recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Johano Hus predikanta en la kapelo
**La Betlehema Kapelo** (ĉeĥe *Betlémská kaple*) estas eksa kristana preĝejo en la Malnova Urbo de Prago, konsekrita al la betleĥemaj Senpekuloj, menciinda turisma vidindaĵo el la husana epoko. Ekde 1962 ĝi havas statuson de Nacia kultura memorindaĵo de Ĉeĥio.

Starigita en 1391 de la pragaj urbanoj – komercisto kaj urbestrano Kříž kaj la reĝa kortegano Johano de Mühlheim, ne por okazigado de mesoj, sed pure por celo de predikado en la gepatra lingvo ĉeĥa. Tiel ĝi fakte fariĝis la unua predika templo en Eŭropo. En 1402–1413 predikis tie la idea preparinto de la husana revolucio, magistro Johano Hus, tiama rektoro de la praga universitato.

La kapelo estis detruita en la jaro 1786, sed la eksteraj muroj restis konservitaj en la surloke starigitaj domoj. Pro sia historia signifo ĝi estis renovigita kaj rekonstruita fare de arkitekto prof. Jaroslav Fragner en la jaroj 1948–54. Ekde 1987 ĝi ekapartenis al la Teknika altlernejo, kiu post plua rekonstruo en 1988–1992 alirebligis la internon al la publiko kaj utiligas la konstruaĵon ankaŭ por siaj solenaj aranĝoj.

La kapelo kun areo 798 m² povas enteni entute 3000 vizitantojn. Okazadas en ĝi ekumenaj mesoj kaj danke al bonaj akustikaj ecoj ankaŭ koncertoj.
La interno estas por turistoj alirebla tutjare ĉiutage krom lundoj. Ĉiĉeronaj servoj funkcias en lingvoj ĉeĥa, angla kaj germana.

Literaturo
----------

* *BETlÉMSKÁ kaple*. Praha, Pražská informační služba 2000.
* KUBÍČEK, Alois: *Betlémská kaple v Praze*. Praha, sportovní a turistické nakladatelství 1957.

Vidu ankaŭ
----------

* 90892 Betlehema kapelo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Betlehema Kapelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Tamás Isépy** [tamAŝ iŝEpi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Isépy Tamás** estis hungara advokato, parlamenta deputito, politikisto, subministro.

Tamás Isépy naskiĝis la 20-an de marto 1924 en Zemplínsky Branč (Ĉeĥoslovakio), li mortis la 2-an de aprilo 2004 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Tamás Isépy apartenis al la hungara minoritato en Ĉeĥoslovakio. Li lernis en sia naskiĝloko ĝis la translokiĝo en 1932, poste en Miskolc. En la sama urbo li maturiĝis en gimnazio en 1942, poste li akiris juran diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1946. Lia plej menciinda instruisto estis Ödön Kuncz. Li estis advokato-kandidato 4 jarojn, poste ordinara advokato. En la jaroj 1952 kaj 1953 li estis deportita al Hortobágy, kie li estis trudkamparano. Tamen tie li ekkonis lian baldaŭan edzinon. Li estis advokato ĝis fino de la socialismo (1990), poste li estis parlamenta deputito ĝis sia morto. Inter 1990-1994 li estis ankaŭ subministro kaj kelkajn jarojn parlamenta frakciestro. Li unufoje ricevis premion. Li edziĝis en 1955 kaj vidviĝis en 1990. Lia edzino naskis 3 filinojn en 1956, 1959 kaj 1964.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Szövetkezetek és álszövetkezetek* (disertaĵo)
* *Rendszerváltozás, politika, jog* (kolektitaj verkoj)
* *Önkormányzatok és a volt egyházi ingatlanok* (manlibro)
* *Politikai forgácsok* (2000)

Memorigiloj
-----------

* nomo de biblioteko en Hódmezővásárhely kun memortabulo (2011)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun fotoj

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 700549
* VIAF: 121398080
* ISNI: 0000 0000 7925 6455
 |
**Tamás Koltai** [tamAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Koltai Tamás** estis hungara ĵurnalisto, kritikisto, dramaturgo, universitata instruisto. Lia familia nomo malofte estis *Koltay*.

Tamás Koltai  naskiĝis la 10-an de septembro 1942 en Budapeŝto, li mortis la 18-an de julio 2015 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Tamás Koltai frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1965. Inter 1962 kaj 1967 li estis dramaturgo de Teatro Madách, poste de hungara filmoproduktejo. Inter 1968-1987 li estis redaktoro de teatra revuo, poste ties ĉefredaktoro, sed foje li kontribuis ankaŭ en diversaj gazetoj. Inter 1988-2002 li estis ankaŭ teatra redaktoro de Hungara Televizio. Li instruis ankaŭ en Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto). Li ricevis 5 premiojn inter 1987-2011.

Elektitaj libroj
----------------

* *Peter Brook* (1976)
* *Színváltozások* (1986)
* *Tribuletto avagy A színház érzékisége* (1998)
* *Maszk és meztelenség* (kritikoj, 2006)
* *Tapsrend – Öt év nézőtéren és köztéren* (2015)

Fontoj
------

* 
* hungarlingva membiografio kun foto Arkivigite je 2017-03-14 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto
**Eskalivado** estas tradicia preparaĵo de la valencia kaj kataluna kuirartoj, kio konsistas el kelkaj specoj de rostitaj legomoj, kiel melongenoj, dolĉaj ruĝaj kapsikoj, ruĝaj tomatoj, kaj dolĉaj cepoj. Post bone kuiritaj sur la rosto-krado, tiuj legomoj estas deŝiritaj kaj tranĉitaj je strioj, la semoj forigitaj, kaj spicitaj per olivoleo kaj salo, kaj ankaŭ foje per ajlo.

"Escalivar" signifas *kuiri en varmaj cindroj*. Tradicie la legomoj en eskalivado estas kradrostitaj, kaj en la pladon oni aldonas kradrostitajn viandojn. Montaj paŝtistoj estis lertaj je plenplenigi iliajn dorsosakojn kun iom da fromaĝo kaj vino kaj per dura ligno fari fajron apud la stonaj ĉirkaŭbariloj de iliaj paŝtejoj kie ili povus kradrosti miksaĵon de legomoj. Kelkaj verkistoj nomigas ĉi tion katalunstila ratatujo, sed eskalivado pli proksime similas al la tunizia *salata mishwiyya*, al kiu povus esti historie rilata.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Eskalivado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 1a recepto de eskalivado (katalune)
* 2a recepto de eskalivado (hispane)
* 3a recepto de eskalivado (angle)
**Emil Scherf** [ŝerf], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Scherf Emil** estis hungara kemiisto, profesoro, geologo.

Emil Scherf  naskiĝis la 4-an de junio 1883 en Aŭstrio-Hungario en Trento (nun en Italio). Li mortis la 14-an de julio 1967 en Budapeŝto. (Laŭ alia informo la naskiĝjaro estis 1889).

Biografio
---------

Emil Scherf frekventis mezlernejon en Budapeŝto, poste li akiris diplomon en Reĝa Teknika Universitato József en 1911. Post siaj studoj li instruis samloke. Dum la 1-a mondmilito li estis soldato. Ekde la malfrua 1918 li laboris en institutoj. Inter 1921 kaj 1925 li lernis geologion, fine eĉ li doktoriĝis, poste li esploris 2 jarojn en Zuriko. Hejmenveninta li laboris plu en la geologia instituto. En 1944 li pensiuliĝis, tamen li laboris plu kiel konsilisto aŭ spertulo. En 1952 li kandidatiĝis. Li havis patentojn kaj unufoje li ricevis premion.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Hévforrások okozta kőzetelváltozások a Buda-Pilisi hegységben* (1922)
* *Talajklimatikus és a légköri klimatikus tényezők versenye a talajtípusok keletkezésénél. Adatok a Nagy Magyar Alföld öntözésének kérdéséhez.* (1930, 1932)
* *A Szabolcs megyei sósvizek geológiai, hidrológiai és chemicai viszonyai* (1948)
* *Theoretische und praktische Ergebnisse der chemischen Aufschliessung des Kalitrachytes* (1953)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
**Tamás Gál** [tamAŝ gAl], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gál Tamás** estas slovakia hungara aktoro, teatrestro, reĝisoro.

Tamás Gál naskiĝis la 16-an de novembro 1978 en Dunajská Streda.

Biografio
---------

Tamás Gál apartenis al la hungara minoritato de Ĉeĥoslovakio, respektive Slovakio. Li maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1996, poste li akiris aktoran diplomon en Altlernejo pri Teatro (Bratislava) en 2003. Li komencis sian aktoran karieron en hungarlingva teatro en Komárno. Baldaŭ li ludis en alia hungarlingva teatro en Košice, pli poste li estis liberprofesiulo. Li fondis malgrandan teatran kompanion. Ekde 2009 li havis rolojn ankaŭ en Hungario, ekzemple Teatro Petőfi (Sopron). En 2020 li estis teatrestro de la menciita teatrejo en Komárno. Li ricevis premiojn inter 2000-2019. Li havis edzinon, kiu estis same aktoro.

Liaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* Henrik Ibsen: Peer Gynt - titolrolo
* Sándor Petőfi: *Tigris és hiéna* - Sámson
* Endre Fejes: Bonan vesperon somero, bonan vesperon amo - knabo
* Magda Szabó: *Kígyómarás* - János Tóth
* Áron Tamási: *Énekes madár* - Lukács Bakk

Liaj reĝisoraĵoj (elekto)
-------------------------

* Sándor Petőfi: *A helység kalapácsa*
* Mihály Csokonai Vitéz: *Dorottya*
* Lajos Parti Nagy: *Ibusár*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun fotoj
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* roloj

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 765476
 |



* Portalo pri Biografio
***Akinji*** aŭ ***akindji*** (en Otomana turka: آقنجى, latinigita: aḳıncı, laŭvorte  'rajdisto', IPA: [akɯnˈdʒɯ]; plurale: akıncılar) estis neregula malpeza kavalerio, divizioj de sploristoj (*deli*) kaj avangardaj trupoj de la Otomana armeo. Kiam la antaŭ-ekzistantaj turkaj *ghazi* estis aligitaj en la Otomanan armeon, ili iĝis konataj kiel "akıncı." Nepagitaj ili vivis kaj laboris kiel rajdistoj en la landlimoj de la Otomana Imperio, vivtenante sin el militakiro. Estas diferenco inter la kavalerioj "akıncı" kaj "deli".

Galerio
-------

* Akinji batale.*Akinji* batale.
* Akinji tombejo en Budapeŝto.*Akinji* tombejo en Budapeŝto.
* Akinji duele kontraŭ Hungara kavaliro - Suleimanname.*Akinji* duele kontraŭ Hungara kavaliro - Suleimanname.
* Sueleymanname Akinji-Bejoj.Sueleymanname *Akinji*-Bejoj.
* Akinji Sinan Bejo duelas kontraŭ Hungara kavaliro Eugene, 1526, Suleymanname.*Akinji* Sinan Bejo duelas kontraŭ Hungara kavaliro Eugene, 1526, Suleymanname.
* Akinji rekrutletero.*Akinji* rekrutletero.

* Kategorio Akinji en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 750590
 |
**Emil Schimanek** [ŝimanek], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Schimanek Emil** estis hungara inĝeniero, profesoro, inventisto.

Emil Schimanek  naskiĝis la 23-an de novembro 1872 en Budapeŝto. Li mortis la 1-an de septembro 1955 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Emil Schimanek frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto. Helpe de stipendio li plulernis en Berlino duonjaron, poste li estis inĝeniero en diversaj fabrikoj en Budapeŝto. En 1900 li ekinstruis en la menciita universitato. Li estis nomumita publika ordinara profesoro en 1902, poste li estis dekano, eĉ en 1923 rektoro 2 studjarojn. Li doktoriĝis en 1952.

Li inventis novan dizelmotoron. Li ricevis signifan premion en 1942, premion Kossuth en 1948.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A gázmotorok munkabírásának növelése* (1912)
* *Esse Karburátor*
* *A hűtés technikai és gazdasági problémái* (1941)
* *A hőerőgépek üzemtana* (1948)
* *Energiaátalakulás hőerőgépekben* (1954)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 70-a paĝo)
* hungarlingva biografio kun foto
**Gheorghe GHEORGHIU-DEJ** [gjorge gjorgiŭ deĵ] (nask. la 8-an de novembro 1901 en Bârlad, mortis la 19-an de marto 1965 en Bukareŝto) estis rumana politikisto kaj komunisma ŝtatestro.

Gheorghe Gheorghiu-DejEn 1933 Gheorghiu-Dej organizis faman strikon de rumanaj fervojistoj, pro kiu estis kondamnita al mallibero.

La 23-an de aŭgusto 1944 li ekregis en Rumana Komunista Partio, en 1945 li estis nomumita ĝenerala sekretario de la partio. Gheorghiu-Dej respondecis pri modernigo de Rumanio, interalie kolektivigo en la vilaĝoj, naciigo de la industrio kaj konstruo de la kanalo Danubo-Nigra Maro. En 1953, kadre de la lukto kontraŭ la "cionisma minaco", li sukcesis forŝovi Ana Pauker de la regado.

Inter la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj Gheorghiu-Dej pliakrigis la oficialan sintenon al Sovetunio. Tiam interalie Rumanion forlasis la sovetiaj trupoj (1958).

Li mortis en 1965 pro kancero. Lia posteulo fariĝis Nicolae Ceaușescu.

Kulto de lia persono
--------------------

Simile al aliaj landoj de la Varsovia Kontrakto, la persona kulto estis grava parto de la rumania politiko en la tempo de Gheorghiu-Dej. En 1950 lian nomon ekhavis la industria urbo Onești (kiun post la revolucio de 1989 oni renomis laŭ la antaŭmilita nomo). Multajn aliajn lokojn oni nomis ankaŭ Josif Stalin (tiun nomon havis interalie la urbo Brașov en la jaroj 1951-1961).

* Gheorghe Gheorghiu-Dej en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Gheorghe Gheorghiu-Dej en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 339223
* GND: 120402106
* LCCN: n50068932
* VIAF: 49310095
* ISNI: 0000 0001 2279 6992
* SUDOC: 033121494
* BNF: 12401980b
* NKC: jn20010525229
* ICCU: PALV070558
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Akiko ŬUSINK-NAGATA** (naskiĝis en 1936, mortis la 13-an de januaro 1990) japana esperantistino kaj kunlaborantino de UEA.

Jam de frua aĝo Akiko Nagata konceptis sin mondcivitano. Ankoraŭ en japana mezlernejo, ŝi gajnis premion en monda eseo-konkurso pri la Pacarmeo de Unuiĝintaj Nacioj. En 1967 ŝi fariĝis UEA-fakdelegito pri mondfederismo en sia hejmurbo Sapporo, kie la sekvan jaron ŝi kunorganizis la japanan Esperanto-kongreson.

Fine de aŭgusto 1968, Akiko Nagata ekdeĵoris en la Centra Oficejo de UEA en Roterdamo. Tie ŝi kunlaboris pri kvar eldonaĵoj, kiujn UEA tiam produktis: la *Jarlibro, La praktiko, La monda lingvo-problemo*, kaj precipe pri *Esperanto*, kiun ŝi redaktis (sub Victor Sadler) de oktobro 1970 ĝis aprilo 1973.

En 1972 Akiko Nagata edzigis estraranon de UEA, Evert J. Woessink, kaj transloĝiĝis al Arnhem, 200 kilometrojn for de Roterdamo. La ĉiutaga veturado igis ŝin cedi pri sia posteno en la CO, sed ne ĉesigi sian kunlaboron. Dum pli ol dek jaroj ekde aprilo 1976 ŝi redaktadis la bultenon *UN kaj Ni* pri la eksteraj rilatoj de UEA. Dum la sama periodo ŝi aktivis en la nederlanda movado, interalie instruante Esperanton en popoluniversitato kaj oficante du jarojn kiel prezidanto de Nederlanda Esperanto-Asocio (1977-1979). Dum la sama periodo ŝi verkis japanlingvan libron pri Nederlando, kaj aperigis tradukon el ainaj popolfabeloj, *Ambaŭ Mamoj de la Monto Porosir* (1975). Ŝi estis dumviva membro kaj regula mecenato de UEA.

Akiko Ŭusink-Nagata ofte atentigis la movadon pri troa eŭropeco en la lingvo-uzo. Kontraŭante la "eŭropan dialekton", ŝi pledis por skemisma stilo, interalie per referaĵo en la Esperantologia Konferenco de 1986 (parte represita en Esperanto 1986/p. 212). Cetere, *Mondo kaj Ni*, kiel ŝia bulteno renomiĝis en 1988, estis kvazaŭ elprovejo de tiu stilo.
**Adolfo MUSSAFIA** (naskiĝinta la 15-an de februaro 1835 en Split, mortinta la 7-an de junio 1905 en Florenco) estis aŭstria filologo pri latinidaj lingvoj.

Vivo
----

Post ekstudo de medicino li iĝis en 1855 instruisto pri la itala lingvo ĉe la Universitato de Vieno. Samloke li nomumitis en 1860 eksterordinara profesoro kaj en 1867 ordinara profesoro - sen iama finstudo de filologa fako.

Krom multaj gravaj artikoloj ĉe "Sitzungsberichte der Wiener Akademie" (li fariĝis membro de tiu akademio en 1866: el ili menciendas »Monumenti antichi di dialetti italiani«, 1864; »Darstellung des Altmailändischen nach Bonvesin«, 1868), kaj ĉe diversaj gazetoj li eldonis la jenon: »Altfranzösische Gedichte aus venezianischen Handschriften« (1864); »De regimine rectoris« (verko de Fra Paolino; 1868); »Beiträge zur Kunde der norditalischen Mundarten im 15. Jahrhundert« (en "Denkschriften der Wiener Akademie", 1873); »Die katalanische metrische Version der Sieben weisen Meister« (1876) kaj tre disvastiĝintajn lernolibron de la itala lingvo »Italienische Sprachlehre in Regeln und Beispielen« (27-a eldono jam en 1909; 1-a eldono en 1904 en Vieno; nova titolo multe post: *Der neue Mussafia*)

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 14. Leipzig 1908, p. 324, kio legeblas tie ĉi.

* Kategorio Adolfo Mussafia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 568336
* GND: 11718912X
* LCCN: n84174834
* VIAF: 22264311
* ISNI: 0000 0000 8101 2329
* SUDOC: 050126652
* BNF: 126793823
* NKC: jo20000082495
* ICCU: RAVV074745
* BNE: XX1376139
 |
Koordinatoj: 47° 35′ 15″ N 3° 57′ 56″ O﻿ / ﻿47.58750 °N, 3.96556 °O﻿ / 47.58750; 3.96556 (mapo)

**Coutarnoux** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 106 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2008.

Geografio
---------

Coutarnoux etendiĝas sur 8.68 km², kaj havis 106 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 12 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Pierre-Charles Capo, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Coutarnoux apartenas al la kantono de L'Isle-sur-Serein, kies ĉefurbo estas L'Isle-sur-Serein. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avallon, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de L'Isle-sur-Serein

Eksteraj ligiloj
----------------

* france Oficiala retejo de Coutarnoux Arkivigite je 2021-03-03 per la retarkivo Wayback Machine
**Guevea de Humboldt** estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaxaca. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Guevea de Humboldt*. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 20 036. Sian nomon la komunumo havas ekde la jaro 1936, kiam decidiĝis aldoni la nomeron "de Humboldt" honore al la germana esploristo Alexander von Humboldt, kiu pasigis iom da tempo en la urbo.

Geografio
---------

Guevea de Humboldt apartenas al la distrikto Tehuantepec al kiuj apartenas entute 19 komunumoj. Ĝi situas en la terkola regiono de Oaĥako (regiono *Istmo*), kiu apartenas al la sudorienta parto de la subŝtato kun limo al la pacifika oceano. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 5283 loĝantojn. El tiuj estis 2601 viroj kaj 2682 virinoj. La komunumo havas surfacon de 515.43 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 600 metroj super la marnivelo. 

Situo de la koncerna distrikto kaj regiono interne de la subŝtato Oaxaca.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 2874 indiĝenoj. El tiuj 2248 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 2248 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Guevea de Humboldt Arkivigite je 2007-04-27 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Mapo de la Egadaj insuloj
La **Egadaj insuloj** (itale *Isole Egadi*, latine *Aegates Insulae*) estas grupo de malgrandaj montaraj insuloj en la Mediteraneo ĉe la nordokcidenta bordo de Sicilio (Italio), proksime al la urbo Trapanio. Ili konsistas el 3 pli grandaj insuloj (Favignana, Levanzo kaj Marettimo) kaj kelkaj insuletoj ekz. Formica kaj Maraone, kiuj entute havas la surfacon de 37,45 km². La tutjara loĝantaro nombras ĉ 5.000.

La insuloj estis loĝataj jam en la prehistoria tempo, tiam ili estis ligitaj al la kontinenta lando. Oni povas vidi murpentraĵojn, ĉizaĵojn en Levanzo en la *Grotta del Genovese* el la malnova ŝtonepoko.

En la antikvo, ĉe la Egadaj insuloj okazis en 241 a.K. batalo inter la floto de Kartago kaj la Romia Respubliko, en kiu venkis la romianoj kaj per kiu finiĝis la unua punika milito. Poste la insulojn posedis gotoj, vandaloj, saracenoj kaj normanoj; tiuj ĉi lastaj fortikigis Favignana en 1081.

La insuloj apartenis longtempe al familio Pallavicini-Rusconi de Ĝenovo; en 1874 aĉetis ilin la familio Florio de Palermo.

Hodiaŭ, la insuloj apartenas al la komunumo Favignana [favi**nja**na], en la provinco de Trapanio.

* Kategorio Egadaj insuloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Courtételle (stacidomo). |



**Courtételle** (prononcu *kurtetel*) estas komunumo en la distrikto Delemonto en Kantono Ĵuraso, Svislando. Ĝi havis 2350 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

Geografio
---------

Courtételle situas ĉe la suda flanko de la Valkaldrono de Delemonto ĉe la norda deklivo de la ĵurasa montoĉeno *Le Mont*, sur kies kresto sur alteco de 1133 m s.m. troviĝas la plej alta punkto de la komunumo. Tra la komunumo fluas de okcidento al oriento la rivero Sorne, alfluanto de Birs. Al la komunumo apartenas krom la ĉefvilaĝo Courtételle la vilaĝoj kaj setlejoj Courtemelon, Métairie de Chaux kaj Sainte Fontaine. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 13,56 km², de kiuj 36% estas kovritaj de arbaro, 57% servas por agrikulturo kaj 7% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Courtételle limas en nordoriento al Delemonto, en oriento al Rossemaison, en sudoriento al Châtillon, en sudo al Soulce, en okcidento al Courfaivre, kaj en nordokcidento al Develier.

Trafiko
-------

Courtételle situas ĉe la kantona ĉefvojo n-ro 18 de La Chaux-de-Fonds al Delemonto kaj disponas pri alveturejo al la svisa aŭtovojo A16. Per stacidomo ĉe la trajnlinio de la Svisaj Federaciaj Fervojoj de Glovelier al Delemonto la komunumo estas bone konektita al la publika transportreto.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Courtételle datiĝas el la jaro 1178 kiel *Curtetele*.

Kiel unu de la 13 liberaj vilaĝoj de la regno Delemonto Courtételle fariĝis en la jaro 1271 havaĵo de la Princepiskopejo Bazelo. Post la Franca Revolucio de 1792 dum unu jaro la vilaĝo apartenis al la Raŭraka Respubliko por poste aparteni de 1793 ĝis 1815 al Francio, unue kiel parto de la departemento Mont-Terrible kaj poste de la departemento Haut-Rhin. En la jaro 1815 la Viena Kongreso atribuis la regionon al la svisa Kantono Berno. Ek de la 1-a de januaro 1979 Courtételle apartenas al la nove fondita Kantono Ĵuraso.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: *François Kohler*: *Courtételle* en *Historia Leksikono de Svislando* (2009-08-06)

Vidu ankaŭ
----------

* Courtételle (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Courtételle en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Courtételle
* Courtételle en la Historia Leksikono de Svislando

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Delemonto |
| --- |
| maldekstraBoécourt • Bourrignon • Châtillon • Corban • Courchapoix • Courrendlin • Courroux • Courtételle • Delemonto • Develier • Ederswiler • Haute-Sorne (Bassecourt • Courfaivre • Glovelier • Soulce • Undervelier) • Mervelier • Mettembert • Movelier • Pleigne • Rebeuvelier • Rossemaison • Saulcy • Soyhières • Val Terbi (Montsevelier • Vermes • Vicques) • Vellerat |  |

 |
Adolph Zukor (1921)
**Adolph ZUKOR** [adolf cukor] estis filmisto.
Li naskiĝis en Ricse (en Aŭstrio-Hungario, en la nuna Hungario), en la 7-an de januaro 1873. Li mortis en Los Anĝeleso, en la 10-an de junio 1976.

Vivo
----

Skulptaĵo de ŝafisto en Ricse, kiu estas memorskulptaĵo pri Zukor
La gepatroj estis judoj kaj ili estis komercistoj en la vilaĝo. Adolfo frekventis lernejon en Mátészalka, poste ankaŭ li estis komercisto en Abaújszántó. En 1888 li migris al Usono, kie li estis peltisto. En 1893 li vidis filmon kaj li tuj eksentis eblecon de la negoco. En 1904 kune kun Marcus Loew fondis reton de ĉambretoj, kie oni vidis malgrandajn filmojn. En 1912 pro sukcesa franca filmo ili riĉiĝis.

Baldaŭe li fondis studion en Holivudo, kie kremo de tiutempaj aktoroj (Rudolph Valentino, Gary Cooper kaj aliaj) produktis la sukcesajn filmojn. En 1916 Zukor jam estris Paramount Pictures-on. En 1932 tamen la ekonomia krizo atingis lin. Poste li interesiĝis ankaŭ pri televizio. En 1949 li ricevis Oscar-premion.

Vidu ankaŭ
----------

* Famous Players-Lasky

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Adolph Zukor en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 386190
* GND: 132781549
* LCCN: n86041216
* VIAF: 25774054
* ISNI: 0000 0001 2277 6094
* SUDOC: 185668704
* BNF: 12488111n
* ULAN: 500242999
* BNE: XX1615508
 |
**Rekta baloto** estas termino por baloto pri politika publika ofico per senpera elekto de la postenulo fare de la rajtigitaj civitanoj, ne pere de antaŭdifinitaj transkalkuloj de iuj procentaĵoj al listoj de kandidatoj, ne pere de parlamento kaj ne pere de (civitane elektitaj) elektistoj, kiuj ekzemple elektas la prezidanton de Usono. 

Per difino, rekta baloto estas parto de **majoritata balotsistemo**, ne de **proporcia balotsistemo**. Ekzemploj de rekte elektitaj parlamentoj estas la Eŭropa Parlamento (ekde 1979) kaj la Usona Senato (ekde 1917). Tamen eblas ankaŭ miksi rektan baloton de majoritata balotsistemo kaj nerektan de proporcia balotsistemo, kiel okazas ekzemple en la balotoj pri la germania parlamento *Bundestag*, en kiu proksimume duono de la parlamentanoj estas rekte elektitaj laŭ balotodistriktoj, kaj la alia pli-malpli duono elektiĝas el partiaj listoj de kandidatoj laŭ proporciaĵoj de voĉdonoj.

Komence de la 19-a jarcento, kiam en pli kaj pli da ŝtatoj instaliĝis parlamentoj, la parlamentanoj kutime estis elektataj nerekte: La civitanoj rajtigitaj je voĉdono en sia distrikto aŭ sia socia tavolo balotis por politikisto, kiu iĝis balotisto. Nur en sekva paŝo grupo de tiuj balotistoj nomumis la parlamentanon. Tiu nerekta sistemo konsideriĝis "pli sekura". Balotaj trompoj estu malpli facilaj, pro tio ke la dua balota paŝo estu pli bone kontrolebla. Kaj en iuj balotsistemoj la kondiĉoj esti elektisto pli altis ol tiuj esti civitano rajtigita je voĉdono: ekzemple la minimuma aĝo pli altis aŭ la sumo de minimume pagendaj impostoj pri grandis. Tia divido supozigis, ke balotisto estu "politike pli matura", kaj simpla voĉdonrajta civitano sekve "politike pli malmatura". El la vidpunkto de demokratio tia socia "filtrado" de balotantoj facile kritikeblas.
La efiko de magneta indukdenso obligas la spektajn liniojn, ĉar ĝi evidentiĝas ne nur la statoj de la energiniveloj, sed ankaŭ la substatojn.
La **efiko de Zeeman** aŭ **Zeeman-efiko** (efekto estas malĝusta termino) estas (en fiziko kaj astronomio) la disiĝo de unu spektra linio al du aŭ pluraj, en magneta kampo. La fenomenon observis unuafoje la nederlanda fizikisto Pieter Zeeman en 1896. Li rimarkis la larĝiĝon de la D-linio de natrio en flamo, lokigante inter fortaj magnetaj polusoj.

Pli poste evidentiĝis, ke la "larĝiĝo" fakte estis disiĝo de la spektra D-linio de natrio je 3 konsisteroj. La kvantuma meĥaniko klarigis, ke la elektrono ellasas (al ondolongo konvena) radiadon dum transiro inter diskretaj, bone difinitaj energioniveloj. Radiadon el ĉiu nivelo karakterizas bone difinita impulsa momanto (spino), kiu disiĝas pro magneta kampo al substatoj de energiaj niveloj. Per la apero de la spektro-konsisteroj, respeguliĝas tiel la substatoj de energiaj niveloj.

Vidu ankaŭ
----------

* Efiko de Faraday
* Efiko de Stark

* Kategorio Efiko de Zeeman en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 214837
* GND: 4190565-9
* LCCN: sh85149701
* NKC: ph163860
 |
La ***Kaŝitaj Vortoj*** (arabe: الكلمات المكنونة, perse: كلمات مكنونه, *Kalimát-i-Maknúnih*) estas libro verkita de *Bahá'u'lláh*, la Fondinto de la Bahaa Kredo, ĉirkaŭ 1857. Ĝi komponiĝis unuaparte en la araba kaj duaparte en la persa.

La "Kaŝitaj Vortoj" formiĝas kiel aro da mallongaj eldiroj (71 en la araba, 82 en la persa), en kiu *Bahá'u'lláh* pretendas esti preninta la bazan esencon de certaj spiritaj veroj kaj verkinta ilin en mallonga formo. *`Abdu'l-Bahá*, la filo kaj posteulo de *Bahá'u'lláh*, konsilis al la bahaanoj, ke ili legu ilin ĉiutage kaj ĉiunokte, kaj ke ili efektivigu ilian latentan saĝecon en siaj ĉiutagaj vivoj. Li ankaŭ diris, ke la "Kaŝitaj Vortoj" estas "trezorejo de diaj misteroj" kaj, ke kiam oni meditas pri la enhavo, "la pordoj de la misteroj malfermiĝos."

Historio
--------

Estas ŝija islama tradicio nomata "Muŝaf' de Fatimah", kiu parolas pri la filino de Mohamedo (*Muḥammad*), Fatimah (*Fáṭimih*), post la forpaso de ŝia patro. Estas diversaj versioj de tiu ĉi tradicio, sed komune al ili estas, ke la anĝelo Gabrielo aperis al *Fáṭimih* kaj konsolis ŝin, dirante aferojn, kiujn ŝi skribis en libron. Laŭ unu tradicio , ili estis profetaĵoj. La libro, se ĝi iam estis fizika, ne travivis, kaj estis konsiderata, ke la *Imam Mahdi* (la Promesito de ŝija Islamo) re-rivelus ĝin en la "finaj tagoj".

Bahaanoj kredas, ke la "Kaŝitaj Vortoj" estas la plenumo de tiu ĉi tradicio. *Bahá'u'lláh* ja origine nomis la libron "La Libro de *Fáṭimih*" (*Sahify-i- Faṭimiyyih*, *Sahifyyih- Maknúniyh- Faṭimiyyih*), kvankam Li pli laste menciis ĝin laŭ ĝia moderna nomo. Tiu ĉi parto de la plenumo rilatas al la bahaa kredaĵo, ke la profetaĵoj de la mondaj religioj pri la finaj tagoj interpretendas mistike kaj metafore.

### Religiaj Paraleloj

Praktike, la "Kaŝitaj Vortoj" similas al la *Hadith Qudsi*, kuntiraĵo de tre spiritaj eldiroj, kiun islamanoj alte estimas. La "Kasitaj Vortoj" funkcias simile kiel la Benoj en Kristanismo kaj la Psalmaro en la Tanaĥo.

Enkonduko al la Teksto
----------------------

El la araba, la sekva enkonduko estis rivelita de *Bahá'u'lláh*.

***LI ESTAS LA GLORO DE L' GLOROJ***

*Ĉi tio estas kio descendis el la regno de la gloro eldirita far la lango de potenco kaj forto kaj revalciita al la Profetoj pratempaj. Ni prenis ĝian intiman esencon kaj vestis ĝin per la vestaĵoj de mallongeco, kiel signo de graco al la justuloj, por ke ili estu fidelaj al la Konvencio kun Dio, kaj plenumu dum sia vivo kion Li konfidis al ili, kaj ili atingu en la regno de l' spirito la gemon de la Dia virto.*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Teksto de la Kaŝitaj Vortoj tradukita al esperanto.

* Kategorio Kaŝitaj Vortoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kaŝitaj Vortoj en Vikifontaro (Universala biblioteko)
**Hilton** estas internacia hotelĉeno kun sidejo en Usono, unu el la plej grandaj en la mondo.

La enteprena ĉeno estis fondita de Conrad Hilton en Cisco, Teksaso. La ĉeno posedas 2,700 hotelojn tutmonde kaj estas en komercaj rilatoj kun multaj flugkompanioj kaj aŭtoluaj kompanioj. La ĉefsidejo de la firmao estas en Los-Anĝeleso / Beverly Hills, Kalifornio. La mondkoncepto de Hilton estas, ke la usona turisto ricevos la saman nivelon de komforto kaj normon de servo al kiuj li kutimas en Usono, kien ajn li iras. Jen kiel Hilton-hoteloj akiris bildon de komforto kaj bonega servo, flanke de soleco kaj malkonekto de la lando en kiu ili funkcias.

La origina firmao fondita en 1919 vendis la rajtojn al la varomarko ekster Usono al brita firmao kiu ŝanĝis sian nomon al The Hilton Group. Tial ekzistis fakte du kompanioj funkciigantaj la Hilton-hotelojn. En 2006, la amerika Hilton aĉetis la britan firmaon reen kaj kunfalis en unu tutmondan hotelĉenon.

En julio 2007, estis raportite en la amaskomunikilaro ke la Hilton-familio vendis sian proprieton en la korporacio por 26 miliardoj da dolaroj.

Unu el la plej famaj hoteloj de la ĉeno estas la Hotelo Waldorf-Astoria, Novjorko, kiu ankaŭ estas unu el la plej famaj hoteloj en la mondo pro esti la plej prestiĝa hotelo en Novjorko kaj la plej prestiĝa en la mondo tiutempe. Tra la jaroj, kelkaj el la plej gravaj homoj en la mondo loĝis en la hotelo, kiel prezidantoj, ĉefministroj, famuloj, kaj similaj. Ĝis hodiaŭ ĝi estas unu el la plej ŝatataj kaj famaj hoteloj en Novjorko.

Vidu ankaŭ
----------

* Hotelo Hilton (Budapeŝto)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Hilton Worldwide en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 819189
* LCCN: nr94006487
* VIAF: 156385618
* ISNI: 0000 0001 0454 3975
 |
Ĉi tiu bildo estas uzata kiel testo por montri ke homoj eble ne ligas sonojn kun formoj arbitre; Usonanaj universitataj diplomiĝontoj kaj tamilaj parolantoj en Barato nomis la maldekstran formon 'kiki' kaj la dekstran 'buba'.
La **efiko de Buba/Kiki** estis observata de la germana-usonana psikologo Wolfgang Köhler en 1929. En psikologiaj eksperimentoj, unue faritaj sur la insulo Tenerifo (en kiu la ĉeflingvo estas la hispana), Köhler montris formojn similaj al tiuj en la dekstra bildo kaj demandis al subjektoj, kiu formo nomiĝas 'takete' kaj kiu 'baluba' ('maluma' en la 1947a ripeto). Rezultoj montris fortan inklinon de subjektoj nomi la akran formon 'takete' kaj la rondan formon 'baluba'. En 2001, Vilayanur S. Ramachandran kaj Edward Hubbard ripetis la eksperimenton de Köhler per la vortoj 'kiki' kaj 'bouba' *(buba)*. La subjektoj estis Usonanaj universitataj diplomiĝontoj kaj parolantoj de la tamila en Barato. La subjektoj respondis al la demando, "Kiu el la du formoj nomiĝas 'buba' kaj kiu 'kiki'?" En kaj la angla kaj tamila samploj, 95-98% nomis la rondan formon 'buba' kaj la akran formon 'kiki'. Tio supozigas ke la homa cerbo iel elprenas abstraktajn ecojn de la formoj kaj sonoj. Freŝdata esplorado de Daphne Maurer montris ke eĉ infanoj 2.5jaraĝaj (tro junaj por legoscii) konfirmas la efikon.

Ramachandran kaj Hubbard sugestas ke la efiko de kiki/buba implicas ion pri la evoluo de lingvo, ĉar ĝi supozigas ke la nomo de objekto ne estas entute arbitra. La ronda formo eble estas plej kutime nomita 'buba' ĉar la buŝo fariĝas rondforma por produkti la sonon, dum pli strikta, angula buŝformo bezonatas fari la sonon 'kiki'. Ankaŭ, la sono /k/ pli fortas ol tiu de /b/. Ĉi tiuj ekzempleroj de "sinesteziecaj cerbkonektoj" sugestas ke la efiko eble estas la neŭrologia bazo de sonsimbolismo, laŭ kiu specifaj sonoj nearbitre ligiĝas kun aferoj en la reala mondo.

Individuoj kun aŭtismo montras malpli fortan inklinon. Dum 90% el la homoj konsentas kun la tipa rezulto, nur 60% el la aŭtismuloj akordas.

Referencoj
----------

1. ↑  Köhler, W. (1929) *Gestalt Psychology*. New York: Liveright.
2. ↑  Köhler, W. (1947) *Gestalt Psychology, 2nd Ed.* New York: Liveright.
3. 1 2  Ramachandran, V.S. & Hubbard, E.M. (2001b). Synaesthesia: A window into perception, thought and language Arkivigite je 2006-05-27 per la retarkivo Wayback Machine. *Journal of Consciousness Studies*, 8(12), 3 - 34.
4. ↑  Maurer, D.; T. Pathman & C. J. Mondloch (2006), "The shape of boubas: Sound-shape correspondences in toddlers and adults Arkivigite je 2011-07-23 per la retarkivo Wayback Machine", *Developmental Science* 9(3): 316-322, COI:10.1111/j.1467-7687.2006.00495.x PMID 16669803
5. ↑  Ramachandran, V.S. & L.M. Oberman. *Evidence for Deficits in Mirror Neuron Function, Multisensory Integration, and Sound-form Symbolism in Autism Spectrum Disorders* Arkivigite je 2009-02-19 per la retarkivo Wayback Machine
**Lakehurst** estas loĝdistrikto (novĵerzej-angle: *borough*) situanta en Kantono Oceana, Nov-Ĵerzejo. Laŭ la stato de la censo 2020 en la komunumo vivis 2 636 loĝantoj sur areo de 2,56 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 1 030 loĝantoj/km².

Geografio
---------

Lakehurst situas ĉe koordinatoj 40° 0′ 47″ N 74° 19′ 13″ U﻿ / ﻿40.01306 °N, 74.32028 °U﻿ / 40.01306; -74.32028 (mapo).

Laŭ la censa instanco, la distrikto ampleksas areon de 2,6 km², el kio 0,2 km² (8,91%) estas akva surfaco. La loka lago, Lake Horicon, estas artefarita lago.

Historio
--------

Lakehurst unue famiĝis ĉirkaŭ la komenciĝo de la 20a jarcento, kiam la hotelo *Pine Street Inn*, malfermita en 1898, faris ĝin populara ripozejo. En 1911, la fabriko (ŝnurprodukta) forbrulis en incendio.

Lakehurst estis la situo de la mondfama katastrofo, kiam je la 6-a de majo, 1937 la germana zepelino *Hindenburg* ekbrulegis provante alteriĝi ĉe la regiona mararmea aviada stacio. Entute 97 homoj estis en la zepelino, el kiuj 36 pereis en la katastrofo.
kondiĉoj de disvastiĝo dum t.n. *flare*, subita suna radiado, (ruĝa radio) kompare kun tiuj dum normala, kvieta Jonosfero (blua radio): la denseco de elektronoj estas pli alta. Tio rezultigas al pli alta atenuo en la D-tavolo (mezruĝa ) ĝis tuta perdo de signalo aŭ nenormala refrakto je la E-tavolo.
Dum jaroj kun intensa aktiveco de la Suno povas okazi intensa rentgena radiado de la suno, nomita *flare* en angla. Kiam tiu elektromagneta energio atingas la atmosferon de la Tero, la rentgena radiado povas atingi la D-tavolon de la jonosfero, t.e. ĝis ĉirkaŭ 70 km super la surfaco de la Tero kaj forte ionizi ĝin. La **efiko de Moefel Dellinger** malpliigas la disvastiĝon de frekvencoj ĝis ĉirkaŭ 300  MHz. Tio okazas nur je la taga flanko de la Tero. Post ripetitaj *fortaj radiadoj* povas okazi parta ĝis tuta foriĝo de radio-kontaktoj je mallongaj ondoj. La fenomeno povas daŭri kelkajn minutojn ĝis kelkajn horojn. La efiko estis trovita ĉirkaŭ 1930 de la germano Hans Mögel elp. Megel. 1935 la usonano John Howard Dellinger prezentis ĝin al la usona standardiga oficejo.

Literaturo
----------

* Alois Krischke: *Rothammels Antennenbuch.* DARC-Verlag, 12. Auflage, 2001 (germana)

Vidu ankaŭ
----------

* sunmakulo

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
*
**György Kopits** [djordj kopiĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kopits György,** angle **George Kopits** estas hungara-usona ekonomikisto, profesoro, membro ekstera de Hungara Scienca Akademio (2010).

György Kopits [*rompita ligilo*] naskiĝis la 20-an de junio 1943 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Familio de György Kopits rifuĝis el la 2-a mondmilito al Argentino, kie György Kopits frekventis lernejon, fine li translokiĝis al Usono. Tie li ricevis diplomon kaj li doktoriĝis en 1971. Jam en 1969 li ricevis postenon en ministerio pri financoj. En 1975 li eklaboris en IMF, kie li ricevis taskon pri Hungario en 1986. Krome li ofte instruis en diversaj universitatoj (ekzemple Siena, Vieno, Budapeŝto). En 1996 li havis taskojn en aliaj landoj, poste en 2004 li ricevis altan postenon en Hungario. En 2011 li abdikis, ĉar li ne konsentis pri fianca politiko de la nova kabineto. Li ricevis hungaran premion en 2004.

Li okupiĝas pri buĝetoj. Li eltrovis esprimon "fiska alkoholismo", kiu celas tiujn landojn, kiuj ne volas interrompi la buĝetajn superelspezojn. Li havas edzinon, kiu naskis 2 filojn.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Fiscal Policy Rules* (1998) - lia ĉefverko

Fontoj
------

* biografio angle[*rompita ligilo*]
* biografio angle Arkivigite je 2013-05-08 per la retarkivo Wayback Machine
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Himalaja certio** |
| --- |
|  |
| Himalaja certio en Kullu Distrikto de Himaĉal Pradeŝ, BaratoHimalaja certio en Kullu Distrikto de Himaĉal Pradeŝ, Barato
 |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Certiedoj *Certhiidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Certhia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***C. himalayana*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Certhia himalayana****(Vigors, 1832) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Himalaja certio  |

 |
| v • d • r |

La Strivosta certio (***Certhia himalayana***), aŭ **Himalaja certio** estas azia specio de birdo de la familio de Certiedoj. Ĝi troviĝas en landoj ĉirkaŭ Himalajo, de kie venas la nomoj, nome Afganio, suda Ĉinio, norda Barato, Irano, Kazaĥio, Birmo, Nepalo, Pakistano, suda Siberio de Rusio, Taĝikio, Turkmenio kaj Uzbekio. Ties natura habitato estas borealaj kaj moderklimataj arbaroj.

Aspekto
-------

La Himalaja certio havas punktitan aŭ striitan plumarbildon, kutime en nigreco, bruno, blanko (ĉefe sube) kaj ruĝecaj nuancoj. Tiuj koloroj permesas tiun sertion ege kamufliĝis en la arbara medio. Krome ĝi havas **longajn fingrojn kaj voston** por facile grimpi la arbotrunkojn kaj **longan bekon** por elkapti insektojn el arbofendoj.

Referencoj
----------

* BirdLife International 2004. Certhia himalayana. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 25an de julio 2007.
**János Jusztin Bódiss** [jAnoŝ justin bOdiŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bódiss Jusztin János** estis hungara literaturhistoriisto, filologo, profesoro, instruisto, pastro, monaĥo, membro (korespondanta en 1911) de Hungara Scienca Akademio.

János Jusztin Bódiss  naskiĝis la 18-an de novembro 1863 en Türje. Li mortis la 31-an de julio 1921 en Komárom

Biografio
---------

János Jusztin Bódiss lernis en Győr, poste li aliĝis al la benediktanoj en 1881. Li plulernis en altlernejo en Győrszentmárton kaj universitato en Budapeŝto, poste li pastriĝis en 1887. Li instruis laŭvice en altlernejo en Győrszentmárton, gimnazioj de Kőszeg kaj Komárom. Li okupiĝis precipe pri la klasikaj latina kaj greka literaturoj.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Hat év – 63–57 Kr. e. – Cicero életéből* (Ses jaroj - antaŭ Kristo 63-57 - el vivo de Cicerono), (1889)
* *De forma et natura verborum deponentium* (1891)
* *A pogány és keresztény klasszikusok kérdése gymnasiumainkban* (1902)
* *A classikus latinság kérdése hazánkban* (1912)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero B kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Himeno** (helene *Ὑμέναιος*, latine *Hymenaeus*) estas nomo, kiu en la helena mitologio havas pli da signifoj de la vorto.

Himeno - dio
------------

Himeno transvestita je la virino, Nicolas Poussin
Himeno estis dio de la geedziĝoj kaj protektanto de la edzeco, dio de geedziĝaj kantadoj. Pri lia origino ekzistas pli da versioj. Laŭ unu versio li estis filo de la dio Apolono kaj iu de muzoj de Kaliopo, Uranio aŭ Terpsiĥoro. Laŭ alia versio liaj gepatroj estis dio Dionizo kaj diino Afrodito.

Malgraŭ lia necerta origino li estis honorata, precipe de geamantoj kaj de novgeedzoj. Dum ĉiu antikva geedziĝo eksonis kanto honore al li. Lia nomo ĝeneraliĝis kaj signifis geedziĝon aŭ geedziĝan kanton.

Iuj versioj prezentas, ke Himeno mem mortis dum tago de sia geedziĝo.
Romia priresponda dio de Himeno estis dio de geedziĝoj Talasio.

Himeno - kantisto
-----------------

En mitoj prezentiĝas ankaŭ trakia kantisto de geedziĝaj kantoj Himeno, kiu estis konsiderata filo de Muzo Uranio aŭ Terpsiĥoro.

Oni rakontas, ke li ekamis tre riĉan knabinon. Por ke li povu esti proksime de ŝi, li transvestis sin en knabinan robon kaj dum soleno de la diino Demetra proksimis sin al la amata knabino. Sed la grupon de knabinoj kaj ankaŭ Himenon forportis maraj rabistoj sur malproksiman insulon. Himeno mortigis ilin ĉiujn kaj revenis en Atenon, kie li eldevigis al si promeson, se li revenos ĉiujn knabinojn, li povos edziĝi kun tiu sia. Tiel okazis kaj ili estis tiel feliĉaj, ke oni pri ili kantis en ĉiuj geedziĝaj kantoj nomataj "himenoj".

Oni prezentas, ke li estis diigita kaj akceptita en kamarilon de la diino Afrodito.

Himeno - geedziĝa kanto
-----------------------

Ĝi estas kutime kantata per knabina ĥoro aŭ alterne de knabinoj kaj knaboj. Ĝi estis verkata en heksametroj. Ĉe helenaj kaj romiaj poetoj ĝi estis kutime nomata epitalamiono.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Hymén en la ĉeĥa Vikipedio.* 

* Kategorio Himeno (mitologio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La reĝa fergisisto Keller **Johann Balthasar KELLER** (naskiĝinta la 16-an de marto 1638 en Zuriko, mortinta en 1702 en Parizo) estis svisa metia gisisto kaj orforĝisto.

Jam antaŭ sia transloĝiĝo Parizon li estis farintaj famajn gisitaĵojn. En Parizo li tute dediĉis sin al tiu ĉi arto. Li krome liveris multe da kanonoj kaj statuoj por la ĝardenoj de la Kastelo de Versailles. Ankaŭ statuego 6.5 metrojn alta de reĝo Ludoviko la 14-a rajdanta laŭ la modelo de Girardon faritis de Keller, unuafoje el nur unusola peco.
Ankaŭ la frato de li Johann Jakob (1635-1700) metiistis samsukcese kaj sammetie.

Fotogalerio
-----------

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 10. Leipzig 1907, p. 822, kio legeblas tie ĉi interrete. (germane)

* Kategorio Johann Balthasar Keller en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 571829
* GND: 122495772
* VIAF: 5201330
* ISNI: 0000 0001 1208 9709
* SUDOC: 181526433
* BNF: 14964503w
* ULAN: 500067695
* RKD: 43788
 |
**Erzsébet-ponto** [erĵEbet] (=Elizabeta) estas kabloponto kaj pendoponto en Budapeŝto super la Danubo, kiu pilastron ne havas en la rivero. Tiu ponto troviĝas en akso de la ĉefurbo en direkto oriento-okcidento. Tie la Danubo estas plej mallarĝa.

La nuna Erzsébet-ponto, fone estas Pest
La origina malnova Erzsébet-ponto en 1903
La ponto (kiel ĉeno-ponto) konstruiĝis inter 1898-1903 el enlandaj materialoj kaj oni nomumis ĝin pri Elizabeto de Aŭstrio-Hungario ĵus mortinta. La ponto estis 290 m-ojn longa kaj ĉe la finoj aliĝis po 42 m-ojn longaj superteraj partoj. Larĝo estis 18 m. 2 trotuaroj limis la ponton. Meze tramoj trafikis. Inter 1903-1926 tiu ponto estis la plej longa aperturo-ponto de la mondo. 

En 1945 la faŝistoj eksplodigis la ponton. Nur en 1964 ĝi rekonstruiĝis, aspektis pli moderna kabloponto. Ĝi larĝis 27 m-ojn, komence ankaŭ tramo uzis ĝin, kiu baldaŭ ĉesis, tial nun por aŭtoj estas duoble 3 strioj. La tuta longo estas 379 m.

La trafiko venanta el Pest disiĝas post la ponto. Grava vojo preteriras monton Gellért, la ceteraj vojoj sekvas la Danubon ambaŭdirekte. Ĉe monto Gellért apud la ponto troviĝas monumento pri Sankta Gerardo. En Pest ĉe la ponto skulptaĵo pri Petőfi situas.

* Erzsébet-ponto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Erzsébet-ponto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Gyula MIHOLCSA** [miholĉa] estas rumanuja hungara kameraisto, reĝisoro. Li naskiĝis la 21-a de marto 1956 en Târgu Mureş. Li estas la pli juna frato de skulptisto József Miholcsa.

Biografio
---------

Gyula Miholcsa diplomitiĝis pri fiziko en Universitato de Temeŝvaro en 1980, poste li instruis en sia naskiĝurbo, laboris en la kalkulcentro de Akvoafera Oficejo Mureș-Banat. Li ekkomencis 1983 konatiĝi kun la mondo de la filmo en filmklubo de Ervin Béla Schnedarek. En 1990 li partoprenis en Budapeŝto fakkurson pliprfektivan kurson (MTV, DUNA TV). De 1991 li estas kamaraisto, kelkfoje reĝiso de Hungara Elsendo de la Rumana Televido.

Historiaj dokumentfilmoj
------------------------

* Egy az Isten; 40 év után; A költő és a tábornok; Jókai és Erdély; Marosvásárhely fekete márciusa.

Naturfilmoj
-----------

* Kalendárium, Barangolás a Kökény-folyó mentén, Oltország, Az aranyos Aranyos.

Kondisvastigintaj filmoj
------------------------

* A fogathajtás története, Az erdélyi üveg, A vasgyártás Erdélyben, Aurum problematicum, Vízimalmok Erdélyben, Az erdélyi földgáz, A mezőmadarasi légkövek.

Libroj
------

* Labirintus – logikai fejtörők, 2001, dua, plilarĝita eldonaĵo, 2010.
* Ember és környezet – fizika a természetben, 2003.

Fonto
-----

* Retejo de televido[*rompita ligilo*]
**Erzsi Eöry** [erĵi ori], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Eöry Erzsi** estis hungara aktoro. Ŝia origina nomo (laŭ hungarlingve kutima nomordo) estis *Likai Erzsébet Amália*.

Erzsi Eöry  naskiĝis la 28-an de julio 1900 en Zombor (Hungara reĝlando; nuntempa Sombor en Serbio), ŝi mortis la 20-an de januaro 1997 en Los Angeles (Kalifornio, Usono).

Biografio
---------

Erzsi Eöry lernis en sia naskiĝurbo, poste ŝi akiris diplomon en Aktora Lernejo de la Tutlanda Aktora Societo en 1925. Post siaj studoj ŝi aliĝis al trupo de Nacia Teatro (Szeged), poste ekzemple al Teatro Városi (1928), Operetoteatro (Budapeŝto), Gaja Teatro (1930-1934), Teatro de Nyíregyháza (1934). Ŝi edziniĝis en 1934 kaj ŝi translokiĝis al Javo. Post jaroj ŝi migris al Usono, kie ŝi havis rolojn de Paramount sub nomo „Elisa Garde". Ŝi havis rolojn ankaŭ en televizioj kaj hungarlingvaj spektakloj en Kalifornio.

Elektitaj filmaj roloj
----------------------

* *Piri mindent tud* (1932) – edzino

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.