recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La ponto kaj la kastelo
La ponto kaj la kastelo
**Ponto Sankta Anĝelo** (itale *Ponte Sant'Angelo*, foje Ponto de Hadriano) estas romia ponto en Romo, Italio, kompletigita en 134 p.K. fare de Romia imperiestro Hadriano, por superarki la Tiberon, de la urbocentro ĝis lia lastatempe konstruita maŭzoleo, nun la altega Kastelo de Sankta Anĝelo. La ponto estas kovrita per travertina marmoro kaj havas tri arkojn. La ponto nun estas nur piedirantoj kaj disponigas belegan vidaĵon de la Kastelo de Sankta Anĝelo.

Histroio
--------

En la pasinto, pilgrimoj utiligis tiun ponton por atingi Bazilikon de Sankta Petro, tial ĝi estis konata ankaŭ sub la nomo de "ponto de Sankta Petro" (*pons Sancti Petri*) [*mankas fonto*]. En la sepa jarcento, sub papo Gregorio la 1-a, kaj la kastelo kaj la ponto akceptis la nomon *Sant'Angelo*, klarigita per legendo, ke anĝelo aperis sur la tegmento de la kastelo sciigi la finon de la pesto. Dum la jubileo en 1450 balustaroj de la ponto kolapsis, pro la grandaj homamasoj de la pilgrimoj, kaj multaj dronis en la rivero. Responde, kelkaj domoj ĉe la kapo de la ponto same kiel romia triumfa arko estis lokigitaj malsupren por larĝigi la itineron por pilgrimoj.

Dum jarcentoj post la 16-a jarcento, la ponto estis utiligita por eksponi la korpojn de la ekzekutitoj. Papo Klemento la 7-a asignis la pas-pagan enspezon de la ponto al starigado de la statuoj de la apostoloj Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo, al kiuj poste estis aldonitaj la kvar evangeliistoj kaj la patriarkoj krom aliaj reprezentaj statuoj kiel Adamo, Noaĥo, Abraĥamo kaj Moseo. En 1669 papo Klemento la 9-a komisiis anstataŭigon por la maljunaj stukanĝeloj de Raffaello da Montelupo, komisiita fare de Paŭlo la 3-a.

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ponto Sankta Anĝelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 399829
* GND: 4107091-4
* VIAF: 315161186
 |
**László Dobszay** [lAslO dobsai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dobszay László** estis hungara muzikhistoriisto, dirigento, altlerneja instruisto, membro de Academia Europaea.

László Dobszay  naskiĝis la 2-an de februaro 1935 en Szeged. Li mortis la 26-an de aŭgusto 2011 en Budapeŝto.

Biografio
---------

László Dobszay jam ekde 1947 li studis en Muzikakademio Franz Liszt, kie li lernis ekzemple de Zoltán Kodály. Li ricevis diplomon en 1957, sed li akiris ankaŭ pedagogian diplomon en Universitato de Budapeŝto en 1959. Ekde 1956 li instruis, ekde 1966 jam en la menciita muzikakademio. En 1970 li fondis koruson, kiun kune kun aliaj li dirigentis. En 1975 li kandidatiĝis, en 1990 li estis nomumita katedrestro, post 2 jaroj universitata profesoro. En 2003 li doktoriĝis. Li longe okupiĝis pri la gregoria ĉanto.

Li havis edzinon, kiu naskis 7 gefilojn. Li ricevis 6 premiojn inter 1984 kaj 2004.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A hangok világa I–VI.* (Mondo de la sonoj 1-6), (1964–1968)
* *Magyar zenetörténet* (Hungara muzikhistorio), (1984)
* *A gregorián ének kézikönyve* (Manlibro de la gregoria ĉanto), (1993)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Éva Lax

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2015-09-24 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 536509
* GND: 119295709
* LCCN: n84013304
* VIAF: 87554262
* ISNI: 0000 0001 1682 5283
* SUDOC: 085865826
* BNF: 13893324c
* MBA: 0041ceff-824b-4481-8f32-6efc6832a884
* NKC: jn19990210178
* BNE: XX1772104
 |
**La Mondo de Sofia**, ankaŭ konata kiel **La Ĝardeno de Sofia**, (norvege, *Sofies Verden*) estas libro de Jostein Gaarder, publikigita unuafoje en 1991. La libro estis originale verkita en la norvega, sed ĝin oni furore tradukis al pli ol 50 lingvoj. Nur en Germanio, pli ol 3 milionoj, kaj en la mondo ĉirkaŭ 40 milionoj da ekzempleroj estis venditaj.

La verko estas kaj romano kaj baza filozofia gvidilo. Ĝi havas ankaŭ temojn konservativajn kaj favorajn al Unuiĝintaj Nacioj. En 1999, la libro estis adaptita al kino, sed ĝi ne estis larĝe diskonigita ekster Norvegio. La filmon oni elsendis kiel televidan malgrandserion en Aŭstralio kaj Islando. Ĝi estis adaptita de Learn Technologies al komputila ludo en 1998. En Japanio, ĝi estis transdonata kiel radiodramo de la elsendanto de NHK-FM en 1995.

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

La libro konsistas baze en dialogo inter la ĉefrolulo Sofia Amundsen, kiu estas preskaŭ 15-jaraĝa, kaj mistera viro nomita Alberto Knox. Kune, ili partoprenas lecionojn kaj aventurojn, kiuj okazas en pli kaj pli stranga kaj eksterordinara intrigo.

Listo de filozofoj kaj filozofiaj epokoj
----------------------------------------

Ĉi tio estas kronologia listo de filozofoj kaj filozofiaj epokoj rakontitaj en la enhavo de la libro.

* Mitoj
* Naturaj filozofoj
* Demokrito
* Erasmo de Roterdamo
* Sokrato
* Platono
* Aristotelo
* Helenismo
* Mezepoko
* Renesanca
* Baroko
* René Descartes
* Baruĥ Spinozo
* John Locke
* Jean-Jacques Rousseau
* David Hume
* George Berkeley
* Klerismo
* Immanuel Kant
* Romantikismo
* Georg Wilhelm Friedrich Hegel
* Søren Kierkegaard
* Karl Marx
* Charles Darwin
* Sigmund Freud
* Jean-Paul Sartre
* Simone de Beauvoir
**Gerald Vincent BULL** (9-an de marto 1928 en Ontario, Kanado; 22-an de marto 1990 en Bruselo, Belgio) estis inĝeniero, kiu estis konata pro laboro pri kanonegoj.

Li esploris en la 1950-aj jaroj aerodinamikon de raketoj en Kanado. Poste li laboris en Usono en projekto, kiu celis pafi satelitojn en la orbiton, per kanonegoj (High Altitude Research Project). Li atingis tubfinan rapidon de 3600 m/s, kontraŭ la originala rapido de ĉirkaŭ 825 m/s. La pafalto atingis ĉirkaŭ 100 km. Tion li atingis per budĝeto de 10 milionoj da USD. La rapido ne sufiĉis por la kosma rapido de 7.900 m/s.

Post la fortiro de la ŝtataj monapogoj, Bull eklaboris eksterlande kaj evoluigis en la 1970-aj jaroj por la sud-afrika armeo la kanonon G-5 155 mm kun atingopovo de 41 km.

Projekto Babilono
-----------------

Por plu labori pri la ŝatata temo, Bull akceptis laboron en Irako por konstrui gigantan raketon, similan al la iama germana V-3-kanono. Ĝi devontus atingi Israelon.

Li celis la kalibron de 35 cm kaj longon de ĉirkaŭ 46 m, elpafan lokon en la Ĝabal Hamrajn-monto (ĉ. 200 km norde de Bagdad).

La projekto malsukcesis pro agado de la brita sekreta servo, kiu obstaklis liveron de la kanon-eroj. Plua projekto estis konstruo de superkanono (kalibro 1000 mm), por pafi ĝis 600 kg en la orbiton aŭ eksplodaĵon ĝis distanco d maks. 1000 km. Oni celis misfunkciigi satelitojn per restaĵoj de eksploditaj eroj.

Murdo
-----

Li estis murdita la 22-an de marto 1990 antaŭ pordo de sia loĝejo en Bruselo per kvin pafoj en la nukon. La murdistoj neniam iĝis konataj, oni supozas Mosadon malantaŭ la afero.

Ok semajnojn post murdo de Bull, la brita dogana ofico malebligis eksporton de la lastaj necesaj tubelementoj. Post la unua golfa milito, la nekompleta kanono estis dismuntita en 1991.

La afero estis filmigita en *Doomsday Gun* de 1994.

* Kategorio Gerald Bull en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 244281
* GND: 119045990
* LCCN: n88271639
* VIAF: 18023154
* ISNI: 0000 0001 0957 4033
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Natalja Gonĉarova. |

**Natalja Nikolajevna Gonĉarova** (ruse *Наталья Николаевна Гончарова*) (naskiĝis la  8-an de septembro 1812(nun 1812-09-08), mortis la 26-an de novembro 1863) estis la edzino (nome **Natalja Puŝkina**) de poeto kaj verkisto Aleksandr Puŝkin de 1831 ĝis 1837, kaj patrino de liaj kvar infanoj.

Ĉirkaŭ 1828, Puŝkin renkontiĝis kun Natalja Nikolajevna Gonĉarova, tiam nur 16-jaraĝa kaj unu el plej famaj belulinoj de Moskvo. Post multa dubado, Natalja jam 18-jaraĝa akceptis edziĝproponon el Puŝkin en Aprilo 1830, sed ne antaŭ ŝi ricevu sekurecon, ke la carista registaro ne havas intencon persekuti la libereceman poeton. Poste, Puŝkin kaj Natalja iĝis oftuloj de la kortega societo. Ili oficiale engaĝiĝis la 6an de Majo 1830, kaj eĉ sendis nuptinvitojn. Puŝkin veturis en la bienon de sia patro Boldino (provinco de Niĵnij Novgorod) por preparoj al nuptofesto, tamen pro ĥolera kvaranteno estis devigita resti tie dum tri monatoj. Tiu **Boldina aŭtuno** estis plej fruktodona por lia kreado. La nupto, prokrastita unu jaron, okazis en la 18a de Februaro 1831 (malnovstile) en la Granda Preĝejo de Ĉieliro ĉe la strato Bolŝaja Nikickaja en Moskvo. 

Kiam la caro havigis al Puŝkin la plej malaltan kortegan titolon, nome Kamerĉambelano, la poeto koleriĝis, sentante, ke la caro intencis humiligi lin sugestante, ke Puŝkin estas akceptita en la kortego ne pro siaj propraj meritoj, sed nur pro tio ke lia edzino, kiu ja havis multajn admirantojn inklude la caron mem, povu propre partopreni en la kortegaj baloj. La geedzeco de Puŝkin kun Gonĉarova estis tre feliĉa, sed la karaktera amindumemo kaj frivoleco de Natalja rezultos en almorta duelo post sep jaroj, ĉar Puŝkin havis tre ardan ĵaluzan temperamenton. Vintre 1837 Puŝkin akre konfliktis kun franca oficiro Georges d'Anthès. Fakte jam aŭtune 1836, Puŝkin devis fronti skandalajn onidirojn, ke lia edzino estas en amafero. La pistolduelo kun d'Anthès okazis la 27an de Januaro (8a de Februaro) 1837 ĉe la Ĉjornaja rivero (Nigra rivero). D'Anthès pafis la unua, draste vundante Puŝkin-on; la kuglo eniris en lia ripo kaj penetris la ventron. D'Anthès estis nur malgrave vundita en la dekstra brako per la pafo de Puŝkin. Du tagojn poste, nome la 29a de Januaro (10a de Februaro) je la 14:45, Puŝkin mortis pro peritoneito. 

Natalja reedziniĝis en 1844 kun rusa generalo Pjotr Petroviĉ Lanskoj. Ŝi naskis al li tri filinojn.

Notoj
-----

1. ↑  Pushkin, Aleksandr Sergeevich.  (1998) *Tales of Belkin and Other Prose Writings*. London: Penguin Books, p. X. ISBN 0-14-044675-3.

* Kategorio Natalja Nikolajevna Gonĉarova en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**László Cserépy** [lAslO ĉerEpi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Cserépy László** estis hungara reĝisoro, scenaristo, aktoro, filmomuntisto, rakontanto. Lia parenco estis Arzén Cserépy.

László Cserépy  naskiĝis la 29-an de decembro 1907 en Budapeŝto, li mortis la 1-an de aŭgusto 1956 en Toronto (Kanado.

Biografio
---------

László Cserépy akiris diplomon en Reĝa Teatra Akademio en 1929, poste li estis membro de la Nacia Teatro (Budapeŝto) ĝis 1932. Li okupiĝis ankaŭ pri filmoj, li lernis filmoreĝisoradon en Berlino. Ekde 1931 li estis unu el la rakontantoj de la kinoĵurnalo, ekde 1938 li kreis mallongajn filmojn, post 2 jaroj ankaŭ longajn filmojn. Depost la 2-a mondmilito la politiko malpermesis lin estis reĝisoro, tial li disidis.

Li havis edzinon ekde 1938, kiu naskis 3 gefilojn en 1939, 1941 kaj 1947.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* William Shakespeare: La gajaj edzinoj de Windsor - Nym
* Ernő Szép: *Azra* - ĉefeŭnuko
* Ferenc Herczeg: Júlia Szendrey - S-ro Balázs

Elektitaj filmaj reĝisoraĵoj
----------------------------

* *Magyar textilipar* (1938, ankaŭ scenaristo)
* *Lelki klinika* (1942, ankaŭ scenaristo)
* *A látszat csal* (1943)

Elektitaj scenarlibroj
----------------------

* *Kelet felé* (1940)
* *A harmincadik* (1942, kun aliaj)
* *Az első* (1944, kun aliaj)

Elektitaj filmomuntistaj laboroj
--------------------------------

* *Észak felé* (1938)
* *Hazafelé* (1940)
* *Idegen utakon* (1944)

Elektitaj rakontantaj laboroj en kinoĵurnalo
--------------------------------------------

* *Autóval a Kárpátalján* (1939)
* *Dél-Dobrudzsa újra bolgár* (1940)
* *Árnyékban* (1941)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
La **geotekstiloj** estas ĝenerale tekstilo farita per sintezaj materialoj, uzataj en konstruado, publikaj vorkoj kaj agrikulturo.
Ĝi konsistas el teksaĵo aŭ feltaĵo, kiu estas permeabla al fluaĵoj (ĉefe akvo de pluvo) uzitaj inter diverstipaj grundoj.

Specoj
------

Ekzemplo pri uzo de biodisiĝiva geotekstilo .
En la sintezaj produktoj, estas du grandaj familioj : la teksaĵoj kaj la feltaĵoj (=netekstaĵo) .
Ekzistas la nadlitaj feltaĵoj kaj termoligitaj feltaĵoj.

Teknikaĵoj
----------

Tiuj ĉi-produktoj ekzistas en diversaj larĝecoj, longecoj kaj dikecoj ; laù la teknikaj bezonoj :

* maso (« pezo » en g/m2) ;
* Rezisto  ;
* Elasteclimo ;
* Permeableco;
* Poreco.

Uzoj
----

Geotekstilaj antivegetaj ruloj por fervojoj.
Metado de geotekstilo sur strato en Sudafriko.
La uzeblecoj estas multaj :

* protekto de drenado aŭ de konstruaĵo  ; La geotekstilo malpermesas la sedimentigo de sableroj, maldikaj elementoj en la drenaĵo
* filtrado  ;
* disigo de materialoj ; En tiu kazo la geotekstilo kreas permeablan barilon inter la ekzistanta natura grundo kaj aldonita grundo. Tiu barilo lasas flui akvon sed malpermesas sableroj kaj maldikaj pecetoj de natura grundo migri al aldonita grundo ;
* grundo de stratoj ;
* protekto kontraŭ nadlado ;
* barilo kontraŭ vegetalaj radikoj ;
* ktp .

* Kategorio Geotekstilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 739053
 |
**Élise DEROCHE** (naskiĝis la 22-an de aŭgusto 1882 en Parizo, mortis la 18-an de julio 1919 en Le Crotoy, departemento Somme) estis franca aktorino kaj la unua diplomita aviadistino en la mondo.

Avida je gloro, ŝi elektis la scenejan nomon "baronne (baronino) Raymonde de Laroche", kiun ŝi opiniis pli brila kaj prestiĝa por teatro. Kiam aperis la unuaj aviadiloj, ŝi decidis flugi kaj obstinis en la afero. Ŝi komencis sub la gvidado de la franca pioniro de aviado en:Charles Voisin. La 22-an de oktobro 1909, ŝi sukcesis 300-metran flugon en Châlons-sur-Marne (nun Châlons-en-Champagne) kaj 7-kilometran la sekvantan tagon.

De tiam ŝi forlasis la teatron por aviado. La 17-an de marto 1910, ŝi fariĝis la unua virino ricevinta diplomon de pilotado (Diplomo n° 36 de la Aero-Klubo de Francio (Aéro-Club de France). La 8-an de julio 1910 ŝi partoprenis en Reims en la "Premio de Damoj" (Prix des Dames), kie ŝia aviadilo kraŝis sur la flugterenon. Post konvalesko, pro gravaj vundoj, ŝi partoprenis en multaj aeraj festoj, i.a. en Heliopolis, Budapeŝto, Rouen, Sankt-Peterburgo. La 26-an de septembro 1912, ŝi estis vundita en Belleville-sur-Saône, pro akcidento en kiu mortis Charles Voisin. En 1913 ŝi ricevis la Pokalon Femina por longdistancaj virinaj flugoj. En 1918 ŝi atingis virinajn rekordojn de distanco (323 km) kaj alteco (4800 m). La "birdo-virino" akcidente mortis okaze de provflugo sur nova aeroplano la 18-an de julio 1919 sur la flugtereno de Crotoy.

Bibliografio
------------

* *Les Français du Ciel, dictionnaire historique* (La francoj de la ĉielo), sub direktado de Lucien Robineau, *Académie Nationale de l'Air et de l'Espace* (Akademio de la Aero kaj Spaco). Parizo: eld. Cherche Midi. 2005. ISBN 2-74910-415-7
* *Elisa Deroche alias Raymonde de Laroche,* Enrico Grassani, *Editoriale Delfino, Milano 2015,* ISBN 978-88-97323-46-4.

Omaĝe al Raymonde de Laroche
----------------------------

Publikaj vojoj kaj konstruaĵoj de Francio ricevis ŝian nomon, i.a.:

* sub ŝia pilota nomo Raymonde de Laroche
	+ aleo (Allée) Raymonde de Laroche en Meyzieu) (departemento Rhône (departemento)
* sub ŝia aktora nomo Élise Deroche
	+ sakstrato (Impasse) Élise Deroche fr:Crolles (departemento Isère)
	+ avenuo (Avenue) Élise Deroche La Baule-Escoublac (departemento Loire-Atlantique)
	+ avenuo (Avenue) Élise Deroche, fr:Mondorf-les-Bains, fr:Remich, fr:Grevenmacher, Luksemburgo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Élise Deroche en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Élise Deroche en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* france Filmeto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 263473
* GND: 1111042217
* VIAF: 166227773
* ISNI: 0000 0001 1373 1118
* BNF: 16254105b
 |
**James Douglas Muir** "**Jay**" **Leno** (naskiĝis la 28-a de aprilo 1950 en Nov-Rochelle, Nov-Jorkio) estas konata usona komikisto kaj televida moderigisto.

Leno estas filo de skota patrino kaj itala patro. Li plenkreskiĝis en Andover, diplomitiĝis en 1973 en Emmerson College pri parolterapio. Li havas mildan disleksion.

Leno komencis sian karieron en malgrandaj novjorkaj komedi-kluboj, kie li havis 8-10 prezentojn en unu vespero tiel rimarkis ĝin eĉ la televido.

Li havis plurajn ludojn kun David Letterman (*The Late Show with David Letterman*) kaj Johnny Carson (*The Tonight Show*) kaj ĉar li iĝis tre populara inter la spektantoj, NBC decidis igi lin posteulo de Carson. Ekde ties adiaŭo en 1992, gvidas Leno la *Tonight Show*, la plej malnovan malfrunoktan prezentadon (’’Late Night Show’’) de la mondo.

Ĉe la luktoprezentado de "WCW Road Wild 1998" li luktis kun Kevin Eubanks kaj Diamond Dallas Page kontraŭ Hulk Hogan kaj WCW-prezidanto Eric Bischoff.

La 27-an de septembro de 2004, je la 50-jara ekzisto de *Tonight Show*, Leno sciigis, ke li forlasos la televidan programon en 2009 kaj ekde tiam la programon plugvidos Conan O'Brien. Post lia foriro de *Tonight* en la printempo de 2009, NBC donis al Leno novan programon je pli frua horo, *The Jay Leno Show* ("La Jay Leno Programo"), kiu komenciĝis je la 14-a de septembro 2009.

Kvankam *The Jay Leno Show* estis profitiga programo, kritikistoj ne estis aŭspiciaj, kaj la membrostacioj de NBC estis malĝojaj pro la malbona efiko super la spektantaro de lokaj novaĵprogramoj. La programo finiĝis je la 11-a de februaro 2010, kaj je 1-a de marto, Leno revenis al *The Tonight Show*, anstataŭanta Conan O'Brien kiel moderigisto. La reveno de Leno al *Tonight* estis la rezultato de malsimplaj kaj (laŭ mecenatoj de O'Brien kaj O'Brien mem) polemikaj manovroj de la NBC-a estraro.

En la juĝproceso kontraŭ Michael Jackson en 2005, Leno estis atestanto de la defendo.

Leno estas konata internacie kiel ŝatanto kaj hobi-kolektanto de la oldtimer-oj (oldtajmeroj, oldmobiloj), aktuale supersportajn veturilojn kaj motorciklojn. Laŭ listo, eldonita en aprilo de 2006, li havas 84 aŭtomobilojn kaj 73 motorciklojn.

La motorcikla firmao Orange County Choppers konstruis por li motorciklon, bazitan je *Brough Superior* el la jaro 1939.

* Jay Leno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Jay Leno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 194359
* GND: 119128594
* LCCN: n88179392
* VIAF: 79411865
* ISNI: 0000 0000 5852 1352
* LIBRIS: 382932
* SUDOC: 252364775
* MBA: 5579c8b1-ae02-4983-aeef-aed1f56ca5d6
* NKC: pna20201094301
 |
La pasaĝerejo
La **flughaveno Gran Canaria**, hispane **aeropuerto de Gran Canaria**, estas internacia flughaveno sur la hispana insulo Gran Canaria. Ĝi situas oriente sur la insulo, en areoj de la municipoj Telde kaj Ingenio, proksime de la marbordo, kaj estas ligita per la aŭtovojo GC-1 al la ĉefurbo Las Palmas 18 km norde kaj la turismaj centroj sude.

Ĝi servas al la inter-insula trafiko de la Kanarioj kaj precipe al turismo. En 2009 ĝi traktis 9.155.665 pasaĝerojn per 101.557 aviadilmanovroj (alvenoj/foriroj). Ĉirkaŭ sesono de la trafiko estas inter-insula.

La flughaveno estas uzata ankaŭ por armeaj aviadiloj (*Base Aérea de Gando*); unu el la du kurejoj servas precipe por ili. Pro la malgranda distanco inter la du kurejoj eblas nur alterna uzo.

Incidentoj
----------

La 18-an de julio 1936 de la flughaveno ekiris aviadilo, kiu portis Franciscon Franco al kontinenta Hispanio. Per tio komenciĝis la Hispana Enlanda Milito.

La 27-an de marto 1977 en la flughaveno eksplodis bombo metita de lokaj aŭtonomiemuloj. Pro tio oni fermis la flughavenon kaj transdirektis ĉiujn alvenantajn aviadilojn al la flughaveno Los Rodeos sur la najbara insulo Tenerifo. La granda trafiko tie estis unu el la kaŭzoj de kolizio inter nederlanda kaj usona aviadiloj.

* Flughaveno Gran Canaria en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Flughaveno Gran Canaria en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Fingal en Irlando (malhela verda)
**Fingal** (*Fine Gall* en la irlanda, signifas "fremda tribo") estas administra *county* (graflando) de Irlando, formita en 1994 el la historia graflando Dublino.

La historia graflando de Dublin estas tiel granda, ke oni administre disigis ĝin je 4 municipoj, unu por la urbocentro kaj la aliaj por la ĉirkaŭaĵoj. Fingal estas unu el tiuj. Ĝi konsistas el kelkaj malgrandaj urboj kaj havas ĉirkaŭ 300 000 loĝantojn.

La originala nomo devenas de la malnova gaela *Fionn Gall* kiu signifas "justaj fremduloj". Fingal, laŭ la kelta epopeo, estas la salmo de scio, kiun la druido Fingol provas kapti senĉese. La tago, kiam li kaptas ĝin, lia disĉiplo, kaj estonta finna reĝo de Irlando , estas makulita per graso de la fiŝo, kiu estas rostita.

Salmo de Scio, skulptaĵo en Belfast. La fiŝo estas reprezento de saĝeco, Ĉar tiu fiŝo posedus ĉiujn sciojn de la mondo, ĝi ankaŭ estus pli saĝa ol la homo.maldekstra

### Esperanto

David Healy, esperantisto kaj politikisto de la irlanda Verda Partio (*Green Party*), estas de duonjaro urbestro de Fingal (2020), unu el la kvar municipoj kiuj konsistigas Dublinon. La municipa konsilio havas 40 membrojn el 7 partioj (kaj kelkaj membroj ne apartenas al ajna partio).

Heraldiko
---------

La heraldiko por Fingal tekstas "*Flúirse Talaimh is Mara*" kiu signifas "Abundo de Tero kaj Akvo". La devizo reflektas la fortajn agrikulturajn kaj fiŝbredajn ligojn asociitajn al la areo. Ĝi ankaŭ havas vikingan ŝipon, kiu reprezentas la alvenon de la skandinavianoj en Fingal, kie ili integriĝis kun la ekzistantaj irlandanoj.

Ekonomio
--------

Fingal estas la ĉefa hortikultura regiono de Irlando, produktante 50% de la tuta nacia legomproduktado kaj 75% de la forceja kultivado en la lando. Tamen produktadaj regionoj frontas grandan premon de aliaj evoluoj kaj kamparaj urboj fariĝas dormejoj por la urbo Dublino.

Howth Harbour estas la plej granda fiŝkapta haveno sur la Orienta marbordo kaj la kvina plej granda en la lando.

La Instituto pri Teknologio, Blanchardstown kaj la Internacia Flughaveno de Dublino situas ene de la graflando.

Bildaro
-------

* Balbriggan - Kastelo ArdgillanBalbriggan - Kastelo Ardgillan
* Kastelo MalahideKastelo Malahide
* Elvido sur insulo (Ireland's Eye) ekde la haveno HowthElvido sur insulo (Ireland's Eye) ekde la haveno Howth
* Fingal County Hall, SwordsFingal County Hall, Swords

Vidu ankaŭ
----------

* Herzberg am Harz, Esperanto-urbo
* Mazara del Vallo, Italio

Eksteraj ligiloj
----------------

* (en) Fingal - Municipa Konsilio
* (en) Fingal - portala retejo

Referencoj
----------

1. 1 2 3  (eo) Robert Nielsen, Esperantista urbestro volas verdigi la municipon, Libera Folio, la 30-an de novembro 2020.
2. 1 2  (en) Roderick W. McDonald: "*Outsiders, Vikings, and Merchants: the context dependency of the Gall-Ghàidheil in medieval Ireland and Scotland*". En: Journal of the Australian Early Medieval Association, jarkolekto 2015, Vol. 11, p.. 67

* Kategorio Fingal (Irlando) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 709298
* GND: 7848708-0
* LCCN: n98082962
* VIAF: 152625581
 |
Flughaveno Guaymaral frumatene.
La **Flughaveno Guaymaral** [gŭajmaRAL] aŭ en hispana oficiale *Aeropuerto Guaymaral Flaminio Suárez Camacho* (kodgo IATA: GYM, kodo OACI: SKGY) estas la duaranga flughaveno de la ĉefurbo Bogoto, Kolombio, situa norde en la bogfota *localidad* Suba kaj ĝi limas kun la municipo Chía [ĈIa]. La flughaveno ĉefe funkciigas la ĝeneralan aviadon de la landa ĉefurbo nur de kategorio A kaj B (pro la limigo de la Internacia Flughaveno El Dorado por unumotoraj aviadiloj), kaj ĝi funkcias nur laŭ la regularo de laŭvida flugado VFR. Tiu flughaveno okupas la duan lokon en ĉiutagaj operacioj (elflugoj, surterigoj kaj urĝoj) de la lando kun averaĝo de 250 ĉiutagaj operacioj, superite nur de la Flughaveno El Dorado. Ĝi estas la bazo por privataj kaj komercaj aviadiloj, krom estis la bazo por la lernejoj por instruado al pilotoj kiel Aeroandes, Adevia kaj la Aeroclub de Colombia.

Ĝi funkcias ankaŭ kiel la bazo kontraŭdroga de la Nacia Polico de Kolombio, kie troviĝas la bazoj por la helikopteroj UH-60 kaj Bell 212. Tie troviĝas ankaŭ la bazoj de AvioCharter kaj AvioPartes, Aeroclub de Colombia, Aeroandes, Sicher Helicopters, kaj, pli ĵuse de Helistar de Aviación.

La liverado de fuelo estas havigita de Globe Air Fuel kaj Energizar Aviación, per tipo JET A-1 kaj 100/130 por la diversaj tipoj de aeronavoj kiuj funkcias en tiu aerodromo.

La dimanĉojn estas glisiloj kaj ultramalpeziloj en tiu zono de Bogoto kiuj funkcias en la ĉirkaŭoj de la ATZ de la flughaveno kaj/aŭ en ties trejnzonoj.

* Kategorio Flughaveno Guaymaral en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Koordinatoj: 50° 37′ 14″ N 14° 44′ 17″ O﻿ / ﻿50.62056 °N, 14.73806 °O﻿ / 50.62056; 14.73806 (mapo)

**Flughaveno Hradčany** (germane: *Kummer*) estas eksa soldata flughaveno en armea ekzerca spaco Ralsko en katastra teritorio Hradčany en distrikto Česká Lípa en Regiono Liberec, de la municipo Hradčany malproksima netuta 1 km. La alteriga vojo estas longa 2 500 m. La areo de la flughaveno etendiĝas inter du protektitaj teritorioj - inter Protektita pejzaĝa regiono Kokořínsko – Regiono de Mácha en sudo, al kies norda limo ĝi apudas, kaj naturmemorindaĵo Meandroj de Ploučnice ĉe Mimoň en nordo.

Historio
--------

La flughaveno ĉe municipo Hradčany (devennome Kummer) komencis estiĝadi jam fine de la jaro 1938, kiam estis tipita de soldata komisiono kiel tiel nomata Vualita flughaveno, do la flughaveno destinita por uzo dum ekzercado aŭ mobilizo. Ĝuste tiam estiĝis la unua, ankoraŭ herbeja vojo. Al la flughaveno kondukis el Mimoň fervoja branĉtrako. Fine de la dua mondmilito komencis la flughavenon uzi Luftwaffe, kiu planis signifan alikonstruon de la flughaveno. Sed tiuj ĉi planoj finiĝis en aprilo de 1945, kiam la hradĉana flughaveno estis dufoje bombatakita fare de aliancanoj. Ekde la jaro 1946 la hradĉana flughaveno estis uzata de la ĉeĥoslovaka armeo ĝis la jaro 1968. Spertis ĉi tie sian ekzercon post la jaro 1945 ankaŭ kelkaj estontaj israelaj aviadistoj. En la jaroj 1951 kaj 1954 estis konstruita betona vojo de la flughaveno. Post la jaro 1968 ĝis la jaro 1991 ĝi estis okupita de Soveta armeo. En la jaroj 1985 kaj 1986 okazis rekonstruo de la flughaveno. En ties kadro estis disvastigita la vojo de la flughaveno kaj konstruitaj starejoj de helikopteroj.

En la jaro 1993 oni ĉi filmis filmon Stalingrad, en la jaro 1999 ĉi tie okazis unu el jaroj de teknofestivalo CzechTek. En la jaro 2000 oni filmis ĉi tie filmon Tmavomodrý svět. Post la jaro 2000 ĝi estas de tempo al tempo uzata por motorciklistoj.

Rilataj artikoloj
-----------------

* Meza grupo de soldataroj
* Geoparko Ralsko

Pluaj fotoj
-----------

* Vido al la flughaveno el belvidejo HradčanyVido al la flughaveno el belvidejo Hradčany
* Atentigo ĉe ŝoseeto el PloužniceAtentigo ĉe ŝoseeto el Ploužnice
* Vido al hangarojVido al hangaroj
La emblemo de la flughaveno.
La **Flughaveno Erfurt-Weimar** (laŭ IATA-kodo: ERF) estas la internacia flughaveno de la ĉefurbo de Turingio 

Tramhaltejo antaŭ la flughaveno.
La aliloka flugkampo en Erfurto ĉe Roter Berg, 1928; maketo
Ĝi situas 5 km okcidente de la urbocentro kaj estas plejparte uzita por laŭsezonaj luflugoj.

Historio
--------

La unua surteriĝo de flugmaŝino en Erfurto estis en 1911 (inter Eislebener-strato kaj Ammertal-vojeto), tiu de zepelino en 1914. Jam en 1924 ekzistis la unua flugkampo erfurta, proksime de Ruĝa Monto, kiu oficiale malfermitis en la 11-a de majo 1925. En 1935 estis malfermita flugkampeto en la erfurta urboparto Bindersleben, kiu iĝis soveta militaerodromo post la Dua mondmilito. Sed sur la eksa flugkampo ĉe Ruĝa Monto okazis de la 29-a de majo ĝis la 3-a de junio ekspozicio agrikultura *(Reichsnährstandausstellung - 40. Reichsschau der Deutschen Landwirtschaftsgesellschaft)*.

En 1956 la flughaveno estis pretigita por publika uzo kaj la GDR-aviadilkompanio *Deutsche Lufthansa*, kiu kunfandiĝis kun *Interflug* en 1963, komencis regulajn flugojn. Celoj naciaj estis Berlin-Schönefeld, Dresden, Heringsdorf kaj Barth. La 10-an de aprilo 1980 la aertrafiko ĉesis pro petrola krizo. Poste estis ankoraŭ alteriĝoj de erfurtaj flugmaŝinoj en Budapeŝto, Varno, Burgas kaj Poprad. Intertempe oni flugis al Moskvo kaj Leningrado; post kelkaj semajnoj tio evidentiĝis esti neprofitiga kaj nerentabilitata.

En decembro 1995 oni anstataŭigis la malnovan flughavenan turon (de 1964) per nova turo. La nomo de la flughaveno estis ŝanĝita de *Flughafen Erfurt* al *Flughafen Erfurt-Weimar* en 2011, ĉar oni opinias ke tio estus pli bona surmerkatiga perspektivo, la aldono de la mencio de la goeta urbo Vajmaro.

Evoluo neklara
--------------

La flughaveno ankaŭ estis havinta servojn de la Flughaveno London Stansted danke al la irlanda avidadilkompanio Ryanair. Sed tio ĉesis la 19-an de januaro 2005 pro nova kunlaboro de la irlandanoj kun la flughaveno de Leipzig-Altenburg. En 2011 retiriĝis la kompanio Air Berlin.

Multaj kritikantoj substrekas, ke la konstruo de flughaveno estis antaŭ ĉio prestiĝa kaj multekosta projekto kaj ke ĝi ne povas uzi sian kapaciton. Lastatempe revenis espero pro la ambiciaj planoj de la kompanio *Germania*.

Tramvoja servo
--------------

Kun la etendaĵo de tramlinio 4  ĝis Bindersleben, nova haletjo estis malfermita antaŭ la flughaveno la 21-an de junio 2005. La tramoj forveturas ĉiun 10an-20an minuton kaj ligas la flughavenon kun la ĉefa fervoja stacidomo de Erfurt en 20 minutoj.

Subnotoj
--------

1. ↑  Pri la komenco de aviado en Erfurto
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑  [*rompita ligilo*]

Eksteraj ligiloj
----------------

* La retpaĝaro de la flughaveno. germane, angle

* Kategorio Flughaveno Erfurt-Weimar en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Premo de la maksimuma kondensiĝo de tavolgaso** estas balancita parametro de la fazaj transiroj de la tavola gasokondensata sistemo, ĉe kiu ĉesas kondensiĝo kaj dum plua malaltiĝo de tavolpremo okazas vaporiĝo de la sedimentiĝinta en la tavolo nestabila kondensato.

Tiu ĉi premo dependas de mola frakcio C5H12 + superaj en tavolgaso kaj de la mola koncentriteco de la metanaj hidrokarbonoj en la grupa enhavo de la kondensato. Por tavolgasoj kun malgranda enhavo de C5H12 + superaj tiu ĉi premo egalas al 6 ĝis 6,5 Mpa. Se la enhavo superas 4 %, do la premo ankaŭ superas 10 Mpa. Ju pli alta estas enhavo de la parafinaj hidrokarbonoj, des malpli alta estas tiu premo ĉe la sama eventuala enhavo de la kondensato.

Oni difinas tiun premon eksperimente per la aparatoj de la faza ekvilibro PVT. Ĝi gravas por regi la transportadon de la gaso laŭ la ĉefaj gasduktoj. Por la gasduktoj kun premo 7,5 Mpa oni preparas la gason ĉe la premoj 8 ĝis 11,5 Mpa kio por iuj tavolgasoj superas la premon de la maksimuma kondensiĝo. Do se la gasopremo iĝos malpli alta ol la premo de la maksimuma kondensiĝo, okazos aldona kondensiĝo de la hidrokarbonoj.

Literaturo
----------

* Гриценко, И. А..  [2004] Р. И. Вяхирев: *Давление максимальной конденсации // Российская газовая энциклопедия* (ruse). Москва: Большая Российская энциклопедия, p. 150. ISBN 5-85270-327-3.

Vidu ankaŭ
----------

* Ekkondensiĝa premo
w1

La **Flughaveno Berlino-Tegel** „Otto Lilienthal" (IATA-kodo: **TXL**, ICAO-kodo **EDDT**) estas la pli granda el la du nun funkciantaj flughavenoj en la metropola regiono de Berlino kaj la sola situanta ene de la urbolimoj. En la jaro 2008 uzis ĝin 14.180.084 pasaĝeroj, kaj aldone 28.427 tunoj da kargo estis transportitaj pere de ĝi.

Situo
-----

situo de la berlinaj flughavenoj
La flughaveno Tegel situas ok kilometrojn nordokcidente de la urbocentro en la urbodistrikto Reinickendorf (konkrete en ties kvartalo Tegel). La ĉefa aŭtovojo al la flughaveno tamen situas en la najbara urbodistrikto Charlottenburg-Wilmersdorf. La flughaveno situas 37 metrojn super la marnivelo.

La flughaveno bone atingeblas per pluraj urbaj aŭtobusaj linioj (linioj X9, TXL, 109 kaj 128). La proksima aŭtoŝoseo 111 estas ligita al la flughavenaj terminaloj, la aŭtoŝoseo mem tunele pasas sub la flughavena areo.

Historio
--------

La flughavena areo ĝis la 19-a jarcento servis kiel ĉasejo por la nobeloj kaj altrangaj politikaj funkciuloj de Prusio kaj ekde 1871 ankaŭ de la Germana Imperiestra Regno. Komence de la 20-a jarcento tie instaliĝis stacio por aerŝipoj, grandparte armee uzata. Post la fino de la Unua Mondmilito laŭ la traktato de Versailles Germanio ne rajtis havi aerarmeon, kaj oni malinstalis la konstruaĵojn. En 1930 sur la areo instaliĝis eksperimentejo pri raketoj, kaj dum la Dua Mondmilito tie trejniĝis soldatoj en la uzo de kontraŭaviadilaj kanonoj.

Dum la sovetunia Blokado de okcidenta Berlino de la 24-a de junio 1948 ĝis la 12-a de majo 1949, la armeoj de Francio kaj Usono en la promilite tute detruita areo ene de 90 tagoj konstruis novan flughavenon, kiu iĝis la ĉefa trafika nodopunkto de la Berlina aerponto. Post la fino de tiu kriza periodo de la Malvarma Milito, la teritorio iĝis la precipe uzata civila flughaveno de la metropolo okcidenta Berlino. La pli urbocentre situiĝanta, pli malnova flughaveno Berlino-Tempelhof, inter la jaroj 1945 kaj 1990 estis usona armea flughaveno, sed ĝis la jaro 1975 ankaŭ akceptis civilajn aviadilojn - ekde tiam ĉiuj grandaj civilaj aviadiloj survoje al Okcidenta Berlino celis nur al la flughaveno Berlino Tegel.

skulptaĵo de Otto Lilienthal, je kiu nun nomatas la flughaveno, sur ties teritorio
Post la reunuiĝo de Germanio kaj samtempa reunuiĝo de la urbo Berlino, por ĉiuj aviadiloj survoje de kaj al Berlino ankaŭ uzeblis la antaŭa flughaveno de orienta Berlino, nomata flughaveno Berlino-Schönefeld, malmultajn kilometrojn ekster la urbolimoj sudoriente de Berlino. La flughaveno Berlino-Tempelhof en 2008 definitive fermiĝis, kaj iuj planoj ankaŭ antaŭvidas iam estontece fermi la flughavenon en Tegel, dum oni pliampleksigus la flughavenon de Schönefeld ĝis flughavenego. Tamen tiaj planoj ankoraŭ neniel konkretas.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Flughaveno Berlino-Tegel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Flughaveno Berlino-Tegel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala retejo de la berlinaj flughavenoj
**Puente del Congosto** estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia partio de Béjar. *Puente del Congosto* estas kuntiriĝo de *Puente del Arco Angosto*, tio estas *Ponto de la Mallarĝa Arko*.

Ponto, kiu nomas la vilaĝon (fakte antaŭulo).
Kastelo.
Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Puente del Congosto kaj Bercimuelle, okupas totalan areon de 34,04 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 227 loĝantojn. Ĝi perdis 600 loĝantojn dum la 20-a jarcento.

Puente del Congosto limas kun la loĝlokoj Cespedosa de Tormes, Gallegos de Solmirón, Navamorales, Santibáñez de Béjar kaj El Tejado —apartenantaj al la provinco Salamanko— kaj kun Medinilla kaj Narrillos del Álamo —apartenantaj al la provinco Ávila-.

Estas mezepokaj ponto kaj kastelo, kaj preĝejo de la 16-a jarcento.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 752314
* VIAF: 316734632
 |
La Nordamerikaj Grandaj Ebenaĵoj kovras multe de centra Usono, partojn de Kanado kaj de Meksiko. La 100a okcidenta meridiano estas markita per la ruĝa linio.
La Nordamerikaj Grandaj Ebenaĵoj kiel difinita de la Centro por la Grandaj Ebenaĵoj de la Universitato de Nebraska-Lincoln.
La **Nordamerikaj Grandaj Ebenaĵoj** estas nomo uzata por la ampleksa etendo de herbejoj kaj stepoj kiuj situas okcidente de la Rivero Misisipo kaj oriente de la Roka Montaro en Usono kaj Kanado. Tiu areo kovras partojn de la Usonaj ŝtatoj nome Koloradio, Kansaso, Montano, Nebrasko, Nov-Meksiko, Norda Dakoto, Oklahomo, Suda Dakoto, Teksaso kaj Vajomingo, kaj la kanadajn provincojn nome Alberto, Manitobo kaj Saskaĉevano kaj iome en Meksikio. En Kanado la termino *prairie* (herbejo) estas pli komuna ol ebenaĵo, kaj tiu regiono estas konata kiel Herbejaj Provincoj aŭ simple la "Prairies".

La regiono estas ĉirkaŭ **800 km larĝa** el oriento okcidenten kaj **3 200 km longa** el nordo suden. Multo de tiu regiono estis hejmo de la aroj de Amerika bizono ĝis kiam ili estis troĉasitaj ĝis preskaŭ formorto dum meza kaj malfrua 19-a jarcento. Ĝi havas areon de ĉirkaŭ 1 300 000 km².

Vidu ankaŭ
----------

* Centra Birdovojo
* Polvosekego
* Preriindianoj
* Prerio
* Kanadaj Prerioj

* Kategorio Nordamerikaj Grandaj Ebenaĵoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 283053
* GND: 4072020-2
* LCCN: sh85056998
* VIAF: 235918044
* LIBRIS: 305213
* NKC: ge453115
 |
**Puerto Seguro** estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia teritorio de Ciudad Rodrigo. *Puerto Seguro* estas tradukebla al *Sekura Montopasejo*.

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 29,38 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 62 loĝantojn. Ĝi perdis 700 loĝantojn dum la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj.

Limas kun loĝlokoj La Bouza, Ahigal de los Aceiteros, San Felices de los Gallegos, Aldea del Obispo kaj Villar de Ciervo. La municipa teritorio estas en la Natura Parko Arribes del Duero.

Ĝi fondiĝis en la 12-a jarcento. En postaj jarcentoj suferis pro militoj kun najbara Portugalio kaj dum la Hispana Milito de Sendependigo. 

La tradiciaj agrikulturo kaj brutobredado lastatempe iom dekadencis.

La urbestro estas de dekstra partio PP.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Salamanko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 752655
* LCCN: no2004065915
* VIAF: 152795901
 |
**Mamuloĥio** estas formo de zooĥorio, kie precipe mamuloj zorgas pri la divastigo de la planta semo.

formoj de la disvastigo
-----------------------

### Epiĥorio

Epiĥorio estas la disvastigo sur la alkroĉado de la semoj al la ekstera surfaco de la besto. Ĉe mamuloj tio okazas ĉe la pelto. La semoj havas kontraŭhokoj per kio la semo fiksiĝas ĉ la pelto. Tiuj plantoj nomiĝas *bestdisigantoj*.

### Endozooĥorio

Ĉe Endozooĥorio la semoj estas manĝataj kaj pasas la digestaparaton de la bestoj.

Male al la birdoĥorio la koloroj nur ludas sekundaran rolon, anstataŭe gravas odoron, kiu logas la bestojn. Ankaŭ la fruktoj estas pli grandaj kaj apenaŭ povas esti manĝataj de birdoj. Gravas ankaŭ la falo de la maturaj fruktoj ĉe arboj. Ili povas pli facile est manĝataj. Vintrostarantoj, kiuj ekzistas ĉe plantoj, kiuj uzas birdoĥorio praktike ne ekzistas.

Signifo
-------

Multaj fruktoj uzas mamulĥorion, ekzemple pomoj, piroj kaj cidonioj. Alikaze multaj bestoj bezonas tiun nutraĵon, ekzemple aproj.
***Man-ĉe-mane*** (originale *Mãos dadas*, en la portugala) estas poeziaĵo de la brazila poeto Carlos Drummond de Andrade. Tiu poeziaĵo aperis unuafoje en la libro *Sentimento do mundo* ("Sento de la mondo"), eldonita en 1940. Ĝi aperis en Esperanto sub la titolo "Man-ĉe-mane", tradukita de Rafael Lins, en la revuo Momenton!, oficiala organo de la Brazila Esperantista Junulara Organizo (BEJO).

Analizo
-------

En "Man-ĉe-mane" Carlos Drummond de Andrande ne atentas pri personaj temoj, kiuj en la poeziaĵoj estas reprezentataj i.a. de la versoj "Mi ne estos kantanto pri virino, pri rakonto / Mi ne mencios suspirojn je vesperiĝo, pejzaĝon videbla tra fenestro", per kiuj la poeto formetas la rigardadan lirikismon kaj la romantikan skapismon. Per versoj, kiaj "Mi ne disdonos dormodrogojn nek leterojn de memmortigintoj" li ankaŭ montras, ke li ne celas en tiu verkaĵo la dekadencan pesimismon. Per tiu poeziaĵo Drummond prezentas sian vivan konsciencon pri la ekzistado de la aliaj homoj ĉirkaŭ si, konsiderataj kiel kunuloj de la poeto, kun kiuj li sin rigardas man-ĉe-mane jam en la estanta tempo. La ĉefa poezitemo do estas la emo kuniĝi kun la ĉirkaŭantoj kaj la komprenado pri si mem kiel parto de iu aro jam nun, en la nuna tempo, kiel esprimas unu el liaj versoj: "La nuno tiom grandas, ni ne fordisiru / Ni ne tro fordisiru, ni iru man-ĉe-mane".

Tiu prizorgo pri la nuno jam rimarkeblas en la unuaj versoj de la poeziaĵoj: "Mi ne estos poeto de mondo kaduka" (neo pri la pasinteco) kaj "Mi ankaŭ ne kantos la mondon estontan" (malzorgo pri la estonteco). Kaj ĝi ja fariĝas la esenca materio de la verkaĵo, kiel atestas Drummond dum ĝia fino: "La tempo estas mia objekto, le tempo ĉi-estanta, la homoj ĉi estantaj / La vivo ĉi-estanta".

"Man-ĉe-mane" portas en si kun iom utopia tono mesaĝon pri la homa solidareco. Kiel aktivulo de la homaj rajtoj, Drummond multfoje neas la influon de la moderna mondo en sia verkaro kaj ĉi tie malproksimigas la emon al la soleco kaj al la individueco. Por reprezenti tiun ideon li aldonis al la poeziaĵo:

"Mi ne fuĝos al la insuloj nek estos kaptita de serafoj".

Eksteraj ligiloj
----------------

* *Mãos dadas*, originala portugallingva versio Arkivigite je 2007-05-28 per la retarkivo Wayback Machine
* Brazila Esperantista Junulara Organizo
Pri tiu ĉi sono **Sturmabteilung** (laŭvorte: *Sturmsekcio*; populara mallongigo **SA**) estis paramilitisma grupo ene de NSDAP en Germanujo.

Historio
--------

La membroj portis la kromnomon **brunĉemizuloj**. La grupo estis grava en la helpo al Adolf Hitler gajni potencon en la 1930-aj jaroj. Il portis brunajn uniformojn, simile al la nigraj uniformoj portitaj de la adeptoj de Mussolini.

La vorto *Sturmabteilung* estis uzata eĉ antaŭ la fondo de NSDAP en 1919. Origine ĝi venas de la specialigitaj atencotrupoj uzitaj de la germanoj dum la Unua Mondmilito uzante infiltradoteknikojn de *Hutier*.

Atencotrupoj ludis ĉefan rolon dum la potencleviĝo de Adolf Hitler dum la 1930-aj jaroj.

Stabĉefoj
---------

* Emil Maurice (1920-1921)
* Hans Klintzsche (1921-1923)
* Hermann Göring (1923)

Organizaĵo malfondita (1923-1925)

* Franz Pfeffer von Salomon (1926-1930)
* Adolf Hitler (1930-1931)
* Ernst Röhm (1931-1934)
* Viktor Lutze (1934-1943)
* Wilhelm Scheppmann (1943-1945)

Vidu ankaŭ
----------

* naziismo
* SS
* Hitlera Junularo
* Kristala nokto
* Intelligenzaktion

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Sturmabteilung en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* La nokto de la longaj tranĉiloj Arkivigite je 2004-10-12 per la retarkivo Wayback Machine (angle)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 336924
* GND: 63215-6
* LCCN: n83001585
* VIAF: 138308139
* ISNI: 0000 0001 1512 8347
* SUDOC: 027619249
* BNF: 11962069j
* NKC: kn20090828001
 |
Koordinatoj: 50° 14′ 32″ N 12° 09′ 09″ O﻿ / ﻿50.24222 °N, 12.15250 °O﻿ / 50.24222; 12.15250 (mapo)

**Štítary** (germane *Schildern, Schildern bei Asch*) estis vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Krásná, troviĝinta en distrikto Cheb. Oficiale ĝi pereis en la jaro 1975. Hodiaŭ ĝi apartenas kiel katastra teritorio **Štítary u Krásné** al municipo Krásná.

Geografio
---------

Municipo Štítary situis proksimume tri kilometrojn nordokcidente de urbo Aš, inter municipo Krásná, kaj pereinta municipo Újezd. Antaŭe municipo Štítary konsistis el kvar vilaĝoj: *Dolní Ves*, *Horní Ves*, *Štítarský Vrch* kaj Ängerlein kaj solejo Farnhaus.

Historio
--------

La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1342, kiam la vilaĝo apartenis al familio Neubergidoj. Pli poste, kiel plimulto de municipoj de terlango Aš, ĝi estis aĉetita de familio Zedtwitz.

Post la dua mondmilito, en la jaro 1946, kiam ĉiuj germanaj loĝantoj estis ellandigitaj el la ĉeĥa teritorio, plimulto de la vilaĝoj, el kiuj Štítary konsistis, pereis. Restoj de Štítary estis en la jaro 1975 alligita al Aš, kaj en la jaro 1990 enmembrigita al municipo Krásná.

Rilataj artikoloj
-----------------

* Landlimo de Ĉeĥio kaj Germanio

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de municipo Krásná (2) |
| --- |
| Kamenná ~ Krásná |
| pereintaj municipoj Štítary u Krásné ~ Újezd u Krásné |

 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion***Piaya*** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Kukoloformaj *Cuculiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Kukoledoj *Cuculidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | ***Piaya*Lesson, 1830** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| specioj |
| *P.cayana*
*P. melanogaster*
*P. minuta* |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri *Piaya*  |

 |
| v • d • r |

***Piaya*** estas genro de la kukoledoj, familio de la ordo de birdoj, nome Cuculiformes, kiuj inkludas ankaŭ la vojkurulojn, la aniojn, la centropojn kaj la hoacinon. Ili loĝas en tropika Centrameriko kaj norda Sudameriko. La tri specioj en taksonomia ordo estas jenaj:

* Sciurkukolo, *Piaya cayana*
* Nigraventra kukolo, *Piaya melanogaster*
* Malgranda kukolo, *Piaya minuta*

Tiuj birdoj estas de varia grando kun sveltaj korpoj, longaj vostoj kaj fortaj kruroj. Ili loĝas en arbaroj aŭ manglejoj.

La kukoledoj de la genro *Piaya*, malkiel multaj kukoledoj de la Malnova Mondo, ne estas nestoparazitaj; ili konstruas siajn proprajn nestojn en arboj, kie la ino demetas du ovojn. La parazitaj kukoloj demetas koloritajn ovojn kiuj kongruu kun tiuj de la paserinaj gastigantoj, sed tiuj neparazitaj de la genro *Piaya*, kiel plej parto de la aliaj nepaserinaj, demetas **blankajn ovojn**.

Tiuj estas **voĉemaj** specioj kun konstantaj kaj laŭtaj alvokoj. Ili manĝas grandajn insektoj kiel cikadojn, vespoj kaj raŭpoj (inkludante tiujn kun fostecaj hararoj aŭ dornoj kiuj estas malbongustegaj kaj negluteblaj por multaj birdoj). La Sciurkukolo kaj la Nigraventra kukolo estas grandaj kaj fortaj specioj, kaj eventuale manĝas vertebrulojn kiel etaj lacertoj.

Literaturo
----------

* ffrench, Richard.  (1991) *A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago*, 2‑a eldono, Comstock Publishing. ISBN 0-8014-9792-2.
* Hilty, Steven L.  (2003) *Birds of Venezuela*. Londono: Christopher Helm. ISBN 0-7136-6418-5.
* Stiles and Skutch, *A guide to the birds of Costa Rica* ISBN 0-8014-9600-4
**Charles MATHEWS** (28a de junio 1776, Londono – 28a de junio 1835, Devonport) estis angla teatra administranto kaj komedia aktoro, bone konata en sia epoko pro sia kapablo por imiti kaj sia kapablo por surtabla distrado. Lia teatraĵo, *At Home*, en kiu li ludis ĉiun rolulon, estis la unua "monopolilogo" kaj la difiniga verko en la ĝenro.

Dum kelkaj jaroj Mathews ludis malgrandajn rolojn, sed la 15an de majo 1803 ŝi faris sian aperon en Londono en la teatro de Haymarket, kiel Jabel en la verko de Richard Cumberland nome *The Jew* (La judo) kaj kiel Lingo en *The Agreeable Surprise* (La agrabla surprizo). Poste li estis dungita en Drury Lane. Lia kapablo por imitado ebligis lin maski sian personecon sen ŝanĝo de vesto. Lia plurkapablo kaj originaleco estis montrita en sia unuhoma spektaklo, aŭ "monodrama distrado," titolita *At Home* aŭ *Matthews at Home*, kion li startis en la *Lyceum Theatre* en 1808.

En 1822-1823 Mathews turneis en Usono ege sukcese. Dum sia restado tie, li disvolvigis nombrajn impresojn de usonaj tipoj. Unu el tiuj estis la afrikusonano, ŝajne bazita sur la afrikusona aktoro James Hewlett, kiu ludis rolojn de Shakespeare en la teatro *African Grove*. En sia venonta spektaklo, nome *A Trip to America*, Mathews kantis version de la populara sklava nigrula preĝokanto, nome "Possum Up a Gum Tree", ludata dialekte kaj eble nigromaskite.

Reveninte al Anglio aŭtune 1823, li aliĝis al Frederick Henry Yates, administranto de la Adelphi Theatre. Dum sia sukcesa kariero, Mathews, kun John Kemble kaj John Braham, estis ricevita kiel gasto de Georgo la 4-a.

Notoj
-----

1. ↑  "Mathews, Charles (1776-1835)". Dictionary of National Biography. London: Smith, Elder & Co. 1885–1900. Alirita la 12an de septembro 2019.
2. ↑   Burrows, Edwin G. & Wallace, Mike. Gotham: A History of New York City to 1898. New York: Oxford University Press, 1999, p. 489

* Kategorio Charles Mathews en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 659545
* GND: 119131307
* LCCN: n84135273
* VIAF: 57418276
* ISNI: 0000 0000 8239 6395
* BNF: 16452409d
* ULAN: 500441705
* NLA: 50127788
 |