recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Al Hirt
**Alois Maxwell HIRT**, bone konata kiel "Jumbo" aŭ **Al HIRT** (naskiĝis la 7-an de novembro 1922, en Nov-Orleano, Luiziano, Usono, mortis la 27-an de aprilo 1999), estis muzikisto (trumpetisto kaj bandestro).

Kiel infano, li ludis en la Plijunula Policia Bando kun la infanoj de Alcide Nunez. Ĝis la aĝo de 16 Hirt estis ludanta profesie, ofte kun lia amiko Pete Fountain.

En 1940 Hirt aliris Cincination, Ohio por studi ĉe la Cincinatia Konservatorio de Muziko kun D-ro Frank Simon (antaŭe solisto kun la orkestro de John Philip Sousa). Post periodo en la Usona Armeo dum la Dua mondmilito, HIRT ludis kun diversaj swingaj grandaj bandoj, incluzivanta Tommy Dorsey, Jimmy Dorsey, Benny Goodman, kaj Ina Rae Hutton. En 1950 li estiĝis la unua trumpeto kaj solisto kun Horace Heidt. Poste, Hirt revenis al Nova Orleano, laboronte kun diversaj diksilandaj bandoj kaj gvidonte siajn proprajn bandojn.

Jarojn malantaŭe, li diris "Mi ne estis ĵaza trumpeto kaj neniom estis ĵazo trumpeto". Spite al tio, li faris pluajn sondiskajn registraĵojn kie li demonstris kapablecon ludi en tiu stilo dum la 1950-aj jaroj, notinde kun bandĉefo Monk HAZEL. Li faris plurajn aliajn sondiskojn sub la loka etikedo Southland Records. La virtuoza lerteco kaj bona tono sur lia instrumento baldaŭ allogis la atenton de naciaj diskfirmaoj. HIRT havis 22 malsamajn diskalbumojn sur la *Billboard* Popaj ĉartoj en la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj. La albumoj *Honey In The Horn* kaj *Cotton Candy* estis ambaŭ en la plialtaj 10 plej vendaĵoj por 1964, la sama jaro ke HIRT havis plejaltan frapan solulon kaj lian sondisko *Java*, melodio de Allen Toussaint.

La sondisko de Hirt de la *Flight of the Bumblebee* de Nikolaj Rimskij-Korsakov estis uzata kiel la temkanto por la televida serio de la 1960-oj, *The Green Hornet* (La Verda Krabro), kaj denove gajnis publikan atenton en 2003 kiam ĝi estis uzata en la filmo *Kill Bill*.

HIRT fondis klubon sur Bourbon Street en la Franca kvartalo de Nov-Orleano en 1962, kiun li estris ĝis 1983.

En 1987 HIRT ludis solan version de *Ave Maria* por la vizito de Papo Johano Paŭlo la 2-a al Nov-Orleano.

HIRT mortis en Nov-Orleano de hepata fiasko. Liaj restaĵoj estis entombigantaj en Metairie Cemetery.

* Kategorio Al Hirt en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 35942
* GND: 134407008
* LCCN: n91062938
* VIAF: 54337519
* ISNI: 0000 0000 7975 6062
* SUDOC: 079000975
* BNF: 13943423f
* MBA: d14ab1ae-0400-4345-9f5b-6083110a5c7a
* NKC: xx0096258
* BNE: XX1415466
 |
**Abusejo** [abuSEĥo] estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia teritorio de Salamanko en la nordo-centro de la provinco. 

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 23,10 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 203 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 800 loĝantojn ekde la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi kuŝas sur ebenaĵo proksime de la nordo de la Sierra de Francia, inter la loĝlokoj Cabrillas (4 km nordokcidene), Sepulcro-Hilario (3 km oriente) kaj Aldehuela de Yeltes kaj Tamames (7 km sude) kaj domaroj San Muñoz, Berrocal de Huebra, Buenabarba, Agustinez, Gallegos de Huebra kaj Anaya de Huebra. Trapasas la vilaĝon la ŝoseo kiu ligas inter Fermoselle kaj Sequeros. Ĝi distas 67 km de Salamanko, provinca ĉefurbo. 

Ĝi fondiĝis komence de la 13-a jarcento. En postaj jarcentoj suferis pro militoj kun najbara Portugalio kaj ĉefe dum la Hispana Milito de Sendependigo. 

La tradiciaj agrikulturo (cerealoj, paŝtaĵoj) kaj brutobredado (bovoj kaj ŝafoj en kverkaroj) lastatempe iom dekadencis, sed pluas. Lastatempe rura turismo ekgravis.

La urbestro estas de dekstra partio PP.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Salamanko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 752896
 |
**Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria** referencas al poemeto de 13 versoj per kiuj la poeto admiras kaj preĝpetas la Virgulinon Marian.

Kiel konate, Giacomo Leopardi, itala poeto de la 18-a jarcento, adoltiĝante iom post iom forlasis la religian kredon aŭ plikoleriĝis kontraŭ la transcenda Dio kiu estigintus suferojn sur la homo kaj malamikajn altirojn en la moka naturo: li estis difinita "mistikulo sendia". Tamen, inter liaj poemoj troviĝas tiu suba temanta pri liaj sentoj rilate la Virgulinon Marian.

La suba poemo datas el 1816 (je aĝo, do, de 19 jaroj: li mortos en 1837. La poeto propetas de Maria helpon por alfronti la timatan morton: tiu preĝpeto similas al tiu entenata en la skizoj de la kristanaj himnoj, projektitaj, kaj neniam estigitaj de Leopardi, en la somero de 1819. Li certe povis legi tiujn de Alessandro Manzoni.

Strukturo de la poemo
---------------------

La strofoj estas plektitaj laŭ Dantaj tercinoj de la Dia Komedio, per kiuj la verkinto alvokas Marian por esti helpata en la fatala horo de la morto de li taksata "liberiga". La pensoj kaj sentoj de la poemo (ĉi-tie esperantigita nur laŭsence kaj senrime) sincerece fluas spite de la malboneco en kiu ĉiuj, laŭ la poeto kaj do ankaŭ li mem, flosas. Ĉu li pardonpetas? Al kiu? Li diras al Maria: "kaj vi kiu estas granda kaj sekura"… do, ĉu laŭ la poeto ekzistas loko de savo kaj sekureco?...

```
            ((1798-1837)
```

Ho Virga Dia, se inkliniĝinta iam ajn mi  

ccdis vin memorigante, al tiu mondo mava,  

se vin amis, Patrin' diris tiam,  

jen! vi sukuru al spirit' malprava,  

kiam de de l' lasta hor' aŭdos ĝi la sonon  

do! ekstrempaŝe donu helpon savan.  

O Vergin Divina, se prosteso io mai  

caddi in membrarti, a questo mondo basso,  

se mai ti dissi Madre, e se t'amai,  

deh! tu soccorri lo spirito lasso  

quando de l'ora udrà l'ultimo suono,  

deh! tu m'aita ne l'estremo passo.

```
            Al Maria.
```

Veras ke ni ĉiuj estas malbonaj,  

sed ne ĝojas, ĉar tiom malfeliĉaj.  

Veras ke ĉi vivo kaj ties suferoj   

kurtas kaj forfuĝas, sed ankaŭ ni  

etas dum al ni ili xajnas longegaj  

kaj neelteneblaj. Vi kiu jam grandas  

kaj sekuras, do kompatu tiaĵojn.  
 

E’ vero che siamo tutti malvagi,  

ma non ne godiamo, siamo tanto infelici.  

E’ vero che questa vita e questi mali  

sono brevi e nulli, ma noi pure  

siam piccoli e ci riescono lunghissimi  

e insopportabili. Tu che sei già grande  

e sicura, abbi pietà di tante miserie.

Giacomo Leopardi

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2016-03-05 per la retarkivo Wayback Machine Itallingvaj informoj kaj komentoj.
* Arkivigite je 2016-03-05 per la retarkivo Wayback Machine Itallingvaj komentoj
* Itala teksto de la poemo de Leopardi.

Vidu ankaŭ
----------

* Giacomo Leopardi
* Itala literaturo
* Virgulino Maria
* Alessandro Manzoni

Notoj
-----

1. ↑  Temas pri la Patrino de Jesuo Kristo, arde venerata de la katolikaro.
2. ↑  La teksto ricevis poeman formon iniciate de [[Nicolino Rossi.
Ekzemplo de kovrilo de "giallo"-a libro
**Giallo** [ĝa-lo] ("flava") estas 20-a jarcenta ĝenro de literaturo kaj filmo. Ĝi estas proksime rilata al la Franca "fantastique" ĝenro, krima fikcio, hororo fikcio, kaj erotiko. La vorto estas ankaŭ uzata por signifi verkon de la ĝenro; tiukaze eblas havi la italan pluralon "gialli". La vorto "giallo" signifas itale "flava", kaj devenas de la origina aperigo de la verkoj de ĉi tiu ĝenro en malmultekostaj libroj kun flavaj kovriloj.

Literaturo
----------

La termino "giallo" estis origine uzata por priskribi serion de misteraj/krimaj libroj publikigitaj de la "Mondadori" eldonejo en 1929. Iliaj flavaj kovriloj enhavis misterojn kiel usonaj libroj de la 1920-aj jaroj kaj 1930-aj jaroj, kaj ĉi tiu ligo kun la anglalingva pulp-fikcio estis fortigita kiam ialaj verkistoj uzis anglajn kromnomojn. Ankaŭ, multaj de la plej fruaj "gialli" estis anglaj libroj tradukitaj al la itala.

La sukceso de la "giallo"-libroj baldaŭ ricevis atenton de aliaj eldonejoj, kiuj komencis publikigi similajn librojn, ankaŭ kun flavaj kovriloj. La libroj estis do popolaj, tiel ke eĉ libroj de famaj alilandaj misteraj kaj krimaj skribantoj, kiel Agatha Christie, Edgar Wallace, kaj Georges Simenon estis etikedita kiel "gialli" kiam unue publikigitaj itale.

La vorto "giallo" baldaŭ iĝis, itale, sinonimo de la mistera, krima, kaj detektiva rakonta ĝenro.

Filmo
-----

La filma ĝenro kiu elmergiĝis de ĉi tiuj libroj dum la 1960-aj jaroj komenciĝis kiel laŭvortaj adaptaĵoj de la libroj, sed baldaŭ utiligis modernajn kinajn teknikojn por krei unikan ĝenron. Filmoj konataj kiel "gialli" nomiĝas "incitiga" itale, kaj ofte signifas italajn klasikojn de la 1970-aj jaroj de filmistoj kiel Dario Argento aŭ Mario Bava.

### Karakterizaĵoj

"Giallo"-filmoj karakteriziĝas por komplikaj murdaj scenoj kun ekscesa sango, stileca kamerafaro, kaj stranga muziko. La literatura mistera elemento estas brida, sed kombinita kun la moderna seria-mortigula hororo, kaj filtrita tra la longviva tradicio de opero kaj granda dramo de italo. Ili ankaŭ havas grandajn sumojn de nudeco kaj amoro. Ankaŭ, ofte la filmoj okazas en la fasona mondo, do fasono en la filmoj estas tre ofte vere stileca.

"Gialli" ofte uzas fortajn psikologajn temojn de frenezo, fremdeco, kaj paranojo. Ili tre ofte uzas freŭdan psikologion, do ofte, la mistero temas pri infaneco aŭ sekseco.

### Evoluo

La unuaj filmoj kiuj kreis la kinan ĝenron "giallo" estas "La ragazza che sapeva troppo", aŭ "La knabino kiu konis tro multe", esperante, de Mario Bava. La titolo estas referenco al la fama filmo de Alfred Hitchcock, "La viro kiu konas tro multe". Ĉi tiu denove fondas ligojn kun Usona kulturo. Dum la filmo de Bava, "Sango kaj Nigra Punto", la arketipa figuro estis la maskigita mortigulo kun ledaj gantoj.

Baldaŭ, la "giallo" iĝis mem ĝenro, kun siaj propraj reguloj kaj kun tipa itala tuŝo: aldonaj markotoj de intenca koloro kaj stilo. La teremino "giallo" iĝis sinonima kun peza, teatra, stiligita vida elemento.
Statuo Moai en Ahu Ko Te Riku kun pukao
**Pukao** estas ŝtonornamaĵoj de la statuoj Moai sur Paskinsulo, surmetataj sur iliajn kapojn. La origina imago, ke pukao estas ĉapelo, estis poste anstataŭigita per opinio, ke ili prezentas harnodon.
Ili estis ĉizitaj el leĝera ruĝa vulkana fandorestaĵo, troviĝanta en la orienta parto de la insulo, en la kratero Puna Pau. La plej granda el inter ili havas perimetron ĝis 2 m kaj pezas kelkajn tunojn. 

Ne estas tute klare, kiel pukao estis surmetataj sur la statuojn, sed probabla opinio estas tiu, ke ili estis fiksataj sur la kapopinton nur post starigo de la statuo. 
Pukao havas sur la suba plato duongloban elĉizaĵon, certigantan ilian ekvilibron surkape. Konsiderante malgrandan rezistemon de la materialo, el kiu ili estas produktitaj, konserviĝis ĝis nun nur ĉirkaŭ 100 pecoj. Ili troviĝas en la ĉirkaŭaĵo de ahu, sur kiuj moai estis starigitaj kaj pli poste faligitaj kaj en la ĉirkaŭaĵo de la minejo en Puna Pau, kie ili estis produktataj. La dua speco de statuoj moai, troviĝanta en la areo de la kratero Rano Raraku, pukao ne havis.

Bibliografio
------------

* Jared Diamond, *Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed*, Viking Press 2005 ISBN 0-670-03337-5, Penguin 2006 ISBN 0-14-027951-2
* Katherine Routledge, *The Mystery of Easter Island. The story of an expedition*, London 1919

Eksteraj ligiloj
----------------

* Easter Island statue project
Sonĝo de Astjago (Francio, 15a jc).
**Astjago** (babilone *Istumegu*, malnovperse *Rŝtivaiga*, elame *Iristimanka*) estis reĝo de la medoj ekde la jaro 584 ĝis 550 a.K.

Astjago estis filo de Kjaksaro kaj edzo de Arjenis (filino de la reĝo Aliato la 2-a kaj fratino de la reĝo Krezo), kaj estis patro de Mandana, la edzino de la perso Kambizo, kaj tiel avo de Kiro. Alia filino lia, Amtia, geedziĝis kun la meda reganto Espitamo, kiun Astjago nomumis heredanto.

Ĉirkaŭ la jaro 550 a.K, Astjago decidis ataki sian nepon, sed post atingado de venkoj, lia armeo estis venkita de Kiro kaj la meda armeo devis retroiri. Post tio, Kiro okupis la urbon Ekbatano; la meda armeo amasiĝis kaj malliberigis la reĝon Astjago kaj tiu liveris Kiron. Ĉi lasta prenis la tutan potencon. Ĉirkaŭ la jaro 549 a.K, la Meda Imperio estis anstataŭigita per la Persa Imperio.

* Kategorio Astjago en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 396088
* GND: 1224190149
* VIAF: 1293160978144917940009
 |
**Aladár Körösfői-Kriesch** [koroŝfOi-krieŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Körösfői-Kriesch Aladár** estis hungara secesia pentristo, skulptisto, industriartisto, altlerneja instruisto. Lia familia nomvarianto estis *Körösfői Kriesch*, lia patro estis János Kriesch.

Aladár Körösfői-Kriesch  naskiĝis la 29-an de oktobro 1863 en Buda, li mortis la 16-an de junio 1920 en Budakeszi.

Omaĝo al Hungario

Biografio
---------

Aladár Körösfői-Kriesch studis en Reĝa Desegnista Lernejo, kie li lernis precipe de Bertalan Székely kaj Károly Lotz, poste li plulernis en 1887 en Firenze, en 1889 en Milano, en 1890 Venezio. En la studjaro 1891 li havis stipendion en Romo. En 1894 li frekventis majstrolernejon de Károly Lotz. Li edziĝis en 1895, en la sama jaro lia pentraĵo pri parlamenta sesio en Torda ricevis premion. En la sekva jaro li studvojaĝis al italaj urboj, Parizo kaj Madrido. Inter 1897–1902 li pentris kelkajn freskojn de Parlamentejo (Budapeŝto). En 1901 li aĉetis domon en Gödöllő, en la sekva jaro li fondis artistan kolonion, en 1904 teksan kolonion, kie li multe profitis la hungarecajn motivojn. Ekde 1913 li instruis en Industriarta Altlernejo. Dum la 1-a mondmilito li estis raportisto.

Elektitaj pentraĵoj, freskoj
----------------------------

Parlamento en Torda
* Parlamenta sesio en Torda
* Sieĝo de Eger
* Ĉasado pri bizonoj

Elektitaj literaturaj kontribuoj
--------------------------------

* *Ruskinról s az angol praeraffaelitákról* (1904)
* *Lotz Károly emléke* (1905)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Antal Diósy
* György Leszkovszky

Memorigiloj
-----------

* memortabulo, strato kaj busto en Gödöllő

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Bildoj
------

* Ateliero de KörösfőiAteliero de Körösfői
* Memortabulo pri KörösfőiMemortabulo pri Körösfői
* Sámánok körtáncaSámánok körtánca
* Ornamaĵoj en Muzikakademio Franz LisztOrnamaĵoj en Muzikakademio Franz Liszt
* Klára ZáchKlára Zách
* CassandraCassandra
* Sancta MaterSancta Mater

* Kategorio Aladár Körösfői-Kriesch en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 592147
* GND: 132453568
* LCCN: n78094950
* VIAF: 18385261
* ISNI: 0000 0000 7876 3834
* SUDOC: 242545416
* BNF: 10603945c
* ULAN: 500110579
* RKD: 128978
* NKC: jx20120911003
 |
Koordinatoj: 48° 01′ 12″ N 3° 30′ 55″ O﻿ / ﻿48.02000 °N, 3.51528 °O﻿ / 48.02000; 3.51528 (mapo)

**Bussy-en-Othe** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 759 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2008.

Geografio
---------

Bussy-en-Othe etendiĝas sur 56.5 km², kaj havis 759 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 15 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. 

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ino Catherine Decuyper, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Bussy-en-Othe apartenas al la kantono de Brienon-sur-Armançon, kies ĉefurbo estas Brienon-sur-Armançon. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Auxerre, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de Brienon-sur-Armançon
* Aliaj lokoj kun la nomo Bussy
Koordinatoj: 48° 03′ 27″ N 3° 13′ 58″ O﻿ / ﻿48.05750 °N, 3.23278 °O﻿ / 48.05750; 3.23278 (mapo)

**Bussy-le-Repos** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 359 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2006.

Geografio
---------

Bussy-le-Repos etendiĝas sur 23.79 km², kaj havis 359 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 15 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. 

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Jean-Pierre Gasc, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Bussy-le-Repos apartenas al la kantono de Villeneuve-sur-Yonne, kies ĉefurbo estas Villeneuve-sur-Yonne. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Sens, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de Villeneuve-l'Archevêque
* Aliaj lokoj kun la nomo Bussy
**Aladár Rácz** [rAc], hungare **Rácz Aladár** estis hungara zimbalonisto, altlerneja instruisto.

Aladár Rácz naskiĝis la 28-an de februaro 1886 en Jászapáti. Li mortis la 28-an de marto 1958 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Aladár Rácz devenis el cigana muzikista familio, tial li frue ricevis taskojn en orkestro de la patro. Kiel fraŭlo, li muzikadis en centra loko de Budapeŝto. En 1910 li gastroladis en Parizo, baldaŭe en Hispanio kaj Egipto. Camille Saint-Saëns nomis lin Franz Liszt de zimbalono. Dum la 1-a mondmilito li gastroladis en Svislando, kie li konatiĝis kun Ernest Ansermet kaj Igor Stravinskij. Tiu lasta lernis de Rácz zimbalonadon. Inter 1927-1935 li vivis en Francio, poste li hejmenvenis kaj instruis muzikadon en Budapeŝto (ekde 1937 ĝismorte en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt). Li ricevis premion Kossuth en 1948, poste ankaŭ aliajn premiojn.

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Ferenc Gerencsér
* László Szendrey-Karper

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto
* muziklernejo en Budapeŝto

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Aladár Rácz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 407884
* GND: 124426921
* LCCN: no00012783
* VIAF: 64196397
* ISNI: 0000 0000 3915 4673
* BNF: 13943618d
* MBA: 5d408e5d-4cdf-4fd2-8489-c040fa36f6d5
 |
Panamo estas respubliko, regita per konstitucia demokratio ekde la jaro 1903. Inter 1968 kaj 1989 regis la landon la militistoj Omar Torrijos kaj Manuel Noriega. Dum tiu periodo estas informoj ke pli ol cent homoj estis malaperigitaj, murditaj kaj torturitaj ĉar ili kontraŭstaris la laŭvican diktatoron. En 1989 la usona armeo milite invadis Panamon kaj ĉesigis la diktatorecon, sed samtempe pereigis ĉirkaŭ tri mil panamanojn, multajn el ili ne-batalantojn. Post la usona invado, la demokratie elektita prezidento Guillermo Endara plifortigis demokration en la lando.

La panama registaro konsistas el tri organoj: la ekzekutiva, la leĝodona kaj la justica povoj. En la panama registaro ne ekzistas ĉefministro. La estro de la ekzekutiva povo estas la prezidento (do la reĝimo estas Prezidenta respubliko). La nuna prezidento estas Martín Torrijos; la antaŭa estis Mireya Moscoso, vidvino de fama politikisto Arnulfo Arias, tri fojojn prezidento de la lando. Dum la lastaj tri jaroj de regado de prezidentino Moscoso, la tri povoj de la estraro ricevis seriozajn akuzojn pro ŝajna korupto. Tamen, strukturaj problemoj kaj manko de politika travidebleco malebligas la esploradon de la multaj grandaj skandaloj pri koruptado, kiuj makulas la fidon al la estraro.

* Kategorio Politika Strukturo de Panamo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Jean-François du Clerc** aŭ **Duclerc**, naskiĝinta en Guadelupo kaj mortinta en Rio-de-Ĵanejro la 18an de marto 1711, estis franca maroficiro kaj korsaro. Li estris la unuan atakon al la urbo Rio-de-Ĵanejro en 1710.

Antaŭe li estis franca urbestro de Sankta Domingo. Poste li iĝis markapitano. Li ricevis la Krucon de Sankta Ludoviko pro la ekspedicio organizita en Brest kontraŭ Rio-de-Ĵanejro, sed kiu iĝis katastrofa. La francoj eliris el La Rochelle la 10an de majo 1710, per 6 ŝipoj kaj kun 1 200 homoj. Tamen la portugaloj sciante pri la afero estis preparitaj kaj ili forpelis la atakon: 400 homoj mortiĝis kaj 700 estis malliberigitaj. Tamen, Duclerc ricevis kavalirecon de Sankta Ludoviko. Poste li estis mortigita de portugaloj la 18an de marto 1711 en Rio de Janeiro.

Literaturo
----------

* Henri Malo, *Landolphe corsaire: suivi de, Du Clerc à Rio-de-Janeiro* (1710), Ligue maritime, 1943, 107 p. in-8, 15 x 24 cm, p. 99 à 106.
* «Généalogie et Histoire de la Caraïbe», Numéro 52, Septembre 1993, p. 874.

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Jean-François Duclerc en la franca Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 821549
 |
Palaco en Bałtów
**Bałtów** estas vilaĝo en Distrikto Ostrowiecki, Sanktakruca Provinco, en suda-centra Pollando. Ĝi estas la sidejo de la administracia distrikto samnoma.

La vilaĝon havas loĝantaron de 740.

Ekde la 1980-aj jaroj en la regiono de Bałtów daŭras detalaj esploroj de paleontologoj, kiuj retrovis tie la spurojn de dinosaŭroj. Doktoro Gerard Gerliński malkovris postrestaĵojn de eĉ tri specioj de la ĵurasiaj dinosaŭroj proksime de Bałtów. En 2004 estis inaŭgurita Ĵurasia Parko de Bałtów. Temas pri la unua ĉi speca loko en Pollando. Aktuale sur la areo de 3 hektaroj oni povas admiri la rekreitan mondon de tiuj bestoj. Sume en Bałtów troviĝas 40 figuroj de dinosaŭroj respegulantaj ilian naturan grandecon.

Lokoj de intereso
-----------------

* Granda Ĵura Parko
* Palaco 19ajarcenta
* Preĝejo de 1697

Referencoj
----------

1. ↑  Pollando invitas: Bałtów

Eksteraj ligiloj
----------------

* Artikolo en Pola Radio

* Bałtów en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Bałtów en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Baŝaid troviĝas en (verda) Municipo Kikinda en Serbio
Mapo pri municipo Kikinda
Ortodoksa preĝejo en Baŝaid
Katolika preĝejo en Baŝaid-Bikaĉ
**Baŝaid,** serbe **Башаид,** slave **Bašaid,** germane **Klein Kikinda** hungare **Basahíd** [baŝahId] estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Norda** Banato, en municipo de Kikinda. Vilaĝeto **Bikaĉ,** slave **Bikač,** hungare **Nagybikács** [nadjbikAĉ] apartenas al Baŝaid.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 77  km²
* Koordinatoj: 45°38′17″N 20°24'31″E
* Alto super marnivelo: 71 m
* Loĝantaro: 3500
* Poŝtkodo: 23316
* Telefonprefikso: 23
* Aŭtokodo: KI

Situo
-----

Baŝaid situas sur ebenaĵo, kanalo "Kikinda" preterfluas, laŭ ĉefvojo Zrenjanin-Kikinda. La lasta urbo troviĝas 22 km-ojn.

Historio
--------

La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el la 1330-aj jaroj en formo *"Bosorhida"*, kiu havis rajton pri bazarado en Hungara reĝlando. Fine de la 16-a jarcento la vilaĝo senhomiĝis, kiun serboj en 1750 refondis. La komunumo ricevis privilegiojn en 1817. En 1849 la hungara armeo venkis la serbojn, dum batalo la vilaĝo bruldetruiĝis. En 1893 denove incendio okazis. Ekde 1876 ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Torontál, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la komunumon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Baŝaid 3503 homoj, (3123 serboj (89 %), 179 ciganoj, 100 hungaroj, 23 jugoslavianoj kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Maria Magdalena en Bikaĉ
* ortodoksa preĝejo

Komunumoj pri *híd* (=ponto) en Hungara reĝlando
------------------------------------------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Baranyahídvég | Barlahida | Basahíd | Berhida |
| Ecsehida | Hídalmás | Hidas | Hidaskürt |
| Hidasliget | Hidasnémeti | Hídvég | Hídvégardó |
| Jankahíd | Jánoshida | Kőhida | Kovácshida |
| Lendvahídvég | Megyehíd | Mórichida | Óhíd |
| Rábahídvég | Sajóhídvég | Székelyhíd | Székelyhidas |

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

* Kategorio Baŝaid en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Boulogne-sur-Helpe** estas komunumo de Francio, kiu apartenas al la historia regiono Henegovio (france *Hainaut* respektive flandre *Henegouwen*), kies plej granda parto ekde 1830 estas parto de la Reĝlando Belgio, sed plia, suda parto jam ekde 1678 apartenas al Francio. Ĝi situas en la departemento *Nord* [nɔʁ] (okcidentflandre *Noorderdepartement*), en la regiono Hauts-de-France (prononco [o d(ə)ˈfʁɑ̃s], laŭvorte "supraĵo de Francio" pikarde *Heuts-d'Franche*) kaj en la antaŭa regiono Nordo-Kaleza Markolo (france *Nord-Pas-de-Calais* [nor pa d' kale'], nederlande/flandre *Noord-Nauw van Calais*). 

Fine de 2020 en la komunumo vivis 325 loĝantoj sur areo de 8,7 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 37 loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento *Avesnes-sur-Helpe* (france *Arrondissement d'Avesnes-sur-Helpe*, nederlande *Arrondissement Avenne aan de Helpe*), kaj ekde marto 2015 al la samnoma kantono *Avesnes-sur-Helpe*.

Blazono de Boulogne-sur-Helpe.

Geografio
---------

Boulogne-sur-Helpe estas vilaĝo, kiu troviĝas proksime de la urbeto Avesnes-sur-Helpe. Ĝi situas en natura regiono nomita "Avesnois", kiu ĉefe konsistas el malaltaj heĝoj, tre verdaj pejzaĝoj, boskoj, fruktarbaroj kaj etaj vilaĝoj. Boulogne-sur-Helpe etendiĝas sur 8,7 km².

La vilaĝo troviĝas 5 kilometrojn el Cartignies.

Vidindaĵoj
----------

En Boulogne-sur-Helpe estas pluraj malgrandaj kapeloj kaj mortmonumento. La preĝejo de Boulogne proponas kelkajn diservojn, tamen ne ĉiudimanĉe.

Administrado
------------

Boulogne-sur-Helpe apartenas la kantono de Avesnes-sur-Helpe-Sud, kies ĉefurbo estas Avesnes-sur-Helpe. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avesnes-sur-Helpe, unu el la 6 arondismentoj de la departemento Nord.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Nord
* Kantono de Avesnes-sur-Helpe-Sud
**Cirujales del Río** [ziruĤAles delRIo] estas municipo de Hispanio, en la regiono Kastilio kaj Leono, en la provinco Sorio kaj en la komarko *Campo de Gómara* en la oriento de la provinco, foje atribuita al la subkomarko Almarza. 

La loknomo *Cirujales del Río* estas eble etimologie komprenebla kiel *Prunujarbaro de la Rivero* (el la vorto *ciruelo*, 'prunarbo').

Geografio
---------

*Campo de Gómara* en la oriento de la provinco Sorio.
Loko de Cirujales del Río en la provinco Sorio.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 8,76 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 20 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis preskaŭ 140 loĝantojn el la 1950-aj jaroj. 

Ĝi distas 22 km de Sorio, provinca ĉefurbo. Ĝi estas inter Aldealseñor (norde) kaj Almajano (sude).

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 10-a jarcento.

En la *Censo de Pecheros* de 1528 oni registris 29 *pecheros*, tio estas impostopagantaj familioj. En la origina dokumento ĝi estis literumita kiel C**e**rujales, formante parton de la *Sexmo de San Juan*.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj transmigra brutobredado (ŝafoj kaj bovoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun kultura kaj rura turismo, piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj estas la preĝejo, tradicia arkitekturo kaj tiel plu.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de provinco Sorio

Notoj
-----

1. ↑  Kio rilatigus la loknomon al *Ĉerizarbaro* (el la vorto *cerezo*, 'ĉerizarbo') anstataŭ al *Prunujarbaro* (el la vorto *ciruelo*, 'prunarbo').

Bibliografio
------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rCampo de Gómara |
| --- |
| Alconaba• Aldealafuente• Aldealpozo• Aldealseñor• Aldehuela de Periáñez• Aliud• Almajano• Almaluez• Almazul• Almenar de Soria• Bliecos• Buberos• Buitrago• Cabrejas del Campo• Candilichera• Cañamaque• Carabantes• Cihuela• Ciria• Cirujales del Río• Deza• Fuentecantos• Fuentelmonge• Fuentelsaz de Soria• Gómara• Hinojosa del Campo• La Losilla• Los Villares de Soria• Monteagudo de las Vicarías• Narros• Pinilla del Campo• Portillo de Soria• Pozalmuro• Quiñonería• Renieblas• Reznos• Santa María de Huerta• Serón de Nágima• Tajahuerce• Tejado• Torlengua• Torrubia de Soria• Villar del Campo• Villaseca de Arciel |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 351446
 |
**Politika maldekstro** estas esprimo ĝenerale uzata por priskribi la diversajn movadojn, kiuj difinas sin kiel socie progresemaj, kaj celantaj pli egalecan mondon. Tiu nocio estas relativa, kaj ofte varias laŭ la landoj, epokoj kaj kuntekstoj.

Historio
--------

La vorto devenas el la Franca Revolucio de 1789, kiam la konservativuloj kaj apogantoj de la reĝo sidis dekstre de la prezidanto en la asembleo, dum la pli liberalaj burĝoj sidis maldekstre.

Maldekstraj politikaj partioj
-----------------------------

Kutime oni konsideras anarĥiistajn, komunistajn, socialistajn kaj socialdemokratajn partiojn maldekstraj, kaj ili mem konsideras sin tiaj.

Sed pro la tendenco de la socialistaj kaj socialdemokrataj partioj, fine de la 20-a kaj komence de la 21-a jarcento, adopti novliberalismajn politikojn, kiuj estas tradicie konsiderataj dekstraj, la divida linio inter dekstro kaj maldekstro intertempe konsiderinde ŝoviĝis kaj malklariĝis.

### Ĉinio

* Komunisma Partio de Ĉinio

### Finnlando

* Maldekstra Ligo (Finnlando)
* Finnlanda socialdemokrata partio
* Finnlanda komunista partio
* Finnlanda popoldemokrata ligo

Vidu ankaŭ
----------

* Komunismo
* Nova maldekstro
* Politika dekstro
* Roza tajdo
* Socialismo
* Socialdemokratio
* Bajzuo (ĉine 白左 báizuǒ, laŭvorte "blanka maldekstro"), pejorativa ĉina neologismo kaj politika epiteto por paroli pri okcidentaj politike maldekstraj ideologioj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Dekstro kaj maldekstro: kia estas la diferenco?

* Kategorio Politika maldekstro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Politika maldekstro en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
**Politika komisaro** (ankaŭ **politruko** – rusa mallongigo estiĝinta el origina nomo *политический руководитель* – *politiĉeskij rukovoditjelj*) estis vickomandanto de formacio (aŭ taĉmento) por politika laboro. Tio estis oficiro (devene kutime nesoldato), kiu kontrolis la komandantojn kaj la tutan lian taĉmenton. La origina senco de tiu ĉi funkcio estis inspekto super la eksaj caraj generaloj akceptitaj en Ruĝan Armeon, plena subigo de tiu ĉi armeo al partia kontrolo kaj retenado de alta nivelo de apartenanta ideologia konscio inter la soldatoj. Tiu ĉi celo restis neŝanĝita dum la tuta tempo de ties ekzistado.

La politikaj komisaroj havis precipe de komence de sia ekzistado pli karakterizan rolon, ol la komandantoj mem, kiujn ili kontrolis. Ili rajtis nuligi kian ajn ordonon de la komandanto de taĉmento, eventuale pafmortigi lin, se ili venus al opinio, ke li perfidis aŭ ke li ne batalas kun sufiĉa entuziasmo. Ofte tio estis ĝuste la politikaj komisaroj, kiu vere komandis al la taĉmento kaj ĉar temis kutime pri la politike konsciaj, sed laŭ armea flanko pri tute nespertaj (kaj ofte eĉ absolute malkapablaj) unuopuloj, tiu ĉi fakto havis en ĝenerala nivelo tre negativan influon al batalpreteco kaj plenumoj de la taĉmentoj. Tio estis evidenta jam dum Rusia enlanda milito kaj Rusa-pola milito, sed ĉi tie tio estis ankoraŭ preterrigardata.

Sed dum Hispana Enlanda Milito kaj precipe dum Vintra milito kaj Granda patriota milito jam la malkonstrua influo de la politikaj komisaroj en gvidado de bataloperacoj estis tiom evidenta, ke Stalin decidis pri ties radikala limigo. La funkcio ekzistis post la jaro 1945 eĉ en la t.n. popolaj demokratioj (sovetigitaj ŝtatoj de meza kaj orienta Eŭropo) kaj en Ĉinio. En Rusio kaj la orienta Eŭropo la funkcio formale pereis post la jaro 1989.

Plej konataj politikaj oficiroj
-------------------------------

* Zygmunt Bauman, kontraŭbatalanta Anatemitajn Soldatojn en postmilita Pollando
* Jānis Bērziņš, anstataŭanto de Stalin dum la pola-bolŝevika milito
* Leonid Breĵnev
* Jaroslav Hašek
* Paul Kuusberg
* Ivar Smilga, (anstataŭanto de Miĥail Tuĥaĉevskij dum la pola-bolŝevika milito)
* Josif Stalin, (anstataŭanto de Aleksandr Jegorov dum la pola-bolŝevika milito)

Vidu ankaŭ
----------

* Aparaĉiko
* Propagando

Eksteraj ligiloj
----------------

* The Communist Party and the Red Army - On the military commissar Lev Trockij
**Asger JORN** (naskiĝis la 3-an de marto 1914, mortis la 1-an de majo 1973) estis dana artisto. Li naskiĝis en Verjum, en dana Jutlando, kun la nomo **Oluf Jørgensen**. Li estas frato de Jørgen Nash, same artisto. En 1936, li alvenis en Parizon por aliĝi al la akademio de Fernand Léger. Dum la nazia okupado de Danio, Jorn estis aktiva komunisto en la rezistomovado kaj partoprenis en la artista grupo Høst.

Post la milito, la liberaj kritikeblecoj estis limigitaj en la komunista medio, pro pli centralizema politika aŭtoritato. Juĝante ĝin malakceptinda, Jorn disiĝis el la dana komunista Partio sed restis komunisto sian tutan vivon. Li estis unu el la fondintoj de KOBRA, en 1948. Li estis motoro por la kunfandiĝo de Literista Internacio kaj Londona Psikogeografia Komitato, kiuj formis Situaciistan Internacion en 1958.

En 1961, li forlasis Situaciistan Internacion por fondi Skandinavan Instituton pri Komparata Vandalismo. Lia filozofia sistemo naskis, kiel praktikan realigon, la disvolviĝon de la triflanka futbalo.

* Kategorio Asger Jorn en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 141799
* GND: 11871306X
* LCCN: n79127955
* VIAF: 64026325
* ISNI: 0000 0001 2136 4135
* LIBRIS: 191967
* SUDOC: 02751370X
* BNF: 120564946
* ULAN: 500007669
* MBA: 3d5e2060-b668-472e-af7c-cced745f5de3
* NLA: 36257935
* BIBSYS: 90077952
* RKD: 42924
* NKC: jn20000700829
 |
**Kastelo Hohenschwangau** (germane *Schloß Hohenschwangau*) estas kastelo en suda Bavario, proksime al la vilaĝo kun la sama nomo, la distrikta centro de Schwangau kaj Füssen, ĵus norde de la landlimo kun Aŭstrio. Romantika loĝejo, lokita rekte kontraŭe al la kastelo Neuschwanstein estis konstruita fare de Maksimiliano la 2-a. Tie kreskis lia fama filo Ludoviko la 2-a.

La unua mencio de la fortikaĵo sub la nomo *Schwangau* rilatas al la 12-a jarcento. Tiu kastelo estis konstruita fare de la kavaliroj de *Schwangau*. Hilpold von Schwangau, unu el la unuaj konataj kavaliroj de tiu nomo, estis fama trobadoro kaj estis menciita en "la Heidelberg kanto-libro". *Schwangau*-kavaliroj estis establitaj de la homoj de Velfoj, kaj poste Ŝtaŭfoj ofte venis al la kastelo. Vivis ĉi tie, ekzemple, princo Konradin, la lasta el Ŝtaŭfoj, kiu estis ekzekutita en la aĝo de 16 jaroj en Napolo.

Referencoj
----------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Хоэншвангау (замок) en la rusa Vikipedio.* 

1. ↑  Юлиус Десинг. Королевский замок Нойшванштейн. — Лехбрук-ам-Зее: Wilhelm Kienberger GmbH. — 82 с.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kastelo Hohenschwangau en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kastelo Hohenschwangau en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala reto germane
**Cisko kaj Vinjo** estas la nomo de flandra serio de bildstrioj kreitaj de Willy Vandersteen [Ŭili VanderSTEN] kaj post ties morto realigitaj de sinsekve Paul Geerts [Pol Ĥerts] kaj Marc Verhaegen [Mark Verhaĥe] de Studio Vandersteen. Cisko kaj Vinjo ankaŭ estas la nomo de la du amikaj ĉefroluloj.

Willy VandersteenEn la originala lingvo Cisko kaj Vinjo nomiĝas *Suske* kaj *Wiske* [Eo: suske & ŭiske; IPA: syskə & wiskə]. Estas mallongigoj de *Franciscus* (Francisko) kaj *Louise* (Ludovika). La nomoj "Cisko" kaj "Vinjo" estas do kiel ili mallongigo. En la originalaj bildstrioj la longaj nomoj malofte estas uzataj kaj tiuokaze plej ofte sarkasme.

La 19-an de oktobro 2002 Cisko kaj Vinjo estis oficiale baptitaj en la urbodomo Tienen.

En Esperanto
------------

Nur ekzistas unu albumo de Cisko kaj Vinjo en Esperanta traduko. La titolo de la unua verko estas "La brusela bubo", rakonto en sufiĉe facila Esperanto, amuza kaj agrabla por infanoj kaj por plenkreskuloj. Ĝin prizorgis la flandra Esperantoklubo de Tienen (Belgio) kunlabore kun tiu de Loveno. Distribuas ĝin Flandra Esperanto-Ligo.

En aliaj lingvoj
----------------

La aventuroj de la flandraj buboj Suske kaj Wiske estas konataj en ĉiuj kontinentoj. Ekster Flandrujo ili nomiĝas Bob et Babette, Dada & Beibei, Finn og Fiffi, Willy and Wanda, Anu ja Antti, Suske und Wiske, Bobi kai Lou, Bob e Bobette, Susuka te Wisuka. Ekzistas multaj aliaj formoj.

La bildstrioj de Cisko kaj Vinjo estas ofte tradukitaj. Ekzistas ankaŭ kelkaj albumoj en flandraj kaj nederlandaj regionaj lingvoj (frisa, groninga, drenta, twenta, limburga kaj brabanta).

Kalmthout
---------

Por la urbo Kalmthout, Cisko kaj Vinjo estas veraj ambasadoroj. La iaman atelieron de Willy Vandersteen en Beauvoislaan 98 oni transformis al infana muzeo. Ĉe la stacidomo de Heide-Kalmthout oni eĉ konstruis Cisko-kaj-Vinjo-statuon. La komunumo Kalmthout ankaŭ eldonigis albumon de Cisko kaj Vinjo pri Kalmthout mem, "Het Rijmende Paard". La lasta deko da paĝoj prezentas la komunumon kaj ĝiajn eventojn.

Kineja filmo
------------

En 2001 oni anoncis ke estis planoj por Cisko-kaj-Vinjo-filmo. Oni eksurbendigis dum la somero de la jaro 2003. **De Duistere Diamant** - la malhela diamanto - premieris je la 18a (BE) kaj la 19a (NL) de februaro 2004. La filmon reĝisoris Rudi Van Den Bossche. La ĉefroluloj estis:

* Joeri Busschots kiel Cisko
* Céline Verbeeck kiel Vinjo
* Dirk Roofthooft kiel Lambiko
* Peter Van den Begin kiel onjo Sidonia
* Stany Crets kiel Ĵerom
* Tuur De Weert kiel profesoro Barabas

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Cisko kaj Vinjo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Ligo al la Esperanto-libro
* Cisko kaj Vinjo en la reto (en la nederlanda, franca, angla kaj germana lingvoj)
* La provinca infana muzeo Cisko kaj Vinjo en Kalmthout
**Ásgarðr** (*azbieno*) estas – en nord-ĝermana mitologio – la loĝejo de la azoj (komparu Vanaheimr kaj Miðgarðr). Ĝi enhavas la loĝejon de Óðinn, *Glaðsheimr*, kaj tiun de Þórr, *Þrúðvangar*. En Ásgarðr loĝas, krom la azoj, ankaŭ la tri vanioj Njordo (Njorðr), Frejo (Freyr) kaj Freja (Freyja), kiel ostaĝo post milito inter la du di-familioj.

Pri la forta muro ĉirkaŭ Ásgarðr oni rakontas ke la dioj dungis giganton por konstrui ĝin. Se li tion faros antaŭ la fino de la vintro, li ricevos la am- kaj amordiinon Freja, la sunon kaj la lunon; se ne, la dioj tamen rajtos preni lian vivon. Li petis la rajton helpigi sin per sia virĉevalo, Svaðilfari. La giganto, kaj foje amiko de la dioj, Loki apogis lin, kaj persvadis la azojn ke la muro ne povos esti preta ĝustatempe.
Tamen, malmultajn tagojn antaŭ la fino de la vintro la muro estis preskaŭ preta; sed Loki aliformigis sin en ĉevalinon kaj delogis Svaðilfari. La rezulto estis la okkrura ĉevalo de Óðinn, Sleipnir.

Gardisto de Ásgarðr estas Heimdallr. La ponto al Ásgarðr, Bifrost, eble estas la ĉielarko, eble la Lakta vojo.

*Iðavöllr* aŭ Iðawǫllr - norene „kampo de verva aktivado", esperantigebla "Ida-kampo", "Ida-ebenaĵo" aŭ iom libere "Ida-valo" - estas kampo aŭ ebena areo en la centro de la mitologia mondo Asgardo, la mondo de la azoj.

* Kategorio Asgardo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Aladár Földvári,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Földvári Aladár** estis hungara geologo, profesoro.

Aladár Földvári  naskiĝis la 5-an de januaro 1906 en Budapeŝto. Li mortis la 20-an de julio 1973 en Sovetunio en Ordĵonikidze.

Biografio
---------

Aladár Földvári akiris diplomojn (pedagogian en 1928, geologian en 1929) en Scienca Universitato Pázmány Péter. Post siaj studoj li komencis instrui en la Teknikuniversitato. En 1935 li esploris en Hispanio helpe de stipendio. En 1938 li havis postenon en geologia instituto. En 1943 li estis nomumita privata profesoro. Ekde la studjaro 1949 li instruis en Scienca Universitato Kossuth Lajos, ekde 1966 en Universitato de Miskolc kiel katedrestro. Li ricevis premion Kossuth en 1951, en la sekva jaro li doktoriĝis. Li mortis dum geologia esplorado en Kaŭkazo.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A Kassától északnyugatra levő terület földtani viszonyai* (1940)
* *A szabadbattyáni ólomérc és kövületes karbonelőfordulás* (1952)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre) Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto
**Aladár Mattyók** [matjOk], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mattyók Aladár** estis hungara arkitekto. Lia nobela antaŭnomo estis *radóczi* [radOci].

Aladár Mattyók (meze)
Aladár Mattyók naskiĝis la 28-an de decembro 1879 (laŭ alia informo la naskiĝjaro estas 1882) en Pomáz, li mortis la 3-an de februaro 1960 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Aladár Mattyók akiris arkitekturan diplomon en Reĝa Teknikuniversitato József en 1902. Kiel junulo, li ŝatis sportadi. En 1911 li malfermis memstaran arkitekturan atelieron. Li laboro fokusiĝis al stadionoj kaj similaj sportejoj, naĝejoj. Li ligiĝis al sportklubo de Ferencváros (distrikto), kie li havis ankaŭ postenon. Depost la 2-a mondmilito li ne estis plu arkitekto.

Elektitaj planitaj konstruaĵoj
------------------------------

* futbala areno por Ferencváros (lia ĉefverko)
* aliaj stadionoj, sportejoj en Budapeŝto, Debrecen, Pécs
* naĝejoj en Budapeŝto, Székesfehérvár

Lia libro
---------

* *Strandfürdők és uszodák létesítése* (1931)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Aladár Mattyók en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 689674
* VIAF: 121461610
* ISNI: 0000 0000 7967 2416
 |
**Aladár Scherffel** [ŝerfel], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Scherffel Aladár** estis hungara biologo, botanikisto, limnologo, algologo, profesoro, bibliotekisto, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1927). Lia patro estis Aladár Scherffel.

Aladár Scherffel  naskiĝis la 18-an de februaro 1865 en Hungara reĝlando en Igló (nuntempa Spišská Nová Ves en Slovakio). Li mortis la 1-an de junio 1939 en Tihany.

Biografio
---------

Aladár Scherffel frekventis universitatojn en Budapeŝto, Graz kaj Innsbruck. En 1922 li ekinstruis en universitato en Szeged, en 1932 li ricevis la rangon titulara eksterordinara profesoro. Ekde 1928 ĝismorte li laboris en biologia instituto de Tihany, kie li estis ankaŭ bibliotekisto. Li okupiĝis precipe pri fungoj kaj algoj.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Beitrag zur Kenntniss der Chrysomonadinen* (1911)
* *Endophytische Phycomyceten-Parasiten der Bacillariaceen* (1925)
* *Zur Sexualität der Chytridineen* (1925)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero S kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Endre Latabár,** hungare **Latabár Endre** estis hungara aktoro, operokantisto (tenoro), dirigento, reĝisoro, tradukisto kaj teatrestro. Lia filo estis Kálmán Árpád Latabár, lia nepo estis Árpád Latabár (1878).

Skulptaĵo pri Endre Latabár
Endre Latabár naskiĝis la 16-an de novembro 1811 en Kiskunhalas - mortis la 10-an de julio 1873 en Miskolc.

Biografio
---------

Endre Latabár en 1831 aliĝis al migra teatra trupo, ili ludis en diversaj urboj. Ekde 1837 li ankaŭ tradukadis precipe operetojn al la hungara lingvo. Depost 1838 li ne plu kantadis, sed reĝisoradis kaj dirigentadis. En 1842 li fondis trupon, kiun li estris dum 3 jardekoj, kie estis anoj ekzemple Ede Paulay, Ede Újházi, Róza Déryné Széppataki. Li inaŭguris teatrojn en *Szabadka* (nuntempa Subotica) en 1854, en Miskolc en 1857. Li fondis aktoran dinastion, lia filo estis Endre Latabár (pli juna).

Elektitaj trupanoj
------------------

* István Együd
* Vilmos Foltényi
* Júlia Gvozdanovics
* Vince Horváth
* György Némethy
* József Szép
* József Tamássy
* Miklós Tihanyi (pli aĝa)
* György Völgyi

Memorigiloj
-----------

* skulptaĵo en Miskolc

Lia repertuaro (elekto)
-----------------------

* József Katona: *Bánk bán* (Banuso Bánk) - Udvornik (en la premiero)
* Gioacchino Rossini: La barbiro de Sevilo - Almaviva
* Jacques Offenbach: *Orphée aŭ enfers* - Jupiter

Liaj plej gravaj tradukaĵoj
---------------------------

* Vincenzo Bellini: Norma
* Helena de Trojo

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Endre Latabár (1811 - 1873) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 402188
* GND: 1018924361
* VIAF: 222471335
* ISNI: 0000 0003 6047 7815
 |
**Endre Palócz** [palOc], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Palócz Endre** estis hungara skermisto (rapiristo, spadisto, sabristo), olimpiano, mondĉampiono, trejnisto.

Endre Palócz naskiĝis la 23-an de marto 1911 en Budapeŝto, li mortis la 11-an de januaro 1988 (laŭ alia informo en februaro) en Budapeŝto.

Biografio
---------

Endre Palócz maturiĝis en cisterciana gimnazio en sia naskiĝurbo en 1930, poste li akiris ŝtatsciencan diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1934, post 2 jaroj ankaŭ juran diplomon. Li havis postenon en fabriko, baldaŭ en la Hungara Nacia Banko. Li ricevis 2 premiojn en 1940 kaj 1954.

### Sporta kariero

Li skermis en pluraj sportkluboj inter 1929–1957, inter 1937-1955 li estis membro de la hungara nacia skerma teamo. En tiu periodo li estis hungara ĉampiono 11-foje (ĉiam teame). Li estis olimpiano en Somera Olimpiko 1948 kaj Somera Olimpiko 1952 kun bronza medalo, krome en mondĉampionumoj li estis la unua dufoje teame (1951, 1955). Depost 1957 li estis internacia arbitraciisto, ankaŭ trejnisto en Kubo kaj Budapeŝto.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* datenoj
* datenoj
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 803598
 |




* Portalo pri Biografio
**MAKAI Endre** (pro. makai), Braun estis hungara kuracisto kirurgo naskita en Temeŝvaro la 3-an de januaro 1884 kaj mortinta en Budapeŝto la 30-an de januaro 1972.

Biografio
---------

Endre Makai diplomitiĝis en la Universitato de Budapeŝto (1908). De 1908 ĝis 1910 li estis operacianta studento en la Kirurgia Kliniko, inter 1910–17 vickuracisto en la malsanulejo Rókus (hodiaŭ Semmelweis). En 1912 li organizis malsanulejon en Kraljevo, poste en Beogrado. Dum la Unua mondmilito li estis militkirurgo, de 1917 ĉefkuracisto pri kirurgio de la Ŝtata Infantrovitejo de Budapeŝto. De 1948 ĝis 1961 li estis ĉefkuracisto pri kirurgio de malsanulejo Fehér Kereszt de Budapeŝto, de 1948 titulara eksterordinara profesoro, ano de de la Konsilantaro Kuracista pri Justicafero. Lia ĉefa esplorkampo estis la kuracado de akuta peritoneito, la problemoj de neurokomisuroj. Li estis la unua rekomendinto okaze de frosto la eligadon de simpatikaj neŭrofilamentoj (1923).

Verkoj
------

* *Ergebnisse der allgemeinen Pathologie* (kunulaŭtoro, 1913).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio Endre Makai en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)