recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kálmán Faluba,** laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Faluba Kálmán** estas hungara filologo, altlerneja instruisto, iniciatinto de instruado de la kataluna lingvo en Hungario.

Kálmán Faluba naskiĝis la  17-an de septembro 1941(nun 1941-09-17) en Budapeŝto.

Biografio
---------

Kálmán Faluba akiris diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1965. Post la diplomo li samloke instruis en diversaj instruaj rangoj, inter 1999–2006 li estis katedrestro. En 1971 li enkondukis la katalunajn studojn. Intertempe li doktoriĝis en la universitato en 1977, li kandidatiĝis (CSc) en 1995. Libertempe li tradukis kaj kompilis vortarojn. Li ricevis stipendion inter 2000-2003, katalunan kaj hungaran premiojn en 1992 kaj 2007.

Elektitaj libroj
----------------

* *Spanyol nyelvkönyv* (kunaŭtoro, lernolibro, 1971)
* *Katalán-magyar kéziszótár* (kunaŭtoro, vortaro, 1990)
* *Spanyol-magyar kisszótár* (kunaŭtoro, vortaro, 2004)
* *Bibliai eredetű kifejezések, közmondások, bölcsességek magyarul és spanyolul* (kunaŭtoro, esprimaro, 2019)

Fontoj
------

* biografio katalune
* WikiTrans

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 839386
 |


* Portalo pri Biografio
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

La monumento antaŭ la restarigo de la statuo, en 2008.
La **Princo-Günther-monumento** (germane: *Fürst-Günther-Denkmal*) troviĝas en Herschdorf (Germanujo) sur la 800 metrojn alta montodorso *Langer Berg*, kiu sterniĝas je 7 kilometroj de longeco kaj 2 kilometroj de larĝeco inter la urboj Gehren kaj Großbreitenbach.

Historio
--------

La monumento faritis de 1909-12 pro instigo de la societo *Thüringer Waldverein Gehren* en honoro al princo Karl Günther von Schwarzburg-Sondershausen (1830-1909) kiu mortis sen esti generinta tronheredanton. Tial kun li finiĝis la dinastio de Schwarzenburg. La vidvino donacis statuon kun alteco de 3 metroj kiu postulis fortikan fundamenton: tiu grundmuro faritis laŭ la planoj de la arkitekto Richard Klepzig (Gotha) el naturŝtonoj originantaj el la Lange-Berg-monteto. La bronza statuo montranta la princon kiel ĉasiston kun ĉapelo kaj ĉkirkaŭpendigita pafilo, faritis de Arnzo Zauche el Vajmaro. Dum la Dua mondmilito la bronzaĵo forprenitis (en 1942) kaj restis en la porsonorila tombejo en Hamburgo sen damaĝo ĝis la fino de la milito: ĝi fanditis ne antaŭ la 1972-a jaro!
La Lange-Berg-monumento restis netuŝita ankaŭ dum la GDR-tempo kiel "normala" belvidejo, el kiu oni havas ravan panoramon. Post la Turniĝo la amikara societo *Förderverein Langer Berg e.V.* kaj la najbaraj komunumoj zorgis pri ne plua disfalo de la ŝtonaro. En 2002/03 iĝis profunda restaŭrado kaj ekde la 7-a de aŭgusto 2010 troviĝas denove princa statuo surloke similanta la originalan skulptaĵon (alta je 3,20 metroj).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Monumento Princo Karl Günther en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* ekskursopropono sur porturisma paĝaro
Statuo en la Ming-tomboj.
La **Ming-tomboj** estas kolekto de maŭzoleoj kontruitaj de la imperiestroj de la Ming dinastio de Ĉinio. La tombo de la unua imperiestro Ming estas proksime al ties ĉefurbo Nankino. Tamen, la majoritato de la Ming-tomboj estas are proksime de Pekino kaj kolektive konataj kiel *Dek Tri Maŭzoleoj de Ming-dinastio* (ĉine 明十三陵, pinjine: Míng Shísān Líng; laŭvorte 'Dek Tri Maŭzoleoj de Ming-dinastio'). Ili estas ene de la ĉeurba Ĉangping Distrikto de Pekina Municipo, 42 kilometrojn nord-nordokcidente de la urbocentro de Pekino. La loko, sur la suda deklivaro de Tianŝu Monto (origine Huangtu Monto), estis elektita baze sur la principoj de *fengŝuo* fare de la tria Ming imperiestro, nome Jongleo. Post la konstruado de la Imperia Palaco (Malpermesita Urbo) en 1420, la Jonglea imperiestro elektis sian tombolokon kaj kreis sian propran maŭzoleon. La postaj imperiestroj lokigis siajn tombojn en la sama valo. 

La tomboj estis konstruitaj inter la jaroj 1409 kaj 1609. En Julio 2000 ili estis deklaritaj kiel Monda heredaĵo de Unesko, kaj ricevis ampleksigojn de la protektita areo en la jaroj 2003 kaj 2004, kun zono de protektado de 338'34 ha kaj respektozono de 2.365'04 ha.

Bildoj
------

* Enirejo al Ming-tomboEnirejo al Ming-tombo
* Ling'en Halo de la Ĉanglinga MaŭzoleoLing'en Halo de la Ĉanglinga Maŭzoleo
* Ŝengong Ŝengde Stelepaviliono survoje al la tombojŜengong Ŝengde Stelepaviliono survoje al la tomboj
* Statuo ene de la Ming-tombojStatuo ene de la Ming-tomboj
* Statuo ene de la Ming-tombojStatuo ene de la Ming-tomboj
* Ling'en Pordego de Ĉangling MaŭzoleoLing'en Pordego de Ĉangling Maŭzoleo
* Silkoforno ĉe Ĉangling MaŭzoleoSilkoforno ĉe Ĉangling Maŭzoleo
* Minglou Turo de la Ĉangling MaŭzoleoMinglou Turo de la Ĉangling Maŭzoleo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 755421
 |
Teritoria pligrandigo de Prusio inter 1600 kaj 1795: ● *blue*: Margraflando Brandenburgio en 1600 ● *verde*: Duklando Prusio en 1600 ● *flave*: Teritorioj aneksitaj ĝis 1772: 1. Nova Silezio 2.Varmio 3. Pomerio 4. jen Antaŭpomerio 5. Magdeburgo 6. Osnabrück 7. Minden 8. graflando Mark 9. Kleve ● *ruĝe*: pluse aneksitaj ĝis 1795
**Duklando Prusujo** aŭ **Duklando Prusio** estis ŝtato ekzistanta de 1525 ĝis 1701, kiu ampleksis la orientan parton de la germanordena ŝtato dispartigita en 1466, kadre de la reformacio sekularigitan, en teritorio poste ankaŭ konata kiel Orienta Prusio. La duklando komence estis feŭdo de la pola krono (Krono de la Regno de Pollando). En 1618 ĝi estis unuigita en persona unio kun Margraflando Brandenburgio, akiris en 1657 la suverenecon kaj estis en 1701 rangaltigata al Reĝlando Prusujo respektive Reĝlando Prusio. Ĝia ĉefurbo estis Kenigsbergo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Duklando Prusujo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Detala mapo de ambaŭ partoj de Prusujo proks. 1635 (*Prusujo de reĝa parto* kaj *Duklando Prusujo*) Arkivigite je 2006-02-20 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 567081
* GND: 4137053-3
* LCCN: n84115196
* VIAF: 151320801
* NKC: ge161506
 |
La monumento omaĝe al Reagan en la pola ĉefurbo. **Monumento al Ronald Reagan en Varsovio** – statuo prezentanta prezidenton Ronald Reagan, troviĝanta en Varsovio en Aleje Ujazdowskie, kiu estis malkovrita la 21-an de novembro 2011 omaĝe al la 40-a prezidanto de Usono kaj lia rolo en apogo de pola kontraŭkomunista sindikato "Solidareco".

La monumenton malkovris Lech Wałęsa. Ĝi estas verko de krakova skulptisto Władysław Dudek. Iniciatinto estis estinta ĉefo de Centra Militista Sporta Klubo "Legia" Warszawa, prezidanto de la fondaĵo je la nomo de Ronald Reagan, Janusz K. Dorosiewicz. La monumento staras vid-al-vide al ambasadejo de Usono.

La monumento prezentas prezidenton Reagan parolantan en Berlino en 1987 antaŭ Brandenburga Pordego. La skulptisto ĉizis la monumenton konforme al postuloj de la fondaĵestro. La projekto ne estis konsultata kun regopovoj de la ĉefurbo, nek estis elektita konkurse. Konsilio de Varsovio akceptis ĝian lokigon.

Bibliografio
------------

* Urząd Miasta Arkivigite je 2012-01-22 per la retarkivo Wayback Machine Urb-Oficejo
Monumento al Viktimoj de la Ribelo de Poznań

* Monumento al Viktimoj de la Ribelo de Poznań en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Monumento al Viktimoj de la Ribelo de Poznań en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

**Monumento al Viktimoj de la Ribelo de Poznań** (pole: *Pomnik Poznańskiego Czerwca 1956 (Poznańskie Krzyże)* – monumento sur la placo al Adam Mickiewicz en Imperiestra Kvartalo de Poznań, memoriganta eventojn de la Ribelo de Poznań, kaj de la postaj manifestacioj en Pola Popola Respubliko, kiu ekstaris la 19-an de junio, sed oficiale estis malkovrita la 28-an de junio 1981, en la 25-an datrevenon de la juniaj eventoj.

La monumento konsistas el du ŝtalaj krucoj: 19,5- kaj 21-metra (simboloj de morto kaj reviviĝo) kunligitaj kun si, kaj la monumento kun kapo de aglo. Sur la maldekstra kruco videblas la dato 1956, rilatanta al la Poznana Junio de 56, sur la dekstra troviĝas la datoj 1968, 1970, 1976, 1980 kaj 1981. Dekstre de la monumento troviĝas ĉefaj sloganoj de protestantaj laboristoj: "O Boga, Za wolność, prawo i chleb." (La Dion, Pro libereco, rajto kaj pano) kaj la subskribo: "Junio 1956".
**Montecristo de Guerrero** estas unu el la 118 komunumoj de la meksika subŝtato Chiapas, kiu estas la subŝtato kiu situas plej sude. La ĉefurbo de la komunumo estas Montecristo de Guerrero. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 07117.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 6511 loĝantojn. El tiuj estis 3355 viroj kaj 3156 virinoj. La komunumo havas surfacon de 190 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 1220 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 2705 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 1936 scipovis legi kaj skribi kaj 765 personoj estis analfabetoj. Do 72% de la personoj scipovis legi kaj skribi kaj 28% estis analfabetoj. 

5086 personoj en la jaro 2000 aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 36 personoj estis indiĝenoj. Tio signifas ke 0.71% de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj. 

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Montecristo de Guerrero Arkivigite je 2007-05-20 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
Natura kupro el Ĉino (grando: 11.2 x 9.3 x 0.4 cm).
La **Mino Ĉino**, en angla *Chino Mine* kaj en hispana *Mina Chino* laŭ kiu "Chino" estas hispana vorto por "Ĉino" aŭ "Ĉiniano"), konata ankaŭ kiel **Mino Santa Rita**, estas subĉiela kupra mino situanta ĉe la urbo Santa Rita (Nov-Meksiko) 15 mejlojn (24 km) oriente de Silver City. La mino estis ekfunkciigita fare de la *Chino Copper Company* en 1909 fare de la mininĝenieroj John M. Sully kaj Spencer Penrose, kaj estas nune posedata kaj funkciigata de la filio Freeport-McMoRan Inc. La areo kie estas la mino estas situanta je averaĝa alto de 5,699 futoj (1,737 m).

La granda subĉiela mino estis iam la plej granda en la mondo, sed ĝi estis superpasita de Chuquicamata, kaj estas eble la plej antikva minejo ankoraŭ uzata en la Usona Sudokcidento. Apaĉoj, Hispanoj, Meksikanoj, kaj Usonanoj akiris naturan kupron kaj kuprercojn el tiu loko, iam konata kiel mino Santa Rita, kaj en la 19a jarcento, el tunela mino. La nuntempa funkciado en subĉiela mino ekis en 1910. Ĝi estas la tria plej antikva kupra mino en la mondo post la Mino Bingham Canyon kaj Chuquicamata.

Referencoj
----------

### Notoj

1. ↑  Penrose interests- Alirita la 2012-01-12
2. ↑  Stuckwisch, Michelle. Patricia Padilla, Gretchen Dickey kaj Ruth Vise. "Mining Became Big Business in Southwest". - El Paso Community College.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Mino Ĉino en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Chino Mine and Processing Facilities[*rompita ligilo*] - Freeport-McMoRan Copper & Gold
(De maldekstre:) Thelonious Monk, Howard McGhee, Roy Eldridge kaj Teddy Hill antaŭ Minton's Playhouse, New York, proks. septembron de 1947.  
 Foto de William P. Gottlieb.
**Minton’s Playhouse** estas ĵazklubejo kun drinkejo en la unua etaĝo de Hotelo Cecil en la strato *210. West 118.* en Harlemo (Novjorko). En 1938 tenorsaksofonisto Henry Minton malfermis la klubejon, kiu estas precipe fama pro siaj spontankoncertoj komence de la 1940-aj jaroj, kiuj ludis gravan rolon je la ekesto de bibopo, kaj je kiuj partoprenis muzikistoj kiel Thelonious Monk, Kenny Clarke, Charlie Christian kaj Dizzy Gillespie. 

Pro striko de la muzikisto-sindikatoj de 1942 ĝis 1944 la spontankoncertoj en Minton’s Playhouse diskonixis kiel surdiskigaĵoj nur pli malfrue. Post la tempo je Mintons la plipopulariĝintaj bibop-muzikistoj translokiĝis meze de la 1940-aj jaroj en la klubejojn ĉe 52-a Strato (ekz. *Jimmy Ryans*, *Famous Door*, *Three Deuces*, *Spotlite Club*, *Onyx Club*, *Hickory House*, ekde 1949 *Birdland*).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Nick Catalano: Minton’s Playhouse  en AllAboutJazz.com

* Kategorio Minton’s Playhouse en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Minuso**, aŭ **minussigno** estas malematika simbolo havanta la formon de horizontala streko (−).

Minuso en matematiko
--------------------

Depende je la kunteksto minuso povas indiki:

1. Dulokan operacion subtraho: {\displaystyle a-b};
2. Unulokan operacion de signumŝanĝo, ekz‑e {\displaystyle -(-x)=x};
3. Negativecon de nombra konstanto (ekz‑e {\displaystyle -5}).

Minuso en la natursciencoj
--------------------------

En fiziko, ĥemio ktp minuso indikas negativecon de tiaj fizikaj grandoj, kiuj povas estis pozitivaj aŭ negativaj: elektra ŝargo, temperaturo ktp.

Tipografio kaj tekstoprilaboro
------------------------------

En la malnova tipografio oni ofte presadis minuson per haltostreko. Nuntempe oni iam presas ĝin per la n-streko. Tamen la modernaj proporciaj tiparoj komputilaj disponigas la tipografie ĝustan signobildon de minuso ĉe la unikoda pozicio U+2212 (HTML-e `&minus;`).

La malnovaj tajpiloj (kaj la nunaj klavaroj), samkiel la sur ili bazita Askio, malhavas apartan signon por minuso. Anstataŭe estas uzata klavo (respektive la kodo) minusstreko. En la programlingvaj formuloj kaj sterntabeloj ĝi prezentas minuson (kaj la tipografie ĝusta minuso U+2212 en tiaj programoj ne funkcias).

Notoj
-----

1. ↑  PIV. La pli longa formo «minussigno» paŭsas la terminojn de la lingvoj konfuzantaj la konjunkcion «minus» kun la substantivo «minuso»; en Esperanto tia plilongigo estas malnecesa.

Referencoj
----------

1. ↑  «Komputika Leksikono», p. 218.

Vidu ankaŭ
----------

* Plussigno
* Haltostreko
Situo Mopti en MalioSituo Mopti en Malio
**Mopti** estas urbo ĉe la kunfluo de de riveroj Niĝero kaj Bani en Malio, inter Timbuktuo kaj Ségou (14°30'00" norde, 4°12'00" okcidente). La urbo situas sur tri insuloj ligitaj per digo: la *Nova Urbo*, la *Malnova Urbo* kaj *Bani*. Rezulto de tio, ĝi estas konata kiel "Venecio de Malio".

La insuloj estis jam longe loĝataj, sed Mopti estis fondita nur en la 19-a jc. kiel parto de la Massina Imperio, poste ĝi formis bazon de El Haĝ Umar Alta. Kun alveno de la franca dominado, Mopti iĝis konata pro ĝia egretardea pluma industrio.

Ĝi daŭre kreskas ĉirkaŭ ĝia haveno kaj estas plej grava haveno de Malio. Ĝi estas ankaŭ konata pro ĝia fiŝ- kaj salmerkato.

Mopti estas populara turisma celo, havanta aktivan riveran havenon, moskeon kaj vojojn al Niĝero, malgrandajn fiŝistajn vilaĝojn. Allogaĵoj en Mopti inkluzivas Grandan Moskeon kaj la proksiman dogonan popolon. Pramoj ligas Mopti kun Timbuktuo, Gao, Koulikoro kaj Djenné. La urbo estas ligita al Sévaré, la nuna loko de la Mopti-a flughaveno.

Mopti estas la kvara plej granda urbo en Malio, kun 118.000 loĝantoj, unuavice de la bambaroj, bozo-popolo, dogonoj, songajoj kaj fulaoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Foto 1 Foto 2
La Matilda-Kruco en la katedrala trezoro de Essen
La **Matilda-Kruco** estas procesiokruco de la katedrala trezoro de Essen, kiu estis farita sub abatino Teofano de Essen (mortinta en 1058). Sian nomon ĝi ricevis laŭ abatino Matilda la 2-a, kiu estas bildigita sur emajlo ĉe la krucotrunko kiel donacinto. La kruco, ofte ankaŭ nomata la pli juna aŭ dua Matilda-Kruco, staras en arta rilato al la 60 jarojn pli malnova Oto-Matilda-Kruco, kiu ankaŭ estis nomata la „pli malnova" aŭ unua Matilda-Kruco, kaj al la kruco kun la grandaj mallevaĵo-emajloj. Ĝi estas konservata en la katedrala trezorejo de Essen.

Literaturo
----------

* Georg Humann: *Die Kunstwerke der Münsterkirche zu Essen.* Schwann, Duseldorfo 1904, pj. 115–160.
* Alfred Pothmann: *Der Essener Kirchenschatz aus der Frühzeit der Stiftsgeschichte.* En: Günter Berghaus, Thomas Schilp, Michael Schlagheck (eldoninto): *Herrschaft, Bildung und Gebet – Gründung und Anfänge des Frauenstifts Essen.* Klartext Verlag, Essen 2000, ISBN 3-88474-907-2, pj. 135–153.

* Kategorio Matilda-Kruco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Mioceno** estas la kvara periodo de la terciara epoko. Ĝi daŭris de 26 ĝis 7 milionoj da jaroj (inter oligoceno kaj plioceno).

Nomo
----

La vorto Mioceno estis enkondukita de la skota geologo Charles Lyell en 1847, kaj devenas de la greka μείων *meiōn* (= malpli) kaj καινός *kainos* (=nova).

Geologio
--------

Dum Mioceno Ameriko plu malproksimiĝis de Eǔropo kaj Afriko, kaj Nordameriko disigis de Sudameriko. Dum parto de tiu epoko, Mediteraneo fermiĝis kaj eble eĉ sekiĝis.

Pluraj montoĉenoj plialtiĝis dum Mioceno: Andoj, Alpoj, Himalajo, Orientafrikaj montaroj, ktp.

Plantoj kaj bestoj
------------------

*Proconsul*, homoideo (homsimila primato) vivinta en Mioceno
Ĝia flaŭro estis komence en Eŭropo subtropika kun filikoj, palmoj, tropikaj plantoj. Pli poste dominis la laŭrfoliacoj, poste la falfoliaj plantoj. En tiu periodo estiĝis multaj karboj el la formortintaj plantaj organikaj materialoj (bruna karbo). 

En tiu epoko elevoluis la parhufuloj, pluevoluis la ranoj kaj la vostaj amfibioj, kavkornuloj. Aperis la homsimilaj primatoj.
**Morala psikologio** estas fako de studo kaj en filozofio kaj en psikologio. Historie, la termino "morala psikologio" estis uzita relative mallarĝa por referenci al la studo de morala disvolviĝo. Pli ĵuse tamen, la termino referencas pli larĝe al variaj temoj en interkruco de etiko, psikologio kaj filozofio de menso. Kelkaj el la ĉefaj temoj estas morala juĝo, morala racio, morala sensiveco, morala respondeco, morala motivado, morala identeco, morala agado, morala disvolviĝo, morala diverseco, morala karaktero (speciale kiel rilata al la virta etiko), altruismo, psikologia egoismo, morala sorto, morala antaŭvido, morala emocio, amsenta antaŭvido kaj morala malkonsento.

Kelkaj psikologoj kiuj laboris en tiu fako estas la jenaj: Jean Piaget, Lawrence Kohlberg, Carol Gilligan, Elliot Turiel, Jonathan Haidt, Linda Skitka, Leland Saunders, Marc Hauser, C. Daniel Batson, Jean Decety, Joshua Greene, A. Peter McGraw, Philip Tetlock, Darcia Narvaez, Tobias Krettenauer, Aner Govrin, Liane Young, Daniel Hart, Suzanne Fegley, kaj Fiery Cushman. Filozofoj kiuj laboris en tiu fako estas la jenaj: Stephen Stich, John Doris, Joshua Knobe, John Mikhail, Shaun Nichols, Thomas Nagel, Robert C. Roberts, Jesse Prinz, Michael Smith kaj R. Jay Wallace.

Vidu ankaŭ
----------

* Moralo

Notoj
-----

1. ↑  Vidu ekzemple, Lapsley, Daniel K..  (1996) *Moral Psychology*, Developmental psychology series. Boulder, Colorado: Westview Press. ISBN 978-0-8133-3032-7.
2. ↑  Doris, John; Stich, Stephen (2008), Zalta, Edward N. (ed.), "Moral Psychology: Empirical Approaches", The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Metaphysics Research Lab, Stanford University. Alirita la 7an de novembro 2019.
3. ↑  Wallace, R. Jay.  (November 29, 2007) "Moral Psychology", *The Oxford Handbook of Contemporary Philosophy*. OUP Oxford, p. 86–113. ISBN 978-0-19-923476-9. "Moral psychology is the study of morality in its psychological dimensions".
4. ↑   (18a de januaro 2019) "The Psychology of Morality: A Review and Analysis of Empirical Studies Published From 1940 Through 2017", *Personality and Social Psychology Review* (en), p. 108886831881175. doi:10.1177/1088868318811759.
5. ↑  Doris & Stich 2008, §1.
6. ↑   (2011) "Are we more moral than we think?: Exploring the role of affect in moral behavior and moral forecasting", *Psychological Science* **22** (4), p. 553–558. doi:10.1177/0956797611402513.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 667726
 |
**Morales del Vino** [moRAles delBIno] estas municipo de la provinco Zamoro, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Tierra del Vino en la sudo de la provinco. *Morales del Vino* estas tradukebla etimologie al *Morusarboj de la Vino*. 

Preĝejo.
Panoramo.
Ĝia municipa teritorio estas formata de la ĉefa loĝloko plus vilaĝo Pontejos del Vino je 2 km, okupas totalan areon de 23,68 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 3 030 loĝantojn. Ĝi akiris ĉirkaŭ 2 000 loĝantojn el la komenco de la 20-a jarcento pro sia proksimeco al la provinca ĉefurbo, kaj tial iĝis la kvara loĝloko en la provinco. Ĝi distas nur 8 km de Zamoro, provinca ĉefurbo, kaj limas kun Zamora, Arcenillas, Entrala, Casaseca de las Chanas, El Perdigón, Casaseca de Campeán, Cazurra kaj Peleas de Abajo.

La setlejo mem fondiĝis en la 12-a jarcento. En postaj jarcentoj suferis pro militoj kaj ĉefe dum la Hispana Milito de Sendependigo. 

La tradiciaj agrikulturo (cerealoj, legomoj, vitoj, el kiuj unu videblas en la blazono) kaj brutobredado (bovoj kaj ŝafoj) lastatempe iom dekadencis, sed pluas. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (preĝejo, popola arkitekturo, vikeloj, ermitejo).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Zamoro


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 754116
 |
La Mirabal-fratinoj estis **Patria** (naskiĝis la 27-an de februaro 1924), **Minerva** (12-an de marto 1926) kaj **Maria Teresa** (15-an de oktobro 1935) **Mirabal**. Ili estis dominikaj reĝim-kontraŭantoj, kiuj estis murditaj la 25-an de novembro 1960 de la diktatora reĝimo de Rafael Trujillo. La „Hermanas Mirabal" (Fratinoj Mirabal) iĝis en la Dominika Respubliko simboloj pri la kontraŭstaro al la diktaturo.

Vivo kaj la murdo
-----------------

La fratinoj devenis el ĉirkaŭo de Santiago de los Caballeros, estimata etburĝa familio. Ili apogis kun ŝiaj edzoj la grupon *Agrupación política 14 de junio* *(Movado de la 14-a de junio)*, kiu planis senpotencigon de diktatoro Rafael Trujillo. Ene de la grupo, la fratinoj estis konataj kiel *Las Mariposas* *(La papilioj)*.

Post fiasko de la ribelo, kelkaj membroj de la familio estis arestitaj; sed ili estis forlasitaj pro premo de la Usono kaj la OAŜ (Organizaĵo de Amerikaj Ŝtatoj) – kune kun aliaj arestitoj. Post kiam Patria, Minerva kaj Maria Teresa la 25-an de novembro 1960 vizitis siajn edzojn sidantajn ankoraŭ en prizono en Puerto Plata, ili estis dum lia hejmenveturo – je ordeno de Trujillo – atakitaj en la montoj kaj sufokitaj kune kun iliaj stiristoj. Por kaŝi la murdojn, oni kreis aŭtomobilan akcidenton, sed la krimo estis senvualigita.

Efiko
-----

Pro la murdo de la reĝim-kritikistoj, Trujillo perdis simpation hejme en la lando kaj eksterlande en Usono kaj suda Ameriko.

La 25-an de novembro 1981, dum renkontiĝo de latin-amerikaj kaj karibaj feministoj, tiu dato estis deklarita kiel memortago pri la viktimoj de la perforto kontraŭ virinoj.

La 25-an de novembro 1999, tiu dato estis deklarita fare de la Unuiĝintaj nacioj al Internacia tago por ĉesigo de la perforto kontraŭ la virinoj.

La provinco Salcedo, estis oficiale alinomita la 21-an de novembro 2007 al *Hermanas Mirabal*.

En tiu domo en Salcedo vivis la fratinoj dum ŝiaj dek lastaj monatoj. Hodiaŭ ĝi estas muzeo.
La „Museo Hermanas Mirabal" troviĝas sur la lasta loĝloko de la fratinoj, kvin kilometrojn oriente de Salcedo en Conuco kaj gvidis ĝin Dedé Mirabal (1925-2014), la sola travivinto el la kvar fratinoj. Ŝiaj fratinoj estas entombigitaj en posta parto de la muzea areo.

Literaturo kaj filmo
--------------------

* *En el tiempo de las mariposas* *(Tempo de la papilioj)* de Julia Álvarez, romano de 1994
* *In the Time of the Butterflies*, filmo de 2001 de Mariano Barroso. La ĉefrolantoj estis Salma Hayek, Edward James Olmos kaj Mía Maestro.

Vidu ankaŭ
----------

* Salcedo (Domingo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Mirabal-fratinoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* „Museo Hermanas Mirabal" Arkivigite je 2015-05-31 per la retarkivo Wayback Machine angle
* paĝo de dokumenta filmo *Codename: Butterflies* angle
* *El asesinato de las hermanas Mirabal* Arkivigite je 2010-06-30 per la retarkivo Wayback Machine (hispane)
La okcidenta alkonstruaĵo de la preĝejo, vidate ekde la apuda tombejo. Inter la ĝemelturoj estas ekkonebla la restaĵo de la origina okcidenta turo.
La baziliko vidate ekde nordoriento. Antaŭ la duonronda absido troviĝas la ekstera kripto.
Rigardo en la laŭlongan navon
La **abatinejo Susteren** en la loko Susteren, troviĝanta inter Sittard kaj Roermond en la nuna nederlanda provinco Limburgo, estis fondata en la 8-a jarcento. El la abatinejaj domoj konserviĝis nur la baziliko.

Historio de la abatejo
----------------------

Printempon de 714 Pipino la Meza kaj lia edzino Plektrudis pretigis por la monaĥejo transdono- kaj protektoleteron al Sankta Willibrord, kiu samtempe permesis la liberan abatan elekton. Tiel la monaĥejo fariĝis rifuĝo de la misiistoj en Frislando kaj Nederlando. La benediktana abatejo estis novfondata post detruo fare de la Vikingoj en la 9-a jarcento kiel nemonaĥa abatinejo. Unua abatino estis Sankta Amalberga (mortinta proksimume 800).

La lorena reĝo Zventiboldo, protektanto de la monaĥejo kaj patro aŭ frato de la abatnoj Benedikta kaj Cecilia, estis laŭ malfrua raporto entombigita proksimume 900 en abatinejo Susteren. Sankta Vastrada (mortinta meze de la 8-a jarcento) kaj Sankta Gregoro (mortinta proksimume 775/777) de Pfalzel-Utrecht, komence akompananto de Sankta Bonifatius dum ties lastaj misioj en Frislando, pli malfrue abato en Utreĥto, ankaŭ ricevis en abatejo Susteren siajn lastajn restadejojn.

Papo Benedikto la 16-a rangaltigis la preĝejon en 2007 al malgranda baziliko.

Abatopreĝejo
------------

La ankoraŭ nun konserviĝinta abatopreĝejo, la baziliko Sankta Amalberga, estis konstruata en la 11-a jarcento. La trinava baziliko, starigita sur krucoforma plano, estas kovrata de ebena lignotegmento, survolbataj estas nur a okcidenta alkonstruaĵo kaj la duonronda absido, kiu finas la ĉefnavon sen atingi ĉi tiun. La flankaj navoj havas rektajn finaĵojn. La arkadoj inter meza kaj flankaj navoj havas alterne rektangulajn pilastrojn kaj kolonojn kun kapiteloj laŭ korinta stilo. Al la ĥorejo limiĝas oriente kripto ekstera, do troviĝanta ne sub la fakta preĝeja halo. Kvadrataj pilastroj portas la krucovolbojn de la kripto.

La abatopreĝejo, treege ŝanĝitaj inter 1885 ĝis 1890 pro riparlaboroj estrataj de la arĥitektoj Pierre Cuypers kaj Lambert von Fisenne, estas klare influita de la otida preĝejo de la Abatinejo Essen. Okulfrapa alikonstruaĵo, fariĝanta dum la riparlaboroj, estas la ŝanĝo de la origina okcidenta alkonstruaĵo al ĝemeltura fasado. Origine Baziliko Amelberga havis unuopan masivan okcidentan turon, kiun dekstre kaj maldekstre flankis du pli malaltaj kaj pli maldikaj ŝtuparturoj sur kvadrata plano.

El la interna ekipaĵo de la preĝejo aparte rimarkinda estas la baptujo origina el la epoko proksimume 1200.

Referencoj
----------

1. ↑  E. den Hartog: *Romanesque Architecture and Sculpture in the Meuse Valley*. Eisma B. V. Leuwaarden/Mechelen 1992, ISBN 90-74252-04-4, pj. 18 s. 26 s.
2. ↑  Historio de la abatinejo en nederlanda lingvo

51.0611111111115.8505555555556Koordinatoj: 51° 3′ 40″ N, 5° 51′ 2″ O (mapo)
 

* Kategorio Abatinejo Susteren en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Miramont** estas vilaĝo, kiu apartenas al municipo Sigüés, en provinco Zaragozo, sed en komarko Jacetania de la historia hispana regiono Aragono, Hispanio.

Loknomo
-------

Laŭ la lingvisto Marcelino Cortés, la loknomo "Miramont" signifas "lokon antaŭ la monto", anstataŭ "gardoturo" aŭ "gvata turo".

Geografio
---------

Miramont situas en la vojo inter Sigüés kaj Asso-Veral, ĝia distanco al Sigüés estas proksimume 8 kilometrojn, kaj nur 5 kilometrojn ĝis Asso-Veral.

Historio
--------

De la historio de Miramont, la sekvaj faktoj kaj ŝlosilaj datoj estas konataj en la tuta mallumo, kiu venas de sciado pli pri ĉi tiu antikva loĝantaro: 

924: okazis batalo inter islamaj trupoj kaj pireneaj armeoj apud la loko "Oloast" (nuna Miramont).

970-994: laŭ la *kartularo* de la monaĥejo San Juan de la Peña, inter tiuj jaroj la reĝo Sancho Garcés la 2-a de Pamplono, ​​"Abarca" donis la vilaĝon Miramont (tiam nomata Oloast) al tiu monaĥejo. 

1096: la vilaĝo jam estis konata sub la nuna nomo Miramont. Oni scias, ke la malnova vilaĝo Oloast (foje nomata Oloaste) havis preĝejon, kiu estis dediĉita al Sankta Sebastiano, sed ĝi poste malaperis kaj ŝajne ankaŭ la vilaĝon, tre eble post forta islama atako. 

En 1187 ĝiaj loĝantoj faris la voton al San Indalecio. 

1283: laŭ Jean Passini, Miramont suferis francan atakon, dum kiu bruligis la vilaĝon kaj tute ruinigis ĝin. 

1488: ŝajne, en ĉi tiu jaro Miramont ne plu ekzistis (kio konsentas kun la atesto de Passini) 

En 1785 ĝi ankoraŭ estis katalogata kiel senhomigita.

En 1801 ĝi estis priskribita kiel "vilaĝo apartenanta al abatejo de la monaĥejo San Juan de la Peña; Ĝi apartenis al "corregimiento" (komarko) Cinco Villas, ĉefpastreco de Valdonsella, episkopejo de Jaca. 

En 1857 ĝi estis klasifikita kiel vilaĝeto kun 25 loĝantoj.

Priskribo de la loko
--------------------

Nune ĝi estas grupo de kelkaj domoj (la plej granda parto de ili en ruinoj) ĉirkaŭ malgranda placo, en kies centro estas puto.

Monumentoj
----------

* Kapelo dediĉita al "Santa Orosia" (Sankta Eurosia):

Ĝi havas kvarangulan planon kaj subtenkonstruaĵojn. La kapo estas plata absido. La pordo malfermiĝas en la oriento kaj estas protektita per malgranda baldakeno. Ĝi havas malgrandan belfridon kun belfrido kaj ĝia tegmento estas farita el arabaj tegoloj.

Estas menciinde
---------------

Malgraŭ la fakto, ke Miramont estas pli proksima al la ŝoseo A-21 de Jaca al Pamplono, al Miramont oni aliras per tera vojo, inter kilometraj punktoj 322 kaj 323 de la ŝoseo N-240, ĉirkaŭ 8 km de Sigüés.

Vidu ankaŭ
----------

* Aragona regioneto Cinco Villas.

Referencoj
----------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑
4. 1 2 3 4 5
5. ↑
6. ↑
7. ↑

Eksteraj ligiloj
----------------


  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 813067
 |
**Moreruela de los Infanzones** [moreRŬEla delosinfanZOnes] estas municipo de la provinco Zamoro, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Tierra del Pan, en la centro de la provinco. 

Municipoj de la komarko Tierra de Alba en la centro de la provinco Zamoro.
Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 31,26 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 334 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 500 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 18 km de Zamoro, provinca ĉefurbo. 

En Mezepoko okazis reloĝado. Ĝi apartenis al la Regno Leono kaj suferis pro la militoj kontraŭ Portugalio kaj pro la Milito de Hispana Sendependiĝo. Ĝi apartenis al la Katedralo de Zamoro. 

Tradiciaj enspezofontoj estas agrikulturo kaj brutobredado. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (popola arkitekturo, vinkeloj, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Zamoro

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 756641
 |
La relikvujo de Sankta Marsuso en la katedrala trezoro de Essen
La **busto de Sankta Marsuso** estas bustorelikvujo el la epoko proksimume 1470/80 en la katedrala trezoro de Essen. En ĝi oni konservis la vertoĉapo de la martiro Sankta Marsuso, romia pastro kaj misiisto, kiu laŭ transdonata rakonto aktivis dum la 3-a jarcento en Gaŭlujo.

Klasifikado
-----------

La Marsusa busto de Essen baziĝas stile sur la vestfalaj verkoj de la malfrua 14-a jarcento, ekzemple la bustoj kaj statuetoj el orumita arĝento de la altarejo de la katedralo je Monastero, kiuj estis produktataj inter 1350 kaj 1380. Aparte okulfrapaj paraleloj de la aperaĵo ĝi tenas kun la bustoj de la apostoloj Tomaso, Jakobo la pli aĝa, Bartolomeo, Matiaso, Filipo kaj Mateo, kies kapoj tamen pro la pli malgranda formato estas formitaj malpli detale.

Liturgio
--------

La busto de Marsuso estis por la abatinujo Essen liturgie signifa. Kiel plene plastika, vivmezura sanktula figuro Marsuso fariĝis por ĝi frontulo palpebla por la kredantoj. Tiu ĉi dimension de rekontiĝo la tiam jam pli ol kvincentjara relikvokesto de Marsuso ne povis garantii. Tial la abatinujo ebligis ĉeeston de la martiro pli klare ekkonebla en procesioj, kio dum la malfrua 15-a jarcento finfine kaŭzis egan adoron de Marsuso, kion la trezoraĵo klare atestas, alie ol la skribaj fontoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Klaus Gereon Beuckers: *Der Essener Marsusschrein. Untersuchungen zu einem verlorenen Hauptwerk der ottonischen Goldschmiedekunst.* Monastero 2006, p. 30.

Literaturo
----------

* Georg Humann: *Die Kunstwerke der Münsterkirche zu Essen.* Schwann, Düsseldorf 1904, pj. 367–369.
* Klaus Gereon Beuckers: *Der Essener Marsusschrein. Untersuchungen zu einem verlorenen Hauptwerk der ottonischen Goldschmiedekunst* (=  *Institut für kirchengeschichtliche Forschung des Bistums Essen. Quellen und Studien.* vol. 12). Aschendorff, Monastero 2006, ISBN 3-402-06251-8, S. 25–34.
* Birgitta Falk (eldoninto): *Der Essener Domschatz.* Klartext Verlag, Essen 2009, ISBN 978-3-8375-0200-8, p. 136 n-ro. 51.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Busto de Sankta Marsuso[*rompita ligilo*] sur la retpaĝo de la katedrala trezorejo de Essen.
**Mironcillo** [mironZIljo] estas municipo en la centro de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al Komarko de Avilo kaj al la jurisdikcia teritorio de Avilo, en la centro de la provinco. Grava vizitindaĵo estas la Kastelo Aunqueospese (aŭ Manqueospese) je 1360 metroj de alteco. 

Mironcillo en la provinco Avilo.
Komarkoj de la provinco Avilo; Komarko de Avilo centre, rozkolore.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 15,23 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 105 loĝantojn. Ĝi perdis 400 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 20 km de Avilo, provinca ĉefurbo, ĉe la Montaro Paramera.

Ĝi limas kun Niharra, Sotalbo, Gemuño kaj Riofrío. Tra la teritorio fluas la rojo Garganta.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio. 

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Bildaro
-------

* Kastelo Aunqueospese.Kastelo Aunqueospese.
* Protektejo de la Kastelo Aunqueospese.Protektejo de la Kastelo Aunqueospese.
* Sonorilmuro.Sonorilmuro.
* Anzinaro.Anzinaro.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 762184
 |
**Morganata geedzeco** aŭ **morganata geedziĝo** (latine *matrimonium morganaticum*, verŝajne derivita de gota vorto *morgjan*, "mallongigi" aŭ "limigi") estas en rondoj de eŭropa nobelaro tia geedzeco, en kiu unu el geedzoj havas el vidpunkto de nobela hierarkio malpli altan devenon ol la alia (ekzemple barono kaj princo). Tia ĉi geedzeco estas ja valida kaj la infanoj elirintaj el ĝi estas konsiderataj kiel laŭleĝaj, sed kutime ili heredas sole titolon de la malpli postenigita generinto kaj ili estas eliminitaj el eventuala sekvanteco al trono.

En Ĉeĥio la plej konata morganata geedzeco de Habsburgoj estis fermita en la jaro 1900 inter grafino Žofie Chotková (post la geedziĝo avancita je princino kaj en la jaro 1909 je granddukino el Hohenberg) kaj sekvanto de trono Franz Ferdinand d'Este.

Laŭ PIV "morganata" estas adjektivo kiu rilatas "la geedziĝon inter persono de reĝa aŭ nobela rango k persono de nenobela rango". Laŭ tio la rezultanta geedzeco kaj eventualaj idoj ne ricevas la nobelajn titolojn. Estus plej akra tipo de morganateco.

* Kategorio Morganata geedzeco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Misa Ragány** [miŝa ragAnj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ragány Misa** estis hungara aktoro, infana aktoro, muzikalkantisto.

Misa Ragány naskiĝis la 24-an de aprilo 1986 en Kisvárda.

Biografio
---------

Misa Ragány komencis sian infanaktoran karieron en teatro de Kisvárda en 1998. Li maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li akiris juran diplomon en Scienca Universitato de Szeged en 2009, poste aktoran diplometon en aktorakademio de Teatro Magyar, fine li studis kun stipendio en lernejo por raportistoj. En 2013 li iĝis ĵurnalisto kaj redaktoro. Li aliĝis al Teatro Jókai (Békéscsaba) en 2014, kie krom la roloj li ricevis ankaŭ postenon. Li akiris meneĝeran diplomon en Universitato de Kaposvár en 2018. Li ricevis premiojn inter 2011-2018.

Liaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* Molière: Tartufo - Valér
* Ferenc Herczeg: *Kék róka* - barono Trill
* János Arany: *Bolond Istók* (teatra verzio) - titolrolo
* Gábor Presser–Dusán Sztevanovity: *A padlás* - Herceg
* Ferenc Molnár–Tibor Kocsák–Tibor Miklós: *A vörös malom* - Malacoda
* Friedrich Schiller: *Kabale und Liebe* - Wurm
* Levente Szörényi–János Bródy: *István, a király* - Laborc; Solt; Regős
* Alan Jay Lerner–Frederick Loewe: My Fair Lady - Harry
* Andrew Lloyd Webber–Tim Rice: Jesus Christ Superstar - Annás

Liaj filmaj roloj (elekto)
--------------------------

* *Ébredj velünk* (televizia serio, 2021)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* roloj

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 750283
 |


* Portalo pri Biografio
**Missisipo-kulturo** estis la lasta granda memstara civilizo antaŭ malkvoro de Ameriko. Ĝi floris de ĉirkaŭ 800 p. K. ĝis alveno de la eŭropanoj. Ĝia areo etendiĝis de sur rivervaloj de ŝtatoj Mississippi, Alabama, Georgia, Arkansas, Missouri, Kentucky, Illinois, Indiana kaj Ohio, sed parte ankaŭ en la pli norda Wisconsin kaj Minnesota kaj pli okcidente sur la stepo. En la dense loĝataj rivervaloj okazis intensa agrikulturado, precipaj agraĵoj estis la maizo, fazeolo kaj la kukurbo.

La pli malgrandajn komunumojn direktis la urboj aŭ pli grandaj vilaĝoj, kie la registaro estis en manoj de la religiuloj. Tiuj ofte alianciĝis dum militado.

La tipa urbo havis ornaman placon en la mezo, piramidforman aŭ holman (etmontetan) konstruaĵon, supre kun templo aŭ rezidenco de la gvidanto. Tiu setleja formo verŝajne alvenis el meza Ameriko, kie ĝi elformiĝis jam en la 9-a jarcento a.K.. La plej granda setlejo de la kulturo estis Monk's Mound en proksimo de Cahokia, Ilinojo. Tie la holmo longas ĉirkaŭ 300 m, larĝas 200 m kaj altas 30 m.

La metiistoj prilaboris kupron, konkon, ŝtonon, lignon kaj argilon al kapornamaĵo, armiloj, pipoj, ujoj, maskoj, skulptaĵoj. Ornama motivo estis la pluma serpento, la flugila batalanto, la svastiko, aranmeo, la ploranta homvango, homfiguroj kaj geometraj bildoj.

La lasta restaĵo de la misisipo-kulturo estis la Natchez-kulturo, kiun neniigis la francoj en fino de la 17-a jc. kaj en unua triono de la 18-a jc..
Pri la komunumo
---------------

**Morissen** (en la romanĉa lingvo **Murissen**) estas komunumo de la komunumaro Lumnezia/Lugnez kaj la distrikto Surselva en Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 242 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

Geografio
---------

Morissen situas sur monta teraso ĉe la okcidenta flanko de la valo Lumnezia, ĉe ties komenco, supre de Cumbel. Al la komunumo apartenas krom la vilaĝo Morissen la setlejoj Padrus, Sut Dieschmas kaj Cuschnaus.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Morissen limas en nordokcidento al Mundaun, en nordoriento al Luven, en oriento al Cumbel, kaj en sudo kaj sudokcidento al Vella.

Trafiko
-------

Morissen situas flanke de la gravaj trafikvojoj. La komunumo atingeblas per flanka vojo, kiu deiras inter Cumbel kiaj Vella de la vojo de Ilanz al Vrin. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per poŝtaŭtolinio, kiu de la vilaĝo kondukas al Morissen Cuschnaus ĉe la kantona vojo, kie ekzistas konekto al la linio de Ilanz al Vrin. Unufoje tage ankaŭ estas poŝtaŭto rekte ĝis Vella.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Morissen datiĝas el la jaro 1210 kiel *Mureizens*. En la 13-a jarcento en Morissen la episkopejo Koiro posedis feŭdajn bienojn en Morissen. Ĝis 1370 Morissen estis episkopa feŭdo de la voktejo Belmont kaj post 1370 al la voktejo de la grafoj de Sax-Misox. En la jaro 1538 la loĝantoj de Morissen sin liberaĉetis de la episkopa feŭdo. Ek de 1980 ekzistas forta kunlaboro kun la komunumo Cumbel, unue por la lernejo kaj ek de 1992 ankaŭ por la komunuma administracio. Aktuale okzas sub la projektonomo *Futur Vallumnezia* enketo kaj diskutoj pri eventualo kunigo de la komunumoj de la valo al unu sola komunumo.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: *Adolf Collenberg*: *Morissen* en *Historia Leksikono de Svislando* (2009-08-27)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Morissen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Morissen

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Morissen** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

Bildoj
------

* Preĝejo de MorissenPreĝejo de Morissen
* Gastejo Ustria Piz Mondaun en MorissenGastejo Ustria Piz Mondaun en Morissen

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Surselva |
| --- |
| 
**Komunumaro Cadi/Disentis:** Breil/Brigels  •  **Disentis/Mustér**  •  Medel (Lukomagno)  •  Schlans  •  Sumvitg  •  Trun  •  Tujetsch

**Komunumaro Ilanz:** Castrisch  •  Falera  •  **Ilanz**  •  Laax  •  Ladir  •  Luven  •  Mundaun  •  Pitasch  •  Riein  •  Ruschein  •  Sagogn  •  Schluein  •  Schnaus  •  Sevgein  •  Valendas  •  Versam

**Komunumaro Lumnezia/Lugnez:** Cumbel  •  Degen  •  Duvin  •  Lumbrein  •  Morissen  •  Sankt Martin  •  Suraua  •  **Vals**  •  Vella  •  Vignogn  •  Vrin

**Komunumaro Ruis:** Andiast  •  Obersaxen  •  Pigniu  •  **Rueun**  •  Siat  •  Waltensburg/Vuorz

**Komunumaro Safien:** Safien  •  **Tenna** |  |

 |
**Csaba Földes** [ĉaba foldeŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Földes Csaba** estas hungara germanisto, altlerneja instruisto, ordinara membro de Academia Europaea ekde 2020.

Csaba Földes naskiĝis la  8-an de junio 1958(nun 1958-06-08) en Bácsalmás.

Biografio
---------

Csaba Földes akiris pedagogian diplomon en Scienca Universitato Lajos Kossuth en 1981, sed li mallonge studis ankaŭ en Lepsiko, Berlino, Moskvo kaj Odeso. Post 2 jaroj li doktoriĝis en la universitato. Inter 1985-1999 li instruis en Altlernejo Gyula Juhász, kie li estis katedrestro en 1987, profesoro ĝuste post jardeko (intertempe la altlernejo estis aligita al universitato). Intertempe en 1987 li denove doktoriĝis ĉe la Friedrich-Schiller-Universitato Jena. Inter 1996-2012 li estis katedrestro en Universitato de Panonio, krome institutestro (2003-2012), dekano (edukado) (2002-2006). Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1987, li doktoriĝis (DSc) en 2008 antaŭ la Hungara Scienca Akademio, lia habilitiĝo okazis en 1997. Ekde 2012 li estis katedrestro de Universitato de Erfurto. Li ricevis stipendion inter 2000-2003, premion en 1991.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Magyar-német-orosz beszédfordulatok. A három nyelv azonos jelentésű állandósult szókapcsolatai* (1987)
* *Deutsche Phraseologie kontrastiv: Intra- und interlinguale Zugänge.* (1996)
* *Magyar-német nagyszótár. Ungarisch-Deutsches Großwörterbuch.* (kunaŭtoro, 1998)
* *Kontaktdeutsch: Zur Theorie eines Varietätentyps unter transkulturellen Bedingungen von Mehrsprachigkeit.* (2005)
* *Interkulturelle Linguistik als Forschungsorientierung in der mitteleuropäischen Germanistik* (2017)

Fontoj
------

* oficiala paĝo
* biografio germane kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 839460
 |



* Portalo pri Biografio
Campylomormyrus elephas12.jpgCampylomormyrus elephas12
Gnathonemus petersii
Distribución del Mormyridae
MormyrusJury.jpgMormyrusJury
Bronze figurine of Oxyrhynchus fish, Late Period-Ptolemaic Egypt
La familio **Mormiredoj** (*Mormyridae*, foje nomataj *elefantfiŝoj* (pli ĝuste *nesalakvaj elefantfiŝoj*), estas nesalakvaj fiŝoj de la ordo Osteoglosoformaj indiĝenaj de Afriko. Ĝi estas certe la plej granda familio en la ordo kun ĉirkaŭ 200 specioj. Membroj de la familio estas popularaj akvariaj specioj. Tiuj fiŝoj estas konataj ankaŭ pro ties granda cerbo kaj malkutima alta inteligento, sed ne pro tio ili nomiĝas elefantfiŝoj, sed pro pendantaj vibriloj el sia buŝo kiuj similas al elefantaj rostroj.

Ili estas nekonfuzindaj kun la Aŭstralia fantomoŝarko (*Callorhinchus milii*) kiu estas foje nomata ankaŭ "elefantfiŝo", sed plie konata kiel elefanta ŝarko inter la sciencista komunumo.

Priskribo
---------

Klasigo
-------

* Kategorio Mormiredoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Mormiredoj en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Dinoterio** |
| --- |
|  |
| Kapo kaj makzelo de Deinotherium giganteumKapo kaj makzelo de *Deinotherium giganteum* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Mamuloj *Mammalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Rostruloj *Proboscidea* |
| Subordo: | *Deinotheroidea* |
|
|
|
|
|
| Familio: | Deinoteriedoj *Deinotheriidae* |
| Subfamilio: | Deinoterienoj *Deinotheriinae* |
|
|
|
|
| Genro: | **Deinoterio** *Deinotherium*Kaup, 1829 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specioj |
| *D. bozasi* Arambourg, 1934
*D. giganteus* Kaup, 1829
*D. indicum* Falconer, 1845 |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Dinoterio  |

 |
| v • d • r |

**Deinoterio** (*Deinotherium* = *terura besto* en la greka), ankaŭ nomata **sarkildentega praelefanto**, formas la plej fruan sukcesan branĉon de la fosiliaj rostruloj.

La sarkildentegaj praelefantoj evoluis antaŭ ĉ. 25 milionojn da jaroj en Afriko. Ili estis komence pli malgrandaj, sed postaj specioj atingis eĉ la alton de 3,6–4 m. Kiam - komence de la mioceno, antaŭ 17,5 milionoj da jaroj - estiĝis kontinenta ligo inter Eŭrazio kaj Afriko, la sarkildentegaj tramigris eĉ Eŭropon. Oni trovis fosiliojn dise en Eŭropo, sed komence oni pensis, ke temas pri grandega tapiro. Nur pli poste evidentiĝis, ke la dentegoj staras ne supren sed suben kaj temas pri praelefanto.

Ĝia karakterizaĵo estis tiuj suben-starantaj dentegoj (longaj eĉ 1,5 m), kiujn ĝi uzis kapti branĉojn, arbetojn.

Bildaro
-------

* 
* 
* 
* 
*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2012-12-30 per Archive.today La malkovro de *terurbesto* de Eppelsheim


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Zoologio |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Busigny (stacidomo). |

**Busigny** estas franca komunumo lokita en la departemento Nord kaj en la regiono Nordo-Kaleza Markolo. Ĝi havis 2 508 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2005.

Blazono de Busigny.

Geografio
---------

Busigny situas kerne de la natura regiono Cambrésis kaj proksime al ties historia ĉefurbeto, Cambrai. La ĉirkaŭa regiono ĉefe konsistas el malaltaj ebenaĵoj kaj vastaj agroj. Cambrésis situas inter du aliaj, iom pli montetaj regionoj, nome Avesnois oriente kaj Artezo okcidente.

Busigny etendiĝas sur 16,47 km². Ĝi havas landlimon kun la departemento Aisne.

  

La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

Historio
--------

Busigny historie disvolviĝis kiel grava fervoja centro. Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ro Christian Pecqueux, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Busigny apartenas al la kantono de Clary, kies ĉefurbo estas Clary. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Cambrai, unu el la 6 arondismentoj de la departemento Nord.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Nord
* Kantono de Clary
* Busigny (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* france Oficiala retejo de Busigny