recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Švenčionys** estas subdistrikta komunumo, kaj ene de ĝi unu el tri plej grandaj urbetoj, en la oriento de Litovio - ĝia administra centro estas la samnoma urbo *Švenčionys*. Komunumo kaj urbo ekde 1995 ĝis 2010 apartenis al la tiutempe ekzistanta distrikto Vilnius (Vilno), kaj troviĝas 84 kilometrojn nordoriente de la nacia kaj distrikta ĉefurbo Vilno, proksime al la limo al Belorusio. En 2023 en la komunumo vivis 22 265 loĝantoj, el tio komence de 2020 en la urbo mem 4 065. Laŭ nombro da loĝantoj ankoraŭ iom pli grandaj estas du pliaj urboj de la komunumo,  *Švenčionėliai* kun 6 900 loĝantoj kaj *Pabradė* kun 6 500. Al la teritorio apartenas parto de la lago Asveja.

Historio
--------

Jam dum la 13-a jarcento la urbo estis la koro de historia regioneto kun la nomo "Nalšia", kiu situis en la pleja nordoriento de Litovio kaj limis kun la teritorio konkerita fare de la Livonia ordeno de germanaj kavaliroj norde - en kaj pri la regiono dum la mezepoko pli ofte okazis akraj bataloj. Dum la 15-a jarcento en la regiono la litova grandduko Vytautas setligis tatarojn, kiuj estis talentaj artmetiistoj, kaj pro ili Švenčionys iĝis unu el la gvidaj mezepokaj artmetiistaj centroj de Litovio.

Dum 1800 la urbo ricevis formalajn urbajn rajtojn. 12 jarojn pli poste, dum 1812 ĝin travojaĝis la armeo de Napoléon Bonaparte survoje al provo konkeri Rusion, kaj Lev Tolstoj mencias la urbon en sia romano "Milito kaj Paco".

Dum la jaro 1883 en la urbo ekfunkciis - en Litovio siatempe unika - fabriko por prilaboro de sanigaj herboj; dum 1928 en la urbo aldoniĝis dua tia fabriko.

Famuloj
-------

* Mordeĥaj Kaplan

Rilatoj al Esperanto
--------------------

Parto de la komunumo estas la loĝloko *Kaltanėnai*. Tie en 1967, samtempe kun la 9-a Baltiaj Esperanto-Tagoj (BET-9) en la ĉefurbo de Litovio, Vilno, aktivula junularo aranĝis la unuan junularan esperantistan tendaron en Litovio, kiu en la Sovetia Esperantista Junulara Movado (SEJM) ricevis la titolon SEJT-9. BET-oj kaj SEJT-oj estis fundamento de la organizita Esperanto-movado en Sovetunio.

Ĝemelurboj
----------

* Pollando Rumia en Pollando, Rumia estas preta kunlabori pere de Esperanto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Komunumo Švenčionys en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* paĝoj de la komunumo (litovaj, anglaj kaj polaj) Arkivigite je 2012-11-29 per la retarkivo Wayback Machine
**Kvarkantona Lago** (germane *Vierwaldstättersee*; france *Lac de Quatre Cantons*; itale *Lago dei Quattro Cantoni*) estas lago en centra Svislando, la kvara plej granda en la lando. Ĝia tuta surfaco estas 114 km² kaj trovi^gas je alteco de 434 m super la marnivelo. La maksimuma profundeco de la lago estas 214 m kaj ĝia akvovolumo 11.8 km³.

Lagopartoj
----------

Ĝi havas tre komplikan geometrian formon kaj estas dividita en pluraj partlagoj. Ili nomiĝas de sudo al nordo:

La Kvarkantona Lago vidita el la Pilato-Aertelfero
### Lago de Urio

La suda parto de la lago post la enfluo de la Reuss nomiĝas Lago de Urio.

### Baseno de Gersaŭ

Sekvas post mallarĝiĝo la Baseno de Gersaŭ.

### Baseno de Weggis

La Baseno de Gersaŭ per ŝnuriĝo estas disigita norde de la Baseno de Weggis, kiu formas la sudan elementon de la norda lagoparto. Tiu havas formon simila al giganta kruco.

### Lago de Lucerno

Ĝia norda brako nomiĝas Golfo de Lucerno aŭ Lago de Lucerno, nomon kion oni en diversaj lingvoj uzas ofte ankaŭ kiel nomo por la tuta lago.

### Golfoj de Horw kaj Stansstad

La sudokcidenta krucbrako konsistas el la Golfoj de Horw kaj Stansstad.

### Lago de Alpnach

Ĉi-lasta parto havas okcidentan longigon, kiu estas nur per eta kolo ligita al la ĉeflago kaj nomiĝas Lago de Alpnach.

### Lago de Küssnacht

La orienta brako de la suda lagokruco estas la Golfo aŭ Lago de Küssnacht.

Lagobordoj
----------

Grandparte la lagobordo estas formita de altaj montoj, kiuj krute kaj deklive falas en la akvon, kelkloke ĝis 1500 metrojn. El tio rezultiĝas belegaj kaj pentrindaj vidoj kaj panoramoj. La lagon ĉirkaŭas krom la Kantono Lucerno la tri svisaj prakantonoj, nome Urio, la Ŝvico kaj Untervaldo.

Nutrantaj riveroj
-----------------

La rivero Reuss enfluas ĉe Flüelen en la Lagon de Urio (la suda lagoparto en la Kanton Urio). La lago ankaŭ estas nutrita de la riveroj Muota ĉe Brunnen, la Engelberger Aa ĉe Buochs kaj la Sarna Aa ĉe Stansstad).

Urboj, komunumoj kaj lokoj ĉe la bordo de la Kvarkantona Lago
-------------------------------------------------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Seedorf, Urio
* Bauen
* Emmetten, Nidvaldo
* Seelisberg, Urio
* Rütli
* Treib, Urio
* Beckenried, Nidvaldo
* Buochs, Nidvaldo
 | * Ennetbürgen, Nidvaldo
* Stansstad, Nidvaldo
* Hergiswil, Nidvaldo
* Kastanienbaum, Lucerno
* Sankt-Niklaŭsen
* Flüelen, Urio
* Sisikon, Urio
* Ingenbohl (kun Brunnen), Ŝvico
 | * Gersau, Ŝvico
* Vitznau, Lucerno
* Weggis, Lucerno
* Hertenstein
* Greppen, Lucerno
* Küssnacht, Ŝvico
* Merlischachen, Ŝvico
* Meggen, Lucerno
 |

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de lagoj en Svislando

* Kvarkantona Lago en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kvarkantona Lago en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Akvoniveloj de la Kvarkantona Lago ĉe Brunnen

Panorama bildo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 220570
* GND: 4063511-9
* VIAF: 243437017
* SUDOC: 035444193
* BNF: 13189770p
 |
ardeze kovritaj domoj kiel ĉi-tie en Gehren en multaj lokoj karakterizas la vilaĝojn kaj urbetojn de la regiono
La **Turingia Ardeza Montaro** (germane *Thüringer Schiefergebirge* [prononco "**Ty**ringa Ŝifagebirge"] aŭ *Thüringisches Schiefergebirge* ["**Ty**ringiŝes Ŝifagebirge"]) estas mezalta montaro en la federacia lando Turingio de Germanio, ĉefe en la distriktoj Ilm, Sonneberg kaj Saalfeld-Rudolstadt. Ĝi longas proksimume 75 kilometrojn okcidente-oriente kaj larĝas 50 kilometrojn nord-sude. La montaraj valoj altas inter 300 kaj 500 metrojn super la marnivelo, kaj la plej grandaj montoj atingas altecon de ĝis 869 metroj (plej altas la monto *Großer Farmdenkopf* en distrikto Sonneberg).

Geografio
---------

La Turingia Ardeza Montaro estas la sudorienta daŭrigo de la - do pli okcidenta - mezalta montaro Turingia Arbaro. Ĝia kerno estas altebenaĵo proksimume 20 kilometrojn larĝa, kaj la areo kovras parton el la valo de la rivero Saale, inkluzive de la grandaj riveraj akvobaraĵoj. La teritorio ampleksas partojn de la "Natura Parko Turingia Arbaro" (*Naturpark Thüringer Wald*) kaj de la "Natura Parko Turingia Ardeza Montaro-Supra Saale" (*Naturpark Thüringer Schiefergebirge-Obere Saale*).

Li grandaj urboj en la teritorio estas Saalfeld kaj Bad Blankenburg ĉe la norda rando, Neuhaus am Rennweg ĉe la plej alta montolinio kaj Bad Lobenstein ĉe la orienta rando (proksime al la transiro al la najbara mezalta montaro Frankonia Arbaro).

Geologio
--------

Kiel la nomo supozigas, la montaro konsistas ĉefe el ardezo. Pli molaj ŝtonoj, ekzemple sabloŝtono aŭ kalkoŝtono, kaj rilate al tio kreiĝo de kavoj, ekzistas malmulte. En la valo de la rivero Saale [**Za**le] ekzistas du el la plej grandaj akvobaraĵoj de Germanio - *Hohenwarte* kaj *Bleiloch*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Turingia Ardeza Montaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* germanlingvaj pagoj de la "Natura Parko Turingia Ardeza Montaro" (*Naturpark Thüringer Schiefergebirge*)
La **Kalvinana preĝejo** estas religia konstruaĵo en urbo Kőszeg Hungario.

Historio
--------

Pro proksimeco de la katolika Vieno en Kőszeg la kalvinismo ne radikiĝis. La kalvinana grupo kiel filio estis fondita nur en 1933. Pli frue estis aĉetita domo konvena al preĝdomo en 1932 kaj en 1934 alia domo konvena al paroĥo. La nun videbla preĝejo estis konstruita inter 1993-1996. La arkitekto estis György Csete.

Konstruaĵo
----------

La duetaĝa konstruaĵo similas al la malnovtestamenta tendo. La fasado estas simetria, la enkonduka parto plene reliefas, meze estas la enirejo. La plej supre estas vitra supraĵo kun la kalvinana stelo. La centra parto estas oklatera kupolo, meze estas videbla simbola arbo (praktike betona ĉefkolono). Plej supre estas aperturo por venigi la lumon. Malsupre troviĝas la sakrala tablo. En la konstruaĵo la sakrala areo similas al jurto kaj situas sur la etaĝo. Ĝi estas kovrita per vitra kupolo kun ŝtala skeleto. En la teretaĝo funkcias la kunvena halo kun servaj ĉambroj (oficejo, kuirejo, necesejo).

Fontoj
------

* hungare kun foto Arkivigite je 2021-12-28 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* 

Fasado

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Kovel (stacidomo). |


**Kovel** (ukraine *Ковель*, translit. Kovel’; ruse *Ковель*, pole *Kowel*, jide קאָוועל) estas urbo en Volina provinco, en nordokcidenta Ukrainio. Servante kiel administracia centro de la Kovel Rajon (distrikto), la urbo mem estis deklarita kiel urbo de oblasta gravo kaj ne estas parto de la rajono. En la popolnombrado de 2015 estis 69 342 loĝantoj. 

Kovel estis laŭlonge de la historio ĉu pola ĉu rusa, kun pola loĝantaro.

En la Dua Mondmilito, post la invado de Pollando fare de Nazia Germanio kaj poste, ties Operaco Barbaroso la germanoj murdis 18 000 judojn en Kovel, ĉefe dum aŭgusto kaj septembro 1942.

Ĉirkaŭ 8 000 judoj estis murditaj en arbaro proksime de Baĥiv la 19an de aŭgusto 1942 dum la nuligo de la geto de Kovel, establita la 25an de majo 1942. Judaj viktimoj estis transportitaj fervoje el Kovel al Baĥiv kie oni elfosis tombojn ĉe la fervojo. Fajte estis du getoj, unu ene de la urbo kaj alia en la kvartalo Pjaski. Totale estis 24 000 judoj, inter kiuj multaj rifuĝintoj. La juda komunumo ne plu ekzistis.

En marto kaj aprilo 1944, Kovel estis loko de akra batalado inter la 5a SS Panzera Divizio Vikinga kaj la Ruĝa Armeo.

Dum la Volinia masakro, la urbo estis ŝirmejo por etnaj poloj, kiuj fuĝis el la genocido. En tiu periodo, Ukrainaj naciistoj murdis proksimume 3 700 polajn loĝantojn de la Kovela distrikto. Komence de la printempo 1944, la 27a Infanteria Divizio de la Pola Enlanda Armeo operaciis en la areo. Kovel estis konkerita de la Ruĝa Armeo en julio 1944.

Notoj
-----

1. ↑  
Loĝantaro de Ukrainio
 Чисельність наявного населення України (ukraine). *Ŝtata servo de statistiko de Ukraino*, p. 111 (2015-01-01). Arkivita el la originalo je 2018-07-13. Alirita 2024-03-23.
2. ↑  [Alirita la 28an de januaro 2019 ]
3. ↑  [Alirita la 28an de januaro 2019  ]

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Kovel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Kovel (stacidomo)
* Listo de urboj en Ukrainio
la merkata placo en Freyburg, la centro de la vinkultiva regiono - fone montaj vitejoj
**Saale-Unstrut** estas regiono de Germanio en la sudo de la federacia lando Saksio-Anhalto kaj la nordoriento de Turingio, kiu ampleksas la apudbordajn zonojn de la riveroj Saale kaj Unstrut. La regiono estas la plej norda vinkultiva regiono de Germanio, kun centro en la urbo Freyburg. Historie la teritorio estis la "Palatinata Grafejo Saksio" (*"Pfalzgrafschaft Sachsen"*).

La regiono ampleksas la areon borde de la rivero Unstrut de Laucha ĝis la enfluo en la riveron Saale ĉe Naumburg, kaj borde de la rivero Saale de Jena ĝis Burgwerben apud Weißenfels kun aparte grandaj aroj da vitejoj en Großheringen kaj Bad Kösen. Tra la regiono kondukas la 60 kilometrojn longa "Vinstrato Saale-Unstrut". Krom ĉe la apudriveraj deklivoj ekzistas vitejoj interalie en Bad Sulza, ĉe la lago *Süßer See* okcidente de Halle, apud Zeitz kaj en Werder (Havel) proksime de Potsdam en la federacia lando Brandenburgio, kiuj inkluziviĝas en la vinkultiva regiono Saale-Unstrut.

Neabunde fekundaj grundoj plene de konka kalko kaj sabloŝtono, nekonstantaj pluvokvantoj (pluva "ombro" de la mezaltaj montaroj Harco kaj Turingia Arbaro) kaj la por vinkultivado relative norda situo kaŭzas, ke ĉe la vitejoj kreskas aparte frue maturiĝantaj vitospecoj kiel *Müller-Thurgau*, *Pinot Blanc* kaj *Silvaner*, kiuj tamen en bonaj vinkultivaj jaroj iĝas premiataj sekaj (do nedolĉaj) vinoj. La kultivata areo de vitejoj dum la lastaj jaroj tre malkonstante alternis inter 600 kaj 900 hektaroj, ĉar dum iuj jaroj vinkultivistoj rikoltas de signife malpli, en aliaj de signife pli da teritorio.

La suda parto de la regiono pro sia milda klimato kaj sia tre varia pejzaĝo nomatas "Turingia Toskano". La lando ambaŭborde de la riveroj Saale kaj Unstrut konatas pro siaj mezepokaj fortikaĵoj, kasteloj kaj preĝejoj. La suda vojo de la "Strato de Romaniko" gvidas tra la regiono.

Vidu ankaŭ
----------

Privina lernopado Saale-Unstrut

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Saale-Unstrut en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* turismaj informoj pri la regiono Saale-Unstrut
* paĝoj de la vinkultivista organizo Saale-Unstrut en la urbo Freyburg
* vinkultivistoj kaj vitejoj ĉe la riveroj Saale kaj Unstrut
La **Urbodomo de Kőszeg** estas malgranda, sed impona historia monumento en Kőszeg, laŭ trotuaro de la placo.

Urbodomo de Kőszeg (vidu la flavan domon)

Historio
--------

Pri la konstruado mankas informoj, sed ŝajnas, ekde 1328 en tiu domo formiĝis la urba municipo. Foje-foje ĝi estis konata senatejo, ofte laŭ germana lingvo Stadthaus. La prizono longe funkciis en la teretaĝo, iam tie loĝis la urbestranoj, eĉ iam forĝejo kaj viandaĵvendejo funkciis en la urbodomo. Ĝis 1848 en la kelo stokis la vinojn. En 1710 incendio okazis, poste la bildoj sur la fasado estis pentritaj en 1712; la bildoj estis renovigitaj en 1884. La lasta domtrakonstruo okazis en la 1820-aj jaroj.

Konstruaĵo
----------

La urbodomo kuŝas inter loĝdomoj. La urbodomo havas restaĵojn ekde la gotiko ĝis la klasikismo. Super la etaĝo estas loko kun mallarĝaj fenestroj por defendaj celoj. Okulfrapaj estas la bildoj sur la fasado:

* blazono de familio Jurisics
* patrono de Hungario kun Jesuo (pentrita en 1943)
* historia blazono kun la krono
* Stefano la 1-a (Hungario) (pentrita en 1944, pli frue la aŭtra blazono estis tie)
* blazono de Kőszeg de 1446

Fontoj
------

* hungare kun fotoj Arkivigite je 2015-09-30 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj Arkivigite je 2015-12-11 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* hungare kun impona fotoserio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Kastelo Kiburgo
La **Kastelo Kiburgo** (germane *Schloss Kyburg*) estis la hejmkastelo de la Grafoj de Kiburgo, kiuj en mezepoko ĝis la 13-a jarcento estis la sinjoroj kaj regantoj de la plej granda parto de la regiono de Zuriko.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de la kastelo datiĝas el la karo 1027. La origina nomo *Chuigeburg* estas indikilo pri rifuĝkastelo. Per edziĝo la kastelo fariĝis posedaĵo de la grafoj de Dillingen. Branĉo de la familio donis al si en la mezo de la 12-a jarcento la nomon Grafoj de Kiburgo. Ili farigixs en mezepoko la plej grava nobela familio krom la Habsburgoj kaj la Savojanoj en la Svisa Mezlando. Post la morto de la lasta kiburgano Rudolfo de Habsburgo akiris la heredaĵon. Post lia elekto kiel germana reĝo, la Kronjuveloj de la Germana Imperio estis konservitaj en Kastelo Kiburgo, kiu do dum mallonga tempo estis la politika centro de la imperio. Parto de la kiburga heredaĵo estis kunigita sub la nomo Grafejo Kiburgo al administra unuo, kies centro estis la Kastelo.

La familio de Habsburgo poste transigis la centron de sia intereso al Vieno, kial la urbo Zuriko meze de la 15-a jarcento povis akiri la Kastelon. Ĝi ek de tiam ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 estis sidejo de kamparvoktoj de Zuriko, kiuj administris la Zurikan Unterlandon kaj partojn de la Zurika Oberlando.

Post la enkonduko de la nova kantono konstitucio la Kastelo Kiburgo definitive perdis sian signifon kiel administra sidejo. La kantono vendis ĝin al privatuloj por reakiri ĝin en la jaro 1917. Hodiaŭ la Kastelo servas kiel muzeo. Ĝi estas unu el la plej bone konservitaj mezepokaj kasteloj entute kaj kvazaŭ la arkitekta modelo de mezepoka kastelo.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumo Kiburgo
* Grafoj de Kiburgo
* Grafejo Kiburgo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la Kastelo Kiburgo

* Kategorio Kastelo Kiburgo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  


| Listo de Kasteloj de Kantono Zuriko |
| --- |
|  | Kavalirejo Bubikon - Kastelo Kiburgo - Kastelo Laufen - Burgruino Schauenberg - Kastelo Uster

 |
**Vivi Vajda,** laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj ortografio **Vajda Violetta** estas sveda (supozeble hungardevena) paleontologo, altlerneja instruisto, ekstera mebro de Hungara Scienca Akademio (2019).

Vivi Vajda naskiĝis la  10-an de aprilo 1964(nun 1964-04-10).

Biografio
---------

Vivi Vajda akiris bakalaŭron en Universitato de Lund en 1989, kiun ŝi kompletigis al Ph.D. post 9 jaroj en la sama universitato. Ŝi estis profesoro kaj branĉestro de paleobiologio en la Sveda Muzeo de Natura Historio, krome ŝi instruis en la Universitato de Lund inter 2005-2015, foje en Stokholma Universitato kaj kelkaj eksterlandaj universitatoj. Ŝia ĉefa intereso estis la mikroskopaj fosilioj kiel polenoj, planktonoj, algoj kaj fungoj, kroeme ŝi esploris la pasintajn vegetaĵajn ŝanĝojn, plantkomunumojn kaj iliajn amasajn formortojn el la pli frua historio. Ŝi ricevis premion en 2010, signifan stipendion ĝuste post jardeko.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Miospores from Upper Cretaceous-Paleocene strata in northwestern Bolivia* (1999)
* *Fungal Proliferation at the Cretaceous-Tertiary Boundary* (kunaŭtoro, 2004)
* *Terrestrial Permian – Triassic boundary sections in South China* (kunaŭtoro, 2016)
* *Analysis of fossil plant cuticles using vibrational spectroscopy: A new preparation protocol* (kunaŭtoro, 2023)

Fontoj
------

* biografio angle kun foto
* biografio angle
* datenoj

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 859904
 |


* Portalo pri Biografio
**Paula HITLER** (ankaŭ kiel: Paula Hiedler – kaj pli poste: Paula Wolf aŭ Wolff (laŭ moknomo de frato Adolf) (naskiĝis la 21-an de januaro de 1896 Hafeld, mortis la 1-an de junio 1960 en Berchtesgaden) estis fratino de Adolf Hitler.

Vivo
----

Paula Hitler estis la plej juna (kaj sola travivinta plen-) fratino de Adolf Hitler; filino de Alois Hitler kaj ties tria edzino Klara. Laŭ asertoj de nevo William Patrick Hitler, Paula kaj Adolf ne tre ŝatis unu la alian en la junaĝo.

Ŝia sorto estas nekonata post morto de la patrino (1907). Ŝin apogis pli poste Adolf kaj Angela Hammitsch. Ŝi iam enamiĝis al judo Pickert (16), kio kaŭzis neplaĉon de Hitler. Ŝi vivis post 1938 sola kaj en malriĉaj vivkondiĉoj en subtegmenta loĝejo en Vieno. Tie ŝi alprenis la nomon „Wolff" (verŝajne je premo de la frato).

En majo de 1945, Paula Wolff estis arestita kaj pridemandita de la usonaj okupaciantaj trupoj. Ŝi emfazis sian nekredon pri agoj de sia frato kaj malĝojon pri ties morto. "Li estis do spite al ĉio mia frato."

Paula estis liberigita kaj reiris al Vieno, kie ŝi laboris en artvendejo. La 1-an de decembro 1952 ŝi translokiĝis al 2-ĉambra loĝejo en la proksimo de Berchtesgaden, kie ŝi vivis ĝismorte.

Ŝi estis entombigita en la tombejo de Berchtesgaden kaj ŝi estas la sola persono de la familio, kiu havas la nomon "Hitler" sur la tomboŝtono.

En aŭgusto de 2005, oni anoncis trovon de la taglibro de Paula

.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 49448
* GND: 119065908
* LCCN: nr92025076
* VIAF: 5732831
* ISNI: 0000000050430683
* BNF: 16627083n
* NKC: hka2014821837
 |
La firmao **Lidl** aŭ pli precize **Lidl Stiftung GmbH & Co. KG** estas en 2004 la 5-a plej granda nutraĵ-komerca entreprena konzerno en Germanio sub la ombrelo de la entreprena grupo *Schwarz* kun sidejo en Neckarsulm.

Lidl en Delft, Nederlando

Ĝenerale
--------

La konzerno posedas ĉ. 2450 magazenojn (superbazarojn) en Germanio. La tuta vendosumo de la grupo estis en 2004 - laŭ propraj indikoj - super 36 miliardoj da Eŭroj; la nombro de la laboristoj estis ĉ. 75.000.

Lidl estas parto de la imperio de *Dieter Schwarz* (n. la 24-an de septembro 1939). Post lia retiriĝo el la firmogvidado, li transdonis sian posedaĵon - impost-ŝpare - al la fondaĵo *Dieter-Schwarz Klr*, kies celo estas inter aliaj la apogo de scienco kaj esploro, arto kaj kulturo.

Historio
--------

Lidl fondiĝis en la 1930-aj jaroj kiel Lidl & Schwarz, nutraĵ-sortimenta grandkomercejo. En la 1970-aj jaroj malfermiĝis la unuaj filioj ĉe Ludwigshafen. En Aŭstrio aperis la unuaj filioj en 1998, en Hungario en 2004. En 2023 la filioj ĉeestas en preskaŭ ĉiu lando de Eŭropo.

La plej norda vendejo de Lidl estas en Sodankylä, Finnlando.

Kritiko
-------

Lidl en Tomaszów Mazowiecki, en centra Pollando
Lidl simile al Aldi eldonas malmultajn informojn pri la propraj aferoj. En la komerca branĉo ĝi estas rigardata kiel precipe agresema. Danke al sia merkata potenco ĝi sukcesis daŭre subenpremi la alliverajn prezojn. Ankaŭ la rolo de la sindikatoj estas tre diskutata. La sindikato akuzas la firmaon pri obstaklado de fondiĝo de entreprenkonsilioj.

En 2004 la kompanio ricevis la *Big Brother Award 2004* en la kategorio labormondo pri *"preskaŭ sklavtena konduto al la laboristoj"*.

Multaj varoj vendataj de Lidl portas surskribojn precipe anglalingvajn, ankaŭ en ne-anglalingvaj landoj; priskribo en loka lingvo foje mankas aŭ estas malfacile trovebla.

### Nigra libro

La sindikato de la serva sektoro ver.di eldonis la 10-an de decembro 2004 (la tagon de la homrajtoj) la libron "Nigra libro pri Lidl", kiu dokumentas la malhomigan konduton al la gelaboristoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Aldi
* Wal-Mart

Ene de Lidl-vendejo en Lomma, Svedio

* Lidl en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Lidl en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Lidl Dienstleistung GmbH & Co. KG
* Kaufland (parto de Lidl-grupo)
* Big Brother Award 2004 al la konzerno Lidl
* entreprenaj informoj pri la konzerno de la sindikato ver.di, arkivigite en decembro 2004 (germane)
* artikolo "laborantoj de Lidl luktas por siaj juroj" en la retejo *union-network.org*, arkivigite en decembro 2004 (angle)

1. ↑  Nigra libro pri Lidl (jen arkivigite en decembro 2004, germane) ISBN 3-932349-12-1, Aŭtoroj: Gudrun Giese, Andreas Hamann)
Frostita Lago Vanda kun la Onyx Rivero en la malfono dekstre
**Lago Vanda** estas lago en la Valo Wright en Viktoria Lando, Antarkto, en kiun fluas la rivero Onikso. La longo de la lago estas 5 km, kaj la maksimuma profundo estas 69 metroj. La akvokvanto estas 0,16 km³. Surfacareo - 5.2 km² .

La lago Wanda estas superrsaleca lago kun saleco pli ol dekoble ol la marakvo, pli granda ol tiu de la Morta Maro, kaj eble eĉ pli granda ol la lago Assal (Ĝibutio), kiu estas la plej sala lago en la mondo ekster Antarkto. Ankaŭ la lago Vanda estas meromikta, kio signifas, ke la pli profundaj akvoj de la lago ne miksiĝas kun la surfaco. Ekzistas tri malsamaj tavoloj de akvo: temperaturoj intervalantaj de 23 °C ĉe la fundo ĝis meza tavolo kun temperaturo de 7 °C kaj meza ĝis supra tavolo kun temperaturintervalo de 4. -6 °C. Lago Vanda estas unu el multaj salaj lagoj en la senglaciaj valoj de la Transantarktaj Montoj. La plej longa rivero en Antarkto, Onikso, fluas okcidente, profunde en la kontinenton, en la lagon Vanda. Ĉe la enfluejo de la rivero troviĝas la Nov-Zelanda hidrometeorologia stacio samnomita Vanda. De 1968 ĝis 1995 ĝi laboris senĉese. Ekde 1995, laŭsezona laboro estas farita.

La lago estas kovrita per 3.5-4 metroj da klara glacio la tutan jaron, kvankam dum la somermonatoj (komencante en malfrua decembro), polinio proksimume 50 metrojn larĝa formiĝas laŭ la marbordoj. La surfaco de la glacio ne estas kovrita per neĝo kaj estas "profunde sulkita per fendoj kaj degellinioj". En aŭtuno, la polinio denove frostiĝas .

Kvankam neniu specio de fiŝoj vivas en la lago Vanda kaj la rivero Onikso, tie estis registritaj mikroskopaj vivoj kiel cianobakterioj kaj algofloroj. Pro zorgoj pri la efiko sur la natura medio kiu povas ekesti dum la studo, plonĝagado estas limigitaj al laboro en la supra tavolo (super 30 metroj), kaj la uzo de malproksime funkciigitaj subakvaj veturiloj ne estas permesita .

Referencoj
----------

1. ↑  Mathez, Edmond A. (July–August 2005). "Cold Fire", *Natural History*.
2. ↑  Castendyk, Devin N. (September 2016). "Lake Vanda: A sentinel for climate change in the McMurdo Sound Region of Antarctica", *Global and Planetary Change*.
3. ↑   (1981) "Photosynthate distribution by microplankton in permanently ice-covered Antarctic desert lakes", *Limnol. Oceanogr.* (PDF) **32** (1), p. 260–270. doi:10.4319/lo.1987.32.1.0260. 

 Arkivigite je 2011-07-04 per Archive.today
4. ↑  Gibson, John A.E. (1999). "The meromictic lakes and stratified marine basins of the Vestfold Hills, East Antarctica", *Antarctic Science* **11** (2), p. 175–192. doi:10.1017/S0954102099000243.
5. 1 2 3  Mercer, Steve (2000). "Antarctic lake diving with the semi-closed rebreather.", *In: Hallock and French (Eds). Diving for Science...2000. Proceedings of the 20th Annual Scientific Diving Symposium*.  Alirita 2011-01-06.. 

 Arkivigite je 2012-09-02 per la retarkivo Wayback Machine

Eksteraj ligiloj
----------------

* Lagoj de la McMurdaj sekaj valoj

Mapo de Valo Wright kun rivero Onyx kaj Lago Vanda

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 858464
 |
**Heiko Echter von der Leyen** (naskiĝis la 2-an de junio 1955 en Hanovro) estas germana kuracisto kaj universitata lektoro.

Vivo
----

Heiko von der Leyen estas infano de la kuracisto Ulrich von der Leyen (1918-1992) kaj lia edzino Cornelia Maria, naskonomo Groth (1922-2014). Heiko von der Leyen studis medicinon ĉe la Universitato de Hamburgo, la Medicina Altlernejo Hanovro kaj Universitato Stanford, Usono. En 1986 li doktoriĝis en Hanovro. Li tiam daŭrigis sian esploradon kiel fakultatano en Universitato Stanford specialiĝanta pri kardiovaskula genterapio. En 1998 li habilitiĝis ĉe la Medicina Altlernejo Hanovro kaj estis nomumita lektoro pri interna medicino kaj eksperimenta kardiologio tie en 2002.

En la sama tempo, li estis la administra direktoro de firmao kiu evoluigis novajn biologiajn mitralajn korvalvojn bazitajn sur la propraj ĉeloj de la korpo (de la angia sistemo de la ricevanto, aŭ stamĉeloj de lia sango aŭ osta medolo). Ekde septembro 2020, Heiko von der Leyen estas Medicina Direktoro de la usona biofarmacia firmao *Orgenesis*, kiu specialiĝas pri la disvolviĝo de ĉelaj kaj genterapioj.

Familio
-------

Heiko von der Leyen estas edziĝinta al la politikisto Ursula von der Leyen (naskonomo Albrecht), la paro havas sep infanojn. Li estas posteulo de la Leyen-familio de silkteksistoj en Krefeld.

* Kategorio Heiko von der Leyen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Anabazo** (el la malnova greka lingvo: Ἀνάβασις [anábasis]; "ekspedicio supren") estas la plej fama libro de la antikva greka profesia soldato kaj verkisto Ksenofono. La sep-voluma verko estis kunmetita ĉirkaŭ la jaro 370 a.K. kaj, tradukebla kiel, *La Marŝado de la Dek-Miloj*, pro la 10 000 Hoplitoj kiu partoprenis la vojaĝon. La rakonto priskribas la afliktojn de grekaj solduloj kaj ilian vojaĝon en la Persan Imperion kaj ilian revenon al Grekio. Tiu rakonto estas la plej konata verko de Ksenofono, kaj "unu el la grandaj aventuroj en la homa historio".

La ŝlosila esprimo de la verko estas *zalasa, zalasa* (la maro, la maro) kiam la ekspedicio alvenas al la maro post penega marŝado.Ksenofono akompanis la Dek Milojn, granda armeo de grekaj solduloj dungitaj de Ciro la Juna, kiu intencis kapti la tronon de Persio de sia frato Artakserkso la 2-a. Kvankam la miksita armeo de Ciro batalis al taktika venko en la batalo de Kunaksa, en Babilono (401 a.K.), Ciro estis mortigita, igante la agojn de la grekoj negravaj kaj la ekspedicio fiaskis.

Intrigo
-------

La libro komenciĝas kun priskribo de la disvolviĝo de ribelo de Ciro la juna de lia pli maljuna frato Artakserkso la 2-a, Imperiestro de la Persa Imperio. Ciro esas sian karieron kiel Komisaro en Malgranda Azio, kaj decidas ribeli instigante de la malrigido de la centra registaro de la imperio, kiu estis kaŭzita de la malvenko de la persoj en la dua persa invado de Grekio, la Batalo de Plateo kaj la Batalo de Salamino, kaj serio de internaj problemoj en la Imperio mem. Ciro rekrutis grandan armeon kunmetitan de siaj lojaluloj, kiuj funkciis plejparte kiel kavalerio kaj malpeza infanterio, kaj proksimume 13,000 grekaj solduloj - 10,400 Hoplitoj, kaj la resto peltastoj.

Post la morto de Ciro, la grekaj solduloj trovis sin sen dungado, kaj pli malbone, en la koro de fremda kaj malamika lando, batalintaj sur la perdanta flanko. La persoj ne volis riski alian batalon kontraŭ forta kaj bone trejnita forto, do ili elpensis ruzaĵon, la persa regna ĉefo Tisaferno (Τισσαφέρνης) invitis la grekajn armeestrojn por interparoladoj kaj dume kaptis kaj ekzekutis ilin. La persoj esperis ke la grekoj, forlasitaj sen gvidantoj, disiĝos kaj estos facile venkitaj. Anstataŭe, la grekoj elektis novajn komandantojn, unu el kiu estis ksenofono mem, kaj komencis streĉan vojaĝon norden direkte al Nigra Maro. La persoj vidis ke ilia ruzaĵo estis malsukcesa kaj lasis la grekojn memstare. La libro priskribas detale la malfacilaĵojn kiujn ili renkontis, la batalojn kontraŭ malamikaj triboj, kaj la lertaĵojn kiujn ili prenis por venki ilin. La libro finiĝas kun la alveno de la grekoj al sekura marbordo.

* Kategorio Anabazo de Ksenofono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 642983
* GND: 4281415-7
* LCCN: nr96035735
* VIAF: 2560158491032111920003, 140158790733038852304, 1874156858624449780007, 206907700, 186275033, 5205165628848442480007 184152138613110981828, 2560158491032111920003, 140158790733038852304, 1874156858624449780007, 206907700, 186275033, 5205165628848442480007
* SUDOC: 034889760
* BNF: 12206725h
* NLA: 51707858
* BNE: XX2017537
 |
**Leonid Aharonovich SCHWARTZMAN** (ruse *Леонид Аронович Шварцман*; 30-an de aŭgusto 1920 en Minsko, Belorusa Soveta Socialisma Respubliko, Sovetunio - 2-an de julio 2022) estis sovetia kaj rusa animaciisto kaj artisto. Li laboris en la studio Soyuzmultfilm en Moskvo por la tuto de sia kariero, kie li funkciis kiel artdirektoro en la bildostrioj "Ĉeburaŝko", "38 Papagoj", "La Ora Antilopo", "La Purpura Floro", "Neĝa Reĝino". kaj multaj aliaj filmoj.

Vivo
----

Leonid Schwartzman naskiĝis en religia juda familio en Minsko. Lia patro laboris kiel revizoro en brika fabriko, sed mortis en trafikakcidento kiam Leonid estis nur 13-jaraĝa. Liaj patrinflankaj geavoj enmigris al Usono en 1924, kaj tio lasis lian familion en malfacila financa malfacilo kaj li estis devigita prizorgi la bezonojn de siaj gefratoj. La patrino de Schwartzman mortis de malsato en la sieĝo de Leningrado.

### Kariero

Putin kun Schwartzman en 2016
Ekde 1945,li studis ĉe la ŝtata filma instituto de Gerasimov, kaj en 1951 li komencis labori ĉe Soyuzmultfilm, kie li laboris dum la cetero de sia kariero kreante pli ol 70 filmoj en tiu studio.
Schwartzman estas konata kiel la vida kreinto de la rolulo Ĉeburaŝko, kiu estas ŝatata de multaj tra la mondo eĉ en Rusio sekvante sian influon sur la plej konata animedirektoro Hayao Miyazaki, la fondinto de Studio Ghibli. Miyazaki diris, ke li komencis pentri denove sekvante la laboron de Schwartzman pri la Neĝo-Reĝino.

En Moskvo okazis ceremonio okaze de lia 100-a naskiĝtago kaj Vladimir Putin priskribis lin kiel homon de eksterordinara talento.

En 2002 li estis premiita per la titolo de popola artisto de la rusa federacio en la aĝo de 82.

Eksteraj ligiloj
----------------

Logo Wikimedia Commons Bildoj, sonoj kaj videoj pri temo Leonid Schwartzman en Vikimedia Komunejo

* (en) Profilo je IMDb
* (ru) La paĝo de Leonid Schwartzman, ĉe Peoples.ru


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 777781
* GND: 1017282269
* LCCN: no2006061023
* VIAF: 46962866
* ISNI: 0000000120251243
* SUDOC: 166993271
* BNF: 14047371k
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | - La mallongigo SG en Andwil SG staras por la svisa Kantono Sankt-Galo. Por aliaj signifoj de la nomo vidu sub **Andwil**.. |


---

Pri la komunumo
---------------

**Andwil SG** estas komunumo en la elektodistrikto Sankt-Galo, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 1739 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

Geografio
---------

Andwil situas norde de la urbo Gossau SG en la elektodistrikto Sankt-Galo. La komunumo konsistas el la municipoj kaj setlejoj **Andwil**, **Oberarnegg**, **Fronackeren**, **Hinterberg** kaj **Andwilermoos**.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Andwil limas en nordo kaj oriento al Waldkirch SG, en sudoriento al Gaiserwald, kaj en sudo kaj okcidento al Gossau SG.

Trafiko
-------

Andwil atingeblas per poŝtaŭtobuso de Gossau SG en ok minutoj.

Historio
--------

Laŭ la historia leksiko de Svislando la unua skriba mencio de Andwil datas sub la nomo *Anninwilare* el la jaro 846. En la unua duono de la 13-a jarcento la Sinjoroj de Andwil konstruis la kastelon *Wasserburg Andwil*, de kie ili voktis por la Monaĥejo de Sankt-Galo. La kastelo estis detruita en la jaro 1405 de la apencelanoj. Dum la epoko de la Helveta Respubliko inter 1798 kaj 1803 Andwil apartenis al la tiama Kantono Säntis kaj fariĝis en 1803 parto de la tiam fondita Kantono Sankt-Galo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Andwil SG
* Andwil en la Historia Leksiko de Svislando

* Kategorio Andwil SG en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la elektodistrikto Sankt-Galo |
| --- |
| maldekstraAndwil SG  •  Eggersriet  •  Gaiserwald  •  Gossau SG  •  Häggenschwil  •  Muolen  •  Sankt-Galo  •  Waldkirch SG  •  Wittenbach SG |  |

 |
Flago de rusaj kontraŭmilitaj protestoj
La **blanka-blua-blanka flago** estas simbolo de la kontraŭmilitaj protestoj en Rusio en la jaro 2022.

Ĝi unue estis menciita en sociaj retoj la 28-an de februaro 2022 kaj estis vaste akceptita de opoziciaj fortoj. Ĝi estis uzita ĉe kontraŭmilitaj protestoj en Tbiliso, Kartvelio, same kiel en Germanio, sur Kipro kaj en Jekaterinburg, Rusio.

Laŭ la aktivuloj, ĝi simbolas la lukton por paco kaj libereco de penso. La ruĝa koloro de la rusa flago, kiu estas asociita kun sango kaj la sovetia pasinteco, estis anstataŭigita per la paca blanka. La kombinaĵo de koloroj ankaŭ similas la malnovan flagon de la urbo Velikij Novgorod kiel memoro de la tradicioj de la Novgoroda Respubliko.

La dezajno de la flago ankaŭ similas la flagon de belorusaj protestoj (kiu ankaŭ estas la historia flago de Belorusio).

La 6-an de marto 2022, Anna Dubkova, loĝantino de Moskvo, estis arestita de policisto kadre de la interkapta plano pro la blank-blu-blanka flago metita sur ŝia aŭto. La protokolo diras ke la flago estas simbolo "... de kontraŭmilitaj protestoj, ofta inter la opoziciaj fortoj." Anna Dubkova estis kondamnita de la tribunalo al aresto por periodo de 15 tagoj sub Artikolo 19.3 de la Kodo de Administraj Deliktoj.

La kolora nuanco de la meza blua strio estas proksima al la meza strio de la rusa flago uzita dum la post-sovetia epoko inter 1991 kaj 1993.

 Ŝtata flago de Rusio inter 1991 kaj 1993

Similaj flagoj
--------------

* Flago de Velikij Novgorod en 1994-2006Flago de Velikij Novgorod en 1994-2006
* Flago de Distrikto Ĉudovskij de la Novgoroda provinco en 1997-2008Flago de Distrikto Ĉudovskij de la Novgoroda provinco en 1997-2008
* Flago de la mikronacio VejŝnoriaFlago de la mikronacio Vejŝnoria
* Flago de Belorusio (1918, 1991–1995) kaj Belorusiaj protestojFlago de Belorusio (1918, 1991–1995) kaj Belorusiaj protestoj

Galerio
-------

*

Vidu ankaŭ
----------

* Blanka-ruĝa-blanka flago de Belorusio
* Invado de Rusio en Ukrainion (2022)

Notoj
-----

1. ↑   В твиттере придумали новый флаг России - бело-сине-белый (3 marto 2022).
2. ↑   sur Twitter.[*self-published*]
3. ↑   sur Facebook.[*self-published*]
4. ↑   sur Itsmycity.
5. ↑   sur Ovd.news.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Blanka-blua-blanka flago en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Retejo de la flago


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 761134
 |
La **Museo de Arqueologia e Etnologia da Universidade de São Paulo** aŭ **MAE** (*Muzeo de Arĥeologio kaj Etnologio de la Universitato de São Paulo*, esperante), ekzistas ekde 1989, kaj enhavas amason da 120 mil objektoj kaj fotoj pri la materiala kulturo de Ameriko kun emfazo al Brazilo, al Mediteraneo, al Mezoriento kaj Afriko, ekde la pratempoj ĝis la nuntempaj tagoj. Pro la amplekso kiun oni havas, nur ĉirkaŭ 10% de la amaso estas por la ekspozicio. La muzeo ekzistas ekde 1989, kaj formeco de la muzeo okazis pro pluraj esploradoj de pluraj generacioj de etnologistoj, ekde la fino de la pasinta jarcento; ankaŭ pro malsimilaj akiroj kiel ŝanĝoj kun aliaj muzeoj tra la mondo.

MAE ankoraŭ havas vastan bibliotekon, kiu havas ĉirkaŭ 50 mil datumportilojn inter libroj kaj gazetojn, estas 1100 titoloj da gazetoj, kiuj 360 ankoraŭ ekzistas. Krom la konsultado libera por la ĉeestantaro, dumonate, MAE verkas revuon nomita "*Sumários de Periódicos*", grava ilo por esplorantoj kaj institucioj de tiu kampo. Ankaŭ jare, MAE publikigas novan eldonon de plurlingva scienca gazeto, kiun priparolas muzeologion. Krome, ĝi ankaŭ havas kurson specifan pri Muzeologio.

* Kategorio Museu de Arqueologia e Etnologia da Universidade de São Paulo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 222605
* LCCN: n50061109
* VIAF: 139015078
* ISNI: 0000000094477483
* SUDOC: 136263151
 |
skemo de la homa sangocirkulo
**Angiologio** estas subfako de interna medicino, kiu traktas la malsanojn rilatajn al la angioj.

La angiologio ampleksas la preventon, diagnozadon kaj sen-operacian terapion de la malsanoj de la arterioj, vejnoj kaj limfaj angioj.

Ekzakta difino de la limoj de tiu kompare al aliaj subfakoj de medicino ne ĉiam eblas kaj ankaŭ ne ĉiam deziratas. Malsanoj de la koraj angioj estas klara fokuso de la kardiologio, sed por angiaj malsanoj de la centra nerva sistemo kunlaboras angiologoj kaj kuracistoj pri neŭrologio kaj neŭrokirurgio. Rilate al malsanoj de la surfacaj vejnoj ekzistas kunlaborado kun kuracistoj pri dermatologio kaj flebologio. La angiokirurgio estas subfako de kirurgio kaj ne apartenas al la angiologio. Pro tio, ke angioj ĉiam plej proksime rilatas al organoj, por kiuj ili prizorgas la al- kaj fortransporton de sango, ankaŭ ekzistas kunlaborado kun pliaj medicinaj subfakoj, kiuj fokusiĝas pri tiuj organoj.

Historio
--------

La angiologio establiĝis kiel medicina subfako unue en Germanio, kie la profesoro *Max Ratschow* (prononco *Maks Raĉo*, 1904 - 1963) inter la jaroj 1954 kaj 1963 en Darmstadt fondis la tutmonde unuan apartan klinikon pri angiologio. La subfako sekve estas la plej juna branĉo de interna medicino.

* Kategorio Angiologio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  

|  |  |
| --- | --- |
|   | Bonvolu atenti la konsilon rilate al artikoloj pri medicinaj temoj! |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 269150
* GND: 4112527-7
* BNF: 135430318
* NKC: ph118429
 |
**Oszkár Szimán** [oskAr simAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szimán Oszkár** estis hungara kemiisto, astronomo, profesoro.

Oszkár Szimán  naskiĝis en 1923 en Budapeŝto. Li mortis la 6-an de aŭgusto 1996 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Oszkár Szimán akiris kemian diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány, sed li aŭskultis ankaŭ prelegojn pri astronomio. Li laboris en uzino pri fotaj materialoj, poste en kemia esplora instituto, fine en laboratorio pri filmoj. Li amatore okupiĝis ankaŭ pri astronomiaj temoj, ĉefe pri astronomiaj fotadoj, kiuj tuŝis iomete la kemion. Li instruis fotografion en Industriarta Altlernejo, li ofte prelegis en la astronomia observatorio. Li ricevis kelkajn premiojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Fényképezés a csillagászatban* (Fotado en la astronomio), (1957)
* *Fotó Lexikon* (1963) - redaktoro
* *Molekulák a világűrben* (Molekuloj en la spaco), (1972)
* *Emlékeim a Haynald Obszervatóriumról*
* *HELL MIKSA (1720–1792) A VÉNUSZ HOLDJÁRÓL*

Fontoj
------

* hungarlingva teksto (la koncerna teksto estas legebla en la 7-a paĝo)[*rompita ligilo*]
* hungarlingva rememoro Arkivigite je 2018-04-15 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2013-07-29 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri fadena materialo produktata el celulozo. Por administracia unuo je malalta niveo en certaj landoj rigardu la paĝon Rajon.* |

Rajona jupo
**Rajono** estas speco de celuloza fadeno, aŭ teksaĵo farita el tia fadeno.

Priskribo
---------

La rajono estas teksaĵo farita el celulozaj fadenoj. Ekzistas diversaj specoj de rajona fadeno: kelkaj imitas la senton kaj molecon de silko, lano, aŭ lino; la silkeca rajono ofte komerce nomiĝas *artefarita silko*.

Rajono estas uzata por fari vestaĵojn kaj por aliaj celoj.

### Sintezo

Sintezo de rajono el viskozaĵo
La rajono estas produktita el naturaj fontoj de celulozo — ekzemple, ligno aŭ aliaj plantaĵoj. Por fari rajonon, oni solvas la celulozon en akvon. Pluraj metodoj ekzistas por tiu solvado; unu metodo uzas alkalon kaj karbonan sulfidon. Tia solvaĵo nomiĝas **viskozaĵo** aŭ **viskozo**.

Poste, oni precipitas la rajonajn fibrojn per neorganika acido, ekzemple sulfura acido. La precipititaj fibroj estas streĉitaj kaj kuntorditaj en fadenojn por teksado.

Historio
--------

La rajonon inventis la franca sciencisto Hilaire de Chardonnet (1838–1924).

Referencoj
----------

1. ↑   rajon/o (esperante). *Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto 2020*.
2. ↑   Viscose CV Introduction.
3. ↑  Kauffman, George B. (1993). "Rayon: the first semi-synthetic fiber product", *Journal of Chemical Education* (en) **70** (11), p. 887. doi:10.1021/ed070p887.
4. ↑   viskoz/aĵ/o (esperante). *Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto 2020*.
5. ↑   viskoz/o (esperante). *Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto 2020*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Rajono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Raió (katalune). *Gran enciclopèdia catalana*.
**Ferenc Salamin** [ŝalamin], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Salamin Ferenc** estis hungara arkitekto, membro de Hungara Arta Akademio (koresponda en 2013, ordinara en 2019). Lia patro estis Pál Salamin.

Ferenc Salamin naskiĝis la  18-an de februaro 1958(nun 1958-02-18) en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ferenc Salamin maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1976, poste li akiris arkitektan diplomon en Teknikuniversitato de Budapeŝto en 1985. Li konatiĝis kun Imre Makovecz, post la diplomo li laboris en kooperativo de Makovecz. En 1987 li iĝis ĉefarkitekto de Szerencs, inter 1993–2013 de Zebegény. Li ricevis premiojn ekde 1999, en 2024 premion Kossuth.

Elektitaj laboroj
-----------------

* Gimnazio en FonyódGimnazio en Fonyód
* Pilgrima domo en Máriapócs
* Kastelo en GolopKastelo en Golop
* Bazlernejo en TolcsvaBazlernejo en Tolcsva

Fontoj
------

* biografio hungare
* biografio hungare

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* video

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 859306
 |



* Portalo pri Biografio
**Anglistiko** aŭ **angla filologio** estas la scienca fako okupiĝanta pri la angla lingvo kaj la anglalingva literaturo kaj cetera kulturo de la unuavice anglalingvaj landoj, aparte pri la historio de la lingvo – do temas pri branĉo de la fako lingvistiko.

La nuntempa evoluo de la fako
-----------------------------

En la fako Anglistiko nuntempe graviĝis aparte du evoluoj:

Unue ekde la fino de la 20-a jarcento pli kaj pli diferenciĝas inter la brita kaj la irlanda literaturoj. Kune oni emas ŝanĝi la tradician anglalingvan fakonomon "English Studies" al *Anglo-Irish Studies*, por esprimi, ke la brita kulturo esence diferenciĝus de la irlanda. La nuntempaj irlandaj literaturistoj laŭ tiu koncepto havas tute alian kulturan fonon ol la britaj, kaj do la diferenciĝu ŝajnas nepra.

Due ekde la 1980-aj jaroj plia subbranĉo de la fako Anglistiko iĝis la tielnomata fako *Commonwealth Studies*, kiu okupiĝas pri la lingvaĵo kaj kulturo de la anglalingvaj eksaj britaj kolonioj. Multaj aŭtoroj, ekzemple en Barato, Jamajko aŭ Honkongo, ja unuavice parolas respektivan lokan lingvon kaj (parte) verkas ankaŭ en ĝi, sed vidas la anglan kiel internacia lingvo multe pli efika komunikilo por atingi laŭeble grandan legantaron, kaj tial publikigas siajn verkojn ankaŭ (aŭ eĉ nur) en la angla lingvo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* reta paĝaro germanlingva pri Anglistiko kaj Amerikanistiko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 256697
* GND: 4002046-0
* LCCN: sh85043929
* BNF: 12028971s
* NDL: 00561844
* NKC: ph118444 ph118464, ph118444
* BNE: XX529792
 |
Skemo de angula arko.
Abatejo de Val des Nymphes, nome mitrarko ornama formita de rektaj modluroj surmetitaj al tradicia arko, kiu estas kiu plenumas la veran strukturan funkcion.
**Angula arko** aŭ *rekta arko*, ankaŭ *mitra arko*, *mitrarko* aŭ *frontona arko*, estas arko formita de du segmentoj rektaj klinitaj disponitaj laŭ angulo kiu solvas aperturon.

La angula arko estis uzita ekde la antikveco. Troviĝas ekzemploj en la romia arkitekturo, en Konstantinopolo, Ancona... Kaj en la kristana arkitekturo, ĝi aperase en la arkitekturoj de visigotoj, merovinga, karolida, otona, saksa, romanika, gotika (kie ĝi ĝuis grandan etendon pere de la arkitekturo el briko de la regiono de Tuluzo), nov-romanika, nov-gotika kaj Art Deco.

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 20.

Bibliografio
------------

* Bruno Foucart, Françoise Hamon, *L'architecture religieuse au XIX siècle*, PUPS, 2006
* Pierre Moulier, *La basilique Notre-Dame des Miracles de Mauriac*, Créer, 2006

* Kategorio Angula arko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Lokaŭto** estas provizora laborĉesigo aŭ neo de dungado iniciatita fare de la administrado de firmao aŭ de entreprenistoj ĝenerale dum labordisputo. Tio estas diferenca de striko, en kiu dungitoj rifuzas labori. Ĝi estas kutime efektivigita simple rifuzante allasi dungitojn al la firmaaj konstruaĵoj, kaj povas inkludi agojn kiel ekzemple ŝanĝado de instalaĵoj kaj dungado de sekurgardistoj por la areo. Aliaj efektivigoj inkludas monpunon por apero ĉe laborejo, aŭ simpla rifuzo de mezurado per la kontrolhorloĝo. Ĝi estas tial referita kiel la antitezo (malo) de striko, ĉar tiu rilatas al intereso de laboristoj, dum lokaŭto respondas al interesoj de dungistoj, kiuj kutime estas malaj.

Tialoj
------

Lokaŭto kutimas ĝenerale plifortigi la kondiĉojn de dungado sur grupo de dungitoj dum disputo. Lokaŭto povas agi por devigi sindikatigitajn laboristojn akcepti ŝanĝitajn kondiĉojn kiaj ekzemple pli malaltaj salajroj aŭ pli altaj labortempoj. Se la sindikato postulas pli altajn salajrojn, pli bonaj avantaĝojn aŭ konservi siajn avantaĝojn, dunganto povas uzi la minacon de lokaŭto aŭ fakta lokaŭto konvinki la sindikaton cedi.

Tre ofte la lokaŭto klopodas reagi kontraŭ decidoj de la registaroj kiam tiuj intencas esti profito ĉu por la laboristoj ĉu por entreprenistoj de aliaj sektoroj aŭ de aliaj mondoregionoj, depende de la kazo.

Ekzemploj
---------

* Irlando
* Usono
* Aŭstralio
* Danio
* Venezuelo

Notoj
-----

1. ↑  [Bureau of Labor Statistics],

Eksteraj ligiloj
----------------

* New and histories of lockouts, ĉe libcom.org
* Account of the great farm lockout of 1872 Arkivigite je 2011-07-18 per Archive.today ĉe EASF