recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Monumento al Puccini ĉe lia naskiĝloko, en la najbara urbo Lucca
La ***Festival Puccini*** (**Festivalo Puccini**) estas ĉiujara somera oper-festivalo okazanta en julio kaj aŭgusto por prezenti la operojn de la fama itala komponisto Giacomo Puccini. Dum lia restado je la Lago Massaciuccoli Giacomo Puccini verkis la plimulton de liaj operoj : *Manon Lescaut* (1891), *La Bohème* (1896), *Tosca* (1900), *Madama Butterfly* (1904), *La Fanciulla del West* (1910), *La rondine* (1917) kaj *Il trittico* (1918).

La Festivalo okazas en Torre del Lago, Italio, urbo inter Lago Massaciuccoli kaj la Tirena Maro, je 4 km de la strandoj de Viareggio ĉe la Toskana Marbordo kaj je 18 km el Pisa kaj Lucca, naskiĝloko de Puccini.

Prezentante kvar aŭ kvin ludojn de ĝis kvar operaj produktaĵoj ĉiusezone, la Festivalo allogas ĉirkaŭ 40 000 aŭskultantojn al ties subĉiela teatro (*Teatro al Aperto*), nome *Teatro dei Quattromila* (tiele nomita pro sia sidkapacito, kvankam fakte estas 3,200 seĝoj instalitaj), situanta tre proksime de "Villa Puccini," la hejmo kiun la komponisto estis konstruinta en 1900 kaj en kiu li loĝis kaj verkis siajn ĉefajn operojn ĝis poluado de la lago devigis lin ekloĝi en Viareggio en 1921.

Kvankam li mortis en Bruselo, Puccini estis entombigita kune kun aliaj membroj de sia familio en malgranda kapelo ene de la Vilao, en ĉambro transformita en maŭzoleo post sia morto. La vilao ankoraŭ (2017) posedas familiano de Puccini (Simonetta Puccini).

### Idilia loko

La *Teatro al Aperto* estas eksterordinara natura podio kiu profitas de belega panorama vido sur la lago Massaciuccoli en la fono. En 1891 Puccini iris somerferii en Torre del Lago. Por li tio estis la ideala loko por ĉasi kaj komponi muzikon. Pro ĝia idilia situo li elektis tiun lokon kiel sia konstanta loĝejo. Li priskribis la urbeton kiel "Gaudio Supremo, paradiso, eden empireo, turris eburnea, vas spirituale, reggia, abitanti 120, 12 case" kiu tradukeblas kiel "supera ĝojo, paradizo, imperia edeno, ebura turo, spirita paradizo, reĝa palaco, 120 loĝantoj, 12 domoj"

Superrigardo sur la lago Massaciuccolimaldekstra

Bibliografio
------------

Vitelli, Niclo, *Un bel dì vedremo: Il festival di Giacomo Puccini. Cronaca di un'incompiuta*, Firenze Leonardo Edizioni, 2016. ISBN 978-88-6800-040-0

Lynn, Karyl Charna, *Italian Opera Houses and Festivals*, Lanham, Maryland: The Scarecrow Press, Inc. 2005. ISBN 0-8108-5359-0

Puccini, Simonetta, (eld.), *Giacomo Puccini in Torre del Lago*, Viareggio, Tuscany: Friends of Giacomo Puccini's Houses Association, 2006. angle

Vidu ankaŭ
----------

Muzikfestivaloj

Eksteraj ligiloj
----------------

Puccini Festivalo, oficiala retejo

(it) (en) Muzeo Villa Puccino

Referencoj
----------



1. 1 2  (itala) Villa Museo Giacomo
**Kim DARBY** estas artistnomo de **Deborah Zerby** (naskita 1947), usona aktorino, kiu ankaŭ uzis la pseŭdonimon **Derby Zerby** ĉefe en teatra kariero. Ŝi naskiĝis en teatra familio. 

Darby komencis sian karieron kiel dancistino kaj kantistino en teatraĵoj. En kino ŝi debutis per Bye Bye Birdie en 1963 kaj en televido per *The Farmer's Daughter* en 1964.

Dum 1960-aj jaroj ŝi aperis en televidserioj kiel Dr. Kildare, Wagon Train, The Fugitive, Star Trek, The Man from U.N.C.L.E. Gunsmoke, Bonanza, ktp. krom en kinfilmoj Bus Riley's Back in Town, Generation kaj True Grit. 

En 1970-aj jaroj ŝi aktoris en kinfilmoj kiel The Strawberry Statement, Red Sky at Morning, The Grissom Gang, kaj en televidaĵoj Don't Be Afraid of the Dark, Ironside, Police Story, Petrocelli, Baretta, Family, Flatbed Annie & Sweetiepie: Lady Truckers, inter aliaj.

Darby en la 1980-a kaj 1990-a jardekoj laboris en televidaĵoj Enola Gay: The Men, the Mission, the Atomic Bomb, Fantasy Island, The Love Boat, The Facts of Life, First Steps, Riptide, Crazy Like a Fox, Teen Wolf Too, Murder, She Wrote inter aliaj krom en kinfilmoj Better Off Dead... Halloween: The Curse of Michael Myers kaj The Last Best Sunday. 

En 21-a jarcento, ŝi aperis en televidserioj The X Files, Dark Realm , Perception inter aliaj, krom en kelkaj kinfilmoj.

* Kategorio Kim Darby en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 640789
* GND: 14088453X
* LCCN: n85201934
* VIAF: 49412472
* ISNI: 0000 0001 0899 3893
* SUDOC: 07075537X
* BNF: 13940365c
* BIBSYS: 7030948
* NKC: xx0150264
* BNE: XX1516512
 |
**Mihály UDVARHELTI TÖLCSÉRES** [udvarheji toelĉereŝ] hungara reformita teologo. Li naskiĝis en Odorheiu Secuiesc en 1670 kaj mortis en Koloĵvaro la 2-an de marto 1737.

Kariero
-------

Mihály Udvarhelyi Tölcséres studis en Székelyudvarhely, poste de 1686 en la Reformita Kolegio de Debreceno, de 1693 en Koloĵvaro kaj 1697 en Nagyenyed. En 1701 li instruis en Máramarossziget, poste de 1705 li studis en Nederlando en Franeker. De printempo de 1707 li denove estis rektoro en Máramarossziget, de printempo 1721 li instruis en Koloĵvaro. 
Lia latinlingva poemo aperis en Hedera Poetica (Debrecini 1686).

Verkoj
------

* *Fő orvosság a testi halál félelme ellen embernek Isten akarattyán való megnyugovása, mellyről néhai meltsgs ... Kemény Simon úr ... hideg tetemeinek sírba tétetésének alkalmatosságával együgyűen beszélgetett Vétsén* 1722. Hely n.
* *Gyászbeszéd Kemény János urfinak koporsóba tétetésekor Kolosvárott ...* Kolosvár, 1724. (en kolekto *Szomorú halotti Pompa*).

Fonto
-----

* Hermann Gusztáv: *Székelyudvarhely művelődéstörténete*, 1993.
* Hungara vikipedio
**Noŝilo** (Noŝile: **NOXILO** [noŝilo]; Japane: ノシロ語 [noŝilo-go]) estas planlingva projekto destinita por internacia helplingvo kreita de Mizta Sentaro.
En 1997, li publikigis libron de la lingvo kaj prezentis en sia retpaĝo. Li asertas ke, ĝi celas kontraŭ eŭropcentrismo, rasismo, seksa diskriminacio.

Fonto de Vortoj
---------------

Vortoj de Noŝilo devenas el tre multaj lingvoj: Angla, Araba, Ĉina, Franca, Japana, Korea ktp.
Kreinto de la lingvo asertas ke ĝi estas tute egala por tutmondaj parolantoj dank'al vortorigino el multaj lingvoj.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Nombro | Literumo | Prononco | Vortfonto |
| 0 | XUNyA | [ŜU-nja] | Sanskrito |
| 1 | II | [I] | Ĉina |
| 2 | NI | [ni] | Japana |
| 3 | SAM | [sam] | Korea |
| 4 | SII | [SI] | Taja |
| 5 | LIMA | [lima] | Malaja |
| 6 | ZEKS | [zeks] | Germana |
| 7 | SABAA | [sa-BA] | Araba |
| 8 | WIT | [ŭit] | Franca |
| 9 | KOO | [KO] | Birma |
| 10 | TIO | [tio] | Sveda |
| 100 | STO | [sto] | Rusa |
| 1,000 | MILA | [mila] | Itala |
| 10,000 | MAn | [man] | Ĉina |
| 100,000,000 | OK | [ok] | Korea |
| 1,000,000,000,000 | QO | [ĉo] | Korea |
| 10,000,000,000,000,000 | KyOn | [kjon] | Korea |

Gramatiko
---------

Noŝilo uzas la vortordojn SOV kaj SVO.
La kreinto de la lingvo asertas, ke ĝi ebligas al plej multaj uzantoj skribi kaj paroli en vortordo de sia propra lingvo aŭ en simila vortordo.

### Prononco

* j kiel esperanto ĵ
* q kiel ĉ
* w kiel ŭ
* x kiel ŝ
* y kiel j

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retpaĝo de Noŝilo (en Japana, Angla, Franca)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Francis LODWICK** estis angla pensisto kaj gramatikisto (naskiĝis en 1619, mortis en 1694). L. L. Zamenhof elektis **Ludovikon** (*Ludwik*) kiel "kristanan" aŭ gojan nomon honore al li, pri kiu Zamenhof legis en verkoj de Komenio, kiel Zamenhof mem skribis en letero al sia onklo.

Li estis komercisto de nederlanda origino kiu vivis en Londono, li estis elektita *Fellow* (ano) de la Royal Society en Novembro 1681 kaj iĝis membro de ĝia Konsilantaro Decembre 1686.

Sub la influo de hugenoto Isaac La Peyrère, Francis Lodwick proponis teorion laŭ kiu, la homo, kreaturo de originoj poligenetikaj, ekzistis tre multan tempon antaŭ Adamo, kaj, pro tio, la lingvoj ne havas unikan originon. Li publikigis en 1652 projekton pri planlingvo en la verko: *"The Groundwork or Foundation Laid (or so Intended) for the Framing of a New Perfect Language and an Universall or Common Writing"* ("La fundamento lasita (aŭ tiaintence) por la strukturado de nova perfekta lingvo kaj universala aŭ komuna skribmaniero"). Ĉi tiu, eble, estas la unua propono de universala lingvo prezentita en Britio. En tiu apriora lingvo, "Honoru vian patron kaj patrinon" skribiĝis: *leb2314 p2477 pf2477*, kaj elparoliĝis: *lebtoreonfo peeto-fosensen piftosense*.

Lodwick ankaŭ kreis, sed ne publikigis, sistemon de stenografio al l' Angla kaj al la Nederlanda (eble la unua sistemon de stenografio al la Nederlanda). Kreis ankaŭ projekton de universala fonetika alfabeto.

#### Ludoviko Zamenhof

L. L Zamenhof elektis *Ludovikon* kiel sian ne-judan nomon honore al Francis Lodwick.

Verkaro
-------

* 1647 A Common Writing: Whereby two, although not understanding one the others Language, yet by the helpe thereof, may communicate their minds one to another

* 1652 The Ground-Work, Or Foundation Laid, (or so intended) For the Framing of a New Perfect Language: And an Vniversall or Common Writing. And presented to the consideration of the Learned, ca. 1675, A Country Not Named

* 1686 An Essay towards An Universal Alphabet, Philosophical Transactions 16, pp. 126-37.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

Vidu ankaŭ
----------

* John Wilkins
* George Dalgarno

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2006-02-25 per la retarkivo Wayback Machine

1. ↑  Umberto Eco & James Fentress (9-a de Septembro 1995). *The Search for the Perfect Language*. Blackwell Publishing. p. 324. ISBN 978-0-631-17465-3.
**Fuenteguinaldo** estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia teritorio de Ciudad Rodrigo. 

Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Aldeanueva del Arenal kaj Fuenteguinaldo, okupas totalan areon de 101,61 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 678 loĝantojn. Ĝi perdis 1 600 loĝantojn dum la dua duono de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj.

Limas kun la loĝlokoj Puebla de Azaba, Castillejo de Azaba, El Bodón, La Alberguería de Argañán, El Sahugo, Casillas de Flores, Villasrubias kaj Robleda. 

Ĝi fondiĝis en la 12-a jarcento. En postaj jarcentoj suferis pro militoj kun najbara Portugalio kaj dum la Milito de Hispana Sendependigo, kiam trupoj portugalaj, britaj, hispanaj kaj francaj trairis ofte la landlimon. Krome dum ioma tempo Arthur Wellesley, 1-a duko de Wellington havis tie sian stabanaron. La tradiciaj agrikulturo kaj brutobredado lastatempe iom dekadencis. Tamen nun estas naturaj lokoj kun abundo de interesaj specioj, kiel gipoj, agloj, nigraj cikonioj ktp.

La 20an de Aŭgusto 1979 sur altebenaĵo proksima al la urba kerno okazis muzika *Festival de la Luna Menguante* al kiu venis inter 10 000 kaj 20 000 junuloj por ĝui la muzikon de Iceberg, Manolo Sanlúcar, Sergio Godinho, Tequila, Pernil Latino kaj Lole y Manuel inter multaj aliaj dum la tuta nokto suferante la malvarmon de la tiea klimato. Neniam trapasis tra Fuenteguinaldo tiom da personoj, eĉ ne dum la Milito de Hispana Sendependigo.

La urbestro estas de maldekstra partio PSOE.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Salamanko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 752513
* LCCN: n2003041361
* VIAF: 135067492
 |

1. ↑  Maria del Mar Rosell, *Veinte mil personas en un festival de música española en Salamanca*, El País, 21a de Aŭgusto 1979. Alirita la 20an de Januaro 2022.
Flagget til Perú-BolivianaFlago de Perú-Boliviana
La **Peru-Bolivia Konfederacio** (hispane *Confederación Perú-Boliviana*) estis ŝtato en Sudameriko kiu daŭris de 1836 ĝis 1839. Ĝi havis nur unu ŝtatestron kun titolo "Plejalta Protektanto", kiu estis la bolivano Andrés de Santa Cruz.

Ĝi havas tri subŝtatojn: Norda Peruo, Suda Peruo kaj Bolivio la federacio estis venkita de Ĉilio en la Batalo de Yungay.

Ĝia ĉefurbo estis Tacna en Suda Peruo.

Historio
--------

### Antaŭaĵoj

La Peru-Bolivia Konfederacio estis provo reunuigi la *Bajo Peru* (Malalta Peruo, hodiaŭ Peruo) kaj *Alto Peru* (Alta Peruo, hodiaŭ Bolivio) en unu ŝtato.

En la komenco de l' 19-a jarcento, Simón Bolívar provis kreadon de granda hispanamerika nacio, sed liaj disputoj kun aliaj kaŭdiloj frakasigis la ideon. Bolívar celis unuigon de hispanlingva Sudameriko surbaze Granda Kolombio. En 1828 Granda Kolombio deklaris militon al Peruo. Dum tiu milito, Augustín Gamarra eksigis la prezidanto de Peruo José de la Mar kaj iĝis estro de sendependa Peruo. Parlamento estis konvokita por legitimigi lian prezidantecon.

En la 23-a de februaro de 1835 en Peruo, Felipe Santiago Salaverry puĉis kontraŭ Gamarra kaj prenis kontrolon de la nordo de la lando. La laŭleĝa prezidento Luis José de Orbegoso daŭre kontrolis la sudon. Santa Cruz, tiam prezidento de Bolivio oferis apogon al li por renversi Salaverry. Obergoso kaj Santa Cruz venkis Salverry en la 7-a de februaro 1836.

### Estiĝo

En la 28-a de oktobro de 1836 la konfederacio estiĝis kaj oni kunvokis asembleon por promulgi ĝin. En la 9-a de majo de 1837 la konfederacio oficiale estis promulgita de deputitoj de la tri ŝtatoj en la Kongreso de Tacna. Santa Cruz preni la povon kiel **Supremo Protector de la Confederación Perú-Boliviana** (Plej Alta Protektanto de Peru-Bolivia Konfederacio), kaj Orbegoso iĝis prezidanto de subŝtato Norda Peruo.

Obergoso kaj Santa Cruz havis multajn kontraŭlojn, ĉefe lokaj kaŭdiloj Agustín Gamarra kaj Ramón Castilla, kiu ekziliĝis en Ĉilio.

### Milito kontraŭ Ĉilio

Ĉilio kaj Argentino konsideris la Konfederacion klara danĝerigo al siaj teritorioj. Tiel, ambaŭ la landoj deklaris militon por "liberigi" Peruon detruante la konfederacion kun helpo de ekzilitoj. La *Ejército Restaurador* ("Restaŭriganta Armeo") de tiuj invadis la konfederacion kaj venkis Santa Cruz, kiu reiris al Bolivio. En la 25-a de aŭgusto de 1839, Augustín Gamarra prenis la regon de Peruo kaj deklaris la finon de la Peru-Bolivia Konfederacio, kaj la reunuigon de Norda kaj Suda Peruo.

Gamarra pensis aneksigi Bolivion kaj pro tio deklaris militon al tiu lando, sed mortis en Batalo de Ingavi.

Vidu ankaŭ
----------

* Milito kontraŭ la Perua-Bolivia Konfederacio

* Kategorio Peru-Bolivia Konfederacio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ĝambarak** (armene: **Ճամբարակ**  ankaŭ transkribita kiel *Chambarak*  aŭ *Jambarak*; ĝis 1920, Miĥajlovka, de 1920-1972, *Karmir Gjugh*, de 1972-1991, kaj Kraside) estas urbo en la provinco Gegharkunik, Armenio. Ĝambarak estis fondita en 1835-1840 ĉe la rivero Getik fare de rusaj enmigrintoj, sub la nomo Miĥajlovka. Karmir Gjugh kaj Krasnosjelsk kaj signifas "Ruĝa Vilaĝo" en armena kaj rusa lingvoj, respektive.

Etimologio
----------

Vidaĵo de Ĝambarak.
La vorto *Ĝambarak* laŭvorte signifas malgrandan tendaron en la armena. La nomo devenas de pli malnova setlejo kiu ekzistis sur la loko de la nuna urbo dum la Mezepoko, ĉar ekzistas la restaĵoj de la preĝejo Sankta Gregorio de la 1a jarcento kaj multaj ĥaĉkaroj en la urbo devenantaj de la 13-a jarcento.

Historio
--------

Origine, la vilaĝo *Miĥajlovka* iom post iom formiĝis inter 1740 kaj 1785 de rusaj molokanaj migrantoj, kiuj transloĝiĝis el la areoj de Samaro kaj Saratov de la Rusa Imperio. La vilaĝo okupis la lokon de la pli malnova armena setlejo Ĝambarak. Kun la sovetigo de Armenio en 1920, Miĥajlovka estis renomita *Karmir Gjugh* (Ruĝa Vilaĝo). En decembro 1937, la *Krasnoselsk-Rajono* formiĝis kiel administra divido de la Armena Soveta Socialisma Respubliko, kun la vilaĝo *Karmir Gjugh* kiel ĝia centro.

En 1971, *Karmir Gjugh* estis pligrandigita kun la fuzio de la proksimaj setlejoj Verin (supra) kaj Nerkin (malsupra) Ĝambarak, kaj fariĝis urbotipa setlejo. La sekvan jaron, la setlejo oficiale renomiĝis *Krasnoselsk* .

Post la sendependeco de Armenio, *Krasnoselsk* estis renomita *Ĝambarak* en 1992 kaj fariĝis urba komunumo.

En julio 2020, Ĝambarak fariĝis celo de la kolizioj kun Azerbajĝano.

Loĝantaro
---------

Maljuna virino de Ĝambarak.
La censo de 2011 montris signifan malkreskon en la loĝantaro de Ĝambarak. Nuntempe la urbo havas 5850 loĝantojn. Plejmulto el la loĝantaro de la eta urba komunumo de Ĝambarak estas etnaj armenoj kiuj apartenas al la Armena Apostola Eklezio. La eklezio estas reguligita de la Diocezo de Gegharkunik.

Ekonomio
--------

La loĝantaro de Ĝambarak ĉefe okupiĝas pri agrikulturo kaj brutobredado kaj abelbredado. Ĝi antaŭe havis malgrandajn firmaojn por fromaĝproduktado. Ekzistas ankaŭ kelkaj turismaj servoj, ĉefe ekoturismo funkciantaj en la urbo, parte pro la proksimeco al la montaro kaj al lago Sevan.

Galerio
-------

* Vidaĵo de montaro proksime al ĈambarakVidaĵo de montaro proksime al Ĉambarak
* Abelbredado en Ĝambarak.Abelbredado en Ĝambarak.
* BredadoBredado
* Administra konstruaĵo de ĜambarakAdministra konstruaĵo de Ĝambarak

Referencoj
----------

1. ↑  "Armenia-Azerbaijan Border 'Calm' After Deadly Clashes",  *azatutyun.am*.
**RÁDL Ödön** (pro. ra:dl) estis hungara verkisto, advokato naskita en Alsólugos la 30-an de marto 1856 kaj mortinta en Nagyvárad la 20-an de decembro 1916.

Biografio
---------

Ödön Rádl pristudis juron en Nadjvarado, li faris advokatan ekzamenon en 1871 kaj de 1873 li fariĝis advokato. Li estis la loka gvidinto de Liberala Partio, amiko de grafo Kálmán Tisza kaj grafo István Tiszaa. Li redaktis de 1870 por duonjaron la *Nagyváradi Lapok*, de 1872 la gazeton *Tiszavidék* de Debreceno. Li estis fondinto prezidanto de Szigligeti Társaság de Nadjvarado de 1892, membro de Societo Petőfi de 1877. Endre Ady atakis lin multfoje pro lia konservemo.

Verkoj
------

* *Levelek egy német faluból* (Nagyvárad, 1870);
* *Szomorú történetek* (Nagyvárad, 1871);
* *Jean Paul* (studaĵo, Nagyvárad, 1872);
* *Egy tél Olaszhonban* (vojaĝpriskibaĵoj, Nagyvárad, 1872).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Telero da gazpaĉo
**Gazpaĉo** (el la hispana *gazpacho*) estas malvarma supo, kies ĉefaj ingrediencoj estas: tomato (kiu donas ruĝan koloron al la supo), oliv-oleo, vinagro aŭ citrono, ajlo, salo, akvo, kaj povas enesti ankaŭ pano, cepo aŭ kukumo inter aliaj. Oni ofte akompanas ĝin per toastetoj aŭ pecoj de salita ŝinko.

Ĝi estas tipa somera manĝaĵo (aŭ ofte trinkaĵo) en la sudaj (kaj do plej varmaj) regionoj de Hispanio, ĉefe Andaluzio.

La origino de la nuna gazpaĉo estas necerta, sed tradicie ĝi estis konsiderata plado tipa de la interna parto de Andaluzio, kie oliv-oleo kaj legomoj estas abundaj, kaj someroj estas sekaj kaj varmegaj. En la 14-a jarcento estis aldonita unuafoje tomato kiel ingredienco, donante la karakterizan ruĝecan koloron.

Oni ofte nomas ĝin "andaluza gazpaĉo" por distingi ĝis de la tiel nomata manĉa gazpaĉo (el la regiono Manĉo), kiu estas tute alia ĉar neniel temas pri malvarma supo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Gazpaĉo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2006-04-24 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2006-03-14 per la retarkivo Wayback Machine
*

Vidu ankaŭ
----------

* Aĥoblanko

Referencoj
----------


1. ↑  Teresa Barrenechea (2005). *The cuisines of Spain: exploring regional home cooking*, Ten Speed Press, ISBN 1-58008-515-6, pp:86
2. ↑  Borrow, George, *The Bible in Spain, or the Journey, Adventures, and Imprisonment of an Englishman in an Attempt to Circulate the Scriptures in the Peninsula*, London: John Murray, 1843. Vol II capítulo VIL, paĝo 145.
3. ↑
**Okcidentalo-Akademio** (Occidental-Academie) estis lingva akademio rilata al okcidentalo.

Okcidentalo estas eŭroklono kreita post longaj studoj de la iama volapukisto kaj esperantisto Edgar von Wahl en 1922. Jam dekomence ĝi altiris plurajn lingve interesatajn idistojn. La unua iaspeca "fundamento" de tiu lingvo aperis vortarforme nur en 1925 (Radicarium directiv del lingue international (Occidental) in 8 lingues, de E. von Wahl). En 1927 la Okcidentalistoj centrigis la gvidon de sia movado en Austrio (nome en Vieno): tie aperis la centra kaj longe sola periodaĵo Cosmoglotta (pli frue: Kosmoglott), kaj en tiu urbo troviĝis la centra sidejo de la internacia Occidental-Union. Organo de *Occidental-Union* estis la **Occidental-Academie**, konsistanta el ĉirkaŭ 10 personoj. Ili havis la rajton decidi pri ŝanĝoj, aldonoj kaj novigoj en la lingvo. Tamen, kvazaŭ konsulta komitato, oni kreis alispecan, pli vastan organon, nomatan *Comite Explorativ del Lingue International Auxiliari* (CELIA), kiu diskutis pri diversaj lingvaj demandoj, proponis solvon au solvojn al la Akademio, kiu cetere estis la sola instanco decidopova. La diskutoj kaj la decidoj regule aperis en Cosmoglotta. La Akademio celis definitive normigi la lingvon Occidental. Kiel bazo estis prenita la vortaro de Joseph Gar *Deutsch-Occidental-Wörterbuch* (kiun reviziis von Wahl). En 1933, pro la malserena internacipolitika horizonto, oni decidis centrigi la tutan Occidental-movadon en Svislando, nome en la vilaĝo Chapelle. Tie, grupo svisa eklaboris kun la en Svision enmigrinta Ilmari Federn (1937) pri normigita vortaro (Vocabularium fundamental, grandparte ankoraŭ reviziita de E. von Wahl.). La eksplodo de la dua mondmilito devigis la en Svisio centrigitan Occidental-Union malfondi la ĝistiaman Akademion, kreante portempan Akademion (Academie Interimari de Occidental), kiu konsistis el du bone kunlaborantaj grupoj: unu en Svisio, kaj la alia en Svedio. Tiu normiga laboro daŭris ĝis 1947, kiam aperis, sub la redakto de Ric Berger, Fundamental Vocabularium de Occidental. Tiam la portempa akademio iom post iom endormiĝis pro farita laboro: ankoraŭ la ŝanĝo de la nomo "Occidental" al la nomo hodiaŭa "Interlingue" (1949) okazis sen konsulti la akademion.
*Fasces* romano.
La **faskoj** (*plurale tantum*-a vorto el la latina *fascis*) aŭ **fasko da liktoroj**, estis la arigo de 30 vergoj (ĝenerale el betulo aŭ ulmo, unu po *kurio* de la Antikva Romio), ligitaj kun ritaj ceremonioj per ruĝa ledaĵo kreante cilindron, kiu tenas komunan hakilon aŭ duklinga hakilo. 

Origine ĝi estis la emblemo de la militista potenco de la etruskaj reĝoj, adoptita de la romiaj monarkoj kaj postvivante dum la respubliko kaj parto de la imperio. Tradicie, ĝi simbolas la potencon, pro la fasko da vergoj, «la unuiĝo igas la forton», ĉar pli facilas rompi unu solan vergon ol la tutan faskon, kaj la hakilo simbolas la justecon, senkompata rilate la vivon kaj la morton. 

Ekde la komencoj de la Romia Respubliko, la faskoj estis portitaj surŝultre de pluraj liktoroj, *fasces lictoriae*, kiuj akompanis la edilojn kiel simbolo de la aŭtoritateco de ilia *imperiumo* kaj ilia kapablo por ekzerci la justicon. 

La reĝo de la Antikva Romio portis faskojn. La posteno je reĝo ne estis hereda, kvankam dumviva. La reĝo portis viiolkoloran mantelon, eburan sceptron kaj oran kronon kaj estis antaŭita de dek du liktoroj kiuj portis la faskojn.

En la 20a jarcento la movado faŝismo uzos tiun iaman emblemon kiel simbolon de reveno al pasinta grandeco de Italio pere de perforta unueco.

Vidu ankaŭ
----------

* Faskoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Faskoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Nacifaŝisma Partio
**Eugène-François-Charles Achard, grafo de Bonvouloir** (naskiĝis la 7-an de decembro 1776 en Passais - mortis la 2-an de majo 1866 en la kastelo Vaulaville) estis franca militisto kaj politikisto.

Biografio
---------

Filo de la grafo Luc René Charles Achard de Bonvouloir, li eniris militŝipan lernejon sed devis sekvi sian elmigrantan patron dum la franca revolucio. Li batalis ene de la armeo de la elmigruloj, poste aniĝis al la rusia mararmeo kie li servis ĝis 1801.

Reveninte al Francio, li detenis sin partopreni publikajn aferojn dum la Unua Imperio.

Li estis nomumita plurfoje kiel prezidanto de la balotkolegio de Bayeux dum la Resurtronigo

La 17-an de aprilo 1823, li estis elektita kiel deputito de Calvados. Li denove kandidatiĝis okaze de la baloto de la 25-a de februaro 1824, sed malsukcesis.

Ĝis 1830, kiam li definitive retiriĝis el publikaj aferoj, Achard de Bonvouloir estis plurfoje membro de la departementa konsilio de Calvados, kiun li prezidis de 1824 ĝis 1830.

Honorigoj
---------

* Kavaliro en la reĝa kaj milita ordeno de Sankta Ludoviko

Fontoj
------

* « Eugène-François-Charles Achard de Bonvouloir », en Adolphe Robert kaj Gaston Cougny, *Dictionnaire des parlementaires français*, eld. Edgar Bourloton, 1889-1891

Eksteraj ligiloj
----------------

* Datumbazo Sycomore de la Nacia Asembleo de Francio - Arkivo
La **Monda ĉampionado pri akvosporto** estas la tutmonda ĉampionado por la ses plej signifaj disciplinoj de akvosporto: naĝado, akvosaltado aŭ (plonĝado), akvopilkado, arta aŭ sinkrona naĝado, malfermakva naĝado kaj ekde 2013 aldone ankaŭ alta akvosaltado (kun falado de 27 metroj ĉe viroj kaj de 20 metroj ĉe inoj). Ili estas prizorgataj de la Internacia Federacio de Naĝado, kaj ĉiuj naĝaj okazaĵoj okazas en vasta naĝa baseno longa 50 metrojn - kompreneble krom la konkursoj de "malfermakva naĝado", kiuj laŭdifine okazu en rivero, lago aŭ kanalo, teorie ankaŭ eblas okazado en maro.

La okazaĵo unue estis okazigita en 1973 en Beogrado, Jugoslavio, kaj ekde 2001 principe estas okazigata ĉiujn du jarojn, en la neparaj jaroj. Antaŭ, la ritmo estis pli neregula, ekzemple de 1978 ĝis 1998, la ĉampionado okazis ĉiujn kvar jarojn, en la paraj jaroj inter Someraj Olimpikaj jaroj. Tamen la kronvirusa pandemio ekde 2020 denove malordigis la ritmon, kaj rezulte en 2021 ne okazis evento, sed en 2022, 2023, 2024 kaj 2025 ĉiun jaron okazos nun ĉampionado, por poste laŭplane daŭriĝi ĉiujn du jarojn, en la neparaj jaroj.

Vidu ankaŭ
----------

* Monda ĉampionado pri akvosporto 2011
**Olivér SOLYMOSSY** [ŝojmoŝi] rumania hungara/hungara verkisto, pedagogo. Li naskiĝis en Noszoly la 27-an de aprilo 1914 kaj mortis la 30-an de januaro 1986 en Stokholmo.

Kariero
-------

Olivér Solymossy en 1938–39 estis stipendiita aktoro en Kluĵo, kaj estis kunlaboranto de Pásztortűz, Ellenzék, Brassói Lapok. Inter 1939 kaj 1950 li estis oficisto en Ministerio pri Agrikulturo en Budapeŝto. En 1940 li akiris diplomon de mezlerneja instruisto en Koloĵvaro, en 1948 li doktoriĝis en Universitato de Budapeŝto. Inter 1953–55 li estis ano de vilaĝteatro Déryné Állami Faluszínház, de 1956 ĝis 1959 direktoro de Kulturdomo Ady Endre de [[Budapeŝto. Li instruis en (1959–63) Szentendre, de 1964 en Budapest. Li publikigis novelojn, poemojn, teatraĵojn, fabelteatraĵojn kaj pedagógiajn studaĵojn. En 1973 li loksidiĝis en Svedujo.

Verko
-----

* Járatlan utakon, På okända vägar (rakontoj, hungare-svede, Boras 1980).

Fonto
-----

* Borbándi Gyula Nyugati magyar irodalmi lexikon és bibliográfia
**DOBÓ Ferenc** [dobo:] estis rumania hungara juristo, redaktoro, tradukisto. Li naskiĝis en Karácsfalva (hodiaŭ Ukraino) la 19-an de aprilo 1886 kaj mortinta en Kluĵo la 1-an de marto 1965. Li estis la pli aĝa frato de Júlia Szegő.

Biografio
---------

Ferenc Dobó pristudis juron en Nagyvárad, Berlino kaj Budapeŝto, kie li doktoriĝis en 1908. Li redaktis la fakrevuon *Magyar Jogász*, en la 1920-aj jaroj li estis redaktoro de *Ellenzék*. Li eldonis purlingvan bibliografian gazeton titolitan *Ex-Libris* (1925-39). Okaze de la centjaro de naskiĝo de Imre Madách li eldonis la ĉefverkon de aŭtoro (*La Tragedio de l' Homo*) kiel miniaturlibro. Li partoprenis la establon de revuo *Korunk*. En kadro de firmao Lepage kiel librokomercisto kaj libroeldonisto li havis gravan rolon en la disvolviĝo de moderna publikkulturado. Kune kun Gábor Gaál kaj Jenő Szentimrei li eldonis memstran libroserion por diskonigi la malpli konatajn aŭ forgesitajn verkojn de la hungara literaturo.

Fonto
-----

* Romániai magyar irodalmi lexikon Arkivigite je 2016-04-18 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 418415
 |
Koordinatoj mankas! Bonvolu kunhelpi.

**Tinsukia,** asame: **তিনিচুকীয়া** estas industria urbego en nordorienta Barato, en nordorienta parto de subŝtato Asamo, kie ĝi estas sidejo de la samnoma distrikto. La loknomo venis de triangula lago nomita Tinkonia.

Panoramo en Tinsukia

Demografio
----------

En 2011 Tinsukia havis 126 389 (laŭ Germanlingva Vikipedio 99 448) da loĝantoj kun legopovo de 70%, pli alta, ol la landa averaĝo.

Geografio
---------

Tinsukia situas sur ebenaĵo en averaĝa alteco de 116 metrojn. Dibrugar troviĝas 43, limo de Arunaĉal-Pradeŝo 84, Ĝorhat 137, Itanagaro 174, Kohimo 235, Dimapur 258, subŝtata sidejo Dispur kun Guvahati po 382, Kolkato 889, tutlanda ĉefurbo Delhio 1781, Mumbajo 2482 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

La historia nomo estis Benmara, samtempe ĝi estis sidejo de regno. La brita oficiala establo okazis en 1889. La trajno konstruita en 1884 multe helpis la ekonomian evoluon.

Ekonomio
--------

Tinsukia estis centro de la regiono, kie oni produktis teon ekde la britaj koloniaj tempoj kaj la urbo iĝis "teourbo". En la regiono la britoj funkciigis ankaŭ naftoputojn. Nuntempe la urbo profitas la teojn kaj naftojn.
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**ENDRÉNYI Ferenc** (endre:nji) estis hungara arkivisto naskita en Temeŝvaro la 5-an de julio 1919 kaj mortinta en Budapeŝto la 1-an de marto 1979.

Kariero
-------

Ferenc Endrényi studis juron en Budapeŝto, poste en Peĉo, kie li doktoriĝis en 1943. En 1943-45 estis soldato, li iĝis militkaptito. De 1953 ĝis 1957 li iĝis kunlaboranto de la Levéltárak Országos Központja (Landa Centro de Arkivejoj). De 1957 ĝis 1975 li estis direktor-anstataŭanto de la Pest Megyei Levéltár (Arkivejo de Departemento Peŝto), kie inter 1867-1980 li gvidis la laborojn de la prilaboro de historiaj dukumentoj. De 1975 li estis ĉefreferanto de la Arkiveja Direktoraro de la Ministerio pri Kulturo. Li estis kunulredaktoro de la eldonaĵoj *Magyar állami levéltárak fondjegyzéke III.* (Bp. 1962) kaj *Levéltári ismeretek kézikönyve* (Bp. 1980).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 343075
* VIAF: 109302771
* ISNI: 0000 0001 1779 5653
 |
Ghapama tranĉita kaj servita surtable
**Ghapama** (armene: **ղափամա**) estas armena dolĉaĵo kiu konsistas el farĉita kukurbo, ofte preparita dum la kristnaska aŭ paska sezono. Ĝi estas preparita forigante la internon de la kukurbo (konata kiel դդում en la armena, prononcita *dtum* en orienta armena kaj *ttum* en okcidenta armena) kaj plenigante ĝin per boligita rizo kaj sekaj fruktoj kiel hakitaj migdaloj, pomo, maskla kornuso, abrikoto, prunoj, daktiloj, prunoj kaj sekvinberoj. Ankaŭ mielo estas tre ofte uzata kaj verŝata sur ĝin kun muelita cinamo aŭ sukero. La kukurbo tiam estas bakita ĝis ĝi fariĝas mola, tiam alportita al la tablo, kie ĝi estas distranĉita kaj servita.

Estas armena kanto pri la manĝo konata kiel Հէյ Ջան Ղափամա (*Hej ĝan Ghapama*), popularigita de Harut Pambukĝjan.

Referencoj
----------

1. ↑  Petrosian, I..  (2006) *Armenian Food: Fact, Fiction & Folklore*, Armenian Research Center collection. Yerkir Publishing. ISBN 978-1-4116-9865-9.
2. ↑   Ghapama. *Glendale News Press*. Arkivita el la originalo je 24an de septembro 2015. Alirita 3-an de julio 2015.  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2015-09-24. Alirita 2020-11-12.

* Kategorio Ghapama en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ferenc GYARMATI** [djarmati] estis rumania hungara redaktoro, poeto, verkisto, pentristo. Li naskiĝis en Körösbánya la 2-an de aprilo 1894 kaj mortis la 12-an de julio 1980 en Deva.

Biografio
---------

Ferenc Gyarmati post reveno el unua mondmilito estis respondecredaktoro de semajngazeto *Hunyad vármegye*. En 1919 li publikis poemojn en literaturaj revuoj *Magyar Szó* kaj *Tavasz* de Oradea. Li estis kunlabotanto de *Pásztortűz*, *Déva és Vidéke*. Li redaktis kun titolo *Színház* (1922) periodaĵon por teatrotrupo de Imre Kovács. En 1924 li fariĝis ano de Artistkolonio de Baia Mare de Baia Mare. En 1939 li partoprenis tie en grupa ekspozicio.

Kolektvolumo
------------

* *Szerencse fel*, verkistoj kaj artistoj de Departemento Hunedoara, kunulaŭtoro, 1933.

Memstaraj volumoj
-----------------

* *Muzsika* (etaj skribaĵoj, Déva 1923);
* *Fekete orgonák* (poemoj, Déva 1923);
* *Marosi csönd* (poemoj, Déva 1924).

Fonto
-----

* Romániai magyar irodalmi lexikon Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

UK 1959. La konstanta kongresa sekretario s-ro Gian Carlo Fighiera (staranta) en la adiaŭa vespermanĝo, kiun la L.K.K. aranĝis je lia honoro, dankas pro la kunlaboro kaj pro la donacita bela memoraĵo (luksa skribilaro)
Gian Carlo Fighiera (maldekstre) kun Stanisław Rudnicki, 1964
**Gian Carlo Fighiera** (1929) estas itala esperantisto.

Li esperantistiĝis en 1947 kiel studento en Torino (Italio), aktivis kiel kursgvidanto kaj fondis la Informan Servon de Itala Esperanto-Federacio, kies vicprezidanto li fariĝis. Ekde 1955 li deĵoris kiel itineranta Konstanta Kongresa Sekretario de Universala Esperanto-Asocio (UEA) kaj kunorganizis ses Universalajn Kongresojn. En 1961 li fariĝis vic-ĝenerala sekretario de Internacia Asocio de Vojaĝ-agentejoj, en Bruselo (Belgio). Ekde 1978 ĝis la emeritiĝo en 1988 li laboris ĉe Monda Turisma Organizo (agentejo de UN) en Madrido (Hispanio). Post emeritiĝo li revenis al Torino kaj dum 15 jaroj instruis kongres-organizadon en seminarioj en superaj fakaj lernejoj en pluraj urboj, samtemempe publikigante kelkajn fakajn librojn en la franca, Esperanto kaj itala. Dum sia tuta vivo Fighiera aktivis en lokaj kaj naciaj E-asocioj kiel preleganto, kursgvidanto kaj organizanto de programoj kaj renkontiĝoj. Li edziĝis la 20-an de Aprilo 1960 al la polino Ada Sikorska. Ilia familia lingvo dum 36 jaroj estis Esperanto. Kiel prezidanto de la senprofitcela societo Heroldo de Esperanto li kunlaboris kun Ada, ĝis ŝia morto en 1996, en la eldono de la samnoma gazeto. Tiutempe li prizorgis la eldonon de la Zamenhofa traduko de Fabeloj de Andersen kaj de Esperanto-lernolibroj (inter kiuj „Paŝoj al plena posedo" de W. Auld) en diversaj lingvoj. Li verkis multajn artikolojn kaj eseojn rilate al la Esperanto movado. En 2004 li estis elektita Honora Membro de UEA. Honoran membrecon li ricevis ankaŭ de nombraj aliaj E-organizaĵoj kaj fakaj asocioj. Pri kongresa fako Fighiera verkis kvin librojn kaj plurajn eseojn en la franca, Esperanto kaj itala.

Vidu ankaŭ
----------

* nederlande Fighiera, Gian Carlo 1977 : Elspezoj por tradukoj : miljardoj da dolaroj (en : *Esperanto Vandaag*)
* Lia prelego dum la 20a Semajno de Kulturo Internacia

* Kategorio Gian Carlo Fighiera en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 31302
 |


1. ↑  Revuo Esperanto, numero 654, majo 1960, p. 97 (Ligilo)
Preĝejo en Băile Tușnad
**Băile Tușnad** [bəile tuŝnad] (hungare *Tusnádfürdő*, *tuŝnadfurdo*; Esperanto : **Tuŝnadbanejo**) estas urbo ĉe la piedo de la Bodoc-montaro ĉe la bordo de la rivero Olt, nordoriente de Miercurea Ciuc. Ĝi estas kuracloko kaj refreŝiĝejo.

En la sama regiono troviĝas ankaŭ *Sfânta Ana* (lago Sankta Ana), vulkana lago, unika en Rumanio.

Loĝantaro
---------

Băile Tușnad havis 1 969 loĝantojn (1992), el kiuj 93 % estis hungaroj. Alia grava etno estas romaoj.

Historio
--------

La kuracfontoj estis konataj jam en la 15-a kaj 16-a jarcentoj. La banejo ekfondiĝis en la 1840-aj jaroj kaj konstruiĝis ĉirkaŭ la artefarita lago Lacul Ciucaș (Ĉukaŝ). Ĝis 1919 kaj inter 1840 kaj 1944 Băile Tușnad apartenis al Hungario (*Csík vármegye*). Ĝi memstariĝis en 1935. En 1957 oni boris mineralakvan puton kaj en 2005 oni establis mineralakvan muzeon.

En aŭgusto de 1902 tie estis organizita la Sikula Kongreso por debati la staton sociekonomian de Sikullando kaj por skizi, kion oni devos fari por plirapidigi ĝian evoluon.

Turismo
-------

Ortodoksa preĝejo

Naturrezervejo *Piatra Șoimilor*

Naturrezervejo lago Sankta Ana (*Sfânta Ana,*19,5 ha)

Naturrezervejo *Tinovul Mohoş* (240 ha)

Bibliografio
------------

Magyar nagylexikon, 1-18, 1993-2004, Budapeŝto.

Renomaj personoj
----------------

* Márta Bokor Szabó (28-a de oktobro 1938 - Cluj-Napoca, la 29-an de oktobro 2006) ceramikistino
* Antal Jánosi (Băile Tuşnad, 20-a de oktobro 1922) skulptisto
* Attila Korodi (n. 23-a de junio 1977): politikisto, ministro por medioprotektado kaj akvomastrumado.
* Ferenc Kajtsa pastro, poeto
* József Rózsa (3-a de marto 1893 – 10-a de julio 1968, Cluj) verkisto, redaktoro

Eksteraj ligiloj
----------------

Popolnombrado 2002

Referencoj
----------

1. ↑  (rumana) Andra Munteanu, Băile Tușnad, en : *10 statiuni balneare din Romania* (Dek banlokoj en Rumanio), La zi pe Metropotam, la 6-an de septembro 2012, alirite la 7-an de februaro 2019.
2. ↑  (rumana) Gidó Csaba, *Az 1902-es tusnádi kongresszus és a székely kivándorlás - a Transindex.ro portálról*, Transindex, la 13-an de septembro 2013, alirite la 7-an de februro 2019.
3. ↑  Pro memoria.
**Mordeĥaj Kaplan** (angle: Mordecai Menahem Kaplan; naskiĝis la 11-an de junio 1881 en Švenčionys, La Rusa Imperio; mortis la 8-an de novembro 1983 en Nov-Jorko, Usono) – filozofo, reformisto de judismo, ĉefkreanto de rekonstruisma judismo.

Vivo
----

Naskiĝinta en Švenčionys en la Rusa Imperio (nun Litovio), en 1889 elmigris kun la familio al Usono. Komence ligita kun Ortodoksa Judismo. En 1902 finis Judan Teologian Seminarion (ligita kun konservisma judismo) kaj iĝis rabeno. Sep jarojn poste eklaboris en la seminario kiel dekano lekciante la arton prediki, Midraŝon kaj filozofion de religio. En la jaroj 1917-1922 kunkreis Judisman Centron, kie ankaŭ laboris kiel rabeno. Lia libro *Judismo kiel civilizacio* (1934) iĝis manifesto de rekonstruisma judismo.

Mordeĥaj Kaplan estis favora al liberalismo pri kredo, samegaleco de virinoj en la ĉiutaga vivo kaj liturgio, konvencieco de la ideo pri Dio kaj agnosko de la rolo de diasporo (kontraŭulo de radikala cionismo). En la 60-aj jaroj estis ekskomunikita de konservistoj kaj en 1968 forlasis konservisman judismon kreante
rekonstruisman judismon.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 613294
* GND: 118924907
* LCCN: n50044994
* VIAF: 59148472
* ISNI: 0000 0001 0905 6340
* LIBRIS: 241581
* SUDOC: 086222953
* BNF: 12297767j
* NLA: 35259563
* BIBSYS: 90543442
* NKC: kup19940000046586
 |
**Giorgi Margvelaŝvili** (kartvele: გიორგი მარგველაშვილი, naskiĝis la 4-an de septembro 1969) estas kartvela akademiano kaj politikisto, kiu estis la kvara prezidento de Kartvelio, en ofico de la 17-a de novembro 2013 ĝis la 16-a de decembro 2018.

Filozofo laŭ edukado, li estis dufoje la rektoro de la Kartvelia Instituto pri Publikaj Aferoj de 2000 ĝis 2006 kaj denove de 2010 ĝis 2012. En oktobro 2012, li fariĝis membro de la nove formita kabineto de Bidzina Ivaniŝvili kiel Ministro pri Edukado kaj Scienco de Kartvelio. En februaro 2013, li estis aldone nomumita kiel unua vicĉefministro. Margvelaŝvili estis nomita de la koalicio Kartvela Revo, gvidata de Ivaniŝvili, kiel ĝia prezidenta kandidato en majo 2013 kaj li venkis en la prezidanta elekto de oktobro 2013 kun 62% de voĉoj.

Kun la elekto de Margvelaŝvili, nova konstitucio ekvalidis, signife limigante la potencojn de la prezidanto favore al la ĉefministro kaj la parlamento. Baldaŭ poste, la rilatoj de Margvelaŝvili kun Ivaniŝvili kaj la reganta partio gvidanto de Kartvela Revo acidiĝis ĝis la punkto de kompleta disiĝo. Dum lia permanenta ofico, Margvelaŝvili provis esti voĉo de modereco kaj estis kritika de la fortigo de la potenco de Kartvela Revo. Li estis la unua prezidanto en la historio de Kartvelio, kiu ne serĉis reelekton por dua oficperiodo.

Referencoj
----------

* Kategorio Giorgi Margvelaŝvili en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

1. ↑  "Margvelashvili won't run for president again, slams GD for animosity", 31an de aŭgusto 2018.
**Granda Verda Muro por Saharo kaj Sahelo** (france: *Grande Muraille Verte pour le Sahara et le Sahel,* angle: *The Great Green Wall of the Sahara and the Sahel Initiative,* GGWSSI en akronimo) estas pionira afrika iniciato por kontraŭbatali la efikojn de tutmonda klimata ŝanĝo kaj dezertiĝo. La iniciaton gvidas la Afrika Unio.

Celo
----

Ĝi celas plibonigi la vivokvaliton de milionoj da homoj per la kreado de vasta sistemo (aŭ mozaiko) de verdaj produktivaj pejzaĝoj inter Nord-Afriko, Sahelo kaj Korno de Afriko por preventi pluan dezertiĝon.

Ĝi ankaŭ celas kontribui al la batalo kontraŭ klimata ŝanĝo, kaj plibonigi la nutraĵan sekurecon en Sahelo kaj Saharo.

Komence partoprenis 11 landoj en la programo de la iniciativo Granda Verda Muro por Saharo kaj Sahelo partoprenas pli ol 20 landoj el la sahela-sahara regiono, inkluzive de Alĝerio, Burkino, Benino, Ĉado, Kaboverdo, Ganao, Ĝibutio, Egiptio, Eritreo, Etiopio, Kameruno, Libio, Malio, Maŭritanio, Niĝero, Niĝerio, Senegalo, Somalio, Sudano, Gambio, Tunizio

Historio
--------

Ĉina Verda Muro aŭ la projektoj iniciatitaj de Thomas Sankara en Burkino inter 1983 kaj 1987 funkciis kiel modeloj, kiuj tamen estis detruitaj de la postaj registaroj post lia murdo. Sub la prezidanteco de Olusegun Obasanjo, la Afrika Unio adoptis la projekton.

Ekzistas ankaŭ similecoj kun "Barrage vert" (ar: السّد الأخضر, *As-Sadd al-Akhdhar)* en Alĝerio kaj la pli malcentra Verdzona Movado (en: *Green Belt Movement*), kies ĉefa iniciatinto estas nobelpremiito Wangari Maathai.

Vidu ankaŭ
----------

* Ĉina verda muro
* Ĉada lago
* Eŭropa migra krizo
* Malsatego
* Boko Haram
* Vodaboj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Granda Verda Muro por Saharo kaj Sahelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* (en) greatgreenwall.org Arkivigite je 2021-05-09 per la retarkivo Wayback Machine
* (en) Great Green Wall for the Sahara and the Sahel Initiative Arkivigite je 2017-01-30 per la retarkivo Wayback Machine
* (fr, en) Agence Panafricaine de la Grande Muraille Verte
* (en) FAO: Action Against Desertification
* (en) *Green Belt Movement*: greenbeltmovement.org/

Referencoj
----------


1. 1 2  BBC News – Push for 'Great Green Wall of Africa' to halt Sahara, 17 June 2010
2. ↑  (de) Katherine Curtiss, Afriko plantas novan "Verdan Muron" 7.000 km longan por la klimato de Katherine Curtiss, globalcitizen.org, la 9-an de majo 2016
3. ↑  (de) *Grüne Mauer: Was aus Afrikas 8.000 Kilometer langem Grünstreifen wurde,* Trendsderzukunft, la 6-an de oktobro 2017
4. ↑  Great Green Wall for the Sahara and the Sahel initiative: The African Wall, AU-FAO-GM UNCCD-EU 2012
**SZÁSZ Pál** [sa:s] estis hungara juristo, politikisto. Li naskiĝis en Nagyenyed la 11-an de majo 1881 kaj mortis en Ocnele Mari la 4-an de januaro 1954.

Biografio
---------

Pál Szász akiris jurdoktortitolon en Universitato Ferenc József de Koloĵvaro. De 1910 estis deputito de hungara parlamento de distrikto Magyarigen estante unu el proksimuloj de ĉefministro István Tisza. De 20-aj jaroj li estis aganto de hungara malplpimulta politika vivo de Transilvanio: prezidanto de distrikta sekcio de Országos Magyar Párt de departemento Alsó-Fehér, ĉefintendanto de Kolegio Bethlen de Aiud. En 1936 oni elektis lin prezidanto de EMGE. Post enkonduko de reĝa diktaturo de reĝo Karolo la 2-a (Rumanio) en 1938 li estis kunlaboranto de Miklós Bánffy kiel gvidanto de hungara subsekcio de Nacia Renaskiĝa Fronto, gvidanto de ekonomia sekcio de Magyar Népközösség. En somero de 1947 li akdikis de sia prezidenta funkcio de EMGE. En somero de 1951 oni arestis lin kaj kondamnis lin en proceso de Áron Márton al okjara grava malliberejo.

Fonto
-----

* *Romániai magyar irodalmi lexikon Arkivigite je 2016-04-17 per la retarkivo Wayback Machine*
La **Gugunjana ekspedicio** estis la provo de grupeto de armenaj naciistoj de rusa Armenio lanĉi armean ekspedicion laŭ la limo kun la Otomana Imperio en 1890, kun subteno de la lokaj la armenoj.

La gvidanto de la ekspedicio estis eksa studento, Sarkis Gugunjan (1866-1913). Kiel multaj aliaj rusaj armenoj, li zorgis pri la estonteco de la otomanaj armenoj vivantaj sub la despota sultano Abdul Hamid la 2-a. Kun la financa subteno de riĉaj armenoj loĝantaj en Tbiliso kaj Bakuo, Gugunjan povis aĉeti armilojn kaj organizi volontulan trupon de 125 viroj. Komence, Gugunjan havis la subtenon de ĉefa armena naciisma partio de Rusio, Daŝnako, sed baldaŭ ili provis deadmoni ilin pro komencado tia nerealisma projekto.

Gugunjan gvidis tiun ekspedicion, kaj lia volontula forto foriris je la 27-a de septembro 1890. Ili transiris la limon, sed mankis provizoj, kaj post bataletoj kun turkaj kaj kurdaj trupoj, ili retiriĝis al Rusio. Tie ilin kaptis la kozakoj, kiuj arestis 43 membrojn de la ekspedicio. La rusaj aŭtoritatoj portis ilin al proceso. Ili batalis sub flago, kiu metis la inicialojn "MH", kiu povus esti por "Patrino Armenio" aŭ "Unio de Patriotoj" en la armena lingvo. La proceso de la prokuroro, kiu okazis en Kars en 1892, argumentis, ke ĉi tiuj leteroj signifas "Unuiĝinta Armenio", alia ebleco, sed kun multe pli subfosa interpreto. 27 akuzitoj estis kondamnitaj kaj ekzilitaj al Siberio. Kvankam la ekspedicio estis fiasko, ĝiaj membroj fariĝis herooj de la kaŭzo de la Armena Nacia Movado, kaj ĉefroluloj de patriotaj kantoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Suny, Ronald Grigor.  (1993) *Looking Toward Ararat: Armenia in Modern History*. Indiana University Press, p. [htt://archive.org/details/lookingtowardara00rona/e/304 304 es]. ISBN 0-253-20773-8.
2. ↑  
Ternon, Yves.  (1996) *Les Arméniens*. Seuil, p. 436 es. ISBN 2-02-025685-1.
|  |  |
| --- | --- |
|  | - La mallongigo VS en Vex VS staras por la svisa Kantono Valezo. Por aliaj signifoj de la nomo vidu sub **Vex**. |


---


**Vex** (malnova germanlingva nomo **Vesch**) estas komunumo kaj la ĉefloko de la distrikto Hérens en Kantono Valezo, Svislando. Ĝi havis 1615 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011.

Geografio
---------

La komunumo Vex situas en la franclingva Suba Valezo, ĉe la okcidenta flanko de la Valo de Hérence, suda flankovalo de la valo de Rodano. La orientan komunumlimon formas la rivero Borgne. La komunumo konsistas el la vilaĝoj Vex, Les Collons, Les Prasses, Thyon kaj Ypresses. 

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 12,99 km², de kiuj 38,3% estas kovritaj de arbaro, 40,1% servas por agrikulturo kaj 13,2% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Vex limas en nordo al la kantonĉefurbo Siono, en oriento al Mont-Noble, en sudoriento al Saint-Martin, en sudo al Hérémence, en sudokcidento al Nendaz, kaj en okcidento al Les Agettes.

Trafiko
-------

Tra Vex pasas la kantona ĉefvojo n-ro 206, kiu kondukas de Siono al Evolène. De Vex montaraj vojoj kondukas al Thyon. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A9 situas unu kilometron sude de la komunumo en Siono. Pere de la poŝtaŭtolinio de Siono al Evolène la komunumo estas konektita al la publika transportreto. Krome kondukas de Siono poŝtaŭtolinio al Thyon kaj ekzistas kabintelfero de Veysonnaz al Thyon.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Vex datiĝas el la 11-a jarcento kiel *Ves*. La unua mencio kiel *Vex* datiĝas el la jaro 1302. En Vex estis trovitaj objektoj kaj restaĵo el la meza neolitiko, la malnova bronzepoko kaj la romia epoko. Supozeble Vex estis parto de la Senjorujo Bramois, kiun reĝo Sigismundo donacis en la jaro 515 al la Abatejo Saint-Maurice. En la jaro 1100 Vex fariĝis havaĵo de la katedraka kapitolo de Siono, al kiu ĝi apartenis ĝis la Helveta Revolucio de 1798 kaj sub kies regado ĝi estis administrita de loka majoro. En la dua duono de la 20-a jarcento la ĝis tiam kamparana loko transformiĝis al skiloko per la konstruo de la skicentro Les Collons en 1950 kaj Thyonen 1970.

Vidu ankaŭ
----------

* Aliaj lokoj kun la nomo Vex

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: *Catherine Raemy-Berthod*: *Vex* en *Historia Leksikono de Svislando* (2013-02-25)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Vex VS en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Vex

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Vex** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Hérens |
| --- |
| Ayent  •  Evolène  •  Hérémence  •  Les Agettes  •  Mont-Noble  •  Saint-Martin  •  **Vex** |  |

 |