recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Worbis: Roĥo-kapelo
La **Preĝejo Sankta Roĥo** (germane: *Rochuskapelle*) estas romkatolika kapelo en Worbis, Germanio.

Historio
--------

La Roĥo-kapelomemorigas onin je drama epizodo el la urba histirio en 1682/83 kiam 465 loĝantoj mortis pro pesto. La lasta viktimo estis Nikolaŭs Koch; lia entombigo estis en la 19.1.1683 kaj estris la funebraĵojn lia pastra moŝto Schopmann. La unua viktimo estis la 12-jara Johannes Hympe en la 15.8.1682. Laŭdire venigis la epidemion enurben iu komercisto de Duderstadt.
En la 20.9.1682 la loĝantoj kunvenis antaŭ la urbaj pordegoj vote ĵuronte ke ili starigus kapelon sur teritorion de ĉe Sintefrieden kaj organizus ĉiujaran procesion tiuloken. Patrono kapela estu Sankta Roĥo; tamen daŭris ankoraŭ la maleksplodo de la pesto.

Malgraŭ la neefiko tuja la worbis-anoj plenumis la promeson faritan en aŭtuno 1682 kaj ankoraŭ en 1682 konstruitis kirketo por Sankta Roĥo. Ekde tiam la fideluloj en ĉiu dimanĉo post la festotago roĥa la urbanoj ceremonie marŝas al tiu kapelo por preĝi por la pro la pesto mortintaj eksaj samurbanoj.
La kapelo troviĝas antaŭ la Iberg-monto; temas pri simpla rektangula horizontala projekciaĵo kaj eta multangula apsido. En 1791/92 oni instalis la volbon, en 1928 aldonitis eta horloĝturo. La simpla altaro substrekas la funkcion memorlokon. En la jaro 1932-a, datreveno 250-a promesfara, oni muntis memorigtabulon novan. Proksime de la Roĥo-kapelo, ĉe la malnova tombejo, troviĝas la konata zoologia ĝardeno kun la ursoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kapelo Sankta Roĥo (Worbis) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Pri la altaro de la kapelo
* Pri la kirko sur la paroĥa retpaĝaro
**Józef Siemiradzki** (naskiĝis la 28-an de marto 1858 en Ĥarkivo, mortis la 12-an de decembro 1933 en Varsovio) – pola geologo kaj vojaĝisto, profesoro pri paleontologio de Universitato de Lvovo (1901-1933).

Vivo
----

Józef Siemiradzki studis natursciencon en Universitato de Tartu, kie estis membro de studenta korporacio *Konwent Polonia*. Lia ĉefa esplorobjekto estis fosilioj kaj stratigrafio de ĵurasio. Jam en 1882 oni presis lian laboraĵon pri migraj ŝtonegoj sur la polaj teritorioj. Baldaŭ li forveturis al Latin-Ameriko, kiun vizitis 3-foje: 1882-1883, 1892 kaj 1895. Li ankaŭ estis membro de Nacia Ligo, aganta sur la teroj de dispartigita Pollando. Okupiĝis pri vasta esploro de Andoj. Krom geologio interesis lin ekkono de la sorto de polaj elmigrintoj, precipe amasa kamparana elmigro el la 2-a duono de la 19-a jarcento. Rikolto de amerikaj ekspedicioj estis raportoj pri la vojaĝoj, en tio la unua libro *De Varsovio ĝis Ekvatoro* enhavanta gravuraĵojn faritajn surbaze de dumvojaĝaj desegnoj de la aŭtoro. Profesoro de la Universitato al Johano Kazimiro en Lvovo, rektoro de tiu ĉi altlernejo en la jaroj 1926/1927, vicrektoro en 1927/1928. Duone de 1911 estis unu el iniciatintoj de la kreo en Parizo de akcia kompanio „Banque Franco-Galizienne, societe anonyme" (kune kun iteralie Michał Jorkasch-Koch).

Honora membro de Ŝtata Geologia Instituto, membro de Pola Akademio de Scipovoj (PAU), distingita per Komandora Kruco de la Ordeno *Polonia Restituta* (1929). Defendanto de Lvovo, distingita per Batal-Kruco.

Entombigita en Tombejo Powązki en Varsovio (segmento 67).

Nomon Siemiradzki ricevis ĵurasia genro de amonito *Siemiradzkia*.

Elektitaj laboraĵoj
-------------------

Raportoj el vojaĝoj:

* *Z Warszawy do Równika. Wrażenia z podróży po Ameryce Południowej odbytej w latach 1882-83* (De Varsovio ĝis Ekvatoro. Impresoj de vojaĝo tra Sud-Ameriko el la jaroj 1882-83) (1885, reaperigo 2014)
* *Za morze! Szkice z wycieczki do Brazylii* (Trans la maro. Skizoj pri ekskurso al Brazilo) (1894)

Lernolibroj:

* *Geologia ziem polskich* (Geologio de polaj teroj) (1-a volumo - 1903, 2-a volumo - 1909)
* *Płody kopalne Polski* (Elfosaj rikoltoj de Pollando) (1922)
* *O czym mówią kamienie?* (Pri kio parolas ŝtonoj?) (1929)

Bibliografio
------------

* M. Graniczny, J. Kacprzak, L. Marks, H. Urban, *Józef Siemiradzki (1858–1933) — geolog niezwykły* (Józef Siemiradzki (1858–1933) — eksterordinara geologo), Przegląd Geologiczny (Geologia Revuo) 5/2008
* Posłowie do drugiego wydania (Postvorto al la dua eldono): *Z Warszawy do Równika. Wrażenia z podróży po Ameryce Południowej odbytej w latach 1882-83,* Warszawa 2014

* Kategorio Józef Siemiradzki en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 583453
* GND: 123950325
* LCCN: n2004041043
* VIAF: 72314049
* ISNI: 0000 0000 7148 9326
* SUDOC: 193410923
* BNF: 15358839k
* NKC: js2017948982
 |
**Jozefa Maleczkyné Ellinger** [maleckinE], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Maleczkyné Ellinger Jozefa** estis hungara operkantisto (koloratursoprano), altlerneja instruisto. Ŝia origina nomo estis *Jozefa Ellinger* (ĝis la geedziĝo), ŝia patro estis József Ellinger, ŝia edzo estis Vilmos Maleczky, ŝia filo estis Oszkár Maleczky.

Jozefa Maleczkyné Ellinger
Jozefa Ellinger  naskiĝis la 27-an de majo 1852 en Pest (urbo), ŝi mortis la 11-an de aprilo 1920 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Jozefa Ellinger devenis el juda familio. Ŝi lernis kantadi jam frue de sia patro. Ŝi debutis kiel amatoro en Nagyvárad en 1872, poste ŝi aliĝis al operista trupo de Nacia Teatro de Pest. En 1884 ŝi estis unu el la fondintaj membroj de Reĝa Operejo de Budapeŝto, eĉ ŝi kantadis dum la inaŭgura spektaklo. En la sekvaj jaroj ŝi faris ankaŭ turneojn en Lejpcigo, Berlino, Dresdeno. En 1886 ŝi forlasis la Operejon, sed post jardeko ŝi ricevis la titolon honora membro. Ŝi instruis en la Muzikakademio ekde 1892.

El ŝia repertuaro
-----------------

* Léo Delibes: *Lakmé* - titolrolo
* Gaetano Donizetti: *Don Pasquale* - Norina
* Ferenc Erkel: *Bánk bán* - Melinda
* Wolfgang Amadeus Mozart: *Die Zauberflöte* - reĝino de Nokto
* Gioacchino Rossini: *William Tell* - Matild
* Giuseppe Verdi: *Traviata* - Violetta

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla lasta)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio Jozefa Maleczkyné Ellinger en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **kapelo Stefano la 1-a (Hungario)** estas pilgrimloka konstruaĵo en vilaĝo Vát.

Ŝtono ĉe la kapelo

Legendo de Sankta Fonto
-----------------------

Grafo Francisko Nádasdy (banuso) ĉasadis en sia bieno, kiam ĉe fonto vidis almozulon rajdantan sur blinda ĉevalo. La ĉevalo eniris la fonton, poste la besto jam vidis.

Historio
--------

La menciita grafo konstruigis lignan kapelon ĉe la fonto en 1720, poste kapelon jam el brikoj. Lia posteulo invitis Servistojn de Mario por zorgadi la kapelon en 1734. Inter 1745-1750 ili konstruis monaĥejon kaj preĝejon. En 1788 la monaĥa ordeno estis forigita, poste la monaĥejo ruiniĝis, tial ĝi estis malkonstruita proksimume en 1800. La preĝejo longe restis, sed en 1945 oni trakonstruis ĝin al kapelo. Ekde 1967 estas videbla la nuna formo.

Konstruaĵo
----------

La kapelo situas sola en rando de la vilaĝo. Ĝi formas majusklon T, la piedo de la litero estas la absido. La konstruaĵo estas apogata de pilieroj. En mezo de la fasado funkcias la tre granda enirejo. En la tegmento piramida pinta turo altiĝas. Interne ĉe la sanktejo estas malgranda fenestro.

Fasado de la kapelo
Kermeso okazas en la 20-a de aŭgusto.

Fontoj
------

* hungare
* Arkivigite je 2017-06-28 per la retarkivo Wayback Machine hungare
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto

* Kategorio Kapelo Stefano la 1-a (Vát) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Kaspar (Caspar) Förster (Foerster, Forster)** (baptita je la 28-a de februaro 1616 en Danzig, m. 1-a de februaro 1673 en Oliva estis germana kantisto kaj komponisto. La muzikan edukadon li ricevis unue de la patro Caspar Förster, Danzig (la patro vivis inter 1574 kaj 1652) kaj poste de Marco Scacchi en Varsovio. Poste li iris al Italio. En 1652 la dana reĝo Friedrich la 3-a vokis lin al Kopenhago por labori kun la kortkapelo. Pro la komencanta milito inter Danlando kaj Svedio li reiris al Danzig kie li laboris kiel kantoro ĉe la Marienkirche. Post mallonga restado en Venecio li revenis al Kopenhago (1660). Post restado en Hamburgo li fine revenis al sia naskiĝurbo.

Li kreis ses triosonatojn, diversajn ekleziajn koncertojn kaj kantatojn. La verkojn de la patro (kiu ankaŭ laboris kiel komponisto) ni ne konas.

Muziko
------

* Domine Dominus noster
* Vanitas vanitatum
* Sonata a 7
* Viri Israelite audite
* La Pazza
* Repleta est malis
* Minimume 6 triosonatoj
* Congregantes philistei
* 3 prelegoj
* 35 ekleziaj kantoj
* 4 kantatoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Dana Biografia Leksikono
* 3. Eldono de *Dana Biografia Leksikono* 1980


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 249737
* GND: 10379896X
* LCCN: n82033206
* VIAF: 66730694
* ISNI: 0000 0001 1028 6493
* SUDOC: 156547236
* BNF: 148061286
* MBA: 8f7ca5cc-dd36-4e24-9037-920aa1af8600
* BNE: XX1752029
 |
Kastelo Altenklingen
**Kastelo Altenklingen** estas postrenesanca kastelo sur la teritorio de la komunumo Wigoltingen en Kantono Turgovio en Svislando. La kastelo estas privata posedaĵo de la familio Zolikofer, kiu estis ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 la Senjoroj de Altenklingen.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Kastelo Altenklingen datiĝas el la jaro 1227 kiel *Castrum klingen*. La baronoj de Klingen konstruis la burgon proksimume en la jaro 1200 por anstataŭ la najbaran kastelon *Altburg* (malnovburgo). Kiam la nobela familio dividiĝis la kastelo fariĝis la prakastelo de la Baronoj de Altenklingen. En la jaro 1407 la apencelanoj sensukcese sieĝis la kastelon. La posedantoj dum la 15-a kaj 16-a jarcentoj plurfoje ŝanĝis (1419 *Muntprat de Spiegelberg* el Konstanco, 1441 Baronoj de Breitenlandenberg, 1559 *Brümsi de Herblingen*. En la jaro 1585 la kastelo kaj la Senjorujo Altenklingen fariĝis posedaĵo de la sankt-gala familio Zollikofer. En la jaro 1798 dum la Helveta Revolucio la senjorujo estis malfondita, la kastelo restis familia posedaĵo. Hodiaŭ ĝi apartenas al la Familia Fondumo Zollikofer kaj en ĝiaj ejoj troviĝas familia muzeo kun ampleksaj kolektoj.

La konstruaĵo
-------------

Altenklingen entenas grandan kastelon konsistante el 3 etaĝoj kun dektri cambroj, malgrandan kastelon kaj kapelon konsekritan al Sankta Viborado. Ĉirkaŭ la kastelo estas akvofoso, tra kiu kondukas ponto kaj forta protektomuro kaj defendoinstalaĵoj. Ekster la kastelo situas kamparaj bienoj kun vitejoj kun rimarkindaj faktrabkonstruaĵoj. Ĉe la eniro al la bieno torviĝas fiŝlageto. La kastelaj bienoj estas nuntempe posedaĵo de la familio Zollikofer. En la bieno troviĝas ankaŭ vendejo kun biologiaj produktoj kaj restoracio.

La hodiaŭaj mebloj en la kastelo estis kolektitaj dum la lastaj kvar jarcentoj. Impresaj estas la belegaj ŝrankoj, bufedoj kaj kahelaj fornoj.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: *Gregor Spuhler*: *Altenklingen* en *Historia Leksikono de Svislando* (2010-11-03)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kastelo Altenklingen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Kastelo Altenklingen en la retejo Svisaj Kasteloj
* Retejo pri la biologia vendejo kaj restoracio en la kastela bieno Altenklingen
* Altenklingen en la Historia Leksikono de Svislando germane france itale

Bildoj
------

* Lageto ĉe la enirejo al la kastelaj bienojLageto ĉe la enirejo al la kastelaj bienoj
* Rigardo de la kastelpordo al la ponto kaj bienojRigardo de la kastelpordo al la ponto kaj bienoj
* Kasteleniro kun familia blazonoKasteleniro kun familia blazono
* Kastela kapelo de Sankta ViboradoKastela kapelo de Sankta Viborado
**Karl BAEDEKER** (naskiĝinta la 3-an de novembro 1801 en Essen, mortinta la 4-an de oktobro 1859 en Koblenz) estis germana libra eldonisto kaj vendisto. En 1829 li edzinigis Emilie Heintzmann, kiu naskis dek infanojn inter ili Fritz Baedeker.

Vivo
----

Post jaroj da metilernado ĉe la Universitato de Hajdelbergo kaj en la librovendejoj J. C. B. Mohr kaj C. F. Winter (Hajdelbergo) respektive ĉe Georg Andreas Reimer (Berlino) fonditis en Koblenz la firmao *Karl Baedeker* en la 1827-a jaro. Ĉi tie estis centro de la kreskanta turismo (ekz. danke al Sturm und Drang, romantikismo) kaj ekde 1827 floris la cirkulo de pasaĝeraj vaporŝipoj sur Rejno. Sekve Baedeker specialigis la eldonogamon al tiuj ĉi fenomenoj. En 1828 li aĉetis la eldonrajtojn de la verko *Rheinreise von Mainz bis Köln, Handbuch für Schnellreisende* de Johann August Klein kaj transprenis la revizion mem post la morto de la verkinto (dua eldono en 1835, tria eldono en 1839). Farante tion li baldaŭ donis al la manlibro ĝis nun nekonatan utilecon gvidante la fremdulon rekte al la vidindaĵoj bazitaj sur siaj propraj vojaĝoj kaj liberigante la vojaĝantojn de multekosta kuratoreco fare de surlokaj gvidistoj. Tio kreis novan vojaĝgvidilon, per kiu la eldonejo establis sian tutmondan reputacion en la tempo, kiam turismo komencis tuŝi ĉiujn eŭropajn landojn kaj ĉiujn sociajn klasojn

Baedeker senlace propraokule kaj migrade havigis al si informojn utiligante la modernajn vojaĝrimedojn: en 1838 estis lia unua trajnvojaĝo sur la itinero Antverpeno-Meĥleno-Bruselo). Krome, la plej bonaj fontoj estis elxcerpataj kaj bonegaj fakuloj estis konsultataj: ekz. Theodor Mommsen kontribuis informojn pri la romiaj urboj en Svislando en 1852). Ĉe la morto de Baedeker estis jam disponeblaj la jenaj volumoj: Rejnlando, Belgio, Nederlando, Parizo, Germanujo kaj Aŭstria Imperio.

gvidlibro pri Parizo, 20 eldono de 1931.

Fonto
-----

* Lülfing, Hans, "Baedeker, Karl" ĉe: *Neue Deutsche Biographie* 1 (1953), p. 516-517 (tie ĉi interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Karl Baedeker en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* ligiloj ĉe DDB
* Maren Gottschalk: "Der Todestag des Verlegers Karl Baedeker". Ĉe: WDR, ZeitZeichen, 4.10.2014
* paĝaro de gvidlibro-kolektantoj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 804968
* GND: 116033290
* LCCN: nr91007937
* VIAF: 100207476
* ISNI: 0000 0001 1880 1533
* LIBRIS: 282724
* SUDOC: 075450534
* BNF: 15327794k
* NLA: 36004432
* NKC: jn20000600564
* BNE: XX1215858
 |
kastelo de Alzey
La **kastelo de Alzey** estas kastelo en la urbo Alzey, distrikto Alzey-Worms, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato. Ĝi verŝajne originas en ŝtaŭfa regna burgo kaj estas ŝanĝkonstruita en la 16 jarcento al kastelo.

Ĝi estis detruita en 1689 dum la milito de la palatinata sukcedo. Maljam en la 20a jarcento ĝi estas rekonstruita de la grandduklando Hesio. La kastelo estis antaŭ la detruo administrejon. Hodiaŭ enestas juĝejo kaj internulejo de knabina gimnazio.

Ekesto
------

La ekzakta dato de la ekesto de la burgo en Alzey ne estas konata. Plej frue staris post la apero de la ŝtaŭfoj kidl posedantoj de la regna bieno en 1125.

Antaŭ la transpreno de la regna posedo fare de la ŝtaŭfa duko Frederiko la 2-a en Alzey ekzistas floranta bieno. Ĉu ĝi jam estis fortikita ne estas klara. Duko Frederiko la 2-a estis sperta en konstruo de burgoj kaj li havus politikan intereson je burgo. Tial eblas, ke li estis la konstruiganto de la burgo.
Eble lia filo, grafo Konrad, kiu travivis sian infanaĝon en Alzey, konstruigis la burgon.

### Legendo de la raŭgrafa burgo

Unua dokumentita epoko
----------------------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kastelo Alzey en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Stefan Grathoff: *Burg und Schloss Alzey – Residenz der Pfalzgrafen bei Rhein*
* Stadtrundgang Alzey (Punkt 4) Arkivigite je 2013-12-11 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑  Stefan Grathoff: *Burg und Schloss Alzey – Residenz der Pfalzgrafen bei Rhein*, Zugriff am 20. September 2012.

49.7460472222228.1162527777778Koordinatoj: 49° 44′ 46″ N, 8° 6′ 59″ O (mapo)
**ARADI József** (Schreiner) estas rumanuja hungara redaktoro, eseisto, antropologo. Li naskiĝis en Arad la 18-an de aprilo 1943.

Biografio
---------

József Aradi havigis al si diplomon de instruisto pri hungara lingvo kaj literaturo en Universitato Babeş-Bolyai de Kluĵo. Li iĝis ĵurnalisto ĉe la Szabad Szó en Temeŝvaro. En antologio *Vitorla-ének* li publikigis poemojn (1967). Li verkis precipe sociologiajn-sciencajn publicistikaĵojn. Ekde marto 1968 li estis redaktoro de Ifjúmunkás, ekde majo 1972 de Korunk. En 1983 li elmigris en FRGon. Li laboris ankaŭ en Usono, Kanado, Mezoriento kaj Meksiko. Li prezentis en sia faklaboro la Alexis-de-Tocqueville-tradukiston Gábor Fábián. Li publikigis ankaŭ en Echinox kaj en junulara *Fellegvár*-aldonaĵo de Igazság. Li estis kunlaboranto de *TETT*, la scienca aldonaĵo de A Hét. En sia sociografia eseo (*Sors és sorsforduló Mérában*, Korunk 1967/11) li klarigas surbaze de popolaj aŭtobiografioj la *la historion de transireco en Orient-Eŭropo*. Nuntempe li vivas en Hungario.

Verkoj
------

* *Játékperiszkóp*. Kultúrfordítási kísérletek, elekt. trad. Bk. 1983.

Literaturo
----------

* Tóth Sándor: *Egy gondolkodói alkat kalandja az elmélettel*. Korunk 1980/9.
* Artikolo pri J. A. Arkivigite je 2012-10-17 per la retarkivo Wayback Machine

Fonto
-----

* Romániai magyar irodalmi lexikon


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Joĥ** estas la mezangla litero ‹ȝ›, kiu estis uzata por prezenti la parolsonon [j] kaj kelkajn velajn konsonantojn, similajn al la Esperanta ĥ (ĝiajn iamajn alofonojn).

Ekz‑e *þruȝ* [θruːx] (novangle *through*, germane *durch*, «tra»); *niȝt* [niçt] (*night,* «nokto»).

La angla nomo de tiu litero estas *yogh;* oni diversmaniere ĝin voĉlegas, i.a.:

* en Britujo: /jɒɡ/, /jɒx/, /jəʊɡ/, /jəʊx/;
* en Usono: /jɔɡ/, /jɑɡ/, /jɔx/, /jɑx/, /joʊɡ/, /joʊx/.

La skota nomo estas sco:yoch.

Grafike joĥ devenas el duonunciala signobildo de go (G), kiun alportis en Anglion la irlandaj misiistoj ankoraŭ en la malnovangla epoko. Tiam tiu signobildo ne prezentis apartan literon, ĝi estis alografo de la latina Go.

Do komence tiu «latina» go heredis la sonvalorojn de la responda runo gebo; interalie, ĉar la praĝermana *g* moliĝis ĝis [j] kiam ĝin sekvis antaŭaj vokaloj, tial gebo kaj go povis reprezenti tiun sonon en tiuj pozicioj. Tion oni ĝeneraligis ankaŭ al la okazoj kiam historie [j] ne rezultis el moligo de *g*, sed respondis al la praĝermana [j]; ekz‑e oni skribis *gear* («jaro», en la moderna angla *year*), malgraŭ ke tiu devenis el la praa *\*jērą*.

Poste, sekve de la vikingaj invadoj kaj la Dana konkero de Anglio, influate de la Norena lingvo, la sonkombinoj [ɡe], [ɡi] reaperas en la malnovangla (ekz‑e *get, give* devenas el norenaj pruntoj, anstataŭintaj la respondajn vortojn anglosaksajn: la norena *gefa* → malnovangla *giefan* → mezangla *given;* resp. *geta* → *geten*). De tiam la ambigueco de *g* iĝas ĝena, kaj en la mezangla epoko oni repruntas la kontinentajn signobildojn de ‹g› por [ɡ] kaj [ʤ], farante joĥon ‹ȝ› kaj goon ‹g› apartaj literoj. Por [j] oni francmaniere ekuzis ‹y›; kaj por [x], ‹gh›. Ambaŭ aperas en la novangla nomo de joĥ, *yogh* ← mezangla *ȝoȝ*.

* Malfermita duonunciala Go.Malfermita duonunciala Go.
* Miniaturo el anglosaksa manuskripto. En la surskribo aperas «Ȝod» (= God, «Dio») kaj «plouȝ» (= plough, «plugo»)Miniaturo el anglosaksa manuskripto. En la surskribo aperas «Ȝod» (= *God*, «Dio») kaj «plouȝ» (= *plough*, «plugo»)

* Kategorio Joĥ en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Karl BÖHM-HENNES** (naskiĝinta la 15-an de julio 1891 en Lauscha, mortinta la 20-an de novembro 1914 apud Łódź) estis germana sportisto en nordia skiado. Li pasigis la junulajn jarojn en Ernstthal (Lauscha). Li estis amiko kaj fianĉo al la populara verkistino Wally Eichhorn-Nelson.

Vivo
----

Böhm-Hennes gajnis kun la frato Emil Böhm-Hennes kaj siaj amikoj Eugen Böhm kaj Paul Löffler grandegajn sukcesojn je la komenco de la 20-a jarcento. Furoris lia skisalto pri 17 metroj en 1908 je Oberhof. En 1909 li venkis en Braunlage ĉe la germana ĉampionado de junuloj pri skiado. Poste li atingis la unuan rangon en Oberhof okaze de la Ĉampionado turingia. En 1910 li iĝis saksa venkanto en Altenberg-Geising kaj ĉe sur Feldberg de la germana titolo pri skikurado kaj arta skedado. Post kvar jaroj da senĉesa trejnado li faris skisaltadojn pri 29 kaj 31 metroj dum la Ĉampionadoj turingiaj. En 1911 li venkantis en Oberwiesenthal la germanan kaj en Bad Mitterndorf la aŭstrian skiĉampionadon. En Oberhof li atingis per 36 metroj novan germana rekordon. En 1912 Böhm-Hennes ĉe Holmenkollbakken atingis la kvaran rangon pri nordia kombino post la superregantaj norduloj kio famigis lin en Norvegujo. Kvarfoje li gajnis la premion *Ora neĝostelo*. En 1914 li ankoraŭfoje unuarangulo ĉe la Ĉampionado turingia. Tuj post la eksplodo de la Unua mondmilito li rekrutiĝis kaj falis dum bataloj ĉe la ruslanda fronto.

Honoroj
-------

En 1968 inaŭguris en Ernstthal skisaltejo nomita por li.

Literaturo
----------

* ekleziaj matrikuloj de Speĉtsbrunn kaj Lauscha
* personaj notoj de Wally Eichhorn-Nelson

Eksteraj ligiloj
----------------

* Etbiografio
**Kastelo Balmoral** estas domego en Aberdeenshire, Skotlando, kie Elizabeto la 2-a (Britio) kaj ŝia familio ofte loĝis somere.

Historio
--------

La domego unue konstruiĝis en 1390. Ĝi iĝis reĝa loĝejo en 1848, kiam ĝi luiĝis de Viktoria (Britio) kaj ŝia edzo Alberto (Saksio-Koburgo kaj Gotao). Ili tiom ŝatis Balmoral ke en 1852 ili aĉetis ĝin.

Kiel Domego Sandringham, Norfolk, Kastelo Balmoral estas privata posedaĵo de Elizabeto la 2-a, kontraste al, ekzemple, Kastelo Windsor kaj Palaco Buckingham, kiuj estas parto de la reĝaj heredaĵoj poseditaj de la brita registaro.

En la 8.9.2022 mortis kastele ŝia reĝina moŝto Elizabeto la 2-a.

Notoj
-----

1. ↑  "Queen Elizabeth II. ist tot". Ĉe: orf.at, 8.9.2022

* Kategorio Kastelo Balmoral en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rkasteloj de Aberdeenshire |
| --- |
| Kastelo Balmoral | kastelo Huntly | kastelo Crathes | kastelo Drum | kastelo Dunnottar | kastelo Slains | blazono de Aberdeenshire |

 |
**Karagozo** aŭ **Karagöz** ("nigraj okuloj" en la turka) estas populara esprimo de la literaturo kaj teatro, kun origino en Turkio kaj etendiĝita tra la tuta araba mondo dum la ekzisto de la Otomana Imperio.

*Karagozo* laŭ la turka versio estas ombroteatro. La realiganto manipulas marionetojn per kartunaj aŭ lignaj stangetoj, kies ombro estas projekciata trans lumigita panelo.

Laŭ la legendo, Karagöz kaj sia amiko Hadshivat estis du masonoj kiuj vivis en la 14-a jarcento kaj kies kontraŭdiroj malpermesis al la cetero de la laboristoj, kiuj amuziĝis aŭskultante ilin, fini la konstruadon de la granda moskeo de Brossa. Kolere, la sultano pendigis ilin. Unu el la korteganoj, laŭ Margot Berthold, havis la ideon fari la bildojn en travidebla kaj multkolora haŭto de Karagöz kaj Hadshivat kaj revivigi ilin sur tolo. La ombroteatro estis reprezentita en la kortego de la sultano, en la geedziĝoj, en la festoj de la cirkumcido kaj en la kafumado dum la festo de Ramadano.

* Kategorio Karagozo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Kapitulano** estas laŭ la juro de la romkatolika eklezio pastro, al kiu oni konfidas sola aŭ en komuneco kun aliaj pastroj – la kapitulo – la taskon celebri ĉe katedrala aŭ kolegiata preĝejo solenajn mesojn kaj plenumi ĉiujn taskojn transdonitajn de la episkopo.

Foje ankaŭ institucioj de la protestantismo tenis kapitulanojn. Ekzemple la Kolegiato Bonifaco en Hameln, kiu en la epoko de la reformacio aliĝis al la protestantismo, tenis proksimume 1825 ne nur kanonikojn, sed ankaŭ kapitulanojn.

En fruaj epokoj la kapitulo funkciis kiel la "senato" de episkopo. Katedralaj kapituloj estas aparte institucioj de la t.n. "Malnova Mondo" kaj jen en la teritorioj de la iama Sankta Romia Imperio, en Ameriko ne ekzistas ekzemple katedralaj kapituloj.

Multaj ŝtatoj sur la teritorio de la iama Sankta Romia Imperio intertraktis kun la katolika eklezio konkordatojn, kiuj devigas la ŝtatojn salajri la katedralajn kapitulanojn kompense la konfiskadojn sekve la sekularigon de ekleziaj bienoj; ĉar la salajroj estas financataj per impostoj, do ankaŭ ne- aŭ malkatolikoj nerekte devas pagi ilin.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Normoj de la kanona juro pri la kanonika kapitulo

Referencoj
----------

1. ↑  Fr. Sprenger: *Geschichte der Stadt Hameln*. Verlag Helwing, 1826, p. 460 sj
**József Badics** [jOĵef badiĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Badics József Károly Endre** estis hungara agronomo, muzeologo. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis *alistáli kaj szentkirályszabadjai* [aliŝtAli, sentkirAjsabadjai]. Lia patro estis Ferenc Badics.

József Badics naskiĝis la 20-an de februaro 1900 en Budapeŝto, li mortis la 5-an de majo 1945 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Badics akiris agronomian diplomon en Ekonomia Akademio (Magyaróvár) en 1922, poste li doktoriĝis en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1927, fine li aŭskultis prelegojn en Zuriko. Komence li estis asistanto (1925–1933), poste lektoro (1933–1937). Ekde 1937 ĝis sia morto li estis muzeestro en agrikultura muzeo, samtempe li havis postenon en la Ministerio pri agrikulturo (Hungario). Li kreis ankaŭ modelan bienon apud Tótvázsony. Dum la 2-a mondmilito li aliĝis al la rezista movado, li kaŝis kelkajn gravajn personojn. Li edziĝis en 1928, lia edzino naskis 2 filinojn. Li mortigis sin.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Az áralakulás a magyar mezőgazdaságban, mint a jövedelmezőség egyik tényezője 1913–1925-ig.* disertaĵo, 1926)
* *Die neuere Preisgestaltung in der Landwirtschaft*. Budapest, 1929, Verf. 18 p. 23 cm.
* *Irányított mezőgazdaság*. Budapest, 1934,
* *Ábrázolt agrárpolitika*. Budapest, 1941,

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio József Badics en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 717279
* VIAF: 121477918
* ISNI: 0000 0000 7949 3573
 |
Ekstere
La fama interna spirala ŝtuparo
La **Kapelo de Loreto** (angle **Loretto Chapel**) estas kapelo en Santa Fe (Nov-Meksiko) konata pro ties unika spirala ŝtuparo, kiu estas elstara produkto de la ĉarpentado. La konstruaĵo kaj la konstruisto de la ŝtuparo estas konsiderataj kiel miraklo de la monaĥinoj.

Historio
--------

La rom-katolika episkopo Jean-Baptiste Lamy komisiis en 1872 pri konstruado de kapelo nomota *Nia Sinjorino de Lumkapelo* kaj kiun devis prizorgi la Monaĥinoj de Loretto. La kapelon planis la franca arkitekto Antoine Mouly en novgotika stilo, simile al Sainte-Chapelle (Sankta Kapelo) en Parizo.

La ŝtuparon konstruis nekonata ĉarpentisto el ne-indiĝena ligno. La ŝtuparo ŝajnas, ke ne apogas sin (ŝajne mankas centra apoga akso) kaj pendas en la aero. Pri la alveno, konstruado de tiu ŝtuparo estas ligitaj miraklaj, misteraj eventoj. La ŝtuparo havas 33 ŝtupojn, numero de aĝo, kiam Jesuo mortis.

Laŭ legendo, la ŝtuparon konstris Sankta Josefo mem responde al preĝado de monaĥinoj.

La kapelo nuntempe
------------------

La kapelo nun funkcias kiel preĝejo, posedata de privata kompanio, kiu funkciigas hotelon en la proksimo. La enirado de la kapelo kostas 3 USD.

* Kategorio Kapelo de Loreto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Karl Eduard von BÜLOW** (naskiĝinta la 17-an de novembro 1803 sur la bieno Berg en Eilenburg, mortinta la 16-an de septembro 1853 en Hohentannen) estis germana verkisto kaj la patro de la famega muzikisto Hans von Bülow.

Vivo
----

En Leipzig li studis ĉefe la klasikajn lingvojn, kaj vivis ekde 1828 en Dresdeno. Ekde 1842 li plurfoje vojaĝis al Italujo troviĝante ankaŭ en Stuttgart kaj Berlino. Sed la politika situacio en 1849, post la Revolucio de 1848 en Germanio, preferigis lin la vivi en Svisujo. Li aĉetis la malnovan Kastelon Oetlishausen en la Kantono Turgovio kie li vivis ĝismorte.

Graveco
-------

Kastelo Oetlishausen en Svisujo kie mortis Bülow en 1853
Sian literaturan renomon li ekigis per la altvalora novelo-libro »Novellenbuch« (Lepsiko 1834–36), kie troviĝas cent noveloj prilaboritaj laŭ malnovaj fremdlandaj kaj germanaj modeloj, krome per »Neues Novellenbuch« (Brunsviko 1841). Inter la propraj aĵoj, en kiuj li ofte kaj sukcese orientiĝis je la stilo de Ludwig Tieck, kiujn li publikigis, jenas: »Eine Frühlingswanderung durch das Harzgebirge« (Lepsiko 1836); »Jahrbuch der Novellen und Erzählungen« (Brunsviko 1840; kun la interesa rakonto »Die Jugend des armen Mannes in Tockenburg« laŭ la membriografio de U. Bräker); »Novellen« (Stuttgart 1846-1848); »Eine allerneueste Melusine« (Frankfurto 1849) kaj aliajn pli etajn novelojn diversloken enŝovitajn.

1836: *Simplicissimus* en la prilaboro de Karl Eduard de Bülow
Krome li eldonis prilaboron de »Simplicissimus« (Lepsiko 1836) de Grimmelshausen, tradukon de »La gefianĉoj« de Manzoni (dua eldono, Lepsiko 1837), »Dramatische Werke« de Friedrich Ludwig Schröder (Berlino 1831), kune kun Tieck trionon de la verkoj de Novalis (Berlino 1848), krome »Heinrich v. Kleists Leben und Briefe« (Berlino 1848), »Anthologie auf das Jahr 1782« de Friedrich Schiller (Heidelberg 1850) kaj »Militärische und vermischte Schriften« de Heinrich Dietrich von Bülow (kune kun W. Rüstow, Lepsiko 1853).

La germanlingvan rememor-literaturon li pliriĉigis per la eldono de la surpaperigitaj memoroj de palatgrafo ĉe Rejno Frederiko la 2-a (»Ein Fürstenspiegel«, Vroclavo 1849).

Verkaro
-------

* Louis von Ahlefeldt: *Bülow, Eduard von.* En: *Allgemeine Deutsche Biographie* (ADB). Band 3, Duncker & Humblot, Leipzig 1876, S. 517.
* Hans-Joachim Böttcher: Bülow, Carl Eduard von, che: *Bedeutende historische Persönlichkeiten der Dübener Heide*, AMF - Nr. 237, 2012, p. 16–17.

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, vol 3. Leipzig 1905, p. 595-596 (interrete tie ĉi)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Karl Eduard von Bülow en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Aferoj ĉe Vikifontaro
Kastelo Bellevue, somero 2015
**Kastelo aŭ Pavilono Bellevue** (germane: *Schloß Bellevue*) troviĝas inter la kvartaloj Ebersdorf kaj Schönbrunn de Saalburg-Ebersdorf, ĉe la iama Landa ŝoseo L 1095 en Germanujo.

Historio
--------

Starigis la kasteleton en 1783 grafo Henriko la 35-a (Reuß) laŭ novklasikisma stilo sur montopinto en formo de templo ĉe la strato disde Schönbrunn al Bad Lobenstein. Tie oni ja havis belvidon ravigan. Kulpis tiu ĉi nova strato ke la malnova komerca lano tra *Grüner Esel* perdis tute gravecon sian, tiel oni plantis sur ĝi tiliojn. Tiuj arbaroj tipas en niaj tagoj por Schönbrunn. La kasteleto metitis (ne tute) ĉe la landlimo inter du reuß-aj teritorioj por dokumenti labonajn rilatojn de la du landoj. Teme la kastelo memkompreneble ankaŭ kuntekstas kun la najbara Kastelo Ebersdorf.

Temas pri okangula kupolaĵo kun du kvadrataj flankaj aloj. Protiko kvarkolona troviĝas ĉe al fruntfasadoj. Meze de la 19-a jarcento ĝi nomiĝas *kuracgasta salonego* kaj disponigis sin al la gastoj por diversaj distriĝokazigaĵoj. Post ŝtatigo post la Dua mondmilito posedantas la komunumo. Inter la jaroj 1960-aj kaj 1980-aj ĝi estis deponejo por rekvizitoj de la vilaĝa teatrotrupo. La interno pro sekureckialoj ne alireblas.

Hodiaŭ la kastelo staras kvazaŭ kiel insulo trafika meze de la ŝoseo daŭre permesante belegan vidon malproksimen ĝis Fiĥtela montaro, Schneeberg-monto kaj Ochsenkopf-monto. Ekstere restaŭrite ĝi malfunkcias nun.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kastelo Bellevue (Saalburg-Ebersdorf) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Prie sur tutgermana burgaropaĝo
* Informoj sur la paĝoj urbaj kun foto de la interno Arkivigite je 2021-04-17 per la retarkivo Wayback Machine

50.4772919911.6577301Koordinatoj: 50° 28′ 38″ N, 11° 39′ 28″ O (mapo)
La krucifikso de Bentheim
**Kastelo Bentheim** (*Burgo Bentheim*) estas mezepoka kastelo en Bad Bentheim en la Graflando Bentheim en Malsupra Saksio. La kastelo estis konstruita el sabloŝtonaj brikoj. Tiu sabloŝtono portas la nomon de la loko: Bentheima sabloŝtono. La kastelo ankoraŭ nun estas loĝata sed la fortikaĵoj kaj kelkaj historiaj akceptejoj estas enireblaj por la publiko. La loĝejo estas loĝata de la nobela familio *zu Bentheim und Steinfurt*.

La konstruaĵo
-------------

Se oni volas eniri la kastelon tiam oni pasas du pordegojn. La *malsupra pordego* datas el la 13-a jarcento. La *supra podego* estis fasonita en la 17-a jarcento fare de la nederlanda arkitekto Philips Vingboons (1614-1679). La *Kronenburg* estas la digna gotika loĝejo, kiu en la malfrua 19-a jarcento, laŭ historia ekzemplo, estis renovigita. La *Pulvoturo* kun sia mezepoka karcero akiris ĉ. 1525 sian hodiaŭan formon. En la kastelo do troviĝas pluraj konstrustiloj, kiel romantiko, gotiko kaj renesanco.
Ekde la tridekmetre alta mezepoka pulvoturo oni vidas, dum klara vetero, belan panoramon de Vestfalio kaj Tubantio. En la korto troviĝas la Krucifikso de Bentheim, sabloŝtona krucifikso el la 12-a jarcento.

Bildaro
-------

* BaterituroBaterituro
* Malsupra pordegoMalsupra pordego
* La kortoLa korto
* KastelĝardenoKastelĝardeno

* Baterioturo kun leonomemorigiloBaterioturo kun leonomemorigilo
* Supra pordegoSupra pordego
* KronenburgKronenburg
* Kastelmuro kaj turo de la KaterinenkirkoKastelmuro kaj turo de la Katerinenkirko

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kastelo Bentheim en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* germane/angle/nederlande Oficiala retejo
**József CSABAI-WÁGNER** [jÖĵef ĉabai-vAgner], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csabai-Wágner József** estis hungara pentristo, arkitekto, instruisto. Lia origina familia nomo estis *Wágner*, sed dum la studentaj jaroj li uzis jam la distingan nomon *Csabai-Wágner* (aŭ Csabai Wagner).

József Wágner  Arkivigite je 2016-12-20 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 27-an de majo 1888 en Mezőberény, li mortis la 6-an de junio 1967 en Mezőtúr.

Biografio
---------

József Wágner frekventis mezlernejojn en Békéscsaba kaj Kolozsvár, poste li akiris arktektan diplomon en Reĝa Teknikuniversitato palatino József. Jam dum la studentaj jaroj li ankaŭ pentradis kaj desegnadis. En Békéscsaba li projektis konstruaĵojn, ekzemple la muzeon. En la fruaj 1920-aj jaroj li lernis pentroarton de Ede Balló en Artista Altlernejo. Post lernado li studvojaĝis al Aŭstrio, Germanio, Italio, poste en Békéscsaba li pentradis. Depost la 2-a mondmilito li translokiĝis al Mezőtúr, kie li ankaŭ instruis en mezlernejo. Li ricevis premiojn en 1920, 1940, 1943.

Liaj solaj ekspozicioj
----------------------

* 1948, 1964 • Mezőtúr
* 1965, 1986, 1988 • Békéscsaba
* 1987 Szolnok

Liaj grupaj ekspozicioj
-----------------------

* ekde 1920 plurfoje en Budapeŝto
* 1961-64 • Szolnok
* 1968 • Békéscsaba

Memorigiloj
-----------

* memormedalo  Arkivigite je 2016-12-20 per la retarkivo Wayback Machine

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 21-a paĝo)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2016-12-20 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio József Csabai-Wágner en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Kapelo Sankta Kruco** estas romkatolika monumento historia en Hungario, en vilaĝo Kisapáti. Ĝi estas la plej malnova konstruaĵo de la vilaĝo.

Historio
--------

La romanika preĝejo estis menciita en 1245, tamen la identeco ne estas tutcerta. Laŭ arkeologoj oni konstruis ĝin en la 13-a jarcento. Tiutempe la vilaĝo etendiĝis en tiu ĉi loko. Gotika trakonstruo okazis en 1414 kaj oni alkonstruis sakristion supozeble post jardekoj. En la 17-a jarcento la plena vilaĝo ŝanĝis lokon al la nuna loko, nur la preĝejo restis. Oni supozas, ke la forlasita preĝejo jam estis ruina pro la kontraŭturkaj bataloj, tamen oni renovigis ĝin en 1772. En la 19-a jarcento la preĝejo ne estis uzata kaj denove ruiniĝis, ja la vilaĝo havis preĝejon en la nova loko. En 1958 post arkeologiaj esploroj - kiel kapelo - ĝi plene renoviĝis, denove en 1991.

Konstruaĵo
----------

La kapelo situas sola ĉe piedo de monto en proksimeco de vitejoj. Ĝi havas 3 partojn: la navo estas kuŝanta brikoforma, la apuda absido estas staranta brikoforma kaj iomete malpli larĝa, ol la navo. La sakristio troviĝas malantaŭ la navo. La enirejo funkcias en mezo de la laŭlonga navoflanko. Interne restis la altara ŝtono el la romaniko, arkeologoj trovis ankaŭ spurojn de freskoj.

Fontoj
------

* Arkivigite je 2018-08-23 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj
* hungare kun 3 fotoj Arkivigite je 2018-08-23 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2018-08-23 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Grafo József Esterházy** [jOĵef esterhAzi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Esterházy József** estis hungara oficiro. Lia nobela antaŭnomo estis *galántai*, lia patro estis József Esterházy (reĝa juĝisto).

József Esterházy  naskiĝis la 20-an de septembro 1714 en nekonata loko, li mortis la 13-an de aŭgusto 1762 en Hungara reĝlando en nekonata loko.

Biografio
---------

József Esterházy devenis el grafa, magnata familio. Li frekventis universitatojn komence en Hungarlando, ekde 1733 en Leiden. Post siaj studoj li aliĝis al armeo de Habsburga Imperio. Li partoprenis en militiroj en Silezio (1744), en Italio post 2 jaroj. Li atingis altajn oficirajn rangojn, ekzemple *General-Wachtmeister* en 1744. Li estis tre malŝparema homo, li ĉiam ŝuldis al iuj. En 1759 li faris kontrakton kun la familio, tio savis lin de la ŝuldoj, sed en la prektiko li rezignis pri siaj havaĵoj. Li havis edzinon, kiu neniam naskis.

Lia restinta kontribuo
----------------------

* *Regulament und unumänderlich gebräuchliche Observations-Punkten sowohl im Militär-Ceremoniel, als oeconomicis* (1747)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* germanlingva biografio kun bildo

* Kategorio József Esterházy (oficiro) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Kaporoj** (el la franca vorto *câpre* kaj origine el la greka *kápparis*) estas la marinitaj burĝonoj de la "'Vera kapora arbusto"' (latine *Capparis spinosa*), kiu hejmas en suda Eŭropo, fakte en la tuta mediteranea regiono. Ekde la antikvaj grekaj kaj romiaj tempoj oni uzas ilin kiel gustodona aldonaĵo al manĝaĵoj, sed ankaŭ kiel sanigilo kaj amorigilo.

Biologio kaj utiligo
--------------------

Kaporaj arbustoj kreskas laŭ speco en seka medio, aŭ eĉ en malprofunda mara akvo. La burĝonoj en grando de pizoj kreskas je etaj branĉetoj proksime de la folioj. La delikataj, blanke violaj floroj malfermiĝas nur unufoje dum mallonga tempo inter mateno kaj tagmezo.

La fermitajn burĝonojn oni rikoltas en printempo, krude ili ne manĝeblas. Unue oni lasas ilin dum unu tago, poste marinas ilin en salo, sala akvo, vinagro aŭ oleo. Dum tiu proceso ekestas kapora acido kaj glikozido, kiuj donas al la kaporoj sian spican guston.

Kaporoj por manĝo estu fermitaj, aspektu olivkolore ĝis bluece verde kaj estu laŭeble malgrandaj. Tre bonaj kaporoj venas el Francio, kie oni ordigas ilin laŭ grandeco en la kategoriojn "Nonpareilles" (etaj), "Surfines", "Fines", "Mifines", "Capucines", "Capottes" kaj "Communes" (grandaj). Ankaŭ la Lipariaj insuloj konatas pro bonaj kaporoj, aparte la insulo Salina, kie dum ĉiu junio okazas "kapora festivalo".

Marinitaj kaporoj de la grandeco "Surfines"

Manĝaĵoj
--------

En varmaj manĝaĵoj oni aldonu kaporojn nur tute fine, ĉar iuj gusteroj en varmo rapide forflugas. Kaporoj storitaj en salo, kiujn oni preferas en itala kaj iberia kuirarto, unue devas esti lavataj en akvo, por perdi iom da salo. Por ne detrui la guston, oni uzu aldonajn spicojn nur tre singarde kaj laŭeble malmulte.
Konataj manĝaĵoj kun kaporoj estas la itala "Vitello tonnato" kaj la germanaj Königsberger Klopse el la orient-prusa regiono ĉe la balta maro inter nuna Pollando kaj nuna Litovio.
Ankaŭ tapenado el la Provenco ĉefe enhavas olivojn kaj kaporojn.

Bildoj
------

* Kaporo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kaporo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 
*
**József Farkas** [jOĵef farkaŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Farkas József** estis hungara politikisto, bienulo, parlamenta deputito. Lia nobela antaŭnomo estis *boldogfai*, lia patro estis Imre Farkas (nobela juĝisto), lia avo estis János Nepomuk Farkas, liaj pli konataj infanoj estis Dénes Farkas, Kálmán Farkas kaj Tibor Farkas (politikisto).

József Farkas naskiĝis la 28-an de januaro 1857 en Alsóbagod, li mortis la 17-an de oktobro 1951 en Söjtör.

Biografio
---------

József Farkas frekventis gimnaziojn en Zalaegerszeg, Kőszeg kaj Sopron, poste li akiris juran diplomon en Reĝa Universitato de Pest. Spite la diplomon li hejmenvenis kaj okupiĝis ĝismorte pri la familia bieno. Tamen li estis parlamentano inter 1896-1910. Li edziĝis en 1879, lia edzino naskis 3 filojn inter 1880-1884.

Fontoj
------

* hungarlingva biografieto
* datenoj

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio József Farkas (politikisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 699011
 |
la argentinano Enzo Fernández (helblue) kaj meksikano *Héctor Moreno* (verde) en kapopilka duelo de la Futbala Mondpokalo 2022
**Kapopilko**, alternative ankaŭ nomebla "**kapumo**", estas tekniko kiu estas uzita en futbalo por kontroli kaj plumovi la pilkon uzante la kapon por pasi, pafi aŭ malbari. Ĉi tio povas esti farita de staranta, kuranta aŭ saltanta pozicio. Dum en futbalo por ĉiuj futbalistoj krom la golisto intence tuŝi la pilkon per mano aŭ brako estas punita kiel kontraŭleĝa, ludi la pilkon per la kapo (kaj ankaŭ per la brusto) estas permesita - krom kompreneble la kutima tuŝado de pilko per la piedoj kaj gamboj (do ankaŭ per la tibio kaj genuo), pro kio ja la ludo nomatas variaĵo de piedpilkado. Kapopilko estas ofta tekniko kaj estas uzata de ludantoj en preskaŭ ĉiu matĉo. Kvankam utila tekniko en futbalo, kapopilko portas gravajn sanriskojn, precipe al la cerbo, ne nur pro la kolizio inter kapo kaj pilko, sed ankaŭ kiam du kapoj forte kolizias, kiuj ambaŭ celis trafi la pilkon en sama momento. Tial futbalaj funkciuloj daŭre diskutas kiamaniere malpliigi ĉi tiujn riskojn.

Kelkaj atakaj futbalistoj aŭ avanculoj estas aŭ estis konataj kaj timataj kiel kapopilkaj specialistoj, plejparte ludantoj de escepta alteco aŭ saltkapablo. Aparte, la hungara futbalisto Sándor Kocsis, siatempe nomita "orkapulo", povis establi reputacion esti la tutmonde plej bona kapopilkisto en sia kariero inter 1945 kaj 1965, kaj aliaj kapopilkistoj postsekvis lin.

En la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012, la tendenco pri forta graveco de kappilko estis klara: 22 el 76 goloj estis sukcesitaj per la kapo.

En la aliaj grandaj pilkaj sportoj, kiel ekzemple basketbalo/korbopilo, manpilkado kaj volejbalo/flugpilkado, estas ankaŭ laŭleĝe ludi la pilkon per la kapo. Tamen tio estas tre malofta ĉar la kapludo estas multe malpli preciza ol la ludo per mano.

Referencoj
----------

1. ↑  Komparu la libron de Timo Jankowski: *Matchplan Fußball. Mit der richtigen Taktik zum Erfolg.* (germane, "Futbala matĉoplano. Kun la ĝusta taktiko al sukceso") eldonejo *Meyer&Meyer*, Aachen 2015, 3-a, ampleksigita eldono, p. 30.

* Kategorio Kapopilko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La kastelo Fleckenstein, vidita el la kastelo Hohenbourg.
La **kastelo Fleckenstein** (france *château du Fleckenstein*) estas kastelo lokita en la franca komunumo Lembach, en la departemento Bas-Rhin kaj en la regiono Alzaco.

Priskribo
---------

Tiu fortikaĵo havas longan historion. Ĝi longas naŭdek metrojn, altas tridek metrojn kaj estas dek-metrojn larĝa. La konstruaĵo fakte havas la aspekton de ŝipo. Ĝi situas pinte de grejsaj montetoj, kaj estis konstruita dum Mezepoko. Sufiĉe inĝenia sistemo cele al la kolektado de pluvakvo malnovtempe plenigis akvujon, kaj levilo ebligis supreniri akvon aŭ aliajn aĵojn. El la kastelo restas ĝiaj ĉirkaŭmuroj, interna korto, kvadrata turo, subrokaj galerioj kaj pluraj ĉambroj, inkluzive de tiu de la Kavaliroj.

Historio
--------

La kastelo apartenis al la baronoj de Fleckenstein ĝis la 18-a jarcento, kaj montriĝis tre utila por kontroli la Saler-valon aŭ defendi la forston Haguenau. Ĝi estis detruita en 1689 pro ordono de Ludoviko la 14-a de Francio. En 1812, la ruinoj de la kastelo estis aĉetitaj de privatulo, kaj reaĉetitaj en 1958 de la municipo de Lembach.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de kasteloj en Alzaco

* Kategorio Kastelo Fleckenstein en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


Koordinatoj: 49° 02′ 42″ N 7° 46′ 20″ O﻿ / ﻿49.04500 °N, 7.77222 °O﻿ / 49.04500; 7.77222 (mapo)
Ruinero, fone la preĝejo.
Ĉefa enirejo al la kastelo, norda alo. Ruinoj.
La **Kastelo Gehren** (germane: *Schloß Gehren*), hodiaŭ ruino, troviĝas meze de la urbo Gehren.

Historio
--------

La historio de la kastelo komenciĝas en la 11-a aŭ la 12-a jc. Verŝajne kavaliroj de Berlstedt estis komisiitaj konstrui gvatturon kun la tasko protekti la preterpasantojn. Ĉirkaŭ la turo estiĝis la vilaĝo. La apudturajn konstruaĵojn pligrandigis la senjoroj de Schwarzburg al ĉasista kastelo por uzi ĝin krome kiel someran rezidejon.
Post la Unua mondmilito ekposedis la kastelon la nove fondita lando Turingio kaj oni uzis la konstruaĵojn kiel loĝejojn kaj instruejojn.

Incendio
--------

En la 11-a de septembro 1933 brulego detruis la tutan komplekson ĝis la fundamentaj muroj. Oni supozas ke la teknikaj protektiloj ne sufiĉis kaj ke oni tro malgardeme uzas fajron. Intencita rekonstruo fiaskis pro la malriĉeco de la urbo kaj pro la malintereso de aliaj publikaj instancoj kaj sekve, je la komenco de la 1940-aj jaroj, necesis malkonstrui la restintajn ejojn. Post la Turniĝo komenciĝis novaj restaŭradlaboroj kaj oni faris la ruinon situantan antaŭ la linda urboparko libere alirebla.

La ŝaktigo ene de la ruinoamaso faritis mane kaj eblis savi la putan soklon kun kelkaj gisferaĵoj kaj kelkajn aliajn arkitekturajn elementojn. Oni volas kontinuigi la laborojn por igi kultura centro tiun areon. La ĝardeno kun la fortimpresa ruino estas ideala loko por fari multajn kulturajn aranĝojn: ekz. la printempan bazaron, kastelparkofestojn, bazarojn pri historia metiado, kristnaskajn bazarojn.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kastelo Gehren en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Detalaj informoj pri la kastelo kun multaj bildoj, ankaŭ de la interno. Arkivigite je 2014-04-16 per la retarkivo Wayback Machine
**József Gyulai** [jOĵef djulai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gyulai József** estas hungara fizikisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1995), membro de Academia Europaea (2016).

József Gyulai  naskiĝis la 21-an de aŭgusto 1933 en Hódmezővásárhely, li mortis la 12-an de februaro 2021.

Biografio
---------

József Gyulai frekventis universitaton en Szeged inter 1951-1955, poste li ekinstruis en sia naskiĝurbo. Post unu jaro li ricevis postenojn en la universitato kaj en fizika esplorinstituto. En 1970 li jam laboris en Budapeŝto en fizika esplorinstituto de MTA. En 1993 li fondis kaj gvidis teknologian instituton. En 1994 li ekinstruis en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto, kie li baldaŭ estis katedrestro. Li estis gastoprofesoro en Usono kaj Japanio. Li okupiĝas precipe pri duonkonduktaĵoj.

Li ricevis 5 premiojn inter 1984-2004.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Nukleáris analitikai módszerek* (1985)
* *The Need for Materials in the Early Twothousands* (2000)
* *Bonyolultság az elektronikában és a nanoelektronikában* (2003)

Fontoj
------

* biografio kun foto

* Kategorio József Gyulai en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 438357
* LCCN: no96008247
* VIAF: 274740905
* ISNI: 0000 0003 8426 1269
* ORCID: 0000-0003-0924-5576
* BIBSYS: 90857897
* RID: L-7680-2015
 |