recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Werner Brix** (naskiĝis la 7-an de decembro 1964 en Vieno) estas aŭstra kabared-artisto kaj aktoro.

Vivo
----

Brix kreskis en Klosterneuburg. Li diplomiĝis de la Supera Teknika Instituto por Telekomunikado en Vieno. Sekve li laboris en industria entrepreno dum ses jaroj. Samtempe li partoprenis en amatora teatro. Brix prenis lecionojn pri aktorado de Monika Pagnieux (Le Coq), Erika Mottl, Herwig Seeböck kaj Giora Seeliger. Li laboras kiel liberprofesia aktoro kaj reĝisoro ekde 1987. De 1991 ĝis 1993, li transprenis la direktadon de la kabareda teatro "*Spektakel*" ("spektaklo").

En 1995 li debutis kiel kabareda artisto kun sia unua sola programo ĉe la kabaredo *Niedermair* en Vieno, sekvita de naŭ pliaj solaj programoj ĝis 2016. Inter la jaroj 2005 kaj 2008 li aperis ankaŭ kun la kolega kabaredisto Gregor Seberg en komuna programo. Brix ricevis plurajn premiojn pro sia kabareda laboro.

Aldone al sia kabaredista kariero, Brix aperas kiel teatra aktoro, aperas en longaj filmoj kaj pluraj televidaj produktadoj. Malantaŭ la kamerao, li laboras kiel reĝisoro kaj scenaristo kaj disvolvas filmajn konceptojn por kompanioj. Li ankaŭ aranĝas aktorajn metiejojn en Aŭstrio kaj Germanio kaj trejnas komercistojn kaj politikistojn. Li docentas kaj instruas en kursoj ĉe la Universitato de Kaselo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala retejo (germane)

* Kategorio Werner Brix en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 680535
* GND: 130443468
* VIAF: 35563080
 |
**Eva SEEMANNOVÁ**, (naskiĝis la 21-an de marto 1920 - mortis la 21-an de januaro 1999) estis ĉeĥa esperantistino kaj aktorino, honora membrino de UEA kaj de ĈEA.

Ŝi naskiĝis en Prago kaj la tutan vivon aktivis en ĉeĥa teatra arto.

Ŝia fraŭlina nomo estis Schubertová, edziniĝinta kiel Vinařová, poste Suchardová kaj fine Seemannová, do trifoje ŝi edziniĝis.

Unue ŝi lernis en „Gymnase real france prague", poste en Knabina realgimnazio Krásnohorská, kie ŝi abiturientiĝis. Poste ŝi aliĝis al la jura fakultato de Universitato de Karolo en Prago, sed tiun ŝi ne finis, ĉar ŝin logis teatro kaj ĉar naskiĝis filino Jana.

Ĉirkaŭ 1944-1945 ŝi estis dungita kiel aktorino ĉe Valden-teatro kaj poste ŝi transiris al teatra kompanio de Anna Sedláčková.

Post sia esperantistiĝo en 1946 ŝi dediĉis gravan parton de sia arto ankaŭ al Esperantujo. Ŝi komencis per verkado de poemoj (plurfoje premiitaj en Belartaj Konkursoj de UEA). Tamen ŝiaj plej gravaj meritoj ligiĝas al Esperanto-teatro. En 1954 ŝi kun Antonín Seemann fondis ĉe Praga Esperanto-klubo artisman kolektivon, subtenatan de Julio Baghy, kies nomon ĝi poste transprenis kiel "Verda Ĉaro de Julio Baghy". Kun pluraj membroj ĝi komencis sian agadon per deklamado kaj mallongaj teatraĵoj, kiuj poste maturiĝis en tutvesperaj prezentoj de famaj dramaj verkoj:

* *Maryŝa* de fratoj Mrštík
* *Pigmaliono* de G. B. Shaw
* *Nora* de Henrik Ibsen
* *Legendo pri amo* de Nazim Hikmet, kiu la prezenton eĉ mem ĉeestis kaj alte aprezis.

La grupo surscenigis la verkojn en la praga teatro *Malá scéna* (= Malgranda scenejo), kiu tiam fariĝis renkontejo de esperantistaj teatro-amantoj. La verkojn ŝi ankaŭ tradukis. La sukcesojn de la teatra grupo ĉesigis perdo de la scenejo kaj posta disiĝo de la membroj. Sed ankaŭ poste Eva Seemannová ne laciĝis kaj preparis kaj mem prezentis nekalkuleblan nombron de artaj programoj, kiujn ŝi prezentis multfoje dum enlandaj renkontiĝoj, sed ankaŭ eksterlande pere de vojŝnuro tra Esperantaj kluboj. Ankaŭ en 1999 oni kredis vidi ŝin en programo de la 9-a kongreso de ĈEA ŝi jam ne plu povos regali esperantistojn per sia arto.

Ŝiaj poemoj aperis en Esperantaj gazetoj, ŝi plurfoje ricevis premiojn en Belartaj Konkursoj, kaj du el ili troviĝas en Esperanta antologio.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 7304
* GND: 1231031255
* VIAF: 5615155953604742630003
* NKC: av20191035688
 |
**Eutelsat** estas firmao pri provizado de telekomunikaj satelitoj kun centra oficejo en Francio. Ĝiaj satelitoj kovras la tutan eŭropan kontinenton, Mezazion, Afrikon, Baraton kaj signifajn pliajn partojn de Azio kaj Ameriko. Laŭ enspezoj, ĝi estas unu de la tri ĉefaj satelito-operatoroj tutmonde.

La satelitoj de Eutelsat uziĝas por elsendi 5.800 televido-kanalojn, el kiuj 600 estas altdifinaj, kaj 1100 radio-staciojn stacidomoj al pli ol 250 milionoj da hejmoj. kablo kaj satelito hejmoj. Ili ankaŭ servas por perado de televidaj kontribuoj, kompaniaj retoj, poŝtelefonaj konektoj kaj aliaj komunikaj servoj.

Historio
--------

la membroŝtatoj de la *European Telecommunications Satellite Organization*
La **European Telecommunications Satellite Organization** (Eutelsat) estis origine kreita en 1977 kiel interregistara organizaĵo (IGO) por disvolvi kaj operacii satelito-bazitan infrastrukturon de telekomunikado por Eŭropo. Ĝi komencis praktikan agadon kun la flugigo de sia unua satelito en 1983.

Komence establita por provizi satelitajn komunikajn konektojn en Okcidenta Eŭropo, Eutelsat rapide disvolvis sian infrastrukturon al kovrado de pliaj merkatoj, kiel ekzemple Centra kaj Orienta Eŭropo en 1989, kaj Okcidenta Azio, la afrika kontinento kaj grandaj pliaj partoj de Azio kaj Ameriko ekde la 1990-aj jaroj.

Eutelsat estis la unua satelito-operatoro en Eŭropo kiu elsendis televidajn kanalojn rekte al hejmoj. Meze de la 1990-aj jaroj ĝi poziciigis kvin orbite proksimajn *Hot Bird* satelitojn, en orbita pozicio de 13° orienta longitudo super la ekvatoro kiuj kapablas altiri centojn da kanaloj - nun la saman funkcion plenumas tri *Hot Bird* satelitoj en la sama pozicio.

Kadre de la ĝenerala liberaligo de la telekomunikada sektoro en Eŭropo, la interregistaraj operacioj kaj agadoj estis kopiitaj al privata entrepreno nomita *Eutelsat SA* (SA, *societé anonime*, estas akcia kompanio laŭ francia juro) en julio 2001. La privata entrepreno havas sian centran oficejon en Parizo.

* Kategorio Eutelsat en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 514110
* VIAF: 134410633
* ISNI: 0000 0001 1956 3629, 0000 0004 1797 8398
* SUDOC: 026438461
 |
Jérémie Sabiyumva en 2011
**Jérémie SABIYUMVA** (naskiĝis 25-an de aŭgusto 1982 en Rumonge, Burundo) estas burunda esperantisto, prezidanto de la Nacia Asocio de Esperanto en Burundo. Kvara filo en la familio de 9 infanoj, Jérémie faris bazan lernejon en Rumonge elementa lernejo de Rumonge, parton de la mezgrada en Rumonge, Lycée Iteba kaj la lastan parton en Buĵumburo ĉe Lycée du Lac Tanganyika kie li diplomiĝis pri modernaj literoj. Li poste faris universitatajn studojn en la nacia instituto pri publika sano INSP en Bujumburo kaj nun laboras kiel fakula gvidanto de sanaj centroj en suda parto de Burundo, precize en la provinco de Bururi.

Li esperantistiĝis en fino de 2000 kaj aktivis en la movado. Tuj post la fondo de la Nacia Asocio de Esperanto en Burundo (mallonge *ANEB*), li fariĝis ties Ĝenerala Sekretario. En 2005, li partoprenis instruseminarion gvidita de Tereza Kapista kaj li akiris lian unua diplomon. Li sekvis multajn kursojn en la reto kaj akiris diversnivelajn diplomojn. En 2008, li partoprenis la ILEI konferenco en Benino kaj akiris diplomon je la meza nivelo. En 2012, li ĉeestis UK en Hanojo kaj trapasis sukcese la KER ekzamenon. En 2009 li iĝis prezidanto de ANEB.

Jérémie SABIYUMVA estas membro de Internacia Ekzamena Komisiono de UEA kaj membro de Internacia Rajtigita Ekzamenantaro. Li estis membro de Afrika Komisiono de UEA. Li elektiĝis en la Estraro de UEA en 2019 kaj elektiĝis duan fojon en 2022.

Eksteraj ligiloj
----------------

* La blogo de Jérémie Sabiyumva esperante
* Konto de Jérémie Sabiyumva ĉe Fejsbuko esperante, france
* La intervjuo kun Jérémie Sabiyumva por Radio Aktiva. *La 28-an de marto 2009* Arkivigite je 2009-05-31 per la retarkivo Wayback Machine esperante

Referencoj
----------

1. ↑   Dua nacia kongreso (2009) (esperante). Esperanto en Evoluo (2014-07). Arkivita el la originalo je 2014-02-23. Alirita 2014-02-10.

* Jérémie Sabiyumva en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Jérémie Sabiyumva en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 308461
 |
**Silenta litero** aŭ **muta litero** estas litero, kiu - en aparta vorto en alfabeta skribo - ne respondas al ajna sono en la prononco de la vorto. 

Silentaj literoj kreas problemojn por kaj denaskaj kaj ne-denaskaj parolantoj de lingvo, kiel ili plimalfaciligas konjekti la literumon de parolita vorto aŭ la prononcon de skriba vorto. 

Lastatempe evoluigitaj alfabetoj por antaŭe neskribitaj lingvoj estas tial tipe desegnitaj por ne havi silentajn literojn. Planlingvoj kiel Interlingvao kaj Esperanto celas komplete fonologian skribon kaj evitas silentajn literojn, dum aparte en la angla kaj la franca ili abundas, kio estas el la bonkonataj malfacilaĵoj de literumado en tiuj lingvoj. 

Speciala kazo de silentaj literoj estas la duobligitaj literoj. Ili oftas en multaj lingvoj (ekzemple la germana, la angla).

Esperanto
---------

En Esperanto preskaŭ silentaj literoj aperas sole en formo de duoblaj literoj, ekzemple:

* fino / finno (= suoma)
* bruto / brutto (= malneto)

En aliaj lingvoj
----------------

### En la hispana

* La litero *h* estas tute muta kaj restas en la literumado pro etimiologiaj kialoj, ekzemple ĉe "hola" [Ola] tute same kiel "ola" [Ola].
* La litero *u* inter la literoj *g* kaj *e* aŭ *i*, ekzemple ĉe "gueto" [gEto] aŭ "guisante" [gisAnte].
**Verda Evangelio** (ukraine *Зелена Євангелія*, Zelena Jevanhelija) estas la kvara poemaro de la ukraina poeto Bohdan-Ihor Antoniĉ, kiu estis publikigita post la morto de la aŭtoro en 1938.

Pri la kolekto
--------------

En "La Verda Evangelio" Antoniĉ uzas la saman komponan skemon kiel en la antaŭa kolekto "La Libro de la Leono" (ukraine *Книга Лева*): tri ĉapitroj en kiuj evoluas la poezia ideo ("triado"), apartigitaj per du lirikaj intermezoj.

B.-I. Antoniĉ prezentas naturon kaj homon en unueco, interdependeco. La kolekto enhavas multajn liniojn en kiuj la poeto komparas sin kun la bestoj kaj plantoj de sia naskiĝlando. En la pasinteco kaj en la nuntempo, la aŭtoro vidas sin kaj la tutan homan rason kiel malgrandan atomon de la tero kaj naturo. En ĉi tiu libro, la cikla naturo kaj ĝia neracieco fariĝas speco de religia procezo por Antoniĉ. Liaj opinioj pri eterneco povas esti komparitaj kun la budhana interpreto de eterneco: post ses reenkarniĝoj en plantaj kaj bestaj formoj, la homa animo iĝas stelo en iu "ĉiela" konstelacio ("Hejmo preter la stelo"). Kiam en "Tri Ringoj" (ukraine *Три перстені*) aperas la etoso de fabelo, en "La Libro de la Leono" estas mito, tiam en la "Verda Evangelio" estas evidente sofistiko kaj arte reenkarniĝinta mistikismo.

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** La poeto sentas ke, kvankam liaj radikoj estas dronitaj en la malaltaj densejoj de la naturo, la naturo helpas al li levi sian frunton al la steloj... ... Bohdan-Ihor Antoniĉ de ĉarma kaj talenta poeto de la Lemka-pejzaĝo fariĝis genia poeto-pensulo, poeto-mistika. **"** |
| — Bohdan Rubĉak |

 |

Verko
-----

* Bohdan-Ihor Antoniĉ: *Зелена Євангелія* - L.: Izmarahd, 1938. - 56 pĝ.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Богдан Рубчак - Богдан-Ігор Антонич

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Зелена Євангелія en la ukraina Vikipedio.* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 813140
 |
**Teri Ann GARR** (naskita la 11-an de decembro 1944) estas emerita usona aktorino, kantisto kaj dancisto. Ŝi ofte aperis en komikaj roloj dum sia kariero, kiu enhavas kvar jardekojn kaj inkluzivas pli ol 140 listigojn en kino kaj televido. En komenco de sia kariero, ŝi ankaŭ uzis variaĵojn de sia nomo kiel **Terry Garr**, **Teri Hope**, aŭ **Terry Carr**

Ŝiaj gepatroj laboris en teatro kaj ŝi komencis sian karieron per malgrandaj roloj, ĉefe kiel dancistino aŭ ekstrulino, en televido kaj filmoj en la fruaj 1960-aj jaroj, inkluzive de aperoj kiel dancisto en naŭ muzikfilmoj de Elvis Presley. Ŝia unua grava apero estis en epizodo "Assignment: Earth" de *Star Trek'.*

Dum komenco de 1970-aj jaroj ŝi daŭre havis malgrandajn rolojn ĝis partopreni filmon de Francis Ford Coppola *The Conversation* (1974) kaj, en sama jaro, de la komedia filmo de Mel Brooks *Young Frankenstein* kiu ekis sian karieran sukceson. Sekve ŝi partoprenis en famegan filmon *Close Encounters of the Third Kind* de Steven Spielberg (1977) kaj aliaj.

En la 1980-aj jaroj, inter aliaj, ŝi aktorigis kun Dustin Hoffman en komedio *Tootsie* (1982) kaj partoprenis filmon de Martin Scorsese *After Hours* (1985). Ŝi ankaŭ aktoris en televidserioj *McCloud*, *M\*A\*S\*H*, *The Bob Newhart Show*, *The Odd Couple*, *Maude*, *Barnaby Jones* ktp.

Ŝi malsanigis en 1990-aj jaroj de multloka sklerozo , pro tio, ŝi akceptis nur malgrandajn rolojn en filmoj kiel *Casper Meets Wendy* (1998), *Batman Beyond: The Movie* (1999) kaj *Batman Beyond: Return of the Joker* (2000) *Ghost World* (2001) kaj *Unaccompanied Minors* (2006), kvankam partoprenis teatraĵon *The Vagina Monologues* dum multaj jaroj.

Referencoj
----------

1. ↑  *People* Staff (November 7, 2005) RESTRICTED: Teri Garr's Odyssey. *People*. Arkivita el la originalo je October 22, 2018. Alirita October 22, 2018.

* Teri Garr en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Teri Garr en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 636512
* GND: 172092515
* LCCN: n88051132
* VIAF: 263165062
* ISNI: 0000 0001 1612 6159
* SUDOC: 060337818
* BNF: 14016975r
* NLA: 40633296
* BIBSYS: 7030111
* NKC: xx0153248
* BNE: XX1324374
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |

EdE-V

**Verboj transiraj kaj netransiraj**. En E la transira uzebleco de la verboj estas pli larĝa ol en la naciaj lingvoj ĝenerale. Ekz. la verboj sidi, kuŝi, iri ktp. estas uzeblaj transire (mi sidas seĝon, li kuŝas liton, ni iris longan vojon). Tamen, kelkaj verboj estas uzataj nur netransire, precipe la verboj kun -igi, ĉe kiu oni evitas eĉ la akuzativon uzatan anstataŭ prepozicio; oni neniam diras: mi kutimiĝis ion, mi sciiĝis ion, kvankam oni povas diri: mi ekkutimis ion, mi eksciis ion. Aliflanke, la transiraj verboj estas uzeblaj nur transire (komenci, fini, turni, ŝanĝi ktp.): la netransira formo de ĉi tiuj estas farata kun -iĝi (komenciĝi, finiĝi, turniĝi, ŝanĝiĝi ktp). Kompreneble la komplemento de la transiraj verboj povas esti nur subkomprenata; ekz.: ni komencu; kial vi ne skribas? li ne scias legi.   

 KALOCSAY.
**Ágoston Ötvös** [Agoŝton otvoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ötvös Ágoston** estis hungara kuracisto, akuŝisto, kirurgo , historiisto, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1860).

Ágoston Ötvös  naskiĝis la 27-an de aprilo 1811 en Habsburga Imperio, en Transilvanio, en Gyulafehérvár (nuntempa Alba Iulia en Rumanio). Li mortis la 25-an de oktobro 1861 en Gyulafehérvár.

Biografio
---------

Ágoston Ötvös frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, universitaton en Pest (urbo) lernanta samtempe kuracadon kaj historion. En 1834 li eklaboris en hospitalo en Vieno por akiri spertojn. Post 2 jaroj li ricevis diplomon en Pest, poste en sia naskiĝurbo li kuracadis la loĝantaron. En 1839 li elektiĝis honora juĝisto de Alsó-Fehér, poste en 1848 parlamenta deputito.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Orvostudori értekezés Erdélyország gyógyvizeiről* (1836)
* *Rejtelmes levelek első Rákóczy György korából* (1848)
* *Brandenburgi Katalin fejedelemsége* (1861)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
EdE-V

**Verbigo Senpera**. Karakteriza eco de l' E-a vortfarado; ĝi igas superflua specialajn verbigajn sufiksojn.

La senco de l' formita senpera verbo estas:  

l. ĉe substantivoj signifantaj ilon: agi per. . ; ekz. marteli: agi per martelo. Kelkfoje: funkcii kiel.. , ekz. la koro martelis;   

2. ĉe substantivoj signifantaj personon: funkcii kiel.. . ekz. reĝi, gasti, tajlori;   

3. ĉe substantivoj signifantaj materialon: provizi per.. . ekz. arĝenti, ori, sukeri, olei. En ĉi tiu senco oni uzas ankaŭ um: aerumi, ventumi, kaj jen la teknika lingvo la sufikson iz: najlizi, ŝtonizi;   

4. ĉe kelkaj substantivoj: fari agon karakterizatan per.. . , ekz. ondi, ŝaŭmi, ordi ;   

5. ĉe prepozicioj esti.. . ; ekz.: ĉirkaŭi: esti ĉirkaŭ.. .   

6. ĉe adjektivoj: esti -a, impresi -e; ekz. nigri, blanki, simili, egali, avari pravi, utili, rapidi, furiozi, ebli, indi, sani, inklini. En la poezio pli kaj pli vastiĝas la uzo de tiaj adjektivo-verboj; ekz. sobri, prudenti, honesti, juni, preti, pali, modesti, forti, alii (Grabowski), certi, malboni, antikvi, delikati ktp. Kiel lasta konsekvenco de ĉi tiu verbigo aperas en la poezio ankaŭ la verbigo de participoj ekz. ĉe Grabowski: laŭdatu, nomatis, malpermesitas, ĉe aliaj: vidintus, naskitus ktp. Z provizore malkonsilis ĉi tiujn formojn, dirante, ke ili estus ĝustaj nur, se la finaĵo as havus la sencon de estas, kiun ĝi ankoraŭ ne havas, sed verŝajne iam havos. Nu, tiu ĉi profetaĵo realiĝis kiel montras la supra serio de adjektivo-verboj, en kiuj as signifas estas. Sed aliflanke oni devas akcenti, ke la participverboj, pro sia troa koncizeco, iom malfaciligas la komprenon, do oni devas nepre ŝpari pri ilia uzo kaj ĝin rezervi por la poezio.   

KALOCSAY.

Vidu ankaŭ
----------

* La Senpera Verbigo de Adjektivoj


|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
**Tibor Harsányi** [harŝAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Harsányi Tibor** estis hungardevena franca komponisto. Lia origina familia nomo estis *Hesser*.

Tibor Harsányi  naskiĝis la 27-an de junio 1898 en Magyarkanizsa (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Kanjiĵa en Serbio), li mortis la 19-an de septembro 1954 en Parizo.

Biografio
---------

Tibor Harsányi akiris diplomon en Tutlanda Hungara Muzikarta Altlernejo. Liaj ĉefinstruisto estis Zoltán Kodály. Post siaj studoj li turneis kiel pianisto en Eŭropo, en 1920 li ekloĝis en Nederlando, fine post 3 jaroj en Parizo. Li aliĝis al elita grupo de elmigrintaj komponistoj, inkluzive de Bohuslav Martinů, en:Marcel Mihalovici, en:Conrad Beck, de:Alexandre Tansman, fr:Alexandre Tcherepnine. Li dediĉis sin al komponado, sed kelkfoje li dirigentadis. La melodia materialo de lia muziko devenis de la hungaraj popolkantoj, liaj ritmoj estis akraj, ofte kun ĵaza sinkopeco, sed la formo restis klasika.

Elektitaj komponaĵoj
--------------------

* Az Utolsó Álom (baleto, Budapeŝto, 1920)
* Les Invités (opero, Gera, 1930)
* Pantins (baleto, Parizo, 1938)
* Chota Roustaveli (baleto, kunverkinto, Monte Carlo, 1945)
* Illusion (radio-opero (Parizo, 1949)
* L’Amour et la vie (baleto, 1951)
* pluraj kantatoj, suitoj, uverturoj, konĉertoj kaj similaj

Elektitaj komponaĵoj por filmoj
-------------------------------

* Le petit roi (1933)
* Miarka, la fille à l'ourse (1937)
* Au coeur de l'orage (1948)

Fontoj
------

* biografieto kun foto
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 645589
* GND: 124187536
* LCCN: no89021462
* VIAF: 61812706
* ISNI: 0000 0000 8141 458X
* SUDOC: 110455932
* BNF: 14800226b
* MBA: ab522f8b-ba95-4ac2-b131-8fa5f2225a39
* NKC: mzk2014804454
* BNE: XX1479039
 |
**Gyula Szarka** [djula sarka], laŭ la hungara skribmaniero **Szarka Gyula** estas slovakiano apartenanta al la hungara minoritato, gitaristo, kantisto, kontrabasisto, liutisto, instruisto. Lia frato estas Tamás Szarka.

Gyula Szarka naskiĝis en 1962 en Šaľa.

Biografio
---------

Gyula Szarka vivis dum la infanaj jaroj en Kráľov Brod. Li komencis muzikadi en piano en Galanta. Li ekhavis abiturienton en Bratislavo en 1980, poste li frekventis ĉeflernejon en Nitra, baldaŭe li instruis 5 jarojn en bazlernejo. En 1983 li fondis muzikan grupon kun sia frato. Tiu orkestro prenis la nomon **Ghymes**, kiu estas nuntempa Jelenec laŭ la mezepoka hungara ortografio. Li fondis malgrandan teatron en Trstice kun sia edzino. En 2004 li eldonis la unuan memstaran muzikdiskon. En 2007 li aranĝis fabelan koncerton en teatro de Komárno. Li ricevis premion Kossuth en 2011, ekde 1999 ankaŭ aliajn premiojn. Li estas ankaŭ fama vinkulturisto.

Verkaro (elekto)
----------------

* diversaj muzikdiskoj kun Ghimes
* partopreno en aliaj muzikdiskoj
* 4 teatraĵoj

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Gyula Szarka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ágoston Pacséry** [Agoŝton paĉEri], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pacséry Ágoston** estis hungara reĝisoro, teatra helporeĝisoro. Lia nobela antaŭnomo estis *pacséri* [paĉEri], lia origina familia nomo estis *Tocsek*, lia frato estis László Pacséry.

Ágoston Tocsek  naskiĝis la 3-an de marto 1903 en Hungara reĝlando en Nagybecskerek (nuntempa Zrenjanin en Serbio), li mortis la 10-an de junio 1977 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ágoston Pacséry akiris diplomon en Reĝa Teatra Akademio en 1926. Li estis teatra inspektoro kaj vicaktoro de Nacia Teatro (Budapeŝto) inter 1927–1935. En la sekvaj 2 jaroj li estis porokaza reĝisoro en lernejoj, societoj. Ekde 1937 li interesiĝis pri filmoj, li kontribuis en filma revuo, verkis kelkajn scenarlibrojn, sed en la teatra jaro 1939 li estis reĝisoro kaj aktoro de Teatro Városi. Inter 1940 kaj 1944 li estis reĝisoro de 8 filmoj. En la jaroj 1946 kaj 1947 li estis sekretario de teatro *Béke*, dum la socialismo plene mankas informoj pri li.

Elektitaj filmaj reĝisoraĵoj
----------------------------

* ‘‘Földindulás’‘ (1940)
* ‘‘Bajtársak’‘ (1942)
* ‘‘A hangod elkísér’‘ (1944)

Aliaj laboroj
-------------

* F.R. Greban: *A Jézus Krisztusról szóló igazi Passio* - teatra reĝisoraĵo
* *A beszélő köntös* (1941) - scenarlibro

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
*
**Gyula Szegedi** [djula segedi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szegedi Gyula** estis hungara kuracisto, imunologo, profesoro, membro (korespondanta en 1995, ordinara en 2001) de Hungara Scienca Akademio.

Gyula Szegedi  Arkivigite je 2013-12-26 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 21-an de februaro 1936 en Újszász. Li mortis la 30-an de oktobro 2013 en Újszász.

Biografio
---------

Gyula Szegedi frekventis gimnazion en Szolnok, universitaton en Debrecen. Post la diplomo en 1960 li samloke restis kiel vicprofesoro. Li profesoriĝis en 1975, krome li estis vicrektoro. Li doktoriĝis en 1990 antaŭ la akademio. Li okupiĝis precipe pri imunologiaj problemoj. Li ricevis medalojn kaj premiojn inter 1983-2008.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Fibrosissal járó kórképek* (1990)
* *Polysistemic Autoimmune Diseases* (1996)
* *Klinikai kutatások a poliszisztémás autoimmun betegségekben* (2002)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2013-12-26 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2013-12-26 per la retarkivo Wayback Machine hungare
* Arkivigite je 2013-12-26 per la retarkivo Wayback Machine hungare
**Gyula Szilágyi** [djula silAdji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szilágyi Gyula** estis hungara futbalisto (avanulo), trejnisto. Resume li ludis en 919 matĉoj kaj trafis 1114 golojn, kun mezumo de 1,21 goloj per matĉo.

Gyula Szilágyi naskiĝis la 18-an de januaro 1923 en Debrecen, li mortis la 17-an de oktobro 2001 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gyula Szilágyi ludis dum la 2-a mondmilito en loka klubo de Debrecen, kie li partoprenis en 29 matĉoj kaj trafis 18 golojn, poste en ĉefurba prestiĝa klubo inter 1945-1960, kie li ludis en 361 matĉoj kaj trafis 295 golojn. Li estis hungara ĉampiono unufoje, same golreĝo. Li estis ankaŭ membro de la nacia hungara teamo inter 1947–1950 12-foje kun 9 goloj. Li estis trejnisto enlande inter 1960-1970. Li estis rolanto en 2 filmoj. Li ricevis premiojn en 1949 kaj 1951.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun fotoj
*

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 798562
 |


* Portalo pri Biografio
La **Komerca Ŝiparo de Argentino** aŭ en hispana **Flota Mercante de Argentina** naskiĝis en malfacila epoko por Argentino kaj por la mondo. La Dua Mondmilito estis generinta malprofiton al la produktado de varoj kaj al ties eksportado el aŭ al Argentino. Unu el plej gravaj problemoj estas la malabundo de ŝarĝoŝipoj por transporti la argentinajn produktojn al ties eksteraj merkatoj kaj por importi la necesajn varojn por ke la produktaj mekanismoj plufunkciu. La submara milito malfunkciigis la maran komercon kaj same kiel ĉe la Unua Mondmilito (1914-1918), Argentino vidiĝis izolata el la resto de la mondo pro manko de nacia (ŝtata) komerca ŝiparo.

En januaro de 1940 oni kreis konsilkomisionon kiu studis la aferon kaj proponis kelkajn eblajn solvojn. La ĵus vicprezidento Ramón Castillo eniris la problemon energie. Li aĉetis ŝipojn de militaj landoj, paralizitaj ĉe argentinaj havenoj: deksep italajn, kvar danajn, tri germanajn kaj tri francajn. Li metis ilin sub la ŝtato tra diversaj traktatoj kun ties posedantoj aŭ kun la respektivaj registaroj; du ŝipoj estis transpasataj el la Argentina Mararmeo por komercaj celoj kaj aliaj estis akiritaj el privataj entreprenoj.

En septembro de 1941 leĝo fare de la Kongreso aprobis la kreadon de la Komerca Ŝiparo de Argentino. Fine de 1942 la Komerca Ŝiparo estis ekspluatinta 42 ŝipojn kaj havis 15.000 laboristojn, el kiuj 90 % estis argentinaj.
La **Komercaviadilo** estas aviadilo, uzata por transporti pasaĝerojn aŭ ŝarĝojn. Komercaj aviadiloj estas ofte operaciitaj de aerlinioj. Oni povas klasifiki ilin laŭ celo kaj skalo.

Historio
--------

Nuntempe la transportaviadilo kun jetmotoro kiel Boeing 777 estas konsiderita la plej ĝenerala formo de komerca aviadilo.
La komerca aviado aperis post la unua mondmilito, sed rapide evoluis post la dua mondmilito. La unua sukcese operaciita komercaviadilo estis Douglas DC-3. Dum la dua mondmilito pli ol 10,000 aviadiloj estis fabrikitaj. Post la milito, multaj aerlinioj konvertis aviadilojn C-47 en tiuj komercaj. De la 1950-aj ĝis 1970-aj jaroj, internacia aviadmerkato estis dominata de usonaj fabrikantoj kiel Lockheed kaj Douglas, Boeing.

Inter la 1960-aj kaj 1980-aj jaroj larĝkorpaj aviadiloj estis aperitaj kaj uzataj por transporti plimulton de pasaĝeroj kaj ŝarĝoj. Tiutempe aermotoroj ne eblis longdistancan flugon, do aviadiloj kun 4 motoroj estis popularaj por mezkontinentaj flugoj. Ankaŭ aerlinioj enkondukis aŭtomatan administran sistemon por administri ĉiun operaciadon, kaj instrumentoj iĝis elektronikaj danke al disvolviĝo de komputila tekniko. Speciale disvolviĝo de satelita komunikado kaj navigado ebligis altiĝon de la efikeco de aviadiloj.

Ekde la 1980-aj jaroj, aerlinioj preferis pli efikajn mezdistancajn komercajn aviadilojn kiel Boeing 757. Speciale la Boeing 777 kaj Airbus A330 estis grande sukcesaj danke al efika rendimento, kio malpopularigis larĝkorpajn aviadilojn. En la 2000-aj jaroj, la reguloj iĝis pli striktaj kaj la aviadmerkato koncentriĝis al grandaj fabrikantoj. Tra 1990-aj jaroj, tradiciaj fabrikantoj kiel McDonnell Douglas estis aneksita en grandaj fabrikantoj kiel Boeing kaj Airbus.

Nuntempe aerlinioj preferas plibonigi regularan aviadilon por savi koston. Fabrikantoj ankaŭ oferas konvertajn opciojn kiel NEO serio (A320, A330) de Airbus aŭ MAX (B737, B787), Nova motora opcio (B747, B777, B787) de Boeing.

Tipoj
-----

### Larĝkorpa aviadilo

Larĝkorpa aviadilo estas grandskala komercaviadilo. La Boeing 747 estas la plej konata larĝkorpa aviadilo.

### Mallarĝkorpa aviadilo

Mallarĝkorpa aviadilo estas regulara komercaviadilo, kiu havas unu pasaĝerkoridoron kaj fuselaĝon, malpli ol 4m (13 ')). Aviadiloj kiel Boeing 737 kaj Airbus A321, kapablaj plenumi mezdistancajn flugojn, ofte estis nomataj mallarĝkorpaj aviadiloj.

### Regiona aviadilo

Regiona aviadilo nomiĝas malgrandskala aviadilo, kapabla transporti malpli ol 100 pasaĝerojn. Regiona aviadilo estas uzata por mallongdistanca aŭ komuta flugo (ofte enlanda). La aviadiloj el Bombardier aŭ Embraer kiel Embraer Lineage 1000 estas preferita al malaltkostaj aerlinioj.

Regulo
------

La komercaviadilo necesas plenumi normon kaj ricevi kvalifikon de nacia aviada aŭtoriatao (NAA). Sed kiam operacianto planas operacii internacian flugon, operacianto devas plenumi normon de ICAO. Ankaŭ la kvalifiko de FAA kaj EASA necesas por operacii internacian flugon.

Vidu ankaŭ
----------

* Aviadilo
* Flugkompanio

* Kategorio Komercaviadilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Komercaviadilo en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)
En programista ĵargono rilata al la programlingvoj, per la esprimo **sintaksa sukero** oni celas programlingvan esprimrimedon redukteblan al pli simplaj aŭ pli ĝeneralaj esprimiloj, kiu tamen havas formon pli oportunan aŭ pli naturan por la homo. Ekz-e, en C la indichava variablo `v[i]` aspektas pli nature ol ĝia pli ĝenerala ekvivalento `*(v+1)`; la procedurĉapo en Ada

```
PROCEDURE reversu(s: IN OUT STRING) IS

```

estas pli legebla, ol ĝia respektivo en C:

```
void reversu(char \*\*s);

```

Se oni ne estas anglalingvano, sintaksa sukero povas havi bizaran guston. Ekz-e en Kobolo la frazo

```
 DIVIDE 2 INTO X

```

surprize por multiuj signifas `X:=X/2` (t.e. «2-onigu X-on»).

Sintaksa salo
-------------

Aliflanke, **sintaksa salo** estas programlingva esprimrimedo kiu malpligrandigas riskon de eraro per ia redundo; ekz-e la postulo ke ĉiu nomo en programo havu deklaron, aŭ markado de la fermaj kramposimboloj, kiel ĉe la fermaj `END` en Ada:

```
   RECORD ... END RECORD; 
   FUNCTION "/"(x, y: INTEGER) ... END "/";

```
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Natano FUTERFAS**, oficiale **Natan Yakovlevich FUTERFAS** (naskiĝis la 28-an de julio 1896 en Lodzo, mortis la 27-an de oktobro 1937) estis sovetia esperantisto kaj anarĥiisto, aktiva en la laborista movado kaj en Sennacieca Asocio Tutmonda.

Biografio
---------

Sesjaraĝe Futerfas perdis sian patron kaj lia familio travivis kelkajn malfacilajn jarojn laŭ materia vidpunkto.

Li frue forlasis la gimnazion pro neinteresiĝo pri la oficiala programo kaj plu studis memstare.

Esperanton Futerfas malkovris danke al sia gimnazia kamarado Jakobo Ŝapiro. Komence li montriĝis skeptika, sed tamen decidis lerni ĝin fine de 1911. Jam en 1914 li tre aktivis en la Lodza Esperanto-Societo kaj dediĉis sian tutan liberan tempon al Esperanto.

Li diplomiĝis pri Esperanto-instruado ĉe la Moskva Esperanto Instituto en 1917, kaj poste instruis en tiu instituto dum tri jaroj, kaj en pluraj aliaj lokoj.

Kiel prezidanto de organiza komitato de Tutruslanda Esperantista Federacio, Futerfas jam koliziis kun Ernest Drezen en 1921, dum la Tria Tutrustanda Esperantista Kongreso, kaj kritikis liajn tezojn pri fondo de forta centra organizo por la propagando de esperanto, en kiu kunlaborus neŭtraluloj. Fine li proteste forlasis la kongreson, dum kiu estis fondita SEU, kun Drezen kiel prezidanto.

En 1922 Futerfas estis unu el la kreintoj de la gazeto *La Nova Epoko* kaj konatiĝis kun Lanti dum ties vojaĝo al Moskvo. Kiel fervora anarĥiisto – kaj krome bona oratoro kaj polemikisto – li plu bataladis kontraŭ la aŭtoritatemo de Drezen kaj forlasis *La Novan Epokon* post kiam liaj kolegoj Nekrasov kaj Demidjuk akceptis kunlabori kun Drezen kadre de SEU.

Komence de 1924 li estis arestita, kiel multaj sovetaj anarĥiistoj en tiu epoko. Li estis rapide liberigita, sed ŝajne ne rajtis reveni al Moskvo kaj ne plu aktivis kiel esperantisto.

Denove li estis arestita en septembro 1927 "pro preparado kaj disvastigado de kontraŭsovetaj flugfolioj". Du jarojn poste li estis sendita al Siberio.

Trian fojon li estis arestita la 18-an de marto 1935 "pro organizita batalo kontraŭ Sovetaj potenco kaj partio kaj pro la organizado de membroj de ekzilitaj anarkiistoj en kontraŭrevolucian grupon, efektiviganta kritikon de la aranĝoj de la partio kaj de la registaro" kaj denove kondamnita al ekzilo.

La 18-an de februaro 1937 li estis arestita kvaran fojon surbaze de falsaj atestoj, kaj kulpigita pro terorisma agado. Li estis kondamnita al mortpafo la 23-an de oktobro, kaj ekzekutita kvar tagojn poste. Li estis postmorte rehonorigita la 29-an de aprilo 1956.

Natano Futerfas inspiris al Eŭgeno Lanti la figuron de Futer, la fervora oponanto de la soveta sistemo en "Ĉu socialismo konstruiĝas en Sovetio?" (1935).

Rete legeblaj tekstoj
---------------------

* Bataltasko en *Sennacieca Revuo* (1923)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Futerfas: sorto de unu anarkiisto-esperantisto[*rompita ligilo*], artikolo de Nikolao Stepanov en *Sennacieca Revuo* (1993)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 20215
 |
**Nataša GOLLOVÁ** (ŝi naskiĝis la 27-an de februaro 1912 en Brno – ŝi mortis la 29-an de oktobro 1988 en Prago) estis eminenta ĉeĥa aktorino.

Ŝi devenis el estimata familio. Ŝia patro – František Hodáč – estis signifa politikisto en Ĉeĥoslovakio antaŭ la unua mondmilito kaj la avo el flanko de la patrino – Jaroslav Goll – estis signifa ĉeĥa historiisto. Nataša prenis la artan nomon laŭ sia avo, kiun ŝi komencis uzi tuj en siaj aktoraj komencoj.

Devene ŝi studis filozofion, sed ŝi interesiĝis ankaŭ pri danco kaj teatro. Tiu fine decidis. En moderna repertuaro ŝi multfoje pruvis eĉ grandan komikan talenton, kion filmistoj malkovris kun granda malfruiĝo – nur en la jaro 1939. En la tempo de kelkaj monatoj venis en kinejojn tri bonegaj komedioj, kiuj tuj farigis el Nataša Gollová filman stelon de unua grandeco. Ŝi fariĝis tre ege populara kaj filmistoj antaŭkuris unu la alian, por ke ili akiru ŝin en siajn filmojn. Sub pseŭdonomo Ada Goll ŝi rolis ankaŭ en unu germana filmo.

Ŝiaj aktoraj kunuloj estis ekz. aktoroj Oldřich Nový (filmoj *Kristiano*, *Evo faras stultaĵojn*, *Hotelo Blua stelo*, *Aminda homo*), Karel Höger (*Ravita*), Svatopluk Beneš (*Fabelo de majo*).

Post liberigo en la jaro 1945 estis esplorita ŝia agado dum la dua mondmilito. La esploro estis ja haltigita, ĉar montriĝis, ke Gollová helpis rezistmovadon kaj al fino de la milito ŝi propravole foriris kiel flegistino en Terezínon, sed tio markis ŝian reputacion eĉ pluan profesian agadon. Subite tiun ĉi antaŭ nelonge tiel popularan aktorinon neniu konis...

Poste ŝi rolis nur en kelkaj filmoj. La vivo de aktorino kaj stelo, kiu mallongan tempon blindigite brilis, finis malĝoje, en la soliĝo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Logo Wikimedia Commons Bildoj, sonoj kaj videoj pri temo Nataša Gollová en Vikimedia Komunejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 36170
* GND: 122224442
* LCCN: n2003040357
* VIAF: 7672072
* ISNI: 0000 0000 5520 0852
* SUDOC: 160747066
* BNF: 15049798b
* NKC: jn20000400791
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
2 - plasmidoj
**La plasmidoj** estas tre uzataj por manipuli genfragmentojn el kiu ajn organismo, dank al uzado de restrikt-enzimoj, al PĈR kaj de la molekula klonado.

Plasmido estas eta dufadena DNA-molekulo (de 3 ĝis 10 kb) cirkla kaj eksterkromosoma kiu kapablas replikiĝi (sendepende de la bakteria kromosomo) en bakteria ĉelo kaj esti transigita en alian. Eblas purigi ilin je granda kvanto ĉar ili multobliĝas en gastaj bakterioj.

La plasmidoj uzataj en genetika inĝenierado estas naturaj plasmidoj kiuj estas ege modifitaj. La genaro inkluzivas interalie: (1) replikiĝ-oriĝinejon (ekreplikiĝejon), (2) genajn selekt-markilojn por kribri transformitajn bakteriojn (tio estas, kiuj integris rekombinintan aŭ malplenan plasmidon: antibiotik-rezistiga geno) kaj rekombinintajn bakteriojn (kiuj integris rekombinintajn plasmidojn: geno ekzemple kodanta B-galaktozidazon); (3) tranĉejaro. Tranĉejaro estas nukleotidaroj sinsekvantaj rikonitaj kaj tranĉitaj de diversaj restrikt-enzimoj. Tiuj enzimoj estas unikaj (ili aperas nur ĉe tiu loko en la tuta plasmida sinsekvo) kaj estas destinitaj por ricevi eksterdevenan DNA-n.
Tiuj eksterdevenaj DNA-molekuloj ĉirkaŭ 4 kilobazojn povas facile integriĝi en plasmidan vehiklon. Male, molekuloj kun pli gravaj grandoj estas malfacile akceptitaj.

Vidu ankaŭ
----------

* Bakteriofago
* Faĝemido

* Kategorio Plasmido en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Sámuel Szilágyi** [ŝAmuel silAdji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szilágyi Sámuel** estis hungara pastro, kalvinana episkopo, profesoro, tradukisto.

Sámuel Szilágyi  naskiĝis la 19-an de februaro 1719 en Debrecen. Li mortis la 8-an de julio 1785 en Transilvanio en Hegyközkovácsi (nuntempa Cauaceu en Rumanio) .

Biografio
---------

Sámuel Szilágyi lernis en sia naskiĝurbo. Li ekinstruis en 1742 en la sama urbo en la akademio. Ekde 1759 li estis pastro en diversaj vilaĝoj, sed en 1766 jam en sia naskiĝurbo. Li estis elektita episkopo en la sama jaro. En 1779 li malsaniĝis, tial li retitiĝis. Poste li tradukadis.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Cebetis* Thébani tabula, Isocratis paraenesis et Pythagorae aurea carmina in usum studiosae iuventutis graece et latine (1744, 1795)
* *Keresztyén Seneca* az az Lucius Annaeus Seneca munkáiból… )1770) - tradukaĵo
* *Voltér úrnak Henriása.* (1789) - tradukaĵo

Memorigiuloj
------------

* skulptaĵo en Cauaceu

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
Koordinatoj: 53° 13′ 09″ N 06° 34′ 05″ O﻿ / ﻿53.21917 °N, 6.56806 °O﻿ / 53.21917; 6.56806 (mapo)

La **Martinituro**, situante je la Granda Placo, estas la plej konata kaj per ĝia alteco de 96,8 metroj ankaŭ la plej alta turo de la urbo Groningen en Nederlando. La turo apartenas al la Martinikirko. Por la *urbanoj*, la turo havas kiel kromnomo *d' Olle Grieze*, groninge por *la malnova griza*. 

En la Martinituro pendas sonorilaro kiu konsistas el dekdu sonoriloj, la dua plej granda en Nederlando post tiu de la Domturo en Utreĥto.

Ĝi ankaŭ havas kariljonon kiu konsistas el 49 sonoriloj en kvar oktavoj kiu estas permane aŭ aŭtomata ludebla.

Turpinto kun ventmontrilo en la formo de ĉevalo
Martinituro dum vespero (2014).
Detalfoto Martinituro.
Detalfoto Martinituro.
Martinituro kaj Martinikirko

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retejo de Stichting Martini Beiaard
* Retejo de het Groninger Klokkenluiders Gilde
* Retejo de municipo Groningen[*rompita ligilo*]
* Videofilmeto pri la sonorilado en la Martinituro

* Kategorio Martinituro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Sámuel Szűcs** [ŝAmuel sUĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szűcs Sámuel** estis hungara advokato, juĝisto, kalvinana presbitero.

Sámuel Szűcs naskiĝis la 2-an de aprilo 1819 en Miskolc, li mortis la 24-an de novembro 1889 (laŭ hungara Vikipedio la morta monato estas oktobro) en Miskolc.

Sámuel Szűcs inter la familianoj
Iama loĝdomo de Sámuel Szűcs

Biografio
---------

Sámuel Szűcs studis en kalvinana liceo en sia naskiĝurbo kaj luterana kolegio de Eperjes. En 1839 li speritĝis en jura parlamenta laboro en Pozono. En la sekva jaro li akiris advokatan diplomon kaj inter 1840-1843 li estis departementa subprokuroro, poste li estis advokato en Miskolc, inter 1845-1849 juĝisto. Li estis memservanta batalanto dum la Hungara revolucio de 1848, post la fiasko li denove estis advokato. En 1855 li akiris licencon pri la aŭstra juro kaj li havis plurajn jurajn postenojn. Li pensiuliĝis en 1881.

Ekde 1838 li verkis taglibrojn, el tio restis 13 volumoj! Ekde 1860 li verkis historion de Miskolc. Li estis ankaŭ presbitero en Miskolc. Li havis edzinon, kiu naskis plurfoje.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* taglibroj (tre valoraj)
* *Emléksorok Miskolcz szinészetéből a legrégibb időktől 1882. okt. 26-ig* (1882)

Memorigiloj
-----------

* strato en Miskolc

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 708838
 |
**Sámuel Pápay** [ŝAmuel pApai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pápay Sámuel** estis hungara juristo, altlerneja instruisto, lingvisto. Lia familia nomvarianto estis *Pápai*.

Sámuel Pápay naskiĝis la 8-an de marto 1770 en Felsőörs, li mortis la 31-an de majo 1827 en Pápa.

Biografio
---------

Sámuel Pápay akiris juran diplomon en Ĉefepiskopa Jura Akademio (Eger) en 1793, sed li lernis ankaŭ hungaran literaturon. Post la diplomo la laboris en juĝejo en Pest (urbo), fine post 3 jaroj li akiris advokatan diplomon. Inter 1796–1800 li instruis literaturon en la akademio, poste li havis plurajn jurajn postenojn en Veszprém (historia departemento). Intertempe en 1805 li edziĝis. Li partoprenis en renovigo de la hungara lingvo, li ofte korespondadis kun Ferenc Kazinczy kaj Sándor Kisfaludy. En 1827 li ofertis sian trijaran salajron por Hungara Scienca Akademio.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Észrevételek a magyar nyelvnek a polgári igazgatásra és törvénykezésre való alkalmaztatásáról* (1807)
* *A magyar literatura esmérete két részben* (1808, denove en 1986, la unua hungara historio pri literaturo)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Felsőörs (1966)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio kun bildo Arkivigite je 2020-10-24 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo P, poste serĉu la nomon)

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 712767
* GND: 1021916374
* VIAF: 121436228
* ISNI: 0000 0000 7920 0013
* BNF: 102863593
 |
**Charles LAMBERT** [lanber] (naskiĝis la 9-an de februaro 1866 en Mouzon apud Sedan) estis franca esperantisto kaj universitata profesoro ĉe la literatura fakultato.

Esperanta agado
---------------

Lambert esperantiĝis en 1899 hazarde, leginte gramatikon de Beaufront. La 10-an de januaro 1900 li faris en la Universitato de Diĵono publikan paroladon, kiu varbis Charles Méray, kaj tio estis la fonto de Esperantigo de multaj eminentaj francaj profesoroj.

Kun Meray li propagandis buŝe kaj skribe kaj gvidis sukcesplenajn kursojn. Li paroladis en pluraj urboj en Francio kaj Belgio. Li publikigis kursojn en *Le Chasseur Français* ("La franca ĉasisto") kaj en gazeto en Kanado. Li redaktis la gazeton *Esperanto* de Universala Esperanto-Asocio (UEA) kaj skribis en Esperantaj gazetoj (*La Revuo* k. a.).

En 1905 Lambert estis nomumita de Zamenhof membro de la unua (ĝis 1906 ankoraŭ provizora) Lingva Komitato (LK).

Verkoj
------

* kun Paul Berthelot: *Komercaj Leteroj,* 1903.
* sola:
	+ *Cours pratique d'Espéranto,* 1905.
	+ *Vojaĝo de Uliso,* 1905.
	+ *Bukedo,* kolekto da artikoloj precipe pri literaturaj temoj, 1908.

Referencoj
----------

1. ↑  Esperantista Dokumentaro, kajero 1, Paris aŭg. 1906, p. 21.

  



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
**János Blaskó** [jAnoŝ blaŝkO], laŭ hungarlingve kutima nomordo (kaj kun distinga vorteto (=pli aĝa)) **Id. Blaskó János** estis hungara pentristo, altlerneja instruisto. Liaj filoj estis Péter Blaskó, Balázs Blaskó kaj János Blaskó (skulptisto).

János Blaskó  naskiĝis la 14-an de aprilo 1919 en Debrecen, li mortis la 11-an de marto 1988 en Budapeŝto.

Biografio
---------

János Blaskó akiris diplomon en Reĝa Belarta Altlernejo en 1942. Lia plej grava instruisto estis Oszkár Glatz. Post siaj studoj li estis instruisto en pluraj lernejoj, eĉ en Pedagogia Altlernejo de Eger, sed dume li pentradis. Li estis longe katedrestro en la Pedagogia Altlernejo. Li studvojaĝis al Italio kaj Orienta Germanio. Li ricevis kelkajn premiojn.

El solaj ekspozicioj
--------------------

* 1963 Szilvásvárad
* 1967, 1969, 1974, 1984 Eger
* 1975 Balassagyarmat, Debrecen
* 1977 Arthalo Budapeŝto

El grupaj ekspozicioj
---------------------

* ekde 1951 Arthalo Budapeŝto
* 1959, 1970 Miskolc
* 1965 Milano
* 1981, 1988 Budapeŝto

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Fények a fák között

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Zsolt Jószay
* József Kárpáti
* József Szathmáry

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto (2016)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
**János Balázs** [jAnoŝ balAĵ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Balázs János** estas hungara pianisto, instruisto.

János Balázs  naskiĝis la 19-an de septembro 1988 en Budapeŝto.

Biografio
---------

János Balázs komence lernis muzikon hejme, poste en muziklernejo en sia naskiĝurbo, fine li akiris diplomon en Muzikarta Universitato Ferenc Liszt. Lia plej grava instruisto estis Kálmán Dráfi. Jam dum la studentaj jaroj kaj poste li havis signifajn rezultojn en piankonkursoj (ofte li atingis la unuan lokon). Li instruas en centro de talentaj pianistoj. En 2016 li fondis memorfestivalon pri György Cziffra. Krom la koncertoj li faris cent senpagajn pianprezentaĵojn por infanoj. Li ricevis polan kaj hungarajn premiojn ekde 2011, premion Kossuth en 2019.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* anglalingva biografio kun foto Arkivigite je 2019-02-17 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2020-10-26 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 634851
* MBA: 8408b1bb-44f8-457d-b120-9cd4d4c7928b
 |
Okcidenta muro de la Biblioteko de Hadriano.
La **Biblioteko de Hadriano** estis kreata de la Romia Imperiestro Hadriano en la jaro 132 n.e. ĉe la norda flanko de la Akropolo de Ateno, fakte en Monastiraki.

La konstruaĵo sekvis la modelon de la tipa arkitekura stilo de la Romia Forumo, havante nur unu enirejon kun propileoj de Korinta ordo, alta ĉirkaŭ muro kun elstaraj niĉoj (*oikos*, *eksedroj*) je siaj longaj flankoj, interna korto ĉirkaŭita de kolonoj kaj ornama oblonga baseneto en la mezo. La biblioteko estis ĉe la orienta flanko kie oni konservis la rulaĵojn de papiruso "libroj". Apudaj ĉambroj estis uzataj kiel legoĉambroj, kaj ankaŭ la anguloj utilis kiel prelegejoj.

La konstruaĵo estis grave damaĝita pro la invado de la Heruloj en 267 kaj riparita de la prefekto Herkulio en la jaro 407-412 n.e. Dum la bizancaj tempoj, oni konstruis tri preĝejojn sur la loko, kies restaĵojn oni konservis.

37° 58′ 32″ Nordo 23° 43′ 34″ Oriento﻿ / ﻿37.9755555556 °N, 23.7261111111 °O﻿ / 37.9755555556; 23.7261111111 (mapo)

Referencoj
----------

1. ↑  Choremi-Spetsieri, A..  *The Library of Hadrian at Athens: Recent Finds*. Ostraka 4, p. 137–147.
2. ↑   The Library of Hadrian. The Stoa Consortium. Arkivita el la originalo je 2017-12-25. Alirita 2009-02-19.
3. ↑   Library of Hadrian Description. PlanetWare. Alirita 2009-02-19.
4. ↑   Hadrian's Library. Athens City Guide. Alirita 2009-02-19.

* Kategorio Biblioteko de Hadriano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)