recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pozal de Gallinas** [poZAL degaLJInas] estas municipo en la sudo de la provinco Valadolido, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Tierra de Medina* (Tero de Medina) en la sudo de la provinco. *Pozal de Gallinas* estas komprenebla etimologie kiel *Putego de Kokinoj*.

Pozal de Gallinas en la provinco Valadolido.
La *Tierra de Pinares* de la provinco Valadolido, verde, sude.
"El torreón".
Panoramo.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 35,20 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 537 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, sed poste rekuperiĝis pro la malproksimeco al Medina del Campo. 

Ĝi distas 62 km de Valadolido, provinca ĉefurbo kaj kuŝas inter Medina del Campo kaj Olmedo laŭ la regiona ŝoseo CL-602. Ĝia municipa teritorio estas ebeneca kaj ĉirkaŭita de rojoj.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Leono kaj poste al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado. 

Plej frua mencio estas de 1154, kaj ekde 1265 per la definitiva nomo Pozal de Gallinas. En 1559 Pozal de Gallinas klopodis sendependiĝi disde Medina del Campo per la nomo Morales del Rey, sed ĝi malsukcesis kaj iĝis parto iom poste de la posedaĵoj de Vitores Ruiz. 

En 1857 okazis tumultoj kaj terokupadoj kiel protesto kontraŭ la vendado de tero produktita dum la "desamortización" de Mendizábal. De 1864 ĝis 1867 funkciis profite de la restaĵoj de iama setlejo konata kiel "poblado de Pedro de Miguel" komunumo konata per la nomo "La respubliko de malriĉuloj" el kiu survivis restaĵoj, konataj aktuale kiel "El torrejón" aŭ "El torreón" (La tureto).

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj kaj terpomoj) kaj brutobredado (ŝafoj) kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado). 

De la historia pasinteco restis vizitindaj vidindaĵoj el kiuj menciindas la preĝejo de Sankta Mikaelo, ermitejo, fontoj ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Valadolido

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 765834
 |
**Laguna de Cameros** [laGUna dekaMEros] estas vilaĝo kaj municipo de Rioĥo (norda Hispanio), nome en la suda komarko Malnova Kamero. La loknomo *Laguna* estas etimologie komprenebla kiel *Lageto*.

La municipa teritorio de Laguna de Cameros, en la sudo de la regiono.

Geografio
---------

Ĝi estas sur la valo de la rivero Leza kaj ĉe la regiona ŝoseo LR-250; laŭ tiu estas sude laŭ tre montara malfacila sektoro la domaro San Andrés kaj Lumbreras de Cameros kaj norde Cabezón de Cameros kaj aliaj lokoj de la komarko. Proksime estas areoj de iknitoj, inter kiuj spuroj de dinosaŭroj.

Historio
--------

Dum la Moderna Epoko, Laguna prosperis pro la protekto fare de la Mesta kaj la industrio de la lano. La tolaĵoj fabrikitaj en la 18-a jarcento estis konsumitaj de la lokanoj, sed ankaŭ estis liveritaj al la reĝaj trupoj aŭ eksportataj al la cetero de Iberio.

Aktualo
-------

La rura elmigrado okazis laŭlonge de la 20-a jarcento kaj tial oni malaltiĝis el 563 loĝantoj ĝis nunaj 110.

La ekonomio estas bazata ĉefe sur la brutobredado, agrikulturo, forstado, kaj la rura turismo.

Vizitindaĵoj estas la preĝejo, tri ermitejoj, ruinoj de alia ermitejo, iknitoj, kaj mirindaj rigardejoj al pejzaĝo ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Rioĥo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 796258
* VIAF: 316734580
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Malgranda niltavo** |
| --- |
|  |
| Malgranda niltavoMalgranda niltavo
 |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Muŝkaptuledoj *Muscicapidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Niltava* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***N. macgrigoriae*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Niltava macgrigoriae****(Burton, 1836) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Malgranda niltavo  |

 |
| v • d • r |

La **Malgranda niltavo** (***Niltava macgrigoriae***) estas birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj de la genro *Niltava* kiu enhavas speciojn de tre bluaj maskloj ĉefe en la supraj partoj kun brunaj inoj.

Estas tre simila specio al la Granda niltavo (*Niltava grandis*) krom la diferenco pri grando, tio estas birdo **tre blua ĝenerale** kun pli helgrizaj subaj partoj, **malhelbrunaj flugiloj kaj nigraj vizaĝo kaj gorĝo**. Estas tre rimarkindaj brilaj **helbluaj areoj en krono, ŝultro, vosto kaj flanka kolumo**. Ĉe tiu specio post la nigreca frunto, la krono aperas brile kaj multe pli helblua (preskaŭ blankeca) kaj same brilas la supra makzelo de la beko. Ankaŭ la aliaj helbluaj markoj en pugo kaj flanka kolumo aperas tre hele.

Ĝi troviĝas en Bangladeŝo, Butano, Ĉinio, Barato, Laoso, Birmo, Nepalo, Tajlando kaj Vjetnamio. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montararbaroj.

Referencoj
----------

* BirdLife International 2004. Niltava macgrigoriae Arkivigite je 2007-09-30 per la retarkivo Wayback Machine. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 26an de julio 2007.
**Proddatur** (telugue **ప్రొద్దుటూరు**) estas urbego, ankaŭ municipo en sudorienta Barato, en subŝtato Andra-Pradeŝo, en la distrikto Kadapa.

Stacidomo Proddatur

Demografio
----------

Laŭ la censo en 2011 Proddatur havis populacion de 162 816, kun la aglomeraĵo 217 895. La legopovo estas 78%, signife pli alta, ol la tutlanda averaĝo.

Geografio
---------

Proddatur etendiĝas laŭ rivero sur mildaj montetoj en alteco de 158 metrojn de la marnivelo. Distrikta ĉefurbo Kadapa (urbo) troviĝas 45, Tadipatri 85, Dharmavaram 97, Anantapuramu 103, Nellore 156, subŝtata ĉefurbo Amaravatio 168, Hajderabado 291, Mumbajo 769, Kolkato 1351, tutlanda ĉefurbo Delhio 1550 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

Proddatur-municipo estis formita en 1915 kaj ĝi estis levita al speciala municipo en 1998.

Ekonomio
--------

Ekonomio de Proddatur konsistas ĉefe el kotonaj komercadoj, libroproduktadoj kaj financaj servoj.

Edukado
-------

En Proddatur pluraj institutoj kaj veterinara kolegio funkcias.

Lingvoj
-------

La telugua estas la oficiala lingvo, pro la institutoj ankaŭ la angla lingvo estas instruita.

Klimato
-------

Proddatur troviĝas en duonarida klimato laŭ Klimata klasifiko de Köppen BSh. Jare pluvas averaĝe pli ol 700 mm. La averaĝa temperaturo varias inter 23-35 °C.

Trafiko
-------

Proddatur-on tuŝas la tutlanda fervoja reto, la linio trairas la riveron. 5 vojoj atingas la urbegon, el ili 2 tra riverpontoj. Senhaltaj busservoj estas disponeblaj al Kadapa kaj Tirupati.

Vidindaĵoj
----------

* temploj
* fontano
**Agripina Jakovlevna Vaganova** (ruse *Агриппина Яковлевна Ваганова*; 26a de junio 1879 — 5a de novembro 1951) estis rusa instruisto de baleto kiu disvolvigis la metodon Vaganova – nome tekniko kiu derivis el la instrumetodoj de la malnova Imperia Baletlernejo (aktuale Vaganova Akademio de Rusa Baleto) sub la *Premier Maître de Ballet* Marius Petipa el la mezo al la fino de la 19a jarcento, kvankam ĉefe tra la 1880-aj kaj 1890-aj jaroj. Estis Vaganova kiu perfektigis kaj kultivis tiun formon de instruado de la arto de la klasika baleto en funkciebla programado. Ŝiaj "Fundamentoj de klasika danco" (1934) restis normiga lernolibro por la instruado de baleta tekniko. Ŝia tekniko estas unu el la plej popularaj teknikoj nuntempe.

Rusa poŝtmarko eldonita en 2004 por ŝia 125a jariĝo.

Post la Revolucio de 1917 la estonteco de baleto en Rusio aspektis malpromesa pro sia tradicio kiel kortega distro. Vaganova baraktis por la konservado de la heredo de Marius Petipa kaj de la Imperia Baleto. El 1931 ĝis 1937 ŝi estis arta direktoro de la baleto de la Leningrada Opero kaj de la Baleta Teatro (Kirova Baleto). En 1933, ŝi surscenigis la klasikan version de la *Cignolago* de Lev Ivanov kaj Marius Petipa kun Galina Ulanova kiel *Odette*, Olga Jordan kiel *Odile* kaj Konstantin Sergejev kiel Princo Sigfrido. En 1935 ŝi revivigis *La Esmeralda* parte per sia propra koregrafio.

Verkoj
------

* kun Michael Schulze (Ilustracioj): Grundlagen des Klassischen Tanzes (Originala titolo: Osnovy klassičeskogo tanca, übersetzt von Jochen Scheibe). 2. Auflage. Henschel, Berlin 2009 (Erstausgabe 1954), ISBN 978-3-89487-418-6.

Bibliografio
------------

* Vera S. Kostrowitzkaja: Die Waganowa-Methode in der Praxis. (Originala titolo: Škola klassičeskogo tanca, von Ursula Kirsten-Collein), Henschel, Berlin 2003, ISBN 3-89487-458-9.

* Kategorio Agripina Vaganova en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 633800
* GND: 118803654
* LCCN: n80161642
* VIAF: 56774222
* ISNI: 0000 0000 8135 9939
* LIBRIS: 210665
* SUDOC: 158938313
* BNF: 13551769m
* NDL: 00526938
* BIBSYS: 90710951
* NKC: jn20000701873
* ICCU: SBLV138099
 |
Unu el la libroj de la serio
**Oxford Classical Texts** (mallongigita: OCTs; plena kaj oficiala nomo **Scriptorum Classicorum Bibliotheca Oxoniensis**) estas libroserio publikigitaj fare de Oxford University Press. Ĝi enhavas klasikaĵojn el antikva greka kaj latina literaturo, ekzemple *Odiseado* de Homero kaj *Eneado* de Vergilio, en ilia originala lingvo kun science kritika aparato (). La serio kutime ne inkludas verkaĵojn de natursciencoj aŭ matematiko kiel ekzemple *Elementoj de Eŭklido*.

Ĉar la libroj estas ĉefe destinitaj por studentoj de klasikaj studoj, la enkonduko kaj notoj estas tradicie verkitaj en la latina (tiel ke la libroj estas skribitaj en la klasikaj lingvoj ekde la titolo ĝis la indekso) kaj ne estas traduko aŭ klarigo en moderna lingvo. Kelkaj el la pli lastatempaj volumoj, komenciĝante kun la eldono (1990) de Sofoklo redaktita fare de Hugh Lloyd-Jones Wilson, rompis kun tiu tradicio kaj inkludas enkondukon skribitan en la angla lingvo (kvankam la scienca komentaĵo daŭre restas en la latina).

**Oxoniensis** estas mallongigo uzata por indiki ĉefe ununuran volumon en serio (plennome: *editio Oxoniensis*), kaj kutime ne rilatas al la tuta serio, Teubneriana rilatas al la Bibliotheca Teubneriana, serio simila al OCTs. Interesantoj pri helpo legi la klasikajn fontojn povas uzi la Loeb Klasika Biblioteko, kiu inkluzivas anglan tradukon, aŭ la Budé Collection, kiu inkluzivas francan tradukon.

Vidu ankaŭ
----------

* *Bibliotheca Teubneriana*
* Collection Budé
* Loeb Classical Library
* Scrittori greci e latini
* Oxford Medieval Texts
* Melissa (gazeto)

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oxford Classical Texts ĉe OUP


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 802802
 |
La **mezopotamia araba dialekto** aŭ **iraka araba dialekto** estas kontinuumo de reciproke kompreneblaj arabaj dialektoj origine el la mezopotamia baseno de Irako, ankaŭ etendiĝanta en Sirion, Iranon, sudorienta Turkio, kaj parolata en Irakaj diasporaj komunumoj.

Historio
--------

La aramea lingvo estis la lingvafrankao de Mezopotamio de la frua 1-a jarmilo a.k.e. ĝis la malfrua 1-a jarmilo k.e. kaj kiel oni povas atendi, la iraka araba montras signojn de aramea subtavolo. La "gelet-aj" kaj jud-irakaj variaĵoj konservis kvalitojn de la babilona aramea.

Pro la imanenta plurkulturismo kaj historio de Irako, la iraka araba siavice inkludas diversajn pruntovortojn en sian vortoprovizon el la aramea, akada, persa kaj turka lingvoj.

Variaĵoj
--------

La mezopotamia araba havas du ĉefajn variaĵojn. Oni rekonas distingon inter la *gelet*-a kaj *qeltu*-a [*k*eltu] mezopotamiaj arabaj dialektoj, kies nomoj deriviĝis de la formo de la vorto por "Mi diris."

La suda (*gelet*-a) grupo inkludas tigrisan dialektaron, el kiu la plej bone konata formo estas la bagdada araba, kaj eŭfratan dialektaron, konata kiel *furati* (eŭfrata araba). *Gelet*-a variaĵo, la ĥuzestana araba dialekto, estas parolata en la provinco Ĥuzestano de Irano.

La norda (*qeltu*-a) grupo inkludas la nord-tigrisan dialektaron, ankaŭ konata kiel la norda mezopotamia araba dialekto aŭ *maslaŭi* (mosula), kune kun kaj la jud-irakaj kaj la kristan-sektaj dialektoj (ekzemple la bagdada juda araba dialekto).

Distribuo
---------

Kaj la *gelet*-a kaj la *qeltu*-a variaĵoj de la iraka araba estas parolataj en Sirio, la unua estas parolata ĉe la Eŭfrato oriente de Halepo, dum la dua estas parolata en la supra ĥabura areo kaj trans la landlimo en Turkio.

La kipra maronita araba dialekto havas grandan kvanton da komunaĵoj kun la mezopotamia araba; speciale la norda variaĵo, kaj iuj supozas, ke ĝi apartenas al tiu ĉi dialekta areo.

Referencoj
----------

1. 1 2 3 4  Arabic, Mesopotamian | Ethnologue
2. 1 2 3  Arabic, North Mesopotamian | Ethnologue
3. 1 2  Muller-Kessler, Christa (julio–septembro 2003). "Aramaic 'K', Lyk' and Iraqi Arabic 'Aku, Maku: The Mesopotamian Particles of Existence.", *Journal of the American Oriental Society* **123** (3), p. 641–646.
4. ↑  Mitchell, T. F..  (1990) *Pronouncing Arabic, Volume 2*, p. 37. ISBN 0-19-823989-0.
5. ↑  Versteegh, Kees.  (2001) *The Arabic Language*, p. 212. ISBN 0-7486-1436-2.
6. ↑  Owens, Jonathan.  (2006) *A Linguistic History of Arabic*, p. 274. ISBN 0-19-929082-2.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Mesopotamian Arabic en la angla Vikipedio.*
**Ĉeftendenco** (de la angla: *mainstream)*, aŭ centr- ,domin-, reg-fluo, -linio) estas la reganta tendenco en ĉiu kampo (scienca, kultura, ktp.) dum certa tempodaŭro por la plejparto de la publiko. Ĉi tiu termino ofte rilatas al ĉiuj nunaj kulturaj tendencoj en la kampoj de artoj, muziko, kino kaj literaturo kompare kun la diversaj alternativaj kulturoj.

En kulturo kaj arto
-------------------

La termino plejofte estas uzata en arta kunteksto por priskribi la verkojn, kiuj relative facile atingis la ĝeneralan publikon per altaj produktaj kaj merkataj kostoj. Bona ekzemplo de tio estas la populara pop-muziko, kiu estas antaŭproduktita por maksimumigi vendojn kaj profitojn.

Ĉeffluaj filmoj estas komercaj filmoj distribuataj grandskale kaj montrataj en kinejoj, kiuj montras ĉefe tiujn filmojn de la ĉefaj filmaj kompanioj, dum la periodo en kiu ĉiu filmo unue estas distribuita. Holivudaj filmoj estas ĝenerale konsiderataj tiaj filmoj.

En sociaj sciencoj
------------------

La esprimo estas ofte uzita en psikologio kaj estas uzita por priskribi homon kies konduto estas averaĝa kaj ne havas mensan malsanon. Sigmund Freud difinis normalan homon kiel homon, kies amvivo estas normala kaj produktema. En sociologio, la emo aparteni al la ĉefa fluo per agoj kiel socia premo devigas individuojn en la socio akcepti ĝiajn konvenciojn.

En edukado
----------

Alporti studentojn kun specialaj bezonoj por integri ilin en la ĉefan edukadon kaj per integriĝo en regulajn klasĉambrojn kaj per asignado de unikaj klasoj al studentoj kun similaj bezonoj. La principo integri studentojn kun specialaj bezonoj en regulan edukadon emfazas ilian rajton sperti normalan vivon, studi en lernejo proksima al ilia loĝloko kaj ricevi edukadon en la malplej restrikta medio.

Vidu ankaŭ
----------

* Popola kulturo (same kiel, Populara kulturo)
* Integriĝo en edukado - lokigo de studentoj kun specialaj bezonoj en centra edukado
* Normaleco - termino en la kampo de psikologio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 731405
 |
**Agrikultura ekosistemo** (mallongige *agroekosistemo*) estas la bazunuo de studo por agroekologiisto, kaj estas iom propraaŭtoritate difinita kiel space kaj funkcie kohera unuo de agrikultura agado, kaj inkludas la vivaantan kaj nevivantajn komponentojn implikitajn en tiu unuo same kiel iliaj interagoj.

Agrikultura ekosistemo povas esti rigardita kiel subaĵo de konvencia ekologia sistemo. Kiel la nomo implicas, ĉe la kerno de agroekosistemo la homa aktiveco de agrikulturo kuŝas. Tamen, agroekosistemo ne estas limigita al la tuja loko de agrikultura agado (ekz. la bieno), sed prefere inkludas ankaŭ la regionon kiu estas tuŝita per tiu agado, kutime per ŝanĝoj al la komplekseco de specikongruoj kaj manĝoĉenoj, same kiel al la reta nutrociklo. Tradicie agroekosistemo, precipe kiun oni administris intense, estas karakterizita kiel havado de pli simpla speciokonsisto kaj pli simpla energi- kaj nutro-fluoj ol "natura" ekosistemo. Same, agroekosistemoj ofte estas rilataj al alta nutrenmetado, multe de kiu forlasas la bienon kondukantan al eŭtrofiĝo de ligitaj ekosistemoj ne rekte okupitaj de agrikulturo.

Referencoj
----------

1. ↑  Agro-ecosystem Health Project. 1996. Agroecosystem health. University of Guelph, Guelph, Canada.
2. ↑  Elske van de Fliert kaj Ann R. Braun. 1999. Farmer Field School for Integrated Crop Management of Sweetpotato. Field guides and Technical Manual. Bogor, Indonesia: International Potato Center. ISBN 92-9060-216-3.  Arkivigite je 2009-01-23 per la retarkivo Wayback Machine
3. ↑  Agroecosystem Management for Improved Human Health: Applying principles of integrated pest management to people. D. G. Peden. Published in New Directions in Animal Production Systems. Proceedings of the Annual Meeting of the Canadian Society of Animal Science, 5–8a de Julio, 1998, Vancouver, British Columbia, Canada. Eldonita de R. Blair, R. Rajamahendran, L.S. Stephens, M.Y. Yang.  Arkivigite je 2008-05-01 per la retarkivo Wayback Machine

Literaturo
----------

* (November 1977) "Emergence of Research on Agro-Ecosystems", *Annual Review of Ecology and Systematics* **8**, p. 173–192. doi:10.1146/annurev.es.08.110177.001133.  Alirita 7a de Decembro, 2004..

[*rompita ligilo*]
**Anĥizo** (helene *Αγχίσης*, latine  *Αnchises*) estis en la helena mitologio filo de la dardana reĝo Kapiso. Lia patrino estis Kapisa edzino Hieromnema.

Li devenis el familiaro Dardanoj. Fondinto de la familiaro Dardano estis filo de la plej alta dio Zeŭso kaj Plejado Elektra. Ilia regno Dardanio estas parto de Malgranda Azio, kiu dum regado de lia avo Asarako dividiĝis je Dardanio kaj Trojo.
Anĥizo estas bildigata kiel tre maljuna viro. Sed tiu li estis nur en tempo de la Troja milito. Kiel juna aŭ matura viro li estis bonkreska kaj bela, kion atestas krom aliaj la fakto, ke ekamis lin eĉ diino Afrodita kaj naskis al li filon Eneo.
Kiam komenciĝis la Troja milito, konservis Anĥizo neŭtralecon, malgraŭ li estis kun Trojanoj en parenca rilato. Sed la neŭtraleco daŭris nur ĝis kiam Aĥajoj dezertigis la urbon Lirneson. Post tiu ĉi faro li sendis siajn trupojn en Trojon kaj li mem ankaŭ translokiĝis en ĝin.
Kiam en la deka jaro de la milito Aĥajoj ruze eniĝis en la urbon kaj dum nokto dezertigis kaj cindrigis ĝin, estis Anĥizo malforta maljuna viro. Sed li kaj lia familio bonŝancis kaj detruado kaj murdado evitis ilin.
Lia filo Eneo elportis lin surdorse el brulata urbo kaj kun grupo de postvivantoj kaj elmigrintoj fornavigis okcidenten kaj post multaj suferoj ĝisnavigis en novan patrujon – Italion.

Sed tio estis jam sen Anĥizo. Li mortis du la navigado kaj estis sepultita en Sicilio. 

 Eneo fuĝanta el Trojo portas sian patron Anĥizo
Eneo kaj Anĥizo sur vazo en Luvro

Rebrilo en artoj
----------------

* Statuaro "Eneo savas Anhizon kaj Askanion el brulata Trojo" kreis dekkvinjara Gian Lorenzo Bernini en la jaro 1613, la statuaro nuntempe troviĝas en Villa Borghese
* Anĥíza fizionomio estas kaptita en manuskripto de Vergilia Eneado (proksimume el la 4. - 5. jarcento)

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Anchísés en la ĉeĥa Vikipedio.* 

* Kategorio Anĥizo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 241817
* GND: 135589746
* VIAF: 316444015, 30153833212464331661 23361040, 316444015, 30153833212464331661
* SUDOC: 238342417
* BNF: 15068010b
 |
La ŝipo *Oriento* eksplodas dum la Batalo apud Abukiro, 1-an de aŭgusto 1798.
La **Francaj Revoluciaj Militoj** estis serio de gravaj konfliktoj, de 1792 ĝis 1802, batalitaj inter la Franca revolucia registaro kaj pluraj eŭropaj ŝtatoj. Markita de la franca revolucia fervoro kaj armeaj inovacioj, la kampanjoj vidis la malvenkon de la Franca Revolucia Armeo kaj kelkaj kontraŭstaraj koalicioj kaj la vastigon de la franca kontrolo sur Malaltaj landoj, Italio, kaj la Rejnlando. La militoj implikis grandegajn nombrojn da soldatoj, plejparte pro la apliko de moderna amasribelo.

La francaj revoluciaj militoj estas kutime dividitaj inter tiuj de la Unua Koalicio (1792-1797) kaj la Dua Koalicio (1798-1801), kvankam Francio estis ĉe milito kontraŭ Britio de 1793 ĝis 1802. Malamikeco ĉesis per la Traktato de Amiens 1802, sed la konflikto baldaŭ komenciĝis denove per la Napoleonaj Militoj. La Traktato de Amiens estas kutime antaŭvidita por marki la finon de la francaj revoluciaj militoj, aliflanke aliaj okazaĵoj antaŭ kaj post 1802 estis proponitaj kiel deirpunkto de la Napoleonaj Militoj. Ambaŭ konfliktoj kune konsistigas kio foje estas referita kiel la "'Granda Franca Milito'".

Vidu ankaŭ
----------

* Jean-Baptiste Kléber
* Napoleono Bonaparte
* Batalo de Marengo

* Kategorio Francaj revoluciaj militoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Anĵua dinastio |

Blazono de la anĵua dinastio: La lilia blazono de la Kapetidoj kun la turnira kolumo kiel simbolo de pli juna branĉo, kaj la kruco de Jerusalemo
La **Familio Anĵuo-Sicilio**, ankaŭ nomata "Kapetida familio de Anĵuo" aŭ "pli aĝa anĵua dinastio", estis grava reĝa familio de Eŭropo kaj ĝi estis branĉo de la Kapetidoj. Fondita de Karlo la 1-a de Sicilio, lasta filo de la reĝo Ludoviko la 8-a, kiu regis en la Sicilia reĝlando, kaj ampleksigis sian influon en la okcidenta Mediteraneo kaj kvankam li estis forpelita de la insulo Sicilio en 1282 post la Sicilia vespro, liaj sukcedintoj restis en la kontinenta parto de la regno, en la sudo de Italio, ankaŭ konata kiel Napola reĝlando, ĝis 1382.

La nepoj de Karlo la 1-a kreis la sekundarajn branĉojn de  **Anĵuo-Hungario**, per Karolo la 1-a, kiu regis en Hungario inter 1308 kaj 1342. Poste, lia filo Ludoviko la 1-a de Hungario lin sukcedis en la trono kaj regis ekde 1342 ĝis 1382. La alia filo de Karlo Roberto estis promesita por geedziĝo kun la reĝino Johana la 1-a kaj mallongdaŭre antaŭ esti murdita li estis kronita kiel Andreo la 1-a (1343-1345). Post la morto de Ludoviko la 1-a "la Granda", lia filino lin sukcedis en la trono kiel Maria la 1-a kaj regis inter 1382 kaj 1395. Aliflanke, la fratino de Maria regis kiel sankta Jadviga inter 1382 kaj 1399.

Aliflanke, la branĉo Anĵuo-Tarento, kiu regis en la restaĵoj de la Latina imperio (1313–1374), kaj la branĉo Anĵuo-Duraco, kiu regis en Napolo (1382–1435) kaj Hungario (1385–1386).

* Kategorio Anĵuo-Sicilio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Paterson** estas grandurbo en Usono, en subŝtato Nov-Ĵerzejo, en Kantono Passaic. La urbego estas loko de diocezo kaj administra centro de la kantono. Paterson estas konata kiel la "Silko-urbo" por ĝia domina rolo en silkoproduktado dum la 19-a jarcento.

Loko de Paterson

Bazaj informoj
--------------

* Koordinatoj: 40° 55′ N 74° 10′ U﻿ / ﻿40.917 °N, 74.167 °U﻿ / 40.917; -74.167 (mapo)Koordinatoj: 40° 55′ N 74° 10′ U﻿ / ﻿40.917 °N, 74.167 °U﻿ / 40.917; -74.167 (mapo)
* Areo: 23 km²
* Loĝantaro: 146.199 (en 2010)
* Supermara alteco: 34 m
* Horzono: UTC-5h (en somero UTC-4h)
* Poŝtkodoj: 07501-07505, 07508-07514, 07522, 07524, 07533, 07538, 07543, 07544
* Telefonkodoj: 862, 973

Geografio
---------

Panoramo en Paterson
Paterson situas sur ebenaĵo en nordorienta parto de Usono, en nordorienta parto de Nov-Ĵerzejo.

Historio
--------

Societo fondis Paterson-on por profiti la energion de la akvofalo fondiĝis en 1791, tial Paterson iĝis lulilo de la industria revolucio en Ameriko. La loknomo estis nomita pri politikisto *William Paterson*. Paterson urbiĝis en 1851. Tiutempe multe da muelejoj funkciis en la urbo, kiu helpis produkti la teksaĵojn kaj aliajn varojn, sed la silkoj dominis. En 1835 Samuel Colt komencis produkti pafilojn en Paterson. Poste la urbo estis loko de la fruaj eksperimentoj pri submarŝipoj. Striko okazis en 1913. Dum la 2-a mondmilito Paterson ludis gravan rolon en la flugmotorindustrio. En 1991 granda incendio, en 2011 granda ŝtormo okazis. Nun la urbego estas hejmo de Rogers Locomotive and Machine Works.

Trafiko
-------

Akvofalo kun ponto en Paterson
Urbodomo de Paterson
El Paterson kuras aŭtoŝoseoj al Novjorkio, Pensilvanio kaj al sudo. La fervojo inter nordo-sudo trafas la urbegon, dume ĝi havas kvin haltojn en Paterson.

Vidindaĵoj
----------

* muzeo
* urbodomo
* biblioteko
* katedralo de Johano Baptisto
* preĝejo de Sankta Mikaelo
* akvofalo

Ĝemelurboj
----------

* Turkio Eskişehir, Turkio de 2002
* Francio Lyon, Francio de 2011
* Usono Lowell (Masaĉuseco), Usono de 2011

Fontoj
------

* Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2
* Al tiu ĉi artikolo la informoj venis helpe de WikiTrans el anglalingva Vikipedio

* Kategorio Paterson (Nov-Ĵerzejo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 437122
* GND: 4442930-7
* LCCN: n50056247
* VIAF: 139491974
* ISNI: 0000 0004 0419 528X
* BNF: 12648659j
 |
Koordinatoj: 40° 41′ 0″ N 19° 37′ 10″ O﻿ / ﻿40.68333 °N, 19.61944 °O﻿ / 40.68333; 19.61944 (mapo)

  

**Patos** ( albane ankaŭ *Patosi* ) malgranda urbo en centra Albanio. La urbo, kiu estas parto de la Qark Fier, havas 15,397 loĝantojn (censo de 2011). Patos troviĝas proksimume dek kilometrojn sudoriente de la urbo Fier en la transira areo inter la Myzeqe ebenaĵo kaj la Mallakastra montoj de suda Albanio.

Ĝis la 1950-aj jaroj la urbo, kiu nun estas unu el la 20 plej grandaj en la lando, estis nur malgranda vilaĝo. 

Patos estas la centro de albana petrolproduktado. Post la falo de komunismo en la 1990-aj jaroj la malkresko de la industria sektoro en Albanio kaŭzis multajn sociajn problemojn. La tuta regiono ankaŭ suferas de media poluado de industria rubo. La nacia energikompanio de Albanio, Albpetrol, estas bazita en Patos. Multaj novaj naftoputoj estis instalitaj nordoriente de la urbo. Kanada firmao boras por malkovri petrolfontojn en la regiono ekde 2004. La rezervoj de la naftejoj en la regiono estas taksitaj je 202 milionoj da bareloj, igante ĝin la plej grandan surteran deponaĵon en Eŭropo. 

 Strata Sceno (2019)
**Sabiha GÖKÇEN** (n. 22-an de marto 1913 en Bursa; m. 22-an de marto 2001 en Ankara), estis la unua turka pilotino kaj la unua batalpilotino de la mondo. Ŝi estis unu el la ok adoptitaj infanoj de Mustafa Kemal Atatürk.
Ŝi estis filino de vilajet-ĉefskribisto *Hafız Mustafa İzzet*, kiun Abdülhamid la 2-a sendis al ekzilo. Sabiha perdis sian patron en junaĝo, sed ŝiaj gefratoj apogis ŝian lernadon.

En aĝo de 12, ŝi renkontiĝis kun Atatürk, kiu en 1925 vizitis Bursa-n. Ŝi sciigias al li, ke ŝi volas lerni en altlernejo. Post kiam Atatürk ŝian vivkondiĉojn rekonis, adoptis li ŝin kaj ebligis por ŝi viziton de *Çankaya Primary School* en Ankara kaj pli poste *Üsküdar American Girls' College* en Istambulo.

Atatürk donis al ŝi la postnomon „gök" la 19-an de decembro 1934, kiu signifas „Ĉielo" en la turka. (La familiaj nomoj estis enkondukitaj nur en 1934.)

Sabiha Gökçen vizitis la istambulan Üsküdar-knabinkolegion kaj komencis en 1935 pilotlernadon en la turka civila fluglernejo en Ankara. Fine de la flugedukado, ŝi estis kun aliaj 7 viroj sendita al Sovetunio por pluedukado. Ŝi alpaŝis en 1936 la turkan aerarmeon en Eskisehir. Ŝi ricevis diplomon (Numero 372) kiel militistara pilotino.

Ŝia unua *batalflugo* okazis en somero 1937/printempo 1938 kontraŭ kurdoj en Dersim.

Laŭ testamento de Atatürk, ŝi ricevis sufiĉan monon (kaj akciojn en valoro de 600 TL), ke ŝi aĉetis propran domon.

Ŝi partoprenis en 1951 en la Korea milito kaj pro sia kuraĝeco ŝi ricevis la rangon majoro. Ŝi aktive flugis ĝis 1964 kaj estis aktiva soldato ĝis 1955. Ŝi ankaŭ intruis novajn pilotojn.

Post ŝi oni nomumis la Istanbulan flughavenon en la azia parto.

Ŝi servis kiel ekzemplo kaj kiel propagandindaĵo en la tiama Turkio.

* Kategorio Sabiha Gökçen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 122243
* GND: 119457695
* LCCN: nr95024910
* VIAF: 67276340
* ISNI: 0000 0000 7860 7938
* BNF: 165780367
 |
**Cuncunul** [kunkuNUL] estas unu el la 106 komunumoj de la meksika subŝtato Yucatán, kiu estas unu el la tri meksikaj subŝtatoj sur la duoninsulo Jukatano. La ĉefurbo de la komunumo estas la samnoma Cuncunul. La komunumo situas en la sudorienta parto de Yucatán en la regiono 2 "Oriente", kiu limas al la al la federacia subŝtato Quintana Roo en la oriento kaj sudo, al la regiono 1 "Litoral Oriente" en la nordo, al la regiono 4 "Centro" en la nordoriento kaj al la regiono 5 "Centro Sur" en la okcidento. Eta parto en la sudo krome limas al la regiono 9 "Sur". La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 31014.

La situo de la regiono 2 en Yucatán

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 1503 loĝantojn. El tiuj estis 764 viroj kaj 739 virinoj. La komunumo havas surfacon de 315,5 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 29 metroj super la marnivelo.

Klimato
-------

Ĝenerale la klimato estas varma kaj duonhumeda. La pluva sezono ĝenerale komencas fine de majo kaj ĝi daŭras ĝis oktobro. Plej malvarmaj monatoj estas januaro kaj decembro kaj plej varmaj monatoj estas julio kaj aŭgusto.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 832 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 586 scipovis legi kaj skribi kaj 244 personoj estis analfabetoj. Do 29,33% de la personoj pli aĝaj ol 15 en la komunumo estis analfabetoj.

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 1313 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 1059 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 80,7% de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon. La ĉefa indiĝena lingvo en Yucatán estas la jukatana majaa lingvo, ankaŭ nomita Majatano.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Cuncunul Arkivigite je 2007-04-27 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
* Cuncunul Arkivigite je 2010-12-28 per la retarkivo Wayback Machine en *Nuestros municipios" (niaj komunumoj; retejo de la registaro de Yucatán) (hispane)*
**Esako** (helene **Αίσακος**, latine *Aesacus*) estis en la helena mitologio filo de troja reĝo Priamo kaj de lia unua edzino Arisba. Sed aliaj fontoj sciigas, ke lia patrino estis nimfo Aleksirhoo.
Esako estis profetanto same kiel lia avo Meropso, de kiu li profetantan arton lernis. Esako antaŭdiris, ankoraŭ antaŭ naskiĝo de la reĝido Pariso, ke tiu ĉi reĝa filo fariĝos kaŭzo de troja pereo. Lia antaŭdiro eĉ alvokis postulon, ke Pariso estu senprokraste mortigita. Tio ne okazis kaj la orakolo post jaroj plenumiĝis.

Jules-Élie Delaunay:Morto de la nimfo Hesperia
Esako enamiĝis en Asteropen, filinon de la rivera dio Kebreno (alia versio parolas pri nimfo Hesperia). Ŝi foje antaŭ li fuĝis, surtretis serpenton kaj en momento mortis. Malespera Esako ĵetis sin el alta klifo en maron, sed dioj kompatis kaj transformis lin en naĝbirdon grebon. De tiam la grebo ripete ĵetas sin en maron, mergiĝas en profundaĵon kaj denove elmergiĝas.

* Kategorio Esako en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**József MANDL** [jOĵef], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mandl József** estas hungara kuracisto, biokemiisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (2010).

József Mandl  naskiĝis la 29-an de junio 1947 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Mandl ricevis diplomon en 1973 en medicina universitato en Budapeŝto, poste li tuj eklaboris en medicina instituto. Li doktoriĝis en 1991 antaŭ la akademio, en la sekva jaro li estis elektita katedrestro en la universitato. Li studvojaĝis ekzemple al Harvard, Bostono. Li okupiĝas precipe pri funkcio de hepato. Li havas edzinon, kiu naskis 2 gefilojn. Li ricevis 6 premiojn inter 1999-2009.

Verkaro kun aliaj (elekto)
--------------------------

* *Effects of D-galactosamine on nucleotide metabolism and on microsomal membranes in mouse liver* (1974)
* *Cytotoxic material released from Staphylococcus epidermidis. II. Fractionation and some effects of the fractions on lymphocytes and hepatocytes* (1982)
* *Local interleukin-6 production in liver: model experiments with fibrinogen degradation products* (1993)
* *Orvosi patobiokémia* (2007)
* *Luminal accumulation of newly synthesized morphine-3-glucuronide in rat liver microsomal vesicles* (2013)

Fontoj
------

* biografio kun foto
* hungare


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Ferdinand Foch antaŭ 1915
**Ferdinand FOCH** (pron. [foŝ], n. 2-an de oktobro 1851, Tarbes, Francio - m. 20-an de marto 1929, Parizo) estis marŝalo de Francio, ĉefkomandanto de la ententaj armeoj dum la lastaj monatoj de la unua mondmilito.

Li abiturientiĝis en julio de 1870, dumtempe ekis la milito. Post la armistico de 1871, li revenis al jezuita lernejo de Saint-Clément, kie li devis loĝi kun engarnizonigitaj germanaj soldatoj. La doloro kaj la venĝosento instigis lin iri la soldatan vivvojon. Li celis reakiri Lotaringion kaj la urbon Messon por Francio.

Li estis lernanto en *École Polytechnique* dum du jaroj kaj en 1873 iĝis lernanto de *École d'Application de l'Artillerie* (artileria lernejo). Li iĝis artileria oficiro, ano de Artileria Komisiono de Parizo (ĉ. 1880). Li geedziĝis en Bretonio kaj akiris kastelon de Trofeunteuniou, kiu iĝis por li dua familia hejmo.

Foch en 1885 iĝis studento de *École Supérieure de Guerre* (Militara Altlernejo). Li revenis en 1895 al la altlernejo en rango de majoro kaj iĝis adjunkto, iom poste profesoro.

En 1908 li estis jam brigada generalo, kiam ĉefministro Georges Clemenceau nomumis lin gvidanto de la lernejo. La ŝlosilvortoj de lia instruado estis: ideo kaj volo.

Li iĝis divizia generalo en 1911.

Dum la unua mondmilito, Foch komence batalis en Lotaringio. Lia taĉmento forte kontraŭstaris kaj tiel helpis la ĉefkomandanton Joseph Joffre en la unua batalo de la Marno.

En 1915-16, li sensukcese provis trarompi la germanajn liniojn.

Ekde majo de 1917, li estis konsilanto de la ententaj armeoj. Post eksiĝo de la Rusa Imperio (Sovet-Rusio), Foch proponis komunan komandantaron, sed la brita ĉefministro David Lloyd George kaj Clemenceau ne akceptis tion nur post la germanaj sukcesoj en marto de 1918 (26-an de marto). Helpe de la usonaj soldatoj kaj militaraj materialoj, li sukcese venkis la germanojn.

Li ricevis la rangon marŝalo la 6-an de aŭgusto 1918.

Ferdinand Foch estas kavaliro de la Ordeno de la Blanka Aglo, la plej alta ŝtata honorigo de la Pola Respubliko.

Bibliografio
------------

* B. H. Liddell Hart: Foch: The Man of Orléans (1931)
* James Marshall-Cornwall: Foch as Military Commander (1972)

Vidu ankaŭ
----------

* Avenuo Foch
* Avenue Foch (stacidomo) en Parizo
* Foch (stacio en Liono)

* Ferdinand Foch en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ferdinand Foch en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Ferdinand Foch en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 122156
* GND: 118684078
* LCCN: n79115432
* VIAF: 7428843
* ISNI: 0000 0000 8086 2946
* LIBRIS: 187085
* SUDOC: 030092019
* BNF: 121577755
* NLA: 35091112
* NDL: 00521694
* BIBSYS: 90705254
* NKC: jn19990009558
* BNE: XX1201617
 |
**Ferda Formiko**, ĉeĥe *Ferda Mravenec*, estas heroo en la libroj de la ĉeĥa verkisto Ondřej Sekora, kiu ilin ankaŭ ilustris.

Ferda Formiko estas homigita formiko, kiu portas ruĝan papili-kravaton kun nigraj punktoj. Li estas tre lerta, sur lia domo estas tabuleto kun surskribo **Ferda Formiko - Ĉiuspecaj laboroj**. Efektive li servas al aliaj insektoj kaj animaloj kiel majstra riparisto kaj helpanto en problemaj situacioj. Akrido servas al li kiel ĉevaleto tiranta lian ĉaron. Lia amiko skarabo Sakego estas male mallertulo, kiu ĉiam klopodas helpi, sed ĉiufoje ĉion fuŝas. Malica araneo estas malamiko ne nur de Ferda, sed ankaŭ de aliaj insektoj kaj etaj animaloj (helikoj, lumbrikoj), kun kiu ili devas batali.

Skarabo Sakego
La insekta mondo estis sukcese filmita kiel pupfilmo de Hermína Týrlová sub titolo **Ferda Formiko**, eksterlande ofte nur kiel **Ferda**.

La homigitan insektan mondon prezentis ankaŭ aliaj aŭtoroj. En la ĉeĥa literaturo Jan Karafiát en sia poezia libro **Lampiroj**, en la vjetnama literaturo To Hai en libro **La aventuroj de Zemen** (esperantlingve eldonita en 1963). Konata estas ankaŭ japana televida serio pri abelino Maja.

En Esperanto
------------

* **Ferda Formiko** en traduko de Zdena Matyková ekzistas en manuskripto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ferda Formiko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Formiko Ferda kaj Ondřej Sekora
* Nova filmo pri Ferda
* Poŝtmarko kun Formiko Ferda, skarabo Sakego kaj Kokcinelinjo Arkivigite je 2006-06-21 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Pri la komunumo
---------------

**Cunter** (malnova germanlingvanomo 1943 estis **Conters**) estas komunumo de la komunumaro Surses kaj la distrikto Albulo en Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 236 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

Geografio
---------

Cunter situas en la suba parto de la Valo de Surses ĉe la orienta bordo de la rivero Julio sur la restaĵo de montfalo de la intermalvarmepoko. Al la komunumo apartenas krom la vilaĝo Cunter ankaŭ la vilaĝeto Burvagn, kaj la printempovilaĝetoj Muntschect kaj Promastgel.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Cunter limas en nordo al eksklavo Vscha Riom-Parsonz de la komunumo Riom-Parsonz, en nordoriento al Tiefencastel, en sudoriento kaj sudo al Savognin, en sudokcidento al Riom-Parsonz, kaj en nordokcidento al Salouf.

Trafiko
-------

Tra Cunter pasas la grava kantona ĉefvojo n-ro 3, kiu kondukas de Koiro tra Lenzerheide, Tiefencastel kaj la Juliopasejo al Engadino. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per la poŝtaŭtolinio de Tiefencastel al Bivio kaj pluen tra la Juliopasejo al Sankt-Maŭrico.

Lingvoj
-------

La ĉefa lingvo de Cunter estas la romanĉa. Okaze de la lasta popolnombrado de la jaro 2000 en Cunter parolis 51,01% la romanĉan, 36,36% la germanan kaj 5,56% la italan. Kvankam la nombro de parolantoj de la romanĉa lingvo dum la lastaj jardekoj en Cunter restis plimalpli sama, ĝia elcentaĵo kompare al la tuta loĝantaro de la komunumo malkreskis, ĉe pro almigro de germanlingvanoj - en la jaro 1980 la parto de la romanĉlingvanoj estis ankoraŭ 74,47%.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Cunter datiĝas el la jaro 1370 kiel *Contra*. Estis trovitaj en Cunter restaĵoj de bronzepoka setlejo el la 12-a jarcento antaŭ Kristo. Ĝis 1850 Cunter estis membro de la Supera Tribunalo Oberhalbstein en la Diodoma Federacio.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: *Gion Peder Thöni*: *Cunter* en *Historia Leksikono de Svislando* (2011-01-13)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Cunter en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Retpaĝo pri Cunter en la retejo de la turisma regiono Savognin
* Cunter en la Historia Leksikono de Svislando germane france itale

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Cunter** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Albulo |
| --- |
| 
**Alvaschein:** Alvaschein• Mon • Mutten • Stierva • Tiefencastel • Vaz/Obervaz

**Komunumaro Belfort:** Alvaneu • Brienz/Brinzauls • Lantsch/Lenz • Schmitten • Surava

**Komunumaro Bergün:** Bergün/Bravuogn • Filisur

**Komunumaro Surses:** Bivio • Cunter • Marmorera • Mulegns • Riom-Parsonz • Salouf • Savognin • Sur • Tinizong-Rona |  |

 |
**József Marschan** [jOĵef marŝan], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj pli komplete **Marschan József Vilmos** estis hungara inĝeniero, akademia instruisto.

József Marschan  naskiĝis la 26-an de aŭgusto 1803 en Hungara reĝlando en Mostenic (nuntempa Moštenica en Slovakio), li mortis en 1872 en Pest (urbo).

Biografio
---------

József Marschan akiris diplomon en Akademio de Selmec en 1824. Post siaj studoj li laboris en diversaj minejaj kaj metalurgiaj firmaoj en la regiono. Ekde 1837 li instruis en la akademio. Li apogis la revolucion en 1848, eĉ li gvidis brigadon, kiuj faris fortigajn laborojn por fortikaĵo de Buda. En 1850 pro tiu ago li ne rajtis plu instrui kaj li iĝis trudemerito. Li vivis plu en urbo Pest ĝismorte.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Der Transport im Allgemeinen und Plan zur vortheilhaftesten Anlage der Eisen- und Häuserbahnen* (1836)
* *Das Verkommen des Waschgoldes in Ungarn wie am Ural u. s. w. Wien* (1855)
* *Die Lösung der finanziellen Frage Oesterrichs, mit Beziehung auf die vorzüglichen finanziellen und volkswirthschaftlichen Autoritäten und Angabe der Mittel zur Mehrung der Geldzeichen* (1866)
* *Die Lösung der ungarischen Bankfrage* (1872)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 112-a paĝo)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Ferdinand Erhard BREUNUNG** (naskiĝinta la 12-an de marto 1830 en Brotterode, mortinta la 22-an de septembro 1883 en Akeno) estis germana pianisto, orgenisto, dirigento, komponisto kaj longjara reĝa muzikdirektoro de la urbo Akeno.

Vivo kaj agado
--------------

Estante filo de la instruisto kaj orgenisto Christian Breunung li jam en junulaj jaroj ellernis ludadon de piano kaj orgeno, une ĉepatre. Post la lerneja tempo li studis pianludon, komponadon kaj orkestran estradon ĉe la konservatorio de Lepsiko. Tie ŝatis lian artistan kapablon ĉefe liaj instruistoj Felix Mendelssohn Bartholdy kaj Moritz Hauptmann.

Pro la positivaj rekomendoj vokis lin en 1853 Ferdinand Hiller, amiko kaj kunulo de Mendelssohn kaj estro de la kolonja konservatorio, por posteuli Carl Reinecke. Ĉar Heinecke iris al Barmen por iĝi kapelestro. Kolonje Breuning ne nur gvidis la pianklasojn sed ankaŭ la Urban kantorondon kaj la Muzikan societon kolonja (hodiaŭ: *Gürzenich-Orchester*). Inter la plej konataj disĉiploj de tiuj tempoj nombriĝis i.a. Max Bruch.

Laŭ admono de Franz Lachner, kiu plurfoje estis estinta atestanto de la kapabloj elstaraj de Breunung kaj kiuj ja havis bonajn kontaktojn kun akenanoj danke al sia engaĝiĝo ĉe Muzikfesto ĉe Malsupra Rejnlando (1861), oni venigis Breunung en 1865 al la Teatrejo akena kie li transprenis, sukcedante la komponiston Franz Wüllner kiel ĉefo, la orkestron sinfonian *Aachener Instrumentalverein*. Krome li gvidis kaj ĉefmoderigis ses fojojn la menciitan muzikfestivalon *Niederrheinisches Musikfest*, i.a. kune kun Julius Rietz, Franz Lachner kaj Max Bruch. En 1873, sub la ĵuria gvidado de Carl Reinecke, li gajnis sinfonikomponadkonkurson ĉe Gewandhaus.

Graveco
-------

Ferdinand Breunung estis ege ŝatata kaj sukcesa orkestrestro en Akeno, kion pruvis daŭraj plilongigoj de dungokontraktoj. Kariero lia bremsiĝis kaj finiĝis nur pro frua morto post longa malsaneco en 1883. Entombigitis li ĉe Heißberg-tombejo en Akeno-Burtscheid. Li postlasis sian edzinon Charlotte (1840–1908) kaj filon.

Literaturo
----------

* Hiller, Ferdinand: *Erinnerungsblätter*. Köln 1884, p. 124–126.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Nekrologo fare de Ferdinand Hiller
* Memoro de la 50-a muzikfestivalo ĉe Malsupra Rejno, en Akeno 1873


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 731531
* GND: 116493623
* VIAF: 5684116
* ISNI: 0000 0000 2217 7318
 |
**Cumpăna** [kumpəna] estas komunumo en la distrikto Constanța, Rumanio.

Historio
--------

La vilaĝo estis unafoje menciita sub la nomo *Hașiduluc* en 1870 fare de Ion Ionescu de la Brad en lia verko *Excursion agricole dans la plaine de la Dobroudja*. Ĝi estis alinomita al *Cumpăna* en 1926.

Administrado
------------

La komunumo enhavas du vilaĝojn:

* Cumpăna (historia nomo: turke *Haşiduluc*)
* Straja (historia nomo: *Mahometcea*, turke *Mehmedçay*)

Lastaj evoluoj
--------------

En la lastaj jaroj, Cumpăna iĝis favorata rezida areo por la homoj, kiuj forlasas la tropleniĝintan urbon Constanța. La elkonstruo de la konformaj servoj (gaso, traktado de malpura akvo kaj proksimeco al aĉetcentroj) akcelis tiun procezon. En Cumpăna estas videblaj du ortodoksaj preĝejoj, unu estis renovigita en 2007, kaj unu Pentekosta Kristana preĝejo fondita en 1991.

En 2007, Cumpăna estis premiita per la honora titolo "European Village" (angle: eŭropa vilaĝo) fare de la delegitaro de Eŭropa Unio en Rumanio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Cumpăna en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Komunuma retejo
La pentraĵo de Jan Matejko, *Konstitucio de la 3-a de Majo*, pentrita en 1891, okaze de la 100a datreveno
La Konstitucio de la 3-a de Majo, 1791
La kopio de la Konstitucio de la 3-a de Majo eksponita en la Senatana Salono de la **Reĝa Kastelo en Varsovio**
Medalo stampita en 1791 okaze de la aprobo de la Konstitucio de la 3-a de Majo
**Konstitucio de la 3-a de Majo** – voĉdonita la 3-an de majo 1791 leĝo regulanta politikan sistemon de la Respubliko de Ambaŭ Nacioj. Universale oni akceptas, ke la konstitucio estis la unua en Eŭropo kaj la dua en la mondo (post Usona Konstitucio de 1787) moderna, skribita konstitucio.

Priskribo
---------

La Konstitucio de la 3-a de Majo estis fiksita kiel registara leĝo kaj akceptita la saman tagon de la Sejmo. Oni ĝin projektis por nuligi mankojn de la politika sistemo kun ties ora libereco. Ĝi enkondukis politikan egaligon de urbanaro kun nobelaro kaj ekzorgis pri kamparanoj flanke de la ŝtato. Tiamaniere estis mildigitaj la plej malbonaj trouzoj de servuteco. La konstitucio nuligis liberum veto (ĉiu deputito povis laŭ sia iniciato aŭ koruptita malvalidigi voĉdonitajn leĝojn). La konstitucio estis forigonta ekzistantan anarkion. Samtempe oni ĝin tradukis en la litovan lingvon.

Akcepto de monarkia konstitucio provokis malamikecon de la najbaroj de la Respubliko de Ambaŭ Nacioj kaj opozicion de respublikanoj. Rusa Imperio estis de 1768 protektoro de la Respubliko kaj garantiis ĝian reĝimon. Dum la defenda milito kontraŭ Rusio (1792) Pollando estis perfidita de sia prusa aliancano Frederiko Vilhelmo la 2-a kaj venkita de la armeo de la Rusa Imperio. Katerina la 2-a apogis konfederacion de Targowica (Kirovograda provinco) - komploton de polaj magnatoj kontraŭaj al ŝanĝo de la reĝimo. 

Post perdo de sendependeco en 1795, dum 123 jaroj de dispartigoj, la konstitucio memorigis pri la batalo por sendependo. Laŭ giaj aŭtoroj, Ignacy Potocki kaj Hugo Kołłątaj, ĝis estis "la lasta volo kaj testamento de estingiĝanta Patrujo". La konstitucio validis 14 monatojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Festo de la Konstitucio de la 3-a de Majo
* Magna Carta
* Korsika Konstitucio
* Julian Ursyn Niemcewicz

Bibliografio
------------

* Jacek Jędruch, *Constitutions, Elections and Legislatures of Poland, 1493–1993*, EJJ Books,Nov-Jorko 1998, ISBN 0-7818-0637-2
* Joseph Kasparek: *The Constitutions of Poland and of the United States: Kinships and Genealogy*, American Institute of Polish Culture, Miami 1980, ISBN 025113579X
* Norman Davies, *Boże igrzysko. Historia Polski* (Dia ludejo. Historio de Pollando), Znak, Krakovo 2006, ISBN 83-06-01093-0
* Paweł Jasienica, *Rzeczpospolita Obojga Narodów* (La Respubliko de Ambaŭ Nacioj) 3 volumoj, pluraj eldonoj, laste: Świat Książki, Varsovio 1997 (v.1 kaj 2), 1998 (v.3), ISBN 83-7129-323-2