recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Nicholas (Mikuláš) Nevan** (naskiĝis la 28-an de oktobro 1945, mortis la 21-an de aŭgusto 2015 en Florida, Usono) estis ĉeĥdevena esperantisto, en 1976 li iĝis nederlandano kaj poste usonano en 1995. 

Nevan lernis Esperanton kiel gimnazia studento en Prago kaj baldaŭ komencis aktive agadi en la iama Ĉeĥoslovaka E-movado, precipe la junulara. Li entuziasme gvidis multajn kursojn kaj organizis plurajn landajn kaj internaciajn E-aranĝojn. En 1964 Nevan fondis malgrandan, sed viglan junularan E-rondeton ĉe Ĉs. Junulara Asocio (SĈM). 

En julio 1965 estis fondita junulara sekcio de ĈSEK kaj Mikuláš Nevan estis komisiita kiel ĝia gvidanto. Tiam li kun kunlaborantoj ekspedis 5600 leteroj por akiri informojn pri ĉeĥoslovakaj junaj geesperantistoj. En Prago li iniciatis kvin novajn kursojn. En aprilo 1966 li organizis tutŝtatan junularan aktivular-kunvenon, kiun venis subteni Ivo Lapenna persone. Samjare Nevan edziĝis. 

Nevan enoficiĝis kiel KKS de UEA en la jaro 1969. Dum Konstitua Kongreso de ĈEA en Brno (1969) Mikuláš Nevan jam kiel oficiala reprezentanto de UEA tralegis leteron de d-ro Ivo Lapenna, tiama prezidanto de UEA. En 1973 pro tiamaj politikaj cirkonstancoj kaj premoj li devis rezigni la postenon.

Post enmigro al Usono en 1978 li hejmiĝis en Portlando (Oregono), kie li vigle partoprenis en la loka movado. En 2005 li retiriĝis al Penango (Malajzio), kie li servis kiel D kaj FD de UEA pri monda turismo. Lia vojaĝemo kondukis lin al pli ol 80 landoj sur 4 kontinentoj. Membro de UEA ekde 1963. Li esperantistigis ankaŭ plurajn siajn familianojn.

Fontoj
------

* nekrologo sendita por Starto 3/2015
* Informiloj de ĈSEK 2/1965, 3-4/1965, 2/1966, 3-4/1966
* Historio de EK Brno
**Henrik Benkő** [benkO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Benkő Henrik** estis hungara dirigento, komponisto, aldviolonisto, instruisto. Lia origina familia nomo estis *Bettelheim*, lia nepo estis Zoltán Benkő.

Henrik Bettelheim  naskiĝis la 16-an de marto 1858 en Körmend, li mortis la 29-an de aprilo 1918 (laŭ alia fonto la 12-an de majo 1918) en Zuriko.

Biografio
---------

Henrik Benkő devenis el juda familio. Li vivis en Pest (urbo) ekde 1865. Li studis muzikon komence en urbo Pest, poste en konservatorio de Vieno (1873-1878). Liaj plej gravaj instruistoj estis en:Joseph Hellmesberger Sr. kaj Anton Bruckner. Post siaj studoj li instruis en Vieno. Hejmenveninta en 1882 li estis aldviolonisto de la Nacia Teatro (Budapeŝto), post 2 jaroj en Reĝa Operejo. Li instruis ankaŭ inter 1884 kaj 1902 en muziklernejo. Inter 1887-1910 li ofte dirigentis baletojn en la Reĝa Operejo, poste li pensiuliĝis. Li translokiĝis al Zuriko, kie li estis dirigento.

Elektitaj libroj
----------------

* *Összhangzattan. A nemzeti zenede használatára* (1886, 1898)
* *Függelék az Összhangzattan újabb kiadásához* (1898)
* *Zene- és színművészetünk*

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Nándor Rékai

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 632086
 |
Mapo de la mondo fare de Henricus Martellus Germanus, konservita en Yale Universitato.
**Henricus Martellus Germanus** estas la latinigita nomo de **Heinrich Hammer** (itale *Enrico Martello*), geografo kaj kartografo el Nurembergo kiu loĝis kaj laboris en Florenco el 1480 al 1496.

Inter ĉirkaŭ 1489 kaj 1491, li produktis almenaŭ unu mondan mapon kiu estas notinde simila al la tera globuso produktita de Martin Behaim ĉirkaŭ 1492, nome *Erdapfel*. Ambaŭ montras novajn adaptojn de ekzistanta Ptolemea modelo, kiu malfermas trapasejon sude de Afriko kaj kiu kreas la duoninsulon Drakovosto nome enorma novo duoninsulo oriente de la Ora Ĥersoneso (Malajzio). Ambaŭ eble derivas el mapoj kreitaj ĉirkaŭ 1485 en Lisbono fare de Bartolomeo Kolumbo.

La nura estanta manuskripta mondomapo, mezuranta 201 cm x 122 cm laŭgrande, estis remalkovrita en 1960 kaj donacita al la biblioteko *Beinecke Rare Book & Manuscript Library* de Yale.

Martellus ankaŭ produktis la *Insularium Illustratum* ("Ilustracia libro de insuloj") el kiuj restas kvar manuskriptoj, plus unu skizo en la Biblioteca Laurentiana. Ĝi enhavas ilustraciitan priskribon de insuloj de Egea Maro, ĉefe kopiita el antaŭa verko de Cristoforo Buondelmonti, plus mapojn el aliaj insuloj, kelkajn regionajn mapojn kaj mondan mapon.

Li estis identigita kun Arrigho di Federigho kiu aŭtoris la unuan tradukon en germana de la verko de Bocaccio *Decamerone*. Laŭ tiu teorio, la surnamo Martellus devenus el la familio Martelli, al kiu estis ligita Henricus / Arrigho.

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑   (2012) "L'Insularium Illustratum d'Henricus Martellus", *The Historical Review / La Revue Historique* **IX**, p. 77–94.  Alirita 30a de Septembro 2016..
3. ↑  Rezension von L. Böninger: Die deutsche Einwanderung nach Florenz (2006)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Henricus Martellus Germanus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arthur Davies: *Behaim, Martellus and Columbus*, The Geographical Journal, Vol. 143, No. 3 (Nov. 1977), pp. 451-459
* Alexander O. Vietor: *A Pre-Columbian Map of the World, Circa 1489*, Imago Mundi, Vol. 17, 1963 (1963), pp. 95-96
* An essay on the world maps created by Henricus Martellus Germanus Arkivigite je 2006-04-27 per la retarkivo Wayback Machine
* Recent findings via multispectral imaging: presentation by Chet van Duzer Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine, Hidden secrets of Yale’s 1491 world map revealed via multispectral imaging press release by Yale University.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 574047
* GND: 120873753
* LCCN: n2017046333
* VIAF: 246377019
* ISNI: 0000 0003 6926 0065
* SUDOC: 202653048
* BNF: 16844171z
* NKC: jx20120601003
* BNE: XX1782859
 |
**Henrik Hetzel** [hecel], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hetzel Henrik** estis hungara bestokuracisto, altlerneja instruisto. Lia familia nomvarianto estis *Hetzl*.

Henrik Hetzel naskiĝis la 25-an de aŭgusto 1875 en Újsóvé (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Ravno Selo en Serbio), li mortis la 1-an de junio 1949 (laŭ alia informo la 31-an de majo 1949) en Budapeŝto.

Memortabulo

Biografio
---------

Henrik Hetzel akiris bestokuracistan diplomon en Veterinara Akademio de Budapeŝto en 1897. Komence li estis asistanto de Béla Plósz samloke, poste inter 1907–1923 ŝtata bestokuracisto. Intertempe en 1916 li doktoriĝis en la altlernejo (pli frue akademio). Li fondis akuŝologian katedron en la altlernejo en 1918 kaj instruis ĝin ĝis 1946, poste li emeritiĝis. En 1919 li ricevis la instruan rangon titulara eksterordinara profesoro, en 1924 publika eksterordinara profesoro, en 1927 ordinara profesoro. Li estis ankaŭ klinikestro (1926-1946) kaj katedrestro (1929-1946), dekano en la studjaro 1938. Li verkis en 1914 la unuan hungaran bestkuracistan akuŝologian lernolibron. Lia edzino naskis filon.

Elektitaj libroj
----------------

* *A szarvasmarhák meddősége, annak okai és gyógyítása* (1912)
* *Állatorvosi szülészet* (1920; 1925)
* *A háziállatok meddősége* (1926; 1938; 1945)
* *Állatorvosi receptgyűjtemény kezdő állatorvosok részére* (1935)
* *A sertések miskárolása* (1942)
* *Állatorvosi szülészet, 1.* (kunaŭtoro, 1952)
* *Állatorvosi szülészet: Meddőség, szaporodásbiológia, 2.* (kunaŭtoro, 1953)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Gödöllő
* bronzaj medaloj en 1974 kaj 1992

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo H, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre) Arkivigite je 2020-06-22 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 714792
* VIAF: 121475159
* ISNI: 0000 0000 7969 0542
 |
**Anglosaksa Ameriko** aŭ **Anglalingva Ameriko** estas la ofta termino uzata por Kanado kaj Usono (sen Havajo), ambaŭ iamaj kolonioj de la Brita Imperio, kiu estas uzata kiel kontraŭpozicio al Latinameriko. 

La termino ne estas tute preciza ĉar ampleksaj teritorioj de ĝi kiel Kalifornio, Nov-Meksiko, Arizono, Teksaso, Nevado, Utaho, Kolorado, Vajomingo, Florido, Luiziano kaj parto de Kanado estis francaj aŭ hispanaj, kaj ili ne havas anglosaksan devenon. Plie, en Kebekio la nura oficiala lingvo estas la franca kaj ĝi estas la plej parolata de tiu regiono laŭ la censo de 206, kaj en aliaj regionoj estas latinidaj lingvoj kiuj estas kunoficialaj kun la angla lingvo. Krome, la termino "latinamerika" aludas al ĉiuj latinidaj lingvoj, dum "anglosaksa" nur al la angla.

Aliflanke, ekzistas pluraj teritorioj kaj nacioj de Ameriko kiuj ankaŭ estis britaj kolonioj kiel Belizo en Centrameriko; Gujano, Falklandoj en Sudameriko; Barbado, Jamaiko kaj aliaj landoj de Karibio,kiuj kutime ne estas inkluditaj en tiu termino.
Germana telefonbudo en Bielefeld, desegnita kiel omaĝo al la tradicia brita telefonbudo.
**Anglofilio** (de la latina *anglus*, "anglo", kaj de la antikva greka φίλος - filos, "amiko"), kiel neologismo, nome **anglamo** aŭ **anglemo**, estas admiro por la angla popolo kaj ties kulturo.​ Ĝi estas la antonimo de *anglofobio*.

La termino esta uzata tutmonde (en Usono estas uzata speciale por loĝantoj de Nov-Anglio, Novjorko kaj de la tuta Orienta marbordo de Usono ĝenerale) por referenci al la personoj kiuj sekvas anglajn modelojn por siaj negocoj, sociaj aŭ politikaj praktikoj aŭ kiuj simple admiras ilin. Foje, la anglofilio reprezentas unuopan preferon pli por la angla kulturo ol por la propra: nome la sento ke tiu kulturo estas supera. Ĝi estas aplikebla ankaŭ al amantoj (respektive sekvantoj) de la Historio de Anglio.

Ene de la anglofilio, ekzistas tendenco kiu sentas sin altirita nur de la "tradicia" angla kulturo (ekzemple la verkoj de Shakespeare, Jane Austen, Samuel Johnson...). Aliflanke, estas kiuj defendas la anglan "pop" kaj "rok-muzikon", nome la "modernan" parton de la angla kulturo. Tamen, estas kiuj admiras la nuntempan kulturon, kiu temas pri ambaŭ branĉoj, kaj kiu eble estas la majoritata sektoro. Krom la kulturo, estas kiuj admiras la grandajn britajn kontribuojn al la homaro pro siaj inventon kaj malkovroj, same kiel pro siaj revoluciemaj teorioj kaj pensoskoloj (teologia, scienca ktp.). Alia tendenco sentas nur klinon kaj admiron por la Angla lingvo.

En kelkaj neŭtralaj landoj dum la Mondmilitoj, oni organizis tendencojn de opinio kaj germanemajn kaj y aliancanemajn, kaj ene de tiuj lastaj respektive tendencojn franceman kaj angleman.

Vidu ankaŭ
----------

* Anglalingvio
* Angla lingvo

Notoj
-----

1. ↑  PIV registras nur "anglomanio"-n kiel imiton, ekstrema kazo de anglamo, anglo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 743413
* GND: 4195928-0
 |
Ivo Opstelten
**Ivo Willem OPSTELTEN** (naskiĝis la 31-an de januaro 1944 en Roterdamo) estas ekde februaro 1999 urbestro de la municipo Roterdamo kaj prezidanto de VVD de marto 2008.

Antaŭe Opstelten estis urbestro en Dalen (1972), Doorn (1977), Delfzijl (1980) kaj de la municipo Utreĥto (de 1992). (En Nederlando urbestroj estas nomumitaj de la reĝino laŭ propono de la elektita urbkonsilistaro.) Opstelten estas membro de la VVD (konservative liberala partio) kies prezidanto li estis elektita la 31-an de marto 2008 kun 67% da voĉoj.

Li estas ano de la Komitato de regionoj (organizaĵo de elektitoj en eŭropa unio) de 1999 kaj ene de ĝi estis elektita kiel prezidanto de la grupo ADLE *(Alliance des démocrates et des libéraux pour l’Europe)* je la 2-a de februaro 2006.

*SecurCity* kaj Roterdama kodo
------------------------------

Sub la gvido de Opstelten en la urbo Roterdamo estas ekigita sekurpolitika parto de la internacia programo *SecurCity*  por fronti problemojn ligitajn al granda proporcio da eksterlanddevenaj loĝantoj (ĉ 47%), granda senlaboreco (10% en Roterdamo kompare kun 3% en tuta Nederlando), malriĉeco kaj forta neinstruiteco. Opstelten akceptis eksterlandajn reprezentantojn por prezenti tiun sekurpolitikon de kiu aliaj politikaj repondeculoj volas inspiriĝi. La urbestraro konsistanta el pluraj dekstraj partioj (el kiuj *Leefbaar Rotterdam* - vivebla Roterdamo- gvidita de Marco Pastors post la murdo de Pim Fortuyn) verkis sepregulan "Roterdaman kodon", celantan integri eksterlanddevenantojn, kies dua regulo ekzemple precizigas ke "Publike ni parolas nederlande lerneje, laboreje, surstrate kaj en kvartalaj domoj". Tamen neniu polico zorgas ke tia regulo estu respektita. Aliaj reguloj precizigas ke "bona civitano aktive enmiksiĝas en la socio kaj fieras esti roterdamano" (1), "forĵetas ekstremismon kaj denuncas al polico ĉian signon de radikalismo" (3), "edukas siajn infanojn en la respekto de nederlandaj kulturo kaj tradicioj"(4), "respektas egalecon inter viroj kaj virinoj"(5), "akceptas samseksemon"(6), "agnoskas la religian liberecon kaj la apartecon de ŝtato kaj eklezio"(7). Tiu regularo estas forte kritikata ĉar ĝi preskaŭ malkaŝe celas batali kutimojn de islamanoj kiuj konsistigas grandan parton de la eksterlanddevenantoj (marokanoj kaj turkoj). La regularo estis forigita la 2-an de marto 2006 kvin tagojn antaŭ la nova baloto, ĉar la dekstraj partioj kiuj proponis ĝin, timis ke ĝi povus perdigi al ili la sekvontan baloton.

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivigite je 2008-06-12 per la retarkivo Wayback Machine SecurCity en la paĝaro de URBACT *European programme for urban sustainable development*
2. ↑   Compte rendu du déplacement aŭ Pays-Bas (francaj senatanoj)
3. ↑   Arkivigite je 2006-06-29 per la retarkivo Wayback Machine Rotterdam discrimination codée, Libération, 07/03/2008

* Kategorio Ivo Opstelten en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 55059
* VIAF: 290726685
* ISNI: 0000 0003 9590 8240
 |
**Hajlajfo** (angle *highlife*) estas danca kaj muzika stilo en Ganao kaj Sieraleono, kiu estas trovebla ankaŭ en aliaj okcidentafrikaj landoj. La originoj de hajlajfo troviĝas en la 1920-aj jaroj precipe en Ganao. Ekde ĉi tie la stilo disvastiĝis en aliajn landojn de Okcidentafriko. Karakterize por hajlajfo estas elementoj el la ĵazo kaj la uzado de malsamaj gitaroj.

La nomo highlife aludas supozeble la personaron, por kiu oni ludis komence ĉi tiun distromuzikon, nome la regantan socian klason en la kolonioj (angle: *High Society*).

Hajlajfo ekestis kiel kunfandaĵo inter la tradiciaj elementoj de la muziko en Ganao kun la muzikinstrumentoj el Eŭropo. De ne troestimenda graveco je tio estis la membroj de la popolo de la Kruoj, kiuj konatiĝis kiel maristoj sur eŭropaj ŝipoj kun la gitaro kaj ĝin enigis en sian propran muzikon. Ankaŭ aliaj popolgrupoj kiel Akanoj kaj Fanteoj. La kolonia administrado jam komence de la 20-a jarcento havis la intereson distri la proprajn trupojn kaj administrajn oficistojn en la kolonioj. Ili do edukis tiucele indiĝenajn muzikistojn por armemuzikaj bandoj kaj policorkestroj kaj ekipis ilin per eŭropaj muzikinstrumentoj. La ganaaj muzikistoj malvolvis el la tradiciaj ritmoj al ili konataj, lige kun pli kaj pli forte elpaŝaj elementoj el la ĵazo, novan muzikstilon, kiun ili ludis per plejparte eŭropdevena instrumentaro (eĉ per violonoj). En la 1950-aj jaroj la muzikistaroj ankaŭ enprenis afrikokubajn perkutinstrumentojn. En la muzikon eniris rapidega pulso, kiu estas ludebla laŭ diversaj manieroj.

Selekto de hajlajfaj muzikistoj
-------------------------------

* E. T. Mensah
* Gyedu Ambolley
* Jewel Ackah
* Kojo Antwi
* Net Brew
* George Darko
* Rex Gyamfi
* Cardinal Rex Lawson
* M. K. Frimpong
* Fela Kuti
* Victor Olaiya

Literaturo
----------

* Wolfgang Bender: *Der nigerianische Highlife: Musik und Kunst in der populären Kultur der 50er und 60er Jahre*. Edition Trickster/Hammer Verlag, Wuppertal 2007; ISBN 978-3-7795-0061-2
* Graeme Ewens: *Africa O-Ye! A Celebration of African Music*. Guinness Publishing, Londono 1991; ISBN 978-0-306-80461-8
* Ronnie Graham: *World of African Music: Stern's Guide to Contemporary African Music* Pluto, Londono 1992; ISBN 0-7453-0552-0

Referencoj
----------

1. ↑  Christian Schulze, Jean Trouillet *African Highlife* (Linernotes) 1990
**Hajdúbagos** [hajdUbagoŝ] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Derecske.

Blazono de Hajdúbagos
La iama stacidomo de Hajdúbagos

Bazaj informoj
--------------

* 47° 23′ 34″ N 21° 39′ 55″ O﻿ / ﻿47.39278 °N, 21.66528 °O﻿ / 47.39278; 21.66528 (mapo)Koordinatoj: 47° 23′ 34″ N 21° 39′ 55″ O﻿ / ﻿47.39278 °N, 21.66528 °O﻿ / 47.39278; 21.66528 (mapo)
* Areo: 37 km²
* Loĝantaro: 1980
* Poŝtkodo: 4273
* Telefonprefikso: 52

Situo
-----

Hajdúbagos situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Debrecen-Létavértes. Ekde 2009 la fervojo ne trafikas.

Historio
--------

Pli frue avaroj kaj slavoj loĝis tie. La unua mencio devenis el 1214 pri la setlejo. En la 17-a jarcento la kampoj apartenis al familio Bocskay (boĉkai). Stefano Bocskay nomumis la vilaĝon hajduka komunumo. En 1919 la rumanoj okupis ankaŭ tiu ĉi vilaĝon.

Vilaĝservoj estas poŝto, domo de gemaljunuloj.

Vidindaĵoj
----------

La nun kalvinana preĝejo (Hajdúbagos) konstruiĝis en la 15-a jarcento, plurfoje trakonstruita.

Famuloj
-------

En Hajdúbagos naskiĝis:

* kalvinana episkopo Miklós Sinai
* István Jakab (agronomo).

* Kategorio Hajdúbagos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Papiruso de la 1-a jarcento, kun fragmento de la libro de Tucidido.
**La "Historio de la Peloponeza Milito"** estas la nomo de la verko de la greka historiisto Tucidido, priskribante la okazaĵojn de la milito furiozinta en la dua duono de la 5-a jarcento a.K. la Peloponeza Ligo gvidata de Sparto kaj la Atika-Delia Ligo gvidata de Ateno. Laŭ historia analizo de la verko, grandaj partoj estis dezajnitaj por montri la totalan karakteron de la Peloponeza milito kaj la senbridan invadon al la socia kaj familia vivo de la periodo.
Tucidido de Ateno, kiu servis en tiu milito mem kiel strategiisto, estas rigardita fare de modernaj kaj antikvaj historiistoj egale, kiel unu el la fondintoj de okcidenta historiografio, kaj kiel ekzempla historiisto. La verko estas konsiderata ĉefverko verkita de kritika scienca aliro kaj celo. 

La nomo de la verko, "**Historio de la Peloponeza Milito**", estas nomo akirita en modernaj tradukoj, sed en la plej multaj manuskriptoj, la verko de Tucidido estis nomita "**Singrafio**" (Συγγραφή), kio signifas "desegnadon de aĵoj". Tucidido mem, kvankam ne eksplicite citante ĝian nomon, atestas, ke la temo de la verko estas "la **historioj de la milito inter la Peloponezanojn kaj la Atenanoj kiaj ili estas**".

La historio de la Peloponeza Milito estas tradicie dividita en ok librojn, kiuj fontas en pli malfrua dividado post la tempo de Tucidido. La origina divido estas nekonata, kvankam la verko mem estis skribita kronologie laŭ jaro, kaj en ĉiu jara priskribo estas divido aŭ distingo inter la somera kaj vintra sezonoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Peloponeza Ligo

Eksteraj ligiloj
----------------

 **Historio de la Peloponeza Milito (verko)** en Vikimedia Komunejo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 744586
* GND: 4138063-0
* LCCN: n79078194
* VIAF: 182669534
* SUDOC: 032111657 028512863, 032111657
* BNF: 123205044
* NLA: 35549487
 |
La **Palaceto** (france: *Petit Palais*) estas antikva palaco kiu nuntempe estas muzeo situanta en la urbo Avinjono (Francio). Ĝi estas Monda heredaĵo de Unesko ekde 1995, kune kun la Palaco de la Papoj, la katedralo kaj ponto sur Rodano, krom la antikvaj muroj de la urbo.

Ĝi situas en la okcidenta flanko de la placo de la palaco de la Papoj. Ĝi estis konstruita kiel kardinalejo en 1317. Oni nomis ĝin "Palaceto" por distingi ĝin de la palaco de la papoj. Ĝi estis konstruita antaŭ la Okcidenta Skismo de la kardinalo Bérenger Fredoli la Maljuna ĉ.1318-20. La palaco kaj aliaj konstruaĵoj kiuj ĝin ĉirkaŭis estis aĉetitaj post la morto de Fredoli en 1323 de la kardinalo Arnaud de Via, nevo de la reganta papo. Tamen, Arnaud mortis en 1335. Ĝi estis akirita de la papo Johano la 22-a en 1336.

Dum la 14a kaj 15a jarcentoj, ĉi Palaceto progresive ampleksiĝis. La konstruaĵo estis atakita kaj bombardita pro ĝia uzado de 1396 al 1411 kiel fortikaĵo dum la Okcidenta skismo, kaj fine de la milito ĝi estis en ruinoj. En la dua duono de la 15a jarcento, la episkopo Alain de Coëtivy kaj ties sukcedinto, Giuliano della Rovere (la estonta papo Julio la 2-a) entreprenis ĝian restaŭradon, en 1503.

Dum la Franca revolucio, la palaco estis naciigita kaj vendita, iĝante katolika mezlernejo en la 19-a jarcento kaj, ekde 1904 ĝis 1976, teknika lernejo.

Nuntempe ĝi estas muzeo kaj artgalerio, nomata *Musée du Petit Palais*. Ĝi inaŭguriĝis en 1976 kaj posedas grandan kolekton de renesancaj pentraĵoj de la Avinjona skolo kaj de italaj pentristoj.

* Kategorio Palaceto de Avinjono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 400694
* GND: 811227-7
* LCCN: n82239201
* VIAF: 155958963
* ISNI: 0000 0001 1958 4374
* SUDOC: 026394162
* BNF: 118649816
* BNE: XX135190
 |
**Moritz LEUENBERGER** estas svisa politikisto kaj membro de la Socialisma Partio de Svislando. Li naskiĝis la 21-an de septembro 1946 en Bielo. Li elektiĝis en 1995 al la Federacia Konsilantaro de Svislando. Li estas la gvidanto de la Federacia Departemento por Medio, Trafiko, Energio kaj Komunikado. Moritz Leuenberger nuntempe estas la plej longe oficanta membro de la svisa registaro. Li oficis 2001 kaj 2006 laŭvice kiel federacia prezidanto. Leuenberger estas advokato kaj honora doktoro de la Universitato Udine.

Moritz Leuenberger

Lia vivo
--------

Leŭenberger naskiĝis en Bielo kiel filo de pastro. Li studis juron en la Universitato de Zuriko kaj aliĝis 1969 al la social-demokrata partio. De 1972 ĝis 1980 li prezidis ties zurikan sekcion. En ĉi-tiu funkcio li estis la unua subskribinto de la Demokrata Manifesto kontraŭ la aktivecoj de la nacia konsilanto de la radikal-demokrata nacia konsilanto Ernst Cincera. Kiel advokato li defenis en tiu tempo ankaŭ membrojn de la zurika junulara movado kiel Stefan Flüeler kaj Dietrich Michael Weidmann. Ek de 1972 li ankaŭ estis membro de la Komunuma Konsilantaro de la urbo Zuriko kaj de 1986 ĝis 1991 li estis prezidanto de la Asocio de svisaj luantoj. De 1991 ĝis 1995 li estis registara konsilianto de la Kantono Zuriko kaj en tiu ĉi funkcio estro de la kantona departemento pri internaj aferoj kaj justico. 1979 li elektiĝis en la nacian konsilantaron, tio estas la granda ĉambro de la svisa parlamento. En tiu periodo li prezidis la parlamentan enketokomision, kiu malkovris la sliparskandalon. La 27-an de septembro li elektiĝis kiel posteulo de Otto Stich al la Federacia Konsilio.
Moritz Leuenberger vivas en Zuriko kaj edziĝis 2006 kun la arkitektino Gret Loewensberg, kun kiu li vivis jam multajn jarojn. Li havas du plenkreskajn filojn kaj estas civitano de Rohrbach.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de la federaciaj konsilantoj de Svislando

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Moritz Leuenberger en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* reta notejo de Moritz Leuenberger Arkivigite je 2007-03-16 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 229188
* GND: 122682203
* LCCN: nb2003088637
* VIAF: 45189457
* ISNI: 0000 0000 3848 9789
* SUDOC: 226393755
* ICCU: MILV267852
 |
Ŝablono  *En ĉi tiu sekcio aŭ paĝo mankas ŝablono*. Bonvolu **aldoni** la ŝablonon, poste forigu ĉi tiun averton.
Se la artikolo havas pli ol unu mankon, bonvolu uzi la ŝablonon {{Pluraj problemoj}}. Krome aŭtomate aldoniĝas la kategorio Kategorio:Artikoloj sen ŝablono.

Zigomorfaj floroj de *Moringa oleifera*
*Moringa ovalifolia*
*Moringa hildebrandtii*
**Moringo** (*Moringa*) estas la sola genro de familio Moringacoj (*Moringaceae*) kun 13 specioj. La botanika nomo venas el la barata Malankara- (*Malabar-*)-regiono uzata nomo por specio *Moringa oleifera*: „Moringo".

Priskribo
---------

La plantaj specioj estas falfoliaj, malgrandaj arbustoj aŭ arboj kun sukulentaj, tubero- aŭ rapoformigaj radikoj aŭ „botelarboj" kun sukulentaj, ŝveliĝintaj (dikiĝintaj) trunkoj. Ili entenas en la sukulentaj partoj sinapolean glikozidon, kiu odoras forte kiel armoracio. La arbustaj formoj havas nur tre malmultajn branĉojn, kiuj resekiĝas dum la seka periodo, sed en humida sezono rapide kreskas el la rezervaj radikoj. La tenilaj folioj turniĝas konforme al la suno kaj estas 2-3-foje kunmetitaj kun plenrandaj, ofte kun etaj folieroj.

La infloreskoj estas panikloj kaj konsistas el multaj floroj. La ambaŭseksaj, kvinnombraj floroj estas zigomorfaj malforte ĝis forte. La kalikoj estas taso- aŭ tuboformaj. La kvin kalikaj folieroj malsamas. La frukto estas kapsulo, la grajnoj entenas 30-50% de oleo.

Moringo estas ekstreme tolera al sekeco kaj ties folioj estas riĉaj je proteinoj, necesaj aminoacidoj. Tiel oni povas la foliojn uzi kiel furaĝon por la bestoj.

La 13 specioj estas la jenaj:

* *Moringa arborea*
* *Moringa borziana*
* *Moringa concanensis*
* *Moringa drouhardii*
* *Moringa hildebrandtii*
* *Moringa longituba*
* *Moringa oleifera*
* *Moringa ovalifolia*
* *Moringa peregrina*
* *Moringa pygmaea*
* *Moringa rivae*
* *Moringa ruspoliana*
* *Moringa stenopetala*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Moringo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Moringo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Moringo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Verukapro** |
| --- |
|  |
| 
 |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Mamuloj *Mammalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Parhufuloj *Artiodactyla* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Suedoj *Suidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | **Fakoĉero** *Phacochoerus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***P. africanus*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Phacochoerus africanus****(Pallas, 1766) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| **Konserva statuso: Malplej zorgiga (LR/lc)** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Verukapro  |

 |
| v • d • r |

La **verukapro** (*Phacochoerus*) estas genro de remaĉuloj, membro de la familio de suedoj, al kiu ankaŭ apartenas la apro, vivanta en Afriko. Al tiu genro apartenas du specioj: *Phacochoerus africanus* kaj *Phacochoerus aethiopicus*

Aspekto
-------

Kranio
La verukapro similas je ekrigardo al apro, sed ĝi havas 6 parojn da verukoj sur la kapo kaj duonrond-formajn, ĝis 60 cm longajn, kurbajn dentegojn. La verukoj estas nur haŭtaj ŝvelaĵoj ekzistintaj jam en la embria formo. La plenkreskaj virbestoj povas havi grandajn verukojn. La mallonga kolo portas haŭtlobon.

Ĝia kutime griza felo estas maldika, havas nukan kaj dorsan kolhararon, kiu stariĝas ĉe danĝero. Ĝi havas ankaŭ kvastan voston, kiu stariĝas dum fuĝo aŭ atako. La plenkreskaj inbestoj pezas maks. 70 kg, virbestoj ĉ. 100 kg. La postkola alto estas 65 cm.

Vivmaniero
----------

Verukaproj vivas grupe, aktivas dumtage – tagmeze ripozas en ombro – kaj nokte kaŝas sin ĉe rokaj fendaĵoj, malnovaj termitejoj kaj prefere en kavernoj de terporkidoj *(Orycteropus)*, kiuj nokte aktivas. Ili uzas ankaŭ la kavernojn de histrikoj aŭ keljfoje mem fosas unu.
Ilia ĉefa malamiko estas la leono.

La verukaprino naskas ĝenerale 4 idojn en kaverno de terporkido.

Specia stato
------------

Novaj esploroj supozigas, ke ekzistas du diversaj vivantaj specioj:

* *Phacochoerus aethiopicus*, dezerta verukapro.
* (*Phacochoerus aethiopicus aethiopicus*, formortis.)
* *Phacochoerus aethiopicus delamerei*, savana verukapro (Somalio kaj nordorienta Kenjo).

Disvastiĝo kaj subspecioj
-------------------------

La verukapro disvastiĝis en tuta Afriko, sude de la Saharo. Ĝi havas 4 subspeciojn, el kiuj nur unu estas endanĝerigita, la t.n. eritrea verukapro (*Phacochoerus africanus aeliani*).

Bildaro
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
**Inter Mirifica** estas la unuaj du latinaj vortoj, kaj tiel la titolo de la dua koncilia teksto decidita la 4-an de decembro 1963 de la plenkunveno de la Koncilio. Spite al la vertikala kaj ĝenerala elirpunkto Inter Mirifica kaptis socian kaj eklezian signifojn de la medioj per la enkonduko de certa animzorga nocio de la medioj ("Instrumentoj de la socia komunikado" numero 1). Tiu nocio estis evoluinta en 1971 per la animzorga postkoncilia instrukcio Communio et Progressio el la ekleziologio de la koncilio (Komparu Lumen Gentium kaj Gaudium et Spes.

Enhavo
------

Inter Mirifica okupiĝas pri la modernaj komunikiloj kaj pledas por libereco de la gazetaro, sed ankaŭ por protektado de la junularo. Katolikoj estas petataj konstruive okupiĝi pri la novaj medioj kaj evolui konceptojn. Krome Inter Mirifica kuraĝigas enigi la propran opinion en la socian diskurson por montri en la publika areo kristanajn konvinkojn ankaŭ pri la medioj, kaj aliflanke fondi kaj instigi specialan katolikan gazetaron, ekz. ekleziajn revuojn.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Plena germana kaj latina tekstoj de la dokumento
Kazerno en Hajmáskér
Kazerno en Hajmáskér
**Hajmáskér** (hajmAŝkEr) estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Meza** Transdanubio, en Veszprém (departemento), en subregiono de Balatonalmádi. Dum la socialismo la vilaĝo sekrete estis nomita "Malgranda Moskvo" ĉar tie funkciis granda bazo de Ruĝa Armeo. Kér estas nomo de unu el la hungaraj triboj.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 38 km²
* Loĝantaro: 3000
* Poŝtkodo: 8192
* Telefonprefikso: 88

Situo
-----

La vilaĝo situas laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Székesfehérvár-Celldömölk, ĉefvojo Budapeŝto-Graz preteriras. Veszprém troviĝas 13, Balatono 12 km-ojn for.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1343 en formo *Keer*. La kampoj malkonvenas por agrikulturado, soldatoj uzas ĝin, kiel pafejo. Granda kazerno por pafistoj konstruiĝis en 1911. Tio estis granda bazo de la Ruĝa Armeo.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko, kuracejo, dentokuracejo, apoteko, poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* kazerno de 1911

Famuloj
-------

En Hajmáskér naskiĝis abato, historiisto Remig Békefi.

Ĝemelkomunumo
-------------

* Slovakio Veľký Kýr, Slovakio

Komunumoj pri *Kér* en Hungara reĝlando
---------------------------------------

Kér estas unu el la 7 hungaraj gentoj.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Abaújkér | Bedegkér | Egyházaskér | Hajmáskér | Hontkiskér | Ipolykér |
| Kérsemjén | Kiskér | Nemeskér | Németkér | Nyírkércs | Nyitranagykér |
| Ókér | Szamoskér | Szentgáloskér | Újkér | Varjaskér |  |
**László Dubrovay** [lAslO dubrovai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dubrovay László** estas hungara komponisto, profesoro.

László Dubrovay  Arkivigite je 2012-10-27 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 23-an de marto 1943 en Budapeŝto.

Biografio
---------

László Dubrovay komencis pianludi jam antaŭ la lernojaroj. Li frekventis muzikan mezlernejon, poste Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt. Li lernis komponadon precipe de Viktor Vaszy. Inter 1966-1971 li instruis en ĉeflernejo en Budapeŝto, poste li laboris kaj instruis en Germanio. Tie li eklernis la elektronikan muzikon. Inter 1976-1985 li instruis en Muzikarta Altlernejo, poste li iris al Berlino. Li ricevis premion Kossuth en 2013 kaj premion Artisto de la Nacio en 2014, pli frue ankaŭ aliajn premiojn.

Verkaro (elekto)
----------------

* opero
* baleto
* ĉambra muziko
* konĉerto
* kanto por koruso
* elektronika muzikaĵo

Fontoj
------

* biografio kun foto Arkivigite je 2012-10-27 per la retarkivo Wayback Machine
* biografio, verkoj, diskografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 432424
* GND: 128961376
* LCCN: n80040339
* VIAF: 55213431
* ISNI: 0000 0001 1472 9167
* SUDOC: 118366343
* BNF: 14758426p
* MBA: 61ceefc0-4546-447e-abfa-4daa2a43bdb6
* NKC: mzk2013776840
* BNE: XX1031418
 |
**László Edvi Illés** [lAslO ilEŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Edvi Illés László** estis hungara kuracisto. Lia frato estis luterana pastro Pál Illés Edvi.

László Edvi Illés  naskiĝis la 29-an de decembro 1813 en Réti. Li mortis la 1-an de junio 1877 en Jászberény.

Biografio
---------

László Edvi Illés akiris kuracistan diplomon en Vieno en 1839. Post siaj studoj li studvojaĝis, poste li estis kuracisto en hospitalo en Buda. Dum la Hungara revolucio de 1848 li laboris en la ministerio. Post falo de la liberecbatalo li kaŝiĝis. En 1852 li estis nomumita ĉefkuracisto de aŭtonomio *Jászkun*. Li vivis ĝis 1861 en Jászberény, poste en Kiskunfélegyháza. En 1867 li pensiuliĝis, tamen li kuracadis plu en Jászberény.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Dissertatio inauguralis medica sistens miasmata* (1839)
* *A budai hévvizek. Különösen a Császárfürdő s gyógyintézetei.* (1843)
* *Világtörténet, a legrégibb időktől a legújabb korig* (1846, 1857)
* *Versuch einer physikalisch-medizinischen Darstellung der Heilquellen des Kaiserbades zu Ofen* (1847)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
**Sámuel Antoni** [ŝAmuel], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Antoni Sámuel** estis hungaria slovaka luterana pastro, superintendanto.

Sámuel Antoni naskiĝis en 1669 en Selmec (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio, nuntempa Banská Štiavnica en Slovakio), li mortis la 18-an de aŭgusto 1738 en Csetnek, nuntempa Štítnik en Slovakio).

Biografio
---------

Sámuel Antoni komence lernis en sia naskiĝurbo, poste li intencis studi en Győr, sed dumvoje la turkoj kaptis lin. Post la liberiĝo en 1685 li daŭris la lernadon en Sopron, Trencsén, fine ne 1692 eksterlande en Jena. Hejmenveninta li estis lernejestro en Trencsén, post 3 jaroj li estis luternana pastro de diversaj lokoj de Supra Hungarujo. En 1709 li estis elektita superintendanto, en 1735 hungara luterana episkopo .

Restintaj kontribuoj
--------------------

* *De medicina affectuum* (1694)
* *Káté* (manuskripto)
* *Edle Andachts-Früchte* (tradukaĵo sen eldono)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 683470
 |
**Sámuel Genersich** [ŝAmuel generziĥ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Genersich Sámuel** estis hungara kuracisto, botanikisto. Lia botanika kodnomo estis **Geners**.

Sámuel Genersich  naskiĝis la 15-an de februaro 1768 en Hungara reĝlando en Késmárk. Li mortis la 2-an de septembro 1844 en Lőcse.

Biografio
---------

Sámuel Genersich supozeble apartenis al la germana minoritato en Hungarlando. Li frekventis lernejon en sia naskiĝurbo (Käsmark), poste li akiris medicinan diplomon en universitato en Vieno. Post siaj studoj li estis kuracisto en sia naskiĝurbo 6 jarojn, poste li translokiĝis al Lőcse (ankaŭ Leutschau), kie li estis municipa kuracisto ĝismorte. Li okupiĝis multe pri botaniko, li ofte kolektis kreskaĵojn en Supra Hungarujo. Li havis edzinon, kiu naskis 6 gefilojn. Li estis honora membro de la Botanika Societo de Regensburg.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Florae Scepusiensis Elenchus, seu Enumeratio plantarum in Comitatu Hungariae Scepusiensi, eumque percurrentibus montibus Carpathicis sponte crescentium* (1798)
* *Catalogus plantarum rariorum Scepusii, anno 1801 in autumno, in usum amicorum suorum conscriptus* (1801)
* *Belehrung für das Publicum der königlichen Freistadt Leutschau in Hinsicht der hier sich geäusserten und der in der umliegenden Gegend von allen Seiten sich äussernden Rindviehseuche* (1829)
* *Elenchus plantarum in S. G. Synopsi florae Scepusiensis enumeratarum* (1842) - manuskripto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 539593
* GND: 144043815
* VIAF: 54542327
* ISNI: 0000 0001 1904 8635
* SUDOC: 177811838
* NKC: nlk20010097673
 |
**Sámuel** (aŭ **Samuel**) **Diescher** [ŝAmuel dIŝer], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Diescher Sámuel** estis hungardevena usona arkitekto, maŝininĝeniero. Liaj fratoj estis János Diescher kaj József Diescher.

Sámuel Diescher naskiĝis la 25-an de junio 1839 en Pest (urbo), li mortis la 24-an de decembro 1915 en Pittsburgh (Pensilvanio, Usono).

Supra stacidomo en Pittsburgh fare de Sámuel Diescher
Fervoja linio fare de Sámuel Diescher

Biografio
---------

Sámuel Diescher apartenis al la germana minoritato de la lando, tial li povis studi en Karlsruhea Instituto de Teknologio kaj Universitato de Zuriko. Dum kelkaj jaroj li vojaĝis en Eŭropo, kie li projektis diversajn industriaĵojn. En 1866 li ekloĝis en Cincinnati, kie li konstruis sian unuan funikularon por minado (ne por pasaĝeroj). Ekde 1869 li vivis en Pittsburgh, kie li konatiĝis kun simila inĝeniero en:John Endres kaj helpis la konstruadon de la unua pasaĝera funikularo. En 1872 li geedziĝis kun filino de Endres, ŝi estis unu el la unuaj inaj inĝenieroj en Usono. Diescher en la sekvaj jaroj konstruis grandan parton de la transporta infrastrukturo de Pittsburgh. Ekde 1901 jam liaj filoj helpis al li, tial lia oficiala firmao prenis la nomon Samuel Diescher kaj Filoj.

Fontoj
------

* 
* anglalingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2016-10-10. Alirita 2020-05-26.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 692584
* VIAF: 172747118
* ULAN: 500236901
 |
**Sámuel Csernyánszky** [ŝAmuel ĉernjAnski], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csernyánszky Sámuel** estis hungaria slovaka luterana pastro, superintendanto. Liaj familiaj nomvariantoj estis *Csernanszky, Chernanski aŭ Czerniansky*.

Sámuel Csernyánszky naskiĝis la 13-an de septembro 1759 en Nyustya (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio, nuntempa Hnúšťa en Slovakio), li mortis la 12-an de februaro 1809 en Bát (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio, nuntempa Bátovce en Slovakio).

Biografio
---------

Sámuel Csernyánszky apartenis al la slovaka minoritato de la lando. Li lernis komence en pluraj urboj de Supra Hungarujo, poste inter 1780-1782 li studis en universitato de Jena. Hejmenveninta li estis pastro en tiam grava minurbo Bakabánya. Inter 1778-1785 li estis superintendanto de la minurboj en Supra Hungarujo. Li okupiĝis ankaŭ pri sciencoj kaj verkis-tradukis.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Nábožné pisne, které v nemeckém jazika složil C. F. Gellert* (tradukaĵo, 1793)
* *Pamatné přibeky grofa Morica Beňovskyho* (1808)
* *Epistola posthuma Josephi II. rom. condam imperat. ad summum rom. pontificem reliquosque ecclesiae romanocatholicae episcopos exarata* (falsa letero verkita sen supersigno, 1790)
* *Nejlávnejši pravidla slovenské dobropisebnosti* (slovaka ortografio, 1802)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 683580
* VIAF: 165951797
* ISNI: 0000 0001 1358 439X
 |
*Datenoj de informkesto estas eraraj!*

**Mátyás Kováts** [mAtjAŝ kovAĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kováts Mátyás** estis hungara katolika pastro, kanoniko, altlerneja instruisto, fondinta membro de Societo Kisfaludy (1837). 

Mátyás Kováts naskiĝis la 24-an de februaro 1790 en Polgár (urbo), li mortis la 4-an de majo 1861 en Eger.

Biografio
---------

Mátyás Kováts frekventis mezlernejojn en Miskolc Lőcse kaj Eger, poste li studis teologion inter 1808-1811 en Eger. Intertempe li doktoriĝis el filozofio en Reĝa Universitato de Pest en 1810. Li pastriĝis en 1812 kaj en la sekva jaro li doktoriĝis jam el teologio. Post siaj studoj li instruis unue en seminarioj de Pest (urbo) kaj Eger, inter 1820 kaj 1832 en Reĝa Universitato de Pest. Li estis dekano en la studjaroj 1823 kaj 1826. En 1832 li estis nomumita kanoniko kaj preposto.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Carmen exc. ac rev. d. Stephano l. b. Fischer archiepiscopo Agriensi, oblatum* (1808)
* *Biographia Joannis Hunyady, quondam regni Hungariae gubernatori, voivodae Transsilvaniae...* (1818)
* *A keresztény katholika anyaszentegyháza hit- és erkölcsbeli szabásainak foglalatja, melyet...* (1825)
* *Theses ex universa theologia...* (1835)
* *Egyházi beszéd, mely azon alkalommal, midőn n. t. Verestóy Imre...* (1845)
* *A vegyes házasságról* (1846)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 680664
* GND: 1017318484
* VIAF: 301099101
 |
**Mátyás Hajnal** [mAtjAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hajnal Mátyás** estis hungara katolika pastro, jezuita monaĥo, predikisto, instruisto.

Mátyás Hajnal naskiĝis la 23-an de aprilo 1578 en Nagyszombat (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio, nuntempa Trnava en Slovakio), li mortis la 28-an de majo 1644 en Vieno (Habsburga Imperio).

Biografio
---------

Mátyás Hajnal aliĝis al la jezuitoj en Olmütz en 1598. Inter 1601-1607 li estis disĉiplo de Péter Pázmány en Graz, poste li pastriĝis. Li predikis kaj instruis en Olmütz (1610-1611), en Zagrebo (1612 kaj 1621), en Graz (1612-1615), Homonna (1618), Nagyszombat (1619), Vieno (1620). Li iĝis persona pastro de Miklós Esterházy (palatino) inter 1622 kaj 1643.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Az Jesus szivet szerető sziveknek aytatossagara Szives Kepekkel Ki Formaltatott...* (1629; 1932)
* *Ki-tett Czégér. Melly-Alatt Fel-Talállya akárki is...* (1640)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 3-a punkto)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 680078
 |
*La informkesto donas eraran naskiĝdaton!*

**Mátyás László Oláh** [mAtjAŝ lAslO olA], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Oláh Mátyás László** estas hungara skulptisto. Lia patrino estis Katalin Mezey.

Teiresziasz fare de Mátyás László Oláh
Mátyás László Oláh  naskiĝis la 1-an de aŭgusto 1975 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Mátyás László Oláh abiturientis en 1993, post 2 jaroj li akiris diplometon pri lignoskulptado. Ekde 1996 li studis en Hungara Belarta Universitato akirinta diplomon pri skulptado en 2004. Li lernis ankaŭ restaŭradon. Lia ĉefinstruisto estis Pál Kő. Li ricevis premiojn aŭ stipendiojn ekde 1997.

Elektitaj solaj ekspozicioj
---------------------------

* Budapeŝto (1999, 2003, 2007, 2010, 2013)
* Szombathely (2008)
* Gyomaendrőd (2010)

Elektitaj kolektivaj ekspozicioj
--------------------------------

* Heves (urbo) (1999, 2001)
* Budapeŝto (2003, 2007, 2011, 2017)
* Sopron (2004)
* Angers (2010)
* Szentendre (2015)

Elektitaj skulptaĵoj
--------------------

* reliefo pri Ferenc Mező (2002)
* Teiresziasz (2004, vidu la foton!)
* reliefo pri Bertalan Szemere (2012)

Elektitaj libroilustraĵoj
-------------------------

* János Lackfi: Magam (1992)
* Katalin Mezey: Kidöntött kerítés (2005)
* Rosa Liksom: A hatos számú fülke (2013)

Fontoj
------

* oficiala paĝo
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 623855
 |
**Emilia Szabłowska** (naskiĝis la 25-an de julio 1986 en Varsovio) estas pola piedbato-boksistino, plurfoja gajnintino de Mond-Pokaloj, vicmondĉampionino.

Sporta kariero
--------------

Vicmondĉampionino en duonkontakta piedbato-bokso, Turkio 2013.

Bronza medalistino de Mond-Pokalo 2007 (Koimbro, Portugalio).

Vicĉampionino de Eŭropo 2006 (Lisbono).

Plurfoje gajnis Mond-Pokalon: 2006 Hungario, kategorio 60 kg; 2006 Hungario, Turniro Grandchampion; 2006 Hungario, kategorio 55 kg; 2008 Hungario, kategorio 60 kg; 2010 Aŭstrio, kategorio 55 kg kaj 60 kg kune kun Pokalo de Eŭropo.

Ĉampionino de Pollando de junioroj 2004. Plurfoja ĉampionino de Pollando de senjoroj (2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2010), akademia ĉampionino de Pollando 2006 kaj 2007. Ennacia teamo de 2005. Sportistino de Sporta Klubo Piaseczno kaj Hektor Team Warszawa. Edukita de trejnistoj: Piotr Siegoczyński kaj Wojciech Ołtarzewski.

En internaciaj kaj landaj konkuroj akiris sume kelkdek, plimulte ormedalojn.

Konsiderata la plej bone frapanta pola reprezantino de piedbato-bokso.

Ŝi havas la unuan majstran gradon – nigran zonon – 1 danno.

Interesaĵoj
-----------

Diplomitino de Varsovia Universitato. Titolo de magistra laboraĵo: *Piedbato-boksado kaj formigo de elektitaj movpsikologiaj scipovoj ĉe infanoj en frulerna aĝo*.

En 2003 estis partoprenantino de la landa finalo de la konkurso de manekenoj Elite Model Look.

Vidu ankaŭ
----------

* Przemysław Saleta

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Emilia Szabłowska en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Polski Związek Kick-Boxingu Pola Asocio de Piedbato-bokso
**Émile MALANDA NIANGA** naskiĝis la 20an de decembro 1967 en Kwilu-Ngongo, Demokrata Respubliko Kongo. Li estas kongolanda esperantisto. De 2009 ĝis loĝis en Sud-Afriko. 

Li instruis Esperanton ekde la jaro 1993 en la universitato de Kinŝaso kaj kreis E-klubon "Esperanta Kultura Movado" (EKM). 
Li verkis la lernolibron pri Esperanto en lingvo lingala (aperonta).
En 1995 li fariĝis membro de la junulara sekcio de DR Kongo.
Li prezidis la landan asocion de DR Kongo inter 2003 kaj 2006.

Li estas individua membro de UEA ekde 1997.
Li fariĝis membro de IKEF en 2000.
Ekde 2001 li estas membro de Afrika Komisiono de UEA.
Li kunlaboris al starigo de ILEI-sekcio en Sud-Afriko, tiu sekcio estis oficiale registrita dum la 46a ILEI-Konferenco en Herzberg, Germanio en la jaro 2013.

La 31an de julio 2014, kadre de la 99-a Universala Kongreso de Esperanto en Bonaero (Argentino), li partoprenis la unuan matĉon oficialan de la futbalteamo Esperantujo.

En julio 2015 en Oostende, Belgio, li estis elektita kiel estrarano de ILEI.

En 2019 li revenis al sia hejmlando DR Kongo kaj ekloĝis en Kinshasa.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rEsperanta teamo    Flago de Esperanto    UK 2014 |
| --- |
| 
* 1 Alejandro
* 2 Efremov
* 3 Kruchowsky
* 4 Briel Gil (2-a Kapitano)
* 5 Sirio (1-a Kapitano)
* 6 Martínez
* 7 Cabrera
* 8 Lokis
* 9 Malanda
* 10 Paulinho (3-a Kapitano)
* 11 Rubio
* 13 Kleemann
* 14 Festa
* 15 Catania
* 16 Fisher
* 17 Dicciardelli
* 18 Suárez
* 19 López Binaghi
* 20 Demasi
* Trejnistoj Montanari, Álvarez, Godinez Galay
 | Flago de Esperanto |

 |
La **sindromo de Klinefelter**, ankaŭ konata kiel **47** aŭ **XXY**, estas la simptomoj kiuj rezultas de du aŭ pli X-kromosomoj en maskloj. La ĉefaj trajtoj estas malfekundeco kaj malgrandaj testikoj. Ofte, simptomoj povas esti subtilaj kaj multaj homoj ne rimarkas, ke ili estas tuŝitaj. Kelkfoje tamen, la simptomoj estas pli elstaraj kaj eble inkluzivas pli malfortajn muskolojn, pli grandan altecon, malriĉan kunordigon, malpli da korpa hararo, kreskon de mamoj kaj signife malpli fortan intereson pri sekso. Ofte nur en la fazo de pubereco ĉi tiuj simptomoj rimarkeblas. La inteligenteco kutime estas normala; tamen, legaj malfacilaĵoj kaj problemoj rilate al parolado estas pli oftaj. Simptomoj estas tipe pli severaj se ĉeestas tri aŭ pli X-kromosomoj (48, XXXY-sindromo aŭ 49, XXXXY-sindromo).

La sindromo kutime okazas hazarde. Pli maljuna patrino povas havi iomete pliigitan riskon de infano kun tia sindromo. La kondiĉo ne kutime herediĝas de siaj gepatroj. La Sindromo de Klinefelter estas diagnozita de genetika testo konata kiel *kariotipo*. 

* Kategorio Sindromo de Klinefelter en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Vidu ankaŭ
----------

* intersekseco
* Alex MacFarlane
* Reprodukta sistemo

  

|  |  |
| --- | --- |
|   | Bonvolu atenti la konsilon rilate al artikoloj pri medicinaj temoj! |