recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Lukácsháza** [lukaĉhaza] estas vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), en subregiono de Kőszeg. La loknomo signifas hungare: domo de Luko.

La tombeja kapelo en Lukácsháza

Bazaj informoj
--------------

* Poŝtkodo: 9724
* Telefonkodo: 94
* Areo: 9  km²
* Loĝantaro: 1020

Situo
-----

Lukácsháza situas laŭ la vojo (kaj ankaŭ fervojo) inter Szombathely kaj Kőszeg. Tie la vilaĝoj troviĝas dense kaj preskaŭ ili tuŝas unu la alian.

Historio
--------

A. Kristo 5000 jam loĝis tie homoj, poste en la ferepoko keltoj, poste romianoj, poste avaroj lasis tie restaĵojn.

Dum la hungara historio estis tie 3 vilaĝoj, Lukácsháza, Kis kaj Nagycsömöte (malgranda kaj granda **Csömöte** (ĉomote)).

La komunumo bone prosperas havanta ankaŭ industrion modernan.

Vidindaĵoj
----------

* tombeja Kapelo de Sanktaj Roĥo kaj Sebastiano (Lukácsháza) el la 16-a jarcento
* kapelo

Famuloj
-------

En Lukácsháza naskiĝis József Horváth (kuracisto).

En Nagycsömöte naskiĝis la unua hungara profesoro pri bestkuracado Sándor Tolnay.

* Kategorio Lukácsháza en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Luh,** ukraine **Луг,** hungare **Ligetes** [ligeteŝ] estas malgranda, ne memstara vilaĝeto en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Velikij Bereznij, en municipo de Volosjanka.

Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Velikij Bereznij en Transkarpatio
Panoramo de Luh

Bazaj informoj
--------------

* 48° 58′ 57″ N 22° 46′ 44″ O﻿ / ﻿48.98250 °N, 22.77889 °O﻿ / 48.98250; 22.77889 (mapo)Koordinatoj: 48° 58′ 57″ N 22° 46′ 44″ O﻿ / ﻿48.98250 °N, 22.77889 °O﻿ / 48.98250; 22.77889 (mapo)
* Areo: 29 km²
* Alto super marnivelo: 452 m
* Loĝantaro: 430
* Poŝtkodo: 89030
* Telefonprefikso: 3135

Situo
-----

Luh situas laŭ Uĵ, laŭ fervojo. Velikij Bereznij troviĝas je 33, Uĵhorodo je 76 km-oj.

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1602 en ukrainia formo *Luh*. En 1904 pro la hungariga politiko la vilaĝo ricevis hungaran loknomon. En 1910 loĝis en Ligetes 371 loĝantoj, (347 rutenoj, 14 germanoj, 10 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon Ligetes apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto de Nagyberezna, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Luh/Ligetes. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------

* Kategorio Luh en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | - La mallongigo FR en Lully FR staras por la svisa Kantono Friburgo. Por aliaj signifoj de la nomo vidu sub **Lully**. |


---


**Lully** estas komunumo en la distrikto Brojo en Kantono Friburgo, Svislando. Ĝi havis 1004 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011.

Geografio
---------

Lully situas en la friburga eksklavo de Estavayer sur la molasaj montetoj inter la baseno de la Lago de Neŭŝatelo kaj la ebenaĵo de Brojo. La komunumo konsistas el la tri vilaĝoj Lully, Boillon kaj Seiry, krome la setlejoj Champs de la Croix kaj Mussillens. La komunumon senakvigas suden al la *Eta Glano* la rojoj *Le Bainoz* kaj *L'Arignon* kaj norden la Muelejrojo al la Lago de Neŭŝatelo.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 5,50 km², de kiuj 20,4% estas kovritaj de arbaro, 66,5% servas por agrikulturo kaj 12,5% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Lully limas en sudo al Estavayer-le-Lac, en oriento al Les Montets, en sudo al Murist, kaj en okcidento al Châbles.

Trafiko
-------

Lully atingeblas pere de flankaj vojoj de la najbaraj komunumoj. Tra la komunumo pasas la svisa aŭtovojo A1 kaj en oriento de ĝia teritorio situas la aŭtovoja alveturejo de Estavayer-le-Lac, tra la kantona vojo nr- 150, kiu formas la orientan komunumlimon. Okcidente de la alveturejo Estavayer-le-Lac sur komunuma teritorio situas la aŭtovoja ripozejo *Rose de la Broye" [Rozo de la Brojo].*

Historio
--------

Dum mezepoko Lully apartenis al la Senjorujo Estavayer, kaj kun kiu ĝi en la jaro 1536 fariĝis friburga havaĵo. Ĝis la Helveta Revolucio de 1798 ĝi apartenis al la Voktejo Estavayer, kiu poste estis ĝis 1848 friburga distrikto. Surbaze de la konstitucio de 1848 Lully estis integrita al la distrikto Brojo. Kun efiko de la 1-a de januaro 2006 la ĝis tiam aŭtonomaj komunumoj Boillon kaj Seiry estis integritaj al la komunumo Lully.

Vidu ankaŭ
----------

* Aliaj lokoj kun la nomo Lully

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: *Marianne Rolle*: *Lully FR* en *Historia Leksikono de Svislando* (2008-07-18)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lully FR en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Lully

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Lully** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Brojo |
| --- |
| Bussy • Châbles • Châtillon • Cheiry • Cheyres • Cugy • Delley-Portalban • Domdidier • Dompierre • **Estavayer-le-Lac** • Fétigny • Gletterens • Léchelles • Les Montets • Lully • Ménières • Montagny • Morens • Murist • Nuvilly • Prévondavaux • Rueyres-les-Prés • Russy • Saint-Aubin • Sévaz • Surpierre • Vallon • Vernay • Villeneuve • Vuissens |  |

 |
**Kontraŭrasismo** estas la kredo, la movadoj, kaj la politikoj adoptitaj aŭ disvolvigitaj por kontraŭi la rasismon Ĝi baziĝas sur la kredo ke ĉiuj homoj estas egalaj kaj havas la samajn rajtojn. Ĝenerale, la kontraŭrasismo intencas helpi la starigon kaj pliformigon de socio egaleca kie la personoj ne kontraŭstaru la diskriminaciadon pro atento al raso. Pro sia naturo, la kontraŭrasismo tendencas apogi la rigardon ke la rasismo en preciza socio estas domaĝa, kaj ke la ŝanĝoj partikularaj en politikaj, ekonomiaj aŭ sociaj etosoj necesas por forigi ĝin. Evidente kontraŭrasismo aperas ĉefe en socioj kie ekzistas rasismo, kaj ĉefe kie pli supera raso aŭ parto el ĝi, ekzemple de blankuloj, ĝuas pli privilegian statuson ol alia, ekzemple de nigruloj, ekzemple en Usono, kie fakte funkciis (kaj funkcias) dum jardekoj tiaj tensioj (vidu Afrikusona Civilrajta Movado aŭ Martin Luther King).

Kritika ras-teorio (KRT) estas teoria kadro en la sociaj sciencoj, kiu koncentras sin al la aplikado de kritika teorio, t.e. kritika ekzamenado de la socio kaj kulturo, al la intersekciĝo de raso, juro, kaj povo.

Vidu ankaŭ
----------

* Marŝo al Vaŝingtono por Laboro kaj Libero
* Marŝado el Selma al Montgomery
* Kampanjo de la Malriĉa Popolo
* Murdo de Martin Luther King
* Martinluterkinga Tagofesto
* Alfred Daniel Williams King
* Internacia Tago por la Elimino de Rasa Diskriminacio
* Letero el la Birmingama prizono
* Propono por rasegaleco
* Martín de Porres

Bibliografio
------------

* Bonnett, Alistair (1999) Anti-Racism, Londono: eldonejo *Routledge*, ISBN 978-0-415-17120-5.
* Hughey, Matthew W. (2012) White Bound: Nationalists, Antiracists, and the Shared Meanings of Race, Stanford, CA: Stanford University Press, ISBN 978-0-804-77695-0.
* Wright, W. D. (1998) Racism Matters, Westport, CT: Praeger, ISBN 978-0-275-96197-8.

* Kategorio Kontraŭrasismo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Senegalo estas multlingva lando – la revuo *Ethnologue* listas **36 lingvojn**.

La franca, kio estas heredaĵo el la kolonia epoko, estas la oficiala lingvo de Senegalo. Krome kelkaj el la senegalaj lingvoj havas la statuson de nacia lingvo: la djola, mandinka, pulaar, serera, soninka kaj volofa. La franca estas ankoraŭ uzata de la reganta elito, kaj estas pli malpli komprenata de ĉirkaŭ 15 %–20 % de viroj kaj de ĉirkaŭ 1 %–2 % de virinoj.

Pri uzado, la volofa estas la plej amplekse parolata lingvo en Senegalo, kiel unua aŭ dua lingvo (80 %). La volofa estas rilata al la fula (pulaar), kiu estas parolata ankaŭ de granda parto de la loĝantaro.

La parolataj lingvoj mandeaj inkludas la soninkan kaj la mandinkan. La djola estas la ĉefa lingvo en la regiono de Casamance.

Forta subteno favore de la franca farita de la du diktatoroj kiuj regis Senegalon ekde ties formala sendependiĝo en 1960 ne kaŭzis malaltiĝon de la analfabetismo, sen paroli pri plialtiĝo[*klarigu*] de la kono de la angla kaj eĉ la hispana pro eblo migri al pli malpli proksimaj Kanarioj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lingvoj de Senegalo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* *Ethnologue* retejo pri Senegalo
* PanAfrican L10n retejo pri Senegalo
* Linguistic situation in Senegal (france)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Produktado de lakta energio** estas mezuro de la metabola energio enhavata de la lakto produktata de mamulino. Ĝi estas la produto de la kvanto da lakto produktata en determinita tempunuo kaj la energia koncentriteco de la lakto. La lakta industrio uzas laktan energion kiel manieron esprimi la valoron de lakto produktata de bredita besto, kiu havas pli da biologia signifo ol la maso de la lakto, sed samtempe estas simple resumebla per unu nombro.

La produktado de lakto estas unu el la plej energikostaj aktivoj en la vivo de mamulo. Laktantaj patrinoj pliigas sian konsumon de nutraĵo ĝis la maksimumo utiligebla de la korpo. La lakta energio produktata je la tempo de maksimuma laktado estas proporcia al la korpa maso de la patrino alt 0.74 en nature evoluintaj specioj, kun minimumo inter 47 studitaj specioj de 19 kJ/tago (bruna mioto) kaj maksimumo de 249 MJ/tago (cistoforo). La averaĝa produktado de lakta energio de homo je maksimuma laktado estas 3.04 MJ/tago.

Bestoj uzataj en la lakta industrio estas selekte breditaj por produkti pli da lakto ol la idoj bezonas. Dum bovino bredita por viando produktas laktan energion similan al simile grandaj sovaĝaj mamuloj (33.7 MJ/tago je maksimuma laktado), la averaĝa laktenergia produktado de bovinoj breditaj por lakto estis raportita en 2004 (laŭ datumaro rikoltita el diversaj studoj) kiel proksimume 85 MJ/tago. Bovinoj breditaj por alta lakta produktado elspezas tiucele energion, kiun aliaj bovoj uzas por siaj propraj bezonoj, kaj tial ili estas malpli kapablaj adaptiĝi al fiziologiaj stresoj. La metabola malsano ketonozo estas ofta en laktobovinoj kiel efiko de energia deficito pro alta produktado de lakta energio.

Referencoj
----------

1. ↑  Agnew, R.E. k. al. 2004. "Energy Requirement and Supply." En Thomas, C. (red.), *Feed into Milk*. Nottingham: Nottingham University Press. 13.
2. ↑  Hall, M.B. 2023. "Corrected Milk: Reconsideration of Common Equations and Milk Energy Estimates".
3. ↑  Rogowitz, Gordon L. 1996. "Trade-offs in Energy Allocation During Lactation". *American Zoologist* 36(2).
4. ↑  Riek, Alexander. 2021. "Comparative Phylogenetic Analysis of Milk Output at Peak Lactation". *Comparative Biochemistry and Physiology Part A: Molecular & Integrative Physiology* 27.
5. ↑  Riek, Alexander. 2021. "Comparative Phylogenetic Analysis of Milk Output at Peak Lactation". *Comparative Biochemistry and Physiology Part A: Molecular & Integrative Physiology* 27.
6. ↑  Agnew, R.E. k. al. 2004. "Energy Requirement and Supply." En Thomas, C. (red.), *Feed into Milk*. Nottingham: Nottingham University Press. 10.
7. ↑  Sundrum, Albert. 2015. "Metabolic Disorders in the Transition Period Indicate that the Dairy Cows’ Ability to Adapt is Overstressed". *Animals* 5(4).
8. ↑  Littledike, E.T. 1981. "Common Metabolic Diseases of Cattle: Ketosis, Milk Fever, Grass Tetany and Downer Cow Complex". *Journal of Dairy Science* 64.
La **Luna Societo** (anglalingve ***Lunar Society***) estis diskutgrupo kaj vespermanĝ-klubo de riĉaj industriistoj, naturfilozofoj kaj intelektuloj, kiuj regule kunvenis ekde 1765 ĝis 1863 en Birmingham, Anglio. La nomo de la societo devenas de tio, ke la kunvenoj estis planitaj dum plena luno (ĉar ne jam ekzistis publika lumigo, la reveno hejmen estis tiel pli facila kaj sekura).

La membroj de la Luna Societo estis tre influaj en Britio. Inter la plej oftaj partoprenantoj estis Matthew Boulton, Erasmus Darwin, Samuel Galton Junior, James Keir, Joseph Priestley, Josiah Wedgwood, James Watt, John Whitehurst kaj William Withering.

Inter malpli oftaj partoprenantoj menciindas Sir Richard Arkwright, John Baskerville, Thomas Beddoes, Thomas Day, Richard Lovell Edgeworth, Benjamin Franklin, Thomas Jefferson, Anna Seward, William Small, John Smeaton, Thomas Wedgwood, John Wilkinson, Joseph Wright, James Wyatt kaj Samuel Wyatt.

Bibliografio
------------

* Uglow, Jenny *The Lunar Men: Five Friends Whose Curiosity Changed the World* Faber & Faber (2002) ISBN 0-374-19440-8

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Luna Societo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* TTT-ejo pri la Luna Societo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 230796
* GND: 6028133-9
* LCCN: n87815844
* VIAF: 131113705
* SUDOC: 074729136
 |
4a Husara Regimento ĉe la Batalo de Friedland. "Vive l'Empereur!" de Édouard Detaille, 1891.
**Kavalerio** estis tiu parto de la armeo, kiu konsistis el rajdosoldatoj kaj kiuj batalis per tranĉaj kaj pikaj armiloj (glavo, lanco, piklanco). La kavalerio malaperis tute el la moderna armeo post la Dua Mondmilito.

La kavalerion uzis unuafoje amase la asirianoj en la 9-a jarcento a.K. Ĝi estas en la sklavtena socio duaranga armea forto. La ĉefa armea forto de la nomadaj popoloj (hunoj, hungaroj, kumanoj, tataroj) estis la malpeza kavalerio, kiu batalis per facila manovrado kaj armiloj fore-efikaj (arkoj kaj sagoj).

La ĉefa armea forto de la feŭdismo estis la peza kavalerio (kun kirasitaj rajdosoldatoj kaj ĉevaloj), kiu batalis en korp-al-korpa batalo kaj ne kapablis por facila manovrado.

La kavalerio daŭre malgraviĝis post apero de la pafiloj, la kiraso malaperis kaj denove aperis la facil-moviĝa malpeza kavalerio (kiujn oni ofte nomas husaroj en Esperanto laŭ la hungara *huszár*). La lastaj grandaj bataloj inter kavalerioj okazis ĉirkaŭ 1920 en la pola-bolŝevika milito.

Vidu ankaŭ
----------

* Armulo
* Aŭstralia Leĝera Kavalerio
* Kavaliro
* Peza kavalerio
* Rajdado

---

Kavalerio ekonomie estas malbonfida neĝbula sistemo de kambiaĉoj, ĉe kiu du aŭ pluraj personoj tratas kambiojn unu sur la alia(j)n kun konstante plialtiĝintaj sumoj.

---

  

(Kavaliero estas teraltaĵo, starigita malantaŭ remparoj de fortikaĵo, por doni pli grandan vidkapablon kaj pafeblon al artilerio.)

* Batalo ĉe Kircholm, 1925 pentraĵo de Wojciech Kossak.*Batalo ĉe Kircholm*, 1925 pentraĵo de Wojciech Kossak.
* 
* 
* 

  

* Kategorio Kavalerio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Axl Rose, la ĉefĉefkantisto de Guns N' Roses en koncerto.
**Ĉefkantisto** (foje ankaŭ gvida kantisto aŭ vokalisto; ne konfuzu kun solisto) estas rolo en muzikbando. kiu kantas la plej gravan voĉon kaj la ĉefan parton de kanto. La ĉefkantisto ankaŭ povas ludi unu aŭ plurajn muzikajn instrumentojn.

La ĉefkantisto en la grupo foje estas nomita la fronta figuro (frontulo). Tiu ĉi termino rilatas al la roloj de la gvida muzikisto inter la grupanoj, kiel la membro kun la plej signifa kontribuo al la bildigo de la grupo en la amaskomunikilaro, inkluzive la proparolanto de la grupo en intervjuoj kaj antaŭ publiko. La termino estas tre ofta en roko kaj pop-muziko. Estas kazoj kie la homo en la fronto ne estas la ĉefkantisto, kiel Kerry King, la gitaristo de Slayer kaj Krist Novoselic, la basisto de Nirvana en la periodo de Pat Smear.

Tre famaj ekzemploj de ĉefkantistoj en rok-muziko estas Freddie Mercury de Queen kaj Mick Jagger de The Rolling Stones. Simile en soul-muziko, Smokey Robinson estis la ĉefkantisto de The Miracles. 

Ne ĉiu muzikgrupo havas ĉefkantiston. En kelkaj grupoj, kiel Apocalyptica, ekzistas entute neniu ĉefkantisto, sed alternaj gastkantistoj. Bando povas havi du aŭ pli da ĉefkantistoj kiuj alternas kiel ĉefkantistoj inter aŭ ene de kantoj, kiel ekzemple The Beatles, Pink Floyd aŭ Fleetwood Mac, aŭ du aŭ pli da kantistoj povas kunhavi la rolon de ĉefkantisto, ofte sur la samaj linioj kiel en ABBA.

La ĉefkantisto kutime diktas la bildon kaj personecon de la grupo al la publiko, kiel ekzemple en la grupoj Genesis kaj Deep Purple. Tamen, multaj grupoj kiel ekzemple Iron Maiden, AC/DC kaj Van Halen ŝanĝis siajn ĉefkantistojn kaj konservis la nomon kaj karakteron de la origina grupo.

Kutime en usona-inspiraj muzikĝenroj la jeno okazas:

* Ĵazo: La plej alta aŭ plej grava voĉo en ĵazbandego.
* Barberŝopa muziko: La dua plej hela voĉo. La melodio kuŝas ĉefe en ĉi tiu voĉo.
* Rokenrolo: estas nomitaj kaj ĉefkantisto kaj ĉefgitaristo.

Ekzemploj ĉefkantistoj kiel ludmuzikistoj
-----------------------------------------

En roko, la ĉefkantisto, ofte, ankaŭ povas esti ludanto aŭ unu el la gitaristoj (kutime ritmogitaro) ĉar kutime en rok-kantoj, la gitaro estas la gvidanto de la melodio kaj la sono. Tamen, foje la ĉefkantisto ludas neniun instrumenton (ekzemple: Anthony Kiedis - Red Hot Chili Peppers), ludas la basgitaron (ekzemple: Roger Waters - Pink Floyd, Lemmy Kilmister - Motörhead, Geddy Lee - Rush, Trevor Horn - The Buggles), sur gitaro (ekzemple: Dave Mustaine - Megadeth, James Hatfield - Metallica, Kurt Cobain - Nirvana), sur drumo (ekzemple: Phil Collins - Genesis, Mickey Dolenz - The Monkees ), aŭ sur klavaro (ekzemple: Axl Rose - Guns N' Roses, Chris Martin - Coldplay).

Referencoj
----------

1. ↑  CARAMANICA, JON (December 12, 2008), "The Frontman in the Background". *The New York Times*. (alirita en 2009-01-19)

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de ĉefkantistoj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 836291
 |
**Luterana preĝejo** estas centro de hungaraj luteranoj, religia konstruaĵo en Hungario, en ĉefurbo Budapeŝto, en distrikto Belváros-Lipótváros. Ĝi estas la plej konata kaj plej malnova luterana preĝejo de Budapeŝto. Apud la preĝejo troviĝas luteranaj gimnazio, infanĝardeno, librovendejo, oficejo kaj muzeo.

Interno de la preĝejo

Historio
--------

La preĝejo konstruiĝis ekde 1799. Inter 1809-1811 ĝi estis militista deponejo. En 1838 dum la inundo ĝi estis rifuĝejo. En 1849 kanonokugloj de Habsburgoj trafis la preĝejon. En 1856 la ornama fasado pretiĝis. En 2003 la preĝejo renoviĝis.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo ne havas turon, komence estis tureto, kiu ne estis stabila, tial oni malkonstruis ĝin. Elektroniko faras la sonoradon. 4 pilastroj portas la timpanonon.

Ekde 1990 ĉiujare oni aranĝas festenosemajnon pri Johann Sebastian Bach. Ĝuste antaŭ la preĝejo estas subirejo por la metrooj.

Longe estis tie orgenisto Aladár Zalánfy.

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Luterana preĝejo (Belváros) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hejmpaĝo de la apuda luterana gimnazio. Arkivigite je 2014-04-04 per la retarkivo Wayback Machine hungare Ties ĝemellernejo estas la Ratsgymnasium Erfurt en Germanio.
**Lummelunda** estas vilaĝo de la sveda insulo Gotlando, la plej granda el Svedio, kaj de ties unika samnoma komunumo kaj gubernio. Ĝi famiĝis ĉefe pri la tiea groto.

Ĝia areo estas 20 hektara. Tie vivas 110 loĝantoj, laŭ censo (popolnombrado) de 2005.

Unuan provon eniri tiun groton, pri kiu ekzistas dokumento, faris la zoologo Torsten Gislén en 1924. Pliaj provoj estis plurfoje faritaj poste, sed ne eblis atingi pli ol 40 metran profundecon. En 1948, tri knaboj, Örjan Håkansson, Percy Nilsson kaj Lars Olsson, interesiĝis pri la groto, kaj ilia scivolemo kondukis en 1950 al decidiga malkovro. Kiam ili tiam revenis en la groton, granda rok-bloko falis el la plafono, kaj aperis malgranda aperturo. Ili komencis esplori pliajn ĉambrojn, kaj la aperturo poste ricevis la nomon "Pojkarnas gång", ’Vojeto de la knaboj’.

La speleologo Leander Tell poste esploris kaj skribis pri la groto.

* Eniro al la groto de LummelundaEniro al la groto de Lummelunda
* Vido el la grotoVido el la groto
* Preĝejo de LummelundaPreĝejo de Lummelunda

Eksteraj ligiloj
----------------

* Lummelundagrottan – svedlingva retejo de la groto kun fotoj
La **Luterana preĝejo** estas religia konstruaĵo en Hungario, en Csanádalberti.

Historio
--------

Luteranaj slovakoj refondis Csanádalberti-n, kiuj fondis luteranan grupon en 1844. Ili konstruis preĝejon en la fruaj 1880-aj jaroj. Dum la 2-a mondmilito la orgeno difektiĝis. En 1978 pro ŝtormo la turo preskaŭ terenfalis. Poste oni konstruis pli malaltan turon. En 1994 ekstera parto de la preĝejo renoviĝis.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola. La fasado komenciĝas per kvadrata turo, en la suba parto estas la ĉefenirejo. Super la enirejo troviĝas triangulo, pli supre fenestrorozo. Ĉe la enirejo oni metis slovaklingvan memortabulon. Sur flanko de la navo 5 grandaj fenestroj donas lumon. La sanktejo estas sesangula, tamen interne duonronda. La altaro kaj la predikejo estis faritaj el lignoj. La altara bildo prezentas Kriston sur la kruco. Laŭ la kutimo de la luteranaj preĝejoj ankaŭ tie estas galerio kaj la muroj estas blankaj.

Fontoj
------

* hungare
* hungare
* hungare kun bildo

* Kategorio Luterana preĝejo (Csanádalberti) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **loka administracio** estas la institucia kaj administracia organizo de geografia areo, lando aŭ plurlanda konfederacio.

La diverseco de la sistemoj en la mondo
---------------------------------------

La koncepto de la loka administracio povas multe varii inter landoj:

* depende de la koncepto de la **divido de la povoj** kaj instancoj en la teritorioj:
	+ centralizismo,
	+ malcentralizismo,
	+ regionismo,
	+ konfederacia sistemo,
	+ federacia sistemo;
* depende de la **nombro de administraciaj tavoloj**, kiu povas varii inter landoj.

La loka organizo povas ankaŭ kaŭzi povkonfliktoj inter diversaj administraciaj tavoloj. Krome en iuj okazoj povas esti diversaj tavoloj super unu sama teritorio, kvankam tiuj tavoloj havas ne nepre samajn geografiajn limojn.

Loka administracio en landoj kaj mondregionoj
---------------------------------------------

### Eŭropo

Per la Eŭropa Ĉarto pri Loka Aŭtonomeco la Kongreso de Lokaj kaj Regionaj Aŭtoritatoj difinis komunajn regulojn por la membroŝtatoj de la Konsilio de Eŭropo, kiuj subskribis la Ĉarton. Ĉi tiu celas certigi la akcepton kaj protekton de la politika, administra kaj financa aŭtonomeco de la lokaj aŭtoritatoj. La apliko de tiuj reguloj fariĝas laŭ la interna juro de ĉiu lando. Tiu Ĉarto estas grava ŝirmilo de la rajtoj de la lokaj aŭtoritatoj, kiuj havas fundamentan rolon en la evoluigo de la loka demokratio kaj en la administracia efikeco. Tiusence la Ĉarto insistas pri pluraj elementoj, ekz.:

* la leĝaro kaj la konstitucio certigu la aŭtonomecon de la lokaj aŭtoritatoj;
* la lokaj aŭtoritatoj disponu monrimedojn proporciajn kun siaj bezonoj.

### Usono

Usono estas federacia respubliko. Ĝia teritoria organizo dependas de la leĝaro de ĉiu el la 50 subŝtatoj.

En 48 subŝtatoj la ĉefa divido estas la kantono (*county*). La povoj de la kantonaj registaroj multe varias inter la subŝtatoj. Ĝenerale, escepte de Nov-Anglio, la kantonoj estas taskitaj pri loka polico, publikaj servoj, bibliotekoj, kolekto de esencaj statistikoj kaj faro de atestiloj pri naskiĝo, morto kaj geedziĝo.

La kantonoj estas la plej gravaj lokaj aŭtoritatoj en okcidenta Usono, kie la teritoria plimulto estas ne kovrita de ia municipo. Ili estas meznivelaj rolantoj en mezokcidenta Usono, kie ili zorgas pri la loka administracio en la kamparaj areoj. Tamen la kantonoj ne plu havas registaran aŭ administracian rolon en Nov-Anglio.

Vidu ankaŭ
----------

* Centra administracio
* Malcentralizo
* Federaciismo

* Kategorio Loka administracio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La restoracio en la bedaŭrinde tro trafikoplena Ritter-strato. Kolekto da historiaj elmpremiloj ĉe la enirejo al la vintrinkejo. La **Gastejo Schellhorn** estas tradiciriĉa restoracio kaj trinkejo en la urbokerno de Arnstadt (Ritterstraße nr. 3-5).

Historio
--------

#### Komencoj

Nikolaus Schellhorn, naskiĝinta en 1642 en Kleinliebringen, transloĝiĝis al Arnstadt por lerni la metion de barelfaristo kaj fondis en 1676 entreprenon. Krome li okupiĝis pri elpremado de vinbera suko. Lia filo Lorentz iĝis renomita oficiala urbobarelisto kaj vinfaristo. Post ties morto en 1731 la filoj kontinuigis tiun tradicion.

Princo Anton Günther la 2-a ofte festis sur sia Kastelo Neideck; sekve grandaj kaj malgrandaj bareloj devis esti farataj kaj la vinkelo bezonis prizorgon fakulan. Johann Levinius Schellhorn (nask. en 1709) tiukampe tiom famiĝis ke oni vokis lin al la korto de la diboĉema grafo Gustav Adolf von Gottern al Kastelo de Molsdorf.

#### Cidrocentro

Friedrich Ludwig Schellhorn (1840-91), aĉetinte la bienon de ĉe Ritter-strateto, aranĝis surloke kaj atelieron barelistan kaj vinpremilejon. Pro malkresko de postulo pri bareloj ili ekdirektis sian atenton al farado de pomvino. Tio metis la bazon por la famo de la firmao: la en bareloj el ĉeno farita cidro famigis la entreprenon ankaŭ longen ekster la urbo Arnstadt.

#### Novaj paŝoj ekde la 20-a jarcento

Okaze de la 225-a datreveno fondiĝa oni faris en 1901 barelegon (kun enhavokapacito de 20.000 litroj). Post la Unua mondmilito la entrepreno reekfloris; vinon oni elmpremadis nun aliloke en la strateto Mühlweg, dum komercado kaj restoracio restis en Ritter-strato. Oni startigis vendadon surstraten kaj pligrandigis la komercon per vino kaj aliaj alkoholaĵoj. Dum la Dua mondmilito oni prilaboris kvazaŭ ĉiujn ajn specojn de fruktoj, ankaŭ por la industrio kaj medicino.

Ĝis 1967 la familio povis tenadi la entreprenon; en 1977 ankaŭ la ĉestrata vendotablo fermitis ĉar privata komercado ĝenerale ne estis ŝatata dum la socialisma GDR-tempo. Tamen restis almenaŭ la elpremejo dum la tuta tempo en privata posedo. En 1990 kaj la alkoholaĵpreparado kaj la gastejestrado reviviĝis fare de la prapranepino de Franz Schellhorn.

#### 21-a jarcento

La aktuala dinastio restoraciestra gvidatas de Beatrice kaj Jörg Schellhorn kiuj sukcesis fari modernan, bonkvalitan sed tamen ne tro multekostan restoracion kaj vintrinkejon en Arnstadt kun hejmeca interna korto. En 2007, 2008 kaj 2010 ili ricevis premiojn pri bonega koktelarpreparado.

En la kelo eblas viziti la plej granda vinbarelo de Turingio. Diversaj ofertoj apartaj por grupoj malforgesebligas ĉiun restadon en tiu ĉi gastronomia templo de moderna kaj samtempe tradicia stilo.

Eksteraj ligiloj
----------------

Hejmpaĝo de la restoracio.[*rompita ligilo*]
**PATRUBÁNY Lukács** (patruba:nj) estis hungara lingvisto, armenologo naskita en Erzsébetváros la 23-an de januaro 1861 kaj mortinta en Budapeŝto la 1-an de junio 1926.

Boigrafio
---------

Lukács Patrubány studis en Universitato de Budapeŝto kaj en 1884 li akiris instruistan kaj filozofian doktortitolon. En 1900 li iĝis privatprofesoro pri armena lingvo kaj literaturo. Ekde 1882 li estis instruisto preskaŭ por 30 jaroj en Budapeŝto. Liaj studoj, lingvaj laboraĵoj aperis en eksterlandaj armenaj revuoj kaj revuo hungara *Armenia*, tiu de lasta publikis ankaŭ liajn armenlingvajn poemojn. Li redaktis ankaŭ lafakrevuon *Sprachwissenschaftliche Abhandlungen*.

Verkoj ĉefaj
------------

* *Örmény tanulmányok* (Armenaj studoj) (Bp. 1884);
* *Beiträge zur Armenischen Ethymologie* (Kontribuaĵoj al armena etimologio) (Bp. 1897).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio Lukács Patrubány en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 249766
* GND: 117690015
* LCCN: no98094754
* VIAF: 21765003
* ISNI: 0000 0000 4574 7256
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Lorenz FRIIS** (naskiĝis la 23-an de januaro 1904 en Sønderborg, mortis la 11-an de marto 1985 en Arhuzo) estis dana esperantisto kaj instruisto, ekde 1981 Honora Membro de UEA.

Li propagandis kaj gvidis kursojn en Broager en suda Danio kaj la antaŭurbo Aabyhøj, nuntempe antaŭurbo de Arhuzo en meza Danio. En Aabyhøj li ankaŭ fondis Esperanto-klubon. Li estis prezidanto de la ekzamena komitato por Jutlando, redaktoro de la lingva paĝo de Dana Esperanta Gazeto kaj direktoro de Isosek por Danio. Li verkis du Esperantajn lernolibrojn. En 1930 li edziĝis kun Cornelia Lignian, kiu post sia edziniĝo administris Danan Esperanto Eldonejon *(Dansk Esperanto-Forlag)*. Li estis unu el la ĉefkunlaborantoj de la Enciklopedio de Esperanto.

En 1938 aperis lia *Store Esperanto-Dansk Ordbog* (Granda Esperanto-Dana Vortaro), verkita kun Peter Frey en Aabyhøj ĉe *Dansk Esperanto-Forlag* (268, [2] p. 20x14 cm). Ĝi estis represita en dua eldono 1953 kaj tria eldono 1969 kaj restis la plej multe uzita siaspeca ĝis apero de la moderna de Eckhard Bick en 1990.

En aprilo 1937 aperis jena anonco en la gazeto *La Juna Vivo:*

*INTERNACIAJ FERIAJ ESPERANTO-KURSOJ en Helsingør, Danlando: Prezo: La restado dum unu semajna kurso kostas entute nur 18 gld. (kotizo, manĝo kaj loĝo en dupersona ĉambro). Petu informojn ĉe: S.ro L. Friis, Thyrasvej 15, Aabyhøj, Danlando.*

Fontoj
------

* *Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur la artikolo* Friis, Lorenz *el la **Enciklopedio de Esperanto**.*

1. ↑  *La Juna Vivo,* aprilo 1939 Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine, paĝo 21.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Libroj[*rompita ligilo*] de kaj pri Lorenz Friis en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo Arkivigite je 2007-12-21 per la retarkivo Wayback Machine
* Lorenz Friis en la Panteono de edukado.net


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 103706
* GND: 1020742070
* LCCN: no2012082649
* VIAF: 233111033
* ISNI: 0000 0003 6786 3962
 |
**Eŭfemo** (helene *Εὔφημος*, latine *Euphemus*) estis en la helena mitologio filo de la mara dio Pozidono kaj lia amatino Eŭropo, filino de la giganto Titio.

Lia patro Pozidono donacis al li apartan kapablon, ununura el la herooj de la helena mitologio li kapablis iradi sur la mara akvonivelo. 

Li ĉeestis ekspedicion de Argonaŭtoj por la ora ŝaffelo al la fora Kolĥido. Dum la reenvojaĝo ilia ŝipo Argo venis en malfacilaĵojn kaj ĝia ŝipanaro devis porti ĝin trans dezerto, por ke ĝi atingu akvon de la Tritona lago. Tie ili renkontis maran dion Tritonon, duonfraton de Eŭfemo. Tritono donacis al Eŭfemo terbulon. Tiun Eŭfemo pli poste dum la navigado tra la Egea maro faligis en la maron kaj el la terbulo ekestis insulo nomata Thera, aŭ Santorino. Iam oni sciigas, ke tio estis sugesto de Jazono, ĵeti la terbulon en la maron. Oni rakontas, ke la insulo estis popolplenigita per homoj de la Eŭfema familiaro. 

La nomon Thera la insulo portas ĝis nun. 

Alia Eŭfemo estis filo de la reĝo Troizeno. Li estis komandanto de trojaj aliancanoj Kikonoj, kiuj kun ili batalis kontraŭ Aĥajoj. 

  

*Transprenita kaj malstrikte tradukita de*   

cs:Eufémos
**Ludas** (ludaŝ) estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Heves, en subregiono de Gyöngyös. La nomo signifas: ansera.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 11  km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.428/20.094
* Loĝantaro: 790
* Poŝtkodo: 3274
* Telefonprefikso: 37

Situo
-----

La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira vojo, ĉefvojo, fervojo Budapeŝto-Miskolc kaj aŭtoŝoseo M3 en la sama direkto preteriras. Gyöngyös troviĝas 17, Heves (urbo) 25, Eger 35, Budapeŝto 90 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1464. La turkoj faris senhoma la vilaĝon en 1549. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, lernejo, infanĝardeno, biblioteko, kulturdomo, poŝto, gastejo.

Vidindaĵoj
----------

* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Triunuo de 1794
* statuo de Johano Nepomuka de 1781
* kastelo de Taródy (tarOdi)

Famuloj
-------

En Ludas naskiĝis kuracisto István Morócz.

* Kategorio Ludas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Pramo de la entrepreno Fred. Olsen Express en la haveno de Los Cristianos.
**Los Cristianos** (La kristanoj) estas submunicipo de Arona, en la insulo Tenerifo, Kanarioj, Hispanio. Los Cristianos estas urbeto kaj marborda kaj turisma, formata de la kernoj de Los Cristianos kaj de Oasis del Sur, situa sur ebenaĵo inter la altaĵoj Montaña Chayofita — loko de turisma intereso — kaj Montaña de Guaza — natura protektita loko —. La municipa ĉefurbo, Arona, troviĝas je 9 km norde. La Haveno de Los Cristianos aŭ en hispana **Puerto de Los Cristianos** estas haveno de la Atlantiko situa en Los Cristianos, en la municipo Arona. Ĝi estas la haveno kun plej granda trafiko de pasaĝeroj kaj vehikloj en Kanarioj, en 2007 ĝi havis 1.829.579 pasaĝeroj, kaj 238.836 kiel vehiklanoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Números de pasajeros en los puertos canarios[*rompita ligilo*]

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Los Cristianos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala retejo de Puerto de Los Cristianos Arkivigite je 2012-06-19 per la retarkivo Wayback Machine.
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Lunario** |
| --- |
|  |
| L. annua*L. annua* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonaj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Brasikaloj *Brassicales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Brasikacoj *Brassicaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | **Lunaria**L. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Lunario  |

 |
| v • d • r |

La **lunario** aŭ **judasmonero** (*Lunaria*) estas genro de angiospermoj en la familio de la brasikacoj, indiĝena en centra kaj suda Eŭropo. Ĝi inkludas interalie la speciojn *Lunaria annua* kaj *Lunaria rediviva* kiuj estas vaste kultivitaj kiel ornamaj plantoj en ĝardenoj kaj estiĝis naturalizitaj en multaj moder-klimataj areoj ekstere de siaj indiĝenaj arealoj. La latina scienca nomo signifas lunplanton kaj aludas al la aspekto de la silikvoj. La populara nomo signas al rakonto pri Judaso Iskarioto en la Evangelio laŭ Mateo.

Referencoj
----------

1. ↑   Plena Ilustrita Vortaro 2002, p. 697 kaj 752

Bildaro
-------

* Semoj de balkana lunario.Semoj de balkana lunario.
* Sensema frukto.Sensema frukto.

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

* angle Lunario (*NRCS*)
**Kleito** - (helene **Κλείτη** , latine *Cleite*) estis en la helena mitologio filino de la profetanto Meropso. 

Ŝia fratino estis Arisba, la unua edzino de la troja reĝo Priamo. Edzo de Kleito fariĝis la reĝo Kiziko, reganta sur sia insulo en Marmara maro. 

La festo de gefianĉiĝo de Kleito kaj la reĝo Kiziko okazis ĝuste en tempo, kiam ĉi tie veturis la ŝipo Argo kun ŝipanaro de Argonaŭtoj, kiuj estis sur longa danĝera vojaĝo al Kolĥido por alporti la oran ŝaffelon. 

Nacio Dolionoj, al kiu regis Kiziko, estis premata de sovaĝaj trimanaj gigantoj. Ili atakis ŝipon de Argonaŭtoj kaj ĵetadis ŝtonojn sur ĝin. Heraklo kaj poste ankaŭ la ceteraj viroj stariĝis kontraŭ ili kaj mortigis ilin per pafarkoj kaj sagoj. Dolionoj alportadis al ili donacojn kaj invitis ilin gasti. 

Kiam finiĝis la gastado, la Argonaŭtoj fornavigis, sed forta ŝtormo kaj ventego forpelis ilin reen sur la saman bordon. Dolionoj defendis sian insulon, sed la nokta mallumo malebligis al ili ekkoni, kiu staras kontraŭ ili. Argonaŭtoj mortigis multajn Dolionojn, inter ili ankaŭ la reĝon Kizikon, kiun mortigis sago de Jazono. En la matena lumo estis ĉiuj terurigitaj kio okazis, kune konstatis la domaĝojn kaj komune afliktis mortintojn dum kelkaj pluaj tagoj, kiam la ŝipo pro malbona vetero ne povis fornavigi.

Oni sciigas, ke Kleito pro morto de la reĝo ĉagrenante freneziĝis kaj pendmortigis sin.

Vidu ankaŭ
----------

* Klejto
Tiu animacio bildigas la lunajn fazoj kaj la balancado de Luno kiel viditaj en la Norda hemisfero
Laŭ astronomio, **luna fazo** estas iu de la aspektoj de Luno videbla de Tero. Luno ne mem elsendas lumon, sed reflektas la lumon de Suno. La lunaj fazoj varias cikle dum unu monato, ĉar Luno orbitas ĉirkaŭ Tero.

Plenluno nomiĝas la fazo, dum kiu la tuta luno estas plene prilumata, novluno la fazo, dum kiu la luno estas apenaŭ videbla kaj kvaronluno ĉiu el la du fazoj de la luno, dum kiu oni vidas ĝin nur parte (kreskanta luno, post novluno, kaj malkreskanta luno, post plenluno).

Kiam la luno estas tuj malaperonta (malkreskanta luno) aŭ ĵus aperinta, (kreskanta luno) ĝi aspektas kiel maldika brila arko, sed la cetero de ĝia disko ŝajnas prilumita de griza lumo, aŭ cindra lumo : estas la rebrilo de Tero sur lumo.

Interesaj faktoj
----------------

Lunaj fazoj laŭ PIV 2005
La aŭtoroj de PIV 2005 aldonis eraran ilustraĵon de la lunaj fazoj. Kelkaj fazoj sur ĝi validas nur por la norda hemisfero, kaj kelkaj - nur por la suda.

Vidu ankaŭ
----------

* Balancado de Luno
* Luna kalendaro
* Luna kratero
* Monato
* Sinodika periodo
* Lunarko
* Merkuro
* Venuso

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Luna fazo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 
*
**Linda MCCARTNEY** (naskita **Linda EASTMAN** la 24-an de septembro 1941 en Novjorko; mortinta la 17-an de aprilo 1998 en Tucson) estis usona fotistino kaj muzikistino. Antaŭ ĉio ŝi estas konata pro ŝia edziniĝo kun eks-Beatle Paul McCartney.

Biografio
---------

Linda elkreskis en la riĉula ĉirkaŭaĵo de Scarsdale en Westchester County, Novjorkio. Ŝi estis konata fotistino en la rokenrola mondo. Ŝi konatiĝis kun Paul McCartney en 1967 dum la fotado por la libro *Rock and Other Four Letter Words*. Ili renkontiĝis en la noktoklubo *Bag o' Nails*. En 1969 ili geedziĝis kaj kune ili edukis kvar infanojn: Heather (el ŝia antaŭa edzineco), Mary, Stella kaj James.

Linda kaj Paul en 1967 kun Wings.
Post la disfalo de the Beatles en 1970 Paul instruis al Linda kiel ludi sur la klavaro. Kune kun aliuloj ili fondis novan bandon, Wings. Kvankam multaj muzikrecenzistoj kritikis la muzikajn talentojn de Linda, Wings fariĝis unu el la plej sukcesaj bandoj dum la 1970-aj jaroj. Linda plue disvolvis sian muzikan lertecon dum la jaroj kaj eĉ komencis verki kaj registri propran muzikon. Ŝia albumo *Wide Prairie* eldoniĝis post ŝia morto en 1998.

Linda McCartney estis probatalanto por bestaj rajtoj. Linda konatigis sian edzon kun vegetarismo kaj popularigis senviandan dieton per siaj kuirlibroj kaj produktoserio de frostigitaj vegetaraj manĝaĵoj.

Kiam Linda en 1998 mortis pro mamokancero, Paul alvokis ŝiajn fanojn por memori ŝin per donaci monon al esplorado de mamkancero aŭ fariĝi vegetaran(in)o.

* Kategorio Linda McCartney en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 336761
* GND: 119089955
* LCCN: n87800870
* VIAF: 113543874
* ISNI: 0000 0001 2032 9418
* LIBRIS: 291280
* SUDOC: 033490074
* BNF: 13934438h
* ULAN: 500346267
* MBA: 10b860bf-f225-4ee0-8c28-e32f1759b4a2
* NDL: 00471302
* RKD: 214240
* NKC: xx0064855
* ICCU: CFIV182245
* BNE: XX1026861
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Kreono |

**Kreono** (helene **Κρέων**, latine *Creon*) estis, laŭ la helena mitologio, reĝo de Korintio konata el la mitoj pri Jazono

Kreono estis filo de Likaito. Fariĝis reĝo de Korintio. Li donis azilon al Jazono, kiu kun sia edzino Medea fuĝis el Kolĥido kun la ora ŝaffelo. Post perfido de Medea, ŝtelo de ŝaffelo kaj murdo de Medea frato Apsirto ilia ŝipo venis ĝis hejman Iolkon, kie regis la reĝo Pelio. Tiu rifuzis transdoni la regadon al Jazono kaj Medea per sorĉoj kaj senkonscia helpo de liaj filinoj mortigis lin.

Iun tempon ili ĉiuj vivis trankvile. Medea naskis du filojn. Sed Jazono ĉiam avidis potencon kaj pro tio volis edziĝi kun filino de Kreono Glaŭko kaj tiel akiri la sekvantecajn rajtojn. Konsenton de Kreono li havis, sed tiun ĉi planon ne akceptis Medea. Ŝi sendis al Glaŭko belegan mantelon penetritan per mortiga veneno. Ŝi tiel pereigis ne nur Glaŭkon, sed ankaŭ ŝian patron Kreonon, kiu veneniĝis per la sama veneno, kiam li brakumis la mortantan filinon. 

Kreono, la korintia reĝo, estas konata ĉefe el mitoj pri Argonaŭtoj. Sed en iuj versioj li ne aperas, en la aliaj estas lia filino nomata Kreuso aŭ Kreŭto. 

Kreona figuro estas bildigata en Eŭripida tragedio *Medeo* (el la jaro 431 a.K.)

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Kreón en la ĉeĥa Vikipedio.*
**Luna-1,** ankaŭ nomata **Meĉta** (en la rusa: *Мечта* kies signifo estas 'Sonĝo'), estis la unua spaca sondilo kiu atingis la ĉirkaŭaĵojn de la Luno kaj la unua el longa kaj sukcesa sovetia serio (Programo Luna) de interplanedaj sondiloj kun direkto al nia satelito.

Luna 1

Okazaĵoj
--------

Post tri fiaskaj provoj dum 1958 fine la 2an de januaro 1959, *Luna 1* estis ĵetita kun sukceso iĝante la unua kosmoŝipo atinganta la eskapan rapidon de la Tero.

La sondilo disiĝis de la tria etapo de la raketo Vostok (1472 kg da pezo, 5,2 m da longeco kaj 2,4 de diametro) kaj direktiĝis al la Luno.
La 3an de januaro, je distanco de 113.000 km da la Tero, la sondilo elĵetis nubon de natria gaso kun tuta pezo de 1kg. La ŝipo lasis post si oranĝkoloran voston kiu estis videbla el la Hinda Oceano kun la brilo de stelo de sesa grando (preskaŭ nevidebla al simpla vido). Tiel la teknikistoj povis sekvi dum tempo la spuron de la ŝipo kaj observi la konduton de gaso en vakuo. La sondilo pasis je 5995 kilometroj el la surfaco de la Luno la 4an de januaro, post 34 horoj de flugo, iĝante la unua artefaritan sateliton kiu moviĝis inter la orbitoj de la Tero kaj Marso. Ĝi ne atingis la Lunon (ĝian celon) pro misfunkciado en la sistemo de kontrolo de la raketo kiu ĝin ĵetis.

Datumoj kaj karakterizaĵoj
--------------------------

La sondilo estis sfero de 80 cm de diametro, konstruita el magnezio kaj aluminio, kiu pezis 361 kg. La elektra povo venis el baterioj el arĝento-zinko kaj hidrargo, kiu nutris la ilojn de Luna 1 dum tri tagoj. La komunikado estis realigita per 5 antenoj kiuj elstariĝis en la supera parto de la sfero, kun frekvencoj de 183,6 MHz kaj aliaj 2 en la malsupra parto de la sfero kun frekvencoj de 19,993 MHz. Luna 1 ne posedis propran sistemon de propulsado. Sur la sfero estis sovetiaj ŝildoj, flagetoj kaj insignoj. La sondilo Luna 1 devis frakasi sin kontraŭ la Luno, sed ne sukcesis tion fari, pasante je distanco de 5995 km de la luna surfaco, la 4an de januaro, post 34 horoj da vojaĝo.

Sovetunia poŝtmarko de 1989 okaze de la 30 jaroj de la lanĉo
En la sondilo troviĝis instrumentoj de radio, sistemoj de telemetrio, transmisiado de sekvado, kvin grupoj de sciencaj mekanismoj por studi la interplanedan spacon, inklude de magnetometro, Gejger-kontilo, kontilo de sparkoj (por mezuri la intensecon de radiadoj), detektilo de mikrometeoritoj, kaj aliaj instrumentoj.

La kosmoŝipo havigis novajn datumojn ĝis tiam ne konitajn pri la zono de radiado kiu ĉirkaŭas nian planedon, ĝi permesis malkovri ke la Luno ne havas magnetan kampon kaj detektis la sunan venton kiu eliras el la suno kaj trairas la sunan sistemon.

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

Eksteraj ligoj
--------------

* Kategorio Luna 1 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Buto** (antikve-greke *Βούτης* –*Bútés*, latine *Butes*) estas en greka mitologio filo de Teleono el Ateno kaj lia edzino Zeŭipa, filino de rivera dio Eridano.

Buto aliĝis al ekspedicio de Argonaŭtoj, kiuj veturis sur ŝipo al malproksima Kolĥido por akiri oran ŝaffelon. Dum longa vojaĝo ili postvivis multajn aventurojn, inter ili longan restadon sur insulo Lemnos, kie virinoj gvidataj de reĝino Hipsipilo murdis siajn edzojn kaj poste kun ĝojo bonvenigis Argonaŭtojn. Post plua ŝipveturado ili liberigis Fineon de Harpioj kaj sukcesis traveturi inter kunpuŝiĝantaj rokoj Simplegadoj, kiuj gardis enirejon en Bosporon. En Koĉido ili fine helpe de sorĉistino Medea sukcesis akiri la oran ŝaffelon.

Sur la returna vojaĝo ili feliĉe traveturis inter Skilo kaj Ĥaribdo. Poste ilin eklogis en pereon kantado de Sirenoj, kiujn por savi la Argonaŭtojn, klopodis per sia voĉo superi Orfeo.

Fine el la tuta ŝipanaro nur Buto lasis sin delogi de la Sirena kantado kaj saltis en la maron. Sed laŭ iuj malnovtempaj aŭtoroj savis lin diino Afrodito kaj transigis lin en sicilian urbon Marsalan, pli frue nomatan Lilibaiono (lat Lilybaeum), kie li prisetlis. Buto poste fariĝis reĝo kaj Afrodito naskis al li filon Erikson.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Bútés (syn Teleóna) en la ĉeĥa Vikipedio.*
**Lulla** estas malgranda renaskiĝinta vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Tab.

Blazono de Lulla

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 10 km²
* Loĝantaro: 270
* Poŝtkodo: 8660
* Telefonprefikso: 84

Situo
-----

Lulla situas sur ebenaĵo kaj rande sur deklivoj, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Tab troviĝas 9, Siófok 16, Enying 27 km-ojn. La proksima monteto altas 287 m-ojn.

Historio
--------

Antaŭ la hungaroj romianoj, hunoj kaj avaroj vivis tie. Ekde la 11-a jarcento la kampoj apartenis al la eklezio. La unua skriba mencio devenis el 1264 laŭ tiama hungara ortografio *"Lyula"*. Baldaŭe la vilaĝo senhomiĝis kaj forgesiĝis. La loko apartenis al Torvaj. En 1907 alvenintoj aĉetis parcelojn, kie komunumo-ĝermo formiĝis. En 1947 la germanoj deportiĝis al Germanio, dume alvenis deportitaj hungaroj el Ĉeĥoslovakio. Ekde 2008 Lulla iĝis municipo. Dum la socialismo kolĥozo funkciis. Vilaĝservo estas kulturdomo kaj migra poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Elizabeto de Hungario de 1984
* luterana preĝdomo
* monumento pri falintoj de 1992
* akvorezervujo, ankaŭ fiŝkaptista lago

Fontoj
------

* hungara Vikipedio
* 
* www.iranymagyarorszag.hu
* www.gyaloglo.hu

* Kategorio Lulla en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Alkinoo** (helene **Ἀλκίνοος**, latine *Alcinous*) estis en la helena mitologio reĝo de Fajakoj. Sur la reĝa trono li estis sekvanto de sia patro Naŭsithoo.

Odiseo ĉe la korto de Alkinoo de Francesco Hayez.Fajakoj estis nomataj "beata nacio". La unua reĝo de ili, Naŭsithoo, forkondukis ilin de Hypereio, kie ili estis priminicataj de Ciklopoj. Ili prisetlis insulon Sĥerion, kiun nun nomiĝas Korfuo.

Nausithoo estis filo de la mara reganto Pozidono kaj de lia amantino Periboia. Post li regis lia filo **Alkinoo**, kiu edziĝis al Areto kaj kune naskigis filinon Naŭsikaon.

Reĝo de Fajakoj **Alkinoo** aperas en la helenaj mitoj minimume en du okazaĵoj:

Renkontiĝo kun Argonaŭtoj
-------------------------

Kiam Argonaŭtoj, post akiro de la Ora ŝaffelo, forfuĝadis el Kolĥido, persekutis ilin militistaro de la reĝo Eeto, patro de Medeo. La soldataro atingis ilin en insulo de la reĝo Alkinoo kaj postulis transdoni la fuĝantojn. La reĝo Alkinoo decidis, ke Medeo estos eldonita al sia patro, se li ankoraŭ estas virgulino, alie ŝi restos kun Jazono. Kiam tiun ĉi decidon aŭdis la reĝino Areto, konsilis al la fuĝantojn rapide aranĝi la edziĝfeston. La militistaro foriris sensukcese hejmen.

Renkontiĝo kun Odiseo
---------------------

Heroo de la troja milito, itaka reĝo Odiseo okaze de sia vojaĝo el la milito hejmen travivis multajn aventurojn sur la maro. Okazis, ke persekutata de Pozidono, Odiseo preskaŭ perdis sian vivon en sovaĝaj maraj ondoj, sed per siaj lastaj fortoj li alnaĝis al bordoj de la insulo de fajakoj. Juna reĝidino Naŭsikao ekzorgis lin kaj venigis en la reĝan palacon kaj tie oni al Odiseo helpis. Post sia refortiĝo li ricevis de la reĝo Alkinoo ŝipon, kiu veturigis lin al bordoj de Ithako. Tie la ŝipanoj surbordigis dormantan Odiseon kaj veturis per la ŝipo hejmen. Pro tiu ĉi servo Pozidono transformis ilin kaj la ŝipon en ŝtonon. Kontraŭ pluaj insidoj de la dio Pozidono la reĝo Alkinoo savis sian landon per la riĉa ofero sur la dia altaro.
Onidire Naŭsikao pli poste fariĝis edzino de Telemaĥo, filo de Odiseo kaj de lia edzino Penelopo.

Reflekto en arto
----------------

Arĥeologoj Heinrich Schliemann kaj Dörpfeld en la jaroj 1884-1885 elfosis palacon el la 15-a jarcento a.K. kiu precize respondas al Homera priskribo.

* Kategorio Alkinoo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)