recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri heroino de la helena mitologio. Por informoj pri la samnomaj luno de Jupitero kaj asteroido, vidu la artikolon Ioo.
**Io**, **Ioa** aŭ **Iono** – helene Ἰώ – estis princino de la greka urbo Argo, amoratino de Zeŭso kaj praulino de Heraklo. Bosporo, Ionio kaj la luno Ioo estas nomitaj laŭ ŝi.

Jupitero kaj Io, Antonio da Correggio.Zeŭso havis multajn homajn amoratinojn, sed lia edzino, Hera, estis tre ĵaluzema diino. Ioa estis unu el liaj amoratinoj kaj, por kaŝi ŝin de Hera, li transformis ŝin al blanka bovino. Sed Hera, kiu ne estis trompita, petis la bovinon kiel donacon.

Hera igis Arguson (la giganton kun cent okuloj - kvindek estis
malfermitaj, kvindek estis fermitaj en dormo) gardi Ion. Zeŭso sendis Hermeson por savi ŝin, kion li faris per la mortigo de Arguso. Hera donis la okulojn de Arguso al la plumaro de la pavo, birdo, ŝatata de ŝi.

Hera tiam sendis ojstron por senĉese mordi Ion, kiu ankoraŭ estis blanka bovino. La ojstro pelis ŝin el Grekio, trans Bosporon ("travadejo de la bovino") kaj tra Ionion ("lando de Io"). Dum la vojaĝo, ŝi renkontis Prometeon, kiu estis katenita al roko. Li
antaŭdiris, ke ŝia vivo estos malfacila, sed post iom da tempo ŝi alvenos al Egiptio, denove fariĝos homo kaj havos filon por Zeŭso, Epafo.

Ŝia vivo estas rakontita de Esĥilo (*Prometeo Alkatenita*) kaj Ovidio.

La greka verkisto Palaifato konsideris ŝi estis graveda tiam ŝi estis pastrino de Hera, kaj ŝi timis sian patron kaj siajn kuncivitanojn tial ŝi dekuris el la urbo. Trovita, ŝi estis kapturita de Arganoj kaj estis sinsekvigita. Tiam, oni diris ŝi fuĝis kiel bovino furioza. Fine, ŝi kuniris fremdajn komercistojn kaj petegis ilin kondukis ŝin al Egiptio kie ŝi akuŝigis.

* Io (mitologio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Io (mitologio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Notoj
-----

1. ↑  *Palaifato, Pri nekredeblaĵoj*, n. 42
**Il mondo della luna** (esperante *La mondo sur la luno*) estas komika opero (dramma giocoso) en tri aktoj de Joseph Haydn. Laŭ kelkaj fontoj Carlo Goldoni verkis la libreton. Laŭ aliaj fontoj nekonato nur prilaboris libreton, kion Carlo Goldoni verkis por la komponisto Baldassare Galuppi. La verko travivis unuan prezentadon la 3an de aŭgusto 1777 en Kastelo Esterházy en Eisenstadt. Mark Lothar novaranĝis la verkon en 1931 kiel opero konsista el antaŭludo kaj du aktoj. En ĉi tiu versio la verko sursceniĝis unuafoje en Schwerin la 20an de marto 1932. Ĉisekva artikolo traktas tiun ĉi version, kiu plejparte venkis sur germanaj scenejoj.

La uverturon Haydn uzis kun iomente ŝanĝita finaĵo kiel 1a movimento de la 63a simfonio.

Orkestro
--------

Po du flutoj, hobojoj, klarnetoj, fagotoj, kornoj, trumetoj, unu timbalo, klaviceno kaj arĉinstrumentoj.

Agado
-----

Juna Leandro komlete enamiĝis en Clarissa, filino de la riĉa komercisto Buonafede. Sed ĉi tiu rifuzas lian varbadon kategorie. Feliĉe la servisto de Leandro Cecco konatiĝis kun doktoro el Bolonjo, kiu promesas helpon.

Buonafede ŝatas observi la noktan ĉielon, precipe la lunon. Li volegus scii, kiel oni povus vivi tie. Tial li bonvenas, ke la doktoro el Bolonjo volas vendi al li teleskopon, per kiu li povas ekkoni eĉ la plej etajn detalojn sur la tertrabanto. La rezulto por Buonafede estas frapa. La doktoro esplordemandas la komerciston kaj klarigas al li, ke li povas flugi sur la lunon. Se li volus kunflugi, li estus bonvena. Buonafede estas entuziasmita kaj konsentas. Kaŝe la doktoro enfluigas al sia viktimo dormigan trinkaĵon. Kiam ĉi tiu ekefikas, Buonafede estas transportata en la ĝardeno de la doktoro.

Maŝino generas fulmoj kaj tondrojn. Buonafede vekiĝas. Oni iluzias al li, ke li troviĝus sur luno. Sed la mondo sur luno estas tute ne bela. Buonafede devas rigardi, ke enamiĝinta paro fuĝas de malicaj potencoj kaj je tio estas separata. La malespera junulino sin dronas en la lunoriveron. Kiam ŝia amanto alvenas kaj sentas, ke li ne povas savi sian amatinon, li freneziĝas.

Fakte ĉi tiu teatrado celintus, ke Buonafede estu kortuŝita kaj donu al la juna paro sian benon, sed Buonafede tute ne estas kortuŝita. Pri tio Cecco, kiu rolas la reganton de la luno, tiom eksterroliĝas, ke Buonafede ekkonas la trompon, kiun oni iluziis al li. Nun li estas pli nepaciĝema ol antaŭe. Nur kiam oni klarigas al li, ke la tuta urbo mokridus lin, se la vero publikiĝus, li ŝanĝas sian opinion, tiel ke neniu baras la vojon al feliĉo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Il mondo della luna en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Priskribo de la ekesto Arkivigite je 2009-03-18 per la retarkivo Wayback Machine germane
*Por la transilvania duko (1580-1658) vidu **István Bethlen (duko)**.*

Grafo **BETHLEN István** (n. la 8-an de oktobro 1874, Gernyeszeg, Transsilvanio, Aŭstrio–Hungario – m. la 5-an de oktobro 1946, Moskvo) estis hungara politikisto, ĉefministro inter 1921 kaj 1931. Li refirmigis la malnovan scian sistemon de Hungario. 

István BethlenBethlen naskiĝis en malnova hungara aristokrata familio. Li estis elektita al la parlamento kiel liberala poliitkisto (1901), poste aliĝis al la nacia opoziciularo. Li havis gravan rolon en la kontraŭrevolucia movado en 1919 kontraŭ la komunista regado de Béla Kun. Kiam Béla Kun perdis la potencon, Bethlen revenis en la hungaran parlamenton kaj iĝis ĉefministro en aprilo de 1921. Li esperis je tio, ke li povas formi fortan konservativan sistemon.

La interna politiko de Bethlen estis aŭtoritata, li provis rezervi la malnovajn feŭdajn privilegiojn, ĉesigis la agroreformon, denove enkondukis la publikajn elektojn en la provincaj elektaj distriktoj, limigis la balotrajton.

Lia eksterpolitiko celis la modifon de la trianona pacdiktato. Li atingis, ke Hungario povis aliĝi al Ligo de Popoloj, akiris rekonstruan krediton kaj plifaciligis la fluon de la eksterlanda privata profiuto en la ekonomion. Bethlen en 1927 subskribis amikecan traktaton kun Italio.

La ekonomiajn kaj politikajn rezultojn de Hungario detruis la tutmonda ekonomia krizo de 1929. Post kiam li ne povis stabiligi la financan situon, Bethlen abdikis en 1931.

Li politike agadis kontraŭ la ekstremdekstruloj kaj post okupo de Hungario fare la Tria Imperio (19-an de 1944), Bethlen kaŝis sin. Lin kaptis la rusoj en 1945 kaj prenis en Moskvon, kie li mortis en la prizono. La teraj postrestaĵoj de Bethlen estis portitaj Hungarujon en junio de 1994.

Vidu ankaŭ
----------

* Bethlen

* Kategorio István Bethlen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 198297
* GND: 119340925
* LCCN: n80162638
* VIAF: 59102523
* ISNI: 0000 0001 2280 5596
* SUDOC: 028773810
* BNF: 12054080x
* BIBSYS: 90184712
* NKC: jx20140801001
 |
Unua numero.
**Iskra** (Sparko) estis politika gazeto de rusaj socialistaj elmigrantoj, kiu poste iĝis organo de rusa marksisma partio, tiam nomiĝinta Rusia Socialdemokrata Partio (RSDLP).

Pro la politika subpremado sub la regado de la caro Nikolao la 2-a, estis necesa publikigi *Iskra* en ekzilo kaj kontrabandi ĝin en Rusion. Dekomence, ĝi estis administrata de Vladimir Lenin, translokigante ĝin dum li mem translokiĝis. La unua eldono estis publikgita en Lepsiko, Germanio, la 1an de Decembro, 1900 (aliaj fontoj diras la 11an de Decembro). Aliaj eldonoj estis publikigitaj en Munkeno (1900–1902) kaj Ĝenevo el 1903. Kiam Lenin estis en Londono (1902–1903) la gazeto estis eldonita el malgranda oficejo en 37a Clerkenwell Green, EC1, kaj Henry Quelch aranĝis la necesajn prestaskojn.

*Iskra* tuj iĝis la plej sukcesa eksterleĝa rusa gazeto en 50 jaroj.

En 1903, post la disigo de la RSDLP, Lenin lasis la stabanaron (post sia dekomenca propono redukti la redaktan teamon al tri - li mem, Julius Martov kaj Georgi Pleĥanov - estis arde opozicianta), kaj la gazeto falis sub kontrolo de la Menŝevikoj kaj estis publikigita de Pleĥanov ĝis 1905. La averaĝa cirkulado estis de 8 000 ekzempleroj.

Notoj
-----

1. ↑  Lih, Lars.  (2005) *Lenin Rediscovered: What is to be Done? in Context*. Brill Academic Publishers. ISBN 978-90-04-13120-0.
2. ↑  Helen Rappaport.  (2012) *Conspirator: Lenin in Exile*. Nov-Jorko: Basic Books, p. 61. ISBN 978-0-465-02859-7.
3. ↑  Glancey, Jonathan. *G2: Architecture*, *The Guardian*, 21a de Junio 2004
4. ↑  John Saville, "Quelch, Henry [Harry] (1858–1913)", rev. *Oxford Dictionary of National Biography*, Oxford University Press, 2004.
5. ↑  Rice, Christopher.  (1990) *Lenin: Portrait of a Professional Revolutionary*. Londono: Cassell. ISBN 978-0-304-31814-8.
6. ↑  *The Prophet Armed* Isaac Deutscher (1957)

Bibliografio
------------

* Allan K. Wildman, "Lenin's Battle with Kustarnichestvo: The Iskra Organization in Russia," Slavic Review, vol. 23, no. 3 (Sept. 1964), pp. 479–503. In JSTOR.

* Kategorio Iskra en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 721095
* GND: 4162464-6
* VIAF: 214246226
 |
**István Tellinger** [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tellinger István** estis hungara grafikisto, instruisto.

Grafikaĵo fare de István Tellinger
István Tellinger  naskiĝis la 25-an de marto 1940 en Munkács (Hungara reĝlando, nuntempa Mukaĉeve en Ukrainio), li mortis la 17-an de julio 2008 en Miskolc (Hungario).

Biografio
---------

István Tellinger frekventis kutimajn (ne artajn) lernejojn, poste li faris diversajn laborojn. Liaj anoncoj al Belarta Altlernejo estis rifuzitaj, en la 1960-aj jaroj li aliĝis al grafika rondo en Miskolc. Lia majstro estis László Lukovszky, sed li lernis ankaŭ de Béla Kondor, Zoltán Lenkey kaj Kálmán Csohány. Ekde 1967 liaj desegnaĵoj aperis en gazetoj (ekzemple en Népszava), en la sama jaro li prezentis sin en ekspozicio. Li ŝatis krei akvafortojn, ksilografiaĵojn kaj linoleumografiaĵojn. Li instruis en mezlernejo. Liaj ekslibrisoj ricevis dufoje premiojn.

Elektitaj solaj ekspozicioj
---------------------------

* Miskolc (1967, 1973, 1979, 1985, 1996)
* Pápa (1977)
* Budapeŝto (1978)
* Sátoraljaújhely (1986, 1992)
* Fertőd (1992)

Elektitaj kolektivaj ekspozicioj
--------------------------------

* Miskolc (1967–73, 1979, 1984-1991, 1994)
* Arthalo Budapeŝto (1969, 1971, 2001)
* Budapeŝto (1970–1972, 1977, 1994)
* Eger (1970, 1984–1990)
* Katowice (1970)
* Salgótarján (1971–1987, 1991–1995)
* Keszthely (1975)
* Pécs (1980)

Elektitaj grafikaĵoj
--------------------

* Furcsa mesék I. (kolora tuĉo)
* Gondolatok I.II.III. (tuĉo)
* Káosz (seka nadlo)
* Figura (kolora tuĉo)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2019-01-27 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2019-01-28. Alirita 2019-01-27.

* Kategorio István Tellinger en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 630564
* VIAF: 163775109
* ISNI: 0000 0001 1240 4940
 |
**ANTAL István** [antal iŝtva:n] ((Kenderes, la 18-an de februaro 1896 – Budapeŝto, la 5-an de septembro 1975) estis hungara politikisto, parlamentano, ministro pri justico, religio kaj publikinstruo.

Vivo
----

Li naskiĝis en Kenderes, kiel la hungara gubernisetro Miklós Horthy, tiel li povis lin persone renkonti. Li soldatservis dum la unua mondmilito, reveninte el la fronto, li aliĝis al ekstremdekstrulaj movadoj.

Li studis juron, poste iĝis gazetara gvidanto de ĉefministro Gyula Gömbös, pli poste ŝtatsekretario de la Justic-ministerio (1935-36 kaj 1938-42). Li iĝis en 1942 membro de la Kállay-registaro kiel senfaka patrujdefenda propaganda ministro (1942-44). Li agitis je la milito apud la germana flanko, kun plena sukceso. Post la hungara okupo de Hungario, li estis ministro pri justico, religio kaj publikinstruo en la Sztójay-registaro. Li restis en tiuj pozicioj ĝis 29-an de julio 1944. Dum tiu periodo, li aktive partoprenis en verko kaj enkonduko de kontraŭjudaj leĝoj. Post la faŝisma enpotenciĝo en Hungario, li ne surprenis taskojn, sed eĉ venis en prizonon, ĉar kritikis mensajn kapablojn de Ferenc Szálasi.

Post la dua mondmilito, la Popoltribunalo juĝis lin je penduma ekzekuto, sed persona interveno de la hungara komunista gvidanto Mátyás Rákosi, oni modifis la juĝon je ĝismorta prizono. Li liberiĝis en 1960, li vivis retiriĝante ĝis lia morto en 1975. Kvankam li verkis siajn memoraĵojn, tiuj estis eldonitaj nur en 2004.

* Kategorio István Antal (ministro) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 329446
* LCCN: nb2004307721
* VIAF: 21658516
* ISNI: 0000 0000 7908 0058
* SUDOC: 082774811
 |
**István Znamenák** [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Znamenák István** estas hungara aktoro.

István Znamenák  naskiĝis la 8-an de januaro 1966 en Budapeŝto.

Biografio
---------

István Znamenák frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris aktoran diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1991. Lia ĉefinstruisto estis László Marton (reĝisoro). Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Teatro Csiky Gergely (Kaposvár), kie en la teatra jaro 2007 li estis ankaŭ victeatrestro kaj ĉefreĝisoro. Inter 2010 kaj 2013 li apartenis al Nacia Teatro (Budapeŝto), poste al Teatro István Örkény. Li ricevis 3 premiojn inter 1994-2008.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* William Shakespeare:
	+ Reĝo Lear - Kent
	+ Hamleto - 2-a tombofosisto
* Anton Ĉeĥov: Tri fratinoj - Prozorov

Elektitaj kinaj filmaj roloj
----------------------------

* *Megáll az idő* (1981)
* *Papsajt* (2001)
* 1945 (2017)

Elektitaj televiziaj filmaj roloj
---------------------------------

* *Pá, drágám* (1994)
* *Hőskeresők* (2013)

Fontoj
------

* hungarlingva intervjuo kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* 

* Kategorio István Znamenák en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Bildildigo de la ionia modalo. (Klarigo)
La **ionia modalo** estas unu el la aŭtentaj modaloj, kiujn en 16-a jarcento kompletigis Glareano. El ĝi evoluis la nuna tonala genro maĵoro. Ĝia gamo enhavas duontonon inter la tria kaj kvara samkiel inter la sepa kaj oka ŝtupoj, la aliaj intervaloj estas plentonaj paŝoj. Karakteriza estas la ega trito.

Historio kaj uzado
------------------

La ionia gamo ekestis en antikva Grekujo kaj estis komence kromata variaĵo de la malnova *hipofrigia* modalo. Ekzemploj por uzado de la ionia modalo estas la kristnaska kanto *Vom Himmel hoch, da komm ich her* de Martin Luther, 1539 aŭ la popolkanto *Drei Laub auf einer Linden* (1540).

La ununura diferenco inter la ionia modalo kaj la pli malfrua tonalogenro maĵoro estas, ke modala muziko estas destinita melodie, dum kiam la maĵorminor-tonala tamen harmonie.

Notekzemplo
-----------

La ionia modalo sur C entenas la pratonojn de eŭropa muziko, al kiuj konformas la tonoj de la blankaj klavoj de piano. Jen ionia gamo sur C kun markitaj duontonaj paŝoj:

Aŭdekzemplo
-----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

Pri tiu ĉi sono  Ionia gamo sur C

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ionia modalo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Reta kurso pri modaloj Arkivigite je 2012-05-08 per la retarkivo Wayback Machine
* Klarigo de modaloj por gitaristoj
**Ildikó Seres** [ŝereŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Seres Ildikó** estis hungara aktoro, primadono, reĝisoro, operkantisto, operetkantisto, muzikalkantisto, instruisto.

Ildikó Seres en 2016
Ildikó Seres  naskiĝis la 26-an de aprilo 1962 en Székesfehérvár.

Biografio
---------

Ildikó Seres lernis muzikojn jam en muzika bazlernejo, poste en mezlernejo en sia naskiĝurbo. Ŝi akiris kantistan diplomon en Pedagogia Altlernejo en Győr en 1983, poste ŝi aliĝis al trupo de Teatro Kisfaludy. Inter 1988 kaj 1992 ŝi apartenis al Teatro de Kecskemét, poste al Nacia Teatro (Miskolc). Inter 2002-2004 ŝi havis rolojn ankaŭ en Operetoteatro (Budapeŝto). Kun trupoj ŝi faris turneojn ekzemple en Usono, Kanado, Ĉinio, Japanio, Nederlando, Belgio, Germanio, Italio. Inter 1993-2000 ŝi instruis en studio de Nacia Teatro en Miskolc, baldaŭ en gimnazio en la sama urbo. Ŝi akiris plian diplomon en Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto) en 2004.

Ŝi havas rolojn ne nur en prozoj, sed ankaŭ en operoj, operetoj, muzikaloj. Ŝi ricevis plurajn teatrajn premiojn ekde 1996. Ŝi dufoje eksedziniĝis, ŝi naskis filinon en 1996.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* William Shakespeare:
	+ Hamleto - reĝino Gertrud (en Miskolc)
	+ Henriko la 4-a - S-ino Sürge (en Miskolc)
* Friedrich Dürrenmatt: *La fizikistoj* - flegistino Monika (en Kecskemét)
* Imre Kálmán: *Csárdáskirálynő* - Szilvia (en Kecskemét kaj Miskolc); - Cecília (en Miskolc)
* Leonard Bernstein: West Side Story - Anita (en Miskolc)
* Andrew Lloyd Webber - Tim Rice: Jesus Christ Superstar - Mario Magdaleno (en Miskolc)
* Pietro Mascagni: *Cavalleria Rusticana* - Lola (en Győr)
* Georges Bizet: Carmen - Frasquita (en Győr); - Mercédes (en Miskolc)

Elektitaj reĝisoraĵoj
---------------------

* Imre Madách: La tragedio de l' homo (2006 en Miskolc)
* Neil Simon-Marvin Hamlisch: *Édeskettes hármasban* (2016 en Miskolc)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* 

* Kategorio Ildikó Seres en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 584625
 |
**Ildikó PÉCSI** [pEĉi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pécsi Ildikó** estis hungara aktorino, voĉoaktoro, reĝisoro, parlamentano. Ŝia edzo estis Lajos Szűcs (defendisto).

Ildikó Pécsi en 2013
Ildikó Pécsi naskiĝis la 21-an de majo 1940 en Polgár, ŝi mortis la 5-an de decembro 2020.

Biografio
---------

Ildikó Pécsi frekventis Teatran Altlernejon inter 1958-1962 en Budapeŝto, poste ŝi komencis sian aktoran karieron en Nacia Teatro (Pécs). Baldaŭe ŝi aliĝis al diversaj teatroj, ekzemple al Teatro Radnóti, Teatro József Attila. Baldaŭe ŝi edziniĝis, poste naskis filon. Ŝi ofte aranĝas spektaklojn pri hungaraj poetoj, ekzemple Sándor Petőfi, Endre Ady, Attila József, Miklós Radnóti kaj ŝi estis ankaŭ parlamentano. Ŝi ricevis premion Kossuth en 2007, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn. Ŝi verkis 4 librojn kaj ankaŭ reĝisoradis.

Ŝiaj roloj (elekto)
-------------------

* 43 kinejaj filmoj inter 1959-2008, ekzemple *Az aranyember* (La orohomo), 1962; *Egri csillagok* (Steloj de Eger), 1968
* 36 televiziaj filmoj (ankaŭ serioj) inter 1964-2004, ekzemple *Barátok közt* (Inter geamikoj), 2004
* diversaj teatraj roloj, ekzemple William Shakespeare: Romeo kaj Julieta - S-ino Capulet; Othello - Bianca; Rikardo la 3-a - Lady Anna; Rostand: Cyrano de Bergerac - Roxan; Ferenc Molnár: *Liliom* (Lilio) - Mari

En Esperanto
------------

En 1983 dum la 68-a UK en Budapeŝto estis surscenigita *Leteroj* prezentita de Ildikó Pécsi.

Fontoj
------

* hungara biografio

* Kategorio Ildikó Pécsi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 404950
* LCCN: nb2022017230
* VIAF: 121422115
* ISNI: 0000 0000 7949 0479
* BNF: 170323064
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Tiu ĉi artikolo temas pri la teoria koncepto de islama ŝtato. Pri la ĝihada grupo, kiu okupas regionojn en Irako kaj Sirio, vidu la artikolon Islama Ŝtato de Irako kaj Sirio. |

**Islama ŝtato** (en araba الدولة الإسلامية *al-dawlah al-islamīyah*) estas tipo de registaro, en kiu unuaranga bazo por la regado estas la ŝario (*ŝaria* aŭ islama religia juro). El la komencaj jaroj de Islamo, nombraj registaroj fondiĝis kiel "Islamaj", ĉefe la Kaliflando establita de la islamia profeto, nome Muhammad kaj tio inkludis sekvajn registarojn regitajn laŭ la estreco de kalifo (kun signifo "sukcedanto" de Muhammad, la profeto).

Islamaj ŝtatoj (malhel-verde), ŝtatoj kie Islamo estas la oficiala religio (hel-verde), laikaj ŝtatoj (blue) kaj aliaj (oranĝe), inter la landoj kun la islamana majoritato (plimulto).
Tamen, la termino "Islama ŝtato" prenis pli specifajn modernajn konotaciojn ekde la 20a jarcento. La koncepto de moderna islama ŝtato rekonstruiĝis fare de ideologoj kiaj Abul A'la Maududi, Ajatolaho Ruhollah Ĥomejni, Israr Ahmed, kaj Sajid Kutb. Kiel ĉe la komenca koncepto de kaliflando, la moderna islama ŝtato havas radikjon sur la islama juro. Ĝi estas muldita laŭ la regado fare de Muhammad. Tamen, malkiel kaliflandaj registaroj kiuj estis imperiaj despotismoj aŭ monarkioj (arabe: *malik*), moderna islama ŝtato povas aliri al modernaj politikaj institucioj kiaj balotadoj, parlamentoj, juro, kaj popola suvereneco.

Vidu ankaŭ
----------

* Islama respubliko
* Religio de ŝtato
* Laika ŝtato
* Islamismo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Why Islamic States Would Be Bad for Muslims

* Kategorio Islama ŝtato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
István Bácskai (1995)
**BÁCSKAI István** [baĉkai iŝtvan] (naskiĝis en 1908, mortis la 23-an de januaro 1996 en Budapeŝto) estis hungara juristo, fervojisto kaj Honora Membro de UEA ekde 1988.

Vivo
----

Post jura doktoriĝo en 1932, Bacskai laboris ĝis sia emeritiĝo (1969) ĉe la Hungaraj Ŝtatfervojoj, kaj profesoris ĉe ties supera plukleriga instituto, kie li instruis ankaŭ Esperanton.

Esperanto-agado
---------------

Li konatiĝis kun Esperanto en siaj studentaj jaroj kaj ekaktivis en 1945. Komitatano de Hungarlanda E-Societo en 1949-1950, li partoprenis la reorganizan laboron de Hungarlanda E-Konsilantaro (ekde 1955) kaj de Hungara Esperanto-Asocio (HEA), fondita en 1960. Li estis vicprezidanto (1960-1973), prezidiano kaj komitatano (1960-1986) de HEA, kiun li reprezentis en la komitato de UEA dum 1965-1967. En 1981 li fariĝis honora membro, en 1986 honora prezidanto de HEA. Li grave rolis en la eldonado de la revuoj Hungara Esperantisto (1961-1973) kaj Hungara Vivo (1961-1990); li estis redakciano de *Hungara Vivo* inter 1969 kaj 1974.

Bácskai fondis en 1957 la Fervojistan Fakon de la landa Esperanto-asocio, kaj ĝi sub lia prezido (1957-1986) iĝis unu el la plej aktivaj landaj sekcioj de Internacia Fervojista Esperanto-Federacio (IFEF). Li estis la fondanto, respondeca redaktoro (ĝis 1984) kaj respondeca eldonanto (ĝis 1995) de la faka revuo Hungara Fervojista Mondo (1957-), en kiu li ofte artikolis. Li iniciatis kaj realigis, ke aperu E-lingvaj informoj en la horarlibroj de la Hungaraj Ŝtatfervojoj - praktiko, kiu daŭras seninterrompe ekde 1961 ĝis nun. Organizanto kaj gvidanto de la hungara fervojfaka Terminara Komisiono, li redaktis kaj eldonis la dudirektan hungaran-Esperantan **Fervoja terminareto** (1968). Inter 1968 kaj 1975 Bácskai reprezentis IFEF en la Komitato de UEA. Li estis honora membro de IFEF ekde 1976, honora prezidanto de Hungara Fervojista E-Asocio de 1986, UEA-delegito pri fervojoj ekde 1965. Kiel LKK-prezidanto li motoris la organizadon de la 14-a TFEF-Kongreso (Budapeŝto,1962), la plej granda en la historio de IFEF, kaj kunlaboris en la 34-a (Balatonfüred,1982) kaj 47-a (Pécs, 1995) IFEF-kongresoj - same kiel por ambaŭ Universalaj Kongresoj okazintaj en Budapeŝto (1966, 1983).

Verkoj
------

* **1968**: Fervoja terminareto E-hungara kaj hungara-E. Budapest (2000 fakterminoj, 2000 ekzempleroj).
* **1992**: Fervoja terminaro en Esperanto. Esperanto-hungara. Budapest: Terminara Komisiono de IFEF, Fervojista Sekcio de HEA. - Suplemento al Lexíque général des termes Ferrovairies (UIC) - 165 p. - kontribuo de komisianano
* **1992**: (kunlaboro) Fervoja terminaro en Esperanto. Hungara-Esparanta. Budapest: Terminara Komisiona de IFEF, Fervojista Sekcío de HEA, 1992, 194 p. (Suplemento al Lexique général des termes Ferrovairies (UIC))
* (partoprenanto en la redaktado) T.n. redakta vortaro de varvortaro de Endre Károly (1885-1969). 2400 p. manuskripto en IFEF, Fervojista Fako de HEA, Fajszi-kolektaĵo.

  



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio István Bácskai en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ipolyszög** [ipojsog] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Nógrád, en Distrikto Balassagyarmat.

Panoramo en Ipolyszög

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 6  km²
* Loĝantaro: 647 (en 2011)
* Poŝtkodo: 2660
* Telefonprefikso: 35

Geografio
---------

Ipolyszög situas en valo de Ipoly laŭ la slovaka landlimo laŭ flankovojo kaj fervojo.

Historio
--------

En 1331-oni menciis en tiu loko fortikaĵon, kiu estis fifama pro la oftaj rabadoj. Fine ĝi apartenis al la reĝo, sed ankŭ poste okazis diversaj tragedioj, fine oni malkonstruis la burgon. Dum apero de la turkoj ĝi jam estis nur ruino. La vilaĝo mem longe ne estis menciita. La unua loknomo estis *Riba*, kiu signifas slave fiŝon. Ipolyszög en 1973 unuiĝis kun Balassagyarmat, sed en 2002 la vilaĝo rericevis la sendependecon. En Ipolyszög migra poŝto servas.

Vidinfaĵoj
----------

* ruinoj de la fortikaĵo
* romkatolika kirko konstruita en 1923
* luterana kirko

Fontoj
------

* 
* Arkivigite je 2013-06-20 per la retarkivo Wayback Machine
* [*rompita ligilo*]

* Kategorio Ipolyszög en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Israela Lernejo de Scienco kaj Arto
La **"Israela Lernejo de Scienco kaj Arto"** (hebree התיכון הישראלי למדעים ואומנויות), aŭ "IASA" (pro la angla nomo - "Israel Arts and Science Academy") estas gimnazio-pensiono ĉe Jerusalemo por talentplenaj studentoj de tuta Israelo. La gimnazio estis fondita en 1990 de la "Asocio de Plejboneco tra Edukado" de Israelo. Proksimume 200 studentoj loĝas kaj lernas tie.

Studentoj povas elekti unu elekton de la kvar subjektoj - naturscienco, arto, muziko kaj homa scienco.

Tamen, ĉiuj studantoj studas subjektojn kiuj ne interrilatas kun iliaj elektitaj subjektoj, ĉar oni devas studi tiujn sobjektojn en Israelo devige.

La sciencaj studentoj devas studi du sciencojn en la unua duonjaro - la tri elektoj estas Fiziko, Ĥemio kaj Biologio. Plue, ili devas studi komputadon.
Poste, ili povas elekti studi ĉiujn de tiuj subjektoj, aŭ ĉesi lerni komputadon aŭ unu el la natursciencoj.
Ili devas elekti "ĉefan sciencon" - kiun ili lernos pli multe ol ĉiu ajn alia subjekto.

En 2011, la gimnazio estis unue malfermita por studentoj kiuj loĝas ekster la gimnazio.

* Kategorio Israela lernejo de scienco kaj arto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ilfis** estas rivero de la Svisaj Antaŭalpoj en la kantonoj Lucerno kaj Berno. Ĝi estas la ĉefa alfluanto de Emme. La valo de Ilfis estas konsiderata kiel parto de la regiono Emme-Valo.

Fonto
-----

La rivero Ilfis fontas norde de la monto *Schrattenfluh* sur la teritorio de la komunumo Marbach de la distrikto Entlebuch en Kantono Lucerno ĉe la koordinatoj 46° 50′ 20.4″ N 7° 57′ 21.6″ O﻿ / ﻿46.839000 °N, 7.956000 °O﻿ / 46.839000; 7.956000 (mapo)Koordinatoj: 46° 50′ 20.4″ N 7° 57′ 21.6″ O﻿ / ﻿46.839000 °N, 7.956000 °O﻿ / 46.839000; 7.956000 (mapo).

Fluo
----

La rivero unue fluas norden kaj tiam ĉe la limo de la komunumoj kaj Escholzmatt turniĝas nordokcidenten. Dum unu kilometro ĝi formas la limon inter la kantonoj Lucerno kaj Berno inter Escholzmatt en nordo kaj Kröschenbrunnen, kiel parto de la komunumo Trub en sudo. Sekvas la komunumo Trubschachen, kie de nordo alfluas al Ilfis la rivero *Fankhausbach*, kiu senakvigas la sudokcidentan flankon de Napf. Tiam la rivero trafluas la komunumon Langnau en Emme-Valo.

Alfluo
------

En Lauperswil Ilfis sur alteco de 645 m s.m. alfluas el orienta direkto al Emme, kiu fluas de nordo al sudo.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Hidrologiaj datumoj pri Ilfis sur la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Medio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ilfis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hidrologiaj datumoj en la retejo de la Svisa Federacia Oficejo por Medio Arkivigite je 2010-04-30 per la retarkivo Wayback Machine
**István RIES** [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ries István** estis hungara politikisto, ministro, advokato.

István Ries  naskiĝis la 14-an de novembro 1885 en Küngös. Li mortis la 15-an de septembro 1950 en Vác.

Biografio
---------

István Ries devenis el juda familio, sed li june katolikiĝis. Li frekventis gimnazion en Székesfehérvár, universitaton en Budapeŝto. En 1912 li estis memstara advokato. Li batalis en la 1-a mondmilito, poste por la Hungara Sovetrespubliko. Post falo de la respubliko li rifuĝis al Vieno, sed li revenis jam en 1921 kaj li denove estis advokato. Post jaroj li aliĝis al la socialdemokratoj kaj ofte kontribuis en Népszava. Post la 2-a mondmilito li estis parlamentano kaj ministro pri justico. En 1950 li false estis akuzita kaj arestita, li mortis verŝajne pro torturado. En 1956 la akuzo estis oficiale nuligita. Li ricevis premion Kossuth en 1948.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio


* Kategorio István Ries en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**István FODOR** [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fodor István** estas hungara bestkuracisto, politikisto, parlamentano.

István Fodor  naskiĝis la 2-an de marto 1945 en Csepreg.

Biografio
---------

István Fodor frekventis gimnazion en Nagykanizsa, poste li akiris diplomon en Veterinara Universitato de Budapeŝto en 1969. Inter 1969 kaj 1990 li laboris en kolĥozo de Hernád (Pest), kie paŝo post paŝo li akiris pli signifajn postenojn. Ekde 1970 li politikadis loke sen esti membro de la unusola partio. Inter 1980-1994 li estis parlamenta deputito. En 1989 li fondis frakcion por la sendependuloj, poste li estis elektita ties frakciestro, post monatoj ankaŭ vicparlamentestro. Ĝis plena fino de la socialismo li estis parlamentestro duonjaron. Depost la socialismo li ne estis elektita parlamentano. Inter 1994-1998 li estis subministro pri defendo. Li havas edzinon, kiu naskis 2 filinojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* parlamentaj paroladoj

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2016-11-04 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio István Fodor (politikisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Irena Schirtładze** pseŭdonomo "Irka" (naskiĝis la 7-an de aprilo 1928 en Lvovo, mortis la 14-an de septembro 1944 en Varsovio) – kartvelino, en la Ribelo de Varsovio volontulino-sanitariistino en bataliono "Parasol" (Ombrelo).

Filino de Arkadiusz Schirtładze kaj Janina Schirtładze el domo Kicińska. En la jaroj 1937-1939 loĝis en Dęblin. Ŝia patro estis kartvela oficiro (aviada kapitano). En Dęblin instruis polajn pilotojn. Partoprenis germanan invadon en Pollando. Malliberigita de Ruĝa Armeo, murdita en Katin.

Irena Schirtładze aliĝis al bataliono "Parasol" en la unuaj tagoj de la ribelo de Varsovio aŭguste 1944 dum bataloj de tiu ĉi taĉmento en Wola. Aldelegita al la 3-a kompanio trapasis la batalitineron de "Parasol" el Wola, tra Malnova Urbo, Śródmieście, ĝis Czerniaków, kie estis grave vundita ĉe la str. Ludna. 16-jarulino.

Distingita de Batal-Kruco. Entombigita en la segmentoj de soldatoj kaj sanitariistinoj de la bataliono "Parasol" en Tombejo Powązki Wojskowe en Varsovio.

Vidu ankaŭ
----------

* Danuta Siedzikówna

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Irena Schirtładze en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Irena Schirtładze sur Virtuala Memor-Muro de Muzeo de la Varsovia Ribelo
* Biogram na stronie Muzeum Powstania Warszawskiego Biografio en paĝo de la Muzeo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 592516
* VIAF: 4704151778220518130008
 |
**Ilia Ponomarenko** (ukraine: Ілля Пономаренко) estas ukraina ĵurnalisto, militraportisto kaj analizisto pri defendo kiu skribas por *The Kyiv Independent*. En januaro 2023, pro lia eminenta rolo en la raportado pri la rus-ukraina milito, li estis priskribita de *Der Spiegel* kiel "probable la plej fama ukraino post la prezidento Volodimir Zelenskij".

Mallonge post la invado de Ukrainio en 2022, Ponomarenko vidis sian sekvantaron ĉe Tvitero grandiĝi ĝis superi unu milionon da sekvantoj, pro tio ke multaj serĉis lokan informanton en la unuaj tagoj de la invado; *Der Spiegel* skribis ke "por homoj tutmonde, li fariĝis la plej grava kronikisto de la milito dum ĉi tiu periodo". Ekde tiam, li estis regule citita en la internacia amaskomunikilaro, kaj skribis tradukitajn opinioartikolojn, ekzemple por la norvega gazeto *Aftenposten*.

Ponomarenko kreskiĝis en Volnovaĥa, kaj studis en la Ŝtata Universitato de Mariupolo. Li asertis ke li estis studanta internaciajn rilatojn en Mariupolo kiam la urbo estis okupita en 2014 de fortoj subtenitaj de Rusio. Li ekis raporti pri la batalado por BBC Radio dum ĉi tiu periodo. Ĝis 2021, li laboris por la *Kyiv Post*, sed post la abrupta reformatigo kaj portempa fermigo de la *Kyiv Post* novembre de 2021, Ponomarenko estis en la teamo de ĵurnalistoj kiuj fondis *The Kyiv Independent*.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑   Ilia Ponomarenko. Twitter.
2. 1 2  "Fighting on the Twitter Front in Ukraine", *Der Spiegel*, la 5-an de septembro 2022
3. ↑  "Arbeidet mitt er blitt min egen personlige tragedie", *Afterposten*, la 9-an de junio 2022
4. ↑  "Kuuluisa ukrainalais­toimittaja ylisti yhtäkkiä Suomea Twitterissä – kertoo nyt, miksi", *Ilta-Sanomat*, la 9-an de junio 2022
5. ↑  "Illia Ponomarenko: Ukraine’s most-followed war journalist is a "dude" from Donbas", *Bulletin of the Atomic Scientists*, la 28-an de aprilo 2022

* Ĉi tiu artikolo estas traduko de la anglalingva artikolo « Ilia Ponomarenko »


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 820002
 |
Georg Friedrich Händel
**Israel in Egypt** aŭ **Israelo en Egiptujo** (HWV 54) estas oratorio en tri partoj de Georg Friedrich Händel.

Ekesto
------

Kontraste al siaj kutimoj Händel verkis ĉi tiun oratorion en seninterrompe. Male li komencis kun la lasta parto, kiun li nomis *Moses Song* kaj kiun li verkis inter la 1-a kaj 11-an de oktobro 1738. El lia memskribaĵo evidentas, ke li planas ĉi tiun akton kiel parto de pli granda oratorio; aliflanke kiel memstara verko ĝi estas tro mallonga.

Kiel sekvonta Händel komponis inter la 15-a kaj 20-a de oktobro la duan akton, titolitan *Exodus*, kaj instrumentis ĝin ĝis la 28-a de oktobro. La instrumentadon li finfaris la 1-an de novembro. La muzikon por la unua parto, *Lamentation of the Israelites for the death of Joseph*, li transprenis el *Funeral Anthem,* funebra muziko por Reĝino Caroline, kiun li verkis du jarojn antaŭe. Nur malmulta el la teksto devis esti ŝanĝita. Jam dum la presado de la partituro oni tamen forprenis la unuan parton, tiel ke la oratorio fariĝis finfine duparta verko sen uverturo (*Exodus* und *Moses Song*). Laŭ ĉi tiu formo oni prezentas ĝin ankaŭ nuntempe.

La unua prezentado okazis la 4-an de aprilo 1739 en la Reĝa Teatrejo ĉe Haymarket en Londono. Verŝajne oni prezentis inter la aktoj interalie la orgenkonĉerton F-maĵoran *The Cuckoo and the Nightingale*, kiun Händel mallonge antaŭe pretigis.

Jenaj soloistoj kantis dum la unua prezentado:

* Elisabeth Duparc, nomata „La Francesina" (soprano)
* William Savage (kontratenoro)
* John Beard (tenoro)
* Thomas Reinhold (baso)
* Gustavus Waltz (baso)

La teksto de la oratorio konsistas nure el bibliaj citaĵoj. Oni supozas kiel libretiston Charles Jennens, kiu poste procedis similmaniere je la libreto por *Mesio*.


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

Literaturo
----------

* Hans Joachim Marx: *Händels Oratorien, Oden und Serenaten*, Vandenhoeck & Ruprecht, 1998, ISBN 978-3-525-27815-4
* Albert Scheibler, Julia Evdokimova: *Georg Friedrich Händel. Oratorien-Führer*, Edition Köln, 1993, ISBN 978-3-928010-04-7

Eksteraj ligiloj
----------------

* Israel in Egypt en Vikifontaro (Universala biblioteko)

* Israel in Egypt: Liberaj muziknotoj por elŝuti de International Music Score Library Project.
* muziknotoj[*rompita ligilo*] de *Israel in Aegypten* (eldono de Friedrich Chrysander, Leipzig 1863) (germane)
* tekstaro ĉe stanford.edu
* Retpaĝaro pri la Händel-festivaloj en Crystal Palace en la 19-a jarcento Arkivigite je 2012-03-20 per la retarkivo Wayback Machine
* Israel in Egypten : Oratorium in zwei Abtheilungen nach Worten der heiligen Schrift / von G. F. Händel. - Düsseldorf : H. Voß, 1850. Cifereca eldono de Universitata Landa Biblioteko je Duseldorfo
**István GAÁL** [iŝtvAn gAl], hungare **Gaál István** estis hungara reĝisoro, scenaristo, filmomuntisto kaj fotisto.

István Gaál naskiĝis la 25-an de aŭgusto 1933 en Salgótarján - mortis la 25-an de septembro 2007 en Budapeŝto.

Biografio
---------

István Gaál frekventis lernejojn en Pásztó kaj Szeged, poste aktoran ĉeflernejon pri reĝisorado en Budapeŝto inter 1954-1958, fine li plustudis en Romo. Komence li faris dokumentajn filmojn. Li instruis en Barato en 1985, 1994, 1995 kaj en 1996. En 1990 li ekspoziciis fotojn en Budapeŝto. Li ricevis premion Kossuth en 1991, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.

Memorigiloj
-----------

* memorĉambro en Pásztó de 2008

Liaj reĝisoraĵoj (elekto)
-------------------------

* diversaj kinejaj kaj televiziaj filmoj inter 1955-2005, ekzemple *Ötven* (Kvin dek), 1955; *Sodrásban*, 1963; *Keresztelő*, 1967; *Az éjszaka zenéje* Muziko de la nokto - pri Béla Bartók), 1970; *Naponta két vonat* (Tage po 2 trajnoj), 1977; Peer Gynt, 1988; *Zene* (Muziko), 1990; Kerala, 2005

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio István Gaál en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 405625
* GND: 133450465
* LCCN: n79109552
* VIAF: 11035492
* ISNI: 0000 0001 0954 4520
* SUDOC: 116283262
* BNF: 14680169n
* BIBSYS: 5090012
* BNE: XX4918389
 |
La **Irlanda Parlamenta Partio**; en angla **Irish Parliamentary Party** (**IPP**; komune nomata kiel **Irish Party** (Irlanda Partio) aŭ la **Home Rule Party** (Hejmregula Partio); en irlanda *Páirtí Parlaiminteach na hÉireann* aŭ *Páirtí um Rialtas Dúchais*) estis formita en 1882 de Charles Stewart Parnell, nome estro de la Naciisma Partio, anstataŭanto de la *Home Rule League* (Hejmregula Ligo), kiel oficiala parlamenta partio por irlandaj naciismaj parlamentanoj elektitaj por la Ĉambro de komunuloj ĉe Vestminstero en Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando ĝis 1918. Ties centraj celoj estis ŝtata sendependo por Irlando kaj ter-reformo. Ties konstitucia movado ludis gravan rolon kiel bazo por la irlanda memregado pere de tri Hejmregulaj Projektoj.

Notoj
-----

Referencoj
----------

* MacDonagh, Michael: *The Home Rule Movement*, Talbot Press, Dublin (1920)
* Garvin, Tom: *The evolution of Irish Nationalist Politics* (1981) (2005), Gill & Macmillan, Dublin, ISBN 0-7171-3967-0
* O'Donnell, F. Hugh: 'A History of the Irish Parliamentary Party' (London, 1910)
* Stanford, Jane, *That Irishman: The Life and Times of John O'Connor Power*, History Press Ireland, May 2011, ISBN 978-1-84588-698-1

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Irlanda Parlamenta Partio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Department of the Taoiseach: Irish Soldiers in the First World War
* BBC History – 1916 Easter Rising – Profiles – Irish Parliamentary Party
***Ili!*** (angle: *Them!*) estas usona sciencfikcia kaj horora filmo de 1954. Ĝia reĝisoro estis Gordon Douglas. Ĝi temas pri milito inter la homaro kontraŭ la mutaciaj grandegaj formikoj.

Oni kredas, ke ĉi tiu filmo estas ĉefverko de la filmoj pri grandaj muticiaj monstroj.

Resumo
------

Du policistoj trovas en novmeksika dezerto knabinon ŝoke. Poste ili trovas forlasitan kaj detruitan karavanon. La serĝento Peterson iras esplori ĝin. Li ne trovas tie vivon, sed nur sangon.

Proksime de la loko oni trovas kadavrojn kaj formikan acidon kaj strangajn piedsignojn en la kadavrojn. El Vaŝingtono venas du entomologoj, la profesoro Harold Medford kaj lia filino Pat.

La loko kie ili trovis la knabinon estas denove esplorata de la entomologoj, la serĝento Peterson kaj la agento de la FBI Robert Graham. Tie atakas ilin grandegaj formikoj. Ili ekscias kiuj estas la murdistoj: la formikoj. Oni komprenas, ke la formikoj mutaciiĝis pro nukleaj testoj.

La aŭtoritatoj atakas la formikejon per veneno, sed du reĝin-formikoj sukcesas eskapi kaj konstrui novajn nestojn. Unu el ili estas detruita en maro fare de soldatoj kaj la alia konstruas sian neston en Los-Anĝeleso.

La aŭtoritatoj de la kalifornia urbo anoncas militjuron kaj atakas la neston. Peterson mortas savante du junulojn kaptitajn de formikoj. Finfine la reĝino kaj la ovoj estas detruitaj per flamĵetilo.

Fine de la filmo la profesoro demandas kiujn novajn katastrofojn oni povas atendi pro la nukleaj testoj.

Geaktoraro
----------

* James Whitmore kiel la serĝento Ben Peterson,
* Edmund Gwenn kiel la doktoro Harold Medford,
* Joan Weldon kiel la doktorino Pat Medford,
* James Arness kiel la agent de la FBI Robert Graham,
* Onslow Stevens kiel la ĝeneralo O'Brien,
* Sean McClory com la urbestro Kibbee,
* Chris Draker kiel Ed Blackburn,
* Sandy Descher kiel la knabino Ellinson,
* Mary Ann Hokanson kiel la sinjorino Lodge,
* Don Shelton kiel la kapitano Fred Edwards,
* Fess Parker kiel Alan Crotty,
* Olin Howlin kiel Jensen,
* Leonard Nimoy kiel soldato.

Produktado
----------

Unue oni volis filmi ĝin kolore. Du tagoj antaŭ la filmado, la Warner Bros. decidis filmi ĝin nigrablanke, ĉar ili ne kontentis.

Premioj
-------

| Premio | Rezulto |
| --- | --- |
| Oskar-premio pro specialaj efektoj | nomumita |

Referencoj
----------

1. ↑  *Them! (1954)* ĉe IMDb.com
2. ↑  Sala, Ángel (octubre de 2005). *Tiburón ¡Vas a necesitar un barco más grande! El filme que cambió Hollywood* (Osvaldo M. Tangir edición). Héctor Gonzálezez López. ISBN 84-96129-72-1.
3. ↑  *Them! (1954). Full Cast & Crew* ĉe IMDb.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ili! en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* *Them! (1954)* ĉe IMDb.com
**ANGYAL István** [andjal iŝtva:n] (Magyarbánhegyes, la 14-an de oktobro 1928 – pendumis lin en Budapeŝto, la 1-an de decembro 1958) liberecbatalanto de la hungara revolucio de 1956, gvidanto de la budapeŝta taĉmento Tűzoltó utca (fajroestingista strato), viktimo de la postrevolucia venĝo.

Li estis la plej pure idealisma kaj kontraŭdira persono de la hungara revolucio de 1956: li estis ankaŭ komunisto ne nur ribelanto. Li ribelis kontraŭ la ekzistanta komunismo, kvankam oni mortpunis lin, li restis fidela al sia konvinkiĝo.

Kiel fidela komunisto, li rifuzis la plurpartian demokration.

Biografio
---------

Li naskiĝis en juda familio, li ne rajtis plu lerni post la kvara klaso pro lia juda deveno. Li, lia patrino kaj unu fratino estis deportita en 1944 al la koncentrejo Auschwitz (Aŭŝvico), lian fratinon pendumis la germanaj nazioj antaŭ la koncentrejo, ĉar ŝi volis fuĝi. Lia patrino mortis en la murdejo.

Li travivis la kruelaĵojn kaj iĝis konvinkita komunisto, kvankam neniam aliĝis al la komunista partio. Li sukcese abiturientiĝis kaj ekstudis en la fako hungara-historio en 1947. Ĉar li parolis en 1949 por la atakita György Lukács, oni ekskludis lin el la universitato.

Li iĝis seruristo ĉe la *Budapesti Építőipari Lakatos Vállalat*. Li lernis en 1951 en Dunapentele ferbetona muntisto. Kiam en 1953 malfortigis apogon de la malpeza industrio, li iĝis senlaborulo, poste laboris ĉe subentreprenoj de *Közlekedési Építő Vállalat*, li estis tie konstrugvidanto de 1955 ĝis oktobro de 1956.

Li partoprenis en la hungara revolucio de 1956, aktivis en protestmarŝoj, disdono de flugfolioj, en armila batalo. Pro tio la venkonta komunista reĝimo mortpunis kaj pendumis lin en 1958.

* Kategorio István Angyal en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 329445
* GND: 119479087
* LCCN: no93021484
* VIAF: 20491859
* ISNI: 0000 0000 7862 2716
* SUDOC: 136266738
* NKC: jo20191025042
 |
**Ilka GEDŐ** [gedO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gedő Ilka** estis hungara pentristo, grafikisto.

Ilka Gedő  naskiĝis la 26-an de majo 1921 en Budapeŝto, ŝi mortis la 19-an de junio 1985 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ilka Gedő devenis el juda familio. Ŝi aĝis 11, kiam ŝi kreis grafikaĵon. Ŝi frekventis 2 privatajn pentrolernejojn inter 1939 kaj 1943. Ŝi debutis en ekspozicio en 1940, sed tiutempe ŝi vivtenis sin el kreoj de ceramikaĵoj. Dum la nazia erao ŝi vivis en geto en sia naskiĝurbo, kie ŝi desegnis (ŝiaj desegnaĵoj estas videblaj en diversaj judaj galerioj en la mondo). Post la 2-a mondmilito ŝi lernis duonjaron en Belarta Altlernejo de Jenő Barcsay. En 1946 ŝi edziniĝis, en la sekva jaro ŝi naskis (denove en 1953). Komence de la socialismo ŝi plene retiriĝis, ŝi tradukadis. En 1969 ŝi vivis jaron en Parizo, ŝiaj 2 pentraĵoj estis videblaj en ekspozicio. Hejmenveninta ŝi reiris al la pentrado.

Ŝiaj elektitaj ekspozicioj
--------------------------

* Budapeŝto 1942, 1965, 1982, 1987, 1995, 2004, 2021
* Székesfehérvár 1980
* Szentendre 1985
* Szombathely 1989
* Glasgow 1985, 1989
* Novjorko 1994, 1996, 1997
* Berlino 2006

Pentraĵo de Ilka Gedő
Duobla memportreto de Ilka Gedő (1985)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* germanlingva biografio

* 
* 
* 
* 

* Kategorio Ilka Gedő en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 566837
* GND: 119319926
* LCCN: n96050754
* VIAF: 3278052
* ISNI: 0000 0000 7859 185X
* SUDOC: 264276515
* ULAN: 500482634
* RKD: 124148
* NKC: ola2015854001
 |
Grafo **APOR István** estis hungara grandbienulo kaj magnato en Transilvanujo naskiĝinta en Altorja 1638 kaj mortinta en Sibio la 10-an de novembro 1704.

Kariero
-------

Grafo István Apor en 1679 estis sendito de Apafi la 1-a al la turka kortego. En 1685 li estis ĉefreĝa juĝisto en Csík, Gyergyó kaj Kászonszék. En 1690 li apogis kontraŭ Emeriko Thököly la imperiestran partion, pro tio de Leopoldo la 1-a li ricevis en 1693 rangon de barono, en 1696 de tiu de grafo. Inter 1693–1703 li estis fiskisto, en 1697 prefekto de departemento Torda. Ekde 1703 li estis generalo, ĉefkomandanto de Transilvanujo. Dum la liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a li restis ĉe la flanko de la imperiestro. Li kolektis grandan bienon. Li subtenis la lernejojn. Li havis rolojn ankaŭ en la estigo de la greka katolika eklezio de Transilvanujo. Lian taglibron pri sia vojaĝo de Vieno en jaroj 1697–98 eldonis Vencel Bíró (Erdélyi Múzeum, 1930).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio István Apor en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 317630
 |
**István Horváth** [iŝtvAn horvAt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Horváth István** estis hungara politikisto, vicĉefministro, ministro, parlamentano, juĝisto.

István Horváth  naskiĝis la 1-an de septembro 1935 en Paks.

Biografio
---------

István Horváth frekventis gimnazion, poste universitaton en Budapeŝto. Li eklaboris en la ŝtata administrado en Kecskemét, ekde 1957 li laboris en la departementa juĝejo. Li aliĝis al la komunistoj en 1956. Ekde 1960 li havis partiajn postenojn. Inter 1971 kaj 1975 li estis parlamenta deputito. Li estis ankaŭ partiestro de Bács-Kiskun inter 1973 kaj 1980, poste li estis ministro pri enlandaj aferoj 5 jarojn. Tiutempe li frekventis trijaran partian lernejon. En 1987 en Kabineto Grósz li estis vicĉefministro, poste denove ministro. En la malfrua 1989 lia ministerio kaŭzis signifan skandalon, tial li abdikis kaj pensiuliĝis.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

* Kategorio István Horváth (ministro) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)