recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatoj: 50° 05′ 43″ N 16° 46′ 08″ O﻿ / ﻿50.09528 °N, 16.76889 °O﻿ / 50.09528; 16.76889 (mapo)

**Výšina** (pli malnova nomo *Horka*, germane *Berghöhe*) estas montopinto en Ĉeĥio situanta en nordokcidenta rando de montaro Hanuŝovica montetaro.

Geomorfologia envicigo
----------------------

Montopinto Výšina troviĝas en geomorfologia tutaĵo Hanuŝovica montetaro, subtutaĵo Branena montetaro.

Situo
-----

Výšina troviĝas en Hanuŝovica montetaro proksimume 5,5 km nordokcidente de la plej alta monto Jeřáb kaj proksimume 1 km norde de urbo Králíky. Výšina estas lasta montopinto en la nordokcidenta terangulo de la montetaro. Tra la norda direkto ligas al ĝi masivo de Králický Sněžník, tra la okcidenta kaj la suda Valkaldrono Kladsko.

Signifaj konstruaĵoj
--------------------

Sur la deklivoj de Výšina troviĝas unuopaj objektoj de artileria fuortaro Hůrka, kiu estis nomita laŭ ĝia pli malnova nomo. La subtera sistemo de la fuortaro troviĝas en la interno de la monteto, objekto de artileria turo K-S 12 rekte sur nivellinio. La fuortaro estis konstruita enkadre de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj antaŭ la dua mondmilito kontraŭ Germanio. Ĝi estas trafikata kiel muzeo.

### Objektoj de la fuortaro sur la monteto

* K-Bg-S 10 U boží mukyK-Bg-S 10 U boží muky
* K-Bg-S 11 Na svahuK-Bg-S 11 Na svahu
* Ŝtupareja ŝakto kuniganta K-Bg-S 11 Na svahu kun la subterejo de HůrkaŜtupareja ŝakto kuniganta K-Bg-S 11 Na svahu kun la subterejo de Hůrka
* Objekto por artileria turo K-Bg-S 12 Na kótěObjekto por artileria turo K-Bg-S 12 Na kótě
* Enireja objekto K-Bg-S 12a U rybníčkuEnireja objekto K-Bg-S 12a U rybníčku
* K-Bg-S 13 U lomuK-Bg-S 13 U lomu

Akvaro
------

Výšina estas deakvigata de dekstraj alfluantoj de Tichá Orlice. El nordo de rojo Lipkovský potok kaj el sudo Králický potok. Ĝia sennoma dekstra alfluanto elfontas en la suda deklivo de la monteto proksime de la enireja objekto de fuortaro Hůrka. La elfonto estas fakte elkonduko de la fuortara kanalizo. Senpere sub ĝi troviĝas negranda fiŝlago, laŭ kiu la enireja objekto de la fuortaro portas kaŝnomon *U rybníčku* (*Ĉe fiŝlageto*).

Vegetaĵo
--------

Sur la montopinto de Výšina troviĝas herbejo borderita de negrandaj miksitaj arbaretoj. Sur la deklivoj triviĝas kampoj.

Turismo
-------

La supra parto estas alirebligita helpe de Instrupado de armea historio Králíky. En tis kadro ĉin tie estis konstruitaj kelke da informtabuuloj dediĉantaj sin al la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj. Sub la okcidenta deklivo kondukas sur ŝoseo Králíky – Prostřední Lipka ruĝa ruĝa turisma marko turisma marko Králíky – monto Králický Sněžník.

Vidu ankaŭ
----------

* Veselka - najbara monteto kun artileria gvatejo apartenanta al la fuortaro Hůrka

Referencoj
----------

1. ↑  Výšina sur Mapoj.cz

Eksteraj ligiloj
----------------

* Artileria fuortaro Hůrka
**Ekzoterma** estas nomata kemia reakcio, dum kiu energio, plejofte en la formo de varmo, estas cedata al ĉirkaŭo. La kontraŭo estas la endoterma reakcio. 

Dum la ekzoterma reakcio la tiel nomata rekacientalpio  {\displaystyle \Delta \_{\mathrm {R} }H} estas negativa.[1] La entalpio {\displaystyle H} estas la sumo de de la interna energio de la sistemo kaj de la produto de ĝia premo kaj volumeno. [2][3]
Tipaj ekzotermaj reakcioj estas:

* fajro (brulo)
* firmiĝo de betono.

Ankaŭ la miksado de substancoj kaj la  alsorbo kaj sorbo de substancoj estas ofte ekzotermaj.

Se oni nomas {\displaystyle \Delta H} la diferencon inter la  entalpioj de la  finaj ({\displaystyle H\_{2}}) kaj komencaj substancoj ({\displaystyle H\_{1}}), t.e. la sorbita energio, por ekzotermaj reakcioj validas {\displaystyle \Delta H=H\_{2}-H\_{1}<0}.

Ankaŭ en fiziko nuklea reakcio, dum kiu estas liberata energio estas nomata ekzoterma. Ekzoterma reakcio estas ekzemple la fisio de hidrogeno kio okazas sur la suno.

Sinsekvo
--------

Unue la  reakciantoj estas metastabila stato. Per la alporto de certa kvanto da energio, la tiel nomata energio de aktivado, la sistemo estas levata al malstabila stato. Tial la reakcio ekas kaj sekve daŭras sen plia alporto de energio. Sume la kemia sistemo cedas energion al ĉirkaŭaĵo. Je la fino de la reakcio la produktoj estas en stabila stato.

Ekzemplo por la aldono de energio de aktivado estas la ekflamigo de alumeto per frotado aŭ de gaso per sparko. 

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Klarigo de simboloj**:
{\displaystyle \!\ H:={\text{entalpio}}}
{\displaystyle \!\ \Delta ^{\ddagger }H:={\text{entalpio de aktivado}}}
{\displaystyle \!\ \Delta \_{\mathrm {R} }H:={\text{entalpio de reakcio}}}

maldekstre: komenca stato de la reakciantoj: metastabila
meze: transira stato de la reakciantoj: malstabila
dekstre: fina stato de la produktoj: stabila |

Ekzemplo: Karbono brulanta kun la oksigeno de la  aero produktas karbonan duoksidon kaj varmon : {\displaystyle \mathrm {C+O\_{2}\ {\xrightarrow {\bigtriangledown }}\ CO\_{2}+W{\ddot {a}}rme} }.

La diferenco  {\displaystyle \Delta \_{\mathrm {R} }H} inter la fina kaj la komenca energio de tiu rekacio estas negativa.

Referencoj
----------

1. ↑  PAC, 1996, 68, 149 (A glossary of terms used in chemical kinetics, including reaction dynamics [IUPAC Recommendations, 1996]), paĝo 165.
2. ↑  PAC, 1996, 68, 957 (Glossary of terms in quantities and units in Clinical Chemistry [IUPAC-IFCC Recommendations, 1996]), paĝo 972.
3. ↑  PAC, 1990, 62, 2167 (Glossary of atmospheric chemistry terms [Recommendations, 1990]), paĝo 2187.
**Patma-Banasirakan Handes** (armene: Պատմա-Բանասիրական Հանդես (ՊԲՀ, PBH); ruse: Историко-филологический журнал, Istoriko-Filologiĉeskij Ĵurnal; "Historia-filologia gazeto") estas kvaronjara revizia scienca revuo eldonita de la Nacia Armena Akademio de Sciencoj. Ĝi kovras esploradon pri armena historio (precipe materialo rilata al la antikva kaj mezepoka periodoj), arta historio, literaturo kaj lingvistiko. La ĵurnalo ankaŭ eldonas diskutojn kaj debatojn, recenzojn de libroj kaj ankaŭ havas specialajn sekciojn dediĉitajn al sciencaj novaĵoj kaj aferoj de Diasporanoj de Armenio. Ĝi foje publikigas nekrologojn kaj biografiojn kaj festas la vivon de konataj scienculoj implikitaj en armenaj studoj.

Ĝi estis establita en 1958 de akademiano Mkrtiĉ G. Nersisjan, kiu estis la unua ĉefredaktisto de la ĵurnalo ĝis sia morto en 1999. Laŭ Razmik Panosjan "ĝi fariĝis tendenco-ĵurnalo por historiistoj, lingvistoj, filologoj kaj por scienculoj en la homartoj ĝenerale. Ĉi tiu influa revuo kunvenigis ĉiujn branĉojn de armenaj studoj, sisteme firmigante esploradon pri kulturo, antikva juro kaj filozofio, arkitekturo, lingvo kaj historio."

La plej multaj artikoloj publikigitaj en la armena dum la soveta epoko inkludis rusan abstrakton, dum tiuj artikoloj publikigitaj en la rusa havis armenan abstraktaĵon. En la lastaj jaroj, sekvante la sendependecon de Armenio en 1991, plej multaj artikoloj inkludis anglajn resumojn.

La ĵurnalaj arkivoj ĵus spertis ciferecigadon kaj artikoloj nun povas esti aliritaj el ĝia oficiala retejo. La nuna redaktisto estas Vardkes Mikayeljan.
**Vryheid** estas grandurbo en Sudafriko en provinco Kvazulu-Natalo. La loknomo signifas: libereco.

Mapo de Sud-Afriko, kie Vryheid estas trovebla nordoriente

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 17 km²
* Loĝantaro: 209.620 (en 2012)
* Supermara alteco: 1112 m
* Horzono: UTC +2 h

Geografio
---------

Vryheid situas sur altebenaĵo en la nordorienta parto de la lando. Richards Bay (kun Hinda Oceano troviĝas 168, Durbano 232, Johanesburgo 325, **Pretorio** 347, Port Elizabeth 853, Kaburbo 1369 km.

Historio
--------

Dum bataladoj inter buroj kaj britoj la loka tribestro-reĝo donis permeson al terkultivistoj veni al tiu ĉi areo. En 1884 ili deklaris respublikon *Nieuwe Republiek* (Nova Respubliko), kies ĉefurbo estis Vryheid. Baldaŭe la britoj okupis ĝin kaj ĉesis la bura sendependeco.

Flago de Vryheid

Ekonomio
--------

Vryheid estas parte karbominada urbo, parte regiona centro agrikulturo, kie gravas brdado de brutoj.

Trafiko
-------

El Vryheid kuras 4 gravaj vojoj, el ili la plej grava estas al haveno de Richards Bay.

Ĉefvojo de Vryheid

Klimato
-------

Vryheid havas subtropikan klimaton.

Fontoj
------

* Angla Vikipedio
* loĝantaro
* mapo, distancoj Arkivigite je 2015-05-10 per la retarkivo Wayback Machine
* mapo[*rompita ligilo*]

* Kategorio Vryheid en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Partoj de Elliott 803B
**Elliott 803** estas malgranda, meznivela-rapida transistora cifereca komputilo, kiu estis fabrikita de la brita firmao Elliott Brothers en la 1960aj jaroj. Ĉirkaŭ 211 ekzempleroj estis konstruitaj.

Historio
--------

La serio 800 komenciĝis kun la 801, testa maŝino konstruita en 1957. La 802 estis produktada modelo sed nur sep estis venditaj inter 1958 kaj 1961. La efemera 803 estis konstruita en 1959 kaj unue liverita en 1960; la 803B estis konstruita en 1960 kaj unue liverita en 1961.

Pli ol 200 komputiloj Elliott 803 estis liveritaj al klientoj, ĉe unuopa prezo de 29 mil pundoj en 1960 (proksimume ekvivalentaj al £710 mil en 2021). Plej granda parto de la vendoj estis de la 803 B-versio kun pli da paralelaj vojoj interne, pli granda memoro kaj glitpunktaj operacioj per hardvaro.

La Elliott 803 estis la komputilo uzita en ISI-609, la unua regsistemo de procezoj aŭ industria sistemo,en kiu 803 estis datum-registrilo. Ĝi estis tiucele uzita por la unua usona ducela nuklea reaktoro, N-Reactor.

Multaj britaj universitatoj havis unu ekzempleron de Elliott 803.

Elliott poste evoluigis, en 1963, la multe pli rapidan, laŭ softvaro kongruan Elliott 503.

Du kompletaj ekzempleroj de Elliott 803 plu ekzistas. Unu estas posedaĵo de Scienca Muzeo en Londono sed ĝi ne estas sur montrejo por la publiko. La dua apartenas al la Nacia Muzeo de Komputado (TNMoC) en Bletchley Park, estas plene funkcianta kaj oni regule povas vidi ĝin ŝaltita por la vizitantoj de tiu muzeo.

35-milimetra magneta filmrulaĵo

Referencoj
----------

1. ↑  Elliott 803 news, more tidbits from the archive and several generous donations to boot Arkivigite je 2018-07-17 per la retarkivo Wayback Machine, 2010-09-19, The National Museum of Computing
**Vsauce** estas JuTuba kanalo kreita per interreta persono Michael Stevens. La kanalo prezentas filmetojn rilate al pluraj sciencaj, matematikaj, psikologiaj kaj filozofiaj temoj, kaj ankaŭ ludaĵoj, teknologio, kulturo, kaj aliaj ĝenerale interesemaj temoj.

Historio
--------

La 24an de junio 2010, Michael Stevens lanĉis la ĉefa kanalon de Vsauce. Unue, la kanala programado temis ĉefe pri videoludoj kaj prezentiĝis pluraj gastigantoj. Tamen, kelkaj segmentoj kiel "IMG!" malrapide transprenis kaj Michael Stevens iĝis la nura gastiganto. Post tiam la kanalo miksaĵiĝis inter informoj kaj interretaj aktivoj. kaj solaj edukaj segmentoj aperis. La edukaj segmentoj pli populariĝis, kaj ekde la 9an septembro 2012, nur la eduka segment (konata kiel DOT) prezentiĝis. Laŭ la 18a episodo de "LÜT" en la originala kanalo de Vsauce, la nomo "Vsauce" generiĝis uzante la falsa reteja generila porcio de retejo nomita Falsa Reteja Generilo (angle: Fake Website Generator). Post la generado de falsa retejo nomita "Vsauce.com", Stevens registrigis ĝin kaj tiam ekkomencis alŝuti filmetojn.

En decembro 2010, la kanaloj de Vsauce2 (la 7an decembro) kaj Vsauce3 (la 24an decembro) malfermiĝis. La 24a de julio 2012, la kanalo WeSauce kreiĝis.

Vsauce estis unu el la plej rapide kreskantaj kanaloj dum la monato de septembro, 2012. Dum tiu monato, la ĉefa kanalo de Vsauce atingis 1 miliono da abonantoj. Sammonate, Bill Nye aperis en unu el la ĉefaj kanalaj filmetoj, kiu fokusiĝis pri la ŝerco "Kiel la koko transiris la straton?" (angle: Why did the chicken cross the road?)

En la filmeto *A Defense of Comic Sans,* Stevens klarigas ke la tekstan tiparon *Alsina* uzis la kanaloj de Vsauce pro la proksima simileco al la skribkapablo de Nik Guinta, la kreinto de la originala logo de Vsauce. Nova marka skemo desegnita de Natasha Jen adoptiĝis en decembro 2014, por invoki novan 'plenkreskulan' senton al la kanaloj. Ĝi uzas la tiparon de *Din Next Rounded* kaj ankaŭ fluidajn dezajnojn por transdoni la ideon de saŭco kiu implicas la nomo de "Vsauce".

Eksteraj Ligiloj
----------------

* Kategorio Vsauce en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Kanalo de Vsauce en JuTubo
La **Instituto por Palestinaj Studoj** (IPS) estas la plej malnova sendependa neprofitocela publika servo-esplorinstituto en la araba mondo. Ĝi estis establita kaj formita en Bejruto, Libano, en 1963 kaj de tiam servis kiel modelo por aliaj tiaj institutoj en la regiono. Ĝi estas la sola instituto en la mondo, kiu okupiĝas nur pri analizado kaj dokumentado de palestinaj aferoj kaj la araba-israela konflikto. Ĝi ankaŭ eldonas sciencajn ĵurnalojn kaj eldonis pli ol 600 librojn, monografiojn kaj dokumentajn kolektojn en la angla, araba kaj franca, same kiel ĝiaj famaj trimonataj akademiaj ĵurnaloj: Journal of Palestine Studies, Jerusalem Quarterly, kaj Majallat al-Dirasat al-Filistiniyyah. La Biblioteko de IPS en Bejruto estas la plej granda en la araba mondo specialiĝanta pri palestinaj aferoj, la araba-israela konflikto kaj judismo.

Ĝin gvidas estraro de kuratoraroj konsistanta el ĉirkaŭ kvardek erudiciuloj, komercistoj kaj publikaj personoj reprezentantaj preskaŭ ĉiujn arabajn landojn. La Instituto nuntempe ĵavas siajn oficejojn en Bejruto, Parizo, Vaŝingtono kaj Ramalaho.

Referencoj
----------

1. ↑   (2008) *The Arab-Israeli Conflict: The 1948 War*. Rosen Publishing Group, p. 92. ISBN 1404218424.
2. ↑   Resources. Center for Palestine Studies, Columbia University (2an de decembro 1977). Alirita 8an de februaro 2014.
|  |  |
| --- | --- |
|  | - La mallongigo SG en Waldkirch SG staras por la svisa Kantono Sankt-Galo. Por aliaj signifoj de la nomo vidu sub **Waldkirch**.. |


---


**Waldkirch** estas komunumo en la elektodistrikto Sankt-Galo, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 3231 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

Geografio
---------

Waldkirch limas al la komunumoj Bischofszell, Hauptwil-Gottshaus, Gossau SG, Andwil, Gaiserwald, Wittenbach kaj Häggenschwil. La komunumo havas tre kamparan karakteron (63,8% de la areo estas agrikulturaj). La komunumo konsistas krom el la kernvilaĝo Waldkirch el la vilaĝetoj *Bernhardzell*, *Ronwil*, *Edlischwil* kaj *Hohfirst* kaj ankaŭ la setlejoj *Obergrimm*, *Oberwil* kaj *Rüti*.

Trafiko
-------

Waldkirch atingebla de Sankt-Galo kaj Gossau SG facile per poŝtaŭto.

Historio
--------

Unua skriba mencio de loko en la hodiaŭa komunumo Waldkirch datiĝas el la jaro 818 en dokumento per kiu iu Anno donacis sian havaĵon en *Hohenfirst* (Hounfirst) al la Monaĥejo Sankt-Galo. Waldkirch mem estis unan fojon menciita en la jaro 879 okaze de tereninterŝanĝo kun la Monaĥejo Sankt-Galo. En la jaro 898 la episkopo Salomono la 3-a donacis la lokon *Bernhardzell* al la Monaĥejo Sankt-Mangen apud Sankt-Galo.

Post la fino de la Helveta Respubliko en la jaro 1803 la municipoj Bernhardzell kaj Waldkirch estis kunigitaj al la hodiaŭa komunumo Waldkirch SG.

Vidu ankaŭ
----------

* Waldkirch

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Waldkirch SG en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Waldkirch

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la elektodistrikto Sankt-Galo |
| --- |
| maldekstraAndwil SG  •  Eggersriet  •  Gaiserwald  •  Gossau SG  •  Häggenschwil  •  Muolen  •  Sankt-Galo  •  Waldkirch SG  •  Wittenbach SG |  |

 |
Koordinatoj: 48° 39′ 36″ N 14° 20′ 36″ O﻿ / ﻿48.66000 °N, 14.34333 °O﻿ / 48.66000; 14.34333 (mapo)

**Přízeř** estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Rožmberk nad Vltavou en distrikto Český Krumlov. Ĝi troviĝas proksimume 2 km okcidente de Rožmberk nad Vltavou. Estas ĉi tie registritaj 44 adresoj. Vivas ĉi tie daŭre 134 loĝantoj (2021).

Přízeř situas en katastra teritorio **Horní Jílovice** kun areo 16,84 km².

Historio
--------

La unua skribmencio prila vilaĝo devenas el la jaro 1379.

Al urbo Rožmberk nad Vltavou ĝi estas alligita ekde la jaro 1950. Antaŭe ĝi estis konsisto de municipo České Jílovice, pereinta en la 1950-aj jaroj. En la domaro havas sidejon korpuso de volontulaj fajroestingistoj por Rožmberk nad Vltavou, kiu intervenis ekz. dum tragika akcidento de aŭtobuso ĉe Nažidla en marto de 2003. Al la pereinta municipo České Jílovice apartenis ankaŭ solejo Studenec kun memorige protektata kapelo de sankta Anna kun eksa banloko kaj kalvario kun ŝtonaj ŝtupoj.

Loĝantaro
---------

Evoluo de nombro de loĝantojLa datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj  

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1869 | 638 |
| 1880 | 642 |
| 1890 | 584 |
| 1900 | 561 |
| 1910 | 555 |
| 1921 | 530 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1930 | 529 |
| 1950 | 111 |
| 1961 | 121 |
| 1970 | 129 |
| 1980 | 142 |
| 1991 | 122 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2001 | 123 |
| 2011 | 138 |
| 2021 | 134 |

Naturaj rilatoj
---------------

En la katastra teritorio Horní Jílovice, nordoriente de Přízeř, situas naturrezervejo Český Jílovec.

Pluaj fotoj
-----------

* Domo en PřízeřDomo en Přízeř

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de urbo Rožmberk nad Vltavou (2) |
| --- |
| Přízeř ~ Rožmberk nad Vltavou |

 |
**La Eŭska Socialista Partio** (Hispane: *Euskal Sozialista Biltzarrea - Partido Socialista Vasc*o; *Euskal Sozialista Biltzarrea*; ESB–PSV) estis partio en Hispanio, la partio havis socialisman ideologion kaj subtenis la sendependecon de Eŭskio. La partio estis kontraŭleĝa ĝis 1978.

Historio
--------

La partio estis formita kiel unio de la Eŭska Socialista Movado kaj la Grupo Aitzina en 1975. Origine la partio estis socialdemokrata kaj havis pli moderan opinion pri la sendependeco de la regiono, sed en 1977 la partio ŝanĝis siajn poziciojn, kaj pri la sendependeco de la regiono kaj laŭ la aliro de marksismo. Krome, la partio estis partnero en la establado de la partio Herri Batasuna, fondita laŭ iniciato de Telesforo de Monzón kaj estis unuiĝo de partioj kun socialisma tagordo, politika maldekstro kaj apogo al feminismaj aliroj.

Kelkajn jarojn poste, la partio forlasis la union kaj malaperis de la politika mapo post la regionaj elektoj en 1980.

Piednotoj
---------



1. ↑  Ribera, Anje (15 January 2012). «Fallece el lingüista y político abertzale Txillardegi, fundador de ETA y HB». El Correo.
2. ↑  Carlos Caballero Basáñez (2006). «Euskal Sozialista Biltzarrea-Partido Socialista Vasco. Antecedentes.». Enciclopedia Vasca Auñamendi
**István Végh** [iŝtvAn vEg], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Végh István** estis hungara krongardisto, membro (direktora en 1830) de Hungara Scienca Akademio. Lia nobela antaŭnomo estis *verebi*.

István Végh naskiĝis en 4-a de aŭgusto de 1762 en Vieno. Li mortis la 20-an de septembro 1834 en Damonya.

Biografio
---------

István Végh lernis en Buda, poste li eklaboris en la sama urbo en la municipa administrado. En 1783 li estis nomita sekretario, en 1787 konsilisto. En 1807 li iĝis departementestro de Baranya (historia departemento). Tiutempe li estis estro de la hungara nobela armeo. Li havis konstante diversajn poziciojn, ekzemple inter 1797-1827 li estis kvazaŭ diplomato de la kortego. En 1925 li elektiĝis krongardisto. Li pensiuliĝis en 1833. Li havis edzinon, kiu naskis 2 filinojn. Li ricevis premion en 1810.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Panegyricus divo Francisco Xaverio* (1777)

Referencoj
----------

1. ↑

* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero V kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2014-01-12 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero V kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla pli malsupre en la 2-a punkto)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 470376
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Péter KOVÁCS**, Kováts [kova:ĉ] estis rumania hungara poeto, pedagogo. Li naskiĝis en Szentháromság la 10-an de oktobro 1909 kaj mortis la 24-an de februaro 1993 en Budapeŝto.

Kariero
-------

Péter Kovács akiris diplomon de bazlerneja instruisto en la Ŝtata Porinstruista Instituto de Cristuru Secuiesc (1928). Li instruis en Fenyőkút (1931-36), poste Patakfalva, Parajd, Fiatfalva (1936-44). Post trijara militkaptiteco li loksidiĝis en Budapeŝto, kie li diplomitiĝis en la fakultato de filologio de Scienca Universitato Péter Pázmány en 1948. Li estis doktoro de eduksciencoj (1969), titulara ĉeflerneja instruisto (1974).

Libroj
------

* *Gyónás* poemvolumo (Székelyudvarhely 1934).
* *Tükör előtt*, poemvolumo (Marosvásárhely 1937).
* *A szomszéd népekkel való kapcsolataink történetéből* kunulredaktoro, kolektaĵo de dokumentoj kaj krestomatio, (Bp. 1962).
* *Magyar-román filológiai tanulmányok*, kunlaboranto, eldonaĵo de Román Filológiai Tanszék de ELTE, (Bp. 1984)

Fonto
-----

* RMIL Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
La **Itala Interlingvistika Centro** (IIC) estas asocio, kies celo estas kulturi interlingvistikon kaj esperantologion en Italio. 

IIC estis fondita en Milano en novembro 1985. Dum la unuaj dek jaroj IIC organizis landskalajn seminariojn, eldonis propran revuon *Lingua Verde* kaj diversajn librojn, starigis Bibliotekon de Interlingvistiko kaj ĝenerale funkciis kiel filio de LF-koop.

Poste ĝi koncentriĝis al akademiaj medioj: Interalie ĝi starigis sian Bibliotekon de Interlingvistiko ĉe Universitato IULM en Milano kaj helpis al la kurso pri interlingvistiko kaj esperantologio en la universitato de Torino. Krome ĝi daŭre funkcias kiel filio de LF-koop. Ĝi aliĝis al la Pakto por la Esperanta Civito.

La direkta komitato konsistas el Lorena Bellotti, Alesiio Giordano kaj Giorgio Silfer (2020). Honora prezidanto de la centro estas Tiziana Rogora, eksministro pri klerigado kaj laboro de Regiono Lombardio, senatano de la Esperanta Civito. En la scienca komitato partoprenas interalie Davide Astori, Perla Martinelli, Carlo Minnaja, Fabrizio Pennacchietti kaj Giorgio Silfer.

IIC ankaŭ eldonas la la publikaĵon "Interlingvistikaj Kajeroj"

Referencoj
----------

1. ↑  (eo) Paktintoj informas - Itala Interlingvistika Centro, Heroldo de Esperanto, paĝo 3, n-ro 8 (2311) aŭgusto 2020
2. ↑  IIC asembleos komence de aŭgusto 2020, HEKO, n-ro 739 8-B, la 28-an de julio 2020

Vidu ankaŭ
----------

* Interlingvistikaj instancoj.
* Interlingvistiko
D-ro **Fernand de Varennes** estas, precipe en UN-rondoj, tutmonde famkonata jurofakulo pri malplimultaj, homaj kaj lingvaj rajtoj.

Biografio
---------

D-ro Fernand de Varennes - akiris jurgradon (LL.B.) en Kanado ĉe la Universitato de Moncton kaj Majstrogradon en juro (LL.M.) ĉe la London School of Economics and Political Science en Britio. En 1996, li akiris sian PhD en leĝo (D-ro Juris) el Universitato Maastricht en Nederlando. D-ro de Varennes fondis interalie la unuan gradon pri homrajta juro en Aŭstralio kaj estas bone konata fakulo pri malplimultaj, lingvaj kaj homaj rajtoj. Li instruis studentojn en Afriko (Pretoria, Sud-Afriko) Eŭropo, Azio (Hongkongo), Nord-Ameriko kaj Aŭstralio. Li estis en la konsila komisiono de multaj sciencaj jurorevuoj kaj esplorcentroj, kaj verkis pli ol 150 artikolojn kaj librojn kiuj aperis en proksimume 30 lingvoj.

UN-simpozio (ESF) "Lingvo kaj Ekskludo"
---------------------------------------

Li estis ĉefa parolanto dum la UN-simpozio *Lingvo kaj Ekskludo* (7a de majo 2015, Novjorko) organizita de la Studgrupo pri Lingvo de la Unuiĝintaj Nacioj ĉe UN-oficejo de UEA en Novjorko kiu ĉiujare organizas simpozion rilata al lingvoj kaj la Unuiĝintaj Nacioj, kunlabore kun la Universitato de Hartford, la Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj kaj ESF. Dum tiu simpozio li deklaris la jenon : "*montriĝis notinde timema en sia aliro al la homrajtaj dimensioj de lingvoj," preterlaso despli rimarkinda se oni konsideras la instrumentigon de lingvaj pretendoj "en multaj konfliktoj en la mondo kiuj rilatas al minoritatoj." Li instigis al pli granda atento al lingvoj – same en la UN-komunumo kiel en ties interagado kun la pli vasta mondo"**.*

Eksteraj ligiloj
----------------

Papers of Fernand de Varennes (Uni Moncton, Kanado)

Vidu ankaŭ
----------

Lingvaj rajtoj

Referencoj
----------


1. ↑  (angla) *Interview with Professor Fernand de Varennes, world’s leading expert on human rights* (intervjuo kun profesoro Fernand de Varennes, monda spertulo pri homaj rajtoj), Foreign Policy News, la 6-a januaro 2015.
2. ↑  UN-simpozioj, ESF,
**Walenty Szwajcer** (naskiĝis la 7-an de februaro 1907 en Piastowice (distrikto Wągrowiec), mortis la 2-an de junio 1994 en Biskupin (distrikto Żnin) – pola instruisto, malkovrinto de postrestaĵojn de antaŭhistoria setlejo de Luzacio-kulturo en Biskupin, apud Żnin. Komence lia nomo estis skribata "Schweitzer".

Vivo
----

En 1928 li finis instruistan seminarion en Wągrowiec. Laboris en lernejoj de la distrikto Żnin kaj aktivis ĉe organizaĵo Asocio de Pola Instruistaro. En 1932 dum tempo de granda krizo devis translokiĝi al lernejo en Biskupin.

En 1932 dum promeno sur duoninsulon de la Biskupin-lago li rimarkis fragmentojn de ceramikaĵo kaj elstarantajn de la akvo lignajn fostojn. Printempe de la sama jaro oni pliprofundigis riveron Gąsawka (maldekstra alfluejo de Noteć) trafluantan la lagon, pro kio la akvonivelo malaltiĝis je dekkelkaj centimetroj, malkovrante objektojn. Szwajcer komencis kolekti restaĵojn por ilin priskribi kaj publikigi informojn pri la malkovro. Kiam printempe 1933 posedanto de la kampo, kie estis ektrovaĵo komencis detrui fostojn kaj kolekti bronzajn objektojn por ilin vendi la instruisto decidis sciigi regopovojn. Tamen kuratorejo kaj kultur-centro en la distrikto ne montris intereson pri la malkovro. Szwajcer akiris adreson de profesoro Józef Kostrzewski, kiu decidis komenci esplorojn ankoraŭ la saman jaron.

Malkovritaj de Szwajcer restaĵoj montriĝis postrestaĵoj de defenda setlejo el la bronzepoko apartenanta al t.n. kulturo de Luzacio, ekestinta en la 8-a jarcento antaŭ Kristo. Nuntempe en la loko de la trovaĵo estas arkeologia muzeo. Pro la malkovro Szwajcer ricevis Oran Merit-Krucon el la manoj de prezidento Ignacy Mościcki, Kavaliran Krucon kaj Oficiran Krucon de la Ordeno Polonia Restituta. Lia tombo troviĝas en la tombejo de apuda Wenecja (distrikto Żnin).

Bibliografio
------------

* Żnińskie Zeszyty Historyczne (Historiaj Kajeroj de Żnin), Pałuki, loka semajnrevuo, Żnin, Wydawnictwo „Wulkan" (Eldonejo "Wuklan"), 1991-1994
* Tygodnik Nowy, www.tygodniknowy.pl Nova Semajnrevuo

Vidu ankaŭ
----------

* Rudolf Virchow
* Hallstatt-kulturo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Muzeum Archeologiczne w Bispupinie Arkivigite je 2016-04-17 per la retarkivo Wayback Machine Arkeologia Muzeo en Biskupin


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 551050
* VIAF: 164531812
* ISNI: 0000 0001 1281 1204
 |
Statuo de Tilly ĉe la munkena Feldherrnhalle
Grafo **Johan t'Serclaes van Tilly** (naskiĝinta en la februaro de 1559 sur Kastelo Tilly en Villers-la-Ville, mortinta en la 30-a de aprilo 1632 en Ingolstadt) estis imperiestra batalestro dum la Tridekjara milito.

Vivo
----

Tilly servis unue en Hispanujo kaj por la imperiestro. En 1610 li transprenis, petite de Maksimiliano la 1-a (Bavario) la gvidon de la Dua Katolika Ligo kaj iĝis en 1620 ties grandleŭtenanto. Li transformis ĝin - kiel ankaŭ la armeon de Bavario - al efektiva militistaro venkonte kun ĝi ĉe la unua decida Batalo sur Blanka monto la 8-an de novembro 1620 kontraŭ la bohemujajn trupojn.

Dum 1623/24 li rekatolikigis en la nordo de la Imperio la princepiskopujojn de Halberstadt, Hildesheim, Minden kaj Osnabrück. Dum la dua fazo de la milito Tilly venkis ĉe la batalo apud Lutter am Barenberge la 27-an de aŭgusto 1626 la danan reĝon Kristianon la 4-an. Post la demisio de Albrecht von Wallenstein li estis nomumita en 1630 fare de imperiestro Ferdinando la 2-a ĉefkomandanto *(generalissimus)* de la imperiestraj trupoj (germane: *Kaiserliches Aufgebot*) kiel ankaŭ de la Ligo.

En majo 1631 Tilly konkeris Magdeburgon, en masakro kun ŝoka kaj eĉ por tiu tempo nekutima krueleco. La 17-an de septembro 1631 li estis venkita de la sveda reĝo Gustavo la 2-a Adolfo ĉe Breitenfeld. La 15-an de aprilo 1632 la svedoj venkis lin denove ĉe Rain am Lech; li mortis pro la vundoj kaptitaj dumbatale.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Johan t'Serclaes van Tilly en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hejmpaĝo de la societo "Historischer Verein Alt-Tilly e.V."
* Biografio de ADB
* Biografiaro de personoj de la Tridekjara milito

Vidu ankaŭ
----------

* Tilly (Indre)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 523279
* GND: 117384224
* LCCN: nr93010307
* VIAF: 8164232
* ISNI: 0000 0000 6634 0762
* LIBRIS: 325972
* SUDOC: 033663696
* BNF: 124508111
* BPN: 48107438
* NKC: jo2017941754
* BNE: XX1324816
 |




1. ↑  de:Magdeburger Hochzeit
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Petra NIELSEN** (1887 - 1970) estis dana esperantistino. Kiel junulino ŝi studis pianludon. Ŝi pludo­nis la lernitan, ĉar ŝi rapide mem komencis instrui. En sia hejmo estis inter bildoj de dankemaj lernantoj i. a. iu de la fama artistino Esther Vagning, kies surskribo esprimas dankon pro bona fundamento, kiun donis Petra al ŝi. El siaj lernantoj pluraj daŭre venis al ŝia hejmo, kaj dum la lastaj tri jaroj ili vizitis sin en la hospitalo, ekster kiu ŝi estis nur dum mallongaj periodoj post tra­fika akcidento monaton antaŭ sia 80-jara naskiĝtago. 

Esperanton ŝi eklernis ĉe sia muzik­instruistino en 1904 per germana lernolibro. Multe ŝi korespon­dis esperante, partoprenis plurajn kongresojn, kelkfoje deĵorante en infankongreseto. Ŝi tradukis literaturon kaj mem verkis porinfanajn kantojn. Bedaŭrinde sia traduko de "Mis med de blå øjne" ("La kato kun bluaj oku­loj") ankoraŭ ne estas eldonita, kvankam Egon Mathiesen donis sian permeson.

Ŝi partoprenis la Holbækmarsojn kaj entute la kampanjon kontraŭ Atombomboj. Same ŝi varbis multajn abonantojn por Norda Prismo.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 252500
 |
**József Forgách** [jOĵef forgAĉ] laŭ hungarlingve kutima nomordo **Forgách József** estis hungara baletisto, baletmajstro, altlerneja instruisto.

József Forgách naskiĝis la 11-an de septembro 1941 en Ózd, li mortis la 21-an de julio 2006 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Forgách akiris baletistan diplomon en Ŝtata Baleta Instituto en 1959. En la sama jaro li ricevis membrecon en baleta branĉo de la Budapeŝta Ŝtata Operejo, kie li estis levita privata dancisto en 1970. Li estis ankaŭ baletmajstro en popoldanca ensemblo inter 1965–1972, baldaŭ en Budapeŝta Ŝtata Operejo inter 1978–1985. Ekde 1972 li instruis en la menciita instituto, ekde 1990 li akiris la rangon altlerneja instruisto. Li ricevis premiojn inter 1970-2001 en 1989 kaj la titolon "eterna membro de la Operejo".

Liaj roloj (elekto)
-------------------

* Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij-Messerer: Cignolago - kortega stultulisto
* Zaharov-Asafjev: *Baĥĉiseraja fontano* (baleto) - Nurali
* Petipa: *Csipkerózsika* - blua birdo
* Béla Bartók-László Seregi: *A fából faragott királyfi* - lignaĵulo
* László Seregi: Sylvia (baleto) - Amor
* Lavrovskij: *Giselle* - kamparano pas de deux
* Ashton: *La knabino gardita malbone* - Alain

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 796966
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.



1. ↑
2. ↑
**Fondumo Esperanto,** oficiale registrita kiel ***Fondumo** **Esperanto-säätiö*** (*säätiö* estas la finna vorto por *Fondumo*), estas Finnlanda fondumo establita en 1955. Ĝian bazan kapitalon donacis la geedzoj Marke kaj Vilho Setälä. D-ro Vilho Setälä (1892–1985) estis unu el la plej gravaj finnaj esperantistoj de la pasinta jarcento.

Kvankam ĝi nuntempe ne plu eldonas librojn, dum la vivo de Setälä la Fondumo estis grava esperanta libro-eldonejo, kiu i.a. eldonis represojn de romanoj de Jean Forge, verkojn de Adolf Holzhaus pri Zamenhof kaj Esperanto, la esperantan tradukon de *Kalevala* (1964) kaj plurajn lernilojn, inter kiuj la plej disvastigita estas la tutmonde uzebla lernolibro *Privilegia Vojo al Lingvoscio: Esperanto* de Vilho Setälä (unua eldono 1958).

La Fondumo estas memstara jura persono, aganta sub la kontrolo de Registrejo de Fondumoj, kiun prizorgas Administracio de Patentoj kaj Registroj sub la Finnlanda Ministerio de Justico.

Laŭ sia nuna statuto ĝi unuavice subtenas Esperanto-agadon en Finnlando per subvencioj kaj stipendioj, okaze ankaŭ al eksterlandanoj kiel ekzemple por traduko de la romano *Sep fratoj* de Aleksis Kivi en la bengalan surbaze de la Esperanta traduko.

Referencoj
----------

1. 1 2  Retejo de *Fondumo Esperanto-säätiö*

Vidu ankaŭ
----------

* Fondaĵo
* Civita Banko

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficala retejo de Fondumo Esperanto
* (finna, angla) Administracio de Patentoj kaj Registroj
**Pierre-Paul Riquet**, Barono de Bonrepos, (n. la 29-an de junio 1609 -kelkaj fontoj indikas la jaron 1604)- m. la 4-an de oktobro 1680) estis la inĝeniero kaj respondeculo de la konstruado de la Sudfranca Kanalo.

Riquet estas la viro respondeca de la konstruado de la 240-kilometra (longa) artefarita akvovojo kiu ligas la sudan marbordon de Francio al Tuluzo por ligi ĝin al la kanalo/riversistemo kiu kuris laŭlarĝe al la Biskaja Golfo, unu el la grandaj inĝenieraj atingoj de la 17-a jarcento. La loĝistiko estis enorma kaj kompleksa, tiel multaj inĝenieroj inkluzive de la antikvaj romianoj diskutis la ideon sed ne daŭrigis ĝin. Eĉ tiel, Ludoviko la 14-a estis fervora subtenanto de la projekto por daŭrigi, plejparte pro la kreskanta kosto kaj danĝero de transportado de kargo kaj komerco ĉirkaŭ la suda Hispanio, kie piratoj estis oftaj.

Planado, financado, kaj konstruado de la Suda Kanalo tute absorbis Riquet de 1665 antaŭen. Multaj problemoj okazis, inkluzive de navigado ĉirkaŭ multaj montetoj kaj disponigado de sistemo kiu provizus la kanalon per akvo dum la sekaj someraj monatoj. La alta kosto de konstruo malplenigis la personan riĉaĵon de Riquet kaj la ŝajne nesupereblaj problemoj igis liajn sponsorojn, inkluzive de Ludoviko la 14-a, perdi intereson. La kanalo estis kompletigita en 1681, ok monatojn post la morto de Riquet. Li estas entombigita en la Katedralo Sankta Stefano en Tuluzo.

Vidu ankaŭ
----------

* Riquet (pariza metrostacio)

* Kategorio Pierre-Paul Riquet en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 497689
* GND: 117532983
* LCCN: n85295088
* VIAF: 69710212
* ISNI: 0000 0001 2281 4951
* SUDOC: 027419533
* BNF: 11946485f
* NKC: js20040107022
 |
Turo Campveer en Veere, konstruita en 1500.
**Walcheren** estas iama insulo en la provinco Zelando en Nederlando ĉe la buŝo de la estuaro de Skeldo. Ĝi kuŝas inter Oosterschelde norde kaj Westerschelde sude kaj ĝi havas iel la formon de rombo. La du flankoj al la Norda Maro konsistas el dunoj; la cetero de ties marbordo estas formata de fosaĵoj. Middelburg kuŝas centre; tiu urbo estas la provinca ĉefurbo kaj Vlissingen 9 km sude estas la ĉefa havenurbo. La tria municipo estas Veere.

Historio
--------

Origine, Walcheren estis insulo, sed polderoj kaj digoj tra Oosterschelde estis konektinta al la (iama) insulo Zuid-Beveland, kiu siavice estis konektita al la ĉeftero de Norda Brabanto.

La Kampanjo Walcheren estis malsukcesa Brita ekspedicio al Nederlando en 1809.

Dum la Dua Mondmilito tie okazis la Operaco Infatuate por malfermi la havenon de Antverpeno al la navigacio kaj tiel liveri logistikajn rimedojn. Ĝi okazis de la 1a al la 8a de novembro 1944.

Topografio
----------

*Topografia mapo de Walcheren, 2010-2011. Kliku por pligrandigi.*

Referencoj
----------

51° 31′ 17″ N 3° 34′ 56″ O﻿ / ﻿51.52139 °N, 3.58222 °O﻿ / 51.52139; 3.58222 (mapo)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 591271
* GND: 4118958-9
* LCCN: n80123334
* VIAF: 148925011
* SUDOC: 028991427
 |
w1

Gartenzwergmuseum Gräfenroda La **Muzeo pri ĝardenaj nanoj** (germane: *Gartenzwergmuseum*) troviĝas en Gräfenroda, Germanio, en la vilaĝocentro (Ohrdrufer Straße nr 1).

Historio produkta
-----------------

La produktado de ĝardenaj nanoj havas longan tradicion en Gräfenroda. La fondinto de respektiva manufakturo Philipp Griebel finis la trejnadon de *porcelanisto*. Poste li lernis ĉe la bestokap-remburisto Heinrich Dornheim en Gräfenroda la metion de bestokapmodlisto. Jam en la jaro de la sukcesega pasigo de la fina ekzameno, en 1874, Griebel fondis propran firmaon kaj en la jaroj 1880-90 li, kune kun aliaj modlistoj, evoluigis la gräfenroda-an ĝardenan nanon.

Post la morto de Giebel (1893) la entrepreno restis sub familia ŝirmo (nuntempe la 4-a generacio). Jam ekde 1884 la turingia ĝardena nano troviĝis ĉe la Foiro de Lepsiko. Dum la Unua mondmilito oni intertempe ĉesigis la fabrikadon sed postmilite oni kun ferva elano reproduktis. En 1948 la nanofarado malpermesitis. Tamen oni poste remalfermis la entreprenon kaj en 1960 oni havis jam 18 kunlaborantojn. En 1972 la entrepreno ŝtatigitis kaj iĝis popolproprieta entrepreno post kunfandiĝo de la firmao *Balzer & Bock*, nomite *VEB Terrakotta*. La 1-an de aprilo 1990 Reinhard Griebel decidis privatekonomian rekomencon sur la malnova firmaogrundo.

Muzeo
-----

En 1994 malfermitis la *Saloneto de la nanoj*. Ekde majo 1997 ekzistas ĉe la tradicia produktadoloko vera muzeo pri la historio de la ĝardenaj nanoj. Tie ĉi la vizitantoj povas sekvi la evoluojn de la gräfenroda-aj modeloj tra bestaj, bestkapaj, fabelfiguraj ĝis la aŭtentika ĝardena nano.
Alia liberaera muzeo pri tiaj nanoj troviĝas en Brotterode-Trusetal rekte ĉe Trusetal-akvofalo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hejmpaĝo de la firmao kun muzeo
**Walter Augusto FRANCINI** [**vaŭ**ter aŭ**gus**tŭ fran**si**nj] (naskiĝis en la 3-a de junio 1926, en San-Paŭlo, kaj mortis en la 3-a de majo 1996, en la sama urbo) estis brazila ĵurnalisto kaj esperantisto. Li verkis originalajn verkaĵojn, tradukis multe da verkoj en Esperanton kaj abunde informis kaj propagandis pri la Internacia Lingvo. Li aktivis en la grava bonfara organizaĵo Legio de Bona Volo, i.a. ankaŭ por Esperanto.

Ĝis sia 33-jaraĝo Francini ne akceptis Esperanton, tial ke dum sia universitata tempo lerta profesoro, kiun li tre estimis, diradis, ke artifikaĵoj ne prosperas sur la lingva kampo. Tamen en 1959 li lernis Esperanton kun Erlindo Salzano en la urbo Porto Ferreira, kie Francini estis gimnazia instruisto. Poste li loĝis kaj propagandis Esperanton en São Carlos.

Walter Francini poste instruis Esperanton kaj estis delegito pri Edukado kaj Homaranismo dum preskaŭ 30 jaroj.

Verkoj
------

* *Doutor Esperanto* (1973)
* Esperanto sen antaŭjuĝoj (1978)
* Paroloj al miaj gefiloj
* Paroliga Kurso
* Brazilo: ĉu paradizo de Esperanto?
* Trobo meritas internaciigon
* Soldato de Kristo
* Troboj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Esperanto sen antaŭjuĝoj, reta versio
* Walter Francini, ĉe OLE
w1

Enirejo al la muzeo. Kontrolo de kvalito de ludiloj, 1989.
La **Muzeo pri ludiloj de GDR** *(germane: DDR-Spielzeugmuseum)* troviĝis en Ilmenau kaj estis siaspece la plej granda kolekto kun pli ol 5000 elmontritaĵoj. En somero 2015 ĝi estis fermita. Ĝia kolekto verŝajne translokiĝos al Berlino.

Markoj de ludiloj en GDR
------------------------

Multnombraj firmaoj de GDR fabrikis ludilojn. Menciindas la sekvontaj: Ari, Anker, Biggi, Elmes, Ehri, Grip, MSB, Piko, Plaho, Pebe, Stadtilm, Sonni, Vero, Zeuke.

Historio de fabrikado
---------------------

En la regiono ĉirkaŭ Sonneberg, la iama monda centro de ludil-produktado, ekzistis post 1945 pluraj grandaj firmaaoj kaj kelkaj centoj da etaj fabrikantoj, ofte kun malnova familia tradicio. En 1981 restis ankoraŭ 27 t.n. popolproprietraj entreprenoj.

Post la disfalo de GDR venis ankaŭ la fino de tiam nacie kaj internacie ege ŝatata produktadaro. Restis nur malmultaj ludilfarantoj, sed restas tamen multaj memoroj ligitaj kun la infaneco!

La muzeo
--------

Ekde la 1-a de junio 2009 la Muzeo pri ludiloj de GDR elmontrigis publike ludilojn en ĝis nun neniam konata kvanto. La daŭra ekspozicio kompletiĝis senĉese per novaj specialaj ekspozicioj. Por kelkaj kulmino estis la montrado de raraj kaj altvaloraj ludiloj el ligno de firmaoj kiel Gecevo, Kienel kaj Greiner; por aliaj la multnombraj makettrajnoj. Troviĝis en la ekspozicio ankaŭ - ne malmultaj - militludiloj. De tempo al tempo oni ofertis ankaŭ rondgvidadojn kun interesaj klarigoj pri la objektoj kaj la cirkonstancoj.

Aranĝoj
-------

Pli ol 5000 ludiloj - inter ili ankaŭ eksportitaj artikloj - atendis por esti malkovritaj. Kelkaj estas interreagemaj kaj povas esti movigitaj de la vizitantoj. Por infanoj disponeblis funkcianta historia karuselo kun originala akompana muziko.

En apuda restoracio eblis frandi manĝajojn kaj trinkaĵojn laŭ malnovaj receptoj. Krome povis esti aranĝitaj privataj festoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Gazetartikolo pri la muzeofermo
* Fotoj de la interno
**Glikolizo** (de la grekaj vortoj *glykys* [dolĉa] kaj *lysys* [rompado]), aŭ **glukolizo**, aŭ **glukozrompado** estas la proceso, per kiu glukozo reakcias kun enzimoj por liberigi energion je la formo de adenozina trifosfato (angle *Adenosine Triphosphate*, ATP) kaj NADH.
Parto de la energio bezonata por retroformi adenozinan trifosfaton iĝas disponebla kiam glukozo ŝanĝiĝas en piruvan acidon en la ĉelplasmo per serio de reakcioj nomataj glikolizo.

Jen la ĝenerala reakcio:

```
                                              O O
                                             ////
  C6H12O6 + 2 NAD + 2 ADF + 2Fn ----->  2 CH3-C-C-OH + 2 ATF + 2 NADH2
```

**glukozo**¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨¨**piruva acido**
(Fn= neorganika fosfato)

En la plejparto da organismoj la sinsekvo de reakcioj kondukantaj de glukozo al piruva acido similas. Tamen la sorto de la piruva acido varias.

* Glukozo -1-> Piruva Acido --> Etanolo (1=Fermentado)

* Glukozo -2-> Piruva Acido -2'-> CO2 + H2O (2=Aerobia Glikolizo)

* Glukozo -3-> Piruva Acido --> Lakta Acido (3=Anaerobia Glikolizo)

**Aerobiaj Kondiĉoj** (2')

```
             O O                                O
            ////              NAD->NADH2       //
       2 CH3-C-C-OH  +  KoA-SH  ----->   2 CH3-C-S-KoA  +  CO2
```

```
        Piruva Acido  Koenzimo-A        Acetila Koenzimo-A
```

**Neaerobiaj Kondiĉoj** (3')

```
               O O                   OH  O
              ////  NADH2->NAD       |  //
       2 CH3-C-C-OH   ----->   2 CH3-CH-C-OH
```

```
        Piruva Acido            Lakta Acido
```

La neaerobia ŝanĝiĝo de piruva acido en laktan acidon estas normala procezo en multaj organismoj. La reakcio ankaŭ okazas en la ĉeloj de pli altaj organismoj, sed ĝi okazas nur kiam la provizo de oksigeno estas limigita, kiel en muskoloj dum intensa aktiveco. Ĉi tiu reakcio estas inversigebla, kaj kiam oksigeno iĝas havebla, lakta acido estas reŝanĝita en piruvan acidon, kiu tiam uziĝas en la ciklo de Krebs. Ĉirkaŭ 25 procentoj de la lakta acido generita en muskoloj suferas ĉi tiun reakcion. La cetero estas reŝanĝita en piruvan acidon kaj tiam en glikogenon en la hepato.

La vojstreko kiu produktas laktan acidon gravas ĉar ĝi havigas la solan energian fonton por histoj sen la uzo de oksigeno. Tiel, la muskoloj povas agi tuj, sen atendi la alporton de plia oksigeno per la sango. Tamen, lakta acido akumuliĝas dum longigita muskola aktiveco, kaŭzante la malkomforton kiun ni rekonas kiel muskola laceco.

Referencoj
----------

1. ↑  *glukolizo* en PIV ĉe vortaro.net

* Kategorio Glikolizo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Portuguesa** [portuGEsa] (portugala) en Esperanto **Portugeso**, estas okcidenta subŝtato de Venezuelo, en la regiono *Región Centro Occidental* de Los Llanos (Centrokcidenta Regiono de la Ebenaĵoj). Ĝia metropolo estas la urbo Guanare. Aliaj gravaj urboj estas Acarigua kaj Araure.

Ĝi limiĝas ĉe la nordo kun la subŝtato Lara, ĉe la oriento kun la subŝtato Cojedes, ĉe la sudo kun Apure, kaj ĉe la okcidento kun Trujillo kaj Barinas. Ĝia loĝantaro estas 1 012 781 homoj en 2015 kaj ĝia surfaco 15 200 km². Administre ĝi estas dividita en 14 municipoj kaj 28 *Parroquias*.

Nun ĝia ekonomio baziĝas sur agrokulturo, industrio kaj minado (nafto). Turismo lastatempe ekgraviĝis.

La nomo "Portugesa" devenas el indiĝena rakonto kiun diras ke dum hispana kolonia epoko portugala virino trairis la "Granda Rivero" (nuna "Rio Portuguesa", hispane) surŝipe, do per granda kaj terura vento ŝipeto rompiĝis kaj bedaŭrinde portugala virino mortis. Tiam tiu rivero estus konata kiel portugesa rivero, kaj multaj jaroj poste ĝi estas nomo de la nuntempa subŝtato.

Portugeso havas 14 municipojn: Paezo (Paez), Araŭre (Araure), Blanka Akvo (Agua Blanca), Esteĝer (Esteller), Tureno (Turen), Sankta Rosalio (Santa Rosalia), Sankta Rafaelo (San Rafael), Gvanare (Guanare), Undo (Unda), Biskukuj (Biscucuy), Papelono (Papelon), Gvanarito (Guanarito), Ospino (Ospino) kaj Sankta Genaro (San Genaro).

Gazetoj
-------

* Última Hora (Acarigua) Arkivigite je 2015-06-15 per la retarkivo Wayback Machine
* El Regional (Araure)
* El Periódico de Occidente (Guanare)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Portuguesa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala retejo

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rSubŝtatoj de Venezuelo |
| --- |
| Federa Distrikto • Amazonio • Anzoátegui • Apure • Aragua • Barinas • Bolivaro • Carabobo • Cojedes • Delta Amacuro • Falcón • Guárico • Lara • Mérida • Miranda • Monagas • Nueva Esparta • Portuguesa • Sucre • Táchira • Trujillo • Vargas • Yaracuy • Zulia • Venezuelaj Federaj Dependaĵoj | Flago de Venezuelo |

 |
**Global Greens** aŭ en Esperanto **Tutmondaj Verduloj,** estas la partnereco de la ekologiaj movadoj, verdaj partioj, ne-registaraj organizaĵoj, fondumoj, pensfabrikoj, institutoj kaj individuoj, kiuj kunlaboras por efektivigi la *Global Greens Charter* (Tutmondan Verdularan Ĉarton).

Historio
--------

En la jaro 1992 okazis la tutunua tutplaneda renkontiĝo de verdaj partioj. En 2001 fondiĝis *Global Greens* (Tutmondaj Verduloj) en Kanbero, Aŭstralio, ĉe la unua konferenco de la Tutmondaj Verduloj kiu adoptis la Tutmondan Verdularan Ĉarton. La duan kongreson okazis en 2008 kaj la trian en Dakaro, Senegalio.

Organiza strukturo
------------------

La Tutmondaj Verduloj havas 4 federaciojn, 12-membran estraron nomatan la "Tutmonda Verdulara Kunordigo" kaj reton de membroj nomatan la "Tuttera Reto de Verduloj" (angle: *Global Greens Network*). En septembro 2020, la reto menciis 93 agnoskitajn partiojn (81 kun plena membreco kaj 12 asociatajn membroj-partiojn kaj 3 kandidatajn membrojn). Kun individuoj membroj en pli ol 100 landoj, la verdaj partioj estas la plej rapide kreskanta politika forto en la mondo. La junulara organizaĵo de la Tutmondaj Verduloj nomiĝas *Global Young Greens*.

Tutmonda Verdulara Ĉarto
------------------------

La Tutmonda Verdulara Ĉarto (en: *Global Greens Charter*) esprimas iujn kernajn valorojn, kiel ekologian saĝecon, socian justecon, partoprenan demokration, neperforton, daŭripovan disvolviĝon kaj respekton al diverseco. Prioritatoj por la verda movado estas reformi la regantan ekonomian sistemon, trakti la klimatan ŝanĝon pro la tutmonda varmiĝo, protekti la biologian diversecon, finigi la nutran krizon, antaŭenigi de demokration kaj pacon.

Vidu ankaŭ
----------

Asocio de Verduloj Esperantistoj

Verdaj partioj

Ĉina revo

Green New Deal

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Global Greens en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

(angla) Oficiala retejo de la Tutmondaj Verduloj

(Esperanto) Deklaro de Tutmondaj Verduloj pri demokratio Arkivigite je 2020-09-20 per la retarkivo Wayback Machine en la retejo de *Global Greens*.

Referencoj
----------

1. ↑  (en) Mallonga historio Arkivigite je 2019-07-07 per la retarkivo Wayback Machine, Global Greens
2. ↑  (en) *Member parties*, Global Greens, alirite la 28-an de septembro 2020.
3. ↑  (eo) Deklaro de Tutmondaj Verduloj pri demokratio Arkivigite je 2020-09-20 per la retarkivo Wayback Machine *Global Greens,* 2020