|  |
| --- |
| Kreatino |
|  |
| **Plata kemia strukturo de la Kreatino** |
|  |
| **Tridimensia kemia strukturo de la Kreatino** |
|
| Kemia formulo | **C4H9N3O2** |
| CAS-numero-kodo | 57-00-1 |
| ChemSpider kodo | 566 |
| PubChem-kodo | 586 |
| **Merck Index** | 15,2556 |
| **Fizikaj proprecoj** |
| Aspekto | blankaj senodoraj kristaloj |
| Molmaso | 131.135 g·mol-1 |
| Denseco | 1.0700g cm−3 |
| Fandpunkto | 255 °C |
| Acideco (pKa) | 3.429 |
| Solvebleco | Akvo:13.3 g/L |
| Mortiga dozo (LD50) | 500 mg/kg (buŝe) |
| **Sekurecaj Indikoj** |
| Riskoj | R22 R41 R51 |
| Sekureco | S26 S36/39 S61 |
| **Pridanĝeraj indikoj** |
| **Danĝero** 

|  |  |
| --- | --- |
| 
Noca
XnNoca por la sano | 
Damaĝaj substancoj
NDamaĝajsubstancoj |

 |
| **GHS etikedigo de kemiaĵoj** |
| GHS Damaĝo-piktogramo | 

|  |
| --- |
| 07 – Toksa substanco |

  |
| GHS Signalvorto | Averto |
| GHS Deklaroj pri damaĝoj | H315, H319, H335 |
| GHS Deklaroj pri antaŭgardoj | P261, P264, P271, P280, P302+352, P304+340, P305+351+338, P312, P321, P332+313, P337+313, P362, P403+233, P405, P501 |
| Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo(25 °C kaj 100 kPa) |

**Kreatino** estas nitrogenhava organika acido nature okazanta en vertebruloj. Ordinare ĝi uzatis kiel kontrolilo de la renaj funkcioj tamen pro diversaj kialoj tio montriĝis nekonfidebla. Kreatino estas antaŭaĵo de la kreatinino kaj ĝi ĉefe estas produktita en la hepato kaj renoj, kaj ĝia plej grava rolo estas faciligi la recikladon de la adenozina trifosfato aŭ ATP, la energi-kurento de la ĉelo, ĉefe en muskola kaj cerba muskoloj. Kreatino ankaŭ agas kiel kontrolanto de la pH en la histoj.

Historio
--------

En 1832, la franca filozofo kaj sciencisto Michel Eugène Chevreul (1786-1889) iĝis la unua kiu bonsukcese ekstraktis kreatinon el viando-buljono. Ĉar kreatino troviĝas en la viando (κρέας en la greka), la franca kemiisto nomis ĝin kreatino.

La malkovro de Chevreul vekis serion da fascinaj studoj pri la temo. En 1847, Justus von Liebig (1803-1873) replikis la malkovron de Chevreul kie kreatino povas ekstraktiĝi el besta viando. Ekde tiuj studoj, la kemiisto sukcesis malkovri ke la sovaĝaj bestoj havas pli da kreatino en iliaj muskoloj ol iliaj hejmaj kuzoj. Klopodante trovi klarigon, von Liebig venis al konkludo ke la aktiveco-niveloj influas en la kvanto de la kreatino produktita. La venonta duonjarcento spektis la ekspansion de la esploroj. Post kelkaj monatoj la malkovroj de Liebig estis publikigitaj, kaj oni malkovris ke la kreatinino, produkto rezultanta el rompo de la kreatinaj molekuloj, povas troviĝi en urino.

En 1912, esploristoj en la Universitato de Harvard malkovris ke kreatino-ingestado povas draste pliigi la kreatinan enhavon en la muskolo. Sekve al tiuj esploroj, novaj malkovroj estis faritaj kaj oni sugestis ke la uzo de buŝ-kreatino en bestoj plibonigas la nitrogeno-retenon. Tio signifas ke pli da proteino akumuliĝas en la muskoloj pliigante la pezo-gajnon. Kiam la uzo de kreatino haltiĝas, la bestoj rapide ne plu gajnis pezon.  La bazoj por la moderna uzode la kreatino estis establita en 1926 de Alfred Chanutin (1897-1986). Li elmontris en siaj eksperimentoj ke eblas en homoj reteni kreatinan stokon en la muskoloj prenante ĉiutage 10 gramoj da creatino dum unu semajno.

Sintezoj
--------

### Sintezo 1

* Kreatino estiĝas per aldono de cianamido al sarkozino:


|  |
| --- |
|   **+** {\displaystyle {\mathsf {\,\,{\underset {}{\xrightarrow[{\,}]{}}}\,}}} |
|

Literaturo
----------

* Chemical Book
* Drugbank
* Essentials of Creatine in Sports and Health, Jeffrey R. Stout, Jose Antonio, Douglas Kalman
* Creatine: The Power Supplement, Melvin H. Williams, Richard B. Kreider, J. David Branch
* Creatine Kinase, Christian Vial
* Creatine and Creatine Phosphate: Scientific and Clinical Perspectives, Michael W. Conway, Joseph F. Clark

Kunrilataj kemiaĵoj
-------------------

* FosfokreatinoFosfokreatino
* Guanidina acetatoGuanidina acetato

Vidu ankaŭ
----------

* Glicino
* Kreatinino
* Arginino
* Ornitino
* Metionino
* Guanidino
* Michel Eugène Chevreul (1786-1889)
* Justus von Liebig (1803-1873)

Referencoj
----------

1. ↑  Pubchem
2. ↑  Four Centuries of Clinical Chemistry, Louis Rosenfeld
3. ↑  Physical Culture Study
4. ↑  Creatine and Creatine Kinase in Health and Disease

* Kategorio Kreatino en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)