recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Komparo de la grando de planedoj kun malsamaj konsistoj
**Fera planedo** estas tipo de planedo kiu konsistas ĉefe el fero-riĉa kerno kun malgranda aŭ sen mantelo. Merkuro estas la plej granda astro de tiu tipo en nia sunsistemo, sed eble ekzistas pli grandaj feraj ekstersunsistemaj planedoj planedoj.

Origino
-------

Feraj planedoj povus esti la restaĵoj el normalaj metalaj/silikataj rokaj planedoj kies rokaj manteloj estus deprenitaj pro kolizioj de gigantaj asteroidoj. Nuntempaj simuladoj pri planedformiĝo antaŭvidas la formiĝon de fero-riĉaj planedoj kun malgrandaj orbitoj aŭ orbitante ĉirkaŭ masaj steloj kies protoplanedaj diskoj konsistus el materialoj kun granda kvanto da fero .

Ecoj
----

Feraj planedoj estus pli malgrandaj kaj pli densaj ol aliaj tipoj de planedoj kun la sama maso .
Ĉi tiu tipo de planedo havus nek tektonajn platojn nek fortan magnetan kampon.

Vidu ankaŭ
----------

* Fero
* Karbona planedo
* Ekstersunsistema planedo
* Tereca planedo

Referencoj
----------

1. ↑  "Characteristics of Terrestrial Planets" by John Chambers, from "The Great Planet Debate: Science as Process", August 14–16, 2008, The Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory Kossiakoff Center, Laurel, MD.  Arkivigite je 2011-08-17 per la retarkivo Wayback Machine
2. ↑
3. ↑  "Characteristics of Terrestrial Planets" by John Chambers, from "The Great Planet Debate: Science as Process", August 14–16, 2008, The Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory
Kossiakoff Center, Laurel, MD.  Arkivigite je 2011-08-17 per la retarkivo Wayback Machine
**Alfréd Forbát,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Forbát Alfréd,** lia nomo ekster Hungario **Fred Forbat** estis hungara-sveda arkitekto, grafikisto laborinta ankaŭ en Germanio kaj Svedio. Lia origina familia nomo estis *Füchsl* [fuŝl] ĝis 1915.

Alfréd Füchsl naskiĝis la 31-an de marto 1897 en Pécs (Hungario), li mortis la 23-an de majo 1972 en Stokholmo (Svedio).

Biografio
---------

Alfréd Forbát devenis el juda komercista familio. Li studis en Reĝa Teknikuniversitato József, poste en Teknologia Universitato Munkeno, kie li ricevis diplomon en 1920. Li laboris komence ĉe Walter Gropius, poste Forbát malfermis propran arkitekturan atelieron. Tiutempe li kreis ankaŭ afiŝojn. Li edziĝis en 1922 kaj en la sekvaj jaroj li laboris en Tesaloniko, Weimar kaj Berlino. Pro la nazioj li migris al Sovetunio, poste li hejmenvenis kaj estis arkitekto en Pécs inter 1933–1938. Pro la kontraŭjudaj leĝoj li translokiĝis al Svedio, kie ĝis 1942 li laboris en Lund, poste en aliaj urboj. Li ofte okupiĝis pri urboplanado.

Elektitaj planitaj konstruaĵoj
------------------------------

* en Berlinoen Berlino
* en Berlinoen Berlino
* en Lunden Lund
*

Memorigiloj
-----------

* strato en Pécs

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
*

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Alfréd Forbát en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 685980
* GND: 118684205
* LCCN: n2009009907
* VIAF: 78855146
* ISNI: 0000 0000 8158 5653
* LIBRIS: 210585
* SUDOC: 140232613 131512307, 140232613
* BNF: 12499698c
* ULAN: 500097878
* RKD: 334427
 |
51° 55′ 37″ Nordo 4° 26′ 53″ Oriento﻿ / ﻿51.9269605 °N, 4.4481325 °O﻿ / 51.9269605; 4.4481325 (mapo)Koordinatoj: 51° 55′ 37″ Nordo 4° 26′ 53″ Oriento﻿ / ﻿51.9269605 °N, 4.4481325 °O﻿ / 51.9269605; 4.4481325 (mapo)

Ĝirafoj kaj monumenta konstruaĵo
**Diergaarde Blijdorp** (oficiala nederlanda nomo: **Stichting Koninklijke Rotterdamse Diergaarde**, Reĝa Fondaĵo Bestoĝardeno de Roterdamo) estas bestoĝardeno en la nordokcidenta parto de Roterdamo, unu el plej malnovaj bestoĝardenoj en Nederlando. En 2007 ĝi celebris sian 150an jariĝon.

*Diergaarde Blijdorp* estas membro de la Nederlanda Federacio de Bestoĝardenoj (NVD) kaj de la Eŭropa Asocio de Bestoĝardenoj kaj Akvarioj (EABA).

Historio
--------

La Bestoĝardeno estis detruita de germana bombado dum la Dua Mondmilito same kiel la tuta centro de la urbo.

Bredoprogramoj
--------------

La Bestoĝardeno partoprenas en ĉirkaŭ 70 Bredoprogramoj.

* Kategorio Diergaarde Blijdorp en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 457954
* GND: 350475-X
* VIAF: 137030701 153056654, 137030701
* ISNI: 0000 0001 2187 8662
 |
**János Nedeczey** [jAnoŝ nedecei], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Nedeczey János** estis hungara juristo, parlamenta deputito.

János Nedeczey naskiĝis la 23-an de oktobro 1852 en Munkács (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Mukaĉeve en Ukrainio), li mortis la 5-an de januaro 1934 en Mukačevo (Ĉeĥoslovakio, nuntempa Mukaĉeve en Ukrainio).

Biografio
---------

János Nedeczey maturiĝis en gimnazio en Szatmárnémeti, poste li akiris juĝistan diplomon en Ĉefepiskopa Jura Akademio (Eger), pli poste advokatan diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto. Komence li laboris en advokata ateliero, poste en juĝejo. Li advokatiĝis en 1875, poste li havis plurajn jurajn postenojn en sia naskiĝurbo. Li multe strebis pri evoluo de urbo Munkács. Inter 1892 kaj 1906 li estis parlamentano, ekde 1898 ankaŭ persona juristo de grafa familio. Li ricevis ŝtatan premion en 1902.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* parlamentaj paroladoj

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majuskloj N, NY, poste serĉu la nomon)
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 705194
 |
**Dieter ALTHAUS** (naskiĝinta la 29-an de junio 1958 en Heilbad Heiligenstadt) estas iama germana politikisto, nuntempe lobiisto.

Vivo
----

Post abiturienta ekzameno kaj militservo li studis de 1970-83 ĉe la Pegadogia altlernejo de Erfurto matematikon kaj fizikon. Poste li deĵoris kiel instruisto ĉe la Supera lernejo de Geismar, ekde 1987 pluse en la rolo de viclernejestro.

Dum aŭtuno 1989 li partoprenis la manifestaciojn kontraŭ la reĝimo de GDR kaj iĝis en januaro 1990 lernejkonsilisto por la Distrikto Erfurt. En majo 1990 li fariĝis komisiito pri junularo, lernejo, kulturo kaj sporto de la Distrikto Heiligenstadt.

Post la unuaj elektoj je la landa parlamento de Turingio Althaus iĝis deputito; de 1999 ĝis junio 2003 li estis ankaŭ frakciestro de la kristandemokrata CDU; al tiu partio li aniĝis jam en 1985. De 1991-2001 li estis estrinta la CDU-on de Eichsfeld kaj ekde 1993 li estis anstataŭa frakciestro en la Liberŝtato Turingio.

Ŝatata ĉefministro de Turingio
------------------------------

De 1992-99 li estis ministro pri edukado en la kabineto de Bernhard Vogel, kies oficon de partiestro li transprenis en 2000. En junio 2003 li ekestis ĉefministro de la federacia lando Turingio. Dum la elektoj de 2004 lia partio perdis voĉojn sed tamen sukcesis denove gajni la plejmulton de la voĉoj, sufiĉe por regi sen koaliciano.

La 1-an de januaro 2009 li havis gravegan akcidenton dum skiado en Stirio kaj mortis 41 jaraĝa skikurantino. Li estis kondamnita al monpuno de 33000 eŭroj pro senatenta mortigo. Post la malvenko ĉe la elektoj en la 30-a de aŭgusto 2009 li retiriĝis de ĉiuj politikaj oficoj kaj nova ministroprezidentino iĝis Christine Lieberknecht.

Literaturo
----------

* Stefan Wogawa: *Vom Sonnenkind zum Sorgenkind*. Greifenverlag, Rudolstadt 2009, ISBN 978-3-86939-003-1.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Dieter Althaus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hejmpaĝo de Althaus.

| Antaŭe: | Ministroprezidanto de Turingio | Poste: |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Bernhard Vogel | 2003 – 2009 | Christine Lieberknecht |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 463175
* GND: 131958364
* LCCN: n82155876
* VIAF: 65153543
* ISNI: 0000 0000 5491 3375
 |
**János NOVÁK** [jAnoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Novák János** estas hungara reĝisoro, teatrestro, komponisto. Lia frato estis Emil Novák.

János Novák  naskiĝis la 16-an de aŭgusto 1952 en Budapeŝto (laŭ kelkaj fontoj la naskiĝdato estas la 26-a).

Biografio
---------

János Novák frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris violonĉelistan diplomon en Muzikakademio Franz Liszt en 1973. Jam antaŭ la diplomo li komponadis muzikaĵojn ekzemple por Teatro Thália (Budapeŝto) kaj Teatro Madách aŭ li estis muzikisto. En la jaroj 1975 kaj 1976 li plulernis en muzika altlernejo en Munkeno. Inter 1977-1992 li estis muzika gvidanto de Teatro Radnóti, poste li estis fondinta teatrestro kaj reĝisoro de *Pupteatro Kolibri*. En 2003 li akiris plian diplomon en Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto). Tiutempe li estis "ĉiufaranto" en porinfanaj spektakloj, li ofte laboris kune kun Tamás Cseh. Li ricevis plurajn premiojn ekde 1995.

Elektitaj teatraj reĝisoraĵoj
-----------------------------

* Ágnes Nemes Nagy: *Bors néni* (ankaŭ scenaristo kaj komponisto; 1980, 1994-1995, 1997-1998, 2003-2005, 2008, 2012)
* Jonathan Swift: *Gulliver en Liliputlando* (1995)
* William Shakespeare:
	+ Hamleto (2001)
	+ Somermeznokta sonĝo (2009-2010)
* Sándor Petőfi: *János vitéz* (2012)

Elektitaj komponaĵoj por filmoj aŭ teatroj
------------------------------------------

* Kokluŝo (filmo) (1986)
* *Lumpáciusz Vagabundusz vagy a három jómadár* (pupteatra spektaklo, 1981, 1984)
* *Franciska vasárnapjai* (filmo, 1996)
* *A fogság nyomában* (filmo, 2006)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* 



* Portalo pri Biografio
**Alfréd Márkus** [mArkuŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Márkus Alfréd,** eksterlande **Fred Markush** estis hungara komponisto, dirigento, helpekzercisto.

Alfréd Márkus  naskiĝis la 14-an de februaro 1883 en Budapeŝto, li mortis la 30-an de oktobro 1946 en Novjorko (Usono) (aliaj fontoj mencias malsamajn datenojn!).

Biografio
---------

Alfréd Márkus frekventis komercan akademion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en la Muzikakademio. Ekde 1912 li havis helpekzercistan postenon en teatro en la ĉefurbo, poste province. En 1915 li edziĝis. Baldaŭ li estis muzika teatrestro de Operetoteatro (Budapeŝto). Inter 1940 kaj 1944 li estis dirigento de la juda teatro pro la kontraŭjudaj leĝoj. En 1946 li vojaĝis al muzika kongreso en Novjorko, kie li mortis. Liaj ŝlagroj, filmaj muzikoj kaj operetoj havis vastan konatecon.

Elektitaj ŝlagroj
-----------------

* Sonĝoaŭto (la ĉefa filma melodio)
* *Oly jól csúszik ez a banánhéj*
* *Az én babám egy fekete nő*

Elektitaj teatraĵoj, kie li komponis la muzikojn
------------------------------------------------

* *Marci* (muzika komedio, 1916)
* *Férjhez megy a feleségem* (muzika komedio, 1921)
* *A csúnya lány* (muzika komedio, 1930)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 588255
* LCCN: no2007115580
* VIAF: 166146601
* ISNI: 0000 0001 1368 784X
* MBA: 8f212477-3652-4fec-926d-3e48a98829a2
* ICCU: CUBV099653
 |
**Ardanovo** (ankaŭ slovake), (ukraine *Арданово*, hungare *Árdánháza*) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Irŝava.

Bazaj informoj
--------------

* 48° 19′ 57″ N 22° 57′ 05″ O﻿ / ﻿48.33250 °N, 22.95139 °O﻿ / 48.33250; 22.95139 (mapo)
* Areo: 3 km²
* Alto super marnivelo: 232 m
* Loĝantaro: 1610
* Poŝtkodo: 90120
* Telefonprefikso: + 380 3144
* Aŭtokodo: AO

Situo
-----

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1448. En 1910 loĝis en Árdánháza 1195 homoj, (1114 rutenoj, 53 germanoj, 28 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Munkács, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Ardanovo. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------
**Arevalillo** [arebaLIljo] estas municipo en la okcidento de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al Komarko de El Barco de Ávila-Piedrahíta kaj al la jurisdikcia teritorio de Piedrahíta, en la sudokcidento de la provinco. La loknomo *Arevalillo* estas komprenebla etimologie kiel *Malgranda Arévalo*, alude al apuda urbo Arévalo.

Arevalillo en la provinco Avilo.
Preĝejo.
Preĝejo.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 14,97 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 67 loĝantojn. Ĝi perdis 400 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 76 km de Avilo, provinca ĉefurbo, kaj 51 km de Salamanko.

Ĝi limas kun Narrillos del Álamo, Horcajo Medianero (Salamanko), Martínez, El Mirón, Zapardiel de la Cañada, Collado del Mirón kaj Becedillas.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio. Estas legendo pri la deveno de Arevalillo kiel epizodo dum la franc-hispana milito (1635-1659), en kiu kelkaj lokanoj de la relative najbara urbo Arévalo, abandonis ĝin por translokiĝi al Ameriko serĉante pli favoran situacion, sed survoje ĉe Arevalillo ili trovis trezoreton de francaj ormoneroj kaj tial ili decidis krei tie novan loĝlokon nome Arevalillo. Oni ekkonstruis preĝejon en la 16-a jarcento, sed tio ne finfiniĝis, kaj nur en la 18-a jarcento oni konstruis la preĝejon.

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (bovoj, ŝafoj kaj iom porko kaj kortobirdoj) kaj rilata komercado. Aparte estas granda bredejo de kunikloj. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 762598
 |
**Eŭropa Memor-Tago pri Justuloj** – festo celebrata la 6-an de marto, fiksita la 10-an de majo 2012 de Eŭropa Parlamento, celanta honorigi memoron pri personoj, kiuj kontraŭstaris al totalismaj reĝimoj kaj amasaj krimoj en la 20-a kaj 21-a jarcentoj.

Genezo de la Eŭropa Memor-Tago pri Justuloj
-------------------------------------------

La 6-an de marto estas datreveno de la morto de Moŝe Bejski (naskiĝinta en 1921 en Działoszyce) – iniciatinto de la Ĝardenoj de Justuloj en Jerusalemo kaj kunkreinto de la difino "Justulo inter Nacioj de la Mondo".

Eŭropa Memor-Tago pri Justuloj estiĝis per decido de Eŭropa Parlamento laŭ iniciato de la itala Komitato de Monda Justul-Ĝardeno – Gariwo. La organizaĵo postulas kreon en la tuta mondo de Justul-Ĝardenoj laŭ la modelo de la ĝardeno de Jad Vaŝem en Jerusalemo, kie oni honorigis personojn, kiuj savis judojn dum holokaŭsto. Ĝis nun oni kreis Justul-Ĝardenojn interalie en Armenio, Bosnio, Francio, Italio, Pollando kaj Ruando.

Kadre la la festado de la Tago, en Muzeo pri Historio de Polaj Judoj kunlabore kun Ministerio pri Eksteraj Aferoj estas organizataj ekspozicioj memorigantaj la polajn Justulojn inter Nacioj de la Mondo kiel specifan grupon surfone de eŭropaj nacioj same pro tio, ke ili estis la plej multnombra homamaso, kaj pro tio, ke poloj pro helpo al judoj estis punataj per morto.

Eŭropa Parlamento suprenlevis la iniciaton, por ke la nocio "Justulo inter Nacioj de la Mondo", koncerne al homoj helpantaj al judoj dum la periodo de holokaŭsto, estu ampleksigita en la tutan mondon kaj en aliajn tiutipaj okazintaĵojn, precipe kun genocida karaktero.

Vidu ankaŭ
----------

* Tago de la memoro
* Memor-Tago pri Viktimoj de Krimo en Katin
* Eŭropa Memor-Tago pri Viktimoj de Stalinismo kaj Naziismo
* Memor-Tago pri Holokaŭsto de Ciganoj

* Kategorio Eŭropa Memor-Tago pri Justuloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Tristana galinolo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Gruoformaj *Gruiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Raledoj *Rallidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Gallinula* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***G. nesiotis*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Gallinula nesiotis****Sclater, 1861 |
|
|
|
| Konserva statuso |
| Formortinta (malfrua-19-a jarcento) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Tristana galinolo  |

 |
| v • d • r |

La **Tristana galinolo** *(Gallinula nesiotis)* estis mezgranda birdo de la familio de Raledoj kaj ordo de Gruoformaj, nuntempe ekstingita kaj iam endemismo de sudatlantika insulo Tristan da Cunha, kiu estas la ununura loĝata insulo de grupo da apartegaj insuloj en tiu maro; ĝi estis fizike simila al Galinolo de insulo Gough, kiu estas 350 km sudorienten, kaj, kiel tiu ĉi, ĝi estis senfluga birdo.

La iame ofta **Tristana galinolo** rariĝis ĉirkaŭ 1873, kaj fine de 19a jarcento **ekstingiĝis** pro troa ĉasado -facilega por malsatantaj fiŝistoj kaj balenistoj en tiom apartegaj teritorioj-, predado farita de enmetitaj specioj (ratoj, katoj kaj porkoj) kaj medimalpliigo pro incendioj. Restis pajloŝtopitaj ekzempleroj. 

Poste, en 1956 la proksima parenco Galinolo de insulo Gough, *G. comeri* estis reenmetita en Tristan da Cunha, kie okupis la parton de la tiama teritorio de la **Tristana galinolo** *(Gallinula nesiotis)*, kiu ankoraŭ restas post la enveno de homoj.
**Eŭropa Kompanio** aŭ **Eŭropa Akcia Kompanio**, mallonge **SE** (de la latina **Societas Europaea**), estas nova jura statuso de entrepreno en Eŭropa Unio. Tiun ĉi statuson ebligis la dekreto n-ro 2157/2001 de la Konsilio de la Eŭropa Unio de la 8a de oktobro 2001. La dekreto efektiviĝis 3 jarojn poste, tiel ke la fondo de SE principe eblas ekde la 8-a de oktobro 2004 (sed fakte en kelkaj EU-landoj nur iom poste, pro malfruo de naciaj leĝoj ebligantaj la transformadon).

Ekzistas kvar vojoj por fondi SE: kunigo de naciaj firmaoj, starigo de tegmenta firmao, fondo de komuna subfirmao kaj transformo de nacia Akcia Kompanio al SE.

Kompare kun nacia firmao, SE povas pli facile aĉeti firmaojn en aliaj landoj de EU, kaj ĝi povas ŝanĝi la landon de sia sidejo sen malfondo kaj refondo.

Ĝis nun nur malmultaj firmaoj eluzis la eblecon fondi SE. La unua SE (STRABAG SE) fondiĝis en Aŭstrio jam la 12-an de oktobro 2004, dum la unuan germanan SE fondis la asekura konzerno Allianz en 2006.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Statuto de la Eŭropa Kompanio (en 11 lingvoj) Arkivigite je 2008-10-23 per la retarkivo Wayback Machine
Orienta flanko de la korto, domoj de Slovakio, Hungario, Aŭstrio kaj Hispanio
La **Eŭropa Korto** (slovake **Nádvorie Európy**, hungare *Európa-Udvar*) estas korto en la centro de Komárno. Ĝi situas proksime de Klapka-Placo.

Ĉar ĝi estas, kiel korto, tute ĉirkaŭata de domoj, necesas trairi iun domon por atingi ĝin. Ĝi alireblas de strato Župná/Megye (sude), de Klapka-placo (oriente) kaj de strato Pohradničná/Határőr (norde).

La korto estis kreita laŭ iniciato de asocio "Palatinus", por montri la ligitecon de la urbo al (ankaŭ okcidenta) Eŭropo kaj eble allogi investemulojn. Ĝin inaŭguris je la 16-a de decembro 2000 la prezidentoj de Slovakio, Rudolf Schuster, kaj de najbara Hungario, Ferenc Mádl.

La korton ĉirkaŭas konstruaĵoj, kies arkitekturo estas iel tipa por ĉ. 40 eŭropaj landoj. Plejparte temas pri suverenaj regnoj, sed estas ankaŭ domoj de Frislando, Kimrujo/Skotlando, Anglujo, Dalmatio kaj Transilvanio. Verŝajne plej atentokapta estas la domo de Hispanio, kun impresa turo. Origine apud tiu turo leviĝu minareto, sed ĝin oni ne realigis.

La domoj de San-Marino kaj de Germanio dividas la korton en nordan kaj sudan partojn. Meze de la norda parto troviĝas granda fontano; meze de la suda la "muzika pavilono", kopio de iama pavilono, kie koncertis ekz. la Komarn-ano Ferenc Lehár.

Gronlandon reprezentas ne domo, sed pordego, kiu situas malantaŭ la domo de San-Marino. Trans tiu pordo troviĝas domoj, en kiuj okazis la sesioj SUS 27 kaj SUS 29 de AIS San-Marino; estis planite, ke ili servu al konstanta internacilingva universitato (LEUKAIS), sed tiu plano ne realiĝis.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Eŭropa Korto (Komárno) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Libro pri la korto Arkivigite je 2007-03-12 per la retarkivo Wayback Machine (hu, sk, de, en)
**Ĝatoi,** urdue جتوئ‎ estas urbego en provinco Panĝabo (Pakistano), en kantono de Muzafargaro, kie Ĝatoi estas sidejo de la samnoma distrikto.

Strato en Ĝatoi

Bazaj informoj
--------------

* loĝantaro: 109 424 (2017, )
* horzono: UTC+ 5
* poŝtkodo:
* telefonkodo:
* Supermara alteco:
* Areo:

Geografio
---------

Ĝatoi situas inter riveroj Induso kaj Ĉenabo sur ebenaĵo en mezo de la lando. Multano troviĝas 96, kantona sidejo Muzafargaro 125, provinca ĉefurbo **Lahoro** 225, Ravalpindio 320, ĉefurbo **Islamabado** 333, Peŝavaro 358, Karaĉio 834 km-ojn (aere) .

Historio
--------

Dum dominado de britoj la policejo kaj la stacidomo konstruiĝis.

Ekonomio
--------

Ĝatoi estas agrikultura urbo kun tre fekunda grundo kaj akvo helpe de kanala sistemo. Oni rikoltas du aŭ trifoje en jaro. Gravaj kultivaĵoj estas kotonoj, tritikoj, sukerkanoj, rizoj, sunfloroj kaj fruktoj.

Loĝantaro
---------

Loĝantaro| 1972 | 1981 | 1998 | 2017 |
| --- | --- | --- | --- |
| 8 068 | 21 422 | 38 986 | 109 424 |

La loĝantaro pliiĝis pli ol kvinoble inter 1981 kaj 2017. Inter 1998 kaj 2017, la meza jara kresko estis 5,6%, tre multe pli alta ol la tutlanda mezumo (2.4%).

Trafiko
-------

Al Ĝatoi kuras 4 vojoj, aŭtovojo mankas. La plej proksima internacia flughaveno en Multano funkcias.

Klimato
-------

Ĝatoi havas aridan klimaton kun tre varmaj someroj kaj mildaj vintroj. La meza pluvokvanto estas pli ol 100 milimetroj. Foje polvoŝtormoj okazas.

Vidindaĵoj
----------

* moskeo (ekster la urbo)
* biblioteko
* parko

Fontoj
------

* WikiTrans
La **konspiro de Omsk** estis konspiro interligita la 24-an de junio 1833 de polaj ekziligitoj en Siberion en Omsk.

Iniciatintoj de la konspiro estis la soldatoj de punaj batalionoj *Franciszek Ksawery Szokalski* kaj *Władysław Drużyłowski*, kaj ankaŭ pastro *Jan Henryk Sierociński* preparis komunan fuĝon de la ekziligo helpe de lokaj kirgizoj; ili ankaŭ kalkulis je helpo de ribelintaj soldatoj kaj ekziligitaj rusoj. Oni planis konkeron de Omsk, kaj ankaŭ marŝon suden al Buĥaro. La konspirintoj ligis kontaktojn kun reprezentantoj de kazaĥaj regantoj.

Denuncantoj de la konspiro asertis, ke la konspirintoj strebis al forŝiro de tiuj ĉi teritorioj de la Rusia Imperio. Enketado pri la konspiro daŭris pli ol tri jarojn. Oni arestis kaj enketis centojn de personoj. La 1-an de septembro 1835 armea tribunalo de Omsk verdiktis i.a. 25 mortopunojn. La ekzekuton de Jan Henryk Sierociński, kiun oni faris en Omsk la 7-an de marto 1837, kiam oni aljuĝis al li punon de 6 mil baston-batoj, memorigis Lev Tolstoj en sia rakonto *Pro kio?*.
**Cerbaflanka sulko**, konata tradicie kiel **Fendo de Silvio**, estas fendo kiu trairas transverse la homan cerbon el ĝia bazo laŭ ambaŭ flankoj. Ĝi ricevas la homan nomon (eponimo) honore de Francisko Silvio (1614-1672), kuracisto kaj profesoro de anatomio de la Universitato de Lejdeno. Ĝi estas en ambaŭ cerbaj duonsferoj, sed ĝi estas pli longa en la maldekstra duonsfero. La Fendo de Silvio estas unu de la unuaj sulkoj kiuj disvolviĝas en la cerbo, ĉar aperas en la homa feto ĉirkaŭ la dekkvara semajno de gravedo.

La cerbo de Albert Einstein, kiu estis donacita kaj konservita por la scienco, prezentis nenormalaĵon en la Fendo de Silvio.

Notoj
-----

1. ↑  Jee G. Chi, Elizabeth C. Dooling, Floyd H. Gilles (januaro 1977). «Gyral development of the human brain». Arkivigite je 2020-03-01 per la retarkivo Wayback Machine Annals of Neurology 1 (1): 86-93. doi:10.1002/ana.410010109.
2. ↑  Descifran secretos del cerebro de Albert Einstein Arkivigite je 2019-10-12 per la retarkivo Wayback Machine Alirita la 13an de oktobro 2019.

* Kategorio Cerbaflanka sulko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Alfántega** [alFANtega] estas municipo de Hispanio, en la centro de la komarko Meza Cinko (kies ĉefurbo estas Monzón) apartenanta al la suda parto de la Provinco Huesko (regiono Aragono).

Geografio
---------

Ĝia tre malgranda municipa teritorio estas en la centro de la komarko Meza Cinko, sude de la teritorio de Pueyo de Santa Cruz, okcidente kaj norde de tiu de Binaced kaj oriente de tiu de San Miguel del Cinca.

Ĝi estas ĉe la mezo de la valo de la rivero Cinca.

La loĝloko Alfántega (240 msm) estas je 76 km de Huesko, provinca ĉefurbo, sur la maldekstra bordo de la rivero Cinca.

La municipa teritorio estas trapasata per la regiona ŝoseo A-1234 kiu komunikas kun Pueyo de Santa Cruz norde kaj kun Albalate de Cinca sude.

Historio
--------

La araboj loĝis en la valo de Cinca kiun ili menciis kiel la "rivero de la olivarboj" (Cinca) kaj ili lasis ankaŭ la nomon de la rivero Alcanadre kaj de la loĝlokoj Zaidín, Binaced, Albalate, Almunia, Alfántega, Almudáfar kaj Alcolea. La nomo Alfántega devenas de la araba *al-fundaq* الفندق ('gastejo'). De sama arablingva deveno estas la portugallingva vorto "alfândega" kun la signifo doganejo; ja ambaŭ instalaĵoj povis esti kunaj.

La islama etapo lasis urbecon tipan, kun mallarĝaj kaj labirintaj stratetoj, kun abundaj kurboj kaj sakostratetoj. Aktuale ankoraŭ abundas la domoj el briko, parte pro la abundo de argilo en la zono.

Ekde la falo de la Kaliflando de Kordovo en 1010, la areo ekdependis de Zaragozo, Ilerdo aŭ Ŭesko, depende de la povo de la koncerna tajfo. Fraga kaj Ilerdo estos konkeritaj de kristanoj samtage, nome la 24an de Oktobro 1149. Tiam ŝajne Fraga dependis de Ilerdo, kiu siavice apartenis al la tajfa regno de Zaragozo. Tiuepoke oni atingis favoran konsideron por la islamanoj kiuj restis, regotaj per sia propra juro. La forpelo de la moriskoj de 1610 rezultis en grava krizo en la loka ekonomio. Dum ĉirkaŭ ok jarcentoj la moriskoj estis grava parto de la loĝantaro, esenca ekonomie en agrikulturo kaj artmetioj.

Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado, kaj same ĉe Alfántega: oni malaltiĝis ĝis nunaj 124 loĝantoj.

Aktualo
-------

La loka ekonomio evoluis el la tradiciaj agrikulturo (cerealoj, fruktarboj) kaj brutobredado (ŝafoj, porkoj kaj bovoj) al kultura kaj rura turismo.

Vidindaĵoj
----------

* Preĝejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Ŭesko

Referencoj
----------

Bibliografio
------------

* Ángel Canellas kaj Ángel San Vicente (1996). *Rutas románicas en Aragón*. Encuentro ediciones.
* *Aragón constante histórica*. Publicaciones de la Caja de Ahorros de Zaragoza, Aragón y Rioja. 1979.
* Ubieto Arteta, Antonio (1981-1989). *Historia de Aragón*. 6 vol. Zaragoza: Anubar.
* CONTE OLIVEROS, Jesús. "Personajes y Escritores de Huesca y Provincia". Ed. Librería General (Zaragoza 1981)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Alfántega en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 809829
 |
**Alfréd Krolopp,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Krolopp Alfréd** estis hungara akademia instruisto. Lia familia nomvarianto estis *Krolop*.

Alfréd Krolopp naskiĝis la 25-an de januaro 1872 en Nagyszombat (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Trnava en Slovakio), li mortis la 25-an de junio 1939 en Magyaróvár (Hungara reĝlando).

Biografio
---------

Alfréd Krolopp akiris agronomian diplomon en Ekonomia Akademio (Magyaróvár) en 1896. Post la diplomo li estis asistanto en la sama loko. Post 2 jaroj la Ministerio pri agrikulturo (Hungario) sendis lin studvojaĝi al eksterlando. Hejmenveninta li laboris en la ministerio, sed ekde 1904 li denove instruis en la akademio, eĉ baldaŭ li estis akademiestro. Li ne politikadis, tamen post fiasko de Hungara Sovetrespubliko (1919) li estis forigita. Intertempe ekde 1903 li partoprenis en redaktadoj de kelkaj agrikulturaj gazetoj.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A Botrytis cinerea pers* (1900)
* *Bosznia-Hercegovina mezőgazdasági viszonyai* (1904)
* *L'enseignement agricole en Hongrie* (kunaŭtoro, 1905)
* *Az aprójószág tartása és nevelése* (1907)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2021-05-04 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 723887
 |
**Alfréd Probstner,** laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj pli komplete **Probstner Alfréd Artúr** estis hungara inĝeniero, akademia instruisto.

Alfréd Probstner  naskiĝis la 2-an de septembro 1857 en Hungara reĝlando en Lőcse (nuntempa Levoča en Slovakio), li mortis la 25-an de aprilo 1951 en Ĉeĥoslovakio en Kežmarok.

Biografio
---------

Alfréd Probstner studis en Akademio de Selmec inter 1876–1879, poste li faris la kutimajn ekzercajn laborojn kaj li estis ankaŭ asistanto en la akademio apud Antal Kerpely. Li akiris metalurgian diplomon en 1881. Ekde la sekva jaro li laboris jam en la financa ministerio, kie paŝo post paŝo li havis pli altajn postenojn kaj titolojn. En 1897 li estis nomumita ĉefkonsilisto pri minejoj, li okupiĝis ĉefe pri metalurgiaĵoj. Li ricevis reĝan premion en 1904. Li vivis plu en la naskiĝanta Ĉeĥoslovakio. Li havis edzinon, kiu naskis 2 filojn, en 1932 li vidviĝis, sed poste li denove edziĝis.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Az aczél edzése, elmélet és gyakorlatban* (1883) - tradukaĵo
* *A "fehérszén"* (1906)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 199-a paĝo)
* hungarlingvaj datenoj (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre) Arkivigite je 2016-10-02 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingvaj datenoj (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Leonid Borisoviĉ Krasin** (ruse *Леонид Борисович Красин*; naskiĝis en 1870 en Kurgano, Tobolska gubernio, Rusia imperio — mortis la 24-an de novembro 1926 en Londono, Britio) estis bolŝevika gvidanto kaj frua kunbatalanto de Stalin kaj Lenin.

Krasin lernis en la Aleksandrova reala lernejo (Tjumeno) kaj poste studis al inĝeniero en Sankt-Peterburgo. Kiel aktivisto dum la studentaj tumultoj en 1890, li kun sia frato estis ekzilita pro mallonga tempo al Niĵnij Novgorod. Tiutempe li aliĝis al la Socialdemokrata Partio de Rusio. Post la studado, Krasin laboris kiel inĝeniero en Baku. Li estis inter la unuaj eldonantoj de Pravda, li estis en 1903 membro de la Centra Komitato de la bolŝevikoj, frakcio en la Rusia Socialdemokrata Partio, surbaze de kiu poste formiĝis KPSU.

Krasin forlasis Rusion en 1908 kaj retiriĝis de la politika aktivado por kelkaj jaroj. Li reaktiviĝis post la februara revolucio de 1917 kaj reveturis al Rusio kaj re-aliĝis al la bolŝevikoj. Krasin estis Popola komisaro pri eksterlanda komercado inter 1920 kaj 1924. Li kontrabandis en aŭtuno de 1920 diamantojn en valoro de 100.000 britaj pundoj por porsoveta propagando en la Daily Herald. En 1923 li aranĝis unuajn komercajn rilatojn de britaj entreprenoj en Sovetunio, reprezentitaj per la grupiĝo de firmaoj *Becos Traders*. 

Oni elektis lin en 1924 al la Centra Komitato de Komunista Partio, kiun pozicion li havis ĝis sia morto en Londono pro sangomalsano. La resaniga kuracado, proponita de lia malnova amiko, la fizikisto Aleksander Bogdanov, ne povis savi lin.

Li havis anglan edzinon kaj tri filinojn. La funebran ceremonion de Krasin partoprenis 6000 kondolencantoj. Li estis kremaciita en Golders Green Crematorium, poste entombigita ĉe la Moskva Kremlo.

Oni nomumis laŭ Krasin sovetan glacirompilon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Stanislavo Belov (2018-01-24) Glacirompilo «Krasin» – la rezervita heroo (esperante). Blogger. Arkivita el la originalo je 2018-01-27. Alirita 2018-01-27. *(pri glacirompilo-muzeo "Krasin" en Sankt-Peterburgo, Rusio)*

* Kategorio Leonid Krasin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 136862
* GND: 126524858
* LCCN: n85048650
* VIAF: 54950716
* ISNI: 0000 0000 8134 4171
* SUDOC: 127327606
* BNF: 12453880k
* NDL: 00523416
* NKC: jo2003168056
 |
**István LIPKA** [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lipka István** estis hungara matematikisto, profesoro, inĝeniero, instruisto.

István Lipka inter matematikistoj (li sidas sur la tapiŝo maldekstre la 2-a
István Lipka  naskiĝis la 9-an de majo 1899 en Újpest. Li mortis la 24-an de septembro 1990 en Budapeŝto.

Biografio
---------

István Lipka faris abiturienton en 1917, poste li plulernis en Reĝa Universitato de Budapeŝto, ankaŭ en Reĝa Teknika Universitato József. Li akiris en 1923 pedagogian diplomon kun doktoriĝo. Post siaj studoj li instruis 3 jarojn en gimnazio en Várpalota, ekde 1926 li estis vicprofesoro en Scienca Universitato de Szeged. En 1929 li plulernis duonjaron en universitato en Hamburgo. En 1933 li estis nomumita privata profesoro en Szeged. Li trude pensiuliĝis en 1946 (komprenu: li ne rajtis instrui plu). Post 2 jaroj li ekhavis postenon en signifa fabriko en Csepel, kie li multe okupiĝis pri dentradoj. En 1954 li daŭris la laboron en instituto en Halásztelek. Li doktoriĝis antaŭ Hungara Scienca Akademio en 1976.

Elektitaj libroj
----------------

* *Fémforgácsoló szerszámgépek pontosságának elméleti vizsgálatai* (1982)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 550127
* GND: 1103850016
* LCCN: n83221288
* VIAF: 121416828
* ISNI: 0000 0000 8013 8528
 |
***Cerbe kaj Kore*** - Literatura bulteno, organo de Moskva Literatura Esperanto-klubo. Aperadis en 1990-2000 principe ĉiumonate, sed havis dum tiu tempo kelkajn longajn paŭzojn. Formato A5, amplekso de unu kajero - de 8 ĝis 24 paĝoj. Entute aperis 68 kajeroj.
Enhavo: verkoj de la klubanoj kaj interesaj literaturaj kaj historiaj materialoj el arkivo; recenzoj, instruaj artikoloj.

Redaktoroj: Vladimir Samodaj (1990-1997) kaj Valentin Melnikov (1998-2000).

En 1992-1995 la bulteno ne aperadis, ĝin anstataŭis samnoma kelkpaĝa rubriko en "Moskva Gazeto", redaktoro - Mikaelo Bronŝtejn.

En 1998 ĝi reaperis kiel literatura suplemento al dusemajna ĵurnalo Artefakto.

La bulteno grave kontribuis al formiĝo de Moskva skolo en Esperanto-poezio.

En 2000-2003 la rubriko "Cerbe kaj Kore" regule aperadis en la Rusia Esperanto-Gazeto.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de Esperanto-periodaĵoj en Rusio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Reta versio de "Cerbe kaj Kore" (lasta eldonperiodo, 1998-2000) Arkivigite je 2006-06-19 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Literaturo |
**István LÁNG** [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Láng István** estis hungara biokemiisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1985), membro de Pola Scienca Akademio, membro de Mongola Scienca Akademio.

István Láng  naskiĝis la 26-an de decembro 1931 en Mohács, li mortis la 17-an de decembro 2016 en Budapeŝto.

Biografio
---------

István Láng frekventis universitaton en Ivanovo inter 1950-1955. Post la diplomo li eklaboris en esplora instituto. En 1973 li doktoriĝis. En 1993 li profesoriĝis en Gödöllő. Krom la biokemio li okupiĝis ankaŭ pri medioprotektado, sed li estis ankaŭ filatelisto. Li havis edzinon, kiu naskis filinon. Li ricevis memormedalojn kaj premiojn inter 1978-2007.

Verkaro (elekto)
----------------

* *A környezetvédelem nemzetközi körképe* (1980)
* *Substainable Agriculture in the First Decade of the 21st Century* (1997)
* *Agrártermelés és globális környezetvédelem* (2003)

Fontoj
------

* biografio kun foto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 450044
* GND: 170064751
* LCCN: n78070440
* VIAF: 19961464
* ISNI: 0000 0000 7985 9141
* SUDOC: 157156478
* BNF: 150308220
* BIBSYS: 6078174
* NKC: jx20080826024
 |
**Béla Fekete,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fekete Béla** estis hungara aktoro, teatrestro. Lia nobela antaŭnomo estis *csáfordi*.

Béla Fekete  naskiĝis la 8-an de decembro 1863 en Szered (nuntempa Sereď en Slovakio), li mortis la 30-an de oktobro 1930 en Szombathely.

Biografio
---------

Béla Fekete komencis sian aktoran karieron en 1882 en migranta trupo. Li estis jardekon aktoro en pluraj migrantaj trupoj (ekzemple tiu de Béla Szilágyi (aktoro)). En 1893 li establis propran migrantan trupon kaj li prezentis spektaklojn dum 8 jaroj ĉefe en urbetoj, ĉar la pli grandaj trupoj ne aranĝis en urbetoj teatraĵojn. Lia trupo ludis ekzemple en Magyaróvár (1894), Siklós (1895), Nagyatád (1897), Keszthely, Rozsnyó (1898), Csurgó, Mór, Pécel (1898), Dicsőszentmárton (1901). Baldaŭ li denove estis membro de ies migranta trupo. Li havis edzinon, kiu ĉie sekvis kaj helpis lin.

Elektitaj aktoroj en kompanio de Fekete
---------------------------------------

* Jenő Halmi (1877)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
**Béla Faragó,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Faragó Béla** estas hungara komponisto, altlerneja instruisto.

Béla Faragó  naskiĝis la 22-an de majo 1961 en Kaposvár.

Biografio
---------

Béla Faragó frekventis bazlernejon en muzika klaso en sia naskiĝurbo, poste muzikan mezlernejon en Budapeŝto, fine li akiris diplomon en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt. Jam ekde 1977 li estis ano en diversaj simfoniaj orkestroj kiel komponisto kaj muzikisto (pianisto, sintezilisto). Ekde 1978 li konstante komponadas akompanajn melodiojn por teatraĵoj kaj filmoj. En 1990 li ekinstruis en la Muzikarta Altlernejo. En la lernojaro 1991 li studis elektronikan muzikon en Reĝa Konservatorio de Hago. Inter 1993-1996 li ricevis stipendion. En 1996 li partoprenis en fondo de teatreto, kie li estis muzika gvidanto ĝis 2007. Li ricevis premiojn inter 1987-1996.

Elektitaj komponaĵoj
--------------------

* if… for piano solo (por sola piano, 1978)
* Mindig, amikor távol vagy (por 2 gitaroj, 1985)
* Négyszólamú invenció (por 2 pianoj, kie muzikas komputilo, 1991)
* Három tánc (por trumpeto kaj piano, 1991)
* A villik (baleto, koreografo: Yvette Bozsik, 1993)
* A titok (opero, 1993-1994)
* Winnetou (filma muziko, 1995)
* Vonósnégyes (por arĉkvarteto, 1998)
* Operett (opereto, (2003)
* Két miniatűr (por arĉorkestro, 2004)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* [*rompita ligilo*]
* [*rompita ligilo*]

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 643361
* GND: 134946170
* LCCN: nr96010270
* VIAF: 26960619
* ISNI: 0000 0000 7987 6945
* BNF: 16210136t
* MBA: 4686801f-b61a-4754-9a6a-ca496030fb2a
* NKC: xx0159452
 |
**Brutalismo** estas arĥitektura stilo, kiu elvenis el la Moderna arĥitekturo kaj kiu havis sian gloran epokon inter la 1950-aj kaj 1970-aj jaroj. Komence ĝi baziĝis sur la verko de la svisa arĥitekto Le Corbusier kaj tiu de Eero Saarinen. La nomo havas sian originon en la franca esprimo *béton brut* ("nudbetono"), esprimo uzita fare de Le Corbusier por priskribi la elekton de siaj materialoj. Poste, en la 1960-aj jaroj, la brita arĥitektura kritikisto Reyner Banham adaptis la esprimon kaj alinomis ĝin "brutalismo" (angle *brutalism*), kiu identigis la emerĝan stilon.

La stilo fariĝis tre populara ĉe registaraj klientoj kaj institucioj, kun multaj ekzemploj en anglalingvaj landoj (kiel ekzemple Unuiĝinta Reĝlando, Usono, Kanado aŭ Aŭstralio), Okcidenta Eŭropo (Francio, Germanio aŭ Italio) kaj iamaj landoj de Orienta Bloko.

Ekzemploj
---------

* Turo Genex en NovbeogradoTuro Genex en Novbeogrado
* Nacia Biblioteko de Argentino, en BonaeroNacia Biblioteko de Argentino, en Bonaero
* Turo de ministeria komplekso Cuzco, en MadridoTuro de ministeria komplekso Cuzco, en Madrido
* Turo Trellick en LondonoTuro Trellick en Londono
* Turoj Richter, en Zagrebo, KroatioTuroj Richter, en Zagrebo, Kroatio
* Habitat 67, en Montrealo, KanadoHabitat 67, en Montrealo, Kanado

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Arquitectura brutalista en la galega Vikipedio.* 

* Kategorio Brutalismo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**István Menyhárd** [iŝtvAn menjhArd], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Menyhárd István** estis hungara arkitekto, profesoro, statikisto.

Premio "István Menyhárd"
István Menyhárd  Arkivigite je 2020-07-24 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 21-an de septembro 1902 en Hungara reĝlando en Vulkapordány (nuntempa Wulkaprodersdorf en Aŭstrio). Li mortis la 25-an de aŭgusto 1969 en Budapeŝto.

Biografio
---------

István Menyhárd frekventis mezlernejon en Sopron, poste li akiris diplomon en Reĝa Teknika Universitato József en 1925. Post siaj studoj li laboris en diversaj projektaj kontoroj aŭ en ministerio pri komerco kaj trafiko. Inter 1933 kaj 1940 li instruis en la menciita universitato, poste li iĝis privata inĝeniero. En 1942 li doktoriĝis. Li sukcese profitis la ferbetonon en siaj projektoj. Post la 2-a mondmilito li laboris en ŝtataj laborejoj, institutoj. En 1954 li estis nomumita privata profesoro, en 1965 titulara profesoro. Li ricevis premiojn en 1955, 1961, 1968.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Vasbeton szerkezetek elmélete…* (1960)
* *Héjszerkezetek számítása és szerkesztése* (1966; ankaŭ pole)

Ponto en Esztergom
Garaĝo en Budapeŝto

Elektitaj projektoj
-------------------

* pontoj en Jászfényszaru (1934), Jászberény (1937), Füzesgyarmat (1944), Esztergom (1948)
* garaĝo en Budapeŝto (1941)
* industria konstruaĵo en Székesfehérvár (1959)

Memorigiloj
-----------

* premio "Menyhárd István"

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio István Menyhárd en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 552275
* LCCN: n94046476
* VIAF: 4161395
* ISNI: 0000 0001 0949 9985
* BNF: 16551751z
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Arthropleura** |
| --- |
| Troveblo de fosilioj: Malfrua karbonio - frua permo |
| Spuroj de Arthropleura en BritioSpuroj de *Arthropleura* en Britio |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Bestoj *(Animalia)* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Artropodoj *(Arthropoda)* |
|
| Subfilumo: | Multpieduloj *(Myriapoda)* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Arthropleurida |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Arthropleuridae |
|
|
|
|
|
| Genro: | ***Arthropleura***Hermann Jordan & C.E.H.von Meyer, 1854 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
| Konserva statuso |
| FO |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Arthropleura  |

 |
| v • d • r |

**Arthropleura** estas genro en la klaso *Arthropleuridea*, ordo *Arthropleurida* kaj familio *Artropleŭredoj*.

Sistematiko
-----------

Oni rekonas du speciojn en tiu genro:

* *Arthropleura armata*
* *Arthropleura moyseyii*

Priskribo
---------

La *Arthropleura*, estas parenco de la centpieduloj kaj diplopodoj, en karbonio, longinte 0,3–2,6 metrojn. La besto vivis en la nordorienta parto de la nuna Nord-Ameriko kaj en Skotlando. La *Arthropleura* estis plej granda kontinenta (ne-mara) artropodo.

Ĝi manĝis plej verŝajne plantojn, sed oni supozas, ke ĝi povis manĝi eĉ aliajn nutraĵojn, ĉefe la pli grandaj specioj, pri kiuj oni supozas, ke ili estis ĉionvoruloj. Ili havis fortajn, akrajn makzelojn.

Oni trovis la krur-spurojn de la *Arthropleura* sur multaj lokoj. La etaj spuroj situas en longaj, paralelaj vicoj. El analizo de la spuroj, la sciencistoj divenis, ke la besto relative rapide moviĝis sur la arbara grundo, preterpasinte la arbojn, grandajn ŝtonojn. Kiam ĝi kuris, ĝia korpo etendiĝis kaj tiel ĝi povis fari pli grand-distancajn paŝojn, tiel kreskis ĝia rapido.

La *Arthropleura* evoluis en la karbonio, danke al la oksigenriĉa aero kaj manko de pli grandaj kontinentaj predantoj.

La *Arthropleura* formortis, kiam komence de la permo, la humida klimato ŝanĝiĝis al pli seka. Tiam la Tero dezertiĝis, malpliiĝis la oksigen-enteno de la aero. La gigantaj artropodoj ne povis vivi en tiu seka, oksigen-malriĉa tempo. La spuroj de la besto estas nomataj *ichnotaxon*, *Diplichnites cuithensis*.
**Alfréd Hille,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hille Alfréd** estis hungara meteologo, piloto, oficiro, universitata instruisto.

Alfréd Hille  naskiĝis la 14-an de aŭgusto 1891 en Szeged, li mortis la 15-an de julio 1981 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Alfréd Hille frekventis piaristan gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris 2 diplomojn en Reĝa Universitato de Budapeŝto en la jaroj 1913 kaj 1914. Post siaj studoj li eklaboris en sisma observatorio, sed post momatoj li soldatiĝis, poste li longe estis militkaptito en Siberio. Hejmenveninta li akiris postenon en ministerio, kie li okupiĝis pri flugadoj. Li kreis la prognozojn por flugmaŝinoj, tial li estis kolonelo, eĉ kiel piloto, li partoprenis en esploraj kaj prognozaj flugoj. Li flugis resume 1380-foje en armea flugmaŝino, li estis la unua hungaro, kiu flugis en alto 10 kilometrojn. En 1930 li estis nomumita privata profesoro en Universitato Ferenc József, baldaŭ li instruis ankaŭ en Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József. Post la 2-a mondmilito li okupiĝis pri la burĝa fluga trafiko. En 1953 li kandidatiĝis antaŭ la Hungara Scienca Akademio. En 1958 li pensiuliĝis. Li ricevis 3 premiojn inter 1936-1959. Li havis edzinon.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Az 1905. évi szept. 8-i calabriai földrengés elemei* (1914)
* *A repülés eleme – légkörtani ismeretek* (1926) - la unua lernolibro hungare por pilotoj
* *Légkörtan repülők számára* (1940; 1943) lernolibro por pilotoj
* *Repülési meteorológia* (1955)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Siófok (1994)
* premio "Hille Alfréd" fondita en 1987

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun fotoj Arkivigite je 2016-11-17 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Béla Enyedi** [enjedi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Enyedi Béla** estis hungara arkitekto, inĝeniero.

Béla Enyedi  naskiĝis la 21-an de januaro 1885 en Budapeŝto. Li mortis la 22-an de decembro 1945 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Enyedi akiris diplomon en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto en 1906, poste li eklaboris en Hungaraj Ŝtatfervojoj. En 1910 li doktoriĝis. En 1918 li establis propran kontoron, kie li okupiĝis pri konstruaĵoj ferbetonaj. Li projektis la unuan hungaran loĝdomon ŝtalframan en 1930. Liaj aliaj signifaj projektoj estas akvoturo en Szombathely, stacidomo en Arad.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Vonórudas és oszlopaikkal mereven összekötött födémszerkezetek grafikus szilárdsági vizsgálata* (1917)
* *Tabellen zur Lösung der Bogenkonstruktionen* (1929)
* *Vasbeton és vasvázas épületek* (1930)
* *Tableaŭ pour solution de construction en arc à deŭ articulation* (1934)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.