recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La originaj 18 *muḥāfażah* de Irako.
Irako estas dividitaj teorie, administracie kaj origine en 18 provincoj aŭ gubernioj, nome *muḥāfażah*: Anbar, Arbil, Babil, Bagdado, Basra, Dahuk, Dhi Kar, Dijala, Kadisija, Karbala, Kirkuk, Majsan, Muthana, Naĝaf, Ninivo, Saladino, Sulajmanija, kaj Ŭasit.

Iama Prezidento Saddam Hussein dividis la landon en 18 *muḥāfażah* en la 1970-aj jaroj laŭ tialoj de etna divido. Parto de la kurdoloĝata areo de la lando ricevis aŭtonomecon en 1970. En 2003, post opozicio el la Kurdoj rilate al la divido de Kurdistano en gubernioj, la aŭtonoma ento de nur tri irakaj kurdaj provincoj estis rekonfirmita en 2005 en la konstitucio de Irako, forlasante multajn aliajn kurdomajoritatajn regionojn, kiaj Kirkuk, Ĥanakin, Sinĝar kaj Mandali-Badra, ekster la aŭtonoma Kurda regiono. En 2014 oni faris decidon krei la provincon de Halabja Gubernio el la Halabja Distrikto de la Gubernio Sulajmanija.

La 21an de Januaro 2014, la Konsilio de Ministroj de la registaro de Irako aprobis dekomencajn proponojn krei pliajn guberniojn. La Konsilio anoncis ke tiuj du novaj gubernioj Tal Afar kaj Tuz Ĥurmatu estu formitaj el la nunaj gubernioj Ninivo kaj Saladino, respektive. Oni anoncis ankaŭ ke la urbo Faluĝa de la Gubernio Anbar iĝu separata gubernio,<ref name="cab">kio estis anoncita kiel reago al la Sunaisma insurekcio de tiu urbo.

Referencoj
----------

1. 1 2  Brendan O'Leary.  (11a de Aŭgusto 2006) *The Future of Kurdistan in Iraq*. University of Pennsylvania Press, p. 30–31. ISBN 0-8122-1973-2.
2. ↑  Iraka Konstitucio, Artikolo 113a.
3. ↑  "KRG order turning Halabja into province sets off street celebrations", 14a de Marto 2014. Kontrolita 13a de Aŭgusto 2016.
4. ↑   Kurdistan Region President signs Halabja province directive. Kurdistan Region Presidency (16a de Marto 2014). Arkivita el la originalo je 2014-09-22. Alirita 13a de Aŭgusto 2016.
5. ↑   Resolutions of Council of Ministers For Session No. 3 on 21/1/2014 (21a de Januaro 2014). Alirita 13a de Aŭgusto 2016.
6. ↑  "Iraqi Council of Ministers approved new provinces of Tuz Khurmatu and Tal Afar", 21a de Januaro 2014. Kontrolita 23a de Aŭgusto 2014.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2020-07-14. Alirita 2022-01-24.

* Kategorio Provincoj de Irako en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Unu el la pilkludejoj
**Xochicalco** estas antaŭkolumba arkeologia loko en la okcidenta parto de Morelos en Meksiko, Mezameriko. La vorto "Xochicalco" devenas de la Nahuatl-lingvo kaj signifas *"domon de floroj"*.

La urbo situas 38 km sudokcidente de Cuernavaca kaj 122 km de Meksikurbo. La ruinaro estas vizitebla ĉiutage de 10:00 ĝis 17:00, sed la observatorio nur posttagmeze.

La loko
-------

La plej grava ceremonia centro troviĝas sur artefarita monteto kaj estas ĉirkaŭita de konstruaĵrestoj, kiuj plejparte ne estas elfositaj.

Majaoj ekloĝis tie ĉirkaŭ -200, la plej gravaj konstruaĵoj datumas inter la jaroj 700 kaj 1000. Eble vivis tie ĝis 20.000 homoj.

Monumentoj
----------

Tre interese estas reliefoj ĉe la flankoj de kelkaj konstruaĵoj. La templo de kvecalkoatlo havas prezentaĵojn de tiu dio en teotiŭakana kaj majaa stilo. Oni supozas, ke en Xochicalco loĝis artistkomunumo, kiu verkis ankaŭ aliloke en Mezameriko.

Troviĝas ankaŭ diversaj temploj, ŝtupopiramidoj, palacoj, du pilkludejoj, ŝvitbanejoj kaj stranga serio de rondaj altaroj, kaj ankaŭ groto kun ŝtupoj.

Videblas ankaŭ kelkaj ornamitaj steleoj, dum aliaj estis forprenitaj de la originala loko kaj troviĝas nun en la muzeo en Meksikurbo aŭ en la loka muzeo.

Observatorio
------------

La groto estas astronoma observatorio kaj estis ĉefe uzita por determini la komencon de la terkultivista ciklo. Ĝi estas unu el la plej bone konservitaj observatorioj en Meksiko. Origine ĝi estis kovrita de stuko kaj farbita nigra, flava kaj ruĝa.

Danke al kameno oni observis nokte la stelojn pasi la zeniton. Tiam tio okazis dufoje dum la jaro: meze de marto kaj fine de julio. La sunradio eniras la groton dum 105 tagoj inter la fino de aprilo kaj la fino de julio. Restas do 260 tagoj sen rekta sunlumo en la groto.

Moderna historio pri Xochicalco
-------------------------------

La ruinoj estis unue priskribita en 1777 de la esploristo Antonio Alzate. Alexander von Humboldt publikigis en 1810 desegnaĵojn kaj priskribo de Xochicalco. Ankaŭ la imperiestro Maksimiliano de Meksiko vizitis la ruinojn.
La templo de la plumserpento estis renovigita en 1910 de la meksikana arkeologo Leopoldo Batres. Aliaj grandaj esplor- kaj renovigitlaboroj okazis dum arkeologia projekto inter la 1940-aj kaj 1960-aj jaroj.

Xochicalco estas monda kultura heredaĵo de UNESKO.

Vidu ankaŭ
----------

* Majaoj
* Listo de majaaj ruinoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ŝoĉikalko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Xochicalco Arkivigite je 2009-09-27 per la retarkivo Wayback Machine
* Fotoj de Xochicalco Arkivigite je 2007-03-11 per la retarkivo Wayback Machine
***The Mexican*** (La Meksika) estas usona nigrakomedia aventura krimfilmo de 2001 reĝisorita de Gore Verbinski en kiu stelulas Julia Roberts kaj Brad Pitt en ĉefaj roloj.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

Jerry Welbach ĵus ricevis du ultimatojn: la unua el sia ĉefo, mafiulo kiu komisias al li veturi al Meksiko por rekuperi antikvan kaj valoregan pistolon nomita *La Meksika*, kaj la dua el sia koramikino Samantha, kiu postulas lin finigi sian rilaton kun la mafio. Jerry pensas, ke plue vivi estas prioritato, kvankam tio povus rezulti en problemoj kun Samantha, kaj tial li veturas al Meksiko. Kvankam li finfine trovas la armilon, porti ĝin al sia ĉefo estas pli komplika afero. Pri la pistolo estas legenda malbeno, ĉar ĝi estis nuptodonaco de riĉa terposedanto al sia filino, kiu mortis en strángaj cirkonstancoj. Kiam pagita murdulo kidnapas Samantha por akiri la pistolon, Jerry havas tialojn kredi en la malbeno. 

La brutala kidnapisto finfine montriĝas ne tiom brutala, sed ĉiuokaze multaj tre diversaj aventuroj okazas en la landlima regiono inter Meksiko kaj Usono, kaj la povo super la pistolo kaj super la diversaj roluloj engaĝiĝintaj en la afero ŝanĝiĝas konstante.

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Geaktoraro kaj roluloj
----------------------

* Julia Roberts kiel Samantha 'Sam' Barzel
* Brad Pitt kiel Jerry Welbach
* James Gandolfini kiel Leroy
* J. K. Simmons kiel Ted Slocum
* Bob Balaban kiel Bernie Nayman
* Sherman Augustus kiel Bone vestita nigrulo
* Michael Cerveris kiel Frank
* David Krumholtz kiel Beck
* Castulo Guerra kiel Joe, la lombardisto
* Gene Hackman kiel Arnold Margolese

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* The Mexican en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* en imdb


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 857270
 |

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo The Mexican en la angla Vikipedio.*
Aĝara ĥaĉapuri, farĉita de fromaĝo kaj kovrita per kruda ovo.
La **kartvela kuirarto** estas kombinaĵo de tradiciaj kartvelaj pladoj kaj trinkaĵoj, formita tra la jarcentoj. Estas signifaj diferencoj inter regionaj kuirartoj. Estas multe da viando, vino, vegetaĵoj, grajnoj kaj bestaj grasoj en orienta Kartvelio. La kuirarton de okcidenta Kartvelio karakterizas saŭcoj miksitaj kun juglandoj kaj papriko, pladoj kun vegetaĵoj kaj laktaĵoj. Kartvelio estas la hejmlando de vino, vitoj kreskas preskaŭ ĉie ĉi tie, kartvela vino estas metita en kavkruĉojn. La kuirarto estas la kombino de pladoj kaj trinkaĵoj origine (aŭ kun aparta stilo) de la kartveloj loĝintaj en Kartvelio aŭ preparita de la kartvela diasporo tra la mondo. La kartvela kuirarto estas unika en la lando, sed ĝi ricevis multajn influojn el la kuirartaj tradicioj de landoj de Mezoriento kaj Eŭropo. La kuirarto ofertas variecon da pladoj, kun multaj herboj kaj spicoj. Ĉiu historia provinco en Kartvelio havas sian distingigan kuirartan tradicion, kiel la megrela, kaĥeta, imereta, tbilisa, ktp.

Ĉefaj pladoj
------------

* Lobio
* Ĥaĉapuri
	+ Ossuri ĥaĉapuri
* Ĥinkali
* Nigvziani badrijani
* Kartvela fromaĝo
	+ Suluguni
* Mcvadi
* Sacivi

### Supoj

* Ĥaŝi

### Desertoj

* Ĉurĉĥela

### Trinkaĵoj

* Ĉaĉa
* Kartvela vino
* Maconi

### Aliaj

* Aĝika
* Ĥmeli suneli

Regionaj specialaĵoj de Kartvelio
---------------------------------

### Abĥazio

Kiel Megrela, abĥaza kuirarto estas riĉa je diversaj saŭcoj, miksitaj kun nuksoj kaj kapsikoj. Ĉiutaga manĝaĵo en Abĥazio estas Abista - kaĉo de maiza faruno, kiun oni manĝas kun lobio, fromaĝo kaj viando. Abĥaziaj tradiciaj pladoj estas: Aŝvĉapani (relaborigita fromaĝo), Aritsmgeli (juglanda maizpano ), Akrdtsa (supo de fazeoloj) kaj aliaj.

#### Aĝario

Aĝara ĥaĉapuri, farĉita de fromaĝo kaj kovrita per kruda ovo.
Aĝaria kuirarto estas la plej diversa, ĝi estas tuta paletro de koloroj. Ĉi tie kombiniĝas la malmolaj aromoj de la monto kaj la mildaj aromoj de la marbordo. Oni trovas ĉi tie la kulturan influon de turka kuirarto. Aĝaria dolĉaĵoj estas: baklavo kaj sukerkuko .

Laktaĵoj superregas en la kuirarto de monta Aĝario, ĝi estas pli grasa kaj peza. ĉar la ĉefa agado de la loĝantaro de Aĝario estis brutaro.La plej popularaj Aĝaraj pladoj estas: Borano (fritita fromaĝo en freŝa butero), Chirbuli (matenmanĝo preparita kun ovoj kaj nuksoj), Khavitsi (boligita maiza kaĉo en erbo), Kaimagi kaj Sinori (sur la bazo de parfumita freŝa fromaĝo nadugi kai sekigita pastaĵo).Aĝara ĥaĉapuri, formo de la ŝipeto.

##### Kaĥeti

Kaĥeti estas fama pro siaj vinberejoj kaj bonega vino.La tradiciaj pladoj de la kaĥeta kuirarto estas:ŝaŝliko, ĥaŝlama, ĉakafulo, ĉiĥirtma kaj aliaj. Ŝaŝliko estas bakita sur vinbastono, kio donas al ĝi unikan guston. Tradiciaj dolĉaĵoj estas faritaj el vinbersuko - pureo  Churchkhela kaj Tatara ( Felamuŝi). Alongforma pano estas bakita en tone(argila bakejo).

###### Samcĥe-javaĥeti

* Kategorio Kartvela kuirarto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Attila Géza Császár** [ĉAsAr], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Császár Attila Géza** estas hungara kemiisto, altlerneja instruisto, koresponda membro de Hungara Scienca Akademio (2022).

Attila Géza Császár naskiĝis la  18-an de aŭgusto 1959(nun 1959-08-18) en Dorog.

Biografio
---------

Attila Géza Császár maturiĝis en gimnazio en Zalaegerszeg en 1977, poste li akiris kemian diplomon (MSc) en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1983, post 2 jaroj li doktoriĝis (Ph.D.). Inter 1983-1992 li esploris helpe de stipendioj en Universitato de Oregono, Universitato de Kembriĝo kaj Universitato de Reading, sed pro la doktoriĝo interrompe li hejmenvenis. Post la fina hejmenveno li instruis en la universitata instituto, kie li atingis la plej altan instruan rangon profesoro en 2002. Ekde 2006 li estis ankaŭ laboratoriestro. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1993, li doktoriĝis (DSc) en 1998 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Liaj ĉeftemoj estas kvantuma kemio, molekula spektroskopio kaj termokemio. Li edziĝis en 1985, lia edzino naskis 3 filinojn en 1988, 1991 kaj 1994. Li ricevis premiojn inter 1981-2017.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Conformers of Gaseous Glycine* (1992)
* *High-Accuracy Ab Initio Rotation-Vibration Transitions for Water* (2003)
* *Simple molecules as complex systems* (2014)
* *Verification labels for rovibronic quantum-state energy uncertainties* (2024)

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto
* aprezo kun foto (legebla pli malsupre)
* biografio angle
* datenoj kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 857440
 |


* Portalo pri Biografio
La **paroĥa preĝejo Stefano la 1-a (Hungario)** estas sakrala konstruaĵo en urbo Újszász (Hungario).

Historio
--------

La unua mencio pri paroĥo okazis 1332, la kirko estis konsekrita en 1347. Dum dominado de la turkoj pri la preĝejo mankas informoj, la kontinua historio estas sciata ekde 1787. Tiam Újszász estis filio de Zagyvarékas, sed en 1807 Újszász ricevis paroĥan rangon. Tiutempe ekzistis ankaŭ kapelo aŭ kirko, sed en 1740 preĝdomo, en 1807 preĝeĵo konstruiĝis. La aspekto videbla nun okazis en 1885. Aŭstra majstro kreis la ĉefaltaron, la orgeno estis kreita en 1889 en Salzburg, pli frue malgranda orgeno funkciis. En 1944 dum la mondomilito la lignaĵoj bruldetruiĝis, post 2 jaroj la kirko iĝis funkcikapabla. La plej grava restaŭrado okazis en 1991.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en korto. La fasado estas malsimetria, dekstre la kvadrata turo altiĝas. En la meza parto arka arkadserio reliefas, antaŭe krucifikso estas videbla. En la malantaŭa parto la meza parto reliefas. Tie estas 3 arkadoj, pli supre 3 fenestroj, la plej supre ronda fenestro. La nuna ĉefaltara bildo estas pentraĵo de Ágoston Muszély. Apud la ĉefaltaro 2 pentritaj statuoj pri Stefano la 1-a (Hungario) Emeriko de Hungario videblas. Ankaŭ 3 flankaj altaraj troviĝas en la navo.

Kermeso okazas la 20-an de aŭgusto.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* datenoj hungare
* datenoj hungare


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **paroĥa preĝejo Nomo de Sankta Maria** origine hungare *Szűz Mária Neve* estas sakrala konstruaĵo en Újkígyós (Hungario).

Historio
--------

En 1814 amase alvenis katolikaj kamparanoj, ili fondis paroĥon post 2 jaroj. Ŝajnas - tie estis malnova kirko. Fakte kirko konstruiĝis inter 1856-1858. Interne la orgeno funkcias dekomence. La freskoj estis pentritaj en 1901. Károly Fischer pentris la ĉefaltaran bildon. La 3 sonoriloj estis kreitaj en 1853, 1924 kaj 1994. En la jaroj 2008 kaj 2009 la preĝejo plene estis renovigita.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola, sed antaŭe kruco estas videbla. La fasado estas simetria, meze la enirejo funkcias, pli supre malgranda ronda fenestro estas videbla, la plej supre la kvadrata turo altiĝas. Apud la enirejo pordo estas po unu niĉoj, ene statuoj pri Sanktaj Francisko kaj Vendelo. La navo finiĝas en arka absido.

Kermeso okazas en la 12-an de septembro.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* datenoj
* datenoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
|  |  |
| --- | --- |
|  Redaktas | **Ĉi tiu artikolo estas redaktata de iu.**

---

Por eviti la riskon de redaktokonflikto, ne redaktu la artikolon. Kontrolu la kronologion kaj forigu la ŝablonon, se necese. |

***Spy Game*** (Spionludo) estas usona agada trilera filmo de 2001 reĝisorita de Tony Scott kaj stelulita de Robert Redford kaj Brad Pitt. Kiel uson–franc–german–japana kunproduktoraĵo ĝi enspezis 62 milionojn da usonaj dolaroj en Usono kaj 143 milionojn tutmonde kontraŭ 115 milionoj da dolaroj en la buĝeto, kaj ricevis ĉefe positivajn rezencojn el kinkritikistoj.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

En kinejo de Detroit kiu montras filmojn de kungfu, Alabama Whitman (Patricia Arquette) ekparolas kun fanatikulo de Elvis Presley, nome Clarence Worley (Christian Slater). Poste ili seksumas ĉe Clarence. Alabama konfesas plorante, ke ŝi estas ĉiesulino dungita de la ĉefo de Clarence kiel donaco de datreveno, sed ankaŭ ke ŝi enamiĝas de Clarence. Ili geedziĝas.

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Geaktoraro kaj roluloj
----------------------

* Brad Pitt kiel Floyd, samĉambrano de Dick

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Spy Game en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* en imdb


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 857272
 |

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo True Romance en la angla Vikipedio.*
Maskitoj antaŭ veneciaj palacoj.
Masko antaŭ veneciaj palacoj.
La **Karnavalo de Venecio** (en itala: *Carnevale di Venezia*) estas ĉiujara festivalo okazigita en Venecio, Italio. La karnavalo finas per la kristana festo de la Karesmo, kvar dek tagojn antaŭ la Pasko, en la marda karnavala tago (*Martedì Grasso*), unu tagon antaŭ la Cindra merkredo. La festivalo estas fame konata pro siaj tipaj maskoj.

Priskribo
---------

Tiu karnavalo estas tute diferenca al tiuj observataj en la cetero de la mondo. Dum la 10 tagoj de tiu festo, la homos maskas sin kaj iras surstrate promeni kaj fotiĝi, ĉu laŭ organizitaj paradoj aŭ improvizitaj. Nuntempe miloj da vizitantoj venas al Venecio en tiuj datoj por admiri la spektaklaj maskoj kaj vestoj de kiuj investas milojn da eŭroj por estis elegantegaj kiel steluloj dum kelkaj tagoj de la jaro aŭ nur por mikisiĝi inter la homamasoj kaj perdiĝi tra la stratetoj de tiu unika urbo. Ankaŭ la Granda Kanalo de Venecio estas tre grava scenejo kie rigardi la gondolojn aŭ manĝi *frittella*, nome tipa dolĉaĵo. La rekordo de vizitantoj kaj eventoj okazas en la karnavala mardo.

La maskovestoj estas vestoj kiuj similas al historiaj vestoj de la 17a al 18a jarcentoj de Venecio, kvazaŭ ili estus ĵus elprenitaj el pentraĵo. Dum la karnavalo, ankaŭ oni organizas multajn eventojn kaj festojn, kelkaj el kiuj privataj al kiuj estas malfacile eniri seninvite. La prezoj de tiuj festoj estas altaj, kaj unu nokto povas kosti eĉ ĝis 500 €, do nur por riĉuloj. La celo de la majoritato de la vizitantoj estas vidi Venecion dumkarnavale kaj fotiĝi kun la plej bonkvalitaj maskovestoj.

En popola kulturo
-----------------

La agado de la novelo "The Cask of Amontillado", verkita de Edgar Allan Poe, okazas en Venecio dum la karnavalo.

Veneciaj maskoj aperas ĉefe en la filmo *Eyes Wide Shut* kaj en la filmo de Marco Bellocchio nome *La visione del sabba*. Famaj vendejoj liveris maskojn kiel Ca' Macana kaj Il Canovaccio en Venecio.

La karnavalo estis priskribita en la videoludo de 2009 nome Assassin's Creed II. La karnavalo estis priskribita ankaŭ en la videoludo de 2005 nome Slaj 3: Honoro Inter Ŝtelistoj.

Bildaro
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑  Vidu Pauline Frommer's Italy de Keith Bain, Reid Bramblett, Pippa de Bruyn, William Fink, Barbie Latza Nadeau p. 333
2. ↑  Frommer's Northern Italy: Including Venice, Milan & the Lakes de John Moretti p. 168
3. ↑  McWhertor, Michael (24a de februaro 2009). "Rumor: Assassin's Creed II Moves To Venice". Kotaku. Gizmodo Media Group. Alirita la 27an de septembro 2020.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Karnavalo de Venecio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Karnavalo de Venecio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
* Carnivalofvenice.com: Historio, fotoj kaj filmetoj ekde 1998


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 702520
* BNF: 14953843h
 |
***Less Than Zero*** (Malpli ol Nulo) estas usona drama filmo de 1987 reĝisorita de Marek Kanievska, iom bazita sur samnoma veko de 1985 de Bret Easton Ellis. En la filmo stelulas Andrew McCarthy kiel Clay, studento kiu revenas hejmen por Kristnadko por pasigi tempon kun sia eks-fianĉino Blair (Jami Gertz) kaj sia amiko Julian (Robert Downey Jr.), kiuj estis iĝintaj droguloj. La filmo rigardas la kulturon de riĉa, dekadenca junularo en Los-Anĝeleso.

*Less than Zero* ricevis nur mezfavorajn kritikojn. La verkisto Ellis malŝatis la filmon dekomence sed lia kompreno pri ĝi poste mildiĝis. Li insistis, ke la filmo ne montras similecon kun sia romano kaj sentis, ke la geakotrelekton oni ne taŭge faris kun la esceptoj Downey kaj James Spader. 

Ĝi estis la kvara filmo en kiu aperas Brad Pitt en malgrava rolo post Hunk, No Way Out kaj No Man's Land.

Geaktoraro kaj roluloj
----------------------

* Andrew McCarthy kiel Clay Easton
* Jami Gertz kiel Blair
* Robert Downey Jr. kiel Julian Wells
* James Spader kiel Rip
* Nicholas Pryor kiel Benjamin Wells
* Tony Bill kiel Bradford Easton
* Donna Mitchell kiel Elaine Easton
* Michael Bowen kiel Hop/Bill
* Sarah Buxton kiel Markie
* Jayne Modean kiel Cindy
* Lisanne Falk kiel Patti
* Neith Hunter kiel Alana

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Less Than Zero en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* en imdb


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 857084
 |

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Less than Zero (film) en la angla Vikipedio.*
Ŝtuparo en Romo
Ŝtuparo en la Vatikana muzeo
**Ŝtuparo** estas vico de plataj tabuloj pli kaj pli altaj, nome ŝtupoj, sur kiujn oni metas la piedojn por supren aŭ malsupren iri. Ŝtuparo estas arkitektura ero.

Manrelo estas relo, kiu estas dezajnita por esti ekprenita de la mano por doni stabilecon aŭ subtenon kaj estas ofte uzata dum suprenirado aŭ malsupreniro de ŝtuparoj.

Laŭ Francisko Azorín **ŝtupo** estas *Horizontala prismo, kiu ordigita kun aliaj faciligas la iradon inter malsamnivelaj lokoj.* Li indikas etimologion el la antikva germana *stuofa*. Kaj li aldonas la terminojn *ŝtuparo*, por *Aro da sinsekve ordigitaj ŝtupoj*; *ŝtuparejo*, por *Loko, kie estas konstruita ŝtuparo*. Kaj li listigas multajn teknikajn terminojn: ŝtupolarĝo, ŝtupolongo, ŝtupoalto, ŝtupofaco, ŝtuporando, ŝtupoplato, ŝtupara branĉo, ŝtupara akso, ŝtupara kavo, ŝtupara paŝlinio, ŝtupara rando, ŝtupara plato, ŝtupara haltejo, ŝtupara muro, ŝtupara volbo, interna ŝtuparo, ekstera ŝtuparo, helica ŝtuparo, dubranĉa ŝtuparo, armitbetona ŝtuparo.

Famaj ŝtuparoj
--------------

### Duobla ŝtuparo

Ŝtuparo de la kastelo de Chambord
La ŝtuparo de la kastelo de Chambord estis konstruita laŭ planoj de Leonardo da Vinci. Ĝi enhavas du ŝtuparojn en unu, la du helicoj estas tute sendependaj kaj neniel komunikas, eĉ ne vide. Eblas do, ke iu malsupreniras dum alia supreniras, sen vidi unu la alian.

### Monumenta ŝtuparo de Mikelanĝelo en la laŭrenta biblioteko de Florenco

Mikelanĝelo, arkitekto, konstruigis la ŝtuparon de la laŭrenta biblioteko, kiu ligas ĝin al la monaĥejo de San Lorenzo en Florenco.

### Ŝtuparo de la palaco de festivaloj en Cannes

La ŝtuparo de la palaco de festivaloj en Cannes famiĝis ĉefe pro la famuloj, kiuj supreniras ĝin fine de printempo dum la malfermo de la internacia filmfestivalo.

Vidu ankaŭ
----------

* Rulŝtuparo
* Ŝtupetaro
* Ŝtupareto
* Spirala ŝtuparo aŭ helikforma ŝtuparo

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 195.
2. ↑  Azorín, samloke.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Infoline: informoj pri ŝtuparoj[*rompita ligilo*]
* Sekureco pri ŝtuparoj

* Kategorio Ŝtuparo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Alta Vilaverdo** aŭ en hispana origine kaj oficiale **Villaverde Alto** estas kvartalo de Madrido, Hispanio, apartenanta al la distrikto Vilaverdo. Estas konata kiel simple **Villaverde** (verda vilaĝo), ĉar ĝi estis ties historia kerno, kiu nomigis la Distrikton. Estas kadre de la administra kvartalo nome San Andrés aŭ Sankta Andreo, kun la kvartaloj Plata y Castañar, la kolonio Marconi kaj la Industria Areo de Vilaverdo. Estas situanta je ĉirkaŭ 9 km el la Sunpordo de Madrido, je 596 metroj super marnivelo.

La historia kerno de Vilaverdo estas formata de la jenaj stratoj: Asfalto, Antimonio, Oxígeno, Avenida Real de Pinto, Albino Hernández Lázaro kaj la Plaza Mayor de Villaverde. Tiu kerno estis ĝermo de la vilaĝo Vilaverdo en la antikvo.

Tiu kvartalo estis urba kerno de la municipo Vilaverdo ĝis 1954 kiam tiu ekformis parton de la urbo Madrido. En 1970 ĝi enhavis populacion de proksimume 10.000 loĝantoj. Aktuale ĥi havas **40.371** loĝantojn.

Ekde 1954 ĝi eknomiĝis Villaverde Alto por integrigo en Madrido, male al nova kvartalo situanta aliflanke de la iama ŝoseo de Andaluzio ĉe la fervojaj atelieroj, kiu eknomiĝis Villaverde Bajo (Malalta Vilaverdo aŭ Malsupra Vilaverdo).

* Kategorio Alta Vilaverdo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Internacia organizaĵo de krimo-polico – Interpol (ICPO-Interpol)** establiĝis en 1923 por subteni internacian kunlaboron de krimo-policoj. **Interpol**, unue nur la telegrafadreso de la organizaĵo, aldoniĝis oficiale en la novan nomon de la organizaĵo en 1956, ĝis kiam ĝi estis konata kiel **Internacia komisiono de krimo-polico**.

Interpol estas pli granda internacia organizaĵo ol la Unuiĝintaj Nacioj; nuntempe ĝi havas 196 membroŝtatojn, UN havas 193 membro-ŝtatojn. La organizaĵo havas sian sidejon en Lyon, Francio.

Pro sia politike neŭtrala rolo, kiun Interpol devas ludi, ĝia Konstitucio malpermesas al ĝi iun ajn engaĝiĝon en krimoj, kiuj ne rilatas al pli ol unu de ĝiaj membroŝtatoj, aŭ iuj ajn politikaj, militaj, religiaj aŭ rasaj krimoj. Ĝia laboro celas precipe publikan sekurecon kaj kontraŭbatalas terorismon, organizatan krimon, kontraŭleĝan produktadon de drogoj kaj kontrabandadon de drogoj, armiloj kaj homoj, lavadon de mono, infanan pornografion, financajn kaj alt-teknikajn krimojn kaj subaĉetadon.

La kvar oficialaj lingvoj de Interpol estas la angla, la franca, la hispana kaj la araba. Dum la 2-a internacia kongreso de krimo-polico okazinta inter la 3-a kaj 7-a de septembro 1923 en Vieno, Aŭstrio, oni pridiskutis la temon de oficiala lingvo por interkomunikado ene de la organizaĵo kaj estis proponitaj Esperanto aŭ la latina, sed fine la propono ne estis akceptita.

Vidu ankaŭ
----------

* la artikolon pri Eŭropolo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Interpol en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo angle


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 32783
* GND: 4027473-1
* LCCN: n80090100
* VIAF: 128211548
* ISNI: 0000000119398045
* SUDOC: 02814807X
* BNF: 120040321
* NLA: 35230154
* NDL: 00577343
* BIBSYS: 90850978
* NKC: kn20010711179
* BNE: XX169203
 |
La **Reĝa Saskaĉevana Muzeo** (angle ***Royal Saskatchewan Museum***, akronime **RSM**) estis fondita ĉe la Provinca Muzeo en 1906  por "protekti kaj konservi specimenojn de naturhistorio kaj objektojn de historia kaj etnologia intereso." Ĝi estis la unua muzeo en Saskaĉevano, Kanado, kaj la unua provinca muzeo en la tri preriaj provincoj .

Historio
--------

Ekstero de la T.Rex Eltrova Centro, muzeo en Eastend, Saskaĉeuano, funkciita de RSM .
Inter 1906 kaj 1945 la muzeo okupis plurajn lokojn, kiel ekzemple la Trading Regina firmaokonstruaĵo, la Provinca Leĝdona Konstruaĵo, kaj la Normala Lernejo (la plej historia orienta konstruaĵo sur la University of Regina-kampuso). Dum Dua Mondmilito, la kolektoj de la muzeo estis forigitaj de publika montrado kaj komence stokitaj en la General Motors Konstruaĵo (alfrontante orienten sur Dewdney Avenue), por permesi al la Normala Lernejo esti uzita por Commonwealth Training Scheme. La kolektoj revenis al la Normala Lernejo en 1944 kaj ĝi malfermis siajn pordojn al publiko denove en 1946.

Finfine, la provinca registaro konstruis la nunan instalaĵon sur la angulo de Albert Street kaj College Avenue, la loko de la forlasita Chateau Qu'Appelle Hotel, kiel Saskatchewan Golden Jubilee-projekto. Parte pro estetikaj kialoj kaj parte por eviti la ekspansieman taskon elradikigi la stakojn, la muzeo estis konstruita angula, kun granda antaŭa gazono. La nova instalaĵo estis dediĉita fare de Guberniestro Ĝenerala Vincent Massey la 16-an de majo 1955. Por reflekti la areojn de sindonemo, la muzeo adoptis novan titolon "Saskaĉevana Muzeo de Naturhistorio." 

La kolekto de la muzeo, tiam situanta en la provinca leĝdona konstruaĵo, estis malpliigita en 1912. La kolekto estis grave difektita denove en 1990, kiam fajro ekis en la First Nations Gallery, kiu tiam estis sub konstruo. Fumdamaĝo igis la muzeon fermiĝi dum kvar monatoj, kaj multaj areoj restis fermitaj dum jaroj. Ekde la fajro, la Indianaj Nacioj kaj Vivsciencoj-Galerio konsiderinde pliboniĝis .

Referencoj
----------

1. ↑   The Royal Saskatchewan Museum Act.
2. ↑   ROYAL SASKATCHEWAN MUSEUM TO OPERATE T.REX DISCOVERY CENTRE | News and Media (angle). Alirita 2019-07-30.
3. ↑   T.rex Discovery Centre « T.rex Discovery Centre. Alirita 2019-07-30.
4. ↑   Our History « Royal Saskatchewan Museum. Arkivita el la originalo je 2019-06-04. Alirita 2019-07-30.
5. ↑   Collections « Royal Saskatchewan Museum. Arkivita el la originalo je 2019-06-04. Alirita 2019-08-07.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
* Reĝa Saskaĉeŭana Muzeo ĉe la Encyclopedia de Saskatchewan


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 852506
* VIAF: 127833035
* ISNI: 0000000099465270
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri esperanta revuo. Por esoteraj filozofioj rigardu la paĝon Nova Epoko.* |

**Lanti inter la redaktantoj de *La Nova Epoko*.**  
 Foto farita en Moskvo, dum aŭgusto 1922. De maldekstre dekstren: Valentin Poljakov, Natano Futerfas, Eŭgeno Lanti, Nikolao Nekrasov kaj Gregoro Demidjuk 
***La Nova Epoko*** estas internacia literatur-socia revuo fondita en junio de 1922 de kvar moskvaj esperantistoj, Natano Futerfas, Gregoro Demidjuk, Nikolao Nekrasov kaj Valentin Poljakov. Ĝi spertis kelkajn malfacilaĵojn kun la soveta cenzuro kaj ekde aŭgusto 1923 iĝis aldona kajero de *Sennacieca Revuo*, kiu estis presata en Lepsiko, kvankam la redakcio plu restis en Moskvo.

*La Nova Epoko* denove aperis sub sia malnova nomo de oktobro de 1928 ĝis februaro de 1933, kaj poste definitive malaperis pro financaj malfacilaĵoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Jarkolektoj de *La Nova Epoko* ĉe Aŭstria Nacia Biblioteko
* Drezen, Lanti kaj *La Nova Epoko*, artikolo de Ulrich Lins en *Sennacieca Revuo*, 1987.
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
**József Balla** [jOĵef bala], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Balla József** estas hungara kuracisto pri internaj malsanoj, nefrologo, altlerneja instruisto.

József Balla (kuracisto) naskiĝis la  26-an de septembro 1959(nun 1959-09-26) en Debrecen.

Biografio
---------

József Balla (kuracisto) maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li akiris an diplomon en Universitato Károly Marx. Post la diplomo li instruis en la universitato. Li kandidatiĝis (CSc) en , li doktoriĝis (DSc) en antaŭ la Hungara Scienca Akademio, lia habilitiĝo okazis en. Li edziĝis en 1971. Li ricevis premiojn inter 1948-1998.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

*

Fontoj
------

* aprezo kun foto (legebla pli malsupre)
* datenoj kun foto
* datenoj kun foto
* datenoj kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 857056
 |



* Portalo pri Biografio
**Klavaro** estas grupo da ordigitaj klavoj, premeblaj per la fingroj, kiuj troviĝas ĉe variaj specoj de maŝino, muzikilo k.s. La plej konataj klavaroj estas klavaro ĉe komputilo, muzikilo, skribmaŝino, kalkulilo, (poŝ)telefono, bankokonzolo k.t.p.

La klavoj estas destinitaj por entajpi informon (ĉe klavaroj ciferaj aŭ alfabetociferaj) aŭ por manipulado de ilo.

Laŭ principo de ago ekzistas klavaroj meĥanikaj (ekzemple ĉe muzikiloj meĥanikaj), elektromagnetaj, piezoelektraj, sensoraj, kun kontaktoj elektraj ktp.

Aparte, oni devas mencii virtualajn klavarojn. La klavoj estas pentritaj sur ekrano de komputilo, poŝtelefono ktp, kaj la agado okazas per klako de muso, premo kun fingro aŭ iu objekto (bastoneto, plumo, krajono ktp) aŭ klavaro kutima (ĉe komputiloj). Ekzemple per klavaro virtuala oni povas entajpi en komputilon simbolojn, kiu mankas en simbolaro de la komputilo.

Klavaroj
--------

* Klavaro Colemak
* *Gboard*
* Klavaro Dvorak
* Klavaro (muziko)
* Komputila klavaro kaj por Esperanto.
* Muzikila klavaro

Vidu ankaŭ
----------

* Askio
* Trouza Braka Malsano
* Tiparo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Klavaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Esperanta virtuala klavaro.

* QWERTY klavara aranĝoQWERTY klavara aranĝo
* Skribmaŝino kun arabaj literojSkribmaŝino kun arabaj literoj
* Scienca kalkuliloScienca kalkulilo
* TekokomputiloTekokomputilo
* Plasta aŭtomata tabla butonara telefono kun ekraneto, memorilo.Plasta aŭtomata tabla butonara telefono kun ekraneto, memorilo.
* AlarmcentraloAlarmcentralo
* Klavaro de pianoKlavaro de piano
Sunleviĝo en Honkongo
**Sunleviĝo** estas la tempo de matena krepusko aŭ duonlumo inter la momento kiam la suno estas 6 gradojn sub la horizonto, do ankoraŭ ne mem videblas, sed jam heligas kaj kolorigas la ĉielon tuj super la horizonto, kaj la momento kiam ĝi videbliĝas. Dum tiu tempo iuj steloj kaj planedoj en la ĉielo jam videblas sen optikaj helpiloj, kaj ankaŭ sur la tero la objektoj sufiĉe bone videblas por ke eblas komenci subĉielajn aktivaĵojn sen aldona lumigo.

La **naŭtika sunleviĝo** estas la momento, kiam la suno troviĝas 12 gradojn sub la horizonto en la mateno. En tiu momento, ĉielaj objektoj ankoraŭ ne videblas kaj la horizonto ankoraŭ ne vide distingeblas sen optikaj helpiloj.

La **astronomia sunleviĝo** estas la momento, kiam la suno troviĝas 18 gradojn sub la horizonto en la mateno. En tiu momento, ankoraŭ neniu sunradio lumigas la videblan ĉielon.

Laŭ aliaj lingvoj, ekzemple la angla, estas diversaj nomoj por la fazoj de la sunleviĝo antaŭ sia videbliĝo (*dawn*, matena krepusko, en la angla) kaj dum la momento de videbliĝo (*sunset*). Tamen la suno ankaŭ jam leviĝas, kiam ĝi ankoraŭ estas sub la horizonto, sed videble proksimiĝas al ĝi.

Vidu ankaŭ
----------

* Aŭroro
* Krepusko
* Mateno
* Sunsubiro

* Sunleviĝo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Sunleviĝo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Sunleviĝo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Tsvi SADAN**, hebree **צבי סדן** (naskiĝis kiel **Tsuguja Sasaki**, japane **嗣也 佐々木**, la 15-an de marto 1963 en 由利本荘市 (Jurihonĝō), gubernio Akita, Japanio) estas japandevena israela lingvisto. De 2013 ĝis 2018 li estis membro de la Akademio de Esperanto. Ekde 2004 li loĝas en Israelo. 

Li doktoriĝis pri hebrea lingvistiko ĉe la Hebrea Universitato de Jerusalemo, kaj estas postenrajta supera docento pri hebrea lingvistiko ĉe la Universitato Bar-Ilan. Lia intereso fokusiĝas pri la moderna hebrea, la moderna jida, Esperanto, morfologio, leksiko, kontaktlingvistiko, socilingvistiko kaj onomastiko. 

Li estas membro de la komitato pri hebrea lingvistika terminologio ĉe la Akademio de la Hebrea Lingvo en Israelo. Pri la moderna hebrea li prelegis kaj skribis multe en kvin lingvoj (Esperanto, la angla, japana, jida kaj la hebrea mem).

Fontoj
------

* Tsvi Sadan, prezento en la prelega libreto de la IKU 2011, paĝo 32 (dokumento en formato PDF)
* persona profilo (angle) en la retejo *google-sites* Arkivigite je 2016-06-18 per la retarkivo Wayback Machine

Eksteraj ligiloj
----------------

* persona retejo (angle) Arkivigite je 2013-03-12 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 422892
* GND: 1025760514
* LCCN: no2013078648
* VIAF: 263197635
* ISNI: 000000038208238X
* BNF: 167261788
 |
**Leo Wiener** (naskiĝis en Bjalistoko en 1862; mortis en 1939) estis poldevena usona lingvisto, specialisto pri slavaj lingvoj.
Li estis la patro de la matematikisto Norbert Wiener.

Li estis multlingvisto kaj laŭ iuj atestoj parolis pli ol 30 lingvojn.

Li publikigis studojn pri multaj lingvoj kaj literaturoj. Li verkis ampleksajn studaĵojn pri la jida literaturo.

Li estis profesoro pri slavaj lingvoj en la Universitato Harvard, kaj estis la unua usona profesoro pri slava literaturo.

Li tradukis la tutan verkaron de Leo Tolstoj en 24 volumoj, kion li atingis en 24 monatoj.

Rilato al Esperanto
-------------------

Wiener konis Zamenhof, kaj laŭ diversaj atestoj ĉeestis la feston en kiu Zamenhof prezentis sian *Lingwe Uniwersala*.  Tamen, li poste ne okupiĝis pri Esperanto, kaj eĉ montris sin kritika pri artaj lingvoj.

En diversaj lokoj li estas identigita kun la esperantisto Levi Wiener, kiu agadis en la 1930-aj jaroj sub la plumnomo *Leono Vienano*.

Bibliografio
------------

* Golden, Bernard 1979 : *Leo Wiener, pioniro de pra-Esperanto*, Esperanto, 877(1), paĝoj 3-6

Referencoj
----------


1. ↑  Golden, Bernard 1979 : *Leo Wiener, pioniro de pra-Esperanto*, Esperanto, 877(1), paĝoj 3-6
2. ↑  (angle) Leo Wiener (1862-1939), The First Proto-Esperantist in America Artikolo de Bernard Golden.
**Ernest Adolphe Robert** estis franca historiisto kaj biografisto naskiĝinta la 17-an de januaro 1833 en Melun, kaj mortinta la 23-an de decembro 1899 en la 12-a arondismento de Parizo.

Biografio
---------

Adolphe Robert partoprenis unu el la ribeloj, kiuj sekvis la puĉon de la 2-a de decembro 1851 fare de Louis-Napoléon Bonaparte. Li estas menciita kiel membro de la ribeluloj en Clamecy. Juĝita antaŭ militista escepta tribunalo, li estis enkarcerigita en Nanto, kie li sukcese eskapis por fuĝi direkte al Anglio.

La 6-an de aprilo 1863, li tamen estis arestita en Bulonjo-ĉe-Maro, kaj devis prezenti sin antaŭ la loka pena tribunalo la 10-an de junio pro la jena motivo : « *Enkonduko en Francion de granda nombro de ekzempleroj de anonima broŝuro titolita "Letero al Kuglo", incitante malamon kaj malestimon de la imperia registaro, kaj la murdon de Lia Moŝto la Imperiestro, intrigoj kaj komplotoj kondukitaj kaj interne kaj eksterlande, cele al la maltrankviligo de publika paco* ».

Adolphe Robert konfesis uzi falsan identecon okaze de sia aresto, sed ankaŭ la propravolan enkondukon en Francio de tiuj presaĵoj, kiujn li kaŝis en la duobla fundo de lia vojaĝa kofro. Li estis kondamnita al du jaroj de enkarcerigo.

Verkoj
------

Adolphe Robert estas, kune kun Gaston Cougny, unu el la aŭtoroj de la 5-voluma *Vortaro de la francaj parlamentanoj* (france *Dictionnaire des parlementaires français*) (Parizo, Edgar Bourloton, 1889-1891.).

Li cetere kunlaboris al la verkado de historia kaj biografia vortaro de la franca revolucio kaj de la Unua Imperio (france *Dictionnaire historique et biographique de la Révolution et de l'Empire) fare* de Jean-François Robinet.

Referencoj
----------

1. ↑  Archives de Seine-et-Marne, commune de Melun, acte de naissance 31, année 1833 (vue 214 /342)
2. ↑  Archives de Paris en ligne, acte de décès n°5218 du 25/12/1899 à Paris 12e, V4E9432 (vue 10/25)
3. ↑  *Gazette des Tribunaux', n° du 13 juin 1863*
Disŝpruco de oranĝa agilo en Vjetnamio dum Operacio Ranch Hand, kondukita de 1962 ĝis 1971
**Agent Orange** [oranĵ] (Oranĝa Agento aŭ Oranĝa Agilo) estas senfoliilo kiu estas miksaĵo de herbicidaj kemiaĵoj, kiujn la usona armeo disŝprucis en Vjetnamio dum la Vjetnama milito, inter 1962 kaj 1970. Tio servis duoblan celon: unuflanke oni volis senfoliigi la arbojn, kiuj kaŝis la trupojn de Vjetkongo, aliflanke oni volis detrui rikoltodonajn plantojn, por malsatigi la malamikojn.

La miksaĵo entenis saman kvanton el krudaj butilaj esteroj de 2,4-duklorofenoksi-acetono (2,4-D) kaj 2,4,5-triklorofenoksi-acetono (2,4,5-T). La Agent Orange entenis plue en diversa proporcio 2,3,7,8-tetraklorodibenzo-p-dioksinon, kiu estas kromprodukto de produktado de 2,4,5-T kaj estas tre venena eĉ en malgranda kvanto. La usona armeo disŝprucis ĉirkaŭ 50 milionojn da litroj de Agent Orange. Tiu kvanto entenis ĉirkaŭ 170 kg da dioksino.

La postefiko de la Agent Orange estis la enorme oftaj abortoj, haŭtmalsanoj, kanceraj malsaniĝoj kaj denaskaj malnaturaĵoj. Ĉar la duoniĝa tempo de la dioksino en homa korpo estas 12 jaroj, la danĝera dioksino herediĝas de unu al la alia generacio. Ambaŭ vjetnamoj kaj usonaj soldatoj ege suferis la postefikojn de ĝi.

Historio
--------

Dum la dua mondmilito, kiam la usonaj fortoj renkontis malfacilaĵojn kun la japana armeo, oni havis la ideon malsategigi Japanion detruante la rizokampojn per potenca herbicido. Post longaj serĉadoj, la ĥemia senfoliigo kromnomota **Agent orange** aŭ Oranĝa Agilo, estas testita sur atolo en la Pacifika oceano. Ĝi estas tiom malutila ke Franklin D. Roosevelt rezignas ĝin uzi. Dwight D. Eisenhower, kun malpli da skrupuloj, ebligas pluan serĉadon en 1959. La 31-an de novembro 1961, John F. Kennedy donas la verdan lumon por uzi ĝin en Vjetnamio. Ekde la 12-an de januaro 1962, kaj dum 10 jaroj, 41.635.000 litroj de oranĝa agilo estas disŝprucitaj sur preskaŭ 2 milionojn da hektaroj de arbaro kaj rizkampoj en tri landoj.

Piednotoj
---------

1. ↑  Retejo pri la studoj de Raoul Marc Jennar  Arkivigite je 2008-01-20 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Agent Orange en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 208717
* GND: 4323876-2
* LCCN: sh85002177
* BNE: XX554615
 |
La **Kentukia Ĉevalvetkuro** (aŭ *kentucky Derby* en la angla) estas por amantoj de kurĉevaloj fama vetkuro kiu okazas ĉe Churchill Downs en la usona ŝtato Kentukio. Ĝi estas la unua, kaj plej mallonga de tri famaj vetkuroj kiuj okazas en Usono. La tri vetkuroj — Kentukia Ĉevalvetkuro, Vetaĵo Preakness, kaj Vetaĵo Belmont — konsistigas la Trioblan Kronon. En Usono, eĉ inter ne-interesitoj pri ĉevalkonkursoj, la kulturo de la Kentukia Ĉevalvetkuro estas vaste konata. Multaj homoj organizas festojn por rigardi la vetkuron televide kaj trinki mentjulepojn, alkoholaĵo ligita al la Kentukia Ĉevalvetkuro. Ĉe tiaj festoj, kaj antaŭ la komenco de la vetkuro, oni aŭdigas la kanton *My Old Kentucky Home* (*Mia Malnova Kentukia Hejmo*), kiu fariĝis la oficiala kanto de la ŝtato de Kentukio.

La Kentukia Ĉevalkonkurso okazas ĉiujare ekde 1875. La gajninto de la unua vetkuro estis Bonaventure, antaŭ spektantaro de 10,000 homoj la 17an de majo 1875.

Eksteraj ligoj:

* *TTT-ejo de la Kentukia Ĉevalvetkuro*
* *TTT-ejo de la Muzeo de la Kentukia Ĉevalvetkuro*
* *TTT-ejo de la vetkurejo Churchill Downs*
* *TTT-ejo de la Festivalo de la Kentukia Ĉevalvetkuro*

  

* Kategorio Kentukia Ĉevalvetkuro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 2302
* GND: 4573670-4
* LCCN: no2004064882
* VIAF: 139905869
 |
**Carlos Irwin ESTÉVEZ** (3-an de septembro 1965 Novjorko, Usono), pli konate kiel **Charlie SHEEN** [ĉarli ŝi:n], estas usona aktoro kun premio Golden Globe, kaj nomumo al premio Emmy. Liaj gravaj roloj – en la televido kaj filmo – estas *Chris Taylor* en filmo *La plotono*, *Rick "Wild Thing" Vaughn* en la *La granda bando*, *Charlie Crawford* en la serio *Freneza urbo* kaj *Charlie Harper* en la serio *Du viroj kaj unu vireto*.

Li estas filo de Martin Sheen, frato de aktoroj Emilio Estevez, Renée Estevez kaj Ramon Luis Estevez.

Biografio
---------

Li naskiĝis kiel **Carlos Erwin Estévez** en Novjorko kiel filo de *Janet Templeton* kaj *Ramón Estévez* (aktornome Martin Sheen). Kiam Charlie estis du jarojn aĝa, la familio translokiĝis al Malibu, Kalifornio.

Oni arestis lin en decembro de 1996 akuzante lin pri atako je sia amikino. Tiam li estis juĝita je dujara provtempo. Lin enprizonigis en 1998 lia patro, kiam li rompis la provtempajn kondiĉojn pro troa konsumado de kokaino. La instancoj devigis lin je partopreno en rehabilitado.

Kariero
-------

Li ludis antaŭ la kameraoj unuafoje en 1974, en aĝo de 9 jaroj, en eta rolo apud lia patro. Lia filma kariero komenciĝis en 1984, li ludis la unuan ĉefrolon en 1986 en la milita filma dramo La plotono.

Li ludis en 1988 kun sia frato Emilio en la filmo *Filoj de la sovaĝa okcidento*. Li ludis en 1989 en la *La granda bando*, en 1990 en la filmo *Cadence* li ludis kun sia patro Martin Sheen, en *The Rookie* kun Clint Eastwood. Li ludis en la unua kaj dua partoj de la komika filmo Hoot shots en 1991 kaj 1993, kio plu famigis lin. Li ludis en 1993 la rolon de Aramis en la Tri musketeroj, poste en 1994 kun Nastassja Kinski en la  *Terminal Velocity*. Li ludis en 1999 mem en la filmo la *Being John Malkovich* kaj ludis en *Scary Movie 3* kaj *4*. En tiu lasta ludis ankaŭ lia tiama edzino, Denise Richards. En la serion *Spin city* li ekludis anstataŭ Michael J. Fox, pro ties malsaneco. Ekde 2003 ĝis 2012 li ludis rolon de *Charlie Harper* en la serio *Two and a Half Men*.

Filmoj
------

* No Man's Land, 1987

* Kategorio Charlie Sheen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 441358
* GND: 11894391X
* LCCN: n88268094
* VIAF: 44491134
* ISNI: 0000000108935423, 0000000368551864
* SUDOC: 07078938X
* BNF: 13955637c
* MBA: 21e10a1d-80ef-44c8-b5be-66eef17e66ef
* NKC: xx0025385
* BNE: XX1092240
 |
**Ajain** estas franca komunumo lokita en la departemento Creuse kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 1034 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Geografio
---------

Ajain etendiĝas sur 33,14 km², kaj havis 1034 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas nur 31 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Creuse, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. 

La regiono ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Ajain situas je alteco de 562 metroj.

Historio
--------

Antaŭ la franca revolucio de 1789 kaj la kreado de la departemento Creuse en 1790, Ajain apartenis al la franca graflando Marche. Ekde la fino de la 15-a jarcento ĝis proksimume la jaro 1900, tiu regiono estis fama fonto da migrantaj masonistoj, kiuj ĉiujare dum la plej varma periodo laboris en grandaj urbocentroj, precipe en Parizo.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ro Jean Boyer, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Ajain apartenas al la kantono Guéret-Nord, kies ĉefurbo estas Guéret. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Guéret, unu el la du arondismentoj de la departemento Creuse.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Creuse
* Kantono Guéret-Nord