|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Suzanne Valadon (Tramtransporto en Parizo). |

**Suzanne VALADON**, naskiĝnome **Marie-Clémentine VALADE** (naskiĝis la 23-an de septembro 1865 en Bessines-sur-Gartempe, mortis la 7-an de aprilo 1938 en Parizo), estas franca pentristino.

Biografio
---------

Filino de ne-edziniĝinta lavistino, **Suzanne Valadon** fariĝis akrobato en cirko kiam ŝi estis 15-jara, ĝis falo ĉesigis tiun aktivecon. En la kvartalo de Montmartre kie ŝi loĝis kun sia patrino, kaj poste sia filo, la estonta pentristo Maurice Utrillo, ŝi havis la eblecon iniciadi sin al arto.

Ŝia beleco altiris la rigardojn de artistoj kaj ŝi fariĝis ilia modelo, observante ilin dum pozado kaj samtempe lernante iliajn teĥnikaĵojn. Ŝi estis modelo de Edgar Degas, Henri de Toulouse-Lautrec, Pierre-Auguste Renoir kaj Pierre Puvis de Chavannes, ligante rilatojn kun iuj el ili. Alkutimita al «fifamaj» trinkejoj de Montmartre, kie pariza burĝaro venis «kanajliĝi», Toulouse-Lautrec faris de ŝi faman portreton, *La Buveuse* (la trinkantino), dum tiu periodo.

Degas rimarkis la vivajn liniojn de ŝiaj desegnoj kaj pentraĵoj kaj kuraĝigis ŝin pludaŭrigi. Ŝi dumvive akiris rekonon kaj sukcesis ŝirmi sin de la financaj malfacilaĵoj de sia juneco, plenumante la bezonojn de sia filo, denaske nomita Maurice Valadon, kaj kiu nur poste alprenis la familian nomon de sia patro: Utrillo.

Suzanne Valadon pentris mutajn naturojn, bukedojn kaj pejzaĝojn, rimarkindajn pro la forto de ties komponado kaj vibraj koloroj. Ŝi ankaŭ estis konata pro ŝiaj nudoj. Ŝiaj unuaj ekspozicioj komence de la 1890-aj jaroj konsistis ĉefe el portretoj, inter kiuj iu de Erik Satie kun kiu ŝi havis am-rilaton en 1893. Li proponis al ŝi geedziĝon la matenon post ilia unua nokto. Ŝi estis lia sola intima rilato, lasante lin, kiel li mem diris, kun «nenio, krom malvarma soleco, kiu plenigas la kapon per vakuo kaj la koron per aflikto». En 1894, Suzanne Valadon estis la unua virino akceptita en Société Nationale des Beaux-Arts. Perfektulino, ŝi povis prilabori siajn pentraĵojn dum pluraj jaroj antaŭ ol ekspozicii ilin.

Libera spirito, fantasta ĝis strangeco, ŝi estis konata kiel portanta fasketon da karotoj, kaj posedanta kapron en sia studio, kies sola celo estis «manĝi siajn malbonajn desegnojn», aŭ nutranta siajn katojn per kaviaro ĉiuvendrede.

Ŝia edziniĝo en 1896 kun kambiisto finiĝis en 1909. Suzanne, tiam 44-jara, forlasis sian edzon por juna 23-jara pentristo, André Utter, kun kiu ŝi edziniĝis en 1914. Tiu ŝtormplena unuiĝo daŭris pli ol tridek jarojn. Unu el ŝiaj plej konataj pentraĵoj nomiĝas *Adam et Ève* (Adamo kaj Eva), kie André Utter pozas por Adamo kaj ŝi mem por Eva.

Je la fino de sia vivo, Suzanne Valadon amikiĝis kun pentristo Gazi le Tatar.

Suzanne Valadon mortis la 7-an de aprilo 1938, ĉirkaŭita de siaj amikoj pentristoj André Derain, Pablo Picasso kaj Georges Braque, kaj estis enterigita en Pariza tombejo de Saint-Ouen.

Hodiaŭ, ŝiaj verkoj estas ekspoziciataj en Centro Georges Pompidou kaj en Metropolitan Museum of Art en Novjorko.

Omaĝo
-----

Interalie, oni donis la nomon Suzanne Valadon al haltejo de tramvojo T5 situanta en komunumo Pierrefitte-sur-Seine.

Ĉefaj verkoj
------------

* 1914: *Les Lanceurs de filets*
* 1922: *Nu à la couverture rayée*
* 1923: *La Chambre bleue*, oleo sur tolaĵo, en Musée de l'Évêché, Limoges

### Kiel modelo

* Pierre-Auguste Renoir
* Pierre Puvis de Chavannes
* Toulouse-Lautrec: *la Buveuse*

Bibliografio
------------

* Robert Rey, *Suzanne Valadon*, coll. *Les Peintres français nouveaux*, Nrf, Parizo, 1922.
* *Suzanne Valadon*, Musée National d’art moderne, antaŭparolo de Bernard Dorival, Réunion des Musées nationaux, Parizo 1967.
* Jeanne Champion, *Suzanne Valadon*, Fayard (reeldono)
* Diamand Rosinsky, Thérèse, *Suzanne Valadon*, Parizo, Flammarion, 2005, 368 p. ISBN 2080684655
* Michel Peyramaure, *Suzanne Valadon*, Robert Laffont, coll. "Pocket", Parizo, 1998, 2 volumoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Maurice Utrillo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Grupiĝo de naciaj muzeoj Alklaku al "Recherche", kaj skribu la nomon de la artisto en "Recherche simple".
* Suzanne Valadon en Artcyclopedia
* Ekspozicio Utrillo Valadon
* Suzanne-Valadon-Posters[*rompita ligilo*]
* La Chambre bleue Arkivigite je 2007-04-10 per la retarkivo Wayback Machine

Galerioj
--------

### Valadon pentrita de aliaj

* De Renoir, 1880De Renoir, 1880
* De Steinlen, ĉ. 1880De Steinlen, ĉ. 1880
* De Erik Satie, 1893De Erik Satie, 1893

### Pentraĵoj de Valadon

* Portreto de Erik Satie, 1893*Portreto de Erik Satie*, 1893
* La Bano, 1908*La Bano*, 1908
* Nudoj, 1919*Nudoj*, 1919
* Flor-bukedo, 1928, muzeo Albert-André, Bagnols-sur-Cèze, Gard, Francio*Flor-bukedo*, 1928, muzeo Albert-André, Bagnols-sur-Cèze, Gard, Francio

* Suzanne Valadon en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Suzanne Valadon en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 278594
* GND: 118625837
* LCCN: n81058893
* VIAF: 66475473
* ISNI: 0000 0003 6855 5697, 0000 0001 0910 2255
* LIBRIS: 260904
* SUDOC: 027398285
* BNF: 11944910f
* ULAN: 500032597
* NLA: 35200276
* NDL: 001208162
* BIBSYS: 90115327
* RKD: 78974
* NKC: ola2002153901
* BNE: XX1472167
 |