recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Irarao** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Mamuloj |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Karnomanĝantoj |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Musteledoj |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Eira* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***E. barbara*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Eira barbara****(Linnaeus, 1758) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Irarao  |

 |
| v • d • r |

Arealo
La **irarao** aŭ tajro (*Eira barbara*) estas karnomanĝanta mamulo de la familio musteledoj. La irarao estas la nura specio de sia genro (*Eira*) kaj similas al la marteso kaj al la foino, ĝiaj parencoj, kaj grandiĝas ĝis 65 cm (plus la 50 cm de la vosto). La iraraoj loĝas en tropikaj arbaroj de Centra kaj Sudameriko. Ĝi vivas ekde la suda parto de Meksiko ĝis Argentino. 
La Irarao estas arbogrimpanta kaj tre lerta naĝanto. Ĝi vivas sole kaj estas aktiva tage kaj nokte.

Fizikaj aspektoj
----------------

La irarao havas sveltan korpon, longan kolon kaj longajn krurojn. Ĝiaj manplatoj estas glataj kaj ĝiaj ungegoj netute malantaŭiras. La kruraj artikoj de la Iraraoj ebligas ilin turni la piedojn, kio helpas ilin malgrimpi de arboj kun subenturnita kapo.

Iraraa dieto
------------

La Iraraoj estas precipe karnomanĝantaj. Ili ĉasas musojn, birdojn, sciurojn kaj agutiojn, sed ili manĝas ankaŭ fruktojn kaj mielon.

Subspecioj
----------

* Eira barbara barbara
* Eira barbara inserta
* Eira barbara madeirensis
* Eira barbara peruana
* Eira barbara poliocephala
* Eira barbara senex
* Eira barbara sinuensis

* Irarao en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Irarao en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Irarao en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Paternalismo** estas laŭ PIV *doktrino aŭ konduto, laŭ kiu la mastro sola regas la socialajn fakojn de sia entrepreno, prizorgante siajn dungitojn, kiel patro siajn infanojn.* Kiel neologismo Paternalismo estas la tendenco apliki la normojn de aŭtoritato aŭ [[protekto tradicie atribuitaj al patro en familio al aliaj medioj de sociaj rilatoj kiel estas politiko kaj laboro. Ties aplikado rezultas en redukto de la libereco kaj aŭtonomeco de la persono aŭ grupo subjekto al paternalisma traktado, kaj la justigo por tia afero estas la protekto de la persono aŭ grupo antaŭ ebla damaĝo aŭ danĝero, kiun tiu persono aŭ grupo povus suferi aŭ eĉ okazigi al si mem se ĝi disponas pli grandan liberecon aŭ aŭtonomecon.

En Konstitucia juro, la paternalisma ŝtato estas tiu, kiu limigas la individuan liberecon de siaj civitanoj kun bazo en valoroj kiuj fundamentus la ŝtatan entrudon. Tiel, oni justigas la invadon de la propraĵo responda al la individua aŭtonomeco fare de la jura normo, kun bazo en la nekapablo ĉu reala ĉu nereala aŭ eĉ malkapablo de la civitanoj por fari determinitajn decidojn, kiujn la ŝtato konsideras ĝustaj. Ekzemploj de tiuj paternalisman normoj estus la devigo de ŝoforoj kaj vehiklanoj uzi la sekureczonon aŭ la leĝoj kiuj malpermesas aŭ malhelpas la konsumon de drogoj. Dum la pandemio de kronviruso en 2020 en multaj landoj okazis polemikoj inter tiuj, kiuj defendis la individuan liberecon kaj tiuj kiuj apogis la paternalisman intervenon de la ŝtatoj kaj de la sanaŭtoritatoj por eviti kontaĝojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Aŭtoritatismo
* Filantropio
* Maĉismo
* Patriarkeco

Notoj
-----

1. ↑  PIV NPIV Alirita la 19an de Januaro 2021.
2. ↑  Pure pli esperanta estus termino "patrismo" apenaŭ uzata kompare kun paternalismo.
3. ↑  «Saqueos, protestas y choques políticos, radiografía del COVID-19 en América». Agencia EFE. 17a de Aprilo 2020. Konsultita la 19an de Januaro 2021. (hispane)

Bibliografio
------------

* Alemany García, Macario (2005). El concepto y la justificación del paternalismo. Alicante:Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes. ISBN 84-689-3339-2 rete.
* Alfonso Esguerra Fajardo (1995). Latinoamérica de nuevo. Tercer Mundo Editores. Apartado Aéreo 4817 Santafé de Bogotá, Colombia.
* Centro de Estudios Constitucionales (1993). Derecho, ética y política. Madrid. pp. 361-377.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 713961
* GND: 4722160-4
* LCCN: sh85098670
* SUDOC: 027279952
* BNF: 11935655m
* NDL: 00670067
* NKC: ph668335
 |
**Opština Bosilovo** estas unu el 80 komunumoj en norda Makedonio. Ĝi estas parto de la Sudorienta Regiono. Lia areo estas 161,99 km² kaj en 2002 estis 14.260 loĝas. Administra centro de la komunumo de la vilaĝo de Bosilovo.

Loko, priskribo
---------------

Opština Bosilovo (Босилово)
La suda parto de la komunumo de sekcioj de malaltaj teroj rivero Strumica kaj ĝiaj alfluantoj ĉe alteco de proksimume 200-300 m. Al la nordo, la regiono leviĝas en montoj Ogražden kie la alteco atingas ĝis 1550 m.
Municipoj tra la ĉefvojo A 4. Ĝi kondukas de Strumica al la limo kun Bulgario.

Opstine konsistas tuta de 16 vilaĝoj:

Bosilovo, Borijevo, Gečerlija, Drvoš, Ednokućevo, Ilovica, Monospitovo, Petralinci, Radovo, Robovo, Saraj, Sekirnik, Stari Baldovci,  Turnovo, Hamzali, Štuka.

Najbaraj komunumoj estas:

maldekstra
Opština Berovo en la nordo, Opština Novo Selo en la oriento, Opština Strumica en la sudo kaj Opština Vasilevo en la okcidento.


Ĉirkaŭ **Opština Bosilovo**|  | Opština Berovo |  |
| Opština Vasilevo | Opština Bosilovo | Opština Novo Selo |
|  | Opština Strumica |  |

Referencoj
----------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Општина Босилово en la makedona Vikipedio.* 

Statistikoj: 

Kategorio: Komunumo de Nord-Makedonio
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Oomikotoj** |
| --- |
|  |
| Phytophthora porrisur Poreo (Allium porrum)*Phytophthora porri*sur Poreo (*Allium porrum*) |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
| Domanio: | Eŭkariotoj *Eukaryota* |
| Subdomanio: | Bikonta |
|
|
| Klado: | Chromalveolata |
| Klado: | Harosa |
| Klado: | Heterokonta |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| filumo  |
| ***Oomycota***Arx, 1967 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso |
| Oomycetes G.Winter, 1880 |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Oomikotoj  |

 |
| v • d • r |

Formado de oosporo
**Oomicetoj** (***Oomycetes***) estas la nura klaso de la filumo oomikotoj (***Oomycota***). Ili estas senklorofilaj fadenformaj eukariotoj, iam klasifikitaj en la fungoj, ili enhavas ĉirkaŭ 580 speciojn el 74 genroj. Ili estas teraj, dolĉakvaj aŭ maraj. En oomikotoj oni trovas gravajn plantparazitojn kiel terpomŝimo (*Phytophthora infestans*) aŭ foliŝimo de vinberujo (*Plasmopara viticola*).

Priskribo
---------

Zoosporo de *Saprolegnia* kun du malsimilaj flageloj
Oomikotoj formas daŭrajn zigotojn nomataj oosporoj.
Iliaj zoosporoj havas ĝenerale du flagelojn, kiuj estas malsimilaj.

Referencoj
----------

1. ↑  PIV 2005
Orthonetida dict flat and cylinder.pngOrthonetidoj plata kaj cilindra
**Ortonektidoj** (*Orthonectida*) estas bestogrupo kun ĉ. 30 specioj, necerta sistematikebla. Temas pri sekundare simpliĝintaj histuloj el la duflankuloj. Pli frue oni grupigis ĝin kun Rhombozoa al taksono „Mesozoa", kio same ne estas natura grupo, do ne monofileta taksono.

La ortonektidoj estas tre malgrandaj, vermoformaj organismoj. La gameton ĉirkaŭas kovraĵo el ringforme aranĝitaj, ciliaj ĉeloj kun kutiklo. Inter la kovraĵo kaj la gameto etendiĝas faskoj el muskolaj ĉeloj. Je la antaŭa fino de la besteto troviĝas la sensorgano, kiu konsistas el tri ĉeloj. La besteto naĝas per helpo de la cilioj.

Tiuj bestetoj vivas kiel endoparazitoj en ka korpaj kavoj de diversaj senvertebruloj. Tie ĝi povas kaŭzi gravajn damaĝojn, ekz. ili detruas la seksajn organojn de la majstrobesto.
Ilia vivciklo estas ŝanĝiĝo de generacioj kun neseksa kaj seksa reproduktado, tiel metagenezo.

La reganta generacio estas **plasmodio** de mastroĉelo, kiun kontrolas la ĉelkerno de la parazito. La neseksa reproduktado okazas per dividiĝo de la plasmodio. Interne akumuliĝas kelkaj parazitaj kernoj, la tiel nomataj **agamontoj**, kaj okazas dividiĝoj, tiel estiĝas el la plasmodio la pli supre jam priskribitaj individuoj. Tiuj formas la sekse reproduktiĝantan generacion kaj forlasas la mastron. La virbestetoj estas pli malgrandaj ol la inaj (seksa duformismo) kaj krociĝas je ŝi ĝis ties fekundigo aŭ eĉ penetras ŝin.

El la fekundiĝintaj ovoĉeloj evoluas **svarmolarvoj**, kiuj forlasas la patrinan besteton per disŝiro de la korpa muro. Ankaŭ ili havas cilian kovraĵon, en kiu situas la internaj ĉeloj. Se ili atakas mastron kaj eniras ĝin, ili perdas la kovraĵon kaj internaj ĉeloj zorgas pri formado de novaj plasmodioj.

* Kategorio Ortonektidoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Ortonektidoj en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* Kategorio Ortonektidoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Ortonektidoj en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Opština Dojran** ( Makedona: *Oпштина Дојран*) estas unu el la 80 komunumoj en Norda Makedonio. En la jaro 2002 estis 3426 loĝantoj. Administra centro de la komunumo estas loĝloko Star Dojran.

Loko, priskribo
---------------

[[Dosiero:Dojran Lake 45.jpg|maldekstra|eta|{{centre|la lago Dojran
Opština Dojran havas areon de 129,16 km² kaj situas en la Sudorienta regiono. Ĝi situas norde kaj okcidente de la bordoj de natura [[lago Dojran en la montoj Belasica. La alteco estas ĉirkaŭ 150 - 700 m.

Opština Dojran
La teritorion trapasas de nordokcidento al sudoriento la Regiona Vojo R1105 de la urbo Valandovo ĝis la limo kun Grekio. Regionaj vojoj R1109 kaj R11050 konektas al ĝi.

La komunumo konsistas el entute 13 vilaĝoj, kiuj estas:

Durutli, Gopčeli, Kurtamzali, Nikolić, Novi Dojran, Organdzali, Sevendekli, Sretenovo, Furka, Crničani, Čaušli, Džumabos, **Star Dojran**.

Najbaraj komunumoj estas:

Opština Dojran
Opština Bogdanci okcidente kaj Opština Valandovo norde. La ŝtata limo kun Grekio transiras la sudorienton.


Ĉirkaŭ **Opština Dojran**|  |  Valandovo |  |
|  Bogdanci | Opština Dojran | Grekio |
|  | Grekio |  |

Loĝantaro
---------

Laŭ la censo de 2002 loĝis ĉi tie entute 3426 homoj.

El la totala nombro, 2.771 estis makedonoj (77,09 %), 159 Serboj (8,08 %), 399 Turkoj (11,73 %) kaj aliaj.

Laŭ religio: Ortodoksaj 2.916, islamanoj 483 kaj aliaj.

Referenco
---------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Општина Дојран  en la makedona Vikipedio.* 

Statistikoj:
**Orgovány** [orgovAnj] estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Bács-Kiskun, en Distrikto Kecskemét.

Orgovány el la supro

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 99 km²
* Loĝantaro: 3500
* Poŝtkodo: 6077
* Telefonprefikso: 76

Situo
-----

Orgovány situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ etfervojo Kiskőrös-Kecskemét. La lasta urbo troviĝas 26 km-ojn for.

Historio
--------

Pli frue sarmatoj kaj avaroj loĝis tie. La hungaroj permesis la loĝadon por la kumanoj. Dum la turkoj la regiono senhomiĝis. Poste senfina vico da farmoj formiĝis. La kampoj apartenis al Kunszentmiklós. Orgovány fondiĝis en 1901. La vilaĝo suferis multe dum la Konsilantara Respuliko, la komunistoj murdis homojn en 1919. Kolĥozo fondiĝis en 1948.

Vidindaĵoj
----------

* etfervojo
* Nacia parko Kiskunság

Famuloj
-------

* Dezső Buday (instruisto) estis murdita en 1919 en Orgovány.

* Kategorio Orgovány en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Bajkala Montaro** aŭ **Bajkalaj Montoj** (ruse *Байкальский хребет*, *Bajkalskij ĥrebet*) estas deklivaro super la nordokcidenta bordo de la lago Bajkalo en suda Siberio, Rusio. La Centrasiberia Altebenaĵo limiĝas sude de la orientaj montoj Sajan kaj de la Bajkala Montaro.

La Bajkala Montaro estas la origino de la rivero Lena. Tiuj montoj ĉirkaŭ la lago Bajkalo estas tre dense arbaraj de grizaj alnoj, poploj, lanugaj betuloj, larikoj, abioj, pinoj, kaj piceoj.

Ties plej alta pinto estas la Ĉerski Monto (2,572 m) nomita laŭ la Pola esploristo, Jan Czerski.

Referencoj
----------

1. ↑   Biakado-Lensky. Center for Nature Conservation - Wild Russia. Arkivita el la originalo je 28a de Septembro 2006. Alirita 2006-10-23.
2. ↑   Images of the Baikal from various sources. Alirita 2006-10-23.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bajkala Montaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* The Republic of Buryatia
* Foto Arkivigite je 2007-04-30 per la retarkivo Wayback Machine
* Photos of lake and mountain areas


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 591445
* GND: 4497599-5
* VIAF: 315527581
 |
**Bosilovo** (makedone *Босилово*) estas vilaĝo situanta en la Sudorienta Regiono de Norda Makedonio. Ĝi estas la administra centro de la Opština Bosilovo. En 2002 loĝis ĉi tie 1698 loĝantoj.

Loko, priskribo
---------------

La vilaĝo situas en la sudokcidenta parto de la komunumo. Ĝi situas en la valo inter la riveroj Strumica kaj Turija en alteco de 210 - 220 m. La areo de la vilaĝo estas 8,1 km2. El tio 708,6 ha estas kultivebla tero.

La ĉefa vojo A4 de Strumica al la limo kun Bulgario trairas la vilaĝon. La distanco al Strumica estas ĉirkaŭ 7 km kaj ĉe la limo ĝi estas 22 km.

### Loĝantaro, ekonomio

Laŭ la censo de 2002 loĝis ĉi tie entute 1698 homoj.

Ekzistis 1697 makedonoj (99,98 %), kaj aliaj.

Bosilovo estas plejparte agrikultura.

Referenco
---------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Босилово en la makedona Vikipedio.* 

Statistikoj:

Pluaj fotoj
-----------

* Bosilovo - situo en municipoBosilovo - situo en municipo
* Bosilovo - elementa lernejoBosilovo - elementa lernejo
* Bosilovo - Preĝejo "Sankta Atanasio"Bosilovo - Preĝejo "Sankta Atanasio"
* Bosilovo - poŝtejoBosilovo - poŝtejo
* Bosilovo - kulturdomoBosilovo - kulturdomo

* Kategorio Bosilovo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La ***Discours sur l'origine et les fondements de l'inégalité parmi les hommes*** (Diskurso pri deveno kaj fundamentoj de malegaleco inter la homoj) estas eseo de la ĝeneva filozofo Jean-Jacques Rousseau publikigita en 1755. 

Diskurso pri deveno kaj fundamentoj de malegaleco inter la homoj
Kun la *Contrat Social*, temas pri unu de la centraj verkoj de la politika pensato de la aŭtoro. Rousseau en ĝi esprimas sian koncepton de la natura stato, de la homa perfekteco kaj prezentas la privata posedo kiel fonto de ĉiaj malegalecoj.

La titolo de la verko troviĝas foje mallongigita al ***De l'inégalité parmi les hommes*** aŭ kiel ***Discours sur l'origine de l'inégalité*** en kelkaj eldonoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Natura stato

* Diskurso pri deveno kaj fundamentoj de malegaleco inter la homoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Diskurso pri deveno kaj fundamentoj de malegaleco inter la homoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 505605
* GND: 4374640-8
* LCCN: n82015914
* VIAF: 311023998
* SUDOC: 027442004
* BNF: 119482543
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Bakster-eŭkalipto** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonaj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Mirtaloj *Myrtales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Mirtacoj *Myrtaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Eŭkalipto *Eucalyptus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Eucalyptus baxteri***(Benth.) Maiden & Blakely |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Bakster-eŭkalipto  |

 |
| v • d • r |

La **Bakster-eŭkalipto** (*Eucalyptus baxteri*) estas eŭkalipto kiu estas indiĝena en la sudoriento de Aŭstralio, ĉeestante ekde suda Novsudkimrujo tra Viktorio kaj en Fleŭrjeŭ-Duoninsulo kaj Kanguru-Insulo de orienta Suda Aŭstralio.

Ĝiaj scienca kaj Esperanta nomoj memorigas la botanikiston William Baxter (mortinta en 1836) kiu kolektis plantojn en la koncerna regiono.

Priskribo
---------

Ĝi estas mez-dimensia arbo kiu povas atingi altecon de 40 metroj. La kruda fibra arboŝelo estas kolore griza-bruna. La junecfolioj estas 8 cm larĝaj kaj 13 cm longaj, dum la ledecaj maturecfolioj etas 3 cm larĝaj kaj 13 cm longaj kaj laŭforme oblongaj kaj kolore verdaj. La florado okazas de decembro al aprilo kaj la blankaj abundaj floroj havas diametron de 2 cm.

Bakster-eŭkalipto apartenas al ne-laŭtaksonomia grupo de la fibroŝelaj eŭkaliptoj (*stringybarks*).

Literaturo
----------

* angle Elliot, Rodger W..  (1992) *Encyclopaedia of Australian Plants Suitable for Cultivation: Vol. 4: Eu-Go*. Port Melbourne: Lothian Press, p. 31. ISBN 0-85091-213-X.

* angle Hall, Norman; R.D. Johnston; G.M. Chippendale 1975 : Forest trees of Australia, *Australian Department of Agriculture, Forestry and Timber Bureau*, Canberra, 334 p. pp. 170–171. ISBN O 642 98480 8

Vidu ankaŭ
----------

* Lofti-montaraj duonarbaroj

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

* angle Bakster-eŭkalipto (*PlantNet*).
La komuna komando ĉe la Internacia Sekureca Helpo-Forto (angle Isaf) de NATO lanĉis tion, kion ĝi nomas "afgangvidatan kontraŭinsurekcian operacon", sendinte 15.000 soldatojn en kernajn lokojn de la provinco de Helmando por batali la Talibanojn. La Talibanoj diras, ke ili disponas je 2.000 batalantoj pretaj kontraŭataki.

Tiu ĉi milita Operaco Muŝtarak (kiu signifas "kune" en la loka daria lingvo), lastatempa ofensivo de la alianculoj okcidentaj celas sekurigi regon de la urbo Marjaho, sudokcidente de la helmanda provinca ĉefurbo Laŝkar Gah. Marjah estas konata kiel la kerno de la regiona opia kultivo kaj drogokomerco. Norde, soldatoj ankaŭ estas batalantaj en la distrikto de Nad Ali, scenejo de lastatempa, pli malgrandaj bataloj inter NATO-fortoj kaj Talibanaj batalantoj.

La fortoj implikitaj en Operaco Muŝtarak estas :

* Afganoj konsistigantaj proksimume 60 % de la totala forto, kvankam plejparto el ili estas en subtena rolo. Ĉi tio inkluzivas membrojn de la Afgana Nacia Armeo, limgardistojn kaj la afganan Gendarmerion.
* 1500 soldatoj de la afgana armeo.
* 3500 usonaj soldatoj ankaŭ deplojitaj.
* 2000 britaj soldatoj kiuj ankaŭ partoprenas, samkiel ankaŭ fortoj el Danio, Estonio kaj Kanado.

Usono diras, ke ĉi tiu atako al la talibanoj estas prototipo por nova speco de operacoj, en kiu la celo estos kapti la lokon per minimuma kvanto de perforto. Kaj unuafoje NATO kaj afganaj respondeculoj pretigis grandan nombron de afganaj administrantoj kaj ankaŭ afganan guberniestron por regi en Marjah tuj post kiam la batalado finiĝos. Ankaŭ pli ol 1000 lokaj policistoj atendas por iri tien labori.

* Operaco Muŝtarak en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Operaco Muŝtarak en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La Brita Orienthinda Kompanio aligis Bengalion en 1765, kaj Asamon en 1838.
Lord Curzon iniciatis la kreadon de Orienta Bengalio kaj Asamo.
**Orienta Bengalio kaj Asamo** estis administracis subdividaĵo (provinco) de Brita Hindio inter 1905 kaj 1912. Ĝi havis ĉefurbon en Dako, kaj kovris teritoriojn en kiuj estas nuntempe Bangladeŝo kaj Nordorienta Barato.

Orienta Bengalio kaj Asamo havis totalan areon de 111,569 m² kaj estis situa inter 20° 45' kaj 28° 17' N. kaj inter 87° 48' kaj 97° 5' Or. Ĝi limis kun Tibeto kaj la Reĝlando Butano norde, Brita Birmo oriente kaj la Golfo de Bengalo sude. Ene de tiuj limoj, estis princlandoj Tripuro, Cooch Behar kaj Manipuro.

La loĝantaro de Orienta Bengalio kaj Asamo estis de 30,961,459 personoj en 1901.

Vidu ankaŭ
----------

* Dispartigo de Bengalio (1905)

Notoj
-----

1. ↑   "Eastern Bengal and Assam - Encyclopedia". Theodora.com.  Alirita la 7an de februaro 2018.

Koordinatoj: 23° 42′ 00″ Nordo 90° 21′ 00″ Oriento﻿ / ﻿23.7000 °N, 90.3500 °O﻿ / 23.7000; 90.3500 (mapo)
**Opština Delčevo** estas unu el la 80 komunumoj en Norda Makedonio. Ĝi situas en la Orienta regiono. Fine de 2002 estis 17.713 loĝantoj. Administra centro de la komunumo estas Delčevo.

Opština Delčevo - vilaĝo

Loko, priskribo
---------------

Opština Delčevo (Делчево)
Opština kun areo de 422,39 km² situas ĉe la orienta rando de la regiono. De la sudo, al la nordokcidento, la rivero Bregalnica fluas tra la teritorio. Laŭlonge de la rivero, la alteco en la sudo estas ĉirkaŭ 750 m, en la nordo ĉirkaŭ 530 m. Okcidente de la rivero, enlanden, estas montoj kun pli ol 1500 m.

La municipon konsistigas la urbo de Delčevo kaj aliaj 21 vilaĝoj. Ili estas:

Bigla | Vetren | Virče | Vratislavci | Gabrovo | Grad | Dramče | Zvegor | Iliovo | Kiselica | Kosovo Dabje | Nov Istevnik | Očipala | Poleto | Razlovci | Selnik | Stamer | Star Istevnik | Trabotovište | Turija | Čiflik

Najbaraj municipoj estas:

Opština Pehčevo la sudoriento, Opština Berovo en la sudo, Opština Vinica la sudokcidento kaj Opština Makedonska Kamenica en la nordokcidento. En la nordoriento kaj en la oriento estas ŝtata limo kun Bulgario.


Ĉirkaŭ **Opština Delčevo**| Makedonska Kamenica  |  | Bulgario |
|  | Opština Delčevo | Bulgario |
|  Vinica |  Berovo | Pehčevo  |

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (makedone)

Noto
----

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (makedone)

Noto
----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Општина Делчево en la makedona Vikipedio.* 

Statistikoj: 

Kategorio: Komunumo de Nord-Makedonio
**Orienta Makedonio kaj Trakio** (greke *Ανατολική Μακεδονία και Θράκη* - *Anatolikí Makedonía ke Thráki*) estas unu el la 13 administraj regionoj de Grekio. Ĝi konsistas el la orienta parto de la greka Makedonio kaj la greka (suda) parto de la historia regno Trakio.

Al la historia parto de la greka Makedonio apartenas la provincoj ("prefektujoj", νομοί - *nomí*):

1. Dramo (Δράμα/Dráma), administra centro estas la samnoma urbo *Dramo* (Δράμα/Dráma)
2. Kavalo (Καβάλα/Kavála), administra centro la samnoma urbo *Kavalo*(Καβάλα/Kavála)
Al la greka parto de la historia regno Trakio apartenas la provincoj:

3. Ksantio (Ξάνθη/Xánthi), administra centro *Ksantio* (Ξάνθη/Xánthi)
4. Rodopo (Ροδόπη/Rodópi, nomata laŭ la montaro Rodopo, kies plej granda parto situas en Bulgario), administra centro *Komotini* (Κομοτηνή/Komotiní) kaj
5. Evroso (Έβρος/Évros), administra centro *Alexandrupolis* (Αλεξανδρούπολη/Alexandrúpoli)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rAdministraj regionoj de Grekio |
| --- |
| Atiko • Epiro • Ioniaj Insuloj • Kreto • Meza Grekio • Meza Makedonio • Norda Egeo • Okcidenta Grekio • Okcidenta Makedonio • Orienta Makedonio kaj Trakio • Peloponezo • Suda Egeo • Tesalio | Flago de Grekio |

 |

* Kategorio Orienta Makedonio kaj Trakio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Patrino** estas la virina generinto de infano. Plejparto da animaloj (inkluzive de homoj) estas generitaj de patrino kaj patro. Ĉe homoj, patrina rilato povas havi biologian, socian, aŭ leĝan signifon, laŭ la rilato. Biologia patrino naskis infanon. La karesvorto uzata de infanoj por nomi sian patrinon estas *panjo*.

La patrino de edzo aŭ edzino estas bopatrino.

* 
* 
* 
*

Vidu ankaŭ
----------

* Patrino Tero
* Patrofiguro
* Tago de patrinoj

Proverbo
--------

Ekzistas pluraj proverboj pri patrino en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Kia patrino, tia filino.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Pli zorgas unu patrino pri dek infanoj, ol dek infanoj pri unu patrino.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Por patrino ne ekzistas infano malbela.* **"** |

 |

Eksteraj ligiloj
----------------

* Artikoloj pri patrinoj esperante

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2011-12-25. Alirita 2008-08-13.

* Kategorio Patrino en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Patrino en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
La **Orienta Marbordo de Kantabrio** (hispane: *Costa Oriental*) estas komarko en Kantabrio (norda Hispanio).

Ĝi estas tre dense loĝata komarko. En la komarka ekonomio fiŝkaptado kaj manufakturado de fiŝoj estis tre grava, sed hodiaŭ ankaŭ turismo havas ĉefan rolon.

En Kantabrio komarkoj ne havas propran sendependajn povojn nek estas oficiale agnoskitaj kaj tial administra komarko-divido estas nur kultura aŭ socia.

Geografio
---------

Ĝi situas en la orienta marbordo de Kantabrio, ĉe la Kantabra Maro kaj la regiona limo kun la Eŭska Aŭtonoma Komunumo.

Ĝi ampleksas nur kvar municipojn:

* Castro Urdiales
* Colindres
* Laredo
* Liendo

La riveroj Asón kaj Agüera trafluas la komarkon kaj venas en la maron en ties marbordo.

Loĝantaro
---------

Ties ĉefurbo estas Laredo kaj ties plej loĝita loko estas Castro Urdiales. Laŭ la censo de 2012, sume la loĝantaro estas 54.046 homoj. Tamen, en la komarko estas granda nombro de homoj originaj de Eŭskio (ĉefe Biskajo) kaj loĝantaj en Kantabrio sed ne oficiale registritaj en la censoj de la municipoj. Kialo estas tio, ke la kosto de loĝejoj estas pli malmultekosta ol en Biskajo, kaj precipe Bilbao (plej granda urbo en Eŭskio), kiu situas tre proksime de la komarko (aŭtomobila veturo daŭras maksimume 30 minutojn de la plej malproksima municipo, tio estas Colindres).

Bildaro
-------

* Strando Salvé en LaredoStrando Salvé en Laredo
* Panoramo de Laredo kaj la strando Salvé, kun Santoña fonePanoramo de Laredo kaj la strando Salvé, kun Santoña fone
* Panoramo de Laredo vidita de Seña (municipo Limpias)Panoramo de Laredo vidita de Seña (municipo Limpias)
* Kirko de Sankta Maria en Castro UrdialesKirko de Sankta Maria en Castro Urdiales
* Strando Brazomar en Castro UrdialesStrando Brazomar en Castro Urdiales
* Urbodomo de Castro UrdialesUrbodomo de Castro Urdiales
* Monumento en la placo de la 5-a Centjariĝo (Colindres)Monumento en la placo de la 5-a Centjariĝo (Colindres)
* Ponto de Treto, inter Colindres kaj Bárcena de CiceroPonto de Treto, inter Colindres kaj Bárcena de Cicero
* Panoramo de ColindresPanoramo de Colindres
* Haveno de ColindresHaveno de Colindres
* Vala pejzaĝo en LiendoVala pejzaĝo en Liendo

Referencoj
----------

1. ↑  Leĝo 8/1999, de la 28-a de aprilo, pri komarkoj de la Aŭtonoma Komunumo Kantabrio.  Arkivigite je 2009-12-12 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Orienta Marbordo de Kantabrio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Opiliones collage.pngBildaro de opilionoj.
**Opilionuloj** estas ordo de artropodoj el la klaso de araneoidoj, al kiu apartenas inter aliaj opilionoj kaj falangioj. Malgraŭ sia tre simila aspekto kun la araneoj, ili reale ne estas tiuj.

Opiliono sur folio ĉe la Amazona praarbaro.

Opiliono
--------

La **opilionoj** (*Opilio*) estas genro de artropodoj apartenanta al la klaso de araneoidoj kies korpa formo estas pizoforme kaj ili havas 8 tre longaj kaj maldikaj kruroj. En iuj latinamerikaj landoj, ili estas konataj kiel *arañas patonas* kiu esperante signifas longkruregaj araneoj.

Falangio
--------

Fotografaĵo de falangio.
**Falangio** (latine: *Phalangium*) estas alia grupo de artropodoj tre parenca al opiliono.

Notoj
-----

1. ↑  PIV NPIV

Fontoj
------

1. Rüdiger Eichholz, Esperanta Bildvortaro, Esperanto Press, Ontario, 1988, ISBN 0-919186-32-7.

2. PIV 2002.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Opilionuloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Opilionuloj en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* vortaro.net esperante


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 798872
* GND: 4189318-9
* NKC: ph385187
 |
Patvarc el la aero

Bazaj informoj
--------------

**Patvarc** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Nógrád, en subregiono de Balassagyarmat.

* Areo: 8  km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.0653/19.3508
* Loĝantaro: 650
* Poŝtkodo: 2668
* Telefonprefikso: 35

Situo
-----

La vilaĝo situas sur mildaj deklivoj, proksime de maldekstra bordo de Ipeľ (kiu samtempe estas ankaŭ la slovaka landlimo), laŭ traira flankovojo (ĉefvojo preteriras), laŭ fervojo Vác-Balassagyarmat. La lasta troviĝas 7, Szécsény 16, Rétság 27 km-ojn. Ekde 2008 ambaŭ ŝtatoj apartenas al interna zono de Schengen, sekve la limo estas trairebla ie ajn senĝene.

Historio
--------

Antaŭ la hungaroj slavoj vivis tie. La unua mencio devenis el 1335 en formo *"Potvorch"*. Meze de la 16-a jarcento Patvarc apartenis al la Osmana Imperio, fine de tiu erao ĝi senhomiĝis. Post Traktato de Trianon Patvarc trovis sin apud al nova landlimo. Inter 1973-1990 la vilaĝo ne estis municipo.

Vidindaĵoj
----------

* novgotika katolika preĝejo omaĝe al Sankta Kruco de 1858
* sonorilostablo

* Kategorio Patvarc en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Orienta fago** |
| --- |
|  |
| Folioj de orienta fago(Provinco Artvin, nordorienta Turkujo)Folioj de orienta fago(Provinco Artvin, nordorienta Turkujo) |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonaj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Fagaloj *Fagales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Fagacoj *Fagaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Fago *Fagus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Fagus orientalis***Lipsky |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Orienta fago  |

 |
| v • d • r |

La **orienta fago** (*Fagus orientalis*) estas decidua arbospecio el la familio de fagacoj. Ĝia natura arealo etendiĝas ekde nordokcidenta Turkujo oriente ĝis Kaŭkazo kaj Elborz-Montaro en Irano. Ĝi estas limigita al montarbaroj, je altitudo de 500 - 2 100 m. Ĝi estas granda arbo, kapabla de atingi altecojn ĝis 45 m kaj trunkodiametrojn de 3 m, kvankam kun tipaj alteco de 25-35 m kaj trunkodiametro ĝis 1,5 m. Tiu palearktisa specio tre parencas al la eŭropa fago (*F. sylvatica*), miksiĝas kaj hibriĝas kun ĝi en Balkana duoninsulo kaj nordokcidenta Turkujo; tiuj hibridaj arboj nomiĝas *Fagus x taurica*.

La folioj estas alternantaj, simplaj kaj glatrandaj aŭ iomete krenelaj , 7-15 cm longaj kaj 5-9 cm larĝaj, kun 7-13 nervuroj je ambaŭ flankoj de la folio (6-7 nervuroj ĉe *Fagus sylvatica*). La burĝonoj estas longaj, sveltaj, 15-30 mm longaj kaj 2-3 mm dikaj, sed pli dikaj (ĝis 4-5 mm) kie la burĝonaj enhavas florajn burĝonojn. La floroj estas etaj amentoj kiuj printempe aperas nelonge post la folioj. La semoj estas etaj triangulaj nuksoj, 15-20 mm longaj kaj 7-10 mm larĝaj je la bazo; estas du semoj en ĉiu kupulo. La fruktoj maturiĝas aŭtune 5-6 monatj post polenado; la kupulo diferencas de tiu de eŭropa fago pri havante platigitajn, iomete foliecajn alpendaĵojn je la bazo (maldikaj, molaj pikaĵoj ĉe eŭropa fago).

Vidu ankaŭ
----------

* Foliarbaroj apud Nigra Maro kaj de Kolĉido
* Hirkaniaj-kaspiaj miksaj arbaroj
* Kaŭkazaj, anatoliaj kaj hirkaniaj mezvarmaj arbaroj
* Kaŭkazaj miksaj arbaroj

Referencoj
----------

1. ↑   esperante Eichholz, Rüdiger 1989 : Esperanta Bildvortaro, *Esperanto Press*, 2-a eldono, Bailieboro, Ontario, Kanado, p. 354 ISBN 0-919186-32-7

Eksteraj ligiloj
----------------

Folioj de orienta fago

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

* angle La orienta fago je *Floridata*
* angle La orienta fago je *Plantoj por estonteco*
**Paul ARISTE**, origine ĝis 1927 **Paul BERG** (naskiĝis la 3-an de februaro 1905 en la estona urbo Torma, norde de Tartu; mortis la 2-an de februaro 1990 en Tartu) estis eminenta finn-ugra lingvisto, geolingvisto, poligloto kaj pioniro de la estona Esperanto-movado kaj membro de la Honora Patrona Komitato de UEA.

Biografio
---------

Ekde 1916 li edukiĝis en Tallinn. Kiel 14-jara li eklernis Esperanton de Hilda Dresen. En la nova lingvo li verkis siajn unuajn sciencajn studojn, pri la malgranda livona popolo kaj pri esperantologiaj temoj. Ankoraŭ tre juna, li kunlaboris en la verkado de *Esperanta ŝlosilo por estonoj* (1923) kaj ampleksa *Esperanto-estona vortaro* (1927). Ĝis la ricevo de sia universitata diplomo en 1929 li restis aktiva en la estona movado.

De tiam dum pluraj jaroj lia kariero ricevis prioritaton, kaj en relative mallonga tempo li fariĝis unu el la plej brilaj steloj de la eŭropa lingvoscienco. Li okupiĝis pri ĉiuj aspektoj de la lingvoj en sia regiono, ne nur la finn-ugraj, sed ankaŭ la ĝermanaj (precipe la sveda), la rusa, latva, jida kaj cigana, verkante pri iliaj fonetiko, sociologio, literaturo kaj folkloro. Ekde 1932 li okupis diversajn postenojn en la Universitato de Tartu, fariĝante profesoro en 1944.

Verkaro
-------

Paul Ariste aperigis entute pli ol mil sciencajn studojn, inkluzive de pli ol 40 libroj. En 1956 komencis denove aperi liaj artikoloj pri Esperanto, kiun li instruis kaj propagandis kadre de sia universitato. Li patronis la gravan interlingvistikan revuon *Interlinguistica Tartuensis*, kiun iniciatis lia kolego Aleksandr Duliĉenko en 1982. Precipe tia patroneco estis grava apogo al la estona kaj sovetia movadoj dum malfacilaj jaroj.

Honoroj
-------

En 1954 li estis elektita al la Estona Akademio de Sciencoj. En postaj jaroj kaj la finna akademio de sciencoj kaj la Hungara Scienca Akademio nomis lin honora membro, kiel faris multaj aliaj sciencaj societoj kaj institutoj.

Poligloto kaj esperantisto
--------------------------

Dum sia vivo li akiris aktivan scion de 26 lingvoj, kaj pasivan konon de trideko. 

Inter 1963 kaj 1967 li estis membro de la Akademio de Esperanto kaj eminenta esperanitsto.

Vidu ankaŭ
----------

Geolingvistiko

Aleksandr Duliĉenko (interlingvista kolego)

Ekstera ligilo
--------------

Linguistica Uralica

Referencoj
----------

1. ↑  *Aktoj de la Akademio,* 1963-1967.
2. ↑  *Lisot de 100 eminentaj esperantistoj,* La Ondo de Esperanto, 2000: 3

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 9628
* GND: 120896753
* LCCN: n79066057
* VIAF: 68973958
* ISNI: 0000 0001 0912 0920
* SUDOC: 030452295
* BNF: 121863774
* BIBSYS: 90235782
* NKC: jn20000600380
 |
La **Karasuka kulturo** priskribas sociojn de Bronzepoko kiuj ekzistis ekde Aralo aŭ Volgo ĝis la supra Jenisejo eble en 1500-800 a.K. posta al la Afanaseva kulturo. La restaĵoj estas minimumaj kaj precipe nur kadavro-deponejoj estis trovitaj. Almenaŭ 2000 tomboj estas konataj. La Karasuka periodo daŭris de ĉ. 700 a.K. De ĉ. 700 al ĉ. 200 a.K. la kulturo evoluis laŭ similaj linioj. Komerca kontakto estis establita en pli norda Ĉinio kaj regiono Bajkal ĝis Nigra Maro kaj la Uraloj, influante la homogenecon de la kulturo.

La ekonomio estis miksita agrikulturo kaj bredado. Ili sukcedis la Andronovan kulturon en tiu regiono kaj estis terkultivistoj. Industrie, ili estis spertaj metallaboristoj, la pintaĵoj de ĉi tiu kulturo estas bronza tranĉilo kun kurbigaj profiloj kaj tenilo kun dizajnita ĉevalo. La ceramiko estis komparita al tiu malkovrita en Interna Mongolio kaj la interno de Ĉinio, kun bronzaj tranĉiloj similaj al tiuj de nordorienta Ĉinio.

Kelkaj fakuloj asertas ke la kulturo havas sian originon en Mongolio, Norda Ĉinio kaj Koreio. Aliaj proponis ligon kun la jenisejoj kaj  buruŝoj, eĉ sugestante ke karasukaj lingvoj grupiĝu. Skeletrestaĵoj indikas rilaton kun Centra Azio, igante ĝin el hind-irana lingvo (el hindeŭropa familio).

La Karasuka kulturo estas sekvita de la Tagara kulturo, kies popoloj utiligas la samajn tombojn, indikante kontinuecon en la tradicioj.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 347773
* ULAN: 500203523
 |

* Kategorio Karasuka kulturo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Afiŝo kun la komikso *Opráski sčeskí historje* dum la bapto de samnomita libro antaŭ la ĉeha Nacia muzeo
La bapto. Maldekstre staras la komiksa portreto de imperiestro Sigismondo de Luksemburgo
***Opráski sčeskí historje*** (mise, strikte fonetike skribita "Bildoj el ĉeĥa historio") estas unu el la plej popularaj ĉeĥaj interretaj komiksoj. Per simplaj ilustraĵoj kaj originala ortografio ĝi komentas la ĉeĥan historion.

Laŭ retpaĝo *iHNed.cz*, sur kiu iuj el la komiksoj aperis en 2013, populariĝis *Opráski* pro reala historia bazo, originala uzado de l' ĉeĥa lingvo kaj ankaŭ specifa kaj netriviala humuro. Gazeto *Reflex* skribis, ke la personoj ja estas, spite la ŝercoj kaj ŝajna diletanteco, prezentataj historie korekte, koncize kaj sprite.

La formo bazas sur dadaismaj komiksoj kiel anglalingva *"Dolan Duk"*. En 2013 eldonejo Grada decidis fari libro-version de *Opráski*; la unuan eldonkvanton oni foraĉetis dum malmultaj tagoj.

Prezentataj
-----------

Kun mise interpretitaj nomoj trafiĝis ofte en la komikso personoj kiel Přemysl Otakar la 2-a, Jan Hus, Georgo el Poděbrady, kaj ĉefe "la vulpo" Sigismondo la 1-a (kiu iam ankaŭ anstataŭas simile nomitan vojaĝiston Miroslav Zikmund), sed ankaŭ personoj de moderna historio kiel T. G. Masaryk, Tomáš Baťa, Klement Gottwald aŭ Václav Havel.

Versioj
-------

Krom la originala komikso, kiu temas pri plej diversaj okazoj de l' ĉeĥa historio, la aŭtoro ankaŭ kreis kelkajn bildojn el la historio slovakia aŭ tutmonda - de komiksoj pri Edgar Allan Poe aŭ la elŝipiĝo en Normandio ĝis la naskiĝo de Facebook. Krome estis kreitaj kelkaj specialaĵoj pri tempo-traveturanta inventisto František Křižík, stile laŭ komikso *Hellboy*.

Kritiko
-------

Kvankam *Opráski* havas proksimume 40 000 favorantojn sur Facebook kaj pliajn sur Twitter, oni ankaŭ kritikis la komikson, precipe pro ĝia lingva formo, misinterpretado de historio kaj dubinda artista kvalito. Lingvisto kaj pedagogo Otakar Šoltys akuzis ĝin pro intenca pereigado de ortografio kaj malbona influo sur infanoj.

Referencoj
----------

1. 1 2   Opráski sčeskí historje na IHNED.cz: Jak Češi volili Husákovu KSČ (ĉeĥe).
2. 1 2  Kománková, Jana. "Ve sklepje je to super", *Reflex*, paĝo 56.
3. ↑   Opráski sčeskí historje sou teť jkao kňýška. ČT24 (2013-11-14).
4. ↑
5. ↑  Růžička, Lukáš (27. 9. 2013).  Opráski sčeskí historje si hrají na Hellboye. Přečtěte si nový příběh Křižíka. Komiksárium.
6. ↑
7. ↑
8. ↑  Kabátová, Šárka (23. 3. 2014).  Opráski sčeskí historje vychovávají z dětí dementy, kritizuje komiks lingvista. Lidovky.cz.

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Opráski sčeskí historje en la ĉeĥa Vikipedio.*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Opráski sčeskí historje en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala paĝo de *Opráski sčeskí historje* sur Tumblr
* *Opráski* sur Facebook
* *Opráski* sur Twitter
* *Opráski* sur Google+
La esprimoj **Orienta filozofio** aŭ **Azia filozofio** inkludas ĝenerale la diversajn filozofiajn sistemojn de Azio, kaj plej specife, el Suda kaj Orienta Azio, kiel la ĉina filozofio, la hinda filozofio, la budhisma filozofio (hegemonia en Tibeto, Butano, Srilanko kaj Sudorienta Azio), la korea filozofio kaj la japana filozofio.

La kategorio de «orienta filozofio» aŭ «azia filozofio» estas fakte produkto de la okcidenta kulturo de la 19a jarcento kaj tute ekzistis nek en Orienta Azio nek en Hindio. Tio estas memkomprenebla ĉar en Azio ne ekzistas unusola filozofia tradicio unuigita en unusola radiko, sed variaj unuopaj tradicioj kiuj nur foje estis en kontakto.

Skoloj
------

* Brahmanismo
* Budhismo
* Ĝajnismo
* Hinduismo
* Jogo
* Konfuceismo
* Leĝismo
* Mohismo
* Sikismo
* Ŝivismo
* Ŝramanismo
* Taoismo
* Vedanto

Vidu ankaŭ
----------

* Orientalismo
* Orientaj religioj
* Persa filozofio
* Jaggi Sadhguru

Notoj
-----

1. ↑  Ram-Prasad, Chakravarthi. *Eastern philosophy* (2005)
2. ↑  Fischer-Schreiber, Ehrhard, Friedrichs. *Encyclopedia of Eastern Philosophy and Religion* (1994)
3. ↑  Harrison, Victoria S. *Eastern Philosophy: The Basics*, Introduction

* Kategorio Orienta filozofio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Optaj nervoj kaj la kruciĝo (ruĝa).
Vida sistemo de homo. Tiu montras ke aksonoj (purpura) de ambaŭ okuloj unuiĝas post la opta kruciĝo.
La **opta kruciĝo** aŭ **opta kiasmo** estas tie en cerbo kie la du optaj nervoj kruciĝas. Ĝi troviĝas ĉe fundo de cerbo, sub la hipotalamo. Ĝi ekzistas en ĉiuj vertebruloj.

En multaj bestoj, la du optaj nervoj kruciĝas kaj iras al la kontraŭa flanko de cerbo sen unuiĝi; rezulte, la dekstra parto de cerbo traktas vidan informon de la maldekstra okulo, kaj la maldekstra cerbo traktas informon de la dekstra okulo. Kvankam, en bestoj en kiu la okuloj direktas al la sama direkto kaj la vidkampoj de la okuloj multe interkovras (ekzemple homoj), ono de la aksonoj de ĉiu okuloj ne krucas al kontraŭa flanko, sed restas samflanke; do, post la opta kruciĝo, ĉiu fasko enhavas aksonojn de ambaŭ okuloj.

Nomo
----

En Esperanto, en la Esperanta Medicina Vortaro aperas la vorto "kiasmo", kiu venas de la greka lingvo (χίασμα "kruciĝo", de χιάζω "marki per X", de la litero ĥio χ) kaj estas uzata en multaj eŭropaj lingvoj (ekz. angla "chiasm"). Tamen, ĉar "kiasmo" havas neniun signifon pli ol "kruciĝo", ĉi tiu artikolo anstataŭe proponas la nomon "opta kruciĝo".

Referencoj
----------

1. ↑  Bainbridge, David.  (30 sesmonato 2009) *Beyond the Zonules of Zinn: A Fantastic Journey Through Your Brain*. Harvard University Press, p. 162. ISBN 978-0-674-02042-9.
2. ↑   (2012) "An ancestral axial twist explains the contralateral forebrain and the optic chiasm in vertebrates", *Animal Biology* **62** (2), p. 193–216. doi:10.1163/157075611X617102.
3. ↑  HRADIL, Josef. Esperanta Medicina Vortaro. Scienca Teknika Esperanto-Biblioteko.
**Papststein** estas malgranda arbarokovrita tablomonto, kiu situas en Saksa Svislando, la germana parto de Elba Grejsmontaro, maldekstre de la rivero Elbo, inter la vilaĝoj Papstdorf kaj Kurort Gohrisch. Erozio jam dissolvis la tablomonton je pluraj rokogrupoj kaj montodorsoj. En sia plej alta punkto Papststein atingas 451 metrojn super la maro. Sur la montosupro troviĝas turo por averti pri arbarincendioj, montorestoracio kaj pluraj panoramopunktoj. Oni diras, ke de ĉi tie oni povas vidi 45 setlejojn. En okcidenta direkto videblas Gohrisch kaj Pfaffenstein, de sudo ĝis oriento vicas pliaj tablomontoj, inter ili la plej malproksima; Děčínský Sněžník en Ĉeĥa Svislando.

La germana nomo estas tradukebla per "paporoko".

El la historio
--------------

Ĉirkaŭ 1830 Papststein konatiĝas kiel panoramopunkto.

En la jaro 1972 ĉe la suda flanko de Papststein okazis granda rokofalo. Alvaliĝis tiam ĉirkaŭ 4.000 m³ da grejso; kiel spuroj ankoraŭ videblas grandaj glataj rompofacoj kaj gigantaj rokoblokoj en la valo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* informoj por migrantoj kaj fotoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La *Banda Oriental* fare de Alonso de Santa Cruz, en la 16a jarcento.
La **Orienta Flanko** aŭ en hispana **Banda Oriental** estis teritorio situanta oriente de la rivero Urugvajo kaj norde de la Rivero Plata, ĉe la marbordo de la Atlantiko de Sudameriko. Ĝi enhavis zonon kiu korespondas proksimume kun la aktuala Orienta Respubliko Urugvajo kaj kun la aktuala ŝtato brazila nome Suda Rio-Grando. Estis la tero plej *orienta* de la Vicreĝlando de Rivero Plata kaj ties etendo malpliiĝis laŭ partoj de ties teritorio estis aligitaj al Portugala Imperio kiel parto de la *Capitania do Rio Grande de São Pedro*.

Ne konstituis administran unuon ĝis la kreo *de facto* fare de José Artigas de la Orienta Provinco en 1813 kaj de la posta dekreto de la *Director Supremo* de la Unuiĝintaj Provincoj de Rivero Plata de la 7a de marto de 1814, kiu kreis formale la *Gobernación Intendencia Oriental del Río de la Plata*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Limoj ĉirkaŭ 1780 Arkivigite je 2015-09-24 per la retarkivo Wayback Machine
* Topografia Mapo kiu enhavas la bordoj de la rojo Icabaqua ĝis la Sierra de los Tapes aŭ Montegrande, mapo de Joseph Varela y Ulloa ĉ. 1789

Notoj
-----
**Paul Domingo COMI** (11-an februaro 1932 - 26-an aŭgusto 2016) estis usona aktoro.

Li militservis ĉe Usona Armeo ekde 1949. Li partoprenis en la Koreia Milito (1950-1951) pro kio li gajnis tri medalojn *Purple Heart* [purpura koro] kaj poste li estis asignita al Kioto. 

Post militservo, li diplomiĝis ĉe *USC School of Dramatic Arts* de la Universitato de Suda Kalifornio en 1958 kaj samjare Comi ekis aktorigon je malgrandaj roloj ĉe televidserioj *M Squad*, *The Silent Service* kaj *Steve Canyon* inter aliaj kaj kinfilmoj The Young Lions kaj In Love and War. En sekva jaro li laboris ĉe televidseroj kiel *77 Sunset Strip*, *The Thin Man* kaj *Tombstone Territory* kaj filmoj Pork Chop Hill, Warlock, A Private's Affair ĉiam en malgravaj roloj. 

Dum la 1960-aj jaroj Comi aktoris televidseriojn kiel The Untouchables, Wagon Train, The Twilight Zone, General Hospital, Ripcord, The Lieutenant, Dr. Kildare, Voyage to the Bottom of the Sea, The Time Tunnel, Star Trek kaj Get Smart kaj filmojn kiel The Rise and Fall of Legs Diamond, Wake Me When It's Over, The Dark at the Top of the Stairs, The Outside, Cape Fear, 40 Pounds of Trouble, FBI Code 98 inter aliaj.

Comi dum 1970-aj jaroj daŭris sian karieron per filmoj kiel Lost Flight, The Bill Cosby Show, Conquest of the Planet of the Apes, The Towering Inferno, Death Wish II inter aliaj kaj televidserioj kiel Cannon, Ironside, Police Story, McMillan & Wife, CHiPs, Barnaby Jones kaj Dallas.

En sekva jardeko, li laboris ĉe komediaj filmoj kiel Best Defense kaj Howard the Duck, kaj popularaj televidserioj The Facts of Life, Fame, Highway to Heaven, The Young and the Restless kaj S.O.S. Malibu. Li ankaŭ partoprenis serion Baywatch en 1995.

Referencoj
----------

1. ↑  Uzal W. Ent: *Fighting on the Brink – Defense of the Pusan Perimeter*; S. 337–339, Turner, 1997, (ISBN 563112094-1)

* Kategorio Paul Comi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 636636
* VIAF: 56819357
* ISNI: 0000 0000 0112 3345
* BNF: 141659344
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Ora buleo (apartigilo) |

Ora buleo de 1222
La **Ora buleo de 1222** estis Ora buleo, aŭ edikto, eldonita de la reĝo Andreo la 2-a de Hungario. Tiu estis devigita fare de siaj nobeloj akcepti la Oran Buleon (*Aranybulla*), kiu estis unu el unuaj ekzemploj de konstituciaj limoj kontraŭ la povoj de eŭropa monarko. Tiu leĝo establis la rajtojn de la hungara nobelaro, inklude la rajtojn malobei la reĝon kiam li agadis kontraŭ la leĝaro (*jus resistendi*). La nobeloj kaj la eklezio estis liberaj el ĉiaj impostoj kaj ne povis esti devigitaj al milito ekster Hungario kaj ne estis devigitaj financi ĝin. Tiu estis ankaŭ historie grava dokumento ĉar ĝi starigis la principojn de egaleco por ĉiuj nobeloj de la nacio. Oni kreis sep kopiojn de la edikto, unu por ĉiu el la jenaj institucioj: por la Papo, por la Templanoj, por la Johanitoj, por la reĝo de Hungario mem, por la eklezianaro kaj de Esztergom kaj de Kalocsa kaj por la palatino.

Vidu ankaŭ
----------

* Konstitucio

Referencoj
----------

1. ↑  Francis Fukuyama: What’s Wrong with Hungary?
2. ↑  Kormos, 2005

Bibliografio
------------

* Kormos, Laszlo (2005-10-04).  Hungary's Golden Bull of 1222. HUNSOR: Ungersk-Svenska Online Källor. Alirita 2010-01-07.
* Molnar, Miklos.  (2001) *A Concise History of Hungary*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-66142-0.
* Ronay, Gabriel.  (1978) *The Tartar Khan's Englishman*. Londono: Cassel. ISBN 1-84212-210-X.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kompleta Teksto Arkivigite je 2007-08-21 per la retarkivo Wayback Machine hungare