recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Friedrich Spitta** (naskiĝinta la 11-an de januaro 1852 en Wittingen, reĝolando Hanovro; mortinta la 7-an de junio 1924 en Göttingen) estis germana protestanta teologo.

Vivo
----

La filo de Philipp Spitta estis en 1879 konsekrita al pastro, transprenis du jarojn poste paroĥan postenon en Oberkassel (nuntempe parto de Bonn) kaj fariĝis privatdocento ĉe la bonna universitato. En la jaro 1887 li sekvis la vokon de la universitato je Strasburgo sur la katedron por Nova Testamento kaj praktika teologio. En 1901/02 li estis ĝia rektoro. En 1918 li transposteniĝis sur la katedron por praktika teologio de la universitato de Göttingen.

Spitta verkis sciencajn traktaĵojn pri variaj temoj de teologio, ekzemple sur la kampoj de praktika teologio, de Nova Testamento, de liturgiscienco kaj de himnologio.

Kun sia strasburga kolego Julius Smend de la Thomas-Preĝejo li fondis en 1896 la *Monata Revuo por Diservo kaj Eklezia Arto* (germana mallongigo: MGkK), kiu fariĝis plej grava komunikilo de la pli malfrue tiel nomata *Pli Malnova Liturgia Movado*.

Lia plej konata propra eklezia kanto estas la komunia kanto *Im Frieden dein, o Herre mein* laŭ Johannes Anglicus, kio troveblas en Evangelischen Gesangbuch (EG) n-ro 222 kaj en Gotteslob n-ro 473.

Referencoj
----------

1. ↑  Rektoratsrede (HKM)

Literaturo
----------

* Konrad Klek: Spitta, Friedrich. En: Neue Deutsche Biographie (NDB). Volumo 24, Duncker & Humblot, Berlino 2010, ISBN 978-3-428-11205-0, p. 712 sj.
* Klaus-Gunther Wesseling: SPITTA, Friedrich. En: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Volumo 10, Bautz, Herzberg 1995, ISBN 3-88309-062-X, kol. 1024–1031.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Friedrich Spitta en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)

* Kategorio Friedrich Spitta en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 450477
* GND: 119424568
* LCCN: n86050121
* VIAF: 8197659
* ISNI: 0000 0000 8355 1529
* SUDOC: 075121441
* MBA: 773e5912-6feb-4fa1-b8f6-9109518d6c88
* NKC: mub2011671231
 |
**Murom** (ruse *Муром*) estas urbo en la Vladimira provinco de Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 17435.

La urbo estis fondita dum la jaro 862.

Ĝi havas urban statuson ekde 1778.

La interurba telefona kodo estas 09234, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj.

La loka tempo egalas al la moskva tempo.

La urbo estas ĉe rivero Oka (Ока).

En la urbo estas fervoja stacio.

Dum la jaro 1959 la urbo havis 72 mil loĝantojn, dum la jaro 2002 126,9 mil loĝantojn, kaj laŭ la stato de 2018 en la urbo vivis 109 072 loĝantoj sur areo de 44 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 2 479 loĝantoj/km².

panoramo
  

Flago de Vladimira provinco
Urboj de Vladimira provinco

**Ĉefurbo**: Vladimir

Aleksandrov |
Goroĥovec |
Gusj-Ĥrustalnij |
Jurjev-Polskij |
Kameŝkovo |
Karabanovo |
Kirĵaĉ |
Kolĉugino |
Kosterjovo |
Kovrov |
Kurlovo |
Lakinsk |
Melenki |
Murom |
Petuŝki |
Pokrov 
Raduĵnij |
Sobinka |
Strunino |
Sudogda |
Suzdal |
Vjazniki 

 

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 56624
* GND: 4237396-7
* VIAF: 236890658
* NKC: ge525205
 |
La **sumformulo de Gauss** por ĉiuj naturaj nombroj {\displaystyle n\geq 1} tekstas jene: 

{\displaystyle 1+2+3+4+\dotsb +n=\sum \_{k=1}^{n}k={\frac {n(n+1)}{2}}={\frac {n^{2}+n}{2}}}.

Tiu matematika serio estas speciala kazo de "aritmetika serio".

La bazo de la indukto tuj pruveblas per matematika indukto:

{\displaystyle \sum \_{k=1}^{1}k=1={\frac {1(1+1)}{2}}}
La paŝo de la indukto por ajnaj naturaj nombroj {\displaystyle \,n} estas atingata per la jena egalaĵo-ĉeno, ĉe kiu la indukta hipotezo estas uzata ĉe la dua transformo:

{\displaystyle {\begin{aligned}\sum \_{k=1}^{n+1}k=\sum \_{k=1}^{n}k+(n+1)={\frac {n(n+1)}{2}}+(n+1)\\={\frac {n(n+1)+2(n+1)}{2}}={\frac {(n+2)(n+1)}{2}}\end{aligned}}}

Deveno de la nomo
-----------------

La suma formulo kaj la suma formulo por la unuaj {\displaystyle n} kvadrataj nombroj jam konatis en la antaŭhelena matematiko.

Carl Friedrich Gauß retrovis la formulon kiel naŭjara lernejano. Lia instruisto Büttner en la baza lernejo taskigis al siaj lernantoj sumigi la nombrojn de aritmetika serio. Li apenaŭ sukcesis findiri la taskon, kiam la naŭjarulo metis sian tabulon sur la tablon kaj vokis "jen la solvo". 

La ekzakta vortumo de la tasko ne konatas. Ofte oni supozis ke la instruisto taskigis sumigi la nombrojn de 1 ĝis 100 kaj la naŭjara knabo ekkonis ke la unua kaj lasta nombroj (1+100), la dua kaj antaŭlasta nombroj (2+99) ktp. ĉiam rezultis la sumon 101. La serĉata sumo do troveblas per la kalkulo 101 oble 50.

La matematika instruisto baldaŭ ekkonis ke la knabo Gauß en sia klaso ne povis lerni ion novan, kaj sukcesis aranĝi por li lernadon en la gimnazio Sankta Katarino de Brunsvigo.
**Summa technologiae** – unu el la unuaj libroj enhavantaj filozofiajn eseojn de Stanisław Lem.

La libro unue estis publikigita fare de Wydawnictwo Literackie en 1964. Ĝia titolo rilatas al la verko de sankta Tomaso de Akvino *Summa theologiae*.

En ĉi tiu verko, la aŭtoro klopodas trakti la problemojn de la estonteco, kelkfoje ne tiel malproksimajn, el la vidpunkto de la nuno, kun problemoj tre aktualaj. La ĉefa afero, kiun Lem pritraktas en la libro, estas la problemoj de senlima civilizo – teknologiaj kaj materiaj. La aŭtoro ankaŭ rigardas la etikajn kaj filozofiajn konsekvencojn de estontaj teknologioj.

La verko estis publikigita en 1964 kaj tial enhavas erarojn pri iuj sciencoj (ekz. matematiko, biologio, sociologio ). Iuj el la temoj pritraktitaj de la aŭtoro plene apartenis al la kampo de sciencfikcio, kaj nur poste ili fariĝis gravaj kaj aktualaj temoj, kiel virtuala realaĵo, nanoteknologio kaj artefarita inteligenteco.

La aŭtoro pri sia verko
-----------------------

Stanisław Lem konsideris *Summa...o* sia plej sukcesa diskursiva laboraĵo. Li dediĉis al ĝi interalie eseojn publikigitajn en la kolektoj *Traktaĵoj kaj Skizoj* (*Rozprawy i Szkice*, 1975) kaj *Mia opinio pri la literaturo* (*Mój pogląd na literaturę*, 2003), kie estis publikigita la eseo *Tridek jarojn poste*.

Referencoj
----------

1. ↑  Lem pri *Summa technologiae*

Eksteraj ligiloj
----------------

Pri la libro en la oficiala retejo de la aŭtoro
David Ricardo.
**Kompara avantaĝo** signifas, ke iu homo (lando, entrepreno) estas en certa sfero (agado, fako) pli bona ol en aliaj sferoj (agadoj, fakoj). Do, libereco de internacia komerco pligrandigas eblecojn por internacia specialigo kaj prosperas al ĉiuj landoj, envicigitaj al internacia komerco. Tiun teorion ellaboris David Ricardo.

Estas duboj pri la efiko de kompara avantaĝo. Historia ekzemplo estas la "Interkonsento pri teksaĵoj kaj vinoj" inter Portugalio kaj Anglio en 18-a jarcento.
Komence de la 18-a jarcento, longe antaŭ Ricardo, ambaŭ landoj, Anglio kaj Portugalio, produktis kaj vinon kaj teksaĵojn, sed pro klimato kaj infrastrukturo en Portugalio vin-produktado havis avantaĝojn super teksaĵ-produktado, en Anglio inverse. Do, portugala vino havis komparan avantaĝon al portugalaj teksaĵoj, kvankam ne nepre al brita vino (aŭ franca vino importita).

Tial la brita ambasadoro John Methuen proponis, ke ambaŭ landoj koncentriĝu al la pli avantaĝa varo kaj aĉetu la alian de la partnero, sen dogano. Tiusenca traktato estis subskribita je la 27-a de decembro 1703. Pro ĝi ja profitis la vin-produktado de Portugalio, sed ĝia industriigo estis severe bremsita.

Portugalio kaj Anglio uzus siajn "komparajn avantaĝojn", sed la rezulto estis ruiniga al Portugalio, kiu restis preskaŭ ekster industria revolucio ĝis la 20-a jarcento. Krome, angloj regis la plejparton de produktado de oporto de Portugalio en 19-a jarcento.

Vidu ankaŭ
----------

* Absoluta avantaĝo
* David Ricardo

  

* Kategorio Kompara avantaĝo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
«***Post hoc ergo propter hoc***» estas latina esprimo kiu signifas "post tio ĉi, do, konsekvence de tio ĉi". Kelfoje mallongigita kiel ***post hoc***.

*Post hoc* estas ankaŭ nomita **koincida korelativeco** aŭ **falsa kaŭzeco**. Temas pri speco de paralogismo kiu asertas ke se okazaĵo okazas post alia, la dua estas la konsekvenco de la unua. Tio ĉi estas kutima eraro, ĉar la tempa sekvenco estas integra parto de la kaŭzeco: estas vero ke unu kaŭzo estiĝas antaŭ ol efekto. La falsaĵo alvenas al konkludo nur surbaze de la ordo de la okazintaĵoj, kio ne estas fidinda indikilo. Tio estas, ne ĉiam veras ke la unua okazintaĵo okazigis la duan.

*Post hoc* estas ekzemplo de falsaĵo pri aserto de la konsekvenco. Ĝi esprimeblas tiele:

* La okazaĵo A okazis antaŭ ol la okazaĵo B.
* Tial do, A okazigis B.

*Post hoc* rilatiĝas al la falsaĵo "korelativeco ne implicas kaŭzecon" aŭ *cum hoc ergo propter hoc*.

Ekzemploj
---------

Ekzemplo 1:

1. La koko ĉiam kantas antaŭ la sunleviĝo.
2. Tial, la kanto de la koko levigas la sunon.

Ekzemplo 2:

1. La vendado de glaciaĵoj multe pliiĝas komence de junio.
2. La trafikakcidentoj multe pliiĝas fine de junio.
3. Tial, la pliiĝo de la vendado de glaciaĵoj okazigas la trafikakcidentojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Falsa interrilato
* *Cum hoc ergo propter hoc*
* Kogna biaso
**Duboševica,** serbe **Дубошевица** [duboŝevica] estas malgranda vilaĝeto en Kroatio, en distrikto **Osijek-Baranja**, en municipo de Draž.

* Areo:  km²
* Loĝantaro: 511 en 2011
* Poŝtkodo: 31 3
* Aŭtokodo:
* Telefonprefikso: 31

Situo
-----

La komunumo situas sur ebenaĵo, laŭ iama riverbranĉo de Danubo, fine de mallonga sakovojo.

Historio
--------

Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000]. Post la turka erao alvenis diversaj popoloj, interalie serboj kaj germanoj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungario, al Baranya (reĝa departemento), poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1945 tio estis parto de Hungario (apartenanta al distrikto de Villány), ekde 1991 de Kroatio. En 1991 loĝis en Duboševica 852 da homoj, (kroatoj 747 (88 %), jugoslavianoj 36 (4 %), serboj 32 (4 %), hungaroj 23 (3 %), kaj aliaj).

Famuloj
-------

En la tiama *Dályok* naskiĝis hungara kuracisto-akademiano Béla Kellner.
**Edward YOUNG** [edŭed jan] (ĉ. 1762– 25-a de decembro 1800), ankaŭ konata kiel **Ned Young**, estis brita maristo kaj kunfondinto de la kolonio "Pitkarna Insulo". 

Young naskiĝis en Anglio. Li devenis de povra familio, sed bone studis en la lernejo. Li aliĝis la ŝipanaro de ŝipo Bounty [baŭnti] kiel midŝipmano en 1787, kiam ĝi veturis de Anglio al Tahitio.

Kiam ŝipo Bounty foriris de Tahitio en 1789, pluraj maristoj (ankaŭ oficiroj, inkluzive de *Fletcher Christian*) ribelis kontraŭ kapitano *William Bligh*. Young dormis dum la ribelo kaj vekiĝis nur post ĝi; do li nek partoprenis en ĝi nek povis kontraŭi ĝin; li eĉ ne povis aniĝi al tiuj, kiuj kun kapitano Bligh foriris en boato. Tamen Young deklaris, ke li plene subtenis la ribelon kaj neniam reiros al Anglio. Kun ribelestro Fletcher li reiris al Tahitio, sed poste (kun sep pliaj ribeluloj kaj kelkaj lokanoj) ekiris por trovi nekonatan insulon, celante eviti la persekuton de la brita mararmeo. Ili atingis la Pitkarnan Insulon. 

En oktobro 1793 ekestis batalo inter la ribelintoj (angloj) kaj la kvar restantaj viraj tahitianoj. Kvin angloj, inkluzive de *Christian*, estis mortigitaj, same ĉiuj tahitiaj viroj. Young laŭdire dormis ankaŭ dum la pliparto de tiu ĉi batalo, kaj protektis lin la tahitiaj virinoj, pliparte helpantaj la anglojn. Young helpis ĉasi kaj mortigi tahitianon *Neho*.

La aliaj tri vivantaj angloj estis *Matthew Quintal*, *William McCoy* kaj *John Adams*. Young estis akceptita kiel estro de la insulo, Adams iĝis lia amiko kaj viculo; el iuj fontoj ŝajnas, ke la du estis egale potencaj. Kontraŭe McCoy kaj Quintal iĝis dependaj de alkoholo. McCoy mortis falante de roko, eble sinmortige, kaj Quintal minacis mortigi la tutan komunumon. Adams kaj Young mortigis Quintal por preventi tion kaj restis la nuraj vivantaj eks-ribeluloj. Intertempe ili havis idojn kun siaj tahitiaj edzinoj.

En 1799 Young havis astman infekton. Li konvertiĝis al kristanismo, same Adams kaj la aliaj insulanoj. Young instruis al Adams kaj pluraj infanoj legadon kaj skribadon de la angla lingvo. Kiam Young fine mortis pro astmo, Adams daŭrigis sian klerigan laboron.

Fine la insulo estis trovita de usonaj kaj britaj ŝipoj. Ĝis nun praidoj de Young vivas sur Pitkarna Insulo kaj Norfolkinsulo.
**Formuloj de Kramero** estas formuloj, kiuj donas rezulton de sistemo de *n* linearaj ekvacioj kun *n* variabloj. Ĝi portas la nomon de Gabriel Cramer.

{\displaystyle \left\{{\begin{matrix}a\_{11}x\_{1}+a\_{12}x\_{2}+\dots +a\_{1n}x\_{n}&=&b\_{1}\\a\_{21}x\_{1}+a\_{22}x\_{2}+\dots +a\_{2n}x\_{n}&=&b\_{2}\\\vdots &&\vdots \\a\_{n1}x\_{1}+a\_{n2}x\_{2}+\dots +a\_{nn}x\_{n}&=&b\_{n}\\\end{matrix}}\right.}
Ĉefa matrico estas (signifu {\displaystyle A\,} ):

{\displaystyle A={\begin{bmatrix}a\_{11}&a\_{12}&\dots &a\_{1n}\\a\_{21}&a\_{22}&\dots &a\_{2n}\\\vdots &\vdots &\ddots &\vdots \\a\_{n1}&a\_{n2}&\dots &a\_{nn}\end{bmatrix}}}
Kaj {\displaystyle A\_{i}\,} signifas matrico, kiu havas ŝanĝata i-koluno en libera valoroj.

{\displaystyle A\_{1}={\begin{bmatrix}b\_{1}&a\_{12}&a\_{13}&\dots &a\_{1n}\\b\_{2}&a\_{22}&a\_{23}&\dots &a\_{2n}\\b\_{3}&a\_{32}&a\_{33}&\dots &a\_{3n}\\\vdots &\vdots &\vdots &\ddots &\vdots \\b\_{n}&a\_{n2}&a\_{n3}&\dots &a\_{nn}\end{bmatrix}}}
{\displaystyle A\_{2}={\begin{bmatrix}a\_{11}&b\_{1}&a\_{13}&\dots &a\_{1n}\\a\_{21}&b\_{2}&a\_{23}&\dots &a\_{2n}\\a\_{31}&b\_{3}&a\_{33}&\dots &a\_{3n}\\\vdots &\vdots &\vdots &\ddots &\vdots \\a\_{n1}&b\_{n}&a\_{n3}&\dots &a\_{nn}\end{bmatrix}}}
{\displaystyle \vdots }
{\displaystyle A\_{n}={\begin{bmatrix}a\_{11}&a\_{12}&\dots &a\_{1,n-1}&b\_{1}\\a\_{21}&a\_{22}&\dots &a\_{2,n-1}&b\_{2}\\a\_{31}&a\_{32}&\dots &a\_{3,n-1}&b\_{3}\\\vdots &\vdots &\ddots &\vdots &\vdots \\a\_{n1}&a\_{n2}&\dots &a\_{n,n-1}&b\_{n}\end{bmatrix}}}
Tiam rezulto de sistemo estas:

{\displaystyle x\_{1}={\frac {\det A\_{1}}{\det A}},\;\;x\_{2}={\frac {\det A\_{2}}{\det A}},\;\;\ldots ,\;\;x\_{n}={\frac {\det A\_{n}}{\det A}}.}

Ecoj
----

* Se determinanto de matrico {\displaystyle A\,} estas alia ol zero {\displaystyle \quad \det(A)\neq 0,} tiam sistemo havas nur unu rezulton.

* Kategorio Formuloj de Kramero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
En matematiko, **formulo de de Moivre**, nomita post Abraham de Moivre, statas ke por ĉiu kompleksa nombro *x* kaj ĉiu entjero *n*

*(cos x+i sin x)n = cos(nx)+i sin(nx)*

Pruvo
-----

Kvankam historie formulo de de Moivre estas pruvis pli frue kal alimaniere, la pli facila ĝia pruvo estas per la eŭlera formulo

*eix = cos x + i sin x*
kaj la propraĵo de eksponenta funkcio

{\displaystyle \left(e^{ix}\right)^{n}=e^{inx}}
Tiam

*(cos x+i sin x)n = (eix)n = einx*
kaj

*cos(nx) + i sin(nx) = ei(nx) = einx*
kaj tial egalas al la sama valoro.

Ĝeneraligo
----------

La formulo estas reale vera en pli ĝenerala okazo: se *z* kaj *w* estas kompleksaj nombroj, tiam

*(cos z + i sin z)w*
estas multvalora funkcio kaj

*cos (wz) + i sin (wz)*
ne estas multvalora. Pro tio

*cos (wz) + i sin (wz)* estas unu valoro de *(cos z + i sin z)w*.
Grafika prezento de la kubaj radikoj de 1 sur la kompleksa ebeno.

Aplikoj
-------

Ĉi tiu formulo povas esti uzata por trovi la *n*-ajn radikojn de kompleksa nombro *z* (la radikoj estas la kompleksaj nombroj kies *n*-aj pontencoj egalas al *z*). Se *z* estas skribita en trigonometria prezento kiel

*z=r (cos x+i sin x)*
tiam ĉiuj ties *n*-ajn radikojn povas esti malkovrataj tiel:

{\displaystyle (s(\cos y+i\sin y))^{n}=r(\cos x+i\sin x)}
{\displaystyle \iff s^{n}(\cos ny+i\sin ny)=r(\cos x+i\sin x)}
{\displaystyle \iff s^{n}=r{\text{ kaj }}ny=x+2k\pi }
por iu entjero *k*. Do ĉiu radiko estas

{\displaystyle r^{\frac {1}{n}}\left[\cos \left({\frac {x+2k\pi }{n}}\right)+i\sin \left({\frac {x+2k\pi }{n}}\right)\right]}

kie *k* estas entjero. Se *z≠0*, fari *k=0, 1, ... n-1* trovigos la *n* malsamajn radikojn de *z*.

Alia apliko estas, per elvolvado de la maldekstra flanko kaj posta komparo de reela kaj imaginara partoj, ricevi utilajn esprimojn por *cos(nx)* kaj *sin(nx)* per *cos(x)* kaj *sin(x)*.

Vidu ankaŭ
----------

* Eŭlera formulo
* Radiko de unu

Eksteraj ligiloj
----------------

* Teoremo de de Moivre
**Lajos Nékám** [lajoŝ nEkAm], laŭ hungarlingve kutima nomordo (kaj pli komplete) **Nékám Lajos Sándor** estis hungara kuracisto, haŭtkuracisto, profesoro. Lia samnoma filo estis Lajos Nékám (1909), lia patro estis Sándor Nékám.

Lajos Nékám  naskiĝis la 4-an de junio 1868 en Pest (urbo). Li mortis la 29-an de januaro 1957 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Nékám frekventis gimnazion, poste universitaton en sia naskiĝurbo. Li akiris kuracistan diplomon en 1889. Post siaj studoj li laboris apud Ottó Pertik 5 jarojn, poste li studvojaĝis precipe al Parizo kaj Londono. Hejmenveninta li gvidis medicinan instituton. En 1898 li estis nomumita universitata privata profesoro en Universitato de Budapeŝto, ekde 1906 li gvidis ankaŭ klinikon. En la studjaro 1930 li estis rektoro. Ekde 1935 li estis membro en la senato. Li strebis multe kontraŭ la sifilisoj.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Neurofibroma multiplex* (1893)
* *Magyar orvosi Vademecum* (1902)
* *Corpus Iconum Morborum Cutaneorum* (1938)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 529999
* GND: 12656020X
* LCCN: no2007002040
* VIAF: 2235827
* ISNI: 0000 0000 8017 3024
* SUDOC: 119961873
* BIBSYS: 96011519
* NKC: nlk20010095591
 |
**Lajos Pethe** [pete], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pethe Lajos** estis hungara inĝeniero.

Lajos Pethe  Arkivigite je 2016-09-23 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 12-an de marto 1879 en Hungara reĝlando en Jablonca (nuntempa Silická Jablonica en Slovakio), li mortis la 20-an de aŭgusto 1958 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Pethe frekventis gimnazion en Rozsnyó, poste li studis en Akademio de Selmec inter 1898–1902. Post siaj studoj li faris la necesajn praktikajn laborojn en la regiono, poste li akiris diplomon. Li komencis sian karieron en minejoj pri saloj. Ekde 1910 li havis inĝenieran postenon en Nagybánya. Dum la 1-a mondmilito li gvidis inspektoran oficejon pri ĉiuj hungaraj minejoj kaj metalurgiaj objektoj. Ekde 1921 li havis postenon en la financa ministerio, ekde 1935 en la industria ministerio. Li ricevis la titolon ĉefkonsilisto pri minejoj. Liaj tiutempaj plej menciindaj agoj estis helpoj al la menciita akademio kaj koaksoproduktado en Komló. En 1936 li pensiuliĝis, tamen en la fruaj 1950-aj jaroj li laboris en instituto.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Újabb feltárások a veresvízi m. kir. bányamű nyugati osztályában* (1911)
* *Fém-bányászatunk technikai fejlődése* (1929)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 136-a paĝo)
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Koverto por la revuo "La Japana Esperantisto", sendita al Germanio kaj datstampita "Marunouĉi 40.3.11" (la 11-an de Marto, 1907)
**Japana Esperantisto** estis oficiala organo de Japana Esperantista Asocio (JEA), Tokio. De aŭgusto ĝis decembro 1906 ĝi estis nomata *La Japana Esperantisto*. Ĉefredaktoroj estis d-ro Kuroita kaj d-ro J. Takakusu. *Japana Esperantisto* estis riĉe ilustrita kaj enhavis krom nacia propagando kaj kroniko artikolojn pri la japana vivo, precipe pri la ĉerizflora festo, pro kio ĝi baldaŭ akceptis la subtitolon *Internacia ilustrita revuo,* konigas la mondon pri la ekstrema Oriento. De januaro 1914 ĝi aperis tre malgrandigita kaj nur por la propagando en Japanujo.

Volumoj
-------

* Vol. 1: aŭg. 1906-marto 1907-8 kaj 8xIV+104 p.
* Vol. 2: apr.-dec: 1907-9 kajeroj 9xIV+174 p.
* Vol. 3: jan: aŭg. 1908-7 kajeroj 7xIV+112 p.
* Vol. 4: jan.-dec. 1909-11 kajeroj. IIxIV+180 p.
* Vol. 5. jan. apr-majo 1910-3 kajeroj. 3xIV+64 p.
* Vol. 6: apr: okt. 1911-6 kajeroj 6xIV+60 p. 27x20. En 1912 kaj 1913 ĝi ne aperis. Ĝi reaperis jan. 1914-10 p. 18x12.

Vidu ankaŭ
----------

* Frua Esperanto-gazetaro

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Japana Esperanto-Instituto. |

Historie, estis 2 apartaj esperanto-organizaĝoj en Japanio kun la nomo **Japana Esperantista Asocio** (japane:日本エスペラント協会, mallonge: JEA).

JEA 1906
--------

La **Japana Esperantista Asocio** (**JEA**) estis la unua tutlanda esperantista asocio de Japanio, kiu antaŭis la Japanan Esperanto-Instituton inter 1906 kaj 1919.

En 1906, kelkaj personoj fondis esperantajn asociojn, kiel Misao Katô aŭ Abiko Teizirô. Pro la demando de Kuroita Kacumi (kiu mem ofte skribis: K. Kroita), ili koncentis kolektiĝi en ununuran asocion : JEA. La fondotago de JEA estis la 12a de junio, 1906.

En 28a de septembro 1906, la Unua Japana Kongreso okazis. La Dua okazis en 1907 kaj post longa interrompo la Tria en 1916.

La periodo inter 1909 kaj 1916 estis periodo de inerteco kaj de mallumo. Poste, malgraŭ la plimultiĝo de la membroj (186 membroj en 1916, 464 en 1919), la asocio ne plu povis funkcii. Ossaka intencis reorganizi la administradon de la Asocio: transdoni la tutajn devojn al la junaj sekretarioj kiel ankaŭ respondecon de la kasadministro al ili, sed K. Kroita ne konsentis. Finfine Fuĵisaŭa, Asai, Macuzaki, Hagiŭara, Ossaka deklaris la eksiĝon el la sekretarieco kaj prezentis la projekton pri la starigo de nova centro „Japana Esperanto-Instituto" kaj ĝia organo „La Revuo Orienta".

La gazeto Japana Esperantisto estis la organo de la asocio. Ĝi ekaperis en aŭgusto 1906. Ekde 1909, la gazeto aperis malpli kaj malpli. Ĝi tute ne aperis en 1912 kaj 1912. Ĝi aperis laste en 1919.

JEA finis efektivan vivon en 1919, sed daŭris kiel morala centro ĝis 1926, kiam Japana Esperanto-Instituto (JEI) akiris laŭjuran statuson de Fonduso. La lasta prezidanto de JEA, Nakamura Kijoo fariĝis la unua prezidanto de la estraro de JEI.

Vidu la artikolojn : **Esperanto-movado en Japanio (ĝis 1934)** kaj **Japana Esperanto-Instituto**.

Funkciuloj de JEA (1906)
------------------------

### Prezidanto de JEA

La sistemo de 'prezidanto' estis nur de 1910. Ĝis tiam kolektive gvidita.

* Hayasi Tadasu, 1910 - 1913, ĝis la morto

### Vicprezidantoj

* Nakamura Kijoo, 1914 - 1920, poste prezidanto (kiel nominala posteno)

### Sekretarioj

* Jamaga Taiĵi
* Ossaka Kenji
* Sugiyama
* Asai Erin

JEA 1946
--------

Post la malvenko en la Dua Mondomilito, estis ondo de la demokratiiga movado. Kadre de tio, oni fondis en 1946, Japanan Esperantistan Asocion, kiel por-esperanta movada organizo. Ĝi distancigis sin de ĝistiama Japana Esperanto-Instituto, kiu estu organizaĵo por lernado kaj studado de Esperanto, kiel ties nomo (Instituto) montras. Sed la labordivido ne bone funkciis, kaj en 1950, sentencis sian dissolviĝon.

Bibliografio
------------

* pri JEA (1906)
	+ Kuroita Kacumi, *La Historio de JEA*. Japana Esperantisto, 1907. n-ro 5 aŭ The British Esperantist 3. 1907, p. 197-199. Pri la fondo de JEA.

* pri ambaŭ
	+ Hatusiba Takemi, *Historio de Japana Esperanto-Movado* (en la japana), 1988, JEI.
Calumma tarzan 01.jpgCalumma tarzan 01
**Tarzan-kameleono** (*Calumma tarzan*) estas specio de genro *Calumma*, hejma en Madagaskaro. Tiu specio estis unuafoje priskribita en la regiono Anosibe An'Ala en 2010. Ĝi estas endanĝerigita pro detruo de ties vivejo. La IUCN listigas ĝin al la 100 plej endanĝerigitaj specioj.

Priskribo
---------

La tarzan-kameleono estas mezgranda, ĉefe verd-kolora kameleono, kiu havas kapan-trunkan longon de 61 ĝis 72 mm kaj tutan longon de 119 ĝis 150 mm. Ĝi apartenas al specio-grupo de *C. furcifer*, sed diferencas disde tiu grupo en kelkaj karakterizaĵoj. Grava unika karakterizaĵo estas la ŝovelil-forma muzelopinto, kiu pli forte karakteriza ĉe maskloj ol ĉe femaloj. Same karakteriza estas la bruneta koloro sur kapo kaj nuko, kiu okazas nur ĉe maskloj. Ambaŭ seksoj ne havas karakterizan dorsan aŭ ventran kreston. Okaze de streso, tarzan-kameleonoj montras gravajn flavajn striojn, iafoje la bestoj povas iĝi tute flavaj.

Disvastiĝo kaj aspekto
----------------------

disvastiĝa areo
La holotipo de tarzan-kameleono venas el arbara fragmento ĉe Tarzanville. Ĉiuj trovejoj estas arbaraj fragmentoj en regiono Anosibe An'Ala (Provinco Moramanga) en orienta Madagaskaro, ĉ. 800 ĝis 900 m super la marnivelo. Tie tiu specio estas relative ofta. La dormejoj de la plenkreskaj bestoj troviĝas 1 ĝis 4 metrojn super la arbara grundo, la dormejo de la pli junaj bestoj 1 ĝis 2 metrojn super la arbara grundo.

Etimologio
----------

La specio-nomo estas dediĉita al la fikcia romanfiguro Tarzan. Oni tiel provis diskonigi la specion kaj esperis je pli forta protekto de la specio, danke al la konateco.

* Kategorio Tarzan-kameleono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Tarzan-kameleono en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
EdE-B

**Miloslav S. BOGDANOV**, (esperantigite: Diodono, Favorgloro) (nask. en urbeto Trn; mortis ĉirkaŭ 1914 en Sofio) estis bulgara notario kaj advokato en Sofio kaj aŭtoro de la unua Esperanto-lernolibro por bulgaroj kun vortaretoj Esperanto-bulgara kaj bulgara-Esperanto, 1889.

Bogdanov estis fondinto de la unua Esperanto-societo en Bulgario kaj eldoninto de la gazeto "Mondlingvisto" kaj de "La Espero" (baldaŭ ĉesintaj, 1889/91). Ĉ. 1908 li proklamis novan projekton de Lingvo Internacia, imitaĵon de Esperanto kun multa enmikso de bulgaraj vortoj, kun strange kombinita alfabeto.

Verkoj
------

* **1890**: Bogdanov, Miloslav S. Polen uchebnik za svetski-ut ezik ot Dr. Esperanto Chast vtora internac.-bulg. rechnik i chast treta bulg. internac. rechnik. PLENA LERNOLIBRO por la mondlingvo de D-r Esperanto. parto unua Plena Gramatiko. parto dua Vortaro Internacia-Bulgara kaj parto tria Vortaro Bulgara-Internacia. Sofia: Miloslav S. Bogdanov, 1890. [32] p. — pr. Pridvorna Pechatnitsa, Sofia. 15 x 11 cm.
**Árpád GÓGL,** laŭ hungarlingve kutima nomordo (kaj pli komplete) **Gógl Árpád József** estas hungara politikisto, ministro, parlamentano, kuracisto, farmakologo.

Árpád Gógl  Arkivigite je 2016-03-05 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 7-an de aprilo 1939 en Komló.

Biografio
---------

Árpád Gógl abiturientis en Pécs en 1957, poste li akiris kuracistan diplomon en Universitato de Pécs en 1963. Post siaj studoj li laboris loke en la kliniko ĝis 1979, poste en hospitalo en Székesfehérvár. En la jaroj 1968, 1979 kaj 1994 li plulernis, en 1985 li iĝis titulara docento, en 1997 li akiris PhD. En 1968 li aliĝis al la komunistoj, sed li neniam havis partian funkcion. Li estis elektita parlamenta deputito en 1998. En la sama jaro li estis ministro pri sano en la Unua Kabineto Orbán ĝis 2000, poste li pensiuliĝis, sed en 2002 kaj en 2006 li denove estis elektita parlamenta deputito. Li edziĝis dufoje, resume li havis 2 filojn. Li ricevis premiojn en 1999 kaj 2014.

Elektitaj libroj
----------------

* *Gastroenterologia* (1997)
* *A dohányzás öl - ne hagyd magad rászedni!* (2000)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
**Károly Botvay** [kAroj botvai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Botvay Károly** estis hungara inĝeniero, universitata profesoro. Lia origina familia nomo estis *Schumacher*, lia samnoma filo estis Károly Botvay (violonĉelisto).

Károly Botvay  naskiĝis la 4-an de januaro 1897 en Hungara reĝlando en Ada (nuntempa Ada (Serbio), li mortis la 10-an de septembro 1958 en Sopron.

Biografio
---------

Károly Botvay frekventis mezlernejojn laŭvice en Újverbász, Újvidék, Szeged kaj Lőcse, poste li batalis en la 1-a mondmilito ĝis 1917. Li akiris inĝenieran diplomon en Minada kaj Arbarkultura Altlernejo (Sopron) en 1924. Post siaj studoj li restis samloke kiel asistanto. Inter 1938–1939 li esploris helpe de stipendio en arbaro en Bavario, poste ĝis 1944 li laboris en instituto pri arbaroj en Budapeŝto. En 1940 li doktoriĝis en fakultato en Sopron, post 4 jaroj li estis nomumita privata profesoro, en 1946 publika ordinara profesoro, en la sekva jaro li fondis novan katedron. Li kandidatiĝis en 1952, li pensiuliĝis en 1958. Li multe okupiĝis pri grundoj de la arbaroj.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Az ülepedés zavarainak elhárítása az Odén-féle eljárás alapján történő mechanikai elemzésnél* (1937)
* *Talajaink, mint dinamikus rendszerek* (1943)
* *Erdészeti talajtan. 1–2.* (1950) - studenta lernolibro
* *Az általános meteorológia, időjárástan és éghajlattan alapjai* (1953; 3-a eldono en 1955)
* *A talajsavanyúság és erdészeti jelentősége* (1957)
* *Éghajlattan* (1965)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo kaj busto en Sopron (1997)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 47-a paĝo)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun fotoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Károly Bartha** [kAroj barta], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bartha Károly** estis hungara naĝisto, olimpiano, entreprenisto.

Károly Bartha (naĝisto) naskiĝis la 4-an de novembro 1907 en Budapeŝto, li mortis la 4-an de februaro 1991 en Bostono (Masaĉuseco, Usono).

Biografio
---------

Károly Bartha (naĝisto) pro financaj problemoj li finis sian sportan karieron en 1927 kaj li estis akrobato en Italio. Ekde 1972 li vivis en Bostono, kie li estis restoraciestro.

### Sporta kariero

Károly Bartha (naĝisto) komence estis futbalisto kaj atleto, poste inter 1922-1927 li estis naĝisto en ĉefurba sportklubo, en tiu periodo li estis hungara ĉampiono okfoje, dum li apartenis al la hungara nacia teamo inter 1966-1975 91-foje. En 1924 li naĝis hungaran rekordon en centmetra dorsnaĝo. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1924 kun bronza medalo en centmetra rapidnaĝo, krome en eŭropa ĉampionumo li estis la dua en 1926.

Fontoj
------

* datenoj kun foto
* hungarlingva biografio
* rezultoj

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 808386
 |


* Portalo pri Biografio
*Antikva greko sodomias kapron* de Édouard-Henri Avril
**Sodomio** estas ĝenerale anusa aŭ buŝa seksumado inter homoj aŭ seksumado inter homo kaj besto (zoofilio), sed ĝi ankaŭ povas signifi ajnan nereproduktan seksumadon. Origine la termino *sodomio*, kiu estas derivita de la rakonto de Sodomo kaj Gomoro en la ĉapitroj 18 kaj 19 de Genezo en la Biblio, estis ofte limigita al anusa seksumado. Sodomiaj leĝoj en multaj landoj kontraŭleĝigis tiujn kondutojn, kaj aliaj malfavoris seksajn agojn krome. En la okcidenta mondo, multaj tiuj leĝoj estas nuligitaj aŭ ne estas rutine sekvitaj.

Historio
--------

### Hebrea Biblio

En la hebrea Biblio, Sodomo estis urbo detruita fare de la dio pro la malboneco de ĝiaj loĝantoj. Neniu specifa peko estis donita kiel la kialo pro la kolero de la dio. La rakonto de la detruo de Sodom — kaj la malsukcesinta provo de Abrahamo por propeti al la dio kaj malhelpi tiun detruon — aperas en Genezo 18-19. La ligo inter Sodomo kaj samseksemo estas derivita de la priskribita provo fare de amaso de urbanoj seksperforti la virseksajn gastojn de Lot. Kelkaj personoj sugestas, ke la pekeco pro kiu Sodomo estis detruita povus ĉefe konsisti el la malobservo de devoj pri gastameco, kiuj estis gravaj por la orginalaj verkistoj de la biblia rakonto.

Referencoj
----------

1. ↑  Shirelle Phelps.  (2001) *World of Criminal Justice: N-Z*. Gale Group, p. 686. ISBN 0787650730.
2. ↑   (2013) *Criminal Law and Procedure*. Cengage Learning. ISBN 128554613X.
3. ↑  David Newton.  (2009) *Gay and Lesbian Rights: A Reference Handbook, Second Edition*. ABC-CLIO, p. 85. ISBN 1598843079.
4. ↑   (2011) *Zondervan Illustrated Bible Dictionary*. Zondervan, p. 1584 es. ISBN 0310492351.
5. ↑  Nicholas C. Edsall.  (2006) *Toward Stonewall: Homosexuality and Society in the Modern Western World*. University of Virginia Press, p. 3–4. ISBN 0813925436.
6. 1 2  Colin Sumner.  (2008) *The Blackwell Companion to Criminology*. John Wiley & Sons, p. 310–320. ISBN 0470998954.
7. ↑  Sullivan, Andrew.  Unnatural Law. *The New Republic* (2003-03-24). Alirita 2009-11-27. "Since the laws had rarely been enforced against heterosexuals, there was no sense of urgency about their repeal.". (Or Sullivan, Andrew (2003-03-24). "Unnatural Law", *The New Republic* **228** (11). )
8. ↑  Boswell, pp. 92–98

Vidu ankaŭ
----------

* Islamo kaj samseksemo
* Kristanismo kaj samseksemo
* Samseksemo kaj religioj
* Sodomiaj procesoj de Utreĥto
* Anusa seksumado
* Penetro

* Sodomio en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
**Formulo** (de lat. *Formula* - formo, regulo, priskribo) estas kombino de matematikaj signoj, kiu esprimas ian prezenton, aserton. Ekzemple, la malsupraj esprimoj estas formuloj:

* x3 + y3 < z
* 2 · 2 = 4
* (a + b) 2 = a2 + 2ab + b2

Kiel videblas, pere de formuloj oni povas skribi kompakte kaj oportune sufiĉe komplikajn difinojn. Formuloj esprimas konkretajn opiniojn kaj povas esti *veraj* aŭ *falsaj*, depende de konkretaj signifoj de la variabloj. Ekzemple, la l-a formulo fariĝas vera, kiam x=1, y=2, z=19 kaj falsa, kiam x=3, y=4, z=5.

Laŭ Francisko Azorín **Formulo** estas *Resuma, simbola skribaĵo, per kiu oni esprimas rezulton de algebra kalkulo aŭ scienca leĝo.* Li indikas etimologion el latina *formula* el *forma* (formo), kaj li aldonas teknikajn terminojn kiaj **formuli**, por esprimi per formuloj; **formularo** por kolekto de formuloj pri iu fako. Li same listigas tipojn jenajn: trigonometria, algebra kaj ĥemia.

Vidu ankaŭ
----------

* Kemia formulo
* Empiria formulo
* Dentoformulo
* Floroformulo
* Scienca leĝo
* Skvamoformulo
* Teoremo

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 75.
2. ↑  Azorín, samloke.
3. ↑  Azorín, samloke.

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Formulo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**László Wagner** [lAslO vagner], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Wagner László** estis hungara arkitekto, altlerneja instruisto.

László Wagner naskiĝis la 24-an de septembro 1911 en Eger, li mortis la 26-an de februaro 1987 en Budapeŝto.

Biografio
---------

László Wagner maturiĝis en sia naskiĝurbo, poste li akiris arkitektan diplomon en Hungara Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato palatino József en 1935. Liaj plej gravaj instruistoj estis Iván Kotsis, Károly Csányi, Gyula Wälder (arkitekto), Dezső Hültl, Gyula Sándy, Győző Mihailich, Pál Csonka, László Warga (arkitekto), Géza Pattantyús-Ábrahám. Inter 1935 kaj 1942 li laboris en pluraj arkitektaj atelieroj, en 1939 li estis akceptita plenrajta arkitekto. Inter 1943-1948 li estis asistanto en la universitato, poste en diversaj ŝtataj entreprenoj. Li multe vojaĝis ekde jam la studentaj jaroj. Li pensiuliĝis en 1972, tamen li laboris plu ankoraŭ 3 jarojn. Li ricevis plurajn premiojn en la 1960-aj jaroj. Lia edzino naskis 3 filinojn.

Elektitaj konstruaĵoj planitaj de Wagner
----------------------------------------

* Sidejo de eklezia ŝparkaso, Eger (kunarkitekto, 1940-42)
* loĝdomo, Újpest, (1949)
* armea hospitalo, Kecskemét, (1951-53)
* fabrika oficdomo, Dunaújváros, (kunarkitekto, 1956-60)
* propra feriejo, Tihany, (1957-58)
* medikamenta instituto, (1958-61)
* fabrika laboratorio, Budapeŝto, (1961-62)
* fakultato de Universitato Semmelweis, Budapeŝto, (kunarkitekto, 1970-1976)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 725359
 |
**László Versényi** [lAslO verŝEnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Versényi László** estis hungara parazitologo, altlerneja instruisto. Lia moknomo estis *Cöli*.

László Versényi naskiĝis la 12-an de junio 1921 en Vác, li mortis la 5-an de decembro 1982 en Vác (laŭ alia informo en Budapeŝto).

Biografio
---------

László Versényi maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li ekstudis en veterinara fakultato de Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József, kiun interrompis la soldatiĝo dum la 2-a mondmilito. Fine li akiris bestokuracistan diplomon en 1949. Post la diplomo li estis asistanto samloke apud Sándor Kotlán, post 2 jaroj lektoro. Li instruis parazitologion ankaŭ en Scienca Universitato Loránd Eötvös kaj jaron en universitato en Bagdado. Li esploris la kokcidiojn. En 1981 li pensiuliĝis en Veterinara Universitato de Budapeŝto (iama fakultato). Li mortis pro la iama mondomilita vundo.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografieto kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 716484
 |
**László Vígh** [lAslO vIg], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vígh László** estis hungara biokemiisto, profesoro, membro (korespondanta en 2004, ordinara en 2010) de Hungara Scienca Akademio.

László Vígh  Arkivigite je 2014-03-07 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 6-an de februaro 1950 en Magyarszerdahely.

Biografio
---------

László Vígh frekventis gimnazion en Nagykanizsa, universitaton en Szeged. Li jam dum la studentaj jaroj en 1973 li partoprenis en laboro de biologia instituto, post la diplomo li evidente restis tie. Baldaŭe li longe studvojaĝis al Nederlando. En 1991 li doktoriĝis el biologio. Inter 1994-2004 li estis direktoro de la biologia instituto. Li instruis eksterlande en Parizo, Austin, Santa Cruz (Kalifornio) kaj Japanio. Li iĝis titulara profesoro en 2005. Li okupiĝas precipe pri membranoj kaj stresoj. Li ricevis premiojn en 1998 kaj 2012.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2014-03-07 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva intervjuo kun foto (la teksto estas legebla lastfoje)
**Francis Jeffrey DICKENS** (15a de januaro 1844 – 11a de junio 1886) estis la kvina gefilo kaj tria filo de la fama angla romanisto Charles Dickens kaj de lia edzino Catherine.

Kiam liaj gepatroj separiĝis en 1858, kaj Catherine foriris el la hejmo, por neniam revidi sian edzon, ŝi kunportis nur unu filon nome Charles, lasante la aliajn filojn zorgotajn de sia fratino Georgina kiu decidis resti en Gad's Hill kun la romanisto.

Francis Dickens etis kromnomita "Chickenstalker" fare de sia patro laŭ la rolulo Mrs. Chickenstalker en la "kristnaska libro" *The Chimes* kiun li estis verkanta en la epoko de la nasko de Francis; tamen li estos nomita Frank de tiuj kiuj konis lin. Li naskiĝis en Anglio kaj iris al lernejo en Germanio por edukiĝi kiel doktoro. Sed li lasis tiun eblon, atingis komision en la Bengala Rajdpolico kaj servis en Hindio dum sep jaroj, kiel faris lia pli aĝa frato Walter.

Post la morto de sia patro en 1870 li heredis monon, sed li elspezis tion kaj lia onklino Georgina Hogarth (la fratino de Catherine Dickens) uzis sian influon kun la amiko de la familio nome Lord Dufferin, tiam Ĝenerala Guberniestro de Kanado, por havigi al Francis Dickens komision en la Nordokcidenta Rajdpolico.

Dickens aliĝis al la Nordokcidenta Rajdpolico kiel Sub-Inspektisto en Kanado en 1874 tuj post la Marŝo Okcidenten kiu alportos la originan policforton de 300 membroj al la modernaj provincoj de Saskaĉevano kaj Alberto. Li restis en la forto 12 jarojn, servante en Fort Walsh, Fort Macleod kaj Fort Pitt, kaj estis promociita al rango de Inspektisto en 1880.

Post sia foriro el la Rajdpolico en 1886 (pro sankialoj — li surdiĝis inter aliaj malsanoj) Frank planis serion de legoprelegoj en Usono (same kiel lia patro estis sukcese farinta), sed li mortis pro koratako en hejmo de amiko en Moline, Ilinojso, la nokton de sia unua prelego. Li estis 42-jaraĝa.

Notoj
-----

1. ↑  Retejo Dickens Family Tree

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 661810
* GND: 11895637X
* LCCN: nr90009240
* VIAF: 24649302
* ISNI: 0000 0000 7359 2108
* BNF: 12203974j
 |
Francis Cotes R.A. *Portreto de Stephen Fox-Strangways, 1a Grafo de Ilchester*.
**Francis COTES** RAA (20a de majo 1726 – 16a de julio 1770) estis angla pentristo, nome unu el la pioniroj de angla pentrarto per paŝtelo, kaj fonda membro de la Reĝa Akademio de Artoj en 1768.

Vivo kaj verko
--------------

Francis Cotes, *La juna kriketisto*, 1768.
Li naskiĝis en Londono, plej aĝa filo de Robert Cotes, apotekisto (ankaŭ pli juna frato de Francis nome Samuel Cotes (1734–1818) estis artisto, specializita en miniaturoj). Cotes trejniĝis ĉe la portretisto George Knapton (1698–1778) antaŭ instali sian propran negocon en la instalaĵoj de sia patro en la strato de Londono nome Cork Street — lernante, hazarde, multe pri kemio por informiĝi pri la farado de paŝtelo.

Admiranto de la paŝtelaj desegnoj de Rosalba Carriera, Cotes koncentriĝis al verkoj per paŝtelo kaj krajono (kelkaj el kiuj iĝis bone konataj kiel gravuraĵoj). Portinte krajonon al ties limo kiel rimedo — kvankam neniam abandonante ĝin entute — Cotes turniĝis al olepentrarto kiel rimedo disvolvi sian stilon por grand-skalaj verkoj. En liaj plej sukcesaj pentraĵoj, partikulare tiuj de la komenco de la 1760-aj jaroj, la olefarbo estas fajne aplikita, imite al lia paŝtela tekniko, kaj trempita per ĉarmaj, invitaj komparoj al verkoj de Allan Ramsay (1713–1784) kaj de Siro Joshua Reynolds. Ili havas klarecon kaj varmon kaj posedas rimarkindan atenton al vestaĵaro. En 1763, li aĉetis domegon (poste okupita de George Romney en Cavendish Square. Li pentris ekzemple *The Young Cricketer* (La juna kriketisto, 1768).

Post 1746 la vestoj en liaj pentraĵoj estis plenumitaj ĉefe fare de la specialista vestopentristo Peter Toms.

Unu el la plej enmodaj portretpentristoj siatempe, Cotes helpis fondi la Societon de Artistoj de Granda Britio kaj iĝis ties direktoro en 1765. Pinte de sia kariero, Cotes estis invitita iĝi unu el la unuaj membroj de la Reĝa Akademio de Artoj, sed li mortis ĝuste nur du jarojn poste, estante nur 44-jaraĝa, en Richmond.

Li instruis paŝtelteknikojn al John Russell, kiu priskribis la teknikojn de Cotes en sia libro *The Elements of Painting with Crayon*.

Notoj
-----

1. ↑  Bolton, Roy (2009). *The Collectors : Old Master Paintings*, London, Sphinx Books, pp. 68-71. (ISBN 978-1-907200-03-8)
2. ↑   Biographical details Francis Cotes (painter/draughtsman; British; Male; 1726 - 1770). British Museum. Alirita 9a de aŭgusto 2012.

* Neil Jeffares. *Francis Cotes* (Dictionary of pastellists before 1800, reta eldono)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Francis Cotes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Francis Cotes rete (Artcyclopedia)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 692059
* GND: 174304781
* LCCN: n84201447
* VIAF: 3886038
* ISNI: 0000 0000 6703 2817
* SUDOC: 254477739
* BNF: 179491646
* ULAN: 500115400
* RKD: 18658
* BNE: XX5434250
 |
**Francis FUKUYAMA** (prononcu Fukujama) (naskiĝinta la 27-an de oktobro 1952, en Ĉikago estas japan-devena usona filozofo, ekonomikisto kaj esploristo pri politikaj sciencoj.

Influhava intelektulo, famkonata pro siaj tezoj pri la fino de historio, Francis Fukuyama estas nun profesoro pri internacia politika ekonomio en la Universitato Johns Hopkins de Baltimoro.

Francis Fukuyama

Politikaj ideoj
---------------

La politikaj ideoj de Fukuyama estas proksimaj de tiuj de la novkonservativuloj. Li partoprenis aktive en la Projekto por la nova jarcento usona, kiu estis lanĉita en 1997. Li subskribis peticion, kiu konsilis al la Prezidento Bill Clinton faligi la irakan diktatoron Saddam Hussein multe antaŭ ol kiam George W. Bush zorgis pri tio en 2003. Li tamen malaprobis la invadon de Irako tia, kia ĝi estis farita, kaj apelaciis por la demisio de Donald Rumsfeld de la sekretariejo de la defendo. Tio ne malhelpis lin servi en 2004 la registaron de Bush kiel membro de la Prezidenta Konsilio pri bioetiko.

La fino de historio
-------------------

Fukuyama publikigis unuan artikolon pri tiu temo (The end of History : La fino de historio) en la somero de 1989 en la revuo National Interest. Li klarigas la tezojn en kontestita libro publikigita en 1992: *La fino de historio kaj la lasta homo*. En tiu verko li defendas la ideon, laŭ kiu la progresado de la homa historio, antaŭvidita kiel milito inter la ideologioj, proksimiĝas al sia fino kun la interkonsento pri la liberala demokratio, iu konsento kiu tendencas al formiĝo post la fino de la malvarma milito.

La koncepto de la fino de historio estis unue imagita de Hegel, kaj reprenita laŭ diversaj manieroj de pluraj filozofoj, Karl Marx aparte. Por Fukuyama, same kiel por Hegel, historio finiĝos en la momento kiam universala interkonsento pri demokratio metos finan punkton al la ideologiaj konfliktoj.

La fino de homo
---------------

En *La fino de homo* Fukuyama esprimas sian timon fronte al la progreso de la bioteknologioj, kaj aparte de ilia ebla uzo al la homa estulo. Ĉar la bioteknologioj estas kapablaj transformi la homon je grado ĝis nun neantaŭvidita, ili riskas havi konsekvencojn tre gravajn por la politika sistemo.

* Francis Fukuyama en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Francis Fukuyama en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Francis Fukuyama en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 126152
* GND: 119203685
* LCCN: n82104032
* VIAF: 128751167
* ISNI: 0000 0000 8850 668X
* SUDOC: 030627087
* BNF: 12200505w
* NLA: 36522914
* NDL: 00466809
* BIBSYS: 90204210
* NKC: xx0004051
* ICCU: RAVV072353
* BNE: XX889990
 |
Batalo de Lepanto, de Paolo Veronese
La **Batalo de Lepanto** okazis 7-an de oktobro 1571 kiam aro de la Sankta Ligo, koalicio de Hispanio (inkluzive de ĝiaj teritorioj de Napolo, Sicilio kaj Sardio), la Venecia respubliko, la Papa Ŝtato, la Ĝenova Respubliko, la Duklando de Savojo, la Kavaliroj-Hospitalistoj kaj aliaj, decide venkis kontraŭ la ĉefa militŝiparo de la Otomana Imperio.

La kvin-hora batalo estis kontraŭbatalita ĉe la norda rando de la Golfo de Patraso, en okcidenta Grekio, kie la otomanaj fortoj navigante okcidenten de sia ŝiparmea militbazo en Lepanto (turke: i̇nebahtı; greke: Naupaktos aŭ έπαχτος, Épahtos) renkontis la fortojn de la Sankta Ligo, kiuj venis de Mesino. La venko de la Sankta Ligo donis provizoran kontrolon sur Mediteraneon, protektis Romon de invado, kaj malhelpis la otomanojn avanci plu en Eŭropon. Lepanto estis la lasta grava marbatalo batalita preskaŭ tute inter galeroj funkciitaj per remiloj, kaj donis grandan simbolan gravecon al ĝi ekde tiam.

La batalo finiĝis je la 4-a ptm. La turka ŝiparo suferis la perdon de 210 ŝipoj, el inter ili 117 galeroj kaj 10 galiotoj estis kaptitaj kaj en sufiĉe bona stato por ke la kristanoj povu konservi ilin. Je la kristana flanko, 20 galeroj estis detruitaj kaj 30 estis difektitaj tiel grave ke ili devis esti forĵetitaj. Unu venecia galero estis la nura aĵo konservita de la turkoj.

La Sankta Ligo proponis la venkon al la Virgulino Maria, al kiu ili preĝis por venko per la uzo de la rozario. Andrea Doria konservis kopion de la mirakla bildo de Nia Damo de Gvadalupo donita al li de la reĝo Filipo la 2-a en la ĉambro de sia ŝipo. Pio la 5-a starigis novan katolikan festotagon de Nia Sinjorino de la Venko por festi la batalon, kiu nun estas festita de la Romkatolika Eklezio kiel festo de la Dipatrino de la Rozario.

Militestroj
-----------

* Johano de Aŭstrio (Hispanio)

* Kategorio Batalo de Lepanto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 347079
* GND: 4208635-8
* LCCN: sh85076044
* BNF: 12203085q
* NKC: ph508972
* BNE: XX530063
 |