recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Siberia leonuro** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Lamialoj |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Lamiacoj |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Leonuro* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***L. Sibiricus*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Leonurus Sibiricus**** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Siberia leonuro  |

 |
| v • d • r |

**Siberia leonuro** - latine *leonurus Sibiricus* (foje ankaŭ nomate *leonurus japonicus*, do "japana leonuro") – estas specio de herbaj plantoj, kaj reprezentanto de la genro **leonuro**. Ĝi originas de centra kaj orienta Azio, inkluzive de Ĉinio, Mongolio kaj Rusio. Tamen intertempe ĝi kreskas ankaŭ en multaj aliaj partoj de la mondo, inkluzive de Nordameriko.

Priskribo
---------

*Leonurus Sibiricus* estas herbo kun rekta tigo kiu vivas unu aŭ du jarojn kaj atingas alteon de inter 20 kaj 80 centimetroj. La plantoj havas longajn foliojn ovo- aŭ kor-formajn. Ili havas dentajn marĝenojn kaj estas enĉizitaj tiel ke divitatas apartaj loboj. Tipe unu aŭ malmultaj floraj tigoj kreskas de malprofunda radikaro. La folioj sube de la tigo forfalas kiam la planto ekfloras. La floraj petaloj longas 2 centimetrojn kaj kreskas ĉe la supra duono de la tigo. La floroj kreskas rekte ĉe la tigo, havas 8 milimetrojn longajn kalikojn kaj aspektas kvazaŭ tubetoj. La korolo estas blanka aŭ ruĝeca, ĝis purpure ruĝa, kun supra petalo pli longa ol la suba petalo. Post la florado, brunaj nuksetoj produktiĝas nemalmulte. Kutime la planto floras inter julio ĝis la fino de septembro, sed en varma klimato ĝi povas flori ankaŭ tutjare.

La plej kutima vivoregiono de la planto estas ŝtonaj aŭ sablaj herbejegoj aŭ pinarbaroj.

Alkaloidoj
----------

La planto enhavas plurajn alkaloidojn. Ĝi estas unu el pluraj deklaritaj herboj en la produktaĵo "Spico" origine vendita sub la pretendo esti incenso de pluraj herboj, sed fakte provizita per aldona sintetika narkotaĵo kaj uzita kiel moda drogo. La droga efiko do probable ne rilatas al la aldono de la planto al la miksaĵo, sed al la aldona sintetika narkotaĵo, kaj la deklaritaj herboj "ŝajnigu" sendanĝerecon de la produktaĵo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* informoj el la retejo de la usona departamento pri agrikulturo (USDA, angle)
* informoj el la retejo *ars-grin.gov* (nacia programo pri genetikaj fontoj de USDA, same angle) Arkivigite je 2009-05-08 per la retarkivo Wayback Machine
* herbaria specimeno el la havaja retejo *hear.org* (angle)[*rompita ligilo*]
la kontraŭburgo Burgo Katz 
**Kontraŭburgo** (aŭ **sieĝburgo**) estas burgo, kiu estis konstruita por kontraŭi alian burgon aŭ por kontraŭstari la potencon de aliaj.

rigardo de la monto Bleidenberg sur la burgo Thurant ĉe Mozelo
La kontraŭburgo estis burgtipo kiu estis konstruita por sekurigi la potencpretendojn kaj por servi dum la sieĝo de la apuda burgo kaj ties potenculoj. Ekzemple Santa Fe ĉe Granado, Hispanio.

Burgo Eltz kaj Burgo Trutzeltz (ruino)

Fruaj normandaj sieĝburgoj de Anglio
------------------------------------

konstruo de la burgo de Hastings (maldekstre, tapiŝo de Bayeux)

La kimraj sieĝburgoj de Eduardo la 1a de Anglio
-----------------------------------------------

Burgo Caernarfon
Kastelo Harlech, en la fono la monto Snowdon

Sieĝ- kaj kontraŭburgoj en Palestino
------------------------------------

la burgo Montreal (Jordanio)

Sieĝburgoj de la kavaliraj ordenoj
----------------------------------

la kontraŭburgo (krak) de „ Chevaliers" de la ordeno de Sankta Johano en la hodiaŭa Sirio
klostrosimila burgo de la Germana Ordeno Marienburg

Osmanaj burgoj ĉirkaŭ la bizanca Konstantinopolo
------------------------------------------------

Dla ormanaj kontraŭburgoj *Anadolu Hisarı*....
*Rumeli Hisarı* ĉe Bosporo

Literaturo
----------

* Horst Wolfgang Böhme, Reinhard Friedrich, Barbara Schock-Werner (Hrsg.): *Wörterbuch der Burgen, Schlösser und Festungen*. Reclam, Stuttgart 2004, ISBN 3-15-010547-1.
* Daniel Burger: *Burgen der Kreuzfahrer im Heiligen Land*. En: Hans-Jürgen Kotzur (Hrsg.): *Die Kreuzzüge - Kein Krieg ist heilig*. Mainz, 2004, ISBN 3-8053-3240-8.
* Georg Ulrich Großmann: *Burgen in Europa*. Regensburg 2005, ISBN 3-7954-1686-8.
* Michael Losse: *Kleine Burgenkunde*. Regionalia, Euskirchen 2011, ISBN 978-3-939722-39-7.
* Olaf Wagener (Hrsg.): *… wurfen hin in steine - grôze und niht kleine … Belagerungen und Belagerungsanlagen im Mittelalter*. Frankfurt am Main 2006, ISBN 3-631-55467-2.
* Joachim Zeune: *Okkupationsburgen*. In: Horst Wolfgang Böhme, Busso von der Dollen (u. a. Hrsg.): *Burgen in Mitteleuropa, Band II - Geschichte und Burgenlandschaften*. Stuttgart, 1999, ISBN 3-8062-1355-0, S. 79-81.

Eksteraj ligiloj
----------------

* DBV Seminar zur Burgenforschung 2003/II: Überlegungen zu Belagerungen und Gegenburgen anhand von Beispielen des südwestdeutschen Sprachraums (PDF; 3,7 MB)

Referencoj
----------
**Franz Rieger** (\* 13-an de oktobro 1812 en Zossen; † 29-an de januaro 1885 en Krnov) estis orgenkonstruisto kaj la fondinto de la orgenkonstrua firmao *Franz Rieger & Söhne, Jägerndorf*.

En 1844 li starigis en Jägerndorf (Krnov) orgenkonstruan metiejon. En 1872 liaj filoj Otto Anton Rieger kaj Gustav Rieger transprenis la florantan firmaon. Sukcesegon alportis la internacia ekspozicio de 1878 en Parizo, kiu mondfamigis la Rieger-orgenojn, rezultigante komisiojn el multaj landoj. Sekve de la Dekretoj de Beneš en 1945 la ĉeĥoslovakia respubliko konfiskis la orgenkonstruan firmaon Rieger en Krnov kaj unuigis ĝin kun la dua orgenkonstrua firmao de la urbo, la firmao *Hermann Kloss*, al ŝtata firmao Rieger-Kloss, kiu en 1994 estis privatigita.   
Jam en 1946 la posedintoj kaj kunlaborantoj novfondis la entreprenon en Schwarzach, Aŭstrio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Historio de la firmao Rieger-Kloss en Krnov (germanlingve) Arkivigite je 2008-04-17 per la retarkivo Wayback Machine
* Historio kaj orgenlisto de la firmao Rieger en Schwarzach (germanlingve)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 239246
* GND: 131557092
* VIAF: 3063156374130207710000
* ISNI: 0000 0000 5545 350X
* NKC: js20060519017
 |
**Attila László** [lAslO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **László Attila** estis hungara ĵazmuzikisto (komponisto, gitaristo), muziklerneja kaj altlerneja instruisto.

Attila László naskiĝis la 10-an de julio 1953 en Kaposvár.

Biografio
---------

Attila László studis en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto inter 1972-1977, poste jam ĵazon en muzikarta mezlernejo inter 1977-1980. Jam en 1975 li fondis propran ĵazorkestron, post siaj studoj li aliĝis al elstaraj ĵazorkestroj. Inter 1980 kaj 1988 li laboris en studio de Hungara Radio. Ekde 1987 li instruas en la muzikarta mezlernejo, ekde 1990 ankaŭ en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt. En 1992 li denove fondis ĵazorkestron, kun kiu estis turneo en Usono en 2004. En tiu longa periodo li muzikis ekzemple kune kun Randy Brecker kaj David Friedman. Li ricevis premiojn inter 1997 - 2017.

Elektitaj koncertoj
-------------------

* Ĉenajo (2011)
* Palaco de Artoj (2012)

Lia eldonaĵo
------------

* "László Attila abszolút szolmizációs rendszere" (2013)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* oficiala paĝo
*

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Attila László (gitaristo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 654274
* LCCN: no2016079465
* VIAF: 29719949
* ISNI: 0000 0001 2964 6997
* MBA: b03124b7-0257-49df-92be-bdc889bdc9c9 cda998d0-cea2-48a5-99dd-74752093c653, b03124b7-0257-49df-92be-bdc889bdc9c9
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Sarah McCullough** (mortis la 29-an de oktobro 1949) estis nord-irlanda esperantisto kaj instruistino.

Laŭ *Esperanto Triumfonta*, en aprilo 1922 ŝi partoprenis la Internacian Konferencon pri Instruado de Esperanto en Lernejo, kiu okazis en la Sekretariejo de la Ligo de Nacioj, en Ĝenevo. Sarah McCullough partoprenis la eventon kiel instruistino kaj ano de la Skolta Delegitaro, specife kiel delegitino de la Belfasta Skolta Asocio. Kun ŝi el Belfasto ankaŭ partoprenis la eventon kiel anoj de "Neoficiala Instruista Delegitaro" F-ino E. Arnold kaj F-ino E. Foster. Konfirmas la informon la Oficiala Protokolo de la evento, publikigita en la revuo *Esperanto*.

Laŭ *Esperanto Internacia* ŝi frue aliĝis en 1937 sub la kongresa numero 156 al la 30-a Universala Kongreso de Esperanto (UK), kiu estis okazonta de la 30-a de julio ĝis la 6-a de aŭgusto 1938 en Londono. Tiam la 30-a UK ĝuis 132 aliĝintojn el 17 landoj, 84 el Anglio kaj nur 1 el Irlando, nome F-ino McCullough.

Laŭ *The British Esperantist*, ŝi forpasis 85-jara kaj tiam estis la plej maljuna esperantisto en Irlando, "fervora laboranto por Esperanto ĝis la morto, aparte en la Belfasta Klubo, de kiu ŝi estis Honora Membro". Pri ŝia morto ankaŭ raportis *La Praktiko*: "Aktiva membro de UL Universala Ligo, n-ro 4624. Ŝi apartenis al la plej spertaj kaj fervoraj esperantistoj de la lando".

Referencoj
----------

1. ↑  *Esperanto Triumfonta*, la 30-a de aprilo 1922, N-ro 82.
2. ↑  *Esperanto: oficiala organo de Universala Esperanto-Asocio*. Jaro 18, n-ro 261 (5, majo 1922)
3. ↑  *Esperanto Internacia: monata organo de la Internacia Esperanto-Ligo*. N-ro 13 (oktobro 1937), p. 153
4. ↑  *The British Esperantist: the official organ of the British Esperanto Association*. Vol. 37, N-ro 537/538 (Januaro/Februaro 1950), p. 116
5. ↑  *La Praktiko: la gazeto de la mondpopolo*. Jaro 15-a, n-ro 7-9 (165-167)/Julio-Septembro 1951, p. 96
**Attila Petheő** [atila petO], laŭ hungarlingve kutima nomordo (kaj pli komplete) **Petheő Attila Antal Béla Károly** estis hungara aktoro. Lia nobela antaŭnomo estis *gyöngyösi* [djondjoŝi], lia lasta edzino estis Anna Füzess.

Attila Petheő kun Erzsi Somogyi
Attila Petheő  naskiĝis la 11-an de majo 1891 en Budapeŝto, li mortis la 26-an de majo 1942 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Attila Petheő frekventis privatan aktoran lernejon de Szidi Rákosi, en 1910 li aliĝis al trupo de Teatro Magyar. En la sekvaj jaroj li havis rolojn alterne en la ĉefurbo kaj provinco. Inter 1914-1917 li estis soldato, poste li denove estis aktoro en sia naskiĝurbo. Li aliĝis en 1922 al la Nacia Teatro (Budapeŝto), kie li estis nomumita eterna membro de la Nacia Teatro en 1939. Li edziĝis en 1911, eksedziĝis en 1919, poste li tuj edziĝis, en 1930 eksedziĝis, fine en la sekva jaro li trifoje edziĝis.

Elektitaj roloj teatraj
-----------------------

* Kálmán Csathó: *Az új rokon* - Gedeon Mihály
* Henrik Ibsen: *Nora* - Rank
* Alexandre Dumas (filo): *La dame aux camélias* - Duval Armand

Elektitaj roloj teatraj
-----------------------

* *Drótostót* (1918)
* *Az egér* (1921)
* *Az Aranyember* (1936) - Ali Csorbadzsi
* *Mindenki mást szeret* (1940)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Attila Petheő en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Calera** estas komunumo en la meksika subŝtato Zacatecas. La ĉefurbo de la komunumo estas Víctor Rosales.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 36106 loĝantojn. El tiuj estas 17851 viroj kaj 18255 virinoj. La komunumo havas surfacon de 389 kvadratkilometroj kaj ĝi situas (meza punkto) je 2,160 metroj super la marnivelo. La kvanto de precipitaĵo (jare) estas 500 milimetroj. La geografia koordinatoj de la komunumo estas 22° 57′ norda latitudo kaj 102° 42′ okcidenta longitudo.

Sociogeografio
--------------

En la komunumo vivas 27535 personoj kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli. El tiuj 84 personoj parolas indiĝenan lingvon. Tio egalas al 0.31 % de la personoj, kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli.

19,615 loĝantoj aĝas 15 jaroj aŭ pli. Inter ili estas 18275 alfabetoj kaj 625 analfabetoj. Do 6.79 % de la loĝantoj, kiuj aĝas 15 aŭ pli estas analfabetoj.

Inter la virinoj estas 9,196 alfabetoj kaj 706 analfabetoj. Do la grado de analfabeteco inter virinoj estas 7.13%. Inter la viroj estas 9,079 alfabetoj kaj 625 analfabetoj, do 6.44% el la viroj estas analfabetoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

 Arkivigite je 2007-06-08 per la retarkivo Wayback Machine
***Calia*** estas genro de tri aŭ kvar specioj de arbedoj kaj malgrandaj arboj en la subfamilio Faboideae de la pizedoj, Fabacoj. La genro estas apartenanta al sudokcidenta Nordameriko de okcidenta Teksaso ĝis Nov-Meksiko kaj Arizono en Usono, kaj sude ĝis Ĉiuaŭo, Koaŭilo kaj Novleono en norda Meksiko. Membroj de la genro estas ofte konataj kiel **Meskalfaboj**, aŭ **Frijolito-soforoj**.

Kvankam daŭre ofte traktita en la genro *Sophora*, lastatempa genetika indico montris ke la meskalfaboj estas nur fore rilatitaj al la aliaj soforoj.

Specioj
-------

* *Calia arizonica* (S.Watson) Jakovlev (sin. *Sophora arizonica*) - Arizona meskalfabo (Arizono, Ĉiuaŭo)
	+ *Calia arizonica subsp. formosa* (Kearney & Peebles) Yakovlev (sin. *Calia formosa,* Sophora arizonica *subsp.* formosa*,* Sophora formosa*) (Arizona)*
* *Calia gypsophila* Gvadalupa Meskalfabo (sin. Sophora gypsophila) (Suda Nov-Meksiko, okcidenta Teksaso, Koaŭilo) endanĝerigata
* *Calia secundiflora* (Ortega) Yakovlev (sin. *Sophora secundiflora*) - Teksana meskalfabo (Teksaso, Novmeksikio, Koaŭlilo, Novleono)

Priskribo
---------

Koleoptiloj
*Calia* spp. kreskas ĝis 1 - 11 m , kun trunko ĝis 20 cm en diametro, ofte en densaj arbustaroj kiuj kreskas de bazaj ŝosoj. La folioj estas ĉiamverdaj, ledecaj, 6 - 15 cm longaj, pinataj kun 5-11 ovalaj folietoj, 2 - 5 cm longaj kaj 1 - 3 cm larĝaj. La floroj, produktitaj en printempo, estas bonodoraj, purpuraj, tipe papilio-formaj, portitaj en vertikala aŭ disvastiĝantaj grapoloj 4 - 10 cm longaj. La frukto estas malmola, ligneca koleoptilo 2 - 15 cm longa, enhavante 1-6 ovalajn helruĝajn semojn 1 - 1.5 cm longajn kaj 1 cm en diametro.

Ĉiuj partoj de meskalfabo estas tre venenaj, enhavante la alkaloidon citisino (*ne* meskalino, kiel sugestite de la nomo). La semoj aŭ aliaj partoj de la planto laŭdire uziĝas kiel halucinigilo fare de kelkaj indianoj , sed la informo necertas pro la nomkonfuzo. La simptomoj de citisina veneniĝo estas tre malagrablaj, inkluzive de naŭzo kaj konvulsioj. Eĉ nur unu semo povas esti mortiga.

Referencoj
----------

1. ↑   (2004) "The relationship of *Sophora* sect. *Edwardsia* (Fabaceae) to *Sophora tomentosa*, the type species of the genus *Sophora*, observed from DNA sequence data and morphological characters", *Botanical Journal of the Linnean Society* **146** (4), p. 439–446. doi:10.1111/j.1095-8339.2004.00348.x. 

[*rompita ligilo*]

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita maŝina traduko de WikiTrans de teksto el la artikolo Calia en la angla Vikipedio.* 

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Tiu ĉi paĝo jam estis permane reviziita kaj laŭeble ne enhavas erarojn.Se vi tamen trovas problemojn, vi povas ankoraŭ plibonigi jenon:
* Prilaboru tro rektan tradukon.
* Ĉe certaj kulturaj aŭ politikaj temoj povas ekzisti angleca neekvilibro de informoj.
* Kontrolu kaj korektu maltaŭgajn fakajn terminojn.

Se vi korektis unu el la menciitaj mankoj, bonvolu forigi la koncernan parametron de la ŝablono {{Pluraj problemoj}}. Detaloj estas en la dokumentado. |
*Por la samnoma angla kuracisto, vidu **William Harvey**.*

 **William HARVEY** (harvi), estis angla esperantisto kaj ŝtatoficisto en administrejo de skotaj malliberejoj. Li naskiĝis la 5-an de oktobro 1860 en Coggeshall. Krom esti membro de la Lingva Komitato de Esperanto, li estis sekretario de la 18-a UK, prezidanto de Edinburga Esperanto-Societo (3-foje), prezidanto de Skota Esperanto-Federacio, dumlonge vicprezidanto kaj sekretario de la Ekzamena Komitato de Brita Esperanto-Asocio kaj unu el la tri kompilintoj de la "Edinburga" Vortaro. Aldone li tralegis presprovaĵojn de la Biblio en Esperanto, verkis artikolojn aŭ tradukojn por Lingvo Internacia, Literaturo, Heroldo de Esperanto, Internacia Scienca Revuo kaj aliaj periodaĵoj. Laŭ la informo pri li en la Enciklopedio de Esperanto de 1934, li faris multajn propagandajn paroladojn.

  



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
**Berezinka** (ukraine, rutene kaj ruse **Березинка,** slovake *Berezinka*, germane *Birkendorf*, hungare *Nyírhalom* [njIrhalom]) estas malgranda, ne memstara vilaĝeto en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Mukaĉeve, en municipo de Lalovo.

Bazaj informoj
--------------

* 48° 25′ 00″ N 22° 47′ 44″ O﻿ / ﻿48.41667 °N, 22.79556 °O﻿ / 48.41667; 22.79556 (mapo)Koordinatoj: 48° 25′ 00″ N 22° 47′ 44″ O﻿ / ﻿48.41667 °N, 22.79556 °O﻿ / 48.41667; 22.79556 (mapo)
* Areo: 0.8 km²
* Alto super marnivelo: 154 m
* Loĝantaro: 620
* Poŝtkodo: 89665
* Telefonprefikso: +380 3131
* Aŭtokodo: AO

Situo
-----

Historio
--------

La historia hungara loknomo estis *"Berezinka"*, kiu pro la hungariga politiko ŝanĝiĝis al Nyírhalom. Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de la disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Berezinka. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------
**Slepp nynorsken til!** (esperante: Donu ŝancon al la novnorvega lingvo!) estis publika subtenadkampanjo iniciatita fare de la societo *Noregs Mållag* en 2005. Ĝia tasko estas stimuli kaj akceli la uzon de la lingvo Nynorsk laŭ la ideoj de Ivar Aasen, por pligrandigo de memstara norvega lingvoidenteco.

Kaŭzo antaŭa estis estinta direktivo de la redakciestraroj de la du plej grandaj ĵurnaloj en Norvegio, nome *Dagbladet* kaj *Verdens Gang*, donita al la ĵurnalistoj. Tie oni fakte malpermesis al ili skribi artikolojn en la novnorvega lingvo. 

En la 22-a de oktobro la menciita agado finiĝis per la transdono de la de 36.017 personoj subskribita apelacio. Ĝi okazis solene sur la scenejo de la teatro *Det Norske Teatret* en Oslo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hejmpaĝo de la societo lingvosava *Noregs Mållag*. Arkivigite je 2011-11-05 per la retarkivo Wayback Machine angle
* **Vg.no:** Artikolo favora. (18-a de marto 2005)
* **Nationen.no:** Komentario. Arkivigite je 2008-05-31 per la retarkivo Wayback Machine (19-a de marto 2005)
* **Dagogtid.no:** Komentario. Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine (23-a de marto 2005)
* **Dagbladet.no** Artikolo pri perforta enkonduko de la novnorvega. (30-a de oktobro 2005)
* **Bt.no:** Artikolo pri la libera elekto de lingvaj stiloj por artikola redaktado. Arkivigite je 2007-09-30 per la retarkivo Wayback Machine (31-a de oktobro 2005)
Bernardo del Carpio  
*Plaza Mayor*, nome ĉefa placo de Salamanko  

**Bernardo del Carpio** estis duonlegenda rolulo de la Mezepoko en Hispanio, ekstergeedza filo de infantino kaj fratino de la reĝo de Oviedo nome Alfonso la 2-a nome Ximena, kaj de la grafo Saldaña, nome Sancho Díaz. Li estus venkinta super Karolo la Granda en la dua batalo de Roncesvalo (808).

Lia historieco, neita de la majoritato de primezepokaj fakuloj, estas defendita de la historiisto asturia Vicente José González García, kiu asertas, ke la negado de lia ekzisto bazaiĝas nur sur la konfuzo pri la unua batalo de Roncesvalo (778), kun alia posta de 808 kaj la partopreno de Bernardo en tiu batalo, tute erara.

Vivo
----

Naskiĝinta en la kastelo de Saldaña, Bernardo del Carpio estas protagonisto de longa serio de romancoj. Lia historio konsistas ĉefe en atingi ke la reĝo Alfonso la Kastulo liberigu lian patron, enprozonigita pro esti malhonorinte la infantinon. Por tio la heroo, kiel sekvo de praheroo Heraklo, devas solvi diversajn militajn taskojn menditaj de la reĝo.

Vidu ankaŭ
----------

* Carpio

* Kategorio Bernardo del Carpio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Lutz Eberhard HEILMANN** (n. 7-an de septembro 1966 en Zittau) estas germana politikisto (partio *Die Linke*). Heilmann estas la unua ano de la federacia parlamento *Bundestag*, kiu iam antaŭe laboris ĉefofice por la ministerio pri ŝtata sekureco de GDR.

Vivo kaj profesio
-----------------

Post la abituro 1985 en Zittau Heilmann militservis ĉe la ministerio pri ŝtatsekuro de GDR, kaj anstataŭ la devigaj 19 monatoj li libervole plilongigis tion al tri jaroj. Poste li fariĝis ĉefofica kunlaboranto de la departemento pri personprotekto. Laŭ propra aserto Heilmann petis pri eksiĝo en oktobro 1989, sed vere li eliris nur en januaro 1990, kiam la ministerio estis dissolvita.

Poste Heilmann studis ekonomikon en Zittau kaj juron en Berlino kaj Kiel. Li akiris la unuan ŝtatan ekzamenon pri juro en 2005. Samjare li fariĝis ano de la federacia parlamento.

Politiko
--------

En 1986 Heilmann fariĝis membro de Sozialistische Einheitspartei Deutschlands, la gvida partio de GDR. En 1992 li forlasis la partion (kiu havis intertempe la nomon PDS), sed refariĝis membro en 2000. Okazis skandalo, kiam en oktobro 2005 - post la parlamentaniĝo - magazino *Der Spiegel* eltrovis ke Heilmann havis prisilentitan pasintecon kun rilato al la ŝtatsekuro.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lutz Heilmann en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* *Linkspartei-Abgeordneter war bei der Stasi* Arkivigite je 2007-04-02 per la retarkivo Wayback Machine (NDR Online de 8-a de oktobro 2005)

Piednotoj
---------

1. ↑  Vidu Spiegel Online: *Linkspartei-Mann arbeitete für die Stasi*, 8-a de oktobro 2005. Laste vidita 15-a de novembro 2008.
2. ↑  sinprezento ĉe retejo de la parlamento Arkivigite je 2009-09-23 per la retarkivo Wayback Machine, laste vidita 15-a de novembro 2008.
3. ↑  Björn Hengst kaj Gunther Latsch: Ein Stasi-Mann spaltet die Linkspartei, Spiegel Online, 4-a de decembro 2005, laste vidita 15-a de novembro 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 265455
 |
**Adina MANDLOVÁ** (28-a de januaro 1910 – 16-a de junio 1991) estis eminenta ĉeĥa aktorino.

La vivo de Adina Mandlová ne komencis en malriĉaj rilatoj. Ŝia patro, kiu tre dorlotis ŝin kaj al kiu ŝi estis tre ligita, baldaŭ mortis. La patrino alternigis kunulojn, por ke en la paso de la unua mondmilito ŝi entute vivtenigu la infanojn. Adina pli poste eĉ ne alkutimiĝis al nova duonpatro. La familia medio fariĝis por ŝi tre trista. Estas do nemireble, ke ŝi klopodis kiel eble plej baldaŭ fuĝi el la hejmo. Ŝi alternigis diversajn okupojn. Ŝi venis al konkurso por filmo kun nomo *Knabinjo, ne diru ne!* kaj ĉi tie ŝi unuafoje renkontiĝis kun Hana Vítová. Ambaŭ ricevis rolon en la filmo – Mandlová en rolo de manekenino kaj Vítová kiel servistino. Per tio komenciĝis ilia amikeco, kiu trairis en la paso de kelke da jaroj tra multaj turniĝoj, en kiuj estis rolanta ankaŭ rivaleco. Sed samtempe tiu ĉi subnivela filmo ekstartis stelan vojon de ambaŭ junulinoj.

Adina katenis atentemon pro la bela vizaĝo kaj la grandaj okuloj, sed ŝi sciis nenion pri aktoreco. Ŝi devis do plej baldaŭ lerni kaj ŝia instruistino fariĝis alia aktorino Růžena Nasková. Pri ŝia plua kariero poste meritis ĉefe aktoro Hugo Haas, kiu ĝuste taksis, ke estos el ŝi bona aktorino. Krom tio, ke ŝi komencis roli afektitajn sinjorinojn el pli bona socio, ŝi havis ankaŭ talenton por komedioj.

Dum la dua mondmilito la gloro de Adina Mandlová kulminis kaj ŝi tute ne zorgis pri tio, kion oni diras pri ŝiaj interrilatoj kun germanoj, pri filmado en germana filmo kaj pluaj skandaloj. Post revolucio en Prago en majo de 1945 ŝi estis arestita, malliberigata kaj dumvive ŝi estis eliminita el vico de ĉeĥaj artistoj pro „la konduto dum la milito nekuniĝanta kun nocio de la nacia kaj civita honoro". Ĉu prave, tio estas tasko por historiistoj. Pli malfrue ŝi elmigris, ŝi vojaĝis tra diversaj ŝtatoj, ŝi verkis memorskribojn, de tempo al tempo ŝi rolis en televido kaj en unu angla filmo. Ŝi revenis nur en la jaro 1991 – la maljuna, malsana kaj netolerema sinjorino, kiu alvojaĝis hejmen morti…

Kelkaj filmoj, en kiuj Adina Mandlová rolis: *La vivo estas hundo*, *Vivu mortinto*, *Bonmoroj super ĉio*, *Amikino de sinjoro ministro*, *Kristiano*, *Virgulineco*, *Nokta papilio* kaj aliaj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2016-09-21 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* Logo Wikimedia Commons Bildoj, sonoj kaj videoj pri temo Adina Mandlová en Vikimedia Komunejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 36230
* GND: 122224434
* LCCN: nr88004751
* VIAF: 27948273
* ISNI: 0000 0000 5537 7105
* SUDOC: 095613056
* NKC: jk01080031
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Magda Maros** [maroŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Maros Magda** estas hungara skermisto (rapiristo), dufoja olimpiano, mondĉampiono.

Magda Maros naskiĝis la 4-an de oktobro 1951 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Magda Maros skermis inter 1966-1984 en sportklubo de fervojistoj, poste ŝi forlasis la skermon. Dum la aktiva periodo ŝia majstro estis komence Judit Ágoston, poste Béla Bay. Ŝi estis mondĉampiono en 1973, poste en la sama konkurso kvarfoje la dua. Ŝi estis olimpiano en Somera Olimpiko 1976 kaj Somera Olimpiko 1980 kun arĝenta kaj du bronzaj medaloj. Ŝi estis ankaŭ hungara ĉampiono naŭfoje. Depost 1986 ŝi vivis en Stokholmo, sed ŝi ofte hejmenvenas. Ŝi havis edzon.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2022-11-23 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 802384
 |



* Portalo pri Biografio
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Annual Buchanan Lecture** estas ĉiujara konferenco pri Esperanto kaj esperantologio organizita de la Universitato de Liverpulo.

2009 Wim Jansen
---------------

La temo estis "Our language" - Why language users identify with a language: the case of Esperanto".

2012 Wim Jansen
---------------

La temo estis "Basque and Esperanto: what we can learn from comparing the incomparable".

2013 Wim Jansen
---------------

La temo estis "Language degradation, obsolescence, death, revitalization: How can we reverse the trend?".

2015 Angela Tellier kaj Paul Gubbins
------------------------------------

Tellier prelegis pri 'W. E. Collinson: German, Esperanto and Interlinguistics at the University of Liverpool' kaj Gubbins pri "An introduction to original Esperanto Literature".

2016 Sabine Fiedler and Wim Jansen
----------------------------------

La temo estis "Phraseology as a Mirror of Culture – A Survey with Examples in Esperanto, English and German".

2018 Javier Alcalde
-------------------

La temo estis "Transnational language and conflicting memories over the Spanish Civil War".

Eksteraj ligiloj
----------------

* Annual Buchanan Lecture Arkivigite je 2018-03-27 per la retarkivo Wayback Machine

Notoj
-----

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2018-03-27. Alirita 2018-03-26.
2. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2017-09-25. Alirita 2018-03-26.
3. ↑
**Ágnes Kovács** [Agneŝ kovAĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kovács Ágnes** estas hungara naĝisto, olimpiano, olimpika kaj monda ĉampiono.

Ágnes Kovács (naĝisto) naskiĝis la 13-an de julio 1981 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ágnes Kovács (naĝisto) maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1999. Ŝi akiris bakalaŭron en Ŝtata Universitato de Arizono en 2005, trejnistan bakalaŭron en fakultato de Universitato Semmelweis en 2008, mastran diplomon (MA) en Universitato Corvinus de Budapeŝto en 2009, gradon Ph.D. en Gimnastika Universitato de Budapeŝto en 2013, kuntrejnan diplomon en Universitato de Kalifornio en Berkelio en 2017. Ŝi edziĝis en 2010, ŝi naskis filon en la sekva jaro. Ŝi ricevis premiojn inter 1996-2016. 

### Sporta kariero

Ágnes Kovács (naĝisto) komencis naĝi en sia aĝo 3. La unuaj sportaj rezultoj venis en sia aĝo inter la samaĝuloj. Inter 1984-2008 ŝi apartenis al pluraj ĉefurbaj sportkluboj. Ŝi estis hungara ĉampiono 53-foje inter 1996-2007, dum ŝi apartenis al la hungara nacia teamo 13 jarojn. Ŝi estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1996 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 2000 kun bronza kaj ora medaloj, krome en mondĉampionumoj ŝi estis la unua dufoje (1998, 2001). Dum la usona periodo ŝi estis ankaŭ usona ĉampiono. Ŝi finis sian aktivan sportan karieron en 2008, post jaro ŝi havis postenon en la Gimnastika Universitato.

Fontoj
------

* oficiala paĝo kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva datenaro kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

* Kategorio Ágnes Kovács (naĝisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 807032
 |



* Portalo pri Biografio
Bakisto laborante ĉe platoj de panbuloj en moderna elektra forno.
Pentraĵo pri bavara panbakejo el 1825.
**Bakisto** estas la metiisto kies profesio estas baki panon, kukojn kaj aliajn bakaĵojn; estas aplikebla ankaŭ la termino "panfaristo" aŭ "panvendisto", specife por la persono kiu krome vendas la panon kaj ties kromproduktojn.

En la aktualo, la bakistoj kaj panvendistoj povas labori en diversaj medioj, ĉu kiel dungitoj, vendistoj, veraj bakistoj, aŭ posedantoj de la propra panbakejo aŭ panvendejo. La ĉefa diferenco inter tradiciaj bakistoj kaj nuntempaj bakistoj kuŝas sur la granda diferenco inter tradiciaj fornoj kiuj uzis energion el ligno kaj similaj brulaĵoj kaj la nuntempaj fornoj kiuj uzas elektron. Tio rezultas en grandaj ŝanĝoj por la bonfarto de la bakisto, la gusto de la pano, la kosto de la produktado ktp. Aliaj grandaj diferncoj estas en la diversaj bakosistemoj en la diversaj landoj.

Bakisto kiel familia nomo
-------------------------

La nomo de tiu ĉi metiisto estas vasta familia nomo en multaj lingvoj, ekzemple:

* Angle: *Baker*
* Ĉeĥe: *Pekař*
* France: *Boulanger*
* Germane: *Bäcker*
* Hindie: बेकर, नानबाई *Bekar, Naanabaee*
* Hispane: *Panadero*
* Hungare: *Pék*
* Pole: *Piekarz*
* Ruse: пекарь *Dekar*
* Nederlande: *Bakker*

Notoj
-----

1. ↑  PIV Alirita la 16an de Januaro 2022.

* Bakisto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Bakisto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 751780
* GND: 4874305-7 4120966-7, 4874305-7
* NKC: ph455214 ph381243, ph455214
 |
**Ágnes Preszler** [Agneŝ presler], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Preszler Ágnes** estis hungara pentristo, tradukisto, TTT-isto, ĵurnalisto.

Fresko de Ágnes Preszler
Ágnes Preszler  naskiĝis la 28-an de julio 1961 en Budapeŝto.

Biografio
---------

La familio Preszler translokiĝis al Szentendre en 1969. Ágnes Preszler akiris ekonomian diplomon en Financa Altlernejo en 1988. Post siaj studoj ŝi laboris ekzemple en Hungara Televizio. Post 2 jaroj ŝi edziniĝis kaj vivis plu en Veroli. Ŝi iĝis ĵurnalisto, en 2003 ŝi komencis tradukadi kaj krei komputilajn desegnaĵojn, poste konvenciajn pentraĵojn. Ekde 2010 ŝi nur pentradas. Ŝi ricevis ĵurnalistan premion en 2005.

Ekspozicioj
-----------

* ekde 2008

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Kato-portreto
* Mia malluma flanko: la Timo
* Plaza Mayor – Madrid
* portretoj pri Whoopi Goldberg, Marcello Mastroianni, Vittorio De Sica, Ennio Morricone, Cavalier d'Arpino, Cicerono
* fresko (vidu la bildon!)

Elektitaj tradukaĵoj
--------------------

* Pier Paolo Pasolini: Atti impuri - Amado mio/Tisztátalan cselekedetek (2008)
* pluraj hungaraj poetoj al itala

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2018-07-30 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 615503
 |
Bacan islands location among the Maluku Islands
**Bakanoj** aŭ **Bakan-insuloj** (iam *Bachan*, *Bachian* aŭ *Batchian*, en nederlanda : *Batjan*) referencas al grupo de insuloj en la arkipelago de Molukoj de Indonezio kaj Bakano estas la plej granda insulo de la grupo. La insulos estas montaj kaj arbaraj. La insuloj kuŝas sude de Ternato kaj okcidente de la plej suda branĉo de Halmahero. Bakano mem estas la plej granda; la dua kaj tria plej grandaj insuloj estas Kasiruta kaj Mandioli. Estas dekoj da pli malgrandaj insuloj en la grupo.

La insuloj estas administrataj de la regentaĵo Suda Halmahero de la provinco Nordaj Molukoj. Bakano enhavas ĉirkaŭ 60,000 loĝantojn el kiuj ĉirkaŭ 8,000 loĝas en la ĉefurbo Labuha; ĝi estas subdividita en 7 distriktoj. Kasiruta kaj Mandioli havas po ĉirkaŭ 8,000 loĝantojn, kaj ĉiu estas subdividata en 2 distriktoj.

0° 37′ S 127° 31′ O﻿ / ﻿0.617 °S, 127.517 °O﻿ / -0.617; 127.517 (mapo)

* Kategorio Bakanoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Adriana J. MIDDELKOOP** (naskiĝis en 1913, mortis la 14-an de novembro de 2009 en Hilversum), d-rino, estis nederlanda Esperantistino kaj vortaristo, unu el malmultaj docentoj pri Esperanto en la movada historio. 

Middelkoop lernis la lingvon en la tridekaj jaroj, aktivis je loka nivelo, ekde ĉ. 1965 en la ekzamena komisiono, kaj dum 15 jaroj en la estraro de Nederlanda Esperanto-Asocio. Ŝi plie membris en la ŝtata komisiono por la ekzamenoj pri instrukapableco. Ŝi lekciis pri Esperanto ĉe la Universitato de Amsterdamo dum dek jaroj inter 1969 kaj 1979 kaj verkis artikolojn i.a. pri leksikografio kaj terminologio. 

Ŝi estis honora membro de Universala Esperanto-Asocio de 1988.

La vortaro Nederlanda-Esperanto kaj Esperanto-Nederlanda
--------------------------------------------------------

Inter 1969 kaj 1985 Middelkoop okupiĝis pri la verkado de pli ol 400-paĝa dudirekta vortaro Nederlanda-Esperanto kaj Esperanto-Nederlanda nome Nederlands-Esperanto-Nederlands. Tiuepoke forte sentiĝis manko de moderna, iom ampleksa vortaro, ĉar la lasta granda vortaro nederlanda, tiu de van Straaten jam aperis en 1933. La unua eldono de la Middelkoop-vortaro aperis en 1971 ĉe prestiĝa eldonejo en la serio "Prisma"-Vortaroj. Ĝia dua, reviziita (kaj plilarĝita) eldono (1986) atingis represon jam en 1987. Skanita same kiel aliaj vortaroj de la eldonejo ĝi ankoraŭ hodiaŭ estas havebla laŭmende reproduktita, tamen ne plu aktualigita. Tiu multe laŭdata laboraĵo estis universale uzata en la nederlanda kaj flandra movadoj. Ĝi fariĝis la bazo de nova dudirekta vortaro Nederlanda-Esperanto-Nederlanda de Petro De Smedt (2004).

Verkoj
------

* Elektitaj eldiroj de la sankta profeto Mohammad: la paco kaj la benoj de Allah estu kun li (trad. A. J. Middelkoop, 1991)
* Elektitaj partoj el la verkoj de la promesita mesio (trad. A. J. Middelkoop, 1991)
* Doktoro Zamenhof, Esperanto kaj la Esperanto-movado, s.j. [1950]
* *Humoristische trekken in de Esperanto-literatuur: openbare les gegeven ter gelegenheid van de toelating als privaat docent in het Esperanto aan de Universiteit van Amsterdam op 29 april 1969* (Humuraj trajtoj en la Esperanto-literaturo: publika lekcio donita je la komenco de la privatdocenteco pri Esperanto en la Universitato de Amsterdam la 29an de aprilo 1969)
* Vortaro *Nederlands-Esperanto-Nederlands* (1971, 1986, 1987)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Libroj kaj aliaj dokumentoj[*rompita ligilo*] de kaj pri Adriana J. Middelkoop en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo Arkivigite je 2007-12-21 per la retarkivo Wayback Machine
* Artikoloj de kaj pri A.J. Middelkoop en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)
* Pri la vortaro nederlanda-Esperanto en la retejo Edukado.net
* Elektitaj eldiroj de la Sankta Profeto Mohammad en la katalogo de UEA.
* Elektitaj partoj el la verkoj de la Promesita Mesio en la katalogo de UEA.
* Humuraj trajtoj en la Esperanto-literaturo / Humoristische trekken in de Esperanto-literatuur en la katalogo de UEA.
* D-ro Zamenhof, Esperanto kaj la Esperanto-movado en la katalogo de UEA.
**Kinga Székely** [sEkej], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Székely Kinga** estas hungara speleologo.

Kinga Székely naskiĝis la 27-an de septembro 1945 en Pécs.

Biografio
---------

Kinga Székely maturiĝis en gimnazio en Budapeŝto en 1964, poste ŝi akiris diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1976, sed en la studjaro 1973 ŝi studis en universitato en Krakovo. Jam en 1960 ŝi aliĝis al speleologoj, en 1968 ŝi havis postenon en la speleologia societo. En 1978 ŝi eklaboris en la speleologia instituto, kie ŝi estis institutestro inter 1990-2002. Krom la enlandaj grotoesploroj ŝi partoprenis en Azio en ekspedicioj en 1988, 1989 kaj 1990. Ŝi ricevis premiojn inter 1969-2018.

Elektitaj libroj
----------------

* *Aggtelek - Baradla-barlang* (kunaŭtoro, 1981, 1987, 1995)
* *Lillafüred - Anna- és István-barlang* (1981, 1987)
* *Budapest – Vár-barlang* (kunaŭtoro, 1985)
* *Abaliget - Abaligeti-barlang* (1991, 2000, 2002)
* *Baradla-barlang - Időutazás a cseppkövek birodalmában* (2005)
* *Lillafüred - Szent István- és Anna-barlang* (sen eldonjaro)

Fontoj
------

*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 678515
* LCCN: n2006007783
* VIAF: 63429276
* ISNI: 0000 0000 3650 8499
* SUDOC: 267984227
 |
Frikospektaklo en 1941, ĉe foiro en Vermonto
**Anomaliulo** (slange **Friko**, kiel estas uzata en multaj lingvoj) estas termino uzata por priskribi homon, kies konduto, aspekto aŭ persona gusto signife devias de la kutimaj kaj akceptitaj sociaj kutimoj.

En kelkaj kuntekstoj la vorto friko estas uzata kiel malestima esprimo kun negativa signifo, sed en iom da aliaj kuntekstoj la vorto indikas devion de la ĉeftendenco, kiu manifestiĝas en originalaj kaj unikaj trajtoj kaj havas fakte tre pozitivan signifon. Lastatempa uzado de Friko estas kiel sinonimo por fervorulo, kiel *sana* *Friko*; aŭ plu-gvidanta al obsedanta konduto, kiel *kontrola Friko*. Ĉi tiu uzado devenita de "anomalia sceno" dum la 1960aj jaroj kaj 1970aj jaroj, plej fame antaŭenigita de la albuma *Friko Ekstere*! Farita de la roka bando *The Mothers of Invention*.

Joseph Merrick, c.1889

Historio
--------

La vorto Friko venas de la angla lingvo, kie ĝi estis origine uzita por priskribi homojn kun videblaj fizikaj misformaĵoj. Tiaj homoj estis prezentitaj al publiko en "ekspozicioj", en vojaĝaj cirkoj, kiuj estis evoluigitaj antaŭ la invento de la kinejo kaj eĉ en bestoĝardeno, kaj en franĝaj spektakloj. Ili estis prezentitaj kune kun malsovaĝigitaj bestoj, spektaklobestoj, klaŭnoj kaj pupistoj. Kulturesprimo de tiuj strangaj prezentoj estis donita en la horora filmo *Freaks* de 1932.

Kun la valorrevolucio de la 1960-aj jaroj, la socia anomalio kaj kun ĝi la konceptoj kiuj priskribas ĝin komencis esti perceptitaj en malpli negativa maniero. La difino de la esprimo "friko" disetendiĝis kaj komencis inkludi ankaŭ sociajn deviojn. La esprimo "friko" estas uzita en pli kaj pli larĝa signifo, por priskribi grandan gamon da sociaj deviantoj de diversaj specoj, kaj sub tiu larĝa difino povas veni membroj de diversaj subkulturoj, kiel ekzemple hipioj, punkoj aŭ metalistoj.

La vorto estis komence uzata kiel malestima moknomo, sed kun la tempo, kiel okazis al multaj malestimaj moknomoj, ĝi estis adoptita de la publiko, al kiu ĝi estis direktita, kaj hodiaŭ multaj homoj, precipe infanoj kaj adoleskantoj, memstare identigas sin kiel frikoj-friponuloj kaj ne vidas la kromnomon kiel ofendo.

Nuntempe, la esprimo friko ĉefe rilatas al homoj kiuj portas ne-kutimajn vestaĵojn, kutime streĉajn nigrajn aŭ hipsterajn vestaĵojn, aŭskultas malsaman muzikon, kiel ekzemple ĵazo, K- popmuziko kaj metalo, korpa arto kiel ekzemple tatuoj kaj trapikiĝoj, nekutimaj hararanĝoj aŭ nekutimaj vidpunktoj pri la mondo kaj socio.

En scienco
----------

Friko estas uzita en scienco priskribi plantoj kaj bestojn kun genetika mutacio.

Vidu ankaŭ
----------

* Kapablismo
* Devianco (sociologio)
* Socia malakcepto
* Teratologio

* Kategorio Anomaliulo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 811111
 |
**Vidor Tafner,** laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plennome **Tafner Vidor Imre Mór**  estis hungara zoologo, oraĵisto.

Vidor Tafner  naskiĝis la 2-an de novembro 1881 en Bátaszék, li mortis la 11-an de oktobro 1966 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Vidor Tafner frekventis gimnazion en Baja, poste li studis en Universitato Francisko Jozefo de Kolozsvár, fine li doktoriĝis en 1905. Post siaj studoj li estis asistanto samloke. Li okupiĝis pri insektoj kaj akaroj. De 1906 li instruis en Besztercebánya, kie li ankaŭ eksperimentis kun la produktado de nova tipo de vitro. En 1907 li edziĝis en Baja. En nekonata tempo, sed nepre antaŭ la 1-a mondmilito li studis en Tutlanda Reĝa Industriarta Lernejo. Post Traktato de Trianon, en kiu tiu regiono estis cedita al Ĉeĥoslovakio, li rifuĝis al Székesfehérvár. Post la emeritiĝo li estis oraĵisto kaj ceramikisto. Inter 1927 kaj 1936 li havis ceramikan atelieron. En 1964 li translokiĝis al Budapeŝto, kie li mortis du jarojn poste.

Ekspozicioj
-----------

* Székesfehérvár (1965)

Elektitaj zoologiaj publikaĵoj
------------------------------

* Összenövesztett pillangók (ankaŭ germane, 1901)
* A Rhynolophusok tapintó készülékéről (1904)
* Az atkafélék (1904)
* Az atkafélék földrajzi elterjedése (1905)

Lia ĉefa artaĵo
---------------

* arĝenta ciborio en Sümeg

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografieto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 631385
* GND: 128119942
* VIAF: 30579479
* ISNI: 0000 0000 7988 8655
 |
En literaturo kaj belarto, la **vidpunkto** estas la perspektivo ekde kiam oni rakontas historion. La formo transmisii tiun informon povas esti literatura aŭ aŭdiovida. En rakonto povas esti multaj formoj rakonti historion; tiukadre, oni povas rakonti ekde variaj vidpunktoj.

La vidpunkto en historio estas la perspektivo laŭ kiu oni rakontas. Tio estas, kiu estas la rakontisto kaj kiujn konojn tiu havas pri la agado kaj la roluloj. Povas temi pri rakontisto ĉioscia, en unua persono, atestanto, ktp. Estas ankaŭ romanoj kiuj miksas diferencajn tipojn de rakontisto.

Tipoj de romanoj
----------------

* *Rakontisto ĉioscia*, kiu konas la mensan internon de la roluloj, la estontecon kaj la pasintecon de la agado, kion eĉ la roluloj mem ne konas ktp. Ekzemple en *Madame Bovary* de Gustave Flaubert.
* *Interna rakontisto*, kiu konas la aferojn nur el la interno de rolulo, kiu vidas la okazantan intrigon. Ekzemple en *Wuthering Heights* de Emily Brontë.
* *Ekstera rakontisto*, kiu konas la aferojn nur el tio kio videblas sen eniri en la internon de la roluloj, kio povus esti videbla nur pere de la eksteraj reagoj. Por ekzemplo en *La danco* de Irène Némirovsky.
* *Miksa rakontomaniero*, kiu miksas diversajn fokusojn por montri pli diversan alproksimiĝoon al la intrigo.

En kino
-------

En kinarto kaj similaj formatoj, pli malpli oni klopodis reprodukti la samajn sistemojn kiuj jam ekzistis dum jarcentoj en romanoj kaj aliaj rakontaj ĝenroj, inklude saltojn en la tempo, manko de intrigokomenco ("in medias res" en la latina), malferma fino, feliĉa fino ktp. Krome la vidpunkto de la kamerao (el supro, koncentriĝo al vizaĝo de roluloj, specialaj efektoj ktp.) pliigas la diversecon de perspektivoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Vidpunkto, apartigilo

Notoj
-----

1. 1 2 3  Los distintos puntos de vista narrativos: la focalización de Ana Vidal, 24a de Novembro 2015, alirita la 21an de Decembro 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 806075
* GND: 4070948-6
* LCCN: sh85103919
 |
**Robert GUIHENEUF** (Roberto Gienef; naskiĝis en 1899; mortis en 1986), konata ankaŭ sub la plumnomo **Ivon** (aŭ Yvon), estis esperantisto aktiva en la SAT-movado antaŭ la dua mondmilito.

Li eklaboris junaĝe kiel lignaĵisto, kaj konatiĝis kun Eŭgeno Lanti, kiu instigis lin lerni Esperanton. Li partoprenis al la fondkongreso de SAT en 1921. Post la Rusa Revolucio, li eklaboris je la servo de Kominterno, kaj translokiĝis al Sovetio, kie li vivis dum dek jaroj, inter 1923 kaj 1933. Tie li amikiĝis kun la sovetaj SAT-anoj Natano Futerfas, Nikolao Nekrasov kaj ĉefe Gregoro Demidjuk, kiu plurfoje gastigis lin en sia hejmo. Li okupis diversajn laborpostenojn en diversaj lokoj kaj tiel havis la eblecon konatiĝi sufiĉe bone kun la funkciado de la soveta sistemo. Siajn spertojn li raportis en artikoloj publikigitaj en Sennacieca Revuo, kaj en privataj leteroj, interalie al Lanti, kiu tial decidis kunmeti lian nomon sur la broŝuro *Ĉu socialismo konstruiĝas en Sovetio?* (1935), kie estas akre kritikata la soveta mistifiko. En la franca lingvo Ivon publikigis samteman libron, *L'URSS telle qu'elle est*, por kiu la franca verkisto André Gide verkis antaŭparolon.
Poste li pli kaj pli distanciĝis de Esperanto kaj de ĉia politika aktiveco, kaj retiriĝis en sia kampara domo.

Lia nepo Hervé Guiheneuf doktoriĝis en 1996 per tezo pri lia vivo, publikigita franclingve sub la titolo *Dix ans en URSS. L'itinéraire d'Yvon.* [*rompita ligilo*]


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 27506
* GND: 124795722
* LCCN: no2005047184
* VIAF: 49323037
* ISNI: 0000 0000 7833 5354
* SUDOC: 085672653
* BNF: 146189967
 |
**Bakonszeg** estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Ebenaĵo**, en departemento Hajdú-Bihar, en subregiono Berettyóújfalu.

* Areo: 35 km²
* Loĝantaro: 1250
* Poŝtkodo: 4164
* Telefonprefikso: 54

La vilaĝo situas sur ebenaĵo, en ambaŭ bordoj de Berettyó, laŭ traira flankovojo, Berettyóújfalu estas proksime. La Orienta ĉefkanalo alfluas la riveron Berettyó ĉe Bakonszeg.

Ĝi estis loĝata jam antaŭ la hungara landokupo (895), la nomo Bakonszeg aperas unuafoje en 1438 en skribitaj dokumentoj.

Bakonszeg famas pri tio, ke en la vilaĝo loĝis la "ermito de Bihar", György Bessenyei (1747-1811). Li vivis ekde 1787 ĝis lia morto kaj verkis interalie la filozofan romanon, la *Vojaĝo de Tarimenes*, kiu do aperis nur en 1930. La cindrojn de la poeto oni liveris en 1940 al Nyíregyháza. Pri li memorigas memormonumento el 1885 kaj kurio de la verkisto.

En la vilaĝo loĝis en la 1920-aj jaroj Zoltán Nadányi, grava revoluciulo, tradukisto.

Vidindaĵoj estas kurio de Nadányi (nadAnji) kaj kalvinana preĝejo. Estas vilaĝservoj 8 studjara lernejo, biblioteko, kulturdomo, infanĝardeno, zorga centro por maljunuloj kaj familihelpa centro.

* Kategorio Bakonszeg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**János Kardos** [jAnoŝ kardoŝ], ankaŭ konata laŭ slovena ortografio **Janoš Kardoš**, laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kardos János** estis hungaria luterana pastro, instruisto, tradukisto.

János Kardos naskiĝis la 13-an de februaro 1801 en Norsinc (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio, nuntempa Noršinci (Moravske Toplice) en Slovenio), li mortis la 12-an de aŭgusto 1875 en Őrihodos (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Hodoš en Slovenio).

Biografio
---------

János Kardos apartenis al la slovena monoritato de la lando. Li frekventis luteranan lernejon en Sopron, poste li studis teologion en Vieno. Li pastriĝis en 1830. Li estis pastro de Szepetnek inter 1830-1835, poste en Hodoš 4 jardekojn. Li verkis kaj tradukis plurajn ekleziajn librojn kaj lernolibrojn. Kardos estis la unua, kiu tradukis verkojn de hungaraj verkistoj kaj poetoj de hungara en la slovenan lingvon (pli precize en slovenan lokan dialekton). Inter aliaj li tradukis verkojn de Sándor Petőfi, János Arany, Mór Jókai, Aleksandro Kisfaludy kaj Mihály Vörösmarty se ne paroli pri tradukaĵo de Biblio. En 1868 li tradukis la necesajn lernolibrojn al tiuj, kiuj volis lerni la slovenan dialekton.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Moses i Josua* (1929)
* *Evangeliomszke vere ino cérkvi obcsinszki prigodi* (1932)
* *Krátki návuk krsztsansztva* (1837)
* *Mála historia bibliszka* (1840)
* *Krsztsanszke czerkevne peszmi* (1848)
* *ABC ali Návuk na píszajôcs-cstenyé za szlovenszke vucsevnice vödáni* (1867)
* *Toldi: versusko pripovedávanje* (1921)

Fontoj
------

* anglalingva biografio Arkivigite je 2020-02-13 per la retarkivo Wayback Machine
* slovenlingva biografio
* anglalingva biografieto legebla iomete pli malsupre

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 680381
* GND: 1012978931
* LCCN: no2007034821
* VIAF: 76090289
* ISNI: 0000 0001 2028 7334
 |