recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tibor JERMY** [jermi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Jermy Tibor** estas hungara agronomia inĝeniero, entomologo, ekologo, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1985).

Tibor Jermy [*rompita ligilo*] naskiĝis la 31-an de januaro 1917 en Hungara reĝlando, en Lőcse (nuntempa Levoča en Slovakio). Li mortis la 23-an de septembro 2014 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Tibor Jermy lernis en Universitato Pázmány Péter inter 1935-1940. Post 2 jaroj li akiris diplomon pri instruado, poste li soldatiĝis. Li estis militkaptito en Sovetunio, li povis reveni nur en 1947. Li eklaboris en filio de MTA, kie li okupiĝis pri vinoj. Tie li laboris ĝis la emeritiĝo en 1978, poste li tuj esploris en Usono preskaŭ 2 jarojn.

Li doktoriĝis el biologio en 1973. Li okupiĝis pri defendado de kreskaĵoj kontraŭ insektoj. Li ricevis premiojn en 1983 kaj 1992.

Verkaro (elekto)
----------------

* *A burgonyabogár (Leptinotarsa decemlineata Say)*, (1955)
* *Biológiai védekezés a növények kártevői ellen,* (1967)
* *A biológiai védekezés múltja, jelene és jövője,* (1984)
* *A növényvédelmi állattan kézikönyve I–VI* (1988–1996)

Fontoj
------

* biografio kun foto hungare[*rompita ligilo*]
* anglalingva biografio[*rompita ligilo*]
* anglalingva biografio


* Kategorio Tibor Jermy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Tataltepec de Valdés** estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaĥako (*Oaxaca*). La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Tataltepec de Valdés*. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 20 543.

Geografio
---------

**Tataltepec de Valdés** apartenas al la distrikto Juquila al kiuj apartenas entute 12 komunumoj. Ĝi situas en la regiono Costa, kiu apartenas al la sudokcidenta parto de la subŝtato Oaxaca. Jam la nomo en la hispana (costa = marbordo) diras ke tiu regiono estas relative proksime al la marbordo. Ĉiuj distriktoj de tiu regiono limas al la pacifiko. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 5377 loĝantojn. El tiuj estis 2646 viroj kaj 2731 virinoj. La komunumo havas surfacon de 369,99 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 370 metroj super la marnivelo.

Situo de la koncerna distrikto kaj regiono interne de la subŝtato Oaxaca.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 2680 indiĝenoj. El tiuj 2061 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 2061 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj). 

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Tataltepec de Valdés Arkivigite je 2004-12-14 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Torreón** estas metropolo kaj universitata urbo en Meksiko, ĉefurbo de subŝtato Coahuila, fine administrejo de Torreón (komunumo).

Bazaj informoj
--------------

* Loĝantaro: 639.629 (en 2010)
* Supermara alteco: 1122 m
* Areo: km²
* Telefonkodo: +52 871
* Poŝtkodo: 27000
* Horzono:
* koordinatoj: 25°32′40″N 103°26′30″O

Geografio
---------

Torreón situas inter montoj en meza parto de la lando.

Monumento "turo" de Torreón

Historio
--------

La loko estis loĝata jam antaŭ jarmiloj. Hispanoj alvenis en 1566. Longe Torreón ("Granda Turo") estis nur simpla loĝloko. La evoluo komenciĝis pro konstruadoj de fervojo kaj digoj. Ĉi tie estis stacidomo kun turo, kie oni kontrolis la eblan inundon. Precipe ĉinoj konstruis la fervojon. En 1892 nur 200 loĝantoj vivis tie. La vilaĝo urbiĝis en 1907. Dum la meksika revolucio ankaŭ tie okazis bataloj.

Ekonomio
--------

En la ĉirkaŭaĵo oni kultivas kotonon helpe de irigacio. La plej gravaj produktaĵoj estas teksaĵoj, vestoj, lakto kaj metalurgiaĵoj (precipe plumbo).

Trafiko
-------

Torreón havas internacian flughavenon kaj bonajn trajnan kaj vojan kontaktojn.

Klimato
-------

Torreón havas senpluvan klimaton. La temperaturo somere atingas foje 44 °C-ojn, dum vintro tio falas sub frostopunkto. Jare pluvas po 243 mm, precipe inter majo-oktobro pluvas.

Vidindaĵoj
----------

* skulptaĵo pri Kristo 22 m-ojn longa
* monumento turo aŭ pordego, kiu simbolizas la urbon
* preĝejoj
* tunelo, kiel irigacia kanalo el la 19-a jarcento, nun piedirejo kaj porokaza ekspozicio
* muzeoj pri revolucio, pri trajno, pri prabestoj
* teatroj

Ĝemelurboj
----------

* Usono Fresno, Usono
* Meksiko Xalapa, Meksiko
* Usono Laredo, Usono
* Meksiko Saltillo, Meksiko
* Usono El Paso, Usono
* Meksiko Culiacán, Meksiko
* Francio Parizo, Francio
**Tanja Grotter** (ruse: **Та́ня Гро́ттер** /*тэ*/) estas la ina protagonisto de rusa serio de libro de Dmitrij Jemec (Дмитрий Емец). Jemec priskribas la libron kiel "kulturan reprodukton" de la serio pri *Harry Potter* de J. K. Rowling, ĉar li adaptis la historion al la rusa nuntempo.

La verko atingis sukceson en Rusio (vendiĝs milionoj da libro) kaj aperis kiel konkuranto al Harry Potter. Tiel nederlanda juĝaro malpermesis publikadon de nederlanda traduko en 2003 pro plagiato-suspekto, sed oni aperigis ĝin fine en Belgio, de kie la libroj tamen eniris Nederlandon.

Traduko al la angla ne estas havebla, pro la rompo de la kopirajto pri Harry Potter.

Similaĵoj:

* la rusa ĉefrolulino flugas sur grandviolono, Potter sur balailo
* Samkiel Harry, ankaŭ Tanja estas orfo (la gepatroj supozite mortis en akcidento, sed vere estis mortigitaj de la maliculo de la serio)
* Samkiel Harry, Tanja portas rimarkindan cikatron vizaĝe
* Samkiel Harry, Tanja ne scias pri la propraj magiaj fortoj
* Samkiel Harry, Tanja estas surprize invitita al sekreta magiista lernejo (Hogwarts por Harry, Tibidoĥs por Tanja) kaj eklernas pri la magia mondo
* kaj pluraj pliaj similecoj, kiuj estis listigataj en la nederlanda pri-plagiata proceso.

Malsimilaĵoj:

* baza medio por la rusa versio estas la Puŝkina fabelmondo kaj aliaj estaĵoj: rolantoj de la greka mitologio, afganaj ĝinoj (Baba Jaga), herooj de la rusaj fabeloj.
* penetro de la politiko:
	+ la sendependan rusan magilernejon volas ĉesigi la karieristoj (rusdevenaj, negativaj) de la magia monda centro. Ili petas helpon de la granda usona magiisto oĉjo Sem. Oĉjo Sem tiam sendas flugtapiŝan gruparon por solvi la problemon.
	+ la robota piloto de la alta sorĉistino estas la origita kranio de la usona piloto depafita super Serbio.
	+ Oĉjo de Potter estas fabrika oficisto; oĉjo de Tanja estas novriĉulo, imposta trompisto, kiu elektiĝas ĉefvampiro kaj tuj ĉesigas la sangomankon per materiala instigo (per ruĝa vino kaj manĝaĵoj).

La nederlanda juĝproceso okazis post aperigo de la 5-a volumo. La venĝo de Jemec estis: li aperigis la akuzintojn en la sekva libro.

Kiam la *alter ego* de Harry Potter, Gurij Pupper alvenas la rusan teron kiel elstara sportisto, sur lia frunto troviĝas cikatro, kopirajtsimila. Oni povas vidi eĉ sur listo de la novaj magifrazoj multajn ©-signojn. Sur la sceno aperas la advokatoj kun vespertflugila talaro. Ili forrabas Gurij, kiu ekamis Tanja-on je ordeno de la apoga onklino, kies nomon oni ne povas elparoli, ĉar tiun protektas kopirajto same kiel la cikatrojn, verukojn, nevusojn, (denaskajn makulojn), furunkulojn. 

Oni povas juĝe protekti la libron, ke oni nomas ĝin parodio, adapto al alia kulturmedio, kion la originala aŭtoro ne povus verki.

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala retejo
**Tibor Kákonyi** [kAkonji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kákonyi Tibor** estas hungara aktoro. Lia familia nomo estis *Kakonji* en Jugoslavio laŭ necirila skribo.

Tibor Kákonyi naskiĝis la 20-an de oktobro 1965 en Subotica (Jugoslavio, nun en Serbio).

Tibor Kákonyi

Biografio
---------

Tibor Kákonyi apartenis al la hungara minoritato en Jugoslavio. Li maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1985, poste li akiris aktoran diplomon en arta akademio de Novi Sad en 1989. Lia instruisto estis ekzemple Zsuzsa Bánki. Li komencis sian aktoran karieron en teatrejo en sia naskiĝurbo. Inter 1991-1994 li estis membro de Teatro Szigligeti (Szolnok), en la sekvanta teatra jaro de Teatro de Kecskemét. Pli poste li estis liberprofesiulo.

Liaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* William Shakespeare: Henriko la 4-a - Hastings
* Nikolaj Gogol: La Revizoro - Osip
* Sofoklo: *Filoktetes* - Neoptolemos
* Andor Gábor: Dolarpaĉjo (teatra adapto) - Csarada
* Sándor Hunyady: *Fekete szárú cseresznye* Jankovics (oficiro)
* Albert Wass: *A világ és a vége* - Jeremiás Durdukás

Liaj kinaj filmaj roloj (elekto)
--------------------------------

* *Panonski vrh* (1980) - agento
* *Gyilkos kedv* (1997)

Liaj televidaj filmaj roloj (elekto)
------------------------------------

* *Kisváros* (serio, 1998)
* *Szomszédok* (serio, 1999) - ŝtelisto

Fontoj
------

* hungarlingva membiografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 758563
 |


* Portalo pri Biografio
* Portalo pri Filmo
**Tanki Online (ruse Та́нки Онла́йн**) — multludanta retumila reta ludo en ĝenro de arkada simulilo de tanko. Estas free-to-play (senpaga por ludi). Ellaborita de kompanio AlternativaPlatform en jaro 2009.

Histori de kreado
-----------------

Tiu ludo estis prezentita en majo de 2009 en Konferencio Rusaj Ellaboruloj de Ludoj 2009, kie estis gratifikita «Plej bona ludo sen eldonisto» kaj «Plej bona teknologio». «Tanki Online» uzas sian ludan movilon de kompanio — Alternativa3D 8, uzanta Adobe Flash.

En jaroj 2013 kaj 2014 estis gratulita per «Runeta Premio» en kategorio «Popola voĉdono».

Ludprocezo
----------

  

### Ludreĝimoj

Estas 4 tipoj de bataloj: teamo kontraŭ teamo (teamo kun pli da mortigoj estas venkanta); kapto de flago; kontrolo de punktoj.

### Sistemo de gradoj

En la ludo estas sistemo de gradoj kiuj donas eblecon al ludantoj aliron al novajn mapojn, aĉeti plibonajn aŭ plibonigi pafilojn, hulojn aŭ pentraĵojn. Sekva grado estas donata al ludanto kiam li havas devigan kvanton de "sperto".

Sperton ludanto povas akiri mortigante tankojn de malamiko aŭ kuracante aliancanojn en ĉiuj ludreĝimoj; en reĝimo "Kapto de flago" - aportante malamikan flagon aŭ revenante sian flagon; en reĝimo "Kontrolo de puntoj" - kaptante punton aŭ liberante punton, kiu estis malamika. 

Kiam ludanto akiras sekvan gradon, oni donacas al li kristalojn (kvanto dependas de grado). 

### Garaĝo

Aĉeto de aĵoj en garaĝo permesas al ludanto plibonigi la kapablbatalon de sia tanko. Ĉiuj disponeblaj aĵoj kaj plibonigoj povas esti aĉetataj per kristaloj. Irante al Garaĝo dum batalo ludantoj povas tuj ŝanĝi armilaron.  

### Kristaloj

Kristaloj estas principala valuto de «Tanki Online», per kiu oni povas ekhavi ĉiuj enludajn objektoj. Oni povas gajni ilin per 5 manieroj: 

1. Partoprenante en bataloj;
2. Plenumante ĉiutagaj taskojn;
3. Kaptante «Orajn Skatolojn»;
4. Ricevante gradojn;
5. Aĉetante per realaj monoj.

Referencoj
----------

1. ↑  *Роман Епишин*. Игровые новости. Лауреаты КРИ 2009, *Игромания (журнал)* (18 мая 2009). Проверено 26 июня 2015.
2. ↑  Новости конференции. «КРИ 2009 завершилась!».  Официальный сайт «КРИ» (20 мая 2009 года). Проверено 11 июля 2011. .
3. ↑  *Ольга Крапивенко* Игровая индустрия за неделю. 30 мая—5 июня 2011 года. Наши новости. — 3DNews Daily Digital Digest, 05 июня 2011.
4. ↑  *Владимир Георгиев*. Игровые новости. Вечерние Блиц-новости, *Игромания (журнал)* (22 ноября 2013). Проверено 26 июня 2015.
5. ↑  Объявлены лауреаты премии рунета 2014 Arkivigite je 2016-03-10 per la retarkivo Wayback Machine, *Ferra.ru* (26.11.2014). Проверено 26 июня 2015.
6. ↑  Объявлены лауреаты Премии Рунета 2014 Arkivigite je 2016-05-05 per la retarkivo Wayback Machine.  Премия Рунета. Проверено 26 июня 2015.
7. ↑  *Константин Ходаковский* Tanki Online получили существенное обновление графики. — 3DNews Daily Digital Digest, 07.09.2012.

Legiloj
-------

* Tanki Online - oficiala paĝo de la ludo.
**Tatara viandaĵo** estas produktita de fajne muelita kruda bovaĵo. Ĝi ankaŭ povas esti farata per maldikaj tranĉaĵoj, marinante ĝin en vino aŭ spicante ĝin por gustigi, kaj poste ĝi estas malvarmigata. Ĝi ofte estas servita kun cepoj, kaporo kaj spicoj, foje kun kruda ovo, kaj ofte sur sekalpano.

Populara legendo diras, ke la plado estas nomita laŭ la nomadaj tataroj de la stepoj de Centra Azio, kiuj manĝis krudan viandon kiam ili rajdis siajn ĉevalojn ĉar ili ne havis tempon halti kaj kuiri. Vario de tiu rakonto estas ke la viando estis konservita sub la seloj de la ĉevaloj por esti moligita de la rajdado de la tago.

Fakte, tatara viandaĵo ricevis sian nomon de tatara saŭco. Ĝi unue estis servita en francaj restoracioj frue en la 20-a jarcento. Kio nun estas ĝenerale konata kiel "tataraĵo", tiam estis nomita usona bifsteko.

Sanzorgoj reduktis la popularecon de tiu viandaĵo en kelkaj mondopartoj pro la danĝero je kontaminado de bakterioj kaj parazitoj. Tamen, kiam bazaj higienaj reguloj estas sekvitaj kaj kiam freŝa viando estas uzita, la risko estas malalta. Ĝi ne estas rekomendita por homoj havantaj malfortigitan imunan sistemon aŭ suferantaj kronikan malsanon.

* Kategorio Tatara viandaĵo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
***Tancrède*** (Tankredo) estas tragedio de Voltaire en kvin aktoj kaj en versoj. Ĝi estis premierita ĉe la Théâtre de la rue des Fossés en Parizo, la 9an de marto 1760. La teatraĵo, kiel novaĵo, estis ludita dektri fojojn.

Je la reludado de 1762, la publiko aplaŭdis kelkajn versojn de Tankredo, aplikeblaj al la marŝalo Broglie, ĵus ekzilita, kaj tiele la tragedio de Voltaire estis malpermesita ĝis nova ordono.

Tankredo estas unu el la teatraĵoj de Voltaire, nome el la tragedioj, kie estas plej multe da teatra magio, plej multa sekretemo, kaj oni uzas plej multe da violento kaj ĉarmo.

La agado okazas en Sirakuzo, unue en la palaco de Argiro kaj en konsiliejo, poste en publika placo ĉe kiu estas konstruita la konsiliejo. La epoko de la agado estas 1005. La maŭroj de Afriko estis konkerintaj la tutan Sicilion en la 9a jarcento; Sirakuzo estis liberigita. Normandoj eksetliĝis ĉe Salerno. La grekaj imperiestroj posedis Mesinon; la araboj tenis Palermon kaj Agrigenton.

Referencoj
----------

1. ↑  *Journal et Mémoires* de Charles Collé, t. l, p. 259
2. ↑  *Mémoires secrets*, t. l, pp. 48-50

Bibliografio
------------

* *Tableau littéraire du XVIIIe siècle, ou Essai sur les grands écrivains de ce siècle et les progrès de l'esprit humain en France, suivi de l'Éloge de La Bruyère, avec des notes et des dissertations.*, Victorin Fabre, Paris, Michaud, 1810.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tankredo (Voltaire) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Toutes les représentations sur le site CÉSAR


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 520908
* GND: 4411100-9
* VIAF: 179836232
* BNF: 12473542m
 |
**Tibor Nyilasi** [njilaŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Nyilasi Tibor** estas hungara futbalisto, trejnisto.

Tibor Nyilasi naskiĝis la 18-an de januaro 1955 en Várpalota.

Biografio
---------

Tibor Nyilasi jam estis edukita en Budapeŝto. Li debutis en 1965 en ĉefurba junulara klubo, post 5 jaroj li futbalis en populara junulara teamo. Inter 1973-1983 li apartenis al ĉefurba plenkreska teamo, kie li ludis 243-foje kun 131 goloj, inter 1983-1988 en aŭstra teamo 120-foje kun 61 goloj. Tiutempe li estis hungara ĉampiono dufoje aŭstra ĉampiono trifoje, li estis golreĝo en 1981 kaj 1984. Li estis ankaŭ membro de la nacia hungara teamo inter 1975–1985 70-foje kun 32 goloj. Li estis trejnisto inter 1990-1998 kun dujara interrompo. Kiel trejnisto li unufoje estis hungara ĉampiono. Li ricevis sportajn kaj ŝtatan premiojn.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun fotoj
* hungarlingva biografio kun fotoj
* hungarlingva biografio kun fotoj
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 797457
 |



* Portalo pri Biografio
Manŝirmilo
Oraĵoj el la trezoro
La **trezoro de Staffordshire** estas la plej granda aro de anglosaksaj oraĵoj iam ajn elfosita.

La trezoro estis eltrovata la 5-an de julio 2009 de Tony Herbert (inter kies ŝatokupoj estas la eltrovo de metalaĵoj en la grundo) en kampo posedata de Fred Johnson proksime al Lichfield. S-ro Herbert elfosis plurajn oraĵojn kaj informis la instancojn. Sekvis profesiaj esploroj far arkeologoj. La trezoro enhavas ĉirkaŭ 1,500 aĵojn, plejparte orajn, kvankam iuj estas arĝentaj. Inter ili estas multaj valoraj manŝirmiloj kaj ornamaĵoj forprenataj de armiloj. Al tia forpreno de valoraj armilaj ornamaĵoj aludas la epopeo Beowulf.

Ne certas kiel kuniĝis la trezoro (eble estis trofeoj el pluraj bataloj) nek al kiu ĝi apartenis: la kvanto de la aĵoj sugestas ke eble ĝi estis posedaĵo de reĝo de Mercia, kiu estis potenca anglosaksa regno. Spertuloj debatas ĉu la trezoro datiĝas de la sepa aŭ frua oka jarcento, ĉu de la malfrua oka aŭ frua naŭa jarcento.

* Kategorio Trezoro de Staffordshire en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Torrubia de Soria** [toRUbja deSOrja] estas municipo de Hispanio, en la regiono Kastilio kaj Leono, en la provinco Sorio kaj en la komarko *Campo de Gómara* en la oriento de la provinco. La loknomo *Torrubia de Soria* estas etimologie komprenebla kiel *Flava Turo de Soria*.

Geografio
---------

*Campo de Gómara* en la oriento de la provinco Sorio.
Loko de Torrubia de Soria en la provinco Sorio.
Tordesalas.
Ruinoj de turo.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 52,33 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 61 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis preskaŭ 320 loĝantojn el la 1930-aj jaroj. 

Ĝi distas 44 km de Sorio, provinca ĉefurbo. La municipa teritorio enhavas loĝlokojn Sauquillo de Alcázar, Tordesalas kaj Torrubia. 

En ĝia teritorio inklude en la Reto Natura 2000 estas la Loko de Komunuma Intereso konata kiel *Encinares de Sierra del Costanazo*, okupanta 896 hektarojn, nome 17 % de la teritorio kaj la Birdoprotekta Areo ZEPA konata kiel *Altos Campos de Gómara*, okupanta 100 % de la teritorio.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 10-a jarcento.

En la *Censo de Pecheros* de 1528 oni registris 56 *pecheros*, tio estas impostopagantaj familioj.​ En la frua dokumento ĝi aperas literumita Torrubia, formante parton de la *Sexmo de Arciel*. 

Meze de la 19-a jarcento la municipa teritorio pliiĝis ĉar aligis Tordesalas. Fine de la 20-a jarcento la municipa teritorio pliiĝis ĉar aligis Sauquillo de Alcázar.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), forstado, manĝoproduktado kaj transmigra brutobredado (ŝafoj kaj bovoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun kultura kaj rura turismo, piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj estas la preĝejoj, restaĵoj de turo, tradicia arkitekturo kaj tiel plu.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de provinco Sorio

Notoj
-----

Bibliografio
------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rCampo de Gómara |
| --- |
| Alconaba• Aldealafuente• Aldealpozo• Aldealseñor• Aldehuela de Periáñez• Aliud• Almajano• Almaluez• Almazul• Almenar de Soria• Bliecos• Buberos• Buitrago• Cabrejas del Campo• Candilichera• Cañamaque• Carabantes• Cihuela• Ciria• Cirujales del Río• Deza• Fuentecantos• Fuentelmonge• Fuentelsaz de Soria• Gómara• Hinojosa del Campo• La Losilla• Los Villares de Soria• Monteagudo de las Vicarías• Narros• Pinilla del Campo• Portillo de Soria• Pozalmuro• Quiñonería• Renieblas• Reznos• Santa María de Huerta• Serón de Nágima• Tajahuerce• Tejado• Torlengua• Torrubia de Soria• Villar del Campo• Villaseca de Arciel |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 351473
 |
**Szabó Tibor** [pr. sabo:]  estas rumanuja hungara aktoro, direktoro de teatro naskiĝinta en Carastelec (Rumanio) la 13-an de oktobro 1957. Lia kompleta nomo estas laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szabó Tibor András.**

Kariero
-------

Tibor Szabó abiturientis en liceo en Carei en 1976, baldaŭ li akiris aktoran diplomon en 2008 en Teatroarta Universitato sekcio Szentgyörgyi István. Inter 1990 kaj 2008 li estis membro de la teatro Figura Stúdió Színház de Gheorgheni, inter 1996-2003 li estis ties direktoro. Li estis ankaŭ membro de Teatro Tamási Áron de Sfântu Gheorghe inter 1994-2008, poste li translokiĝis al Hungario. En 2009 li aliĝis al trupo de Teatro Weöres Sándor. Li ricevis hungaran ŝtatanecon en 2012. Li havas edzinon, kiu naskis filon.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* Ŝekspiro:
	+ Romeo kaj Julieta - Capulet
	+ Reĝo Lear grafo de Kent
* Ibsen: Peer Gynt - patro de Ingrid
* Imre Kálmán: *A csárdáskirálynő* - Kerekes Ferkó

Premioj, distingoj
------------------

* 1999 - premio de la la plej bona virprezento en Kisvárda en Festivalo de Translimaj Hungaraj Teatroj
* premio Jászai Mari

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tibor Szabó en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Spektakloj Arkivigite je 2012-03-05 per la retarkivo Wayback Machine

Fontoj
------

* Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.
* 
* hungarlingva membiografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La Sileziaj Ribeloj (estis tri armitaj konfliktoj en Supra Silezio, kiuj okazis en la jaroj 1919-1921 inter pola kaj germana loĝantaro, sed antaŭ ĉio inter polaj aŭ germanaj silezianoj. Ili okazis dum limfiksado de la pola ŝtato post fino de la unua mondmilito), malhela verda koloro: la Unua Silezia Ribelo, mezhela: la Dua Silezia Ribelo, hela verda koloro: la Tria Silezia Ribelo
La tereno de plebiscito en la Supra Silezio
**Tria Silezia Ribelo** - armita interveno de la 2-a/3-a de majo ĝis la 5-a de julio 1921 por alligi Supran Silezion al Pollando.

Kaŭzoj
------

La ribelon, kiel eventualecon de malgajno planis kaze de malfavora voĉdonado kaj poloj kaj germanoj, longe antaŭ plebiscito. Jam dum enkondukaj laboroj pri traktato de Versajlo la teritorio iĝis objekto de marĉando kiel unu el la plej valoraj industriaj areoj de Eŭropo. Germanoj prezentis la aferon laŭ sia paga kapablo kaj ebleco plenumi truditan postmilitan reparacion. La ribelo eksplodis lige al rompo de plebiscitaj decidoj pri kalkulado de la rezultoj. Grandan signifon rolis ankaŭ voĉdonoj de elmigrintoj de Silezio, t.e. personoj nasiĝintaj en la plebiscita areo, kiuj forlasis ĝin antaŭ 1904. Dum baloto ili konsistis el 191308 voĉdonantoj. Tiun ĉi reguligon oni enkondukis laŭ propono de Eugeniusz Romer de Lvovo, ĉefa spertulo pri geografiaj aferoj ĉe Pola Delegitaro por packonferenco en Parizo, kiu esperis, ke ili plifortigos la polan flankon. Fakte ili grandparte (pli ol 90%) voĉdonis por Germanio, ilia elekto ĉefe influis rezultojn en distriktoj de Lubliniec kaj Zabrze.

Vidu ankaŭ
----------

* Sileziaj Ribeloj
* Plebiscito en Supra Silezio
* Wojciech Korfanty

Literaturo
----------

* Tadeusz Jędruszczak, *Plebiscyt i trzecie powstanie śląskie* (Plebiscito kaj la tria silezia ribelo), en: *Historia Polski* (Historio de Pollando), 4-a volumo, 1-a parto, PAN, Warszawa 1984 ISBN 83-01-03865-9
* Franciszek Hawranek (redaktoro), *Encyklopedia Powstań Śląskich* (Enciklopedio de sileziaj ribeloj), Opole 1982

Eksteraj ligiloj
----------------

* Manifesto de Wojciech Korfanty de la 3-a de majo 1921
**Tanĝin** (koree 당진시, laŭ ĉinaj literoj **唐津市**) estas urbego en okcidenta Sud-Koreio. La loknomo rilatas al pramo, ĉar la historia rolo estis haveno, kiu konektis Koreion al la alia flanko de la Flava Maro.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 664 km²
* Alto super marnivelo: 139 m
* Loĝantaro: 163,762 en 2015
* Horzono: UTC + 9
* Poŝtkodoj:
* Telefonkodo: +82 41
* 36° 53′ 40″ N 126° 37′ 47″ O﻿ / ﻿36.89444 °N, 126.62972 °O﻿ / 36.89444; 126.62972 (mapo)

Geografio
---------

Tanĝin situas ĉe golfo de la okcidenta parto de la lando. Proksimaj urboj estas Inĉono, Pjongtek, Huason kaj Sosan.

Historio
--------

La nomo Tanĝin unue estis utiligita por areo dum la Joseon-dinastio. La urbo atingis siajn nunajn limojn en 1973 depost fuzio de najbara areo.

Katolika preĝejo en Tanĝin

Ekonomio
--------

Ekonomio de Tanĝin estas miksaĵo de agrikulturo kaj peza industrio. En la urbego funkcias kelkaj gravaj fabrikoj, kiuj prilaboras ŝtalojn.

Eduko
-----

La sola altlerneja institucio en la urbo estas la kolegio Ŝinsun.

Trafiko
-------

Ponto en Tanĝin
Haveno de Tanĝin faris imponan trafikon de varoj. Menciindas tre granda ponto.

Vizitindaĵoj
------------

Tanĝin ofertas vastan gamon de restoracioj, parkojn, proksime kulturajn monumentojn kaj ekspoziciojn.

Ĝemelurboj
----------

* Japanio Dajsen, Japanio

Fontoj
------

* WikiTrans
**REJŐD Tiborc** (rejoed) estis hungara pastroinstruisto, arthistoriisto naskita en Gyulafehérvár la 17-an de junio 1892 kaj mortinta en Alba Iulia la 20-an de junio 1972.

Kariero
-------

Rejőd Tiborc doktoriĝis en 1912, li laboris en Sibio, poste ĝis 1927 en Budapeŝto, de 1928 dum tri jaroj en Milano, poste en Svislando (ĝis 1935). Li revenis sian hejmolandon en aŭtuno de 1940 kaj li instruis en Koloĵvaro, poste de 1945 li definitive loksidiĝis en Gyulafehérvár kaj li estis tie pastro.

Verkoj
------

* A Patronázs, vagyis Fiatal szolgáló leányok védelme. Nagyszeben 1916;
* A véres kard Nagyszeben felett. Taglibronataĵoj, de 28-a de aŭgusto ĝis 1-a de oktobro 1916. Nagyszeben 1916, kun tekstbildoj de Adolf Handmann; samloke germane: Das blutige Schwert über unser stadt (1916);
* A lélekkertészet művészete. Korszerű leánynevelés. Veszprém 1943;
* Bevezetés a műélvezetbe. Kv. 1944. La enkondukon verkis Zoltán Felvinczi Takács.

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon
**Baripada** laŭ odia lingvo **ବାରିପଦା** estes urbego en orienta Barato, en subŝtato Odiŝo, en la distrikto Majurbanĝ, kie ĝi estas ties sidejo. 

La Norda Universitato

Demografio
----------

Baripada havis populacion de 110 058 en 2011 (kun la plena aglomeraĵo 116 874) kun legopovo 89%, signife pli alta, ol la landaveraĝo.

Geografio
---------

Baripada situas sur la marborda ebenaĵo laŭ rivero 36 metrojn super la marnivelo 60 km de la Bengala Golfo. Balasore troviĝas 51, Karagpur 76, Midnapore 82, Bhadrak 100,Ĝamŝedpur 109, Haldia 145, Kolkato 183, Rourkela 197, subŝtata ĉefurbo Bhubanesvar 206, Sambalpur 290, tutlanda ĉefurbo Delhio 1213, Mumbajo 1486 kilometrojn (aere) .

Hospitalo en Baripada

Historio
--------

Baripada estis la ĉefurbo de dinastio, kiu establis la reĝlandon Majurbanĝ ekde la 15-a jarcento. La ruinoj de la temploj kaj palacoj konstruitaj tiam estis trovitaj ĉe Haripur proksimume 16 km sudoriente de Baripada. La ruinoj estas signifaj kaj vizititaj lokoj fare de turistoj.

Ekonomio
--------

Baripada kun la najbareco estas agrikultura loko. La plej grava okupiĝo estis la lignoprilaborado, sed pro la peza senarbarigo la arbohakoj estis malpermesitaj ene de 25 km radiuso. Baripada estas konata pro "sabai" afrikdevenaj herboj, kiuj havas fortajn fibrojn, tial ili estas uzitaj por ŝnurkreado. Oni ofte kultivas akaĵuojn. Laŭ la riverbordo estas brikfornoj.

Lingvoj
-------

En Baripada la oficiala lingvo estas la odia lingvo. La alvenintoj parolas plej ofte bengale aŭ panĝabe.

Religioj
--------

Templo
En Baripada vivas laŭ religioj hinduoj (94%), islamanoj kaj kristanoj havas negravan parton de la populacio.

Eduko
-----

Ĉe Baripada (pli precize ĉe ĉe Takatpur) Universitato de Norda Odiŝo funkcias. La plej malnova mezlernejo estis konstruita en 1889.

Trafiko
-------

Baripada estas atingebla laŭ traira fervoja linio. Pluraj gravaj vojoj kuras al la urbego. Al la proksimaj lokoj kaj urboj aŭtobusoj trafikas, sed en la urbo nur taksioj.

Klimato
-------

Baripada havas tropikan klimaton kun influo de musono. Jare pluvas 1677 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed plej ofte inter majo-oktobro. La averaĝa jara temperaturo erstas 27 °C kaj varias inter 20-32 °C.

Templo

Vidindaĵoj
----------

* temploj
* armeĉara festivalo
* Nacia Parko Similipal kun elefantoj kaj tigroj estas nur 30 km

Famuloj
-------

En Baripada naskiĝis matematikisto Indulata Sukla.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 795514
* GND: 4390565-1
* VIAF: 244716537
 |
Skizo pri triangulado
Kalkulo de distanco laŭ triangulado. En la desegno, boato povas kalkuli sian distancon de marbordo mezurante angulojn al du elstarantaj objektoj. Ene de la maro, do malproksime al la marbordo, la sama kalkulmetodo estis uzata per sekstanto al ĉielaj objektoj.
**Triangulado** estas tekniko de termezurado (geodezio), kiu dividas terenon al trianguloj kaj mezuras ties ecojn (angulojn kaj laterajn longojn).

La apuda skizo montras ekzemplon: Necesas scii la situon de la lokoj *A* kaj *B*, do ankaŭ ilian distancon, kaj mezuri la angulojn *α* kaj *β*; tiam eblas kalkuli la situon de *C* kaj ĝiajn distancojn al *B* kaj *A*. Poste eblas aldoni pliajn triangulojn.

Bankbileto montras (dekstre malsupre) trianguladon faritan de Carl Friedrich Gauss.
Multaj ŝtatoj de Ameriko kaj Eŭropo faris trianguladan registradon de siaj teritorioj en la 18-a kaj 19-a jarcentoj, aliaj en la 20-a jarcento.

Triangulado estas uzebla ankaŭ en astronomio kaj por satelita geodezio.

Historio
--------

En la 2-a jarcento antaŭ nia epoko helenaj matematikistoj, Hiparko kaj Menelao de Aleksandrio, esploris la interrilatojn de la elementoj de trianguloj. Ptolemeo aplikis tian scion al geografiaj teknikoj kaj determinis angulajn koordinatojn de pluraj miloj da lokoj.

Supozeble estis araboj, kiuj en la mezepoko portis tiun scion al Eŭropo, kie oni unue aplikis ilin al astronomio. Willebrord Snell (1580–1626) ellaboris la metodojn kaj aplikis ilin al termezurado, mezurante la longon de meridiano. Ekde la fino de la 17-a jarcento ekestis eŭropaj triangulaj retoj, kaj en la 19-a jarcento pluraj eŭropaj landoj registris sian teritorion per triangulado.

Ekde la 1960-aj jaroj la trianguladon komplementis elektronika distanc-mezurado, ekzemple per radaro kaj sonaro. Ekde 1970 la trianguladon pli kaj pli anstataŭis satelita geodezio, kiu aplikas ne nur geometriajn metodojn, sed ankaŭ aliajn. Por dertermini la pozicion de alirebla loko nun multe estas uzata la tutmonda loktrova sistemo (GPS).

* Kategorio Triangulado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Simpligita mapo montranta la egiptan postulon (flava kaj verda), la postulon de Sudano (blua kaj verda), la Halajeban Triangulon (verda) kaj Bir Taŭil (blanka).
La **Triangulo Halaib**, konata ankaŭ kiel **Halajeba Triangulo** (en egipt- kaj en sudan-araba: مثلث حلايب Mosallas Ḥalāyeb prononcita [moˈsællæs ħæˈlæːjeb]), estas teritoria areo de 20,580 kvadrataj kilometroj sur la afrika marbordo de la Ruĝa Maro. La areo, kiu havas sian nomon el la urbo Halaib, estis kreita pro la diferenco inter la egipt–sudana landlimo inter la "politika limo" markita en 1899 fare de la Angl-egipta Kunposedo, kiu iras laŭlonge de la 22a paralelo norda, kaj la "administracia limo" markita de Britoj en 1902, kiu donis administracian respondecon pri areo de tero norde de la linio al Sudano, kiu fakte estis angl-egipta subaĵo tiam. Kun la sendependigo de Sudano en 1956, kaj Egiptio kaj Sudano postulis suverenecon por la areo. Ekde mezo de la 1990-aj jaroj, Egipto estis administrante la areon kiel parto de la Provinco Ruĝa Maro, post la deplojado de egipta militistaro tir fine de la 1990-aj jaroj, kaj estis aktive investante en ĝi. Egipto estis lastatempe klara en la malakcepto de internacia arbitrado aŭ eĉ de politika negocado pri la areo.

La aludo al la areo kiel "triangulo" estas proksimuma alproksimigo. Nur la suda 290-kilometra limigo, kiu sekvas la latitudon 22°, estas fakte rekta linio. Dum la tuta areo estas norde de la 22-grada linio, pli malgranda areo sude de latitudo 22°, referencata kiel Bir Taŭil, apudas al la Halaiba Triangulo je ties plej okcidenta pinto laŭlonge de la latitudlinio – sed nek Sudano nek Egiptio postulas Bir Taŭil.

Vidu ankaŭ
----------

* Bir Tawil
* Nacia Parko Gabal-Elba

Notoj
-----

1. ↑  Office of Geography. Sudan - Egypt (United Arab Republic) Boundary Arkivigite je 2012-02-04 per la retarkivo Wayback Machine Arkivita en 2012-02-04 en la Wayback Machine International Boundary Study #18, Bureau of Intelligence and Research, United States Department of State. (27a de julio, 1962).
2. ↑  "CIA World Fact Book - Egypt". Arkivigite je 2007-04-11 per la retarkivo Wayback Machine Cia.gov. Alirita en 2017-03-05.
3. ↑   Khalid Hassan (2017-04-10). "Land dispute continues to threaten Egypt-Sudan ties". almonitor.com. Alirita la 15an de julio 2019.
4. ↑  [ "Kolonia Egipto" Mapo de 1912, Alirita la 15an de julio 2019.

* Kategorio Triangulo Halaib en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 650258
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Tiefencastel (stacidomo). |



**Tiefencastel** (en la romanĉa lingvo *Casti*) estas komunumo kaj ĉefloko kaj de la komunumaro Alvaschein kaj de la distrikto Albulo en Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 265 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

Geografio
---------

Tiefencastel situas en la Albulovalo ĉe la kunfluejo de la riveroj Albulo kaj Julia. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 14,85 km², de kiuj laŭ la area statistiko de 1997 49,6% estis kovritaj de arbaro, 20,3% servis por agrikulturo kaj 3,1% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Tiefencastel limas en nordnordorientoe al Brienz/Brinzauls, en nordoriento al Surava, en orientnordoriento al Alvaneu, en oriento al Filisur, en sudsudoriento al Savognin, en sudoriento al Cunter, en sudo al eksklavo de Riom-Parsonz, en sudokcidento al Mon, en okcidento al Stierva, kaj en nordokcidento al Alvaschein.

Trafiko
-------

En Tiefenkastel komenciĝas la vojoj al Albulopasejo, Juliopasejo kaj Lenzerheide. La stacidomo de Tiefencastel, kiu estas servata de la Retia Fervojo estas grava ŝanĝoloko al la poŝtaŭtolinioj al la tri nomitaj pasejoj.

Historio
--------

La unua mencio de Tiefencastel datiĝas el la jaro 831 kiel *Castello Impitinis*. Ĝi tiam estis la sidejo de la reĝa prefekto. En la 14-a jarcento ekuziĝas la germanlingva nomo *Tüffenkasten*. dum frua mezepoko la loko estis fortikita setlejo. Dum mezepoko apud Tiefencastel situis doganoponto. Ek de la mezo de la 16-a jarcento la mallata tribunalo de Tiefencastel, al kiu apartenis Alvaschein kaj Mon estis subtribunalo de la Supera Tribunalo Surses en la Diodoma Federacio. Fine de la 19-a jarcento la per la konstruo de la vetureblaj pasejvojoj kaj la malfermo de la fervojlinio en la jaro 1900 Tiefencastel fariĝis trafiknodo. En la dua duono de la 20-a jarcento la ĝis tiam romanĉlingva komunumo pli kaj pli germaniĝis. Dum en 1950 ankoraŭ pli ol la duono de la loĝantaro parolis la romanĉan lingvon, tio okaze de la popolnombrado de 2000 estis nur ankoraŭ 37,83%, dum la parto de la germanlingvanoj kreskis al 58,26%.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: *Gion Peder Thöni*: *Tiefencastel* en *Historia Leksikono de Svislando* (2007-10-22)

Vidu ankaŭ
----------

* Tiefencastel (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Tiefencastel Arkivigite je 2001-02-14 per la retarkivo Wayback Machine
* Tiefencastel en la Historia Leksikono de Svislando germane france itale

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Tiefencastel** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Albulo |
| --- |
| 
**Alvaschein:** Alvaschein• Mon • Mutten • Stierva • Tiefencastel • Vaz/Obervaz

**Komunumaro Belfort:** Alvaneu • Brienz/Brinzauls • Lantsch/Lenz • Schmitten • Surava

**Komunumaro Bergün:** Bergün/Bravuogn • Filisur

**Komunumaro Surses:** Bivio • Cunter • Marmorera • Mulegns • Riom-Parsonz • Salouf • Savognin • Sur • Tinizong-Rona |  |

 |
Angla teksto kun tienreena skribmetodo.
Greka teksto en tienreena skribo.
angle Leĝo de Gortis: en la unua linio de maldekstre dekstren, dua linio male ktp.
**Tienreena skribo** aŭ **plugoskribado** estas skribmetodo, kiu havas alternantan skribdirekton (de dekstro meldekstren kaj male, simile al plugado de kampo). Oni ankaŭ diras bustrofedono-n, el la greka vorto βουστροφηδόν, *bustrofedon*, kiu tradukiĝas al "bovo-turniĝante", tamen ĝi estas nefundamenta kaj malpli neŭtrala vorto.

Ĝi montriĝas sur grekaj epigrafoj el la 6-a jarcento a. K. Ankaŭ estas konataj etruskaj kaj latinaj epigrafoj en plugoskribado. En la arĥeologia muzeo de Korfuo troviĝas tombosteleo kun vertikala tien-reena skribo, la t.n. *Arniadas*-tombostelo.

Antaŭe la kutima skribdirekto estis de dekstro al maldekstro, post 500 a. K. de maldekstro al dekstro. Tiutempe ne nur la skribdirekto estis fleksebla, sed ankaŭ la unuopaj literoj povis ŝanĝiĝi.

Ebla avantaĝo estis tiutempe, ke la legado de larĝaj inskriboj (ekzemple sur muro) ne estis interrompita. En la 19-a jarcento tion eluzis William Moon ĉe la evoluo de sia Moon-alfabeto, por ŝpari al blinduloj la delevon de la fingroj de sur la skribo.

Tiu skribmetodo ankaŭ estis trovita ĉe la Paskinsulo, kun ĉiu dua linio skribita en 180-grada inversio anstataŭ spegula skribo. La Rongo-Rongo lingvo, en kiu ili estis skribitaj, ĝis nuntempe neniam estas deĉifrita.

* Tienreena skribo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Tienreena skribo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Taranis-Jupitero kun rado kaj fulmo. Le Chatelet, Gourzon, Haute-Marne, France.
En la kelta mitologio, **Taranis** estas, kun Esus kaj Teŭtates, unu el la dioj de kelta triunuo, atestita de la latina poeto Lukano kaj mencioj far de Julio Cezaro en De Bello Gallico.

Estas unu el la ĉefaj dioj de la gaŭla diaro. Lia nomo signifas « tondranto » (*taran* en bretona kaj kimra lingvoj). Taranis estis la dio de la ĉielo, de la pluvo, de la fulmo, de la tundro kaj de la ĉielarko.

Kulto
-----

Oni retrovis sep altarojn al li dediĉataj, kun skribaĵoj en greka kaj latina. Li figuras, inter alie, sur la Kaldrono de Gundestrup, trovita en Jutlando.

Li estis kultata en Britio, Rejnlando, Dalmatio, Provenco, Aŭvernjo, Bretonio kaj Hungario. Oni faris al li homajn oferadojn; la viktimoj estis amasigitaj en grandajn manekenoj el vimeno kaj forbrulataj.

Oni similigas lin al Zeŭso aŭ Jupitero, al Toro de la Nord-ĝermana mitologio aŭ Svarog de la slava mitologio.

Bildigo
-------

Li estis bildigita kiel matura viro, barhava, ofte rajdanta ĉevalon, levanta la brakojn, tenanta en unu mano Sunon kaj en la alia, Lunon. Liaj atributoj estis la "Kosma Rado" kaj la fulmo. Akompanas lin ĉevalo, aglo aŭ serpento

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Taranis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* france Taranis, el enciklopedio *Encarta* Arkivigite je 2007-12-01 per la retarkivo Wayback Machine
* france Enciklopedio "L'Arbre Celtique"
* angle Keltaj dioj Arkivigite je 2009-01-30 per la retarkivo Wayback Machine
**Taranto** [**ta**ranto] estas komunumo de suda Italio. Ĝi ĉefurbas la samnoman provincon de Taranto, unu el la ses provincoj de regiono Apulio.

Taranto estas ĝemelita kun la franca urbo Brest.

Geografio
---------

La urbo troviĝas ĉe la Ionia marbordo, ĉe samnoma golfo.

La Malgranda Maro de Taranto (kun siaj du basenoj) en la supra parto de la satelita foto; malsupre estas la Granda Maro kaj, ĝis la pinto apud la rando de la foto
La loko estas tre bona natura haveno, ĉar ne nur ĝi estas en la fundo de golfo, sed ĉi tie la maro kreas du golfetojn similajn al lagunoj, sed sufiĉe profundajn, nomatajn *Mar Grande* (Granda Maro, en la senco de "pli granda" ol la dua) kaj *Mar Piccolo* (Malgranda Maro). Aliri la Malgrandan Maron eblas nur per du markoloj, sude kaj norde de insulo; aldone, la Malgranda Maro enhavas du basenojn.

La centro de la urbo estas en tiu insulo.

Historio
--------

La urbo estis fondita dum la 8-a jarcento a.K. de grekaj setlistoj kaj apartenis al la antikva regiono Magna Graecia.

De 1088 ĝis 1465 ekzistas aparta **princlando de Taranto**.

Antikvaj doriaj kolonoj de iama greka templo
Ponto Girevole
Mararmea haveno (1930)
Aragona Kastelo

Aliaj projektoj
---------------

* Taranto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Taranto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Australia, New Zealand, United States Security Treaty** (**ANZUS** aŭ **ANZUS Traktato**, traduke Traktato por Sekureco de Aŭstralio, Novzelando, Usono) estas la interkonsento por kolektiva sekureco de 1951 kiu ligis la landojn Aŭstralio kaj Novzelando kaj, separate, Aŭstralio kaj Usono, por kunlabori en militaj aferoj en la regiono de la Pacifika Oceano, kvankam nuntempe la traktato utilas rilate al konfliktoj tutmonde. Ĝi asertas ke armita atako kontraŭ ajna el la tri partioj estus danĝera ankaŭ por la aliaj, kaj ke ĉiuj devas agadi por kontraŭi la komuna minaco. Ĝi postulas komitaton de ministroj pri eksterlandaj aferoj kiuj kunsidas por konsultado.

La traktato estis unu el serio kiun Usono formis en la epoko de 1949-55 kiel parto de kolektiva reago al la supozata minaco fare de komunismo dum la Malvarma Milito. Novzelando estis ĉesigita el ANZUS en 1986 ĉar ĝi iniciatis la kreadon de senatombomba zono en siaj teritoriaj akvoj; fine de 2012 Usono nuligis malpermeson pri vizitoj de novzelandaj militŝipoj konduke al malstreĉigo. Novzelando pluhavas senatombomban zonon kiel parto de sia eksterlanda politiko kaj ne estas parto de ANZUS, dum Usono pluhavas ambiguan politikon ĉu militŝipoj portu atomajn armilojn aŭ ne, tamen Novzelando plutenas ŝlosilajn aferojn de la traktato de ANZUS en 2007 (nuntempe okazas dupartiaj kunsidoj de ANZUS nur inter Aŭstralio kaj Usono).

Referencoj
----------

1. ↑  Joseph Gabriel Starke, *The ANZUS Treaty Alliance* (Melbourne University Press, 1965)
2. ↑   U.S. lifts ban on New Zealand warships, New Zealand keeps nuclear-free stance. *tribunedigital-chicagotribune*.
3. ↑   In Warming US-NZ Relations, Outdated Nuclear Policy Remains Unnecessary Irritant. *Federation Of American Scientists*.
Andreo-kirko en Rudolstadt
**Preĝejo Sankta Andreo** (germane: *Stadtkirche St. Andreas*) estas protestantisma kirko en Rudolstadt, Germanujo.

Historio
--------

Temas pri trinava malfrugotika konstruaĵo kiu anstataŭis dum sia konstrujaroj 1463-75 ejon datumantan el la 12-a jarcento. Nova alikonstruo venis inter 1634 kaj 1636 kaj la tuto fariĝis brubarokaĵo.

Meblaro
-------

Vidindas la grandega genealogia arbo de la familio de Albreĥto la 4-a (Schwarzburg-Rudolstadt) kaj la t.n. Schönfeld-epitafo. En la ĥorejo troviĝas tomboslabo de grafino Katerino (Schwarzburg) kiu famiĝis dum la ŝmalkalda milito kiam ŝi alfrontis en 1547 dukon Alba dirante *nobelan sangon por bova sango*. 

Kirke estas duka kripto kun du ĉambroj estante en uzo de 1605. Ĉi-tie kuŝas kelkaj sarkofagoj de dukoj de Schwarzburg-Rudolstadt; aliaj estintaj iam den la kastela kirko de Kastelo Schwarzburg estis transportitaj laŭ komisio de la nazioj al Heidecksburgo. La kriptro plurfoje suferis je rompoŝteloj kaj ĉerkoj estis ege damaĝitaj - samo okazis je Wöhlsdorf (Seisla). Ĉi tie kuŝas ankaŭ la ostoj de la lasta dukino Anna Luise von Schwarzburg. 

La orgeno estis restaŭrita inter 2003 kaj 2005 fare de firmao Eule el Bautzen. Ture pendas la en 1499 muldiga, malfrugotika sonorilo *Osanna* kun pezo de 2.300 kilogramoj. Laŭlegende Friedrich Schiller estis inspirita de ĝi verki la faman poeziaĵon *Lied von der Glocke*. La *granda sonorilo* fariĝis en 1635 en Erfurto fare de la fratoj Möhringk dum la Tridekjara milito. Ĝi estas la plej granda libere svinganta sonorilo de Turingujo en evangelia kirko. Por ĝia faro oni uzis ankaŭ kanonon el la armilejo de Heinrich von Schwarzburg. La *Maria sonorilo* estas la plej malnova, datumante el la 14-a jarcento, gotika artaĵo.

Literaturo
----------

* Roland Pangert, Bernd Zeuner: *Die Rudolstädter Fürstengruft*. Ĉe: Rudolstädter Heimathefte, Jg. 53 (2007), kajero 11/12, S. 296–299.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Preĝejo Sankta Andreo (Rudolstadt) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* kirka muziko je Rudolstadt
* ĉi-prie sur porturisma paĝaro
* historia bilioteko pri Katerino la Brava
* Schiller kaj sonoriloj
* hejmpaĝo de *Kirchenbauverein Rudolstadt e.V.*

Notoj
-----

50.72194444444411.343055555556Koordinatoj: 50° 43′ 19″ N, 11° 20′ 35″ O (mapo)
**Tavurvur** estas vulkano en Papuo-Nov-Gvineo proksime de la urbo *Rabaul*. Ĝi situas sur insulo de la Bismarka Insularo aŭ *Bismarkoj*.

Lastfoje ĝi erupciis la 13-an de februaro 2009 (vidu la foton dekstre), antaŭe la 7-an de oktobro 2006 kaj antaŭ tio en 1994. En 2006 cindra kolono estis suprenŝutita ĝis 18 kilometrojn en la stratosferon, kaj en 1994 eĉ la tuta urbo Rabaul estis kovrita sub cindro kaj en alia loko devis esti novkonstruita. Multaj administraj centroj estis translokigitaj al la urbo *Kokopo*, kiu situas iom pli ol 30 kilometrojn pli sudoriente. 

La vulkano situas ene de la 8 oble 14 kilometrojn granda "Rabaul-kaldrono", kiu ekestis ĉirkaŭ la jaro 550 de nia erao kadre de masiva vulkana erupcio de la ŝtupo 6 en la vulkanoeksplodeca indekso. Plurfoje la sciencistoj diskutis, ĉu tiu erupcio respondecis pri la fortaj klimataj ŝanĝoj de la jaroj 535-536 (se tiu teorio verus, ĝi kompreneble estus erupciinta ne en 550, sed jam en 535), sed daŭre ne regas unueca opinio pri la ĝusteco de tiu tezo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* informoj pri la vulkano kaj la Tavurvur, Rabaul-kaldrono en usona retejo (angle)
* novaĵa artikolo: "ventoj malfortigas la efikon de erupcianta vulkano" (angle)
* la vulkano en la "tutmonda vulkanisma programo" de la *Smithonian*-institucio, Vaŝingtono (ankaŭ angle) Arkivigite je 2007-01-26 per la retarkivo Wayback Machine
La tigro de Ĉampavat
La **Tigro de Ĉampavat** estis femala Bengala tigro respondeca pri ĉirkaŭ kalkulitaj 436 mortoj en Nepalo kaj en distrikto Kumaon de Barato, dum la lastaj jaroj de la 19-a jarcento kaj la unuaj jaroj de la 20-a jarcento. Ĝiaj atakoj estis listigitaj en la Guinness-libro de rekordoj kiel la plej alta nombro de mortoj fare de tigro.

Historio
--------

Laŭ Peter Byrne, profesia ĉasisto kaj aŭtoro el Nepalo, la tigro komencis siajn atakojn en Rupal-vilaĝo en okcidenta Nepalo, Himalajo. Oni sendis ĉasistojn por mortigi la tigron, sed ŝi sukcesis eskapi ilin. Fine, oni petis helpon de la Nepala Armeo. Malgraŭ ĉesi kapti aŭ mortigi la tigron, soldatoj organizis masivan bat-peladon kaj sukcesis devigi la tigron forlasi sian teritorion kaj forpeli ĝin trans la bordon (rivero Sarda) en Hindion, kie ŝi daŭrigis siajn mortigajn agadojn en la distrikto Kumaon. Ĉiuj ĝiaj mortigoj okazis dum la taglumo (kiel Corbett skribas, li ne konas nur unu kazon de la tigro mortigante homon dum la nokto). Vivo tra la regiono iĝis paralizita, viroj ofte rifuzis lasi siajn kabanojn por labori aŭdinte la rorojn el la arbaro.

En 1907, la tigro estis mortigita de brita ĉasisto Jim Corbett. La tigro mortigis junulinon Premka Devi, 16-jaraĝan vilaĝanon en Fungaro, proksime al la urbo de Ĉampavat kaj lasis spurojn da sango, kiun sekvis Corbett. Post tuta tago, Corbett devis ĉesi la ĉasadon, decidante uzi vilaĝanojn kaj organizi bat-peladon la sekvantan tagon en la river-valo.

Kun la helpo de impost-oficisto, la bat-pelado estis organizita kun ĉirkaŭ 300 vilaĝanoj, kaj la sekvan tagon, ĉirkaŭ tagmezo, Corbett mort-pafis la tigron.

Postmorta spektado de tigro evidentigis, ke supraj kaj malsupraj kojnodentoj sur la dekstra flanko de ĝia buŝo estis rompitaj, la supra je la duono, la pli malalta dekstren al la osto. Ĉi tiu vundo, rezulto de malnova pafo, laŭ Corbett, verŝajne malhelpis ĝin ĉasi siajn naturajn predojn kaj sekve ĝi komencis ĉasi homojn.