| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion***Opuntia ficus-indica*** |
| --- |
|  |
| Kariofilaloj en sistematiko laŭ APG IIIKariofilaloj en sistematiko laŭ APG III
 |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantae |
| Klado: | Angiospermoj |
| Klado: | Verdukotiledonoj |
| Klado: | Kernverdukotiledonoj |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Kariofilaloj |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Cactaceae |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Opuntia* |
|
| Subgenro: | *Opuntia* |
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Opuntia ficus-indica***(L.) Mill. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Sinonimoj |
| * *Cactus decumanus* Willd.
* *Cactus ficus-indica* L.
* *Opuntia amyclaea* Ten.
* *Opuntia cordobensis* Speg.
* *Opuntia decumana* (Willd.) Haw.
* *Opuntia gymnocarpa* F. A. C. Weber
* *Opuntia hispanica* Griffiths
* *Opuntia maxima* Mill.
* *Opuntia megacantha* Salm-Dyck
* *Opuntia paraguayensis* K. Schum.
 |
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri *Opuntia ficus-indica*  |

 |
| v • d • r |

***Opuntia ficus-indica*** aŭ ***nopalo*** estas specio de kakto kiu delonge estis kultivoplanto grava en agrikulturaj ekonomioj ĉie en aridaj kaj duonaridaj mondopartoj. Ĝi eble estas indiĝena el Meksiko.

Kresko
------

Ĝi estas uzata ĉefe kiel frukto aŭ fruktlegomo. La plej multaj kuirartaj referencoj al opuntio rilatas al tiu specio. Laŭ Alexander von Humboldt, ĝi estis indiĝena vorto el Hispaniolo prenita en la hispanan lingvon ĉirkaŭ 1500 p.K.

*Opuntia ficus-indica* (hinda figo) en Sekunderabado, Hindio.
Kaktoj estas bonaj kultivaĵoj por sekaj areoj ĉar ili efike ŝanĝas akvon en biomason. *O. ficus-indica*, kiel la plej ĝeneraligita el la kultivitaj kaktoj </S3>, estas hodiaŭ same grava en Meksiko kiel maizo kaj la tekila agavo. Ĉar *Opuntia* specioj hibridiĝas facile (tre kiel kverkoj), la natura origino de *O. ficus-indica* supozeble estis Meksiko pro la fakto ke ĝiaj proksimaj genetikaj parencoj estas trovitaj en centra Meksiko.

Uzoj
----

La fruktoj de *Opuntia ficus-indica* venditaj en Maroko.
La plej komerce valora uzo de *Opuntia ficus-indica* hodiaŭ estas la grandaj, dolĉaj fruktoj, nomitaj "tunas". Areoj kun signifa kultivado inkludas Meksikon, Hispanion, Sicilion kaj la marbordojn de Suda Italio, Grekio, Libio, Tunizio, Maroko, Alĝerio, Egiptujo, Saud-Arabio, Jemeno, Israelo, Ĉilio, Brazilo, Turkio, same kiel en Eritreo kaj Etiopio kie la frukto estas nomita **"Beles"** (etiopa skribo: በለስ). En Sicilio, kie la opuntifrukto estas konata kiel *ficudinnia*, la kakto kreskas kaj nature kaj kultivite al alteco de 4-5 metroj. En Hispanio la planto estas uzata kiel natura muro inter bienoj.

La plantoj floras en tri apartaj koloroj: blanka, flava kaj ruĝa. La floroj unue aperas en frua majo ĝis la somerkomenco en la norda duonglobo, kaj la frukto maturiĝas de aŭgusto ĝis oktobro. La frukto estas manĝata, krom la dika ekstera dorneca haŭto, post malvarmiĝado en fridujo dum kelkaj horoj. Ili havas guston similan al suka, speciale dolĉa akvomelono. La helruĝa /purpura aŭ blanka/ flaveca karno enhavas multajn malgrandegajn malmolajn semojn kiuj estas kutime glutitaj, sed devus esti evititaj per tiuj kiu havas problemojn digestante semojn. Opunti-konfitaĵoj kaj -ĵeleoj estas produktitaj el la frukto, kiu similas fragojn kaj figojn en koloro kaj gusto.

Meksikanoj uzis *Opuntion* dum miloj da jaroj por fari alkoholaĵon nomitan "colonche".

En la centro de Sicilio, en la Provinco de Enna, en malgranda vilaĝo nomita Gagliano Castelferrato, opuntio-aromigita likvoro estas produktita nomita "Ficodi", kun aromo iom kiel medicina aperitivo.

En la fruaj 1900-aj jaroj en Usono, la opuntiofrukto estis importita de Meksiko kaj mediteraneaj landoj por kontentigi la kreskantan populacion de enmigrintoj alvenantaj de Italio kaj Grekio. La frukto perdis sian popularecon dum la mezaj 1950-aj jaroj, sed repopulariĝis ekde la malfruaj 1990-aj jaroj, pro la enfluo de meksikaj enmigrintoj.

Lastatempe, la brutarindustrio de la Sudokcidento de Usono komencis kultivi *O. ficus-indica* kiel freŝan fonton de furaĝo por brutaro. La kakto estas kultivita kaj kiel furaĝofonto kaj limobarilo. Brutaro evitas la akrajn spinojn de la kakto kaj ne devagas de areo enfermita per ĝi. Indiĝena opuntioprovizo estis uzita dum pli ol jarcento por nutri ilin; la rakioj povas esti bruligitaj for por eviti buŝvundojn. La kaktokusenetoj, de kiuj la brutaro manĝas, estas malriĉaj je seksubstanco kaj kruda proteino, sed estas utilaj kiel aldono dum sekperiodoj. Aldone al la nutreco, la malsekecenhavo praktike malnecesigas trinkigi la brutaron kaj la homan fortostreĉon ĉi-rilate.

Meksikaj kaj aliaj sudokcidentaj loĝantoj manĝas la junajn kladodiojn (nopaloj, pluralo; nopalo, singularo), kutime plukitaj antaŭ ol la spinoj malmoliĝas. Ili estas tranĉaĵigitaj en striojn, senhaŭtigitaj, kaj frititaj kun ovoj kaj jalapeño, servitaj kiel matenmanĝoregalo. Ili havas teksturon kaj guston kiel fazeoloj.

*Opuntia ficus-indica* (hinda figo) floranta en Sekunderabado.
En Malto, likvoro nomita Bajtra (la malta nomo por opuntio) estas faritaj de tiu frukto, kiu povas esti trovita preterkultive en preskaŭ ĉiu kampo. Sur la insulo de Sankta Heleno, la opuntio ankaŭ donas sian nomon al loke distilita likvoro, Tungi Spirit.

Aliaj uzoj inkludas uzadon kiel ingredienco en adobo (por ligi kaj impregni).

*Opuntia ficus-indica* (same kiel aliaj specioj en *Opuntia* kaj *Nopalea*) estas kultivita en nopalejoj por funkcii kiel gastigantplanto por kobitido -insektoj, kiuj produktas dezirindajn ruĝajn kaj purpurajn tinkturfarbojn. Tiu praktiko originas de antaŭkolumbaj tempoj.

La planto estas konsiderita fispecio en partoj de la Mediteranea Baseno pro sia kapablo disvastiĝi rapide preter la zonoj en kiuj ĝi estis origine kultivita. En la hebrea, la planto estas referita kiel "sabres. "Kiŝkaŝta, ĉefa rolulo en israela infantelevidaĵo el la 1970-aj al 1980-aj jaroj, "Ma Pit'om", estis granda, parolanta opuntio-marioneto.

La altaj niveloj de seleno en *Opuntia* estas kompareblaj al tiuj trovitaj en Kruciferacoj

La frukto de *Opuntia ficus-indica* povas kaŭzi mallakson se konsumite kun la semoj, sen la semoj ĝi estas laksiga.

Inĝenieristika profesoro kaj teamo de esploristoj de la Universitato de Suda Florido eltrovis ke muko de la opuntiokakto funkcias kiel natura, ne-toksa solvilo por naftopoluoj.

Biogeografio
------------

Lastatempa analizo indikis *ke O. ficus-indica* estis kulturita de *Opuntiaj* specioj indiĝenaj al centra Meksiko. La Codex Mendoza, kaj aliaj fruaj fontoj, montras *Opuntia* kladodiojn, same kiel kobitido tinkturfarbon (kiu bezonas kultivitan *opuntion*), en aztekaj tributorulaĵoj. La planto atingis multajn partojn de Ameriko en antaŭkolumbaj tempoj, kaj ekde Kolumbo, atingis multajn mondopartojn, aparte Mediteranean Maron, kie ili fariĝis nature aperantaj (kaj fakte estis kreditaj esti indiĝenaj de multaj). Tiu disvastiĝo estis faciligita per la kunportado de nopaloj sur ŝipoj por malhelpi skorbuton.

Vidu ankaŭ
----------

* listo de legomoj
* manĝeblaj fruktoj

Fontoj
------

* Anderson, E. F..  (2001) *The Cactus Family*. Portland, OR, USA: Timber Press.
* Benson, L. H..  (1982) *The Cacti of the United States and Canada*. Stanford, CA, USA: Stanford University Press.
* Donkin, R. (1977). "Spanish Red: An Ethnogeographical Study of Cochineal and the Opuntia Cactus", *Transactions of the American Philosophical Society* **67**, p. 1–77. doi:10.2307/1006195.
* Griffith, M. P. (2004). "The Origins of an Important Cactus Crop, *Opuntia ficus-indica* (Cactaceae): New Molecular Evidence", *American Journal of Botany* (pdf) **91** (11), p. 1915–1921.
* Kiesling, R. (1999). "Origen, Domesticación y Distribución de *Opuntia ficus-indica* (Cactaceae)", *Journal of the Professional Association for Cactus Development* **3**, p. 50–60.

Referencoj
----------

1. ↑  *Baron F. H. A. von Humboldt's personal narrative of travels to the equinoctial regions of America* tr. 1852 de Ross, Thomasina: "The following are Haytian words, in their real form, which have passed into the Castilian language since the end of the 15th century... Tuna". Quoted in OED 2nd ed.
2. 1 2 3  Griffith, M. P. (2004). "The Origins of an Important Cactus Crop, *Opuntia ficus-indica* (Cactaceae): New Molecular Evidence", *American Journal of Botany* (pdf) **91** (11), p. 1915–1921.
3. ↑  Beles, Encyclopaedia Aethiopica: A-C, Wiesbaden, Harrassowitz Verlag, 2003.
4. ↑  Paschal, J. C. Nutritional Value and Use of Prickly Pear for Beef Cattle. Texas A&M University.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2012-03-08. Alirita 2012-11-01.
5. ↑  Kiesling, R. (1999). "Origen, Domesticación y Distribución de *Opuntia ficus-indica* (Cactaceae)", *Journal of the Professional Association for Cactus Development* **3**, p. 50–60.
6. ↑  Bañuelos, G. S.; Fakra, S. C. Walse, S. S.; Marcus, M. A.; Yang, S. I.; Pickering, I. J.; Pilon-Smits, E. A.; Freeman, J. L. (January 2011). "Selenium Accumulation, Distribution, and Speciation in Spineless Prickly Pear Cactus: a Drought- and Salt-Tolerant, Selenium-Enriched Nutraceutical Fruit Crop for Biofortified Foods", *Plant Physiology* **155** (1), p. 315–327. doi:10.1104/pp.110.162867.
7. ↑  Lentini, F.; Venza, F. (2007). "Wild Food Plants of Popular Use in Sicily", *Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine* **3** (15). doi:10.1186/1746-4269-3-15.
8. ↑ .  Cactus a Natural Oil Dispersant. USF News. Alirita 21a Junio 2012.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2015-09-08. Alirita 2012-11-01.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Opuntia ficus-indica en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Opuntia ficus-indica en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Opuntia ficus-indica en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* Opuntia ficus-indica (Anerican Journal of Clinical Nutrition (Revuo por Medicina Nutrado)

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita maŝina traduko de WikiTrans de teksto el la artikolo Opuntia ficus-indica en la angla Vikipedio.* 

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Vi povas plibonigi la jenon:
* Prilaboru tro rektan tradukon.
* Ĉe certaj kulturaj aŭ politikaj temoj povas ekzisti angleca neekvilibro de informoj.
* Kontrolu kaj korektu maltaŭgajn fakajn terminojn.

Se vi korektis unu el la menciitaj mankoj, bonvolu forigi la koncernan parametron de la ŝablono {{Pluraj problemoj}}. Detaloj estas en la dokumentado. |