recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Botond János KISS** [kiŝ] estas rumania hungara biologo, ornitologo. Li naskiĝis en Magyardécse la 3-an de aŭgusto 1941.

Biografio
---------

Botond János Kiss akiris diplomon pri biologio-geografio en UBB de Kluĵo (1964). De 1965 li estas fakulo pri bierdoscienco en Muzeo de Danubodelto, poste kunlaboranto de Esplora Instituto de Danubodelto. Li doktoriĝis laŭ la disertaĵo *A küszvágó csér ökológiája és etológiája a Duna torkolatvidékén*. Li publikigas en fakrevuoj en rumana, germana, franca, angla, itala, hungara kaj nederlanda lingvoj (Vînătorul şi Pescarul Sportiv, Revista Muzeelor, Acta Hargitensia, Aquila (Bp.), Vögel der Heimat, Revista Pădurilor, Állattani Közlemények (Bp.), Ocrotirea Naturii, Natura, La Norderée, De Wielewaal, Avocette, Nymphae, Der Ornithologische Beobachter).

Ĉefaj studaĵoj
--------------

* *Madarak a román Sahalinon* (Búvár, Bp. 1972),
* *Parasitologica Hungarica* (Bp.),
* *Kucsmássármány Dobrudzsában* (Aquila 1968),
* *Őszi madárvonulási megfigyelések Dobrudzsában* (Aquila 1976).

Libroj
------

* *A Delta könyve* (Kriterion Kiskalauz 1982),
* *Kétéltűek, hüllők* (kun enkonduko de Attila Szabó T. E. Kv. 1985);
* *Das Donaudelta* (Kriterion 1988).

Fonto
-----

* RMIL Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
**Villa Unión** estas unu el la 38 komunumoj de la meksika subŝtato Coahuila, kiu situas en norda Meksiko kun limo al Usono. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Villa Unión*. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 05037.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 6138 loĝantojn. El tiuj estis 3122 viroj kaj 3016 virinoj. La komunumo havas surfacon de 1540,3 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 380 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 5485 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 1 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 0,018 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.

El la loĝantoj (pli aĝaj ol 5 jaroj en la jaro 1995), 4658 personoj apartenis al la katolika religio kaj 303 personoj al la protestantisma religio. 64 personoj apartenis al aliaj religioj kaj 107 personoj statistike apartenis al neniu religio.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
**BOTTYÁN János** [pr. botja:n] estis hungara reformita pastro, redaktoro naskiĝinta en Belényes la 23-an de oktobro 1911 kaj mortinta en Budapeŝto la 22-an de januaro 1984.

Kariero
-------

Bottyán finis teologion en Debreceno, poste dum ok monatoj li faris diakonian laboron en Instituto Bethlen proksime de Bielefeld. Hejmenveninte li estis helppastro en Sáp, Körösnagyharsány, Sarkad, Sarkadkeresztúr, Magyarhomorog, Okány kaj Baktalórántháza. Ekde 1940 li estis misia sekretario de la gazeto *Református Jövő*, poste ĝia vicredaktoro. Pli poste li redaktis la gazetojn *Új Magyar Asszony*, *Élet és Jövő*, *Zsinati Tudósító*, *Református Egyház*, *Református Híradó*, *Confessio*. Li aranĝis plurajn ekspoziciojn, redaktis albumojn.

Verkoj
------

* *Romba döntött és felépített templomaink 1945-1950* (Bp. 1950);
* *Hitünk hősei* (Bp. 1971);
* *Kálvin téri templom története 1830-1980* (Bp. 1980);
* *A magyar Biblia évszázadai* (Bp. 1982);
* *Belényestől Segesvárig* (szerk. Király László, Bp. 1987).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**Villaflores** estas unu el la 118 komunumoj de la meksika subŝtato Chiapas, kiu estas la subŝtato kiu situas plej sude. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Villaflores. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 07108.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 93023 loĝantojn. El tiuj estis 45779 viroj kaj 47244 virinoj. La komunumo havas surfacon de 1232 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 540 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 53965 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 43507 scipovis legi kaj skribi kaj 10428 personoj estis analfabetoj. Do 81% de la personoj scipovis legi kaj skribi kaj 19% estis analfabetoj.

85957 personoj en la jaro 2000 aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 1259 personoj estis indiĝenoj. Tio signifas ke 1.46% de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Villaflores Arkivigite je 2007-09-30 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
**Glenn CORBETT** estas artistnomo de **Glenn Edwin Rothenburg** (1933 – 1993), nome usona aktoro.

Li militservis ĉe usona mararmeo kaj diplomiĝis ĉe Occidental College.

Corbett komencis sian karieron en televido per *The Bigelow Theatre* en 1951 kaj en kino per The Crimson Kimono (1959). 

Dum 1960-aj jaroj li aktoris en kinfilmoj Man on a String, The Mountain Road, All the Young Men, The Pirates of Blood River ktp. krom en televidserioj kiel It's a Man's World, Route 66 (televidserio), The Man from U.N.C.L.E. The Virginian, The Road West, Star Trek kaj Land of the Giants.

En 1970-a jardeko li aperis en kino per filmoj kiel Chisum, Big Jake, Midway kaj en televido per serioj Bonanza, Alias Smith and Jones, Cannon, Gunsmoke, The Manhunter, Police Woman, Petrocelli, Police Story, The Doctors, Barnaby Jones, kaj aliaj.

Dum 1980-aj kaj 1990-aj jaroj Corbett aktoris en televidaĵoj kiel Fantasy Island, The Fall Guy, Manimal kaj Dallas. Lia lasta laboro estis en kinfilmo Shadow Force en 1992.

* Kategorio Glenn Corbett en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 640690
* GND: 1027842984
* LCCN: nr2002012336
* VIAF: 56819374
* ISNI: 0000 0001 1764 8039
* SUDOC: 219790108
* BNF: 141664193
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | - La mallongigo VD en Villeneuve VD staras por la svisa Kantono Vaŭdo. Por aliaj signifoj de la nomo vidu sub **Villeneuve**. |



**Villeneuve** ([viln**ö**v]) esta svisa komunumo kaj historia urbeto de la Distrikto Aigle en Kantono Vaŭdo en Svislando. Ĝi havis 4 969 loĝantojn je la 31-a de decembro 2012.

Geografio
---------

La komunumo Villeneuve situas inter la orienta fino de Lago Lemano kaj Lago de Hongrin, ĉ 4 km sude de Montreux.

En la lago antaŭ Villeneuve situas la artefarita Insulo de Peilz.

*La Tinière*, rojo longa je ĉirkaŭ 6 km, trafluas la komunumon de Villeneuve, kaj la rivero *Eau Froide* formas ĝian okcidentan limon kun Noville kaj sudan limon kun Corbeyrier.

La komunuma teritorio etendiĝas de la orienta bordo de Lago Lemano en sudokcidento ĝis al la valo de *Chaude* kaj Lago de Hongrin en nordoriento. La "*Pointe d'Aveneyre*" estas ĝia kulmina punkto kun alteco de 2026 m s.m..

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 32,13 km², de kiuj 51,3% estas kovritaj de arbaro, 29,8% servas por agrikulturo kaj 8,2% por setlado.

Trafiko
-------

Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo n-ro 9 kaj la svisa aŭtovojo A9, al kiu la urbo disponas pri propra alveturejo. Pere de la stacidomo ĉe la trajnlinio de Laŭzano al Brigo la komunumo estas konektita al la publika tranpsortreto.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Villeneuve limas en nordokcidento al Veytaux, en nordo al Rossinière, en nordoriento al Château-d'Œx, en oriento la Lago de Hongrin kaj Ormont-Dessous en sudoriento al Corbeyrier, en sudo al Roche, en sudokcidento al Rennaz, kaj en okcidento al Noville.

Famaj loĝantoj
--------------

En Villeneuve, rezidis la franca verkisto Romain Rolland, kaj tie li renkontis Mahatmon Gandhion en 1931.

Victor Hugo, Richard Wagner kaj Oskar Kokoschka ankaŭ tie restadis.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Ormont-Dessous datiĝas el la jaro 280 kiel *Penne Locos*.
*Ville neuve de Chillon* estis la unua setlejo en la regiono, kiu estis fondita de la savojoj. Ĝi ricevis en la jaro 1214 urborajton.

Vidu ankaŭ
----------

* Villeneuve VD (stacidomo)
* Aliaj lokoj kun la nomo **Villeneuve**

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: *Michèle Grote*: *Ormont-Dessous* en *Historia Leksikono de Svislando* (2013-02-28)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Villeneuve VD en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retpaĝo de Villeneuve Arkivigite je 2006-12-30 per la retarkivo Wayback Machine
* Aviadaj vidoj de Villeneuve
* Turistaj informoj pri Villeneuve (france) Arkivigite je 2009-05-07 per la retarkivo Wayback Machine

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la Distrikto Aigle |
| --- |
| Aigle • Bex • Chessel • Corbeyrier • Gryon • Lavey-Morcles • Leysin • Noville • Ollon • Ormont-Dessous • Ormont-Dessus • Rennaz • Roche • Villeneuve • Yvorne |  |

 |
**KARLÓCAI János** (karlo:cai ja:noŝ) estis hungara juristo, montgrimpanto naskita en Kluĵo la 4-an de septembro 1920 kaj mortinta en Kaŭkazo, Sovetunio la 5-an de aŭgusto 1976.

Biografio
---------

János Karlócai jurdoktoriĝis en 1942 en la Universitato de Budapeŝto, poste li havigis diplomon de instruisto pri angla-hungara lingvoj (1953). Li iĝis jurkonsilanto, pli poste advokato. Inter 1941–48 li estis vicprezidanto de la asocio Egyetemi Turista Egyesület de Budapeŝto. Je lia inicio ekestiĝis la Falsekcio Montgrompa de la Magyar Földrajzi Társaság. Li komencis montgrimpi en 1943 en la Alta-Tatra. Li partoprenis en la redaktado de la turistmapoj de Alta Tatra. Li ripetis la malkovran vojon de Mór Déchy, grimpinte la pinton plej altan de Svislando desude (4634 m Dufour Spitz, 1971). Li ekskursis en la Alpoj, en Dolomitoj, en Pireneoj, en Skotlando, Bulgario, en Montenegro, Grekio kaj Irano. Li mortis dum grimpado de la pinto 3800 m-a Kogutajo en la Kaŭkazo.

Verkoj
------

* *A nemzetközi kereskedelmi vétel és a Hágai Vételi Törvény (1964) kapcsolata* (kandidata desertacio, 1972).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 353493
 |
**Santo PIAZZESE** (Palermo, 1948) estas itala verkisto, aŭtoro de romanoj eldonitaj de Sellerio Editore.

Li naskiĝis en Palermo en 1948, kie li diplomiĝis pri biologio kaj laboris kiel esploristo ĉe la Universitato de Palermo ĝis sia emeritiĝo, kaj pro tio li nomas sin biologo pruntita al verkado. Li dediĉis sin al rakontoj kaj en 1996 publikigis sian unuan romanon,  **I delitti di via Medina-Sidonia**; la libro estas eldonita de Sellerio en Italio kaj ĉe Fleuve Noir en 1998 en Francio. Lia unua romano alportis al li la unuan premion ĉe la Festivalo de la Unua Romano en Torino kaj la unua premio de la Festivalo Premiero en Chambéry. Aldone al libroj, li ankaŭ publikigis multajn novelojn publikigitajn en Francio. Li ankaŭ kunlaboras kun la gazeto La Repubblica kaj kun multaj italaj kaj eksterlandaj gazetoj. Li debutis en 2000 kiel radiofono, kun kvin-parta radi-dokumento elsendita de RAI kaj dediĉita al kelkaj lokoj en antikva Sicilio.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 636680
* GND: 120485281
* LCCN: n00022170
* VIAF: 76455793
* ISNI: 0000 0001 1071 6721
* SUDOC: 058054359
* BNF: 13183954j
* ICCU: LO1V156295
 |
***Walking'Bag*** - prononco [ŭokin*g*bég] - estas vojaĝa valizo, kiun en 1996 inventis la japana esperantisto Miyoshi Etsuo. Ĝi ne nur havas radojn kaj mantenilon por facila rula transportado, sed ankaŭ inkluzivas seĝon elpreneblan ĉie ajn, kie sentatas bezono de sidebleco. Origine ĝin produktis la japana korporacio Swany, kiu krome produktas aliajn valizojn, gantojn kaj rulseĝojn, kaj elektis la esperantiston honora prezidanto. Pro la kreado de Walkin'Bag Miyoshi Etsuo estis en 2007 honorita de la japana ŝtato kaj en novembro 2013 ricevis de la Japana Imperiestro la Ordenon de la Leviĝanta Suno.

En la Esperanto-movado la valizo aparte konatiĝis pro tio, ke ĝia produktado ebligis al la inventisto iĝi signifa mecenato de la movado pri internacia lingvo - pri tio pli detale legeblas en la biografia artikolo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* retejo de la japana firmao *Swany*, origina produktanto de la valizo Arkivigite je 2012-11-30 per la retarkivo Wayback Machine (japane)
* sepminuta anglalingva filma prezento de la valizo en la retejo *Youtube*
* produkteja paĝo en la retejo *Twitter*
* arkivigita versio de la retejo *walkinbag.com* de julio 2014
**Guglielmo JANNELLI** (Terme Vigliatore, 26-an de oktobro 1895 - Castroreale, la 13-an de aprilo 1950) estis itala poeto kaj verkisto, elstara reprezentanto de futurismo.

Rafinita intelektulo sicilia, li estis unu el la plej bonaj italaj "parolliberistoj", laŭ la tekniko formulita de Marinetti. En 1914 li kunlaboris kun la revuo *Lacerba* de Giovanni Papini.

En 1915 li fondis kune kun Vann'Antò kaj Luciano Nicastro la duonmonatan revuon "La Balza futurista" en Mesino, bazite sur la futurisma movado de Marinetti kaj kiu fariĝis la organo de la sicilia futurismo. En 1919 li fondis futurisman fakon en Mesino, kaj de la komenco li aliĝis al faŝismo, kiun li vidis kiel "novan junularan movadon", kaj kritikis la inkludon de politikistoj de aliaj partioj post la marŝado super Romo.

Li estis unu el la patronoj de Fortunato Depero kaj organizis en 1926 kaj 1927 du ekspoziciojn de tapiŝoj kaj kusenoj. Eĉ Giacomo Balla, estis lia kara amiko.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 636701
* GND: 120282259
* LCCN: nr2002010304
* VIAF: 10673609
* ISNI: 0000 0000 5236 1941
* ICCU: RAVV067688
 |
**MIRCSE János** (pro. mirĉe), Barátosi Mircse estis hungara liberecbatalisto, historiesploristo, kolektisto naskiĝinta en Barátos en 1834 kaj mortinta en Venecio la 21-an de januaro 1883.

Biografio
---------

János Mircse post la liberecbatalo de la hungara revolucio de 1848 foriris kun teatrotrupo Bukareŝton, de tie Konstantinopolon poste li setlis en Piemonto. En 1859 li estis soldato de la hungara legio de György Klapka; en 1860 artilerikapitano de Garibaldi. Li estis unu el herooj de okupo de Palermo kaj de batalo de Volturino. De 1865 ĝis 1867 kiel oficisto de politika sekcio de policaro li priokupiĝis la aferojn de elmigrintoj. Komisiite de MTA li laboris por malkovro de hungaraj dokumentoj troveblaj en la italaj arkivejoj. Li esploris ĉefe la epokojn de reĝoj Sigismondo la 1-a (Sankta Romia Imperio), Matiaso la 1-a kaj Gabrielo Bethlen.

Verkoj
------

* *Történelmi adatok Capistranoi Sz. János életéhez* (Esztergom, 1869);
* *Venedig und Ungarn* (Wien, 1878);
* *Oklevéltár Bethlen Gábor diplomáciai összeköttetései történetéhez* (szerk. Óváry Lipót, Bp. 1886).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**Julia CARÂP** estas brazila esperantistino naskita en Rumanio. Ŝi naskiĝis en la 2-a de aŭgusto 1923 en Poiana-Mare en la ebenaĵo de la distrikto Dolj, kaj mortis en Brazilo, en la 12-a de januaro 1997. Ŝi estas la patrino de Maria das Graças Carâp.

Post la fino de la baza lernejo en sia urbo kaj la okjara mezgrada lernejo en la Liceo "Elena Cuza" en Craiova, ŝi foriris por studi kuracarton en Viena kie ŝi restis dum la Dua Mondmilito. Ŝi revenis lastfoje al sia patrujo, marte-aprile 1944 ĵus antaŭ oni bombardis Bukareŝton lastafoje. 

En 1947 ŝi edziniĝis al Victor Carâp, rumano el Bukareŝto, studinto ĉe la Inĝeniera Lernejo en Viena. En 1948, ĉar oni parolis pri alia milito, ili foriris, samkiel aliaj rumanoj, kaj transloĝiĝis en Brazilon, la 30-an de decembro. Post 10 jaroj, ŝi validigis siajn eŭropajn diplomojn, laŭ la brazilaj leĝoj, kaj post tio ŝi laboris, kiel kuracisto, dum 30 jaroj, en Brazilo.

Ŝi tradukis kelkajn librojn de rumana literaturo en la portugalan lingvon kaj verkis poemojn. Ŝi ankaŭ publikigis artikolon pri la vivo de Constantin Brâncuşi, liajn poeziojn, tradukitajn de ŝi en la portugala lingvo. Aliajn de Mihai Eminescu kaj el la modernaj poetoj, Mircea Dinescu, laŭpete de iu eldonisto.

Ŝi kunlaboris rumane kun la revuo "Căminul", de la advokato Nicu Iancu, de São Paulo kaj kun la revuo "Cetatea Luminii" de Profesoro Dumitru Paulescu, de Brasília. Fine ŝi kunlaboris ankaŭ kun la rumana revuo de Buenos Aires de la Profesoro Stan Popescu. Ŝi estas fondinta membro de la "Biblioteko Satul", iniciatita de Profesoro Paulescu, kune kun mi kaj tri aliaj rumanoj.

En Esperanto, ŝi publikigis la libreton "Rumanaj legendoj kaj rakontoj".


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 228813
* VIAF: 726153289903332770006
 |
**Guilherme Moreira Fians** estas brazila esperantisto, historiisto kaj doktoro pri filozofio. De februaro 2009 ĝis februaro 2015 li studis en la Federala Universitato de Rio-de-Ĵanejro, poste de septembro 2015 ĝis septembro 2019 en la Universitato de Manĉestro. Nun li laboras en la Universitato St. Andrews en Skotlando, ekde marto 2022 kiel membro de la esplorcentro pri transnacia historio, kaj krome oficas kiel kundirektoro de la Centro por Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj (Nederlando/Usono).

Li mem esprimas, ke li esploras lingvan politikon, uzadon de ciferecaj amaskomunikiloj kaj politikan aktivadon, kun fokuso pri nuna Francio.

Al la festlibro En la mondon venis nova lingvo el 2018 li kontribuis eseon *La Kosmopolito kaj la Aliulo: Historiaj konsideroj pri diferenco kaj diverseco laŭ la vidpunkto de esperantistoj*.

En marto 2021 publikiĝis lia eseo *Lingvo kiel ĉies propraĵo, ŝanĝo kiel ĉies rajto: Vortelekto, lingva aŭtoritato kaj normigado en Esperanto* kadre de la libro *Interkultura rolo de Esperanto* de la universitato de Poznano.

Tre atentiĝis lia anglalingva libro de decembro 2021 *Esperanto Revolutionaries and Geeks: Language Politics, Digital Media and the Making of an International Community* ("Esperanto-revoluciuloj kaj stranguloj: Lingva politiko, ciferecaj amaskomunikiloj kaj la kreado de internacia komunumo"), el la eldonejo *Palgrave Macmillan*, Londono, branĉo de la internacia eldona konzerno Springer

Referencoj
----------

1. 1 2  informoj de li en la scienca retejo *researchgate.net*
2. ↑  la plena teksto de marto 2021 jen legebla rete
3. ↑  prezento de la libro *Esperanto Revolutionaries and Geeks* en retejo de la konzerno Springer (en)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Guilherme Fians en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* lia memprezento en la esplorcentro pri transnacia historio de la Universitato St. Andrews en Skotlando (angle)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 804272
* GND: 1252687370
* VIAF: 1027164661907903390004
* SUDOC: 260898589
* ORCID: 0000-0002-5223-3362
 |
**János SZABÓ** [jAnoŝ sabO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szabó János** estis hungara pentristo. 

János Szabó: Farkas Bolyai
János Szabó naskiĝis en 1784 aŭ en 1790 en Székelyudvarhely (Transilvanio, Habsburga Imperio, nuntempa Odorheiu Secuiesc en Rumanio) kaj mortis la 27-an de januaro 1851 en Marosvásárhely (Transilvanio, Habsburga Imperio, nuntempa Târgu Mureș en Rumanio).

Kariero
-------

János Szabó frekventis kalvinanan kolegion en Marosvásárhely, sed li neniam lernis pentroarton. Li pentradis en Transilvanio, Vieno kaj Bukareŝto. Li estis populara portretpentristo, tamen li neniam riĉiĝis. Lia mecenato estis Farkas Bolyai. Li havis litografian laborejon en reformita kolegio de Koloĵvaro. Li mortis malriĉa, liaj pentraĵoj plejparte malaperis.

Elektitaj portretoj
-------------------

* György Bánffy (guberniestro), Miklós Jósika, Miklós Wesselényi (politikisto, 1796–1850), Károly Szász (juristo), Domokos Teleki (politikisto)

Lia disĉiplo
------------

* Miklós Barabás

Fontoj
------

* erdelyimuveszet.ro
* 
* Arkivigite je 2018-08-25 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 470595
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Beaulieu |

**Beaulieu-sur-Dordogne** - jen france, okcitane respektive gaskone *Bèlluèc* - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Corrèze*, en la administra regiono Nova Akvitanio kaj en la historia kultura regiono Limoĝio. Fine de 2020 en la komunumo vivis 1 290 loĝantoj sur areo de 16,89 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 76 loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Brive-la-Gaillarde kaj al la kantono *Midi Corrézien / Migdia de Corresa*. 

La loĝloko estis enmetita en la liston de la plej belaj vilaĝoj en Francio fare de la asocio *"Les plus beaux villages de France"* en junio 2022.

Geografio
---------

Beaulieu-sur-Dordogne situas en kampara, maldense loĝata pejzaĝo en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. La komunumo troviĝas en la geografia baseno de Brive-la-Gaillarde, en la sudokcidenta parto de la departemento. Ĝi estas trafluata de la rivero Dordogne.

Historio
--------

La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Beaulieu-sur-Dordogne antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.

Monumentoj
----------

La abateja preĝejo *Saint-Pierre* plejparte datiĝas de la 12-a jarcento.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Corrèze
* Kantono de Beaulieu-sur-Dordogne, malfondita en marto 2015
**Ĵazpremio** estas distingo por eksterkutimaj atingoj sur la kampo de ĵazo aŭ subtena premio por la evoluo de pli junaj ĵazmuzikistoj.

Superrigardo
------------

Je Grammy Award ekzistas sekcio por ĵazo. Ankaŭ la germana muzikpremio *Echo* havis ĝis 2009 sekcion por ĵazo, kiu ekde 2010 estas disdonata kiel memstara ECHO Jazz. Plej avidataj estas en ĵazo la recenzistaj kaj legantaraj enketoj de la revuo Down Beat, kiuj ankaŭ estas fakigitaj laŭ instrumentoj.

La internacia Premio Jazzpar, ĝis 2004 ĉiujare disdonata en Danujo, estis per sia premiosumo de 200.000 danaj kronoj, la multaj koncertoj kaj la inkluzivitaj sondiskoproduktadoj la plej grava ĵazpremio. La plej alta oficiala distingo en la Usono estas la premio de la fondaĵo NEA.

Kelkaj gravaj eŭropaj ĵazpremioj nomiĝas laŭ famuloj el la ĵazmuziko – ekz. en Aŭstrujo laŭ Hans Koller, en Germanujo laŭ Albert Mangelsdorff, en Nederlando laŭ Boy Edgar kaj Charlie Parker, en Francujo la premioj de la Ĵazakademio nomiĝas laŭ Django Reinhardt kaj Martial Solal same kiel laŭ Bobby Jaspar kaj Boris Vian. La premio *Django d’Or* ankaŭ nomita laŭ Django Reinhardt ekzistas intertempe por Francujo, Belgujo, Danujo, Italujo kaj Svedujo.
Iama kanonika preĝejo Sankta Marteno (ĝis 1436), Zyfflich.
Iama kanonika preĝejo Sankta Marteno (1436–1802), nun paroĥa preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo, Kranenburg.
La **kanonikejo Sankta Marteno** estis eklezia instituto en la ĉefepiskopujo Kolonjo, ĉefdiakonejo Ksanteno, kiu ekzistis de 1002/21 ĝis 1802.

Historio
--------

Komence de la 11-a jarcento Grafo Balderiĥo de Drenthe donacis je konsento de sia edzino Adela de Elten ĉe la preĝejo Sankta Martino de Zyfflich monaĥejon, kiun li konsekris al Sankta Marteno. La preĝejo de Zyfflich validas ankoraŭ nun – post multaj transkonstruaĵoj kaj detruoj – kiel grava ekzemplo de otida arĥitekturo en Rejnlando. La monaĥejo estis sidejo de dekanujo en la ĉefdiakonujo Ksanteno; la prepostoj de Zyfflich estas dokumenteblaj en la alta mezepoko ofte en la ĉirkaŭaĵo de la kolonjaj ĉefepiskopoj. En 1117 estas dokumentita unuafoje grafo de Kleve kiel vokto de la monaĥejo de Zyfflich. En la sekvatempo ofte okazis konfliktoj inter la kanonikoj kaj la grafoj, ĉar tiuj ĉi arbitre proprigis al si posedaĵojn de la kanonikejo. En la 13-a jarcento la grafoj de Kleve fondis sur vokta bieno en Zyfflich kastelon kaj urbon Kranenburg; En 1297 la kanonikoj devis akcepti la memstarecon de la paroĥo Kranenburg. En 1436 duko Adolfo la 2-a Kleve translokigis la kanonikejon de Zyfflich al la paroĥa preĝejo de Kranenburg, kiu en tiuj ĉi jardekoj estis novkonstruata per monrimedoj el la Krucopilgrimado je Kranenburg. Krom la argumento, ke la remparfortikigita urbo Kranenburg povas proponi al la kanonikoj pli da sekureco ol la vilaĝo Zyfflich, tuj situanta ĉe la landlimo al Duklando Geldern, ankaŭ rolis la klopodo de la duko, akiri plian influon sur la kanonikejon. En la 16-a jarcento humanisto Johann von Vlatten estis preposto de la kanonikejo. La kanonikejo ekzistis en Kranenburg ankoraŭ ĝis la sekularigo en 1802.

Literaturo
----------

* R. Scholten: *Cranenburg und sein Stift.* Startz, Kleve 1902.
* Wilhelm Classen: *Das Erzbistum Köln. Archidiakonat von Xanten.* de Gruyter, Berlino k. a. 1938 (*Germania Sacra.* Abt. 3: *Die Bistümer der Kirchenprovinz Köln* 1).
* Friedrich Gorissen: *Kranenburg. Ein altes Heiligtum des Niederrheins.* Boss, Kleve 1950.
* Leo Schaefer: *Der Gründungsbau der Stiftskirche St. Martin in Zyfflich.* Fredebeul & Koenen, Essen 1963 (*Die Kunstdenkmäler des Rheinlands* Beiheft 9), (Samtempe: Bonn, doktortezo, 1957).

Arĥivaĵoj
---------

Grandaj partoj de la kanonika arĥivo perdiĝis post 1802. Parto troviĝas nun en la Landa Arĥivo de Nordrejn-Vestfalio ĉefa arĥivo je Duseldorfo, stoko Kanonikejo Kranenburg-Zyfflich, aliaj arĥivaĵoj troviĝas en la katolikaj paroĥa arĥivo Sanktaj Petro kaj Paŭlo, Kranenburg.

Eksteraj ligiloj
----------------

* de:Kanonikerstift St. Martin (Zyfflich/Kranenburg)
* Ciferecigaĵo de la plej malnovaj dokumentoj de Monaĥejo Zyfflich en la Marburga lumbilda arĥivo de pli malnovaj originalaj dokumentoj : 1014/1021, 1117, 1134, 1179.

51.789746.00596Koordinatoj: 51° 47′ 23,1″ N, 6° 0′ 21,5″ O (mapo)
**Simonetta Agnello Hornby** estas itala verkisto de romanoj kaj kuirarto. Ŝiaj romanoj estas internaciaj sukcesoj, tradukitaj en pli ol dudek lingvoj.

Ŝi naskiĝis en Palermo, Sicilio, en 1945, Simonetta Agnello Hornby pasigis la plej grandan parton de sia plenaĝa vivo en Anglio, kie ŝi laboris kiel advokato por komunuma jura helpa firmao kiu fakas pri hejma perforto, fondita de ŝi en 1979. Ŝi prelegis multajn jarojn, kaj estis partatempa juĝisto ĉe la Tribunalo pri Specialaj Edukaj Bezonoj kaj Malkapableco dum ok jaroj.

Ŝia debuta romano *La Mennulara* (La Migdalrikoltistino) estis publikigita en Italio en 2002 de Feltrinelli, kaj estis premiita per la Literatura Premio Forte Village, La Stresa Premio por Fikcio, kaj la "Alassio 100 Libri - Aŭtoro por Eŭropo" Premio en 2003. Tradukita en pli ol dek lingvojn, ĝi fariĝis internacia furoraĵo.

En la sekva jardeko, Simonetta Agnello Hornby verkis ses pliajn romanojn: nome *La zia Marchesa*, *Boccamurata*, *Vento Scomposto*, *La Monaca*, (gajninto de la itala Pluma Premio), kaj *Il veleno dell'Oleandro*. Ŝi ankaŭ publikigis memorojn (Via XX settembre, La mia Londra), kolekton de noveloj (Il male che si deve raccontare), librojn de receptoj kaj etiketo, amuzaĵon, (La cucina del buon gusto). Ŝia lasta libro, Il pranzo di Mosè, estis publikigita en Italio en 2014. Ŝi loĝas en Londono.

* Kategorio Simonetta Agnello Hornby en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 636665
* GND: 128372338
* LCCN: n2003035827
* VIAF: 33158790742838852715 88082335, 33158790742838852715
* ISNI: 0000 0001 1810 1000
* SUDOC: 071080325
* BNF: 144495839
* BIBSYS: 5045312
* NKC: xx0210228
* ICCU: LO1V211992
* BNE: XX1656865
 |
**Kandrat Krapiva** (beloruse - *Кандрат Крапіва*), vera nomo estas Kandrat Atraĥoviĉ (Кандрат Атраховіч) (5-an de marto 1896 - 7-an de januaro 1991) estis belorusa verkisto, poeto, dramaturgo, literatursciencisto, lingvisto.

Biografio
---------

Naskiĝis en kamparula familio, studis en paroĥa lernejo, poste en en popola lernejo en Uzda, 4-jara lernejo en Staŭbci, en sama lernejo en Kojdanava (nuntempe Dzjarĵinsk, post fino de lernado plenumis ekstere ekzamenon je popola instruisto. Aŭtune 1914 komencis labori kiel instruisto en vilaĝo apud Minsk. Post jaro de laboro, li estis mobilizita en armeo, partoprenis en Unua mondmilito. Kiel instruisto estis malmobilizita en februaro de 1918, kaj laboris en sia profesio. Dum 1920 - 1923 - komandanto en Ruĝa armeo. De 1924 denove laboris kiel instruisto.

En la jaro alveturis en Minsko. Membriĝis en Literatura unio "Junularo" (ĝis 1926), poste en Literatura unio "Altaĵo". Finis literaturlingvista fako de pedagogia fakultato de Belorusa Ŝtata Universitato. Partoprenis en milito kontraŭ Polio (1939), en milito kontraŭ Finnlando (1939-1940). Dum Dua mondmilito li laboris kiel korespondanto. Ĉefo de sekcio de lingvistikofako de lingvo kaj literaturo de Sciencakademio de Belorusa SSR (1947-1952), direktoro de Instituto de lingvistiko de Sciencakademio de Belorusa SSR (1947-1952). En la jaro 1946 kiel membro de delegacio de Belorusa SSR partoprenis en laboro de sesio de Ĝenerala asembleo de UNO. Dum 1956 - marto 1982, vicprezidanto de Sciencakademio de Belorusa SSR, de marto de 1982 - ĉefa scienca kunlaboranto en Instituto de filologio de Sciencakademio de Belorusa SSR. Doktoro de filologio, akademiano de sciencakademio de Belorusa SSR. Multfoje estis elektita kiel deputito (1947-1990), ĉefo de Plejalta soveto de Belorusa SSR. Membro de Verkista Unio de Belorusa SSR (de 1934).

Kreado
------

Komencis verki en la jaro 1922. Verkis felietonojn, fablojn, teatraĵojn (ĉefe satiraj), rakontojn, romanon. Sian lastan verkon li verkis en 1982 jaro en 86-jara aĝo. Apartaj frazoj de liaj verkoj fariĝis proverboj en belorusa lingvo.

Scienca laboro
--------------

Aŭtoro de literatursciencaj kaj kritikaj artikoloj, lingvistikaj laboroj, unu el sciencaj redaktoroj (kune kun Jakub Kolas kaj Pjatro Hlebka de "Rusa-belorusa vortaro" (1953), scienca redaktoro de "Belorusa-rusa vortaro" (1962, 2-a eldono, prilaborita kaj suplementita 1988-1989), "Rusa-belorusa vortaro" (eldono 2-a, prilaborita kaj suplementita, 1982), "Interpreta vortaro de belorusa lingvo" en 5 volumoj (1977-1984).

Tradukis en belorusan lingvon verkojn de Marx, Engels, Fonvizin, Puŝkin, Gogol, Ĉeĥov, Majakovskij kaj aliaj aŭtoroj.

* Kategorio Kandrat Krapiva en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 370324
* GND: 118997203
* LCCN: n82125088
* VIAF: 109448884
* ISNI: 0000 0001 1032 4701
* LIBRIS: 37267
* SUDOC: 111681669
* BNF: 14507009c
* BIBSYS: 90698874
* NKC: jo2001100056
* BNE: XX1044131
 |
**Kordilero** estas etenda ĉeno de montoj aŭ de montaroj. La termino derivas el la hispana *cordillera* [kordiJEra] el *cordilla*, diminutivo de *cuerda*, aŭ "snuro". Ĝi estas plej komune uzata en la fako de fizika geografio.

La termino estas partikulare aplikita al variaj montaroj de Andoj de Sudameriko, kaj malplej ofte al aliaj montaroj de tiu "montolinio," kiu bordas la Pacifikan Oceanon. En Kolombio kaj Venezuelo la kordileroj estas nomitaj laŭ ties loko: nome Okcidenta, Centra, kaj Orienta Kordileroj. Oni uzas ankaŭ surlokajn nomojn en uzado en Ekvadoro, Peruo, Bolivio, Ĉilio, kaj Argentino.

La strukturo de montaroj de tiu tipo estas kompleksa, kutime la rezulto de faldado kaj faŭltado akompane de vulkana aktiveco. En Sudameriko la montararo havas nombrajn vulkanajn pintojn. La monto de Argentino nome Aconcagua, 6,960 metrojn alte, estas la plej alta pinto en la Okcidenta Hemisfero. Nombraj tiaj vulkanoj estis aktivaj en historiaj epokoj. Krom la vulkanaj pintoj, la krestoj inkludas multajn mallarĝajn bordojn, kelkaj el kiuj atingas ĝis la zono de konstanta neĝo. Inter la montaroj estas nombraj loĝataj valoj, basenoj, kaj malaltaj altebenaĵoj kun ampleksa gamo de altaĵoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Amerika Kordilero
* Roka Montaro

Notoj
-----

1. ↑  The Encyclopedia Americana: a library of universal knowledge, page 687 (Encyclopedia Americana Corp. 1918): "It is used particularly in physical geography, although in geology also it is sometimes applied...."
2. ↑   Informe científico que estudia el Aconcagua, el Coloso de América mide 6960,8 metros. Universidad Nacional de Cuyo (2012). Arkivita el la originalo je 2012-09-08. Alirita 3a de Septembro, 2012.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2012-09-08. Alirita 2014-12-03.
**Beynat** - jen france, okcitane respektive gaskone *Béinat* - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Corrèze*, en la administra regiono Nova Akvitanio kaj en la historia kultura regiono Limoĝio. Fine de 2020 en la komunumo vivis 1 250 loĝantoj sur areo de 34,84 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 36 loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Brive-la-Gaillarde kaj al la kantono *Midi Corrézien / Migdia de Corresa*. 

La teritorio havas komunan limon kun Albignac, Albussac, Le Chastang, Lagleygeolle, Lanteuil, Ménoire, Palazinges, Le Pescher, Sainte-Fortunade kaj Sérilhac.

Geografio
---------

Beynat situas en kampara, maldense loĝata pejzaĝo en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. La komunumo troviĝas en la geografia baseno de Brive-la-Gaillarde, en la sudokcidenta parto de la departemento.

La vilaĝo estas trafluata de la rivero *Rouanne*.

Blazono de Beynat.

Historio
--------

La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Beynat antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Corrèze
* Kantono Beynat, malfondita en marto 2015
**OSZTROVSZKI György** (pro. ostrovski) estis hungara prikemia inĝeniero, ano de la MTA (kor. 1949, ord. 1976), ĝia ĉefsekretario (1953) naskita en Koloĵvaro 28-an de marto 1914 kaj mortinta en Budapeŝto la 15-an de oktobro 1988.

Biografio
---------

György Osztrovszki diplomitiĝis en la teknikuniversitato Reĝo Karolo la 2-a Bukareŝto en 1940 kaj li doktoriĝis en Berlino. Inter 1940-1948 li laboris kiel inĝeniero ĉe karbominejoj de Tatabánya, poste kiel ministeria komisaro. En 1949 oni nomumis lin ĝeneraldirektoro de la Hungaraj Ŝtataj Karbominejoj kaj industria grupestro de Pezindustria Ministerio. Inter 1950-1953, resp. inter 1960-1963 li estis vicprezidanto de Landa Planofico, inter 1955-1959 de vicreprezentato de Konsilanto por Reciproka Ekonomia Helpo de Moskvo. De 1964 li estis vicprezidanto de la Landa Komitato por Teknika Evoluigo, poste inter 1967-1970 li estis vicsekretario de Konsilanto por Reciproka Ekonomia Helpo de Moskvo. Ĝis 1980 li estis viĉprezidanto de la Landa Komitato pri Atomenergio. Lia ĉefa laborkampo estis la produktado kaj utiligado de la energiportiloj.

Distingoj
---------

* Memormedalo 1-a grado Bugát Pál (1977).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Spiritisma Jarlibro** (portugale *Anuário Espírita*) estas ĉiujara eldonaĵo de IDE - Instituto de Difusão Espírita (esperante Instituto por Diskonigo de Spiritismo). Ĝi aperis la unuan fojon en 1964 kaj enhavas i.a. ĉapitron pri Esperanto. Ĝi aperas ankaŭ en la hispana lingvo.

Historio
--------

En 1955 kaj 1956 d-ro Lauro Michielin eldonis specon de jarlibro kun la titolo *Libertação (Seleções Espíritas)* (esperante *Liberigo - Elektitaj Verkaĵoj*). En 1958 Chico Xavier sendis al li leteron kun propono eldoni jaran libron, kiu enhavus la ĉefajn okazaĵojn rilate spiritismon en Brazilo kaj en aliaj landoj. Chico proponis ankaŭ iujn rubrikojn kaj la nomon *Spiritisma Jarlibro*. La 19an de septembro 1963 oni fondis en Araras *Instituton por Diskonigo de Spiritismo*, kaj la t.n. *Spiritisma Jarlibro* fariĝis ĝia ĉiujara eldonaĵo. Rememore pri la naskiĝ-dato de Allan Kardec la antaŭparolon de la Spiritismaj Jarlibroj la eldonistoj subskribas la 3an de oktobro de la jaro, kiu antaŭas tiun de la koncerna eldono. La dato de la antaŭparolo de la unua eldono el 1964 estas do la 3a de oktobro 1963. Chico Xavier proponis ankaŭ la nomon de la *Instituto*. Li kontribuis kun la eldonoj dum kvardek jaroj, ĝis sia forpaso. Pro liaj kontribuoj, li estis la unua persono, kiu ricevis ĉiujare la eldonon de la Jarlibro.

Enhavo
------

La *Jarlibro* estas rilate spiritismon ia historia fonto de i.a. *informoj, novaĵoj, artikoloj, studaĵoj, kino, eltiraĵoj el spiritismaj libroj, raportaĵoj, historio, literaturo, ilustraĵoj, biografioj de vivantoj kaj de forpasintoj, fotoj kaj bildoj*, el Brazilo kaj el aliaj landoj. La eldonoj estas nekoloraj kaj mezume 260-paĝa. En ĝi estas rubriko (ĉ. 6-paĝa) pri Esperanto, en kiu estas i.a. tekstoj pri la lingvo mem, pri diskonigo de spiritismo pere de Esperanto, kaj represo de artikoloj el Esperantistaj kaj spiritismaj gazetoj. La Jarlibro enhavas ankaŭ tabelon de la bildoj (mezume 100 bildoj kaj fotoj), publikigitaj en la koncerna eldono, kaj liston de ĉiuj spiritismaj periodaĵoj - brazilaj kaj alilandaj - kiujn la redaktejo de la Spiritisma Jarlibro ricevis dum la jaro.

---

### Rubrikoj

La jenaj rubrikoj estas konstantaj:

* Listo de publikaĵoj ricevitaj de la redaktejo
* Esperanto
* Novaĵoj
* Studaĵoj
* Raportaĵoj
* Vortoj el la Transmondo
* Biografioj

Vidu ankaŭ
----------

* Spiritismo
* Reformador
* Monda Spiritisma Asocio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Elŝuteblaj ‘’Jarlibroj’’ (necesas registriĝi, kaj la retejo de la eldonejo estas portugallingva).

Referencoj
----------

1. 1 2  Laŭ la antaŭparolo de la jubilea eldono de la Spiritisma Jarlibro el 2008
**György PÁLl** [pa:l] estis rumania hungara ĵurnalisto, redaktoro. Li naskiĝis en Igal la 11-an de aprilo 1892 kaj mortis en Novjorko la 24-an de novembro 1973.

Kariero
-------

György Páll doktoriĝis pri juro en Universitato de Budapeŝto kaj li enpaŝis la servon de ŝtatpolico. Dum la registaro Károlyi li estis vicĉefkapitano. Post la falo de la konsilantrespubliko de Hungarujo li fariĝis ĵurnalisto en Temeŝvaro, interna kunlaboranto de la ĵurnalo *Temesvári Hírlap*, redaktoro de gazeto *Iparos*. Inter 1928-38 li estis ĉefsekretario de filio Temes-Torontál de OrMaP, post la Dua Viena Arbitracio de 1940 li estis oficisto de Erdélyi Párt de Koloĵvaro. Li verkis kune kun Elemér Jakabffy la studaĵon *A bánsági magyarság húsz éve Romániában* (Bp. 1939). Post 1945 li vivis iom da tempo en Svislando, de 1950 en Usono. Inter 1952-57 li estis interna kunlaboranto de la Radio Libera Eŭropo, inter 1958-70 esploristo de Columbia University (New York). Li estis fondantano prewzidanto de la Amerika Transilvania Ligo (Amerikai Erdélyi Szövetség), de 1959 redaktoro de gazeto *Transsylvania*.

Libroj
------

* A magyar néphadsereg szerepe a szabadságharcban 1956 (New York 1957);
* Hungarian Revolution and the Hungarian People's Army (New York 1957);
* Indexes of Hungarian Service Sectors and Financial Institutions 1938 and 1947-1965 (New York 1967);
* Personal Consumption in Hungary 1938 and 1947-1965 (New York 1968).

Fonto
-----

* RMIL Arkivigite je 2016-04-16 per la retarkivo Wayback Machine
**Johann Daniel KRAFT**, ankaŭ *Crafft* (naskiĝinta en la 28-a de septembro 1624 en Wertheim, mortinta la 16-an de aprilo 1697 en Amsterdamo) estis germana kemiisto kaj nacia ekonomikisto.

Vivo
----

Kraft estis kuracisto kaj deĵoris en 1662 ĉe la harca minejo Zellerfeld. Poste li plukleriĝis dumvojaĝe (ĝis Norda Ameriko) naturscience, kemie kaj en nacia ekomonio. Li intencis prezenti ĉiujn konojn ĉe germanaj kortegoj, aparte en Mainz kaj Dresdeno. Kiam Leibniz konatiĝis kun la Ekonomia konsilisto Kraft en Mainz li estis ege impresita per ties konoj kaj kapabloj. Volonte li invitus lin veni Hanovron, sed Kraft decidis iri Dresdenon. Tie li intencis pluevoluigi la manufakturojn de silko kaj lano. Denove li (profesie) multe vojaĝis. Ĉar sukcesoj ne venis la en 1675 nomumita Komercia konsilisto Kraft perdis la konfidon de la suvereno kaj eĉ arestitis en 1684.

En 1677 li vizitis Gottfried Wilhelm Leibniz en Hanovro prezentante al la tieaj korteganoj la ĵus de Hennig Brand malkovritan fosforon. Inter 1685-90 Kraft denove vojaĝis kaj interparolis i.a. en Vieno pri la instalo de gasa lumigo, denove vane. En Spessart Kraft havis ankaŭ vitrouzinon kie li verŝajne malkovris vitron laktan. Kiel oldulo eranta tra la mondo li tombis en la manojn de fraŭdaj alkemiistoj en Amsterdamo kiuj povrigis lin tute. La inter 1671-91 farita leterinterŝanĝo (sume 157 pecoj) dokumentas bildon de senlace klopodanta, ege talenta geniulo kiu pro tragika sorto ne povis vere realigi sin. Lia destino estas ankaŭ historie interesa.

Literaturo
----------

* Biografio ĉe NDB
* Kraft ĉe StadtwikiDresden
* Kraft ĉe*Sächsische Biographie*
**Steve SANDOR** (1937- 2017) estis usona aktoro.

Li militservis kiel milita policisto ĉe usona aerarmeo.

Sandor komencis sian aktoran karieron en kino per Rough Night in Jericho en 1967 kaj en televido per Star Trek en sekva jaro. Li daŭrigis ĝin per kinfilmoj If He Hollers, Let Him Go!, The Bridge at Remagen kaj *Hell's Angels '69* kaj per televidserio Gunsmoke. 

Dum la 1970-aj jaroj li partoprenis televidaĵojn kiel The Name of the Game, The Virginian, Alias Smith and Jones, Cannon, The Rookies, Barnaby Jones, Ironside, The Manhunter, Petrocelli, Matt Helm, Starsky and Hutch, The Six Million Dollar Man, Baretta kaj Charlie's Angels krom kinfilmojn One More Train to Rob, *The No Mercy Man*, *Bonnie's Kids*, ktp. 

En la 1980-aj kaj la 1990-aj jaroj Sandor aktoris en televidaĵoj kiel Three's Company, CHiPs, The Dukes of Hazzard, Fantasy Island, T.J. Hooker, The Yellow Rose, The A-Team, The Fall Guy, Hardcastle and McCormick, Knight Rider, Lady Blue kaj Superman voĉe kaj ankaŭ en kinfilmoj The Ninth Configuration, Fire and Ice, Stryker kaj The Platinum Triangle, inter aliaj. 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 639529
* VIAF: 87341555
* BNE: XX1606555
 |
**Kapablo** laŭ PIV estas la povo ion fari, havanta la ecojn aŭ plenumanta la kondiĉojn necesajn por fari ion, kaj la havo de pluraj valoraj specifaj lertoj kaj kompetentecoj por specifa taskaro. Ne nur individuoj havas kapablojn, sed same oni atribuas kapablojn al homaj grupoj aŭ socioj.

La koncepto "kapablo" en la filozofio
-------------------------------------

### Kapablo kaj eblo

Laŭ Aristotelo la kapablo estu la *aktiva povo* ion krei, kontraste al la *pasiva povo de akcepto* de formebla aĵo. Ekzemplo:

* Ceramikisto uzas sian *aktivan povon*, por el argilo (la pasiva akceptaĵo) krei vazon.

*Ernst Bloch* en sia verko "La principo espero" diferencigas la kapablon kiel aktivan povon de la pasivaj ebloj kiel situaciaj cirkonstancoj. Kaj la kapablo kaj la pasivaj ebloj devas interplektiĝi, por transformiĝi al reala ebleco. Tiun difinon li aplikas ankaŭ al la socia evoluo. Ekzemplo:

* Por sociaj ŝanĝoj tio signifas, ke ne nur la socia situacio devas esti "matura" por ŝanĝiĝo, sed ke ŝanĝo nepre postulas aktivan loĝantaron, luktantan por tiu ŝanĝo. Ambaŭ partaj kondiĉoj devas esti plenumataj kaj interplektiĝi, alikaze nenio ajn okazas.

Laŭ Immanuel Kant en la verko "enkonduko en la kritikon de la juĝopovo" "ĉiuj kapabloj de la homa menso sen escepto" povas esti dividitaj en la tri kategoriojn

* kapablo de kompreno
* sento de emo kaj malemo, kaj
* kapablo de pasio.

La koncepto "kapablo" en la sociologio
--------------------------------------

### kapablo kiel "enkorpigita kultura kapitalo"

Laŭ *Pierre Bourdieu* kapablo estu komprenebla kiel "enkorpigita kulturo". Enkorpigita kultura kapitalo kune kun "objektigita kultura kapitalo" (ekzemple la posedo de libroj, bildoj aŭ aliaj kulturaĵoj) kaj "instituciigita kultura kapitalo" (titoloj kaj postenoj) kreu la "kultura kapitalo" de persono.

Literaturo
----------

* Ernst Bloch: *Das Prinzip Hoffnung* ("la principo espero"), 3 volumoj, 1954-1959 ISBN 3-518-28154-2
* Pierre Bourdieu, (1993): ĉapitro *Ökonomisches Kapital - Kulturelles Kapital - Soziales Kapital.* ("ekonomia kapitalo - kultura kapitalo - socia kapitalo") en la germanlingve publikigita libro *Die verborgenen Mechanismen la Macht* ("la kaŝitaj mekanismoj de la potenco"), paĝoj 49-80.
* Immanuel Kant: *Einleitung in die Kritik der Urteilskraft. Erste Fassung* ("enkonduko en la kritikon de la juĝopovo, unua versio") rete germanlingve

* Kapablo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
**Johano de Brienne** (ĉ. 1170 - 27-an de marto 1237), ankaŭ konata kiel **Johano la 1-a**, estis reĝo de Jerusalemo de 1210 ĝis 1225 kaj latina imperiestro de Konstantinopolo de 1229 ĝis 1237. Li estis la plej juna filo de Erardo la 2-a de Brienne, riĉulo, nobelulo de Ĉampanjo. Johano, origine destinita al eklezia kariero, fariĝis kavaliro kaj posedis malgrandajn biendomojn en Ĉampanjo ĉirkaŭ 1200. Post la morto de sia frato, Valtero la 3-a, li regis la Distrikton de Brienne nome de sia pli malgranda nevo Valtero la 4-a (kiu vivis en suda Italio).

La baronoj de la Regno de Jerusalemo proponis, ke Johano edziĝu kun sia reĝino, Maria. Kun la konsento de Filipo la 2-a kaj de la papo Inocento la 3-a, li forlasis Francion direkte al la Sankta Lando kaj edziĝis al la reĝino; la paro estis kronita en 1210. Post la morto de Maria en 1212 Johano administris la regnon kiel reganto por sia infana filino, Jolanda de Jerusalemo; influa sinjoro, Johano la 1-a provis forpeli lin. Johano estis gvidanto de la Kvina Krucmilito. Kvankam lia pretendo je supera komandado de la krucmilita armeo neniam estis agnoskita unuanime, lia rajto regi en Egiptio estis konfirmita baldaŭ post kiam la urbo falis antaŭ la krucmilitistoj en 1219. Li postulis la Armenan reĝlandon de Kilikio nome de sia dua edzino, Stefania, en 1220. Post kiam Stefania kaj ilia infana filo mortis tiun jaron, Johano revenis al Egiptio. La Kvina Krucmilito finiĝis en fiasko en 1221.

Johano estis la unua reĝo de Jerusalemo kiu vizitis Eŭropon (Italio, Francio, Anglio, Leono, Kastilio kaj Germanio) por serĉi helpon por la Sankta Lando. Li donis sian filinon en geedzeco al la imperiestro de la Sankta Romia Imperio, Frederiko la 2-a en 1225, kaj Frederiko metis finon al la rajto de Johano en la reĝlando de Jerusalemo. Kvankam la papoj provis persvadi Frederikon restarigi la reĝlandon al Johano, la Jerusalemaj baronoj rigardis Frederikon kiel sian laŭleĝan reganton. Johano administris papajn potencojn en Toskanio, iĝis la estro de Peruĝo kaj estis komandanto de la armeo de Gregorio la 9-a dum la milito de Gregorio kontraŭ Frederiko en 1228 kaj 1229.

Li estis elektita imperiestro en 1229 kiel la plej granda kun-reganto (kun Baldueno la 2-a) de la Latina Imperio, kaj estis kronita en Konstantinopolo en 1231. Johano la 3-a Vatatzes, imperiestro de Niceo, kaj Ivan Asen la 2-a de Bulgario okupis la lastajn latinajn teritoriojn en Trakio kaj Malgranda Azio, sieĝante Konstantinopolon frue en 1235. Johano ĉefgvidis la defendon de sia ĉefurbo dum la plurmonata sieĝado, kun la sieĝantoj retiriĝante nur post kiam Godofredo la 2-a kaj kunigitaj flotoj de italaj urboj venkis sian floton en 1236. La sekvan jaron Johano mortis kiel franciskana monaĥo.

* Kategorio Johano de Brienne en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 642450
* GND: 120108801
* LCCN: n81007712
* VIAF: 2365151778257618130001, 48160307510457742668, 180145304396278570800 72706456, 2365151778257618130001, 48160307510457742668, 180145304396278570800
* ISNI: 0000 0000 2190 6670
* SUDOC: 178760471
* BIBSYS: 12012902
 |
Stigghiola, surstrata sicilia manĝaĵo.
**Stigiolo** (itale kaj sicilie ***Stigghiola*** estas tipa plado de la sicilia kuirarto, precipe de la palerma loka kuirarto, kiu enhavas intestojn kiel baza ingredienco (ĉefe ŝafida). Temas pri produkto unika de la insulo, kiu ĝuas oficialan agnoskon, per la inkludo en la listo de tradiciaj italaj manĝproduktoj (PAT) de la Ministerio pri Agrikulturaj Manĝaĵoj kaj Arbaraj Politikoj (MIPAAF).

Temas pri plado apartenanta al malriĉa surstrata pladaro, kiu estas ĝenerale preparita kaj servita sur la strato de la tiel nomata *stigghiularu*. Ĝi konsistas el ŝafidaj intestoj (sed ankaŭ kapra kaj kokida), lavitaj per akvo kaj salo, spicitaj per petroselo, kun aŭ sen cepo, metita sur pikstangeto, aŭ, kaj kuirita rekte sur la rostilo. Ili estas manĝataj varmaj, spicitaj per salo kaj citrono. Simila plado apartenas ankaŭ al la greka kuirarto, *kokoretsi* (κοκορέτσι), aŭ speco de granda stigiolo rostita kun ŝafaj intestoj kaj ĝenerale dum Pasko. Plejofte ilin oni manĝas sur la strato en iu budo. Karakteriza estas la odoro, kiun oni povas rekoni surstrate, la efiko de fumo foje intence kreita de *stigghiolaro* (stigiol-kuiranto) por allogi homojn por gustumi.