulo de Endre Ady kaj Béla Bartók. Inter 1906 kaj 1917 li verkis kritikojn en Népszava. Tiutempe li komponis kantojn ĉefe por kabaredo de Endre Nagy (verkisto), ankaŭ kantojn por poemoj de Ady. En 1910 li framasoniĝis. Dum la Hungara Sovetrespubliko li havis postenon, li atingis grandan influon en la direktado de la muzika politiko en la lando. Post falo de la respubliko li rifuĝis al Vieno. Iom poste li koncertis piane en aŭstraj, germanaj kaj svisaj urboj. En 1931 li hejmenvenis, sed li estis neglektita.

Elektitaj komponaĵoj
--------------------

* Idegenben (kabareda skeĉo, 1914)
* Vidéki koncert (opereto, 1917)
* Háztűznéző (opereto, 1918)
* kantoj pri poemoj de Ady, Robert Burns, Mihály Babits, Dezső Kosztolányi

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto (1969)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2015-09-24 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto
* aŭdebla muziko de Reinitz

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Béla Reinitz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 648230
* GND: 103938214
* LCCN: n79030485
* VIAF: 15195858
* ISNI: 0000 0000 8094 9814
* BNF: 16414896x
* NKC: mzk2014851583
 |
**Balatonszepezd** estas malgranda vilaĝeto kaj municipo kun titolo vinvilaĝo kaj konata somera banloko en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém (departemento), en Distrikto Balatonfüred.

Katolika preĝejo de Balatonszepezd

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 25 km²
* Loĝantaro: 410
* Poŝtkodo: 8252
* Telefonprefikso: 87

Geografio
---------

Balatonszepezd situas inter monto 299 m-ojn alta kaj norda bordo de Balatono, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Székesfehérvár-Keszthely.

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo troviĝis en formo *Zepesd*. La turkoj longe suferigis la loĝantojn, poste germanoj alvenis. La loĝantoj okupiĝas komence pri fiŝistado, poste pri vinkulturo. La vilaĝo apartenas al vinregiono de Balatonfüred-Csopak. Ekde la 19-a jarcento ŝatata somera banloko formiĝis.

En Balatonszepezd migra poŝto servas.

Vidindaĵoj
----------

* kastelo de Sir-David el la 20-a jarcento, nun hotelo
* romanika romkatolika Preĝejo Stefano la 1-a (Balatonszepezd) el la 13-a jarcento
* postbaroka luterana preĝejo el la 18-a jarcento
* kalvinana preĝejo el la 18-a jarcento

Famuloj
-------

En Balatonszepezd mortis Gyula Sebestyén (etnografo).
**Gyula Ferdinandy** [djula ferdinandi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ferdinandy Gyula** estis hungara politikisto, juristo, ministro, profesoro. Lia nobela antaŭnomo estis *hidasnémeti*. Lia frato estis Gejza Ferdinandy.

Gyula Ferdinandy  naskiĝis la 1-an de junio 1873 en Hungara reĝlando en Kassa (nuntempa Košice en Slovakio). Li mortis la 16-an de januaro 1960 en Szikszó.

Biografio
---------

Gyula Ferdinandy frekventis mezlernejon en sia naskiĝurbo, poste universitaton en Budapeŝto, kie li doktoriĝis. Li komencis sian karieron en la departementa administrado en 1895. Li iĝis subnotario en 1901, ĉefnotario en 1906. Li instruis en Reĝa Jura Akademio (Kassa) inter 1912-1919. En 1918 li estis dekano, post 2 jaroj justicministro, poste ministro pri enlandaj aferoj.

En 1900 li edziĝis baldaŭe havanta 2 filinojn.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A vármegyék reformja* (1909)
* *Az önkörmányzati alkalmazottak felelőssége* (1911)
* *A község szociális feladatai* (1916)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero F, poste serĉu la nomon)

* Kategorio Gyula Ferdinandy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 500473
 |
**Balatonakali** estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo kaj konata somera banloko en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Balatonfüred.

Balatonakali
Feriejaj domoj de Balatonakali
Vinberejoj en Balatonakali

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 36 km²
* Loĝantaro: 740
* Poŝtkodo: 8243
* Telefonprefikso: 87

Situo
-----

La vilaĝo situas inter montoj kaj norda bordo de Balatono, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Székesfehérvár-Keszthely.

Historio
--------

Antaŭ la hungaroj romianoj loĝis tie. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Katolika ordeno refondis la vilaĝon en 1807. La kampoj ĝis 1945 apartenis al la ordeno. La loĝantoj okupiĝas precipe pri vinkulturo. La vilaĝo apartenas al vinregiono de Balatonfüred-Csopak. El la vilaĝo iam havanta unusolan straton formiĝis elstara banloko. Dum somero pli ol 20000 da homoj ferias tie.

Vidindaĵoj
----------

* strando
* Preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco (Balatonakali)

Ĝemelaj komunumoj
-----------------

* Hungario Balástya, Hungario
* Rumanio Plăiești, Rumanio
Lernejo *Dr. Bell's School*, strato *Great Junction Street* en Leith
**Andrew BELL** (naskiĝinta en 1753 en St. Andrews ĉe Fife, mortinta la 28-an de januaro 1832 en Cheltenham) estis skota teologo.

Vivo
----

Post studoj en sia naskiĝurbo li estis episkopa pastoro (Anglikana Komunio) en Leith de kie li iris kiel instruisto pri fiziko al Ĉenajo kie li paralele animzorgantis kaj ekde 1789 gvidis orfejon soldatan en Egmore apud Ĉenajo. La mizero de la lernantoj igis lin instruiĝi la lernantojn fare de pli oldaj lernantoj trejnitaj, metodo kiun li angle nomis *monitorial system of tuition*.

Reveninte en 1797 en la Unuiĝintan Reĝolandon li eldonis: »An experiment in education made in the Male Asylum of Madras« (Londono). Li ricevis prebendon de ĉe Abatejo Westminster kaj nomumitis gvidanto de Sherburne-hospitalo en la Grafujo Durham. Sed oni multe pli atentis laboron lian kiam la kvakero Joseph Lancaster praktikis similajn instrumanierojn en lernigejoj de la malkonsentulaj komunumoj. La anglikana klerikaro ekde 1807 komencis jesi la novajn metodojn de Bell kaj helpis fondi la societon »National society for promoting the education of the poor in the principles of the Established Church throughout England and Wales« (Nacia societo por antaŭenigi edukadon de malriĉuloj laŭ la principoj de la Establita eklezio tra Anglujo kaj Kimrujo). Fine pli ol 1000 lernejoj dependis de tiu ĉi samideana klubo. Siajn havaĵojn de pli ol 120 miloj da pundoj Bell distribuis por bonfaraj agadoj.

Krome li verkis i.a. »Elements of tuition« (1812) (Elementoj de instruado) kaj »The wrongs of children« (1819) (La eraroj de infanoj).

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 2. Leipzig 1905, p. 608 (tie ĉi interrete)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 708488
* GND: 1053412568
* LCCN: n86104982
* VIAF: 73912098
* ISNI: 0000 0000 8394 0436
* SUDOC: 031465250
* BNF: 12267609g
 |
La **Märchenbilder für Klavier und Viola (Violine ad libitum) op. 113** (Fabelajn bildojn por Piano kaj vjolo, violono laŭplaĉe) Robert Schumann verkis inter la 1-a kaj 4-a de marto 1851. La ciklo konsistanta el kvar lirikaj karakterpecoj, estas unu el la malmultaj originalaj komponaĵoj por la okupantaro vjolo kaj piano. Ĝi aperis en junio/julio 1852 ĉe eldonejo Carl Luckhardt el Kassel, kiu jam eldonintis Fantasiestücke op. 73 kaj Fünf Stücke im Volkston op. 102. La unua prezentado okazis la 12-an de novembro 1853 kadre de serenado de Clara Schumann en la salono de gastejo „Zum goldenen Stern" en Bonn. La vjolvoĉon ludis Wilhelm Joseph von Wasielewski, omaĝito de ĉi tiu verko kaj posta biografo de Schumann.

Movimentonomoj
--------------

1. "Nicht schnell"   
 3/4-takto, tonalo: d-minoro
2. "Lebhaft"   
 2/4-takto, tonalo: F-maĵoro
3. "Rasch"   
 2/4-takto, tonalo: d-minoro
4. "Langsam, mit melancholischem Ausdruck"   
 3/8-takto, tonalo: D-maĵoro

Eksteraj ligiloj
----------------

* Märchenbilder (Schumann): Liberaj muziknotoj por elŝuti de International Music Score Library Project.
**Unuverso** estas specifa poezia ĝenro, poemo konsistanta el unusola verslinio (normale kun klara ritmo, kutime sed ne nepre jamba).

Oni ofte asertas, ke tiu formo ekzistis jam en antikvaj greka kaj latina poezio, kvankam seriozaj pruvoj pri tio mankas.

La formo populariĝis en la 20-a jarcento. La unua probable estis rusa poeto Valerij Brjusov, kies unuverso "Ho kaŝu viajn palajn gambojn" (1894, origine la ritmo estas anapesta) kaŭzis skandalan diskuton. (Verdire, rusaj poetoj jam en 18-a - 19a jarcentoj verkis unuversojn, tamen en jam ekzistanta ĝenra tradicio de epitafo, kaj tio ne influis postan evoluon de unuverso).

En Eŭropo la unuverso de Guillaume Apollinaire "kantanto" (1914) kaŭzis ondon de unuversa eksperimentado de francaj, anglaj, usonaj, italaj kaj rumanaj poetoj.

La plej fama verkanto de unuversoj en la rusa lingvo estas Vladimir Viŝnevskij, kiu ekde 1980-aj jaroj kreis centojn da ili, akirinte per tio grandan popularecon. La unuversoj de Viŝnevskij estas plejparte humuraj kaj satiraj, ofte aludas, citas aŭ parodias iun vaste konatan frazon aŭ poemfragmenton. Baldaŭ aperis pluraj disĉiploj kaj imitantoj.

En Esperanto unuversojn verkis Varingjeno; jen kelkaj specimenoj:

|  |
| --- |
|  |
|  | 

|  |
| --- |
| **„** 
Je l' pintoj de l' arĝentaj betuloj lumo kantas

---

Julio sur la kampojn, mielo varma, pluvas

---

Timema geranio nin gvatas post la vitro

---

Ĉe l' suna put', sitelo da elfluanta freŝo
 **"** |

 |

Multajn unuversojn verkis Valentin Melnikov, iom da ili aperis en la poemaro "Moskvaro" kaj estas legebla rete.

1. ↑  G.E. Maura: Novaj unuversoj[*rompita ligilo*]. «La nica literatura revuo», n-ro 29 (**5**:5, 1960), p. 161–162.
**Villaseco de los Gamitos** estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia teritorio de Salamanko en la nordo-centro de la provinco. *Villaseco de los Gamitos* estas tradukebla etimologie al *Seka Vilaĝo de los Gamitos* (*gamitos* estas arkaika vorto por plantospeco).

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 12,32 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 141 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 450 loĝantojn ekde la komenco de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 41 km de Salamanko, provinca ĉefurbo. 

Ĝi fondiĝis en la 13-a jarcento. En postaj jarcentoj suferis pro militoj ĉefe dum la Hispana Milito de Sendependigo. 

La tradiciaj agrikulturo (cerealoj, paŝtaĵoj) kaj brutobredado (bovoj kaj ŝafoj en kverkaroj) lastatempe iom dekadencis, sed pluas. Lastatempe rura turismo ekgravis.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Salamanko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 753515
 |
**Judith Szűcs** [sUĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szűcs Judith** estas hungara ŝlagrokantisto. Ŝia frato estas Antal Gábor Szűcs. Ŝi alglutis literon **h** al Judit en 1979.

Judit Szűcs naskiĝis la 15-an de aŭgusto 1953 en Budapeŝto.

Judith Szűcs en 1976
Judith Szűcs en 1976
Judith Szűcs en 1976

Biografio
---------

Judit Szűcs krom la kutima lernado ricevis ankaŭ pianolecionojn. Ŝi frekventis mezlernejon por iĝi frizisto, krome ŝi kantis en koruso. En 1966 ŝi aliĝis al orkestro de sia frato. Post 3 jaroj ŝi estis orkestrano de la unua hungara virina ŝlagrorkestro. En 1972 ŝi estis la unua en konkurso de Hungara Televizio. Tamen en 1977 ŝi estis vere konata pro sukcesa ŝlagro (iru al "Aŭdu ankaŭ"), eksterlande pro konstantaj pasportaj problemoj ŝi ne povis atingi gravajn rezultojn. Ŝi ricevis premiojn inter 1972–2008. Ŝi havis edzon, naskis filinon en 1985, sed ŝi eksedziĝis en 1995.

Elektitaj koncertoj
-------------------

* Palaco Vigadó (2002)
* Priŝtino (2003)
* Palaco Stefánia (2004)
* Teatro Erkel (2017)

Elektitaj ŝlagroj
-----------------

* *Táncolj még!* (1977)
* *Gyere a Disco Club elé* (1978)
* *Járd el a Zorba dalát* (1979)

Elektitaj muzikalbumoj
----------------------

* Táncolj még! (1978)
* Judith (1979)
* Meleg az éjszaka (1980)
* Ilyen ma egy lány (1981)
* Ugye táncolsz még (1995)
* Kezdjünk új életet (1999)

Ŝia libro
---------

* *Táncolsz velem? - fiatalságom titkai* (2005)

Aŭdu ankaŭ
----------

*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun fotoj
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Judith Szűcs en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 655466
* LCCN: n90715696
* VIAF: 164379578
* ISNI: 0000 0001 1717 4267
* MBA: 68e0b172-a8ee-40e5-9cf1-d3696ab830ce
* NKC: xx0153098
 |
**Judy TYLER** (naskiĝnome: **Judith Mae Hess**) (naskiĝis la 9-an de oktobro 1932 en Milvokio (Viskonsino), mortis la 4-an de julio 1957 apud Rock River (Wyoming)) estis usona aktorino.

Biografio
---------

Naskiĝinta **Judith Mae Hess** en Milvokio, Viskonsino, ŝi venis de familio en la spektakla medio kaj estis kuraĝigita studi dancadon kaj aktoradon. Ŝia aktora kariero komenciĝis en la adolesko per regulaj aperoj en *Howdy Doody* kiel Princess Summerfall Winterspring (Princino Someraŭtuno Vintroprintempo) de 1950 al 1953.

Kiel ŝia patrino, ŝi fariĝis ĥoristino sed poste ŝi ekludis ĉefan rolon en la muzikalo de la duopo "Rodgers kaj Hammerstein", *Pipe Dream*. *Life* verkis artikolon pri la kreskantaj talentoj de Broadway kun Tyler sur la kovrilo de la magazino kiel unu el la promesplenaj steloj. Ŝi vivis kun siaj gepatroj en Teaneck, New Jersey kiam ŝi aperis en *Howdy Doody* kaj Broadway.

Ofertita oportunecon en Hollywood, Tyler aperis en la filmo *Bop Girl Goes Calypso* kaj poste ludis ĉefan rolon kun Elvis Presley en *Jailhouse Rock* (1957). post la fino de filmado de la filmo de Presley, ŝi kaj ŝia dua edzo, Greg Lafayette, havis ferion. Dum veturado tra Wyoming, ili estis implikitaj en aŭto-akcidento sur Ŝoseo 287, norde de Rock River (Wyoming), kiu forprenis ambaŭ iliajn vivojn. Presley diris, ke li ne povis spekti *Jailhouse Rock* ĉar li estis tiel malĝojigita de tiu morto. Per stranga interligo de la cirkonstancoj Tyler kaj ŝia kun-stelulo de *Pipe Dream*, William Johnson ambaŭ mortis de vundoj suferitaj en aŭto-akcidentoj la saman jaron.

F-ino Tyler aperis en la unua sezono de Perry Mason en la epizodo "Case of the Fan Dancers Horse" kiel Chi-Chi.

La kremaciitaj restaĵoj de Judy Tyler troviĝas en la Privata Familia Ĉambro de ŝia edzo en la maŭzoleo en tombejo de Ferncliff en Hartsdale, Nov-Jorkio.

Referencoj
----------

1. 1 2  "JUDY TYLER MORTAS EN AŬTO-AKCIDENTO; Aktorino kaj edzo mortigitaj de Kraŝo en Wyoming-- estis en 'Howdy Doody'", *The New York Times*, 5-a de julio 1957.

Vidu ankaŭ
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Filmo |

* Elvis Presley
* Jailhouse Rock (filmo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Judy Tyler en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Judy Tyler en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Judy Tyler en IMDb

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 330304
* GND: 143813285
* LCCN: no96016592
* VIAF: 56822219
* ISNI: 0000 0001 1648 9830
* BNF: 14234739m
* BNE: XX1623417
 |
fasado de la kastelo en Brzeg/Brieg
La **kastelo en Brzeg/Brieg** (pole *Zamek Piastów Śląskich*, germane *Piastenschloss Brieg*) en la distrikto Opole (Oppeln) estas palaca komplekso en la renesanca stilo, kies historie ĉefe liĝiĝas al la nobela dinastio de Piastoj. Ĝi estas unu el la plej gravaj renesancaj kasteloj en orienta centra Eŭropo. Ĝi situas en la nordokcidenta malnova urbocentro proksime al la Odro, kaj konsistas el la kastela konstruaĵo, pordega konstruaĵo kaj la Kapelo Sankta Hedvigo. Hodiaŭ la komplekso enhavas muzeon pri la nobela dinastio de Piastoj.

Historio
--------

maldekstre la Kapelo Sankta Hedvigo, dekstre la pordego
Fortikaĵo samloka estas menciita unuafoje en 1235. Ĝi estis konvertita en kastelon sub duko *Bolko la 1-a von Schweidnitz*.

La palaca komplekso ricevis sian nunan aspekton ĉefe dum la renovigoj inter 1532 kaj 1595. Sub la italaj arkitektoj *Jacobo Parr, Franz Pahr* kaj *Bernhard Niuron*, la palaco estis rekonstruita laŭ renesanca stilo nome de la dukoj Frideriko la 2-a kaj Georgo la 2-a. Inter 1544 kaj 1547 la nordorienta alo direkte al la Odro estis finita. En 1550 la nordorienta alo estis kompletigita, kaj en 1550 la suda alo frontanta la urbon. En 1554 la pordego kaj la logioj finiĝis. Pliaj arkitekturaj detaloj estis aldonitaj en la sekvaj jardekoj de *A. Walther* la Maljuna kaj *G. Cuneo*.

En la sekvaj jarcentoj la kastelo estis sidejo de diversaj dukoj kaj institucioj. En 1682 la kastelo fariĝis la sidejo de la imperia administracio por la piastaj propraĵoj. Krome, la kastelo estis uzita de diversaj aŭstraj kaj saksaj princoj. De 1700 ĝis 1701 la interno de la palaco estis renovigita. En 1741 du trionoj de la kastelo estis detruitaj de fajro. La detruitaj muroj estis forigitaj inter 1742 kaj 1743. La ceteraj ĉambroj estis parte renovigitaj kaj transformitaj en stokejojn. En 1744 komenciĝis rekonstruado de la nordorienta alo, kiu finiĝis en 1746.

En 1801 la nordokcidenta alo estis detruita de fajro. La rekonstruo finiĝis en 1805. En 1807 la plej valoraj mebloj estis translokigitaj al Berlino. En 1817 rekonstrua plano estis desegnita sub la arkitekto Carl Ferdinand Langhans, sed tiu plano neniam estis efektivigita. En 1922 la soldata loĝejaro en la kastelo estis fermita. Samjare la kastelon transprenis la urbo Brieg, kiu en 1930 malfermis muzeon starigitan en la suda alo.

ĉirkaŭa ĝardeno kun verda labirinto
En 1945 la kastelo estis parte detruita dum la batalado pri la urbo. Ĉefe detruiĝis la nordorienta alo kaj la internaj ĉambroj de la dua etaĝo. Nur la ĉirkaŭaj muroj de la nordokcidenta alo restis. La ruinoj provizore sekuriĝis inter 1947 kaj 1949. Inter 1966 kaj 1990 la palaco estis rekonstruita kaj la arkada korto estis rekonstruita. Krome realdoniĝis ĉirkaŭa ĝardeno kun verda labirinto.

Vidu ankaŭ
----------

* piasta Kastelo de Gliwice/Gleiwitz

* Kategorio Kastelo de Brzeg/Brieg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

la arkada kastela korto
**Andor Halasi** [halaŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Halasi Andor Ernő** estis hungara kritikisto, juĝisto, tradukisto.

Andor Halasi naskiĝis la 25-an de marto 1883 en Nyíregyháza, li mortis la 19-an de marto 1969 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Andor Halasi devenis el juda familio. Li akiris juran diplomon en Scienca Universitato de Budapeŝto en 1906, poste li estis kritikisto, foje redaktoro. Liaj kontribuoj aperis ekzemple en Népszava. Li publikadis ankaŭ dum la Hungara Sovetrespubliko, tial post la falo li povis kontribui plu en provinco, ĉefe en Miskolc. Ekde 1930 li estis juĝisto en Budapeŝto. Intertempe li tradukis de William Makepeace Thackeray, Oscar Wilde, Charles Dickens. Li pensiuliĝis kiel juĝisto en 1950, sed poste li denove kontribuis. Li dufoje edziĝis pro eksedziĝo en 1924, lia dua edzino naskis filinon en 1931.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Japánország* (studoj, 1905)
* *Az utolsó álom* (teatraĵo, prezentita en Gaja Teatro, 1919)
* *Élő irodalom* (skizoj, kritikoj, 1920)
* *Irodalom és kritika* (elektitaj kritikoj, 1955)
* *A jövő felé* (elektitaj kritikoj, 1964)

Memorigiloj
-----------

* *Túl a Cálvin téren* mallonga filmo (1956)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografieto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 699904
* VIAF: 121368144
* ISNI: 0000 0000 8013 4156
* BNF: 11458419g
 |
**LÁZÁR Sándor** (la:za:r) estas rumanuja hungara psikologo. Li naskiĝis en Iernuţeni la 27-an de marto 1933.

Biografio
---------

La mezlernejon Sándor Lázár finis en Reghin, la fakon pri pedagogio-psikologio en la Bolyai Tudományegyetem de Kluĵo(1956). Li instruis en Reghin, pli poste en Târgu Mureş en la *Pedagogia Altlernejo* li estis adjunkto (1961-69), sekve scienca esploristo de la *Filio de Rumana Akademio* samloke. Al invito de UNESCO li partoprenis internaciajn esplorojn. Li ĉeestis en internaciaj kongresoj (Varsovio 1969, Parizo 1973, 1986, Toulouse 1980, Québec 1981, Budapest 1982, Helsinki 1982, Madrid 1985, Poitiers 1987, Antwerpen 1985, Praoa 1989, Oslo 1989). Li estas katedrestro en Universitato Sapientia.

Verkoj
------

* *Situaţii motivaţionale favorabile învăţării de tip şcolar* (1975);
* *Învăţare şi programare* (tradukaĵo, 1977);
* *Motivációs helyzetek – tanulmányi eredmények* (Bp. 1980).

Fonto
-----

* Romániai magyar irodalmi lexikon Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
**Sándor Monori** [ŝAndor], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Monori Sándor** estis hungara aktoro, teatrestro. Lia origina familia nomo estis *Róth*.

Sándor Róth naskiĝis la 2-an de majo 1862 en Ungvár (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Uĵhorodo en Ukrainio), li mortis la 17-an de aŭgusto 1925 en Užhorod (nuntempa Uĵhorodo en Ukrainio).

Biografio
---------

Sándor Monori maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1878, poste li studis medicinon 2 jarojn en Reĝa Universitato de Budapeŝto. Tamen li aktoriĝis en migra kompanio de Endre Kőszeghy en 1880. Lia pli grava teatra stacio estis Árpád Balogh (teatrestro) inter 1881-1892 (sed estis interrompoj). En 1892 li jam estis teatrestro ekzemple en Zenta (1893), Körmend (1894), Sátoraljaújhely (1897), Balassagyarmat (1900). En 1905 pro malsano li pensiuliĝis kaj vivis plu en Ungvár. Li edziĝis trifoje.

Kompanianoj de Monori (elekto)
------------------------------

* Vilmos Földessy

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 757400
 |



* Portalo pri Biografio
La **Gujana Ŝildo** estas unu el tri kratonoj el la Sudamerika plato. Ĝi estas 1.7 miloj da milionjarojn aĝa geologia formaĵo de Antaŭkambrio en nordorienta Sudameriko kiu formas parton de ties norda marbordo. La plej altaj lokoj en la ŝildo nomiĝas **Gujanaj Altaj Teroj**, kie troviĝas la tabloformaj montoj nome tepui. La Gujanaj Altaj Teroj estas ankaŭ la fonto el kelkaj el la plej spektaklaj akvofaloj en la mondo kiaj Salto Ángel, Akvofalo Kaieteur kaj Akvofalo Kukenano.

La Gujana Ŝildo enhavas Gujanon (iam Brita Gujano), Surinamo (iam Nederlanda Gujano) kaj Franca Gujano (aŭ en franca *Guyane*), same kiel partoj de plej orienta Kolombio, la tuta sudorienta Venezuelo kaj plej norda Brazilo.

5° 08′ 36″ Nordo 60° 45′ 45″ Okcidento﻿ / ﻿5.143333 °N, 60.7625 °U﻿ / 5.143333; -60.7625 (mapo)

Vidu ankaŭ
----------

* Brazila Altebenaĵo

Notoj
-----

1. ↑  La termino *Gujana* aŭ *Gujanoj* estas ofte uzata kiel kolektiva nomo por Gujano, Surinamo kaj Franca Gujano, kaj foje eĉ inkludas partojn de Kolombio, Venezuelo kaj Brazilo kiuj estas en la Gujana Ŝildo.

* Kategorio Gujana Ŝildo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Indiga muŝkaptulo** |
| --- |
|  |
| Indiga muŝkaptuloIndiga muŝkaptulo
 |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Muŝkaptuledoj *Muscicapidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Eumyias* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***E. indigo*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Eumyias indigo****(Horsfield, 1821) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Indiga muŝkaptulo  |

 |
| v • d • r |

La **Indiga muŝkaptulo** (***Eumyias indigo***) estas birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj de la genro de *Eumyias* kiu enhavas tre bluajn speciojn ĉefe en la supraj partoj.

Ĝi troviĝas en Indonezio kaj Malajzio. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montararbaroj.

Tiu specio estas simila al aliaj de la sama genro, tio estas **malhelblua ĉefe en supraj partoj kun nigra masketo inter okuloj kaj beko**. Krome tiu havas kelkajn distingilojn kiaj pli **helblua frunto** preskaŭ blankeca, tre markata nigra okulmasketo, **violecaj nuancoj** en flugiloj kaj vosto kaj pli ampleksa blankeca aŭ helgriza ventro. Kiel ĉe aliaj samgenranoj, la okuloj kaj kuroj estas nigraj.

Referencoj
----------

* BirdLife International 2004. Eumyias indigo. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 25an de julio 2007.
**Nasr ad-Din** (turke *Nasrettin Hoca*, transliterume: Nasratin Hoĝa; uzbeke: *Nasriddin Afandi*, Nasridin Efandi; perse ملا نصردين, *Molā Naṣro'd-Dīn*) estis literatura figuro de araba origino, naskita en Turkio kaj imamo kiu vivis, laŭ la tradicio, en Buĥaro inter la jaroj 1208-1284. La okcidenta signifo de lia nomo estas "venko de kredo" (arabe Nasr ad-Din). Li naskiĝis en la vilaĝo Horto kaj estis filozofo, mistikulo kaj rakontisto. Lia karaktero estas miksita kun tiu de Ĝuĥa en arablingvaj landoj, pro la humuro en liaj rakontoj.

Fabeloj
-------

La rakontoj de Nasr ad-Din estas konataj en ĉiuj mediteraneaj landoj kaj ankaŭ aperas en aliaj kulturoj kaj landoj en la mondo. Unuavide, la rakontoj ŝajnas ŝercoj aŭ humuraj paraboloj. Ili estas rakontitaj ree kaj denove en teejoj kaj karavanejoj, en hejmoj kaj en la radio. Unu el la celoj de rakontoj estas priskribi situaciojn en socio aŭ en individuaj pensoj, kiam tiuj estas reprezentitaj de la roluloj kaj ilia konduto en la rakonto.

Eksteraj ligiloj
----------------

 **Nasr ad-Din** en Vikimedia Komunejo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 811874
* GND: 11873802X
* LCCN: no2014048545
* VIAF: 19151776730418010638
* ISNI: 0000 0001 2135 3735
* SUDOC: 029456894
* BNF: 13180470p
* NKC: mzk2004258735
* ICCU: CFIV144831
* BNE: XX1789411 XX1281159, XX1789411
 |
**Eksplodo** estas rapidega eksoterma kemia (fizika) reakcio, dum kiu la liberiĝanta reakcia varmo kaŭzas varmiĝon, dumtempe estiĝas grandvolumeno da gasoj, tiel la premo abrupte kreskas. Tiun subitan plivolumeniĝon de naskiĝantaj gasoj akompanas bruo, akra sonefiko kaj detrua efiko. La eksplodon fakte kaŭzas ĉenreakcioj.

La eksplodo okazas ĉe la t.n. eksploda temperaturo, kiu dependas - krom la kemiaj, fizikaj ecoj de la kombinaĵo - ankaŭ de la formo, grando, izolado de la ujo, ejo.

Oni parolas pri soneksplodo, kiam aviadilo trapasas la sonrapidon.

Naturaj eksplodoj okazas dum erupcio de vulkano aŭ sur la Suno. En astronomiaj skaloj, la plej fortaj eksplodoj estas novaoj, supernovaoj, hipernovaoj kaj gamo-radiaj ekbriloj. Eĉ pli forta estis la praeksplodo.

Vidu ankaŭ
----------

* Eksplodaĵo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Pliaj signifoj de vorto eksplodo Arkivigite je 2005-12-20 per la retarkivo Wayback Machine

* Eksplodo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Eksplodo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Eksplodo en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)
*La krio* de Edvard Munch (1893), kiu inspiris la 20a-jarcentajn ekspresionistojn.
La *Flava Bovino* (1911), oleo-pentrado sur kanvaso de Franz Marc
**Ekspresionismo** aŭ **esprimismo** estas arta orientiĝo, kiu en esprimo de ekstera mondo preferas la internan vivon, precipe sentojn, ol la objektivan naturan figuron.

Por atingi la eksteran esprimon de la internaj sentoj, la ekspresionisma arto-esprimo ofte deformas la eksteraĵon de la temo, por elstarigi trajtojn, kiuj estas influataj de la internaj, aŭ tiajn trajtojn analogie konformajn al la interna vivo.

Praktike, ekspresionismo ne simple forigas la naturalisman arton, sed klopodas por pli da profundeco je la temo. Do historie ekspresionismo jam konstateblas ĉe pentristoj de la antikveco. Tiusence oni rajtas diri, ke troviĝas ia ekspresionismo ĉe artistoj de la praa Egipto, de Mezepoko, de Renesanco, notinde en provaĵoj de Leonardo da Vinci aŭ en la elokventa stilo de Mikelanĝelo, de la manierismo, de la baroko, ktp.

Modernepoke unue mirindis la ekspresionismo de pentraĵoj de la hispano Goya (1746-1828). Je la fino de la 19-a jarcento la postimpresionismo de (Cézanne, Gauguin) kaj de Van Gogh starigas la trajtojn de la ekspresionismo laŭ la nuna senco. Influitaj de ĉi la postimpresionismo kaj de la faŭvismo Picasso, Rouault, Modigliani, Ensor kaj aliaj konstruus la modernan arton de la 20-a jarcento.

Ekspresionismo elstaris en Germanio kaj eŭropaj norda kaj centra: Kokoschka, Nolde, Grosz, Beckmann, Heckel, Klee. En Germanio ĝi fariĝis kritika arto kontraŭ la burĝaj valoroj. La socia problemo de la unuaj jaroj de la 20-a jarcento okulfrapas ĉe tiuj artistoj, laŭ kiuj la arto ne estas nura belaĵo, sed oportuno postuli plibonigon en la homaj valoroj. Tamen tian artan vidpukton ne akceptis la nazia estraro, sub kies inspiro fariĝis la ekspozicio de la "degenerita arto" por tujposta bruligado.

En la 1940-aj jaroj aperas en Usono la esprimismo, novjorka movado, kiu arigis elstarajn nomojn, inter ili Pollock, de Kooning kaj Rothko.

Vidu ankaŭ
----------

* Romantikismo
* Nigra filmo
* Chiaroscuro
* Der Blaue Reiter
* Die Brücke
* Germana ekspresionismo
* Esprimisma arkitekturo
* Theodor Däubler
* Max Beckmann

* Ekspresionismo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ekspresionismo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 51268
* GND: 4016044-0
* LCCN: sh85046543
* NDL: 00576716
* NKC: ph120117
 |
La **Tago de Afriko** estas la ĉiujara memorfesto pro la fondiĝo de la Organizaĵo por Afrika Unueco (OAU) (nun konata kiel la Afrika Unio) la 25-an de majo 1963. Ĝi estas fame konata en diversaj landoj sur la afrika kontinento, same kiel ĉirkaŭ la mondo.

Historio
--------

La Unua Kongreso de Sendependaj Afrikaj Ŝtatoj okazis en Akrao, Ganao la 15-an de aprilo 1958. Ĝi estis kunvokita de la Ĉefministro de Ganao Dr. Kwame Nkrumah kaj partoprenis reprezentantoj de Egiptio (tiam ĝi estis parto de la Unuiĝinta Araba Respubliko), Etiopio, Ganao, Liberio, Libio, Maroko, Sudano, Tunizio kaj Kamerunio. La Respubliko de Sudafriko ne estis invitita. La konferenco ekspoziciis progreson de liberigaj movadoj sur la Afrika kontinento aldone ĝi simbolis la persistemon de la afrikanoj por liberigi sin de eksterlanda dominado kaj ekspluato.

Referencoj
----------

1. ↑   Africa Day 2019 - South African Government (angle). www.gov.za. Alirita 2019-05-16.
2. ↑   Tago de Afriko (hispane). Unuiĝintaj Nacioj. Alirita 2020-05-02.

Vidu ankaŭ
----------

* Internacia Tago de la Afrika Infano
* Panafrikanismo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tago de Afriko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Tago de Afriko (ĉe la retejo de AU)
* Libro pri la Tago de AfrikoPDF (2.2 MB) (esperante) kadre de MondaFest’ 2020
Konkorda malliberejo
La **Eksperimento ĉe la Malliberejo Konkordo** estis skizita kaj plenumita por taksi ĉu la spertoj produktitaj de la psikoaktiva drogo psilocibino, derivita de psilocibina fungo, kombinitaj kun psikoterapio, povus inspiri malliberulojn lasi siajn kontraŭsociajn vivmanierojn post kiam ili estis liberigitaj. Kiom bone ĝi funkciis estis juĝata per komparado de la ofteca kvoto de subjektoj kiuj ricevis psilocibinon kun la mezumo por aliaj Konkord-malliberuloj.

La eksperimento estis farita inter 1961-1963 en Concord State Prison, maksimum-sekureca malliberejo por junaj deliktuloj, en Konkordo, Masaĉuseco fare de esploristoj de la Universitato Harvard sub la direkto de D-ro. Timothy Leary, kiu inkludis Michael Hollingshead kaj D-rojn. Allan Cohen, Alfred Alschuder, George Litwin, Ralph Metzner, Gunther Weil, kaj Ralph Schwitzgebel, kun doktoro Madison Presnell kiel medicina kaj psikiatria konsilisto. La origina studo implikis la administradon de psilocibino por helpi grupan psikoterapion por 32 kaptitoj klopodante redukti recidivon.
**Harold de Vance Land** (naskiĝis la 18-an de decembro 1928 en Houston, Teksaso; mortis la 27-an de julio 2001 en Los-Anĝeleso, Kalifornio) estis usona ĵaza tenorsaksofonisto kaj komponisto.

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

Vivo kaj Kariero
----------------

Land alkreskis en San Diego kaj komencis muziki sur la ritmenblusa kampo. Siajn unuajn registraĵojn kiel bandestro li faris en 1949 por diskeldonejo *Savoy*. Supron spertis lia kariero en 1954/55, kiam li estis membro de la kvinopo de Max Roach kaj Clifford Brown, al kiu li ankaŭ kontribuis proprajn komponaĵojn. En 1955 li forlasis la bandon (lia posteulo fariĝis Sonny Rollins, antaŭ ol la kvinopo en 1956 malfondiĝis pro la morto de Brown) kaj transloĝiĝis reen al Los-Anĝeleso, kie loĝis lia familio ekde 1954 kaj kie lia avino estis mortonta. En 1956 ĝis 1958 li muzikis en al bando de Curtis Counce. Lia albumo *The Fox*, publikigita en 1958 havas inter malmolbopo-entuziasmuloj kultan staton. Komence hejma en malmolbopo (kaj do ekzemplulo kontraŭ la tezo, ke ĉe la okcidenta marbordo de Usono ne estus malmolbopa mondeto), li muzikis en la 1960-aj jaroj sub la influo de John Coltrane. En Los-Anĝeleso li verkis kiel studiomuzikisto, muzikis en la bando de Gerald Wilson (ekde 1955), en 1961 kun la *Jazz Giants* de Shorty Rogers, estris proprajn ensemblojn kaj estis kunestro en ensembloj kun Red Mitchell (1961/2), Bobby Hutcherson (ekde 1969 ĝis 1971), Blue Mitchell (ekde 1975 ĝis 1978). En la 1980-aj jaroj li muzikis en la bando *Timeless All Stars* kun Billy Higgins.

Ekde 1996 li estis profesoro en la ĵazfako de la Universitato de Kalifornio en Los-Anĝeleso.

Krom saksofono li ankaŭ ludis fluton kaj hobojon. Lia samnoma , naskiĝinta en 1950, estas ĵazpianisto, kiu kunmuzikis anakxu en diversaj ensembloj de sia patro.

Diskoj
------

* *The Harold Land Quintet*, 1958
* *Harold Land in the Land of Jazz*, Contemporary Records/OJC 1958 (poste aperinta kiel *Grooveyard*, laŭ la peco de pianisto Carl Perkins sur la albumo, kun Rolf Ericson, Leroy Vinnegar, Frank Butler, Carl Perkins)
* *The Fox* (HiFi Jazz, 1959) kun pianisto Elmo Hope, trumpetisto Dupree Bolton, basisto Herbie Lewis, frapinstrumentisto Frank Butler
* *West Coast Blues*, Jazzland/OJC 1960 (kun Wes Montgomery)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Selekta diskolisto Arkivigite je 2016-03-03 per la retarkivo Wayback Machine
* Marcus Woelfle: Nekrologo ĉe jazzzeitung.de
* Nekrologo ĉe The Guardian


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 391368
* GND: 13443885X
* LCCN: n81149293
* VIAF: 100314148
* ISNI: 0000 0000 7145 0800
* SUDOC: 082304696
* BNF: 13896310d
* MBA: 8f5c28d7-9fb4-4e0c-a361-53a3a257beab
* NLA: 35808367
* BIBSYS: 2129173
* ICCU: LO1V268257
* BNE: XX1344764
 |
***Julio Cezaro*** estas tragedio de Shakespeare. Ĝi rakontas la historion de Julio Cezaro kaj lia ambicio iĝi imperiestro de Romo. Kvankam multaj personoj lin konsideras la unuan imperiestron roman, estis lia nevo kaj heredulo Octavio, poste nomita Aŭgusto, kiu estis la unua imperiestro kun tiu titolo.

La falo de CezaroLa rakonto de Shakespeare rakontas pri la vivo de Cezaro kaj pri liaj sukcesoj militaj, ekde lia morto, ĝis kiam li estas mortigita de rivaloj politikaj kiuj timis ke Cezaro sin igus reĝon, vorto malŝatita en la Romia respubliko. La tragedio iĝis tiel popola ke senmortiĝis multe da esprimoj, kiel "Tio estas greka por mi", kiu en la angla signifas "Tio estas malkomprenebla por mi", kaj ankaŭ senmortiĝis la lokucio de Cezaro: "Et tu, Brute", kiu signifas "Kaj vi, Bruto", dirita antaŭ ol morti, kiam li komprenas ke lia nevo Bruto, kiu estis kiel filo por li, estas unu de liaj mortuloj. La lokucion nune oni uzas por reprezenti la plej grandan perfidon, kaj ankaŭ kiam oni estas perfidita de siaj amikoj.

El la angla al Esperanto tradukis ĝin Daniel Henry Lambert (Londono: Brita Esperantista Asocio, 1906, 86 paĝoj).

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** La tradukinto nenian penadon ŝparadas, por ĝuste kompreni la sencon, nek por esprimi ĝin per konvene elektitaj vortoj kunligitaj en belsona ritmo. **"** |
| — Alfred Edward Wackrill en "British Esperantist", 1906, paĝo 90. |

 |

Julio Cezaro en aliaj lingvoj
-----------------------------

### Esperanto

La dramon de Ŝekspiro esperantigis Daniel Henry Lambert

### Svahila

La dramon ankaŭ svahiligis la unua prezidanto de Tanzanio, Julius Nyerere.

Eksteraj Ligiloj
----------------

* Kategorio Julio Cezaro (literaturo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Esperantigo de *Julio Cezaro* (1906) en Vikimedia Komunejo

  


|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 30503
* GND: 4099351-6
* LCCN: n82021338
* VIAF: 499161819204427960007
* SUDOC: 086166328
* BNF: 11935030m
 |
***Acta Diurna*** (latino: *Ĉiutagaj Aktoj* foje tradukitaj kiel *Ĉiutagaj Publikaj Registroj*) estis ĉiutagaj romiaj oficialaj novaĵoj, speco de ĉiutaga gazeto. Ili estis ĉizitaj sur ŝtono aŭ metalo kaj prezentitaj kiel anonctabuloj en publikaj lokoj kiaj la Forumo de Romo. Ili estis nomitaj ankaŭ simple *Acta* aŭ *Diurna* aŭ foje *Acta Popidi* aŭ *Acta Publica*.

Historio
--------

La unua formo de *Acta* aperis ĉirkaŭ 131 a.K. dum la Romia Respubliko. Ties origina enhavo inkludis rezultojn de juraj procesoj kaj rezultoj de juĝoj. Poste la enhavo etendis ĝis publikigi novaĵojn kaj anoncojn kaj alitipajn notindajn informerojn kiaj elstaraj naskoj, geedziĝoj kaj mortoj. Post paro da tagoj la novaĵoj estis forigitaj kaj arkivitaj (kvankam neniu netuŝita kopio survivis ĝis nuntempe).

Publikigo de *Acta Diurna* haltis kiam la sidejo de la imperiestro translokiĝis al Konstantinopolo.

La *Acta Diurna* iel plenigis la lokon de la moderna ĵurnalo kaj de la registara oficiala gazeto. Oni citas tion kiel starto de la moderna ĵurnalismo.

"Acta Diurna" estis ankaŭ la titolo de nov-Latina gazeto, publikigita de Centaur Books.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Brian J. Wright, Tyndale Bulletin 67.1
* Encyclopaedia Britannica 1911: Acta Diurna
La esprimo "**eĉ ne malprava**" priskribas argumenton aŭ teorion, kiu asertas esti scienca, sed estas bazita sur fuŝa logiko aŭ konjektaj premisoj, kiuj ne povas esti diskutataj en rigore scienca kadro.

La esprimo estas ordinare atribuata al la teoria fizikisto Wolfgang Pauli, kiu estis konata pro siaj bruaj kontraŭstaroj al neĝusta aŭ fuŝa pensado. Rudolf Peierls dokumentis okazon, kiam "amiko montris al Pauli la eseon de juna fizikisto, kiun li suspektis nealtvalora sed pri kiu li deziris la vidpunkton de Pauli. Pauli rimarkis malfeliĉe, 'Ĝi estas eĉ ne malprava'." Tio ĉi estas ankaŭ ofte citata kiel "Ne nur estas tio ne prava; ĝi estas eĉ ne malprava" aŭ "Das ist nicht nur nicht richtig; es ist nicht einmal falsch!" en la denaska lingvo de Pauli, la germana. Peierls ankaŭ citas alian ekzemplon, kiam Pauli respondis al Lev Landau, "Kion vi diris estis tiom konfuzita, ke oni ne povas diri ĉu ĝi estas absurda aŭ ne."

La esprimo estas asociata kun la koncepto pri malpruvebleco: por serioza diskuto, ĉu ajna diraĵo estas vera aŭ malvera, la diraĵo devas plenumi la kriterion pri "malpruvebleco": la esenca ebleco, ke la diraĵo estas falsa. En ĉi tiu senco la esprimo "eĉ ne malĝusta" estas sinonima al "nemalpruvebla". 

La esprimo estas ofte uzata por priskribi pseŭdosciencon aŭ malbonan sciencon kaj estas konsiderata kiel insulta.

Vidu ankaŭ
----------

* Karl Popper