recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**János György Schmidt** [jAnoŝ djordj ŝmit], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Schmidt János György** estis hungara matematikisto, monaĥo, profesoro.

János György Schmidt  naskiĝis la 5-an de aprilo 1765 en Peŝto. Li mortis la 24-an de novembro 1848 en Peŝto.

Biografio
---------

János György Schmidt frekventis piaristan gimnazion en sia naskiĝurbo. Li aliĝis al la piaristoj en 1781 kaj li lernis plu en piarista kolegio en Trencsény. Komence li instruis en Vác kaj Nagykanizsa, poste li plulernis en Reĝa Universitato de Pest inter 1788 kaj 1790, poste li estis edukisto en familio de Károly Eszterházy. En 1792 li ekinstruis en la menciita universitato kaj ankaŭ en inĝeniera lernejo-instituto. En 1795 li doktoriĝis. Li estis inter 1800 kaj 1837 publika ordinara profesoro de la universitato, same en la inĝeniera instituto. Li estis dekano en la studjaroj 1803 kaj 1829, rektoro en 1818. Li instruis tiujn studentojn, kiuj post jaroj okupiĝis pri trafikaj eblecoj de Hungarlando (vojoj, trajnoj, akvovojoj).

Restinta kontribuaĵo
--------------------

* *Teatamen publicum ex prelectionibus geometricis utriusque semestris* (1801)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero S, poste serĉu la nomon)
* germane
* nur pentraĵo[*rompita ligilo*]
**La ekvacio de Lewin** aŭ la **Lewina Ekvacio**, B = ƒ(P,E), estas psikologia ekvacio de konduto evoluigita fare de Kurt Lewin. Ĝi deklaras ke konduto estas funkcio de la persono kaj ilia medio.
La ekvacio estas la plej konata formulo de la psikologo en socia psikologio, de kiu Lewin estis moderna pioniro. Kiam unue prezentita en la libro de Lewin *Principles of Topological Psychology* (Principoj de Topologia Psikologio), publikigita en 1936, ĝi kontraŭdiris plej popularajn teoriojn per tio ke ĝi donis gravecon al la momenta situacio de persono en komprenado de lia aŭ ŝia konduto, prefere ol fidi tute je la pasinteco.

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Vi povas plibonigi la jenon:
* Aldonu mankanta(j)n kategorio(j)n al la artikolo.
* Bonvolu plibonigi la lingvan stilon de la artikolo.
* Aldonu mankanta(j)n fontindiko(j)n al la artikolo.

Se vi korektis unu el la menciitaj mankoj, bonvolu forigi la koncernan parametron de la ŝablono {{Pluraj problemoj}}. Detaloj estas en la dokumentado. |
**János HALMAI** [jAnoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Halmai János** estis hungara apotekisto, profesoro, farmaciisto.

János Halmai  naskiĝis la 3-an de marto 1903 en Hungara reĝlando en Nyitra (nuntempa Nitra en Slovakio). Li mortis la 23-an de julio 1973 en Budapeŝto.

Biografio
---------

János Halmai laboris en apoteko en Bonyhád en la jaroj 1920 kaj 1921. Li akiris farmacian diplomon en Scienca Universitato Pázmány Péter en 1925, li doktoriĝis en 1935. Li laboris en diversaj apotekoj, en 1927 li akiris postenon en universitata instituto. Li estis nomumita privata profesoro en 1943 en la menciita universitato, poste katedrestro en 1949, samtempe publika ordinara profesoro. Li pensiuliĝis en 1971. Li kandidatiĝis en 1956. Li okupiĝis ekzemple pri spicherboj. Li ricevis premiojn en 1956 kaj 1966.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A drog-önellátás kérdése* (Pápa, 1942)
* *Kossuth-csillag, rénuszrudacska. Gyógynövények, növények, drogok, magyar népies és latin nevei* (1948)
* *Farmakognozia* (1963)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Anelido kaj Arcito** (angle *Anelida and Arcite*) estas 357-linia anglalingva poemo de Geoffrey Chaucer.

Dato kaj aŭtoro
---------------

La dato de la verkado de la poem ne estas ekzakte sciata, sed ĝi estas ofte metita fine de la 1370-aj jaroj. La poemo estis neniam menciita de Chaucer mem, sed la fakuloj kutime ne dubas pri ties aŭtoreco. Ĝi estis atribuita al li en tri manuskriptoj kaj fare de la poeto John Lydgate.

Enhavo
------

La poemo rakontas la historion de Anelido, reĝino de Armenio kaj ŝia am-allogo fare de iu falsa Arcito el Tebo, Grekio. Kiel ĉe multaj el la verkoj de Chaucer, ĝi finiĝas subite, kaj plej verŝajne ĝi restis nefinita.

La poemo uzas kelkajn elementojn de la *Tezeido* de Boccaccio, kaj de la *Tebaido* de la romia poeto Statio, verkoj kiujn Chaucer uzos denove kiel bazo por *La rakonto de la kavaliro*. Tiu influo de itala literaturo estas punkto de transiro el la plej fruaj verkoj de Chaucer, kiuj estis ĉefe influitaj de franclingva poezio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Anelida and Arcite (angle). *The Complete Poetical Works*. Bartleby.com. (plena originala anglalingva teksto de la poemo)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 620834
* GND: 4433577-5
* VIAF: 189368991
 |
**HAJÁK Károly** (haja:k) estis rumanihungara komponisto, violonisto, aldviolonisto, dirigento, pedagogo naskita en Budapeŝto la 24-an de aŭgusto 1886 kaj mortinta en Koloĵvaro la 6-an de septembro 1970.

Biografio
---------

Károly Haják studis en Reĝa Muzikakademio de Budapeŝto violonon ĉe József Bloch, Rezső Kemény kaj Jenő Hubay, komponadon ĉe Viktor Herzfeld, poste ĉe Koessler János. Unue muzikis en la ĉefurbo, poste en inter 1910-13 en Debreceno, inter 1913 kaj 1947 li instruis en la konservatorio de Târgu Mureș. Li estis la unua violonisto de la Metz-kvarteto. Li estis soloisto kaj gvidanto de la filharmonia orkestro, krome li gvidis la ĥoron de la preĝejo *Regnum Marianum*. En 1948 li translokiĝis en Kluĵon, kie ĝis 1957 li ludis aldviolonon en orkestro de la Operejo, poste ĝis 1961 en la simfonia orkestro.

Verkoj
------

* *1-a szimfónio*; *Du szimfonioj*; *Csángó rapszódia férfikarra* (Bp. 1940);
* *Téma 9 változattal* (Bp. 1949);
* *Divertissement* (Bp. 1954);
* *h-moll gordonkaverseny* (Bp. 1955);
* *Fúvósötös*, *Fúvósszerenád* (Bp. 1957).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**Vencel József Schunda** [jOĵef ŝunda], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Schunda Vencel József** estis ĉeĥdevena hungara muzikilisto, entreprenisto.

Vencel József Schunda naskiĝis la 19-an de majo 1845 en Dubetz (Ĉeĥio, Aŭstra Imperio, nuntempe jam urboparto de Prago), li mortis la 26-an de januaro 1923 en Budapeŝto.

Tarogato inventita de Schunda
Zimbalono kreita de Schunda

Biografio
---------

Vencel József Schunda ricevis inviton al familia uzino pri muzikiloj al Pest (urbo) en 1856, kie li lernis la metion. En 1863 post la lernado laŭ la kutimoj li estis migranta metiisto 5 jarojn eksterlande. En 1871 li transprenis gvidadon de la uzino. En 1898 li havis jam 45 laboristojn kaj ili produktis ĉiuspecajn muzikilojn. Tamen la firmao specialiĝis pri produktadoj de zimbalonoj kaj tarogatoj. Schunda inventis la zimbalonon kun pedalo (1874) kaj la modernan tarogaton kun patento (1897). Inter 1872-1906 la uzino produktis dek mil da zimbalonoj. Li ricevis reĝan premion en 1889. Post morto de Schunda lia filo transprenis la uzinon.

Partoprenoj en ekspozicioj
--------------------------

* Kecskemét (1872)
* mondekspozicio Vieno (1873)
* mondekspozicioj Parizo (1878, 1900)

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A czimbalom múltja, jelene és jövője* (1884)
* *A Schunda V. József cs. és kir. udvari hangszergyár története* (1898)
* *A czimbalom története. A 10.000-ik czimbalom elkészültének jubileuma alkalmából* (kunaŭtoro, 1907)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2020-10-27 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 696288
* GND: 1033252581
* LCCN: nr00002263
* VIAF: 12143791
* ISNI: 0000 0000 4546 3325
 |
**Károly Gerlóczy** [kAroj gerlOci], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gerlóczy Károly** estis hungara juristo. Lia nobela antaŭnomo estis *alsóviszokai*. Lia filo estis Zsigmond Gerlóczy.

Memortabulo pri Károly Gerlóczy
Károly Gerlóczy  naskiĝis la 18-an de majo 1835 en Pest (urbo). Li mortis la 25-an de aŭgusto 1900 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Károly Gerlóczy frekventis piaristan gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris jurajn (juĝistan en 1854, advokatan en 1861) diplomojn en Reĝa Universitato de Pest. Li eklaboris en la ŝtata administrado en 1855. En 1861 li estis subnotario en urbo Pest, post 5 jaroj li jam estis samloke ĉefnotario. Li strebis multe por unuiĝo de Pest, Buda kaj Óbuda. Estis li la unua vicurbestro (ankaŭ ĉefnotario) de Budapeŝto inter 1873 kaj 1897. En 1878 li ricevis francan oran medalon kaj Honoran legion, en 1885 signifan aŭstrian-hungaran premion, en 1889 persian premion. En 1891 li estis nomumita reĝa konsilisto. Li ĝismorte strebis pri kulturaj kaj aliaj funkciadoj de la unuigita ĉefurbo Budapeŝto.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Budapest 1881-83. működéséről* (Pri funkciado de Budapeŝto inter 1881-1883), (1882-85)
* *A fővárosi képzőművészeti bizottság jelentése tíz éves működéséről 1880-90* (1891)
* *Királyi Pál emlékezete* (Rememoro pri Pál Királyi), (1893)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Kőbánya de 2013
* strato en Belváros-Lipótváros Object]

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 2-a punkto)
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Károly Gerlóczy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
A3

Mapo de la itinero
**Aŭtovojo A3** (rumane autostrada A3) estas aŭtovojo 565 km longa, parte ankoraŭ konstruata, en Rumanio.

La aŭtovojo eliras de Bukareŝto norden, transiras la Orientajn Karpatojn kaj diagonale trairas Transilvanion de sud-oriento al nord-okcidento. Ĝi atingas la limon al Hungario ĉe Borș.

Administre la aŭtovojo estas dividita al du projektoj, oriente kaj okcidente de Braŝovo. Ĝia okcidenta parto nomiĝas ankaŭ **Transilvania Aŭtovojo** (*Autostrada Transilvania*).

Parte la vojo estas financata de la ŝtato Rumanio, parte de privatuloj, kiuj ricevas koncesion pri 25-jara ekspluatado. La planoj por la okcidenta parto ĝis nun antaŭvidas ŝtatan financadon, sed eble troviĝos privataj interesuloj. La datoj en la ĉi-suba tabelo montras la originan planadon; tamen okazis prokrastoj, kaj ĝis komence de 2012 ne ĉiuj sekcioj laŭplane progresis. Tion interalie kaŭzis funda ree-analizo kaj reviziado de la planoj por la okcidenta parto en 2005.

|  |
| --- |
| **Orienta parto** |
| 1 | Bukareŝto – Moara Vlăsiei | 19,5 km | 2008.05 – 2010.12 | ŝtata | finita |
| 2 | Moara Vlăsiei – Ploiești | 42,5 km | 2007.07 – 2010.07 | ŝtata | finita |
| 3 | Ploiești – Comarnic | 48,6 km | 2010 – 2014 | privata |
| 4 | Comarnic – Brașov | 58 km | 2009 – 2013 | privata |
| **Okcidenta parto** |
| 1A | Brașov (Cristian) – Făgăraș | 53 km | 2010.11.28 – 2013.12.31 | ŝtata |
| 1B | Făgăraș – Sighișoara | 52 km | 2010.02.28 – 2013.12.31 | ŝtata |
| 1C | Sighișoara – Târgu Mureș | 56 km | 2009.11.29 – 2013.12.31 | ŝtata |
| 2A | Târgu Mureș – Câmpia Turzii | 36 km | 2009.11.29 – 2010.12.31 | ŝtata |
| 2B | Câmpia Turzii – Cluj-Napoca okcidenta | 54 km | 2004.05.28 – 2010.02-28 | ŝtata | finita |
| 3A | Cluj-Napoca – Mihăiești | 24 km | 2008.03.01 – 2010.12.31 | ŝtata |  |
| 3B | Mihăiești – Suplacu de Barcău | 76 km | 2008.03.01 – 2010.12.31 | ŝtata |  |
| 3C | Suplacu de Barcău – Borș | 64 km | 2004.05.28 – 2010.02.28 | ŝtata |  |

La aŭtovojo transprenas kaj transprenos multon de la trafiko de la nacia vojo DN1, kiu same ligas Bukareŝton kaj Borș, sed laŭ alia itinero.

* Kategorio Aŭtovojo A3 (Rumanio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **aŭtonoma** aŭ **vegeta nerva sistemo** (mallonge **ANS** respektive **VNS**), estas parto de la periferia nerva sistemo. Ĝi diferenciĝas de aliaj partoj de la periferia nerva sistemo, la motoraj kaj sensaj nervaj fibroj, en tio ke per la aŭtonoma nerva sistemo estas transdonataj "aŭtonomaj" enkorpaj reguligaj mekanismoj sen la eblo rekte konscie influi tiujn procezojn. La nomon "aŭtonoma nerva sistemo" enkondukis la brita fiziologo *John Newport Langley* (1852–1925). La cetera parto de la periferia nerva sistemo kontraŭe ebligas konsciajn, racie regatajn reagojn de la korpo. La diferencigo de la periferia nerva sistemo en tiujn du kategoriojn estas tamen arbitra: la aŭtonoma nerva sistemo havas nur relativan, certagradan funkcian sendependecon de la centra nerva sistemo kaj ja intense interplektiĝas.

Per la aŭtonoma nerva sistemo - cele al konservo de la organisma homeostazo - regiĝas vivnecesaj funkcioj kiel korbatado, spirado, sangopremo, digestado kaj metabolo. Ankaŭ aliaj organoj kaj organsistemoj estas influataj de la aŭtonoma nerva sistemo, ekzemple la reprodukta sistemo, diversaj specoj de glandoj, la angia sistemo (sangopremo) aŭ la internaj okulaj muskoloj (pupila reago).

Laŭ funkciaj kaj anatomiaj aspektoj la aŭtonoma nerva sistemo dividiĝas je

* la simpata nerva sistemo kaj
* la parasimpata nerva sistemo.

De la aŭtonoma nerva sistemo distingendas la tiel nomata "intesta nerva sistemo", kiu kontraŭe al la simpatika kaj parasimpatika nervaj sistemoj estas multe malpli interplektita kun kaj reguligata de la centra nerva sistemo.

Efiko
-----

La simpatika kaj parasimpatika sistemoj havas kontraŭajn efikojn. Per la simpatiko estas donataj impulsoj aktivigaj, instigaj, dum la parasimpatiko peras ripozigajn, digestajn, laŭ korpa agado malaktivigajn impulsojn. Pri la pupila reago de la okuloj la du partaj sistemoj tamen kunagas, ne kontraŭagas.

* Aŭtonoma nerva sistemo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|   | Bonvolu atenti la konsilon rilate al artikoloj pri medicinaj temoj! |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 312881
* GND: 4062444-4
* LCCN: sh85090938
* BNF: 11940156k
* NDL: 00574849
* NKC: ph174632
 |
**Eduard Vladimír TVAROŽEK** (pseŭdonime **Vladimír Gazda**) (naskiĝis la 13-an de majo 1920 en Horný Ďur - mortis la 9-an de aŭgusto 1999 en Trenčín, Slovakio, entombigita en Slovaka nacia tombejo en Martin) estis slovaka esperantisto, dumviva kaj de 1995 Honora Membro de UEA.

Malgraŭ diplomo pri filozofio, en la 50-aj jaroj li devis labori en brik-fabriko, post politika persekuto kaj jaroj da malliberigo. Poste li vivtenis sin ĝis emeritiĝo kiel industria tradukisto. Multflanka homo precipe lingvema kaj beletrema, li organizis literaturajn konkursojn en Slovakio. Li ekkonis E-on kiel studento, entuziasme ekpropagandis ĝin kaj membriĝis al UEA jam en 1937. Unu el la malmultaj ĉeĥoslovakiaj delegitoj tra la "malvarmaj" 50-aj jaroj, li estis tiam eĉ komitatano de UEA. En pluraj urboj li instruis la lingvon, redaktis la revuon Esperantisto Slovaka (1947-51) kaj, kiel vicprezidanto de Tutŝtata Konsulta Komitato E-ista (1955), luktis por la re-ebligo de E-agado. 

Li aŭtoris lernolibrojn por slovakoj (**Esperanto en 14 lecionoj**, 1950; **Základy Esperanta**, 3 eldonoj ĝis 1994), kaj verkis poezie, proze, didaktike kaj drame: i.a. **Ni ludas teatraĵojn** (kvar unuaktaĵoj,1971), **Sola en sunsubiro** (poemaro,1992), **Skizo de la Esperanta literaturo** (1998) kaj la kajerojn **Anekdotoj pri famaj homoj**, **Aforismoj**, **Frenezetaĵoj** (tiun ĉi sub la pseŭdonomo *Vladimír Gazda*) kaj **Ŝercoj** (du volumetoj: *La unua cento* kaj *La dua cento*) (ĉiuj 1992). Li akiris plurajn premiojn en Belartaj Konkursoj. Tvarožek tradukis ne nur slovakajn verkojn al Esperanto (i.a. pli ol trionon de Slovaka Antologio, 1977), sed ankaŭ publikigis tradukojn el aŭ helpe de Esperanto (*Ekspedicio Kon-Tiki* de T. Heyerdahl, 1955; *La profeto* de K. Ĝibran,1971; *Tempesto super Akonkaguo* de T. Sekelj).

Verkoj kaj tradukoj
-------------------

* **Anekdotoj pri famaj homoj** (historietoj el la historio, Esperanto-Centro de Slovakia Esperanto-Asocio, 1992. - 60 p.)
* Karvaš, Peter: Meteoro (teatraĵo en 3 aktoj, Dzilia Bratislava, 1963)
* Kákoš, Ján: **Mohajra plejdo** (grotesko en 2 partoj, Bratislava: Diliza, 1968. - 61 p.)
* **Konkurso pri deklamado** (skizo de regularo, AE SSR, 1982. - 8 p.)
* **Kvarteto Esperanto** (Trenčín: memeld. 1999)
* Moszczynski, L.: **La travivaĵoj de Guignol** (duakta teatraĵo por pupoj - Košice: Esperantský Klub k.a. 1972. - 49 p.)
* **Ŝercoj** (Bratislava: Esprima; Bratislava Esperanto-Klubo)
* **Al la vento** (poemo - En: 25 jaroj: antologio de belartaj konkursoj)
* **Esperanto v 14 ulohách** (Martin: Slovenský Esperantský Ústav, 1951)
* **Kurz medzinárodného jazyka Esperanto** (1990)
* **La neĝulo, La urseto, El rememoroj de amatora teatristo**
* **Ni ludas teatraĵojn** (Aabyhöj: Dansk Esperanto-Forlag, 1971)
* **Skizo de la Esperanta literaturo** (Žilina: SKEF, 1998)
* **Sola en sunsubiro** (versoj, Bratislava: Eld. Esprima, 1992)
* **Základy esperanta** (Bratislava: Slovenský Esperantský Zväz, 1994)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 42238
* GND: 1065077181
* LCCN: nb2019001786
* VIAF: 84738351
* ISNI: 0000 0001 1074 2735
* SUDOC: 244063567
* NKC: mzk2008442813
 |
**Royuela** [roĜŬEla] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la sudokcidenta komarko *Sierra de Albarracín*.

Geografio
---------

Ĝi estas ĉe la centro de la montaro *Sierra de Albarracín* tre proksima al la provinco Kvenko, je 47 km de Teruelo, provinca ĉefurbo. La municipa teritorio estas montara, abundas pinaroj kaj transmigra brutobredado de ŝafoj. Royuela estas unu el la plej sudokcidentaj municipoj de la regiono.

Royuela estas sur tre montara areo, sur deklivo de monteto ĉe rojo alfluanto al la rivero Guadalaviar; la regiona ŝoseo A-1703 kondukas nordoriente al la A-1512 inter Albarracín kaj Torres de Albarracín kaj Tramacastilla; dum aliflanke la regiona ŝoseo A-1704 kondukas al Calomarde kaj Frías de Albarracín.

Historio
--------

Oni trovis restaĵojn de frua Ferepoko ĉe Las Moyas kaj pli fruajn ŝtonilojn ĉe rambla Capalana.

La historio de Royuela estas ligita al la urbo Albarracín, kaj la unua datita mecio estas interkonsento por disdono de la teroj konkeritaj de Alfonso la 2-a de Aragono kaj Calveto de Biel, kiu diras laŭvorte: "en toda Roiola cum suis salmis", alude al la ekspluatado de salminejo Las Salinas de La Hoyalda. 

Ekde 21a de junio 1257, per decido de la reĝo Jakobo la 1-a en Teruelo, Royuela kaj la ĉirkaŭaj loĝlokoj ekformis parton de la komunumo *Sesma de Villar del Cobo* en la komunumaro *Comunidad de Santa María de Albarracín*, kiu dependis rekte de la reĝo, kaj tio restis ĝis 1837, kun aktuala sidejo en Tramacastilla.

Inter 1208 kaj 1210 oni fondis la monaĥejon de Sankta Maria de la Ordeno de Triunuanoj, kiuj promociis la kultivadon de la terojn de la valo Val de Royuela, cele al la elaĉeto de la hispanaj malliberigitoj ĉe islamaj landoj. La salminoj Salinas de La Hoyalda estis grava rimedo por la ekonomio de la Senjoroj de Albarracín. Dum multaj jaroj la socia kaj ekonomia vivo de Royuela dependis de la monaĥejo, sed dum la 19-a jarcento okazas serio de "desamortización", pro kio dekadencis la Ordeno de Triunuanoj en Royuela, kaj la monaĥejo finfine malaperis, kaj la lokanoj akiris la kultivterojn. Komence de la 20-a jarcento, la bienoj de La Torre, La Peña, Lozano, ktp. propraĵoj de burĝaj familioj, estis akiritaj de la lokanoj de Royuela (escepte Santa Lucía kaj Conejera) kaj oni faris disdonon de la teroj kaj de kultivado kaj de monto (forstado).

Aktualo
-------

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj tiukadre oni malaltiĝis ĝis nunaj 212 loĝantoj.

Altiraĵoj estas piedirado tra naturaj lokoj, cikloturismo kaj rivera fiŝkaptado.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Teruelo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 797302
 |
**Vokocentro** aŭ **Telefonvokocentro** estas oficejo kie oni ĉefe traktas telefonvokojn faritajn de klientoj aŭ aliaj personoj. Ĝenerale vokocentro povas trakti multe da telefonvokoj. Tio estas farata per uzo de komputiloj. Laboristoj en vokocentro provizas helpservon por organizaĵo aŭ firmao kiu vendi varojn kaj/aŭ servojn, traktas retmesaĝojn, faksmesaĝojn kaj respondas per tujmesaĝiloj. Ili ankaŭ faras aliajn ĉiutagajn taskojn.

Neprofitcelaj organizaĵoj kaj registaroj ankaŭ funkciigas vokocentrojn por kialoj, kiuj koincidas aŭ kunlaboras kun policaj vokocentroj por trakti krimajn krizajn situaciojn ktp.

Barato kaj Filipinoj estas du nacioj famaj por sia vokocentra industrio, kiu estas parto de kelkmiliarddolara (usonaj dolaroj) industrio por Eksternigo de Negocaj Aferoj (ENA) (Business Process Outsourcing, BPO).

En Ŝanhaja Voko-Centro lernas Esperanton oficistinoj, kiuj laboras telefone por doni diversajn informojn al alilandanoj, kiuj vojaĝas aŭ loĝas en Ŝanhajo. La oficistinoj servas per 19 diversaj lingvoj, inkluzive de Esperanto.

Informfontoj
------------

title= Varma lineo por la Pekinaj Olimpikoj Ĉina Radio Internacia

Ŝanhaja Voko-Centro

* Kategorio Vokocentro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 408508
* GND: 4456666-9
* LCCN: sh96005575
* BNF: 135351116
* NDL: 01137859
* NKC: ph371817
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Audrey CHILDS-MEE** (naskiĝis en 1926, mortis la 16-an de majo 1990 en Kibworth, Leicester, Anglio) estis unu el la plej amataj kaj influaj pedagogoj de la Esperanto-movado.

Biografio
---------

Jam talenta lingvoinstruisto, Audrey C. E. Childs-Mee eklernis Esperanton en 1962 kaj rapide entuziasmiĝis. Post deko da jaroj, en 1973, ŝi translokiĝis kun sia edzo Lawrence Mee al Roterdamo por posteniĝi en la Centra Oficejo de UEA. Dum pluraj jaroj ŝi redaktis la Jarlibron kaj valore kontribuis al la funkciado de la oficejo. Poste ŝi daŭre loĝis en Roterdamo kaj ofte venis por volontule labori.

La instruado de Esperanto okupis pli kaj pli centran lokon en ŝia vivo. La Ĉe-metodon ŝi revivigis kaj adaptis al modernaj kondiĉoj, verkante gravan metodologion (*La baza kurso en Esperanto*, 1978) kaj la furore sukcesan *Saluton! Esperanto aŭtodidakte* (1983), kies kvin eldonoj jam ludas signifan normdonan rolon tra la mondo. En siaj seminarioj por Ĉe-instruistoj, organizitaj kun Internacia Esperanto-Instituto, ŝi insistis pri plej altaj lingvo- kaj instru-niveloj. En la lastaj jaroj ŝi ofte vojaĝis, i.a. al Aŭstralio, Pollando, Usono, Francio kaj Bulgario, transdonante sian entuziasmon kaj fakan scion. En 1988 ŝi estis elektita kiel ĝenerala sekretario de Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj (ILEI).

De la ekesto de la internacia magazino *Monato* ĝis nur iom antaŭ ŝia morto, Audrey Childs-Mee estis la precipa revizianto de la revuo.

Inter ŝiaj multaj interesoj troviĝis dum pluraj jaroj Espermenso, movada branĉo de la asocio por altinteligentuloj. Ŝi okupiĝis ankaŭ pri infana literaturo, aŭtorante *La geknaboj de Greziljono* (1981) kaj verkante recenzojn por diversaj revuoj. Ankoraŭ neeldonita estas ŝia traduko de aŭstralia klasikaĵo, *La magia pudingo*.

Ŝi mortis pro kancero.

Bildaro
-------

* Letero de Audrey Childs-Mee al Paul PeeraertsLetero de Audrey Childs-Mee al Paul Peeraerts

Vidu ankaŭ
----------

* *Metodiko en la Praktiko*

Eksteraj ligiloj
----------------

* *Saluton!* (Internacia Kurso de la Internacia Lingvo): senpaga retkurso por memlernantoj bazita sur ŝia libro *Saluton! - Esperanto Aŭtodidakte*.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 39529
* GND: 1075390451
* LCCN: nb2019001870
* VIAF: 306160163
* ISNI: 0000 0003 9825 8423
* BIBSYS: 13070557
 |
**Voland** estas unu el la nomoj de la Diablo, kiu aperas en diversaj variantoj de la antikvaj legendoj rilataj al Faust ankaŭ kiel *Valand, Faland aŭ Wieland*. Per tiu vokmaniero ĝi estas citita unufojon de Goethe en ties verko *Faust*.

Lia kortego elstars per sorĉistinoj kaj vampiroj.

Voland estas ankaŭ la rusa nomo (*Воланд*) de unu el la protagonistaj personoj de la romano *La Majstro kaj Margarita*. Kie, en la vestoj de mistera spertulo pri nigra magio, Voland nenialia estas ol Satano, vojaĝanta en la Moskvo de la tridekaj jaroj, por serĉi sian kompanulinon por la "Jara Granda Balo de Satano" disvolviĝonta ĝuste en la soveta ĉefurbo.

literatura Interpreto
---------------------

Voland estas la diablo, aŭ pliprecize "ero de tiu forto kiu volas konstante la malbonon kaj senĉese aktivas en la bono" alveninta al Moskvo en la vestoj de alilandano por… savi la romanon de la aŭtoro koncernantan la veran historion de Poncio Pilato, kaj por doni al la aŭtoro kaj al lia amata Margarita la merititan ripozon.

Aliaj projektoj
---------------

• Koluna entenas bildojn prezentantajn Voland

Vidu ankaŭ
----------

* Diablo
* Satano
* Miĥail Bulgakov
* Azazelo
* Zizo
* Demono
La **arondismento Arcachon** (france *arrondissement d'Arcachon*, okcitane *Arrondiment d'Arcaishon*) estas administra parto de Francio nomata arondismento. Ĝi lokiĝas en la departemento Ĝirondio (france *Gironde* [ʒiʁɔ̃d] respektive okcitane kaj gaskone *Gironda*), en la administra regiono Nova Akvitanio (france *Nouvelle-Aquitaine* [nuvɛl akitɛn], okcitane kaj gaskone *Nòva Aquitània*) kaj en la tradicia, historia regiono Akvitanio (france *Aquitaine* [akitɛn], okcitane kaj gaskone *Aquitània*). La arondismenta ĉefurbo estas la samnoma urbo Arcachon. Komence de la jaro 2019 en la arondismento vivis 158 652 personoj sur areo de 1 494,37 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 106 loĝantoj/km².

Administra divido
-----------------

La arondismento estas dividita en kvar kantonojn kaj 17 komunumojn - kompare malalta nombro por franca arondismento. La kantonoj, kiuj administre havas malpli grandan signifon, provizore ne ricevu propran esperantlingvan artikolon, sed menciiĝu en la tekstoj de la unuopaj komunumoj:

* *kantono Andernos-les-Bains* (6 komunumoj)
* *kantono Gujan-Mestras* (4 komunumoj)
* *kantono La Teste-de-Buch* (2 komunumoj)
* *kantono Les Landes des Graves* (kun 5 el 25 komunumoj)

### Komunumoj

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. Andernos-les-Bains (33005) | 2. Arcachon (33009) | 3. Arès (33011) | 4. Audenge (33019) |
| 5. Belin-Béliet (33042) | 6. Biganos (33051) | 7. Gujan-Mestras (33199) | 8. La Teste-de-Buch (33529) |
| 9. Lanton (33229) | 10. Le Barp (33029) | 11. Le Teich (33527) | 12. Lège-Cap-Ferret (33236) |
| 13. Lugos (33260) | 14. Marcheprime (33555) | 15. Mios (33284) | 16. Saint-Magne (33436) |
| 17. Salles (33498) |  |  |  |

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Gironde
Koordinatoj: 47° 46′ 19″ N 3° 51′ 46″ O﻿ / ﻿47.77194 °N, 3.86278 °O﻿ / 47.77194; 3.86278 (mapo)

**Chemilly-sur-Serein** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 176 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2008.

Geografio
---------

Chemilly-sur-Serein etendiĝas sur 13 km², kaj havis 176 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 13 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. 

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Jean-Luc Droin, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Chemilly-sur-Serein apartenas al la kantono de Chablis, kies ĉefurbo estas Chablis. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Auxerre, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de Chablis
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion***Chendytes*** |
| --- |
|  |
| Chendytes lawi*Chendytes lawi* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Anseroformaj *Anseriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Anasedoj *Anatidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Chendytes* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Chendytes lawi***(Miller, 1925) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| **Konserva statuso: Formortinta** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| v • d • r |

***Chendytes lawi*** estis ansergranda nefluga membro de la grupo de la maraj anasoj, iam komuna en la marbordo de Kalifornio, la Kanalinsuloj de Kalifornio, kaj eble suda Oregono. Ĝi vivis en la Pleistoceno kaj survivis al Holoceno. Ŝajne ĝi iĝis formortinta antaŭ ĉirkaŭ 450–250 a.K. La plej junaj rektaj radiokarbaj informoj el ostero de *Chendytes* datas el 770–400 a.K. kaj troviĝis en arkeologia kuŝejo de la kantono Ventura. Ties restoj troviĝis en fosiliaj kuŝejoj kaj en neantikvaj marbordaj arkeologiaj kuŝejoj. Arkeologia informo el marborda Kalifornio montras registron de homa espluatado de *Chendytes lawi* dum almenaŭ 8,000 jaroj. Ĝi probable iris al formorto pro ĉasado, animala predado, kaj habitatoperdo. Estas nenio en la nordamerika arkeologia registro indikante periodon de espluatado de iu ajn megafaŭna genro tiom longa kiom tiu de la *Chendytes*.

Referencoj
----------

1. 1 2 3  Jones, T.L. et al. (2008). "The protracted Holocene extinction of California's flightless sea duck (*Chendytes lawi*) and its implications for the Pleistocene overkill hypothesis", *Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America* **105** (11), p. 4105–4108. doi:10.1073/pnas.0711140105.
Reĝo kaj turo arokas
**Aroko** estas speciala movo en ŝako, la sola movo, en kiu partoprenas du pecoj, nome reĝo kaj turo.

Por rajti aroki necesas, ke nek la reĝo nek la turo ĝis nun estis movitaj, ke la kampoj inter ili estas liberaj kaj ke nek la reĝo, nek la de ĝi pasata aŭ de ĝi celata kampoj estas minacataj.
Tiam la reĝo rajtas iri je du kampoj randen sur la baza linio, kaj la turo transsaltas ĝin.
Se antaŭ ili estas "kastelo" el tri peonoj, rezultas tre bona protekto.

La ludanto rajtas elekti la flankon por aroko; ĉe la a-flanko la turo devas salti tri kampojn, ĉe la h-flanko nur du.

Aroko ĉe la reĝa flanko (h-flanko de la tabulo) nomiĝas ankaŭ "mallonga aroko", ĉe la reĝina flanko "longa aroko", ĉar la turo saltas je tri kampoj.
Longa aroko estas iom malpli sekura, ĉar la reĝo ne protektas la randan peonon. La notacio por mallonga aroko estas "0-0", por longa "0-0-0".

Speciala okazo estas, kiam unu el la du ludantoj komence "cedis" al la alia turon (pro malsama forteco); tiam li tamen rajtas aroki, se la kampon de la (neekzistanta) turo neniam suriris malamika peco.

En ŝak-enigmoj estas supozende, ke eblas aroki, escepte se eblas pruvi, ke unu el la partoprenantaj pecoj (reĝo, turo) nepre jam moviĝis.

* 
* 
* 
* 

* Kategorio Aroko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Senmakula forkovostulo** |
| --- |
|  |
| Senmakula forkovostuloSenmakula forkovostulo |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Muŝkaptuledoj *Muscicapidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Enicurus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***E. immaculatus'*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Enicurus immaculatus****(Hodgson, 1836) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Senmakula forkovostulo  |

 |
| v • d • r |

La  **Senmakula forkovostulo** (***Enicurus immaculatus***) estas specio de birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj genro de Forkovostuloj, kiu temas pri genro de nigrablankaj birdoj ĝenerale kun nigraj supraj partoj kaj blankaj subaj partoj kaj fruntoj.

La Senmakula forkovostulo ŝuldas sian popolan nomon kaj sian sciencan nomon *immaculatus* al la fakto, ke ĝi havas tre purajn kaj senmakulajn nigrajn suprajn partojn kaj ĉefe (escepte nigran gorĝon) **tre blankajn subajn partojn** sen flankaj markoj aŭ nuancoj. Tamen krome ĝi havas en supraj partoj blankajn fruntareon, flugilmakulojn, pugon kaj vostoplumajn finbordojn. La beko estas nigra kaj la kruroj helrozkoloraj, kiel ĉe la aliaj samgenranoj.

Tiu ĉi specio troviĝas en Bangladeŝo, Butano, Barato, Birmo, Nepalo kaj Tajlando. Ties habitato estas moderklimataj arbaroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj.

Referencoj
----------

* BirdLife International 2004. Enicurus immaculatus[*rompita ligilo*]. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 25an de julio 2007.
**BARNA Anci** estis hungara aktorino naskiĝinta en Szentjobb (nuntempa Sâniob en Rumanio) la 17-an de januaro 1902 kaj mortinta en Budapeŝto la 4-an de majo 1987. Ŝia origina nomo estis laŭ hungarlingva sistemo *Braun Anna*, ŝia edzo estis László Misoga.

Kariero
-------

Anci Barna lernis aktoradon en privata aktorlernejo de Elemér Hetényi en Oradea. Ŝi estis inter 1924 kaj 1928 membrino de la hungarlingva teatro en la sama urbo. En Hungarujo ŝi ludis unue en provincaj teatroj (en 1924 en trupo de Mihály Szendrey (pli aĝa), en la sekva jaro de Mihály Fekete (aktoro)). Inter 1928-1931 ŝi apartenis al Teatro Csokonai (Debrecen), en 1931 al teatro de Szeged, inter 1932-1934 al teatro de Miskolc. Ekde 1951 ŝi estis anino de Állami Faluszínház, ekde 1957 ĝis 1966 de la Vidám Színpad.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* Molière: Tartufo - Elmira
* János Vaszary (reĝisoro): *Potyautas* - Lia Lotti
* Gilbert: *Marinka, a táncosnő* - Daisy

Elektitaj filmaj roloj
----------------------

* *Pepita kabát* (1940) – aktorino
* *Balkezes angyal* (1940-41) – vendistino
* *A kegyelmes úr rokona* (1941) – sekretariino

Fontoj
------

* Magyar Életrajzi Lexikon
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio Anci Barna en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
En kvantuma mekaniko, **senmova stato** estas propra stato de hamiltona esprimo, aŭ en aliaj vortoj, stato de difinita energio. Ĝi estas nomata kiel *senmova* ĉar la respektiva probablodenso ne havas dependeco de tempo.

Kiel propra stato de la hamiltona esprimo, senmova stato ne havas rezervon pri ŝanĝiĝi aŭ disfali (al suba energia stato). En praktiko, senmovaj ŝtatoj estas neniam vere senmovaj por ĉiu tempo. Iom, ili signifas la proprajn statojn de Hamiltona esprimo, kie malgrandaj perturbaj efikoj estas ignoritaj. Eblas diskuti la proprajn statojn de la neperturbita hamiltona esprimo, dum kiam la perturbo eble kaŭzas disfalon de la senmova stato. La sola vera senmova stato estas la grunda stato.

Grunda stato
------------

La **grunda stato** de kvantuma mekanika sistemo estas ĝia stato kun la plej malgranda energio. Ekscitita stato estas ĉiu stato kun energio pli granda ol la energio de la grunda stato. La grunda stato ĉe kvantuma kampa teorio estas kutime nomata kiel la **vakua stato** aŭ la **kvantumomekanika vakuo**.

Se pli ol unu grunda stato ekzistas, ili estas nomataj kiel *degeneraj*. Multaj sistemoj havas degenerajn grundajn statojn, ekzemple, la procio. Degenereco okazas ĉiam se netriviala unuargumenta operatoro komutiĝas kun la hamiltona esprimo de la sistemo.

Laŭ la tria leĝo de termodinamiko, sistemo je absoluta nulo de temperaturo ekzistas en sia grunda stato; tial, ĝia entropio estas difinita per la degenereco de la grunda stato. Multaj sistemoj, kiel perfekta kristala krado, havas unikan grundan staton kaj, pro tio, havas nulan entropion je absoluta nulo de temperaturo, ĉar *ln(1) = 0*.

Vidu ankaŭ
----------

* Ekscitita stato
* Hamiltoniano
* Kvantuma nombro
* Kvantumomekanika vakuo
* Vakua stato
* Virtuala partiklo
* Energinivelo
* Metastabileco
* Neŝanĝiĝema stato
**Jozef CARDIJN** [kardejn] (naskiĝis la 18-an de novembro 1882 en Schaerbeek (Bruselo), mortis la 25-an de julio 1967 en Loveno (entombigita en Laken (Bruselo) estis belga kardinalo, fondinto de la *Katolieke Arbeiders Jeugd* (Katolika Laborista Junularo, mallonge KAJ/CAJ). En 1906 li estis ordinata al sacerdoto kaj en 1965 al episkopo. 

Lia celo estis evoluigi la apostolecon de la laikoj en la katolika eklezio. La tasko de la laikoj en la eklezio estas speciale la servo por la mondo, kiun povas plenumi neniu alia ol ili. Tiun interpretadon de la laika apostoleco en la mondo pravigis en la katolika eklezio ankaŭ la Dua Vatikana Koncilio.
Jozef Cardijn klopodis realigi siajn viziojn de la laika apostoleco precipe en la Katolika Laborista Junularo KAJ. Ekde 1912 li formis en Bruselo grupojn, poste mondvaste organizojn de la katolika junulara laboristaro, kiuj disvastiĝis ĝis lia morto en multaj landoj kaj estis oficiale agnoskitaj kiel reprezentantoj de la laborista junularo i.a. de la Vatikano kaj ankaŭ de multaj internaciaj politikaj institucioj.

* Kategorio Joseph Cardijn en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 98742
* GND: 118519069
* LCCN: n50058797
* VIAF: 19790809
* ISNI: 0000 0000 6629 5439
* SUDOC: 034688145
* BNF: 125416481
* NLA: 36459694
* ICCU: UFIV096598
* BNE: XX5254585 XX1187181, XX5254585
 |
Insularo Anavilhanas
**Anavilhanas** estas la plej granda rivera arkipelago de la tuta mondo kaj havas ĉirkaŭ 400 insulojn. Ĝi estas en Rio Negro (Nigra Rivero), proksima de la Parque Nacional do Jaú (Nacia Parko de Ĵau), kaj ĝi ĉirkaŭprenas la municipojn de Novo Airão, Iranduba kaj Manaus, en la ŝtato de Amazonas en Brazilo.
En tiu loko, la riverego larĝas 27 kilometrojn.
Ĝi lokiĝas antaŭ 70 km for de Manaus.
La arkipelago de Anavilhanas estas Nacia Parko administrata kaj protektata de IBAMA (registara organizo).
Ĝi havas 350 018 hektaran aeron kaj ĝi estis sankciita de la dekreto de numero 86.061 de la 2-a de junio 1981.
Dum la sesono de la altiĝo de la akvo, la duono de la insulo malaperas.

Densa vegetaĵaro provizas ŝirmejon por multe da birdoj, papilioj, igvanoj, roduloj, serpentoj, ktp...
Ene de ĝiaj mirindaj nigraj akvoj, la subakva vivo estas ege diversa ; pluraj specoj de fiŝoj kiel la fama *Pirarucu* (*Arapaima gigas*), la *Tucunare*, la *piranha* kreskiĝas tie, ankaŭ kajmano, delfeno kaj manato !

| Koordinatoj |  |
| --- | --- |
| Latitudo: | 02° 03’ 03" S |
| Longitudo: | 60° 22’ 61" O |

Kuriozaĵoj
----------

* Ne eblas precizigi kiom da insuloj la insularo havas. Ĉiu jaro ŝanĝas ĉar dependas de la alto de la akvo. Kiam la akvo altiĝas, nur la supraj foliaroj estas videblaj. Tamen kiam la akvo malaltiĝas, kelkaj centoj da plaĝoj estas videblaj.
* Nur uzante komputilojn la ŝipestroj povas iri tie, sed la denaskuloj iras nur kanue.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Anavilhanas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Mapo[*rompita ligilo*]
* Unesco
**Emmanuel Milingo** (nask. 13-an de junio 1930 en Zambio) estas iama romkatolika ĉefepiskopo kaj ekzorcisto.

Li iĝis ĉefepiskopo de Lusaka en 1983. Li poste praktikis ekzorcismon en Italio kaj tiel iĝis publike konata. Li eldonis je rap-kd en 1995 (*Gubudu Gubudu*).

Pli poste li iĝis apoganto de Sun Myung Moon kaj edziĝis en aĝo de 71 la koreaninon Maria Sung en Novjorko. Post tri monatoj li revenis al la katolika eklezio kaj petegis je pardono ĉe papo Johano Paŭlo la 2-a, kiu fermis lin inter murojn de Zagarolo por ke li penitencu. Dumtempe lia edzino ploregis kaj malsat-strikis sur la placo de Sankta Petro.

Li reprenis la kontakton kun la Moon-movado en 2006 kaj kun sia "edzino". Li nomumis episkopo kvar edziĝintajn virojn en septembro de 2006 en Vaŝingtono. Responde je tio, Milingo estis ekskomunita el la katolika eklezio la 26-an de septembro 2006.

* Kategorio Emmanuel Milingo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 131239
* GND: 119247682
* LCCN: n84224623
* VIAF: 84035974
* ISNI: 0000 0001 0993 5011
* SUDOC: 034812202
* BNF: 12552622s
* BIBSYS: 90340911
* NKC: jn20000701240
* BNE: XX1143733
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Balansia** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
| Domanio: | Eŭkariotoj *Eukaryota* |
| Subdomanio: | *Opisthokonta* |
|
| Regno: | Fungoj *Fungi* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Subregno: | *Dikarya* |
|
|
|
|
|
| Filumo: | Sakfungoj *Ascomycota* |
|
| Subfilumo: | Pezizomikotenoj *Pezizomycotina* |
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Sordariomicetoj *Sordariomycetes* |
| Subklaso: | Hipokreomicetedoj *Hypocreomycetidae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Hipokrealoj *Hypocreales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Klavicipitacoj *Clavicipitaceae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Genro  |
| ***Balansia***Speg. 1885 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| v • d • r |

***Balansia*** estas genro de fungoj de la familio Clavicipitaceae. Ili estas parazitoj de Poaceae aŭ Cyperaceae.

Priskribo
---------

Ilia anomorfoj estas *Ephelis*. Ili produktas Ergotoalkaloidojn kiel ergometrinojn aŭ ergobalansinojn.

Specioj
-------

*Balansia claviceps*, *Balansia epichloë*, *Balansia henningsiana*

...

Gastigantaj kreskaĵoj
---------------------

Estas *Panicoideae* (66 specioj),
*Chloridoideae* (35 specioj),
*Bambusoideae* (7 specioj),
*Ehrhartoideae* (4 specioj),
*Arundinoideae* (1 specio)
kaj kelkaj *Cyperaceae*.

Notoj kaj referencoj
--------------------

 
* Ren, A. kaj K. Clay. 2009. Impact of a horizontally transmitted endophyte, Balansia

henningsiana, on growth and drought tolerance of Panicum rigidulum. International
Journal of Plant Science

Eksteraj ligiloj
----------------

* Referenco NCBI Taxonomy : *Balansia* angle
Aŭtokurejo ĉe Brands Hatch.
**Dromo** estas kurejo aŭ veturejo, tio estas instalaĵo konstruita por kurkonkurenco de vehikloj, atletoj, aŭ animaloj (ekz. por ĉevalvetkuro aŭ levrelkurado). Depende el la tipo de kuranto, oni povas paroli pri hipodromo, aŭtodromo ktp.

Dromo povas ankaŭ havi grandajn spektantejojn, ĉefe en famaj eventoj aŭ vetkurejoj. Dromoj estas uzataj ankaŭ por la studo de animala movado. Kelkaj aŭtokurejoj estas nomataj ankaŭ *rapidejoj*. Ĉiu diferenca tipo de kurejoj postulas diferencajn teknikajn kondiĉojn, kiaj planko aŭ grundo, larĝo, longo ktp.

Francisko Azorín fokusigas al aspektoj de arkitekturo kaj urbanizado kaj tiele laŭ li **dromo** estas *Avenuo kun skulptaĵoj ambaŭflanke. Tia de Luksoro ĝis Karnako mezuris 2 km. k. havis milojn da sfinksoj.* Kaj li rezervas la koncepton de kurejo al *hipodromo*. Kaj li indikas etimologion el greka *dromos*, kaj de tie la latina *dromos*. Li referencas ankaŭ la terminojn *hipodromo*, kiel kampo pretigita por rajdantaj ekzercoj, por ĉevala vetkuro; *aerodromo*, ejo por manovri aviadilojn; *velodromo*, loko por ciklaj sportoj.

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 60.
2. ↑  Azorín, samloke.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Dromo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* trackpedia.com Arkivigite je 2008-07-01 per la retarkivo Wayback Machine Worldwide Motor Racing track wiki
* racingcircuits.net Worldwide Motor Racing track database
* When the going gets rough – tyres and track surfaces
* AudioTrackGuides.co.uk Arkivigite je 2009-04-29 per la retarkivo Wayback Machine Audio walkthroughs of motor racing circuits, for use with games.
* Trackreviewers.com Arkivigite je 2016-07-03 per la retarkivo Wayback Machine Motorsport Track Reviews and Information
**Emme** estas rivero en la kantonoj Berno kaj Soloturno en Svislando. La rivero havas longecon de 81,9 km kaj akvokolektobasenon de 983 km². La reginono de la Emme-Valo akiris mondan famecon dank al la literatura verko de la svisa poeto kaj verkisto Jeremias Gotthelf.

Geografio
---------

La fonto de Emme troviĝas inter la montoj Hohgant kaj Augstmatthorn en Kantono Berno, rekte ĉe la limo de Kantono Lucerno. Sur ĝia longeco de iom pli ol 80 km la rivero trafluas la tiel nomita Emme-Valon kaj alfluas en la tiel nomita *Emme-Pinto* (germane *Emmenspitz*) oriente de Soloturno sur la limo de Zuchwil kaj Luterbach al la Aro.

Alfluantoj
----------

La plej gravaj alfluantoj estas *Ilfis*, *Urtenen* kaj *Limpach*.

Komunumoj kaj urboj ĉe la bordo de Emme
---------------------------------------

De la fonto ĝis la alfluo la sekvantaj komunumoj kaj urboj situas ĉe la bordo de Emme (de la fonto ĝis la alfluo al Aro): Schangnau, Eggiwil, Signau, Langnau en Emme-Valo, Lauperswil, Rüderswil, Lützelflüh, Hasle ĉe Burgdorf, Rüegsau, Heimiswil, Burgdorf, Lyssach, Kirchberg, Rüdtligen-Alchenflüh, Utzenstorf, Bätterkinden, Wiler bei Utzenstorf, Gerlafingen, Biberist, Derendingen, Zuchwil kaj Luterbach.

Inundoj kaj protektokonstruaĵoj
-------------------------------

La rivero Emme estas konata pro la inundondoj en Emme-Valo okaze de subitaj fulmotondroj. En sia rakonto la "Akvomizero en Emme-Valo" la fama svisa verkisto Jeremias Gotthelf imprese priskribas la plej grandan konatan inundon de la 13-a de aŭgusto 1837. Tiu kaj aliaj inundoj kaŭzis, ke en la 19-a jarcento la rivero estis grandparte kanaligita kaj protektita per digoj ambaŭflanke de la rivero.

Specialaĵoj
-----------

Laŭ la Emme-Valo estas nomata la fama svisa Emme-valo-fromaĝo (germane *Emmentaler Käse*), kiu estas ŝatata ingredienco por fonduo.

* Kategorio Emme en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* La rivero *Emme* en la Historia Leksikono de Svislando Arkivigite je 2007-10-21 per la retarkivo Wayback Machine
* Retejo de la turisma organizaĵo *Pro Emmental*
**Jardeko de cigana integro**, (*Deshbersh le Romengo Anderyaripnasko* en la cigana), nomata ankaŭ *Jardeko de cigana inkludo* estas iniciato de sep ŝtatoj de meza Eŭropo kaj sudorienta Eŭropo por plibonigo de social-ekonomia statuto kaj sociala enigo de la cigana nacieca minoritato en tiu ĉi regiono. La programo estis komencita en la jaro 2005 kun oficiala nomo **Decade of Roma Inclusion 2005 - 2015** kaj ĝi estas la unua internacia projekto en Eŭropo, kiu aktive klopodas plibonigi la kvaliton de vivo de la ciganoj.

En la programo partoprenas sep ŝtatoj: Bulgario, Ĉeĥio, Hungario, Kroatio, Macedonio, Rumanio kaj Serbio kaj Montenegro.

En la jaro 2005 la registaroj de pli supre menciitaj ŝtatoj devligis sin malaltigi diferencojn inter vivkondiĉoj de la cigana kaj necigana loĝantaro kaj plu malekzistigon de malriĉeco kaj diskriminado.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Decade of Roma Inclusion - oficiala paĝaro Arkivigite je 2005-11-26 per la retarkivo Wayback Machine
* Cigana informserviso - Dekado de cigana inkludo
* Open Society News: The Decade of Roma Inclusion, Challenging Centuries of Discrimination Arkivigite je 2007-08-16 per la retarkivo Wayback Machine
* EU Monitoring and Advocacy Program (EUMAP): Overcoming Exclusion, The Roma Decade - online journal issue with seven papers
* Criticism of the Decade's organisation Arkivigite je 2012-09-02 per la retarkivo Wayback Machine - Intervjuo kun Ivan Veselý, prezidanto de asociiĝo Dženo.
En japana kulturo, **torinoko** (japane 鳥の子紙, *torinoko-gami*) estas speco de altkvalita japana papero.

Priskribo
---------

Torinoko estas forta, glata papero, parte travidebla. La fibroj de torinoko estas preskaŭ nevideblaj per la homa okulo. La koloro estas blankeca; la surfaco brilas.

Oni faras torinokon per la fibroj de la arbusto *Wikstroemia* (japane 雁皮 *gampi*), kiuj estas tre fajnaj kaj fortaj. Oni kolektas tiun arbuston en la montoj de Japanio kaj faras torinokon permane. Pro tio, torinoko estas ĝenerale multekosta.

Uzoj
----

Torinoko estas tradicie uzata por oficialaj dokumentoj. La originalo de la konstitucio de la Japana Imperio estis skribita sur torinoko.

Torinoko estas ankaŭ uzata por tradiciaj pentraĵoj kaj kaligrafio. Ĝi estas ankaŭ uzata en husumoj.

Historio
--------

La torinoko havas longan historion. La vortaro *Kolekto de Malaltaj Studoj* (japane 下学集, Kagaku-ŝū), eldonita en 1444, jam mencias la torinokon.

Etimologie, la nomo "torinoko" signifas ovon, pro la simileco de la blankeca koloro de la papero kun tiu de la ovŝelo.

Referencoj
----------

1. ↑  PIV 2020: torinok/o
2. ↑  重政 啓治 (2008-09-10).  鳥の子紙 (japane). *造形ファイル*.
3. ↑  石渡 隆之 (1982-01). "大日本帝国憲法と日本国憲法", *北の丸* (ja) **14**.