Vidu ankaŭ: 4-Tetradekanono, 5-Tetradekanono, 6-Tetradekanono, 7-Tetradekanono, 2-Pentadekanono, 3-Pentadekanono, 4-Pentadekanono, 6-Pentadekanono, kaj 7-Pentadekanono

|  |
| --- |
| 5-Okso-pentadekano |
| Kemia formulo |  **C15H30O** |
| 5-Pentadekanono |
| **Bastona kemia strukturo de la 5-pentadekanono** |
| 5-Pentadekanono |
| **Tridimensia kemia strukturo de la 5-pentadekanono** |
| Alternativa(j) nomo(j) |
| * Butila dekila ketono
* 5-Okso-pentadekano
 |
| CAS-numero-kodo | 92862-23-2 |
| ChemSpider kodo | 258195 |
| PubChem-kodo | 292592 |
| **Fizikaj proprecoj** |
| Aspekto | blanka aŭ flava, brulema solidaĵo |
| Molmaso | 226,4026 g mol−1 |
| Denseco | 0,828 g/cm−3 |
| Fandpunkto | 27,1°C  |
| Bolpunkto | 292,6°C  |
| Refrakta indico | {\displaystyle n\_{761}^{20}} 1,4419 |
| Ekflama temperaturo | 83,1°C  |
| Solvebleco | Akvo:nesolvebla |
| Mortiga dozo (LD50) | 5000 mg/kg (buŝe) |
| **GHS etikedigo de kemiaĵoj** |
| GHS Damaĝo Piktogramo | 

|  |
| --- |
| 07 – Toksa substanco |

 |
| GHS Signalvorto | Averto |
| GHS Deklaroj pri damaĝoj | H227, H411 |
| GHS Deklaroj pri antaŭgardoj | P273, P391, P501 |
| Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo(25 °C kaj 100 kPa) |

**5-Pentadekanono** aŭ **butila dekila ketono** estas organika kombinaĵo rezultanta el interagado de la pentanalo kaj **klorodekano**. Ĝi estas blanka aŭ flava, brulema solidaĵo kun malalta fandopunkto, nesolvebla en akvo. 5-Pentadekanono posedas 15 karbonatomojn, 30 hidrogenatomojn kaj 1 oksigenatomon. 5-Pentadekanono uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de farmaciaĵoj kaj aromataĵoj. 5-Pentadekanono estas ketona komponaĵo, vaste uzata en scienca esplorado. Ĝi estas senkolora likvaĵo kun agrabla odoro, kiu estas nesolvebla en akvo sed solvebla en organikaj solvantoj. 5-Pentadekanono povas esti sintezita per diversaj metodoj, inkluzive de la oksidigado de 1-pentadekanolo, la redukto de 5-pentadeken-2-ono, kaj la reakcio de 1-bromopentadekano kun kalia tert-butoksido. La plej ofte uzata metodo estas la oksidigado de 1-pentadekanolo kun kalia permanganato aŭ kromiata acido.

5-Pentadekanono estas uzata en diversaj sciencaj esplor-aplikoj, inkluzive kiel gustiga agento, en parfumoj kaj kosmetikaĵoj, kaj kiel feromono en insektoj. Ĝi ankaŭ estas uzata en la sintezo de aliaj organikaj komponaĵoj kaj kiel solvaĵo en kemiaj reakcioj.

5-Pentadekanono pruviĝis havi diversajn biokemiajn kaj fiziologiajn efikojn. Oni trovis, ke ĝi havas anksiolitikan efikon, reduktante angorajn nivelojn en musoj. Ĝi ankaŭ pruviĝis havi kontraŭdepresian efikon, pliigante nivelojn de serotonino kaj dopamino en la cerbo. Aldone, ĝi pruviĝis havi kontraŭkonvulsiajn propriecojn, reduktante la oftecon kaj severecon de epilepsiatakoj en musoj.

Sintezoj
--------

### Sintezo 1

* Preparado de la **5-pentadekanono** per traktado de **pentila klorido** kaj **dekano**:

|  |
| --- |
| pentanoila klorido +dekano {\displaystyle {\mathsf {{\xrightarrow[{}]{}}\,}}}5-pentadekanono +klorida acido |
|

  

### Sintezo 2

* Preparado de la **5-pentadekanono** per oksidado de la **5-dekanolo**:

|  |
| --- |
| 5-pentadekanolo {\displaystyle {\mathsf {{\xrightarrow[{}]{CuO}}\,}}} 5-pentadekanono |
|

### Sintezo 3

* Preparado de la **5-pentadekanono** per traktado de **pentanalo** kaj **klorodekano**:

|  |
| --- |
| pentanalo +klorodekano {\displaystyle {\mathsf {{\xrightarrow[{}]{}}\,}}}5-pentadekanono +klorida acido |
|

  

### Sintezo 4

* Preparado de la **5-pentadekanono** per traktado de **undekanalo** kaj **butila klorido**:

|  |
| --- |
| undekanalo +butila klorido {\displaystyle {\mathsf {{\xrightarrow[{}]{}}\,}}}5-pentadekanono +klorida acido |
|

Vidu ankaŭ
----------

* Ketonoj

Referencoj
----------

1. ↑  GuideChem
2. ↑  EPA United States Environmental Protection Agency
3. ↑  Chemsrc
4. ↑  Chemical Book
5. ↑  Chemnet