recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La akceptebla ĉiutaga ingestado de dolĉigiloj respondecas pri diversaj malsanoj.
**Akceptebla ĉiutaga ingestado**, ACI aŭ ADI (angle *Acceptable Daily Intake*) estas nombra valoro, mezurita en mg/kg, kiu determinas la kvanton, ke substanco povas esti konsumita ĉiutage, sekure, dum la tuta vivo.

La koncepto unue estis enkondukita en 1961 fare de la Eŭropa Konsilio kaj poste de la Komuna FAO/OMS-Komisiono de Ekspertoj pri Nutraĵaj Aldonaĵoj, komisiono konservita fare de du Unuiĝintaj Nacioj-institucioj, la Organizo pri Nutrado kaj Agrikulturo de la Unuiĝintaj Nacioj kaj la Monda Sanorganizacio. (FAO kaj OMS, respektive en ties anglaj ĉefliteroj).

ACI-valoro baziĝas sur aktuala esplorado, per longdaŭraj bestaj studoj kaj homaj observoj. Komence, oni starigas nivelon kiel Neniu Adversa Efiko Observebla (angle, NOAEL, No Observable Adverse Effect Level), la kvanto de substanco kiu ne montras toksajn efikojn. Ordinare studoj estas faritaj kun diversaj dozoj, inkluzive de altaj. En la kazo de multoblaj studoj pri malsamaj efikoj, la plej malalta NOAEL estas ĝenerale uzata. Poste, la NOAEL (aŭ alia deirpunkto kiel referenca dozado) estas dividita per sekurecfaktoro, konvencie 100, por taksado kaj analizado pri diferencoj inter bestaj kaj homaj testoj (kies faktoro estas 10) kaj eblaj diferencoj pri sentiveco inter homoj (alia faktoro de 10). Sekurecaj faktoroj kun valoroj malsamaj ol 100 povas esti uzataj, se tio estas pravigita pro la necerteco de la komenca valoro (NOAEL aŭ BMDL). Ekzemple, se la ADI estas bazita sur datumoj de homaj studoj, la sekureca faktoro estas kutime 10.

La ADI estas konsiderata sekura ingestaĵo por sana plenkreskulo kun normala pezo, kiu konsumas mezan ĉiutagan kvanton de la koncerna substanco. Pli altaj sekurecfaktoroj por infanoj estis diskutitaj, sed oni opiniis, ke ili ne estas necesaj ĉar elimino de kemiaĵoj estas kutime pli rapida ĉe infanoj. La ADI ne konsideras alergiajn reagojn, kiuj estas individuaj respondoj kaj ne dozo-dependaj fenomenoj.

Ekzemploj
---------

Jen la ADI de kelkaj **dolĉigil-oj**:

* 5 mg⋅kg-1⋅d-1 korpa pezo por la saĥarino
* 7 mg⋅kg-1⋅d-1 korpa pezo por la ciklamato
* 15 mg⋅kg-1⋅d-1 korpa pezo por la kalia acesulfamo
* 40 mg⋅kg-1⋅d-1 korpa pezo por la aspartamo

Jen la ADI de kelkaj pesticido-oj:

* 0,04 mg⋅kg-1⋅d-1 korpa pezo por la boskalido;
* 0,02 mg⋅kg-1⋅d-1 korpa pezo por la biksafeno;
* 0,11 mg⋅kg-1⋅d-1 korpa pezo por la sedaksano.

Tiamaniere ke, por alteni ĉi tiujn ciferojn sole, 80 kg viro povas engluti, ĉiutage, ĝis 400 mg da saĥarino, 560 mg da ciklamato, 1 200 mg de kalia acesulfamo kaj 3 200 mg de **aspartamo** sen risko por lia sano.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 814787
 |
Putrejo de Klaraninaj monaĥinoj, *Castello Aragonese* (Ischia)
**Putrejo** (el latina: *putrefieri*) estas dumtempa sepultejo destinita por depono de kadavroj dum ilia malkomponiĝado antaŭ ŝovo de ostaj restaĵoj al definitiva sepultejo. Kutime ĝi havas aspekton de kripto lokigita sub planko de preĝejo. Kutima estas ilia apero precipe en monaĥejoj sude de Italio, sed pro higienaj kaŭzoj tie ili ĉesis esti komence de la 20-a jarcento uzataj.

Post funebraj ceremonioj la mortintoj estis en putrejo enmetitaj en ŝtonajn benkojn, por ke en ili iliaj korpoj iom post iom dehidratiĝis kaj malkomponiĝis. En la benkoj estis granda aperturo kun ujo, en kiun dum la malkomponiĝado forfluis la korpaj fluidaĵoj. Post necesa tempo (kutime temis pri unu jaro) tiuj estis purigitaj kaj translokigitaj al la alia sepulto al definitiva sepultejo, kutime en ostejon.

Ligiloj
-------

* angle *Consider the putridarium Arkivigite je 2019-11-28 per la retarkivo Wayback Machine*
* angle *Resurrection through decomposition: The role of secondary burials in the journey to the Afterlife*
* itale *Putridarium*

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rMorto kaj rilataj temoj |
| --- |
| Kuracafero | Sekco • Cerba morto • Klinika morto • Eŭtanazio |
| Morteco | Senmorteco • Infana mortofteco • Patrina mortofteco • Mortofteco |
| Post morto | 

|  |  |
| --- | --- |
| Kun la korpo | Sepulto • Kremacio • Krioniko • Mumifikado • Malkomponiĝado • Mortoatesto • Eltombigo |
| Supernature | Astra vojaĝado • Reenkarniĝo • Seanco • Vivo post morto |

 |
| Ceteraj | Sinmortigo • Murdo • Ekzekuto • Asistita memmortigo • Martiro • Ofero (Homa ofero • Besta ofero) • Milito • Genocido • Mortulo • Mortpuno • Testamento • Nekrologo • Putrejo |

 |
Reinhart Guib, episkopo de la Evangelia eklezio de Aŭgsburga konfeso en Rumanio
**Reinhart GUIB** (naskiĝinta la 26-an de novembro 1962 en Mediaș) estas transilvania sakso, teologo kaj ekde 2010 episkopo de la Evangelia eklezio de Aŭgsburga konfeso en Rumanio .

Vivo
----

Post studo de teologio inter 1984 kaj 1989 je Sibio li trapasis la vikariecon en la komunumo de Făgăraș. En 1990 li estiĝis paroĥestro en Ticușul Vechi - komunuma sidejo de la fideluloj de Ticușu. Tiam tuj post la finiĝo de la komunisma reĝimo en Rumanujo la religia vivo minacitis kaj tristigitis pro la amasa elmigrado de germanlingvanoj el Rumanujo. Inter ili estis ne malmultaj animzorgantoj. en 1994 li iĝis paroĥestro en sia naskiĝurbo kaj en 1995 li aldone komisiitis pri dekaneco de la eklezia subdistrikto de Mediaș. Aŭtomate li ekresponsis pri la inspektado en kamparanoj komunumoj. La komunumoj de Bazna, Boian (Bazna), Ighișu Nou, Târnava, Blăjel, Băgaciu, Moșna, Nemșa kaj Târnăveni rekte estis sub lia zorgado pro manko de surloka animzorganto.

En 1997 li elektitis ano de la landa konsistorio. Krom multaj vizitadoj gravis tiam administri bone la ekleziajn terenojn kiuj paŝo post paŝo redonitis fare de la ŝtato. Multaj procesoj kaj intertraktoj por fino de tiuj tiklaj aferoj necesis. En 2000 li elektitis prezidanto de la Defendkirka-protektsocieto de Mediaș (KBSV). En 2002 li iĝis afergvidanto administra-financa je Mediaș.

Guib ankaŭ partoprenis la novestigon de la pordiaspora helporganizo *Gustav-Adolf-Werk* kiun li prezidantis inter 2003 kaj 2009. Danke al liaj spertoj gajnitoj en malurbaj komunumoj kaj pri komunum-reestigoj en urboj li nomumitis en 2007 episkopa vikario.

En la 27.11. 2010 li elektitis episkopo; solena enkonduko faritis en la 12.12.2010 en Sibiu.

Reinhart Guib estas kunedza havante tri gefilojn. Ĝis ekepiskopeco la familio vivis en Mediaș.

Referencoj
----------

1. ↑  Siebenbürgische Zeitung: listo pri gastigantaj ekleziaj domoj
2. ↑  Hermann Schuller: "Reinhart Guib als 36. Bischof der Evangelischen Kirche A.B. in Rumänien eingeführt"
3. ↑  Tribuna: "Episcopul Bisericii Evanghelice va fi uns în decembrie", 19.11.2010
4. ↑  Gustav-Adolf-Werk e.V.: "Neuer Bischof in der Ev. Kirche A.B. in Rumänien", 27.11.2010
5. ↑  intervjuo kun Guib

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 771139
* GND: 1088423388
* VIAF: 874145857931123020446
 |
Reinhold Messner en 2012
**Reinhold Andreas MESSNER** (naskiĝis la 4-an de januaro 1944 en Brixen-Bressanone, Italio) estas montgrimpisto, esploristo kaj verkisto el Sudtirolo (Italio). Interalie li estas la unua homo, kiu grimpis la 14 montoj pli altaj ol 8000 m, sen enboteligita oksigeno.

En 1970 Messner partoprenis al germana ekspedicio kiu intencis grimpi la 8125 metrojn altan Nanga Parbat (Pakistano). Kune kun lia frato Günther li sukcesis atingi la pinton laŭ la flanko *"Rupal"*, kiu kun 4500 metroj estas la plej granda monda vertikala muro. En malfeliĉa kaj danĝera descendo sur la alia flanko de la monto (*"Diamir"*) lia frato mortis sub glaĉer-lavango. Tiu incidento kiu ŝokis la montgrimpistan mondon.

En 1978, Messner kaj la aŭstra Peter Habeler estis la unuaj, kiuj grimpis Evereston sen enboteligita oksigeno. En 1980 Messner ripetis sole la supreniron, iĝante la unua homo kiu atingis tiun celon.

1989/1990 li transiris piede Antarkton sen ekstera helpo. Elstaras ankaŭ lia rolo kiel verkisto kaj preleganto. Inter 1999 kaj 2004 li estis membro de la Eŭropa Parlamento por la Itala Federacio de la Verduloj. Nuntempe li estas tre okupata en diversaj entreprenoj rilataj al montgrimpado. Interalie li kondukas la kvar muzeojn de *Messner Mountain Museum* (Messner Monta Muzeo).

### Grimpadoj de Messner de la montoj pli altaj ol 8000 m post 1970

Reinhold Messner estis la unua homo kiu grimpis sur ĉiuj pintoj super 8000 m sen enboteligita oksigeno. Ek de 1970 li faris la sekvajn grimpadojn sur pintoj super 8000 m:

Pozicio de la pintoj super 8000 m

| jaro | monto (altitudo en metroj) |
| --- | --- |
| 1970 | Nanga Parbat (8125) |
| 1972 | Manaslu (8163) |
| 1975 | Hidden Peak (Gaŝerbrum 1) (8080) |
| 1978 | Mount Everest (8848), Nanga Parbat (8125) |
| 1979 | K2 (8611) |
| 1980 | Mount Everest (8848) |
| 1981 | Shishapangma (8027) |
| 1982 | Kangchenjunga (8586), Gaŝerbrum 2 (8034), Broad Peak (8051) |
| 1983 | Ĉo Oju (8188) |
| 1984 | Hidden Peak (Gaŝerbrum 1) (8080), Gaŝerbrum 2 (8034) |
| 1985 | Annapurna (8091), Dhaulagiri (8167) |
| 1986 | Makalu (8485), Lhotse (8516) |

* Kategorio Reinhold Messner en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 471441
* GND: 118581392
* LCCN: n50036940
* VIAF: 109460382
* ISNI: 0000 0001 2096 8383
* SUDOC: 027025306
* BNF: 11915758h
* MBA: cc82b43a-1a28-4e9b-a116-d0e17e198fed
* NLA: 35348337
* NDL: 00449845
* NKC: jn19990005635
* ICCU: CFIV022522
* BNE: XX5639647 XX1030644, XX5639647
 |
A pair of Regent Parrots perched on a branchTiu GBA estas grava loko por Regentaj papagoj
La **Riverlanda Malia Grava Birda Areo** enhavas areon de 12 200 km² ĉe malihabita habitato kaj riverarbaroj etenda el ĉe Waikerie en la regiono Riverland de orienta Suda Aŭstralio nordoriente al sudokcidenta Novsudkimrio.

Birdoj
------

La loko estis identigita de BirdLife International kiel Grava Birda Areo (GBA) ĉar ĝi eltenas la plej grandan populacion de la draste endanĝerita Nigrorela manorino same kiel populaciojn de Ocela nestamasulo, kaj multaj aliaj interesaj birdospecioj. Ĉeriveraj arbaroj laŭlonge de la rivero Murray havas altajn densecojn de reproduktaj ekzempleroj de Regentaj papagoj.

Notoj
-----

1. ↑   IBA: Riverland Mallee. *Birdata*. Birds Australia. Alirita 2011-09-29.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2011-07-06. Alirita 2013-12-29.
2. ↑  BirdLife International. (2011). Important Bird Areas factsheet: Riverland Mallee. Downloaded from  on 2011-09-29.

33° 26′ 52″ S 140° 52′ 56″ O﻿ / ﻿33.44778 °S, 140.88222 °O﻿ / -33.44778; 140.88222 (mapo)
Regionoj kie la **aniŝinabeka** aŭ **oĝibva lingvo** estas parolata.La **aniŝinabeka** (aniŝinabeke: *anishinaabemowin*), ankaŭ la **oĝibva lingvo (**aniŝinabeke **:** *Ojibwemowin*) aŭ **ĉipeva lingvo** (en : chippewa) estas parolata inter Alberto kaj Kebekio en Kanado kaj en Usono: de Montano kaj Miŝigano. Ĝi apartenas al la algonkena lingvaro.

Grupoj kiuj parolas dialektojn de la aniŝinabeka inkluzivas la oĝibvoj, la saŭltaŭoj, la misisagoj, la otavoj kaj la algonkenoj.

La esperantlingva vorto totemo (vidu ankaŭ la artikolon totema paliso) probable devenas el la aniŝinabeka respektive oĝibva lingvo.

Frazoj
------

***Aaniin* :** Kiel vi fartas? ***Aaniin ezhiwebak agwajiing?* : Kiel estas la vetero?**
***Boozhoo!* : Saluton!**
***Miigwech!* : Dankon!**

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Aniŝinabeka lingvo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

(es) Lengua Ojibwa, laŭ *Lingvoj de la mondo*

(en) Chippewa, laŭ Ethnologue

(en) Ojibwa, laŭ Ethnologue

(en) Ojibwa nordokcidente, laŭ Ethnologue

Vidu ankaŭ
----------

Listo de lingvoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Quintana y Congosto** [kinTAna ikonGOSto] estas municipo de la provinco Leono, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Tierra de La Bañeza* (Tero Banjeza), en la suda centro de la provinco. *Quintana y Congosto* estas komprenebla etimologie kiel *Bieno kaj Kongosto*.

Komarkoj de la provinco Leono; *La Bañeza* sude, centre, violkolora.
Ruinoj de kastelo.
Tabuyuelo de Jamuz.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Herreros de Jamuz, Palacios de Jamuz, Quintana y Congosto, Quintanilla de Flórez, Tabuyuelo de Jamuz kaj Torneros de Jamuz, okupas totalan areon de 88,34 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 411 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 1 500 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 72 km de Leono, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

Estas atestaĵoj de antaŭromia kaj romia loĝado; en Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Leono kaj poste suferis pro la Milito de Hispana Sendependiĝo. Dum jarcentoj estis orminado en apudaj areoj.

Tradiciaj enspezofontoj estas agrikulturo kaj brutobredado. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Leono

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 758443
 |
La rivero **Alcudia** aŭ *Alkudjo*, alfluante de la rivero Guadalmez siavice alfluanto de la rivero Zújar, alfluanto de la rivero Gvadiano, komencas en Ventillas, ene de la Valo de Alkudjo kiun nomigas ĝi, en la provinco de Ciudad Real, Hispanio.

Ĝi estas ĉirkaŭ 25 km longa kaj fluas ĉe Alamillo laŭ akvofluo 10 km larĝa kaj pli de 60 longa inter montaroj kaj valoj bonkvalitaj por paŝtado kiu utilas kiel nutrejoj por brutobredado, ĉefe de ŝafoj, kun pejzaĝoj de montetoj eroziaj kaj de rojoj sur kuŝejoj de skistoj antaŭkambriaj de la Valo de Alkudjo. Tiu valo estas trafluata de nombraj rojoj kiuj kunfluas en tiu rivereto, kiaj Tablillas, La Cabra, Tartaneros kaj Valdeazogues. La riveron Alkudjon superiras meze metala ponto inaŭgurita en 1864 por la fervejo de Badajoz al Madrido, inter la vilaĝoj de Chillón kaj Almadenejos. Tie okazis fama akcidento fervoja konata kiel Katastrofo de la Ponto de Alkudjo la 27-a de aprilo de 1884, en kiu pereis pli da 50 personoj plejparte dronitaj.

* Kategorio Rivero Alcudia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Fluejo kaj baseno de la rivero Colorado oranĝe. Flave la baseno de la rivero Desaguadero, kiu formis parton de la baseno de Colorado ĝis komenco de la 20a jarcento.
La rivero **Colorado** [koloRAdo] (Ruĝa Rivero) estas rivero de centra-suda Argentino kiu ekfluas en la Andoj kaj elfluas en la Argentina Maro. Preskaŭ konvencie markas la nordan limon de la Argentina Patagonio, ĉefe ĉe siaj meza kaj malsupra eroj, formante kun la rivero Negro interriveran areon.

Akvokvanto
----------

La averaĝa aktuala akvokvanto (februaro de 2006) estas de 130 m³/s, kvankam okazas regulaj kreskoj (inundoj) en periodoj de 11 jaroj. Dum tiaj kreskoj la akvokvanto povas superi la 11.000 m³/s. Ĉiujare la maksimumaj ordinaraj akvokvantoj okazas aŭguste kaj septembre (epoko de malfrostiĝo), kiam la akvokvanto estas de 500 m³/s.

Aliaj datumoj
-------------

Ĝi longas 1.114 km kaj ties baseno estas de 350.000 km². Ekfluas je 3.000 m super marnivelo.

* Kategorio Rivero Colorado (Argentino) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Quintanilla del Olmo** [kintaNIlja deLOLmo] estas municipo de la provinco Zamoro, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Tierra de Campos, en plej nordoriento de la provinco, angule kun la Provincoj Leono kaj Valadolido. *Quintanilla del Olmo* estas etimologie tradukebla al *Bieneto de la Ulmo* aŭ *Bieneto de la Ulmo*. 

Municipoj de la komarko de *Tierra de Campos* en la provinco Zamora.
Preĝejo.
Urbodomo.
Ermitejo.
Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 12,59 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 42 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 200 loĝantojn el la komenco de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 58 km de Zamoro, provinca ĉefurbo. 

Estas atestaĵoj de prahistoria loĝado; en Mezepoko okazis reloĝado. Ĝi apartenis al Burgoso.

Tradiciaj enspezofontoj estas agrikulturo kaj brutobredado. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Zamoro

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 755814
 |
La *Kribrilo-Portreto* de Elizabeto la 1-a de Quinten Matsijs la pli juna, ĉ. 1583
**Quinten MATSIJS la pli juna** [matSEJS] (ankaŭ **Quentin** kaj **Metsys** aŭ **Massys**, naskiĝis en Antverpeno en 1543, mortis en Frankfurto ĉe Majno en 1589) estis flandra Renesanco-pentristo, unu el pluraj samlandanoj liaj, kiuj aktivis kiel artistoj de la Tudor-kortego dum la regado de Elizabeto la 1-a. Li estis la filo de la flandra pentristo Jan Massys, Matsys aŭ Metsys kaj la nepo kaj samnomulo de Quinten Matsijs aŭ Metsys.

La pli juna Quinten naskiĝis en Antverpeno, kie li eniris la Gildon de Sankta Luko en 1574; antaŭ ĉ. 1581 li vivis en Londono, verŝajne fuĝinta pro religipogromo en Antverpeno same kiel lia patro kaj onklo faris. Li forlasis Anglion al Frankfurto ĉe Majno en 1588 kaj mortis tie la venontan jaron.

Li estas plej konata pro la *Kribrilo-Portreto* de Elizabeto la 1-a, en kiu ŝi estas prezentita kiel Tuccia, Vestalo kiu pruvis sian ĉastecon portante akvon de Tibero ĝis la Templo de Vesta sen disverŝado de eĉ unu guto.
Elizabeto estas ĉirkaŭita de simboloj de la imperio, i.a. de kolono kaj globo, ikonografio kiu aperas denove kaj denove en ŝia portretado de la 1580-aj jaroj kaj 1590-aj jaroj, plej precipe en la *Flotego-Portreto* de 1588.

Referencoj
----------

1. ↑  Hearn, Karen, ed. Dynasties: Painting in Tudor and Jacobean England 1530–1630. New York: Rizzoli, 1995. ISBN 0-8478-1940-X, p. 86.
2. ↑  Vidu Hearn, p. 85. Kvankam Roy Strong atribuis la pentraĵon al Cornelis Ketel en 1969 kaj denove en 1987 (vidu Strong, Roy (Forta, Roy),*The English Icon: Elizabethan and Jacobean Portraiture*, 1969, Routledge & Kegan Paul, Londono (Forta 1969) p. 101), pli profunda ekzamenado rivelis, ke la pentraĵo estas signita kaj datumita sur la globo: *1583. Q. MASSYS | ANT* (por "de Antverpeno").
3. ↑  Hearn, p. 85; Strong 1987 p. 101


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 438541
* VIAF: 95841788
* BPN: 28554150
* ULAN: 500025949
* RKD: 94692
 |
**Péter Gemza,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gemza Péter** estas hungara dancisto, altlerneja instruisto, koreografo, reĝisoro, teatrestro.

Péter Gemza naskiĝis en 1970 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Péter Gemza akiris pedagogian diplomon en tiam sendependa Altlernejo de Jászberény en 1993, dum en 1990 li partoprenis en teatra fondo en Jászberény. Post la diplomo li vivis en Francio ĝis 2010, kie li akiris plian diplomon en en:Centre National de la Danse kaj en:Blaise Pascal University. En Francio li dancis en fr:Centre chorégraphique national d'Orléans kaj ankaŭ turneis kun la trupo. Ekde 2001 li instruis kaj en Francio, kaj en Hungario. En 2008 li iĝis reĝisoro en Teatro Csokonai (Debrecen), post 5 jaroj li estis levita arta gvidanto, fine teatrestro en 2018. Li ankaŭ instruis en Universitato de Kaposvár inter 2011-2015.

Liaj reĝisoraĵoj (elekto)
-------------------------

* Samuel Beckett: *Első szerelem* (ankaŭ dekoraciisto kaj kostumisto, 2014)
* Gaetano Donizetti: *L’elisir d’amore* (2015)
* Wolfgang Amadeus Mozart: Don Giovanni (2015)
* Georg Friedrich Händel: *Acis és Galatea* (2017)
* *Bánk bán* (2017)

Liaj koreografiaĵoj (elekto)
----------------------------

* Ferenc Liszt: *Krisztus oratórium* (2008)
* Zoltán Kodály: *Háry János* (2011)
* Giuseppe Verdi: Aida (2009)
* Imre Madách: La tragedio de l' homo (2012)
* Stanisław Wyspiański: *Novemberi éj* (2013)
* Mihail Bulgakov: La Majstro kaj Margarita (2015)
* *Orlando* (2016)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto **Skripteraro: Tia modulo ne ekzistas.**
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 799562
 |



* Portalo pri Biografio
**HATALA Péter** estis hungara orientikisto, universitata profesoro naskita en Tótmegyer la 17-an de februaro 1832 kaj mortinta en Marosvásárhely la 17-an de februaro 1918.

Péter Hatala

Biografio
---------

Péter Hatala pristudis filozofion en Reĝa Universitato de Pest. En la hungara revolucio de 1848 li estis soldato, tial poste oni malliberigis lin. En 1855 oni ordinis lin pastro, en 1856 li doktoriĝis pri teologio. En jaroj 1857–1860 li estis misiisto en Palestino. Hejmenveninte li instruis en la porpastra edukejo de Esztergom. Li instruis de 1861 teologion, inter 1873–1905 ŝemidajn lingvojn en la fakultato de filologio en la Reĝa Universitato de Budapeŝto. En 1874 li elpaŝis el la romia katolika eklezio kaj li iĝis unitariismulo. Li redaktis interalie la gazetojn *Szabad Egyház*, *Szabad Sajtó*. Li estis membro de la Societo Petőfi.

Verkoj
------

* *Arab nyelvtan* (Bp. 1877);
* *Mohamed élete és tana* (Bp. 1878);
* *A felekezetnélküliség és a felekezeti kényszer* (Bp. 1894);
* *A jogos szocializmus* (Bp. 1898).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Péter Hatala en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
*Kritik der praktischen Vernunft*.
La ***Kritiko de Praktika Racio*** (en la germana *Kritik der praktischen Vernunft*) estas la dua el la tri *kritikoj* de Immanuel Kant, unuafoje publikigita en 1788. Ĝi sekvas la verkon *Kritiko de Pura Racio* kaj temas pri morala filozofio. 

Tiu dua *Kritiko* plenumis gravan influon super la sekva disvolvigo en la kampo de etiko kaj morala filozofio, kiu komencis per la verko de Johann Gottlieb Fichte *Doktrino de Scienco* kaj iĝis, dum la 20a jarcento, la ĉefa referenca punkto por deontologia morala filozofio.

Kiel la filozofio de Kartezio komenciĝas per "Mi pensas...", tiu de Kant komenciĝas per "Mi devas...". Kie sensa kaj racia scio estas kondiĉa, limigita, specifa kaj malcerta, morala devo estas senkondiĉa, necesa kaj universala. Plue, morala devo estas rekte malkaŝita al la menso, per la voĉo de konscienco, ne malrekte per longa ĉeno de rezonado. Tial ĝi estas la certa fundamento de filozofio.

La principo, el kiu la moralo de Kant fluas, estas la senkondiĉa ordono:

*Agu kvazaŭ la leĝo, laŭ kiu vi agas, fariĝus leĝo universala.*
Ekzemple, "Ne ŝtelu" estas morala devo, ĉar se ĉiuj ŝtelas, ĉiuj
efektive havas nenion, ĉar havado fariĝus malebla. La ordono aplikiĝas ne
nur al homoj, sed al iu ajn inteligenta, racia estaĵo (eksterteranoj,
robotoj, ktp).

De sia moralo, de praktika racio, Kant povis pruvi tion, kion li ne
povis pruvi per pura racio, kiel implicitan en la naturo de moralo:

#### Libereco de volo

"Mi devas" kunportas, ke mi povas fari aŭ ne fari ion. Sen tia libereco, "Mi
devas" kaj moralo ĝenerale fariĝus absurda.

#### Senmorteco de la animo

Ĉar la animo ne povas plenumi la moralan devon en la nuna, karna, limigita
vivo, tio implicas la ekzistecon de vivo por la animo post la morto de la
korpo.

#### Ekzisteblo de Dio

Moralo implicas, unue, iun tute perfektan bonon kaj, due,
leĝodonanton. Tiu estas Dio.

Kvankam Kant estis kristano kaj kredis, ke kristanismo estas la plej vera religio, lia interpreto estis tre abstrakta kaj racia, emfazinte ĝian moralon kaj foriginte multe de ĝia historia esprimo. Ekzemple, Kant komprenis la Triunuon (Patro, Filo kaj Spirito Sankta) kiel etikan aserton, ne kiel kosmologian aserton.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kritiko de Praktika Racio en Vikifontaro (Universala biblioteko)

* *Critique of Practical Reason* ĉe *Encyclopædia Britannica*
* Verkoj de Kritiko de Praktika Racio ĉe Projekto Gutenberg
* itale Immanuel Kant en Italio Arkivigite je 2012-07-17 per la retarkivo Wayback Machine pri *Kritiko de Praktika Racio*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 487525
* GND: 4099254-8
* VIAF: 185996463
* BNF: 11939247v
* NDL: 00627363
 |
**Péter Huzella,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Huzella Péter** estas hungara komponisto, gitaristo, ŝlagrokantisto, instruisto.

Péter Huzella en 2009
Péter Huzella  naskiĝis la 27-an de septembro 1949 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Péter Huzella akiris arkitektan diplomon en konstruteknika altlernejo en Budapeŝto en 1973, poste li laboris 2 jarojn en arkitekta entrepreno. En 1974 li edziĝis, 3 gefiloj naskiĝis inter 1975-1983. Tamen li forte ligiĝis al la muziko, inter 1975 kaj 1995 li apartenis al Kaláka (muzikgrupo), ili prezentis ofte kantojn por hungaraj poetoj. Depost la Kaláka-erao li estas solisto, ofte en teatroj kaj televizioj. Lia televizia serio kun ducent epizodoj estis "Zenegér" por geinfanoj. Li ankaŭ instruas en privata muziklernejo. Li ricevis premiojn ekde 1989, en 2000 kiel membro de Kaláka premion Kossuth.

Elektitaj komponaĵoj
--------------------

* Magyar népmesék (komponaĵo por desegnofilmo)
* Mesék Mátyás királyról (komponaĵo por desegnofilmo)
* Magyar mondák (komponaĵo por desegnofilmo)
* Eger kis csillagai (komponaĵo por teatraĵo, 2001)
* 12 Haiku (komponaĵo por filmo, 1996)
* Az ébrenlét mögött (komponaĵo por filmo, 2006)
* A mocorgi (komponaĵo por filmo, 2008)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* Arkivigite je 2019-06-02 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 646167
* VIAF: 121456569
* ISNI: 0000 0000 7920 1382
 |
Kartacze
Pampuchy
**Pyzy** – en pola kuirarto, vorto uzata kutime en pluralo signifas unu el elementoj de plado, kutime tagmanĝo: nome grandaj farunaĵoj en formo de bulo aŭ ovalo, preparataj specife depende de regiono de Pollando.

*Pyzy ziemniaczane*
-------------------

Preparataj el terpomoj (kuiritaj aŭ raspitaj krudaj), nedevige eblas aldoni ankaŭ farunon, ovojn kaj salon, kuirataj en bolakvo. Farĉitaj per viando, kazeo aŭ fungoj aŭ manĝataj ankaŭ sen farĉo, kun frititaj lardo kaj cepo. Pladoj similaj al *pyzy ziemniaczane* estas interalie *kartacze*, *goły* kaj terpomaj knedloj *knedle*. Grandeco de unuopa *pyza* estas ĉirkaŭ 4-5 cm.

*Pyzy drożdżowe*
----------------

Plado kutima por kuirarto de regiono Grandpollando. En aliaj regionoj de Pollando konataj sub aliaj nomoj. Preparataj el faruno, ovoj, gisto, lakto, butero, sukero kaj salo. Vaporkuirataj (vidu. *pampuchy*) aŭ kuirataj en bolakvo. En literaturo aperas ankaŭ proponoj kuiri *pyza* en forno.

Fontoj
------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Pyzy (danie) en la pola Vikipedio.*
Suda baseno de la Rejn-Ruhr-Haveno
La **Rejn-Ruhr-Haveno** estas enlanda haveno en Mülheim ĉe Ruhr je la malsupra fluo de Ruhr.

Situo
-----

La kajo de la norda haveno en la Ruhr-Ŝipkanalo
La haveno situas en la urboparto Speldorf proksimume 8 km supre de la enbuŝiĝo en la Rejnon kaj estas ligita trans la Ruhr-Kluzo Raffelberg kaj la kanaligita malsupra fluo de Ruhr:

1. kun la Rejn-Herne-Kanalo
2. trans la kluzo je Meiderich kun la havenoj de Duisburg-Ruhrort
3. trans la Ruhr-Kluzo Duisburg kun la Rejno.

La enlanda haveno, kiun tenas entrepreno de la urbo Mülheim, konsistas el du partoj: La norda haveno troviĝas rekte ĉe la Ŝipkanalo, de kiu la suda haveno disbranĉiĝas kiel havenbaseno. La akvoprofundo estas je normala akvonivelo almenaŭ 2,80 m, kaj la longeco de la kajo kaj transŝarĝo-instalaĵoj estas 3,1 km.

La haveno kaj la Ruhr-Ŝipkanalo estas kune kun la lastaj kilometroj de la Ruhr enlanda akvovojo taŭga por grandaj Rejnŝipoj.

Funkcio kaj graveco
-------------------

La sukerstokejo ĉe la enveturejo de la haveno
La Rejn-Ruhr-Haveno etendiĝas sur 220 hektaroj da kompletareo kaj konsistigas la plej grandan industrian terenon de Mülheim. Ene de la industritereno lokas proks. 360 entreprenoj kun pli ol 6.000 dungitoj. En la haveno oni transŝarĝas kaj transportas ĉiujare proks. 1,6 milionojn tunoj da plej variaj varoj, el tiuj preskaŭ 1 Mio t. estas ŝiptransportaĵoj (stato 2006 ). Ene de la haveno la varojn transportas havenfervojo sur relparoj longaj 27 je kilometroj, kiun tenas la urba entrepreno por publika trafiko. Transŝarĝataj estas ĉefe volumenaj varoj kiel fero, ferrubo, ŝtalo kaj nafto.

Historio
--------

Post kiam la ŝiptrafiko sur la Ruhr pro la prosperado de la fervojoj kaj aparte pro la konstruo de la Ruhr-Vala Fervojo fine de la 19-a jarcento preskaŭ plene ĉesis, la urbo Mülheim ĉe Ruhr decidis en la jaro 1913 konstrui por la kresko de la ekonomia forto havenon kaj krei rektan konekton al la haveno de Duisburg. Por tio oni konstruis dum dek du jaroj la Ruhr-Ŝipkanalon kaj egaligis la niveldiferencon de proks. dek metroj inter la urboj per du novaj kluzoj. La 8-an de oktobro 1927 la Rejn-Ruhr-Haveno oficiale ekfunkciis. 

La haveno nun apartenas sub la nomo *Stadthafen Mülheim* al la Itinero de la Industrikulturo.

Referencoj
----------

1. ↑   Uni Duisburg; Projekt BinTrans. Arkivita el la originalo je 2007-09-27. Alirita 2013-09-09.
2. ↑  Industritereno ĉe la haveno
3. ↑  Nombroj de MVG[*rompita ligilo*]

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Rejn-Ruhr-Haveno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Urbo Mülheim ĉ.R. Pri la haveno
* Informoj pri la haveno ĉe ruhrbania.de

51.4391357256.8434524527778Koordinatoj: 51° 26′ 21″ N, 6° 50′ 36″ O (mapo)
La **Rivero Finke** estas rivero en sud-australia teritorio Norda Teritorio kaj en nordo de Suda Aŭstralio. Ĝi estas unu de la plej longaj riveroj en Centra Aŭstralio. Ĝi estas sezona rivero, ekster la pluvsezono, ĝi sekiĝas kaj konsistas nur el serio de akvotruoj. 

La rivernomon donis John McDouall Stuart en 1860 post Wiliam Finke, kiu apogis lian ekspedicion.

Geografio
---------

### Fluo

La rivero Finke estiĝas ĉe la suda rando de MacDonnell Ranges en la Norda Teritorio, okcidente de Alice Springs per la kunfluo de *Davenport Creek* kaj *Ormiston Creek*, iomete norde de *Glen Helen Resort*. Tiu areo apartenas la Nacia parko West MacDonnell. Ĝi trairas la montaranb ĉenon ĉe *Glen Helen Resort* en ravino. Poste, ĝi fluas tra 600 km en sudorienton. Sude de Hermannsburg, ene de la Nacia parko Finke Gorge, ĝi trairas plian ravinon – la *Finke Gorge* (Finke-kanjono) zinter la *Krichauff Range* kaj al *James Range*. Tie troviĝas la *Boggy Hole*, tutjara akvejo. 

En plia fluo, la Finke-rivero atingas sekan zono, kiu etendiĝas ĉe la okcidenta rando de Simpson-dezerto en norda parto de Suda Aŭstralio. En la Nacia parko Witjira, ĝi ĝenerale ĉesas flui, elsekiĝas. Maolfte la fluo de la rivero atingas Macumba-rivero, kiu estas same alkalkulita je *Finke River Bassin* kaj fine alfluas lagon Eyre. Tiokaze, la rivero fluas ĉ. 750 km. 

### Alfluantoj kun alflua alto

* Ormiston Creek – 652 m
* Davenport Creek – 652 m
* Rudalls Creek – 599 m
* Bagot Creek – 578 m
* Palm Creek – 553 m
* Little Palm Creek – 540 m
* Ellery Creek – 523 m
* Merrick Gully – 497 m
* Circle Gully – 496 m
* Phillip Creek – 495 m
* Norman Gully – 486 m
* McMinn Creek – 457 m
* Illawilla Creek – 441 m
* Maloney Creek – 415 m
* Five Mile Creek – 402 m
* Fifteen Mile Creek – 396 m
* Palmer River – 384 m
* Rivero Hugh – 316 m
* Fifteen Mile Creek – 300 m
* Lilla Creek – 280 m
* Goyder Creek – 233 m
* Rivero Hale – 189 m, la rivero plej ofte sekiĝas 75 km norde de la elfluejo, en la Simpson-dezerto. Ĝi atingas la Finke-riveron nur en tre pluvaj jaroj.
* Coglin Creek – 184 m

### Trafluataj lagoj

La Finke-rivero trafluas akvotruojn, kiuj plej ofte estas plenbaj je akvo, ĉe post sekiĝo de la riveujo. La plej gravaj estas:

* *Glen Helen Gorge Water Hole*, daŭra akvotruo ĉ. 630 m
* *Boggy Hole*, daŭra akvotruo
* *Thamandilla Waterhole* – 145 m
**Péter Kiss** [kiŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kiss Péter** estis hungara politikisto, ministro, parlamentano, inĝeniero.

Péter Kiss en 2008
Péter Kiss  naskiĝis la 11-an de junio 1959 en Celldömölk. Li mortis la 29-an de julio 2014 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Péter Kiss abiturientis en Szombathely en 1977, poste li plulernis en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto, kie li akiris diplomon en 1987. Li aliĝis al la komunistoj en 1980, poste li ricevis partiajn taskojn kun postenoj. Li estis parlamenta deputito inter 1992 kaj 2014, ministro pri laboro inter 1995 kaj 1998. En 2002 li denove estis ministro pri laboro, en la sekva jaro senpostena ministro. En 2006 li denove estis ministro pri laboro, en la sekva jaro denove senpostena ministro ĝis 2010. Li ofte havis ankaŭ diversajn partiajn postenojn. Li havis edzinon, kiu naskis filinon.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* kun foto angle


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 521403
 |
Kastelo de Pácin

Bazaj informoj
--------------

**Pácin** estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en subregiono de Cigánd.

* Areo: 34  km²
* Alto super marnivelo: 96 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.3368/21.8404
* Loĝantaro: 1490
* Poŝtkodo: 3964
* Telefonprefikso: 47

Situo
-----

Pácin situas sur ebenaĵo, laŭ la slovaka landlimo, laŭ traira flankovojo. Cigánd troviĝas 12, Sátoraljaújhely 19, Sárospatak 25, Miskolc 96 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1247. Post Traktato de Trianon la vilaĝo trovis sin apud nova limo de Ĉeĥoslovakio. Inter 1995-2008 limpasejo funkciis al la kontraŭa Veľký Kamenec, poste ankaŭ Slovakio apartenas al interna zono de Schengen, la limo estas senkontrole trairebla.

Vidindaĵoj
----------

* kalvinana preĝejo
* romkatolika preĝejo omaĝe al Koro de Jesuo
* grekokatolika preĝejo omaĝe al Ŝanĝiĝo de Nia Sinjoro
* Kastelo de Pácin el la 16-a jarcento, interne muzeo

Famuloj
-------

En Pácin naskiĝis kalvinana episkopo István Mészáros.

* Kategorio Pácin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
situo de la rivero Fly en Novgvineo
La rivero **Fly**, 1050 km longa, estas la dua plej longa rivero, post la rivero Sepik, en Papuo-Novgvineo. La Fly estas la plej grandan rivero en Oceanio, la plej granda en la mondo kun ununura akvorezervejo en sia baseno, kaj ĝenerale rangas kiel la 25a plej granda rivero en la mondo laŭ elflua volumo. Ĝi ekfluas en la branĉo de la montaro Viktor Emanuelo de la montoĉeno de la Stelmontoj, kaj trapasas la sudokcidentajn malaltajn terojn antaŭ elflui en la Papua Golfo en granda delto.

Priskribo
---------

Delto
-----

La origina esplormapo kreita de L.M. D'Albertis en 1876
La estuaro de la rivero Fly estas 56 km larĝa ĉe sia enirejo, sed nur 11 km larĝa linie de la insulo Kivai, kio povas estis konsiderata la rivera elfluo. Post tiu insulo la rivero laŭgrade malpliiĝas al larĝo de 1.6 km aŭ malpli.

La riverdelto trapasas malaltajn kaj marĉajn insuloj kovratajn de mangrovo kaj nipapalmoj. Estas vilaĝoj kaj kultivataj areoj en tiuj insuloj. La tero ambaŭflanke de la estuaro estas de sama karaktero. La insuloj en la estuaro estas ebenaj kaj kovrataj de dika, fruktodona aluvia grundo. La plej grandaj insuloj estas Kivai, Purutu, Vabuda, Aibinio, Mibu kaj Domori. Kivai, Vabuda kaj Domori estas neloĝataj.

Listo de la riverdeltaj insuloj estas la jena:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Insulo Kivai
* Insulo Purutu
* Insulo Vabuda
* Insulo Aibinio
* Insulo Mibu
* Insulo Magabu
* Insulo Invitato
* Insulo Sisiabu
* Insulo Nikira
* Insulo Badu
* Insulo Baiabe
* Insulo Moroge
* Insulo Gebaro
 | * Insulo Davari
* Insulo Variura
* Insulo Var
* Insulo Kesuguruguru
* Insulo Abaura
* Insulo Abo
* Insulo Boromura
* Insulo Ura
* Insulo Dogope
* Insulo Sumogi
* Insulo Sobovada
* Insulo Abaurai
* Insulo Samari
 | * Insulo Reginimi
* Insulo Dibiri
* Insulo Sobuvabuda
* Insulo Orope
* Insuloj Aeginimi
* Insulo Umuda
* Insulo Midima
* Insulo Domori
* Insulo Dubuvaro
* Insulo Kuragimini
* Insulo Daura
* Insuloj Kunagimini
 |

Mapo de la Riverdelto de Fly
La loĝantoj de la Riverdelto Fly engaĝiĝas en agrikulturo kaj ĉasado. Kokospalmoj, panfruktoj, bananoj, sagupalmoj, kaj sukerkano estas ĉefaj kultivoj.

Historio
--------

Medio
-----

Notoj
-----

1. ↑   Fragmentation and Flow Regulation of the World’s Major River Systems. Arkivita el la originalo je 2012-03-30. Alirita 2012-09-05.

* Kategorio Rivero Fly en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Péter Lipcsei** [lipĉei], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lipcsei Péter** estis hungara futbalisto (mezulo), trejnisto.

Péter Lipcsei naskiĝis la 28-an de marto 1972 en Kazincbarcika.

Memorstelo pri Péter Lipcsei en Kazincbarcika

Biografio
---------

Péter Lipcsei futbalis en la loka junulara teamo inter 1987-1990, poste jam en ĉefurba plenkreska prestiĝa futbalklubo plurajn jarojn (tamen kun interrompoj eksterlande). En tiu periodo li ludis resume en 494 matĉoj kun 108 goloj. En tiu periodo li estis hungara ĉampiono kvarfoje. Li estis ankaŭ membro de la nacia hungara teamo inter 1991–2005 58-foje kun sola golo. Li finis la aktivan futbalon en 2010, sed post 2 jaroj li estis trejnisto. Li edziĝis en 1992, lia edzino naskis 2 filojn en 1992 kaj 1997. Li ricevis sportajn premiojn.

Memorigiloj
-----------

* marmora memorstelo en 2006 en Kazincbarcika

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun fotoj
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 800254
 |



* Portalo pri Biografio
**Péter Matuska** [matuŝka], slovake **Peter Rastislav Matúška,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Matuska Péter** estis hungaria advokato, parlamenta deputito. Lia nobela antaŭnomo estis *felső-rásztokai* [felŝO-rAstokai], lia nacieco povis esti slovako (?).

Péter Matuska naskiĝis la 14-an de julio 1841 en Liptószentmiklós (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio , nuntempa Liptovský Mikuláš en Slovakio, laŭ alia informo en Isztebne/Istebné), li mortis la 22-an de septembro 1901 en Rásztoka (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Ráztoka en Slovakio, laŭ alia informo en Liptószentmiklós).

Biografio
---------

Péter Matuska frekventis gimnaziojn en Teschen kaj Buda, poste li akiris advokatan diplomon en Reĝa Universitato de Pest. Iom poste li malfermis propran advokatan atelieron en Pest (urbo). Li estis parlamentano inter 1872–1875, 1878–1881 kaj 1887–1892. Li havis postenon ankaŭ en banko. Lia samnoma filo estis diplomato.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* parlamentaj paroladoj (1872-1901)

Fontoj
------

* datenoj kun foto
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo M, poste serĉu la nonon)
*

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Péter Matuska en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 704731
 |
„Helpu min per rekomendletero por prezentiĝo al kaldronisto";  

olepentraĵo de August Heinrich Plinke, 19-a jarcento
**Rekomendletero**, konata ankaŭ kiel *referencletero*, kaj pli simple kiel referenco aŭ rekomendo, estas dokumento aŭ letero en kiu la sendinto pritaksas la kvalitojn, karakterojn kaj kapablojn de la persono kiu estas rekomendata laŭ la kapablo de individuo por plenumi precizan funkcion aŭ taskon.

La rekomendletero estas tipe rilataj kun la atingo de dungado, laborposteno, akcepto ĉe institucioj de supera edukado aŭ kandidatiĝoj al stipendioj. La rekomendleteroj estas plej ofte redaktitaj kaj subskribitaj pri specifa persono, kaj estas adresitaj al persono aŭ institucio kiu postulas la rekomendon aŭ al kiu tiu utilus (kiel ebla dunganto, funkciulo de universitataj akceptoj, ktp.), kvankam ili povas esti adresitaj ankaŭ al la persono rekomendata, sen specifi precizan ricevonton.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 798378
* GND: 4246603-9
* LCCN: sh85042924
* BNF: 12380502p
 |
**Péter Máté,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Máté Péter** estis hungara ŝlagrokantisto (tenoro), komponisto, pianisto, instrumentadisto.

Péter Máté kantas en 1970
Péter Máté  naskiĝis la 4-an de februaro 1947 en Budapeŝto, li mortis la 9-an de septembro 1984 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Péter Máté frekventis aĝis 6, kiam komencis lerni pianadon private, poste en muziklernejo en aĝo 14. Li maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li kantis, pianludis, gitarludis, iom poste li jam fondis propran ŝlagrorkestron. Lia unua muzikdisko aperis en 1967. En la sekvaj jaroj li akiris unuajn lokojn en festivaloj kaj enlande kaj eksterlande. Li estis aŭdebla en Hungara Radio kaj Hungara Televizio. Li ŝlagro *„Elmegyek"* iĝis mondoŝlagro kun franca teksto „Nicolas" fare de Sylvie Vartan. Li komponis resume 150 ŝlagrojn. Li mortis frue, tragike, sed liaj ŝlagroj pluvivis jardekojn. Li ricevis premiojn inter 1973-1980. Li havis edzinon.

Elektitaj ŝlagroj
-----------------

* Egy darabot a szívemből
* Mondd, miért szeretsz Te mást?
* Azt súgta a szél
* Azért vannak a jóbarátok

Memorigiloj
-----------

* 2 memortabuloj en Budapeŝto (2017)
* premio fondita en 2018

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto kaj video
* hungarlingva biografio kun foto kaj video

* Memortabulo en BudapeŝtoMemortabulo en Budapeŝto
* Memortabulo en BudapeŝtoMemortabulo en Budapeŝto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 634244
* LCCN: n2021018152
* VIAF: 266080442
* MBA: 1e43ee23-c94e-4c10-9b8d-5aa21dfd82c5
* NKC: mzk2012721846
 |
**Pál Dárdai,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dárdai Pál** estas hungara futbalisto (mezulo), trejnisto.

Pál Dárdai
Pál Dárdai naskiĝis la 16-an de marto 1976 en Pécs.

Biografio
---------

Pál Dárdai futbalis en la loka junulara teamo inter 1989-1991, sed lia patro futbalis jam tie kaj la juna Pál praktike estis edukita dekomence apud la futbalejo. Inter 1991-2011 laŭvice futbalis en la loka plenkreska futbalklubo, ĉefurba klubo kaj germana klubo en 388 matĉoj kun 31 goloj. La plej longe estis en Hertha BSC inter 1997-2011 en 297 matĉoj kun 17 goloj. Li estis ankaŭ membro de la nacia hungara teamo inter 1998-2010 61-foje kun 5 goloj. Li estis trejnisto inter 2012-2021 escepte jaron ĉe Hertha. Lia edzino naskis 3 filojn, ĉiujn futbalistojn, tamen unu el ili jam mortis en futbalejo.

Lia memuarlibro
---------------

*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva datenaro kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 800902
 |



* Portalo pri Biografio
Angulo de la rivero Guadaramo en Torrelodones (Madrido).
La rivero Gvadaramo, en la municipo de Galapagar (Madrido).
La rivero **Gvadaramo**, aŭ **Guadarrama** en la hispana origine, estas alfluanto de la rivero Taĵo, kiu elfluas en la Regiono de Madrido (Hispanio), kiun ĝi trapasas en sia alta kaj meza fluado. Per sia malalta fluokurso trpasas teritoriojn de la provinco de Toledo, kie ĝi alfluas al Taĵo post flui dum 131,8 kms. Ĝi pli precize elfluas el Valo de Fuenfría (Fridfonto), je ĉirkaŭ 1.900 m alte, ene de la municipa teritorio de Cercedilla (Madrido), en la suda flanko de la Gvadarama Montaro (Centra Sistemo). Tiu rivero trafluas ambaŭ provincojn per kursofluo ege simila al vertikalo nordo-suden.

La meza fluo troviĝas protektita ene de la Regiona Parko de la meza Gvadaramo, unu el la tri parkoj regionaj de Madrido. La areo de ties baseno estas de 1.708 km² kaj en ĝi troviĝas la rivero Aulencia —kiu fluas nur tra la provinco de Madrido—, ties ĉefa alfluanto, kiu provizas el akvo la diglago de Valmayor, la dua plej kvantokapabla de la madrida regiono. La aliaj alfluantoj estas rojoj kaj riveretoj mallongaj.

Origino de la nomo
------------------

La hispana termino *guadarrama*, laŭ kelkaj etimologiistoj, devenas el araba وادي الرّمل = *Wādī-r-Raml, guadiarrámel*, kiu tradukeblas esperanten kiel *rivero de la sablejo*. Ĉiukaze la rivero Gvadaramo nomigus aliajn geografiaĵojn kiel la samnomaj montaro kaj vilaĝo, kaj de tie, la samnoma montopasejo proksima al tiu municipo, kaj la fervoja tunelo tra kiu pasas la AVE. Krome de tio devenos la nomo de la mineralo konata kiel gvadaramito, varianto de la ilmenito.

Notoj
-----

1. ↑   Espacios naturales protegidos en la Comunidad de Madrid y legislación vigente. Arkivita el la originalo je 2007-06-09. Alirita 2011-06-30.
2. ↑  Informo pri la mineralo gvadaramito en la oficiala retejo de la Ministerio de Educación y Ciencia[*rompita ligilo*]

* Kategorio Rivero Gvadaramo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Renkontiĝo Esperantista Volgo-Urala** estas esperantista evento kiu okazis 24-foje (1968-1983).

REVU estis regula regiona renkontiĝo de esperantistoj de Uralo kaj Volgio. Sian aperon REVU ŝuldis al Boris Kolker, kiu en majo de la jaro 1968 okazigis en la ĉefurbo de Baŝkirio Ufo la unuan interurban esperantistan renkontiĝon. En la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj la nombro de esperantistoj kaj lokaj grupoj rapide kreskis, aperis bezono pri interurbaj kontaktoj por spertinterŝanĝoj, lingvaj kaj kultur-klerigaj programoj de esperantistoj, kaj REVU, kiu kutime estis ĉiujare okazigata aŭtune kaj printempe, fariĝis neeliminebla kaj tre grava elemento de la esperantista komunumo en Uralo. En la jaroj 1968 – 1983 estis okazigitaj entute 24 REVU en 11 urboj, plejofte (sesfoje) gastigis la renkontiĝon Ufo. REVU ne havis strikte preskribitan programon, multo dependis de la fantazio, elpensemo kaj kapabloj de lokaj organizaj kolektivoj, kaj nome ĉi tiu fakto pledis por la apero de elstaraj iniciatemaj uralaj esperantistoj kaj movadaj aktivuloj. La renkontiĝo rapide populariĝis kaj ordinare kolektis multajn partoprenantojn. La lasta laŭvica REVU-24 okazis en Ĉelabinsko en 1983, ĉar poste la iniciato pri la organizado de regionaj esperantistaj renkontiĝoj transiris al la Urala Esperanto-Komitato, kiu preferis aliajn tipojn kaj nomojn de la renkontiĝoj. 

Renkontiĝo Esperantista Volgo-Urala| Numero | Jaro | Urbo | Notoj |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | 1968 | Ufo |  |
| 2 | 1970 | Ĉelabinsko |  |
| 3 | 1970 | Ufo |  |
| 4 | 1971 | Ufo |  |
| 5 | 1972 | Ĉelabinsko |  |
| 6 | 1972 | Sterlitamako |  |
| 7 | 1973 | Ufo |  |
| 8 | 1973 | Miasso | Partoprenis 40 personoj el 8 urboj |
| 9 | 1974 | Sverdlovsko | Partoprenis 63 personoj |
| 10 | 1974 | Salavato | Partoprenis 50 personoj |
| 11 | 1975 | Miasso | Partoprenis 101 personoj el 20 urboj |
| 12 | 1975 | Ufo |  |
| 13 | 1976 | Tjumeno |  |
| 14 | 1976 | Sizranjo | Partoprenis ĉ. 30 personoj el 12 urboj. La datoj: 6-8 de novembro. Kontakta organizanto: Natali Dolganova. |
| 15 | 1977 | Permo | La datoj: 7-9 de majo. Menciita ĉeforganizanto: Ĉazova Ludmila Nikolajevna |
| 16 | 1977 | Ĉelabinsko |  |
| 17 | 1978 | Kujbiŝevo |  |
| 18 | 1979 | Tjumeno |  |
| 19 | 1980 | Sverdlovsko |  |
| 20 | 1980 | Kujbiŝevo |  |
| 21 | 1980 | Ĉelabinsko | T.e. tio estis la tria REVU por la jaro (la jaro estas laŭ la fonto) |
| 22 | 1981 | Ufo | La renkontiĝo estis nuligita de la instancoj unu tagon antaŭ la komenco, la averton ne sukcesis ricevi nur volgogradaj aliĝintoj, ĉar ili jam ekvojaĝis  |
| 23 | 1982 | Kujbiŝevo |  |
| 24 | 1983 | Ĉelabinsko |  |

Notoj
-----

1. ↑  laŭ Vladimir Opletajev, Esperanto en Uralo
2. ↑  (mi estis unu el ili - Andrej Ananjin)

Fonto
-----

La fonto de la informoj: Esperanto en Uralo, parto 1 de Vladimir Opletajev 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 724724
 |