recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pitiegua** estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia teritorio de Salamanko en la nordo-centro de la provinco kaj al la Municiparo La Armuña. 

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 19,75 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 192 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 400 loĝantojn ekde la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. 
Ĝi distas 25 km de Salamanko, provinca ĉefurbo. 

Estas romiaj restaĵoj, sed la setlejo mem fondiĝis en la 13-a jarcento. En postaj jarcentoj suferis pro militoj kaj ĉefe dum la Hispana Milito de Sendependigo. Tiukadre la Duko de Wellington gastiĝis tie kelkajn tagojn kaj sendis leterojn el tie.

La tradiciaj agrikulturo (cerealoj, paŝtaĵoj) kaj brutobredado (bovoj kaj ŝafoj en kverkaroj) lastatempe iom dekadencis, sed pluas. Lastatempe rura turismo ekgravis.

La urbestro estas de dekstra partio PP.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Salamanko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 753364
 |
**József Földvári** [jOĵef foldvAri], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Földvári József** estis hungara juristo, profesoro, parlamentano.

József Földvári  Arkivigite je 2016-06-03 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 9-an de oktobro 1926 en Attala. Li mortis la 12-an de decembro 2009 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Földvári frekventis mezlernejon en Kaposvár, poste li akiris juran diplomon en Scienca Universitato de Pécs en 1951. Jam ekde 1950 li instruis en la universitato ĝis la emeritiĝo. Li atingis la instruan titolon docento en 1962, inter 1968 kaj 1996 universitata profesoro, poste emerita profesoro. Li kandidatiĝis en 1958, li doktoriĝis antaŭ la Hungara Scienca Akademio en 1972. Li estis vicdekano inter 1971-1974, poste dekano kun rektorrajto en la sekva studjaro, rektoro inter 1975-1984. Li estis elektita parlamenta deputito inter 1975-1980. Li ricevis la plej gravan premion en 1995. Li okupiĝis plej ofte pri la puna juro.

Elektitaj libroj
----------------

* *Kriminálpolitika* (1987)
* *Magyar büntetőjog - Általános rész* (2006)
* *Magyar büntetőjog - Különös rész* (2007)

Fontoj
------

* hungarlingva rememoro
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2016-06-11 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Sorripas** [soRIpas] estas loĝloko de la municipo Sabiñánigo de Hispanio​, en la okcidento de la komarko *Alto Gállego* (kies ĉefurbo estas Sabiñánigo mem) apartenanta al la nordo de la Provinco Huesko (regiono Aragono). Fakte ĝi estas unu el pli ol 50 loĝlokoj de Sabiñánigo, kiu estas la municipo kiu enhavas pli da loĝlokoj en la provinco. 

La loĝloko Sorripas mem (894 msm) estas en la norda Valo *Val Ancha*. La loĝloko estas tipa domaro karaktera de montaro ĉe Pireneoj, kun tre deklivaj ardezaj tegmentoj, kaj tre tipaj konustrunkaj kamenoj.

Historio
--------

Fine de la 19-a jarcento oni ekkonstruis fervojon konektantan Zaragozon kun Francio tra Canfranc, kiu revivigis la lokon, sed poste la loĝantaro malaltiĝis pro alurba migrado kaj malalta naskindico. 

Dum la Hispana Enlanda Milito, Sorripas suferis pro operacoj de la batalo de Sabiñánigo —inter septembro kaj novembro de 1937—. Pli forta respublika truparo konkeris lokojn, sed ne la celitan ĉefurbon Sabiñánigo, dum totalaj homperdoj estis preskaŭ 6 000 (pli inter frankistoj).

Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado kaj en la areo ĉefe pro la milito, kaj ĉe Sorripas oni malaltiĝis ĝis nunaj 39 loĝantoj (2019).

Aktualo
-------

La ĉefa ekonomia enspezofonto tradicie estis malgrandaj agrikulturo kaj brutobredado, kio pluas ĉi tie male al aliaj apudaj lokoj, sed lastatempe la komarko turnis sin ankaŭ al kreskanta turismo ligita al la pirenea akso (valoj de Tena kaj de Aragón) kaj al la proksimeco al Sabiñánigo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Ŭesko

Referencoj
----------

Bibliografio
------------

* *Aragón constante histórica*. Publicaciones de la Caja de Ahorros de Zaragoza, Aragón y Rioja. 1979.
* Ubieto Arteta, Antonio (1981-1989). *Historia de Aragón*. 6 vol. Zaragoza: Anubar.
* Ubieto Arteta, Antonio, "Historia de Aragón". Los pueblos y los despoblados 1 (Eld. Anubar. Zaragoza, 1984)
* CONTE OLIVEROS, Jesús. "Personajes y Escritores de Huesca y Provincia". Eld. Librería General (Zaragoza 1981)

Eksteraj ligiloj
----------------

* [http:// Oficiala retejo]

* Kategorio Sorripas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 814554
 |
**József Frank** [jOĵef], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Frank József** estas hungara biologo, genetikisto, altlerneja instruisto.

József Frank naskiĝis la 13-an de aprilo 1945 en Hódmezővásárhely.

Biografio
---------

József Frank maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li akiris pedagogian diplomon en Scienca Universitato Attila József en 1968. Li eklaboris post la diplomo en esplora instituto de Iregszemcse, li publikigis sian disertaĵon en 1970. Li laboris en simila esplora instituto en Szeged, kie paŝo post paŝo li havis pli altajn postenojn, fine en 1991 li estis institutestro. En tiu periodo li kandidatiĝis en 1976, li doktoriĝis ĉe la Hungara Scienca Akademio en 1989. Li kreis pli bonajn specojn (patentojn) pri sunfloroj. Li estis nomumita katedrestro en 1991 en Agrikultura Universitato de Debrecen. Li ricevis premiojn inter 1979-2018.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A napraforgó* (1988)
* *A napraforgó biológiája, termesztése* (1999)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* Arkivigite je 2018-03-10 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 672885
* VIAF: 121466731
* ISNI: 0000 0000 8014 2930
 |
**Grimisuat** (malnova germanlingva nomo **Grimseln**) estas komunumo en la distrikto Siono en Kantono Valezo, Svislando. Ĝi havis 2868 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011.

Geografio
---------

La komunumo Grimisuat situas en la franclingva Suba Valezo norde de la kantonĉefurbo Siono ĉe la norda flanko de la Valo de Rodano, en sudo de la komunumo ĉe la rodana valflanko etendiĝas vastaj vitejoj. La komunumo konsistas el la vilaĝoj Grimisuat kaj Champlan, kaj la vilaĝetoj Comera kaj Les Combes.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 4,44 km², de kiuj 13,0% estas kovritaj de arbaro, 55,5% servas por agrikulturo kaj 27,6% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Grimisuat limas en nordo al Arbaz, en oriento al Ayent, en sudo al la kantonĉefurbo Siono, kaj en okcidento al Savièse.

Trafiko
-------

Grimisuat siutas flanke de la gravaj trafikvojoj. En la komunumo kruciĝas konekta vojo de Ayent al Savièse kun vojo de Arbez al Siono. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A9 situas 2 kilometrojn sude de la komunumo apud Siono. Pere de poŝtaŭtolinioj de Crans-Montana tra Ayent kaj de Arbez al Siono la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Grimisuat datiĝas el la jaro 1001 kiel *Grimisoch*. La burgo estis konstruita de la nobela familio de Grimisuat, kiu estis menciita en la 13-a kaj 14-a jarcentoj. La burgo en la 14-a jarcento estis koncedita al la Senjoroj de Crista, tio estis la familio Ambühl. Tiu konstruaĵo servis de la 16-a jarcento ĝis 1981 kiel pastrejo kaj estas la plej malnova konstruaĵo en la komunumo. Dum mezepoko ĝis la Helveta Revolucio la komunumo apartenis al la Senjoroj de Ayent. En la jaro 1798 Grimisuat estis atribuita al la Valeza Dekono Siono.

Famuloj
-------

En Grimisuat mortis hungardevena violonisto Tibor Varga.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: [URL:  *Bernard Monnet*: *Grimisuat* en *Historia Leksikono de Svislando* (2007-02-20)]

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Grimisuat en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Grimisuat

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Grimisuat** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la Distrikto Siono |
| --- |
|   Arbaz  •  Grimisuat  •  Savièse  •  **Siono**  •  Veysonnaz |  |

 |
**Georges Marie Ludovic Jules Guynemer** [ɡinmɛʁ] (naskiĝis la  24-an de decembro 1894(nun 1894-12-24) en Parizo, mortis la 11-an de septembro 1917 en Poelkapelle, Belgio), estis unu el la plej famaj francaj aviadistoj de la unua mondmilito.

Kapitano en la franca aerarmeo, li gajnis 53 konfirmitajn venkojn, plus tridek probablajn venkojn en aerbatalo, flugante per malsamaj tipoj de "Morane-Saulnier", "Nieuport", "SPAD" (VII, SPAD XII canon, SPAD XIII). Estas notinde, ke li postvivis sep fojojn post kiam li estis faligita. Li estis asignita dum sia tuta kariero al skadrono numero 3 (MS 3, N 3 kaj SPA 3), tiel nomita « Escadrille des Cigognes » (Skadrono de Cikonioj), la plej sukcesa batal-unuo de franca aviado en 1914-1918.

Lia moto estis « Faire face » (alfronti) kaj liaj aviadiloj estis kutime flave farbitaj kaj nomitaj « Vieux Charles » (Maljuna Karlo). Kiel postlasaĵo Georges Guynemer fariĝis emblema heroo de Aerarmea lernejo, en Salon-de-Provence.

Vidu ankaŭ
----------

* Georges Guynemer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Georges Guynemer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Guynemer (Tramtransporto en Parizo)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 588925
* GND: 120823764
* LCCN: n91075846
* VIAF: 3311772
* ISNI: 0000 0001 1587 0576
* SUDOC: 028171497
* BNF: 120060257
* NKC: xx0069678
 |
**Antonio Giacomo STRADIVARI** (]an**to**njo **ĝja**komo stradi**va**ri], ankaŭ konata kiel **Antonio Stradivarius**; naskiĝis 1644 ĉirkaŭ en Kremono, mortis la 18-an de decembro 1737 en Kremono) estis itala liutfaristo.

De 1667 ĝis 1679 li estis verŝajne lernanto de Nicola Amati.

En 1680 li sendependiĝis sur la *Piazza San Domenico* en la norditala urbo Kremono. Li komencis pretigi modelojn laŭ la stilo de siaj majstroj, kun etaj modifoj. Li eksperimentis per diversaj lignodikoj kaj diversaj alkoj. La plej bonajn instrumentojn li konstruis onitakse inter 1698 kaj 1725. Instrumentoj, kiuj li markosignis post 1730, estis verŝajne pretigitaj de lia filoj Omobono kaj Francesco.

Oni kalkulas, ke Stradivari dum sia vivo verkis kordinstrumento; ĉirkaŭ 1100 violonojn, braĉojn, gitarojn kaj violonĉelojn. El la violonĉeloj ekzistas ankoraŭ hodiaŭ ĉirkaŭ 60 specoj.

Ekde ĉirkaŭ 1800 meritas siaj instrumentoj la plej grandan ŝatatecon kaj simile altan prezon. La ĝisnuna (2004) plej alta prezo estis elpagita en 1998 por la "Kreutzer Strad" ĉe *Christie's* en Londono: ĉirkaŭ 1,5 milionoj da eŭroj.

La relativa eta nombro de la bonaj Stradivari-violonoj apartenas plej ofte al riĉaj mecenatoj, kiuj tiujn disponigas je mondfamaj artistoj.

Bildgalerio
-----------

* Liuto de Stradivari montrata en la Reĝa Palaco de MadridoLiuto de Stradivari montrata en la Reĝa Palaco de Madrido
* Antonio Stradivari ekzamenas liutonAntonio Stradivari ekzamenas liuton
* Historio de liutarto en KremonoHistorio de liutarto en Kremono

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Antonio Stradivari en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2006-02-20 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* Arkivigite je 2017-12-30 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2006-02-20 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 33937
* GND: 118618822
* LCCN: n50010693
* VIAF: 89609756
* ISNI: 0000 0001 0124 0864
* LIBRIS: 211788
* SUDOC: 02981085X
* BNF: 121357878
* ULAN: 500079466
* MBA: 77c39f97-ad6a-4061-a9d3-d68a3f385bd9
* NDL: 01142851
* NKC: xx0014711
* BNE: XX1723477
 |
**Georges JEANCLOS** (9-a de aprilo 1933 Parizo - 30-a de marto 1997 Parizo)- Franca juddevena skulptisto.
Profunde sorbinta de la traŭmo fare de la Hitler-a aljuda genocido, kaj plu de la dramoj kiuj ade krimiĝas al la homoj poste, de la kristana spiriteco, kaj de tuta la pezego de homa sufero kaj tenereco (unu el inter liaj verkoj nomiĝas "laŭdo de la karesoj"), lia verkaro samtempe estas strange kvietega; aspekte lia arto estis forte influita de la antikvaj etruskaj ter-statuoj, li mem elfaras plej el liaj statuetoj el griza argila materialo, kiu multe kunefikas al doni al ili ilian apartan emocipovon.  

Liaj homoj, glatvizaĝaj, senhararaj, estas volvitaj en stangaj ŝtofoj, littukoj aŭ morttukoj, fojfoje ŝirpecoj; kelkaj pensigas al la peruaj mumioj; pri la serio de liaj "dormantoj" la ĉina artrecenzisto Xing Xiaoŝeng diras:

"Tiu "dormantoj" kunenvolvitas per strangaj tukoj, foje pecŝiritaj - ĉu littukoj ĉu mortotukoj? - Ni tie staras kontraŭ unika verkaro, el kiu eliĝas ega doloro sed samtempe senlima tenero, kaj preter sufero, ia trankviliĝo, espero de renovigo. La *Dormantoj*, ĉu ili prezentas solan personon aŭ paron, ne bildigas morton, nek scenojn el la vivo de la mortintoj, sed ja vivantojn enfositaj ene de siaj revoj, atendantaj vekiĝon en la dormo, por iri renkonten al novaj horizontoj, al nova vivo.  

Kaj kio elbe pli emocieblas ol tiuj etaj boatoj en kiu kuŝas sole aŭ pare-brakume sinfoslasantaj homoj, kiel senhelpa destino de ĉiu vivanto?"

La franca artrecenzisto Pierre MOREL diras:

"Renkontitan, la verkaron de Georges JEANCLOS neniam plu povas oni forgesi. .... La vortoj, kiuj alŝovas sin al menso estas: *mildo* - *tenero* - *silento* - *kompato*."
La skulptaĵoj de JEANCLOS ofte parolas pri morto, sed morto plena de espero, de obskura atendo; kaj ĉiam ili parolas pri **amo**, kaj pri **senlima fido** je la amantulo, kiu estas eble la pli unike propra sento kiun oni renkontas ĉe li, kaj senlima kunesto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Georges Jeanclos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Verkoj 1 kaj 2 Arkivigite je 2007-12-01 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 14669
* GND: 122109295
* LCCN: n92020322
* VIAF: 89652870
* ISNI: 0000 0001 2102 9732, 0000 0003 6863 5814
* SUDOC: 026937069
* BNF: 11908727r
* ULAN: 500222201
* RKD: 294088
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Antonio Scontrino** (Trapanio, Sicilio, la 17-an de majo 1850 - Florenco, Toskanio, la 7-an de januaro 1922) estis itala komponisto.

Lia patro estis violonisto, kaj li formis malgrandan orkestron kun siaj infanoj, atribuante al Antonio la kontrabason, kun kiu li fariĝis fama koncertisto. Li tiam studis ĉe la Konservatorio de Napolo (1861-1870), kaj en 1873 li estis emerita fare de sia denaska urbo, por perfektigi siajn studojn en Munkeno.

Reveninte li ekloĝis en Milano kiel privata preleganto kaj en 1891 li estis nomumita profesoro ĉe la Konservatorio de Palermo. En 1879 li premieris en Milano la operon *Matilda*, sekvita de *Il progettista* (Romo, 1882); *Il sortilegio* (Romo, 1882); *Gringoire* (Milano, 1890), kaj *La Cortigiana* (Milano, 1896).

En la lastaj jaroj de sia vivo li ekloĝis en Florenco, kie li donis klasojn pri itala muziko de la 16-a kaj 17-a jarcentoj. Inter liaj studentoj li havis la moskvan Ivanov-Boreckij (1874-1936).


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 636428
* GND: 117453404
* LCCN: no89001486
* VIAF: 50003292
* ISNI: 0000 0000 7975 0867
* SUDOC: 075910594
* BNF: 162097891
* MBA: 28b21a96-4957-4f77-889c-2cdbc6638c7c
* NKC: xx0058919
* ICCU: CUBV144041
* BNE: XX1770401
 |
**Tibor Kádár,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kádár Tibor** estis hungara bestokuracisto, altlerneja instruisto. Lia origina familia nomo estis **Kárnik**.

Tibor Kádár naskiĝis la 14-an de septembro 1911 en Székesfehérvár, li mortis la 4-an de marto 1992 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Tibor Kádár maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1929, poste li estis kandidato pri oficiro jaron, pli poste li akiris bestokuracistan diplomon en vetrinara fakultato de Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József en 1934. Li akiris plian diplomon pri magistrata bestokuracisto post 5 jaroj, en la sama jaro li doktoriĝis en la universitato. Jam post la unua diplomo li estis bestokuracisto en Gárdony (1935–1939) kaj Nagykálló (1939–1942), pli poste jam magistrata bestokuracisto en Hódság. En fino de la 2-a mondmilito li batalis, poste li estis militkaptito (1944–1946). En la militkaptitejo li konatiĝis pri komunismaj ideoj, eĉ li lernis en Moskvo. Post la hejmenveno en 1946 li denove estis bestokuracisto, inter 1948 kaj 1953 li havis postenon en Ministerio pri agrikulturo (Hungario), poste li estis neglektita kaj li laboris en Debrecen. Post la politika mildiĝo li estis institutestro (1956-1964), poste li revenis en la ministerio inter 1964–1973. Ekde 1972 li instruis en la Veterinara Universitato de Budapeŝto. Li kandidatiĝis en 1959 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li okupiĝis plej ofte pri bestaj epidemioj kaj nutraĵoj. Li ricevis premiojn inter 1960-1973. Li havis edzinon.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Az állatorvos szerepe a népi demokráciában. – Az állategészségügyünk és karunk a szocializmus építésének időszakában.* (1949)
* *Állattenyésztéstan – állategészségtan* (kunaŭtoro, mezlerneja lernolibro, 1950; 1952; 1953)
* *Sertések gyomorbélgyulladásának gyógykezelése tetracyklinnel* (kunaŭtoro, 1958)
* *Die Verwendung von prophylaktischen Präparaten in der Tiernährung* (1962)
* *Az állategészségügy huszonöt éve* (1970)
* *A nagyüzemi mezőgazdasági termelési viszonyoknak megfelelő korszerű állategészségügyi szervezet kialakítása hazánkban* (disertaĵo, 1976)
* *Szemelvények a Vasárnapi Újság 1858. évi 5. évfolyamából* (1980)
* *Az állategészségügy története 1938–1972* (libro, 2012)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo (2011)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kaj aprezo (la koncerna teksto estas legebla en la 193-a paĝo)

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 713875
 |
**Tibor Krisztin** [kristin], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Krisztin Tibor** estas hungara matematikisto, profesoro, membro korespondanta (2013), ordinara (2019) de Hungara Scienca Akademio.

Tibor Krisztin  naskiĝis la 12-an de septembro 1956 en Mórahalom.

Biografio
---------

Tibor Krisztin frekventis universitaton, kie li okupiĝis precipe pri matematiko. Li instruas en universitato Szeged, eĉ li estas samtempe katedrestro. Li atingis la sciencan gradon PhD en 1998 kaj li doktoriĝis post 2 jaroj antaŭ la akademio. Li okupiĝas precipe pri diferencialaj ekvacioj. Li ricevis premiojn inter 1981-2018.

Verkaro (elekto)
----------------

* *On the convergence of solutions of functional differential equations* (1981)
* *Asymptotic stability for a differential-difference equation containing terms with and without a delay* (1995)
* *Invariance and noninvariance of center manifolds of time-t maps with respect to the semiflow* (2005)
* *Local stability implies global stability for the 2-dimensional Ricker map* (2013)

Fontoj
------

* biografio kun foto
* hompaĝo


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Lizosomoj** estas etaj, globformaj ĉelorganetoj en eŭkariotoj, ĉirkaŭfermitaj per membrano dika je 7-10 nm. Ili grandas 0,2-0,8 mikrometrojn kaj aperas en certaj ĉelltipoj laxuregule, en aliaj nur provizore. Ilin produktas la Golĝi-aparato kaj ili enhavas hidrolizajn, malkonstruajn enzimojn funkciantajn kun acida kemia efiko. Ilia ĉefa fukcio estas la digesto de fremdaj materialoj per la propraj enzimoj. La lizosomoj havas internan pH-valoron de sub 5.

La lizosomoj entenas por la enĉela digestado de materialoj multajn diversajn hidrolizajn enzimojn kiel proteazojn, nukleazojn kaj lipazojn. Tiuj atingas grandan aktivecon ĉe acida medio (→ protekto de la ĉelo okaze de kreviĝo de lizosomo).

oni povas grupigi la lizosomojn jene:

* fagosomoj: ili estas tiaj lizosomoj, en kiuj ne okazas digestado, sed ĝi entenas ĉeloekstere akceptitajn aŭ propraj malkonstruendajn materialojn, pakantajn en membrano
* primaraj lizosomoj: Ties enhavo sinteziĝas en la raspa endoplasma retikulo. En ili ne okazas digestado nur rezervado de la enzimoj
* sekundaraj enzimoj (fagolizosomoj): ili estiĝas per kunfando de fagosomoj kaj primaraj lizosomoj, tiel ili entenas kaj la enzimojn por digestado kaj la digestendaĵojn.
* reziduaj lizosomoj: en ili ne aŭ apenaŭ okazas digestado. Ili entenas nedigesteblajn materialojn, malnoviĝantajn organetojn.

La lizosomoj gravas por purigado de la ĉeloj, ĉar malkonstruas la eksterajn (heterofagio) aŭ proprajn (aŭtofagio) nenecesajn materialojn.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2005-12-20 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2006-02-04 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |
**Dániel Magay** [magai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Magay Dániel** estas hungara-usona skermisto (sabristo), olimpiano, olimpika ĉampiono, mondĉampiono, kemiisto.

Dániel Magay naskiĝis la 6-an de aprilo 1932 en Szeged.

Biografio
---------

Dániel Magay maturiĝis en piarista gimnazio en Szeged, dum li skermis. Inter 1950-1956 li skermis en sportklubo en Budapeŝto, inter 1953-1956 li apartenis al la hungara nacia teamo. En 1955 li ekstudis farmacion en Medicina Universitato de Budapeŝto. Tiutempe li estis hungara ĉampiono individue en 1956, mondĉampiono en 1954. Li estis olimpiano en Somera Olimpiko 1956 kun ora medalo teame. Depost la Olimpiko li disidis al Usono, kie same skermis, eĉ trifoje li estis usona ĉampiono individue en 1957, 1958 kaj 1961. Li akiris kemiistan diplomon en Universitato de Kalifornio konata ankaŭ Berkeley, poste li estis kemiisto. Li revizitis Hungarion ekde 1964 kaj en 2017 li rericevis la hungaran ŝtatanecon. Lia edzino naskis filon. Li ricevis hungaran ŝtatan premion en 1996.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 802391
 |



* Portalo pri Biografio
**Emirates Telecommunication Group Company PJSC** (arabe مؤسسة الإمارات للاتصالات, Mu'asissat al-'Imārāt lil-'Ittiṣālāt, laŭvorte, "Emirates Institute for Communications"), kun varmarko **Etisalat** (arabe اتصالات, ittiṣālāt*, laŭvorte "komunikaĵoj") estas plurnacia emirlanda entrepreno por telekomunikado, kiu funkcias en 15 landoj tra Azio, Mezoriento kaj Afriko. En Februaro 2014, Etisalat estis la 14a plej granda movebla-telefona entrepreno en la mondo, kun totala nombro de klientoj de pli ol 167 milionoj. Ĝi estas la nura ret-provizanto en UAE. Etisalat estis nomita la plej pova kompanio en la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj fare de Forbes Mezorienta en 2012.*

En 31a de Decembro 2015, Etisalat informis enspezon de 51.7 mil milionoj da AED kaj netan profiton de 8.3 mil milionoj da AED. La totala merkat-kapitaligo de la kcompanio estas de 87.7 mil milionoj da AED.

Etisalat estas unu el la kernoj de Interreto en Mezoriento (AS8966), kiu havigas aliron al aliaj telekomunik-serviloj en la mondoregiono. Ĝi estas ankaŭ la plej granda portanto de internacia voĉtrafiko en Mezoriento kaj Afriko kaj la 12a plej granda voĉtrafikanto en la mondo.

Notoj
-----

1. ↑  "Etisalat tops 100m subscribers", 10a de Februaro 2011.
2. ↑  Etisalat named Most Powerful Company in UAE Arkivigite je 2015-01-13 per la retarkivo Wayback Machine. Khaleejtimes.com (1a de Marto 2012). Alirita la 28an de Julio 2013.
3. ↑  "Etisalat Q4 profit rises 2.7 per cent on strong domestic performance", 14a de Februaro 2016.
4. ↑  Company Profile En Webarchive  24a de Novembro 2016, etisalat.com
5. ↑   Etisalat – Carrier & Wholesale. etisalat.ae (10a de Oktobro 2010). Arkivita el la originalo je 2021-04-16. Alirita 10a de Oktobro 2010.

* Kategorio Etisalat en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 722080
 |
**Dániel Gyurta** [djurta], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gyurta Dániel** estis hungara naĝisto, trifoja olimpiano, olimpika ĉampiono, trifoja mondĉampiono, diplomato.

Dániel Gyurta en 2015
Dániel Gyurta naskiĝis la 4-an de majo 1989 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Dániel Gyurta maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 2008, poste li studis en Universitato Metropolitan. Li eklaboris en ministerio pri eksterlandaj aferoj en 2019, post 3 jaroj li ricevis la postenon ambasadoro. Li havis edzinon. Li ricevis ŝtatajn premiojn inter 2004-2012.

### Sporta kariero

Dániel Gyurta inter 1999-2018 estis naĝisto en ĉefurbaj sportkluboj. Li estis hungara ĉampiono 18-foje, dum li apartenis al la hungara nacia teamo, ankaŭ dum periodo de László Kiss (trejnisto). Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 2004, Hungario en la Somera Olimpiko 2008 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 2012 kun ora kaj arĝenta medaloj, krome en mondĉampionumoj li estis la unua trifoje en 2009, 2011 kaj 2013. Resume li havis 34 enlandajn rekordojn, ankaŭ olimpikajn kaj mondajn rekordojn. Li finis sian aktivan sportan karieron en 2018, poste li estis membro de la Internacia Olimpika Komitato.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2023-01-13 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto
* datenoj kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

* Kategorio Dániel Gyurta en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 808100
 |



* Portalo pri Biografio
Jezidaj knabinoj en tradicia vesto
**Etnoreligia grupo** estas etno, kies membroj estas unuigitaj ankaŭ per komuna religio.

Ĝenerale, etnoreligiaj grupoj difinas sian etnan identecon nek nur per praula heredaĵo, nek nur per religia aparteneco, sed normale per kombino de ambaŭ. Etnoreligia grupo havas komunajn historion kaj kulturan tradicion, kiu povas esti difinita kiel religio. En multaj okazoj etnoreligiaj grupoj estas etnokulturaj grupoj kun tradicia etna religio; en aliaj okazoj etnoreligiaj grupoj komenciĝis kiel komunumoj unuigitaj per komuna kredo, kiuj pro endogamio evoluigis kulturajn kaj praulajn ligojn. Juraj difinoj de etnoreligia grupo povas malsami de la ĵusdonita difino.

La identecoj de kelkaj etnoreligiaj grupoj estas plifortigitaj pro la sperto vivi ene de pli granda komunumo kiel aparta malplimulto. Etnoreligiaj grupoj povas esti ligitaj al etna naciismo, se la etnoreligia grupo posedas historian bazon en specifa regiono. En multaj etnoreligiaj grupoj oni emfazas religian endogamion kaj la samtempa malinstigo de interkredaj geedziĝoj aŭ interkreda seksumo, kiel rimedo konservi la stabilecon kaj historiam longedaŭrecon de la komunuma kaj kulturo.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Ethnoreligious group en la angla Vikipedio.* 

* Kategorio Etnoreligia grupo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Parto de la urbomuro kun muzeoj. Remparo ĉe la Mario-pordego, dekstre la Raben-turo. La **Ĉirkaŭfortikaĵo de Mühlhausen** (germane: *Historische Wehranlage*) troviĝas en en Mühlhausen, Holzstraße.

Priskribo
---------

Je la komenco de la 12-a jarcento la reĝa urbo Mühlhausen konsistis el pluraj relative memstaraj setlejo ĉirkaŭ burgo. Dum la lasta triono de la sama jarcento komenciĝis la konstruo de ĉ. 3 kilometrojn longa kaj de ĉ. 49 hektarojn ampleksa urbomuroringo, kiu - malgraŭ postaj ŝanĝoj - kvazaŭ komplete konserviĝis ĝis nun. Ankoraŭ en niaj tagoj la tuto ravas kaj substrekas la iaman gravecon de la urbo.

Uzo muzea
---------

Disde la urben spektanta parto de la Interna Mario-pordego eblas viziti la muzeajn ĉirkaŭfortikaĵajn erojn sur distanco de ĉ. 200 metroj. Krome la platformo de sur la Raben-turo ofertas belegan panoramon super la tutan urbon kaj ĝiajn ĉirkaŭaĵojn. Tri defendoturoj montras la evoluon de mezepoka rempara konstruado. La unue ene de la muro konstruitaj turoj (Sackgassen-turo) poste forlasis la muraron (Hospital-turo) kaj estis fine metitaj antaŭ la muroj (Raben-turo) por ebligi ankaŭ flankan defendadon krom frontan.

Sur la stumpoj de malkonstruitaj turoj metitits je la fino de la 18-a jarcento ĝardendometoj, kiuj nun estas en muzea uzo. Ili aranĝitis parte kiel bidermajraj salonoj, parte ili ofertas specialajn temojn pri la urba historio (defendohistorio, bildserioj de la urbo, festoj en Mühlhausen, incendioj, fajroestingado kaj -prevento, memoraĵoj/suveniroj pri Mühlhausen).

Literaturo
----------

Museumsverband Thüringen (eld.): *Museen in Thüringen*, Edition Leipzig 2001, ISBN 978-3-361-00612-0, p. 119-120

Eksteraj ligiloj
----------------

Hejmpaĝo de la muzeo. Arkivigite je 2014-09-06 per la retarkivo Wayback Machine
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Éva MÁTHÉ** [mAtE] rumania hungara ĵurnalistino, redaktorino. Ŝi naskiĝis en Târgu Mureș la 20-an de oktobro 1948.

Kariero
-------

Éva Máthé akiris diplomon pri hungara lingvo kaj literaturo en UBB de Kluĵo en 1971. Ĝis 1979 ŝi estis redaktoro de hungara elsendo de rumana televido, poste ĝis 1989 de *Munkásélet*, en 1990 kaj 1991 de *Valóság*, pli poste ĝis 1996 de *Népújság*, inter 1996-2005 de *Romániai Magyar Szó* kaj redaktoro, ĉefredaktoro de semajngazeto *Központ* (2007-2008) de Târgu Mureș.

Libroj
------

* *Fennmaradni*, intervjuvolumo kun Károly Kilyén, Csíkszereda, Pallas-Akadémia, 1997.
* *Lohinszky*, vivkariera intervjuvolumo, Kluĵo , 2004.
* *Százszorszépek*, intervjuoj Csíkszereda, Pallas-Akadémia, 2005.
* *Balázs Éva*, vivkariera intervjuvolumo, Beszélgetőkönyek, Prospero Könyvek, 2011.

Fonto
-----

* Erdélyi magyar ki kicsoda, 2010.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 493083
 |
◄ |
1-a jarmilo a.K. |
**1-a jarmilo**
| 2-a jarmilo
| ►  

◄ |
3-a jarcento |
4-a jarcento |
**5-a jarcento**
| 6-a jarcento
| 7-a jarcento
| ►  
400-aj jaroj |
410-aj jaroj |
420-aj jaroj |
430-aj jaroj |
440-aj jaroj |
450-aj jaroj |
460-aj jaroj |
470-aj jaroj |
480-aj jaroj |
490-aj jaroj



la rabado de Romo en 410 fare de la Visigotoj en 19-jarcenta pentraĵo
La **5-a jarcento** komenciĝis la 1-an de januaro 401 kaj finiĝis la 31-an de decembro 500. La 5-a jarcento estas konata por esti periodo de migrado kaj politika malstabileco ĉie en Eŭrazio.

En la jarcento okazis la kolapso de la Okcidenta Romia Imperio, kiu finiĝis en 476 p.K. Ĉi tiu imperio estis regita de sinsekvo de malfortaj imperiestroj, dum la reala politika povo estas ĉiam pli koncentrita inter armeaj gvidantoj. Interna malstabileco permesis al armeo de la Visigotoj atingi kaj prirabi Romon en 410. Iu resaniĝo okazis dum la sekvaj jardekoj, sed la Okcidenta Imperio ricevis alian seriozan baton kiam dua eksterlanda grupo, la vandaloj, okupis Kartagon, la ĉefurbon de la imperie ekstreme grava romia provinco Africa Proconsularis. 

pentraĵo: *La Hunoj invadas Italion*
Provoj repreni la provincon estis interrompitaj per la invado de la hunoj sub Atilo. Post la malvenko de Atilo, kaj orientaj kaj okcidentaj imperioj interligis fortojn por fina atako kontraŭ la vandaloj Nordafriko, sed tiu kampanjo estis sensacia fiasko.

En Ĉinio, la periodo de la dek ses regnoj daŭris. Tio estis karakterizita per la formado kaj kolapso de malgrandaj subregnoj, regitaj fare de militantaj etnoj. 

Je la fino de la 5-a jarcento, la Gupta Imperio de Hindio estis invadita el Centra Azio kaj okupita de la hunaoj. Tiuj popoloj eble estis parencaj al la hunoj kiuj detruis Romon dum la sama periodo.

* Kategorio 5-a jarcento en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



| Unuopaj jaroj |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 401 | 402 | 403 | 404 | 405 | 406 | 407 | 408 | 409 | 410 |
| 411 | 412 | 413 | 414 | 415 | 416 | 417 | 418 | 419 | 420 |
| 421 | 422 | 423 | 424 | 425 | 426 | 427 | 428 | 429 | 430 |
| 431 | 432 | 433 | 434 | 435 | 436 | 437 | 438 | 439 | 440 |
| 441 | 442 | 443 | 444 | 445 | 446 | 447 | 448 | 449 | 450 |
| 451 | 452 | 453 | 454 | 455 | 456 | 457 | 458 | 459 | 460 |
| 461 | 462 | 463 | 464 | 465 | 466 | 467 | 468 | 469 | 470 |
| 471 | 472 | 473 | 474 | 475 | 476 | 477 | 478 | 479 | 480 |
| 481 | 482 | 483 | 484 | 485 | 486 | 487 | 488 | 489 | 490 |
| 491 | 492 | 493 | 494 | 495 | 496 | 497 | 498 | 499 | 500 |

 |

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento
* Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Wallker Wollber Bezerra de Medeiros**, foje nur **Wallker Medeiros** (naskiĝis la 26-an de oktobro 1992, forpasis la 25-an de julio 2021 en Natalo), estis juna brazila esperantisto.

Historio
--------

Wallker Medeiros aktivis pri poliglota agado en la urbo Natalo, ĉefurbo de la brazila provinco Norda Riogrando. Li engaĝiĝis en la Esperanto-movado en 2017, kiam li ekaktivis en la Potigvara Esperanto-Asocio (APE-RN), la Esperanto-asocio de la brazila subŝtato Norda Riogrando kaj federita asocio de Brazila Esperanto-Ligo (BEL). En tiu jaro li jam estis parto de la delegitaro de APE-RN irinta al la 7-a Pernambuka Esperanto-Simpozio kaj partoprenis en la 9-a Novjara Aranĝo (NOVA) organizita de Brazila Esperantista Junulara Organizo (BEJO). 

En 2018 Wallker Medeiros registriĝis kiel membro de BEJO kaj BEL kaj same de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO) kaj Universala Esperanto-Asocio (UEA). Li restis konstanta membro ĝis 2021, kiam li forpasis. Pri tio aperis noto en la decembra numero de revuo Esperanto de 2021, laŭ kiu li forpasis pro KOVIM-19. La forpasnoto, kiun sendis BEL al la revuo, informas: "Li infektiĝis post sindona flegado de la patrino, kiu forpasis ankaŭ pro la malsano la 9-an de junio. Bedaŭrinde tiam en Brazilo ankoraŭ ne estis permesita vakciniĝo por pli junaj homoj. Naskiĝinta la 26-an de oktobro 1992, Wallker forpasis je la aĝo de nur 28 jaroj. Komunikis lian forpason Esperanto-Asocio de Norda Riogrando (APE-RN) kaj Brazila Esperantista Junulara Organizo (BEJO), de kiuj Wallker estis aktiva membro, malgraŭ lia freŝa esperantistiĝo antaŭ ĉirkaŭ 5 jaroj. Liaj esperantistaj amikoj, membroj de la menciitaj organizaĵoj, malavare sindediĉis subteni lin dum la defia momento, kiam li devis flegi sian patrinon, kaj dum la dolora momento, kiam li mem bezonis flegadon. Li ankaŭ aktivis ĉe poliglotaj kluboj en Brazilo. Lia agado, kvankam mallongdaŭra, sukcesis heredigi al la Esperanto-movado markon de simpleco kaj amikeco, kiun oni ne forgesos. Wallker mem deziris, ke esperantistoj memoru lin per liaj karakterizaj ĝojemo kaj gajeco. Tiel estos, kara Wallker! Per tio vi restas inter ni".

Referencoj
----------

1. ↑  *Esperanto*, 114-a jaro, n-ro 1363 (12), decembro 2021
La rojo **Herschbach** estas 12,7 km longa, orografie maldekstra kaj suda flankrivero de la Kesselinger Bach en la distrikto Ahrweiler en la germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.

Geografio
---------

### Riveriro

La rojo Herschbach fontas malpli ol du kilometrojn oriente de la pinto de la monto *Hohe Acht* (746,9 m) proksime de la vilaĝo *Jammelshofen*, kiu apartenas al lal komunumo Kaltenborn. La fonto situas ĉ. 500 m oriente de la vilaĝo sur en malgranda arbara gorĝo (geografio) sur alteco de 541. De tie la rojo fluas birdokcidenten kaj pasas Jammelshofen. Poste ĝi fluas tra Kaltenborn. Ĉ, unu kilometro post la vilaĝo ĝi ŝanĝas sian direkton kaj fluas por du kilometroj nordorienten ĝis la komunumparto Herschbach, de kie ĝi fluas ĝis la fino norden. En Kaltenbach ĝi enfluas de maldekstre kaj de sudo en la Ahr-alfluanton Kesselinger Bach.

### Akvokolekta areo kaj alfluantoj

Sur ĝia 12,7 km longa voj la rojo perdas altecon de 312 metroj, kiu egalas al dekliveco de 18 ‰. La 36,7 km² granda akvokolekta areo deakvigas trans Kesselinger Bach, Ahr kaj Rejno al la Norda maro.

La alfluantoj estas (rivermalsupren, sensenomaj rojoj):

| Name | riverkodo | Länge[km] | direkto | enfluejoapud km | akvokolekta areo [km²] |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jammelshofener Bach |  | 0,3 | *maldekstre*  | 12,1 |  |
| Seiffenbach |  | 1,6 | *maldekstre*  | 10,2 | 1,4 |
| Hohe-Achter Bach (Odenbach) | 271874612 | 2,5 | *maldekstre*  |  | 1,909 |
| Schenkbach |  | 2,2 | *maldekstre*  | 9,0 | 1,8 |
| Kackenbach (auch Kakenbach) | 27187462 | 2,5 | *dekstre*  | 7,7 | 4,144 |
| Alchenbach | 27187464 | 3,8 | *maldekstre*  |  | 5,134 |
| Schwaderbach | 27187466 | 2,7 | *dekstre*  | 6,4 | 2,822 |
| Thomichbach |  | 2,0 | *dekstre*  | 4,6 | 2,1 |
| Kammersbach |  | 1,2 | *dekstre*  | 4,3 | 1,0 |
| Selsbach |  | 1,6 | *dekstre*  | 3,8 | 1,1 |
| Weidenbach |  | 1,8 | *maldekstre*  | 3,3 | 1,6 |

Referencoj
----------
**Éva Maros** [maroŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Maros Éva** estas hungara harpisto. Ŝia patro estis Rudolf Maros, ŝia frato estis Miklós Maros.

Éva Maros naskiĝis la 9-an de februaro 1946 en Pécs.

Biografio
---------

Éva Maros maturiĝis en muzikarta mezlernejo en 1964 en Budapeŝto, ŝia ĉefinstruisto estis Henrik Rohmann. Ŝi finis la studojn en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt en 1972. Ŝiaj majstroj estis Hédy Lubik, András Mihály kaj György Kurtág. Ŝi estis harpisto de la filharmonia orkestro de Győr inter 1968-1973, poste en simfonia orkestro de Hungara Radio kaj laŭ necesoj en alia simila orkestro de Budapeŝto. En tiu periodo ŝi ankaŭ koncertis enlande kaj eksterlande kun aliaj orkestroj. Ŝi ricevis 5 premiojn inter 1981 – 1994.

Ŝiaj filmoj kiel harpisto
-------------------------

* *Az óriás* (1984)
* *Salome* (1985, televizia)
* *Nekem lámpást adott kezembe az Úr Pesten* (1999)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla en la 3-a alineo) Arkivigite je 2013-10-30 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 652161
* VIAF: 307492516
* ISNI: 0000 0001 2964 7180
* MBA: bfbc4dba-46e8-4a24-92a7-86085ab12533
 |
**Herrín de Campos** [eRIN deKAMpos] estas municipo en la nordo de la provinco Valadolido, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Tierra de Campos* en la nordo de la provinco. 

Herrín de Campos en la provinco Valadolido.
La *Tierra de Campos* de la provinco Valadolido, viole, norde.
Foto de Herrín de Campos de la unua duono de la 20-a jarcento kie videblas vinkeloj.
Foto de Herrín de Campos de la unua duono de la 20-a jarcento kie videblas tradiciaj rikoltlaboroj.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 29,59 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 119 loĝantojn. Ĝi perdis 750 loĝantojn el la komenco de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 69 km de Valadolido, provinca ĉefurbo, kaj 45 km de Palencia.

Ĝi limas kun Boadilla de Rioseco, Guaza de Campos (Palencia), Villafrades de Campos kaj Villalón de Campos (Valadolido). La municipa teritorio estas integrita ene de la Birdoprotekta Areo ZEPA La Nava - Campos Norte1 apartenanta al la Reto Natura 2000. Abundas otidoj kaj kankroj en la rivero Sequillo [seKIljo].

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Leono kaj poste al la Regno Kastilio. La infanto don Pedro, filo de Sancho la 4-a kaj María de Molina, donis la vilaĝon al la Abatejo Las Huelgas (Burgos), sub kies senjorlando ĝi restis dum jarcentoj.

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (ŝafoj kaj iom da porkoj) kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado). Estas projektoj instali irigacion.

De la historia pasinteco restis vizitindaj vidindaĵoj el kiuj menciindas la preĝejo kun monumenta retablo kaj la vinkeloj, nune renkontigejoj de amikaroj.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Valadolido

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 763828
 |
**Károly Orzovenszky** [kAroj orzovenski], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Orzovenszky Károly** estis hungara kuracisto, kirurgo, balneologo.

Memortabulo pri Károly Orzovenszky
Károly Orzovenszky  naskiĝis la 28-an de aprilo 1815 en Paks. Li mortis la 12-an de julio 1876 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Károly Orzovenszky akiris kuracistan diplomon en Reĝa Universitato de Pest en 1840. Dum Hungara revolucio de 1848 li estis kuracisto-majoro apud Artúr Görgey. Post falo de la liberecbatalo li estis arestita, sed li ricevis amnestion en 1850. Ĝis 1853 li kuracadis en Pest (urbo), poste li estis nomumita balneologa kuracisto en Balatonfüred. Li enkondukis novan metodon por kuracadi per ŝlimo el Balatono.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Emetica respectu therapeutico* (1840)
* *Balaton-Füred és gyógyhatása. A helyi viszonyok, a fürdő története, és a gyógyeljárás ismertetése.* (1863, 1871; germane: 1863, 1866)

Memorigiloj
-----------

* 2 memortabuloj kaj strato en Balatonfüred

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2005-09-09 per la retarkivo Wayback Machine
**Glashütten bei Langeck im Burgenland,** hungare **Hosszúszeghuta** [hosUseghuta] estas ne memstara, malgranda vilaĝo en Aŭstrio, en federacia lando Burgenlando, en distrikto de Oberpullendorf, en municipo de Lockenhaus. La historia hungara loknomo estis *Glázhütten*.

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro:
* Telefonprefikso: 02616
* Poŝtkodo: 7442
* Aŭtokodo: OP
* 47° 22′ 30″ N 16° 23′ 00″ O﻿ / ﻿47.37500 °N, 16.38333 °O﻿ / 47.37500; 16.38333 (mapo)Koordinatoj: 47° 22′ 30″ N 16° 23′ 00″ O﻿ / ﻿47.37500 °N, 16.38333 °O﻿ / 47.37500; 16.38333 (mapo)

Situo
-----

Glashütten bei Langeck im Burgenland situas de Kőszeg je 12 km-oj.

Historio
--------

En 1910 vivis tie 292 homoj, (plejparte germanoj). Ĝis 1921 Hosszúszeghuta apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Kőszeg, poste al Aŭstrio (inter 1938-1945 al Germanio).

Vidindaĵoj
----------

* Kategorio Glashütten bei Langeck im Burgenland en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La rojo **Glasbach** estas ĉ. 3,7 km longa orografie maldekstra flankrivero de la Hochspeyerbach en la Palatinata Arbaro, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.

Rivervojo
---------

La rojo fontas sur alteco de 317 m en la arbaro de Diemerstein sur la teritorio de la komunumo Frankenstein. Ĝi fluas sudorienten kaj post 500 m alfluas de maldekstre etan rojon kunl nomo *Siebenquellenbach* (= spfonta rojo).

Poste ĝi pasas kelkajn fiŝlagetojn antaŭ ĝi enfluas en la unuan de kvar baraĵlagetoj, kiuj estis uzataj por kreskigi fiŝojn. Hodiaŭ ili estas en posedo de la NABU, t.e. Mediopotekto Ligo Germanio.

Poste la *Glasbach* fluas supre de la burgo Diemerstein antaŭ ĝi fluas por 500 m tra tubo. post ĝi fluas denove ĉ 100 m subĉiele ĝis ĝi denove malaperas en tubo kaj nur mallonge antaŭ ĝia fino ĝi denove fluas subĉiele kaj enfluas la rojon *Hochspeyerbach* de maldekstre sur alteco de 242 m.

Alflantoj
---------

* Siebenquellenbach (*Langentalbach*) (*maldekstre*), 1,0 km

Historio
--------

La nomon *vitrorojo* (= *Glasbach*) ĝi ricevis en la novepoko, ĉar ĝis la Tridekjara Milito estis vitrofarejoj en la valo..

En aŭtuno 2009 la alta parto de la rojo estis seka.

* unu el la rojon nutrantaj fontoj (nun seka)unu el la rojon nutrantaj fontoj (nun seka)
* la subra valo de la Galsbach apartenas al Fischbachla subra valo de la Galsbach apartenas al Fischbach

Referencoj
----------

1. ↑  Neumer, Franz: *Fischbach - Kloster, Hofgut und Dorf*, Fischbach 1981, S. 164
2. ↑  Christmann, Ernst: *Pfälzische Glashütten*, in *Pfälzer Heimat*, Jahrgang 4, 1953, S. 42f
**Fertőrákos** [fertOrAkoŝ] (germane *Kroisbach*) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Győr-Moson-Sopron, en Distrikto Sopron. En la loknomo Fertő estas la najbara lago, *rákos* signifas hungare "kankra".

La ŝtonminejo
La iama muro
La municipa domo

Bazaj informoj
--------------

* Poŝtkodo: 9421
* Areo: 22  km²
* Loĝantaro: 2180.

Situo
-----

Fertőrákos situas inter Sopron kaj lago Fertő. Flankovoje Sopron estas facile alirebla.

La vilaĝo estas unusola en Hungario, kiun ŝtonomuro ĉirkaŭis, kaj havis episkopan palacon, tamen estas konata pro la ŝtonominejo.

Historio
--------

En 1582 la vilaĝo meritis la rangon kampurbo. En 1683 turkoj faris senhoma la komunumon. Poste germanoj refondis la lokon. El ŝtonoj de Fertőrákos konstruiĝis ne nur Sopron, sed ankaŭ Vieno.

Post disiĝo de Aŭstrio-Hungario en 1918 mallarĝa koridoro de Okcidenta Hungario aldoniĝis al Aŭstrio. Aŭstroj malrapide komencis okupi la koridoron, sed en 1921 en vilaĝo **Ágfalva** bataleto okazis inter aŭstroj kaj hungaraj memservantoj. La aŭstroj retiriĝis, la hungaroj fondis bonusujon **Lajta** kaj proklamis sendependecon en Oberwart (hungare **Felsőőr**). La efemera landeto uzis eĉ apartan poŝtmarkon. Fine en 1921 okazis plebiscito en Sopron kaj en kelke da najbaraj vilaĝoj. Rezulte Sopron kaj la proksimeco restis hungara (ankaŭ **Fertőrákos**), la ceteraj koridorpartoj (tie ne estis plebiscito) iĝis aŭstra, bonusujo **Lajta** ĉesis.

En 1945 la germanoj estis forpelitaj al Germanio kaj konstruiĝis Fera Kurteno. La vilaĝo vivis en kvaranteno. En 1970 en la forlasita, parte kovrita ŝtonminejo oni fondis someran teatron. En 1989 la fera kurteno ĉesis unuafoje ĝuste en Fertőrákos. Oni aranĝis paneŭropan piknikon, tuj post tra la farita fendo orientgermanoj grandnombre trakuris.

La vilaĝo havas ŝipotrafikon al Aŭstrio, krome estis bicikla kaj boata limpasejoj ĝis 2008. Ekde tiam ambaŭ landoj apartenas al interna zono de Schengen, sekve la limo estas ĉie transirebla sen kontrolo.

Vidindaĵoj
----------

* Episkopa kastelo de Fertőrákos
* Preĝejo Ĉieliro de Nia Sinjoro (Fertőrákos)
* ŝtonminejo

* Fertőrákos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Fertőrákos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 213900
* GND: 4357608-4
* LCCN: nr2003008342
* VIAF: 140014849
 |
La **diktaturo** estis en Romio la ekster-ordinara regado kiu koncedis al unu homo, la **diktatoro**, superan aŭtoritaton en la malfacilaj momentoj, speciale dum milito. Veŝajne, la diktatoro estis pro propono de Tito Larcio, kiu krome estis la unua. La diktatoro estis nomumita de unu el la konsuloj laŭ ordono de la Senato kiu havis la rajton determini kiam estis necesa la nomumado kaj kiu devus okupi la postenon. Komence, nur la patricioj rajtis esti nomumitaj diktatoroj, sed en la jaro 356 a.K. tiu rajto etendiĝis al la plebo. 

Inter la diktatoroj de Romio troviĝis Tito Larcio, Cincinato, Kamilo kaj Papirio, ĉiuj ili rezignis la postenon antaŭ ĝia finiĝo laŭ la leĝo. Lucio Kornelio Sulao modifis la maksimuman limdaton kaj sin nomumis diktaturo por nefinita periodo, kvankam post du jaroj volonte forlasis la postenon. Tamen, la posteno kiel diktatoro multe suferis post la misuzoj kiuj Sulao faris kontraŭ siaj pilitikaj kontraŭantoj. Julio Cezaro, post gajni la civilan militon, igis sin nomumi dumviva diktatoro, kaj la ĝeno okazinta en la respublika socio kondukis al lia murdado.

Ĉar la diktaturo reprezentis la superan aŭtoritatecon de Romio, ĝi estis la natura mekanismo per kiu eblis fondi la monarkiojn. Kun la evidenta celo eviti tion, Marko Antonio promulgis leĝon forigante ĉi tiun regsistemon. Poste, Cezaro Aŭgusto, la heredanto de Cezaro atingis similan povon kvankam sen la oficiala titolo *diktatoro*, kiu neniam plu estis uzita.

* Kategorio Romia diktatoro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)