recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Martin CHLADNI** estis el Slovakio (Hungara reĝlando) devena (lia nacieco estas nekonata, laŭ rusa Vikipedio germano) luterana pastro, altlerneja instruisto. Liaj familiaj nomvariantoj estis *Chladen, Chladenius kaj Chladenio*.

Martin Chladni naskiĝis la 25-an de oktobro 1669 en Kremnitz (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio, nuntempa Kremnica en Slovakio), li mortis la 12-an de septembro 1725 en Wittenberg (Svedio, nun en Germanio).

Biografio
---------

Ĉar lia patro estis luterano, la familio devis forlasi Hungarion en 1673 pro la religiaj persekutadoj kaj ili translokiĝis al Görlitz. Post la necesaj lernejoj en diversaj lokoj Martin Chladni studis en universitato de Wittenberg ekde 1688, poste li iris al Dresdeno. En 1691 li akiris magistron pri filozofio, poste li instruis en privata lernejo. En 1695 li pastriĝis kaj en 1704 li iĝis superintendanto en Wittenberg. En 1710 li ekinstruis teologion en la menciita universitato. En 1719 li atingis la eklezian rangon preposto. En la universitato li estis dekano, en la lernojaro 1720 rektoro. Kiel teologo, li pledis pri la pureco de luteranismo, sed samtempe agnoskis la eblecon de alianco kun la evangeliistoj. Li havis edzinon ekde 1699, kiu naskis 11 gefilojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Dissertatiode fide ac ritibus ecclesiae Graeciae hodiernae...* (1693)
* *Dissertatio de ecclesiis Colchicis eorumque statu, doctrinae ritibus* (1702)
* *Dissertatio de conciliatione Mosis et Stephani circa Abrahamum* (1710)
* *Disputatio de visionibus Hildegardis* (1716)
* *Institutiones theologiae exegeticae Vittebergae* (1724)
* *Institutiones homiletice* (1724, 1732)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Martin Chladni en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 683481
* GND: 101085729
* LCCN: nr2003026509
* VIAF: 37274441
* ISNI: 0000 0000 5463 8051
* SUDOC: 20061181X
* BNF: 17772782c
* BIBSYS: 98006739
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Marta Eugenia ALONSO GUTIÉRREZ** (naskiĝis la  15-an de novembro 1944(nun 1944-11-15) - mortis la 24-an de februaro 2023 en Havano) estis kuba instruisto kaj esperantisto. Profesie ŝi estis instruisto, ŝi studis en Pedagogia Universato, kie ŝi diplomiĝis en 1982. Ŝi laboris dum 27 jaroj kiel instruisto en mezlernejo kie ŝi pensiuliĝis. Marta esperantiĝis en 1980 kaj post la tri trimestroj de la baza kurso, ŝi trapasis sukcese Tradukistan kaj Instruistan Kursojn. En 1983 ŝi komencis instrui Esperanton.
Ŝi aktive partoprenis en la vivo de Kuba Esperanto-Asocio ekde 1980, en Municipa estraro kaj en la provincia estraro kiel organizanto, ankaŭ ŝi estis komisiito pri Turismo, reprezentanto de la Provinca Estraro al la Nacia Komitato. Marta membris la Nacian estraron de KEA kiel sekretariino pri Edukado kaj dum 9 jaroj kiel sekretariino pri Financo, kaj nacia ILEI reprezentanto en Kubo.

Marta partoprenis en la 75-a UK kiel LKK pri ekskursoj kaj en la ILEI Konferenco, dum la 95-a UK kiel organizanto, ankaŭ partoprenis en ĉiuj KEA kongresoj ekde la jaro 1987 kaj en TAKE okazinta en Kubo en la jaro 2004 estris financa LKK, ankaŭ partoprenis kiel financistino dum la IKEK Kongreso en 1999.
Ŝi sukcese trapasis lingvan ekzamenon ORIGO en 2010 en la meza nivelo B2. Ŝi aperas en la Vivanta Panteono de Instruistoj de la jaro 2010.

Referencoj
----------

1. ↑   (1990) *Kongresa Libro 1990* (esperante). Havano, Kubo: UEA.
2. ↑   (2010) *Kongresa Libro 2010* (esperante). Havano, Kubo: UEA.

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biografio |
| Portala ikono | Portalo pri Esperanto |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 819000
 |
La **kantono Aubusson** (france *canton d'Aubusson*) estas franca kantono lokita en la departemento Creuse kaj en la historia regiono Limoĝio. Ekde januaro 2016, ĝi iĝis parto de la nova administra regiono Nova Akvitanio. Post administra reformo de marto 2015 ĝi estas unu el la 15 kantonoj de la departemento kaj unu el 6 kantonoj de la arondismento Aubusson. Laŭ la stato de 2020 en la kantono vivis 8 910 loĝantoj sur areo de 154,81 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 58 loĝantoj/km².

Komunumoj ĝis 2015
------------------

Post la administra reformo de marto 2015 al la kantono apartenas 21 francaj komunumoj. 

**Antaŭe** temis pri la sekvaj 10 komunumoj:

| Komunumoj | Poŝtkodo | INSEE-kodo |
| --- | --- | --- |
| Alleyrat | 23200 | 23003 |
| **Aubusson** | 23200 | 23008 |
| Blessac | 23200 | 23024 |
| Néoux | 23200 | 23142 |
| Saint-Alpinien | 23200 | 23179 |
| Saint-Amand | 23200 | 23180 |
| Saint-Avit-de-Tardes | 23200 | 23182 |
| Saint-Maixant | 23200 | 23210 |
| Saint-Marc-à-Frongier | 23200 | 23211 |
| Saint-Pardoux-le-Neuf | 23200 | 23228 |

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de kantonoj de la departemento Creuse
* Komunumoj de Creuse
Preĝejo de Martjanci
**Martjanci**, hungare **Mártonhely** estas vilaĝo en Slovenio, en provinco **Prekmurje**, en statistika subregiono **Pomurska** en municipo Moravske Toplice. La oficiala hungara loknomo estis ĝis 1887 **Martyáncz**. La nova nomo riceviĝis pro la hungariga politiko.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 4  km²
* Alto super marnivelo: 194 m
* Koordinatoj: 46° 41′ N 16° 11′ O﻿ / ﻿46.683 °N, 16.183 °O﻿ / 46.683; 16.183 (mapo)Koordinatoj: 46° 41′ N 16° 11′ O﻿ / ﻿46.683 °N, 16.183 °O﻿ / 46.683; 16.183 (mapo)
* Loĝantaro: 490
* Poŝtkodo: 9221
* Aŭtokodo: MS
* Telefonprefikso:

Situo
-----

Martjanci situas sur malebenaĵo, inter 2 rojoj, laŭ flankovojoj, ĉefvojo Murska Sobota-Hungario kaj fervojo preteriras. Murska Sobota troviĝas 4 km-ojn for.

Historio
--------

La preĝejo konstruiĝis en 1392, kiun la luteranoj uzis en la 17-a jarcento. En la 19-a jarcento la komunumo havis la titolon kampurbo. En 1910 loĝis en Mártonhely 426 homoj (plejparte slovenoj). Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Muraszombat, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo okupis la regionon kaj post 10 tagoj transdonis al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, ekde 1991 de Slovenio. En 1924, 1927 kaj en 1935 vilaĝaj festegoj okazis.

Vidindaĵo
---------

* preĝejo omaĝe al Sankta Marteno

Fontoj
------

* hungara kaj slovena Vikipedioj
* w.ms.sik.si
* w.geopedia.si

* Kategorio Martjanci en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Maróc. |

**Markóc** estas tre malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Sellye.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 6  km²
* Loĝantaro: 60
* Poŝtkodo: 7967
* Telefonprefikso: 73

Situo
-----

Markóc situas sur ebenaĵo, meze de sakovojo. Dravo kaj Kroatio troviĝas po 5, Sellye 9, Barcs 25, Szigetvár 26, Siklós 50, Pécs 54, Budapeŝto 245 kilometrojn  Arkivigite je 2016-11-21 per la retarkivo Wayback Machine.

Historio
--------

La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1403 en formo *"Markochel"*. Dum la turka erao la komunumo detruiĝis, sed la vilaĝanoj iom apude fondis novan (nunan) lokon por la komunumo. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon.

En Markóc migra poŝto servas.

Vidindaĵoj
----------

* kalvinana malfruklasikisma preĝejo de 1858

* Kategorio Markóc en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**László Szarka** [lAslO sarka], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Szarka László** estas ĉeĥoslovakiana/slovakia hungara historiisto, altlerneja instruisto.

László Szarka naskiĝis la  20-an de aŭgusto 1953(nun 1953-08-20) en Ilava (Ĉeĥoslovakio).

Biografio
---------

László Szarka apartenis al la hungara minoritato en Ĉeĥoslovakio, respektive en Slovakio. Li maturiĝis en gimnazio en Galanta en 1971, poste li akiris pedagogian diplomon en Universitato Komenio en Bratislavo en 1976. Li translokiĝis al Budapeŝto, kie li laboris en laborejo de Ĉeĥoslovakia Akademio inter 1977–1985, poste en la Hungara Scienca Akademio ĝis 2000. Intertempe li kandidatiĝis en 1995, krome li instruis en Scienca Universitato Lajos Kossuth (1992–1996), Katolika Universitato Péter Pázmány (1996-1999), Altlernejo Károly Eszterházy (2001-2006). Li estis akademia institutestro ekde 2000, ankaŭ dekano en universitato de Komárno inter 2009–2012. Lia ĉefa tasko estis okupiĝi pri la minoritatoj en Mez-Eŭropo. Li ricevis premiojn inter 1992-2022.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Szlovákkérdés – felvidéki politika 1918 előtt* (1987)
* *A szlovákok története* (1993)
* *Jogfosztó jogszabályok Csehszlovákiában 1944-1949.* (2005)
* *A szlovák autonómia és az etnikai revízió alternatívája 1938-ban. Esterházy János dilemmája a csehszlovák válság hónapjaiban.* (2013)

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 838213
* GND: 1060498650
* LCCN: n88004334
* VIAF: 9911478
* ISNI: 0000 0001 1593 1340
* SUDOC: 031719511
* BNF: 12288334h
* NKC: js20080606003
 |



* Portalo pri Biografio
**Antal Nemes** [nemeŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Nemes Antal** estis hungara pastro, episkopo, abato. Lia origina familia nomo ĝis 1885 estis *Nerhaft*.

Antal Nemes  naskiĝis la 13-an de februaro 1855 en Pest (urbo). Li mortis la 28-an de junio 1941 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Antal Nemes abiturientis en sia naskiĝurbo, poste li lernis juron en Universitato de Budapeŝto, kie li doktoriĝis. Li plulernis en Vieno, li pastriĝis en 1885, poste li eklaboris en kirko de Drégelypalánk. En 1889 li ekinstruis en Budapeŝto, poste li servis en en Preĝejo Ĉieliro de Maria (Vár) ĝis 1936j. Li estis nomumita abato de Pécs en 1899, papa prelato en 1905, titulara episkopo en 1912. En la jaroj 1924 kaj 1925 li estis prezidanto de Hungaria Esperanto-Asocio. En 1936 li pensiuliĝis.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A Jézus szt szíve ájtatosság* (1890)
* *A Nagyboldogasszonyról nev. Budavári Főtp. tört. és leírása* (Historio kaj priskribo de "Preĝejo Ĉieliro de Maria (Vár)"), (1893)
* *Bp. szfőv. közterein álló vallásos jellegű szobrainak tört. és leírása* (Historio kaj priskribo de religiaj statuoj starantaj en publikaj placoj de ĉefurbo Budapeŝto), (1895)
* *Makária. Régi gör. gyarmat Dalmáciában ppi székhely* (1929)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Mark Morris** (29a de aŭgusto, 1956, Seattle) estas usona koreografo, dancisto kaj direktoro de danco.

Post studoj en sia naskareo, Morris translokiĝis al Novjorko, kie li establis sian propran kompanion, nome la *Mark Morris Dance Group*, kiu premieris en 1980. Inter 1988 kaj 1991, ĝi estis la lokkompanio en la Reĝa Monteatro de Bruselo.

En 1990, Morris kaj Miĥail Bariŝnikov fondis la *White Oak Dance Project* (Baletprojekton Blanka Kverko), nome grupo formita de la koregrafo kaj kiu ludis nuntempan dancon.

El 1994, Morris kreis ses verkojn por la Baleto de San Francisco. Li ricevis ankaŭ komisiojn el kompanioj kiel la Usona Ballet-teatro (*American Ballet Theatre*), la Baleto de Bostono kaj la Baleto de la Opero de Parizo. Li multe laboris por opero, reĝisorante kaj koregrafiante produktaĵojn por la Operdomo de Novjorko, la Angla Nacia Opero kaj la *Royal Opera House*, nome *Covent Garden*. La plej ĵusa estis reĝisori kaj koregrafii *King Arthur* por la Angla Nacia Opero en junio de 2006.

Inter la verkoj plej elstaraj de Morris estas *The Hard Nut* (1991), nome partikulara versio de La Nuksrompilo etosigita en la 1960-aj jaroj, *L'Allegro, Il Penseroso, ed Il Moderato* (1988), *Dido and Aeneas* (1989), *The Office* (1995), *Greek to Me* (2000), dancoversi de la opero de Virgil Thomson–Gertrude Stein nome *Four Saints in Three Acts* (2001), la baleto *The Garden* (2001) kaj la verkoj de moderna danco *V* (2002) kaj *All Fours* (2004).

Morris kaj lia Dancogrupo kunlaboris ankaŭ kun la violonĉelisto Yo-Yo Ma en *Falling Down Stairs*, en filmoj kaj en aliaj projektoj.

Notoj
-----

1. ↑  «Review: Mark Morris Dance Performs Whelm and Words at BAM». The New York Times. 24a de aprilo 2015. alirita la 9an de marto 2019.
2. ↑  «Review: Mark Morris Dance Performs Whelm and Words at BAM».



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 634340
* GND: 119235307
* LCCN: n86025454
* VIAF: 116489477
* ISNI: 0000 0000 8185 3179
* SUDOC: 146789369
* BNF: 140202925
* MBA: 371887e4-8694-4911-a6ed-9e17e917bd2f
 |
mapo disdonado kaj ricevintoj de de internacia helpo en 2005.**Internacia helpo** aŭ **eksterlanda helpo** estas la translokigo de resursoj (kutime la translokigo de mono) de lando al lando. La motivoj por doni helpon estas diversaj:

* Altruismo kaj solidareco kun landoj suferantaj de malriĉeco aŭ landoj trafitaj de natura katastrofo
* Deziro akiri politikan influon, tio estas influi la decidojn faritajn de diversaj landoj, ne nepre la lando kiu ricevas la helpon.
* Deziro plifortigi la pozicion de armeaj aliancanoj.
* Ekonomiaj motivoj de estaĵoj ene de la helpa lando: ekzemple, usonaj korporacioj kiuj produktas armilojn estas dungitaj de la donado de usona armea helpo al diversaj landoj.

Internacia helpo povas esti nur mallongperioda solvo, sed certe estis kazoj en kiuj la helpo por restarigi la ekonomion estis esenca, ekzemple en la kazo de la Plano Marshall. Foje la helpo igas la profitantojn eviti preni respondecon por ŝanĝi sian situacion.

Eksterlanda helpo povas damaĝi subtenatajn landojn, subpremante la disvolviĝon de industrioj kaj servoj.

Helpfinanco povas esti transdonitaj al la buĝeto de la ricevanta lando por ĝenerala uzo, aŭ por financi antaŭdestinitajn celojn. Ekzemple, riĉa lando povas financi aŭtovojan konstruprojekton en evolulando.

La helpanta partio kaj la ricevanta partio de eksterlanda helpo povas esti registaroj, neregistaraj organizaĵoj aŭ individuoj.

Kvanto de helpo
---------------

Plej oficiala disvolviga helpo (angle official development assistance, ODA) venas de la 30 membroj de la Disvolva Helpa Komitata (angle Development Assistance Committee, DAC)  aŭ proksimume 150 miliardo da USD en 2018. Por la sama jaro, la OECD taksis ke ses al sep miliardoj da dolaroj de ODA helpo estis donita fare de dek aliaj ŝtatoj, inkluzive de Ĉinio kaj Barato .

### Pintaj donantoj de Internacia helpo (2020)

1. Eŭropa Unio – $75.8 miliardoj da USD
2. Usono – $34.6 miliardoj da USD
3. Germanio – $23.8 miliardoj da USD
4. Unuiĝinta Reĝlando – $19.4 miliardoj da USD
5. Japanio – $15.5 miliardoj da USD
6. Francio – $12.2 miliardoj da USD
7. Svedio – $5.4 miliardoj da USD
8. Nederlando – $5.3 miliardoj da USD
9. Italio – $4.9 miliardoj da USD
10. Kanado – $4.7 miliardoj da USD
11. Norvegio – $4.3 miliardoj da USD

### Ricevantoj de Internacia helpo (2009-2018)

| Lando | Miliardoj da USD |
| --- | --- |
| Afganio | 51.8 |
| Sirio | 44.4 |
| Etiopio | 37.9 |
| Vjetnamio | 32.0 |
| Demokratia Respubliko Kongo | 28.7 |
| Pakistano | 27.5 |
| Tanzanio | 27.4 |
| Turkio | 25.2 |
| Kenjo | 24.1 |

Referencoj
----------

1. ↑   Official development assistance – definition and coverage - OECD. Alirita 2021-03-11.
2. ↑   D.C. Munro, The American Historical Review, Volume 27, Issue 4. Alirita 15 April 2023.
3. ↑   DAC members - OECD. Alirita 12 April 2018.
4. ↑   Development aid drops in 2018, especially to neediest countries. Alirita 2021-01-29.
5. ↑   Other official providers not reporting to the OECD. Alirita 2021-01-29.
6. ↑   Net official development assistance and official aid received (current US$) - Data.

Eksteraj ligiloj
----------------
**Mariska Halassy** [mariŝka halaŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Halassy Mariska** estis hungara aktoro. Ŝia origina nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Halusinszky Mária* [haluŝinski].

Mariska Halassy  naskiĝis la 30-an de novembro 1885 en Hungara reĝlando en Arad (urbo) (nun jam en Rumanio), ŝi mortis la 27-an de junio 1955 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Mariska Halassy debutis en Marosvásárhely en 1905, poste ŝi havis rolojn en pluraj aliaj trupoj aŭ teatroj Szabadka (1910-1912), Teatro Csokonai (Debrecen) (1912–1916, 1921-1939), Nacia Teatro (Pécs) (1916-1921). Ekde 1941 ŝi apartenis al diversaj ĉefurbaj teatroj (ekzemple Gaja Teatro (1946-1949), Teatro Ifjúsági (1951–1955)). Ŝi sinmortis.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* Gerhart Hauptmann: Henschel fuvaros - S-ino Henschel
* Albert Szirmai: *Mézeskalács* - S- ino Jóska
* Alexandre Dumas (filo): *A kaméliás hölgy* - Marguerite Gauthier

Elektitaj kinaj filmaj roloj
----------------------------

* *Férjet keresek!* (1939-40) – Laura
* *Gazdátlan asszony* (1944) – avino
* *Gyarmat a föld alatt* - (1951)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio Mariska Halassy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Maroun Elias Nimeh Lahham** ([marun eljas nime laham] ; naskiĝis la 20-an de julio 1948 en Irbid) estas Jordania ĉefepiskopo

Li estas ekde la 19-a de januaro 2012 helpa-ĉefepiskopo de la Patriarko la Latinaj de Jerusalemo.

Biografio
---------

La 24-an de junio 1972, li estis ordenita pastro de Jerusalemo. Li poste fariĝis *fidei donum* en Dubajo kaj poste vikario kaj paroĥestro en Jordanio.

En 1992, li ricevis sian doktoron en predika kaj kateĥumena teologio de papa universitato de Laterano. En 1994, li estis promociita rektoro de la latina seminario de Beit Jala.

La 8-an de septembro 2005, li estis nomumita episkopo de Tunizo fare de papo Benedikto la 16-a; li estis oficiale ordenita la 2-an de oktobro en la paroĥa preĝejo de Beit Jala fare de latina patriarĥo de Jerusalemo Michel Sabbah.

La 22-an de majo 2010, papo Benedikto la 16-a altigis la diocezon de Tunizo al rango de ĉefdiocezo, kaj donis al MS-ro Lahham titolon de ĉefepiskopo de Tunizo.

La 19-an de januaro 2012 li estis translokita en Jerusalemo, kaj starigis al la oficejo de Helpa Episkopo de la Patriarko la Latinaj kun la tasko de Patriarka Vikario por Jordano.

Moto kaj blazono
----------------

**Ut cognoscant te** (Ĉar ili konas vin)

Dekoracioj
----------

maldekstra: Ordine costantiniano di San Giorgio, Majoro

Internaj ligiloj
----------------

* Episkopo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Maroun Lahham en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Maroun Lahham en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* france + angle + itale + arabe Retejo de Arĥidiocezo de Tunizo Arkivigite je 2014-12-17 per la retarkivo Wayback Machine
* angle Episkopo Maroun Elias Nimeh Lahham
**Manuel MÁRQUEZ STERLING** (naskiĝis en Limo, Peruo en 1872, mortis en Havano, Kubo en 1934) estis ĵurnalisto, verkisto, diplomato kaj politikisto, patro de la ankaŭ kuba elstara intelektula politikisto Carlos Márquez Sterling, estis prezidanto de la Respubliko de Kubo dum ses horoj en 1934.

Manuel Márquez Sterling naskiĝis la 28an de aŭgusto 1872 en Limo, Peruo, en la pavilono de la Ĉe-Milita Respubliko.

Konatiĝis kun José Martí, kaj en 1895 deklaris en Hispanio : "*Mi pledas por la sendependeco de Kubo kaj pro tio ke ne ekzistas aliaj eblaj vojoj por ĝin atingi mi pretas militi*," en Madrido kunlaboris en *La Revista Internacional de Ajedrez*.

Sciante ke li estos arestita en Kubo kiel sendependentisto, kiam revenis al la insulo tuj foriris al Meksiko kaj poste al Usono.

Laboris kiel sekretario de Gonzalo de Quesada y Aróstegui kiam tiu lasta estis komisiita de Kubo en Vaŝingtono, revenis al Kubo kiam la usona interveno kaj kunlaboris en diversaj periodaĵoj kiaj "La Verdad", "El Fígaro". En 1901 fondis la ĵurnalon *El Mundo* kune kun kelkaj kolegoj kaj poste kunlaboris en *La Lucha* (1905) kaj fondis la *El Heraldo de Cuba*. (1913) kaj *La Nación* (1916).

Dum la diktatoreco de Gerardo Machado tre firme opoziciiĝis al ĝi kaj pli malfrue kiam la prezidanto Carlos Hevia devigata de Fulgencio Batista malakcepti, pova malpleno regis la palacon, por tion eviti Marquez Sterling kiu estis Ŝtata Sekretario, akceptis la prezidantecon ekde la sesa matene ĝis la dekdua posttagmeze kiam ekregis Carlos Mendieta.

Politika agado
--------------

Batalis kontraŭ la Amendo Platt ekde ĝiaj komencoj ĝis la 29-a de majo 1934. Kiel kuba ambasadoro en Vaŝingtono subskribis la traktaton, kiu nuligas la rifuzitan tekston, oni rakontas ke post la subskribo li komentis al lia persona sekretario: "Jam mi povas forpasi trankvile".

Manuel Márquez Sterling forpasis la 9-an de decembro samjare (1934).

En 1943 la Profesia Lernejo pri Ĵurnalismo estis la unua kiu adoptis lian nomon.

Vidu ankaŭ
----------

* Regantoj de Kubo

* Kategorio Manuel Márquez Sterling en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 276192
* GND: 1053300360
* LCCN: n86011479
* VIAF: 100904477
* ISNI: 0000 0000 7729 0027
* SUDOC: 102521174
* BNE: XX5484260
 |
**Genocido de la ingriaj finnoj** estis procezo komponita per multaj eventoj kiu okazis post la rusia revolucio en la 20-a jarcento, kiam la rusoj deportis, mortigis kaj enprizonigis ingriajn finnojn. Antaŭ en Rusio estis 140 000 ĝis 160 000 ingriaj finnoj kaj je la disfalo de Sovetunio — ĉirkaŭ 91 mil; post kiam Finnlando akceptis ĉiujn dezirantojn por repatriiĝi, restas ĉ. 19 000 en moderna Rusio.

El ĉiuj registritaj finnoj de Sovetunio (en la diagramo) ĉirkaŭ 95% estis ingriaj finnoj, granda parto el ili uzis ŝancon migri en Finnlandon post 1990 kaj ricevis civitanecon tie. Parto de la repatriiĝintoj jam malbone parolis la finnan, multaj vojaĝis el Siberio, kie ili loĝis ekde la deportado dum regado de Stalin antaŭ jardekoj.

Notoj
-----

1. ↑  "Inkeriläiset – unohdetut suomalaiset" (PDF). Nacia Muzeo de Finlando. 2020.
2. ↑  Inkeri.ee. "Inkerinmaan historiaa". Arkivigite je 2014-01-08 per la retarkivo Wayback Machine Inkeri. Alirita la 27an de oktobro 2020.
3. 1 2

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 706205
 |
Averso de monero de 4 maravedoj (kupro) de la Katolikaj Gereĝoj kun stampo de Kvenko.
**Maravedo**, en hispana origine *maravedí*, estis antikva hispana monunuo uzata inter la 11-a kaj la 14-a jarcentoj, kiu utilis ankaŭ kiel kalkula monunuo ĝis la 19-a jarcento.

Historio
--------

#### Etimología

Pri la etimologio plej akceptita de la vorto **maravedí** *(koresponda al almoravidoj)* oni akceptu la supozon ke antaŭ tiuj (1086 al 1146) ne uzatis en Hispanio nenia monero aŭ monunuo tiunoma, sed jam en la Foruo de Melgar de Suso, de 950, oni mencias *maravedises*, kaj en dokumento de Fernando la 1-a al la lokoj dependaj de lo monaĥejo de Kardenjo kaj en la Foruo de Sepúlveda, ekzemple, aperas tiu vorto sed eble kiel ĝenerala monaludo.

Ĉiukaze certe fine de la 12-a jarcento kaj komence de la 13-a, dum la regado de Alfonso la 8-a, la maravedo jam ekzistis reale, kun preciza valoro, nome tiu de la dinaroj de la almoravidoj, kiujn tiu kristana reĝo de Kastilio imitis, stampante monerojn el oro, de egalvaloraj pezo kaj valoro, skribitaj en arabaj literoj, variante nur iome la tekston kaj enmetante inter ili la signalon de la kruco.*»}}*

Tiele ambaŭ kristanaj kaj arabaj maravedoj estis uzataj en ĉiuj regnoj el la du areoj de la tiama Iberio. La dokumentoj estas tiom abundaj ke apenaŭ estas foruo aŭ dokumento de la tempo de Alfonso la 8-a al Ferdinando la 3-a la Sanktulo, kiu ne mencias *maravedises*, kiel supera kuranta monunuo.

Literaturo
----------

* Guinot Rodríguez, Enric. La Baja Edad Media en los siglos XIV y XV. Economia y Sociedad. Madrid: Síntesis. ISBN 84-9756-116-3.
* MacKay, Angus (1981) (en inglés). Money, prices and politics in Fitfteenth Century Castile. London: Royal Historical Society. ISBN 0-901050-82-2.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Maravedo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Moneroj de Leono
* Maravedoj de la Habsburgoj
* Moneroj stampitaj en Hispanio
* Dinaro dulingva Arkivigite je 2015-09-24 per la retarkivo Wayback Machine
* Dinaro aŭ maravedo Arkivigite je 2015-09-24 per la retarkivo Wayback Machine
Manĝebla algo kun supo el mareĥino, Koreio.
**Manĝebla algo** estas algoj kiuj povas esti manĝataj kaj uzataj por la preparado de manĝaĵoj. Ĝi tipe enhavas grandajn kvantojn da fibro kaj ili enhavas kompletajn proteinojn. Ili povas aparteni al unu el kelkaj grupoj de multĉelaj algoj: nome ruĝaj algoj, verdaj algoj, kaj brunaj algoj.

Algoj estas ankaŭ rikoltitaj kaj kultivataj por la elpreno de alginato, agaragaro kaj karageno, nome gelatinecaj substancoj kolektive konataj kiel hidrokoloidoj aŭ fikokoloidoj. Hidrokoloidoj atingis komercan gravon, ĉefe ĉe manĝoproduktado kiel manĝaldonaĵoj. La manĝindustrio espluatas la geligeblon, akvoretenkapablon, emulsigon kaj aliajn fizikajn proprecojn de tiuj hidrokoloidoj.

Plej manĝeblaj algoj estas maralgoj dum plej nesalakvaj algoj estas venenaj. Kelkaj maralgoj enhavas acidojn kiuj ĝenas ĉe la digesta kanalo, dum kelkaj aliaj povas funkcii kiel laksigiloj aŭ elektrolit-ekvilibriloj.

La plado ofte servata en okcidentaj ĉinaj restoracioj kiel 'krakalgo' ne estas algoj sed brasiko kiu estis sekigita kaj poste fritita.

Notoj
-----

1. ↑  K.H. Wong, Peter C.K. Cheung (2000). "Nutritional evaluation of some subtropical red and green seaweeds: Part I — proximate composition, amino acid profiles and some physico-chemical properties", *Food Chemistry* **71** (4), p. 475–482. doi:10.1016/S0308-8146(00)00175-8.
2. ↑  Round F.E. 1962 *The Biology of the Algae.* Edward Arnold Ltd.
3. ↑  Wiseman, John *SAS Survival Handbook*
4. ↑ .  CRISP SEAWEED. UK TV.CO.UK (2012). Alirita 2014.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Manĝebla algo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Algoj uzataj kiel homa nutrado ĉe informo de FAO
**(162825) 2001 BO61** estas marsrenkonta, terrenkonta, venusrenkonta kaj merkurrenkonta apolona asteroido, rigardita kiel potence danĝera objekto.

Ĝi estis malkovrita la 26-an de januaro 2001 en la kadro de la astronomia kampanjo LINEAR (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).

Orbito
------

Ĝi estas en orbitaj resonancoj 4:5 kun Marso kaj 5:1 kun Jupitero.

Ĝia tre discentra, iom klinita orbito krucas tiujn de Marso, de la Tero kaj de Venuso, kaj ĝi ekstere tanĝas tiun de Merkuro, 

• Ĝia marsa MOID estas 0,05714 astronomia unuo (8,548 milionoj da km),  

• ĝia tera MOID estas 0,014865 astronomia unuo (2,224 milionoj da km),  

• ĝia venusa MOID estas 0,0464 astronomia unuo (6,941 milionoj da km),  

• ĝia merkura MOID estas 0,05807 astronomia unuo (8,687 milionoj da km).

• La 6-an de junio 1930 ĝi pasis al 0,09051 astronomia unuo (13,540 milionoj da km) de Marso,  

• la 9-an de oktobro 2161 ĝi pasos al 0,07588 astronomia unuo (11,351 miliono da kilometroj) de ĉi tiu planedo. la ruĝa planedo

• La 7-an de septembro 1996 ĝi pasis al 0,01558 astronomia unuo (2,331 milionoj da km) de la Tero,  

• la 9-an de septembro 2161 ĝi pasos al 0,02819 astronomia unuo (4,217 milionoj da km) de nia planedo.

• La 30-an de marto 1968 ĝi pasis al 0,08888 astronomia unuo (13,296 milionoj da km) de Venuso,  

• la 1-an de aprilo 2060 ĝi pasos al 0,04872 astronomia unuo (7,288 milionoj da km) de ĉi tiu planedo.

• La 15-an de septembro 1901 ĝi pasis al 0,06888 astronomia unuo (10,304 milionoj da km) de Merkuro,  

• la 20-an de decembro 2170 ĝi pasos al 0,05794 astronomia unuo (8,668 milionoj da km) de ĉi tiu planedo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
* Objekto ĉe la datumbazo de *NEODyS-2* angle
* Objekto ĉe *Space Reference* angle

  


| Antaŭe: | Listo de asteroidoj (162001–163000) | Poste: |
| --- | --- | --- |
| (162824) 2001 BK60 | **(162825) 2001 BO61** | (162826) 2001 BE64 |
**(162566) 2000 RJ34** estas meze granda, malhela, malrapide rotacianta marsrenkonta kaj terrenkonta amora asteroido malkovrita la 1-an de septembro 2000 en la kadro de la astronomia kampanjo LINEAR (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

Orbito
------

Ĝi ne estas malproksima de la orbita resonanco 4:9 kun Marso.

Ĝia tre discentra orbito krucas tiun de Marso kaj ekstere malproksime tanĝas tiun de la Tero. Ĝia granda orbita klineco tenas ĝin malproksima la orbitoj de ĉi tiuj ambaù planedoj, la aphelio de ĝia orbito alproksimiĝas la orbiton de Jupitero.

• Ĝia marsa MOID estas 0,30261 astronomia unuo (45,270 milionoj da km),  

• ĝia tera MOID estas 0,167007 astronomia unuo (24,984 milionoj da km),  

• ĝia jupitera MOID estas 1,10888 astronomia unuo (165,886 milionoj da km).

• La 2-an de februaro 1937 ĝi pasis al 0,17587 al astronomia unuo (26,310 milionoj da km) de la Tero,  

• la 30-an de januaro 2121 ĝi pasos al 0,20743 astronomia unuo (31,031 milionoj da km) de nia planedo.

• La 10-an de novembro 2020 ĝi pasis al 1,14585 al astronomia unuo (171,417 milionoj da km) de Jupitero,  

• la 26-an de septembro 2127 ĝi pasos al 1,09339 astronomia unuo (163,569 milionoj da km) de tiu ĉi planedo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
* Objekto ĉe la datumbazo de *NEODyS-2* angle
* Objekto ĉe *Space Reference* angle

  


| Antaŭe: | Listo de asteroidoj (162001–163000) | Poste: |
| --- | --- | --- |
| (162565) 2000 RU31 | **(162566) 2000 RJ34** | (162567) 2000 RW37 |
**Finnlanda Stacio** aŭ **Sankt-Peterburg–Finljandskij** (ruse *Станция Санкт-Петербург-Финляндский*, Stancija Sankt-Peterburg-Finljandskij) (IATA: FVS), estas fervoja stacio en Sankt-Peterburgo, Rusio, kiu funkciigas transporton al okcidentaj destinoj kiel Helsinki kaj Viborg.

Lenin
-----

La lokomotivo kiu pelis la trajnon per kiu Lenin alvenis en la Finnlanda Stacio de Petrogrado en Aprilo 1917 ne estis konservita. La lokomotivo #293, per kiu Lenin eskapis al Finnlando kaj poste revenis al Rusio en tiu sama jaro, utilis kiel permanenta ekspozicio, instalita sur platformo en la stacio.
La stacio estas fama ĉefe kiel la loko kien Vladimir Lenin revenis al Rusio el ekzilo en Svisio la 16an de Aprilo 1917 (novstile), estre de la Oktobra Revolucio. Tiu okazaĵo estis rememorata per soveteca statuo de Lenin dominanta la placon antaŭ la stacidomo. Post la tumulto de la Juliaj tagoj, kiam laboristoj kaj soldatoj en la tiama ĉefurbo luktis kontraŭ registaraj trupoj, Lenin devis fuĝi al Finnlando por sekureco, evitante areston. Lenin sekrete revenis el Finnlando maskita kiel fervojisto kaj protektita de Eino Rahja kaj Alexander Shotman la 9an de Aŭgusto 1917. Ambaŭ fojojn Lenin trapasis la rusi–finnan limon per la lokomotivo #293 ŝoforitan de la finna inĝeniero Hugo Jalava (ruse *Гуго Эрикович Ялава*). Tiu vaporlokomotivo estis donacita de Finnlando al Sovetunio en 1957, kaj estas nun instalita kiel permanenta ekspozicio sur unu el la platformoj de la stacio.

Dua Mondmilito
--------------

Dum la Sieĝo de Leningrado en 1941–43, la Finnlanda Stacio estis la nura fervoja finstacio de Leningrado kiu restis uzebla. Tiu fervojo konektis Leningradon kun stacio apud la okcidenta bordo de la Lago Ladoga, kien venis la bezonataĵoj el la ne-okupaciitaj partoj de Sovetunio tra la lago, ĉu boate ĉu sur la laga glacio, tra la tiel nomita Vojo de Vivo.

Aktuale
-------

Ploŝĉad Lenina (ruse *Площадь Ленина*) estas stacio de la Metroo de Sankt-Peterburgo sur Kirovsko-Viborgskaja linio, ĝi situas inter la stacioj Viborgskaja kaj Ĉerniŝevskaja en Sankt-Peterburgo. La stacio estas konekta al Finlanda fervoja stacidomo de Sankt-Peterburgo kaj formas unuigitan transportan nodon kun ĝi.

Vidu ankaŭ
----------

* Rusiaj Fervojoj
* Oktjabrjskaja fervojo
* Leningrada linio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Finnlanda Stacio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Sankt-Peterburg-Finljandskij en retejo tochka-na-karte
* Railwayz.info
* Yandex
**(162416) 2000 EH26**  estas marsrenkonta kaj terrenkonta apolona asteroido, rigardita kiel potence danĝera objekto. 

Ĝi estis malkovrita la 4-an de marto 2000 en la kadro de la astronomia kampanjo LINEAR (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

Orbito
------

Ĝi estas proksima de la orbitaj resonancoj 2:4 kun la Tero kaj 3:4 kun Marso.

Ĝia discentra orbito krucas tiujn de Marso kaj de la Tero kun danĝere febla orbita klineco.

• Ĝia marsa MOID estas 0,05398 astronomia unuo (8,075 milionoj da km),  

• ĝia tera MOID estas 0,001003 astronomia unuo (nur 150 100 km).

• La 21-an de majo 1975 ĝi pasis al 0,06584 astronomia unuo (9,850 milionoj da km) de Marso,  

• la 31-an de decembro 2184 ĝi pasos al 0,06670 astronomia unuo (9,97817797569 milionoj da kilometroj) de la ruĝa planedo

• La 7-an de majo 2000 ĝi pasis al 0,04059 astronomia unuo (6,072 milionoj da km) de la Tero,  

• la 22-an de junio 2173 ĝi pasos al 0,00913 astronomia unuo (1,366 miliono da km) de la Tero kaj al 0,00848 astronomia unuo (1,269 miliono da km) de la Luno.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
* Objekto ĉe la datumbazo de *NEODyS-2* angle
* Objekto ĉe *Space Reference* angle

| Antaŭe: | Listo de asteroidoj (162001–163000) | Poste: |
| --- | --- | --- |
| (162415) 2000 EY2 | **(162416) 2000 EH26**  | (162417) 2000 EA30 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Marikva bradorno** |
| --- |
|  |
| Marikva bradornoMarikva bradorno |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Muŝkaptuledoj *Muscicapidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Bradornis* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***B. mariquensis'*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Bradornis mariquensis****(Smith, 1847) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Marikva bradorno  |

 |
| v • d • r |

La **Marikva bradorno** (***Bradornis mariquensis***) estas specio de birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj genro de Bradornoj.

Ĝi estas preskaŭ endemio de Suda Afriko kiu troviĝas ĉefe en Angolo, Bocvano, Namibio, Sudafriko, Zambio kaj Zimbabvo. Ties natura habitato estas seka kaj duonseka savano.

La Marikva bradorno estas 18 cm alta kaj pezas ĉirkaŭ 24 g. La kapo, okuloj kaj dorso estas brunaj (kun pli **malhelbrunaj flugiloj kaj vosto**, kies plumoj -ĉefe en flugiloj- havas helbrunajn bordojn), dum la beko kaj kruroj estas nigraj. Ankaŭ la bridareo kaj traokulo estas pli malhelbrunaj, dum videblas ne tre rimarkinda hela okulringo. La gorĝo estas blanka kaj la resto de subaj partoj estas sablokoloraj al helbrunaj, pli blankecaj centre kaj pli koloraj en flankoj.

Tiu specio kutime manĝas surgrunde, ĉe la bazo de arboj, inter arbustoj aŭ inter la arbofoliaro, kie ili manĝas fruktojn kaj semojn aŭ predas insektojn kiaj papilioj, abeloj, vespoj, lokustoj kaj formikoj. Tiuj senvertebruloj estas kutime kaptataj dumfluge, poste mortigitaj kaj poste englutitaj.

La Marikva bradorno estas monogama birdo, kiu reproduktiĝas kun ununura partnero sian tutan vivon. La ino demetas 2 al 3 verdajn ovojn. La nesto estas konstruata alte en kanopio kaj protektata el predantoj per la branĉoj kaj la densa verda foliaro.

Referencoj
----------

* BirdLife International 2004. Bradornis mariquensis[*rompita ligilo*]. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 25an de julio 2007.

* Marikva bradorno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Marikva bradorno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Marikva bradorno en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Margit Varró,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Varró Margit** estis hungara altlerneja instruisto, pianisto. Ŝia origina nomo estis *Picker Margit* [piker], ŝia geedziĝa nomo estis *Varróné Picker Margit*.

Margit Varró  naskiĝis la 22-an de oktobro 1881 en Barcs, ŝi mortis la 15-an de majo 1978 en Ĉikago.

Biografio
---------

Margit Varró devenis el juda familio. Ŝi komencis pianludi antaŭ ol lerni legadon kaj skribadon. Ŝi aĝis 10, kiam ŝi estis sendita lerni pianadon al Aŭstrio. Inter 1900 kaj 1907 ŝi studis en Tutlanda Hungara Reĝa Muzikakademio. Ŝiaj plej gravaj instruistoj estis Árpád Szendy kaj Kálmán Chován. Post la diplomo en 1907 ŝi instruis lernojaron en privata muziklernejo kaj tiutempe ŝi edziniĝis. Ŝi instruis ankaŭ private kaj ĝis la 1-a mondmilito ŝi estis aktiva en recitaloj enlande kaj en Germanio. Inter 1918-1920 ŝi estis la unua ina docento de la Muzikakademio. En 1937 ŝi prelegis en Parizo pri infanoj aŭdantaj muzikon. En la sekva jaro ŝi translokiĝis al Ĉikago, kie ŝi instruis en la universitato preskaŭ ĝismorte. Gravas ŝiaj pedagogiaj publikaĵoj.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Zongoratanítás és zenei nevelés* (1921)
* *Grundlagen des Musikunterrichtes* (1926)
* *Der lebendige Klavierunterricht* (1928, 1931, 1958)
* *Designs to Music* (1952)
* *Alte Musik" (1987)*

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Miklósné Máthé
* Lívia Rév

Memorigiloj
-----------

* fondaĵo "Varró Margit"

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografieto
* hungarlingva koncerna teksto kun foto
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2018-10-26. Alirita 2019-03-18.

* Kategorio Margit Varró en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 634957
* GND: 120235471
* LCCN: no93019847
* VIAF: 22967275
* ISNI: 0000 0000 7862 3348
* BNF: 16703892m
* NKC: mzk2015869057
 |
**Marie-Anne Pierrette Paulze** (Montbrison, Francio, 20-a de Januaro 1758 - Parizo, 10-a de Februaro 1836), konata kiel **Marie Lavoisier**, estas konsiderata kiel "la patrino de la moderna kemio". Marie Lavoisier estis ofte menciita kiel edzino de la franca sciencisto Antoine Lavoisier, kvankam estas malpli disvastigitaj ŝiaj sciencaj atingoj en kemio.

Kariero
-------

Desegno de Madame Lavoisier kiu montras ŝin kun la edzo, en la laboratorio, realigante eksperimentojn pri homa spirado.
En 1775 la paro translokiĝis al Parizo, kie floris la intereso de Lavoisier por la kemio. Tuj Marie ekeniris en la scienca esplorado de la edzo kaj en la aktiva partopreno en la laboro de la laboratorio. Dum la intereso de Marie Anne kreskiĝis, ŝi ricevis formalan instruadon en kemio fare de Jean-Baptiste Bucquet kaj Philippe Gingembre, ambaŭ kolegoj de Antoine. La geedzoj Lavoisier pasigis la plej parton de sia tempo kune en la laboratorio, laborante teame, en diversaj direktoj.

En majo 1793, dum la Franca Revolucio, jam en la etapo de la Terora Epoko, Antoine estis akuzita je perfido, pro sia elstara posteno en la Ferme Générale. Tial estis arestita unue la patro de Marie-Anne kaj poste, la 28an de novembro, la propra Antoine mem, kiu estis malliberigita en Port-Libre. Dume, Marie-Anne vizitis lin regule kaj luktis por lia liberigo ekzemple aludante al la sciencaj esploradoj de Antoine. Tio malsukcesis kaj Antoine estis finfine procezita kaj ekzekutita la 8-an de majo 1794 en Parizo, kiam li estis 50-jaraĝa. Samtage estis ekzekutita ankaŭ ŝia patro.

Post tio, Marie-Anne retiriĝis. Iliaj havaĵoj estis konfiskitaj fare de la revolucia registaro, inklude la registrokajerojn kaj la laboratorion. Spite tion, ŝi sukcesis kunigi multajn dokumentojn kiujn ŝi organizis kaj publikigis kiel *Mémoires de Chimie* de Lavoisier, kio metis la bazojn de la moderna kemio. Ties unua volumo enhavas la laborojn pri varmo kaj la formadon de la likvoj, dum en la dua estas la ideoj pri brulo, aero, kalcinado de metaloj, agado de la acidoj, kaj la kompono de la akvo. En la originala kopio Marie-Anne verkis la prefacon kaj atakis la revoluciulojn kaj samtempulojn de Antoine, al kiuj ŝi atribuis la respondecon pri lia morto. Tiu prefaco ne estis finfine inkludita en la publikaĵo, sed la libro ebligis la konservadon de la kontribuoj de ŝia edzo kaj la ŝiajn proprajn en la kampo de la kemio.

Notoj
-----

1. ↑   Smartt. Bell, Madison (2005). Lavoisier in the year one: the birth of a new science in an age of revolution (1a eldono). W.W. Norton. ISBN 9780393051551. OCLC 57557426.

Bibliografio
------------

* Rosana Sanchis (2002), *Género y ciencia: Anne Marie Paulze, Madame Lavoisier (1758-1836), una mujer en la revolución química*, Alambique, IX (31), pp. 112-118.

* Marie-Anne Pierrette Paulze en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Marie-Anne Pierrette Paulze en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 712988
* GND: 12493434X
* LCCN: n86817961
* VIAF: 40325026
* ISNI: 0000 0001 2129 3680
* SUDOC: 078908329
* BNF: 140647105 14557139m, 140647105
* NLA: 35885975
* NDL: 01009039
* ICCU: RAVV683799
 |
**Maria Bernarda Bütler** (**Sankta Maria Bernarda**) estas katolika sanktulino, kiu naskiĝis la 28-an de majo 1848 en Auw en Kantono Argovio en Svislando. Ŝi mortis la 19-an de majo 1924 en Kartageno en Kolombio. Maria Bernarda estis beatigita la 29-an de oktobro 1995 fare de papo Johano Paŭlo la 2-a kaj sanktigita la 12-an de oktobro 2008 fare de papo Benedikto la 16-a.

Vivo
----

Maria Bernarda Bütler naskiĝis kiel Verena Bütler en kamparana familio en Auw kiel kvara infano dum dimanĉo. Kiam Verena fariĝis 15-jara ŝi esprimis la deziron dediĉi sian vivon al Dio. La 12-an de novembro 1867 ŝi aliĝis kiel novulino al la kapucenan monaĥejon *Maria Hilf* en Altstätten en la Rejnvalo. Du jarojn poste ŝi deklaris ŝian monaĥejan ĵuron kaj fariĝis monaĥino. En 1880 ŝi elektiĝis abatino. Patrino Maria Bernarda forlasis en la jaro 1888 kune kun ses kunmonaĥinoj la sanktgalan Rejnvalon por elmigri al sia unua misiejo en Chone en Ekvadoro. Ŝi tie fondis filimonaĥejon de la sanktgala monaĥejo *Maria Hilf*, kiun ŝi per ŝia organiza talento iom post iom transformis al la propra ordeno de la *Franciskaj Misifratinoj de Maria Helpu*, kiu en la jaro 1938 estis oficiale rekonita de papo Pio la 11-a. Kiam en la jaro 1895 la posedaĵo de la eklezio en Ekvadoro estis ŝtate konfiskita, la ordenfratinoj fuĝis al Kartageno en Kolombio, kie ili fondis lernejojn, hospitalojn kaj hejmojn. Poste ili aktiviĝis ankaŭ en Brazilo, kie Patrino Bernarda kreis novan filimonaĥejon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Maria Bernarda Bütler en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Retejo *Patrino Maria Bernarda Bütler* en la germana lingvo[*rompita ligilo*]


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 296569
* GND: 119316307
* VIAF: 292194682
* ISNI: 0000 0003 9710 9207
 |
Mariner 4 preparata por pezotesto en la 1a de Novembro 1963.
Lanĉo de Mariner 4.
**Mariner 4** estis kvara misio de la serio Mariner kiu iĝis la unua sukcesa superflugado super la ruĝa planedo kaj sendis la unuajn fotografiojn de la surfaco de la planedo. Ĝi estis identa al la Mariner 3 kaj estis desegnita por realigi detalajn sciencajn observojn de Marso, inkludante mezurojn de la subatomaj partikloj kaj de la interplanedaj kampoj proksime de Marso.

La kosmoŝipo Mariner 4 konsistis el oklatero el magnezio, 127 cm longa kaj 45,7 cm larĝa. Kvar sunpaneloj estis muntitaj en la supra parto de la oklatero el unu pinto al alia je 688 cm. Parabola anteno de 116,8 cm de diametro estis muntita sur la supra parto de la oklatero.

La energio estis havigita per 28 224 sunĉeloj kiuj estas sur la kvar sunpaneloj de 90 x 176 cm, kiuj povis havigi 310 W en Marso. Mariner 4 bezonis 170w por funkcii. Reŝarĝeblaj baterioj de zinko/arĝento kun kapacito de 1200 W estis uzitaj por rezervi energion dum malhelo.

Post sep monatoj kaj duono de vojaĝo kaj de manovro por korekti la itineron la 5an de decembro 1964, la kosmoŝipo superflugis Marson inter la 14a kaj la 15a de julio 1965. Dum tiu fazo estis faritaj 21 fotojn kiuj kovris zonojn de 1% de la totala surfaco de Marso.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Mariner 4 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Mariner 4 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Mariner 4 Mission Profile en NASA's Solar System Exploration
* Space Flight Operations Plan Mariner Mars '64 (PDF)
* Bildaro el *Mariner 4* misio al Marso
* Retejo de Ted Stryk pri Mariner 4
* Mariner 4, fotoj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 734075
 |
**József Benedek** [jOĵef], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Benedek József** estis hungara inĝeniero, hidrologo.

József Benedek  naskiĝis la 15-an de aprilo 1876 en Tokaj. Li mortis la 3-an de aŭgusto 1941 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Benedek akiris diplomon en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto en 1897. Post siaj studoj li laboris en privataj aŭ ŝtataj laborejoj. Li partoprenis en konstruado de fervojoj en Bosnio, poste li okupiĝis pri planado de hidrologiaj laboroj (kanaloj, kluzoj). En 1912 li doktoriĝis, estis li la unua hidrologia doktoro. Li okupiĝis pri plenaj hidrologiaj temoj en Karpata baseno. Liaj sugestoj estis faritaj ofte nur post jardekoj de sia morto (akvoenergia centralo en Tiszalök aŭ en Váh). Inter 1934-1937 li havis postenon en agrikultura ministerio, poste li pensiuliĝis.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Kamarazsilipek fenékszerkezetének szilárdsági vizsgálata* (1910)
* *Átlós rendszerű zsilipkapu* (Diagonalaj kluzo-pordoj), (1913)
* *A soroksári Dunaág vízierőtelepeinek előzetes üzemterve* (1919)
* *A Duna 1926. évi árvize a Dráva-torok tájékán* (Inundo de Danubo en la jaro 1926 ĉe enfluo de Dravo), (1932)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2016-03-06 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Semajna mezaveraĝa marsurfaca temperaturo por la Mondaj Oceanoj dum la unua semajno de februaro 2011, dum periodo de La Niña.
Marsurfaca temperaturo kaj marfluoj.
**Marsurfaca temperaturo** estas la temperaturo de la akvo proksima al la surfaco de la oceano. La preciza signifo de surfaco varias laŭ la mezurmetodo uzita, sed ĝi estas inter 1 milimetro (0.04 in) kaj 20 metroj (70 ft) sub la mara surfaco. Aeramasoj en la atmosfero de la Tero estas altagrade modifitaj per maraj surfactemperaturoj ene de mallonga distanco de la marbordo. Lokalizitaj areoj de peza neĝo povas formiĝi en grupoj laŭvente de varmaj akvokorpoj ene de alie malvarma aeramaso. Varmaj marsurfacaj temperaturoj povas esti kialo de tropika ciklogenezo super la oceanoj de la Tero. Ankaŭ tropikaj ciklonoj povas kaŭzi malvarmetan ondon, pro tumulta miksado de la supraj 30 metroj (100 ft) de la oceano. La marsurfaca temperaturo ŝanĝas dumtage, kiel la aero super ĝi, sed malplialtagrade pro sia pli alta specifa varmo. Ekzistas malpli vario de marsurfaca temperaturo en ventaj tagoj ol dum trankvilaj tagoj. Krome, marfluoj kaj la tutmonda termohalina cirkulado influas mezan marsurfacan temperaturon signife ĉie en la plej multaj el la oceanoj de la mondo. Por marsurfacaj temperaturoj proksime de la periferio de termaso, enmaraj ventoj kaŭzas suprenfluon, kiu povas kaŭzi signifan malvarmigon, sed pli malprofundaj akvoj super kontinenta deklivo ofte estas pli varmaj. Surteraj ventoj povas kaŭzi konsiderindan varmigon eĉ en lokoj kie suprenfluo estas sufiĉe konstanta, kiel ekzemple la nordokcidenta marbordo de Sudameriko. Ĝiaj valoroj estas gravaj ene de nombra veterprognozo kiam la marsurfaca temperaturo influas la atmosferon supre, kiel ekzemple ene de la formado de brizoj kaj marnebulo. Ĝi estas uzata ankaŭ por mezuri el vetersatelitoj.

Vidu ankaŭ
----------

* El Niño
* La Niña

* Kategorio Marsurfaca temperaturo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)