recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**János Rácz** [jAnoŝ rAc], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Rácz János** estis hungara matematikisto, mezlerneja kaj altlerneja instruisto.

János Rácz naskiĝis la 29-an de aŭgusto 1919 en Budapeŝto, li mortis la 18-an de marto 2005 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Eĉ kiel studento, kariero de János Rácz komenciĝis kiel instruisto, ĉar li estis feliĉa doni al siaj samklasanoj matematikajn instruadojn. Anstataŭ instrui en universitato, li elektis la gimnazion, ĉar tie la kontakto kun la studentoj estas multe pli persona. Ekde 1945 li instruis laŭvice en Szentes, Tatabánya, Székesfehérvár, ekde 1957 en Budapeŝto ĝis fino de sia vivo. En 1963 li aranĝis specialajn klasojn, kiuj fokusiĝis al matematiko. Por Internacia Matematika Junulara Olimpiko li preparis siajn lernantojn singarde kaj kun eksterordinara penado, kiu rezultis ĉiam bonegajn lokojn. Ekde 1969 li estis ankaŭ ekstera instruisto en la Scienca Universitato Loránd Eötvös. Li estis aŭtoro de multaj lernolibroj kaj pluraj artikoloj estis eldonitaj de li. Li ricevis premiojn inter 1987-2004.

Elektitaj lernolibroj
---------------------

* *Matematika feladatok - ötletek - megoldások I.* (1990)
* *Matematika III.* (1992)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla post klakoj al Díjazottak, pli poste al 2004)
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 669714
* VIAF: 121482015
* ISNI: 0000 0000 7967 3996
 |
**János Reisinger** [jAnoŝ rejzinger], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Reisinger János** estis hungara kuracisto, biologo, profesoro.

János Reisinger  naskiĝis la 24-an de majo 1784 en Győr. Li mortis la 12-an de februaro 1852 en Peŝto.

Biografio
---------

János Reisinger akiris kuracistan diplomon en Reĝa Universitato de Pest en 1806, kirurgian diplomon en la sekva jaro. Kelkajn monatojn li kuracadis en Szeged, poste li reiris al Pest por instrui en la menciita universitato. En 1809 li estis armea kuracisto en la kontraŭnapoleona milito, sed poste li daŭris la instruadon. Inter 1813 kaj 1815 li estis dekano, en 1825 rektoro. En 1848 li pensiuliĝis, pli frue en 1840 li ricevis la titolon reĝa konsilisto. Li okupiĝis pri botaniko, mineralogio kaj protektado de bestoj.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Enchiridion anorganosiae* (1820)
* *Speciemen ichthyologiae-sistens pisces aquarum dulcium Hungariae* (1830)
* *A nemek különbsége és elsősége természet-, boncz- és élettani tekintetben* (1845)
* *Állattan a gerinczésekről* (1848)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero R, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero R, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
Larĝa panoramo en BanjarbaruLarĝa panoramo en Banjarbaru

**Banjarbaru** [banĝarbaru] estas universitata urbego en insulo Borneo, en provinco Suda Kalimantano en Indonezio. Banjarbaru konsistas el 5 distriktoj. 

Vojo en Banjarbaru

Geografio
---------

Banjarbaru situas en suda parto de la insulo ĉe piedo de montaro. Provinca ĉefurbo Banjarmasin troviĝas 22, Balikpapan 334, Surabajo 478, Makassar 553, Semarang 620, Denpasar 584, Jogjakarto 686, Pontianak 711, Bandungo 878, ĉefurbo Ĝakarto 928, Bandar Lampung 1074, Palembang 1110, Jambi (urbo) 1257, Batam 1294, Pekanbaru 1542, Medano 1949, Banda Aceh 2378 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

En la hindu-budhana reĝlando Negara Dipa ekzistis ĉi tie minado de diamantoj ekde la 15-a jarcento. Dum la kolonia epoko la minado daŭris. En la 1950-aj jaroj pro la oftaj inundoj en Banjarmasin, oni sugestis translokiĝi la provincan ĉefurbon al Banjarbaru. Tamen la plano ne realiĝis ĝis 2021. Sovetunio evoluis la industrion en la 1950-aj jaroj. En 1999 Banjarbaru akiris la statuson urbo.

Urbodomo

Ekonomio
--------

La ĉefaj ekonomiaj branĉoj estas komerco kun restoracioj kaj hoteloj (21.7%), servoj (16.3%), konstruado (16.3%), industria prilaborado (15.7%), minado (8.7%), agrikulturo (4.9%).

Religio
-------

La plimulto de la loĝantaro estas islama (94%), krome ekzistas kristanoj (4,6%), hinduoj (0,21%), budhanoj (0,16%).

Edukado
-------

En Banjarbaru funkcias 14 superaj edukaj institucioj; inter ili publika universitato.

Trafiko
-------

Al Banjarbaru kuras 3 vojoj el Banjarmasin, suda marbordo, respektive el interno de la insulo. Internacia flughaveno troviĝas ne tro for. En la urbo aŭtobusoj, konvenciaj taksioj kaj motorcikloj liveras la pasaĝerojn.

Klimato
-------

Banjarbaru havas tropikan pluvarbaran klimaton (Af). En ĉiuj monatoj pluvas, resume jare 2627 mm. La averaĝa jara temperaturo estas 27 °C kaj varias inter 22-32 °C. Ne estas grandaj diferencoj inter la monatoj.

Moskeo en Banjarbaru

Vididindaĵoj
------------

* 50 moskeoj kaj aliaj preĝejoj
* distraj kaj amuzaj parkoj
* publika naĝejo
* muzeo

Fontoj
------

* WikiTrans

* MuzeoMuzeo
* KampusoKampuso
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: János Pálffy (apartigilo) |

**PÁLFFY János** [pa:lfi ja:noŝ]) estis hungara politikisto, verkisto. Li naskiĝis en Tarcsafalva la 10-an de januaro 1804 kaj mortis en Tarcsafalva la 13-an de aprilo 1857.

Biografio
---------

János Pálffy studis en Székelykeresztúr kaj Kolozsvár. En 1825 li enpaŝis husarregimenton *Palatino Jozefo*. En 1828 li estis kadeto, en 1830 leŭtenanto. Inter 1835 kaj 1848 li vivis en Küsmöd. Inter 1841 kaj 1844 kiel delegito de Küküllő li luktis en landkunveno de Transilvanujo por la reformoj. La 2-an de majo 1848 oni elektis lin deputito de Udvarhelyszék en la landkunvenon de Koloĵvaro kaj li kiel frontoratoro de la landkunveno proponis la unuigon de Transilvanujo kun Hungarujo. En la landkunveno de Pest li estis delegito de Udvarhelyszék. Li estis en registaro financa ŝtatsekretario kaj la unua vicprezidanto de la landkunveno, ano de la *Honvédelmi Bizottmány* (Landdefenda Komisio). En Debrecen li aliĝis al pacpartio. Je la falo de liberecbatalo li estis en Kolozsvár. Oni mortkondamnis lin, sed li ricevis amnestion. Unue li loĝis inter 1850 ĝis 1851 en Pest en *Vadászkürt Szálloda* kune kun barono Zsigmond Kemény. Oni indikis al li en aŭtuno de 1851 kiel devigloĝlokon Sátoraljaújhely. En aŭtuno de 1856 pro lia pulmomalsano oni permesis al li translokiĝi en sian naskiĝvilaĝon. En sia testamento li lasis sian havaĵon al la muzeo Erdélyi Múzeum. Li estis kunlaboranto de la gazetoj Erdélyi Híradó, de la *Esti Lap* (Debrecen), de  *Magyar Sajtó*.

Verkoj ĉefaj
------------

* *Magyarországi és erdélyi urak* (sajtó alá rendezte Attila Szabó T. Kolozsvár, 1939).

Literaturo
----------

* Pálffy György: A tarcsafalvi P. család (Genealógiai Füz. 1907); Szabó T. Attila: P. J. emlékezései (Erdélyi Helikon, 1938).



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **Ĉambromuzika societo de Erfurto** (germane: *Kammermusikverein Erfurt*; de 1946-1976 *Kammermusikvereinigung Erfurt*) estas en 2009 nove fondita muziksocieto en Erfurto.

Historio
--------

### Sub la estrado de Kurt Kunert 1946-1990

Fondo iĝis tuj post la Dua mondmilito fare de la ĵus reveninta erfurtano Kurt Kunert , komponisto kaj ludanto de transversa fluto. La societo famiĝis ankaŭ trans la urbolimojn danke al regule okazantaj koncertoj sur la kampo de klasika ĉambra muziko kial ankaŭ pro premieroj de samtempaj, modernaj verkoj. 

Ege plaĉis al la publiko la ĉiun duan dimanĉon je la 11-a horo okazantaj koncertoj en la Anger-muzeo. Pro juraj kialoj en 1976 ĉesis la statuso kiel jura persono. Tamen Kunert sukcesis daŭrigi la koncertojn helpate de *Verband der Komponisten und Musikwissensĉaftler der DDR* kaj de bonvolaj urbaj instancoj. 

Tiun tradicion daŭrigis poste la en 1981 fondita kvinteto *Musica rara*: oni flegis la ĉambran muzikon de sur lignaj blovinstrumentoj kaj aranĝis la prezentadon de malofte ludataj muzikpecoj (ekz. ankaŭ fare de muzikistoj de la Teatro de Erfurto.) Post la 1990-a jaro oni uzis por tio la festohalo de la Urbodomo de Erfurto. 

### Nova fondo en 2009

En 6-a de decembro 2009 fariĝis - per fonda koncerto - la nova fondo kiel societo de publika juro. En la statuto ĝi devigis sin kontinuigi la tradiciojn de la antaŭula societo. 

Refondomembroj kaj estraranoj iĝis i.a.: Eugen Mantu, Dorothea Schneider, Claudia Schwarze. La celoj de la nova societo estas: daŭrigi la tradiciajn matineojn en kooperacio kun la teatro kaj internaciaj renomitaj ensembloj (ekz. por la vesperaj koncertoj); trovi plurloke interesigotajn aŭskultantarojn kaj novajn lokojn por okazigi spektaklojn; realigi novajn projektojn kune kun artistoj de aliaj muzikaj ĝenroj.

Premioj
-------

1972 Kulturpremio de la urbo Erfurto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hejmpaĝo de la societo.
* Omaĝo al Kunert fare de la urbo en 2006.[*rompita ligilo*]
La **Dr. Zamenhofpark** estas urboparko en la urbo Leeuwarden en la nederlanda provinco Frislando.

La parko nomiĝis, ekde 1942, *Oosterpark* (Orienta parko). En 1959 ĝi estis alinomita al Dr. Zamenhofpark. Nomumita laŭ Ludwik Lejzer Zamenhof kun sia pseŭdonimo Dr. Esperanto.

Lia statuo estis inaŭgurita en 1975 fare de la tiama urbestro *Harmsma* (*Brandsma*?) kaj farita de la artisto Doekle Blanksma, admiranto de Zamenhof. Li faris la betonan statuon en la 1950-aj jaroj en sia libertempo. La origina statuo estas prilaborita kaj gisita en bronzon fare de J. Kipte.

La busto estis ŝtelita en 2017.

Ĝi estis unu el la Esperantomonumentoj en Nederlando.

La parko kun lageto longas 350 metrojn kaj havas areon de 2 hektaroj. Ĝi situas inter la Pasteurweg, Boerhavestraat, Robert Kochstraat kaj la Archipelweg. En la parko ankaŭ situas artaĵo el 1966 de la artisto Tseard Visser.

* Artaĵo de Tseard Visser en la parkoArtaĵo de Tseard Visser en la parko

Referencoj
----------

1. ↑  Leeuwarder straatnaamgeving Arkivigite je 2019-03-27 per la retarkivo Wayback Machine op historischcentrumleeuwarden.nl

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Dr. Zamenhofparko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Listo de Zamenhof/Esperanto-objektoj en Nederlando
La **blazono de Nov-Zelando** en sia nuna formo validas ekde la jaro 1956.

Priskribo
---------

La ŝtata blazono estas en bluo kaj ruĝo kvaronigita blazonŝildo kun centra heraldike arĝenta (fakte blanka) simbola paliso.

En la paliso estas tri nigraj unumastaj velŝipoj kun ŝnure kunigitaj veloj kaj etenditaj remiloj. Prua, poŭpa kaj mastopinta flagetoj estas nigraj. En la unua blazonoparto videblas la stela konstelacion Suda Kruco: kvar (1;2;1) blankrandaj kvinpintaj steloj, kies plej suba iom pli grandas (simbolo por la stela konstelacio Suda Kruco). La dua blazonoparto montras oran ŝafofelon, la tria oran faskon da greno kaj la kvara du orajn metiilojn, iksoforme krucitajn.

La blazonŝildon portas heraldike dekstre (do el la vidpunkto de la spektanto maldekstre) blonda, blanke vestita kaj nudpieda virino, simbolo por la eŭropaj enmigrintoj, portanta la flagon de Nov-Zelando, kaj maldekstre nudpieda viro kun oraj-nigraj naciaj vestaĵoj, portanta lancon. Sur fundamento el du verdaj branĉoj de "arĝenta filiko" (*cyathea dealbata*) kuŝas arĝenta banderolo kun la landa nomo „NEW ZEALAND" ("Nov-Zelando") en bluaj majuskloj.

Super la blazonŝildo ŝvebas britia reĝ(in)a krono kiel simbolo de la formala supera rego de Britio.

La blazono de Nov-Zelando en variita formo ankaŭ videblas sur la "reĝa standardo" (angle *Royal Standard*), la flago de la brita reĝino, kaj la blazono de Niuo, teritorio dependa de Nov-Zelando, estas variaĵo de ĝi.

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rBlazonoj de la ŝtatoj en Oceanio |
| --- |
| Aŭstralio •  Fiĝioj • Kiribato • Marŝala Insularo • Federacio de Mikronezio • Nauro • Nov-Zelando • Palaŭo • Papuo-Novgvineo • Salomonoj • Samoo • Tongo • Tuvalo • Vanuatuo |  |
| Aliaj, ne aŭ ne plene suverenaj teritorioj | Usona Samoo • Kukinsuloj • Franca Polinezio • Gvamo • • Nov-Kaledonio • Niuo • Nord-Marianoj • Pitkarna Insulo • Tokelao • Valiso kaj Futuno |
| 
Vidu ankaŭ la navigilojn pri blazonoj de Afriko • Azio • Eŭropo • Nord-Ameriko • Sud-Ameriko • Oceanio • Listo de ĉiuj naciaj blazonoj |

 |

* Kategorio Blazono de Nov-Zelando en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Nepala hirundo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Hirundedoj *Hirundinidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Delichon* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***D. nipalensis'*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Delichon nipalensis****(Horsfield & Moore, 1854) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
| Natura arealoNatura arealoNatura arealo |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Nepala hirundo  |

 |
| v • d • r |

La **nepala hirundo** (*Delichon nipalensis*) estas eta paserina birdo el la familio de hirundedoj (*Hirundinidae*). Ĝi estas birdo de la montaroj de suda Azio, kiu reproduktiĝas inter 1000 m kaj 4000 m, sed ĉefe sub 3000 m en rivervaloj kaj rokarbaraj montokrestoj. La nomiga raso *D. n. nipalense* estas nemigranta loĝanto en Himalajo el distrikto Garhvalo tra Nepalo kaj orienten al okcidenta Birmo. La orienta formo *D. n. cuttingi* troviĝas en norda Brimo, ĉe la landlimo kun Ĉinio ĉe Junano, kaj en norda Tonkino, Vjetnamo.

Priskribo
---------

Plenkreskulo de Nepala hirundo estas 13 cm longa, **brilmetale malhelblua supre kun blanka pugo, kaj blankaj subaj partoj, inklude subflugilojn**. Ili diferenciĝas el Azia murhirundo kaj el Murhirundo pro tio, ke ĝi havas **nigrajn gorĝon kaj subvoston** kaj pli kvadratan voston. *D. n. cuttingi* estas pli granda kaj havas pli ampleksan nigran gorĝon ol la nomiga subspecio.

Junuloj estas pli senkoloraj, kun sablokoloraj subaj partoj kaj malpli nigra gorĝo.

Tiuj estas ege silentemaj birdoj, kun eventuala *ĉi-i* farata dumfluge.

Kutimaro
--------

La Nepala hirundo estas klifa nestumanto, kiu reproduktiĝas en kolonioj sub kornicoj aŭ ĉe vertikala klifo. Ili tre rare nestumas ĉe konstruaĵoj. La nesto estas profunda elkota preskaŭsfero kovrita de herberoj aŭ plumoj. La ino demetas kutime 3 aŭ 4 ovojn kaj poste eĉ duan ovodemetadon. Ambaŭ seksoj konstruas la neston, kovas la ovojn kaj manĝigas la idojn.

Tiu orientalisa specio manĝas insektojn dumfluge.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Turner, Angela K; Rose, Chris.  (1989) *A handbook to the swallows and martins of the world*. Christopher Helm. ISBN 0-7470-3202-5.


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Birdoj |
**Tinajo** [tiNAĥo] estas urbo kaj municipo apartenanta al la provinco Las Palmas, en la regiono Kanarioj. Ĝi etendiĝas sur la norda marbordo de la insulo Lanzarote.

Estas municipo konata pro sia forta agrikultura tradicio, elstare inter aliaj kultivoj tiuj de la vito, fruktarboj, cepoj, kaj pro turismo en la kvartalo La Santa kaj la Nacia Parko Timanfaya, kiun ĝi kunhavas kun la municipo Yaiza. En Mancha Blanca estas la ermitejo de *Nuestra Señora de los Dolores* aŭ de la Vulkanoj.

Geografio
---------

Ĝi etendiĝas en la nordokcidenta parto de la insulo Lanzarote, lime okcidente kun tiu de Teguise, sudoriente kun San Bartolomé, sude kun Tías kaj sudokcidente kun Yaiza.

Krome, ene de la municipo estas loĝlokoj kiel Tinajo mem, La Santa, La Vegueta, Mancha Blanca, Tajaste, La Costa, La Cañada, El Cuchillo, La Laguneta, Plaza San Roque, Yuco , El Calvario, Tiguatón, kaj Tenesar.

Historio kaj ekonomio
---------------------

En la areo estis setlejoj de guanĉoj. Post la konkero fare de normandoj, la nevo de Johano de Béthencourt, Maciot, heredanto de la senjorlando de Kanarioj, fondis Teguise, kaj pli sude kreskiĝis Tinajo.

En la insulo gravis produktado de Kalia herbo kaj eksportado jam fine de la 18-a kaj komenco de la 19-a jarcentoj. Kiam tiu dekadencis, sekvis importado de koĉo kiu utilis por tekstila industrio. Pere de tiu rimedo Arrecife iĝis insula ĉefurbo en 1847, kaj tial ĝi iĝis ekonomia kaj politika centro de Lanzarote, proksime de Tinajo. Krom la tradiciaj kultivoj, grava ekonomia sektoro de Tinajo estis eksportado de vino kaj brando. Ekde la 1970-aj jaroj la urbo iĝis altirejo por turismo.

Demografio
----------

Ĝis 1981 la loĝantaro kreskiĝis ĝis 3 000 loĝantoj; poste kreskiĝis ĝis nunaj pli ol 6 000 loĝantoj pro la gravo de turismo, duobligante la populacion.

Loĝlokoj
--------

La Santa.
La Santa.
Tinajo, La Santa, La Vegueta, Mancha Blanca, Tajaste, La Costa, La Cañada, El Cuchillo, La Laguneta, Plaza San Roque, Yuco , El Calvario, Tiguatón, Tenesar.

Vidindaĵoj
----------

Ĉefaj vidindaĵoj estas jenaj:

* Ermitejo de la *Virgen de los Dolores*
* Ermitejo de *Nuestra Señora de Regla*
* Preĝejo de Sankta Roĥo
* Etnologia loko de Tenesera
* Paleontologia Kuŝejo de La Isleta de La Santa
* Groto de la Naturalistoj
* Groto de Ana Viciosa
* Natura Parko de La Vulkanoj

Referencoj
----------

1. ↑  «Datos del Registro de Entidades Locales». Ministerio de Hacienda y Administraciones Públicas. Konsultita la 23an de aŭgusto 2021.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de la municipoj de provinco La Palmoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tinajo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Municipo Tinajo

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Tinajo en la hispana Vikipedio.*
**Nepomuk János RUPP** [jAnoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Rupp Nepomuk János** estis hungara kuracisto, altlerneja instruisto. Lia nobela antaŭnomo estis *illobai*.

Nepomuk János Rupp  naskiĝis la 10-an de januaro 1808 en Pest (urbo), li mortis la 23-an de aprilo 1881 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Nepomuk János Rupp akiris medicinan diplomon en Reĝa Universitato de Pest en 1831. En la sama jaro li partoprenis en kuracadoj dum la epidemio pri ĥolero en Nógrád (reĝa departemento). Inter 1831–1834 li studvojaĝis en Eŭropo, kie li interesiĝis pri la tribunala kuracado. Inter 1834 - 1844 kaj 1849–1860 li estis notario en la universitato, poste katedrestro ĝis 1880, dekano (1861–1863 kaj 1869–1880), eĉ rektoro (1866–1867). Li estis vicprezidanto de tutlanda konsilio pri publika sano (1869–1878), prezidanto (1878–1881). En 1871 li nobeliĝis kaj ricevis ordenon. Li havis edzinon.

Elektitaj medicinaj kontribuoj
------------------------------

* A cholerának nem ragadós voltáról (Pest, 1831)
* Kétes beszámítási képesség… (1860)
* Erőszakos halál (1868)
* Történeti beszéd az orvoskar századik ünnepére (Buda, 1871)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Ignaz Semmelweis

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 624598
* GND: 115634339
* VIAF: 30269938
 |
**Timur MUCURAJEV** (ankaŭ: Timur Mutsuraev, Timur Mutsurayev, ruse: Тимур Муцураев, naskiĝis la 25-an de julio 1976 en Grozno) - la plej konata ĉeĉena bardo. Aŭtoro kaj plenumanto de kantoj, kiuj rilatas al la rusa-ĉeĉena konflikto en Kaŭkazio. Timur Mucurajev havas karakterizan sonkoloron de la voĉo kun distingebla orienta vibrado. Li kantas en la rusa lingvo.

En la aĝo de 15 jaroj Timur iĝis majstro de Ĉeĉenio kaj Inguŝio en karateo, kaj post du jaroj similan sukceson gajnis en Rusio. Pluan sportan karieron ĉesigis en 1994 la Unua Ĉeĉenia milito. Li aniĝis al gerilanoj. Dum bataloj ĉe tiel nomata centra fronto li estis grave vundita. Dum resanigado li komencis kanti.

Iuj konsideras lin islama fanatikulo. Li ofte pritraktas islamon kaj ĝihadon en sia verkado.

Al la plej konataj kantoj apartenas: *Grozno* konata ankaŭ kiel *Urbo Grozno* (Грозный, Город Грозный!) kaj *Jerusalemo* (Иерусалим). Ĝis nun oni eldonis kelkajn muzikalbumojn. En Pollando aperis en 2004 kompakta disko "The Best of Timur Mutsuraev" kaj la aliaj "Gelayevsky Specnaz", "Edinobozhe", "Dzhohar", "Dvenatsat Tisyach Mudzhahedinov" eldonitaj de Komitato Libera Kaŭkazo.

En Pollando liaj surbendigaĵoj estas distribuataj de aktivuloj simpatiantaj kun ĉeĉenoj kaj de anarkiistoj. Akirita mono helpas al ĉeĉenaj ekzilitoj.

Junie 2008 Mucurajev revenis al Ĉeĉenio laŭ konsento de Ramzan Kadirov.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 368080
* VIAF: 423150323755709970031
* MBA: 58af28df-5496-41e6-924c-93bfe10f780a
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Nepala certio** |
| --- |
|  |
| Nepala certioNepala certio |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Certiedoj *Certhiidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Certhia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***C. nipalensis*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Certhia nipalensis****(Blyth, 1845) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Nepala certio  |

 |
| v • d • r |

La **Nepala certio** aŭ Ruĝecflanka certio (***Certhia nipalensis***) estas specio de birdo de la familio de Certiedoj aŭ arbogrimpuloj. Ĝi troviĝas en regionoj ĉirkaŭ Himalajo nome en landoj Butano, suda Ĉinio, norda Barato, Birmo kaj ĉefe Nepalo kie dekomence estis konstatita kaj kio nomigas la specion kaj en Esperanto kaj en la latina scienca nomo.

Kiel ĉe aliaj certioj, temas pri eta birdo **bruna supre** kun multaj same brunaj punktetoj kaj strioj, longa vosto ankaŭ bruna per kiu ĝi apogas sin kontraŭ la arbotrunkoj, **blankeca sube** kaj kun longa subenkurbeca beko per kio ĝi elprenas insektetojn aŭ araneetojn el la arbofendoj aŭ el arboŝeleroj. Videbletas malhela traokula strio kaj pli hela superokula strio. Krome estas **ruĝecaj flankoj** inter la brunaj supraj partoj kaj la blankecaj subaj partoj, ĉefe ĉe la ventro, kio nomigas la specion per ties dua nomo.

Ties natura habitato estas borealaj kaj moderklimataj arbaroj.

Referencoj
----------

* BirdLife International 2004. Certhia nipalensis[*rompita ligilo*]. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 25an de julio 2007.
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

La **59-a Universala Kongreso de Esperanto** okazis de la 27-a de julio ĝis la 3-a de aŭgusto 1974 en Hamburgo, Germanio. Ĝi havis 1650 partoprenantojn el 50 landoj. La kongresa temo estis "Naciismo kaj internacia kunlaboro en nuntempa mondo".

Historia fono
-------------

Tiu ĉi Universala Kongreso estas grava precipe pro tio, ke la prezidanto de UEA Ivo Lapenna komence de la kongreso deklaris sian retiriĝon el ĉiuj funkcioj, kiujn li havis en la Esperanto-movado. Li havis kialojn supozi, ke li ne ricevos plimulton en la elektoj (jam tri jarojn antaŭe, en la 56-a UK, li ricevis nur 26 voĉojn, la alia kandidato 21). Poste Lapenna asertis ke "puĉo", helpata de komunistoj, forigis lin el la ofico[*mankas fonto*]. Laŭ la historiisto Ulrich Lins, Lapenna neniam povis pruvi tion[*mankas fonto*]. Cetere per sia demisio Lapenna ja mem forigis la eblecon de eventuala puĉo.

La Komitato de UEA elektis la novan Estraron por la oficperiodo 1974–1977, kun d-ro Humphrey Tonkin kiel nova prezidanto de la Asocio. Unu el la estraranoj estis d-ino Flóra Szabó-Felső, la unua virino en la Estraro de UEA.

La naftokrizo, ekinta en novembro de 1973, bremsis la vojaĝemon kaj certagrade negative influis la kvanton de la aliĝoj.[*mankas fonto*]

Bildaro
-------

* Insigno de la Universala Kongreso en Hamburgo, 1974 (Feliks-Arĥivo, arĥivaĵo 2233#374).Insigno de la Universala Kongreso en Hamburgo, 1974 (Feliks-Arĥivo, arĥivaĵo 2233#374).

  



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Esperanta Flago | Universalaj Kongresoj | Esperanta Flago |
| 1905-1915 • 1920-1939 • 1940-1980 • 1981-2010 |
| Kopenhago 1956 • Marsejlo 1957 • Mainz 1958 • Varsovio 1959 • Bruselo 1960 |
| Harrogate 1961 • Kopenhago 1962 • Sofio 1963 • Hago 1964 • Tokio 1965 |
| Budapeŝto 1966 • Roterdamo 1967 • Madrido 1968 • Helsinki 1969 • Vieno 1970 |
| Londono 1971 • Portlando 1972 • Beogrado 1973 • Hamburgo 1974 • Kopenhago 1975 |
| Ateno 1976 • Rejkjaviko 1977 • Varna 1978 • Lucerno 1979 • Stokholmo 1980 |
| Brasilia 1981 • Antverpeno 1982 • Budapeŝto 1983 • Vankuvero 1984 • Aŭgsburgo 1985 |
| Pekino 1986 • Varsovio 1987 • Roterdamo 1988 • Brighton 1989 • Havano 1990 |
**Herkules DEMBOWSKI**, Ercole Dembowski (naskiĝis la 12-an de januaro 1812 en Milano, mortis la 19-an de januaro 1881 en Albizzate) – itala astronomo poldevena.

Vivo
----

Lia patro estis Jan Dembowski (Dębowski), partoprenanto de la insurekcio de Kościuszko, poste adjutanto de generalo Jan Henryk Dąbrowski, poste itala generalo kaj guberniestro de Ferrara, honorigita de Napoleono Bonaparte per la titolo de barono, kiun feredis la filo. Patrino estis italino Matylda Viscontini, amikino de Stendhal.

Ĝis 1843 servis en mararmeo de Aŭstra imperio. Post preno de demisio loĝis en Napolo, kie komence amatore okupiĝis pri astronomio.

Aparte interesis lin duoblaj steloj, kies du mil mezurojn li faris. Ankaŭ priskribis duoblajn stelojn el katalogo de Friedrich Struve kaj rimarkis ŝanĝon de la pozicio de kelkiuj dum paso de la jaroj pro iliaj orbitoj kiel duobalaj sunsistemoj. Liaj publikaĵoj frontis ekinteresiĝon kaj agnoskon en la scienca mondo. En 1878 ricevis Oran Medalon de la Reĝa Astronomia Societo.

Memorigo
--------

Per lia nomo estis nomita alfrapa kratero Dembowski sur la Luno kaj ankaŭ unu el asteroidoj Dembowska.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Herkules Dembowski en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Nekrologo de Dembowski de la Reĝa Astronomia Societo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 600703
* GND: 117631825
* LCCN: no2007127559
* VIAF: 10628427
* ISNI: 0000 0000 4540 8895
* SUDOC: 076107795
* ICCU: LO1V194476
 |
**Teksto** estas registrebla formo de kohera lingva mesaĝo. Ofte oni uzas la vorton en pli limigita signifo pensante pri teksto skribita. Kiel supre menciite, teksto ĉiam estas kodita per iu lingvo. Por komprenebligi la tekston en alia lingvo necesas traduki ĝin. La literaturscienco distingas diversajn tekstospecojn.

La interteksteco estas la rilato kiun teksto (ĉu parola ĉu skriba) havas kun aliaj tekstoj, ĉu samtempaj ĉu antaŭaj; la aro de tekstoj kun kiuj estas ligata eksplicite aŭ implicite difinita teksto konstituas tipo speciala de kunteksto, kiu influas kaj en la produktado kaj en la kompreno de la diskurso.

En filmoj, interteksto, konata ankaŭ kiel titolkarto, estas peco de filmita, presita teksto metota en la mezo de (t.e. inter-) la fotita agado en variaj punktoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Filologio
* Hiperteksto - tekstprilaborilo.
* Historio de la teksto
* Literatura temo

* Kategorio Teksto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Teksto en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
La **38-a Universala Kongreso de Esperanto** okazis en 1953, en Zagrebo, Jugoslavio, kun 1760 partoprenantoj. La solena malfermo okazis dimanĉe la 26-an de julio 1953, la solena fermo sabate la 1-an de aŭgusto 1953.

Kiel kongresejo servis Laborista Domo, kie sepdek gesamideanoj deĵoris en la Akceptejo. La kongresanoj alvenis jam sabate la 25-an de julio 1953. En la hotelo "Esplanade" okazis Interkona Vespero.

La solenan malfermon ĉeestis Alta Protektanto D-ro Vladimir Bakarič, Prezidanto de la Kroata Respubliko, la urbestro de Zagrebo s-ro Večeslav Holjevac kaj la reprezentanto de Unesko s-ro Pierre Lebar. La kongreson malfermis s-ro Ernfrid Malmgren, prezidanto de UEA.

Fontoj
------

* Heroldo de Esperanto, 1182, 16.8.1953

  



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Esperanta Flago | Universalaj Kongresoj | Esperanta Flago |
| 1905-1915 • 1920-1939 • 1940-1980 • 1981-2010 |
| Vieno 1936 • Varsovio 1937 • Londono 1938 • Berno 1939 |
|  DUA MONDMILITO |
| Berno 1947 • Malmö 1948 • Bornemouth 1949 • Parizo 1950 |
| Munkeno 1951 • Oslo 1952 • Zagreb 1953 • Haarlem 1954 • Bologna 1955 |
| Kopenhago 1956 • Marsejlo 1957 • Mainz 1958 • Varsovio 1959 • Bruselo 1960 |
| Harrogate 1961 • Kopenhago 1962 • Sofio 1963 • Hago 1964 • Tokio 1965 |
| Budapeŝto 1966 • Roterdamo 1967 • Madrido 1968 • Helsinki 1969 • Vieno 1970 |
**Béla Borsos** [borŝoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Borsos Béla Sándor** estis hungara arkitekto, altlerneja instruisto, arthistoriisto, muzeestro. Lia nobela antaŭnomo estis *szentgróthi* [sentgrOti], lia frato estis József Borsos (arkitekto).

Béla Borsos naskiĝis la 31-an de julio 1913 en Beregszász (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Berehove en Ukrainio), li mortis la 7-an de oktobro 1991 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Borsos frekventis bazlernejojn en sia naskiĝurbo kaj Sátoraljaújhely, li maturiĝis en gimnazio en Szolnok en 1931, poste li akiris arkitekturan diplomon en Hungara Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József en Budapeŝto en 1936. Post siaj studoj li estis arkitekto en pluraj laborejoj. En 1948 li akiris plian diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány kaj li doktoriĝis. Plej ofte li okupiĝis pri historiaj monumentoj en Budapeŝto. Inter 1955-1962 li instruis en la teknikuniversitato, poste li estis titulara instruisto. Li instruis ankaŭ en la Arta Altlernejo Moholy-Nagy. En 1967 li kandidatiĝis, en 1986 li doktoriĝis antaŭ la Hungara Scienca Akademio. En 1973 li fondis arkitekturan muzeon, poste li gvidis ĝin. Lia plej ŝatata esplortemo estis la vitraj artaĵoj. Li edziĝis al vidvino kun 2 infanoj en 1946, lia edzino naskis filinon en la sekvanta jaro.

Elektitaj planitaj konstruaĵoj
------------------------------

* *A magyar üvegművesség története* (disertaĵo, 1948)
* *Bonyhád városképi és műemléki vizsgálata* (1953)
* *Budapest építészettörténete, városképei és műemlékei* (kunaŭtoro, 1959)
* *Régi magyar üvegművészet* (1965; ankaŭ germane kaj angle)
* *A magyarországi üvegművesség története* (disertaĵo, 1966)
* *Régi pest-budai patikák üvegedényei* (1974)
* *A magyar üvegművesség*. (libro, 1974)
* *Az üvegművesség története és szakmai esztétikája* (studenta lernolibro, 1975)
* *Anyag és technika stílusformáló szerepe az európai üvegművesség történetében* (disertaĵo, 1985)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 692418
* GND: 1265576440
* LCCN: n83120807
* VIAF: 96940189
* ISNI: 0000 0001 0927 7063
* SUDOC: 197593593
* BNF: 12840162g
* NKC: xx0100394
 |
**BICSÉRDY Béla** [biĉe:rdi be:la] (ankaŭ BICSÉRDI) (Budapeŝto, 20-an de marto 1872 – 7-an de decembro 1951, Billings, Montana, Usono) estis pioniro de la hungara vegetarismo inter la du mondmilitoj. Oni nomis liajn proponojn je veganismo kiel *biĉerdismo*, sed li mem fakte praktikis laktovegetarismon.

Li lernis, abiturientiĝis en Fogaras - kie lia patro estis desegna instruisto- kaj li iĝis imposta oficisto komence en Berettyóújfalu, poste ĝis 1916 en Fogaras.

Li ŝanĝis sian vivon en 1900 por saniĝi el mortiga malsano - verŝajne sifiliso - kaj forlasis la manĝon de viando, li plu konsumis legomojn, lakton, laktokremon. Li komencis disvastigi la vegetarismon en la 1920-aj jaroj dislande.

Kelkaj el liaj sekvantoj eĉ mortis pro ekstrema dieto: laŭ gazeto Makói Friss Újság (1925), edzino de Sámuel Halasy manĝis dum 65 tagoj nur oranĝojn. La polico ekis inspektadon, oni malpermesis liajn librojn.

Liaj sekvantoj eldonis periodaĵojn *Az Emberiség érdekében! Bicsérdizmus (1925)*, poset *Bicsérdyzmus* (1925-26), ambaŭ redaktis Evien E. Eugen. Kiam mortis kelkaj malsatantaj kredantoj, la verkisto Sándor Károly eldonsi flugfolion *Bicsérdy, la murdisto*!... pri la "plej nova amasfrenezaĵo" (Arad 1925). Lin laŭdis Gábor Soós en Nagyváradon 1926 pri "elpensinto de la antura kuracmetodo"

Li translokiĝis en 1926 al Hungario el Rumanio, Transsilvanio. Kiam li alvenis per ŝipo en Budapeŝto, alvenis li centoj: duono ĵetis florojn al la majstro, alia duono (viandoprilaboristoj) skandis: "riza kolbaso, kolbaso, fritita koko!" (laŭ raporto de Pesti Hírlap).

Liajn plej akrajn kritikistojn de Bicsérdy kondukis lia pli juna frato mem Tibor Bicsérdy el la Budapeŝta Vegetarana Asocio. Lia frato nomis misideoj pensojn de Béla Bicsérdy.

Li vivis post la dua mondmilito en Usono, kie onidire li fondis eklezion kaj unu el liaj kredantoj mortpafis lin en 1951 en la propra preĝejo.

La biĉerdismo
-------------

Li proponis en liaj libroj manĝon de krudaj legomoj, malproponis kuiradon.

Verkoj
------

Liaj verkoj aperis en la rumana kaj hungara lingvoj, en ĉ. 10.000 ekzempleroj.

* Az Életművészet könyve és Makrobiotika... (Kézdivásárhely 1923; Fogaras 1924)
* A halál legyőzése (1924)
* Az élet könyve (1928)
* Az Ember hivatása vagy a boldogság és siker biztos forrása... (Fogaras 1924; rumane Nagyszeben 1925)
* A reform életmód prospektusa és Nyilvános előadásaim... (I-II. Arad 1928).


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Béla Bicsérdy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Béla BULLA,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bulla Béla** estis hungara geografo, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1946).

Béla Bulla  naskiĝis la 22-an de septembro 1906 en Keszthely. Li mortis la 1-an de septembro 1962 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Bulla frekventis mezgimnazion en sia naskiĝurbo, universitaton en Budapeŝto. Li eklaboris en 1929 en geografia instituto. Baldaŭe li plulernis en Berlino. En 1936 li instruis kiel universitata privata profesoro, ekde 1941 kiel ordinara profesoro. En 1941 li iĝis direktoro de la geografia instituto. Li redaktis periodaĵon *Földrajzi Értesítő* kaj li okupiĝis precipe pri Balatono, pri ties naskiĝo kaj pri la leŭso.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Der Pleistozäne Löss im Karpathen-Becken* (1938)
* *A Kárpátmedence földrajza* (Geografio de Karpatbaseno) (1945)
* *A Balaton és környéke földrajzi kutatásairól* (1958)
* *Magyarország természeti földrajza* (Natura geografio de Hungario) (1962)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Keszthely
* memorekspozicio en muzeo de Balatono

Fontoj
------

* biografio kun foto
**Béla Bodonyi** [bodonji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bodonyi Béla** estis hungara aktoro, teatrestro. Lia origina familia nomo estis *Fleischer* [flejŝer] ĝis 1904.

Béla Bodonyi naskiĝis la 1-an de oktobro 1884 en Csonoplya (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Ĉonoplja en Serbio), li mortis la 3-an de decembro 1971 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Bodonyi lernis en Pécs kaj Budapeŝto, poste li akiris diplomon en Teatra Akademio en 1906. Li komencis sian aktoran karieron en teatra trupo de József Nádassy en Sopron (1907-1911), poste li apartenis al alia trupo en Pécs, pli poste al Albert Kövessy, fine al Géza Sebestyén (aktoro). Inter 1920–1925 li estis teatrestro de unuigitaj teatrejoj Sopron–Győr-Szombathely, poste li forlasis la profesion. Tamen inter 1952-1962 kaj 1968-1971 li estis aktoro de Nacia Teatro (Budapeŝto). Li edziĝis en 1911.

Liaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* William Shakespeare: La venecia komercisto - Shylock
* Imre Madách: La tragedio de l' homo - Lucifer
* József Katona: *Bánk bán* - Tiborc
* Viktor Rákosi: *Elnémult harangok* - Todorescu

Liaj filmaj roloj (elekto)
--------------------------

* *Az utolsó bohém* (1913) - riĉulo
* *A csúnya fiú* (1918)
* *A tanítónő* (1945)
* *Katonazene* (1961)
* *Földindulás* (televizia filmo, 1970)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo B, poste serĉu la nomon)

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

* Kategorio Béla Bodonyi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 729677
 |
**Béla Bartók,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bartók Béla** estis hungara agronomo, altlerneja instruisto. Lia nobela antaŭnomo estis *szuhafői* [suhafOi], liaj pseŭdonimoj estis *dr. Schmidt János* kaj *R. J.*. Li estis patro de la samnoma Béla Bartók.

Béla Bartók naskiĝis la 19-an de novembro 1855 en Újvár (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Uivar en Rumanio), li mortis la 4-an de aŭgusto 1888 en Nagyszentmiklós (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Sânnicolau Mare en Rumanio).

Biografio
---------

Béla Bartók maturiĝis en gimnazio en Pest (urbo), poste li studis agronomion en ekonomia lernejo de Kolozsvár. Helpe de stipendio li daŭris la studojn en Ekonomia Akademio (Magyaróvár), sed pro frua morto de lia patro li hejmenvenis. Li iĝis gvidanto de la loka kamparana lernejo ĝis sia frua morto en Nagyszentmiklós. Li okupiĝis amatore ankaŭ pri muziko, li aranĝis muzikajn vesperojn, koncertojn. Li edziĝis en 1880, en la sekvanta jaro filo naskiĝis. En 1884 li fondis gazeton pri agrikultura instruado, sed li kontribuis ankaŭ en aliaj gazetoj.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Miként szervezzük az alsóbb gazdasági szakoktatást* (1884)
* *Gazdasági egyesületek vagy gazdasági kormánybiztosok szerveztessenek?* (1886)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 718426
* VIAF: 89612422
* ISNI: 0000 0000 6227 8164
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Nobla boleto** |
| --- |
|  |
| Nobla boletoNobla boleto |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
| Domanio: | Eŭkariotoj *Eukaryota* |
| Subdomanio: | *Opisthokonta* |
|
| Regno: | Fungoj *Fungi* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Subregno: | *Dikarya* |
|
|
|
|
|
| Filumo: | Klabfungoj *Basidiomycota* |
|
| Subfilumo: | *Agaricomycotina* |
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | *Agaricomycetes* |
| Subklaso: | *Agaricomycetidae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | *Boletales* |
| Subordo: | *Boletineae* |
|
|
|
|
|
| Familio: | *Boletaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | boleto *Boletus* |
|
|
| Sekcio: | Boletus |
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Boletus edulis***Bull. 1782 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Nobla boleto  |

 |
| v • d • r |

du noblaj boletoj, sud-orienta Pollando
nobla boleto, "juna" do iom blanketa
nobla boleto, "maljuna"
nobla boleto, norda Pollando
**Nobla boleto** (*Boletus edulis*) estas fungo el la manĝeblaj fungoj. En pluraj landoj fungoj el la ĝenro boleto havas la renomon esti aparte valoraj kaj aparte bongustaj, iusence "aparte noblaj" ... ne nur la specio kiu eksplicite ricevis la nomon "nobla boleto". Latine *edulis* signifas manĝebla, kvankam, kiel jam notite, ankaŭ aliajn speciojn de boletoj estas rekomendite manĝi, kvankam ne senescepte ĉiujn.

Priskribo
---------

Ĝi havas ĉaman aŭ flavbrunan koloron, ofte la rando estas pli hela. La ĉapelo estas komence globforma, sed ĝi platiĝas. Ĝi grandas de 10 ĝis 25 cm sed povas atingi 35 cm.

La pora produkta tavolo troviĝas sub la ĉapelo, kiu havas – june – blanketan, poste verdflavan koloron. Tiu tavolo estas facile deigebla el la ĉapelo.

La trunketo estas blanketa kaj ventra en la malsupra parto. Ĝi havas helan retecan figuron surtrunkete.

La fungokarno estas malmola kaj blanka. Distranĉita, la karno restas blanka, ne bluiĝas. Ĝi estas bongusta (la venenaj radika kaj vulpa boletoj estas amaraj).

Sistematiko
-----------

Fakte nun oni scias ke *Boletus edulis* estas klado, kiu enhavas plurajn speciojn.

**Klado de *edulis sensu stricto*** (nobla boleto en strikta senco)

* *Boletus edulis* **Eŭropa** klado
	+ *Boletus arenarius*
	+ *Boletus betulicola*
	+ *Boletus quercicola*
	+ *Boletus persoonii*
	+ *Boletus pusteriensis*
	+ *Boletus venturii*
* *Boletus affinis edulis* **Amerika** klado
	+ *Boletus aurantioruber*
	+ *Boletus chippewaensis*
	+ *Boletus clavipes*
	+ *Boletus grandedulis*
	+ *Boletus ochraceus*

Arealo
------

Arealo de la nobla boleto   
 Koloro verda = natura, blua = importaĵo 

* Boletus edulis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Boletus edulis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Boletus edulis en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* angle *Boletus edulis* en indexfungorum.org

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Gemeiner Steinpilz en la germana Vikipedio.*
La **Kalvinana preĝejo** estas religia konstruaĵo (ne historia monumento!) en vilaĝo Szögliget (Hungario).

Historio
--------

La katolika romanika preĝejo estis konstruita en 1250. En la 1500-aj jaroj parto de la loĝantoj komencis sekvi la kalvinismon. Jam ili uzis la menciitan kirkon en 1595. La katolikoj reakiris ĝin en 1700, poste la kalvinanoj ne havis kirkon dum jarcento. Ili konstruis inter 1798–1800 novan malgrandan preĝejon depost la leĝo pri artikolaj lokoj. En 1866 la volba plafono estis malkonstruita kaj ebena plafono estis konstruita. La ligna turo estis farita en 1877, sed en 1985 ĝi trakonstruiĝis.

Konstruaĵo
----------

La kirko situas sola laŭ la ĉefplaco. La fasado estas simetria, meze la enirejo funkcias, la plej supre la turo altiĝas kun 2 sonoriloj. La turopinto estas piramida. Inter la enirejo kaj turo estas nur malgranda fenestro. Interne la muroj estas blankaj laŭ la kutimoj. La predikejo estas pentrita per floraj motivoj.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj Arkivigite je 2020-10-28 per la retarkivo Wayback Machine
Dejmo (maldekstre) kaj Fobo (dekstre) viditaj el la surfaco de Marso kaj fotitaj de la esplorveturilo Spirit.
Pasado de Fobo antaŭ Suno, fotita de la esplorveturilo Opportunity la 10-an de marto 2004.
La sistemo de **naturaj satelitoj de Marso** konsistas el du malgrandaj lunoj: Fobo kaj Dejmo. Marso estas la nura planedo en la interna sunsistemo, kiu posedas lunaron; Merkuro kaj Venuso posedas neniun sateliton, kaj la Tero nur posedas la Lunon.

Verŝajne, ambaŭ marsaj satelitoj estas asteroidoj iam kaptitaj de la gravita forto de la planedo.

Sur la surfaco de Marso, la du satelitoj ŝajnas rivolui ĉirkaŭ la planedo en malsamajn direktojn: Fobo, pli rapida ĉar pli proksima al la planedo, leviĝas okcidente kaj formontas oriente post 11 horoj; Dejmo, malpli rapida ol la rotacio de la surfaco, leviĝas oriente kaj malrapide moviĝas okcidenten, formontonte post 2,7 tagoj.

La orbito de Fobo iom post iom malplialtiĝos, kaj la satelito fine kolizios kun Marso; la ĉeesto de pluraj alfrapaj krateroj en ties ekvatora regiono supozigas, ke pluraj aliaj eksaj satelitoj travivis la saman sorton en la pasinta tempo.

Ambaŭ satelitojn karakterizas kaptita rotacio, pro kiu ili ĉiam montras la saman duonsurfacon al Marso.

Historio
--------

Ambaŭ satelitojn malkovris Asaph Hall en 1877; iliaj nomoj devenas el tiuj de Fobo kaj Dejmo, kiuj laŭ la helena mitologio ĉiam batalis kun sia patro, Ares, dio de la milito kaj helena ekvivalento de la romia dio Marso.

Esploroj kondukitaj de la usonaj astronomoj Scott Sheppard kaj David Jewitt montras, ke neniu alia satelito pli granda ol 90 metrojn ĉirkaŭorbitas la Ruĝan Planedon. (Astron. J. 128, 2542-2546 (2004))

Resuma tabelo
-------------

| Nomo | Dimensioj | Maso | Averaĝa radiuso de la orbito | Revolua periodo | Malkovro |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Marso I | **Fobo** | 27,0×21,6×18,8 km | 10,8×1015 kg | 9 377 km | 7,66 horoj | 1877 |
| Marso II | **Dejmo** | 10×12×16 km | 2×1015 kg | 23 460 km | 30,35 horoj | 1877 |

Vidu ankaŭ
----------

* Naturaj satelitoj de Jupitero
* Naturaj satelitoj de Saturno
* Naturaj satelitoj de Urano
* Naturaj satelitoj de Neptuno

* Kategorio Naturaj satelitoj de Marso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Bolesław |

Koordinatoj: 50° 00′ 34″ N 18° 12′ 10″ O﻿ / ﻿50.00944 °N, 18.20278 °O﻿ / 50.00944; 18.20278 (mapo)

**Bolesław** (ĉeĥe *Boleslav*, germane *Bunzelberg*) estas vilaĝo situanta en suda Pollando, en komunumo Krzyżanowice (pollingve gmina Krzyżanowice).

Bolesław estas negranda vilaĝo situanta en sudorienta rando de Hlubĉica montetaro. La unuaj mencioj pri Bolesław estas el la jaro 1377. La nomo devenas el nomo Boleslav. En foraj tempoj tra ĉi tie kondukis la tn. „peĉa vojo", kuniganta Racibórzon kun pejzaĝo de suda Bohemio. Bolesław apartenis ekde la jaro 1679 al familio Lichnovský el Chuchelná. La loĝantoj de la vilaĝo ekde la jaro 1853 fariĝis posedantoj de sinjora grundo, kiun ili partopagis per pojaraj pagoj. En la vilaĝo troviĝas paroĥeja preĝejo el 1876 inicita al sankta Hedvika. Interesa ekzemplo de konstruaĵoj el la 2-a duono de la 19-a jarcento estas kelke da bone konservintaj masonitaj mastrumkonstruaĵoj kaj ankaŭ lernejo el la 1845, alikonstruita en 1880. Ĉi tie konserviĝis same ankaŭ kelke da konservitaj grenejoj el la 18-a kaj la 19-a jarcentoj. En Bolesław estas unu el limpasejoj de malgranda limregiona kontakto Píšť – Bolesław.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumo Krzyżanowice |
| --- |
| municipoj en la komunumo: | Bieńkowice • Bolesław • Chałupki • Krzyżanowice • Nowa Wioska • Owsiszcze • Roszków • Rudyszwałd • Tworków • Zabełków |
| kunlaborantaj municipoj el Hluĉinio | Hať • Píšť • Šilheřovice |

 |
***Pop Idol*** (markonomo, tradukebla kiel *Popmuzika Idolo*) estas brita televida spektaklo, prezentita en televida reto de la amaskomunikila kompanio Independent Television (ITV) de Britio inter 20021 kaj 2003. Temis pri televida kanta konkuro, en kiu ĉiam unu konkuranto prezentis kanton sursceneje antaŭ trihoma ĵurio kaj publiko, la ĵurianoj poste iom intervjuis la kantiston, kaj fine voĉdonis pri preferatoj. Ĝi estas la originala vario de multaj postaj similaj programoj, kiuj je sama principo poste antaŭ televidaj kameraoj disvolviĝis en multaj landoj kaj en same multaj lingvoj - kutime je titolo *(Lando)... serĉas Superstelulon*. Specialaĵo estis la kopioj de Ĉeĥio kaj Slovakio, kiuj dum tri jaroj ekde 2006 sukcese elsendiĝis, kaj tiam la produktistoj interkonsentis kunigi la du projektojn al nova formato nomata Ĉeĥoslovaka SuperStelo, kiu ekde 2009 kvazaŭ revivigis la antaŭan landon Ĉeĥoslovakio, kiu en 1993 estis disigita - la nova formato ekhavis la sloganon "du lingvoj, unu voĉo". Multaj partoprenantoj atingis naciajn kaj internaciajn sukcesojn - kaj la kopioj do vivtenis la ideon, kiam la originala programo en Britio jam longe estis finita.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Pop Idol en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo angle

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • r*Idolo* serioj |
| --- |
| Naciaj privilegioj | Unuiĝinta Reĝlando (originalo) • Armenio • Aŭstralio • Belgio • Brazilio • Kanado • Kroatio • Ĉeĥio • Danio • Estonio • Finnlando • Francio • Kartvelio • Germanio • Grekio • Irlando • Barato • Indonezio • Kazaĥstano • Malajzio • Nederlando • Nov-Zelando • Norvegio • Pakistano • Filipinoj • Pollando • Portugalio • Rusio • Singapuro • Slovakio • Sud-Afriko • Svedio • Turkio • Usono • Vietnamio |  |
| Regionaj privilegioj | Arabaj ŝtatoj • Azio • Ĉeĥio & Slovakio • Orienta Afriko • Latina Ameriko • Bulgario & Makedonio • Serbio, Montenegro & Makedonio • Okcidenta Afriko • ***World Idol*** |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 807402
 |