recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La **Kumu** (estone *Kumu kunstimuuseum*) estas arta muzeo en Talino, Estonio. Ĝi estas unu el la plej grandaj muzeoj en Estonio kaj unu el la plej grandaj artaj muzeoj en Norda Eŭropo. Temas pri unu el la kvin branĉoj de la *Artmuzeo de Estonio*, loĝigante ĝiajn ĉefajn oficejojn.

"Kumu" estas stiligita kofrovorta mallongigo de la estonaj vortoj  ***ku**nsti **mu**useum*  ("muzeo de arto").

Kumu prezentas kaj konstantajn kolektojn kaj provizorajn ekspoziciojn. La ĉefkolekto kovras estonan arton ekde la 18-a jarcento, inkluzive de verkoj de la periodo de la okupoj (1940–1991) kaj montrante kaj ekzemplerojn de Socialisma realismo kaj kio tiam en Sovetunio estis nomata "nekonformisma arto". En portempaj ekspozicioj prezentiĝas kaj eksterlanda kaj estona moderna kaj nuntempa arto.

Kumu honoriĝis per la prestiĝa Premio plej bona eŭropa muzeo de 2008 de la Eŭropa Muzea Forumo.

* "Kunst" - arto, la temo klaras"Kunst" - arto, la temo klaras
* 
* ... kaj la muzeanoj esperas povi surprizi... kaj la muzeanoj esperas povi surprizi

* Kategorio Kumu (muzeo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (estone)
La vizaĝo de la viro de Grauballe.
La korpo de la viro de Grauballe.
Mano de la viro de Grauballe.
La **viro de Grauballe** estas unu el la plej bone konservitaj marĉomumioj. Li estis trovita la 26-an de aprilo 1952, en marĉo apud la vilaĝo Grauballe en Jutlando, Danio. La metodo karbono 14 datis ĝin ĉirkaŭ la jaro -290, do en la ferepoko. Oni povas vidi la viron de Grauballe nuntempe en la muzeo de Moesgaard, ĉe Aarhus, Danio.

Stato
-----

La viro de Grauballe estas tre bone konservita kun ungoj kaj haroj. La fingroj estis en tiom bona stato, ke eblis fari fingropremsignojn. La koloro de la haŭto kaj de la haroj ŝanĝis pro la kondiĉoj en la marĉo. Neniaj vestaĵoj aŭ juveloj estis trovitaj apud li.

Morto
-----

La viro de Grauballe mortis ĉar oni distranĉis lian gorĝon, sed li havis ankaŭ rompiĝintajn kranion kaj kruron. Oni ne scias kial li estis mortigita. Oni supozas, ke kiel aliaj marĉomumioj li mortis kiel oferto aŭ estis punekzekutita.

Lasttempaj skanaĵoj rekonstruis lian vizaĝon kaj montris multajn faktojn, kiel tiun ke li ekmalsaniĝis pri podagro. Krom tio li ŝajne estis sana viro, ĉirkaŭ 30-jaraĝa. Li ŝajne ne manlaboris, ĉar la ungoj estis tre flegitaj, li apartenis verŝajne al alta socia tavolo.

En lia stomako troviĝis la restoj de lia lasta manĝo: linsemoj, hordeo, kaj entute eroj de pli ol 60 diversaj herboj.

Apud la kadavro troviĝis kelkaj tri centimetrojn longaj betulbastonetoj. Tiajn lignaĵojn, en kiujn oni gravuris magiajn simbolojn, uzis la ĝermanoj por loti. Eble tiel estis elektita la viro de Grauballe por morti.

En literaturo
-------------

La viro de Grauballe estas temo de poemo de Seamus Heaney.

Bibliografio
------------

* Peter V. Glob: *Die Schläfer im Moor* (la dormantoj en la marĉo). Winkler, München 1966
* M. Gebühr: *Moorleichen in Schleswig-Holstein* (marĉomumioj en Schleswig-Holstein. Wachholtz, Neumünster 2002 ISBN 3-529-01870-8
* Wijnand van der Sanden *Mumien aus dem Moor - Die vor- und frühgeschichtlichen Moorleichen aus Nordwesteuropa* (mumioj el la marĉo - pra kaj fruhistoriaj marĉokadavroj el nordokcidenta Eŭropo). Drents Museum / Batavian Lion International, Amsterdam 1996. ISBN 90-6707-416-0

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Viro de Grauballe en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* The Grauballe Man, muzeo de Moesgaard Arkivigite je 2006-01-15 per la retarkivo Wayback Machine
* *The Grauballe Man* - poemo de Seamus Heaney

Koordinatoj: 56° 12′ 34″ N 9° 37′ 50″ O﻿ / ﻿56.20944 °N, 9.63056 °O﻿ / 56.20944; 9.63056 (mapo)

1. ↑
2. ↑
**New Harmony** ("Nova Harmonio") estas urbeto en Indianao, Usono. Ĉe la censo de 2000, 916 homoj loĝis en la urbo.

New Harmony en la jaro 1831. Skizo el Charles Alexandre Lesueur.
New Harmony estas plej fama pro sia historio. Unue nomita nur "Harmony", la urbon konstruis la "Harmonio Socio", estrita de Georg Rapp. Ĉi tiu estis la dua el tri urboj konstruita de ĉi tiu Germana religia grupo, ankaŭ nomita la "Rappistoj." Kiam la Socio moviĝis al Pensilvanio, ili vendis la teron kaj konstruaĵojn al Robert Owen, Kimra utopia pensisto kaj socia reformisto, kiu renomis ĝin "New Harmony." Owen provis krei utopian komunumon, kaj komencis varbi loĝantojn en 1825. La urbo malpermisis monon kaj aliajn varojn. Sed la komunumo disiĝis kaj la eksperimento finis en 1829 pro daŭraj kvereloj.

New Harmony ankaŭ estas la hejmo de la Paul Tillich Parko, kiu memorigas la faman 20a-jarcentan teologon Paul Tillich. La parko dediĉiĝis je la dua de Junio, 1963, kaj la cindroj de Tillich entombiĝis tie post lia morto en 1965.

* New Harmony en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio New Harmony en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



  

  

* New Harmony en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio New Harmony en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* New Harmony en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio New Harmony en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 59057
* GND: 4101159-4
* LCCN: n80040387
* VIAF: 239624474
 |
la "krimea ponto" en Moskvo
**Moskvo-rivero** (ruse *Москва-река*), gramatike ankaŭ nomebla **Moskva rivero**, estas rivero en la eŭropa parto de Rusio. Ĝi estas maldekstra alfluanto de rivero Okao, la enfluo estas ĉe urbo Kolomna.

La longeco de Moskvo-rivero estas 502 km, areo de ĝia baseno egalas 17600 km², entuta diferenco de supraĵaltoj atingas 150.0 m.

La rivero fluas tra Smolenska provinco, Moskva provinco kaj urbo Moskvo.

En la ĉefurbo de Rusio Moskvo-riveron alfluas multaj riveretoj inkluzive plej abundan riveron Jaŭza, kun kiu ĝi ligiĝas apud Kremlo, kaj Neglinnaja. Antaŭe en Moskvo okazis pluraj inundoj kaj por likvidi ties negativajn rezultojn oni elfosis grandan kanalon kaj faris ĉirkaŭ 300 lagetojn.

Ekzistas tri ĉefaj toponimiaj versioj de origino kaj interpreto de la baza vorto *Moskvo*. La unua, plej ofte citata diras, ke ĉi-loko ĉiam estis malseka kaj do rusaj prauloj per sia antikva lingvo nomis ĝin tiel. La dua supozas, ke la vortradiko venis el lingvo de iu nerusa popolo kaj signifas ursino. La tria estas simila al la dua versio, sed signifo estas malsama - bova vadejo.

Kvankam en la malnovrusa lingvo la rivero donis sian nomon al urbo Moskvo (aperinta ĉe ĝiaj bordoj en 1147), en la modernaj lingvoj *Moskvo* nepre indikas la urbon, kaj por indiki la riveron oni nepre uzu la derivaĵon *Moskvo-rivero*.

* Kategorio Moskvo-rivero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Bildaro
-------

* mapo de Moskvo-riveromapo de Moskvo-rivero
* kapelo ĉe la fonto de la riverokapelo ĉe la fonto de la rivero
* ĉi tie ĝi enfluas la ĉefurbon Moskvoĉi tie ĝi enfluas la ĉefurbon Moskvo
* apud Kolomna ĝi enfluas Okaonapud Kolomna ĝi enfluas Okaon
* Nokta vidoNokta vido

Noto
----

1. ↑  Vd Moskvo-rivero en ReVo.
Parokoj de Andoro.
La **teritoria organizado de Andoro** estas strukturita en sep parokoj (*parròquies* en la kataluna), kiuj estas la unuaj kaj lastaj administraj instancoj sub la andora registaro. Kelkaj el ili havas subigitajn unuojn: Ordino, La Massana kaj Sant Julià de Lòria subdividiĝas en *kvaronojn* (*quarts*), kaj la paroko Canillo laŭ *najbaraĵoj* (*veïnats*). La parokoj ricevas la nomon de la respektiva ĉefurbo. La parokoj havas kaj religian kaj civilan funkcion.

Parokoj
-------


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| N-o deordo | **Paroko** | **Areo**(en km²) | **Loĝantaro(2008)** | **Loĝdenso(2008)**(lox/km²) | **Poŝtkodo** |
| 1 | Canillo | 121 | 5.625 | 46 | AD100 |
| 2 | Encamp | 74 | 14.234 | 192 | AD200 |
| 3 | Ordino | 89 | 3.947 | 44 | AD300 |
| 4 | La Massana | 61 | 9.635 | 157 | AD400 |
| 5 | Andoro Malnova (ĉefurbo) | 12 | 24.678 | 2056 | AD500 |
| 6 | Sant Julià de Lòria | 60 | 9.651 | 160 | AD600 |
| 7 | Escaldes-Engordany | 47 | 16.714 | 355 | AD700 |
|   | **Andoro** | 468 | 84.484 | 180 |  |

  

Noto: La limoj inter Canillo kaj Encamp estas diskutitaj laŭ la t.e. Tereno de Konkordo.

Referencoj
----------

1. ↑   Departament d'Estudis i Estadística. Arkivita el la originalo je 2010-12-10. Alirita 2012-04-19.
La muzeo en la centro de la vilaĝo. La **Muzeo pri termometroj** (germane *Thermometermuseum*) troviĝas en Geraberg, Plan nr 9.

Priskribo
---------

La unua germana muzeo pri termometroj malfermitis en januaro de 2002 parte, en junio 2004 entute. Estas la muzeo ene de monumentprotektita konstruaĵo en la historia kerno de la vilaĝo.

La valoj de la riveroj Ilm kaj Gera estas la lulilo de la germana industria termometrio; sekve konstruitis en 1960 surloke ankaŭ la dua plej granda fabriko de termometroj en Eŭropo.

Tamen postflareblas la spuroj de termometrio jam ĝis la fino de la 16-a jarcento. Rekonstruo de aer-termoskopo laŭ la planoj de Galileo Galilei ebligas la observon de la koncernita fizika procedo.

Ĉiu ajn konas klinikajn termometrojn: sed nur malmultaj konas la diferencon inter likvotermometro el vitro kaj radiado-termometro. Ankaŭ la konekto inter mezurado de temperaturo kaj elektra rezistanco ne al ĉiuj klaras. Pro tio sendube indas veni, gapi kaj lerni. Pioniro de termometrofarado en Turingio estis ekz. Franz Ferdinand Greiner.

Literaturo
----------

Museumsverband Thüringen (eld.): *Museen in Thüringen*, Edition Leipzig 2001, ISBN 978-3-361-00612-0, p. 77

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Muzeo pri termometroj (Geraberg) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hejmpaĝo de la muzeo.
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Riverborda vito** |
| --- |
|  |
| Vitis riparia*Vitis riparia* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonoj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Vitaloj *Vitales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Vitacoj *Vitaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | **Vito** *Vitis*L. 1753 |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | Riverborda vito *Vitis riparia* |
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Riverborda vito  |

 |
| v • d • r |

***Vitis riparia*** Micĥ, komune konata kiel **Riverborda vito**, estas vito, indiĝena de Nordameriko kaj grimpanta kaj rampanta, distribuita etende el Kebekio al Teksaso, kaj el Montano al Nov-Anglio.

Priskribo
---------

Ĝi longe vivas kaj kapablas grimpi ĝis atingi la arbaran kanopeon de plej altaj arboj. La maturaj vitoj havas ŝelon kun fendoj de diametro de kelkaj centimetroj. La folioj estas alternaj, ofte kun ĉiroj aŭ infloreskoj, tre dentecaj, 2-10 in (5-25 cm) de longo kaj 2-8 in (5-20 cm) de larĝo, foje kun malabundaj haroj kaj vejnoj en reverso.

La florado de *Vitis riparia* okazas en majo aŭ junio kaj produktas malgrandajn berojn de 6 al 15 mm de blueca al nigra koloroj.

Burĝonoj
--------

Habitato
--------

Kultivaĵoj
----------

Ĝi facile hibridiĝas.

Taksonomio
----------

Sinonimoj estas la jenaj:

* *Vitis cordifolia* var. *riparia* (Micĥ.) A. Gray
* *Vitis palmata* Vahl
* *Vitis vulpina* Leconte nom. illeg.
* *Vitis vinifera* var. *palmata* (Vahl) Kuntze

Referencoj
----------

1. ↑  sv:Doftvin

* Vitis riparia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Vitis riparia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Vitis riparia en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Eimbeckhausen, muzea areo La **Germana seĝa muzeo** (germane: *Deutsches Stuhlmuseum*) troviĝas en Eimbeckhausen, urboparto de Bad Münder am Deister, Germanio, en la strato Fritz-Hahne-Straße nr 6.

Priskribo
---------

En la seĝa muzeo ĉio temas pri la lignaj sexjoj. En tutfamilie taŭga ekspozicio oni rakontas la historion de seĝoproduktado kaj montras kiamaniere seĝoj akompanis la homojn tra ĉiuj ekpokoj. Tenadas la muzeon tiun ĉi honoroficuloj sub la ŝirmo de la amikara societo *Verein Deutsches Stuhlmuseum Eimbeckhausen e.V.*. En muzea kafejo kaj ĝardeno eblas ripozumi malantaŭ aŭ antaŭ la muzeovizito.

Troviĝas ene pli ol 1500 seĝoj el diversaj stilaj epokoj, kiujn oni riparas surloke laŭnecese. Tiel ne nur oni dokumentadas sed ankaŭ malnovajn teknikojn konservadas. La muzeo do aŭtomate iĝis multampleksa fakcentro.

Historio
--------

En Eimbeckhausen estas la komencoj de la seĝindustrio de la Deister-Süntel-valo. Inter 1820 kaj la 1970-aj jaroj seĝofarado estis tre grave por la regiono. Ĝis pli ol dek miloj da homoj laboris dum la florado de tiu ĉi industrio en la regiono. En 1930 nur en Eimbeckhausen faritis pli ol 350 diversaj seĝomodeloj kaj en 1937 fabrikitis ĉ. 400.000 seĝoj. Post 1950 oni produktis en la regiono ĉ. 22.000 seĝoj, potage.

Fonto
-----

Arbeitskreis der Museen im Landkreis Hameln-Pyrmont (eld): *Museumsführer für den Landreis Hameln-Pyrmont*, faldfolio, 1-a eldono, 2014.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hejmpaĝo
La **Luterana preĝejo** estas religia historia monumento en urbo Encs (Hungario).

Historio
--------

La preĝejo estis konstruita en 2005. Nur 8 jaroj forpasis de la elekto de la loko ĝis la konsekro. Pro la nekutima formo ĝi estis deklarita historia monumento jam en 2007.

Konstruaĵo
----------

Tiu luterana kirko situas sola en rando de la urbo laŭ strato, kie ĝuste estas la kvara (lasta) kirko. Dum solenaĵoj la 4 preĝejoj sonoras kune. La konstruaĵo ne havas geometrian formon, la plej okulfrapa estas granda arko kaj estas videbla ankaŭ la reliefanta prisma turo. Estas ankaŭ korpo (plejparte brikoforma). Pro la eksteraĵoj nek la interna spaco estas geometria, ĝi sekvas la arkon kaj dikiĝas laŭ la arko de la enirejo ĝis la altara speco. Sur la teretaĝo troviĝas la spaco (komprenu navo) kaj la pastra oficejo kun aparta enirejo. Sur la unua etaĝo estas 2 galerioj kaj kunvena ĉambro.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* 
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Kanalkovrilo en Vajmaro, gisita en Wurzbach La **Gisejo Heinrichshütte** (germane: *Technisches Schaudenkmal Gießerei Heinrichshütte*) troviĝas en Wurzbach, Leutenberger Straße nr 44.

Historio
--------

El la granda nombro da ferfabrikoj en la ferregiono de la norda Frankonia Arbaro restis nur *Heinrichshütte* proksime de Wurzbach. Ĝi konstruitis en 1729 kiel dratfabriko. Post brulo ĝi nove konstruitis en 1836 kaj ekde tiam funkciis kiel fergisejo. Krom la fabrikaj ejoj (kun altforno, per akvoforta movita blovaparato, gisada halo kun gruo) ekzistas ankaŭ du loĝejoj por la laboristaro, la domo de la uzinestro kaj gastejo. Ĉiuj konstruaĵoj bonege konservitis, ĉar fabriko funkciis ĝis 1981. En la jaro 1982 ĝi deklaritis monumento teknika. En la 1-a de majo 1983 ĝi inaŭguritis kiel muzeo per solena gapgisado.

Kolektoj
--------

Gapgisadoj okazantaj ĉiun semajnon igis la muzeon unika en tuta Germanlando. En la elmontra salonego videblas ekspozicio kun belegaj malnovaj fornetoj, kamenpletoj, forĝeja ateliero, malnovaj bor- , tir- kaj trenmaŝinoj; krome admireblas granda akvorado 260 jarojn aĝa. En alia salonego staras varmaermotoroj funkciantaj. Kulmino porvizitanta estas ĉiam denove la startigo de vapormaŝino el Unterwellenborn kun ĝiaj 15.000 ĉevalpovoj.

Literaturo
----------

* Museumsverband Thüringen (eld.): *Museen in Thüringen*, Edition Leipzig 2006, ISBN 978-3-361-00612-0, p. 202

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hejmpaĝo de la muzeo.
Akrido havas malferman cirkulan sistemon, en kiu hemolimfo moviĝas tra interkonektitaj spacoj ĉirkaŭ la organoj.
**Hemolimfo** aŭ **sangolimfo** estas fluaĵo analoga al la sango de vertebruloj, kiu cirkulas en la interno de la korpo de artropodo en rekta kontakto kun la histoj de la animalo. Ĝi estas komponita de flua plasmo en kiu la hemolimfaj ĉeloj nomitaj hemocitoj flosas. Aldone al hemocitoj, la plasmo enhavas ankaŭ multajn kemiaĵojn. Ĝi estas la grava histotipo de la malferma cirkula sistemo karaktera de artropodoj (ekz. araneedoj, krustuloj kaj insektoj). Krome, ankaŭ ne-artropodoj kiel moluskoj posedas hemolimfan cirkulan sistemon.

Delonge oni supozis, ke sistemoj por transporto de oksigeno estas nenecesaj en insektoj, sed oni trovis praaan kaj funkcian hemocianinon en la hemolimfo. Tiu "sango" de insektoj ĝenerale ne portas hemoglobinon, kvankam ĝi povas esti en la trakea sistemo anstataŭe kaj ludas ian rolon en spirado.

Notoj
-----

1. ↑  Chapman 1998,
2. ↑   Wyatt, G. R. (1961). "The Biochemistry of Insect Hemolymph". Annual Review of Entomology. 6: 75–102. doi:10.1146/annurev.en.06.010161.000451.
3. ↑   Hagner-Holler, Silke; Schoen, Axel; Erker, Wolfgang; Marden, James H.; Rupprecht, Rainer; Decker, Heinz; Burmester, Thorsten (2004-01-20). "A respiratory hemocyanin from an insect". Proceedings of the National Academy of Sciences. 101 (3): 871–874. doi:10.1073/pnas.0305872101. ISSN 0027-8424. PMID 14715904.
4. ↑   Hankeln, Thomas; Jaenicke, Viviane; Kiger, Laurent; Dewilde, Sylvia; Ungerechts, Guy; Schmidt, Marc; Urban, Joachim; Marden, Michael C.; Moens, Luc; Burmester, Thorsten (2002-06-04). "Characterization of Drosophila Hemoglobin". Journal of Biological Chemistry. 277 (32): 29012–29017. doi:10.1074/jbc.m204009200. ISSN 0021-9258. Alirita la 1an de marto 2020.

* Kategorio Hemolimfo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La ekspansio de Svedio inter la jaroj 1560 kaj 1660
Scanian War Collage
**Skania Milito** (dane *Skånske Krig*, svede *Skånska kriget*) estas la nomo de armea konflikto inter la reĝlandoj Danio-Norvegio kaj Svedio pri la regiono Skanio en la nuntempa suda Svedio, kiu evoluis paralele al la Brandenburgia-Svedia Milito inter Brandenburgio-Prusio kaj Svedio en norda Germanio kaj ankaŭ en eŭropa nivelo samtempe al la Franca-Nederlanda Milito: Svedio estis aliancano de Francio, dum Aŭstrio, Brandenburgio-Prusio, Danio kaj Hispanio estis alianciĝintaj kun Nederlando.

Dum junio 1676 la armeo de Danio ekbatalis en Skanio kun la celo rekonkeri la antaŭe danie posedatan regionon. Sed sen esti atinginta tion, Danio kaj Svedio la 26-an de septembro 1679 interkonsentis pri la paca Traktato de Lund.

Militofinoj kaj pripacaj kontraktoj
-----------------------------------

Dum somero 1678 finiĝis la Franca-Nederlanda Milito per la Traktato de Nijmegen - Danio kaj Brandenburgio-Prusio per tio perdis siajn antaŭajn aliancanojn. Laŭ la  Traktato de Saint-Germain-en-Laye Svedio cedis nur kelkajn malgrandajn areojn en Germanio al Brandenburgio-Prusio; per la Traktato de Lund la milito inter Danio kaj Svedio finiĝis sen teritoriaj ŝanĝoj.

* Kategorio Skania Milito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Joseph Willibrord MÄHLER** (10a de Junio 1778, Koblenco-Ehrenbreitstein – 20a de Junio 1860, Vieno) estis germana pentristo. Liaj gepatroj estis Franz Josef Mähler kaj Anna Johanna, denaske Vacano. Li unuafoje servis kiel metilernanto en Dresdeno kun Anton Graff por iĝi pentristo kaj poste, li pluigis studojn ĉe la Akademio de Belartoj de Vieno. Mähler poste decidis starti civilan karieron kaj iĝis oficiro de la sekreta servo *Geheime Kabinettskanzlei* en Vieno. Tiam, pentrarto estis nur ŝatokupo por li.

*Portreto de Beethoven* (Joseph Mähler, ĉirkaŭ 1804), en la epoko de la *Sonata Appassionata* kaj de *Fidelio*.
Mähler estis prezentita al Ludwig van Beethoven fare de amiko de Beethoven el la lernejaj tempoj nome Stephan von Breuning ĉirkaŭ 1803. Post unu jaro, li pentris sian unuan portreton de Beethoven, kiu montras tri kvaronojn de la korpo de la komponisto en arkadia pejzaĝo, tenanta lir-gitaron en sia mano. (Nune, tiu pentraĵo estas en la Beethoven Memorial, nome Domo Pasqualati en Vieno.) En la 19a jarcento, tiu ilustraĵo – unu el malmultaj priskriboj de Beethoven kiam li estis juna – ĉefe iĝis fama pro litografio fare de Josef Kriehuber.

* Kategorio Willibrord Joseph Mähler en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 606808
* GND: 1020214309
* VIAF: 232218948 96080405, 232218948
* ISNI: 0000 0003 6747 473X
* ULAN: 500059444
* MBA: 0f8521f4-e138-4eca-922f-94b1c61f79e8 a94ac1e7-f6ff-4d2c-ad9c-741ed9f801ca, 0f8521f4-e138-4eca-922f-94b1c61f79e8
* RKD: 51995
 |



1. ↑   Wacha: "Mähler, Joseph Willibrord". In: Österreichisches Biographisches Lexikon 1815–1950 (ÖBL). Vol. 5, Austrian Academy of Sciences, Vienna 1972, p. 404.  Alirinta la 19an de Marto 2018.
Mapo montranta la diversajn ilirajn tribojn.
La **Iliroj** estis antikva popolo kiu loĝis en la okcidento de Balkanio kaj en la sudorienta marbordo de Italio (Mesapia), el hindeŭropa origino. Ilia lingvo, la ilira, apenaŭ estas konata, nur pere de kelkaj spuroj lasitaj en la onomastiko de la regiono kaj kelkfoje en alilingvaj tekstoj.

La teritorio loĝata de la iliroj estis konata kiel Ilirujo por grekaj kaj romiaj aŭtoroj, teritorio kie nuntempe troviĝas partoj de eksa Jugoslavio kaj Albanio, inter la Adriatiko okcidente, rivero Dravo norde, la rivero Morava oriente kaj la elfluejo de la rivero Vjosë sude. La unua rakonto pri la iliroj venas de *Periplo* aŭ *Marborda Rakonto*, antikva greka teksto de la duono de la 4-a jarcento a.K.

Ĉi triboj, aŭ almenaŭ granda parto el ili, verŝajne kunhavis komunan lingvon, el kiu oni nur havas malmultajn disajn informojn, kiu ne permesas klasifiki ĝin kiel hindeŭropa lingvo. La ilira malaperis jam en la 5-a jarcento p.K.

Tamen, "iliroj" estis ĝenerala vorto uzata de la grekoj por siaj nordaj najbaroj, kiu estis ampleksa kaj apenaŭ difinita popolaro, kaj hodiaŭ ne estas tute klara la kultura kaj lingva unueco inter ili. Nunaj albanoj konsideras sin kiel posteuloj de la ilira kulturo.

* Iliroj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Iliroj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Bildkunmetaĵo de la milito
Pentraĵoj el la dua duono de la 18-a jarcento (dekstrume, komencante supre maldekstre): Batalo de Hochkirch, Batalo de Lago Georgo, Batalo de Prago, Batalo de Plassey .
La partoprenantoj de la Sepjara milito: - ﻿ Britio, Prusio, Portugalio kun la aliancanoj
- ﻿ Francio, Hispanio, Aŭstrio, Rusio, Svedio kun la aliancanoj

En la **Sepjara milito** (1756-1763) batalis je unu flanko Britio kaj Prusio kaj je la alia Aŭstrio, Francio, Rusio - do ĉiuj eŭropaj grandaj potencoj de la epoko. Partoprenis ankaŭ multaj pli malgrandaj ŝtatoj. La milito disvolviĝis en la Centra Eŭropo, Nordameriko (kiel Franc-Brita Indiana Milito), Hindio, Karibio kaj sur diversaj oceanoj. Oni do povas rigardi ĝin la unua mondmilito. Unio de Pollando-Litovio (nomata: Respubliko de Ambaŭ Nacioj) estis tiam neŭtrala, tamen tra tiu teritorio tramarŝis la rusa armeo (vidu la apudan mapon).

Bataloj
-------

La milit-operacoj de la rusia armeo tra neŭtrala teritorio de la Unio de Pollando-Litovio (namata: Respubliko de Ambaŭ Nacioj), dum la Sepjara milito (1756–1763).
* Batalo ĉe Domašov

Rezultoj
--------

En la 10-a de februaro 1763, la Traktato de Parizo estis subskribita de la duko Choiseul, la markizo de Grimaldi kaj la duko de Bedford. La pactraktatoj kiuj finigis la sepjaran militon estis venko por la Reĝlando de Granda Britio kaj por la Reĝlando Prusio. Por la Reĝlando Francio la fino de la milito rezultis en la perdo de la plej granda parto de ties posedoj en Ameriko kaj Azio.

Bildaro
-------

* Frederiko la 2-a de Prusio (1712-1786), reĝo de Prusio 1740-1786Frederiko la 2-a de Prusio (1712-1786), reĝo de Prusio 1740-1786
* la aŭstra imperiestrino Maria Teresiala aŭstra imperiestrino Maria Teresia
* memorejo pri la Sepjara Milito en Krefeld (Nordrejn-Vestfalio)memorejo pri la Sepjara Milito en Krefeld (Nordrejn-Vestfalio)
* la franca armeo atakas Novlandon, 1762la franca armeo atakas Novlandon, 1762

Vidu ankaŭ
----------

* Mondmilito
* Traktato de Parizo (1763)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2006-02-13 per la retarkivo Wayback Machine (mult)ampleksa retejo pri la eventoj kaj la partoprenantoj en la Sepjara Milito
* Arkivigite je 2005-04-12 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* [*rompita ligilo*]

  

* Sepjara milito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Sepjara milito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 26041
* GND: 4054839-9
* LCCN: sh85120422
* BNF: 11941570g
* NDL: 00571280
* NKC: ph125466
* BNE: XX531469
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  Redaktas | **Ĉi tiu artikolo estas redaktata de iu.**

---

Por eviti la riskon de redaktokonflikto, ne redaktu la artikolon. Kontrolu la kronologion kaj forigu la ŝablonon, se necese. |

Hipivojo.
Hipioj vizitantaj hipiojn en Kabulo, 1976.
**Hipivojo** (en angla *Hippie trail*) estas nomo havigita por translanda vojo fare de membroj de la hipia subkulturo kaj aliaj veturantoj el la mezo da la 1950-aj jaroj ĝis fino de la 1970-aj jaroj veturantaj el Eŭropo kaj Okcidenta Azio tra Suda Azio kiel ĉe Afganio, Pakistano, Barato, Nepalo, Srilanko, Bangladeŝo ĝis Tajlando. La hipivojo estis formo de alternativa turismo, kaj unu el la ŝlosilaj elementoj estis veturado tiom malmultekoste eble, ĉefe etendante la longdaŭron eksterhejme. La termino "hipio" iĝis aktuala meze ĝis fine de la 1960-aj jaroj; "beatnik" estis antaŭa termino por la finaj 1950-aj jaroj.

In every major stop of the hippie trail, there were hotels, restaurants and cafés for Westerners, who networked with each other as they travelled east and west. The hippies tended to interact more with the local population than traditional sightseers did.

The hippie trail largely ended in the late 1970s primarily due to both the Iranian Revolution resulting in an anti-Western government, and the Soviet invasion of Afghanistan, closing the route to Western travelers.

Ekde la malfruaj 1960-aj jaroj, Afganio estis populara ero de la fama Hipivojo, altirante multajn eŭropanojn kaj amerikanojn. El Irano la vojo kondukis tra diversaj afganaj provincoj kaj urboj, interalie Herato, Kandaharo, kaj Kabulo, antaŭ transiro al norda Pakistano, norda Barato, kaj Nepalo.

1. 1 2 3   A Brief History of the Hippie Trail. Arkivita el la originalo je 28a de Julio 2020. Alirita 8a de Majo 2015.
2. ↑ .  Touch the Sky: the Hippie Trail and other forms of alternative tourism. Arkivita el la originalo je 7a de Junio 2018. Alirita 30a de Januaro 2017.
3. ↑  "The Lonely Planet Journey: The Hippie Trail",  *Independent*, 5a de Novembro 2011.
4. ↑
5. ↑   The Hippie Trail: See how Lonely Planet was born. Alirita 2022-05-14.
6. ↑ .  Legacy of the hippie trail (angle) (2007-08-13). Alirita 2022-05-14.
7. ↑   Origins of the hippie trail. Arkivita el la originalo je 2020-11-11. Alirita 13-a de junio 2020.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2020-11-11. Alirita 2021-09-13.
8. ↑   The hippie trail. Arkivita el la originalo je 2021-03-08. Alirita 13-a de junio 2020.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2021-03-08. Alirita 2021-09-13.
**Rajbareli,**  hindie **रायबरेली**, urdue **رائے بریلی** estas urbego en norda Barato, en subŝtato Utar-Pradeŝo, en kantono de Laknaŭo, en la samnoma distrikto, kie ĝi estas ties sidejo.

Palaco en Rajbareli

Demografio
----------

En 2011 Rajbareli havis 191 316 da loĝantoj kaj atingis la internacian kvalifikon urbego
(pli granda, ol cent mil) en la 1980-aj jaroj.

Geografio
---------

Rajbareli situas sur ebenaĵo laŭ rivero sur averaĝa alteco de 110 m. super la marnivelo. Fatehpur troviĝas 57, kantona sidejo kaj subŝtata ĉefurbo Laknaŭo 72, Barabanki 76, Unnao 82, Sultanpur 84, Kanpur 100, Prajagraĝo kaj Fajzabad (Barato) 107, tutlanda ĉefurbo Delhio 477, Kolkata 830, Mumbajo 1183 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

Rajbareli travivis islaman (15-a jarcento), mogolan (17-a jarcento), fine britan dominadon ĝis 1947. La distrikto de Rajbareli estis kreita fare de la britoj en 1858.

Ekonomio
--------

Rajbareli estas industria urbo. La fabriko pri telefonaj ekipaĵoj estis establita en 1948, pri fervojaj ekipaĵoj en 2012.

Eduko
-----

En Rajbareli universitato, altlernejoj, institutoj kaj akademio funkcias.

Lingvoj
-------

En Rajbareli la oficialaj lingvoj estas la hindia, angla kaj urdua.

Religioj
--------

La ĉefa religio en Rajbareli estas hinduismo (74%), poste islamo (25%).

Klimato
-------

Rajbareli situas en varma subtropika klimato. averaĝe pluvas jare ĉirkaŭ 1200 mm. Inter julio kaj septembro ofte pluvas pro la musonoj, en la ceteraj monatoj apenaŭ. La jara averaĝa temperaturo estas 26 °C.

Stacidomo en Rajbareli

Trafiko
-------

Rajbareli estas konektita fervoje al Prajagraĝo kun 2 malsamaj linioj, krome al Unnao kaj Laknaŭo. 7 vojoj kuras al tiu ĉi urbego. La plej proksima flughaveno funkcias en Laknaŭo.

Vidindaĵoj
----------

* pluraj preĝejoj, precipe hinduaj temploj kaj moskeoj
* fortikaĵo
* palaco
* maŭzoleo

Fontoj
------

* WikiTrans


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Barato |

* HosteloHostelo
* AltlernejoAltlernejo
Kajambe en Aŭgusto 2009.
**Kajambe** aŭ **Cayambe** (aŭ **Volcán Cayambe**) estas la nomo de vulkano situa en la *Centra Kordilero*, nome montaro de ekvadoraj Andoj. Ĝi situas en Piĉinĉa je ĉirkaŭ 70 km nordoriente de Kito. Ĝi estas la tria plej alta monto en Ekvadoro.

Cayambe, kiu havas permanentan neĝoĉapon, estas vulkanaro el Holoceno kiu laste erupciis en Marto 1786. Ĉirkaŭ 4 690 m alta en sia suda deklivo, ĝi estas la plej alta pinto en la mondo trapasata de Ekvatoro kaj la nura pinto en Ekvatoro kun neĝokovro. Tiu vulkano kaj plej el ties deklivoj estas ene de Ekologia Rezervejo Kajambe Koka.

Kajambe estis unuafoje grimpita fare de la brita aventuristo Edward Whymper kaj liaj du italaj gvidistoj kaj kompanoj nome Juan Antonio kaj Luis Carrel en 1880, kaj ĝi estas nuntempe tre ŝatata de montogrimpistoj.

0° 1′ 30″ N 77° 59′ 20″ U﻿ / ﻿0.02500 °N, 77.98889 °U﻿ / 0.02500; -77.98889 (mapo)

Referencoj
----------

1. ↑   "Cayambe". Tutmonda Vulkanisma Programo. Smithsonian Institution.  Alirita la 24an de Januaro 2017.

* Cayambe, Instituto Geofísico de la Escuela Politécnica Nacional
* Cayambe: Etimologio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kajambe (vulkano) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kajambe (vulkano) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Fotoj de Andoj
* Climbing Trip Report Arkivigite je 2007-09-29 per la retarkivo Wayback Machine
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Zantedesĥio** |
| --- |
|  |
| Zantedeschia elliottiana*Zantedeschia elliottiana* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Liliopsida *Liliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Alismaloj *Alismatales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Arumacoj *Araceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | ***Zantedeschia***K.Koch |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specioj |
| *28 specioj;* |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Zantedesĥio  |

 |
| v • d • r |

La **zantedesĥio**[*mankas fonto*] aŭ **zantedeskio** (***Zantedeschia***) estas afrotropisa genro de 28 specioj de florplantoj en la familio de arumacoj, indiĝena en suda Afriko de Sud-Afriko al Malavio. La kutima, ordinara nomo de la genro estas ofte *kalao*, sed tio estas konfuziga, erara. Aliflanke, la scienca botanika nomo de tiu genro estis elektita honore al la itala botanikisto Giovanni Zantedeschi (1773-1846), kies elparolo estas "zantedeski". La fina "ch" en tiu nomo ne estas el greka origino, pro tio la termino "zantedesĥio" estas etimologie malpli logika ol "zantedeskio".

La plantoj de tiu genro estas rizomaj herboj kun grando de 1-2,5 m kaj kun folioj longaj 15-45 cm. La floroj formas spadikon, kun larĝa, brilkolora brakteo, ĉirkaŭanta la infloreskon.

Specioj
* *Zantedeschia aethiopica* -
* *Zantedeschia odorata*
* *Zantedeschia albomaculata* -
* *Zantedeschia elliottiana* - flavflora zantedesĥio
* *Zantedeschia jucunda*
* *Zantedeschia pentlandii*
* *Zantedeschia rehmannii* - rozkolora zantedesĥio

La flavflora zantedesĥio kreskas ĝis 50-100 cm, floradas de majo ĝis aŭgusto, bezonas 22-25 Celsiuson dum kresko, la tubero 6-8 Celsiuson vintre. Ĝi bezonas abundan akvumadon, oni povas multobligi ĝin en januaro per semado de grajno aŭ per flanka tubero. Dum ripoza tempo, la floro tute ne (apenaŭ) bezonas akvon. La unua florado okazas en la 3-a jaro.

Galerio
-------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

* Zantedeschia aethiopica*Zantedeschia aethiopica*
* Zantedeschia aethiopica*Zantedeschia aethiopica*
* Zantedeschia sp.*Zantedeschia* sp.

Referencoj
----------

1. ↑  *Listo de plantoj baza* ĉe Google Sheets

* Zantedesĥio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Zantedesĥio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Zantedesĥio en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Sándor Károly KISS** [ŝAndor kAroj kiŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kiss Sándor Károly,** france **Alexandre (Charles) Kiss** [aleksandr ŝArl] estis hungardevena-franca juristo, pedagogo, membro ekstera de Hungara Scienca Akademio (1990).

Sándor Károly Kiss  naskiĝis la 2-an de junio 1925 en Budapeŝto. Li mortis la 22-an de marto 2007 en Strasbourg.

Biografio
---------

Sándor Károly Kiss frekventis universitatojn komence en sia naskiĝurbo, poste en Hago kaj Parizo. Post lernado li ne hejmenvenis, sed li laboris inter 1951-1993 en *Centre national de la recherche scientifique* ĝis la pensiuliĝo. Ekde 1963 li instruis en diversaj universitatoj. En 1969 kun René Cassin kaj aliaj li fondis *Institut international des droits de l’homme* en Strasbourg. Li ofte donis konsilojn al UNO kaj UNESCO. Li okupiĝis precipe pri franca kaj internacia juroj, homaj rajtoj, mediprotekto. Li ricevis honoran legion en 1993, francajn premiojn ekde 1971, fine aŭstran premion en 1988.

Verkaro (elekto)
----------------

* *L’abus de droit en droit international* (1952)
* *Los principios generales del derecho del medio ambiente* (1975)
* *Droit international de l’environnement* (1989)
* *Guide to international environmental law* (2007)

Fontoj
------

* franclingva biografio Arkivigite je 2008-11-20 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 446819
* GND: 128452544
* LCCN: n83234707
* VIAF: 24456
* ISNI: 0000000114362449
* LIBRIS: 193625
* SUDOC: 028416309
* BNF: 12025548f
* BIBSYS: 90386203
* NKC: jn20000603386
* BNE: XX987827
 |
**Kleopatro de Makedonio** (en greka Κλεοπάτρα; ĉ. 355/354 – 308 a.K.), aŭ **Kleopatro de Epiro**, estis epir-makedona princino kaj poste reĝino regenta de Epiro. Filino de Filipo la 2-a (Makedonio) kaj Olimpia de Epiro, ŝi estis la nura kompleta fratino de Aleksandro la Granda. Ŝiaj aliaj fratinoj estis duonfratinoj Tesaloniko kaj Cinano, kaj duonfrato Filipo la 3-a (Makedonio).

Ŝi kreskiĝis zorgite de sia patrino en Pella, kiel normala princino. En 338 a.K. Kleopatro estis en Pella kun sia patro dum sia patrino Olimpia foriris al ekzilo en Epiro kun sia molosa frato Aleksandro la 1-a (Epiro) (onklo de Kleopatra), kaj la frato de Kleopatra nome Aleksandro forirs al Ilirio. Tuj Filipo decidis ke li devas alianciĝi al Aleksandro la 1-a proponante sian filinon en geedziĝo. Granda nupto inter Kleopatra kaj ŝia onklo Aleksandro la 1-a (Epiro) okazis en 336 a.K. Estis je la celebro de tiu nupto, kiam okazis la murdo de Filipo la 2-a.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Cleopatra Arkivigite je 2006-01-01 per la retarkivo Wayback Machine el Charles Smith, *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology* (1867)
* Cleopatra of Macedonia Arkivigite je 2016-03-05 per la retarkivo Wayback Machine el Livius pri antikva historio de Jona Lendering


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 574848
 |
**Karl Konrad August ELBRACHT** (naskiĝinta la 13-an de majo 1900 en Hildesheim, mortinta la 26-an de oktobro 1963 en Arnstadt) estis germana juristo, historiisto kaj politikisto.

Vivo
----

Elbracht venis en 1904 al Bad Tennstedt kaj sep jarojn poste al Arnstadt kie li frekventis sukcesege la gimnazion. 18 jaraĝa li devis eksoldati en la Unua mondmilito. Trapasinte la abiturientan ekzamenon li studis filologion en Jena, kie li baldaŭ ŝanĝis la studojn klasikajn irante je la fakultato pri juro. Krome li okupiĝis pri politika ekonomio. Post doktoriĝo en 1924 en Lepsiko li staĝantis en Gotha kaj iĝis memstara juristo en Arnstadt en la jaro 1927-a; la saman jaron li edzinigis Edith Neuse kun kiu li havis du infanojn. 

En 1932 li iĝis notario kaj deĵoris inter 1936 kaj 1939 ankaŭ por la surloka juda komunumo. Soldati li devis nur ekde 1941 ĉar lia saneco ne estis tre bona; pro manko de taŭgaj administraj juristoj li rajtis forlasi Wehrmacht-on en 1943. Ĝis 1945 li laboris pri konstruad-juraĵoj kaj responsis i.a. por la starigo de multaj provizoraj hejmoj. Dum la mallonga usona administrado en Turingio li estis dua vicurbestro sub Ursula Meisterernst; post ties foriro al Hesujo li ekurbestris. En 1946 li denove advokatis kaj notariis ĝis la jaro 1948 kiam oni malpermesis tian agadon al li. Do li ekkoncentriĝis pri historiaĵoj. 

Dum multaj jaroj li laboris ene de Kulturligo de GDR, ade prelegis kaj editoris fakskribitaĵojn. Li estis fakulo pri ĉiuj arkivoj kaj verkis altvaloran eklezian historion de Arnstadt. Li esploris ankaŭ la historion de hejmaj geografiaj kaj strataj nomoj. En 1954 li iĝis asistanto en laborrondo de la Universitato de Lepsiko pri la setladhistorio de suda Turingio. Rajton denove labore advokate li akiris en 1955. 

En 2000 oni organizis je lia honoro specialan ekspozicion en Arnstadt.

Verkoj
------

* 1999: "Straßen- und Flurnamen Arnstadts"
* 2002: "Die Flurnamen Arnstadts und seiner näheren Umgebung *(eldoninto de ambaŭ verkoj estis lia filo)*

Fonto
-----

* Artikolo de Karl Abendroth pri Elbracht en la gazeto Thüringer Allgemeine, 31.10.2013


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 611833
 |
Indico de temposerioj de la Suda Oscilado 1876–2012.
**El Niño–Suda Oscilado** (**ENSO**) estas neregula perioda variado en vento kaj marsurfacaj temperaturoj ĉe la tropika orienta Pacifika Oceano, tuŝante multon de tropikoj kaj ĉetropikoj. La plivarmiga fazo estas konata kiel *El Niño* kaj la plimalvarmiga fazo kiel *La Niña*. *Suda Oscilado* estas la akompana atmosfera komponanto, kongrue kun la ŝanĝo de la marsurfaca temperaturo: *El Niño* estas akompanata per alta, kaj *La Niña* per malalta aera surfaca premo en la tropika okcidenta Pacifiko. La du periodoj daŭras po kelkajn jarojn (tipe po tri al kvar) kaj ties efikoj varias en intenseco.

Ambaŭ fazoj rilatas al la cirkulado Walker, malkovrita de Gilbert Walker dum la komenco de la 20a jarcento. La cirkulado Walker estas okazigita de la premaj bazaj fortoj kiuj rezultas el altaerprema sistemo super la orienta Pacifika Oceano, kaj el malaltaerprema sistemo super Indonezio. Kiam la cirkulado Walker malfortiĝas aŭ inversiĝas, *El Niño* rezultas, kaŭzante la fakton ke la oceana surfaco iĝas pli varmaj ol averaĝe. Speciale forta cirkulado Walker okazigas *La Niña*, rezulte en pli malvarmaj oceanaj temperaturoj pro pliiĝanta superiĝado.

Mekanismoj kiuj kaŭzas la osciladon restas studotaj. La ekstremoj de tiuj klimatmodelaj oscilaĵoj kaŭzas ekstreman veteron (kia inundoj kaj sekegoj) en multaj regionoj de la mondo. Disvolviĝantaj landoj dependantaj el agrikulturo kaj el fiŝkaptado, partikulare tiuj limaj kun la Pacifika Oceano, estas la plej tuŝataj.

Vidu ankaŭ
----------

* El Niño
* La Niña

Notoj
-----

1. ↑  Climate Prediction Center (2005-12-19) Frequently Asked Questions about El Niño and La Niña. National Centers for Environmental Prediction. Alirita 2009-07-17.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2009-08-27. Alirita 2016-04-17.
2. ↑  Trenberth, K.E. P.D. Jones, P. Ambenje, R. Bojariu, D. Easterling, A. Klein Tank, D. Parker, F. Rahimzadeh, J.A. Renwick, M. Rusticucci, B. Soden kaj P. Zhai.  "Observations: Surface and Atmospheric Climate Change", *Climate Change 2007: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change*. Cambridge, UK: Cambridge University Press, p. 235–336.

 Arkivigite je 2017-09-24 per la retarkivo Wayback Machine  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2017-09-24. Alirita 2021-12-30.
3. ↑   El Niño, La Niña and the Southern Oscillation. MetOffice. Alirita 2015-08-18.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio El Niño Suda Oscilado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Latest ENSO updates & predictions from the International Research Institute for Climate and Society
* NOAA FAQ "What is ENSO?"
* El-Niño–Southern Oscillation Arkivigite je 2016-04-18 per la retarkivo Wayback Machine
* ENSO (El Niño–Southern Oscillation)
* SOI (Southern Oscillation Index)
* El-Nino, La-Nina, Southern Oscillation, ENSO Arkivigite je 2014-06-17 per la retarkivo Wayback Machine
* Animation of ENSO in Victoria, Australia Arkivigite je 2011-07-06 per Archive.today
arbustŝredatoro
forstŝredatoto en funkcio
**Dispecigatoro** aŭ **ŝredatoro** (el la angla *shredder*) estas maŝino por dispecigi materialon kaj redukti tielmaniere la ties volumenon, ekzemple de malnova ligno, malnovaj aŭtoj, malnovaj plataĵoj. La dispecigaĵo povas esti recikligata.

La konstruprincipo de ŝredatoro estas relative forta elektro- aŭ fuel-motoro, kiu propetas muelverkon. Ĝi povas ekzisti el cilindroj, batdiskoj kaj martelmuelilo. La maŝino disfortas, dismuelas, disŝiras, disrompas aŭ distranĉas la objekton. La rezulto estas ŝreditaĵo.Se ligno estas dipecigita per tranĉmaŝino nomiĝas lignoĉipsoj.

Uzo
---

### Dispecigado de malfajna rubo

ŝredila instalaĵo ebligas separadon de la resursoj.
Ŝredatoroj ofte estas uzataj por aŭtmobilreciklado, ekzemple en entreprenoj, kiuj uzas la materialojn de aŭtomobilo. 
Post la elpreno de la valoraj partoj de la aŭtomobilo oni dispecigas la metalon. Oni devas distingi du formojn de dispecigado: la klasika kaj la pli nova. La klasika funkcias laŭ la principo de martelo kaj amboso. La pli moderna dispecigas la metalon, ankaŭ grandaj metalpartoj per rapidaj batoj. La grandaj maŝinoj kun povo de pli ol 3500 ĈP povas dispecigi ankaŭ grandaj ŝtaltraboj.

Referencoj
----------

Vidu ankaŭ
----------

* Ŝredatoro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ŝredatoro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Veturilreciklado
* Kampa ŝredatoro
* Kuirruba dispecigilo
* Aŭtodispecigilo
* Martelmuelilo (tekniko)
* Kampa ŝredatoro
* Ĝardenŝredilo
* Arbustŝredatoro
Jen listo de idiotismoj en la portugala lingvo :

**À Beça** (Al la Beca [maniero]) (Brazilo) = (1) tre multe ; (2)tro ;
**Agora Inês é morta** (Nun Ineso estas mortinta) = nun estas tro malfrue por fari ion utilan;
**Até aí morreu o Neves** (Ĝis ĉi tie Neves mortis)= ĉi tion oni scias ;
**Bater as botas** (bati la botojn) = morti ;
**Brejeiro** (marĉloĝanta) = alegreta ;
**Café da manhã** (kafo de la manteno) (ĉefe en Brazilo) = matenmanĝo ;
**Canhão** (Pafilego, kanono) = tro malbela virino ;
**Cão dos infernos** (Hundo el la inferoj) = (1) diablo ; (2) diable!;
**Chover aos cântaros** (Pluvi al la amforoj)= pluvegi ;
**Chover canivetes** (Pluvi poŝtranciloj) = pluvegi ;
**Comer (alguém)** (Manĝi (iun) = fiki (iun);
**Comer capim pela raiz** (Manĝi herbon disde la radikoj) = morti ;
**Cornear** (Kornigi) (Brazilo), aŭ **Meter os cornos** (Meti la kornojn) (Portugalio) = Kokri ;
**Corno** (korno) = Kokrulo ;
**Dona Encrenca** (sinjorino problemo) (Brazilo) = edzino ;
**Dizer cobras e lagartos** (diri serpentojn kaj lacertojn)= paroli malbone pri ;
**Dragão** (Drako) = tro malbela virino ;
**Esticar as canelas** (Etendi la gambojn) = morti ;
**Galinha** (Kokino) = Amidumema virino ;
**Gata** (Katino) (Brazilo) = tre bela virino ;
**Gatinha** (Katineto) (Brazilo) = tre bela kaj juna virino ;
**Ir pra cidade dos pés juntos** (eniri urbon de piedapuduloj) = morti ;
**Ir pro brejo** (Eniri marĉon) (Brazilo) = malbonsukcesi ;
**Juntar os trapos** (Kunigi ĉifonojn) = geediziĝi, ĉefe laŭ la plej neformala maniero;
**Matar o bicho** (Mortigi la beston) = trinki brandon ;
**Meu irmão camarada** (mia kamarada frato) (Brazilo) = mia tre kara amiko ;
**Meu velho** (Mia maljunulo) = mia amiko, mia patro, mia edzo ;
**O cão chupando manga** (La hundo suĉante mangon) (Brazilo) = tro malbela virino;
**Para inglês ver** (por anglo vidi) = nur senefika formalaĵo ;
**Patroa** (Mastrino) = edzino ;
**Poposuda** (Belpugegulino) (Brazilo) = tre bela kaj juna virino, kutime havanta grand(et)an, belan pugon ;
**Tia** (Onklino) = prostituto (Brazilo), aŭ riĉa virino (Portugalio).
**Tia velha** (Maljuna onklino) = maljuna gejo kiu subtenas junan amanton;
**X-9** (Ikso-naŭo) = informanto de polico ;
Ilustracio de la eldono en latino farita en Bazelo en 1494.
La malkovroj faritaj dum la unua ekspedicio estrita de Kristoforo Kolumbo al tio kio aktuale estas konata kiel Ameriko estis publikigitaj en 1493 pere de serio de leteroj kies aŭtoreco estis atribuita tradicie al la propra Kolumbo. Ĉirkaŭ komenco de aprilo oni presis en Barcelono leteron en kastilia lingvo direktita al alta funckiulo de la Reĝlando Aragono, Luis de Santángel; kelkajn semajnojn poste oni publikigis en Romo tradukon al latina ĉu de tiu sama dokumento ĉu de alia letero tre simila direktita al la reĝa trezoristo Gabriel Sánchez. La versio en latino disvastiĝis rapide tra tuta Eŭropo, kaj estis reeldonita kelkajn fojojn kaj tradukita al aliaj lingvoj. Poste aperis manuskriptoj de enhavo simila al la letero presita en Barcelono kaj, en 1985, kopio eble jam de la 16a jarcento de letero de Kolumbo al la Katolikaj Gereĝoj datita en marto de 1493 kaj kiu temas pri la sama afero.

Tiuj leteroj priskribas la malkovritajn insulojn, partikulare Kubo kaj Hispaniolo, kaj la kutimaron de ties loĝantoj, kun ampleksa etendo pri troigoj pri la grando de la insuloj, ties riĉoj kaj afableco de la indiĝenoj. Tamen, ili havigas malmultan precizan informon pri la vojaĝo (oni ne referencas ekzemple la perdon de la kapitana karavelo) kaj, eĉ, kelkaj el ili kontraŭdiras aliajn fontojn, partikulare la *Surŝipa taglibro*.

Notoj
-----

1. ↑  Tiam Hispanio ne estis ankoraŭ unuopa ŝtato sed ankoraŭ diversaj reĝlandoj.
2. ↑  EDNEY, Matthew H. «Columbus's First Letter. Its Diffusion through Europe, 1493-1497» (en angla). University of Southern Maine. Konsultita en junio 2009.
3. ↑  Arranz Márquez, Luis (2006). Cristóbal Colón: misterio y grandeza. Editorial Marcial Pons Historia. ISBN 8496467236. Paĝoj 43-44  Konsultita la 7an de Decembro 2015.
4. 1 2  Ife, Barry W. (1992). «Introduction to the Letters from America» (en angla). King's College London.  Konsultita la 7an de Decembro 2015.
5. ↑  LEÓN GUERRERO, Montserrat (2006). «Cronistas de los Viajes Colombinos». Revista de Humanidades Tecnológico de Monterrey (20): 112–129. Arkivita el originalo la 24an de novembro de 2015.  Konsultita la 7an de Decembro 2015.
6. ↑  RAMOS PÉREZ, Demetrio (1983). La carta de Colón sobre el Descubrimiento. Diputación provincial de Granada.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Eldonoj de la leteroj en kastilia:
	+ Barcelono 1493 Arkivigite je 2018-10-20 per la retarkivo Wayback Machine
	+ Faksimilo de Valadolido 1497
* Eldonoj de la leteroj en latino:
	+ Faksimilo de S. Plannck en Romo 1493
	+ Faksimilo de la unua folio de T. Martens d'Alost en Antverpeno 1493.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 541719
* GND: 1088052401 4373345-1, 1088052401
* VIAF: 316386316
 |
**Béla Vadnai,** laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Vadnai Béla** estis hungara ŝtatoficisto, publikigisto. Lia origina familia nomo estis *Weltman*.

Béla Vadnai naskiĝis la  14-an de majo 1894(nun 1894-05-14) en Homonna (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Humenné en Slovakio), li mortis la 19-an de novembro 1943 en Budapeŝto (la sporadaj datenoj mencias tre malsamajn datenojn).

Biografio
---------

Béla Vadnai devenis el juda familio. Post lernado li estis ministeria oficisto dum la 1-a mondmilito, kie li okupiĝis pri distribuado de grenoj. Inter 1919 – 1921 li respondecis pri grendistribuo en 6 departementoj, pli poste li havis postenon en financa centro. Li kontribuis en ekonomiaj temoj.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A kenyér problémája* (1921)
* *A föld hozama és a földadó* (1922)
* *A háborús gazdálkodás története* (1923)
* *A magyar föld- és házvagyon értéke* (1924)
* *A magyar mezőgazdasági termelés értéke* (1925)
* *A világháború gazdasági okai* (1926)
* *Magyarország közgazdasága és pénzügyei* (1929–1932)

Fontoj
------

* biografio hungare
* mencio legebla pli malsupre

Referencoj
----------

1. ↑   wikidata
2. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 854689
 |


* Portalo pri Biografio