recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun telekso aŭ Teleteksto. |

Terminalo SAGEM TCX2000
Terminalo kaj adaptilo TTX11
**Teletekso** (oficiala nomo: ***Teletex***, deponita en 1978) estis ITU-T specifikaĵo por komunikila servo de tekstoj kaj dokumentoj kiu povis esti provizita per telefonaj lineoj. Teletekso ebligis la transsendon kaj plusendon de faks-dokumentoj de grupo 4. Ĝi rapide estis anstataŭita de retpoŝto sed la nomo *Teletex* plu restas en pluraj el la X.500 standartaj atribuaĵoj uzataj en LDAP.

Superrigardo
------------

Teletekso estis destinita kiel ĝisdatigo de la tradicia teleksa servo. La terminalo-al-terminala komunika servo de telekso devis fariĝi oficejo-al-oficeja dokumenta transsenda sistemo de teletekso. Teletekso antaŭvidis rektan komunikadon inter elektronaj tajpiloj, dokumentoredaktiloj kaj personaj komputiloj. La uzo de tia ekipaĵo konsiderinde pligrandigis la haveblan karaktraron por pretigo de dokumentoj.

Karaterizaĵoj
-------------

### Karaktraroj

Krom la standarta karaktraro, tuta aro de grafikaj simboloj kaj plena reg-signaro estis haveblaj en teletekso. La reg-signaro helpis al pretigo kaj reprodukto de dokumentoj. Interalie, ĝi ebligis la lokiĝon de la printkapo, specifikaĵon de paĝ-orientiĝo, maldekstran kaj dekstran marĝenojn, vertikalan spacon kaj uzon de substrekado. La paĝ-regan karakterizon ebligis la uzon de standartaj paperoj en A4 (dimensio) por ricevi mesaĝojn anstataŭ la kontinua paper-rulaĵo uzata en tradiciaj teleksaj sistemoj.

### Transsendo kaj ricevo

Malantaŭa/antaŭa procezo estas antaŭvidata en teletekso. Transsendo/ricevo de mesaĝoj devas okazi en la malantaŭo sen ĝeni la laboron, kiun uzanto estas faranta en la antaŭo per la ekipaĵo. Alidirite, uzanto povas pretigi novan dokumenton, dum alia dokumento estas transmisiata aŭ ricevata. Teletekso devas ankaŭ kongrui kun aktuala teleksa sistemo kaj interkomuniki kun ĝi. Teleksaj proceduroj alvokis interŝanĝon de kapvorta informo antaŭ ol la dokumento mem estis transsendata. La kapvorta informo konsistis el kvar partoj:

* Parto 1: Ricevanto id,
* Parto 2: Sendanto id,
* Parto 3: Dat- kaj hor-stampo,
* Parto 4: Dokument-referenco.

24 karaktroj estis uzataj por sendanto/ricevanto id, 14 karaktroj por dat- kaj hor-stampo, kaj 7 karaktroj por dokument-referenco kiu ankaŭ indikis la nombron de paĝoj en la dokumento. Sendanto/ricevanto id konsistis el 4 kampoj:

* Kampo 1: Land-kodo,
* Kampo 2: Nacia abonant-numero,
* Kampo 3: Rezervita al estonta uzo,
* Kampo 4: Terminal-/Posedant-kodo.

La nombro de karaktroj atribuitaj al ĉiu el la supraj kampoj estis varia, kondiĉe de maksimumo por ĉiu kampo, la totalo estante 24 karaktroj.

Vidu ankaŭ
----------

* Telekso

Eksteraj ligiloj
----------------

* Connected Earth website Arkivigite je 2007-09-28 per la retarkivo Wayback Machine
**János Wilim** [jAnoŝ vilim], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Wilim János** estis hungaria slovaka luterana instruisto.

János Wilim  Arkivigite je 2016-12-29 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 19-an de januaro 1800 en Hungara reĝlando en Bisztricska (nuntempa Bystrička (distrikto Martin) en Slovakio), li mortis la 19-an de junio 1871 en Békéscsaba.

Biografio
---------

János Wilim apartenis al la slovaka minoritato de la lando. Li lernis en diversaj urboj de Supra Hungarujo. Li komencis sian pedagogian karieron en 1821 en Nagykároly, kie li perfekte lernis hungare. Inter 1825 kaj 1842 li instruis en Mezőberény, poste en Békéscsaba. Li okupiĝis ankaŭ pri hortikulturo. Li estis apoganto de la Hungara revolucio de 1848.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Kratická historie prirození* (Mallonga histporio de la naturo), Mezőberény 1829
* *Owocinarstwo, alebo stromowé Zahradnictwo* (Békéscsaba, 1869)
* *Jegyzék az 1867. évben id. Wilim Jánosnál kapható különféle oltványokról* (Békéscsaba, 1978)

Memorigiloj
-----------

* strato en Békéscsaba

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 104-a paĝo)
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**János Wenk** [jAnoŝ venk], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Wenk János** estis hungara akvopilkisto, naĝisto, olimpiano, oficisto.

János Wenk naskiĝis la 24-an de aprilo 1894 en Csaca (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Čadca en Slovakio), li mortis la 17-an de oktobro 1962 en Budapeŝto.

Biografio
---------

János Wenk en la ekstersporta vivo estis oficisto. Li estis akvopilkisto kaj naĝisto en signifa ĉefurba sportklubo inter 1910 – 1927, dum li estis hungara akvopilkista ĉampiono 12-foje. Li apartenis al la hungara nacia teamo 33-foje en tiu periodo. Kiel naĝisto li estis same hungara ĉampiono inter 1919-1922 en diversaj naĝobranĉoj. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1912 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 1924 (en 1920 Hungario ne ricevis inviton) sen medaloj, krome en eŭropaj mondĉampionumoj li estis la unua en 1926 kaj 1927.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio legebla pli malsupre

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo
2. ↑   hungarlingva sporta datenaro



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 806630
 |



* Portalo pri Biografio
Per **pseŭdokodo** oni ĝenerale celas neveran (neformalan) programlingvon. 'Pseŭdo' signifas nevera, 'kodo' indikas la fontkodon de la komputila programo. Ĉar pseŭdokodo havas neformalan karakteron, ĝi ne taŭgas por esti kompilita. Pro tio ĝi ne estas vera programlingvo.

Pseŭdokodo estas uzata por registri algoritmojn en, por homoj, legebla maniero kun konservo de la paŝoj. Natura lingvo ne taŭgas por tio, ĉar ĝi estas ambigua. Vera (formala) programlingvo ofte estas tro rigide difinita kaj postulas tro specifan scion de la lingvo por rapide kaj por ĉiuj klarigi la algoritmon.

En pseŭdokodo troviĝas konataj konstruoj el ekzistantaj programlingvoj (kiaj Paskalo, C, Java aŭ BASIC). Tiuj konstruoj tamen estas pli malstrikte uzataj kaj ofte en kombinaĵo kun skribitaj frazoj (ofte angle).

Ekzemplo de pseŭdokodo por la bobelmetoda ordigo estas:

```
**dum** interŝanĝoj estas bezonataj
  **iteraciu** laŭ ĉiu paro de apudaj nombroj
    **se** la du nombroj ne estas en la ĝusta ordo
      **tiam** interŝanĝu la nombrojn
```

Apliko al Vikipedio
-------------------

La vikipediaj gvidlinioj rekomendas, ke la algoritmojn en la vikipediaj artikoloj oni prefere priskribu per pseŭdokodo ol per iu el la realaj programlingvoj; tamen ĝi ankaŭ konstatas, ke la uzataj pseŭdokodoj kutime tamen estas dialektoj, variaĵoj, piĝinoj de realaj programlingvoj.

Por Vikipedio oni rekomendas uzi la apartajn simbolojn por valorizo kaj matematikaj operacioj:

| Operacio | Simbolo | Ekzemplo |
| --- | --- | --- |
| Valorizo | ←   aŭ    := | `*n* ← *n*+1`,  `*n* := *n*+1` |
| Komparoj | =, ≠, <, >, ≤, ≥ | `*x*+1 = *y*` |
| Aritmetiko | +, −, ×, /, **mod** | `(*a*+*b*) **mod** *c*` |
| Logikaj | **kaj**, **aŭ** | `*a*=*b* **kaj** *z*≤0` |

Tio tre similas la *porpublikigan prezenton* de Algolo-60, kaj ties posteulojn Paskalo, Modula, Ada. Ĉe Paskala pseŭdokodo disponeblas la simbolaro por tia esperantigita piĝino. Ekzemplojn pri ĝia uzo vd ĉe iteraciaj ordonoj.
**Sáva HEŘMAN** (naskiĝis la 21-an de majo 1926 en Rychvald) estas ĉeĥa lingvisto kaj ankaŭ esperantisto. Liaj ĉefaj lingvistikaj fakoj estas bulgaristiko, makedonistiko, balkanistiko, socilingvistiko kaj grafemiko.

Post gimnazio en Pardubice li studis anglistikon kaj slavistikon ĉe Karola Universitato en Prago kaj ĉe universitato en Sofio. Kiel lektoro de la ĉeĥa lingvo li laboris ĉe universitatoj en Pekino, Sofio kaj Beogrado, poste eksterordinara profesoro de slavistiko en Napolo. Inter 1972-1988 li estis bibliotekisto ĉe Karola Universitato, ekde 1990 li denove prelegas.

Fake li okupiĝas precipe pri bulgara kaj makedona lingvoj, sed favoras ankaŭ Esperanton (multjara membro de ĈEA). Li enĉeĥigis Enciklopedion de Eŭropaj Lingvoj, kie troviĝas ĉapitro pri artefaritaj lingvoj. Li kontribuis ankaŭ al la kajeroj **Problémy interlingvistiky** (Bratislava 1987) per la artikolo *Jazykový konstrukt pro společnou komunikaci* (Lingva konstrukto por la komuna komunikado).

Verkoj
------

* **K problematice tvůrčího vývoje D. I. Poljanova** (Pri problemaro de la krea evoluo de D. I. Poljanov, 1953)
* **Cvičebnice bulharštiny** (Ekzercaro de la bulgara, 1955)
* **Ťie-chan chuej-chua - Česko-čínská konversace** (Ĉeĥa-ĉina konversacio, 1958)
* **Les études balkaniques tchécoslovaques, 1,2** (Ĉeĥoslovakaj balkanistaj studoj, 1966, 1967)

Tradukoj en la ĉeĥan
--------------------

* Theodor Syllaba: **A. Teodorov-Balan na univerzitě v Praze** (A. Teodorov-Balan ĉe la universitato en Prago, 1987)
* Marjan Britovšek: **Stalinův termidor** (Termidoro de Stalin, 1991)
* Glanville Price: **Encyklopedie jazyků Evropy** (Enciklopedio de lingvoj de Eŭropo, 2002, kun V. Černý kaj Z. Kufnerová)
**János Urbanek** [jAnoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Urbanek János** estis hungara inĝeniero, profesoro.
János Urbanek  naskiĝis la 6-an de marto 1905 en Hungara reĝlando en Fiume (nuntempa Rijeka en Kroatio). Li mortis la 9-an de septembro 1971 en Hispanio en Barcelono.

Biografio
---------

János Urbanek akiris diplomon en Reĝa Teknika Universitato palatino József en 1927. Post siaj studoj li esploris 3 jarojn en optika instituto en Parizo, fine li doktoriĝis en Sorbono. Inter 1930 kaj 1944 li instruis elektroteknikon en universitato József. Komence li estis asistanto, poste lektoro, ekde 1941 privata profesoro. Inter 1944-1949 li estis laboratoriestro en fabriko, poste li fondis esploran instituton, kies ĉefo estis ĝis la pensiuliĝo en 1969. En 1952 li doktoriĝis antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li estis nomumita titulara profesoro en 1960. Li ricevis premion Kossuth en 1953.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Sur la diffusion de la lumière par les surfaces polies* (1930)
* *Egyenletek mértékfüggetlen írásmódja. MKS-rendszer* (1955)
* *Ideális anyagszerkezetek az elektronikában* (1979)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2016-08-26 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
***Henriko la 6-a*** estas trilogio de historiaj dramoj de William Shakespeare dediĉita al la regotempo de la reĝo Henriko la 6-a (Anglio) kaj al la Militoj de rozoj. Kun Rikardo la Tria, ĝi formas tion kion la kritikistoj nomas plej ofte «la unua tetralogio de Shakespeare», unua laŭ la skribordo – proksimume inter 1588 kaj 15931, –, kvankam kronologie ĝi estas pli ĵusa laŭ la kronologio de la okazintaĵoj. Fakte, tiuj teatraĵoj enhavas aferojn el la morto de Henriko la 5-a (Anglio) en 1422 ĝis tiu de Rikardo la 3-a (Anglio) en la batalo de Bosworth en 1485.

Portreto de Henriko la 6-a: laŭdita pro sia granda pieco, la reĝo aperis kiel virta suvereno, sed dominita de sia medio.«La dua tetralogio de Shakespeare», kiu enhavas la teatraĵojn "Rikardo la 2-a", "Henriko la 4-a" (partoj 1a kaj 2a) kaj "Henriko la 5-a", ekas en 1398 sub la regado de Rikardo la 2-a (Anglio), kiam Henri Bolingbroke, estonta reĝo Henriko la 4-a (Anglio), akuzas pro murdo Thomas Mowbray. Tiu finas en 1420 je la sbskribo de la Traktato de Troyes, finante kie ekas la unua tetralogio. Tiu dua tetralogio estis verkita sendube inter 1595 kaj 1599, estanta probable "Henriko la 5-a" la malfermiga teatraĵo por la Globusteatro.

Strukturo
---------

* 1590-1592: *Henriko la 6-a*
	+ Henriko la 6-a, Parto 1
	+ Henriko la 6-a, Parto 2
	+ Henriko la 6-a, Parto 3

Notoj
-----

1. ↑  Déprats, Histoires 2 (Shakespeare), p. 1421
2. ↑  Potter, Life of Shakespeare, p. 87
3. ↑  Déprats, Histoires 2 (Shakespeare), p. 1603
4. ↑  Potter, Life of Shakespeare, p. 162
5. ↑  Déprats, Histoires 2 (Shakespeare), p. 1598

Bibliografio
------------

* Lois Potter, *The Life of William Shakespeare: a critical biography*, Chichester, Wiley-Blackwell, 2012, 497 p. (ISBN 978-0-631-20784-9,)
* Peter Saccio, *Shakespeare's English Kings*, Oxford, Oxford University Press, 1999, 284 p. (ISBN 0-19-512318-2)
* William Shakespeare, Jean-Michel Déprats kaj Gisèle Venet, Histoires I, t. 1, Paris, Gallimard, coll. «Bibliothèque de la Pléiade», 2008, 1669 p. (ISBN 978-2-07-011364-4)
* William Shakespeare, Jean-Michel Déprats kaj Gisèle Venet, Histoires II, t. 2, Paris, Gallimard, coll. «Bibliothèque de la Pléiade», 2008, 1743 p. (ISBN 978-2-07-011365-1)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 708941
* GND: 4099356-5
* LCCN: n87932572
* VIAF: 184705433
* SUDOC: 027471330
* BNF: 119504616
* NLA: 35163660
* BNE: XX3385786
 |
Zurab Ĵvania
**Zurab ĴVANIA** (kartvele *ზურაბ ჟვანია*; naskiĝis: 9-a de decembro 1963 en Tbilisi; mortis: 3-a de februaro 2005 en Tbilisi) estis kartvelia politikisto, biologo. Li estis ekde novembro 2003 ĝis februaro 2004 komisiita ŝtatministro kaj ekde 17-a de februaro 2004 ĉefministro de Kartvelio.

Biografio
---------

Ĵvania akiris en 1985 la titolon magistro en *Ŝtata Universitato Tbilisi* en la fako pri Biologio. De 1985 ĝis 1992 laboris li kiel gvidanta laborasistento ĉe la fakultato pri la homa kaj besta Fiziologio de la Ŝtata Universitato kaj poresplora dungito.

De 1988 ĝis 1993, Ĵvania estis prezidanto de Centra Komitato de *Kartveliaj Verduloj*, porparolanto de la *Verda Partio* kaj prezidanto de *Eŭropa Verda Unio*. Inter 1993 kaj 2001 li estis ano de *Kartvela Civita Unio*, kiun apogis la ŝtaprezidanto Ŝevardnadze. Post lia foriĝo de Ŝevardnadze, fondis Ĵvania en 2002 la Partion *Unuiĝinta Demokratoj*, kies prezidanto iĝis li. Dum la parlamentaj balotoj en 2003 tio formis elektan koalicion kun la parlamenta prezidantino Nino Burĝanadze kiel *Burĝanadze-Demokratoj*.

Ekde junio ĝis novembro de 1992 Ĵvania estis prezidanto de Ekologia Kommisiono de la kartvelia ŝtata konsilo, de1992 ĝis 1995 ano de la kartvelia parlamento, prezidanto de la Verda Frakcio kaj vic-prezidanto de la Ekster-afera Komisiono. De 1995 ĝis 1999 li estis denove parlamentano. La parlamento elektis lin porparolanto. Novembre de 2001 repaŝis el sia posteno (parlamenta prezidanto) pro la politikaj kvereloj, diferencoj kun prezidento Eduard Ŝevardnadze.

Li gvidis novembre de 2003 kun Miĥail Saakaŝvili kaj Nino Burĝanadze la *Rozan Revolucion* en Kartvelio.
Li transprenis taskon de la reganta ŝtatministro post la reĝimŝanĝo (23-a de novembro), realigis la unuajn reformojn kaj organizis prezident-elektan kampanjon de Saakaŝvili. Li estis gvidanta ano de la partio *Nacia movado - Demokratoj*, kiu kunigis la agantojn de la silka revolucio.

Ĵvania estis nomumita ĉefministro laŭ propono de parlamenta prezidanto kaj gvidis 15-anajn reformkabinedojn, kie la averaĝa aĝo estis 35 jaroj.

En 2002 Ĵvania ricevis la premion de kartvelia *Open Society* (Malfermita socio) pro la apogo de la liberalaj ideoj por malfermita socio.

Li mortis la 3-an de februaro en loĝejo de lia amiko Raul Jusupov je akcidenta gasveneno pro neperfekta gaskonvektoro.

Zurab Ĵvania havis 3 infanojn, parolis angle, germane, ruse.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Zurab Ĵvania en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biografio de Ĵvania (angle)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 34343
* GND: 143423584
* LCCN: n2006068641
* VIAF: 43730617
* ISNI: 0000 0001 1471 3560
 |
**Accademia della Crusca** estis fondita en 1583 en Florenco (Italio). Ĝi estas taksata la plej malnova lingva asocio (instituto). Tasko de la asocio estas ĝis hodiaŭ la "Studado kaj rezervado de la itala lingvo".
En 1612, la asocio eldonis *Vocabulario degli Accademici della Crusca*, la unuan vortaron de la itala lingvo.

Biblioteca Riccardiana
Komence, la asocio konsistis nur el grupo de intelektuloj, kiuj nomis sin ŝerce *crusconi* (branoflokoj). Ili celo estis laŭ moto "dividi la grenventumaĵon disde la greno" (Evangelio laŭ Mateo 3,12 kaj Evangelio laŭ Luko 3,17), protekti kaj apogi la italan lingvon.

Oni elektis al simbolo de la asocio farunmuelilon, kie la pureco de la faruno estis metaforo por la pureco de la lingvo. Ĉiu membro de la asocio havis aldonan nomon kaj moton, kio rilatis iel al brano (itale: *crusca*) kaj devis donaci al la Accademia ties blazonon en formo de buŝelo. La unua germana membro estis la italoamika princo Ludoviko la 1-a (Anhalt-Köthen), kiu transprenis en 1617 ĉe fondo de fruktodona asocio multajn kutimojn de Crusca.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Accademia della Crusca en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* hejma paĝo de Accademia della Crusca (itale, angle)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 396349
* GND: 40455-X
* LCCN: n81073787
* VIAF: 143077072
* ISNI: 0000 0001 2293 4697, 0000 0001 2179 5664
* SUDOC: 027695018
* BNF: 11870582p
* ULAN: 500304796
* NLA: 36353120
* BIBSYS: 90262504
* NKC: xx0137803
* ICCU: CFIV053682
* BNE: XX190649
 |
Disvastiĝo de la pesto inter 1347 kaj 1351 en Eŭropo.
Ilustraĵo pri la Nigra Morto en la Togenburga Biblio.
La **nigra morto** estis epidemio de pesto -plej verŝajne Bubona pesto- en la mezepoko. Ĝia unua apero kaŭzis amasan morton en Eŭropo, inter 1347 kaj 1351. Proporcie, ĝi postulis pli da vivo ol la pli fruaj epidemioj aŭ militoj.

Historio
--------

La pesto disvastiĝis el Ĉinio kaj interna Azio, Eŭropon atingis en 1347, post kiam kipĉakoj atakis ĝenovan setlejon sur la Krimea duoninsulo kaj ili katapultis pestoinfektitajn kadavrojn en la urbon. La malsano disvastiĝis el la mediteraneaj havenoj kaj atingis en 1347 Sicilion, poste nordan Afrikon, la Italan duoninsulon, Iberion, Anglion kaj Francion (1348), Aŭstrion, Hungarion, Svislandon, Germanion kaj la Germanan ebenaĵon (1349), same Skandinavion kaj Baltion (1350). La pesto revenis en 1361–63, 1369–71, 1374–75, en 1390 kaj en 1400. 

La morta proporcio estis la plej granda en la dense loĝitaj urboj, inter monaĥoj. Malpli suferis la Princlando de Milano, Flandrio kaj Bearno, dum multaj mortis en Toskano, Aragono, Katalunio kaj Langvedoko.

Mortis multaj nobeloj kiel Eleonora, edzino de Petro la 4-a de Aragono, Alfonso la 9-a (reĝo de Kastilio) kaj Johanna, filino de Eduardo la 3-a dumvoje al sia geedza festo kun filo de Alfonso. Mortis du episkopoj de Canterbury: John de Stratford kaj Thomas Bradwardine unu post la alia. Petrarca perdis Laura'n – inspiranton de liaj multaj versoj – kaj la apoganton, kardinalon Giovanni Colonna. 

Ĝenerale, mortis inter ok-ono kaj triono de la loĝantaro, depende de la areo. La franca kronikisto Jean Froissart kalkulis, ke mortis proksimume triono de la loĝantaro. Loĝantaro de Anglio en 1400 estis duono kompare al tiu de 1300. En Anglio senhomiĝis ĉirkaŭ 1000 vilaĝoj. Laŭ kelkaj kalkuloj mortis entute ĉirkaŭ 20 milionoj da homoj je la pesto.

Loĝantaro de okcidenta Eŭropo atingis la nombron de antaŭ 1348 nur komence de la 16-a jarcento.

Sekvoj
------

Oni provizore tuj ĉesis militi, la komercado grave malpliiĝis. Daŭra efiko estis la nekultivado de agroj, pro tio bankrotis kelkaj bieneguloj aŭ ili devis akcepti anstataŭ laboro monimposton. Tiel kreskis la enspezo de la metiistoj kaj kamparanoj.

Psiĥa efiko de la nigra morto montriĝis norde de la Alpoj, kie la verkistoj, artistoj turnis sin al temoj de la nigra morto.

Vidu ankaŭ
----------

* Krizo de la 14-a jarcento

* Kategorio Nigra morto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Cisoido (verda) generita de kurboj *r=θ* (blua) kaj *r=θ1/3* (ruĝa)
En geometrio, **cisoido** estas kurbo produktita de fiksa punkto *O* kaj du la aliaj kurboj *α* kaj *β*. Ĉiu linio tra *O* tranĉanta kurbon *α* je *A* kaj kurbon *β* je *B* tranĉas la cisoidon je mezpunkto de streko *AB*.

La plej simpla esprimo uzas polusajn koordinatojn kun la fonto je *O*. Se *r=α(θ)* kaj *r=β(θ)* estas la du kurboj do {\displaystyle r={\frac {1}{2}}(\alpha (\theta )+\beta (\theta ))} estas la cisoido.

Iam cisoido estas komprenata kiel sumo de la radiusaj distancoj *r=α(θ)+β(θ)* aŭ ilia diferenco *r=β(θ)-α(θ)*; ĉi tiuj variantoj estas plejparte ekvivalentaj al la donita pli supre, la diferenco estas en duobligo de la amplekso kaj eble reflekto de la kurbo tra *O*.

Ĉiu konkoido estas cisoido ĉe kiu la alia kurbo estas cirklo centrita je *O*.

La cisoido de Diocles estis la prototipo por ĉi tiu ĝenerala konstruado.

La cisoido de Zahradnik anstataŭigis cirklon de Diocles per koniko.

La konkoido de de Sluze estas cisoido kiu havas cirklon pasantan tra *O* kiel la kurbo *α* kaj rekton paralelan al tanĝanto de *α* je *O* kiel la kurbo *β*. Ĝi estas, fakte, ne konkoido.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2007-03-19 per la retarkivo Wayback Machine bone ilustrita
* Eric W. Weisstein, *Cisoido* en MathWorld.
* 2D Kurboj
ilustraĵo
**Nigra empetro** aŭ **korvobero** (*Empetrum nigrum*) estas specio el genro empetro, familio erikacoj (*Ericaceae*) kreskante ĉirkaŭboreale en la norda hemisfero. Ĝi ankaŭ estas hejma al la Falklandaj Insuloj. Ĝi estas kutime dioika, sed ekzistas duseksema tetraploida subspecio, *Empetrum nigrum ssp. hermaphroditum*, kiu kreskas en pli nordaj lokoj kaj en pli altaj altecoj.

Evoluciaj biologoj priskribis la okulfrapan geografian distribuon de nigra empetro kiel rezulton de longdistance flugantaj migraj birdoj, kiuj disvastigis semojn de unu poluso al la alia.

Nigra empetro kun matura frukto
Semoj

Priskribo
---------

La folioj estas 3-6 mm longaj, situantaj alterne laŭ la tigo. La fruktoj estas drupoj, 4-6 mm larĝaj, kutime nigraj aŭ violet-nigraj sed foje ruĝaj.

Kultivado kaj uzo
-----------------

Okaze de bonaj kondiĉoj, ĝi kreskas areo-kovrante
En marĉo
Sur acida grundo, tapiŝ-forme.
Nigra empetro povas kreski en acidaj grundoj en ombraj, humidaj areoj. Ĝi povas esti kultivata por manĝebla frukto, kiel tera kovraĵo, aŭ kiel ornama planto en rok-ĝardenoj, precipe la flav-folia kulturvario 'Lucia'. La frukto estas riĉa je antocianina pigmento kaj povas esti uzata por fari naturajn manĝaĵojn. 

En subarktaj areoj, nigra empetro estis esenca aldono al la dieto de inuitoj kaj sameoj. La Dena'ina (Tanaina)-popolo rikoltas ĝin por manĝaĵo, kelkfoje provizanta en kvanto por vintro, kaj ŝatas ĝin miksita per lardo aŭ oleo. Oni kolektas la fruktojn kutime en falita stato, sed se ili ne estas kolektitaj, ili eble persistas sur la planto kaj povas esti kolektitaj en la printempo.

* Nigra empetro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Nigra empetro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Nigra empetro en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
la cisternoŝipego *AbQaiq*
**Cisternoŝipo** estas kargoŝipo el unu granda aŭ pluraj dividitaj holdaj cisternoj, kiu servas por transporto de likvaj materialoj, kiel akvo, nafto, oleoj, likva gaso (LPG) aŭ likvaj kemiaj produktaĵoj.

La silueto de cisternoŝipo facile diferencigeblas disde tiu de aliaj ŝipoj: Cisternoŝipo havas ebenan ferdekon, kiu krom la komandejo ne havas aliajn surferdekajn konstruaĵojn. Ĝi krom unu escepto ne bezonas gruojn por ŝarĝado kaj malŝarĝado de la kargo: la escepto estas unu ŝipomeze situanta gruo, per kiu eblas de marhavena kajo levi tubojn al la ŝipo, por konekti ilin kun la tuba sistemo de la ŝipa(j) cisterno(j).

Cisternoŝipoj havas pumpilojn por ŝarĝado kaj malŝarĝado de la transportataj likvaĵoj. Kiel ĉe preskaŭ ĉiuj aliaj modernaj kargoŝipoj, la ŝarĝado kaj malŝarĝado de moderna cisternoŝipo estas kontrolata kaj direktata fare de ŝipa komputilo.

* Kategorio Cisternoŝipo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 320897
* GND: 4184401-4
* LCCN: sh85132300
* BNF: 119798747
* NDL: 00574517
* NKC: ph156630
 |
**BÖCKH János** (20-an de oktobro, 1840, Pest (urbo) – 10-an de majo 1909, Budapeŝto) estis hungara geologo kaj mininĝeniero, koresponda membro de la Hungara Scienca Akademio (1876). Li estis patro de geologo Hugó Böckh.

Biografio
---------

János Böckh diplomiĝis en la Minada Akademio de Selmec, en 1862. Li laboris ekde 1864 en la viena geologia instituto, poste en minada departemento de la viena financa ministerio.

Böckh laboris ekde 1867 en la peŝta financa ministerio, ekde 1869 kiel geologo en la Geografia Instituto. Li estis ekde 1872 ĉefgeologo, inter 1882 kaj 1908 direktoro de la Geologia Instituto. Dum lia afergvidado estis konstruata la nova sidejo de la instituto, en kiu trovis lokon eĉ la Geologia Instituto.

Li estis vicprezidanto de la Hungara Geologia Asocio (1889) kaj prezidanto de tiu (1895-1901).

Je lia iniciato komenciĝis naftoesploro en Hungario. Li ankaŭ gravas en tereno de la geologia nivelmezurado kaj mapado. Li ricevis unuafoje la memormedalon József Szabó [jo:ĵef sabo:] pro publikaĵoj pri la naftotrovejo ĉe Máramaros.

Li estas verkisto de multaj gravaj geologiaj fakverkoj. Tiuj aperis en fakeldonxajoj de la Geologia Instituto kaj la Geologia Asocio. Li esploris ĉefe la geologiajn kaj paleontolgiajn rilatojn en la hungaraj montaroj Bükk, suda Bakony kaj Mecsek.

Liaj verkoj
-----------

* A geológia fejlődésének rövid története Magyarországon 1774-1896 (Földtani Közl. 1897)
* A magyar királyi Földtani Intézet és ennek kiállítási tárgyai (Bp. 1896)
* A magyar korona országainak területén művelésben és feltárófélben levő ásványok előfordulási helye (Bp. 1899)

Literaturo
----------

* Tamás Szontagh: Böckh János élete és munkálkodása (Földtani Közl. 1910)
* Ferenc Schafarzik: Böckh János levelező tag emlékezete (MTA Emlékbeszédek, Bp. 1911).

* Kategorio János Böckh en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 222030
* GND: 131723502
* VIAF: 3613248
* ISNI: 0000 0000 7969 6872
* SUDOC: 162024800
* NKC: mub2016916967
 |
**Acayucan** estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Acayucan. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 003.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 79459 loĝantojn. El tiuj estis 37893 viroj kaj 41566 virinoj. La komunumo havas surfacon de 724.7 kvadratkilometroj. La komunumo situas je 17 gradoj kaj 57 minutoj norda latitudo kaj 94 gradoj kaj 55 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 100 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 79509 personoj. En la jaro 2000 temis pri 78243, do temis pri kresko / malkresko je -0.32 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 69013 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 4360 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al 6.32 % de la loĝantoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Acayucan en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Acayucan Arkivigite je 2007-05-23 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun citro. |

Bildo de renesanca cistro.
La **cistro** aŭ **citaro** (angle *cittern*, hispane *cistro aŭ citola*, germane *zither aŭ zitter aŭ zister*, itale *citra*, portugale *cistre aŭ citola*), france *cistre*, svede *cister*, norvege *cister*) estas Kordinstrumento.

Renesanca cistro
----------------

Bildo de renesanca cistro.
En la Renesanco, la cistro estis populara en tuta Eŭropo.

### Angla gitaro

La **angla gitaro** (angle *English guitar aŭ English guittar aŭ English gittar*) estis cistro de Anglio, Skotio, Nederlando kaj Norda Germanio.

Modernaj cistroj
----------------

### Irlanda cistro

En Irlando, oni uzas la cistron por kelta muziko.

### Portugala gitaro

La **portugala gitaro** (portugale *guitarra portugesa*) estas cistro de Portugalio.

### Germanaj cistroj

Valdcitero.
En Germanio ekzistas multaj Cistroj, inkludante la valdcitero.

### Halsa cistro

La **Halsa cistro** (germane *Halszither aŭ Kriesner Halszither*) estas cistro de Svislando.

Referencoj
----------

1. ↑   Datumbazo de kordinstrumentoj.
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑

* Kategorio Cistro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Giuseppe De Santis** (11a de Februaro 1917 – 16a de Majo 1997) estis itala kinreĝisoro. Li estis unu el la plej idealistaj reĝisoroj de la itala novrealismo de la 1940-aj kaj 1950-aj jaroj, kaj verkis kaj reĝisoris filmojn elstarigitajn pro iliaj ardaj postuloj de sociala reformo.

Li estis frato de itala kinreĝisoro Pasqualino De Santis. Lia edzino estis Gordana Miletic (origina literumado: Miletić), jugoslava aktorino kai iama baletdancistino.

Li estis membro de la Itala Komunista Partio (PCI) kaj luktis kun la kontraŭnazia rezistado en Romo dum la Dua Mondmilito.

Li estis studento de filozofio kaj literaturo, poste studis kinematografion kaj eklaboris kiel prikina ĵurnalisto. De Santis ricevis fortan influon de Cesare Zavattini, kiu jam faris filmojn kiuj montris la simplajn kaj tragediajn realecojn de la proletara vivo uzante lokan filmadon kaj neprofesiajn aktorojn. Lia tria filmo *Riso amaro* (Amara rizo, 1950), historio de juna laboristino en rizkampoj kiuj devas elekti inter du socie apartaj kandidatoj, steluligis Silvana Mangano kiu iĝis mejloŝtono de la nova kinstilo. Ĝi ankaŭ havigis al De Santis nomumon por Oskar-premio al la Plej Bona Originala Historio.

Filmoj
------

* *Caccia tragica* (1947)
* *Riso amaro* (1949)
* *Non c'è pace tra gli ulivi* (1950)
* *Roma ore 11* (1952)
* *Un marito per Anna Zaccheo* (1953)
* *Giorni d'amore* (1954)
* *Uomini e lupi* (1957)
* *La strada lunga un anno* (1958)
* *La garçonnière* (1960)
* *Italiani brava gente* (1965)
* *Un apprezzato professionista di sicuro avvenire* (1972)

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Giuseppe De Santis en la angla Vikipedio.*

* Kategorio Giuseppe De Santis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 821588
* GND: 119398869
* LCCN: n83150502
* VIAF: 106987053
* ISNI: 0000 0001 1454 4488
* SUDOC: 060608226
* BNF: 12207508m
* ULAN: 500033582
* NLA: 41025540
* NKC: jn20000604791
* ICCU: CFIV025515
* BNE: XX1306999
 |
La **monaĥejo Cistercio** (france: *Cîteaux*, elparolu *si-TO*, latine: *cistercium*) situas en komunumo Saint-Nicolas-lès-Cîteaux en regiono Burgonjo-Franĉkonteo, proksimume 25 km sude de Dijon, administrejo de departemento Côte-d'Or.

Cistercio estas la origina, la fonda monaĥejo de la ordeno de cistercianoj, kiu havis grandan influon dum la tuta eŭropa historio.

Historio
--------

La monaĥejo en la 16-a jarcento
La abato Roberto de Molesme jam havis 70 jarojn, kiam li tiom malkontentis pri la benediktana ordeno, ke li en 1098 fondis novan ordenon. Li elektis la marĉecan regionon (malnovfrance: *cistels* = "kanejo") en la valo de Saône.
Subtenis la fondadon de nova ordeno la duko de Burgundio Odo la 1-a.
Dekomence vivis 29 monaĥoj kaj severe sekvis la (benediktanan) moton *ora et labora* (preĝu kaj laboru). Detalan regularon de la ordeno verkis Stephan Harding, kiu estis abato de la monaĥejo inter 1099 kaj 1133.

En la jaro 1111, sankta Bernardo membriĝis kun ĉirkaŭ 30 kunuloj en la ordeno de la Cistercianoj en Cistercio. La Cistercianoj ekfloris kaj disvastiĝis.
Inter 1113 und 1115 fondiĝis kvar rektaj filioj de la monaĥejo: La Ferté, Pontigny, Morimond kaj Clairvaux. Poste sekvis multaj pliaj filioj.

Monaĥoj forlasis la abatejon en 1791, ili revenis en 1898. En 1998 la preĝejo estas rekonstruita.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Cistercio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Historio de la abatejo Cîteaux (france)
* Oficiala retejo de la abatejo Cîteaux[*rompita ligilo*] (france)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 296617
* GND: 4126338-8
* LCCN: n82045103
* VIAF: 145176756
* ISNI: 0000 0001 2177 2323
* SUDOC: 030974844
* BNF: 12228351v
* MBA: a94da196-dbb0-4363-9724-9334f86e81bf
* NKC: ge291806
 |
**Dezső Lauber** [deĵO laŭber], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lauber Dezső** estis hungara arkitekto, multflanka sportisto, olimpiano.

Dezső Lauber naskiĝis la 23-an de majo 1879 en Pécs, li mortis la 5-an de septembro 1966 en Budapeŝto.

Sporthalo nomata pri Dezső Lauber

Biografio
---------

Dezső Lauber frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, li jam tiam sportadis spite la gimnazian malpermeson. Li akiris arkitekturan diplomon en Reĝa Teknikuniversitato József en 1901. Nature dum la studentaj jaroj li daŭris la sportadon. Post la diplomo li laboris en propra arkitektura ateliero en Pécs du jarojn, poste en municipo de Budapeŝto.

### Sportaj sukcesoj

Li estis ĉampiono de golfo okfoje, kelkfoje ankaŭ eksterlande. Li konkuris en la Somera Olimpiko 1908 en unuopa teniso de viroj. En Somera Olimpiko 1924 en la intelekta konkurso li akiris arĝentan medalon per stadiona plano (komune kun Alfréd Hajós). Li estis arbitraciisto pri futbalo, nature pli frue li estis ankaŭ futbalisto. Lauber ankaŭ estis sekretario de la Hungara Olimpika Komisiono.

Elektitaj planitaj konstruaĵoj
------------------------------

* diversaj konstruaĵoj por ŝipada firmao
* kloaka kanala reto de Budapeŝto
* la unua hungara golfejo en Tátralomnic (1908)
* golfejo en Budapeŝto (1909)

Memorigiloj
-----------

* sporthalo en 1997 en Pécs prenis la nomon "Lauber Dezső"

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun fotoj

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2020-04-17. Alirita 2020-04-22.

* Kategorio Dezső Lauber en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 689224
 |
**János Csek** [jAnoŝ ĉek], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csek János** estis hungara bestokuracisto, altlerneja instruisto.

János Csek naskiĝis la 10-an de septembro 1916 en Gyulaj, li mortis la 19-an de oktobro 1961 en Budapeŝto.

Biografio
---------

János Csek maturiĝis en gimnazio en Kaposvár en 1934, poste li akiris bestokuracistan diplomon en veterinara fakultato de Reĝa Hungara Teknika kaj Ekonomia Universitato József en 1939. Post la diplomo li restis en la fakultato kiel praktikanto, ekde 1941 asistanto, en 1942 li doktoriĝis. Inter 1947 kaj 1952 li estis lektoro (ekde 1950 li instruis ankaŭ en la instituto), poste docento, ekde 1957 ankaŭ katedrestro kaj estro de la kuracejo ĝismorte. Inter 1954-1961 li estis ĉefredaktoro kaj ofta kontribuanto en la veterinata gazeto.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* A vér és vizelet diasztaze mennyiségi változásainak klinikai értékelése kutyában (disertaĵo, 1942)
* *Állatorvosi belgyógyászati alapismeretek* (studenta lernolibro, kunaŭtoro, 1953)
* *Állatorvosi belgyógyászati alapismeretek állategészségügyi technikumok számára* (mezlerneja lernolibro, kunaŭtoro, 1956)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla en la 327-a paĝo)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
*

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 714279
* VIAF: 31152380123701762199
 |
**Dezső Földes** [deĵO foldeŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Földes Dezső** estis hungara skermisto (sabristo, rapiristo), olimpiano, olimpika ĉampiono, kuracisto.

Dezső Földes naskiĝis la 1880 en Miskolc, li mortis la 27-an de marto 1950 en Klevlando (Ohio, Usono).

Biografio
---------

Dezső Földes devenis el juda familio. Li maturiĝis en kalvinana gimnazio en Miskolc en 1900, sed li ankaŭ konatiĝis kun la skermosporto. Li akiris medicinan diplomon en Scienca Universitato de Budapeŝto en 1905, poste li estis kuracisto unue en Kassa, poste en Budapeŝto, sed libertempe li skermis. En 1910 unufoje li estis hungara ĉampiono sole. Li estis olimpiano en Somera Olimpiko 1908 kaj Somera Olimpiko 1912 kun 2 oraj medaloj teame. Post la Olimpiko li ricevis gravan medicinan postenon en Usono, tial li plene forlasis la skermon kaj vivis plu en Usono. En Somera Olimpiko 1932 li denove aperis kiel usona ĵuriano, sed li helpis ankaŭ la hungarajn olimpianojn per medicinaj servoj.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
*

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 801842
 |




* Portalo pri Biografio
**Barono Dezső GROMON** [deĵO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gromon Dezső** estis hungara politikisto, parlamentano. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis *vajszkai és bogyáni* [vajskai bodjAni].

Dezső Gromon  naskiĝis la 2-an de februaro 1838 en Hungara reĝlando en Vajszka (nuntempa Vajska en Serbio), li mortis la 25-an de julio 1912 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Dezső Gromon akiris diplomon en Imperiestra kaj Reĝa Ekonomia Alta Edukejo de Magyaróvár en 1861. Post siaj studoj li okupiĝis pri la familia bieno kaj ankaŭ li politikadis loke. Li estis elektita parlamenta deputito pri Bács-Bodrog en 1869, post 6 jaroj ties departementestro. Li forlasis la parlamenton inter 1872-1875, tiam li vojaĝis eksterlande. Li denove estis parlamentano en 1882, post 2 jaroj ankaŭ subministro. Tiutempe li apartenis ankaŭ la la senato. En 1894 li ricevis la titolon "vera interna sekreta konsilisto". En 1906 li baroniĝis. Dum sia vivo li ricevis taskojn solvi la regionajn problemojn (inundoj, vivkondiĉoj de la loĝantaro).

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla en la 2-a paĝo)
* 

* Kategorio Dezső Gromon en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Dezső Hültl** [deĵO hultl], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hültl Dezső** estis hungara arkitekto, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1931). Lia patro estis József Hültl, lia frato estis kirurgo Hümér Hültl.

busto pri Dezső Hültl fare de Jenő Bory
Dezső Hültl  naskiĝis la 6-an de aprilo 1870 en Hungara reĝlando, en Felsőbánya (nuntempa Baia Sprie en Rumanio). Li mortis la 11-an de julio 1946 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Dezső Hültl frekventis universitaton en Budapeŝto, poste kelkfoje li studvojaĝis. En 1906 li doktoriĝis kiel la unua hungara sciencisto-doktoro pri konstruado en Hungario. Inter 1913-1940 li instruis en universitato en Budapeŝto, kie li estis rektoro inter 1930-1932. Liaj konstruaĵoj estis faritaj en novrenesanca aŭ novbaroka stiloj, tamen ekde la 1930-aj jaroj li faris ankaŭ modernajn domegojn. Inter 1931-1939 li estis membro de supera ĉambro. Li ricevis diversajn premiojn inter 1906-1938.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

* Kategorio Dezső Hültl en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Sávoly** [ŝa:voj] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Marcali.

Bazaj informoj
--------------

* Koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo:
* Areo: 27 km²
* Loĝantaro: 520
* Poŝtkodo: 8732
* Telefonprefikso: 85

Situo
-----

Sávoly situas sur ebenaĵo, laŭ la orienta bordo de la Malgranda Balatono, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Rijeka, aŭtoŝoseo M7 kaj fervojo en la sama direkto preteriras. Marcali troviĝas 13, Balatonszentgyörgy 14, Zalakaros 15, Keszthely 25 km-ojn. La ĉirkaŭo de la vilaĝo estas riĉa je sovaĝaj bestoj, ofertanta bonajn ĉaseblecojn.

Historio
--------

Sávoly estas mezepoka komunumo, unuafoje menciita en 1377 en formo de *"Sauol"*. Post la mezepoko la turkoj faris senhoma la vilaĝon, kiu refondiĝis en 1711. Inter 1952-1992 kolĥozo funkciis en Sávoly. La malkovrita kuracakvo estas ankoraŭ ne eluzita. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kulturdomo, biblioteko, kuracejo, migra poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Triunuo
* "Balatonring" konkursejo por motoroj (konstruata)

Famaj nomportantoj
------------------

* Pál Sávoly, inĝeniero pri pontoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* situo en Hungario[*rompita ligilo*]

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Sávoly en la hungara Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 130339
 |
**Dezső Irányi** [deĵO irAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Irányi Dezső** estis hungara notario, juĝisto, ĵurnalisto, membro de Societo Dugonics. Lia origina nomo estis *Iritz Dávid* ĝis 1891, lia pseŭdonimo estis *Rodódi Dendron*.

Dávid Iritz naskiĝis la 15-an de decembro 1858 en Hódmezővásárhely, li mortis la 2-an de aprilo 1900 en Szeged.

Biografio
---------

Dezső Irányi devenis el juda familio. Li maturiĝis en kalvinana gimnazio en sia naskiĝurbo, poste ekde 1879 li studis juron en Reĝa Universitato de Budapeŝto. Post la diplomo li estis kandidato pri advokato kaj subnotario en Hódmezővásárhely. Depost ekzameno en 1892 li estis notario en Szeged, post 3 jaroj subjuĝisto. Pli frue jam ekde 1883 li kontribuis en lokaj gazetoj, poste jam en tutlandaj gazetoj. Li edziĝis en 1892.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A remárisi venyige tanyán* (1881)
* *Falusi történetek és életképek* (1887)
* *Pitypalaty* (1893)
* *Pipacsok* (novelo, 1893)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio[*rompita ligilo*]
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 700545
* VIAF: 162794612
 |
La **kulombo** (mallongigo **C**) estas la internacia unuo de elektra ŝargo, parto de la Internacia sistemo de unuoj.

Difino
------

La kulombo egalas al la kvanto de elektra ŝargo, kiu estas transportata per la kurento de 1 ampero dum 1 sekundo:

1 C = 1 A·s.
Ekde 2019, kiam la internacia sistemo de unuoj estas redifinita, la kulombo (laŭ la difino de la ampero) egalas ekzakte la ŝargon de la jena nombro de protonoj:

{\displaystyle 1\,\mathrm {C} ={\frac {10^{28}}{1\,602\,176\,634}}\,\mathrm {e} ={\frac {5\times 10^{27}}{801\,088\,317}}\,\mathrm {e} =6\,241\,509\,074\,460\,762\,607{\frac {621\,837\,581}{801\,088\,317}}\,\mathrm {e} \approx 6,\!24\times 10^{18}\,\mathrm {e} }.
Ĉar la ĉi-supra nombro ne estas entjero, ne ekzistas en naturo ekzakte 1 kulombo da ŝargo.

Historio
--------

La kulombo estis unue difinita de la Internacia Elektra Kongreso en 1881. Ĝia nomo devenas de la franca fizikisto Charles Augustin Coulomb.

Referencoj
----------

1. ↑   (1881-09-24) "The Electrical Congress", *The Electrician* (en) **7**, p. 297–297.
**Sári Kürthi** [ŝAri kurti], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kürthi Sári** estis hungara aktoro. Ŝia familia nomo estis *Kürthy* ĝis 1945, ŝia geedziĝa nomo estis *Jankovich G. Aladárné*.

Sári Kürthy naskiĝis la 29-an de septembro 1874 en Kalocsa, ŝi mortis la 1-an de majo 1978 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sári Kürthy akiris aktoran diplomon en Akademio pri Teatroarto en 1894. Ŝiaj plej gravaj instruistoj estis Ede Paulay, Ede Újházi kaj Mari Jászai. Ŝi komence havis rolojn province (Szabadka, Székesfehérvár, Sopron kaj Kecskemét). Inter 1901–1936 ŝi estis membro de Gaja Teatro, tamen kelkfoje ŝi rolis ankaŭ en aliaj lokoj. Pro la kontraŭjudaj leĝoj ŝi ne povis roli ekde 1938, tial ŝi retiriĝis en 1942. Dum la socialismo dufoje ŝi havis filmajn rolojn. Ŝi havis edzon.

Ŝiaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* William Shakespeare: La Venecia Komercisto - Jessica
* Ferenc Molnár: *Liliom* - S-ino Muskát
* Ferenc Herczeg: *Ocskay brigadéros* - Dili

Ŝiaj filmaj roloj (elekto)
--------------------------

* *Egy csók története* (1912) - almozpetanto
* *A szép Pongrátzné krinolinja* (1931) -
* Rikardo la 3-a (televizia filmo, 1973) - dukino de York
* *Macskajáték* (1974) - patrino de Viktor

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 738630
 |



* Portalo pri Biografio
**Paperetoj** estas ludo ludata per vortoj de iu parola lingvo.

La ludo estis elpensita kiel trejnado por ontaj ludantoj de Kio? Kie? Kiam?.

Por la ludo bezonatas ne malpli ol 4 ludantoj kaj kvanto de la ludantoj devas esti para.

Por ludi ludantoj sidas en rondo kaj disdividiĝas je teamoj, ĉiu teamo konsistas el 2 homoj, kiuj sidas en la kontraŭaj lokoj en la rondo.

Unue ĉiu ludanto skribas sur *paperetoj* iujn vortojn en iu antaŭe difinita kvanto (ekzemple 10) kaj ĵetas ilin ĉiujn en ujon.

Poste komenciĝas la ludo mem.

Ludantoj unu post la alia laŭ la rondo en iu direkto (dekstrume aŭ maldekstrume) prenas po unu papereton el la ujo kaj provas klarigi la skribitan tie vorton al la alia homo de sia teamo. Dum klarigo ne permesatas uzi samradikajn vortojn kun la skribita vorto. Se la alia teamano post la klarigo sukcesas prononsi la vorton la papereto eligitas el la ujo kaj kalkuliĝas kiel poento al la teamo, se ne la papereto estas metita en la ujon por daŭrigo de la ludo. Por klarigado estas limigita tempo, ekzemple 30 sekundoj. Dum tiu tempo eblas klarigi kelkajn vortojn. Ĉiu aliaj teamoj tiam dume silentas.
***Papicha*** [elp. *papiŝa*] estas internacie kun-produktita (Francio, Alĝerio, Belgio kaj Kataro) dulingva (araba-franca) dramo-filmo el la jaro 2019, reĝisorita de Mounia Meddour. La filmo elvokas jardekon de perforto kaj terorismo en la 1990-aj jaroj en Alĝerio kaj estas odo al la povo de virinoj.

Ĝi estis montrita ĉe la Filmfestivalo de Cannes en 2019 en la sekcio *Un Certain Regard*. Ĝi estis elektita kiel la alĝeria partoprenanto al la filmokonkurso por Plej bona internacia longdaŭra filmo ĉe la 92-aj Akademiaj Premioj kaj ricevis tri premiojn ĉe la franclingva Kinfestivalo de Angulemo. Ĝi estis elektita la plej bona arablingva filmo ĉe la kinfestivalo de El Gouna (en Egipto).

Intrigo
-------

En la filmo Papiĉa (araba por 'bela, modokonscia knabino', kvazaŭ araba 'hipstero'), 18-jara universitata studento pri literaturo, revas fariĝi iutage mododezajnisto en la rolulo de Nedjma kiu rezistas konservativismon dum la Alĝeria Enlanda Milito kaj provas organizi modo-paradon en sia universitata loĝejo en 1990. Dum tiu periodo multaj riĉuloj kaj pli alte edukitaj personoj klopodis amase forlasi la landon kaj elmigri al 'pli prosperaj' landoj. La restintaj loĝantoj malrapide forglitis en religian fundamentisman politikon. Ĉi tiu politika grupo volas trudi sian volon en ĉiuj kampoj de la vivo: virinoj ekzemple portu nikabon kaj la virino kiu ne faras tion konstante riskas esti en danĝers situacio.

La filmo temas pri emancipiĝo, sed ankaŭ pri samseksemo, malfideleco, familiaj ligoj kaj religio.

Ĉefrolantoj
-----------

Lyna Khoudri kiel *Nedjma* (ĉefrolantino)

Marwan Zeghbib kiel *Karim*

Kritiko
-------

La filmo montras tre realisme la kulturan etoson en kiu junaj knabinoj baraktas por vivi siajn revojn kiuj tute kontrastas kun la altruditaj valoroj de la medio en kiu ili vivu. Okcidentaj spektantoj malfacile povas imagi kiom diferencas la 'nenormala' vivostilo de la roluloj en Alĝerio ĉar tiuj tre similas al siaj propraj vivostiloj. Pro tiu kultura barilo inter la du kulturoj la vorto Papiĉa (ofendema vorto en ĝia kultura kunteksto) eĉ ne estis uzata pro nescio de la araba fare de multaj okcidentanoj. Eble tio ankaŭ okazis kun multaj pliaj nuancoj kaj lertaj politikaj komentoj, kiuj eble restas kaŝitaj en ĉi tiu filmo pro manko de interkulturaj scioj.

Vidu ankaŭ
----------

* Mustang (filmo)

Referencoj
----------

1. ↑  (en) "*Cannes festival 2019: full list of films*". *The Guardian*.
2. ↑  (en) "*Oscars: Algeria Submits 'Papicha', Kicking Off International Feature Film Race*". Deadline Hollywood. la 12-an de julio 2019.
3. ↑  (nl) Film Fest Gent, Lost in Translation, recensie Papicha, la 12-an de oktobro 2019, alirite la 6-an de novembro 2019.
**János Varga** [jAnoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Varga János** estas hungara bestokuracisto, fakulo pri epidemio, profesoro, membro (korespondanta en 2001, ordinara en 2007) de Hungara Scienca Akademio.

János Varga  naskiĝis la 3-an de junio 1941 en Győr.

Biografio
---------

János Varga frekventis bestokuracistan altlernejon en Budapeŝto inter 1959-1964. Post la diplomo li eklaboris en la bestokuracista instituto. En 1967 li revenis al la jam bestokuracista universitato por instrui. En 1976 li akiris PhD. Li profesoriĝis en 1985, en la sekva jaro li estis katedrestro ĝis 1990. Li doktoriĝis en 1994 antaŭ la akademio. Li partoprenas en redaktado de *Acta Veterinaria Hungarica*. Li okupiĝis precipe pri infektaj malsanoj de la dombestoj.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Serogroups of Campylobacter fetus and Campylobacter jejuni Isolated in Cases of Ovine Abortion* (1990)
* *A háziállatok fertőző betegségei II. Járványtan* (Infektaj malsanoj de la dombestoj 2.), (1999)
* *Nyugat-nílusi láz* (2003)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio