recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Francisko Vázquez de Coronado** (n. en Salamanko, Hispanio en 1510 - m. en Meksikurbo, la 22-an de septembro 1554) estis hispana konkeranto.

Coronado [koronAdo] vojaĝis tra Nova Meksiko kaj aliaj regionoj de la nuna Usono inter 1540 kaj 1542. Li alvenis al la vicreĝlando Nova Hispanio akompanata de la unua vicreĝo Don Antonio de Mendoza.

Vázquez de Coronado elstaris pro sia lerteco pacigi la indiĝenojn kaj en 1538 estis nomumita reganto fare de la Registaro de Nova Galegio kiel anstataŭanto de la unua reganto de la provinco Nuño de Guzmán. Kiel reganto subtenis la entreprenon de la monaĥo Marcos de Niza esplori la nordon de Meksiko laŭ misio taskigita de la vicreĝo Antonio de Mendoza.

Honore al Francisko Vázquez de Coronado estis nomitaj laŭ lia familinomo kelkaj insuloj, avenuoj, lernejoj, hoteloj, urbanizaĵoj, komercejoj kaj miloj da etaj entreprenoj en la sudokcidento de Usono kaj nordo de Meksiko.

Lia nevo Juan Vázquez de Coronado (1523-1565) entreprenis la konkeron de la nuna Kostariko kaj elstaris pro siaj humanismaj agoj. Filipo la 2-a koncedis al li en 1565 la heredan titolon "Adelantado de Kostariko" kiun ricevis liaj posteuloj ĝis 1823.

Vidu ankaŭ
----------

* Álvar Núñez Cabeza de Vaca
* Antonio de Mendoza
* Arizona
* Fernando de Alarcón
* Nuño de Guzmán
* Marcos de Niza
* Pedro Almíndez Chirino
* Alfonso de Aragón y de Estrada

* Francisko Vázquez de Coronado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Francisko Vázquez de Coronado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 314484
* GND: 119097273
* LCCN: n50023098
* VIAF: 59886681
* ISNI: 0000 0001 2135 3479
* SUDOC: 059653450
* BNF: 133339614
* NLA: 35578775
* NKC: jx20120723001
* BNE: XX1236703
 |
Homforma figuro kun linioj priskribante vestaĵojn.

La **Vinča kulturo** aŭ **Vinĉa kulturo**, konata ankaŭ kiel **Turdaș kulturo** aŭ **Turdaș-Vinča kulturo**, estas neolitika arkeologia kulturo en Centra Eŭropo kaj Sudorienta Eŭropo, datita el la periodo 5700–4500 a.K. Nomita pro sia tipoloko, nome Vinča-Belo Brdo, granda monteta setlejoj malkovrita de la serba arkeologo Miloje Vasić en 1908, ĝi reprezentas la materialajn restojn de prahistoria societo ĉefe distingata pro sia setleja modelo kaj pro rita kutimaro. Farmoteknologio unuafoje enmetita en la regiono dum la Unua Modera Neolitiko estis disvastigita poste fare de la Vinča kulturo, kio havigis energion por loĝantareksplodo kaj produktis iomajn el la plej grandaj setlejoj en prahistoria Eŭropo. Tiuj setlejoj tenis altan gradon de kultura unuformeco tra la longdistanca ŝanĝo de ritaj aĵoj, sed probable ne estis politike unuigitaj. Variaj stiloj de bestomorfaj kaj antropomorfaj statuetoj estas markoj de la kulturo, kiel la Vinča simboloj, kiuj laŭ kelkaj estus frua formo de praskribado. Kvankam ne konvencie konsiderata parto de Ĥalkolitiko aŭ "Kuprepoko", la Vinča kulturo havigas la plej fruan konatan ekzemplon de kupra metalurgio.

La "Tordos" kulturo estis difinita de la hungara arkeologino Zsófia Torma. Ĝi ricevas sian nomon el la vilaĝo Turdaș (en hungara Tordos) en okcidenta Rumanio, kiu estis parto de la Regno de Hungario tiame.

Notoj
-----

1. ↑  Suciu, Cosmin Ioan (2011). "Early Vinča Culture Dynamic in South-Eastern Transylvania". In Mills, Steve; Mirea, Pavel. The Lower Danube in Prehistory: Landscape Changes and Human-Environment Interactions. Bucharest: Editura Renaissance. pp. 75–86. ISBN 978-606-8321-01-1.  Alirita la 1an de novembro 2015.
2. ↑  Chapman, John (2000). Fragmentation in Archaeology: People, Places, and Broken Objects. London: Routledge. ISBN 978-0-415-15803-9. p. 239.

* Kategorio Vinĉa kulturo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Tendoĉaro en Ĉeĥio
*Kremser*, Dinkelsbühl
Postaĵo de *Kremser*
**Tendoĉaro** estas veturilo provizita per tendo, tirata de ĉevalo aŭ traktoro kaj kelkfoje de okso. La celo de la tendo kompreneble estas ke la veturigisto, pasaĝeroj kaj ŝarĝo estas protektataj kontraŭ pluvo kaj vento.

Tendoĉaro povas esti uzata ankaŭ por tranokti en ĝi. Tiel la veturilo estis multuzata de migrantaj personoj.

Onidire la tendoĉaro por la unua foje estis uzata de metalprilaboristoj kiuj migris kun la armeo por ripari kirasojn kaj similaĵojn, kaj verŝajne ankaŭ de homoj kiuj alimaniere priservis la soldatojn.

Ankaŭ la romaoj rondvojaĝis en tendoĉaroj. Ili riparis kuprajn potojn, akrigis tranĉilojn kaj tondilojn kaj proponis muzikon kaj popolamuzon. La ruldomo disvolviĝis el la tendoĉaro.

La koloniigo de Nord-Ameriko fare de la eŭropanoj en filmoj kaj literaturo multfoje estis romantikata kiel akompanata de longaj kolonoj de tendoĉaroj kiuj migris tra sovaĝaj regionoj plenaj de 'furiozaj' indianoj.

Ankaŭ en Sud-Afriko estis la tendoĉaro (*ossewa*) kiu ludis ĉefan rolon en la tre romantikita Granda migrado (1834-1836), ĉe kiu la buroj, eskapis de la angla aŭtoritato en la Kaboprovinco, inkluzive de la tie validaj kontraŭ-sklavecoleĝoj, por fondi en Transvalo kaj Oranĝa Liberŝtato proprajn ŝtatetojn.

La berlina transportisto Simon Kremser komencis en 1825 omnibusentreprenon de la Brandenburga pordego al Charlottenburg. La veturiltipo kiun li uzis nomiĝas en Germanio *Kremser*.

Hodiaŭ
------

Nuntempe la tendoĉaro antaŭ ĉio estas uzata por turismaj celoj. En arbaj kaj kamparaj regionoj oni povas fari ekskursojn per tendoĉaro.

Replikaĵo de usona tendoĉaro el 1800

* Kategorio Tendoĉaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Herotenoro** oni nomas specon de la tenorvoĉo. Herotenoroj havas pli „pezan" , portivan voĉon ol ekz. lirika tenoro, ili kantas en la drama fako. Volumeno kaj rezisto de la herotenora voĉo estas gravaj por ĝia kvalito, tamen ankaŭ ĝia modulkapablo gravas.

La signifo de *heroo* ĉi tie tamen ne estas komprenenda kiel eco de heroa rolkaraktero, sed laŭsence de drama heroo, t.e. de la protagonisto. Kontraŭe al *primadono*, la "unua kantistino", la koresponda nomo *primo uomo* kvazaŭ formortis. La vorto *Heldentenor* [herotenoro] havis tian gravecon por Germanlingvaj operoj, ke ĝi eniris i.a. la Anglan, la Francan, la Rusan kaj Polan lingvojn.

La voĉspeco subdividiĝas je pluraj formoj, ekz. la *Tenore Robusto*, kiu en la granda romantika opero de (Wagner kaj ankaŭ de Verdi) kantas la dramegajn titolpartiojn, aŭ la *Tenore di Forza*, kies partioj ja ĝenerale estas lirikaj, sed postulas en la kulminoj de iliaj arioj brilan, eruptan voĉon.

Voĉfako herotenoro
------------------

*Herotenoro* krome estas nomo por voĉfako, en kiu estas kunigitaj la ĉirilataj opero- kaj oratoriopartioj.

Ekzemploj por partioj de la herotenoro estas

* Giuseppe Verdi, "Othello": Titolrolo
* Richard Wagner, "Tannhäuser": Titolrolo
* Richard Wagner, "Parsifalo": Titolrolo
* Richard Wagner, "La ringo de la Nibelungo": *Siegmund* kaj *Siegfried*
* Richard Wagner, "Tristano kaj Izoldo": *Tristano*

Kelkaj famaj herotenoroj estas Jacques Urlus, Leo Slezak, Lauritz Melchior, Bernd Aldenhoff, Mario del Monaco (kiu tamen krom la Otello antaŭ ĉio kantis spinto-partiojn), Max Lorenz, Franz Völker, Set Svanholm, Ramon Vinay, Wolfgang Windgassen, Jon Vickers, Wolfgang Neumann, René Kollo, Peter Hofmann, Siegfried Jerusalem, Peter Seiffert, Ben Heppner, Sandor Konya ktp.

Voĉfako junula herotenoro
-------------------------

La junula herotenorojunulan herotenoron kaj precipe sian Italan karakterizadon, la tenore spinto, oni ĝenerale rigardas kiel aparta voĉfako. Multaj herotenoroj en pli frua fazo de sia kariero kantas partiojn de junula herotenoro, kiujn aliflanke ankaŭ kantas prefere lirikaj tenoroj.

Famaj partioj de la junula herotenoro estas

* Ludwig van Beethoven, "Fidelio": Florestan
* Carl Maria von Weber, "Der Freischütz: Max
* Giuseppe Verdi, "La Forza del Destino/La forto de l‘destino": Alvaro
* Giuseppe Verdi, "Don Carlo": Titolrolo
* Giuseppe Verdi, "Aida": Radames
* Richard Wagner, "Der fliegende Holländer": Erik
* Richard Wagner, "Lohengrin": Titelrolle
* Richard Wagner, "Die Meistersinger von Nürnberg": Walther von Stolzing
* Giacomo Puccini, "Tosca": Cavaradossi
* Giacomo Puccini, "Turandot": Calaf
* Richard Strauss, "Ariadne auf Naxos": Bacchus
* Ruggiero Leoncavallo, "Der Bajazzo": Canio

En la voĉfako "junula herotenoro" hejmas kantistoj kiel ekz. Hans Hopf, Siegfried Jerusalem, Klaus Florian Vogt kaj la usonano Robert Dean Smith.

La repertuaron de tenore spinto (parte ankaŭ en la miksformo de la lirico spinto) kantis i.a. Enrico Caruso, Benjamino Gigli, Jussi Björling, Giuseppe di Stefano, Franco Corelli, Carlo Bergonzi, Luciano Pavarotti, Placido Domingo, José Carreras.
La **romkatolika katedralo de Ĉieliro de Maria** estas religia konstruaĵo en Hungario, en urbo Kaposvár.

Historio
--------

La unua ligna kirko estis konstruita en 1702. Post jardekoj en 1748 oni konstruis pli grandan, stabilan preĝejon. Oni uzas la novan, imponan katedralon ekde 1886, sed skulptaĵo devenis el la baroka erao. Kune kun la katedralo ankaŭ klasikisma paroĥo konstruiĝis. La marmoraj akvujoj pretiĝis en 1936. En la 1930-aj jaroj la katedralo estis renovigita kaj la sakristio estis pligrandigita.

Konstruaĵo
----------

La katedralo havas 3 navojn, unu altan kaj 4 malaltajn turojn. En la ĉefturo estas 4 sonoriloj. Interne estas diversaj flankaj altaroj. Malantaŭ la ĉefaltaro la fenestroj prezentas Sanktan Ladislaon, Dipatrinon kaj Sanktan Stefanon. La sanktejo estas kvinangula. Antaŭ la katedralo estas skulptaĵo pri Johano Nepomuko de 1742 kaj kolono pri Sankta Maria. Flanke de la preĝejmuro estas ornama puto de Reĝo Sankta Stefano fare de Jenő Bory.

Kermeso okazas en la 15-an de aŭgusto.

Fontoj
------

* hungare
* hungare
* hungare

Aerfoto pri la katedralo
Ornama puto de la katedralo

* Kategorio Katedralo Ĉieliro de Maria (Kaposvár) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĝenerala anatomio de Violonkrabo
*Uca tangeri*
**Violonkrabo** aŭ **Violonista krabo**, estas genro de proksimume 100 specioj de duon-teraj markraboj kiuj formas la genron ***Uca***. Kiel membroj de la familio|paĝoj=839–869}}Ocipodedoj]], la Violonkraboj estas plej proksime rilataj al la kraboj de la genro *Ocypode*. Tiu tuta grupo estas komponita de malgrandaj kraboj – el kiuj la plej granda estas iome super du colojn. Violonkraboj troviĝas laŭlonge de strandoj kaj saletaj intertajdaj kotejoj, lagunoj kaj marĉoj.

Ĉefa morfologia karaktero distingila estas unu pinĉila brako (Kelipedo) multe pli ampleksa ol la mala. Tio faras ilin nesimetriaj bestoj.

Ekologio
--------

Subgenroj kaj specioj
---------------------

Notoj
-----

1. ↑  M. S. Rosenberg no one knows (2001). "Arkivita kopio", *Journal of Crustacean Biology* (PDF]]) **21** (3). doi:[[doi:10.1651%2F0278-0372%282001%29021%5B0839%3ATSATOF%5D2.0.CO%3B2|10.1651/0278-0372(2001)021[0839:TSATOF]2.0.CO;2]].  Alirita 2012-07-14..   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2007-03-31. Alirita 2012-07-14.

* Kategorio Violonkrabo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Violonkrabo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Reliefo de Agatangelos en la Armena katedralo de Moskvo.
**Agatangelos** (en la klasika armena: Ագաթանգեղոս Agatʿangełos, en la greka Ἀγαθάγγελος "portanto de bonaj novaĵoj" aŭ anĝelo, ĉ. 5-a jarcento p.K.) estas la pseŭdonimo de la aŭtoro de vivo de la unua apostolo de Armenio, Gregorio la Iluminanto, kiu mortis ĉirkaŭ 332.

Li asertas esti sekretario de Tiridato la 3-a, reĝo de Armenio en la frua 4-a jarcento, sed la vivo ne estis skribita antaŭ la 5-a jarcento. Ĝi celas elmontri la farojn kaj diskursojn de Gregorio, kaj atingis nin en la armena, greka, kartvela, siria, etiopa, latina kaj araba lingvoj. La teksto de ĉi tiu historio estis konsiderinde ŝanĝita, sed ĝi ĉiam favoris la armenojn. Von Gutschmid asertas, ke la nekonata aŭtoro uzis veran vivon de Sankta Gregorio, ankaŭ de historio de lia martireco kaj de tiu de Sankta Ripsime kaj ŝiaj kunuloj. Historiaj faktoj intermiksiĝas en ĉi tiu vivo kun legendaj aŭ necertaj aldonoj, kaj la tuto estas teksita en certan unuecon de la rakontanto, kiu eble supozis sian signifan nomon laŭ la kvalito de rakontanto de "la bonaj novaĵoj" pri la konvertiĝo de Armenio. Ĝi estis tradukita en plurajn lingvojn, kaj grekaj kaj latinaj tradukoj troviĝas en la *Acta Sanctorum Bollandistarum*, volumo viii.

Laŭ Agatangelos, Tiridato la 3-a ordonis al li verki pri sia patro Ĥosrov la 2-a de Armenio kaj lia regperiodo. Ĝis la 19a jarcento, surbaze de ĉi tiu fakto, fakuloj kredas, ke Agatangelos vivis en la 4-a jarcento. Tamen pliaj detalaj esploroj pri lia verkado pruvis, ke Agatangelos vivis kaj laboris en la 5-a jarcento kaj ne povis esti la sekretario de Tiridato la 3-a.

Referencoj
----------

1. ↑  The Armenians Anne Elizabeth Redgate - 2000 - Page 122.
2. ↑  F. L. Cross and E. A. Livingstone (eds.), "Agathangelos", *The Oxford Dictionary of the Christian Church*, 3rd rev. ed. (Oxford University Press, 2005).

Vidu ankaŭ
----------

* Tiridato la 3-a (Armenio)

* Kategorio Agatangelos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 705097
* GND: 104213833
* LCCN: n50072077
* VIAF: 250471538, 743159477658227990007, 552165396151321520005, 264507262, 1225160668379703560003, 608168048975238410009 79271288, 250471538, 743159477658227990007, 552165396151321520005, 264507262, 1225160668379703560003, 608168048975238410009
* ISNI: 0000 0001 1576 1927
* LIBRIS: 254799
* SUDOC: 160494362
* BNF: 15991963w
* NLA: 35001694
* BIBSYS: 90645194
 |
**Ihor Kostenko** (ukraine *І́гор І́горович Косте́нко*; naskiĝis la 31-an de decembro 1991 en Zubrec, mortis la 20-an de februaro 2014 en Kievo) estis ukrainia ĵurnalisto, studanto kaj aktivulo de Eŭromajdano. Li pereis dum la kontraŭstarado sur la Instituta strato (Kievo).

Biografio
---------

maldekstra
Ihor naskiĝis la 31-an de decembro 1991 en vilaĝo Zubrec (Ternopila provinco, Ukrainio); pasigis infanecon kun geavoj. Poste li studis geografion en Lviva Universitato. Kostenko estis aktiva vikipediisto. Krome, li laboris kiel ĵurnalisto en interreta ednono "Sportanalitika" (ukraine: Спортаналітика).

Funebra ceremonio apud la domo de Kostenko
En 2014 li aktive partoprenis la soci-politikan movadon Eŭromajdano, kelkfoje veturadis al Kievo por partopreni amasajn manifestaciojn. La 20-an de februaro li estis murdita dum armita kontraŭstaro sur Instituta strato.
Oni entombigis lin en lia vilaĝo. Antaŭ lia entombigo pli ol kvincent homoj kolektiĝis en Ternopilo por funebra kunveno.

Agado en Vikipedio
------------------

 *Pli detale ĉe Vikinovaĵoj*.
Kostenko dum kelkaj jaroj estis aktiva partoprenanto de la ukrainlingva Vikipedio (kiel Ig2000), kreis pli ol 280 artikoloj, propagandis Vikipedion en interkonaj retejoj.

Ihor Kostenko - Vikipediisto de la jaro (ceremonio de fermo de Vikimanio-2014)
Post lia morto memorige al Ihor Kostenko la ukrainlingva Vikipedio organizis projekton, laŭ kiu proponis al ĉiu la 27-an de aprilo 2014 krei novajn artikolojn por plibonigo de la Vikipedio; dum la tago estis kreitaj preskaŭ mil novaj artikoloj.

La 11-an de aŭgusto 2014 dum la fermo de ĉiujara internacia konferenco Vikimanio-2014 fondinto de Vikipedio Jimmy Wales nomis Kostenko "Vikipediisto de la jaro". Estis substrekite, ke ĉi tio estas agnosko de la vikipediistaro de lia agado en Vikipedio, agado por popularigo de Vikipedio ekstere kaj lia aktiva defendo de sia civitana pozicio.

Referencoj
----------

1. ↑  Ігор Костенко. Журналіст "Спортаналітика" героїчно загинув. Вічна пам'ять (ukraine)
2. ↑  Украинец из Небесной сотни признан лучшим автором Википедии в 2014 году (ruse)

Vidu ankaŭ
----------

* Eŭromajdano

* Kategorio Ihor Kostenko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Kinga Czigány** [cigAnj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Czigány Kinga** estas hungara kajakisto, dufoja olimpiano, olimpika ĉampiono, flegisto pri maljunuloj.

Kinga Czigány naskiĝis la 17-an de februaro 1972 en Győr.

Biografio
---------

Kinga Czigány komencis kajakadi en sia naskiĝurbo sur Danubo. Inter 1991-1998 ŝi estis konata kajakisto en famaj ĉefurbaj sportkluboj. Ŝi estis hungara ĉampiono 11-foje duope aŭ kvarope inter 1991-1995. Ŝi estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1992 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 1996 kun ora medalo, krome en mondĉampionumoj ŝi estis la dua trifoje en 1993 kaj 1994. Ŝia plej konata trejnisto estis Katalin Rozsnyói. Ŝi finis sian aktivan sportan karieron en sia aĝo 26. Ŝi translokiĝis al Kanado, kie ŝi iĝis flegisto en Renfrew. Ŝi edziniĝis kaj naskis du filojn. Ŝi ricevis ŝtatan premion en 1992.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 811640
 |



* Portalo pri Biografio
**AMG 800** (france ***A**utorail **M**étrique **G**rand confort*, **800** estas la elirpovumo), estas franca relaŭto de du unuoj dezajnitaj kaj speciale adaptitaj por veturi en Korsiko sur metro-ŝpura trako, kies unua ekzemplero estis enservigita en 2009 por ekipi la Chemins de fer de la Corse (CFC). Ili anstataŭas ekde sia ĝisdatigo, ekde novembro 2011 por la unuaj 4 ekzempleroj, la malnovajn relaŭtojn X 97050 sur la linio Bastia - Ajaccio. Oni ankaŭ povas vidi ilin sur la linio Ponte-Leccia - Calvi por la priservo inter Bastia kaj Calvi. Du derivitaj versioj estis produktitaj, **AMP 800** por veturi sur la "Chemins de fer de Provence", inter Nice kaj Digne-les-Bains kaj **AMT 800** ekspluatata de "Société nationale des chemins de fer tunisiens".

Bildgalerio
-----------

* AMG 800 en CorteAMG 800 en *Corte*
* AMG 800 - internoAMG 800 - interno
* AMG 800 - internoAMG 800 - interno
* AMG 800 en AjaccioAMG 800 en *Ajaccio*
* AMP 805-806en Nice CPAMP 805-806  
en *Nice CP*
* AMT 800en Nabeul (Tunizio)AMT 800  
en *Nabeul* (Tunizio)

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio AMG 800 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* X 97050
* Chemins de fer de la Corse
**Giorgio de Chirico** [Τζόρτζιο ντε Κίρικο] naskiĝis en la 10-a de julio 1888 en Volo, Tesalio, Grekio kaj mortis en la 20-a de novembro 1978 en Romo Italio. Li estis superrealisma pentristo, grava reprezentanto de ĝenro Pittura metafisica.

Lia patro estis diletanto kiu amis antikvan Grekion. Li studis arton en Akademio de Munkeno kie lernis filozofion de Nietzsche kaj Schopenhauer kaj konis laboron de Arnold Böcklin.
En 1910 li renkontis kaj iĝis amiko de la familio de eldonistoj Emilio Bestetti, kaj ĝi komencis labori kiel ilustrante la eldonejo Bestetti Arto Eldonoj en Romo kaj en Milano. En 1924 kaj 1932 partoprenis en Venecia Bienalo kaj 1935 al Quadrennial de Romo.
De Chirico estas pli ŝatata per liaj pentraĵoj faritaj de 1909 ĝis 1917, lia metafizika periodo, kiu estas memorinda por la spirita, humorplenaj imagoj. En debuto, lia subjektoj estis ankoraŭ urbaj pejzaĝoj kun la brila lumo de Mediteraneo sed progresive li ŝanĝas sian atencon al studoj de ombraj deponejoj, kelkajn fojojn lonĝantaj de manekenoj.

De Chirico eldonis ankaŭ en 1925 *Hebdomeros, le Metaphysicien.* Giorgio De Chirico havis nur unu lernanto la pentristo Luca Bestetti, kiu faris privatajn lecionojn ĉe sia hejmo, estante ilustrador dependa de la eldonejo de sia patro Carlo Bestetti.

Bibliografio
------------

(IT) BALDACCI Paolo, FAGIOLO DELL’ARCO Maurizio (1982), *Giorgio de Chirico Parigi 1924-1930*, Galleria Philippe Daverio, Milano 1982, pp. 22.

(IT) BRANDANI Edoarto (a cura di), DI GENOVA Giorgio, BONFIGLIOLI Patrizia (1999), *Giorgio de Chirico, catalogo dell'opera grafica 1969-1977*, Edizioni Bora, Bologna 1990 (1999), pp. 247.

(IT) CAVALESI Maurizio, MORI Gioia (2007), *De Chirico*, Giunti Editore, Firenze 1988 (2007), pp. 50.

(IT) FAGIOLO DELL'ARCO Maurizio (1999), *L'opera completa di de Chirico 1908-1924*, Rizzoli, Milano 1984 (1999), pp. 121.

(IT) FAGIOLO DELL'ARCO Maurizio (1991), *Giorgio de Chirico carte*, Extra Moenia Arte Moderna, Todi 1991, pp. 64.

(IT) FAGIOLO DELL'ARCO Maurizio,CAVALLO luigi (1985), *De Chirico. Disegni inediti (1929)*, Edizioni grafiche Tega, Milano 1985, pp. 140.

(IT) GIMFERRER Pere (1988), *De Chirico, 1888-1978, opere scelte*, Rizzoli, Milano 1988, pp. 128.

(IT) HOLZHEY Magdalena (2006), *De Chirico*, Taschen, Kölon (D) 2006, pp. 96.

(IT) MORI Gioia (2007), *De Chirico metafisico*, Giunti, Firenze 2007, pp. 50.

(IT) PONTIGGIA Elena, GAZZANEO Giovanni (2012), *Giorgio de Chirico. L’Apocalisse e la luce*, Silvana Editoriale, Cinisellobalsamo 2012, pp. 119.

* Giorgio de Chirico en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Giorgio de Chirico en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 161642
* GND: 118524208
* LCCN: n79069950
* VIAF: 104172730
* ISNI: 0000 0001 2321 4771
* LIBRIS: 208258
* SUDOC: 026814722
* BNF: 11898878m
* ULAN: 500032635
* MBA: f68acc72-6466-491a-95da-2ce126c1a830
* NLA: 35034175
* NDL: 00435920
* BIBSYS: 90026122
* RKD: 16695
* NKC: xx0002614
* ICCU: CFIV016051
* BNE: XX973413
 |
**Vipaŝjano**, el la palia *vipassanā* kaj sanskrite *vipashyanā*, "klarvido": unu el la du ĉefaj kategorioj de la klasika budhisma meditado, kiujn oni povas praktiki sen esti aŭ iĝi budhismano, bazitaj sur la *Satipatthāna-Sutta*, de la Majjhima Nikāya en la palilingva Tripitako, kaj sur la *Mahā-satipatthāna-Sutta* en la Dīgha Nikāya (longa versio de la unua).

La du kategorioj estas *samatha-bhāvanā* kaj *vipassanā-bhāvanā*. La unua celas al koncentriĝado (*samādhi*), la dua al tiu klarvido kaj saĝo ((*paññā*)) kiu rompas la ligojn al sansaro kaj rezultas en nirvanon.

La vipasana meditado ne temas pri intelekta kompreno, sed pri rekta perceptado de la realo, t.e. de la propraj korpaj kaj mensaj procezoj. Tia meditado eksponas la veron de la malpermanento, de la nekontentigo kaj de la senpersona kaj sensubstanca naturo de ĉiuj korpaj kaj mensaj fenomenoj (palie *anicca, dukkha, anattā)*.

Tiu ĉi saĝo *(paññā)* estas decida faktoro por la liberiĝo, kvankam ĝi devas esti ligita al la aliaj du partoj de la budhisma ekzercado: moralo *(sīla)* kaj koncentriĝado *(samādhi)*.


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Budhismo |

* Kategorio Vipaŝjano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **kapelo Sankta Anna** estas sakrala historia monumento en urbo Győr, ĝis la unuiĝo en 1954 en vilaĝo *Kismegyer*.

Historio
--------

En 1683 la turkoj plene detruis la vilaĝon, ĉar en loko, kie nun estas la kapelo, estis sentinela turo. Pli poste la Benediktana Ĉefabatejo de Pannonhalma havis tie biencentron kun kamparanoj. En loko de la sentinelturo tombeja kapelo konstruiĝis en la 1780-aj jaroj, ĉirkaŭ kuŝis la tombejo. La kapelo estis ankaŭ loko de diservoj. Ĝuste ĉe la kapelo la franca armeo venkis la hungarojn en 1809. Post ekfunkcio de Preĝejo Dia Mizerikordo (Győr) la diservoj ĉesis en la kapelo.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola sur malalta monteto, sede apude estas videbla ligna sonorilostablo. La fasado estas simetria, meze malsupre la enirejo funkcias. Super la enirejo ronda fenestro videblas, la plej supre turo malgranda altiĝas. La absido estas plurangula.

Kermeso okazas en la 26-an de julio.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* datenoj
* datenoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **Universitato de Jangono** (ankaŭ **Jangona Universitato**; birme ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်, prononcita jàɰ̃ɡòʊɰ̃ tɛʔkəθò; antaŭe **Rangoon Altlernejo**, **Rangoon Universitato** kaj **Rangoon Artoj kaj Scienca Universitato**), troviĝita en Kamayut, Jangono, estas la plej malnova universitato en moderna edukada sistemo de Mjanmaro kaj la plej bona konata universitato en Mjanmaro. La universitataj proponas plejparte studentaj kaj postbakalaŭraj gradoj (bakalaŭra, Majstra, Poŝto-diplomita Diplomo kaj Doktorecaj) programoj en liberalaj artoj, sciencoj kaj leĝo. Diplomoj de plentempa bakalaŭro ne estis proponita ĉe ĉefa universitatejode la universitato post la studentaj protestoj de 1996. La grado de la bakalaŭro estis re-proponita ekde 2014. Nuntempe gradoj en Politika Scienco estas proponita al studentoj, tiel kiel postbakalaŭraj diplomoj en areoj kiel socia laboro kaj geologio .

Referencoj
----------

1. ↑  James, Helen.  (2005) *Governance And Civil Society In Myanmar: Education, Health, and Environment*. Routledge. ISBN 0-415-35558-3.
2. ↑  Zin Linn. "President Obama rejuvenates Rangoon University of Burma" (News & blogging), *Hybrid News Limited*, 20 November 2012.

 Arkivigite je 2013-01-17 per Archive.today

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Universitato de Jangono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 831846
* GND: 1155426541
* LCCN: n78019916
* VIAF: 161523607
* ISNI: 0000 0001 1118 1335
* SUDOC: 179917129
* NLA: 35694776
 |
**László Bitay** [lAslO bitai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bitay László** estis rumania hungara matematikisto, altlerneja instruisto.

László Bitay naskiĝis la 17-an de aprilo 1928 en Brașov (Rumanio), li mortis la 14-an de oktobro 2018 en Cluj (Rumanio).

Biografio
---------

László Bitay apartenis al la hungara minoritato en Rumanio. Li frekventis piaristan gimnazion en tiam hungara urbo Kolozsvár, sed en la aĝo 16 li estis deportita al Sovetunio en aŭtuno de 1944. Post 11 monatoj li sukcesis hejmenveni kaj lernis plu, fine li akiris diplomon en 1951 en Universitato Bólyai. Post siaj studoj li samloke ekinstruis. Inter 1962 kaj 1988 li estis lektoro en alia universitato en la sama urbo (ro:Universitatea Tehnică din Cluj-Napoca). Intertempe en 1975 li doktoriĝis. Krom la instruado li partoprenis en redakta laboro de matematika revuo. Li emeritiĝis en 1988. Li havis edzinon, kiu naskis 2 filinojn.

Lia disertaĵo
-------------

* *A hiperbolikus terek vizsgálata* (1975)

Elektitaj libroj
----------------

* *Matematikatörténeti mozaik* 1984
* *Aforizmák, anekdoták, matematikusokról, matematikáról* 1999
* *Mi a Bolyai-geometria* 2003

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio László Bitay en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 667669
* VIAF: 121418957
* ISNI: 0000 0000 7931 5777
 |
**László Jéki** [lAslO jEki], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Jéki László** estis hungara fizikisto, redaktoro.

László Jéki  naskiĝis la 1-an de aŭgusto 1942 en Pécs. Li mortis la 22-an de aprilo 2009 en Budapeŝto.

Biografio
---------

László Jéki frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Scienca Universitato Eötvös Loránd en 1965. Post siaj studoj li esploris en fabriko en Budapeŝto monatojn, poste en laboratorio, fine en esplora instituto. Inter 1975 kaj 1980 li estis vicdirektoro. En 1971 li edziĝis, en 1975 kandidatiĝis. Li ĉiam okupiĝis pri atomfiziko, krome li verkis tiajn artikolojn, kiujn eĉ la simpla homo komprenas; (li partoprenis en redaktado de popularaj gazetoj). Li ricevis 8 premiojn inter 1980-2005.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Small Angle Elastic Scattering of 14MeV Neutrons by 238U* (1968)
* *Magszerkezet vizsgálata neutronokkal* (1973)
* *A görögök és a mágnes* (1993)
* *Emléklapok a pécsi bányászat történetéből* (2003)
* *Mágneskönyv* (2012)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 543480
* VIAF: 278172778
* ISNI: 0000 0003 8481 5778
 |
**Carrefour** (en la franca tio signifas intersekcon aŭ vojkruciĝon) estas transnacia firmao el francdevena origino kiu distribuas kaj vendas varojn, estante la unua eŭropa grupo kaj dua en la mondo en ĝia sektoro. En 2014, la grupo havis 10 860 vendejojn en 33 landoj (10 integritaj landoj), 3360 vendejoj en Eŭropo (krom Francio) 5013 vendejojn en Francio, 830 en Latinameriko kaj 307 en Azio, kaj 1350 vendejojn en landoj kun komerca interkonsento. Ĝi dungas ĉirkaŭ 381 227 personojn en la tuta mondo.

Ĝiaj vendoj atingis 100 500 milionojn da eŭroj en 2014.

La plej granda vendejo de Carrefour estis konstruita en 1972, ĝi situas en Portet-sur-Garonne Tuluzo el 24 400 m², estas la plej granda de Francio. La mila vendejo (1000) estis inaŭgurita en Ĉinio en 2006.

Ĝi precipe havas sian aktivecon en tri merkatoj: Eŭropo, Azio kaj Latinameriko. 56 % el ĝia agado estas produktata ekster Francio, kvankam inter Francio kaj Hispanio ĝi akumulas 79 % de la tuta volumo de la negoco.

La grupo fokusiĝas en merkatoj el granda ekspansio: Ĉinio, Brazilo, Hispanio, Italio kaj Maroko. Ekde 2014 la grupo ekigas planon por ekspansiiĝi al afrikaj landoj kiaj Ebura Bordo, Niĝerio, Kongolando, Kongolo, Senegalo, Ganao, Gabono kaj Kameruno kaj en mezorientaj landoj kie la branĉo Majid Al Futtaim etendiĝas al Kartvelio, Armenio kaj Kazaĥio, inter aliaj landoj.

La societo Carrefour estis kreata en Alta Savojo en 1959 de la familioj Fournier kaj Defforey. En 1963, Carrefour inventis la koncepton pri superbazaro, malfermante la unuan en Sainte-Geneviève-des-Bois. La societo establiĝis en Belgio en 1969, en Hispanio en 1973 kaj en Brazilo en 1975. La societo Promodis (estonta Promodès) kreiĝis en 1961 post la kunfandiĝo de la entreprenoj de du normandaj familioj gviditaj de Paul-Auguste Halley kaj Léonor Duval-Lemonnier. La nomo de Carrefour signifas "vojkruciĝo/intersekco", ĉar la unua superbazaro ĝuste troviĝis en vojkruciĝo.

* Kategorio Carrefour en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Magdolna Forró,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Forró Magdolna** aŭ *Forró Magda* estis hungara-usonana fizikisto, profesoro. Ŝia nomo estis post la edziniĝo (hungare) *Barnóthyné Forró Magda*, sed en Usono **Madeleine Forró Barnóthy**.

Magdolna Forró  naskiĝis la 21-an de aŭgusto 1904 en Zsámbok. Ŝi mortis en 1995 en Usono en Evanston.

Biografio
---------

Magdolna Forró akiris pedagogian diplomon en Scienca Universitato Pázmány Péter de Budapeŝto, poste ŝi doktoriĝis el fiziko en 1927 kiel la unua virino en Hungario. Ŝi plulernis en Universitato de Gotingeno, hejmenveninta en 1930 en Universitato de Budapeŝto ŝi establis laboratorion laŭeble el ligno, ŝi produktis la mezurilojn propramene. Ŝia kolego estis inĝeniero Jenő Barnóthy (ŝia estonta edzo). Ili mezuris la magnetan kampon kaj diversajn radiadojn. Okazis komparaj mezuradoj ankaŭ en minejo de Dorog en alteco 325 m. Ambaŭ instruis ankaŭ en la universitato. Post la 2-a mondmilito ili partoprenis en rekonstruado de la detruita katedro por daŭrigi la eksperimentojn pri la kosma radiado. En 1948 ili migris al Ĉikago, ĉar la esploraj kondiĉoj dependis de la komunisma partio. Ŝi instruis plu fizikon en la medicina universitato de Ĉikago, krome li ekzamenis biologiajn efikojn de la magneta kampo. Ŝi instruis ankaŭ en aliaj usonaj universitatoj, krome ŝi fondis instituton „Forro Science Corporation", kies teknia gvidanto estis Jenő Barnóthy.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A dielektromos állandó mérésével kapcsolatos kérdésekről* (1928)
* *A kozmikus sugárzás természete* (1933)
* *Zeitliche Anderung der Schauerintensitat und Mesotronenzerfall* (1939)
* *Kísérleti Fizika* (1945) - tralaborita studenta lernolibro laŭ la pli frua 2-a eldono
* *Reduction of Radiation Mortality through Magnetic Pretreatment* (1963)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungare
* hungare
* angle


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 539050
* GND: 1198936495
* LCCN: n89641981
* VIAF: 107157342859910100000 48375139, 107157342859910100000
* ISNI: 0000 0001 0897 8095
* SUDOC: 118560840
* BIBSYS: 90681358
 |
Ferdeko de kargoŝipo dum ŝtormo
Ferdeko de kontenerŝipo
La dekduo de ferdekoj de *Queen Mary 2*
Vasta ferdeko de aviŝipo
**Ferdeko** estas planko kovranta la tutan kavon de ŝipo, simila al planko de konstruaĵo, aŭ formanta super ĝi etaĝojn.

Preskaŭ ĉiuj ŝipoj, escepte la malplej grandaj havas almenaŭ unu ferdekon; grandaj pasaĝerŝipoj foje havas dek du ferdekojn aŭ eĉ pli.

La tradicia signifo estas, ke ferdeko kovru la tutan longecon de la ŝipo, sed oni uzas ĝin ankaŭ por malpli grandaj strukturoj kiaj ĉe la pruo aŭ pobo por la prua ferdeko kaj la poba ferdeko.

Klasifiko
---------

Laŭ destino la ferdekoj havas specialajn nomojn:

* flugferdeko ĉe aviŝipoj
* ĉefa ferdeko
* supera ferdeko
* promenadferdeko
* ktp.

Sur pasaĝerŝipoj, aldonaj ferdekoj ricevas ajnajn nomojn, ekzemple *"Lido-ferdeko"*. La plej malsupra ferdeko nomiĝas orlopo.

Etimologio
----------

La kutima opinio estas, ke ĝia origino estas la germana lingvo. Sed la germana vorto estas samkiel la angla *deck*, nur kun majusklo, nome *Deck*, dum la germana *Verdeck* [ferDEK] signifas *kovrilo de veturilo* kiel la faldebla tegmento de kabrioleto. Restas la demando, kiel tiu eraro okazis, ĉu per mislego de vortaro fare de Zamenhof, ĉu per tre libera interpreto de tia kovrilo.

Vidu ankaŭ
----------

* Pavezo

* Kategorio Ferdeko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Antverpena Grupo Esperantista** estis la unua Esperanto-grupo en Antwerpen. Dum jardekoj ĝi kunekzistis kun samurba "La Verda Stelo" kaj pluraj grupoj en ĉirkaŭaj lokoj (Berchem, Borgerhout, Boom, Sint-Mariaburg). Ĝia detala historio estas verkota.

Emblemo de la Antverpena Grupo Esperantista. Ĝi estas desegnita de Raymond Van Melckebeke, la kunfondinto kaj unua prezidanto de la grupo. (Laŭ informo lia nepo, André Van Melckebeke.)

Ekesto kaj komenca agado
------------------------

Post kurso kiun donis Lucien Blanjean ekde oktobro 1902 en la Reĝa Ateneo de Antwerpen, en decembro kelkaj esperantistoj kuniĝis por prepari propagandon kaj publikan kurson. Malferma parolado okazis en hotelo *Stanley* je la 10-a de januaro 1903; kurso komenciĝis je la 17-a en "Taverne Royale". Dum sekvanta februaro 30 lernantoj decidis fondi grupon "Antverpena Grupo Esperantista".

La komitato de la grupo konsistis el:

* Prezidanto: Raymond Van Melckebeke, doktoro de sciencoj
* Vicprezidanto: Oscar Van Schoor, farmaciisto
* Sekretario-raportanto: F. Dupont, subleŭtenanto
* Kasisto: E. Van den Kerckhove, komisiisto-ekspedisto por maraj transportoj
* Membroj: J. Coox, A. Van der Biest, A. Cassiers, E. Leclercq kaj A. Van Pelt

La grupo tuj ricevis la subtenon de la antverpenaj ĵurnaloj. Rapide la membraro kreskis ĝis 120. Okazis kursoj por viroj kaj virinoj. Ĝi organizis ekspoziciojn en 1903, 1904 kaj 1904 kaj partoprenis en ekspozicioj en Saint-Omer, St Louis kaj Alger. La biblioteko posedis ĉ. 200 librojn.

Statuto
-------

La regularo de la grupo estis tre konciza: 

*Paragrafo unua. — Grupo estas fondita en Antverpeno, havanta la celon propagandi la helpantan lingvon internacian Esperanton. Ĝi estas nomata "Antverpena Grupo Esperantista" (A.G.E.).*

Par. 2a. — La grupanoj promesas eviti ĉiun diskuton politikan aŭ religian dum la kunvenoj de l' Grupo.

Par. 3a. — Ĉiuj aktivaj grupanoj pagas kotizaĵon da kvar frankoj (4,00) donantan la rajton ricevi abonon de la *Belga Sonorilo*. Tamen, se kelkaj samfamilianoj kunloĝantaj estas membroj de l'Grupo unu el ili pagas 4 frankojn kaj la aliaj 1,50 fr.

Referencoj
----------

1. ↑  Laŭ la revuo *Tra la Mondo*, aprilo 1906, p. 152.
2. ↑  *Belga Sonorilo*, majo 1903, paĝo 91.

* Kurso pri Esperanto organizita de la grupo.Kurso pri Esperanto organizita de la grupo.
* Advokato Patelin, 1904. La libro iam apartenis al la "Antverpena Grupo Esperantista".*Advokato Patelin*, 1904. La libro iam apartenis al la "Antverpena Grupo Esperantista".
* Cirkulero de 23 februaro 1904.Cirkulero de 23 februaro 1904.
iama paroĥuja domo de Haslach, nun privata vilao
**Lorenzo SCIASCIA** (\* ĉ. 1 643 ĉe Roveredo GR, mortinta en 1694 samloke) estis grizona ĉefkonstruisto kaj arĥitekto baroka.

Liaj ĉefaj verkoj de Sciascia, kiu ĉefe aktivis en Bavarujo, estas krom la monaĥejo je Weyarn, la Osvaldo-kirko je Traunstein (1678) kaj la preĝejoj de Vachendorf (1681), klostro de Herrenchiemsee (1684), Sankta Miĥaelo je Sachrang (1687/88), Antwort apud Bad Endorf (1687/88), la pilgrima kirko Sankta Pankracio je Karlstein apud Reichenhall (1687–1689) kaj de Sankta Egidio en Gmund (1688).

De li estas ankaŭ la kampanilo de la monaĥejoj de la franciskanoj de Berchtesgaden. En Haslach (Traunstein) li plialtigis la preĝejan turon kaj samloke vilaon kiu nomiĝas *Schloß* (Hochstraße 4).

Literaturo
----------

* P. von Bomhard: "Beiträge zum Werk des Graubündner Baumeisters Lorenzo Sciasca", ĉe: *Jahrbuch des Vereins für christliche Kunst* 8/1974, p. 56–84.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lorenzo Sciascia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Cesare Santi: "Sciascia, Lorenzo", ĉe: *Dizionario storico della Svizzera* (DSS) (tie ĉi interrete)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 832737
* GND: 137275706
* VIAF: 184145857907623021029 96202408, 184145857907623021029
* ULAN: 500074008
 |
**Károly Hajnik** [kAroj], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Hajnik Károly** estis hungara stenografo, redaktoro.

Károly Hajnik (1866)
Károly Hajnik naskiĝis la  10-an de decembro 1806(nun 1806-12-10) en Pozono (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Bratislavo en Slovakio), li mortis la 21-an de septembro 1866 en Budao (urbo).

Biografio
---------

Károly Hajnik maturiĝis en piarista gimnazio en Pest (urbo) en 1821, poste li akiris juran diplomon en Reĝa Universitato de Pest en 1826. Post la diplomo li estis subnotario province. Ekde 1832 li estis stenografo de la hungara parlamento en Pozono, ankaŭ redaktoro de senatana kaj parlamentaj protokoloj de Hungarlando kaj Transilvanio (1832–1849 kaj 1861–1865). Dum la hungara revolucio de 1848 li havis postenon en la kabineto, poste li estis redaktoro kaj librovendisto. En 1861 la parlamenta vivo estis renovigita, tial li denove laboris tie. Li vidviĝis dufoje, la dua edzino naskis dufoje.

Lia verko
---------

* *Visszaemlékezések, jelenetek és adomák a magyar életből* (dufoje en 1856)

Fontoj
------

* biografio hungare kun bildo
* biografio hungare kun bildo
* biografio hungare kun bildo
* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare (legebla en la 3-a punkto)

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 847795
 |



* Portalo pri Biografio
**Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj (LIBE)** estas Esperanto-asocio fondita en 1950, kiu celas disvastigi Esperanton inter blinduloj kaj liveri informojn al blindaj esperantistoj en brajla skribo kaj en la formo de sona dokumento. Ĉiujare LIBE organizas Internacian Kongreson de Blindaj Esperantistoj, kutime lige al Universala Kongreso.

Antaŭaĵo de la ligo konsidereblas la Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj fondita jam meze de la 1920-aj jaroj.

Estraro
-------

Dum la jaroj 2021-2025 la estraro de LIBE entenas:

* prezidantino: Nedeljka Ložajić (*Loĵaiĉ*)
* vicprezidantino: Natalia Kasymova
* kasisto: Pier Luigi Albano Da Costa
* ĝenerala sekretariino: Olena Poshivana
* sekretario: Dragan Śtoković
* konsilantoj: Jiri Jelinek, Vjaĉeslav Suslov

Famaj blindaj esperantistoj
---------------------------

* Luigi Tola
* Ángel Figuerola Auque
* José Ezquerra
* Pedro Zurita
* Vasilij Eroŝenko

Vidu ankaŭ
----------

* esperantistaj blinduloj

Notoj kaj fontoj
----------------

1. ↑  LIBE-estraro 2021-2025 en la oficiala retejo de LIBE

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
La Lingva Komitato en 1907. Jamin estas la dua je la dua linio, el la supro.
**Joseph JAMIN** estis belga arĥitekto, esperantisto kaj poste idisto en Bruselo, Li estis frato de Leopold Jamin kaj membro de la Lingva Komitato en 1907.

Jamin multe akcelis la esperantan propagandon kaj verkis du broŝurojn; dum 1902-1905 li estis ĉefo-redaktoro de *Belga Sonorilo*. Poste li pasis al Ido, en 1908 proponis esperantidon nomiĝitan *Mez-Voio*. Eble estas kompromiso inter Esperanto kaj Ido. Ŝajne la projekto similas al Antido.

Jamin estis dum multaj jaroj eldonisto de idista gazeto.

Verkoj
------

* *Pour tes congrès futurs : l’ Esperanto*. Eld. Ferd. Ickx , Leuven, 1912, 13 paĝoj.

Bildaro
-------

* Fondo de "Antverpena Grupo Esperantisto", 1904Fondo de "Antverpena Grupo Esperantisto", 1904

Eksteraj ligiloj
----------------

* *Enciklopedio de Esperanto*/J en sia originala formo en la Interreto
* *Enciklopedio de Esperanto* en elŝutebla versio (PDF).


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 21046
 |
**Roberto FERRUZZI** (naskiĝis la  16-an de decembro 1853(nun 1853-12-16) en Šibenik, Dalmatio, mortis la 16-an de februaro 1934 en Venecio) estis itala pentristo.

Li pentris la faman *Madonnina* (Malgranda Virgulino), per kiu li gajnis la duan *Biennale di Venezia* en 1897.

Biografio
---------

Roberto Ferruzzi naskiĝis en Šibenik en Dalmatio, en 1853 de italaj gepatroj. kvar-jaraĝa li transloĝiĝis en Venecion, por studoj. Post la morto de sia patro, advokato, li revenis al Dalmatio, kie li vivis ĝis la aĝo de 14, dediĉante sin al klasikaj studoj kaj pentrarto (memlernanto).

Li translokiĝis al Luvigliano, frakcio de Torreglia, kie li pentris multajn pentraĵojn, inter ili la faman Madonnina.

Li mortis la 16-an de februaro 1934 kaj estis entombigita kun sia edzino Esther Sorgato kaj filino Mariska en la malgranda tombejo de Luvigliano.

Du el liaj posteuloj estas nomitaj Roberto Ferruzzi: Bobo (patro), pentristo de lagunoj, kaj Robi (filo) sperta en la historio de arto kaj antikvaĵoj en Venecio.

### La Madonnina

La Madonnina estas la mondfama pentraĵo kiu estas ligita kun la nomo de Ferruzzi, kiu volis reprezenti la patrinecon. Post la granda sukceso, li ŝanĝis ĝian nomon al *La Madonnina*.

Referencoj
----------

1. ↑  (PDF)  IL DALMATA, ottobre 2008

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Roberto Ferruzzi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* itale Artikolo pri *La Madonnina* kun fotoj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 505473
* VIAF: 1605159478159827990002
* ULAN: 500356896
* RKD: 305913
* ICCU: CUBV064065
 |
Vipkrakigistoj el Traunstein, Bavario
**Vipkrakigado** (bavare *Goaßlschnoizn*; germane *Goaßlschnalzen*) estas la ago de produktado de krakanta sono per la uzo de vipo. Uzita dum bruta veturado kaj rajdado, ĝi ankaŭ fariĝis arto, ekzemple kiel parto de muzika prezentado folklora. Ritma vipkrakigado apartenas al la tradicia kulturo inter diversaj ĝermanaj homoj de Bavario (*Goaßlschnalzen*), diversaj Alpaj areoj (*Aperschnalzen*), Aŭstrio, kaj Hungario (*Ostorozás*). Hodiaŭ ĝi estas prezentanta arto, parto de rodeo ekspozicio en Usono, konkurenciva sporto en Aŭstralio kaj ĉiam pli populara en Britio, kie ĝi transiras limojn de sporto, ŝatokupo kaj efikeco.

Fiziko
------

*Apatosaurus*: La plej malfrua vipkrakigisto?
La fendeto kiun vipo produktas estas produktita kiam sekcio de la vipo moviĝas pli rapide ol la rapido de sono kreanta malgrandan sonondoknalon. La kreado de la sonondoknalo estis konfirmita en 1958 analizante la altrapidan ombrofotarton prenitan en 1927.

Lasttempe, sole geometria faktoro estis rekonita: la pinto de la vipo moviĝas dufoje tiel rapide ĉe la buklo de la vipo, ekzakte kiel la pinto de la rado de aŭto moviĝas dufoje same rapide kiel la aŭto mem.

Ofta klarigo estas derivi la konduton de la principo de la leĝo pri konservado de energio. Tamen notiĝis ke la energio ankaŭ estas konservita kiam la fendeto bolas, tial derivadoj de sole konservadaj leĝoj, inkluzive de konservado de impeto kaj kelkaj aliaj estas nesufiĉaj.

En 1997 la *Discovery Magazine* raportis koncerne la eblecon de la "vipkrakigado-" efikmilionoj da jaroj antaŭe. Kiel parto de la komuna esplorado fare de komputikistoj kaj paleontologoj en la decidproponon de dinosaŭroj, Nathan Myhrvold, ĉefteknologioficiro de Mikrosofto, aranĝis komputilsimuladon de apatosaŭro, kiu havas tre longan, pintigante voston simila al vipo. Bazigante sur la rezonado priskribita supre, Myhrvold finis ke saŭropodoj estis kapablaj je produktado de fendeto komparebla al la sono de kanono.

Plia legado
-----------

* Andrew Conway, *The New Bullwhip Book*, Loompanics Unlimited, 2005. ISBN 1-55950-244-4.
* Robert Dante, *Let's Get Cracking! The How-To Book of Bullwhip Skills*, CreateSpace, 2008. ISBN 1-4404-0623-5.
* Why Whips Crack

Referencoj
----------

1. ↑  Prezentado de loka folklora muzikbando *Die Siebar-taler* en Sieber, Hercbergo, Germanio, dum la 89a SAT-kongreso en la 19a de Julio 2016.
2. ↑  B. Bernstein, D. A. Hall, and H. M. Trent. "On the dynamics of a bull whip", *Journal of the Acoustic Society of America* 30: 1112-1115 (1958).
3. 1 2  American Physical Society (2002) *Whip Cracking Mystery Explained Arkivigite je 2009-05-26 per la retarkivo Wayback Machine,* 26 May 2002 (el Retarkivo 20090526212838)
4. 1 2 3  Alain Goriely and Tyler McMillen, "Shape of a Cracking Whip Arkivigite je 2016-04-28 per la retarkivo Wayback Machine"
Phys. Rev. Lett. 88, 244-301, June 2002 COI:10.1103/PhysRevLett.88.244301
5. ↑  "Dinosaur in Motion", *Discover* Novembro 1997
**Annechien Steenhuizen** (Amersfoort, 12-an de majo 1977) estas nederlanda ĵurnalistino, raportistino kaj prezentistino. Ekde 2013 ŝi estas unu el la konstantaj prezentistoj de la ĵurnalo de NOS.

Biografio
---------

Annechien Steenhuizen naskiĝis en Amersfoort. Ŝi elkreskis en Scherpenzeel kaj ekde dekjaraĝo ŝi vivis en Doorn, kie ŝi trapasis la mezlernejon je la Revius Liceo. De 1995 ĝis 1999 ŝi studis je la lernejo por Ĵurnalistiko en Utrecht.

Kariero
-------

Post edukado en la ĵurnalistiko ŝi eklaboris ĉe *RTL Novaĵo*. Tie ŝi laboris dum pli ol tri jaroj por la redakcio de *5 en la Lando* kaj *RTL Novaĵomagazino*, La antaŭiranto de *Eldono NL'.*

En junio 2002 ŝi eklaboris ĉe *Radio M Utrecht* kiel raportistino. Ne longtempe pliposte ŝi ankaŭ rajtis fari televidolaborojn. Tiel ŝi prezentis kelkfoje en la monato la programon *Bureau Hengeveld*, la ĝisspuradoprogramo de *Regiona TV Utrecht*. En aprilo 2005 ŝi prezentis La Novaĵmagazinon *Vi Hodiaŭ* kune kun Conny Kraaijeveld, Hilde Kuiper kaj pliposte ankaŭ kun Evelien de Bruijn. Krom tio ŝi ankaŭ restis fari rektajn radioraportadojn kaj estis konstanta anstataŭa prezentistino de la radioprogramo *Aan Tafel* (ĉe la tablo).

Ekde la 1-a de marto 2008 ŝi kunlaboris je la VARA-programo *La mondo turnas pluen* kiel unu el la Ŝakaloj.

Privata vivo
------------

Steenhuizen havas rilaton kaj filon kaj filinon.

* Kategorio Annechien Steenhuizen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Referencoj
----------

1. 1 2  Annechien Steenhuizen. Mensen achter het nieuws.
2. ↑   Annechien Steenhuizen gescout voor De Jakhalzen
3. ↑   Annechien Steenhuizen bevallen van zoon
**Arabo** (armene: Արաբօ, 1863–1893), naskiĝis kiel **Arakel Avedisjan**, estis fama armena fidajo de la fino de la 19-a jarcento, unu el la unuaj fidajoj. 

Arabo naskiĝis en la vilaĝo Kurtis (provinco Bitlis). Arabo studis en la monaĥeja lernejo Arakeloc en Muŝ. Komence en la malfruaj 1880-aj jaroj, li gvidis la armenajn fidajajn grupojn de Sasuno kaj Tarono. En 1892, li estis arestita de turkaj aŭtoritatoj kaj kondamnita je 15 jaroj da malliberigo, sed eskapis el malliberejo kaj rekomencis la agadon en la armena milico. De 1889, li revenis al Kaŭkazio plurajn fojojn por daŭrigi siajn milicajn agadojn. Li partoprenis la unuan ARF-konferencon en 1892. Printempe 1893, li revenis al sia regiono Kars por helpi ribelantojn de Sasuno, sed estis mortigita en 1893 dum batalo kun kurdaj bandoj sur la vojo de Ĥnus al Muŝ (Okcidenta Armenio) kun siaj kvar kamaradoj.

Referencoj
----------

1. ↑  General Andranik and the Armenian Revolutionary Movement, by Dr Antranig Chalabian, Michigan, 1988 (ISBN 0-9622741-1-9)
2. ↑  Genocide.ru (Russian)