recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Rukia muŝkaptulo** |
| --- |
|  |
| Rukia muŝkaptuloRukia muŝkaptulo |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Muŝkaptuledoj *Muscicapidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Cyornis* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***C. ruckii*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Cyornis ruckii****(Oustalet, 1881) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| CR |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Rukia muŝkaptulo  |

 |
| v • d • r |

La **Rukia muŝkaptulo**, *Cyornis ruckii*, estas birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj de la genro *Cyornis* aŭ de Bluaj muŝkaptuloj kiu laŭnome enhavas speciojn de tre bluaj maskloj ĉefe en la supraj partoj kun brunaj inoj.

Ĝi estas mezgranda, ĝis 17 cm muŝkaptuledo kun nigra beko, brunaj irisoj kaj nigraj kruroj. La masklo havas **malhelbluan plumaron** (pli malhelan ĉe vizaĝo kaj flugiloj), blankan ventron kaj brilan helbluan pugon. La ino havas ruĝecbrunan plumaron, ruĝecan bruston kaj blankecan ventron. Temas pri klara kaze de seksa duformismo. Junuloj havas brunpunktitan sablokoloran plumaron kun ruĝeca brusto kaj blankeca centro en subaj partoj.

La **Rukia muŝkaptulo** estas endemia de la insulo de Sumatro, Indonezio. Ĝi estas konata nur per kvar specimenoj. Du specimenoj, unu nematurulo kaj unu plenkreskulo estis laste priskribitaj kaj kolektitaj ĉirkaŭ 1917-1918 en duarangaj arbaroj de malaltaj teroj en areoj de Norda Sumatro fare de la nederlanda kolektisto, August van Heijst. La aliaj du haŭtaĵoj estas de dubinda deveno.

La nomo de **Rukia muŝkaptulo** rememoras M. Rück, kiu kolektis la du antaŭajn hautaĵajn specimenojn en Malako.

Pro pliiĝanta habitatoperdo, malgranda populacio kaj limigita teritorio, la Rukia muŝkaptulo estis pritaksata kiel Draste Endanĝerita fare de la IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Ĝi estas listita en Apendikso II de CITES kaj estas protektata laŭ indonezia leĝaro ekde 1972.

Referencoj
----------

* IUCN2006, BirdLife Internationa, 2004, 6112, Cyornis ruckii, 17a Marto 2007. Draste Endanĝerita

Eksteraj ligiloj
----------------

* BirdLife Species Factsheet Arkivigite je 2009-01-03 per la retarkivo Wayback Machine
* IUCN Ruĝa Listo
* Red Data Book Arkivigite je 2006-10-13 per la retarkivo Wayback Machine
Ekskrementa cisterno kaj dreniloj
**Ekskrementa cisterno** estas granda akvujo por kolekti uzitajn akvojn el necesejo. Ĝi estas unu el la elementoj de nekolektiva salubriga instalaĵo.

Ĝi ricevas aŭ nur la necesejajn akvojn aŭ kune la necesejajn akvojn kaj la kuirejakvojn. Tiukaze, la preferata nomo estas **cisterno por uzataj akvoj** (fr:*fosse toutes eaux*). La pluvakvoj ne estas enlasigeblaj en ĝi ambaŭkaze.

Funkciado
---------

Ekskrementa cisterno
Tiu ujego celas dekanti la solidajn materiojn kaj likvigi ilin per fermentado danke al la ago de malaerobiaj bakterioj nature vivantaj en la elfluaĵoj. Tiu laboro necesigas plursemajnan ĝis plurmonata restadon de la ekskrementoj kaj kuirej-ruboj, la kapacito de la cisterno devas esti kalkulata laŭbezone.

La utila volumeno de la cisternoj por uzataj akvoj devas egali almenaŭ 3 m³ por loĝejoj ĝis 5 ĉefaj ĉambroj (nombro da dormoĉambroj + 2) kaj devas esti pligrandigita per almenaŭ 1 m³ por plia ĉambro. Por ekskrementaj cisternoj, la minimuma volumeno estas 1,5 m³ por loĝejoj ĝis 5 ĉefaj ĉambroj kaj devas esti pligrandigita per almenaŭ 0,5 m³ por plia ĉambro.

Ekskrementaj cisternoj komence estis faritaj por ricevi nur la necesejajn akvojn, pro tio oni devas aldoni sengrasigujon se oni volas transformi ilin en cisterno por uzataj akvoj, ĉar ili ne estas ekipitaj por prilabori la grasajn akvojn. La volumeno de tiu sengrasigujo devas esti almenaŭ je 200 litroj, se ĝi ricevas nur la kuirejajn akvojn kaj je 500 litroj se ĝi ricevas ankaŭ la banĉambrajn akvojn. La cisterno, diference, disponas pri sifonforma septo por la sengrasigo.

Se la cisterno por uzitaj akvoj estas tro malproksima de la loĝejo (pli ol 10 m) estas rekomendite instali sengrasujon, iom post la rigardilo al la kolektado de la uzitaj akvoj. Tio celas eviti la riskon de tubŝtopiĝo per grasoj.

Ekskrementa cisterno plenumas nur la antaŭprilaboron ; nur 30% de la karbona poluado estas detruita. La vera prilaboro estas plej ofte farata de la grundo, per maldrenreto. Tio eblas nur se la grundaj karakterizaĵoj estas adekvataj: sufiĉe lika sed ne tro por eviti tro rapidan fluon al la subgrunda akvotavolo.

Alikaze, oni devas krei sablajn masivojn kaze de nesufiĉa likeco aŭ filtrajn altebenaĵojn kaze de tro proksima subgrunda akvotavolo. En malfacilaj kazoj, necesas instali pli kompleksajn sistemojn (bakteriaj filtriloj por ekzemplo), kiuj fakte estas malgrandaj purigstacioj.

La rekta ĵeto de la akvoj elirantaj el la cisterno por uzitaj akvoj en puton estas kompreneble absolute malrekomendinda kaj en multaj ŝtatoj malpermesita pro la poluado. Sed ankaŭ la ĵeto al kloako (artiklo L. 1331-5 de la kodo pri publika sano en Francio), ĉar la fermentado jam komencis, kaj sekve ĝi rapide etendiĝus al la tuta salubriga sistemo (odoroj, korodo).

Vidu ankaŭ
----------

* Prilaboro de la uzitaj akvoj
La ekshibiciistoj altiras rapide la atenton de la publiko. En la foto ekshibiciistino en Budapeŝto.
**Ekshibicio** (de la latina *exhibere*, "montri") aŭ neologisme *apodisofilio* estas la klino de persono al ekspono en publiko, spontane, rimarkinde kaj troe. La termino referencas, specife kaj pli konvencie, al la konduto aŭ perverseco montri la seksajn organojn aŭ aliajn organojn konsideritajn kiel intimaj partoj: nome generorganoj, pugo, torso kaj brusto, al aliaj personoj.

Psikiatrie, la ekshibicio estas konsiderata tipo de parafilio aŭ seksa konduto. La ekshibicio estas referencata kiel perversio, la termino estas malĝusta se ĝi referencas al la seksa vivo kutima de la individuo.

La publika nudeco estas regule konsiderata kiel ofenda aŭ helpanto de publika malordo kaj ĝi estas uzata foje en sociaj protestoj. Aliflanke nudismo estas kultura movado kiu klopodas, ke la socia nudismo iĝu vivostilo. La nudismo intencas la akcepton de la homa korpo kiel arta esprimo, kaj defendas la personan rajton esti komplete nuda.

Kelkaj tipoj
------------

* Postaĵumado

Notoj
-----

1. ↑   Baunach, Dawn Michelle. "Exhibitionism" en Sex and Society. Tarrytown, New York: Marshall Cavendish, 2010. ISBN 978-0-7614-7906-2. p.220
2. ↑  Exhibicionismo Difino en Word Reference
3. ↑  Nudism & Naturism Legal Aspects Religious Tolerance Arkivigite je 2020-09-30 per la retarkivo Wayback Machine Alirita la 23an de aprilo 2020.
4. ↑  «The Naturist Society». Arkivita el la originalo en la 22a de septembro 2011. Konsultita la 24an de aprilo 2020.

* Kategorio Ekshibicio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Ekshibicio en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
**Nyquist** estas programlingvo por sonaj sintezo kaj analizo bazita sur la  programlingvo Lisp. Ĝi estas etendaĵo de XLISP, kio estas dialekto de Lisp.

Kun Nyquist, programisto kreas  muzikajn instrumentojn per kombinado de funkcioj kaj povas voki ĉi tiujn instrumentojn kaj produkti sonon per nura entajpo de simpla esprimo. Programisto povas kombini simplajn esprimojn en kompleksajn por krei tutan kompozicion kaj ankaŭ povas produkti diversajn aliajn specojn de muzikaj kaj ne-muzikaj sonoj.

Interpretilo de Nyquist povas legi kaj skribi sonajn dosierojn, MIDI-ajn dosierojn kaj teksto-bazitajn muzikajn partiturajn dosieroj Adagio. En multaj platformoj ĝi povas produkti rektan sonan eliron en reala tempo.

La programlingvo Nyquist ankaŭ povas esti uzita por programi kromprogramajn efikoj por la cifereca sonredaktilo Audacity.

Unu rimarkinda diferenco inter Nyquist kaj pli tradicia lingvoj MUSIC-N estas, ke Nyquist ne apartigas sintezajn funkciojn de "partituraj" funkciojn. Ekzemple Csound estas efektive du lingvoj, unu por kreado de "orkestraĵoj" kaj la alia por verkado de "partituroj". En Nyquist estas ĉi tiuj du domajnoj kombinitaj.

Nyquist funkcias sub Linukso kaj aliaj Uniksaj medioj, Mac OS kaj Microsoft Windows.

La programlingvo Nyquist kaj ĝia interpretilo estis evoluitaj de Roger Dannenberg ĉe Universitato Carnegie Mellon, kun subteno de Yamaha Corporation kaj IBM.

Referencoj
----------

* (1997) "Machine Tongues XIX: Nyquist, a Language for Composition and Sound Synthesis", *Computer Music Journal* **21** (3), p. 50. doi:10.2307/3681013.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Komputila Muzika Projekto ĉe Carnegie Mellon, hejmo de la interpretilo de Nyquist
* Helpo pri Audacity: kromprogramoj en Nyquist
* Vikio de Audacity: kromprogramoj en Nyquis
* Kromprogramoj en Nyquist por Audacity

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Nyquist (programming language) en la angla Vikipedio.*
La **Ekspedicio Baudin** [bodEn] de 1800 al 1803 estis franca ekspedicio por mapigi la marbordon de Aŭstralio. Nicolas Baudin Oktobre de 1800 li estis elektita por estrado de la ekspedicio. Li disponis el du ŝipoj nome *Le Géographe*, kiun li mem kapitanis, kaj *Le Naturaliste*, kies kapitano estis Jacques Hamelin, kaj estis akompanata de naŭ naturalistoj kaj botanikistoj, inter ili Jean Baptiste Leschenault de la Tour, François Péron kaj Charles-Alexandre Lesueur.

*Le Géographe* kaj *Le Naturaliste*
En 1801 Nicolas Baudin atingis Aŭstralion. Li malkovris parton de la suda marbordo kaj estis la unua eŭropano kiu malkovris la okcidentan marbordon Pro tio ankoraŭ multaj lokoj de Okcidenta Aŭstralio havas francajn nomojn nune: Baudin Beach, Peron Peninsula, Faure Island, Gantheaume Point.

Aprile de 1802 ili trafis la britan ŝipon *Investigator* kies kapitano estis Matthew Flinders, ankaŭ engaĝiĝinta en mapigi la marbordon, en Encounter Bay kie nune estas Suda Aŭstralio. Baudin haltiĝis en la brita kolonio Sidnejo por akiri manĝon kaj novan ŝipon dum li sendis *Le Naturaliste* revene hejmen kun la kolektitaj specioj. Li direktis sin al Tasmanio kaj pluis norden al Timoro. Revene hejmen, Baudin haltiĝis ĉe Port-Luiso, nuna insulo Maŭricio (tiam laŭnome Insulo de Francio), kie li mortiĝis pro tuberkulozo. La ekspedicio fine revenis al Francio en 1804.

Tiuj francoj havis pacemajn rilatojn kun ĉiuj aboriginaj popoloj kiujn ili trafis. Ili fakte produktis valorajn etnologiajn studojn pri indiĝenoj de Tasmanio, kiuj estis onigitaj laŭ la britia koloniigo de Tasmanio komence de la 19a jarcento.

Laŭ reserĉistoj de la Universitato de Adelajdo, dum tiu ekspedicio Baudin preparis informon por Napoleono pri vojoj por invadi kaj konkeri la britan kolonion ĉe Sydney Cove.

Notoj
-----

1. ↑  M.L. Freycinet, *Carte Générale de la Nouvelle Hollande dressée par M. L. Freycinet Commandant de la Goëllette le Casuarina, An 1808.* Louis Freycinet, *Atlas Historique,* Paris, 1811.
2. ↑  "Sacre bleu! French invasion plan for Sydney", *ABC News*, 10-a de decembro 2012.
**Willi RITSCHARD** (ankaŭ skribita **Willy Ritschard**, naskiĝis la 28-an de septembro 1918 en Deitingen; mortis la 16-an de oktobro 1983 sur la monto *Grenchenberg*) estis svisa politikisto, membro de la Socialisma Partio de Svislando kaj iama membro de la Federacia Konsilio de Svislando.

Politika kariero
----------------

En la jaro 1943 Willi Ritschard estis elektita kiel membro de la komunuma konsilio de sia loĝloko Luterbach. En la jaro 1945 li estis elektita kîel membro de la kantona konsilio de Soloturno kaj en la jaro 1947 li samtempe estis prezidanto de sia loĝkomunumo. En la jaro 1955 li elektiĝis al la Nacia Konsilio de Svislando, kaj 1963 li fariĝis membro de la Regokonsilio de Kantono Soloturno.

Federacia Konsilio
------------------

La 5-an de decembro 1973 li estis elektita kiel reprezentanto de la Socialisma Partio al la Federacia Konsilio kaj estis kiel hejtilomuntisto la unua kaj ĝis nun (2011) la sola laboristo, kiu fariĝis membro de la svisa registaro. En la jaroj 1977 kaj 1983 Willi Ritschard estis vicprezidanto de la Svisa Federacio kaj en la jaro 1978 federacia prezidanto. La 3-an de oktobro li deklaris sian demision je la 31-a de decembro, sed tiam neatendite mortis pro koratako du semajnojn poste dum magrado sur la monto de Grenchen. Willi Ritschard estis en la svisa popolo unu el la plej ŝatataj membroj de la svisa registaro.

Departementoj
-------------

Dum sia ofictempo en la Federacia Konsilio Willi Ritschard estris de 1974 ĝis 1979 la svisan federacian departementon pri medio, transporto, energio kaj komunikado kaj de 1980 ĝis 1983 la svisan federacian departementon pri financoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de la federaciaj konsilantoj de Svislando

* Kategorio Willi Ritschard en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**La Mata de los Olmos** [laMAta deloSOLmos] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la plej sudokcidenta pinto de la nordorienta komarko *Bajo Aragón*, kies administracia ĉefurbo estas Alcañiz. La loknomo *La Mata de los Olmos* estas etimologie komprenebla kiel *La Ulmarbaro* aŭ el araba "mata" (متاع) kiel *posedaĵo de Los Olmos*, alude al la najbara loĝloko.

Geografio
---------

Ĝi estas je 99 km de Teruelo, provinca ĉefurbo, sur 905 msm de altitudo.​ La municipa teritorio estas la plej sudokcidenta de la komarko en kiu ĝi limas nur kun tiu de Los Olmos. La altitudo gamas inter 1049 m sude, en la limo kun Molinos, kaj 820 m norde. Elstaras la monteto Muela Redonda (964 m) en la norda pinto. La teritorio estas propra de la transiro el la valo de la rivero Guadalope al la Iberia Sistemo de la Provinco Teruelo, pro kio ĝi estas de alta altitudo kaj kun variaj montetaj zonoj kaj ravinoj. 

La Mata de los Olmos estas inter Los Olmos kaj Gargallo laŭ la nacia ŝoseo N-211. Laŭ la regiona ŝoseo A-1416 eblas komuniko al Crivillén kaj al Andorra, kaj laŭ la provinca TE-41 eblas komuniko al Molinos. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| *Nordokcidente:* Crivillén | *Norde:* Alloza | *Nordoriente:* Los Olmos |
| *Okcidente:* Crivillén |  | *Oriente:* Los Olmos |
| *Sudokcidente:* Gargallo | *Sude:* Molinos | *Sudoriente:* Berge |

Historio
--------

Gravaj restaĵoj atestas pri la pasinteco de La Mata de los Olmos. La arkeologia kuŝejo de la monteto San Cristóbal (1-a jc a.K.) havigis abundan materialon de ceramiko el iberoj kaj romianoj. La historio de la loko estas ligita al la Ordeno de Kalatravo kiu havis sidejon en Alcañiz. En 1179 la reĝo Alfonso la 2-a de Aragono donis La Mata al la Ordeno de Kalatravo. En 1414 ĝi ankoraŭ apartenis al la sama ordeno. Ĝis 1857 ĝi aperis menciita kiel nur La Mata, dum la aktuala nomo, La Mata de los Olmos, estas uzata nur ekde 1860, kio sugestas signifon kiel arbaro anstataŭ kiel posedo. 

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en La Mata de los Olmos pro rura elmigrado oni malaltiĝis ĝis nunaj 257 loĝantoj.

Aktualo
-------

Bazo de ekonomio nun estas agrikulturo (ĉefe cerealoj, sed ankaŭ iom da fruktarboj, legomoj), sed ĉefe brutobredado (porkoj kaj ŝafoj) kaj nutrindustrio (porkobuĉejo). Nune gravas rura turismo. 

Estas altiraĵoj en la urbo, nome la preĝejo, neĝujo kaj piedirado tra proksimaj naturaj lokoj ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Teruelo

Notoj
-----

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 801463
* VIAF: 316733377
 |
**William Aldridge**, naskita la 15-an de aprilo 1950 en Londono, Anglio, mortinta la 21-an de decembro 2013 en Fayence, Francio, estis brita scenaristo, tradukisto kaj reĝisoro. Li venis al Svedio fininte sian edukadon ĉe la Rusa Filma Lernejo en Moskvo en la fruaj 1980-aj jaroj kaj verkis la filmajn scenarojn por la filmoproduktada kompanio *Nordisk Tonefilm*. Post periodo ĉe *Nordisk Film* en Kopenhago, li aktivis kaj loĝis en Francio. 

La specialaĵo de Williams estis internaciaj produktadoj kiel ekzemple *Slagskämpen* ("la batalanto", angla filmtitolo *The Inside Man*) kun Dennis Hopper, Mio, mia Mio laŭ romano de Astrid Lindgren kun la knabaj aktoroj Christian Bale kaj Nick Pickard, kaj la sveda-brita trilero *Hamilton*. William Aldridge estis la filo de la premiita aŭtoro James Aldridge. Danke al sia lingva talento, William Aldridge povis variigi sian laboron kiel scenaristo per multaj tradukaj taskoj. Pluraj svedaj filmoj kun internaciaj ambicioj estis tradukitaj al anglalingva versio per William Aldridge kadre de financado.
La **Ekspedicio Whitney al Suda Maro** (1921 - ĉ. 1932) por kolekti birdospecimenojn por la American Museum of Natural History (AMNH), laŭ la komenca estrado de Rollo Beck, estis iniciatita de Leonard Cutler Sanford kaj financata de Harry Payne Whitney, ĉevalbredisto de pursanguloj kaj filantropo.

Beck, sperta birdokcolektiso, dungis Ernst H. Quayle kaj Charles Curtis por helpi ĉe kolektado, inklude la botanikajn specimenojn.

La ekspedicio vizitis insulojn en la regiono de suda Pacifiko kaj revenis kun ĉirkaŭ 40,000 birdospecimenoj, multaj plantospecimenoj kaj ampleksa kolekto de antropologiaj aĵoj kaj fotoj. Dum la ekspedicio Beck kontribuis al formorto de la jam draste endanĝerita Guadalupa karakaro per pafado de 9 el la 11 viditaj birdoj, preskaŭ la tuto de la malgranda populacio de la specio restanta.

Per 75-tuna ŝipo *France*, kun multaj diversaj fakuloj partoprenantaj dum dekduo da jaroj, la ekspedicio vizitis milojn de insuloj tra Mikronezio, Polinezio kaj Melanezio. 

Ernst Mayr anstataŭis Beck kiel estro fine de la ekspedicio ĉe Salomonoj en 1929-1930, kaj el 1932 al 1953 estis Associate Curator, kaj poste Curator, de la Kolekto Whitney-Rothschild de birdospecimenoj ĉe la AMNH.

Referencoj
----------

* Chapman, Frank M. (1935). The Whitney South Sea Expedition. *Science* **81**: 95-97.
* Murphy, R.C. (1922). *Science* **56**: 701-704.

Eksteraj ligiloj
----------------

* The Pacific Voyages of Rollo Beck Arkivigite je 2007-08-04 per la retarkivo Wayback Machine
* Whitney South Seas Expedition Arkivigite je 2011-07-26 per la retarkivo Wayback Machine
Trajnvojaĝo en Eŭropo.
Filmo de ekskursa trajnvojaĝo
**Ekskursa trajno** estas trajno, kiu estas uzata por vojaĝi ne por translokiĝi de unu loko al alia, sed pli por la plezuro kaj ĝuo de la vojaĝo mem (kun aŭ sen lokaj vizitoj en iuj staciodomoj) kaj kutime vizitantaj famajn lokojn por turismaj celoj. La vojaĝo per trajno povas esti dividita en du tipojn:

* Vojaĝo en privata trajno
* Vojaĝo en publika trajno

Vojaĝo per privata trajno estas organizita vojaĝo, kiu estas ĉefe farita de organizitaj vojaĝkompanioj, kiuj luas trajnon por homoj, kiuj antaŭregistriĝis por ĉi tiu vojaĝo. Vojaĝo per privata trajno estas multekosta, sed permesas al la pasaĝeroj elekti la haltojn kaj mem plani la vojaĝon.

Dum la vojaĝo per publika trajno estas pli malmultekosta sed povas esti malkomforta. Fama ekzemplo de publika trajnitinero estas la transsiberia trajnitinero en Rusio.

En kelkaj kazoj, duetaĝa trajno aŭ trajno kun malferma tegmento estas uzataj por rigardi specifan lokon aŭ regionon.

Diversaj specoj de turismaj trajnoj estas funkciigitaj en multaj regionoj tra la mondo, sed la plej fama inter ili estas "City Sightseeing" (urba vizito), kiu turneas tra Britio, kaj nuntempe funkcias tutmonde kiel Gray Line Worldwide.

Historio
--------

La unuaj ekskursaj trajnoj estis ĉefe oftaj en Usono. Tie, male al en la plej multaj eŭropaj landoj, la trajnoj estis pli malrapidaj ol kutime kaj estis apenaŭ uzitaj por publika transporto. Anstataŭe, la trajnoj estis plejparte uzitaj por ekskursoj.

Nuntempe, kiam la transportrimedoj pliboniĝis kaj progresis, ĉie sur la tero estas oftaj trajnvojaĝoj por ekskursoj. La landoj kie vojaĝo per ekskursaj trajnoj estas speciale ofta estas la jenaj landoj: Rusio, Britio, Aŭstrio, Usono, Ĉinio, Aŭstralio kaj Sudafriko. En aliaj landoj trajnvojaĝoj preskaŭ ne ekzistas.

Bildaro
-------

* AŭstralioAŭstralio
* AŭstrioAŭstrio
* Ĉeĥ RespublikoĈeĥ Respubliko
* GermanioGermanio
* JapanioJapanio
* PollandioPollandio
* Sud-KoreioSud-Koreio

Eksteraj ligiloj
----------------

 **Ekskursa trajno** en Vikimedia Komunejo
**Leptona nombro** en partikla fiziko estas diferenco inter nombroj de leptonoj kaj kontraŭleptonoj en kvantuma sistemo. En ĉiuj ĝis nun observitaj procedoj la leptona nombro restas senŝanĝa en fermitaj sistemoj. Pro tio E.J.Konopinski kaj H.M.Mahmoud difinis leĝon de konservo de leptona nombro, kiu nun estas unu el eksperimentaj bazoj por norma modelo de partikla fiziko. Sed teoria bazo por konservo de leptona nombro ankoraŭ ne estas donita. Oni ne trovis iun ajn kalibran kampon por leptona nombro (kaj pro tio la iam uzata nomo *leptona ŝargo* estas neĝusta).

Leptonoj havas leptonan nombron *L*=+1, kontraŭleptonoj *L*=-1. La elekto de signo estas pure arbitra kaj rezultas de interkonsento inter fizikistoj.

Krom ĝenerala leptona nombro ekzistas tri gustaj leptonaj nombroj: la *elektrona* (*Le*), la *muona* (*Lμ*) kaj la *taŭona* (*Lτ*). Ĝenerala leptona nombro estas sumo de tiuj tri. Antaŭ trovo de neŭtrinaj oscilacioj oni kredis, ke tiuj estas apartaj nombroj kaj ke ĉiu el ili havas propran leĝon de konservo. Ekzemple, en ĉiuj fermitaj sistemoj nombro de elektronoj kaj elektronaj neŭtrinoj minus nombro de pozitronoj kaj elektronaj kontraŭneŭtrinoj restis konstanta en ĉiuj eksperimentoj. Nun estas pruvita ke gustaj leptonaj nombroj per si mem estas nekonstantaj (ekzemple, elektrona neŭtrino povas transformiĝi en muona aŭ taŭ-neŭtrino kaj male. 

La konservo de ĝenerala leptona nombro, tamen, ankoraŭ ne estas malpruvita. Nun oni aktive serĉas procedoj en kiuj tiu ĉi leĝo rompiĝas.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  E. J. Konopinski and H. M. Mahmoud. The Universal Fermi Interaction. Phys. Rev. 92 (1953) pp. 1045 - 1049. [*rompita ligilo*]
**Verso** (etimologie de la Latina verbo *vertere* = *turni*: skribita linio, ĉe kies fino la plumon oni turnas alidirekten por ekskribi novan linion) sin prezentas aro da vortoj, aranĝitaj laŭ valoro aŭ nombro de siaj silaboj, konsistiganta stilistikan unuon, kun regula kontinueco kaj periodeco. Ekzemple ekzistas jambaj versoj, trokeaj versoj, daktilaj versoj, anapestaj versoj kaj, eble plej kutime, miksitaj versoj.
Oni ankaŭ, precipe en pli "moderna" poezio, parolas pri libera verso. Tio estas versoj, kiuj - se legi la tutan poemon - prezentas ŝajne sensisteman alternadon de rekoneblaj aŭ ne-rekoneblaj versoformoj. Foje sen, foje kun rimoj.

Heksametro, ekzemple, estas verso, kiu konsistas el alternadoj de daktiloj kaj spondeoj, ĉe kio la lasta "piedo" ĉiam estas nur dusilaba. Heksametrojn jam uzis Homero kaj post li multegaj aŭtoroj, precipe por pli longaj poemoj.

Ĉiu **verso** estas grafike markita en aparta linio.

La versfarado estas arto aŭ maniero fari versojn. La perfekta versfarado sin bazas sur triobla harmonio: mezura, akcenta kaj rima.

La vorton **verso** kelkfoje, sed iom malpli stilistike-fakece, oni uzas ankaŭ ĝenerale por iom mallonga poemeto.

Poemeto povas foje havi strofojn, senkonsidere de la formo de ĝiaj versoj.

Por doni ekzemplon pri tiaj strofoj: 

* la Sapfoaj strofoj estas poemoj, kies strofoj ĉiuj konsistas el po kvar versoj; la unuaj tri versoj konsistas el du trokeoj, unu daktilo kaj ree du trokeoj; la kvara verso el daktilo kaj trokeo.

Ekzemple: Katulo - Poemo 51:

Tiu al mi Dion simili ŝajnas,  

tiu, se nur decas, superi Diojn,  

kiu daŭre kontraŭ vi sidas kaj vin  

spektas kaj aŭdas

(kaj tiel plu). 
(Traduko de Gerrit Berveling)
---

Bone distingu **verso**n disde **versiklon**.

Transpaŝo kiel nocio en la poetiko signifas malkoincidon de pensofino kaj versfino. 

Prozmetro estas poezia komponaĵo kiu uzas kombinon de prozo kaj verso.

Referencoj
----------

1. ↑  Paul Fruictier, *Kompleta Gramatiko kaj Vortfarado de Esperanto* (1930), ĉapitro XIV. Versfarado, p. 75

* Verso en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Pikine** estas metropolo en Senegalo.

Situo de Pikine sur la mapo
Aerfoto de Pikine
Malriĉaj kabanoj en Pikine

Bazaj informoj
--------------

* Koordinatoj: 14° 45′ N 17° 24′ O﻿ / ﻿14.750 °N, 17.400 °O﻿ / 14.750; 17.400 (mapo)
* Horzono: GMT + 0
* Loĝantaro: 874.062 en 2007
* supermara alteco: 0–15 m

Geografio
---------

Pikine troviĝas laŭ marbordo de Atlantiko. Al la proksima Dakaro estas aŭtovojo.

Historio
--------

Pikine estis fondita en 1952 fare de la kolonia registaro por iamaj loĝantoj de Dakaro, kiuj estis translokigitaj por novaj evoluoj. Tiu origina grandurbo nun estas konata kiel "Olda Pikine", dum neformala komunumo kreskis ĉirkaŭe ĝin. En 1983 municipo deklariĝis kaj en 1996 ĝi urbiĝis. Pro dezertiĝo de kampoj en la lando la loĝantaro amase daŭre translokiĝas al ankaŭ Pikine.

Ekonomio
--------

En Pikine oni prilaboras lignojn kaj teksaĵojn. Apud la urbo ĝardenkulturo troviĝas kaj oni okupiĝas ankaŭ pri viandaĵoj kaj fiŝoj.

Klimato
-------

En Pikine regas varma duon-senpluva klimato. Preskaŭ senescepte inter julio-oktobro pluvas. Tio estas jare po 542 mm-oj. Inter majo-novembro la temperaturo estas tre varma, tamen iomete malpli granda, ol aliaj partoj de la lando pro efiko de la oceano.

Vidindaĵoj
----------

Se okazas ralio inter Parizo-Dakaro, multe da turistoj ĝuas ĝin.

Ĝemelurboj
----------

* Francio Péronnas, Francio

Vidu ankaŭ
----------

* Mapo
**Versto** (ruse верста́) estas malnov-rusa mezurunuo de longo aŭ distanco. Ĝi estas dividita al 500 saĵenoj.

Iam oni difinis la longon de versto surbaze la longo de la ekvatoro: Unu grado sur la ekvatoro havu 104 ⅙ verstojn. Ĉar la ekvatoro longas 40.000 km, versto laŭ tiu difino havas 1066 ⅔ metrojn.

Je la 11-a de oktobro 1835, ukazo de rusia imperiestro Nikolao la 1-a "Pri la sistemo de rusiaj mezuroj kaj pezoj" proklamis, ke saĵeno estu egala al sep 7 anglaj futoj, t. e. 2,1336 metroj. Laŭ tio versto estas 1066,8 metrojn longa. La sekva tabelo montras la longojn de versto kaj ĝiaj sub-unuoj, en metroj kaj en la plej malgranda unuo, la verŝoko:

| Unuo | en metroj | en verŝokoj |
| --- | --- | --- |
| mejlo | 7467,60 | 168.000 |
| versto | 1066,80 | 24.000 |
| saĵeno | 2,1336 | 48 |
| arŝino | 0,7112 | 16 |
| pjado | 0,1778 | 4 |
| verŝoko | 0,04445 | 1 |

Ĝis la 18-a jarcento oni difinis ke versto havas ne 500, sed 700 saĵenojn; tiun unuon oni poste nomis „malnova versto".

„Limversto" aŭ „mezurversto" (ruse *межева́я верста́*, *meẑevaja versta*), estis duoble tiom longa kiom ordinara versto; oni uzis ĝin en termezurado.
**Zoltán Kulcsár** [kulĉAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kulcsár Zoltán** estas hungara juristo, informatikisto, firmaestro.

Zoltán Kulcsár naskiĝis en 1978 en Vác.

Biografio
---------

Zoltán Kulcsár maturiĝis en informatika mezlernejo en sia naskiĝurbo en 1996, poste li akiris informatikan-inĝenieran diplomon en Altlernejo Dénes Gábor en Budapeŝto en 2001, pli poste juran diplomon en Katolika Universitato Péter Pázmány en 2007, fine informan-juran diplomon en Scienca Universitato de Szeged en 2012. Jam ekde 1996 li havis postenon en koncerna firmao. Li fondis propran firmaon en 2004, kie li kreis programojn pri defendo de komputiloj.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Adatvédelem az interneten* (2005)
* *Új adatvédelmi törvény* (2011)
* *A PPOS összefoglalója az Infotv. 2015-ös változásairól* (2015)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingvaj datenoj kun foto
* hungarlingvaj datenoj kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 701962
 |
**Zoltán Komondy** [komondi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Komondy Zoltán** estis hungara inĝeniero, profesoro.

Zoltán Komondy  naskiĝis la 7-an de aprilo 1892 en Sárvár. Li mortis la 17-an de septembro 1957 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Zoltán Komondy frekventis benediktanan gimnazion en Kőszeg, poste li akiris diplomon en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto en 1921. Dum la studentaj jaroj interrompo okazis, ĉar li batalis dum la 1-a mondmilito. Inter 1920-1925 li laboris en fabriko pri trajnoj en Budapeŝto. Jam post la diplomo li ankaŭ instruis en la universitato, kie li estis nomumita laboratoriestro en 1932, privata profesoro en 1943, publika ordinara profesoro, ankaŭ katedrestro en 1946, inter 1952-1955 vicrektoro. Post la 2-a mondmilito li longe estis ankaŭ instituestro. Li kandidatiĝis en 1952.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Előmelegített tüzelőanyaggal táplált Dieselmotorban lefolyó égés vizsgálata* (1941)
* *Műszaki hőtan* (1950) - studenta lernolibro
* *Gőzgépek, gőz- és gázturbinák* (1953–54) - studenta lernolibro

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Lerminia turdo** |
| --- |
|  |
| Lerminia turdoLerminia turdo |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Turdedoj *Turdidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Cichlherminia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***C. lherminieri'*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Cichlherminia lherminieri****(Lafresnaye, 1844) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| **Konserva statuso: Vundebla** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Lerminia turdo  |

 |
| v • d • r |

La **Lerminia turdo** (***Cichlherminia lherminieri***) estas specio de birdo de la familio de Turdedoj. Ĝi estas monotipa, tio estas la ununura specio, en la genro ***Cichlherminia***. Ĝi troviĝas en Malgrandaj Antiloj nome en Dominiko, Gvadelupo, Moncerato kaj Sankta Lucia. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montarbaroj. Ĝi estas minacata de habitatoperdo.

Ĝi estas 25-27 cm longa mezgranda turdo. La supraj partoj estas tute **malhelbrunaj**. Ĝi estas **bruneca sube kun blankaj makuletoj (skvameca)** en brusto, flankoj kaj supra ventro, kaj pli blanka en suba ventro. Estas flavaj gamboj, beko kaj nuda haŭtaĵo ĉirkaŭokula ege rimarkinda. La voĉo estas muzika kanto el altaj ripozejoj.

Fonto
-----

* BirdLife International 2004. Cichlherminia lherminieri. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 25an de julio 2007.
* En la angla pri tiu specio[*rompita ligilo*]
**Zoltán Juhár,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Juhár Zoltán** estas hungara politikisto, ministro, ekonomikisto, diplomato.

Zoltán Juhár  naskiĝis la 19-an de januaro 1930 en Hernádnémeti.

Biografio
---------

Zoltán Juhár frekventis komercan mezlernejon en Sátoraljaújhely, poste li akiris ekonomian diplomon en Universitato Marx Károly en 1952. En la sekva jaro li aliĝis al la komunistoj. Komence li instruis en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto, poste li havis postenon en trusto, poste en ministerio pri eduko, fine en 1957 en ministerio pri enlanda komerco. Inter 1969 kaj 1982 li estis subministro, poste ministro pri enlanda komerco ĝis 1987. En la sekva jaro li partoprenis en establo de nova ministerio pri komerco. Inter 1988 kaj 1990 li estis diplomato, poste li pensiuliĝis kaj plene forlasis la politikon.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Kereskedelempolitika* (1981) - faklibro

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 517118
* LCCN: n85246094
* VIAF: 121375640
* ISNI: 0000 0000 8013 4957
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Tiu ĉi artikolo temas pri la arkitektura termino friso. Atentu ke ankaŭ ekzistas la frisa lingvaro, historia lingvo (en tri variaĵoj) de la frisoj, ĝermana etno de nordokcidenta Eŭropo. |

**Friso** en la arkitekturo estas horizontala, glata aŭ pentrita, ligne ĉizita aŭ ŝtone skulptita bendo ĉe la ekstero de konstruaĵo - en antikva konstruaĵo inter la arkitravo, la ŝtonaro senpere sur la kolonaj kapiteloj, kaj la kornico, la supra horizontala fino de la konstruaĵo. Kutime ĝi havas seriajn ornamaĵojn, floraj motivoj kaj bildigoj de homaj kaj bestaj figuroj. Ĝi servas kiel disdivida elemento de muro aŭ de trabo.

En la klasika dorika ordo de la arkitekturo de antikva Grekio kaj poste la Romia Imperio frisoj konsistis el alternaj metopoj kaj triglifoj.

* batalo de centaŭro kontraŭ lapito sur la friso de la Partenono sur la akropolo de Atenobatalo de centaŭro kontraŭ lapito sur la friso de la Partenono sur la akropolo de Ateno
* figura friso de la katedralo Notre Dame en Parizofigura friso de la katedralo *Notre Dame* en Parizo
* plektita bendo en friso de trabfaka domo de la 16-a jarcentoplektita bendo en friso de trabfaka domo de la 16-a jarcento
* romanika friso ĉe la katedralo de Bambergromanika friso ĉe la katedralo de Bamberg

Laŭ Francisko Azorín **friso** estas *Centra strukturelemento de greka entablemento, inter la arkitrabo k. kornico. Pentrita aŭ skulptita strio.* Kaj li indikas etimologion el araba *iffriz*.

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 74.
2. ↑  Azorín, samloke.

Vidu ankaŭ
----------

* Cimatio
* Dentiklo
* Palmeto
* Zooforo

* Kategorio Friso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Decs** [deĉ] estas grandvilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en Distrikto Szekszárd.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 95 km²
* Loĝantaro: 4250
* Poŝtkodo: 7144
* Telefonprefikso: 74

Situo
-----

La grandvilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Sárbogárd-Bátaszék. Szekszárd estas proksime, la Danubo fluas 10 km-ojn for.

La komunumo estas centro de regioneto **Sárköz** [ŝArkoz], tio estis ofte marĉa regiono inter Danubo kaj alfluantaj rojoj, post la kanaligado Sió enfluas la Danubon. La enfluejo nomiĝas Gemenc, kie etendiĝas granda arbaro. Gemenc estas Nacia parko Danubo-Dravo kaj la plej fama hungara ĉasista loko. Decs famas ankaŭ pri popolkostumoj.

Historio
--------

Antaŭ la hungaroj loĝis tie dum la bronzepoko, poste keltoj kaj romianoj. La unua skriba mencio devenis el 1402.

Krom la fremdultrafiko la vinkulturo gravas. Ne menciita vidindaĵo estas la katolika preĝejo. La ciganoj havas aŭtonomion en la grandvilaĝo.

Vidindaĵoj
----------

* Kalvinana preĝejo (Decs)

Famuloj
-------

En Decs naskiĝis verkisto Gábor Czakó.

Famaj nomportantoj
------------------

* Sámuel Decsy, historiisto

Ĝemelkomunumoj
--------------

* Slovakio Veľká Mača, Slovakio
* Serbio Ĉoka, Serbio
* Francio Cormeilles, Francio
* Ukrainio Male Popovo, Ukraino
La **Frisaj Insuloj**, ankaŭ konata kiel la *Vadaj Insuloj* aŭ *Vadmaraj Insuloj*, formas insularon ĉe la orienta rando de Norda Maro en nordokcidenta Eŭropo, streĉante de la nordokcidento de Nederlando tra nordokcidenta Germanio ĝis okcidenta Danio. La insuloj ŝirmas la vadan regionon de la Vadmaro (kies granda parto sekiĝas dum malfluso) de Norda Maro.

La Frisaj Insuloj, kune kun la kontinenta marbordo en la Germana Golfo, formas la regionon Frisio, tradicia patrujo de la frisa popolo. Ĝenerale, la esprimo *Frisaj Insuloj* estas uzita por la insuloj kie frisa estas parolata kaj la loĝantaro estas etne frisa. En kontrasto, laŭ pli ampleksa perspektivo *Vadaj Insuloj* estas uzita por la tuta arkipelago, inkluzive de la danlingvaj Danaj Vadmaraj Insuloj iomete pli en la nordo sur la okcidenta marbordo de Jutlando.

La plej granda parto de la Frisaj Insuloj estas naturprotektejoj, kaj internacia natura naturrezervejo estas kunordigita inter la landoj de Nederlando, Germanio kaj Danio. Tergaso kaj naftoborado daŭriĝas, aliflanke, kaj tie estas estuaroj de la Emso, Weser kaj Elbo, dum ŝipa trafiko kaŭzas streĉadon inter naturprotekto kaj ekonomiaj influoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Orientfrisaj insuloj
* Okcidentfrisaj insuloj
* Nordfrisaj insuloj
* Vadmaro en Germana Golfo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo

53° 57′ N 8° 30′ O﻿ / ﻿53.950 °N, 8.500 °O﻿ / 53.950; 8.500 (mapo)

* Kategorio Frisaj Insuloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Zsigmond Villányi** [ĵigmond vilAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Villányi Zsigmond** estis hungara moderna pentatlonisto, olimpiano, trejnisto. Lia origina nomo estis **Gyurity Zsivko** [djuritj ĵivko].

Zsigmond Villányi naskiĝis la 1-an de januaro 1950 en Hercegszántó, li mortis la 13-an de januaro 1995 en Budapeŝto aŭ Göd.

Biografio
---------

Zsigmond Villányi apartenis al la serba minoritato en Hungarlando. Li akiris trejnistan diplomon en Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto. Depost sia aktiva sporta kariero li estis trejnisto ankaŭ eksterlande.

### Sporta kariero

Zsigmond Villányi estis moderna pentatlonisto en ĉefurba sportklubo ekde 1964. Li estis hungara ĉampiono kvarfoje inter 1971-1977 unuoble aŭ teame. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1972 kun arĝenta medalo teame, krome en mondĉampionumoj li estis la dua trifoje en 1971 kaj 1974. Li apartenis al la hungara nacia teamo ĝis 1977.

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* László Fábián (moderna pentatlonisto)
* Ákos Hanzély
* János Martinek
* Attila Mizsér
* Péter Sárfalvi

Fontoj
------

* hungarlingva biografio legebla en la 2-a alineo
* rezultoj kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 815773
 |



* Portalo pri Biografio
**Zsigmond Török** [ĵigmond torok], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Török Zsigmond Sándor** estis hungara juĝisto, prokuroro, aktoro.

Zsigmond Török naskiĝis la 22-an de januaro 1824 en Szolnok, li mortis depost 1890.

Biografio
---------

Zsigmond Török studis juron, poste en 1843 li estis jura helpanto de la hungara parlamento en Pozono apud Pál Almásy. Iom poste li kontribuis en gazetoj en Pest (urbo) aŭ li estis subredaktoro. Jam en la frua 1848 li debutis kiel aktoro. Li batalis dum la hungara revolucio de 1848, iom poste li estis militkaptito. Inter 1850-1851 li estis trudsoldato en armeo de Habsburgoj, poste li estis aktoro en pluraj urboj. En 1859 li jam estis teatrestro. En 1862 li estis juristo en Nógrád (historia departemento), tial li akiris la necesan diplomon. Inter 1882-1890 li estis juĝisto en Szabadka, poste prokuroro en Arad. Lia edzino estis aktorino.

Elektitaj roloj
---------------

* Dezső (Zsigmond Czakó: I. László és kora)
* Myska (József Katona: Bánk bán)
* Zarándi Béla (Imre Vahot: Farsangi iskola)
* Bois-joli (Dumanoir–Clairville: Az élet színfalai)

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A vidéki színészet ügyében* (artikolo, 1856)
* *Emlékek* (libro, 1882)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 709496
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Guarda |

Pri la komunumo
---------------

**Guarda** estas komunumo de la komunumaro Sur Tasna kaj la distrikto Inn/En en Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 179 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

Geografio
---------

Guarda situas en la Suba Engadino. Ĝi konsistas el la kerna vilaĝo Guarda sur suna teraso sur alteco de 1653 m s.m. kaj la frakcio Giarsun en la valfundo ĉe la norda bordo de la rivero Eno, kie pasas la kantona ĉefvojo kaj troviĝas ankaŭ la stacidomo.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Guarda limas en nordoriento al Galtür (Vorarlbergo, Aŭstrio), en oriento kaj suoriento al Ardez, en sudokcidento kaj okcidento al Lavin, kaj en nordokcidento al Gaschurn (Vorarlbergo, Aŭstrio).

Trafiko
-------

Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo n-ro 27 de Malojopasejo tra Engadino al Tirolo. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per la engadina linio de la Retia Fervojo, ĉe kiu la komunumo disponas pri stacidomo.

Lingvoj
-------

La ĉefa lingvo en Guarda estas la romanĉa. Same kiel en multaj aliajn romanĉlingvaj komunumoj dum la lastaj jaroj tamen la elcentaĵo de la germanlingvanoj forte kreskis, unuflanke pro formigro de romanĉlingvanoj kaj aliflanke pro almigro de germanlingvanoj. Dum la popolnombrado de 1980 ankoraŭ 90,30% de la loĝantaro parolis la romanĉan, dum 6,72% parolis la germanan. En la jaro 2000 ankoraŭ 62,50% estis romanĉlingvanoj, dum 30,56% parolis la germanan.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Guarda datiĝas el la jaro 1160 kiel *Warda*. Dum mezepoko Guarda estis biensetlejo, kiu apartenis al la paroĥo Ardez. En la jaro 1494 Guarda disiĝis de Ardez kaj fariĝis memstara paroĥo. Supozeble tiam estis ankaŭ konstruita la gotika preĝejo. En la jaroj 1499 kaj 1622 Guarda estis brulrabita fare de aŭstriaj trupoj. En la jaro 1652 la vilaĝo kune kun la cetera valo sin liberaĉetis de la aŭstria regado. La dezertiĝinta vilaĝo Auasagna sur la komunuma teritorio estis en la 16-a jarcento menciita kiel kuracbanejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Aliaj signifoj de Guarda
* Guarda (stacidomo)

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: *Paul Eugen Grimm*: *Guarda* en *Historia Leksikono de Svislando* (2006-03-06)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Guarda GR en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Guarda Arkivigite je 2015-03-10 per la retarkivo Wayback Machine
* Guarda en la Historia Leksikono de Svislando germane france itale

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Guarda** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Inn/En |
| --- |
| 
**Val Müstair:** **Val Müstair**

**Komunumaro Ramosch:** **Ramosch**  •  Samnaun  •  Tschlin

**Komunumaro Sur Tasna:** Ardez  •  Guarda  •  Lavin  •  Susch  •  Tarasp  •  **Zernez**

**Komunumaro Suot Tasna:** Ftan  •  **Scuol**  •  Sent |  |

 |
**Zsolt BOR** [ĵolt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bor Zsolt** estas hungara fizikisto, inĝeniero, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1995), membro de Academia Europaea. Lia patro estis Pál Bor.

Zsolt Bor naskiĝis la 20-an de junio 1949 en Orosháza.

Biografio
---------

Zsolt Bor frekventis universitaton en Kievo inter 1967-1973. Li ekinstruis en Scienca Universitato de Szeged, kie baldaŭe li havis diversajn altajn postenojn. Li estis gastoprofesoro en universitatoj de Irvine (1994), Houston (1995), Zuriko, (1995). Li laboris ankaŭ en Göttingen kaj San Diego. Li okupiĝas ĉefe pri laseroj kaj optiko. Li havas edzinon, kiu naskis 3 filojn. Ĝis tiam li ricevis 5 premiojn inter 1982-2012.

Verkaro (elekto)
----------------

* *A Sensitive Single Shot Method to Determine Duration and Chirp of Ultrashort Pulses With a Streak Camera* (1991)
* *308-nm Excimer Laser Therapy For Psoriasis* (2001)
* *Fizika tudomány Magyarországon* (Fiziko-scienco en Hungario) (2004)

Referencoj
----------

1. ↑   MTA - Bor Zsolt (hungare). Magyar Tudományos Akadémia. Alirita 2013-02-03.

Fontoj
------

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Bor Zsolt en la hungara Vikipedio.*
* biografio kun foto
* biografio kun foto[*rompita ligilo*]


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 427591
* VIAF: 121426089
* ISNI: 0000 0000 7966 9970
 |
Aragonito
**Aragonito** estas mineralo de kalcia karbonato (CaCO3). En 1797, ĝi estis malkovrita en *Molina de Aragón* (Hispanio) de kie originas ĝia nomo. Kelkaj variaĵoj estas uzitaj kiel gemo.

En Ĉeĥio
--------

**Aragonito** (ĉeĥe *vřídlovec*) estas Karlovara (Ĉeĥio) specialaĵo – unika ŝtono de tiu ĉi speco en la mondo. Fakte ĝi estas sedimenta kalkoŝtono el (ekzemple) karlovaraj mineralaj fontoj. El ĝi oni produktas belajn memoraĵojn, ekzemple cindrujojn, varojn etajn aŭ pli grandajn skribilarojn, brakringojn, pendaĵojn kaj aliajn.

La gastoj ofte kunportadas de tie kiel memoraĵon tiel nomatajn "ŝtonigitajn florojn". Tio estas floroj, kiujn oni trempis en unu el la fontoj kaj lasis ilin tiel longe, ĝis ili estas "ĉirkaŭkreskitaj" per tavolo de flav-rustkolora gejseroŝtono – aragonito, kiu poreterne konservas ilian originan formon.

Vidu ankaŭ
----------

* Aragonito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Aragonito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Aragonitaj kavernoj en Zbraŝov
* Molina de Aragón
* Evaporito


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Noémi APOR,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Apor Noémi** estis hungara aktoro. Ŝia origina familia nomo estis *Várkonyi*, ŝia frato estis Zoltán Várkonyi.

Noémi Apor  naskiĝis la 8-an de majo 1918 en Budapeŝto, ŝi mortis la 29-an de junio 2005 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Noémi Apor lernis en lernejo pri aktoroj, poste ŝi apartenis al diversaj malgrandaj teatroj en Budapeŝto. En 1947 ŝi edziniĝis al Zoltán Fábri (reĝisoro), en 1950 ŝi naskis filon. Ekde 1953 ŝi ricevis ankaŭ filmajn rolojn. Inter 1954 kaj 1974 ŝi estis membro de la Nacia Teatro (Budapeŝto), poste ŝi forlasis la teatran mondon kaj ŝi okupiĝis pri filmaj roloj. Ŝi ricevis premion en 1975.

Elektitaj roloj
---------------

* Zsigmond Móricz: *Légy jó mindhalálig* - Viola
* Imre Madách: La tragedio de l' homo - 1-a virino
* Schiller: *Maria Stuart Mária* - Margaret Kurl

Elektitaj filmaj roloj
----------------------

* *Ifjú szívvel* (1953)
* Dudek horoj (filmo) (1965)
* *Hangyaboly* (1971)
* *Sértés* (1983)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio[*rompita ligilo*]
**"Lucy in the Sky with Diamonds"** (Lucy en ĉielo kun diamantoj) estas kanto de John Lennon kaj Paul McCartney, kiu daŭras 3:28 minutojn. Ĝi estis registrita la 1-an kaj la 2-an de marto 1967 kun voĉo de John Lennon por la albumo Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band de the Beatles (1967).

Laŭ vortoj de Lennon, por komponado de tiu kanto inspiris lin lia filo Julian, kiu venis el lernejo kun pentraĵo, prezentanta lian samklasaninon Lucy en ĉielo kun diamantoj (nome tiel oni tradukas titolon de la kanto). La komponaĵo trafis centron de skandalo, kiam iu atentis, ke titolon de la kanto oni povas prezenti kiel siglon LSD. Lennon ripetis neis tiun teorion, kaj atribuis la fantastan bildaron de la kanto al sia legado de la verkoj de Lewis Carroll nome *Alice in Wonderland*.

The Beatles registris "Lucy in the Sky with Diamonds" en Marto 1967. Aldone al la etereca kvalito de la kanto, la muzika aranĝo inkludas orgenon Lowrey parte traktita per studiaj efikoj, kaj bordunon havigitan de barata "tanpuro". La kanto estis agnoskita kiel ŝlosila verko en la psikedela ĝenro. Inter multaj versioj, registraĵo en 1974 de Elton John – kun invita apero de Lennon – estis numero 1a sukceso en Usono kaj Kanado.

Skeleto de *Australopithecus afarensis* malkovrita en 1974 de teamo formita de Donald Johanson, Yves Coppens, Maurice Taieb kaj Tom Gray, nomiĝis "Lucy" ĉar la kanto de the Beatles estis laŭte ludita ripete en la elfosa kampadejo. La frazo "Lucy in the sky" iĝis "Lucy in disguise" (Lucy maskita) por la antropologoj, ĉar ili dekomence ne komprenis la gravecon de sia malkovro. La misio de NASA "Lucy" siavice nomiĝis laŭ la fosilio, ĉar ĝi alvenis al sia unua celo, nome asteroido 52246 Donaldjohanson, en Aprilo 2025.

La originala vortumado de Lennon vendiĝis en aŭkcio en 2011 kontraŭ 230 000 usonaj dolaroj.

Referencoj
----------

1. ↑  Compton 2017, p. 180.
2. 1 2  Sheff 2000, p. 182.
3. ↑  Lennon, John (8a de Septembro 1971). "The Dick Cavett Show" (Intervjuo). Intervjuita de Dick Cavett. New York: ABC.
4. ↑  Johanson & Edey 1981, p. 22.
5. ↑ .  Lucy: The First Mission to the Trojan Asteroids (21a de Aprilo 2017). Arkivita el la originalo je 16a de Oktobro 2021. Alirita 2021-10-16.
6. ↑ .  Lennon's "Lucy in the Sky" lyrics sell for $230K. CBS News. Arkivita el la originalo je 25a de Aŭgusto 2013. Alirita 29a de Marto 2013.

Literaturo
----------

* Compton, Todd (2017). *Who Wrote the Beatle Songs? A History of Lennon-McCartney*. San Jose: Pahreah Press. ISBN 978-0-9988997-0-1.
* Sheff, David (2000). *All We Are Saying: The Last Major Interview with John Lennon and Yoko Ono*. New York: St. Martin's Press. ISBN 0-312-25464-4.
* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Lucy in the Sky with Diamonds en la angla Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 821717
* GND: 1042972559
* LCCN: n2012061856
* VIAF: 264196672
 |