recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ofte estas monumentoj,suveniroj por ŝlosilingoj, ekzemple tiu: *Tour Eiffel*.
**Ŝlosilingo** (aŭ zamenhofe **breloko**, pli pri tio vidu sube) estas akcesoraĵo kiu utilas teni plurajn ŝlosilojn kune aŭ nur unu, por esti pli facile troveblaj, aŭ por aldoni etikedon.

Priskribo
---------

Ŝlosilingo kun etikedo
La plej simpla ŝlosilingo estas senfina ringo. La ŝlosilingo konsistas en senfina ringo kaj hoko kun fermilo, sur kiu estas fiksita objekto (por reklami, kiel memoraĵo, ktp.). La objekto povas esti etikedo kun informoj pri la ŝlosilo.

Kolektado
---------

Estis multe da kolektantoj de ŝlosilingoj dum la periodo 1960-1970, ĉar oni multe uzis tion por reklamado, do oni trovis multegajn.

Uzado
-----

La plej uzataj objektoj fiksitaj sur ŝlosilingoj estas :

* Magneto
* Kompaso
* Flamigilo
* Poŝtranĉilo
* Kreditkarto
* Membrokarto
* USB-poŝmemorilo
* Ungotondilo
* Botelmalfermilo
* Ĵetono (de aĉetĉareto)
* Elektronikaj ludoj
* Poŝlampo
* Markemblemo, slogano
* Horoloĝo/ Kronometro
* Karabenhoko
* Ornemantaĵoj
* Iloj
* Bonŝancaĵo (pri tio ankaŭ vidu la tekston amuleto)
* Lasera celigilo
* Fajfilo
* Religiaj simboloj
* Senŝlosila teleregilo por veturilo

Zamenhofa vortuzo
-----------------

L. L. Zamenhofo, kiu kutime provis eviti neologismojn, kiam eblis nomi aferon ankaŭ per kunmetitaj esperantaj vortoj, por la koncepto kiu interalie inkluzivis la nomon ŝlosilo uzis la vorton

**brelok/o** Z. Juveleto aŭ ornamaĵeto, pendanta de koliero, ĉeno de poŝhorloĝo - aŭ de ŝlosilĉeno, kiu ruse nomatas брелок ("brelok", de malnova franca vorto *breloque*; moderne france oni nomas ĝin *porte-clefs* aŭ *porte-clé*).
Se ne rilata al ŝlosiloj, en naciaj lingvoj oni nun uzus aliajn vortojn, ekzemple juveleto aŭ ornamaĵeto, pendanta de koliero, angle estus *"charm"* aŭ *"tinket"*, sed la vorta historio de la franca *breloque* tra rusa *брелок*  al esperanta *breloko* estas evidenta.

Referencoj
----------

1. ↑  breloko en PIV 2020

  

* Kategorio Ŝlosilingo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 731713
 |
**Kálmán Mizsei** [miĵei], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Mizsei Kálmán** estis hungara bankisto, diplomato, altlerneja instruisto.

Kálmán Mizsei naskiĝis la  8-an de junio 1955(nun 1955-06-08) en Budapeŝto.

Biografio
---------

Kálmán Mizsei akiris diplomon en Universitato Károly Marx en 1979, poste li laboris en esplora instituto ĝis 1991. Intertempe li doktoriĝis en la universitato en 1984, post 2 jaroj li kandidatiĝis (CSc) antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Inter 1991–1997 li estis bankestro, poste vicbankestro en eksterlanda banko ĝis 2001, pli poste 5 jarojn li havis postenon en Unuiĝintaj Nacioj. Li ricevis diplomatiajn taskojn en la sekvaj jaroj, krome li instruis en la Mez-Eŭropa Universitato ekde 2006.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Lengyelország: Válságok, reformpótlékok és reformok* (1990)
* *Creating Market Oriented Banking Sectors for Economies in Transition* (kunaŭtoro, 1997)

Fontoj
------

* biografio angle kun foto
* intervjuo kaj biografio hungare kun foto
* biografio angle

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 850630
 |



* Portalo pri Biografio
Midwewinind, el la tribo Blanka-Lando (1894).
La **Oĝibvoj** (anglalingve *Ojibwa*, franclingve *Ojibwés*) estas la plej granda indiana nacio de Nordameriko (se oni inkluzivas la mestizojn). Ĝi estas la tria plej grava tribo en Usono, post la Ĉerokoj kaj la Navahoj. La Oĝibvoj estas dispartigitaj preskaŭ egalmezure inter Usono kaj Kanado. Pro la originala situo de la tribo (ĉe la bordoj de la Supra Lago, apud Sault Ste. Marie), la francaj esploristoj unue nomigis ilin "*Saulteaux*". Konservis tiun nomon tiuj, kiuj restis kaj enloĝiĝis en la vastaj ebenaĵoj de Kanado.

Multaj Oĝibvoj ankoraŭ parolas la aniŝinabekan aŭ oĝibvan lingvon, kiu apartenas al la algonkina lingvaro. Ili havas specialajn kaj historiajn rilatojn kun aliaj triboj kiel la Otavoj aŭ la Krioj. Preskaŭ 100000 el ili vivas en norda regiono, kiu etendiĝas ekde Miĉigano ĝis Montano. Cetere, 76000 aliaj membroj de la tribo (dispartigitaj en 125 aroj) vivas en Kanado, okcidente de Kebekio kaj oriente de Brita Kolumbio.

* Kategorio Oĝibvoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Vidu ankaŭ
----------

* Louise Erdrich
* Paul Kane (19-a jarcenta pentristo kiu multe interesiĝis pri la Oĝibvoj)

Geografia dispartigo de la oĝibva lingvo.
Vida testo de la Pitagora teoremo por la (3, 4, 5) triangulo kiel ĉe la verko "Ĵoŭbi Suanĝing" 500–200 a.n.e. La Pitagora teoremo estas rezulto de la Eŭklida metriko.
**Ĵoŭbi Suanĝing** aŭ aliliterume *Zhoubi Suanjing* (en ĉina: 周髀算經; Wade–Giles: Chou Pi Suan Ching) estas unu el la plej malnovaj ĉinaj matematikaj tekstoj. "Zhou" aŭ "Ĵoŭ" referencas al la antikva Dinastio Zhou (1046–256 a.n.e.); "Bi" signifas femuron kaj laŭ la libro, ĝi referencas al la gnomono de la sunhorloĝo. La libro estas dediĉita al astronomia observado kaj kalkulado. "Suan Jing" aŭ "klasiko de aritmetiko" estis aldonita poste honore al la atingoj de la libro en matematiko.

Tiu libro datas el la periodo de la Dinastio Ĵoŭ, kvankam ties kompilado kaj aldonado de materialo plue okazis el la dinastio Han (202 a.n.e.–220 p.n.e.). Ĝi estas anonima kolekto de 246 problemoj trovitaj de la Duko de Ĵoŭ kaj de lia astronomo kaj matematikisto, Ŝang Gao. Ĉiu demando havis sian nombran respondon kaj korespondan aritmetikan algoritmon. Tiu libro enhavas ankaŭ unu el la unuaj registritaj pruvoj de la Pitagora teoremo.

Komentistoj kiel Liu Hui (263 p.n.e.), Zu Gengĵi (komence de la 6a jarcento), Li Ĉunfeng (602–670 p.n.e.) kaj Ĝang Hui (1270 p.n.e.) etendis tiun tekston.

Bibliografio
------------

* Boyer, Carl B. A History of Mathematics, John Wiley & Sons, Inc. 2a eldono, (1991). ISBN 0-471-54397-7.
* Tseng, Lillian Lan-ying (2011). Picturing Heaven In Early China. Harvard East Asian Monographs (1a eld.). Cambridge: The Harvard University Asia Center. ISBN 978-0-674-06069-2.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ĵoŭbi Suanĝing en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Teksto de *Zhoubi Suanjing*, kaj diagramoj - Chinese Text Project.
* Teksto de *Zhoubi Suanjing*, en Project Gutenberg
* Christopher Cullen. *Astronomy and Mathematics in Ancient China: The 'Zhou Bi Suan Jing'*, Cambridge University Press, 2007. (ISBN 0521035376)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 693881
* GND: 4435590-7
* VIAF: 196907647
 |
La alkoholaĵo **ŝnapso** estas sufiĉe konata speco de brando distilita el fruktoj aŭ beroj. La termino originas de la germana vorto *Schnaps*, kiu rilatas al brando trinkata rapide el malgranda glaso.

Ĝenerale ŝnapso enhavas 30-40% da alkoholo, sed la alkoholenhavo dependas de la speco. Ŝnapso restas vera se oni produktas ĝin per dufoja distilado kaj ĝi ne devas enteni sukeron kaj iun ajn artefaritajn aldonaĵojn. Ŝnapso guste iom similas al vodko sed konservas etan guston de la fonta frukto aŭ bero.

Ŝnapso estis inventita verŝajne en Germanio kaj estas produktata tie ek de 16-a jarcento vaste uzata por finuzi diversajn fruktojn, kiuj restas post rikoltado. Estas konataj pli ol 30 diversaj specoj de ŝnapso. Vaste konataj, popularaj en Germanio:

* elĉeriza *Kirschwasser*;
* elpira *Birnenschnaps*;
* elpoma *Apfelschnaps*.

Ŝnapso el pomaj kaj piraj alkoholoj *(Obstler)* havas forton je 40%. Abundas ŝnapsoj ankaŭ el frambo, rubuso, prunuso, mirabelo, merizo, persiko.

Rigardu ankaŭ
-------------

* Brando
* Anizobrando
* Slivovico
* Likvoro

Piednotoj
---------


* Kategorio Ŝnapso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Fasado de la konstruaĵo de la Ateneo de Madrido, ĉe la strato Prado.
Klariga pleto ĉe la enirejo.
La **Ateneo de Madrido** estas kultura privata institucio situanta en Madrido, Hispanio kaj kiu estis kreita en 1835 laŭ la nomo de *Ateneo Científico y Literario* (scienca kaj literatura ateneo).

Historio
--------

La antaŭĵoj de la Ateneo troviĝas ĉe la *afrancesadoj* kaj la liberaluloj de komenco de la 19a jarcento. Pro la napoleona invado de Hispanio okazis du gravaj aferoj: unuflanke, tiuj kiuj aliĝis al la partio de la francoj kaj apogis la novan reĝon Jozefo Bonaparte kiel Reĝo de Hispanio devis foriri poste al ekzilo post la triumfo de la insurekciinta hispana partio lojalaj al la Kortumo de Kadizo kiu proklamis la liberalan unuan konstitucion hispanan.

La reveno de Fernando la 7-a okazigis la la revenon al la absolutismo kaj la eliron de Hispanio de la patriotoj kadizemaj. En Francio kaj en Anglio estis la plej klerisma hispana tavolo kiu, pro iaj aŭ aliaj tialoj, estis persekutata en la interno de la lando. La reveno dum la liberala registaro en 1820 de la ekzilitoj permesis la kreadon de la *Ateneo Español* (hispana ateneo) kiu estris Juan Manuel de los Ríos; sed pro la nova reveno al absolutismo fare de la reĝo Fernando malaperis la institucio por fiksi sian sidejon en Londono en 1823.

La morto de la Reĝo kaj la apogo de la liberaluloj al la partio de Isabel la 2-a (Hispanio) kontraŭ la pretendanto don Carlos, kreis novan etoson de tolero dum la regenteco de Maria Kristina Burbono. En 1835 la antikva *Ateneo Español* ŝanĝis la nomon al *Científico y Literario*, kaj estis fondintoj Salustiano Olózaga, la duko de Rivas, Antonio Alcalá Galiano, Mesonero Romanos, Francisco López Olavarrieta, Francisco Fabra kaj Juan Manuel de los Ríos mem.

* Ateneo de Madrido en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ateneo de Madrido en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 438613
* GND: 5175390-X 6500734-7, 5175390-X
* LCCN: n79054543
* VIAF: 262457869 138361609, 262457869
* ISNI: 0000 0004 1765 7885
* SUDOC: 166381187
* BNF: 12209194d
* ULAN: 500302311
* NLA: 35763698
* BNE: XX122962
 |
La **Huni Kuin** (ankaŭ konata kiel *Kaxinawá*, *Cashinahua*, *Kaschinawa*, Kashinawa, *Caxinauás*) estas indianoj, indiĝenoj de Brazilo kaj Peruo. Iliaj vilaĝoj troviĝas laŭlonge de la riveroj Purus kaj Curanja en Peruo kaj laŭlonge de la riveroj Tarauacá, Jordão, Breu, Muru, Envira, Humaitã kaj Purus en Brazilo.

En la perua Amazona pluvarbaro, kelkaj *Huni Kuin* vivas en la Indiĝena Teritorio Alto Purús kune kun la Kulina popolo.

Festivalo kun transkulturaj interŝanĝoj
---------------------------------------

Tribestro de la Huni Kuin partoprenis alternativan festivalon ('*Medicine'*) en Anglio kie la emfazo ne estas sur hedonismo (ĝi estas sen alkoholaĵoj) sed 'sovaĝiĝanta' alimaniere, nome kokusante bonfarton kaj farante ion bonan por la planedo kaj la homoj kiel ekzemple subteni indiĝenajn popolojn. La festivalo okazis sur tereno de bieno de ekologia agrikulturo kaj ofertis ekzemple lagon por naĝado kaj ĝardenon kie disponeblas sesioj de arbarbanado ĝis masaĝo aŭ jogo, krome al kunestado ĉirkaŭ fajro por rakontado kaj kantado de tradiciaj kantoj el la amazona ĝangalo fare de membroj de la tribo Huni Kuin. Dum transkultura interŝanĝo *Huni Kuin* kundividis en jurto komprenojn pri sia indiĝena kulturo kaj parolis pri la bezono protekti la naturon, la indiĝenajn vivmanierojn kaj kunhavigi la tradiciojn de sia popolo.

Nomo
----

La nomo *Huni Kuin* signifas "veraj homoj" aŭ "homoj kun tradicioj".

La alternativa nomo *Kaxinawá* signifas "kanibaloj", "batilajn homoj" kaj "homoj kiu piediras nokte". Ĝi ankoraŭ estas vaste uzata en literaturo, sed tamen la Huni Kuin malakceptas la nomon (ĉar insulto).

Lingvo
------

La *Huni Kuin* parolas la hunikuinan lingvon, apartenanta al la pana lingvaro. Ili mem nomas sian lingvon *Hancha Kuin (*"veraj vortoj").

Nur 5% ĝis 10% de la *Huni Kuin* en Peruo parolas la hispanan kaj indicoj pri legokapablo estas malaltaj.

Referencoj
----------

1. 1 2  "Kaxinawá: Location." *Povos Indígenas no Brasil.* Retrieved 8 Dec 2011.
2. ↑  Arabara banado venas de la japana 'Shinrin-yoku' (森林浴) fakte pli bone tradukite kiel 'esti mergita en la arbaro' kaj implicas viziton al arbara ĉirkaŭajo kieoni spertas kuracajn efikojn.
3. ↑  (en) Jane Dunford, *Indigenous Amazon singers and sacred cacao, the UK festival that’s wild in a different way*, The Guardian,
4. ↑  Povos Indígenas no Brasil (Instituto Socioambiental): Huni Kuin (Kaxinawá)
5. 1 2  "Kashinawa." *Ethnologue.* Retrieved 8 Dec 2011.

Vidu ankaŭ
----------

Hunikuina lingvo

Internacia festivalo de la Tero

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Huni Kuin (indianoj) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

(hunikuina) *Curawaka*, sankta kanto, jutuba filmeto

(angla) Festivalo Medicine; medicinefestival.com
Ŝoltiso el la 16-a jarcento, kiu nomiĝis Enderle kaj pri kiu ekzistas plurstrofa kanto kaj dramo surscenigata ekde 1950 ĉiujn dek jarojn.**Ŝoltiso** aŭ **lokumisto** (latine *scultetus*) estas fondinto aŭ peranto de loĝigo de municipo surbaze de germana juro kaj valaĥia juroj. Dum koloniigado laŭ la valaĥia juro li nomiĝis ankaŭ **kenezo**.

Surbaze de skriba kontrakto kun landestro la ŝoltiso akiris por fondi la novan aŭ loĝigi la malnovan, dezertiĝintan vilaĝon privilegiojn, kiuj sekurigis al li avantaĝajn posedantajn rilatojn kaj heredan vilaĝestrecon kun certa jura kaj administra leĝrajto. Li invitis domaranojn, li dividis grundon kaj li estis plenumisto inter landestro kaj servutuloj. Fine de la 17-a jarcento la nocio ŝoltiso markis ankaŭ vilaĝestron, kiu havis neniajn privilegiojn.

La vorto *ŝoltiso* devenas el la germana *Schultheiß* (en meza supra germana lingvo "ordonisto por egaligi ŝuldecon" < *Schuld* - ŝuldeco, ŝulda plenumo + *heißen* - ordoni, aldevigi) kaj ĝi markis juĝ-plenuman leĝrajton de la ŝoltiso. En la slovaka, germana aŭ latina aspektoj ĝi estas bazo de multaj familiaj nomoj - *Šoltýs*, *Šulc*, *Schulz(e)*, *Škultéty*, *Škult* kaj simile.

Post urblibra reguligo dum Maria Terezia la instituto de la ŝoltiso tute pereis.

Notoj
-----

1. ↑  Verkis ĝin Joseph Victor von Scheffel.
2. ↑  Verkis ĝin Georg Meyer.[*rompita ligilo*]
Transkarpata provinco en Ukrainio
Kornuso, pri kio oni nomumis la vilaĝon Som

Bazaj informoj
--------------

**Ŝom,** ukraine **Шом,** hungare **Beregsom** estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove. La vilaĝnomo ruse ĝis 1995 estis **Деренковець** (djerenkovec), la hungara nomo ĝis 904 estis la simpla Som. Tio signifas hungare: kornuso.

* Areo: 1  km²
* Alto super marnivelo: 105 m
* Loĝantaro: 1090
* Poŝtkodo: 90220
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo:

Situo
-----

Ŝom situas sur ebenaĵo, Berehove troviĝas 18 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1272 en formo *Sumy*. En la 17-a jarcento ofte estis tie departementaj kunsidoj. En 1910 loĝis en Beregsom 1082 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 apartenis al Hungario, al Bereg, al distrikto de Mezőkaszony, poste al Ĉeĥoslovakio. Beregsom rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 la komunumo apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. Nun loĝas en Som 1150 da homoj, (1130 hungaroj).

Vidindaĵoj
----------

* gotika (nun) kalvinana preĝejo el la 15-a jarcento, en 1800 trakonstruita, en 1830 klasikismiĝis, en 1895 renoviĝis
* kastelo de Lónyai (lOnjai)
Ŝerentea indianino
La **ŝerenteoj** estas indiĝena etno, kiu vivas en la brazila pluvarbaro en la federacia ŝtato Tokantinso inter la riveroj Rio do Sono kaj Tokantinso. Al la ŝerenteoj apartenas 1.552 personoj (stato: 2002), kiuj vivas en 30 vilaĝoj. Ilia rezervejo havas areon de 183.542 hektaroj.

La ŝerentea lingvo apartenas kune kun la ŝavantea kaj la ŝakriabaa al la akua lingvogrupo el la gea lingvofamilio.

La ŝerenteoj origine apartenis al la tribo de la timbiroj, kiuj en antaŭaj tempoj vivis en la regiono de la hodiaŭa federacia ŝtato Maranhão. Sed per daŭraj bataloj la subgrupoj de la ŝerenteoj, ŝavanteoj, krahooj kaj apinaĥeoj disŝiriĝis. La novaj grupoj retiris sin en pli malfacile alireblajn regionojn kaj defendis tiujn dum jardekoj kontraŭ ĉiuj blankaj entrudemuloj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ŝerenteoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Literaturo pri la ŝerenteoj[*rompita ligilo*] en la katalogo de la Ibero-Amerikanisches Institut en Berlino
* Informoj ĉe www.ethnologue.com
* Brasilienportal
Pentraĵo de Jacques-Louis David pri la Ĵuro de la Pilkoludejo. David poste iĝis deputito en la Nacia Konvencio de 1793.
La 20an de junio 1789, la membroj de la franca Tria Stato faris la **Ĵuron de la Pilkoludejo** (en franca: *Serment du Jeu de Paume*), promesante "ne separiĝi kaj rekunveni se la cirkonstancoj tion postulas, ĝis oni establu la konstitucion de la regno". Ĝi estis mejloŝtona okazaĵo en la Franca Revolucio. La Ĝeneralaj Statoj estis alvokitaj por solvi la impostan kaj agrikulturan krizon de la lando, sed ili enkotiĝis en la aferoj pri reprezentado tuj post ekkunsidi maje 1789, partikulare ĉu ili devas voĉdoni laŭ stato aŭ laŭ persono (kio pliigus la povon de la Tria Stato, ĉar ili ege multnombris la aliajn du statojn).

La 17an de junio, la Tria Stato eknomiĝis Nacia Asembleo, estrita de Honoré Gabriel Riqueti, grafo de Mirabeau. La matenon de la 20a de junio, la deputitoj estis ŝokitaj malkovrinte, ke la pordo estis fermita kaj kontrolita de soldatoj. Ili tuj timis reĝan atakon el la reĝo Ludoviko la 16-a, kaj tiel la deputitoj kunvenis en apuda subtegmenta pilkoludejo aŭ polmopilkoludejo ("jeu de paume" en la franca) en la distrikto Saint-Louis de la urbo Versajlo, fakte apud la Palaco de Versajlo. Tie 576 el la 577 membroj de la Tria Stato faris kolektivan ĵuron "ne separiĝi kaj rekunveni se la cirkonstancoj tion postulas, ĝis oni establu la konstitucion de la regno". La nura deputito kiu ne aliĝis al tio estis Joseph Martin-Dauch el Castelnaudary, kiu diris, ke li plenumos nur decidojn de la reĝo.

Notoj
-----

1. ↑   Doyle, William (1990). The Oxford History of the French Revolution. Oxford University Press. p. 105. ISBN 978-0192852212.
2. ↑   Thompson, Marshall Putnam (1914). "The Fifth Musketeer: The Marquis de la Fayette". Proceedings of the Bunker Hill Monument Association at the annual meeting. p. 50. Alirita la 22an de novembro 2019.
3. ↑   Hanson, Paul R. (2004). Historical Dictionary of the French Revolution. Lanham, MD: Scarecrow Press. ISBN 9780810850521.

* Kategorio Ĵuro de la Pilkoludejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 670375
* LCCN: sh85133905
* SUDOC: 10881257X
* BNF: 15093223n
 |
Koordinatoj: 56° 49′ 54″ N 24° 14′ 21″ O﻿ / ﻿56.83167 °N, 24.23917 °O﻿ / 56.83167; 24.23917 (mapo)

La rivero **Ķekava** (kontraŭflue ankaŭ nomiĝas **Ķekaviņa** kaj **Bakāne**) estas rivero de meza Latvio, kiu longas 29 kilometrojn kaj enfluas la Daŭgavo. La rivero fluas tra distrikto Ķekava tra Baldones kaj Ķekava paroĥoj.

Vojo
----

La rivero fontas en meza Latvio proksime de la monteto Ģediņkalns. Ĝi fluas en la okcidenton, tiam en la nordo laŭ la Upmale-montetebenaĵo de la Mezalatva Malaltebenaĵo, ĉe la enfluo laŭ la Tīreļu-ebenaĵo. En la supraj kaj mezaj atingoj, ĝi plejparte fluas tra arbarkovrita areo kun malaltaj marĉaj bordoj. La bordoj estas pli altaj laŭflue. Multaj rektigitaj sekcioj. Ĝi fluas en la Sekan Daŭgavo proksime de urbo Ķekava. Plej grandaj alfluantoj: Sūnupīte (8 km), Butleru strauts, Zites strauts. La Upmalnieki-fosaĵo proksime de Jenči disbranĉiĝas de Ķekaviņa, kiu ligas ĝin al Misa. Misa ankaŭ estas ligita al Ķekava per la Daŭgavo-Misa kanalo, kiu kuniĝas kun la rivero post transiro de la Riga pretervojo A5 kaj, dum inundoj, drenas la akvojn de Ķekava kaj parte de Daŭgavo al Misa.

La plej grandaj setlejoj ĉe la marbordo estas urboj Baldone kaj Ķekava. La riveron transiras aŭtovojoj A5, E67/A7 (Rigo-Varsovio), P89, P91.

Turismo
-------

La ĉefa navigebla itinero de la rivero estas 12 km longa de Jenči baldaŭ antaŭ la transiro de vojo A7, al Ķekaviņa golfo en urbo Ķekava. La dua vojo de Ķekava ĝis Daŭgavo estas navigebla nur kelkajn horojn jare, kiam la kluzoj de la Ķekaviņa digo estas malfermitaj. Slalomaj kuroj estas organizitaj ĉi tie ekde la 1980-aj jaroj.

Tiu sama Ķekaviņa digo estas malhelpo al la generado de salmonedoj fiŝoj, ĉar la Riga HEC blokis ilian vojon supren laŭ la Daŭgavo.

Dimensioj
---------

* kompleta longeco: 29 km
* diferenco de alteco: 31 m (1.0 m/km)

Bildoj en urbo Ķekava
---------------------

* 
* En Ceriņu parkoEn Ceriņu parko
* Apud Līču stratoApud Līču strato
* PrintempoPrintempo

Referencoj
----------

1. 1 2  LĢIA. Vietvārdu datubāze
2. ↑  Malgranda enciklopedio de Latva SSR, 2-207
Ŝotro uzata kiel balasto por fervoja trako.
**Ŝotro** (de germane *Schotter*) estas ŝtonrompaĵo, uzata i.a. por voj- kaj ŝose-konstruado aŭ kiel t.n. balasto sur la grundo de fervoja trako por ŝtopi kaj firmigi la ŝpalojn. Malgrandpecan ŝotron, miksitan kun bitumo kaj asfalto oni nomas makadamo.

Maŝino por ŝanĝo de subrela ŝotro.
**ŝotro** estas eĝaj ŝtonoj uzataj en fervoja aŭ voja konstruado. Ili estas produktitaj en rompmaŝinoj aŭ kiel defalaĵoj dum ŝtonrompado. Ili estas produktitaj el ŝtonoj de glaĉeraj morenoj, ŝtondemetaĵoj de riveroj kaj tergliso, en rompmaŝino. Ili havas grandon de 32-63 mm. rondaj ŝtonoj diverdimensiaj oni nomas "gravelo". Pli malgrandaj eĝaj ŝtonoj estas gruzoj, pli grandaj ŝtonŝotro.

Uzado
-----

Ŝotro estas uzata kiel porta tavolo en vojkonstruado, fervoja konstruado (sub la reloj) aŭ kiel ligmaterialo (en betono, bitumo). La ŝotro helpas forkonduki akvon kaj tiel la vojo fariĝas frosto-rezista.

Vidu ankaŭ
----------

* balasto
* gruzo
* gravelo
* Makadamo
* rompŝtono

* Kategorio Ŝotro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ľadový štít** estas la tria plej alta pinto en Slovakio (2 627,3 m), sed la plej alta en la ĉefa montĉeno de Tatroj. Pro tio iam poloj (kaj slovakoj de regiono Javorina) supozis, ke ĝi estas plej alta en Tatroj.

Topografio
----------

De Malgranda glacia pinto (slovake *Malý Ľadový štít*) ĝi estas apartigita per glacia fendo, de norda flanko de Malantaŭa glacia pinto (Zadný Ľadový štít) per glacia kurbiĝo. De okcidento troviĝas Suchý hrebeň. La norda flanko estas kovrita per eterna neĝo, pro tio la pinto nomiĝas glacia. Plej populara orienta flanko super kvin lagoj (Päť spišských plies) apud Téryho chata.

Historio
--------

Unua fama supreniro okazis en la jaro 1843, grimpis J. Ball (Anglo), W. Richter, C. Ritter, hungara pentristo (nekonata nomo) kaj tri gvidantoj de Pollando.

Fotoj
-----

* Malantaŭ Ľadový štít de Kolový štít.Malantaŭ Ľadový štít de Kolový štít.
* Téryho chata, maldekstre Široká veža, dekstre Malý Ľadový štít kaj Ľadový štít.Téryho chata, maldekstre Široká veža, dekstre Malý Ľadový štít kaj Ľadový štít.
* Prostredný hrot kaj Ľadový štít.Prostredný hrot kaj Ľadový štít.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ľadový štít en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ľadový štít en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Ľadový štít na SummitPost.org
* Popis trás
Ĉambro kun ŝoĵiaj pordoj
En japana arkitekturo, **ŝoĵio** (japane 障 (しょう)子 (じ), shōji [ɕoːꜜʑi]) estas ligna krado kovrita per papero, kiu estas uzata kiel muro aŭ pordo. Ĝi bone enlasas kaj difuzas lumon kaj sonon, malsimile al la opaka husumo.

Priskribo
---------

Ligna krado en ŝoĵio
La ŝoĵio konsistas el krado (japane 格 (こう)子 (し), kōshi), sur kiu oni gluas tegaĵon.

### Krado

La krado tradicie konsistas el ligno aŭ bambuo. Oni tradicie preferas pinglarbojn pro la bela, fajna, rekta fibraro; ŝoĵio farita el bambuo nomiĝas *takeshōji* (japane 竹 (たけ)障 (しょう)子 (じ)). Nuntempe, oni kelkfoje faras kradon el aluminio.

Plejofte, krado estas simple ortangula; tamen, multaj tradiciaj komplikaj ornamaj patroneoj ekzistas.

La malsupra parto de la ŝoĵio estas plenigita per ligna panelo (japane 腰 (こし), koshi), por protekto kontraŭ sekiĝo aŭ piedbato.

### Kovraĵo

Gluado de papero sur ŝoĵion
Vitra ŝoĵio por vidi neĝon (japane 雪見障子)
La plejparto de la ŝoĵio povas esti kovrita per papero, aŭ lasita senkovre. Senpapera ŝoĵio ebligas enlason de pli da lumo kaj aero, kaj estas preferata dum somero. Nuntempe, ŝoĵio kovrita per vitro aŭ drata latiso ekzistas, kiuj ebligas enlason de lumo aŭ aero sen insektoj.

Plej ofte, oni kovras la ŝoĵion per tradicia japana papero (japane 和 (わ)紙 (し), washi), kiu enlasas kaj difuzas lumon. Tradicie oni ankaŭ uzis silkon, sed tio estas nun malofta.

La papero, kiam ĝi estas truita, estas dekoracie flikita per papero; la papero estas anstataŭigata ĉiujare (aŭ ĉiujardue) dum Decembro.

Historio
--------

La japana vorto *shōji* (japane 障子) devenas de ĉinaj morfemoj, kaj signifas barantan (*shō* 障 (しょう)) aĵon (*ji* 障 (じ)). Ŝoĵio farita el teksaĵo ekuziĝis ekde la 7-a jarcento. Poste, papera ŝoĵio populariĝis dum la 12-a jarcento.

Referencoj
----------

1. ↑  Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto: ŝoĵi/o

Vidu ankaŭ
----------

* Husumo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ŝoĵio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Štrukovec,** hungare **Muraréthát** estas ne memstara, malgranda vilaĝo en Kroatio, en distrikto Međimurje (provinco), en municipo de Mursko Središće. La historia hungara loknomo estis *Strukovec*.

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Loĝantaro: 410
* Poŝtkodo: 40 316
* Aŭtokodo: ČK
* Telefonprefikso: +385 040
* 46° 28′ 30″ N 16° 25′ 40″ O﻿ / ﻿46.47500 °N, 16.42778 °O﻿ / 46.47500; 16.42778 (mapo)Koordinatoj: 46° 28′ 30″ N 16° 25′ 40″ O﻿ / ﻿46.47500 °N, 16.42778 °O﻿ / 46.47500; 16.42778 (mapo)

Situo
-----

Štrukovec situas sur deklivoj laŭ ĉefvojo Čakovec-Lendava. Mursko Središće troviĝas je 6, Čakovec je 10 km-oj.

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1458 en formo *"Strwpkowcz"*. En 1910 vivis en Muraréthát 346 homoj (plejparte kroatoj). Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Hungara reĝlando, al Zala (reĝa departemento), al distrikto de Csáktornya, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo okupis la regionon kaj post 10 tagoj transdonis ĝin al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario kaj poste denove apartenis al Jugoslavio. Ekde 1991 Štrukovec estas parto de Kroatio.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika kapelo omaĝe al Dipatrino
|  |  |
| --- | --- |
|  | Tiu ĉi artikolo temas pri nacio en sudorienta eŭropo. Por aliaj signifoj bonvolu rigardi Albano |

IlustracjaVirinoj en albanaj naciaj kostumoj
Marubi photograph man and woman from Elbasan.jpgVirino kaj viro en albanaj naciaj kostumoj
**Albanoj** estas nacio vivanta en sudorienta Eŭropo. Antaŭuloj de la hodiaŭaj albanoj estas laŭ iuj teorioj hindoeŭropaj iliroj (sed ekzistas ankaŭ teorioj pri traka aŭ alia deveno de la albanoj). En la 5-a kaj la 6-a jarcentoj tra la sama teritorio trairis visigotoj, hunoj kaj ostrogotoj, en la frua mezepoko rivalis pri ĝi bizanca imperio, turkoj, bulgaroj kaj serboj. En 1468 estis subpremita 15 jaroj daŭranta rezisto subgvide de heroo Skanderbeg kaj la teritorio de la hodiaŭa Albanio fariĝis parto de Osmanida imperio. En 1881 turka armeo subpremis la unuajn klopodojn je sendependeco de la lando, post balkana milito ĉi tie en la jaro 1913 estiĝis princlando - Albanio, sed certa parto de la albanoj restis ekster ties teritorio. Ilia nombro hodiaŭ faras ĉirkaŭ 8 milionoj, ili vivas plimulte en Albanio, en Kosovo kaj en apudaj teritorioj de Nord-Makedonio, Grekio kaj la centra Serbio. Ilia lingvo estas la albana, kio estas memstara hindoeŭropa lingvo.

Inter signifaj albana personecoj apartenas batalintoj el la 15-a jarcento kiel ekz. Skanderbeg, plu verkisto Ismail Kadare, pentristo Ibrahim Kodra, komponisto Simon Gjoni, portanto de Nobel premio Ferid Murad, olimpika atleto Klodiana Shala, romkatolikisma misiistino Patrino Teresa kaj papo Klemento la 11-a. PLuaj bone konataj unuopuloj estas ministeria prezidanto de Osmanida imperio Ferhat Pasha, kaj Muhammad Ali (paŝao), vicreĝo de Egiptio. John Belushi kaj lia frato Jim Belushi havis albanan devenon, tiuj transloĝiĝis en Usonon post la Dua Mondmilito. Usona aktorino Eliza Dushku estas ankaŭ filino de albana patro kaj dana patrino.

Rilataj temoj
-------------

Granda Albanio

Povus interesi vin
------------------

* Al Bano

* 
* 
* 
* 
* 

* Albanoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Albanoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Albanoj en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 205610
* LCCN: sh85003209
* BNF: 11960038s
* NDL: 00577454
* NKC: ph117322
 |
La **Łazienki Królewskie** estas komplekso park-palaca en Varsovio kun multaj klasikismaj antikvaĵoj, fondita en la 18-a jarcento laŭ iniciato de reĝo Stanislao Aŭgusto Poniatowski. La tutan entreprenon efektivigis Dominik Merlini, Jan Chrystian Kamsetzer kaj Jan Chrystian Szuch.

La Parko estas loko por aranĝi diversajn okazaĵojn (kulturajn, sciencajn, sportajn, distrajn kaj aliajn).

Reĝa Parko Łazienki en Varsovio
La Muzeon oni malfermis en 1960. Direktorajn devojn plenumis:

* Marek Kwiatkowski 1960 - 2008
* Jacek Czeczot-Gawrak

* Przemysław Nowogórski 2009 - 2010
* Tadeusz Zielniewicz 2010 -

Objektoj
--------

La ĉefa enirejo estas apud Belweder-palaco. Apud la ĉefa enirejo, ĉe la lageto, staras la kreita de Wacław Szymanowski monumento de Frédéric Chopin. Ekde la jaro 1959, somere (de majo ĝis septembro) okazas tiel nomataj ŝopenaj dimanĉoj recitaloj kiujn organizas Towarzystwo im. Fryderyka Chopina (societo je la nomo de Ŝopeno) kaj Stołeczna Estrada (ĉefurba estrado).

Se oni iras rekte de ĉefa enirejo, oni povas iri al konstruaĵo Stara Pomarańczarnia (ene de kiu troviĝas oranĝejo kaj teatro). Proksime situas Biały Domek (Blanka Dometo) en kiu en la 19-a jarcento loĝis reĝo Ludoviko la 18-a

En Łazienki estas ankaŭ Pałac Na Wyspie (Palaco Sur La Insulo) kaj Teatr na Wyspie (Teatro Sur La Insulo).

Ĉe la norda enirejo estas konstruaĵo de militistara lernejo (lernejo de oficir-aspirantoj).
Apude norda enirejo estas eta golfejo, ĉevaldresejo kaj restoracio.

Referencoj
----------

1. ↑   Kwiatkowski nie będzie już dyrektorem warszawskich Łazienek (pole). Arkivita el la originalo je 2014-02-02. Alirita 2014-07-02.
2. ↑   Łazienki mają nowego dyrektora (pole).
3. ↑   Łazienki Królewskie w Warszawie (pole). Arkivita el la originalo je 2011-08-07. Alirita 2014-01-17.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ĉefpaĝo

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Łazienki Królewskie w Warszawie en la pola Vikipedio.*
Tri specoj da ŝtalgitaroj:  

● lignokorpa gitaro kun ŝtala resonilo antaŭe maldekstre,  

● genuoŝtalgitaro antaue dekstre kaj   

● pedala ŝtalgitaro malantaŭe
**Ŝtalgitaro** (havaje *kīkākila*) povas aludi al diversaj grupoj de plukinstrumentoj, ĉiuj nomeblaj specoj da glitogitaroj kaj evoluigitaj fine de la 19-a kaj en la unua duono de la 20-a jarcento. Ili ĉiuj devenis de la Havaja insularo, disvastiĝis unue al Usono, kie ili tre influis la sonon de la kontrea muziko, kaj de tie en la restan mondon. Unuavice temas pri la grupoj de

* genuoŝtalgitaro
* genuoŝtalgitaro kun resonilo
* genuoŝtalgitaro kun elektra sonprenilo
* elektrigita genuoŝtalgitaro kun elektronika plifortigo kaj
* pedala ŝtalgitaro

La unuaj du grupoj estas akustikaj, la lastaj tri elektronikaj plukinstrumentoj. Kvankam la muzikilaj korpoj ofte konsistas je relative granda parto el ŝtalo, la unua silabo en la vorto ŝtalgitaro indikas precipe al tio, ke la gitaraj **kordoj** nepre devas esti el ŝtalo.


|  |  |
| --- | --- |
| Helppaĝo pri apartigiloj | **Ĉi tiu paĝo estas apartigilo: listo de artikoloj kun sama aŭ preskaŭ sama titolo.**
Se vi venis ĉi tien per ligilo en artikolo, bonvolu direkti tiun ligilon rekte al la celita paĝo. |

* Kategorio Ŝtalgitaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 818962
 |
La **Ŝtata Konsilio de la Popola Respubliko Ĉinio** (ĉine 国务院, pinjine Guówùyuàn) estas la centra administra organo de la Popola Respubliko Ĉinio. Ĝi estas la plej alta registara organo, kaj estas gvidata de la nacia ĉefministro.

La Ŝtata Konsilio unuece gvidas la laborojn de la lokaj organoj de la ŝtata administrado de ĉiuj hierarkiaj tavoloj kaj difinas la dispartigon de la funkcioj kaj potencoj inter la centra registaro kaj la organoj de ŝtata administrado de la provincoj, aŭtonomiaj teritorioj kaj la urboj senpere ligitaj al la centra registaro.

La kandidatoj por altrangaj registaraj postenoj de la Ŝtata Konsilio nepublike nomumiĝas fare de la gvidantaro de la Komunista Partio de Ĉinio, kaj sekve la Nacia Popola Kongreso formale konfirmas la nomumon.

La Ŝtata Konsilio divideblas al "interna" kaj "ekstera registaro". La interna registaro konsistas el ĉefministro kaj kvin ŝtat-konsiliaj komisaroj, inter kiuj ankaŭ estas la gvidanto de la ŝtat-konsilia kancelierejo. La ekstera registaro konsistas el la gvidantoj de la 28 organoj de la Ŝtata Konsilio je ministra nivelo, interalie la ministerioj pri komerco, trafiko, publika sekureco kaj sano.

La Ŝtata Konsilio disponas pri Gazetara Oficejo kaj pri Fremdlingva Oficejo, kiu respondecas pri eksterlanda informado pri la Popola Respubliko Ĉinio kaj interalie ankaŭ estas la organiza tegmento de Ĉina Esperanto-Ligo kaj la magazino El Popola Ĉinio.

Vidu ankaŭ
----------

* Registaro de Ĉinio
Supra vido de la placo.
**Placo Garegin Nĵdeh** (armene: **Գարեգին Նժդեհի Հրապարակ** Garegin Nĵdehi hraparak), antaŭe *Placo Suren Spandarjan*  (armene: Սուրեն Սպանդարյանի հրապարակ Suren Spandarjani hraparak), estas la dua plej granda placo en la urbo Erevano, Armenio. Ĝi situas en la distrikto Ŝengavit, sude de la urbocentro. La placo estas intersekcita per la sekvaj stratoj: Garegin Nĵdeh, Manandian, Jeghbajrutjan kaj Bagratuniac. La placo estis oficiale malfermita la 30-an de aprilo 1959.

La statuo de la bolŝevika estro Suren Spandarjan staras sur la placo ekde 1990. La placo estis alinomita laŭ la armena popola heroo Garegin Nĵdeh la 25-an de majo 1991. 

La metrostacio de la placo Garegin Nĵdeh kaj la halo "Metro-Teatro" situas sub la placo.

Gallery
-------

* Ĝenerala vido de la placo.Ĝenerala vido de la placo.
* Enirejo de la metrostacio samnoma kaj samloka.Enirejo de la metrostacio samnoma kaj samloka.

Referencoj
----------

1. ↑  Nzhdeh and Spandaryan
2. ↑   Yerevan.am: Subway. Arkivita el la originalo je 2014-01-01. Alirita 2012-10-23.

* Kategorio Placo Garegin Nĵdeh en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Polento.
**Polento** estas manĝaĵo farita de miksaĵo de akvo kun faruno de maizo. Ĝi povas esti farita ankaŭ de kaŝtanoj. Polento estas manĝaĵo tre antikva en Eŭropo, plej popularo eble en Italio. En Brazilo ĝi estis ofta manĝaĵo de italaj kvazaŭsklavoj en 20-a jarcento. Hodiaŭ estas polento ofta kaj populara manĝaĵo en Brazilo kaj Argentino.

Historio de Polento en Italio
-----------------------------

La polento estas popola simbolo de la veneta kaj friula kuirarto. Dum jarcentoj ĝi estis la unika nutra apogo por montaranoj kaj kamparanoj, Ĉefe en Nord Italio. Hodiaù ĝi estas serĉata gastronomia specialaĵo.
Kruda plado , polento estas preparita kun faruno de maizo, oni diras ofte flava faruno, en iomete salita akvo en kupra kaldrono, kaj oni miksas ĝis kuirado dum duonhoro ĝis kiam ĝi malmoliĝas kaj ĝi povas esti verŝita sur haktabulo aù ligna plado, kie poste oni povas tranĉi laù pecoj.Estis Venecio kiu enkondukis ĝin en la marĉoj de Polesine kaj en Friulo,la unua semado estas datata de 1554 en Veneta regiono.
Dum la sekvantaj jarcentoj la tuta Padanio ne manĝis alian krom tio. Polento solvis grandegajn alimentajn problemojn de multaj malriĉaj popoloj.La polento – laù la nutra vidpunkto – povas alporti bonan kontribuon de proteinoj. Temas pri minoraj proteinoj, kiuj bezonas aldonaĵojn por garantii la ĝustan nutran kontribuon. Do la plej simpla polento iĝas mangaĵo eksterordinara kaj kompleta, kiam al ĝi oni aldonas la kutimajn simplajn kompletaĵojn. Ekzemple: kolbasoj, fazeoloj,fromaĝo. Tio estas kompletigaĵoj, kiujn la malnova kampara saĝeco uzis kaj ankoraù uzas, kreante pladojn, kij kontentigas la plej postulemajn palatojn kaj kiuj entenas proteinojn, karbonhidratojn, grasojn, mineralojn kaj kelkajn vitaminojn. Generale ĝi estas de flava koloro, sed ĝi iĝas blanka, se oni uzas la maizon "Biancoperla",kiu kreskas en regionoj Veneto kaj Friulo   

Polento kuirita kaj verŝita sur haktabulo.
* **Taragna polento** estas polento kun ankaù iom da faruno de ordinara fagopiro .
* **Tujpreta polento**  :estas faruno de maizo prekuirita per vaporo, tial necesas poste nur kelkajn minutojn por kuiri.

Referencoj
----------

1. ↑   Asocio Take-Esperanto - kiu esperantigis saketojn de Biologia tujpreta polento por la Itala Esperanto Kongreso en Trieste en 2019 - Unu paledo (el Muelejo de Buttapietra apud Verono

* Kategorio Polento en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ŭan Li
La ĉina imperiestro **Ŭan Li** aŭ pinjine *Wanli* (ĉine 萬曆, prononco Ŭànlì), n. la 4-an de septembro 1563; m. la 18-an de aŭgusto 1620, apartenis al la dinastio Ming. Li ekregis la 19-an de julio 1572, estante 8-jara knabo. Komence li estis sub la forta influo de sia edukisto *Ĵang Juĵeng*, pli poste sub tiu de diversaj potencemaj grupoj de eŭnukoj.

La regotempo de Ŭan Li karakteriziĝis per despota regado, per malŝparado kaj kreskante fiaskiga deficitego de la ŝtataj financoj. Ekzemple pli ol 20.000 nobeloj ricevis abundegajn regulajn pagojn – la 45 princoj de unua rango ĉiujare eĉ havis rajton je ricevo de arĝento en valoro de 600 tunoj da greno. La armeo estis pompa kaj kostis pliajn sumegojn, kaj la kostoj por la luksa vivo de la imperiestra kortumo ne malpli altis: sole la tombejo de Ŭan Li kostis tiom da arĝento, kiom la tuta imperio pagis da baza imposto dum du plenaj jaroj.

Ŭan Li sur sia reprezenta ŝipo
Ŭan Li ordonis plurajn multekostajn militojn, interalie kontraŭbatalante plurajn mongolajn kaj tungusajn tribojn en Manĝurio (1581-1583), cele al forpelo de la japanoj el la ĉinia vasaloŝtato Koreio (1592), kaj por la konkero de Vjetnamio, Birmo kaj *Siamo* (nuntempe Tajlando).

Plia problemo por la ŝtato estis la kreskanta japana piratado ĉe la centra okcidenta marbordo de la imperio, sociaj ribeloj de kamparanoj, metiistoj kaj ministoj, etnaj ribeloj de ne-ĉinaj popoloj kaj la aktivecoj de sekretaj societoj (ekzemple la sekto „Blanka Lotuso").

Al tiuj defioj Ŭan Li ne sukcesis adekvate reagi, kaj aparte fine de sia regotempo li pli kaj pli perdis la potencon: la faktan regadon transprenis korupta grupo de eŭnukoj, kiu instrumentigis la ŝtatan administradon por siaj celoj. Aparte multaj klasike konfuceismaj ŝtataj administristoj politike rezistis kontraŭ tio.

Plia aspekto en la regoperiodo de Ŭan Li estis la hezita malfermo de Ĉinio al influoj de Eŭropo: Dum la jaro 1601 li vokis la italan jezuiton *Matteo Ricci* al la ĉina imperia kortumo kaj permesis certagrade misii pri kristanismo en Ĉinio. La imperiestron tamen ne vere interesis la religio, sed la teknikaj inventaĵoj kiujn kunportis la eŭropanoj, ekzemple horloĝoj kaj astronomiaj instrumentoj. Interalie li taskigis la italan jezuiton pri reformo de la ĉina kalendaro.

| Antaŭe: | imperiestro de Ĉinio dum la dinastio Ming | Poste: |
| --- | --- | --- |
| *Long Ĉing* | 1572-1620 | *Tai Ĉang* |

* Kategorio Ŭan Li en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 243406
* GND: 129703214
* LCCN: nr92027516
* VIAF: 77401128
* ISNI: 0000000063249963
 |
**Ŝa Tin,** aŭ pli longe *Ŝa Tin Nova Urbo* ĉine **沙田新市鎮** estas metropolo en Ĉinio.

Geografio
---------

Ŝa Tin etendiĝas en duoninsulo ĉe enfluejo de rivero al la Sudĉina Maro en proksimeco de Honkongo.

Historio
--------

Ĉe la fino de la 2-a Opia milito la duoninsulo de Kaŭluno ankaŭ estis cedita en konstanteco al Britio. En 1898 kongreso kunvenis en Pekino kaj interkonsentis luigi la ceteran aktualan Honkongon (konata, kiel Nova Teritorio) Britio por 99 jaroj (sekve redono de la kolonio okazis en 1997). Dum la 2-a mondmilito la japanoj kontrolis la tutan Honkongon. Formiĝo de la urbo komenciĝis en la 1970-aj jaroj. Nuntempe 52 da nubskrapuloj konstruiĝis, kie vivas 40 miloj da homoj kune kun ĉiuj servoj.

Ekonomio
--------

Ŝa Tin partoprenas en ekonomio de Honkongo.

Klimato
-------

Ŝa Tin troviĝas en tropika klimato kun influo de musono. En vintro la temperaturo falas ĝis 15 °C (foje eĉ 10 °C). La someroj estas varmaj, humidaj kaj malstabilaj. Fulmotondroj kaj mallongaj pluvperiodoj estas oftaj. Aŭgusto portas la plej altan pluvokvanton. Tiam oni mezuras 30 °C.

Urbocentro de Ŝa Tin
Panoramo de Ŝa Tin

Vidindaĵoj
----------

* muzeo
* pagodo
* templo

Fontoj
------

* Angla kaj franca Vikipedioj

Riverbordo de Ŝa Tin
Vido en Ŝa Tin
*Ŝabu-ŝabu*.
La ***ŝabu-ŝabu*** (しゃぶしゃぶ), transkribita ankaŭ kiel ***sjabu-sjabu***, estas varianto en Japanio de *hot pot* (nome ĉina *fondue* aŭ fonduo). La plado estas rilata kun la *sukijaki* laŭ stilo, ĉar ambaŭ uzas viandon kaj legomojn tre fajne distranĉite, kaj ili kutime estas servitaj kun tremposaŭco. Tamen, ili ege diferencas laŭ gusto: la *ŝabu-ŝabu* estas pli gusta kaj malpli dolĉa ol la *sukijaki*. Oni konsideris ĝin vintra plado sed ĝi konsumiĝas la tutan jaron.

Ingredencoj
-----------

La plado kuiriĝas tradicie kun oksaĵo tre fajne distranĉita, sed la variantoj pli modernaj uzas foje porkaĵon, krabon, kokaĵon, anasaĵon aŭ palinuron. Krom viando de diversaj devenoj, oni povas uzi pli multekostan viandon, kia tiu de *ŭagju*, pro sia gusto kaj teksturo pli bonkvalitaj.

La *ŝabu-ŝabu* kutime estas servata kun tofuo kaj legomoj, inklude *hakusai* (ĉina brasiko), foliojn de krizantemo, *nori* (manĝeblaj algoj), cepo, karoto, fungoj *ŝitako* kaj *enokitake*. En kelkaj lokoj ĝi povas esti servata ankaŭ kun *udono*, *moĉio* kaj vermiĉeloj *harusame*.

* Kategorio Ŝabu ŝabu en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Nord-Dakota** **Ŝtata Universitato** (angle ***North Dakota State University***, akronime **NDSU**) estas ŝtata universitato en Fargo, Norda Dakoto, Usono. Ĝi estis establita en 1890 kiel North Dakota Agricultural College, tielnomita *terkoncesio-kolegio* (t.e. kun federacia asistado por la akiro de kampustero). Ĝi estas parto de la Norda Dakota Universitata Sistemo.

En la universitato estis 12,258 studentoj kaj 700 akademia kunlaborantaro en 2006, kaj en la sama jaro instrukotizoj estis US$ 5,722 por studentoj registritaj en la ŝtato. La studoj estas ofertitaj ĝis doktora nivelo. Entute 42 malsamaj doktoraj gradoj kaj 56 magistroj estas ofertitaj. Ĝi estas larĝa, tipa *liberalarta* institucio en la subjektoj kiuj inkludas la plej multajn homsciencojn, sociajn sciencojn kaj natursciencojn, same kiel apartan komercan lernejon.

*NDSU* estas la plej granda esplorludanto en Norda Dakoto, kaj estas parto de la Ruĝeca River Valley Research Corridor. Gravaj esplorkampoj estas agrikulturo kaj nutraĵoj, kemia teknologio kaj polimeroj, RFID, magnetoelektroniko (spintroniko) kaj nanoteknologio. Pluraj projektoj havas federacian financadon, inkluzive de la Usona Sekcio de Defendo.

La bibliotekoj ĉe *NDSU* havas ĉirkaŭ 1.4 milionojn da titoloj.

Organizo
--------

NDSU estas konata pro multaj el ĝiaj akademiaj programoj, kiel ekzemple: Komunikado kaj Signal Processing, Krizadministrado, Sankomunikado, kaj Statistika Konduto .

Krome, la universitato ofertas la jenajn studojn:

* Agrikulturo, Manĝsistemoj kaj Naturaj Rimedoj
* Arto, Homaj Sciencoj kaj Sociaj Sciencoj
* Komerco
* Inĝenieristiko kaj arkitekturo
* Homa Evoluo kaj Eduko
* Apoteko, Flegado kaj Rilataj Sciencoj
* Scienco kaj Matematiko
* Universitataj Studoj

Plie, NDSU havas la sekvajn akademiajn sekciojn:

* Daŭra Eduko
* Koopera Edukado
* Internaciaj Programoj

Referencoj
----------

1. ↑   Programs & Degrees | Data & Statistics | NDSU. Arkivita el la originalo je April 12, 2020. Alirita April 12, 2020.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
* Nord-Dakota Ŝtata Atletika retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 848981
* GND: 2050984-4
* LCCN: n79055412
* VIAF: 143053497
* ISNI: 0000000122934611
* NLA: 36136029
 |
Lernejanaj Indiĝenaj Havajanoj ĉ. 1900.
La indiĝenaj **Havajanoj** (en havaja: *kānaka ʻōiwi*, *kānaka maoli*, kaj *Hawaiʻi maoli*) estas la indiĝenaj Polinezianoj de la Havaja Insularo aŭ ties posteuloj. Indiĝenaj Havajanoj havis siajn praulojn el la originaj Polineziaj setlantoj de Havajo. Totale, 527,000 usonanoj konsideras sin indiĝenaj Havajanoj.

Laŭ la usona censo de 2010, estas 371,000 personoj kiuj identigis sin kiel "Indiĝenaj Havajanoj" pure aŭ kombine kun unu aŭ pliaj aliaj rasoj, etnoj aŭ grupoj de Pacifikaj Insulanoj. 156,000 personoj identigis sin kiel nur "Indiĝenaj Havajanoj".

La majoritato de Indiĝenaj Havajanoj loĝas en la usona ŝtato Havajo (du-trionoj), kaj la cetero estas disaj inter aliaj ŝtatoj, ĉefe en la Usona Sudokcidento, kaj kun alta koncentro en Kalifornio.

Notoj
-----

1. ↑  "American Heritage Dictionary Entry: native hawaiian". The American Heritage Dictionary of the English Language (5a eld.). Alirita la 23an de Marto, 2015.
2. ↑   Hixson, Linsday; Hepler, Bradford; Ouk Kim, Myoung (Majo 2012). 2010 Census Brief, The Native Hawaiian and Other Pacific Islander Population: 2010 (PDF) (Report). U.S. Census Bureau. C2010BR-12. Alirita la 26an de Oktobro, 2018.

* Kategorio Havajanoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Funkciado de ŝafofrapa pumpilo**:  

1. enfluo en la tubon  

2. elfluo ĉe la ellasvalvo  

3. akvolivera tubo  

4. ellasvalvo  

5. premfrapa valvo  

6. premujo
La pumpilo de Bona Espero
**Ŝafofrapa pumpilo** (aŭ *fraplevilo* aŭ *akvoŝafiĉo*) estas cikle laboranta pumpilo pelata per akvoenergio.

Ŝafofrapa pumpilo utiligas la premfrapan efikon por levi parton de la akvo, kiu pelas la pumpilon, al pli alta nivelo. Ĝi estis inventita en 1796 de la franco Joseph Michel Montgolfier, la pli aĝa el la fratoj konstruintaj la varmaerbalonon.

La pumpilo estas aparte taŭga por uzo en regionoj sen elektro, ĉar neniu energio krom tiu de la falanta akvo estas bezonata por la funkciigo.

Ĉar la pumpilo havas nur du moveblajn partojn, nome la du valvojn, ĝi estas facile kaj malmultekoste konstruebla, la tuta mekanismo tre fidinde kaj riparado - malofte bezonata - estas simpla.

En Esperantujo la plej konata ŝafofrapa pumpilo troviĝas en Bona Espero.

Vidu ankaŭ
----------

* Mladostov

* Kategorio Ŝafofrapa pumpilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)