recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Traktato de Waitangi
La **Traktato de Waitangi** (angle *Treaty of Waitangi*, maorie *Tiriti o Waitangi*) estis subskribita la 6-an de februaro 1840 ĉe Waitangi en la „Golfo de Insuloj", Nov-Zelando. Ĝin subskribis unuflanke la brita reĝlando, aliflanke la reprezentaj gvidantoj de la maoriaj triboj. Hodiaŭ, la 6-a de februaro estas nacia festotago de Nov-Zelando.

"La Traktato" - kiel ĝin nomumas ofte la nov-zelandanoj - igis Nov-Zelandon brita kolonio, aliflanke la maorioj rezignis pri ĉiu suvereneco, iĝis britaj civitanoj. Oni garantiis al la maorioj, ke ili plu rajtas posedi siajn teron, terpecojn kaj aliajn posedaĵojn.

Pro la tradukaj malfacilaĵoj, la traktato baldaŭ estis diverse komprenita kaj kondukis fine al la nov-zelandaj militoj. (La setlistoj volis pluajn terojn.)

Okaze de disputoj, pri komprenigo de la traktato decidas la en 1975 fondita Waitangi-tribunalo.

En 2008, la registaro de Nov-Zelando kaj reprezentantoj de la maoriaj triboj subskribis interkonsenton, laŭ kiu la registaro donas 243 milionojn da eŭro pro misuzo de la traktato de Waitangi.

* Kategorio Traktato de Waitangi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**UNL** estas projekto de planita interlingvo (pontolingvo, pivota lingvo) por maŝina tradukado. Ĝi krome estas projekto por la starigo de duon-aŭtomata traduk-sistemo por retpaĝoj. Ĝin iniciatis la Universitato de Unuiĝintaj Nacioj ĉirkaŭ 1996. Intertempe eblas konsideri ĝin fiaska.

Origina plano
-------------

UNL estas akronimo de la angla esprimo *Universal Network Language* (= universala reta lingvo). La ideo de UNL estis, ke la fakta enhavo de retpaĝoj estu kodita en angla-devenaj vortoj kaj kun skemisma gramatiko tiel, ke eblu aŭtomata tradukado al homaj lingvoj. La tradukado al UNL okazu kun homa helpo (normale de la aŭtoro). La tekniko do estas simila al tiu de Distribuita Lingvo-Tradukado.

La originala plano estis evoluigi tradukilojn al ĉ. 150 etnaj lingvoj, tiel ke ĉiu UN-regno estu reprezentata per almenaŭ unu lingvo:

* Ĝis novembro 2000 pretu la ses UN-lingvoj (angla, araba, ĉina, franca, hispana, rusa) kaj naŭ pliaj lingvoj kun granda parolantaro (germana, hindia, indonezia, itala, japana, latva, mongola, portugala, svahila).
* Ĝis 2006 pretu 135 pliaj lingvoj, oficialaj en iuj UN-regnoj.
* Aliaj lingvoj ne estu konsiderataj.

La intenco de UNL estis forigi lingvan diskriminacion el TTT. La projekto konsideris sin mem (laŭ libro-titolo) "donaco por jarmilo".

Evoluo
------

La projekto estis foje iom sekretema. Dumtempe eksteruloj ne povis aliri teknikajn detalojn, kaj lingvoj, kiuj ne estis inter la 150 favoratoj, ne povis proprakoste partopreni. Dum aliaj tempoj estis pli facile ricevi detalojn. Sed la projekto estas protektata de patentoj, kaj ne estas klare, ĉu ili nur malhelpu komercan ekspluatadon fare de eksteruloj aŭ uzon fare de ne-ŝatataj lingvo-komunumoj.

Nun en 2006 la projekto ŝajne atingis neniun el siaj iamaj celoj. Ĝin transprenis fondaĵo, kiu nomas sin UNDL (angle *Universal Networking Digital Language Foundation*, universala fondaĵo pri reta cifereca lingvo). Ĝi estas asocio laŭ svisa juro kaj permesas al siaj anoj senkostan aliron al ĉiuj rezultoj, kondiĉe ke ili ne komerce profitu.

En 2003 UNDL invitis kunlabori pri enciklopedio, kiu kodu "la empirian kaj sciencan scion, saĝon kaj kulturon de ĉiuj popoloj … en UNL".

Kritiko
-------

Oni kritikis, ke la projekto neglektas minoritatajn lingvojn kaj bazas sian leksikon precipe sur la angla lingvo, do eble ankaŭ sur la konceptoj de la anglalingvaj kulturoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio UNL en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Fondaĵo UNDL Arkivigite je 2011-04-30 per la retarkivo Wayback Machine
* UNL-enciklopedio[*rompita ligilo*]
La **Traktato kontraŭ pliigo de atomarmiloj** aŭ **Traktato kontraŭ atomarmila pliigo** aŭ **Traktato pri Atoma Nedisvastigo** (TAN) (NPT, *Nuclear Non-Proliferation Treaty*, en angla, Договор о нераспространении ядерного оружия, en rusa) estas traktato malferma al la subskribo la 1an de julio 1968, en valido ekde la 5 de marto 1970, kiu limigas la posedon de atomarmiloj kaj formas parton tiel de la klopodoj fare de la internacia komunumo por malhelpi la pliigon de armiloj de amasa detruo. Ĝi estas integrita de la granda majoritato de la suveranaj ŝtatoj (190). Nur kvin ŝtatoj rajtis la posedon de atomarmiloj: Usono (subskribinto en 1968), Unuiĝinta Reĝlando (1968), Francio (1992), Sovetunio (1968, anstataŭita per Rusio), kaj Ĉinio (1992). La speciala kondiĉo de tiuj kvin "Ŝtatoj Atomarmitaj" (NWS aŭ *Nuclear Weapons States*) estis difinita pro la fakto ke ili estis la nuraj kiuj estis eksplodintaj atompruvojn antaŭ 1967. Krome ili estas la kvin membroj permanentaj de la Konsilio pri Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj. 

verdo - landoj kiuj estas subskribintoj de la traktato, purpuro - landoj kiuj ne estas subskribintoj de la traktato, oranĝo - landoj kiuj retiriĝis de la traktato, 

flavo - landoj kiuj havas limigitan rekonon kiuj estas subskribintoj de la traktato

Vidu ankaŭ
----------

* Zono sen nukleaj armiloj
* Kampanjo por Nuklea Senarmigado
* Malarmado
* *Pacem in terris*

Notoj
-----

1. ↑
2. ↑  Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons Alirita la 16an de julio 2020.

* Kategorio Traktato kontraŭ pliigo de atomarmiloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Traktato kontraŭ pliigo de atomarmiloj en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 696993
* GND: 4131647-2
* VIAF: 181035727
* NDL: 00577677
 |
La **Traktato pri kreado de Sovetunio** estas dokumento kiu leĝigis la kreadon de la unuiĝo de pluraj sovetuniaj respublikoj por la estigo de Sovetio. Tiel estis subskribita la *Deklaro pri Kreado de Sovetunio*, kiu estis konsiderata kiel politika enkonduko al la traktato.

La 29-an de decembro 1922, en la konferenco de plenpovaj delegitaroj de la SFSR de Rusio, RFSS de Transkaŭkazio, SSR Ukrainio kaj SSR Belorusio aprobis la Traktaton pri la kreado de Sovetunio kaj ĝia Deklaro pri kreado de Sovetunio. Tiuj ĉi du dokumentoj estis ratifitaj de la 1a Kongreso de la Sovetoj de Sovetunio kaj subskribitaj la 30-an de decembro 1922 de la anoj de la delegitaroj: Miĥail Kalinin kaj Stalino, Miĥail Frunze kaj Grigorij Petrovskij, Musambekov kaj Sergej Kirov, kaj Aleksandr Ĉervjakov

La respublikoj kiuj poste formiĝis, eniris per apartaj amendoj aldonitaj al la traktato.

1922 - 1940
-----------

La unuaj ekzemploj pri la plivastigo estis la respublikoj RSS Uzbekio kaj Turkmenio, la 27-an de oktobro 1924 kiuj estis disigitaj el la Turkistana Soveta Socialisma Respubliko de la SFSR Rusio. La sekva estis la Taĝika Aŭtonoma Soveta Socialisma Respubliko, ĝis tiu momento parto de la SSR Uzbekio, kiu iĝis respubliko de la unio la 6-an de oktobro 1929, iĝante SSR Taĝikio.

La Transkaŭkaza Federacia Soveta Socialisma Respubliko ekzistis ĝis la 5-a de decembro 1936, kiam ĝi dividiĝis en la sovetuniajn respublikojn SSR Armenio, SSR Azerbajĝano kaj SSR Kartvelio. Samtage la Turkistana Aŭtonoma Soveta Socialisma Respubliko ĉesis ekzisti ene de la respubliko Rusio kaj la teritorio estis dividita inter la sovetiaj respublikoj Kazaĥio kaj Kirgizio.

1940
----

Iom antaŭ la Dua mondmilito, kreiĝis novaj respublikoj antaŭaj al la nazia invado en 1941. La unua estis la Karelo-finna Soveta Socialisma Respubliko, kiu la 31-an de marto 1940 iĝis respubliko de la unio de la antaŭa Karela Aŭtonoma Soveta Socialisma Respubliko, kiu estis parto de la SFSR Rusio.

Post la okupado de la baltaj respublikoj, Litovio, Latvio kaj Estonio iĝis sovetaj respublikoj en julio 1940 kaj aliĝis al la unio la 3-an de aŭgusto, 5-an de aŭgusto kaj 6-an de aŭgusto respektive. La lasta respubliko estis SSR Moldavio, kiu estis la kuniĝo de la teritorio Besarabio kun tiu de la Moldava Aŭtonoma Soveta Socialisma Respubliko, aparteninta al la ukraina respubliko.

Post la milito, ne establiĝis novaj respublikoj, la karela respubliko ĉesis ekzisti kaj aneksiĝis al la respubliko Rusio la 16-an de julio 1956.

La 8-an de decembro 1991, la gvidantoj de la respublikoj Rusio, Belorusio kaj Ukrainio subskribis la Traktaton de Beloveĵo kiu derogis la taktaton de 1922, kiu metis finon la 25-an de decembro 1991. Ĝia efekto estis la Malfondiĝo de Sovetunio.

Vidu ankaŭ
----------

* Respublikoj de Sovetunio
* Traktato de Belaveĵo
* Malfondiĝo de Sovetunio
**Traspinedo** [traspiNEdo] estas municipo en la oriento de la provinco Valadolido, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Tierra de Pinares* (Pinartero) en la sudo de la provinco. *Traspinedo* estas komprenebla etimologie kiel *Transpinaro*.

Traspinedo en la provinco Valadolido.
La *Tierra de Pinares* de la provinco Valadolido, verde, sude.
Preĝejo de Traspinedo.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Aguasal kaj Ordoño, okupas totalan areon de 26,43 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 1 149 loĝantojn. Ĝi ne perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte ĝi akiris 300 el 1991.

Ĝi distas 45 km de Valadolido, provinca ĉefurbo. Ĝia municipa teritorio estas ebeneca kaj ĉirkaŭita de montetoj.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Leono kaj poste al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado. En la 14-a jarcento, Traspinedo apartenis al *Infantazgo* de Valadolido, sed ankaŭ al diversaj senjorlandoj: la abato de Palazuelos, la *Infantazgo* de Valadolido, Ruiz González de Castañeda, Doña Juana, mujer edzino de Juan Rodríguez de Sandoval.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj kaj terpomoj) kaj brutobredado (ŝafoj) kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

De la historia pasinteco restis vizitindaj vidindaĵoj el kiuj menciindas la gotikeca preĝejo de Sankta Marteno de la 16-a jarcento.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Valadolido

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 765700
 |
**Tramtransporto en Bilbao** (hispane *tranvía de Bilbao*, eŭske *Bilboko tranbia*), servo de Euskotren Tranbia, estas urba publika transporto de la urbo Bilbao, ĉefurbo de la eŭska historia teritorio de Biskajo, Hispanio. Funkcianta ekde 2002, ĝi komenciĝas de la stacio Bolueta kaj alvenas al la haltejo La Casilla, kovrante 16 pliajn haltejojn laŭ sia itinero, tra kiuj diversaj kvartaloj kaj areoj de la urbo estas ligitaj. Ĝi havas ununuran linion, katalogitan fare de sia funkciigisto kiel **TR**.

Ĝia itinero iras tra la distriktoj de Begoña, Ibaiondo, Abando kaj Basurto-Zorrotza, priservante zonojn de granda kultura intereso kaj servoj, kiel Casco Viejo, Merkato de la Ribera, Teatro Arriaga, stacidomo Abando Indalecio Prieto, Muzeo Guggenheim Bilbao, Universitato de Deusto, Palaco Euskalduna, stadiono de San Mamés, Lernejo de Inĝenierio de Bilbao (UPV/EHU), aŭ Hospitalo de Basurto.

Bildgalerio
-----------

* Tram-signaloTram-signalo
* Tramo nokteTramo nokte
* Tramo (interno)Tramo (interno)
* Pacman (Guggenheim)Pacman (*Guggenheim*)

Mapo
----

Vidu ankaŭ
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Tramtransporto |

* Listo de urboj kun tramtransporto
* Bilbao
* Metroo de Bilbao
* Proksimaĵoj Bilbao
* Euskotren
* Construcciones y Auxiliar de Ferrocarriles

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tramtransporto en Bilbao en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo (plurlingva)
* UrbanRail.Net

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rMetrooj kaj tramoj en Hispanio |
| --- |
|  | 
* Barcelono
* Bilbao
* Donostio
* Granado
* Madrido
* Malago
* Palma
* Sevilo
* Valencio
 |
|  | 
* Barcelono
* Bilbao
* Kadizo
* Parla
* Sevilo
* Sóller
* Tenerifo
* Vitorio
 |

 |
Ŝtuparo el lamenita vitro.
**Travideblo** aŭ **travidebleco** estas eco de materio aŭ materialo tralasi lumon tiel, ke objekto videbla tra ĝi estas tute aŭ parte rekonebla fare de rigardanto antaŭ ĝi.

Ekzemploj de travideblo
-----------------------

### Materio

* sukceno

### Materialo

* vitro

Travidebla ceramiko
-------------------

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Travidebla ceramiko.
Multaj ceramikaj materialoj, kaj vitraj kaj kristalaj, estas uzataj en optiko kiel travideblaj materialoj en variaj formoj el solid-stataj komponantoj ĝis altsurfacaj areformoj kiel fajnaj filmoj, ŝirmiloj kaj fibroj. Tiaj aparatoj trovis disvastigan uzadon por variaj aplikaĵoj en la elektro-optika fako kiel jenaj: optikaj fibroj por gvidita lum-onda transmisio, optikaj ŝaltiloj, laser-amplifiloj kaj lensoj, gastujoj por solid-stataj laseroj kaj optikaj fenestraj materialoj por gas-laseroj, kaj infraruĝaj varmoserĉaj aparatoj por sistemoj de gvidado de misiloj kaj de  noktovidado.

Metafora uzo
------------

**Pri organizo:**

*«Travidebla estas organizo sen burokratiaj sekretoj, en kiu ĉiu membro rajtas kaj povas scii ĉion diritan ene de la asocio, do, en kiu nenia propono, diskutero aŭ decido estas kaŝita antaŭ unu aŭ iuj membroj.*

*En tradiciaj - precipe "paperepokaj" - asocioj ekzistas estraro, kies membroj diskutas kaj decidas anstataŭ la asocianoj, kaj kutime la asocianoj ne scias, kion diris la unuopaj estraranoj.*

*Travideblo estas ebla ankaŭ en tradiciaj organizoj, se ties estraro laboras ekskluzive per reta dissendolisto kaj se tiu dissendolisto estas legebla por ĉiuj asocianoj. Sed ĝis nun tio nenie okazas en tradicia organizo. MAS, en tiu senco, estas travidebla, ĉar ĉiuj membroj estas samtempe minimume legaj membroj en ĉiuj dissendolistoj de MAS, kaj krome - eĉ esence - ĉar ĝi estas bazdemokratia.»*

Notoj
-----

1. ↑  Patel, P.J. et al. (2000) "Transparent ceramics for armor and EM window applications", Proc. SPIE, Vol. 4102, p. 1, **Inorganic Optical Materials II**, Marker, A.J. kaj Arthurs, E.G. Eds.
2. ↑  
Harris, D.C. (2009) "Materials for Infrared Windows and Domes: Properties and Performance", SPIE PRESS Monograph, Vol. PM70 (Int. Society of Optical Engineers, Bellingham WA)
3. ↑   (Difino de [[Monda Asembleo Socia (MAS)|MAS]]). Arkivita el la originalo je 2006-02-03. Alirita 2005-08-02.

* Kategorio Travideblo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Koordinatoj: 50° 22′ 26″ N 16° 56′ 05″ O﻿ / ﻿50.37389 °N, 16.93472 °O﻿ / 50.37389; 16.93472 (mapo)

Travná - paŝtejoj
Travná - paŝtejoj kun preĝejo en fono
**Travná** (ĝis la jaro 1948 *Krutvald*, germane *Krautenwalde*) estas vilaĝo, loka parto de urbo Javorník en Ĉeĥio. Ĝi troviĝas en montaro Riĥleba montaro, 5 km sudokcidente de Javorník sur ŝoseo al pola urbo Lądek-Zdrój. Vivas ĉi tie 56 loĝantoj (2021).

Historio
--------

Vilaĝo Travná estas unuafoje mencita en la jaro 1296. Tiam ĝi nomiĝis *Cruthwalde* kaj estis en ĝi signifa vojimposto, kiun tenis Boleslao la 1-a Kruda, princo el Świdnica, kvankam pretendigis ĝin Johano la 3-a Romka, la vroclava episkopo. Komence de la 14-a jarcento tenis ĝin Henriko el Valdov, ministerialo de la princo el Świdnica, kaj pli poste ĝi fariĝis parto de burgo Frýdberk (en hodiaŭa Žulová), kiun priregis familio de rabemaj kavaliroj Haugvicoj. En la jaro 1358 la tutan senjorujon aĉetis de ili episkopo Přeclav z Pohořelé kaj alligis ĝin al sia senjorujo kun sidejo sur Jánský Vrch. El ekzistado de forĝejego dokumentita en la jaro 1546 eblas prijuĝi, ke oni ĉi tie minis ferercon.

Pli poste la bieno Travná estis episkopa feŭdo kaj ĝi ofte alternis posedantojn. En la jaro 1748 akceptis la ĉi tiean feŭdon Aŭgusteno grafo Falkenhain kaj antaŭ la jaro 1815 la bienon akiris por unu centjaro familio de grafoj Schaffgotsch-idoj, kiu samtempe tenis la bienon Vlčice: Josef (1767-1851), poste lia filo Franz Anton (†1875), lia filo Rudolf (†1914) kaj fine lia filo Alois, kiu vilaĝon Travná eĉ kun la arbaro en Vlčice vendis en la jaro 1919 al Frída Kutzová, posedantino de senjorujo Bílá Voda.

Al vilaĝo Travná estis en la jaro 1950 alligita Zálesí (antaŭe Valdek), sed ambaŭ vilaĝoj estis post ellandigo de la devenaj germanaj loĝantoj en la jaroj 1945-1946 nur malofte alloĝigitaj kaj en la jaro 1960 ili estis komune alligitaj al urbo Javorník.

Loĝantaro
---------

Evoluo de nombro de loĝantojLa datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj  

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1869 | 479 |
| 1880 | 475 |
| 1890 | 440 |
| 1900 | 427 |
| 1910 | 353 |
| 1921 | 403 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1930 | 438 |
| 1950 | 106 |
| 1961 | 188 |
| 1970 | 114 |
| 1980 | 77 |
| 1991 | 43 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2001 | 53 |
| 2011 | 57 |
| 2021 | 56 |

Interesaĵoj
-----------

* Travná estas naskoloko de signifa protestanta teologo Valentin Crautwald
* sur teritorio de Travná rande venas eŭrope signifa loko Riĥleba montaro - Kankra valo, valora por siaj arbaraj kaj herbejaj biocenozoj

Turismo
-------

blua turisma marko blua, laŭ tiu ĉi turisma marko eblas aliri al belvedero sur monto Borůvková hora.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de urbo Javorník (5) |
| --- |
| Bílý Potok ~ Horní Hoštice ~ Javorník ~ Travná ~ Zálesí |

 |
duonfigura portreto de Udalriko en la episkopa kapelo de Seckau (ĉ. 1595)
**Udalriko de Seckau** (germane: *Ulrich von Seckau*; naskiĝinta la 6-an de julio 1268 aŭ la 7-an de julio 1268 en Köflach-Piber, mortinta samloke) estis romkatolika episkopo de la diocezo de Seckau kaj inter 1257 kaj 1265 ĉefepiskopo de Salcburgo.

Vivo
----

Verŝajne Udalriko estis de nobela deveno. Komence li estis sekretario ĉe duko Frederiko la 2-a (Aŭstrio), poste katedralkapitulano en Passau. Nomumis lin episkopo de Seckau en 1243 lia arkiepiskopa moŝto Eberhard von Regensberg.

Post la abdikigo de Filipo de Spanheim li iĝis salcburga suvereno. Tamen li regis naŭ jarojn nur laŭtitole. Pro financaj kialoj li eĉ devis vendi sian paliumon. Ene de la kverelaro de diversaj mezeŭropaj potencoj dum la provizoraj regadoj (1245-1273, do ĝis la elekto de Rudolfo la 1-a) li estis fakte ludilo en la manoj de politikistoj kiuj havis pli da povo. Udalriko devis plurfoje fuĝi, estis malliberigita kaj denove liberigita. Nur en 1264 li vidis unuafoje sian episkopan rezidejon Salcburgo. Kelkajn monatojn pli malfrue li petis de la papo rajti abdiki. Sed pro la morto de Klemento la 4-a tiu ĉi volo ne povis plenumiĝi antaŭ 1265.

Laŭ historiista takso la regado de Udalriko povas nomiĝi fiaska. Oni entombigis lin supoze en la naskiĝurbo; tombo lia ne konserviĝis.

Literaturo
----------

* Heinz Dopsch, Hans Spatzenegger (eld.): *Geschichte Salzburgs, Stadt und Land.* Pustet, Salzburg 1988, ISBN 3-7025-0243-2
* Ortner, Franz, "Ulrich" ĉe: *Neue Deutsche Biographie* 26 (2016), p. 592-593 (ĉi tie interrete)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 834580
* GND: 139112324
* VIAF: 100419461
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

Inventaro de planlingvistikaj (periodaĵoj)Rondo Takács: *Inventaro de planlingvistikaj* *(periodaĵoj)*, Sant Pau d'Ordal, 1992**Rondo Takács** (elp. Tɒkaĉ) estas bibliografia laborgrupo. En 1983, dum la Universala Kongreso en Budapeŝto, Luis Hernández Yzal kaj Árpád Máthé decidis starigi studgrupon pri E-bibliografio kaj nomis ĝin Rondo Takács, omaĝe al la hungara pioniro József Takács. Baldaŭ aliĝis ankaŭ Ana Maria Molera, filino de Ramon Molera. Ŝi prizorgas la gravan bibliotekon kreitan de ŝia patro en la kataluna urbeto Moià. La laboro de la grupo baldaŭ fruktodonis per gazeto *Periodaĵoj* kaj poste per la verko *Inventaro de planlingvistikaj (periodaĵoj)* (Sant Pau d'Ordal, 1992). Tiu katalogo enhavas sep mil titolojn de periodaĵoj en Esperanto kaj aliaj planitaj lingvoj. La vorto ‘periodaĵo’, uzata laŭ konsilo de Claude Gacond el Biblioteko de La Chaux-de-Fonds, rilatas ne nur al gazetoj, sed ankaŭ al adresaroj, jarlibroj, libro-katalogoj, cirkuleroj ktp. *Inventaro de planlingvistikaj (periodaĵoj)* estis unua paŝo por aperigi duan eldonon de la fama katalogo de József Takács, publikigita en 1934.

*Bibliografio de periodaĵoj en aŭ pri Esperanto* (BPE)
------------------------------------------------------

Post la forpaso de Hernández en 2002, Máthé kaj Molera daŭre laboris cele al la eldonado de *Bibliografio de periodaĵoj en aŭ pri Esperanto* (2010), kiu referencas 14 143 periodaĵojn. BPE celas havigi al la esperantistaro bibliografiajn datumojn de ĉiuj periodaĵoj eldonitaj ekde la naskiĝo de *La Esperantisto* en septembro 1889 en Nurenbergo. La precipaj datumoj estas: preciza nomo, loko de administrejo kaj redaktejo, aperjaroj, periodeco, nombro de paĝoj, formato, lingvoj uzataj, presformo kaj aliaj rimarkoj. Ĝi aldonas ankaŭ la referenc-numeron en aliaj katalogoj kiel tiu de Stojan, la Internacia Esperanto-Muzeo en Vieno (IEMW) aŭ Germana Esperanto-Biblioteko Aalen (GEBAA).

Post la forpaso de Árpád Máthé en 2015, Ana Molera daŭrigas la ĝisdatigon de la bibliografia datumbazo de Rondo Takács por aperigi ĝin rete.

Verkoj
------

* Gazeto *Periodaĵoj*, Budapest, 1993-1996. Aperis entute 33 numeroj.
* *Inventaro de planlingvistikaj (periodaĵoj).* Sant Pau d'Ordal, 1992, 132 p.
* *Bibliografio de periodajoj en aŭ pri Esperanto* (BPE), Budapest, 2010, XX + 1155 p.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Rondo Takács paĝo pri la grupo en retejo de Biblioteko Molera
**Ugliĉ** (ruse *Углич*) estas urbo en Jaroslavla provinco de Rusio.
Ĝia vortradiko supozeble venis el la rusa vorto "ugol" (angulo, sinuo), ĉar ĝi situas sur la alta, dekstra bordo de rivero Volgo, kiu tie sinuas.

Ĝin fondis reprezentanto de Kieva princo Jano Pleskoviĉ en 937. Ekde 1777 ĝi havas statuson de urbo.
En 1238 la urbon detruis kaj forrabis tataro-mongoloj, tamen ĝis 1260 ĝin oni rekonstruis kaj komencis pligrandigi, ĉar ĝin plenigis enmigrintoj el sudaj provincoj de Rusio, kiuj serĉis pli sendanĝerajn loĝlokojn.

Samkiel ceteraj apudvolgaj urboj Ugliĉ disvastiĝis laŭlonge de bordo de la rivero. En ĝia centro estis Kremlo – la granda fortikaĵo kun dikaj muroj kaj turoj. En Kremlo troviĝis la palaco de la princo, temploj, preĝejoj ktp. Ekster ĝiaj muroj vivis kaj laboris metiistoj, komercistoj k.a.

La 15-an de majo 1591 en Ugliĉ pereis naŭjara carido Dimitrij, lasta filo de caro Ivano la Terura, vicfrato de nominale reganta tiutempe caro Fjodor (Teodoro) el dinastio Rjurikoviĉ. Ĉar caro Fjodor ne havis filojn, do juna carido Dimitrij siatempe rajtis troni. Morto de Dimitrij donis gravajn avantaĝojn al reala tiama reganto Boriso Godunov, frato de carino kaj bofrato de la caro. La unua versio supozas intencan mortigon de la carido, la dua – lian hazardan memmortigon per tranĉilo, ĉar la knabo suferis pro epilepsio. Tiu ĉi temo estas bazo de dramo "*Boriso Godunov*" far Aleksandro Puŝkin kaj samnoma opero far Modesto Musorgskij.

Pro tragedio en Ugliĉ estis punitaj multaj servistoj kaj eĉ patrino de la carido, kiun oni perforte devigis estiĝi manakino. Oni eĉ punis la alarman sonorilon, detranĉinte ĝiajn orelojn kaj langon. Post tio oni ĝin vergis kaj ekzilis en Siberion. Nun ĝi estas reveninta kaj troviĝas en la loka muzeo.

Gloron al Ugliĉ ene kaj ekstere de la lando donadis dum jarcentoj lokaj virinoj, kiuj kroĉetis neordinarajn varmigajn ŝtrumpojn, gamaŝojn ktp.

Multjara selektado de loka raso de gebovoj en ekologie puraj naturaj kondiĉoj rezultigis produktadon de la senkomparebla lakto, el kiu oni fabrikas bongustan fromaĝon "*Ugliĉ*".

Ankaŭ laŭdas alian produkton de Ugliĉ rusaj kaj eksterlandaj virinoj pro tieaj manaj horloĝoj, kiuj fakte ne estas nur simplaj kronometroj, sed realaj karaj ornamaĵoj faritaj en unika rusa stilo.

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas 57° 32′ N 38° 20′ O﻿ / ﻿57.533 °N, 38.333 °O﻿ / 57.533; 38.333 (mapo)Koordinatoj: 57° 32′ N 38° 20′ O﻿ / ﻿57.533 °N, 38.333 °O﻿ / 57.533; 38.333 (mapo).

En la urbo estas fervoja stacio.

En 2002 la urbo havis 38,3 mil loĝantojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de Princoj de Ugliĉ
**Ugod** estas vilaĝo kaj municipo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Pápa.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 63 km²
* Loĝantaro: 1520
* Poŝtkodo: 8564
* Telefonprefikso: 89

Geografio
---------

Ugod situas sur malebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ iama fervojo Tatabánya-Pápa. Tiu lasta urbo troviĝas 15, Veszprém (urbo) 60, Budapeŝto 139 km.

Historio
--------

La vilaĝo estis loĝata jam dum la bronzepoko. La unua mencio devenis el 1287. Apud la vilaĝo fortikaĵo konstruiĝis. Dum la jarcentoj la loĝantaro okupiĝis ankaŭ pri kaŭstika kalko, karbeto kaj vitrofarado. En 1526 la komunumo iĝis kampurbo, sed post 20 jaroj la turkoj faris senhoma la urbeton. En la 19-a jarcento kuracbanejo funkciis. Inter 1905-2007 fervojo trafikis apud Ugod.

Vidindaĵoj
----------

* baroka katolika Kirko Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Ugod) de 1759
* baroka katolika paroĥo de 1795
* skulptaĵo pri Pietà

Famuloj
-------

En Ugod naskiĝis Dénes Kovács (aktoro).
Kassel, Treppenstrasse La strato **Treppenstraße** (laŭvorte: *Ŝtupara strato*) estis, post la rekonstruadoj urbaj de post la Dua mondmilito, objekto modela de moderna urboplanado en Kassel, Germanio.

Priskribo
---------

Tiu ĉi strato unuigu la butikumbulvardon Obere Königsstraße kun la Ĉefa stacidomo de Kaselo. La ŝtupararanĝo finfaritis laŭ la planoj de Werner Hasper en 1953. Temis pri unu el la unuaj piediraj zonoj de Germanio. La en 1957 finfaritaj bordaj konstruaĵoj faritis regule duetaĝe inter la pli altaj angulaj konstruaĵoj.
La supera kaj pli larĝa parto de Treppenstraße ricevis sur la ebenaĵoj duonvojaj viridajn areetojn kaj florbedojn, dume pli malsupre estas nur ŝtupoj. Ĉe la transversa strato Wolfsschlucht faritis en 1958 florpavilono ĉe la placo Florentiner Platz. Ĝi estas dediĉita al la itala ĝemelurbo de Florenco.

Graveco
-------

La promena strato kaj la placo en ĝi estas tre karakteraj ekzemploj de la arkitekturo de la 1950-aj jaroj kaj sekve monumentprotektitaj aĵoj. Tamen oni ne sukcesis konservi nek la aranĝan unuecon de la tuto nek ĉiujn detalojn.

Fonto
-----

Wurzel, Thomas (red).: *Kulturelle Entdeckungen Nordhessen. Band II*, eldonita fare de Sparkasse-Kulturstiftung Hessen-Thüringen, Stuttgart 2002, p. 74

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Treppenstraße en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Folckert Lueken-Isberner pri la evoluo de Treppenstraße - kun multaj historiaj bildoj
* Prie sur la regiona vikia leksikono Arkivigite je 2011-09-22 per la retarkivo Wayback Machine
***Trans ĉielarko*** (angle origina titolo: ***Over the Rainbow***) estas kanto verkita specife por la filmado de la romano La mirinda sorĉisto de Oz en 1939. La tekston verkis E. Y. Harburg kaj la muzikon Harold Arlen. En la filmo kun la titolo *La Sorĉisto de Oz* la juna, nur 17-jaraĝa, Judy Garland kantis ĝin. Jam post nur kelkaj tagoj ekde la ununa filmprezentado en aŭgusto de tiu ĉi jaro la kanto furoros kaj baldaŭ estis en kvar versioj en la furorlisto, ĉiuj ene de la unuaj dek lokoj.

* Glenn Miller kaj lia orkestro (Kantisto: Ray Eberle)
* Larry Clinton kaj lia orkestro (Kantistino: Bea Wain)
* Bob Crosby kaj lia orkestro (Kantistino: Teddy Grace)
* Judy Garland (kun Victor Young kaj lia orkestro).

Malsupre estas ligilo al eltiraĵo el la filmo kun la kanto, bedaŭrinde ne ĉiulande videbla pro lokaj kopirajtaj leĝoj. Samloke estas ankaŭ ligilo al Esperanta traduko de la kanto.

Dum la Dua Mondmilito tiu ĉi kanto kune kun *White Christmas* estis la plej ofte ludata kanto en radio por la batalantaj Usonaj soldatoj, AFN, kaj ligis ilin emocie kun ilia fora hejmo.

Intertempe tre multaj kantistoj surdiskigis tiun ĉi kanton. Estus supozeble pli facile, enlistigi tiujn, kiuj ne kantis ĝin. Interesan version liveris Israel Kamakawiwoʻole en sia albumo *Facing Future* de 1993. Jen li kantas nur kun ukulelo kunaĵon, kiu kombinas *Over the Rainbow* kun *What a Wonderful World*. Pli poste en 2001 Cliff Richard registris la ĝuste saman kombinaĵon tre similstile. Ambaŭ versioj diverslande furoris.

Ekzistas du versioj de la kanto en Esperanto. Ambaŭ estas bone kanteblaj. La unua, en traduko de londonano Harry Holmes komenciĝas per Ie super la arko en ĉiel' eldoniĝis en The British Esperantist, septembro 1969. La dua traduko estas fare de Pejno Simono.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Trans ĉielarko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Bone kantebla versio en Esperanto de Trans ĉielarko (el Retarkivo 2005)
* Garland Over the Rainbow *Over the Rainbow* ĉe YouTube
*
**Treytorrens** estas komunumo en la distrikto Brojo-Vully en Kantono Vaŭdo, Svislando. Ĝi havis 115 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011.

Geografio
---------

La komunumo Treytorrens situas en la Vaŭda Mezlando sur la molasaj montetoj inter la baseno de la Lago de Neŭŝatelo en nordo kaj la ebenaĵo de la rivero Brojo en sudo. Tra la komunumo fluas la riverteo Eta Glano. La komunumo konsistas el la vilaĝo Treytorrens kaj la vilaĝeto Les Molliettes.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 3,07 km², de kiuj 20,6% estas kovritaj de arbaro, 74,5% servas por agrikulturo kaj 4,8% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Treytorrens limas en nordo al Murist (FR), en oriento al Nuvilly (FR), en sudoriento al Valbroye, en sudokcidento al Champtauroz, kaj en nordokcidento al Chavannes-le-Chêne.

Trafiko
-------

Trytorrens situas komplete flanke de la gravaj trafikvojoj. Tra Treytorrens pasas konekta vojo de Murist al Valbroje kaj alia flanka vojo kondukas al Chavannes-le-Chêne. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas proksimume 15 kilometrojn norde de la komunumo apud Estavayer-le-Lac. Pere de buslinio al Estavayer-le-Lac la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Camorino datiĝas el la jaro 1194 *Troterens*. La Senjoroj de Treytorrens dum mezepoko estis vasaloj de la episkopo de Laŭzano. En la 12-a jarcento ili submetiĝas al la landa suverenceo de Savojo. Dum la berna regado de 1536 ĝis la Helveta Revolucio de 1798 Treytorrens apartenis al la Voktejo Moudon. En la jaro 1798 ĝi estis atribuita al la Distrikto Payerne, kiu en la jaro 2006 surbaze de la nova administra ordo de Kantono Vaŭdo estis integrita al la nova Distrikto Brojo-Vully.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: *Fabienne Abetel-Béguelin*: *Treytorrens* en *Historia Leksikono de Svislando* (2012-11-02)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Treytorrens (Payerne) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Treytorrens

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Treytorrens** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Brojo-Vully |
| --- |
| Avenches • Brenles • Bussy-sur-Moudon • Carrouge • Champtauroz • Chavannes-sur-Moudon • Chesalles-sur-Moudon • Chevroux • Corcelles-le-Jorat • Corcelles-près-Payerne • Cremin • Cudrefin • Curtilles • Dompierre • Faoug • Forel-sur-Lucens • Grandcour • Henniez • Hermenches • Lovatens • Lucens • Missy • Moudon • **Payerne** • Prévonloup • Ropraz • Rossenges • Sarzens • Syens • Trey • Treytorrens (Payerne) • Valbroye • Villars-le-Comte • Villarzel • Vucherens • Vulliens • Vully-les-Lacs |  |

 |
Unufamilia loĝejo en Usono.
Kunigitaj loĝejoj en Britio.
**Unufamilia loĝejo** estas tiu en kiu unusola familio okupas la konstruaĵon totale, diference de la kolektivaj loĝejoj.

Temas pri konstruaĵo desegnita kaj disvolvigita por esti okupata totale de nur unusola familio, kaj ili povas esti izolaj, parigitaj, apudigitaj aŭ kunigitaj. El vidpunkto de urbanizado tiu tipo de loĝejoj generas areojn de malalta denseco, sed ties efiko sur la medio kaj la infrastrukturoj por servoj, krom la plej alta trafiko de vehikloj generas ankaŭ grandajn problemojn.

La kutimoj estas diferencaj laŭ la regionoj, landoj kaj kulturoj. En plej oftaj urbaj areoj, tiaj domoj desegnas liniajn stratojn, dum en kamparaj kaj montaraj areoj ili povas esti pli izolaj. En Usono ili estas tre ofte ĉirkaŭitaj de propraj ĝardenaj areoj, dum en sudeŭropaj landoj oftas la kunigitaj domoj, tiel ke ambaŭflanke oni havas kunigitan loĝejon, kio povas okazigi ĝenadon inter najbaroj, sed ankaŭ pli amikajn rilatojn.

Notoj
-----

1. ↑   Fernando Moliní, LOS IMPACTOS AMBIENTALES DE LA CIUDAD DE BAJA DENSIDAD EN RELACIÓN CON LOS DE LA CIUDAD COMPACTA, Geocrítica, 2012. Alirita la 19an de aprilo 2019.

* Kategorio Unufamilia loĝejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Treŝnjevac,** serbe **Трешњевац,** slave **Trešnjevac,** hungare **Oromhegyes** [oromhedjeŝ] estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Norda** Banato, en municipo de Kanjiĵa. La serba loknomo signifas: ĉerizoarbaro.

Treŝnjevac troviĝas en (verda) Municipo Kanjiĵa en Serbio
Mapo pri municipo Kanjiĵa
Preĝejo de Treŝnjevac

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 42  km²
* Koordinatoj: 45°58′28″N 19°59'06″E
* Alto super marnivelo: 87-102 m
* Loĝantaro: 1860
* Poŝtkodo: 24426
* Telefonprefikso: 24
* Aŭtokodo: KI

Situo
-----

Treŝnjevac situas sur ebenaĵo laŭ traira flankovojo, Tiso preterfluas.

Historio
--------

La loko estis loĝata jam dum la neolitiko. La unua skriba mencio denvenis el 1271. La moderna historio komenciĝis en 1849, kiam hungaraj malriĉuloj komencis senjure loĝadi en paŝtejo apartenanta al Kanizsa. Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la hungara armeo reokupis la komunumon ĝis 1944 dume serboj deportiĝis al Sárvár. En 1944 serbaj partizanoj reokupis la vilaĝon kaj tuj murdis 14 hungarojn. Post la 2-a mondmilito serbaj loĝantoj alvenis. Dum interna milito de Bosnio tie ariĝis personoj, kiuj ne volis batali. En 2002 loĝis en Treŝnjevac 1868 homoj, (1797 hungaroj 25 serboj kaj aliaj). Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kuracejo, apoteko.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Mikaelo de 1908

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino
*Pri la aliaj signifoj de UJO rigardu en UJO.*
**Ujo** estas elementa vorto kiu signifas objekton, kiu povas enhavi kaj teni aliajn objektojn. Tiel, ujo estas unu el la plej malnovaj iloj, kaj ujoj estas parto de nia ĉiutaga vivo de homoj. Iuj ujoj (kiel boteloj) povas enteni likvaĵojn kaj gasojn, tamen iuj aliaj ujoj (kiel korboj) endas enteni nur grandajn solidajn objektojn.

Ujo ankaŭ estas uzata pri landoj, teritorioj kaj fruktarboj, kiuj ne tutkonkrete estas ujoj. Je la landoj oftas ankaŭ ke oni anstataŭiĝas -uj- per la sufikso *-i-.*

Ingoj diferencas de ujoj per tio ke la enhavo estas tute ene de ujo, sed ne nepre de ingo, el kiu tenilo kutime elstaras por permesi facilan elingigon de la ingita objekto.

Tiu vorto *ujo* formiĝas per aldono de la finaĵo -o de substantivo al la sufikso *-uj-* kiu tiam iĝas radiko.

Oftaj ujoj
----------

Ujo por likvaĵo aŭ gaso:

* Akvario
* Amforo
* Asko
* Banujo
* Baseno
* Barelo
* Bokalo
* Botelo
* Bovlo
* Cisterno
* Felsako
* Glaso
* Kaldrono
* Kaserolo
* Kuvo
* Kruĉo
* Lavujo
* Marmito
* Pelvo
* Pokalo
* Poto
* Provtubo
* Sitelo
* Taso
* Telero
* Tino
* Vazo

Ujo por nelikvaj objektoj:

* Ĉerko
* Fiŝreto
* Fridujo
* Fromaĝokloŝo
* Kanopo
* Kaĝo
* Kesto
* Kofro
* Korbo
* Koverto
* Naso
* Poŝo
* Rubujo
* Sako
* Salatujo
* Skatolo
* Ŝranko
* Urno
* Valizo

Lernejaj ujoj:

* Skribilujo
* Krajonujo

Landoj, teritorioj kaj fruktarboj
---------------------------------

*Vidu ankaŭ kritikon de Sergio Pokrovskij,* En Rusio loĝas rusianoj.
En Esperanto, teritorioj, fruktarboj kaj landoj ankaŭ ĉiuj povas uzi la elementon *ujo.* La fundamenta nomo de ĉiu lando, kiun oni nomas laŭ la ĉefa nacio, estas ujo kiu entenas la loĝantojn. Hodiaŭ oni ofte uzas la sufikson -i- por nomi la landojn por respekti multnaciecon:

* Germanujo – Germanio
* Francujo – Francio
* Britujo – Britio, ktp

Teritorioj, administraj aŭ politikaj, nomitaj laŭ la rango de ties estro ankaŭ uzas la eron:

* princujo
* dukujo
* grafujo
* kalifujo
* emirujo
* episkopujo
* prefektujo

Ankaŭ fruktarboj kaj arbustoj estas nomitaj ujoj esperante:

* pomujo
* oranĝujo
* ribujo
* frambujo
* kaŝtanujo, ktp

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Ujo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Ujo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* -uj-
* io-ujo-batalo
Sun Yat-sen proklamis la Tri Principojn de la Popolo.
La **Tri Popolaj Principoj** aŭ **Doktrino San-min** (en tradicia ĉina: 三民主義; en simpligita ĉina: 三民主义; en pinjino: Sān Mín Zhǔyì) estas politika filozofio disvolvigita de Sun Yat-sen kiel parto de filozofio kiu igus Ĉinion prospera, pova kaj libera lando. La heredo de tiu filozofio pliboniĝis en la registara organizado de la Respubliko Ĉinio kiu rezultis en la nuntempa ŝtato Tajvano kiu administracias aktuale la insulojn Tajvano, Penghuoj, Ĝinmenoj kaj Macuoj. Tiu filozofio estas konsiderata ankaŭ kiel la kerno de la politiko de la Respubliko Ĉinio fare de la Kuomintango (KMT) aŭ Naciisma Ĉina Partio. La principoj aperas ankaŭ en la unua linio de la Nacia Himno de la Tajvano.

La tri principoj estas jenaj:

* Naciismo (民族主義; Mínzú, "rilato aŭ konekto kun la popolo" aŭ "regado de la popolo").
* Demokratio (民權主義; Mínquán, "povo de la popolo" aŭ "regado fare de la popolo").
* Socia bonfarto (民生主義; Mínshēng, "bonfarto de la popolo" aŭ "regado por la popolo").

Bibliografio
------------

* *Sun Yat-sen*, tradukita de Pasquale d'Elia. *The Triple Demism of Sun Yat-Sen*. New York: AMS Press, Inc. 1974.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tri Popolaj Principoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* originala teksto de la *San-min Ĉu-i* fare de Sun Yat-sen (tradicia ĉina)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 804580
* NDL: 00570173
 |
**Transkejo** (signife *la areo trans la Rivero Kejo*), oficiale **Respubliko de Transkejo** (en Kosa lingvo *iRiphabliki yeTranskei*), estis Bantustano organizita por membroj de specifa etneco kaj teorie parlamenta demokracio en sudorienta regiono de Sud-Afriko. Ties ĉefurbo estis Mthatha, kutime literumata kiel 'Umtata' ĉe mapoj kaj en anglalingva materialo.

Transkejo reprezentis gravan precedenton kaj historian referencpunkton por la sudafrika politiko de apartismo kaj "separata disvolviĝo" en kio estis la unua el kvar teritorioj deklaritaj sendependaj. Tra ties ekzisto ĝi restis internacie neagnoskata, diplomatie izolata, politike nestabila *de facto* unupartia ŝtato, kiu eĉ rompis rilatojn kun Sudafriko, la ununura ŝtato kiu agnoskis ĝin kiel politika ento. En 1994 ĝi estis reintegrita al ties granda najbaro kaj ekiĝis parto de Orienta Kablando.

Notoj
-----

1. ↑   *Constitution of the Republic of Transkei, Chapter 1, 1(2)*,

* Kategorio Transkejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
unuekvilibra orbito
En matematiko, **unuekvilibra orbito** estas trajektorio de stata vektoro de dinamika sistemo kiu kunigas selan ekvilibran punkton al si. Unuekvilibra orbito kuŝas en la intersekco de la stabila sternaĵo kaj la malstabila sternaĵo de ekvilibro.

Unuekvilibra orbito kaj **unuekvilibra punkto** estas difinitaj simile por diskreto-tempa dinamika sistemo, kio estas por ripetita funkcio, kiel la intersekco de la stabila aro kaj malstabila aro de iu fiksa punkto aŭ perioda punkto de la sistemo.

Konsideru la kontinuan dinamikan sistemon priskribitan per la ordinara diferenciala ekvacio

{\displaystyle {\frac {d\mathbf {x} }{dt}}=f(\mathbf {x} )}
Supozu ke estas ekvilibro je  ***x**=**x**e*, tiam solvaĵo *Φ(t)* estas unuekvilibra orbito se

{\displaystyle \phi (t)\rightarrow \mathbf {x} \_{e}} se {\displaystyle t\rightarrow \pm \infty }
Ne tordita unuekvilibra orbito
Tordita unuekvilibra orbito
Se la faza spaco havas tri aŭ pli multajn dimensiojn, do eblas malsamaj topologioj de la malstabila sternaĵo de la sela punkto. La figuro montras du okazojn. La unua, kie la malstabila sternaĵo estas topologie cilindro, kaj la dua, kie la malstabila sternaĵo estas topologie rubando de Möbius; en ĉi tiu okazo la unuekvilibra orbito estas nomata kiel **tordita**.

Ni ankaŭ havi la komprenaĵo de unuekvilibra orbito kiam konsiderantaj diskretaj dinamikaj sistemoj. En tia okazo, se *f : M → M* estas memdifeomorfio de sternaĵo *M*,  ***x***  estas unuekvilibra punkto se ĝi havas la samajn pasintecon kaj estonton, kio estas se ekzistas fiksita (aŭ perioda) punkto
 ***p***  tia ke

{\displaystyle \lim \_{n\rightarrow \pm \infty }f^{n}(\mathbf {x} )=\mathbf {p} }

Vidu ankaŭ
----------

* Plurekvilibra orbito
* Unuekvilibra forkiĝo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Unuekvilibraj orbitoj en mapo de Henon
Ekzemplo de transliterumo
**Transliterumo**, **transliterigo** aŭ **transliterado** estas reskribado de teksto per aliaj literspecoj ol la originalaj. Dum transskribado celas prezenti la elparolon de fremdaj vortoj, transliterumo prezentas skribitan tekston en alia skribsistemo laŭeble fidele, do tiamaniere, ke el la transliteraĵo oni povos rekonstrui la originalan skribaĵon.

Uzo
---

Transliterado utilas, kiam oni ne disponas taŭgan tiparon por iu skribsistemo. Ĝi utilas ankaŭ al legantoj, kiuj parole ekkonis fremdan lingvon sed ne kompetentas pri ĝia kutima skribo. Tiel ekzemple homoj ne kapablaj legi la korean alfabeton, sed jes scipovantaj la korean lingvon, povas legi korean tekston ekzemple pere de la latina aŭ cirila alfabetoj.

Malsameco kun transskribado
---------------------------

| Alilingva fonta vorto | Transliterumo | Transskribo | Esperanto-traduko |
| --- | --- | --- | --- |
| των υἱών (greke) | tōn uiōn / tōn hyiṓn | ton ion | de (la) filoj |
| ख़ाकी (hindie) | ḳhākī | ĥaki | kakia |
| とうきょう (東京) (japane) | Tōkyō/Tôkyô/Tookyoo/Toukyou | Tokjo | Tokio |

Fideleco
--------

Ideala transliterada sistemo prezentas unusolan apartan celliteron por ĉiu aparta fontlitero. Tiun principon rompas diversaj cirkonstancoj.

### Nesufiĉa transliterado

Povas esti, ke la celskribo ne disponas tiom vastan literprovizon kiel la fontskribo. Ankaŭ povas esti, ke oni volas ne tro arbitre uzi la literojn de la celskribo, ekzemple ne signi iun vokalon per *x*, ĉar *x* kutime sonas kiel [ĥ], [ks] aŭ similaj.

En tiaj okazoj aŭ oni akceptas ian gradon de malklareco en la sistemo, aŭ oni modifas la literprovizon de la celskribo. Tion oni faras:

* uzante kromsignojn aŭ
* uzante litergrupojn, se ili ne kaŭzas konfuzon kun la litersekvo (*ch* bonas por prezenti *ĉ* en sensupersigna sistemo, kondiĉe ke en ĝi neniam aperas la sekvo *c + h*).

### Troa transliterado

Inverse okazas, ke la fontskribo estas tiom ambigua, ke oni volas kompletigi ĝin. Ekzemple al lernantoj de arabskriba lingvo helpas transliterado kun indiko de vokaloj, kiujn la araba skribo ne aŭ ne precize notas. En ĉi tia okazo la sistemo iĝas mikso de transskribo kaj transliterumo.

Vidu ankaŭ
----------

* Transliterumo de Esperanto
* Esperantigo
* Transliterumaj sistemoj

* Kategorio Transliterumo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Tria Respubliko de Francio** estas la nomo de la franca ŝtato inter la jaroj 1871 ĝis 1940.

Post la malvenko de Francio en la Francia-Prusia Milito de la jaroj 1870 kaj 1871, la Pariza Komunumo de la jaro 1871 kaj la maltroniĝo de la reĝo Napoleono la 3-a de Francio ne plu eblis instali novan reĝan dinastion, kaj tial – pli pro manko de alternativoj ol el politika konvinko – elvokiĝis respubliko.

La nova ŝtata konstitucio antaŭvidis legislativon kun du-parta parlamento: Ĉambro de la deputitoj (*Chambre des députés*) kaj Senato (*Sénat*), kiuj kune sub la nomo *Nacia Asebleo* elektu prezidenton, kiu havu fortan pozicion kaj oficu dum po sep jaroj. La politika pozicio de la prezidento tamen ne estis tiom forta, kiom en la posta koncepto de Charles de Gaulle por la rolo de la prezidento en la Kvina Respubliko de Francio. La ĉefministro dependis de la plimulto en la Ĉambro de la deputitoj, kaj la ministraroj ŝanĝiĝis relative ofte.

En ekstera politiko la nova ŝtato komence havis malfacilan pozicion. La kanceliero de la Germana Regno, Otto von Bismarck, zorgis pri internacia izoligo de Francio, kaj kiel sola eŭropa respubliko apud San-Marino kaj Svisio la ŝtato ekspektis malfidon de la aliaj, monarkiaj ŝtatoj.

En interna politiko la ŝtato aparte batalis pri redukto de la politika kaj socia influo de la katolika eklezio. Tio gvidis al drasta divido de ŝtato kaj religio, kio ĝis hodiaŭ karakterizas Francion, kaj al konstruo de multaj novaj ŝtataj lernejoj, ĉar la ŝtato ne volis esti dependa de katolikaj lernejoj. Krom la sukcesoj, la trian respublikon skuis diversaj grandaj krizoj, i.a. la *Panama krizo*.

La Tria Respubliko de Francio finiĝis dum la jaro 1940, post la Batalo de Francio, kiam la ŝtato denove kapitulacis kontraŭ la (nun de diktatoro Hitler regita) Germana Regno kaj okazis la Okupacio de Francio. La regionoj Alzaco kaj Loreno, kies loĝantoj tradicie je granda parto estis germanlingvaj, estis aneksitaj de Nazia Germanio, la norda parto de Francio estis okupita de la armeo de Nazia Germanio kaj en la sudo la politikisto *Philippe Pétain* fondis la reĝimon de Vichy (*État Français*), kiu fakte estis satelita ŝtato de Nazia Germanio.

Prezidantoj de la Tria Respubliko
---------------------------------

| **Ofica tempo** | **Nomo de prezidento** |
| --- | --- |
| 1871-1873 | Adolphe Thiers |
| 1873-1879 | Patrice de Mac-Mahon |
| 1879-1887 | Jules Grévy |
| 1887-1894 | Marie François Sadi Carnot |
| 1894-1895 | Jean Casimir-Périer |
| 1895-1899 | Félix Faure |
| 1899-1906 | Émile Loubet |
| 1906-1913 | Armand Fallières |
| 1913-1920 | Raymond Poincaré |
| 1920-1920 | Paul Deschanel |
| 1920-1924 | Alexandre Millerand |
| 1924-1931 | Gaston Doumergue |
| 1931-1932 | Paul Doumer |
| 1932-1940 | Albert Lebrun |

Vidu ankaŭ
----------

* Dreyfus-skandalo
* Popola Fronto
* Sekularigo
Ahmad Ŝaho Durrani, afgana batalestro
Sadaŝivrao Bhau, maratha batalestro
La **tria batalo de Panipato** okazis la 14-an de januaro 1761 ĉe Panipato en la hinda subkontinento - la loko situas en la nuna subŝtato Harjano de Barato. Panipato estas ĉirkaŭ 97 km norde de Delhio. La batalo okazis inter la Maratha Imperio kaj la invada afgana armeo de Ahmad Ŝaho Durrani. Ahmad Ŝaho Durrani estis subtenita de tri hindaj aliancaj regnoj. La Maratha armeo estis gvidata de Sadaŝivrao Bhau, kiu estis tria en aŭtoritato de la maratha regno post la maratha reĝo nomata *Ĉatrapati* kaj la maratha ĉefministro nomata *Peŝva*. La ĉefa maratha armeo estis postenigita en la Dekkana Altebenaĵo kun la trupoj de la ĉefministro *Peŝva*.

La batalo ĉefe batalis inter la artilerio kaj kavalerio de la marathoj kontraŭ la peza kavalerio kaj muntita artilerio de la afganoj kaj de aliancanoj gvidataj de *Abdali* kaj *Naĝib-ud-Daulah*, ambaŭ etnaj afganoj. La batalo estas konsiderata kiel unu el la plej grandaj kaj plej eventaj bataloj en la 18-a jarcento. Ĝi havas eble la plej grandan nombron da mortigoj en unu tago raportitan en klasika formada batalo inter du armeoj.

La batalo daŭris plurajn tagojn kaj partoprenis pli ol 125 000 soldatoj, kun perdoj kaj gajnoj ambaŭflanke. La fortoj gviditaj de Ahmad Ŝah Durrani atingis venkon post detruado de pluraj marathaj flankoj. La amplekso de la perdoj de ambaŭ flankoj estas multe pridisputata de historiistoj, sed oni opinias, ke inter 60 000–70 000 estis mortigitaj dum batalado, dum la nombro de vunditoj kaj kaptitoj varias multe. Laŭ la plej bona okulatesta kroniko - de *Kaŝi Raĝ la Divan* de *Ŝuĝa-ud-Daulah* - ĉirkaŭ 40 000 marathaj malliberuloj estis ekzekutitaj la tagon post la batalo.

Referencoj
----------

1. ↑  Kvankam en la esperanta vikipedio ĝis nun ne ekzistas artikoloj pri la malpli vastaj unua kaj dua bataloj de Panipato, tiu ĉi batalo tamen historie estis la tria samnoma batalo kaj nomiĝu tiel.
2. ↑  Black, Jeremy.  (2002) *Warfare In The Eighteenth Century (angle: batalado en la 18-a jarcento)*. eldonejo *Cassell*. ISBN 978-0304362127.

  


* Kategorio Tria batalo de Panipato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)