recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Artefarita kokleo** estas nova teknika sistemo de kokleo kun kvalitoj kiel la biologia kokleo.

Kvalitoj de natura kaj artefarita kokleo
----------------------------------------

La natura kokleo povas plifortigi kaj malfortigi la akustikajn signalojn, la kokleo estas aktiva kaj aŭdigas. La modernaj normalaj aŭdohelpiloj nur donas bonan signalojn kaj povas aktive filtri ne dezirajn signalojn. La nova artefarita koklea sistemo estas aktiva kiel la natura kokleo. 

Oni sciis priskribi la kvalitojn de biologia kokleo kun specifa Hopf-Bifurkacia-ekvacio; Hopf-Andronov-Bifurkacio.

La nova sistemo ankoraŭ ne estas miniatura, sed oni povos konstrui miniature. 

La nova sistemo povis distingi la trumpeton kaj la violonon.

Problemoj de artefarita kokleo
------------------------------

La ĥirurgiisto devos tre - mikrometre - ekzakte lokigi la tre finajn kaj moveblajn elektrodojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Koklea enplanto (normala, moderna sistemo ekde 30 jaroj)
* Hopf-Andronov-Bifurkacio
* Aleksander Aleksandroviĉ Andronov; soveta fizikisto (1901-1952)
* Eberhard Frederich Ferdinand Hopf; aŭstria matematikisto (1902 - 1983)

Eksteraj ligiloj
----------------

* normala koklea sistemo
* Artefarita kokleo, universitato de Zuriko, paĝo 41 Arkivigite je 2011-04-01 per la retarkivo Wayback Machine
Mododesegnaĵo, Paul Poiret, Parizo 1908
Art Déco de Maurice Ascalon kaj Pal-Bell, 1939-1950.
**Artdekora stilo** aŭ **1925-stilo** (france: **Art Déco**; arto dekora) estas nomo de arta stilo kiu estiĝis post la ekspozicio *„Exposition Internationale des Arts Décoratifs et Industriels Modernes"* (internacia ekspozicio de artoj dekoraj kaj industrioj modernaj) en la jaro 1925 en Parizo. La titolo de tiu ekspozicio estis transprenita poste por priskribi la tie plej vaste ĉeestas stilon **„Art Déco".**

La por la jaro 1915 planitan, sed pro la Unua Mondmilito prokrastitan ekspozicion entreprenis francaj artistoj, kiuj fondis en la jaro 1901 la *„Société des Artistes Décorateurs"* (socio de artistoj dekorantaj).

Centro de la 1925-stilo estis sendube la metropolo Parizo. La grandaj vestfasonistoj, kiel Jacques Doucet kaj Paul Poiret montris la ekzemplon per novmodaj vestaĵoj kaj mecene kontribuis per siaj kolektoj kaj mendoj al la evoluigo de la stilo.

Eco de tiu stilo estas plata kaj nur stila prezentado de floraj aŭ organaj motivoj. Manko de ombroj kaj natureco donas impreson de moderneco kaj similigas al afiŝoj.

Reprezentantoj
--------------

* Arkitekturo
	+ Ernest Cormier, Raymond Hood, Le Corbusier, William van Alen, Wirt C. Rowland, Joseph Sunlight

* Ena arkitekturo
	+ Henri Rapin

* Arto kaj desegno
	+ Vadim Meller, Tamara de Lempicka, Maurice Ascalon, Adolphe Mouron Cassandre, Jean Dunand, Jean Dupas, Erté (Romain de Tirtoff), Aleksandra Ekster, Eileen Gray, George Jensen, René Lalique, Jules Leleu, Paul Manship, Jacques-Émile Ruhlmann, Sue et Mar, Walter Dorwin Teague, Carl Paul Jennewein

Eksteraj ligiloj
----------------

* Artdekora stilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Artdekora stilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Vilao Isola en Bandung (angle Arkivigite je 2008-03-13 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 240309
* LCCN: sh85007994
* BNF: 11938045c
* NKC: ph118619
* BNE: XX529283
 |
ludo de teksasa komunkarta pokero en progreso. "komunkarta" estas populara formo de pokero.
En ĉi tiu 1904 karikaturo de E. Bushnell, la rusa Imperio (reprezentita de urso) kaj la Imperio de Japanio (reprezentita de vulpo) ludas pokeron, kun iliaj respektivaj armilejoj kiel interesoj. Ambaŭ miras se la alia blufas. La Rus-japana Milito komenciĝis 17 tagojn poste.
En la karta ludo de pokero, **blufo** estas fari veton aŭ levi ĝin en situacio kun mano kiu ne estas konsiderita kiel la plej bona mano. *La* *blufo* estas fari tian veton (malgraŭ la scio pri malforteco de la kartoj enmane). La objektivo de blufo estas persvadi la cedon de almenaŭ unu oponanto kiu fakte, sed nekonata al ŝi/li, tenas pli bonan manon. La grandeco kaj ofteco de blufo determinas ties profitadon al la *blufanto*.

Per etendaĵo, la frazo "vokante la blufon de iu" estas ofte uzita ekster la kunteksto de pokero por priskribi situaciojn kiam unu persono postulas de alia ke tiu pruvas lian aserton aŭ pruvas ke ili ne estas trompanta.

Referencoj
----------

1. ↑   "call bluff", *The Free Dictionary by Farlex*.

Vidu ankaŭ
----------

* Pokera terminaro

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 808605
* GND: 4265460-9
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Blufrunta blua muŝkaptulo** |
| --- |
|  |
| Blufrunta blua muŝkaptuloBlufrunta blua muŝkaptulo |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Muŝkaptuledoj *Muscicapidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Cyornis* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***C. hoevelli*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Cyornis hoevelli****(Meyer, 1903) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Blufrunta blua muŝkaptulo  |

 |
| v • d • r |

La **Blufrunta blua muŝkaptulo** (***Cyornis hoevelli***) estas birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj de la genro *Cyornis* aŭ de Bluaj muŝkaptuloj kiu laŭnome enhavas speciojn de tre bluaj maskloj ĉefe en la supraj partoj kun brunaj inoj. Ĝi estas endemia de Indonezio. Ties natura habitato tie estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montararbaroj.

La masklo de tiu specio estas **blua supre kun helbrila nuanco en frunto** kio nomigas la specion, kvankam tiu karaktero ja estas komuna al multaj aliaj specioj de la genro. La vizaĝo ĉirkaŭ la okulo ĝis la beko kaj la flugilbordoj estas nigrecaj. La **brusto kaj ventro estas tre oranĝaj** kiel ĉe aliaj specioj samgenraj, sed malkiel ĉe la proksime parencaj la Hainana blua muŝkaptulo kaj la Blubrusta blua muŝkaptulo, kiuj havas bluajn brustojn. Nur la suba ventro estas grizeca. La beko estas nigra kaj longa, iom hokoforma en la supra makzelo, larĝa ĉebaze kaj kun kekaj harplumetoj ĉirkaŭ la bekobazo.

Referencoj
----------

* BirdLife International 2004. Cyornis hoevelli[*rompita ligilo*]. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 25an de julio 2007.
**Samu HALTENBERGER** [ŝamu], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Haltenberger Samu** estis hungara maŝininĝeniero.

Samu Haltenberger  naskiĝis la 20-an de februaro 1875 en Hungara reĝlando en Kassa (nuntempa Košice en Slovakio). Li mortis la 21-an de aprilo 1956 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Samu Haltenberger frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Reĝa Teknikuniversitato József en 1897. Post siaj studoj li estis soldato unu jaron, posta li eklaboris en Hungara Poŝto. Li organizis la poŝtajn liveradojn per aŭtoj post la jarcentŝanĝo. Li profitis aŭtojn de János Csonka. En 1910 li organizis la poŝtajn aŭtobusajn trafikojn, en 1913 li establis la unuan taksian servon en Hungarlando. Tiutempe li savis maŝinfabrikon de Arad kontraŭ bankroto, poste li fondis filion de Hungaraj Ŝtafervojoj, kiu faris aŭtobusajn trafikojn. Post la 2-a mondmilito li reorganizis la taksiservon, sed poste la komunistoj deklaris lin "malamiko de la popolo", li estis deportita al fora vilaĝo.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
Noktomeza suno
Norde de la norda arkta cirklo dum junio-julio kaj sude de la suda arkta cirklo dum decembro-januaro tute ne subiras la suno, tial ke dum la tuta tagnokto restas hele: tiun fenomenon oni nomas **noktomeza suno**.

Noktomeza suno ĉe la Norda Kabo
Somera nokto proksime de *Skibotn* en Norvegio
Se oni staras rekte sur punkto de la arkta cirklo, la suno dum ekzakte unu nokto de la jaro - norde la somera kaj sude la vintra solstico - ne subiras. Noktomeze ĝi atingas plej malaltan pozicion super la horizonto, kaj sekve denove leviĝas. Ju pli oni somere iras norden de la norda arkta cirklo direkte de la norda poluso, aŭ vintre suden de la suda arkta cirklo direkte de la suda poluso, des pli multiĝas la noktoj de noktomeza suno. Ekzakte ĉe la du geografiaj polusoj devus esti hele dum ekzakte duono de la jaro, kaj malhele dum la alia duono. Pro la refrakto de la suna lumo en la tera atmosfero tamen la polusa tago daŭras iom pli ol la duonon de la jaro, kaj la polusa nokto iom malpli.

Sub polusa cirklo
-----------------

En latitudoj sub arkta cirklo, ĝis 60° de latitudo norde kaj sude, alia fenomeno simile noktomeza suno okazas somere, nome la *blanka nokto*. Estas nokto kiam suno estas kuŝigita, sed ne sufiĉe por ke la nokto estu nigra. Ĝi povas esti sufiĉe hela por legi libron sen uzi alian lumon. Tiu ĉi fenomeno estas vidita en Skotlando, Rejkjaviko (Islando), Sankt-Peterburgo (Rusio), Rigo (Latvio), Vilno (Litovio), Talino (Estonio) aŭ Helsinko (Finnlando) kaj laŭ la arktaj bordoj de Rusio de la Finnlanda landlinmo ĝis Beringa Markolo, pasanta per nordo de Siberio aŭ ankoraŭ en Anchorage (Alasko) kaj granda-nordo de Kanado kaj en plejparto de sudo de Gronlando.

Vidu ankaŭ
----------

* Polusa nokto

* Kategorio Noktomeza suno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Péter Rudas** [rudaŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Rudas Péter** estis hungara bestokuracisto, altlerneja instruisto.

Péter Rudas naskiĝis la 25-an de junio 1951 en Budapeŝto, li mortis la 13-an de februaro 2006 en Ercsi.

Biografio
---------

Péter Rudas maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1969, poste li akiris bestokuracistan diplomon en Veterinara Universitato de Budapeŝto en 1974. Post la diplomo li estis praktikanto kaj asistanto, poste lektoro (1979–1986), docento (1986–1991), fine profesoro. Ekde 1990 li estis ankaŭ katedrestro ĝis sia morto. En la fiziologia katedro li prezentis la plej modernan instrumetodon kun komputiloj. Dum la longa instrua periodo li instruis ankaŭ en en:Rutgers University kaj Katolika universitato de Loveno. Li kandidatiĝis en 1983, doktoriĝis en 1996 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li ricevis kelkajn medalojn. Li mortis pro aŭtoakcidento.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Az állatorvosi élettan alapjai* (1995, kunaŭtoro)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
*

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 715811
* VIAF: 161806076
* ISNI: 0000 0001 1133 5728
 |
**Péter Rákos** [rAkoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Rákos Péter** estis ĉeĥoslovakia hungara literaturhistoriisto, tradukisto, profesoro, membro (ekstera (1998)) de Hungara Scienca Akademio.

Péter Rákos  naskiĝis la 14-an de februaro 1925 en Košice, li mortis la 15-an de aŭgusto 2002 en Prago.

Biografio
---------

Péter Rákos apartenis al la hungara minoritato en Ĉeĥoslovakio naskiĝinta en juda familio. Li frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste dum la erao der Nazia Germanio li estis deportita al koncentrejo Auschwitz. Li akiris pedagogian diplomon en Universitato de Karolo en 1949. Ekde la sekva jaro li instruis en la universitato kiel asistanto, ekde 1964 kiel docento, ekde 1990 kiel profesoro. Li kandidatiĝis en 1960, li doktoriĝis en 1989. Li okupiĝis pri la hungara literaturo kaj rilatoj ĉeĥa-hungara. En 1990 li partoprenis en fondo de asocio de ĉeĥiaj hungaroj. Li ricevis diversajn premiojn inter 1982-2000.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Rhythm and Metre in Hungarian Verse* (1966)
* *Slovník spisovatelů – Maďarsko* (1971) - leksikono
* *Az irodalom igaza* (1987) - studoj
* *Prágai õrjárat* (1995) - eseoj
* *Magyarok világvonala* (2002)
* tradukaĵoj ekzemple de Zsigmond Móricz, Tibor Déry, Milán Füst, Géza Ottlik al la ĉeĥa lingvo

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2016-10-13 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 565798
* GND: 119269066
* LCCN: n93051736
* VIAF: 76309408
* ISNI: 0000 0000 7828 9773
* SUDOC: 095327045
* BNF: 11443857q
* NKC: jk01101983
 |
**Péter Pálos** [pAloŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Pálos Péter** estis hungara tablotenisisto, trifoja paralimpiano, dufoja olimpika kaj trifoja monda ĉampiono.

Péter Pálos naskiĝis la 31-an de aŭgusto 1985 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Péter Pálos naskiĝis kun milda intelekta handikapo. En sia aĝo 13 li konatiĝis kun la tabloteniso, post unu jaro li estis jam tablotenisisto en ĉefurba fervojista sportklubo. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 2012, Hungario en la Somera Olimpiko 2016 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 2020 kun du oraj kaj bronza medaloj, krome en mondĉampionumoj li estis la tria, respektive la dua en 2014 kaj 2018. Li ricevis tri ŝtatajn premiojn inter 2012-2021.

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* video

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto legebla pli malsupre
* biografio angle kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 820248
 |



* Portalo pri Biografio
**Péter Pulay** [pulai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pulay Péter** estis hungara kemiisto, profesoro, membro ekstera de Hungara Scienca Akademio (1993).

Péter Pulay  Arkivigite je 2011-08-01 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 20-an de septembro 1941 en Veszprém (urbo).

Biografio
---------

Péter Pulay ricevis diplomon en Universitato de Budapeŝto en 1963, poste li esploris samloke, fine li plulernis en Stuttgart por esti Ph. D.. En 1976 li vizitis universitaton en Teksaso, sed en la sama jaro li instruis en Berkeley, poste en aliaj usonaj universitatoj. Inter 1977-1980 li instruis en Universitato de Budapeŝto, poste denove en Usono li instruis aŭ esploris. Lia plej grava kontribuo estas la enkonduko de la gradientmetodo en kvantuma kemio. Tio permesas la prognozon de la geometria strukturo de la molekulo utiliganta komputilajn kemiajn programojn. Li estas la ĉefverkinto de PQS komputila programaro. Lia laboro estis citita en la oficiala fonmaterialo por la Nobel-premio en 1998 en kemio. Li ricevis diversajn premiojn.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Untersuchung der Struktur des Monosilans mit der Methode der einzentriger Molekülbahnen* (1964)
* *Methods for Finding Unrestricted Hartree-Fock Solutions and Multiple Solutions* (1990)
* *Efficient Geometry Optimization of Molecular Clusters* (2000)
* *Accurate correlated calculation of the intermolecular potential surface in the coronene dimer* (2010)

Fontoj
------

* biografio kun foto Arkivigite je 2011-08-01 per la retarkivo Wayback Machine angle
* biografio kun foto[*rompita ligilo*] angle
* biografio angle
* biografio kun foto angle
* biografio[*rompita ligilo*] angle


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 458052
* GND: 1145500323
* VIAF: 121429816
* ISNI: 0000 0000 7968 9920
* ORCID: 0000-0003-4410-4373
 |
**Péter Reischl** [rejŝl], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Reischl Péter** estis hungara arkitekto, profesoro.

Péter Reischl  naskiĝis la 2-an de januaro 1918 en Budapeŝto. Li mortis la 26-an de aprilo 1983 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Péter Reischl akiris diplomon en Hungara Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József en 1941. Post siaj studoj li laboris en laborejo de la ĉefurba municipo. Ekde 1948 li havis postenon en la ministerio pri konstruo. Inter 1950 kaj 1978 li faris projektojn en ŝtataj enterprenoj aŭ institutoj, poste li pensiuliĝis. Pli frue li instruis en la menciita universitato pli, ol jardekon. En 1960 li ricevis premion. Li projektis pli, ol 700 konstruaĵojn, ĉefe lernejojn.

Elektitaj projektoj
-------------------

* Kemiindustria Universitato (Veszprém) (1953)
* Fót - infanurbo 1957-1960

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Általános iskolák, óvodák, bölcsődék funkcionális vizsgálata* (1962)
* *Iskolaépületek* (1964) - libro
* *Az építés hatékonysága* (1969)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**János Erőss** [jAnoŝ erOŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Erőss János** estis hungara politikisto, ministro, parlamentano, advokato.

János Erőss  naskiĝis la 23-an de decembro 1889 en Tiszaeszlár. Li mortis la 12-an de marto 1962 en Buffalo.

Biografio
---------

János Erőss frekventis mezlernejojn en Nyíregyháza kaj Sárospatak, poste li lernis juron en Debrecen kaj Budapeŝto. En la lasta urbo li doktoriĝis. Li batalis en la 1-a mondmilito, sed en 1915 li iĝis militkaptito. Li hejmenvenis en 1921, post 2 jaroj li advokatiĝis. Tiutempe li edziĝis. En 1930 li aliĝis al partio de Endre Bajcsy-Zsilinszky, en 1936 al Etbienula Partio. Dum la nazia erao li kaŝiĝis, sed post apero de Ruĝa Armeo li elektiĝis al Provizora Asembleo, post duonjaro al parlamenta deputito. En 1946 li estis subministro, post monatoj jam ministro. Li rifuĝis al Italio en 1948, poste li translokiĝis al Usono.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Így végződtek a háborúk Európában. A nagy európai konfliktusok befejezésének drámája* (1942)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al literoj E, É, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Kvanzo** ( loke : **Cuanza** ; ankaŭ literumita *Coanza*, *Kvanzaa*, *Quanza*, *Kwanza*, aŭ *Kuanza*) estas rivero en Angolo. Ĝi malpleniĝas en Atlantikon ĵus sude de la ĉefurbo de la lando, Luando.

Tiu rivero enhavas riĉan biodiversecon, de kio almenaŭ 50 da fiŝspecoj. Esploristoj de la Nacia Fiŝkaptado-Esplorinstituto kaj de la Sud-afrika Instituto por Akvo-Biodiverseco anoncis ke genetika testado povas riveli novajn speciojn.

Superrigardo
------------

Kapanda-baraĵo.
La rivero donis sian nomon al du angolaj provincoj : Cuanza Norte, kiu situas ĉe la norda bordo de la rivero, kaj Cuanza Sul, ĉe la suda bordo. Ĝi ankaŭ estas fonto de akvoenergio por Angolo, en la formo de la Kapanda-baraĵo en Provinco Malanje, finiĝis en 2004. La baraĵo ankaŭ disponigas akvon por irigacio de sukerkano kaj aliaj kultivaĵoj en la pli malalta Kvanzo-Valo. La pli malalta fluo de la rivero estas navigebla por proksimume 250 kilometroj kaj estis la origina itinero de portugala penetrado en nordan Angolon.

La angola valuto estas nomita laŭ la rivero : angola kvanzo. La *Barra do Kwanza*, la enfluejo de la rivero, iom post iom estas evoluigita por altiri turistojn kaj unutag-rekreaciulojn de la ĉefurbo, Luando troviĝante proksimume 60 km en la nordo. Eĉ golfejo estas planita. Tranoktadoeblecoj estas haveblaj sed, pro tre limigita havebleco kaj alta demando, rezervado estas esenca. Sportfiŝkaptado estas elstara, precipe megalopso (*Megalopidae*). Ekzempleroj de 90 kg ne estas malkutimaj. La rivero, de la ponto ĝis la maro, konstituas la nordan limon de la Nacia Parko Kisama.

Vidu ankaŭ
----------

* Angol-eskarpaj savano kaj duonarbaroj

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Geografio |

* angle Kvanzo (*Encyclopaedia Brittanica*)

Koordinatoj: 9° 21′ S 13° 09′ O﻿ / ﻿9.350 °S, 13.150 °O﻿ / -9.350; 13.150 (mapo)

* Kategorio Kvanzo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 425657
* GND: 4735876-2
* LCCN: sh93001855
* VIAF: 315527716
 |
**Monofizitismo** (antikve-greke *μονοφῠσῐτῐσμός*, monofusitismós, latine *monophysitismus*; de la greka vorto μόνος, *monos*, "sola", kaj la vorto *physis*, "naturo") estas teologia doktrino pri Kristo, kiu diras ke Jesuo havas unusolan naturon. Tiu, kiu kredas je monofizitismo, nomiĝas **monofizito**.

Priskribo
---------

Laŭ la plejmulta formo de kristanismo (Romkatolikismo, Orienta Ortodoksismo, kaj multaj konfesioj de Protestantismo), Kristo havas du naturojn (antikve-greke *φύσις*, *fúsis*, latine *nātūra*) — unu homan, unu dian — en unu persono. Monofizitismo diferencas de tio, laŭ sia mala doktrino ke fakte ekzistas nur unu naturo de Kristo, sed akordas kun tio, ke ekzistas unu persono de Kristo. (Male, laŭ Nestorianismo, Kristo konsistas el du personoj — unu homa, unu dia; po unu naturo en persono — kiuj unuiĝas per akordo de volo.)

Laŭ la plejmulta kristanismo, monofizitismo estas hereza, ĉar ĝi implicas ke Kristo ne estas plene homa, nek dia.

Ĉu la unusola naturo de Kristo estas dia, homa, aŭ samtempe dia kaj homa, kaj ankaŭ la preciza senco de la unueco de la dia kaj homa naturo(j) de Kristo, varias laŭ aŭtoroj kaj teologioj. Tiuj formoj, kiuj asertas ke la du naturoj estas nur "sendividaj" sed ne "unu", nomiĝas miafizitismo (de la greka vorto μία, *mia*, ingenra formo de εἷς, *heis*, "unu", kaj la vorto φύσις).

Historio
--------

Monofizitismo estis fondita en Egiptio de Eŭtiko en la 5-a jarcento. Ĝi ekestis pro reago kontraŭ Nestorianismo. Nestorianismo emfazas la duecon de Kristo (du personoj kaj tial du naturoj); male, monofizitismo emfazas la unuecon de Kristo (unu persono, unu naturo).

La Koncilio de Kalcedono oficiale deklaris monofizitismon hereza en 451. Poste, ĝi estas rigardata kiel herezo de la plejparto de la kristanaj eklezioj. Eĉ tiuj (la orientaj ortodoksaj eklezioj), kiuj ne konsentas ĉi tiun kolcilion, kiujn aliaj akuzis pri ĉi tiu doktrino, asertas ke ilia kredo pli bone difiniĝas kiel miafizitismo.

Referencoj
----------

1. ↑  Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto: monofizit/o

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKristanismo |
| --- |
| Jesuo Kristo | Kristo • Filo de Dio • Virga naskiĝo • Krucumo • Reviviĝo • Enkarniĝo |
| Fundamentoj kaj Biblio | Eklezio • Kredodeklaro • Kanono • Malnova Testamento • Nova Testamento |
| Teologio | Dio • (Patro • Filo • Sankta Spirito) • Triunuo • Sankta tradicio • Sanktuloj • Savo • Sakramentoj • Bapto • Kanona juro • Kristologio • Eklezioscienco |
| Historio kaj Tradicio | Maria • Apostoloj • Petro • Paŭlo • Patroj • Apero • Konstanteno • Koncilioj • Aŭgusteno • Granda skismo • Krucmilitoj • Akvino • Reformacio • Lutero |
| Nomadoj | Adventismo • Anabaptismo • Anglikanismo • Baptismo • Kalvinismo • Katolikismo • Evangeliismo • Luteranismo • Metodisto • Pentekosto • Ortodoksa Eklezio • Orientaj Eklezioj |

 |
La begonio-hibridojn (de *Begonia elatior*) krucigis unuafoje la anglo James Veitch en 1883, kiam li krucigis la tuberajn begoniojn el Sud-Ameriko kun begonio *Begonia socotrana* el Orient-Afriko. Tiel estiĝis la unua hibrido kun nomo "John Heal". Post 100 jaroj oni povas elekti el multaj begonio-hibridoj. Ili estas malaltaj, moltigaj, kun abunda floraro. La floroj floradas dum la tuta jaro kaj restas belaj longtempe.

Ili grandas 30-40 cm kun senodoraj floroj, en diversaj florkoloroj. Ili bezonas multan lumon, sed ne toleras la direktan sunradiadon. Ili ŝatas humidan grundon sen kalko, dum kreskado oni devas sterki ilin po semajno. Oni devas detranĉi la forfloritan begonion.

konataj tipoj:

* Aphrodite (rozkolora)
* Nana begonio (duongranda, 15 cm)

Ili estas multigeblaj per ŝosaj (malofte foliaj) stikaĵoj (ĉefe post la florado).

* Hibridoj de begonia elatioro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Hibridoj de begonia elatioro en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Hidacio**, literumita latine kiel *Hydatius* kaj *Idacius* (ĉ. 400 – ĉ. 469) estis malfrua okcidenta romia verkisto kaj pastro. Episkopo de *Aquae Flaviae* en la Romia provinco *Gallaecia* (preskaŭ certe ei la nuntempa Chaves, Portugalio, en la nuntempa Distrikto Vila Real), li estis la aŭtoro de kroniko de sia propra epoko kiu havigas utilegajn informojn prid la historio de Hispanio en la 5-a jarcento.

Kiel episkopo li devis elturniĝis kun la apero de neromiaj povoj, speciale serio de reĝoj de Suevoj, en provinco kie la imperia kontrolo iĝis pli kaj pli nur teoria dum sia vivotempo. La Suevoj estis setlintaj en *Gallaecia* en 411, kaj estis konstanta konflikto inter ili kaj la la hispanromiaj lokanoj. Tiukadre, Hidacio partoprenis en delegitaro de la jaro 431 por peti helpon kontraŭ la Suevoj el la generalo Flavio Aecio, nome la plej grava reprezentanto de la imperia regado en Okcidento.

Krome li luktis kontraŭ herezon ne nur en sia areo, sed ankaŭ en la tuta *Hispania*. Tiukadre li estis en kontakto kun tiamaj gravaj episkopoj kiel Toribio de Astorga kaj Antonino de Mérida. Kun Toribio, li petis al la papo Leono la 1-a helpon kaj konsilon prie. Kvankam Hidacio klare karakterizis hispanajn herezulojn kiel maniĥeanoj, ĝenerale oni supozas, ke li celis priscilianistojn, nome sekvantoj de la asketa epiiskopo Prisciliano, kiu estis kondamnita kiel herezulo fare de kelkaj koncilioj kaj ekzekutita kiel magiisto fare de la imperiestro Magno Maksimo ĉirkaŭ la jaro 385. Hidacio ŝajne estis kidnapita kaj malliberigita dum ioma tempo en 460 fare de lokaj malamikoj, kio sugestas, ke li ludis gravan rolon en la interna politiko de la romia *Gallaecia*.

Hidacio verkis kronikon laŭ stilo de Hieronimo el Stridono kaj Eŭzebo de Cezareo, modelo tre populara tiama, konsistanta en lokigo de la historio de la homaro en la kunteksto de linia direkto el la biblia kreo kaj kies fino estis intencita kiel la dua alveno de Kristo. Hidacio verkis pri okazaĵoj inter 379 kaj 468. Kvankam lia dekomenca intenco estis verki universalan kronikon, li centriĝis en *Gallaecia*, kun enfazo al problemoj pro la priscilianismo kaj la alveno de suevoj kaj visigotoj.

Verkoj
------

* *Hydatii Gallaeciae episcopi Chronicon*
* *Fasti Idatani* (atribuita)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 798512
* GND: 118939793
* LCCN: n91062100
* VIAF: 949145857093622922132, 316398414 267516275, 949145857093622922132, 316398414
* ISNI: 0000 0003 8298 1852
* LIBRIS: 191214
* SUDOC: 026929864
* BNF: 119081649
* NLA: 51933971
* BIBSYS: 95009505
* NKC: ola2004199594
* ICCU: SBLV128759
* BNE: XX1285393 XX1147711, XX1285393
 |
**Hidasnémeti** (hidasnémeti) estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en subregiono de Gönc. En la vilaĝnomo híd signifas: ponto, német: germano.

Blazono de Hidasnémeti

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 16  km²
* Alto super marnivelo: 153 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.502/21.2324
* Loĝantaro: 1200
* Poŝtkodo: 3876
* Telefonprefikso: 46

Situo
-----

Hidasnémeti situas sur mildaj deklivoj, laŭ dekstra bordo de Hernád, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Miskolc-Slovakio, fine de fervojo el Szerencs. Gönc troviĝas 4, Encs 26, Kassa 20, Miskolc 60 km-ojn.

Historio
--------

Germanoj fondis la vilaĝon en la 12-a jarcento. La unua mencio devenis el 1220 en formo *"Olnemet"* (=suba germanejo). Baldaŭe la ponto iĝis grava doganprena loko. Post Traktato de Trianon la vilaĝo trovis sin laŭ la nova landlimo de Ĉeĥoslovakio. Ĝis 2008 la stacidomo estis limpasejo, poste ankaŭ Slovakio apartenas al interna zono de Schengen, sekve la kontrolado finiĝis.

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, biblioteko, kulturdomo, kuracejo, poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* kalvinana gotika preĝejo el la mezepoko ĉirkaŭita kun defenda muro
* romkatolika preĝejo omaĝe al Apoteozo de Sankta Kruco konstruita el kapelo en 1800, en 1943 pligrandiĝis; la turo estas 15 m-ojn alta

Famuloj
-------

En Hidasnémeti naskiĝis István Györffy (botanikisto).

Komunumoj pri *híd* (=ponto) en Hungara reĝlando
------------------------------------------------

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Baranyahídvég | Barlahida | Basahíd | Berhida | Ecsehida | Hídalmás | Hidas |
| Hidaskürt | Hidasliget | Hidasnémeti | Hídvég | Hídvégardó | Jankahíd | Jánoshida |
| Kőhida | Kovácshida | Lendvahídvég | Megyehíd | Mórichida | Óhíd | Rábahídvég |
| Sajóhídvég | Székelyhíd | Székelyhidas |  |  |  |  |

Komunumoj pri *német* (=germano) en Hungara reĝlando
----------------------------------------------------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Hidasnémeti | Kapinémetfalu | Németbánya | Németbogsán | Németfalu |
| Németkér | Németpereg | Németremete | Németság | Németszentmihály |
| Németszentmiklós | Németszentpéter | Németújvár | Sopronnémeti | Szamosújvárnémeti |
| Tornyosnémeti |  |  |  |  |

* Kategorio Hidasnémeti en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Hidas** [hidaŝ], kroate **Idoš** estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda** Transdanubio, en departemento Baranya, en subregiono de Pécsvárad. La nomo signifas: ponta.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 19 km²
* Koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 46.2607/18.4923
* Loĝantaro: 2280
* Poŝtkodo: 7696
* Telefonprefikso: 72

Situo
-----

Hidas situas sur ebenaĵo en proksimeco de Mecsek, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Pécs, laŭ fervojo Dombóvár-Bátaszék. Bonyhád troviĝas 7, Pécsvárad 16, Bátaszék, Komló kaj Szekszárd po 24 km.

Historio
--------

La loko estis loĝata dum la neolitiko, baldaŭe laŭvice alvenis keltoj kaj romianoj. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1335 laŭ tiama ortografio *"Hydus"*. Inter 1541-1686 la komunumo apartenis al la Osmana Imperio, sed ĝi ne senhomiĝis, ĉar alvenis slavoj. Baldaŭe serboj kaj germanoj alvenis. Post la 2-a mondmilito la germanoj deportiĝis al Germanio, dume alvenis deportitaj hungaroj el Rumanio. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kulturdomo, kuracejo, poŝto, restoracio. Hidas estas la unusola vinvilaĝo en departemento Baranya, kiu apartenas al vinregiono de Tolna.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Apoteozo de Sankta Kruco de 1784
* kalvinana preĝejo
* luterana preĝejo de 1793, la turo estas 18 metrojn alta
* klasikisma kastelo el la 19-a jarcento

Komunumoj pri *híd* (=ponto) en Hungara reĝlando
------------------------------------------------

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Baranyahídvég | Barlahida | Basahíd | Berhida | Ecsehida | Hídalmás | Hidas |
| Hidaskürt | Hidasliget | Hidasnémeti | Hídvég | Hídvégardó | Jankahíd | Jánoshida |
| Kőhida | Kovácshida | Lendvahídvég | Megyehíd | Mórichida | Óhíd | Rábahídvég |
| Sajóhídvég | Székelyhíd | Székelyhidas |  |  |  |  |

* Kategorio Hidas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La haveno de la ĉefurbo **Naksoso** (greke: *Νάξος/Náksos*) estas greka insulo en la sudo de la Egea Maro. Ĝi estas kun siaj 428 kvadratkilometrojn la plej granda insulo de la Cikladoj. La ĉefurbo estas Náksos. Ĉirkaŭ 14.000 loĝantoj estas sur la insulo.

Priskribo
---------

La insulo estas monta - plej alta punkto estas de 1001 metroj da alteco. Estas ankaŭ kulturata ebenaĵo en la okcidento, dume en la oriento ekspluatatas ĝis hodiaŭ granito kaj marmoro. Multas la historiaj lokoj (ekz. Apolono-templo de 522 a.K. La Sanudo-palaco en la ĉefurbo, katedralo katolika el la 13-a jarcento).

Historio
--------

La unuaj loĝantoj venis jam en la 2-a jarmilo a.K. La Ionoj alvenis la sekvintan jarmilon. Ekfloro artista estis en la 7-a/6-a jarcentoj kiam evoluis surinsule ŝtonskulptistaj skoloj.

En 1207 la venecianoj kreis duklandon. En 1829 ĝi aliĝis al la nove kreita ŝtato Greklando.

Vidu ankaŭ
----------

Ariadne auf Naxos

Eksteraj ligiloj
----------------

* Naksoso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Naksoso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Naksoso en Vikivojaĝo (Turisma gvidilo)

Oficiala retpaĝaro


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 562638
* GND: 4075243-4
* LCCN: sh85090454
* VIAF: 315126171
* BNF: 15311663c
* NKC: ge475297
 |
**Nalda** [NALda] estas vilaĝo kaj municipo de Rioĥo (norda Hispanio), nome en la norda Komarko de Logronjo kun ĉefurbo en la provinca kaj regiona ĉefurbo Logronjo. 

La municipa teritorio de Nalda, en la centro de la regiono.

Geografio
---------

Ĝi estas sur la valo de la rivero Iregua kaj ĉe la deklivaro de Moncalvillo. Limas norde kun Albelda de Iregua, sude kun Viguera, oriente kun Clavijo kaj Soto en Cameros (domaroj Trevijano kaj Luezas) kaj okcidente kun Sorzano. Ĝi enhavas submunicipon ĉe la ŝoseo N-111 nome Islallana. Pli sude estas Viguera kaj aliaj lokoj de la komarkaro Kameroj kaj norde estas Logronjo. 

La altitudo de la municipo gamas inter 1300 m ĉe la montaro Camero Viejo kaj 530 m borde de la rivero Iregua. La loĝloko kuŝas je 624 m super marnivelo. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| *Nordokcidente:* Entrena | *Norde:* Albelda de Iregua | *Nordoriente:* Albelda de Iregua |
| *Okcidente:* Sorzano |  | *Oriente:* Clavijo |
| *Sudokcidente:* Viguera | *Sude:* Viguera | *Sudoriente:* Soto en Cameros |

Historio
--------

La ermitejo de Villavieja.
Elaera rigardo al la kastelo.
La submunicipo Islallana.
La loko aperis menciita por la unua fojo la jaro 1040, en listo de propraĵoj kiujn la reĝo don García de Nájera donis al sia edzino Estefanía. En la testamento de la reĝino Estefanía, vidvino de García Sánchez la 3-a de Pamplono nomita de Nájera, lasis al sia filo, nome la estonta reĝo Sanĉo de Peñalén, dek tri vilaĝojn, inter kiuj estas Nalda.

En 1064, la reĝo Sanĉo Garcés la 4-a, donis al la Monaĥejo *San Prudencio de Monte Laturce* tiun de Sankta Aŭgusteno de Nalda. En 1067 la monaĥejo de San Prudencio donis ĝin al la Monaĥejo de San Martín de Albelda kontraŭ tiu de Pampaneto. Nalda estis enhavita ankaŭ en la akto de la senjorlando de Cameros, donita al Juan Ramírez de Arellano fare de la reĝo Henriko la 2-a de Kastilio en 1366. Ekde tiam kaj ĝis la 19-a jarcento ĝi iĝis ĉefurbo de tiu senjorlando.

Aktualo
-------

La rura elmigrado okazis laŭlonge de la 20-a jarcento kaj tial oni malaltiĝis el 1 714 loĝantoj al 890 en 1991 kaj poste iomete rekuperiĝis ĝis nunaj 1 127.

La ekonomio estas bazata ĉefe sur la brutobredado, agrikulturo, forstado, kaj la rura turismo.

Vizitindaĵoj estas la preĝejo, kaj la ermitejo, ruinoj de iama monaĥejo, kolombejo, dolmenoj, kastelo kaj rigardejoj al pejzaĝo ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Rioĥo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 796344
* GND: 1030609055
 |
Chinesischer Riesensalamander (Andrias davidianus).jpgChinesischer Riesensalamander (*Andrias davidianus*)
*Hynobius nebulosus*
Japán óriásszalamandra (Andrias japonicus)*Andrias japonicus*
La **Cryptobranchoidea** estas subordo de salamandroj troviĝantaj en orienta Usono, Ĉinio, Tajvano, kaj Japanio. Ili estas konataj kiel **primitivaj salamandroj** aŭ **prasalamandroj**, kontraste al *Salamandroidea*, aŭ **antaŭenigitaj salamandroj**.

Kelkaj specioj de la tute akvoloĝanta familio Kriptobranĥedoj estas konataj kiel **gigantaj salamandroj** pro ties enorma grando.

Taksonomio
----------

Tiu subordo enhavas nur du familiojn nuntempe. Aliaj familioj formortiĝis en la pasinto kaj estas konataj nur kiel fosilioj.

* Kriptobranĥedoj
* Hinobiedoj

Priskribo
---------

Nombraj fosiliaj kriptobranĥedoj estis trovitaj, sed estas nur tri vivantaj specioj, nome la Ĉina giganta salamandro (*Andrias davidianus*), la Japana giganta salamandro (*Andrias japonicus*) kaj la Amerika giganta salamandro (*Cryptobranchus alleganiensis*) el Nordameriko. Tiuj grandaj amfibioj retenas kelkajn larvajn karakterojn en sia stato de plenkreskuloj; estas brankaj fendoj kaj la okuloj estas senharaj. Unika trajto estas ties kapablo manĝi per suĉado, premante aŭ la maldekstran flankon de sia malsupra makzelo aŭ la dekstran. La maskloj elfosas nestojn, allogas inojn demetadi siajn ovokordojn ene de ili, kaj konservas ilin. Krom spiradi per pulmoj, ili spiras tra multaj faldoj en siaj fajnaj haŭtoj, kio havas kapilarojn proksime al la surfaco.

Hinobiedaj salamandroj praktikas eksteran fekundadon, aŭ frajado. Kaj, malkiel aliaj salamandraj familioj kiuj reproduktas interne, maskloj de hinobiedoj zorgas pri la ovosakojn pli ol inoj dum la reproduktado. La ino demetas du ovosakojn samtempe, el kiuj ĉiu enhavas ĝis 70 ovojn. Patra zorgado estas komuna.

Referencoj
----------

1. ↑  Heying, Heather.  ADW:Family Cryptobranchidae: giant salamanders and hellbenders.
2. ↑  Heying, Heather (2003).  Cryptobranchidae. *Animal Diversity Web*. University of Michigan. Alirita 25an de Aŭgusto 2012.
3. ↑   Eastern Hellbender Status Assessment Report. U.S. Fish and Wildlife Service (1a de Junio, 2003). Alirita 25a de Aŭgusto, 2012.
4. ↑  (Hasumi, 2002).
5. ↑  Lanza, B..  (1998) Cogger, H.G.: *Encyclopedia of Reptiles and Amphibians*. San Diego: Academic Press, p. 69. ISBN 0-12-178560-2.

* Kategorio Cryptobranchoidea en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Cryptobranchoidea en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Multaro** estas matematika objekto simila al aro, sed kun la diferenco ke en multaro elementoj povas plurfoje aperi. Alimaniere dirite, multaro estas neordigita opo. La koncepto de multaro estas uzata, ekzemple, en komputiko.

Same kiel arojn, oni uzas por multaroj notacion kun kunigaj krampoj. Ekzemple, {*a*, *a*, *b*, *b*, *c*} estas multaro. *a* aperas dufoje en ĝi; tial oni diras ke la elemento *a* havas la oblecon 2 en tiu ĉi multaro.

Formala difino
--------------

En aroteorio, **multaro** povas esti formale difinita kiel paro (*A*, *m*) kie *A* estas iu aro kaj *m* : *A* → **N** estas funkcio de *A* al la aro **N** de (pozitivaj) naturaj nombroj. La aro *A* nomiĝas la *subkuŝanta aro de elementoj*. Por ĉiu *a* en *A* la *obleco* (tio estas, la nombro de aperoj) de *a* estas la nombro *m*(*a*).

La koncepto de multaro estas ĝeneraligo de la koncepto de aro: Multaro estas aro se la obleco de ĉiu elemento estas 1. 

Kutime en aroteorio oni difinas funkcion kiel aron de duopoj { (*a*, *m*(*a*)) : *a* ∈ *A* }. Ekzemple la multaro skribita kiel { *a*, *b*, *b* } estas difinita kiel { (*a*, 1), (*b*, 2) }, kaj la multaro skribita kiel { *a*, *a*, *b* } estas difinita kiel { (*a*, 2), (*b*, 1) }.

Se la aro *A* estas finia, la *longo* de la multaro (*A*, *m*) estas la sumo de ĉiuj oblecoj de la elementoj de *A*:

{\displaystyle |(A,m)|=\sum \_{a\in A}m(a).}

Ekzemploj
---------

Unu el la plej naturaj kaj simplaj ekzemploj estas la multaro de primaj faktoroj de iu nombro *n*. En ĉi tiu kazo la subkuŝanta aro estas la aro de primaj divizoroj de *n*. Ekzemple la nombro 120 havas la priman faktorigon

{\displaystyle 120=2^{3}3^{1}5^{1}}
kies multaro estas {2, 2, 2, 3, 5}.

Alia ekzemplo estas la multaro de solvoj de algebra ekvacio. Ĉiu lernas en mezlernejo ke kvadrata ekvacio havas du solvojn, sed en iuj okazoj ili estas ambaŭ la sama nombro. Tial la multaro de solvoj de la ekvacio povis esti { 3, 5 }, aŭ ĝi povis esti { 4, 4 }. En la lasta kazo ĝi havas solvon de obleco 2.

Operacioj
---------

La kutimaj operacioj de aroj kiel kunaĵo, komunaĵo kaj Kartezia produto povas esti facile ĝeneraligitaj por multaroj.

(*A*, *m*) kaj (*B*, *n*) estu multaroj

* La kunaĵo estas difinita kiel (*A* ∪ *B*, *f*) kie *f*(*x*) = (maks, maksimuma){*m*(*x*), *n*(*x*)}.
* La komunaĵo estas difinita kiel (*A* ∩ *B*, *f*) kie *f*(*x*) = min{*m*(*x*), *n*(*x*)}.
* La kartezia produto estas difinita kiel (*A* × *B*, *f*) kie *f*((*x*,*y*)) = *m*(*x*)*n*(*y*).

Aldone ekzistas jena operacio, kiu ne havas ekvivalenton ĉe la aroj:

* La sumo estas difinita kiel {\displaystyle (A,m)\biguplus (B,n)=(A\cup B,f)} kie *f*(*x*) = *m*(*x*)+*n*(*x*).

Vidu ankaŭ
----------

* Aro
* Aroteorio
* Funkcio
* Neakra aro
Laŭ la helena mitologio, **Aporio** (el la greka *Απορια*, *malriĉeco*) estis dajmonino kiu personigis malfacilecon, perpleksecon kaj senpovecon. Pro tio, ŝi estis streĉe ligita al Ameĥanio (Senhelpeco), Penio (Malriĉeco) kaj Ptoĥejo (Almozado). Ŝia kontraŭa spirito estis Poro (Abundo, taŭgeco), kaj kvankam neniu mencias ŝiajn gepatrojn, tre eble Aporio estis filino de Nikso (Nokto), same kiel multaj similaj personigoj.

Ezopo rakontas anekdoton pri Heraklo kie aperas ĉi tiu dajmonino: kiam la heroo estis trapasinta gorĝon, li vidis surgrunde ion strangan, similan al pomo. La heroo batis ĝin per sia klabo, sed la aĵo ne dispeciĝis; tute male: ĝi iĝis pli kaj pli granda post ĉiu bato ricevita, tiamaniere, ke ĝi finfine malebligis la pasadon de Heraklo tra tiu interkrutejo. Li komprenis nenion, ĝis kiam alvenis Ateno, kiu klarigis la situacion: tiu strangaĵo estis Aporio kaj Eriso (Malkonkordo), se oni obstine bataladas ilin, ambaŭ nepre iĝos pli granda, ĝis danĝero, nur per ignorado oni sukcesos malpligrandigi ilin kaj preterpasi senprobleme.

Laŭ Vergilio, Eneo trafis Aporion dum sia vojaĝo al subtera mondo, akompanada de Sibilo. Tie, la dajmonino loĝis en mallumo, kune kun multaj el la teruraĵoj de la mondo: Lukto (Malĝojo), la Nosoj (Malsanoj), Geraso (Maljuneco), Limo (Malsato), ktp.

Eksteraj ligiloj
----------------

* angle Aporio ĉe Theoi.com

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Ezopo. *Fabloj*, 534.
2. ↑  Vergilio. *Eneido*, 6.268.
|  |
| --- |
|  |
| Blazono de la Sankta SeĝoBlazono de la Sankta Seĝo |
| Blazono de la Sankta Seĝo |
|

**Apostola konstitucio** (latine ***constitutio apostolica***) estas dokumento rekte promulgita de la papo kiel Ĉefo de la Katolika Eklezio. Temas pri Papa Dokumento aparte grava kaj solena, koncernanta definitivan instruaĵon aŭ dispozicion obeendan.

La konstitucio indikiĝas per la unua aŭ unuaj vortoj ĝin komponantaj. La plej granda parto de apostolaj konstitucioj koncernas la starigon de novaj diocezoj aŭ de ekleziaj provincoj au diversnaturajn regulojn internajn de la eklezio.

La vorto "konstitucio" devenas el la latina "constitucio", vorto uzata por la precipaj leĝoj promulgitaj de la Romia imperiestro, kaj estas konservita pro la supremiriĝo de la romia juro sur la kanona juro. La termino, precipe kaj origine,*konstitucio* pensigas ke temas pri eklezia akto rilatanta la civilan juron; kaj *apostola* signifas ke la akto estas emanaĵo de la Apostola Seĝo.

La titolado de la apostolaj konstitucioj estiĝas per "N. (nomo de la papo) *Episcopus / Servus Servorum Dei /Ad perpetuam rei memoriam".*

Tipoj de Konstitucioj
---------------------

La termino *Apostola Konstitucio* referencas al ĝeneraleco de la kategorio de la pqpaj aktoj. Pro analogio foje ankaŭ dokumentoj de aliaj ekleziaj instancoj (en kiuj, tamen, ne povas manki la papa aŭtoreco) ricevas la nomon de *konstitucio* kiu difiniĝas per la specifeco de la enhavo. Ekzemplo de dogma Konstitucio estas:

* la *Lumen Gentium* kaj la *Dei Verbum* de la Dua Vatikana Koncilio);
* dum la *Gaudium et Spes* estas ekzemplo de "pastorala Konstitucio]] de la sama Koncilio.

Pro la konsidero ke la apostola konstitucio estas *letero dekretanta* ion gravan, oportunas konstati la enhavan gravecon de tiuj apostolaj leteroj esprimitan jam en la titolo kiel ĉi-sube indikte laŭ malkreskanta ordo:

La tuta Vatikanurbo, kutima forĝejo de la papaj dokumentoj.
* Constitutio Apostolica (Apostola konstitucio)
* Epistola Encyclica (Encikliko)
* Exhortatio Apostolica (Apostola instigo)
* Epistola Apostolica (Apostola letero)
* Epistola (Letero)
* Nuntius (Numcio)

Vidu ankaŭ
----------

* Dokumentoj de la katolika eklezio
* Papaj dokumentoj
* Listo de la papaj Buleoj
* Listo de papaj buleoj
* Listo de apostolaj konstitucioj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Apostola konstitucio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Apostola konstitucio en la reta katolika enciklopedio
**Apostolaj Patroj** estas ekleziaj verkistoj de la plej malnova historio de kristanismo.

En pli mallarĝa senco ĝi markas tiujn fruajn ekleziajn verkistojn, kiuj konis aŭ povis koni apostolojn. Tiu ĉi listo ensumigas tri verkistojn:

* sankta Klemento el Romo († proksimume 101)
* sankta Ignaco el Antioĥio († proksimume 107)
* sankta Polikarpo el Smirno (69\_† inter 155 kaj 167)

En pli larĝa senco tiu ĉi nocio ensumigas ekleziajn verkistojn de la fino de la 1-a kaj la unua duono de la 2-a jarcento.

Estiĝo de la nocio
------------------

Ni trovas tiun ĉi markigon jam fine de la 2-a jarcento, ĉar la sankta Ireneo de Liono (140-202) parolas pri Polikarpo kiel pri *"apostola"*. Sed en kutiman patrologian vortaron la vorto estos enpenetrinta nur en la 17-a jarcento. La klera laiko Jean-Baptiste Cotelier en la jaro 1672 eldonas *Verkojn de sanktaj Patroj, kiuj vivis en la apostola tempo* kaj la 2-a eldonon de tiu ĉi verko li nomas *Apostolaj Patroj*.

Listo de apostolaj Patroj
-------------------------

Coteliero eldonis dokumentojn de tiuj ĉi kvin aŭtoroj:

* sankta Klemento el Romo
* sankta Ignacio el Antioĥio
* sankta Polikarpo el Smirno
* Pseŭdo-Barnabaso, ĉar la aŭtoro de la letero de Barnabaso restas nekonata.
* Hermaso, aŭtoro de *Paŝtisto de Hermaso*

Baldaŭ oni komencis aldoni al tiuj ĉi aŭtoroj pluajn du:

* nekonata aŭtoro de la dokumento *Al Diogneto*
* Papiaso el Hierapolo

Malkovroj el la fino de la 19-a jarcento kaj komenco de la 20-a jarcento vastigis tiun ĉi liston:

* *Didaĥeo* malkovrita en 1883
* *Odoj de Salomono* malkovritaj en 1905

tradukoj en Esperanton
----------------------

*La Didaĥeo* aperis en 1979 ĉe I.A.B.O. en Ravenna en traduko de Gerrit Berveling.

*Al Diogneto* aperis en 1986 ĉe VoKo en traduko de Gerrit Berveling.

*Letero al la Korintanoj* de Klemento el Romo aperis en 2003 zorge de la Torina UECI en traduko de Armando Zecchin.

Influo de apostolaj Patroj
--------------------------

La malnovepoka kristana literaturo konigas nin, ke nur ĝis la 4-a jarcento la verkoj de la apostolaj Patroj estis ĝenerale konataj, legataj kaj tre taksataj. Sed en la 4-a jarcento ilia signifo komencas fali kaj nome precipe pro la fakto, ke ili ne havis signifon por "granda teologio", kiu tiutempe spertas sian oran epokon. Dum mezepoko la apostolaj Patroj estas poste preskaŭ forgesitaj.

Nova ondo de intereso pri la apostolaj Patroj venas kun la protestanta reformacio en la 16-a jarcento, kiam reformantoj, klopodante apartiĝi de komunumo kun romkatolika eklezio, demandas, kia estis la kredo de la eklezio en la unuaj jarcentoj kaj ĉu la roma eklezio fidele konservis ĝin.

La signifo de tiuj ĉi aŭtoroj por hodiaŭa teologia kaj historia esplorado konsistas en ilia tempa (eventuale eĉ homa) proksimeco al la apostoloj kvazaŭ disĉiploj de Jesuo Kristo. La eklezio konsideras ilin kiel la plej malnovajn atestintojn de tradicio de kredo, kiu tuŝas al tiuj ĉi apostoloj kaj kiu laŭ ties doktrino restas nedifektita. La dokumentoj de tiuj ĉi verkistoj estas tiel atesto pri la vivo de kristanoj je la transiro de la 1-a kaj la 2-a jarcento.

Rilataj temoj
-------------

* Patroj de la Eklezio
* Apostolo
* Postapostola tempo