recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Presafiŝo por Erector Set de ĉirkaŭ 1922.
En la Muzeo de la Urbo Novjorko.
**Erector Set** (la varomarko estis ĉiam "ERECTOR") estas varomarko de metala konstruludilo, origine patentita de Alfred Carlton Gilbert kaj unuafoje vendita de sia kompanio, nome *The Mysto Manufacturing Company* de New Haven, Konektikuto, en 1913. En 1916, la kompanio estis reorganizita kiel A.C. Gilbert Company. Erector konsistas el diversaj metalaj traboj kun regulaj truoj por kunigado uzante ŝraŭbingojn kaj ŝraŭbojn. Ankaŭ aliaj mekanikaj partoj kiaj takeloj, dentradoj, radoj, kaj malgrandaj elektromotoroj estas parto de la sistemo. Kio distingas konstruludilon kiel Erector (kaj ties antaŭanton Meccano), estas la kapablo konstrui modelon, poste malkonstrui ĝin kaj konstrui ion plian, denove kaj denove. Erector tuj iĝis la plej populara konstruludilo en Usono, plej verŝajne ĉar ĝi estis la nura konstruludilo kiu je tiu tempo enhavis motoron. Erector estis komune aludita kiel *Erector Set*, kvankam *erector set* iĝis iome io kia ĝenra varomarko alude al vario de konstruludiloj, senrilate al marko. La varomarko por ERECTOR estas nuntempe posedata kaj merkatigita de Meccano.

Notoj
-----

1. ↑  Greenberg's Guide To Erector Sets, Volume I by Bean/Sternagle, 1993

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Erector Set en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo Arkivigite je 2015-05-15 per la retarkivo Wayback Machine
* Projekta retejo ĉe la retejo de Eli Whitney Museum dediĉita al Erector Sets Arkivigite je 2009-03-15 per la retarkivo Wayback Machine
* Photographs, Downloads, Patents, Aids to Restoration
* Movie: The Man Who Saved Christmas
La neologisma psikiatria faktermino **paratimio** - el la malnovgrekaj vortoj *παρά-* (para-) "preterira, maltrafa, malkongrua" kaj *ὁ θυμός* (ó timós) "emociaro" - signas staton de neadekvataj emocioj kadre de psika malsano. La perturbo montriĝas tiel, ke ekestas malkongruo inter la spertado de situacio kaj la emocia esprimo: ekzemple ridado dum entombiga ceremonio, en stato en kiu oni fakte volus plori. Tiu emocia perturbo laŭ la psikiatro *Eugen Bleuler* apartenas al la kvin bazaj simptomoj de skizofrenio. Foje aldoniĝas fenomeno psikiatrie nomata "paramimiko", do vizaĝaj esprimoj ne kongruaj al la sentata emocio.

La antikvaj helenaj medicinistoj supozis, ke la "vivoforto" kaj "emociaro" de homo, kiujn ili nomis *θυμός* (timós), lokiĝus en la limfata organo timuso, kaj do ankaŭ la fenomeno de situacie neadekvataj emocioj lokiĝus en tiu organo.

Vidu ankaŭ
----------

* katatimio

  

|  |  |
| --- | --- |
|   | Bonvolu atenti la konsilon rilate al artikoloj pri medicinaj temoj! |
**TARISZNYÁS Márton** [tarisnjaŝ] estis rumanuja hungara lokhistoriisto, etnografo naskita en Ditrău la 29-an de novembro 1927 kaj mortinta en Gheorgheni la 9-an de oktobro 1980.

Biografio
---------

Márton Tarisznyás la mezlernejon finis en Gheorgheni, la diplomon de instruisto pri historio kaj geografio li akiris en Universitato Bolyai en Kluĵo. Unu jaron li laboris en muzeo de Târgu Mureș, poste ekde 1952 ĝis sia morto li gvidis la muzeon de Gheorgheni. Li okupiĝis pri la materia kulturo kaj historio de regiono, respektive pri la historia etnografio de armenoj tieaj. Liaj studoj kaj artikoloj aperis ekde 1958 en la rumanuja gazetaro kaj kolektaj volumoj.

Ĉefaj verkoj
------------

* *Gyergyó történeti néprajza*. Tíz tanulmány (Bukarest, 1982).

Bibliografio
------------

* Cseke Péter: T. M. (Művelődés, 1980. 11. sz.);
* Nagy Jenő: Néprajzi és nyelvjárási tanulmányok (Bukarest, 1982).

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retejo de muzeo de Gheorgheni
**Erdélyi Szépmíves Céh** [pron: *erdeji sepmiveŝ ce*] (Transilvania Zorgemlabora Gildo) estis libroeldonejo en Rumanio fondita en 1924 en Cluj kaj refondita en 1990 eldoninta hungarlingvajn librojn.

Fondintanoj
-----------

La fondintanoj estis la jenaj transilvaniaj verkistoj: Imre Kádár, Károly Kós, Ernő Ligeti, József Nyírő, Árpád Pál kaj István Zágoni. Je la ekiro donis gravan materian subtenon Miklós Szántó.

Historio
--------

Inter 1924 kaj 1944 en 14 libroserioj (pojare 4-10 volumoj) ĝi eldonis 166 verkojn la plej multajn (15 verkoj) en 1928 kaj la plej malmultajn (4 verkoj) en 1926, 9,7% de la libroj en tiu periodo. Krome la serioj ĝi eldonis ankoraŭ 3 librojn, 8 kalendarojn kaj propagandeldonaĵojn. Kun emblemo de Erdélyi Helikon ĝi eldonis 9 verkojn. Ĝi fariĝis la eldonejo de Verkista laborkomunumo Helikon. 
Inter 1990 kaj 1995 refondis la eldonejon Géza Szőcs (prezidanto), Jenő Kiss (honora prezidanto) kaj Károly Tar (administranto). En tiu periodo ĝi eldonis 6 librojn.

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon

Eksteraj ligiloj
----------------

* *Erdélyi Szépmíves Céh Emlékkönyv, 1924-1944, 1990-1995*
* La eldonaĵoj
* Dokumentoj pri la eldonejo (hungarlingve)
**Grafo Mátyás ESTERHÁZY** [mAtjAŝ esterhAzi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Esterházy Mátyás** (naskiĝis la 25-an de marto 1919 en Budapeŝto, mortis la 5-an de majo 1998 en Kismaros ) estis hungara ido de magnatoj, juristo. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis *galántai kaj fraknói*. Lia patro estis grafo Móric Esterházy, ĉefministro de Hungario en 1917, liaj filoj estis Péter Esterházy kaj Márton Esterházy.

Biografio
---------

Mátyás Esterházy doktoriĝis el juro kaj ŝtatoscienco. En 1948 li edziĝis, baldaŭ li havis 4 filojn. En 1951 li estis deportita al Hort, ĉar li ne apartenis al la laborista klaso (plej ofte agrikultura trudlaboro okazis en la deportejoj). En 1957 li liberiĝis, sed samtempe li iĝis sekreta informisto pri la eblaj kontraŭsocialismaj agoj, tial li povis vivi plu sen molestoj. Li kuŝas en la familia kripto en Ganna.

Post morto de Mátyás lia filo Péter Esterházy prilaboris la informistan vivon en 2 romanoj.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

*

Fontoj
------

* hungarlingva teksto (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre) Arkivigite je 2017-03-06 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2016-08-18 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 563549
* VIAF: 101582032
* ISNI: 0000 0001 1692 7677
* SUDOC: 158434862
* BNF: 12687456j
* NKC: jx20091012006
 |
**Erdőkertes** (erdOkerteŝ) estas vilaĝo en Hungario en regiono **Meza Hungario**, en departemento Pest, en subregiono Veresegyház. La nomo signifas arbaro-ĝardena.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 6 km²
* Loĝantaro: 6020
* Poŝtkodo: 2113
* Telefonprefikso: 28

Geografio
---------

Erdőkertes situas laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Budapeŝto- Veresegyház-Vác, urbo Veresegyház estas proksime, Budapeŝto troviĝas 30 km-ojn.

Historio
--------

En 1910 oni vendis parcelojn el la neloĝataj kampoj. Precipe oficistoj konstruis feriejajn domojn, poste eĉ loĝdomojn. En 1928 la romkatolika preĝejo en pura Bauhaus stilo konstruiĝis.

La komunumo iĝis vilaĝo en 1956.

Komunumoj pri *erdő* (=arbaro) en Hungara reĝlando
--------------------------------------------------

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Erdőalja | Erdőbénye | Erdőcsinád | Erdőd | Erdőfüle | Erdőgyarak | Erdőhorváti |
| Erdőkertes | Erdőkövesd | Erdős | Erdőskerek | Erdősmárok | Erdősmecske | Erdőszáda |
| Erdőszakál | Erdőszengyel | Erdőszentgyörgy | Erdőtarcsa | Erdőtelek |  |  |

* Kategorio Erdőkertes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Márton Zsoldos** [ĵoldoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zsoldos Márton** estas hungara ilustristo, pentristo, grafikisto.

Neĝado pentrita de Márton Zsoldos
Márton Zsoldos  naskiĝis la 9-an de aŭgusto 1977 en Budapeŝto.

Biografio
---------

La familio Zsoldos vivis en Halásztelek ekde 1987, kie la juna Márton vidis la naturon el proksimo. Li ankaŭ amatore pentradis ĉefe la naturon. Li iĝis ĝardenisto, en 2000 li ricevis la unuan mendon pri ilustrado. Post 5 jaroj li jam estis profesia ilustristo. Iam li edziĝis kaj revenis al Budapeŝto. Komence li pentradis per poli(Metila metakrilato)j, baldaŭ per guaŝoj.

Ekspozicioj
-----------

* Budapeŝto (2003, 2007)
* Halásztelek (2004)

Elektitaj ilustraĵoj
--------------------

* *Madárdalok a kertben és a ház körül* (2001)
* *Madárbarát kert* (2005)
* *Gombagyűjtési kódex* (2009)

Fontoj
------

* hungarlingva membiografio kun foto
* hungarlingva intervjuo
* 

* Orelstrigo (2006)Orelstrigo (2006)
* Noktuo (2007)Noktuo (2007)
* Alciono (2007)Alciono (2007)
* Nigra pino (2008)Nigra pino (2008)
* Kreko (2009)Kreko (2009)
* Ophrys (2009)Ophrys (2009)
* Hungara Aktinopterigo (2007)Hungara Aktinopterigo (2007)

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Márton Zsoldos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 619506
 |
**Morena,** laŭ (hindie **मुरैना**) estas urbego kaj municipo en centra Barato, en subŝtato Madja-Pradeŝo, en la samnoma distrikto Morena, kie ĝi estas ties sidejo.

Templo ĉe Morena

Demografio
----------

Morena havis populacion de 200 483 en 2011 kun legopovo de 80%, kiu estas signife pli alta, ol la landa mezumo.

Geografio
---------

Morena situas en norda parto de la subŝtato tre proksime al Raĝastano 177 metrojn super la marnivelo. Dolpur troviĝas 24, Gvalior 36 (voje 39), Agra 74 (voje 82), Bhind 77, Hindaun 101, tutlanda ĉefurbo Delhio 250 (voje 312), subŝtata ĉefurbo Bopalo 366, Indaur 473, Mumbajo 991, Kolkato 1136 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

La ĉirkaŭaĵo de Morena antaŭe estis okupita fare de la pluraj princaj ŝtatoj.

Ekonomio
--------

En Morena la plej oftaj okupiĝoj estas prilaboradoj de tritikoj, olesemoj, kotonoj.

Lingvoj
-------

En Morena la oficiala lingvo estas la hindia.

Religioj
--------

En Morena plejparto de la populacio estas hinduoj (90%), krome islamanoj (8%).

Eduko
-----

Morena havas kvin altlernejojn aligitajn al du universitatoj.

Trafiko
-------

Morena havas trairan fervojan linion. 2 ĉefvojoj kruciĝas ĝuste en Mortena. Flughaveno estas plej proksime ĉe Gvalior.

Vidindaĵoj
----------

* pluraj preĝejoj
* fortikaĵo (proksime)

Fontoj
------

* WikiTrans
**Tamás Berki** [tamAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj plennome **Berki Tamás István** estas hungara muzikisto (komponisto, kantisto, ĵazmuzikisto), altlerneja instruisto.

Tamás Berki  naskiĝis la 16-an de majo 1946 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Tamás Berki fondis kantistan duopon en 1966, kiu partoprenis en protesta kantomovado. Tiu movado estis tiam apogita en Hungario, se la kantoj ne celis la socialismon. Berki frekventis muzikan mezlernejon en sia naskiĝurbo inter 1969-1972. Liaj plej gravaj instruistoj estis János Gonda kaj György Vukán. Post la diplometo li aliĝis al diversaj plej signifaj ĵazorkestroj, tamen plej ofte kiel gastokantisto. Inter 1973-1978 li ankaŭ instruis en muzika mezlernejo, inter 1978-1997 li laboris en eduka instituto. En la 1980-aj jaroj li estis ankaŭ ĵurnalisto, redaktoro en radio kaj televizio sen statusoj. En 1990 li estis komponisto de Pupteatro (Budapeŝto). En 1996 li instruis en muzika studio, ekde la sekva jaro ankaŭ en Muzikarta Universitato Ferenc Liszt. Li ricevis premiojn inter 1987-2018.

Li ediĝis en 1975, lia edzino naskis gefilojn en 1976 kaj 1990.

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Juli Fábián
* Júlia Karosi
* Erika Kertész

Fontoj
------

* oficiala paĝo Arkivigite je 2019-07-31 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 641575
* VIAF: 121411443
* ISNI: 0000 0000 7948 9961
* MBA: dc7e409b-f389-4cd6-a487-d40cfa75ceb3 a9955e64-1e8d-4231-8d2d-7e8c6a3f9346, dc7e409b-f389-4cd6-a487-d40cfa75ceb3
 |
**Éva Bánáty** [bAnAti], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Bánáty Éva** estis hungara gimnastikisto, olimpiano, olimpika ĉampiono, apotekisto. Ŝia familia nomvarianto estis *Bánáti,* ŝia geedziĝa nomo estis (laŭ la hungarlingve kutima nomordo) *Benkő Györgyné* [benkO djorjnE].

Éva Bánáty naskiĝis la 2-an de aŭgusto 1935 en Budapeŝto, ŝi mortis la 10-an de novembro 1999 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Éva Bánáty akiris farmacian diplomon en Budapeŝta Medicina Universitato en 1961. Ŝi estis apotekisto en ĉefurba hospitala apoteko inter 1968-1990, sed ekde 1974 ŝi estis la apotekestro.

### Sporta kariero

Éva Bánáty inter 1948-1960 estis gimnastikisto en ĉefurbaj sportkluboj. Ŝi estis hungara ĉampiono trifoje (ŝi estis la unua hungara ĉampiono en branĉo ritma gimnastiko), dum ŝi apartenis al la hungara nacia teamo inter 1954-1959. Ŝi estis la unua en mondĉampionumo teame en 1954.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* medaloj

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 819299
 |


* Portalo pri Biografio
**Mátyás Engesszer** [mAtjAŝ engeser], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Engesszer Mátyás** estis hungara komponisto, dirigento, korusestro, instruisto. Liaj familiaj nomvariantoj estis *Engeszer* kaj *Éngesszer*.

Mátyás Engesszer  naskiĝis la 17-an de aprilo 1812 en Bonyhád, li mortis la 19-an de aprilo 1885 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Mátyás Engesszer post lernado en 1835 estis preĝeja kantisto en Kalocsa, en la sekva jaro li ricevis instruistan statuson en Pest (urbo), en 1840 jam en prestiĝa muzika mezlernejo. En 1846 li estis ankaŭ preĝeja kantisto en Paroĥa Preĝejo Ĉieliro de Maria en Pest kaj Preĝejo Sankta Petro (Belváros). En 1870 li fondis la unuan hungaran virinan koruson, sed tio transformiĝis post jaroj al varia koruso. En 1871 li estis nomumita ĉefpreĝeja dirigento. Tiutempe li komponadis ekleziajn muzikojn. Li havis edzinon.

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Alajos Gobbi
* Zsófia Hofbauer

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 24-a paĝo) Arkivigite je 2017-12-31 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Erdőkövesd** (erdOkoveŝd) estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Heves, en subregiono de Pétervására. Erdő signifas: arbaro.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 17  km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.0417/20.1028
* Loĝantaro: 650
* Poŝtkodo: 3252
* Telefonprefikso: 36

Situo
-----

Erdőkövesd situas sur malebenaĵo, en valo de rojo nomata Tarna, laŭ traira flankovojo. La vilaĝo kontaktiĝas kun Pétervására, kies centro troviĝas 3, Slovakio 12, Borsodnádasd 17, Eger 34 km-ojn.

Historio
--------

La vilaĝo estis loĝata dum la ferepoko. La unua mencio devenis el 1311 en formo *possesio Kövesd*.

Vidindaĵoj
----------

* katolika preĝejo omaĝe al Stefano la 1-a (Hungario) de 1743
* vinkelo de 1840
* monumento de falintoj dum la mondomilitoj

Komunumoj pri *erdő* (=arbaro) en Hungara reĝlando
--------------------------------------------------

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Erdőalja | Erdőbénye | Erdőcsinád | Erdőd | Erdőfüle | Erdőgyarak | Erdőhorváti |
| Erdőkertes | Erdőkövesd | Erdős | Erdőskerek | Erdősmárok | Erdősmecske | Erdőszáda |
| Erdőszakál | Erdőszengyel | Erdőszentgyörgy | Erdőtarcsa | Erdőtelek |  |  |

* Kategorio Erdőkövesd en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Lerneja dokumento de "balilla"   
- 1932 -
Reprezentaro de "balilla" akceptata en Berlino de la ministro de propagando Joseph Goebbels la 2an de aŭgusto de 1933.
Dum la faŝisma reĝimo en Italio la junularon prizorgis organizo nomata **Opera Nazionale Balilla** (ONB). Ĝi estis fondata en 1926, kaj en 1937 ĝi alfluis en alia organizo Gioventù Italiana del Littorio.

ONB organizis la junularon en kvazaŭ-militistaj unuoj, laŭ la diversaj aĝoj. La plej junaj anoj estis nomataj *Filoj de la lupino*, omaĝe al la mitaj ĝemeloj Romolus kaj Remus, kiujn kreskis lupino. Sekvis la Balilla, Balilla Moschettieri kaj la Avangardanoj.

Ĉe la knabinoj, troviĝis la *Filinoj de la Lupino*, la *Italinetoj* kaj la *Junaj italinoj*.
Kelkaj aspektoj de la balila organizo celis kopii skoltismon. Fakte Mussolini iel admiris Robert Baden-Powell kaj esperis ke li akceptu transiron de la itala skoltaro al la ONB. Tio ne okazis kaj la reĝimo malpermesis skoltismon en Italio.

Vidu ankaŭ
----------

* Giovan Battista Perasso

* Kategorio Opera Nazionale Balilla en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 314064
* LCCN: n84036420
* VIAF: 128821449
* ISNI: 0000 0000 8853 893X
 |
**Maimiti** (Maua Tua, Mi-Mitti, Ma Vatua, Isabella, Mainmast) estis filino de la tahitia ĉefo Tu kaj kunulino kaj edzino de Fletcher Christian (25-a de septembro 1764 - 3-a de oktobro 1793), estro de la ribelo sur la Bounty. Maimiti vivis de la fino de la 18-a ĝis la komenco de la 19-a jarcento. Ŝi estis lojala al Fletcher ĝis lia morto la 3-an de oktobro 1793, kiu kunprenis ŝin de Tahitio al la Insulo Pitcairn. Fletcher geedziĝis kun Maimiti la 6-an de junio, 1789.

Britaj maristoj kiuj vizitis la insulon en 1814 trovis nur John Adams kaj 9 tahitianojn kun infanoj vivantaj de la ribeluloj. Kun Maimiti, Fletcher havis tri infanojn, Thursday October Christian (14-a oktobro 1790 - 21-a aprilo 1831).
Charles Christian (n. 1792) kaj Mary Ann Christian (n. 1793).

Kiam George Gardner alvenis al la insulo en 1841, li parolis malbone pri ŝi skribante "la plej perfektan bildon de maljuna virinaĉo, kiun mi iam ajn vidis."

Maimiti mortis pro la epidemio dum la vizito de Gardner. Verŝajne en aĝo inter 80 kaj 90.

Vidu ankaŭ
----------

* Ribelo sur la Bounty
* Tarita Teriipaia


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 735703
 |
Jenaj operacioj estas gravaj en vektora kalkulo:

Kombinaĵoj de operatoroj
------------------------

### Kirlo de gradiento

Kirlo de gradiento de skalara kampo {\displaystyle \ \psi } estas ĉiam nulo:

{\displaystyle \nabla \times (\nabla \psi )=0}
### Diverĝenco de kirlo

Diverĝenco de kirlo de vektora kampo {\displaystyle \ \mathbf {A} } estas ĉiam nulo:

{\displaystyle \nabla \cdot (\nabla \times \mathbf {A} )=0}
### Kirlo de kirlo

{\displaystyle \nabla \times \nabla \times \mathbf {A} =\nabla (\nabla \cdot \mathbf {A} )-\nabla ^{2}\mathbf {A} }

Propraĵoj
---------

### Distribueca propraĵo

{\displaystyle \nabla \cdot (\mathbf {A} +\mathbf {B} )=\nabla \cdot \mathbf {A} +\nabla \cdot \mathbf {B} }
{\displaystyle \nabla \times (\mathbf {A} +\mathbf {B} )=\nabla \times \mathbf {A} +\nabla \times \mathbf {B} }
### Gradiento de skalara produto

{\displaystyle \nabla (\mathbf {A} \cdot \mathbf {B} )=(\mathbf {A} \cdot \nabla )\mathbf {B} +(\mathbf {B} \cdot \nabla )\mathbf {A} +\mathbf {A} \times (\nabla \times \mathbf {B} )+\mathbf {B} \times (\nabla \times \mathbf {A} )}
### Diverĝenco kaj kirlo de vektora produto

{\displaystyle \nabla \cdot (\mathbf {A} \times \mathbf {B} )=\mathbf {B} \cdot \nabla \times \mathbf {A} -\mathbf {A} \cdot \nabla \times \mathbf {B} }
{\displaystyle \nabla \times (\mathbf {A} \times \mathbf {B} )=\mathbf {A} \nabla \cdot \mathbf {B} -\mathbf {B} \nabla \cdot \mathbf {A} +(\mathbf {B} \cdot \nabla )\mathbf {A} -(\mathbf {A} \cdot \nabla )\mathbf {B} }
### Diverĝenco kaj kirlo de produto de skalaro kaj vektoro

{\displaystyle \nabla \cdot (\psi \mathbf {A} )=\mathbf {A} \cdot \nabla \psi +\psi \nabla \cdot \mathbf {A} }
{\displaystyle \nabla \times (\psi \mathbf {A} )=\nabla \psi \times \mathbf {A} +\psi \nabla \times \mathbf {A} }

Vidu ankaŭ
----------

* Vektora kalkulo
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Maillot |

Koordinatoj: 48° 10′ 30″ N 3° 18′ 31″ O﻿ / ﻿48.17500 °N, 3.30861 °O﻿ / 48.17500; 3.30861 (mapo)

**Maillot** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 1102 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2008.

Geografio
---------

Maillot etendiĝas sur 6.17 km², kaj havis 1102 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 179 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. 

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ino Maryse Dol, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Maillot apartenas al la kantono Sens-Sud-Est, kies ĉefurbo estas Sens. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Sens, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono Sens-Sud-Est

Eksteraj ligiloj
----------------

* france Oficiala retejo de Maillot
"Polusa ĉefkuiristo" Adolf Lindstrøm kun fiŝoj de Insulo Reĝo Vilhelmo en 1904.
Lindstrøm ricevis la Sudpolusan Medalon pro sia partopreno en la Sudpolusa Ekspedicio de Roald Amundsen.
**Adolf Henrik Lindstrøm** (17a de Majo, 1866 – 21a de Septembro, 1939) estis norvega ĉefkuiristo kaj polusa esploristo.

Lindstrøm estis naskiĝinta en Hammerfest. Li estis Kveno. Li partoprenis en la ekspedicio de Otto Sverdrup per la ŝipo *Fram* el 1898 al 1902. Poste li veturis kun Roald Amundsen dum sia navigado de la Nordokcidenta Pasejo per la *Gjøa* el 1903 al 1906, kaj en la Sudpolusa ekspedicio de 1910 al 1912. Li partoprenis ankaŭ en ekspedicio al Siberio el 1914 al 1916. Lindstrøm mortis en Oslo.

Referencoj
----------

1. ↑  *Norsk biografisk leksikon*: Adolf Lindstrøm.
2. 1 2  *Store norske leksikon*: Adolf Henrik Lindstrøm.
3. ↑   The Fram Museum: Adolf Henrik Lindstrøm (1866–1939).. Arkivita el la originalo je 2015-12-08. Alirita 2017-02-18.
4. ↑  Monsen, Heidi Nilima. 2015. Kvenen bak polarheltene. *Ruijan Kaiku* (Januaro 29a).

* Kategorio Henrik Lindstrøm en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 581437
* LCCN: n2001023083
* VIAF: 78120839
* ISNI: 0000 0000 3456 1413
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Trojko. |

La **Trojko** - en Esperanto: "Triopo" - estas esprimo uzita plejparte en amaskomunikilaro, por aludi kontrolkomisionon por trakti la financojn de diversaj eŭropaj landoj okaze de la krizo de 2008. Ĝi konsistis el reprezentantoj de la Eŭropa Centra Banko, de la Internacia Monunua Fonduso kaj de la Eŭropa Komisiono. La trojko havas kiel taskon intertrakti kun membroŝtatoj de la Eŭrogrupo, kies ŝtataj buĝetoj atingis krizan staton.

Kritiko
-------

La trojko konstituas unu el plej gravaj ekonomiaj povoj ene de la Eŭropa Unio. Ĉar tiu institucio laŭcele premas la ekonomiojn de la ŝtatoj koncernitaj, oni ofte kulpigas ĝin pro la malbonigo de la krizaj situacioj en la membrolandoj. Unu el plej influaj ŝtatoj tiukadre estas Germanio.
En marto 2014 la Eŭropa Parlamento akceptis post esplorraporto nedevigan rezolucion, kiu kritikas la strukturon kaj la metodojn de la EU-trojko.

Referencoj
----------

1. ↑  Rezolucio de la Eŭropa Parlamento
**Henrik Stefán,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Stefán Henrik** estis hungara pentristo. Lia familia nomo estis *Szelle* depost 1929.

Henrik Stefán  naskiĝis la 7-an de marto 1896 en Máriakéménd, li mortis la 7-an de septembro 1971 en Herrsching am Ammersee.

Biografio
---------

Henrik Stefán apartenis al la germana (ŝvaba) minoritato de la lando. Li lernis en Pécs kaj Szeged, poste li akiris diplomon en Reĝa Belarta Altlernejo de Budapeŝto en 1919. Post siaj studoj li ekinstruis en Reĝa Teknikuniversitato József, poste li aliĝis al la modernaj artistoj en Pécs. En 1921 li studvojaĝis al Italio, poste li studis pri Bauhaus. Inter 1922 kaj 1925 li okupiĝis pri mebloj en Törökbálint, poste li denove aliĝis al Bauhaus. Post plia lernado li denove pentradis en Pécs. Depost la 2-a mondmilito li translokiĝis al Okcidenta Germanio, kie li instruis.

Ekspozicioj
-----------

* Pécs (1920, 1921)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Szamaritánus (1920)
* Monte Venere (1921)
* Itália-mappa (1921-1922)
* Kocsma (1932)

Aliaj artaĵoj
-------------

* Hősök kapuja (murpentraĵo kune kun Vilmos Aba-Novák, Szeged, 1937)
* vitraloj de preĝejo en Jászszentandrás (1933)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio[*rompita ligilo*]

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 617048
* GND: 1135969035
* VIAF: 3985149919436806650003
 |
Állatkerti példányEn Zoo
La **malgranda** aŭ **java tragolo**, ankaŭ nomata **kanĉilo** (*Tragulus javanicus*) el la ordo de parhufuloj kaj familio de tragoledoj estas trovebla en Junano, la Hindoĉina Duoninsulo kaj Indonezio. Ĝi kun longeco de 40-47 centimetroj kaj pezo de ĉirkaŭ 3 kilogramoj estas la plej malgranda el la parhufuloj. Aspekte ĝi iom similas al la cervo, sed efektive ĝi havas pli proksiman parencecon kun la kamelo kaj porko ol kun cervo. Ĝia stomako havas nur tri ventriklojn. Sen korno la tragolino kaj virtragolo tamen havas kaninojn sur ia supra kaj malsupra makzeloj. La kaninoj de la supra makzelo de la virtragolo estas aparte fortaj kaj montras sin ekster la lipoj.

La tragoloj loĝas en sekaj rokozaj regionoj, primitivaj arbaroj kaj manglarbaroj. Escepte de la pariĝa tempo, ili vivas unuope. Ili estas timemaj, singardemaj kaj viglaj kaj kuras rapide. Tage ili ripozas en densa arbaro, nokte serĉas manĝaĵojn. Ili manĝas ne nur herbojn, foliojn de arbeto, diversajn sovaĝajn fruktojn kaj berojn, sed ankaŭ insektojn, molajn grilojn (Gryllotalpa africana) kaj malgrandajn mamulojn. La bredataj tragoloj tenas siajn originalajn vivkutimojn. Tage ili dormas kaj remaĉas en sia nesto, nokte kaj frumatene aktivadas sufiĉe vigle. En la pariĝa tempo ili vivas duope. La tragolino havas du parojn da mampintoj. Ĉiufoje ĝi naskas 1 aŭ 2 idojn post 5-monata gravedeco. Ĉiu ido pezas pli ol 300 gramojn.

Nun la tragoloj estas tre malmultaj, ili montriĝis nur en kelkaj zoologiaj ĝardenoj de la mondo.

* 
* 
* 

  

* Malgranda tragolo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Malgranda tragolo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Malgranda tragolo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Erdélyi Szemle** (Transilvania Revuo) estis beletristika revuo en Kluĵo (Rumanio) inter 1915 kaj 1944.

Historio
--------

Originale ĝi aperis en 1913 sub la titolo *Szemle*, de 1915 *Kolozsvári Szemle*; inter kristnasko 1918 kaj marto 1919 ĝi ne aperis; inter 1921 kaj 1924, en 1928 kaj en la dua parto de 1938 denove kun la titolo *Szemle*, intertempe en decembro 1927 *Krónikás Könyv*, poste en 1938 *Magyar Kisebbségi Szemle*. Ĝia redaktoro estis László Sütő Nagy. Publikigis en ĝi Dezső Kovács, Juhász Gyula, Zoltán Franyó, Harsányi Zsolt, de 1916 Oszkár Bárd kaj Sándor Tavaszy.
Ekde 1919 fariĝis ĝia ĉefkunlaboranto Sándor Reményik. Aperis en ĝi la verkoj de Lajos Áprily, Mária Berde, Franyó Zoltán, Imre Kádár, Károly Kós, Sándor Makkai, József Nyírő, Lajos Olosz, Domokos Sipos, Jenő Szentimrei, István Szombati-Szabó .
En marto 1944 la cenzuro malhelpis la aperigon de la ekstra numero okaze la duonjarcenta datreveno de la morto de Lajos Kossuth. Baldaŭ ĝi ĉesis.

En Parizo ĝi aperis inter 1950 kaj 1955 eldonita kaj redaktita de Dezső Albrecht.

Fontoj
------

1. ↑   Erdélyi Szemle (hungare). Romániai magyar irodalmi lexikon. Alirita 2015-01-01.
2. ↑   Dezső Albrecht (hungare). Romániai magyar irodalmi lexikon. Alirita 2015-01-01.

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Vilma Sindona EICHHOLZ** (naskiĝis kiel germanino en 1926 en tiam germana parto de Silezio; mortis la 15-an de julio 1995 en Bailieboro, Ontario pro kancero) estis instruistino, kanada esperantistino kaj vicprezidantino de Kanada Esperanto-Asocio.

Vivo
----

Post fuĝo el Silezio dum la fino de la dua mondmilito ŝi ekkonis Rüdiger Eichholz en okcidenta Germanio kaj edziniĝis al li. Komence de la 1950-aj jaroj la paro elmigris al Kanado, kie naskiĝis tri infanoj, kiujn la geedzoj edukis kiel denaskulojn. 

Vilma Eichholz vojaĝis al Srilanko dum la jaro 1979 kaj pri siaj tieaj spertoj eldonis 12-paĝan libreton: *Impresoj de esperantistino en Srilanko.* (Ontario, 1979). Ŝi estis verŝajne la unua eksterlanda esperantisto vizitanta la azian insullandon. El ŝia agado tie rezultis la naskiĝo de la kerno de la srilanka esperanta movado kaj la fondo de Esperanto-Centro Srilanka en Nugegoda, fare de Daniel Balasingham Jesudason, lernanto de s-ino Eichholz. 

En la 1990-aj, post la fino de la soveta bloko, ŝi instruis Esperanton i.a. en Kaliningrado (iama Kenigsbergo en Orienta Prusio).

Verkoj
------

Ŝi verkis kompleksan rektmetodan kurson por infanoj, *En novan mondon* (1984), kaj anglalingvan broŝuron pri justa dulingveco en Kanado (1982), kompilis kun sia edzo Rüdiger Eichholz la ampleksan artikolaron *Esperanto in the Modern World* (Esperanto en la moderna mondo) (1982), kaj kreis instruajn kartludojn. Ŝi multe subtenis la terminarajn laborojn de la edzo kaj ekzemple reviziis la malneton de la Esperanta Bildvortaro (aperinta en 1988). Ŝi ankaŭ mem verkis pri "neologismoj" kaj pri "seksa diskriminacio" en Esperanto. Krome ŝi subtenis sian edzon pri la eldonaĵoj de Esperanto Press. 

Ŝi estis dumviva membro de Universala Esperanto-Asocio kaj delegito pri ĝardenkulturo.

Vidu ankaŭ
----------

* Esperanto-eldonejo "Esperanto Press"

Literaturo
----------

* **1995**: [Nekrologo]. En: Terminoteko 5a jaro 1995, n-ro 2 (12) Arkivigite je 2013-12-24 per la retarkivo Wayback Machine, p. 64.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Libroj kaj aliaj dokumentoj[*rompita ligilo*] de kaj pri Vilma Sindona Eichholz en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo Arkivigite je 2007-12-21 per la retarkivo Wayback Machine
* Artikoloj Arkivigite je 2008-05-09 per la retarkivo Wayback Machine de kaj pri Vilma Eichholz en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Malhela bradorno** |
| --- |
|  |
| Malhela bradornoMalhela bradorno
 |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Muŝkaptuledoj *Muscicapidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Bradornis* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***B. infuscatus'*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Bradornis infuscatus****(Smith, 1839) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Malhela bradorno  |

 |
| v • d • r |

La **Malhela bradorno** (*Bradornis infuscatus*) estas specio de insektomanĝanta birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj genro de Bradornoj.

Ĝi estas specio tre simila al la proksime parenca Pala bradorno, tio estas ĝenerale bruna specio, malhelbruna supre ĉefe en flugiloj kaj vosto, kies plumoj havas helbrunajn bordojn. La gorĝo kaj resto de subaj partoj estas sablokoloraj al helbrunaj, ĉefe en centro dum en flankoj estas pli bruna nuanco. Estas ankaŭ hela okulringo. Okuloj, beko kaj kruroj estas nigrecaj. La ĉefa distingilo estas ke la malhelbruna koloro de flugiloj kaj vosto estas pli malhela ol ĉe la Pala bradorno, kio kialigas la diferencajn nomojn de la specioj; ankaŭ en la latina scienca nomo *infuscatus* estas latina vorto por *malhela*.

Ĝi troviĝas en Suda Afriko nome en Angolo, Bocvano, Namibio kaj Sudafriko. Ties natura habitato estas seka savano.

Referencoj
----------

* BirdLife International 2004. Bradornis infuscatus[*rompita ligilo*]. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 25an de julio 2007.
**Móric Preysz** [prejs], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Preysz Móric** estis hungara kemiisto, instruisto, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1863).

Móric Preysz  naskiĝis la 23-an de julio 1829 en Sopron. Li mortis la 24-an de marto 1877 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Móric Preysz frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, universitatojn en Pest (urbo) kaj Vieno. En 1852 li estis aktivulo por fari gasolumon en Sopron. En la sekva jaro li estis kunlaboranto de universitato en Vieno 2 jarojn, poste li ekinstruis en gimnazio en Pest. En 1859 li ricevis la taskon, kiel liveri vinojn, dume la vino gardu ĉiujn gustojn. Li inventis la pasteŭrizadon en 1861, kiu solvis la problemon, tamen li ne faris tuj jurajn paŝojn, tial post jaroj Louis Pasteur inventis la samon kun ĉiuj rajtoj. Baldaŭe Preysz strebis por akvodukto en Pest, krome li okupiĝis pri vinoj.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Vélemény és indítvány a borok megtörésének elhárítására nézve* (1859)
* *Néhány szó azon módokról, melyek a bor romlásának meggátolására szolgálnak* (1862)
* *A tokaji bor utóerjedésének meggátlásáról* (1865)
* *A pesti kútvizek lényeges tartalmáról* (1865)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero P kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
Romantika prezento de la batalo en la 19a jarcento fare de Manuel Picolo López.
La **Batalo de Villalar** [bijalAr] estis la decida epizodo de la Milito de la Komunumoj de Kastilio per kio militis la imperiaj armeoj de Karlo la 1-a kaj tiuj de la Komunuma Junto estritaj de Juan de Padilla, Juan Bravo kaj Francisco Maldonado, okazinta la 23an de aprilo de 1521 ĉe la loko de Villalar (nuntempe Villalar de los Comuneros provinco de Valladolid, Hispanio).

La batalon venkis la imperia armeo kaj finigis la Militon de la Komunumoj en la nordo de Kastilio, kaj tuj estis senkapigitaj la 24an de aprilo la tri komunumaj kapitanoj.

Omaĝe al tiu Batalo de Villalar oni elektis la 23an de aprilo por celebri ĉiujare la regionan tagon de la regiono Kastilio-Leono.

La 23a de aprilo
----------------

La komunuma armeo eliris la 23an de aprilo de 1521 mateniĝe al Toro, kiu estis ribela komunumo. Estis pluva tago, maltaŭga por milita translokiĝo. La soldatoj de la komunuma armeo premis horojn antaŭe na Padilla por ke ĝi realigu ian movoe en la zono. Tiu decidis eliri al Toro serĉe de helpo kaj provizo. Ĉe Vega de Valdetronco la batalo jam estis neevitebla. La pluvo plufalis forte kaj Padilla devis serĉi ŝirmejon por realigi la batalon.

La unua loko elektita estis Vega de Valdetronco, sed la armeo ne obeis ties ordonojn. La sekva loko survoje al Toro, post Vega de Valdetronco, estis Villalar kaj tiu estis la loko kie okazos la batalo.

La batalo
---------

Ekzekuto de la tri estroj de la komunumanoj
La komunuma armeo, klare malmultnombra kompare al la trupoj de la imperiestro Karlo la 5-a, klopodis ke la batalo okazu ene de la vilaĝo. Por tio ili instalis la kanonojn kaj la reston de artilerio surstrate. Multaj el la luktantoj profitis la komencan konfuzon por fuĝi al siaj loĝlokoj aŭ aliaj najbaraj al Villalar.

La batalo estis masakro, kaj je noktiĝo en la vilaĝo, oni aŭskultis nur la kriadon de vunditaj komunumanoj kiuj kuŝis sur kampoj, dum ili estis mortigitaj. La ĉefaj komunumaj kapitanoj, Padilla, Bravo kaj Maldonado, estis vivantaj kaptitaj, arestitaj kaj je juĝatendo.

Konsekvencoj
------------

La soldatoj de la komunuma armeo kiu sukcesis fuĝi, faris ĝin al Toro kaj parto de la venkita armeo pasis al Portugalio tra la landlimo de Fermoselle. La resto unuiĝis kun Acuña en Toledo, plifortigante la reziston de la urbo ĉe la rivero Taĵo kelkajn pliajn monatojn. La batalo kaŭizs finfine la morton de inter 500 al 1.000 komunumaj soldatoj kaj la kapton de pliaj 6.000, kiuj estis enprizonigitaj.

* Kategorio Batalo de Villalar en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Batalo de la Nildelto** estis batalo inter la antikva Egiptujo kaj dua ondo de la maraj popoloj („dua mara alianco") dum kvina regjaro de Ramses la 3-a. La batalejo estas nekonata, supozeble la batalo okazis en la orienta parto de la Nildelto, sur la marbordo aŭ iomete pli supre en la riverbranĉo. Tiu estis la unua konata mara batalo, niaj konoj pri la batalo devenas el surskriboj kaj reliefoj de templo de Medinet Habu de Ramses la 3-a.

Antaŭeventoj
------------

Triboj de la maraj popoloj unuafoje aperis en Egiptujo dum regado de Merenptah, sed tiam kiel aliancanoj de la Libio, por faciligi ties penetradon en orienten. Post venko de Merenptah, Egiptujo sukcese liberiĝis de sub premo de la maraj popoloj, kiuj disiĝis en la regiono, detruis la Hititan imperion, ties ĉefurbon Hattusa kaj plej gravan marhavenon Tarsas (greke Tarsos), detruis reĝlandon Mukiŝ (ties ĉefurbon Alalaĥ), kaj detruis la komercan ĉenon de Egea maro – Mezopotamio - Egiptujo (per detruo de Ugarit). Ili setlis en Alasija (insulo Kipro), Kizzuvatna, Lukka kaj en regiono de Norda Sirio. En Egiptujo, la periodo inter regado de Merenptah kaj Ramses la 3-a ne estis stabila, sed je lia bonŝanco, nova invado ne okazis. Dum regada komenco de Ramses, li fortigis la limdefendajn taĉmentojn en Ĝahi, konstruigis fortikaĵan sistemon ĉe la marbordo kaj atendis prete la marajn popolojn.

La gravecon de la minaco montras la eventoj en Anatolio kaj Norda Sirio, pri kiuj sciigas pluraj samtempaj fontoj, tiel letero de la ugarita reĝo Hammurapi la 3-a al Ramses la 3-a.

La batalo
---------

La egiptuj-anoj per ruza triko allogis la malamikajn batalŝipojn al marborda proksimo, kie la egiptaj ark-pafistoj sukcese povis sukcese partopreni en la batalo. Pluraj reliefoj de la templo de Medinet Habu bildigas tiun eventon, kiam sago-pluvo de la pafistoj falas sur la ŝipoj. Sur la reliefoj, la nazoparto de la egiptaj ŝipoj estas leonkapa, dum la malamikaj ŝipoj portas ian akvobirdan kapon.

La maraj bataloj ne estis kutimaj tiutempe, nuraj batalŝipoj ne ekzistis tiutempe. Egiptujo konstruis tiutempe ŝipojn por militaj celoj, sed tiuj nur akompanis la surterajn armeojn kaj portis la militajn stokaĵojn.

Sekvoj
------

La surterajn armeojn de la maraj popoloj neniigis Egiptujon en la batalo apud Ĝahi. La duobla venko super la maraj popoloj estis la lasta granda batalo de la Egiptuja Nova Imperio, kiu do malfortiĝis.

La maraj popoloj sukcese setli de Sicilio ĝis Etrurio, de la Egea maro ĝis marbordo de Anatolio, kaj apud la Fenicia-palestina marbordo.

* Kategorio Batalo de la Nildelto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Grotoj de Vallorbe
La **Grotoj de Vallorbe**, ankaŭ konataj kiel **Grotoj de Orbe**, estas kavernosistemo de la rivero Orbe apud Vallorbe en Kantono Vaŭdo Svislando. La kavernoj estiĝis pro la subtera elfluo de Orbe el la Lago de Joux. Sudokcidente de Vallorbe el la kaverno refontas la rivero Orbe el granda riverfonto.

Prahistorio
-----------

Antaŭ 150 milionoj da jaroj la regiono estis kovrita de la Ĵurasa Maro. La 200 metra tavolo da kalkaj sedimentoj de la maro formis la prakondiĉon por la estiĝo de la kavernosistemo. Kiel sekvo de la alpofaldiĝo antaŭ 7 milionoj da jaroj estiĝis la Ĵurasa Montaro kaj la maro definitive retiriĝis. Per la erozio estiĝis dum pluraj jarmilionoj la hodiaŭa kavernosistemo.

Malkovro de la kavernosistemo
-----------------------------

Jam dum jarcentoj ekzistis la riveroj *Supra Orbe* kaj *Suba Orbe*. La loĝantaro ĉiam intuitive supozis, ke devas ekzisti konekto inter la Lago de Joux kaj la fonto de la Suba Orbe.

Fine de la 19-a jarcento per akvokolorigo estis pruvita la ekzisto de konekto inter la Lago Brenet kaj la suba fonto de la rivero Orbe. Por ne sufiĉa ekipaĵo la una plonĝado en la jaro 1893 sukcesis nur ĝis profundece de 11 metroj. Nur en la jaro 1961 la tri plongistoj *Michel Gallet*, *Jean-Claude Protta Protta* kaj *Alain Sauty* sukcesis per kvin plonĝekskuros esplori la kavernosistemon ĝis al profundeco de 140 metroj. En la jaro 1966 alia teamo sukcesis malkovri supre de la *Lago de Silento* jam kelkcentmetrojn da sekaj galerioj.

Informoj pri la kavernosistemo
------------------------------

La enirejo de la kaverno situas sur alteco de 750 m s.m.. La fonto de Orbe, kiu tra sifono senakivgas la kavernon situas sur alteco de 776 m s.m. La kavofluo de Orbe tra la kaverno estas inter 2 m³/s kaj 80 m³/s. La ekzakta longeco de la kavernosistemo ne estas konata, ĉar ĝis nun estas esplorita nur parto de ĝi, sed ĝi devas superi 4 kilometrojn. La alteco diferenco de la vizitebla parto estas 228 m. La aera temperaturo en la kaverno la tutan jaron estas konstante inter 8° kaj 10 °C, dum la kavotemperaturo varias inter 4° kaj 13 °C.

Turismo
-------

La 6-an de aprilo 1974 parto de la kaverno estis malfermita kiel turisma allogaĵo por la publiko. Ĉe la elirejo situas la *Trezoro de la Feinoj*, tio estas ekspozicio de mineraloj elfositaj el samtipa ŝtono ĉirkaŭ la mondo en kvar kupolaj haloj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retejo pri la Grotoj de Vallorbe Arkivigite je 2007-09-28 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Grotoj de Vallorbe en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Bildoj
------

* La Lago de la SilentoLa Lago de la Silento
* La FontosalonegoLa Fontosalonego
* Stalagmitoj formantaj manon apud la ŝtuparo de la kavernpadoStalagmitoj formantaj manon apud la ŝtuparo de la kavernpado
* Feino, kiu gardas la Feinan TrezoronFeino, kiu gardas la Feinan Trezoron
*"Dek tri" alidirektas ĉi tien. Por la jaro, vidu la paĝon 13.*

**Dek tri (13)** estas la natura nombro kiu sekvas 12 kaj antaŭas 14.

La nombro **13** en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:

* en duuma sistemo : 1101
* en okuma sistemo : 15
* en deksesuma sistemo : **D**

En matematiko
-------------

* **Dek tri** estas primo.
* 13 estas nombro de Fibonaĉi.

Nombro 13 en historio
---------------------

* Dek tri britaj kolonioj en Nordameriko, el kiuj ekestis samkvanta nombro de subŝtatoj de Usono
* Dektrijara Milito (1454–66)

En Biblio
---------

La nombro 13 estas menciata en la Biblio 23 fojojn:

* 13-an tagon de la unua monato oni eldonis reĝan dekreton postulantan ekstermon de judoj en Babilono (Est 3,12)
* En la aĝo de 13 jaroj Iŝmael estis cirkumcidita (Gen] 17,25
* 13 jarojn Salomono konstruis sian palacon (1Krl 7,1)

Laŭ skribo
----------

* Ĉina skribo: 十三
* Majaa skribo:

Pri la nombro 13
----------------

La atomnumero de Aluminio.

La superstiĉo pri la vendredo, la 13-a estas ke oni atentu pri tia tago ĉar ĝi alportas malbonŝancon.

Laŭ astronomio estas 13 konstelacioj en la zodiako.

La nombro da ludkartoj kun la sama emblemo: 1,2..10,bubo,damo,reĝo

En brazila folkloro la 13 absolute rilatas al koko, sed ĉiuj nombroj finitaj per 13 rilatas al papilio.

Vidu ankaŭ
----------

* Dektrifobio
* Purimo

* Kategorio 13 (nombro) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Radio Libertaire** (**Liberecana Radio**) estas la radio de la franca Anarkiisma Federacio (FA) fondita en 1981. Ĝi elsendas nur en la pariza regiono, sed la programoj estas ankaŭ alireblaj per la reto.

Per la diverseco de la pensoj esprimitaj, siaj originalaj muzikaj programoj, sia libereca kaj kontraŭkonformisma akcento, ĝi famiĝis ĉe la ondoj kiel renkontejo de alternativuloj, ja preter la medio de la anarkiistoj striktasense.

Historio
--------

La kreiĝon de Radio Libertaire decidis unuanime la Anarkiisma Federacio post longaj kontraŭecaj debatoj en majo 1981. Tiam, sen rimedoj tiu radio pridisponis nur buĝeton de 15 000 frankoj (ĉirkaŭ 3 000 euroj laŭ valuto de 2010).

La uzado far anarkiistoj de la radio kiel dissendrimedoj de siaj ideoj enskribiĝis en longa tradicio. Jam en 1921 la ribeluloj de Kronŝtadt lanĉis radiomesaĝojn. Ankaŭ uzis tiun komunikilon, en 1936, la hispana Nacia Konfederacio de la Laboro (CNT) kaj la Iberia Anarkiisma Federacio (FAI). Pli freŝe en Francio, kelkaj tiutemaj iniciatoj montriĝis, en kiuj anarkiistoj partoprenis: "Radio-Alarme" en la pariza regiono aŭ "Radio-Trottoir" (Trotuaro) en Toulon.

La elsendoj de Radio libertaire komenciĝis la 1-an de septembro 1981, ekde keleto de la fama pariza kvartalo de Montmartre laŭ malfacilaj kondiĉoj: pelmelo de rekuperita materialo amasita en loko de 12 m² kun skipeto de ses personoj.

En 1983 komenciĝis ĝenerala politiko de la franca registaro, kiu celas ĉesigi la malordojn de la radiobendojn. La 28-an de aŭgusto tiujare policistoj alvenis, detruis la pordon kaj konfiskis la materialon. La kablo de la anteno estis tranĉita, aktivantoj frapitaj, arestitaj, malgraŭ la ĉeesto de multnombraj aŭskultantoj. Tiu interveno de la ŝtato ekigis fortajn reagojn, notinde per manifestacio de 5 000 personoj la sekvan 3-an de septembro kaj la reeko de la elsendoj samtempe anoncitaj per laŭtparoliloj. Tiam, ankaŭ samtempe, la elsendoj rekomencis per rekta raportado de tiu manifestacio.

La radio kvazaŭ neniam ricevis subvenciojn kaj daŭre vivas dank'al la donacoj kaj la bonvolemo de la animantoj. Iame ĝi nur estis aŭskultebla en Parizo kaj la proksima ĉirkaŭurbo. Ĝi nun havas tutmondan aŭskultantaron danke al interreto.

Radio Libertaire kaj Esperanto
------------------------------

La esperantisto Yves Peyraut, iama prezidento de la plenumkomitato de SAT (de 1983 ĝis 2001), estis unu el la fondintoj de tiu radio. Li verkis tiuteman francan libron *Radio Libertaire, la voix sans maître* (Le Monde Libertaire 1991).

SAT-Amikaro, la franclingva esperantista asocio ligita al SAT, elsendas ĉe Radio Libertaire ĉiuvendrede de 17:30 ĝis la 19-a.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Radio Libertaire en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Radio Libertaire sur le site de la Fédération Anarchiste – oficiala retejo
* aŭskulti MP3


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 403016
* GND: 16066696-X
* LCCN: n94061373
* VIAF: 145544262
* SUDOC: 030848555
* BNF: 122181993
 |
**Kokolitoj** estas la plej malgrandaj planto-fosilioj aŭ vegetalaj fosilioj, ĉar estas **unuĉelaj** estuloj. Temas pri skeleteroj de **Ĥrizofitoj** aŭ flavbrunaj algoj, kiuj vivis kaj vivas en maro. La plej grava konsistaĵo de la plaketoj estas Karbonato de kalcio. Lastatempe oni uzas elektronikajn mikroskopojn por la pristudo de tiuj fosilioj. La scienco kiu prizorgas tiun fakon estas la Paleobotaniko ene de la Paleontologio. Ekzemplo de kokolito tutmonde grava estas la specio *Emiliania hŭleyi*.

Pro ties mikroskopa malgrandeco kaj la tutmonda disvastiĝo de plej parto de tiuj grupoj, la *kokolitoj* (kalka nanoplanktono) estas gravegaj kiel montrofosilio por solvi demandojn pri Tavolografio. Ili ankaŭ estas interesaj indikiloj pri ŝanĝoj de temperaturo kaj saleco de oceanoj. Tiuj ŝanĝoj estas dedukteblaj per kvantaj analizoj de la enhavo de la kalka nanoplanktono.

*Gephyrocapsa oceanica*

Referencoj
----------

Endre Dudich, "Ĉu vi konas la Teron? Ĉapitroj el la geologiaj sciencoj", Scienca Eldona Centro de UEA, Budapest, 1983.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Cocco Express - Coccolithophorids Expressed Sequence Tags (EST) & Microarray Database Arkivigite je 2009-03-10 per la retarkivo Wayback Machine
* University of California, Berkeley. Muzeo de Paleontologio: "Introduction to the Prymnesiophyta".
* The Paleontology Portal: Calcareous Nannoplankton Arkivigite je 2006-01-18 per la retarkivo Wayback Machine
* Kio estas kokolito? Arkivigite je 2008-05-16 per la retarkivo Wayback Machine
* *Emiliania hŭleyi* ttt-ejo
* BOOM - Biodiverseco de Oceanaj Mikrokalciuloj Arkivigite je 2009-01-26 per la retarkivo Wayback Machine
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Arkitekturisto (apartigilo) |

**"Arkitekturistoj"** (ruse ***Зодчие***, [Zodĉije]) estas ruslingva poemo verkita de Sovetia verkisto Dmitrij Kedrin en 1938. Ĝi temas pri du rusiaj arkutekturistoj (*Barma* kaj *Postnik*) kreintaj Katedralon Sankta Bazilio sur Ruĝa placo en Moskvo.

Enhavo
------

Katedralo Sankta Bazilio
Ĝis nun oni ne scias ĝuste kiuj estas la konstruistoj. La poemo estas verkita laŭ onidiroj pri aperigo de la katedralo de du rusiaj arkitekturistoj; al ili caro Ivano la Terura ordonis krei egan ŝtonan kirkon en centro de Moskvo por honorigi rusian venkon kontraŭ Ĥanlando de Kazano kaj ĝia subigo. Ekvidinte belegan konstruaĵon la caro ekfeliĉis. Li demandis la arkitektojn ĉu ili povas krei pli belan preĝejon. Post ilia jeso Ivano la Terura deziranta malebligi aperadon de plej bela kirko ie krom Moskvo ordonis torturi kaj blindigi la kreintojn.

Historia vereco de la okazintaĵo ne estis konfirmita per historiaj fontoj kaj nuntempaj sciencistoj apartenigas ĝin ĉefe al popola kulturo; tamen ĝi montras kruelecon de tiama caro Ivano la Terura kaj lia epoko.

Vidu ankaŭ
----------

* Moskvo en beletro

Eksteraj ligiloj
----------------

* teksto (ruse)