recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**WikiLeaks** [ŭikili:ks] estas retejo, kiu publikigas registarajn, komercajn aŭ religiajn dokumentojn, kiuj antaŭe estis sekretaj. Ĝi kutime ne donas nomojn kaj adresojn de homoj, kiuj afiŝas dokumentojn. La retejo estas lokita en Svedio. Kvankam ĝi havas nomon similan al Wikipedia, ĝi estas parto nek de Wikipedia nek de WikiMedia Foundation, kaj eĉ ne estas vikio.

Konata aktivulo de Wikileaks estas la aŭstralia ĵurnalisto kaj aktivisto Julian Assange. Per la agado de la retejo la fenomeno de informotraliko atingis grandskalan kaj tutmondan publikan atenton.

Afganiaj tralikoj
-----------------

En 2010 WikiLeaks estis en la novaĵoj pro afiŝado de 90.000 dokumentoj pri la milito en Afganio.

Irakaj tralikoj
---------------

Fine de 2010 WikiLeaks afiŝis preskaŭ 400.000 dokumentojn pri la milito en Irako.

Tio estis la unua plej granda trafiko de sekretaj dokumentoj pri usona armeo. Ĝi raportis ĉefe pri mortoj de civiluloj, soldatoj, kaj vidaĵoj de memfaritaj bomboj kaj armitaj civiluloj.

Radio Vatikana traliko
----------------------

Spuro troveblis al la katolikaj esperantistoj (IKUE) kaj la elsendoj en Esperanto de Vatikana Radio.

Publikigo de internaj uson-ambasadejaj leteroj
----------------------------------------------

La organizo akiris en 2010 amason de konfidencaj uson-ambasadejaj eletronikaj leteroj. Ĝi transdonis la leterojn al elektitaj gazetoj por publikigo kaj samtempe ebligis aliron al la dokumentoj.

Atakoj je la serviloj, je persono
---------------------------------

Tiuj publikigoj en 2010 kaj la anonco pri publikigo de internaj dokumentoj de iu usona bankego alarmis Usonon, kiu uzis sian forton kaj malebligis uzon de serviloj en Usono (Amazon), uzon de retpagoj (PayPal) kaj eĉ sukcesis malebligi uzon de kelkaj eksterlandaj serviloj (Svislando, Francio, per premo je la amikaj landoj). La organizo respondis je tio per disdono de la densigita dokumentaro (2 gigabajtoj) al pli ol 70 serviloj. En komenco de decembro rifuzis ĝirojn por Wikileaks Mastercard, Visacard kaj svislanda PostFinance.

En la tempo post la publikigo de la irakaj dokumentoj leviĝis en Svedio akuzoj kontraŭ Julian Assange pro seksa perforto aŭ miskonduto. Oni arestis lin la 7-an de decembro 2010 en Britio. Ĝis nun ankoraŭ ne okazis jura verdikto pri lia eventuala kulpo aŭ nekulpo.

Samtempe komenciĝis en la reto anonima kolektiva atako kontraŭ la perceptitaj kontraŭuloj de Assange, nome la svedaj instancoj, bankoj, elektronikaj financaj entreprenoj ktp.

Notoj
-----

1. ↑  Wikileaks pri Radio Vaticana en Esperanto. (sub 'strenghts in diversity')

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (angle)
* WikiLeaks ĉe Twitter (angle)
* WikiLeaks ĉe Facebook (angle)

* Kategorio WikiLeaks en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* WikiLeaks en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)
* Kategorio WikiLeaks en la Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)
**La kaŝita vivo de Zamenhof, originalaj studoj** estas esearo de Naftali Zvi Maimon, unu el la plej kompetentaj zamenhofologoj, kun enkonduko de Gaston Waringhien. Temo estas la familia, lingva kaj etne kultura medio, en kiu kreskis la juna L. L. Zamenhof en Bialistoko: Bialistoko tiam estis urbo de la cara Rusia Imperio kiu ne konsideriĝis apartenanta al Pollando sed al Litovio, estis kreskanta urbo kiu profitis de prospera teksaĵoindustrio, kaj estis loĝata per signifa plimulto de judoj, kun malplimulto tre heterogena el katolikaj, luteranaj kaj kristane ortodoksaj anoj de la pluraj etnoj, inter ili rusoj, litovoj, poloj, germanoj, rutenoj, ukrainoj kaj tataroj. La kultura etoso en vere juda urbo, en tensio inter tradiciaj kredantoj jude ortodoksaj, kaj malplimulto de judaj intelektuloj malfermaj al la idealoj de klerismo, kiel la familio Zamenhof, signife influis la personecon de Zamenhof, kaj sen ĝi la ekesto de la internacia lingvo ne estus pensebla. Tamen en la lastaj jardekoj de la 19-a jarcento internacie tiom fortis tendencoj de naciismo kaj de kontraŭjudemo, ke en la propagando por disvastiĝo de Esperanto ĝis la fino de la unua mondmilito sisteme prisilentiĝis tiu juda, aŭ pli konkrete jude klerisma kultura fono de Zamenhof, kaj li karakteriziĝis komence precipe "rusa okulkuracisto", poste ankaŭ "pola okulkuracisto". Kiam li publike esprimiĝis rilate al cionismo, aŭ al aliaj temoj judismaj, kaj prezentis sian homaranisman idearon de hilelismo, en kiu forte videblis la kulturaj radikoj de judismo, esperantistaj gvidantoj aparte en okcidenta Eŭropo akre kritikis lin kaj alvokis al pli konsekvenca prisilentado de lia judeco. Tial la biografio de Zamenhof ricevis la aŭron de "kaŝita vivo", al kiu aludas la librotitolo. Sekve la verko neniel nomeblus "senkritika glorigo de gvidanto de kultura movado", de "majstro", sed estas tre profunda skizo de la kultura fono de la orienteŭropaj judoj de jida lingvo en la teritorio de la eksa grandduklando Litovio, vivantaj en tensia triangulo inter la teritorioj de la lingvoj litova pli norde, rusa pli oriente kaj pola pli okcidente. Sed ĝi krome ankaŭ iom ebligas diveni la fortecon de la tiutempa naciismo kaj kontraŭjudemo en multaj eŭropaj socioj, kiuj signife influis la publikan prezenton de Esperanto kaj gvidis al propaganda "maljudigo" de la biografio kaj de la lingvo kaj de ties kreinto.

Aparte pro tio, ke la postaj pogromoj de la nazioj dum la Dua Mondmilito plene estingis la judan mikrokosmon ne nur en Bialistoko, sed en kompleta orienta kaj preskaŭ tuta okcidenta Eŭropo, bonas ke la libro konservas parton de tiu kultura heredaĵo kaj helpas ne forgesigi ke Esperanto naskiĝis en tiu medio.

Plia literaturo pri la temo
---------------------------

* *L. L. Zamenhof (1859-1917): Esperanto, Hillelismus (Homaranismus) und die „jüdische Frage" in Ost- und Westeuropa* de Andreas Künzli germane

Eksteraj ligiloj
----------------

* reta prezento de la libra enhavtabelo, kun ligiloj al pluraj ĉapitroj rete komplete legebaj en la literatura retejo de Don Harlow esperante
* koncizaj informoj pri la verko en katalogo de la libroservo de UEA esperante
* Wojciech Gerson en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Wojciech Gerson en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

**Wojciech GERSON** (nask. la 1-an de julio 1831, mortis la 25-an de februaro 1901) estis pola pentristo pejzaĝisto, reprezentanto de la realisma pentrarto, arto-historiisto kaj pedagogo.

Li lernis en la Varsovia Arta Altlernejo, edukiĝis en Peterburgo. Ekde 1856 li lernis ĉe Léon Cogniet en Parizo, en 1858 ekloĝis en Varsovio. Li estis membro-kunestablinto de la Societo de Belartoj Zachęta (1860) kaj profesoro en la varsovia Klaso de Desegnado (1872-1896). Tiutempe li verkis kritikistajn artikolojn por varsoviaj gazetoj, verkis biografion de pentristo Józef Simmler mortinta en 1868, eldonis lernolibron de anatomio por artistoj, tradukis al la pola *Traktaton pri pentrado* (1651) de Leonardo da Vinci. Ĉe li lernis multaj ontaj elstaraj pentristoj, interalie Alfred Kowalski, Aleksander Borawski, Eligiusz Niewiadomski, Józef Chełmoński, Józef Pankiewicz, Leon Wyczółkowski, Ludomir Benedyktowicz, Wacław Chodkowski kaj Władysław Podkowiński.

Gravaj verkoj de Gerson estas litografioj, ekz. *Vidoj de Varsovio*, *Vestoj de la pola popolo*. Li ilustris historiajn verkojn, ekz. la libron *Polaj hetmanoj*. La unuan grandegan historian pentraĵon li prezentis en Parizo - temas pri *Markografo Gero kaj la slavoj*, kiu troviĝas nun en la Nacia Muzeo en Krakovo. Sekve li aŭtoris multajn pentraĵojn pri la historio de Pollando, ekz. *Koperniko en Romo preleganta pri sia sistemo* kaj *Murdo de Przemysł la 2-a*.

Galerio
-------

* Tombejo en la montaro (1894)*Tombejo en la montaro* (1894)
* Kazimiro la Renoviganto revenanta al Pollando (1887)*Kazimiro la Renoviganto revenanta al Pollando* (1887)
* Kazimiro la Granda kaj judoj (1874)*Kazimiro la Granda kaj judoj* (1874)
* Kęstutis kaj Vytautas kiel malliberuloj de Jogaila (1873)*Kęstutis kaj Vytautas kiel malliberuloj de Jogaila* (1873)
* Reĝino Richeza (1891)*Reĝino Richeza* (1891)
* Ladislao la Mallonga ĉe Ojców (1890)*Ladislao la Mallonga ĉe Ojców* (1890)
* Ripozo en tatra kabano (1862)*Ripozo en tatra kabano* (1862)
* Priplorinda apostoleco (1866)*Priplorinda apostoleco* (1866)
* Adiaŭo al Johano la 3-a kaj la familio antaŭ la viena ekspedicio (1882)*Adiaŭo al Johano la 3-a kaj la familio antaŭ la viena ekspedicio* (1882)
* Ĉe puto (1870)*Ĉe puto* (1870)
* Murdo de Przemysł la 2-a en Rogoźno (1881)*Murdo de Przemysł la 2-a en Rogoźno* (1881)
* Fantomo de Barbara Radziwiłłówna (1868)*Fantomo de Barbara Radziwiłłówna* (1868)
* Rokblokaro en Blankakva Valo en Tatroj (1892)*Rokblokaro en Blankakva Valo en Tatroj* (1892)
* Sigismondo la 1-a kun Stańczyk en Vavelo (1895)*Sigismondo la 1-a kun Stańczyk en Vavelo* (1895)

Eksteraj ligiloj
----------------

* pole Galerio de pentraĵoj de Wojciech Gerson

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Wojciech Gerson en la pola Vikipedio.* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 550869
* GND: 12266468X
* LCCN: no2008063187
* VIAF: 20569491
* ISNI: 0000 0001 1022 3070
* SUDOC: 196316596
* BNF: 11062571x
* ULAN: 500031052
* RKD: 31160
* NKC: skuk0000470
* BNE: XX1283639
 |
**Voronja-kaverno** (ankaŭ *Krubera-kaverno*) estas kaverno en Abĥazio, Kartvelio. La kalkŝtona kaverno troviĝas en la Arabika Masivo en okcidenta Kaŭkazo. Ĝi estas la dua plej profunda kaverno de la mondo kun min. 2.191 m vertikala profundo.

La enirejo al la kaverno situas en alto de 2.250 metroj. La kaverno entenas diversajn vojojn, subterajn akvofalojn, lagojn, ŝaĥtojn de ĝis 115 metroj. Ĝi havas grandan halon en profundo de 1.710 metroj.

La kavernon malkovris en 1960 kartvelaj geologoj. Ĝi estas esplorita ĝis profundo de 340 metrojn en la 1980-aj jaroj. Ekde aŭgusto de 1999, ĝi estas sisteme esplorita. En januaro de 2001, atingis kavernaj esploristoj de la *Ukrainia Speleologia Unuiĝo* la profundon de 1.710 metroj. La *Cave Exploration Team* (CAVEX) sub gvido de ukraino Oleg Klimĉuk atingis profundon de 2.040 metroj en somero de 2005, en oktobro eĉ 2.164 metrojn. Oni supozas, ke la kaverno estas pli profunda. En septembro de 2007, ekspedicio de Aleksander Klimĉuk atingis profundon de 2.191 metroj.

Literaturo
----------

* Alexandre Klimchouk, Youri Kasjan: *A la recherche du moins 2000. Le gouffre Krubera (Voronya)*. In: *Spelunca.* Volumo 82, 2, P. 15–24, Parizo, 2001

* Kategorio Voronja-kaverno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Web of Science** (angle; = teksaĵo de scienco) estas reta servo ofertata de Thomson Reuters. Ĝi donas aliron al sep datumbankoj pri scienca esploro. Ili listigas la artikolojn de preskaŭ 10.000 revuoj pri sciencaj kaj teknikaj temoj kaj pli ol 100.000 eldonaĵojn de sciencaj konferencoj en libra aŭ revua formo.

La datenbankoj alireblaj tra *Web of Science* estas:

* Science Citation Index (SCI), pri naturaj kaj strukturaj sciencoj
* Social Sciences Citation Index (SSCI), pri sociaj sciencoj
* Arts and Humanities Citation Index (A&HCI), pri homsciencoj
* Index Chemicus, pri kemio
* Current Chemical Reactions, pri kemiaj reagoj
* Conference Proceedings Citation Index: Science, pri konferencoj natur- kaj struktur-sciencaj
* Conference Proceedings Citation Index: Social Sciences and Humanities, pri konferencoj soci- kaj hom-sciencaj

La ĉi-supraj cit-indeksoj enhavas referencojn inter sciencaj artikoloj. Tiel eblas, elirante de certa artikolo, trovi pli novajn samtemajn publikaĵojn; la referencoj en la artikolo ja povas indiki nur pli malnovajn.

La aliro al *Web of Science* eblas laŭ licencoj pagendaj de institucioj, ekzemple universitatoj aŭ esplor-centroj de grandaj firmaoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* La datenbanko Arkivigite je 2008-08-28 per la retarkivo Wayback Machine
* Retejo de *Web of Science* Arkivigite je 2007-11-17 per la retarkivo Wayback Machine
* Retejo de *Web of Knowledge*
**Wolfgang Adam LAUTERBACH** (naskiĝinta la 12-an de decembro 1618 en Schleiz, mortinta la 18-an de aŭgusto 1678 en Waldenbuch) estis gravega germana juristo. Li impone reprenis evoluigonte la romian juron (usus modernus pandectarum). Lia patro estis urbestro en Schleiz.

Vivo
----

Post humanisma gimnazitrejnado ĉe la Rutheneum-gimnazio en la naskiĝurbo li studis jursciencon ekde 1636 en Jena kaj Lepsiko. Post fino de la studoj li prelegis private en Lepsiko. Doktoriĝo fariĝis nur en 1647 en Tübingen. Lauterbach mem plukleriĝis vojaĝante studema je diversaj altlernejoj (Heidelberg, Strasburgo, Tübingen) dume li ankaŭ instruistis por nobeloj. Krom tiaj ĉeŭniversitataj restadoj li iris en 1648 plurajn monatojn al Speyer ĉe la Regna ĉambrotribunalo por studi ties procesojn. En novembro 1648 finfine li nomumitis docento universitata en Tübingen pri Corpus iuris civilis: samloke li ankaŭ universitatpolitike engaĝiĝis estante i.a. okfoje rektoro, plurfoje dekano ktp. En 1657, post la morto de la bopatro Thomas Lansius, li ekĉefinspektistis ĉe *Collegium illustre* en Tübingen, samtempe deklaris lin lia duka moŝto Eberhardo la 3-a (Virtembergo) asesoro de la Kortega tribunalo kaj donis al li la honorigan titolon "vera konsilisto". Bedaŭrinde li baldaŭ mortis pro malsano epidemia.

Graveco
-------

Lauterbach rangis inter la plej ŝatataj kaj renomitaj lernigistoj de la kanona juro en la 17-a jarcento. Dokumentitis 111 disertacioj kiujn gvidis Luŭterbach. 

Lia plej konata verko estas *Compendium Juris: Brevissimis verbis, sed amplissimo sensu et allegationibus, universam ferè materiam juris exhibens* eldonite de unu lia disĉiplo, Johann Jacob Schütz. Temis pri unu el la plej disvastigitaj komentoj de la pandektoj kaj eldonitis ĝis 1744.

Verkoj
------

* *Compendium iuris* (Digitalisat)
* *Collegium theoretico-practicum ad quinquaginta Pandectarum libros*

Literaturo
----------

* Klaus Luig: *Lauterbach*, en: Gerd Kleinheyer, Jan Schröder (eld.): *Deutsche und Europäische Juristen aus neun Jahrhunderten* 4-a eldono. Heidelberg 1996, ISBN 3-8252-0578-9, p. 493

Eksteraj ligiloj
----------------

* Biografio ĉe NDB


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 623942
* GND: 118726781
* LCCN: n93028618
* VIAF: 27866333
* ISNI: 0000 0000 8107 3068
* LIBRIS: 318926
* SUDOC: 137632037
* BIBSYS: 2011060
* NKC: mzk2009509928
* ICCU: TSAV023727
 |
Wolfgang Becker dum la malfermo de la filmfestivalo Berlinale de 2009
**Wolfgang Becker** (naskiĝis la 22-an de junio 1954 en Hemer, Nordrejn-Vestfalio) estas germana filmreĝisoro.

Vivo
----

Becker pasigis siajn lernejajn jarojn en en Hemer, kaj poste unue studis germanistikon, amerikanistikon kaj historion en la Libera Universitato Berlino. Poste li plustudis en la kina akademio *Deutsche Film- und Fernsehakademie Berlin* (dffb) kaj per sia studfina filmo *Schmetterlinge* ("papilioj") gajnis internacian renomon. La filmo ricevis la premion *Student Academy Award*, kiel plej bona studenta filmo, la premion "ora leopardo" en la filmfestivalo de Locarno kaj la premion de la sarlanda ministroprezidanto en la Max-Ophüls-festivalo. Sekvis la epizodo *Blutwurstwalzer* de la renoma televida krimfilma serio *Tatort* kaj la filmdramo *Kinderspiele*, kiu gajnis la premiojn *Preis der deutschen Filmkritik* kaj *Regieförderpreis der HypoVereinsbank*). Kun la reĝisoroj Tom Tykwer, Dani Levy kaj la filmproduktisto Stefan Arndt li en 1994 fondis la filmproduktan firmaon *X Filme*. *Das Leben ist eine Baustelle* estis la unua kineja filmo, kiun li en 1997 realigis en la nova firmao, kaj kies premiero en la filmfestivalo Berlinale estis granda sukceso. La kineja filmo *Good Bye, Lenin!* (Adiaŭ Lenino!) de 2003 estis kaj punlika sukceso kaj produktaĵo laŭdata de la filmĵurnalistoj: ĝi ricevis multajn premiojn en Germanio, sed ankaŭ la premion César en Francio kaj la Goja-premion en Hispanio. La mallonga filmo *Ballero* produktiĝis okaze de la lotumo de la grupaj matĉoj de la futbala mondpokalo 2006 kaj estis tutmonde dissendita televide. Al la plurepizoda dokumenta filmo *Deutschland 09* Wolfgang Becker kontribuis la parton *Krankes Haus* ("malsana domo").

Wolfgang Becker havas filinon kaj kun partnerino vivas en Berlino.

Filmaro
-------

* 1988: Schmetterlinge
* 1991: Tatort – Blutwurstwalzer
* 1992: Kinderspiele
* 1997: Das Leben ist eine Baustelle
* 2003: Good Bye, Lenin! (Adiaŭ Lenino!)
* 2005: Ballero
* 2009: Deutschland 09 – Krankes Haus

Eksteraj ligiloj
----------------

* Wolfgang Becker ĉe Interreta filma datumbazo (angle)
* informoj pri Wolfgang Becker en la retejo de la firmao *X-Filme* Arkivigite je 2012-02-18 per la retarkivo Wayback Machine
* informoj pri Wofgang Becker en la retejo *filmportal.de*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 422980
* GND: 123758866
* LCCN: no/2003/100620
* VIAF: 42989344
* ISNI: 0000 0001 1471 3149
* SUDOC: 069246750
* BNF: 145213707
* NDL: 00969367
* NKC: pna2005311694
 |
La **Ligo de ĉampionoj de UEFA** aŭ Ĉampiona Ligo de UEFA, ĝis 1991 "eŭropa pokalo de ĉampionaj kluboj", estas konkurso de UEFA pri la eŭropaj profesiaj viraj futbalteamoj. Ĝi okazas ĉiujare kaj kun la Eŭropa Futbal-Ĉampionado kaj la UEFA-pokalo konsistigas la plej gravajn futbalajn eventojn en Eŭropo.

Historio
--------

La ideo pri eŭropa *superligo* aperis komence de la 1950-aj jaroj kaj apogiĝis je ideoj de Mitropapokalo, okazionta ekde 1927 ĝis komenco de la dua mondmilito. Tiu konkurso okazis inter teamoj de Aŭstrio, Hungario, Jugoslavio, Ĉeĥoslovakio kaj pli poste Italio.

Similajn spertojn kolektis fine de la 1940-aj jaroj la Coupe Latine, en kiu ludis venkintoj de Italio, Francio, Hispanio kaj Portugalo.

Ĝis 1991 okazis tujelfala sistemo, sed poste ĝi ŝanĝiĝis al grupigo kiel ĉe monda ĉampionado. Nun 32 teamoj estas kvalifikita en tri raŭndoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficialaj paĝoj de UEFA

* Kategorio Ligo de Ĉampionoj de UEFA en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Wolfhampcote** estas forlasita loko kaj *civil parish* en la anglaj regionoj Warwickshire kaj Northamptonshire, kiujn ĝi parte kovras.

La malnova vilaĝo de Wolfhampcote situas okcidente de la A45 vojo apud Braunston en Northamptonshire, kaj alveneblas per pado el la A45 vojo aŭ per aleo el Flecknoe. La vilaĝo forlasiĝis iam en la malfrua 14-a jarcento kaj klasadiĝis kiel forlasita mezepoka vilaĝo. Loka legendo diras ke la vilaĝo estingiĝis per la pesto enprenis per rifuĝintoj el Londono, sed neniu atesto subtenanta la rakonton ekzistas. Plej verŝajne kelkaj dometoj jam restis post la granda pesto kaj baraktantaj por kultivi siajn agrojn la vilaĝanoj foriris al pli riĉaj lokoj lasantaj la *Lord of the Manor* senarbigi la terenon for ŝafpaŝtado laŭ sia eblo. La vilaĝo montriĝis kiel Wulfencote sur la karto de Christopher Saxton de 1637.

Hodiaŭ la solaj restoj de la vilaĝo estas dometo, farmdomo kaj la malnova paroka domo. La trej notinda restanta konstruaĵo en la vilaĝo estas la Preĝejo de Sankta Petro, kiu staras en kampo. La kirko ripariĝis iujn fojojn, plej laste en la 1970-aj jaroj per organizo nomita *Friends of Friendless Churches* ("la amikoj de senamikaj kirkoj"). La kirko mastrumiĝas hodiaŭ fare de la *Churches Conservation Trust* kaj uziĝas nur unufoje aŭ dufoje ĉiujare.

Referencoj
----------

1. ↑  (Parish 2001 Census)
2. ↑  *An Inventory of Archaeological Sites in North-West Northamptonshire*, (1981) HMSO, ISBN 0-11-700900-8
**Márta Jánoskúti** [jAnoŝkUti], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Jánoskúti Márta** estas hungara kostumisto, universitata instruisto.

Márta Jánoskúti  naskiĝis la 4-an de aprilo 1942 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Márta Jánoskúti frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste ŝi akiris diplomon en Industriarta Altlernejo en 1966. Ŝi lernis precipe de Judit Schäffer. Ŝi planadis teatrajn kostumojn 4 jarojn en Teatro Szigligeti (Szolnok), poste en pluraj ĉefurbaj kaj provincaj teatroj, ankaŭ en subĉielaj teatroj. Foje-foje ŝi planadis en Francio, Hispanio, Jugoslavio. Ekde 1979 ŝi instruas en la menciita altlernejo. Ŝi ricevis plurajn premiojn inter 1985-1995, premion Kossuth en 2009. Ŝi estis nomumita "artisto de la nacio" en 2014.

Elektitaj scenejaj laboraĵoj (kostumoj)
---------------------------------------

* William Shakespeare:
	+ Hamleto
	+ Romeo kaj Julieta (en Kecskemét)
* Giuseppe Verdi: *Un balo in Maschera*
* Béla Bartók: Burgo de la Blubarbulo
* Molière: La Mizantropo

Elektitaj kinejaj filmaj laboroj
--------------------------------

* *Minden kezdet nehéz* (1966)
* *Yerma* (1984)
* *Esti Kornél csodálatos utazása* (1995)
* *VII. Olivér* (2001)
* *Tréfa* (2009)

Elektitaj televiziaj filmaj laboroj
-----------------------------------

* *Tudós nők* (1975)
* *Isten madárkái* (1994)
* *Májusi zápor* (2009)

Elektitaj solaj ekspozicioj
---------------------------

* Székesfehérvár (1989)
* Budapeŝto (2000, 2008)

Elektitaj grupaj ekspozicioj
----------------------------

* Parizo (1965)
* Prago (1971, 1976, 1980, 1984)
* Novi Sad (1970, 1975, 1978)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografieto kun foto
* hungarlingva biografio
**Wolfgang von KEMPELEN**, hungare **KEMPELEN Farkas** (23-an de januaro 1734, Pozono – 26-an de marto 1804, Vieno) estis internacie konata mekanika inventisto, unu pioniro de la fonetiko. Li estis tre multflanka persono, lingva kapablulo, sed li eĉ verkis, tradukis teatraĵojn, kiujn la viena teatro prezentis. Li verkis krom tio bonegajn desegnaĵojn kaj kuprajn gravuraĵojn.

Li venis el irlanda familio, kiu setlis en Hungara reĝlando, en Pozono (konata ankaŭ Pressburg) dum regado de Leopoldo la 1-a (1657–1705). Li studis en Pozono, Győr, Vieno kaj Romo, kie studis filozofion kaj juron. Li estis ĉe la reĝa kamero jur-skribisto (ekde 1755), poste sekretario (ekde 1757), kontrolisto de la hungariaj salminejoj (ekde 1758), pli poste ties direktoro (ekde 1766).

Li estis ekde 1767 registara komisiito pri la setligoj en Bánság, konsilisto de la unuiĝinta transsilvania kaj hungara kancelario (ekde 1786).

Laboro, inventoj
----------------

Li planis la ŝipponton de Pozono (1770), la akvoĉerpajn maŝinojn de la Pozona fortikaĵo, akvolevigan maŝinon, kiu funkciigis la fontoputon de Schönbrunn (1772). Kempelen estis unu el la fondintoj de la Pozono-lombardejo (1774), konstrugvidisto de la reĝa palaco de Budao (urbo) (1776) kaj direktisto de la konstrulaboroj de la fortikaĵa teatro de Budao (1786).

Li organizis la translokigon de la Universitato de Nagyszombat al Budao (1777). Li konstruis du vapormaŝinojn (1777–80), oni uzis unu el ili dum konstruo de la Franciska kanalo. Li uzis ĉe tiu maŝino jam krankoŝafton, tiel antaŭis James Watt, kiun li konis eĉ persone. Kempelen konstruis parolimitan maŝinon kaj skribmaŝinon por la blinduloj (1779). Lia fama ludilo estis la ŝakmaŝino (1769), kiun funkciigis nano en la maŝino.

Li estis membro de la viena Arta Akademio, tiu de la Gesellschaft der Freunde der Wissenschaften en Pozono.

Li pensiiĝis en 1798.

Verkoj
------

* *Mechanismus der menschlichen Sprache* © (Vieno, 1791). Represita kun la titolo *Mechanismus der menschlichen Sprache nebst Beschreibung einer sprechenden Maschine* (Stuttgart, 1970). Oni taksas tiun verkon bazverko pri fonetiko.

Eksteraj ligiloj
----------------

* La parolmaŝino de Wolfgang von Kempelen Arkivigite je 2010-12-09 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 211604
* GND: 118561294
* LCCN: nr/91/9922
* VIAF: 77107903
* ISNI: 000000007858481X
* SUDOC: 146947932
* BNF: 10569876w
* NLA: 35793881
* BIBSYS: 90115225
* NKC: ola2003175135
 |
**Vox** estas usona novaĵretejo posedata de *Vox Media*. La retejo estis fondita en aprilo 2014 de Ezra Klein, Matt Yglesias kaj Melissa Bell, kaj estas konata pro sia koncepto de "*klariga ĵurnalismo*". Vox faras tion per pli da kunteksto, por ke ĝiaj legantoj pli bone komprenu, kio okazas.

Vox havas popularan YouTube-kanalon kun pli ol 8,5 milionoj da abonantoj en 2020. Ankaŭ la Netflix-serio "Explained" apartenas kerne al la marko Vox.

Laŭ Vox, la legantaro konsistas kaj el la politika maldekstro kaj el la politika dekstra. La gazeto mem estas konsiderata maldekstra de la centro.

Historio
--------

Antaŭ fondi Vox, Ezra Klein laboris por *The Washington Post* kiel estro de *Wonkblog*, blogo pri publika politiko. Kiam Klein provis lanĉi novan retejon uzante financojn de ĵurnalistoj, lia propono estis malakceptita kaj Klein poste forlasis *The Washington Post* por labori por Vox Media, alia komunikada kompanio, en januaro 2014. De sia nova rolo, Klein laboris pri kreado de Vox, inkluzive de dungado de novaj ĵurnalistoj por la retejo. Klein volis "plibonigi novaĵteknologion" kaj konstrui pli bone ekipitan interretan platformon por pli facile kompreni ĝin. La nova stabo de 20 personoj de la nova retejo estis elektita pro sia kompetenteco pri temoj kaj inkluzivis Matthew Yglesias, Melissa Bell kaj kolegoj de Klein de *The Washington Post*. Vox estis lanĉita la 6-an de aprilo 2014, kun Klein prenante la rolon de ĉefredaktoro.

En septembro 2017, Klein publikigis afiŝon sur la retejo anoncante, ke li ŝanĝis rolojn kaj ke Lauren Williams, kiu aliĝis al Vox kelkajn monatojn post sia fondiĝo, estis la nova ĉefredaktoro.

Vidu ankaŭ
----------

Novaĵagentejo

Ekstera ligilo
--------------

Oficiala retejo

Referencoj
----------

1. ↑  (en) Jeff Bercovici, *Why Do So Many Journalists Hate Vox?,* Forbes, la 12-an de majo 2014
2. ↑  (en) *Ezra Klein Is Joining Vox Media as Web Journalism Asserts Itself The Wall Street Journal*, la 26-an de januaro 2014.
3. ↑  (en) Pri la jutuba kanalo de VOX
4. ↑  (de) Dirk Peitz, *Explained -* *Den Sex gibt's obendrauf**,* Die Zeit, la 25-an de majo 2018.
5. ↑  (en) *Ezra Klein hopes Vox can change the fact that 'people who are more into the news read the news more'*. Nieman Lab, la 20-an de novembro 2017
6. ↑   "Ezra Klein launches news site Vox.com".
7. ↑   "Ezra Klein Is Joining Vox Media as Web Journalism Asserts Itself".
8. ↑   Vox.com is going to be a great test of Ezra Klein’s critique of journalism.
9. ↑   "Vox is our next".
10. ↑   "About us".
11. ↑   "Understanding Ezra Klein's Newly Launched Vox.com".
12. ↑   "Lauren Williams named editor in chief of Vox; Ezra Klein to be editor at large".
13. ↑   "Lauren Williams is the new editor-in-chief of Vox".

* Kategorio Vox (novaĵretejo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Márta Lacza** [laca], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lacza Márta** estas hungara pentristo, grafikisto.

Márta Lacza  Arkivigite je 2018-06-13 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 2-an de decembro 1946 en Csepel.

Biografio
---------

Márta Lacza frekventis belartan gimnazion en Budapeŝto, post jaroj ŝi akiris diplomon en la Belarta Altlernejo en 1974. Ŝiaj plej gravaj instruistoj estis Simon Sarkantyu kaj Károly Raszler. En 1975 ŝi debutis en ekspozicio. Inter 1980 kaj 1983 ŝi havis stipendion. Ŝi kreis pentraĵojn, grafikaĵojn kaj ilustris librojn. Ŝi ricevis premion en 1983. La loĝejo kaj ateliero bruldetruiĝis en 1999. Ŝi havis edzon, sed ŝi vidviniĝis en 2015.

El solaj ekspozicioj
--------------------

* Budapeŝto (1975, 1978, 1984, 1990) Budapest
* Szolnok (1979)
* Hamburgo (1983)

El kolektivaj ekspozicioj
-------------------------

* Szeged, Hódmezővásárhely

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Ködös történetek (1986)
* Küszöb (1988)
* Ginkgo biloba (1992)
* Lány papagájjal (1999)

Elektitaj grafikaĵoj
--------------------

* Szőrmések (serigrafiaĵo)

Ŝia libro
---------

* *Élet és Művészet* (Vivo kaj Arto) - aŭtobiografio, (2007)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* Arkivigite je 2018-06-13 per la retarkivo Wayback Machine
* anglalingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 613377
* LCCN: nb2005015711
* VIAF: 56131829
* ISNI: 0000 0000 8019 321X
 |
**Wolfgangsee** (Volfganga Lago) estas lago en Aŭstrio situanta plejparte en la federacia lando Salcburgio. Ĝi estas unu el la plej bone konataj lagoj de la ripozloka regiono Salzkammergut. Ĝia defluo estas la rivereto Ischl.

Ĉe la lago situas la urboj Strobl, Sankt Gilgen kaj ĝia antaŭurbo Abersee kaj Ried en Salcburgio kaj Sankt Wolfgang en la federacia lando Supra Aŭstrio. La parto de la Wolfgangsee apud Sankt Gilgen estas nomata Abersee. La lago havas areon inter 12,9 kaj 13,1 km².

Wolfgangsee
La Wolfgangsee estas plene ĉirkaŭita de montoj. En ĝia sudo kaj sudokcidenta situas la Osterhorngruppe, montara sistemo 1800 metrojn alta. Rekte sude de Sankt Gilgen troviĝas la Zwölferhorn (1521 m), kiu povas esti vizitata per kabla aŭtomobilo.
Sur la norda flanko de la lago situas la monto Schafberg (Ŝafmonto). Dentorela fervojo, la Schafbergbahn (ŝafmonta fervojo), kondukas supren al la montopinto je 1782 m.
  

Turismo estas la ĉefa enspezo-fonto de la regiono ĉirkaŭ la lago. En la tri komunumoj apud la lago nuntempe troviĝas ĉirkaŭ 8.500 gast-litoj, kiuj ebligas ĉirkaŭ 900.000 tranoktojn. Ĉ. 75 % de la tranoktoj okazas dum somero, ĉirkaŭ 25 % dum vintro. En 1998 la tri komunumoj fondis komunan turisman organizaĵon, la "Wolfgangsee Tourismus Gesellschaft (WTG)" (Turisma Asocio de Volfganga Lago).

Referencoj
----------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Bundesamt für Wasserwirtschaft (Hrsg.): *Atlas der natürlichen Seen Österreichs mit einer Fläche ≥ 50 ha. Morphometrie – Typisierung – Trophie. Stand 2005.* Schriftenreihe des Bundesamtes für Wasserwirtschaft, Band 29, Wien 2008, S. 81–83 (PDF; 9,0 MB)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retejo de la turisma asocio de Wolfgangsee en pluraj lingvoj

* Kategorio Wolfgangsee en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 173707
* GND: 4051640-4
* LCCN: sh85147236
* VIAF: 236357339
* NKC: ge423492
 |
**Vozmediano** [bozmeDJAno] estas municipo de Hispanio, en la regiono Kastilio kaj Leono, en la nordoriento de la provinco Sorio, lime kun la provinco Zaragozo, kaj en la komarko *Tierra de Ágreda* en la nordoriento de la provinco.

Geografio
---------

Loko de Vozmediano en la provinco Sorio.
Ekfluejo de la rivero Queiles.
La kastelo de Vozmediano.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 16,61 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 37 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis pli ol 400 loĝantojn el la 1900-aj jaroj.

Ĝi distas 65 km de Sorio, provinca ĉefurbo, 10 km de Ágreda, 10 km de San Martín de Moncayo, 14 km de Los Fayos, 22 km de Tarazona, kaj 100 km de Zaragoza. De Navaro distas 30 km, 43 km de Tudela kaj 142 km de Pamplona. Ĝi limas kun la provinco Zaragozo.

En ĝia teritorio inklude en la Reto Natura 2000 estas la Loko de Komunuma Intereso konata kiel *Sierra del Moncayo*, okupanta 451 hektarojn, nome 27 % de la teritorio kaj la Birdoprotekta Areo ZEPA konata kiel *Sierra del Moncayo*, okupanta 9 hektarojn, nome 1 % de la teritorio. El la fonto de la ekfluejo de la rivero Queiles fluas 1500 litroj de akvo por sekundo.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 11-a jarcento, ligita al la kastelo.

En 1429-1430 Vozmediano pasis el Kastilio al Aragono. Per la paco de Valadolido en 1453, oni ŝanĝis la limon inter la regnoj Aragono, Kastilio kaj Navaro. Tial Vozmediano revenis al Kastilio.

Laŭlonge de la 20-a jarcento okazis forta elmigrado.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), manĝoproduktado kaj transmigra brutobredado (ŝafoj kaj bovoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun kultura kaj rura turismo, piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj estas la preĝejo, la kastelo, tradicia arkitekturo kaj tiel plu.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de provinco Sorio

Notoj
-----

Bibliografio
------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rTierra de Ágreda |
| --- |
| Ágreda• Añavieja• Beratón• Borobia• Cueva de Ágreda• Dévanos• Matalebreras• Noviercas• Ólvega• Vozmediano |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 351476
 |
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri Wolfred Nelson. Por aliaj signifoj vidu la artikolon Nelson.

---

**Wolfred Nelson** (naskiĝis la 10-an de julio 1791 en Montrealo, mortis la 17-an de junio 1863 en Montrealo) estis kanada kuracisto, politikisto kaj urbestro Li estis ankaŭ milita estro de la Malsupra Kanado kaj juĝisto pri lokaj aferoj.

Liaj gepatroj, lojalistoj, fuĝis el ŝtato Nov-Jorkio post la usona sendependiĝo. Kiam li estis tri-jaraĝa, la familio transloĝiĝis en la urbon *William Henry* (hodiaŭ Sorel). Tie naskiĝis lia pli juna frato, Robert Nelson, ankaŭ kiu estos kuracisto kaj politikisto.

Wolfred Nelson lernis en la lernejo fondita de sia patro en William Henry. Aĝa je 14 jaroj, li eklernis medicinon kaj fariĝis kuracisto en 1811, li rekrutiĝis, 20-jaraĝa, en la brita armeo dum la angla-usona milito de 1812 kiel milita kuracisto.
Post la milito, li sin establis en Saint-Denis-sur-Richelieu, edziĝis en 1819 kun Charlotte-Josèphe Noyelle de Fleurimont, kaj malfermis distilejon.

Politiko
--------

Li estis elektita deputito de William Henry en 1827, kontraŭ James Stuart, kaj subtenis la Patriotan Partion de Louis-Joseph Papineau. Li ne partoprenis je la baloto de 1830, kaj iris en Britio por pristudi tie la funkciadon de la medicinaj institucioj. Kiam li revenis en Kanadon, li ricevis postenon de juĝisto.

Li partoprenis al la baloto de 1834 kaj gajnis decidan venkon. Dum la balotkampanjo, lia amiko Louis Marcoux estis murdita en Sorel, la malkondamno de lia murdisto far de partizana ĵurio incitis Wolfred Nelson kontraŭ la brita registaro.

Kiam li eksciis pri la 10 rezolucioj proponitaj de John Russell, ŝtata sekretario pri la kolonioj en la Ĉambro de la Komunumoj de Londono, li organizis la 7-a de majo 1837 la unuan popolan protestan asembleon en Saint-Ours. La registaro demisiis lin el lia posteno de juĝisto.

Li prezidis la 23-an kaj la 24-an de novembro al la granda Asembleo de la Ses-Konteoj.

La 16-a de novembro 1837, la registaro akuzis lin, kun 25 aliajn patriotojn, pro alta perfido. Li perforte rezistis kontraŭ sia aresto kaj provis fuĝi al Usono, sed estis arestita la 11-an de decembro kaj enprizonigata sep monatojn antaŭ esti, la 28-a de julio 1838, ekzilita al Bermudo kien li alvenis la 24-an de julio.

La 26-a de oktobro 1838 la Ĉambro de la Komunumoj deklaris kontraŭleĝa lian kondamnon al ekzilo. Li foriris el Bermudo, sed ne rajtis reveni en Kanadon. Li iris al Plattsburg en Nov-Jorkio. Li fine reiris Kanadon en 1842 kiam Louis-Hippolyte Lafontaine, iĝinte prokuroro de la Malsupra Kanado absolvis la ekzilitojn.

Li estis elektita deputito en la konteo de Richelieu en 1844 kaj urbestro de Montrealo en 1854.

Eksteraj ligiloj
----------------

* france Biografio el "La Patriotoj de 1838" Arkivigite je 2011-07-06 per la retarkivo Wayback Machine
* angle/france El la "Surreta biografia Kanada leksikono" angle, france,
**Wilhelm FLIESS** (en germana: **Wilhelm Fließ**; 24a de oktobro 1858 – 13a de oktobro 1928) estis germana juda otolaringologo kiu praktikis en Berlino. Li disvolvigis tre bizarajn teoriojn pri la homaj bioritmoj kaj ebla nazgenitala konekto kiuj ne estas akceptitaj de modernaj sciencistoj. Li estas nuntempe plej bone memorata pro sia tre persona amikeco kaj teoria kunlaborado kun Sigmund Freud, nome polemika epizodo en la historio de psikoanalizo.

Parto de lia pensaro – kiel la ideo de denaska ambaŭseksemo – estis aligita al la teorioj de Freud. Fliess kredis, ke kaj viroj kaj virinoj iris tra matematike fiksitaj seksaj cikloj de 23 kaj 28 tagoj, respektive.

Je sugesto de Josef Breuer, Fliess ĉeestis kelkajn prelegojn kun Sigmund Freud komence en 1887 en Vieno, kaj ambaŭ tuj formis fortan amikecon. Tra sia etenda korespondado kaj la serio de personaj kunsidoj, Fliess ludis gravan rolon en la disvolvigo de psikoanalizo.

Notoj
-----

1. ↑  [Wilhelm Fliess, M.D. ] Alirita la 29an de januaro 2020.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 678978
* GND: 118533975
* LCCN: n84144753
* VIAF: 64798938
* ISNI: 0000 0000 8250 9820
* NKC: mzk2009510873
* ICCU: BVEV000858
* BNE: XX929167
 |
**D-ro Louisa GARRETT ANDERSON CBE** (naskiĝis la 28-an de julio 1873, mortis la 11-an de novembro 1943) estis medicina pioniro, filino de alia pionira kuracisto Elizabeth Garrett Anderson. Ŝi ankaŭ estis nevino de la grava virinbalotrajtisto Millicent Fawcett kaj fariĝis membro de la brita virinbalotrajtista organizaĵo Women's Social and Political Union (*Socia kaj politika unio de virinoj*, aŭ **WSPU**).

Anderson estis ĉefa ĥirurgiisto de la *Women's Hospital Corps* (*Malsanuleja korpuso de virinoj*, aŭ **WHC**) kaj ŝi estis altranga membro en la brita *Royal Society of Medicine* (Reĝa Socio de Kuracarto).

Frua vivo
---------

Anderson estis unu el tri infanoj de James George Skelton Anderson kaj Elizabeth Garrett Anderson. La patro estis ŝipposedanto. La patrino estis la unua virino en Britio kiu gajnis medicinan kvalifikon. Elizabeth Garrett Anderson ankaŭ kunfondis la Londonan Medicinan Instruejon por Virinoj, kaj fariĝis la unua elektita urbestro en Britio.

Louisa Garrett Anderson ĉeestis lernejon St Leonards en St. Andrews, Fife en Skotlando. Poste, ŝi ĉeestis la Londonan Medicinan Instruejon por Virinoj (fondita de ŝia patrino).

Kariero
-------

Anderson laboris kiel kuracisto en malsanulejoj kaj privataj klinikoj.

En 1912 ŝi estis mallonge malliberigita por ŝia aktivado kiel sufrageto.

Dum la Unua Mondmilito Anderson deĵoris en Francio kun la WHC, Kunkune kun ŝia amiko kaj kolego D-ro Flora Murray, establis milit-malsanulejojn por la franca militistaro en Parizo kaj Wimereux. Finfine, ŝi ankaŭ sukcesis establi la WHC ĉe la milit-malsanulejo en Endell Street, Holborn, Londono. La tuta dungitaro de la WHC estis virinoj, inkluzive Anderson mem, kiel ĉefa ĥirurgiisto.

Anderson verkis multajn medicinajn artikolojn, kaj eldonis ankaŭ vivhistorion de la patrino, en 1939.

Ŝi mortis en 1949 kaj estas entombigita en Buckinghamshire kun ŝia amiko Flora Murray kiu jam mortis en 1923. Ne estas certa, ke ili estis amorantinoj, sed ili estis entombigitaj kune kaj ilia tomboŝtono estis enskribita "Ni estis glore feliĉaj" (*We have been gloriously happy").*

Notoj
-----

Ĉi tiu artikolo estis bazita sur ĝia angla versio.

1. ↑   Louisa Garrett Anderson (1873 - 1943) - Find A Grave Memorial

* Kategorio Louisa Garrett Anderson en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 333022
* GND: 1212938941
* LCCN: n85801216
* VIAF: 48231307
* ISNI: 0000 0000 5160 5836
* LIBRIS: 173329
* SUDOC: 20465758X
* NDL: 001175905
 |
**Wilhelm HERRMANN** (naskiĝinta la 6-an de decembro 1846 en Wust-Melkow, mortinta la 2-an de januaro 1922 en Marburg) estis germana teologo.

Vivo
----

Herrmann iĝis en 1874 privata docento en Halle (Saale) kaj en 1879 orda profesoro pri sistema teologio en Marburg. Malgraŭ pluraj aliaj logaj postenofertoj li restis fidela al la marburga altlernejo. En 1889/90 li iĝis ties rektoro. Okaze de la 70-a datreveno naskiĝtaga oni aljuĝis al li la honoran doktorecon la jurscienca fakultato de Marburg. Li pli disvolvigis la teologian direkton de Albrecht Ritschl pri sistemeco sub speciala atento de etikaj problemoj.

Teologoj multaj ŝuldas al Herrmann gravan influon, i.a. Karl Barth kaj Rudolf Bultmann. Alia grava disĉiplo de li estis la sveda episkopo kaj Lutero-fakulo Einar Billing. Influite fare de Immanuel Kant kaj Ritschl, lia teologio vidis laŭ la idealisma tradicio Dion kiel la potencon de boneco. Jesuo estis vidota kiel modela viro. Eĉ se Jesuo neniam ekzistus, laŭ Herrmann, lia tradicia portretado daŭre estus valida. Lia verko *Der Verkehr des Christen mit Gott, im Anschluß an Luther dargestellt*(1886) taksitis kiel kulminaĵo de liberalisma kristanismo de la 19-a jarcento, kvankam li ankaŭ estas meritigita je konservado de certaj konservativaj idealoj kontraŭ liberala reviziismo. Kontraŭ tio reagis poste Barth kaj la dialektika teologio.

Verkoj (elekto)
---------------

* »Die Metaphysik in der Theologie« (Halle 1876)
* »Die Religion im Verhältnis zum Welterkennen und zur Sittlichkeit« (Halle 1879)
* »Die Bedeutung der Inspirationslehre für die evangelische Kirche« (Halle 1882)
* »Warum bedarf unser Glaube geschichtlicher Tatsachen?« (2-a eldono, Halle 1891)
* »Der Verkehr des Christen mit Gott, im Anschluß an Luther dargestellt« (Stuttgart 1886)
* »Die Gewißheit des Glaubens und die Freiheit der Theologie« (Freiburg 1887)
* »Der Begriff der Offenbarung« (Gießen 1887)
* »Der evangelische Glaube und die Theologie Ritschls« (Marburg 1890)
* »Worum handelt es sich in dem Streit um das Apostolicum?« (Leipzig 1893)
* »Römisch-katholische und evangelische Sittlichkeit« (3-a eldono, Marburg 1903)
* »Ethik« (3-a eldono, Tübingen 1904)
* »Die sittlichen Weisungen Jesu. Ihr Mißbrauch und ihr richtiger Gebrauch« (Göttingen 1904)

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 9. Leipzig 1907, p. 234-235, kio legeblas interrete tie ĉi.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 585136
* GND: 118549995
* LCCN: n80017972
* VIAF: 39409995
* ISNI: 0000 0000 9378 8124
* SUDOC: 029622271
* BNF: 12120900h
* NDL: 00619821
* NKC: xx0010595
 |
**Woodbine PARISH** (Londono 14-a de septembro de 1796 – St. Leonards Sussex, 16-a de aŭgusto de 1882) estis komercisto, diplomato kaj veturisto britia.

Li funkciis kiel brita diplomato en Bonaero de 1825 al 1832. Li subskribis la **Traktaton de Amikeco, Komerco kaj Navigado kun Argentino** en la 2-a de februaro de 1825, akompanante ankaŭ la oficialan agnoskon fare de Granda Britio de la Sendependeco de Argentino.

Kun Joseph Barclay Pentland, li inspektis grandan parton de la Boliviaj Andoj inter 1826 kaj 1827. Li publikigis "Buenos Ayres y las Provincias del Río del Plata" en (Londono, 1839). Li servis kiel Ĉefa Komisiito en Napolo de 1840 al 1845. Li havis leteran korespondadon kun Charles Darwin.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Darwin Online Correspondence Database
* Famous Americans
* Todo es historia: Woodbine Parish kaj la Traktato de 1825


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 580216
* GND: 17352706X
* LCCN: n88255921
* VIAF: 218071422
* ISNI: 0000 0003 5935 6442
* BNE: XX1639994
 |
**Vrdnik,** serbe **Врдник,** hungare **Rednek** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojevodio, en distrikto Srem (regiono), en municipo de Irig.

Vrdnik situas en la mapo en la verda municipo
Panoramo de Vrdnik
Preĝejo de Vrdnik

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 34  km²
* Alto super marnivelo: 267 m
* Loĝantaro: 3700
* Poŝtkodo: 22408
* Telefonprefikso: 22
* Aŭtokodo: RU

Situo
-----

Vrdnik situas sur deklivoj de Fruška Gora.

Historio
--------

Supozeble en 287 la romianoj konstruis turon aŭ fortikaĵon. La unua mencio pri la urbeto devenis el 1315 havanta rajton pri bazarado. Ŝajne tiutempe ankaŭ la pligrandigita fortikaĵo ekzistis. En 1804 oni malkovris karbon kaj la minista loko prosperis. En 1911 centralo ekfunkcciis. Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Habsburga Imperio, al Szerém, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Dum la 2-a mondmilito la vilaĝo apartenis al tiam sendependa Kroatio. En 1968 la minado finiĝis. En 1999 NATO disbombardis la energian centralon. En 2002 loĝis en Vrdnik 3704 homoj, (2769 serboj, 131 jugoslavianoj, 86 hungaroj, 78 slovenoj kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* ruinoj de mezepoka abatejo
* preĝejo de 1811

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

* Kategorio Vrdnik en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Róbin (sidas dua de dekstre) kun la organizantoj de la 6-a Tutpollanda Kongreso de Esperanto en Varsovio, 1933
**Wilhelm RÓBIN (Rubin)** [rubin], esperantigite **Vilhelmo ROBIN** (naskiĝis la 1-an de novembro 1873 en Piotrków Trybunalski, mortpafita de germanoj en 1942 en Luck) estis pola esperantisto, kuracisto de stomak-malsanoj (gastrologo) en Varsovio kaj prezidinto de la "Kuracista Unuiĝo de la Pola Respubliko". 

Róbin kreis la Gastrologian Societon en Varsovio kaj verkis multajn (35) sciencajn artikolojn.

Landa Esperanto-agado
---------------------

Li estis Esperantisto de 1892 kaj kune kun aliaj formis la unuan (neoficialan) Esperanto-rondeton en Varsovio, kiu tiuepoke apartenis al cara Rusio. Dum la unua kunsido, la 1-an de decembro 1893, ĉeestis: J. Janowski, d-ro Jozefo Wasniewski, W. Robin kaj Al. Blumental (frato de Leo Belmont, t.e. Leopold Blumental). En 1904 oni malfermis la Esperanto-Socion en Varsovio, sed Róbin estis delegita pro la rusa-japana milito al Ĥabarovsk (Siberio) kiel kuracisto, kie li trovis jam organizitan Esperanto-movadon. Reveninte al Varsovio, li laboris por la Esperanto-Societo en Varsovio kiel ĝia sekretario. En la lastaj jaroj li estis vicprezidanto de Pola Esperanto-Societo (PES).

Faka Esperanto-agado
--------------------

Róbin iniciatis la fondon de Tutmonda Esperantista Kuracista Asocio (TEKA); certan tempon li redaktis la periodaĵon „Kuracisto", poste fariĝis prezidanto de TEKA. Li estis la unua prezidanto de „Konkordo" en Varsovio. Ĉirkaŭ tiu tempo kune kun Hippolyte Sébert, Théophile Cart kaj Eduard Stettler li iniciatis la Internacian Monumentan Komitaton por kolekti monon kaj starigi monumenton al L.L. Zamenhof. Róbin fariĝis prezidanto de la Loka Monumenta Komitato. Li varbis por Esperanto tre influ-riĉajn personojn kaj estis ĉefkunlaboranto de la Enciklopedio de Esperanto.

Literaturo
----------

* **1917**: D-ro W. Robin, redaktoro de la ĵurnalo "Kuracisto" kaj delegito de U.E.A. en Varsovio. En: Ondo de Esperanto (RUS) 9-a jaro, 1917, n-ro 1 (97), p. 1 (foto de Róbin)

Fontoj
------

1. ↑  *Niaj mortintoj 1939–1946,* en: *Esperanto* novembro-decembro 1946, paĝo 5.

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
Vido de Woppendorf kun la romkatolika preĝejo
Tombejo
Kruco memore al ĥolero
**Woppendorf,** kroate **Sovice,** hungare **Várújfalu** estas ne memstara vilaĝeto en Aŭstrio, en federala ŝtato Burgenlando, en distrikto de Oberwart, en municipo de Hannersdorf.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 6 km²
* Alto super marnivelo: 260 m
* Loĝantaro:
* Telefonprefikso:
* Poŝtkodo: 7473
* Aŭtokodo: OW
* 47° 12′ 30″ N 16° 23′ 30″ O﻿ / ﻿47.20833 °N, 16.39167 °O﻿ / 47.20833; 16.39167 (mapo)Koordinatoj: 47° 12′ 30″ N 16° 23′ 30″ O﻿ / ﻿47.20833 °N, 16.39167 °O﻿ / 47.20833; 16.39167 (mapo)

Situo
-----

Woppendorf situas ĉe piedo de monto laŭ rojo. Oberwart troviĝas je 20 km-oj.

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo okazis laŭ tiama hungara ortografio *"Ujfalu"*. En 1873 pro ĥolero mortis multe. En 1910 vivis en Várújfalu 305 homoj (plejparte aŭstroj). Ĝis 1921 Várújfalu apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Felsőőr, poste al Aŭstrio, inter 1938-1945 al Germanio. En 1969 nova ponto konstruiĝis.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Johano Baptisto de 1830, en 1975 renoviĝis
* kruco memore al ĥolero

* Kategorio Woppendorf en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  Kunigi | **Oni sugestas kunigi ĉi tiun artikolon kun Won Kenn.

---**
Bonvolu diskuti en la Diskuto. Nur ensalutintaj uzantoj povas aranĝi tion. |

Ĉina esperantisto

**WONG Kenn** (1894 en Kantono, Ĉinio - mortis la 24-an de aŭgusto 1990 en Kowloon, Honkongo) estis nova Honora Membro de UEA, eksciis pri tio nur en la lastaj tagoj de sia vivo. 

Jam kiel 18-jara li fariĝis membro de UEA. Profesie li estis beletristo el tiu generacio, kiu laboregis por starigi kulturajn ligojn inter Ĉinio kaj la cetera mondo. Li fariĝis internacie konata dum sia studrestado en Liono, Francio (1921-1925), interalie per prelegoj ĉe la Universalaj Kongresoj de 1924 kaj 1925. En 1924 li estis elektita al la Lingva Komitato kaj la Centra Komitato de la Esperanto-movado. Post sia reiro al Kantono li ricevis universitatan postenon por instrui filologion, lingvistikon kaj Esperanton, fondis Esperanto-Instituton en Kantono kaj kungvidis la fortan kantonan movadon. En 1926 aperis lia ampleksa studo pri la scienca aplikado de Esperanto kaj en 1929 lia verko *Ĉinio kaj la problemo de Esperanto*, ambaŭ en la ĉina lingvo. Komence de la tridekaj jaroj li kunlaboris pri la redaktado de Enciklopedio de Esperanto.

La tumultaj jaroj de milito kaj revolucio portis Wong al Honkongo. De 1955 li reaktiviĝis en la movado, kaj estis elektita al la Akademio de Esperanto (1962-1970).