recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Odo al juneco** (pole *Oda do młodości*, ĝuste *Do młodości*) estas odo de Adam Mickiewicz, verkita la 26-an de decembro 1820, konsiderata entuziasma laŭdo de juneco en filomata spirito.

Tio estas en historio de la pola literaturo unua verko dediĉita al juneco – kiu ne estas ĉi tie traktita kiel fenomeno de biologia aŭ sociologia agadkampo, sed prefere montrita kiel "kreiva potenco de dia povo, komponento de universala monda ordo". Pri tio atestas interalie konstantaj komparoj de Dio kaj la juneco kiel povo estigi kreaĵojn al ekzisto.

Pluraj nuntempuloj de Adam Mickiewicz vidis en la teksto de *Odo al juneco* malkaŝaj ligoj al la poemo de Friedrich Schiller *Odo al Ĝojo* kaj aliaj himnoj de lia aŭtoreco. Oni ankaŭ vidas plurajn indikojn al sloganoj de filomatoj kaj al "al kolektiva heroismo en batalo kun kontraŭulo, klerisme (...) nomata: kun memamuloj, superstiĉoj kaj malsentema mondo (...)".

Formo de la verko
-----------------

Aŭtoro elektis odon, t.e. literaturan ĝenron proksiman al klasikisma stilo; li tiel proksimigis la formon de la verko al epoko de klerismo. Stilo de la versaĵo estas alta, patosa, kaj la lingvo mem sublima.

Enhavo de la versaĵo
--------------------

Ĉefa konstrukta akso de la verko estas montro de kontrasto, kia estas vidata inter du generacioj – "junuloj" kaj "maljunuloj".

Bibliografio
------------

Alina Witkowska, Ryszard Przybylski, *Romantyzm* (Romantikismo). Varsovio 2000, ISBN 83-01-12108-4 (prezentitaj citaĵoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Manuskripto de *Oda do młodości* en kolektoj de Cifereca Nacia Biblioeko Polona.pl
La **preĝejo Margareta de Antioĥio** estas romkatolika historia monumento en Hungario, en vilaĝo Mosonszolnok.

Historio
--------

La romanika kirko estis konstruita en 1180 laŭ la vilaĝa dateno. El la origino restis nur malgrandaj partoj pro la baldaŭaj oftaj barokaj trakonstruoj. Ĉirkaŭ inter 1530 kaj 1671 la loĝantoj estis luteranoj. La katolika grupo estis refondita en 1685. En la 18-a jarcento kaj 1874 la kirko estis trakonstruita. La orgeno estis kreita en 1905.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola laŭ ĉefvojo, ankaŭ kruco troviĝas ĉe la kirko. La fasado estas simetria kaj havas po tri enirejojn kaj niĉojn. Nur la meza niĉo havas statuon. Plej supre meze la turo altiĝas kun romanikaj ĝemelfenestroj. La navo havas grandan krucnavon kaj tie, kie ne okazis pligrandiĝo, pilierojn. Sakristio estas videbla ĉe renkontiĝo de ĉefnavo kaj krucnavo. La absido estas duonronda kaj malpi larĝa kaj malpli alta, ol la navo.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* 
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* 
* 
*
|  |
| --- |
| Usona flosponto trans la rivero Inn en 1945 |
| Pontjesbrug (Reĝino Emmaponto) en Vilemstado, Curaçao |
| Flosponto en Disneyland Parizo |

**Flosponto** (ankaŭ: *boatponto*) estas ponto kiu flosas sur la akvo sur pluraj pontonoj. Plejofte ĝi estas konstruata nur kiel provizora ponto ĉar ĝi estas grava malhelpo por la ŝipveturado.

Flosponto estas rapida kaj malmultekosta maniero por fari interbordan ligon. La malavantaĝo estas ke oni ne povas trasube ŝipveturi. La ununura maniero por trapasigi la ŝipojn estas forveturi parton de la ponto. La ponto ankaŭ estas sufiĉe moviĝema. En plezurparkoj tio tamen estas avantaĝo, ĉar oni spertas tian moviĝantan ponton kiel amuziĝo.

Permanentaj flospontoj
----------------------

Schipbrug Deventer kun baskulponto en la fiksa parto (ĉ 1910)
La flosponto Reĝino Emma en Vilemstado sur la insulo Curaçao (konata kiel *pontjesbrug*) povas malfermiĝi por la ŝipveturado per forveturado de unu flanko. La alia flanko de la ponto ĉarniras ĉe la moleo.

Flosponto Evergreen Point
La plej longa flosponto en la mondo (2 285 metrojn longa) estas Flosponto Evergreen Point, oriente de Seatlo, Usono.

* Flosponto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Flosponto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Preĝejo Pentofaranta Mario Magdaleno** estas romkatolika Monumento historia en Hungario, en vilaĝo Felsőörs, en mezo de la vilaĝo sur malalta monteto. Ĝi estas unu el la pompaj preĝejoj en la ĉirkaŭaĵo.

Historio
--------

La kirko konstruiĝis jam en la mezepoko (antaŭ ol 1226). Tiutempe apude tombejo funkciis. En la 14-a jarcento oni konstruis gotikan tegmenton. Depost 1526 la preĝejo ruiniĝis, krome la kalvinanoj profitis parton el ĝi. En 1749 ĝi trakonstruiĝis al baroka stilo. La orgeno estis farita en 1745, sed en 1961 ĝi renoviĝis. Renovigoj okazis en dufoje en la 19-a jarcento. En la 1960-aj jaroj post arkeologiaj esploroj restaŭrado okazis.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola. En mezo de la fasado tre malalta turo altiĝas, sube estas la enirejo. Apud la navo po unu koridoroj troviĝas. La absido estas duonronda. En la vestiblo kruco estas videbla. Krom la orgeno sur la galerio troviĝas altara bildo pri Sankta Rozalia de 1833, bildo pri la Sankta Familio de 1868, skulptaĵo pri Sankta Maria el la 18-a jarcento. Fine de la koridoro estas altara bildo pri Mario Magdaleno el 1868, ĝi troviĝis en la ĉefaltaro ĝis 1943. Nun estas alia bildo same pri Mario Magdaleno sur la ĉefaltaro. Fine de la alia koridoro estas altaro pri Sankta Johano. La predikejo estis farita en 1743. La mebloj venis el la 18-a jarcento.

Kermeso okazas en la 22-an de julio.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare
* hungare kun fotoj

* Kategorio Preĝejo Mario Magdaleno (Felsőörs) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Koordinatoj: 47° 32′ 22″ N 3° 59′ 27″ O﻿ / ﻿47.53944 °N, 3.99083 °O﻿ / 47.53944; 3.99083 (mapo)

**Athie** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 149 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2008.

Geografio
---------

Athie etendiĝas sur 4.9 km², kaj havis 149 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 30 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. 

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Nicolas Robert, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Athie apartenas al la kantono de L'Isle-sur-Serein, kies ĉefurbo estas L'Isle-sur-Serein. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avallon, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de L'Isle-sur-Serein
**Odivelas** (portugallingva prononco: [oðiˈvɛlɐʃ] aŭ [ɔðiˈvɛlɐʃ]) estas urbo kaj municipo de la Distrikto Lisbono, regiono Lisbono kaj subregiono Granda Lisbono, Portugalio, kun ĉirkaŭ 144 500 loĝantoj. Ĝi estas 10 km nordokcidente de Lisbono kaj atingebla per la reto de metroo.

La areo estas monteta kun iom da agrikulturo (forcejoj kaj pinarbaroj) kaj iomete da brutobredado (ŝafoj). La proksimeco al la ĉefurbo ebligas funkciadon de dormurbo.

Fregesioj
---------

Panoramo.
La *freguesias* kiujn enhavas la municipo estas jenaj:

* Odivelas
* Pontinha e Famões
* Póvoa de Santo Adrião e Olival de Basto
* Ramada e Caneças

Historio
--------

Dolmeno de Pedras Grandes kaj Batalhas (en la fregesio Caneças), kastrumo de Amoreira (en la fregesio Ramada), restaĵoj de romiaj setlejoj en Póvoa de Santo Adrião, arabaj restaĵoj en subgrundo de Paiã (en la fregesio Pontinha), indikas, ke la teritorio de Odivelas estis okupita kontinue laŭlonge de jarcentoj, pro sia fekunda tero kaj modera klimato.

Monaĥejo.
Estas du teorioj pri la etimologio de la loknomo. Laŭ unu, pli legenda kaj amuza, la reĝo Denizo havis kutimon eliri nokte viziti virinojn, kaj tiukadre unu nokton la reĝino Izabela surprizis lin kaj diris al li: "**Ides vê-las** senhor...?" (Cu vi iras vidi iŝin, sinjoro?). La alia teorio, pli serioza kaj verŝajna, kombinas araban radikon *ŭadi* (rivero) kun latinida "velas" (veloj), alude al iamaj rivero kaj muelejoj, kies veloj ankoraŭ videblas en la areo.

Geografio
---------

Ĝi estas inter la Flughaveno de Lisbono, la ponto Vasco da Gama kaj Sacavém oriente, Loures norde, Lisbono sude kaj Amadora kaj Sintra okcidente.

Notoj
-----

1. 1 2  "Breve História do Concelho". Arkivigite je 2013-11-05 per la retarkivo Wayback Machine Odivelas, Portugal: Câmara Municipal de Odivelas. 2011. Alirita la 28an de Aprilo 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 799145
* GND: 4603281-2
* VIAF: 144530839
 |
La paroĥa **preĝejo Koro de Jesuo kaj Terezo el Lisieux** estas katolika konstruaĵo en urbo Kiskunhalas (Hungario), en la supra kvartalo.

Historio
--------

La unua mencio pri kirko en la iama Halas okazis en 1300. Dum dominado de turkoj la komunumo plurfoje estis detruita. Jam dum la pacaj tempoj la alvenintaj hungaroj estis kalvinanoj, ili konstruis kalvinanan kirkon en 1667 en lokon de la iama preĝejo. Ĝuste tiam la sporadaj katolikoj ricevis areon konvenan al kirkokonstruo. La preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Kiskunhalas) estis konstruita inter 1769-1770, kiun uzis la plena katolika loĝantaro. Post jarcento jam ne sufiĉis kapacito de la preĝejo, tial oni aĉetis konvenan areon en 1932 en la supra urboparto. En la sekva jaro la kirko jam estis konsekrita. La katolika grupo formiĝis en 1971 kaj ricevis paroĥan statuson en 1983.

Krucifikso

Konstruaĵo
----------

La simpla konstruaĵo situas sola. La fasado estas simetria, meze antaŭĉambro plene reliefas. Kelkaj larĝaj ŝtupoj kuras al la enirejo. La kirko ne havas turon, sed maldekstre sonorilostablo estas videbla. Dekstre krucifikso troviĝas.

Sonorilostablo
--------------

La sonorilostablo estas tre simpla. 2 vertikalaj traboj kruciĝas kun pli mallonga horizontala trabo. Tiel ili formas kvazaŭ krucon. Inter la 2 traboj 2 sonoriloj (faritaj en 1933 kaj 1967) pendas.

Kermesoj okazas en la sekvaj dimanĉoj post festotagoj de Sankta Koro kaj Tereza de Lisieux.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* 
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

La antaŭĉambro el flanko
Bentosoj.
Konko de *Globigerina bulloides* (planktona foraminifero) formita de kelkaj pilketoj kiuj utilas kiel flosiloj.
**Foraminifero**j estas unuĉelaj protistoj tre interesaj por la studoj de la Paleozoologio kaj de la Geologio. Temas pri maraj animaloj kiuj vivis (por la Paleozoologio) kaj vivas (por la Zoologio) en ĉiuj regionoj maraj. Ekzistas plataj foraminiferoj kiuj vivas surfunde kiel anoj de la surfunda vivulantaro (kiel la **bentosoj**). Kaj ankaŭ ekzistas aliaj kiuj ŝvebas en ĉiu alteco de la akvo kaj apartenas al la planktono.

El inter la unuaj, surfunduloj, inter la bentosoj estas la numulitoj aŭ *Nummulites*, laŭ vorto (el la latina) "moner-bestoj", kiuj estas tre interesaj por la fakuloj. Kvankam ili estas unuĉelaj, kiel la aliaj foraminiferoj, kelkaj povas atingi grandon de ĝis 12 cm en diametro. Ili estas tre kuriozaj kaj bele ornamitaj kun formo de spiralo centre kaj rondaj konture; do la interna strukturo estas prilaborita. Ĉar fakuloj multe pristudas ilin, la numulitoj utilis eĉ por dividi la eocenon.

Estas ĉirkaŭ 200,000 konataj specioj en ĉirkaŭ 220 familioj. Inter tiuj *Textularia*, *Cribrospira*, *Spiroloculina* kaj *Peneropolis*.

Referencoj
----------

Endre Dudich, "Ĉu vi konas la Teron? Ĉapitroj el la geologiaj sciencoj", Scienca Eldona Centro de UEA, Budapest, 1983.


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Zoologio |

* Foraminifero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Foraminifero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Foraminifero en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 223580
* GND: 4154975-2
* LCCN: sh85050443
* BNF: 11931432f
* NDL: 00574488
* NKC: ph138400
 |
**Flua konsonanto**, aŭ **fluanto**, aŭ ~~**likvido**~~ estas alproksimanta konsonanto kiu ne estas klasita kiel duonvokalo (glitaĵo) ĉar ĝi ne respektivas fonetike al specifa vokalo (tiel, ekzemple, kiel la komenca [j] en la angla *yes* respektivas al [i]).

Tipoj de fluaj konsonantoj
--------------------------

La klaso de fluantoj (la aro *fluantoj*) divideblas en lateralajn fluantojn kaj rhotojn.

(*Obstruentaj lateraloj*, kiuj estas precipe trovataj en indiĝenaj lingvoj de Norda Ameriko kaj inkluzivas tiajn sonojn kiaj la ɬ, la ɮ, kaj la afrikatojn la tɬ, la tɬ', kaj la dɮ, estas konsiderataj kiel fluantoj sed ne havas ties altan sonorecon. Nek uzeblas obstruantaj lateraloj sammaniere kiel sonorantaj lateraloj en la lingvoj kie ili troviĝas.)

Tipaj fluantoj en la angla estas la sonoj [l] kaj [ɹ]. En la plejo da eŭropaj lingvoj la litero "r" prezentas alveolaran trilon, kio estas ties valoro en la IFA. En la franca, la germana kaj la dana, la litero "r" prezentas uvularan trilon prononcatan diste malantaŭe en la gorĝo - kvankam en la praktiko uvulara alproksimanto estas la kutima realigaĵo de tiu sono krom en tre zorga parolo.

Iuj eŭropaj lingvoj, ekzemple la itala kaj la serbo-kroata, havas pli ol du fluajn fonemojn. Tiuj lingvoj tipe havas la aron [l, ʎ, r], kvankam iuj (kia la rusa) havas [lj, ɫ, r].

Fluaj konsonantoj tra la mondo
------------------------------

Aliloke en la mondo, du fluantoj de la tipoj supre menciitaj restas la plej komuna kombinaĵo, krom en Norda Ameriko kaj Aŭstralio. En Norda Ameriko, la plejmulto de lingvoj tute ne havas rhoton kaj estas granda diverseco de lateralaj sonoj - kvankam la plejo estas obstruentaj lateraloj anstataŭ **fluantoj**. La plejo da indiĝenaj aŭstraliaj lingvoj estas tre riĉaj je fluantoj, kun iuj havantaj tiel multe kiel sep distingajn fluantojn. Tiuj tipe inkluzivas dentalajn, alveolarajn, retrofleksajn kaj palatalajn lateralojn, kaj tiel multaj kiel tri rhotojn. Tia riĉo en fluaj konsonantoj iasense kompensas por la malgrandaj vokalaj inventaroj kaj manko de frikativoj de tiuj indiĝenaj lingvoj.

Iuj afrikaj lingvoj ankaŭ faras kontraston inter du rhotoj, kutime trilo kaj frapeto.

Aliflanke, estas multaj indiĝenaj lingvoj kun neniuj fluantoj en la amazona basino kaj orienta Norda Ameriko, kaj ankaŭ kelkaj en Azio kaj Afriko. Polineziaj lingvoj tipe havas nur unu fluanton, kiu povas esti, aŭ lateralo, aŭ rhoto.

Vidu ankaŭ
----------

* Maniero de artikulacio
* Rhoto
* Alproksimanto
* Duonvokalo
* Listo de fonetikaj temoj

Piednotoj
---------

1. ↑  ReVo, la artikolo «flua konsonanto, fluanto».
2. ↑  NPIV, ²likvido. Ĉi tiu meĥanika transskribo de la angla termino atestas pri nekompreno de la metaforo. Ĝi neniel rilatas al la fundamenta radiko *likvidi*, kaj estas ties ĝena homonimo. Ĝi neniel rilatas al likvoj. La ideon de la termino esprimas la germana „*Fließ*laut" kaj la rusa „*плавный* согласный".
**Éva Dobár,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dobár Éva** estas hungara naĝisto, olimpiano, manekeno. Ŝia edzo estis Dániel Varga, ŝia geedziĝa nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Varga-Dobár Éva*.

Éva Dobár naskiĝis la 4-an de marto 1993 en Miskolc.

Biografio
---------

Éva Dobár ekde 2005 ŝi lernis en Budapeŝto. Pro rompiĝo de ripo ŝi plene forlasis la naĝadon post 4 jaroj ŝi elektis la profesion manekeno. Ŝi edziĝis en 2012, post 2 jaroj ŝi naskis filon. Li ricevis premiojn inter 1948-1998.

### Sporta kariero

Éva Dobár estis talenta naĝisto en Tiszaújváros, kie ŝi vivis. Por atingi pli bonajn rezultojn ŝi translokiĝis al Budapeŝto en 2005. En la sekva jaro ŝi atingis signifajn rezultojn en junularaj konkursoj. Ŝi estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 2008 sen rezulto. Ŝi plene finis sian sportan karieron en 2009.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* datenoj kun foto

Referencoj
----------


* Kategorio Éva Dobár en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 806824
 |


* Portalo pri Biografio
**KISS-BITAY Éva** (kiŝ-bitai) estis rumanuja hungara biologino. Ŝi naskiĝis en Bistriţa la 20-an de majo 1928 kaj mortis la 21-a de aŭgusto 2017. Ŝi estis la edzo de biologo István Kiss.

Biografio
---------

Éva Kiss-Bitay la mezlernejon finis en Aiud (1949), la bilogion en Bolyai Tudományegyetem de Kluĵo en 1953. Ŝi doktoriĝis laŭ la disertacio titolita *Kérgi serkentők és gátlók hatása az ellenanyagképzésre*. Ŝi instruis en Cehu Silvaniei (1954), en Kluĵo (1955-65), ŝi estis viclenejestro de ĝenerala lernejo en sama urbo (1966-83). Sian unuan artikolon ŝi publikis la gazeto Igazság (1962). Ŝi estis redaktoro de rubriko kun titolo "Ég-Föld-Természet" (Ĉielo-Tero-Naturo) de porinfana gazeto Napsugár. Ŝi tradukis lernolibrojn el rumana lingvo. Ŝiaj sciencaj artikoloj aperis en gazetoj Igazság, Dolgozó Nő, România Liberă, Búvár (Bp. 1963), Natura (1964-69).

Memstaraj volumoj
-----------------

* *Tájékozódás és hírközlés az állatvilágban* (1974);
* *Tévhit és valóság az állatvilágban* (1979);
* *Tarkabarka élővilág* (1984).

Fonto
-----

* Hungara vikipedio
la 668 m alta monto Ipf, atestmonto de la tavolo de la Ŝvabia Ĵuraso
**Atestmonto** estas subspeco de insulmonto, kiu estis izolita per erozio de la origina montmasivo. Se temas pri tektona kovraĵo gi nomiĝas *tektona klipo*.
Atestmonto estiĝis ofte en tavolŝtupa regiono. La karakterizaĵo estas la alternado de veterdisfalaj tavoloj kaj veterrezistaj tavoloj. La veterdisfalrezistaj ŝtontavoloj formas la ŝtupojn, la veterdisfalaj estas deklivfomaj tavoloj. La atestomonto havas ĝenerale nepintan kaj akran deklivan kupolon.

panoramo de la Monumenta Valo Koloradio, Usono
La plej gravaj atestomontoj en la Frankonia Ĵuraso estas (de nordo al sudo kaj poste sudokcidenten:

* Staffelberg (540 m)
* Walberla (532 m)
* Hetzleser Berg (549 m)
* Moritzberg (603 m)
* Dillberg (595 m)
* Buchberg (591 m)
* Sulzbürger Schlossberg (567 m)
* Neubürg (587 m)
* Schlossberg (607 m)
* Hesselberg (689 m)

la „Drei Kaiserberge"" (Tri imperiestro-montoj) apud Schwäbisch Gmünd, tipa pejzaĝo de atestomontoj en Germanujo
Gravaj atestomontoj de la Ŝvabia Ĵuraso (sen „pseŭdo-atestomontoj", tio signifas parte solestarantaj montoj de vulkana deveno kiel la Limburg) estas (de nordoriento al sudokcidento):

* Ipf (668 m)
* Kaltes Feld (781 m)
* la Drei Kaiserberge (= la tri imperiestraj montoj") : Stuifen (757 m), Rechberg (707 m) kaj Hohenstaufen (684 m)
* Michelsberg (724 m, apud Geislingen an der Steige)
* Achalm (707 m)
* Farrenberg (820 m)
* Roßberg (869 m)
* Zoller (855 m) kun burgo Hohenzollern
* altebenaĵo de Burgfelden (954 m)
* Plettenberg (1002 m)

Regiono de la Baarjuraso estas preskaŭ kompleta pejzaĝo de atestomontoj. Jen ili (sen „pseŭdo-atestomontoj"):

* Hohenkarpfen (912 ;m)
* Lupfen (977 m)
* Möhringer-Berg-Lindenberg-Scholle (949 m)
* Fürstenberg (918 m)
* Länge (921 m)
* Eichberg (914 m)
* Buchberg (880 m)

La plej gravaj atestomontoj de la tiel nomata Tabul-Ĵuraso en Svislando inter Bad Zurzach kaj Pfeffingen estas (de oriento al okcidento):

* Geissberg (700 m)
* Heuberg (558 m)
* Schinberg (722 m)
* Frickberg (650 m)
* Farnsberg (758 m)
* Sunnenberg (632 m)
* Chienberg (741 m)

Vidu ankaŭ
----------

* Tabulmonto

Literaturo
----------

* *Lexikon der Geographie I.* 2001, S. 108.
* *Lexikon der Geographie III.* 2002, S. 189–190.
* *Lexikon der Geowissenschaften IV.* 2001, S. 400–403.
* Harald Zepp: *Geomorphologie.* 2. Auflage. Paderborn 2003, Kapitel 12.3 und 14.3.

Referencoj
----------
**Károly Jordán SZENTGYÖRGYI** [kAroj jordAn sentdjoerdji}}, (laŭ kutima hungara sinsekvo SZENTGYÖRGYI Jordán Károly (naskiĝis la 4-an de novembro 1849 en Carei, Rumanio; mortis la 14-an de junio 1927 en Sanislău, Rumanio) estis rumania hungara romkatolika eklezia verkisto.

Biografio
---------

Jordán Károly Szentgyörgyi studis teologion en Satmaro, oni konsekris lin pastro en Nagyvárad en 1872. Li estis pastro en Csanálos, Nagybánya, Máramarossziget, Szaniszló. Li doktoriĝis en Budapeŝto. Li fariĝis abato, kanoniko, rektoro de episkopa seminario, eklezidistrikta ĉefinspektisto, papoa prelato.

Verkoj
------

* *Az egyház történelme* (Nagykároly 1886; pluaj eldonaĵoj: samloke. 1889, Szatmárnémeti 1890, sl. 1892, sl. 1894, sl. 1895);
* *Karolina Auguszta anyacsászárné életrajza* (tradukaĵo el germana lingvo, sl. 1898);
* *Márciusi ibolyák. Imák és elmélkedések Szent József tiszteletére* (sl. 1893; pluaj eldonaĵoj sl. 1896, sl. 1927);
* *B. Mária Crescentia életrajza* (tradukaĵo el german lingvo, sl. 1905);
* *Nagyhét* (sl. 1903);
* *Népoktatásunk az iskolán kívül* (Bp. 1908);
* *Elnöki beszédeim* (sl. 1911

Fonto
-----

* Romániai magyar irodalmi lexikon Arkivigite je 2016-04-17 per la retarkivo Wayback Machine
**SÜKEI Károly** (sykei), *Sükey* estis hungara ĵurnalisto, poeto, tradukisto naskita en Bukareŝto en 1824 kaj mortinta en Losonco la 18-an de januaro 1854. Li estis la filo de reformita pastro Imre Sükei.

Biografio
---------

Károly Sükei studis en Nadjenjedo kaj Koloĵvaro, sed li interrompis ĝin en 1845 kaj li iĝis ĵurnalisto. En 1847 li aliĝis al junaj demokrataj verkistoj koncentriĝintaj ĉirkaŭ revuo Életképek. Li estis unu el partoprenintoj de la eventoj la 15-a de marto 1948 kaj pli poste. Li estis honvedo dum la liberecbatalo, pli poste adujutanto de Mór Perczel. Ekde 1850 li estis kunlaboranto de pluraj gazetoj en Pest. Ekde 1853 ĝis sia morto li estis la instruisto de la hungara lingvo kaj literaturo en gimnazio de Losonc. Li verkis ankaŭ poemojn kaj tradukis el verkoj de Victor Hugo, Percy Bysshe Shelley, Nikolaj Gogol, William Makepeace Thackeray.

Verkoj ĉefaj
------------

* *Hulló csillagok* (poemoj, Pest, 1851).

Literaturo
----------

* Gyulai Pál: *Bírálatok, cikkek, tanulmányok* (Bp. 1961).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**Károly Szkála** [kAroj skAla], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szkála Károly** estas kroatia hungara altlerneja instruisto, ordinara membro de kroata teknika akademio (2001), ekstera membro de Hungara Scienca Akademio (2019).

Károly Szkála naskiĝis la 21-an de januaro 1951 en Subotica (Jugoslavio, nuntempe en Serbio).

Biografio
---------

Károly Szkála apartenis al la hungara minoritato en Jugoslavio, depost ties ĉeso en Kroatio. Li akiris diplomon en universitato en Zagrebo en 1974, li doktoriĝis en 1983. Post la diplomo li eklaboris en esplora instituto pri Roĝero Jozefo Boŝkoviĉ. En 1984 li estis nomumita laboratoriestro. Li ankaŭ instruas en 2 universitatoj en Zagrebo kaj Osijek. Li okupiĝas pri komputiko, elektroniko, lasero, holografio, en tiuj branĉoj li publikigis artikolojn. Li ricevis hungaran premion en 2010.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla en la 12-a paĝo)

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 667383
 |
**Károly Taubner** [kAroj taŭbner], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Taubner Károly** estis hungara matematikisto, luterana pastro, instruisto, korespondanta membro de Hungara Scienca Akademio (1840).

Károly Taubner  naskiĝis la 15-an de oktobro 1809 en Velegh. Li mortis en 1860? en Verono.

Biografio
---------

Károly Taubner frekventis mezlernejon kaj luteranan altlernejon en Sopron, poste li estis ĉefamilia edukisto. En 1837 li plulernis en universitato en Berlino, kie li doktoriĝis, fine li ekinstruis en gimnazio en Pest (urbo). Tiutempe liaj artikoloj aperis ekzemple en Athenaeum (revuo). En 1840 li vojaĝis al Francio kaj Germanio. Post 4 jaroj li iĝis armea pastro kaj li translokiĝis al Milano, kie li ricevis premiojn.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Birálati vizsgálat Hegel bölcselkedése felett* (1838)
* *Mértan* (Geometrio), (1841)
* *Az első és másodrendű görbék öszrendesekre átvitele és főbb tulajdonságaik* (1844) - premiita verko
* *Imádságos könyv mind a két felekezetű evangélikus császári és királyi hadfiak számára* (1855)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al literoj T, TY kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio
**Momblona** [momBLOna] estas municipo de Hispanio, en la regiono Kastilio kaj Leono, sudokcidento de la provinco Sorio kaj komarko *Komarko de Almazán* en la sudcentro de la provinco.

Geografio
---------

*Komarko de Almazán* en la sudcentro de la provinco Sorio.
Loko de Momblona en la provinco Sorio.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 22,91 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 17 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 200 loĝantojn el la 1950-aj jaroj. 

Ĝi distas 56 km de Sorio, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 10-a jarcento.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), forstado kaj brutobredado (ŝafoj kaj bovoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun kultura kaj rura turismo, piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj estas la preĝejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de provinco Sorio

Notoj
-----

Bibliografio
------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rRegiono de Almazán |
| --- |
| Adradas• Alentisque• Almazán• Arenillas• Barca• Barcones• Berlanga de Duero• Borjabad• Caltojar• Centenera de Andaluz• Coscurita• Escobosa de Almazán• Frechilla de Almazán• La Riba de Escalote• Maján• Matamala de Almazán• Momblona• Morón de Almazán• Nepas• Nolay• Rello• Soliedra• Taroda• Velamazán• Velilla de los Ajos• Viana de Duero |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 350974
 |
**Aterinoformaj**, konataj ankaŭ kiel **arĝentoflankuloj**, estas ordo de aktinopterigaj fiŝoj kiuj inkludas la malnovmondajn arĝentoflankulojn kaj kelkajn malpli konatajn familiojn, kiaj la nekutimaj Falostetedoj. Ili troviĝas tutmonde en tropikaj kaj moderklimataj maraj kaj nemaraj medioj.

Aspekto
-------

**Aterinoformaj** esta ĝenerale longecaj kaj arĝentecaj laŭkolore, kvakam ekzistas esceptoj. Ili estas tipe malgrandaj fiŝoj, kaj la plej granda estas la Kalifornia aterinopo, kun totala longo de 44 cm, kaj la plej malgrandaj specioj, kiaj la Bangkoka logofiŝo, kun nur 2 cm ĉe longo de plenkreskuloj.

Membroj de tiu ordo kutime havas du dorsajn naĝilojn, el kiuj la unua kun flekseblaj spinoj, kaj anusa naĝilo kun unu spino ĉe la fronto.

Notoj
-----

1. 1 2  Allen, Gerald R..  (1998) Paxton, J.R. & Eschmeyer, W.N.: *Encyclopedia of Fishes*. San Diego: Academic Press, p. 153–156. ISBN 0-12-547665-5.

* Kategorio Aterinoformaj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Aterinoformaj en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Bertalan** **FARKAS** [bertalan farkaŝ] ("Farkas" hungare signifas "lupo"; naskiĝis la 2-an de aŭgusto 1949 en Gyulaháza) estas emerita batalpiloto de la hungara armeo kaj hungara esperantisto , fonda membro de la Internacia Federacio de Kosmonaŭtoj, unu el la fondintoj de *Space for Earth Foundation* kaj membro de la *International Commission for Aeronautics*.

Dum studado en mezlernejo, Farkas tre bone ludis futbalon kaj eĉ estis konsiderata sufiĉe talenta futbalisto por elekti profesian karieron. Li tamen decidis iĝi piloto, stiris ĉasavidialon en hungara armeo.

En 1980 li iĝis la unua hungara kosmonaŭto kaj la unua esperantisto kiu vizitis la kosmon. Per la sovetia TKS (kosmoŝipo) Sojuz li atingis la kosmon kaj restis tie dum 7 tagoj, 20 horoj kaj 46 minutoj. Ĝis la flugo de rumana kosmonaŭto Dumitru Prunariu, Farkas estis la plej juna inter la flugintaj en kosmon.

En 2006 li estis kandidato de la politika partio **Hungara Demokrata Forumo**, kies membro li estas, en la balota distrikto de Baktalórántháza.

Bertalan Farkas, 2012
Farkas havas tri infanojn: filinon kaj du filojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Aerospaca scienco
* Kosmonaŭtiko

Eksteraj ligiloj
----------------

* Biografiaj notoj kaj foto angle
* Kiun lingvon ni parolos en la spaco ? (komento rilate al Bertalan Farkaŝ) angle
* Farkas Bertalan kaj Esperanto (PDF) esperante

Referencoj
----------

1. ↑  (hungara) Szilvási László, Az első eszperantista űrhajós (la unua esperantista aerspaca ŝipo), eszperanto.hu, Hungara Vivo, 1/1981, alirita la 9-an de februaro 2017.
2. ↑  (franca)  Espace et espéranto (Spaco kaj Esperanto). Alirita 2013-05-18.[*rompita ligilo*]
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 20936
* GND: 1126659606
* LCCN: n2012038685
* VIAF: 84716733
* ISNI: 0000 0000 7912 1112
* NKC: mzk2007408444
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
|  | Trovu **« Bertalan Farkas »** inter la  **Vizaĝoj de homoj rilataj al la ideo «Internacia Lingvo»** |
**Béla Andai,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Andai Béla** estis hungara aktoro. Lia origina familia nomo estis *Androvics* [androviĉ].

Béla Androvics  naskiĝis la 8-an de junio 1899 en Budapeŝto, li mortis en aprilo de 1969 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Andai akiris diplomon en privata aktorlernejo de Szidi Rákosi. Li komencis sian aktoran karieron en 1921 en kabaredo en sia naskiĝurbo. Post jaroj li eicevis rolojn ankaŭ en teatroj, tamen plej ofte li estis videbla en diversaj kabaredoj. Dum la socialismo ne funkciis kabaredoj, tial li apartenis al *Gaja Scenejo*. En 1960 li pensiuliĝis.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* Lajos Zilahy: *Pelikán* - direktoro de tabakuzino
* Ferenc Molnár: *Doktor úr* - instruisto pri geografio
* Ernő Szép: *Verebek* - maljuna sinjoro

Lia sola filma rolo
-------------------

* *Menekülő ember* (1943) – viro en la balo

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Athenaeum** estas hungara gazeto, kiu havis 4 periodojn.

Literatura gazeto Athenaeum (kiu okupiĝis ankaŭ pri politiko) unuafoje estis fondita en 1837 fare de József Bajza (poeto) kaj Mihály Vörösmarty. Ĝi aperis semajne po 2. Kunlaborantoj estis ekzemple Ferenc Kölcsey, Péter Vajda, Gábor Kazinczy (politikisto). Bajza verkis la kritikojn pri la teatraĵoj. En tiu gazeto aperis la unua poemo de Sándor Petőfi, sed nature tie verkis poemojn mem Vörösmarty. La politikaj artikoloj okupiĝis precipe pri la reformoj. La gazeto ĉesis en 1943, ĉar tiam aperis alia simila gazeto. 

Athenaeum (semajna gazeto) reaperis inter 1873–1874. La nova redaktoro estis Zsolt Beöthy. Oni legis en tiu gazeto sociajn, politikajn, literaturajn kaj artajn artikolojn.

La tria periodo okazis inter 1892–1947. La eldonisto de la revuo estis *Hungara Filozofia Societo*. Ĝi aperis jare po 4-6. Menciindaj redaktoroj estis Imre Pauer, Bernát Alexander, Gyula Kornis. 

Post fino de la socialismo revuo Athenaeum reaperis en 1991, sed nur 10 aperoj okazis.

Fontoj
------

* hungare
* hungare
**Bertalan Papp,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Papp Bertalan** estis hungara skermisto (sabristo), olimpiano, olimpika kaj monda ĉampiono, trejnisto, oficiro, stuntisto.

Bertalan Papp naskiĝis la 7-an de septembro 1913 en Tiszaföldvár, li mortis la 8-an de aŭgusto 1992 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Bertalan Papp maturiĝis en kalvinana gimnazio de Mezőtúr en 1932, poste li akiris ŝtatsciencan diplomon en Universitato Francisko Jozefo de Koloĵvaro post kvar jaroj. Inter 1938-1974 li estis oficiro. En 1944 li akiris trejnistan diplomon pri pedagogio kaj skermado, kaj li estis trejnisto ĝis 1950. Interrompe en fino de la mondomilito li batalis, plej fine jam kongtraŭ la nazioj. Intertempe jam ekde 1939 li skermis en oficira sportklubo. Li estis hungara ĉampiono sesfoje teame aŭ individue inter 1944-1951. Li estis olimpiano en Somera Olimpiko 1948 kaj Somera Olimpiko 1952 kun 2 oraj medaloj teame, krome en mondĉampionumoj li estis la unua dufoje teame (1953, 1954). Ekde 1970 li ricevis kelkajn filmajn rolojn, post 5 jaroj li iĝis stuntisto en 80 filmoj. Li edziĝis en 1950, lia edzino naskis filinon post 6 jaroj. Li ricevis ŝtatan premion en 1948, lia plej alta rango estis kolonelo ekde 1991.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A kézigránátdobás módszere* (1952)
* *A rohampálya akadályelemeinek leküzdésénél előforduló hibák* (1953)

Elektitaj filmaj roloj
----------------------

* *Arc* (1970) - detektivo
* *Mephisto* (1981) - oficiro

Memorigiloj
-----------

* reliefo en Budapeŝto (2002)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 802682
* GND: 106198608X
* VIAF: 312620465
 |




* Portalo pri Biografio
En lineara algebro **identa matrico** aŭ **unuobla matrico** de amplekso *n* estas *n*-per-*n* kvadrata matrico kun eroj 1 sur la ĉefdiagonalo kaj nuloj aliloke. Ĝi estas skribata kiel *In*, aŭ simple per *I* se la amplekso estas negrava aŭ povas esti bagatele difinita per la ĉirkaŭteksto.

En iuj kampoj, ekzemple en kvantuma mekaniko, la identa matrico estas skribata per cifero 1 en grasa tiparfasono, **1**. Oni uzas ankaŭ skribojn *U* kaj *E* al prezenti la identan matricon (de *Unua Matrico* aŭ de la germana *Einheitsmatrix* respektive), kvankam skribo *I* estas konsiderata kiel pli universala.

{\displaystyle I\_{1}={\begin{bmatrix}1\end{bmatrix}},\ I\_{2}={\begin{bmatrix}1&0\\0&1\end{bmatrix}},\ I\_{3}={\begin{bmatrix}1&0&0\\0&1&0\\0&0&1\end{bmatrix}},\ \cdots ,\ I\_{n}={\begin{bmatrix}1&0&\cdots &0\\0&1&\cdots &0\\\vdots &\vdots &\ddots &\vdots \\0&0&\cdots &1\end{bmatrix}}}
La grava propraĵo de *In* estas ke por ĉiu *n*-per-*n* matrico *A*,

*InA = AIn = A* .
Ankaŭ por ne kvadrata *A* la propraĵo veras se la matrica multipliko estas difinita, por ĉiu *m*-per-*n* matrico *A*,

*ImA = AIn = A* .
La identa matrico estas inversigebla:

*In−1 = In* .
Identa matrico servas kiel la unuo de la ringo de ĉiuj *n*-per-*n* matricoj, kaj kiel la neŭtra elemento de la ĝenerala lineara grupo Gl(*n*) konsistanta el ĉiuj inversigeblaj *n*-per-*n* matricoj.

Se *n*-per-*n* matricoj estas uzataj por prezenti linearajn transformojn de *n*-dimensia vektora spaco al si, *In* prezentas la identan funkcion, sendepende de la uzata bazo.

La *i*-a kolumno de identa matrico estas la unuobla vektoro *ei*. La unuoblaj vektoroj estas bazo de ejgenspaco de la identa matrico, respektiva al ejgeno 1, kiu estas pro tio la sola ejgeno kaj havas oblecon *n*. Do, ĉiu *n*-dimensia ne nula vektoro estas ejgenvektoro de la identa matrico.

Determinanto de identa matrico estas 1 kaj ĝia spuro estas *n*.

Identa matrico estas diagonala matrico:

*In = diag(1,1,...1)* .
Se produto de du kvadrataj matricoj *A* kaj *B* estas identa matrico,

*AB = In*
do la matricoj estas inversoj unu de la alia:

*A = B−1* ,
*B = A−1* .

Eksteraj ligiloj
----------------

* Identa matrico en PlanetMath.
* Identa matrico je MathWorld
**Bertalan Andrásfalvy** [andrAŝfalvi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Andrásfalvy Bertalan** estas hungara politikisto, ministro, parlamentano, etnografo, profesoro, muzeologo.

Bertalan Andrásfalvy  Arkivigite je 2015-04-02 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 17-an de novembro 1931 en Sopron.

Biografio
---------

Bertalan Andrásfalvy frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1950 kaj 1955. Post la diplomo li laboris ĉefe en diversaj muzeoj. Li akiris alian diplomon en 1965 en Kecskemét. En 1971 li kandidatiĝis, en 1990 li doktoriĝis antaŭ Hungara Scienca Akademio. Li aliĝis al burĝono de nekomunista partio en 1988. Li instruis etnografion en Universitato de Pécs kiel docento en la jaroj 1989 kaj 1990. Li estis ministro pri eduko en Kabineto Antall inter 1990-1993, li estis ankaŭ parlamenta deputito inter 1990 kaj 1994. Post la politikado li denove instruis en la universitato ĝis la emeritiĝo en 2001, dume li okupiĝis pri popola agrikulturo kaj popoldancoj.

Li havas edzinon, kiu naskis 3 filojn. Li ricevis 9 premiojn inter 1980-2013.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Sárközi hímzések* (1963)
* *A Duna mente népének ártéri gazdálkodása Tolna és Baranya megyében az ármentesítés befejezéséig* (1975)
* *Néprajzi alapismeretek* (1982)
* *Magyar népismeret (néprajzi történészeknek)* (1990)
* *A Duna mente népének ártéri gazdálkodása* (2007)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2015-04-02 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Bertalan Andrásfalvy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 520348
* GND: 119177927
* LCCN: n80125603
* VIAF: 25602189, 1732159234408603371467 7514922, 25602189, 1732159234408603371467
* ISNI: 0000 0001 0867 2942
* SUDOC: 090166655
* BNF: 12789742b
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Brunnadern-Neckertal (stacidomo). |



**Brunnadern** estas iama politika komunumo de la elektodistrikto Togenburgo en Kantono Sankt-Galo, Svislando, kiu ek de la 1-a de januaro 2009 estas parto de la komunumo Neckertal. Brunnardern havis 878 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

Geografio
---------

Brunnadern situas en Togenburgo en la valo de la rivero Necker, alfluanto de la rivero Turo. Krom la ĉefa vilaĝo al la iama komunumo apartenis multnombraj frakcioj, nome Chrüzweg, Spreitenbach, Furt kaj Taa, Bitzi, Waldschwil, Vögelisegg, Steig, Haselacker, Schwendi, Niderwil, Reitenberg, Homberg kaj Hinteregg.

Trafiko
-------

La komunumo havas stacidomon ĉe la trajnlinio de Lucerno tra Rapperswil kaj Wattwil al Sankt-Galo de la Svisaj Sudorientaj Fervojoj. Tra Brunnadern ankaŭ pasas poŝtaŭtobuslinioj. Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo n-ro 8 de Wil al Apencelo kiu en la vilaĝocentro deflankiĝas la kantona vojo n-ro 30 trans la pasejo Wasserfluh al Wattwil.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Brunnadern datiĝas el la jaro 1377 kiel *Brunadran*. En mezepoko la komunumo apartenis al la Grafoj de Togenburgo kaj poste al la Princabatejo Sankt-Galo. Post la epoko de la Helveta Respubliko en la jaro 1803 Brunnadern fariĝis propra politika komunumo.

En publika baloto de la 21-a de oktobro 2007 la loĝantoj de Brunnadern jesis al kunfandiĝo de Brunnadern kun la komunumoj Mogelsberg kaj Sankt-Peterzell al la nova komunumo Neckertal.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: *Hans Büchler*: *Brunnadern (SG)* en *Historia Leksikono de Svislando* (2004-06-08)

Vidu ankaŭ
----------

* Brunnadern-Neckertal (stacidomo)

* Kategorio Brunnadern en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Brunnadern
* Brunnadern en la Historia Leksikono de Svislando germane france itale

Bildoj
------

* Preĝejo de BrunnadernPreĝejo de Brunnadern
* TombejoTombejo
* Poŝtaŭto apud la stacidomoPoŝtaŭto apud la stacidomo
* Vilaĝa ĉefstratoVilaĝa ĉefstrato
* Tipa togenburga domoTipa togenburga domo

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la elektodistrikto Togenburgo |
| --- |
| Bütschwil • Ebnat-Kappel • Ganterschwil • Hemberg • Kirchberg • Krinau • Lichtensteig • Lütisburg • Mosnang • Neckertal (Brunnadern • Mogelsberg • Sankt-Peterzell) • Nesslau-Krummenau • Oberhelfenschwil • Stein • Wattwil • Wildhaus • Malnov-Sankt-Johano (Wildhaus • Malnov-Sankt-Johano) |  |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 236626
* GND: 4433619-6
* LCCN: n94035560
* VIAF: 150250520
 |
**Berta Kornai,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kornai Berta** estis hungara operetkantisto, subreto. Ŝia origina familia nomo estis *Kolber*, ŝia geedziĝa nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Tóth Elemérné* (pli malofte *T. Kornai Berta*).

Berta Kolber naskiĝis la 21-an de marto 1885 en Budapeŝto, ŝi mortis la 18-an de oktobro 1950 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Berta Kornai devenis el juda familio. Ŝi akiris aktoran diplomon en privata lernejo de Szidi Rákosi en 1902 (en aĝo 17!). Post la diplomo ŝi havis rolojn en pluraj teatroj, scenejoj, kie la repertuaro estis ankaŭ operetoj aŭ muzikaj teatraĵoj. Aparte menciindas Teatro Magyar kaj Gaja Teatro (1907-1910). Ŝi senprobleme solvis ankaŭ la dancajn rolojn. Ŝi edziniĝis en 1912, poste ŝi nur malofte akceptis rolojn (Operetoteatro (Budapeŝto), 1929), lastfoje en 1931.

Ŝiaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* Árpád Berczik: *A svihákok* (debuto)
* Rezső Máder: *Huszárvér* - Stella
* Carl Millöcker: *Szegény Jonathán* - Molly
* Imre Kálmán:
	+ *Tatárjárás* - Mogyoróssi
	+ *Az obsitos* - Piroska
* Béla Mezey: *Drótostót* - Mici
* Owen Hall: *Gésák* - Polly

Ŝia filma rolo
--------------

* *Tüzet kérek* (1912)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 558-a paĝo)

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

* Kategorio Berta Kornai en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 738106
 |



* Portalo pri Biografio
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Brunkola cipselo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Apodoformaj *Apodiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Apusedoj *Apodidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Cypseloides* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***C. rutilus*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Cypseloides rutilus****(Vieillot, 1817) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Sinonimoj |
| *Streptoprocne rutila* |
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Brunkola cipselo  |

 |
| v • d • r |

La **Brunkola cipselo**, ***Cypseloides rutilus***, estas nemigranta birdo el la familio de apusedoj, kiu enhavas apusojn, apusetojn, cipselojn, ktp. Tiu loĝas el Meksiko kaj Trinidado sude al Peruo and Bolivio. Ĝi estas unu el la specioj de *Cypseloides* polemike movitaj el la genro *Streptoprocne* de la Usona Unio de Ornitologoj AOU (BLI 2004).

Tiu cipselo estas mezgranda specio, 12.7-13.5 cm longa, kun longeca vosto, kaj 20 g peza. La masklo estas nigreca kun elstara ruĝbruna kolumo, kio nomigas la specion. Ĉe inoj kaj nematuruloj la ruĝbruna kolumo estas nekompleta aŭ ne estas. Junuloj diferenciĝas el inoj ankaŭ pro ruĝecaj bordoj de kronoplumoj. La **Brunkola cipselo** havas chattering alvokon *ĉit-ĉit-ĉit*.

La **Brunkola cipselo** manĝas dumfluge flugantajn insektojn, ĉefe flugantajn formikojn, ofte je pli granda alto ol aliaj apusoj. Kvankam reproduktado okazas je ĉiu nivelo kie estas akurataj lokoj, tiu specio kutime manĝas super montetaj arbaroj aŭ pli malfermaj arbaroj je 500 m aŭ plie.

La **Brunkola cipselo** konstruas neston de koto kaj plantomaterialo (kungluita per salivo) en vertikala surfaco en marĉombra loko ĉeakva, kiel en kavo, sub ponto aŭ simile. La nesto havas formon de platigita konuso, kaj la du blankaj ovoj estos kovataj de ambaŭ seksoj dum 23 tagoj, kun pliaj 40 tagoj antaŭ elnestiĝo. La idoj estas manĝigataj el buloj faritaj el la kolektita predo. Kutime okazas dua ovodemetado.

Referencoj
----------

* **BirdLife International** (BLI) (2004). *Cypseloides rutilus*. *Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj*, eldono de 2006. IUCN 2006. Elŝutita 2 Majo 2007. Ne minacata

* **Chantler**, Phil & **Driessens**, Gerald (2000): *Swifts : a guide to the swifts and treeswifts of the world*. Pica Press, Mountfield, East Sussex. ISBN 1-873403-83-6

* **ffrench**, Richard; O'Neill, John Patton & Eckelberry, Don R. (1991): *A guide to the birds of Trinidad and Tobago* (2nd edition). Comstock Publishing, Ithaca, N.Y.. ISBN 0-8014-9792-2

**Hilty**, Steven L. (2003): *Birds of Venezuela*. Christopher Helm, London. ISBN 0-7136-6418-5
**Berta Türk,** laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Türk Berta Cecilia** estis aŭstra-hungara kabareda kantisto. Ŝia edzo estis Sándor Rott, post la geedziĝo ŝia nomvarianto estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *R. Türk Berta*.

Berta Türk  naskiĝis la 22-an de aprilo 1888 en Vieno, ŝi mortis la 29-an de aprilo 1960 en Sidnejo (Aŭstralio).

Biografio
---------

Berta Türk kiel infano aktoradis en sia naskiĝurbo, dum ŝi lernis kantadon de Dietrich Fischer-Dieskau. Ekde 1910 ŝi havis rolojn en diversaj kabaredoj en Budapeŝto. En la sama jaro ŝi edziĝis, baldaŭ ŝi naskis 4 gefilojn, en 1942 ŝi vidviniĝis. En 1939 ŝi katolikiĝis (ŝi estis judino). Dum la nazia erao estis paŭzo en la kantado. En 1946 ŝi fondis kabaredon. Pro la komenciĝinta socialismo ŝi migris al Aŭstralio, kie ŝi daŭre kantadis antaŭ hungaroj. Pro depresio ŝi sinmortis.

Elektitaj filmaj roloj
----------------------

* *A suszterherceg* (1914) – kuiristino
* *Az erkölcsliga* (1918)
* *Te csak pipálj, Ladányi!* (1938) – germana hotelgasto
* *Hazugság nélkül* (1945) – najbarino

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2007-12-18 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto[*rompita ligilo*]
* hungarlingva biografieto
**Anahit** (en la armena alfabeto "Անահիտ ") estis la diino de la fekundeco kaj nasko de la antaŭkristana Armenio (analoge al Afrodito por la grekoj), de la beleco kaj la akvo de la armena paganismo. Ŝi estis la diino de la milito dum la praepoko. En la 1-a jarcento a.K ŝi estis unu el la du ĉefaj gedioj el la armena diaro kune kun Mitrao.

Anahit, armena poŝtmarko (1992) — kapo de antikva statuo de Anahit konservita en la Brita Muzeo.
La historiisto Berossus identigas al Anahit kun Afrodito, kvankam la armenaj skriboj el Mezepoko identigas ŝin kun Artemiso. Laŭ Strabono, la kultado al Anahit estis dediĉata al la prostituado, kvankam la reĝo Tiridates la 3-a adoras ŝin kiel la *granda Damo Anahit, la gloro de nia nacio kaj. . . patrino de ĉia ĉasteco, kaj filino de la granda kaj plegranda Aramazdo*. La kultado al Anahit establiĝis en Eriza, Armaviro, Artashat kaj Aŝtiŝato. Monto de la teritorio de Sofeno estis nomata kiel la trono de Anahit (*Athor Anahta*). Kvankam la kultado al tiu diino rekte malaperis, la kultado nerekte daŭris sub la adorado al la Virgulino Maria, la "Dipatrino". Ŝia nomo estas tre populara armena ina nomo.

Armenaj dioj

Anahit   • 
Aramazdo   • 
Astghik   • 
Barŝamino   • 
Mihr   • 
Vahagn   • 
Тоrk Аngеgh

 

* Kategorio Anahit en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Beechey Island** estas insulo  situanta en la Kanada arkta insularo de Nunavuto, Kanado, en Wellington-kanalo. Ĝi estas apartigita de la sudokcidenta angulo de Devon-insulo disde Barrow-marvojo.

La insulon malkovris en 1819 kapitano William Edward Parry kaj estis nomumita laŭ Frederick William Beechey (1796-1856), kiu tiam agadis kiel leŭtenanto de Parry.

Ĝi estas la loko de pluraj tre signifaj okazaĵoj en la historio de Arkto-esplorado. En 1845, la brita esploristo Siro John Franklin, komandante la novan serĉon por la Nordokcidenta pasejo surŝipe de HMS Erebus kaj Terro, elektis la protektitan havenon de Beechey Island por lia unua travintrumado. La ejo ne estis malkovrita ĝis 1851 kiam britaj kaj usonaj serĉoŝipoj ankris proksime. Ili trovis grandan ŝtonpiramideton, kune kun la tomboj de tri el la veturteamo de Franklin - serĝento John Torrington, *Royal Marine Private* William Braine kaj ĉefkaporalo John Hartnell - sed neniu skribaĵo aŭ indiko, kien volis ŝipi Franklin en la venonta sezono. Ekzistas monumentoj al Franklin kaj aliaj polusaj esploristoj kaj maristoj sur la insulo, inkluzive de Joseph René Bellot.

20a jarcento
------------

En 1903, donante respekton al Franklin, norvega esploristo Roald Amundsen haltis ĉe la insulo ĉe la komenco de lia sukcesa vojaĝo en serĉo por la Nordokcidenta pasejo.

En la 1980-aj jaroj, Kanada krimmedicina antropologo Dr. Owen Beattie ekzamenis la tri korpojn, trovante ilin (ekstere) rimarkinde bone konservitaj. Nekropsioj determinis pulman malsanon kaj plumbotoksiĝon, kio estis inter la verŝajnaj mortokaŭzoj; la plumbo ŝajnis veni de la miloj de lutitaj ladskatoloj de la provizo.

Beechey-insulo estis deklarita "teritorio kun historia signifo" de la registaro de la Nordokcidentaj Teritorioj en 1979. Ekde 1999, ĝi estis parto de la nove kreita Kanada teritorio de Nunavuto.

En fikcio
---------

En fikcio, la esploristoj en la romano de Jules Verne *Voyages et aventures de capitaine Hatteras* vizitas la Beechey -insulon. Krome, romano de Clive Cussler ' el 2008, la *Arctic Drift*, havis rolulojn kiuj vizitus tiun insulon en la serĉado de la ŝipoj de Franklin.

* Beechey-insulo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Beechey-insulo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)