recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Dezső Ágai** [deĵO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ágai Dezső** estis hungara advokato, altlerneja instruisto. Lia origina familia nomo estis *Adler* ĝis 1946, lia filino estis Ágnes Ágai.

Dezső Adler naskiĝis la 25-an de februaro 1900 en Besztercebánya (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Banská Bystrica en Slovakio), li mortis la 28-an de decembro 1980 en Szeged.

Biografio
---------

Dezső Ágai akiris juran diplomon en Scienca Universitato Ferenc József (Szeged) en 1925, post 3 jaroj advokatan-prokuroran diplomon. Inter 1925 kaj 1943 li estis advokato de akuzitaj komunistoj kaj socialdemokratoj, sed en la lastaj jaroj de la periodo li estis ankaŭ trudlaboristo. Inter 1943–1945 li estis kaptito en Aŭŝvico (koncentreja komplekso). Post la liberiĝo li estis prokuroro en Szeged (1945–1948), pli poste li instruis en la universitato kiel lektoro (1948–1960), docento (1960–1965) kaj katedrestro (1960–1961). Li ricevis ŝtatajn premiojn en 1968 kaj 1970. Lia edzino naskis filinon en 1932.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 711045
 |
Dentopastoj de diversaj fabrikantoj
**Dentopasto** aŭ **dentoŝmiraĵo** estas puriga pasto, kiun oni ŝmiras sur la dentojn por brosado. Dentopasto plialtigas la efikon de mekanika dentopurigado.

Dentopasto konsistas el mola pasto aŭ ĝelo. Ĉefaj ingrediencoj estas purigiloj, ŝaŭmigiloj, malsekigiloj, aromoj, konserviloj, farbiloj kaj aldonaĵoj. Dentopastoj enhavas ankaŭ apartajn efikigilojn kontraŭ kario (ekz. fluoridoj).

Historio
--------

Jam antikvaj egiptoj uzis specon de dentopasto farita el muelita pumiko kaj vina vinagro. Romianoj uzis tiucele urinon.
Dum longa tempo oni uzis dentopulvoron el kreto. Antaŭulo de la dentopasto, la dentosapo estis kreita de la saksa apotekisto Adolf Heinrich August Bergmann en la jaro 1852.

La moderna dentopasto estis kreita en 1907 de la dresdena apotekisto Ottmar Heinsius von Mayenburg, kiu tamen ankoraŭ ne enhavis ŝaŭmigilojn. Sub la nomo *Chlorodont* tiu dentopasto famiĝis tra la mondo. Ĝiaj efikigiloj estis pumika pulvoro, kalcia karbonato, sapo, glicerino kaj kalia klorato. La nomo devenis de la greka *chloros* (helverda, kaj simbolo freŝa) kaj de *odon* (dento) .

Referencoj
----------

1. ↑  Mahlke DZW S.18

Bibliografio
------------

* Rolf Mahlke: *Die Zahnpasta des Herrn von Mayenburg.* (la dentopasto de la sinjoro de Mayenburg) en: *Die ZahnarztWoche* (DZW) 51–52/2007 S. 18 ff.

Vidu ankaŭ
----------

* Dentobroso
* Dentopikilo
* Dentisto
* Kario
* Dentofadeno
* Elpremtubo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Dentopasto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Dentopasto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Leksiko pri dentosano, bildoj kaj filmoj pri la temo (germane) Arkivigite je 2016-10-21 per la retarkivo Wayback Machine
* Scioj pri dentoj (germane) Arkivigite je 2016-01-12 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 264967
* GND: 4190510-6
* LCCN: sh96010366
* NDL: 00562879
 |
**Dezső Vidor** [deĵO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vidor Dezső** estis hungara aktoro, reĝisoro, altlerneja instruisto. Lia origina familia nomo estis *Weisz* [vejs].

Dezső Weisz  naskiĝis la 15-an de februaro 1870 en Nagykereki, li mortis la 17-an de aprilo 1945 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Dezső Vidor frekventis gimnazion en Nagyvárad, poste li akiris diplomon en Reĝa Teatra Akademio en 1893. Post siaj studoj li province estis aktoro, reĝisoro, victeatrestro. Inter 1898 kaj 1901 li estis ĉefreĝisoro de Teatro Magyar, poste li havis postenon en Reĝa Operejo de Budapeŝto. Inter 1902-1908 li estis reĝisoro de la Operejo, inter 1908–1918 kaj 1922-1931 li estis sekretario samloke. Inter 1918-1922 li havis postenon en la ministerio. Ekde 1903 li instruis en Aktora Lernejo de la Tutlanda Aktora Societo, eĉ li estis ties lernejestro inter 1923-1936. Lia grava laboro estis kreo de memormuzeo de la Operejo en 1930, poste li estis ties zorganto ĝis 1944. Lia edzino estis Rózsi Molnár.

Liaj libroj
-----------

* *A színészetről* (grava studenta lernolibro, 1905)
* *A színpadi szerző és munkája* (pionira verko, 1906)
* *A Magyar Királyi Operaház 25 éves története* (1909)
* *Az Országos Színészegyesület színészképző iskolájának huszonöt éve, 1903–1928* (1928)

Liaj tradukaĵoj
---------------

* Weis: *A lengyel zsidó* (1902)
* Smetana: *Dalibor* (1909)
* Erlanger: *Tessa* (1911)
* Mozart: *Figaro házassága* (1928)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio Dezső Vidor en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 595701
* GND: 117244675X
* VIAF: 121506190
* ISNI: 0000 0000 7961 4945
 |
***Der Schauspieldirektor*** (*La impresario* aŭ *La teatroreĝisoro*) estas germanlingva opero (*Singspiel*) aŭ muzikkomedio unuakta, komponita de Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791) bazita sur la libreto de Gottlieb Stephanie la Juna. Aktuale oni konservas nur unu fragmenton de la verko. Ĝi estis premierita la 7an de Februaro 1786 en Viena. Ties numero de katalogo Köchel estas KV 486.

Ĝi estis komponita pro mendo de la imperiestro por festoj en la Palaco Schönbrunn. Tiu opero estas malmulte ludita; en la statistikoj de Operabase ĝi aperas en la rango 178a de la operoj luditaj en 2005-2010, la 27a en Aŭstrio kaj la 15a de Mozart, kun nur 17 ludoj en la periodo. Sub la titolo de *The Impresario* ĝi aperas kun unu ludo en la sama periodo.

En tiu verko oni parodias la problemojn de publikaj rilatoj en la etoso de la viena teatro. Teatra impresario devas formi trupon por spektaklo en Salcburgo, kaj malfacilas dungi geaktorojn kaj, eĉ pli malfacile gekantantojn pro la profesia rivaleco inter tiuj. Partikulare ardas la rivaleco inter la du sopranoj, Frau Herz kaj Fräulein Silberklang, ĉar ambaŭ volas la ĉefrolon.

La origina instrumentaro estas komponita de du flutoj, du hobojoj, du klarnetoj, du fagotoj, du kornoj, du trumpetoj, timbaloj kaj kordinstrumentoj.

Notoj
-----


* Kategorio Der Schauspieldirektor en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 742143
* GND: 300110618
* LCCN: n82116343
* VIAF: 181448949
* BNF: 139152185
 |
La **ĉina sesdekjara ciklo** (ĉine: 六十花甲; pinjino: liùshí huājiǎ), ankaŭ konata kiel *tigoj‑kaj‑filioj* (ĉine: 干支; pinjino: gānzhī), estas ciklo de sesdek terminoj uzitaj por numeri kaj kalkuli tagojn aŭ jarojn. Ĝi aperas, kiel metodo por registri tagojn, en la unuaj ĉinaj skribitaj tekstoj sur la orakola osto de la Shang‑dinastio dum la 2‑a jarmilo a.K..

Ĝia uzo por numeri jarojn komencis ĉirkaŭ la mezo de la 3‑a jarcento a.K. La ciklo, kaj variantoj de ĝi, estis grava parto de historiaj kalendaraj sistemoj en aliaj, ĉin‑influitaj landoj, precipe tiuj de Japanujo, Koreujo, kaj Vjetnamujo.

Tiu tradicia metodo kalkuli tagojn kaj jarojn ne plu havas signifan rolon en nuna ĉina tempomezurado nek en la oficiala kalendaro. Tamen, la sesdekjara ciklo restas trovata en nomoj de historiaj okazaĵoj, kiel la japana Boŝin‑milito kaj la ĉina Xinhai‑revolucio, nomita laŭ la monanto Xinhai.

Referencoj
----------

1. ↑  Adam Smith.  (2010) "The Chinese Sexagenary Cycle and the Ritual Origins of the Calendar", John M. Steele: *Astronomy and Time in the Ancient and Medieval World*, Calendars and Years **II** (angle). Oxford: Oxbow Books, p. 1–3. ISBN 978-1-84217-987-1. OCLC 5894618899.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 558640
* NDL: 00562063
 |
**Dennis TITO** (naskiĝis la 8-an de aŭgusto 1940 en Queens/Novjorko) estas usona entreprenisto kaj unua kosmoturisto en la kosmoesplora historio.

Post la sukcesaj studoj kaj kvinjara agado ĉe NASA, fondis li en 1972 la financan entreprenon *Wilshire Associates*, kiu analizas per kvantitativaj analitikaj metodoj la riskojn de financaj transakcioj.

Dum la antaŭpreparoj por la kosmoveturo, li sukcese faris ekzamenon kiel radioamatoro kaj povis uzi per la usona voksigno *KG6FZX* la amatoran sendilon de IKS.

Li ekveturis la 28-an de aprilo 2001 sur ferdeko de rusa Sojuz-kapsulo per Sojuz TM-32 al Internacia Kosmostacio. Du tagojn poste, la 30-an de aprilo 2001 dokis la kosmoŝipo je 9.59 MET ĉe la kosmostacio. Lin akompanis du kosmonaŭtoj Talgat Mussabajev kaj Jurij Miĥajlviĉ Baturin dum la veturo. La 6-an de majo 2001 surteriĝis Tito sur la stepo de Kazaĥstano.

Lia plano kaŭzis akran kontraŭstaron ĉe NASA, sed finfine la rusoj sukcesis efektivigi tion. Li pagis por la veturo 20 milionojn da usonaj dolaroj.

Referencoj
----------

1. ↑  Radiolicenco ĉe FCC

* Kategorio Dennis Tito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 93222
* LCCN: n2001014073
* VIAF: 1812489
* ISNI: 0000 0001 1459 4960
 |
En Ĉinio, la ruĝaj gardistoj estis politika amas-movado de civitanoj, ĉefe junuloj kaj studentoj, promociita de la registaro de Mao Zedong, dum la kultura revolucio, inter 1966 kaj 1976.

La unuaj homoj kiuj uzis la nomon "Ruĝaj Gardistoj" estis grupo da studentoj de supera lernejo en Beijing, gvidataj de Zhang Chengzhi, kiuj nomis sin tiel en du afiŝoj, kiujn ili produktis en 1966, en kiuj ili akuzis la dirigentoj de la lernejo esti "intelekte elitismaj", kaj havi "burĝaj tendecoj". Post nelonge, grupoj da studentoj trans la tuta ĉefurbo, kaj poste trans la tuta lando, nomis isn mem la "Ruĝaj Garditoj". Tamen, la kreado de ĉi tiuj grupoj estis sufiĉe spontanea. Mao Zedong malferme aprobis, kaj instigis ĉi tiujn grupojn batali kontraŭ la "burĝaj tendencoj" ene de la komunisma partio, kaj kontraŭ la "malamikoj de la revolucio". Ŝajnas verŝajme, ke li volis uzi ilin por batali kontraŭ apartaj faksioj ene de la registaro. La politika movado komencata de Mao Zedong en ĉi tiu periodo estis nomata la "kultura revolucio".

La Ruĝaj Gardistoj vidis sin mem kiel puraj sekvantoj de Mao Zedong, kaj ĉiam kunportis la "Ruĝa Libreto" de citaĵoj de Mao, de kiu ili konstante citis kiel se temus pri religia teksto. Ili afirmis ke ili volis forigi la "Kvar malnovaj aferoj" de Ĉinio: malnovaj ideoj, kulturo, kutimoj kaj pens-manieroj, kiuj estis laŭ ili kunligitaj kun la feudala pasinteco. Ili organizis paroladoj kaj publikaj renkontiĝoj por disvastigi la ideoj de Mao Zedong, sed ili havis terura reputacio, pro ilia perforto kaj fanatismo. Ili maltraktis kaj publike humiliigis milojn da homojn, kiujn ili konsideris "klasaj malamikoj", ofte simple pro ilia riĉeco aŭ pro ilia familia historio. Intelektuloj kaj profesoroj estis aparte oftaj bersailoj de ilia persekuto. Oni kredas nuntempe, ke almenaŭ duona miliono da homoj estis rekte aŭ nerekte mortigitaj de la agado de la Ruĝaj Gardistoj, kaj la "Kultura Revolucio" kiun ili kreis estas memorata kiel epoko da kxaoso kaj manko de progreso. La Ruĝaj Gardistoj ankaŭ detruis amason da antikvaj konstruaĵoj kaj artaĵoj, inkluzive de budhismaj temploj, ĉar ili konsideris ilin simboloj de la feudalisma pasinteco. La ĉef-ministo Zhou Enlai devis ordoni ke la armeo protektu la Malpermesita Urbo, por ke la fanatikaj junuloj ne detruu ĝin.

La Ruĝaj Gardistoj vojaĝis tra la tuta Ĉinio por disvastigi iliajn ideojn, helpataj de la registaro kiu permesis al ili vojaĝi sen page per trainoj. Multaj el ili konsideris la aferon speco de eksitan ferion pagitan de la ŝtato, ĉar la plej multo el ili neniam estis havinta la eblecon vojaĝi antaue.

Je la fino de la sesdekaj jaroj, la registaro finfine decidis reporti iu specon de ordo al la lando, kaj provis disigi la Ruĝaj Gardistoj, kun multaj malfacilaĵoj. Multaj ol ili estis sendataj al la kamparo, por "lerni de la kamparanoj". En tiu maniero, ili ne povis krei problemoj.

Kiel rezulto de ĉi tiu movado, milionoj da junuloj kiuj venis de la plej bone edukita socia klaso perdis la ebleco fari seriozajn universitatajn studojn.
**Kálmán DARÁNYI** (22-a de marto 1886, Budapeŝto – 1-a de novembro 1939, Budapeŝto) estis hungara dektrula politikisto kaj ĉefministro inter (1936-1938).

Li studis juron poste eklaboris en la departemento Pest en 1909, inter 1910-17 li estis ĉefnotario de departemento Fogaras, poste ĉefprefekto de departemento Zólyom. Li partoprenis en la kontraŭrevoluciaj movadoj , en 1920 li iĝis registara komisaro de departementoj Győr kaj Komárom, urbo Győr, poste ĉefprefekto de tiuj. Poste li estis ĉefprefekto de departemento Moson (1923) kaj ĉefprefekto de kunigitaj departementoj de Győr, Moson, Pozsony kaj urbo Győr (1924).

Li iĝis en 1927 parlamentano kaj inter 1928-1935 estis politika ŝtatsekretario de la ĉefministrejo. Li iĝis la 9-an de januaro en 1935 agrikultura ministro en la registaro de Gyula Gömbös, post kies morto li transpernis la ĉefministrecon kaj samtempe restante la postenon de agrikultura ministro.

Li kiel ĉefministro daŭrigis la politikon amikeman al la germanlingva parto de Aŭstrio-Hungario, sed en la interna politiko li estis pli konservativa:

* li proponis la larĝigon de kompetenteco de la guberniestro
* li proponis reformon de la supera ĉambro
* reformo de la balotjuro
* neglekto de la gazetlibereco
* financado de armado
* antaxupreparo de la unua leĝo pri la judoj

Li abdikis pri la ĉefministreco la 13-an de majo en 1938 pro la grandiĝintaj eksteraj kaj interaj problemoj. Li estis elektita prezidanto de la parlamentejo la 5-an de decembro en 1938.

* Kategorio Kálmán Darányi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 36584
* GND: 1055973508
* LCCN: n2005055018
* VIAF: 56020587
* ISNI: 0000 0000 7906 6731
* BNF: 16199372w
* NKC: jo20181012114
 |
Pri la komunumo
---------------

 **Densbüren** estas komunumo en la distrikto Araŭo de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 715 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

Geografio
---------

Densbüren distingiĝas per sia kampara kaj montara karaktero kaj situo de la ceteraj komunumoj de la distrikto Araŭo, kiu troviĝas en la ebenaĵoj de la riveroj Aro (rivero), Suro kaj Wyna. La komunumo troviĝas en la valo de la rivereto *Staffeleggbach*, flanka valo de la Frick-Valo, disigita de la cetera distrikto de suda ĉeno de la Ĵurasa Montaro.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 12,52 km², de kiuj 6,88 km² estas kovritaj de arbaro, dum nur sur 0,60 km² respektive malpli ol 5% troviĝas konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo estas la monto Strihe, kiu kun 867 m s.m. estas la dua plej alta punkto de la kantono kaj la plej alta monto, kiu situas komplete sur kantona teritorio, kaj la plej malalta punkto situas sur alteco de 430 s.m. ĉe la bordo de la rojo *Staffeleggbach*.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Densbüren limas en nordo al Herznach, en nordoriento al Zeihen, en oriento al Thalheim, en sudo al Küttigen kaj Oberhof, kaj en okcidento al Wölflinswil.

Trafiko
-------

Densbüren situas ĉe la Staffelegg-Pasejvojo, kiu trans la Staffelegg-Pasejo konektas la komunumojn Araŭo kaj Frick. Sur tiu-vojo cirkulas poŝtaŭtolinio, kiu ligas la komunumon al la publika trafikreto.

La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 troviĝas 7 km sude en Araŭo kaj al la svisa aŭtovojo A3 7 km norde en Frick.

Historio
--------

La unua ekzakte datebla dokumenta mencio de Densbüren datiĝas el la jaro 1426 kiel *Teinspuiren*. Jam pli frua mencio kiel *Tensbuirron* okazis supozeble en la 14-a jarcento.

La Kastelo Urgiz, kiu situas sur la teritorio de la komunumo estis menciita jam en la jaro 1277. Ĝi estis posedaĵo de la Senjoroj de Uriols al kies senjorujo Urgiz, kiun ili ricevis kiel servuto de la Episkopejo Strasburgo, apartenis krom Densbüren ankaŭ Asp. La Tertremo de Bazelo de 1356 damaĝis la kastelon, kiu tiam estis forlasita kaj disfalis. En la jaro 1429 la Senjoroj de Effingen el Brugg akiris la senjorecon, ilin sevkis la Senjoroj Rätz el Säckingen kaj fine en la jaro 1475 la senjoroj Hasfurt el Lucerno. En la jaro 1502 la urbo Berno akiris la senjorujon kaj integris ĝin al la Berna Argovio. Post la liberigo de Argovio dum la Helveta Revolucio en la jaro 1798 fare de francaj trupoj, la komunumo Densenbüren fariĝis parto de la distrikto Araŭo de la nove fondita Kantono Argovio.

Fontindikoj
-----------

1. ↑  Artikolo de Alfred Lüthi pri Densbüren en la Historia Leksikono de Svislando

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Densbüren
* Densbüren en la Historia Leksikono de Svislando

* Kategorio Densbüren en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Araŭo |
| --- |
| **Araŭo** • Biberstein • Buchs • Densbüren • Erlinsbach • Gränichen • Hirschthal • Küttigen • Muhen • Oberentfelden • Suhr • Unterentfelden |  |

 |
**Prisciliano** (m. 385) estis episkopo de Ávila kaj romia teologo el Galegio (en Iberio), la unua persono en historio de Kristanismo kiu estis ekzekutata pro herezo (kvankam fakte la civilaj akuzoj temis pri praktiko de magio). Li fondis asketan grupon kiu, spite persekutadon, pludaŭris en Hispanio kaj Gaŭlo ĝis fino de la 6a jarcento. La verkoj de Prisciliano kaj proksimaj sekvantoj, kiuj estis supozeble perditaj, estis rekuperitaj en 1885 kaj publikitaj en 1889.

Biografio
---------

Ĉefa kaj preskaŭ samtempa fonto por scii pri la kariero de Prisciliano estas la gaŭla kronikisto Sulpicio Severo, kiu karakteris lin (*Chronica* II.46) kiel nobela kaj riĉa, klerikulo kiu dediĉis sian vivon al studo, for de sia klasika pagana edukado (vidu Gregorio de Tours). Li estis asketa mistikisto kaj konsideris la kristanan vivon kiel konstanta interŝanĝo kun Dio. Lia favorata ideo estis de Sankta Paŭlo (1-a al la korintanoj 6:19) kaj li asertis, ke por iĝi degna loĝejo por dio homo devas, krom elteni la katolikan fidon kaj fari am-agojn, malakcepti geedziĝon kaj surterajn honorojn, kaj praktiki fortan asketismon. La preciza ideo pri malakceptado, se ne malpermeso de, geedziĝo, venis en konflikton kontraŭ la aŭtoritatoj, kaj lia influo super kreskanta nombro de sekvantoj minacis la aŭtorittaton de la eklezio kiam la episkopoj Instantio kaj Salviano estis allogitaj de lia elokventeco kaj akra asketa ekzemplo.

Liaj plej elstaraj kontraŭuloj en Hispania estis Higinio, episkopo de Kordovo, kaj Hidatio, episkopo de Merido. Ties plendoj al la papo Damaso la 1-a (ankaŭ el Hispania) rezultis en sinodo okazanta en Zaragozo en 380, dum foresto de Prisciliano aŭ iu ajn el ties sekvantoj. La decidoj de la sinodo informis pri la praktikoj de Prisciliano, kiuj estis kondamnitaj. Multaj el tiuj malpermesoj okazis nur ĉar tio estis farata de la prisciliananoj. Oni malpermesis, ke virinoj estu kun viroj dum preĝado; fastadon dimanĉe; retiriĝon hejmen aŭ al montoj dum Karesmo; Eŭkaristio devos esti farata en preĝejo kaj ne alportata hejme; ekskomunikitaj personoj ne devos esti protektataj de episkopoj; pastro ne iĝu monaĥo cele de pli perfekta vivo; neniu ricevu la titolon "doctor" (latina por instruisto); virinoj ne estu konsiderataj "virgulinoj" ĝis atingo de aĝo de kvardek jaroj.

Liatempaj sekvantoj
-------------------

Daŭra priscilianismo
--------------------

Vidu ankaŭ
----------

* Toribio de Astorgo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 396632
* GND: 11879339X
* LCCN: n84090899
* VIAF: 262286966
* ISNI: 0000 0003 8187 5900
* SUDOC: 085440140
* BNF: 146474429
* NLA: 56963935
* BIBSYS: 4042912
* BNE: XX1077586
 |
**Priono** (de la angla *proteinaceous infectious particle*, proteina infekta partiklo) estas subklaso de proteino, kiu aperas en natura formo en la homa kaj alia besta organismoj. Iuj specoj estas danĝeraj por la organismo, kiel la malsano de Creutzfeldt-Jakob kaj kuruo en homoj, skrapio aŭ ŝaftremo en ŝafoj kaj BSE aŭ bovofrenezo.

La studado de la malsanoj, el kiuj multaj poste estis nomitaj *prionaj*, komenciĝis en 1954, kiam Björn Sigurðsson resumis la rezultojn de siaj dudekjaraj esploroj pri tiel nomataj malrapidaj infektoj de ŝafoj kaj kaproj, el kiuj la plej konata kaj disvastiĝinta estis ŝaftremo aŭ skrapio. Baldaŭ en tiun grupon de infektoj oni enigis la infektan anemion de ĉevaloj, la afrikan febron de porkoj, la subakutan sklerozigan panencefaliton de homoj (malofta komplikaĵo post morbilo), la malsanon kuruo de aborigenoj de Nov-Gvineo kaj multajn aliajn malsanojn. Komence oni opiniis, ke ĉiuj similaj infektoj estas virusaj, kaj tial ili nomiĝis „malrapidaj virusaj infektoj". Por ili estis karakterizaj multjara inkubacia periodo, malrapida pligraviĝo de la malsano, neevitebla mortiga fino. Poste, rezulte de esploroj de Stanley B. Prusiner kaj de aliaj sciencistoj, evidentiĝis, ke kaŭzoj de multaj el malrapidaj infektoj estas ne virusoj, sed prionoj. Nuntempe inter prionaj malsanoj estas multaj malsanoj de bestoj: ŝaftremo, bova spongeca (spongoforma) encefalopatio (bovofrenezo), spongeca encefalopatio de katoj, hufuloj, transdonebla encefalopatio de lutreoloj ktp, kaj kvar malsanoj de homo: malsano de Creutzfeldt-Jakob, kuruo, la sindromo de Gerstmann-Sträussler-Scheinker kaj fatala familia insomnio (sendormeco). Por ĉiuj prionaj malsanoj estas karakterizaj spongecaj kavoj en la cerbo surloke de detruitaj neŭronoj (nervaj ĉeloj). Tial la malsanoj nomiĝas „transdoneblaj spongecaj encefalopatioj".

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   | Ĉi tiu artikolo estas plene aŭ parte bazita sur artikolo *"Priono"* el la internacia magazino ***Monato***, kun permeso de la eldonejo.
**Por plia informo pri uzado kaj aliaj kondiĉoj, vidu Vikipedio:Monato.** |    |


* Kategorio Priono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
***Dead Man Walking*** (konata kiel *Mortopuno* aŭ *Piediranta mortinto*) estas usona filmo de dramo de 1995, verkita, produktorita kaj reĝisorita de Tim Robbins, en kiu ludas Susan Sarandon kaj Sean Penn.

La filmo estas bazita sur realaj faktoj. La monaĥino Helen Prejean estis la spirita konsilisto de Mathew Poncelet, supozita murdisto kondamnita al mortopuno en la usona subŝtato Luiziano en 1982 pro la murdo de du adoleskuloj. El tiu rilato kun Sonnier aperis ŝia libro ("Dead Man Walking"), spirita atesto ege emocia pri la usona kriminala jura sistemo. Ŝia laboro tiukadre startis en Novorleano en 1981, kiam ŝi akceptis partopreni en projekto de apogo al mortokondamnitoj. Fakte ŝia unua laboro estis teni korespondadon kun Sonnier. Post tio Sonnier estis la unua persono kiun ŝi vidis ekzekutita. 

En sia libro kaj en la filmo, la monaĥino Helen Prejean ne montras romantikan rigardon de la krimuloj, kvankam el la filmo oni povas dedukti eraran impreson. Ŝi celis eksponi la doloron kaj suferon de ĉiuj kiuj iel rilatas al la mortopuno: krimuloj, samfamilianoj de la viktimoj, provozoj kaj ekzekutistoj, nome la tuta la socio. 

La filmo ricevis diversajn premiojn, nomumojn al Oskar-premioj kaj almenaŭ unu Oskar-premion por Susan Sarandon, krom premiojn en la Berlinale, la Premion David di Donatello kaj aliajn.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 741960
* GND: 4432938-6
* LCCN: n96099613
* VIAF: 190448886
 |
**Gertrúd Fischer** [fiŝer] (pli komplete Gertrúd Anna Fischer), laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gertrúd Anna Fischer** estis hungara biokemiisto, membro (korespondanta en 1967, ordinara en 1979) de Hungara Scienca Akademio. Ŝiaj geedziĝaj nomoj estis *Szabolcsi Lászlóné*, depost 1972 *Straub F. Brunóné*, ŝia sola filino estis Anna Szabolcsi.

Gertrúd Fischer  naskiĝis la 26-an de januaro 1923 en Oradea. Ŝi mortis la 28-an de marto 1993 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gertrúd Fischer apartenis al la hungara minoritato en Rumanio. Ŝi frekventis mezlernejon private en Cluj, poste ŝi laboris en la sama urbo (rehungarigita dum la 2-a mondmilito). En 1944 ŝi estis deportita unu jaron, poste ŝi studis en Universitato Babeș–Bolyai, fine ŝi akiris kemian diplomon en Scienca Universitato Pázmány Péter en 1948. Post siaj studoj ŝi laboris komence samloke, inter 1950 kaj 1971 en biokemia instituto en Budapeŝto, poste en biologia centro en Szeged. Intertempe ŝi kandidatiĝis en 1958, doktoriĝis en 1964. Tiutempe ŝi studvojaĝis en Svedio, Usono, Francio. Ŝi pensiuliĝis en 1991. Ŝi edziniĝis dufoje, en la unua geedziĝo ŝi naskis filinon en 1953. Ŝi okupiĝis pri enzimoj. Ŝi ricevis 6 premiojn inter 1952 kaj 1982.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Strukturelle Grundlagen der biologischen Funktion der Proteine* (1969)
* *Enzimszerkezet, enzimek lokalizációja* (1981)
* *Enzimes analízis* (1991)

Fontoj
------

* (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre) angle
* hungarlingva biografio kun foto
La longa ejo, norda fasado rigardanta al la strato; nun urba biblioteko.Historia fontano estinta iam en la korto de Prinzenhof, nun ĉe Fasanengarten (loĝeja blokaro). La **Prinzenhof** (laŭvorte: *princidejo*) estas unu el la multnombraj monumentprotektitaj konstruaĵoj en la urbocentro de Arnstadt, Germanujo. Hodiaŭ troviĝas en ĝi la urba biblioteko.

Historio
--------

Ĝi estas neregula triala komplekso, alikonstruita plurfoje, sur la fundamentoj de la eksa benediktanina monaĥejo apud la Preĝejo Nia kara Sinjorino. Unue ĝi funkciis kiel la vidvina rezidejo por grafino Katharina von Nassau (1583).

De 1721-25 ĝi alikonstruitis en reprezentan kaj prestiĝan kasteleton por princo Wilhelm de Schwarzburg, respektive en 1803 por princo Karl Günther de Schwarzburg-Sondershausen.

Kiam en 1878 ĝi transformitis en gimnazion, oni grandstile ŝanĝis la ĉambrajn strukturojn. En 1990 la konstruaĵo estis restaŭrita por sekvonta uzo kiel municipa biblioteko.

Priskribo
---------

Konserviĝis du fenestroj el al malfrua 16-a jarcento en la norda alo. De tiu tempo datumas ankaŭ la volbita kelo de la okcidenta alo. Super ĝi estas kelkaj ĉambroj kun modestaj stukitaj plafonoj el la 18-a jarcento. La suda alo starigitis dum la nova uzo kiel mezlernejo, samtempe la konstruo estis plilongigita orienten. Nur de tiu tempo datumas la aranĝo de la fasadoj.

Literaturo
----------

* Georg Dehio / Stephanie Eißing / Franz Jäger:  *Handbuch der Deutschen Kunstdenkmäler: Thüringen*, eldonejo Deutscher Kunstverlag, 2003, p. 55-56, ISBN 3422030506

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hejmpaĝo de la biblioteko. Arkivigite je 2014-07-10 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**János BÍRÓ** [jAnoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bíró János** estis hungara inĝeniero, akademia instruisto.

János Bíró naskiĝis la 20-an de septembro 1861 en Hungara reĝlando, li mortis la 9-an de novembro 1936 en Budapeŝto.

Biografio
---------

János Bíró studis en Akademio de Selmec inter 1882–1885, poste li faris la kutimajn ekzercajn laborojn. En 1887 li akiris diplomon. Li estis asistanto inter 1889-1891 en la akademio apud Lajos Fekete (botanikisto). Ekde 1891 li laboris en fiskaj arbaroj de Zalaegerszeg kaj Marosvásárhely. Li havis postenon ankaŭ en agrikultura ministerio. Li havis la titolojn ministeria konsilisto kaj ĉefkonsilisto pri arbaroj.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Színes árnyak* (1902) - libro
* *Optikai távolságmérés Reichenbach módja szerint* (1889)
* *A legelő-erdők berendezéséről és gyepesítéséről...* (1910)
* *Útmutatás a domb- és hegyvidéki legelők hasznosításához...* (1911)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 193-a paĝo)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri Edmund Landau. Por aliaj signifoj vidu la artikolon Landau.
**Edmund Landau** (naskiĝis la 14-an de februaro 1877 en Berlino, mortis la 19-an de februaro 1938 en Berlino) estis germana matematikisto. Li verkis pli ol 250 artikolojn pri la nombroteorio.

Vivo
----

Li naskiĝis en riĉa juda familio; li lernis en la Franca Gimnazio de Berlino, kaj studis matematikon en la Humboldt-Universitato en Berlino, kie li doktoriĝis en 1899. Li estis profesoro en la Universitato de Berlino de 1899 al 1909, kaj en la Universitato de Göttingen de 1909.

En 1905 li edziĝis kun Marianne Ehrlich, filino de la biologo Paul Ehrlich.

En la 1920-aj jaroj, li partoprenis en la kreo de la Hebrea Universitato de Jerusalemo. En 1927 li decidis elmigri en Palestinon, sed disputoj inter Judah Magnes, Albert Einstein kaj Chaim Weizmann elrevigis lin; li revenis instrui en la Universitato de Gotingeno ĝis 1933, dato kiam la nazia reĝimo malpermesis lin labori, inter alia pro la klopodoj de lia iama kolego la naziisma Ludwig Bieberbach.

De tiam li ne plu instruis en Germanio, sed donis kursojn en Bruselo kaj Kembriĝo.

Verko
-----

Li faris gravajn studojn pri la denseco de la primoj kaj en 1903 donis demonstron de la prima teoremo pli simpla ol tiuj tiam konataj. Li faris gravajn laborojn pri la kompleksa analitiko.

Li restis fama por la dissciigo de la simbolo *granda O*, kiun oni nomas "*notacio de Landau*", kvankam eltrovis ĝin Paul Bachmann.

La kvar problemoj de Landau, prezentitaj de Edmund Landau en 1912 al la Internacia Kongreso de Matematikistoj de Kembriĝo, restas nun nesolvataj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Edmund Landau en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* germane Edmund Landau, el la paĝaro de Universität Göttingen Arkivigite je 2007-12-05 per la retarkivo Wayback Machine
* angle Edmund Landau kaj la Hebrea Universitato


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 300759
* GND: 118726161
* LCCN: n84801681
* VIAF: 76395702
* ISNI: 0000 0001 0917 4275
* LIBRIS: 294145
* SUDOC: 066887976
* BNF: 12370596n
* NLA: 36545697
* NDL: 001162029
* BIBSYS: 90106870
* NKC: jx20070918005
 |
**János Csergő** [jAnoŝ csergO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csergő János** estis hungara politikisto, ministro, parlamentano, ferlaboristo, ĉefpoŝtisto.

János Csergő  naskiĝis la 4-an de septembro 1920 en Budapeŝto. Li mortis la 6-an de majo 1980 en Budapeŝto.

Biografio
---------

János Csergő frekventis bazlernejon, poste metilernejon inter 1935 kaj 1938. Komence li laboris en Bukareŝto, poste ekde 1940 en Budapeŝto. En 1945 li aliĝis al la komunistoj. Post la ŝtatiĝo en 1948 li estis nomumita fabrikestro, en la sekva jaro li ricevis altan postenon en la poŝto, dume li frekventis unujaran partian kurson. Ekde 1950 li estis subministro, post jaroj li havis signifajn partiajn aŭ ŝtatajn postenojn. Inter 1954 kaj 1956, same inter 1957 kaj 1963 li estis ministro pri fandejoj kaj maŝinindustrio. Inter 1957 kaj 1967 li estis parlamenta deputito, inter 1963 ĝis la pensiuliĝo en 1977 li estis ankaŭ fabrikestro. En 1968 li ricevis diplomon en Universitato de Miskolc.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
La **Traktato de Aleksandropolo** (ankaŭ konata kiel **traktato de Gümrü**) estis la interkonsento inter Armenio kaj Turkio kiu metis finon al la milito inter ambaŭ ŝtatoj kaj ankaŭ metis finon al la revo pri la Granda Armenio kiu estis establita en la traktato de Sèvres en la jaro 1920.

Historia kunteksto
------------------

Kiel respondoj al la traktato de Sèvres, akceptita de la sultano kaj la osmanida registaro, ribeliĝis la naciistoj sub la gvido de Mustafa Kemal Atatürk, prenante la povon kaj sukcese batalante kontraŭ grekoj kaj armenoj, atingante la regadon de la tuta Anatolio kaj parto de la Orienta Trakio, forigante la influzonojn de Francio kaj Italio, kio estis konfirmita per la Traktato de Laŭzano en 1923. La kemalaj trupoj invadis la teritoriojn kiuj estis kontrolataj de Armenio. Armenio ricevis armilaron de Britio, sed ĝi estis samtempe atakata kaj de Turkio kaj de Azerbajĝano, regata de la komunistoj, kiu en junio 1920 devigis ĝin subskribi militpaŭzon por povi defendi sin de la turkoj. En julio la turkoj apogis la okupadon de Naĥiĉevano fare de la komunistoj kiuj konvertis ĝin en soveta respubliko. En septembro Armenio subskribis la pacon kun Azerbajĝano cedante la regionojn Zangeĉuro kaj Montara Karabaĥo, kaj agnoskante la registaron de Nahĥĉevano. La milito daŭris kontraŭ Turkio, kiu daŭre avancis. En novembro la turkoj okupis Aleksandropolon (Gümrü aŭ Gyumri) kaj la 2-a de decembro 1920 estis subskribita la paco. Per ĝi Armenio devis rezigni ĉiujn distriktojn de Anatolio kiuj antaŭ la milito estis turkaj, ankaŭ al Kars kaj Ardahan, agnoskante la sendependiĝon de Naĥiĉevano.
**Alajos Mészáros** [alajoŝ mEsAroŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Mészáros Alajos** estas hungara kemiisto, altlerneja instruisto, politikisto.

Alajos Mészáros naskiĝis la 18-an de junio 1952 en Podunajské Biskupice (Ĉeĥoslovakio, poste Slovakio).

Biografio
---------

Alajos Mészáros apartenis al la hungara minoritato en Ĉeĥoslovakio, poste en Slovakio. Li frekventis hungarlingvan bazlernejon en sia naskiĝloko, li maturiĝis en hungarlingva gimnazio en Bratislavo en 1970, fine li akiris kemian diplomon en Slovaka teknologia universitato en Bratislavo post 5 jaroj. Inter 1975 kaj 1994 li estis asistanto en la universitato. Intertempe en 1983 li kandidatiĝis, en 1994 habilitiĝis jam kiel docento, dum li estis katedrestro inter 1994-1997, fine ekde 2005 li atingis la instruan rangon profesoro. Lia intereso specialiĝis pri aŭtomatigo de kemia teknologio. Li estis ankaŭ deputito inter 2001–2005, poste 2 jarojn ambasadoro en Svedio, inter 2009-2014 deputito de Eŭropa Parlamento. Lia edzino naskis filon.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Riadiacia technika 1–2* (kunaŭtoro, studenta lernolibro, 1981)
* *Simulácia dynamických systémov* (kunaŭtoro, studenta lernolibro, 1986).

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva intervjuo kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 824120
* VIAF: 165951072
* ISNI: 0000 0001 1358 3709
 |



* Portalo pri Biografio
**Trakomo** aŭ **traĥomo** estas tre kontaĝa okulmalsano, kaŭzita de bakterio *Chlamydia trachomatis*, endemia ĉe popoloj vivantaj en malfavoraj higienaj kondiĉoj, kiu trafas komune ĉiuaĝulojn kaj afekcias ĝenerale ambaŭ okulojn. Ĝi estas karakterizita per hipertrofia konjunktivo, folikloj (granuloj), t. e. grajnetformaj elementoj diafanaj kaj grizetaj, videblaj tra la konjunktivo kaj aspektantaj kiel frajo de rano, kaj mukopusa sekreciaĵo. La paciento plendas pri lumtimo, larmelfluo, jukado, doloro kaj sentoj de fremda korpo kaj brulo. La trakomo evoluas malrapide, dum monatoj kaj jaroj. Fine, ne traktite, ĝi kuraciĝas spontanee: la granuloj malaperas, sed la konjunktivo ne normaliĝas, ĉar la lezoj postlasas cikatrojn, kies graveco varias. La plej oftaj komplikaĵoj estas korneaj: la panuso (formiĝo de vaskula reto) kaj la ulceriĝo, kiuj afekcias la vidkapablon. La kompleta resaniĝado eblas ĉe benignaj kazoj, aŭ ĉe pli gravaj kazoj tuj submetitaj al trafa kuracado. La sekvaĵoj tre oftas, kaj afekcias la konjunktivon, la korneon kaj la palpebrojn: trikiazo, entropio, ektropio, kornea opakeco rezultanta el panuso kaj ulceriĝo, stafilomo ktp.

* Kategorio Trakomo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Alajos Paikert** [alajoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Paikert Alajos** estis hungara ministeria oficisto, politikisto, muzeologo, muzeestro, subministro. Lia nobela antaŭnomo estis *seprősi* [ŝeprOŝi] ekde 1909.

Alajos Paikert naskiĝis la 31-an de majo 1866 en Nagyszombat (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Trnava en Slovakio), li mortis la 30-an de julio 1948 en Budapeŝto (Hungario).

Alajos Paikert en Kairo
Alajos Paikert en 1897
Alajos Paikert en 1926

Biografio
---------

Alajos Paikert maturiĝis en gimnazio en Pozono, poste li akiris agronomian diplomon en Ekonomia Akademio (Magyaróvár) en 1887, pli poste li studis juron en Reĝa Universitato de Budapeŝto. Ekde 1890 li havis postenojn en agrikulturaj organizaĵoj, redaktis agrikulturajn gazetojn. Post 2 jaroj li doktoriĝis en la universitato. En 1893 li studvojaĝis en Usono duonjaron, post 2 jaroj en Eŭropo. En 1896 li establis agronomian muzeon en Budapeŝto, poste li estis ties muzeologo, inter 1923-1930 muzeestro. Inter 1900-1903 li laboris en Vaŝingtono por fari agrikulturajn ligojn. Ekde 1916 li havis postenon en la Ministerio pri agrikulturo (Hungario), en 1921 li ricevis la titolon ministeria konsilisto, fine en 1930 li pensiuliĝis kiel subministro. Inter 1930 – 1932 li establis kaj gvidis la agrikulturan muzeon en Kairo. Li edziĝis en 1899, lia edzino naskis 3 gefilojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Nagybritannia mezőgazdasági érdekképviselete* (1909)
* *A mezőgazdasági érdekek nemzetközi szervezete* (1922)
* *A turáni gondolat politikai vonatkozásai* (1925)
* *Ázsia ébredése* (1934)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Alajos Paikert (politikisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 724380
* LCCN: no2004110660
* VIAF: 78500266
* ISNI: 0000 0000 4506 309X
* SUDOC: 090337085
 |
flago de la gerila armeo FALINTIL
La gerila armeo **FALINTIL** - mallongigo por portugale *Forças Armadas de Libertação Nacional de Timor Leste* ("Fortoj Armitaj por la Nacia Liberigo de Orienta Timoro") - estis la armita parto de la popola rezisto en Orienta Timoro kontraŭ la okupado fare de Indonezio inter la jaroj 1975 kaj 1999.

Origine la "armitaj fortoj" fondiĝis kiel armeo de la partio FRETILIN. Dum la potencolukto kontraŭ la "Unio Demokratia de Timoro" (*União Democrática Timorense*, UDT), kiu ekardis antaŭ la deklaro de ŝtata sendependeco de la antaŭa kolonia potenco Portugalio dum la jaro 1975, la partion FRETILIN armite subtenis orient-timoranoj antaŭe soldatservintaj an la portugala armeo. Ili kreis la kernon de la armeo FALINTIL, kiu fondiĝis la 20-an de aŭgusto 1975.

Naŭ tagojn post la deklaro de ŝtata sendependeco de Orienta Timoro la 28-an de novembro 1975, la armeo de Indonezio komencis konkeri la landon. Tiumomente la armeo FALINTIL havis 2.500 bone trejnitajn soldatojn, 7.000 kiuj ricevis iom da potugala armea trejnado kaj 10.000 batalantojn kiuj nur ricevis plej bazan trejnadon. Ĝis decembro 1976 la bazejoj de la rezista movado estis grandparte detruitaj fare de la indonezia armeo, kaj pli ol 80 procentoj de la FALINTIL-batalantoj estis mortigitaj. La taktiko de la ribela armeo vole-nevole devis esti ŝanĝita al gerila strategio. La gerilanoj kaŝiĝis en la montara landomezo for de la marbordoj, kaj la indonezia armeo post gerilaj atakoj fortege rebatis, ofte punante civilulojn el la simpla loĝantaro – interalie per torturoj, murdoj kaj perfortoj.

Dum marto 1983 sekrete interkonsentiĝis armistico, sed dum aŭgusto 1983 FALINTIL-batalantoj reatakis indonezian armean unuon, mortigis 16 indonezianojn, kaj la indonezia armeo responde inter aŭgusto 1983 kaj junio 1984 per amasa bombado atakis la regionon kaj mortigis multajn civilulojn.

Dum 1999 la internacia armea grupo INTERFET finis la indonezian okupadon de Orienta Timoro, post kiam la loĝantaro en referendumo voĉdonis por ŝtata sendependeco. La ribeluloj estis kolektitaj en kampadejoj kaj ne plu rajtis porti siajn armilojn ekster tiuj kampadejoj. La 12-an de septembro 2000 la provizora registaro de Orienta Timoro decidis pri la kreo de nacia armeo sub la mallongigo *FDTL*, kaj la 1-an de februaro 2001 en ceremonio oficiale plenumiĝis la transformigo de la gerila armeo FALINTIL en ŝtatan armeon FDTL. Iuj eksaj batalantoj malakceptis la transformon, kaj kreis neleĝajn armitajn bandojn en Orienta Timoro, kiuj ĝis nun plu aktivas.

* Kategorio FALINTIL en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Chapultenango** estas unu el la 118 komunumoj de la meksika subŝtato Chiapas, kiu estas la subŝtato kiu situas plej sude. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Chapultenango. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 07025.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 7124 loĝantojn. El tiuj estis 3526 viroj kaj 3598 virinoj. La komunumo havas surfacon de 162 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 620 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 3654 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 2541 scipovis legi kaj skribi kaj 1104 personoj estis analfabetoj. Do 70% de la personoj scipovis legi kaj skribi kaj 30% estis analfabetoj.

6965 personoj en la jaro 2000 aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 4640 personoj estis indiĝenoj. Tio signifas ke 66.62% de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Chapultenango Arkivigite je 2007-09-30 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
Kranio de *Homo habilis*.

|  |
| --- |
| **Prahistoriaj epokoj** |
| **H** |   Latena Ferepoko |   | Protohistorio |
|   Halŝtata Ferepoko |
| **Ferepoko** |
|   Malfrua Bronzepoko |   |
|   Meza Bronzepoko |
|   Frua Bronzepoko |
| **Bronzepoko** |
|     Ĥalkolitiko |   |   |
|   Neolitiko | Prahistorio |
| Mezolitiko / Epipaleolitiko. |
| **P** |     Malfrua Paleolitiko |   |
|     Meza Paleolitiko |
|     Frua Paleolitiko |
|   Paleolitiko |
| **Ŝtonepoko** |

La **Frua Paleolitiko** estas la unua el du periodoj en kiuj estas dividita la Paleolitiko, nome la komenca etapo de la Ŝtonepoko. Ĝi estas karakterizita per du tradicioj de ŝtonlaborado de evolucio tre malrapida: nome la olduvaĝea aŭ teknika sistemo 1a kaj la aŝela teknika sistemo 2a. Estas la epoko plej longa de la tuta prahistorio, ĉar oni konsideras ke ĝi ekis antaŭ 2,5 milionoj da jaroj (kiam estas datitaj la unuaj iloj konataj kreitaj de la homedoj) kaj daŭris ĝis antaŭ ĉirkaŭ 125-127 000 jaroj (kiam ekis la Tarantia aŭ Malfrua Plejstoceno, kiu koincidas kun la apero de la musteriaj industrioj aŭ teknika sistemo 3a).

Ĝi korespondas kun la plej parto de la Plejstoceno, geologia epoko kiu enhavas la lastajn glaciepokojn kaj la tutan arkeologian Paleolitikon. La Frua Paleolitiko etendis laŭlonge de la Gelaziano, la Kalabria (antaŭe nomita Frua Plejstoceno) kaj la Ionia (antaŭe nomita meza Plejstoceno).

Ĝi estas ankaŭ la prahistoria fazo plej riĉa en specioj de homedoj kaj en ĝi estas reprezentata la tuta homa evoluo. Krom la *Australopithecus*, kiuj unue antaŭis kaj poste kunhavis teritoriojn kun *Homo habilis* kaj *Homo ergaster*, estas ankaŭ *Homo erectus*, *Homo antecessor* kaj *Homo heidelbergensis*; fine de la periodo aperis la primitivaj formoj de *Homo neanderthaliensis* (en Eŭropo) kaj *Homo sapiens* (en Afriko), protagonistoj respektive de la meza kaj de la malfrua Paleolitikoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Malfrua Paleolitiko
* Meza Paleolitiko

* Kategorio Frua Paleolitiko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
mapo de la natura regiono Lüneburger Heide
La **Lüneburger Heide** aŭ en Esperanto **Luneburga Erikejo** estas granda, preskaŭ ebena pejzaĝo de erikejoj, sablejoj kaj arbaroj en la nordoriento de la federacia lando Malsupra Saksio de Germanio. Ĝi nomatas laŭ la urbo Lüneburg, kaj iom simpligite situas en la triangulo inter la urbegoj Hamburgo, Hanovro kaj Wolfsburg. 

erikejo de la regiono
la regiona monteto *Wilseder Berg*, plej alta punkto de la preskaŭ ebena pejzaĝo
Aparte en la centraj partoj de la regiono konserviĝis vastaj erikejoj. Tia pejzaĝo ĝis la komenco de la 19-a jarcento kovris grandajn partojn de norda Germanio, sed de tiam aliloke preskaŭ komplete malaperis. La erikejoj ekestis en la epoko Neolitiko, per troa paŝtiĝo de la sablozaj kaj tial ne aparte fekundaj grundoj, tiel ke aliaj plantoj ol erikoj malpliiĝis. La restaj vastaj erikejoj de la regiono estas konservataj per kontrolata paŝtiĝo de aparte senpostulemaj specioj de ŝafoj, kaj krom la vastaj herbejoj de violkolore florantaj erikoj karakteriziĝas per multaj arbustoj de juniperoj. Pro sia ekologia unikeco en norda Eŭropo, la regiono estas signifa turisma regiono, kaj parto de la teritorio estas aparte protektata per la regularo de naturaj parkoj.

Geografio
---------

La regiono situas inter la riveroj Elbo nordoriente kaj Aller sudokcidente. Okcidente ĝi transiras al sabla ebenaĵo ĉirkaŭ la urbo Stade kaj oriente en la regionon *Altmark* kun la subregiono *Wendland*. 

La areo kovras grandajn partojn de la germaniaj distriktoj Celle, Gifhorn, Heidekreis, Uelzen, Lüneburg, Lüchow-Dannenberg kaj la plej sudorientajn partojn de la distriktoj Rotenburg kaj Harburg.

Vidu ankaŭ
----------

* Weltvogelpark Walsrode

* Lüneburger Heide en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Lüneburger Heide en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Delmas,** (loke **Dèlma**) estas grandurbo en Haitio en departemento Ouest (Haitio). Ĝi estas antaŭurbo de Portoprinco (eĉ urba daŭrigo de la ĉefurbo) apartenanta al urbaro de Portoprinco.

Vido en Delmas

Bazaj informoj
--------------

* Koordinatoj: 18° 33′ N 72° 18′ U﻿ / ﻿18.550 °N, 72.300 °U﻿ / 18.550; -72.300 (mapo)
* Areo: 28 km²
* Loĝantaro: 284 079 (en 2013)
* Supermara alteco: 194 m
* Horzono: UTC-5h
* Poŝtkodo:
* Telefonkodo:

Geografio
---------

Delmas situas sur montetoj. Portoprinco troviĝas nur 3, Carrefour (Haitio) 12 km.

Historio
--------

Delmas estis reduktita en 2003 per la kreado de du novaj komunumoj. En 2010 katastrofa tertremo de magnitudo 7 sur la skalo de Richter okazis ankaŭ en tiu urbego.

Klimato
-------

En Delmas la averaĝa temperaturo varias ĉ. 24 °C. Jare pluvas pli, ol 1 000 mm. En ĉiuj monatoj pluvas.

Trafiko
-------

En Delmas internacia flughaveno funkcias. La urbego havas bonan vojan kontakton al la proksima Portoprinco.

Fontoj
------

* angla Vikipedio helpe de WikiTrans, franca Vikipedio helpe de Guglo
* [*rompita ligilo*]
*
La **pariza tombejo de Thiais** (france *Cimetière parisien de Thiais*) estas unu el la parizaj tombejoj ekster Parizo, situanta en la urbo Thiais, en la departemento Val-de-Marne (Francilio).

Ĝi estas la dua plej granda pariza tombejo, fakte ĝiaj dimensioj estas pli malgrandaj ol tiuj de la pariza tombejo de Pantin. Interne, proksimume 6 000 arboj estas plantitaj kaj ĝi estas dividita en 123 numeritajn sekciojn; entute troviĝas proksimume 150 000 tomboj.

La tombejo estis inaŭgurita en oktobro 1929, tial ĝi estas la plej lastatempa el la parizaj tombejoj ekster Parizo. Ĝi estas rekonita kiel kosmopolita tombejo, kie homoj de diversaj religioj estas entombigitaj.

  

Leono de Jehuda kun tabeloj de la interligo

Famaj entombigitoj
------------------

* Jean Cassou
* Paul Celan
* Étienne Hajdu
* Jon Mirande
* Joseph Roth
* Jevgenij Zamjatin
* Zog la 1-a

Publikaj transportoj
--------------------

* T07 *Auguste Perret*
* RATP 183 192 *Cimetière parisien de Thiais*

  

Tram-haltejo Auguste Perret kun aldona nomo *Cimetière Parisien* (pariza tombejo)

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de tombejoj de Parizo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Pariza tombejo de Thiais en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo