recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Vinbarelo el franca kverko en la vinkelo Viña Sastre, en Hispanio.
Tabuloj el kverko preparataj por fari vinbarelojn
Preparado de vinbarelo, formante ringojn ĉirkaŭ la tabuloj.
**Vinbarelo**, **bariko**, simple **barelo** aŭ **bareleto** (se ĝi estas malgranda) estas barelforma ujo el ligno uzata por vinproduktado. La vinbarelo malrapide (dum periodoj ĝis 21 monatoj) enlasas oksigenon en la vinon kaj havigas al ĝi teksturon kaj aromon por mildigi ties guston. Tipa vinbarelo havas volumenon de 220 litroj. Vinbarelo 225-litraj nomiĝas "bordoza barelo".

Prilaborado
-----------

Oni selektas kaj sekigas la lignon atente sub la libera ĉielo aŭ per varmigiloj, tranĉante ĝin por fari la tabulojn kiuj kunformas la vinbarelon kun dikecoj de inter 19 kaj 29 mm, kiuj poste estos rostetitaj en la subaj partoj interne por kurbigi ilin kaj adapti ilin al la formo de la vinbarelo. Post esti preparintaj ĉiujn tabulojn, oni ringas la vinbarelon per metalaj ringobendoj, iom post iom, por havi la vinbarelon ankoraŭ sen fundo kaj sen ŝtopilo, kiuj estos almuntitaj fine.

Estas pluraj niveloj de rostado, kiuj donos malsamajn gustojn al la vino.

La ligno
--------

Vivo de la vinbarelo
--------------------

Notoj
-----

1. ↑  Tiu termino estus neologismo, sed uzebla, ĉar de tiu internacie konata vorto devenas esperanta vorto nome Barikado, ĉar dum la Franca Revolucio oni uzis vinbarelojn (alivorte, barikojn) plenajn de sablo por konstrui barikadojn.

* Kategorio Vinbarelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Tamás Székely** [tamAŝ sEkej], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Székely Tamás** estas hungara biologo, ekologo, altlerneja instruisto, ekstera membro de Hungara Scienca Akademio (2019).

Tamás Székely (biologo) naskiĝis 19(nun 19-00-00) en Miskolc.

Biografio
---------

Tamás Székely (biologo) akiris biologian diplomon en Scienca Universitato de Debrecen en 1983, post 3 jaroj li altigis ĝin al Ph.D.. En la lernojaro 1987 li esploris en ornitologia instituto de Oksfordo. Li kandidatiĝis (CSc) en 1996, li doktoriĝis (DSc) en 2016 antaŭ la Scienca Akademio. Ekde 2000 li instruis en en:Bath Spa University, en 2018 li ricevis la titolon honora profesoro en Universitato de Debrecen. Lia esplorado fokusiĝis al origino de seksaj roloj kaj gepatraj prizorgaj strategioj de la marbordaj birdoj. Li ricevis hungarajn kaj eksterlandajn premiojn inter 2017-2023.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Basic research planning, statistical and project evaluation methods in supra-individual biology* (libro, redaktoro, 1995)
* *Sex, size and gender roles* (libro, redaktoro, 2007)
* *Social behaviour: genes, ecology and evolution* (libro, redaktoro, 2010)
* *Polygamy and purifying selection in birds* (kunaŭtoro, artikolo, 2023)

Fontoj
------

* datenoj hungare kun foto
* datenoj hungare kun foto
* datenoj angle
* datenoj angle

Referencoj
----------



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 859675
 |


* Portalo pri Biografio
Roboto povas esti konstruita kun segmentoj de fiksitaj longoj kiuj estas koneksa kune je artikoj kies anguloj povas esti regitaj, aŭ de linearaj partoj kies longo povas esti regitaj. Se ĉiu angulo kaj streka distanco estas sciata, la pozicio kaj orientiĝo de la fino de la robota brako relative al la bazo povas esti komputita per trigonometrio.

Irado en la maia vojo - kalkulado de anguloj kaj strekaj longoj bezonataj por efektivigi deziratan pozicio kaj orientiĝon estas multe pli malsimpla. La matematika proceduro ĉi tio estas nomata kiel **braka solvaĵo**. Por iuj robotaj dezajnoj, ekzemple la brako de Stanford, SCARA roboto aŭ kartezia koordinata roboto, ĉi tio povas esti farita en fermito-forma esprimo. Aliaj robotaj dezajnoj postulas ripetan manieron por la solvado.

La brako de Stanford (1969) estas konfiguro tia ke la matematikaj kalkuladoj de la brakaj solvaĵoj estis simpligitaj por akceli la kalkuladojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Inversa kinematiko

Eksteraj ligiloj
----------------

* La brako de Stanford
**Emil Gustav Adolf MARKAU** (naskiĝis la 26-an de septembro 1877 en Dierberg, mortis la 31-an de aŭgusto en Hamburgo) estis germano, popollerneja instruisto kaj preĝeja orgenisto.

Vivo
----

Esperantisto li estis ekde 1908, prezidanto de la Esperanto-Societo en Potsdam de 1910. Post la Unua Mondmilito li komencis instrui Esperanton en lernejo kaj fondis *Laborsocieton de Potsdamaj Esperanto-instruistoj*. Tiu eldonis ilustritan *Gidlibron tra la Park- kaj Ĝardenurbo Potsdam*. 

Markau verkis germane malgrandan Esperanto-instruilon por la gasteja profesio.Li tradukis la duvoluman romanon *La Reĝo de Rothenburg* (nepublikigita).

En 1928 li estis prezidanto de la 17-a Germana Esperanto-Kongreso en Potsdamo

Li fariĝis membro de la ekzamenkomisiono Berlino kaj de la konsilantaro de GEA. En 1946 li fuĝis al Hamburgo, kie li aniĝis al la Esperanto-Societo kaj fondis trivoĉan virinan ĥoron, kiu brile elpaŝis dum la 34-a Germana Esperanto-Kongreso en Hamburgo en 1956.

Markau aktivis en KELI kaj kiel prezidanto de la ekzamenkomisiono Hamburgo.

Verkoj
------

Emil Markau: *Kleiner Esperanto-Lehrer für das Gastwirtsgewerbe: zum Selbstunterricht.* Ellesiek 1927.

Fontoj
------

Emil Markau mortis. En: Germana Esperanto-Revuo 10/1959,, p..18.

EdE-M

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 25874
 |
mapo
**Karpathos** (greke *Κάρπαθος*, turke *Kerpe*, itale *Scarpanto*, latine *Carpathus*) estas greka insulo inter la Kreto kaj Rodoso (Egea maro kaj la Mediteraneo), dua plej granda membro de la Dodekanoj. La suda najbara insulo estas Kasos; la norda estas la neloĝata Saria.

Ĝi havas la areon de 330 km2 kaj etendiĝas norde-sude. Ĝia plej alta monto estas *Kalí Límni* (1215 m).

La sude situanta Pigadia estas la ĉef- kaj havenurbo de la insulo. Ĝia oficiala nomo estas *Karpathos (urbo)*. Pluaj gravaj komunumoj estas: *Arkasa*, *Menetes*, *Othos*, *Mesochori*, *Olymbos* kaj *Aperi*. Pro turismo estas konataj ankaŭ la komunumoj *Lefkos*, *Amopi* kaj *Kira Panagia*.

La insulo estis en posedo de Venecio de 1306 ĝis ĉirkaŭ 1540, kiam okupis ĝin la Turka imperio. La insulon akiris en 1912 Italio. Post la dua mondmilito, iĝis parto de Grekio.

La insulo estas roka, arboj kreskas nur sur la suda flanko. La loĝantoj (ĉ. 6.000) okupiĝas pri agrikulturo, hortikulturo kaj paŝtado, fiŝado.

Flaŭro kaj faŭno
----------------

* Pelophylax cerigensis

* Kategorio Karpathos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 228697
* GND: 4029762-7
* LCCN: n00112644
* VIAF: 133656224
* BNF: 15311189p 12241855b, 15311189p
* NKC: xx0120729
 |
La **Genta Urba Muzeo por Aktuala Arto** (nederlande *Gentse Stedelijk Museum voor Actuele Kunst* aŭ mallongigita **SMAK**) fondiĝis en 1999. La origino de tiu ĉi muzeo en Gento estas en 1957 kiam Karel Geirlandt fondis la 'Asocion por la Muzeo de Nuntempa Arto'.

En 1975 Jan Hoet direktoriĝis de la 'Muzeo de Nuntempa Arto' en Gento. Kiam en 1999 tiu ĉi ekhavas propran konstruaĵon, ĝi ŝanĝiĝis al 'Stedelijk Museum voor Actuele Kunst' (Urba Muzeo por Aktuala Arto). Post kiam Jan Hoet emeritiĝis, Peter Doroshenko je la unua de decembro 2003 estriĝis. Lin oni post provperiodo maldungis. Tio kaŭzis tumulton. Artistoj kaj kuratoroj sub gvidado de Luc Tuymans timis por la estonteco kaj sendependeco de la muzeo. Peticion oni donis al la kulturskabeno Sas Van Rouveroij. La maldungon oni ne nuligis, sed jes ja kelkajn modifojn oni faris sine de la organiza strukturo de la muzeo.

La kolekto de la SMAK sin fokusas al la eŭropa arto post 1950. Plej prominentaj artaĵoj estas la instalado *Wirtschaftswerte* de Joseph Beuys kaj *Die Toilette* de Ilya Kabakov kaj la pentraĵo *Figure Sitting* de Francis Bacon.

La plej famaj ekspozicioj datiĝas de la 'Hoet-epoko'. Nome per *Chambres d'Amis* (1986) - dum kiu artistoj adaptis privatajn loĝejojn - li surmapigis Genton kaj precipe sin mem. La ekspozicio ludis gravan rolon en la enoficigo de HOET kiel arta gvidanto de la germana ekspozicio Documenta 9 (1992).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Genta Urba Muzeo por Aktuala Arto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retpaĝo
panorama vidaĵo de *Asos*
La insulo **Kefalonio**, laŭ PIV Cefalonio (en la antikva greka lingvo Κεφαλληνία; en la moderna greka: **Κεφαλλονιά** aŭ Κεφαλονιά, itale Cefalonia) estas la plej granda el la ioniaj insuloj en la okcidento de Grekio. Ĝi havas areon de 688,8 kvadrataj kilometroj kaj dum la jaro havis 36404 loĝantojn. La insulo estas parto de la provinco Kefalonio kaj Itako, kiu krome inkluzivas la insulon Itako kaj iujn neloĝatajn insuletojn, kaj enhavas ok el la naŭ komunumoj de la provinco.

La insula ĉefurbo estas *Argostoli*, en la sudokcidento de la insulo, kaj kune kun la najbara urbo *Liksuri* du trionoj de la insulanoj vivas en la du kunkreskintaj urboj, kiuj ankaŭ disponas pri flughaveno. La tria plej granda urbo estas *Sami* (1223 loĝantoj dum la jaro 2001) en la oriento - proksime de la insulo Itako, kaj la nordo - relative proksime de la insulo Lefkado - estas tre maldense loĝata: tie la fiŝista vilaĝo *Fiskardo* estas la sola signifa loĝloko (en Fiskardo interalie la kuracisto kaj eksa esperantista aktivulo Thomas Pusch ricevis grandan parton de sia psikoterapiista trejniĝo).

la fiŝista vilaĝo Fiskardo

Arkeologio
----------

Fine de la jaro 2006 romia tombeja komplekso malkovriĝis dum fosado de fundamento por nova hotelo en Fiskardo. La restaĵoj estas el romiaj tempoj - inter la 2-a jarcento a.K. kaj la 4-a jarcento p.K.. Arkeologoj priskribis la trovon kiel la plej gravan iam faritan sur la ioniaj insuloj.

plaĝo Mirtos, okcidenta insula bordo
Ene de la tombejo kvin tomboj troviĝis, kun oraj kaj bronzaj ornamaĵoj, vitraĵoj kaj argilaĵoj, maskoj kaj moneroj. La loko preteratentiĝis de tomborabistoj kaj restis netuŝita dum du jarmiloj. Laŭde al romiaj metiistoj, dum la malfermado la peza ŝtona pordo sen ia peno svinge malfermiĝis. Proksime de la tombo romia amfiteatro malkovriĝis, tiom bone konservita ke la metalaj ligiloj inter la unuopaj seĝoj daŭre estis sendifektaj.

En la sudokcidento de la insulo, apud *Leivato*, kontinuaj arkeologiaj elfosaĵoj de la Irlanda Instituto pri Helenismaj Studoj en Ateno malkovrigis dekojn da historiaj lokoj, de la prahistorio ĝis la epoko de la Respubliko Venecio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kefalonio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kefalonio en Vikivojaĝo (Turisma gvidilo)

* oficialaj paĝoj de la insulo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 230192
* GND: 4030124-2
* LCCN: n2012060930
* VIAF: 264060911
* SUDOC: 027482707
* NKC: ge129028
 |
Spreeinsel (flave) sur urba mapo de 1688
Brüderstraße en la 19-a jarcento
**Spreeinsel** estas insulo en la rivero Spree en la Berlina kvartalo Mitte.

La norda pinto de la insulo estis dum mezepoko marĉa grundo, kiu poste estis uzata por ĝardenoj kaj kiel la t.n. Lustgarten. Komence de la 19-a jarcento oni komencis konstrui diversajn muzeojn. Ĉi tiu parto estas konata kiel Museumsinsel kaj estas ekde 1999 parto de la monda heredaĵo de UNESCO.

En la mezo de la insulo ekde mezepoko troviĝis fortikaĵo, poste la kastelo. Pro la severaj damaĝoj dum la Dua Mondmilito oni decidis forigi la ruinaĵojn en la jaro 1950. La Berliner Dom en la proksimeco de la kastelo travivis la Duan Mondmiliton sen severaj damaĝoj.

En la suda parto troviĝis la urbo *Cölln*, kiu estis ĝis 1709 la fratina urbo de la malnova urbo Berlino, kiu troviĝis sur la suda bordo de la rivero Spree. La parto sude de Gertraudenstraße hodiaŭ nomiĝas *Fischerinsel* kaj rememorigas pri la eksa *Fischerkiez* (fiŝkaptista kvartalo) en la plej ekstera sudo.

Inter Fischerinsel kaj Schlossplatz restis post la detruoj dum la Dua Mondmilito nur malmultaj historiaj konstruaĵoj, nome la *Nicolaihaus* (nun muzeo), la *Galgenhaus* (pendumila domo), la ponto *Jungfernbrücke*, la *Neue Marstall* (nova ĉevalstablo), kie hodiaŭ estas la magazeno de la Urba biblioteko de Berlino kaj la ekstera ŝelo de la 19-jarcenta Ĉiovendejo *Rudolph Hertzog*.

* Kategorio Spreeinsel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**FERENCZ József** (ferenc) estis hungara unitarisma episkopo, eklezia verkisto naskita en Alparét la 10-an de aŭgusto 1835 kaj mortinta en Kluĵo la 19-an de februaro 1928.

Kariero
-------

József Ferencz finis la unitariisman teologion en Koloĵvaro en 1855 kaj li iĝis helppastro tie. En 1857 li plustudis per stipendio en Germanio: (Göttingen kaj Berlino), poste li vojaĝis en Belgio, Francio kaj Anglio. Reveninte li estis pastro kaj profesoro, en 1876 episkopo. En 1884 li iĝis deputito en landkunveno (distrikto Torockó). En 1905 li iĝis membro de la supera ĉambro. Kune kun pluraj kunuloj li fondis en (1861) kaj redaktis dum pluraj jaroj la revuon Keresztény Magvető. De 1921 li estis ano de la senato rumana. Li tradukis plurajn ekleziajn verkojn hungaren.

Verkoj
------

* *Unitárius káté* (Kolozsvár, 1864);
* *A vallás külformáinak befolyása a hitéletre* (Kecskemét, 1876);
* *Unitárius kis tükör* (Kolozsvár, 1881);
* *Emlékeimből* (Cluj-Kolozsvár, 1925).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**Anna Hélène PAQUIN** ([ˈ|p|æ|k|w|ɪ|n], [PAK|win]; 24a de Julio 1982) estas kanada kaj novzelanda aktorino. Naskiĝinta en Winnipeg kaj edukita en Wellington, Paquin faris sian aktordebuton portretante la rolon de Flora McGrath en la amafera drama filmo *The Piano* (1993), pro kio ŝi ricevis la Oskar-premion al la plej bona duaranga aktorino estante nur 11-jaraĝa, kio faris ŝin la dua plej juna ricevinto de Oskar-premio. Ankoraŭ kiel infana aktorino, ŝi ricevis plurajn nomumojn al Premio Por Juna Artisto pro siaj roloj en *Fly Away Home* (1996), *The Member of the Wedding* (1997), kaj *A Walk on the Moon* (1999), kaj nomumon por premio de Screen Actors Guild pro sia apero en la filmo de Cameron Crowe nome komedia dramo *Almost Famous* (2000). Ŝi aperis ankaŭ en filmoj *Jane Eyre* (1996) kaj *Amistad* (1997).

Paquin en Paley Television Festival, Aprilo 2009
Paquin plue ludis elstarajn rolojn en plenkreska aĝo, ekzemple portretante Rogue en la serio de 20th Century Fox nome *X-Men* (2000–2014), pro kio ŝi estis nomumita por premio Saturn pro sia ludado en la unua seriero. Aliaj filmaj partoprenoj estis en *25th Hour* (2002), *Trick 'r Treat* (2007), *Margaret* (2011), *The Good Dinosaur* (2015), kaj *The Irishman* (2019). Ŝi ludis la ĉefan rolon de Sookie Stackhouse en la privampira drama televidserio de HBO nome *True Blood* (2008–2014). Pro sia ludado en la serio, Paquin ricevis la premion Golden Globe al la Plej Bona Aktorino en 2009, kaj estis nomumita por kroma premio Ora Globo, same kiel por tri premioj Saturn al la Plej Bona Aktorino kaj por premio de Screen Actors Guild, en 2010. Inter aliaj homoroj, Paquin estis nomumita por premio Primetime Emmy, Golden Globe, kaj Screen Actors Guild pro sia ludado en la televida filmo *Bury My Heart at Wounded Knee* (2007). Ŝi ricevis kroman nomumon al premio Golden Globe pro sia laboro en televida filmo *The Courageous Heart of Irena Sendler* (2009).

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑  "True Blood musical in the works, says show composer",  *CBC News*, 18a de Junio 2014.
3. ↑  Corry, Dominic, "Dominic Corry: New Zealand's Oscar heroes", 15a de Februaro 2013.
4. ↑  Crisell, Luke, "Rogue Star", 21a de Majo 2007.
5. ↑   Anna Paquin. Biography, news, photos and videos (8a de Oktobro 2009). Alirita 24a de Julio 2017.
6. ↑   Biography – Anna Paquin. Alirita 4a de Julio 2018.

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Voltaire en la angla Vikipedio.*

* Kategorio Anna Paquin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 832886
* GND: 141041420
* LCCN: no98021033
* VIAF: 39576613
* ISNI: 0000000121008042
* SUDOC: 074067087
* BNF: 14029707n
* NLA: 40010467
* BIBSYS: 5082216
* NKC: pna2005261943
* BNE: XX1324680
 |
Larĝa panoramo de Mueleja lago en TapolcaLarĝa panoramo de Mueleja lago en Tapolca

La **Mueleja lago** origine hungare *Malom-tó* estas malgranda duopa lago situanta en placo en urbo Tapolca.

Historio
--------

Pro iama vulkanismo ankaŭ en Tapolca postrestis riĉaj fontoj unu apud la alia. La varmetaj fontoj rezultis lageton, kiu nature havis elfluejon. Memoru, mem Tapolca estas slava vorto "teplice" kun signifo varma akvo. La lago estas loĝata 7 mil jarojn. Unue la romianoj faris digon kaj lago estiĝis. Laŭ arkeologoj la nun videbla akvomuelejo konstruiĝis en la 13-a jarcento (oni trovis gotikajn elementojn), sed supozeble ankaŭ pli frue estis tie muelejo. La forfluanta akvo denove havis plian digon kun akvomuelejo, tial oni parolas pri supra kaj malsupra lagoj. La apudaj domoj estis konstruitaj dum la mezepoko, sed en la modernaj tempoj inter la lago kaj domo oni kreis promenejon.

Pro la varmetaj fontoj (18 °C) la akvo neniam glaciiĝas, vintre nur vaporas. Tamen unufoje pro minado de baŭksitoj la fontoj preskaŭ sekiĝis, tiam la malgranda akvo havis glacion. La fontoj rezultigis ankaŭ kavernojn, la plej proksima estas vizitebla per boatoj, ja la kaverno havas ankaŭ akvon, kiu ligiĝas al la lago.

* Mueleja lagoMueleja lago
* Lago kun hoteloLago kun hotelo
* Longe ne funcia mueleja radoLonge ne funcia mueleja rado
* Kaverno boateblaKaverno boatebla

Vidu ankaŭ
----------

* video

Fontoj
------

* hungare kun foto
* hungare kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Lajos TERKÁN** [lajoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Terkán Lajos** estis hungara astronomo, profesoro.
Lajos Terkán  naskiĝis la 26-an de aprilo 1877 en Székesfehérvár. Li mortis la 26-an de marto 1940 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Terkán akiris diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto, poste li doktoriĝis. En 1900 li eklaboris en observatorio en Ógyalla. En 1902 li estis la unua, kiu kreis ekzamenadojn pri konstato de temperaturo de la steloj helpe de mezurado de koloroj kaj lumoj. Ekde 1912 li instruis ankaŭ en la universitato kiel privata profesoro. Post Traktato de Trianon la observatorio iĝis posedaĵo de Ĉeĥoslovakio, tial li partoprenis en fondo de nova observatorio en Budapeŝto. Li pensiuliĝis en tiu observatorio en 1935.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Az állócsillagok hőmérsékletének meghatározása (Die Temperaturbestimmung der Fixterne)* (1904)
* *Über richtung der Bewegung des Sonnensystems* (1908)
* *A tudományos astrofotometria* (1911–1912)

Memorigiloj
-----------

* observatorio de Székesfehérvár prenis la nomon Terkán Lajos

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2013-07-29 per la retarkivo Wayback Machine
**Pulma embolio** aŭ pulma embolozo estas embolio (baraĵo) de pulma arterio (latine:*arteria pulmonalis*), pro kio la de ĝi prizorgata pulmhisto ne aŭ nur parte estas provizata per sango. Tio havas negativajn sekvojn por la oksigenliverado al la pulmo, por la trafita parto de la pulmo mem, kaj -okaze de tre grandaj baraĵoj- por la koro. La baraĵo preskaŭ ĉiam konsistas el embolo, kvankam sub tre specialaj kondiĉoj aliaj embolioj povas okazi (ekz. per aero)

Kaŭzoj
------

La kaŭzo de pulma embolio plej ofte estas trombozo kiu ekestas en la arterioj de la femuro aŭ en la subventro. Tiuj sangokoagulaĵoj povas malfiksiĝi kaj poste atingi la pulmojn tra la koro. Trombozo kaj pulma embolio oni konsideras kiel malsano.
Ĉe kelkaj malsanoj, kiel kancera tumoro kaj post gravaj operacioj, speciale en la ventro, pli facile ekestas trombozo pro kio tiuj pacientoj havas pli grandan eblon por evoluigi pulman embolion.
Gravaj aŭ ripetaj pulmaj embolioj povas esti fatalaj: precipe la tiel nomata 'rajdista embolo', ĉe kiu granda sangokoagulaĵo baras samtempe ambaŭ pulmarteriojn, kondukas al kompleta kaj tuja ĉeso de la pumpado de la koro kun subita morto kiel ebla sekvo. Alie ol oni ofte pensas embolioj preskaŭ neniam venas el arterioj sub la nivelo de la genuo, la loko kie oni tamen plejofte perceptas la simptomojn de trombozo.

Simptomoj
---------

Tre ofte malmultaj simptomoj, precipe ĉe etaj embolioj. Pulma embolio estas sendube unu el la plej mistrafitaj diagnozoj.

* Angoro (dispneo)
* Doloro, rilate al la spirado
* subite ekestanta tusostimulo
* Eta leviĝo de la korpa temperaturo (malforta febro)

Diagnozo
--------

La elektrokardiogramo ofte donas, precipe ĉe grandaj embolioj, nerektajn indikojn pro troŝarĝo de la dekstra duono de la koro, en la sangogasoj ofte okulfrapas malalta pCO2 ĉe preskaŭ normala pO2. (La paciento ekhiperventoladas por niveligi sian O2 )

Por la radiologie konstato antaŭ oni uzis angiografion, tiu apliko grandparte estas forlasita. Nuntempe la ora normo estas komputila skano de la torako, dum ankaŭ ventoladoperfuza skano estas konsiderinda diagnozilo. La mezurado de D-dimero en la sango ofte ankaŭ estas farita, tamen tio estas akutfaza proteino kaj pro tio nespecifa, ĉar ankaŭ ĉe pulmitoj ĝi estas altigita.

Flegado
-------

Pulma embolio estas flegata de pneŭmologo aŭ specialisto pri internaj malsanoj en hospitalo per kontraŭ-koaguliĝiloj (kumarinaj derivaĵoj aŭ bas-molekula heparino). La flegado estas celata al prevento de novaj embolioj; al la jam estiĝintaj plejofte nemulte fareblas. Oni esploras la eventualajn kaŭzojn kaj la paciento devas uzi dum kelkaj monatoj kontraŭ-koagulaĵon post tia epizodo; ĉe ripetaj pulmaj embolioj eĉ dumviva uzo plejofte necesas.

* Kategorio Pulma embolio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**KAGERBAUER Antal** estis hungara arkitekto naskita en Abrudbánya la 5-an de junio 1814 kaj mortinta en Torda la 8-an de oktobro 1872.

Kariero
-------

Antal Kagerbauer estis disĉiplo de la konstrumajstro Georg Winkler. Li finis la konstruadon de la kazerno Sankta Georgo (1834-1836), respektive la konstruadon de la *dubranĉa reformita preĝejo*. Inter 1836 kaj 1843 li gvidis la renovigon de la domo Teleki–Pataki. Li projektis la preĝejon novgotikan Szentpéteri konstruitan inter 1844 kaj 1846. Inter 1859 kaj 1860 li projektis kaj konstruis la kastelon de Marosújvár.
En 1865 sub lia gvido konstruiĝis la teatro de la Strato Farkas (la unua ŝtonteatro de Koloĵvaro). En la Tombejo Házsongárd pluraj tombmonumentoj estis konstruitaj laŭ liaj projektoj (Gábor Barra, Sándor Bölöni Farkas, Márton Debreczeni, kripto Rhédey–Mikó, Gábor Szentiványi).

Fontoj
------

* Margit B. Nagy : Reneszánsz és barokk Erdélyben: Művészettörténeti tanulmányok. Bukarest: Kriterion. 1970. 307–308. o.
* Szinnyei József: Magyar írók élete és munkái V. (Iczés–Kempner). Budapest: Hornyánszky. 1897. Online hozzáférés
* György Gaal: Tört kövön és porladó kereszten: Pusztuló múlt és fájó jelen a Házsongárdi temetőben. Kolozsvár: Stúdium. 1997. ISBN 973 9258 21 2


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 399432
 |
Loko de la municipa teritorio de Cañaveral de León en sia provinco
Loko de la provinco de Onubo en Hispanio
**Cañaveral de León** [kanjaverAl] [Kanejo de Leono] estas municipo de Hispanio, en la provinco de Onubo, regiono de Andaluzio.

Loĝantoj
--------

La censita populacio en 2009 estis de 428 loĝantoj kaj denseco estas de 12,23 loĝ/km². Anoj estas "caleños".

Situo
-----

Cañaveral de León estas situa en la norda pinto de la provinco de Onubo en la komarko aŭ distrikto Sierra de Aracena, je altitudo de 533 m; je 134 km de Onubo, provinca ĉefurbo. La montara areo de ties teritorio estas de 35 km². Ĝi limas norde kun Ekstremaduro. La geografiaj koordinatoj estas 38º 01' N, 6º 31' Ok.

Historio
--------

En 1588 la reĝo Filipo la 2-a donis titolon de vilaĝo kaj tiele ĝi disiĝis el Fuentes de León, al kiu ĝis tiam apartenis origine laŭ juro kaj municipo.

En 1594 **el Cañaveral** formis parton de la Provinco de Leono de la Ordeno de Santiago kies leona simbolo aperas en la dekstra duono de la blazono, dum en la maldekstra aperas plantoj kiuj volas simboli la kanojn kiuj nomigas la vilaĝon.

En tiu epoko la vilaĝo enhavis 543 impostopagantojn vilaĝanojn.

Ĝi apartenis al Ekstremaduro ĝis la provinca reformo de 1833.

Poste ĝi perdis parton de la municipa teritorio kion ekprenis najbara Hinojales.

Ekonomio
--------

Agrikulturo kaj brutobredado. Rura turismo.

Vidindaĵoj
----------

Bildaro
-------

Notoj
-----

1. ↑  *Libro de los Millones*: Censo de populacio de la provincoj kaj jurisdikcioj de la Regno de Kastilio en la 16a jarcento

Eksteraj ligiloj
----------------

* Cañaveral de León - Sistemo de Informaro de Andaluzio
* Vojo Cañaveral de León - Ribera de Hinojales en la municipa teritorio de Cañaveral de León
**Anna Osmakowicz** (naskiĝis la 14-an de marto 1963 en Varsovio) estas pola aktorino kaj kantistino, kiu ankaŭ kantas en Esperanto.

Muzika kariero
--------------

En la jaroj 1979-1981 ŝi partoprenis ĵazajn metiejojn en Chodzież kun prof. Tomasz Ochalski. En la jaroj 1979-1981 ŝi aperis en elsendoj de la radioprogramo *Podwieczorek przy mikrofoni*" (Posttagmeza teo ĉe la mikrofono). En 1982, ŝi partoprenis en ĉeĥa kaj slovaka kantfestivaloj. En 1984, ŝi ludis en la muzikalo titolita "*Orfeusz i Eurydyka w krainie tęczy*" (Orfeo kaj Eŭridiko en la lando de ĉielarkoj) reĝisorita de Ryszard Cieśla en *Teatrze Nowym* (Nova Teatro) en Varsovio. En 1984, ŝi ricevis la ĉefpremion "*Golden Samovar*" ĉe la sovetia kantfestivalo en Zielona Góra kune kun la kantgrupo "Impuls". En 1985, ŝi turneis en Sovetunio. En 1986, ŝi partorprenis en la muzikalo "*Syrena*". De 1986 ĝis 2003 ŝi estis konstante asociita al la Granda Teatro - Nacia Opero en Varsovio (*Teatrem Wielkim - Operą Narodową w Warszawie*). Ŝi kantis en operoj kiel ekzemple Halka, Othello, Fiddler on the Roof, Madame Butterfly. Ŝi ankaŭ turneis interalie en Francio, Germanio, Svislando, Rusio, Azerbajĝano, Japanio, Ĉinio, Grekio, Hungario, Brazilo kaj Israelo.

En 2004, ŝi revenis al la scenejo, donante koncertojn kaj surbendigante popularan muzikon. Jenaj kantaŭtoroj komponis kaj aranĝis jam kantojn por ŝi, inkluzive de Leszek Gryczka, Stanisław Niwelt, Janusz Papaj, Wojciech Piętowski,Tadeusz Prejzner, Andrzej Seroczyński, Marek Sewen, Ryszard Szeremeta, Jan Wierzbica

### Esperanto

Ŝi ankaŭ kantas kaj registras kristnaskajn kantojn en Esperanto kaj antaŭenigas la polan kulturon eksterlande.

Diskaro
-------

### Solo-albumoj

* 2005 – *En kristnaska hor'* (Kristnaskaj kantoj en Esperanto)
* 2006 – *Kristabia festo* (Kristnaskaj kantoj en Esperanto)
* 2008 - *Wigilijna Noc* (Kristnaska vespero)
* 2009 - *Dzisiaj Wielkanoc* (*Hodiaŭ estas Pasko)*
* 2009 - *Intymny świat (Intima mondo,* ĵazbaladoj)
* 2009 - *Kolędy* (*Kristnaskaj kantoj)*
* 2013 - *Bez Ciebie...* (S*en vi...)* (kunmetaĵoj de Tadeusz Prejzner)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Anna Osmakowicz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la kantistino Arkivigite je 2013-06-27 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 850083
* GND: 1136685073
* VIAF: 303703736
* ISNI: 0000000409667549
 |


1. ↑  (eo) Ronald Schindler, Zamenhoffesto en Berlino (PDF), La Ondo de Esperanto, p. 19, n-ro 4 (318à 2023
Satelita foto pri la Beringa marvojo, meze la insuloj
La du insuloj
kolorfalsigita satelita foto
**Diomedo-insuloj** (ruse *острова́ Диоми́да*, ostrova Diomida) estas du malgrandaj insuloj en la Bering-maro. La insuloj situas 4 km unu de la alia, inter ili troviĝas limo de Rusio kaj Usono, tiu limo kongruas tie kun la internacia datlinio.

La pli granda insulo (10 km²) nomiĝas Ratmanov-insulo (aŭ Granda Diomedo) kaj apartenas al la rusia Ĉukĉ-lando. Ĝi ne havas konstantajn loĝantojn, sed gravas ties meteorologia stacio.

La pli malgranda insulo (Malgranda Diomedo) apartenas al Alasko kaj loĝas tion ĉukĉoj.

La nomo de la insuloj venas de la dana maristo Vitus Jonassen Bering, kiu vizitis la insulojn je la 16-a de aŭgusto 1728, je tago de Sankta Diomedo.

La kontrakto pri vendo de Alasko (1867) deklaras, ke la limo devas estis en sama distanco de la du insuloj, poste rekte norde dividas la Glacian maron.

Oni planas submaran tunelon tra la Beringa markolo, kie la insuloj aperas kiel intervojaj stacioj. (Bering-markola tunelo)

Vidu ankaŭ
----------

* Insuloj en Rusio

* Diomedo-insuloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Diomedo-insuloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 232208
* GND: 4561392-8
* LCCN: sh90005514
* VIAF: 315144589
 |
**Anna RATKÓ,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ratkó Anna** estis la unua hungara ina ministro. Ŝia edza nomo estis *Bíró Károlyné*.

Anna Ratkó  naskiĝis la 19-an de aŭgusto 1903 en Hungara reĝlando en Párkánynána (nuntempa Nána en Slovakio). Ŝi mortis la 20-an de julio 1981 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Anna Ratkó aĝis 12, kiam ŝi eklaboris en fabriko en Budapeŝto. Ŝi frue aliĝis al la sindikato, kie ŝi aktivadis. En 1919 ŝi jam estis arestita. Baldaŭe ŝi laboris en teksaĵa uzino, krome ŝi edziniĝis. Ili aliĝis ankaŭ al komunistoj. Poste la 2-a mondmilito ŝia kariero komete altiĝis. inter 1945–1958 ŝi estis parlamenta deputito, inter 1948-1953 ŝi estis ministro pri popola bonstato (komprenu: sano), en 1950 jam ministro pri sano. Ŝi iĝis fifama, ĉar unuflanke ŝi ne estis spertulo pri kuracado, aliflanke ŝi malpermesis la aborton. Ŝi naskis filinon. Ŝi ricevis premiojn en 1948 kaj 1978.

Memorigiloj
-----------

Naskiĝintoj depost malpermeso de aborto estis nomataj Ratkó-infanoj.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


* Kategorio Anna Ratkó en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Annakris SZIMKAT** kontribuis al la festlibroj de Gaston Waringhien (*Li kaj ni*, 1985), Reinhard Haupenthal (*Menade bal püki bal*, 1998), Fernando de Diego (*Klaro kaj elasto*, 2003 kaj Adolf Burkhardt (*Esperante kaj ekumene*, 2004). Krome li tradukis la broŝuron "Germana literaturo en traduko de Reinhard Haupenthal" de Adolf Burkhardt al la germana (2005).

Laŭ *Esperante kaj ekumene* (p. 10 kaj 359), li naskiĝis en 1944, loĝas en *Solneĉnij* (Солнечный, Rusio) kaj estas librotenisto, administristo kaj arkivisto. Sed konataj esperantistoj kiel Jorge Camacho, Utho Maier kaj Karl Heinz Schaeffer supozas, ke la nomo estas pseŭdonimo de Reinhard Haupenthal.

Literaturo
----------

* Kritika respondo al la artikolo de "A. Szimkat (t.e. R. Haupenthal)" en *Esperante kaj ekumene* ne plu haveblas rete (inkluzive de arkivoj) ekde 2015, kun noto "Ĝi estas malaktuala eldono el jaro 2007". Se ne publikiĝis kaj legeblas pli nova eldono, artikoloj kaj recenzoj aŭ libroj eĉ legeblas se ili estas eĉ de antaŭ 2007. Tial la kompleta forpreno de la PDF-dosiero aspektas kiel cenzuro...


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 106989
* GND: 138059616
* VIAF: 86207952
* ISNI: 0000000072645626
 |
37° 16′ Nordo 24° 32′ Oriento﻿ / ﻿37.27 °N, 24.54 °O﻿ / 37.27; 24.54 (mapo)

Insulo Siros
Ermupolis kaj Ano Siros
Vido de Anastasisa preĝejo en Vrodado
**Siros** (en greka Σύρος), aŭ **Siroso** estas Grekia insulo en la Cikladoj, en la Egea Maro. Ĝi situas je 144 km sudoriente de Ateno. La areo de la insulo estas 83.6 km² kaj havis 21,507 loĝantojn (en censo de 2011).

Plej grandaj urboj estas Ermupolis, Ano Siros, kaj Vari. Ermupoli estas la ĉefurbo kaj de la insulo kaj de Cikladoj. Ĝi estis deĉiame grava havenurbo, kaj dum la 19a jarcento estis eĉ pli grava ol Pireo. Aliaj vilaĝoj estas Galisas, Foinikas, Pagos, Manna, Kini kaj Poseidonia.

Ermupolis
---------

**Ermupoli** (en greka Ερμούπολη), konata ankaŭ laŭ la formala pli aĝa nomo **Ermupolis** aŭ **Hermupolis** (en greka Ἑρμούπολις el Ἑρμοῦ πόλις nome "Urbo de Hermeso"), estas urbo kaj iama municipo de la insulo de Siros, en la insuloj Cikladoj, Grekio. Ekde la loka administra reformo de 2011, ĝi estas parto de la municipo Siros-Ermupoli, el kiu ĝi estas kaj sidejo kaj municipa unuo. Ĝi estas ankaŭ la ĉefurbo de la regiono Suda Egeo.

Ano Siros
---------

Historio
--------

Administrado
------------

Religio
-------

Flughaveno
----------

Gravuloj
--------

* la filozofo Ferekido el Siroso en la sesa jarcento antaŭ nia erao unuafoje en la antikva Grekio defendis la koncepton de reenkarniĝo

Notoj
-----

1. ↑   Detala censorezulto 2011. Arkivita el la originalo je 2015-10-16. Alirita 2013-07-12.
2. ↑  Leĝo Kallikratis Arkivigite je 2017-07-12 per la retarkivo Wayback Machine Greka Ministerio de Interno

* Kategorio Siros en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 445714
* GND: 4077464-8
* LCCN: sh86006789
* VIAF: 173421127
* BNF: 12566999c
* NKC: xx0130809
 |
**KICSI Antal** (kiĉi) hungara literaturhistoriisto, poeto, tradukisto naskita en Turia (Covasna) la 24-an de aŭgusto 1936 kaj mortinta la 27-an de novembro 1980 en Odorheiu Secuiesc. Li estis la edzino de Katalin Olosz.

Biografio
---------

Antal Kicsi finis en 1953 la pedagogian mezlernejon en Cristuru Secuiesc, la fakon pri hungara lingvo kaj literaturo en Universitato Bolyai de Kluĵo en 1958. Li instruis en Joseni, poste li estis redakciano de lernolibroeldonejo, lektoro de pedagogia altlernejo (1960-74) de Târgu Mureș kaj fine instruisto en liceo Al. Papiu-Ilarian (1974-1980) en Târgu Mureş. Li doktoriĝis en 1978. Lia esplortemo estis la hungara literaturo inter la unua mondmilito kaj la dua mondmilito de Transilvanujo. Liaj literaturhistoriaj studaĵoj kaj tradukaĵoj aperis en Brassói Lapok, Hargita, Ifjúmunkás, Igaz Szó, Korunk, NyIrK, Tanügyi Újság, Vörös Zászló.

Ĉefaj verkoj
------------

* *Kováts József (monográfia, 1969);*
* *A marosvásárhelyi "Zord Idő" (kun László Kocziány, Mv. 1969);*
* *Tompa László* (monográfia, 1978);
* *Balázs Ferenc* (monográfia, kun Imre Mikó kaj Horváth Sz. István, 1983).
* Poemvolumo (manuskripte).

Fonto
-----

* Romániai magyar irodalmi lexikon Arkivigite je 2015-04-12 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 224636
* LCCN: n78084603
* VIAF: 18488023
* ISNI: 000000010957878X
 |
**Antal Peitler** [pejtler], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj pli komplete **Peitler Antal József** estis hungara pastro, episkopo, kanoniko, abato.
Antal Peitler  naskiĝis la 24-an de marto 1808 en Pécs. Li mortis la 24-an de julio 1885 en Vác.

Biografio
---------

Antal Peitler frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste universitaton en Pest (urbo). Li interrompis la lernadon en 1826 kaj li lernis teologion en seminario en Pécs. En 1831 li pastriĝis, poste li estis pastro laŭvice en Szebény, Pécsvárad. En 1835 li iĝis episkopa sekretario, en 1848 kanoniko. En 1851 li ricevis ŝtatan postenon en Buda, poste en Vieno, samtempe li estis nomumita titulara abato. Ekde 1859 li estis episkopo de Vác. En 1873 li ricevis la titolon vera interna sekreta konsilisto. En 1875 li fondis diocezan bibliotekon, sed tiutempe li donacis monojn al la edukado, eĉ al Hungara Scienca Akademio.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Egyházi beszédek, mellyeket különféle alkalommal mondott és kiadni készült négyesi báró Szepesy Ignácz pécsi püspök* 4 volumoj, (1839-40)
* *Peitler József Antal váczi püspök üdvözlő szózata megyéje összes híveihez* (1859)
* *Litterae pastorales ad clerum suae dioecesis* (1859)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun bildo
* hungare
* hungare


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 540758
* GND: 1025701518
* VIAF: 266105956
* ISNI: 0000000382712580
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


* Kategorio Antal Peitler en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Zsuzsanna Zsuráfszkyné Vincze** [ĵuĵana ĵurAfskinE vince], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zsuráfszkyné Vincze Zsuzsanna** estas hungara popoldancisto, koreografo, instruisto. Ŝia edzo estis Zoltán Zsuráfszky. Ŝia origina familia nomo estis *Vincze*.

Zsuzsanna Vincze naskiĝis en nekonataj loko kaj tempo.

Biografio
---------

Zsuzsanna Vincze frue komencis lerni baleton. Ŝi maturiĝis en mezlernejo en Pécs, samtempe ŝi akiris licencon pri infanĝardenisto, pli poste ŝi akiris diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös. Ŝi popoldancis en muzika ensemblo, kie ŝi ricevis trejnadon de Sándor Tímár. Ŝi finis kurson pri popoldancisto en la 1970-aj jaroj, poste ŝi instruis en kulturdomoj, ekde 1984 en signifaj ensembloj, eĉ ankaŭ eksterlande. Ŝi ricevis premiojn ekde 1984, en 2024 premion Kossuth. Ŝi edziniĝis en 1986, ili edukis 4 gefilojn.

Ŝiaj laboroj (elekto)
---------------------

* *Boldog Emberek* (kompilado pri Zsigmond Móricz, dramaturgo, koreografo)
* *Tündérmese* (muzika fabelo, scenaristo, dramaturgo)
* *Drakula utolsó tánca* (dancaĵo, scenaristo, dramaturgo, kostumisto)
* *Hullámzó világ: A szögedi nemzet* (scenaristo, dramaturgo, kostumisto, koreografo)
* *Betyárvilág – tánc-szín-játék* (scenaristo, kostumisto, kunteĝisoro)

Ŝia libro
---------

* *Tánc-Szín-Játék* (2021)

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2022-09-29 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 800508
 |


* Portalo pri Biografio
Dosiero:Ambulância-urgência.jpgAmbulanco zorge de malsanulo en Brazilo.
Ambulanca boato en Venecio.
La termino **ambulanco** ĝenerale esta uzata por aludi al veturilo uzata por havigi kuracajn zorgojn al malsanuloj aŭ vunditoj kiuj troviĝas malproksime de malsanulejo aŭ por transporti tiujn al sancentro kie oni povas pli certe sekvi ties evoluon kaj praktiki al ili plej grandan nombron de kuracpruvoj. Foje la celo de la ambulanco estas nur zorgi la necesulon (kiel kaze de urĝo kiam oni provizas antaŭkuracajn traktadojn), sed oni ne sekvas celon porti tiun al sancentro. Tiuokaze, la paciento kiu bezonos alporton al hospitalo, bezonos ankaŭ specifan ambulancon destinatan nur al translokigo de pacientoj.

La termino "ambulanco", devenas el la verbo latina *ambulare*, kies signifo estas piediri. Tiu termino aludas al la unuaj kuracaj militservoj, kie la pacientoj etis movataj per brankardo aŭ hospitala ĉareto. La origina senco de la vorto estis "hospitalo kiu sekvas armeon dum kampanjoj".

Notoj
-----

1. ↑   Essex Ambulance Response Cars, Car Pages, 24-07-2004, konsultita la 27-06-2007.
2. ↑   Arkivigite je 2007-03-25 per la retarkivo Wayback Machine How Products Are Made: Ambulance, How products are made, konsultita la 02-06-2007.
3. ↑  *Oxford English Dictionary* ambulanca difino 1

* Ambulanco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ambulanco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 404230
* LCCN: sh85004178
* BNF: 119781475
* NDL: 00567333
 |
Pri la komunumo
---------------

**Amden** estas komunumo en la elektodistrikto See-Gaster, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 1594 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

Geografio
---------

Amden situas sur suna teraso 500 metrojn super la Valenlago ja la suda flanko de Leistchamm, kiu apartenas al la montmasivo de Churfirsten. La komunumo Amden konsistas el la municipoj **Dorf** (900 m s.m.) kaj **Arvenbüel** (1250 m s.m.), kiuj situas sur montterasoj, kaj ĉe la bordo de Valenlago **Fli** (430 m s.m.) kaj **Betlis** (430 m s.m.).

Trafiko
-------

Amden estas atingebla per poŝtaŭtobuso en de Ziegelbrücke. Fli kaj Betlis ankaŭ atingeblas per ŝipo ek de Weesen aŭ Valenurbo.

Historio
--------

La unua skriba mencio de Amden datiĝas el papa buleo el la jaro 1178. Tamen homoj setlis en Amden jam multe pli frue: En kavernoj de Amden estis trovitaj restaĵoj de homa setlado de antaŭ 50000 jaroj. Ĉu romianoj setlis en Amden malcertas kun escepto de la de la romia Kastelo Strahlegg, kies ruinoj situas en Betlis. En mezepoko la regiono unue apartenis al la Grafoj de Kiburgo kaj poste ek de la 13-a jarcento al la Grafoj de Togenburgo. En la jaro 1438 la regiono estis pandigita al Ŝvico kaj Glaruso, kaj fariĝis ties posedaĵo, ĉar la pando neniam estis reaĉetita. De 1798 ĝis 1803 dum la Helveta Respubliko Amden apartenis al la Kantono Linth, poste ĝi fariĝis parto de la nove fondita Kantono Sankt-Galo.

En 1974 la vojoj al Amden dum pluraj monatoj estis blokitaj sekve de granda rokfalo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Amden

* Kategorio Amden en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la elektodistrikto See-Gaster |
| --- |
| maldekstraAmden - Benken SG - Ernetschwil - Eschenbach SG - Goldingen - Gommiswald - Kaltbrunn - Rapperswil-Jona - Rieden SG - Sankt-Gallenkappel - Schänis - Schmerikon - Uznach • Weesen |  |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 246331
* GND: 4079746-6
* LCCN: n2005086278
* VIAF: 125698885
 |
*Blanus cinereus*, Hispanio.
**Amfisbenoj** (*Amphisbaenia*) estas grupo de kutime senmembraj skvamuloj, kiu enhavas ĉirkaŭ 200 nuntempaj specioj. Amfisbenoj estas karakterizitaj per longecaj korpoj, reduktado aŭ perdo de membroj, kaj rudimentaj okuloj. Ĉar multaj specioj havas rozkolorecajn korpojn kaj skvamojn aranĝitajn laŭ ringoj, ili havas supraĵan similecon kun tervermoj. Kvankam la genro *Bipes* retenas antaŭajn membrojn, ĉiuj aliaj genroj estas senmembraj. Kvankam supraĵe similaj al la serpentoj, senkruraj lacertoj kaj dibamedoj, ĵusaj filogenetikaj studoj sugestas, ke ili estas pli rilataj al la lacertoj de la genro *Podarcis* de la familio *Lacertidae*. Amfisbenoj estas amplekse distribuitaj, kaj ekzistas en Nordameriko, Eŭropo, Afriko, Sudameriko, Okicdenta Azio kaj Karibio. Plej granda parto de specioj estas malpli ol 15 cm longaj.

Familioj
--------

* *Amphisbaenidae*, Amfisbanedoj
* *Bipedidae*, Bipededoj
* *Blanidae*, Blanedoj
* *Cadeidae*, Kadejdedoj
* *Rhineuridae*, Rineŭredoj
* *Trogonophidae*, Trogonofedoj

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Amphisbaenia en la angla Vikipedio.*

* Kategorio Amfisbenoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Amfisbenoj en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 821355
 |
**Károly Móra** [kAroj mOra], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Móra Károly** estis hungara astronomo. Lia origina familia nomo estis *Moravecz*.

Károly Móra naskiĝis la 30-an de septembro 1899 en Sternberg (Ĉeĥio, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Šternberk en Ĉeĥio), li mortis la 29-an de marto 1938 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Károly Móra studis en Reĝa Universitato de Budapeŝto, poste ekde 1924 li estis asistanto. Li estis disĉiplo de Radó Kövesligethy. En 1931 li laboris en observatorio de Lepsiko, poste en Hamburgo kaj Heidelberg. Intertempe en 1932 li doktoriĝis en Budapeŝto, en la sekva jaro li eklaboris en observatorio en la sama urbo. Li instruis 2 semestrojn en la universitato. Ekde 1937 li estis observatoriestro.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Csillagászati műszótár* (fakvortaro, 1929)
* *Der Veränderliche Sterne R Scuti* (1937)
* *Csillaghalmazok* (1938)

Memorigiloj
-----------

* asteroido 1257 Móra portas la nomon Móra

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2013-07-29 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 676096
 |
**Károly Posztóczky** [kAroj postOcki], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Posztóczky Károly** estis hungara meteologo, bienulo, astronomo.

Károly Posztóczky  naskiĝis la 28-an de marto 1882 en Rácalmás, li mortis la 27-an de februaro 1963 en Környe.

Biografio
---------

Károly Posztóczky studis astronomion en Reĝa Universitato de Budapeŝto, geodezion en Reĝa Universitato palatino József. Ekde 1905 li faris meteologiajn observojn en sia bieno, post jaroj li establis samloke ankaŭ modernan astronomian observatorion, kiu estis la unusola hungara observatorio en restHungario inter 1918 – 1923. En fino de la 2-a mondmilito li partoprenis en savado de observatorio de Ógyalla. Li ricevis premion en 1950.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Az erdőtagyosi csillagvizsgáló leírása* (1926)
* *Az amatőr csillagász műszerei* (1927)
* *A hullócsillagok megfigyelése* (1928)

Memorigiloj
-----------

El liaj postrestaĵoj oni kreis observatorion en Tata (Hungario), la observatorio prenis la nomon Posztóczky Károly.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2013-07-29 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto
**Mátyás TIBOR** [mAtjAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tibor Mátyás** estis hungara astronomo, pastro, monaĥo, profesoro, teologo.

Mátyás Tibor  Arkivigite je 2013-07-29 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 23-an de februaro 1902 en Hungara reĝlando en Szentmihályfalva (nuntempa Šarišské Michaľany en Slovakio). Li mortis la 13-an de januaro 1995 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Mátyás Tibor frekventis mezlernejojn en Eperjes kaj Eger, li aliĝis al la jezuitoj en 1920. Li studis en altlernejo de Szeged, fine li akiris diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1932, eĉ li doktoriĝis (Ph.D). Li lernis teologion en Dublino, kie li pastriĝis en 1934. Inter 1936 kaj 1940 li laboris en observatorio de Vatikano en Castel Gandolfo, kie li okupiĝis precipe pri Lakta vojo. Dum la 2-a mondmilito li instruis en altlernejoj de Szeged kaj Kassa, poste li estis asistanto de la menciita universitato en la lernojaro 1945. Li estis observatoriestro en Kalocsa ĝis 1950, poste en la socialismo li ne rajtis okupiĝi pri astronomio, tial li estis simpla pastro en Budapeŝto. Li pensiuliĝis en 1986.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A napsebesség meghatározása gyenge fényességű csillagok páros csoportosítása alapján* (1932)
* *Comunicazione Specola Vaticana* (1937–1940 között)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

En 1958 la ćefurbestro de Majenco Franz Stein iniciatis *Komitaton de eŭropaj urbestroj kaj magistratoj por esploro pri Esperanto*, kies prezidanto li fariĝis.

Membroj estis la urbestroj kaj magistratoj de jenai urboj kaj komunumoj: Corbesse (Belgio), Esbjerg (Danio), Akeno, Dortmund, Kolonjo, Majenco, Neustadt će la vinvojo), Rüsselsheim (Federacia Respubliko Germanio), Nottingham (Britio), Dijon, Mulhouse, St. Hilaire-Petitville, (Francio), Patras (Grekio), Alessandria, Bologna, Mondovi, Nogara, Torino, Varese, Verono, Vicoforte (Italio), Arnhem, Hago (Nederlando), Hamar, Mo i Rana, Trondheim, Sarpsborg (Norvegio), Eisenstadt, Graz, Klagenfurt, Knittelfeld, Wien, Wener Neustadt, Wörgl (Aŭstrio), Göteborg, Lund, Upsalo (Svedio).

Entute apartenis 37 komunumoj el 11 landoj al la komitato. En somero 1985 ĝi faris enketon pri Esperanto. Estis senditaj demandiloj kun kvar demandoj al 2874 komunumoj en 16 landoj. Respondis 669 urbestroj.

586 jesis, ke la *komitato de la urbestroj* entreprenu agojn će la Eŭropa Konsilio aŭ će alliaj institucioj de membraj ŝtatoj kun la celo, ke decida komitato objektive esploru la avantaĝojn, kiujn Esperanto havas por la solvo de la lingva problemo en Eŭropo. El Germanio venis 161 respondoj, el kiuj 79 jesis tion.Ĉ

Ĉefurbestro Franz Stein publikigis la rezultojn en Germana Esperanto-Revuo 1/1959.

Referencoj
----------

1. ↑  Franz Stein: *Eŭropa lingvo-kampanjo*. En: Germana Esperanto-Revuo 1/1959, p. 1.