recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Forch** [prononcu: Forĥ] estas montpasejo super la montoĉeno Pfannenstil, kiu ligas la urbon Zuriko kun la komunumoj Maur kaj Egg ZH. Sur la pasejo estiĝis la vilaĝo *Forch* kun propra preĝejo, poŝtoficejo kaj stacidomo, kiu apartenas al la komunumo Maur.

Trafikinfrastrukturo
--------------------

La pasejo Forch disponas pri bonega trafikinfrasturkturo. Unuflanke pasas tra ĝi jam dum jarcentoj pasejvojo de Zuriko al la Zurika Oberlando. Paralele al la vojo estis malfermita en la jaro 1912 la Forch-Fervojo (germane *Forchbahn*), tio estas tramo de Zürich Stadelhofen al Esslingen (Egg ZH). En la 1970-aj jaroj estis konstruita krome la Forch-Aŭtoŝosejo de Zumikon ĝis la cirklo de Hinwil.

Turismo
-------

La Forch estas elirpunkto de multaj belaj migradoj ekzemple sur la kresto de la Pfannenstil aŭ malsupren tra la Abismo de Küsnacht al la Lago de Zuriko. La restoracio sur la pasejo estas rekomendinda manĝejo ĉu antaŭ aŭ post la migrado.

Forchmemorejo

Forchmemorejo
-------------

Sur montpinteto okcidente de la Forchpasejo troviĝas memorejo pri la soldatoj, kiuj mortis dum la unua mondmilito por defendi Svislandon kontraŭ invado de la germanoj, kaj memorigas ankaŭ precipe al la miloj de viktimoj de la hispana gripo, kiuj mortis dum tiu tempo precipe en la armeservo. La hispana gripo fakte mortigis dum la unua mondmilito duoble pli da homoj ol ĉiuj homaj militagoj kune!

Esperanto-balono
----------------

La 18-an de decembro 1976 okazis en Guldenen sur la Forchpasejo la inaŭguro de la Esperanto-balono, kies bildo fariĝis la motivo de la Esperanto-poŝtmarko eldonita okaze de la 64-a UK de Esperanto. Kiel baptopatrino de la balono oficis Hanni Liechti. (Fonto: Andreas E. Künzli: *Universalaj Lingvoj en Svislando* p 207)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Forchpasejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Retejo de la paseja restoracio *Gastejo Krono Forch* Arkivigite je 2007-09-08 per la retarkivo Wayback Machine
* Retejo de la komunumo Maur, sur kies teritorio situas la pasejo kaj municipo Forch Arkivigite je 2005-02-09 per la retarkivo Wayback Machine

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rListo de la montpasejoj de Svislando |
| --- |
| Albispasejo • Albulopasejo • Berninopasejo • Bözberg-Pasejo • Brünigpasejo • Flüelapasejo • Forchpasejo • Furkopasejo • Gemmipasejo • Gurnigelpasejo • Granda Sankt-Bernard-Pasejo • Grimselpasejo • Hulfteggpasejo • Juliopasejo • Klausenpasejo • Lukomagnopasejo • Malojopasejo • Nufenenpasejo • Oberalppasejo • Ofenpasejo • Passwang-Pasejo • Rickenpasejo • San-Bernardino-Pasejo • Sankt-Gotard-Pasejo • Sattel-Pasejo • Sattelegg • Sempionopasejo • Splugopasejo • Suba Hauenstein-Pasejo • Supra Hauenstein-Pasejo • Sustenpasejo • Vue-des-Alpes-Pasejo • Wildhauspasejo • Zugerberg | Montpasejoj de SvislandoMontpasejoj de Svislando |

 |
**Sara La Fountain** (naskiĝis la  22-an de aprilo 1981(nun 1981-04-22) (41‑jara) en Santa Barbara, Kalifornio) estas finna - usona ĉefkuiristino , kuirlibro-aŭtorino, fasonistino, kaj tv-prezentistino.

Ŝi naskiĝis el franc-usona patro kaj finna patrino, kiuj renkontiĝis dum la Vintraj Olimpikoj de 1980 en Lake Placid, Novjorkio. Post kiam ŝiaj gepatroj divorcis ŝi transloĝiĝis kun sia patrino al Finnlando.
Ŝi elkreskis en la kvartalo Eira de Helsinko kaj vizitis la liberan lernejon de Helsinko
Ekde 2013 ŝi havas apartamentojn en la kvartalo Kruununhaka de Helsinko kaj en la kvartalo SoHo de Novjorko.

Ŝia unua nutraĵo-programo, *à la Sara* , komenciĝis je MTV3 dum la aŭtuno de 2005. Ŝia kuirlibro kun la sama nomo eldoniĝis en oktobro 2005. En majo 2006, la libro elektiĝis kiel gajninto de la *Gourmand World Cookbook Award* (Frandemula monda kuirlibro premio) en la klaso ĵus-alveninto.

La Fountain studis je la *New York Culinary Institute of America* (CIA) (Novjorka kulinara instituto de Usono).

Ŝi havis amrilaton kun reĝisoro Antti Jokinen sed ili disiĝis en oktobro 2011. 

En la printempo de 2010 ŝi elektiĝis kiel la kvina plej seksalloga ĉefkuiristino de la mondo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (angle)
* Oficiala retejo {finne}
* Oficiala Blogo
* 24kitchen (finne)
* Kuiranta belulino
* Sara La Fountain ĉe Interreta filma datumbazo (angle)
***Perdita generacio*** (anglalingve *Lost Generation*) rilatas al grupo da usonaj literaturaj eminentuloj, kiuj vivis en Parizo kaj aliaj partoj de Eŭropo ekde la fino de la Unua mondmilito ĝis la granda depresio de 1929. Inter notindaj membroj estas Ernest Hemingway, F. Scott Fitzgerald, Ezra Pound, Sherwood Anderson, Waldo Peirce kaj John Dos Passos. La esprimo "Perdita generacio" estas kutime atribuita al Gertrude Stein, kaj estis sekve popularigita de Ernest Hemingway en la epigrafo al lia romano *The Sun Also Rises* kaj lia memuaro *A Moveable Feast*.

Pli ĝenerale, tiu esprimo estas uzata por difini la generacion de la junuloj, kiuj plenkreskiĝis dum kaj tuj post la Unua mondmilito. En Francio, kie enloĝiĝis multaj elpatriigitaj usonanoj, ili estis kromnomitaj la *Génération du Feu* (la fajra generacio).

Eksteraj ligiloj
----------------

* **(en)** Analizo de la perdita generacio[*rompita ligilo*]
* Stanislavo Belov (2016-12-10) Geniulo (Genius): sago pri nevideblaj talentoj (esperante). Blogger. Arkivita el la originalo je 2016-12-10. Alirita 2016-12-10. *(pri filmo "Geniulo", kies ĉefherooj estas reprezentantoj de la perdita generacio)*


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Literaturo |
**Legrad,** hungare **Légrád** estas vilaĝo kaj municipo en Kroatio, en distrikto Koprivnica-Križevci. Ankoraŭ 6 vilaĝoj apartenas al la municipo. Grad signifas: fortikaĵo.

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Loĝantaro: (nur la vilaĝo) 1210; (municipo) 2760
* Poŝtkodo: 48 317
* Aŭtokodo: KC
* Telefonprefikso: 48

Situo
-----

La komunumo situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Dravo (ponto kondukas al Donja Dubrava (Međimurje), pramo al Őrtilos), proksime de kunfluejo de Muro (rivero) kaj Dravo, laŭ flankovojoj. Dravo estas landlimo ĉe Őrtilos. Koprivnica troviĝas 20 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1384. Fortikaĵo konstruiĝis dum la mezepoko, kiun la turkoj vane sieĝis en 1540, sed en 1577 ili tamen okupis. Post 2 jaroj la hungaroj reokupis ĝin, poste denove la turkoj sekvis. En 1704 armeo de Francisko Rákóczi la 2-a venkis la Habsburgojn. En 1710 post inundo la rivero ŝanĝis lokon, kaj Légrád trovis sin laŭ (la nuna) dekstra bordo, sed ĝi daŭre apartenis al Zala (reĝa departemento). En 1848 tie komenciĝis la milito, ĉar banuso Jellaŝic ekatakis Hungarion. En 1910 loĝis en Légrád 2896 homoj (1903 kroatoj, 940 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungario, al Zala, al distrikto de Nagykanizsa, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo okupis la komunumon kaj post 10 tagoj transdonis al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, ekde 1991 de Kroatio.

Nomportantoj
------------

* familiaj nomoj Légrádi aŭ Légrády troviĝas en Telefonlibro de Budapeŝto: 85

Fontoj
------

* hungara Vikipedio
* Telefonkönyv 2008 Budapest
Koordinatoj: 47° 57′ 52″ N 3° 49′ 34″ O﻿ / ﻿47.96444 °N, 3.82611 °O﻿ / 47.96444; 3.82611 (mapo)

**Percey** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 257 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Geografio
---------

Percey etendiĝas sur 9,56 km², kaj havis 257 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 27 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Daniel Boucheron, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Percey apartenas al la kantono de Flogny-la-Chapelle, kies ĉefurbo estas Flogny-la-Chapelle. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avallon, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de Flogny-la-Chapelle
En scienca signifo kaj partikulare en kemio, **kemia procezo** estas metodo aŭ rimedo de ŝanĝado de unu aŭ pluraj kemiaĵoj aŭ kemiaj kombinaĵoj. Tia kemia procezo povas okazi per si mem aŭ esti kaŭzita de ekstera forto, kaj implikas kemian reakcion de iu speco. En inĝenieriko kemia procezo estas metodo kiu celas esti uzita en fabrikado aŭ je industria skalo por ŝanĝi la kunmetaĵon de kemiaĵo(j) aŭ materialo(j), kutime uzante teknologion simila aŭ ligita al tio uzita en kemiaj fabrikoj aŭ la kemia industrio.

Neniu difino estas preciza en la senco ke oni povas klarigi definitive kio estas kemia procezo kaj kio ne estas; ili estas praktikaj difinoj. Ekzistas ankaŭ signifa interkovro en tiuj du difinvarioj. Pro la malprecizeco de la difino, kemiistoj kaj aliaj sciencistoj uzas la esprimon "kemia procezo" nur en ĝenerala signifo aŭ en la inĝenierika signifo. Tamen, en la inĝenierika signifo, la esprimo "kemia procezo" estas uzita grandskale. La cetero de la artikolo kovros la inĝenierikan specon de kemia procezo.

Kvankam tiu speco de kemia procezo foje povas impliki nur unu paŝon, ofte multoblaj ŝtupoj, referitaj kiel unuoperacioj, estas engaĝitaj. En fabriko, ĉiu el la unuoperacioj ofte okazas en unuopaj ejoj aŭ sekcioj de la fabriko nomitaj unuoj. Ofte, unu aŭ pluraj kemiaj reakcioj estas engaĝitaj, sed aliaj manieroj de varia kemia (aŭ materialo) kunmetaĵo povas esti utiligitaj, kiel ekzemple miksaj aŭ apartigaj procezoj. La procezoŝtupoj povas esti sinsekvaj en tempo aŭ sinsekvaj en spaco laŭ fluo de fluiĝo aŭ movado de materialo. Por antaŭfiksita kvanto de eniranta (enigaĵo) materialo aŭ produkta (produktaĵo) materialo, atendata kvanto de materialo povas esti determinita ĉe gravaj paŝoj en la procezo de empiriaj datenoj kaj materialaj ekvilibrokalkuloj. Tiuj kvantoj povas esti skalitaj supren aŭ malsupren por kongrui kun la dezirata kapacito aŭ operacio de speciala kemia planto konstruita por tia procezo. Pli ol unu kemia fabriko povas uzi la saman kemian procezon, sed ĉiu fabriko eble je alimanierskala kapacito. Kemiaj procezoj kiel distilado kaj kristaliĝo, datas reen el la alkemio de Aleksandrio.

Aldone al kemiaj fabrikoj por produktado de kemiaĵoj, kemiaj procezoj kun simila teknologio kaj ekipaĵo ankaŭ estas uzitaj en nafto-rafinado kaj aliaj rafinejoj, tergaspretigo, fabrikado de polimero kaj produktado de kuraciloj, manĝofabrikado, kaj traktado de akvo kaj akvopurigado.

Unuoprocezado en kemia procezo
------------------------------

Unuoprocezado estas la baza pretigo en kemia inĝenierado. Kune kun unuoperacioj ĝi formas la ĉefprincipon de la multfacetaj kemiaj industrioj. Ĉiu ĝenro de unuoprocezado sekvas la saman kemian leĝon multe kiel ĉiu ĝenro de unuoperacioj sekvas la saman fizikan leĝon.

Kemi-inĝeniera unuoprocezado konsistas el la sekvaj gravaj procezoj:

* Oksidigo
* Redukto
* Hidrogenigo
* Senhidrogenigo
* Hidrolizo
* Hidratigo
* Dehidratiĝo
* Halogenigo
* Nitrigado
* Sulfonado
* Amonigo
* Alkala fuzio
* Alkaligo
* Senalkaligo
* Esterigo
* Polimerigo
* Polimerkondensigo
* Katalizo

* Kategorio Kemia procezo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
***La Blinda Strigo*** (perse بوفِ کور‎, Buf-e Kur) estas la ĉefverko de Sadegh Hedayat kaj grava literatura verko de 20-a jarcento de Irano. Verkita en la persa lingvo, tradukita en aliajn lingvojn.

Temo
----

Ĉi tiu romano temas pri

* la plej profunda, plej makabra kerno de homa ekzisto,
* pri solulo, kiu vagas senespere en mondo, en kiu li ne scias partopreni
* pri niaj fervoraj deziroj kaj plej profundaj timoj kaj
* pri kiel amo kaj morto estas nediskuteble ligitaj.

Enhavo
------

La libro rakontas pri sennoma plum-kolorigisto, la rakontisto, kiu en sia makabro vidas febrajn inkubsonĝojn ke "la ĉeesto de morto, mortigas ĉion kion estas imagita. Ni estas idoj de morto kaj morto transdonas nin el la tantalizaj kaj fraŭdaj agoj de la vivo; estas morto kiu faras signon al ni el la profundecoj de la vivo. Se ni iam haltas, tiu ĉi ni faras por aŭdi la vokon de la morto. tra niaj vivoj, la fingro de la morto nin montras." La rakontisto prelegas pri siaj murdaj konfesoj al la ombro sur lia muro *[surmura ombro?]* kiu similas al strigo. Liaj konfesoj ne estas en ordo kaj ofte ripetiĝas, tiel kontribuante al la malferma fino de la rakonto.

Historia kunteksto
------------------

*La Blinda Strigo* estis verkita dum la subpremaj lastaj jaroj de regado de Reza Ŝaho Pahlavi (1925-1941) kaj estis publikigita en limigita eldono en Mumbajo, dum Hedayat estis tie por unu jaro en 1937. La libro havis la surstampigitan mencion: "ne por vendi kaj publikigi en Irano". Estas konata ke tiu libro povintus inciti legantojn al memmortigo kaj tial ĝi estis malpermesita en Irano.

La libro unue aperis en Teherano en 1941, post la abdiko de Reza Ŝaho Pahlavi, kaj havis tujan kaj fortan efikon. Oni kredas ke la romano jam estis plenumita en 1930 kiam Hedayat ankoraŭ estis studento en Parizo.

Tradukoj
--------

*La Blinda Strigo* estis tradukita al la franca lingvo de Roger Lescot dum la Dua Mondmilito, ŝajne kun la scio kaj aprobo de Hedayat kaj publikigita sub la titolo *La Chouette Aveugle* (1953), kaj poste de Pasteur Vallery Radot, membro de la Franca Akademio. La libro furoris en la literaturaj komunumoj.

Filmo
-----

La romano estis filmigita en 1974 (*Boof-e-koor* alinome *The Blind Owl* - havebla ĉe YouTube), reĝisorita de Kiumars Derambakhsh. Ĉefrolantoj estis Parviz Fanizadeh, Farshid Farshood kaj Parvin Solaymani.

Filma adapto de la romano aperis ankaŭ en la jaro 1987 *The Blind Owl* reĝisorita de Raúl Ruiz.

Referencoj
----------

1. ↑  La Blinda Strigo ĉe IMDB
2. ↑  The Blind Owl

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio La Blinda Strigo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Surreta Persa teksto
* Manskribita versio de Hedayat
* Traduko de Iraĝ Baŝiri
* Simbolismo de virinoj en La Blinda Strigo
* Tiu ĉi libro finigas vian vivon: La plej bona moderna romano skribita
La **preĝejo Sankta Ladislao**, nomata laŭ Ladislao la 1-a, reĝo de Hungario, estas romkatolika monumento historia en Hungario, en vilaĝo Rum (Vas).

Historio
--------

La unua preĝejo konstruiĝis en Rum en la 13-a jarcento. La unua mencio okazis en 1307. En 1418 oni petis la patronecon de Sankta Ladislao. Renovigoj okazis en 1736 kaj en 1838. En 1758 oni faris kelon sub la preĝejo, kie oni metis tombojn. En 1857 ĝi estis barokigita kaj pligrandigita. La sekva renovigo okazis en 1928, la lasta en 1998. Ekde 1994 pli nova flugila altaro estas videbla.

Konstruaĵo
----------

La turo kaj alia konstruaĵoparto estas romanika, la ĉefenirejo estas gotika, la navo estas baroka. La sanktejo formas duonrondon.

Skulptaĵoj
----------

* altaro Lourdes de 1904
* Koro de Sankta Maria de 1905
* Sankta Antonio de 1901
* Sankta Dominiko de 1906
* Madono blanka

La preĝejo estas Monumento historia kaj protektata laŭ eksterlandaj vidpunktoj. Kermeso okazas la 27-an de junio.

Fontoj
------

* hungare
* hungare[*rompita ligilo*]
* hungare


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **preĝejo Trovo de Sankta Kruco** estas romkatolika Monumento historia en Hungario, en vilaĝo Szakcs.

Historio
--------

En Szakcs la gotika kirko estis konstruita inter la 12-a kaj 15-a jarcentoj. Dum dominado de turkoj en 1544 ĝi estis bruldetruita, nur la ĉefaj muroj restis. La baroka rekonstruado okazis en 1733, sed la turo estis konstruita el ligno kaj la sanktejo estis rekonstruita nur en 1753. En 1801 oni konstruis turon el brikoj kaj interne ankaŭ galerio estis farita. Fulmo trafis la turon en 1865, poste oni konstruis turon pli malaltan. Oni aĉetis horloĝon por la turo en 1886. La internaj muroj estis pentritaj en 1896. Internaj renovigaj laboroj okazis en 1954, samtempe oni denove pentris la murojn kaj nova ĉefaltaro alvenis. En 1965 arkeologoj trovis mezepokan fenestron, ekde tiam ĝi estas videbla. Inter 1985-1990 la preĝejo plene renoviĝis. La orgeno muzikas proksimume ekde 1800, sed renovigiza en 1844 kaj 1948.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola sur malalta monteto en korto, kie troviĝas ankaŭ kolono pri Sankta triunuo (1873), krucifikso (1800?) kaj ŝtona kruco (1936). La fasado de la preĝejo estas simetria, meze la turo altiĝas. La absido estas plurlatera kaj sakristio aliĝas al la absido. Interne sub la galerio estas ŝtona baptovazo el la turka erao. Sub la preĝejo estas kelkaj kriptoj. La ĉefaltara bildo prezentas trovon de Sankta Kruco. Menciindaj statuoj estas: Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo (origine apartenaĵoj de la malnova altaro), Sankta Maria (1896), Koro de Jesuo (1896), Sankta Antonio el Padovo (1900), Sankta Anna (1932), Tereza de Lisieux (1935). La pentraĵo Ĉieliro de Maria estis pentrita en 1896 ĉe la koruso.

Kermeso okazas en la 3-an de majo.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj Arkivigite je 2019-05-27 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Gyula Szutrély** [djula sutrEli ?], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szutrély Gyula** estis hungara kuracisto, infankuracisto.

Gyula Szutrély  naskiĝis la 31-an de marto 1915 en Budapeŝto. Li mortis la 8-an de decembro 1960 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gyula Szutrély frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris medicinan diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1939. Post siaj studoj li laboris en instituto en Vieno. Hejmenveninta en 1941 li laboris en la kliniko pri infanoj, baldaŭ li estis asistanto, poste lektoro. Li kandidatiĝis (CSc) en 1956. En la sekva jaro li estis nomumita ĉefkuracisto en la ĵus fondita kardiologia instituto, kie li estis motoro de establado de tutlanda reto pri kardiologia kuracado de infanoj. Li okupiĝis ekzemple pri geinfanoj havantaj kormalsanojn denaske.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Szív- és vérkeringési betegségek* (1953) - kun iu alia
* *Szívhangok és zörejek* (1955) - kun iu alia

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla antaŭlasta)
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**SZŐKEFALVI-NAGY Gyula** (seo:kefalvi-nadj) estis hungara matematikisto, universitata profesoro, ano de MTA naskita en Erzsébetváros la 11-an de aprilo 1887 kaj mortinta en Szeged la 14-an de oktobro 1953. Li estis patro de matematikisto Béla Szőkefalvi-Nagy kaj de kemiisto Zoltán Szőkefalvi-Nagy.

Biografio
---------

La universitaton Szőkefalvi-Nagy finis en Kolozsvár, kie li estis studento de Gyula Farkas, Lipót Fejér, Lajos Schlesinger kaj Gyula Vályi. Li gajnis plurajn konkursojn. Li doktoriĝis en 1909. Ĝis 1911 li instruis en Privigye kaj Csíkszereda. En 1911–12 li studis kiel ŝtata stipendiulo en Göttingen, pli poste li estis instruisto, lernejestro, profesoro en Koloĵvaro. En 1926 li ricevis premion Gyula Kőnig. Ekde 1929 instruis en Szeged, ekde 1940 en Koloĵvaro, ekde 1945 denove en Szeged. Lin interesis precipe la algebro kaj geometrio, respektive la limareoj de du sciencbranĉoj.

Verkoj
------

* *Végesrendű geometria* (Matem. és Fia. L. 1941 és Jahresbericht der Deutschen Mathem. Verein, 1944);
* *A geometriai szerkesztések elmélete* (1943, 2. átdolg. és kibővített kiadás, 1967).

Bibliografio
------------

* Fejes Tóth László: Sz: N. Gy. (MTA Ért. 1953):
* Obláth Richárd: Sz.-N. Gy. matematikai munkássága (MTA Ért. 1953).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio Gyula Szőkefalvi-Nagy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Vort-ordo | Esperantaekvivalento | Proporciode lingvoj | Ekzemplajlingvoj |
| --- | --- | --- | --- |
| SOV | "Mi vin amas." | 45% |   | hindia, japana, latina |
| SVO | "Mi amas vin." | 42% |   | angla, ĉina, rusa |
| VSO | "Amas mi vin." | 9% |   | hebrea, irlanda, zapoteka |
| VOS | "Amas vin mi." | 3% |   | baure, fiĝia, malagasa |
| OVS | "Vin amas mi." | 1% |   | apalai, hixkaryana, tamila |
| OSV | "Vin mi amas." | 0% |  | jamamadí, warao, xavante |

Ofteco de lingvaj vortordoj enketita per Russell S. Tomlin.

Laŭ lingva tipologio, **Verbo Objekto Subjekto (VOS)** estas la kvara plej komuna vortordo inter la lingvoj de la mondo.

Ekzemple:

Ĉasas la muson la kato.
Tiu estas la plej tipa vortordo uzata en pluraj Aŭstroneziaj lingvoj, ekzemple:

* la Fiĝia lingvo
* la Malagasa lingvo

kaj en la Terena lingvo, kaj en la Tzotzila lingvo.

Estas tamen ia debato pri tiu, ĉu la aŭstroneziaj lingvoj vere havas "subjekton" en la sama senco kiel en ekz. hindeŭropaj lingvoj, kaj do ĉu la nomo "VOS" vere ĝustas.

```
 *Formo: Verbo - Objekto - Subjekto*
```

Komparu kun SOV, SVO, VSO, OSV, OVS.

Referencoj
----------

1. ↑  Introducing English Linguistics International Student Edition by Charles F. Meyer en
2. ↑  Russell Tomlin, "Basic Word Order: Functional Principles", Croom Helm, London, 1986, page 22 en

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**SZAKÁLL Gyula** [saka:l djula] estis hungara bestkuracisto, la aŭtoro de la unua hungara birdanatomia libro. Li naskiĝis en Bana la 8-an de majo 1872 kaj mortis en Magyarrégen la 3-a de aŭgusto 1903.

Biografio
---------

Gyula Szakáll post la fino de Veterinara Akademio de Budapeŝto (1891) li estis asistanto ĝis 1896 en la anatomia katedro. En 1897 per stipendio li faris pli longan studvojaĝon en Stuttgart, poste Giessen, kie en 1899 li doktoriĝis. Reveninte ekde 1899 li estis asistanto en la Hungara Reĝa Stacio de Entomologio. En 1901 oni nomumis lin bestkuracisto al la Bestkuracista Ofico de Budapeŝto. Lin habilitis privatprofesoro pri kompara anatomio de dombestoj. Li mortis je sepso sekciinte.

Verkoj ĉefaj
------------

* *Házi szárnyasok bonctana* (Bp. 1897);
* *Két rendellenesen fejlődött vese lóból* (Bp. 1899);
* *Adatok a háziállatok könnyhúsocskájának szerkezetéhez* (Bp. 1899);
* *Az agyvelő verőerei a háziállatokban* (Bp. 1900).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**Puertas** estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia partio de Vitigudino en la nordokcidento de la provinco. *Puertas* estas tradukebla al *Pordoj*.

Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Cerezal de Puertas, El Groo, Manceras kaj Puertas, okupas totalan areon de 62,71 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 86 loĝantojn. Ĝi perdis pli ol 400 loĝantojn dum la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. 

Limas kun loĝlokoj Iruelos, El Manzano, Gejo de los Reyes, Brincones, Tremedal de Tormes, Villarmuerto, Espadaña kaj Villar de Peralonso.

Ĝi fondiĝis en la 12-a jarcento. En postaj jarcentoj suferis pro militoj kun najbara Portugalio kaj dum la Hispana Milito de Sendependigo. La tradiciaj agrikulturo kaj brutobredado lastatempe iom dekadencis. La urbestro estas de dekstra partio PP.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Salamanko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 752851
 |
**High Power laser Energy Research facility**, eble Esperantigo *Grandforta laserenergia esplora kapablo*, mallonge **HiPER** estas eksperimenta programo por laser-efektivigita inercia kuntena fuzio (*ICF*).

Ĝia konstruado estis planata en la Eŭropa Unio en ĉ. 2010-12. La projekto (en 2020) ŝajnas esti neaktiva.

HiPER estas la unua eksperimentejo, kie oni povas studi la "rapidan kuntenon" por generi nuklean fuzion. Por tiu oni volas uzi pli malgrandajn laserojn ol la ĝisnunaj eksperimentejoj. La instalaĵo povas doni "fuzian gajnon", kiu estas pli granda ol tiu de National Ignition Facility (NIF), per redukto en la konstruaj kostoj je dekono. 

Oni celas uzi laserdiodan forton, pli efika ol konvena ripeta lasero. La laserdiodo produktas pli monokromatikan lumon, per malpli da energio. Ĝia energia efiko estas 10-20% kompare al 1-1,5 % de tradicia lasero.

HiPER proponas konstrui demonstrilon de dioda "laserpumpa" sistemo produktanta 10 kJ ĉe 1 Hz aŭ 1 kJ ĉe 10 Hz depende je uzata modelo. La plej fortaj nunaj laseroj havas malpli grandan povumon; MERCURY ĉe Livermore estas 70 J, HALNA en Japanio estas ~20 J, kaj LUCIA en Francio ~100 J. Demonstrilo de HiPER' estas 10-500-oble pli forta ol tiuj. 

Por fari praktikan komercan povuman generatoron, la grandgajna instalaĵo kiel HiPER devos kombiniĝi kun grandripeta lasero kaj la celĉambro kapabla de eltiro de la energio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
* Fast track to fusion Arkivigite je 2007-03-06 per la retarkivo Wayback Machine
Koordinatoj: 49° 04′ 14″ N 22° 31′ 26″ O﻿ / ﻿49.07056 °N, 22.52389 °O﻿ / 49.07056; 22.52389 (mapo)

**Stužica** estas nacia naturrezervejo, origina karpata praarbaro, kiu kuŝas en la fino de profunda valo de rojo Stužická rieka sur la limdisiĝo de Slovakio, Pollando kaj Ukraino en montaro Bukovské vrchy en Nacia parko Poloniny – malproksime de la plej orienta vilaĝo de Slovakio Nová Sedlica al kies teritorio apartenas la teritorio de rezervejo.

La naturrezervejo troviĝas en la ĉirkaŭaĵo de monto Kremenec kaj estis deklarita en la jaro 1965 kaj etendita en la jaroj 1974 kaj 1993 ĝis 761 ha. Ĝi protektas komplekson de naturaj fagaj kaj abiet-fagaj kreskaĵaroj kun praarba karaktero kaj strukturo de arbaro, kiu konsistigas ĉiujn stadiojn de evoluo de arbaro. Apartaj kreskaĵoj precipe estas abioj, sed ankaŭ fagoj kaj sikomora acero. En praarbaro vivas multaj karpataj originaj kaj ankaŭ endemiaj specioj de kreskaĵoj fungoj kaj animaloj. Stužica apartenas al la plej gravaj protektitaj areoj en Slovakio. La teritorio havas ankaŭ internacian signifon.

Je la 28-a de junio 2007 Konferenco de Komitato por Monda Heretaĵo de UNESKO dum sia kunsido en novzelanda Christchurch decidis pri la enskribo de praarbaro Stužica kun aliaj tri slovakaj praarbaroj: Havešová kaj Rožok en Poloninoj kaj Vihorlat en  montaro Vihorlat kaj 6 ukrainaj praarbaroj en la listo de monda natura heredaĵo sub la komuna nomo **Karpataj Fagaj praarbaroj** *(en:Primeval Beech Forests of the Carpathians)*.
**SZENTANNAI Sámuel** (sentanai) hungara ekonomia instruisto, pioniro de plibonigo de la soda humo: Székelyszentmiklós, 11-a de aŭgusto 1876 – Karcag, 22-a de januaro 1956.

Biografio
---------

Li havigis diplomon en la ekonomia instituto de Kolozsmonostor en 1896 kaj en Nagyszentmiklós kaj post du jaroj li estis instruisto en Csák, pli poste en Losonc en la porinstruista instituto. Post la laboro en Kiskunfélegyháza kaj Székelyudvarhely ekde 1912 li estis la direktoro de agrikultura faklernejo de Karcag. Tie li komencis la plibonigon de la soda humo en 1920 kun Sigmond Elek, Ballenegger Róbert, Kreybig Lajos kaj Arany Sándor. Li aplikis unue en Hungarujo granduzinan subgrundbonigon. En la soda humo de la instrumastrumo li duobligis la mediprodukton de tritiko.

Verkoj ĉefaj
------------

* *Sikeres gazdálkodás a sziken és aszályban* (Köztelek 1918);
* *A karcagi földmíves iskola és a karcagi gazdák gazdálkodásának összehasonlítása* (Köztelek, 1925);
* *Sziktalaj művelése és javítása* (Debrecen, 1928); Sikeres gazdálkodás sziken (Bp. 1936).

Literaturo
----------

* Vezekényi Ernő: Sz. S. (Agrokémia és talajtan, 1956. 4. sz.)

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
Plastaj rubaĵoj en Barato
Plasta poluo sur plantoj
**Plasta poluo** (aŭ  **plasta poluado**) estigas akumulojn da plasto en naturo, kiuj influas malbone sanon de homoj, de aliaj bestoj, aŭ de ilia vivejo.

Estas multaj specoj de plasta poluo, sed per recikligo (aŭ per la redukto de uzado de plasto) oni povas eviti ilin.

Kial plasto poluas
------------------

Plasto abundas en homaj regionoj aŭ en regionoj, kiuj fakas por kolekti rubaĵojn en areoj ne plene zorgitaj, ekz. maroj aŭ subgrundoj.[*mankas fonto*] Maraj bestoj estas speciale endanĝerigitaj.

Kiel eviti uzadon de plasto
---------------------------

Uzi nur plene nature detrueblajn plastojn.

En 2011, pluraj landoj malpermesis plastajn sakojn, ekzemple Eritreo, Gabono aŭ Ĉinio. Kelkaj aliaj landoj preparas leĝon, ekzemple Malio aŭ Maroko sed en aliaj landoj kiel Portugalio aŭ Svisio la uzo de plastaj sakoj estas ankaŭ tre ofta.

En 2013, Eŭropa Unio celas malpermesi maldikajn sakojn (ne reuzeblaj). Ĝiaj membroj devos fari leĝojn.

Oni povas malpliigi la poluon per rifuzado de plastaj sakoj dum aĉetado.

Kiel forigi plaston
-------------------

### Socia respondeco

En pluraj landoj volontuloj purigas pejzaĝojn.

### Rolo de fungoj

Fungoj povas helpi malpoluigi.

Referencoj
----------

1. ↑  Aurore Lartigue (februaro 2011). "Les Etats et la lutte contre les sacs plastiques", *La Croix*.
2. ↑  Nathalie Vandystadt (novembro 2013). "L’Europe s’en prend à nouveau aux sacs en plastique", *La Croix*.
3. ↑  Himani Bhardwaj, Richa Gupta kaj Archana Tiwari (2013). "Communities of Microbial Enzymes Associated with Biodegradation of Plastics", *journal of polymers and the environment*. doi:10.1007/s10924-012-0456-z.

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Plasta poluo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Marpoluado
* Poluo
* Recikligo
Plano burga
**Ruino Brandenburg** (germane *Burgruine Brandenburg*) situas en Distrikto Wartburg en Gerstungen-Lauchröden. Ĝi troviĝas sur la monto Brandenberg kaj estas tre pitoreska. Du eroj konsistigas ĝin, eosta kaj uesta.

Historio
--------

Konstruigis la tuton la grafoj de Wartberg, voktoj de sur la najbara Wartburg. Ili aŭtomate estis ankaŭ protektantoj de la eklezia komunumo de Lauchröden. Grafo Wigger posedis ankaŭ teritoriojn en la regiono de Gotha. Dum la deĵortempo de lia ĉefepiskopa moŝto Henriko la 1-a de Majenco, kiu daŭris ĝis 1153, la menciita grafo Wigger povis pligrandigi sian influon super Harburg kaj areojn apud Hofgeismar. La sekvintaj generacioj akiris ankoraŭ pli da posedaj rajtoj en la Werra-valo. La pligrandiĝo potenca de la grafoj favoris burgokonstruon. La situo proksime al diversaj komercaj vojoj (ekz. la Reĝa Vojo) respektive la ligoj inter Gerstungen kaj Eisenach ankaŭ helpis memkompreneble. La grafoj mem nomis sin laŭ la burgonomo nur ekde 1224. Kelkaj dinastianoj ankaŭ partoprenis la krucmilitojn. Pro malriĉiĝo post 1250 la grafoj (kies lasta posteŭlo menciitas en 1435) devis cedi la burgon al la landgrafoj de Turingio. Konata ano de tiu ĉi dinastio estis Georg von Reckrodt kiu famiĝis kiel batalestro de la Ŝmalkalda Ligo.
Mallonge antaŭ 1300 la burgo estis detruita kun escepto de la belfrido. La originala burgo rekonstruitis en la pli supra eosta parto; paralele estiĝis konstruo de la malsupra uesta burgo. Ĝis 1936 la du burgeroj apartenis al du diferencoj administracioj. La okcidentan eron posedis en la 14-a jarcento Erfurto. Je la komenco de la Tridekjara milito la eosta burgo forlasitis. La uesta ne plu funkciis ekde 1550. Ĝis malpermeso fare de la duko de Saksio-Vajmaro-Eisenach el la jaro 1841-a.

Priskribo
---------

De la okcidenta burgero ekzistas hodiaŭ nur ronda belfrido kaj portelejaj kaj muraj restaĵoj, dume la eosta burgero havas imponan belfridon sesangulan (kiu ankoraŭ apartenas al la plaj malnova konstrustato), turon alian loĝejan kaj du kortegojn kun muro. La sesanguleco belfrida memorigas onin je suditalaj formoj. Dum la malfeliĉa separiĝo de Germanlando inter 1945-89 oni eĉ silentigas la ekziston de la ruino. Ĝi pli kaj pli kadukiĝis pro sia situo rekte ĉe la landlimo inter FRG kaj GDR.

Ekde 1994 zorgas pri la sorto de la burgo la Fondaĵo Turingiaj Kasteloj kaj Ĝardenoj. Revivigo turisma komenciĝis jam en 1990. Tiam festitis ankaŭ la unua Brandenburg-festo. Hodiaŭ la ruino estas belvedero kaj ekskursocelo unuaranga de migrademuloj. Muzeo informas pri la burga historio en la kuro de la tempoj kaj pri la historio de la grafa dinastio. Krome okazas regule koncertoj kaj teatrospektakloj surloke.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Burgruino Brandenburg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hejmpaĝo
* Pri ĉe la retpaĝaro de la fondaĵo Stiftung Thüringer Schlösser und Gärten
* Historiaj rekonstruaj desegnaĵoj Arkivigite je 2016-03-07 per la retarkivo Wayback Machine
**Sándor Abonyi** [ŝAndor abonji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Abonyi Sándor** estis hungara zoologo, altlerneja instruisto. Lia origina familia nomo estis *Altschul* [altŝul] ĝis 1899, lia pli juna frato estis Lajos Abonyi (bestokuracisto).

Sándor Altschul naskiĝis la 6-an de majo 1881 (laŭ hungara Vikipedio la naskiĝjaro estas 1880) en Földeák, li mortis la 21-an de oktobro 1930 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sándor Abonyi maturiĝis en gimnazio en Makó en 1899, poste li akiris filozofian diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1904, en la sekva jaro pedagogian diplomon. Li estis asistanto jam dum la studentaj jaroj kaj poste (1901–1913) en la zoologia katedro, pli poste (1913–1920) lektoro en simila katedro de Reĝa Teknikuniversitato József. Interrompe en 1911 li akiris vetrinaran diplomon kun habilitiĝo en Veterinara Altlernejo de Budapeŝto kaj dum la 1-a mondmilito li batalis, estis militkaptito kaj revenis el Siberio en 1920. Li akiris plian habilitiĝon en 1921 en la Reĝa Universitato. Inter 1911 kaj 1924 li estis privata instruisto en la altlernejo, inter 1924-1930 publika eksterordinara instruisto en la Reĝa Universitato, inter 1920-1930 li estis katedrestro de pedagogia altlernejo. Li esploris plej ofte marajn bestojn. Li ricevis premion en 1903. Li havis edzinon.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A házi méh – Apis mellifica L. – bélcsövének alak- és élettani leírása* (disertaĵo, 1903)
* *Adatok a tengeri csontos halak bélcsatornájának szövettanához* (1910)
* *Kísérleti adatok az Artemia-nem megismeréséhez* (1914)
* *Az Apus cancriformis Schäffer hímjeiről a révfülöpi Balatoni Biológiai Állomás körzetében gyűjtött példányok alapján* (1926)
* *Kísérletek a selyemhernyónak – Bombyx mori L. – műtápszerekkel való tenyésztésére* (1930)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 713073
* VIAF: 167332876
* ISNI: 0000 0001 1432 8654
 |
**Plasne** (prononco proksimume "plan") estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Jura*, nomita laŭ la montaro Ĵuraso, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (france *Bourgogne-Franche-Comté*). Fine de 2020 en la komunumo vivis 210 loĝantoj sur areo de 7,76 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 27 loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Dole kaj al la kantono Bletterans.

Geografio
---------

La vilaĝo situas sur la unua altebenaĵo de Ĵuraso, inter Poligny kaj Champagnole.

Demografio
----------

Loĝantara evoluo| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2008 | 2020 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 222 | 226 | 240 | 237 | 215 | 254 | 256 | 210 |

fonto: Insee

Ekonomio
--------

Fruitière (kooperativa fromaĝ-produktejo) de Plasne-Barretaine produktas el bovina lakto fromaĝojn, inter ili la fama "comté" (komteo),
eĉ eko-fromaĝo el lakto el ekologia agrikulturo produktita en la vilaĝo mem kaj la najbaraj vilaĝoj.

Arkitekturaj vidindaĵoj
-----------------------

Preĝejo sankta Donato (13-a jarcento).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Plasne sur la retejo de IGN
**Perdikkas** (greke *Περδίκκας*, *Perdikkas*; ĉ. 355 - 321/320 a.K.) iĝis generalo en la armeo de Aleksandro la Granda kaj partoprenis en la kampanjo de Aleksandro kontraŭ Persio. Post la morto de Aleksandro, li plialtiĝis ĝis iĝi suprema komandanto de la imperia armeo kaj regento por la duonfrato de Aleksandro kaj intelekte mensfebla sukcedanto, Filipo Arideo (Filipo la 3-a). 

Mortolito de Aleksandro, ilustracio en Kodekso 51 (Aleksandra Romano) de la Helena Instituto. La figuro en la centro estas Perdikkas, ricevante la ringon el nepluparolanta Aleksandro.Li estis la unua el la Diadoĥoj kiu luktis por la kontrolo super la imperio de Aleksandro sed en siaj klopodoj establi povobazon kaj resti en kontrolo de la imperio, li faris malamikojn el ŝlosilaj generaloj en la macedonia armeo, Antipatro, Kratero kaj Antigono Monoftalmo, kiuj decidis ribeli kontraŭ la regento. Reage al tiu povega koalicio kaj provoko el alia generalo, Ptolemeo, Perdikkas invadis Egipton, sed kiam tiu invado malsukcesis, liaj soldatoj ribelis kaj mortigis lin.

Literaturo
----------

* Austin, M. M..  (1994) *The Hellenistic world from Alexander to the Roman conquest: a selection of ancient sources in translation*. Kembriĝo: Cambridge University Press.
* Peter Green, 1990, *Alexander to Actium*, pp. 3–15
* Hornblower, S kaj Spawforth, T (eld.), 2000, *Who's Who in the Classical World*, Oxford University Press, p 282

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

*.  Perdiccas.

*.  Perdiccas. American Theological Library Association (2008).



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 575618
* GND: 130522341
* LCCN: n2006014162
* VIAF: 67154380912730290282, 9400159477655027990003 30648003, 67154380912730290282, 9400159477655027990003
* ISNI: 0000 0000 8771 6466
* LIBRIS: 262758
* SUDOC: 098651218
* NKC: jx20060302004
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Gazeloj** |
| --- |
|  |
| Gazella thomsonii*Gazella thomsonii* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Mamuloj *Mammalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Parhufuloj *Artiodactyla* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Bovedoj *Bovidae* |
| Subfamilio: | Antilopenoj *Antilopinae* |
|
|
|
|
| Genro: | **Gazelo** *Gazella*Blainville, 1816 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specioj |
| Pluraj, vidu tekston |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Gazeloj  |

 |
| v • d • r |

**Gazeloj** estas antilopoj de la genro *Gazella*, kiuj ĉefe en la savanoj de Afriko, sed ankaŭ en Azio disvastiĝis. Larĝasence oni foje ankaŭ la tutan subfamilion de la gazeloformaj nomas gazeloj.

Ĉiuj gazeloj estas rapidaj kurantoj, kiuj kapablas dum sufiĉe longa tempo daŭrigi rapidecon de 50 km/h. Ili distingas sin per svelta, gracia korpo, malalta trunko kaj plej ofte rekta dorso. La vosto ofte havas finkvaston.

La disvastiĝejo de la gazeloj ampleksas tutan Afrikon ambaŭflanke de la Saharo kaj Azion ekde Palestino kaj la Araban Duoninsulon tra norda Hindio ĝis la okcidenta Ĉinio. La vivejo ĉiam estas malfermita tereno, plej ofte gresstepo, ĉe kelkaj specioj ankaŭ dezertoj kaj duondezertoj.

La gazelinoj vivas kun siaj idoj en gregoj 10 ĝis 20 bestojn grandaj; sed la gregograndeco en la afrikaj savanoj ankaŭ povas nombri centojn aŭ eĉ milojn da unuopaj bestoj. Viraj gazeloj vivas en la unuaj vivojaroj en specifaj fraŭlogregoj, antaŭ ol ili alproprigas teritorion. Tiam ili pretendas ĉiujn inojn, kiuj eniras ilian distrikton, kiun ili defendas kontraŭ konkurantaj maskloj.

Specioj
-------

* Hinda gazelo, *G. bennettii* ( vidu : Gir-Arbaro )
* *G. cuvieri*
* *G. dama*
* Dorkas-gazelo, *G. dorcas*
* Monta gazelo, *G. gazella*
* *G. granti*
* *G. leptoceros*
* *G. rufifrons*
* Saudaraba gazelo, *G. saudiya*
* *G. soemmerringii*
* Spekea gazelo, *G. spekei*
* Kropa gazelo, *G. subgutturosa*
* *G. thomsonii*

* Gazelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Gazelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Gazelo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Villanueva de Huerva** [biljaNŬEba deŬERba] estas municipo de Hispanio, en la oriento de la komarko *Campo de Cariñena* kies ĉefurbo estas Cariñena mem, en la sudo de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono). La loknomo *Villanueva* estas tradukebla al Nova Vilaĝo, dum Huerva estas aludo al la trafluanta rivero.

Geografio
---------

Villanueva de Huerva estas municipa teritorio en la oriento de la komarko Campo de Cariñena sude de tiu de Mezalocha kaj norde de Aguilón. 

La loĝloko mem estas je 45 km sude de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo, je 790 msm sur la valo de la rivero Huerva. Ĝi estas tute inter Mezalocha norde, Fuendetodos oriente, Tosos kaj Aguilón sude, kaj Cariñena oriente. La nord-suda akso estas la regiona ŝoseo A-1101 kiu sekvas la valon de la rivero Huerva. La orient-okcidenta akso estas la regiona ŝoseo A-220.

Historio
--------

La konkero de la areo el islamanoj estis farita en la 12-a jarcento. En Mezepoko estis murego kaj onto, kio aperas en la municipa blazono.

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Villanueva de Huerva kie oni malaltiĝis ĝis nunaj 412 loĝantoj laŭlonge de la jarcento. Evidente elmigrado foriris al Zaragozo kaj Cariñena.

Aktualo
-------

Bazo de ekonomio nun estas agrikulturo (cerealoj, olivarboj kaj migdalarboj) kaj brutobredado (kortobirdoj, ŝafoj kaj porkoj) kaj sekva nutrindustrio. Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo. Inter nunaj vidindaĵoj menciindas la preĝejo, la kuŝejo de iknitoj de dinosaŭroj El Paso, kaj naturaj lokoj ĉefe ĉe la rivero Huerva.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Zaragozo

Referencoj
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 802227
* VIAF: 316736209
 |
**Lehel Both** [bot], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Both Lehel** estas hungara pianisto, altlerneja instruisto.

Lehel Both  naskiĝis la 22-an de marto 1942 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lehel Both frue komencis lerni pianludon en sia naskiĝurbo. Li akiris diplomon en la Muzikakademio en 1965. Post siaj studoj li estis pianisto de Gaja Teatro, poste li ricevis dujaran stipendion por konservatorio de Leningrado. Inter 1968 kaj 1972 li instruis en Budapeŝto en ambasadorejo de Sovetunio, samtempe ankaŭ en muzika mezlernejo. Inter 1974-1989 li estis katedrestro en Pedagogia Instituto de la Muzikakademio (inter 1976-1989 estis vicinstitutestro). Inter 1989-1992 li instruis en Japanio, hejmenveninta li denove estis katedrestro, inter 1996-2004 li estis institutestro, poste li emeritiĝis. En tiu longa periodo li ankaŭ faris koncertojn en la tuta mondo, ofte duope kun japanino. Li ricevis kelkajn premiojn. Li edziĝis en Dorog, kie li poste vivas. 2 filinoj naskiĝis.

Fontoj
------

* hungarlingva intervjuo kun foto

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Janka Kulcsár

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2008-04-18. Alirita 2019-02-13.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 631976
* LCCN: n92016731
* VIAF: 250590986
* ISNI: 0000 0000 3271 3137
 |
**Udupi,** aŭ *Udipi* aŭ *Odipu* laŭ kanara lingvo **ಉಡುಪಿ** estas urbego en la samnoma distrikto Udupi en subŝtato Karnatako en sudokcidenta Barato. La urbego estas distrikta sidejo.

Geografio
---------

Udupi situas en Malabara Marbordo en alteco 27 metrojn super la marnivelo. Malpe (jam kunfandita al Udupi) kun la marbordo troviĝas 5, havenurbo Mangaloro 54, Ĉikkamagaluru 111, subŝtata ĉefurbo Bengaluro 309, Mumbajo 658, tutlanda ĉefurbo Delhio 1719, Kolkato 1767 kilometrojn (aere) .

Ornama voja pordego

Demografio
----------

En 2011 populacio de Udupi estis 125 000 (kun la antaŭurboj 165 401).

Historio
--------

En la 13-a jarcento sanktulo fondis Kriŝnan templon, samtempe li disvastigis filozofion. Signifa pilgrimado okazis poste. La urba konsilio funkcias ekde 1995.

Ekonomio
--------

Udupi estas instrua, komerca kaj industria centroj en Karnatako. La ekonomio konsistas el agrikulturo kaj fiŝkaptado, iomete el manfaraĵoj kaj manĝindustrio.

Lingvoj
-------

La ĉefa lingvo estas la tulua lingvo, ankaŭ kanara lingvo kaj konkana lingvo estas vaste konata, dum la urdua lingvo estas ofta inter la islamanoj.

Religioj
--------

85.72% de la populacio estas hinduoj, 8.22% islamanoj, 5.59% kristanoj.

Klimato
-------

En Udupi jare pluvas averaĝe po 4097 mm. Inter majo-oktobro pli ofte pluvas pro la musono, inter januaro kaj februaro apenaŭ pluvas. La averaĝa jara temperaturo varias inter 23-32 °C.

Konstruaĵo

Trafiko
-------

Udupi havas laŭmarbordan trairan ĉefvojon, same fervojan linion, krome estas vojo al interno de la subŝtato. La plej proksima flughaveno funkcias en Mangaloro. Malpe estas nur simpla fiŝkapta haveno.

Vizitindaĵoj
------------

* pluraj preĝejoj
* 2 marbordaj strandoj

Fontoj
------

* WikiTrans


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Barato |

* 
* 
* 
* VendejegoVendejego
**Bolivarismo** estas tendenco de politika pensaro teorie bazita sur la vivo kaj verkaro de Simón Bolívar, kiu iĝis adorinda afero ĉu pli malpli apogite en landoj de Sudameriko kiaj Bolivio, Kolombio, Peruo, Ekvadoro, Panamo kaj Venezuelo. La Bolivarismo, kiel ideologio, unuigas erojn kiaj la respublikismo civila kaj humanista kaj, laŭ kelkaj maldekstraj sektoroj, la socialismo.
Nuntempe la politikestroj bazigas siajn proprajn projektojn en interpretoj de la idealoj de Bolívar. Vidu ekzemple, la plej konata kaj aktuala, iniciatita de la iama Prezidento de Venezuelo nome Hugo Chávez, poste pluigita de lia sukcedanto nome Nicolás Maduro, la Prezidento de Ekvadoro nome Rafael Correa kaj la Prezidento de Bolivio nome Evo Morales, kiuj bazigas siajn politikojn sur la ideoj de Simón Bolívar kadre de la nomita socialismo de la 21a jarcento, ĉefe disvolvigita el la Bolivara revolucio en Venezuelo. En Kolombio tamen la idealoj de la bolivarismo estis bazo fondiga de la konservativa *Partido Conservador Colombiano* ĉirkaŭ 1847, sed poste estis reinterpretitaj al socialismo fare de sektoroj de la *Polo Democrático Alternativo* kaj de la liberala *Partido Liberal Colombiano* (santanderista) kiaj Piedad Córdoba.

Vidu ankaŭ
----------

* Bolivara revolucio
* Socialismo
* Hugo Chávez
* Kontraŭimperiismo

Referencoj
----------

1. ↑  Para los que no encuentran al Bolívar socialista (I)
2. ↑   Partido Conservador Colombiano: Orígenes del Conservatismo Colombiano. Arkivita el la originalo je 2011-09-23. Alirita 2014-05-21.
3. ↑  Declaración del Movimiento Pueblos Unidos por Nuestra América[*rompita ligilo*], *Alianza Bolivariana*, 9a de decembro de 2006.
4. ↑  Aporrea: Movimiento Bolivariano en Colombia

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kritiko de Marx al Bolívar aperinta en 1858, en la enciklopedio *The New American Cyclopedia*.
La **preĝejo Sankta Kruco** estas romkatolika monumento historia en Hungario, en vilaĝo Kőröshegy.

Historio
--------

En Kőröshegy Stefano Báthori (militestro) konstruigis kirkon en la malfrua 15-a jarcento. La kirkoservistoj estis franciskanoj, kiuj glutis al la preĝejo ankaŭ imponan monaĥejon. Dum dominado de la turkoj la monaĥejo plene ruiniĝis, poste malaperis. La kirko nur iomete ruiniĝis, eĉ oni uzis ĝin ne nur la katolikoj, sed ankaŭ la kalvinanoj. Tiutempe franciskanoj el Andocs faris la necesajn sakralajn laborojn. En 1757 la tegmento, en 1786 la turo estis renovigitaj, ankaŭ la navo estis pli malalta pro la trakonstruo. Intertempe en 1759 la paroĥo estis reorganizita. Restaŭraj laboroj okazis inter 1904 kaj 1907. Dum la 2-a mondmilito oni pentris interne freskojn, sed ili estis kovritaj per farbo en 1970, samtempe laŭeble oni malkonstruis la algluitajn, nehistoriajn partojn. La orgeno estis farita en la malfrua 19-a jarcento kaj renovigita en 1969. Ekde tiam oni aranĝas ankaŭ somerajn koncertojn. La konstruaĵo lastfoje renoviĝis en 2002.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola, sed antaŭ la preĝejo krucifikso estas videbla. La fasado estas simetria, meze la ĉefenirejo funkcias. Super la pordo estas fenestrorozo. Estas alia enirejo en flanko de la navo. La absido estas plurlatera. La absido estas iomete pli mallarĝa, ol la navo, sed longas preskaŭ tiom, ol la navo. La turo altiĝas apud la absido, tio estas franciskana kutimo. Kaj la navo kaj la absido estas apogitaj per ŝtupaj pilieroj. La altara bildo prezentas Kriston sur la kruco.

Kermeso okazas en la 14-an de septembro.

Fontoj
------

* hungare kun bildoj
* hungare kun bildoj
* hungare kun bildoj
* 

* Absido kun turoAbsido kun turo
* PordoPordo
* Fasado kaj navoFasado kaj navo
* Panoramo de Kőröshegy kun 2 preĝejturojPanoramo de Kőröshegy kun 2 preĝejturoj