recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitolaj artikoloj vidu la paĝojn Méru (Oise) kaj Méru (stacidomo). |

**Meru** estas urbo (ankaŭ universitata urbo) kaj diocezo en Kenjo. Ĝi estas administra centro de distrikto.

Bazaj informoj
--------------

* Koordinatoj: 00° 03′ N 37° 39′ O﻿ / ﻿0.050 °N, 37.650 °O﻿ / 0.050; 37.650 (mapo)
* Telefonkodo: 064
* Poŝtkodo: 60 200
* Supermara alteco: 1581 m
* Horzono: UTC + 3

Geografio
---------

Meru situas sur altebenaĵo en centro de la lando.

Loĝantaro
---------

Loĝantaro de Meru laŭ informo de pola Vikipedio estas nur 50273, laŭ angla Vikipedio 240.900, laŭ serba Vikipedio 146.987, do la fontoj ege diferencas.

Historio
--------

Britoj fondis Meru-on en 1911, kiel loko de agrikulturistoj.

Ekonomio
--------

Meru estas komerca, agrikultura kaj eduka centro. Oni okupiĝas pri kafoj, teoj, lignaĵoj, faboj kaj bredado de bestoj.

Trafiko
-------

Meru havas 3 pavimitajn vojojn al direktoj de la ceteraj urboj.

Klimato
-------

Meru situas tre proksime al la ekvatoro, tamen pro sia konsiderinda alto ĝi havas ne vere tropikan, sed preskaŭ subtropikan klimaton. La averaĝa jara temperaturo varias inter 14-23 °C. Jare pluvas po 1366 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed en aprilo kaj en novembro kulminas la pluvo.

Vidindaĵoj
----------

* Nacia Muzeo de Meru
* en la proksimeco Monto Meru

Fontoj
------

* Angla, pola kaj serba Vikipedioj
* Mapo
**Mesianismo** aŭ **Mesiismo** estas kredo en la alveno—aŭ reveno—de dia liberiganto, Mesio [*mashiah* en la hebrea lingvo, *christós* en la greka ], kun povo forigi la maljustaĵojn suferitajn de difinita grupo. Ĝi ĝenerale havas konektojn kun ideoj pri utopioj, alportitaj de eksteraj instancoj, ne ĉiam kun apogo de la propra grupo.

La pli konata mesianismo havas judan originan, kaj estis grava en la naskiĝo de kristanismo. Aliaj religioj havas mesiecajn karakterojn, adaptitaj al propraj trajtoj.

Origino de Mesianismo
---------------------

La profeto Jesaja estis la unua kiu proklamis la alvenon de Mesio, eble derivita de lia kono pri tiu ideo inter la zoroastra religio en malnova Persio.

Religiaj mesianismoj
--------------------

### Judismo

Klasika Judismo esperas je la alveno de Mesio, laŭ la diro de la profetoj. Dum la historio de judismo, diversaj homoj sin deklaris Mesio, kaj kelkfoje sukcesis arigi ĉirkaŭ si gravan movadon, foje kun sociaj trajtoj.

### Kristanismo

La vorto mem kristano, derivas el Kristo, tio estas, **Mesio**. La kristanoj pensas ke Jesuo estas la Mesio profetita de la judaj profetoj. Diversaj grupoj de kristanismo montras ankoraŭ trajtojn de klasika mesianismo, esperanta la baldaŭan duan alvenon de Kristo (vidu: *Adventismo*). 

### Islamo

En Islama mesianismo, Jesuo de Nazareto estas konsiderata profeto kaj la vera Mesio.

Vidu ankaŭ la figuron de la Mahdi en diversaj islamaj tradicioj.

### Universala Mesianismo

Mesianismo ekzistas ankaŭ en Bahaismo kaj en diversaj noveraaj movadoj.

Vidu ankaŭ:

* Maitreya
* Kalki
* Saoshyant
* Apokalipso
* Miljarismo

Mesiecaj sociaj movadoj
-----------------------

### Israelo

Vidu: *Cionismo*

### Pollando

Vidu apartan artikolon: Pola mesianismo

### Portugalio

Vidu: *Sebastianismo*

### Brazilo

En la historio de Brazilo, la vorto mesianismo estas uzata por nomi la sociajn movadojn en kiuj milojn da loĝantoj de la sertono (internaj malriĉaj regionoj) sekvis gvidantojn kun forta religia karaktero.
**Mesteri** [meŝteri] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), en Distrikto Celldömölk. La loknomo hungare estas majstra.

Mezepoka kirko en Mesteri
Kastelo en ekstera parto de Mesteri

Bazaj informoj
--------------

* Poŝtkodo: 9551
* Telefonprefikso: 95
* Areo: 12  km²
* Loĝantaro: 280

Situo
-----

Mesteri situas en okcidenta piedo de eksvulkano **Ság**, de Celldömölk nur la monto disigas. La lasta urbo troviĝas 7, Sárvár 15 km-ojn.

Historio
--------

La monto ĉiam tiris la homojn. Restis tomboj el la ferepoko. La unua mencio okazis en 1293 en formo *Mestur*. Dum la historio 2 apudaj vilaĝoj formiĝis: Alsó (=suba) kaj Felső (=supra) Mesteri. Ili unuiĝis en 1935. Ekde 1968 termala banejo funkcias, danke al la vulkano. Sur la deklivoj estas vitokulturoj. En Mesteri migra poŝto servas.

Vidindaĵoj
----------

* mezepoka romkatolika Kirko Sankta Mikaelo (Mesteri)
* Kastelo de Mesteri aŭ Kastelo de Batthyány [batjAnji], nun psikiatriejo

Famuloj
-------

En Alsómesteri naskiĝis József Szabó (luterana episkopo).
**Mesterszállás** [meŝtersAlAŝ] estas malgranda vilaĝo en meza Hungario en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Jász-Nagykun-Szolnok, en subregiono de Mezőtúr. La loknomo signifas hungare: majstro-tranoktejo.

Bazaj informoj
--------------

* Koordinatoj: 46° 57′ 22″ N 20° 25′ 52″ O﻿ / ﻿46.95611 °N, 20.43111 °O﻿ / 46.95611; 20.43111 (mapo)Koordinatoj: 46° 57′ 22″ N 20° 25′ 52″ O﻿ / ﻿46.95611 °N, 20.43111 °O﻿ / 46.95611; 20.43111 (mapo)
* Poŝtkodo: 5452
* Telefonkodo: 56
* Areo: 43 km²
* Loĝantaro: 820

Situo
-----

Mesterszállás situas meze inter 4 urboj Tiszaföldvár, Mezőtúr, Szarvas kaj Kunszentmárton havanta trairantan flankovojon inter Mezőhék kaj Öcsöd.

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1524. En la 17-a jarcento la turkoj faris senhoma la komunumon. Ĝis 1897 la loko apartenis al Kunszentmárton, poste tio iĝis municipo.

Vidindaĵo
---------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Emeriko de Hungario

* Kategorio Mesterszállás en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
*Memento mori* super skeleta kranio. Tomboŝtona surskribaĵo (1746). Edinburgo. Preĝejo de Sankta Cuthbert.
En arto, la **makabro** estas topika temo en eŭropa arto, kiu memorigas pri la neeviteblo de morto.

Historio
--------

En klasika helena kaj romia kulturo, filozofoj, speciale stoikistoj, emfazis la konscion prii la neevitebleco de morto, laŭ la latina frazo *memento mori*. Tamen, helena aŭ romia arto nur malmulte montris makabron.

Makabro populariĝis kun la disvastiĝo de kristanismo. Dum la Eŭropa mezepoko, preĝejoj kaj monaĥejoj ofte havis murpentraĵojn kaj reliefojn pri morto.

Post mezepoko, la makabro restas populara temo en literaturo kaj vidarto. Dum la 19-a jarcento, la Usona verkisto Edgar Allan Poe verkis multajn makabrajn novelojn kaj poemojn. En muziko, *La Morto kaj la Junulino* de Schubert estas fama ekzemplo de makabra komponaĵo; en kino, unu el la plej famaj ekzemploj estas *La sepa sigelo* reĝisorita de Ingmar Bergman.

Ekzemploj
---------

* Skulptaĵo de Morto portanta la kronon de la Sankta Romia Imperio, sur la sarkofago de Karolo la 6-a Skulptaĵo de Morto portanta la kronon de la Sankta Romia Imperio, sur la sarkofago de Karolo la 6-a
* Lustro farita el homaj ostoj en Ostejo en Sedlec Lustro farita el homaj ostoj en Ostejo en Sedlec
* Ilustraĵo de la Danco de mortintoj, en la Nurenberga kroniko Ilustraĵo de la Danco de mortintoj, en la *Nurenberga kroniko*
* Muro en la Capela dos Ossos, Évora, Portugalio. Realaj skeletoj uzitaj por arkitekturoMuro en la *Capela dos Ossos*, Évora, Portugalio. Realaj skeletoj uzitaj por arkitekturo
* Muro en la Capela dos Ossos, Évora, PortugalioMuro en la *Capela dos Ossos*, Évora, Portugalio
* Muro en la Capela dos Ossos, Évora, PortugalioMuro en la *Capela dos Ossos*, Évora, Portugalio

Etimologio
----------

La origino de la termino *makabro* ne estas certa. La vorto devenas de la franca *macabre*, sed pluraj teorioj ekzistas pri ĝia etimologio. Unu asertas, ke ĝi devenas de la nomo *Makabeo* en 2-a libro de la Makabeoj, kies ĉapitroj 6 kaj 7 priskribas la torturon kaj martiriĝon de sennoma virino kaj ŝiaj sep filoj. Alia teorio ligas ĝin kun la araba vorto مَقْبَرَة *maqbara* "tombejo". Tio estas plej verŝajna tra la lingvoponto de la hispana lingvo. Makbara estas verko de 1975 de la hispana verkisto Juan Goytisolo. "Makbara" estas arabdevena vorto kiu kolektas la radikajn literojn "m-k-b-r", rilataj al morto, el kio devenas esperantaj vortoj kiaj makabra aŭ kadavro.

Referencoj
----------

1. ↑   makabr/a (esperante). *Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto 2020*.

Vidu ankaŭ
----------

* Mortodanco
* Memento mori
* La Morto kaj la junulino
**Metabola akvo** aludas al akvo kreita ene de vivanta organismo pere de ĝia metabolismo, per oksidigo de energienhavaj substancoj de ties manĝo. Metabolismo de graso produktas ĉirkaŭ 110 gramojn de akvo por 100 gramoj, proteinon je 41.3 gramoj, kaj amelo je 55.1 g.

Kelkaj organismoj, ĉefe kserokoluloj, nome animaloj kiuj loĝas en la dezerto, dependas nur el metabola akvo. Migrantaj birdoj devas dependi nur el metabola akvo dum faras senhaltajn flugojn. Homoj, kontraste, akiras nur ĉirkaŭ 8-10% el sia akvoneceso pere de produktado de metabola akvo.

Ĉe mamuloj, la akvo produktita el metabolismo de proteinoj apenaŭ egalas la kvanton necesan por elpeli la ureon kiu estas subprodukto de la metabolismo de proteino. Birdoj tamen elpelas uratacidon kaj povas havi akiron de akvo el la metabolismo de proteino.

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2008-06-29. Alirita 2013-08-16.
4. ↑  Klaassen M (1996). "Metabolic constraints on long-distance migration in birds", *J Exp Biol* **199** (Pt 1), p. 57–64.
5. 1 2  Board on Agriculture and Natural Resources (BANR), *Nutrient Requirements of Nonhuman Primates: Second Revised Edition* (2003), p. 144.
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Kola AJAYI** [aĝaji], kristana antaŭnomo: **Nathaniel** (naskiĝis la 23-an de aprilo 1906 en Warri, Niĝerio, mortodato nekonata) estis joruba esperantisto.

Ajayi estis angla ŝtatano, aktoro, esperantista prelegisto. Li restadis longe en Usono.

Li esperantistiĝis en 1931 en Bydgoszcz (ĉe fratoj Fethke). Depost 1932 li prelegis en Esperanto pri Afriko, ankaŭ antaŭ neesperantista publiko.

Lia itinero inkluzivis:

* en Pollando 45 prelegojn en 22 urboj antaŭ 8100 personoj kaj radiokantadon,
* en Ĉeĥoslovakio 33 prelegojn en 21 urboj antaŭ 12 400 personoj (aprilo-majo 1933), du radioprezentadojn,
* en Jugoslavio ĉ. 25 prelegojn (junio-septembro 1933).

Jean Forge en sia satira novelaro *La Verda Raketo* dediĉis al Kola Ajayi rakonton *Nia nigra filo*, sed li traktas lin kiel grandan infanon.

Interalie la 10-an de marto 1933 en la gimnazio en Kartuzy (Pollando) li prelegis kun diapozitivoj (lumbildoj) en Esperanto pri Afriko, ĉefe pri kulturo, religio, moroj kaj kutimoj de siaj samlandanoj. La prelegon partoprenis la gimnazia direktoro Józef Orzech, kiu estis ankaŭ esperantisto kaj ĝuste li tradukadis la prelegon al la pola, krome partoprenis la instruistoj kaj amase la lernantoj de la gimnazio. Partoprenis ankaŭ la lokaj esperantistoj Adela Frankowska kaj Feliks Marszałkowski (, ).

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2016-04-05. Alirita 2017-02-23.
2. ↑  en la retejo *afryka.org* videblas pli detala artikolo kaj foto de tiu evento Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine (pole)

  


|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
**Megascolia flavifrons** (granda ponarda vespo) vivas ĉefe en la mediteranea regiono ĝis la latitudo de la Karpata baseno. Ĝi estas granda denshara vespo kun longo ĝis 40 mm. La torako estas dika, la flugiloj fortaj, la femalo kaj masklo diferencas en koloro. La kapo, anteno kaj torako de la masklo estas nigra, kun flava makulo sur la dua kaj tria torakaj tegumentoj. Sur la dorsa flanko de la antaŭa torako kreskas densa ruĝeta hararo. La femalo havas ruĝan kapon, nigran antenon (kiel ĉe masklo) kaj ruĝetan torakan hararon sur la tuta torako. La femalo same havas flavajn makulojn.

La larvoj de la granda ponarda vespo estas parazitaj insektoj, kiuj evoluas en larvoj de la lamenantenaj skaraboj (rinocera skarabo aŭ cervoskarabo). La vespolarvoj ellarviĝas (!) en komence de junio (en Hungario).

La granda ponarda vespo ŝatas viziti florojn, precipe la kompozitacon kaj la odorajn labiacojn.

La insekto estas protektata en Hungario, kun idea valoro de 10.000 forintoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Megascolia flavifrons en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Megascolia flavifrons en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* detala foto[*rompita ligilo*]
Meĝa situas en la mapo en la verda municipo
**Meĝa,** serbe **Међа,** slave **Međa,** hungare **Párdány,** germane **Pardan,** rumane **Meda** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Meza** Banato en municipo de Ĵitiŝte. La historia serba nomo estis **Пардањ** (pardanj). La nuna serba nomo signifas: limo.

Bazaj informoj
--------------

* Alto super marnivelo: 81 m
* Loĝantaro: 1150
* Poŝtkodo: 23234
* Telefonprefikso: 23
* Aŭtokodo: ZR

Situo
-----

Ortodoksa preĝejo de Meĝa
Meĝa situas sur ebenaĵo, laŭ la rumana landlimo.

Historio
--------

Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. La unua mencio devenis el 1247. Post la turkoj en 1753 serboj refondis la senhomiĝintan vilaĝon. Poste diversaj vilaĝoj formiĝis laŭ la popoloj: serba, germana ktp. Ili unuiĝis en 1907. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Torontál, al distrikto de Párdány (kies distriktejo estis), poste rumanoj okupis ĝin en 1919. Dume la regiono estis promesita ankaŭ al la serboj. Okazis grava konflikto, fine kompromisoj okazis kaj Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj ricevis ĉi tiun lokon en 1924. Depost 1928 la nova lando nomiĝis Jugoslavio. En 1941 la germana armeo okupis la regionon ĝis 1944. Poste la germana loĝantaro estis deportita. En 2002 loĝis en Meĝa 1155 homoj, (serboj 401 (84 %), kroatoj 21 (4 %), jugoslavianoj 16 (3 %), hungaroj 12 (3 %) kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* ortodoksa preĝejo
* katolika preĝejo omaĝe al Johano Nepomuka

Famuloj
-------

Katolika preĝejo de Meĝa
* naskiĝis politikisto Vuk Draŝkovicj (draŝkovitj)
* naskiĝis aktoro kaj sportisto Johnny Weissmuller

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino
**Mi, Daniel Blake** (2016, angle *I, Daniel Blake*) estas drama filmo de brita reĝisoro Ken Loach. La filmo gajnis en 2016 la Oran Palmon en la Festivalo de Cannes, la premion BAFTA por plej bona brita filmo, kaj la César-premion de la franca Akademio de Artoj kaj Teĥnikoj de Kino por la plej bona eksterlanda filmo. La filmo montris ne nur vivojn de la brita laborista klaso, sed ankaŭ kritikis politikon de la brita Konservisma Partio, kiu reduktis la buĝeton de la Nacia Prisana Servo de Britio.

Intrigo
-------

En la Unuiĝinta Reĝlando de la 2010-aj jaroj, Daniel Blake (Dave Johns) estas 59-jaraĝa vidvo, lignaĵisto kiu loĝas en Newcastle. Suferinte korinfarkton dum sia laboro, por la unua fojo li petas medicinan subtenon, sed tio estas malakceptita, ĉar li supozeble povas labori. Kvankam lia kuracisto malpermesis lin labori, privata firmo, kiun estis subkontraktanta la registaro, asertas, ke li taŭgas por laboro — «persekuto, kiu aspektas kiel krucmilito, kies furiozo regule atakas senkulpajn homojn».

Dum senfrukta vizito al laboroficejo, li kunvenas kun Katie (Hayley Squires), fraŭla patrino de du infanoj, kiu estas veninta el londona azilo por senhejmuloj; ŝi mem estis mistraktata de la agentejo pri sociaj servoj. Daniel provas trovi laboron por ricevi medicinan helpon kaj helpi Katie, sed li alfrontas plurajn obstaklojn pro la strikta sistemo. Li devas apelacii la kruelan decidon de la agentejo, sed la procedo estos longa. Oni konsilas lin intertempe registriĝi por ŝtata subvencio pri sendungado. «Daniel kaj Katie estas kaptita de bagatela administrejo, kiu multigas la humiliĝojn: senutilaj telefonvokejoj, la elĉerpiĝo de lia forto pro interrete plenigendaj formularoj, neniam plenplenaj — kafkaeska kaj burokratisma labirinto, kiu malrapide sed firme ilin pistas».

Referencoj
----------

1. ↑  Thomas Sotinel, *«Moi, Daniel Blake»: l’Angleterre néo-victorienne selon Ken Loach»* («Mi, Daniel Blake», Anglio nov-viktoriana laŭ Ken Loach): *La chasse...a pris les allures d’une croisade, et sa fureur s’abat régulièrement sur des innocents.* 14-an de majo 2016, lemonde.fr. Alirita la 21-an de marto 2020.
2. ↑  Jean-Claude Raspiengas, *«I, Daniel Blake», glissements progressifs de la déchéance* («Mi, Daniel Blake», laŭgrada glitado en degradiĝon): *Daniel et Katie sont pris dans le piège d’une administration tatillonne qui multiplie les humiliations: recours à des centres d’appels qui ne servent à rien, épuisant parcours de formulaires à remplir sur Internet, jamais complets, dédale kafkaïen et bureaucratique qui broie lentement mais sûrement.* la 13-an de februaro 2016, la-croix.com. Alirita la 21-an de marto 2020.
**Miahuatlán** estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Miahuatlán. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 106.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 4083 loĝantojn. El tiuj estis 1982 viroj kaj 2101 virinoj. La komunumo havas surfacon de 20.5 kvadratkilometroj. La komunumo situas je 19 gradoj kaj 42 minutoj norda latitudo kaj 96 gradoj kaj 52 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 1800 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 3598 personoj. En la jaro 2000 temis pri 3807, do temis pri kresko / malkresko je 1.14 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 3257 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 13 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al  % de la loĝantoj. 

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

 Arkivigite je 2007-06-26 per Archive.today


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
la Kolono de la Diino en la Granda Placo de Lille
La **Kolono de la Diino** - france *Colonne de la Déesse* - estas la populara nomo donita de la civitanoj de Lille (Francio) al la **Memorejo pri la sieĝo de 1792**. La memorejo daŭre situas en la centro de la *Grand' Place* (centra placo) de Lille, kaj ekde la jaro 1990 ĉirkaŭiĝas de fontano.

La sieĝo
--------

La sieĝo de septembro 1792 estis unu el la multaj dum la Francaj Revoluciaj Militoj. La urba loĝantaro konsideras ĝin grava okazaĵo en la urba historio, malgraŭ ĝia relative malalta milita signifo sur ampleksa skalo.

Kelkajn monatojn antaŭe, en aprilo 1792, francaj armeaj fortoj en la sama areo ne kondukis noble - fuĝante post bataleto kun aŭstraj armeaj fortoj kaj poste mortigante sian propran komandanton, la baronon *Théobald Dillon* batalantan en la revolucia armeo. Tiu antaŭa evento eble kaŭzis ke la aŭstroj nun atendis facilan venkon, sed ne estis tiel.

Aŭstra armeo de 20 000 soldatoj sieĝis la urbon Lille. Tiam la urbo estis atakita de *Albert Kasimir*, duko de Teŝino. Dum naŭ tagoj kaj noktoj, la aŭstroj seninterrompe bombardis la urbon, sed devis finfine levi la sieĝon, alfrontita kun la decidita rezisto de la civitanoj, gvidata de urbestro *François André*. La aŭstroj detruis multajn domojn kaj la ĉefan preĝejon (Saint-Etienne) de la urbo, kiu estis sur la *Granda Placo* (hodiaŭ la *Placo de Generalo De Gaulle*).

la statuo de la "Kolono de la Diino"

La monumento
------------

La preĝejo estis neniam esti rekonstruita kaj la *Granda Placo* de Lille estas ankoraŭ unu el la malmultaj centraj lokoj de la regiono sen preĝejo aŭ sonorilturo (kontraste al similaj urboj kiel Bruĝo kaj Bruselo).

*Hyacinthe Jadin* komponis sian *Marŝon de la sieĝo de Lille* en 1792, rekte post la sieĝo. Por multaj jaroj estis, tamen, neniu fizika monumento en la urbo mem. Preskaŭ kvindek jarojn poste, la lokaj aŭtoritatoj konsciiĝis ke nenio estis farita por memorfesti la 50-an naskiĝtago de tiu okazaĵo. Ili decidis pri la konstruado de memoriga monumento, iusence triumfa kolono, kaj solene metis ties unuan ŝtonon en septembro 1842, sed daŭris ĝis 1845 ke la memorejo estis finita.

La monumenton konsistigas antikva kolono sur kiu staras statuo. La kolono estis desegnita de la arkitekto *Charles Benvignat*, dum la statuo estis skulptita de *Théophile Bra* kiel alegorio de la sieĝita urbo portante muran kronon. La loĝantoj de Lille jam baldaŭ post la starigo neformale nomis la memorejon la *"Diino"*, kiel pruvas lokaj poemoj tiutempaj.

* Kategorio Kolono de la Diino en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Michl** (origine Michael) **Ehbauer** (naskiĝis la 27-an de aŭgusto 1899 en Amberg; mortis la 1-an de decembro 1964 en Munkeno) estis germana verkisto, dialektpoeto kaj humuristo.

Kiel dekkvinjarulo li venis al Munkeno kaj lernis metion de murfarbisto. Poste li laboris kiel oficisto ĉe la fervojo.
Ehbauer iĝis tre serĉata oratoro ĉe karnavalaj kaj klubaj festoj, "bavaraj vesperoj" kaj multaj aliaj aranĝoj. Li ofte estis partnero de Liesl Karlstadt.

La ĉefa literatura verko de Michl Ehbauer estas „Baierische Weltgschicht" (Bavara Mondhistorio), kiu estas la biblia historio de la mondo en versformo kaj bavara dialekto; ĝis hodiaŭ la eldonkvanto sumiĝis je pli ol tricent mil ekzempleroj.
Krome li skribis "Der Faust in der Krachledern" (La Faŭsto en la leda pantalono), bavaran version de fama verko de Goethe. Ehbauer ankaŭ verkis biografion de la munkena ĉefurbestro Thomas Wimmer.

Michl Ehbauer estis pasia esperantisto; li estis membro ekde 1931 kaj vicprezidanto de la Munkena Esperanto-klubo. Nekutima aparteco en kelkaj verkoj estis la miksado de la germana respektive bavara lingvo kun Esperanto.

### Literaturo

* Historio de la Munkena Esperanto-Klubo

Notoj
-----

1. ↑

* Kategorio Michl Ehbauer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Julie TAYMOR** (15a de Decembro, 1952) estas usona reĝisoro kaj verkisto de teatro, opero kaj kino. Ekde sia teatra adaptaĵo de *The Lion King* (La leona reĝo) premierita en 1997, 24 tutmondaj produktaĵoj estis spektitaj de pli ol 90 milionoj da personoj en ĉirkaŭ 100 urboj en 19 landoj, kio havigis al ĝi la plej altan tutmondan enspezon de distraj titoloj en la historio de biletvendoj. *La leona reĝo* ankaŭ ricevis 11 nomumojn al Premio Tony, kio havigis al Taymor Tony-premiojn por la Plej Bonkvalita Reĝisoro kaj por Vestodesegnisto, kaj estis honorigita per pli ol 70 gravaj artsopremioj tutmonde. En 1998, ŝi iĝis la unua virino kiu ricevis la Tony-premion por Reĝisorado de Muzikalo per sia teatra adaptaĵo de *The Lion King*.

Ŝia filmo *Frida* pri famega meksika artisto Frida Kahlo estis nomumita por kvin Oskar-premioj (inter kiu pro la Plej Bonkvalita Originala Kanto pro ŝia kompono "Burn It Blue"), kaj ŝia muzikalo "1960s Beatles jukebox musical" *Across the Universe* ricevis aprobon kaj el Yoko Ono kaj el Paul McCartney. Tiuj filmoj disvolvigis ŝian reputacion por la respektema traktado de la delikata heredo de artistoj inter ties sekvantoj.

Taymor kreis la Taymor World Theater Fellowship en 2016 por havigi oportunojn por entreprenemaj junaj teatraj reĝisoroj kiuj transigu limojn pere de veturado, ekspono al novaj spertoj kaj eksperimentado.

Filmoj
------

* Fool's Fire (1992) (TV)
* Oedipus rex (1993) (opero)
* Titus (1999)
* Frida (2002)
* Across the Universe (2007)
* The Tempest (2010)
* A Midsummer Night's Dream (2014)
* The Glorias (2020)

Notoj
-----

1. ↑  "Women Making History at the Tony Awards". www.tonyawards.com. Alirita la 8an de Decembro 2020.

Bibliografio
------------

* Blumenthal, Eileen, and Taymor, Julie. Julie Taymor, Playing with Fire : Theater, Opera, Film New York: H.N. Abrams, 1995

* Kategorio Julie Taymor en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 709759
* GND: 119420759
* LCCN: n94119693
* VIAF: 85826666
* ISNI: 0000 0000 8161 1911
* SUDOC: 075865742
* BNF: 144476922
* ULAN: 500335162
* MBA: 2500188b-8752-490f-91d2-04ce3ef681f7
* NLA: 35418622
* NDL: 00754211
* BIBSYS: 55355
* NKC: xx0079857
* BNE: XX1594181
 |
**Enlightenment**, ankaŭ nomita **E**, estas fenestro-administrilo kaj grafika uzulinterfaco por la vidigosistemo *X Window*. Ĝi malsimilas el kutimaj medioj pli uzataj kiel KDE kaj Gnome pro siaj tuta parametra ebleco, komandoj kaj detala parteco. Ĝi estis pensita por uzado en ĉiaj komputilaj sistemoj, de bazaj ĝis potencaj. *Enlightenment* signifas klereco.

La projekto pliboniĝas iomete malrapide. Malstabilaj versioj estas iom oftaj kaj ne donas multajn novajn funkciojn. La ĉefa ideopensanto, Rasterman, volas ŝanĝi je Enlightenment ekde fenestro-administrilo ĝis labortabla ŝelo. La programado estis plurfoje malfruigita de grandnombraj ŝanĝoj en aranĝo de kodoj, kaj Rasterman plurfoje tute ŝanĝis la sistemon.

E17 uzas aron da bibliotekoj nomitaj *Enlightenment Foundation Libraries* (*EFL*).
Notinde tiu E17-versio uzatas en Yellow Dog Linux 5.0 por la
ludkonzolo PlayStation 3 de Sony.

Historio
--------

La unuan version de *Enlightenment* publikigis Raster (Carsten Haitzler) la 30-an de oktobro 1996.

La versio 0.17, ankaŭ nomita **E17**, estas programata ekde decembro 2000 ĝis decembro 2012 kiam oni disponigis ĝin al la publiko. Dum la programado oni nomis ĝin DR17 (*Development Release 17*, evoluiga eldono 17).

Ĝi estas tute reprogramita ek de DR16 kaj oni celis ke ĝi estu plena labortabla ŝelo, uzante la novajn komponantojn EFL.

Programistoj
------------

La listo de partoprenantoj en tiu projekto estas granda.

### Ĉefaj programistoj

La ĉefaj programistoj estas:

* Carsten "Rasterman" Haitzler, ĉefprogramisto ;
* Corey "Atmos" Donohoe ;
* Ibukun "xcomp" Olumuyiwa ;
* Kim "kwo" Woelders, stabiligisto por E16 ;
* Andrew "HandyAndE" Williams.
* Hisham "CodeWarrior" Mardam Bey

### Eksprogramistoj

* Geoff "Mandrake" Harrison

Vidu ankaŭ
----------

* Bodhi, Elive linuksaj distribuaĵoj enhavantaj je Enlightenment.

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2006-11-17. Alirita 2007-01-06.
2. ↑  Martin Geisler Online » Blog Archive » E17 has been committed to CVS
3. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2006-08-13. Alirita 2007-01-06.
4. ↑  Rasterman.com
5. ↑  Atmos.org
6. ↑  xcomputerman.com
7. ↑   handyande.co.uk. Arkivita el la originalo je 2007-06-11. Alirita 2007-01-06.
8. ↑   Bodhi-linukso
9. ↑   Elive-linukso

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Enlightenment en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala TTT-ejo
* Franca TTT-ejo Arkivigite je 2006-09-04 per la retarkivo Wayback Machine
* Franca TTT-ejo pri programado de E17-aplikaĵoj kaj helpa foromo Arkivigite je 2006-09-07 per la retarkivo Wayback Machine
* ELiveCD, linuksa mastruma sistemo per memrula KD kun Enlightenment
* Etosoj por Enlightenment
**Trans Vjetnamo**, tio estas "**Beyond Vietnam: A Time to Break Silence**", esti diskurso kontraŭ la Vjetnama milito dirita de la Dro. Martin Luther King la 4an de Aprilo, 1967. La ĉefa parolado ĉe la Riverside Church en Novjorko, Novjorkio, estis sekvita de kelkaj intervjuoj kaj kelkaj aliaj publikajparoladoj en kiuj la Dro. King parolis kontraŭ la interveno de Usono en la Vjetnama milito kaj la politikoj kiuj estis kreintaj la militon. Kelkaj, kiaj porcivilrajta aktivulo Ralph Bunche, la Nacia Asocio por la Avanco de Koloruloj, NAACP, kaj la ĉefredaktoroj de la gazetoj *Washington Post* kaj de *New York Times* konsideris la diskurson de la Preĝejo Riverside eraro de la parto de King. Aliaj kiaj James Bevel, partnero de la Dro. King kaj strategiisto en la Civilrajta Movado nomigis ĝin la plej grava diskurso de la Dro. King.

Referencoj
----------

1. ↑  *Face the Nation*, CBS News, 29a de Aŭgusto 1965
2. ↑  ‘‘A Tragedy,’’ Washington Post, 6a de Aprilo, 1967
3. ↑  *Dr. King's Error* New York Times, 7a de Aprilo, 1967

Eksteraj ligiloj
----------------

* Plena transkrbo de la idskurso el Commondreams.org Arkivigite je 2014-09-02 per la retarkivo Wayback Machine
**Magda Jóború,** laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Jóború Magda** estis hungara bibliotekisto, politikisto, altlerneja instruisto. Ŝia dua edzo estis Ajtai Miklós (kemiisto), tiam ŝia geedziĝa nomo estis (laŭ la hungarlingve kutima nomordo) *Ajtai Miklósné*.

Magda Jóború naskiĝis la  1-an de oktobro 1918(nun 1918-10-01) en Csáktornya (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Čakovec en Kroatio), ŝi mortis la 19-an de marto 1982 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Magda Jóború estis edukita en Kunszentmiklósmaturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li akiris an diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös. Li kandidatiĝis (CSc) en , li doktoriĝis (DSc) en antaŭ la Hungara Scienca Akademio, lia habilitiĝo okazis en. Li edziĝis en 1971. Li ricevis premiojn inter 1948-1998.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

*

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto
* biografio hungare

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 838998
 |



* Portalo pri Biografio
**Hans Henning ØRBERG** (naskiĝinta la 21-an de aprilo 1920 en Andst, mortinta la 17-an de februaro 2010 en Grenaa) estis dana gimnaziinstruisto por la lingvoj angla, franca kaj latina. Verkis li vere revolucian lernolibron por la latina lingvo kun eksplikoj en la latina lingvo: *Lingua Latina per se illustrata*

Vivo
----

Estante filo de protestantisma pastro li kreskis en Seest apud Kolding kaj iĝis en la 1938-a jaro studento ĉe la tradiciriĉa *Kolding Gymnasium*. Magistriĝo sukcesis en 1946 ĉe la Universitato de Kopenhago. Ĉefa fako lia estis la angla: tamen li konatiĝis per aktivadoj en sia flanka fako, la latina lingvo kaj la engaĝiĝo por Latinitas viva.

Li verkis kiel stenografia asistanto ĉeparlamente inter 1940 kaj 1945 kaj helpprofesoris inter 1946 kaj 1950 ĉe diversaj kopenhagaj lernejoj. Li fariĝis instruisto ĉe *N. Zahles Skole* (1947-49) kaj intertempulo ĉe *Statens Studenterkursus* (1950). Finfine en la 1.8.1951 Ørberg estis dungita ĉe la lingvolerna instituto *Naturmetodens Sproginstitut* (ĝis 31.8.1962). Intertempa instruado estis ĉe *Ordrup Gymnasium* ekde la 1.8.1961 kun promociiĝo samloke jaron poste. Inter la 1.8.1963 kaj la 1.8.1989 instruigantis li ĉe *Grenaa Gymnasium*: komence adjunkte, sed baldaŭ kiel lektoro.

Latin efter naturmetoden
------------------------

Kiam Ørberg laboris ĉe *Naturmetodens Sproginstitut* (kiu specialiĝis pri korespondadaj kursoj por la angla kaj aliaj modernaj lingvoj) li konsekvence verkis novmetodan, furoran lernolibron por la latina, *Lingua Latina secundum naturae rationem explicata* (1955). En 1990 li modernigis la tuton kaj ŝanĝis la titolon je *Lingua Latina per se illustrata*. Post pensiuliĝo li gvidis la eldonejon *Domus Latina* kaj prelegadis en Eŭropo kaj Usono pri tiu ĉi nova alproksimiĝo al (nur ŝajne) mortinta idiomo. Ankaŭ la anoj de la danuja porinstruista ligo *Latinlærerforeningen* ŝatis kaj ĝuis liajn ĉeestojn.

Eksteraj ligiloj
----------------

* etbiografio de li
* "Lingua Latina per se illustrata"
* informoj ĉe *Grenaa Bladet*
* artikolo en la kristana taggazeto *Kristeligt Dagblad*
La **Flandra Popola Movado** *(*nederlande*: **Vlaamse Volkbeweging**,* mallonge VVB ) estas flandra asocio fondita en 1956 en subteno de la flandra movado kaj kiu strebas al la sendependeco de Flandrio. La VVB havas bonajn kontaktojn kun la plej multaj flandraj partioj, kaj ĝiaj membroj venas de la tuta politika spektro. Ĝi aktive akcelas la flandran identecon. 

Ĝenerale la VVB strebas al la socia, kultura kaj politika emancipiĝo de Flandrio al sendependa ŝtato en Eŭropo. Ĝi regule atentigas pri la demokratia deficito de Belgio kaj kontrolas la aplikadon de la lingva leĝaro en Bruselo kaj la flandra periferio ĉirkaŭ Bruselo.

Historio
--------

La VVB ekestis en 1956 kiel sendependa kaj plurisma premgrupo sub la prezido de Maurits Coppieters. En konferenco de la VVB en 1962, la tiama politika sekretario Wilfried Martens lanĉis la ideon de uniisma federaciismo por la tiama unueca Belgio. En 1989 Peter De Roover iĝis prezidanto de la VVB, sed li poste iĝis politikisto por la Nov-Flandra Alianco (NVA). 

**Esperanto**

Kune kun Flandra Esperanto-Ligo la VVB eldonis en la 1980-aj jaroj gazetarajn informojn en Esperanto.

La VVB estas kunfondinto de EPI (Eŭropa Partnereco por Sendependeco) kaj ICEC (Internacia Komisiono de Eŭropaj Civitanoj).

Eksteraj ligiloj
----------------

* (nl, de, en) Retejo de la VVB
* (nl, de, en) Retejo de ICEC

Referencoj
----------

1. ↑  (nl) *Wat doen we?,* Vlaamse Volksbeweging, alirite la 14-an de aprilo 2022.
2. ↑  (eo) Flandra gazetaro Arkivigite je 2012-08-10 per la retarkivo Wayback Machine, VVB

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 836299
* LCCN: n2008025085
* VIAF: 263057627
 |
La **grasa histo** estas konektiva histo, speciale por deponado de graso, kiu devenas rekte el la mezenĥimo aŭ el retikulara konektiva histo. Ili ne havas - ĝenerale - interĉelan materialon. Ĝi ofte aperas en la lozfibra konektiva histo. La grasa histo situas sur surfaco de organoj kaj inter tiuj, ĉefe sur granda mentumo kaj subhaŭte.

Dum evoluo de la **blanka grasa histo** aperas multaj etaj grasgutoj en la mezenĥimaj aŭ retikularaj ĉeloj, kiuj kunfandiĝas al unu granda, globfroma grasguto, kiu premas la citoplasmon kaj ĉelkernon al la ĉelmembrano. La grasĉeloj estas globformaj aŭ en granda amaso multangulaj (plurlateraj), kiujn kovras retikularaj fibroj. La grasajn histojn karakterizas ankaŭ la riĉeco je kapilaroj.

La grasa histo estas ĉefe deponejo por graso, sed ankaŭ ludas gravan rolon kiel akvodeponejo en la korpa akvomastrumado kaj termoprotektado (kiel subhaŭta graso). La grasa histo gravas ankaŭ kiel t.n. konstrua graso, kiu servas kiel meĥanika protektaĵo (plando kaj palmo, fiksado de reno-situo). La konstrua graso estas forkonsumita nur okaze de granda malsatego.

La koloron de la **bruna grasa histo** kaŭzas la gras-solvebla farbaĵo, la lipoĥromo, plie la pli abundaj, pli sangoplenaj kapilaroj. Ties ĉeloj enhavas multajn gras-globetojn en plena stato, kiuj for-uzeblaj okaze de ekz. malvarmo. La bruna grasa histo estas speciala grasa histo, kies unua tasko estas la varmo-produktado. Ĝi aperas en ronĝuloj, aliaj mamuloj kun vintra dormo, en korpo de novnaskitaj mamuloj kaj homaj beboj, sed en kelkaj lokoj ĉe homa plenkreskulo (ekz. akselo, koloparto, krispo).

Vidu ankaŭ
----------

* Trodikeco

* Kategorio Grasa histo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 627481
* GND: 4154224-1
* LCCN: sh85000877
* BNF: 11938365t
* NDL: 00570882
* NKC: ph908105
 |
Grégoire Maertens kun lia nepo Rakoen Maertens dum la 100-a Universala Kongreso de Esperanto (UK 2015) en Lillo (Francio), 2015
**Grégoire MAERTENS** (naskita la 1-an de januaro 1924 en Bruĝo) estas flandro kaj laboris kiel estrarano de UEA de 1977 ĝis 1989. De 1980 ĝis 1986 li estis ĝia prezidanto.

Maertens estas docento de AIS San-Marino kaj de 1992 ĝis 1995 estis ties trezoristo. Ekde 1993 li estas honora membro de UEA.

Vivo
----

Li lernis la lingvon kiel 16-jarulo kaj ekaktivis en 1946 por la E-movado flandra kaj junulara. Li estis estrarano de Belga E-Federacio kaj membris en la LKK de la Brusela UK (1960). Ekde tiam li daŭre anis en la Komitato de UEA. Lia 15-jara estraraneco en UEA (1977-92) enhavis du mandatojn (postenperiodojn) da prezidanteco (1980-86). Maertens prezidis Institucion Hodler, agis en Eŭropa E-Unio kaj en ĝia Eŭropa Esperanto-Centro, kiun li kunkreis. Lerta fakulo, li kuraĝe stiris la financon de UEA kaj iniciatis aŭdacajn entreprenojn (renovigo kaj vastigo de la Roterdama domo, Grafika Centro Antverpeno). 

Maertens estas kunfondinto de Flandra Esperanto-Ligo, estis ĝia estrarano pri financo kaj konstanta konsilanto.

Bildaro
-------

* Subskribo de Grégoire Maertens, 1948Subskribo de Grégoire Maertens, 1948

Referencoj
----------

  


|  |  |
| --- | --- |
|  | Trovu **« Grégoire Maertens »** inter la  **Vizaĝoj de homoj rilataj al la ideo «Internacia Lingvo»** |

| Antaŭe: | Prezidanto de Universala Esperanto-Asocio | Poste: |
| --- | --- | --- |
| Humphrey Tonkin | 1980–1986 | Humphrey Tonkin |


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.




|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 11838
* GND: 1081569565
* VIAF: 506156374122907710003
* Toolserver: N/A
 |
**Meteorŝtono de Knjahinja** estis natura fenomeno, kiu aperis 9-an de junio 1866. Ĉirkaŭ tagmezo subite aperis arda globo kun fuma vosto - meteoro. Ĉi natura fenomeno estis videbla de urbo Liptószentmiklós ĝis urbo Munkács en tiama Hungara reĝlando (distanco estas inter ili ĉirkaŭ 250 km). Dum menciita tago surteris meteorŝtono, kiu akiris posedaĵon - unu de la plej grandaj meteorŝtonoj en Eŭropo. Ĝi estas konata sub la nomo ***Meteorŝtono de Knjahinja*** laŭ loko de falo. Falloko nomiĝas **Čorna mlaka** (legu ĉorna mlaka) signifas rusine kaj ukraine - *Nigra flako* kaj troviĝas sur la ukraina flanko de masivo de monto Stinska kaj apartenis al teritorio de vilaĝo Knjahinja en Ukrainio.

Mapo de falo de meteorŝtono sur la tiama mapo
Post kelkaj tagoj moviĝis scientistoj de Aŭstrio-Hungario kaj organizis multajn sciencajn ekspediciojn al falloko. Oni registris observadojn kaj eldirojn de geatestantoj de lokaj vilaĝanoj, serĉadis kaj kolektadis diserojn de meteorŝtono. La plej granda ero pezis preskaŭ 300 kg kaj por ĝia eltiro, oni bezonis 6 parojn da kastritaj bovoj. 75 trovitaj pecoj de meteorŝtono iris al muzeojn en Peterburgo, Budapeŝto kaj Vieno. La falloko de meteoro estis kunita kun vilaĝo Knjahinja per markita turista piedvojo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Pli preciza mapo de falloko de ukrajina vikipedio (kvara kvadrato horizontale kaj sepa-oka kvadratoj vertikale)[*rompita ligilo*]
* Bildo de la meteorŝtono en Natura museo en Vieno

Fonto de informoj
-----------------

* Miro Buraľ: Poloniny- Turistický sprievodca, 2004, Turista gvidanto, libro, propra eldono
En la tradicia organizo de metiartaj korporacioj, la metioj lernatis tute ĉe metiomajstro, de la infanaĝo, kie la metilernanto estis samtempe kiel servanto, lernato, kaj ano de la familio. Poste post iĝinta metia kumpano, li iris (piede!) sur la vojoj por fari ĉirkaŭiron de-laborejo-al-laborejon cele perfektigi sin.

En modernaj socioj, **metilernanto** estas lernanto ĉe mezgrada faka lernejo, instruata kaj trejnata en iu metio. Kutime temas pri adoleskanto post fino de mezlernejo.

Metilernanto pasigas parton de la instruhoroj en lernejo, kie estas instruataj teorio kaj ĝenerala klereco, kaj la alian kaj pli grandan parton de la horoj en laborejo ĉe metiisto entrepreno, kie estas trejnata kaj praktikata la metio mem (*lernado per praktika aplikado*). Kelkaj metilernejoj proponas ankaŭ abiturientan ekzamenon aŭ kompletigan lernadon kun abiturientiĝo, por ke la lernantoj povu daŭrigi sian studadon ĉe altlernejoj.

Metilernantoj en populara kulturo
---------------------------------

* Metilernanto sorĉista

* Kategorio Metilernanto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La Metuŝelaĥ-bosko en Kalifornio.
La **Metuŝelaĥ-arbo** estas la hodiaŭ konata plej olda sola organismo de la mondo. Ĝi estas el specio longviva pino (*Pinus longaeva*), kreskas en la orient-kalifornia Blanka Montaro (White Mountains) en alto de 2.900–3.000 m.

Laŭ esploroj, ekzempleroj el la arbo, ĝis aĝas ĉ. 4700 jarojn.[*mankas fonto*] Ĝi estas membro de samspecia bosko, la Usona arbara servo (U.S. Forest Service) ne diskonigas ties precizan lokon por protekti la arbon.

La Metuŝelaĥ-arbon superis en aĝo la Prometeo-arbo, kiun oni elhakis en 1964.

La glatpinglaj aristaj pinoj kreskas ĉe proksimo de la "arbolinio", super kiu ne vivas arbo. La malalta temperaturo, la seka grundo, forta vento kaj la eta kreska perido, ties ligno estas tre kompakta, densa, rezina kaj tre kontraŭstaras damaĝojn de insektoj, fungoj kaj malsanoj. Kiel la arbo oldiĝas, la eksteraj partoj formortas kaj la radikojn interligas kun la vivantaj branĉoj nur maldika hista konekto.

La plej proksimaj parencoj de la *Pinus longaeva* estas la rezinpingla arista pino (*Pinus aristata*) kaj la vulpovosta pino (*Pinus balfouriana*). Ili vivas same longe, oni trovis ekzemplerojn pli aĝajn ol 3000 jaroj.

* Kategorio Metuŝelaĥ-arbo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Prezento de Mezatlantika dorso, la ruĝa koloro signifas pli junajn rokaĵojn
La tre longe etendiĝanta **mezatlantika dorso** estas submara montaro en la Atlantiko. Ĝi estas la plej longa dorso de la mezoceana dorsa sistemo, kaj la plej longa montoĉeno de la Tero (longo: 45.000 km).

Geografio
---------

La S-forma dorso sekvas la ocenanon mezlinion kaj etendiĝas de la Gakkel-dorso en la Arkta oceano ĝis la Buvet-Insulo ĉe rando de la *Atlantika-Hinda sudpolusa baseno* antaŭ la Antarkto. Ĝi dividas tiel la Atlantikon je okcidenta kaj orienta duonoj. Ĉe la ekvatoro, ĝin dividas la 7.730 metrojn profunda Romanĉ-tranĉo je **Nord-** kaj **Sudatlantika dorso**j.

La montokresto de la Mezatlantika dorso situas averaĝe 1.500 ĝis 3.000 metrojn sub la akvosurfaco.

Insuloj
-------

La partoj de la dorso, kiuj superas la marsurfacon formas insulojn:

Norda hemisfero
1. Jan Mayen (Norvegio)
2. Islando
3. Azoroj (Portugalio)
4. Rokaĵo Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo (Brazilio)

Suda hemisfero
1. Ascension
2. Tristan da Cunha
3. Gough-insulo
4. Buvet-insulo (Norvegio)
*Sefer ha-Šorašim* (Libro de la radikoj), traduko al la hebrea de la Kitāb al-uṣūl, unu de la ĉefaj verkoj de Ibn Jonah.
La **mezepoka hebrea** havas multajn karakterojn kiuj distingas ĝin disde la plej fruaj formoj de la hebrea lingvo. Tiuj trajtoj temas pri gramatiko, sintakso, strukturo de frazoj, kaj ampleksa vario de novaj vortoj, bazitaj ĝenerale sur fruaj formoj, sed ankaŭ prunteprenitaj el aliaj lingvoj kiel la aramea, greka kaj latina.

En la orepoko de la juda kulturo en Hispanio, grava laboro estis farita de la gramatikistoj por klarigi kaj la gramatikon kaj la vortotrezoron de la biblia hebrea; multo el tio estis bazita fakte sur la laboro de la gramatikistoj de la klasika araba. La hebreaj gramatikistoj plej gravaj tiukadre estis Jehuda ben David Jaĝuj kaj Jonah ibn Ĝanah.

Pri poezio, tiu estis verkita de poetoj kiel Dunaŝ ben Labrat, Salomon Ibn Gabirol, Jehudah Halevi kaj ambaŭ Ibn Ezra (nome Moses ibn Ezra kaj Abraham ben Meir ibn Ezra), en "purigita hebrea" bazita sur la verkaro de la antaŭe menciitaj gramatikistoj, kaj en metriko kvanta araba (vidu ekzemple la pijĝut). Tiu literatura hebrea estis uzata poste fare de la italaj judaj poetoj.

La neceso esprimi sciencajn kaj filozofiajn konceptojn de la araba kaj greka, devigis la mezepokan hebrean turni sin al lingvaj pruntoj, kaj al stampado de terminoj ekvivalentoj de la jam ekzistintaj hebreaj radikoj, kio rezultis en stilo diferenca de la filozofa hebrea. Multaj havas rektajn paralelaĵojn en mezepoka araba.

La familio de Ibn Tibbon, kaj speciale Samuel ben a Judah, estis responsaj por la kreado de multaj el tiuj formoj de la hebrea, kiujn ili uzis por siaj tradukoj de sciencaj materialoj de la araba. Tiam, la filozofiaj judaj verkoj originalaj estis verkitaj ĝenerale en araba aŭ per araba skribmaniero, sed pro la tempopaso, tiu formo de hebrea estis uzita ankaŭ por multaj originalaj verkoj. Alia grava influo estis tiu de Maimonido, kiu disvolvigis simplan stilon bazite sur la miŝna hebrea por jura uzado, nome en la Miŝne Tora.

La rabena literaturo posta, estis verkita en mikso inter tiu stilo kaj la rabena hebrea arameigita de la Talmudo. La hebrea estis uzita ankaŭ kiel lingvo por komunikado inter judoj diverslandaj, partikulare cele al internacia komerco.

Vidu ankaŭ
----------

* Hebrea lingvo
* Jida lingvo

Notoj
-----

1. ↑   Encarta-encyclopedie Winkler Prins (1993–2002) s.v. "Hebreeuwse taal. §1. Oud-Hebreeuws en Midden-Hebreeuws". Microsoft Corporation/Het Spectrum.
2. ↑   Rhine, A.B (Januaro 1911). "The Secular Hebrew Poetry of Italy". The Jewish Quarterly Review. 1 (3): 341–402. doi:10.2307/1451119.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 699107
 |
Humuso, estas levantena kaj egipta plado farita el kikeroj, sezampasto kun spicoj
Manĝaĵoj el Jerusalemo kiuj konsustas el falafelo, humuso, kaj salato
Tahĉin, en Irana kuirarto: *rizkuko*
**Mezorienta kuirarto**  estas la kuirarto de diversaj landoj kaj popoloj de Mezoriento. La kuirarto de la regiono estas diversa ene de homogena grado. Ĝi inkluzivas arabajn, iranajn/persajn, israelajn/judajn, asiriajn, kurdajn, kiprajn kaj turkajn kuirartojn. En 2017, multaj mezorientaj kuirartoj estis asertitaj de multaj fontoj kiel unu el la plej popularaj kaj plej rapide kreskantaj etnaj kuirartoj en Usono. Iuj kutime uzataj ingrediencoj estas olivoj kaj olivoleo, pita pano, mielo, sezamaj semoj, daktiloj, sumako, kikeroj, mento, rizo kaj petroselo. Kelkaj popularaj pladoj estas kebabo, dolmo, falafelo, baklavo, jogurto, doner kebab, ŝaŭarmo kaj muluĥijo.

Mezoriento inkluzivas la regionon antaŭe nomatan "Fekunda duonluno" (tero inter la riveroj Tigriso kaj Eŭfrato - Sumero, Akada Imperio, Asirio kaj Babilonio), kie tritiko unue estis kultivita, sekvita de hordeo, pistakoj, figoj, granatoj, daktiloj kaj aliaj regionaj bazmanĝaĵoj. Fermentado ankaŭ malkovriĝis ĉi tie por fermenta pano kaj biero en Mezopotamio, kaj la plej fruaj skribitaj receptoj ankaŭ venas de tiu regiono.

Kiel vojkruciĝo inter Eŭropo, Azio, Kaŭkazio kaj Nordafriko, ĉi tiu areo estis delonge centro de kuirarto kaj recepta interŝanĝejo. Dum la unua Persa Imperio (proksimume 550-330 a.K), la fundamento estis metita por moderna Mezorienta kuirarto kiam rizo, kortobirdoj kaj diversaj fruktoj estis integritaj en la lokaj dietoj. Figoj, daktiloj kaj nuksoj estis alportitaj de komercistoj al konkeritaj landoj, kaj spicoj estis alportitaj reen de la Oriento.

La areo ankaŭ estis influita de ravioloj de mongolaj invadantoj; kurkumo, kumino, ajlo kaj aliaj spicoj el Barato; kariofilo, pipro kaj pinsemoj el Moluko; okro el Afriko; kaj tomatoj el la Nova Mondo. Religio ankaŭ influis la kuirarton; nek judoj nek islamanoj manĝas porkaĵon, iĝante ŝafidaĵo primara viando. Kvankam la Korano malpermesas alkoholon, vinon kaj aliajn trinkaĵojn, ili estas tamen, produktataj de landoj kiaj Libano, kie vinberujoj kaj ties vinoj gajnis internacian famon. Antaŭ ĝia islama reĝimo, Irano ankaŭ estis konata pro la vino. Alia fama mezorienta trinkaĵo estas arako. Al-Maza estas la ĉefa bierfarejo de Libano, kiu iam estis ankaŭ la sola fabriko de biero de Mezoriento. Libano ĉiam estis bone konata en la regiono pro la vinoj kaj arako, tial ĝi estas escepto kiam temas pri manko de alkoholo en la regiono.

Sub la Otomana Imperio, dolĉaj bakaĵoj el maldika tavolo kaj densa kafo estis alportitaj al la areo.

Vidu ankaŭ
----------

* Israela kuirarto
* Turka kuirarto
* Irana kuirarto
* Libana kuirarto
* Iraka kuirarto
* Kipra kuirarto
* Araba kuirarto
* Asiria kuirarto
* Kurda kuirarto

* Kategorio Mezorienta kuirarto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Mezquitic** estas unu el la 126 komunumoj de la meksika subŝtato Ĥalisko. La ĉefurbo de la komunumo estas Mezquitic. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 14 061.

Geografio
---------

**Mezquitic** apartenas al la regiono Norte kiu situas en la nordo de la subŝtato Ĥalisko (tiu regiono preskaŭ ne havas ligojn kun la aliaj regionoj; ĝi situas tre insule). Al tiu regiono apartenas 10 komunumoj. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 15674 loĝantojn. El tiuj estis 7645 viroj kaj 8029 virinoj. La komunumo havas surfacon de 3151,06 km². La meza alteco estas 1360 metroj super la marnivelo. La meza jara temperaturo estas 19 C. En la komunumo estas 488,4 mm da precipitaĵo jare. 

Situo de la koncerna regiono en la subŝtato Ĥalisko.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 3478 viroj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 2563 scipovis legi kaj skribi kaj 896 viroj estis analfabetoj. Do 25.76 % de la viroj estis analfabetoj. En la sama jaro en la komunumo vivis 3840 virinoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 2023 sciis legi kaj skribi kaj 1800 virinoj estis analfabetoj. Do 46,88 % de la virinoj estis analfabetoj. En 1995 en Mezquitic vivis 11288 personoj kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj estis 6861 indiĝenoj. Tio signifas ke 60.78 % de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj. La ĉefa indiĝena lingvo estas la hujĉola lingvo.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Vidu ankaŭ
----------

Bolanjoso

Eksteraj ligiloj
----------------

* hispane Mezquitic Arkivigite je 2007-05-29 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México*