recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La **kalvinana preĝejo** estas sakrala historia monumento en urbo Polgárdi (Hungario).

Historio
--------

En Polgárdi la nun videbla kalvinana preĝejo estis konstruita inter 1807-1811. La predikejo estis farita en 1873, la marmora tablo post 3 jaroj, la orgeno en 1911. Depost la 2-a mondmilito li estis renovigita. En 1985 tertremo skuis la kirkon, en la sekva jaro ĝi estis firmigita per ŝtalokabloj.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola. La fasado estas simetria, meze malsupre la enirejo estas videbla, pli supre fenestro, la plej supre la kvadrata turo altiĝas. La navo finiĝas en oklatera absido. La navo en la maldekstra flanko havas antaŭĉambron, kiu plene reliefas. Interne estas 2 galerioj. La muroj estas blankaj.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* la priskribo estas legebla pli malsupre
* la mallonga priskribo estas legebla pli malsupre

* Ekstera bildoEkstera bildo
* Interna bildoInterna bildo


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Navaha Nacia Monumento** (angle *Navajo National Monument*) situas en nordokcidenta parto de Navaha rezervejo en norda Arizono, proksime al urbo Tonalea.

Klifaj loĝejoj Keet Seel
La monumento estas tri grandaj praaj loĝejaroj, fosita en ŝtono. Oni konas multajn similajn loĝejojn tie, sed la plej bone rezervitaj estas la Betatakin (navaho: „Klifa domo"), Keet Seel („Rompita argilaĵo") kaj Surskriba domo, entute sur ĉ. 146 hektaroj. Oni (la blankuloj) malkovris la plej grandan (Keet Seel) en 1895. La tropan monumenton oni deklaris nacia monumento en 1909 per prezidenta deklaro.

La monumento estis loĝejo de la formortinta popolo, la *kayenta anasazi* inter 1250 kaj 1300. Ili ekloĝis, konstruis ilin, kiam ekkultivis la agron, sed pro klimataj ŝanĝoj forlasis ilin.

La 135 loĝejoj de *Betatakin* situas sur 115 m larĝa kornico al 140 m alta klifomuro. *Keet Seel* konsistas el 160 loĝejoj kaj 6 ritejoj, en klifa golfo. La Surskriba domo (*Inscription House*) havas 74 ĉambrojn (fermita en 1968 al la turistoj).

Oni povas viziti la ruinojn nur kun gvido de la parkistoj, en grupo.

La **Navaha Nacia Monumento** estis listita en la Nacia registaro de historiaj lokoj, la 15-an de oktobro, 1966.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiale: Navajo National Monument
* Betatakin, a Photo Gallery

Vidu ankaŭ
----------

* Canyon de Chelly National Monument
* Mesa Verde National Park

  

* Kategorio Navaha Nacia Monumento en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Koordinatoj: 34° 25′ 59″ S 150° 52′ 59″ O﻿ / ﻿34.43306 °S, 150.88306 °O﻿ / -34.43306; 150.88306 (mapo)

Vido de Wollongong
**Wollongong** estas grandurbo, havenurbo, fiŝista centro kaj universitata urbo (ekde 1961) en Aŭstralio, en Novsudkimrio.

Geografio
---------

Wollongong situas laŭ la oceano 84 km de Sidnejo.

Historio
--------

La plej frue aborigenoj vivis en tiu loko. La unuaj ŝipistoj alvenis en 1796. En 1812 eŭropanoj komencis bredadi bovojn, post 4 jaroj ankaŭ terkultivistoj alvenis. En 1858 la loko havis urbetodomon. En 1861 ĉevaltiraj tramoj, en 1880 vaporlokomotivoj ekfunkciis. En la najbareco oni minadis karbon kaj en 1928 en la urbo oni produktis ŝtalojn. En 1942 Wollongong estis proklamita grandurbo. En 1947 Grandurbo de Granda Wollongong estis formita.

Vidindaĵoj
----------

* plaĝo
* botanika ĝardeno kaj diversaj parkoj
* 2 katedraloj
* fortikaĵo
* biblioteko
* NAN Tien Templo
* teatroj
* muzeoj

Trafiko
-------

Wollongong havas flughavenon, aŭtovojon kaj stacidomon. En la urbo aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn.

Klimato
-------

Wollongong havas oceanan klimaton kun varmaj, humidaj someroj kaj mildaj, pli sekaj vintroj. Februaro kaj marto estas la plej malsekaj monatoj kaj aŭgusto kaj septembro estas la plej sekaj monatoj. La temperaturo varias inter 13-22 °C. Jare pluvas po 1321 mm.

Ĝemelurboj
----------

Haveno de Wollongong
* Japanio Kaŭasaki, Japanio, 1988
* Nord-Makedonio Ohrid (urbo), Makedonio, 1999
* Popola Respubliko Ĉinio Longjan, Ĉinio, 2001
* Pollando Płock, Pollando

Larĝa panoramo de Wollongong

Fontoj
------

* Angla kaj hungara Vikipedioj

Katedralo en Wollongong

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 389361
* GND: 4358153-5
* LCCN: n82010613
* VIAF: 123756810
* BNF: 12105692z
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun konsonanto. |

La vorto **kunsonantaĵo** aŭ **konsonanco** (de lat. *con* = „kun, kune" kaj *sonare* = „soni") estas en la muziko nomo por *bel-* aŭ *kunsonaj* intervaloj kaj akordoj, kiujn oni sentas ripozaj kaj ne dissonaj.

La aŭdo perceptas plimalpli konscie ankaŭ la supratonaron de ĉiu tono. Ju pli simpla kaj harmonia la osciloproporcio de du tonoj, des pli belsona la orelo eksentas la rezultan intervalon.

El fizika vidpunkto du tonoj estas des pli kunsonantaj (belsonaj), ju pli harmonias iliaj suprotonoj. Tio koncernas intervalojn kun kiel eble plej simplaj nombroproporcioj, ekz. la oktavo (2:1), la kvinto, (3:2) kaj la kvarto (4:3). Tiajn simplajn nombroproporciojn la pitagoranoj ankaŭ nomis belajn geometriajn proporciojn.

Klasike oni taksas la kunsonantaĵojn kiel

* perfektaj kunsonantaĵoj (unuto, kvinto kaj oktavo) kaj
* malperfektaj kunsonantaĵoj (granda kaj eta tercio, granda kaj eta seksto).

La sento por kunsonantaĵoj diferencas laŭ la diferencaj homoj, kulturoj kaj epokoj. Dum kiam la mezepokano sentis nur la intervalojn oktavo, kvinto kaj kvarto kiel belsonaj, dum la renesanco oni ekŝatis ankaŭ la terciojn kaj sekstojn. Aparte la percepto de la kvarto ŝanĝiĝis: kion en la mezepokanoj konsideris kiel kunsonantaĵon, do tutajn ĥoralojn kun paralelaj kvartoj, jam en la baroka epoko estis (depende de la harmonia kunteksto) dissonanta (vd. apoĝaturo). Ĵazulo sentas aron da akordoj kiel belsona, kvankam tiuj ĉi enhavas ofte serion da dissonantaj intervaloj, ekz. la grandan septimon.

Ankaŭ la ĉina kvintonismo kaj la barataj ragoj laŭas la harmonisciencajn regulojn.

Ĝis la mezepoko oni uzis nur haromiojn, kiuj sekvas la regulojn de la nombroj 1, 2, 3 kaj 4. Kun la tercio aliĝis la nombro 5.

Ankaŭ sintezajn sonojn, ekz. generitaj per ringmodemo, oni povus senti kiel belajn.

En la kompozicio, aparte en la historia kontrapunkto kaj la harmoniscienco, la kunsonado aŭ dissonado de intervalo estas same grava kiel je taktoj la akcentataj kaj malakcentataj tempoj.

Atentendas, ke la fizikteoria deduktado baziĝas sur kultura specialkazo, nome tiu de la unudimensiaj oscililoj, alkiuj plimalpli apartenas la kutimas muzikiloj. Je ĝenerale oscilivaj aĵoj (platoj, bastonoj, membranoj, sonoriloj ktp.) ekestas partotonoj je pli komplika maniero, ne plu ekzistas "supratonoj" laŭ entjeraj proporcioj. Pro tio en ĉi tiuj kazoj la aliflanke kunsonantaj intervaloj povas dissoni.

Vidu ankaŭ
----------

* Dissonantaĵo
* Supratono
* Formanto

Eksteraj ligiloj
----------------

* La kunsonantaj dusonoj
dekstra
La **katedralo de Sankta Vigilio** (itala prononco [vi**ĝi**lio]) estas la ĉefpreĝejo de Trento, situas en la *placo de la Ĉefpreĝejo*, estis konstruita tie, kie estis malnova templo titolita laŭ Vigilio, kiu estas la trenta patrono kaj estis episkopo de Trento.

Post la morto de Vigilio, iĝis necesa la konstruado de baziliko super lia tombo. Freŝaj fosadoj malkovris malnovan konstruaĵon, faritan per nur unu sola navo, je 14 x 45 metroj. Tamen oni memoris, ke preĝejo estis ankaŭ antaŭ la morto de la sanktulo, konstruita laŭ la padova modelo, tio estas per sola aŭlo, kun duon-cirkla apsido direktita al okcidento.

Kun la princepiskopo Uldariko la dua (1022-1149) ekis la konstruado de la episkopa palaco kaj la re-starigo de la katedralo. Tiu lasta havis tri navojn, kun siaj pilastroj bazitaj sur bazo el romana restaĵo, krome ekis ankaŭ la konstruado de kripto.

Altermanno (1124-1149) daŭrigis la kriptokonstruadon (kiu ekzistas ankaŭ nun), kiu estis konsekrita en la jaro 1145. Dum kun Uldariko la dua la konstruado progresis adaptante kaj utiligante romanajn restaĵojn, kun Altermanno oni malfermis novajn minejojn, ĉesigis la dependadon de la klasikaj restaĵoj.

La episkopo Federico Vanga (1207-1218) decidis tute rekonstrui la katedralon de la fondaĵoj, konfidante la taskon al la laboristaro el Campione (Kampione), estrita de Adamo d'Arogno. La konstruado ekis en 1212, sed ĉe la morto de Vanga en la Sankta Lando la laboroj preskaŭ ĉesis.

La Vanga projekto estis konservita de liaj posteuloj, kiuj daŭrigis la konstruadon, plutenante la ĉefajn karakterizaĵojn de la projekto.

En la jaro 1236 mortis la majstro Adamo d'Arogno, al kiu postsekvis la filo Enrico de Fono d'Arogno, dume la monoj ekmankis, tiel ke la konstruado nur malrapide progresis.

Je la fino de la 12-a jarcento la norda transepto estis ornamita per rozono, nomata *bonŝanca rado*.

Inter 1305 kaj 1307, Egidio el Campione estris la laboron por starigi la sudan flankon kaj la malsupran parto de la kampaniloj. En 1321 la filo Egidio, Bonino el Campione, faris la rozonon sur la fasado kaj aldonis jam gotikajn erojn.

En la jaro 1628 pro la laboro de Giuseppe Alberti oni efektivigis la kapelon de Kristo Krucita, baroka strukturo, enmetita en preskaŭ tute romanika formo.

* Kategorio Katedralo de Sankta Vigilio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Dianonca katedralo aŭ anunciacia katedralo de Kazano
La **Anunciacia Katedralo** (ruse Благовещенский собор) aŭ **Dianonca Katedralo** estas rusa ortodoksa katedralo en la Kremlo de la rusa urbo Kazano. La arkitekturo de la katedralo kunigas elementojn de diversaj rusaj kaj ukrainaj arkitekturaj lernejoj. Ĝi estas la plej malnova preĝejo en Kazano.

Sovetia periodo
---------------

Preskaŭ tuj post la Oktobra Revolucio, la katedralo estis fermita ĉar Kremlo estis nomumita kiel armea ejo. De 1920 ĝis 1925, diservoj estis provizore permesitaj denove. La katedralo estis daŭre fermita en 1925. Pro la akuta manko de konstrumaterialoj, permeso jam estis donita por malkonstrui la katedralon ( malkonstruo de la sonorilturo, galerio, kupoloj kaj ŝtuparo). Kompleta malkonstruo estis malhelpita pro la akcepto de la ŝtatarkivoj en la antaŭa katedralo. Nur kelkaj verkoj el la riĉa ikonkolekto de la katedralo pluvivis en la Belarta Muzeo. En la jaroj 1977-1984, sekvis restaŭro de la katedralo, dum kiu la konstruaĵo estis rekonstruite kiel ĝi estis en 1841.

Remalfermo
----------

En 1996, la katedralo estis transdonita al la Kremlo-Muzeo. La lasta restaŭrado devenis de 1996-2006, kaj malnova fresko de la Dipatrino de Kazano estis malkovrita. La 19-an de julio 2005, la katedralo estis rebenita fare de la ĉefepiskopo de Kazano. Hodiaŭ, la katedralo denove estas malfermita ĉiutage al la fideluloj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Anunciacia katedralo (Kazano) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* ruse Oficiala retejo de Kremlino de Kazano
La **Triunua Katedralo** (ruse *Троицкий собор*, Troickij sobor, ruse *Троице-Измайловский собор*, Troice-Izmailovskij sobor, foje nomita **Troickij Katedralo**) estas malfrua ekzemplo de la Empira stilo, konstruita inter 1828 kaj 1835 laŭ desegno de Vasilij Stasov. Ĝi situas en Sankt-Peterburgo, Rusio, sude de la Admiralejo en Izmajlovskij Prospekt, proksime al la metrostacio de la Teknologia Instituto.

La katedralo kun la Kolono de Gloro en 2011.
La rusortodoksa katedralo, kiu povas gastigi ĝis 3000 vizitantojn, estis restaŭrita post jaroj de forgeso. Honore al la venko en la Rus-Turka Milito (1877–1878), kiam la rusoj liberigis Bulgarion el la dominado de la Otomana Imperio, oni konstruis memorkolonon antaŭ la norda fasado de la katedralo en 1886. La katedralo estis agnoskita kiel Monda heredaĵo de Unesko en 1990.

La 25-an de aŭgusto, 2006, dum rekonstrua laboro, la ĉefa kupolo de la katedralo falis post incendio, same kiel unu el la malgrandaj kupoloj. La katedralo estis restaŭrita kaj remalfermita en 2010.

Notoj
-----

1. ↑  *Saint Petersburg and Related Groups of Monuments*
2. ↑   *Restorers face long effort at Petersburg cathedral after fire*. Arkivita el la originalo je 2008-06-06. Alirita 2019-09-07.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Triunua Katedralo (Sankt-Peterburgo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* BBC: Fotoj de la incendio

59° 54′ 58″ N 30° 18′ 21″ O﻿ / ﻿59.91611 °N, 30.30583 °O﻿ / 59.91611; 30.30583 (mapo)

* la ĉefa fasadola ĉefa fasado
* centra kupolocentra kupolo
* la pintola pinto
* el birda perspektivoel birda perspektivo
**Karl Ernst HÜTHER** (naskiĝinta la 26-an de junio 1880 en Pößneck, mortinta la 8-an de aŭgusto 1944 en Saalfeld) estis germana fabrikestro kaj komercisto.

Ĉokoladaŭtomato de la firmao Mauxion kies posedanto estis K.E. Hüther

Vivo
----

Hüther frekventis la burĝan lernejon en Pößneck inter 1886 kaj 1894 kaj trejnitis komerciste inter 1894 kaj 1897 en la ĉokoladfabriko de Robert Berger. Inter 1898 kaj 1900 li laboris en la keksfabriko de Stratmann & Meyer en Bielefeld kaj soldati inter 1900-1902 ĉe la mararmeo en Kiel. Inter 1902 kaj 1909 li estis reprezentanto de diversaj dolĉajfarantoj berlinaj antaŭ ol fondi en 1909 la firmaon Falter s.r.l. en Berlino. En 1911 li iĝis kompaniano en la ĉokoladfabriko Mauxion havigonte al si ĉiujn firmaajn akciojn en 1918. En 1914 li enmilite eksoldatis, en 1924 li honoritis per honora doktoreco fare de la Universitato de Erlangen.

La ĉokoladfabriko iĝis la plej granda en tuta Germanlando. En 1947 la idaro forpelitis fare de la komunistoj kaj setlis en uestgermana Garmisch-Partenkirchen respektive en Rejnlando; eksproprietigitis la fabriko (kiu ekde 1954 nomiĝis *Rotstern*) kaj la bela vilao Bergfried kiun konstruis en 1924 la arkitekto Max Hans Kühne.

Posedaĵoj kelkaj en Saalfeld
----------------------------

La nuna ĉebazarplaca magistratejo, kiam ĝi estis ankoraŭ hotelo de Hüther, en la jaro 1930 Hüther posedis i.a. la jenajn domojn en Saalfeld:

* Obere Straße 17
* Dr.-Wilhelm-Külz-Straße 3
* Vilao-kasteleto Wetzelstein
* Hotelo Ruĝa Cervo
* Gastejo *Das Loch*
* Sagittariusstraße 1
* Vilao Bergfried

Eksteraj ligiloj
----------------

* Gazetartikolo pri pentraĵdonaco de Hüther-heredantoj al la urbo Saalfeld[*rompita ligilo*]
**Emirlando de Ĝabal Ŝammar** (arabe **إِمَارَة جَبَل شَمَّر**), ankaŭ konata kiel **Emirlando Hail** ( **إِمَارَة حَائِل** ) kaj **Emirlando Rashidi** (**إَائِل**), estis ŝtato en la norda parto de Arabio, inkluzive de Naĝdo, kiu ekzistis de la mezo de la 19-a jarcento ĝis 1921. La ĉefurbo de la emirlando estis Hail, kaj estis regita fare de la dinastio Rashidi. La emirlando inkluzivis partojn de la nuntempaj Sauda Arabio, Irako kaj Jordanio.

Historio
--------

foto de Abdul Aziz ujo Mutʿib, kromnomita "Al-Janāzah", la sesa Emiro de Ĝabal Ŝammar.
La emirlando estis establita en 1836 kiel vasalŝtato de la Emirlando Naĝdo kiam la unua reganto de la emirlando Abdullah bin Rashid estis nomumita kiel la guberniestro de Hail fare de la saudi-arabia imamo Faisal bin Turki. Tamen, post la malfortiĝo de la dua saudi-arabia ŝtato, la Raŝiditoj sukcesis venki kaj konkeri la Emirlandon de Naĝdo en la Batalo de Molayda en 1891, kaj integrigis ĝian teritorion en Ĝabal Ŝammar. Post la malvenko de la Domo de Saud, la emirlando establis amikecajn rilatojn kun la Otomana Imperio norde de ĝi. Tiu alianco iĝis malpli kaj malpli enspeziga dum la 19-a jarcento kiam la otomanoj perdis influon kaj legitimecon.

En 1902, Abdulaziz Ibn Saud, la estro de la Domo de Saud, sukcesis rekapti Riadon, kaj komencis kampanjon konkeri la Arabian Duoninsulon. Post pluraj kolizioj, la Rashidites kaj la saudaraboj eniĝis en plenskala milito pri la la Qasim-regiono, kiu en 1907 rezultigis la malvenkon de la Rashidites kaj la morton de la Rashidite-emiro Abdul Aziz bin Mitab al-Rashid.

Post la morto de la emiro, la emirlando iom post iom malkreskis, kio estis plimalbonigita kun la malforto de la otomana patrono dum la Unua Mondmilito. Ibn Saud, aliancita kun la Brita Imperio kiel kontraŭpezilo al la subteno de la otomanoj en Ĝabal Ŝammar, iĝis pli forta sekve la rezultojn de la milito, kaj la emirlando kapitulacis al la saudaraboj la 2-an de novembro 1921, kaj poste estis integrigita en la Sultanlando Naĝdo.

La ĉefurbo de la Emirlandoj, Ha'il, funkciis kiel grava haltejo inter la grandurboj de Mekko kaj Medino. La Emirolando havis miksan ekonomion de pastoreca nomadismo, oaza agrikulturo, urbaj metioj kaj komerco. Historie, la Emirolando produktis luzernon .

Referencoj
----------

1. ↑   (1911) *The Geographical Journal* (angle). Royal Geographical Society.
2. 1 2  J. A. Hammerton. *Peoples Of All Nations: Their Life Today And Story Of Their Past (in 14 Volumes)*. Concept Publishing Company, 2007. Pp. 193.
3. ↑  Wynbrandt, James.  (2014-05-14) *A Brief History of Saudi Arabia* (angle). Infobase Publishing. ISBN 978-1-4381-0830-8.
4. ↑   Jabal Shammar. Encyclopedia.com.
5. ↑   Jabal Shammar. Encyclopedia.com.
6. ↑  Prothero, G.W..  (1920) *Arabia*. London: H.M. Stationery Office.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 856444
 |
La **kalvinana preĝejo** estas religia konstruaĵo en urbo Százhalombatta (Hungario).

Historio
--------

Planoj de la moderna kirko estis kreitaj en 1996 fare de József Finta. La fundamenta ŝtono estis metita post 2 jaroj.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola laŭ la ĉefplaco en korto. Formo de la kirko estas eksterordinara. La navo estas etaĝa kaj oklatera, kiel "stelo de Kalvino". Sur la etaĝo kuŝas loko de la diservo, kie la sidlokoj estas seĝoj. Teretaĝe la pastraj oficejo kaj loĝejo, gastĉambro, garaĝo kaj la kunvena ĉambro situas. La alta kaj svelta kampanilo situas aparte kaj duetaĝa koridoro ligas la la sonorilturon kaj la navon. La 2 sonoriloj en la turo estis kreitaj en 1999.

En la korto skulptaĵo troviĝas honore al la herooj en 1848.

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* sonorado

Fontoj
------

* 
* oficiala paĝo

Kalvinana preĝejo de Százhalombatta
Kampanilo

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **Kastelo de Szécsény** (konata ankaŭ pri la iama posedanto **Kastelo de Forgách**) estas impona historia monumento en Hungario, en urbomezo de Szécsény. La kastelo nun estas historia muzeo pri Ferenc Kubinyi ekde 1973.

Aerfoto pri kastelo de Szécsény

Historio
--------

En tiu loko pli frue estis burgo en la 14-a jarcento. Dum la kontraŭturkaj bataladoj ĝi ofte difektiĝis. Ekde 1690 István Koháry (reĝa juĝisto) komencis renovigi ĝin. La nun videbla baroka kastelo estis konstruita inter 1753-1763 fare de familio Forgách [forgAĉ]. Dum la konstruado oni profitis parte la malnovan burgon. Ferenc Pulszky aĉetis la kastelon en 1846, sed li estis grava figuro de la Hungara revolucio de 1848, tial la ŝtato forprenis la kastelon kaj redonis ĝin nur en 1867 jam en malbona stato. En la 20-a jarcento diversaj riĉuloj havis la konstruaĵon, fine post la 2-a mondmilito la hungara ŝtato aĉetis ĝin kontraŭ simbola sumo, ĉar la konstruaĵo estis ruina. En la 1960-aj jaroj kaj en la 2000-aj jaroj ĝi renoviĝis.

Fasado de la kastelo
Meza parto de la fasado
Vido al la palaco el la placo

Konstruaĵo
----------

La unuetaĝa kastelo situas sola en korto laŭ placo. Antaŭ la kastelo ornama ĝardeno etendiĝas. La konstruaĵo formas iomete H-majusklon, sed meze estas ankaŭ rizalito, krome aliĝas teretaĝa domo - iama ejo por la gardistoj. Unu el la rizalitoj estas iama bastiono de la burgo. En mezo de la fasado la enirejo troviĝas. Interne la originaj ornamaĵoj jam ne estas videblaj pro la oftaj posedantoŝanĝoj kaj pro la 2-a mondomilito.

Parko
-----

La iama parko kreita en la 1800-aj jaroj havis anglan sistemon. Krom la maloftaj kreskaĵoj estis tie lago, artefarita kaverno, elvidejo. La parko estis deklarita medioprotektata teritorio en 1975.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
La **fajroturo de Szécsény** estas baroka turo dekliva al la nordo konstruita en la 18-a jarcento. La kliniĝo estas sentebla eĉ hodiaŭ kelkajn milimetrojn jare.

Fajroturo de Szécsény

Situo
-----

La turo situas sola en mezo de signifa vojkruciĝo en la interna urboparto.

Historio
--------

Origine ligna sonorilturo estis konstruita en 1718 el lignoj por festi finon de la pesta epidemio. Post 2 jaroj ĝi estis malkonstruita kaj nova turo konstruita jam el ŝtonoj. En 1893 ĝi estis konvertita en duetaĝan turon por la fajrogvardio. Dum la rekonstruo la alta, rompita kasko estis anstataŭigita per la malnova, baroka cepokasko. La pli malaltaj du ĉambroj estas volbitaj. En 1929 la tria etaĝo estis alkonstruita kaj samtempe ĝi ricevis sian nunan kaskon kun stana kovrilo. Dum la 2-a mondmilito bombo eksplodis 80 metrojn for de la turo, tial kelkaj kaŭzigas svingadon de la konstruaĵo. Pli verŝajne la kliniĝo okazis pro glitado de la argila tavolo.

Ene longe estis horloĝista metiejo, poste radioamatora stacio, pli poste ne uzita. La turo ekde 2004 ene havas ekspozicion pri historio de la fajroestingado.

Fontoj
------

* hungarlingva priskribo kun foto legebla pli malsupre
* hungarlingva priskribo kun foto
* hungarlingva priskribo kun foto
* hungarlingva priskribo kun foto
La **paroĥa preĝejo Senmakula Koncipiĝo** estas sakrala historia monumento en urbo Szeghalom (Hungario).

Historio
--------

La unua mencio pri la paroĥo okazis ĉirkaŭ 1230. Dum dominado de turkoj la paroĥo neniiĝis, la restintaj loĝantoj sekvis la kalvinismon. Post kelkaj jarcentoj oni konstruis grenejon, sub ĝin kelojn. La konstruado finiĝis en 1805. Tamen la loka bienulo trakonstruis ĝin kapelo en 1869, tial la katolikoj jam havis diservojn loke kaj ne en Körösladány. La kapelo estis agnoskita kiel paroĥa kirko en 1892, samtempe konsekro okazis. En 1931 ĉirkaŭ la kirko oni kreis parkon, post jaroj ŝtuparon al la ĉefenirejo.

Konstruaĵo
----------

La simpla kirko situas sola sur holmo farita antaŭ 4 jarmiloj. La fasado estas simetria, meze malsupre la enirejo, pli supre malgranda rondfenestro estas videbla. En 1901 novaj benkoj, en 1936 nova altartablo estis kreita. La iama grenejo ne havas turon, tial sonorilostablo funkcias apud la preĝejo.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* datenoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

***Viaje a la aldea del crimen*** (Vojaĝo al la krimvilaĝo) estas la kvina romano (fakte ĵurnalisma kaj eseeca) de la hispana verkisto Ramón J. Sender, publikigita en 1934, en sia epoko antaŭ 1939, tio estas la fino de la hispana Enlanda Milito, kiam fakte startis la ekzilo de la aŭtoro en Amerikon. Fakte estis tri versioj de la sama raportaĵo, nome serio da artikoloj en la ĵurnalo *La libertad*, kiu sendis al li al Casas Viejas kie okazis masakro farita de policanoj, nome Eventoj de Casas Viejas; sekve Sender kompilis la unuajn artikolojn en verko nomita "Casas Viejas", kaj sekve la afero komplikiĝis eĉ en la parlamento, kio rezultis en plia serio de artikoloj kaj sekve en *Viaje a la aldea del crimen*.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

La romano priskribas la disvolvigon de anarkiisma ribelo en vilaĝo de Andaluzio kadre de tutlandaj tumultoj; en la daŭro de la insurekcio, okazis atako al la kazerno de la civilgvardio, interpafado kaj mortoj. La insurekcio en la landomalsukcesis kaj oni sendis policanojn al la vilaĝo, kiuj masakre mortigis lokanojn. La afero iĝis tialo de parlamenta debato pro la konduto de la policanoj.

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Sekvoj
------

La romano iĝis poste parto de *El verdugo afable* (1967).

Referencoj
----------

1. ↑  Ramón J. Sender, *Siete domingos rojos*, Balagué, Barcelono, 1932; Elizabeth Espadas, *A lo largo de una escritura. Ramón J. Sender. Guía bibliográfica*. Instituto de Estudios Altoaragoneses, Huesca, 2002. ISBN = 84-8127-126-8 pp. 45-46.
2. ↑  Ramón J. Sender, *El verdugo afable*, Nascimento, Santiago, 1952.

Bibliografio
------------

* Elizabeth Espadas, *A lo largo de una escritura. Ramón J. Sender. Guía bibliográfica*. Instituto de Estudios Altoaragoneses, Huesca, 2002. ISBN = 84-8127-126-8

Eksteraj ligiloj
----------------

* Verkoj de Ramón J. Sender en Instituto de Estudios Altoaragoneses

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 856794
 |
La **preĝejo Sankta Nikolao** estas sakrala konstruaĵo en urbo Szigetszentmiklós (Hungario).

Historio
--------

La unua mencio pri katolika, supozeble romanika Sankta Nikolao kirko okazis jam en 1264 (nomdonanto de la loknomo estis mem la patrono). En la 15-a jarcento ĝi estis pligrandigita. La loĝantoj konvertiĝis al la kalvinismo en mezo de la 16-a jarcento. Post 3 jarcentoj jam ankaŭ katolikoj vivis en la tiama vilaĝo. Ili konstruis sonorilostablon en 1927, preĝejon Koro de Jesuo inter 1936-1942. La paroĥo estis refondita en 1946. Nova kirko estis konstruita inter 2001-2007, sed en 2003 jam estis preta la subpreĝejo kun kapelo. La sakristio kaj komuna ĉambro estis plene preta en 2008, ambaŭ turoj en 2013. Pli frue la sonoriloj estis en provizora sonorilostablo apude.

Konstruaĵo
----------

La kirko situas sola laŭ placo en korto, sed la ŝtupoj kurantaj al la enirejo rekte najbaras al la trotuaro. La fasado estas simetria, meze la tre larĝa enirejo videblas, ĉe la anguloj po unu kvadrataj turoj altiĝas. La turpintoj estas piramidaj. La ĉefnavo havas krucnavon. La bildo de la ĉefaltaro prezentas la patronon.

Kermeso okazas en la 6-an de decembro.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* datenoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* 
*
La **provinco Montana** (bulgare *Област Монтана*, do *"oblast Blagoevgrad"*; vidu la artikolon oblast) - situas en la nordokcidento de Bulgario, sude limas al Serbio kaj norde al Rumanio.

Ĝi havas loĝantaron de ĉirkaŭ 183 350 homoj, el kiuj pli-malpli 30 procentaĵoj vivas en la administra centro Montana. La provinco kovras areon de 3 618 kvadrataj kilometroj kaj konsistas el 11 komunumoj. Veturiloj registritaj en ĝi rekoneblas per la regiona aŭtokodo M.

Vidu ankaŭ
----------

* Provincoj de Bulgario

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (bulgare)

la municipoj de la provinco

Provincoj (oblastoj) de Bulgario

Blagoevgrad |
Burgas |
Dobriĉ |
Gabrovo |
Ĥaskovo |
Jambol |
Karĝali |
Kjustendil |
Loveĉ |
Montana |
Pazarĝik |
Pernik |
Pleven |
Plovdiv |
Razgrad |
Ruse |
Silistra |
Sliven |
Smoljan |
Sofia provinco | 
urbo Sofio |
Stara Zagora |
Ŝumen |
Targoviŝte |
Varna |
Veliko Tarnovo |
Vidin |
Vraca

 

* Kategorio Provinco Montana en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Bálint Tóth** [tOt], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Tóth Bálint** estis hungara poeto, tradukisto, laboristo, bibliotekisto, ordinara membro de Hungara Arta Akademio (2011).

Bálint Tóth naskiĝis la  17-an de decembro 1929(nun 1929-12-17) en Keszthely, li mortis la 29-an de marto 2017 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Bálint Tóth maturiĝis en katolika gimnazio en Győrszentmárton, poste li studis en Scienca Universitato Péter Pázmány. En 1951 li estis arestita pro falsaj akuzoj, poste li estis en prizono en Vác, fine li ricevis amnestion en 1955 kaj laboris plu kiel simpla laboristo. Inter 1962-1970 li estis bibliotekisto de Tutlanda Biblioteko Széchényi, poste liberprofesia poeto. Lia debuta libro aperis en Vieno en 1957, post 2 jaroj ankaŭ enlande. Li ricevis premiojn inter 1984-2009.

Elektitaj poemlibroj
--------------------

* *Nehéz örökség* (1969)
* *Hetedik évad* (1975)
* *Nyiss kaput angyal* (1988)
* *Krisztinavárosi körmenet. Válogatott és új versek 1946-1991* (1991)

Fontoj
------

* biografio hungare kun fotoj
* biografio hungare kun foto
* datenoj kun foto
* aprezo

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 857209
 |



* Portalo pri Biografio
**Baziliko-katedralo Stefano la 1-a (Hungario)** estas baroka Malgranda baziliko kaj katedralo en Hungario, en urbo Székesfehérvár, kiu troviĝas en la urbocentro.

Fotoj pri Baziliko-katedralo de SzékesfehérvárOrnamaĵo de la baziliko
Fronto de la baziliko-katedralo
Aerfoto pri la baziliko-katedralo

Historio
--------

Komence tomba kapelo de Grandduko Géza konstruiĝis. Poste en 1235 gotika preĝejo konstruiĝis, kie oni kronadis reĝon Béla la 4-a. Dum dominado de turkoj ĝi estis moskeo. Ekde 1688 ĝi iĝis romkatolika preĝejo por la urbo. En 1771 la barokiĝo pretiĝis. Ekde 1777 ĝi ricevis la rangon katedralo, ekde 1927 "Historia Domus", ekde 1938 *Malgranda baziliko*.

En la kripto estas entombigita ekzemple Miklós Bertalan Milassin kaj Jusztin Nándor Takács.

La plej grava kermeso okazas en la 20-an de aŭgusto (tago de Stefano la 1-a (Hungario)).

Fontoj
------

* Arkivigite je 2012-05-14 per la retarkivo Wayback Machine
* 

* Kategorio Baziliko Stefano la 1-a (Székesfehérvár) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Katedralo de Vitorio
La **Katedralo Senmakula Maria** de Vitorio (Eŭskio, Hispanio) estas katolika katedralo kiu troviĝas en la urbocentra kvartalo Lovaina de la alava ĉefurbo. Ĝi estis konstruita el novgotika stilo en la unua duono de la 20-a jarcento, ĝia preciza alvoknomo estas *Senmakula Maria, Patrino de la Eklezio*, kvankam populare konata kiel la *Nova Katedralo*, por distingi ĝin de la pli antikva katedralo el la 13-a jarcento kaj samtempe konata kiel la *Malnova Katedralo*. La regula diservado celebriĝas en la katedrala kripto, sub la absida koridoro, funkcianta ties spaco kiel samnoma paroĥejo.

La kirko, inter la plej ampleksaj de Hispanio, estas ankaŭ la lasta katedralo starigita en la lando. Ĝia ĉefa graveco troviĝas en la skulpta riĉeco. Krome okazas kultura agado ĉirkaŭ la katedralo per kongresoj, seminarioj, ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Malnova katedralo de Vitorio

* Katedralo de Vitorio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Katedralo de Vitorio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Dufour-Pinto** (germane *Dufourspitze*, france *Pointe Dufour*, itale *Punta Dufour*) estas kun 4 634 metroj super la marnivelo la plej alta punkto de Svislando. Ĝi apartenas al la Monto-Rozo-Masivo en la limregiono de la svisa Kantono Valezo kaj la itala Provinco Aosta Valo. Sude kaj norde de ĝi naskiĝas la sistemo de la giganta Gorner-Glaĉero.

Historio
--------

Origine tiu ĉi montopinto nomiĝis simple **Plej Alta Pinto** (Germane *Höchste Spitze*). En 1863 ĝi ricevis laŭ decido de la Federacia Konsilantaro de Svislando la nomon **Dufour-Pinto** por honorigi la svisan generalon kaj mapiston Guillaume-Henri Dufour (1787–1875). Dufour estis la eldonisto de la unua ekzakta maparo de Svislando, la laŭ li nomita Dufour-mapo. Antaŭe la monto ankaŭ portis la nomon Gornerhorno.

La unua grimpado okazis la 1-an de aŭgusto per ŝnurkamaradaro, kiun gvidis Charles Hudson. Aliaj ŝnurkamaradoj estis: John Birkbeck, Edward J.W. Stephenson kaj la fratoj Gebrüder Christopher kaj James G. Smyth. La montgvidantoj Johannes kaj Matthäus Zumtaugwald de Zermatt kaj Ulrich Lauener el Lauterbrunnen pretigis al la britoj la vojon. Charles Hudson mortfalis 10 jarojn poste suprengrimpante post unua grimpo de Materhorno. La unua skigrimpada venko estis fare de Oscar Schuster en 1898.

Turismo
-------

Al la Dufour-Pinto ĝis nun ne ekzistas telfero aŭ lifto. Ĝui ĝian vidon oni povas de Gornergrat, kiu trajne atingeblas de Zermatt. Elirpunkto por grimpo al la Dufour-Pinto estas de la svisa flanko per normalvojo la Monto-Rozo-Kabano je 2895 m super la marnivelo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Dufour-Pinto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Virtuala grimpo de la Dufour-Pinto 360°-panoramoj Arkivigite je 2011-05-18 per la retarkivo Wayback Machine
**Ĉimborazo** (*Chimborazo*) estas la plej alta pinto de Ekvadoro.

Ĉar la Tero ne estas vera sfero, la pinto de tiu monto estas la plej malproksima punkto el la tercentro, preskaŭ du kilometroj pli malproksima ol la pinto de Everesto.

Ĝis la komenco de la 19-a jarcento, oni pensis ke Ĉimborazo estis la plej alta monto en la Tero, mezurite super marnivelo kaj tial ekzistis multaj provoj ĝin surgrimpi. Tion provis en 1802 la esploristo barono Alexander von Humboldt, sed li devis rezigni je alteco de 5.875 metroj pro la altmalsano ('‘soroĉo’’). Fine, tion sukcesis fari la grimpisto Edward Whymper kun la fratoj Carrel en 1880. Ĉar multaj ne kredis lian version, la sekvan jaron li denove atingis la pinton per alia malsama vojo.

Ĉimborazo estas ankaŭ provinco de Ekvadoro.

Vulkano Chimborazo vidata aviadile
Vulkano Chimborazo vidata aviadile

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de la plej altaj montoj de ĉiu lando

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ĉimborazo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ĉimborazo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Monto Chimborazo Arkivigite je 2005-02-04 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 27432
* GND: 4211799-9
* LCCN: sh88007323 n82001459, sh88007323
* VIAF: 132539509
 |
**Bam,** perse بم‎ estas urbego kaj ĉefurbo de la samnoma distrikto en la Provinco Kermano, en sudorienta Irano.

Parto de Bam-Citadelo

Bazaj informoj
--------------

* Supermara alteco: 1061 m
* Loĝantaro: 127,396 en 2016
* Horzono: UTC + 3:30; somere UTC + 4:30
* Telefonkodo: (+98) 344

Geografio
---------

Bam situas sur altebenaĵo kaj dezerto laŭ la samnoma rivero Bam. La urbego situas 180 kilometrojn de la provinca ĉefurbo Kermano, 296 kilometrojn de la suda marhaveno Bandar Abaso, 687 kilometrojn de Esfahano, 978 kilometrojn de la ĉefurbo Teherano .

Historio
--------

Supozeble la Bam-Citadelo estis fondita en la 4-a jarcento antaŭ Kristo. Ĝi troviĝas laŭ la Silka Vojo en oazo. La citadelo estis konstruita dum la Partia Imperio, sed la plej multaj konstruaĵoj dum la Safavidoj. Oni konstruis subterajn kanalojn, kiuj liveris la akvon. (La citadelo mem estis nomumita Monda Heredaĵo de Unesko en 2004.) Paŝo post paŝo ankaŭ la urbo ĉirkaŭ la citadelo kreskiĝis. Bam havis la gloran eraon en la 7-a jarcento. Afgana invado kun detruoj okazis en 1722. La moderna urbo Bam iom post iom evoluis kiel agrikultura kaj industria centroj. La fortikaĵo daŭre estis uzata kiel milita garnizono ĝis la 1930-aj jaroj. Bam estis deklarita urbo en 1937.

### Tertremo

Antaŭ la tertremo en 2003 la oficiala populacio de la urbo estis ĉirkaŭ 43,000. La tertremo estis tre detrua kun nombro da 26,271 mortintoj kaj pli ol 30.000 vunditoj. Post la tertremo Usono rekte helpis spite la malbonan politikan rilaton. Entute 44 landoj sendis personaron por helpi kaj 60 landoj ofertis helpojn kaj subtenojn. Tuj post la tertremo la registaro planis novan urbon. La citadelo ankaŭ estas rekonstruita helpe de japanaj universitatoj.

Ekonomio
--------

Bam kun sia ekonomio kaj komerco okupis tre gravan lokon en la regiono kaj estis fama pro siaj teksaĵoj kaj vestaĵoj. Oni kultivis daktilojn kaj kotonojn. Iom post iom estis grava la industrio kaj nuntempe la fremdultrafiko.

Trafiko
-------

Bam havas stacidomon al Teherano, ekde 2009 ankaŭ al Zahedano, krome trairantan ĉefvojon.

Klimato
-------

Bam situas en arida klimato (Köppen-klimata klasifikado: BWh). La meza jara pluvokvanto estas 59 mm. Int junio-oktobro ne pluvas. La averaĝa jara temperaturo estas 23 °C. Inter junio-aŭgusto ĝi atingas la 40 °C-ojn.

Vidindaĵoj
----------

* Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Bam-Citadelo.

Larĝa foto pri Bam-CitadeloLarĝa foto pri Bam-Citadelo
**Bam-Citadelo** (perse: ***Arge Bam***) estas la plej granda adoba konstruaĵo en la mondo registrita de Unesko kiel Monda Kulturheredaĵo. Tiu ĉi grandega citadelo, kiu situas sur la mondfama Silka Vojo, konstruiĝis antaŭ almenaŭ 2500 jaroj kaj ĝis 1850 havis loĝantojn. Ne estas certe kial oni forlasis ĝin tiam.

Fontoj
------

* interalie WikiTrans
* 

* Kategorio Bam (Irano) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Fort Knox (Fortikaĵo Knox) estas fortikaĵo en Usono sur ĉ. 45.000 hektaroj, en norda parto de federacia ŝtato Kentukio (angle *Kentucky*), sur konteoj de Meade, Hardin kaj Bullitt.

Oni fondis ĝin en 1918 kiel *Camp Knox* (pro generalmajoro Henry Knox, usona militafera ministro de Usono). En 1932 ĝi iĝis konstanta garnizono, kie oni konstruis en 1936 la bomb-rezistan, kvadratbazan, bonprotektitan konstruaĵon la *orbrikan trezorejon*, en kiu oni rezervas la plimulton de la usona orrezervo. Ĝi havas 20-tunajn pordegojn, kiun povas malfermi nur diversaj homoj kune. Nun ĝi rezervas proksimume 4580 tunojn da oro.

Dum la dua mondmilito, oni kaŝis en la kirasita ĉambro tie originalan ekzemplerojn de la Usona Konstitucio kaj de la Usona Deklaro de Sendependeco, originalan skizon de Diskurso apud Gettysburg de Lincoln, la Magna Carta, valorojn de kelkaj eŭropaj landoj kaj ĝis 1978 eĉ la hungaran kronon kaj aliajn hungarajn kronadajn simbolojn.

Oni ankoraŭ konservas oron el diversaj ŝtatbankoj en Fort Knox, ekz-e el la Germana Federacia Banko.

Ekde 1940, Fort Knox estas la ĉefsidejo de la tankaj fortoj de la usona armeo, kie troviĝas multaj edukejoj.

* Patton Museum of Cavalry and Armor

Filmo
-----

En la James Bond-filmo Goldfinger, Auric Goldfinger, unu el la plej grandaj orkontrabandistoj de la mondo, provas enrompi en Fort Knox kaj radioaktivigi la oron en tie por pliigi la valoron de sia propra oro.

Pro sekurecaj kialoj la interno de la konstruaĵo ne montriĝis. Anstataŭe falsa interno kiel kuliso uziĝis.

Eksteraj ligiloj
----------------

* La TTT-ejo de la fortikaĵo Arkivigite je 2003-04-09 per la retarkivo Wayback Machine (anglalingva)
* GoogleEarth-koordinatoj (kmz-dosiero)[*rompita ligilo*]

* Kategorio Fort Knox en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Balerna (stacidomo). |



**Balerna** estas komunumo de la Komunumaro Balerna kaj la Distrikto Mendrisio en Kantono Tiĉino, Svislando. Ĝi havis 3331 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011.

Geografio
---------

Balerna situas norde de la limloko Chiasso. Ĝian orientan limon formas la rivereto *Breggia* kaj ĝian sudan limon la rivereto *Faloppia*. La komunumo konsistas el la vilaĝoj Balerna, Caslaccio, San Antonio, Bisio, Pontegana kaj Passeggiata.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 2,57 km², de kiuj 3,5% estas kovritaj de arbaro, 11,2% servas por agrikulturo kaj 81,6% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Balerna limas en nordo al Castel San Pietro, en oriento al Morbio Inferiore, en sudo al Chiasso, okcidento al Stabio, kaj en nordokcidento al Coldrerio.

Trafiko
-------

Tra Balerna pasas la kantona ĉefvojo n-ro 2 kaj la svisa aŭtovojo A2, kiu disponas sur la komunuma teritorio pri propra alveturejo. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita pere de la stacidomo de Svisaj Federaciaj Fervojoj ĉe la gotarda fervojlinio kaj la loka busreto de la regiono Mendrisio.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Balerna datiĝas el la jaro 1115 kiel *Barerna*. Dum mezepoko Balerna estis la centro de paroĥaro (en la lombarda lingvo *Pieve*), kiu apartenis ek de la 9-a jarcento al la Grafo de Serpio. En la 13-a jarcento ĝi dependis de la urbo Como kaj poste de la dukoj de Milano. En la jaro 1577 Balerna estis konkerita de la Svisa Ĵurkomunumo kaj en la jaro 1522 atribuita al ties Voktejo Mendrisio. En la jaro 1798 ĝi devintus atribuita al la Cisalpina Respubliko, sed post voĉdono aliĝis al la Helveta Respubliko kaj ek de 1803 al la svisa Kantono Tiĉino.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: *Stefania Bianchi*:  *Balerna* en *Historia Leksikono de Svislando* (2009-09-08)

Vidu ankaŭ
----------

* Balerna (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Balerna en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Balerna

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Balerna** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Mendrisio |
| --- |
|  **Komunumaro Balerna:** **Balerna**  •  Castel San Pietro  •  Chiasso  •  Morbio Inferiore **Komunumaro Caneggio:** **Breggia**  •  Vacallo **Komunumaro Mendrisio:** Coldrerio  •  **Mendrisio** **Komunumaro Riva San Vitale:** **Riva San Vitale** **Komunumaro Stabio:** Novazzano  •  **Stabio** |  |

 |



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 438704
* GND: 4544391-9
* LCCN: n99050747
* VIAF: 135710642
 |
**Imre Kelen,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kelen Imre** estis hungara grafikisto, karikaturisto, verkisto. Lia familia nomvarianto estis *Klein,* liaj personaj nomvariantoj estis eksterlande *Emery, Emerich*.

Imre Kelen  naskiĝis la 22-an de decembro 1896 en Győr, li mortis la 9-an de oktobro 1978 en Vieno (laŭ la germana Vikipedio la mortotago estas la 12-a).

Biografio
---------

Imre Kelen abiturientis en sia naskiĝurbo en 1915, poste li batalis dum la 1-a mondmilito inter 1915-1917, poste li eksiĝis kun ordeno. Ekde 1917 liaj karikaturoj, ilustraĵoj aperis en signifaj gazetoj (ankaŭ dum la Hungara Sovetrespubliko). Post falo de la Sovetrespubliko li migris al Munkeno. Li studis en privata lernejo de en:Hans Hofmann, dume liaj desegnaĵoj aperis en germanaj kaj hungaraj gazetoj. En 1922 li translokiĝis al Ĝenevo, kie liaj politikaj karikaturoj iĝis mondfamaj. Iom poste li estis migra karikaturisto en eŭropaj urboj. Antaŭ la 2-a mondmilito li translokiĝis al Novjorko, kie plej ofte li estis radiisto kaj televiziisto. Ĝis 1963 li redaktis hungarlingvajn dissendojn. Post la emeritiĝo li verkis librojn.

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Győr (1922)
* Ĝenevo (1934)
* Budapeŝto (1976)

Elektitaj libroj
----------------

* Guignol and Lausanne (kunaŭtoro, 25 desegnaĵoj, Ĝenevo, 1922)
* Indian Round Table Conference (kunaŭtoro, 1930)
* The League at Lunch (1936)
* Yussuf the Ostrich (1943)
* Platypus at large (1960)
* Peace in their time. Men who led us in and out of war, 1914-1945 (Londono, 1964)
* anglalingva membiografio (Londono, 1964)
* Hammarskjold (Novjorko, 1966)
* Leonardo Da Vinci's Advice to Artists (Novjorko, 1974, 1991)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2019-01-06 per la retarkivo Wayback Machine
*

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2019-01-06. Alirita 2019-01-06.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 628736
* GND: 118721585
* LCCN: n50046793
* VIAF: 88611787
* ISNI: 0000000080780166
* SUDOC: 082025045
* BNF: 14491346n
* BIBSYS: 90183980
* NKC: xx0180255
 |
**Imre Vas** [vaŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vas Imre** estis hungara advokato, muntisto, municipa kaj parlamenta deputito.

Imre Vas naskiĝis la 17-an de januaro 1966 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Imre Vas estis aŭtomuntisto inter 1983-1989, poste li estis edukisto de ŝoforoj ĝis 2004. Intertempe li akiris diplomon en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto en 1996, juran diplomon en Universitato de Pécs en 2004, pli altan juran diplomon en 2011. Inter 2006-2010 li estis advokato-kandidato, inter 2006-2014 li estis deputito en municipo de Pesterzsébet, eĉ en la lastaj tempoj li estis vicurbestro. Inter 2010-2018 li estis parlamentano en frakcio de Fidesz. Intertempe en 2011 li malfermis propran advokatan atelieron. Lia edzino naskis unufoje.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* datenoj kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2021-04-11. Alirita 2020-12-09.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 709880
 |
Glasingo, teglaso kaj tekulero (Ukrainaj fervojoj
**Glasingo** - estas soklo, ĉirkaŭanta kaj subtenanta vitran glason. Plej ofte glasingo havas cilindran formon kaj tenilon por trinki varman teon kaj ne brogvundi manojn. Glasingoj estas produktitaj el diversaj materialoj (metalo, ligno, ceramiko, glaso kaj tiel plu) kaj plej ofte diversmaniere dekoraciitaj. Dua destino de glasingoj estas plialtigo de stabileco de glaso en nestabilaj kondiĉoj: en trajnoj, ŝipoj kaj simile.

En Rusio kaj ekssovietiaj landoj glasingoj (ruse *подстаканник*) estis ege popularaj kaj post disfalo de Soveta Unio glasingoj iĝis indikilo de tiama vivo. Glasingoj estas vaste kolektataj kaj prezentataj en ekspozicioj de diversaj muzeoj.

En Rusio kaj Soveta Unio
------------------------

Klasikformaj glasingoj aperis en Rusa Imperio dum aktiva kresko de fervojoj dum la lasta kvarono de la 19a jarcento. Plej granda produktejo de metalaj glasingoj estis lanĉita en urbo Kolĉugino (Vladimira provinco). Negocisto Aleksandr Kolĉugin (ru) establis en jaro 1871 uzinon por produkti metalajn varojn (plej parte kuprajn): vazaron, manĝilaron, samovarojn, primusojn kaj aliajn. Inter la varoj estis glasingoj. En la 20a jarcento glasingoj iĝis vizitkarto de la uzino, kvankam ĝi produktis vastegan sortimenton. En la 21a jarcento kalĉuginska glasingo estas plej fama varmarko de rusiaj glasingoj.

Krom uzino en Kalĉugino, glasingojn produktis diversaj galanteriaj, suveniraj, metalprilaboraj uzinoj, fabrikoj kaj kooperativoj. Inter ili estis famaj «Len'emaljer» en Leningrado, Volgograda uzino «Suvenir» kaj aliaj.

* Glasingo produktita de Württembergische Metallwarenfabrik (de) (Germanio) en 1908 jaroGlasingo produktita de Württembergische Metallwarenfabrik (de) (Germanio) en 1908 jaro
* Reklamo de Koka-kolo: virino tenas glasingon kun glasoReklamo de Koka-kolo: virino tenas glasingon kun glaso
* Vendado de glasingoj en RusioVendado de glasingoj en Rusio
* Privata kolekto de glasingojPrivata kolekto de glasingoj
* Persia glaso kun glasingoPersia glaso kun glasingo

Literaturo
----------

* (1959) "Подстаканники", *Товарный словарь* **VII** (ruse). Москва: Государственное издательство торговой литературы, p. 174.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Форум сайта подстаканников - podstakanoff.net (ruse) (elektronika). Podstakanoff.net. Alirita 2024-02-18.

* Kategorio Glasingo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Róza Ádány** [AdAnj], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Ádány Róza** estis hungara kuracisto, altlerneja instruisto.

Róza Ádány naskiĝis la  11-an de decembro 1952(nun 1952-12-11) en Berettyóújfalu.

Biografio
---------

Róza Ádány akiris medicinan diplomon. Inter 1977-1982 ŝi estis asistanto en instituto de Medicinscienca Universitato de Debrecen, inter 1982-1988 lektoro, inter 1988-1993 docento, inter 1993-2017 institutestro, ekde 1993 profesoro, inter 2005-2012 dekano (edukado). Ŝi kandidatiĝis (CSc) kun Ph.D. en 1988, ŝi doktoriĝis (DSc) en 1992 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Ŝiaj esploraj interesoj inkludas la ne-infektaj malsanoj kaj indikiloj de la populacia sanstato. Ŝi partoprenis en laboro de Monda Organizaĵo pri Sano. Ŝi ricevis premiojn (ankaŭ eksterlandajn) inter 1998-2020, dum ŝi pensiuliĝis en 2019.

Elektitaj kontribuoj (ĉiam kun iuj aliaj)
-----------------------------------------

* *Identification of blood coagulation factor XIII in human peritoneal macrophages* (1985)
* *Identification of cytoplasmic actin as an abundant glutaminyl substrate for tissue transglutaminase in HL-60 and U937 cells undergoing apoptosis* (1997)
* *Factor XIII subunit A as an intracellular transglutaminase* (2003)
* *Genetic background of taste perception, taste preferences, and its nutritional implications: a systematic review* (2019)
* *Characteristics of the third COVID-19 pandemic wave with special focus on socioeconomic inequalities in morbidity, mortality and the uptake of COVID-19 vaccination in Hungary* (2022)

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* video

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto
* datenoj hungare kun foto
* biografio hungare (legebla en la 1812-a paĝo)

Referencoj
----------


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 856300
 |



* Portalo pri Biografio