recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Palmares** estis la plej granda Kilombo, regno de forkurita sklavoj, fondita ĉirkaŭ 1600 en la montetoj Serra da Barriga en nordorienta Brazilo, ĉe la nuna ŝtato Alagoaso. Ĝi entenis multajn fortifikaĵojn kaj vilaĝojn kaj unu urbeton

Hodiaŭ en la brazila ŝtato Pernambuko estas urbo nomata **Palmares**.
.

Historio
--------

Busto de Zumbi en Brazilo. Surskribo: „Zumbi de Palmares, nigrula estro de ĉiuj rasoj"
Palmares ekzistis kiel grandega memsubtena respubliko sendependa, kaj fariĝis legendo pro sia grandeco kaj potenco. En sia plej alta periodo sia loĝantaro de pli ol 30 000 liberaj viroj, virinoj kaj infanoj. La komunumo havis pli ol 200 konstruaĵojn, preĝejon, kvar forĝistojn kaj urbodomon.

La unua gvidanto de Palmares estis Ganga Zumba, kiu eskapis de sklaveco en sukerplantejo kaj translokiĝis al Palmares.

Palmares sukcese defendis sin kontraŭ kelkaj provoj de la nederlandanoj, kaj poste de fortoj de portugalaj kolonioj por detrui ĝin, kaj mortigi aŭ kapti ĝiajn loĝantojn.

En 1655, afrikano konata kiel Zumbi naskiĝis en Palmar. Kiel juna knabo li estis kaptita de la portugaloj, sed eskapis kaj revenis al Palmares en 1670. La loĝantoj de Palmares sub la gvidado de Zumbi, venĝis la oftajn invadojn de la portugaloj per venĝaj agoj - atakoj kontraŭ portugalaj plantejoj kaj vilaĝoj, liberigante sklavojn, do ili ankaŭ pliigis sian nombron. Dek jarojn poste, Zumbi, nun lerta militisto kaj milita strategiisto, sukcedis Ganga Zumba kiel reganto de Palmares. Estis Zumbi, kiu gvidis la armeon de Palmares kontraŭ la artilerio de la portugalaj militestroj Domingos Jorge Velho kaj Vieira de Mello. La lasta atako kontraŭ Palmares okazis en 1694. Cerca do Macaco, la ĉefa loĝloko, falis; Kaj Zumbi vundiĝis. Li fuĝis de la portugaloj, sed estis perfidita, poste kaptita, kaj senkapigita en 1695.

(legu plu pri la historio ĉe La Nigra Spartako de Geraldo Mattos).

* Kategorio Palmares en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Artista bildigo de Luna 25
**Luna 25** (ruse Луна-25), aŭ antaŭe **Luna-Glob** (Луна-Глоб, "Luna Globo"), estas rusa kosmoesplormisio, kiu estis lanĉita la 11-an de aŭgusto 2023 al la Luno.

Luna 25 devis alteriĝi de la Suda Poluso de la Luno. La misio markis la revenon de Rusio al la Luno post kvin-jardeka hiato (la antaŭa luna misio de Sovetunio estis la Luna 24 provaĵo-revenmisio, en 1976) kiel parto de la projekto Luna. La kosmosondilo, kiu devis funkcii dum almenaŭ unu jaro, kunportis diversajn eksperimentojn kaj teknologiajn demonstrantojn same kiel borilon, por kolekti grundajn specimenojn por analizo.

La reveno al la Luno de Rusio estis decidita en 2012 post la fiasko de la marsa misio Phobos-Grunt. Tamen, la konstruado de Luna 25, malhelpita pro la perdo de kapabloj de la rusa spaca industrio, estis tre malrapida. Luna 25 devis pavimi la vojon por la lanĉo de aliaj, pli ambiciaj lunaj misioj, nome Luna 26, Luna 27 kaj Luna 28. La misio Luna 25 estis lanĉita la 11-an de aŭgusto el la kosmodromo Vostoĉnij en la rusa Malproksima Oriento. La sondilo kraŝis sur la Luno naŭ tagojn poste, nome la 20-an de aŭgusto, dum la surteriĝofazo.

Jurij Borissov, la direktoro de Roskosmos (la Federacia Kosma Agentejo de Rusio) malkaŝis la ĉefan kaŭzon de la kraŝo de la rusa sondilo Luna-25, kiu okazis unu tagon antaŭ la planita alluniĝo. "Bedaŭrinde, la motoro ne haltis kiel planite, laŭ la ciklogramo, [...] funkciante dum 127 sekundoj anstataŭ dum 84 sekundoj," Jurij Borissov raportis vive sur la televidkanalo Rossiya 24, aldonante, ke la sondilo "fakte kraŝis" kontraŭ la natura satelito de la Tero. Restas vidi tion, kio kondukis al ĉi tiu efiko. Kiel tia, urĝa komisiono komencis studi la cirkonstancojn kaj devus prezenti siajn unuajn rezultojn en proksima estonteco, kiuj estos konsiderataj por la venontaj misioj, diris sinjoro Borissov."<ref>" 

* Kategorio Luna 25 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 833512
 |
**Sobralo** (portugallingve *Sobral* /so**braŭ**/) estas brazila municipo en subŝtato Cearao. Ĝia nomo venas de la arbo *Roupala gardneri* kiu portugal-lingve nomiĝas "Sobro" (Sobro), "sobral" estas certa kvanto da "sobroj", "sobraro". Laŭ statistikoj de 2005, ĝi havas ĉirkaŭ 173 mil loĝantojn.

En Sobralo troviĝas kampuso de Universitato Federacia de Cearao kun ses kursoj: medicino, psikologio, ekonomiaj sciencoj, odontologio, inĝenierarto pri komputado kaj elektra inĝenierado.

La 29-an de majo 1919 okazis eklipso, kiu famiĝis en la historio de fiziko: Sobralo estis en la centra ombrego de la eklipso, same kiel Ilha do Príncipe en São Tomé e Príncipe. Brita ekspedicio gvidata de Arthur Eddington volis observi la eklipson en ambaŭ lokoj, por pruvi - danke al eklipso - ke la gravito de la suno deflankigas lumondojn, kiel antaŭdiris la teorio de relativeco. En Ilha do Príncipe nuba vetero dum la eklipso permesis ne sufiĉe detalan observadon, nur du fotoj montris iujn stelojn. Aliflanke en Sobral la vetero estis multe pli favora, la sciencistoj sukcesis fari sep bonajn fotojn de la fenomeno, per kiuj pruviĝis la Einstein'a teorio. - Monumento antaŭ la preĝejo *Igreja de Nossa Senhora do Patrocínio* memorigas tiun eventon, poste konstruiĝis la *Museu do Eclipse*.

Literaturo
----------

Soares, Maria Norma Maia: *Onde al luz fez a curva*, Universidade Estadual Vale do Acaraú, Sobral, 1999 -
Scienca, amuza bildstrio pri Einstein kaj la eklipso en Sobral (en la portugala)

03° 40′ 26″ S 40° 14′ 20″ U﻿ / ﻿3.67389 °S, 40.23889 °U﻿ / -3.67389; -40.23889 (mapo)

* Sobralo (Cearao) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Sobralo (Cearao) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Mondaj aliancoj en 1975.
Domena teorio pri la landoj de orientazio en ordo de maldekstre al dekstre laŭ supozata disvastigo de komunismo.
La **domena teorio** aŭ *teorio de la domeno*, nomita ankaŭ ofte *efiko neĝbulo*, se aplikita al la internacia politiko teoriumas, ke se lando eniras en dfinita politika sistemo, ĝi altirus aliajn en sia areo al tiu sama ideologio.

Oni ne klaras tutcerte kiu estis la elpensulo de tiu teorio; sed foje oni atribuas ĝin al la usona prezidento Dwight D. Eisenhower, laŭ kiu oni antaŭvidis, ke komunismo povas etendiĝi tra la tuta mondo se oni ne sukcesas haltigi tiun tendencon. 

Ja certas, ke tiu teorio disvastiĝis en la kunteksto de la Malvarma Milito antaŭ la observo de kelkaj okazintaĵoj kiuj ŝajne konfirmus la teorion. Antaŭ kaj dum la Dua Mondmilito okazis ia *kontaĝo de ideologioj* en Eŭropo. Jen propriniciate, kiel ĉe la Pronaziisma Hungario aŭ ĉe la Rumanio de Antonescu oni starigis registarojn pro-faŝistajn aŭ eĉ pro-naziistajn; jen perforte, kiel ĉe la Francio de Vichy, la Okupaciita Norvegio, Frankisma diktaturo en Hispanio aŭ ĉe Okupaciita Nederlando. Alia ekzemplo esti la ideologio komunista kiu etendis la influsferon de Rusio (poste renomita Sovetunio) per la aneksio de landoj kiuj iam estis parto de la Rusa Imperio kiel Moldavio, Pollando (parte) aŭ la Baltaj Landoj dum kaj post la Dua Mondmilito.

Tiukadre la domena teorio utilis kiel ekskuzo por la intervenisma politiko de Usono (kaj ties aliancanoj) por haltigi la etendon de la komunismaj reĝimoj (kaj ĝenerale de maldekstraj politikoj) en tre diversaj mondoregionoj de la lando, ekzemple ĉe Sudorienta Azio, Centrameriko kaj Karibio, Afriko, strategiaj landoj de Eŭropo ktp.

Araba mondo
-----------

Politika kartuno de Carlos Latuff aplikanta la domenan teorion al Hosni Mubarak vidalvide de Tunizio.

En januaro 2011, la ebleco de "efiko domeno" en Magrebo kaj en la arabaj landoj estis menciita de la gazetaro post la Tunizia ribelo en 2010-2011, hipotezo kiu estis konfirmita dum la Araba Printempo.

Referencoj
----------

1. ↑   David Solar, *El Conductor de Rumania*, nº 91 de *La aventura de la Historia*, majo 2006, Arlanza Ediciones, Madrido, ISSN 1579-427X
2. ↑  Tunizio, Alĝerio... la teorio de la domeno en la araba mondo Arkivigite je 2011-01-17 per la retarkivo Wayback Machine - Mark Lynch, slate.fr (franca traduko de Peggy Sastre ), 14-a de januaro 2011.

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Teoría del dominó en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 834232
 |
La poŝtmarkkatologoj **Austria Netto Katalog** estas la plej gravaj siaspece por filatelistoj, numismatikitoj kaj kolektistoj de telefonkartoj de Aŭstrio.

Detaloj
-------

La plej gravaj tamen estas prifilatelaj kun specialiĝo je (malnovaj) aŭstriaj temoj. Ili aperas ĉiujare post aktualiĝo kaj pliboniĝo. La plej tracidia estas *Österreich Spezial Katalog*. En ĝi detalege ankaŭ informatas pri fuŝaj stampoj kaj gravuroj, diferencoj kolora/papera/preslitera ktp. Krome eldonatas ĉiun jaron *Österreich Standardkatalog* kaj *Vierländerkatalog*, pri landoj de Germanlingvio, do pri Aŭstrio,Germanujo, Liĥtenŝtejno kaj Svisujo.

Ĉiujare ankaŭ aperas katalogoj monera kaj telefonkarta (ekskluzive pri Aŭstrio) kaj eĉ unu pri specialaj stampiloj okaze de apartaj eventoj kaj datrevenoj aŭ pro turismoreklamo. Responsis por la katalogaro Christine Steyrer.

Pro troa longeco de la katalognomo la fakuloj volonte uzas la mallongigon *ANK*. Nuntempe ekzista ankaŭ surretaj katalogoj.

Enhavo
------

Ŝatatas la katalogaro treege ankaŭ pro indikoj pri la sekvo:

* personportretoj sur poŝtmarkoj (kies kreon iniciatis i.a. privatuloj)
* telegrafiaj markoj
* tribunalakceptatestiloj
* impostaj markoj
* oficialaj novpresadoj
* milita poŝto (ankaŭ denove ekde 1955)
* Lombardio kaj Veneto
* aŭstriaj poŝtservoj ĉe Levanto
* aŭstria poŝto sur Kreto
* Bosnio kaj Hercegovino
* surmarkaj stampoj por eldonoj de landoj heredantaj teritoriojn de Aŭstrio-Hungario
* regionaj eldonoj dum Unua kaj Dua respublikoj
* reklamoj kaj memorfolioj
* raketa poŝto
* inaŭguraj flugoj de Austrian Airlines
* markoj de Unuiĝintaj Nacioj (Vieno)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Austria Netto Katalog en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* ANK-katalogoj
**Bibliotheca Teubneriana** aŭ plentitole *Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana* (germane: *Teubners Bibliothek griechischer und lateinischer Schriftsteller*) estas en 1849 fondita serio de sciencaj eldonoj de verkoj de la grek-romia antikvo. Ofte videblas la mallongigo *BT*.

eldono de Johano Stobeo

Nomkutimoj
----------

**Teubneriana** plej ofte signifas unuopan eldonon (komplete latine: *editio Teubneriana*), pli malofte la tutan kolekton. La samo validas koncerne la terminon *Oxoniensis* se konsideri la konkurencajn produktojn britajn de *Scriptorum Classicorum Bibliotheca Oxoniensis*; plej oftas la serio-nomo *Oxford Classical Texts*.

Kromaj serioj de eldonoj de klasikaj tekstoj helenaj/latinaj estas ekz: Loeb Classical Library, Collection Budé kaj Sammlung Tusculum.

Historio
--------

Dum la 19-a jarcento ekzistas granda foso inter unuaflanke multekostaj eldonoj kiujn aĉeti povis nur bibliotekoj respektive riĉuloj kaj aliaflanke simplegaj, ofte fuŝaj kaj malbone binditaj eldonoj por studentoj kaj lernantoj. Pro la tiutempe ege granda graveco de la malnovaj lingvoj tamen multaj dependis de haveblaj tekstkorpusoj. Tiun ĉi kontraŭdiron provis neniigi jam la lepsika eldonisto *Carl Christoph Traugott Tauchnitz* publikigante malmultekostajn tekstojn. Tion imitadis Benedictus Gotthelf Teubner, iama dungito de Tauchnitz. Li fondis Lepsike en la 1811-a jaro propran eldonejon *B.G. Teubner* kie startis en la 1849-a jaro la menciita serio *Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana*.

Ene de nur malmultaj jaroj sukcesis surmerkatigi relative kmpletan serion de gravaj antikvaj verkistoj. Sub lia egido kaj liaj posteuloj fariĝis *Bibliotheca Teubneriana* internacie ege ŝatata institucio. Tie aperis de la plej elstaraj klasikaj filologoj prilaboritaj ekdotike senmakulaj aĵoj (la t.n. *editiones maiores*) kaj paralele tekste identaj eldonoj sen scienca aparato por (alt)lernejanoj (la t.n. *editiones minores*).

Post la Dua mondmilito ankaŭ Teubner-eldonejo dividiĝis en du firmaojn en komunisma GDR kaj la libera parto de Germanio. Sekve ekzistis ĝis Turniĝo du bibliotekoj. Pro ke la graveco de malnovaj lingvoj en lernejaj horartabuloj malkreskis (kaj certe ankaŭ pri la facila tekstodisponigo interreta) oni pli koncentriĝis pri la faro de ekskluzive sciencaj eldonoj. De 1999 *Bibliotheca Teubneriana* aperis ĉe la eldonejo *K. G. Saur*. Post intertempa transpreniĝo fare de *The Thomson Corporation* en 2005 la tuto apartenas ekde aŭgusto 2006 al la eldonejo *Walter de Gruyter*.

Vidu ankaŭ
----------

* *Oxford Classical Texts*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Bibliotheca Teubneriana en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Bibliotheca Teubneriana en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Bibliotheca Teubneriana ĉe W. de Gruyter
La **medicina geografio** estas branĉo de la geografio kiu okupiĝas de la studo de la efikoj de la medio sur la sano de la personoj kaj de la geografia distribuado de la malsanoj inklude la studon de la mediaj faktoroj kiuj influas en ties disvastigo. La medicina geografio estas dividata siavice en du branĉoj: nome la patologia geografio kaj la nosogeografio.

La rilato inter spaco kaj sano estis signifa ekde la komenco de la scienco geografia; pro tio multaj geografoj akceptis grandmezure la koncepton "geografio de la sano" (pli proksima al la franca termino "Geographie de la Santé"). Kontraŭe, ene de la anglalingva geografio hegemoniis la termino "medicina geografio" (*Medical Geography*), kiu kelkaj fakuloj konsideras pli limigita reduktante la fakon al simplaj analizoj de distribuado de la malsanoj laŭ regionoj aŭ laŭ geografiaj areoj epidemiologiaj.

Notoj
-----

1. ↑   Mirta Liliana Ramírez (2009). «La moderna geografía de la salud y las tecnologías de la información geográfica.» (pdf). Konsultita la 24an de marto 2020.

Bibliografioj
-------------

* Buzai, Gustavo. Análisis espacial en Geografía de la Salud. Buenos Aires. Lugar Editorial, 2015.
* Kotlyokov, Vladimir kaj Komarova, Anna. Elsevier´s Dictionary of Geography (en inglés, ruso, francés, español y alemán). Moscú. Elsevier, 2007.
* Olivera, Ana. Geografía de la Salud. Madrid. Síntesis, 1994.
* Pickenhayn, Jorge A. (Kompilisto) Salud y enfermedad en Geografía. Buenos Aires. Lugar Editorial, 2009.
* Santana Juárez, M.V. kaj Galindo Mendoza, M.G. Geografía de la Salud sin fronteras, desde Iberoamérica. Toluca. Universidad Autónoma del Estado de México, 2014.
**Blind Boy Fuller** (denaske **Fulton Allen**, 10a de Julio, 1904 aŭ 1907 – 13a de Februaro, 1941) estis usona gitaristo kaj kantisto de bluso. El la sonregistritaj blusmuzikistoj de Piedmonto, grupo kiu inkludas Blind Blake, Josh White, kaj Buddy Moss, Fuller estis unu el la plej popularaj ĉe ruraj afrik-usonanoj.

Post longa malsano ekde infanaĝo, li ĉirkaŭ 1928 estis komplete blinda. Li turniĝis al ajna laborposteno kiun li povis trovi kiel kantisto kaj distristo, ofte eĉ ludante surstrate. Studinte sonregistraĵojn de kontreblusaj ludistoj kiel Blind Blake kaj koncertajn ludojn de Gary Davis, Allen iĝis bonkvalita gitaristo, kiu ludis sur stratanguloj kaj ĉe hejmaj festoj en Winston-Salem, Norda Karolino; Danville, Virginio; kaj poste Durham, Norda Karolino. En Durham, ludante ĉe tabakofabrikoj, li disvolvigis lokan sekvantaron, kiu inkludis la gitaristojn Floyd Council kaj Richard Trice, la harmonikisto Saunders Terrell (pli bone konata kiel Sonny Terry), kaj la lavtabulisto kaj gitaristo George Washington pli bone konata kiel Bull City Red.

En 1935, James Baxter Long, administranto de sonregistra entrepreno kaj talenta esploristo en Burlington, Norda Karolino, organizis al Allen registrosesion ĉe la American Recording Company (ARC). Allen, Davis kaj Washington registris kelkajn muzikpecojn en Novjorko, kiel la tradician "Rag, Mama, Rag". Por disvastigi la sonregistraĵojn, Long renomis Allen kiel Blind Boy Fuller kaj Washington kiel Bull City Red.

Notoj
-----

1. ↑   Eagle, Bob; LeBlanc, Eric S. (2013). Blues: A Regional Experience. Santa Barbara, California: Praeger. p. 278. ISBN 978-0313344237.
2. ↑   "Fulton 'Blind Boy Fuller' Allen". Findagrave.com.  Alirita la 28an de Junio, 2018.
3. ↑   Russell, Tony (1997). The Blues: From Robert Johnson to Robert Cray. Dubai: Carlton Books. p. 13. ISBN 1-85868-255-X.

* Kategorio Blind Boy Fuller en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 614177
* GND: 134729978
* LCCN: n91109838
* VIAF: 76502616
* ISNI: 0000000063044917, 0000000368410244
* SUDOC: 118400347
* BNF: 13926192r
* MBA: d9109c45-ddf6-4481-89ee-d6bee8306db3
* BNE: XX934768
 |
**Konvencio de UNO pri la rajtoj al maro** estis signita en la 10-a de decembro 1982 kaj validas ekde 16-a de decembro 1994 kaj anstataŭigas la **Konvencio de Ĝenevo pri la rajtoj al maro** de 1958.

La suveraneco de marborda ŝtato vastigas tra siaj internaj akvoj (en kazo de arkipelagaj ŝtatoj, ĝiaj arkipelaga maro) kaj zono de apuda maro deklarita teritorian maron. Ĉiuj ŝtatoj rajtas rezervi al si teritorian maron ĝis 12 naŭtaj mejloj large. La konvencio detaligas la formon por mezuri teritorian maron.

En teritorian maro, fremdaj ŝipoj rajtas pasi nur "senkulpe", t. e. sen danĝero al paco aŭ al sekureco. Pro tio, ekzemple, fremdaj submarŝipoj ne rajtas tien navigi sub la akvo.

La marborda ŝtato ne povas eniri ŝipon kiu pasas en siaj akvoj por aresti homon aŭ fari polica investigacio pri krimoj kiu okazis enŝipe dum la pasado, escepte se la konsekvecoj de tiu krimo atingas la marborda ŝtato aŭ se tion petas la mastro de la ŝipo aŭ diplomatia misio de lando al kiu apartenas la ŝipo. Ekscepto al tio estas la trafiko de narkotaĵoj.

Krom teritoriaj maro, estas plia zono de 12 naŭtaj mejloj kiu estas la apuda maro. En tiu zono, marborda ŝtato havas relativan aŭtoritaton, sed ne suveranecon.

Ekomomia ekskluziva zono, estas kroma zono de maro ĝis 200 naŭtaj mejloj kiu ŝtato rajtas rezervi al si kiel ekskluziva zono por fiŝado aŭ aliaj ekonomiaj aktivecoj. En tiu zono, aliaj landoj havas rajton pasi kaj etendi submarajn kablojn. Nur marborda ŝtato rajtas tie konstrui artefaritajn insulojn aŭ aliajn strukturojn, kiel petroleajn platformojn. Marborda ŝtato rajtas protekti la ambienton en sia ekonomia ekskluziva zono.

Krom tio, estas internacia maro. Tiu konvencio deklaras ke internacia maro, ĝia planko kaj subgrundo estas komuna posedo de tuta homaro.
Mers El Kébir, 1881 de Eugène Trutat, franca fotografo. Konservata en la Muzeo de Tuluzo.
**Marsalkibir** (aŭ **Mers El Kébir** france, kaj arabe المرسى الكبير, "la granda haveno") estas havenurbo en la Mediteranea Maro, ĉe Orano en la Orana Provinco, nortdokcidenta Alĝerio. Ĝi estas fama pro la atako al la franca ŝiparo en 1940, en la Dua Mondmilito.

Historio
--------

Ĝi estis grava haveno jam en epoko de romianoj kiel *Portus Divinus*, en epoko de Almohadoj en la 12a jarcento, kaj en la Regno de Tlemceno en la 15a jarcento, kaj finfine kiel centro de pirata agado ĉirkaŭ 1492. Ĝi estis okupita de Otomanaj Turkoj, Portugaloj kaj Hispanoj, kiuj (nomante ĝin *Mazalquivir*) kaptis ĝin en 1505 sub la regado de la Kardinalo Cisneros. Mazalquivir estis bazo uzita por kapti la najbaran Oranon en 1509. La hispanoj tenis ambaŭ urboj ĝis 1708, kiam ili estis forpelitaj de la turko Mustafa Ben Jusef (*Buĉelagem*). La hispanoj revenis en 1732 post la Batalo de Ain-el-Turk kaj denove ili kaptis Oranon kaj Mazalquivir. Ambaŭ urboj estis tenitaj ĝis 1792, kiam ili estis vendataj fare de la reĝo Karolo la 4-a.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Marsalkibir en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Havenmapo Arkivigite je 2006-02-21 per la retarkivo Wayback Machine
* Accueil Kébir
* MERS EL KEBIR 1940
* Mers-el-Kebir – A Battle Between Friends Arkivigite je 2016-03-12 per la retarkivo Wayback Machine de Irwin J. Kappes


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 576004
* LCCN: n91077632
* VIAF: 151408810
* SUDOC: 029761751
* NKC: ge856232
 |
Ĉefa halo de Universitato Gallaudet
**Universitato Gallaudet** (angle *Gallaudet University*) estas usona universitato en Vaŝingtono, la usona ĉefurbo. Ĝi estas la sola universitato kiu specifike ekzistas por la eduko de surduloj kaj surdetuloj. Eksa prezidanto de Gallaudet, I. King Jordan, estis la unua surda prezidanto de Gallaudet. Li servis ĝis 1-a de januaro 2007. La nuna prezidanto estas Roberta Cordano, ankaŭ surdulo.

Gallaudet estas dulingva universitato. La studantoj interkompreniĝas per kaj la angla lingvo kaj la usona signolingvo. En 2006, ĝi havis ĉirkaŭ 1800 studantojn.

Historio
--------

Gallaudet estis fondata en 1864. Abraham Lincoln subskribis la fonddokumenton de la universitato.

La originala nomo de Gallaudet estis *Columbia Institution for the Instruction of the Deaf and Dumb* (esperante Kolumbia Institucio Por Klerigo de Surduloj kaj la Mutuloj). Ĉi tiu nomo estis insulta por multaj surduloj kaj mutuloj. En la angla lingvo la vorto *"dumb"* povas signifi kaj "mutulo" kaj "stultulo". Nesurduloj ofte rigardis homojn, kiuj ne povis paroli, kiel stultulojn.

Fine, en 1954 la Usona Kongreso renomis la lernejon *Gallaudet College* omaĝe al Thomas Hopkins Gallaudet, surdula instruisto kiu enkondukis signolingvon en Usonon.

En 1986 la Usona Kongreso donis universitatan rekonon kaj denove renomis la lernejon al *Gallaudet University*.

Du jarojn poste, Elisabeth Zinser, kiu ne estas surda, elektiĝis prezidanto de Gallaudet. La studantoj, la profesoroj, kaj eksstudantoj malakceptis alian nesurdan prezidanton. Ili formis la grupon *Deaf President Now* (esperante "Surdan Prezidanton Nun"). Zinser rezignis kaj I. King Jordan, kiu estas surda, iĝis la nova prezidanto.

Interesaj faktoj
----------------

* La devizo de Gallaudet estas *Ephphatha* (Aramea lingvo por "malfermiĝu"), la vorto, kiun Jesuo diris kiam li kuracis surdulon, laŭ la Biblio.
* La nomo de la Gallaudetaj sportaj teamoj estas Bizono.
* La 'hudelo' [angle: *huddel'*] (grupo de futbalistoj kiuj ronde staras), kiu nun estas kutima eco de la ludo, komenciĝis ĉe Universitato Gallaudet, tiel ke la kontraŭa teamo ne povus legi la gestojn kaj diveni la ludplanon. Antaŭe, la teamanoj flustris la ludplanon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Universitato Gallaudet en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* La TTT-ejo por Gallaudet Universitato (angle)
**Just(us) Christian STUSS** (naskiĝinta la 11-an de junio 1725 en Ilfeld, mortinta la 24-an de novembro 1788 en Waltershausen) estis germana klasika filologo, verkisto kaj animzorganto.

Vivo
----

Estante filo de la ilfeld-a vicrektoro Johann Heinrich Stuß li transloĝiĝis en 1728 Gotaon. Ĉar tie ekdeĵoris lia patro ĉe Ernestinum-gimnazio. Justus eĉ private instruitis fare de Friedrich Albrecht Augusti antaŭ mem iĝi lernantno ekde 1736 ĉe Ernestinum. Gravis ankaŭ la influo de Johann Michael Heusinger koncerne intereson pri la Grek-romia antikvo. Filologion krom teologio li studis ekde 1741 ĉe la Universitato de Göttingen. Danke al gepatra perado li akceptis en la filologia seminario de Johann Matthias Gesner kaj iĝis ankaŭ membro de la societo *Deutsche Gesellschaft* je Göttingen. En 1745 li iĝis privata instruisto de nobelo je Cadenberge. Reveno Gotaon estis en 1747 kie li estiĝis, laŭ volo de duko Frederiko la 3-a (Saksio-Gotao-Altenburg), ĉefo de la servistoj. Sed Stuß jam jaron pli malfrue retroviĝis universitate en Göttingen kie li magistriĝis danke al la skribaĵo *Philosophemata quaedam de fide ad librum IV. Academicorum Ciceronis*. Astitis la bakalaŭriĝon lia reĝa moŝto Georgo la 2-a (Britio).

Ankoraŭ en aŭtuno 1748 Stuß fariĝis dua vicrektoro ĉe *Pädagogium*-lernejo en Ilfeld kaj en 1752 unua vicrektoro. Post la morto de sia edzino li decidis pli dediĉi sin al teologiaj temoj. Ordinacio lia faritis en Gotao kaj en la 12.4.1761 li nomumitis garnizona predikisto. En 1766 li iĝis paroĥestro en Molschleben kaj jen 1772 paroĥestro kaj superintendanto en Waltershausen.

Verkoj
------

* *Ad scholasticas declamationes ...*, Göttingen 1750.
* *Muster und Proben der Teutschen Dichtkunst in den mehresten Arten der Poesie, die aus den Arbeiten neuerer Dichter gesammlet sind*, du volumoj, Groß, Nordhausen und Leipzig 1755–1756.
* *Schreiben an den Hrn. G. S. L\*\*, Über das Leben und die Meynungen des Herrn Magister Sebaldus Nothanker*, Gotha 1774.
* *Nachrichten von dem vieljährigen Rectore der Herzogl. Landschule zu Gotha, Herrn Joh. Heinr. Stuß, als einem Gelehrten, Schulmanne und seltenem Greise, zum Denkmahl kindlicher Liebe*, Boßiegel, Göttingen 1776.

Literaturo
----------

* Art. „Stuß, Just Christian" fare de Albert Schumann che: *Allgemeine Deutsche Biographie,* volumo 37 (1894), p. 70–71 (tie ĉi interrete)
* Johann Georg Meusel: *Lexikon der vom Jahr 1750 bis 1800 verstorbenen Teutschen Schriftsteller*, volumo 13, Fleischer, Leipzig 1813, p. 534-535
* Georg Christoph Hamberger: *Das gelehrte Teutschland oder Lexikon der jetzt lebenden teutschen Schriftsteller*, volumo 7, Meyer, Lemgo 1798, p. 732-733

Eksteraj ligiloj
----------------

* ligiloj ĉe DDB


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 798582
* GND: 104288450
* VIAF: 61985183
 |
Linio **Deux-Montagnes** fermiĝis la 31-an de decembro 2020.

**Deux-Montagnes** (ankaŭ nomita **exo6**, kaj antaŭe **Red Line**) estis antaŭe fervoja linio en Granda Montrealo, Kebekio, Kanado. Ĝi estis posedata de exo, la organizo, kiu administras publikajn transportajn servojn tra ĉi tiu regiono.

La linio estis kreita en 1918 kiel servo de Canadian Northern Railway (CNoR). Canadian National Railway (CN) prizorgis la linion komence de 1923 sekvante la kunfandiĝon de CNoR en CN. CN transdonis Linion Deux-Montagnes al Société de transport de la communauté urbaine de Montréal (STCUM) la 1-an de junio 1982. La linio estis renovigita de 1992 ĝis 1995. Ĝi estis transdonita al la antaŭula agentejo de RTM, Agence Métropolitaine de Transport (AMT) la 1-an de januaro 1996. RTM alprenis aktualan funkciadon de la linio post sia establiĝo la 1-an de junio 2017. RTM alinomis siajn pasaĝerajn servojn al "exo" en 2018.

La 11-an de majo 2020, servo inter Bois-Franc kaj Gare Centrale estis fermita pro la konstruado de "Réseau express métropolitain" (REM). La 31-an de decembro 2020 linio Deux-Montagnes definitive fermiĝis favore al servo de REM, kiu funkcios laŭ la sama itinero.

Linio Deux-Montagnes
Reto de fervojaj linioj de Montrealo

Referencoj
----------

1. ↑  Thomas, Katelyn.  Here's how to get around the Mount Royal tunnel closure (angle). CTV News Montreal (Majo 11, 2020). Alirita Majo 17, 2020.
2. ↑  Magder, Jason.  Trains to stop running on Deux-Montagnes line Dec. 31, ahead of schedule. Montreal Gazette (Septembro 18, 2020). Alirita Septembro 21, 2020.

Vidu ankaŭ
----------

* Exo (Montrealo)
* Exo1 - Vaudreuil-Hudson
* Exo2 - Saint-Jérôme
* Exo3 - Mont-Saint-Hilaire
* Exo4 - Candiac
* Exo5 - Mascouche
* Stacioj de exo
* Korporacio de Transporto de Montrealo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Exo6 - Deux-Montagnes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo (exo)
* Oficiala retejo (Deux-Montagnes)

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rEXOexo Stacioj de exo 111-Vaudreuil-Hudson 122-Saint-Jérôme 133-Mont-Saint-Hilaire 144-Candiac 155-Mascouche E66-Deux-Montagnes |
| --- |
| E66-Deux-Montagnes | 
* Gare Centrale
* ~~Canora~~
* ~~Mont-Royal~~
* ~~Montpellier~~
* ~~Du Ruisseau~~
* ~~Bois-Franc~~
* ~~Sunnybrooke~~
* ~~Roxboro-Pierrefonds~~
* ~~Île-Bigras~~
* ~~Sainte-Dorothée~~
* ~~Grand-Moulin~~
* ~~Deux-Montagnes~~
 |
|  |

 |
**Gábor Bagdy** [bagdi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Bagdy Gábor József** estis hungara ŝtatoficisto, politikisto, parlamentano.

Gábor Bagdy naskiĝis la  5-an de novembro 1957(nun 1957-11-05) en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gábor Bagdy maturiĝis en piarista gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li akiris ekonomikistan diplomon en Universitato Károly Marx en 1982, post 2 jaroj li doktoriĝis. Post la diplomo li laboris en ekonomia instituto, ekde 1990 li havis postenon en ministerio. En 2004 li akiris diplomon pri spertulo pri nemoveblaĵoj en en:Nottingham Trent University, poste li laboris precipe en eksterlandaj firmaoj. Inter 2010-2014 li estis parlamenta deputito, ankaŭ vicurbestro de Budapeŝto ĝis 2019. Lia edzino naskis 3 filojn kaj 2 filinojn.

Lia libro
---------

* *Kereszténység és közélet. Tisztelgés Kovács K. Zoltán 75. születésnapjára* (kunredaktoro, 1999)

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto[*rompita ligilo*]

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 845238
* GND: 170355713
* VIAF: 162597640
* ISNI: 0000000111765330
 |


* Portalo pri Biografio
Mapo de la regiono (oranĝa parto)
**Okcidenta Frislando** (ankaŭ **Okcidenta Frisio**; nederlande *West-Friesland*; estas nuntempa regiono en la nordokcidenta parto de Nederlando, en la provinco Norda Holando.

La regiono havas areon de ĉ. 800 km², limigita de la digo *Westfriese Omringdijk*. Ĝi konsistas el la komunumoj:

|  |  |
| --- | --- |
| **nederlanda nomo** | ***okcident-frisa nomo*** |
| Alkmaar | *Alkmar* |
| Drechterland | *Drechterland* |
| Enkhuizen | *Henkhúze* |
| Heerhugowaard | *Heerhugoweerd* aŭ *Heregeweerd* |
| Hollands Kroon |  ? |
| Hoorn | *Hoorn* |
| Koggenland | *Koggeland* |
| Langedijk | *Lengedik* |
| Medemblik | *Memelik* |
| Opmeer | *Obmar* aŭ *Opmar* |
| Schagen | *Skagen* |
| Stede Broec | *Stee Broek* |

Ĝi inkluzivas la urbojn Hoorn kaj Alkmaar.

Dialekto
--------

En la administra areo Okcidenta Frislando oni parolas la "okcident-frisan" dialekton de la nederlanda lingvo. Ĉi tiu dialekto estas mikslingvo de la nederlanda kaj la origina okcidentfrisa lingvo el la frisa lingvaro, kiu ankoraŭ nun pure parolatas en la nuntempaj nederlandaj provincoj Frislando kaj Groningen. Hodiaŭ la dialekto pli similas la nederlandan ol la frisan, sed ankaŭ estas similecoj al la frisa. Bonas atenti ke en la apuda norda Germanio, kie ekzistas la historiaj regionoj Orienta Frislando kaj Norda Frislando, oni ofte aplikas la terminon "Okcidenta Frislando" al la tuta regiono en kiu parolatas la okcidentfrisa lingvo, ne nur la malgranda administra areo *West-Friesland* de la nederlanda provinco Norda Holando.

* Kategorio Okcidenta Frislando en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Whitby**  estas fiŝboata haveno kaj turista urbo en la provinco North Yorkshire ĉe la nordorienta marbordo de Anglio. Ĝi troviĝas ĉe la estuaro de la rivero Esk kaj pro la marborda kurbo frontas pli norde ol oriente. La nomo de la urbo venas el la dana lingvo kaj signifas "blanka urbo".

La urbo vastiĝas supren sur la krutaj flankoj de la Esk-valo. Sur la okcidenta klifo situas la plejparto de la urbo, sed sur la orienta klifo troviĝas la impona ruino de Whitby Abbey (abatejo) kaj ankaŭ la Preĝejo de Sankta Maria (*St Mary*). Por atingi la orientan klifon oni devas veturi longdistance laŭstrate aŭ surgrimpi la famajn 199 ŝtupojn, aŭskultante al aliaj nombrantaj grimpantoj. Sur la orienta klifo oni vidas la statuon de ŝipestro James Cook, kiu eknavigis el Whitby, kaj arkon de barto honore de la historia balenindustrio.

Stranga vizitindejo ĉe Whitby estas la Drakula Muzeo – grandparto de la romano de Bram Stoker okazis tie, inkluzive de la alveno de Drakulo sur ŝipo albordigita en la haveno. Dum sunsubiro super la apuda Promontoro Kettleness Lucy observis de la preĝeja korto, sed ŝi ne sciis kiom da ŝtupoj ŝi suprengrimpis por alveni tien.

Apud Whitby okazis la katastrofo de la hospitala ŝipo Rohilla je 30-a de oktobro 1914, kiu fundeniĝis sufiĉe proksime de la marbordo. 85 homoj mortis kaj plejparte enteriĝis en la preĝeja korto. Eble Rohilla sinkis, eble ĝi trafis minon, raportoj diferencas.

* Kategorio Whitby en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 17119
* GND: 4546273-2
* LCCN: n81125629
* VIAF: 133704849
 |
**Os Tribalistas**, ankaŭ pli mallonge **Tribalistas**, estas brazila muzikbando de la stilo Muziko Populara Brazila. Membroj estas la brazilaj muzikistoj Arnaldo Antunes, Carlinhos Brown kaj Marisa Monte.

La vorto *tribalistas* (portugale) signifas pli malpli „tribistoj". Marisa Monte opinias pri tio: "La dekadencon de la individuismo ni ja povas senti nuntempe ne nur en la muziko, sed ankaŭ en multaj aliaj kampoj. Mi tamen kredas, ke en la vivo kelkaj el la plej interesaj aferoj estas la rezulto de kolektiva laboro." Kaj Arnaldo Antunes kompletigis: "Mi pensas, ke la albumo estas konfirmo de ĉi tiu triboideo – kune labori kaj pli kaj pli ĝoji pri la ĉiutaga kuneco."

Historio
--------

La tri muzikistoj jam ekde meze de la 1990-aj estis plurfoje kunlaborintaj. Marton de 2001 ili renkontiĝis kun aliaj muzikistoj, por surdiskigi por albumo de Arnaldo Antunes. Rande de la sonregistrado ekestis la ideo de surdiskigi komunan albumon de la tri muzikistoj. Aprilon de 2002 ili kunvenis por la registrado de ĉi tiu albumo en la domo de Marisa Monte, kiu ankaŭ produktis la albumon. Ene de tri semajnoj ekestis dek tri kantoj. La unuopaĵo *Ja sei namorar* (Jam mi scias ami) en 2003 fariĝis en Brazila unuaranga furorkanto kaj sukcesis ankaŭ en aro da aliaj landoj. Dum la sonregistraĵo por la lumdisko ankaŭ ekestis lumdiskego. Kameraisto estis Dorinha, nepino de la brazila komponisto Antônio Carlos Jobim. En 2003 la albumo gajnis la Premion Gremio Latinidmuzikan kiel plej bona brazila popularmuzika albumo kaj krome kelkajn valormetalajn diskopremiojn en Brazilo same kiel en Italujo kaj Portugalujo.

Disko
-----

* 2003: *Tribalistas* (lumdisko, lumdiskego)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hejmpaĝo de la bando

Referencoj
----------

1. ↑  Biografio: *Tribalistas.*[*rompita ligilo*]
La 9-an de septembro 1914, komence de la unua mondmilito, la Regna Kanceliero de Germanio, Theobald von Bethmann Hollweg, en tiel nomata **septembra programo** skizis la celojn de Germanio en tiu milito.

Fono
----

Rekte post eko de la unua mondmilito ekis larĝa diskuto en la germana politiko kaj en la publiko pri celoj de la milito. Elformiĝis du pozicoj: unu volis senaneksan pacon, alia teritoriajn gajnojn. Por tiu lasta aperis la demando, kie elkonstrui hegemonion: okcidente aŭ oriente. 

La plej konata kaj diskutita katalogo del a militceloj estas la t.n. septembra programo de kanceliero Kanzler Bethmann-Hollweg. La vera aŭtoro estis Kurt Riezler, tiam altranga oficito en la imperia burokratio. 

La programo erspegulas la epokon, kiam ĝi naskiĝis: pro venkoj okcidente fokusas la teksto je okcidenta kaj meza Eŭropo, dum Anglio ne estis menciita, Rusio kaj la kolonioj apenaŭ estis menciitaj. 

Paralele prezentis programon la maldekstra *Alldeutschen Verbandes*, tio koncentris je orienta eŭropo. 

Kvankam la teksto estis sekreta, la esenco atingis la publikon. Tiuj postuloj rilate al la malamikaj ladoj bazis poste la solan militŝuldon (militrespondecon) de Germanio.

Enhavo
------

La enkonduka frazo akcentis malfortigon de Francio, repuŝo de Rusio al nur-rusaj teritorioj. 

Grava kerno estis la Mez-Eŭropa ideo, kio skizis doganan kaj ekonomian unuiĝon (inkluzive ankaŭ Polio, Svedio, Danuio, Nederlando, Italio, Norvegio), kiun regas ekonomie kaj politike Germanio. Laŭ la teksto, Francio devas esti dependa ekonomie, Belgio vasala ŝtato, Luksemburgio federacia ŝtato ene de la imperio. 

La teksto skizis teritoriajn pretendojn de Germanio: ercejo ĉirkaŭ Longwy-Briey en Lotaringio al Germanio, Lüttich kaj Verviers (de Belgio) al Prusio.

Literaturo
----------

* Gunther Mai: *Das Ende des Kaiserreichs. Politik und Kriegsführung im Ersten Weltkrieg*. 3. akt. Aufl. München, 1997. ISBN 3-423-04510-8

EL
--

* teksto
Tipa pejzaĝo de la Nigra Arbaro.
La **Nigra Arbaro** aŭ **Ŝvarcvaldo** (germane *Schwarzwald*) estas la plej granda (laŭ areo) kohera mezalta montaro en sudokcidenta Germanio, en la federacia ŝtato Baden-Virtembergo (*Baden-Württemberg*). En ĝi fontas riveroj Danubo kaj Neckar.

**Koordinatoj:**
48° 00′ N 8° 15′ O﻿ / ﻿48.000 °N, 8.250 °O﻿ / 48.000; 8.250 (mapo)

La Nigra Arbaro havas areon de ĉirkaŭ 6 000 km², ĝi longas 160 km, larĝas 15–60 km kaj atingas la maksimuman altecon de 1 493 m (Feldberg) dum norde havas la averaĝan alton de 600 m. Ĝia nomo aludas la arbarabundon de la montaro. En ĝia suda parto estis establita naturparko kun areo de 330 000 hektaroj, la plej granda en Germanio.

Ĝi leviĝas krute el la ebenaĵo de la Supera Rejno kontraŭ la franca montaro Vogezoj en okcidento. Oriente la montaro malrapida malalitiĝas ĝis la montaro Ĵuraso. Sude la Alta Rejno inter Bazelo kaj Ŝafhaŭzo estas la limo, norde la plate kavaĵo de Kraichgau.

La montaro konstruiĝas el magmaj rokoj, granito, norde el sabloŝtono. La Nigran arbaron dividas la profunda Kinzig-valo. La plej altaj montoj de la Nigra Arbaro estas: Feldberg (1 493 m), Herzogenhorn (1 415 m), Belchen (1 414 m) kaj Schauinsland (1 298 m).

La Nigra Arbaro allogas multajn turistojn, ĝi estas konata pro horloĝofarado (kukolhorloĝoj), la grandaj farmdomoj kovritaj per groptegmentoj, folkloraj kostumoj kun *bulĉapelo* kaj *Nigrarbara kuko* (kremtorto kun ĉerizoj kaj ĉeriza brando).

* Vintro sur monto Schauinsland: forta prujno sur fagoj klinataj pro ventoVintro sur monto Schauinsland: forta prujno sur fagoj klinataj pro vento
* La monto FeldbergLa monto Feldberg

* Nigra Arbaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Nigra Arbaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Referencoj
----------

1. ↑  laŭ Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto, eldono de 1970, paĝo 1075, tiuforme uzata jam de L. L. Zamenhof

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 44453
* GND: 4053807-2
* LCCN: sh85014558
* VIAF: 31146462584227770477 248969460, 31146462584227770477
* BNF: 12363183q
* NKC: ge134476
 |
**John HUNTER** (Long Calderwood, 13a de februaro 1728 - Londono, 16a de oktobro 1793) estis skota kirurgo kaj anatomiisto, foje konsiderita patro de la eksperimenta alproksimiĝo al medicino.

Biografio
---------

Ekde 1748 en Londono li studis kaj laboris kun sia frato William Hunter, anatomiisto. Li instruis anatomion en la lernejo fondita de sia frato, kaj estinte armea kirurgo el 1760 ĝis 1763, li revenis al Londono por formi sian propran konsultejon. En 1767 li estis nomumita *Fellow* de la *Royal Society* kaj lia famo pliiĝis kaj ricevis altajn postenojn, kiel kirurgo de la reĝo Georgo la 3-a (1776), kaj aliaj (1786 kaj 1789). En 1783 li setliĝis en Leicester Square kie li malfermis sian kolekton de preparaĵoj, raraĵoj kaj animaloj al la publiko kiel muzeo.

En lia domo de Leicester Square li ricevis siajn riĉajn klientojn tra la ĉefa enirejo dumtage, dum tra la malantaŭa enirejo nokte li ricevis komercistojn de kadavroj, kiujn li uzis posr siaj eksperimentoj kaj la lernejo pri anatomio, kio inspiris al Robert Louis Stevenson por la verko Stranga kazo de Doktoro Jekyll kaj Sinjoro Hyde.
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Humanitat Nova** [nova homaro] estas liberecana revuo eldonita en Majorko (Hispanio) de eldonejo Calúmnia unufujon jare ekde 2016. Tiu revuo enhavas tekstojn (eseojn, poemojn ktp) en la kataluna kaj en la hispana sed foje ankaŭ en aliaj lingvoj kiel Esperanto kaj la itala. La ĉefa respondeculo estas historiisto Jorge (aŭ Jordi) Maíz Chacón kaj la redakta teamo inkludas konatajn hispanajn verkistojn, kiel Carlos Taibo. En la sama eldonejo aperis en Esperanto en 2016 la antologio de poezio *Nova mondo en niaj koroj* de Miguel Fernández, kaj aliaj esperantaj verkoj kadre de la libroserio Revo Lucida.

Humanitat Nova kaj Esperanto
----------------------------

Temas pri revuo, kiu havas bonan rilaton kun Esperanto kaj esperantistoj, kaj estas malfermita al proponoj pri kontribuoj tiurilate. 

En la unua numero (en 2016) aperis eseo en la hispana pri la internacia lingvo verkita de Pedro Sanz: "El Esperanto y la nueva humanidad". En la dua numero (en 2017) aperis reago al tiu eseo de Javier Alcalde: "El Esperanto humanista y revolucionario". Tiu numero ankaŭ enhavis plurajn poemojn de Miguel Fernández (en la hispana kaj en Esperanto), kaj ankaŭ tradukon de teksto de Fred Lessak, kie Esperanto ludas interesan rolon en la Hispanio de la tridekaj jaroj de la dudeka jarcento: "Tres días en Sierra Nevada". En la tria/kvara numero (en 2018) aperis taglibro de Eduardo Vivancos verkita dum la hispana milito, "Notas de mi diario: 1937-1938", kun kroma komento prie de Javier Alcalde. Tiu numero ankaŭ enhavis tekston de sveda esperantisto Folke, "Impressions d'un viatge a Espanya" (tradukita de Albert Herranz), pri lia vojaĝo al SAT-kongreso de Valencio en 1934. La kvina numero (2019) inkluzivas eseon de Alcalde pri la uzo de la antropologaj konceptoj de James C. Scott en pluraj ekzemploj rilate al koncentrejoj kaj ekstermejoj dum la Dua mondmilito, kie ankaŭ Esperanto ludas rolon: "James Scott en Bram y en Mauthausen".

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retejo de eldonejo Calúmnia Arkivigite je 2018-07-06 per la retarkivo Wayback Machine
La regiono de la rivereto Tătarca en la vilaĝo Benia
**Benia** [be-nja, be-ni-ja] estas malgranda vilaĝo en Bukovino en la norda Rumanio, situanta je latitudo de 47º38' N kaj longitudo de 25º29' E (47° 38′ N 25° 29′ O﻿ / ﻿47.633 °N, 25.483 °O﻿ / 47.633; 25.483 (mapo)Koordinatoj: 47° 38′ N 25° 29′ O﻿ / ﻿47.633 °N, 25.483 °O﻿ / 47.633; 25.483 (mapo)), inter la montaroj Feredeu [feredeŭ] kaj Mestecăniş [mestekəniŝ]. La meznombra alteco super la mara nivelo estas de 1 000 metroj, la ĉirkaŭaj montoj atingas 1 500 metrojn. La rivero Moldova fluas tra la vilaĝo. Aliaj akvofluoj estas la riveretoj Tătarca [tətarka] (La Tatarino) kaj Pârâul Benii [pırıul benij] (La Rivereto de Benia). Benia apartenas al la komunumo Moldova-Suliţa kaj havas ĉirkaŭ 500 loĝantojn. Spite la malgrandan loĝantaron la vilaĝa areo estas sufiĉe granda, ampleksante kelkajn dekojn da kvadrataj kilometroj. 18 kilometrojn norde troviĝas la limo kun Ukrainio.  

La ĉefaj okupoj estas la bredado de bovinoj kaj la ligno-prilaborado. 38 % el la loĝantoj estas huculoj, kiuj ankaŭ parolas ukrainsimilan dialekton, sed la tuta loĝantaro estas flua en la rumana lingvo. La plejparto de la loĝantaro estas kristanortodoksa, kun adventista kaj pentekosta kiel aliaj kristanaj minoritatoj.   

La nomo *Benia* venas el olda rumana aŭ slava vorto, kiu signifas 'minejo'. Arĝentminejo ekzistis tie ĝis la 13-a jarcento. Tiam granda tatara invado minacis la regionon, la vilaĝanoj preferis detrui ĝin ol permesi la kapton de la minejo. La minejo neniam poste estis malfermita.  

Esperantista movado aperis tie en 1989. En 2006 ekzistis du personoj fluaj en Esperanto en la vilaĝo.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Tomboj sur Tummelplatz Kaiserschützen-kapelo **Tummelplatz** estas arbara eksa milittombejo en Insbruko. Ĝi troviĝas sur senarbejo proksime de Kastelo Ambras. Ĉe la enirejo troviĝas tramvoja haltejo (linio 6).

Historio
--------

Dum la milito kontraŭnapoleona (1797) aranĝitis meze de Kastelo Ambras lazareto. Sur Tummelplatz entombigitis la mortintaj soldatoj. Etimologie ĝi signifas eble *loko de ludo (por ĉevaloj)*, ĉar surloke iam estis estinaj kampo por la ĉevalaro kastela. Inter 1797-1805 ĉ. 7000-8000 enterigitis tie ĉi.

Ankaŭ en 1848, 1859 kaj 1866 soldatoj trovis surloke sian lastan kvieton. Memorigiloj pliiĝis kaj finfine aldonitis ankaŭ memorkrucoj por falintoj el la du Mondomilitoj. Sume ĉ. 1200 memoriloj estas surloke hodiaŭ.
En 1922 konstruitis - laŭ la planoj de Clemens Holzmeister la Kaiserschützen-kapelo (fare de Theodor Prachensky). La freskoj estas de Alfons Walde, la impona krucifikso de Peter Sellemond. Alia preĝejeto estas la novgotika Krucvoja kapelo; por li pentris la freskon *Kristo en radianta gloro antaŭ la soldatoj* en 1917 Toni Kirchmayr.

Novaj soldataj tombejoj
-----------------------

Nova milita tombejo iĝis dum la Unua mondmilito ĉe Wiesen-strateto (=finhaltejo de la tramvojlinio 3), al kiu venis itala soldattombejsekcio kaj post 1945 sekcio por la sovetiaj soldatoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tummelplatz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj pri Tummelplatz[*rompita ligilo*]
* Informoj pri Tummelplatz[*rompita ligilo*]
Ŝablono:Infobox ManifestationLa **socia movado kontraŭ la pensia reformprojekto en Francio en 2023** mobilizas dum pluraj monatoj de la milionoj da personoj protestanto kontraŭ la restarigo de 62 al 64 jaroj de la leĝa aĝo de eksa eliro kaj al 43 jaroj de la daŭro minimumo de kotizo. Tiuj mezuroj inklinas per la registaro Borne, sub la prezidanteco de Emmanuel Macron.

Kunigitaj en intersindikata nacia en decembro #2022, kelkaj monatoj post la reelekto de Emmanuel Macron kaj pli ol du jaroj post la rezigno de unua projekto de reformo, la ok ĉefaj sindikatoj de salajruloj lanĉas alvokon al strikoj kaj manifestacioj.

la 19an de januaro 2023, la kontesto estas multe pli forta ol atendita. Dek tri tagoj de bataloj sekvas en iuj 300 urbojn, la totala nombro de manifestaciantoj superante plurajn fojojn la antaŭaj rekordoj de 1995 kaj 2010, laŭ la polico kiel laŭ la sindikatoj.

Ne alvenante renkonti la registaron, la intersindikata nomas en februaro al serio de intermitaj blokadoj (havenoj, vojoj, pontoj, paspagoj, rondaj-punktoj, rafinejoj, superbazaroj, ebenaj-formoj logistikaj), sen perdi la apogon de du-triono al tri-kvaronoj de la francoj.

La adopto de la reformo, la 16an de marto 2023, post debato mallongigita kaj sen voĉdono de la Parlamento, tra senatenda rimedo al la artikolo 49.3 de la franca Konstitucio, relanĉas la debaton sur demokratian krizon. Tiu iniciato estas sekvita de senpreparaj ĉiutagaj manifestacioj kaj de mocio de cenzuro transpartisane, kiu estas forpuŝita de ekzakteco.

La prezidanto Macron denuncas de lia flanko de la komplotoj factieuses, sur fundo de fajroj de rubujoj kaj de tranĉvundoj de elektro. La politiko de teniĝo de la ordo — meti centojn da homoj en prizorgon — kaŭzas la maltrankvilon de la Unuiĝintaj Nacioj kaj de Konsilio de Eŭropo, konsiderante ke kvin personoj suferis kripligon.