recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Transkontinentaj fervojoj en kaj ĉe Usono ĉirkaŭ 1887.
**Transkontinenta fervojo** estas sinsekva fervojo, kiu trapasas kontinentajn teramasojn kaj havas terminalojn en diferencaj oceanoj aŭ kontinentaj limoj. Tiaj retoj povas esti de diversaj vojoj de unusola fervojo aŭ tiuj poseditaj aŭ kontrolitaj de pluraj fervojaj kompanioj laŭlonge de kontinua itinero. Kvankam Eŭropo estas trapasata de fervojoj, tiuj ene de Eŭropo estas kutime nekonsiderataj kiel transkontinentaj, kun la ebla escepto de la historia *Orient Express*. Transkontinentaj fervojoj helpis malfermi neloĝatajn internajn regionojn de kontinentoj al esplorado kaj setlado kiu aliel ne estus estinta ebla. En multaj okazoj ili formis ankaŭ la spinon de translanda transportada reto kaj de pasaĝeroj kaj de kargo. Multaj el ili plue ludas gravan rolon en transportado de kargo kaj kelkaj kiel la Transsiberia fervojo eĉ havas pasaĝerajn trajnojn el unu pinto al la alia de kontinento.

Notoj
-----

1. ↑  Trackage OnLine Def Alirita la 29an de Decembro 2022.

Bibliografio
------------

* Glenn Williamson, Iron Muse: *Photographing the Transcontinental Railroad*. Berkeley, CA: University of California Press, 2013.

Eksteraj ligiloj
----------------

* The Old Transandino
* Trans-Asian Railway Project
* Uniting the States of America


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 806835
 |
**Telesur** (stiligita kiel **teleSUR**, "Televido el la Sudo") estas plurŝtata, hispanlingva, TV-satelita sendilo en Latinameriko, kiu elsendis unuafoje je la 24-a de julio 2005, je la 222-a naskiĝtago de Simón Bolívar. La tuta nomo de la kompanio estas *La Nueva Televisión del Sur C.A.*.

La ideo pri komuna hispanlingva televido por Sudameriko venas de la venezuela prezidanto Hugo Chávez. La televidon apogas finance ĉefe Venezuelo, sed grave kontribuas ankaŭ Kubo, Nikaragvo.

La sidejo de **Telesur** (la hispane televidkanalo) troviĝas en Karakaso, Venezuelo; kaj la sidejo de **Telesur English** (la angle televidkanalo) troviĝas en Kito, Ekvadoro.

La televido fokusas pri specifaj latinamerikaj problemoj, kulturaj, politikaj aferoj kaj ĝin traplektas kritika sinteno al la politiko de Usono rilate Latinamerikon, sinteno kiun iuj nomas antiusonismo.

Vidu ankaŭ
----------

* Televido en Venezuelo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Telesur en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Telesur: La nueva televisión del sur Arkivigite je 2011-10-03 per la retarkivo Wayback Machine hispane
* Telesur: La nueva televisión del sur oficiala paĝo hispane
**Tibor Weiner** [vejner], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Weiner Tibor** estis hungara arkitekto, urbanizisto, altlerneja instruisto.

Heroa monumento fare de Tibor Weiner en 1957
Tibor Weiner naskiĝis la 29-an de oktobro 1906 en Budapeŝto, li mortis la 8-an de julio 1965 en Budapeŝto.

Iama partia domo, nun muzeo en Dunaújváros

Biografio
---------

Tibor Weiner akiris arkitekturan diplomon en Reĝa Teknikuniversitato József en 1929. Post siaj studoj li laboris kelkajn monatojn en ateliero de Pál Ligeti, poste li studis 2 semestrojn en Bauhaus. Lia instruisto estis en:Hannes Meyer kaj ankaŭ tie li akiris plian diplomon. Li partoprenis en kelkaj projektoj, sed en 1931 li devis forlasi Germanion kaj li vojaĝis al Sovetunio. Li faris gravajn arkitekturajn planojn por Bakuo kaj Taŝkento, krome li faris ankaŭ urboplanadojn. Pro la stalina teroro li forlasis la landon en 1937 kaj li estis arkitekto en Parizo. Li rifuĝis pro la estonta milito al Ĉilio, kie li estis arkitekto kaj ankaŭ instruis du jarojn en universitato. Li eksciis pri la komenciĝanta socialismo en Hungario, tial li hejmenvenis en 1948. En la sekva jaro li havis postenon en la ministerio, ekde 1950 ĝismorte li estis ĉefo de konstruado de plene nova urbo Sztálinváros. Ekde 1951 li estis ankaŭ docento en la teknikuniversitato. Inter 1952 kaj 1957 li redaktis arkitekturan revuon. Li ricevis premion en 1953 kaj li kandidatiĝis ĉe la Hungara Scienca Akademio en 1959. Li havis edzinon dum la eksterlanda periodo, sed ŝi mortis frue.

Elektitaj planitaj konstruaĵoj
------------------------------

* pionira tendaro en Budapeŝto (1948)
* domoj de Sztálinváros/Dunaújváros (1950-)

Lia ĉefkontribuo
----------------

* *Sztálinváros – Miskolc – Tatabánya* (1959, kunaŭtoro)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Tibor Weiner en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 691991
* GND: 12444220X
* VIAF: 12297071
* ISNI: 0000 0000 7828 5537
* BNF: 10296339p
* ULAN: 500122466
 |
**TVNZ** (maorie : **Te Reo Tātaki o Aotearoa**, la angla akronimo por **Television New Zealand** (Televido de Nov-Zelando)) estas ŝtata televidra eto, elsendita ĉie en Nov-Zelando kaj partoj de la Pacifika Oceana regiono. Kvankam la reto identigas sin kiel parte publika dissendanto, ĝi estas tute komerce financita.

TVNZ estis senkonkura ĝis novembro 1989, kiam privata kanalo TV3 (nun Tri) estis lanĉita. Ekde 1989, la reto konkuras pri la rangigoj kun la nura reala konkuranto MediaWorks New Zealand (N ), kiu nuntempe funkciigas la kanalojn Three, Bravo, The Edge TV kaj The Breeze TV. Tamen, TVNZ daŭre retenas kelkajn elsendajn avantaĝojn pro sia multjara rilato kun registara ĝemelfirmao Kordia. ‏ funkciigas ĝiajn servojn de ĝiaj studioj en Auckland uzante la fibron kaj mikroondan reton de Kordia por kanaloj TVNZ 1, TVNZ 2 kaj la TVNZ Duke-kanalo, kune kun New Media ĝi funkciigas videservojn tra la Brightcove-servo.

Proksimume 90% de la enspezo de TVNZ venas de komercaj agadoj (kiel ekzemple reklamado kaj merkatado). La cetero de ĝia financado venas de registaraj financaj agentejoj.

Historio
--------

TVNZ estis formita en februaro 1980, tra la fuzio de Television One kaj South Pacific Television (renomita TV2). Ĝis januaro 1989 ŝi laboris kune kun Radio New Zealand kiel parto de la Broadcasting Corporation of New Zealand (BCNZ).

La TVNZ-Estraro estas la ĉefestraro de la reto. La konsisto de la Konsilio estas nomumita fare de la Ministro de Broadcasting, Komunikadoj kaj Cifereca Amaskomunikilaro de Nov-Zelando.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Televido Nov-Zelando en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
**Tiburon** estas duoninsulo 250 km longa kaj ĝis 60 km larĝa, parto de Hispaniolo. Ĝi apartenas al Haitio. Norde de ĝi estas la golfo de Gonâve, sude la Kariba Maro.

La teritorio de la duoninsulo, 9.000 km², plene ampleksas tri departementojn: Grand'Anse, Nippes kaj Sud. Krome partoj de la departementoj Ouest kaj Sud-Est apartenas al ĝi. Ĉe ĝia norda baza angulo situas la haitia ĉefurbo Portoprinco.

Sur la duoninsulo situas la montaro *Massif de la Hotte*, kun la 2.347 metrojn alta monto *Pic de Macaya*. Ĝian bazon formas parto de la montaro *Chaîne de la Selle*. Jenaj riveroj fluas sur Tiburon (de sud-oriento horloĝ-sence):

* Rivière Marigot
* Grand rivière de Jacmel
	+ Rivière Gauche
* Rivière de Bainet
* Rivière des Côtes-de-Fer
* Rivière Mombin
* Rivière de Cavaillon
* Ravine du Sud
* Rivière de l'Acul
* Rivière de Tiburon
* Rivière Grand'Anse
* Rivière de la Voldrogue
* Rivière des Roseaux
* Grande Rivière de Nippes
* Rivière Momance
* Rivière Grise

La plej granda lago sur Tiburon estas *Etang de Miragoane*. Ĉeborde de la duoninsulo situas la insuloj *Île à Vache* (sude) kaj *Îles Cayemites* (norde, granda kaj malgranda insuloj).

* Kategorio Tiburon (duoninsulo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Teleĉka situas en la mapo en la verda munucipo
Katolika preĝejo de Teleĉka

Bazaj informoj
--------------

**Teleĉka,** serbe **Телечка,** slave **Telečka,** **Bácsgyulafalva,** germane **Batsch-Juliusdorf** aŭ **Teletschka** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Okcidenta** Baĉka, en municipo de Sombor.

* Areo:  km²
* Loĝantaro: 2080
* Poŝtkodo: 25222
* Telefonprefikso: 25
* Aŭtokodo: SO

Situo
-----

Teleĉka situas sur ebenaĵo.

Historio
--------

Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao diversaj popoloj alvenis al la senhomaj lokoj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. En 2002 loĝis en Teleĉka 2084 da homoj, (hungaroj 1508 (72 %), serboj 429 (21 %), ciganoj 37 (2 %), jugoslavianoj 23 (1 %) kaj aliaj).

Vidindaĵo
---------

* katolika preĝejo omaĝe al Protektanto de Hungario Sankta Maria

* Kategorio Teleĉka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
*En tiu ĉi artikolo, transvestulo estas priskribita kiel* cross-dresser *(angle),* verkleider *(germane). Bv. ne konfuzi kun* transvestite *(angle) nek kun la verbo "travestii".*

---

|  |  |
| --- | --- |
|  Kunigi | **Oni sugestas kunigi ĉi tiun artikolon kun Transvestismo.

---**
Bonvolu diskuti en la Diskuto:Transvestismo. Nur ensalutintaj uzantoj povas aranĝi tion. |

**Transvestismo** estas vestiĝo kiel aliseksulo kiale de diversaj kaŭzoj (tialoj). Kialo de transvestismo ne estas ĉiam seksuala plezuro.

**Erotika transvestulo** estas viro, kiu ŝatas vesti sin virine pro sia (ofte erotika) plezuro kaj fetiĉo. Transvestulo ne estas transseksulo (transgenrulo) kaj ofte ne havas problemojn kun seksa identeco.

Specoj de transvestismo
-----------------------

Tie nur iuj specoj de transvestismo estas priskribitaj. Certe ekzistas aliaj specoj de transvestismo, kiuj ne estis listigitaj tie.

### Transvestismo nerilata al transseksismo

* Nombraj kulturoj havas elementojn de rita transvestismo.
* Virinoj, kiuj volas atingi vir-dominantajn aŭ nurvirajn laborpoziciojn (profesiojn).
* Multe da filmoj, libroj, ktp uzas transvestismo kiel distingilo por diversaj efektoj.

### Transvestismo rilata al transseksismo

Transseksaj homoj, kiuj tute ŝanĝis ilian sekson kaj vivas en alia seksa rolo ofte ne estas rilatigitaj al transvestismo.

* Reĝinjo

Vidu ankaŭ
----------

* Reĝinjo
* Transgenrulo
* Transseksulo
* Socia sekso

* Kategorio Transvestulo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Toei

 

***Metroo Toei*** aŭ ***Metroo Toej*** (japane 都営地下鉄, Toei ĉikatecu) estas metroa sistemo en la urbo Tokio. Ĝi estas unu el du sistemoj (kun Tokyo Metro), el kiuj konsistas Metroo de Tokio. La vorto "Toej" (都営 [Toei]) signifas "administrantan de la urba registaro".

Organizaĵo
----------

La metroa sistemo "Toej" estas administrata de la organizaĵo ***Tokyo Metropolitan Bureau of Transportation*** (東京都交通局 Tōkjō-to Kōcū-kjoku), tio estas transporta oficejo de la urbo Tokio. Ĝi administras publikan transporton de Tokio.

Historio
--------

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Metroo de Tokio (en la sekcio "Historio").

Pag-sistemo
-----------

La prezo por vojaĝo per fervojaj retoj, aparte en Tokyo Metro, dependas de distanco inter stacioj de eniro kaj eliro de pasaĝero. Depende de tiu distanco la vojaĝprezo en Tokyo Metro povas preni kelkajn valorojn ekde 170 ĝis 410 enoj (prezoj en januaro 2013). La prezo por infanoj, lernantaj en lernejo, estas ĉirkaŭ duono de la ordinara prezo. Infanoj, kiuj ankoraŭ ne lernas en lernejo, rajtas vojaĝi senpage (akompaninte de plenkreskulo). La kosto, pagita al "Metroo Toej", validas nur por uzi ĝian linion. Por vojaĝi per aliaj fervojaj linioj (eĉ per linioj de Tokyo Metro) oni devas pagi aparte.

Pasaĝero povas pagi per du manieroj, same kiel en Tokyo Metro (vidu pag-sistemon en Tokyo Metro por detaloj):

* Aĉeti bileton en vendmaŝino ĉe la stacio.

* Uzi karton "*PASMO*" aŭ "*Suica*".

Linioj
------

La sistemo "Metroo Toej" enhavas 4 liniojn. Krom nomon kaj numeron, ĉiu linio havas proprajn simbolajn koloron kaj latinalfabetan literon. Ĉar la metroo de Tokio iam estis unueca metroa sistemo, la numeroj de la linioj estas miksitaj (laŭ sia ordo) kun numeroj de linioj de la sistemo Tokyo Metro. La elektra provizo de ĉiuj linioj estas 1500-volta supertraka kontakta lineo. En la sekva tabelo la linioj estas ordigitaj laŭ dato de malfermo.

  


| Koloro | Marko | N-ro | Nomo de linio |  japane  | prononco | Fina stacio | Fina stacio | Nombro de stacioj | Longeco | Falfermo | Larĝo de trako |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| roza |  | 1 | Asakusa | 浅草線 | [Asakusa-sen] | Niŝi-Magome | Oŝiage | 20 | 18,3 km | 1960 | 1435 mm |
| blua |  | 6 | Mita | 三田線 | [Mita-sen] | Meguro | Niŝi-Takaŝimadajra | 27 | 26,5 km | 1968 | 1067 mm |
| foli-verda |  | 10 | Ŝinĝuku | 新宿線 | [Ŝinĝuku-sen] | Ŝinĝuku | Moto-Jaŭata | 21 | 23,5 km | 1978 | 1372 mm |
| rubena |  | 12 | Oedo | 大江戸線 | [Ooedo-sen] | Hikarigaoka | (ronda vojo) | 38 | 40,7 km | 1991 | 1435 mm |

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de metrooj en la mondo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala informo pri Toej (japane, angle, ĉine kaj koree)
* Horaro de fervojaj linioj en Kanto[*rompita ligilo*] (japane)
* Horaro de fervojaj linioj en Kanto: privataj kaj metroo Arkivigite je 2012-11-26 per la retarkivo Wayback Machine (japane)
Loko de Tella Atlaso en la centro de Atlasa Montaro en Nordafriko.
**Tella Atlaso** aŭ **Tela Atlaso** (arabe الاطلس التلي) estas montarĉeno ĉirkaŭ 1500 km longa, kiu apartenas al la Atlasa Montaro de Nordafriko, etende el Maroko, tra Alĝerio al Tunizio. Ĝi etendas ĉefe en Alĝerio pli paralele kaj proksime al ties marbordo kontraste kun la aliaj sistemoj de Atlasoj kiaj la Sahara Atlaso (pli sude), la Alta Atlaso (en Maroko, pli sudokcidente) aŭ Aurés (en Tunizio, pli oriente.)

Montoj
------

La montaroj de tiu sistemo havas averaĝajn altaĵojn de ĉirkaŭ 1500 m kaj formas naturan barieron inter la Mediteraneo kaj la Saharo. Ties plej alta montopinto estas la 2308 m alta Lalla Ĥediĝa en la Montaro Ĝurĝuro.

**Ĝurĝuro** aŭ Ĝurĝura Montaro (arabe جبال جرجرة, Jabal Jurjura; Berbere Adrar n Jerjer) estas montaro de Tella Atlaso, nome parto de la Atlasa Montaro. Ĝi estas situanta en Kabilio, Alĝerio.

Loĝantaro
---------

Kelkaj grandaj urboj kiaj la ĉefurbo de Alĝerio nome Alĝero, kun ~1,500,000 loĝantoj (2005) kaj Orano kun ~770,000 loĝantoj (2005) kuŝas ĉe la bazo de Tella Atlaso. La alĝeria urbo Konstantino kun proksimume 505,000 loĝantoj (2005) kuŝas 80 km interne kaj rekte en la montaro ĉe 650 metroj alte. Nombraj pli malgrandaj urboj kaj vilaĝoj estas situaj ene de Tell; por ekzemplo, Ĉiffa en la Ĉiffa gorĝo.

Referencoj
----------

1. ↑  Mamdouh Shahin, *Water resources and hydrometeorology of the Arab region*, 2007 ISBN 978-1-4020-5414-3

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tella Atlaso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Tell Atlas - The Great Soviet Encyclopedia


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 576821
* GND: 4106165-2
* VIAF: 96148570781524312978, 3004148574306624430001 249003373, 96148570781524312978, 3004148574306624430001
* SUDOC: 033485046 033485070, 033485046
* BNF: 135052873
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Tufo. |

Tofa roko ĉe Göreme, Kapadokio. Tofo estas mola kaj facile skulptebla kaj de homo kaj de vetero.
18.5 Ma.
**Tofo** estas ŝtonaĵa tavolo ne penetrebla de la vegetaĵaj radikoj, kiu etendiĝas en kelkaj grundoj sub la tavolo de humo. Ekzemple: *tofa grifelo*.

La vorto *tofo* devenas de it. *tufo* el lat. *tofus*. 

Tofo (aŭ **tofŝtono**) estiĝas kiel produkto de vulkana erupcio, kiam la komence malkompaktaj elĵetitaĵoj ("cindroj", fakvorto: *piroklastaĵoj*) sedimentiĝas kaj kunpremiĝas pli kaj pli ĝis solida kompakta amaso (fakvorto por tiu proceso de solidiĝo: *diagenezo*). La tof-eroj estas tre malpezaj kaj vento povas disflugigi ilin en tre forajn regionojn, do oni trovas tofojn ankaŭ en tute ne vulkanaj regionoj. 

La mineralogia klasifikado estas pridisputata. Plej ofte oni grupigas tofon kun la magmaj petroj. Kiel alternativo estas ankaŭ pravigeble, grupigi ilin kun la sedimentaj petroj, ĉar la piroklastaĵoj nur malrapide kaj kvazaŭ-sedimente fariĝas ŝtonaĵo.

  

**Utiligado**

Tofo estas mola petro kaj pli facile prilaborebla ol aliaj petroj. Ĝi estas malpeza kaj pro abunde enfermita gaso bone izolas kontraŭ ekstremaj temperaturoj, tial ĝi estis ŝatata konstrumaterialo. Ĉefe en Romo kaj Napolo ĝi estis multe uzata en antikvaj domoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Zamenhof

Vidu ankaŭ
----------

* Konglomeraĵo
* Petrocirkulado
* Pumiko
* Travertino

Ligiloj
-------

* Kategorio Tofo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Pri diversaj specoj de piroklasta sedimentiĝo (germanlingve)
Tbilisoba 2012.
**Tbilisoba** (kartvele თბილისობა) estas ĉiujara oktobra festo kiu celebras la diversecon kaj historion de Tbiliso, la ĉefurbo de Kartvelio. Ĝi unue okazis la 28-an de oktobro 1979 kaj poste fariĝis solida tradicio. Dum la festo okazas liberaeraj koncertoj de tradicia muziko, dancado kaj diversaj kulturaj eventoj, ĉefe en la Malnova Tbiliso, la historia parto de la urbo.

Preter la festado de la pasinto kaj nuntempo de la urbo, homoj de ĉiuj partoj de Kartvelio venas reprezenti sian regionon ĉe la rikoltofoiro *Rtveli (kartvele : რთველი)* 

La urba registaro ankaŭ aljuĝas la honoran civitanecon de Tbiliso en la kadro de Tbilisoba.

Historio
--------

La festo estis kreita ĉe la iniciato de Eduard Shevardnadze, la iama Unua Sekretario de la Komunista Partio de la Kartvela Soveta Socialisma Respubliko, por honori la ĉefurbon kaj kontraŭi la ĉeeston de religiaj eventoj kiel parto de lia programo supervenki "manifestadojn de naciismo" tra la enkonduko de novaj "socialismaj tradicioj".

La evento fariĝis festado de la 1500-jara historio de la urbo kaj havis la neintencitan efikon interesigi kartvelanojn pli intense por sia nacia historio. La festo restis dormanta dum la socia krizo en la lando komence de la 1990-aj jaroj, sed rekomenciĝis en 1995. Poste ĝi okazis ĉiujare, kutime en la lasta duono de oktobro.

Referencoj
----------

1. ↑  Tbilisoba Arkivigite je 2012-08-05 per Archive.today. Tbilisi Government Portal. Accessed February 10, 2012.
2. ↑  Fruit, Churchkhela, and Lessons Learned at Tbilisoba 2008[*rompita ligilo*]. USAID Georgia. November 1, 2008. Accessed February 10, 2012.
3. ↑  Tbilisoba 2012 – When Asia and Europe Meet Arkivigite je 2018-03-18 per la retarkivo Wayback Machine. *Georgian Journal*. 11 October, 2012.
4. ↑  Jones, Stephen F. "Old Ghosts and New Chains: Ethnicity and Memory in the Georgian Republic", p. 160. Watson, Rubie (ed. 1999), *Memory, History and Opposition Under State Socialism*. School of American Research Press, Santa Fe, (ISBN 0-933452-86-1).

Tiu ĉii artikolo estas traduko de la samtitola artikolo en la angla vikipedia versio je la 16-a de marto 2018.
Detalo de trapeza segilo
**Trapeza segilo** estas manlaborilo uzata por tranĉi lignopecojn. Ĝi havas dentarhavan larĝan klingon (pli mallarĝan ĉepinte) kaj plastan aŭ kutime lignan tenilon. Tiu ĉi ilo estas uzata ĉefe de ĉarpentistoj. Industria ĉarpentado uzas jam pli ofte elektrajn segilojn anstataŭ la tradician trapezan segilon, plej uzata en hobia hejma ĉarpentado.

Tiu laborilo estas uzata ankaŭ por stucado en ĝardenado kaj malpli ofte en agrikulturo, kie pli specifaj laboriloj plej taŭgas.

Fontoj
------

1. Rüdiger Eichholz, Esperanta Bildvortaro, Esperanto Press, Ontario, 1988, ISBN 0-919186-32-7.

Vidu ankaŭ
----------

* Segilo

Eksteraj ligiloj
----------------

* vortaro.net esperante
* Sitio oficial del DRAE hispane

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rLignaĵista instrumentaro |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Boriloj | Borileto • Drilo • Kubutborilo • Trepano |
| Segiloj | Bendosegilo • Diskosegilo • Dutenila segilo • Mansegilo • Motorsegilo • Segilo por laŭlonga segado • Segilo por transversa segilo • Trapeza segilo |
| Hakiloj | Adzo • Foldrabotilo |
| Aliaj laboriloj | Bevelkesto • Maleo • Rabotilo • Rabotilego • Skrapklingo • Stablo • Truskeno |

 |

 |
Inkaaj tokapuoj.
**Tokapuo**, en hispana *tocapu* aŭ *tocapo*, do ankaŭ **tokapo**, estas aro de kvadratoj kun geometria ornamado, ĝenerale multkolora, kiu aperas teksitaj aŭ broditaj en teksaĵoj, pentritaj en ceramikaj ujoj kiel "quero" (kero, nome ceremoniaj lignaj ujoj), uzitaj dum la periodo de la inkaa imperio.

Kelkaj esploristoj supozis, ke temas pri sistemo de bilda komunikado de antaŭhispanaj Andoj, nome supozita "perdita skribmaniero" de inkaoj. Aliaj esploristoj proponis, ke temas pri ia speco de heraldiko apartenanta al la inkaa nobelaro dediĉita al markigo de dinastioj aŭ monarkoj.

Notoj
-----

1. ↑  Comparando las crónicas y los textos visuales andinos. Elementos para un análisis, Chungara, Revista de Antropología Chilena, Volumen 46, Nº 1, 2014.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tokapuo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Tokapuo 285: Consideraciones acerca de la llamada "escritura incaica"
* Lenguajes visuales de los incas
* Arkivigite je 2020-09-23 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 701567
 |
Koordinatoj: 47° 31′ 49″ N 4° 03′ 36″ O﻿ / ﻿47.53028 °N, 4.06000 °O﻿ / 47.53028; 4.06000 (mapo)

**Trévilly** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 58 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2007.

Geografio
---------

Trévilly etendiĝas sur 6.86 km², kaj havis 58 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 8.5 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. 

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Denis Rappeneau, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Trévilly apartenas al la kantono de Guillon, kies ĉefurbo estas Guillon. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avallon, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de Guillon
La *Tierpark Hagenbeck* estis la unua bestoĝardeno kiu apartigis siajn animalojn kaj la vizitantoj uzante fosaĵojn anstataŭ kradojn.
La **Tierpark Hagenbeck** estas bestoĝardeno en Stellingen, kvartalo de la urbodistrikto Eimsbüttel en Hamburgo, Germanio. La kolekto ekis en 1863 per animaloj kiuj apartenis al Carl Hagenbeck (1810–1887), fiŝovendisto kiu iĝis amatora bestokolektanto. La parko estis fondita de lia filo Carl Hagenbeck, Juna en 1907. Ĝi estas konata ĉar ĝi estis la unua bestoĝardeno kiu apartigis siajn animalojn de la vizitantoj uzante fosaĵojn anstataŭ kradojn kaj uzis malfermajn ejojn pli ol kradaj kaĝoj, por proksimiĝi al natura medio.

53° 35′ 47″ N 9° 56′ 16″ O﻿ / ﻿53.59639 °N, 9.93778 °O﻿ / 53.59639; 9.93778 (mapo)

Referencoj
----------

1. ↑  Rene S. Ebersole. "The New Zoo",  *Audubon Magazine*, *National Audubon Society*. Kontrolita 2007-12-18.

 Arkivigite je 2007-09-06 per la retarkivo Wayback Machine  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2007-09-06. Alirita 2021-08-20.
**Tolbaños** [tolBAnjos] estas municipo en la centroriento de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al Komarko de Avilo kaj al la jurisdikcia teritorio de Avilo, en la centro de la provinco. 

Tolbaños en la provinco Avilo.
Komarkoj de la provinco Avilo; Komarko de Avilo centre, rozkolore.
Rojo Mediana ĉe Tolbaños.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de loĝlokoj Tolbaños, Cortos, Venta de San Vicente, Gallegos de San Vicente, Escalonilla, Saornil de Voltoya, La Alameda de los Requenas kaj Aldealgordo; ĝi okupas totalan areon de 51,9 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 76 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn el la komenco de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 15 km de Avilo, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun Santo Domingo de las Posadas, Maello, San Esteban de los Patos, Santa María del Cubillo, Ávila, Berrocalejo de Aragona, Ojos Albos kaj Mediana de Voltoya. Tra la teritorio fluas la rojo Berrocalejo.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio. 

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Bildaro
-------

* Cortos.Cortos.
* Venta de San Vicente.Venta de San Vicente.
* Venta de San Vicente.Venta de San Vicente.
* Tipa domo ĉe Escalonilla.Tipa domo ĉe Escalonilla.
* Bovinoj ĉe Saornil de Voltoya.Bovinoj ĉe Saornil de Voltoya.
* Preĝejo ĉe Saornil de Voltoya.Preĝejo ĉe Saornil de Voltoya.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 762406
 |
La **templo Fahajsi** situas en Ŝiĝingŝan-kvartalo okcidente de la urbo. Norde de la templo kuŝas pitoreska Cujŭej-monto, kaj sudoriente ĉe montdeklivo troviĝas signo de glaĉero. Vere bela loko vizitinda por turistoj.

La templo havas historion de pli ol 500 jaroj. Laŭ la noto, la konstruado de la templo daŭris 5 jarojn. Ĝi ĉefe konsistas el kvin grandaj haloj kaj sonorila kaj tambura turoj. Nun nur la Mahavira Halo en la templo restas kompare kompleta.

En la halo estas konservitaj kelkaj freskoj. Kvankam ili estas parte difektitaj, tamen oni povas vidi en ili altan nivelon de la pentristoj. Ekzemple malantaŭ niĉo troviĝas fresko, en kiu la Avalokitesvaro miene kvieta kaj dignoplena kun nuda busto portas delikatan gazon sur la ŝultroj kaj jadan ornamaĵon sur la brusto kaj sidas krucante antaŭ si ambaŭ krurojn, lasante libere fali la dekstran manon sur la genuon. Kaj en aliaj du freskoj sur la ambaŭflankaj muroj de la norda pordo estas 36 pentritaj homfiguroj de imperiestro kaj lia edzino, ĉielaj generaloj, fortuloj kaj demonoj, el kiuj la plej granda homfiguro estas 1.6 metrojn alta. La imperiestro kaj lia edzino estas tre elegantaj kaj lukse vestitaj, la ĉielaj generaloj vestas sin per kiraso kaj la fortuloj kun nuda brusto montras sin tre fortikaj. Tiuj belaj freskoj estas verkoj de antikvaj nekonataj pentristoj kaj okupas gravan lokon en la historio de la ĉina fresko.
**Teatro Attila József** [jOĵef atila] (hungare *József Attila Színház* [joĵef atila sinhaz]) estas teatro en Budapeŝto, en distrikto Angyalföld.

Malnova foto pri la teatro

Historio
--------

Tiu ĉi konstruaĵo estis konstruita en 1953 por kulturdomo, tamen ĝi ekfunkciis kiel operetoteatro. Tiutempe en la proksimeco multe da fabrikoj situis, tial ĉi teatro estis dediĉita al la laboristoj. La teatro iĝis filio kaj samtempe prenis la nomon de Attila József, kiu estis la plej ŝatata poeto de la komunistoj. En la sekva jaro la teatro memstariĝis. La teatro havis la taskon kontentigi gustojn de la laboristoj, tial ĝi prezentis diversajn muzikajn teatraĵojn.

Malnova foto pri la teatro (ankaŭ loĝdomo)

La konstruaĵo
-------------

La konstruaĵo laŭ la tiutempa socialisma stilo estas griza kaj se iu ne vidas la surskribon, tiu supozas loĝdomo. Tamen la iama partia domo nuntempe estas teatrejo kaj loĝdomo.

Elektitaj teatrestroj
---------------------

* József Szendrő (1954-1955)
* Imre Fodor (1956-1975)
* István Miszlay (1975-1982)
* Péter Léner (1990-2010)
* László Méhes (2010)
* Gábor Koltay (2011)
* Károly Nemcsák (2011-)

Eternaj membroj (elekto)
------------------------

* Márta Bakó
* Gyula Bodrogi
* Erzsi Galambos
* József Láng
* István Sztankay
* László Ujréti
* Ági Voith

En la teatro aktoradis inter ili Ferenc Bács, Katalin Bács, Krisztián Dányi, János Dömsödi, Anna Fehér, Balázs Fila, Attila Geréb, János Háda, Gyula Horváth (aktoro), Ildikó Incze, Imre Józsa (aktoro), János Katona (aktoro), Sándor Keresztes, Mária Keresztessy, Judit Kocsis, Ágnes Kovalik, Hanna Lóránd, Sándor Makay, Géza Márky, Pál Mihály, Pál Ömböli, Éva Örkényi, Bertalan Solti, Ernő Szabó (aktoro), Ádám Schnell, Éva Szabó, Judit Tóth, Éva Vándor, István Velenczey, sed la plej menciindaj aktoroj estis András Kern, Lajos Kránitz, Cecília Esztergályos, Róbert Koltai, Margit Bara, László Inke, Judit Pogány, Mónika Ullmann.

Longe reĝisoradis en la teatrejo Árpád Benedek, István Kazán, (Tibor Hegedűs estis reĝisoro inter 1958-1961), longe estis dekoraciisto István Szlávik, 2 jardekojn estis dirigento Lajos Bolba.

Aparte menciindaj teatraĵoj estis Barillet-Grédy: A kaktusz virága (Floro de la kakto) kaj Ambaŭ vivoj de onklino Mici (teatra versio).

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio
*Nomo de la teatro estas legebla laŭ la origina (hungara) nomformo! Nehungaroj komprenu: Gergely Csiky!*

**Teatro Csiky Gergely** [ĉiki gergej] estas grava teatro en Kaposvár, en la urbocentro. Ĝi prenis la nomon de verkisto Gergely Csiky.

Teatro Csiky Gergely

Historio
--------

En Kaposvár oni konstruis la unuan teatrejon en 1911, kie oni profitis jam la ferobetonon. En la 1950-aj jaroj la konstruaĵo estis pligrandigita kaj en la 1980-aj jaroj plene renovigitala kaj modernigita. Memstara trupo formiĝis en 1955.

En la lastaj 50 jaroj oni prezentis 596 spektaklojn, inter ili Petőfi-Pongrác Kacsóh: *János vitéz* (Johano la Brava).

Konstruaĵo
----------

Arkitekto de la teatro estis Ede Magyar. La konstruaĵo havas 860 sidlokojn.

Elektitaj teatrestroj
---------------------

* János Zách (1956-1957)
* Ottó Ruttkai (1957–1960)
* Gábor Sallós (1960–1963)
* György Gáti (1963–1966)
* László Laczina (1966–1971)
* István Komor (1971–1974)
* Gábor Zsámbéki (1971–1978)
* László Babarczy (1978–2007)
* István Znamenák (2007–2008)
* György Schwajda (2008–2010)
* Zoltán Rátóti (2010–2016)

Inter la geaktoroj estas menciindaj Zsuzsa Adorjáni, Juli Básti, György Csapó, Klára Czakó, Károly Eperjes, Antal Flórián, László Gálfy, Petra Grisnik, Károly Gyulay, Pál Homokay, Györgyi Kari, Jenő Kiss (aktoro), Pál Kocsis (aktoro), Róbert Koltai, Kati Lázár, Zsolt Lipics, Gábor Máté (aktoro), Mari Nagy, Viktor Nagy (aktoro), Árpád Némedi, Judit Németh (aktoro), Judit Pogány, Ádám Rajhona, Erika Réti, János Sarkadi Kiss, Ferenc Somló (pli juna), Ildikó Szűcs, Géza Tordy kaj István Znamenák.

Eternaj membroj (elekto)
------------------------

* László Babarczy, teatrestro
* Nóra Cselényi
* György Hunyadkürti
* Piroska Molnár
* Béla Spindler
* Béla Tóth (aktoro)

Aliaj membroj de la teatro
--------------------------

* János Ács, reĝisoro
* László Keszég, reĝisoro
* Dezső Lehota, koncertmajstro
* János Mohácsi, reĝisoro
* Zoltán Rátóti, teatrestro
* György Schwajda, teatrestro
* Armand Tóth, dirigento
* Gábor Zsámbéki, teatrestro

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio
**Tolmács** estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Nógrád, en Distrikto Rétság. La loknomo signifas: interpretisto.

Aerfoto pri Tolmács

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 12  km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.9318/19.1092
* Loĝantaro: 750
* Poŝtkodo: 2657
* Telefonprefikso: 35

Situo
-----

Tolmács situas en valo de rojo, laŭ flankovojo, laŭ iama fervojo Diósjenő-Romhány. Rétság troviĝas 3, Vác 21, Budapeŝto 54 km-ojn.

Historio
--------

Preĝejo de Tolmács
Ŝajnas, peĉenegoj fondis la vilaĝon en la 9-a jarcento. La unua mencio devenis el 1274 pri abatejo kun defenda muro. En la 14-a jarcento ankaŭ setlejo formiĝis. La fervojo atingis la vilaĝon en 1909. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto, 2 vendejoj, drinkejo, kafejeto.

Vidindaĵoj
----------

* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Laŭrenco de 1854
* baroka kastelo de Szentiványi el la 18-a jarcento
* serio da vinokeloj

Famuloj
-------

En Tolmács naskiĝis:

* meteologiisto Endre Flórián
* pentristo Ödön Edvi Illés.
*Nomo de la teatro estas legebla laŭ la origina (hungara) nomformo! Nehungaroj komprenu: Sándor Weöres!*

**Teatro Weöres Sándor** estas nova teatro nomata pri Sándor Weöres en Szombathely.

La scenejo

Historio
--------

La unua mencio pri spektaklo en Szombathely okazis en 1730: studentoj de Kőszeg aranĝis tragedion. Ekde 1770 jam la lokaj studentoj faris spektaklojn. Inter 1878-1880 oni konstruis teatrejon. En la inaŭguro partoprenis Emília Márkus kaj Kornélia Prielle. La teatrejo suferis bombatakon en 1945. Baldaŭe oni konstruis novan domon por la universitato. Tiu ĉi teatro ekfunkciis en 2008 en provizora loko kaj jam en moderna domo ekde 2011.

Konstruaĵo
----------

Krom la centra scenejo estas ankaŭ 5 ĉambroj, kio oni povas prezenti spektakletojn, diversajn forumojn ktp. Somere oni aranĝas ankaŭ subĉielajn spektaklojn.

La unua teatrestro estas Tamás Jordán (aktoro). Ĝis tiam la plej menciindaj teatraĵoj estis:

* Reginald Rose: Dek du koleregaj homoj
* Zsigmond Móricz: Parencoj

Elektitaj fondintaj membroj
---------------------------

* György Bajomi Nagy
* Éva Bálint
* Balázs Czukor
* Zoltán Kálmánczhelyi

* Zoltán Kelemen (aktoro)
* Mari Kiss
* Judit Németh (aktoro)
* Róbert Orosz
* Kata Péter
* Mihály Szabados
* Tibor Szabó
* Zoltán Szerémi
* Péter Trokán
* Edit Vlahovics

Elektitaj aliaj membroj
-----------------------

* János Balogh (aktoro)
* Eszter Bánfalvi
* László Benkő (muzika gvidanto)
* György Bajomi Nagy
* Szilvia Csonka
* Kata Gonda
* Cili Nagy

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Teatro Weöres Sándor en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Tolocirio** [toloZIrjo] estas municipo en la okcidento de la provinco Segovio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Campiña Segoviana*. La loknomo *Tolocirio* estas etimologie komprenebla kiel aludo al iama loĝantestro nome Tello Dulcidio. 

Tolocirio en la provinco Segovio.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 9,44 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 45 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte 150 el la 1910-aj jaroj. 

Ĝi distas 57 km de Segovio, provinca ĉefurbo kaj limas kun la provincoj Avilo kaj Valadolido kaj precize kun municipoj Montejo de Arévalo, Santiuste de San Juan Bautista kaj San Cristóbal de la Vega.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado. La loknomo devenas de mezepoka reloĝanto nobela, nome Tello Dulcidio, kiu estis vasalo de alia reloĝanto ankaŭ loknomiga: nome Martín Muñoz. Don Tello ricevis tiun lokon, kies nomo poste edaptiĝis al la aktuala nomo. Plej antikva mencio de Tolocirio estas de la episkopo de Avilo nome Gil Torres en 1250, kie aperas la nomo de Tellocirio. La preĝejo fortikeca (11-a jarcento), dediĉita al Sankta Petro Apostolo estas simila al tiuj de aliaj proksimaj loĝlokoj kiel Orbita kaj Almenara de Adaja.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, terpomoj, maizo kaj betoj) kaj brutobredado (ŝafoj) kaj rilata komercado. Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun piedirado tra naturaj lokoj. De la historia pasinteco restis diversaj vizitindaj vidindaĵoj kiel la preĝejo de Sankta Petro, romanik-mudeĥara

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Segovio

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 767926
 |
Toluca a los pies del nevado
**Toluca** aŭ **Toluko**, formale **Toluca de Lerdo** estas la ĉefurbo de la Ŝtato de Meksiko (en la hispana: Estado de México. Samtempe ĝi estas la ĉefurbo de la komunumo de  Toluca. Toluca estas centre de rapide kreskanta regiono, nun la 5a plej granda de Meksiko. Ĝi situas ĉirkaŭ 63 kilometrojn okcidente, sudokcidente for de Meksikurbo. Meksikurbo estas atingebla en ĉirkaŭ 45 minutoj aŭte. 

Laŭ la censo en 2005 la urbo de Toluca havas ĉirkaŭ 467,713 enloĝantojn (la municipia enloĝantaro estas laŭ tiu censo 747,512) Lau la enloĝantaro ĝi estas la 8a plej granda urbo en la ŝtato de Meksiko, laŭ la municipia enloĝantaro la 4a plej granda. Kune kun aliaj 12 komunumoj la metropola zono havas 1,610,786 enloĝantojn. Kiam Toluca fondiĝis de la Matlazincoj ĝi originala nomo estis Nepintahihui (lando de maizo). La nuna nomo devenas de la nahuatla nomo de tiu areo. La nomon Toluca de Lerdo ricevis la urbo honore al la prezidanto Sebastián Lerdo de Tejada en 1861
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Tiktaliko** |
| --- |
| Troveblo de fosilioj: Devonio |
| restaŭrita aspekto de Tiktaalik roseaerestaŭrita aspekto de *Tiktaalik roseae* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
| Subfilumo: | Vertebruloj *Vertebrata* |
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Sarkopterigoj *Sarcopterygii* |
| Subklaso: | Tetrapodomorpha |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Genro: | **Tiktaliko** *Tiktaalik* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ****Tiktaalik roseae****Daeschler, Shubin & Jenkins, 2006 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Tiktaliko  |

 |
| v • d • r |

Skizo de tiktaliko
**Tiktaliko** (*Tiktaalik* - en inuita lingvo *granda dolĉakva fiŝo*) estis genro de amfibio-similaj sarkopterigaj fiŝoj, kies fosilion oni trovis en sedimenta ŝtonaro de supra devonio de insulo Ellesmere en norda Kanado. Ĝis nun oni konas unu solan specion de la genro, *Tiktaalik roseae*. La (tri) fosilioj datiĝas je 375 milionoj da jaroj, la plej granda longis eĉ 3 m.

Ĝi havis skvamojn, membranajn naĝilojn, brankojn, sed tiujn ne kovris operkulo, kiel ĉe la nunaj fiŝoj. La kapo estas plata kaj triangula (kiel ĉe krokodiloj), la okuloj sidis sur la kaposupro (el tio oni konkludas, ke ĝi vivis en malprofunda akvo). La plej grandan surprizon kaŭzis la apero de kolorudimentaĵo, kiun oni ĝis nun ne atentis ĉe fiŝoj. Ĝi havis akrajn dentojn, tiel ĝi estis verŝajne karnovoranto, rabobesto.

La naĝiloj estis ostaj kaj povis servi eĉ por apogo de la besto okaze de kapolevo el la akvo. Ĝi ne estis fakte surtera besto, ĉar ne evoluis ĉe ĝi la por tio necesa pelva kaj ŝultra zonoj. La brustaj naĝiloj havis ne nur ostojn, sed kartilagojn, tiel ili jam tre similas al primitivaj antaŭaj membroj de la unuaj surteraj bestoj.

*Tiktaliko* estas pruvaĵo por tio, en kiu evolua ordo aperis proprecoj de surteraj vertebruloj (*kvarpieduloj*) ĉe kartilagaj fiŝoj, antaŭ ol elevoluis la unuaj amfibioj kiel *Acanthostega* kaj *Ichthyostega*.

*vidu ankaŭ*: Panderichthys

Literaturo
----------

* P. E. Ahlberg, J. A. Clack: *A firm step from water to land.* in: *Nature.* Macmillan Journals, London 440.2006, 747.
* E. B. Daeschler, N. H. Shubin, F. A. Jenkins jr.: *A Devonian tetrapod-like fish and the evolution of the tetrapod body plan.* in: *Nature.* Macmillan Journals, London 440.2006, 757-763.
* N.H.Shubin, E.B. Daeschler, F.A.Jenkins jr.: *The pectoral fin of* Tiktaalik roseae *and the origin of the tetrapod limb.* in: *Nature.* Macmillan Journals, London 440.2006, 764-771.
* La fiŝo estas menciita en la franca romano *Tria Homaro: La Voĉo de la Tero* de Bernard Werber

Rete, germane
-------------

* Forscher finden Fisch-Fossil mit Beinen (Der Spiegel)

* Kategorio Tiktaliko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Tiktaliko en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Tila** estas unu el la 118 komunumoj de la meksika subŝtato Chiapas, kiu estas la subŝtato kiu situas plej sude. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Tila. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 07096. La nomo Tila cetere devenas el la naŭatla kaj signifas "en la nigra akvo".

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 63172 loĝantojn. El tiuj estis 31678 viroj kaj 31494 virinoj. La komunumo havas surfacon de 390 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 1040 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 30867 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 18902 scipovis legi kaj skribi kaj 11906 personoj estis analfabetoj. Do 61% de la personoj scipovis legi kaj skribi kaj 39% estis analfabetoj.

58153 personoj en la jaro 2000 aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 45517 personoj estis indiĝenoj. Tio signifas ke 78.27% de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Tila Arkivigite je 2011-06-17 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
**Tegerfelden** estas komunumo en la distrikto Zurzach de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 1026 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

Geografio
---------

Tegerfelden situas en la valo de la rivero Surbo.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Tegerfelden limas en nordo al Bad Zurzach, en nordoriento al Rekingen, en oriento al Baldingen, en sudo al Unterendingen, kaj en okcidento al Döttingen.

Trafiko
-------

La komunumo Tegerfelden estas konektita al la publika trafikreto per tri poŝtaŭtolinioj, nome de Tegerfelden al Baden, de Brugg al Bad Zurzach kaj de Döttingen al Niederweningen. Komence de la 19-a jarcento ekzistis planoj konstrui fervojlinion tra la Surbvalo, kiel daŭrigo de la linio de Zuriko-Örlikon, kiu finiĝas en en Niederweningen. Sed la projekto dum la 1-a mondmilito en la jaro 1915 estis forlasita pro monomanko.

Tra Tegerfelden pasas la kantona ĉefvojo n-ro 17 de Döttingen al Dielsdorf.

Historio
--------

Kastelruino de Tegerfelden
La unua dokumenta mencio de Tegerfelden datiĝas el la jaro 851 kiel *Tegerfelt*.

Fine de la 11-a jarcento la Baronoj de Tegerfelden konstruigis kastelon sur rokteraso de la monto *Ruckfeld*. De la mezepoka burgo postrestis murrestaĵoj. Konataj membroj de la Baranoj de Tegerfelden estis Ulriko de Tegerfelden, kiu estis de 1167 ĝis 1199 abato de la Monaĥejo Sankt-Galo, kaj ties nevo Konrado la 2-a de Tegerfelden, kiu estis de 1209 ĝis 1233 Episkopo de Konstanco. La frato de Konrado, Valtero la 3-a mortis sen viraj heredantoj. Lia filino edziniĝis al Ulrich von Klingen, la fondinto de la urbeto Klingnau, kiu tiel heredis la posedaĵon de la Baronoj de Tegerfelden. En la jaro 1276 la iama posedaĵo de la Tegerfeldanoj fariĝis posedaĵo de la Monaĥejo Sankt-Blasien. Bienposedantoj en Tegerfelden estis ankaŭ la Habsburgoj, al kiuj apartenis cetere la alta jurisdikcio pri la loko.

Kiam en la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion, Tegerfelden estis atribuita al la subvoktejo Sigg de la Grafejo Baden.

Kiam en la jaro 1798 okaze de la Helveta Revolucio francaj trupoj liberigis Argovion, la komunumo dum kvin jaroj apartenis al la tiama Kantono Baden. Per la mediacia akto en la jaro 1803 la Kantono Baden estis dissolvita kaj integrita al la nova Kantono Argovio. Tegerfelden fariĝis komunumo de la argovia distrikto Zurzach.

Bildaro
-------

* PreĝejoPreĝejo
* Surbo en TegerfeldenSurbo en Tegerfelden
* Rigardo al la vitejojRigardo al la vitejoj
* KastelmontetoKastelmonteto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tegerfelden en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Tegerfelden

| Distrikto Zurzach |
| --- |
|  |  |
| **Bad Zurzach** - Baldingen - Böbikon - Böttstein - Döttingen - Endingen - Fisibach - Full-Reuenthal - Kaiserstuhl - Klingnau - Koblenz - Leibstadt - Lengnau - Leuggern - Mellikon - Rekingen - Rietheim - Rümikon - Schneisingen - Siglistorf - Tegerfelden - Unterendingen - Wislikofen

 |
**Tscheppach** estas iama komunumo kaj ekde la 1-a de januaro 2014 parto de la nova komunumo Buchegg en la Distrikto Bucheggberg en Kantono Soloturno, Svislando. Ĝi havis 198 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.

Geografio
---------

La iama komunumo Tscheppach situas en la Svisa Mezlando sur la norda flanko de la montoĉeno Bucheggberg, proksimume 10 kilometrojn sudokcidente de la kantonĉefurbo Soloturno. La komunumo konsistas el la vilaĝo Tscheppach kaj la setlejoj Wallsiberg kaj Bitzihof. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 1,86 km², de kiuj 34% estas kovritaj de arbaro, 59% servas por agrikulturo kaj 6% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La iama komunumo Tscheppach limis en nordo al Leuzigen (BE), en nordoriento al Lüterkofen-Ichertswil, en sudokcidento al Brügglen, en sudo al Mühledorf, en sudokcidento al Hessigkofen, kaj en nordokcidento al Bibern.

Trafiko
-------

Tscheppach situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Tra la komunumo pasas konekta vojo de Lohn-Ammannsegg al Schnottwil. Per la poŝtaŭtolinio de la stacidomo de Lohn-Lüterkofen al Schnottwil kaj per la taksibuso Bucheggberg la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Tscheppach datiĝas el la jaro 1334 kiel *Scheppach*. Dum mezepoko Tscheppach apartenis al la Senjorujo Buchegg, kiu estis parto de la kampargrafejo Etburgonjo kaj fariĝis en la jaro 1391 havaĵo de la urbo Soloturno. Ĝis 1798 la malalta jurisdikcio apartenis al la soloturna tribunalo de Aetingen, dum la supera jurisdikcio apartenis al la berna kampartribunalo Zollikofen. Dum la tempo de la Helveta Respubliko de 1798 ĝis 1803 Tscheppach apatenis al la helveta distrikto Biberis. Ek de 1803 Tscheppach estas politika komunumo de la distrikto Bucheggberg en Kantono Soloturno.

Kun efiko de la 1-a de januaro 2014 la iamaj komunumoj Aetigkofen, Aetingen, Bibern, Brügglen, Gossliwil, Hessigkofen, Küttigkofen, Kyburg-Buchegg, Mühledorf kaj Tscheppach estis kunigitaj al la nova komunumo Buchegg.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 4-an de novembro 2011
2. ↑  Fonto: *Othmar Noser*: *Bucheggberg* en *Historia Leksikono de Svislando* (2004-06-08)
3. ↑  Retejo de la nova komunumo Buchegg

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tscheppach en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Tscheppach Arkivigite je 2018-10-19 per la retarkivo Wayback Machine

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Tscheppach** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la Distrikto Bucheggberg |
| --- |
| Buchegg (Aetigkofen  •  Aetingen  •  Bibern  •  Brügglen  •  Gossliwil  •  Hessigkofen  •  Küttigkofen  •  Kyburg-Buchegg  •  **Mühledorf**  •  Tscheppach)  •  Biezwil  •  Lüsslingen-Nennigkofen (Lüsslingen  •  Nennigkofen)  •  Lüterkofen-Ichertswil  •  Lüterswil-Gächliwil  •  Messen (Balm ĉe Messen  •  Brunnenthal  •  Oberramsern)  •  Schnottwil  •  Unterramsern |  |

 |
Skema desegnaĵo de kloroplasto, montrante ĝiaj ĉefaj partoj. Partoj de tilakoidoj aperas sube skribfasone.  

1- ekstera membrano  

2- intermembrana spaco  

3- interna membrano  

4- stromo  

5- **lumeno de la tilakoido**  

6- **membrano de la tilakoido**  

7- **granumo (tilakoidoj surstakigitaj)**  

8- **lamelo (intergranuma tilakoido)**  

9- amelo-grajno  

10- ribosomo  

11- ADN  

12- plastoglobulo (lipid-guto)
**Tilakoidoj** estas platformaj vezikoj, kiuj troveblas ĉe kloroplastoj kaj cianobakterioj. Ili estas parto de la strukturo de ilia interna membrano. En la tilakoidoj okazas la reakcioj respondecaj pri fotosintezo kaj fosforilado, pro tio, ke klorofilo troviĝas en ilia membrano. La vorto *tilakoido* estas grekdevena (el *θύλακος*), kaj signifas sak-forma.

Tilakoidoj kutime troveblas surstakigitaj, simile al aro de moneroj. Tiuj ĉi aroj de tilakoidoj kutime nomiĝas *granumo*.

La tilakoidoj limigas du partojn ene de la kloroplastoj, kun malsama pH, kiu estas necesa por okazigi fotosintezon:

* la *tilakoida lumeno*, kiu estas ene de la tilakoido. Ĝi estas acida, pro tio, ke koncentriĝas hidrogenaj jonoj (tio estas, protonoj) tuj post la luma fazo de fotosintezo.
* la *stromo*, kiu estas la likva parto ekster la tilakoido (do, la medio, kie la tilakoidoj troviĝas). Pro tio, ke tuj post la lum-reakcioj la hidrogenaj jonoj moviĝas en la tilakoidojn, la pH de la stromo plialtiĝas.

* Kategorio Tilakoido en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)