En gramatiko, **subpropozicio** aŭ **subfrazo** estas propozicio, parto de frazo, kiu ne povas gramatike stari per si mem, sed dependas de alia propozicio (ofte, la ĉefpropozicio).

Difino
------

Frazo konsistas el pluraj propozicioj, kelkaj el kiuj estas **subpropozicioj**, kaj la aliaj el kiuj estas **ĉefpropozicioj**. La distinga kriterio inter la du klasoj estas tio, ke subpropozicio rolas en alia propozicio kiel frazparto, sed ĉefprepozicioj estas nur kunigitaj en unu frazon per konjunkcio kaj komo kaj ne estas partoj unu de la alia. Subpropozicio povas dependi de ĉefpropozicio aŭ alia subpropozicio Unu propozicio povas havi plurajn dependajn subpropoziciojn.

Subpropozicioj en Esperanto
---------------------------

En Esperanto, subpropozicio povas komenciĝi per demanda korelativo (*kio*, *kiu*, *kies*, *kiam*, *kie*, *kia*, *kiel*, *kiom* kaj *kial*), per la demandvorto *ĉu*, aŭ per unu el la subjunkcioj *ke*, *ĉar*, *se*, *apenaŭ*, *dum*, *ĝis*, *kvankam*, *kvazaŭ* kaj *ol*.

Ekzemple, en la frazo

Jen estas la pomo, *kiun* mi trovis.
la rilata subpropozicio komenciĝas per la tabelvorto *kiun*.

Simile, en

Diru al la patro, *ke* mi estas diligenta.
la nerektparola subpropozicio komenciĝas per la subjunkcio *ke*.

### Subpropoziciaj specoj

Oni distingas kelkajn specojn de subpropozicioj. Tio tamen ne estas divido de ĉiaj subfrazoj en klasojn — unu subfrazo povas rilati al pluraj specoj aŭ male ne rilati al iu el ili — sed nur distingilo de iuj subpropozicioj laŭ ilia rolo kaj signifo en la propozicio

#### Demandaj subpropozicioj

Demandaj subpropozicoj prezentas demandojn kaj do povas komenciĝi per demandaj vortoj, t.e. ki-korelativoj aŭ la vorto *ĉu*. Ili montras scion aŭ nescion, certecon aŭ necertecon de iu pri la demando aŭ rilaton al la respondo al tiu demando. Ekzemple en la frazo

Al li fariĝis dube, *ĉu* la fera stango estas ŝovita antaŭ la pordon.
la subfrazo montras dubon pri la demando, ĉu la fera stango estas ŝovita, kaj en la frazo

Mi montris al la infano, *kie* kuŝas ĝia pupo.
la subpropozicio montras la respondon, t.e. la lokon, kiun montris la parolanto al la infano.

#### Rilataj subpropozicioj

Rilataj subpropozicioj komenciĝas per demandaj korelativoj, kiujn oni tiuokaze nomas ankaŭ rilataj korelativoj, kaj priskribas frazpartojn. Ĉefe en tiaj frazoj kiel subjunkcio uziĝas *kiu*, ĝi referencas al certa vorto en la ĉefpropozicio, kiu povas esti substantivo, alia u-korelativo aŭ persona pronomo, ekzemple:

En unu vilaĝo loĝis du *viroj*, *kiuj* ambaŭ havis la saman nomon.
Por montri rilaton al o-korelativo aŭ al la tuta ĉeffrazo, kiun oni foje ellasas, oni uzas *kio*. Ekzemple en la frazo

Ŝi rakontis *historion*, *kiu* estis tre amuza.
la subfrazo rilatas al la vorto *historio* (la historio estis amuza), sed en

*Ŝi rakontis historion*, *kio* estis tre amuza.
la subpropozicio rilatas al la tuta frazo (la rakontado estis amuza)

*Kies* uziĝas anstataŭ *de kiu* en poseda, subjekta aŭ objekta signifo. *Kiam*-propozicioj montras tempan rilaton, kaj *kie-*propozicioj lokan, kutime *tiam* kaj *tie*, al kiuj ili apartenas, ellaseblas. *Kia* uziĝas por montri rilaton al *tia*, *tiuspeca* aŭ *tiaspeca.* *Kiel* oni uzas por montri gradon aŭ manieron, ĝi rilatas al *tiel*, kiun oni ofte ellasas ankaŭ. *Kiom* funkcias simile, por montri gradon, sed referencas al ankaŭ ofte ellasata *tiom*. Rilata *kial* povas nur aparteni al vortoj *kialo* kaj *kaŭzo*.

#### Nerekta parolo

Nerekta parolo estas maniero rerakonti dirojn, pensojn aŭ decidojn de iu. En nerekta parolo oni povas ŝanĝi iujn vortojn por konvenigi ilin al la frazo, male al rekta parolo, per kiu oni kutime citas laŭvorte. Asertajn frazojn oni recitas per *ke*, demandajn per la demandvorto. En nerekta parolo oni lasas la verboformojn samaj, sed lokojn kaj tempojn oni refrazumas laŭ la kondiĉoj de parolado. Ekzemple:

Ŝi diris al mi hieraŭ, *ke* **ŝi** forvetur**os** en alian urbon **hodiaŭ**
Ŝi diris al mi hieraŭ: "**mi** forvetur**os** en alian urbon **morgaŭ**"
### Enkondukiloj

#### Demandvortoj

Per demandvortoj povas komenciĝi demandaj subpropozicioj kaj (krom *ĉu*) rilataj subpropozicioj. Demandaj subpropozicioj povas rilati al vorto *tio*, sed ĝin en iuj okazoj eblas ellasi:

Li rakontis (*tion*) *kie* li estis la tutan monaton
Rilataj subpropozicioj ofte rilatas al laŭaj ti-korelativoj, kaj ankaŭ tiuokaze la ti-korelativo ellaseblas.

#### Ke

*Ke* povas enkonduki diversajn frazojn, kiuj povas roli kiel diversaj frazpartoj: subjekto, objekto, verba komplemento kaj eĉ priskribo. Kutime tiaj subpropozicioj rilatas al ellasebla *tio*, sed okaze de priskriba rolo ĝi povas rilati al vorto *fakto*, *sciigo*, *novaĵo* aŭ simila. Ĝi uziĝas ankaŭ en nerekta parolo kaj tiuokaze iam ellaseblas:

Mi diras al vi, (*ke*) li venos.
Zamenhof ankaŭ uzis *ke* por montri kial la parolanto diras la ĉeffrazon:

Kia malsaĝulo mi estis, *ke* mi volis reiri en la kaĝon!
En ĉi tiu frazo la parolanto klarigas la kialon riproĉi sin en la ke-subfrazo

#### Aliaj subjunkcioj

*Ĉar* enkondukas subpropozicion de kialo, kaŭzo de la okazo. *Se* enkondukas kondiĉon, en kiu la propozicio efektivas, efektivos aŭ efektivus. *Apenaŭ* signifas *tuj post kiam*, *dum* enkondukas subfrazon de okazo, kiu daŭras samtempe kun la ĉefa okazo. *Ĝis* montras la finpunkton de la okazo en la ĉeffrazo. *Kvankam* enkondukas subpropozicion, kiu montras nesufiĉan kaŭzon aŭ malhelpaĵon, kontraŭ kiu okazas la ĉefa ago. *Kvazaŭ* signifas *tiel kiel estus se*, kaj tial subfrazoj kun *kvazaŭ* kiel enkondukilo kutime havas imagan modon. Sed se transdoniĝas ies pensoj, oni uzu realan modon:

Ŝi havis la senton, *kvazaŭ* tio est**as** ŝia arbo.
*Ol* povas enkonduki tempan subfrazon, kiam ĝi staras post *antaŭ*. Tamen kun *post* oni kutime uzas la vorton *kiam*. Same logike estas uzi *antaŭ kiam*, *antaŭ ke*, *post ol* kaj *post ke*, sed oni preferinde sekvu la kutimon kaj uzu *antaŭ ol* kaj *post kiam*.

Subpropozicioj en aliaj lingvoj
-------------------------------

En Esperanto ellasi la enkondukilon estas gramatika eraro, se ne temas pri nerekta parolo. Tamen en kelkaj lingvoj, la enkonduka vorto de subfrazo estas ellasebla. Ekzemple, en la Angla frazo:

I know *(that)* he is here
"Mi scias, ke li estas tie."
la vorto *that* ("ke") kiu enkondukas la subpropozicion estas ellasebla. En kelkaj lingvoj

En kelkaj lingvoj, ekzemple en la Rusa, subfrazojn oni ĉiam apartigas per komoj

Ekzemploj
---------

En la frazo

Por ke lingvo internacia povu bone kaj regule progresadi kaj por ke ĝi havu plenan certecon, ke ĝi neniam disfalos kaj ia facilanima paŝo de ĝiaj amikoj estontaj ne detruos la laborojn de ĝiaj amikoj estintaj, ― estas plej necesa antaŭ ĉio unu kondiĉo.
Ekzistas unu ĉefpropozicio kaj pluraj subpropozicioj:

* Ĉefpropozicio: "estas plej necesa antaŭ ĉio unu kondiĉo."
* Subpropozicioj:
	+ "por ke lingvo internacia povu bone kaj regule progresadi kaj por ke ĝi havu plenan certecon"
	+ "ke ĝi havu plenan certecon"
	+ "ke ĝi neniam disfalos kaj ia facilanima paŝo de ĝiaj amikoj estontaj ne detruos la laborojn de ĝiaj amikoj estintaj"

La subpropozicioj dependas gramatike de la ĉefpropozicio, sed la ĉefpropozicio mem ne dependas de io alia.

Referencoj
----------

1. ↑   sub/propozici/o (esperante). *Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto 2020*.
2. ↑  Kalocsay, K.; G. Waringhien.  *Plena Analiza Gramatiko de Esperanto* (esperante).
3. ↑  Fabeloj de Andersen 3, paĝo 140
4. ↑  Ekzercaro de la Fundamento, ekzerco 18
5. ↑  Fabeloj de Andersen 1, paĝo 13
6. ↑  PMEG: Gramatiko - Motivantaj kaj rezultaj ke-frazoj
7. ↑  La Rabistoj, paĝo 30
8. ↑  Fabeloj de Andersen 3, paĝo 46