recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Frang Bardhi** (latine: Franciscus Blancus, itale: Francesco Bianchi) (1606-1643) estis albana episkopo kaj verkinto de la fruaj epokoj de la albana literaturo. Li naskiĝis en Kallmet aŭ Nënshat en Zadrima, norda regiono de Albanio, proksime de Lezhë. Li venis el familio kun multaj elstaruloj en la Romkatolika Eklezio kaj ŝtatoficistoj aŭ armeaj komandantoj de la Venecia respubliko. Lia onklo estis episkopo de Sapë kaj Sarda. En 1606 li studis teologion en Italio. En 1636 li estis nomumita episkopo de Sapë kaj Sarda.

Bardhi estas memorita kiel la verkinto de la unua albana vortaro: Dictionarium latino-epiroticum, Romo 1635 (latin-albana vortaro), konsistante el 5 640 ŝlosilvortoj. Li ankaŭ skribis biografion pri Skanderbeg.

* Kategorio Frang Bardhi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 379960
* GND: 132560488
* LCCN: n86027834
* VIAF: 64121689
* ISNI: 0000 0000 6125 4451
* SUDOC: 091499747
* BNF: 12563675t
* ICCU: BVEV082091
* BNE: XX5336570
 |
**Argiŝti la 1-a**, armene **Արգիշտի Ա**, estis la sesa konata reĝo de la antikva reĝlando Urarto (en orienta Anatolio), ekde la jaro 785 a. K. ĝis 763 a. K. do komence de la 8-a jarcento antaŭ nia erao.

kojnoskribaĵo pri Argišti en ErebuniEn la urarta estis nomata Argiŝtiŝe kaj en la armena Արգիշտի (Argiŝti).

Argiŝti estis la fondinto de la fortikaĵo Erebuni en la jaro 782 a. K. kiu poste fariĝis Erevano (la nuna ĉefurbo de Armenio).

Filo kaj posteulo de Menua, li daŭrigis serion de konkeroj ekiĝintaj de liaj antaŭuloj. Sukcese kontraŭ Asirio, li konkeris la nordan parton de Sirio kaj igis Urarton la plej potenca ŝtato en Meza Oriento post-hitita.
Li ankaŭ etendis la reĝlandon ĝis la nordo de la Lago Sevan, konkerante grandan parton de Diauehi kaj de la valo Ararato.
Argiŝti konstruis la fortikaĵon Erebuni en 782 a. K. kaj la fortikaĵon de Argiŝtiĥinilo en 776 a. K.

Kelkaj lingvistoj pensas ke la nomo *Argiŝtiŝe* havas sian etimologion en la hindeŭropaj lingvoj (armena, friga aŭ luva).
Ili komparas la armenan *արեգ* (transliterumita *areg*) ‘sundio’, ‘Suno’, kun la
greka *Άργέστης* (‘brila’), la sanskrita lingvo *arjuna* (arĝentumita) kaj la latina *argentum* (arĝento).

Referencoj
----------

* N. Adontz: *Historie d'Arménie, les origines*, Parizo, 1946.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Argiŝti la 1-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Armenica.org
* Loosavor.org Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine (skribaĵoj de Erebuni).


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 281241
 |
**Hovhannes Imastaser** (armene: Յովհաննէս Իմաստասէր , ĉ. 1047-1129), ankaŭ konata kiel **Hovhannes Sarkavag** (armene : Յովհաննէս Սարկաւագ), estis mezepoka armena plurfaka erudiciulo konata pro siaj verkoj pri filozofio, teologio, matematiko, kosmologio kaj literaturo. Imastaser ankaŭ estis talenta himnologo kaj pedagogo.

Filo de pastro, Hovhannes naskiĝis ĉirkaŭ 1047 en Pip, Arcaĥo. Li studis en la lernejoj de la monaĥejoj Sanahin kaj Haghpat, kaj pasigis grandan parton de sia vivo en ĉi-lasta monaĥejo, kie li fariĝis diakono kaj probable *vardapet*. Li unue interesiĝis pri la studo de muziko, antaŭ ol etendi siajn sciojn al teologio, filozofio, gramatiko, matematiko, kosmografio kaj historio. Krome, laŭ la armena versio de la Kartvelaj Kronikoj, li estis la konfesanto de la reĝo Davido la 4-a de Kartvelio.

Li tiam ekloĝis en Anio, la Bagratida ĉefurbo, kie li fondis bazlernejon kaj kie li enkondukis la *quadrivium*. Li mortis en 1129.

Referencoj
----------

1. ↑  Henri Gabrielian. Historio de Armena Filozofio (armenlingve). Vol 1, Erevano, 1976, p. 155
**Ariono de Metimno** estis duone legenda poeto kaj muzikisto en Antikva Grekio de la 7-a jarcento a.K. rigardita kiel la eltrovinto de la ditirambo.

William Bouguereau, *Ariono rajdante hipokampon*, 1855, Artmuzeo en Klevlando
Li naskiĝis en urbo Metimno, en insulo Lesbo, kaj vivis en la kortego de Periandro, tirano de Korinto.

*Ariono rajdanta delfinon*, de Albrecht Dürer ĉ. 1514
Li estas ĉefe konata por esti minacita je morto far de maristoj kaj savita far de delfenoj.

Laŭ Herodoto, Ariono gajnis valorajn premiojn en muzika konkurso en Sicilio. Dum lia reveno per ŝipo, enviemaj maristoj decidis mortigi lin por ŝteli lian riĉaĵojn. La ŝtelistoj lasis al li elekton: sinmortigi aŭ esti ĵetita en la maron.
Ariono elpetis ludi muzikon antaŭ morti; li muzikis per sia citro laŭdon al Apolono. Lia kantoj altiris delfenojn ĉirkaŭ la ŝipo; Ariono tiam saltis en la maron, kaj delfeno prenis lin sur sia dorso kaj portis lin ĝis la sanktejo de Pozidono de Kabo Matapano (en Lakonio).
La konstelacio Delfeno honoras la delfenon, kiu savis Arionon.

* Kategorio Ariono de Metimno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 296421
* GND: 102381283
* LCCN: nr2004011989 n77011076, nr2004011989
* VIAF: 11095378, 9474151778243718130005, 8162664376155001956, 26159518066332770204 32386084, 11095378, 9474151778243718130005, 8162664376155001956, 26159518066332770204
* ISNI: 0000 0000 2033 2492
 |
**František Antonín KOLOVRAT-LIBŠTEJNSKÝ** (esperantigebla kiel *Francisko Antonio KOLOVRAT-LIBŜTEJN*) naskiĝis la 31-an de januaro de 1778 kaj mortis la 3-an de aprilo de 1861. Li estis ĉeĥa nobelo kaj politikisto.

Grafo F. A. Kolovrat devenis el malnova bohemia aristokrata familio. En Bohemio li ankaŭ komencis sian karieron en ŝtata deĵoro. Unue kiel praga hetmano kaj polica direktoro, ekde la jaro 1811 poste kiel la plej supera administra oficisto en la lando, t. e. prezidanto de la landa gubernio kaj la plej supera burgrafo. En tiu ĉi funkcio li montris iniciaton en klopodo pri ekonomia kaj kultura reviviĝo de la lando. Krom alia li partoprenis per signifa maniero en fondo de Patruja (hodiaŭ Nacia) muzeo en Prago.

En la jaro 1826 imperiestro Francisko la 2-a alvokis Kolovraton en Vienon en postenon de ŝtata kaj konferenca ministro. Kolovrat fariĝis proksima konsilanto de la imperiestro kaj la plej supera oficisto en internaj aferoj de la monarĥio, kaj pro tio ankaŭ granda rivalo de grafo Metterniĥ. Dum la tempo de la regado de imperiestro Ferdinando ambaŭ regavidaj rivaloj estis la plej potencaj viroj en la imperio. Diference de Metterniĥ, kiu vidis en la ĉeĥa nacia renaskiĝo danĝeron por la monarĥio, al Kolovrat kaĵolis, ke li estis konsiderata kiel ties defendanto kaj diversokaze li vidigis sian pozitivan rilaton al la klopodoj pri evoluo de la ĉeĥa lingvo kaj scienco. Liaj malamikoj asertis pri li, ke li kontentigos ĉiun, kiu alparolos lin: „Mi estas ĉeĥo kaj mia nomo estas Venceslao."

Revoluciaj ŝtormoj en marto de 1848 forbalais Metterniĥon kaj post ne tuta monato ili suprenportis Kolovraton en frunton de nove kreita registaro. Poste devis ankaŭ li foriri el la politika vivo okupiĝante per „plibeligo de sia sinjorujo".

* Kategorio František Antonín Kolovrat-Libštejnský en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 47798
* GND: 116330422
* LCCN: no2017024982
* VIAF: 90597170
* ISNI: 0000 0000 6190 7483
* NKC: jx20090615004
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
***Scipione*** (HWV 20) - aŭ ***Publio Cornelio Scipione*** - estas serioza opero triakta, kun muziko komponita de George Frideric Handel por la trupo de la "Royal Academy of Music" en 1726. La libreto estis de Paolo Antonio Rolli. Handel komponis *Scipione* en la mezo de la verkado de la opero *Alessandro*. Ĝi estis bazita sur la vivo de la romia generalo Skipio Afrika. Ĝia lanta marŝo estas la regimenta marŝo de la "Grenadier Guards" kaj estas ludata de la Londona Metropola polico dum paradaj ceremonioj.

*The King's Theatre*, Londono, kie *Scipione* premieris.*Scipione* premieris la 12an de marto 1726 en la The King's Theatre, Haymarket. Handel revivigis la operon en 1730, sed ĝi ne estis ludita en Britio ĝis oktobro 1967, fare de la Handel Opera Society. En Germanio, *Scipione* estis revivigita en la "Gotingena Internacia Handel-festivalo" en 1937 kaj en la ĉiujara Handel-festivalo en Halle en 1965.

Kun la revivigo de la intereso en baroka muziko kaj en historie informita muzik-koncertado ekde la 1960-aj jaroj, *Scipione*, kiel ĉiuj la Handel-operoj, ricevas ludadojn en festivaloj kaj operejoj nuntempe.

Intrigo
-------

Busto de Skipio.
La historio okazas en Nova Kartago (Cartagena), 210 a-K. post la Romia armeo, estritaj de Skipio estis konkerinta la urbon el la kartaganoj kaj el ties hispaniaj aliancanoj. Skipio estis altirita de la malliberigita Berenice, kiu amas la hispanestron Lucejo. Tiu klopodas liberigi ŝin, sed estas notita kaj Berenice por savi lin diras, ke temas pri frenezulo. Lucejo ekĵaluzas. La klopodoj fare de Luceji komplikiĝas, konfesas sin kaj defias Skipion al duelo: li estis enkarcerigita.

Skipio proponas al Ernando, patro de Berenice, ŝian liberigon, kondiĉe, ke li rajtu edziĝi al ŝi. Ernando malakceptas tion, dirente, ke li jam promesis tion al Lucejo. Tiu nobleco kortuŝas Skipion, kiu liberigas ilin, permesas la geedzecon kaj dankeme Lucejo fariĝas aliancano de Romo.

Referencoj
----------

1. ↑  Dean, Winton, "Handel's *Scipione* (Oktobro 1967). *The Musical Times*, **108** (1496): pp. 902–904.
2. ↑   Handel:A Biographical Introduction. Alirita 28a de decembro 2016.

Literaturo
----------

* Winton Dean; Knapp, Merrill J. (1987), Óperas de Händel, 1704-1726, Clarendon Press, ISBN 0-19-315219-3

* Kategorio Scipione en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 699063
* GND: 1051510376
* LCCN: n86001629
* VIAF: 174951550
* LIBRIS: 171619
* BNF: 13976281d
 |
**Arkadz Kuljaŝoŭ** (beloruse - Аркадзь Куляшоў, n. 6-an de februaro 1914 - 4-an de februaro 1978)-belorusa verkisto kaj poeto.

Biografio
---------

Arkadz Kuljaŝoŭ naskiĝis en familio de geinstruistojn. En la jaro 1928 ekstudis en pedagogia profesia lernejo, en la jaro 1931 transiris el kia je unua studjaro de literatura fakultato de Belorusa supera pedagogia instituto, kie studis ĝis printempo de 1933. Laboris en redakcio de gazeto (1933), je belorusia radio (1934-1936), kiel literatura konsultisto en ĉambro de juna aŭtoro ĉe Verkista unio de Belorusa SSR (1936-1937). Dun 1941-1943 - militservis en armea gazeto, dum 1943-1945 - en Belorusa ŝtabo de partizana movado. Dum 1945-1946 laboris kiel redaktoro de gazeton "Literaturo kaj arto", dum 1958-1967 - ĉefo de scenaristan fakon, ĉefa redaktoro de kinostudio "Belarusfilm". En la jaro 1961 kiel membro de delegacion de Belorusa SSR en laboro de 16-an de Ĝenerala Asambleo de UNO. elektadis kiel deputito de Plejalta Soveto de Belorusa SSR (1947-1978)

Verkoj
------

Unua verso estis eldonita en la jaro 1926 en provincia gazeto, je respublika eldono unua verso estis eldonita en 1927. Estis eldonitaj poeziaj verkaroj:
Disfloro de tero (1930);
Pro kanto, pro suno!.. (1932);
Kupra pluvo (1932);
poemoj
Amanal (1933);
Ĝibulo (1935);
verkaroj
Ni vivas ĉe landlimo (1938);
Al patroklando kaj estro (1938);
En gruna kverkaro (1940);
Bona homo (1941);
poemoj
Baranaŭ Vasil (1941);
Flago de taĉmento (poemo kaj versoj, Moskvo) (1943);
Aventuroj de cimbalon (1945);
versaroj
Je centa kilometro (1945);
Versoj (1946);
Poemoj (1947);
Elektitaj versoj kaj poemoj (1948);
Komunistoj (1949);
poemoj
Simplaj homoj (1949);
Elektitaj verkoj (1947, 1951);
poemo
Nova fluejo (1951, en rusa lingvo estis eldonita en la jaro 1949);
Versoj kaj poemoj (1954, 1966);
Landlimo (1954)
poemo Terura praarbarego (1956, 3-a eldono, prilaborita, en la jaro 1963);
Nova libro (1964);
Pino kaj betulo (1970);
poemo "Malproksime de oceano" (1972);
Mia Besjadz (1973;
Rapideco (1976);
Flugiloj (1985);
Profiloj (1987);
versoj kaj poemoj "Monologo" (1989);
Estis eldonitaj verkaroj en 2 volumoj (1957, 1964), 4 volumoj (1966-1967), 5 volumoj (1974-1977).
Kunaŭtoro de scenarojn al filmojn "Ruĝa foliaro" (estis filmita en la jaro 1958), "Unuaj spertoj" (laŭ trilogio de Jakub Kolas "Sur vojkrucuĝo" kune kun Maksim Luĵanin, estis filmita en la jaroj 1960-1961) kaj "Memirfiksas ĉi tia tago" (kune kun Maksim Luĵanin, filmita en la jaro 1967).
Tradukis verkojn de Aleksandro Puŝkin ("Ciganoj" kaj "Eŭgenio Onegin"), Miĥail Lermontov, Henry Wadsworth Longfellow (Kanto pri Gajavato), Sergej Jesenin, Taras Ŝevĉenko, Aleksandro Tvardovskij kaj aliaj

Literaturo
----------

Беларускія пісьменнікі: 1917-1990/ Уклад. А. Гардзіцкі. - Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. ISBN 5-340-00709-X

* Kategorio Arkadz Kuljaŝoŭ en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 380207
* GND: 119461684
* LCCN: n82157519
* VIAF: 154354032
* ISNI: 0000 0001 1018 3750
* LIBRIS: 68945
* SUDOC: 165168374
* BNF: 13179151j
* NKC: jx20071127005 jx20050718004, jx20071127005
 |
**Antonín Jaroslav PUCHMAJER** (naskiĝis la 7-an de januaro 1769 en Týn nad Vltavou - mortis la 29-an de septembro 1820 en Praha) estis ĉeĥa poeto kaj tradukisto en la epoko de revekiĝanta ĉeĥa kulturo.

Li studis filozofion kaj teologion, estis paroĥestro en diversaj lokoj en Bohemio.

Kiel konanto de la slavaj literaturoj li helpis al Josef Dobrovský kun verkado de germana-ĉeĥa vortaro, tradukadis el la slavaj literaturoj kaj el la aliaj pere de la pola lingvo (el Homero, Schiller, Montesquieu), fondis grupon **unua novĉeĥa skolo poezia** kaj verkis ankaŭ proprajn poemojn, inter kiuj la plej sukcesaj estas **Óda na Jana Žižku z Trocnova** (Odo pri Jan Žižka el Trocnov) kaj **Óda na jazyk český** (Odo pri la lingvo ĉeĥa). La preparata poemaro **Fialky** (Violoj) dum lia vivo ne aperis.

Inter la jaroj 1795 - 1814 li eldonis kvin almanakojn de la tiutempa ĉeĥa poezio.

Li estis ankaŭ aŭtoro de unuaj ĉeĥlingvaj lernolibroj de la rusa kaj cigana lingvoj.

* Kategorio Antonín Jaroslav Puchmajer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 73445
* GND: 124430929
* LCCN: no00092915
* VIAF: 77247937
* ISNI: 0000 0000 5542 6325
* SUDOC: 104505753
* NKC: jk01101689
 |
**Ivan Petroviĉ Liprandi** (ruse *Иван Петрович Липранди*; la 28-a de julio [malnovstile 17a de julio] 1790 — la 21-a de majo [malnovstile 9a de majo] 1880) estis rusa oficiro de la polico (spiono), generalo, kaj memorverkisto de hispana kaj itala deveno. Li estis la pli aĝa frato de la oficiro Pavel Liprandi.

Lia patro Pietro estris en Rusio armofabrikojn kaj organizis tiujn de la caro Aleksandro, antaŭ reveni el Rusio al sia naskourbo Piemonto. 

Dum la Finna Milito kaj la Napoleonaj militoj, Ivan ricevis reputacion de rimarkinda duelisto kaj framasono. Post la falo de Parizo en 1814, li ekinteresiĝis pri la sekretpolicaj metodoj kaj faris iom da kampolaboro kun Vidocq.

Komence de la 1820-aj jaroj, Liprandi servis en Odeso subestre de la princo Voroncov, kaj helpis esplori la Danubajn princlandojn pere de rusaj spionoj. Dum tiu restado en Novorusio, li renkontis Aleksandr Puŝkin preskaŭ ĉiutage kaj estis tre amika al li. Poste la verkisto priskribos lin kiel Silvio en "La pafo" (1830), novelo inspirita de anekdoto rakontita de Liprandi.

Post la Decembrista revolucio, Liprandi estis por mallonge arestita kaj devis lasi la militservon (kvankam la decembristoj konsideris lin la registara spiono). Li plu estis "oficiro por specialaj komisioj", unue ĉe la Ministerio pri Internaj Aferoj (elde 1840), kaj poste ĉe la Registara Oficejo (ekde 1856).

Liprandi ludis elstaran rolon en la malkovro kaj neniigo de la Petraŝevskij-Rondo. Laŭ ordono de la ministro de internaj aferoj Lev Perovski, li spionis ĝin dum unu jaro kaj la 20-an de aprilo 1849 prezentis kvar listojn de la anoj, iel aŭ tiel rilataj al la rondo. Ĉiuj ili estis arestitaj. La Esplorkomisiono invitis Liprandi esprimi sian opinion pri la afero, kaj evidente li kontribuis al la kulpokondamno.

Komence de la 1850-aj jaroj, Liprandi estis komisiita spioni supozitajn komplotajn agadojn de la malnovritanoj. Post longa studo de diversaj sektoj, li konkludis, ke ili estas nedanĝeraj por la registaro.

En siaj lastaj vivojaroj, Liprandi verkis historion de la Rusia kampanjo de Napoleono, kolektinte informon de ankoraŭ vivaj veteranoj de la milito. Tiujn materialojn uzis la verkisto Leo Tolstoj en sia romano Milito kaj paco, poste sendinte al li subskribitan ekzempleron de la unua eldono. Liaj rememoroj estis aprezataj kiel plej detala fonto pri la suda ekzilo de Puŝkin.

Kelkaj verkoj
-------------

* Mallonga revizio de la Patriota Milito de la 17-a de aŭgusto ĝis la 2-a de septembro (Sankt-Peterburgo, 1858);
* La Batalo de Borodino (1861);
* La orienta demando kaj Bulgario (Wiley, 1868);
* Bulgario (1877);
* Rigardo al la militscenejo en Danubo ktp. (1878).
* Multnombraj artikoloj (pri la malnovritanoj kaj ne nur), publikigitaj en *Russkaja Starina* kaj la Rusia Arkivo de Pjotr Bartenev.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 657897
* GND: 1014598273
* LCCN: n82271457
* VIAF: 314528
* ISNI: 0000 0000 8079 869X
* BNF: 15419816h
* NKC: js2010599047
 |
**Antonio Maria Salvini** (ankaŭ *Anton Maria Salvini* aŭ *Antonius Maria Salvinius*, naskiĝis la 12-an de januaro 1653 en Florenco; mortis la 16-an de majo aŭ 17-an de majo 1729 samloke) estis itala filologo.

Salvini estis filo de *Andrea Salvini* kaj teis edzino *Eleonora*. Li studis en Pizo (Italio) kaj estis en 1673-1725 profesoro pri malnovgreka lingvo en Florenco. Li parolis minimume ok lingvojn flue, tradukis kaj komentis antikvajn dramojn, operojn kaj komediojn. Krom tio, li verkis vortaron de la toskana dialekto kaj verkis poemojn.

Salvini estis membro de *Accademia della Crusca*, la *Accademia Fiorentina* kaj la *Accademia degli Apatisti*. Li iĝis en 1716 - je propono de Robert Balle - membro de la Royal Society en Londono, kiun tiutempe gvidis Siro Isaac Newton.

La itala botanikisto Pier Antonio Micheli, samtempano kaj same florecano, nomumis je estimo al li (filikan) genron de Salvinia.

* Kategorio Antonio Maria Salvini en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 396348
* GND: 123161827
* LCCN: n85824641
* VIAF: 73882975
* ISNI: 0000 0001 2139 4238
* LIBRIS: 268255
* SUDOC: 029400783
* BNF: 12103637b
* NLA: 35801484
* NKC: mzk2009511083
* ICCU: RAVV064469
* BNE: XX1755945
 |
**Ibrahim Nasrallah** (arabe إبراهيم نصرالله), naskiĝis en 1954 en Amano, Jordanio. Li estas palestina poeto, verkisto, instruisto, ĵurnalisto, pentristo kaj fotisto. En 2018 li gajnis la araban Premion Booker. Li estas konsiderata unu el la plej legataj verkistoj en la araba mondo. Li gajnis multnombrajn premiojn, kaj lia romano Herbejoj de febro (arabe مجرد 2 فقط, angle: *Prairies of Fever*) estis elektita de la brita ĵurnalo The Guardian kiel unu el la dek plej gravaj romanoj verkitaj de araboj aŭ ne-araboj pri la araba mondo. Nasrallah estas regula kontribuanto al pluraj renomaj ĵurnaloj en la Araba Mondo.

Vivkuro
-------

Lian infanaĝon kaj junularan vivon li pasigis en rifuĝinta tendaro en Jordanio kaj komencis sian karieron kiel instruisto en Saud-Arabio. Post kiam li revenis al Amano, li laboris en la amaskomunikilara kaj kultura sektoroj ĝis la jaro 2006.

Verkaro
-------

Depost 2006 li dediĉis sian vivon al verkado. Li publikigis15 poeziajn kolektojn, 21 romanojn kaj plurajn aliajn librojn. En 1985, li komencis verki la 'Palestinan Komedion' pri 250 jaroj de moderna palestina historio en serio de romanoj en kiu ĉiu romano estas sendependa unuon. Kvin de siaj romanoj kaj volumo de poezio estis eldonita en la angla, kvar publikaĵoj en la itala kaj unu romano en la dana, turka kaj persa lingvoj.

* *Herbejoj de febro*, araba eldono en 1985, angla eldono ĉe Interlink 1993 (*Prairies of Fever*), itala eldono ĉe Edizioni Lavoro 2001, hebrea eldono ĉe Hed Arzi en 2001 kaj dana eldono ĉe Underskoven en 2006
* *Surteraj Ondoj*, 1988
* *La Bojanta Hundo* (Aw), 1990
* *Nur la Du el Ni*, araba eldono (1992), itala eldono ĉe Ilisso sub la titolo "*Dentro la notte*" (2004) kaj angla eldono sub la titolo "*Inside the Night*" (ISBN 9774160975) ĉe *The American University in Cairo Press* (2007).
* *La Gardisto de la Nerevenigebla urbo*, 1998
* *Balkono de Delirium*, 2005
* *Balkono de Neĝa Viro,* 2009
* *Balkono de Malhonoro,* 2010
* *Balkono de Abismo,* 2013
* *Balkono de Paradizo,* 2014
* *La Dua Hundomilito,* 2016

Fotografio
----------

Li kontribuis al pluraj ekspozicioj kaj havis siajn proprajn fotografiajn eventojn; "*La Aŭtobiografio de Okulo*" (1996) kaj "*Sub Du Sunoj*: *Bildoj kaj Vortoj"* (2004), Kun la ekspozicio "*La Vivo de la Mortinta Maro*" li partoprenis en la kvina plej longe ekzistanta azia ekspozicio pri nuntempa arto (*Gwangju Biennale*) en Sud-Koreio (2004).

Ekstera ligilo
--------------

Ibrahim Nasrallah i Libris

Referencoj
----------

1. ↑  (angla) Richard Lea, *Books Writing of Jordan, dreaming of Palestine*, The Guardian, la 29-an de januaro 2017, alirite la 2-an de novembro 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 667343
* GND: 136370349
* LCCN: n81044942
* VIAF: 49386871
* ISNI: 0000 0000 8128 042X
* LIBRIS: 322847
* SUDOC: 067298575
* BNF: 135475606
 |
**Arsen KOCOJEV** — osete *Коцойты Арсен* — (naskiĝis 15 jan 1872 apud Vladikavkaz, mortis 4 feb 1944 en Vladikavkaz) estas grava oseta verkisto, unu el la fondintoj de osetlingva beletra tradicio.

Kritikistoj nomas lin "artisto de viv-tragedio": rakontoj de Arsen KOCOJEV estas plej ofte tragediaj. En pluraj rakontoj okazas mortigo, ofte neklarigeble kruela sensenca mortigo, postulita de la antikva montara leĝo de "sanga venĝo". Verkisto ankaŭ multe kritikis la malklerecon de sia popolo, la detruan kaj malriĉigan rolon de superstiĉoj.

Kocojev ne nur verkis mem, sed ankaŭ tradukis. Bona konanto de la rusa lingvo, li tradukis prozajn verkojn de Puŝkin, kunlaboris en ruslingvaj gazetoj (inter ili en la jaro 1912 — en la fama "Pravda" de Lenin kiel provlegisto).

Arsen KOCOJEV ankaŭ multe influis la disvolviĝon de osetlingva ĵurnalismo. En 1910 kaj poste li eldonis 14 numerojn de revuo "Æfsir" ("Spiko"): tiu revuo estis inter la unuaj osetlingvaj. Poste, jam dum soveta potenco, li gvidis revuojn de Sud-Osetio, kiuj ekfloris en la unuaj jaroj de Sovet-Unio.

Pro la senlaca kleriga kaj literatura laboro Arsen KOCOJEV estis distingita per la ordeno "Honor-Signo", unu el la plej valoraj ordenoj de Sovet-Unio.

Omaĝe al KOCOJEV estas nomitaj stratoj en Vladikavkaz kaj Beslan.

Ligoj
-----

* Pri Kocojev kaj lia heredaĵo (os)
* Tekstoj de la rakontoj fare de Kocojev (os)

* Kategorio Arsen Kocojev en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 37990
* LCCN: no96064245
* VIAF: 66069526 84368010, 66069526
* ISNI: 0000 0000 5681 5517
* NKC: jx20061216027
 |
**Girish KARNAD** (naskiĝis la 19-an de majo 1938 en Matheran, Maharaŝtro, Barato; mortis la 10-an de junio 2019, en Bengaluro, Barato) estis unu el la plej bone konataj dramistoj en la lando. Li ankaŭ faris multon en la filma mondo kiel scenaristo, aktoro kaj reĝisoro.

Junaĝe, studante unue en Dharwad [dharvad] en Karnatako, kaj poste en Oksfordo en Britujo, li revis pri literatura famo per la angla poezio. Sed lia unua granda sukceso venis nek en la angla nek en lia hejma lingvo, la konkana. La dramo *Yayati* [jajati; 1961) estis verkita en lia adopta lingvo, la kanara. La dramo, kiu reverkas epizodon el la epopeo *Mahabharato* por esprimi modernan dilemon, estis ege sukcesa. Tiu esplorado de la nuno per la klasika materialo iĝis lia stiltrajto. "La pasinteco ne malaperis. Ĝi estas ĉi tie, en mi" -- tion, kion diras karaktero en lia 1994 dramo *Agni Mattu Male* ("La Fajro kaj la Pluvo"), oni povas diri ankaŭ pri Karnad mem.

Dramoj: *Yayati (1961);* Tughlaq *(/tuglak/ 1964); Hayavadana*(1972; bazita de la novelo "Translokitaj Kapoj" de Thomas Mann*; Naga-Mandala ("Ludo kun Kobro"*, 1988)*; Taledanda* (1990); *Agni Mattu Male* (1994); *Odakalu Bimba ("Amaso da Rompitaj Figuroj", 2005)*

Plue estis elstara kariero en la filma mondo: *Samskara* ("Funebraj Ritoj", 1970, kanara); *Vamsha Vriksha* (kanara); *Kaadu* ("La Arbaro", 1973, kanara); *Godhuli* (hindia); *Ondanondu Kaaladalli* (1978, kanara); *Utsav* ("La Festo", 1984, hindia); *Cheluvi* ("La Floranta Arbo", 1972, kanara).

Dokumentarioj: filmo pri la kanara poeto D. R. Bendre en 1973; *Kanaka-Purandara* (1988, anglalingva) pri du mezepokaj poetoj kanarlingvaj de la religia movado Bhakti; *La Lampo en la Niĉo* (1989, anglalingva) pri la sufiismo kaj la movado Bhakti.

Li ankaŭ rolis en filmoj de konataj reĝisoroj kiel Satyajit Ray, Mrinal Sen kaj Shyam Benegal.

Honorita per la registaraj premioj Padma Shri (1974) kaj Padma Bhushan (1992). Gajnis la premion Gjanpith por 1998.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Girish Karnad en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* Ampleksa enkonduko (anglalingva) al la verkaro de Karnad
* Arkivigite je 2005-09-05 per la retarkivo Wayback Machine Anglalingva eseo pri Karnad
* Omaĝo de Karnad al B. V. Karanth


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 31459
* GND: 119293684
* LCCN: n81126220
* VIAF: 112524950
* ISNI: 0000 0001 2018 8942
* LIBRIS: 329126
* SUDOC: 055310230
* BNF: 137564591 13606264v, 137564591
* NLA: 35659023
* BIBSYS: 3066328
* NKC: mzk2011642751
* BNE: XX5398138
 |
**Antónis Samarákis**, greke: Αντώνης Σαμαράκης, (naskiĝinta en la 16-a de aŭgusto 1919 en Ateno, mortinta en la 8-a de aŭgusto 2003 en Piloso), estis greka verkisto.

Vivo
----

Li studis juron en Ateno kaj deĵoris en la Ministerio pri laboro. Kiel sendito de la ministerio kaj de Internacia Organizaĵo de Laboro li vojaĝis tra multaj eŭropaj, amerikaj kaj afrikaj landoj. Dum la 1980-aj jaroj li partoprenis du agadojn de UNESKO en Etiopio en la kadro de kontraŭmalsatega luktado.

Verkista vivo
-------------

Jam en lia unua libro *Ζητείται ελπίς / Zitíte elpís* (1954) oni klare vidas la temojn kaj la stilon karakterizajn por la tuta verkaro. La historioj de la tomo havas normalajn homojn kiel ĉefrolludantojn kaj la efekto rakonta kuŝas en la malkovro de pli aŭ malpli kriminalaj strukturoj. Tio frapu la leganton. La mesaĝoj estas klaraj kaj absolute konkretaj, ekzemple: danĝero de atoma katastrofo; subpremo fare de diktatura reĝimo; fremdigo kaj samigo de la homo en moderna societo.

La samon oni trovas en lia plej fama verko, la romano *Το λάθος / To láthos* (1965), kiu furiozis kaj en Greklando kaj ekstere. En totalitara ŝtato (kiu tamen ne nome identiĝis) iu estas arestita pro laŭdira konspiro. Oni nun skizas planon por konfesigi lin; tiu plano baziĝas sur intimeco de la akuzito kaj de la esplorjuĝisto. Ĝuste tia intimeco malhelpos finfine la akuzon. Kvankam la skribtekniko ŝajnas supraĵa, la kombino inter krima, politika kaj psikologia romano tamen impresas.

Aliaj verkoj i.a. estas la romanoj *Σήμα κινδίνου / Síma kindínu* (1959), *Εν ονόματι / En onómati* (1998) kaj la rakontaroj *Αρνούμαι / Arnúme* (1961), *Το διαβατήριο / To diavatírio* (1973) kaj *Η κόντρα / I kóntra* (1992).

Kritiko
-------

Malgraŭ granda ŝato fare de vasta legantaro, la verkisto ne ĉiam same taksatas ĉe la kritikistoj. Oni riproĉas al li supraĵan kaj malseriozan stilon kaj nuran aspiron al sensaciaj efektoj. Krome aperus abstrakte ĝeneraligita humanismo kaj tro sensaciaj emocioj. La temoj estus prenitaj de la amaskomunikiloj kaj ne invitus al pliprofundiĝo. Ŝajne ĉefe pro la facileco de liaj mesaĝoj li sukcesis, kio atestas ankaŭ la tradukoj en pli ol 30 lingvojn.

Literaturo
----------

Dimosthenis Kurtovik: *Griechische Schriftsteller der Gegenwart. Ein kritischer Leitfaden*, eldonejo Romiosini, Kolonjo 2000, ISBN 3-929889-35-8, p. 244-246.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 457144
* GND: 118899376
* LCCN: n50057427
* VIAF: 61578587
* ISNI: 0000 0001 2135 6653
* LIBRIS: 198836
* SUDOC: 029604958
* BNF: 121195440
* NLA: 36092271
* NDL: 00474359
* BIBSYS: 97021630
* NKC: kup19980000086311
* BNE: XX1106835
 |
**Izabela de Henegovio** (franclingve *Isabelle de Hainaut*) (naskiĝis la 23-an de aprilo 1170 en Lille, mortis la 15-an de marto 1190 en Parizo) fariĝis la unua edzino de la franca reĝo Filipo la 2-a kaj estis do reĝino de Francio ekde 1180 ĝis 1190.

Ŝi estis la filino de la grafo Baudouin la 5-a de Henegovio. Filipo la 2-a, kiu deziris alianci sin kun la graflando Flandrio por kontraŭi la influon de la grafoj de Ĉampanjo (subtenitaj de sia patrino Adela de Ĉampanjo), edziĝis kun Izabela tuj post la morto de Ludoviko la 7-a, je la 28-a de aprilo 1180 en Bapaume. Izabela estis sekve konsekradita kiel reĝino je la 29-a de majo.

Izabela estis tre lerta reĝino, sed ŝajnis nekapabla doni infanon al la reĝo. Nur kelkaj tagoj antaŭ oficiala repudio, la brua subteno de la popolo kortuŝis Filipon, kiu decidis gardi sian edzinon. Tiu ĉi finfine naskis filon, la estontan Ludovikon la 8-a, en 1187. Ŝi mortis en 1190 kiam ŝi naskis alian infanon.

Ŝi estis entombigita en la baziliko de Saint-Denis.

* Kategorio Izabela de Henegovio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ida** (naskiĝinta antaŭ 1025; mortinta la 7-an aŭ 8-an de aprilo 1060) estis la plej grava abatino de la kolonja abatinejo Sankta Maria en la Kapitolo. Ŝiaj ĝis nun konserviĝintaj artverkoj apartenas al la elstaraj trezoroj de la epoko.

Ida estis filino de palatina grafo Ezzo kaj Matilda, fratino de imperiestro Oto la 3-a. La nepino de imperiestro Oto la 2-a kaj de Teofano apartenis per tio al la familio de la Ezzidoj, kiu komence de la 11-a jarcento atingis altan gravecon en Malsupra Rejnlando. Ida, supozeble unu el la pli junaj filinoj de Ezzo, estis edukata en Kanonikejo Gandersheim de sia onklino Sofia.

La orienta parto de Sankta Maria en la Kapitolo ekestis sub Ida.
Ida estis same kie sia fratino Teofano en Essen kaj sia frato Hermano en Kolonjo treege aktiva kiel donacanto. Ŝi novkonstruigis, supozeble kune kun Hermano, la preĝejon Sankta Maria en la Kapitolo. La konstruaĵo montras multajn rilatojn al regosimboloj, ekzemple en la okcidenta alkonstruaĵo per citado de la kolonoaranĝo de la palastkapelo je Akeno. La mezuroj de la trikonka domensemblo de la orienta domo de Sankta Maria en la Kapitolo estas preciza kopio de la Naskiĝopreĝejo je Betlehemo, dum kiam la kripto citas tiun de la katedralo de Speyer.

Literaturo
----------

* Klaus Gereon Beuckers: *Die Ezzonen und ihre Stiftungen*, LIT Verlag, Monastero 1993, ISBN 3-89473-953-3
* Hatto Küffner: *Das ottonische Evangeliar*, en: Hugo Weidenhaupt (eldoninto): *Gerresheim 870-1970. Beiträge zur Orts- und Kunstgeschichte*, Duseldorfo 1970, pj.149-156
* Ulrike Surmann: *Das Kreuz Herimanns und Idas*, Episkopeja Muzeo je Kolonjo 1999
* Gerhard Weilandt: *Wer stiftete den Hitda-Codex (Darmstadt, Hess. Landes- und Hochschulbibliothek, Cod. 1640)? Ein Beitrag zur Entwicklung der ottonischen Kölner Buchmalerei*, en: Annalen des Historischen Vereins für den Niederrhein (AHVN) 190 (1987), pj.49-83

Eksteraj ligiloj
----------------

* Biografio de Ida Arkivigite je 2014-07-14 per la retarkivo Wayback Machine
**Artur Nabantino GONÇALVES de AZEVEDO**, brazila verkisto, naskiĝis en la 7-a de julio 1855 en San-Luis, Maranjo kaj mortis en la 22-a de oktobro 1908 en Rio-de-Ĵanejro. Li estis la plej aplaŭdita, populara kaj multproduktanta brazila teatroverkisto. Nur dekkvinjara, ankoraŭ en sia naskiĝurbo, li verkis la spritan komedion "Amo per Proverboj" kiu estis prezentita la unuan fojon en la teatro São Luis kaj tuj altiris la atenton de la publiko. Poste li translokiĝis al Rio-de-Ĵanejro kie li verkis kaj prezentigis, ĉiam kun granda sukceso, ĉiujn siajn multnombrajn teatraĵojn.

Plej famaj teatroverkoj: *O Dot* (La Doto), *A Jóia* (La Juvelo), *O Oráculo* (La Orakolo), *Véspera de Reis na Bahia* (Antaŭtago de l' Trireĝa Festo en Bahio), *A Capital Federal* (La Federacia Ĉefurbo) krom *Amo per Proverboj*.

En 1898 li publikigis en la ĵurnalo *O Paiz* artikolon por Esperanto kaj ĝis sia morto li ĉiam montris simpation al la Internacia Lingvo. Tiu artikolo allogis la estontan gravan esperantiston Antônio Caetano Coutinho al Esperanto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Artur Azevedo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* La artikolo en *O Paiz* Arkivigite je 2007-02-07 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 32010
* GND: 124045707
* LCCN: n84029017
* VIAF: 71405999
* ISNI: 0000 0000 8150 7962
* SUDOC: 030389038
* BNF: 12030837m
* NKC: jn19981000176
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Giuseppe ADAMI** (4a de novembro 1878 - 12a de oktobro 1946) estis itala libretisto, konata pro sia kunlaborado kun Giacomo Puccini en la operoj *La rondine* (1917), *Il tabarro* (1918) kaj *Turandot* (1926).

Subskribo de 1943.
Adami ankaŭ verkis kelkajn teatraĵojn, kiaj *I fioi di Goldoni*, *Una capanna e il tuo cuore* (1913), *Capelli bianchi* (1915), *Felicità Colombo* (1935) kaj *Nonna Felicità* (1936). Tiu laste menciita estis adaptita en filmo de 1938 de la reĝisoro Mario Mattoli.

Adami naskiĝis en Verona. Li gradiĝis en la Universitato de Padovo en juro sed dediĉis sian karieron kiel verkisto, dramaturgo, kaj poste muzikkritikisto. Post la morto de Puccini, Adami publikigis kolekton de la leteroj de la komponisto en *Epistolario* (1928). Li publikigis ankaŭ siajn personajn kolektojn, *Giacomo Puccini* (1935), kiu estis unu el plej fruaj biografioj de la komponisto. Li verkis duan biografion *Il romanzo della vita di Giacomo Puccini* ("La vivo de Giacomo Puccini") en 1942.

Adami verkis ankaŭ libretojn por aliaj komponistoj kiaj por Riccardo Zandonai tiun de *La via della finestra* (1919); kaj por Franco Vittadini tiun de *Anima allegra* (1921) kaj *Nazareth* (1925). Li estis muzikkritikisto por *La sera* (Milano) kaj por la gazeto *La comedia* el 1931 al 1934. Adami agis kiel publicisto kun la entrepreno Ricordi ĝis la fino de sia vivo. Li mortiĝis en Milano aĝe 67.

Referencoj
----------

1. ↑   Comitato Nazionale Celebrazioni Pucciniane: Giuseppe Adami. Arkivita el la originalo je 2011-07-22. Alirita 2015-08-24.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Giuseppe Adami en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Giuseppe Adami biografio Arkivigite je 2007-10-14 per la retarkivo Wayback Machine
* Giuseppe Adami (I) ĉe Interreta filma datumbazo (angle)
* *La via della finestra* Voĉa partituro el Sibley Music Library Digital Scores Collection


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 532024
* GND: 11929348X
* LCCN: n50036827
* VIAF: 4925676
* ISNI: 0000 0001 1558 6356
* LIBRIS: 247706
* SUDOC: 026677539
* BNF: 11888082f
* MBA: a252b852-a2ad-4a33-80cf-5eb4a4eea023
* NDL: 00841952
* BIBSYS: 90848322
* NKC: jn20010601194
* ICCU: CFIV032083
* BNE: XX910918
 |
Barono **János ANTALFI** [jAnoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Antalfi János** estis hungara pastro, episkopo, preposto, kanoniko, vikario. Lia nobela antaŭnomo estis *csíkszentmártoni* [ĉIksentmArtoni].

János Antalfi  naskiĝis en 1644 en Transilvanio en Csíkszentmárton (nuntempa Sânmartin (Harghita) en Rumanio). Li mortis la 10-an de junio 1728 en Transilvanio en Gyulafehérvár (nuntempa Alba Iulia en Rumanio).

Biografio
---------

János Antalfi lernis teologion en akademio en Nagyszombat, kie li doktoriĝis. Li komencis sian eklezian karieron en sia naskiĝvilaĝo. En 1706 li jam estris kelkajn kirkojn. Liaj baldaŭaj ĉefaj postenoj kaj titoloj estis:

* vikario en 1708
* ĉefpreposto de Transilvanio en 1716
* episkopo de Transilvanio en 1724, Benedikto la 13-a aprobis zion en la sekva jaro
* barono en 1725.

En 1727 li fondis eklezian presejon. Li estas entombigita en Katedralo Sankta Mikaelo (Alba Iulia).

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* ’’Nagydicsőségű Aaron, az az Mgos úr Mártonffy György, erdélyi püspök…’’ (1721)

Memorigiloj
-----------

En sia naskiĝvilaĝo en la loka muzeo grandaj pentraĵoj estas videblaj.

Fontoj
------

* hungarlingva biografieto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
**Ataŭalpo**, naskita en Cuzco en 1502 kaj mortinta en Cajamarca en nuna Peruo je la 26-a de julio 1533, estis la lasta reganto de la inkaoj antaŭ la finkonkero fare de la hispanoj.
La hispanoj nomis lin Atahualpa.

Post la morto de inkao Huajna Kapak kaj de ties heredunto, ekis civila milito inter la legitima filo Huaskar kaj Ataŭalpo, kiu estis filo de princino de Kito, kaj ne rajtis heredi. Tamen, li venkis la trupojn de Huaskar, igis ke oni mortigu tiun ĉi kaj okupis la povon.

Dume, la hispanoj alvenis en Cajamarca je la 15-a de novembro 1532. Ilia gvidanto Francisco Pizarro postulis pere de sia viculo *Vicente de Valverde*, ke la inkaoj akceptu kristanismon kiel solan veran religion kaj submetiĝu al la hispana reĝo Karlo la 1-a.
Ataŭalpo indigniĝis kaj teren ĵetis la ofertatan Biblion.
Post tio Pizarro ordonis ataki la indiĝenojn per artilerio kaj kavalerio kaj malliberigis Ataŭalpon.

Tiu interkonsentis, ke li rericevu sian liberecon, se liaj subuloj plenigos lian ejon per oro kaj dufoje per arĝento kaj juveloj ĝis la alto atingebla per mano.
Tio okazis, sed Pizarro deziris pli da oro kaj akuzis Ataŭalpon pro idolkulto kaj perfido.
Ataŭalpo estis kondamnita je morto per bruligo sur ŝtiparo, sed post lia konvertiĝo al katolikismo la puno estis mildigita al sufokado.

Post lia ekzekutado la inkaoj submetis sin preskaŭ sen rezisto.

maldekstra

Vidu ankaŭ
----------

* 4721 Atahualpa

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ataŭalpo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ataŭalpo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2005-10-30 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 32281
* GND: 119192926
* LCCN: n82000776
* VIAF: 67270435
* ISNI: 0000 0000 7822 4064
* SUDOC: 03310154X
* BNF: 12400215q
* ULAN: 500404131
* NKC: xx0009215
* BNE: XX1043054
 |
Entombigo de Igor de Henryk Siemiradzki (1843-1902).
**Igor** (en norena lingvo: *Ingvar*) estis varenga monarko de Kieva Regno inter 912 kaj 945. Oni scias malmulton pri li en Kroniko de Nestoro. Oni supozas ke la kronikoj ne estis multe skribitaj dum ĉi tiu regado ĉar ĝi estis sub la ĥazaroj en tiu periodo. Oni ankaŭ dubas ĉu Igor estis filo de Rurik.

Igor sieĝis du fojojn Konstantinopolon, en 941 kaj 944, kaj ĉar liaj trupoj estis detruitaj de greka fajro, li subskribis traktaton kun la imperiestro. En 913 kaj 944, la rusoj disrabis la arabojn ĉe la Kaspia Maro.

Konstantine Zuckerman asertas ke Igor regis nur dum tri jaroj, inter la somero de 941 ĝis la forpaso en 945, ĉar la kronikoj ne mencias lin antaŭ 941.

Igor mortis kolektante tributojn de la drevlanoj en 945, poste estante venĝata de sia edzino Olga. La unua kroniko rilatigas la morton al la troa enspezado, indikante ke li intencis kolekti tributon por dua fojo en la sama monato. Kiel rezulto de tio, Olga modifis la sistemon de kolektado de la tributoj.

* Kategorio Igor de Kievo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 346861
* GND: 119004593
* LCCN: no98122081
* VIAF: 37717208
* ISNI: 0000 0000 7860 0322
* NKC: jo2003168070
 |
*Ĉi tie estas islanda nomo. Plejmulto de islandanoj ne havas familiajn nomojn. La lasta nomo de ĉi tiu persono estas patronomo. Mencii lin oni povas sub lia persona nomo Ari.*

**Ari Þorgilsson** aŭ **Ari fróði** (*Ari la multescia*) (1067-1148) estis pastro. Oni povas diri ke li estas patro de la islanda historia skribado kaj literaturo. Estas nur konservita unu libro de li, la fama *Íslendingabók* (Libro de Islandanoj). Ĝi estas maldika kajero, skribita en la periodo inter la jaroj 1122-1133. En tiu libro li skribas historion de sia popolo de enmigrado de la lando en la 9-a jarcento ĝis 1120. Ĝi estas scienca verko, kaj en la enkonduko li skribas jenan frazon, kiu estas devizo de ĉiu vera scienculo: "Sed se io ajn estas erara en ĉi tiu libro, oni prefere prenu tion kio pruviĝas pli vera." La stilo de Ari estas simpla kaj konciza kaj la fakto ke Ari verkis sian libron en islanda lingvo havis grandan signifon por liaj posteuloj.

Íslendínga sögur  
Historio de Islando, 1829

En esperanto aperis
-------------------

* *Secio pri enloĝo de Grænland el la Libro de Islandanoj* en La Tradukisto, 35-a numero, 12a julio 2000, en traduko de Gísli Halldórsson.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 107339
* GND: 100418996
* LCCN: nr93039581
* VIAF: 29507857
* ISNI: 0000 0001 0962 351X
* LIBRIS: 212479
* SUDOC: 059065613
* BIBSYS: 94010178
* NKC: mub20231180779
 |
**Antônio GONÇALVES DIAS** [an**to**niŭ gon**saŭ**vjs **di**as], pli konata nur kiel **Gonçalves Dias** (naskiĝis en la 10-a de aŭgusto 1823, en Caxias (Brazilo), Maranjo, Brazilo, kaj mortis en la 3-a de novembro 1864 pro ŝippereo, en la maro de Atins, Maranjo) estis elstara brazila poeto el Romantikismo. Lia konatiĝo kun verkistoj en Portugalio okazis dum la jaroj, kiam li estis studento pri juro en la Universitato de Koimbro. Tie, en 1843, li verkis unu el la plej famaj brazilaj poemoj, "Kanto de l' Ekzilo". En 1844, jam diplomita pri juro, li reiris al Brazilo. En 1849, kune kun aliaj brazilaj verkistoj, li fondis la revuon "Guanabara" (Gvanabaro). Kaj sentimentala, kaj naciisma, per siaj poemaj, Gonçalves Dias ludis gravan rolon dum la unuaj dekjaroj de brazila politika sendependeco (okazinta en 1822). Tiam la indiĝena mito fariĝis brazila nacia simbolo.

En Rio de Janeiro (Rio de Ĵanejro), tiam brazila ĉefurbo, li loĝiĝis kaj laboris. Kiel funkciulo, li vojaĝis al Eŭropo, kie restis inter 1854 kaj 1858 por oficialaj esploradoj. En 1856, li estis en Leipzig(Lepsiko aŭ Lejpcigo), Germanio, kie en la sekva jaro li, per la eldonejo Brockhaus, povis publikigi la unuan parton de indiĝena epopeo "La Timbiroj", kaj la "Tupilingva Vortaro" (vidu tupia ligvo). Denove en Brazilo, li partoprenis sciencajn esploradojn tra brazila Amazonio. Post tiu vojaĝo, lin trafis malsaniĝon. Tiel, celante resaniĝon, li vane trairis kelkajn eŭropajn kuracejon. Sed li ne mortis pro malsano. Fakte Gonçalves Dias mortis la 3-an de Novembro 1864, kiam dronis la franca ŝipo Ville de Boulogne, jam en la marbordo de Maranjo. Agoniante sur lito, li estis forlasita de ŝipanaro en kajuto, kiu tiele fariĝis lia eterna tombejo sub brazila maro. En la fino de la 19-a jarcento, la poeto Olavo Bilac (Olavo Bilák) elektis lin patrono de la seĝo n-ro 15 de Brazila Beletristika Akademio.

Dumviva verkaro : "Unuaj kantoj", poemoj (1846); "Leonor de Mendonça", teatraĵo (1847); "Duaj Kantoj" kaj "Sesversetoj de monako Antono", poemoj (1848); "Lastaj Kantoj", poemoj (1851); "Kantoj", poemoj (1857); "La Timbiroj", epopeo (1857); "Tupilingva Vortaro" (1858).

Fontoj
------

Gonçalves Dias (1823-1864), elstara brazila poeto.
* GRIZOSTE, Weberson Fernandes, *A dimensão anti-épica de Virgílio e o Indianismo de Gonçalves Dias*,Coimbra, CECH,2011.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Gonçalves Dias en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Gonçalves Dias (1823-1864), elstara brazila poeto.
* Brazila Beletristika Akademio (portugale)
* Jornal de Poesia (portugale)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 131686
* GND: 118746308
* LCCN: n81053770
* VIAF: 73988798
* ISNI: 0000 0001 1070 873X
* SUDOC: 02884596X
* BNF: 130918613
* NKC: kup19960000021421
* BNE: XX1250092
 |
**János Kardos-Horváth** [jAnoŝ kardoŝ-horvAt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kardos-Horváth János** estas hungara ŝlagromuzikisto (komponisto, gitaristo, kantisto, tekstopoeto).

János Kardos-Horváth naskiĝis la 27-an de aŭgusto 1981 en Budapeŝto.

Biografio
---------

János Kardos-Horváth ricevis gitaron en 1994, iom poste li fondis ŝlagrorkestron kaj ili debutis en la bazlerneja vivo. Li maturiĝis en mezlernejo en sia naskiĝurbo, sed ne ĉesis lia gitarista vivo. Li pasis la kutiman militservon, poste li eklernis en Altlernejo Edutus, kiun li ne finis pro la ofta muzikado. En 2006 li edziĝis, 3 idoj naskiĝis, inter ili 2 estas ĝemeloj. Tiutempe nelonge li laboris en hotelo. En la fruaj 2010-aj jaroj li sensukcese provis la politikan vivon, tamen ankaŭ la gitarista vivo daŭriĝis. Li ricevis ŝtatan premion en 2008.

Elektitaj komponaĵoj
--------------------

* *Azt mondták*

Elektitaj ŝlagrotekstoj
-----------------------

* Agyhalál
* Kagyló
* Vizsgaidőszak

Lia libro
---------

* *Földlakó 2.0* (2015)

Fontoj
------

* hungarlingva membiografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio János Kardos-Horváth en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 653891
* MBA: 764f659e-bed7-4925-bf61-ec44960adf16
 |
**János MAKKAI** [makai] hungara ĵurnalisto, politikisto, poeto. Li naskiĝis en Erzsébetváros la 6-an de marto 1905 kaj mortis en Waianae (Havajo) la 3-an de julio 1994. Li estis la edzo de verkistino Rózsa Ignácz.

Kariero
-------

János Makkai akiris jurdoktortitolon pri ŝtatscienco en Universitato de Budapeŝto. Li fariĝis ĵurnalisto ĉe la gazeto *Magyarság*, de 1934 ĉe registara gazeto *Új Magyarság*. En 1935 li estis elektita deputito, de 1939 denove. Li estis respondecredaktoro de *Esti Újság*. En 1938 li prezentis en parlamento de unuan judleĝon. Pli poste li kontraŭis la naziamikan politikon de la registaro. Post 1940 reveninte el Usono, li funkciigis sekretan radioelsendilon, li urgis la apartan pacon de Hungarujo, pro kio li estis en kaptiteco de Gestapo de marto ĝis aŭgusto en 1944. Oni forportis lin en Germanujon. Post la milito oni faris procedaron kontraŭ li pro lia antaŭa politika agado. En aprilo de 1947 li fuĝis en Aŭstrujon, poste en 1958 li loksidiĝis en Havajo

Verko
-----

* *Szép közélet (1941);*
* *Urambátyám országa (1942)*
* *Tarantella, avagy utazások a pókhálón* (versromano. Chicago 1986).

Fonto
-----

* Borbándi GyulaNyugati magyar irodalmi lexikon és bibliográfia*, HITEL, Budapest 1992*
* Új magyar irodalmi lexikon, 1994.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 493151
* LCCN: n2002100405
* VIAF: 116699271
* ISNI: 0000 0000 8478 7621
* SUDOC: 073379972
 |
**Friedrich Johann Gottlieb Lieder,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lieder Frigyes** estis germana-hungara pentristo, litografo. Liaj nomvariantoj estis *Friedrich Lieder*, *Franz Lieder*, *Jean Gottlob Liedernek*

Friedrich Lieder: Soldato en uniformo (1825)
Friedrich Lieder  Arkivigite je 2018-06-16 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 3-an de julio 1780 en Potsdamo, li mortis la 13-an de majo 1859 en Pest (urbo).

Biografio
---------

Friedrich Lieder aĝis 17, kiam li partoprenis en 1797 kun du bildoj en la Berlina akademia ekspozicio. En 1802 li denove ekspoziciis. Post 2 jaroj li iris al Parizo por studi en la Nacia Altlernejo de Belartoj. Li estis disĉiplo de Jacques-Louis David. Ekde 1806 li kreis portretojn en Vieno, ankaŭ pri hungaraj aristokratoj. En 1814 li havis grandan sukceson kiel portretisto en Viena kongreso. Inter 1816 kaj 1819 li vivis en Berlino, kie Frederiko Vilhelmo la 3-a (Prusio) nomumis lin kortega pentristo. Ekde 1820 li vivis en urbo Pest, sed escepte en la jaro 1822 en Verona kaj foje-foje li pentradis en aliaj hungaraj urboj. En 1824 li membriĝis en la viena arta akademio.

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Vieno (1822-1840)

Elektitaj pentraĵoj, litografiaĵoj
----------------------------------

* portretoj pri Pál Balogh, Lajos Batthyány, Antal Mózes Cziráky, Jozefo Antono Johano de Habsburgo-Loreno, István Károlyi, Ágoston Kubinyi, Jakab Marastoni, János László Pyrker, Sándor Rudnay, Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio) kaj aliaj
* memportretoj

Memorigiloj
-----------

* strato en Vieno (1933)

Fontoj
------

* hungarlingva biografieto kun bildo
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografieto

* MemportretoMemportreto
* MemportretoMemportreto
* József OroszJózsef Orosz
* Ágoston Kubinyi (1852)Ágoston Kubinyi (1852)
* Grafo István KárolyiGrafo István Károlyi
* Junulino (1847)Junulino (1847)
* Lajos Batthyány (1839)Lajos Batthyány (1839)

* Kategorio Friedrich Johann Gottlieb Lieder en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 613589
* GND: 123974461
* VIAF: 19945708
* ISNI: 0000 0000 6656 976X
* SUDOC: 252857895
* BNF: 148007330
* ULAN: 500031619
* RKD: 49940
* NKC: mzk2012693860
 |