recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Vormsi** (svede *Ormsö*, germane] *Worms*) estas insulo en la Balta Maro, kiu apartenas al la ŝtato Estonio kaj al ties distrikto Läänemaa. Ĝi kovras areon de 92 kvadrataj kilometroj kaj estas la kvara plej granda insulo de Estonio.

La insulo apartenas al la Moonsund-insularo kaj situas inter la insulo Hiiumaa kaj la duoninsulo *Noarootsi*. Inter la insulo kaj la kontinenta parto de Estonio situas 38 kilometrojn larĝa markolo, nomata Voosi. Laŭ la stato de la jaro 2012 nur proksimume 350 homoj daŭre vivas sur la insulo. En someroj dufoje tage pramŝipo veturas de la insula vilaĝo Sviby al la 12 kilmetrojn fora kontinenta marhavena urbo Haapsalu.

La insula nomo venas de la sveda insula nomo ***Ormsö***, kiu signifas "insulo de serpentoj". Ekde la 13-a jarcento la insulo estis loĝata de estonaj svedoj, kaj tiel restis dum la pluraj jarcentoj en kiuj Estonio estis regata de la germanaj baltoj. Ĝis la Dua Mondmilito la nombro de la svedaj insulanoj kreskis ĝis 3000. En 1944 la loĝantoj fuĝis tra la Balta Maro al Svedio - kaŭzo estis timo pri la reproskimiĝanta Ruĝa Armeo de Sovetunio, kiu jam en junio 1941 estis perforte okupinta Estonion kaj poste milite forpelita de la same perforte okupanta armeo de Nazia Germanio. Nuntempe nur la nomoj de vilaĝoj kaj de aliaj geografiaj objektoj de la insulo atestas pri la sveda pasinteco: la insulaj vilaĝoj nomiĝas Borrby, Hullo, Kärrslätt, Norrby, Rälby, Saxby, Sviby kaj Söderby (facile imageblas ke en la sveda *-by* signifas "vilaĝo", ekzemple Norrby "norda vilaĝo" kaj Söderby "suda vilaĝo"). En Hullo situas la en 1632 konsturita insula preĝejo kaj tombejo kun iuj ŝtontaj krucoj aĝaj plurajn jarcentojn, kaj en Saxby situas lumturo.

Literaturo
----------

* Madis Kanarbik: *Ormsö. De estlandssvenska böndernas kamp mot godsägarna under 1700- och 1800-talet* (serio Nordistica Tartuensia, volumo 9), Tartu 2003
* Jürgen Beyer: *Whom should one thank for a narrow escape? Lessons drawn from a perilous journey from Vormsi and Noarootsi to Finland in 1796*, en: Pro Ethnologia 17 (2004), p. 175-195 Arkivigite je 2007-06-10 per la retarkivo Wayback Machine (PDF-dosiero; 7,00 MB)
* Margareta Hammerman (eld.), *Ormsö kyrkokrönika / Vormsi kirikukroonika 1539-1944* (Stokholmo/Talino, 2007)

 * lumturo en Saxbylumturo en Saxby
* paŝtejo apud Rälbypaŝtejo apud Rälby
* ventumuelejo en Rälbyventumuelejo en Rälby
* lignohakista kabano en Hullolignohakista kabano en Hullo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Vormsi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala retejo
* germanlingva retejo kun bildoj kaj artikoloj pri la temo
Solvita palindromo de la Kvadrato de Sator.
**Palindromo** estas vorto aŭ frazo kiu sencohave legeblas ambaŭdirekte (aŭ, pli precize, ambaŭsence).

Tipoj
-----

Ekzistas du tipoj de palindromoj:

1. Unusignifa palindromo:

*oro*
*Saĝa nomo naĝas.*
*Ne mateno, bone tamen.*
*La vedo celas: ne malsatas lam' en saleco de val'.*
2. Dusignifa palindromo:

*aroma* (amora)
*apud Olga* (aglo dupa)
Plej multaj aŭtoroj kaj vortaroj rigardas valida nur la unuan tipon. Tial normale per 'palindromo' oni komprenas tiun, kiu havas la saman signifon se oni legas ĝin en ambaŭ (direkto)sencoj.

Por multaj homoj estas defio krei la laŭeble plej longajn palindromojn.

Ekzemploj
---------

### Vortoj

*ala*
*atakata*
*jaraj*
*jotavatoj*
*mem*
*naŭan*
*nin*
*nomon*
*nun*
*oro*
*ovo*
*salas*
### Frazoj

*Ne bruu ribele, nun el eb’ iru urben.* (eb' estas mallongigo de ebeno)
*Memoru ne matene juĝi, ne cedigi. Raru bele, ine. Neniel ebura rigidec' eniĝu. Jen eta menuro mem.*
*Ora trovo: vortaro.*
*Nu, nur bele celebru nun.*
*Amis korpo proksima.*

Famaj palindromistoj
--------------------

* Juan Filloy

Vidu ankaŭ
----------

* Ambigramo
* Anagramo
* Izogramo
* Ĉiuliteraĵo
* Logogrifo
* Palindroma primo

* Kategorio Palindromo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 27443
* GND: 4173137-2
* LCCN: sh85097200
* NDL: 01059270
* NKC: ph894884
 |
**Karratha** estas urbo en rimedriĉa nordokcidento de la subŝtato Okcidenta Aŭstralio de Aŭstralio. La urbo estis establita en la 1960-aj jaroj por loĝigi la laboristojn de la fererca minindustrio kaj poste, en la 1980-aj jaroj, la laboristojn de la nafta kaj tergasa industrio. La urba loĝantaro havis 16 475 loĝantojn en la censo de 2011 .

La nomo de la urbo estas la origina indiĝena nomo de la loko kaj signifas "bona tero" aŭ "mola grundo". Karratha situas 1535 km norde de la ĉefurbo de la lando Perto kaj 528 km sude de Broome kaj estas ene de la limoj de la Pilbara regiono.

La ĉefaj ekonomiaj branĉoj de la urbo estas: ferercminado, mara salminado, amoniakoproduktado kaj tergasproduktado .

Turismo
-------

La urbo havas hotelojn, motelojn, restoraciojn, tavernojn kaj noktoklubojn.

Flughaveno Karratha estas alirebla de Perto kaj havas la duajn plej multajn deteriĝon kaj surteriĝojn en Okcidenta Aŭstralio. La flughaveno estas servita fare de tri aviadkompanioj: Qantas Airways, Skywest kaj Virgin Australia. Qantas ankaŭ flugas tie de Brisbano.

Sur la Burrup Duoninsulo, 15 kilometrojn norde, situas la Murujuga Nacia Parko. Estas la plej densa kolekto de la mondo de rokaj ĉizadoj (petroglifoj) kun pli ol dek mil bildoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Karratha en la censo de 2011
2. ↑   Western Australian Land Information Authority. "History of country town names".. Arkivita el la originalo je 2009-05-19. Alirita 2024-03-06.

Eksteraj ligiloj
----------------

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Karratha** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

* Kategorio Karratha en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Mapo de Karratha


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 857580
* LCCN: n79022663
* VIAF: 138359439
 |
**Man yuẓhiruhu'lláh** ("Tiu, kiun Dio manifestos", arabe : من یظهر الله‎ kaj perse : مظهر کلّیه الهی‎ ) estas teologia koncepto pri "Promesito" aŭ "Savonto" en la Babismo kaj la Bahaa Kredo. Tia koncepto ekzistas ankaŭ en aliaj religioj : Mesio en Judismo, Parakleto en Kristanismo kaj Mahdo en Islamo.

En siaj verkoj *Báb* deklaras, ke li estas la "Promesito" de Islamo (*Qá’im* aŭ *Mihdí*), kaj ke post li alvenos alia "Manifestiĝo de Dio" titolita "Tiu, kiun Dio manifestos". Li estos tiom glora estaĵo, ke *Báb* mem asertis ne povi adekvate priskribi liajn kvalitojn. La Sankta Libro kaj la leĝaro revelaciitaj de *Báb* estos anstataŭitaj de la Sankta Libro kaj de la leĝaro, kiuj estos revelaciitaj de "Tiu, kiun Dio manifestos" en la "Tago de la Reviviĝo" .

En siaj verkoj *Báb* aludis pri la graveco de la jaroj 9-a (1269 post Hegiro) kaj 19-a (1279 p.H.) post la naskiĝo de la Babismo en 1844 (1260 p.H.), kaj pri limtempoj nomitaj *Ghiyáth* ( غیاث ) kaj *Mustagháth* ( مستغاث ), de kies literoj la nombraj valoroj laŭ la Abjad-numeraloj estas respektive 1511 kaj 2001.

Li ankaŭ rilatigis la araban vorton *Bahá'*  (Splendoro) kun "Tiu, kiun Dio manifestos" : "Ĉia splendoro (arabe : *Bahá'* ) de la Bajano estas "Tiu, kiun Dio manifestos"; estu plena mizerikordo al tiu kredanta je li kaj plena puno al tiu malkredanta." 

Post la ekzekuto de *Báb* en 1850 pluraj babanoj deklaris esti tiu "Promesito", sed neniu el ili sukcesis konvinki la baban komunumon pri la praveco de siaj pretendoj kaj multaj poste reprenis ilin. La proklamoj de *Báha'u'lláh* al la babanoj unue private en 1863 kaj poste publike en 1867, ke li estas "Tiu, kiun Dio manifestos" anoncita de *Báb*, estigis skismon en la baba komunumo kaj finfine naskiĝon de nova religio sendependa : la Bahaa Kredo.

Referencoj
----------

1. ↑  "The World Order of Bahá'u'lláh" (la mondordo de *Bahá'u'lláh*) angle verkita en 1929 de *Shoghi Effendi* (U.S. First pocket-sized edition, 1991) 32/4
2. ↑  "Bayan Persan" : 2/6 kaj 7/13
3. ↑  "God passes by" (Dio preter pasas) ĉapitro 2-a paĝoj 29-30 Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine (angle)
4. ↑  "Bayan Persan" : 2/16, 2/17 kaj 3/15
5. ↑  "Bayan Persan" : 3/14

* "Bayan persan, Le livre sacré du babisme de Séyyèd Ali Mohammed, dit le Bâb" (La Persa Bajano, la sankta libro de la Babismo de Sejjed Ali Mohamedo kromnomita la Bab), tradukita el la persa lingvo al la franca de A.L.M. NICOLAS, eldonita en 4 volumoj ĉe Parizo, 1911-1914 (france ankaŭ parte tradukita al la angla lingvo Arkivigite je 2007-09-30 per la retarkivo Wayback Machine)

* Shoghi Effendi : Dieu passe près de nous ("Dio preterpasas"), Maison d'Editions Baha'ies (Bruxelles, 1976) interrete legebla en la lingvoj franca kaj angla

* Shoghi Effendi : L'Ordre mondial de Baha'u'llah ("la Mondordo de Baha'u'llah"), Maison d'Editions Baha'ies (Bruxelles, 1993) interrete legebla en la lingvoj franca kaj angla
La **Kastelo de Seregélyes** (konata ankaŭ pri la iamaj posedantoj **Kastelo de Zichy-Hadik** [ziĉi]) estas impona historia monumento en Hungario, en Seregélyes.

Aerfoto pri kastelo de Seregélyes

Historio
--------

Grafa familio Zichy konstruis tiu ĉi kastelon en 1821. La lasta posedanto de la kastelo estis alia grafa familio Hadik. Post la 2-a mondmilito la kastelo forlasiĝis, oni prirabis la kastelon. Fine la hungara ŝtato akiris la kastelon kun la parko kaj fabriko profitis ĝin staplo. En 1976 oni trovis en la parko kaŝitajn trezorojn, kiel iamajn apartenaĵojn de la kastelo. En 1982 (depost la plena renoviĝo) somerumejo kaj laborista kursejo funkciis en la konstruaĵo, depost la socialismo hotelo ĝis 2008, fine ĝi estas denove malplena.

Konstruaĵo
----------

Aerfoto pri kastelo de Seregélyes
Vido en la parko
La unuetaĝa klasikisma konstruaĵo situas sola en granda parko. Ĝi estas simetria kaj formas U-majusklon. En mezo de la fasado troviĝas la kvarkolona portiko kun la ĉefenirejo. Pli supre timpano estas videbla, en la timpano blazono estas.

Parko
-----

Ankaŭ la parko estas protektata historia monumento.

Fontoj
------

* hungare kun foto Arkivigite je 2016-11-26 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun foto Arkivigite je 2016-03-05 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj

* Kategorio Kastelo de Seregélyes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Recsk** (reĉk) estas grandvilaĝo en Hungario en regiono **Norda Hungario**, en departemento Heves, en subregiono Pétervására. La nomo ne havas sencon en la hungara.

Monumento pri la gulago en Recsk
* Areo: 45  km²
* Loĝantaro: 3000
* Poŝtkodo: 3245
* Telefonprefikso: 36

La grandvilaĝo situas sur malebenaĵo, laŭ ĉefvojo Gyöngyös-Eger, laŭ fervojo Kál-Bátonyterenye.

Oni trovis restaĵojn el la ferepoko, de skitoj kaj avaroj. La unua mencio devenis el 1329. Pro la kontraŭturkaj bataloj ĝi senhomiĝis. Minado de ercoj (precipe kupro) okazis inter 1780-1980.

La komunumo fifamiĝis, ĉar en 1950 punlagero estis kreita tie. Severe gardita, sekreta loko ĝi estis, pri kies ekzisto nur post jaroj oni informiĝis. Tie anoj de la ÁVH (Ŝtatdefenda Instanco, hungara KGB) gardis kaj torturis ĉefe senkulpajn homojn.

La homoj estis transportitaj tien sen juĝistaj procezoj. Ili estis socialdemokrataj laboristoj, kiuj protestis kontraŭ la unuiĝo de la Socialdemokrata Partio kun la Komunista Partio, riĉaj kamparanoj „kulakoj", intelektuloj, kiuj kuraĝis pensadi alimaniere. Inter ili la plej konata estis György Faludy, la verkisto-poeto.

Pri tiu terura loko dokumentan filmon faris Judit Ember en 1989, laŭ la rakontoj de la transvivintoj, kaj la rakontoj de la gardistoj, kiuj emis ekparoli. (Cetere ili kredis, ke la loĝintoj de la tendaro estis danĝeraj kulpuloj.)

*Unu el la kaptitoj demandis la gardiston, kiam ili estis envagonigataj: Ĉu ni estos transportataj al Siberio? Nu, tian grandan bonŝancon vi ne havos, respondis la gardisto.* Iliajn personajn legitimilojn la gardistoj neniigis. Nenian kontakton kun la ekstera mondo ili havis. En 1953, kiam la nova ĉefministro Imre Nagy ordonis la ĉesigon de la tiaspecaj lokoj, eĉ nomliston pri la tie loĝantoj oni ne trovis.

En ŝtonminejo ili devis fari la plej pezajn laborojn kun magra nutraĵo, kiu estis ne tute 1200 kalorioj ĉiutage. La privataj karceroj estis mallarĝaj fosaĵoj 2 metraj profundaj, kie oni povis nur stari, en la fundo estis akvo, tuŝanta la genuon de la viktimo. Ĉiutagaj estis la batregaloj, la vindkatenigoj, torturoj per flamoj, la plej diversaj korpaj kaj animaj dolorigoj, humiligadoj.

La gardado estis tiom severa, ke entute nur ok homoj povis fuĝi per ruzaĵo. El inter ili du veturis al Okcidento. Tie neniu volis akcepti vero, kion ili rakontis. Nur longe, per la helpo de iu tie loĝinta konatulo, ili povis pruvi iliajn asertojn. Tiam la Radio Libera Eŭropo informis la mondon pri tiu pun-lagero.

Multaj el la tie garditoj por la tuta vivo estis kripligitaj korpe, sed ne anime. Multaj el la gardintoj eĉ havis pli malbonan sorton. Ili kripliĝis anime, senmoraliĝis, fariĝis alkoholuloj.
Sed ne la ĉefkulpuloj, kiuj ordonis kaj organizis la teruraĵojn. Ili ĝuis altan pension kaj trankvilan maljunecon. Ili tute ne emis ekparpli en la filmo.

Nun en la loko de la mort-tendaro estas subĉiela muzeo. Estis rekonstruita unu barako. En ĝi hejtado ne ekzistis, kaj la vintra, malvarma vento trablovis inter la lignotabuloj. Nur la viktimoj povis varmigi unu la alian La memoron de la tie vivintoj kaj mortintoj gardas memortabulo el marmoro.

* Kategorio Recsk en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Saturno |

**Saturno** – latine Saturnus – estas la romia dio de terkulturo. En la klasika antikvo li identiĝis kun la helena dio Krono. Saturno estas la edzo de Reo kaj patro de Cereso, Jupitero kaj Vesta, interalie.

Saturno manĝas sian filon, pentraĵo de Petro Paŭlo Rubens el 1638.

Priskribo
---------

Saturno estis antikva itala dio. Lia nomo venis el itala vortradiko *satur*, kiu eble signifus "abundanco", kaj la ebla sufikso "-nus", t.e. "sinjoro". Sekve, "Saturnus" signifus, etimologie "sinjoro de la abundanco". Li portis falĉilon ĉar li estus dio de rikolto, nur pro tio, oni identigis lin kun la greka dio Krono, kaj fablis ke post Jupitero lin detronigis, li foriris al Italio kie li regis dum la Ora Epoko.

Laŭ Francisko Azorín **Saturno** estis *Mita, romana dio, filo de Urano (la ĉiel) k. Gea (la tero); li decidis, pro timo estis detronita, engluti siajn filojn, sed sia [tiel] edzino Cibelea anstataŭis ĵusnaskitojn per ŝtono; tiel savis Jupiteron, Neptunon k. Plutonon.* Li indikas etimologion el la greka *Kronoso* kaj de tie la latina *Saturnus*, el *satus* (ŝata).

Kutimoj
-------

Por memori ilian bonfareman reĝon, oni okazigis la feston de Saturnalio vintre ĉiujare. Tiam ĉiu publika komerco haltis, deklarojn de milito kaj krimajn ekzekutojn oni prokrastis, amikoj donacis unu al la alia, kaj oni libere indulgis la sklavojn. Oni donis al ili feston en kiu ili sidis ĉe tablo, dum iliaj mastroj servis ilin, por montri la naturan egalecon de homoj, kaj ke ĉiu afero apartenis egale al ĉiuj dum la regado de Saturno.

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 181.
2. ↑  Azorín, samloke.

* Kategorio Saturno (dio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 136143
* GND: 118804758
* LCCN: no2016121508
* VIAF: 67261976
* SUDOC: 027411206
 |
Dialektoj de la eŭska lingvo
La **Zubera** estas dialekto de la Eŭska lingvo.

Enkonduko
---------

La Zubera dialekto estas specifa eŭska variaĵo parolata en Zubero (la plej malgranda el la 7 historiaj provincoj de Eŭsklando, situanta nord-oriente de tiu ĉi). Ĝi prezentas kelkajn lingvajn kaj fonetikajn specifaĵojn kiuj distingas ĝin. Ĝia prononco diferencas de aliaj eŭskaj elparoloj per, interalie, la « e » prononcata « i » kaj la « o » prononcata « u » kiam ili estas sekvataj de vokalo kaj ĉefe kun la akcento « ü » kiu ĝenerale prononcatas kiel la franca « u » sed povas prononciĝi « i » se ĝi estas sekvata aŭ antaŭita de vokalo. Ĝi karakterizas la zuberan fonetikon kie ĝia ofteco estas multe pli granda ol tiu de « u » en la norma eŭska dum oni retrovas ĝin en neniu alia dialekto.

La zubera ankaŭ prezentas leksikajn kaj deklinaciajn specifaĵojn.

Leksikaj specifaĵoj
-------------------

*Kelkaj zuberaj lingvaj specifaĵoj*|  | esperanto | norma eŭska | zubera dial. |
| Adverboj: | neniam | inoiz ez, sekula | sekülan |
| ofte | maiz | üsü |
| Adjektivoj: | bone | ongi | honki, ontsa |
| bela | eder | eijer |
| Verboj: | okazi | gertatu | agitü |
| havi | ukan | üken |
| fini | bukatu | ürrentü |
| veni | etorri | jin |
| Substantivoj: | kuirejo | sukalde | sükalte |
| floro | lore | lili |
| loko | leku | lekü |
| monto | mendi | bortü, borthü |
| pluvo | euri | ebi |
| poeto | bertsolari | koblakari |
| suno | eguzki | eki |
| eliro | irteera, atera | elkigia |
| Zubero | Zuberoa | Xiberoa |

Lingva situacio
---------------

Hodiaŭ, pli ol 60 % el la 16,000 Zuberanoj estas eŭsklingvaj, sed la malkresko de nombro da parolantoj inter la junularo kaj maldungo kunportas danĝeron por la pluekzisto de la dialekto. Tamen, la laboro farata de kulturaj asocioj en kiuj multaj gejunuloj implikiĝas, ebligas al la dialekto pludaŭri, malgraŭ la normigo de la lingvo fare de "Euskara batua", kiu ŝajne ne forpelis la zuberan.

Bibliografio
------------

* Fenaille Mispiratzeguy: *Dictionnaire Français-Basque Grammaire*, 1936. Eldonita de la aŭtoro, 38, rue D'Angiviller - Versailles. Vendata ĉe Eldonejo Foldex, 111, rue Legendre, Parizo.

Vidu ankaŭ
----------

* Izolita lingvo
* Dialekto
* Eŭska lingvo
* Eŭska toponimio
* Zubero

Eksteraj ligiloj
----------------

* Xiberoko Gaü Eskola - aek
* Hiru.com teorias sobre el origen del euskara
* Sü Azia Arkivigite je 2011-09-20 per la retarkivo Wayback Machine
* *Motho gorri txipia* (*Ruĝkufulineto*)
**Klorhidrato** estas sedativo kaj hipnota same kiel kemia reakciilo kaj antaŭulo al organikaj sintezoj. La nomo kloralhidrato indikas ke ĝi estas formita de kloralo (trikloroacetaldehido) per aldono de molekulo de akvo. Ĝia kemia formulo estas C 2 H 3 Cl 3 O 2 .

Ĝi estis malkovrita per klorumado de etanolo en 1832 fare de Justus von Liebig en Gießen. La sedativaj trajtoj unue estis publikigitaj en 1869 kaj poste pro ĝia facila sintezo ĝi havis larĝan disvastiĝon de sia uzo.

Ĝi estis plejparte trouzita kaj preskribita fine de la 19-a jarcento. Klorhidrato estas solvebla en akvo kaj etanolo, facile formante koncentritajn solvaĵojn. Solvaĵo de klora hidrato en etanolo populare konata kiel "gota *knockout* "estis uzata por prepari "Mickey Finn ", kiel ĝi estis nomita en la pasinteco, en Usono, aŭ kiel ĝi estas nomata en Brazilo, "bonan nokton Cindrulino ", aŭ dormigilo verŝata en trinkaĵon por krimaj celoj.

Klorhidrato ankaŭ estas uzata por prepari lumbildojn por mikroskopio en Hoyers-medio. Ĉi tiu medio estas unu el la plej vaste uzataj en la konservado de akaroj en zoologiaj kolektoj. Tamen, pro sia sedativa efiko, klorhidrato estas strikte kontrolita en Brazilo, kio malfaciligas ĝian uzadon por ĉi tiu celo.

Klorhidrato, kune kun kloroformo, estas kromprodukto de la klorumado de akvo por publika provizado, se organikaj restaĵoj ĉeestas, kun koncentriĝoj malofte superantaj 5 mikrogramojn je litro (µg/l).

Referencoj
----------

1. ↑   Texas Tech University Press: *A Manual of Acarology* (angle).

Literaturo
----------

* Olson, Ted.  (2004) *Crossroads: A Southern Culture Annual*. Mercer University Press. ISBN 978-0-86554-866-4.

Eksteraj ligiloj
----------------



* Ueber die Zersetzung des Alkohols durch Chlor (de)
La  **Ruma sultanlando** - perse سلجوقیان روم, *Salĝūkijān-e Rūm* - estis la daŭrigo de la Granda Selĝuka Imperio en Malgrandazio (Anatolio). La sultanlando ekzistis post la batalo de Manzikerto ekde la jaro 1077 ĝis la jaro 1307. Unua ĉefurbo estis İznik (Nicaea), poste la ĉefurban funkcion transprenis Konya (Iconium); sed ĉar la sultana kortumo estis tre moviĝema, dumtempe ankaŭ la urboj Kayseri kaj Sivas funkciis kiel ĉefurbo.

En sia plej vasta amplekso, la sultanlando etendiĝis tra centra Anatolio de la urboj Antalya kaj Alanya borde de la Mediteranea Maro ĝis Sinop ĉe la Nigra Maro. Oriente, la sultanlando absorbis aliajn tjurkajn ŝtatojn kaj atingis la lagon Van. La plej okcidenta limo estis proksime de Denizli kaj la pordegoj al la Egea Maro.

La vorto "Rum" venas de la araba vorto por la Romia Imperio. La selĝukoj nomis la landojn de sia sultanlando "Rum" ĉar ĝi establiĝis sur teritorio longe konsiderata (orient-)"romia", do bizanca. La sultanlando prosperis, aparte en la malfrua 12-a kaj frua 13-a jarcentoj kiam ĝi prenis de la Bizanca Imperio gravajn marhavenajn urbojn de la Mediteranea kaj Nigra Maroj.

la ruĝa turo (*Kızılkule*) en Alanya, 1221-1226
En Anatolio la selĝukoj prosperigis la komercon per sistemo de karavanaj ripozejoj, kiuj faciligis la transporton de varoj de Irano kaj Centra Azio al la mediteraneaj havenoj. Aparte bonajn komercajn rilatojn havis la Ĝenova Respubliko. La kreskiĝanta bonstato permesis al la sultanlando absorbi aliajn tjurkajn ŝtatojn en orienta Anatolio. La selĝukoj sukcese eltenis la brulojn de la eŭropanaj krucmilitoj, sed en 1243 malvenkis kontraŭ la atakanta Mongola Imperio. La sultanlando iĝis vasaloŝtato de la mongoloj, kaj malgraŭ provoj teni la ŝtatan integrecon, la potenco de la sultanlando iom post iom malaperis dum la dua duono de la 13-a jarcento kaj komplete forestis en 1307, kiam la Otomana Imperio konkeris ĝin.

Vidu ankaŭ
----------

* Daniŝmendidoj

* Kategorio Ruma sultanlando en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 376057
 |
**Agartala** (en Esperanto estus **Agartalo**, se citeblus uzoj de tia esperantigo en la e-lingva literaturo kaj gazetaro - ĝis nun tiuj referencoj mankas) estas la ĉefurbo de la Barata ŝtato Tripuro kaj estas la dua plej granda urbo kaj municipo en nordorienta Barato post Guvahati. La urbo estas la sidejo de la Registaro de Tripuro. Agartala estas unu el la plej rapidaj disvolviĝantaj urboj de Barato. Estas 8 policejoj kaj 9 leĝofaraj institucioj kiuj kovras variajn partojn de la urbo.

*Agartala* estas nomo kiu derivas el du vortoj, nome *Agar*, valora perfuma kaj incensa arbo de la genro *Aquilaria*, kaj la sufikso *Tala*, signife subkreskaĵaro, reference al la denseco de agar-arboj en la regiono. La urbo estas regata de la Agartala Municipa Korporacio. Agartala kuŝas sur la bordo de la rivero Haora kaj ĝi situas je 2 km el la limo kun Bangladeŝo. Agartala estas la tria internacia enirejo al interreto en Barato post tiuj de Mumbajo kaj Ĉenajo.

Notoj
-----

1. ↑  "Agartala becomes India's third int'l internet gateway". Alirita la 1an de majo 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 640624
* GND: 7642742-0
* LCCN: n81095633
* VIAF: 147758235
 |
La **Medalo de** **Distingigita** **Servo** (angle *Distinguished Service Medal*, mallonge **DSM**) estas distingo de la Usona Armeo por soldatoj kiuj distingiĝis per bonega servo sub granda respondeco. La premio ankaŭ estis aljuĝita sub specialaj cirkonstancoj al aliaj homoj, kondiĉigitaj de ilia plejboneco dum milito kontraŭ malamiko de Usono.

La premio estis deklarita per prezidenta dekreto de la Prezidanto de Usono la 2-an de januaro 1918 kaj aprobita fare de la Kongreso la 9-an de julio 1918.

Priskribo
---------

Sur la fronto de la dekoracio estas la blazono de Usono en oro ĉirkaŭita de blua emajlo kun diametro de 1,5 coloj kaj sur ĝi estas gravurita en oro la anglalingva frazo "FOR DISTINGUISHED SERVICE MCMXVIII". Sur la dorso de la dekoracio estas loko por gravuri la nomon de la premiita persono. MCMXVIII reprezentas la jaron 1918 per romaj ciferoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Medalo de Distingigita Servo (Usona Armeo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Departemento de la Armea Reguligo 600-8-22; Militistaj Premioj; 2006-12-11; Efika dato: 2007-01-11.
* Departemento de la Armea Reguligo 670-1; Eluziĝo kaj Apero de Armeaj Uniformoj kaj Insigno; 2005-02-03; Efika dato: 2005-03-03.
* Usona Armea Instituto de Heraldriko: Distinginda Serva Medalo
* Distinginda Serva Medalo - Kriterioj, Fono kaj Bildoj Arkivigite je 2007-12-16 per la retarkivo Wayback Machine Enarkivigita
* Rimarkinda NCOs
* Kongresa Medalo de Honor, Distinginda Serva Kruco kaj Distinginda Serva Medalo eldonita de La Milita Departemento 1919


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 819909
 |
**Melinda Kistétényi** [kistEtEnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kistétényi Melinda** estis hungara komponisto, orgenisto, korusestro, altlerneja instruisto. Ŝia origina familia nomo estis *Kaindl*.

Melinda Kaindl  naskiĝis la 25-an de julio 1926 en Budapeŝto, ŝi mortis la 20-an de oktobro 1999 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Melinda Kistétényi akiris diplomon en la Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt en 1949. Ŝiaj plej gravaj instruistoj estis Lajos Bárdos, János Viski kaj János Ferencsik. Post siaj studoj ŝi estis vicdirigento de koruso, post kelkaj jaroj ŝi havis posteneton en la Muzikarta Altlernejo. Inter 1955 kaj 1989 ŝi instruis en la akademio, poste ŝi emeritiĝis. Krom la instruado ŝi faris orgenkoncertojn ĉefe en Budapeŝto kaj Prago. Ŝi prezentis ĉiujn orgenmuzikaĵojn de Johann Sebastian Bach, eĉ ŝi kantis dum orgenado. Ŝi komponis kantojn por poemoj de Sándor Petőfi, Endre Ady, Gyula Juhász, Árpád Tóth, János Arany, Attila József, Sándor Weöres, William Shakespeare.

Elektitaj komponaĵoj
--------------------

* Oboaszvit (1957)
* Orgonaszvit (1957)
* Orgonaverseny (1962)
* Adj már csendességet! (1971)
* A vízrenéző (1972-73)
* Járkálj csak, halálraítélt (1978)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Kálmán Dráfi
* Iván Fischer
* Zoltán Gyöngyössy
* Veronika Kincses
* Zoltán Kocsis
* Dezső Ránki
* Sylvia Sass
* András Schiff
* Armand Tóth
* Xavér Varnus

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2019-02-18 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Melinda Kistétényi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 632503
* LCCN: nb2002003865
* VIAF: 11811958
* ISNI: 0000000079061359
 |
Koordinatoj: 49° 05′ 01″ N 13° 33′ 23″ O﻿ / ﻿49.08361 °N, 13.55639 °O﻿ / 49.08361; 13.55639 (mapo)

**Zhůří** (germane *Haidl*) estas domaro en Ĉeĥio, parto de urbo Rejštejn en distrikto Klatovy, kutime markata kiel "pereinta municipo". Ĝi troviĝas proksimume 6,5 km sudoriente de Rejštejn. Kondukas tra ĉi tie ŝoseo II/169. Estas ĉi tie registritaj 3 adresoj. Vivas ĉi tie loĝantaro ne ĉeestas en vikidatumoj loĝantoj (). En la jaro 2011 ĉi tie daŭre vivis neniu loĝanto.

Zhůří situas en katastra teritorio **Zhůří u Rejštejna** kun areo 3,13 km² interne de Nacia parko Šumava.

Historio
--------

Jam en la 14-a harcento kondukis tra tiu ĉi teritorio unu el branĉoj de Ora pado. La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1720. 

La 24-a de decembro 1937 super Zhůří kunpuŝiĝis kun deklivo de monto Huťská hora aviadilo Wibault 282-T de kompanio Air France de regula linio el Parizo tra Prago en Bukareŝton. Sur ferdeko de la aviadilo kun imatrikulacio F-AMYD estis du membroj de garnizono (kapitano František Lehký, 36 jaroj, la patro de du infanoj, flugite 7400 horojn; la franca radiisto Pierre Austruc, 24 jaroj, du jaroj de praktiko) kaj unu vojaĝanto – prokuroro JUDr. Karel Flanderka, kiuj ĉiuj pereis.

Sekve la municipo estis trafita en la jaro de 1946 forŝovo de ĉiuj loĝantoj, ĉar ili estis de germana nacieco, kaj en la jaro 1952 ĝi estis prenita de soldataro, kio definitive kontribuis al ĝia plena elloĝigo de la civila loĝantaro. Male estis konstruita kazerno, du sovetaj radaraj stacioj kaj helikoptera bazo, ĉio forlasita en la jaro 1990. El fondusoj de Eŭropa Unio la kazerno estis en la jaro 2009 detruita. La kostoj pro la malkonstruo atingis 11 865 386 Kč, dum kio 90 % kostoj pagis dotoj de Eŭropa Unio, la reston pagis la ŝtato.

Loĝantaro
---------

**Lua‑eraro: bad argument #1 to 'getAllStatements' (string expected, got nil).**

Memorindaĵoj
------------

* Monumento al viktimoj de aviadila malfeliĉo sur altaĵo de monto Huťská hora super Zhůří

Pluaj fotoj
-----------

* Survoje el Kabano de Turner al ZhůříSurvoje el Kabano de Turner al Zhůří
* Restaĵo de konstruaĵoRestaĵo de konstruaĵo
* Zhůří, belvido al monto RoklanZhůří, belvido al monto Roklan

Eksteraj ligiloj
----------------

* Zhůří sur retpaĝo Zaniklé obce

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de urbo Rejštejn (9) |
| --- |
| Jelenov ~ Klášterský Mlýn ~ Malý Kozí Hřbet ~ Radešov ~ Rejštejn ~ Svojše ~ Velký Kozí Hřbet ~ Velký Radkov ~ Zhůří |

 |
**Taragono** (hispane kaj katalune *Tarragona*) estas urbo en Katalunio, Hispanio. Ĝi estas ĉefurbo de samnoma provinco (la plej suda en Katalunio) kaj de distrikto (*comarca*) *Tarragonès*.

Taragono estis tre grava en la Romiaj tempoj, kiam ĝi estis nomata *Tarraco* kaj estis la ĉefurbo de la provinco Hispania Tarraconensis.

Ankoraŭ bone konserviĝas la restaĵoj de tiu epoko, kiuj fariĝis turisma altiraĵo, kune kun la Arkeologia Muzeo. Tiu parto estis agnoskita kiel Monda Kulturheredaĵo de UNESKO.

Tarragona havas tre gravan havenon, unu el la plej gravaj en Hispanio, gravan industrian areon, kaj novan universitaton, Universitat Rovira i Virgili.

Katedralo de Taragono
Romia akvedukto, konata kiel *Pont del Diable*, kiu provizis akvo al *Tarraco* ekde la epoko de Aŭgusto.
Strateto en la historia centro de Taragono

Partneraj urboj
---------------

Inter la partneraj urboj de Taragono estas:

* Orleano, Francio
* Avinjono, Francio

Provinco
--------

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Provinco de Taragono.
Taragono estas ĉefurbo de samnoma provinco, havanta 930.000 loĝantojn. Ĝi estas turisma altiraĵo, ĉefe pro la marbordo, la t.n. *Costa Daurada* (*Ora Marbordo*).
Ĉefaj urboj: Reus, Tortosa, Salou kaj Amposta.

Referencoj
----------

1. ↑   *Les villes amies* (La amikaj urboj) (france). Orléans. Alirita 2019-11-15.
2. ↑   *Jumelages* (Ĝemelurboj) (france). Avignon. Arkivita el la originalo je 2023-03-17. Alirita 2023-03-17.

Vidu ankaŭ
----------

* Taragono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Taragono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Taragono en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)

* Tarragona (stacidomo)
* Camp de Tarragona (stacidomo)
* Listo de urboj de Katalunio

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 39279
* GND: 4059081-1
* LCCN: n79054097
* VIAF: 125477265
* SUDOC: 197776280
* NKC: xx0046454 ge138037, xx0046454
* BNE: XX450705
 |
**Mátyás Sándor** [mAtjAŝ ŝAndor], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Sándor Mátyás** estas hungara imunologo, altlerneja instruisto, ekstera membro de Hungara Scienca Akademio (2010).

Mátyás Sándor (imunologo) naskiĝis la  10-an de februaro 1951(nun 1951-02-10) en Budapeŝto.

Biografio
---------

Mátyás Sándor (imunologo) akiris biologian diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1975. Inter 1976-1978 li instruis en la universitato, en 1979 li kompletigis la diplomon kun Ph.D.. En la jaroj 1980 kaj 1981 li havis stipendion, baldaŭ li studvojaĝis al Berlino kaj Parizo. Inter 1986-1995 li laboris en Iovao, poste li esploris kaj instruis en imunologia instituto de Universitato de Viskonsino en Madisono kun postenoj institutestro kaj profesoro. Lia ĉeftemo estis rolo de T-ĉeloj en imunaj reagoj. Li ricevis usonan premion en 1997.

Elektitaj kontribuoj (ĉiam kunaŭtoro)
-------------------------------------

* *ISOLATION AND CHARACTERIZATION OF FC-RECEPTORS SHED FROM HUMAN PERIPHERAL MONONUCLEAR-CELLS* (1978)
* *Ligand-specific Cross-inhibition of Monocyte Phagocytosis* (1988)
* *The Fc epsilon RII/CD23 gene is actively transcribed during all stages of murine B-lymphocyte development* (1995)
* *Cytokine secretion and adhesion molecule expression by granuloma T lymphocytes in Mycobacterium avium infection* (1996)
* *Mycobacterial granulomas: keys to a long-lasting host-pathogen relationship* (2004)
* *A Novel In Vitro Mouse Model to Study Mycobacterium tuberculosis Dissemination Across Brain Vessels: A Combination Granuloma and Blood‐Brain Barrier Mouse Model* (2020)

Fontoj
------

* datenoj hungare kun foto
* datenoj angle kun foto
* biografio hungare kaj angle

Referencoj
----------


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 859662
 |



* Portalo pri Biografio
**U-KISS** (hangule: 유키스; japane: ユーキス) estas sudkorea knabobando formita en 2008. Ilia nomo estas akronimo, signifante Ubiquitous Korean International Idol Super Star. La grupo estas nuntempe kunmetita de Soohyun, Hoon, Kiseop, Alexander Lee, AJ, kaj Alexander Lee.

Ilia normŝanĝa sukceso estis "Man Man Ha Ni" (2009) de ilia EP *ContiUKiss*. Ili faris sian formalan debuton en Japanio en 2011 per la liberigo de la unuopaĵo "Tick Tack".

Ekde ilia debuto, U-KISS publikigis tri plenlongajn albumojn, dek du mini-albumojn/EP-ojn, unu specialan mini-albumon (kreitan por iliaj adorantoj), kaj diversajn unuopaĵojn. Ili publikigis sep japanajn plenlongajn albumojn, unu japanan kompilaĵon, kaj kvin japanajn mini-albumojn/EPojn. La grupo kaj individuaj membroj ankaŭ partoprenis diversajn muzikalojn, radioprogramojn, interretspektaklojn, televidseriojn, kaj filmojn.

La grupo registris kaj/aŭ prezentis kantojn en la korea, la japana, la ĉina, la angla kaj la hispana. U-KISS gajnis ses kontribuojn en la *Billboard* World Albums-diagramo kaj havis 9 kantojn en la K-pop Hot 100-diagramo.

En 2012, U-KISS estis la unua K-populara grupo se temas pri okazigi fanrenkontiĝon en Kamboĝo. Dum tiu sama jaro, U-KISS estis ne nur la unua K-populara ago, sed ankaŭ la unua azia grupo, se temas pri rezulti ĉe la "Los 40 Principales" koncerto en Kolombio. En 2013, U-KISS estis la dua korea artisto por okazigi solkoncerton en Meksiko. U-KISS ankaŭ estis unu el la unuaj K-popgrupoj se temas pri publikigi originajn albumojn en la japana. En Japanio, ili vicigis numeron 1 sur la Oricon Album Chart kun *Action* en 2015.

* Kategorio U-KISS en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 829956
* MBA: 7de0221e-e572-46ad-942b-64a70fc49b5c
 |
**Zoltán Kunszt** [kunst], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Kunszt Zoltán** estas hungara-svisa teoria fizikisto, altlerneja instruisto, ekstera membro de Hungara Scienca Akademio (2022).

Zoltán Kunszt naskiĝis la  6-an de majo 1944(nun 1944-05-06) en Pápa.

Biografio
---------

Zoltán Kunszt maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li akiris fizikistan diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1967, pli poste li akiris sciencan gradon Ph.D. en 1981. Inter 1968 kaj 1982 li instruis en la universitato, dum lia instrua rango altiĝis, sed li ankaŭ esploris en Dubno (1970-1972), CERN en Ĝenevo (1974-1975), Hamburgo (1978-1980). Inter 1982 kaj 1989 li esploris en akademia instituto en Budapeŝto, ankaŭ en Universitato de Berno (1983–1984), CERN (1985), Ĉikago (1986), Santa Barbara (Kalifornio) (1987) kaj ETH Zuriko (1986–1989). Li restis plu en instituto de ETH Zuriko en 1989 por esplori, sed ekde 1993 li ankaŭ instruis jam kiel profesoro. Li estis emeritita en 2009. Li edziĝis en 1966 kaj li ricevis hungaran premion en 1973.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Elemi részecskék I-II.* (1968)
* *A részecskefizika mai problémái* (1974)
* *Combined use of the CALKUL method and N = 1 supersymmetry to calculate QCD six-parton processes* (1986)
* *Recent developments in hadron collider physics* (1991)
* *Deconstructing non-abelian gauge theories at one loop* (kunaŭtoro, 2004)
* *One-loop effective lagrangians after matching* (kunaŭtoro, 2016)

Fontoj
------

* biografio hungare kaj angle kun foto
* biografio angle kun foto
* aprezo kun foto (legebla pli malsupre)
* biografio angle

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 859229
 |




* Portalo pri Biografio
Koordinatoj: 49° 13′ 08″ N 13° 18′ 18″ O﻿ / ﻿49.21889 °N, 13.30500 °O﻿ / 49.21889; 13.30500 (mapo)

**Javorná** (ĝis la jaro 1951 **Zejbiš**, germane *Seewiesen*) estas malgranda vilaĝo en Ĉeĥio, parto de kampurbo Čachrov en distrikto Klatovy. Ĝi troviĝas proksimume 10 km nordoriente de Železná Ruda, super valo de rivereto Ostružná. Estas ĉi tie registritaj 68 adresoj. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis loĝantaro ne ĉeestas en vikidatumoj loĝantoj. La vilaĝo situas sur nordokcidenta montopiedo de monto Javorná (1090 metrů), laŭ kiu ĝi akiris en la jaro 1952 sian nuntempan nomon. Ĝi troviĝas en dislimejo de PPR Šumava kaj Naturparko Kochánov. Al Javorná hodiaŭ estas kalkulita ankaŭ katastra teritorio post la pereinta vilaĝo Zhůří, elloĝigita kun establo de Armea spaco Dobrá Voda en la jaro 1952.

Javorná situas en katastraj teritorioj **Javorná na Šumavě, Javorná u Polomu, Zhůří** kun areo 42,02 + 2,51 + 15,05; sume 59,58nbsp;km².

Historio
--------

La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1614.

Ĝis la jaro 1890 apartenis al la vilaĝo ankaŭ Šukačka.

Ĝis la 29-a de aprilo 1976 ĝi estis memstara municipo kaj ekde la 30-a de aprilo 1976 la vilaĝo fariĝis konsisto de kampurbo Čachrov.

Loĝantaro
---------

**Lua‑eraro: bad argument #1 to 'getAllStatements' (string expected, got nil).**

Memorindaĵoj
------------

* Preĝejo de sankta Anna

Pluaj fotoj
-----------

* JavornáJavorná
* JavornáJavorná
* JavornáJavorná
* Konservita malnova tombejo en JavornáKonservita malnova tombejo en Javorná

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de kampurbo Čachrov (13) |
| --- |
| Bradné ~ Březí ~ Čachrov ~ Dobřemilice ~ Chřepice ~ Chvalšovice ~ Javorná ~ Jesení ~ Kunkovice ~ Onen Svět ~ Předvojovice ~ Svinná ~ Zahrádka ~ ceteraj: Šukačka ~ Zhůří |

 |
**Ĥattusili la 3-a** (el la hitita lingvo: "el Hattusa") estis la reĝo de la Hitita imperio (Nova Reĝlando aŭ Malnova Imperio) en ĉ. 1267–1237 a.K. li estis la kvara kaj lasta filo de Mursili la 2-a. Mursili nomumis Ĥattusili al pastro de Sausga de Samuha, kaj Ĥattusili restis lojala al "Iŝtar de Samuha" ĝis fino de ties lastaj tagoj.

Lia pli aĝa frato Muvatalli la 2-a movis sain sidejon al Tarhuntassa kaj nomumis lin guberniestro de Hattusa. Hattusili estis komandanto de la hititaj fortoj dum la fama Batalo de Kadeŝ kontraŭ Egiptujo en 1274 a.K.. Hattusili kiel guberniestro, rekonkeris Nerik kaj iĝis Alta (Gvida) Pastro de sia tempesta Dio. Hattusili nomis sian plej aĝan filon kaj kronprincon "Nerikkaili" en honoro je tiu evento. Hattusili geedziĝis kun pastrino de Iŝtar, Puduhepa kiu iĝis pli poste hitita reĝino kaj Tavananna.

Lia nevo, Mursili la 3-a (aŭ *Urhi-Teŝub*) movis la ĉefurbon reen al Hattusa, igante superflua la guberniestrecon de Hattusili. Mursili poste forigis lin el Nerik, ekante enlandan militon. Hattusili venkis lin kaj ekzilis sian nevon.

Hattusili kaj la egipta faraono Ramses la 2-a sigelis skriban packontrakton bazitan sur hititaj modeloj kiu, laŭ egiptaj monumentaj kopioj de ĝi, fariĝis la plej frua konata traktato en historio, establante long-daŭran pacon inter la du rivalaj imperioj. Ramseso geedziĝis kun filino de Hattusili, konata sub egipta nomo de Maathorneferure. Jarojn poste li geedziĝis kun alia hitita princino.

Arkivo de pli ol 200 leteroj estis trovita de la reĝa palaco ĉe Hattusa, kiu montras ke Hattusili interŝanĝis leterojn kun multaj mez-orientaj reĝoj inkluzive de Rames la 2-a. Tiuj estas gravaj fontoj por tiu periodo.

* Kategorio Ĥattusili la 3-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 386720
* GND: 118546740
* VIAF: 42629454
* ISNI: 0000000448871681
* SUDOC: 078648084
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  Sen fontoj! | **Ĉi tiu artikolo pri kuirarto citas neniun fonton**.

---

Vi povas plibonigi ĝin, aldonante fidindajn fontojn. Senfontaj asertoj povas esti forigitaj. *(Novembro 2017)* |

Fruktkirlaĵo bazita de fragoj
Fruktkirlaĵo bazita de kivio
Fruktkirlaĵo bazita de legomoj, ĉefe kukomoj
Smuzio
**Fruktkirlaĵo** aŭ **Smuzio** (angle *smoothie*) estas malvarma deserto el miksitaj en miksaparato beroj aŭ fruktoj (kutime de unu speco) kun aldono de pecetoj da glacio, suko aŭ lakto.

Oni surtabligas smuzion en vitra kaliko kun tubeto kaj kulero. Kiel beroj kaj fruktoj estas uzataj kutime framboj, fragoj, vakcinioj aŭ ĉerizoj. Tre ofte oni uzas smuzion kiel vegetaran kaj sanigan nutraĵon.

La vorto *smuzio* estas konsiderenda kiel novismo; en la NPIV-eldono de 2002 ĝi ne troviĝas, kaj ankaŭ la angla esprimo, sur kiu ĝi baziĝas, estas uzata nur de la 1980-aj jaroj. Ĝis antaŭ nelonge oni uzis la pli internaciajn esprimojn "fruktkirlaĵo", "fruktpulpaĵo", aŭ "fruktlaktaĵo".

Vidu ankaŭ
----------

* Koktelo

* Kategorio Fruktkirlaĵo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Marguerite Nyssens** estas belga  esperantistino, (naskiĝis en Antverpeno la 2-an de oktobro 1858 kaj mortis la 7-an de oktobro 1947 en Bruselo) fratino de Paul Nvssens. Marguerite Nyssens dediĉis sian vivon al pluraj bonfaraj verkoj; ĝiaj agadoj estis ĉefe fokusitaj al [[Bruselo] .

Vivo
----

Marguerite Louise Marie Nyssens naskiĝis la 2-an de oktobro 1858 en Belgujo, pli precize en Antverpeno. Filino de Gustave-Adolphe Nyssens dum lia unua geedziĝo al Cécile Michaux. Marguerite Nyssens estis naskita en familion de kvin infanoj. Ŝi havas du fratojn kaj du fratinojn. Ŝi estas la tria, kiu venas en la mondon. La patrino mortis kiam ŝi estis 4-jaraĝa. Liaj plej aĝaj infanoj estas Louis Nyssens kaj Emilie Nyssens kaj liaj plej junaj infanoj estas Jules Nyssens kaj Lucie Marie Nyssens. 

Ŝia patro estis posedanto de tabaka import-eksporta firmao, kaj ekde 1874 de stofa fabriko en Anderlecht. Ŝi estis enegita en kontraŭalkoholan aktivismon de sia onklino Joséphine Keelhoff-Nyssens kaj ili fondis la *Union des Femmes belges contre l'alcoolisme*.

Referencoj
----------

1. 1 2 3  Albert Nyssens : Généalogie de la famille Nyssens, novembre 1949, p.39.
2. ↑  Sophie Matkava : L’Union des Femmes Belges contre l’Alcoolisme (1899-1951) et la lutte antialcoolique aux militantismes féministe et pacifiste, mémoire de fin d’études, Université Libre de Bruxelles, année 1995-1996, p.85.
Glacio sur la Marsa *Utopia Planitia*.
***Utopia Planitia*** estas ebenaĵo sur norda parto de planedo Marso. La rokoza Utopia Planitia situas inter 47,97° norda latitudo kaj 225,74° okcidenta longitudo. Ĝi estas la surgrundiĝa loko de la Usona planeda sondilo Viking 2 (1976) kaj la Ĉina veturilo Zhurong (parto de misio Tianwen-1, 2021).

Ĝia surfaco similas al la ebenaĵo Chryse Planitia, la surgrundiĝejo de la sondilo Viking 1. La du lokoj kemie preskaŭ samas, kio estas klarigebla plej verŝajne al la oftaj kaj grandegaj sabloŝtormoj.[*mankas fonto*]

Sur la Utopia Planitia troveblas reto de malprofundaj kavaĵoj, kiujn formas verŝajne la fendiĝo de la ĉiamfrosta grundo. Oni povis vidi sur fotoj de surgrundiĝa sondilo de *Viking 2* blankajn prunsimilaĵojn dum 100 tagoj, dum du marsaj vintroj. La prujno precipitiĝas, kiam karbona dioksido kaj akvovaporo  de Marsa atmosfero kondensiĝas sur la atmosferaj pulveroj kaj defalas. La karbona dioksido vaporiĝas pro Suna varmo, kaj postrestas la akvoglacio.

Bildaro
-------

* 
* 
* 
*

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Utopia Planitia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Geografio de Marso
Koordinatoj: 49° 25′ 3″ N 21° 41′ 45″ O﻿ / ﻿49.41750 °N, 21.69583 °O﻿ / 49.41750; 21.69583 (mapo)

Dukla montpasejo apud Vyšný Komárnik
Panoramo de Dukla montpasejo. En tiu ĉi spaco pereis en la jaro 1944, ambaŭflanke 10 km de ŝtatlimo sur teritorio de Pollando kaj Ĉeĥoslovakio pli ol 10 000 junaj viroj kaj preskaŭ 90 000 estis eliminitaj pro vundoj el plua batalagado
**Dukla montpasejo** (slovake *Dukliansky priesmyk*, pole *Przelecz Dukielska*, germane *Duklapass*) estas grava montpasejo kaj trapasejo inter Slovakio kaj Pollando. Ĝi situas 502 m super la marnivelo kaj tiel la plej malalta montpasejo de la Norda kaj Orienta Karpatoj. Ĝia nomo venas de la pola vilaĝo **Dukla**. Ĝi estas alproksimebla sur vojo E371.

Ĝi gravas ankaŭ pro klimataj kondiĉoj, ĉar vintre la malvarmaj aeramasoj el Orienta Eŭropo fluas en la Karpatan Basenon tra tiu montpasejo.

Dukla montpasejo estas konata el tempoj de la dua mondmilito, kiam ĉi tie okazis Karpata-dukla operaco, dum kiu en periodo de la 8-a de septembro 1944 ĝis do 27-a de novembro 1944 pereis aŭ estis vunditaj preskaŭ 85000 sovetaj kaj 6500 ĉeĥoslovakaj batalantoj.

Rilataj temoj
-------------

* Dukla
* Karpata-dukla operaco


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 240719
* GND: 7524142-0
* VIAF: 248755481
* NKC: ge767799
 |
Hodiaŭa aspekto post la ensabliĝo. La **Termopiloj** (laŭvorte: *Pordego de la varmaj fontoj*; greke: Θερμοπυλαι ) estas interkrutejo, mallarĝa trapasejo ĉe la landlimo de la grekaj distriktoj Lokris kaj Malisa (poste: Oitaia), inter la de marĉlando ĉirkaŭata Malisa markolo kaj randero de la montaro Kallidromos, kies nomo ŝuldiĝas al la varmaj sulfurozaj fontoj surloke.

Priskribo
---------

Estante longa pli ol horo ĝia larĝeco estis nur de 50-60 paŝoj, ĉe kelkaj partoj eĉ ankoraŭ multe pli mallarĝa. Kiel ĉefa enirejo al Tesalio disde la helenaj teritorioj de antikveco jam la regiono gravis strategie.

La de la Sperĥejo-rivero kunportita aluvio ege ŝanĝis la marbordon kaj antaŭenlokis ĝin je 3,5 km.

Batalloko
---------

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Batalo de la Termopiloj.
Famiĝis la trapasejo post la heroa sinofero de la taĉmentoj de la spartano Leonido en julio de la 480-a jaro a.K. por ĝeni la marŝadon de la persa armeo sub la estrado de Kserkso la 1-a (Persio). Dum tio la greka batalŝiparo haltigu la malamikan ĉe la promonotorio de Artemisio. La nombro de la soldatoj sub Leonida estis de ne tute 6000 viroj (inter kiuj nur 300 spartanoj). Leonido fortigis la trapasejajn murojn kaj starigis 1000 anojn el la tribo de la Fokoj tie.

Kiam la persanoj finfine post kvartaga atendo ekŝturmis la grekoj kontraŭstaris du tagojn kaj venkis eĉ la personan gardistaron de la reĝo. Tiam Efialto gvidis 20000 persanojn kune kun Hidarno tra piedmarŝpado kiun la fokoj ne aŭdacis defendi por ataki la grekojn de dorsflanke. Leonido decidis obei kaj defendi la interkrutejon kun siaj spartanoj. La aliaj rajtis retiriĝi; tamen 700 viroj el la tribo de la Tespoj restis libervole. Ili ne atendis la venon de la malamikoj sed aktive ĵetis sin batalen kaj retiriĝis nur post la ekrigardo de Hidaspo monteton de malantaŭ la muroj. Tie ĉi ili ĉiuj mortis unu post la alia batalante.

La grekoj dediĉis al ilia memoro monumenton kun la enskribo de Simonido, kiu tekstas Inschrift des Simonides: "Se vi, preterpasanto, estos alveninta hejme anoncu al la spartanoj ke ni restis surloke mortinto, ĉar la leĝo ordonis tion." Ankaŭ pli malfrue okazis tie ĉi bataloj ekz. en 279 a.K. kiam la grekoj batalis kontraŭ la keltoj sub la atenano Kalipo aŭ en 191 a.K. kiam la romia konsulo Manius Acilius Glabrio venkis Antiokon la grandan. Sen paroli pri la novgreka liberiĝbatalo kontraŭturka en 1821 kaj 1822 kaj pri bataleto en 1941 (inter Wehrmacht kaj aliancanoj) dum la Dua mondmilito.

* Kategorio Termopiloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Miklós Marik** [miklOŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Marik Miklós** estis hungara astronomo, profesoro.

Miklós Marik  Arkivigite je 2013-07-29 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 28-an de majo 1936 en Budapeŝto. Li mortis la 23-an de junio 1998 en Tenerifo.

Biografio
---------

Miklós Marik frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris pedagogian diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1958. Post falo de Hungara revolucio de 1956 li jam helpis instruadon de la profesoroj, post la diplomo li jam oficiale estis vicprofesoro. En 1961 li partoprenis en ekspedicio al Bulgario por observi la sunan eklipson, en la sekva jaro li studvojaĝis al Krakovo. Inter 1962 kaj 1966 li plulernis en Universitato Lomonosov (parte en koresponda kurso), poste li kandidatiĝis. Post jaroj li iĝis katedrestro, sed li ofte prelegis ankaŭ en Hungara Televizio. Li ricevis 2 memormedalojn. Li mortis dum somerumado en Hispanio.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Modern csillagászati világkép* (1969)
* *A Vénusz és a Mars ostroma* (1976)
* *Csillagászati földrajz* (1988)
* *Ifjú csillagászok kézikönyve* (Manlibro de junaj astronomoj), (1991)

Memorigiloj
-----------

* asteroido 28492 Marik

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2013-07-29 per la retarkivo Wayback Machine