recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Urba municipo Velenje** estas unu el 212 municipoj en Slovenio. Ĝi situas en la Regiono Savinj. La municipo konsistas el 25 komunumoj kovrante areon de 83,5 km². Komence de 2018 tie loĝis 32802 homoj. Administra centro de la municipo estas la urbo Velenje.

Loko, priskribo
---------------

Rivero Paka fluas de nordoriente al okcidento. Alteco estas proksimume 320 m en la valo en la sudo al 1108 m (Monto Ŝpik) en la montoj en la nordoriento.

Urba municipo Velenje
La ĉefa ŝoseo 4 el la urbo Slovenj Gradec trapasas la vilaĝon de nordo al sudo. Ne malproksime de Žalec, ĝi konektas al la A1 / E57 aŭtovojo.

La apudaj municipoj estas:

Občina Slovenj Gradec en la nordo, Občina Mislinja la nordoriento, Občina Dobrna oriente, Občina Žalec en la sudo, Občina Polzela la sudokcidento, Občina Šoštanj okcidente.


Ĉirkaŭ **Urba municipo Velenje**|  |  Slovenj Gradec |  Mislinja |
|  Šoštanj | Urba municipo Velenje |  Dobrna |
|  Polzela |  Žalec |  |

Komunumoj
---------

La municipo konsistas el la sekvaj 25 vilaĝoj:

Arnače, Bevče, Črnova, Hrastovec, Janškovo selo, Kavče, Laze, Lipje, Lopatnik, Lopatnik pri Velenju, Ložnica, Paka pri Velenju, Paški Kozjak, Pirešica, Plešivec, Podgorje, Podkraj pri Velenju, Prelska, Silova, Šenbric, Škale, Škalske Cirkovce, Šmartinske Cirkovce, **Velenje**, Vinska Gora

Referencoj
----------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Mestna občina Velenje en la slovena Vikipedio.* 

Statistikoj: 

Geografia loko: 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 645624
* LCCN: n92084092
* VIAF: 146725609
* ISNI: 0000 0004 0503 1244
 |
La **Internacia Ekspozicio de 1937** estis internacia ekspozicio okazigita en Parizo de la 25-a de majo 1937 ĝis la 25-a de novembro 1937.

La temo de la Internacia Ekspozicio estis "Artoj kaj Teĥnologio en Moderna Vivo", la oficiala nomo de la ekspozicio estis "Exposition Internationale des Arts et Techniques dans la Vie Moderne".

Male al la nunaj internaciaj ekspozicioj, estis granda emfazo al profesia kaj popola arto. Inter la artistoj reprezentitaj estis Vera Muĥina (*Laboristo kaj Kolĥozanino*), Pablo Picasso (*Gerniko*), Albert Speer, Fernand Léger kaj Raoul Dufy.

Mapo
----

Bildgalerio
-----------

* Germana pavilonoGermana pavilono
* Sovetunia pavilonoSovetunia pavilono
* Pola pavilonoPola pavilono
* Svisa pavilonoSvisa pavilono
* Rumana pavilonoRumana pavilono
* Placo de Varsovie en Parizo dum 1937Placo de Varsovie en Parizo dum 1937
* Itala pavilonoItala pavilono
* Enirejo de la Itala pavilonoEnirejo de la Itala pavilono

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Internacia Ekspozicio de 1937 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Internacia ekspozicio
* Palaco Chaillot
* Palaco de Malkovro
* Palaco de Tokio + Muzeo de Moderna Arto de Parizo
**Sámuel Lőw** [ŝAmuel lOv], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lőw Sámuel** estis hungara kuracisto pri internaj malsanoj, balneologo. Lia patro estis Lipót Lőw, liaj plej konataj fratoj estis Vilmos Lőw, Tóbiás Lőw kaj Immánuel Lőw, lia onklo estis Tibor Lőw.

Sámuel Lőw naskiĝis la 11-an de septembro 1846 en Pápa, li mortis la 19-an de septembro 1936 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sámuel Lőw devenis el juda familio. Li maturiĝis en gimnazio en Szeged, poste li akiris kuracistan diplomon en Universitato de Vieno en 1871. Ekde 1873 li vivis en Budapeŝto, kie krom la kuracado li redaktis kuracistan revuon kaj havis altan postenon en kuracista organizaĵo. Li fokusiĝis pri ĝenerala sanstato de la loĝantoj kaj li respondecis pri la judaj hospitaloj. Nature li havis taskojn en la juda eklezio. Li ricevis ŝtatan premion en 1898. Li havis edzinon.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Az orvosi titoktartás életbiztosítási szempontból* (1897)
* *Az orvosi kamarákról* (ankaŭ germane, 1900)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo L, poste serĉu la nomon)

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 703968
 |
Poŝtkarto de la *Exposition Internationale des Arts decoratifs et industriels modernes* (1925).
La **Internacia Ekspozicio de Modernaj Dekoraj kaj Industriaj Artoj** (en franca: *Exposition internationale des arts décoratifs et industriels modernes*) estis internacia ekspozicio okazinta en Parizo, Francio, el Aprilo al Oktobro 1925. Ĝi estis planita fare de la Francia registaro por disvastigi la novan stilon de moderna arkitekturo, interna dekoracio, meblaro, vitro, juvelaro kaj aliaj dekoraciaj artoj kaj en Eŭropo kaj tra la tuta mondo. Multaj ideoj de la internacia avangardo en la kampoj de arkitekturo kaj aplikitaj artoj estis prezentitaj por la unua fojo en la Ekspozicio. Tiu evento okazis inter la placo antaŭ la Hotelo de la Invalidoj kaj la enirejoj de la Grand Palais kaj de la Petit Palais, kaj sur ambaŭ bordoj de la rivero Sejno. Estis 15,000 ekspoziciantoj el dudek landoj; kaj ĝi estis vizitita de 16 milionoj da personoj dum sia sep-monata daŭro. La Moderna Stilo prezentita en la Ekspozicio poste konatiĝis kiel "Art Deco" (Dekora Arto), laŭ la propra nomo de la Ekspozicio.

Notoj
-----

1. ↑   Goss, Jared. "French Art Deco". Metropolitan Museum of Art. Alirita la 30an de Oktobro 2018.
2. ↑   Benton, Charlotte; Benton, Tim; Wood, Ghislaine (2003). Art Deco: 1910–1939. Bulfinch. p. 16. ISBN 978-0-8212-2834-0.
3. ↑   Bevis Hillier, Art Deco of the 20s and 30s (Studio Vista/Dutton Picturebacks), 1968

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Internacia Ekspozicio de Modernaj Dekoraj kaj Industriaj Artoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Exposition Art Déco 1925 fotoj
* 

Koordinatoj: 48° 51′ 49″ Nordo 2° 18′ 49″ Oriento﻿ / ﻿48.8636 °N, 2.3136 °O﻿ / 48.8636; 2.3136 (mapo)
DOMFABRIKO: 6000 frazeologiaj esprimoj hungaraj-Esperantaj estas la precipa komuna leksikologia verko de Kálmán Kalocsay kaj Ada Csiszár [ĉisa:r]. Eldonis ĝin Hungara Esperanto-Asocio.

Kovrilpaĝo de Domfabriko; 1975
En la antaŭparolo la aŭtoroj priskribas kiel ili venis al la nekutima titolo: "en nia parolo kaj skribo troviĝas multaj konstantiĝintaj vortkonstruoj, ili kunmetiĝas, se tiel diri, ne nur el brikoj (vortoj), sed ankaŭ el paneloj (plurvortaj esprimoj). Tiaj paneloj ofte fariĝas sensencaj en laŭvorta traduko, kaj ilia laŭsenca interpreto plejparte donas plataĵon. Nu, en ĉi tiu libro ni klopodis kolekti Esperantajn parolturnojn, per kiuj tiaj idiotismoj estas komunkompreneble interpreteblaj kaj tamen ne malhavas similan "etoson" aŭ "aromon". Ĉar ni elserĉis tiajn "panelojn", tial ni nomis inter ni nian entreprenon "domfabriko"...

La libro ordigas la esprimojn alfabete laŭ hungaraj kapvortoj. Esperantlingva indekso mankas. Tamen ĝi estas rekomendinda ankaŭ por nehungaraj interesitoj, ĉar la plej multajn kapvortojn sekvas ampleksa kolekto de samtemaj esprimoj.

Prilaboritan kaj ampleksigitan eldonon de "Domfabriko" Ada Csiszár publikigis en la jaro 2003 sub la titolo:  

8000 FRAZEOLOGIAJ ESPRIMOJ ESPERANTAJ.

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Lingvo |
| Portala ikono | Portalo pri Esperanto |

* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
**Beotio** aŭ **Boeotie** (greke *Βοιωτία, Boiótia* - dum antikvaj tempoj *Boiotia*) estas historia pejzaĝo de Grekio. Beotio ĝis administra reformo efektivita komence de 2011 estis unu el la 51 grekaj provincoj ("prefektujoj", kiuj greke nomiĝas Νομός, do "nomos"). Moderna prefektujo estas proksimume en la samaj limoj, kiel estis en la antikva epoko. Ĝi kovras areon de 3 211 km² kaj dum la jaro 2001 havis proksimume 131 000 loĝantojn. Ĉefurbo nuntempe estas *Livadia*. La provinco apartenas al la administra regiono Meza Grekio.

Dum la epoko de antikva Grekio la ĉefurbo de Beotio estis la antikva urbo Tebo aŭ "Teboj". La legenda fondinto de la urbo Tebo estis Kadmo.

Antikva Beotio
Beotio situas norde de orienta parto de la Golfo de Korinto, sude dividas ĝin de Atiko la montaro Kitairono, norde ĝi limas kun Lokriso kaj kun Golfo de Eŭbojo. En la norda parto situas vasta lago Kopaiso, senakvigita kaj transformita en grundon en la jaro 1892. El la lago jam en antikva epoko oni forkondukadis akvon parte per subteraj artefaritaj kanaloj.

En antikvaj tempoj kaj en mitologio Beotio signife rolis. Gravaj urboj estis fortikaĵo Tebo, komercaj centroj Plataio kaj Orĥomeno. Geografie Beotio estas unu tutaĵo kaj havas grandparte naturajn limojn. Ĉar ankaŭ etne ĝi estis homogena, penis Tebo dum jarcentoj ankaŭ pri ĝia politika unuiĝo, sed atingis nur liberan ferderacion, ĉefe kun religia signifo. Tebo estis kutime rivalo de Ateno kaj ofte kontraŭ ĝi ligiĝis kun Sparto. Verŝajne ankaŭ pro tio estis beotanoj en Ateno nur obtuzaj stultuloj.

Sonorilforma diaĵo el Beotio (Ceramikaĵo, el la 7-a jarcento a.K.)
Politika signifo de Beotio kaj Tebo finiĝis per neniigo de la urbo fare de Aleksandro la Granda en la jaro 335 a.K. Kun Beotio interalie ligiĝas la nomoj de Pindaro, (la plej granda lirikisto helena), Epaminondo (teba militestro), kaj Eteoklo (reĝo, frato de Poliniko), Heziodo (greka poeto), kaj Plutarko (verkisto kaj biografiisto) kaj en Beotio laŭ tradicio mortis la evangeliisto Sankta Luko.

Aktualaj municipoj
------------------

* Keroneo
* Tanagra

Eksteraj ligiloj
----------------

* Antikes Boiotien – Ancient Boiotia (de, en)
* oficialaj paĝoj de la insulo respektive provinco (en la greka) Arkivigite je 2011-09-06 per la retarkivo Wayback Machine
* historiaj kaj arkeologiaj informoj pri la antikva Beotio (en la germana)

* Kategorio Beotio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 229471
* LCCN: n83048334
* VIAF: 128940537
* SUDOC: 027472795
* NKC: ge1147498
 |
**János Becsey** [jAnoŝ beĉei], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Becsey János** estas hungara naĝisto, sesfoja paralimpiano, dufoja paralimpika kaj kvarfoja monda ĉampionoj, trejnisto.

János Becsey naskiĝis la 2-an de februaro 1968 en Budapeŝto.

Biografio
---------

János Becsey suferis tuj post la nasko oksigenan mankon, tial li parte paraliziĝis. En sia aĝo 4 li komencis naĝi pro kuracista konsilo. Li estis paralimpiano ĉiam inter Hungario en la Somera Olimpiko 1988 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 2008 kun 2 oraj medaloj, krome en mondĉampionumoj li estis la unua kvarfoje en 1986 kaj 1990. En tiu konkursa periodo li ofte trejnis ankaŭ en Usono. Li akiris trejnistan diplomon en Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto. Li finis sian aktivan sportan karieron en 2010, poste li estis trejnisto, se ne paroli pri postenoj en la parasporta vivo. Lia edzino naskis filinon. Li ricevis premiojn inter 2000 kaj 2021.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* intervjuo kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo
2. ↑   usona filma datenaro

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 822589
 |




* Portalo pri Biografio
la romiaj provincoj dum la jaro 116, sub imperiestro Trajanus
Armenia, jen malhelruĝe akcentita (limoj de la jaro 117)
**Armenia** ekde la fino de la 1-a jarcento estis tute aŭ parte provinco de la Romia Imperio, daŭre pridisputita kaj pribatalita kun la najbara imperio de Partoj. Post la disfalo de unueca Romia Imperio, ĝi plu apartenis al la Orientromia kaj poste Bizanca Imperio.

Kiam la Romia Respubliko ekspansiis inter la jaroj 88 kaj 63 antaŭ nia erao en tri militoj kontraŭ la regno Pontus, la Reĝlando Armenio estis transformita al Romia Protektejo en 66 / 65 antaŭ nia erao. Dum la sekvaj cent jaroj, Armenia restis sub romia influo. Meze de la 1-a jarcento, la fortiĝanta influo de la Parta Imperio danĝerigis la romian regon de la regiono, kiun restarigis armeaj kampanjoj de *Gnaeus Domitius Corbulo*. En 114, armeo de la romia imperiestro Trajano enkorpigis la regionon Armenia en la Romian Imperion, kaj deklaris ĝin oficiala provinco. Tre rapide post tio tamen, la romia imperiestro Hadriano en 118 rezignis pri la provinco kaj instalis la partan reganton *Parthamaspates* kiel reĝo de regno daŭre ligita al Romio. En 161 Armenia transiris al la Parta Imperio, kaj poste la regiono restis en daŭra disputo inter la du imperioj kaj iliaj kandidatoj por la trono de Armenia, situacio kiu restis ĝis la apero de nova potenco, la Sasanidoj. 

En 363, traktato estis subskribita inter la Orientromia kaj Sasanida Persa Imperio, kaj Armenia dividiĝis inter la du potencoj. La persoj tenis la pli grandan parton de Armenia ("Persarmenia"), dum la romianoj ricevis la pli malgrandan okcidentan parton. Laŭ plia traktato de 387 la romia parto iom pligrandiĝis, sed daŭre pli-malpli kvar kvinonoj de la malnova Reĝlando Armenia restis sub persa regado. 

Dum la sekvaj jardekoj, la provincaj limoj estis plurfoje refiksitaj al pluraj pli malgrandaj organizaj unuoj. En 591, traktato cedis la plej grandan parton de "Persarmenia" al la Orientromia Imperio.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • r Provincoj de la Romia Imperio (en 117)  |
| --- |
| Achaea • Aegyptus • Africa • Alpes Cottiae • Alpes Maritimae • Alpes Poeninae • Aquitania • Arabia Petraea • Armenia • Asia • Assyria • Baetica • Bithynia et Pontus • Britannia • Cilicia • Corsica et Sardinia • Creta et Cyrene • Cyprus • Dacia • Dalmatia • Epirus • Galatia • Gallia Belgica • Gallia Lugdunensis • Gallia Narbonensis • Germania Inferior • Germania Superior • Hispania Tarraconensis • Italia • Iudaea • Lusitania • Lycia et Pamphylia • Macedonia • Mauretania Caesariensis • Mauretania Tingitana • Mesopotamia • Moesia Inferior • Moesia Superior • Noricum • Pannonia • Raetia • Sicilia • Syria • Thracia |

 |
**DOcela MAlé divadlo**, akronime Divadlo DOMA (Tute Malgranda Teatro,
en akronima formo kun la signifo Teatro HEJME) estiĝis en 1994, ekde 2006 la ensemblon
administras Centro de Kulturaj Servoj en Svitavy.

Dum jaroj de ekzistado de la studenta ensemblo aktore trairis dekoj da
infanoj kaj junaj homoj, nur la reĝisorino kaj estrino de la ensemblo ne ŝanĝiĝis. Nuntempe la
teatro DOMA havas 30 membrojn en la aĝo 12-25 jaroj. Ili ludas, kreas kaj aktoras en tri grupoj.

Kun infanoj kaj adoleskantoj serĉi vojon al parolata vorto, al teatro, al arto,
kaj samtempe kultivi, krei kaj dividi la agoĝojon ankaŭ kun la spektantoj estas laciga, sed belega laboro.

En la jaro 2012 la spektaklo „Sep paŝoj disde la tolaĵlavejo" gajnis plurajn premiojn en regionaj kaj tutŝtataj festivaloj (Fano en Svitavy, Juna Sceno en Ústí nad Orlicí) kaj ankaŭ „premion de la spektantoj". Ĝis nun la teatraĵon vidis pli ol 700 spektantoj, plejparte junaj homoj.

En 2011 dum pluraj monatoj la ensemblo preparis ankaŭ originan spektaklon titolitan **R.U.R. aŭ Terura Sonĝo**, rakontadon laŭ Karel Čapek en Esperanto. En julio la prilaboro de la dramo rikoltis sukceson en la internacia konferenco OSIEK kaj la teatro DOMA en Svitavy estis elektita por ludi la dramon de K. Čapek en la „Universala Kongreso de Esperanto 2013", nome en Rejkjaviko por 1500 spektantoj el la tuta mondo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* R.U.R. aŭ Terura sonĝo
* Alia versio
* Rejkjavika varianto
David Salo dum parolado en Bloomington, Ilinojso, la 30an de aprilo de 2005
**David SALO** (naskiĝinta en 1969) estas lingvisto, kiu laboris pri la lingvoj verkitaj de J. R. R. Tolkien por la filma serio de „La Mastro de l' Ringoj", elvolvante la elfajn lingvojn (ĉefe Sindarinon) konstruante vortaron bazitan sur la jam konataj vortoj en la eldonitaj verkoj, kaj rekreante kelkajn lingvojn, kiu havis malabundan eldonitan vortaron kiel la nigran lingvon kaj kuzdulon.

Salo kaj la lingvoj de Tolkien
------------------------------

La intereso de David Salo pri la lingvoj de Tolkien komenciĝis ekde li legis la verkojn kiam infano. Ĉe Macalaster College li studis la latinan, la grekan kaj lingvosciencon, kaj uzis tion ĉi por plibonigi sian komprenon de la lingvoj de Tolkien. Poste, li finis siajn studojn pri lingvoscienco ĉe Wisconsin–Madison Universitato.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 351793
* LCCN: n2004037726
* VIAF: 68319699
* ISNI: 0000 0000 5568 2062
* SUDOC: 188826297
* MBA: 3a2aec4a-4982-474a-8f82-c33c3fbc9a57
* NKC: jx20051111012
 |
David Scott.
**David Randolph** "**Dave**" **Scott** (6an de junio 1932), (kolonelo de la USAF, emerita), estas usona inĝeniero, retiriĝinta usonaerarmea oficiro, iama testa piloto, kaj iama kosmonaŭto de la NASA. Li apartenis al la tria grupo de kosmonaŭtoj de la NASA, selektita en Oktobro 1963. Kiel kosmonaŭto, Scott iĝis la sepa persono kiu piediris sur la Luno.

Antaŭ iĝi kosmonaŭto, Scott gradiĝis el la usona militakademio de West Point kaj aliĝis al la Usona Aerarmeo. Li gradiĝis el la Usona Aerforta Testopilota Lernejo (klaso de 1963) kaj el la Aerospaca Esplora Pilotlernejo (klaso de 1964). Scott retiriĝis el la Aerforto en 1975 kun la rango de kolonelo, kaj pli ol 5,600 horoj de registrita flugotempo.

Kiel kosmonaŭto, Scott faris sian flugon en la ekstera spaco kiel piloto de la misio Gemini 8, kun Neil Armstrong, en Marto de 1966, pasante ĝuste ĉirkaŭ dekunu horoj en malalta terorbito. Scott poste pasis dek tagojn en orbito kiel piloto de Apollo 9, lia dua kosmoflugo, kun la komandanto James McDivitt kaj la piloto de la Apolla Lunmodulo nome Rusty Schweickart. Dum tiu misio, Scott iĝis la lasta usonano kiu flugis sola en la orbito de la Tero (sen kalkuli sekvan MMU kaj EVAoj). Scott faris sian trian kaj finan flugoj en la spacon kiel komandanto de la mesio de la Apollo 15, la kvara homa surluniĝo, iĝante la sepa persono kiu piediris sur la Luno kaj la unua persono kiu ŝoforis surlune.

Notoj
-----

1. ↑   Dave Scott - Astronaut Scholarship Foundation.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio David Scott en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala biografio pri Scott fare de la NASA
* Astronautix biografio de David R. Scott
* Kosmonaŭta biografio de David R. Scott
* Scott ĉe Spaceacts Arkivigite je 2019-08-04 per la retarkivo Wayback Machine
* Scott ĉe Encyclopedia of Science
* *Visit the Sea of Rains With...* David R. Scott


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 551984
* GND: 129426105
* LCCN: no94024715
* VIAF: 85479961
* ISNI: 0000 0001 1681 3653
* SUDOC: 13136314X
* ULAN: 500354986
* NDL: 00996564
* NKC: xx0029327
 |
**Beratón** [beraTON] estas municipo de Hispanio, en la regiono Kastilio kaj Leono, en la nordoriento de la provinco Sorio kaj en la komarko *Tierra de Ágreda* en la nordoriento de la provinco.

Geografio
---------

Loko de Beratón en la provinco Sorio.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 41,15 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 38 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis preskaŭ 400 loĝantojn el la 1930-aj jaroj. 

Ĝi distas 70 km de Sorio, provinca ĉefurbo. Ĝi limas kun la provinco Zaragozo.

En ĝia teritorio inklude en la Reto Natura 2000 estas la Loko de Komunuma Intereso konata kiel *Sierra del Moncayo*, okupanta 1 909 hektarojn, nome 46 % de la teritorio kaj la Birdoprotekta Areo ZEPA konata kiel *Sierra del Moncayo*, okupanta 2 111 hektarojn, nome 51 % de la teritorio.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 11-a jarcento. Fine de la 17-a jarcento estis proksima minado de fero.

Laŭlonge de la 20-a jarcento okazis forta elmigrado. Fine de la 1960-aj jaroj fermiĝis la bazlernejo. Dum la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj ekis lanta reveno de iamaj elmigrintoj.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), manĝoproduktado kaj transmigra brutobredado (ŝafoj kaj bovoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun kultura kaj rura turismo, piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj estas la preĝejo, la ermitejo, tradicia arkitekturo kaj tiel plu.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de provinco Sorio

Notoj
-----

Bibliografio
------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rTierra de Ágreda |
| --- |
| Ágreda• Añavieja• Beratón• Borobia• Cueva de Ágreda• Dévanos• Matalebreras• Noviercas• Ólvega• Vozmediano |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 218594
 |
**Vero de Beslano** (ruse Правда Беслана) estas retejo en Rusio aperinta post la terorisma atako en Beslano de septembro 2004, por kolekti materialojn rilatajn al la esploro de la atako kaj por sendepende de registara cenzuro raporti pri detaloj de la atako, pri ties politikaj fonoj kaj la sekva evoluo post la fino de la terorisma tragedio. Ĝin starigis la politika sciencistino Marina Litvinoviĉ (cirile Марина Литвинович).

Enhavo
------

La retejo enhavas transskribaĵojn de la pridemandadoj de la nura kapitulacinta teroristo Nurpaŝi Kulajev, parte transskribaĵojn de pridemandadoj de ĉeestintaj policanoj en la distrikta policejo, intervjuojn kun oficistoj kaj fakuloj de la organizaĵoj "Patrinoj de Beslano" kaj "Voĉo de Beslano" kaj aliajn materialojn rilataj al la esploro en la terorisma atako.

Blokado
-------

En aŭgusto 2014, la rusia Telekomunikada korporacio Ростелеком ("Rostelekom") blokis aliron al la ejo. La aktivuloj de la projekto konektas ligon al la aktiveco de la kampanjo "Memoru Beslanon", kiun civilaj sociaj aktivuloj lanĉis okaze de la memora tago dediĉita al la 10-a datreveno de la sturmo de la lernejo en Norda Osetio."

Referencoj
----------

1. ↑  retejo ПравдаБеслана.ру, vidita la 3-an de junio 2011, (ruse)
2. ↑  intervjuo kun Marina Litvinoviĉ: "forbarita la retejo pravdabeslana.ru" en la retejo *svoboda.org* de Radio Libera Eŭropo (same ruse)

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala retejo

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Правда Беслана en la rusa Vikipedio.*
**Gabriel Léon M'BA** (n. la 9-an de februaro 1902 - m. la 27-an de novembro 1967) estis la unua prezidanto de Gabono ekde 1960 ĝis 1967. Oni ankaŭ skribas lian nomon "M'Ba" kaj "Mba".

Membro de la etno Fangoj, M'ba naskiĝis ene de relative bonhava familio. Li danke al sia zorga edukado estis nomumita de la kolonia administracio kiel kantonestro en la provinco Estuaire. En 1946, li komencis sian politikan karieron, kaj estis nomumita kiel ĉefministro el la 21-a de majo 1957 al la 21-a de februaro 1961. En 1958, li gvidis la aniĝon de Gabono al la franca-afrika komunumo. Li fariĝis prezidanto post la sendependiĝo el Francio la 17-an de aŭgusto 1960. Li estis denove voĉelektita en marto 1967, sed mortis en novembro de la sama jaro kaj estis anstataŭita de sia vicprezidanto, Omar Bongo.

* Kategorio Léon M'ba en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 252866
* GND: 135569664
* LCCN: n89612627
* VIAF: 22461927
* ISNI: 0000 0000 4040 0683
* SUDOC: 128145390
* BNF: 15603709n
* BNE: XX1312306
 |
**Benő Winkler,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Winkler Benő** estis hungara geologo, paleontologo, mineralogo, akademia instruisto.

Benő Winkler  naskiĝis la 25-an de oktobro 1835 en Hungara reĝlando en Magyarraszlovica (nuntempa vilaĝparto de Raslavice en Slovakio), li mortis la 10-an de novembro 1915 en Selmecbánya (nuntempa Banská Štiavnica en Slovakio).

Biografio
---------

Benő Winkler studis en Akademio de Selmec inter 1854 kaj 1857. Ekde 1863 li laboris en geologia instituto en Vieno, kie li okupiĝis ĉefe pri geologia mapo de Hungario. En 1869 oni instalis similan hungaran instituton, kie Winkler iĝis subgeologo. En 1871 li plulernis en Berlino, poste li instruis 27 jarojn en la menciita akademio. Tiutempe li aldonis 1300 mineralojn al la akademia kolektaĵo, kiu tiutempe estis jam mondfama. Li havis la titolon mineja konsilisto.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A Székesfehérvári-velencei hegység földtani alkotása* (1871)
* *A Verespataki aranybányászat viszonyai* (1879)

Memorigiloj
-----------

* "Limnocardium Winkleri"

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla en la 190-a paĝo)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 568939
* VIAF: 121494238
* ISNI: 0000 0000 7955 3249
 |
La **Distrikto Gárdony** [gArdonj] (hungare *Gárdonyi járás*) estas distrikto en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér. Ĝi situas ĉirkaŭ Velence (lago) sur ebenaĵo kaj sur la malgranda Montaro Velence en la meza (iomete nordorienta) parto de la departemento.

Distrikto Gárdony en Hungario
Lago Velence, kiun ĉirjaŭbrakunas Distrikto Gárdony
La distrikta ĉefurbo estas Gárdony, kiu estas urbo, krome estas ankaŭ alia urbo, la ceteraj 8 komunumoj estas vilaĝoj.

La areo estas 306,79 km², kie loĝas 29 854 homoj. La loĝantoj okupiĝas pri agrikulturo, (fruktoj, legomoj, tritikoj, maizoj), fremdultrafiko kaj bestobredadoj. Multaj laboras en la proksima Székesfehérvár.

Historio
--------

Tiu distrikto estis kreita en 2013. Pli frue ĝi neniam ekzistis.

Komunumoj
---------

* distrikta ĉefurbo kaj urbo: **Gárdony**
* alia urbo: Velence (urbo)
* grandvilaĝo: Pákozd
* vilaĝoj:
	+ Kápolnásnyék
	+ Nadap
	+ Pázmánd
	+ Sukoró
	+ Szabadegyháza
	+ Vereb
	+ Zichyújfalu

Fontoj
------

* la datenoj venis el la Hungara Vikipedio
**Sekureckontrola testvalizo** estas valizo kun objektoj, kiuj havas ĉiujn karakterizilojn de bombo escepte de la kapablo eksplodi. Tiaj valizoj estas uzataj por testi sekurecajn kontrolojn de pakaĵoj, ekzemple ĉe flughavenoj. Se tia testvalizo sukcesas trapasi kontrolon sen esti trovita, ankaŭ vera bombo povus trapasi ĝin.

Tiaj valizoj estas produktataj de specialaj firmaoj pri sekureca ekipaĵo. Ili enhavas ekzemple jenajn objektojn, kiuj estas unuope forigeblaj kaj libere kombineblaj:

* mekanika horloĝo
* elektronika horloĝo
* diversspecaj piloj
* eksplodaĵ-kartoĉo, en kiu la dinamito estis anstataŭigita per substanco, kiu donas identan rentgenan ombron; en ekzempla valizo la kartoĉo portas slipeton kun la vorto *inert* (neaktiva)
* eksplodigiloj (malaktivigitaj)
* dratoj

La incidento de 2010-11-18 en Vindhuko
--------------------------------------

La 18-an de novembro 2010 tia valizo estis trovita en la flughaveno de Vindhuko en Namibio. Ĝi troviĝis inter la pakaĵoj destinitaj por aviadilo ironta al Munkeno (Germanio) kaj estis trovita ne per inspekto de la enhavo, sed ĉar ĝi ne havis etikedon. Nur tiam oni rentgene inspektis la valizon kaj trovis la suspektindajn objektojn. La aviadilo estis haltigita dum pluraj horoj por inspekti ĉiujn pakaĵojn.

La 19-an de novembro malgranda usona firmao deklaris, ke la valizon ĝi produktis kaj vendis antaŭ ĉ. kvar jaroj. Li insistis, ke li bone kunlaboras kun ŝtataj instancoj kaj neniam vendis ion al suspektinduloj.

La 20-an de novembro la estro de la flughavena polico de Vindhuko estis arestita. Li konfesis, ke li metis la valizon sur transportbendon.

Riskoj de testvalizoj
---------------------

La incidento de Vindhuko montris, ke testvalizoj povas diversmaniere ĝeni avio-trafikon, se misuzataj:

* Ne eblas antaŭe anonci teston, alie ĝi estus nevalida. Se la valizo estas trovita dum testo, necesas tuj kaj fidinde certigi, ke temas pri testo. Alie estos donita alarmo, kiu kaŭzas signifajn malfruojn kaj altajn kostojn.
* Teroristoj povus uzi testvalizojn por trovi malfortaĵojn en sekurecaj proceduroj. Se la testanto estas kaptita, ja estas puno, sed malpli grava ol pro (provo de) murdo.
* Teroristoj povus maski verajn bombojn kiel test-valizojn por konfuzi la policon (kiu tial emas kredi pri testo nur laŭ ege konvinkaj pruviloj).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Produkt-priskribo de testvalizo[*rompita ligilo*] angle

Notoj
-----

1. ↑  Raporto de la germana televido ARD, 2010-11-19 germane
2. ↑  Raporto de Reuters, 2010-11-19 angle
3. 1 2  Raporto de ARD, 2010-11-20 germane
4. ↑  Namibia police arrest airport security head, Reuters 2010-11-20 angle
**Léon ‏Bourgeois** (La 29-an de majo 1851 ĝis La 29-an de septembro 1925) estis franca ŝtatisto, la 64-a ĉefministro de Francio (La 1-an de novembro 1895 ĝis la 29-an de aprilo 1896 - ĉirkaŭ ses monatojn dum la Tria Franca Respubliko) estis ŝtata ministro (t.e. Senpostena ministro) kaj prezidanto de la parlamento. 

Pro lia laboro kiel prezidanto de la Ligo de Nacioj, li gajnis la Nobel-premio pri paco en 1920. Bourgeois kaj ok membroj de lia registaro estis framasonoj.

Vivo
----

Leon Bourgeois naskiĝis en Parizo. Liaj opinioj estis soci-radikalaj kaj li estis konsiderita unu el la plej gravaj maldekstremaj radikalaj ideologoj en Francio. Funkciis kiel ministro en pluraj registaroj. Kiel Justicministro sub Aleksander Ribeau, li estis implikita en la panama skandalo.

Li formis lian registaron en novembro 1895, sed duonan jaron poste, en aprilo 1896, ĝi falis. Inter liaj kabinetaj ministroj estis ankaŭ Paul Doumer (ministro pri financoj), kiu poste fariĝis prezidanto de Francio.

Bourgeois daŭrigis en ministeriaj postenoj, kaj en 1899 reprezentis Francion en redaktado de la Haga Konvencio. Post la unua mondmilito li partoprenis en la Pariza Packonferenco (1919) kaj estis nomumita prezidanto de la Ligo de Nacioj. Pro sia laboro li gajnis la Nobel-pacpremion en 1920.

Eksteraj ligiloj
----------------

 **Léon Bourgeois** en Vikimedia Komunejo
**Lépaud** estas franca komunumo lokita en la departemento Creuse kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 356 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2006. Sur la teritorio de la komunumo situas la flughaveno Montluçon Guéret.

Geografio
---------

Lépaud etendiĝas sur 24,12 km², kaj havis 356 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas nur 15 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Creuse, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo.

La regiono ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Lépaud situas je alteco de 457 metroj.

Historio
--------

Antaŭ la franca revolucio de 1789 kaj la kreado de la departemento Creuse en 1790, Lépaud apartenis al la franca graflando Marche. Ekde la fino de la 15-a jarcento ĝis proksimume la jaro 1900, tiu regiono estis fama fonto da migrantaj masonistoj, kiuj ĉiujare dum la plej varma periodo laboris en grandaj urbocentroj, precipe en Parizo.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ro Maurice Jolicard, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Lépaud apartenas al la kantono de Chambon-sur-Voueize, kies ĉefurbo estas Chambon-sur-Voueize. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Aubusson, unu el la du arondismentoj de la departemento Creuse.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Creuse
* Kantono de Chambon-sur-Voueize
**Uelgi** (ruse *Уелги*) estas dolĉakva basentipa lago centre de Kunaŝaka distrikto, Ĉelabinska provinco, Rusio, sur Transurala ebenaĵo.

Areo de la akvospegulo estas 50 (laŭ iuj datumoj — 60,3) km². Akvovolumeno estas 138,7 milionoj da km². Fiksa reziduo de la akvo estas 3339,3 mg/litro.

Averaĝa profundeco estas 2,3 metroj, la pleja profundeco — 3,2 ĝis 3,8 metroj (laŭ datumoj de 1969 la maksimuma profundeco atingis 7 metrojn).

En la lago loĝas karasoj, karpoj, eŭropa perkoj, peledoj (Coregonus peled), Coregonus lavaretus maraenoides, ezokoj, foksenoj (*Phoxinus*).

Laŭlonge de la bordoj kreskas skirpo (aparte abunda ĉe marĉaj areoj sur la nord-orienta bordo). Sur la sud-okcidenta bordo troviĝas vilaĝo Kanzafarovo, 1 km for de la norda bordo situas malloĝata vilaĝo Uelgi, sur la orienta bordo staras du ĉasdomoj kaj akvopumpejo, sur la suda bordo situas muelejo. Sude la lago ligiĝas per akvoflueto al lago Kunaŝak. 2 km for de la suda bordo staras distrikta centro, vilaĝo Kunaŝako.

Etimologio
----------

Kutime oni opinias, ke baŝkira vorto «uelgi» (variaĵoj: «uelde», «uelge») povas deveni de tatara-baŝkira vorto «uijl», «ujel» — kavo, depresio, malaltaĵo, enfalo. N. I. Ŝuvalov rimarkigas al evidenta simileco de la hidronimo kaj nomoj de akvo Uvildi kaj rivero Uvelka. Li ankaŭ citas lokan legendon pri subita apero de tiu ĉi lago kvazaŭ de nenie, do la nomo de Uelgi ĉi tie estas interpretata kiel «enfala, formiĝinta pro enfalo de la tero».
**Hibernia** ( irlande : **Hibernia** ) estas la klasika latina nomo por Irlando. La nomo Hibernia estas prenita de resumoj kaj listo de grekaj geografiaj mapoj. Dum lia esplordemandado en Nordokcidenta Eŭropo (ĉirkaŭ 320 **a.K.** ) Piteaso de masalia nomis la insulon Iérnē (en la greka: **Ἰέρνη**). En lia libro "Geografio" (ĉirkaŭ - 150 p.K.) Ptolemeo nomis la insulon **Iouerníā** (greka: **Lουερνία**). La romia historiisto Tacito, en sia libro Agricola (ĉirkaŭ 98 p.K.), uzis la nomon Hibernia.

**lουερνία** estas la greka adapto de la kelta nomo **Īweriū**, el kiu **fine kreskis** la irlandaj nomoj Ériu kaj Éire. La nomo estas ŝanĝita al latina (influita de la vorto **hībernus** ) kiu signifas "vintra lando".

Post-latina uzo
---------------

La uzo de la nomo "Hibernia" revenis kun la klasikismo en Eŭropo en la 18-a jarcento, same kiel la uzo de la nomo "Kaldonia" por Skotlando, unu el la latinaj terminoj por Skotlando, kaj la nomo Britannia por Britio. La titolo "Hibernio" estis stampita sur irlandaj moneroj en la 1700-aj jaroj, kaj sur 2 eŭra monero por 2016. Firmaoj kiel ekzemple Hibernian Insurance Company (poste renomita Hibernian Group) estis establitaj. La nomo gajnis popularecon per la sukceso de la Irlanda Patriota Partio. En tempo, kiam Paladianismo, klasika arkitekturo kaj dezegno, estis adoptitaj en Norda Eŭropo, Hibernio estis utila vorto por priskribi Irlandon kun nuancoj de klasika stilo kaj ĝentileco, inkluzive de la flora anglo-irlanda aliyah, kiun ŝi instruis latinan en la lernejo. "Hiberniano" estis uzata kiel termino por homoj, kaj ĝenerala titolo. La Reĝa Borso en Dublino estis konstruita en 1769–79 kun la ĉizita surskribo "**SPQH**" "Senatus Popolo Hibernikos" "La Senato kaj la Homoj de Irlando".  La Reĝa Hiberniana Akademio devenas de 1823.

Vidu ankaŭ
----------

* Erin
* Blazono de Irlando
* Flago de Irlando

1. ↑  McPartland E. The Royal Exchange Competition JRSAI vol.102, p.63. See the original SPQR.
**Abelvakso** estas palflava, flava aŭ bruna substanco. Ĝi estas grasosimila kun fandopunkto de 62-64 Co, sed ĝi jam elastiĝas je 30-32 Co. Ĝi estas sekreciata en la vaksoglandoj de la junaj laborabeloj kiel materialo por iliaj abelĉelaro. Ĝi estas kutima produkto de la abelbredado. La vaksoenteno de la abelĉeraro estas 3-4 jare elkuirita, elpresita. Ĝi estas deponita en bloko, parte foruzata loke, parte vendata. La abelvakso estis uzata por lumigo kiel kandelo, meĉujo. Nuntempe perdis sian gravon post ekkono de plantaj, bestaj, mineralaj vaksoj. Ĝi uzatas nuntempe por ŝmirajoj en kuracado kaj por diversaj industriaj celoj.

Koloroj
-------

Ĝi estas nature flava (flava vakso), sed oni surmerkatigas ĝin blankiginte (blanka vakso).

Priskribo
---------

Abelvakso estas vakso, el kiu la abeloj konstruas sian ĉelaron. Tiun vakson ili produktas mem. Abelvakso estas substanco uzata de la homo ekde la prahistorio. Ĝi havas specifajn ecojn, kiujn la artefarita vakso ne posedas; tial la abelvakso fariĝis dezirata krudmaterialo por multaj bezonoj. Tre ofte oni uzas vakson por la produktado de kosmetikaj varoj kiel ekz. haŭtkremaĵoj kaj lipfarboj. Ĝi protektas la haŭton kontraŭ sunradioj, malvarmo kaj ceteraj mediaj influoj, faras ĝin mola kaj elasta.

Vakso posedas ankaŭ antisepsajn kaj inflamĝenajn ecojn. Ĝi akcelas la resanigon de cikatroj kaj vundokrustoj. Estante miksita kun kruda propoliso aŭ ties ekstrakto ĝi efikas precipe bone.

La kandeloj el abelvakso havas tre delikatan aromon, estas riceveblaj en plej diversaj formoj kaj tial estas ŝatataj donacoj.

Ĥemio
-----

La abelvakso kemie konsistas ĉefe el estero de palmitata acido kaj *miricil-alkoholo*: C15H31COOC30H61

Vidu ankaŭ
----------

* Mielindikantoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Abelvakso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Abelvakso Arkivigite je 2005-12-21 per la retarkivo Wayback Machine
* La kemio de abeloj

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rAbelo |
| --- |
| Abelkastoj | Abelreĝino | Laborabelo | Virabelo |  |
| Vivciklo | Abelsvarmo |
| Specioj | Afrikigita abelo | Mielabelo |
| Abelbredado | Abelpano | Abelvakso | Mielo |
| Ilaro | Abelejo | Abelujo | Abelfumigilo |
| Malsanoj kaj Parazitoj | Abelmorto |

 |
(En la PIV oni legas **Helen/o**)

**Helena de Trojo**, latine el: ̓͗͗Ελένη (Helénē), estis jam en antaŭgreka epoko loka diino de vegetaĵoj en Sparto.

Helena inter  
Menelao kaj Afrodito  
Detalo de greka vazo  
ĉ. 450–440 a.K.En la greka mitologio ŝi estis el ovo naskiĝinta filino de Zeŭso kaj Leda. Zeŭso alproksimiĝis al Leda en formo de cigno.

Evelyn de Morgan:  
Helena de Trojo (1898).

«La bela Helena»
----------------

Helena estis konsiderata la plej bela virino siatempe. Ŝia beleco estis tiom granda, ke ĉiu viro, kiu vidis ŝin, deziris ŝin posedi. Jam 12-jara ŝi estis kidnapita de Tezeo kaj Peiritos kaj forkondukita al Aphidnai en Atiko. Liberigis ŝin ŝiaj fratoj, la dioskuroj, Kastoro kaj Polukso.

Helena elektis kiel edzon Menelao, la princon de Mikeneo kaj postan reĝon de Sparto, de kiu ŝi naskis la filinon Hermiono.

Tamen, neniam en la mitoligio, Helena estis kromnomita «la bela». Tiun «titolon» ŝi ŝuldas al Henri Meilhac kaj Ludovic Halévy, la teksistoj de la *La bela Helena*, opero de Jacques Offenbach. Post la ega sukceso de ĉi opero, «Helena de Trojo» iĝis definitive, kaj kvazaŭ retroe, «La bela Helena».

Literaturo
----------

Helena troveblas jam en la plej malnovaj grekaj eposo de Homero, *Iliado*, kaj poste, ekz. en *Faŭsto* de Goethe, *Historia* de Johann Faust kaj *La bela Helena*, opero de Jacques Offenbach, ktp.
En Iliado, ŝi rigardis batalojn, invitita de troja reĝo Priamo, ekde la pordoj Skeoj, pordoj de la urbo. Ŝi prezentis la grekan ĉefojn kaj Priamo malkulpiĝis ŝin pri la kialoj de la milito.

Diane Kruger kiu ludis la rolon de Helena en la filmo Trojo (2004) de Wolfgang Petersen

Hermiono
--------

Hermiono (helene Ἑρμιόνη) ) estas en la helena mitologio filino de sparta reĝo Menelao kaj lia edzino Helena. Hermiono fianĉiniĝis al Oresto, filo de mikena reĝo Agamemno. Sed antaŭ milito kontraŭ Trojo ŝia patro promesis ŝin edziniĝi al Neoptolemos, filo de granda heroo kaj batalanto Aĥilo.

Notoj
-----

1. ↑  Kanto 3, *«Venu, kara infano, proksimigas, sidu ĉe mi por revidi vian unuan edzon, kaj via parencon, kaj viaj amikojn. Vi ne estas la kialo de niaj malfeliĉoj [...] Diru min la nomon de tiu batalisto [...] .»* ((fr) "Viens, chère enfant, approche, assieds-toi auprès de moi, afin de revoir ton premier mari, et tes parents, et tes amis. Tu n'es point la cause de nos malheurs [...] Dis-moi le nom de ce guerrier [...]" ), Iliado, Homero france

Vidu ankaŭ
----------

* 101 Helena

* Helena de Trojo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Helena de Trojo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La landoj plej tuŝitaj de la financa krizo de 1997 en Azio.
La **financa krizo de 1997 en Azio** estis periodo de financa krizo kiu frapis multon de Orienta kaj Sudorienta Azio kiu komencis en julio 1997 kaj okazigis panikon de tutmonda ekonomia kolapso pro la antaŭaj okazoj de financa kontaĝo.

La krizo startis en Tajlando (tie konata kiel la krizo Tom Ĝum Goong; en taja: วิกฤตต้มยำกุ้ง laŭ tipa supo) kun la financa falo de la Tajlanda bahto post la Tajlanda registaro estis devigita reflosigi la bahton pro manko de eksterlanda valuto por subteni la ekvilibron de sia valuto rilate al la Usona dolaro. Tiam, Tajlando estos akirinta grandan eksteran ŝuldon kio faris, ke fakte la lando bankrotis eĉ antaŭ la kolapso de sia valuto. Dum la krizo etendiĝis, en plej el Sudorienta Azio kaj Japanio falegis la valutoj, senvaloriĝis la borsoj kaj aliaj financaj valoroj, kaj eksplodis enorma privata ŝuldo.

Indonezio, Suda Koreio, kaj Tajlando estis la landoj plej tuŝitaj dela krizo. Ankaŭ Hongkongo, Laoso, Malajzio kaj Filipinoj estis frapitaj de la falo. Brunejo, Ĉinio, Singapuro, Tajvano, kaj Vjetnamio estis malpli tuŝitaj, kvankam ĉiuj suferis pro perdo de komercaj peto kaj fido tra la mondoregiono. Ankaŭ Japanio estis tuŝita, kvankam malplej grave.

Notoj
-----

1. ↑  "Asian Financial Crisis: When the World Started to Melt". EuroMoney. Alirita la 16an de novembro 2015.
2. ↑  Yamazawa, Ippei (September 1998). "The Asian Economic Crisis and Japan" (PDF). Arkivigite je 2015-09-24 per la retarkivo Wayback Machine The Developing Economies. 36 (3): 332–351. Arkivita el la originalo (PDF) la 24an de septembro 2015. Alirita la 27an de aprilo 2019.
3. ↑   Kaufman: pp. 195–6

Bibliografio
------------

* Kaufman, GG. Krueger, TH. Hunter, WC. (1999) The Asian Financial Crisis: Origins, Implications and Solutions. Springer. ISBN 0-7923-8472-5

Eksteraj ligiloj
----------------

* Impact on Indonesia from the Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives
* Congressional Research Service report for US Congress
* Asia's Financial Sector: 12 Things to Know Asian Development Bank
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**orienta Amsonio** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | dukotiledonuloj *dicotyledones* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | *Rozaloj*  Rozales |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | *Apocianacoj*  *Apocynaceae*  |
| Subfamilio: | Rauvolfioideae |
|
|
|
|
| Genro: | *Amsonio ’’ Amsonia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | Amsonia orientalis |
|

 |
| Dunomo |
| ***Amsonia orientalis***Decne. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri orienta Amsonio  |

 |
| v • d • r |

La **orienta amsonio** ( **Amsonia orientalis**) estas plantspecio el la familio de la Apocinacoj (Apocynaceae).

Karakterizaĵoj
--------------

Orienta amsonio estas multjara, herba planto, kiu atingas kreskoalton de 30 ĝis 60 centimetrojn. Ĉe junaj folioj la folirando ofte havas elstarantajn harojn. La rando de la petalaj pintoj estas ofte havas harojn. La korona tubo estas 10 ĝis 12 (malofte ĝis 15) mm longa kaj ekster kalva. La unuopaj fruktoj estas foniklofruktoj kaj 3,5 ĝis 5 (maloft ĝi 8) centimetrojn longa.

La planto floras de junio ĝis aŭgusto.

Disvastigado
------------

La orienta amsonio indiĝenas de Grekujo ĝis la nordokcidento de Turkujo apud la maro en kreskejoj, kie dum vintro estas humuda.

Utiligado
---------

La orienta amsonio estas uzata kiel ornamplanto por ŝtonĝardenoj.

Fontoj
------

* Eckehardt J. Jäger, Friedrich Ebel, Peter Hanelt, Gerd K. Müller: Rothmaler - Exkursionsflora von Deutschland. Band 5: Krautige Zier- und Nutzpflanzen. Spektrum Akademischer Verlag. Berlin, Heidelberg.2008, ISBN 978-3-8274-0918-8
La rojo **Eußerbach** (elparolu: OJserbaĥ) estas ĉ. 11 km longa, dekstra fontrojo de la rivereto Eisbach en la distrikto Südliche Weinstraße, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.

Rivervojo
---------

La rojo havas sian fonton en la meza Palatinata Arbaro sur alteco de ĉ. 470 m super marnivelo. La fonto situas sur montselo inter la norda flanko de la monto Armbrunnenkopf (545 m) en la sudo kaj la monto Erlenkopf (553 m) en la nordo.

Komence ĝi fluas por 2 km nordorienten. Tiam ĝi turniĝas sudorienten-suden. De dekstre alfluas post pliaj 2 km la rojo Sulzbach. Post denove 2 km la Eußerbach estas barita al fiŝlageto Schweinswoog. Unu kilometro malsupre de la lageto enfluas de dekstre la rojo Eischbach, kiu kun 4 km estas la plej longa alfluanto de la Eußerbach. La Eußerbach havis komence tre grandan deklivecon. Sur longeco de 6 km ĝi trafluas altodiferencon de 250 m kiu kaŭzas relative grandan flurapidecon.

En la valo la rivereto pasas la komunumo Eußerthal. Apenaŭ 4 km malantaŭ la vilaĝo sur la teritorio de la urbeto Annweiler am Trifels, ĝi kuniĝas kun la 7 km longa Dernbach. Ekde tie ĝi nomiĝas Eisbach.

Vidindaĵoj
----------

monaĥeja preĝejo Eußerthal
**monaĥeja preĝejo** – la plej grava konstruaĵo apud la rivereto estas la romanika preĝejo Sankta Bernardo de la iama cisterciana abatejo Eußerthal.

Referencoj
----------
La finaĵbezonaj elementoj estas ordinaraj radikoj kaj afiksoj (sufiksoj kaj prefiksoj). Ili aperas kun posta signeto, kiu indikas, ke ili ne povas uziĝi kiel memstaraj vortoj en la lingvo, ekz. RADIK/. Iuj finaĵbezonaj elementoj havas la plian indikon "prefikso" aŭ "sufikso". Tio ne estu komprenata kiel ia oficiala statuso de tiuj elementoj, sed nur kiel helpilo por facila rekonebleco.

La memstaraj elementoj estas tiuj, kiuj povas aperi kiel memstaraj vortoj sen aldono de finaĵo (Vd vorteton). Ili aperas en la listo sen posta signeto, ekz. LA. La nomoj de la Esperantaj literoj estas memstaraj elementoj, sed ili estas en la Akademia Vortaro apartigitaj pro praktikaj kialoj.

La **finaĵoj** estas la elementoj, kiuj servas por fari vortojn el radikoj, kaj por plu modifi vortojn sintakse. La finaĵoj plu disklasiĝas laŭ tio, ĉu ili povas transformi radikon en vorton, aŭ nur plunuancas vorton (primitivan aŭ kunmetitan) sintakse :

* Vortklasa finaĵo.
* Sintaksa finaĵo.

La finaĵoj ĝenerale aperas en la listoj kun antaŭa dividostreko (-A, -E, -O...)

Vidu ankaŭ
----------

* Finaĵvorto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Fordlândia en 2005
**Fordlândia** estas hodiaŭ fantomurbo en proksimo de Santarém en Amazonio.

La Ford Motor Company en la 1920-aj jaroj akiris en la ĝangalo de Amazonio areon de 10.000 km², por establi kauĉukan plantejon. Tiutempe, oni produktis la aŭtomobilajn pneŭojn el naturaj krudmaterialoj, el kaŭĉuko, kaj Ford deziris sendependiĝi de produktado de la tiam brita Malajzio. Tiel oni konstruis usonan urbeton kun 8.000 lokaj loĝantoj, energicentralo, naĝejo, kinejo kaj hospitalo. Oni volis ŝiptransporti la produktojn al Sao Paulo, kie laboris Ford-fabriko kaj plu en la mondon.

La akirita areo estis monteta kaj malfruktema kaj neniu el la manaĝeroj de Ford havis la necesan konojn pri la tropika agrokultivado. La gumplantejo neniam estis sukceso, ĉar unuflanke la arboj estis plantitaj dense unu al la alia, aliflanke la lokaj laboristoj ne povis alkutimiĝi al la usondevenaj laborkondiĉoj kaj usona vivstilo. La laboristoj devis porti identigajn kartojn, devis labori kiel en Norda Ameriko (de 6 ĝis 15 horoj), alkutimiĝi la usonaj manĝajoj kiel hamburgero akcepti la malpermeson fumi kaj alkoholkonsumi. En 1930 okazis ribelo, kiun subpremis brazilaj soldatoj. La registaro iĝis pli kaj pli malfida je la eksterlandaj investistoj kaj ne plu apogis la projekton.

Ford provis duafoje en Belterra, riversupren, sed oni evoluigis en 1945 la sintezitan gumon kaj Ford tuj ĉesis ĉiujn elpagojn por la projekto kaj vendis la urbon al Bzazilo je prezo de 250.000 $, post kiam li investis pli ol 25 milionojn da $. Oni flegis la lokon dum mallonga tempo kaj la 800 loĝantoj baldaŭ forlasis la lokon.

Literaturo
----------

* Fordlândia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Fordlândia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Frank Thadeusz: „Endzeit im Dschungel" en *Der Spiegel* 6/2010
* Sguiglia, Eduardo: Fordlandia, Hamburg: Europa-Verlag, (aŭgusto 2002) ISBN 3-203-82006-4


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 311906
* GND: 7673342-7
* LCCN: n2008079903
* VIAF: 143296682
* NKC: ge688860
 |