recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Anandabazar Patrika*** (bengale আনন্দবাজার পত্রিকা) estas barata bengallingva taggazeto posedata de la grupo ABP. Ties ĉefaj konkursantoj estas *Bartaman*, *Ei Samay* kaj *Sangbad Pratidin*.

Historio
--------

Bengallingva ĵurnalo estis eldonita en 1876 en vilaĝeto de dividaĵo Magura ĉe la distrikto Ĝesore en tiama brita Hindio (nun Bangladeŝo) de Tuŝar Kanti Goŝ kaj de lia patro Sisir Kumar Goŝ. Ili nomis ĝin *Ananda Bazar* pro fratino de la avino de Tuŝarkanti, nome Anandomaji. Tamen, baldaŭ la ĵurnalo ĉeŝiĝis. En 1886, Goŝ starigis alian ĵurnalon, kun la nomo de lia avino Amritamoji: *Amrita Bazar Patrika*.

Poste en 1922, la *Anandabazar Patrika* estis relanĉita de proprietulo nome Sureŝ Ĉandra Maĝumdar kaj de redaktoro Prafula Kumar Sarkar. Ĝi estis unue presita la 13-an de marto 1922 sub sia proprieto; tio estis kontraŭ la britaj leĝoj. En 1922 ĝi unue aperis kiel kvar-paĝa vespera tagĵurnalo. La interreta eldono de la ĵurnalo estis estiĝis en 2001; ĝi eldonas informojn inter la komunumo. La presata ĵurnalo ankaŭ enhavas reklamojn. En 2010, la firmao Time Inc. akiris interkonsenton pri licenco kun la grupo ABP por eldoni la revuon *Fortune India*. Ĉi tiu revuo eldonas ĉiujare la listo *Fortune India 500*.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de ĵurnaloj en Barato laŭ eldonkvanto
* Listo de ĵurnaloj en la mondo laŭ eldonkvanto

Referencoj
----------

1. ↑   Exit of Anandabazar Patrika Editor Heightens Concerns of Press Freedom, Staff Cutbacks. Alirita 7-a de junio 2020.
2. ↑   Highest Circulated Daily Newspapers (language wise). Audit Bureau of Circulations (ABC). Alirita 5-a de januaro 2023.
3. ↑   The Tribune, Chandigarh, India - Nation. Alirita 2016-09-10.
4. ↑   Ananda Bazar Patrika Uniqueness: red ink printing. *Media Mimansa* (2009). Arkivita el la originalo je 11-a de junio 2012. Alirita 13-a de marto 2013.

 Arkivigite je 2012-06-11 per la retarkivo Wayback Machine
5. ↑   Anandabazar Patrika | Purono. Anandabazar Patrika.
6. ↑   Revuo Fortune India.

Eksteraj ligoj
--------------

* Oficiala retejo (in Bengali)
* Anandabazar Patrika ĉe Twitter

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Anandabazar Patrika en la angla Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 812924
 |
**Valderrodilla** [balderoDIlja] estas municipo de Hispanio, en la regiono de Kastilio kaj Leono, provinco Sorio kaj komarko *Komarko de Sorio* en la centro de la provinco.

Geografio
---------

Komarko *Komarko de Sorio* en la centro de la provinco Sorio.
Loko de Valderrodilla en la provinco Sorio.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 32,17 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 67 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 400 loĝantojn el la 1910-aj jaroj. 

Ĝi distas 43 km de Sorio, provinca ĉefurbo. La municipo enhavas la loĝlokojn Torreandaluz kaj Valderrodilla.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 10-a jarcento.

Meze de la 19-a jarcento la teritorio de la municipo pliiĝis ĉar ĝi aligis Torreandaluz.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), forstado kaj brutobredado (ŝafoj kaj bovoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun kultura kaj rura turismo, piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj estas la romanika preĝejo de Torreandaluz.

Bildoj
------

* Torreandaluz.Torreandaluz.
* Enirejo al Torreandaluz.Enirejo al Torreandaluz.
* Preĝejo de Santo Domingo de Silos, Torreandaluz.Preĝejo de Santo Domingo de Silos, Torreandaluz.
* Romanika pordego de la preĝejo de Santo Domingo de Silos, Torreandaluz.Romanika pordego de la preĝejo de Santo Domingo de Silos, Torreandaluz.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de provinco Sorio

Notoj
-----

Bibliografio
------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rRegiono de Sorio |
| --- |
| Bayubas de Abajo• Bayubas de Arriba• Blacos• Calatañazor• Cidones• Cubo de la Solana• Fuentepinilla• Garray• Golmayo• Gormaz• Los Rábanos• Quintana Redonda• Quintanas de Gormaz• Rioseco de Soria• Soria• Tajueco• Tardelcuende• Torreblacos• Valdenebro• Valderrodilla• Velilla de la Sierra• Villaciervos |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 351576
 |
**Valderrábano** [baldeRAbano] estas municipo en la nordo de la provinco Palencio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Páramos-Valles*. La loknomo *Valderrábano* povas esti komprenata etimologie kiel Vala de rafanoj.

Geografio
---------

Preĝejo de Sankta Cecilia.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 28,81 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 48 loĝantojn. Ĝi perdis multajn loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis preskaŭ 300 loĝantojn el la jaro 1900. Ĝi distas 77 km de Palencio, provinca ĉefurbo.

La municipa teritorio enhavas ankaŭ loĝlokojn Mazuelas (nun senhoma), Osezuela (nun senhoma) kaj Valles de Valdavia.

Historio
--------

Oni trovis laborilon el Bronzepoko, nun en la Muzeo de Palencio. La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado. El tiu epoko restaĵoj de gvatoturo *El Torrejón* kaj ebla nekropolo en Garitas. Ozuela aŭ Osezuela estas citita en la registro *Becerro de las Behetrías de Castilla* de mezo de la 14-a jarcento. En Mazuelas, nuna bieno, estas ruinoj de ermitejo de San Pelayo, kies pordego montras restaĵojn de rura praromaniko, datebla je fino de la 12-a jarcento, eble mezepoka setlejo de mozaraba deveno. Kelkaj historiistoj indikas por Valderrábano la naskolokon de fama vihuelisto de la 16-a jarcento Enríquez de Valderrábano.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj kaj vitejoj) kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun piedirado tra naturaj lokoj kaj enboteligo de akvo. De la historia pasinteco restis diversaj vizitindaj vidindaĵoj kiel la preĝejo de Sankta Cecilia.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Palencio

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 770909
 |
**Valdorros** [balDOros] estas loĝloko kaj municipo en la sudcentro de la provinco Burgoso, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la oriento de la komarko *Arlanza*.

Geografio
---------

Mapo de la komarkoj de Burgoso. Arlanza, sudokcidente kaj violkolora.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 16,642 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 342 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, sed dum la lastaj jardekoj ĝi rekuperiĝis pro proksimeco al la provinca ĉefurbo. 

Ĝi distas 21 km de Burgoso, provinca ĉefurbo, limas kun Villangómez, Cogollos, Villangómez, Madrigalejo del Monte kaj Madrigal del Monte.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento.

En la municipa blazono estas skribaĵo "HOMBRES LIBRES" (Liberaj homoj) alude al la mezepokaj klopodoj de lokanoj por eviti la tiranecon de senjoroj.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 776768
 |
**Valentin BÍLÍK** (naskiĝis la 10-an de februaro 1879 en Lužice, mortis la 22-an de junio 1906 en Ladná) estis ĉeĥa pioniro de Esperanto, kiu kune kun Theodor Čejka kaj Jan Holub iniciatis la ĉeĥan Esperanto-movadon per eldono de lernolibro de Esperanto.

Naskiĝo
-------

Tre verŝajne li naskiĝis la 10-an de februaro 1879 en Lužice, laŭ paroĥlibro enskribo pri naskiĝo de "Valentin Bilik", pro rareco de tiu persona nomo kaj ĉar la familinoma ortografio *Bílík* (kontraste al *Bilik*, *Bilík*) estas malofta kaj retroveblas nur en kelkaj vilaĝoj.

Li kaj liaj kolegoj Čejka kaj Holub, kiuj ambaŭ naskiĝis en 1878, estis en la momento de publikiĝo de la lernolibro ĉiuj junaj freŝaj instruistoj.

Laboro
------

Kiam en 1900 aperis la unua lernolibro de Theodor Čejka, Valentin Bílík estis ankoraŭ instruisto en Vnorovy (tiam *Znorovy*). Sed jam inter la abonantoj de Lingvo Internacia en 1901 li estas registrita kiel instruisto en Ladná (tiam *Lanštorf*), vilaĝo proksima al Podivín kaj Břeclav.

Morto
-----

Valentin Bílík mortis vendrede la 22-an de junio 1906 dum banado en la rivero Dyje apud Ladná, supozeble pro atako de kramfo. En la momento de la morto li estis instruisto de la 3-a klaso. Kiel unuan plenkreskulon oni entombigis lin en la nove pligrandigita vilaĝa tombejo.

Skribante nekrologon pri Jan Holub en 1951, Theodor Čejka menciis, ke ili ĉiuj tri estis junaj instruistoj, sed bedaŭrinde Valentin Bílík baldaŭ mortis kaj pri ĉio sekva devis zorgi nur Čejka kun Holub.

Verkaro
-------

* **Mezinárodní řeč esperanto** (Internacia lingvo Esperanto, 1900, kun Th. Čejka kaj J. Holub)

Referencoj
----------

1. ↑  Paroĥlibro 5597: Naskiĝoj en Lužice dum 1853-1890, paĝo 205
2. ↑  Národní listy, ročník 46, 28.6.1906, n-ro 176, p. 1147 (3): *„V Dyji u Lanštorfa utonul při koupání učitel p. V. Bilík, byv nepochybně ve vodě zachvácen křečmi."*
3. ↑  *140 let otevření základní školy v Ladné : 1869-2009 : almanach 140 let*. Ladná : Základní škola a Mateřská škola, 2009, p. 9: *„22.6.1906 utonul učitel III. třídy zdejší školy Valentin Bilik. [sic!] Byl pochován jako první z „dorostlých" na zdejším nově rozšířeném hřbitově."*
**Valiergues** estas franca komunumo lokita en la departemento Corrèze kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 141 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2006.

Geografio
---------

Valiergues etendiĝas sur 13,13 km², kaj havis 141 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 11 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Corrèze, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. 

La regiono ĉirkaŭ Ussel ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Valiergues situas je alteco de 720 metroj.

Historio
--------

La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Valiergues antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Daniel Delpy, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Valiergues apartenas al la kantono Ussel-Est, kies ĉefurbo estas Ussel. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Ussel, unu el la tri arondismentoj de la departemento Corrèze.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Corrèze
* Kantono Ussel-Est
**"Sardar" Vallabhbhāī Jhaverbhai PAṬEL** (guĝarate: સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ, nagarie: सरदार वल्लभभाई पटेल, IFA: [sɐrd̪a:r ʋɐllɐbʰbʰa:i pɐʈe:l]; naskiĝinta je la 31-a de oktobro 1875 - 1950, estis barata politikisto kaj ŝtatministro, disĉiplo de Gandhi, kiu grave rolis en la luktado por sendependigi Baraton el brita kolonieco kaj por unuigi la centojn da princlandoj kaj aliaj regnetoj en unu grandan landon. En Barato oni kutime antaŭfiksas al lia nomo la titolon "Sardar", t.e. "Ĉefo".

Biografio
---------

Patel pasigis sian fruan vivon en la guĝarata kamparo, fariĝante plejparte aŭtodidakta tamen sukcesa advokato. Lin inspiris la verko kaj filozofio de Mahatma Gandhi. Li organizis la kamparanojn de Ĥeda (urbo), Borsad kaj Bardoli (ĉiuj en Guĝarato) en neperforta civila malobeado kontraŭ subpremaj britaj politikoj. Tiel li fariĝis unu el la plej gravaj gvidantoj en Guĝarato, kaj eniris la estraron de la Barata Nacia Kongreso; li organizis la partion por balotoj en 1934 kaj 1937, kaj preparis la grundon por la Aŭgusta Movado de 1942.

la *Statuo de Unueco* portretante lin ĉe la rivero Narmado
Kiel la unua barata Ministro pri Enlandaj Aferoj kaj Deputita Ĉefministro de Barato, Patel organizis helpon por rifuĝintoj en Barata Panĝabio kaj en Delhio, kaj gvidis la klopodojn repacigi la tutan landon. Li estris la unuigadon de la lando el la 565 duonaŭtonomaj princlandoj kaj brit-epokaj koloniaj provincoj. Uzante kaj persvadon diplomatian kaj armean okupadon, li sukcesis submeti preskaŭ ĉiun princlandon al la centra registaro. Oni kromnomis lin "La Ferulo de Barato". Li helpis establi la tutlandan modernan servaron, kaj li estis unu el la plej fruaj subtenantoj de rajto pri proprietado, kaj por libera entreprenado kaj merkato en Barato.

La 31-an de oktobro 2018 inaŭguriĝis bronza statuo de Patel ĉe la rivero Narmado, en lia naskoŝtato Guĝarato. Ĝi estas 182 metrojn alta, la plej alta en la mondo. Ĝia konstruado postulis kvin jarojn da laboro, je la kosto de 350 milionoj da eŭroj.

Vidu ankaŭ
----------

* Hindia sendependiga movado
* Statuo de Unueco

* Kategorio Vallabhbhai Patel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 131922
* GND: 118976079
* LCCN: n50082056
* VIAF: 73948024
* ISNI: 0000 0000 8153 8865
* LIBRIS: 248338
* SUDOC: 033658854
* BNF: 124503349
* NKC: jo20191049098
 |
**11238 *Johanmaurits*** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 24-an de septembro 1960 de la usona astronomo Tom Gehrels, de la Observatorio de la Monto Palomar kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando).

Ĝi estis fotita de Tom Gehrels , en la kadro de la *Palomar–Leiden survey*, sur unu el la 130 fotografiajn platojn eksponitaj en septembro kaj oktobro 1960, per la Schmidt-teleskopo de 48 coloj (122 cm) de la Observatorio de la Monto Palomar (Kantono San Diego, Kalifornio). Tiuj platoj poste estis senditaj en Leiden (Nederlando), kie ili estis ekzamenitaj de la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten dum la sekvantaj jaroj por tie malkovri novajn asteroidojn.

Nomo
----

Ĝi estis nomita en memoro de la grafo Johann Moritz von Nassau-Siegen (1604–1679), guberniestro de la Nova Holando (aŭ Nederlanda Brazilo) de 1637 ĝis 1644. Li estis la fondinto de la unua astronomia kaj meteologia observatorio fare de ne-amerikano  en Amerikoj. Dum lia regado li stimulis la artojn, sciencojn kaj religian liberecon kaj kreis lokajn konsiliojn por regi Novan Holandon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
* Objekto ĉe *Space Reference* angle

| Antaŭe: | Listo de asteroidoj (11001 - 12000) | Poste: |
| --- | --- | --- |
| (11237) 1999 KE15 | **11238 *Johanmaurits*** | *11239 Marcgraf* |
**11239 *Marcgraf*** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 24-an de septembro 1960 de la usona astronomo Tom Gehrels, de la Observatorio de la Monto Palomar kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la *Palomar–Leiden survey*.

Ĝi estis fotita de Tom Gehrels sur unu el la 130 fotografiajn platojn eksponitaj en septembro kaj oktobro 1960, elde de la Observatorio de la Monto Palomar (Kantono San Diego, Kalifornio). Tiuj platoj, senditaj en Leiden (Nederlando), estis ekzamenitaj de la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten dum la sekvantaj jaroj.

Nomo
----

Ĝi estis nomita en memoro de la germana astronomo, matematikisto kaj natursciencisto Georg Markgraf (ankaŭ skribita *Marcgrave*, *Marggraf*, *Marcgraf*... 1610–1643). Li faris la unuan seriozan studon de la suda ĉielo dum sia restado en Nova Holando (aŭ Nederlanda Brazilo). Li estas konata ankaŭ pro sia laboroj pri bestoscienco kaj kartografio dum la regado de Johan Maurits en Nova Holando. Markgraf mortis en 1643 en Luando (tiam en Nederlanda Angolo).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
* Objekto ĉe *Space Reference* angle

| Antaŭe: | Listo de asteroidoj (11001 - 12000) | Poste: |
| --- | --- | --- |
| *11238 Johanmaurits* | **11239 *Marcgraf*** | 11240 Piso |
**Valle de Guadalupe** estas unu el la 126 komunumoj de la meksika subŝtato Jalisco. La ĉefurbo de la komunumo estas Valle de Guadalupe (Jalisco). La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 14 111.

Geografio
---------

**Valle de Guadalupe** apartenas al la regiono Altos Sur kiu situas en la nordoriento de la subŝtato Jalisco. Al tiu regiono apartenas 13 komunumoj. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 6052 loĝantojn. El tiuj estis 2889 viroj kaj 3163 virinoj. La komunumo havas surfacon de 516,12 km². La meza alteco estas 1840 metroj super la marnivelo. La meza jara temperaturo estas 18,3 C. En la komunumo estas 814,3 mm da precipitaĵo jare. 

Situo de la koncerna regiono en la subŝtato Jalisco.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 1638 viroj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 1438 scipovis legi kaj skribi kaj 199 viroj estis analfabetoj. Do 12.15 % de la viroj estis analfabetoj. En la sama jaro en la komunumo vivis 1981 virinoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 1748 sciis legi kaj skribi kaj 228 virinoj estis analfabetoj. Do 11,51 % de la virinoj estis analfabetoj. En 1995 en Valle de Guadalupe vivis 5061 personoj kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj estis 3 indiĝenoj. Tio signifas ke 0,059 % de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj. 

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Valle de Guadalupe Arkivigite je 2007-05-20 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
**Valle de Santibáñez** [BAlje desantiBAnjez] estas loĝloko kaj municipo en la okcidenta centro de la provinco Burgoso, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Alfoz de Burgos*. La loknomo *Valle de Santibáñez* estas etimologie komprenebla kiel *Valo de Sankta Johano*.

Geografio
---------

Mapo de la komarkoj de Burgoso. Alfoz de Burgos, centre kaj malhelverde.
Las Celadas.
Romanika preĝejo de Miñón de Santibáñez.
Kastela turo de Zumel.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 105,86 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 482 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 400 el 1981, sed poste iom rekuperiĝis pro la proksimeco al la provinca ĉefurbo.

Ĝi distas 20 km de Burgoso, provinca ĉefurbo, kaj estas ĉe la rivero Úrbel. La municipo estas formata de loĝlokoj Santibáñez-Zarzaguda, Avellanosa del Páramo, Las Celadas, Mansilla de Burgos, Miñón de Santibáñez, La Nuez de Abajo, Las Rebolledas, Ros, Los Tremellos kaj Zumel.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento.

La municipo estis kreita en la 1970-aj jaroj pere de la kunigo de dek loĝlokoj, kiuj ĝis tiam estis sendependaj. La ĉefurba municipo estas ĉe Santibáñez-Zarzaguda.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejoj, la kastelo de Zumel (privata), la romanika ermitejo de la *Virgen de la Cuadra*, en terenoj de la loĝloko Mansilla, sed proksima ankaŭ al Zumel kaj La Nuez de Abajo.

Estas ventogeneratoroj.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 775700
* VIAF: 316734292
 |
***The Jazz Singer*** ("La Ĵazo-kantisto") estas 1927-jara muzikala filmo direktita de Alan Crosland. Ĝi estas la unua plendaŭra filmo kun sinkronaj scenoj de dialogo nome la unua sonfilmo, kaj tiele ĝi estis unu el la unuaj filmoj kiuj inkludis sinkronigitan muzikon kombinitan kun bildo, kaj ĝi markas la turnopunkton en la mondo de kinejo de la silenta-muta kinejo al la parolanta kinejo (kvankam ĝi ne estas la unua).

La aŭdio en la filmo estis kombinita kun dialogo kun kantoj, kaj kvankam ĝi estas konsiderita la unua el la parolantaj filmoj, la filmo enhavas malmulton da minutoj kun kantado kaj parolado, la plej multaj el la dialogoj en la filmo estas peritaj uzante subtekstojn. kaj la aktorado kiu karakterizas silentan kinejon.

Tiu ĉi filmo malfermis la komercan furoron de parolataj filmoj, kaj la malkreskon de silentaj filmoj. Aktoris en la filmo Al Jolson, kiu ludas ses kantojn. Ĝi estis verkita de Alfred A. Cohn, bazite de muzikala dramo de Samson Raphaelson.

La filmo rakontas pri juda kantisto kiu defias sian patron por atingi sian revon iĝi ĵaz-kantisto.

La teatraĵo "The Jazz Singer" sekvis la filmon en 1929 kaj iĝis la unua muzikalo bazita sur antaŭa filmo, io kiu karakterizas Broadway hodiaŭ kun popularaj muzikaloj kiel ekzemple *The Lion King*, *Kinky Boots*, *Beetlejuice* kaj *Hairspray*.

En 1996, la filmo estis elektita por esti konservita en la Nacia Filmarkivo de Usono. En 1998, la filmo estis voĉdonita 90-a en la listo de la plej bonaj usonaj filmoj de ĉiuj tempoj fare de la American Film Institute.

Pluraj aliaj versioj estis faritaj por la filmo.

Intriga resumo
--------------

Jackie Rabinovitch, juda knabo en Novjorko, revas iĝi ĵazkantisto, dum lia patro volas ke lia filo daŭrigu sian karieron kiel kantoro. Post granda batalo, Jackie forlasas la hejmon kaj aliĝas al amkantistotrupo. Jarojn poste, Jackie iĝas Jack Robin kaj alfrontas grandan prezenton sur Broadway. Sojle de la malfermo, estas la vespero de Jom Kippur, lia patrino informas al li ke lia patro estas malsana, eble eĉ mortanta, kaj ke li devas anstataŭigi lin en la sinagogo per la Kol Nidre -preĝo. Pro premo de lia patrino unuflanke (kiu kolizias kun la premo de lia reklamanto kaj lia ne-juda amatino), Jackie decidas diri la Kol Nidre-preĝon anstataŭe de sia patro, kaj la Broadway-prezento estas prokrastita. La gepatroj estas feliĉaj kun lia decido kaj vidas ĝin kiel pruvo ke Jackie restas juda ĉe koro. La venontan tagon, la patro de Jackie mortas, kaj Jackie aperas sur Broadway kaj estas granda sukceso.

* Kategorio The Jazz Singer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 228379
* GND: 4644102-5
* LCCN: n79013267
* VIAF: 293065406
 |
**Valleruela de Pedraza** [baljeRŬEla depeDRAza] estas municipo en la oriento de la provinco Segovio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la distrikto *Partido Judicial de Sepúlveda*. La loknomo *Valleruela de Pedraza* estas komprenebla etimologie kiel Valeto de Pedraza alude al iama ĉefa urbo. Ĝi enhavas ankaŭ la loĝlokojn Berzal kaj Tejadilla.

Valleruela de Pedraza en la provinco Segovio.

Geografio
---------

Ĝia ebeneca municipa teritorio okupas totalan areon de 9,70 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 73 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono. 

Ĝi distas 40 km de Segovio, provinca ĉefurbo; ĝi limas kun municipoj Rebollo, La Matilla, Arahuetes, Pedraza kaj Orejana.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio kaj al la *Comunidad de villa y tierra de Pedraza*. En Mezepoko okazis reloĝado.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj kaj vitejoj) kaj brutobredado (ŝafoj) kaj rilata komercado. Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun piedirado tra naturaj lokoj. De la historia pasinteco restis diversaj vizitindaj vidindaĵoj kiel la preĝejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Segovio

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 768996
 |
**9133 *d'Arrest*** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 25-an de septembro 1960 de la usona astronomo Tom Gehrels, elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten de la observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la *Palomar–Leiden survey*.

Tom Gehrels estis fotinta la ĉielon per la Schmidt-teleskopo de la Observatorio de la Monto Palomar. La fotaj platoj, senditaj en Leiden (Nederlando), estis ekzamenitaj de la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten dum la sekvantaj jaroj.

Nomo
----

Ĝi estis nomita en memoro de la prusa astronomo Heinrich Louis d'Arrest (1822–1875). Helpanta astronomo en la Observatorio de Berlino, kune kun J.G. Galle, li kunmalkovris Neptunon en 1846. De 1852 d'Arrest estis astronomo ĉe la Observatorio de Leipzig kaj estis nomumita profesoro de astronomio. En 1857 li iris en Danion kiel direktoro de la Observatorio de Kopenhago, elde kie li malkovris la asteroidon 76 Freia. Li estis fekunda observanto de asteroidoj kaj nebulozoj, kaj malkovris plurajn kometojn, inter kiuj la fama mallong-perioda kometo 6P/d'Arrest.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
* Objekto ĉe *Space Reference* angle

| Antaŭe: | Listo de asteroidoj (9001 - 10000) | Poste: |
| --- | --- | --- |
| *9132 Walteranderson* | **9133 *d'Arrest*** | *9134 Encke* |
Valo Nansa en Kantabrio.
La **valo Nansa** estas en Kantabrio, Hispanio, inter la valoj Liébana kaj Saja. Ĝi estas limigita per la montaroj Escudo norde kaj Peña Labra sude.

Obeso (Rionansa), en la Valo Nansa.
Tra la valo Nansa fluas la samnoma rivero kiu estas torenteca kaj eroziema, precipe en sia ekfluejo, kaj formas krutajn deklivojn.

La komarko enhavas grandan kvaliton de pejzaĝoj, pro la propra topografio de altaj montoj, ampleksaj indiĝenaj arbaroj, precipe de kverkoj (*Quercus robur*) kaj fagoj, kaj malalta loĝdenseco dediĉita ĉefe al brutobredado.

Los municipoj de la valo Nansa estas jenaj: Lamasón, Rionansa, Tudanca, Polaciones, parto de la municipo Cabuérniga apartenanta al la loĝlokoj Carmona, Val de San Vicente kaj Herrerías.

Historie tiu komarko apartenis al la senjorlandoj de la markizoj de Aguilar de Campoo.

Vidu ankaŭ
----------

* Rivero Nansa.
* Saja-Nansa.

Eksteraj ligiloj
----------------

* NansaNatural


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 783608
 |
**9135 *Lacaille*** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 17-an de oktobro 1960 de la usona astronomo Tom Gehrels, elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten de la observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la *Palomar–Leiden survey*.

Nomo
----

Ĝi estis nomita en memoro de la franca astronomo Nicolas Louis de Lacaille (1713–1762), konata kiel la "patro de suda astronomio" por lia nomigado de sudaj konstelacioj kaj liaj sennombraj astrometriaj observoj de planedoj kaj steloj. En 1750, la abato Lacaille iris en ekspedicion en Kaburbon por fari trigonometriajn determinojn de la paralaksoj de Suno kaj Luno ; liaj observoj esti parte helpataj de samtempaj mezuroj fare de Jérôme Lalande en Berlino. Kiel rezulto de la observoj de la suda ĉielo fare de Lacaille, estas fama katalogo de 9766 steloj ; laboro kiu estis fine eldonita en 1847 de Francis Baily. Lacaille estas konata ankaŭ kiel preciza observinto de la Haleja kometo en 1759.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* Objekto ĉe *Space Reference* angle

| Antaŭe: | Listo de asteroidoj (9001 - 10000) | Poste: |
| --- | --- | --- |
| *9134 Encke* | **9135 *Lacaille*** | *9136 Lalande* |
**Valtajeros** [baltaĤEros] estas municipo de Hispanio, en la regiono Kastilio kaj Leono, norde de la provinco Sorio kaj komarko *Tierras Altas* (Altaj Teroj) en la nordo de la provinco.

Geografio
---------

*Tierras Altas* en la nordo de la provinco Sorio.
Loko de Valtajeros en la provinco Sorio.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 22,93 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 22 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 280 loĝantojn el la 1910-aj jaroj. 

La teritorio enhavas la loĝlokojn Torretarrancho (nun senhoma) kaj Valtajeros.

Ĝi distas 40 km de Sorio, provinca ĉefurbo. En ĝia teritorio inklude en la Reto Natura 2000 estas la Loko de Komunuma Intereso konata kiel *Oncala-Valtajeros*, okupanta 1 282 hektarojn, nome 56% de la teritorio.​

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 10-a jarcento. Durantem la Mesepoko ĝi formis parton de la *Comunidad de Villa y Tierra de Magaña*.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), forstado kaj transmigra brutobredado (ŝafoj kaj bovoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun kultura kaj rura turismo, piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj estas la preĝejo kaj arkeologia kuŝejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de provinco Sorio

Notoj
-----

Bibliografio
------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rTierras Altas |
| --- |
| Aldealices• Almarza• Arévalo de la Sierra• Ausejo de la Sierra• Carrascosa de la Sierra• Castilfrío de la Sierra• Castilruiz• Cerbón• Cigudosa• El Royo• Estepa de San Juan• Fuentes de Magaña• Fuentestrún• La Póveda de Soria• Las Aldehuelas• Magaña• Oncala• Rebollar• Rollamienta• San Felices• San Pedro Manrique• Santa Cruz de Yanguas• Sotillo del Rincón• Suellacabras• Trévago• Valdeavellano de Tera• Valdegeña• Valdelagua del Cerro• Valdeprado• Valtajeros• Villar del Ala• Villar del Río• Vizmanos• Yanguas |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 351602
 |
**Valér Ferenczy** [ferenci], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ferenczy Valér** estis hungara pentristo, grafikisto, membro de Societo Szinyei Merse Pál. Lia patro estis Károly Ferenczy, lia patrino estis Olga Fialka, liaj gefratoj estis Noémi Ferenczy kaj Béni Ferenczy.

Pentraĵo de Károly Ferenczy: Triopa portreto (Valér Ferenczy meze)
Pentraĵo de Károly Ferenczy: Valér en lito
Valér Ferenczy  naskiĝis la 22-an de novembro 1885 en Körmöcbánya (Hungara reĝlando, nuntempa Kremnica en Slovakio), li mortis la 23-an de decembro 1954 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Valér Ferenczy studis hejme en la familio, en Artistkolonio (Nagybánya) (1896-1901), en liberlernejo de Nagybánya (1902-1906), ankaŭ en Munkeno (1903), en Berlino de Lovis Corinth (1904-1905), en Parizo (1906). Post siaj studoj li studvojaĝis al Italio. Ekde 1907 li ekspoziciis, li havis propran atelieron en Nagybánya (ĝis 1927). En la jaroj 1908 kaj 1909 li havis stipendion. En la studjaro 1911 li lernis en Reĝa Belarta Altlernejo de Budapeŝto, en 1914 li lernis teknikon pri akvafortoj en Parizo. En 1927 li translokiĝis al Budapeŝto, li pentradis plej ofte pejzaĝojn. Li ricevis arĝentan medalon en 1929, premion en 1935.

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Budapeŝto (1908, 1916, 1928, 1954, 1968)
* Nagybánya (1912)
* Cluj (1922)
* Arthalo Budapeŝto (1950, 1953)
* Moskvo (1970)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Korai önarckép (1900)
* Nagybányai utca (1905)
* Ruhateregetés
* Anyám és Noémi
* Parkban
* Modell
* Rózsák

Elektitaj grafikaĵoj
--------------------

* grafikaĵo por poemo de Romain Rolland (1918)
* Ülő férfi (akvaforto)
* Egy katona portréja (krajona desegnaĵo)

Lia libro
---------

* Ferenczy Károly (biografia romano, 1934)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Kálmán Kovács (pentristro)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildoj
* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio

* Kategorio Valér Ferenczy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 609002
* GND: 1079817514
* LCCN: nb2016011467
* VIAF: 27339274 96348071, 27339274
* ISNI: 0000 0000 8106 4831
* BNF: 149737758
* ULAN: 500091345
* RKD: 123344
 |
**Vaporama** estas la **arta** nomo de du organizaĵoj en Svisujo pri rekonstruo de historia ŝipo kaj vapormaŝinoj. En jaro 1975 oni fondis la  *Verein Schweizerisches Dampfmaschinenmuseum Thun*, asocio svisa vapormaŝhino-muzeo Thun. Ekde 1976 oni uzis la artan nomon *Vaporama*.

Kooperativo "Vaporama"
----------------------

La **Kooperativo Vaporama** estis la "savisto" kaj la posedisto de la fama malnova vaporŝipo Blümlisalp, loka nomo *"Bluemlisalp"* aŭ *"Blüemlisalp"* aŭ *"Blüemere"* de lago de Thun (la prononco estas ĉirkaŭ "Bluemlisalp".) La BLS uzas la ŝipon en la lago de Thun.

Vaporŝipo Blümlisalp, lago de Thun

Fondaĵo Vaporama
----------------

La fondaĵo *vaporama* estas posedanto de kolekto de diversaj vapormaŝinoj. 
Ekde jaro 2009 oni neniigis la fondaĵon pro la nova muzeo en Vinterturo.

Celoj de "Vaporama"
-------------------

Kooperativo kaj fondaĵo uzas la artan nomon "Vaporama" kaj volis fondi svisan
vapormaŝino-muzeon en Thun. 

La urbo Thun proponis en jaro 1998 la separon de la ŝipo kaj de la kolekto. 
Ekde 17-a junio 2006 oni havis samajn personojn en la konsilistaroj. Sed oni ne trovis bonan domegon en Thun por la muzeo.

Ekde 18-a julio 2011 oni transloĝiĝas ĉjujn vapormaŝinojn de la kolekto al novan magazenon en Vinterturo laŭ raporto de konsilistaro de fondaĵo de 17-a julio 2011.

Oni planas muzeon en Vinterturo, Svisujo, kun la *vdw verein dampfzentrum Winterthur* - vdw asocio vaporcentro vinterturo.

Parka vaporfervojo en parko *Schadau* ("ŝadaŭ") en Thun
-------------------------------------------------------

Oni planis ankaŭ parkan vaporfervojon por infanoj kun la muzeo. Hodiaŭ nur la bela parka vaporfervojo estas en funkcio ekde 2009, sed la muzeo ne estos en Thun, sed en Vinterturo. La parka fervojo transportis 30000 personojn en jaro 2009.

Eksteraj ligiloj
----------------

* detala historio pri la "vaporama" ĝis 13-a februaro 2010[*rompita ligilo*]
* oficiala retejo de vaporama
* vdw*vdw Verein Dampfzentrum Winterthur* - vdw asocio vaporcentro Vinterturo (en germana lingvo)
* *Verein Dampfbahn Vaporama Schadaupark Thun*. - Asocio vaporfervojo Vaporama Ŝadaŭ - parko Thun, Svisujo
* horaro de trainoj, busoj, ŝipoj en Svisujo
*Ne miskomprenu kun Varbóc!*

**Varbó** estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en subregiono de Miskolc. La slava vorto vrba signifas: saliko.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 26  km²
* Alto super marnivelo: 192 m
* Loĝantaro: 1150
* Poŝtkodo: 3778
* Telefonprefikso: 48

Situo
-----

Varbó situas sur orienta flanko de montaro Bükk en valo de rojo, fine de mallonga sakovojo. Felsőzsolca troviĝas 10, Miskolc 17 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1303 laŭ tiama ortografio *"Warbo"*. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, biblioteko, kuracejo, poŝto, 4 vendejoj, 3 kafejetoj.

Vidindaĵoj
----------

* kalvinana baroka preĝejo de 1809, turo alkonstruiĝis en 1898
* baptista preĝejo
* muzeo
* akvorezervujo uzata ankaŭ de fiŝkaptistoj

Ĝemelkomunumo
-------------

* Slovakio Vlachovo, Slovakio

Fontoj
------

* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.gyaloglo.hu
* w.nagyvofely.hu
* w.varbo.hu
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri aŭtomobila produkta firmao. Por aliaj signifoj vidu la artikolon Ahura Mazda.

Mazda6 sport-kombio
**Mazda Akcia Kompanio** (japane マツダ株式会社, macuda kabuŝikigaiŝa; angle *Mazda Motor Corporation*)(pli frue (1927–84) *Toyo Cork Kogyo Ltd.*) estas japana veturilprodukta entrepreno kun sidejo en Fuĉu-urbeto en Aki-distrikto en la Hiroŝima Prefektujo, kiu produktas aŭtomobilojn, ŝarĝaŭtojn, aŭtobusojn. La firmao estas ano de la Sumitomo-grupo. La nunan nomon uzas la firmao ekde 1984.

La entreprenon fondis en 1920 Matsuda Jujiro (prononco: macuda ĝuuĝiroo), por prilaboro de korko. Ekde 1931 ekproduktis la firmao la unuajn veturilojn, triradan ŝarĝaŭto-familion, el kiu ĝi produktis dum la sekvaj 25 jaroj ĉ. 200 000 ekzemplerojn. Dum la dua mondmilito, ĝi produktis similajn veturilojn kaj ankaŭ pafilojn por la japana armeo. La firmao travivis la eksplodigon de la atombombo, ĉar holmo donis ombrelon.

La nomo de la entrepreno venas de Ahura Mazda, kies prononco proksimas al la nomo de la marko.

La entrepreno ekproduktis en 1960 la personajn aŭtomobilojn kaj en 1967 decidis sin je uzado de la turn-piŝta Vankel-motoro. Komence de la 1970-aj jaroj jam pli ol duono de la Mazda-aŭtoj estis muntita per tiu motoro. Malavantaĝo de la Vankelmotoro estis la malbona efikgrado de la pelaĵoj. Kiam la benzinprezoj altiĝis komence de la 1970-aj jaroj abrupte, la vendo de Mazda-oj falis krute.

La firmao maldungis laboristojn plibonigis la produktemecon kaj revenis al la pli tradiciaj, ekonomiaj motoroj kaj evoluis al unu el la plej grandaj japanaj veturil-produktistoj. En 1981 produktis ĝi kelkajn tipojn ankoraŭ kun pli efikgrada vankelmotoro.

La refortiĝon de la Mazda helpis la kontaktoj al *Ford Motor Company*. La Mazda liveris duonaksojn al Ford kaj la aŭtojn produktitajn en Usono surmarketigis Ford. Ford ankaŭ aĉetis 33 % de Mazda-akcioj en 1996.

La entrepreno Mazda produktas ankaŭ ŝtonborajn maŝinojn, il-maŝinojn kaj instrumentojn.

Diversaj modeloj
----------------

* Mazda en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Mazda en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Mazda 6

Mazda RX-8

Mazda RX-3 *Savanna*

Mazda MX-5 *Roadster*

* Mazda en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Mazda en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Mazda Carol

Mazda AZ-Wagon

Mazda Spiano

Mazda Axela

Mazda Premacy

Mazda Demio

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 92607
* LCCN: no90012014
* VIAF: 155390244
* ISNI: 0000 0001 0729 015X
* MBA: e501bbcd-2315-4411-b8c5-1d0496471faf
* NLA: 53004229
* NDL: 00258153
 |
Je partikla fiziko, la **variabloj de Mandelstam** estas tri variabloj, kutime nomataj *s*, *t*, kaj *u*, kiuj parametrigas la kinematikon de disĵeto inter du partikloj.

Difino
------

Konsideru kolizian procezon de kvar partikloj (ordinare du enen, du eksteren), kies kvardimensiaj movokvantoj estas {\displaystyle p\_{1},p\_{2},p\_{3},p\_{4}}. Ĉiuj movokvantoj orientiĝas enen; do, la leĝo de konservado de movkvanto estas ĉi-sube:

{\displaystyle p\_{1}+p\_{2}+p\_{3}+p\_{4}=0}.
Supozu ke la metriko de spaco de Minkowski estas plejparte plusa, t.e.

{\displaystyle \eta \_{\mu \nu }=\operatorname {diag} (-1,+1,+1,+1)}.
Do, la **variabloj de Mandelstam** estas la ĉi-subaj kvar skalaraj variabloj:

{\displaystyle s=-(p\_{1}+p\_{2})^{2}=-(p\_{3}+p\_{4})^{2}}
{\displaystyle t=-(p\_{1}-p\_{3})^{2}=-(p\_{2}-p\_{4})^{2}}
{\displaystyle u=-(p\_{1}-p\_{4})^{2}=-(p\_{2}-p\_{3})^{2}}
Ĉi tiuj variabloj respondas al la kvadrataj invariantaj masoj de la ĉi-subaj diagramoj de Feynman:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| ***s*-kanalo** | ***t*-kanalo** | ***u*-kanalo** |

Historio
--------

La variablojn de Mandelstam difinis la Sud-Afrika kaj Usona fizikisto Stanley Mandelstam en 1958.[1]

Referencoj
----------

1. ↑  Mandelstam, Stanley (1958). "Determination of the Pion-Nucleon Scattering Amplitude from Dispersion Relations and Unitarity", *Physical Review* (en) **112** (4), p. 1344. doi:10.1103/PhysRev.112.1344.
Lake Washington, rigardante sudorienten al Mercer Island kun Monto Rainier ĉe la fono.
La Flosponto Lacey V. Murrow, unu el la plej longaj tiaj pontoj en la mondo
Lagoj Washington kaj Sammamish, kaj la ĉirkaŭaj urboj
**Lago Vaŝingtono** (angle *Lake Washington*; laŝucide *Xacuabš* [ĥacuabŝ = multege da akvo]) estas rubandoforma lago ĉe la orienta limo de Seatlo. Aliaj bordaj urboj estas Rentono (sude de la lago), Belvjuo kaj Kirklando (oriente), kaj Kenmore, Lake Forest Park kaj Shoreline (norde). La urbo Mercer Island estas insulo en la lago. Ĝi longas maksimume 35 km, kaj la surfaca areo estas 88 km2. La lago maksimume profundas 65 metrojn, kaj ĝi entenas proksimume 3,0 km3 da akvo. La akva surfaco estas 4,9 m super la meza marnivelo. La ĉefaj enfluantaj akvofontoj estas la riveroj Sammamish ĉe la norda ekstremaĵo kaj Cedar ĉe la suda ekstremaĵo; pluraj aliaj malpli gravaj riveretoj fluas en ĝin. La elfluejo estas la ŝipkanalo, Lake Washington Ship Canal, kiu ligas la lagon al Puĝeta Fjordo, kiu estas parto de Saliŝa maro kaj Pacifika Oceano.

Akvokolekta areo de Lago Vaŝingtono

* Lake Washington (Vaŝingtonio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Lake Washington (Vaŝingtonio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
***The Seattle Times*** estas ĉiutaga ĵurnalo eldonata en Seatlo. Fondite en 1891, ĝi estas la sola granda taggazeto en Seatlo, la plej abonata/vendata en Vaŝintonio, kaj la dimanĉa eldono estas la plej vendata en nordokcidenta Usono. La konkurencinta Seattle Post-Intelligencer estas ekde 2009 nur reta eldonaĵo.

En 1891 fondiĝis kvarpaĝa taggazeto sub la titolo *Seattle Press-Times*, kaj vendiĝis meze 3 500 ekz-roj tage. En 1896, ĝin aĉetis Alden J. Blethen, instruisto kaj advokato el Majno. Li mallongigis la titolon kaj baldaŭ duobligis la vendotakton. En 1915 la ĉiutaga vendokvanto atingis 70 mil. La familio Blethen ankoraŭ nun posedas la plejmulton el la akcioj en la gazeto; eldonfirmao The McClatchy Company en Sakramento posedas 49,5%. En 2013 la meza vendokvanto de la tagaj numeroj (krom dimanĉo) estis preskaŭ 230 mil ekzempleroj, kaj de la dimanĉa numero pli ol 336 mil. (La dimanĉa numero estas pli multekosta ol la ceteraj, sed ankaŭ havas multe pli riĉan enhavon.

Raportistoj por *The Seattle Times* ricevis 10 premiojn Pulitzer, plej laste en 2015 pro raportado pri la granda montdekliva glitfalo de 2014 en Oso; en 2012 pro esplorĵurnalismo pri la vaŝintonia rekomendo uzi metadonon kiel sendolorigilon en ŝtataj prizorgejoj por malsanuloj kaj maljunuloj; kaj en 2010 pro ampleksa raportado pri la mortigo de kvar policanoj en kafejo en Lakewood (antaŭurbo de Takomo) kaj la sekva serĉado kaj pafmortigo de la murdinto, Maurice Clemmons.

Referencoj
----------

La artikolo estas bazita sur la angla Vikipedio.

1. ↑  Pulitzer-retpaĝo pri la 2015-a premio
2. ↑  Pulitzer-retpaĝo pri la 2012-a premio
3. ↑  Pulitzer-retpaĝo pri la 2010-a premio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio The Seattle Times en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
Esperanto-kantistoj Reiff Olsen kaj Haruo kaj Pavlina Ros' koncertetas ĉe Northwest Folklife, la 25-an de majo 2007
**Northwest Folklife** (angle, signifas *Nordokcidenta Popolvivo* laŭvorte) estas festivalo de popolkantado kaj popoldancado, kaj de aliaj popolaj artoj, okazanta ĉiujare (ekde 1971) fine de majo en Seatlo, Vaŝingtonio, Usono. La festivalo daŭras kvar tagojn ĉe la t.n. Seatla Centro (la iama tereno de la mondfoiro *Ekspozicio Jarcento 21*). La festivalon kreis la Seatla Folklora Societo, la Usona Nacia-Parka instanco, kaj aliaj organizaĵoj dediĉitaj al la konservado de lokaj kaj etnaj kulturoj.

En 2007 por la unua fojo aperos Esperanta kantado inter la programeroj, sub la titolo "Kantu Seatlo! presents *Kantu Kanade: Across the 49th in Esperanto*"; la ĉi-jara temo de la festivalo ja estas la 49a grado de latitudo, t.e. la landlimo inter Usono kaj Kanado.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Northwest Folklife en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
La kinejo *Stadtkino* dum la Viennale de 2004.
La **Internacia Kinfestivalo de Vieno** aŭ **Viennale** estas kinfestivalo kiu okazas en Vieno (Aŭstrio) ĉiujn oktobrojn ekde 1960. La averaĝo de publiko ĉeesta al la festivalo estas de 75 000. La kinejoj kie tradicie okazis la festivalo estas la jenaj: Gartenbaukino, Urania, Metro-Kino, Filmmuseum kaj Stadtkino. Fine de la festivalo oni atribuas la Kinpremion de Vieno.

Krom novajn filmojn de tradiciaj kinĝenroj, la festivalo enhavas ankaŭ eksperimentajn filmojn, dokumentajn filmojn, kurtojn kaj miniseriojn.

La alternativa nomo **Viennale** aŭ **Vienalo** estas vortoludo kun la nomo *Vieno* kaj *Bienalo* (en itala, *Biennale di Venezia*, kiu estis grava arta evento dum la tuta 20a jarcento, aux en germana *Berlin Biennale*, pli frua).

Kun la Aŭstria Kinmuzeo, historia retrorigardo estas organizita ĉiun jaron, same kiel specialaj programoj, eventoj kaj omaĝoj al internaciaj institucioj kaj individuoj.

La **Internacia Kinfestivalo de Vieno** estas diferenca el la Kinfestivalo Rathausplatz en centra Vieno, kiu montras nur muzikajn filmojn ĉiutage laŭlonge de Aŭgusto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Internacia Kinfestivalo de Vieno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la Viennale
* Gvidilo de Vieno Arkivigite je 2019-08-04 per la retarkivo Wayback Machine (hispane).


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 587552
* GND: 5243701-2 1066118647, 5243701-2
* LCCN: n2002049431
* VIAF: 313464896 131149824, 313464896
* BNF: 13615488c
* BNE: XX5074173
 |
partikla moviĝo en gaso kun interagoj de la unuopaj partikloj
**Varmoenergio**, aŭ **termika energio**, estas la energio, kiu estas stokita en la senorda moviĝo de la atomoj aŭ molekuloj de kemia substanco. Ĝi estas stato-funkcio kaj estas parto de la interna energio. La varmoenergio en la internacia sistemo de unuoj estas mezurata en la unuo ĵulo (internacia mallongigo J).

La varmoenergio *Ev* de substanco definiĝas kiel

{\displaystyle E\_{v}=k\;\cdot m\;\cdot T\!}

- en tio *k* estas la masa varma kapacito aŭ specifa varmo, *m* la maso kaj *T* la absoluta temperaturo aŭ termodinamika temperaturo.

Aldono de varmo plialtigas la averaĝan kinetan energion de la molekuloj kaj per tio la varmoenergion, forigo de varmo malpliigas ĝin. Varmoenergio do estas kineta energio, sed kun atento pri la karakterizaĵo de *senorda* movado de *multaj* atomoj respektive molekuloj. Se la kineta energio de ĉiuj molekuloj de substanco egalas al nulo, pro tio de *m* kaj *k* ĉiam pli grandas ol nulo, la temperaturo egalas al la absoluta nulo de temperaturo. La Kelvina temperatura skalo uzas tiun absolutan nulon kiel referenca punkto.

Se du sistemoj kun malsamaj temperaturoj unuiĝas, la du temperaturoj iom post iom per varmointerŝanĝo samiĝas. En tio sen aldona helpo tamen neniam transiras varmoenergio de la pli malvarma sistemo al la pli varma. Tiu percepto estas esprimata en la dua leĝo de termodinamiko. La plisimiliĝo de la du temperaturoj daŭriĝas tiom longe ĝis ne plu estas temperatura diferenco inter la sistemoj kaj ili do troviĝas en termodinamika ekvilibro.

En neformala lingvouzo la varmoenergio ofte nomatas „varmo" aŭ konfuzata kun la nocio temperaturo. Ĉar la masa varma kapacito aŭ specifa varmo estas funkcio de la temperaturo, la varmoenergio de substanco ne proporcias al la temperaturo de la substanco.

En faztransiro la varmoenergio de substanco povas ŝanĝiĝi, sen ke la temperaturo ŝanĝiĝas.

Ekzemplo, kiu pliklarigas la rilaton inter varmo kaj temperaturo, estas la procezo de fandiĝo: se glacio havas temperaturon de 0 °C, ĝi nur fandiĝas se la varmoenergio estas altigata. Necesas do aldono de varmo. La temperaturo dum la procezo de fandiĝo tamen ne altiĝas, ĉar la tuta aldonata varmo estas bezonata por la faztransiro de solidaĵo al likvaĵo.

* Kategorio Varmoenergio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)