recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Paradactylodon gorganensis04.jpgParadactylodon gorganensis04
**Hinobiedoj** (*Hynobiidae*) aŭ **Aziaj salamandroj** estas familio de primitivaj salamandroj kiu troviĝas tra tuta Azio, kaj en Eŭropa Rusio. Ili estas tre proksime rilataj al la gigantaj salamandroj (de familio Kriptobranĥedoj), kun ili formas la subordon *Cryptobranchoidea*. Ĉirkaŭ duono de la hinobiedoj estas unikaj de Japanio.

Hinobiedaj salamandroj praktikas eksteran fekundadon, aŭ frajado. Kaj, malkiel aliaj salamandraj familioj kiuj reproduktas interne, maskloj de hinobiedoj zorgas pri la ovosakojn pli ol inoj dum la reproduktado. La ino demetas du ovosakojn samtempe, el kiuj ĉiu enhavas ĝis 70 ovojn. Patra zorgado estas komuna.

Kelkaj specioj havas tre malgrandajn pulmojn, aŭ eĉ ne havas pulmojn. Larvoj povas foje havi malgrandajn eksterajn brankojn se ili vivas en malvarma kaj tre oksigen-riĉa akvo.

Taksonomio
----------

Tiu familio havas la jenajn genrojn:

* *Batrachuperus*
* *Hynobius*
* *Liua*
* *Onychodactylus*
* *Pachyhynobius*
* *Paradactylodon*
* *Pseudohynobius*
* *Protohynobius*
* *Ranodon*
* *Salamandrella*
	+ Siberia salamandro

Referencoj
----------

1. ↑  (Hasumi 2002).
2. ↑  (Hasumi, 2002).
3. ↑  Lanza, B..  (1998) Cogger, H.G.: *Encyclopedia of Reptiles and Amphibians*. San Diego: Academic Press, p. 69. ISBN 0-12-178560-2.
4. ↑  Hasumi, M. (2002). About hynobiids. Alirita la 8an de Majo, 2005 el .

* Kategorio Aziaj salamandroj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Aziaj salamandroj en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**John LAW** (of Lauriston) (16-an de aprilo 1671 en Edinburgo; 21-a de marto 1729 en Venecio) estis skota ekonomikisto kaj financa spekulisto.

*Money and trade considered, with a proposal for supplying the Nation with money', 1934*John Law estis amiko de la regento – la princo de Orléans –, li fondis en 1716 privatan bankon Banque Générale, kiu havis rajton eldoni monbileton. Li fondis unu jaron poste la Compagnie d'Occident, kiu akiris ekskluzivajn rajtojn en Norda Ameriko, por evoluigo de la francaj teritorioj en rivervalo de la Misisipo. La entrepreno de Law baldaŭ monopoligis la francan tabakan kaj sklavan komercadon. La entrepreno estis alinomata en 1719 al Compagnie des Indes, kiu entrepreno monopoligis tutan kolonian komercadon de Francio. Law akiris eĉ impostkolektadon kaj monerfaradon, tiel fakte li direktis la eksteran komercon kaj financojn de Francio.

Rigardante la espereblan profitegon, la akcioj de Compagnie des Indes iĝis tre serĉataj, valoraj: ilia kurso kreskis de 500 livre al 18.000, kiu ne montris vera profitablecon de la entrepreno. Law ĝis 1719 ellasis ĉ. 625.000 akciojn, poste aĉetis Banque Générale kaj kunigis al Compaigne des Indes. Li esperis, ke li povas tiel pagi la grandegan ŝtatŝuldon – kolektiĝanta en lastaj regaj jaroj de Ludoviko la 14-a -, ke li vendas akciojn de la entrepreno kontraŭ ŝtataj valorpaperoj. Pro tio rapide kreskis eĉ valoro, kurso de la ŝtataj paperoj, estiĝis febra spekula ondo en Eŭropo, la borsojn atingis ĝenerala kursoaltiĝo. La franca registaro povis eluzis tiun situon ellasante (presante) grandan kvanton da monbiletoj, kiujn la ŝuldatoj akceptis kaj aĉetis kontraŭ tiuj Law-akciojn. Tio daŭris ĝis tiam, kiam la monbileta ellaso alportis hiperinflacion kaj falegis valoro de la monbiletoj kaj la ŝtatpaperoj.

Dumtempe, la esperita profito el negocoj de la entrepreno malrapide alvenis kaj alvenis la plena katastrofo en 1720: la kurso de la akcioj tiel falegis, ke okazis ĝenerala borsa kolapso en Francio kaj aliloke. La propeka kapro iĝis Law, kiu devis fuĝi el Francio en decembro de 1720.

La grandegajn ŝuldojn de lia entrepreno kaj banko transprenis la ŝtato kaj – por elpagi ilin – altigis la impostojn.

Oni nomumis la proceson Misisipo-bobelo.

Vidu ankaŭ
----------

* Ekonomia bobelo

* Kategorio John Law en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 245520
* GND: 118726838
* LCCN: n81080996
* VIAF: 14836706
* ISNI: 0000 0001 1021 5441
* LIBRIS: 346872
* SUDOC: 031856136
* BNF: 12299330k
* BPN: 75089522
* ULAN: 500443138
* NLA: 35293882
* NDL: 00523637
* BIBSYS: 97006955
* NKC: jn20000701014
* ICCU: TESV019720
* BNE: XX1168739
 |
Pri la komunumo
---------------

 **Oberlunkhofen** estas komunumo en la distrikto Bremgarten de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 1826 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

Geografio
---------

La komunumo Oberlunkhofen situas ĉe la okcidenta deklivo de la monto *Holzbirrliberg* 1 kilometron oriente de la rivero Reuss. Malnova flanka brako de la rivero formas la okcidentan limon de la komunumo, kie atingas tie la riveran ebenaĵon.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Oberlunkhofen limas en nordo al Unterlunkhofen, en oriento al Arni, en sudo al Jonen, kaj en okcidento al Rottenschwil.

Trafiko
-------

Oberlunkhofen situas ĉe la krucpunkto de la kantonĉefvojoj al Bremgarten, Zugo kaj Zuriko.

En la vilaĝo kruciĝas tri poŝtaŭtolinioj, kiuj konektas ĝin kun Bremgarten, Affoltern ĉe Albis, Muri kaj Zuriko-Wiedkon.

Ek de somero 2009 en distanco de 5 km oriente apud Aesch troviĝas alveturejo al la svisa aŭtovojo A3 kaj A4. Tra la aŭtovoja tunelo tra Uetliberg la urbocentro de Zuriko atingeblas aŭte en 15 minutoj.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Lunkhofen datiĝas el la jaro 694 kiel *Lunchunft*. En la jaro 1309 estis unuan fojon menciita Oberlunkhofen aparte kiel *Obern Lunchuft*.

En mezepoko la vilaĝo apartenis al la habsburga *Distrikto Keln (germane Kelleramt)*. La Kelndistrikto en la jaro 1415 estis konkerita de la urbo Zuriko kaj transprenis de la Habsburgjoj la superan jurisdikcion, dum la malalta jurisdikcio jam ek de 1410 apartenis al la urbo Bremgarten. En 1529 Oberlunkhofen estis reformaciigita, sed post la 2-a Milito de Kappel, kiun la urbo Zuriko perdis, la vilaĝo refariĝis katolika. En la jaro 1797 unu jaron antaŭ la Helveta Revolucio kaj la disfalo de la malnova ordo, la urbo Bremgarten vendis siajn privilegiojn al la vilaĝaj komunumoj.

Kiam la francaj trupoj en la jaro 1798 liberigis Argovion de la servuto de la Svisa Ĵurkomunumo la Distrikto Keln estis malfondita kaj kreiĝis la kvar komunumoj Oberlunkhofen, Unterlunkhofen, Jonen kaj Arni-Islisberg. Tiuj apartenis unue al la Kantono Baden kaj post la fino de la Helveta Respubliko en la jaro 1803 ili estis integritaj al la nova Kantono Argovio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Oberlunkhofen
* Oberlunkhofen en la Historia Leksikono de Svislando

* Kategorio Oberlunkhofen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Bremgarten |
| --- |
| Arni • Berikon • **Bremgarten** • Büttikon • Dottikon • Eggenwil • Fischbach-Göslikon • Hägglingen • Hermetschwil-Staffeln • Islisberg • Jonen • Niederwil • Oberlunkhofen • Oberwil-Lieli • Rudolfstetten-Friedlisberg • Sarmenstorf • Tägerig • Uezwil • Unterlunkhofen • Villmergen (Hilfikon) • Widen • Wohlen • Zufikon |  |

 |



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 298083
* GND: 4342360-7
* LCCN: nr96030923
* VIAF: 244711826 125950563, 244711826
 |
Internaj landlimoj. Bofutacvano ruĝe.
**Bofutacvano** aŭ *Bophuthatswana* (/ˌboʊpuːtətˈswɑːnə/, signife "kunigo de cvanoj"), oficiale *Republic of Bophuthatswana* (en cvana: *Repaboleki ya Bophuthatswana*; en afrikansa: *Republiek van Bophuthatswana*), estis Bantustano ("hejmlando"; nome areo por membroj de specifa etneco) kaj teorie parlamenta demokratio en la nordokcidenta regiono de Sudafriko. La sidejo de registaro estis Mmabatho.

Bofutacvano estis la unua areo deklarita sendependa ŝtato kies teritorio konstituis disan aron de unuopaj enklavoj. Dum ties lastaj tagoj de ekzistado, okazaĵoj ene de ties limoj kondukis al la malfortigo kaj disigo de la dekstra rezistado de Afrikaneroj favore al la demokratigo de Sudafriko.

En 1994, ĝi estis reenmetita en Sudafrikon, kaj ties teritorio estis distribuata inter la novaj provincoj de la Oranĝa Libera Ŝtato (nune Libera Ŝtato), Norda Kablando, kaj Nordokcidenta Provinco.

Referencoj
----------

1. ↑   Raper, P.E. (2004). South African Place Names. Jonathan Ball, Jhb & Cape Town. p. 34. ISBN 1-86842-190-2.

* Kategorio Bofutacvano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Lampo en la atrio de la centra stacio de Milano
Volframlampo
Tiffany-lampo
**Lampo** estas nenatura lumfonto, lumigilo konsistanta el vazo kun meĉo trempiĝanta en ia bruligebla fluaĵo (petrola, olea lampo) aŭ konsistanta el ujo entenanta lumfonton (ampolon, gasbekon, kandelon ktp.) (elektra, minista; lampiono, lanterno, lucerno).

Oni uzis komence en la lampoj plantajn aŭ bestajn grasaĵojn, oleojn (meĉo), poste aperis la gaslampo, petrollampo kaj finfine aperis la elektra inkandeska lampo, elektronika lampo. Tiuj lampoj havis simplan formon el argilo, metalo.

Laŭ Francisko Azorín **lampo** estas *Ujo kun meĉo k. bruligebla fluidaĵo, por lumigi. Simpla lumigilo* Li indikas etimologion el la greka *lampas* (torĉo), el *lampein* (brili), kaj de tie la latina *lampas*. Kaj li aldonas la terminon *elektra lampo*, *gazlampo* [tiele], *alkohola lampo*, *petrollampo*, *arklampo*, *lampisto*, *lampistejo*.

Gravita lampo
-------------

Eĉ nuntempe en la mondo vivas multaj milionoj da homoj ne havantaj fidindan aliron al la elektra kurento. Post la sunsubiro ili devas uzi biomasajn brulaĵojn (plejparte kerosenon) por hejma lumigado per petrollampoj. Tial ili enspiras danĝeran fumon, kiu egalas fumadon de du paketoj da cigaredoj ĉiutage. La danĝera fumo de petrollampoj kaŭzas ankaŭ okulinfektojn kaj katarakton. Sed bruligi kerosenon estas ankaŭ pli rekte danĝere: ĉiu-jare multaj homoj nur en Barato suferas pro gravaj brulvundoj kaŭze de akcidentoj kun improvizitaj petrollampoj.

Lumigado per keroseno ankaŭ tre elspezigas: keroseno nur por lumigado povas postuli inter 10 kaj 20 procentoj de la tutaj familiaj enspezoj. Tial tiu ĉi kosto havas gravajn konsekvencojn sur homoj, kies vivnivelo jam estas je la limo de pluvivo. Krome bruligado de keroseno por lumigado kaŭzas atmosferan poluadon de karbona dioksido.

Kutime oni opinias, ke lumigado per elektro el sunpaneloj povas taŭge solvi tiajn problemojn en la evoluiĝantaj landoj. Sunpaneloj tamen produktas elektron nur kiam la suno brilas kaj tial oni bezonas bateriojn aŭ akumulatorojn por konservi la elektron. Krome sunpaneloj, baterioj kaj lumoj estas tro multekostaj por malriĉaj familioj. La samo okazas por la nunaj malmultekostaj sunlampoj, ĉar oni devas sufiĉe ofte anstataŭigi la reŝargeblajn bateriojn.

Tial la revolucia gravita lampo vere estas "panaceo". Necesas nur kelkaj sekundoj por levi la pezaĵon de 10 kilogramoj, kiu kreas sufiĉe da energio por duonhoro de lumo ie ajn necesas. Ĉar post la komenca malalta kosto de aĉeto, la gravita lampo tute ne postulas aldonajn kostojn de uzado, ĝi vere estas la solvo por hejma lumigo en la evoluiĝantaj landoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Lanterno
* Lumigo
* Murlampo

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 126.
2. ↑  Azorín, samloke.
3. ↑  Esperanta Retradio Lumigi per gravito, la 19an de aprilo 2023

Eksteraj ligiloj
----------------

* Lampo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Lampo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
*
**Bogdása** [bogdAŝa] (kroate **Bogdašin**) estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Sellye.

Blazono de Bogdása
Ĉefvojo en Bogdása

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 21 km²
* Loĝantaro: 300
* Poŝtkodo: 7966
* Telefonprefikso: 73

Situo
-----

Bogdása situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Villány-Barcs, kiu ĝis 2007 funkciis. Sellye troviĝas 6, Szigetvár 24, Szentlőrinc 29, Pécs 51 km-ojn for.

Historio
--------

La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1266. Dum la turka erao la komunumo senhomiĝis, en la 19-a jarcento germanoj kaj sudaj slavoj refondis la vilaĝon. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon.

En Bogdása migra poŝto servas.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika gotika Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Bogdása) el la 15-a jarcento, en 1748 barokigita
* kalvinana klasikisma preĝejo de 1834
* Nacia parko Danubo-Dravo

* Kategorio Bogdása en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**András Kalmár** [andrAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kalmár András** estis hungara reĝisoro. Lia edzino estis Teréz Bod.

András Kalmár naskiĝis la 29-an de junio 1929 en Budapeŝto, ŝi mortis la 25-an de decembro 2004 en Budapeŝto.

Biografio
---------

András Kalmár studis en teatra lernejo de Viktor Gertler en la lernojaro 1947, fine li akiris reĝisoran diplomon en Altlernejo pri Teatro kaj Filmo en 1952. Liaj plej gravaj instruistoj estis Tamás Major, Gusztáv Oláh, Kálmán Nádasdy, Zoltán Várkonyi. Li komence estis reĝisoro en diversaj teatroj (Teatro Madách (1953), Teatro Szigligeti (Szolnok) (1954), Teatro Gárdonyi Géza (1955-1957), "vilaĝteatro" (1957), Nacia Teatro (Pécs) (1962). Inter 1962-1989 li estis reĝisoro de Hungara Televizio, poste li pensiuliĝis. Li ricevis ankaŭ filmajn taskojn.

Liaj teatraj reĝisoraĵoj (elekto)
---------------------------------

* William Shakespeare:
	+ La Komedio de Eraroj (1954)
	+ La Dresado de la Megero (1955)
* József Katona: *Bánk bán* (1956)
* Imre Kálmán: *Bajadér* (1959, 1962)
* Géza Gárdonyi: *Annuska* (1985)

Liaj filmaj reĝisoraĵoj (elekto)
--------------------------------

* *Tudni illik, hogy mi illik…* (1965)
* *A peleskei nótárius* (1975)
* *Zsarumeló* (1986)
* *Francia négyes* (1998)
* *Glamour* (2000)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
*

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

* Kategorio András Kalmár en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 732899
* VIAF: 121388833
* ISNI: 0000 0000 7948 8491
 |
Ligna preĝejo sur insulo Kiĵi en Onega.
**Onega** (ankaŭ sciata kiel **Onego**, ruse *Онежское озеро*, *Oneĵskoje ozero*, kio estas *Oneĵskoje lago*; finne *Ääninen* aŭ *Äänisjärvi*) estas lago en Rusio. Ĝi estas la dua plej granda dolĉakva lago de Eŭropo (post Ladoga lago) Ĝi havas la surfacon de 9720 km2, longon de 250 km, plej grandan larĝon de 80 km, profundon de 115 m.

Petrozavodsk, la ĉefurbo de la Karelio, situas sur la okcidenta bordo de lago Onega. La respubliko ĉirkaŭbaras la lagon de okcidento, nordo kaj oriento. En la suda ĝi limas al Leningrada provinco kaj Vologda provinco.

La lagobasenon elformis terformiĝoj dum la kvaternaro kaj glaĉeroj dum la glaciepoko. La nordaj bordoj konsistas el granitaj tavoloj, arbokovritaj kaj altaj, rokaj. Tie situas en golfetoj la urboj Petrozavodsk, Kondopoga kaj Povenoc. La suda lagobordo estas svelta, sabla kaj ofte marĉa aŭ akvokovrita.

En la Onega-lago estas ĉirkaŭ 1369 insuloj kun tuta surfaco de ĉirkaŭ 250 km2, ĉefe en la norda kaj nordokcidentaj golfoj.

La lagon alfluas la gravaj riveroj Suja, Suna (norde) kaj Vodla, Andoma, Vitegra, Megra (oriente, sudoriente) La lagon elfluas la Svir.

La akvonivelo plej malaltas en marto-aprilo, la jara ŝanĝiĝo estas ĉirkaŭ 60 cm. En akvo de la lago – pro la temperatura diferenco – okazas kribla fluo, dum la aŭtunaj tempestoj, la ondoj altas eĉ 4–5 m.

En la akvo vivas pli ol 40 fiŝospecioj, kiuj donas ekonomian valoron por la loka loĝantaro.

La Onega-lagon interligas kanaloj al la Balta kaj la Blanka maroj, al akvokolekta areo de la Volgo, tiel la lago gravas en la internacia kaj la landinterna transportado. Pro protektado kontraŭ la tempestoj, oni establis apud la sudaj, sudorientaj bordoj – interl alfluejo de Vitegra kaj elfluejo de Svir – ŝipveturan kanalon.

La preĝejo Kiĵi Pogost sur la Kiĵi-insulo estas la plej bela ekzempelo de la rusa lignokonstruado. La preĝejo konsistas el du kirkoj kaj sonorilega turo. La konstruaĵa tuto estas parto de la Monda kulturheredaĵo.

Vidu ankaŭ
----------

* Lagoj en Rusio
* Volga–Balta Akvovojo

* Kategorio Onega (lago) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 163383
* GND: 4323756-3
* LCCN: sh85094778
* VIAF: 247341324
* NKC: ge371099
 |
**Camberwell College of Arts** (antaŭe nomata "Camberwell School of Arts and Crafts") estas kolegio konsistiganta de la Universitato de la Artoj de Londono, kaj estas konsiderita kiel unu el la plej gravaj institucioj de arto kaj dezajno de Britio. Ĝi situas en Camberwell en Sud-Londono, kun du situoj, lokataj en Peckham Road kaj Wilson Road. Ĝi ofertas pli kaj pli altnivelajn programojn, inkluzive de postgrado kaj PhD-titoloj. La Kolegio konservis unuajn gradajn eblojn ene de Belaj Artoj, ofertante specialistojn pri arbiturienta ekzameno pri artoj pri pentrarto, skulptarto, fotarto kaj desegno. La Kolegio ankaŭ regas diplomiĝajn kaj postgradajn kursojn en arta konservado kaj belaj artoj tiel kiel dezajnaj kursoj kiel Grafika Dezajno, Ilustrado kaj 3D-Dezajno.

Referencoj
----------

1. ↑   Retejo de la Universitato:

* Kategorio Camberwell College of Art en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 620286
* LCCN: n96102546
* VIAF: 137107518
* ISNI: 0000 0001 2220 4467
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Coutras (stacidomo). |

**Coutras** estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Ĝirondio (france *Gironde* [ʒiʁɔ̃d] respektive okcitane kaj gaskone *Gironda*), en la administra regiono Nova Akvitanio (france *Nouvelle-Aquitaine* [nuvɛl akitɛn], okcitane kaj gaskone *Nòva Aquitània*) kaj en la tradicia, historia regiono Akvitanio (france *Aquitaine* [akitɛn], okcitane kaj gaskone *Aquitània*). Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la arondismento Libourne (aŭ *Liborna*) kaj al la kantono *Le Nord-Libournais*. 

Laŭ la stato de 2020 en la komunumo vivis 8 623 loĝantoj sur areo de 33,69 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 256 loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj komunumoj Les Peintures, Abzac, Camps-sur-l'Isle, Le Fieu, Guîtres, Lagorce, Porchères, Sablons kaj Saint-Médard-de-Guizières.

Ĝiaj loĝantoj franclingve nomiĝas *coutrasiens* aŭ *coutrillons*.

teksto
la puto de 1551 estas la sola atestaĵo de malnova kastelo detruita en 1731
  

La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Ĝirondio
* Coutras (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Coutras en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Couvet (stacidomo). |



**Couvet** estis ĝis la 31-a de decembro 2008 komunumo de la distrikto Val-de-Travers en Svislando. Ek de la 1-a de januaro 2009 ĝi formas parton de la nova komunumo Val-de-Travers. La loko havis 2821 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006, nombro kiu malkreskis al 2755 ĝis la 31-a de decembro 2007.

Geografio
---------

La industria komunomo situas en la centra Val-de-Travers ambaŭflanke de la rivero Areuse kaj sur la aluvia konuso de la flanka rivereto Sucre en la sud-okcidenta neŭŝatela Ĵuraso. Couvet estas fama por esti la sidejo de la supoze unua absinta distilejo en 1797: «Dubied Pere et Fils»

Tafiko
------

Couvet situas apud la kantona ĉefvojo de Neŭŝatelo al Pontarlier, kaj ĝi iam disponas pri stacidomo ĉe la trajnlinio inter la samaj urboj. Nuntempe la konekto al la publika transportreto okazas per la mallarĝŝpura fervojo al Saint-Sulpice de la *Transporto Regiona Neŭŝatela (Transports Régionaux Neuchâtelois, TRN SA)*. Krome ekzistas diversaj buslinio por la fajna distribuo.

Famaj personecoj el Couvet
--------------------------

* Couvet estas la hejmkomunumo de la eksa federacia konsilanto Max Petitpierre.

Esperanto-Movado
----------------

En Couvet naskiĝis la esperantistoj Jules Borel kaj Georges Stroele.

Vidu ankaŭ
----------

* Couvet (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Couvet en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo Arkivigite je 2006-10-26 per la retarkivo Wayback Machine.
|  |
| --- |
| Parto de serio
**Islamo**

**Historio de islamo** |
| **Kredo kaj praktikoj** |
| Unueco de Dio  Konfeso de kredo  Preĝo • Fasto  Pilgrimo • Almozo • Moskeo |
| **Ĉefaj personecoj** |
| Mohamedo 
Ali • Abu Bakr
Samtempuloj de Mohamedo 
Membroj de hejmo de Mohamedo
Profetoj de Islamo |
| **Tekstoj kaj leĝoj** |
| Korano • Sunao • Ŝario  Legislativo Biografioj de Mohamedo |
| **Branĉoj de islamo** |
| Sunaismo (Salafismo, Ŭahabismo) • Ŝijaismo • Sufiismo •  Ĥariĝismo (Ibadismo) |
| **Sociopolitikaj aspektoj** |
| Arto • Arkitekturo  Urboj • Kalendaro  Scienco • Filozofio  Religiaj gvidantoj  Virinoj en islamo  Politika islamo • Ĝihado
Liberalisma islamo |
| **Vidu ankaŭ** |
| Vortareto de islamaj nocioj  Listo de islamaj terminoj  Listo de signifaj moskeoj  Listo de artikoloj pri islamo |

Fino de fastado en moskeo.
**Fastado en Islamo** (konata kiel **Saŭm** (صَوْم) arablingva prononco: [sˤawm] aŭ Sijam (صِيَام) arablingva prononco: [sˤijæːm], ofte konata ankaŭ kiel Rūzeh aŭ Rōzah (en persa: روزه‎) en ne-arabaj islamaj landoj), estas la praktiko de abstini sin, kutime el manĝado, trinkado, fumado, kaj seksa aktiveco. Dum la islama sankta monato Ramadano, Saŭm estas observata inter aŭroro kaj noktofalo kiam sonas la vespera azano. Ramadano estas la naŭa monato de la islama luna kalendaro kaj fastado estas la kvara el la kvin pilieroj de Islamo.

Fasado ne estas praktikata nur de islamanoj, sed estis praktikata dum jarcentoj ankaŭ de aliaj religioj kiel Kristanismo, Judismo, Konfuceismo, Hinduismo, Taoismo, inter aliaj. Estas menciita en la Korano ke Alaho diras "Vi kiu kredas, fastado estas preskribita por vi ĉar ĝi estis preskribita por tiuj antaŭ vi, por ke vi povu disvolvigi Di-konscion." (Korano 2:183). Tiel la islama fastado estas sekvo de aliaj antaŭaj.

La unua manĝo (*suhur*) devas esti farita antaŭ sunapero. Kaj la unua manĝo farita post la islama tago (*iftar*) estas farita per specialaj celebroj.

Notoj
-----

1. ↑   Editors, History com. "Islam" HISTORY. Alirita la 23an de septembro 2020.
2. ↑   Chittick, William C.; Murata, Sachiko. The vision of Islam. Paragon House. ISBN 9781557785169.
3. ↑  "Islam - Prayer". Encyclopedia Britannica. Alirita en 2020-01-24.
4. 1 2 .  The Fourth Pillar of Islam: The Fast of Ramadan (angle). Alirita 2020-01-24.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 701929
* LCCN: sh85047408
* SUDOC: 027662446
* BNF: 119656646
 |
**András Hegedűs** [andrAŝ hegedUŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Hegedűs András** estis hungara altlerneja instruisto, literaturhistoriisto, redaktoro.

  

András Hegedűs naskiĝis la  14-an de januaro 1923(nun 1923-01-14) en Bretka (Ĉeĥoslovakio, nuntempe en Slovakio), li mortis la 15-an de februaro 1975 en Szeged.

Biografio
---------

András Hegedűs apartenis al la hungara minoritato en Ĉeĥoslovakio. Li maturiĝis en gimnazio en (tiam hungara urbo) Rimaszombat en 1943, poste li akiris diplomon en Kalvinana Altlernejo de Sárospatak en 1949, en la sekva jaro pedagogian diplomon en Universitato de Debrecen. Inter 1958-1968 li instruis en altlernejoj en Szarvas, Kőszeg, Győr kaj Baja, eĉ li estis ankaŭ kelkfoje lernejestro. Li estis katedrestro ekde 1968 ĝis sia morto en Pedagogia Altlernejo Gyula Juhász. Intertempe li estis ankaŭ redaktoro de revuoj. Liaj kontribuoj prezentis aspektojn inter verkistoj kaj pedagogiaj laboroj. Dufoje li edziĝis (1950, 1965), sola knabino naskiĝis. Li ricevis premiojn inter 1956-1973.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Tanítók, tanárok sorsa irodalmunkban. 1867–1945.* (1956)
* *Arany János a katedrán* (monografio, 1957)
* *Robot és szolgálat. Gárdonyi Géza Győrött.* (monografio, 1965)
* *Magyar írók pedagógiai nézetei* (1976)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* nekrologo

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 829470
* VIAF: 121413137
* ISNI: 0000 0000 8416 562X
* SUDOC: 252339487
 |



* Portalo pri Biografio
Turo en Bautzen, kie Karásek estis malliberigita inter la jaroj 1800–1803
**Jan Nepomuk Karásek** (10-an de septembro 1764 Smíchov, hodiaŭ Prago – 14-an de septembro 1809, Dresdeno) estis estro de rabista grupo, aganta en dislimejo de Bohemio kaj Luzacio.

Biografio
---------

maldekstra
Lia patro estis lignaĵisto kaj li mem apud la lignaĵista metio finlernis ankoraŭ al buĉista metio. Poste, kiam li estis pro eraro kaptita kiel dizertinto kaj envicigita en aŭstria armeo, fuĝis dum la unua okazo malantaŭ ĉeĥa limo. Ĉi tie li ekloĝis kaj dediĉis sin al lignaĵista metio, kiun li iom post iom pliriĉigis je entreprenado rabista.

Li estis kaptita en la jaro 1800 aj kondamnita al ĝismorta malliberigo. Post provo fuĝi li estis alforĝita per fera ringego al sia lito, dum tiuj ĉi teruraj kondiĉoj li baldaŭ mortis pro sekvoj de malliberigado.

En buŝa dono de loĝantoj de Supra Luzacio kaj Ŝluknova terlango li fariĝis nobla rabisto, kiu prenis al riĉuloj kaj donis al malriĉuloj, li kondutis amike al infanoj kaj eĉ laŭ mito li punis ŝtelistojn, kiuj en foiro priŝtelis simplajn homojn.

En Seifhennersdorf ekzistas hodiaŭ Muzeo de Karásek.

### Repuŝo en literaturo

En Germanio, kie li estas konata kiel Johannes Karraseck aŭ Karasek, estis skribita pri li kelke da romanoj. Mencias lin ankaŭ Egon Ervín Kisch en sia verko *Pražský pitaval*.

Referencoj
----------

1. ↑  Matrikula registro pri la naskiĝo kaj bapto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Jiříkovské pověsti a historky, Loupežník Jan Karásek - Pražák - Pražský Honza
* Deutsches Jahrbuch für Volkskunde – Volksgeschichten um Karraseck und andere Oberlausitzer Räuber germane
* Die Karasekschenke – muzeum germane
* Kreibich-Schenke (r. 1804 hostinec zbourán) – fotografie původního místa
* Turistická stezka po stopách loupežníka Karáska – www.turistika-podralsko.cz


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 681570
* GND: 11910119X
* LCCN: no2015142540
* VIAF: 50028138
* ISNI: 0000 0000 1213 674X
* NKC: xx0176489
 |
**Fasola notacio**, aŭ **kvarforma notacio**, estas tradicia usona sistemo de prezentado de muzikaj notoj. Kune kun la sepforma notacio (aŭ "doremia" notacio) ĝi apartenas al la kultura heredaĵo de usonaj popolaj artoj. La kvarforma notacio kreiĝis en Novanglio ĉirkaŭ 1800. Oni trovis ke se la muziknotoj skribiĝas per formoj kiuj respondas al la tonoj de la gamo, lernantoj pli facile lernas legi kaj kanti la notojn. La notacio, kiu plej populariĝis, estis tiu de Little kaj Smith en libro nomata *The Easy Instructor* (1801). Ili uzis kvar nomojn por la notoj de la gamo: fa sol la mi (la serio fa sol la ripetiĝas):
La gamo C-maĵora laŭ la fasola notacio
La nova notskriba sistemo disvastiĝis tra tuta Usono. Ĝi uziĝis en pluraj tre gravaj kaj daŭre uzataj kantlibroj, ekzemple, *Missouri Harmony* (1820), *Southern Harmony* (1835), kaj plej daŭre kaj fame *Sacred Harp*. La forma notacio baldaŭ formortis sub eŭropaj influoj en la urba kulturo, sed ĝi restis ĝis hodiaŭ vigla precipe en la ruraj regionoj de la sudusonaj ŝtatoj. Lastatempe ĝi disvastiĝis en ĉiujn partojn de Usono kaj ankaŭ eksterlanden.
**József HORVÁTH** [jOĵef horvAt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Horváth József** estis hungara inĝeniero pri agrario, fakulo pri virusscienco, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (2001).

József Horváth  naskiĝis la 23-an de januaro 1936 en Keszthely.

Biografio
---------

József Horváth frekventis universitaton en sia naskiĝurbo, kie li ricevis diplomon en 1960. Li eklaboris en instituta filio de MTA. En 1977 li doktoriĝis antaŭ la akademio, en la sekva jaro li iĝis katedrestro, kie li okupiĝis precipe pri malsanoj de kreskaĵoj. Li estis gastoprofesoro ekzemple en Germanio, Nederlando, Italio, Usono, Barato, Meksiko, Peruo. En 2006 li emeritiĝis, tamen li daŭras sian laboron. Li ricevis premiojn kaj memormedalojn inter 1987-2011.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Növényvírusok, vektorok, vírusátvitel* (1972)
* *Hosts and Non-hosts of Plant Virus Diseases* (1982)
* *A szántóföldi növények betegségei* (1995)
* *A Solanum géncentrumok gazda-vírus kapcsolatai: Rezisztenciavizsgálatok in situ* (2001)

Fontoj
------

* biografio kun foto
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri anekdota eldiro de Galilejo. Por informoj pri rokmuzika albumo, vidu la artikolon Eppur si muove (albumo).
Galilejo antaŭ la inkvizicia tribunalo; pentraĵo de Cristiano Banti
**E pur si muove!** (aŭ ankaŭ: Eppur si muove! = Kaj tamen ĝi moviĝas!) estas frazo de la itala lingvo, kiun ankoraŭ nemalmultaj opinias eldirita de Galilejo antaŭ la inkvizicia tribunalo post la altrudita forĵuro pri heliocentrismo (suncentrismo). Reale ĝi estis verŝajne inventita de ĵurnalisto Giuseppe (Jozefo) Baretti, kiu rekonstruis la tutan okazintaĵon por angla publiko: fakte la unua mencio pri tiu frazo troviĝas en angla tiuepoka antologio (1757). Se ne vera, la frazo, tamen, spegulas la veran konvinkon de Galilejo, kiu certe forĵuris, sed plej certe ne povis nei, kion li kredis science scii.

Kio *moviĝas* estas, nature, la Tero, laŭ la kopernika teorio, kiun Galilejo jam provis eksperimente pruvi kaj kiun li defendis en la Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo ("Dialogo pri la du ĉefaj sistemoj de la mondo"). Sed ne multe probablas, ke Galilejo vebe flustris tiun frazon antaŭ la inkvizicia tribunalo. Per la enscenejigo de tia epizodo eble la itala ĵurnalisto celis savi la dignecon de la itala sciencisto, kiu fakte forĵuris spite de sia konvinko. Fakte, dum unuflanke la heliocentraj teorioj, kiujn li instruis kiel verajn, estis fakte nur "matematikaj" hipotezoj, kiuj tiam lin portis al forĵuro, aliflanke la aparato de terioj kaj observoj sugestis al Galilejo la verecon de tiuj teorioj, kiuj fakte nur du jarcentojn poste estos demonstritaj sciencsperte veraj. Sume, la forĵuro estis plenumita de Galilejo senaltrude de la minaco de torturo, ĉar tiu ĉi estis malpermesita pri personoj jam sesdekjariĝintaj.

La frazo *Eppur si muore* (prononco: epùr si mŭòve) estas ankoraŭ flugilhave uzata, en la ĵurnalista kaj konversacia leksiko, por esprimi dubon, kiu plu ekzistas malgraŭ ĉiuj garantioj aŭ firmigaj asertoj de la interparolanto. Intuicie la diraĵo povas esti interpretita jene - "Diru tion, kion vi diras, jen la faktoj."

Nur en 1822 la katolikaj ekleziaj aŭtoritatuloj permesis la legadon de la libro de Koperniko pri suncentrismo, kaj en 1835, la legadon de la krimecigita libro de Galilejo. Malgraŭ ke li neniel estis deklarita herezulo, nur post 359 jaroj, en 1992, Papo Johano Paŭlo la 2-a finfine konfesis, ke "la Eklezio maljuste kondamnis kaj suferigis Galilejon".
**József Jablonowski** [jOĵef jablonovski], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Jablonowski József** estis hungara biologo, entomologo. Lia nomvarianto estis *Jablonovszky József*.

József Jablonowski  naskiĝis la 16-an de februaro 1863 en Hungara reĝlando en Szepesolaszi (nuntempa Spišské Vlachy en Slovakio). Li mortis la 6-an de julio 1943 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Jablonowski devenis el pola familio, li frue orfiĝis. Li frekventis gimnazion en Lőcse, poste li lernis juron en kalvinana akademio en Sárospatak, fine li akiris diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto. Li estis asistanto de bilogia laborejo inter 1890 kaj 1894, poste unu jaron li laboris en ornitologia instituto. Inter 1896–1928 li laboris en la tutlanda entomologia laborejo, kie baldaŭ estis direktoro. Li okupiĝis pri organizadoj pri defendoj kontraŭ skaraboj kaj aliaj bestoj. Li fondis fakrevuon *Folia Entomologica* en 1923, poste li longe redaktis ĝin.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Az álkergeségről* (1891)
* *A pajzstetvek* (1902)
* *A szőlőmolyok elleni védekezés* (1913)
* *A patkányok irtása* (1922)
* *Egy istállólégy mint nőszirompusztító. – A kukoricamoly magyarországi rovarellenségei és gyakorlati jelentőségük* (1930)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Antti Hackzell** (naskiĝis la 20-an de septembro 1881, mortis la 14-an de januaro 1946) estis finna politikisto. Li estis ĉefministro de Finnlando de la 8-a de aŭgusto 1944 ĝis la 21-a de septembro 1944.

Li studis juron kaj poste de 1911 ĝis 1917 laboris kiel advokato en Sankt-Peterburgo. De aŭgusto 1918 ĝis aprilo 1920 li estis guberniestro en la provinco *Kymi* en Suda Finnlando, kaj de 1922 ĝis 1927 estis finna ambasadoro en Moskvo. Sekve, li de decembro 1932 ĝis 1936 estis ministro pri eksteraj aferoj en la registaro de Toivo Kivimäki. Krome li de 1930 ĝis 1936 estis ĝenerala direktoro, kaj poste ĝis 1945 estis prezidanto de la komerca unuiĝo de Finnlando.

De la 8-a de aŭgusto 1944 ĝis la 21-a de septembro 1944 li oficis kiel ĉefministro de Finnlando kaj gvidis la traktadon kun funkciuloj de Sovetunio por fino de la milito inter Finnlando kaj Sovetunio. La traktadoj la 19-an de septembro 1944 rezultigis armisticon inter la du landoj, kun la rezulto ke la en vintro 1939/1940 en armea agreso okupitaj teritorioj de Finnlando en Karelio restis posedaĵo de Sovetunio.

Vidu ankaŭ
----------

* la liston de la ĉefministroj de Finnlando.

* Kategorio Antti Hackzell en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 299021
* GND: 1202541453
* VIAF: 4978157884833560620008
* ISNI: 0000 0004 8447 9628
 |
**Ojocaliente** estas komunumo en la meksika subŝtato Zacatecas. La ĉefurbo de la komunumo estas Ojocaliente.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 37545 enloĝantojn. El tiuj estas 17927 viroj kaj 19618 virinoj. La komunumo havas surfacon de 645 kvadratkilometroj kaj ĝi situas (meza punkto) je 2,040 metroj super la marnivelo. La kvanto de precipitaĵo (jare) estas 500 milimetroj. La geografia koordinatoj de la komunumo estas 22° 34′ norda latitudo kaj 102° 15′ okcidenta longitudo.

Sociogeografio
--------------

En la komunumo vivas 32842 personoj kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli. El tiuj 18 personoj parolas indiĝenan lingvon. Tio egalas al 0.05 % de la personoj, kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli.

22,911 enloĝantoj aĝas 15 jaroj aŭ pli. Inter ili estas 20581 alfabetoj kaj 1,034 analfabetoj. Do 10.12 % de la enloĝantoj, kiuj aĝas 15 aŭ pli estas analfabetoj.

Inter la virinoj estas 10,747 alfabetoj kaj 1,285 analfabetoj. Do la grado de analfabeteco inter virinoj estas 10.68%. Inter la viroj estas 9,834 alfabetoj kaj 1,034 analfabetoj, do 9.51% el la viroj estas analfabetoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

 Arkivigite je 2007-05-20 per la retarkivo Wayback Machine
Estis difinita **publikano**, en la antikva Romo, la adjudikato de impostoj kutime riltae la terkulturistojn. Alivorte li estis, en [Patestino]], dependanto de la registaro kiu tiam okupis la landon.

La termino "publikano" devenas de latina *publicānus*, el la radiko *publĭcum* kiu signifas: publika trezoro, impostoj.

Karakterizoj
------------

Publikanoj ĉeestis, en tuta la Romia imperio, kie oni kolektis la impostojn  

La ilia malbona famo ((Mateo 9 , 11)) estis ofte plimalbonigita pro la fakto ke iuj el ili kutimis devigi pagi pli ol la leĝo ordonis kaj pro ne klareco de la sama leĝo.

Mencio en la Evangelioj
-----------------------

La publikanoj estas cititaj en la Nova Testamento kaj aparte en la Evangelioj. Ili estis multe malŝatataj ĉar aliancanoj de la romia okupanto kaj estis konsiderita publikaj pekuloj:

* La apostolo Mateo estis impostokolektisto kaj do publikano;
* Zakĥeo estis publikano de Jeriĥo renkontita kaj konvertita de Jesuo (Luko 19,1-9);
* Aparte fama estas la la parabolo de Jesuo: Parabolo de la fariseo kaj publikano. (Luko 18,9-14). Jen la juĝo de Jesuo: «Jesuo diris al ili: Vere mi diras al vi, ke la impostistoj kaj malĉastistinoj iras antaŭ vi en la regnon de Dio." (Mateo 21,31)

Vidu ankaŭ
----------

* Zakĥeo
* Romia Imperio
* Fiska juro
* Evangelioj
**Publika observatorio** estas astronomia observatorio ĉefe dediĉita al la publika eduko. Ĝi estas ofte subtenita de municipo, lernejo aŭ astronomia societo.

La ĉefa celo de publikaj observatorioj estas proponi vastajn programojn por publika popularigo kaj eduko pri astronomio. Dua celo pova esti sidejo por lokaj amatoraj astronomoj aŭ gastigi turistojn interesitaj pri astronomio. Krom kutima observatoria instrumentaro (teleskopoj aŭ refraktoroj, kupoloj, komputiloj...), la publikaj observatorioj estas ekipitaj per edukaj instrumentoj : ĉielaj atlasoj, astronomiaj horloĝoj, planetarioj kaj lokoj por lekcio.

Kelkaj el tiuj observatorioj partoprenas al specialaj programoj de esploro, ekzemple pri meteoroj, asteroidoj, variantaj steloj... Tamen, ili malofte taŭgas por la pinta scienca esploro pro jenaj kialoj :

1. La publikaj observatorioj sin turnas al eduko prefere ol al esploro, kaj traktas pri pli bazaj astronomiaj nocioj,
2. Ili favoras pli robustajn instrumentojn, kiujn povas uzi needukitaj vizitantoj,
3. Establitaj proksime de enloĝataj lokoj, ili suferas luman poluon,
4. Iliaj monrimedoj estas modestaj.

  

* La malgranda Publika Observatorio de BonnLa malgranda Publika Observatorio de Bonn
* Observatorio Walter Hohmann en EssenObservatorio Walter Hohmann en Essen
* Observatorio Purgathofer en KlosterneuburgObservatorio Purgathofer en Klosterneuburg
* Observatorio de Herne, kun radioteleskopoObservatorio de Herne, kun radioteleskopo
* Publika Observatorio de DrebachPublika Observatorio de Drebach
* Observatorio Coats en Paisley (Skotlando)Observatorio Coats en Paisley (Skotlando)
* Astronaut Memorial Planetarium and Observatory, Cocoa (Florido) *Astronaut Memorial Planetarium and Observatory*, Cocoa (Florido)
* Observatorio Urania de VienoObservatorio Urania de Vieno
* Observatorio Urania de ZurikoObservatorio Urania de Zuriko


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Astronomio |
Antracito.
**Antracito** (de la greka *ἄνθραξ* [*ánzraks*] 'karbo' kaj -ito, sufikso uzata por nomi mineralojn) estas la minerala karbo plej metamorfigita, kiu prezentas pli grandan enhavon en karbono. Ĝi estas de koloro nigra al ŝtala griza kun tre rimarkinda brilo.

Estante seka kaj sen kalkuli cindrojn la maso de la antracito posedas 86% aŭ plie da karbono kaj 14% aŭ malpli da flugeblaj organikaj komponaĵoj. Komparita kun aliaj karboj estas tre malmulte poluanta kaj de granda varmiga valoro (~35 MJ/kg). Menciindas, ke ĝi ne diferencas multe pri enhavo de kalorioj el la majoritato de la bitumozaj karboj. Kompare kun tiuj lastaj karboj la antracito ne makuligas se manipulita. Ĝi elstaras el aliaj karboj ankaŭ pro sia malalta enhavo de humideco.

Notoj
-----

1. 1 2 3 4 5 6  anthracite, Encyclopedia Britannica Academic Edition. Konsultita la 29a de junio 2012.
2. ↑  Antrasitt En Store norske leksikon. Konsultita la 19an de Junio 2021.
3. ↑  Ciencias de la Tierra y del medio ambiente: Carbón Arkivigite je 2018-10-16 per la retarkivo Wayback Machine. Konsultita la 3an de Aŭgusto 2012.
4. ↑  The Coal Resource Arkivita la 15an de Oktobro de 2009 en la Wayback Machine. World Coal Institute. Konsultita la 19an de Junio 2021.

* Kategorio Antracito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 729044
* NDL: 00567887
* NKC: ph508927
 |
**Ignác Fábry** [fAbri], laŭ hungarlingve kutima nomordo  **Fábry Ignác** estis hungara pastro, episkopo, kanoniko, abato.

Ignác Fábry  naskiĝis la 28-an de julio 1792 en Sátoraljaújhely. Li mortis la 24-an de junio 1867 en Kassa (nuntempa Košice en Slovakio).

Biografio
---------

Ignác Fábry frekventis lernejon komence en sia naskiĝurbo, poste en Kassa, fine en Pest (urbo), kie li doktoriĝis en 1813. Post 2 jaroj li pastriĝis. Li komencis sian eklezian karieron kiel episkopa arkivisto, poste sekretario. Ekde 1721 li estis pastro en Monok, kie li establis lernejon. En 1834 li ricevis administran taskon en Csanád. Liaj baldaŭaj ĉefaj titoloj kaj postenoj estis:

* kanoniko en 1835
* abato
* titulara episkopo en 1843
* direktoro pri edukado
* episkopo en 1852 en Kassa
* papa titulara posteno en 1855.

Li ricevis premion en 1865.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* ’’Die Restauration des Elisabeth-Domes zu Kaschau’’ (1859)
* diversaj paroladoj en manuskriptoj

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio Ignác Fábry en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ignác Grossmann** [ignAc grosman], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Grossmann Ignác** estis hungara fizikisto, inventisto, inĝeniero, instruisto.

Ignác Grossmann  naskiĝis la 16-an de februaro 1823 en Göncruszka. Li mortis la 21-an de majo 1866 en Pest (urbo).

Biografio
---------

Ignác Grossmann devenis el juda familio. Li frekventis gimnazion en Szarvas, poste li akiris pedagogian diplomon en Universitato de Karolo. Inter 1847-1851 li instruis en bazlernejo apud Győr, poste li plulernis en Joseph Industrieschule. Li instruis en juda lernejo ekde 1854, post 3 jaroj en la komerca akademio. En 1859 li inventis hidrargan aeropumpilon, sed li ne faris patenton pri tio. En 1862 li akiris postenon pri fervojaj telegrafoj. En 1865 li havis patenton pri riparado de telegrafaj linioj.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Führer in der geometr. Analyse d. Krystallographie* (1857)
* *Az elemi betűszámtan alap vonalai* (1857)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 540446
 |
**Miguel INDURAIN LARRAYA**, naskiĝinta en Villava, Navaro, la 16an de julio de 1964, estis hispana biciklisto, venkinto ĉe la Tour de Francio dum kvin sinsekvaj jaroj (de 1991 al 1995) kaj de la Giro d'Italia en du fojoj (1992 kaj 1993). Li estas konsiderata kiel la plej bonkvalita biciklisto hispania kaj unu el la plej bonkvalitaj el la historio kaj ankaŭ kiel unu el la plej gravaj sportistoj el ĉiu epoko, elstara ĉefe pro sia kapablo baraktegi. En 1992 li ricevis la premion *Príncipe de Asturias* (Princo de Asturio,heredanto de la hispania krono), unu el la plej gravaj premioj en Hispanio.

Biografio
---------

Li iĝis profesia biciklokuristo en 1984 kun la teamo Reynolds (kies strukturo pasis poste al la teamo Banesto. Tiujare li partoprenis en la Olimpiaj ludoj de Los-Anĝeleso kaj finis tiun jaron per dek venkoj.

En 1985 li partoprenis en sia unua Tour de France kaj estris ĉe la Vuelta a España dum kvar tagoj. Dum kelkaj jaroj kuris en la Tour helpante sian samteamanon Pedro Delgado, venkinto en 1988.

En 1989 li iĝis la unua navarano kiu venkis ĉe la Parizo-Nizo, kaj same venontjare, kaj venkis la unuan fojon en etapo en la Tour de Francio.

Li venkis sian unuan fojon en la Tour de Francio en 1991, kie krome venkis dufoje kontraŭhorloĝe. Antaŭe, estis la dua en la Vuelta a España. Venontjare (1992) sukcesis venki en du el la tri grandaj konkurencoj lau etapoj (Tour kaj Giro d'Italia), kaj estis la unua hispana kiu venkis la italan konkurencon. Tio ripetis la jaron 1993. En 1994 venkis ĉe la Tour sinsekvan kvaran fojon, sed li ne venkis en la Giro d'Italia kie venkis la ruso Eugeni Berzin. En septembro de tiu sama jaro li atingis la rekordon de la horo, plibonigante la antaŭan markon kiun havis Chris Boardman en 53.040 km. Tamen, apenaŭ unu monaton pli malfrue, la svisa Tony Rominger deprenis lian rekordon.

En 1995 li evnkis sian lastan Tour de Francio (la kvinan sinsekvan) kaj la mondan ĉampionaton kontraŭhorloĝan en Duitama (Kolombio).

En 1996 jam ne venkis sian sesan Tour, kiun gajnis Bjarne Riis, kiu poste konfesis, ke li ĝuis drogon EPO. Li atingis la olimpian venkon kontraŭhorloĝan (Atlanta, 1996). La 2an de januaro de 1997, antaŭ la tutan ĵurnalistaron, li anoncis publike sian retiriĝon de la profesia biciklado.

Venkaro
-------

* Tour de Francio ekde 1991 ĝis 1995
* Giro d'Italia en la jaroj 1992 kaj 1993
* Monda Ĉampionato de Biciklado:
	+ Sur ŝoseo: Medalo de bronzo en 1991 kaj medalo de arĝento en 1993 kaj 1995.
	+ Kontraŭhorloĝo: Medalo de oro en 1995.
* Medalo de oro en kontraŭhorloĝo de la Olimpiaj Ludoj de Atlanta en 1996.

* Miguel Induráin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Miguel Induráin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 228011
* GND: 119409445
* LCCN: n93077779
* VIAF: 20490151
* ISNI: 0000 0001 0598 0851
* SUDOC: 232357471
* BNF: 124961837
* NDL: 00649747
* BNE: XX953346
 |
**Flash Gordon** estas la heroo de sciencfikcia bildstrio origine desegnita de Alex Raymond kaj unue publikigita en pulpaj magazinoj la 7-an de januaro 1934. La bildstrio estis kreita plejparte por konkuri kun la bildstrio de Buck Rogers kiu estis eldonita en la sama tempo, sed male al ĝi, sukcesis resti aktuala dum la tempoperiodoj.

La bildstrio de Flash Gordon estis tradukita en gamon da amaskomunikilaro, televido , animacio kaj kinejo , kie ĉi-lasta estas elsendita inter 2007 kaj 2008 sur la kanalo Syfy en Usono.

Intrigo
-------

Aktuale en 2023, 231 bildstrioj estis skribitaj por Flash Gordon, aldone al du ĉiutagaj serialoj - unu kuris de 1940-1944 kaj inkluzivis 11 larĝfoliorakontojn , kaj la alia kuris de 1951-1993 kaj inkluzivis 152 rakontojn.

La bildstrioj sekvas la aventurojn de Flash Gordon kaj liaj amikoj Dale Arden kaj D-ro Hans Zarkov. Sekvante meteorojn falantajn sur la Teron, D-ro Zarkov kredas ke ili estas el kosma spaco kaj konstruas kosmoŝipon por lokalizi ilian fonton. En lia frenezo, li kidnapas Flash kaj Dale, kaj la triopo faras vojaĝon direkte al la planedo Mongo, kie ili malkovras ke la meteoroj estis dezajnitaj fare de la kruela Ming, la malbona reganto de Mongo.

Dum multaj jaroj, la tri kondukas aventurojn sur la planedo Mongo, atingante la arbaran regnon de Arboria, regita fare de princo Barin; la glaciregno Frigio, regata de reĝino Fria; la ĝangalregno de la Tropiko, regita fare de reĝino Desira; la subakva regno de la Ŝarko-Popolo, regata de reĝo Kala; kaj la fluganta urbo de la Hawkmen, regata de princo Vultan. En fruaj aventuroj Princo Thun de la Leona Popolo aliĝas al iliaj aventuroj.

Post jaroj de esplorado de la planedo Mongo - kun paŭzo dum Dua Mondmilito por kontraŭbatali la invadantojn de la "Ruĝa Glavo" sur la Tero - la tri herooj atingas aliajn planedojn kaj establas la Teron kiel sian bazon, kaj Flash aliĝas al la Worlds Space Council kiel piloto kaj esploristo de mondoj. En ĉi tiu periodo ( la 1960-aj jaroj ) la intrigo okazas proksimume dek jarojn en la estonteco, kiam la kosmoprogramo evoluis en aliajn mondojn. La longa rakonto disvolvanta la "Scorpi War" portas Flash al aliaj sunsistemoj kun la helpo de kosmoŝipoj pli rapide ol la lumrapido.

Flash kaj liaj amikoj foje revenas al la planedo Mongo, en tempo kiam Ming estis detronigita kaj princo Barin, kiu geedziĝis kun la filino de Ming, princino Ora, regis pacan regadon (kun la escepto de pluraj ribeloj de Ming aŭ unu el liaj posteuloj) .

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Flash Gordon en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* *Flash Gordon* ĉe King Features
* Flash Gordon at the Grand Comics Database
* Flash Gordon at the Comic Book DB (arkivita de la originalo)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 190403
* GND: 1098339754
* LCCN: sh97001857
* VIAF: 35146217808909142180
 |