recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Filippo Lippi** (Prato, ĉirkaŭ 1457 – Florenco, Aprilo 1504), nomita **Filippino Lippi** por distingi lin disde lia patro Filippo Lippi, estis itala pentristo de la Quattrocento.

Filippino Lippi, post la morto de la patro, vizitadis en Florenco la metiejon de la fama pentristo Botticelli. Li laboris precipe en Florenco kaj en Romo kaj liaj pentraĵoj, kiel tiuj de lia patro, estas nuntempe en la plej gravaj muzeoj de la tuta mondo.

Kariero
-------

*Apero de la Virgulino al Sankta Bernardo* (1485–1487).
*Alegorio de Muziko* (ĉirkaŭ 1500), tempero sur panelo, 61 × 51 cm. Gemaldegalerie, Berlino, Germanio.
Liaj unuaj verkoj estis Madonoj kaj aliaj religiaj figuroj. Lippi kunlaboris kun Pietro Perugino, Domenico Ghirlandaio kaj Botticelli, en la freskoj de la vilao de Lorenzo de Mediĉo en Spedaletto. Probable ĉirkaŭ 1483-1484 oni konisiis lin fini la dekoracion de la Kapelo Brancacci en la preĝejo de Santa Maria del Carmine en Florenco, kies aŭtoro, Masaccio ne povis finkompletigi ĝin ĉar subite mortis en 1428. Tie Lippi pentris la Historiojn de Sankta Petro en la jenaj freskoj: Diskuto kun Simono Magiisto antaŭ Nerono, Resurekto de la filo de Teofilo, Enkarcerigo de Sankta Petro, Liberigo kaj Krucumo de Sankta Petro.

Lia laboro en la *Sala degli Otto di Pratica*, en la *Palazzo Vecchio*, startis la 20an de Februaro 1486, kaj aktuale tiu verko estas en la *Galeria degli Uffizi*. Dum tiuj jaroj, Piero di Francesco del Pugliese komisiis lin pentri la retablon kun la Apero de la Virgulino al Sankta Bernardo, en la aktualo en la *Badia Fiorentina*, Florenco. Nome kompono kun elementoj nerealaj, kun figuroj partikulare longaj, ĉirkaŭitaj fone per scenejo fantomeca de rokoj kaj trunkoj antropomorfaj.

En Aprilo 1487, Filippo Strozzi mendis al li la dekoracion de la familia kapelo en la Baziliko Santa Maria Novella per la Historioj de Sankta Johano Evangeliisto kaj Sankta Filipo. Li finis tiun laboron en 1503. En tiuj komponoj vidiĝas la politika kaj religia krizoj kiuj estis okazantaj en Florenco tiam: la kunfronto inter la kristaneco kaj la paganismo estis temo de polemiko en la Florenco de Girolamo Savonarola.

Bibliografio
------------

* *The Development of the Italian Schools of Painting*, Volume 12, p. 371ff. Raimond van Marle, Hacker Art Books, New York 1970.
* Paul George Konody, *Filippino Lippi* (George Newnes, Ltd. 1905).

Eksteraj ligiloj
----------------

 **Filippino Lippi** en Vikimedia Komunejo
* Ekspozicio *Da Donatello a Lippi. Officina Pratese* Arkivigite je 2019-11-06 per la retarkivo Wayback Machine en Museo Civico di Palazzo Pretorio in Prato (Septembro 2013 - Januaro 2014)
* Verkoj de Filippino Lippi en Uffizi en Florenco
* Filippino Lippi en National Gallery of Art


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 742529
* GND: 118780123
* LCCN: n79063144
* VIAF: 100260937
* ISNI: 0000 0001 2103 3950
* LIBRIS: 244952
* SUDOC: 028102533
* BNF: 12000391d
* ULAN: 500018029
* MBA: 80cdd428-4201-4c9b-85b4-6b167ce8166b
* NLA: 36555788
* RKD: 50330
* NKC: jo20221148537
* ICCU: RAVV023423
* BNE: XX985203
 |
En la scienco **formalismo** estas aliro laŭ la tezo, ke sciencaj veroj estas pure formalaj, t.e. bazitaj ekskluzive je difinoj kreitaj laŭ konvenciaj bezonoj.

En la filozofio **formalismo** estas vidmaniero laŭ kiu la **ekstera** formo estas esenca aŭ eĉ sufiĉas por priskribi la enhavon (la **interna**ĵon). Formalismo do koncentriĝas je la fenomenoj kaj neas la ekziston aŭ gravecon de substanco aŭ materio.

En la estetiko tiun perspektivon transprenis la doktrino pri "arto por arto".

En la kampo de la etiko ĝi eniris moralan konsilon de Immanuel Kant en ties "Kritiko de praktika intelekto": *"Se rezonkapabla estaĵo imagu siajn maksimojn kiel ĝenerale validajn leĝojn, ĝi povas imagi ilin sole kiel tiaj principoj, kiuj enhavas decidargumenton por la volo sole laŭ la formo, ne laŭ materio."*

Tiun ĉi kondiĉon plenumas morala leĝo donita samloke: *"Agu tiel, ke maksimo de via volo povu ĉiam validi kiel principo de ĝenerala leĝaro."*

Vidu ankaŭ
----------

* Heinrich Wölfflin
* Rusa formalismo

* Kategorio Formalismo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 39111
 |
**Deoria,** hindie **देवरिया**, urdue **دیوریا** estas urbego en norda Barato, en orienta parto de subŝtato Utar-Pradeŝo, en la samnoma distrikto, kie ĝi estas ties sidejo.

Altlernejo en Deoria

Demografio
----------

En 2011 Deoria havis 129 479 da loĝantoj kun legopovo 87%, kiu estas signife pli alta, ol la landa mezumo. Deoria atingis la internacian kvalifikon urbego (pli granda, ol cent mil) en fino de la 1990-aj jaroj.

Geografio
---------

Deoria situas sur ebenaĵo laŭ averaĝa alteco de 68 m. super la marnivelo en proksimeco de subŝtato Biharo. Gorakhpur troviĝas 45, Mau 63, Sivan kaj Bagaha 66, Bettiah 72, Azamgarh 77, Ballia 91, subŝtata ĉefurbo Laknaŭo 288 (voje 317), Kolkata 640, tutlanda ĉefurbo Delhio 691, Mumbajo 1410 kilometrojn (aere) .

Templo

Historio
--------

Deoria iam estis parto de Kosalo - ĉefa centro de la arja kulturo. Baldaŭ ĝi apartenis al pluraj regnoj. La nuna administra divido estiĝis en 1946.

Ekonomio
--------

Ekonomio de Deoria baziĝas sur la sukera industrio. En la ĉirkaŭaĵo oni kultivas sukerkanojn, rizojn, fabalojn kaj oleajn semojn.

Eduko
-----

En Deoria altlernejo funkcias ekde 1912.

Lingvoj
-------

En Deoria la oficialaj lingvoj estas la hindia, urdua kaj en:Bhojpuri language. Tiu lasta lingvo praktike estas la gepatra lingvo de la loĝantoj.

Religioj
--------

La ĉefa religio en Deoria estas hinduismo kun preskaŭ (88%), poste islamo preskaŭ (12%).

Trafiko
-------

Deoria estas konektita rekte fervoje al Gorakhpur kaj Sivan. Du ĉefvojoj kaj kelkaj flankovojoj kuras al tiu urbego. La plej proksima flughaveno funkcias en Gorakhpur.

Vidindaĵoj
----------

* pluraj preĝejoj, precipe hinduaj temploj

Fontoj
------

* WikiTrans
* oficiala paĝo

* TemploTemplo
* StacidomoStacidomo


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Barato |
*La Genta altaro* aŭ *La dia ŝafido*
**La Genta altaro**, alinomita **La dia ŝafido** (loke nomata ***Lam Gods***) estas oleopentraĵo de fratoj Hubert van Eyck kaj Jan van Eyck, fondintoj de la flandra pentrista skolo, la fondintoj de la tabulpentrado de la Malaltaj Landoj. Ili estis same pioniroj, unuaj reprezentantoj de la flandra pejzaĝismo kaj renesanco.

La altaron mendis la riĉa genta civitano Joos Vijd kaj lia edzino Lysbette Borluut en 1426 ĉe Hubert, post kies morto ĝin finis Jan en 1432. Oni hodiaŭ ne povas distingi kioman parton pentris unu, kiun parton pentris la alia.

Priskribo
---------

La flugila altaro havas dudek tabulojn (poliptikajn), sur kiuj aperas 250 figuroj.

Krom semajnfinoj kaj festotagoj, la altaraj flugiloj estis alfermitaj. Sur la supraj kvar partoj estas videbla la sceno de la anunciacio (anĝela saluto), sur la du subaj partoj meze situas figuroj de Sankta Johano la Baptisto kaj Apostolo Johano, pentritaj kiel statuoj. De la rando videblas elstaraj, realeskaj figuroj de la donacinto kaj lia edzino, en genuanta pozicio, plej supre arke aranĝite videblas la figuroj de la du profetoj kaj la du sibiloj, la sibilo de Erythrea kaj sibilo de Cumae.

En la interna parto sube, meze videblas tiu ĉefa bildo, kiu figurigas – laŭ la libro de apokalipso – simbole – en bildo de vivfonto originante ĉe piedoj de la dia ŝafido – la verkon de la savo kaj adorantan aron je la sanktuloj.

Dum la religiaj militoj gardistoj zorgis pri la altara bildo, por eviti ties damaĝon fare de la protestantoj – kiuj kondamnis la ornamadon de la preĝejoj. Jozefo la 2-a, hungara reĝo kaj germana-romia imperiestro, same kondamnis figurigojn de la altaro. Napoleono la 1-a forkaptis ĝin. La altaraj flugiloj realvenis nur post la unua mondmilito. Oni ŝtelis kelkajn tabulojn en 1934, post tiam anstataŭigas ilin kopio.

Referencoj
----------

1. ↑   Lam Gods (nederlande). Arkivita el la originalo je 2016-03-04. Alirita 2013-05-07.
2. ↑   Belanrijke diefstal te Gent (nederlande). Arkivita el la originalo je 2014-04-04. Alirita 2013-06-05.

* Kategorio Genta altaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ilustraĵo de ĉitieaj diaĵoj
**Xibalbá** aŭ Xib'alb'a esperantigita kiel Ŝibalba estas loko de la majaa mitologio, priskribita kiel subtera mondo regata de la spiritoj de la malsano kaj morto, kaj ne kiel la kristana infero kiel pensis la unuaj religiaj misiistoj. En la 17-a jarcento tradicie oni situigis ĝin en iu kaverno de Alta Verapaz, proksime de Cobán, Gvatemalo. En 2010 grupo de meksikaj arkeologoj trovis ĝin en Jukatano. En la enirejo de la groto estis majaaj skriboj kiuj indikis la eniron en la majaan transmondon. 

Laŭ Popol Vuh, la junaj dioj ĝemeloj Hunahpu kaj Iŝbalanke eniris en Ŝibalban, tie ili travivis plurajn suferojn, estis mortigitaj ĉe ŝtiparo kaj en la kvina tago post la morto ili resurektis konvertitaj unue en fiŝoj, poste en malriĉuloj. Per ilia morto ili venkis la malbonon kaj supreniris la ĉielon.

Laŭ la menciita libro, Ŝibalba havas plurajn turmentlokojn konsistantaj el domoj: domo de la mallumo, de la tranĉiloj, de la jaguaroj, de la vespertoj, de la glacio kaj aliaj nur sciigitaj. Ĝi estas regata de du superaj juĝistoj Hun-Kame kaj Vukub-Kame kiuj trompis la patrojn de la ĝemeloj. Tial la ĝemeloj venĝis sin kaj mortigis la Sinjorojn de Ŝibalba. 

Ero pri la vojaĝo de Hun-Hunahpu kaj Vukub-Hunahpu en Ŝibalban:

*La punoj de Ŝibalba estis multnombraj; estis plurmanieraj punoj. La unua estis la Malluma Domo, Kekuma-ha, en kies interno nur estis mallumo*.

*La dua estis la Domo de la Glacio, Ŝuŝulim-ha, kies interno estis tre malvarma. Malvarma kaj neeltenebla vento blovis en ĝia interno.*
*La tria estis la Domo de la Jaguaroj, Balami-ha, tiel nomita, ĉar en ĝia interno nur estis jaguaroj, ili konis sin, konfuzis sin, ili iris de unu loko al alia, ili mordiĝis enfermitaj en la domo.*

*Zotzi-ha, la Domo de la Vespertoj, estis nomita la kvara pundomo. Ene de tiu ĉi domo nur estis vespertoj kiuj kriis, kriegis, kaj ŝvebis en la domo. La vespertoj estis enfermitaj kaj ili ne povis eliri.*

*La kvina estis nomita Domo de la Tranĉiloj, Ĉajin-ha, ene de kiu nur estis akraj tranĉiloj, silentaj aŭ grincantaj unu la aliajn en la domo.*

*Multaj estis la turmentejoj de Ŝibalba, sed en ili ne eniris Hun-Hunahpu kaj Vukub-Hunahpu. Ni nur mencias la nomojn de ĉi tiuj pundomoj.*

(Popol Vuh 2a parto - 2a ĉapitro)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion***Gentiana acaulis*** |
| --- |
|  |
| Gentiana acaulis*Gentiana acaulis* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonaj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Gencianaloj *Gentianales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Gencianacoj *Gentianaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Genciano *Gentiana*L. |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | *Gentiana acaulis* |
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| {{{specioj de subdivizio}}} |
| vidu tekston |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri *Gentiana acaulis*  |

 |
| v • d • r |

***Gentiana acaulis*** (**alpa genciano** aŭ **sentiga genciano**) estas specio de florplanto de la familio Gencianacoj *Gentianaceae*, indiĝena de centra kaj suda Eŭropo, el Hispanio oriente al la Balkanoj, kreskanta ĉefe en montaj regionoj, kiaj Alpoj, Cevennes kaj Pireneoj, je altoj de 800–3000 m.

Ilustracio de *G. acaulis*.
Ĝi estas staŭdo, kiu kreskas 2 cm alte kaj 10 cm aŭ plie larĝe. La folioj estas ĉiamverdaj, 2-3.5 cm longaj, en baza grupo, formante arojn. La trumpet-formaj finaj floroj estas bluaj kun oliv-verde punktitaj laŭlongaj koloj. Ili kreskas tre mallongajn flortigojn, 3–6 cm longajn. La flortigo estas ofte sen folioj, aŭ havas 1 aŭ 2 parojn de folioj. Ĝi preferas sunon, estas tre hareca kaj floras en la fino de printempo kaj somero.

Tiu planto, kiel aliaj de ties genro, valoras por kultivado pro malofta pure intensa bluo de ties floroj. Kaj ties kultivaĵojn akiris diversajn premiojn.

La latina specifa epiteto *acaulis* signifas "mallongtiga".

La tre rilata *Gentiana clusii*, ofte nomata laŭ la sama komuna nomo de tiu specio, diferencas pro sia kresko sur alkalaj grundoj. Ĝi havas pli mallongajn foliojn kaj la floroj ne havas oliv-verdajn striojn.

Bildo de genciana floro videblas sur flanko de moneroj de 0.01 eŭro de Aŭstrio.

Referencoj
----------

1. ↑  Lena Struwe (Editor), Victor A. Albert (Editor), *Gentianaceae*, Cambridge University Press, 2002; ISBN 0-521-80999-1
2. ↑   *Gentiana acaulis* AGM. Royal Horticultural Society. Alirita 27a de Julio 2013.[*rompita ligilo*]
3. ↑  Harrison, Lorraine.  (2012) *RHS Latin for gardeners*. Unuiĝinta Reĝlando: Mitchell Beazley, p. 224. ISBN 9781845337315.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Gentiana acaulis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Gentiana acaulis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Gentiana acaulis en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Skizo de ŝera ŝarĝado aŭ tonda tensio
La **ŝera ŝarĝado** (esprimo aperas en Kemia kaj scienc-teknika vortaro) aŭ **tonda tensio** estas forto je unuo de areo en konsiderita objekto; ĝi okazigas glitadon de paralelaj ebenoj. Grandskale, ĝi aperas en la grundoglitoj kaj tertremoj. 

La ŝera ŝarĝado povas aperi en solidaj aŭ fluidaj materialoj. En fluidaĵoj ĝi estas ligita al la fluida viskozeco.

Ĉiun solidan materialon karakterizas *ŝera modulo* (*G*), kiu estas la proporcio inter la ŝera ŝarĝado ({\displaystyle \tau \,}) kaj la glitangulo ({\displaystyle \theta \,}).

La *ŝera modulo* (tonda elasta modulo) de aluminio estas ĉ. 2,4x1010 N/m², dum fero estas trioble pli malelasta.

La difino de la ŝera ŝarĝado estas:

{\displaystyle \tau ={F \over A}}
kie **F** estas la ŝera forto, dum A estas la moviĝanta areo.

En ĉiu materialo estas elasta limo; kiam la aplikita ŝera ŝarĝado estas pli granda ol tiu limo, konstanta malformiĝo okazas.

Pri elastaj solidaj materialoj, la tonda tensio τ estas ligita al la vario de la orta angulo θ tra la tonda elasta modulo G per la rilato:

{\displaystyle \tau =\theta \cdot \mathrm {G} \,,}
kie θ (vidu la bildon) estas la angulo (esprimata en radiano), laŭ kiu la konsiderata materialelemento moviĝas. 

La tonda modulo G estas esprimata en N/m², MPa aŭ GPa.

Formulo de Collignon
--------------------

La formulo de Collignon (1877) donas la mezumon de la tensio laŭ linio kiu dividu la transversa sekcio en du. Ĝi estas uzata por kalkuli la ŝera tensio en punkto en traboj.

{\displaystyle \tau \_{xy}={\dfrac {V\,S\_{e}}{b\,I\_{z}}}}

Kie {\displaystyle V} estas la ŝera ŝarĝado en la sekcio, {\displaystyle S\_{e}} estas la parta statikmomanto de areo (produkto de la distanco de la centroido al la punkto kie vi volas calkuli la tensio per la areo kovrita), {\displaystyle b} estas la dikeco de la sekcio laŭ akso perpendikulara al la direkto de la ŝera ŝarĝado kaj {\displaystyle I\_{z}} estas la inercimomanto de la sekcio; tio ĉio en kohera sistemo de unuoj, ekzemple N por forto, mm por longo kaj MPa por tensio.

Vidu ankaŭ
----------

* Teorio de Rankine
* Leĝo de Hooke
* Deformiĝo
* Elasta limigo
**Carl TAUSIG** (vere *Karol Tausig*; naskiĝinta la 4-an de novembro 1841 en Varsovio; mortinta la 14-an de julio 1871 en Lepsiko) estis pola pianisto, komponisto kaj muzikinstruisto.

Vivo
----

Carl Tausig ricevis unuan muzikan edukadon de sia patro Aloys T. Tausig (1820-1885), komponisto kaj lernanto de Sigismund Thalberg. En la aĝo de 14 jaroj li iris al Vajmaro, por sekvi lecionojn de Liszt, kies plej favorigita lernanto li baldaŭ fariĝis.

Tausig prezentis sian unuan koncerton en la jaro 1858 en Berlino kaj li komencis post tio dujaran koncertvojaĝon tra tuta Germanujo. En Zuriko li konatiĝis kun Richard Wagner kaj apartenis baldaŭ al ties anoj. Post stacio en Dresdeno en 1862 li iris al Vieno, kie li tamen ne trovis rekonon. Tie li unuafoje prezentis kune kun Johannes Brahms ties *sonaton por du pianoj* la 17-an de aprilo 1864.

En la jaro 1865 li geedziĝis kun Seraphine von Vrabely kaj ekloĝis en Berlino, kie li malfermis sian *Lernejon de la Altgrada Pianludo*. Komence de la jaro 1871 sin deklaris ema, aktive subteni la festivalideon de Wagner, kaj fondis kune kun sia lernantino Marie Grafino Schleinitz la patronan asocion je Bayreuth, kies aferdirektadon li ankaŭ transprenis. Ankoraŭ mallonge antaŭ sia morto li realigis plurajn festatajn koncertvojaĝojn tra Germanujo kaj Rusujo. Li mortis la 14-an de julio 1871 en la aĝo de 29 Jahren pro tifofebro. Li estis entombigita sur la Berlina tombejo Jerusalem kaj Neue Kirche III.

Tausig precipe renomiĝis kiel aranĝisto de multaj pianopecoj de famaj komponistoj.

Verkoj
------

* Valsokapricoj laŭ J. Strauß
* Deux Etudes de Concert
* La fantomŝipo
* Hungaraj ciganmelodioj
* Pianoaranĝoaĵoj de la simfoniaj poemoj de Franz Liszt (nepublikigitaj)

Literaturo
----------

Robert Eitner: Tausig, Karl. En: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Volumo 37, Duncker & Humblot, Lepsiko 1894, p. 473 sj.

* Kategorio Carl Tausig en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 433586
* GND: 119317826
* LCCN: no88000304
* VIAF: 7575608
* ISNI: 0000 0001 0867 5078
* SUDOC: 157650766
* BNF: 13900304b
* MBA: 522580de-99ec-420d-80c4-ab85ec76e687
* NLA: 35376880
* BIBSYS: 5029789
* NKC: xx0033958
* ICCU: LO1V135001
* BNE: XX1023064
 |
**Carl Wilhelm HOLDERMANN** (naskiĝinta en 1783 en la proksimeco de Kassel, mortinta en 1852 eble en Vajmaro) estis germana dekoraciisto kaj aktoro en Bamberg kaj Vajmaro. 

Litografio *Die Wolfsschlucht* el la opero de Carl Maria von Weber, *Der Freischütz*; de Holdermann 1822 laŭ desegnaĵo de Lieber kaj instalaĵoj de Schwerdgeburth

Kariero
-------

Estante filo de heslanda oficiro li ankaŭ unue soldatis. Lia inkliniĝo je desegnado kaj teatro tame venkis tiel ke li trejniĝis en 1808 ĉe la hesia kortega aktoro offenbach-a (kaj posta kortega pentristo brunsvika) Friedrich Christian Beuther. En 1810 Holdermann unue prezentis sian arton teatropentristan en Bamberg. Li kreis por la scenejo la bildon de lupo-kanjono por la weber-a opero *Der Freischütz*, kies premiero estis en 1821 en Berlino. La holdermannaĵo uzitis en 1822 en Vajmaro laŭ ideoj de Carl Wihelm Lieber kun kelkaj plusaj kontribuoj de Carl August Schwerdgeburth. Holdermann ekde 1824 agadis en Vajmaro kie lin helpis asitante Alfred Heideloff. Ankaŭ tie ĉi li faris ĉefe aĵojn porteatrajn kaj estis paralele reĝisoro. Inter liaj verkoj menciindas kontribuado je *Die Braut von Messina* de Friedrich Schiller. Por Johann Wolfgang von Goethe li produktis akvafortojn laŭ ties skizoj kaj desegnoj, kiujn prilaboris poste i.a. Johann Heinrich Meyer: ilia origina tasko estintus ilustri poeman antologion. Ĝian faron partoprenis krome Carl Wilhelm Lieber. La kolekto kun klarigaj versaĵoj goetaj eldonitis fare de la kortega pentristo Carl August Schwerdgeburth kaj ĝuste en ĝi enhavatas ankaŭ litografio de la fama lupokanjona verko de Schwerdtgeburth/Lieber laŭ la versio holdermanna.

Por vajmara klasikismo li krome gravis per siaj desegnajoj kaj artistaj razaĵoj, i.e. de Kastelo Tiefurt aŭ de Kastelo Ettersburg

Literaturo
----------

* Carl Gräbner: *Die Grossherzogliche Haupt- und Residenz-Stadt Weimar, nach ihrer Geschichte…*. Erfurt 1830, p. 157-158(Digitalisat)
* Georg Kaspar Nagler: *Neues allgemeines Künstler-Lexicon*. München 1838, Bd. 6, p. 255-256 (Digitalisat)
* Michael Jaeger: *Fausts Kolonie. Goethes kritische Phänomenologie der Moderne*. Königshausen & Neumann, Würzburg 2004, ISBN 3-8260-2716-7, p. 165, noto 16 (Google books)

Notoj
-----

1. ↑  Clive Brown: "Weber, Carl Maria [Friedrich Ernst] von", ĉe: The New Grove Dictionary of Opera, ed. Stanley Sadie, in 4 vols. IV (Oxford: Grove, 1997), p. 1115.
2. ↑  La aserto ĉe Nagler ke la bildo kreitis por la jaro 1824-a ne povas esti korekta.
3. ↑  Kopio ĝia spekteblas ekz. ĉe la Urbohistoria muzeo en Lepsiko  Arkivigite je 2014-07-26 per la retarkivo Wayback Machine

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Carl Wilhelm Holdermann en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Lago en distrikto Qabala
Lago Göygöl
Lago Jandari
Tiu artikolo temas pri la lagoj en Azerbajĝano.

La listo enhavas nur naturajn lagojn. Artefaritaj lagoj kiel akvorezervejoj estas ekskluditaj el ĉi tiu listo. La Kaspia Maro, kiu estas la plej granda lago sur la Tero laŭ ambaŭ areo kaj volumeno kaj kiu limas Azerbajĝanon oriente, ankaŭ estas ekskludita el ĉi tiu listo.

Estas ĉirkaŭ 450 lagoj en Azerbajĝano. Ĉiuj estas malgrandaj laŭ areo kaj volumeno. Estas nur 5 lagoj kun areo de pli ol 10 km². La plej multaj el ĉi tiuj lagoj estas de dolĉa akvo, sed kelkaj el ili estas salakvaj lagoj. En sia origino, ĉi tiuj lagoj estas tektonaj lagoj, terglobaj lagoj, aluviaj lagoj, deltaj lagoj, meandraj lagoj, lagunoj kaj tiel plu. La lagoj povas esti dividitaj en du ĉefajn grupojn: montaj lagoj kaj malaltaj lagoj. En la montaraj areoj, la lagoj estas tektonaj lagoj, terglobaj lagoj kaj glaciaj lagoj.

En la duonarida duoninsulo Absheron, kelkaj lagoj estas salakvaj lagoj. Dum la sekaj someraj monatoj, la sunvarmo forvaporigas la plej multajn el ĉi tiuj lagoj, lasante salan tavolon.

Lagoj
-----

| Rango | Lago | Nomo en la azera | Areo (km²) | Volumeno (km³) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | **Lago Sarysu** | Sarısu gölü | 65,7 | 59,1 |
| 2. | **Lago Ağgöl** | Ağ göl | 56,2 | 44,7 |
| 3. | **Lago Böyükşor** | Böyük Şor gölü | 16,2 | 27,5 |
| 4. | **Lago Agzybirçala** | Ağzıbirçala gölü | 13,8 | 10,0 |
| 5. | **Lago Jandari** | Candargöl | 10,6 | 51,0 |
| 6. | **Lago Hajikabul** | Hacıqabul gölü | 8,4 | 12,1 |
| 7. | **Lago Böyük Alagöl** | Böyük Alagöl | 5,1 | 24,3 |
| 8. | **Lago Aschyk** | Aşıq-Qara | 1,76 | 10,2 |
| 9. | **Lago Göygöl** | Göygöl | 0,79 | 24,0 |
| 10. | **Lago Karaçuk** | Qaraçuq | 0,45 | 2,53 |
|

Referencoj
----------

1. ↑  Rivers, lakes and reservoirs of Azerbaijan Republic angle
2. ↑  "Озёра Азербайджана". Kontrolita 2018-08-11. (ruse)

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Lagoj en Azerbajĝano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Geografio de Azerbajĝano
* Akvaĵoj en Azerbajĝano

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo List of lakes of Azerbaijan en la angla Vikipedio.*
**Carl von Merode** (naskiĝinta en la 15-a de julio 1853 en Mödling / Distrikto Mödling, mortinta en la 26-a de oktobro 1909 en Vieno) estis aŭstra pejzaĝpentristo.

Carl von Merode: *Ĉarfarista ateliero*

Vivo
----

Carl von Mérode devenas el belga nobela dinastio. En la jaroj 1870-76 li estis studanto ĉe la altlernejo *Akademie der bildenden Künste* en Vieno, ekde 1873 ĉe Anselm Feuerbach. Li ankaŭ estis membro de la Viena Artkolektivo. En 1891 li servis kiel ĵuriisto ĉe la Berlina Jubilea Ekspozicio. Kune kun la pejzaĝpentristo Adolf Kaufmann li fondis en 1900 en la aŭstria ĉefurbo specialan pentradolernejon por virinoj.

En siaj verkoj von Merode preferis bazarscenojn kaj humurplenajn situaciojn el la viena popola vivo. Por tio li plurfoje honoritis. Li krome estis la patro de la fama en Franclando aktiva dancistino Cléo de Mérode.

Literaturo
----------

* Kategorio Carl von Merode en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Pri Merode ĉe ÖBL
* Heinrich Fuchs: *Die österreichischen Maler des 19. Jahrhunderts*, Ergänzungsband 2, (L–Z), Wien, 1979, K 36


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 520267
* GND: 116904364
* VIAF: 295644441
* ISNI: 0000 0000 6678 9834
* ULAN: 500110600
* RKD: 55400
 |
**Laguna de Contreras** [laGUna dekonTREras] estas municipo en la nordo de la provinco Segovio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Tierra de Pinares* (Pinartero) en la nordo de la provinco. La loknomo *Laguna de Contreras* estas etimologie komprenebla kiel Lageto de Contreras, alude al reganta familio.

Laguna de Contreras en la provinco Segovio.
Preĝejo de Laguna de Contreras.
Palaco de Contreras.
Ponto.
Preĝejo de Vivar de Fuentidueña.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio, formita de Laguna de Contreras kaj la submunicipo Vivar de Fuentidueña, okupas totalan areon de 19,29 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 106 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte 700 el la 1950-aj jaroj. 

Ĝi distas 54 km de Segovio, provinca ĉefurbo kaj limas kun municipoj Torre de Peñafiel, Rábano (Valladolid), Sacramenia, Canalejas de Peñafiel, Vivar de Fuentidueña, Aldeasoña kaj Calabazas de Fuentidueña. Trafluas la teritorion la rivero Duratón kaj la rojoj Vega, Hoz kaj Turrubiel.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj kaj terpomoj) kaj brutobredado (ŝafoj) kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado). 

De la historia pasinteco restis vizitindaj vidindaĵoj el kiuj menciindas la preĝejo de Sankta Maria de la 16-a jarcento, la ermitejo de Sankta Petro, mezepoka ponto kaj la Palaco de Contreras. Krome estas la preĝejo de Sankta Maria de Vivar de Fuentidueña.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Segovio

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 766766
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Séchan (apartigilo) |

**Renaud** (Renaud Séchan) (naskiĝis la 11-an de majo 1952 en Parizo, Francio) estas fama kantisto de francaj kanzonoj.

Li estas unu el la plej famaj kantistoj en Francio. En liaj kanzonoj li miksas ribelon kaj tenerecon, ekbatalon kaj humuron por kritiki socion, por doni omaĝon aŭ ridi.
En ĉiuj siaj kanzonoj, li uzas parolmanieron ege personan kaj multe da slango.

**Renaud** ankaŭ aktoris kelkajn filmojn, el kiuj estas adapto pri la romano *Germinal* de Émile Zola. Tiu verko temas pri la laboristaj ribeloj en la karbaj minejoj en la Norda parto de Francio.

Vivo
----

### Infaneco kaj adoleskeco

Renaud naskiĝis la 11-an de majo 1952 en la 14-a arondismento de Parizo. Li havas ĝemelan fraton (David), kaj kvar aliajn gefratojn inter kiuj estas la verkisto Thierry Séchan.

Lia patro, Olivier Séchan, origina el protestanta familio de suda parto de Francio, estas instruisto pri germana kaj nederlanda lingvoj, tradukisto kaj verkisto de detektivaj romanoj. Li ricevis la premion *Deux-Magots* en 1945 pro sia verko *Les Corps ont soif*. Lia patrino, origina el familio de Norda Francio, estas laboristino.

Malgraŭ kelkaj kapablecoj, li vidigas nur iomete intereson pri studoj, kun abomeno speciala pri gimnastiko. Li mem diras ke li poziciĝas apud la malantaŭo de la lernoĉambro: li "ekhavas kompanion kun la hejtilo de la lernoĉambra malantaŭo", ekde la 6-a klaso.

### Albumoj

* 1975: *Amoureux de Paname*
* 1977: *Laisse béton*
* 1979: *Ma gonzesse*
* 1980: *Marche à l'ombre*
* 1981: *Le Retour de Gérard Lambert*
* 1983: *Morgane de toi*
* 1985: *Mistral gagnant*
* 1988: *Putain de camion*
* 1991: *Marchand de cailloux*
* 1993: *Renaud cante el' Nord*
* 1994: *À la belle de Mai*
* 1995: *Les Introuvables* (KD enhavanta kelkajn rarajn kanzonojn)
* 1996: *Renaud chante Brassens* (kantoj de Georges Brassens)
* 2002: *Boucan d'enfer*
* 2006: *Rouge Sang*
* 2009: *Molly Malone*

### Ceteraĵoj

Lian kanzonon pri Ingrid Betancourt *Dans la Jungle* tradukis du personoj esperanten: Nicola Ruggiero kaj Daniel Pérard.

Pli malnovan kanzonon *Manhattan-Kaboul* esperantigis Philippe Berizzi kiu havis skribitan permeson por traduki ĝin .

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Vidu ankaŭ
----------

* Lolita Séchan (lia filino)
* Henri Désiré Landru#Kanzonoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Renaud en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* HLM des fans de Renaud franca retejo de ŝatantoj de Renaud


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 123776
* GND: 118884611
* LCCN: n80119163
* VIAF: 100235343
* ISNI: 0000 0001 2018 7050
* SUDOC: 027559688
* BNF: 120756284
* MBA: de1edf40-2b3d-4ddd-873c-e4f59585ba92
* NLA: 35749328
* NKC: xx0165469 xx0165472, xx0165469
* ICCU: LO1V184811
 |
**ANDERKÓ Aurél** [anderko:] estis hungara meteologiisto kaj universitata profesoro. Li naskiĝis la 14-an de oktobro 1869 en Terep kaj mortis la 2-an de junio 1940 en Budapeŝto)

Biografio
---------

Aurél Anderkó akiris diplomon en la Universitato de Budapeŝto pri matematiko kaj fiziko en 1891, li doktoriĝis en 1894, en 1907 li kvalifikiĝis kiel privatprofesoro. Ekde 1891 ĝis 1922 li laboris ĉe la Instituto pri Meteologio. Kiel gvidanto de sekcio pri ombrometrio li enkondukis la t. n. Anderkóspeca-pluvmezurilojn. Post siaj studvojaĝo en Germanujo kun Ödön Bogdánfi li kreis la hungaran pezombrografon, kiu en la mondekspozicio de Parizo ricevis premion. Li estis la unua hungara veteristo kiu prelegis pri meteologio en universitato de Budapeŝto. Oni nomumis lin universitata profesoro de Universitato de Varsovio, kaj la Meteologia Asocio de Pollando elektis lin prezidanto. Li publikis 37 memstarajn studojn.

Ĉefaj verkoj
------------

* *Adalékok az időprognózis elméletéhez* Bp. 1902.
* *A talaj melegének periódusos ingása* Bp. 1909.

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**Lagueruela** [lageRŬEla] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la nordoriento de la nordokcidenta komarko Jiloca [ĥiLOka], kies komarka ĉefurbo estas Calamocha, lime kun la provinco Zaragozo.

Geografio
---------

Ĝi estas je 99 km de Teruelo, provinca ĉefurbo, kaj inter Ferreruela de Huerva (nordokcidente) kaj Bea (oriente). La urba kerno estas sur 1066 msm, pro kio estas malvarma klimato.

Historio
--------

La zono venis al posedo de kristanoj post la venko de Alfonso la 1-a la Batalema. Ĝi sendependiĝis el Daroca en 1248. 

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Lagueruela kie oni malaltiĝis ĝis nunaj nur 66 loĝantoj.

Aktualo
-------

Bazo de ekonomio estas agrikulturo (cerealoj), forstado kaj brutobredado. Nune rura turismo.

Estas altiraĵoj en la urbo, nome la preĝejo, ermitejoj, restaĵoj de kastelo, kaj piedirado tra proksimaj naturaj lokoj ekzemple ĉe la rivero Huerva ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Teruelo

Notoj
-----

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 800999
 |
**Aurín** [aŭRIN] estas loĝloko de la municipo Sabiñánigo de Hispanio​, en la okcidento de la komarko *Alto Gállego* (kies ĉefurbo estas Sabiñánigo mem) apartenanta al la nordo de la Provinco Huesko (regiono Aragono). Fakte ĝi estas unu el pli ol 50 loĝlokoj de Sabiñánigo, kiu estas la municipo kiu enhavas pli da loĝlokoj en la provinco. 

La loĝloko Aurín mem estas en la norda Valo *Val Ancha*. La loĝloko estas tipa domaro karaktera de montaro ĉe Pireneoj, kun tre deklivaj ardezaj tegmentoj, kaj tre tipaj konustrunkaj kamenoj.

Historio
--------

Fine de la 19-a jarcento oni ekkonstruis fervojon konektantan Zaragozon kun Francio tra Canfranc, kiu revivigis la lokon, sed poste la loĝantaro malaltiĝis pro alurba migrado kaj malalta naskindico. 

Dum la Hispana Enlanda Milito, Aurín suferis pro operacoj de la batalo de Sabiñánigo —inter septembro kaj novembro de 1937—. Pli forta respublika truparo konkeris lokojn, sed ne la celitan ĉefurbon Sabiñánigo, dum totalaj homperdoj estis preskaŭ 6 000 (pli inter frankistoj).

Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado kaj en la areo ĉefe pro la milito, kaj ĉe Aurín oni malaltiĝis ĝis nunaj 38 loĝantoj (2019).

Aktualo
-------

La ĉefa ekonomia enspezofonto tradicie estis malgrandaj agrikulturo kaj brutobredado, kio pluas ĉi tie male al aliaj apudaj lokoj, sed lastatempe la komarko turnis sin ankaŭ al kreskanta turismo ligita al la pirenea akso (valoj de Tena kaj de Aragón) kaj al la proksimeco al Sabiñánigo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Ŭesko

Referencoj
----------

Bibliografio
------------

* *Aragón constante histórica*. Publicaciones de la Caja de Ahorros de Zaragoza, Aragón y Rioja. 1979.
* Ubieto Arteta, Antonio (1981-1989). *Historia de Aragón*. 6 vol. Zaragoza: Anubar.
* Ubieto Arteta, Antonio, "Historia de Aragón". Los pueblos y los despoblados 1 (Eld. Anubar. Zaragoza, 1984)
* CONTE OLIVEROS, Jesús. "Personajes y Escritores de Huesca y Provincia". Eld. Librería General (Zaragoza 1981)

Eksteraj ligiloj
----------------

* [http:// Oficiala retejo]

* Kategorio Aurín en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 814518
 |
dekstra
**PAPP Aurél**, **Aurel POPP** rumanuja pentristo, artkritikisto (Căuaş / Érkávás), 30-a de aŭgusto 1879 – 8-a de aŭgusto 1960, Satu Mare).

Biografio
---------

La mezlernejon li finis en Nagykároly (1899), kie li interamikiĝis kun Endre Ady. Li akiris diplomon de instruisto en Budapeŝto (1903) kaj li instruis desegnon en Szatmárnémeti. Li studvojaĝis en urboj okcidenteŭropaj. Dum la unua mondmilito li luktis en rusaj kaj italaj frontoj, kaj liajn tieajn kreaĵojn li prezentis en *Erdélyi Képzőművészeti Szalon* en 1921 en Kluĵo. En Satu Mare li gvidis porcelanan kaj ceramikan laborejon (1923-27), la somerojn li pasigis en Baia Sprie (1932-45). Kvankam lia gepatra lingvo estis la rumana, ĉar li edukiĝis sub influo de hungara kulturo, siajn leterojn grandparte li skribis en hungara lingvo eĉ ankaŭ al rumanaj verkistoj kiel Octavian Goga kaj Emil Isac, same kiel siajn aŭtobiografiajn notojn, taglibrofragmentojn. Li havis oftajn interkorespondadojn kun verkistojn Károly Kós, Jenő Szentimrei, Áron Tamási, József Nyírő, Géza Tabéry.

Verkoj
------

* Aurel Popp, *Ez is élet volt...* (Kv. 1977).
* Aurel Popp, *La capātul unei vieti...fragmente de jurnal si alte scrieri*, Editura Muzeului Sātmārean, Satu Mare 1999

Bibliografio
------------

* Erdélyi Anna: Látogatás P. A. műtermében. Napkelet (Kv.) 1922/12-13.
* Banner Zoltán: P. A. festészete. Korunk 1958/4. –
* Raoul Şorban-Banner Zoltán: Aurel Popp, Editura Meridiane, Bucuresti, 1968.
* Murádin Jenő: Emil Isac és P. A. levelezése. NyIrK 1968/2.
* Tabéry Géza: Két kor küszöbén. P. A. levelei T. G.-hoz. 1970. 383-391.
* Báder Tibor: P. A. Szatmári Hírlap 1973. szept. 15.
* Krilek Sándor: P. A. a nagy szatmári művész. Szamoshát 1990/7.

* Kategorio Aurél Papp en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 234697
* GND: 1158822138
* LCCN: nr98034175
* VIAF: 44829165
* ISNI: 0000 0000 8123 7245
* ULAN: 500180686
* RKD: 135516
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Ferenc Takács** [takAĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Takács Ferenc** estis hungara masonisto, politikisto, ministro, parlamentano.

Ferenc Takács  naskiĝis la 2-an de oktobro 1893 en Hódmezővásárhely. Li mortis la 25-an de julio 1963 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ferenc Takács partoprenis ekde 1910 en la faka sindikata laboro, samtempe li aliĝis al la socialdemokratoj. Li batalis en la 1-a mondmilito ĝis vundiĝo en 1916. Li estis elektita parlamenta deputito en 1935. Li estis ministro pri industrio en Provizora Nacia Kabineto, poste subministro de la agrikultura ministerio ĝis 1948. En la fruaj 1950-aj jaroj li forlasis la politikon.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Mezőgazdaságunk jövője* (Estonteco de nia agrikulturo), (1946)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero T, poste serĉu la nomon)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Aurél Münnich** [aŭrEl muniĥ], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Münnich Aurél Adolf** estis hungara advokato, parlamenta deputito. Lia nobela antaŭnomo estis *jánosvölgyi* [jAnoŝvoldji].

Portreto pri Aurél Münnich pentrita de Gyula Stetka en 1891
Aurél Münnich naskiĝis la 11-an de majo 1856 en Igló (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Spišská Nová Ves en Slovakio), li mortis la 28-an de aprilo 1906 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Aurél Münnich akiris juran diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1880, post du jaroj advokatan diplomon. Post siaj studoj li ricevis juran poatenon en ŝparkaso. Inter 1884 kaj 1905 li estis parlamentano, sed li havis ankaŭ advokatan atelieron. En 1890 li ricevis la armean rangon kapitano, ĉar en la parlamento li okupiĝis pri la armeaj aferoj. Li multe strebis por evoluoj de montgrimpado kaj turismo en Altaj Tatroj. Li ricevis 2 ŝtatajn premiojn. Li edziĝis en 1885, lia edzino naskis 3 gefilojn. Li mortis en Budapeŝto sed li estis entombigita en sia naskiĝurbo.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* parlamentaj paroladoj

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 2-a punkto)

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Aurél Münnich en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 704899
* GND: 102369770X
* VIAF: 250972369
* ISNI: 0000 0003 7135 7405
 |
**Ferenc SIK** [ŝIk], hungare **Sík Ferenc,** Esperante **Francisko Sík** estis hungara reĝisoro.

Ferenc Sík naskiĝis la 25-an de marto 1931 en Békéscsaba - mortis la 16-an de januaro 1995 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ferenc Sík komence estis pedagogo kaj dancisto, poste li lernis ankaŭ reĝisoradon en ĉeflernejo en Budapeŝto. Li komencis sian reĝisoran karieron en Teatro Gárdonyi Géza en 1963. Post 2 jaroj li longe reĝisoradis en Nacia Teatro (Pécs). En 1973 li apartenis al tiuj, kiuj fondis subĉielan teatron en Gyula. Baldaŭe li ricevis reĝisorajn taskojn ekzemple en Nacia Teatro (Budapeŝto), Operetoteatro (Budapeŝto), Teatro Petőfi (Veszprém), Teatro Thália (Budapeŝto), Budapeŝta Ŝtata Operejo. Li reĝisoradis ankaŭ eksterlande (Helsinko, Aachen, Subotica). Li havis edzinon kaj filinon. Li ricevis premion Kossuth en 1994, precipe pli frue ankaŭ aliajn premiojn.

Memorigiloj
-----------

* memorringo pri Ferenc Sík de 1995

Liaj reĝisoraĵoj (selekto)
--------------------------

* diversaj teatraj reĝisoraĵoj, ekzemple William Shakespeare: La ventego; Romeo kaj Julieta; Makbeto, Hamleto, Pongrác Kacsóh–Sándor Petőfi: *János vitéz* (Johano la Brava); Friedrich Dürrenmatt: La fizikistoj; Béla Bartók–Béla Balázs: Burgo de la duko Blubarbo
* 3 kinejaj filmoj inter 1978-1988
* 2 televiziaj filmoj en 1984

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Ferenc Sík en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Rusenorsko** estas rus-norvega piĝino, uzita por komerco ĉe la limo de Norvegio kaj Rusio ĝis la 1920-aj jaroj, kiam la limo estis fermita.

Kiam la piĝino aperis, ne klaras, sed ĝi estas menciata almenaŭ de la komenco de la 19-a jarcento.

Forestas bona detala priskribo de tiu piĝino, ĝi estas konata nur laŭ kelkaj neprofesiece dokumentitaj dialogoj.

De multaj aliaj piĝinoj rusenorsko diferencas per egala influo de ambaŭ baz-lingvoj: la rusa kaj la norvega lingvo. Inter ĉ. 400 konataj vortoj de rusenorsko proksimume duono venis el la norvega, triono el la rusa kaj la cetero estas anglaj, finnaj, sameaj, germanaj ka. vortoj.

Multaj vortoj de la piĝino estas egale similaj al iuj rusaj aŭ norvegaj. Temas ne nur pri internaciaj vortoj (*kajuta*, *vin* ka.), sed ankaŭ pri plurfunkcia prepozicio *po* (rusa *по* kaj la norvega *paa*). En rusenorska frazo "*Nu davaj drinkom*" vorteto *nu* povas esti komprenata norvege ("nun") aŭ ruse ("nu", "do"). Norvega *mange* ("multe") kaj rusa *mnogo li* ("ĉu multe") donis rusenorskan vorton *mangoli*.

Rusenorsko estas stranga ekzemplo de "malŝparema" piĝino: multaj ĝiaj vortoj havas du sinonimajn formojn — rusbazitan kaj norvegbazitan. *Eta/den* ("tiu ĉi"), *njet/ikke* ("ne") ks. Interesas la tendenco: rusoj preferis uzi norvegajn sinonimojn, norvegoj — la rusajn. Eble pro tio unu el la nomoj de rusenorsko estas *moja po tvoja* (kio signifus en rusenorsko "mi [parolas] laŭ vi", "mi [parolas] en via maniero").

Sintakso de ĉeverba negacio en rusenorsko ne estas simila al rusa aŭ norvega, sed tipa por la finna lingvo, kio igas supozi pri ekzisto de antaŭulaj piĝinoj, finnbazitaj, kiujn sciis la lokaj norvegoj kaj rusoj. Jen ekzemplo de negacia frazo: *Po den dag **ikke** Russefolk **arbej*** ("En tiu tago rusoj ne laboras") — inter la negacio (*ikke*) kaj la verbo (*arbej*) staras alia vorto, kio ne povus esti en la rusa aŭ en la norvega.

Predikato ĉiam staras fine de frazo, kio estas nenormala en ambaŭ la rusa kaj la norvega, sed kutima por piĝinoj. Unu el la klarigaj hipotezoj pri tio estas, ke tia vortordo estas "la plej natura", "la plej facila" por parolantoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Govorka (siberia rusbazita piĝino)

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
* Piĝinoj en Rusio Arkivigite je 2005-01-16 per la retarkivo Wayback Machine (ru)
* Frederik Kortlandt pri rusenorsko (PDF) (no)

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rLingvo |
| --- |
| Lingvistiko • Interlingvistiko • Planlingvo • Lingvaj familioj • Lingva filono • Senparenca lingvo |
| Listoj | alfabetorde • laŭ ISO 639 • laŭ familio • laŭ parolantaro • laŭ skribsistemo |
| Diverslingve | nombroj • Saluti • danki • idiotismo kaj idiotismaj esprimoj |

 |
Delto de Dolĉa Rivero ĉe Atlantika Oceano.
La **Dolĉa Rivero** (*Rio Doce* en portugala) estas rivero en sudorienta Brazilo, kiu havas etendon de 853 km. Ĝi estas formata de la kuniĝo de la riveroj Piranga kaj Carmo ĉe la historia urbo Ouro Preto, kies fontoj situantas ĉe la montetoj de la montaroj Mantiqueira kaj Espinhaço ĉe altaĵoj de ĉirkaŭ 1,200 m. Ĝi fluas en nordorienta direkto tra Ipatinga, faras ampleksan kurbon ĉe Governador Valadares, kaj fluas en sudorienta direkto pasante tra Conselheiro Pena, kaj eniras en Atlantika Oceano ĉe Linhares en subŝtato Espírito Santo. Ties ĉefaj alfluantoj estas Piracicaba, Casca, Matipó, Caratinga-Cuieté, Manhuaçu, Santo Antônio kaj Suaçuí Grande, en Minas Gerais; Pancas, Guandu, kaj São José, en Espírito Santo.

Mapo montranta la basenon de la Dolĉa Rivero.
Dolĉa Rivero fluante tra Governador Valadares
La Dolĉa Rivero havas grandan ekonomian gravon por la regiono. La baseno estas hejmo al plej granda ŝtalareo en Latinameriko.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Dolĉa Rivero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Mapo de la riveroj Doce kaj Jequitinhonha kopiitaj el dokumentoj trovitaj en la Reprezentantejo el la 19a jarcento.

Notoj
-----

1. ↑   Doce River. Encyclopaedia Britannica. Alirita 19a Januaro 2013.

Vidu ankaŭ
----------

* Vale do Rio Doce (esperante: *Valo de Rivero Dolĉa*), unu de la 12 mezoregionoj de la brazila subŝtato de Minas-Ĝerajso]]
Svisa amara ĉokolado.
**Dolĉamara ĉokolado** (ankaŭ nomita **nigra ĉokolado**, **amara ĉokolado**, aŭ **malhela** **ĉokolado**) estas formo de ĉokolado, kiu enhavas pli grandan pocenton da kakasoleidoj kaj kakabutero ol kunlakta ĉokolado, kaj iom al neniom da sukero. Registaraj kaj industriaj normoj pri kiuj produktaĵoj devas etikediĝi kiel „dolĉamara ĉokolado" varias laŭ lando kaj merkato. Tutmonda pliiĝo de mendado de dolĉamara ĉokolado okazis en la frua 21a jarcento.

Kvamkam dolĉamara ĉokolado laŭdire estas pli sanfavora alternativo ol aliaj tipoj de ĉokolado, kiel lakta ĉokolado, altkvalita indikaĵo de signifa favoroj por sano, kiel sur sangopremo, ne vidiĝis.

Nutra enhavo
------------

Dolĉamara ĉokolado estas 1% da akvo, 46% da karbonhidratoj, 43% da graso, kaj 8% da proteino (tablo). En 100 gramoj, dolĉamara ĉokolado provizas plurajn dietajn mineralojn kun signifa enhavo, kiel fero kun 92% de la Rekomendata Taga Konsumado (RTK) kaj vitamino B6 kun 29% da RTK. Dolĉamara ĉokolado ĉitiuokaze enhavas 70-85% da kakaaj solidoj.

Referencoj
----------

1. ↑  "Bitter chocolate". Cambridge Dictionary. 2018. Alirita la 17an de decembro 2018.
2. ↑  "What is dark chocolate?". Baking Bites. 26a de majo 2011. Alirita la 17an de decembro 2018.
3. ↑  "Preference for dark chocolate continues". Arkivita el la originalo en 6a de januaro 2014. Alirita la 17an de decembro 2018.
4. ↑  "Heart-Health Benefits of Chocolate Unveiled". Alirita la 17an de decembro 2018.
5. ↑   Ried, K.; Sullivan, T. R.; Fakler, P.; Frank, O. R.; Stocks, N. P. (2012). "Effect of cocoa on blood pressure". The Cochrane Database of Systematic Reviews (8): CD008893. doi:10.1002/14651858.CD008893.pub2. PMID 22895979.
6. ↑   Fleming, Nic (25a de Marto 2018). "The dark truth about chocolate". The Guardian. Alirita la 17an de decembro 2018.

* Kategorio Dolĉamara ĉokolado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Gnesioluteranoj** (germane *Gnesiolutheraner*) nomiĝas aro de teologoj, kiuj estiĝis en la 16-a jarcento pro enprotestantismaj doktrinaj kvereloj. Ilia tiutempa nomo estis *Flacianoj* (germane *Flacianer*) laŭ la ĉefa reprezentanto Matthias Flacius. Ili mem nomis sin simple *luteranoj* rifuzante tian nomon al siaj kontraŭuloj. Nur en la 17-a jarcento estiĝis la nomo *Gnesioluteranoj* - la greka adjektivo γνήσιος/gnésios signifas *aŭtentika*. Tamen multaj iliaj doktrinoj havis vole nevole grandan influon je la ortodoksimo luteranisma.

Malpacetoj kun la Filipanoj
---------------------------

Post la morto de Marteno Lutero en 1546 kaj la militiroj de la Ŝmalkalda milito de 1546/47 la Paco de Aŭgsburgo (1555) ebligis unuafoje zorgan ekzamenadon de diversaj teologioj. En tiu epoko *konfesiiga* du partioj ene de protestantismo konkurencis pri ortodoksismo: nome la Filipanoj (disĉiploj de Filipo Melanktono, kiuj ege influis la eklezipolitikan reformacion en Germanujo post la morto de Lutero) unuaflanke kaj la aŭtentikaj luteranoj/Gnesioluteranoj aliaflanke. Sekve eksplodis inter la evangelia teologaro disputado pri ses punktoj (kun fakterminoj en germana lingvo):

1. Zweiter Abendmahlsstreit: pri la Sankta Manĝo
2. Adiaphoristischer Streit: pri la konservo de kelkaj eksteraj katolikaj liturgiiloj
3. Antinomistischer Streit: pri la rolo de la leĝaro en la vivo de la kristanoj
4. Majoristischer Streit: pri la demando ĉu bonaj agoj anime helpus
5. Osiandrischer Streit: kvereloj pri la limo inter pravigo kaj sanktigo (nomite laŭ Andreo Osiandro)
6. Synergistischer Streit: pri la kvanto de homa volo dum konvertiĝo; ĉu la homo devas aktive kunlabori por esti savita aŭ ne

La plej grava volego de la Gnesioluteranoj estis sendube la fortigo kaj postvivo de la protestantisma religio. La movadanoj verkis ankaŭ multajn polemikajn flugfoliegojn en germana lingvo por kiel eble plej efike propagandi la novan religion. Timante la baldaŭan finiĝon de la mondo ilia konsentemo apenaŭ malestis. Tamen doktrina paco faritis en 1577 ĉe la konsento pri Konkordoformulo, la lasta protestantisma konfesia deklaro.

Reprezentantoj
--------------

La termino *Gnesioluteranoj* aron malfirman da teologoj resume kunigas kiuj ja interesiĝas pri ortodoksimo protestantisma sed havis ofte tute diversajn konvinkiĝojn religiajn. Komuna skolo de ĉiuj neniam ekzistis. 

Jenas kelkaj aŭtentikaj luteranoj: 

* Nikolaus von Amsdorf
* Kaspar Aquila
* Matthias Flacius
* Nikolaus Gallus
* Tilemann Hesshus
* Matthäus Judex
* Timotheus Kirchner
* Georg List
* Joachim Mörlin
* Joachim Westphal
* Johann Wigand

Literaturo
----------

* Rudolf Keller: *Gnesiolutheraner*. En: *Theologische Realenzyklopädie.* Volumo 13. (1984), p. 512–519
* Wolfgang Klose: *Das Wittenberger Gelehrtenstammbuch. Das Stammbuch von Abraham und David Ulrich. Benutzt von 1549–1577 sowie 1580–1623.* Mitteldeutscher Verlag, Halle 1999, ISBN 3-932776-76-3.
**France 5** estas publika kanalo en Francio, kiu ĉefe ofertas edukajn enhavojn kaj televidajn programojn. La kanalo estas parto de la franca televidgrupo, kiu inkluzivas ankaŭ aliajn kanalojn kiel: France 3, France 2 kaj multaj aliaj kanaloj.

La kanalo estis lanĉita en februaro 1994, sub la nomo "La Cinquième" (ĝis januaro 2002), jaron post kiam la "La Cinquième" kanalo kolapsis pro financaj problemoj, la "La Cinquième" kanalo komencis dissendi dokumentajn programojn. La 13-an de decembro 1994, la kanalo ankaŭ komencis dissendi edukan enhavon.

Ĝia nuna nomo (France 5) ricevis al ĝi post kiam la franca televidgrupo, kiu ĝin aĉetis, havas kromajn kanalojn, kiuj havas la saman nomon (France) sed ilia numero estas malsama (ekzemple: France 2).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio France 5 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo (en la franca)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 816029
* LCCN: no2006086058
* VIAF: 312732035
* ISNI: 0000 0001 0729 5989
* BNF: 13556876c
 |