recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**KazKosmos** estas la komunnomo de la **Nacia Kosmo Agenetejo** (kazaĥe *Казахстан Гарыш Сапары Национный Компаниясы*), antaŭe konate kiel la **Aera kaj Kosma Komitato de la Kazaĥa Investministerio** (kazaĥe *Аерыш Сапары Национный Компаниясы*) kaj la **Nacia Kosma Agentejo de Kazaĥio** (kazaĥe *Қазақстан Республикасы Ұлттық ғарыш агенттiгiнiң*, Qazaqstan Respublikasy Ūlttyq ğaryş agenttıgı) estas la kosma agentejo de la Respubliko Kazaĥio, kun sidejo en Astano. Ĝi funkcias kiel la ĉefa registara agentejo en Kazaĥio respondeca por la evoluo de la kazaĥa civila kosmoprogramo kaj kosmoesploro .

La agentejo estis establita fare de la Prezidanto de Kazaĥio, Nursultan Nazarbajev, en marto 2007, post la dissolvo de la Aera kaj Kosma Komitato de la Kazaĥa Ministerio de Edukado kaj Scienco. La estro de la agentejo estas la rusa - kazaĥa kosmonaŭto Talgat Musabayev, sed en 2014 la kosma agentejo estis dissolvita kaj denove fariĝis la **Aera kaj Kosma Komisiono**, ĉi-foje sub la aŭspicioj de la Kazaĥa Ministerio pri Investoj kaj poste estis organizita kiel nacia kompanio por kosmaj aferoj. Post tio, ĝi estis transdonita al la respondeco de la Registaro-Ministerio de Milita Industrio-Aferoj, kiu estis oficiale nomita la Ministerio pri Defenda Industrio kaj Ekstertero. En 2016, Arkin Shaimagamtov estis nomumita ĝia estro.

La agentejo respondecas pri ĉiuj areoj de esplorado en ekstertero kaj la kazaĥaj kosmaj infrastrukturoj. Kiel ĝia ĉefa lanĉejo, la Kosmodromo Bajkonur estas la plej malnova kaj plej granda en la mondo kaj unu el tri Kosmodromo, de strategia internacia graveco (la aliaj du estas la Kosmocentro Kennedy en Usono kaj la Kosmodromo Jiuquan en Ĉinio) .

Referencoj
----------

1. ↑   Aidyn Aimbetov: "I will travel into space only under the Kazakh flag". Arkivita el la originalo je 7 September 2015.
2. ↑   PM introduced new head of Kazakh National Space Agency. kazinform (April 12, 2007). Arkivita el la originalo je 2016-03-04. Alirita 2024-01-09.
3. ↑   BAIKONUR IS STILL THE CORE OF KAZAKH-RUSSIAN COOPERATION IN SPACE. interfax.kz (February 2008).

Vidu ankaŭ
----------

* Roscosmos
* Kosmodromo Bajkonur

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kazcosmos retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 849722
 |
| Counter-Strike |
| --- |
|  |
| Disvolvo | Valve Corporation |
| Platformo | Microsoft Windows |
| Ĝenro | unuapersona pafludo |
| v • d • r |

**Counter-Strike** - prononco laŭ sistemo IFA [ˈkaʊntɚˈstraɪk] - estas serio de plur-ludantaj mi-perspektivaj pafaj videoludoj en kiuj teamoj de teroristoj batalas por fari terurajn agojn (ĵetado de bomboj, preno de ostaĝoj, atenco) dum kontraŭteroristoj provas malhelpi ĝin (bombo-maldanĝerigo, ostaĝosavo, eskortmisio). La serio komenciĝis sur la operaciumo Vindozo en 1999 per la publikigo de la unua ludo, *Counter-Strike*. Ĝi estis komence liberigita kiel modifo por la videoludo *Half-Life* kiu estis dizajnita fare de du programistoj antaŭ ol la rajtoj al la intelekta propraĵo estis akiritaj fare de la firmao *Valve*, la programistoj kaj produktistoj de Half-Life, kiu tiam turnis *Counter-Strike* al aparta videoluda produkto.

La origina ludo *Counter-Strike* estis sekvita fare de *Counter-Strike: Condition Zero*, evoluigita fare de la firmao *Turtle Rock Studios* kaj publikigita en marto 2004. Antaŭa versio de *Condition Zero* kiu estis evoluigita fare de la firmao *Ritual Entertainment* estis publikigita kune kun ĝi kiel *Condition Zero: Deleted Scenes*. Ok monatojn poste, la firmao *Valve* publikigis *Counter-Strike: Source*, refilmigon de la origina Counter-Strike kaj la unua en la serio kiu funkcias per la samjare kreita programilo *Source* de Valve. La kvara ludo en la ĉefserio, *Counter-Strike: Global Offensive*, estis publikigita fare de la firmao Valve en 2012 por la operaciumoj Vindozo, *OS X, Xbox 360* kaj *PlayStation 3*. La programevolua afirmao *Hidden Path Entertainment*, kiu laboris pri *Counter-Strike: Source post-release*, helpis evoluigi la ludon kune kun la ĉefa firmao Valve. 

Estis pluraj triapartaj kromproduktaj titoloj kreitaj precipe por aziaj merkatoj tra la jaroj. Tiuj inkludas la *Counter-Strike Online* serion, *Counter-Strike Neo*, kaj *Counter-Strike Nexon: Studio*.

* Kategorio Counter-Strike en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **kalvinana preĝejo** estas sakrala konstruaĵo en urbo Üllő (Hungario).

Historio
--------

Dum dominado de turkoj la loĝantoj kalvinaniĝis kaj estis dokumento pri propra kalvinana kirko el 1673. Dum la kontraŭreformacio en 1719 la katolika episkopo konfiskis la ekleziajn havaĵojn de la kalvinanoj. Inter 1719-1894 la kalvinana grupo estis filio de Gyömrő. Ili konstruis kirkon nur en 1844. La turo estis plialtigita en 1907. La preĝejo estis renovigita en 2007.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola en korto en meza parto de la urbo. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo plene reliefas. Tamen en la teretaĝo la turo larĝiĝas kaj plene kovras la fasadon. En tiu larĝa turoparto 3 enirejoj funkcias, sed estas ankaŭ enirejo ĉe flanko de la navo. La turpinto estas bulboforma.

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* sonorado

Fontoj
------

* datenoj hungare
* datenoj hungare

La malantaŭa parto

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **preĝejo de Aleksandro Nevskijj** (ruse *Александро-Невская церковь*; plena nomo: ruse *церковь во имя Святого Благоверного Великого Князя Александра Невского*) estis la milita preĝejo de la Rusa Ortodoksa Eklezio en la Aleksandra reala lernejo (Tjumeno, Rusio). Ĝi malfermiĝis en 1879 kaj estis likvidita post la fermo de la lernejo en 1919.

Situo
-----

La preĝejo situas en suda urboparto, en la teritorio de la Tjumena Jura Instituto de la Ministerio pri internaj aferoj, apud studentaj amasloĝejoj.

Historio
--------

En majo 2004 laŭ iniciato de la estro de la Tjumena Jura Instituto de la Ministerio pri internaj aferoj Aleksandr Ĉislov komenciĝis konstruado de la hejma preĝejo sur la teritorio de la instituto. La 12-an de majo 2006 ĝi estis konsekrita de ĉefepiskopo de Tobolsko kaj Tjumeno Dimitrij. Origine oni planis konstrui kapelon, sed la ĉefepiskopo sugestis krei preĝejon. Generalo-majoro Aleksandr Ĉislov estis pro sia kontribuo premiita de la ordeno de la Rusa Ortodoksa Eklezio de Danielo la 1-a de Moskvo de la 3-a rango. Surbaze de la preĝejo estis establita la Spirito-Kleriga centro.

La preĝejon prizorgas ĉefpastro de la preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj Andrej Sbitnev kaj ĝia pastro Nikolaj Suŝkov.

Vidu ankaŭ
----------

* Preĝejo de Aleksandro Nevskij (Aleksandra reala lernejo)
* Kapelo de Aleksandro Nevskij (Tjumeno)

Referencoj
----------


1. 1 2   Храм во имя святого благоверного князя Александра Невского на территории Тюменского юридического института МВД РФ, город Тюмень (ruse). Tobolska metropolio. Arkivita el la originalo je 2022-09-09. Alirita 2022-09-09.
*Ekzistas ankaŭ Žilina.*

Koordinatoj: 49° 35′ 07″ N 18° 01′ 56″ O﻿ / ﻿49.58528 °N, 18.03222 °O﻿ / 49.58528; 18.03222 (mapo)

**Žilina** (germane *Söhle*) estas vilaĝo en Ĉeĥio, loka parto de urbo Nový Jičín. En la jaro 2009 ĉi tie etis registritaj 561 adresoj. En la jaro 2021 ĉi tie vivis 1 736 loĝantoj.

Žilina situas en katastra teritorio **Žilina u Nového Jičína** kun areo 10,32 km².

Historio
--------

La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1397.

La municipo devene apartenis al Ŝtramberka senjorujo, en periodo ekde la jaro 1437 ĝis la jaro 1558 poste al senjorujo Starojiĉina, sed fine ĝi falis al Nový Jičín. Ĝis la 16-a jarcento la vilaĝo estis pure ĉeĥa, sed pase de la tempo ĝi fariĝis vilaĝo germana (en senco kun plimulta germana loĝantaro, al Germanio ĝi estis alligita en la jaro 1938 sekve de Munkena interkonsento). Žilina restis la germana vilaĝo ĝis fino de la dua mondmilito, kiam la 6-an de majo 1945 ĝi estis liberigita fare de Ruĝa Armeo. La 1-an de januaro 1966 Žilina estis alligita al Nový Jičín.

Loĝantaro
---------

Evoluo de nombro de loĝantojLa datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj  

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1869 | 1 744 |
| 1880 | 2 003 |
| 1890 | 2 181 |
| 1900 | 2 382 |
| 1910 | 2 665 |
| 1921 | 2 233 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1930 | 2 253 |
| 1950 | 1 652 |
| 1961 | 1 734 |
| 1970 | 1 496 |
| 1980 | 1 487 |
| 1991 | 1 499 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2001 | 1 608 |
| 2011 | 1 700 |
| 2021 | 1 736 |

Panoramo
--------

Vido al ŽilinaVido al Žilina

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de urbo Nový Jičín (6) |
| --- |
| Bludovice ~ Kojetín ~ Loučka ~ Nový Jičín ~ Straník ~ Žilina |

 |
**Ŝtokmana minejo** estas la gasokondensata minejo kiu situas en la kontinentobreto de la Barenca maro (Rusio), 560 km oriente de la urbo Murmansko kaj estas parto de la Oriento-Barenca naftogasa provinco. Ĝi estis malkovrita en 1988.

Geologio
--------

La samnoma levaĵo forme de granda antiklinala faldo (51 x 38 km, amplitudo 245 m) troviĝas ene de Ŝtokmana fleksejo de Oriento-Barenca megafleksejo. En la volba parto de la faldo estas serio de ŝirrompaĵoj. Sekco de la minejo estas malfermita ĝis la fundo 3153 m kaj konsistas el sedimentaĵoj de kvaternaro, kretaceo, ĵurasio kaj supra triaso.

Gaso troviĝas en terigenaj sedimentaĵoj de supra (Ju0) kaj meza (Ju1, Ju2, Ju3) ĵurasio je la fundo 1814-2317 m. Efikaj dikecoj varias: Ju0 46,5 m, Ju1 48,8 m, Ju2 17,8 m, Ju3 12,4 m. Poreco 17-24%, komenca tavolpremo 20-23,9 MPa. Elminigado de gaso en 2002 estis 12,6 ĝis 1076,5 mil m³ diurne.

Konsisto de la gaso: metano 92,4-96,3%, homologoj de metano 1,9-3,4%, azoto 1,7-2,5%, karbonduoksido 0,2-0,7%. La eventuala enhavo de gasokondensato kreskas kun profundeco: de 5,3 gramoj/m³ (Ju0) ĝis 14,1 gramoj/m³ (Ju3).

En 2002 la komenca esplorita gaskapacito estis taksita je 2536,4 miliardoj da kubaj metroj, la minejo estis preta por ekspluatado.

Literaturo
----------

* Старосельский, В. И..  [2004] Р. И. Вяхирев: *Штокмановское месторождение // Российская газовая энциклопедия* (ruse). Москва: Большая Российская энциклопедия, p. 488. ISBN 5-85270-327-3.

* Kategorio Ŝtokmana gasminejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ŝtona maro** estas ampleksa plata ŝtonega kovraĵo (ĥaotika kumulaĵo) sur pintoj de montaraj dorsoj kaj sur deklivoj. Plimulte ĝi estas rezulto de disfalo de rokaj malfermejoj, falegoj, iom post ioma amasiĝado kaj gravita translokigado de rompaĵoj de mineraloj sur la deklivoj. La ŝtonaj maroj povas havi aspekton de koneksaj areoj kovritaj de ŝtonoj aŭ pli grandaj ŝtonegoj preskaŭ blokoj, plilongigitaj ŝtonaj fluoj kaj riveroj, la tn. erigaĵoj el negrandaj kubformaj ŝtonoj de vulkanismo aŭ ŝtonaj gregoj (malpli densaj grupoj de ŝtonegoj). Ili dividiĝas en *aŭtoĥtonajn* (devenaj) kaj en *aloĥtonajn (altrenitaj el aliaj lokoj)*.

Signifo
-------

La ŝtonegaj maroj prezentas precipe problemojn por turistoj dum superigado de montaraj dorsoj. Ankaŭ temas pri nekonvenaj lokoj por konstruado aŭ agrikulturado. Sed la ŝtonaj maroj kun pli granda potenco havas mikroklimatan signifon, ĉar reteniĝas en ili dum la tuta jaro simila temperaturo, do la spaco inter la ŝtonegoj servas kiel kaŝejo al multaj specioj de montara bestaro, ekz. al marmotoj.

Fotoj
-----

* Vido al ŝtona kampo en ĉirkaŭaĵo de municipo Hrazany en regiono-Písek sur teritorio de naturmemorindaĵo Kněz u Hrazan.Vido al ŝtona kampo en ĉirkaŭaĵo de municipo Hrazany en regiono-Písek sur teritorio de naturmemorindaĵo Kněz u Hrazan.
* Granita ŝtona maro sur Mařský vrch en distrikto Prachatice.Granita ŝtona maro sur Mařský vrch en distrikto Prachatice.
* Kvarcita ŝtona maro sur Ztracené kamenyKvarcita ŝtona maro sur Ztracené kameny
* Erigaĵoj sur Plešivec.Erigaĵoj sur Plešivec.
* Ŝtona maro sur teritorio de Obří zámekŜtona maro sur teritorio de Obří zámek

Referencoj
----------

1. ↑  Ŝtonaj maroj, Jan Vítek, Publikita: Vesmír 76, 458, 1997/8

* Kategorio Ŝtona maro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La rivero **Úrbel** estas en la provinco Burgoso, regiono Kastilio kaj Leono, Hispanio. Ĝi ekfluas en loko konata kiel "Las Fuentes" (La Fontoj), en Fuente Úrbel, municipo Basconcillos del Tozo, en la komarko Páramos/Las Loras. Ĝi apartenas al la subzono de la baseno de la rivero Arlanza, en la baseno de la grandrivero Douro. Ĝi estas unu de la plej longaj de la provinco, kiu fluinta 55 km kuniĝas al Arlanzón en Frandovínez. Mallarĝa kaj malabunda, ĝi formas nombrajn meandrojn, kaj en la periodoj de malfrostiĝo ĝi invadas la apudajn paŝtejojn. El ties elfluado estas karakteraj ties malhelaj akvoj kaj fluejoj. Fakte la origino de la nomo estas eŭska: Urbeltz​ = "nigra akvo" (ur: "akvo", beltz: "nigra"). 

Ponto Tardajos: Jakoba Vojo.
Kelkaj areoj de la riverbaseno estas protektita, ekzemple pere de la Reto Natura 2000; estas ofta ĉeriveraj arbaroj de salikoj, poploj, alnoj, fraksenoj kaj aliaj naturaj plantoj. Simile la baseno estas grava habitato de libelo *Coenagrion mercuriale*, de papilio *Euphydryas aurinia* kaj fiŝoj *Rutilus arcasii* kaj *Chondrostoma polylepis*. 

Ĝi pasas tra la teritorioj de Santa Cruz del Tozo, La Piedra, Úrbel del Castillo, Quintana del Pino, La Nuez de Arriba, Montorio, Huérmeces, Santibáñez-Zarzaguda, Miñón de Santibáñez, La Nuez de Abajo, Zumel, Lodoso, Pedrosa de Río Urbel, Santa María Tajadura, Las Quintanillas, Villarmentero, Tardajos, Rabé de las Calzadas kie ĝi koincidas kun la Jakoba Vojo, kaj Frandovínez kie ĝi alfluas al la rivero Arlanzón. 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 775555
 |
**Úrkút**, germane **Urbrunn** estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Meza** Transdanubio, en Veszprém (departemento), en subregiono de Ajka. La vilaĝonomo signifas: sinjoro-puto.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 20 km²
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.0835/17.6446
* Alto super marnivelo: 400m
* Loĝantaro: 2210
* Poŝtkodo: 8409
* Telefonprefikso: 88

Situo
-----

La vilaĝo situas sur malebenaĵo en valo, laŭ traira flankovojo. Ajka troviĝas 9, Balatonfüred 28, Veszprém 25 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1335, la kampoj tiam apartenis al abatejo de Tihany. En la 1770-aj jaroj meze de la arbaro oni fondis vitrofarejon, apude alvenintaj germanoj fondis setlejon. La vilaĝo famiĝis pri vitristoj, en la 19-a jarcento tiu metio translokiĝis al Ajka, kie ankaŭ nun oni faras vitrojn. En 1917 karbominado estiĝis, post la 1-a mondmilito ankaŭ manganominado, kiu tuj superis la karbon. Post la 2-a mondmilito parto de germanoj deportiĝis. En 1959 kolĥozo formiĝis. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al (Granda) Dipatrino de 1795
* iama surfaca minejo

Komunumoj pri *kút* (= puto) en Hungara reĝlando
------------------------------------------------

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Bakonykúti | Cserkút | Feketekút | Forráskút | Hárskút | Hárskút | Hercegkút |
| Hidegkút | Kadarkút | Kardoskút | Kékkút | Kerkakutas | Keszőhidegkút | Kiskutas |
| Kőkút | Kutas | Kútfalva | Lókút | Mélykút | Nagykutas | Nagysomkút |
| Némethidegkút | Örménykút | Pesthidegkút | Salköveskút | Sókút | Sóskút | Székkutas |
| Széleskút | Szentistvánkút | Szentkút | Úrkút | Zalaköveskút |  |  |

* Kategorio Úrkút en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Žygimantas Kęstutatis** aŭ **Sigismondo la 1-a** (naskiĝis proksimume 1365, mortis 20-an de marto 1440 en Trakai) estis Grandduko de Litovio (1432-1440). Filo de Kęstutis, frato de Vytautas.

Biografio
---------

Dum lukto inter Vytautas kaj Jogaila, li estis kaptita de Jogaila (1382-1384). En la jaro 1384 en Prusio kune kun Vytautas kontraktis kun Ordeno de Germanaj Kavaliroj kontraŭ Jogailo, al kiu li subiĝis en la jaro 1386.

Partoprenis en intertraktadoj kaj subskribo de paktoj kun Ordeno de Germanaj Kavaliroj en la jaroj 1398, 1411, 1422, 1431. Partoprenis en Batalo de Grunwald. Dum regado de Vytautas ne havis politikan influon kaj subtenis fraton.

Post la morto de Vitautas kaj ekreĝado de Švitrigaila, en la jaro 1432, Žygimantas partoprenis en komploto kontraŭ li. Post fugo de Švitrigaila en Polack, Žygimantis estis proklamita kiel grandduko. Li venkis sian kontraŭulon en milito dum 1432-1437. Žygimantas pliigis rajtojn ne nur al katolikaj sed same al ortodoksaj nobeloj, sed ili plejparte ne subtenis lin, ĉar la grandduko strebis subigi la Grandduklandon de Litovio al Pollando.

Mortigo
-------

Žygimantas estis tre suspektema, eble sciante pri forta opozicio al si, kaj pro tio konstante serĉis komplotanojn, kruele punis ilin, konfiskadis bienojn, mortpunis. Pro tio ekis onidiroj, ke la grandduko eĉ volas plene ekstermi la nobelaron. Kontraŭ grandduko estis aranĝita komploto kunligita kun Švitrigaila. La grandduko estis mortigita en sia kastelo.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 422772
* LCCN: no2016139171
* VIAF: 2131147907503479210003
 |
vojo de la Majno-Danubo-Kanalo
La **Majno-Danubo-Kanalo**, foje ankaŭ nomata **Rejno-Majno-Danubo-Kanalo** aŭ **Eŭropa Kanalo**, ekde la jaro 1992 konstante ligas la riverojn Majno kaj Danubo de la urbo Bamberg tra Nürnberg (Nurenbergo) ĝis Kelheim. La kanalo do kompletigas la naturajn akvovojojn Rejno, Majno kaj Danubo al komplete ŝipe pasebla akvovojo inter la Norda kaj la Nigra Maroj.

la ŝipa vojo de Roterdamo ĝis Constanța estas la plej mallonga ŝipe vojaĝebla ligo ist inter la Norda kaj la Nigra Maroj – tra la Rejno, la Majno, la Majno-Danubo-Kanalo, la Danubo kaj la Kanalo Danubo-Nigra Maro.
Apartan konstruan defion prezentis la vojo de la kanalo en suda Germanio per la paso de mezalta montaro, la Frankonia Ĵuraso. La konstruistoj sukcesis pasi la montaron per 250 metroj da kanala altecodiferenco kaj per sume 26 kluzoj. Multajn jarojn antaŭ la finkonstruo ekologiistoj en suda Germanio protestis kontraŭ la giganta konstruaĵo, kiu kompreneble ŝanĝas la pejzaĝajn ekosistemojn survoje. Sed aliflanke la ebleco de rektvoja ŝipa vojaĝado inter Nederlando kaj Rumanio, de nordokcidento al sudoriento tra pli-malpli la tuta kontinento Eŭropo, ankaŭ estas fascina perspektivo.

* Majno-Danubo-Kanalo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Majno-Danubo-Kanalo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ceremonio de la ŝtonumo de la diablo en la jaro 2006.
**Ŝtonumo de la diablo** aŭ **ŝtonumo de Satano** estas simbola ceremonio praktikata de la islamanoj dum sia pilgrimado (Haĝo) en kiuj ili ĵetas ŝtonojn kiujn ili estis kolektintaj dum antaŭa fazo de la pilgrimado.

Dum la rito nomita *jamarāt*, la islamaj pilgrimantoj ĵetas ŝtonetojn al tri muroj (iam tri pilieroj) kiuj simbolas la demonon; tiu ceremonio estas okazanta en la urbo Mina proksime kaj oriente de Mekko. Tiu estas unu de la ritoj plenumendaj dum la Haĝo.

Religia signifo
---------------

Unu de la tri pilieroj iam uzataj en la ceremonio de la *Ŝtonumo de la diablo* (1942).
La ŝtonumado referencas al la agado de Ibrahim, kiam laŭ la tradicio la diablo aperis al li trifoje en tiu loko. Laŭ konsilo de la Ĉefanĝelo Gabrielo, Ibrahim ŝtonumas trifoje al la apervizio. Antikve la ŝtonetoj estis ĵetitaj al tri pilieroj, sed tiuj estis anstataŭataj de la saudaj aŭtoritatoj en 2004 per muro 26 m longa.

Notoj
-----

1. ↑  Burton, Richard Francis.  (1857) *Personal Narrative of a Pilgrimage to El Medinah and Meccah*, p. 226. "La vorto *jamrah* utilas por aludi al la loko de la ŝtonumo, kaj al la ŝtonoj kiujn oni ĵetas.".
2. ↑  Abū Dāʼūd.  (1984) *Sunan Abu Dawud: Chapters 519-1337*. Sh. M. Ashraf. "1204. *Jamrah* origine signifas ŝtoneton. Ĝi referencas la ŝtonamason aŭ al piliero.".
3. ↑  Hughes, Thomas Patrick.  (1995) *Dictionary of Islam*, p. 225. ISBN 978-81-206-0672-2. "Laŭvorte "ŝtonetoj". La tri pilieroj [...] situaj antaŭ toskan muron el rokoj [...]".

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ŝtonumo de la diablo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Mina fotaro

Koordinatoj: 21° 24′ 48″ N 39° 53′ 36″ O﻿ / ﻿21.41333 °N, 39.89333 °O﻿ / 21.41333; 39.89333 (mapo)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 735537
 |
**Esteban SALAZAR Chapela** (Malago, 24a de oktobro 1900 - Londono, 19a de februaro 1965) estis hispana ĵurnalisto kaj verkisto.

Biografio
---------

En 1919 li translokiĝis al Barcelono por studi Historion, sed en 1925 kaj ne fininte la karieron li translokiĝis al Madrido, kie li loĝis kelkajn jarojn kaj kunlaboris en diversaj publikaĵoj kie *El Sol*, *La Voz*, *La Gaceta Literaria* kaj *Revista de Occidente*. Aparte li publikigis en 1931 la romanon *Pero sin hijos*. 

Je la eksplodo de la Hispana Enlanda Milito li laboris por la propagando de la respubliko, kaj tiukadre, en januaro 1937 sekvis la registaron al Valencio, tiam *de facto* ĉefurbo de la respubliko, kio rezultis en lia romano *En aquella Valencia* (1995). Suferinte problemojn kun kelkaj membroj de la Partio Komunista, speciale kun José Renau, pro sia kunlaborado kun *Hora de España*, li iĝis diplomato kaj en junio 1937 li iĝis konsulo de Hispanio en Skotlando. En februaro 1939 li translokiĝis al Londono kun sia brita edzino. 

En 1941 li eklaboris por la BBC, kaj inter 1941 kaj 1943 instruis en la Universitato de Kembriĝo. Ekde ĝis kreo en 1944 li estis sekretario de la *Instituto Español* de Londono, financita de la registaro de la Respubliko en la ekzilo. 

En 1947 li publikigis *Perico en Londres*, pri la respublikana ekzilo en Granda Britio. *Desnudo en Picadilly* aperis en 1959. Liaj *Cartas de Londres*, artikoloj pri kultura, socia kaj politika vivo de la Unuiĝinta Reĝlando kaj pri aliaj hispanaj kaj hispanamerikaj temoj en tiu lando, publikiĝis en la ĉefaj gazetoj de Meksikurbo, Karakaso, Bonaero, Santiago de Chile kaj Havano. Li kunlaboris ankaŭ en literaturaj kaj kulturaj gazetoj kiel *Cuadernos Americanos* (México), *Asomante* (Puerto Rico) kaj *Cuadernos del Congreso por la Libertad de la Cultura* (Parizo), en kiuj li publikigis rakontojn kaj novelojn. En 1966, unu jaron post lia morto, oni publikigis lian romanon *Después de la bomba*. 

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Esteban Salazar Chapela en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 850977
 |
Koordinatoj: 50° 22′ 20″ N 12° 54′ 36″ O﻿ / ﻿50.37222 °N, 12.91000 °O﻿ / 50.37222; 12.91000 (mapo)

Kiel **ŝtupoj de teruro en Jáchymov** estas en amaskomunikiloj porokaze markataj lignaj ŝtupoj, kiuj en la unua duono de 1950-aj jaroj kunigis jáchymovan ŝakton Svornost kaj samnomatan tendaron konstruita en deklivo super la mineja ŝakto. Temis pri 270 krutaj lignaj ŝtupoj, kiujn devis ĉi tieaj militkaptitoj, respektive punitoj superi dum vojo en laboron kaj precipe el laboro reen en la tendaron. La ŝtupo superis akran ascendon en dislimiĝo 25–28°, do ili havis proksimume 50procentan deklivon al ebenaĵo. El la devena ŝtuparejo ĝis nuntempo nenion konserviĝis. Sed ĉirkaŭ la jaro 2000 estis sur loko de la devena ŝtuparejo trafikigita ilia ligna kopio, kiu estas konsisto de Instrupado Geheno de Jáchymov.

Mauthausenaj ŝtupoj
-------------------

Devena kopio de la ŝtupoj super minejo Svornost
Terminologie malfeliĉa estas markigo **Mauthausenaj ŝtupoj**, kiuj ankaŭ iam aperas en amaskomunikiloj. Ĝi nome malplivalorigas la verajn **ŝtupojn de morto** en nazia koncentrejo Mauthausen, sur kiuj malliberuloj mortis aŭ pro pezo de permane suprenportataj ŝtonaj kvadroj, eventule ili estis ĵetitaj suben pro sadisma ĝojo de ĉi tieaj gardistoj. La falo en la profundaĵojn de la mauthausena minejo signifis certan morton. La ŝtupoj ĉe la tendaro kaj minejo Svornost neniam estis uzataj per tia maniero.

Nuntempo
--------

La unua novepoka kopio de la ligna ŝtuparejo estis konstruita fare de Minista societo Barbora ĉirkaŭ la jaro 2000. Sed la kopio ne estis retenata, do la ŝtuparejo iom post iom disfalis kaj surkreskis de flugema verdaĵo. La nova kopio estis je kelke da jaroj pli poste establita de societo PolitičtíVězni.cz helpe de pluaj institucioj kaj unuopuloj.

Rilataj artikoloj
-----------------

* Prizonaj laborpunejoj ĉe ĉeĥoslovakaj uraniaj minejoj
* Militkaptitejoj ĉe uraniaj minejoj sur teritorio de Ĉeĥio
* Svornost (labortendaro)
* Minejo Svornost
* Ŝtolo n-ro 1 (Jáchymov)
* Jáchymovské doly

Referencoj
----------

1. ↑  Lukášová, Kateřina: V Mauthausenu nutili příslušníci SS vězně k sebevraždám skokem pro vlastní pobavení, Refresher.cz, 31. 10. 2019.
2. ↑  Střihavková, Eva: Měl jsem štěstí na lidi, jinak bych lágry nepřežil. Týden, 17. 9. 2018, s. 26–28
3. ↑  BAUER, Zdeněk a kol..  (2019) *Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo*. Praha: NZB, p. 42, 764. ISBN 978-80-905864-8-2.
4. ↑  Mauthausen | Památník Terezín, Holocaust.cz, 27. 08. 2019.
5. ↑  Mauthausen-Gusen | Memorial, Oficiální stránky památníku KT Mauthausen.
6. ↑  BAUER, Zdeněk a kol..  (2019) *Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo*. Praha: NZB, p. 736–737. ISBN 978-80-905864-8-2.

Literaturo
----------

* Bártík, František.  (2017) *Nad krajinou slz a radiace*. Praha: Úřad dokumentace a vyšetřování zločinů komunismu. ISBN 978-80-86621-36-4.
* BAUER, Zdeněk a kol..  (2019) *Jáchymovské tábory – peklo, ve kterém mrzlo*. Praha: NZB. ISBN 978-80-905864-8-2.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri renovigo: Geheno de Jáchymov
* Urbo Jáchymov: Instrupado Geheno de Jáchymov[*rompita ligilo*]
**Ŝuljam,** serbe **Шуљам,** slave **Šuljam,** hungare **Sulyom** [ŝujom] estas malgranda vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojevodio, en distrikto Srem (regiono), en municipo de Sremska Mitrovica.

Ŝuljam situas en la mapo en la verda municipo
Mapo pri municipo de Sremska Mitrovica
Preĝejo de Ŝuljam

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 27  km²
* Koordinatoj: 45°05′14″N 19°40'11″E
* Alto super marnivelo: 150 m
* Loĝantaro: 740
* Poŝtkodo:
* Telefonprefikso: 22
* Aŭtokodo: SM

Situo
-----

Ŝuljam situas sur deklivoj de Fruŝka Gora laŭ rojo. Sremska Mitrovica troviĝas 12 km-ojn.

Historio
--------

Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Aŭstrio-Hungario, al Szerém, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Dum la 2-a mondmilito la vilaĝo apartenis al tiam sendependa Kroatio. En 2002 loĝis en Ŝuljam 744 homoj, (713 serboj (96 %), po 4 kroatoj kaj rusoj, 3 ciganoj kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* ortodoksa preĝejo

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

* Kategorio Ŝuljam en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ninĵa-ŝurikenoj
bo-ŝurikenoj
**Ŝurikeno** [japane 手裏剣 *ŝuriken*, kaŝita manarmilo) aŭ **ĵetponardo** estas kolekta nomo por mallongaj japanaj ĵetarmiloj. Plej konataj ekzemploj por ŝurikeno estas la (publike nomata) „ĵet-stelo" aŭ „ninĵastelo", kiuj ofte aperas en holivudaj filmoj, temantaj kun japana batalanto.

La ŝurikenoj havas diversajn formojn de plata stelo tra klingoforma ĝis boltoforma (bo-ŝurikenoj) ĵetarmilo. La eĝoj kaj pintoj de la ŝurikenoj estas akraj, trapikaj.

Oni portis la ŝurikenojn en kaŝitaj poŝoj, dum la boŝurikenoj ofte en la zono (nomata Obi). La ĵeto de ŝurikeno povas esti morta ene de kelkaj metroj kaj fare de sperta batalisto. Oni kelkfoje preparis la klingojn eĉ per veneno aŭ ĉevala sterko, tiel la ebla travivinto poste mortis pro sekvoj de la venenado, infektado.

En plimulto de la landoj, aĉeto, uzo de la ŝurikenoj estas leĝe reguligita. La ŝurikeno estas laŭ leĝo – en multaj landoj- armilo.

La plat- kaj stelformaj ĵetklingoj havas meze truon, kiu dum flugo eldonas alt-susuran sonon, kio timigas la kontraŭulon.

La bio-ŝurikeno estis antaŭbildo por la flugsago de la unua mondmilito.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ŝurikeno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* anglalingva detala klarigo Arkivigite je 2008-04-16 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑  "Vortaro Japana-Esperanta" p436
2. ↑  "Esperanto-Japana Vortaro" p892
Barono (de 1910) **Lili Hatvany** [hatvani], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Hatvany Lili** estis hungara ekonomikisto, instruisto. Ŝiaj familiaj nomoj estis *Deutsch* ĝis 1897 kaj *Hatvany-Deutsch* ĝis 1917, ŝiaj personaj nomvariantoj estis *Lilli* kaj *Lilly*. Ŝiaj geedziĝaj nomoj estis (laŭ la hungarlingve kutima nomordo) *Madarassy Beck Gyuláné* kaj *Lilly Tószeghy*. Ŝiaj parencoj estis Anna Lesznai kaj Sándor Hatvany Deutsch.

Lili Hatvany naskiĝis la  8-an de junio 1890(nun 1890-06-08) en Hatvan (Hungara reĝlando), ŝi mortis la 7-an de oktobro 1968 en Manhatano (Novjorko, Usono) (la datenoj estas kontraŭdiraj).

Biografio
---------

Lili Hatvany devenis el riĉa juda familio. Ŝi unue estis kritikisto en Budapeŝto en la 1920-aj jaroj ĉe pluraj gazetoj (ekzemple Képes Világkrónika). En ŝiaj kontribuoj ŝi ĉefe priskribis vivon de la riĉuloj kaj kvankam ŝiaj herooj estas precipe internaciaj figuroj, tamen speguliĝas vivo de Budapeŝto post la unua mondomilito. La temoj estis aŭdacaj kaj tre popularaj. En la 1930-aj jaroj ŝi translokiĝis al Usono kun la dua edzo, kie ŝi estis ĉefe nur simpla edzino. Ŝia unua geedziĝo kun Gyula Madarassy-Beck daŭris inter 1913–1925.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Noé bárkája* (teatraĵo, 1918)
* *Az az ember* (romano, 1926)
* *Ma este vagy soha* (komedio, 1931, tradukita ankaŭ al la angla: *Tonight or Never*)
* *Egy jósnő és hét áldozat* (romano, 1934)
* *My kingdom for a cook* (1943)

Fontoj
------

* aprezo hungare kun foto
* datenoj angle

Referencoj
----------

1. ↑   wikidata
2. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo
3. ↑   usona filma datenaro
4. ↑   kun foto



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 850990
 |



* Portalo pri Biografio
2,5-kg-a briko sur 2,38-grama aeroĝelo
**Aeroĝelo** estas solida materialo kun tre malgranda denso. Ĝi estiĝas el ĝelo, en kiu oni anstataŭigis la likvan komponanton per gasa.

Ĝi havas specifajn fizikajn proprecojn (ekz. kiel izolaĵo), ĝi estas diafana, blueca kaj havas internan refrakton.

La aeroĝelon inventis Steven Kistler en 1931, post veto kun Charles Learned, ke li povas en ĝelo ŝanĝi la likvon en gason, sen kunfaligi la ĝelon. La unuaj tiaj ĝeloj estis silikonĝeloj. Ekde tiam evidentiĝis, ke oni povas prepari ĝelon el diversaj materialoj.

Kiam oni tuŝas aeroĝelon, oni sentas malpezan, sed solidan ŝaŭmon. Se oni premas ĝin, tio ne lasas spuron sur ĝi, sed forta premo kaŭzas restantan kreviĝon. Je tre forta premo, ĝia strukturo kolapsas kaj la aeroĝelo disfalas kiel vitro. Spite al la lasta propreco, ĝi estas strukture tre rezista kaj povas subteni 2000-oblan mason (kompare al la propra maso). Tio estas dankinda al la dendrita mikrostrukturo, en kiu la ringoformaj korpuskloj (grandaj 2-5 nm) formas nodojn, elformante tre porecan, preskaŭ fraktalan strukturon, kies poroj estas pli malgrandaj ol 100 nanometroj.

Uzo
---

Termoizolado
* termoizolado
* absorba materialo

La aeroĝelo havas varmokondukan kapablon en aero ĉe 300  °K de 0,017 ĝis 0,021 W/(m·K) kaj tipan valoron de 0,02 W/(m·K), kio estas treege malgranda kaj nuntempe, laŭ la Guinness-libro de Rekordoj por materialoj, ĝi estas la plej bona varmoizola materialo.

Oni en 2000 produktis flekseblan aeroĝelon miksante fibrojn en la materialon. Tiele la uztereno plivastiĝis.

Ĝia plej konata uzo estis, kiam NASA kolektis interstelaran polvon per ĝi (sur satelito).

La karbonbaza aeroĝelo estas bone uzebla por pretigo de superkondensatoro. Pro la grandega surfaco de la aeroĝelo, ili povas esti 2000-5000-one grandaj ol tradiciaj kondensatoroj.

La firmao Dunlop uzas ĝin por interna rigidigo de la tenisbatiloj.

* Kategorio Aeroĝelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Montro de teksto skribita per ŝvabaĥo
Komparo de ŝvabaĥo kun aliaj tipoj de literoj
**Ŝvabaĥo** (germane *Schwabacher*) estas malfrue bastarda gotika rompa skribmaniero kun granda ornamaĵaro, devenanta el la 16-a jarcento, markata kiel kursivo de frakturo. Tiu ĉi larĝa rondigita skribmaniero estas el hodiaŭa vidpunkto por laikoj sole malfacile legebla, sed siatempe ĝi estis uzata por klara kaj legebla formo, sed kontraŭ al pli antaŭaj gotikaj skriboj ĝi seniĝis de ekz. granda kvanto de mallongigoj kaj ligaturoj. En certa senco ĝi estas por kelkaj ĉeĥaj aŭ germanaj skribaj dokumentoj transira skribo inter gotika kaj novgotika etapo. La skribo estas nomita laŭ urbo Schwabach apud Nurenbergo.

En la ŝvabaĥo estas presita Biblio de Kralice el la jaroj 1579–1594 kaj presaĵoj de Jiří Melantrich.

Al la ŝvabaĥo en Germanio ekde la 17-a jarcento, do proporcie baldaŭ, ligis novgotika malfrue bastarda frakturo. En la ĉeĥaj landoj la ŝatateco de ŝvabaĥo daŭrigis krom aliaj novgotikaj skriboj en presaĵoj ĝis la 18-a jarcento, okaze de malpli valoraj verkoj ĝis fino de la 19-a jarcento.

Pli malfacile legebla skribita ŝvabaĥo ne havis klare kodifikitan aspekton.

Rilataj temoj
-------------

* Frakturo
* Listo de skriboj
* Listo de skriboj (laŭ grupoj)

* Kategorio Ŝvabaĥo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ĉalma,** serbe **Чалма,** slave **Čalma,** hungare **Csála** [ĉAla], germane **Tschalma** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto Srem (regiono), en municipo de Sremska Mitrovica.

Ĉalma situas en la mapo en la verda municipo
Mapo pri municipo de Sremska Mitrovica

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 39  km²
* Koordinatoj: 45°04′26″N 19°30'14″E
* Alto super marnivelo: 125 m
* Loĝantaro: 1670
* Poŝtkodo: 22231
* Telefonprefikso: 22
* Aŭtokodo: SM

Situo
-----

Ĉalma situas laŭ traira flankovojo.

Historio
--------

Pli frue romianoj vivis tie. La unua mencio devenis el 1351 en formo *"Chala"*. Dum regado de turkoj la vilaĝo ne suferis. En la jarcentoj 16-a kaj 17-a ĝi apartenis al limgarda zono rekte apartenanta al Habsburga Imperio. En 1791 serboj, baldaŭe germanoj alvenis. Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Aŭstrio-Hungario, al Szerém, al distrikto de Mitrovica, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Dum la 2-a mondmilito la vilaĝo apartenis al tiam sendependa Kroatio. Poste la germanoj estis forigitaj kaj alvenis serboj en la malplenajn domojn. En 2002 loĝis en Ĉalma 1675 homoj, (1634 serboj (98 %), 14 kroatoj, 5 jugoslavianoj, po 4 ukrainoj kaj slovakoj kaj ankaŭ aliaj).

Vidindaĵoj
----------

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

* Kategorio Ĉalma en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
En la kunteksto de Sud-Afriko, oni uzas la anglan vorton "Coloured" (Koloraj) por indiki homojn kiuj havas iom da afrika sango, sed ne sufiĉe por estis konsideritaj Nigruloj de la leĝoj de la Sud-Afrika registaro dum la epoko de Apartismo. Ili dividiĝas en multaj sub-grupoj, ekzemple la Grikvoj, kiuj estas la descendantoj de Buroj kaj Khoisan, kaj la "Cape Malay" aŭ Malajoj de Kaburbo, kiuj devenas parte de sklavoj kaj ribeloj portitaj al Sud-Afriko el Indonezio de la Nederlanda registaro antaŭ jar-centoj.

Dum la epoko de Apartismo, la registaro klasigis la homojn kiel Blankuloj, Koloraj, Hindoj aŭ Nigruloj, kaj ĉiu grupo havis malsamajn rajtojn. La registaro ofte uzis ne-klarajn metodojn por decidi kiu estis Kolora kaj kiu estis nigra aŭ blanka, kaj povis okazi ke membroj de la sama familio estu klasigitaj en malsamaj manieroj. La "kolora" populacio havis malpli da rajtoj ol la blankuloj kaj ne povis voĉdoni, sed ĝi havis pli da rajtoj ol la nigruloj.

Nuntempe la vorto "coloured" ne plu havas leĝan signifon, sed oni tamen ankoraŭ uzas ĝin. La "koloruloj" estas la plej multo de la populacio en la regionoj de Okcidenta Kablando kaj Norda Kablando. La plej multo el ili parolas la Afrikansan kiel unua lingvo, sed kelkaj parolas angle.

Ankaŭ en Namibio kaj Zimbabvo estas homoj de miksita raso kiuj estas nomataj "coloured".

Vidu ankaŭ
----------

* Miksrasulo
* Mulato
* Malplimulto

* Kategorio Koloruloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Bujioj** (ankaŭ literumita Puyi, Buyei kaj Buyi; memnomita: Buxqyaix, en Internacia Fonetika Alfabeto: /puʔjai/ aŭ "Puzhong", "Burao", "Puman"; Ĉine: 布依族; Pinjino: Bùyīzú; Vjetnama: người Bố Y), alie konata kiel la *Zhongjia*, estas etno vivanta en Suda Kontinenta Ĉinio. Nombrante 2,7 milionojn, du milionoj okcent mil en Ĉinio kaj trimil en Vjetnamio  ili estas la 11-a plej granda el la 56 etnoj oficiale agnoskitaj de la Ĉina Popola Respubliko. Malgraŭ la ĉinoj konsideras ilin aparta grupo, ili konsideras sin Ĝŭangoj (Tai-popoloj). La Bujioj plejparte loĝas en Qianxinan kaj Qiannan gubernioj de Suda Gŭiĝoŭo Provinco, same kiel en Junano kaj Siĉŭano Provincoj. Proksimume 3 000 Bujioj vivas en Norda Vjetnamio, kie ili estas unu el la 54 oficiale agnoskitaj etnoj de tiu lando. En Vjetnamio, ili situas en Mường Khương Distrikto de Lào Cai kaj Quản Bạ Distrikto de Hà Giang Provinco.

Virino de Bujioj staras antaŭ sia domo.

Lingvo
------

Ĉefa artikolo: Bujia lingvo

La Bujioj parolas la Bujian lingvon, kiu estas tre proksima al la diversaj Ĝŭangaj lingvoj, precipe al la nordaj variaĵoj. Estas dialekta kontinueco inter ĉi tiuj du. La Bujia lingvo havas sian propran skriban formon kiu estis kreita fare de ĉinaj lingvistoj en la 1950-aj jaroj surbaze de la latina alfabeto kaj kun literumaj konvencioj similaj por la Pinjino-sistemo kiu estis elpensita por latinigi la ĉinan. La lingvo havas ĉirkaŭ du milionojn sepcent parolantojn.

Kelkaj vortoj en Bujioj lingvo estas:

* Ndeeul - 1
* Soongl - 2
* Saaml - 3
* Sis - 4
* Ha - 5
* Rogt - 6
* Xadt - 7
* Beedt - 8
* Guc - 9
* Xib - 10
* Mal - hundo
* Gal -kruro
* Byal - fiŝo
* Naz - kampo
* Miz - ne faru, ne

Kulturo
-------

Multaj Bujioj en kamparaj lokoj estas agrikulturaj farmistoj kiuj ofte kultivas malmultekostajn kultivaĵojn por konsumo aŭ vendo kiel rizo, milio, tritiko, terpomoj, maizo, kakao, teo, silko, kaj multajn aliajn specojn de kultivaĵoj. La Bujioj ankaŭ ludis gravan rolon kiel mezaj komercistoj en la regiono inter multaj popoloj, kiel la Ĝŭangoj, Hanoj, kaj Miaoj. Pro ŝanĝiĝantaj ekonomioj, la Bujioj okupiĝas pri kaj malgrandaj kaj grandaj aŭ komercaj operacioj. Tradiciaj Bujioj-metioj kaj batikoj estas famaj ĉie en la regiono. La Bujioj festas multajn festivalojn, kaj indiĝenajn kaj tiujn derivitajn de Hanoj-kulturo. Unu indiĝena festivalo estas nomita la Tago de la Bovo (牛王节) la 8-an de aprilo, ĉiujara festo intencita honori bovojn kaj ilian kontribuon al agrikulturaj agadoj. La 6-a de junio estas grava tradicia Bujioj-ferio por praa kultado.

Referencoj
----------

1. ↑  "2-1 全国各民族分年龄、性别的人口"
2. ↑  "Report on Results of the 2019 Census"
3. ↑  Bouyei ĉe Ethnologue (Abono necesa.)

* Kategorio Bujioj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 811484
* LCCN: sh85108600
* BNF: 13320995h
* NDL: 00577570
 |
La **vaoj** (memnomigo: **Ba rāog**; ĉine: 佤族, Wǎzú) estas unu el la 55 oficiale agnoskitaj malplimultoj de la Popolrespubliko Ĉinio. Laŭ la lasta censo en 2000 ili en Ĉinio estis 396.610 homoj. Ili vivas plejparte en Junano. Krome vaoj vivas en Mjanmao, precipe en la orienta Ŝan-ŝtato je la limo al Ĉinio kaj en la suda Ŝan-ŝtato je la limo al Tajlando. Oni taksas, ke en Mjanmao vivas 600.000 ĝis unu miliono da vaoj. Kiel ĉefurbo de la vaoj en Mjanmao estas konsiderata Panghsang.

Konatiĝis la vaoj per la United Wa State Army, separatista grupo en Mjanmao. Ekde armistico kun la militista registaro en Jangono (Ranguno) en 1989 la vaoj ĝuas aŭtonomion en la *Wa Special Region 2*, ankaŭ nomata Va-ŝtato.

La plej multaj vaoj estas animistoj. Sed ankaŭ ekzistas vaoj kun budhisma aŭ kristana kredo. Ĝis en la 1970-aj jaroj la vaoj estis fifamaj kiel kapĉasistoj, kiuj la kapojn de la mortigitoj enireje de siaj vilaĝoj alpikis sur palisoj. La brita koloniisma potenco neniam kapablis establi sin en la va-regionoj de Birmo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Vaoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* The Va ethnic minority (ĉina registara paĝo)
* Wa by Jinnah Arkivigite je 2010-10-31 per la retarkivo Wayback Machine(anglalingve)
Larĝa panoramo en ĈanghuaLarĝa panoramo en Ĉanghua

**Ĉanghua** (ĉine 彰化市) estas universitata urbego kaj gubernia sidejo en okcidenta Tajvano.

Panoramo de Ĉanghua

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 65,68 km²
* Supermara alteco: 20 m
* Loĝantaro: 235,022 (2014)
* Poŝtkodo: 500
* Telefonkodo: (+886) (0)4
* Horzono: UTC + 8

Geografio
---------

Ĉanghua situas sur ebenaĵo en la okcidenta parto de la insulo.

Historio
--------

Post la indiĝena periodo nederlanda epoko okazis. Antaŭ 1694 vilaĝo Poasoa (半 線 庄) (la praa Ĉanghua) estis establita. Dum la ĉina enmigrado en la 17-a jarcento Ĉanghua estis unu el la kvar urboj, kiuj havis gravan enmigradon. En 1723 gubernio Ĉanghua estis establita. Poasoa fortikiĝis en 1734 kaj en la sekva jarcento iĝis ĉefa merkata kaj komerca centroj de la meza regiono de la insulo. Inter la 17-a ĝis la 19-a jarcentoj la areo daŭre estis unu el la gravaj urboj. Malgraŭ tio, ribeloj kaj civilaj militoj daŭris. La origino de la hodiaŭa urbo Ĉanghua estas atribuita dum la japana administracio. En 1933 2 najbaraj vilaĝoj aliĝis al la urbo. Post 1945 la urbo Ĉanghua estis establita kiel provinca urbo kaj en 1951 gubernia sidejo. En 2002 flugmaŝina akcidento okazis en Ĉanghua.

Urbodomo
Kampuso

Ekonomio
--------

En Ĉanghua la industriigo daŭras ekde la 1970-aj jaroj, samtempe la agrikulturaj kampoj malpliiĝas. De enketo en 1992 43,2% de respondantoj laboris en la serva sektoro, 42,4% en la industria sektoro kaj nur 14,4% en la agrikultura aŭ fiŝa sektoro. Ĉanghua reakiris iom de ĝia malnova prospero kiel merkato por loke produktita sukerkanoj, rizoj, ananasoj, oranĝoj. Sukero-rafinado estas grava industrio, kaj tekstila produktado ankaŭ gravas.

Eduko
-----

La plej frua lernejo en Ĉanghua datiĝis antaŭ 1726. La japana administracio ankaŭ plibonigis la edukan sistemon. Ĉanghua havas 15 elementajn lernejojn, po 7 mezlernejojn kaj universitatojn.

Klimato
-------

La temperaturo de Ĉanghua averaĝe estas 22,4 °C. La julio estas la plej varma kaj januaro la plej malvarma. En la jaro la precipitaĵo estas po 1723 mm.

Trafiko
-------

Stacidomo de Ĉanghua
Arthalo
Ĉanghua estas fervoja nodo. Aŭtovojo ligas la urbegon kun Tajĉungo.

Vidindaĵoj
----------

* universitatoj
* muzeoj
* temploj
* librejo
* statuo
* arthalo

Fontoj
------

* WikiTrans
* 

* LibrejoLibrejo
* ĈefvojoĈefvojo
* UrbomezoUrbomezo
* StatuoStatuo

Larĝa panoramo en ĈanghuaLarĝa panoramo en Ĉanghua
**Ĉanto** (el franca *chanter*, el latina *cantare*) estas *formo de kantado uzata por psalmoj kaj kantikoj*: kiaj ekzemple gregoria ĉanto, armena ĉanto, anglikana ĉanto ktp. Ĝi estas la ritma parolado aŭ kantado de vortoj aŭ sonoj, ofte ĉefe je unu aŭ du ĉefaj tonaltoj nomataj psalmtonoj. Ĉantoj povas gami el simpla melodio enhavanta limigitan serion de muziknotoj al tre kompleksaj muzikaj strukturoj, often enhavantaj grandan kvanton de ripetado da muzikaj subfrazoj, kiaj ĉe Grandaj Responsorioj kaj Ofertorioj de Gregoria ĉanto. Ĉanto povas esti konsiderata parolo, muziko aŭ altigita aŭ stiligita formo de parolado. En la fina Mezepoko kelkaj religiaj ĉantoj evoluis ĝis kanto (formante unu el la radikoj de pli malfrua Okcidenta Muziko).

Referencoj
----------

1. ↑  PIV  Alirita la 9an de Majo 2016.
2. ↑  Stolba, K. Marie (1994). *The Development of Western Music: A History*, 2a Eld. WCB, Iowa.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ĉanto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Retejo pri Vedaj ĉantoj
* Tradiciaj Budhismaj Ĉantoj (Tekstoj kaj Sono) ĉe *Buddhist Encyclopedia*
**Grigorij Jevsejeviĉ ZINOVJEV** (ruse *Григорий Евсеевич Зиновьев*; naskiĝis la 23-an de sepetembro 1883, Jelizavetgrad, la Rusa Imperio — mortis 25-an de aŭgusto 1936 en Moskvo, Sovetunio), estis rusa revoluciulo, proksima kamarado de Lenin, viktimo de la stalina granda purigo.

Li devenis el malriĉa juda familio kaj regule ne vizitis lernejon. Li do vojaĝis en Eŭropo inter 1902 kaj 1905 kaj studis juron en la Universitato de Berno. En 1901 aliĝis al la Rusia Socialdemokrata Partio, poste al grupo de Lenin. Post skismo en la partio, li aliĝis en 1903 al la bolŝevikoj. Li agadis en la Rusia revolucio de 1905 kiel agitisto inter la sankt-peterburgaj laboristoj. Oni elelktis lin en 1907 — en la londona kongreso – membro de la Centra Komitato. Li estis arestita en 1908, sed pro lia malbona sanstato, li baldaŭ liberiĝis.

Li estis plej fidela kunlaboranto de Lenin, li vivis inter 1907 kaj 1917 en Francio, Aŭstrio, Svislando kaj partoprenis de tie en direkto de la rusaj bolŝevikoj. Post eko de la unua mondmilito, li strebis establon de Unio de la Eŭropaj Socialistoj.

Post kiam oni renversis la caran potencon, Lenin hejmenveturis en aprilo de 1917. Zinovjev — kun Lev Kamenev — en oktobro samjara kontraŭis la planon de Lenin pri ekpreno de la potenco kaj eĉ kaŝe informis la gazetaron por eviti la ŝtatpuĉon. Post la Oktobra Revolucio, li senrezulte postulis lokon por aliaj socialismaj partioj en la registaro, tiel li abdikis pri funkcio en la Centra Komitato.

Li baldaŭ iĝis grava homo de la partio pro siaj oratoraj kapabloj. Ekde 1921 li gvidis la sankpeterburgan partion kaj iĝis eĉ ano de la Politika Komitato. Dumtempe li iĝis prezidanto de plenumkomitato de Komunista Internacio, fondita en 1919.

Komence de la 1920-aj jaroj, Stalin alianciĝis kun Zinovjev kaj Kamenev, tiel malhelpante ke Trockij sekvu la grave malsanan Leninon kiel partia gvidanto. Stalin – post preno de la potenco — turnis sin kontraŭ la iamaj kunuloj. Li ekskludis Zinovjev-on en 1926 el la Politika Komitato kaj Kominterno, en 1927 eĉ el la Komunista partio.

Oni reanigis lin en la Partio, sed oni denove ekskludis lin en 1932 kaj 1934. Oni arestis lin en 1935 per la akuzo, ke li partoprenis en murdo de Sergej Kirov. Li estis juĝita je 10-jara prizono, sed la proceson oni pritraktis sekvajare kaj ordenis ekzekuton pro terorista komploto. La Supera Kortumo de la Sovetunio rehabitilis lin en 1988.

* Grigorij Zinovjev en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Grigorij Zinovjev en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 101398
* GND: 118904477
* LCCN: n50069854
* VIAF: 68947907
* ISNI: 000000011028827X
* LIBRIS: 103825
* SUDOC: 109301994
* BNF: 12047506d
* NLA: 36333483
* NDL: 00477743
* BIBSYS: 97001359
* NKC: jn19981002444
* ICCU: IEIV017893
* BNE: XX1341212
 |
**SZAMOSSY Elek** [samoŝi] estis hungara pentristo naskita en Déva la 28-an de junio 1826 kaj mortinta en Budapeŝto la 21-an de aprilo 1888. Li estis la patro de pentristo, muzikisto László Szamossy.

Pentraĵo de Szamossy: Flora

Biografio
---------

Elek Szamossy batalis dum la hungara revolucio de 1848. Li studis pentradon en Vieno kaj Venecio. Li revenis en 1861 kaj kiel vagantpentristo li pentris altarpentraĵojn kaj portretojn en ekletika stilo. Li estis la malkovrinto de Mihály Munkácsy kaj lia unua majstro. Plej multaj el liaj kreaĵoj troviĝas en la muzeo de Temeŝvaro el heredaĵo de artiskolektinto Zsigmond Ormós, kiu estis lia apoganto. Kelkaj el liaj pentraĵoj estas en *Hungara Nacia Galerio*, lia memportreto en la *Történeti Képcsarnok*.

Bibliografio
------------

* Naményi Ernő: Sz. E. (Művészet, 1902.

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio Elek Szamossy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 246873
* GND: 1049864816
* VIAF: 96381592
* ISNI: 0000 0000 7055 7753
* ULAN: 500095297
* RKD: 76320
 |
Popoloj sur la itala duoninsulo komence de la ferepoko (ĉirkaŭ la jaro 800 a.K.)
- ﻿ Liguroj

- ﻿ Pravenetanoj

- ﻿ Etruskoj

- ﻿ Picenoj

- ﻿ Umbroj

- ﻿ Latianoj

- ﻿ Oskoj

- ﻿ Mesapianoj

- ﻿ Grekoj

**Italikoj** estas la komuna nomo por grupo da antikvaj hindeŭropaj popoloj kaj triboj de la itala duoninsulo. Kuna karakterizaĵo de ili estas la uzo de antikva lingvo el la italika lingvaro. Estas distingataj du lingvogrupoj, la latino-faliska (latianoj, faliskoj) kaj la oska-umbra (oskoj, umbroj, samnitoj). La italikoj inter la 12-a jarcento a.K. kaj 10-a jarcento a.K. de nordo trans la Alpoj enmigris en Italion. Ekde la 4-a jarcento la latinlingvaj romianoj, kerno de la latianoj, pli kaj pli armee dominis la aliajn italikajn popolojn kaj iom-post-iom subigis kaj integrigis ilin en la Romian Imperion, tiel ke la alilingvaj italikoj politike, lingve kaj kulture romaniĝis.

Dum la 19-a kaj frua 20-a jarcento sciencistoj supozis, ke la italikoj povus esti proksimaj parencoj kaj de la ĝermanoj kaj de la keltoj, kaj kune kun tiuj popolaroj povus esti branĉoj de komuna okcidenta hindeŭropa prapopolo. Novaj linvistikaj esploroj de la hindeŭropa lingvaro tamen montras, ke la ĝermana lingvaro probable pli proksime parencas kun la balta kaj slava lingvaroj, kaj la italikaj lingvoj nur pli proksime parencas al la kelta lingvaro.

Italikaj popoloj
----------------

* Aŭrunkoj
* Brutioj
* Etruskoj
* Lukanoj
* Picenoj
* Sabenoj
* Sikeloj
* Sikanoj
* Volskoj

Vidu ankaŭ
----------

* Malnoveŭropo
* Hindeŭropanoj

* Kategorio Italikoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)