recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
domo Brühl 6, t.n. geta domo en la Dua mondmilito
enskribaĵo je Brühl domo nr. 10
**Brühl** estas strataro en Vajmaro, Germanio, en la Jakoba antaŭurbo.

Situo kaj historio
------------------

Ĝi komenciĝas je Malsupra foso (Untergraben) kondukanta ĝis strato Friedensstraße. Ĉe kruciĝo al strato Wagnergasse oni havas Bode-puton en kies proksimeco estis la loĝejo de la verkisto Wilhelm Friedrich Bode (Wagnergasse 17).

Laŭnome (etimologie) temis pri teritorio marĉa. Temas pri fruhistoria respektive mezepoka setliĝzono el la 7-a jarcento. Kvazaŭ la tuta uesta flanko detruitis dum la Dua mondmilito ekz. ankaŭ la teatrejo *Burgtheater*. Ĉe la eosta flanko estis fornofabriko de Johann Friedrich Schmidt kiu estis transpreninta taskojn kaj lokojn de la malnova kortega potfarejo. En la domo Brühl nr 6 estis dum la naziisma reĝimo t.n. geta gomo. Pri tio metitis tie ankaŭ memortabulo.

Kelkaj ejoj tieaj figuras sur la listo de vajmaraj monumentprotektotaĵoj, i.a. Karola Muelejo kaj domo Brühl 6. Ilm-vejro sude de tie ĉe Kegel-ponto estas ankaŭ la lasta atestio pri la en 1882 brulkonsumiĝinta Burg-muelejo.

En tiu ĉi loko Ilm-rivero transpontatas de Friedensbrücke. Ĉe Brühl nr 10 estas memorenskribaĵo pri konsekvencoj de la batalo de Jena–Auerstedt (1806). La en elegiaj distikoj verkita teksto esprimas koleriĝon de la diino Vesta. La tuton faris nekonata potfaristo. Komisiinto estis Conrad Engelmann. Pro kontraŭfajrega protekto devis la potfaristi fabriki ekstere de la urbokernoj.

DEN 14. OCTOBER 1806 - HIER WO IN FEUER DIE LUFT UND DIE DONNERNDEN BERGE GESTANDEN. ALS AN DER FRIEDLICHEN ILM KRIEGESGETUEMMEL ERSCHOLL, MACHTE DIESES DENKMAL DER ERZÜRNTEN VESTA EIN TOEPFER, WEIL SIE MIT LIEBREICHER HAND GÜTIG DEN HEERD IHM BESCHUETZT.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Brühl (Vajmaro) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Brühl ĉe onlinestreet.de

Notoj
-----

1. ↑  Art."Brühl", ĉe: Gitta Günther, Wolfram Huschke, Walter Steiner (eld.): *Weimar. Lexikon zur Stadtgeschichte.* Hermann Böhlaus Nachfolger, Weimar 1998, p. 57.
2. ↑  Zeitsprung (paralela fotokomparo iam/nun)
3. ↑  Axel Stefek (eld.): *Energie in Weimar: Vom Mittelalter bis in die Neuere Zeit* (=Energiegeschichte der Stadt Weimar, 1). Eldonis Stadtwerke Weimar Stadtversorgungs-GmbH. Weimar 2016, p. 304 ss.
4. ↑   Ghettohaus Brühl 6 ĉe *Weimar-Lese.de*
5. ↑  Zeitsprung
6. ↑  Stefek 2016, p. 112 ss.
7. ↑   Art. "Ofenfabrik J.F.Schmidt", ĉe: Günther 1998, p. 339.
8. ↑  Traduko: *La 14-an de oktobro 1806. Tie ĉi kie brulis la aero kaj tondrantaj montoj (kiam ĉe la riverbordo de paca Ilm bruaĉis milito) kreis potfaristo monumenton pri koleriĝanta Vesta. Ĉar ŝi protektis kun aminda mano bonfare la laboran kamenon.*
Portreto de Karlo Alberto de Savojo.
La **Alberta Statuto**, en itala *Statuto Albertino*, estis la konstitucio kiu Karlo Alberto de Savojo havigis al la Reĝlando Sardio en Italio la 4an de marto 1848. Tiu Statuto poste iĝis la konstitucio de la unigita Itala Reĝlando kaj restis valida, kun ŝanĝoj, ĝis 1948, kvankam, *de facto*, ĝi estis ege malvalidigita post 1925, kiam la ĉefministro Benito Mussolini ekiĝis diktatoro.

La Statuto ekis per establado de Romkatolikismo kiel nura ŝtata religio. Religia libereco estis garantiita por ĉiuj ekzistantaj formoj de adorado, kongrue kun la juro. La Itala Reĝlando estis reprezenta monarkio, kun hereda krono, kongrue kun la Salfranka leĝo, kiu fakte limigis la sukcedon al nur masklaj membroj de la reĝa familio. La leĝofara povo estis plenumita kolektive de la reĝo, la Senato kaj la Ĉambro de Deputitoj. La plenuma povo estis rezervita nur por la reĝo, kiu estis deklarita "sankta kaj neatakebla."

Proklamo de la Alberta Statuto.
La Statuto establis la ekonomiajn profitojn kaj privilegiojn de la Krono kaj de la membroj de la reĝa familio, konfirmante ankaŭ la posedrajtojn por la reĝo de siaj havaĵoj, kio inkludis reĝajn palacojn, vilaojn kaj ĝardenojn, same kiel tiun de la propraĵoj de ties servistoj. Pri tiuj havaĵoj la Statuto postulis inventarion kompilotan kaj regule ĝisdatigotan fare de la responsa Ministerio.

Dum la kronigo, la reĝo devis ĵuri antaŭ ambaŭ leĝofaraj ĉambroj kongrue kun la Statuto, dum la regento devis ĵuri fidelecon al la reĝo kaj al la Statuto.

Notoj
-----

1. ↑  "Lo Statuto Albertino" (PDF). Oficiala retejo de la Prezidenteco de la Itala Respubliko. Alirita la 26an de septembro 2020.

Bibliografio
------------

* Mack Smith, Denis (1997). Modern Italy: A Political History. Yale University Press.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Alberta Statuto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Teksto de la Statuto itale
* Teksto de la Statuto angle
* Teksto de la Statuto (notita traduko de la PDF)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 702218
 |
Tomboŝtono de Bamberg sur la Ĉeftombejo de Gotha.
Eduard Heinrich **Albert von Bamberg** (naskiĝinta en la 6-a de majo 1844 en Rudolstadt, mortinta en la 24-a de januaro 1910 en Gotha) estis germana klasika filologo kaj gimnaziestro en Eberswalde (1878–1883) kaj Gotha (1883–1910).

Vivo
----

Studenta vivo
-------------

Estante filo de la juristo kaj registarkonsilisto Günther von Bamberg (1814–1868), Albert frekventis la gimnazion de sia naskiĝurbo kaj ekstudentis poste ĉe la universitato de Göttingen por la fakoj teologio kaj filologio ĉe Ernst Curtius kaj Hermann Sauppe).

Poste li ŝanĝis la studlokon kaj iris al Bonno kie influis lin Otto Jahn kaj aparte Friedrich Wilhelm Ritschl. De li estis ankaŭ la instigo je disertacio pri du manuskriptoj de Aristofano el Raveno kaj Venecio; danke al tio li doktoriĝis en la 1865-a jaro (*De Ravennate et Veneto Aristophanis codicibus*, Leipzig 1865). Dediĉis li la tezon al sia patro.

Instruista deĵorado
-------------------

Poste Bamberg deĵoris kiel gimnazia instruisto en Berlino. En 1878 li iris al Eberswalde, kie li nomumitis lernejestro ĉe ĵus fondita publika gimnazio. Li organizis la tuton kaj post 5 jaroj la unuaj lernantoj trapasis la abiturientan ekzamenon. En 1883 li iĝis direktoro ĉe la tradiciriĉa gimnazio *Ernestinum* en Gotha kie li laboris kaj esploris ĝismorte. Samloke li subtenis ankaŭ la ligon *Evangelischer Bund* kaj la ideon unuigi ĉiujn germanajn landajn ekleziojn. Bamberg krome estis prezidanto de la ĉefa societo de *Deutsch-Evangelischer Bund* por la Duklando Gotha kaj ekde 1899 membro de Akademie gemeinnütziger Wissenschaften en Erfurto. Por liaj meritoj li nomumitis en 1902 Sekreta supera lerneja konsilisto kaj ricevis en 1905 omaĝan festlibron.

Lia morto en 1910 estis pro apopleksio kaj tute neatendita. Multaj homoj sekvis lian ĉerkon al la tombejo kaj la abiturienta festo en la 23.3.1910 faris en lia honoro. Liaj postlasitaĵo troviĝas en la Esplorbiblioteko de Gotha.

Graveco
-------

Krom okupiĝo kun teksteldonado de Aristofano menciindas ankaŭ liaj esploroj pri Homero, la homeraj morfologio, la helena vortfarado kaj la malnovgreka sintakso. Inter la dialogoj de Platonoj interesis lin science i.a. Kriton, Lavhes kaj Euthyphron.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Albert von Bamberg en la germana Vikipedio.*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Albert von Bamberg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Kategorio Albert von Bamberg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Albert von Bamberg en Vikifontaro (Universala biblioteko)

* Informoj pri Albert von Bamberg en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Verkoj de Bamberg surrete
* Datenoj de Bamberg ĉe BBF[*rompita ligilo*]


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 520205
* GND: 116047046
* VIAF: 74593247
* ISNI: 0000 0001 0988 3012
* SUDOC: 163706638
* BNF: 10493191v
* BIBSYS: 9046451
 |
La **orstedo**[1] (simbolo **Oe**) estas la unuo de magneta kamp-intenso en CGS sistemo. Ĝi nomiĝis omaĝe al la dana fizikisto Hans Christian Ørsted. Sed ĝi estas konsiderata malmoderna kaj estas malofte uzata, laŭ la Sistemo internacia de unuoj (SI) estas Ampero / metro, kiu estas uzata anstataŭe.

Difino
------

La **orstedo** estas la magneta kampo, kiu kreus unu gaŭson da magneta fluksdenso en vakuo. Ĝi konvertiĝas al la Internacia Sistemo de Unuoj jene:

{\displaystyle 1\,\mathrm {Oe} ={\frac {1000}{4\pi }}\,\mathrm {A} /\mathrm {m} \approx 79{,}58\,\mathrm {A} /\mathrm {m} }.
En la CGS sistemo, la valornombro de la magneta kampo (en orstedo) sisteme egalas tiun de la magneta fluksdenso (en gaŭso); fakte se multiplikiĝas 1 orstedo per la permeableco de vakuo, oni obtenas la magnetan fluksdenson je 0.1 mT en la SI sistemo kaj 1 G en la CGS sistemo, t.e. 1 gaŭso:

{\displaystyle \mu \_{0}\cdot 1\ \mathrm {Oe} =4\pi \cdot 10^{-7}{\frac {\mathrm {V\cdot s} }{\mathrm {A\cdot m} }}\cdot {\frac {1000}{4\pi }}\ {\frac {\mathrm {A} }{\mathrm {m} }}=10^{-4}\ \mathrm {T} =1\ \mathrm {G} }.
Dum en la SI-sistemo:

{\displaystyle \mu \_{0}\cdot 79{,}577\ \mathrm {A/m} \,\approx 10^{-4}\ \mathrm {T} \,.}

Historio
--------

La orstedo nomiĝas laŭ la dana fizikisto Hans Christian Ørsted (Esperante Johano Kristiano Orstedo). Pro la fakto, ke ĝi nomiĝas laŭ propra nomo, ĝia mallongigo **Oe** estas majuskla.

Ĝi difiniĝis kiel parto de la CGS-sistemo de mezurunuoj. Post la internacia ratifo de la Internacia Sistemo de Unuoj, ĝi arkaikiĝis kaj anstataŭiĝis per la ampero en metro (A/m).

Referencoj
----------

1. ↑  Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto: orsted/o
Preĝejo de Darmstadt. Edifico povas evolui diversmaniere tra la tempo, respegulante ofte la diferencajn epokojn de urbo.
**Edifico** estas domkaraktera grava konstruaĵo, kies skalo superas bezonojn de individuo, diference de inĝenieraj konstruaĵoj apartenantaj al infrastrukturo de civilizita homa medio: ponto, ŝoseo, tunelo, energetika lineo aŭ dukto k.a. Konstruaĵo povas esti ĉio ajn ankoraŭ konstruata, dum edifico estas preta konstruaĵo de doma tipo.

La terminon enkondukis en Esperanton Francisco Azorín Izquierdo en 1932 en sia Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruarto kaj metio) kun 2000 desegnoj. Azorin difinas edificon: *Konstruaĵo havanta internan spacon por loĝa, religia, milita, amuza celo.* Edifici = konstrui edificon. – La terminon tie akompanas bildo kaj ekvivalentoj: (es) edificio; (po) edificio; (it) edifizio; (fr) édifice, bâtiment; (en) edifice, building; (de) Gebäude, (oediculum). Kaj li indikas etimologion el la latina *oedificium* el *aedes + fadere* (konstruaĵo fari). Kaj li aldonas teknikan terminon **Edifici** por konstrui edificon.

La termino estas listigita ankaŭ en Nepivaj Vortoj de André Cherpillod (1988), ankaŭ en vortaroj korea, japana kaj nova ĉeĥa.

*Konstruaĵo de teatro* estas plivere nur konstruata teatro, kie laboras masonistoj, *edifico de teatro* estas jam preta domo, en kiu oni jam prezentas spektaklojn.

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 62.
2. ↑  Azorín, samloke.

Vidu ankaŭ
----------

* Ediklo

* Jan Werner: *Konstrufaka kolekto* (Brno 2016, paĝo 37)
* Miroslav Malovec: *Granda Esperanta-ĉeĥa vortaro* (KAVA-PECH 2017, p. 133)

* Kategorio Edifico en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
En geometrio, la **kvadrata ortodukupolo** estas pluredro, unu el la solidoj de Johnson (*J*28). Kiel la nomo sugestas, ĝi povas esti konstruita per kunigo de du kvadrataj kupoloj (*J*4) laŭ iliaj oklateraj bazoj, turnante la kupolojn tiel ke samspecaj edroj de du kupoloj estas kune. 45-grada turnado de unu kupolo relative de la alia rezultiĝas je kvadrata turnodukupolo (*J*29).

La *kvadrata ortodukupolo* estas la dua en malfinia aro de ortodukupoloj.

La kvadrata ortodukupolo povas esti plilongigita per enigo de oklatera prismo inter ĝia du kupoloj al liveri rombokub-okedron, aŭ kolapsita per la forigo de malregula seslatera prismo al liveri plilongigitan kvadratan dupiramidon (*J*15), kiu mem estas plilongigita regula okedro.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Eric W. Weisstein, *Solido de Johnson* en MathWorld.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKvadrataj geometriaj figuroj |
| --- |
| Kubo • Kvadrata piramido • Kvadrata prismo • Kvadrata kontraŭprismo • Kvadrata trunko • Kvadrata kajtopluredro • Kvadrata senpintigita kajtopluredro • Kvadrata dupiramido • Kvadrata dutrunko • Kvadrata plilongigita dupiramido • Kvadrata kupolo • Kvadrata ortodukupolo • Kvadrata turnodukupolo |
| Kvadrata kahelaro • Plurkvadrato |

 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Germana Esperanto-Ligo en Ĉeĥoslovaka Respubliko** (GEL) estis Esperanto-asocio de germanlingvanoj en Ĉeĥoslovakio, 1924-1938. Dum multaj jaroj prezidanto estis la delegito de Reichenberg, inĝeniero Gustav Scholze.

Ĉeĥoslovakio havis grandan germanlingvan minoritaton (3,3 mln. aŭ 23,4 procentoj de la tuta loĝantaro), kiu deziris aliĝi al Germanio en 1918/19. La germanlingvaj esperantistoj ne deziris kunlabori en Ĉeĥoslovaka Asocio Esperantista (ĈAE, de slavoj kaj hungaroj) kaj tial havis propran asocion, fonditan en 1924, post la reorganizo de la asocioj en eksa Aŭstrio-Hungario.

Estis plurfoje riproĉoj de ĉeĥaj esperantistoj kontraŭ germanlingvaj urbonomoj en la UEA-Jarlibro: Laŭ ili ankaŭ la germanlingvaj ĉeĥoslovakiaj urboj (kiel Reichenberg) estu nur en la "ĉeĥoslovaka lingvo". En 1930 UEA-direktoro Hans Jakob respondis al ili, ke li sekvas la indikon de la koncerna delegito, kaj ke ankaŭ la ĉeĥoslovaka ŝtato uzas foje la germanan.

GEL estis same granda kiel ĈAE (proks. po 400 membroj). En la Konstanta Reprezentantaro de la Naciaj Societoj ili ambaŭ kunlaboris, sed ĈAE-protesto malhelpis la aliĝon de GEL al UEA en 1934. 

La organo de la ligo nomiĝis *Informilo de Germana Esperanto-Ligo en Ĉeĥoslovakio* / *Mitteilungen des Bundes deutscher Esperantisten in der tschechoslowakischen Republik*, aperanta en Reichenberg. Ekzemple en 1934 la redaktoroj estis Josef Pontz kaj Bruno Gahler.

En 1938 pro la germana invado GEL devis ĉesi, kaj post la Dua mondmilito la germana minoritato estis forpelita el Ĉeĥoslovakio. 

En *Esperanto en perspektivo* el 1974 mankas en la koncerna ĉapitro pri Ĉeĥoslovakio ia mencio de GEL.

Literaturo
----------

* Die neutrale Sprache, p. 108-111

Vidu ankaŭ
----------

* *Verda Stelo*, la Esperanto-societo de la germanlingvanoj en Prago, fondita en 1908
La **Edikto de Fontainebleau** estis edikto redaktita en Fontainebleau de la franca reĝo Ludoviko la 14-a en 1685 pri la francaj Protestantoj, alinomitaj Hugenotoj. Tiu reĝa akto nuligis la antaŭan, tolereman edikton de Nantes de 1598 kaj ordonis la detruon de hugenotaj eklezioj aŭ la fermon de protestantaj lernejoj. Konsekvence, granda nombro da Protestantoj - ĉirkaŭ 200.000 kaj 500.000 - forlasis Francion dum la dudek sekvintaj jaroj, kaj fuĝis al Anglio, Nederlando, Danio aŭ aliaj teritorioj lokitaj en hodiaŭaj Germanio kaj Usono.

Edikto de FontainebleauLa tre diotima dua edzino de Ludoviko la 14-a, la markizino de Maintenon, estis fervora aprobinto de la persekuto de la Protestantoj, kaj sukcesis konvinki Ludovikon pri la forigo de la edikto de Nantes. Sed la konfesprenanto kaj spirita konsilanto de la reĝino, François de la Chaise, estis ankaŭ responda pri tio.

Vidu ankaŭ
----------

* Ludoviko la 14-a

* Kategorio Edikto de Fontainebleau en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 106600
* GND: 1066985316
* LCCN: n84134169
* VIAF: 176214409
* BNF: 11985657b
 |
La **Germana Esperanta Kultura Centro** estis projekto, parte efektivigita en Esperanto-domo Berlino Lichtenberg.

Historio
--------

La projekto ekis en 2001, kiam Johann Pachter kaj Peter Kühnel aĉetis ludomon en Einbecker Straße, proksime al la stacidomo Lichtenberg. Proks. en 2005 Johann Pachter fariĝis sola posedanto de la domo; ekde proks. 2010 pluraj loĝejoj de la domo estis venditaj al unuopuloj.

La domo estis parte detruita de fajro la nokton inter la 6-a kaj la 7-a de septembro de 2005.

Rekonstruo de la tegmento okazis en 2007.

En loĝejo en la teretaĝo troviĝis ĝis proks. 2014 la biblioteko de Esperanto-Ligo Berlin ("Espoteko"). Tiu bibliotekejo servis ankaŭ kiel kunvenejo de la Esperanto-grupo "Ĵaŭda Rondo" (kaj biblioteko kaj ĵaŭda rondo intertempe migris al privataj loĝejoj.

Ekde proks. 2014, post la foriro de la oficejo de Germana Esperanto-Asocio, de la biblioteko kaj de la ĵaŭda rondo, la domo estas nur loĝdomo posedata grandparte de Esperanto-parolantoj. Ĝi ne plu estas "Esperanta Kultura Centro".

Eksteraj ligiloj
----------------

* Paĝaro de la Germana Esperanta Kultura Centro[*rompita ligilo*] (stato de planado en 2005)
* "Libera Folio" pri la fajro
* "Libera Folio" pri la rekonstruado

Koordinatoj: 52° 30′ 35″ Nordo 13° 30′ 11″ Oriento﻿ / ﻿52.5097 °N, 13.503 °O﻿ / 52.5097; 13.503 (mapo)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rEsperanto-domoj |
| --- |
| Afriko |  Benino: Domo de Esperanto en Gbodjetin-Kotonuo  •   Togolando: Instituto Zamenhof |
| Ameriko |  Brazilo: Bona Espero  •   Kanado: Montreala Esperanto-Domo  •   Usono: Verda domo de Arizono |
| Azio |  Japanio: Esperanto-Domo de Yatugatake  •   Sud-Koreio: Seula Esperanto-Kulturcentro |
| Eŭropo |  Belgio: Esperanto-domo de Antverpeno  •   Britio: Esperanto-domo Barlaston  •   Francio: Kastelo Greziljono  •  Kvinpetalo  •  La Maraude  •   Germanio: Germana Esperanta Kultura Centro  •  Interkultura Centro Herzberg  •  Esperanto-Domo Michendorf  Italio: Centro por Esperanto kaj Interkulturo  •   Svedio: Esperanto-Gastejo  •    Svislando: Kultura Centro Esperantista |
| Oceanio |  Aŭstralio: Esperanto-domo de Sidnejo |

 |
**Hammerteich,** hungare **Hámortó** estas unuigita vilaĝeto en Aŭstrio, en federala ŝtato Burgenlando, en distrikto de Oberpullendorf, en municipo de Lockenhaus.

Panoramo de Hammerteich

Situo
-----

Hammerteich troviĝas sur malebenaĵo, laŭ rojo, laŭ ĉefvojo numero 55, laŭ la hungara landlimo, kontraŭe situas Kőszeg 5 km-ojn.

Historio
--------

Komence oni fondis tie kelke da vilaĝoj, kiuj dum la historio neniiĝis, restis nur *Hámor* kaj *Tó*, kiuj unuiĝis. Ferofandejo kaj muelejo seganta lignojn longe funkciis tie. En 1910 vivis en la komunumo 359 homoj (plejpatre germanoj). Ĝis Traktato de Trianon apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Kőszeg, poste al Aŭstrio, inter 1938-1945 al Germanio. Ĝis 2008 limpasejo funkciis, poste ambaŭ landoj apartenas al interna zono de Schengen, sekve la limo estas senkontrole trapasebla ie ajn.

Vidindaĵo
---------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Apostoloj Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo de 1746, en 1885 renoviĝis

Fontoj
------

* hungara Vikipedio
* http/maps.google.com

* Kategorio Hammerteich en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Albertas Stabingis** (naskiĝis en 1925 en vilaĝo Petroškai (tiam subdistrikto Seinai, nun distrikto Lazdijai)) estis aktiva litova esperantisto.

Vivo
----

Lernis li en mezgrada lernejo de Veisiejai. Poste, en 1945 li finis gimnazion de urbo Lazdijai kaj eklaboris kiel instruisto de elementa lernejo. En 1952 li finis forestan studadon de historio en Vilna pedagogia instituto kaj fariĝis direktoro de mezlernejo Veisiejai. En 1959 sub lia gvidado, sur pitoreska bordo de la lago Ancia, estis konstruita trietaĝa konstruaĵo de la mezlernejo (ĝis tiam ĝi lokiĝis en kvar apartaj konstruaĵoj). Samtempe A. Stabingis instruis historion en la mezlernejo kaj en loka terkultura lernejo.

A. Stabingis estis libroŝatanto kaj jam estante abituriento en sia persona biblioteko akumulis pli ol 300 librojn (eble tute ne hazarde lia edzino fariĝis Vace, kiu laboris en Vejseja biblioteko).

En Esparanta movado
-------------------

Lernolibron de Esperanto la juna A. Stabingis akiris jam en 1939, tamen nur en 1956 li konatiĝis kun esperantistoj kaj de tiam li restis fidela al la ideo de lingvo internacia.

A. Stabingis distingiĝis pri damludo kaj ŝakludo. Do, en la mezlernejo zorgis li ne nur pri instruado de Esperanto. Li gvidis ankaŭ la rondetojn de ŝakludantoj kaj damludantoj (lia lernantino D. Ĉakaite estiĝis junulina ĉampionino de Litovio kaj reprezentis la landon en Monda ĉampionado).

Estis la jaro 1964 kiam direktoro A. Stabingis disponigis sian lernejon por okazigo de la 6-a BET (Balta E-tendaro, nun kongreso Baltiaj E-tagoj). Estis lia granda merito, ke tiam la urbeta ĉefstrato ŝanĝis sian nomon de LTSR 10-meĉio (10-jaro de soveta Litovio) al L. Zamenhofo kaj flankstrato de Kranto (Borda) al Esperanto. Tamen, laŭ admono de komunistaj instancoj la nomŝanĝoj baldaŭ estis nuligitaj.

Ekde 1993 A. Stabingis instruis Esperanton al gelernantoj, partoprenis kun ili diversajn E-aranĝojn. Somere de 1994 en Litova instituto pri kvalifikigo de instruistoj li partoprenis perfektigan E-kurson por E-instruistoj kaj en la distrikta gazeto *Dzuku žinios* (sciigoj de dzukoj) aperigis E-lecionojn sub la titolo *Tarptautines esperanto kalbos elementarus kursas* (Elementa kurso de internacia lingvo Esperanto).

Somere de 2001 la urbeto Veisiejai celebris sian 500-jariĝon. Unu el la gravaj jubileaj eventoj estis okazigo de scienc-praktika konferenco dediĉita al la jubileo de urbeto. Tiam la loka esperantisto instruisto Albertas Stabingis faris en ĝi apartan prelegon laŭ la temo "Veisiejai – naskiĝloko de Esperanto". Lia prelego kun lia foto estis publikigitaj en la libro, dediĉita al la jubileo - "Veisiejai 500", (Vilnius 2001, la paĝoj 115-119).

Fonto
-----

Litova Stelo, N-ro 1 (191), januaro-februaro 2010, XX jaro, 14-15 paĝoj.


* Kategorio Albertas Stabingis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Hamokoj vegetantaj en florida marĉa regiono.
La **Hamoko** (angle : *hammock*) estas termino uzata en Sudorienta Usono por arbareroj, kutime de foliarboj, kiuj konstituas arbarinsulojn en kontrastanta ekosistemo. Hamokoj kreskas sur levataj areoj, ofte nur kelkajn centimetrojn altaj, ĉirkaŭatajn de malsekejoj kiuj estas tro malsekaj por subteni ilin. La esprimo hamoko ankaŭ estas aplikata al arbareroj de foliarboj kreskantaj sur deklivoj inter malsekejoj kaj pli sekaj ĉirkaŭaj terenoj kiuj subtenas miksan aŭ koniferan arbaron. 

Specoj de hamokoj trovataj en Usono inkludas tropikajn foliarbo-hamokojn, mezvarmajn foliarbo-hamakojn, kaj marbordajn hamokojn. Hamokoj ankaŭ estas ofte klasifikataj kiel "humida" (malseka grundo), "mezofita" (humideta grundo) aŭ "kserofita" (seka grundo). La tipoj ne estas reciproke sin ekskludantaj, sed ofte transiras unu en la alian.

Male al multaj ekosistemoj de la marborda ebenaĵo de Sudorienta Usono, la hamokoj ne estas rezistemaj al fajro. La hamokoj tendencas troviĝi en lokoj kie fajro ne estas ofta, aŭ kie ekzistas ia protekto kontraŭ fajro en najbaraj ekosistemoj. La hamokoj komencis disvolviĝi en historiaj tempoj en lokoj kie fajro estis subpremata per homa interveno, aŭ kie altecoj super malsekregionoj estis kreataj sekve de dragado, minado, kreado de vojoj kaj digvojoj, kaj kaŭze de aliaj homaj aktivecoj. Aliflanke, multaj hamokoj estis home detruataj, ĉar ili ofte troviĝas sur altaĵoj en dezirindaj lokoj, kiel ekzemple bariero-insuloj kaj aliaj akvorandolokoj .

Referencoj
----------

1. ↑  angle Tropikaj foliarbo-hamokoj.[*rompita ligilo*]

Vidu ankaŭ
----------

* Sud-floridaj rokejoj
* Sudorient-usonaj koniferaroj
|  |  |
| --- | --- |
|  | Tiu ĉi artikolo temas pri la nuntempa aerarmeo de Germanio. Pri la aerarmeo dum la dua mondmilito, vidu Luftwaffe. |


---

La **Germana Aerarmeo** (germane **Luftwaffe**) estas la Aerarmeo de Okcidenta Germanio ekde 1955 kaj ekde unuigita Germanio ekde 1990. La Germana Aerarmeo estas servo de Bundeswehr.

Historio
--------

Post la dua mondmilito, Luftwaffe estis dissolvita kaj Okcidenta Germanio ne havis siajn militfortojn ĝis 1955. Tamen malvarma milito revivigis neceson de germanaj militfortoj por defendi eblan invadon de Varsovia Pakto. La Aerarmeo de Federacia Respubliko Germanio naskiĝis en 1956. Multaj pilotoj el antaŭa Luftwaffe kiel Erich Hartmann, Gunther Rall kaj Johaness Steinhoff partoprenis en novnaskiĝita aerarmeo.

Dum la Malvarma milito, La ĉefa misio de Germana Aerarmeo estis defendi aeron kaj subteni terarmean operacon de NATO. En 1966, Johaness Steinhoff iĝis Inspektoro de Aerarmeo. Li retirigis ĉiujn usonajn ĉasaviadilojn Lockheed F-104 Starfighter kaj anstataŭis ĝin kun McDonnell Douglas F-4 Phantom II (F-4) kaj Panavia Tornado. Usono kunhavis nuklean armilaron kun Okcidenta Germanio por oferi "nuklean ombrelon" al Okcidenta Germanio. Tiutempe Germana Aerarmeo operaciis balistikajn misilojn kiel Pershing 1 kaj Pershing 2.

En 1990, post la Reunuiĝo de Germanio, Germana Aerarmeo aneksis aerarmeon de Orienta Germanio. Plimultaj aviadiloj el Sovetunio estis venditaj al aliaj landoj. Kelkaj aviadiloj kiel MiG-29 servis en Aerarmeo ĝis 2000, kiam ĉiuj aviadiloj ankaŭ vendiĝis al Pollando. Nuntempe ĉefaj aviadiloj de Germana Aerarmeo estas F-4 kaj Eurofighter Typhoon.

Vidu ankaŭ
----------

* Bundeswehr

* Kategorio Germana Aerarmeo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Gomilica,** hungare **Lendvaszentjózsef** estas malgranda vilaĝo en Slovenio en provinco Prekmurje, en statistika regiono Pomurske, en občina Turnišče.

Municipo Turnišče en Slovenio, kie troviĝas Gomilica

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 6 km²
* Alto super marnivelo: 169 m
* Koordinatoj: 46° 35′ 58.88″ N 16° 18′ 47.31″ O﻿ / ﻿46.5996889 °N, 16.3131417 °O﻿ / 46.5996889; 16.3131417 (mapo)Koordinatoj: 46° 35′ 58.88″ N 16° 18′ 47.31″ O﻿ / ﻿46.5996889 °N, 16.3131417 °O﻿ / 46.5996889; 16.3131417 (mapo)
* Loĝantaro: 660
* Poŝtkodo: 9224
* Aŭtokodo:

Situo
-----

Gomilica situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojoj.

Historio
--------

Ĝis fine de la 1-a mondmilito Lendvaszentjózsef apartenis al Hungara reĝlando, al Zala (reĝa departemento), al distrikto de Lendva, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo senbatale okupis la komunumon kaj post 10 tagoj transdonis ĝin al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, ekde 1991 de Slovenio.

Fontoj
------

* slovena Vikipedio
* w.ms.sik.si
* w.geopedia.si
**Adoniso** estis dio de la vegetaĵaro ĉe la Fenicoj, Helenoj kaj Romianoj. Ĉiuj tri pruntis la figuron de Adoniso de la sumera Dumuzi. Tiu estis bela junulo. Amata de Iŝtar li estis mortigita de apro, descendis en Ŝeolon, releviĝis kaj supreniĝis en la ĉielon.

En la helena mitologio Adoniso (helene Άδωνις, latine Adonis) estas filo de la Kipra reĝo Kiniraso kaj de lia filino Mirho. Pri lia origino estas kelkaj legendoj. La plej konata estas, ke diino Afrodito punis Mirhon pro malmulto da adoro al ŝi. Kaŭzis, ke Mirho enamiĝis sian patron. Ŝia vartistino ebriigis la reĝon ĝis senkonscio kaj Mirho sian patron incestis. Kiam la reĝo pli poste eksciis kio okazis, volis Mirhon mortigi. Tion malebligis Afrodito kaj transsorĉis la knabinon en arbon mirho. Kiam la reĝo hakis la arbon, el fendita trunko falis Adoniso, filo kaj frato de Mirha.

La knabo estis belega kaj Afrodito estis de lia beleco ravita. Ŝi kaŝis lin en kestoŝrankon kaj tiun konfidis al Persefono, edzino de Hadeso, dio de Tartaro. Tiu la knabon edukis, sed ankaŭ enamiĝis lin. Kiam tion eksciis Afrodito, tuj volis la knabon repreni. Sed tiutempe Adonis jam estis amanto de Persefono kaj tiu ne volis lin redoni.

Verdikto de Zeŭso estis, ke ambaŭ diinoj havas je Adoniso la saman rajton. Afrodito pro savo de lia vivo kaj Persefono pro edukado de li. Estis decidite, ke ĉiu el ili travivos kun Adonis unu trionon de la jaro. Tiu lasta triono estos lia, por ripozi de ambaŭ pasiaj amantinoj.

Venuso kaj Adoniso, de Pierre-Paul Prud'hon
Sagaca Afrodito per siaj sorĉoj kaŭzis, ke Adonis decidis resti ankaŭ lastan trionon de la jaro kun ŝi. Persefono plendis pri tio ĉe amanto de Afrodito Areso, dio de milito. Tiu pro ĵaluzo tiel ekscitiĝis, ke li transformiĝis en apron, agrese atakis Adonison kaj per akraj dentegoj mortigis lin. Poste Afrodito petakiris ĉe Zeŭso, ke Adonis travivados la mornajn partojn de la jaroj en Tartaro kun Persefono kaj belajn somerajn monatojn kun ŝi, Afrodito. Por tiuj belaj tempoj Adoniso estos ĉiam liberigita el Tartaro

Adoniso en legendoj simbolas cirkulan moviĝadon de la natura vivo, komencon en printempo kaj pereon aŭtune. Ĝiaj festoj estis solenataj en la unua tago per plorado de virinoj pro lia morto kaj en la dua tago per ĝojego el lia reveno en la vivon.

La nomo de Adoniso estas uzata kiel antonomazio por beluloj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Adoniso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 
* Arkivigite je 2004-10-28 per la retarkivo Wayback Machine
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 26239
* GND: 118643886
* LCCN: no2014051867
* VIAF: 21151776759118010554 308240680, 21151776759118010554
* SUDOC: 028684338
* NLA: 59712820
* NKC: jo2016908860
 |
**Kornélia Gárdos** [gArdoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gárdos Kornélia** estis hungara aktoro, instruisto.

Kornélia Gárdos  naskiĝis la 1899 en Budapeŝto, ŝi mortis la 7-an de decembro 1984 en Munkeno (Okcidenta Germanio).

Biografio
---------

Kornélia Gárdos akiris aktoran diplomon en Reĝa Teatra Akademio en 1918, poste ŝi havis rolojn province. Ekde la sekva jaro ŝi apartenis ekzemple al Teatro Madách (1919), Teatro Renaissance (1921), Teatro Magyar (1924), Gaja Teatro (1937), Nacia Teatro (Budapeŝto) (1936-1944). Intertempe en 1922 ŝi plulernis en Berlino. Ekde 1929 ŝi ankaŭ instruis deklamadon kaj aktoradon. Dum la 2-a mondmilito ŝi apogis politikon de Sagokruca Partio, tial poste ŝi forlasis la landon. Ŝi aranĝis spektaklojn germane kaj france en pluraj eŭropaj urboj. Ŝi havis edzon.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* William Shakespeare:
	+ Romeo kaj Julieta - ina titolrolo
	+ La dresado de la megero - Kata
* Imre Madách: La tragedio de l' homo - Éva (ina ĉefrolo)
* Henrik Ibsen: *Konstruestro Solness* - Hilda

Ŝiaj filmaj roloj
-----------------

* *Mozibolond* (1922)
* *Afrikai vőlegény* (1944) - S-ino Szalkay

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La Artodomo *Avantgarde*, proksime de la stacidomo de Apolda. La **Artodomo Apolda** (germane: *Kunsthaus Apolda Avantgarde*) troviĝas en Apolda, Germanujo (Bahnhofstraße nr 42).

Historio
--------

Neniu antaŭ 2 jarcentoj farus rilatojn inter la urbo Apolda kaj artistoj famegaj kiel Lovis Corinth, Max Ernst, Lyonel Feininger, Alberto Giacometti, Pablo Picasso. Tamen iĝis intertempe tiu urbo ŝatata adreso por kulturemuloj el la tuta lando. La
artodomo gastas en vilao konstruita en la lasta triono de la 19-a jarcento en itala landdoma stilo. Post alikonstruo kaj restaŭro en 1995 gi evidentiĝis kiel perfekta loko por la artodomo. La speciala ĉirkaŭaĵo de la duetaĝa domo kun parketo ebligas intensan kaj agrablan aliron al la verkoj de la aktualaj ekspozicioj.

La domo estis konstruigita fare de kunestro de lanaĵfabriko kaj uzitis en la kuro de la tempo diversmaniere (i.a. por loĝado). Kiam Apolda iĝis en 1952 sidejo de nove fondita distrikta administracio la oficistoj deĵoris ankaŭ tie ĉi. Post la Turniĝo komenciĝis serĉado je nova uzanto. La societo de pentraĵemuloj trafis oficialulojn bonvolajn kaj jam la 18-a de junio 1995 malfermitis la unua granda ekspozicio pri Max Liebermann kaj Lovis Corinth. Ĝin vizitis pli ol 8000 homoj. Oni kreis tiel kvazaŭ el la nenio kulturan spacon en urbo, kiu ĝis tiam tute ne furoris kiel artista urbo. Ekde tiam la sinsekvo de la ekspozicioj estas senĉesa sukceso.

Ofertoj
-------

Prelegoj, gvidadoj, muzikarangoj kaj aliaj projektoj kompletigas la ekspoziciojn de tre alta kvalito. Minimume unu fojon pojare ekspozicio kun regiona fokuso okazas krome, kiu substrekas la memdifinon de la establinta societo.

Vidu ankaŭ
----------

* GDR-muzeo (Apolda), en barako rekte postartodome

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Artodomo de Apolda en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Hejmpaĝo de la muzeo.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 499318
* GND: 5261803-1
* LCCN: nr99030200
* VIAF: 144704258
* ISNI: 0000 0001 1014 4567
* SUDOC: 083843183
* BIBSYS: 1615358752593
 |
Planita artodomo en Neue Straße, Gera
La eksa **Artodomo de Gera** (germane *Kunsthaus Gera*) troviĝas en Gera, Germanio, Neue Straße nr. 30. Nun uzas la domon la **Fakaltlernejo pri saneco**.

Historio
--------

La alikonstruo de la iama Landa centra banko al artodomo, decidite en 2009 fare de la urba konsilantaro, malfermigu al la urbo novajn vojojn iĝi porarta centro sub novaj perspektivoj. La fama londona arkitekto David Chipperfield planadis la tuton, la muroj de la enirejo kaj de la ĝiradohalo aranĝitis nove per laboraĵoj de la popartisto Michael Craig Matin. En 2001 estis estinta la reinaŭguro de la bankejo. Sed nur kelkajn jarojn poste la banko forlasis la lokon donante al la urbo la ŝancon akiri la objekton malmultekoste. La alikonstruon al artodomo kun 1400 kvadratmetroj da ekspozicia areo sur du etaĝoj planis ankaŭ la arkitektoj de Chipperdield. Enhava fokuso estu la verkaro de Otto Dix. La tuto uzitis mallongan tempon por nedaŭraj ekspozicioj. Sed la projekto eklamis.

Emblemo de la fakaltlernejo *SRH FH Gera*
Post 2013 la Fakaltlernejo pri saneco *(Fachhochschule für Gesundheit)* forlasis sian malnovan sidejon en Gera (*Villa Hirsch*, Hermann-Drechsler-Straße) kaj transprenis la ne plu realigeblan artodomon.

Fonto
-----

Sparkassen-Kulturstiftung Hessen-Thüringen (eld.): *Kulturelle Entdeckungen. Thüringen. Band 4*, 2011, ISBN 978-3-7954-2501-2, p. 98

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Artodomo de Gera en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hejmpaĝo de la fakaltlernejo Arkivigite je 2016-01-24 per la retarkivo Wayback Machine
* Anonco de la transpreno fare de la fakaltlernejanoj, 2013 Arkivigite je 2016-02-03 per la retarkivo Wayback Machine
*La ateliero de la pentristo*, de Gustave Courbet, 1855. La realismo defias la akademiismon per tiu *manifesto* per kiu la pentristo fieras per la ĉirkaŭo de roluloj ej ĉiuj sociaj sektoroj.
**Artoteorio** (aŭ teorio de artoj) estas akademia fako kiu enhavas ĉiun priskribon de la artaj montrovariantoj (artaj fenomenoj aŭ artverkoj), dekomence el ties konsidero aŭ akcepto kiel tio, en ĉiuj ĝenroj de arto, sed ĉefe el la nomataj belartoj (kiuj inkludas kaj la vidartojn -pentrarto, skulptarto kaj arkitekturo- kiel la literaturo, la muziko aŭ aliaj spektaklaj artoj).

Male, la nomataj aplikataj artoj (nomitaj ankaŭ *malgrandaj artoj*, *dekoraciaj artoj* aŭ *artoj kaj metioj*) ricevis historie pli malgrandan aprezon (kun tiu de aliaj metioj kaj male al la pli bone valoritaj liberalaj artoj), kvankam el fino de la 19-a jarcento ili postuliĝis kaj el la 20-a jarcento ili atingis la etikedon de dezajno, kies ĝeneraligo al ajna medio de la kreivo kaj la produktado aŭ eĉ de la servoj endanĝerigas la etoson ĝis ties aplikado senkriterie de troa kaj eĉ ridinda maniero, senvalorigante sian enhavon.

La teorioj de arto analizas tiun el vidpunktoj kaj teoria kaj normiga, havigante metodologion por aperigi la signifon de la artverkoj. La filozofia kadro en kiu eblas la situo de ĉiu versio de la teorio de arto estas forte ligita al la diferencaj interpretoj de la estetiko, ĉar la meditado ĉirkaŭ la esenco kaj funkcio de la arto mem troviĝas ĉe la limo inter ambaŭ fakoj, de malfacila limigo.

En ĉiu fako la artoteorio funkcias diference, analizante diverstipajn materialojn, per diversaj metodologioj kaj variaj celoj. Tiele ekzistas aparte la muzikteorio, la literatura kritiko ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Abstrakta arto
* Bildartohistorio
* Estetiko
* Estetikismo
* Fasonado
* Realismo

Bibliografio
------------

* Blunt, Anthony (1940) La teoría de las artes en Italia del 1450 a 1560. Madrid: Cátedra (hispana eldono de 1979) ISBN 84-376-0194-0
* Eco, Umberto (2004). Historia de la belleza. Lumen, Barcelona. ISBN 84-264-1468-0.
	+ (2007) Historia de la Fealdad, Barcelona: Lumen ISBN 978-84-264-1634-6
* Fuga, Antonella (2004). Técnicas y materiales del arte. Electa, Barcelona. ISBN 84-8156-377-3.
* Givone, Sergio (2001). Historia de la estética. Tecnos, Madrid. ISBN 84-309-1897-3.
* Gombrich, Ernst (1997). Historia del Arte. Debate, Madrid. ISBN 978-84-8306-044-5.
* González, Antonio Manuel (1991). Las claves del arte. Últimas tendencias. Planeta, Barcelona. ISBN 84-320-9702-0.
* Hauser, Arnold (2004). Historia social de la literatura y el arte. Debolsillo, Barcelona. ISBN 978-84-9793-220-2.

* Kategorio Artoteorio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Huesa del Común** [ŬEsa delkoMUN] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la nordokcidento de la norda komarko Minbasenoj, kies komarka ĉefurbo estas Utrillas. La municipo inkludas ankaŭ la loĝlokon Rudilla, aligita en 1977.

Geografio
---------

Ĝi estas je 101 km de Teruelo, provinca ĉefurbo, kaj inter Fonfría (okcidente) kaj Cortes de Aragón (oriente) laŭ la ŝoseo A-2514. Ĝi estas en la nordo de la Iberia Sistemo. La loĝloko estas je 869 msm pro kio la klimato estas malvarma. Du riveroj trafluas la teritorion, nome Aguasvivas kaj Marineta.

Historio
--------

Restaĵoj de la kastelo.
Rudilla.
La zono venis al posedo de kristanoj post la venko de Alfonso la 1-a la Batalema. En 1328, Alfonso la 4-a vendis Huesa kaj ĝiajn domarojn al Pedro de Luna, farante parton de la komunumaro *Sesma de la Honor de Huesa* ene de la komunumaro Domaroj de Daroca, kiu pluis ĝis 1838. En la 19-a jarcento oni suferis sekvojn de la Milito de Hispana Sendependigo kaj de la karlismaj militoj en kiu oni ruinigis la kastelon.

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Huesa del Común kie oni malaltiĝis el 170 loĝantoj en 1930 ĝis nunaj nur 11 loĝantoj; estis eĉ nur 7 en 2005.

Aktualo
-------

Bazo de ekonomio estas agrikulturo (cerealoj), minado, forstado kaj brutobredado. Nune rura turismo. Tradicie gravis ceramiko, jam ne plu. Aktuale enmodiĝis montogrimpado per viaferataoj.

Estas altiraĵoj en la urbo, nome la preĝejo, la kastelo, ponto super rivero Aguasvivas, kaj piedirado tra proksimaj naturaj lokoj ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Teruelo

Notoj
-----

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 801104
* LCCN: n84224166
* VIAF: 130241659
 |
Obelisko el Luksoro, starigita sur Placo de la Konkordo en Parizo
**Obelisko** estas monumento, plejofte el unusola ŝtono, pritranĉita laŭ formo de kvarangula pinta kolono.

Laŭ Francisko Azorín **Obelisko** estas *Alta, prisma monumento finita per pinta piramideto; ofta en Egipto.* Li indikas etimologion el la greka *obeliskos*, el *obelos* (pinglo) kaj de tie la latina *obeliscus*.

En Antikva Egipto
-----------------

Oni starigis obeliskojn jam en 2700 a. K. en Antikva Egipto, sed el tiu tempo restis eĉ ne unu. La plej malnova - ankoraŭ hodiaŭ staranta - obelisko estas el la tempo de Sesostriso la 1-a (2-a jarmilo antaŭ Kristo) kaj staras en la iama Heliopolo, en nuna antaŭurbo de Kairo.

La obeliskojn (memorkolonojn) oni origine starigis duope ĉe enirejo de la templo. Oni skulptis la grandegajn kolonojn el unu ŝtonego, plej ofte el asuana ruĝa granito. (Influite de la egiptoj, la fenicoj ankaŭ faris ŝtonkolonojn, sed tiuj estis skupltitaj el pluraj ŝtonoj).

La skulptado kaj liverado de la obeliskoj al la sanktaj lokoj bezonis multajn homojn kaj laborojn. La metodo de eltranĉo, skulptado de la obelisko estas ankaŭ hodiaŭ nekonata, disputita kiel tiu de la piramidoj.

Ŝtelo de obeliskoj
------------------

La kolonoj de la antikva Afriko troviĝas en kelkaj urbegoj de la mondo, kiel en Parizo, Londono, Novjorko, Istanbulo. Oni liveris ilin en la 19-a jarcento per ŝipoj, solvinte la grandan loĝistikan problemon.

La forpreno (ŝtelo) de la kolonoj okazis unue en la antikva epoko, kiam la imperiestroj de Romio starigis kelkajn en Romo kaj en Istanbulo (tiama Konstantinapolo). Eĉ en la koro de Vatikanurbo - sur la placo de Sankta Petro - staras afrika obelisko, liverita de Nerono kaj kiu estis origine simbolo de peniso. La plej granda antikva ekzemplero staras sur la placo de San Giovanni en Laterano: la granita obelisko de la egipta faraono Tothmes la 3-a aĝas 3500 jarojn, altas 32 metrojn kaj pezas 230 tunojn.

La egipta registaro *donacis* el obeliska duopo, unu al Usono (ĝi staras en la Novjorka Central Park) kaj unu al Britio (ĝi staras sur la bordo de Tamizo en Londono). La obeliskan duopon oni nomis "pingloj de Kleopatro", ĉar la du - origine en Heliopolo starigitaj - obeliskoj estas per 1500 jaroj pli aĝaj ol la reĝino de la unua jarcento (antaŭ Kristo).

Bildaro
-------

* "Kleopatra Pinto" sur la bordo de la Tamizo en Londono.
* Pinto de la obelisko de Hatŝepsut, falinta, Karnak.
* Obelisko.

Rilataj temoj
-------------

* Piramo

Vidu ankaŭ
----------

* Obelisko de Aksumo
* Obelisko de Vatikano
* Obeliks

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 151.
2. ↑  Azorín, samloke.

* Kategorio Obelisko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
*Ne miskomprenu kun Plavna!*

**Plavja,** ukraine **Плав'я,** ruse **Плаве** [plave], hungare **Zsilip** [ĵilip] estas malgranda, ne memestara vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Svaljava, en municipo de Dusino.

Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Svaljava en Transkarpatio

Bazaj informoj
--------------

* 48° 30′ 04″ N 23° 06′ 44″ O﻿ / ﻿48.50111 °N, 23.11222 °O﻿ / 48.50111; 23.11222 (mapo)Koordinatoj: 48° 30′ 04″ N 23° 06′ 44″ O﻿ / ﻿48.50111 °N, 23.11222 °O﻿ / 48.50111; 23.11222 (mapo)
* Areo: 0.8 km²
* Alto super marnivelo: 318 m
* Loĝantaro: 850
* Poŝtkodo: 89332
* Telefonprefikso: 3133

Situo
-----

Historio
--------

La historia hungara loknomo estis **Plávja**, kiu baldaŭe pro la hungariga politiko transformiĝis al Zsilip. Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Hungara reĝlando, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Plavja/Zsilip. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------
**Wilhelm Möller** fondis kun Jules Borel la eldonejon Möller & Borel en Berlino, kiu pro la instigo de Jean Borel la frato de Jules, iĝis grava eldonejo por Esperanto-literaturo.

Wilhelm Möller antaŭe aperis en Berlino kiel *Commissionsverlag von Wilhelm Möller* kaj eldonis la revuon *Der Naturarzt* kun ligo al la vivreforma movado. Adreso de 1903 estis la sama kiel de Möller & Borel: *Prinzenstrasse 95*

Krom *Der Naturarzt* la eldonejo antaŭ la kunlaboro kun Jules Borel produktis librojn kun utilaj informoj por la moderna virino (jura konsilo, ĝardeno, sano, kuiri). Verkon de la aŭtorino Rose Stolle tradukis Jean Borel al Esperanto (Konsiloj pri Higieno, № 17 de Esperanta Biblioteko Internacia, unua eldono 1911)

### Libroj

* Rose Stolle
	+ Wilhelm Möller (Hrsg.)

Das praktische Frauenbuch. ein bewähreter Ratgeber der Hausfrau in allen Lebenslagen
Berlin, Verlag Wilhelm Möller, o.J. (1912). 5. Auflage mit einem zerlegbaren Modell, 5 bunten Tafeln und 20 Textabbildungen.
Illustrierter Orig.-Einband in Jugendstil, Format: 22,5x15,5x6,5 cm. Gewicht: 1,9 kg. / Vorsätze mit Jugendstilornamentik. // Insgesamt 971 Seiten.
Inhalt: Erster Teil (278 S.) : I. Für junge Mütter / II. häusliche Krankenpflege / III. Die kranke Frau / IV. Schönheitspflege //
Zweiter Teil : V. Neuestes Allgemeines Kochbuch (XVI, 480 S.) /
Das praktische Frauenbuch: VI. Mein Hausfreund
(Winke und Ratschläge Haus + Garten u.v.m. 331 S.) / VII. Die Frau der Gegenwart / VIII. Gesetzliche Rechte und Pflichten der Frau. (160 S.) ///

* Schönheits-Pflege: Winke und Ratschläge zur Erhaltung der Schönheit des Weibes

Band 4 von Praktisches Frauen-Buch, 29 Seiten, Möller, 1900

* Neuestes allgemeine Kochbuch für Jedermann

Band 5 von Praktisches Frauen-Buch, 450 Seiten, Möller, 1900

* Mein Hausfreund: mehr als 800 Winke und Ratschläge für alle Gebiete des häuslichen Lebens

Band 6 von Praktisches Frauen-Buch, 235 Seiten, Möller, 1901
**Ortigosa de Cameros** [ortiGOsa dekaMEros] estas vilaĝo kaj municipo de Rioĥo (norda Hispanio), nome en la suda komarko Nova Kamero. La loknomo *Ortigosa* estas etimologie komprenebla kiel *Urtikejo*.

La municipa teritorio de Ortigosa de Cameros, en la sudo de la regiono.
Panoramo.
Blazondomo "Casa Grande".

Geografio
---------

Ĝi estas komunikita laŭ la montara tre malfacila regiona ŝoseo LR-232 okcidente kun Brieva de Cameros kaj oriente kun Villanueva de Cameros preter diglago, kaj krome kun El Rasillo de Cameros laŭ la LR-253 norde. 

Oriente de la urba kerno estas la akvobaraĵo ekkonstruita dum la Dua Hispana Respubliko kaj la domareto Peñaloscintos.

Historio
--------

Estis trovitaj restaĵoj de prahistorio.

Ortigosa estis unu el triopo, kun Lumbreras de Cameros kaj Villoslada de Cameros, kiun la reĝo Henriko la 2-a de Kastilio donis al don Pedro Manrique de Lara pro lia defendo kontraŭ la reĝo Pedro la 1-a en 1366 en la Unua Kastilia Enlanda Milito. 

En 1482 la grafoj de Treviño ricevis el la Katolikaj Gereĝoj la titolon de Dukoj de Nájera, per kiu Ortigosa ekdependiĝis de tiu duklando, ĝis en 1781 ĝi iĝis urbo de reĝlanda jurisdikcio.

Dum la Moderna Epoko, Ortigosa prosperis pro la protekto fare de la Mesta kaj la industrio de la lano. La tolaĵoj fabrikitaj en la 18-a jarcento estis konsumitaj de la lokanoj, sed ankaŭ estis liveritaj al la reĝaj trupoj aŭ eksportataj al la cetero de Iberio. Pro tio, en 1733, Filipo la 5-a liberigis el militservo la lanistoj kaj ŝafopaŝtistoj de Laguna de Cameros, Lumbreras, Pradillo kaj Ortigosa de Cameros. 

El Rasillo de Cameros iam apartenis al Ortigosa ĝis en 1817 Fernando la 7-a deklaris ĝin *villa*, kaj same Peñaloscintos, je nur 2 km de la urba kerno, kiu restas sub la municipa dependado.

Aktualo
-------

La rura elmigrado okazis laŭlonge de la 20-a jarcento kaj tial oni malaltiĝis el milo da loĝantoj ĝis nunaj 224.

La ekonomio estas bazata ĉefe sur la brutobredado, forstado, la industrio pri ligno kaj la rura turismo.

Vizitindaĵoj estas du preĝejoj, du ermitejoj, la diglageto, turpalaco "Casa Grande" (Granda Domo), fera ponto kaj betona ponto kun mirindaj rigardejoj al pejzaĝo ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Rioĥo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 796108
* VIAF: 316734859
 |
**Valdezate** estas vilaĝo kaj municipo, kodo-405, en la sudo de la provinco Burgoso, regiono Kastilio kaj Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la distrikto Ribera del Duero, en la jurisdikcio de Aranda de Duero.

Geografio
---------

Ĝi havas areon de 20.475 km² kun 124 loĝantoj (2021). Valdezate estas je 104 km de Burgoso, je 24 km de Aranda de Duero, kaj je 12 km de Roa de Duero, kaj je 74 km de Valadolido.

Demografio
----------

Demografia evoluo| 1991 |  | 1996 |  | 2001 |  | 2004 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 242 |  | 210 |  | 183 |  | 179 |

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento.

Valdezate apartenis al la *Comunidad de Villa y Tierra de Haza* aŭ *Aza*, ligita ekde la komenco al senjoroj de la familio Lara, poste de Avellaneda kaj finfine al la grafoj de Miranda.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj), kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hejmpaĝo de Valdezate
* Valdezate en Google Maps

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 269356
* VIAF: 102144648535894203527
 |