recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sándor RUDNAY** [ŝAndor rudnai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Rudnay Sándor** estis hungara-slovaka pastro, teologo, kardinalo, primaso, ĉefepiskopo. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis *rudnói* kaj *divékújfalusi*.

Sándor Rudnay en 1859
Busto pri Sándor Rudnay
Sándor Rudnay  naskiĝis la 4-an de oktobro 1760 en Vágszentkereszt (nuntempa kvartalo de Považany en Slovakio). Li mortis la 13-an de septembro 1831 en Esztergom.

Biografio
---------

Sándor Rudnay apartenis al la slovaka minoritato en Hungara reĝlando. Li frekventis gimnazion en Pozsony, poste li lernis filozofion en reĝa akademio en Nagyszombat, teologion en Buda. En 1783 li pastriĝis, en la sekva jaro li doktoriĝis pri filozofio. Li atingis la pastrajn titolojn:

* kanoniko en 1805 en Esztergom
* rektoro de seminario en 1806
* abato en 1808
* dekano en 1809
* preposto en 1809
* episkopo de Transilvanio en 1815
* ĉefepiskopo de Esztergom, samtempe primaso en 1819
* kardinalo en 1828

En Transilvanio li vizitis preskaŭ ĉiujn paroĥojn, li fondis seminarion, en 1816 li donacis monojn kaj tritikojn al la malsatuloj. Dum lia primasa posteno oni komencis konstrui Primasan bazilikon en Esztergom en 1822. Li estis ankaŭ grava predikisto por la slovakoj.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Erkölcsi ker. oktatások különösen a fenyítő házakban raboskodóknak remélhető megjobbításukra* (1819)
* *De perpetua SS. Eucharistiae Sacramenti in Archi-Dioecesi adoratione* (1825)

Fontoj
------

* biografio angle
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 476727
* GND: 121545830
* LCCN: no99084692
* VIAF: 59943121
* ISNI: 0000 0000 6143 4559
* LIBRIS: 233265
* BNF: 16062321h
* NKC: jn20010525193
 |
La **Boeing B-29 Superfortress** (Superfortikaĵo) estas Usona strategia bombaviadilo dum la dua mondmilito. La B-29 estis uzita en dua mondmilito kaj Korea milito, ankaŭ konata kiel bombaviadilo, kiu faligis atombombojn Little Boy kaj Fat Man en Hiroŝimo kaj Nagasaki la 6-an kaj 19-an de aŭgusto 1945, dum la unua atombombado en historio.

La B-29 estas ankaŭ unua bombaviadilo, kiu havas premiĝan sistemon en fuzelaĝo. Tiu premiĝa sistemo poste konektis kun moderna premkajuta sistemo (angle Cabin Pressurizing System) en pasaĝeraviadilo en alta alteco.

Historio
--------

En 1938, Boeing komencis prilaboron de nova longdistanca bombaviadilo por peto de Usonaj Armeaj Aerkorpusoj, kiu poste iĝos Usona aerarmeo. Tiu plano rezultis bombaviadilon Boeing B-17, tamen Boeing daŭrigis prilaboron sub la nomo *Superbomber* (Supera bombaviadilo).

Por eviti malamikajn ĉasaviadilojn kaj flugi en alta alteco pli 11km, la Usonaj Aerkorpusoj petis flugan kapablecon de bombaviadilo en alta alteco. Boeing kunlaboris kun Garett AiResearch, kreis premiĝan sistemon de fuzelaĝo. Danke al moderna premiĝa sistemo, B-29 povis flugi en 31,850ft (9,710m). La japanaj ĉasaviadiloj ne ebligis interkapti B-29 pro la foresto de fluga kapableco en alta alteco. Por granda transporta kapablo de bomboj, B-29 bombigis unue Bankokon kaj poste Japanion per bruligaj bombadoj, kiel Bombado de Tokio (1945) kaj aliaj urboj. Sub la komando de usona generalo, Curtis LeMay, Strategiaj destruktitaj detrubombadoj de B-29 serioze damaĝis militproduktadon de Japanio.

Post la dua mondmilito, Boeing disvoviĝis C-97 Stratofreighter kaj Boeing 377 Stratocruiser surbaze de B-29. Pan Am operaciis Boeing 377 Stratocruiser inter 1945 kaj 1961. B-29 ankaŭ partoprenis en Koreia milito, sed pro la apero de kontraŭula ĉasaviadilo MiG-15 poste retirigis el bombadoperaciado.

Notoj
-----

1. ↑  Poste, Garett AiResearch estis aneksita en Honeywell, kiu nuntempe fama por elektronika navigada sistemo en modernaj aviadiloj.

Vidu ankaŭ
----------

* Boeing B-17 Flying Fortress
* Enola Gay : La B-29, kiu faligis atombombon en Hiroŝimo la 6-an de aŭgusto 1945.

* Boeing B-29 Superfortress en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Boeing B-29 Superfortress en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 587346
* GND: 4120965-5
* LCCN: sh85010699
* NKC: ph311235
 |
Studeja ĉambro.
**Studejo** estas ĉambro en domo kiu estas uzata por verkolaboro (male al ateliero por manlaboro), laboro per komputilo aŭ por legado. Historie la studejo de hejmo estis rezervita por uzado kiel privata oficejo kaj legejo de familipatro kiel formala hejmestro, sed nuntempaj studejoj estas ĝenerale uzataj por funkciigi hejmnegocojn aŭ ĉiukaze estas malfermaj al la tuta familio.

Tipa studejo povas enhavi skribotablon, seĝon, komputilon, tablolampojn, bretarojn, librojn, kaj arkivojn. Kroma dormoĉambro estas ofte uzata kiel studejo, sed multaj modernaj hejmoj havas ĉambrojn specife desegnitaj kiel studejo. Aliaj terminoj uzitaj por ĉambroj de tiu naturo estas skribejo, aŭ biblioteko.

La studejo disvolviĝis el la kabineto aŭ legejo el la Renesanco antaŭen. La alveno de elektronika komunikado kaj komputila teknologio pliampleksigis la aperon de hejmaj laborejaj areoj, kun preskaŭ 30% el ĉiuj laborokupataj plenkreskuloj en Usono informintaj ke ili entreprenas almenaŭ ioman laboron hejme kiel parto de sia unuaranga dungolaboro.

Notoj
-----

1. ↑  Bureau of Labour Statistics citita en p. 39 "Basements & Attics", ISBN 1-58923-224-0

* Kategorio Studejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**SZILÁGYI Sándor** (sila:dji) estis hungara historiisto, akademiano naskita en Koloĵvaro la 20-an de aŭgusto 1827 kaj mortinta en Budapeŝto la 12-an de januaro 1899. Li estis la filo de historiisto Ferenc Szilágyi.

Biografio
---------

Sándor Szilágyi pristudis juron kaj filologion en Koloĵvaro. Dum la revolucio (1848-1849) en Pest li estis kunlaboranto de *Pesti Hírlap* kaj *Életképek*. En 1852 li estis matematikinstruisto en Kecskemét, ekde 1853 en Nagykőrös. Ekde 1878 li estis direktoro de la Universitata Bilioteko de Budapeŝto. Ekde 1875 li redaktis la revuojn *Századok*, poste *Történeti Tár* (1878) kaj la serion *Hungaraj Historiaj Biografioj* (1885). Li eldonis la serion *Erdélyi Országgyűlési Emlékek* (Transilvanujaj Landkunvenaj Memoraĵoj) (1540 – 1699), li redaktis la dekvoluman *Magyar nemzet története* (Historio de hungara nacio).

Li estis membro de Hungara Scienca Akademio.

Verkoj
------

* *Erdélyország története* (I – II. Pest, 1866);
* *Báthory Gábor fejedelem* (Pest, 1867);
* *A Rákócziak kora Erdélyben* (Pest, 1868);
* *Történeti rajzok* (Bp. 1880);
* *Bethlen Gábor és a svéd diplomácia* (Bp. 1882);
* *II. Rákóczi György* (Bp. 1891);
* *I. Rákóczi György* (Bp. 1893).
* *Erdély és az északkeleti háború* .

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon.
Ilustracja*Ctenocolletes tigris*, masklo
**Stenotritedoj** aŭ ***Stenotritidae*** estas la plej malgranda el la formale agnoskitaj familioj de abeloj, kun nur 21 specioj en du genroj, el kiuj ĉiuj estas limigitaj al Aŭstralio. Historie, ili estis ĝenerale konsiderataj kiel apartenantaj al la familio Koletedoj, sed la stenotritedoj estas nuntempe konsiderataj kiel frata taksono, kaj meritantaj familistatuson. Rimarkinde estas ke la stenotritedoj havas nemodifitajn buŝopartojn, dum koletedoj estas apartigitaj el ĉiuj aliaj abeloj ĉar havas dulobajn langojn.

Ili estas grandaj, dense hararhavaj, rapid-flugantaj abeloj, kiuj faras simplajn truojn en la grundo kaj firmajn, ovalformajn provizamasojn en ĉeloj kovritaj per akvorezista sekrecio. La larvoj ne teksas kokonojn.

Fosilian idoĉeloj de stenotritedoj estis trovitaj en kuŝejoj el Pleistoceno de la duoninsulo Eyre, en Suda Aŭstralio.

Notoj
-----

1. ↑   (2006) "The history of early bee diversification based on five genes plus morphology", *Proc Natl Acad Sci U S A* **103** (41), p. 15118–23. doi:10.1073/pnas.0604033103.
2. ↑  Houston, T.F. (1987). "Fossil brood cells of stenotritid bees (Hymenoptera: Apoidea) from the Pleistocene of South Australia", *Transactions of the Royal Society of South Australia* **3**, p. 93–97.

* Kategorio Stenotritedoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Stenotritedoj en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Paro de bluaj sŭedaj ŝuoj
Sŭeda boto**Sŭedo** estas ledo kaj krudaĵo produktita el la haŭto de bestoj.

Male al normala ledo, sŭedo estas karakterizita per pli mola kaj pli malglata teksturo. Normala ledo estas produktita de la epidermo, la ekstera haŭtotavolo de la besto kies celo estas protekti la beston de la ekstera medio. Aliflanke, en sŭedo, estas uzata la dermo, kiu estas la interna parto de la haŭto de la besto. Ĉi tio faras ĝin malpli fortika, ĉar ĉi tiu parto estas pli mola kaj delikata kaj havas malfermajn porojn, kio faras ĝin vundebla al malpuraĵo kaj humideco. Ĉi tio, male al normala ledo, kiu estas konsiderata imuna al humideco kaj plej multaj specoj de malpuraĵo.

Produktado kaj uzo
------------------

La sŭedo estas plejparte produktita de la haŭto de ŝafo, sed la haŭto de cervoj, kaproj kaj bovidoj ankaŭ povas esti uzata por fari ĝin. Kelkaj partoj de bovinfeloj ankaŭ povas esti uzitaj por fari sŭedo.

Simile al ledo, sŭedo ankaŭ pasas tra procezo de tanado. Oni povas forlasi la eksteran tavolon de la haŭto kaj uzi la internan tavolon, sed ĉi tiu tipo de sŭedo (populare konata kiel "inversa ledo") ne estas konsiderata altkvalita kompare kun sŭedo kie la tavoloj de la haŭto estas tute apartigitaj, por lasu nur la molan parton.

La sŭedo estas ĉefe uzata por pli delikataj produktoj, kiuj ne bezonas montri fortikecon similan al tiu de la ledo, kiel gantoj, ŝuoj, remburaĵoj, kurtenoj, sakoj kaj similaj.

En kulturo
----------

* En la fama kanto de la kantisto Elvis Presley, "Blue Suede Shoes ", li substrekas serion da damaĝoj kiuj povas esti kaŭzitaj al li de lia partnero, kaj deklaras ke li povos malsovaĝigi ilin ĉiujn, tiel longe kiel ŝi faras. ne informi pri siaj bluaj suedaj ŝuoj.
* En la epizodo "The Jacket", la tria epizodo en la dua sezono de la serialkomedio "Seinfeld ", Jerry aĉetas novan velurjakon je ekstreme alta prezo, sed eliras en la neĝon kun ĝi, kiu makulas ĝin kaj kaŭzas ĝin neriparebla damaĝo kaj devigas lin rezigni ĝin.
* La brita Britpop- grupo "Swede "estas nomita laŭ la substanco.

* Kategorio Sŭedo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 837437
 |
**VERESS Sándor** [vereŝ ŝAndor] estis hungara komponisto kaj popolmuzikesploristo naskita la 1-an de februaro 1907 en Kolozsvár, Hungario kaj mortinta la 4-an de marto 1992 en Berno, Svislando.

Biografio
---------

Li translokiĝis kun siaj gepatroj Budapeŝton en 1917. Li pristudis muzikkomponadon sub la direktado de Zoltán Kodály kaj Emánuel Hegyi. Lia pianprofesoro inter 1923 kaj 1932 estis Béla Bartók. En julio de 1930 li kolektis popolmuzikon en Moldavio, en la vilaĝo Cleja. Kiel komponisto li prezentis sin en Budapeŝto en 1933; en Prago, Parizo, Londono, Venecio ktp en 1935. Inter 1934 kaj 1940 li instruis muzikkomponadon en la Muzikaltlernejo de Budapeŝto, kie estis liaj disĉiploj interalie György Ligeti kaj György Kurtág. De 1950 li vivis en Berno kaj priprofesoris komponadon, muzikteorion kaj inter 1968 kaj 1977 universalan muziksciencon kaj popolmuzikon. En 1949 li ricevis Kossuth-premion.

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

Eksteraj ligiloj
----------------

* Internacia retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 80561
* GND: 118816489
* LCCN: n83221245
* VIAF: 76581465
* ISNI: 0000 0001 1448 5895
* SUDOC: 060160799
* BNF: 13900806d
* MBA: 0977139c-3283-479b-8b9f-61636e244c5b
* NDL: 00527001
* NKC: mzk2012711446
* ICCU: CFIV040713
 |
flago de la Kuratora teritorio Pacifikaj Insuloj 1965-1972
mapo de la Kuratora teritorio Pacifikaj Insuloj de la 1-a de julio 1962
La **Kuratora Teritorio Pacifikaj Insuloj** - angle *Trust Territory of the Pacific Islands* - estis kuratora teritorio, kiun la 18-an de julio 1947 la Konsilio de Kuratorado de la Unuiĝintaj Nacioj transdonis al Usono por protekta administro. La teritorio antaŭe estis mandato de la Ligo de Nacioj donata al la Japana Imperio, la "Japania Mandato Suda Pacifiko".

El la kuratora teritorio la 3-an de novembro 1986 eksiĝis la Federacio de Mikronezio, la 22-an de decembro 1990 la Respubliko de Marŝala Insularo kaj la 1-an de oktobro 1994 Palaŭo. La Nord-Marianoj en 1978 iĝis dependa teritorio de Usono.

Traktato de Libera Asociigo (angle *Compact of Free Association*) ekzistas inter Usono kaj la Federacio de Mikronezio, la Respubliko de Marŝala Insularo kaj Palaŭo. La traktato fiksas inter alie, ke la pacifikaj ŝtatoj - en kazo de neceso - taskigas Usonon pri la armea defendo de siaj teritorioj.

Historio
--------

Ĝis la starigo de la kuratora teritorio la de Usono konkeritaj insuloj estis regataj pere de armeaj goberniestroj (angle *Military Governor*). Temis pri la sekvaj admiraloj de la usona pacifika marŝiparo:

* *Chester W. Nimitz*, armea goberniestro de la Marianoj ekde la 19-a de junio 1944,
* *Raymond A. Spruance*, armea goberniestro de la Marŝal-Insuloj, la Karolinoj kaj la Marianoj ekde la 3-a de februaro 1946, kaj
* *Louis E. Denfeld*, armea goberniestro de la Marŝal-Insuloj, la Karolinoj kaj la Marianoj ekde la 28-a de februaro 1947.

Post kiam la kuratora teritorio estis starigita en julio 1947, la administran respondecon de la Usona Departmento de Mararmeo - tiujare integrigitan en novan sekretarion de defendo - transprenis al la Usona Departmento de la Internaĵo, kaj Louis E. Denfeld iĝis la unua alta komisiito de la kuratora teritorio (angle *High Commissioner of the Trust Territory*). Li havis plurajn posteulojn; la lasta el ili estis Janet J. McCoy, kies tasko finiĝis la 10-an de julio 1987 , kvankam la administra respondeco plurfoje alternis inter la du sekretarioj.

La ĉefa sidejo de la kuratora administrejo unue estis en Honolulu (Havajo), en 1954 translokiĝis al Gvamo kaj en 1963 al *Saipano*, la ĉefurbo kaj plej granda insulo de la Nord-Marianoj.

Notoj
-----

1. ↑  rulers.org: *altaj komisiitoj de la Kuratora Teritorio Pacifikaj Insuloj (angle)*
2. ↑  Dan MacMeekin: *"La Nord-Marianoj: politika kaj leĝa kronologio ĝis 1990" (angle)*
3. ↑  libweb.hawaii.edu: bildoj de la ĉefa sidejo de la kuratora administrejo en Saipano

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kuratora Teritorio Pacifikaj Insuloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Kimie Hara: anglalingva artikolo "Mikronezio kaj la Postmilita Rekreo de la Azia Pacifiko" Arkivigite je 2008-02-08 per la retarkivo Wayback Machine
Germanaj soldatoj paradas antaŭ la Triumfa Arko sur la Avenuo de la Elizeaj Kampoj de Parizo (Junio 1940).
La **Milita Administracio en Francio** (en germana: *Militärverwaltung in Frankreich*; en franca: *Occupation de la France par l'Allemagne*, nome **Okupacio de Francio fare de Germanio**) estis provizora okupacia aŭtoritato establita de Nazia Germanio dum la Dua Mondmilito por administri la okupaciitan zonon en areoj de norda kaj okcidenta Francio. Tiu tiel nomita *okupita zono* estis renomita *norda zono* en novembro 1942, kiam ankaŭ la ĝistiame neokupita zono en la sudo konata kiel *libera zono* estis same okupita kaj renomita kiel *suda zono*.

Ties rolo en Francio estis parte regata pere de kondiĉoj truditaj pere de la Dua Armistico de Compiègne post la sukcesa Fulmomilito de la *Wehrmacht* kiu kondukis al la Falo de Francio; samtempe kaj francoj kaj germanoj kredis la okupacion provizora kaj daŭronta nur ĝis Britio malmilitos, kion oni supozis tuja. Por ekzemplo, Francio akceptis, ke iliaj soldatoj restu militprizonuloj ĝis la ĉeso de batalado.

Anstataŭ la Tria Respubliko kiu estis dissolvita dum la malvenko de Francio aperis la "Franca Ŝtato" (*État français*), kun suvereneco kaj aŭtoritato limigita al la *libera zono*. Kiel Parizo estis en la okupita zono, ties registaro havis sidejon en la distroturisma urbo Vichy en Aŭvernjo, kaj tiel ĝi estis plej ofte konata kiel Francio de Vichy.

La franciaj regionoj Alzaco kaj Loreno, kies loĝantoj tradicie je granda parto estis germanlingvaj, estis aneksitaj de Nazia Germanio. Tie kaj en la cetero de Francio la persekutado al la judoj estis same mortiga kaj kruela kiel en la aliaj landoj okupitaj de Nazia Germanio, do parto de Holokaŭsto.

Kvankam la registaro de Vichy estis teorie zorge de la tuta Francio, la milita administracio en la okupaciita zono estis *de facto* Nazia diktatoreco. Ties regado estis etendita al la *libera zono* kiam tiu estis invadita de Germanio kaj Italio dum la Operaco Anton la 11an de novembro 1942 responde al la Operaco Torĉo, nome surterigoj de Aliancanoj en Franca Nordafriko la 8an de novembro 1942. La registaro de Vichy restis ekzistanta, kvankam ĝia aŭtoritato estis tiam tre malpliigita.

La milita administracio en Francio finis pro la Liberigo de Francio post la elŝipiĝoj en Normandio kaj en Provenco. Ĝi formale ekzistis el majo 1940 al decembro 1944, kvankam plej el ĝia teritorio estis liberigita de la Aliancanoj fine de la somero 1944.

* Kategorio Okupacio de Francio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Ŝablono:Dua Mondmilito
**Marron Curtis Fort** (naskiĝis la 24-an de oktobro 1938, mortis la 18-an de decembro 2019 en Leer (Orientfrislando)) estis usona-germana lingvisto.

Fort kreskis en New Hampshire. Dum la jaro 1957 li komencis studojn de germanistiko, anglistiko, nederlandistiko, skandinavistiko kaj matematiko en la universitato *Princeton*, kaj daurigis la studojn ekde la jaro 1961 en la universitato de Pensilvanio. Post tiam li venis al Germanio kaj en Frajburgo pretigis lingvistikan doktorigan tezon pri la platdiĉa lingvo de la urbo Vechta en okcidenta Malsupra Saksio. Tra la esperantisto *Franz Ostendorf* (naskiĝis la 25-an de aprilo 1930, mortis la 29-an de marto 2013) li konatiĝis kun la familio *Pusch*, el kiu poste kreskis pluraj aktivuloj de Esperanto, kaj tra ĝi kun la lingvoinsulo de la saterfrisa lingvo. Reveninte al Usono, li inter 1969 kaj 1985 estis profesoro pri germanistiko en la universitato de *New Hampshire*. Dum tiu periodo li dufoje, dum 1976/1977 kaj 1982/1983, por po kelkaj monatoj estis gasta profesoro en la universitato de Oldenburg.

Ekde la jaro 1986 li komplete vivas en Germanio kaj laboras en la universitato de Oldenburg en la lingvistika fako pri la platdiĉa kaj saterfrisa lingvoj. Li forte engaĝiĝas por la vivteno de la saterfrisa - nuntempe la plej eta oficiala malplimulta lingvo de Germanio. Sed ankaŭ la platdiĉa kaj altgermana lingvoj estas liaj sciencaj terenoj. Dum 1991 li por tiu engaĝiĝo ricevis la honoran medalon de la pejzaĝo Oldenburgio. En aŭtuno 2003 profesoro Fort pensiiĝis. Nun li vivas en Leer.

Verkaĵoj
--------

* *Saterfriesisches Wörterbuch mit einer grammatischen Übersicht.* 1980 germane
* *Saterfriesisches Volksleben.* Ostendorp, Rhauderfehn 1985, germane
* *Saterfriesische Stimmen.* Ostendorp, Rhauderfehn 1990, (saterfrise kaj germane)
* *Dät Näie Tästamänt un do Psoolme in ju aasterlauwersfräiske Uurtoal fon dät Seelterlound, Fräislound, Butjoarlound, Aastfräislound un do Groninger Umelounde.* Oldenburg 2003, (saterfrise)

Referencoj
----------

1. ↑  Heiner Elsen: *Saterland trauert um Marron Curtis Fort*, nwzonline.de. 20-a de Decembro 2019

Eksteraj ligiloj
----------------

* Foto: Marron C. Fort
* "Deutsche Welle" pri Marron C. Fort (de)
Roosevelt, İnönü kaj Churchill en la Dua Konferenco de Kairo.
La **Dua Konferenco de Kairo** de 4a al 6a de decembro 1943 okazis en Kairo, Egiptio, kaj celis la eblan kontribuon de Turkio al la flanko de la Aliancanoj en la Dua Mondmilito. Partoprenis la Usona Prezidento Franklin D. Roosevelt, Winston Churchill, Ĉefministro de Unuiĝinta Reĝlando, kaj la Prezidento İsmet İnönü de la Respubliko Turkio.

Ĝis 1941, kaj Roosevelt kaj Churchill havis la opinion ke la neŭtraleco de Turkio estas utila al la interesoj de la Aliancanoj malhelpanta la Akson atingi la strategiajn naftorezervojn de Mezoriento. Sed la komencaj venkoj de la Akso ĝis la fino de 1942 kondukis Roosevelt kaj Churchill re-taksi eblan Turkian partoprenon en la milito de la flanko de Aliancanoj. Turkio havis mezgrandajn Armeon kaj Aerforton dum la milito, kaj partikulare Churchill deziris, ke Turkio malfermu novan fronton en Balkanio. La 30an de januaro, 1943, Churchill sekrete kunsidis kun İnönü ene de vagono en la Ĝenice Stacio, 23 kilometrojn el Adana en Turkio, por studi la aferon.

Roosevelt, siaflanke, ankoraŭ kredis, ke Turkia atako estus tro riska kaj ke ebla turka malsukceso estus katastrofa por la Aliancanoj.

İnönü bone konis la malfacilaĵojn kiujn lia lando devis suferi dum 11 jaroj de senĉesa milito (nome Ital-turka milito, la Balkanaj militoj, la Unua mondmilito, kaj la Turka milito de sendependeco) inter 1911 kaj 1922, kaj estis determinita reteni Turkion for de alia milito tiom longe kiom li povos. İnönü ankaŭ deziris sekuron pri financaj kaj militaj helpoj por Turkio, same garantion ke Usono kaj Unuiĝinta Reĝlando staru kun Turkio okaze de soveta invado de la Turkaj Markoloj post la milito, kiel Josif Stalin malferme estis espriminta. La timo al soveta invado kaj la nekaŝita deziro de Stalin kontroli la trafikon de la Turkaj Markoloj finfine okazigis, ke Turkio lasu sian dekomencan principon de neŭtraleco en internaciaj rilatoj kaj eniris en NATO en 1952.

Por la momento Turkio pluhavis sian neŭtralecon.

Vidu ankaŭ
----------

* Konferenco de Kairo

Notoj
-----

1. 1 2 3 4 5 6 7   U.S. Army: "Strategic Planning for Coalition Warfare, 1943-1944" de Maurice Matloff, Chapter XVI, pp. 379-380. Center of Military History, United States Army, Washington D.C. 1990. Library of Congress Catalog Card Number 53-61477. First Printed 1959-CMH Pub 1-4. Alirita la 23an de januaro 2019.


Ŝablono:Dua Mondmilito
**Madaba** estas urbo en Jordanio, sude de la monto Nebo. La urbo estas konata pro siaj mozaikoj.

Madaba laŭdire apartenis origine al la tribo de Ruben sed estis konkerita en la 9-a jarcento a.K.E. de la reĝo Mesa de Moabo, rekaptita de la Makabeoj kaj poste fariĝis kristana urbo kaj episkopa sidejo.

Mozaika Mapo de Madaba
----------------------

Sur la planko de la preĝejo de Sankta Georgo estas mozaika mapo bildiganta Palestinon, de Cidono en Libano ĝis Aleksandrio en Egiptio. La mapo estis kreita iam inter 542 kaj 570 A.D. kaj estas tiel la plej malnova konservita mapo de la Sankta Lando. Origine, la mapo havis ĉirkaŭ 15 x 6 metrojn, sed partoj de ĝi nun estas detruitaj .

Membro de la Reto de Kreemaj Urboj de Unesko
--------------------------------------------

Madaba aliĝis al la Reto de Kreemaj Urboj de Unesko en oktobro 2017.

Referencoj
----------

1. ↑  (en) "*Visit Madaba*". *www.visitmadaba.org*. Arkivite de la originalo, la 2-an de marto 2017.
2. ↑  (en) "*The Madaba Mosaic[*rompita ligilo*]*", *www.cartographic-images.net*.
3. ↑  (sv) "*Bibelturism i fredens spår*", *DN.SE*.la 26-an de marto 2000
4. ↑  (en) *Jordan’s Madaba joins UNESCO Creative Cities Network*, Roya News, la 2-an de novembro 2017.

Vidu ankaŭ
----------

Urbo de Metiaj kaj Popolaj Artoj (Unesko)
**Sárisáp** (ŝAriŝAp) estas karbominista vilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Komárom-Esztergom, en subregiono de Dorog.

Blazono de Sárisáp

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 15  km²
* Loĝantaro: 2900
* Poŝtkodo: 2523
* Telefonprefikso: 33

Sárisáp situas sur malebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Tokod troviĝas 10 km-ojn, Esztergom kaj Piliscsaba 20–20 km-ojn for.

Historio
--------

La komunumo estis loĝata dum la neolitiko, bronzepoko, poste keltoj alvenis. La unua mencio devenis el 1193 en formo *Sap*. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Post la turka erao hungaroj, germanoj kaj slovakoj refondis la vilaĝon. En la 17-a jarcento oni trovis brunan karbonon. En 1946 pro loĝantarŝanĝo slovakoj parte hejmenvenis. Nuntempe la minado ĉesis.

Vilaĝservoj estas 3 kuracejoj, dentokuracejo, apoteko, klubo de maljunuloj, lernejo, infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko.

Vidindaĵoj
----------

* baroka katolika preĝejo de 1776
* paroĥo de 1332
* baroka golgoto el la 18-a jarcento

Famuloj
-------

* En Sárisáp naskiĝis psikologo Csaba Pléh.
* En Sárisáp-Annavölgy naskiĝis ministro Ferenc Lévárdi.

* Kategorio Sárisáp en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
*Esteros del Iberá*, la dua plej granda humidejo el la mondo, provinco Corrientes, Argentino.
La **Marĉo Iberao** aŭ en hispana *esteros del Iberá* estas ampleksa reto de marĉoj kiuj enhavas inter 15.000 kaj 25.000 km² en la provinco Corrientes, en norda Argentino. Ĝi estas superata en Ameriko laŭ etendo nur de la Pantanalo de Brazilo, kun kiu ĝi formas la duan humidejon plej grandan en la mondo, parto de sistemo hidrografia multe pli etenda — nome *macrosistema del Iberá*, de proksimumaj 1.300.000 ha— en kiu disvolviĝas ekosistemo subtropika de grandega diverseco.

Satelita vido de la lagetoj *del Iberá*.

Priskribo
---------

La centro proksimuma de tiu sistemo situiĝas en la koordinatoj 28° 36′ 00″ S 57° 49′ 0″ O﻿ / ﻿28.60000 °S, 57.81667 °O﻿ / -28.60000; 57.81667 (mapo).

Geologio
--------

Historio
--------

Biologio
--------

Turismo
-------

Notoj
-----

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Marĉo Iberao en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Fotoj de Esteros del Iberá Arkivigite je 2015-01-06 per la retarkivo Wayback Machine
* Flaŭro kaj Faŭno en Esteros del Iberá Arkivigite je 2015-02-26 per la retarkivo Wayback Machine
* Rura Turismo en Esteros del Iberá Arkivigite je 2014-02-03 per la retarkivo Wayback Machine
* Gastejoj kun aktivado en esteros del Iberá Arkivigite je 2014-02-03 per la retarkivo Wayback Machine
* Birdumado en esteros del Iberá Arkivigite je 2014-02-03 per la retarkivo Wayback Machine
* Rincón del Socorro 12.000 hektaroj ene de *Esteros del Iberá*
* Domo Santa Ana del Iberá Arkivigite je 2014-02-22 per la retarkivo Wayback Machine
**Tabakujo** estas kutime skatoleto aŭ boteleto por snuftabako. Tiaj tabakujoj estis ĝenerale ŝatataj en Eŭropo kaj Ameriko en la 18a jarcento. Tiam ili estis ofte riĉe ornamitaj kaj multekostaj. En la 18a kaj 19a jarcentoj tabakujoj estas socie prezentebla ornamaĵo. Ofte oni donacis tabakujojn al merituloj.

Hodiaŭ multaj snuftabakoj estas venditaj en malgrandaj plastaj aŭ aluminiaj skatoletoj kun kutime inter 7 kaj 10 gramoj da snuftabako. Tiuj tabakujoj estas firme fermeblaj kaj permesas facilan elprenon de ĝusta kvanto da snuftabako.

Ekzistas kolektantoj de specialaj tabakujoj. Arĝentaj tabakujoj estas kutime interne orumitaj por pli bone konservi la tabakon. Krom la malgrandaj porteblaj tabakujoj ankaŭ ekzistas pli grandaj surtablaj tabakujoj.

Kuriozaĵoj
----------

Tabakujo de Frederiko la 2-a (18a jarcento)
La tabakujo de la prusa reĝo Frederiko la 2-a savis al li la vivon en la batalo apud Kunersdorf, retenante kuglon. La tabakujo estas publike montrata en la kastelo Hohenzollern.

Sub la angla nomo *Beggar’s Box* oni konas specialan tabakujon, kiu havis du fakojn: El la publike videbla fako oni ofertis malpli kostan snuftabakon al aliaj, el la publike nevidebla fako oni prenis la pli multekostan snuftabakon por si.

* Kategorio Tabakujo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Aviadilŝipo *Princeton* incendiita, oriente de Luzono, la 24a de Oktobro 1944.
La **Batalo de Lejtea Golfo** aŭ de la **Golfo de Lejteo** (en angla: *Battle of Leyte Gulf*, en filipina: *Labanan sa Golpo ng Leyte*) estas ĝenerale konsiderata kiel la plej granda marbatalo de la Dua Mondmilito kaj, laŭ kelkaj kriterioj, eble ankaŭ la plej granda marbatalo de la historio.

Ĝi okazis en akvoj ĉe la filipinaj insuloj Lejteo, Samaro kaj Luzono, en la 23a–26a de Oktobro 1944, inter kombinitaj fortoj de Usono kaj Aŭstralio kaj de la Imperia Japana Ŝiparo. La 20an de Oktobro, usonaj trupoj invadis la insulon Lejteon kiel parto de strategio cele al izolado de Japanio el la landoj kiujn ĝi estis okupintaj en Sudorienta Azio, kaj partikulare senigante la japanajn fortojn el naftindustrio. La Imperia Japana Ŝiparo uzis preskaŭ ĉiujn el siaj restintaj ĉefaj militŝipoj en klopodo venki la aliancanan invadon sed ĝi estis forpelita de la usonaj 3a kaj 7a flotoj. La japanoj malsukcesis plenumi sian celon, suferis fortajn perdojn, kaj neniam poste navigis al batalo en komparebla forto. La majoritato de iliaj survivantaj pezaj ŝipoj, senigitaj je benzino, restis en siaj bazoj por la cetero de la Pacifika Milito kaj suferis sub peza subtenita aeratako.

La batalo konsistis el kelkaj apartaj konfliktoj inter la malmikoj: nome Batalo de la Sibujana Maro, la Batalo de markolo Surigao, la Batalo de Kabo Engaño kaj la Batalo ĉe Samaro, same kiel aliaj militagoj.

Tiu estis la unua batalo en kiu japanaj aviadiloj uzis organizitajn atakojn de kamikazoj.

Notoj
-----

1. ↑   Woodward, C. Vann (1947). The Battle for Leyte Gulf. New York: Macmillan. ISBN 1-60239-194-7.
2. ↑  "The Largest Naval Battles in Military History: A Closer Look at the Largest and Most Influential Naval Battles in World History". Arkivigite je 2015-12-08 per la retarkivo Wayback Machine Military History. Norwich University. Alirita la 9an de Decembro 2018.
3. ↑   Fuller, John F. C. (1956). The Decisive Battles of the Western World. III. London: Eyre & Spottiswoode.
4. ↑   Morison, Samuel E. (1956). "Leyte, June 1944 – January 1945". History of United States Naval Operations in World War II. XII. Boston: Little & Brown.
5. ↑  "Battle of Leyte Gulf". World War 2 Facts. Alirita la 17an de Januaro 2014.
6. ↑  Fuller, John F. C. (1956)
7. ↑  Morison, Samuel E. (1956)

* Batalo de Lejtea Golfo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Batalo de Lejtea Golfo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Ŝablono:Dua Mondmilito
***El juego más divertido*** [elĤUEgo masdiberTIdo] (La plej amuza ludo) estas hispana filmo de 1988 reĝisorita de Emilio Martínez-Lázaro  kun ĉefaktoroj Victoria Abril, Antonio Valero, Antonio Resines, Santiago Ramos kaj Maribel Verdú.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

Du popularaj aktoroj de televidaj serioj, nome Ada kaj Bruno, estas dum filmado de "Hotel de Fez", televida serio de granda publiko kaj populara sukceso kiu iom ŝanĝas siajn vivojn. Ambaŭ vivas tre apartan amaferon ekster la malgranda ekrano, ĉar ili ne kapablas plenumi sian deziron. Ankaŭ Tomás, la produktoro de la serio, Dionisio kaj Betty enkotiĝas en la historio, kiu komplikiĝas pli kaj pli pro la apero de di strangaj roluloj, nome Longinos kaj Retama. La historio fuzikonfuziĝas kun la televida serio, laŭ mikso de la fikcio kaj la realo ĝis formi enorman kaj neatenditan interplektiĝon. 

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Geaktoraro kaj roluloj
----------------------

* Victoria Abril como Ada / Sara.
* Antonio Valero como Bruno / Mario.
* Maribel Verdú como Betty.
* Antonio Resines como Tomás.
* Santiago Ramos como Dionisio.
* Miguel Rellán como Longinos Vázquez.
* Ricard Borràs como José Retama.
* El Gran Wyoming como Ricardo Almonte.
* Ariadna Gil

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo El juego más divertido en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 838184
 |
Preĝejo de Sânpetru Almaşului
**Sânpetru Almașului** [sınpetru almaŝuluj] (hungare: **Füzesszentpéter**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Zalău. Administre ĝi apartenas al Hida.

Historio
--------

En 1910 Füzesszentpéter havis 1 221 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 705 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1312. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, al Szolnok-Doboka.

Fonto
-----

* Magyar nagylexikon, 1-18. 1993-2004, Budapest.

Komunumoj pri Sankta Petro en la Hungara reĝlando
-------------------------------------------------

La tabelo prezentas nur la komunumojn el Transilvanio, la ceterajn vidu ĉe: Detrekőszentpéter!

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Barcaszentpéter | Füzesszentpéter | Homoródszentpéter | Kisszentpéter | Nagyszentpéter |
| Németszentpéter | Szentpéterfalva | Szentpéterfalva | Uzdiszentpéter |  |

Eksteraj ligiloj
----------------

* Administra mapo de distrikto
* Popolnombrado 2002
* Mapo de distrikto Arkivigite je 2009-02-01 per la retarkivo Wayback Machine
Ekzekuto de gardistaro de koncentrejo Stutthof la 4-an de julio 1946. Paradies estas dua de maldekstre.
**Ewa Paradies** (la 17-an de decembro 1920 Lębork – la 4-an de julio 1946 Gdańsk) estis dum la dua mondmilito gardistino en koncentrejo Stutthof.

Biografio
---------

En aŭgusto de 1944 ŝi forveturis en koncentrejon Stutthof SK-III por ekzercci kiel gardistino. En oktobro de 1944 ŝi estis alikomandita en koncentrejon Bromberg-Ost (filia virina koncentrejo Stutthof) kaj en januaro de 1945 reen en la ĉefan koncentrejon Stutthof. En aprilo de 1945 ŝi akompanis unu el lastaj transportoj de malliberigitoj en la filian koncentrejon en Lauenburg kaj poste ŝi fuĝis.

Postmilita periodo
------------------

Ŝi estis militkaptita kaj akuzita ĉe juĝejo en proceso Stutthof. Unu el atestantinoj atestis, ke ŝi ordonis al grupo de la malliberigitaj virinoj, por ke ili senvestiĝu en frostiga vintra vetero, poste ŝi verŝis ilin per glacie malvarmega akvo kaj se la virinoj ekmoviĝis, ili estis batitaj. Pro sia brutala konduto, inkluzive de kaŭzo de morto de kelkaj malliberigitinoj, ŝi estis kondamnita al morto. Publike ŝi estis ekzekutita per pendumo sur monteto Biskupia Górka proksime de Gdańsk la 4-an de julio 1946.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Logo Wikimedia Commons Bildoj, sonoj kaj videoj pri temo Ewa Paradies en Vikimedia Komunejo
Unuaj tri toroj de konstruado de dukto de Whitehead
En matematiko, la **sternaĵo de Whitehead** estas malfermita 3-sternaĵo kiu estas punktigebla sed ne homeomorfa al **R**3.

Punktigebla sternaĵo estas tiu kiu povas esti kontinue malpligrandigita al punkto en la sternaĵo mem. Ekzemple, malfermita pilko estas punktigebla sternaĵo. Ankaŭ ĉiuj sternaĵoj homeomorfaj al la pilko estas punktigeblaj. Oni povas demandi ĉu *ĉiuj* punktigeblaj sternaĵoj estas homeomorfa al pilko. Por dimensioj 1 kaj 2, la respondo estas klasika kaj ĝi estas "jes". En dimensio 2, ĝi sekvas, ekzemple, el la rimana surĵeta teoremo. La sternaĵo de Whitehead estas la kontraŭekzemplo en dimensio 3.

Henry Whitehead esplorita ĉi tiu enigman sternaĵon dum kiam li penis pruvi la konjekton de Poincaré.

Konstruado
----------

Prenu kopion de tri-dimensia sfero *S*3. Nun trovu kompaktan malnoditan solidan toron *T*1 en la sfero (solida toro estas ordinara tri-dimensia benjeto, kio estas plenigita en la toro, solida toro estas topologie produto de cirklo kaj disko.) La komplemento de la solida toro ene *S*3 estas la alia solida toro.

Nun prenu la duan solidan toron *T*2 ene de *T*1 tiel ke *T*2 kaj tuba najbaraĵo de la meridiana kurbo de *T*1 estas dikigita ligo de Whitehead.

Noto ke *T*2 estas nule homotopa en la komplemento de la meridiano de *T*1. Ĉi tiu povas vidiĝi per konsidero de *S*3 kiel **R**3 ∪ ∞ kaj de la meridiana kurbo kiel la *z*-akso ∪ ∞. *T*2 havas nulan bobenan nombron ĉirkaŭ la *z*-akso. De ĉi tio la necesa nula homotopeco sekvas. Pro tio ke la ligo de Whitehead estas simetria, kio estas homeomorfa de la 3-sferaj vergaj komponantoj, la meridiano de *T*1 estas ankaŭ nule homotopa en la komplemento de *T*2.

Nun prenu la trian solidan toron *T*3 ene de *T*2 en la sama vojo kiel *T*2 kuŝas en *T*1, kaj tiel plu al malfinio. Estu *W* la **kontinuaĵo de Whitehead**, *T*∞, aŭ pli detale la komunaĵo de ĉiu *T**k* por *k* = 1, 2, 3,….

La sternaĵo de Whitehead estas difinita kiel *X=S3\W* kiu estas ne-kompakta sternaĵo sen rando. El la antaŭa observado, la teoremo de Hurewicz kaj teoremo de Whitehead pri homotopeca ekvivalento sekvas ke *X* estas punktigebla.

Pluaj studoj enhavas rezulton de Morton Brown ke *X* × **R** ≅ **R**4, tamen *X* estas ne homeomorfa al **R**3. La kaŭzo estas ke ĝi estas ne simple koneksa je malfinio.

Unu punkta kompaktigo de *X* estas la spaco *S*3/*W* (kun *W* al punkto). Ĝi estas ne sternaĵo. Tamen (**R**3/*W*)×**R** estas homeomorfa al **R**4.

Rilataj spacoj
--------------

Pliaj ekzemploj de malfermitaj punktigeblaj 3-sternaĵoj povas esti konstruita per procedo en simila maniero) kaj preno de malsamaj enigoj de *Ti+1* en *Ti* en la ripeta procezo. Ĉiu enigo devus esti malnodita solida toro en la 3-sfero. La esencaj propraĵoj estas ke la meridiano de *Ti* devas esti nule homotopa en la komplemento de *Ti+1*, kaj aldone la meridiano de *Ti+1* devas ne esti nule homotopa en *Ti - Ti+1*.

Alia variado estas je preno de kelkaj subtoroj je ĉiu paŝo anstataŭ de nur unu. La konusoj super iu de ĉi tiuj spacoj aperas kiel la komplementoj de ansoj de Casson en 4-pilko.
**Sântimreu** [sıntimreu] (hungare *Hegyközszentimre*) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Oradea. Administre ĝi apartenas al Sălard.

Loĝantaro
---------

En 1910 Hegyközszentimre nombris 1 236 loĝantojn (rumanoj), en 1992 629 (95% hungaroj).

Historio
--------

Ĝi estis unue menciita skribe en 1220. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 la vilaĝo apartenis al Hungario (*Bihar*).

Fonto
-----

* Magyar nagylexikon, 1-18. 1993-2004, Budapest.

Komunumoj pri *Szentimre* (= Sankta Emeriko) en Hungara reĝlando
----------------------------------------------------------------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Csíkszentimre | Görgényszentimre | Hegyközszentimre | Marosszentimre | Nyárádszentimre |
| Pestszentimre | Radácsszentimre | Soltszentimre | Szentimrefalva | Tiszaszentimre |

Gravaj personoj
---------------

* Mária Rácz (\*25-a de julio 1952): aktorino.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Mapo de distrikto Arkivigite je 2007-10-17 per la retarkivo Wayback Machine
Kapelo de São Barnabé
**São Barnabé** estas vilaĝo de la municipo de Conceição de Ipanema, Minas-Ĝerajso, Brazilo.

Historio
--------

La vilaĝo São Barnabé komenciĝis eble en 1890. Maria Benta, terposedanto, elektis la nomon pro iu ŝia laboristo murdita samnoma Barnabaso kaj originiĝis la komunumo São Barnabé..

Faktoj de la historio
---------------------

1890: Barnabé mortiĝis. La nomo de la vilaĝo estas homaĝo al li.

1908: Francisco Bento malfermis la unuan vendejon en la loko.

1910: Francisco Alves da Silva konstruis la unuan preĝejon. Pastro João Batista Cavalcante inaŭguris ĝin kun la unua meso.

1922: Oficia inaŭguro de la vilaĝo São Barnabé.

1924: Júlio Caldeira malfermis la registran oficejon kaj Severiano Abel de Oliveira turniĝis Juĝisto de Paco.

1930: Francisco Bento estis policestro kaj laboris en la telegrafejo.

1935: José Rodrigues Pires konstruis la tombejon en la vilaĝo.

1940: La komunumo kreis la futbalkampon.

1952: La unua aŭtobuso veturigas per la vilaĝo.

1966: Konstruado de la Lernejo Ibrahim Abi-Ackel kaj Carmen Pereira de Moraes turniĝis la unuan instruistinon.

1970: Sebastião Carreiro konstruis la novan katolikan preĝejon.

1979: Pastro Juca fondis la Eklezion Asambleo de Dio en la vilaĝo.

1982: La urbestro José Pereira de Lacerda inaŭguris la unua instalaĵon de elektra energio.

1995: Inaŭguro de la unua infanvartejo.

Notoj
-----

1. ↑  VALIM, Lenita Rodrigues. Caderno de Rascunhos: Dados históricos de São Barnabé. Conceição de Ipanema: 2010
Hawker Hurricane
La **Hawker Hurricane** (angle *Hurricane*, *uragano*) estis unusideja, subflugila brita ĉasaviadilo, produkto de Hawker Aircraft Ltd. Oni uzis ĝin bonrezulte dum la Dua Mondmilito.

La aviadilo estis evoluigita kaj ekflugita en 1935. Tiu estis la unua ĉasaviadilo de *Royal Air Force* (Reĝa Aerarmeo), ĝi kapablis flugi ĝis 480 km/h. Oni serie produktis ĝin ekde 1937.

Hurricane havis 20 tipojn kaj oni produktis el ĝi ĉirkaŭ 14 000. La originala Hurricane havis altiĝan kapablon ĝis 10.980 m, maksimuman rapidon de 530 km/h, armilaron de ok maŝinpafiloj.

Tiu tipo sukcese venkis aviadilojn de *Luftwaffe* dum la komencaj jaroj de la Dua Mondmilito. Tiuj aviadiloj subenpafis ĉirkaŭ 1500 aviadilojn. La pli postaj tipoj estis konstruitaj per pli malpezaj armiloj (per 40 mm-a maŝinkanono), kun bomboportaj, raketolanĉaj instalaĵoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Reĝa Aerarmeo
* Batalo de Britio
* Supermarine Spitfire

* Hawker Hurricane en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Hawker Hurricane en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Henry ALLINGHAM** (n. la 6-an de junio 1896, m. la 18-an de julio 2009) estis eble la plej aĝa viro de la mondo kiam li mortis havante 113 jarojn.

Naskiĝo
-------

Li naskiĝis en Hackney, Londono, Anglio. Lia patro mortis pro ftizo kiam Henry havis 14 monatojn.

Unua mondmilito
---------------

Tuj post la komenco de la unua mondmilito li deziris aliĝi al la brita armeo sed lia patrino malpersvadis lin pro sia mortmalsano. Post ŝia morto en 1915, Henry aliĝis al la marflugarmeo, en kiu li iĝis meĥanikisto. Post surmara militado, septembron 1917 li iris al Francio. La 1-an de aprilo 1918 li aliĝis al la Royal Air Force tuj post ties fondo per la kombino de britaj flugarmeoj.

Civila kariero
--------------

La plejparto de sia profesia vivo Henry Allingham laboris kiel aŭtoinĝeniero.

Dua mondmilito
--------------

Dum la dua mondmilito Henry Allingham helpis esplori rimedojn por kontraŭi germanajn magnetajn minojn.

Posta vivo
----------

Li emeritiĝis en 1960, kiam li kaj lia edzino translokiĝis al Eastbourne.

En 2001, timante ke li post nelonge mortus, oni persvadis lin rakonti sian vivon por ke pli junaj homoj ne forgesus. Poste li ĉeestis plurajn gravajn eventojn, kaj en Anglio kaj en Francio, por remememori la unuan mondmiliton.

Demandite kiel li tiom longe vivis, li respondis, "Helpe de cigaredoj, viskio kaj malbonegaj virinoj - kaj granda senso de humuro."

Lia funebro okazis ĉe Brajtono (kie li mortis), kun militaj ritoj, ĉeeste de ano de la brita reĝa familio, politikistoj kaj superaj oficiroj de la mar- kaj flug- armeoj.

* Henry Allingham en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Henry Allingham en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 304276
* GND: 136954936
* LCCN: no2008181272
* VIAF: 12139217
* ISNI: 0000 0001 1873 0587
* BNF: 162739558
 |
La termino aŭ esprimo **dua demografia transiro** aŭ **teorio de la dua demografia transiro**, en demografio, socia demografio kaj sociologio, aplikiĝas al la ŝanĝoj en la konsisto kaj reproduktado de la familioj post la Dua Mondmilito kiu ekspliku fenomenojn pri kiuj ne klarigis la tradicia teorio de la demografia transiro. Tiu dua demografia transiro inkludas, krom la malpliigo de la mortindico fare de la Teorio de la Demografia Transiro aŭ TDT, fortan malpliigon de la fekundeco kaj la aperon de la migrado kiel elstara demografia elemento kiu tuŝas ĉefe la konsideritajn industriajn landojn.

Notoj
-----

1. ↑  La Segunda Transición Demográfica en Van de Kaa y Lestahege, sintezo fare de Borja Domingo Fernández, en Apuntes de demografía, de Julio Pérez Díaz, konsultita la 27an de aŭgusto de 2011
2. ↑  Van de Kaa, D. J. (2002). The Idea of a Second Demographic Transition in Industrialized Countries. Prezentita ĉe la Sixth Welfare Policy Seminar of the National Institute of Population and Social Security, Tokio, Japanio, 29a de Januaro 2002.

Eksteraj ligiloj
----------------

* La Segunda Transición Demográfica en Van de Kaa y Lestahege, Borja Domingo Fernández, en Apuntes de demografía, de Julio Pérez Díaz, 26/8/2011
Flugboato de la 1930-aj jaroj
Hughes H-4
Shin Meiwa US-1A
Berijev Be-12P-200
Shin Meiwa US-2
**Flugboato** estas aviadilo, kiu kapablas surakviĝi, ĉar ties aviadila korpo estas floskapabla. Tiel oni devas diferencigi inter flugboatoj kaj aliaj aviadiloj kun muntitaj rigidaj glisrulaĵoj. Ili estas la amfibiaj aviadiloj. Flugboato kompreneble havas relative malgrandan mason.

En la komencaj jaroj de la komercaj flugtrafikoj - post la unua mondmilito - oni uzis flugboatojn, ĉar tiam oni ankoraŭ ne elkonstruis reton de alteriĝejoj. Ili estas ne plu uzataj ekde la 1940-aj jaroj en laŭhorara trafiko.

La avantaĝoj de la flugboato estas la longa al/deakviĝa vojo. Malavantaĝoj estas la pli malfacila deakviĝo (suĉefiko de la akvo), malfacila surakviĝo okaze de vento (pro ondoj), malbona kalkulado de altodiferenco (akvofrapo), malbona konstruformo, kiu estis elformita por surakviĝo.

La grundoefiko permesas, ke la flugboato flugu en malgranda alto ("ekranoplano" eluzas tiun efikon).

En la unua mondmilito, flugboatoj estis ekuzataj en 1915, kiel Lohner-flugboato aŭ Grigoroviĉ M-5. La flugboato Curtiss NC traveturis la Atlantikon en 1919 kiel la unua aviadilo. Grava periodo de la flugboatoj estis inter la du mondmilitoj, kiam multloke ne estis konstruitaj aerodomoj. Dum la Dua Mondmilito, flugboatoj estis uzataj por skoltado, urĝa savado.

Hodiaŭ oni uzas flugboatojn por estingi arbarajn incendiojn (Martin Mars en Kanado) kaj esplorado (Catalina). La Canadair CL-415 estas sukcesa fajroestinga aviadilo, evoluigita por tiu celo.

Oni nun evoluigas kaj produktas la flugboatojn Shin Meiwa en Japanio kaj Berijev en Rusio.

* Kategorio Flugboato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Steven Brewer** eklernis Esperanton en 1988. Li unue provis lerni ĝin en 1987, sed malsukcesis. Dum vojaĝo tra Kalifornio, li trovis la libron *Winnie-La-Pu* kaj aĉetis ĝin por donaci al sia frato Philip Brewer. Trafoliuminte ĝin, li decidis refoje lerni Esperanton kaj serĉis librojn ĉe librovendejo kaj trovis ekzempleron de la malnova libro *Esperanto: A Grammar and Commentary* (George Cox, 1904). 

Brewer estas prezidanto de la Esperanto-Societo de Nov-Anglio kaj vic-prezidanto de la Esperanto-Ligo por Norda Ameriko. Antaŭe, li iom aktivis por la Esperanto-Societo de Miŝigano. Li ankaŭ foje verkas hajkojn kaj li dum tri jaroj partoprenas Dekdu-Lingvan Projekton, kiu elektas hajkojn el dekdu lingvoj kaj tradukas ilin en ĉiujn el la aliaj lingvoj kaj Esperanton. La librojn de la Dekdu-Lingva Projekto eldonas RedMoon Press. La plej konata Esperanto-verko de Brewer estas TTTejo pri Istvan Bierfaristo. Brewer ankaŭ estis la redaktoro de Vortpunoj, la ĵurnalo de nenecesaj lingvoj.

En sia alia vivo, Brewer estas profesoro ĉe la Universitato de Masaĉuseco ĉe Amherst pri scienca edukado kaj instruaj teknologioj kaj estras la Biologian Komputikan Centron tie.

Brewer estas docento kaj biologia vicfakarestro de AIS.
La termino **malnovaltgermana lingvo** – germane *Althochdeutsch* (Ahd.) – signas la plej malnovan skribe dokumentitan formon de la altgermana lingvo, kiu estis parolata inter la jaroj 750 kaj 1050.

La vorto „deutsch" (germana) unuafoje aperas en dokumento el la jaro 786 en la mezepoke latina formo *theodiscus*. La malnovaltgermana formo de la vorto nur pruveblas multe poste. En manskriba kopio de antikva lingvolerna libro de la latina, probable farita en la dua kvarono de la 9-a jarcento, estas noto de monaĥo, kiu ŝajne ne komprenis la latinan vorton "galeola" ("manĝilujo en helmoformo"). Li ŝajne demandis iun alian pri la signifo kaj apud la vorto aldonis la germanan signifon. Por tiu noto li uzis la malnovaltgermanan lingvonomon "**diutisce**: gellit", do "**germane**: bovleto".

Teritorio kaj divido
--------------------

La kontinent-okcidentĝermanaj lingvoregionoj (sen la langobarda lingvo) antaŭ la jaro 1000
La malnovaltgermana ne estas unueca lingvo, kiel supozigas la vorto, sed grupigo de pluraj okcidentĝermanaj lingvo, kiuj parolatis sude de la "linio de Benrath", kiu tra Ĝermanio kondukis pli-malpli de okcidento al oriento kaj tuŝis la lokon *Benrath*, kiu nuntempe estas urbokvartalo de Duseldorfo. Tiuj dialektoj diferencas de la pli nordaj okcidentĝermanaj lingvoj pro tio, ke ili trairis certajn fonologiajn ŝanĝojn, kiuj karakterizas interalie la modernan germanan lingvon. Tio koncernas ekzemple la konsonantojn *p*, *t* kaj *k*. La fonologiaj ŝanĝoj inter la 6-a kaj 8-a jarcentoj inter la ĝermanlingvanoj iom post iom disvastiĝis de la Alpa regiono norden kaj ne progresis plu norden preter la lingvolimo inter la malnovaltgermana lingvo sude kaj la (same malunueca) malnovsaksa lingvo norde.

El la malnovsaksa lingvo pli poste iĝis la mezepoka kaj moderna platgermana lingvo. Krome ankaŭ la malnovmalaltfranka lingvo, el kiu poste ekestis la nederlanda lingvo, ne trairis tiujn fonologiajn ŝanĝojn kaj do same ne konsidereblas parto de la malnovaltgermana lingvo.

Ĉar la malnovaltgermana do estis grupo de lingve proksimaj dialektoj kaj en la frua mezepoko ne ekzistis norma ortografio, la konservitaj tekstoj atribueblas al al unuopaj malnovaltgermanaj lingvoj, tial ke oni ofte pli precize parolas pri malnovsudrejnfranka, malnovbavara kaj malnovalemana lingvoj.

Dokumentoj
----------

* Preĝo de Wessobrunn

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Malnovaltgermana lingvo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* vikipedia tekstokolekto en la malnovaltgermana lingvo
* vortaro inter la moderna altgermana kaj la malnovaltgermana lingvoj (PDF-datumaro de 2,75 megabajtoj)