|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitolaj artikoloj vidu la paĝojn Sambuca, Sambuco, Sambuca di Sicilia kaj Sambuca Pistoiese. |


| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Sambuko** |
| --- |
|  |
| nigra sambuko (Sambucus nigra)nigra sambuko (*Sambucus nigra*) |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonaj plantoj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Dipsakaloj *Dipsacales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Adoksacoj *Adoxaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Sambucus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specioj |
| Vidu tekston. |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Sambuko  |

 |
| v • d • r |

**Sambuko** (*Sambucus* el kaprifoliacoj) estas genro el la familio de falfoliaj plantoj (*Adoxaceae*). Ekzistas multaj specioj da sambuko, el kiuj tri kreskas en Mez-Eŭropo. La plej fama inter ili estas la *nigra sambuko*.

Estas plurjara arbedo (escepte arbo) kun blankaj aŭ kremkoloraj floroj, formantaj umbelecajn infloreskojn. Ĝi kreskas sur malsekaj grundoj, ofte indikante profundan akvofonton. La branĉoj kaj la tigo havas en la mezo truon kun blanka vateca substanco. En Slovakio oni el la ligno faras popolajn blovinstrumentojn – fujarojn (granda fajfilo).

Kuracaj efikoj
--------------

Sekigitaj sambukaj floroj estas grava kuraca drogo. Oni kolektas en majo-junio freŝajn florojn, fortondas la infloreskojn kaj sekigas ilin en bone ventolita ombra loko. Post la sekiĝo oni forigas la tigojn kaj kribras la mason per maldensa kribrilo.

Sambuka tizano enhavas eteroleojn, flavoniodojn, sakaridojn kaj vitaminojn B kaj C (340 mg en 100g). La teo ŝvitigas, laksigas, havas kontraŭinflamajn efikojn. Taŭga ĉe inflamoj de spirorganoj, malvarmumo, migreno, bronkito, pneŭmonio, tusado, stomakaj kaj intestaj malsanoj, inflamo de renoj kaj urinveziko, kancero kaj alta sangopremo. Gargarado helpas kontraŭ gorĝodoloro. Preparado de tizano: 1-2 supkulerojn verŝu per duonlitro da varmega akvo kaj boligu 10 minutojn. La kvanton dividu al tri tasoj (la taga kvanto). Bv. ne troigi, estas malagrablaj flankaj efikoj (vomado, lakso). Oni povas kombini sambukajn florojn kun mentaj folioj kaj tiliaj floroj. El la beroj oni faras sambukan aceton, siropojn, fortigan marme-ladon,ŝaŭm-trinkaĵojn, limonadojn kaj sanigajn vinojn. Per la tizano oni povas purigi la t.n. malpuran haŭton kun akneoj (lavado).

Mitologio
---------

Sambuko estis sankta por multaj popoloj. Ciganoj tradicie senĉapeliĝis antaŭ sambukarbustoj. En Baltio la indiĝenoj kredis, ke loĝis sub sambukoj malgrandeguloj. Ankaŭ ĝermanoj kaj keltoj kredis, ke malgrandeguloj prefere restadis en la ombro de sambukoj.

Sistematiko
-----------

Ekzistas inter 30 kaj 40 specioj de sambuko:

* Nana sambuko (*Sambucus ebulus*)
* Nigra sambuko (*Sambucus nigra*)
* Ruĝa sambuko (*Sambucus racemosa*)
* Kanada sambuko (*Sambucus canadensis*) (Nordamerika)
* Amerika ruĝa sambuko (*Sambucus pubens*)
* Blua sambuko (*Sambucus caerulea*)
* Japana sambuko (*Sambucus sieboldiana*)
* *Sambucus chinensis* (Azio)
* *Sambucus formosana* (Azio)
* *Sambucus adnata* (Azio)
* *Sambucus sibirica* (Azio)
* *Sambucus williamsii* (Azio)
* *Sambucus mexicana* (Centrameriko kaj Sudameriko)
* *Sambucus peruviana* (Centrameriko kaj Sudameriko)

Aliaj bildoj
------------

Meksikana sambuko (*Sambucus mexicana*):

* FlorojFloroj
* FruktojFruktoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Sambuko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Sambuko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Sambuko en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* Sambuko en la farmakopeo de Alain Gilfort
* Sambuko ĉe heilkräuter.de germane
* Recepto por sambuka alkoholaĵo germane

Referencoj
----------

1. ↑  Prelego de Stano Marček en la klubo La Verda Stelo en Antverpeno en oktobro 2014

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |