recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**József Tóth** [jOĵef tOt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tóth József** estis hungara futbalisto (avanulo), trejnisto, tornisto. Lia nomo estis en la sporta vivo *Tóth II.* (komprenu: Tóth la 2-a).

József Tóth naskiĝis la 16-an de majo 1929 en Mersevát, li mortis la 9-an de oktobro 2017 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Tóth estis edukita en Mersevát, poste en Csepel (distrikto), kie li estis tornisto ĝis la emeritiĝo. Li futbalis en la loka junulara teamo inter 1940-1948, poste jam en la plenkreska futbalklubo ĝis 1961 en 296 matĉoj kun 78 goloj. En tiu periodo li estis hungara ĉampiono en 1959. En la Somera Olimpiko 1952 lia partopreno estis rifuzita, ĉar liaj kelkaj parencoj disidis. Li estis ankaŭ membro de la nacia hungara teamo inter 1953–1957 12-foje kun 5 goloj. Li malaktiviĝis en la futbalo en 1961, poste li estis tornisto, ankaŭ trejnisto inter 1964-1970. Li emeritiĝis en 1989. Li ricevis signifan ŝtatan premion en 2016.

Memorigiloj
-----------

* futbalejo de Mersevát prenis la nomon "Tóth József"
* duopa bronza statuo pri Tóth kun Zoltán Czibor

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio József Tóth (futbalisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 800946
* LCCN: n2002010907
* VIAF: 58433113
* ISNI: 0000 0001 1461 4132
* SUDOC: 06117131X
* BIBSYS: 2102676
 |



* Portalo pri Biografio
**Karlo Schmitt** (germane **Karl Schmitt**, ankaŭ **Carl Schmitt-Dorotic**; naskiĝis la 11-an de julio 1888 en Plettenberg, Saŭrlando, Germanujo, mortis la 7-an de aprilo 1985 samloke) estis germana ŝtata juristo kaj politika filozofo, kiu funkcis politike dum la Vajmara Respubliko, Nazia Germanio kaj poste.

Schmitt konsideris la kampon de politiko kiel konstanta lukto, en kiu la fortaj venkas kaj tial, malaprobis liberalismon, kaj laŭdis la diktatorecon. En la fruaj jaroj de la Tria Regno, Schmitt estis inter la gvidaj juristoj kiuj laboris en la servo de Adolf Hitler, kvankam poste li estis forlasita.

La ideoj de Schmitt ricevis la atenton de filozofoj kaj politikaj teoriuloj, inkluzive de Walter Benjamin, Leo Strauss, Jacques Derrida, Giorgio Agamben, Slavoj Žižek, Alain Badiou, Jacob Taubes, Chantal Mouffe, Hannah Arendt, Susan Buck-Morss, Waldemar Gurian, Carlo Galli, Jaime Guzmán, Jürgen Habermas, Friedrich Hayek, Reinhart Koselleck, Antonio Negri, kaj Paul Gottfried, inter aliaj.

Kvankam liaj ideoj kaj pensoj estas konsideritaj kontestataj pro lia subteno por Naziismo, tamen multaj pensuloj korespondis kun liaj ideoj pro la teoria komplekseco kaj dilemoj levitaj per tiu penso koncerne la demandon de kiu estas la suvereno, lia koncepto de la politiko kaj de stato de krizo en la lando.

Karlo Schmitt

Libroj
------

Reinhard Mehring, *Karlo Schmitt, monto kaj falo*. Biografio. Eldonejo C.H. Beck. Munkeno Germanujo 2009 750 paĝoj. (Reinhard Mehring, *Carl Schmitt, Aufstieg und Fall*. Eine Biografie. C.H. Beck. München 2009 750 S. ) en germana

* Kategorio Karlo Schmitt en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 316603
* GND: 11860922X
* LCCN: n50006773
* VIAF: 68946216
* ISNI: 0000 0003 6864 362X, 0000 0001 2138 032X
* LIBRIS: 206089
* SUDOC: 027669556
* BNF: 12036941k
* NDL: 00455647
* NKC: jn19990007689
* ICCU: CFIV001560
* BNE: XX1089326
 |
**Jukka PIETILÄINEN** (naskiĝis la 14-an de junio 1966 en Jyväskylä, Finnlando) estas finnlanda esperantisto.

Pietiläinen estas laŭ profesio esploristo kaj lekciisto pri ĵurnalistiko kaj laboras nuntempe en Universitato de Helsinki. Li studis ĵurnalistikon kaj sociajn sciencojn en Universitato de Tampere inter 1985 kaj 1993 kaj laboris tie inter 1994 kaj 2007. Li laboris ankaŭ kiel ĵurnalisto dum someraj periodoj en diversaj finnaj gazetoj kaj ĵurnaloj inter 1987 kaj 1992. Li doktoriĝis en 2002 per disertacio pri la evoluo de Rusia gazetaro inter 1985 kaj 2002. Al liaj esplortemoj apartenas translimaj novaĵfluoj, sociologio de Esperanto kaj eksterlandaj novaĵoj en Finnlando. Li interesiĝas ankaŭ pri kvantaj esplormetodoj en sociaj sciencoj.

Esperanta agado
---------------

Pietiläinen estas esperantisto de 1983. Kiel esperantisto li estis estrarano de Esperanto-Asocio de Finnlando 1988–1999 (sekretario 1993–1994, prezidanto 1994–1998, vicprezidanto 1998–1999), estrarano de esperantokluboj en Jyväskylä kaj Tampere kaj de FEJO (1985–1992) kaj prezidanto de Esperanto-klubo de Helsinki 2006–2009. Dum la somero 1991 li volontulis en la Centra Oficejo de UEA. Li refondis la gazeton Esperanta Finnlando en 1989 sub nomo Esperantolehti kaj redaktis ĝin ĝis 1996. Li membris ankaŭ en LKK de Universala Kongreso de Esperanto en 1995. En 2003 li ricevis la unuan premion en Belartaj konkursoj de UEA en branĉo Eseo. Inter 2004 kaj 2010 li membris en komitato de UEA kiel komitatano B (reprezentanto de individuaj membroj de UEA), sed ne estis plu elektita en balotado en 2010. Inter 2004 kaj 2007 li estis nomunita kiel komisiito pri informado. Inter 2006 kaj 2008 li estis unu el estraranoj de Tutmonda Esperantista Ĵurnalista Asocio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Jukka Pietiläinen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Persona hejmpaĝo de Jukka Pietiläinen Arkivigite je 2007-03-10 per la retarkivo Wayback Machine
* artikolo "Jukka Pietiläinen ne vidas grandajn problemojn en UEA" de marto 2010 en la retejo libera folio
**József Wodetzky** [jOĵef vodecki], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Wodetzky József** (naskiĝis la 15-an de marto 1872 en Hungara reĝlando en Versec (nuntempa Vršac en Serbio), mortis la 17-an de marto 1956 en Budapeŝto) estis hungara astronomo, matematikisto, profesoro, fizikisto.

Biografio
---------

József Wodetzky studis en Reĝa Universitato de Budapeŝto kaj Sorbono. Ekde 1908 li estis asistanto en la universitata sisma instituto, ekde 1912 en alia instituto. En 1914 li estis nomumita privata profesoro en la reĝa universitato, en 1923 ankaŭ publika ordinara profesoro (=katedrestro) en Universitato István Tisza. En 1923 li fondis astronomian asocion kun ties revuo, kie li multe konstribuis. Inter 1934 kaj 1942 li instruis astronomion en Budapeŝto (samtempe li estis institutestro pri astronomio), poste li pensiuliĝis. Li kandidatiĝis el matematiko en 1955 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li akre kritikis teorio de la relativeco.

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* István Guman

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A három test problémája és a zéta Cancri rendszere* (1909)
* *A kezdő délkörök története* (1913)
* *A relativitástan csillagászati bizonyítékainak kritikája* (1923)
* *Zur kosmologischen Deutung der Friedmannschen Gleichungen* (1938)
* *A csillagok világából* (1946) - artikolaro

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio József Wodetzky en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Baseno de la Rivero Jukono
Ponto de la Aŭtoŝoseo de Klondike super la Rivero Jukono ĉe Carmacks
La **Rivero Jukono** estas tre grava rivero de nordokcidenta Norda Ameriko. Ĉirkaŭ duono de la rivero fluas tra la ŝtato de Usono nome Alasko, kun plejparto de la resto fluante kaj donante nomon al teritorio de Kanado nome Jukonio, kaj eta parto de la rivero ĉe la naskiĝloko ĉe Brita Kolumbio. La rivero estas 3,700 km longa kaj enfluas en la Beringan Maron ĉe la delto Jukono-Kuskokwim. La mezaveraĝa enfluo estas 6,430 m³/s. La entuta baseno estas 832,700 km², el kio 323,800 km² estas en Kanado. Kompare la entuta areo estas 25% pli granda ol Teksaso aŭ Alberto.

Ĝi estas la plej longa rivero de Alasko kaj Jukonio kaj estis unu el la ĉefaj transportosistemoj dum la Orfebro de Klondike de 1896–1903 kaj pro tio la rivero estas fama kaj aperas en filmoj, romanoj kaj rakontoj pri tiu okazaĵo. Riverŝipoj per padelradoj daŭre veturis la riveron ĝis la 1950-aj jaroj, kiam la aŭtoŝoseo de Klondike estis finita.

*Jukono* signifas "blanka akvorivero" en la gviĉina lingvo.

La Rivero Jukono estis draste poluita pro orminejoj, militistaj instalaĵoj, poluakvo, rubaĵoj kaj aliaj kialoj. La "Intertriba Konsilantaro por la Baseno de la Rivero Jukono" estas kooperativa klopodo de 64 indiĝenaj nacioj kaj triboj en Alasko kaj Kanado kaj havas la celon purigi la riveron kaj ĝiajn alfluantojn sufiĉe por denove povi trinki el ĝi.

Referencoj
----------

1. ↑  Brabets, *et al*, 2000 Environmental and Hydrologic Overview of the Yukon River Basin, Alaska and Canada p56.
2. ↑  Brabets, *et al*, 2000 Environmental and Hydrologic Overview of the Yukon River Basin, Alaska and Canada p48.

* Jukono (rivero) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Jukono (rivero) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La distrikto **Jõgevamaa** (estone *Jõgeva maakond* aŭ *Jõgevamaa*) estas disktriko *(maakond)* en Estonio. La ĉefurbo de la distrikto estas Jõgeva.

Geografio
---------

Ĝi situas en la oriento de la lando kaj limas en la nordoriento al la distrikto Ida-Viru, en la nordo al la distrikto Lääne Viru, en la nordokcidento al la distrikto Järva, en la sudokcidento al la distrikto Viljandi, kaj en la sudo al la distrikto Tartu. En la oriento la distrikto limas al lago, kiu samtempe estas la komuna lago al Rusio.

### Pejzaĝo

En la distrtiko estas du naturprotektaj zonoj (estone *looduskaitseala*), la naturprotekta regiono Endla en la nordo kaj la naturprotekta regiono Alam-Pedja en la sudokcidento. Pedja ĉefe estas konata internacie. En la centro de la distrikto estas la *Vooremaa*. Temas pri Drumlino-pejzaĝo. Inter la drumlinoj estas multaj longecaj lagoj. La plej grandaj inter ili estas la Saadlago (*Saadjärv*) kaj la Kajavere-Lago (*Kaiavere järv*). Oriente de la distrikto estas la Pejpulago (estone: *Peipsijärv*), kvara plej granda lago de Eŭropo. Tra la distrikto krome fluas la du plej grandaj riveroj de Estonio, la Poltsamao (estone *Põltsamaa jõgi*) kaj la Pedjo (estone: *Pedja jõgi*).

La plej granda parto de la distrikto estas la monteto "Laiuse", kiu havas altecon de 144 metroj.

### Infrastrukturo

En la okcidento de la distrikto estas la ĉefa strato inter Talino kaj Tartu. Temas pri la plej grava strato de Estonio. De nordo al sudo en la centro de la distrikto estas la ĉefstrato "Piibe" (estone *Piibe maantee*). Sie verbindet Tartu mit Rakvere. Paralele al la *Piibe maantee* estas la fervoja linio inter Talino, Tapa kaj Tartu.

Politiko
--------

La ĉefo de la distrikto (*maakonnavalitsus*) estas guberniestro (*maavanem*), kiun nomas la estona registaro por oficperiodo de 5 jaroj.

Urboj kaj komunumoj
-------------------

Komunumoj de la distrikto
Al la distrtiko apartenas tri urboj (estone *linnad*) kaj 10 landaj komunumoj (*vallad*).

**Urboj**:

* Jõgeva
* Mustvee
* Põltsamaa

**Komunumoj**:

* Jõgeva vald
* Kasepää
* Pajusi
* Pala
* Palamuse
* Puurmani
* Põltsamaa (komunumo)
* Saare
* Tabivere
* Torma

Historio
--------

Inter 7000-6000 a.K. en tiu regiono setlis la unuaj homoj ĉe la Pejpulago. Post la 13 jarcento la regiono apartenis al ordeno de Livlando. La unua setlejo sur la loko de la hodiaŭa urbo Jõgeva nur ekzistas post 1876. La distrikon oni fondis en 1949.

* 
* 
* 
* 
* 
* 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rDistriktoj de Estonio |
| --- |
| 
Harju • 
Hiiu • 
Ida-Viru • 
Jõgeva • 
Järva • 
Lääne • 
Lääne-Viru • 
Põlva • 
Pärnu • 
Rapla • 
Saare • 
Tartu • 
Valga • 
Viljandi • 
Võru
  |

 |


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Jõgevamaa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
*Pri parto de urbo Opava temas artikolo Karlovec (Opava).*
*Eble vi serĉas: Karlovac.*

Koordinatoj: 49° 55′ 40″ N 17° 30′ 02″ O﻿ / ﻿49.92778 °N, 17.50056 °O﻿ / 49.92778; 17.50056 (mapo)

**Karlovec** (germane *Karlsberg*) estas pereinta vilaĝo kaj eksa municipo en Ĉeĥio, en distrikto Bruntál, etendiĝanta sur ambaŭ flankoj de historia landlimo de Moravio kaj Silezio. Hodiaŭ, escepte de ĉi tiea preĝejo, ĝi situas sur fundo de baraĵlaga rezervujo Slezská Harta. Hodiaŭ ĝi kreas katastran teritorion kaj samtempe parton de urbo Bruntál.

Historio
--------

Vilaĝo Karlovec estis fondita en la 16-a jarcento kaj devene temis pri memstara municipo. Surbaze de decidiĝo de Urbaj Naciaj Komitatoj de municipoj Karlovec, Mezina kaj Razová estis devene pure moravia katastro de municipo Karlovec al la 1-a de januaro 1954 disvastigita je kolonioj de tiuj ĉi sileziaj municipoj, per kio ĝi akiris siajn hodiaŭajn limojn kaj ekde tiu tempo Karlovec trafas en Ĉeĥan Silezion. En la 1990-aj jaroj estis konstruloko de Karlovec inkluzive de alligita silezia teritorio inundigita per la akva rezervujo Slezská Harta. El la devena Karlovec restis konservita nur preĝejo de sankta Johano Nepomuka, situanta sur monteto super la inundigita resto de la vilaĝo.

Loĝantaro
---------

Evoluo de nombro de loĝantojLa datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj  

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1869 | 605 |
| 1880 | 502 |
| 1890 | 515 |
| 1900 | 478 |
| 1910 | 519 |
| 1921 | 520 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1930 | 358 |
| 1950 | 190 |
| 1961 | 333 |
| 1970 | 307 |
| 1980 | 255 |
| 1991 | 61 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2001 | 1 |
| 2011 | 0 |
| 2021 | 1 |

En Karlovec estas registrita 1 adreso, daŭre loĝata. Dum popolnombrado en la jaro 2001 ĉi tie estis kalkulita 1 domo, daŭre loĝata. En 2011 ĉi tie vivis neniu loĝanto.

Konstruaĵoj de Karlovec antaŭ inundigo

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de urbo Bruntál (2) |
| --- |
| Bruntál ~ Karlovec |

 |
Back to the Future
La **trilogio *Back to the Future*** (*Reiro al la estonteco* (mallongigita *BTTF*) (Esperante *RALE*) estas komedia filmaro pri la paradoksoj de la tempovojaĝoj. Verkis ĝin Robert Zemeckis (kiu ankaŭ reĝisoris) kaj Bob GALE.
La unua filmo nomiĝas simple *Back to the Future* kaj aperis en 1985. La dua (*Back to the Future Part II*) aperis en 1989, kaj la tria (*Back to the Future Part III*) en 1990.

Resumo
------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

### Parto 1

*Vidu ankaŭ : Back to the Future*

En 1985, frenezeta sciencisto "Doc" Emmett BROWN (["Dok" Emmett Braŭn]) inventas aŭtomobilon kapablan vojaĝi tra la tempo. Per ĝi, lia dekkelkjara amiko Marty McFLY [marti makflaj'] veturas 30 jarojn en la estinteco. Tie li senintence malebligas la enamiĝon de siaj gepatroj, kaj ankaŭ sia propran naskiĝon.

### Parto 2

*Vidu ankaŭ : Back to the Future Part II*

Marty kaj "Doc" iras estontecen al 2015. Tie maljunulo Biff TANNEN [bif tanen] ŝtelas la tempomaŝinon kaj ŝanĝas la pasintecon: la pli juna Biff firiĉiĝas kaj eĉ edziĝas kun la patrino de Marty. Marty devas denove vojaĝi al 1955, rekte en la scenojn de la unua filmo, por restarigi la ĝustan historion ; sen memrenkonti sin.

Fine de la dua filmo, ankoraŭ en 1955, Doc kaj la tempomaŝino malaperas, trafite de fulmo. Marty tuj ricevas leteron de Doc, kiu alvenis en 1885 kaj tiom ĝuas la tiaman vivon, ke li ne intencas reveni.

### Parto 3

*Vidu ankaŭ : Back to the Future Part III*

Kun helpo de Doc el 1955, Marty sukcesas retrovi la tempomaŝinon kaŝitan de "sia" Doc antaŭ 70 jaroj. Tamen li malkovras ankaŭ tomboŝtonon, kiu indikas, ke, nur kelkajn tagojn post kiam li skribis la leteron, Doc estos mortpafita de praparenco de Biff. Marty surmetas vakeran kostumon kaj ekvojaĝas por savi la amikon. La intrigo eĉ pli komplikiĝas, kiam Doc enamiĝas kun Clara CLAYTON [klera klejton], instruistino el 1885.

**Ĉefrolas :** Michael J. Fox kiel Marty ; Christopher Lloyd kiel Doc ; Thomas F. Wilson kiel Biff ; Mary Steenburgen kiel Clara. Multaj el la aktoroj prezentas sian rolon (kaj eĉ ties geprapatrojn) en diversaj aĝoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Back to the Future (fikcia universo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Back to the Future (fikcia universo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* Arkivigite je 2017-07-12 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* Arkivigite je 2017-12-01 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Karl ABRAHAM** (naskiĝis la 3-an de majo 1877, mortis la 25-an de decembro 1925) estis influa germana psikoanalizisto, kaj kunlaboranto de Sigmund Freud, kiu nomis lin lia 'plej bona disĉiplo'.

Liaj studioj en medicino permesis al li havi postenon en la Burghölzli Menshospitalo, kie Eugen Bleuler praktikis. En tiu hospitalo dekomence oni enkondukis lin en la tendenco al psikoanalizo de Carl Gustav Jung.

En 1907, li havis sian unuan kontakton kun Sigmund Freud, kun kiu li disvolvigis porvivan rilaton. Reveninte al Germanio, li fondis la Berlinan Societon de Psikoanalizo en 1910. Li estis membro de la Viena Psikoanaliza Societo kaj la prezidanto de la Internacia Psikoanaliza Asocio el 1914 ĝis 1918 kaj denove en 1925.

Karl Abraham studis la rolon de infana sekseco en la disvolvigo de la karaktero kaj de mensaj malsanoj kaj, kiel Freud, sugestis, ke se la psikoseksa disvolviĝo estas fikista ie, mensaj malordoj eble aperos. Li priskribis la personajn trajtojn kaj psikopatologion kiu rezultas el buŝa kaj anusa stadioj de disvolviĝo (1921). Abraham observis sian nuran filinon Hilda Abraham kaj informis pri ŝiaj reagoj al enemoj kaj al la infana masturbado fare de ŝia frato. Li petis, ke ŝi kunhavu sekretojn kun li sed li zorgis respekti ŝian privatecon kaj kelkaj informoj ne estis publikigitaj ĝis la morto de Hilda. Hilda estis poste psikoanalizistino mem.

Referencoj
----------

1. ↑  "Frequently Asked Questions". London: Freud Museum. Arkivita el la originalo la 26an de junio 2007. Alirita la 6an de februaro 2020.
2. ↑  Bush, Lawrence (25a de decembro 2014). "December 25: Freud's Best Pupil". Jewish Currents. Alirita la 6an de februaro 2020.
3. ↑  Sigmund Freud - Karl Abraham
4. ↑  Abraham, K, The influence of oral erotism on character-formation. En Perzow, S. M. Kets de Vries, M.F.R. (Ed) (1991). Handbook of character studies: Psychoanalytic explorations. Madison, CT: International Universities Press.
5. ↑   (10 November 2005) *A History of Child Psychoanalysis*. Routledge, p. 28–. ISBN 978-1-134-83003-9.

* Kategorio Karl Abraham en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 679668
* GND: 118500228
* LCCN: n79054734
* VIAF: 29528823
* ISNI: 0000 0001 2125 7698
* LIBRIS: 267158
* SUDOC: 026676699
* BNF: 11888014z
* NLA: 35826403
* NDL: 00461992
* NKC: jo2002100530
* ICCU: BVEV000092
* BNE: XX820016
 |
**József Árvay** [jOĵef Arvai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Árvay József** estis hungara profesoro, instruisto, inspektoro, kalvinana pastro.

József Árvay  naskiĝis la 13-an de decembro 1823 en Hungara reĝlando en Kisráska (nuntempa Malé Raškovce en Slovakio). Li mortis la 21-an de marto 1879 en Sárospatak.

Biografio
---------

József Árvay frekventis gimnazion (ekde 1831) kaj altlernejon (ekde 1839) en Sárospatak. Post siaj studoj komence li estis familia edukisto. En 1848 li estis kalvinana pastro en Megyaszó duonjaron, poste li estis denove familia edukisto en Téglás, poste denove pastro en Golop. En 1851 li ekinstruis en gimnazio en Sárospatak, sed post 2 jaroj li interrompis la instruadon por kelkaj monatoj kaj li plulernis en Vieno. En 1857 estis kreita pedagogia instituto. Li unue studvojaĝis al Germanio, Belgio kaj Svislando, poste li iĝis institutestro. En 1863 li estis nomumita akademia profesoro. En 1869 li iĝis inspektoro de Zemplén (historia departemento). Li multe okupiĝis pri evoluo de librejo kaj pedagogiaj sistemoj.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Számtan, fejlesztő rendszeren, népszerű modorban* (1852)
* *Földrajz I. kötet* (Geografio 1-a volumo), (1863)
* *Mértani földrajz. Kézikönyv népiskolák számára.* (Geometria geografio. Manlibro por bazlernejoj.*, (1871)*

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Sárospatak

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 2-a punkto)
* hungarlingva biografio kun bildo
* hungare

* Kategorio József Árvay (inspektoro) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Karlskoga** estas urbo en la sveda provinco Örebro län kaj la historia provinco Värmland.

La urbo estas la centro de samnoma komunumo kaj laŭ la areo estas la dua plej granda urbo de la historia provinco Värmland: Tion tamen ne kaŭzas aparte multaj loĝantoj, sed domoj konstruitaj aparte dise. Laŭ la stato de 2020 en la urbo vivis 27 360 loĝantoj.

Ekonomio
--------

La plej granda ekonomia branĉo ekde la fondiĝo de la loĝloko estas la produktado de armiloj. Elektinte la lokon de la armiloproduktejoj oni atentis preni lokon aparte for de la marbordoj kaj protektite de vastaj arbaroj, por ke eventualaj malamikaj armeoj havu laŭeble multe da problemoj per aviadiloj kaj bomboj trafi ĝin. Meze de la 20-a jarcento la loĝloko ricevis urbajn rajtojn.

La fino de la Malvarma Milito dum la jaroj 1989 ĝis 1991 kaj la sekva malpligraviĝo de la armiloprodukta industrio kaŭzis, ke la enloĝantaro malkreskis de proksimume 40.000 dum la jaro 1970 ĝis malpli ol 30.000 nun.

Alfred Nobel
------------

la preĝejo de Karlskoga
La plej fama posedinto de la armila fabriko "Bofors" de Karlskoga de la jaro 1894 ĝis sia morto dum 1896 estis Alfred Nobel, kiu tiam vivis en la vilao "Björkborn" en la urbo. Kvankam li mortis en sia vilao en Sanremo, Italio kaj krome ankaŭ havis domon en Parizo, Francio, lia ĉefa loĝloko konsideriĝis la vilao en Karlskoga. Tial oni ĉi-tie leĝe registris lian faman testamenton, kiun li skribis en Parizo dum 1895 kaj kiu poste ebligis la kreon de la Nobel-premio.

Rilato al Esperanto
-------------------

Inter 14.6.1947-1.7.1947 Karlskoga Esperanto-Societo "La Aglo" okazigis aranĝon "Verdaj Semajnoj en Karlskoga" kun rondvojaĝoj kaj festo de Sankta Johano.

Eble ĝuste por spiti al la urba renomo esti centro de armiloj, Tutmonda Esperantista Junulara Organizo dum somero 1991 organizis sian 47-an Internacian Junularan Kongreson en la urbo.

Partneraj urboj
---------------

Pri la partneraj urboj de Karlskoga vidu la paĝon pri la samnoma komunumo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Karlskoga en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Karlskoga en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala retejo de la komunumo kaj urbo (en la sveda)

Fontoj
------

* En la postlasaĵo de la ĉeĥa esperantisto Zdeněk Hršel estis trovitaj dokumentoj pri lia partopreno en "Verdaj Semajnoj de Karlskoga" (invitletero, vizo, programo)
**Jules MARCOU** (20-a de aprilo 1824 – 17-a de aprilo 1898) estis geologo franca-usona-svisa. Li verkis la unuan geologian mapon de la tuta teritorio de Usono kaj geologian mapon de la tuta mondo. Li havis multe da malamikoj ene de la geologaro pro sia malfacila karaktero.

Junaĝo kaj lernperiodo
----------------------

Li naskiĝis en Salins-les-Bains, en la franca departemento Jura, kie sia patro estis oficisto de la urbo.

Dum lia studperiodo en Besançon kaj ĉe la collège Saint-Louis, en Parizo, li ofte malsaniĝis kaj ne sukcesis trapasi la ekzamenojn. 21-jaraĝa li konatiĝis kun Jules Thurmann (1804-1855), Louis Agassiz kaj Jean Deluc.

Laboroj kaj privata vivo
------------------------

Li laboris kun Jules Thurmann pri la geologio de la montoj de Ĵuraso. En 1846 kaj en 1847, li laboris kun Gabriel Delafosse ĉe la Sorbonne, kaj poste kun Louis Cordier ĉe la Muséum national d'histoire naturelle. En januaro 1848, li foriris al Ameriko kiel vaga geologo nome de Jardin des plantes, laŭ la instigo de Louis Cordier. La sekvanta jaro li retrovis Louis Agassiz en Boston, kaj ili kune kun eksploris la regionon de la Grandaj Lagoj.

Li edziĝis en 1850 kun Jane, filino de la historiisto Jeremy Belknap, ŝi donis al li financan bonegan situacion. Tiu fakto permesis al li multajn geologiajn eksploradojn tra Ameriko kaj Panamo, malgraŭ ke li malsaniĝis plurfoje.

En 1856 li iĝis profesoro pri geologio kaj paleontologio de École polytechnique fédérale de Zurich, kiun li demisiis post 2 jaroj pro sanproblemo.

Post restado en Salins, li reiris al Usono en 1860, kaj iĝis ano de *American Academy of Arts and Sciences* en 1861. Li denove esploradis eĉ tra la plej danĝeraj regionoj dum Usona Enlanda Milito.

De 1864 ĝis 1881, li iris kaj reiris de Francio al Usono. De 1881, li vivis sole en Usono, apud Boston.

Li ricevis la Honoran Legion, danke al sia amiko Louis Pasteur en 1867.

Li estis ankaŭ amiko de Joachim Barrande.

### Eksteraj ligiloj

* Kategorio Jules Marcou en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

en la franca lingvo :

* Un savant dérangeant : Jules Marcou par Michel Durand-Delga et Richard Moreau


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 379245
* GND: 124720978
* LCCN: n82123621
* VIAF: 19794829
* ISNI: 0000 0000 7357 281X
* SUDOC: 034910514
* BNF: 12561243m
* BNE: XX1354900
 |
**Jules Pierre VERREAUX** (naskiĝis la 24-an de aŭgusto 1807, mortis la 7-an de septembro 1873) estis franca botanikisto kaj ornitologo, profesia kolektisto kaj komercisto de specimenoj de natura historio. Li estis frato de la naturalisto Edouard Verreaux kaj nevo de Pierre Antoine Delalande.

Verreaux laboris por la familia entrepreno, Maison Verreaux, starigita en 1803 de sia patro, Jacques Philippe Verreaux, ĉe la Placo de la Vogezoj en Parizo, kiu estis la plej frua konata entrepreno kiu komercis kun objektoj de natura historio. La entrepreno financis kolektajn ekspediciojn al diversaj partoj de la mondo. *Maison Verreaux* vendis multajn specimenojn al la Nacia Muzeo de Natura Historio de Parizo por aldoni al ties kolektoj.

Verreaux veturis al Aŭstralio en 1842 por kolekti plantojn. Li revenis en Francion en 1851 kun naturhistoria kolekto de 15,000 eroj. En 1864 li anstataŭis Florent Prévost kiel helpa naturalisto ĉe la Pariza Muzeo.

Verreaux laboris ankaŭ en Ĉinio kaj Sudafriko, kie li helpis Andrew Smith fondi la Sudafrikan Muzeon en Kaburbo en 1825.

Li estis rememorata en la nomoj de la Veroksia aglo (*Aquila verreauxii*), Veroksa kŭao (*Coua verreauxi*), Veroksa sifako (*Propithecus verreauxi*), Blankpinta kolombo (*Leptotila verreauxi*) kaj la Ora paradoksornito (*Paradoxornis verreauxi*).

Referencoj
----------

1. ↑  Molina, Miquel (2002). "More notes on the Verreaux brothers", *Pula: Botswana Journal of African Studies* **16** (1), p. 30–36.
2. ↑   South Pacific Taxidermy: The Verreaux brothers of France. Arkivita el la originalo je 2007-08-17. Alirita 2014-02-09.
3. ↑  Mearns, Barbara; & Mearns, Richard. (1988). *Biographies for Birdwatchers. The lives of those commemorated in Western Palaearctic bird names*. Academic Press: London. ISBN 0-12-487422-3

* Kategorio Jules Verreaux en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 470420
* GND: 117682020
* LCCN: nb2008002728
* VIAF: 59288571
* ISNI: 0000 0000 6310 609X
* SUDOC: 15063028X
* BNF: 14062103r
* NLA: 56862275
 |
**Júlia Orbán,** laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Orbán Júlia** estas hungara kemiisto. Ŝia origina familia nomo estis Szabó, ŝia edzo estis Ottó Orbán, tial ŝi prenis la geedziĝan nomon Orbán Júlia.

Júlia Szabó naskiĝis la 19-an de marto 1939 en Arad (urbo) (Rumanio).

Biografio
---------

La familio Szabó apartenis al la hungara minoritato en Rumanio. Ili ne prenis la rumanan ŝtatanecon, tial ili iris al Budapeŝto, kie la juna Júlia lernis. Ŝi maturiĝis en gimnazio, poste ŝi akiris kemian diplomon en Teknikuniversitato de Budapeŝto. Dum la studentaj jaroj ŝi jam edziniĝis. Post la diplomo ŝi eklaboris en fabrika laboratorio, ekde 1964 ŝi laboris en instituto, kie ŝi partoprenis esplorojn pri kemia industrio. En 1967 ŝi akiris plian diplomon en la sama universitato. Ŝi pensiuliĝis en 1993, vidviniĝis en 2002.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* datenoj

Referencoj
----------


* Kategorio Júlia Orbán en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 824359
 |


* Portalo pri Biografio
***Boken om vårt land*** (*Maamme kirja* en la finna) estas libro verkita de Zacharias Topelius, origine publikigita en la sveda en 1875, en kiu li priskribas Finnlandon, ĝiajn provincojn, naturon, homojn kaj historion. *Boken om vårt land* estis legita en lernejoj dum jardekoj, ĝis la 1940-aj jaroj. Antaŭ 1907, ĉirkaŭ 240 000 ekzempleroj de la libro estis venditaj, kio igis ĝin vendosukceso por la eldonfirmao Edlund. La verko, preparita kiel lernolibro por malsuperaj klasoj, estis renovigita laŭ lingvo kaj enhavo je regulaj intervaloj. Ekzemple, en 1923, reviziita eldono de *Boken om vår land* estis publikigita.

Lernejaj lernolibroj iĝis necesaj kiam Finnlando komencis kreski al pli unuigita ekonomia, trafika kaj politika unuo. La Saimaa Kanalo (1856) kaj fervojoj (komencantaj en 1862) estis konstruitaj, la gazetaro iĝis signifa influo, parlamentoj komencis kunsidi kaj la lerneja sistemo disetendiĝis. Topelius apogis dulingvan Finnlandon, deklarante ĝin ekzemple en numero 6 de *Helsingfors Tidningar* en 1848. Krome, li permesis ĝin aperi en la libro *Maamme*: "Nun mi komprenas ĝin. Ĉi tiu lando estas mia patrujo. Aŭ mi nomas ĝin Suomenmaa en Finna, aŭ mi nomas ĝin Finnlando en la sveda, ĝi daŭre estas ĉiam la sama lando."

La rolo de la lernejo iĝis grava, ĉar ĝi devis pliigi la patriotan konscion de civitanoj kaj produkti laboron por la lando. Laŭ tiuj celoj, la koncepto de Topelius de sia lando estis temigi laboron. Laŭ li, Finnlando estis malriĉa kaj senfrukta, kaj ĝi ne ofertis facilan vivon. La patrujo estis kiel severa dunganto, kiu "piedbatis" siajn maldiligentajn civitanojn kaj eligis la plej bonan en ili. Topelius ligis la laborforton de la civitanoj al la servo de la patrujo. Tio estis movita per la forta postkuro de Finnlando de ekonomia kresko en la 1870-aj jaroj. La internacia supreniro ankoraŭ ne havis tempon por atingi Finnlandon, kiu estis ŝarĝita de la heredaĵo de la grandaj jaroj de malsato.

La bildo de Topelius de Finnlando estis longe konsiderita ideala. Ĝi estas vigligita de patriotismo kaj religia spirito. Nome, Topelius priskribis en *Boken om vårt land*, ke finnoj emas maldiligenti. La finna ĉevalo pruvis esti pli bona ol sia mastro kiel laborbesto. Topelius fakte priskribis la finnan ĉevalon kiel ekzemplon de la nacio.

La libro *Boken om vårt land* de Topelius ankaŭ inspiris aliajn finnajn verkistojn per sia nomo kaj kuracmetodo. En 1967, Jörn Donner publikigis la libron *Ny boken om vårt land. läsebok för utsana i Finnland*, kaj en 1992 *Nyaste bok om vårt land*. Erkki Pulliainen publikigis *Uudempi Maammekirja* en 1982.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 831898
 |
Jules Wijdenbosch (2017)
**Jules Albert Wijdenbosch** naskiĝis en Paramaribo, Surinamo, la 2-a de majo de 1941. Estas politikisto kaj ĉefministro de Surinamo inter 1987 kaj 1988, denove elektita en 1990 ĝis 1991. Li estis membro de la Nacia-Demokratia Partio de Surinamo, kaj estis elektita Prezidento de la Respubliko en 1996. Pro la protestoj inter 1998 kaj 1999 kaj la akuzoj de administra korupto, la parlamento kunvokis antaŭigitajn balotadojn en 2000.

La antaŭigita balotado de la 25-a de majo de 1991 donis klaran venkon al la estro de la NPS Ronald Venetiaan, tiam estro de alianco multetna. Lia registaro malpliigis la povon de la armeo en la politika vivo de la lando kaj en 1992 oni malfermis procezon de pacigo kun la gerilaj grupoj kiuj aliĝis al politikaj partioj. La balotado de 1996 donis venkon al Venetiaan, sed oni rekalkulis la voĉdonojn, kaj oni donis tiam la venkon al boŭtersista Jules Wijdenbosch de la NDP.

* Kategorio Jules Wijdenbosch en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 465459
* GND: 173551068
* VIAF: 215390770
 |
la kastela parko Biebrich, norde de la samnoma kastelo ĉe la norda bordo de la rivero Rejno
La **kastela parko Biebrich** estas parko de la samnoma baroka kastelo *Biebrich* en Wiesbaden, la ĉefurbo de la germana federacia lando Hesio. La parka areo situas ĉefe norde de la kastelo sur longo de ĉirkaŭ 1 200 metroj kaj larĝo de 300 metroj, ĝi estas 'trafluata de malgranda rojo nomata *Mosbach*. Pli norde de la norda parkorando situas la urbocentro de Wiesbaden, la ĉefstacidomo en distanco de 3 kilometroj, la urbocentra koncertejo *Kurhaus* en distanco de 5 kilometroj.

La parko estis komence kreita kiel franca ĝardeno. Tiucele la areo norde de la kastela konstruaĵo estis plialtigata per alportata grundo, tiel ke ekestis ebenaĵo de okcidento atingebla per ŝtuparoj - norde kaj oriente la grundo iom post iom malaltiĝas kaj atingas la nivelon de la ĉirkaŭa urba vojaro de la urboparto *Biebrich*. La unua parka plano estis de *Maximilian von Welsch* en 1720 ; ĝi havis regulajn simetriajn vojojn, kaj limiĝis per baroka oranĝejo. Inter la jaroj 1817 kaj 1823, laŭ planoj de *Friedrich Ludwig von Sckell* la areo estis trakonstruita al pejzaĝa parko en angla stilo. Tiucele la areo estis ampleksigita norde, kaj la baroka oranĝejo malkonstruita. Meze de la parko, sur la fundamentoj de mezepoka kastelo konstruiĝis artefarita ruino, nomata *Mosburg*, meze de tiucele fosita lageto.

Ekzotika Faŭno
--------------

Almenaŭ ekde la 1990-aj jaroj, pluraj specioj de regione nekutimaj birdoj ekvivis en la parko, aparte multaj specoj de kolumpapagoj. Ili atentigas la parkajn vizitantojn per sia brua kriado, kaj bone videblas en flugado pro sia brilflava-verda plumaro. De tie, Ili etendiĝis al aliaj parkoj de la urbo. Laŭ la Societo por Ornitologio kaj Natura Konservado en Rejnlando-Palatinato en la urbo nuntempe nombriĝas ĉirkaŭ 1 300 kolumpapagoj, plej multaj en la kastela parko. Al ili aldoniĝas plurcent da aliaj regione nekutimaj papadoj.

* la kastelo vidata de la parka flankola kastelo vidata de la parka flanko
* loka sciuroloka sciuro
* la artefarita ruino Mosburg kun lagetola artefarita ruino *Mosburg* kun lageto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kastela parko Biebrich en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* ampleksa germanlingva priskribo de la parko (germane)
* aparta retejo pri la kolumpapagoj de Wiesbaden Arkivigite je 2021-03-09 per la retarkivo Wayback Machine (germane)
Julia Pastrana
**Julia PASTRANA** (1834 en Meksiko - 1860 en Moskvo) estis virino kun malofta malsano hipertriĥozo, pro kio oni nomumis lin „simia virino" aŭ „plej aĉa virino de la mondo".

Vivo
----

Laŭ siatempaj sciigoj, ŝi kaj ŝia patrino estis trovita en kaverno. La patrino vendis la infanon – suferante je hipertriĥozo - kaj oni instruis, trejnis ŝin por montri en gapejoj. En la postaj jaroj, Julia lernis kanti, danci kaj esprimi sin vorte kaj skribe en tri lingvoj.

Julia Pastrana havis la alton de 1,38 m, fortan korposurfacan hararon, nekutime grandajn orelojn, grandan nazon, forte antaŭarkiĝintan makzelon. Ŝian „karieron" manaĝis Theodore Lent, kiu prezentis ŝin al la publiko kiel „simivirino".

Julia Pastrana eble geedziĝis kun sia manaĝero, sed fakto estas, ke ŝi naskis bebon la 20-an de marto 1860 dum turneo en Moskvo. Tiu bebo same suferis je hipertriĥozo kaj mortis tri tagojn post la naskiĝo. Julia Pastrana travivis la naskon same nur kelkajn tagojn.

Sorto de la kadavroj
--------------------

Lent ne rompis la turneon, sed mumiigis la kadavrojn pere de sinjoro Sokoloff, profesoro de la Moskva Universitato. Post la sukcesa mumiigo, Lent pludaŭrigis la turneon kaj prezentis la mumiojn en vitra ujo.

Lent trovis en 1863 en Germanio pluan virinon, kiu similis al Julia Pastrana, geedziĝis kun ŝi kaj same prezentis ŝin en la gapejoj. Li aldonis, ke temas pri Zenora Pastrana, fratino de la mortinto. Lent poste freneziĝis kaj submerĝis en rusan instituton.

La kadavroj reaperis en 1921 en Norvegio. La mumiigitaj kadavroj de Julia Pastrana kaj ŝia bebo estis montritaj publike ĝis la 1970-aj jaroj, kiam la norvega registaro konfiskis la kadavrojn. Oni ŝtelis la kadavrojn en 1979, oni retrovis ilin poste kaj rezervas ilin en Oslo kaj uzas ilin por esplora kaj studa celoj.

Literaturo
----------

* Christopher Hals Gylseth und Lars O. Toverud: *Julia Pastrana. The Tragic Story of the Victorian Ape Woman*. 2003

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Julia Pastrana en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* historio de Julia Pastrana Arkivigite je 2009-03-26 per la retarkivo Wayback Machine (angle)
* Foto kaj detala vivhistorio Arkivigite je 2009-05-27 per la retarkivo Wayback Machine (hispane)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 286365
* GND: 129818828
* LCCN: n2004119120
* VIAF: 60943090
* ISNI: 0000 0001 1065 3038
* BIBSYS: 2003064
 |
bierfabriko *Schloßbrauerei Schwarzbach*
**Kastelbierfarejo schwarzbach-a** (germane: *Schloßbrauerei Schwarzbach*) estas kompanio kun limigita respondeco en Schwarzbach (Auengrund), Germanujo, kaj laŭ memdifino la plej malnova bierfarejo de la Turingia Arbaro. Estris la entreprenon Christel kaj Oliver Nowak.

Historio kaj produktoj
----------------------

Pruvile oni kutimas preni por tia aserto dokumenton el la 1400-a jaro pri ĝeneralaj bierfarado kaj -elverŝado en la vilaĝo. Tamen la konstruo de konkreta bierfar-domo atesteblas nur ekde 1720.

Bone konatas kaj konsumatas en Turingio kaj Frankonio ties specoj *Raubritter Dunkel* (nigra biero) kaj *Sonnen-Weiße* (tritikmalta - la ununura siaspece el tiu ĉi regiono). Krome enboteligas oni helan bieron (Pilsner, kristnaske kaj paske bokbieroj) kaj diversajn limonadojn.

Eksteraj ligiloj
----------------

* hejmpaĝo
* malnovaj bierboteletikedoj

Notoj
-----

1. ↑  firmaa kroniko

50.48452777777810.827944444444Koordinatoj: 50° 29′ 4″ N, 10° 49′ 41″ O (mapo)
Kastelo Saalhof, somere 2011
**Kastelo Saalhof** (germane: *Schloß Saalhof*) en Maishofen (apud la landa ŝoseo inter Saalfelden kaj Zell am See) estas unu el la plej malnovaj kasteloj en la Pinzgau-regiono en Aŭstrio. Ĝi originas de la 11-a jarcento, kiam ĝi ŝajne estis la hejmo de la grafoj de la regiono. Dum la renovigado de la fasado en 2010, la plej malnovaj partoj de la kastelo sur la nordorienta flanko estis malkovritaj. En 1600, Kastelo Saalhof etendiĝis senteble.

Historio
--------

Marmorreliefo de 1606 super la ĉefenirejo dokumentas la konstrufinon. En 1296, la kastelo estas ŝajne posedata fare de Konrado, kromnomita *la diablo*. En 1423, la unua konfirmebla posedanto de la arkiepiskopperiodo estis Oswald Eisenstang. En 1584, la proprieto pasas al la Amann-familio de Judendorf kaj Saal. En 1600 Christoff Amann de Judendorf kaj Saal rekonstruis la kastelon en stilo tipa por la regiono. La jam menciita marmora reliefo kaj granda parto de la interna aranĝo venas de tiu tempo.

En 1634, la kastelo venas al la Riedl-familio sekvante la geedziĝon de la filino de Amann, Maria: emblemo sur la unua etaĝo, metita en 1661, atestas la geedziĝon de Mathias Riedl de Saal kaj Maria Riedlin naskita Stöcklin de Judendorf. En 1714, la kastelo estis transdonita al la Kobald-familio de Dambach kaj Moll. Dum tiu tempo, la kastelo havis propran kapelon interne. En 1840, la kastelo venas en kamparan posedon estante aĉetita fare de Josef Zehentner de Weißbach bei Lofer. Li estis rekta prapatro de la Rieder-familio kiu posedas la kastelon nun.

En 1971, la du malnovaj stabilaj blokoj (kun firstoj de 1828 kaj 1586) estis disfaligitaj kaj novkonstruitaj. En 1975, la vojo al Maishofen, kiu pli frue transiris direkte la terenon kastelan, estas translokita. Ekde 1992 la kastelo, la administra domo kaj la kristana vojrandsanktejo en la ĝardeno estas sub federacia konservado de monumentoj kaj historiaj konstruaĵoj. Finfine transprenis en 2004 Hermann kaj lia edzino Kathrin Rieder transprenas la posedaĵon.

Nuna uzo
--------

Ekde 2006 lastatempe renovigitaj loĝejoj ofertitis. En 2010, la fasado estis renovigita kaj la aĝaj koloroj de la 17-a jarcento estis reestigitaj. La domo administra (germane: *Meierhaus*) ĉe la orienta flanko estis pli fruela loĝejo de la kurator kaj de servuloj. La dato en la firsto - la jaro da konstruo - estas 1686. En 1814 la administra domo utiligitis kiel lernejo por Maishofen.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kastelo Saalhof en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hejmpaĝo
* Schloss Saalhof ĉe Salzburgwiki
* Informoj sur burgara listo de tuta Aŭstrio
* Kroniko kastela
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Fondaĵo Mondo** (germane "Stiftung Mondo", subtitolo "Esperanto Bürgerstiftung", t.e. "Civitana Fondaĵo Esperanto") estas esperantista fondaĵo, kiu povas subteni preskaŭ ĉiajn agadojn, kiuj estas komunutilaj laŭ germana imposta juro.

La fondaĵon fondis Martin Schäffer en la jaro 2001. De tiam, ĝi subtenis i.a. diversajn projektojn de evolua kunlaboro pere de Esperanto.

Subfondaĵoj
-----------

La fondaĵo ebligas al donacantoj fondi sen grandaj burokratiaj penoj subfondaĵojn, kiuj ĝuas - same kiel la Fondaĵo Mondo mem - impostajn avantaĝojn.

Ekzemploj de tiaj subfondaĵoj estas:

* Fondaĵo Anny Hartwig ("Anny-Hartwig-Stiftung", baza kapitalo € 50.000)
* Fondaĵo Familio Fischer ("Familie-Fischer-Stiftung", nomata laŭ la familio de Rudolf Fischer; baza kapitalo € 50.000)
* Fondaĵo Unu Mondo ("Stiftung für die Eine Welt", fondita de Nan Matthias-Wang kaj Ulrich Matthias; komenca baza kapitalo € 5.000)
* Fondaĵo Elisabeth Klünder ("Elisabeth-Klünder-Stiftung"; komenca baza kapitalo € 2.500)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retejo de la Fondaĵo Mondo (germanlingva)
La **Kastelo Andrássy** estas unu el la historiaj monumentoj de Monok.

Kastelo Andrássy en Monok

Historio
--------

La familio Andrássy akiris la bienon helpe de geedziĝo en la 1600-aj jaroj. La familio konstruis barokan kastelon en la 1750-aj jaroj. Kapelo estis alkonstruita en 1771. En la 19-a jarcento ĝi estis trakonstruita laŭ klasikismo. Ekde 1881 ĝi ne estis loĝata, ekde 1914 oni profitas ĝin lernejo.

Konstruaĵo
----------

La unuetaĝa kastelo situas sola en granda parko. La konstruaĵo ĉefe formas U-literon. La fasado estas simetria, meze sur 4 kolonoj balkono etendiĝas. La 2 flankaj aloj helpe de la ĉefkonstruaĵo formas internan korton. Post la ĉefenirejo granda ĉambro estas videbla, kie estas atingeblaj la ŝtuparejo, koridoro, elirejo al la korto. Enirejo de la origina kapelo funkcias el la koridoro, sed la galerio havas pordon al la etaĝa koridoro. La ornama ĉambro troviĝas sur la etaĝo kune kun la balkono. La muroj estas kovritaj per freskoj.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto[*rompita ligilo*]
* Arkivigite je 2016-03-05 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Kastelo Andrássy (Monok) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Kastelo Sacelláry** estas historia monumento en Budapeŝto, en distrikto Budafok-Tétény.

Kastelo Sacelláry
Ĝi najbaras al Kastelo Törley (Budapeŝto), sed mem la kastelo situas en granda parko kun multe da kaŝtanarboj.

Historio
--------

Riĉa familio Sacelláry konstruigis la kastelon en la 1890-aj jaroj. En 1926 Hungara Poŝto aĉetis la kastelon kaj oni profitis ĝin kiel sanatorio. En 1937 la kastelo estis trakonstruita. Post la ŝtatiĝo ĝi iĝis parto de hospitalo. En 1987 banko aĉetis ĝin, poste plena renoviĝo okazis. Ekde 2002 privatulo aĉetis la kastelon.

Priskribo
---------

Turo de la kastelo
Post la enirejo tra koridoro troviĝas la ĉambrego, kiu estas centra loko de la konstruaĵo. El tio estas alireblaj la manĝoĉambro, biblioteka ĉambro, bilardejo kaj ĉambro kun kreskaĵoj. Estas ŝtuparo ankaŭ al la etaĝo, kie origine estis la dormoĉambroj. Miksa Róth kreis la ornamajn fenestrojn. La muroj estas kovritaj per lignaĵo, foje per stukoj.

Fontoj
------

* Arkivigite je 2007-12-02 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2008-10-06 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Kastelo Sacelláry en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Julian FAŁAT** (naskiĝis la 30-an de julio 1853 en vilaĝo Tuligłowy apud Lwów, mortis la 9-an de julio 1929 en Bystra, distrikto Bielski) - pola pentristo, unu el la plej eminentaj akvarelistoj kaj la plej gravaj pejzaĝistoj. Reprezentanto de realismo kaj impresionisma pejzaĝo.

Fałat studis kun Władyslaw Łuszczkiewicz ĉe la Krakova Lernejo de Belartoj, kaj poste ĉe la Arta Akademio de Munkeno. Post kelkaj vojaĝoj tra Eŭropo kaj Azio en 1885, Fałat evoluigis raporton pri impresoj de siaj vojaĝoj, kiu estis utiligita pli malfrue en liaj artaĵoj. Tipaj temoj de la pentrado de Fałat estas polaj pejzaĝoj, ĉaso-scenoj, portretoj, kaj skizoj de la vojaĝoj. En 1886 Fałat akceptis la inviton de Vilhelmo la 2-a, imperiestro de Prusio, servi lin en Berlino kiel kortuma pentristo.

Fałat mortis en Bystra Śląska, kie troviĝas "Fałatówka" - muzeo dediĉita al li.

Li ofte ripetis:
*Pola arto devus porti en si niajn historiojn, niajn konvinkojn, niajn kvalitojn kaj malkvalitojn; devus esti kvintesenco de nia tero, ĉielo, kaj de niaj idealoj*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ampleksa biografio de J. Fałat (pollingve) Arkivigite je 2008-04-08 per la retarkivo Wayback Machine
* Vilao de Julian Fałat en Bystra Śląska Arkivigite je 2007-08-08 per la retarkivo Wayback Machine
* Kreado de Julian Fałat (kun fotoj)

* Julian Fałat en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Julian Fałat en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 138674
* GND: 132110091
* LCCN: n86009362
* VIAF: 17247703
* ISNI: 0000 0001 0874 6067
* SUDOC: 085792004
* BNF: 12080291s
* ULAN: 500018013
* RKD: 27235
* NKC: js2011623099
 |
Karl Otfried Müller, 1838
**Karl Otfried MÜLLER** (naskiĝinta la 28-an de aŭgusto 1797 en Brieg, nun *Brzeg* en Pollando, mortinta la 1-an de aŭgusto 1840 en Ateno) estis germana klasika filologo kaj unu el la pioniroj de la altlernejaj fakoj pri klasika arkeologio kaj historio de Antikva epoko.

Vivo
----

Estante filo de protestantisma pastoro li studis ekde 1814 en Breslaŭo (nun *Vroclavo*) kaj Berlino kaj fariĝis instruisto ĉe Magdaleneum-gimnazio en Breslaŭo. En 1819 li iĝis eksterorda kaj en 1823 orda profesoro en Göttingen. En septembro 1839 li entreprenis vojaĝon Italujon kaj Grekujon; post malsaniĝo en Delfo li mortis kaj entombigitis ĉe Kolonos-monteto apud Ateno.

Graveco
-------

Estante la plej talenta disĉiplo de August Boeckh li strebis ampleksan konon kaj konigon de ĉiuj kampoj de antikvaj studoj; aparte li interesiĝis kaj esploradis pri arto. Historirilaten li verkis la jenon: »Aegineticorum liber« (Berlino 1817), »Geschichten hellenischer Stämme und Städte« (vol. 1: »Orchomenos und die Minyer«, vol. 2: »Die Dorier«, Vroclavo 1820–24), »Über die Wohnsitze, Abstammung und ältere Geschichte des makedonischen Volkes« (Berlino 1825), »Die Etrusker« (Vroclavo 1828).

Gravegaj estis lia enkondukado »Prolegomena zu einer wissenschaftlichen Mythologie« (Göttingen 1825), kie temas pri la estiĝo de mitoj laŭloke. Arthistorie li skribis la sisteman manlibron »Handbuch der Archäologie der Kunst« (Vroclavo 1830), al kiu li sekvigis la de Carl Wilhelm Oesterley ilustritan leksikonon »Denkmäler der alten Kunst« (Göttingen 1832 ss.; daŭrigite fare de Friedrich Wieseler). Estante akra kaj diligenta kritikisto kaj gramatikisto li elstaris per la recenzo de la varona verko »De lingua latina« (Leipzig 1833) kiel ankaŭ de »De verborum significatione« de Sextus Pompeius Festus (Leipzig 1839). Müller krome eldonis la esĥilan dramon »Eumenides« (Göttingen 1833).

Lia frato Eduard Müller (1804-1875), lernejestro, eldonis la literaturhistoriaĵon »Geschichte der griechischen Literatur bis auf das Zeitalter Alexanders« (Vroclavo 1841).

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 14. Leipzig 1908, p. 230 (tie ĉi interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Karl Otfried Müller en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Karl Otfried Müller en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Vikifontaro (en la germana)
* Fittschen, Klaus, "Müller, Otfried" ĉe: Neue Deutsche Biographie 18 (1997), p. 323-326 (tie ĉi interrete)
* Ligiloj ĉe DDB