recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La **Internacia Unio por Kvaternara Esploro** (angle: **International Union for Quaternary Research** aŭ **INQUA**) estis starigita en 1928. Ĝi havas membrojn de sciencaj studfakoj kiuj pristudas la naturajn mediajn ŝanĝojn kiuj okazis dum la glaciepokoj, en la lastaj 2,6 milionoj da jaroj. Unu celo de tiuj esploristoj estas de dokumenti la kronologion kaj la ŝablonojn pri pasintaj klimataj ŝanĝoj por progresigi la komprenon de la kialoj de ŝanĝintaj klimatoj.

INQUA estas scienc-unia membro de Internacia Konsilantaro de Scienco.

Freŝdate, la unio eligis konstaton pri klimata ŝanĝo en kiu oni reprenis la konkludojn de la Interregistara Spertularo pri Klimata Ŝanĝiĝo (angla mallongigo: IPCC), kaj instigis ĉiujn landojn al senprokrasta agado laŭ la principoj de la UNFCCC.

Homaj aktivecoj nuntempe kaŭzas atmosferajn koncentriĝojn de forcejaj gasoj - inkluzive karbona dioksido, metano, troposfera ozono, kaj ridgaso – por leviĝi sufiĉe super la antaŭ-industriaj niveloj…Plialtiĝoj de forcejaj gasoj estas kaŭzintaj plialtiĝantajn temperaturojn…La scienca komprenado de klimata ŝanĝo nuntempe estas sufiĉa klara por justigi landojn al prompta agado…Malplialtigo de la kvanto de tiu karbona dioksido atingante la atmosferon prezentas grandegan defion sed devas esti tutmonda prioritato .

Vidu ankaŭ
----------

* Kvaternaro

Referencoj
----------

1. ↑  INQUA Statement On Climate Change. Arkivigite je 2008-09-10 per la retarkivo Wayback Machine angle

Eksteraj ligiloj
----------------

* International Union for Quaternary Research Arkivigite je 2010-08-19 per la retarkivo Wayback Machine angle
Logotipo de IUPAK.
La **kemia nomenklaturo** (de la latina *nomenclatura*) estas aro da reguloj aŭ formuloj uzataj por nomi la kemiajn komponantoj. La **IUPAK** aŭ *IUPAC* (Internacia Unio de Teoria kaj Aplika Kemio) estas la supera aŭtoritato en tiu materio, kaj zorgas pri la establado de la korespondaj reguloj.

La moderna kemia nomenklaturo havas devenon en la *Méthode de nomenclature chimique*. Sekve al antaŭaj proponoj fare de kemiistoj kiel Bergmann kaj Macquer, francaj fakuloj adoptis tiun fundamentan terminaron kriterioj por la kemiaj komponaĵoj. La kemiaj elementoj estis nomitaj per simplaj nomoj (kvankam sen komuna kriterio) kaj ununuraj, dum la nomoj de la kemiaj komponantoj estis establitaj el la nomoj de ties komponelementoj plus serio de sufiksoj. Tiu terminaro estis aplikita dekomence kaj al substancoj de la minerala regno same kiel al la vegetala kaj animala regnoj, kvankam en tiuj lastaj okazoj aperis multaj problemoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kemia nomenklaturo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala Retejo angle
* Nomenklaturo ĉe retejo de ACD Labs angle

* Sistema Ĥemia Nomenklaturo en Esperanto (PDF esperante)

Vidu ankaŭ
----------

* Kemia elemento
* Grupo de la perioda tabelo
* Fundamento de kemia nomenklaturo
**Paskalo la 2-a** aŭ **Ranierius** (mortis la 21-an de januaro 1118) estis papo de la Katolika Eklezio ekde la 13-a de aŭgusto 1099 ĝis sia morto. Monaĥo de la Kluniza ordeno, li iĝis kardinala pastro de la *Titulus S. Clementi* fare de Gregorio la 7-a (1073–85) ĉirkaŭ 1076, kaj estis konsekrita kiel papo en sinsekvo al Urbano la 2-a (1088–99) je la 19-a de aŭgusto 1099. Lia regado, daŭra preskaŭ dudek jarojn, estis aparte longa por papo de la Mezepoko.

La imperiestro Henriko la 2-a enkarcerigis Paskalon dum la Investitura polemiko. Post 61 tagoj, Paskalo donis kaj garantiis investiturpovon al la imperiestro; sed koncilio en Vienne dum oktobro 1111 ekskomunikis Henrikon, kaj koncilio en Laterano dum marto 1112 deklaris nulaj kaj malplenaj la koncedojn eldevigitajn perforte.

En 1115 Paskalo pretendis la alodan teritorion de Matilda de Toskanio, sed Henriko invadis, kaj Paskalo fuĝis el Romo. Li revenis en januaro 1118, sed mortis post nur kelkaj tagoj.

* Kategorio Paskalo la 2-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 429254
* GND: 11859186X
* LCCN: n85094733
* VIAF: 79143533
* ISNI: 0000000118624653, 0000000353876914
* SUDOC: 027486710
* BNF: 13322102z
* NKC: skuk0004473
* ICCU: RMSV040316
* BNE: XX1061656
 |
**El Banco** estas municipo de Kolombio situanta en la plej suda pinto de la departemento Magdalena; ĉe la kunfluejo de la riveroj Magdalena kaj Cesar. Formas parton de la Depresio *Momposina*. Ties etendo estas de 820 km² kaj enhavas 72 131 loĝantojn laŭ censo DANE 2023.

Submunicipoj
------------

Ties submunicipoj (en hispana *corregimientos*) Aguaestrada, Algarrobal, Botillero, Punta Larga Barranco de Chilloa, Los Negritos, Belén, Caño de Palma, El Cerrito, El Trébol, Menchiquejo, Hatillo de la Sabana, San José, San Roque, Tamalamequito, San Felipe-Eduardo, El Cedro.

Domaro (en hispana *veredas*): Caimanera, El Burro, Garzon, Islitas, Las Flores, Los Mamones, Malpica, Mata de Caña, Matarratonal, Pueblo Nuevo, Sabanas de Venado, San Isidro, Santa Rosa, kaj Aguafria.

Notoj
-----

1. ↑

* Informaro de Turismo de Kolombio Arkivigite je 2010-12-03 per la retarkivo Wayback Machine

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio El Banco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Mitoj kaj Legendoj de El Banco
* Oficiala retejo Arkivigite je 2020-11-30 per la retarkivo Wayback Machine
**Altlernejo de Szolnok** [solnok], (origine hungare *Szolnoki Főiskola*) estis altlernejo, kie lernis 4000 studentoj. En 2016 la altlernejo estis integrita al Universitato Pallasz Athéné.

Historio
--------

En mezo de la 20-a jarcento aperis la unua kampuso en Szolnok. Tio estis fakultatoj pri hidrologio kaj trafiko de Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto. La unua memstara altlernejo estis fondita en 1993, tiam du unuigitaj altlernejoj estis movitaj al Szolnok kiel Komerca kaj Ekonomia Altlernejo. En 2000 ĝi prenis la nomon Altlernejo de Szolnok. Post 6 jaroj ĝi estis integrita agrikultura kampuso de Mezőtúr. En 2009 pli nova kampuso estis konstruita en Szolnok. En mezo de 2016 altlernejoj Szolnok kaj Kecskemét unuiĝis jam kiel universitato.

La fakultataj branĉoj estas teknologio, agrikulturo kaj ekonomiko. Okazas ankaŭ anglalingvaj instruoj.

Instruistoj (elekto)
--------------------

* Gusztáv Báger
* József Czégi
* Jenő Ranschburg
* Mihály Varga

Studentoj (elekto)
------------------

* László Dióssy

Fontoj
------

* oficiala paĝo Arkivigite je 2016-04-04 per la retarkivo Wayback Machine
*
**Biharugra** estas vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Békés, en Distrikto Sarkad.

Blazono de Biharugra

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 53 km²
* Loĝantaro: 1100
* Poŝtkodo: 5538
* Telefonprefikso: 66

Situo
-----

Biharugra situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ maldekstra bordo de Rapida Körös, la fervojo kaj Rumanio estas proksime.

Historio
--------

La komunumo estis loĝata jam dum la bronzepoko. En la 12-a jarcento monaĥejo formiĝis, kiun la tataroj detruis en 1241. Dum la historio la komunumo apartenis al Bihar, al distrikto de Nagyszalonta. La turkoj denove detruis la vilaĝon en la 16-a jarcento. La kalvinana preĝejo en 1772 (la turo nur en 1801), la paroĥo en 1817 konstruiĝis, kie Petőfi tranoktiĝis en 1849. En 1944 okazis batalo de tankoj en la vilaĝo. En 1945 oni disdonis parcelojn al la malriĉaj kamparanoj el la grandbieno. En 1949 preĝdomo de baptistoj konstruiĝis, en 1951 kolĥozo pri Antaŭen formiĝis.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, kuracejo, poŝto, kulturdomo, biblioteko, apoteko.

Vidindaĵoj
----------

* Kalvinana preĝejo (Biharugra)
* kastelo de Bölöny [boloni]
* apud la vilaĝo fiŝistaj lagoj troviĝas

Famuloj
-------

* En Biharugra naskiĝis Pál Szabó (verkisto), lia naskiĝdomo estas memordomo kaj muzeeto.
* En Biharugra mortis József Bölöny (politikisto)

Ĝemelkomunumoj
--------------

Ĝemelkomunumoj estas  Bodos kaj Bibarcfalva, Rumanio.

* Kategorio Biharugra en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Vjazniki** (ruse *Вязники*) estas urbo en Vladimira provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 17415.

La urbo estis fondita en jaro 1608.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1778.

La interurba telefona kodo estas 09233, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo.

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas latitudo 56°14' norde kaj longitudo 42°10' oriente.

La urbo estas sur dekstra bordo de rivero Klazjma (Клязьма), en 6 km de fervoja stacio Vjazniki.

En jaro 2002 la urbo havis 40.4 mil loĝantojn, kaj laŭ la stato de 2018 en la urbo vivis 35 865 loĝantoj sur areo de 37 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 969 loĝantoj/km².

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (ruse)

Flago de Vladimira provinco
Urboj de Vladimira provinco

**Ĉefurbo**: Vladimir

Aleksandrov |
Goroĥovec |
Gusj-Ĥrustalnij |
Jurjev-Polskij |
Kameŝkovo |
Karabanovo |
Kirĵaĉ |
Kolĉugino |
Kosterjovo |
Kovrov |
Kurlovo |
Lakinsk |
Melenki |
Murom |
Petuŝki |
Pokrov 
Raduĵnij |
Sobinka |
Strunino |
Sudogda |
Suzdal |
Vjazniki 

 

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Jezuitaj lernejoj** estas tre grava establoj de jezuita agado. Ĉar la ĉefa celo de jezuitismo estas kontraŭbatali la kreskon de protestantismo, la katolika edukado estas grava ilo pro atingi tion. Sekve, jezuitoj kreis centojn da lernejoj en kaj ekster Eŭropo. 
En Jezuitaj lernejoj la *ratio studiorum* (studplano) tre bone preparis knaboj al tiamaj katolikaj universitatoj, sekve multaj famaj homoj el katolikaj familioj kandidatiĝis al studado en tiuj lernejoj.
En Ameriko, la eduka agado de jezuitoj estis tre frua kaj tre bonkvalita por kristanigi la indiĝenojn kaj eviti ke protestantaj misiistoj povus enmisigis al tiuj indiĝenoj. En Paragvajo, la **jezuitaj lernejoj** estis la semo de la nacio mem. En tiuj lernejoj, homoj lernis ne nur la kateĥismon, sed ankaŭ la latinan lingvon, klasikan muzikon, metiojn, ktp. En Brazilo, dum du jarcentoj la nura publikaj lernejoj estis la jezuitaj. Tie oni instruis ne nur indiĝenojn, sed ankaŭ eŭropidojn kaj eĉ negrulojn en sama klaso. Urbo San-Paŭlo komencis kiel jezuita lernejo.
En 18-a jarcento, grava krizo atingis la jezuitojn kaj tiel la nombro de siaj lernejoj tre malkreskis. En Brazilo, la malpermeso de funkciado de jezuitaj lernejoj tre malhelpis la publikan edukadon dum preskaŭ 50 jaroj.
En 19-a jarcento, revenis la viglo al la jezuitaj lernejoj, kaj Universitato de Braga, en Portugalio, ekzemple, komencis kiel jezuita lernejo kaj rapide iĝis universitato.
Nuntempe, la jezuitoj daŭre havas lernejojn kun la celo divastigi kaj defendi la katolikan ideologion per edukado.
**Respekto** (el latina *respectus*, ‘atento’ aŭ ‘konsidero’) estas la konsidero kaj speciala valoro kiun oni havas al iu aŭ al io, al kio oni agnoskas socian valoron aŭ specialan distingon. Multaj formoj de respekto baziĝas sur la rilato de reciprokeco (reciproka respekto, reciproka agnosko ktp.), tamen, rilate al la respekto de la personoj al objektoj, kutimoj kaj sociaj institucioj, ili metas fundamenton en aliaj konsideroj diferencaj disde la reciprokeco.

Tradicie oni konsideras ke la montro de respekto estas rilata kun moralaj kaj etikaj konsideroj, kvankam foje ili rilatas al juraj kaj kulturaj aferoj. La termino kaj koncepto *respekto* aperas en diversaj fakoj kiel la politika filozofio kaj aliaj sociaj sciencoj kiel la antropologio, la sociologio y la psikologio.

En diversaj kulturoj, epokoj, civilizacioj oni montras respekton al maljunuloj, infanoj, malsanuloj, gravuloj ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Afableco
* Aŭtoritato
* Amo
* Digno
* Fidelo

* Kategorio Respekto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Respekto en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
La **Literaturo de Vjetnamio** estas la literaturo, kaj parola kaj skriba, kreita ĉefe en vjetnama lingvo, kvankam estas ankaŭ ekzemploj de vjetnamaj verkistoj francparolantoj, kiel Kim Thúy kaj angloparolantoj, tiuj ĉefe en Aŭstralio kaj en Usono, kiuj estas konsiderataj de multaj kritikistoj kiel parto de la nacia tradicio. Dum unu jarmilo, antaŭ la 12-a jarcento, Vjetnamio estis dominata de Ĉinio kaj pro tio la plej parto de la verkoj realigataj dum tiu periodo estas en klasika ĉina. La skribsistemo Chữ nôm, kreita ĉirkaŭ la 10-a jarcento, ebligis, ke la verkistoj skribu en vjetnama uzante ĉinajn karaktrojn modifitajn. Kvankam la vjetnama estis konsiderata lingvo malsupra al la ĉina, ĝi akiris prestiĝon iom post iom. Floris en la 18-a jarcento kiam multaj vjetnamaj aŭtoroj kaj poetoj komponis siajn verkojn en chữ nôm, kiam por mallonge ĝi iĝis la oficiala skribsistemo. Kvankam la vjetnama alfabeto quốc ngữ estis kreita jam en la 17-a jarcento, ĝi ne populariĝis ekster la etoso de la misiistoj (ĉefe portugaloj kaj poste francoj) ĝis komenco de la 20-a jarcento, kiam la franca kolonia administracio trudis ties uzon en Franca Hindoĉinio. Meze de tiu jarcento, preskaŭ ĉiuj verkoj en vjetnama estis komponitaj en vjetnama alfabeto quốc ngữ.

Nguyen Du (1765–1820) estis vjetnama poeto kaj verkisto. Li estas fama pro La Rakonto pri Kiều, historio de bela knabino kiu vendis sin por savi sian patron. Li estas konsiderata kiel la simbolo de vjetnama literaturo.

Notoj
-----

1. ↑  tradukita ankaŭ en Esperanton

* Kategorio Vjetnama literaturo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 724147
* LCCN: sh85143300
* BNF: 11960177z
* NKC: ph127099
 |
**MARGITTAY Rikárd** (pro. margitai) estis hungara ĵurnalisto, redaktoro, esploristo de Balatono naskita en Lugos la 12-an de oktobro 1898 kaj mortinta en Buchenwald je kristnasko de 1944.

Biografio
---------

Rikárd Margittay studis juron kaj muzikkomponadon, samtempe li finis komercakademion en Vieno. En la Universitato de Budapeŝto li fariĝis doktoro pri jur- kaj ŝtatsciencoj. Dum la unua mondmilito li estis soldato, poste li estis formulanto de la Ĉambro pri Komerco kaj Industrio, redaktoro pri ekonomiko de *Pester Lloyd*. Dum la hungara sovetrespubliko de 1919 li estis sekretario de komisaro Jenő Varga. De 1920 li estis privatdungito, verkisto, ĵurnalisto. Li esploris la pasintecon de Buda. De 1928 li vivis en Zamárdi. Inter 1936 – 43 li estis regula kunlaboranto de la semajngazeto de *Balatoni Kurir*. Li mortis en nazikoncentrejo. Li kolektis unikan bibliotekon de Balatono.

Verkoj
------

* *A Balaton vár és templom romjai* (Bp. 1936);
* *Római sasok a Balaton fölött* (historia teatraĵo, Pesterzsébet, 1942);
* *Balaton. Tájak – Emberek* (Bp. 1943).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**Richard LYNN** (n. 1930) estas profesoro de Universitato de Ulster. Li esploris speciale malsamecojn inter viroj kaj virinoj kaj inter rasoj kaj inteligentecon. En libroj *IQ and the Wealth of Nations* (2002) kaj *IQ and Global Inequality* (2006) li kaj finna Tatu Vanhanen asertas, ke inteligentecaj malsamecoj peras riĉecajn malsamecojn inter landoj. En 2006 aperis lia libro *Race Differences in Intelligence: An Evolutionary Analysis*, kie li mencias intelektajn kvocientojn de apartaj popoloj. Lynn asertas ankaŭ, ke kredanteco kaj religieco havas kontakton al malbona intelekta kvociento. Tiun li argumentas k.a. per tio, ke sciencistoj estas speciale ofte ateistoj. Li apogas eŭgenikon.

* Kategorio Richard Lynn en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 776766
* GND: 1041732600
* LCCN: n50037414
* VIAF: 109619997
* ISNI: 0000 0001 1698 1876
* SUDOC: 050391356
* BNF: 13495894q
* NDL: 00448284
* BIBSYS: 90228363&feltselect=bs.autid 90271852, 90228363
* NKC: jn20031216017
 |
**Carl Emil OHLSSON** [ulson], naskiĝis la 18-an de oktobro 1885 en Malmö, estis sveda magistro de filologio, ŝtatlerneja instruisto de modernaj lingvoj kaj Esperanto-pioniro en Svedio.

Ohlsson fariĝis Esperantisto kiel gimnaziano per legado de artikoloj de Per Ahlberg en 1904. Li estis estrarano de Sveda Esperanto-Federacio (SEF) kaj sekretario de Sveda Esperanto-Instituto (SEI) de 1932 ĝis 1933. Ohlsson vojaĝis tre ofte en eksterlando pere de Esperanto. En 1927 li faris Esperanto-paroladojn pri Svedujo en 35-36 lokoj de la tiama Ĉeĥoslovakujo kun lumbildoj kaj filmo. Li gvidis kursojn kaj verkis artikolojn, krome lernolibron laŭ ideogramatiko en 1925. Lia sveda-Esperanta kaj Esperanta-sveda poŝvortaroj (*Dubbel fickordbok i Esperanto*) unue aperis en 1928, 2-a plivastigita eld. en 1931, 4-a senŝanĝa eldono en 1934 kaj 5-a kaj lasta, ankoraŭfoje reviziita eldono en 1939.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Libroj[*rompita ligilo*] de kaj pri Carl Ohlsson en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperanto-Muzeo
* Svedaj Esperanto-vortaroj Arkivigite je 2010-06-13 per la retarkivo Wayback Machine en Ockey, Edward; Sutton, Geoffrey. Bibliografio de Vortaroj kaj Terminaroj en Esperanto 1887-2002. Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio 2003.


|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
**Vladimir Bakarić** (kroate, serbe per cirila alfabeto Владимир Бакарић; naskiĝis la 8-an de marto 1912 en Velika Gorica; mortis la 16-an de januaro 1983 en Zagrebo) estis politikisto en la Socialisma federacia respubliko Jugoslavio. Ekde 1948 li estis gvidanto de la Komunisma Partio de Kroatio, kaj konsideriĝis kvazaŭ prezidanto de Kroatio ene de la jugoslava socialisma federacio. Kune kun la slovena komunisto Edvard Kardelj, kiu estis lia amiko, li apartenis al la modera alo de la jugoslavia komunisma partio. En februaro 1948 ambaŭ estis ĉe la sovetunia ŝtatestro Josif Stalin; en junio 1948 la jugoslavaj komunistoj rompis la rilatojn al Sovetunio, insistantaj pri memstara politika vojo kaj malakceptantaj la doktrinon de Stalinismo. Vladimir Bakarić sekve de tio en Kroatio haltigis la antaŭe komencitan devigan komunigon de la agrikulturaj bienoj. 

Li estis inter la iniciatintoj de la jugoslavia ekonomia reformo de 1964/65. En 1966 Vladimir Bakarić partoprenis en la senpotencigo de la antaŭa nacia interna ministro Aleksandar Ranković, kiu havis stalinismajn kaj serve naciismajn tendencojn. En la kroata amasa movado fine de la 1960-aj kaj komence de la 1970-aj jaroj, nomata "Kroata Printempo" ("Hrvatsko proljeće"), li estis peranto inter la jugoslaviemaj centristoj kaj la kroatemaj naciistoj. 

Rilate al Esperanto menciindas, ke li estis la Alta Protektanto de la 38-a Universala Kongreso de Esperanto de somero 1953 en Zagrebo.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 529367
* GND: 123225515
* LCCN: n50026598
* VIAF: 73975016
* ISNI: 0000 0000 8154 0092
* BNF: 126665476
* NKC: js2013767319
 |
**Vladimir DAVIDOV** (14a de Decembro [malnovstile, 2a de Decembro] 1871 – 27a de Decembro [malnovstile, 14a de Decembro] 1906) estis la dua filo de Lev kaj Aleksandra Davidov, kaj nevo de la komponisto Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij, kiu nomis lin "Bob".

Vivo
----

El siaj plej fruaj jaroj, Davidov montris pretecon por muziko kaj desegnado, kio estis kuraĝigita de sia onklo. Studinte en la Imperial Altlenejo pri Jurisprudenco en Sankt-Peterburgo, tamen, Bob aliris al militkariero kaj precize en la Regimento Preobraĵenskij de Korpogardistoj. Li rezignis sian komision kiel leŭtenanto en 1897 kaj translokiĝis al Klin, kie li helpis al la frato de la komponisto nome Modest krei muzeon por memorigi la vivon de Ĉajkovskij. Preta al deprimo, Davidov turniĝis al morfino kaj al aliaj drogoj ĝis li memmortigis sin en 1906 estante 34-jaraĝa. Li estis entombigita en la urba tombejo Demjanovo.

Rilato kun Ĉajkovskij
---------------------

After Ĉajkovskij perdis la subtenon de Nadeĵda von Meck en 1890, li faris Davidov sia konfidenculo. Ĉajkovskij konsideris translokiĝi el Klin al Sankt-Peterburgo en la lastaj jaroj de sia vivo por vivi proksime al Davidov (ebla translokiĝo kiu kondukis la kolegan komponiston Nikolaj Rimskij-Korsakov al ia maltrankviliĝo) kaj skribis al sia frato Modest, "Vidante la gravon de Bob en mia vivo pliiĝas la tutan tempon... Vidi lin, aŭdi lin kaj senti lin proksime al mi baldaŭ iĝis por mi, ŝajne, la ĉefa kondiĉo por mia feliĉo." Davidov estis unu el la grupo kiu restis kun Ĉajkovskij tra sia fina malsano. Ĉajkovskij nomumis Davidov en sia testamento kiel heredanto de la kopirajtoj de siaj muzikaj verkoj.

Dediĉoj
-------

Ĉajkovskij dediĉis sian Infanan Albumon de pianoverkoj, Op. 39 al Davidov, same kiel sian Sesan Simfonion, Op. 74, nome *Pathétique*.

Referencoj
----------

1. 1 2 3 4 5  *Tchaikovsky Research*, artikolo pri Davidov, alirita la 23an de Januaro, 2010
2. 1 2  Holden, 403.
3. ↑  Holden, 402–403.
4. ↑  Holden, 313.
5. ↑  Taruskin, 19-20.
6. ↑  Brown, *Final Years*, 218.
7. ↑  Holden, 361, 363.
8. ↑  Holden, 402.

Bibliografio
------------

* Brown, David, *Tchaikovsky: The Crisis Years, 1874-1878*, (Nueva York: W.W. Norton & Co. 1983). ISBN 0-393017-07-9.
* Brown, David. *Tchaikovsky: The Man and his Music* (Londono: Faber & Faber, 2006). ISBN 0-571-23194-2. Also (New York: Pegasus Books, 2007). ISBN 1-933648-30-9.
* Holden, Anthony *Tchaikovsky: A Biography* Random House; (27a de Februaro, 1996) ISBN 0-679-42006-1
* Poznansky, Alexander *Tchaikovsky: The Quest for the Inner Man* (Novjorko: Schirmer Books, 1993). ISBN 0-02-871885-2.
* Taruskin, Richard, *Stravinsky and the Russian Traditions*, Volume One (Berkeley kaj Los Angeles: University of California Press, 1996) ISBN 978-0-520-29348-9

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Vladimir Davidov en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Amleteroj el Ĉajkovskij al Vladimir "Bob" Davydov
* *Tchaikovsky Research*, artikolo pri Vladimir Davidov


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 846813
* MBA: e816de3f-031b-49d0-9916-8ab8b75bb24c
 |
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri mitologia rolulino. Por aliaj signifoj vidu la artikolon 31 Eŭfrozino.

La tri Gracioj de Peter Paul Rubens, 1620-1624. Meze, **Eŭfrozino**.
Laŭ la helena mitologio, **Eŭfrozino** (el la greka *Ευφροσυνη*, *ĝojo*) estis unu el la tri Karisoj, diinoj pri ĝojo, ornado, beleco, festumado, muziko kaj danco. Oni kutime prezentis ŝin dancante, meze de ilia fratinoj Talio kaj Aglajo, kvankam ŝi ankaŭ aperas apud Akrato, la dio pri pura vino. Evidentiĝas pro la etimologio, ke ŝi simbolis ĝojon kaj amuziĝon.

Laŭ la plej divastigata versio, la Karisoj estis filinoj de Zeŭso kaj Eŭrinomo, kvankam la orfea tradicio mencias ke ŝia patrino estis Eŭnomio. Tria versio, tre metafora, asertas ke Eŭfrozino kaj ŝiaj fratinoj naskiĝis el la unuiĝo de Nikso (Nokto) kaj Erebo (Malhelo), kune kun multaj alegorioj, kaj pozitivaj kaj male. Laŭ Pindaro, ili estis kreitaj ĝuste por aldoni al nia mondo iom da ĝojaj momentoj kaj gastigaj emoj. Li aldonas ke muziko ege plaĉas al Eŭfrozino.

Eŭfrozino kaj la ceteraj karisoj servis la diinon pri amo, Afrodito, kaj ŝian filon Eroso. Oni kutime prezentis ilin dancante cirkle, aŭskultante la dian muzikon de Apolono, kune kun nimfoj kaj la muzoj. Tiamaniere ili aperas en la maldektra flanko de la famega pentraĵo *Printempo*, de Botticelli, kaj en multaj artaĵoj pli. Ili ankaŭ inspiris la poemon *L´Allegro*, de John Milton. Laŭ rakonto de Sostrato, Afrodito, Eŭfrozino, Talio kaj Aglajo pridisputis la honoron esti la plej bela. Ili elektis Tirezion kiel juĝisto, kiu, post longa pripensado, atribuis la premion al Aglajo.

La asteroido Eŭfrozino, malkovrita en 1854, ricevis sian nomon de ĉi tiu diino. Eŭfrozino-monumento starigitis en Vajmaro por la tre frue mortinta aktorino Christiane Becker-Neumann.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Eŭfrozino en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* angle Eŭfrozino Theoi.com

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Heziodo. *Teogonio*, 907.
2. ↑  Orfea Himno 60*.*
3. ↑  Higeno. *Antaŭparolo*.
4. ↑  Pindaro. *Olimpa Odo 14*, 1.
5. ↑  "Milton, *L'Allegro* kaj *Il Penseroso*"
6. ↑  Sostrato. *Pri Homero*, 1665.
**Fenologio** okupas sin pri la evolufenomenoj, kiuj periode revenas en la naturo dum la jarcirklo. La vorto originas en la greka kaj signifas laŭvorte *instruo pri la fenomenoj*. Alimaniere dirite fenologio estas scienco, kiu rilatas al la klimato kaj biologiaj fenomenoj, kiuj okazas laŭperiode kiel ekzemple birdomigrado, florado/ekfloro de vegetaloj ktp. Vegetala disvolviĝo kaj animalaj kutimoj ĉe iu ajn loko estas kondiĉitaj de la tiea - kaj estanta kaj estinta - vetero: birdoj serĉas, kie kaj kiam estas (matura) manĝaĵo, ĉefe por reproduktado.

La klimata ŝanĝo influas diversajn biologiajn procezojn jen favore jen malfavore: pro tio la respondo kaj de plantoj kaj de animaloj konsistigas valoregan indikilon pri la vetero kaj la klimato. Pluvaj jaroj aŭ sekaj, varmaj aŭ malvarmaj kaj diversaj veteraj variantoj influas biologiajn procezojn (ekfloro, alveno de migrantaj birdoj aŭ papilioj, komenco de agado ĉe senvertebruloj, eliro de ursoj el ursejoj, ktp.). Pro tiu studado oni bezonas kolekti ampleksegajn kaj detalegajn listojn de datumoj pri diversaj geografiaj zonoj; tre ofte volontuloj kunlaboras pri tio.

La fenologio temas ĉefe pri la biologiaj procezoj en la kunteksto de ekologio kaj biogeografio.

La komencotempojn de karakterizaj fenomenoj notas **Fenologia kalendaro**. Tiu dividas la *Fenologian jaron* je dek sezonoj fiziologie-biologie difinitaj kaj orientiĝas per karakterizaj evolustadioj de tipaj mezeŭropaj plantoj (*Fenologiaj indikplantoj*).

 *Vidu ankaŭ* : Aspektovico

Vidu ankaŭ
----------

* Kreskograda tago

Eksteraj ligiloj
----------------

* Phänologie im Deutschen Wetterdienst Arkivigite je 2006-10-27 per la retarkivo Wayback Machine - germanlingva
* Phänologie bei naturdetektive.de[*rompita ligilo*] -germanlingva
* Stadtphänologie-Projekt „Du bist Baum" bei der HU-Berlin Arkivigite je 2007-01-28 per la retarkivo Wayback Machine – Pflanzenbeobachtungen im Frühjahr 2006 in Berlin und Brandenburg. - germanlingva
* Aktion "Apfelblütenland" bei planet-wissen.de - germanlingva
La **Naŭ-streka linio** (Ĉine: 南海九段线; pinyin: nánhǎi jiǔduàn xiàn; alivorte, la "naŭ-segmenta linio en la Sud-Ĉina Maro"; Vjetname: Đường lưỡi bò; alivorte, la "bovino-langa linio") estas la nomo kutime donita al la linio, kiu montras la teritoriajn postulojn de la Ĉina Registaro en la Sud-Ĉina Maro. Ĉi tiu linio aperas en ĉiuj mapoj produktitaj en Ĉinio, kaj konsistas el naŭ-strekoj. La linio inkluzivas praktike la tuton de la Sud-Ĉina Maro, de la marbordoj de Vjetnamio ĝis tiuj de Malajzio kaj la Filipinoj. En ĝia interno troviĝas kelkaj disputitaj senhomaj insularoj, inkluzive de la Spratly kaj de la Insularo Paracel.

La naŭ-streka linio estis unue elpensita de la registaro de la Respubliko de Ĉinio en 1947. Post kiam la Komunisma Partio transprenis la regadon de Ĉinio en 1949, ĝi ankaŭ adoptis la saman teritorian postulon. Ankaŭ la registaro de Tajvano, kiu devenas de la Respubliko Ĉinio, ankoraŭ oficiale daŭrigas la postulon.

Malgraŭ la vaga postulo, kiun la naŭ-streka linio reprezentas, Ĉinio ĝis hodiaŭ ankoraŭ ne formale specifis ĝian detalajn teritoriajn postulojn en la Sud-Ĉina Maro. La ĉinia registaro asertas, ke ĝiaj postuloj havas historian bazon. Tamen la registaroj de kelkaj najbaraj landoj, inkluzive de Vjetnamio, la Filipinoj kaj Malajzio, malagnoskas la ĉinan postulon kaj mem postulas parton de la teritorio inkluzivita en la linio. Ĉi tiu disputo jam kondukis al malplibonigo de la diplomatiaj rilatoj inter Ĉinio kaj kelkaj el ĝiaj najbaroj, kaj eĉ al malferma militado inter Ĉinio kaj Vjetnamio.

* Kategorio Naŭ-streka linio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Vladimiro MAJNOV** (ruse *Владимир Владимирович Майнов*, naskiĝis 1871, mortis 1942). Esperantistiĝis en 1887. Rusiano kaj sovetiano. Ĵurnalisto. La unua konata korespondanto de Ludoviko Zamenhof. Tiu tre juna homo altiris
al Esperanto la simpation kaj subtenon ne nur de Leo Tolstoj sed ankaŭ de la fama brita lingvisto Max Muller. Li klopodis altiri al Esperanto la favoron de la rusa verkisto K.R. (la Granda Princo Konstantin' Konstanti'noviĉ Romanov - kuzo de la tiama
Rusia caro Aleksandro III), kies teatraĵon "Renaskita Manfred" li tradukis. Pro tiu klopodo, post pli ol 30 jaroj li estis eksigita el Sovetrespublikara Esperantista Unio (SEU).

Liaj artikoloj, sendataj ĝis la printempo de la jaro 1942 el la sieĝita Leningrado (en kiu homoj amase mortadis pro malsato kaj malsanoj), aperadis en la Esperanta gazeto "Renovigo" (Meksiko).

Adreso
------

Dum sia korespondado kun Zamenhof, li ricevis leterojn ĉe adreso

St. Peterburgo, Tarakanovskij per. 7, loĝ. 74, kaj post, en 1906, Peterburgo 10 Rota Izm, Polka d. 9, kv. 11.

Eksteraj ligiloj
----------------

* *Renaskita Manfred* Arkivigite je 2012-11-12 per la retarkivo Wayback Machine en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo Arkivigite je 2007-12-21 per la retarkivo Wayback Machine

Notoj
-----

1. ↑  Ruslanda Esperantisto. *Koresponda Fako*. N 10, p. 2. Okt. 1906
2. ↑  Ruslanda Esperantisto. *Esperantista movado*. N 11, p. 2. Nov. 1906

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Tiu ĉi artikolo enhavas rektajn citaĵojn prenitajn de la lernolibro *Vojaĝo en Esperanto-lando* de Boris Kolker kun afabla permeso de la aŭtoro. |  |



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 42892
 |
Monto Nyiragongo
Montoj Gahinga (maldekstre) kaj Muhabura (dekstre)
**Virungo** aŭ **Virunga** estas ĉeno de vulkanoj en orienta Afriko, en la norda bordo inter Ruando, la Demokratia Respubliko de Kongo kaj Ugando. Ĝi situas inter lagoj Eduardo kaj Kivu.

La montaro havas ok ĉefajn vulkanojn, el kiuj la plej granda parto estas dormanta. Tamen montoj Nyiragongo (3462 m) kaj Nyamuragira (3063 m) en Kongo estas aktivaj. Ili erupciis laste en la jaro 2006. Monto Karisimbi (4507 m) estas la plej alta kaj monto Sabinyo (3634 m) estas la plej maljuna.

La Montaro Virungo estas konata kiel la ĉefa loĝloko de la monta gorilo, specio endanĝerigita pro la habitatodetruo, la neleĝa ĉasado, la homaj malsanoj kaj la militoj, kaj kiu aperas en la *Ruĝa Listo* de la IUCN.

La *Centro de Esploro Karisoke*, fondita de Dian Fossey por la observado de la goriloj situas inter la montoj Karisimbi kaj Visoke.

Naciaj Parkoj
-------------

* Nacia Parko Virungo, Kongo Kinŝasa
* Nacia Parko de la Vulkanoj, Ruando
* Mgahinga Gorila Nacia Parko, Ugando

Vidu ankaŭ
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Afriko |
| Portala ikono | Portalo pri Geografio |

* Albert-Rifto
* Ruvenzoriaj-virungaj montaraj arbustetaroj

* Kategorio Virunga Montaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ferenc Modrovich** [modroviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Modrovich Ferenc** estis hungara inĝeniero, profesoro.

Ferenc Modrovich  naskiĝis la 28-an de aprilo 1887 en Magyaróvár, li mortis la 15-an de julio 1947 en Sopron.

Biografio
---------

Ferenc Modrovich studis en Minada kaj Arbarkultura Altlernejo de Selmecbánya inter 1905 kaj 1909, poste li faris la kutimajn ekzercajn laborojn en reĝa arbaro de Besztercebánya. Li akiris diplomon en 1911, poste li laboris plu en la reĝa arbaro jam kiel inĝeniero. Dum la 1-a mondmilito li estis soldato, li okupiĝis pri konstruadoj de fervojoj, pontoj, tuneloj por la armeo. Post la mondomilito li laboris en la agrikultura ministerio, sed lia ĉefa tasko estis konstrui arbaran fervojon en Bükk. En 1923 li estis nomumita katedrestro en Minada kaj Arbarkultura Altlernejo (Sopron) en instrua rango eksterordinara profesoro (post 4 jaroj ordinara publika profesoro). Li estis dekano en la lernojaroj 1932, 1933, 1941, 1945. En 1944 li establis grundomekanikan laboratorion.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Erdészeti szállítóberendezések. I. Út-vasútépítéstan (I – II.)* (1929, 1921)

Memorigiloj
-----------

* busto (2001) en Sopron

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Vladimír JUKL** (naskiĝinta la 19-an de aprilo 1925 en Bratislavo, mortinta la 1-an de majo 2012 samloke) estis slovaka teologo, romkatolika pastro kaj ano de la malpermesita kaŝeklezio dum la komunismo reĝimo. Kune kun Silvester Krčméry li estris tiun eklezion (kun papa beno).

Vivo
----

Jukl partprenis en 1944 la Slovakan nacian ribelon kontraŭ Wehrmacht. En 1947 li finstudis matematikon ĉe Universitato de Karolo en Prago. Kiel studento li anis ĉe grupo akademia sub la gvidado de patro Tomislav Kolakovič sub kies influo li organizis kun Krčméry katolikajn klerigajn kaj evangelizajn agadojn. En 1951 li arestitis pro tio kaj kondamnitis, post dek monatoj da priesplorado kun torturoj, je enkarceriĝo de 25 jaroj. Liberigo venis post 14 jaroj da izolita internigo jam en 1965; tuj poste, ŝokite pri la lamo de la katolika vivo kaj la pasiveco de multaj katolikoj, li denove kontaktis Silvester Krčméry fondonte en 1966 novan cirklon de la kaŝeklezio. En la 6.1.1971 li sekrete ordinitis sacerdoto kaj aktive pluformis strukturojn sekretajn ekleziajn en Slovakujo. Fino de la 1970-aj jaroj ili jam bone funkciis en la tuta lando. En la 1980-aj jaroj Jukl estis inter la moderigantoj de la movado pri laika apostolado. Li ankaŭ kunlaboris kun episkopo Ján Chryzostom Korec (kun kiu la kontaktoj pli maloftis en la 1990-aj jaroj pro ties malfermiteco je modernismo). En 1984 la gvidantaro de la kaŝeklezio aŭdacis elveni iel el la kaŝeco igante 10.000 junulojn ĉeesti pilgrimon en Šaštín-Stráže.

Honoroj
-------

En 2009 li ricevis en Polujo la kavalirkrucon de la ordono por meritoj. En 2013 en lia patrujo oni aljuĝis al li, postmorte, la Štúr-ordeno de unua klaso.

Vidu ankaŭ
----------

* Pacpastroj

Notoj
-----

1. ↑

Eksteraj ligiloj
----------------

* Pri la agadoj de la kaŝeklezio
* Nekrologo
* Komento: "Slovenský generál vyznamenaný Poliakmi", 4.12.2009 (pri la ordenaljuĝo en Polujo kaj la nekapableco de Slovakujo mem honori siajn civitanojn)
Visací zámek koncerte
**Visací zámek** (Esperante: Pendseruro) estas punkroka bando, kiu aktivas en la ĉeĥa muzika sceno jam ekde 80-aj jaroj de 20-a jarcento. Precipe dum komenco de sia kreado ili forte influis stilon de la tuta generacio de muzikaj grupoj kaj opiniojn de la tuta generacio da aŭskultantoj. Famkantoj kiel *Uniformy* (*Uniformoj*) aŭ *Dopravní značky* (*Trafikaj signoj*) metis idean fundamenton de la moderna ĉeĥa anarkopacifismo. Dum 90-aj jaroj tiu grupo malproksimiĝis de la originaj anarkiismaj idealoj kaj punka tono kaj pense proksimiĝis al nihilismo kaj muzike eble al metalroko. Nuntempe la grupo revenas al punkaj radikoj kaj klopodas ricevi favoron de plua generacio de aŭskultantoj, ekzemple pere de famkanto kaj muzikvideo *Známka punku* (*Marko de punko*).

Membroj
-------

* Jan „Hony" Haubert - kantado
* Michal „Pixies" Pixa - gitaro, kantado
* Vladimír „Savec" Šťástka - basgitaro
* Ivan „Iwar" Rut - gitaro, kantado
* Jiří „Sweet P" Pátek - drumo

Diskografio
-----------

* Visací zámek (1990)
* Start 02 (1991)
* Three Locks (1992)
* Traktor (1993)
* Jako vždycky (1994)
* Sex (1996)
* Visací zámek znovu zasahuje (2000)
* Punk! (2005)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Visací zámek en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Visací zámek en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* www.visaci.cz (oficiala paĝaro)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 126523
* VIAF: 244333388
* MBA: 2032f5df-5d77-477c-9529-eb6d80bf065f
* NKC: ko2004233212
 |
Memorigtabulo pri Werner sur la tombejo de Triesen, kie li vivis longtempe. **Oskar WERNER** (vere: *Oskar Josef Bschließmayer*; naskiĝinta en la 13-a de novembro 1922 en Vieno, mortinta la 23-an de oktobro 1984 en Marburg an der Lahn) estis aŭstra aktoro teatra kaj kina.

Vivo
----

Werner debutis jam en 1938 kiel kurierknabo en la filmo *Geld fällt vom Himmel* (reĝisorado Heinz Helbig). Tri jarojn poste li regule dungitis ĉe la Burgoteatrejo, kie li rajtis de tempo al tempo ludi eĉ dum la militoservo. Je la fino de 1944 li fuĝis kune kun sia duonjuda edzino kaj la ĵus naskiĝinta filino en la arbarojn ĉirkaŭ Vieno.

Werner ludis ankaŭ regule ĉe germanaj teatrejoj kaj furoris en la 1953-a jaro ĉe *Städtische Bühnen* en Frankfurt am Main en la rolo de la ŝekspira Hamleto. Krome li iĝis ŝatata filmaktoro germanlingve kaj internacie, kaj ne malofte li ludis la rolojn de nazioj aŭ germanaj soldatoj, ekz. en *Der letzte Akt* (Georg Wilhelm Pabst). En 1968 Werner ludis la rolon de Jedermann en Salcburgo.

Inter la plej konataj roloj nombriĝas: la bohemiano kaj verkisto Jules en la filmo *Jules et Jim* de François Truffaut (flankite de Jeanne Moreau kaj Henri Serre); la agento Fiedler en la krimfilmo *Der Spion, der aus der Kälte kam* (1965, de Martin Ritt); la diktaturviktimo Guy Montag en la utopia filmo *Fahrenheit 451* (1966, de Truffaut).

En la 1966-a jaro li ricevis la premion *Grand Prix* de la Akademio de la franca kineja arto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Oskar Werner en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj pri Oskar Werner en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Filmoj de Werner. angle
* Pri la aktoro en aŭstra surreta enciklopedio.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 507168
* GND: 118767186
* LCCN: n86140227
* VIAF: 51881056
* ISNI: 0000 0000 6302 3251
* SUDOC: 058858385
* BNF: 13951452r
* MBA: ecdf44b3-8b9f-4d47-83da-cef119d9ead4
* NKC: xx0156062
* BNE: XX1108815
 |
**Rokbeigalmki** estas fikcilingvo kreita de Stephen Belsky en 1997. Ĝi havas propran skribsistemon ŝajne inspirita de stenografio. La fonetiko estas tre influita de la angla, la vortprovizo estas apriora kaj la morfologio estas iom influita de la hebrea lingvo. 

Specimeno (Babela Turo Gen. 11:1-9):

  

1. uzu-tezat ^ilu^amal-a khada lesna, i guvdhabm sudzudm.
2. i uzu-tezat tawa ga'uhmzu-mogaur nga'k~edem (cha~razd-a tyekt-a), i uhmzu-ko~z sudfal jeimla ta'amal-a tza'shihnhh~âr, i uhmzu-waj pu.
3. i uhmzu-guvdhab, mald wa'yu-a, "ei! amzii-kek kekm, i amzii-dazek!" i ka'pyet kekm-a fa'uhmsh umzú, i duwal-a uzu-tezat fa'uhmsh ka'mludh.
4. i uhmzu-guvdhab "ei! amzii-bolok fa'ailtzma sha'tzraap, i sha'^waju^goiyat ga'ghalu-a tzu-a ta'marom-a uzíí, i amzii-waz fa'ailtzma sem - fa'gaur nyeng amzii-kark la'^laur^ilu^amal-a".
5. i uhzu-jalag hashém fa'waur kheza~ sha'tzraap-a i sha'^waju^goiyat-a ga'maldm-a uhmzu-bolok.
6. i uhzu-guvdhab hashém, "tii khada amil, i khada lesna uzoi-tzat fa'^ilu^uhmsh - i dhu uzu-diiel uhmshu-waz, i taz nahao uzii'nyih-daleghiid uhmsh nga'waz-a tza'ilu ga'uhmzii-dapeiwang wa'balg.
7. ei! amzii-jalag i amzii-danajou pu sha'lesna-a tzmuh-a, fa'gaur uhmzii'nyih-thule~ mald sha'lesna-a tza'yu-a".
8. i uhzu-dakark hashém uhmsh nga'pu wa'^laur^ilu^amal-a - i uhmzu-tep nga'^bolok^tzraap-a.
9. nga'gaur dhaz uhzu-dasyem ush "bâvel" - nga'gaur pu uhzu-danajou hashém sha'^lesna^ilu^amal-a, i nga'pu uhzu-dakark uhmsh hashém wa'^laur^ilu^amal-a.

Eksteraj ligiloj
----------------
**Nemi** estas komunumo de Italio, lokata en Latio, apud la samnoma lago.

Lago de Nemi en la 18-a jarcento (pentraĵo de J.R.Cozens, ĉ.1777)
La nomo devenas de la latina vorto *nemus* (= arbaro), pro la densaj arbaroj kiuj ĉirkaŭis (kaj parte ankoraŭ ĉirkaŭas) la lagon.

Historio
--------

Kvankam fama templo de Diana (*Diana Nemorensis*) ekzistis apud la lago jam ekde la 6-a jarcento a.K. aŭ eble eĉ antaŭe, la urbeto ekestis nur en la Mezepoko (9-a jarcento), apud la kastelo ĵus konstruita de la Grafoj de Tuskolo.

La urbeto Nemi, super la lago.

Vidindaĵoj
----------

Tre gravaj estas la restaĵoj de la **sanktejo de *Diana Nemorensis***, apud la lago.

Ankaŭ apud la lago estas la **Muzeo de la Romiaj Ŝipoj** (*Museo delle Navi Romane*), kie oni gardas du romiaj ŝipoj trovitaj sur la fundo de la lago. (La ŝipoj estis plejparte brulitaj dum la dua Mondmilito, sed ankoraŭ videblas iliaj strukturoj kaj pluaj detaloj.)

En la urbeto estas ***Palazzo Ruspoli***, domego konstruita de la Grafoj de Tuskolo dum la Mezepoko.

*Palazzo Ruspoli* en Nemi

Tradicioj
---------

Nemi estas fama pro la fragoj. Ekde 1922 okazas printempe fragpopolfesto.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑   Diana Nemorensis: Origins of the Legend (angle). *Nemi to Nottingham* (2013). Alirita 2018.02.03.
2. ↑  Museo delle Navi Romane[*rompita ligilo*] (itale)

Vidu ankaŭ
----------

Nemi (lago)

* Nemi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Nemi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**François markizo de BARTHELEMY** (naskiĝinta la 20-an de oktobro 1747 en Aubagne, mortinta la 3-an de aprilo 1830 en Parizo) estis franca diplomato. Lia onklo estis la filologo kaj arĥeologo Jean-Jacques Barthélemy.

Vivo
----

Barthélemy eniris sub la reĝo Ludoviko la 14-a la servadon diplomatan iĝonte en 1791 plenkomisiita ministro en Svislando. Tie ĉi li gvidis kontentige la respublikon kiu longe de li sola povis resti en regulaj kontaktoj kun la fremduj-aro; en 1795 li peris la Pacon de Bazelo kun Prusio kja Hispanujo.

En 1797 li revenis al Franclando kaj elektitis membro de la Direktoraro. Sed li devis demisii post la puĉo en la 4.9.1797 kaj deportitis en Francan Gujanon. De tie li baldaŭ kun kvino da kameradoj fuĝi sukcesis al Anglujo. Revokite fare de la Unua konsulo post la 9.11.1799 Barthélemy iĝis en la 10.2.1800 simpla ano, poste vicprezidanto de la senato kaj li samtempe nomumitis grafo regna. En aprilo 1814 li prezidantis la senaton en la momento kiam la deputitoj voĉdonis por la abdiko imperiestra. Post la Dua restaŭrado li iĝis ministro pri eksteraj aferoj kaj markizo.

Lia ĝenerale treege konservativisma sinteno iĝis lin tiom malŝatinda, ke li retiriĝis el la politika vivo en 1819.

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 2. Leipzig 1905, p. 405 (tie ĉi interrete)

* Kategorio François Barthélemy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 710220
* GND: 116068590
* LCCN: nb2014020593
* VIAF: 2512530
* ISNI: 0000 0001 0862 7340
* LIBRIS: 239348
* SUDOC: 08945328X
* BNF: 121687132
* BNE: XX5392115
 |
La **Akademio de Sciencoj de Afgania** (perse آکادمی علوم افغانستان, paŝtune د علومو اکاډمي نښه, angle *Academy of Sciences of Afghanistan*, akronime **ASA**) estas la oficiala registara agentejo de Afganio kiu reguligas la Paŝtuna kaj Daria lingvoj, kiuj estas parolitaj en tiu lando. Ĝi ankaŭ laboras kun Taĝikia kaj Irana oficialaj registaraj agentejoj por reguligi literaturon.

La Akademio estis fondita en 1978 de d-ro. Gul Mohammed Noorzai, historiisto, verkisto kaj lingvisto rezulte de la fuzio de pli malnovaj akademiaj asocioj. La Akademio havas pli ol 300 esploraj kunuloj, disigitaj en tri ĉefaj grupoj: socia scienco, naturaj sciencoj kaj islamaj studoj.

Dum la jaroj de civila milito multaj esploraj institutoj en Afganio estis detruitaj. La ASA konstruaĵo ankaŭ mankas adekvatan infrastrukturon, laboratorioj, ekipaĵo kaj bibliotekoj .

Referencoj
----------

1. ↑   یگانه‌گی روش املای زبان فارسی دری در افغانستان یک نیاز جدّی‌ست. BBC.
2. ↑   Academy of Sciences of Afghanistan (ASA). Interacademics. Arkivita el la originalo je 26 January 2012. Alirita 30 May 2014.
3. ↑   Afghan academy appeals for help in reviving science. *SciDevNet*. Alirita 30 May 2014.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala Retejo en la angla


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 848634
* LCCN: no89003318
* VIAF: 151257996
* ISNI: 0000000121852833
* SUDOC: 175330417
* BNF: 12565946j
 |
Urbocentro kaj golfo de Vlore
**Vlorë** aŭ **Vlora** (albane *Vlorë/Vlora*, germane *Vlora*, itale *Valona*, greke *Αυλώνας/Βαλόνα* - esperantigebla verŝajne kiel *Vloro*) estas la dua plej granda havenurbo en meza Albanio, ĉe la Adriatiko, ĉe enirejo de la samnoma golfo. Ĝi havas ĉirkaŭ 87 000 loĝantojn (2004), kaj estas la administra centro de samnoma provinco kaj distrikto.

Ĝi havis ĉiam strategian signifon, batalis por ĝi multaj nacioj dum la historio. La 28-an de novembro 1912, Ismail Qemali tie proklamis sendependecon de Albanio. La italoj okupis ĝin dufoje (1915—1920, 1939).

Sur Insulo Sazano funkciis dum la dua mondmilito itala kaj germana submarŝipa apogpunkto, poste uzis ĝin Sovetunio ĝis 1961.

La haveno estas interligita kun la naftokampoj kaj kun la naftorafinejo de Cërrik.

Partneraj urboj
---------------

Inter la partneraj urboj de Vlorë estas:

* Jangĝoŭ (ĉine 扬州市 / 揚州市), Ĉinio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (albane)

Vidu ankaŭ
----------

* Vlorë en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Vlorë en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Historio de Albanio
La rivero **Viskonsino** estas alfluanto de la rivero Misisipo en la usona ŝtato Viskonsino. Proksimume 692 km longa, ĝi estas la plej longa rivero de la ŝtato. La nomo de la rivero, unuafoje registrita en 1673 de Jacques Marquette kiel "Meskousing", derivas el algonkenaj lingvoj uzitaj de la indianaj triboj, sed ties origina signifo estas malklara. Francaj esploristoj poste modifis la nomon al "Ouisconsin" [ŬiskonSIN], kaj tiel ĝi aperas en la mapo de Guillaume de L'Isle (Paris, 1718). Tio estis simpligita al "Wisconsin" komence de la 19-a jarcento antaŭ esti aplikita al la Viskonsina Teritorio kaj finfine al la ŝtato Viskonsino. 

*Dells* de la rivero Viskonsino, Majo 2002.
La rivero Viskonsino originiĝas en la arbaroj de la laga distrikto North Woods de norda Viskonsino, en Lac Vieux Desert (lago malnova dezerto) ĉe la bordo de la Supra Duoninsulo de Miĉigano. Ĝi fluas suden tra la glaĉera ebenaĵo de centra Viskonsino, pasas tra Wausau, Stevens Point, kaj Wisconsin Rapids. En suda Viskonsino ĝi trafas la finon de la moreno formita dum la lasta glaciepoko, kie ĝi formas la areon de "Dells" de la rivero. Norde de Madison en Portage, la rivero turniĝas okcidenten, flua tra la montetaj Okcidentaj Altaj Teroj kaj aliĝas al la rivero Misisipo proksimume je 4.8 km suden de Prairie du Chien.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 738792
* LCCN: sh85147104
* VIAF: 315526711
 |
**Fratogrupo**, **Frata grupo** aŭ **Fratotaksono** estas sistematika termino por kladistiko denotanta la plej proksimajn parencojn de grupo en filogenetika arbo. Tiu ĉi koncepto estas plej facile ilustrebla pere de kladogramo:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | A |
|  |
|  | B |
|  |

 |
|  |
|  | C |
|  |

 |
|  |

La fratogrupo de A estas B. Krome la fratogrupo de B estas A. Tiuj du grupoj, kune kun aliaj descendantoj de sia lasta komuna praulo, konstitutas kladon; ties fratogrupo estas C. La tuta kladogramo estu denove enradikita en pli granda arbo, proponante pliajn fratogrupojn. Ĉe kladistikaj normoj, A, B, kaj C povas ĉi tie reprezenti specimenojn, speciojn aŭ grupojn. Ĉe kazoj kie ili reprezentas speciojn, oni uzas ankaŭ la terminon **frata specio**.

La termino "frata grupo" estas ĉiam uzata en rilatoj al filogenetika analizo. Nur grupoj konsideritaj en la analizo estu markataj kiel frataj grupoj. Komune citita ekzemplo estas birdoj, kies frata grupo estas krokodiloj. Tamen la ĝusteco de tia aserto dependas de tio, kiuj estas la nunaj taksonoj. La arbo de la birda familio estas enradikita en dinosaŭroj, kio faras ke nombraj grupoj forbranĉis antaŭ veni al la lasta komuna praulo de birdoj kaj krokodiloj. Tiel, la termino "frata grupo" devas esti konsiderata kiel termino relativa, t.e. kun la averto, ke la frata grupo estas la plej proksima parenco nur inter la grupoj/specioj/specimenoj inkluditaj en la analizo.

Referencoj
----------

1. ↑  Eernisse, D.J..  Introduction to Phylogeny: What is a Sister Taxon?. *Biology 404 - Evolution*. Department of Biological Science, California State University, Fullerton. Arkivita el la originalo je 2018-09-24. Alirita 4a Januaro 2012.
2. ↑   (1a Majo 1994) "Cladistics and the Fossil Record: The Uses of History", *Annual Review of Earth and Planetary Sciences* **22** (1), p. 63–89. doi:10.1146/annurev.ea.22.050194.000431.
3. ↑  Kemp, T.S. (1 January 1988 2008). "Haemothermia or Archosauria? The interrelationships of mammals, birds and crocodiles", *Zoological Journal of the Linnean Society* **92** (1), p. 67–104. doi:10.1111/j.1096-3642.1988.tb01527.x.
4. ↑ .  Ancient bird-crocdilian ancestor uncovered. *AVES VITAE - The lives of birds*. Arkivita el la originalo je 2012-04-26. Alirita 4a Januaro 2012.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2012-04-26. Alirita 2013-01-04.
5. ↑  Podani, J. (2010). "Taxonomy in Evolutionary Perspective - An essay on the relationships between taxonomy and evolutionary theory", *Synbiologia Hungarica* **5**, p. 1–42.