recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Loïc Wacquant** (naskiĝinta en 1960 en Montpellier) estas franca sociologo, antropologo, ekonomikisto kaj universitata profesoro je la Universitato de Kalifornio en Berkeley, kiu precipe verkas pri malriĉeco kaj etna marginaligo, la efikoj de la novliberalismo por la sociala politiko kaj la puna sistemo, malriĉaj urbopartoj en Usono, Eŭropo kaj Sud-Ameriko, la ligiloj inter geto kaj malliberejo kaj la signifo de la homa korpo. Li ĉefe laboras de vidpunkto de la adaptita sociologio de Pierre Bourdieu, sed estas ankaŭ influita fare de Karl Marx kaj Max Weber.

Wacquant estas ankaŭ ŝatokupa boksisto kaj uzis lian boksadon por skribi etnografion pri la afrik-usona vivo en geto de Ĉikago.

Geto, hipergeto kaj anti-geto
-----------------------------

Wacquant distingis inter tri tipoj de malriĉaj urbopartoj. La geto estas aparta parto por socie unu etna grupo, enhavante diversajn ekonomiajn klasojn de tiu grupo. Rezultante ĝi havas siajn proprajn kompleksajn socialajn strukturojn kaj instituciojn. La hipergeto estas la rezultinta produkto de la geto post la ekonomia emancipiĝo de la riĉaj kaj riĉetaj membroj de unu etna grupo kaj nun enhavas la plej malriĉajn homojn en etna grupo. Ĝi perdis siajn kompleksajn strukturojn, kiu malfaciligas estontan emancipiĝon. Laŭ Wacquant la hipergeto estas precipe usona fenomeno en la okcidenta mondo. La anti-geto estas etne diversa loko en kelkaj eŭropaj urboj, kie mankas la solidareco de la geto kaj la hipergeto, sed estas pli emancipiĝanta ol la geto kaj la hipergeto.

Politiko
--------

Wacquant estas subtenanto de la franca Socialista Partio, sed kritikas la nunan politikon de la partio, kiun li konsideras tro dekstra kaj ne sufiĉa por malriĉuloj.



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 553651
* GND: 124985467
* LCCN: n88645753
* VIAF: 172714622
* ISNI: 0000 0003 5592 3817, 0000 0000 7143 2880
* SUDOC: 052212882
* BNF: 12925679j
* NDL: 01076296
* BIBSYS: 90606537
* NKC: jx20110920027
* ICCU: RAVV081663
 |
**Arenzana de Arriba** [arenZAna deaRIba] estas vilaĝo kaj municipo de Rioĥo (norda Hispanio), nome en la nordokcidenta Komarko de Nájera kaj precize en la centrokcidento de la regiono. 

La municipa teritorio de Arenzana de Arriba, en la okcidento de la regiono.
La baptujo de la preĝejo.

Geografio
---------

Ĝi estas loĝloko kun komunikvojo laŭ la regiona ŝoseo LR-429 inter Tricio nordokcidente kaj Bezares sudoriente. Ĝi estas je 597 metroj super marnivelo.

Historio
--------

En la 1960-aj jaroj la elmigrado iris al enlandaj centroj, unue al Bilbao, Barcelono kaj Madrido, kaj en la 1970-aj jaroj al Logroño. El la 1900-aj jaroj oni malaltiĝis el 173 loĝantoj ĝis la nunaj 28.

Aktualo
-------

La bazo de la ekonomio estas agrikulturo, kaj ĉefe vinproduktado, sekvita de tritiko kaj hordeo, krom la fruktoĝardenoj.

La loĝantaro estas tre maljuniĝinta. Vizitindaĵo estas la preĝejo kie estas interesa baptujo ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Rioĥo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 795906
 |
**Felcsút** (felĉUt) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, en Distrikto Bicske. Estas 2 Csút en la proksimeco, tie Fel signifas supra, la alia loko estas malsupra aŭ suba.

Futbalejo
Katolika preĝejo

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 22  km²
* Supermara alteco: 150 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.458/18.5861
* Loĝantaro: 1660
* Poŝtkodo: 8086
* Telefonprefikso: 22

Situo
-----

Felcsút situas laŭ ĉefvojo Székesfehérvár-Bicske, en proksimeco de Bicske.

Historio
--------

Oni trovis tie restaĵojn el la bronzepoko kaj de romianoj. La unua mencio devenis el 1269 en formo *"Felcsuth"*. Post la turka erao germanoj alvenis. En 1854 incendio okazis. Tie descendis flugmaŝino de **György Endresz** kaj **Sándor Magyar**, kiuj estis la unuaj hungaroj, kiuj traflugis la Atlantikon. Tiu ago estis protesto kontraŭ Traktato de Trianon.

En la vilaĝo naskiĝis Viktor Orbán, ĉefministro, unu el la motoroj dum la demokratiiĝo en 1989. Li iniciatis tie Futbalan Akademion.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al (Granda) Dipatrino de 1840
* kalvinana preĝejo

Famuloj
-------

* en Felcsút naskiĝis kaj mortis agronomo Lajos Letenyei.

* Kategorio Felcsút en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Machito** [maĉIto] (\* 16-an de februaro 1912 en Havano, Kubo; † 15-an de aprilo 1984 en Londono; vere *Francisco Raúl Gutiérrez Grillo*) estis kuba muzikisto kaj bandestro de latinida ĵazo.

Vivo kaj Verkado
----------------

En 1937 Machito elmigris en Usonon, kie li kantis interalie kun Xavier Cugat kaj Noro Morales. En 1940 li fondis la bandon *Afro-Cubans* kun sia bofrato Mario Bauzá kiel muzika direktisto. Machito kantis kaj ludis marakojn. Li estis fama pro la afrikdevenaj kubaj ritmoj de sia muziko (mambo, rumbo, ĉaĉao, kubopo, paĉango kaj montara sono). Lia bando, kiu konsistis el proks. dudek muzikistoj, influis la historion de latinida ĵazo dum la 1940-aj kaj 1950-aj jaroj. En 1950 li surdiskigis *Afro-Cuban Jazz Suite* de Chico O’Farrill kun Charlie Parker kiel gastsoloisto. Ankaŭ aliaj gravaj ĵazmuzikistoj kiel Flip Phillips ludis je liaj *Afro-Cubans* kiel gastsoloistoj; aranĝisto estis en la 1980-aj jaroj la argentin-devena Jorge Anders. Plurfoje li kunlaboris kun Dizzy Gillespie. Meze de la 1970-aj jaroj Machito koncertvojaĝis kun pli malgrandaj ensembloj. Ĉiam malferma al tendencoj kaj stiloj de sudamerika muziko, li ankaŭ sin dediĉis al salso. En 1983 li gajnis Gramion per *Machito & His Salsa Big Band '82*.

Lia fratino Graciela ankaŭ estas kantisto de *Afro-Cubans*, kiun poste direktis lia filo.

En 1984 Machito suferis mallonge antaŭ koncertprezentado en ĵazklubejo *Ronnie Scott's* korinfarkton, pro kiu li mortis kvar tagojn poste en malsanulejo je Londono.

Literaturo
----------

* Brian Priestley: Eintrag *Machito*. En: Ian Carr, Digby Fairweather, Brian Priestley: *Jazz Rough Guide*, Stutgarto, Metzler 2004 ISBN 347601892X (2-a eldono)


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Machito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Mucho Macho Machito (intervjuo kun Machito)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 385033
* GND: 134451465
* LCCN: n88156869
* VIAF: 1565571
* ISNI: 0000 0003 6840 1284, 0000 0000 5921 7520
* SUDOC: 156479494
* BNF: 13896912r
* MBA: 8b280260-dacb-4195-a34d-16e5068de288
* ICCU: UBOV515879
* BNE: XX1033721
 |
La **Interregistara Oceanografia Komisiono**, en angla *Intergovernmental Oceanographic Commission of UNESCO* (IOC/UNESCO, IOK/Unesko) estis establita pere de rezolucio 2.31 adoptita de la Ĝenerala Konferenco de Unesko. Ĝi por la unua fojo kunvenis en Parizo en la Sidejo de Unesko el 19a ĝis 27a de Oktobro 1961. Dekomence, 40 ŝtatoj iĝis membroj de la Komisiono. La IOK helpas registarojn fronti siajn unuopajn kaj kolektivajn oceanajn kaj marbordajn administrajn necesojn, pere de kunhavo de sciaro, informaro kaj teknologio same kiel pere de kunordigo de programoj kaj konstruo de kapacito en oceana kaj marborda esplorado, observo kaj servoj.

La IOK estas la nura UN institucio specializita en oceanaj scienco kaj servoj. Ĝi havigas fokuson por aliaj UN organizaĵoj kaj agentejoj rilataj al la oceana scienco, observado kaj informinterŝanĝo, kaj servoj kiel la tutmonda avertosistemo pri cunamoj. Establita en 1960, la Komisiono okazigis sian 50an datrevenon en 2010 kaj nuntempe havas 147 Membroŝtatojn. Ĉar la IOK ofte havas sian propran rajtigon en kunsidoj kiel tiuj de la Kadra Konvencio de Unuiĝintaj Nacioj pri Klimata Ŝanĝiĝo (UNFCCC), la Interkonsento pri Biologia Diverseco (IBD, CBD) kaj la Konferenco de Unuiĝintaj Nacioj pri Eltenebla Disvolvigo (Rio+20), tio havigas al Unesko du sidlokojn kaj du voĉojn ĉetable.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 750966
* LCCN: n81019835
* VIAF: 137910886
* ISNI: 0000 0001 2167 0474
* SUDOC: 026372231
* NKC: kn20010711169
 |
**Francisco José Arcángel Ramos** (Alosno, Provinco Onubo, 25a de marto 1977) estas hispana kantisto de flamenko, plej bone konata en la etoso de spektakloj kiel **Arcángel** [arKANĥel].

Li ekkarieris kantante por dancistoj kiel Javier Barón kaj Eva Yerbabuena, aŭ kunlabore kun la gitaristo Vicente Amigo. Ekde tiam li kunlaboras en diversaj kunkoncertoj komence de la 21a jarcento. Li ekregistris unue ankaŭ kunlabore kaj lia unua propra disko nome *Arcángel* (2001) ricevis diversajn premiojn. En 2004 kun komponisto kaj gitaristo Juan Carlos Romero, li publikigis isan duan diskon nome *La calle perdía*, kiu same ricevis laŭdajn kritikojn. En 2006, li publikigis sian trian diskon nome *Ropavieja* kaj en 2008 turneis omaĝe al Manolo Caracol per spektaklo titolita *Zambra 5.1*. En 2015 li publikigis sian diskon "Tablao". En februaro 2017 li ricevis la *Medalla de Andalucía*, plej gravan premion en la regiono.

Notoj
-----

1. ↑   www.deflamenco.com. «Arcángel. Biografía.». Arkivita el la originalo la 20an de junio 2009. Konsultita la 16an de novembro 2019.

* Kategorio Arcángel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 669671
* GND: 1024215989
* LCCN: n2010158889
* VIAF: 87088098
* ISNI: 0000 0001 1773 5001
* BNF: 169700480
* MBA: 419fecb1-a231-4901-b32a-1d0d8ac01a5b
* BNE: XX1315999
 |
**Santa Marta de Tormes** estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia teritorio de Salamanko en la nordo-centro de la provinco. *Santa Marta de Tormes* estas tradukebla etimologie al *Sankta Marta* kaj Tormes estas aludo al la rivero Tormes.

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 10,01 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 14 806 loĝantojn. Ĝi akiris ĉirkaŭ 14 000 loĝantojn ekde la mezo de la 20-a jarcento pro proksimeco al la provinca ĉefurbo kaj ekfunkciado kiel dormurbo. Ĝi distas nur 5 km de Salamanko, provinca ĉefurbo. Ĝi estas la plej loĝata urbo de la metropola areo de Salamanko.

Lims norde kun Salamanko kaj Cabrerizos, separata de ambaŭ per la rivero Tormes kiu estas la dividejo. Okcidente, limas kun Carbajosa de la Sagrada, kaj sude kaj oriente kun Pelabravo. La municipo estas dividita per la aŭtoŝoseo N-501, kiu komunikas Salamankon kun Madrido. Tiu ĉirkaŭŝoseo separas la urban kernon disde la novaj kvartaloj de unufamiliaj loĝejoj. 

Ĝi fondiĝis en la 13-a jarcento. En postaj jarcentoj suferis pro militoj ĉefe dum la Hispana Milito de Sendependigo. 

La urbestro estas de dekstra partio PP.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Salamanko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 753439
* VIAF: 185330115
 |
**Santa María Ribarredonda** [santamaRIa ribareDONda] estas loĝloko kaj municipo en la nordoriento de la provinco Burgoso, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la oriento de la komarko *La Bureba*. La loknomo *Santa María Ribarredonda* povas esti komprenebla etimologie kiel Sankta Maria Rondoforma Riverbordo.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 11,01 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 95 loĝantojn. Ĝi perdis multajn loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 40 loĝantojn el 1991. 

Ĝi distas 61 km de Burgoso, provinca ĉefurbo, kaj limas kun Cubo de Bureba, Miraveche, Villanueva de Teba, Zuñeda, Vallarta de Bureba, Pancorbo kaj Valluércanes.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento. Ĝi apartenis al la loka kvaropo *Cuadrilla de Santa María Ribarredonda*, unu el sep dividaĵoj de la *Merindad de Bureba* apartenanta al la *partido de Bureba*, nome reĝa jurisdikcio kun propra vicurbestro.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. 

Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo de Maria Ĉieliro.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 774147
 |
**Silabkantado** estas kantado nevorta, ĉe kiu oni kantas per unu aŭ pluraj vokaloj (ofte /a/) aŭ malpli simplaj silaboj (ofte *la la la* aŭ solfeĝo). Silabkantadon oni povas praktiki kiel voĉan ekzercon, aŭ prezenti kiel muzikaĵon.

**Silabkanto** estas tia silabkantada komponaĵo, destinita por publika plenumo.

En popola kulturo, ekster klera muzika kaj foje kiel infanludo, eblas preni frazon aŭ tutan kanton kaj anstataŭi ĉiujn vokalojn per unusola, tiel ke la rezulto iĝas monotona. Ekzemple en Hispanio oftas preni precizan frazon "Cuando Fernando Séptimo usaba paletó" (Kiam Ferdinando la 7-a uzis palton) kaj konverti ĝin en "Kandá Farnanda Sáptama asaba palatá palatá asaba palatá, Kendé Fernende Septeme esebe peletá peletá esebe peleté", kaj tiel plu.

Referencoj
----------

1. ↑  «Grand Dictionnaire Français-Espéranto», la artikolo *vocalise*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Silabkanto de Maurice Ravel (etudo en formo de habanero). Kantas Cecilia Bartoli.
* Silabkanto de Sergej Raĥmaninov. Kantas Veronika Ĝioeva.
* Silabkanto de A.I. Ostrovskij. Kantas Eduard Ĥil (s-ro Trololo).


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 826176
* NKC: ph224494
 |
**Flachsee** (prononcu *flaĥse*; signifo de la nome en Esperanto: *platlago*) estas baraĵlago en kantono Argovio en Svislando. La lago havas longecon de proksimume 7 km kaj maksimuman larĝecon de 400 metroj. Ĝia areo mezuras 0,72 km². Ĉe la okcidenta bordo troviĝas marĉo kun kanaro. En la lago troviĝas kvin malgrandaj insuloj. Laŭlonge de la okcidenta bordo ekzistas protekta digo kontraŭ inundoj.

Estiĝo kaj utiligiado
---------------------

La lago estis kreita per la novkonstruo de la rivera akvoelektrejo Zufikon apud Bremgarten en la 1970-aj jaroj. La konstruo de la baraĵlago permesis la estiĝon de granda reproduktejo de multnombraj minacataj birdospecioj. La regiono hodiaŭ estas naturprotekta areo. Ĉe la setlejo Geisshof ekzistas ŝnurpramo por transpasi la lagon. Inter Rottenschwil kaj Unterlunkhofen pitoreska ŝtalponto pasas la lagon. Observante certajn regulojn oni povas viziti la naturprotektan areon per boato.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Flachsee en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Rondvojo Flachsee (en germana lingvo) Arkivigite je 2008-04-20 per la retarkivo Wayback Machine
* Priskribo de la nautrrezervejo Flachsee (en germana lingvo)
**Lewis Weston Dillwyn** (21-a de aŭgusto 1778 – 31-a de aŭgusto 1855) estis brita porcelanfabrikisto, naturalisto kaj parlamentano.

Li naskiĝis en Walthamstow, Essex, kiel plej aĝa filo de William Dillwyn (1743–1824) kaj Sarah Dillwyn (naske Weston). Lia patro, kvakero el Pensilvanio estis reveninta al Britio en 1777 dum la plej malbona periodo en Filadelfio de la Usona Milito de Sendependeco kaj setlis ĉe Higham Lodge, Walthamstow, Essex, Britio. William Dillwyn estis arda kontraŭ-sklaveca kampanjanto tra Anglio kaj Suda Kimrio, krom esti rilata al George Haynes pere de familioj en Filadelfio kaj al komerco de potfarado.

La leteroj de William al lia filino Suzanna konserviĝis de la *Library Company* en Filadelfio kaj estas ĉe la Historia Societo de Pensilvanio. Laŭ tiuj la fama fabriko estis aĉetita de William por teni Lewis aktiva sum tiu suferis podagron. La potfarejo Swansea fare de Lewis Weston Dillwyn kaj George Haynes ekfunkciis inter 1806-1807. En 1814 anstataŭis Nantgarw kaj ekproduktis porcelanon.

Lewis Weston Dillwyn tamen famis ankaŭ pro siaj publikigitaj verkoj pri botaniko kaj konkologio, inklude *The British Confervae* ilustracia studo de britnesalakvaj algoj, publikigita en 1809. Dillwyn malkovris kelkajn speciojn de la genro *Conferva*. Li estis elektita en 1804 kiel membro de la Royal Society.

In 1817 li portempe retiriĝis el potfarado. En 1818 li eniris en politiko kaj estis elektita por la brita parlamento en 1834 por Glamorganshire. Poste li estis elektita urbestro de Swansea en 1839.  Dillwyn estis ankaŭ unu el fondintoj de la Reĝa Institucio de Suda Kimrio kaj ties unua Prezidento, kaj en 1840 li publikigis mallongan historion de Swansea.

Li mortis en Sketty Hall, Swansea, en 1855.

Taksono
-------

Taksono nomigita de Dillwyn estas la jenaj:

* *Lithopoma gibberosa*, specio de marheliko
* Filipina megapodo, *Megapodius cumingii*, nome specio de nestamasulo

Referencoj
----------

1. ↑  The Cambrian Company, Swansea Pottery In London 1806-1808, Jonathan Gray 2012
2. ↑   Person Page. Thepeerage.com. Alirita 2023-05-01.

Bibliografio
------------

* A.R. Walker, 'The Dillwyns as naturalists: Lewis Weston Dillwyn (1778–1855)', en *Minerva (Journal of Swansea History)*; 11, p. 20-42.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lewis Weston Dillwyn en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* ThePeerage.com
* Biografio (angle).



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 463129
* GND: 117641618
* LCCN: n87143103
* VIAF: 25385244
* ISNI: 0000 0000 6675 8640
* SUDOC: 240805577
* NLA: 36062366
 |
Terpomfingroj
**Terpomfingroj**, **terpom-fritoj** aŭ **fritoj** estas frititaj fingrolongaj bastonetoj el terpomo. Ili originas el Belgio kaj Francio kaj nuntempe estas tutmonde manĝataj kiel aldona manĝaĵo aŭ rapidmanĝaĵo.

Ili estas vaste kaj internacie konataj sub la francdevena termino *pommes frites*. El ĉi tiu termino devenas la kutimaj germanaj terminoj "Pommes" (prononco: POmes) aŭ "Fritten" (prononco: FR*I*tn), per kiu oni ĝenerale mendas ĉe "Frittenbude" (surstrata vendejo por rapidmanĝo). La aldonan saŭcon oni elektas laŭ la koloro "Fritten weiss" (blanka, kun majonezo) aŭ "Fritten rot" kun keĉupo.

Pri la (mal-)saniga efiko estas disputo. Ĝenerale ili havas tre altan energian valoron pro la graso kutime uzata por kuirado kaj pro la aldonaj saŭcoj. La tradicia belga metodo, kiu uzas freŝajn terpomojn frititajn dufoje je malsama temperaturo estas pli konsilinda ol uzo de antaŭtranĉitaj frostigitaj bastonetoj, kiujn oni fritas en graso je malĝusta temperaturo.

Alternative oni povas varmigi la preparitajn kaj antaŭfrititajn terpomojn en la seka varmeco de forno sen graso.

Referencoj
----------

1. ↑   Esperanto Dictionary John Wells ISBN 0 340 05950 8 (1969, 1973)
2. ↑  "terpom-fritoj" en la Plena Ilustrita Vortaro
3. ↑  vortoj je F en la Hejma Vortaro

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Terpomfingroj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* *Fish and chips*
* Fritbudo
* Mituloj-frititaj terpomoj
* Terpomfloko
**Sciencismo** estas tendenco kaj teorio laŭ kiu la scienca metodo estas aplikebla al ĉiuj branĉoj de la homa sciaro kaj spertaro. Ĉar inter tiuj ĉi kuŝas ankaŭ la prihomaj sciencoj kun ties morala imperativo, eĉ rilate tiujn ĉi sciencismo pretendas malkovri kaj taksi iliajn originon cerba rezulto kaj relativigi ilian etikan valoron kvazaŭ devenatan ekskluzive nur el la diversaj stadioj de la evoluo. Kutime sciencistoj adheras, konscie aŭ nekonscie, al materiismo kaj pozitivismo aŭ al aliaj filozofioj neantaj la eblon sin servi je la metafizikaj principoj pro la preteksto ke ili ne estas science trakteblaj; eĉ filozofion ili faras scienca objekto. Modelo de tiu pensado videblas en la jena frazo: "oni povas konsideri la homon kiel beston specisuperan kiu produktas filozofiojn kaj poemojn same kiel *silkraŭpoj faras siajn kokonojn kaj la abeloj siajn abeluojn".* (Hippolyte Taine)

Foje, tamen, la koncepto pri sciencismo montras nur eksceson de fido je la fizikaj kaj metamatikaj sciencoj, kaj do, kvankam riskante fali en dogmismon, ne certas ĉu temas vere pri sciencismo aŭ pri penso ankoraŭ ne klariĝinta. Ĉiukaze, tamen, la termino, forĝita en Francio en 18-a jarcento kaj rapide disvastiĝinta kun diversaj signifoj, hodiaŭ nuanciĝas pli negative ol pozitive, nome pli nescience ol science.

Se kontraŭ tiu tendenco bataladas metafizikistoj kaj sciencistoj spertantaj la limojn de la scienco, precipe ĝin kondamnas kristanismo, kaj ĝenerale ĉiuj religioj, pro ĝia baro al racia demonstro pri la ekzisto de supernaturaĵoj kaj pro la relativismo koncernanta la validecon de la unuaj fundamentaj moralaj principoj. Rilate tion valoras la penon konsulti la kolokvojn kaj asertojn de la Papa Akademio de la sciencoj/sektoro de homaj sciencoj, kies plurcentaj laikaj sciencistoj havas sian sidejon en la teritorio de la vatikana ŝtato.

Vidu ankaŭ
----------

* Sciteorio
* Materiismo

Bibliografio
------------

* Giacomo Samek Ludovici, *Lo scientismo? Non sta in piedi*, Timone 116, 2012
* Roberto Timossi, *L'illusione dell'ateismo. Perché ls scienza non nega Dio. San Paolo. 2009*
* Francesco Agnoli, *Scienziati, dunque credenti,* Cantagalli, Siena (Italio), 2012.

Eksteraj ligiloj
----------------

*

Referencoj
----------

1. ↑
**Arena Plínio Marin** [aREna PLInjo MArin] estas futbala stadiono situanta en la brazila urbo Votuporango, en la subŝtato San-Paŭlo. Ĝi estis inaŭgurita la 23-an de januaro 2016 kaj havas kapablon por 8.145 homoj, nombro kiu povus atingi 20 mil, se estos pligrandigoj. La ejo gastigas la ludojn de la loka futbalteamo CAV.

Historio
--------

La unua sidejo de la stadiono estis inaŭgurita la 6-an de decembro 1956 kaj remalfermita en aprilo 2010, fare de la plenuma povo de Votuporango, kaj en 2011 la stadiono estis vendita al nemoveblaĵa evoluiga grupo, kiu malkonstruis ĝin en 2015. En tiu sama jaro tamen en alia tereno Arena Plínio Marin estis ekkonstruata.

Plínio Marin estis unu el la pioniroj de Votuporango. Lia familio alvenis ĉi tien en la tago, kiam la urbo fondiĝis. Ili ŝatis la regionon kaj aĉetis 160 ter-buŝelojn (387,20 hektarojn), el kiuj jarojn poste estis donacita areoj por la konstruado de la placo São Bento, por malfermado de stratoj, por la konstruado de la spiritisma centro, kaj por la konstruado de la Stadiono Plinio Marin. Li estis la unua prezidanto de AAV.

Referencoj
----------

1. ↑  Raporto en la retejo de la plenuma povo de Votuporango Arkivigite je 2021-08-21 per la retarkivo Wayback Machine portugale
2. ↑  Artikolo sur la retejo GE portugale
3. ↑  Artikolo sur la retejo Maravilhas do Rio Brande portugale

Vidu ankaŭ
----------

* Votuporango
* Plínio Marin
* CAV
* AAV

Eksteraj ligiloj
----------------
**Cagua** [KAgŭa] estas urbego kaj signifa universitata urbo en subŝtato Aragua en norda Venezuelo. La urbego estas parto de urbaro de Marakajo. La loknomo signifas indiĝene "urbo de la heliko," simbolo de la urbego.

Ĉefplaco de Cagua

Bazaj informoj
--------------

* Loĝantaro: 108,997 en 2007
* Supermara alteco: 458 m
* Areo: 40 km²
* Telefonkodo: 0244
* Poŝtkodo: 0122
* Horzono: UTC -4:30
* 10° 10′ 59″ N 67° 27′ 00″ U﻿ / ﻿10.18306 °N, 67.45000 °U﻿ / 10.18306; -67.45000 (mapo)

Geografio
---------

Strato en Cagua
Muzeo en Cagua
Cagua situas en valo. Turmero troviĝas 7, Marakajo 17, Los Teques 49, Valencio (Venezuelo) 61, Cúa 62, Baruta kaj **Karakaso** po 68, Ocumare del Tuy 75, Petare 77, Santa Teresa del Tuy 86, Guarenas 96, Guatire 105, Barquisimeto 205, Coro (Venezuelo) 278, Barcelono (Venezuelo) 301, Cabimas 438, Marakajbo 461, Maturín 471, Bolívar (urbo) 486, Guayana (urbo) 565, San Cristóbal (Venezuelo) 589 km.

Historio
--------

Cagua estis establita en 1620 kiel "Cagua La Vieja", urbo de solaj hispanoj. Cagua estis rekonstruita en ĝia aktuala loko en 1622 kun la nova loknomo de "Nuestra Señora del Rosario de Cagua", kiu estis ŝanĝita al "San José de Cagua" dum la 18-a jarcento. La grandurbo nun estas konata simple Cagua.

Ekonomio
--------

Cagua estas jam longe grava industria zono.

Kirko en Cagua

Klimato
-------

En Cagua la averaĝa temperaturo estas 25 °C. Jare pluvas ĉirkaŭ 1000 mm. La pli seka sezono daŭras de novembro ĝis marto.

Vidindaĵoj
----------

* Kirko Sankta Jozefo
* Kulturdomo
* Muzeo de Artoj kaj Historio

Fontoj
------

* mapo, distancoj Arkivigite je 2015-05-26 per la retarkivo Wayback Machine
* Angla Vikipedio helpe de WikiTrans

* Kategorio Cagua en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Diagramo de rulaĵoj kaj bobenoj el la patento de Paul de 1758.
**Lewis Paul** (mortiĝis en 1759) estis la origina inventisto de rulŝpinilo, nome bazo de la *water frame* por ŝpini kotonon en kotonfabriko. Li komencis labori por tiu projekto en 1729, sed probable ne povis fari praktikajn progresojn ĝis post 1732 kiam li renkontiĝis kun John Wyatt, nome ĉarpentisto kiu estis laborinta en Birmingham. Ŝajne Paul havis la ideon kaj Wyatt desegnis ĝin. Paul akiris patenton por tiu la 24an de junio 1738.

Bibliografio
------------

* A. P. Wadsworth kaj J. de L. Mann, *The Cotton Industry and Industrial Lancashire* (Manchester University Press 1931), 419-448.
* D. L. Bates, 'Cotton-spinning in Northampton: Edward Cave's Mill' *Northamptonshire Past and Present* IX(3) (1996), 237-51.
* W. English, *The Textile Industry* (Longmans, London 1931), 80-2.
* R. B. Prosser, ‘Paul, Lewis (m. 1759)’, rev. Gillian Cookson, *Oxford Dictionary of National Biography*, Oxford University Press, 2004, alirita la 25 Feb 2008
**Arcos de la Polvorosa** [ARkos delapolboROsa] estas municipo de la provinco Zamoro, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Benavente y Los Valles, en la nordo de la provinco, sude de la Provinco Leono. *Arcos de la Polvorosa* etimologie tradukeblas al *Arkoj de la Polvorosa*, nome aludo al arkoj de iama grava ponto kaj al la Batalo de la Polvorosa en 878 de kristanoj de Alfonso la 3-a super araboj de Mohamedo la 1-a kio ebligis la reloĝadon de la areo.

Preĝejo.
Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 12,24 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 218 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 200 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 74 km de Zamoro, provinca ĉefurbo. Ĝi limas kun Benavente, Santa Colomba de las Monjas, Santa Cristina de la Polvorosa, Barcial del Barco, Villaveza del Agua kaj Milles de la Polvorosa.

En Mezepoko okazis reloĝado kaj apartenis al la graflando de Benavente.

Agrikulturo (produktado de vino) kaj brutobredado tradicie estas ekonomibazoj. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Zamoro

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 755246
 |
**Françoise NOIREAU** (Fransoazo Oazo) (1963, Parizo - ) estas franca esperantistino, psikopedagogo kaj violonisto de dancmuzikoj de popolaj tradicioj (etnomuziko, folkloro). Ŝi loĝas nun en centra Bretonujo. Sed ŝi naskiĝis kaj studis en Parizo, esperantigis siajn edzon kaj tri gefilojn en la sudaj Alpoj, en Briancono (Briançon, plej alta urbo en Eŭropo) kaj gastigis multajn geesperantistojn. Esperanto estas ŝia kutima lingvo kaj jam venas la tria esperantista generacio tra la bebo de Letisja, kies denaska lingvo estas Esperanto, antaŭ ol venis la franca, tra la lernejo. Ankaŭ li estas denaskulo.

Ŝi regule volontulis en tre multaj kampoj jam de 40 jaroj. Ŝi partoprenas en tre diversaj agadoj en Esperantujo, regule instruante Esperanton jam de 1991, ankaŭ en kelkaj landoj, ludante violonon, prelegante, ekzemple pri siaj vojaĝoj kaj restadoj ekzemple en Rusio, pri la Lingvoj-Festivalo, kiun ŝi organizis en 2020, pri aŭtismo, ktp. Ŝi estas emerita speciala instruistino por gelernantoj kun kondutaj problemoj, kaj emerita psiĥoterapiistino por infanoj. Ŝi mem ricevis diagnozon de aŭtismo antaŭ unu jaro kaj tio donis al ŝi tute aliajn komprenon kaj sperton pri la afero.

Ŝi estas dumviva membro de UEA de 1995 kaj relanĉis Espermenso-n, la asocion de MENSA-membroj en UEA en 2020.

De 2021, ŝi instruas Esperanton perrete, kadre de la universitato Espoir (UEC) en Kongolando.

Notoj
-----

1. ↑  Exposition à Querrien les 12 et 13 mai 2018
2. ↑  Aŭtismo hodiaŭ

Eksteraj ligiloj
----------------

* Prelego de Françoise Noireau en Jutubo
* Intervjuo de Françoise Noireau (franca esperantista violonisto) en 2018, en Jutubo
* blogo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 721464
 |
**Arens de Lledó** [aRENS de Lledó] (*Arenys de Lledó* en kataluna) estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la nordoriento de la nordorienta komarko *Matarraña*, kies administracia ĉefurbo estas Valderrobres.

Geografio
---------

Fasado de la preĝejo.
Ĝi estas je 190 km de Teruelo, provinca ĉefurbo, sur 381 msm de altitudo.​ La municipa teritorio estas en la nordoriento de la komarko; ĝi komunikas laŭ la provinca ŝoseo TE-24 kun apuda Lledó sude, ambaŭ sur la limo kun la provinco Taragono; krome nordokcidente estas Calaceite kaj sudoriente pli apude La Horta de Sant Joan jam en la provinco Taragono, konata kiel enirejo al la natura parko Els Ports kaj ĉar Picasso pasigis tie sezonon kaj startigis sian etapon kubisman. Proksime estas kultura ĉefurbo de Matarraña, nome Calaceite, loko tre vizitata de artistoj. La loko estas ĉe la Iberia Sistemo sur montara deklivo, ĉe la bordo de la rivero Algars, kiu markas la limon kun la Supra Tero kaj Katalunio. Tie estas Galeró, nome banloko tre vizitata.

La loko apartenas al la nomita Aragona Strio, kaj en la municipo la loka parolmaniero estas inter la variaĵoj klasitaj kiel dialektoj de la kataluna. Krome, la tuta loĝantaro regas kaj povas uzi la kastilian.

Historio
--------

Aperis proksime restaĵoj de iberoj. De la araba epoko restas riverdigo "azudo" kun tiama araba vorto. 

La konkero fare de kristanoj okazis en la 12-a jarcento. Estas restaĵoj de la murego kaj je 6 km, ĉe la ermitejo de Sankta Hipólito (Sant Pol), estas la bazo de mezepoka kolono kaj kruco de templanoj. Prospero okazis inter la 16-a kaj 17-a jarcentoj kiam oni konstruis plej multe. En 1785 ĝi ricevis la titolon de "villa".

Dum la Hispana Enlanda Milito (1936-1939) oni bruligis la municipan arkivon fare de revoluciuloj por forigi la rajtojn al terposedo sed restis la civila registro. En la proksima urbo Gandesa estas Centro de Studoj pri la Batalo de Ebro.

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Arens de Lledó kie oni malaltiĝis el 759 loĝantoj en 1900 ĝis nunaj 221 loĝantoj laŭlonge de la jarcento.

Ekonomio
--------

Bazo de ekonomio nun estas agrikulturo (olivarboj kaj migdalarboj) kaj ĉefe brutobredado (ŝafoj kaj porkoj) kaj sekva nutrindustrio. Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo. Inter vidindaĵoj estas la preĝejo, la ermitejo kaj naturaj lokoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Teruelo

Notoj
-----

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 801943
* VIAF: 316734979
 |
**Arci Esperanto** kreiĝis en 2006 kiel nova rondo de la itala asocio ARCI kaj nova asocio kiu okupiĝas pri Esperanto kaj ĝia disvastigo, valorigo kaj enprofundiĝo ene de la kulturo kiu estas kulturo de Arci.

Ĝi estas organizanto de la 82-a kongreso de Sennacieca Asocio Tutmonda okazinta inter la 18-a kaj 25-a de julio 2009 en Milano.

Celo
----

Arci Esperanto volas konigi la lingvon Esperanto kiel lingvon de paco kaj ekzalti ĉiujn kapablojn egalecajn de ĝi. Pro tio ĝi konstituiĝis en Arci Rondo kaj volonte aliĝas al ĉiuj tiaj iniciatoj kaj movadoj kiuj povos kontribui al la kresko homa, kultura kaj solidara.

Arci Esperanto sin mem priskribas tiel:
*Oni ne povas difini kulturan planon de Arci-rondo sen diri kio estas hodiaŭ Arci: asocio por aktiva solidareco inter siaj membroj kaj ne nur. La mutualismo de la frua dudeka jarcento trovas en Arci la spacon por esprimiĝi, por ebligi al la personoj farti bone, kune kreski kaj ludi, kune serĉi la plej taŭgajn rimedojn por malkovri novajn padojn kaj stratojn. Ĉion ĉi ni havas en nia menso kiam ni kunvenas kun tutmondaj gekompanoj parolantaj Esperante: ankoraŭfoje, post 120 jaroj, ni volas porti tiun ĉi homan historion en la plurfacetan mondon de Arci kaj de Italio.*

*Ĉu ni sukcesos plenumi nian taskon? Ĉu ni povos respondi jese nur se iam ĉiuj parolos Esperanton kiel duan lingvon? Ni opinias ke ne – eĉ se, kiel Esperantistoj, ni certe ne povus tion rifuzi. Ĉiukaze ni volas ĉeesti, ni volas kontribui al bela asocia historio kaj en ĝia kadro ree proponi tiun ĉi lingvon, vigle vivantan, ebligantan al ĉiuj homoj – vere al ĉiuj ! – egalrajtan komunikadon.*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retejo de ARCI Esperanto Arkivigite je 2008-10-05 per la retarkivo Wayback Machine
* Oficiala retpaĝo de SAT-kongreso 2009[*rompita ligilo*]

Fonto
-----

La Itala socialismo kaj Esperanto, 2008, eldonita de Eldona Fako Kooperativa de SAT kunlabore kun Arci Esperanto, p73-74.
***Flandra Katoliko*** estis la monata revuo de *Flandra Unuiĝo de Katolikaj Esperantistoj* (FUKE), sekcio de *Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista* (IKUE).

Ĝin antaŭis *Katholiek Esperanto Bulletijn*, eldonita en Borgerhout/Antwerpen, 1934 - oktobro 1935, tajpita, stencilita, de kiu aperis almenaŭ 12 numeroj. Respondeca eldonisto estis J. Van Deun.

*Flandra Katoliko* havis ankaŭ nederlandlingvan subtitolon *Maandschrift van het Katholiek Vlaamsch Esperanto Verbond*. Unua serio aperis ekde 1935 (januaro aŭ oktobro?) ĝis 1940. Ĝi estis oficiala kongresgazeto de la XXIa Mondkongreso de Katolikaj Esperantistoj, Antwerpen, aŭgusto 1939. Redaktisto en 1935 estis J. Van Deun, poste venis C. van Hoogstraten. En 1946 la redaktisto estis Justus Merks el Kortrijk. La unuajn jarkolektojn presis Henri Braekevelt el Roeselare; ekde la maja-junia numero de 1938 ĝi transiris al presejo G. Van den Eynde en Retie.

Dua serio aperis de 1945 ĝis 1961, tria serio de 1979 ĝis 1988.

La iama Esperanto-Fondaĵo Cesar Vanbiervliet posedis numeron 11 (oktobro 1935) de *Katholiek Esperanto-Bulletijn*. La numeroj de novembro 1935 ĝis septembro-oktobro 1946 de *Flandra Katoliko* nun troviĝas en Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience. Ambaŭ kolektoj estas bitigitaj.

Bibliografio
------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Esperanto |

* 2010 : *Bibliografio de periodaĵoj en aŭ pri Esperanto*, Budapest

Eksteraj ligiloj
----------------

* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
**Arcones** [arKOnes] estas municipo en la sudoriento de la provinco Segovio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la distrikto *Partido Judicial de Sepúlveda*. *Arcones* estas komprenebla etimologie kiel Limejo (vidu suben). Ĝi enhavas ankaŭ la kvartalojn:

* Arconcillos (diminutivo, 200 m NO)
* Huerta (fruktĝardeno, 1,7 km N)
* Castillejo (kasteleto, 200 m S)
* La Mata (arbaro, 300 m S)
* Colladillo (monteto, 2 200 m O). Tiu lasta apartenis iam al Matabuena.

Arcones en la provinco Segovio.
Preĝejo de Arcones.

Geografio
---------

Ĝia monteca (dekliva al Sierra de Guadarrama municipa teritorio okupas totalan areon de 31,75 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 171 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte 700 el 1950-aj jaroj. 

Ĝi distas 40 km de Segovio, provinca ĉefurbo; ĝi limas kun municipoj Pedraza, Orejana, Prádena, Matabuena, Braojos de la Sierra (Madrid) kaj Gascones (Madrid).

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado. 

La loknomo devenas de la latina *arcone* kiu signifas limo aŭ limilo. En 1247 estis citaĵo kiel Archones (sama prononco). Ĝi apartenis al la *Comunidad de Villa y Tierra de Pedraza*.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, lino kaj legomoj) kaj brutobredado (ŝafoj) kaj nune gruzelfosado. Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune rura turismo, ekstremaj sportoj, kun piedirado tra naturaj lokoj, fontoj kaj kavernoj. De la historia pasinteco restis diversaj vizitindaj vidindaĵoj kiel la trinava preĝejo de Sankta Mikaelo, en Arcones; la Ermitejo de *Nuestra Señora de la Lastra*, 1 km de Castillejo, en la loko konata kiel La Berrocosa; la Ermitejo de Sankta Kristina, en Huerta; la Ermitejo de Sankta Roĥo, ĉe la tombejo de Arcones; kaj la preĝejo de Sankta Bartolomeo, en Colladillo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Segovio

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 768088
 |
**Bokbiero** estas speco de biero, alte aŭ malalte fermentata, kies "denseco" je substancoj transiĝintaj de malto kaj lupolo al akvo antaŭ la fermenta proceso estas pli ol 16 procentaĵoj (plejgrandkvante tiuj substancoj estas maltozo, proteinoj, enzimoj, vitaminoj kaj aromaĵoj). Tiun pli grandan densecon kaŭzas simple pli malmulta aldono de akvo al la en bierfarado komence ĉiukaze densa miksaĵo de malto, lupolo kaj akvo. La rezultiĝanta biero havas relative altan procentaĵon de alkoholo.

Trinkaĵo nomata "duobla bokbiero" estas biero kies "denseco" je substancoj transiĝintaj de malto kaj lupolo al akvo antaŭ la fermenta proceso estas eĉ pli ol 18 procentaĵoj; "maja bokbiero" estas speciala variaĵo de bokbiero nur produktata dum aprilo kaj majo.

Per fermentado je normala biera gisto atingeblas 12 ĝis 13 procentaĵoj da alkoholo. Se alkoholo en biero plimultiĝas, ĝi mortigas la giston kaj per tio finigas la fermentan proceson. Por tamen akiri pli alkololoriĉajn bokbierojn, post la fermentado necesas forpreni akvon el la biero: ekzemple eblas frostigi la pretan bieron kaj parte forpreni la glaciiĝintan akvon. Per tio eblas atingi signife pli altajn procentaĵojn da alkoholo, sen peki kontraŭ la bierfara leĝo de pureco.

Etimologio
----------

La vorto bokbiero ŝajnas aludi al la vorto boko, virseksulo de remaĉuloj, aparte virkapro aŭ vircervo, kaj sur multaj etikedoj de bokbierboteloj bildiĝas virkapro, sed etimologie la vorto venas de la germana vorto "Bockbier" kaj tiu etimologie de la urbonomo Ein**beck** en norda Germanio, do nur ŝajne rilatas al la biologia termino.

* Kategorio Bokbiero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
burgo Gollenfels – ĉefa konstruaĵo
La **burgo Gollenfels** estas rokburgo sur la roko „Gollenfels" super la valo de la rivero Guldenbach en alteco de 285 m s.m. rande de la Soonwald en la komunumo Dörrebach proksime al la urbeto Stromberg. La Soonwald estas parto de la mezmontaro Hunsrück en la distrikto Bad Kreuznach, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.

Historio
--------

Instalaĵo
---------

La burgo konsistis el impona loĝturo kunligite al duetaĝa loĝdomo kaj ekonomia konstruaĵo en la malantaŭo de la burga korto.

Hodiaŭa Utiligado
-----------------

La burgo estas en privata posedo kaj ne plu estas loĝata. 
Ekde 2002 ne estas permesata aliri ĝin pro danĝero de disfalo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Burgo Gollenfels en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Ebidat, 2217
* Burg Gollenfels in der Chronik von Dörrebach Arkivigite je 2013-12-19 per la retarkivo Wayback Machine (PDF; 664 kB)
* Bilder Burg Gollenfels Arkivigite je 2013-12-20 per la retarkivo Wayback Machine
|  |  |
| --- | --- |
|  | Tiu ĉi artikolo traktas la mezepokan burgon **Frankenstein** en Mühltal sude de Darmstadt, Hesio, Germanio. Ekzistas krome historia konstruaĵo *Burgo Frankenstein* ankaŭ en Frankenstein, Rejnlando-Palatinato, kaj plia samnoma burgo en Bad Salzungen, Turingio. |

La **burgo Frankenstein**, prononco [Burk **Fran**knŝtajn], malmultajn kilometrojn sude de la urbo Darmstadt kaj de ties suda urboparto Eberstadt, formale parto de la administra komunumo Mühltal en la federacia lando Hesio de Germanio, estas ruino de mezepoka burgo rande de la mezalta montaro Odenvaldo, en alteco de 370 metroj super la marnivelo. Ĝi apartenas al la regiono Bergstraße [prononco ***Berk**ŝtrase*] (monta strato), kiu inter la urboj Darmstadt norde kaj Wiesloch sude signas la limon inter montara pejzaĝo de la Odenvaldo oriente kaj vasta ebenaĵo dominita de la rivero Rejno okcidente. Koresponde ankaŭ la rigardo de la ruino okcidente tra la ebenaĵo panorame kaptas lokojn en plurdekkilometra distanco, dum oriente videblas la deklivoj de ne pli ol iuj montoj dense kovritaj per arboj, interalie iom sude la monto Melibokus (517 m).

Laŭdire la burgo inspiris la romanan rolulon Frankenŝtejno de Mary Shelley, kiu pasis la regionon en vojaĝa ŝipo sur la rivero Rejno kaj dumvoje vidis multajn ruinojn de germanaj mezepokaj burgoj, interalie tiun ĉi - tamen literaturaj historiistoj disputas malsamopinie, ĉu vere pruveblas tiu ligo inter la burgo kaj la romanverkistino aŭ ĉu ĝi deklariĝu nur hipotezo.

Sendiskuteble klaras tamen ke ĉe la historia "monta vojo" viciĝas multaj ruinoj de mezepokaj burgoj. La plej bone konservitaj "najbaroj" de la burgo Alsbach estas *Schloss Alsbach* en rekta distanco de 7,5 kilometroj sude kaj *Schloss Auerbach* en distanco de 10 kilometroj sude. Historie tamen sude ankoraŭ estis du pli proksimaj burgoj, *Tannenburg* 3 kilometrojn kaj *Jossaburg* 5 kilometrojn sude (ambaŭ en Seeheim-Jugenheim), kiuj tamen preskaŭ komplete detruiĝis.

Reference al la hipotezo ke la burgo estu la inspiro de la romana rolulo Frankenŝtejno de Mary Shelley, ĉiujare en tri aŭtunaj semajnfinoj ĉirkaŭ la festo de haloveno la burgo iĝas scenejo por sennombraj kamuflitoj, kiuj en timigaj kostumoj de vampiroj, homlupoj kaj aliaj monstroj impresas grandajn kvantojn de vesperaj vizitantoj.

Famuloj
-------

* Johann Konrad Dippel

* Burgo Frankenstein en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Burgo Frankenstein en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala retejo de la burgo Frankenstein
* historiaj faktoj pri la burgo
* plia retejo pri la burgo kaj ties historiaj regintoj fare de la historia klubo Eberstadt-Frankenstein
**József Tisza** [jOĵef tisa], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tisza József** estis hungara politikisto, ministro, parlamentano, laboristo.

József Tisza  naskiĝis la 27-an de februaro 1914 en Szolnok. Li mortis la 27-an de novembro 1980 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Tisza frekventis bazlernejon, poste li eklaboris. En 1932 li aliĝis al la komunistoj. En la sekva jaro pro malpermesita politikado li estis kondamnita je prizono. En 1935 li aliĝis ankaŭ al sindikato. En 1940 li denove arestiĝis, en 1944 li soldatiĝis, kie li sukcese rifuĝis al Sovetunio. En la malfrua 1944 en Orosháza li aranĝis la komunistan partion. Inter 1946-1967 li estis parlamenta deputito, dume li havis diversajn ŝtatajn aŭ partiajn postenojn, eĉ inter 1952-1954 li estis ministro. En 1967 li pensiuliĝis.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al literoj T, TY, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio kun foto
* hungare


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**József Tóth** [jOĵef tOt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tóth József** estas hungara hidrologo, profesoro, membro korespondanta (2016) de Hungara Scienca Akademio.

József Tóth [*rompita ligilo*] naskiĝis en 1933 en Békés (urbo).

Biografio
---------

József Tóth frekventis mezlernejon en sia naskiĝurbo. Post falo de la Hungara revolucio de 1956 li migris al Nederlando, kie li akiris diplomon. Li translokiĝis al Kanado, kie li instruis en Universitato de Alberto, fine li iĝis emerita profesoro. Li prelegis ankaŭ ekzemple en Usono, Meksiko, Aŭstralio, Ĉinio, Tajlando. Ekde 1996 li instruis ankaŭ en Scienca Universitato Loránd Eötvös kiel titulara profesoro. En 2005 li hejmenvenis kaj aliĝis en Budapeŝto al la hidrologiaj esploroj. Li okupiĝas precipe pri akvoj sub la surfaco. Li ricevis nehungarajn premiojn.

Fontoj
------

* hungarlingva biografieto kun foto (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**József Tumbász** [jOĵef tumbAs], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Tumbász József** estas hungara piedbatboksisto, mondĉampiono, entreprenisto (protektisto).

József Tumbász naskiĝis la 14-an de februaro 1963 en Debrecen.

Biografio
---------

József Tumbász depost sia aktiva sporta kariero estis privata protektisto. Li edziĝis dufoje kaj li havas tri gefilojn. Libertempe li estas ankaŭ ĉasisto kaj piloto. 

### Sporta kariero

József Tumbász depost provo de pluraj sportbranĉoj estis piedbatboksisto en sia naskiĝurbo. Li estis la unua en mondĉampionumo, same en eŭropa ĉampionumo. Li finis sian aktivan sportan karieron en 1998.

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* video

Fontoj
------

* hungarlingva aprezo kun biografieto
* hungarlingva intervjuo kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   datenoj angle

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 819813
 |


* Portalo pri Biografio
La ciklodromo en la erfurta nordo.
La **Ciklodromo Andreasried** (germane: *Radrennbahn Andeasried*) troviĝas en norda urboparto de Erfurto. Ĝi estas longa je 250 metroj, el betono kun surmetaĵo el sinteza rezino. Ĝi estas la plej malnova ciklodromo ankoraŭ uzata en la tuta mondo.

Historio
--------

La unua veturejo fariĝis en 1885, sabla. En 1899 oni inaŭguris samloke unu cementan. Meze de la 1920-aj jaroj la areno denove alikonstruiĝis kaj plilongiĝis je 454,4 metroj; inauĝuro estis en la 9-a de julio 1925. Krom konkursoj ciklodromaj okazis paralele ofte konkursoj surstrataj, kiel la ĝis nun ekzistanta rondveturado tra Turingio (*Thüringen-Rundfahrt*) aŭ la spektaklo *Rund um die Hainleite*.

Rekomenco de spektakloj post la Dua mondmilito estis en la 1-a de junio 1947. Du sportistoj mortis je la komenco de la 1950-aj jaroj sur la ciklodromo: la akcelisto Walter Heßlich, praavo de la ĉampiono Lutz Heßlich, mortis post trejnadakcidento en 1951. En 1952 terenfalis la plurfoja mondĉampiono Erich Metze kaj mortis poste en malsanulejo.

De 1972 ĝis 1974 la areno denove alikonstruitis kaj modernigitis por plenumi la tiam postulita longeco de nur 333,33 metroj. Nur tial oni rajtis kandidati por konkursoj internaciaj. De ciklodromo kun karaktero popolfesta ekiĝis tiam sportejo aparta por profesiaj sportistoj de unua rango (ekz. por Detlef Macha).

Fokuso daŭre estas metita pri la konkursoj vento-ombraj (germane: *Steherrennen*, angle: *motor-paced racing*, france: *demi-fond*). ].

Interno de la ciklodromo.

La areno hodiaŭ
---------------

Pro nur surfaca restaŭrado ĉ. la jaro 2000 nova restaurxado baldaŭ poste necesis. Tio okazis de 2006-08. Nun la areno havas la novan longecon internacie kutiman de 250 metroj kun larĝeco je 7,50 metroj. Ĝi estas duone tegmentita kaj ofertas sidlokojn por 3000 fanatikuloj. Unua granda konkurso en la nova sportejo estis en 2009, nome la germanaj konkursoj ciklodromaj *Deutsche Bahnmeisterschaften*. Plurfoje pojare estas vet-bicikladkonkursoj en ventoombro, el ili famas la *Goldenes Rad von Erfurt* okazanta jam ekde la 1920-aj jaroj.

La ciklodromo estas en uzo de elitaj sportuloj el Turingio aspirantaj la Olimpiajn ludojn; krome de lernantoj de la Sportgimnazio de Erfurto kaj de la sportoklubo *RSC Turbine Erfurt*.

Famekonataj sportistoj, kiuj post la Turniĝo sin trejnis tie ĉi:

* Daniel Becke
* Ulrike Weichelt
* René Wolff
* Matthias John

Premio
------

Pro la sukcesa novkonstruo de la ciklodromo estas aljuĝita en decembro 2009 al la urbo Erfurto la plej alta premio tiukampe, nome la t.n. arĝenta plakedo (*Silberne Plakette*).

Einzelnachweise
---------------

1. ↑   *Steher, Stars und Sensationen: Seit 1885 Andreasried Erfurt*, broŝuro, p. 27
2. ↑  Stayer.de (9-a de decembro 2009)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ciklodromo Andreasried en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hejmpaĝo arena.
* Pri la alikonstruo ĉe *Bauconzept*.[*rompita ligilo*]
* Historiaĵoj ĉe erfurt-web.de