recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Johano de Montfort / Moñforzh** (naskiĝis ĉirkaŭ 1294 en Hennebont; mortis la 26-an de septembro 1345 en Hennebont) estis filo de Arturo la 2-a, duko de Bretonio, kaj de Yolande de Dreux, dukino de Montfort l'Amaury.

Blazono de Johano de Montfort

Vivo
----

La 30-an de aprilo 1341, la duko Johano la 3-a de Bretonio mortis sen heredanto. Lia duonfrato, Johano de Montfort kandidatiĝis al sukcedo, kiun tuj postulis ankaŭ Johana de Pentievro nevino de Johano la 3-a kaj edzino de Karlo de Blois nevo de la reĝo de Francio Filipo la 6-a.

Komenciĝis do la sukceda milito de Bretonio, kiu daŭros dum dudeko da jaroj. Oni nomis la militon ankaŭ tiun de la du "Johana"j, pro la nomoj de la dukinoj: Johana de Penthièvre kaj Johana de Flandrio, edzino de Johano de Montfort.

Edziĝo kaj gefiloj
------------------

En la jaro 1329 en Chartres li edziĝis al Johana de Flandrio (naskiĝis en 1295; mortis en 1374) filino de Ludoviko la 1-a de Flandrio, duko de Nevers, kaj de Jeanne de Rethel, dukino de Rethel. Ili havis jenajn gefilojn:

* Johano la 5-a (naskiĝis en 1339; mortis en 1399), duko de Bretonio
* Jeanne (naskiĝis en 1341; mortis en 1399), dukino de Richemont, edziniĝis al Ralph Basset de Drayton Genealogio de Arturo la 2-a, duko de Bretonio

* Kategorio Johano de Montfort en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 129394
* GND: 100947751
* LCCN: n84186203
* VIAF: 259145858092123022029
* ISNI: 0000 0000 5492 0102
 |
**Johano el Glogovo**, pole *Jan z Głogowa* (naskiĝis ĉ. 1445 en Glogovo, mortis la 11-an de februro 1507 en Krakovo) estis pola filozofo, astronomo, astrologo, matematikisto kaj geografiisto.

Li devenis de riĉa familio Schelling, kiu setlis en Silezio, sed neniam uzis ties nomon, mem subskribiĝante kiel *Johannes Glogoviensis*, *Glogerus*, *de Glogovia* aŭ *Glogowita*. En 1468 li finis Krakovan Akademion kiel *Magister Artium* – ekvivalento al doktoro pri filozofio – kaj fariĝis ĉi tie lekciisto. Dum 40 jaroj lekciis latinon, filozofion de Aristotelo kaj astronomion. Verkis 60 librojn, ĉefe pri astronomio kaj astrologio, publikigitajn dum lia vivo, postmorte kaj restantaj en manuskriptoj. Lia spekulativa gramatiko estis studata dum la tuta 16-a jarcento. Notindas liaj logikaj traktaĵoj, prilaboraĵoj pri naturfilozofio kaj metafiziko, verkoj pri fizionomiko kaj matematiko, astrologiaj kalendaroj. Li verkis geografian komentarion al Ptolemea kosmografio kaj komencis grandan *Summa astrologica*. Famiĝis pro antaŭdiraĵo pri nigra monaĥo, kiu enkondukos grandan konfuzon en la kristana mondo. Oni poste identigis lin kun Marteno Lutero.

Li mortis pro apopleksio kaj estis enterigita en preĝejo de Sankta Floriano en Krakovo, kie li dum la lastaj vivojaroj estis kanoniko. Lia disĉiplo estis i.a. Nikolao Koperniko.

Verkaro
-------

* Michał Urbanowski, *Indeks ważniejszych dzieł Głogowczyka wg Hieronima Szczegóły*, 2003 Arkivigite je 2011-01-17 per la retarkivo Wayback Machine - listo de 32 verkoj laŭ fakoj: gramatikaj (4), logikaj (8), metafizikaj kune kun naturfilozofiaj (7), astrologiaj kaj prognozaj (7), astronomiaj (5), geografiaj (1).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Johano el Glogovo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Michał Urbanowski, *Jan z Głogowa*, 2003 - tre ampleksa pollingva paĝaro dediĉita al Johano el Glogovo Arkivigite je 2011-11-03 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 311278
* GND: 104130911
* LCCN: n86045498
* VIAF: 20108751
* ISNI: 0000 0001 0958 9454
* LIBRIS: 326389
* SUDOC: 203797086
* NKC: ola2002158741
 |
**José Joaquín FERNÁNDEZ de Lizardi** (Meksikurbo, 15-a de Novembro 1776 - samloke, 21-a de Junio 1827), konata ankaŭ kiel *El Pensador Mexicano* (La meksika penuslo), estis verkisto de Nova Hispanio (Meksiko), aŭtoro de la romano *El Periquillo Sarniento*.

Lia verkaro estis samtempe politika, literatura, ĵurnalista, psikologia, historiografia kaj lingvistika. Li estis la unua romanisto de Ameriko, kiam li kreis en 1816 la didaktikan kaj kompleksan verkon *El Periquillo Sarniento*. Por la fakuloj de la lingvoscienco, de la dialektologio, de la sociolingvistiko, de la pedagogio, estas interesa konsideri la lertecon de tiu verkisto por priskribi la vivon kaj la pitoreskajn kutimojn de la lasta epoko de Nova Hispanio, kaj samtempe inkludi moralismajn kaj edukajn celojn. Fernández de Lizardi rekreas la popolan lingvaĵon, la ĵargonon de studenoj, la parolmanieron de advokatoj kaj kuracistoj, la kaŝparolon de ludistoj, ŝtelistoj, krimetuloj ĝenerale, la dialektojn de indiĝenoj, la vortotrezora varieco de kuirarto, de trinkaĵoj kaj vestoj. Legendoj, superstiĉoj, tabuoj kaj popola parolmaniero en lia verko estas de valorega helpo por tiuj kiuj interesiĝas por la folkloro.

Verkoj
------

Domo kie mortis Fernández de Lizardi, Historia Centro de Meksikurbo.
* *El Pensador Mexicano* (1812), gazeto.
* *El Periquillo Sarniento* (1816).
* *La Quijotita y su prima* (1818).
* *Noches tristes y día alegre* (membiografio, 1818).
* *Vida y hechos del famoso caballero Don Catrín de la Fachenda* (1832).
* *El triste de Altamirano* (1822).

Domo de José Joaquín Fernández de Lizardi en Mixcoac.

* Kategorio José Joaquín Fernández de Lizardi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 735641
* GND: 118683365
* LCCN: n50029989
* VIAF: 59113203
* ISNI: 0000 0001 0905 4329
* LIBRIS: 266538
* SUDOC: 029414164
* BNF: 12104724h
* BIBSYS: 90624097
* NKC: ola2003162776
* BNE: XX1055516
 |
**Pietro FANFANI** (n. 21-a de aprilo 1815 en Pistoia; m. 4-a de marto 1879 en Florenco) estis itala filologo kaj verkisto.

Komence Pietro Fanfani studis medicinon. Tre baldaŭ li tamen ŝanĝis la studoj rilate al la itala lingvo kaj al la literaturo. Poste li laboris kiel ĵurnalisto kaj en la jaro 1847 li fondis la gazeton Ricordi filologici.

En la sekva jaro la perturboj de la revolucia tempo ne lasis lin daŭrigi la aktivaĵojn sur la literatura kampo. Li devis eniri la batalkampon kaj partoprenis la batalojn ĉe Montanara kaj Curtatone sub Radetzky. Oni arestis lin kaj transportis lin kiel kaptito al la fortikaĵo Theresienstadt.

Tre baldaŭ oni donis al li la liberon kaj en Torino oni dungis lin en la ministerio pri instruado. Poste li havis similan okupon en Florenco. Post 1859 li havis la laboron kiel biblitekisto en la Biblioteca Marucelliana en Florenco. Tiun postenon li okupis ĝis la morto je la 4a de marto 1879.

Inter 1851 - 1852 li eldonis filologan-literaturan monatan revuon L'Etruria. Poste li fondis kelkajn beletristikajn revuojn.

En 1855 li eldonis la *Vocabolario della lingua italiana* (2 volumoj). Sekvis la *Vocabolario dell'uso toscana* kaj *Vocabolario della pronuncia toscana* (ambaŭ Florenco 1863), kaj fine la *Vocabulario italiano della lingua parlata* (1876) kaj similaj verkoj.

Li ankaŭ eldonis novelojn. Jen kelkaj verkoj:

* Cecco d'Ascoli, rakonto de la 14a jarcento (2a eldono, Florenco, 1870);
* *La Paolina* (Florenco 1868);
* *Una bambola* romano por infanoj (Florenco 1869);
* *Il fiaccherrajo e la sua famiglia*, Rakontoj de la florentina popola vivo (Milano, 1874), kaj
* *Novelle e gheribezzi* (1879).

* Kategorio Pietro Fanfani en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 249638
* GND: 116407689
* LCCN: n86095741
* VIAF: 76398198
* ISNI: 0000 0001 0917 4451
* SUDOC: 032874219
* BNF: 12381918d
* NLA: 35853929
* NKC: mub20181007068
* ICCU: RAVV051791
* BNE: XX1509802
 |
**Johano la 1-a de Aviso** (naskiĝis en Lisbono la 11-an de aprilo 1358, mortis samurbe la 14-an de aŭgusto 1433) estis la deka reĝo de Portugalio kaj fondinto de la Dinastio Aviso. Li estis natura filo de la reĝo Petro la Justiciga kaj de Teresa Gille Lourenço. Laŭ deziroj de lia patro, li estis vartata kaj edukata de lia patrina avo, la komercisto Lourenço Martins. En la jaro 1364 li estis rangigita al Superulo de la Ordeno de Aviso.

Post la forpaso de Petro la 1-a, la 18-an de januaro 1367, entroniĝis lia duonfrato, Fernando la Bela. Fernando la 1-a forpasis en Lisbono la 22-an de oktobro 1383. Portugalio estis minacata malaperi kiel sendependa regno, ĉar la dinastia sukcedo korespondus al lia filino Beatriz, edziĝinta al Johano de Kastilio, sed la popolaj klasoj kaj granda parto de la portugala nobelaro firme kontraŭis la teritorian kaj politikan kuniĝon kun la Regno de Kastilio.

Fine kaj post iom necerta periodo, la 6-an de aprilo 1385 la portugalaj kortegoj kuvenintaj en Koimbro deklaris al la Infanto Johano, reĝo de Portugalio per la nomo **Johano la 1-a** kaj Superulo de la Ordeno de Aviso. Ĉi tiu nomumado estis vidata kiel militdeklaro kontraŭ Kastilio, ĉar ĝi senheredigis Beatrizon kaj ŝian edzon la reĝon Johano la 1-a de Kastilio.

Iom poste, la kastilia reĝo invadis Portugalion por la celo okupi Lisbonon kaj venki la reĝon Johanon. La portugala monarko nomumis Nuno Álvares Pereira kiel Konestablo kaj Protektanto de Portugalio. La kastiliaj invadintoj estis venkitaj en la decidiga Batalo de Alĵubaroto (jaro 1385), kie la kastilia armeo estis ekstermita preskaŭ en sia tuto. Li invadis Kastilion kaj altrudis en 1389 sesjaran militpaŭzon kiu poste konvertiĝis en definitiva paco per kio Kastilio rezignis siajn pretendojn kaj Johano la 1-a solidiĝis en la trono.

Johano konkeris Ceŭton, en la nordo de Afriko en la jaro 1415.

Sub regado de Johano la 1-a, kaj danke al la verkaĵoj de lia filo la Infanto Henriko (nomata Henriko la Navigisto), komenciĝis la grandaj mar-malkovraĵoj.

Li estis la unua monarko en Iberio kiu redaktis en alia lingvo krom la latina (en la portugala) la leĝojn de sia regno; entreprenis plurajn publikajn verkaĵojn kaj meritis la surnomojn "Johano la Granda", "Johano la Grandioza" kaj "Johano la Patro de la Popolo".

Li forpasis pro la nigra morto en 1433. Poste sukcedata en la trono de lia filo Duarto.

* Johano la 1-a (Portugalio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Johano la 1-a (Portugalio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 310770
* GND: 100948170
* LCCN: n83021767
* VIAF: 73863505
* ISNI: 0000 0001 2102 3410
* SUDOC: 028027248
* BNF: 11994546c
* BIBSYS: 90407123
* NKC: mzk2012682657
* ICCU: RMLV069490
 |
**Lilí Zográfu** (greke: *Λιλή Ζωγράφου*; naskiĝinta la 17-an de junio 1922 en Iraklio, mortinta la 2-an de oktobro 1998) estis tre ŝatata greka verkistino kaj ĵurnalistino.

Vivo
----

Zografu frekventis katolikan gimnazion de la Ursulaninoj sur Naksoso kaj arestitis fare de naziaj okupantoj. Sian bebon ŝi naskis en prizono. Ŝi havis por sia regiono netipajn feminismajn konvinkojn kaj kritikadis ankaŭ volonte politikistojn tiom akre ke reagoj tuj sekvadis. Tamen kelktempe molestas eta aroganteco de prezentitaj perfektegaj virinaj karakteroj.

Verkista agado
--------------

Famiĝis ŝi danke al sobra studo pri Nikos Kazantzakis *(Νίκος Καζαντζάκης: ένας τραγικός/Níkos Kazantzákis: énas trajikós, 1959)*, en kiu ŝi analizis lin kaj lian verkon psikologie. Nova furoro fariĝis en la jaro 1974-a per la verko *Αντιγνώση - τα δεκανίκια του καπιταλίσμου/Antignósi - ta dekaníkja tu kapitalísmu* kie ŝi imputis al kristanismo la inventon de kapitalismo. Tiu ĉi movado malkonstruus la antikvan unuecon internan. Kulmino proza estis la aŭtobiografia romano *Η Συβαρίτισσα/I Sivarítisa* (1987) pri sendependa virino kiu restis aŭtentika malgraŭ milito neobeinte ideologiojn.

Aliaj verkoj
------------

#### Noveloj

* Η γυναίκα που χάθηκε πάνω στ΄άλογο/I jinéka pu ĥázike páno st'álogo, 1982
* Νύχτωσε αγάπη μου είναι χθες/Níĥtose agápi mu íne ĥtes, 1990
* Παλαιοπώλης αναμνήσεων/Paleopólis anamníseon, 1991

#### Eseoj

* Επάγγελμα πόρνη/Epánjelma pórni, 1978
* Σύγχρονός μας ο Κάφκα/Sínĥronós mas o Káfka, 1993
* Από τη Μήδεια στη Σταχτοπούτα/Apó ti Mídia sti Staĥtopúta 1998 (pri la historio de patriarkeco)

#### Romanoj

* Η αγάπη άργήσε μια μέρα/I agápi árjise mja méra, 1994

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Lili Zografu en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Portreto de ŝi


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 562632
* GND: 132345072
* LCCN: n81032891
* VIAF: 84249702
* ISNI: 0000 0000 7780 1528
* SUDOC: 139889965
* BNF: 135643594
* BIBSYS: 97026844
* NKC: js20060512014
 |
Miĥas Ĉarot
**Miĥas Ĉarot** (beloruse - Міхась Чарот, vera nomo estas Mikaelo Kudzelka (beloruse-Міхась Кудзёлка) n. 7-an de novembro 1896 - m. 29-an de oktobro 1937) - belorusa verkisto, poeto, dramaturgo, redaktoro, publika aganto.

Biografio
---------

Naskiĝis en kamparula familio. Finis instruistan lernejon en Maladzeĉna (1917) estis mobilizita en armeo, militsevis dum Unua mondmilito en rezerva regimento. En 1918 revenis em Minsko, partoprenis en partizana movado dum pola okupado, komencis instrui en belorusa lernejo. Debutis kiel verkisto en la jaro 1919. Estis unua el fondistoj de belorusa komunista organizacio. En la jaro 1920, ekmembriĝis en komunista partio. De 1920 komencis kunlaboradi kaj dum 1925 - 1929 redaktoradis en gazeto "Sovetunia Belorusio". En la jaro 1923 partoprenis en fondo de literaturan societon Literatura Unio "Junularo", el kiu li formembriĝis en la jaro 1927. Dum la jaroj 1922-1924 estis kandidato kaj dum la jaroj 1924-1931 membro de Centra Plenuma Komitato de Belorusa SSR. En la jaro 1924 ekstudis en Moskva Ŝtata Instituto de ĵurnalistiko. Dum la jardeko 1930, antaŭ aresto laboris kiel estro de literatura fako de Ŝtata Eldonejo de Belorusa SSR kaj konsultistoen ĉambro de komencanta aŭtoro en Verkista Unio de Belorusa SSR. Estis arestita en Minsko 24.01.1937, kaj kondamnita per ekstertribunala organo de Popolkomisarejo pri Internaj Aferoj 28.10.1937 kiel pola spiono al pafmortigo kun konfisko de havaĵo. Lasta verso "Ĵuro" (pri propra senkulpeco) estis surskribita sur prizona muro. Estis repravigita per milita komitato de Plejalta Juĝo de USSR 8.12.1956. Estis edziĝita, havis 3 geinfanojn.

Verkoj
------

Debutis kiel verkisto en la jaro 1919. Estis eldonitaj verkaroj, kaj apartaj verkoj: "Neĝa blovado" (1922), "Nudpieduloj sur brulegejo" (poemo, 1922), "Elektitaj verkoj" (1925), "Drinkejo", "Lenin", "Marina" (poemoj, ĉiu en 1926), "Belorusio bastoŝueca" (poemo, 1927), "Ruĝflugila heroldo" (fantazia poemo,1927), "Poemoj" (1928), "Suna ekspedicio" (poemo, 1929), "Dum suna ekspedicio" (versoj kaj poemoj, 1986), "Elektitaj versoj kaj poemoj" (1935), verkaroj en 3 volumoj (1933-1936), en du volumoj (1958), "Elektitaj versoj kaj poemoj" (1967), "Elektitaj verkoj" (1982). En 1924 kaj 1926 estis eldonitaj prozaj verkaroj.

Verkis teatraĵojn "Bastoŝuo de Mikita" (estis presita kaj surscenigita en la jaro 1923), "Festo de fino de rikoltado" kaj "Dormo sur marĉo" (1924), porinfana teatraĵo "Gepaŝtistetoj: Danielĉjo kaj Alesjanjo" (1925). Verkis muzikan teatraĵon "Dum Kupalje" (estis renovita kaj presita en 1982, surscenigita en 1921, laŭ teksto de ĉi tia teatraĵo estis verkita opero "Floro de feliĉon").

Laŭ sia novelo verkis kunaŭtore scenaron al unua belorusa filmo "Arbara historio" (1926).

* Kategorio Miĥas Ĉarot en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 365213
* GND: 1047399547
* LCCN: n94059764
* VIAF: 45993702
* ISNI: 0000 0001 2017 9245
* NKC: js2011634138
 |
**Johano la Konstanta**, germane ***Johann der Beständige***, (naskiĝis la 30-an de junio 1468 en Meißen, mortis la 16-an de aŭgusto 1532 en Jessen (Elster) sur Kastelo Schweinitz) estis princo-elektisto de Saksio. Li estis la kvara filo de la princo-elektisto Ernst de Saksio.

Vivo
----

Johano pasigis parton de siaj junaj jaroj ĉe la kortego de la praonklo imperiestro Frederiko la 3-a kaj meritis soldatajn honorojn dum la milito de imperiestro Maksimiliano la 1-a kontraŭ la Hungaroj apud Székesfehérvár. Li ankaŭ partoprenis la kampanjojn en Geldern (1494) kaj en Italujo (1499). Ekde 1486 li estis kune kun la pli aĝa frato Frederiko la 3-a — kies posteulo li fariĝis en 1525 en la princelektisteco — reganto de la ernestida Saksio.

#### Porreformaciano plenkora

Pli ol la saĝa frato Johano deklaris sin favora je Reformacio. Danke al la Ligo de Torgau, kiu faritis en 1526 kune kun protestantoj nordgermanaj, li reenpuŝis porkatolikajn tendencojn kaj ebligis sian samkredantojn prezenti sin unuiĝintaj antaŭ la Regna parlamento (Reichstag) en Speyer en 1526. La imperiestraj findeklaracioj, kiuj permesis al la dukoj liberan manon koncerne la ekleziajn aferojn en siaj teritorioj, ebligis al Johano doni al la landa eklezio de Saksio propran identecon - ĉefe per vizitadoj faritaj inter 1527-29.

Post la malkovroj de aferoj de Otto von Pack (»Packsche Händel«) en marto 1528 Johano devis fari defendkontrakton kun la hesia landgrafo Filipo la 1-a (Hesia dinastio). Johano sukcese bremsis tiun hesian Filipon diverskampe. Pro persona malamo de la konfesio de la zvinglanoj Johano ne ŝatis la planon de Filipo unuigi ĉiujn protestantojn kaj malhelpis tian strategion. Dum la Regna parlamento de 1530 en Augsburg Johano sentime kontraŭparolis la imperiestron Karlo la 5-a. Kontraŭ la konsiloj de siaj teologoj li transdonigis la surpaperigitan Aŭgsburgan konfeson en sia propra nomo: Johano mem estis skribiginta Melanktonon tiun ĉi deklaracion. Ĝi eĉ laŭtlegitis fare de la kanceliero de Johano.

Kvankam la malharmonio kun la imperiestra moŝto pli kaj pli molestis, Johano protestis kontraŭ la kontraŭleĝa elekto de ties frato Ferdinando la 1-a je romia reganto (1531: do ankoraŭ dum la vivo de la reganta imperiestro Karlo). En februaro 1531 Johano unuigis la protestantojn ene de la t.n. *Ŝmalkalda Ligo*.

Privataĵoj
----------

Kun la unua edzino Sophia von Mecklenburg (ŝi mortis en 1503) li havis unu filon, Johano Frederiko, kun la dua edzino Margarete von Anhalt, unu filon, Johann Ernst, kaj du filinojn, Maria (edzinigita far la duko Philipp von Pommern) kaj Margarete (mortinta en 1535). Li ankaŭ estis mecenato, i.a. de Lucas Cranach la Maljuna.

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 10. Leipzig 1907, p. 275, kio legeblas tie ĉi interrete.

* Kategorio Johano la Konstanta en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Josef AUGUSTA** (n. 17-an de marto 1903 en Boskowitz; m. 4-an de februaro 1968 en Prago) estis ĉeĥa paleontologo.

Biografio
---------

Augusta estis filo de financofististo. Li lernis en gimnazi de Boskovice kaj poste studis en la MASARYK-universitato, Brno. Dum studado kaj post li ĝis 1931 li estis tie asistanto en la Brnoa geologia instituto. Ekde 1932 li instruis en la lernejo de Oels, sed jam post unu jaro ŝanĝis al Karla universitato, Prago. 1939 li titoliĝas profesoro kaj – dum dua mondmilito la universitato ne deĵoris – laboras en la ŝtata prigeologia instituto. Post fino de la milito li revenas al la universitato, instruas tie ĝis 1968 kaj estas 1957 – 1959 dekano de la geologia-geografia fakultato.

Esplorfakoj
-----------

Augusta ĉefe pritraktis la esploron de kaj bestoj kaj plantoj el perm-epoko. Li famiĝis per la popularscienca laborado pri palentologio, stratigrafio kaj geologio.

Verkado
-------

Augusta liveris al la ĉeĥa pentristo Zdeněk BURIAN modelojn pri praepokaj terenoj kaj dinosaxuroj, parte ankaŭ mem skizis. Komune ambaŭ kreis rekonstruaĵojn pri paleontologiaj temoj. Iliaj verkoj libroforme ankaŭ eksterlande eldoniĝis.

Krome li verkis pli ol 120 sciencajn pritraktaĵojn kaj estis scienca konsildonisto por la filmo »Vojaĝo al praepoko« (»Cesta do pravěku«, 1955) de la reĝisoro Karel ZEMAN.

Verkaro
-------

Ĉeĥlingvaj:

* »Divy prasvěta«, 1942
* »Draci a obři«, 1947
* »Hlubinami pravěku«/»Z hlubin pravěku«, 1956
* » Karpatský jelen a jeho rod«, 1942
* »Lovci jeskynních medvědů«, 1947
* »Naše ZOO«, 1955
* »Opolidé a předlidé«, 1961
* »Pravěké ptactvo«, 1949
* »U pravěkých lovců«, 1971
* »Úvod do všeobecné paleontologie«, 1936
* »Z pradějin člověka«/»Z pradějin lidstva«/»Z pradějin tvorstva«, 1954
* »Z vývojových a kulturních pradějin člověka«, 1957
* »Zavátý život«, 1944
* »Zrození Venuše«, 1960
* »Ztracený svět«, 1948

Filmografio
-----------

* Scienca konsildonisto pri »Vojaĝo al prahistorio« (»Cesta do pravěku«), 1955


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 208745
* GND: 102031614
* LCCN: no93021299
* VIAF: 125283
* ISNI: 0000 0000 6306 2402
* SUDOC: 145837467
* BNF: 12553930g
* NKC: jk01010421
 |
**Platon Kostecki**, (ukraine: *Платон Костецький*; naskiĝis la 2-an de julio 1832, mortis la 1-an de majo 1908 en Lvovo) – pola-ukraina ĵurnalisto, verkisto kaj poeto ligita kun Lvovo.

Vivo
----

Laŭ diversaj fontoj naskiĝis en Wańkowice aŭ Więckowice, en Lviva provinco. Filo de Ioan, kleriko de Ukraina Grek-Katolika Eklezio, kaj Teresa el domo Fedorowicz. Li edukiĝis en Gimnazio de Sambor. En la jaroj 1854-1856 estis redaktoro de gazeto „Zoria Hałyćka". En 1855 ekloĝis en Sanok, kie iĝis kunproprietulo de kompanio, establita de presisto Karol Pollak. En 1862 ligiĝis kun pola gazeto „Gazeta Narodowa" kaj fine de novembro 1907 festis jubileon de 45-jariĝo de ĵurnalisma laboro en tiu ĉi revuo. Konsiderata praulo de pola ĵurnalismo. Li difinis sin mem per la vortoj *gente Ruthenus, natione Polonus* gente ruteno, nacie polo). Adepto de interkompreniĝo de la pola popolo kun la ukraina.

Entombigita en Lvovo sur Liĉakiva tombejo la 3-an de majo 1908.

Publikaĵoj
----------

* *Saturninowe Gody* (1863)
* *Poezye Platona Kosteckiego* (1868)
* *Władysław Bełza* (1897)

Distingoj
---------

* Kavaliro de la Ordeno de Francisko-Jozefo la 1-a (1898)

Bibliografio
------------

* Platon Kostecki – publikacje w bazie WorldCat worldcat.org
* Stanisław Nicieja, *Cmentarz Łyczakowski we Lwowie w latach 1786–1986* (Liĉakiva tombejo en Lvovo en la jaroj 1786-1986), Ossolineum, Vroclavo 1988, p. 342, ISBN 83-04-02817-4

* Kategorio Platon Kostecki en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 588464
* VIAF: 102244000
* ISNI: 0000 0000 7181 2904
 |
**Josef LADA** (naskiĝis la 17-a de decembro 1887 en Hrusice - mortis la 14-a de decembro 1957 en Prago), estas ĉeĥa pentristo kaj desegnisto, ilustrinto de klasikaj satiraj verkoj *Brava soldato Ŝvejk, Bapto de caro Vladimir* kaj precipe de multaj libroj por infanoj (*Mikŝo*). Por lia arto estas karakteriza dika konturo kaj simpligitaj, sed vivaj formoj, tre facile kompreneblaj por etaj legantoj. Liaj vintraj motivoj tre ofte aperas sur bildkartoj, precipe Kristnaskaj.

La verkaro de Lada estas eksterordinare ampleksa.Li kreis 15 000 desegnaĵojn kaj ilustraĵojn, pli ol 400 bildojn. Li ilustris 121 porinfanajn librojn, 197 librojn por plenkreskuloj, li kreis skizojn por librokovertoj, teatroscenejoj, li kunlaboris kun desegno- kaj marionetfilmo.
Li ekspoziciis siajn verkojn en multaj landoj eksterlande precipe en Parizo, Vieno, Ĝenevo, Venecio, Berlino, Edinburgo, Stokholmo, Budapeŝto, plue en Bulgario, Hungario, Ĉinio, Koreio, Vjetnamio kaj aliloke. En la japana enciklopedio li estis envicigita inter centon de la tutmonde plej bonaj ilustristoj.

Lada krome agisa kiel verkisto de porinfanaj fabeloj. Kune kun Čapek, Nezval kaj Vančura li estas unu el la fondintoj de tn."moderna fabelo" en la ĉeĥa literaturo. Por siaj meritoj li ricevis en la jaro 1947 la plej prestiĝan arttitolon "nacia artisto".

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Josef Lada en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Bildgalerio kreita de la retserĉilo "Seznam"


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 2040
* GND: 118568639
* LCCN: n50041332
* VIAF: 64007805
* ISNI: 0000 0000 8142 8690
* LIBRIS: 253410
* SUDOC: 026959399
* BNF: 119105562
* ULAN: 500202454
* NLA: 35287571
* NDL: 00446633
* BIBSYS: 90682450
* RKD: 47304
* NKC: jk01071364
* BNE: XX996141
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**FRÁTER Loránd** (fra:ter) estis hungara kantkomponisto naskita en Érsemjén la 17-an de junio 1872 kaj mortinta en Budapest la 13-an de marto 1930. Li estis la pli juna frato de advokato, kantkomponisto Béla Fráter.

Biografio
---------

Loránd Fráter studis en Lugos, Debrecen kaj poste li finis la militakademion *Ludovika*. Li servis kiel oficiro en Kassa, Marosvásárhely, Koloĵvaro kaj Szamosújvár. En 1906 kiel husarkapitano li pensiuliĝis. Li priokupiĝis jam dum sia oficirkarieo la literaturajn kaj muzikajn studojn. Li koncertis en la tuta lando kun siaj propraj kantoj kaj kun reverkitaj komponaĵoj kun granda sukceso. Ankaŭ la tekstojn de siaj plej multaj kantoj li verkis mem. Li eldonis trivolumajn kolektojn el siaj kantoj. En 1910 oni elektis lin kun sendependeca programo landkunvena deputito. En 1928 li koncertis en Usono. Li farigis skulptaĵon el siaj koncertaj enspezoj por la memoro de Ferenc Kazinczy en sia naskiĝvilaĝo. Li estas entombigita tie.

La plej konataj kantoj
----------------------

* *Őszi rózsa*;
* *Száz szál gyertyát*;
* *Tele van a város akácfavirággal*.

Bibliografio
------------

* Papp Viktor A nóta (Zenekönyv, Bp. é. n. ).
* F. L (film, 1942).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio Loránd Fráter en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 243651
* GND: 135051592
* VIAF: 305244919
* ISNI: 0000 0004 1870 2801
* BNF: 16353344q
 |
**Jozefo Kristiano de Hohenlohe**, plennome *Jozefo Kristiano Francisko Ignaco princo el Hohenlohe-Waldenburg-Bartenstein*, germane *Joseph Christian Franz zu Hohenlohe-Waldenburg-Bartenstein* (naskiĝis la 6-an de novembro 1740 en Bartenstein proksime de Wittenberg, mortis la 21-an de januaro 1817 en Javorník) estis germana katolika pastro. En la jaroj 1795–1817 li estis princepiskopo de Vroclavo (germane *Breslau*, pole *Wrocław*).

Biografio
---------

Jam kiam li estis okjara, li akceptis tonsuron kaj en la jaro 1749 li fariĝis kanoniko en Kolonjo. Ekde la jaro 1771 li estis kanoniko en Strasburgo, Salzburgo kaj preposto en Kolonjo. En la jaro 1776 li venis en framasonismon en Bonn. En la jaro 1781 li fariĝis kanoniko kaj en la jaro 1788 preposto en Vroclavo. Prusia reĝo sendis lin en Silezion kaj kapitulo la 3-an de aŭgusto 1789 subpreme de profanaj organoj elektis lin sur loko de koadjutoro. Post la morto de Philipp Schaffgotsch kaj laŭ deziroj de registaro li venis al loko de vroclava episkopo. Eksidinte sur episkopan seĝon li atingis enkadre de diocezo organizajn kaj ekonomiajn plibonigojn. Li montris nur malgrandan intereson pri religia kaj spirita aferoj kaj plu li restis framasono. Post sekularizo de la eklezia posedaĵo li proteste transloĝiĝis en aŭstrian parton de la diocezo. Kongrue kun sia lasta volo li estis la 25-an de januaro 1817 sepultita en tombejo en Javorník. En la sama tombo estis inter la jaroj 1945 kaj 1991 metitaj korprestaĵoj de kardinalo Adolf Bertram.

Rilataj artikoloj
-----------------

* Kastelo Jánský Vrch

Eksteraj ligiloj
----------------

Logo Wikimedia Commons Bildoj, sonoj kaj videoj pri temo Joseph Christian Franz zu Hohenlohe-Waldenburg-Bartenstein en Vikimedia Komunejo

* Hohenlohe en Catholic Hierarchy
* Hohenlohe en GCatholic.org


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 664825
* GND: 119536463
* LCCN: nb2013006802
* VIAF: 3283116
* ISNI: 0000 0000 2015 5289
* SUDOC: 200124714
* BNF: 13163941s
 |
**Prabhat Ranjan SARKAR** (naskiĝis la 21-an de majo 1921, mortis la 21-an de oktobro 1990), barata filozofo, socia revoluciulo, poeto, lingvisto. Konata kiel **Sri Anandamurti**, spirita instruisto de tantrismo kaj jogo, fondinto de internacia organizaĵo Ananda Marga.

Fruaj jaroj
-----------

Prabhat Ranjan Sarkar naskiĝis en Jamalpur, en Biharo. Jam de infaneco estis konsiderata mistikulo. Tiam li dum multe da tempo praktikis meditadon.

En 1939 komencis studi en Vidyasagar College en Kolkato. Tiam li ankaŭ inicis sian unuan disĉiplon pri tantrisma jogo, kies praktikoj estas profunde spiritaj kaj malgraŭ kelke da miljaroj de tradicio estis adaptitaj al ĉiam ŝanĝiĝantaj bezonoj de la nuntempa homo. La unua inicinto estis krimulo Kaliĉaran, kiu tiam forlasis sian ĝisnunan vivon kaj eniris spiritan vojon. Li ankaŭ ŝanĝis sian nomon al Kalikananda.

Ĝis 1955 P. R. Sarkar pasigis ordinaran vivon. Li laboris kiel fervoja oficisto en Jamalpur, samtempe instruante filozofion kaj inicante laŭvicajn disĉiplojn. Tiam li oficiale fondis Ananda Marga (laŭ sanskrito – "Vojo de Feliĉego") – socian-spiritan organizaĵon, kies premiso estas "memrealiĝo kaj servo al aliaj". En 1962 P. R. Sarkar inicis la unuan instruiston – personon konantan pli superajn praktikojn de tantrismo, povantan instrui praktikadon de jogo. En 1966 kreis monaĥan regulon, danke al kiu multaj instruistoj dediĉis sin tute al laboro por la organizaĵo. Tiujare li forlasis la urbon kaj foriris al Anandanagar en Okcidenta Bengalio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Prabhat Ranjan Sarkar en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Prabhat Samghita


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 417690
* GND: 119545241
* LCCN: n2007080118 n81100985, n2007080118
* VIAF: 22953860 148935306, 22953860
* ISNI: 0000 0001 1562 2775
* BNF: 16553638z
* NLA: 35968589 46011615, 35968589
* NDL: 01032436
* BIBSYS: 90934246
* ICCU: CFIV096866
* BNE: XX1113041
 |
**John HEARTFIELD** (naskiĝinta 19-an de junio, 1891 - mortinta 26-an aprilo, 1968) estas la angligita nomo de la germana artisto de muntita foto, Helmut Herzfeld. Li elektis nomi sin Heartfield en 1916, por kritiki la rabian naciismon kaj kontraŭ-Brita sentimento en Germanio dum la Unua Mondmilito.

Kariero
-------

En 1918 Heartfield komencis ĉe la Berlina Dada sceno, kaj la Komunista Partio de Germanio. Li estis forsendita de la filmo-servo Reichswehr pro lia subteno de la striko, kiu sekvis la murdojn de Karl Liebknecht kaj Rosa Luxemburg. Kun George Grosz, li fondis la satiran magazinon *Die Pleite*. Post kiam li konatiĝis kun Bertolt Brecht, kiu havos profundan influon sur lia arto, Heartfield evoluigis muntitan foton en formon de politika kaj arta reprezento. Li laboris por du komunistaj eldonaĵoj - la ĉiutaga *Die Rote Fahne*, kaj la ĉiusemajna *Arbeiter-Illustrierte-Zeitung* (AIZ).

En 1933, post kiam la Nazioj enpotenciĝis en Germanio, Heartfield translokiĝis al Ĉeĥoslovakio, kie li daŭrigis sian laboradon kun muntita foto por la AIZ (kiu estis eldonita en ekzilo); en 1938, timante germanan kaperon de lia gastiganta lando, li foriris por Anglio. Li setlis en Orienta Germanio kaj Berlino post la Dua Mondmilito, en 1954, kaj laboris proksime kun teatraj direktoroj kiel Benno Besson kaj Wolfgang Langhoff ĉe Berliner Ensemble kaj Deutsches Theater.

En 2005, Tate Britain havis ekspozicion de liaj artaĵoj de muntita foto.

Verkoj
------

Liaj muntitaj fotoj satirantaj Adolf Hitler'on kaj la naziojn ofte subfosis naziajn simbolojn kiel la svastikon por sapei ilian propagandan mesaĝon.

Unu el liaj pli famaj artaĵoj, farita en 1935, estas titolita *Hurrah, die Butter ist Alle!* ("Hura, la Butero estas Finita!") Ĝi estis eldonita sur la antaŭa paĝo de la AIZ en 1935. Satiro de la estetikoj de propagando, la muntita foto montras familion ĉe kuireja tablo, kie proksima portreto de Hitler pendas kaj la murpapero estas kovrita de svastikoj. La familio - patrino, patro, maljunulino, junulo, bebo kaj hundo - provas manĝi fragmentojn de metalo, kiel ĉenojn, biciklajn stirilojn kaj fusilojn. Malsupre, la titolo estas skribita en grandaj literoj, kune kun citaĵo de Hermann Goering dum mankoj de manĝaĵoj. Tradukita, la citaĵo legiĝas: "Fero ĉiam fortigis nacion, butero kaj lardo nur dikigis homojn." Tiu bildo ankaŭ servis kiel la inspiro por la kanto "Metal Postcard (Mittageisen)" de Siouxsie & the Banshees; la kanto estis reregistrita en la germana kaj ellasita kiel unuopo kun la verko de Heartfield kiel la bindaĵa arto.

* Kategorio John Heartfield en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 136984
* GND: 118547437
* LCCN: n79139067
* VIAF: 120725202
* ISNI: 0000 0000 8189 4288
* LIBRIS: 336452
* SUDOC: 026917017
* BNF: 11907082q
* ULAN: 500018521
* NLA: 35182980
* NDL: 00442820
* BIBSYS: 90192478
* RKD: 36746
* NKC: jn20000700683
* ICCU: RAVV060432
* BNE: XX1302321
 |
**José María FERNÁNDEZ** (Bonaero, Argentino, 16-a de decembro 1928 - Parizo, Francio, 14-a de julio 2006), plej konata kiel Pepe Fernández, estis argentina verkisto, pianisto kaj fotografo kiu loĝis en Francio el la 1960-aj jaroj.​

Li ekkarieris kiel pianisto, sed ŝanĝis al fotografio. En aŭgusto 1954 li ekiris al Parizo kun Silvina Ocampo kaj Adolfo Bioy Casares, tie atendis lin Leda Valladares kaj María Elena Walsh kiu dediĉis al li sian faman kanton *Zamba para Pepe*- ia himno por la amikaj elmigrintoj-, Julio Cortázar kaj Lalo Schifrin. Poste Nadia Boulanger en 1966.

Li revenis al Bonaero en 1956, laboris en Eldonejo Abril kiel eldonisto de fotonoveloj kaj revenis al Francio en 1963 kie li setlis definitive. Li iĝis ĵurnalisto por kino kaj sportoj, kaj ofta fotisto de argentinanoj en Parizo. Li estis korespondanto de Editorial Atlántida.

Jorge Luis Borges fotita en Parizo de Pepe Fernández.
María Elena Walsh de Pepe Fernández, al kiu ŝi dediĉis la *Zamba para Pepe*.Li faris fotojn de Astor Piazzolla, Pablo Neruda, Julio Cortázar, Mikis Theodorakis, Manuel Mujica Lainez, Guillermo Vilas, Osvaldo Piazza, Carlos Monzón, Jorge Luis Borges, Jairo, Paul Newman, Julie Christie, Rubén Juárez, Ernesto Sabato, Susana Rinaldi, Horacio Salgán, Italo Calvino kaj aliaj. Li ekspoziciis en Parizo, Novjorko kaj Bonaero.

Notoj
-----

1. ↑   Arkivigite je 2018-01-04 per la retarkivo Wayback Machine Alirita la 4an de Januaro 2018.

* Kategorio Pepe Fernández en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**CSOKONAI VITÉZ Mihály** [ĈOkonai VIte:z MIha:j] (naskiĝis la 17-an de novembro, 1773, mortis la 28-an de januaro, 1805) estis la plej granda lirikisto post Bálint Balassi.

CSOKONAI lernis en la Kolegio de Debrecen, poste en Komárom li oficie kiel instruisto - post kiam li estis eksigita el la rigora lernejo pro liaj libera spirito kaj nediscipliniteco -, mallongan tempon li restadis en Sárospatak (SAroŝpatak) kiel juristo poste li serĉis patronojn ĉe la parlamento en Bratislavo por eldono de siaj verkoj. Li provadis eldoni ankaŭ poezio-gazeton titolitan *Diétai Magyar Múzsa* (Hungara Muzo Parlamenta), sed ĝia aperado ĉesis post la 11-a numero, pro senintereso de nobeloj. Post la restado en Komárom, jam menciita, li gastadis kelkajn jarojn en la regiono Somogy (ŝoiodj), serĉante patronojn. En sian naskiĝ-urbon li revenis en printempo 1800. Kvar jarojn post tio, en Várad (nun Oradea en Rumanio), ĉe la entombiga solenaĵo funebra de grafino RHÉDEY (re'dei) - kie 1i deklamis fervore nekrologan poemon sian - li malvarmumis, lia heredita ftizo pligraviĝis,kaj la 28-an de februaro 1805 li forpasis en Debrecen.

Kvankam CSOKONAI, la poeto naskiĝinta en 1773 en Debrecen (DEBrecen),la plej granda poeto hungara de la klerismo, donacis ankoraŭ multajn poemojn belegajn por ŝatantoj de liriko. Al tiaj apartenas la Lilla-kantoj eble plej famaj ec nun, kiujn inspiris nerealiĝinta amo al bela filino de riĉa grenkomercisto en Komárom (nun Komarno en Slovakio) al Julianna VAJDA - kiu donis sian manon al riĉa komercisto, anstataŭ al la sopiranta, sed malriĉa poeto -, kiu povis danki pro sia senmorteco tiujn poemojn. Li estis framasono laŭ Magyar Katolikus Lexikon (Hungara Katolika Leksikono).

En Esperanto aperis
-------------------

* *Al la espero.* - En: *Tutmonda Sonoro.* Volumo 2, paĝo 427.
* *La vespero; La feliĉo; Al rozburĝono; Al la sonĝo; Al la espero.* Tradukis Fejes Márton kaj Kálmán Kalocsay. - En: *Hungara Antologio*, paĝoj 48 - 52.
* parto de *La senmorteco de la animo.* Tradukis Ferenc Szilágyi. - En: *Tra mia prismo.*

* Kategorio Mihály Csokonai Vitéz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 23095
* GND: 118670662
* LCCN: n79145526
* VIAF: 64044730
* ISNI: 0000 0001 2136 4493
* LIBRIS: 182568
* SUDOC: 027335984
* BNF: 12155303q
* MBA: d098edb1-a189-47de-9e26-d689c691f9cc
* NLA: 35764108
* NKC: jn19990210151
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Princo Almoŝo** (ĉ. 1075 – 1-an de septembro 1127) estis filo de hungara reĝo Géza la 1-a, kiu ricevis sian nomon honore al la historia tribestro Almoŝo.

Li partoprenis en 1091 en militiro de Ladislao la 1-a (lia onklo) en Kroatio kaj li iĝis ties guberniestro. Lia onklo volis lin sekva hungara reĝo, sed antaŭ la morto en 1095, lia onklo nomumis lian pli maljunan fraton, Kolomanon al hungara reĝo. La surtoniĝanta Kolomano en 1095 deprenis de lia frato Kroation kaj donis poste al li princlandojn Bihar kaj Nyitra. Almoŝo plurfoje ribelis, daŭre batalis, luktis por la trono. Li bazis je propra forto aŭ je eksterlandaj fortoj (rusa, germana, pola, ĉeĥa).

Li veturis por pilgrimado en Jerusalemon, poste konstruigis preĝejon en Dömös, kiu estis konsekrita en 1108, kie aperis eĉ la reĝo. Kolomano kaptigis en
1113 – zorgante pri trono de sia filo – Almoŝon kaj ties 5-jaran filon Béla kaj fermigis ilin en la monaĥejon de Dömös. Li blidigis ambaŭ (kaj kelkajn apogantajn ĉefsinjorojn), por malebligi ilian regkapablon, surtroniĝon. Ilian ekzekuton baris la monaĥoj.

La blinda princo povis fuĝi nur en 1126, tiam li eskapis al Grekio kaj setlis en la makedonia urbo Konstantine kaj surprenis la nomon Konstantin. Li mortis tie en 1127. Stefano la 2-a (filo de Kolomano) en 1128 aŭ Béla la 2-a (filo de la mortinto) hejmenliverigis la kadavron en 1137 kaj entombigis tion en Székesfehérvár.

Princo Almoŝo geedziĝis la 21-an de aŭgusto 1104 kun filino de la kieva grandprinco Szvjatopolk, kun Predsslava, kiu naskis tri infanojn: princinon Adelhaid, ontan reĝon Béla la 2-a kaj princinon Hedvig.

Ĉar Stefano la 2-a ne havis idojn, la Arpad-dinastio daŭris kun idoj de Almoŝo.

* Kategorio Princo Almoŝo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 329442
 |
La **Perla Poeto**, en angla "Pearl Poet" aŭ la "Gawain Poet", estas la nomo, kiun oni donis al la aŭtoro de *Pearl* (Perlo), aliteracia poemo verkita en 14a-jarcenta mezangla. Ties aŭtoro ŝajne verkis ankaŭ la poemojn *Sir Gawain and the Green Knight*, *Patience*, kaj *Cleanness*; kelkaj fakuloj sugestas, ke tiu aŭtoro eble verkis ankaŭ *Saint Erkenwald*. Escepte pro tiu lasta (trovita en BL-MS Harley 2250), oni scias, ke ĉiuj tiuj verkoj estas konataj per sola transvivinta manuskripto de la Brita Biblioteko en la kolekto Cotton Nero A.x. Tiu verkaro inkluzivas kelkajn el plej bone konsiderata poezio verkita en la mezangla.

La **Perla Poeto** restas neidentigita. Kelkaj fakuloj argumentis por atribui la poemon al iu John Massey, membro de la terposedantaro de Cheshire. Tiu atribuo de poemoj de Cotton Nero A.x ne estas vaste akceptita.

Bibliografio
------------

* Bowers, John M. 2012. An Introduction to the Gawain Poet. University Press of Florida, Gainesville. ISBN 978-0-8130-4015-8.
* Perla Poeto. 2019. Perlo. Tradukita de Marjorie Boulton. Mondial. ISBN 978-1-59569-395-2.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 620988
* GND: 119194872
* VIAF: 374159477864627990004 8192510, 374159477864627990004
* ISNI: 0000 0003 8953 6313
* BNF: 16658311g
* MBA: 16cd3b2b-97fe-44c9-ba32-d0ed87fa01fb
 |
**Marko Mrnjavčević** (serbe cirile: Марко Мрнявчевић, prononcita laŭ IFA [mâːrko mr̩̂ɲaːʋt͡ʃeʋit͡ɕ] (Pri tiu ĉi sono aŭskulti); naskiĝis ĉ. 1335 kaj mortis la 17-an de majo 1395 - estis la laŭjure serba reĝo de 1371 ĝis 1395, dum li estis la fakta reganto de multe pli malgranda teritorio en okcidenta Makedonio centrita je la urbo Prilep. Li estas konata kiel princo Marko (makedone: Крале Марко; serbe cirile: Kraljeviћ Marko, Kraljević Marko, prononco laŭ IFA [krǎːʎeʋit͡ɕ mâːrko]) kaj kiel legenda "reĝo Marko" (makedone *Kрaле Марко*; serbe cirile *Краљ Марко*; bulgare *Крали Марко*) en la parola tradicio de la sudslava lingvaro, en kiu li fariĝis grava karaktero dum la periodo de la regado de la otomana imperio super la Balkana duoninsulo. La patro de Marko, reĝo Vukašin, estis kunreganto kun serba caro Stefan Uroš ka 5-a, kies regado estis karakterizita per malfortigado de centra aŭtoritato kaj la laŭpaŝa disrompiĝo de la serba imperio. La posedaĵoj de Vukašin inkludis terojn en nordokcidenta Makedonio kaj Kosovo. En 1370 aŭ 1371, li kronis Marko'n "juna reĝo"; tiu titolo inkludis la eblecon ke Marko sukcedus la seninfanan Uroš sur la serba trono.

la ĉefa citadelo de la eksa fortikaĵo "Markovi Kuli" (Turoj de Marko) ĉe Prilep
La 26-an de septembro 1371, Vukašin estis mortigita kaj liaj soldatoj venkitaj en la "batalo de Maritsa". Proksimume du monatojn poste, la serba reĝo Uroš mortis. Tio formale igis Markon la reĝo de la serba lando; tamen, serbaj nobeloj, kiuj fariĝis efike sendependaj de la centra aŭtoritato, eĉ ne pripensis rekoni lin kiel ilia supera reganto. Antaŭ 1376, signifaj partoj de la teritorio kiun li heredis de Vukašin estis konfiskitaj fare de aliaj nobeloj; iam post 1976 li iĝis otomana vasalo. Marko, fakte, estis regiona sinjoro kiu regis pri relative malgranda teritorio en okcidenta Makedonio. Li financis la konstruadon de la Monaĥejo de Sankta Demetrio proksime de Skopjo (pli konata kiel la Monaĥejo de Marko), kiu estis kompletigita en 1376. Du jardekojn poste Marko kiel otomana vasalo mortis la 17-an de majo 1395, batalante kontraŭ la valaĥoj en batalo nomata "batalo de Rovine", en ne ekzakte konata loko ie en la regiono de la rivero Argeș.

Kvankam reganto de modesta historia signifo, Marko iĝis grava karaktero en sudslava buŝa tradicio. Li estas honorita kiel nacia heroo fare de la serboj, makedonoj kaj bulgaroj, kaj memoriĝas en balkana folkloro kiel sen-tima kaj potenca protektanto de la malfortuloj, kiu batalis kontraŭ maljusto kaj alfrontis la turkojn dum la otomana okupo.

* Kategorio Princo Marko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Mihály FAZEKAS** [mihAj fazekaŝ], hungare **Fazekas Mihály** estis hungara poeto kaj botanikisto.

Mihály Fazekas naskiĝis la 6-an de januaro 1766 en Debrecen. Li mortis la 23-an de februaro 1828 en Debrecen.

Biografio
---------

Mihály Fazekas frekventis lernejon en Debrecen, sed abrupte li elektis sorton de soldatoj kaj li batalis en diversaj lokoj. Baldaŭe li forlasis la batalejojn kaj havis postenon en Debrecen kaj eldonis 2 ĉefverkojn: *Lúdas Matyi* (Ansera Matiĉjo) kaj Libro pri kuracoplantoj. Li ŝatis okupiĝi pri botaniko kaj lia amiko estis poeto Mihály Csokonai Vitéz.

Teksto
------

Georgi Mihalkov en sia artikolo *Ĉiu memoro estas protesto* analizas la novelojn de "La granda aventuro" de de Ferenc Szilágyi, grava hungara verkisto de la epoko de "Literatura Mondo", kiu en 1938 elmigiris al Svedio, kie fondis la revuon "Norda Prismo". En "Libera rabo" oni rekreas epizodon pri la fama hungara poeto Mihály Fazekas; dum militrabado en urbo oficiro venas en hejmon kie estas abunda biblioteko kaj li meditas pri la grando kaj homeco de la kulturo. En "Elinjo" la aŭtoro elpensas belegan junulinon por konsoli la vivon de amiko kiu estis vundita dum la Unua Mondmilito kaj kuŝas paralizita en militmalsanulejo.

Verkoj (selekto)
----------------

* *Magyar füvészkönyv* (hungaraj kuracoplantoj), (1807)
* *Orvosi füvész-könyv...* (kuracoplantoj por kuracistoj), (1813)
* *Debreceni kalendárium* (Kalendaro de Debrecen), ĝismorte redaktita
* *Lúdas Matyi* longpoemo 1815, 1817, 1831, poste ofte eldonita
* *Fazekas Mihály versei* (poemoj de M. Fazekas), 1836

Memorigiloj
-----------

* Lúdas Matyi estas grava studmaterialo jam en la lernejoj, la historio aperis ankaŭ en filmo
* gimnazioj
* skulptaĵo en Debrecen

Notoj
-----

1. ↑  Georgi Mihalkov, *Ĉiu memoro estas protesto*, en La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin, Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). p. 718.

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Mihály Fazekas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 389517
* GND: 118953753
* LCCN: n84020503
* VIAF: 5730634
* ISNI: 0000 0001 1020 4662
* BNF: 11005986j
* NLA: 35761712
* NKC: xx0029001
 |
**Prokopij Kozmiĉ** (aŭ **Prokofij Kuzmiĉ**) **JELIZAROV** (ruse *Прокопий Козьмич (Прокофий Кузьмич) Елизаров*) estis vojevodo (guberniestro) de Solikamska provinco en Rusio en la 17-a jarcento, en la estraro de caro Aleksej Miĥajloviĉ. Li devenis el la nobela klano de Jelizarovoj, kiu devenis el Jelizar, la filo de tatara carido Jegud, kiu servis al Vasilij la Blinda.

En la vintro de 1647—1648 jaroj laŭ la ordono de Novgoroda prikazo Jelizarov serĉis fuĝantajn vilaĝanojn en la posedoj de Stroganovoj kaj klostro. Li loĝigis kaptitajn fuĝantojn borde de rivero Kungurka, *"por ke ili sub Cezaro loĝu kaj nenien fuĝu"*. 1222 homoj loĝigitaj ĉe Kungurka estis liberigitaj de impostoj por tri jaroj kaj ricevis parcelojn. Ĉi tio allogis aliajn fuĝantojn, antaŭe rifuĝintajn en arbarojn. Tiel urbo Kungur estis fondita.

Plie vojevodo Jelizarov estas fama pro kondukado censon de la posedoj de Stroganovoj. Li postulis Strogonovojn havigi al li *"registron …, kion ili havas en posedoj, vilaĝanajn kortojn, kaj en kortoj homojn, kaj iliajn gefilojn, kaj fratojn, kaj nevojn, kaj najbarojn, kaj malplena kortojn, kaj kortajn lokojn"*. Elprovinte la ricevitan informaĵon, li enigis ĝin en censajn librojn, kiuj nun interesas historiistojn, ĉar ili enhavas la fruajn menciojn pri urboj kaj loĝlokoj de Permja regiono. Jenon li skribis pri estonta urbo Lisva:

*La vilaĝo ĉe la buŝo de rivereto Lisva, kaj en ĝi estas vilaĝanoj: korto de Veneditko, alnomita Buĵenko, filo de Ivan, kaj liaj filoj: Fedka kaj Gerasimko, kaj Stepanko, kaj lia bofrato Tereshka filo de Anisim VEJAGIN. Korto de Senka filo de Artemij LODIGIN, kaj liaj filoj: Petruŝka kaj Jakunka, kaj lia duonfilo Potapko IVANOV.*
Kaj jeno estis pri vilaĝo Jegoŝiĥa, kiu poste estis la loko, kie urbo Permjo estis establita:

*Vilaĝeto ĉe rivero Kama kaj rivero Jegoŝiĥa, kaj en ĝi estas vilaĝanaj kortoj de Sergejko filo de Pavel BRJUĤANOV, kaj liaj filoj Klimko kaj Ivaŝko.*

Referencoj
----------

* Jelizarovoj (ruse)
* Historio de Kungur Arkivigite je 2006-11-05 per la retarkivo Wayback Machine (ruse)
* Historio de Lisjva, 18-a jarcento Arkivigite je 2007-09-28 per la retarkivo Wayback Machine (ruse)
* Historia notico pri establado de Permjo Arkivigite je 1999-04-28 per Archive.today (ruse)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 130953
 |
**Marie Roch Louis Reybaud** (15a Aŭgusto 1799 – 26a aŭ 28a Oktobro 1879), franca verkisto, politika ekonomikisto kaj politikisto, naskiĝis en Marsejlo.

Post veturi tra Levantenio kaj Hindio, li setlis en Parizo en 1829. Krom verki por radikala gazetaro, li eldonis la *Histoire scientifique et militaire de l'expédition française en Egypte* en dek volumoj (1830–36) kaj la verkon de Dumont d'Urville nome *Voyage au tour du monde* (1833).

En 1840 li publikigis *Etudes sur les reformateurs ou socialistes modernes* kiu akirigis lin la premion Montyon (1841) kaj lokon en la Académie des sciences morales et politiques (1850). En 1843 li publikigis *Jérôme Paturot a la recherche d'une position sociale*, lerta socia satiro kiu havis rimarkindan sukceson. En 1846 li abandonis siajn demokratajn tendencojn, kaj estis elektita liberala deputito el Marsejlo.

Liaj *Jérôme Paturot a la recherche de 10 meilleure des republiques* (1848) estis satiro pri la nova respublikismaj ideoj. Post la *puĉo* de 1849 li ĉesis partopreni en publika vivo, kaj dediĉis sin tute al la studo de politika ekonomiko. Al tiu periodo apartenis *La Vie de l'emploi* (1855); *L'Industrie en Europe* (1856); kaj *Etudes sur le régime de nos manufactures* (1859); *Le coton: son regime, ses problèmes*, (1863).

Reybaud mortiĝis en Parizo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Louis Reybaud en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* france Biografio kaj pensaro de Louis Reybaud


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 507769
* GND: 11933481X
* LCCN: n86130112
* VIAF: 46766452
* ISNI: 0000 0001 2130 9507
* LIBRIS: 400369
* SUDOC: 027096823
* BNF: 119217024
* NLA: 35912660
* NKC: skuk0004779
* BNE: XX1415366
 |