recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Scienca teorio** estas karigo de aspekto de la natura aŭ socia mondo kiu povas aŭ povis esti pruvita kaj ripete konfirmita per la scienca metodo, uzante akceptitajn procedurojn de observado, mezurado kaj pritaksado de rezultoj. Kiam eblas, kelkajn teoriojn oni pruvas en kondiĉoj kontrolitaj en eksperimento.​ En cirkonstancoj kiuj ne permesas eksperimentan pruvon, la teoriojn oni pritaksas pere de principoj de abdukcia rezonado. La sciencaj teorioj establitaj rezistis rigoran pritaksadon kaj estas fundamento de la scienca sciaro.

Scienca teorio estas diferenca de scienca fakto aŭ de scienca leĝo en kiu teorio klarigas "kial" aŭ "kiel": fakto estas observaĵo kaj simpla kaj baza, dum leĝo estas deklaro (ofte matematika ekvacio) pri rilato inter faktoj aŭ aliaj leĝoj. Por ekzemplo, la Neŭtona leĝo pri universala gravito estas matematika ekvacio uzebla por antaŭdiri la altirado inter korpoj, sed ĝi ne estas teorio por klarigi kiel funkcias la gravito.

La sciencistoj prilaboras diversajn teoriojn elire el hipotezoj kiuj estis konfirmitaj per la scienca metodo, poste ili kolektas pruvojn por pritaksi tiujn teoriojn. La celoj de la teorioj estas klarigaj kaj antaŭdiraj. La forto de scienca teorio rilatas kun la kvanto de fenomenoj kiun ĝi povas klarigi, kiuj estas mezurataj per la kapablo de tiu teorio fari falseblajn antaŭdirojn pri tiuj fenomenoj kiujn gi tendencas klarigi.

La sciencistoj uzas la teoriojn kiel fundamentoj por akiri sciencan konon, sed ankaŭ por teknikaj, teknologiajn aŭ medicinaj celoj. La scienca teorio estas la plej rigora, fidinda kaj kompleta formo de ebla sciaro. Tio estas evidente diferenca al foja konversacia uzado de la vorto «teorio», referenca al io senbaza aŭ nura supozo.

Bibliografio
------------

* Godfrey-Smith, Peter (2003), *Theory and Reality: An introduction to the philosophy of science*, University of Chicago Press, ISBN 978-0-226-30063-4.
* Poincaré, Henri (1905), *Science and Hypothesis*, London: Walter Scott Publishing – via The Mead Project.

Eksteraj ligiloj
----------------

* ¿En qué se diferencia una teoría de una ley científica?
* La diferencia entre una teoría y una ley científica

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Teoría científica en la angla Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 853666
 |
Islamano
**Islamano** estas ano de islamo. En Esperanto, la formo *islamano* estas preferinda al aliaj formoj pli aŭ malpli ofte uzataj:

1) mahometano, mohamedano k.s.; ĉi tiuj formoj estas evitindaj (kiel prave legeblas en NPIV), ĉar por islamanoj Mohamedo estas ne dio aŭ diulo kiun ili adorus, sed la plejlasta profeto. Islamanoj rigardas ofendo, se oni nomas ilin tiel, ĉar tiuj formoj egalvaloras al la esprimo "adorantoj de Mohamedo" (kvazaŭ kristanojn oni nomus, ekzemple, *"jesuistoj"* [ne jezuitoj!]).

2) muslimo, moslemo, muzulmano k.s.; ĉi tiuj formoj estas nur senperaj esperantigoj de la arabaj "muslim" (klasike) kaj "moslem" (moderne, parole), siavice derivaĵoj de la trikonsonanto **s-l-m**; oni rekte derivu la formon **islamano** de la religi-nomo **islamo**.

Oni ne konfuzu ĝin kun la genta nomo muslimano.

Krome, oni zorge distingu inter **islamano**, **islamisto** (t.e. adepto de islamismo) kaj **islamologo**.

Vidu ankaŭ
----------

* Korano
* Mahometo
* Religio
* Ŝario

* Kategorio Islamano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 83720
* GND: 4040921-1
* LCCN: sh85089077
* BNF: 13318576v
* NDL: 00564597
* NKC: ph205097 ph123046, ph205097
 |
La **paroĥa preĝejo martiro Sankta Sebastiano** estas romkatolika historia monumento ekde 2006 en urbo Kapuvár (Hungario).

Historio
--------

La unua preĝejo en vilaĝo Garta (nun parto de Kapuvár) estis konstruita el ligno omaĝe al la martiroj de Sankta Fabiano kaj Sankta Sebastiano ĉirkaŭ 1710. Pli modestaj homoj estis entombigitaj ĉirkaŭ la preĝejo. Pro ĝia eta grandeco, la katolikoj preferis viziti kirkojn de Kapuvár aŭ Babót. Poste, la unua ŝtona preĝejo estis konstruita en 1742. Ekzistis ankaŭ sonorilostablo, sed ĝi estis malkonstruita en 1761, ĉar samtempe turo estis konstruita antaŭ la enirejo kaj ligita al la preĝejo. Post longaj jaroj la loĝantaro pligrandiĝis dum stato de la kirko malboniĝis. Pli nova kirko estis konstruita inter 1906 kaj 1907, samtempe la orgeno estis kreita. Ankaŭ paroĥo estis establita en doncita domo. Dum la sekvaj jaroj la preĝejo estis riĉe ornamita per skulptaĵoj kaj pentraĵoj.

Konstruaĵo
----------

La kirko situas sola laŭ stratangulo. Antaŭ la fasado monumento pri Sankta Maria kaj ŝtona kruco estas videblaj. La fasado estas simetria, meze la turo reliefas. La ĉefbordo funkcias tra la turo. Super la ĉefbordo en timpano estas videbla artaĵo pri Kristo fare de Zoltán Závory ekde 1925. La navo havas krucnavon. La absido estas plurlatera, iomete pli malalta kaj mallarĝa, ol la navo.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* Arkivigite je 2022-02-07 per la retarkivo Wayback Machine
* 

* FasadoFasado
* ĈefpordoĈefpordo
* KrucnavoKrucnavo
* Interna bildoInterna bildo


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Etnoj en Afganio
La **Aimakoj** (perse ایماق), transliterumita ankaŭ kiel *Aimak* aŭ *Aymaq*, estas kolekto de perslingvaj parolantaj nomadaj kaj duon-nomadaj triboj. Aimakoj troviĝas ĉefe tra Pakistano ĉefe en Kiber kaj Baluĉio kaj en la Okcidentaj Centraj Altaj Teroj de Afganio, tuj norde de Herat, kaj ankaŭ je multe malpli kvanto en la Provinco Ĥorasano de Irano. Ili parolas nombrajn subdialektojn de la Aimaka dialekto de persa, tamen kelkaj sudaj grupoj de Tajmani kaj Maleki Ajmakoj adoptis la paŝtoan.

Vidu ankaŭ
----------

* Daria lingvo
* Persoj

Referencoj
----------

1. ↑  Tom Lansford -*A bitter harvest: US foreign policy and Afghanistan* 2003 Paĝo 25 "The term Aimaq means "tribe" but the Aimaq people actually include several different ethnic groups. The classification has come to be used for a variety of nonaligned nomadic tribes"
2. ↑   "AYMĀQ", *Encyclopædia Iranica*.
3. ↑  Vogelsang, Willem.  (2002) *The Afghans*. Wiley-Blackwell. ISBN 0631198415.

* Kategorio Aimakoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Monda Heredaĵa Konvencio** aŭ ***Konvencio de Monda Heredaĵo***, formale la **Konvencio pri protekto de la Monda Kultura kaj Natura Heredaĵo**, estas internacia traktato subskribita la 23-an de novembro 1972, kiu kreis la liston de aparte protektindaj Mondaj Heredaĵoj, kun la plej grava celo de naturkonservado kaj la konservado de kulturaj trajtoj. La konvencio, subskribita dokumento de internacia interkonsento, gvidas la laboron de la Komitato de la Monda Heredaĵo. Ĝi estis evoluigita dum sepjara periodo (1965-1972).

La konvencio difinas kiuj ejoj povas esti konsiderataj por enskribo en la liston de Monda Heredaĵo, fiksas la devojn de la registaroj de ĉiu lando identigi eblajn ejojn, protekti kaj konservi ilin. La subskribintaj landoj promesas konservi la ejojn de Monda Heredaĵo situantajn sur sia teritorio, kaj regule raporti pri la stato de sia konservado. La kongreso ankaŭ fiksas kiel la Monda Heredaĵo-Fondaĵo estas uzota kaj administrata.

La Konvencio - en la angla, la araba, la ĉina, la franca, la hebrea, la hispana, la portugala kaj la rusa - estis adoptita de la ĝenerala konferenco de Unesko la 16-an de novembro 1972, kaj subskribita de la prezidanto la ĝenerala konferenco de Unesko, Toru Haguiwara (とる はぐいわら), kaj la Ĝenerala Direktoro de Unesko, René Maheu, la 23-an de novembro 1972. Ĝi estas tenita en la arkivoj de Unesko.

Vidu ankaŭ
----------

* Komitato de la Monda Heredaĵo
* Ruĝa Listo de la Monda Heredaĵo

Referencoj
----------

1. ↑  paĝo pri la konvencio en la retejo de Unesko "Centro de Monda Heredaĵo de Unesko", la 16-an de novembro 1972 (jen angle)
La soldato kaj poeto Vigny
**Alfred de VIGNY** (naskiĝinta la 27-an de marto 1797 en Touraine en Loches, mortinta la 17-an de septembro 1863 en Parizo) estis franca poeto.

Vivo
----

En 1814 li iĝis soldato kaj forlasis la armeon en la rango de kapitano en 1827. Poste li iĝis privatulo en la franca ĉefurbo. Ekde 1845 li estis membro de la Franca Akademio kaj estis inter la unuaj poetoj kiuj volis (sub la influo de André Chénier) forlasi la sufokigajn ŝnuregojn de konvencia poeziarto. Li estis romantikismulo respektante ĉiam certajn formojn stilajn. Ja, li eĉ batalis kontraŭ la laŭpropravolema malsinbrido de multaj romantikoj paralele al la tro frosta maniero de klasikismo-adeptoj.

Verkoj
------

Mistikismaj ekskursoj troviĝas en la poeziaĵo *Éloa, ou la sœur des anges* (1824). Jen liaj ĉefaj poemaj verkoj: *Poëmes* (1822), *Poëmes antiques et modernes* (1826). Jen romanoj: *Cinq Mars* (1826; opero de Gounod en 1877; unua historia romano de la franca literaturo sub la influo de Walter Scott), *Stello, ou les consultations du docteur noir* (1832, por omaĝi al la malfeliĉaj verkistoj A. Chénier, Gilbert kaj Chatterton), *Servitude et grandeur militaires* (1835).
Liaj historiaj dramoj *La maréchale d'Ancre* (1831) kaj *Chatterton* (1835) furoris unue, sed baldaŭ forgesitis. Post la morto aperis *Les destinées* (1864; filozofiaj kaj enhave profundaj poemoj plenaj de pesimismo: ekz. *La colère de Samson*) kaj *Journal d'un poète* (1867). La kompleta eldono de ĉiuj verkoj estis finfarita en ok volumoj inter 1883-85 *(Œuvres complètes)*.

En Esperanto aperis
-------------------

* *La Intervidiĝo kaj Nekonita Dialogo* (tr. Sam. Meyer, Dresden, 1913, Esperanta Biblioteko Internacia, No 26; skanaĵo en Vikimedia Komunejo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Alfred de Vigny en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Alfred de Vigny en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Alfred de Vigny en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
* Alfred de Vigny en Vikifontaro (Universala biblioteko)

* Verkoj interrete legeblaj

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 20. Leipzig 1909, S. 159-160, kio legeblas interrete tie ĉi


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 566861
* GND: 118768441
* LCCN: n80038348
* VIAF: 41847691
* ISNI: 0000000121008624
* LIBRIS: 230065
* SUDOC: 027185311
* BNF: 119283183
* MBA: 6d7967ad-781f-4756-a042-9ab7b8014918
* NLA: 35581994
* NDL: 00527019
* BIBSYS: 90077202
* NKC: jn19990008785
* ICCU: CFIV115747
* BNE: XX886612
 |
**Mindszent** [mindsent] estas urbo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Csongrád, en Distrikto Hódmezővásárhely. La loknomo signifas: Ĉiuj Sanktuloj, laŭ la mezepoka preĝejo.

Tiso, ties digo kaj urborando Mindszent

Situo
-----

Mindszent situas sur ebenaĵo, sur maldekstra bordo de Tiso (kie estas haveno kaj pramo), laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Szolnok-Makó, inter urboj Szentes kaj Hódmezővásárhely.

Historio
--------

Estas menciita preĝejo el 1332, la pramo en 1515. Dum la turka erao la komunumo ne senhomiĝis, nur la proksimaj vilaĝoj. Inter 1884-1950 la vilaĝo estis distriktejo. La fervojo ekfunkciis en 1893. Vilaĝdomo konstruiĝis en 1928. La vilaĝo iĝis urbo en 1993.

Riverborda banejo de Mindszent

Vidindaĵoj
----------

Vidindaĵo estas la postbaroka katolika Preĝejo Ĉiuj Sanktuloj (Mindszent).

Famuloj
-------

En Mindszent naskiĝis:

* geologo Gyula Vigh
* Ferenc Bene (kuracisto)
* ministro Mihály Korom
* kuracisto Béla Purjesz
* pastro Sándor Kis.

Komunumoj pri *Ĉiuj Sanktuloj* en Hungara reĝlando
--------------------------------------------------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Bogádmindszent | Csehimindszent | Csíkmindszent | Csonkamindszent | Érmindszent |
| Jászómindszent | Kassamindszent | Kismindszent | Ladomérmindszent | Mátramindszent |
| Mindszent | Mindszentgodisa | Mindszentkálla | Pinkamindszent | Szepesmindszent |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Karl BREUNINGER** (naskiĝis en 1944) estas germana emeritita fizikisto kaj esperantisto, kiu vivas en Germering, sudokcidenta antaŭurbo de Munkeno. Jam la patro estis esperantisto, sed ne transdonis la lingvokonojn al la filo, nur foje en la 1960-aj jaroj gaste kunprenis lin al Esperanto-kongreso. Iom poste Karl Breuninger memstare lernis la lingvon dum sia studado de fiziko en Stutgarto. Ekde la komenciĝo de la profesia vivo, li gvidas Esperanto-grupon en sia loĝloko, kiun frekventas ankaŭ membroj de la komunumoj Puchheim, Gröbenzell kaj aliaj loĝlokoj de la distrikto Fürstenfeldbruck. Krome li ankaŭ aktivas en la tradicia *Esperanto-Societo Munkeno*, kiu fondiĝis en 1891, nur kvar jarojn post la unua lernolibro de Esperanto, kaj do estas inter la tutmonde unuaj Esperanto-unuiĝoj. Karl Breuninger en sia domo gastigis la bibliotekon de la societo gxis printempo 2022, kaj en majo 2016 li kunorganizis la 93-an Germanan Esperanto-Kongreson en Munkeno, kadre de kiu festiĝis la 125-jara jubileo de la loka grupo, kaj honoriĝis ankaŭ lia propra esperantista aktivado.

Eksteraj ligiloj
----------------

* artikolo pri Karl Breuninger en la gazeto Süddeutsche Zeitung la 30-an de aŭgusto 2015 (germane)
Karlista flago kun la surskribo: Dio, Patrujo, Reĝo
La **Karlismo** estis hispana movado, reprezentanto de la plej konservativaj kaj tradiciismaj politikaj tendencoj de la lando.

Ĝi naskiĝis en 1833, kiam mortis la reĝo Fernando la 7-a kaj lia filino Izabela la 2-a iĝis la nova reĝino de Hispanujo.
Tion ne akceptis la frato de la mortinta reĝo, Karlo Maria Isidro de Burbono (Carlos María Isidro), kiu estis la reprezentanto de la absolutistoj, kiuj ne akceptis virinon kiel reĝon de Hispanio kaj kontraŭis la politikajn moviĝojn.

Tuj post ekis milito inter ambaŭ flankoj: la Unua Karlisma Milito. Post la malvenko de la karlistoj, ili estis integritaj denove en la reĝimo, sed ne forlasis siajn pretendojn, kaj komenciĝis propra sinsekvo de sin nomitaj reĝoj.

Ankoraŭ estos du pliaj militoj dum la 19-a jarcento. La karlistoj defendis la malnovajn foruojn de la malnovaj regnoj, kaj ĉefe tiujn de Eŭskio kaj Navaro, pro kio ili havis plejan forton en tiuj regionoj. Samtempe ili estis integristoj en religio, kun forta influo de la Eklezio.

Dum la Hispana Enlanda Milito de 1936-1939, la karlistoj estis unu el la apogoj de la flanko gvidata de Francisco Franco, formante la unuaojn konatajn kiel *requetés*, videblajn danke al ĝia karakteriza ruĝa bereto. Dum la milito la movado estis unuigita kun la Hispana Falango, por formi la ununuran partion de la reĝimo.

Kelkaj movadanoj plu konservis la pretendon al monarĥia legitimeco de la descendantoj de la dinastio, kaj formis la *Karlistan Partio*, kiu poste evoluos al socialismaj ideoj. La partio plu ekzistas kvankam ĝi havas marĝenan influon en la nuna politika sistemo de Hispanio.

Gravaj karlistoj
----------------

* Karlo Maria Isidro de Burbono
* Ramón Cabrera
* Manuel Fal Conde

Vidu ankaŭ
----------

* Karlismaj Militoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Karlismo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Karlista Partio

* 
* 
*
ISO-lingvokodo :

|  |  |
| --- | --- |
| 639-1 = | sg |
| 639-3 = | **sag** |

La **sangoa** estas la oficiala lingvo de la Centr-Afrika Respubliko. Ĝi estas parolata de nur 400.000 homoj kiel la unua lingvo, sed oni taksas ke kelkaj milionoj parolas ĝin kiel duan lingvon, pro ĝia statuso kiel interlingvo tra la lando. Ĝi estas bazita sur la lingvo de la tribo Sanga, sed ĝi enhavas multajn francajn vortojn.

Pro la rapida kresko de Bangui, la ĉef-urbo de la Centr-Afrika Respubliko, ekde la sesdekaj jaroj, la Sangoa lingvo multe plivastiĝis, ĉar la filoj de enmigrintoj de aliaj regionoj kreskis parolante ĝin kiel denaskan lingvon. Tamen, en oficialaj kuntekstoj oni ankoraŭ preferas uzi la francan.

Ekzemploj
---------

| Vorto | Traduko | Norma prononco |
| --- | --- | --- |
| tero | sesé |  |
| ĉielo | nduzu |  |
| akvo | ngu |  |
| fajro | wa |  |
| viro | koli |  |
| virino | wali |  |
| manĝi | tè |  |
| trinki | nyon |  |
| granda | kota |  |
| malgranda | ketè |  |
| nokto | bi |  |
| tago | la |  |

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
* 
* 
*
La **Nacia Banko de Belgio** (france *Banque nationale de Belgique*, nederlande *Nationale Bank van België*, germane *Belgische Nationalbank*) estas la centra banko de Belgio kaj membras en la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj.

Jura formo
----------

La Nacia Banko de Belgio estas akcia kompanio kun baza kapitalo de dek milionoj da eŭroj. Ekzistas 400 000 akcioj, el kiuj duono nevendeble apartenas al la belga ŝtato kaj la alia duono havas individuajn posedantojn.
.
La funkcion de la banko principe reguligas nacia "leĝo pri la fundamenta statuto de la Nacia Banko de Belgio".

La bankestro kaj la direktoroj de la nacia banko estas nomumataj fare de la belga reĝo.

Organiziĝo
----------

La organoj de la banko estas la bankestro (france nomata *gouverneur*), la direktoraro, la konsilio de regantoj kaj la kolegaro de cenzuristoj.

### Bankestro

La bankestro nomata *gouverneur* havas oficperiodon de kvin jaroj kaj estas nomumata fare de la belga reĝo. Reelekto eblas. La reĝo respekte al la statuto de la Eŭropa Centra Banko nur tiam povas maldungi lin/ŝin, se la postenulo ne plu plenumas la oficajn kondiĉojn aŭ faris severan eraron.

### Direktoraro

La direktoraro konsistas el la bankestro kaj el minimume kvin kaj maksimume sep direktoroj. La direktoraro havas saman nombron da franclingvaj kaj da nederlandlingvaj membroj. Ĝi administras la bankon kaj difinas ties politikajn gvidliniojn.

### Kolegaro de cenzuristoj

La kolegaro de cenzuristoj havas ok membrojn. Ankaŭ ĝi havas saman nombron da franclingvaj kaj da nederlandlingvaj membroj. La kolegaro havas la taskon supervidi la starigon kaj plenumon de la banka buĝeto. La cenzuristoj estas elektataj por oficperiodo de 3 jaroj fare de la ĝenerala banka asembleo.

### Konsilio de regantoj

La membroj de la konsilio de regantoj estas same elektataj por oficperiodo de 3 jaroj fare de la ĝenerala banka asembleo. Reelekto eblas. Du regantoj estas elektataj laŭ propono de la plej multmembra organizaĵo de laborprenantoj. Tri regantoj estas elektataj laŭ propono de la plej multmembra organizaĵo po de industrio kaj komerco, de la agrikulturistoj kaj de la mezgrandaj entreprenoj. Kvin pliaj regantoj estas elektataj laŭ propono de la nacia ministro pri financoj.

Tasko de la konsilio estas la ratifiko de la jara raporto de la nacia banko kaj la fina interkonsento pri disdono de la banka profito. Tiun taskon alikaze havus la ĝenerala banka asembleo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Nacia Banko de Belgio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala retejo de la Nacia Banko de Belgio

Vidu ankaŭ
----------

* belga franko
* belgaj eŭro-moneroj

Fontoj
------

1. ↑  "statuto de la Nacia Banko de Belgio" (nederlande, france kaj germane

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 376067
* LCCN: n79061306
* VIAF: 125099975
* ISNI: 0000000406093295
* SUDOC: 032678894
* BNF: 11882923z
* NLA: 49785834
* BIBSYS: 90736537
* NKC: ko2009532143
 |
**Matosinhos** (portugallingva prononco: [mɐtuˈziɲuʃ]) estas urbo kaj municipo de la Distrikto Porto, regiono Norda, Portugalio, kun ĉirkaŭ 175 478 loĝantoj (2011). La urbocentro, la urbo mem, havis 45 703 loĝantojn en 2001. Matosinhos formas parton de la metropola areo *Granda Porto*.

Monaĥejo de Leça do Balio.
Preĝejo de Matosinhos.
skulptaĵo *She Changes* de la artistino Janet Echelman.

Administracia divido
--------------------

Ĝi estas subdividita en kvar *freguesias*, nome:

* Custóias, Leça do Balio e Guifões
* Matosinhos e Leça da Palmeira
* Perafita, Lavra e Santa Cruz do Bispo
* São Mamede de Infesta e Senhora da Hora

Historio
--------

Estas multaj restaĵoj de Paleolitiko, Neolitiko (dolmenoj) kaj Bronzepoko (kastrumoj). La navigeblo de la estuaro de la rivero Leça helpis la martransporton, grava por la komerco de varoj el la tuta Romia Imperio. Tio kuniĝis al disvolvigo de ŝoseoj kaj pontoj en la areo, kio ĉefe rezultis en plibonigo de komerco de salo. Ankaŭ la instalado de mezepokaj monaĥejoj en la areo helpis la disvolvigon.

Unu el plej fruaj oficialaj registroj referenca al *Vila de Matesinum*, jam *Matusiny*, datas el 1258, kiel rezulto de Sondesploro fare de Afonso la 3-a. Manuelo la 1-a donis foruon la 30an de Septembro 1514. Matosinhos estis altigita al kategorio de urbo la 28an de Junio 1984. En la kolonia epoko la elmigrado de multaj lokanoj al Brazilo rezultis en reveno de enspezoj al la urbo. Iam la loknomo estis Bouças ĝis 1909, kiam Matosinhos estis multe pli grava ol Bouças.

Proksimeco al Porto rezultis en plialtigo de 25 000 loĝantoj komence de la 20-a jarcento ĝis nunaj 172 000.

Notoj
-----

Vidu ankaŭ
----------

* Metroo de Porto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Matosinhos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Municipo de Matosinhos Arkivigite je 2009-12-18 per la retarkivo Wayback Machine portugale
* Exponor - Feira Internacional do Porto Arkivigite je 2021-07-29 per la retarkivo Wayback Machine
* Municipa Biblioteko Florbela Espanca


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 799341
* GND: 4415832-4
* VIAF: 130207992
* NKC: ge821956
 |
egiptaj kolektoj de Rijksmuseum furgono Oudheden
Antikva egipta sarkofago ĉe RMO
Ipuwer Papiruso priskribanta la socio-politika tumulto de antikva Egiptio dum unu el ties perantaj periodoj
Ornama disko (fibula) farita de frita arĝento. Farita en Trakio ĉ. 100 aK, ĝi estis trovita en Limburgo en 1850.
kaŝamaso de arĝenta vikinga trezoro nun trovita en la Rijksmuseum furgono Oudheden.
La originala kurba fera glavo; la plej malnova fera objekto iam ajn trovita en Nederlando de la Vorstengraf (Oss)
La nuna kolekto de la muzeo estas disigita en la sekvaj kategorioj:

* Antikva Egiptio
* Antikva Proksima Oriento
* Etruscan civilizacio
* Antikva Grekio
* Antikva Romo
* Antaŭhistorio de Nederlando
* Romia Nederlando
* Mezepoka Nederlando

Por plia legado
---------------

* Halbertsma, R. B. (2003). *Scholars, Travellers, and Trade: The Pioneer Years of the National Museum of Antiquities in Leiden, 1818-1840*, Routledge.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (nederlande)
* Oficiala retejo (angle)
* Virtuala travojaĝo de la Rijksmuseum van Oudheden provizita de Google Arto & Kulturo
* 
* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Muzeo de Antikvaĵoj de Leiden** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)
Botelo de arakida oleo, kun Vitamino E aldonita kiel konservilo
**Arakida oleo** aŭ **araĥida oleo**, konata ankaŭ kiel **ternuksa oleo**, estas mildgusta legoma oleo derivita de arakidoj. La oleo estas havebla kun fortaj arakidaj gusto kaj aromo, analoge al sezama oleo.

Ĝi estas ofte uzata en la ĉinaj, sud-aziaj kaj sudorient-aziaj kuirartoj, kaj por ĝenerala kuirado kaj, kaze de la rostita oleo, por plia gusto. Arakida oleo havas pli altan fumpunkton ol multaj aliaj kuiraj oleoj, do estas ofte uzata por friti manĝaĵojn. Ĝiaj gravaj komponaj grasacidoj estas oleata acido (46.8% kiel oleino), linoleata acido (33.4% kiel linoleino) kaj palmitata acido (10.0% kiel palmitino). La oleo ankaŭ enhavas iom da stearata acido, arakidata acido, behenata acido, lignocerata acido kaj aliaj grasacidoj.

Antioksidantoj kiel vitamino E estas foje aldonataj por daŭrgi la oleon.

Krome, ĉe la Universala Ekspozicio de Parizo (1900), Rudolf Diesel montris dizelmotoron kiu funkciis per arakida oleo kiel fuelo.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Peanut oil en la angla Vikipedio.* 

* Kategorio Arakida oleo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Katolika universitato de Loveno** (nederlande *Katholieke Universiteit Leuven*, france *Université catholique de Louvain*) estas la plej malnova universitato de la Malaltaj landoj (hodiaŭaj Nederlando kaj Flandrio), kaj ankaŭ la plej malnova ankoraŭ ekzistanta katolika universitato en la mondo.

La universitato originale situis en Loveno en la flandra parto de hodiaŭa Belgio kaj dum longa tempo funkciis kiel dulingva (la nederlanda kaj la franca), sed pro skismo kiu ekestis en 1968 la franclingvanaro apartiĝis fondante novan samnoman universitaton en novkonstruita urbo Loveno-la-Nova en la valona regiono.

Historio
--------

La universitato estis fondita en la jaro 1425, kiel unu de la plej malnovaj universitatoj de la mondo, interalie per iniciato de la duko Johano la 4-a de Brabanto. Jam en tiu tempo tamen verŝajne ekzistis en Loveno lernejo ligita kun la preĝejo de Sankta Petro. La universitato oficiale fondiĝis kiel *Studium Generale* (*studo ĝenerala*) per dokumento eldonita de la papo Martino la 5-a je la 9-a de decembro 1425.

Apartan disvolvon la altlernejo travivis en la 16-a jarcento, kiam ligiĝis al ĝi papo Hadriano la 6-a kun multaj gravaj homoj de Eŭropo: Erasmo, Juan Luis Vives, Ferdinand Verbiest, Jansenio, Vesalio, Merkatoro kaj aliaj laboris aŭ instruadis ĉe ĝi. La pastro Georges Lemaître tie proponis la teorion pri praeksplodo.

Dum la Franca revolucio de 1789 la universitato estis forigita. Reaperis sub la nederlandaj regopovoj, sed jam kiel ŝtata altlernejo. En 1834 oni refunkciigis la katolikan altlernejon en Meĥleno, kiun en 1835 oni translokigis al Loveno, likvidante samtempe la ŝtatan altlernejon. De tiu momento la universitato estis franclingva. En la 20-a jarcento laŭgrade estis enkondukata la nederlanda lingvo. En 1962 la nederlanda parto aŭtonomiĝis.

En 1968 la universitato disiĝis pro flandraj plendoj pri diskriminacio kaj ekestis du apartaj universitatoj, kiuj tamen ambaŭ retenis la nomon de la originala universitato, en la respektivaj lingvoj:

* Katholieke Universiteit Leuven, Leuven (*Loveno*), Belgio, nederlandlingva, kiu situas en la originala urbo Loveno
* Université catholique de Louvain, Louvain-la-Neuve (*Loveno-la-Nova*), Belgio, franclingva, por kiu oni konstruis novan urbon en Valonio, 20 km sude de Bruselo

Eksaj universitatanoj
---------------------

* Nicolaes Cleynaerts (1495-1542), flandra humanisto, hebreisto kaj orientalisto
* Justo Lipso (1547-1606), filozofo, filologo kaj hitoriisto pri Romio
* Andreo Vesalio, kirurgia kuracisto. konsiderata la patro de la moderna anatomia scienco
* János B. Nagy, kemiisto
* László Grenács, atomfizikisto
* Miklós Horler, arkitekto

Vidu ankaŭ
----------

* Katolika Universitato de Lublin "Johano Paŭlo la 2-a"

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Katolika universitato de Loveno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Katholieke Universiteit Leuven Arkivigite je 2009-05-03 per la retarkivo Wayback Machine (en Loveno, Flandrio)
* Université Catholique de Louvain (en Loveno-la-Nova, Valonio)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 67997
* LCCN: n81104385
* VIAF: 265019383
* SUDOC: 029116163
 |
**Anarki-primitivismo** estas speco de ekologia anarkiismo, kiu kritikas la originojn kaj progresadon de civilizo. Laŭ anarki-primitivismo, la ŝanĝo de ĉasist-kolektista al agrikultura socio iniciatis socian klasmalsamecon, trudon, kaj fremdiĝo. Anarki-primitivistoj porpledas reiron al necivilizaciaj vivmanieroj per malindustriiĝo, abolicio de labordivizio aŭ fakeco, kaj forigo de teknologio. Estas aliaj neanarkiismaj formoj de primitivismo, kaj ne ĉiuj primitivistoj konsideras la saman fenomenon la fonto de moderna, civilizaciaj problemoj.

Nigra-verda flago de anarki-primitivismo (ĉi tiu flago estas uzata de verdaj anarkiistoj)
Multaj tradiciaj anarkiistoj malakceptas la primitivisman kritikon kontraŭ civilizo kaj multaj eĉ neas la anarkiismecon de anarki-primitivismo, dum iuj, kiel Wolfi Landstreicher, subtenas la kritikon, sed ne sinidentigas anarki-primitivistoj. Anarki-primitivistoj estas ofte distingataj per sia fokusiĝo pri la celo de atingi sovaĝan staton per "resovaĝigo."

John Zerzan (naskiĝinta en 1943) estas usona anarkiisto kaj primitivisma filozofo kaj aŭtoro. Liaj verkoj kritikas agrikulturan civilizon kiel nepre subprema, kaj defendas konstruon de la vivmanierojn de ĉasistoj-kolektistoj kiel inspiron por kio libera socio aspektu. Kelkaj temoj el liaj kritikoj inkludas aldomigon, lingvon, simbolan pensaron (kiaj matematiko kaj arto) kaj la koncepton de tempo.
**Idi AMIN Dada Oumee** (naskiĝis en ĉ. 1925, mortis la 16-an de aŭgusto 2003) estis soldato kaj diktatoro de Ugando.

Amin naskiĝis en Koboko en kamparana familio. Post baza edukado, li aniĝis al la kolonia armeo, kie li atingis la plej altan postenon permesitan al ne-eŭropanoj. Li ankaŭ ĉampionis pri bokso. Post la sendependigo kaj la forigo de eŭropaj oficiroj, la armeanoj estis rapide pligravigitaj. Idi Amin atingis la rangon de kolonelo en 1964. Kiel amiko de la ĉefministro Milton Obote li fariĝis estro de la armeo kaj la aerarmeo. Rilatoj inter la du homoj malboniĝis, kaj en 1971 Amin gvidis ŝtatrenverson kaj fariĝis diktatoro. Li elpelis hindojn kaj israelanojn: li konfiskis fremdajn entreprenojn kaj mortigis milojn de opoziciuloj. Li estis islamano kaj sukcesis logi monsubtenon por islama propagando de Sauda Arabio tiam riĉa post la naftokrizo de 1973.

Specife en la 1970-aj jaroj, li estris armereĝimon en Ugando. Li senkapigis la estrojn de oficiroj kiuj ne subtenis lin, kaj laŭ onidiroj, ankaŭ manĝis ilin. La murdtaĉmentoj kiujn li fondis murdis centojn da miloj da civitanoj, inkluzive de la ĉefepiskopo de Ugando, la prezidanto de la Supera Kortumo, la rektoro de Universitato Makerere, la guberniestro de la Centra Banko kaj kelkaj el liaj ministroj. Amin forpelis milojn da azianoj, kiuj estis grava parto de la meza klaso, argumentante ke Dio postulis tion de li en lia sonĝo. Amin interrompis diplomatiajn rilatojn kun Britio, nomante sin "Lia Ekscelenco la Prezidanto por Vivo, Kampomarŝalo Haĝo Doktoro Idi Amin, VC, DSO, MC, Sinjoro de ĉiuj terbestoj kaj marfiŝoj, konkerinto de la Brita Imperio en Afriko ĝenerale kaj Ugando aparte, kaj Reĝo de Skotlando". Li portis tiom da medaloj ke liaj ĉemizoj estis ŝiritaj de ilia pezo. Amin ankaŭ interrompis ligojn kun Israelo, kaj proponis al la OLP ĝian ambasadejon.

Tiam Ugando ne plu havis rilatojn kun iu ajn lando, li invadis Tanzanion kun sia armeo. En 1978 li aneksis parton de Tanzanio kaj Prezidento Julius Nyerere sendis soldatojn al la regiono. Post 6 monatoj Amin estis venkita kaj li fuĝis al Libio.

Lia konduto estis argumento por blankaj rasistoj aserti ke afrikaj negroj ne taŭgis regi siajn landojn.

Amin mortis en Sauda Arabio.

Vidu ankaŭ
----------

* Atako de Entebbe

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Idi Amin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* biografio de Amin en *African History About.com* (angle)
* Idi Amin en Internet Movie Database (angle)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 12350
* GND: 118502565
* LCCN: n80004342
* VIAF: 79044798
* ISNI: 0000000115760238
* LIBRIS: 301553
* SUDOC: 028413296
* BNF: 12025305m
* NLA: 35006025
* NDL: 00620262
* NKC: xx0232389
* BNE: XX868274
 |
La Cranach-domo (maldekste) ĉe la eosta flanko de la centra bazarplaco
Portalo doma
**Cranach-domo** (germane: *Cranachhaus*) estas la maldekstra de du kvazaŭ identaj renesancaj domoj ĉe al orienta flanko de la bazarplaco centra en Vajmaro, Germanujo, rekte kontraŭe al la urbodomo. Tie ĉi vivis en la 16-a jarcento la pentristoj Lucas Cranach la Maljuna kaj lia filo Lucas Cranach la Juna.

Historio
--------

La fortimpresa, per kolonoj, konkoniĉoj kaj rondarkaj ornamaĵoj dekorita domo estas monumentprotektitaĵo kun horizontala projekciaĵo de ĉ. 1500m². La konstrutempo de la domo etendiĝis tra la jaroj inter 1547 kaj 1549. Ĝin konstruis la ĉefarĥitekto Nikolaus Gromann por la duka kanceliero Christian Brück, edzo de Barbara Cranach kaj bofilo de Lucas Cranach la Maljuna. Supre de la dekstra arko videblas la blazono de la pentristo, serpento kun flugiloj.

Lucas Cranach la Maljuna, unu el la plej gravaj germanaj renesancaj pentristoj, pasigis surloke la lastan vivojaron. La nur en 1552 Vajmaron atinginta oldulo fondis antaŭmorte en la domo ankoraŭ novan atelieron kaj gastigis du disĉiplojn. Li mem malgraŭ aĝo sia estis ankoraŭ aktiva kaj komencis en sia ateliero (la mansardo subtegmenta) la pentradon de la fama triptiko kiu admireblas nuntempe en la Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo. Finfaris ĝin ne antaŭ 1555 filo lia.

Dum la Dua mondmilito la domo ege damaĝitis sed originale rekonstruitis poste. Najbare al ĝi troviĝas aliaj belaj renesancaj domoj.

Hodiaŭa uzo
-----------

Ĝis la malfrua 1990-aj jaroj estis ene la galerio de la *Kooperativo vajmara de kreantoj de plastikaj artoj*. La longjara galeriestro kaj artisto Horst Hausotte retiriĝis en 1991. Lia posteulo Ralph Herrmann estris la kooperativon ĝis post la kulturĉefurba jaro 1999. En la kadro de la kulturĉefurba projekto *Weimar aus dem Rahmen* venigis oni multajn internaciajn artistojn engalerien. De aparta graveco estis la ekspozicioj de Ernst Fuchs, Friedensreich Hundertwasser, Christo kaj Jeanne-Claude kaj Emil Schumacher.

Post la vendo al invenstisto la galerio devis foriri. Nuntempe enestas la teatrejo *Theater im Gewölbe* kiu specialiĝis je la surcenigo de etaj dramoj de Goethe, Schiller kaj aliaj klasikuloj. Por neteatrospektantoj jam ne eblas enirado tie ĉi.

Vidu ankaŭ
----------

* Cranach-domo (Gotha)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Cranach-domo (Vajmaro) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Mirko Krüger: *Auf den Spuren von Lucas Cranach in Gotha*, TA de la 31.3.2011 (pri la Cranach-domo en Gotao)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 718259
* GND: 1067412484
 |

50.97916666666711.33Koordinatoj: 50° 58′ 45″ N, 11° 19′ 48″ O (mapo)
La **Tulipa revolucio** aŭ **Unua kirgiza revolucio** temas pri la demisiigo de la prezidanto Askar Akajev kaj sia registaro en Kirgizio, eksa soveta respubliko de Centra Azio, post la parlamentaj elektoj de la 27-a de februaro kaj la 13-a de marto 2005. La revolucio serĉis la finon de la regado de Akajev kaj de lia familio kaj partneroj, kiuj en populara opinio fariĝis ĉiufoje pli koruptaj kaj aŭtoritatemaj. Sekvante la revolucion, Akajev fuĝis al Kazaĥio kaj poste al Rusio. La 4-an de aprilo li subskribis sian eksiĝodeklaron en la ĉeesto de kirgiza parlamenta delegacio en la ambasadejo de lia lando en Moskvo, kaj la 11-an de aprilo la Kirgiza Parlamento ratifis la eksiĝon.

En la fruaj komencoj de la revolucio, la amaskomunikiloj diverse nomis la agitadon la "Roza", "Citrona", "Silka", aŭ "Narcisa" Revolucio. Sed fine ĝi estis "Tulipa Revolucio", esprimo kiun Akajev mem uzis en parolado avertanta ke nenia kolora revolucio devus okazi en Kirgizio. Tiaj esprimoj elvokis similecojn kun la neviolenta Revolucio de la rozoj en Kartvelio kaj la Oranĝa Revolucio en Ukrainio en 2004, kies nomoj ŝuldiĝas al Ĉeĥoslovaka Velura revolucio en 1989.

Givi Targamadze, iama membro de *Liberty Institute* kaj la prezidanto de la kartvela parlamenta komisiono pri Defendo kaj Sekureco, konsultis ukrainajn opoziciajn ĉefojn pri la tekniko de neperforta lukto, kaj poste li konsilis gvidantojn de la kirgiza opozicio dum la Tulipa revolucio. 

La Tulipa revolucio, malgraŭ esti samtempa kun aliaj neviolentaj koloraj revolucioj, vidis iun perforton en ĝiaj komencaj tagoj, precipe en la suda urbo de Ĵalalabat, kie la unuaj gravaj signoj de perforto aperis, kaj almenaŭ tri homoj mortis dum ĝeneraligita tumultrabado en la ĉefurbo en la unuaj 24 horoj post la falo de la kirgiza registaro.
Hoteleto detruita, kie la ĉefgvidantoj de la kampanjo restadis.
La **kampanjo de Birmingham**, aŭ **Birmingham-movado**, estis movado organizita komence de 1963 de la Southern Christian Leadership Conference (SCLC) por atentigi la integriĝajn klopodojn de afrik-usonanoj en Birmingham, Alabamo. Gvidata de Martin Luther King Jr. James Bevel, Fred Shuttlesworth kaj aliaj, la kampanjo de neperforta rekta ago kulminis en vaste diskonigitaj konfliktoj inter junaj nigraj studentoj kaj blankaj civitanaj aŭtoritatoj, kaj poste kondukis la municipan registaron ŝanĝi la diskriminaciajn leĝojn de la urbo.

En la fruaj 1960-aj jaroj, Birmingham estis unu el la plej rase dividitaj urboj en Usono, tiel kiel devigite de leĝo kaj kulturo. Nigraj civitanoj alfrontis jurajn kaj ekonomiajn malegalecojn, kaj perfortan venĝon, kiam ili provis atentigi iliajn problemojn. Martin Luther King Jr. nomis ĝin la plej apartigita urbo en la lando. Protestoj en Birmingham komenciĝis per bojkoto kondukita de Shuttlesworth kun la celo premi komercajn estrojn malfermi la dungadon al homoj de ĉiuj rasoj, kaj fini apartigon en publikaj instalaĵoj, restoracioj, lernejoj kaj vendejoj. Kiam lokaj vendejoj kaj registaraj estroj rezistis la bojkoton, SCLC konsentis helpi. Organizanto Wyatt Tee Walker aliĝis al la aktivulo de Birmingham Shuttlesworth kaj komencis tion, kion ili nomis Projekto C, serio de sidprotestoj kaj marŝoj destinitaj provoki amasajn arestojn.

Kiam la kampanjo malpliiĝis al plenkreskaj volontuloj, James Bevel, la Direktoro de Rekta Ago de SCLC, pensis pri la ideo, ke studentoj fariĝu la ĉefaj manifestaciantoj en la kampanjo de Birmingham. Li tiam trejnis kaj gvidis mezlernejajn, kolegiajn, kaj bazlernejajn studentojn en neperforto, kaj petis ilin partopreni la manifestaciojn per paca marŝado 50ope samtempe el la 16-a Strato Baptisto al Urbodomo por povi paroli kun la urbestro pri rasa segregacio. Ĉi tio kaŭzis pli ol mil arestojn, kaj, ĉar la malliberejoj kaj aliaj similaj ejoj plenaj de arestitaj studentoj, la Fako de Polico de Birmingham, gvidita de Eugene "Bulo" Connor, uzis altajn akvo-mankojn kaj polican atakbestojn sur la infanoj kaj plenkreskaj spektantoj. Ne ĉiuj spektantoj estis pacaj, malgraŭ la deklaritaj intencoj de SCLC teni tute neperfortan iradon, sed la studentoj ĝenerale sintenis la neperfortan premison. Martin Luther King Jr. kaj la SCLC kritikis kaj laŭdis permesante al infanoj partopreni kaj meti sin en damaĝmanieron.

La kampanjo de Birmingham estis modelo de neperforta rekta aga protesto kaj, tra la amaskomunikiloj, altiris la mondan atenton al rasa apartigo en la Sudo. Ili poluris la reputacion de King, forigis Connor de sia laboro, devigis malsegregacion en Birmingham, kaj rekte allasis la vojon al la Civitanrajta Leĝo de 1964 kiu malpermesis rasan diskriminacion en dungado de praktikoj kaj publikaj servoj ĉie en Usono.

Vidu ankaŭ
----------

* Walter Reuther
**Elek** estas urbo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Békés, en Distrikto Gyula.
Elek estas ankaŭ malofta hungara virnomo.

Situo
-----

Elek situas sur ebenaĵo, laŭ la hungara-rumana ŝtatlimo (ne havanta limpasejon), laŭ flankovojoj. Ĝis 1972 fervojo trafikis.

Historio
--------

La unua skriba mencio devenis el 1232. La turkoj okupis la regionon, kiu senhomiĝis. Poste germanoj refondis la vilaĝon. Ekde 1854 ĝi ricevis la titolon kampurbo, poste pro ĉeso de tiu titolo grandvilaĝo, en 1996 urbo.

En 1919 la rumanoj okupis la urbeton ĝis 1920, kiam la grandvilaĝo trovis sin apud la nova landlimo. Inter 1920-1923 ĝi estis departementejo de restArad. Dum la 2-a mondmilito la judoj, poste la germanoj estis deportitaj.

La urban ekonomion karakterizas okupiĝo pri agrikulturo.

Vidindaĵoj
----------

* Preĝejo Vizito de Maria (Elek)
* pluraj monumentoj

Famuloj
-------

En Elek naskiĝis eldonisto Pál Sárkány.

Ĝemelurboj
----------

* Germanio Alerheim, Germanio (1992)
* Rumanio Sebiș (Arad), Rumanio (1992)
* Germanio Gerlingen, Germanio
* Germanio Gerolzhofen, Germanio (1990)
* Germanio Laudenbach, Germanio (1994)
* Germanio Leimen, Germanio (1992)
* Slovakio Veľké Kapušany, Slovakio (1996)
* Rumanio Grăniceri, Rumanio (1997)
La **Friedrich-Ebert-Stiftung** - germane *Friedrich-Ebert-Stiftung* - estas partio-filia bonfara fondaĵo en Germanio kaj estas proksima al la Socialdemokrata Partio de Germanio (SPD). Laŭ la Federacia Asocio de Germanaj Fondaĵoj, la Fondaĵo Friedrich Ebert estas la plej forta el ĉiuj germanaj politikaj fondaĵoj kun totala elspezo de 253,3 milionoj da eŭroj en 2021. Kiel plej multaj aliaj politikaj fondaĵoj en Germanio, ĝi ne estas fondaĵo laŭleĝe aŭ ekonomie, sed registrita asocio. Ĝia registrita centra oficejo estas en Bonno, krome ĝi konservas branĉon en Berlino.

Vidu ankaŭ
----------

* Socialdemokratia Partio de Germanio (SPD)
* la konkurenca Konrad-Adenauer-fondaĵo, proksima al la Kristandemokrata Unio de Germanio (CDU)

Referencoj
----------

1. ↑  "Listo de la plej grandaj bonfaraj fondaĵoj", eldonita de la Federacia Asocio de Germanaj Fondaĵoj, stato de oktobro 2022, arkivigita en novembro 2023 por konservi tiun staton - kompare en 2019 ankoraŭ estis la dua plej forta germana politika fondaĵo kun elspezo de 190,3 milionoj da eŭroj (germane)

Eksteraj ligiloj
----------------

* [http:// Oficiala retejo] (germane)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Grado (apartigilo). |

Figuro montranta angulon de unu grado (en ruĝo) kompare kun 90 (en bluo) kaj 360 gradoj (en verdo)
La **grado** estas angula mezurunuo kiu egalas al π / 180 radianoj, al naŭdekono de orto, aŭ al 10/9 gradusoj. La simbolo de grado estas °.

Grado estas pli oportuna mezurunuo de angulo ol radiano, ĉar ĝi ebligas skribi multajn kutimajn angulojn (ekzemple orton) per entjera kvanto de gradoj.

Por pli ĝusta mezuro de anguloj oni uzas aŭ dekumajn frakciojn de grado aŭ minutojn kaj sekundojn.

Angula minuto estas 1/60 de grado. Angula sekundo estas 1/60 de angula minuto, do 1/3600 de grado. La simbolo de angula minuto estas ' kaj la simbolo de angula sekundo estas ".

Ekzemplo: 34,863° ~= 34°51'47"

Ambaŭ notaciojn oni uzas por indiki la angulojn de geografiaj longitudo kaj latitudo, kiuj preskaŭ neniam estas indikataj per ne-gradaj unuoj.

Vidu ankaŭ
----------

* **Grado celsia** (°C) estas mezurunuo de temperaturo.
* Grado (signo)
* Radiano
* Steradiano
* Graduso
* Latitudo
* Longitudo

* Kategorio Grado (angulo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Stefan WEHINGER** (naskiĝis la 9an de februaro 1966 en Ludesch, Vorarlbergo) estas aŭstra entreprenisto kaj kunfondinto de la entrepreno WESTbahn, privata fervojtrafika entrepreno kun servo de Vieno al Salcburgo.

Li studis teĥnikan fizikon ĉe la Teĥnika universitato de Vieno kaj doktoriĝis, post studoj ĉe la Massachusetts Institute of Technology en Cambridge, Masaĉuseco, Usono, en 1996 ĉe la universitato de Innsbruck. Ĝis la fino de 2000 li laboris por la aŭtoliverista entrepreno *König* en Rankweil, poste li estis estrara direktoro de la vorarlberga Montafonerbahn, kaj de 2004 li fariĝis estro de *ÖBB Personenverkehr AG*, la plej grava persontrafika fervojentrepreno en Aŭstrujo.

En 2008 li forlasis tiun postenon kaj en la sama jaro decidis fondi privatan fervoj-persontrafikan entreprenon. Tiu entrepreno komencis servi linion de Vieno al Salcburgo en decembro 2011.

Wehinger forlasis la WESTbahn en junio 2012 post internaj problemoj. En julio de la sama jaro, li decidis turni sin al konstruado de fervojoj en Afriko.

Referencoj
----------

1. ↑  naskiĝdato donita de li mem en Eisenbahnforum Österreich Professional: Kalender
2. 1 2   Wirtschaftsblatt: Zur Person: Stefan Wehinger. Arkivita el la originalo je 2014-04-17. Alirita 2012-09-04.
3. ↑  DiePresse.com: ÖBB-Vorstand Wehinger tritt ab
4. ↑   FORMAT: Österreichische Bahn bekommt durch Ex-ÖBB-Vorstand private Konkurrenz. Arkivita el la originalo je 2008-10-13. Alirita 2012-09-04.
5. ↑  Über WESTbahn
6. ↑  derStandard.at: Stefan Wehinger verlässt Westbahn
7. ↑  "trend": Ex-Westbahn-Boss Stefan Wehinger wird Zuglinien in Afrika bauen.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Insularo Islas Marías
**Insuloj Marías** aŭ **Insuloj Marioj** (hispane *Islas Marías*) estas grupo el kelkaj insuloj antaŭ la okcidenta (pacifika) marbordo de Meksiko.
Ĝi apartenas al la subŝtato Nayarit.

La nomoj de la insuloj estas

* María Madre (140 km²)
* María Magdalena (84 km²)
* María Cleofás (30 km²)
* San Juanito, kompare malgranda

Iliaj nomoj devenas de la personoj, kiuj laŭ la evangelio de Johano, 19, 25, restis kun Jesuo Kristo en lia mortohoro: lia patrino Maria, Maria Magdalena, Maria, edzino de Klopas, kaj disĉiplo, eble Johano mem. Pedro de Guzmán en 1532 donis al la insuloj tiujn nomojn.

La insularo ne estas libere vizitebla, ĉar ĝi servas kiel "pun-kolonio", speco de prizona teritorio.
Komence de la 20-a jarcento Meksiko sendis tien la unuajn prizonulojn, kiuj disigite de homa societo perlaboru sian vivon kaj tiel lernu vivi honestan vivon.
Maksimume tie samtempe vivis ĉ. 5.000 malliberuloj kaj simila kvanto da gardistoj. Nun estas sume ĉ. 1.000.

En 1950 Emilio Fernández faris filmon titolatan "Islas Marías", en kiu li priskribis la vivon de la malliberuloj.
La Meksika Komisiono pri Homaj Rajtoj deklaris, ke inter 1960 kaj 1970 ĉirkaŭ 600 prizonuloj tie senspure malaperis.

Per dekreto de la 27-a de novembro 2000 Meksiko deklaris la insularon naturprotektejo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Insuloj Marías en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Penal Islas Marías: una cárcel con muros de agua (hispanlingva artikolo)
* Statuto de la insularo (hispanlingva)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
|  |  |
| --- | --- |
|  Redaktas | **Ĉi tiu artikolo estas redaktata de iu.**

---

Por eviti la riskon de redaktokonflikto, ne redaktu la artikolon. Kontrolu la kronologion kaj forigu la ŝablonon, se necese. |

**Rosa REGÀS Pagés** (Barcelono, 11a de novembro 1933) estas hispana verkistino, tradukistino kaj eldonistino, ricevinto de pluraj premioj kaj omaĝoj, el kiuj menciindas la Premio Nadal, la Premio Planeta, la Premio Biblioteca Breve, la Premio Ciudad de Barcelona, la Premio José Luis Sampedro kaj la franca Honora Legio. Inter 2004 kaj 2007 ŝi estis direktorino de la Nacia Biblioteko de Hispanio.

Biografio kaj kariero
---------------------

Ŝi devenas el klera familio, kaj pasigis la tempon de la Hispana Enlanda Familio en Francio ekde kiam ŝi estis ses-jaraĝa, en lernejo kiun la franca pedagogo Célestin Freinet kaj lia edzino havis en Vence. Revenintan, avoj metis ŝin en internulejon de monaĥinoj. Ŝi studis Filozofion kaj Beletrojn kaj gradiĝis en la fako Filozofio en la Universitato de Barcelono. Ŝi laboris en la eldonejo Seix Barral de 1964 ĝis 1970, kiam ŝi fondis la eldonejon La Gaya Ciencia, kaj la revuojn *Arquitecturas Bis* kaj *Cuadernos de la Gaya Ciencia* (1976). 

De 1983 a 1994, ofreció sus servicios como traductora independiente y temporera a las Organizaciones de las Naciones Unidas en Ginebra, Nueva York, Nairobi, Washington, París, etc.

Entre 1994 y 1998, dirigió el Ateneo Americano de la Casa de América de Madrid y, de 2003 a 2007, fue directora general de la Biblioteca Nacional de España.6​

En 2002, pregonó la Feria de la Vendimia de Mollina. En 2005, fue la encargada de realizar el pregón de las Fiestas de la Merced de Barcelona, con un discurso en el que reivindicó una ciudad tolerante y cívica.7​ El 18 de noviembre de 2005 recibió la Orden de la Legión de Honor de la República Francesa en grado de chevalier8​ y el 30 de noviembre la Generalidad de Cataluña le concedió la Cruz de San Jordi. En 2021 recibió el Premio AMEIS de Plata, otorgado por la Asociación de Mujeres Escritoras e Ilustradoras (AMEIS. Este galardón es un es reconocimiento literario a las mujeres que abrieron el camino en el campo de la literatura.9​

Verkoj
------

Referencoj
----------

1. ↑   Granizo, María (24a de aprilo 2021). «Rosa Regás: "A la mitad de los españoles no les horroriza que la ultraderecha tome el poder"». ElDiario.es. Konsultita la 24an de aprilo 2021.

Bibliografio
------------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Rosa Regàs en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Carmen Gómez Ojea en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 853027
 |