recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Cevio** estas komunumo de la Komunumaro Rovana kaj la Distrikto Vallemaggia en Kantono Tiĉino, Svislando. Ĝi havis 1174 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011.

Geografio
---------

Cevio situas en la supra Valo de Maggia proksimume 15 kilometrojn nordnordoriente de Locarno. Al la komunuma teritorio apartenas la Bavonavalo, nordokcidenta flanko valo de la valo de Maggia. La komunumo konsistas el la vilaĝo Cevio kaj la vilaĝoj kaj vilaĝetoj Bignasco, Cavergno, Faèd, Fontana, Fontanelada, Foroglio, Mondada, Ritorto, Rosèd, San Carlo, Sonlèrt kaj Visletto

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 151,42 km², de kiuj 33,4 % estas kovritaj de arbaro, 6,5% servas por agrikulturo kaj 1,0% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Cevio limas en nordo al Bedretto, en oriento al Lavizzara, en sudo al Maggia, en sudsudokcidento al Campo, en sudoriento al Linescio kaj Cerentino, en okcidentsudokcidento al Bosco/Gurin, kaj en okcidento al Formazza (VB, Italio).

Trafiko
-------

Cevio situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Tra Cevio pasas kurba vojeto, kiu kondukas al la fino de valo de Bavena, de kiu deflankiĝas vojo al la valo de Rovano. Pere de poŝtaŭtolinio al Locarno la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Cevio datiĝas el la jaro 1335 kiel *Zevio*. Cevio ĉiam estis la renkontiĝejo de la vala administracio kaj de la valaj civitanoj. Unua dokumenta atesto pri najbararo datiĝas el la jaro 1230. En la 19-a jarcento multaj loĝantoj de la valo elmigris al Veltelino kaj Ameriko. En la 20-a jarcento la formigrado ĉesis pro konstruo de baraĵlago, kiu kreis laborlokon kaj kreskanta turismo.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: *Daniela Pauli Falconi*:  *Cevio* en *Historia Leksikono de Svislando* (2005-02-16)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Cevio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Cevio

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Cevio** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Vallemaggia |
| --- |
|  **Komunumaro Lavizzara:** **Lavizzara** **Komunumaro Maggia:** Avegno-Gordevio **•  Maggia** **Komunumaro Rovana:** Bosco/Gurin  •  Campo  •  Cerentino  •  **Cevio**  •  Linescio |  |

 |



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 439867
* GND: 4213570-9
* VIAF: 237768525
* SUDOC: 029722934
* BNF: 12128595v
 |
Pri la komunumo
---------------

**Cornol** estas komunumo en la distrikto Porrentruy en Kantono Ĵuraso, Svislando. Ĝi havis 893 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

Geografio
---------

Cornol situas 7 kilometrojn oriente de la distriktoĉefurbo Porrentruy, ĉe la suda flanko de la valkaldrone de la rivero Allaine, norde de la monto *Mont Terri* kun alteco de 804 m s.m. kiu apartenas al ĉeno de la Ĵurasa Montaro. Tra la vilaĝo fluas de sudoriento al nordokcidento la rivereto *Cornoline*, kiu en Alle alfluas al Allaine.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Cornol limas en nordoriento kaj oriento al la komunuo La Baroche, en sudo al Clos du Doubs, en oriento al Courgenay, kaj en nordokcidento al Alle.

Trafiko
-------

La komunumo estas konektita al la publika transportreto per la poŝtaŭtolinio de Porrentruy al Asuel. Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo n-ro 16 de Delemonto al Porrentruy kaj okcidente de la vilaĝo sur la komunuma teritorio pasas ankaŭ la svisa aŭtovojo A16, kies 4-kilometra tunelo sub Mont-Terri situas sur la komunuma areo. Unu kilometron oriente de la vilaĝocentro la komunumo disponas pri propra alveturejo al la aŭtovojo.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Cornol datiĝas el la jaro 1136 kiel *Coronotum*. Ek de la 13-a jarcento Cornol estis posedaĵo de la Princepiskopejo Bazelo. En la 16-a jarcento ĝi estis atribuita al la majorejo Alle de la princepiskopa voktejo Ajoie. Post la franca revolucio de 1792 ĝi dum unu jaro apartenis al la Raŭraka Respubliko, kiu kiel departamento *Mont Terrible* estis integrita al Francio. De 1800 ĝis 1815 Cornol apartenis al la franca departemento Haut-Rhin, kaj en la jaro 1816 ĝi per dekreto de la Viena Kongreso de 1815 fariĝis parto de la distrikto Porrentruy de Kantono Berno. Ek de la 1-a de januaro 1979 Cornol apartenas kun la tuta distrikto al la nova Kantono Ĵuraso.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: *Dominique Prongué*: *Cornol* en *Historia Leksikono de Svislando* (2005-03-01)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Cornol en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Cornol
* Cornol en la Historia Leksikono de Svislando

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Porrentruy |
| --- |
| maldekstraAlle • Basse-Allaine • Beurnevésin • Boncourt • Bonfol • Bressaucourt • Bure • Clos du Doubs • Coeuve • Cornol • Courchavon • Courgenay • Courtedoux • Damphreux • Fahy • Fontenais • Grandfontaine • Haute-Ajoie • La Baroche • Lugnez • **Porrentruy** • Rocourt • Vendlincourt |  |

 |
**Cornell CAPA** (naskiĝis la 10-an de aprilo 1918 kiel **Kornell Friedmann** en Budapeŝto, Hungario; mortis la 23-an de majo 2008 en Novjorko, Usono) estis hungara fotisto. Kiel pli juna frato de la fama fotisto Robert Capa oni nomis lin ankaŭ *le petit Capa* (la malgranda Capa). Kun sia frato li multe influis la tiel nomatan bildĵurnalismon. Li famiĝis pro fotoj de la vjetnama milito.

Vivo
----

Cornell Capa estis la plej juna frato de juda familio el Budapeŝto. Kiel sia pli aĝa frato, li longe laboris kiel fotoĵurnalisto. En la jaro 1936 Cornell eklaboris por sia frato Robert kaj la fotistoj Henri Cartier-Bresson kaj David Seymour en Parizo, rivelante negativaĵojn.

En 1937 li elmigris al Usono kaj eklaboris en la fotoagentejo *Pix*. La sekvan jaron li estis dungita kiel presisto ĉe *Life*-magazino. De 1941 ĝis 1945 li laboris kiel fotisto ĉe Life, kaj estis dungita kiel tia en la jaro 1946. Ekde 1953 li laboris ĉefe kiel libera fotisto kaj kreis multajn dokumentariojn en Latinameriko.

Li iĝis plena membro de Magnum Photos en 1954 kaj vicprezidanto de la *American Society of Magazine Photographers*. De 1956 ĝis 1959 li estis prezidanto de *Magnum*.

En 1974 Capa ĉesis sian laboron kiel fotisto kaj fondis la *International Center of Photography* (mallonge: ICP) en Novjorko, kies direktoro li estis dum multaj jaroj. La celo de ICP estis protekti la verkojn de lia frato, sed ankaŭ la heredaĵojn de David Seymour kaj Werner Bischof. Li eldonis publikaĵojn pri la vivo kaj verko de Robert Capa. En 1983 li iĝis partoprenanta membro de *Magnum Photos*.

Cornell Capa mortis 90-jara, pro natura morto, en sia apartamento en Manhatano.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Cornell Capa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Cornell Capa ĉe Magnumphotos

Referencoj
----------

1. ↑  ORF.at: Fotojournalist Cornell Capa gestorben, 23.05.2008[*rompita ligilo*]

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 246187
* GND: 119159015
* LCCN: n79072919
* VIAF: 29551187
* ISNI: 0000 0001 1023 3877
* LIBRIS: 332831
* SUDOC: 028583051
* BNF: 12038992z
* ULAN: 500076649
* NDL: 00464216
* BIBSYS: 1080560
* RKD: 236414
* NKC: xx0151283
* BNE: XX1721219
 |
**Corning Incorporated** estas usona fabrikanto de vitro, ceramiko, kaj rilataj materialoj, ĉefe por industriaj kaj sciencaj aplikaĵoj. La kompanio estis konita kiel Corning Glass Works ĝis 1989, kiam ĝi ŝanĝis sian nomon al Corning Incorporated.​ En 1998, Corning senigis sin el siaj linioj de konsumaĵoj (piroceramiko "CorningWare"; teleraro "Corelle" kaj kuiriloj "Pyrex") kiujn vendis al la kompanio World Kitchen (kvankam ĝi havas ankoraŭ proksimume ĉirkaŭ 8% el tiuj tri markoj).

En 2014, Corning pluhavis kvin ĉefaj negocsektorojn: nome teknologio de ekranoj, media teknologio, biologiaj sciencoj, optikaj komunikoj kaj specialaj materialoj. Corning estas intreplektita en du entreprenaj aliancoj: Dow Corning kaj Pittsburgh Corning. Quest Diagnostics kaj Covance estis du entreprenoj derivitaj de Corning en 1996.

Notoj
-----

1. ↑   «Corning, Form S-3/A, Filing Date Jan 18, 1994». secdatabase.com.  Konsultita la 28an de Marto, 2013.
2. ↑   «Corning, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jan 13, 1997». secdatabase.com.  Konsultita la 28an de Marto, 2013.

* Kategorio Corning Inc. en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
*legu pri klostra katalogo Kodekso de Lorsch el la 12-a jc.*

La ***Codex Aureus de Lorsch*** estas ilustrita evangelia libro, verkita inter 778-820 en la Abatejo Lorsch (Germanio), kie oni menciis ĝin kiel *Evangelium scriptum cum auro pictum habens tabulas eburneas* en la katalogo de abateja libraro, kompilita en 830. Pro la entenataj oraj paĝoj en la manuskripto kaj ĝia verkejo ĉe Lorsch, ricevis ĝi la nomon ***Codex Aureus Laurensius***. En la 10-11-a jc. la libraro de Lorsch estis unu el la plej bonaj libraroj de la mondo.

En la 16-a jarcento, la manuskripto estis transdonita al Heidelberg, de kie ĝi estis ŝtelita en 1622 dum la tridekjara milito. Oni duonigis la kodekson kaj deŝiris la kovrilpaĝon. La riĉe ilustrita unua duono riĉigis la Migazzi-libraron kaj poste estis vendita al episkopo Ignác Batthyány. Tiu parto nun troveblas en Alba Iulia, Rumanio en la Libraro Batthyaneum. Ĝi servis dum la 1960-aj jaroj kiel garantiaĵo por la rumanaj kreditoj. En 1993 kopiis ĝin la lucerna Faksimile Verlag, kiu rajtas eldoni la kopiaĵojn dum 70 jaroj.

La dua parto de la kodekso troviĝas en la Vatikana libraro. La fronta kovrilpaĝo troveblas en Brita Muzeo, la alia en Muzeo Sacro de Romo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Codex Aureus de Lorsch en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Codex Aureus de Lorsch en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* germana priskribo
**Cocula** estas unu el la 126 komunumoj de la meksika subŝtato Jalisco. La ĉefurbo de la komunumo estas Cocula. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 14 024.

Geografio
---------

**Cocula** apartenas al la regiono Valles kiu situas en la centro de la subŝato kun limo al la regiono "Centro". Al la regiono Valles entute apartenas 14 komunumoj. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 25119 loĝantojn. El tiuj estis 11938 viroj kaj 13181 virinoj. La komunumo havas surfacon de 451,98 km². La meza alteco estas 1350 metroj super la marnivelo. La meza jara temperaturo estas 19,9 C. En la komunumo estas 808,9 mm da precipitaĵo jare.

Partoj de la komunumo
---------------------

* Agua Caliente
* Arroyo Colorado
* Camajapa
* Camichines
* Cocula (Cabecera Municipal)
* Colimilla
* El Chivatillo
* El Conde
* El Saucillo
* Cofradía de la Luz
* La Estanzuela
* La Puerta del Borrego
* La Sauceda
* La Taberna
* Los Parajes
* San Nicolás
* San Pablo
* Santa María
* Santa Rosa
* Santa Teresa
* Tateposco

Situo de la koncerna regiono en la subŝtato Jalisco.
maldekstra

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 7837 viroj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 7002 scipovis legi kaj skribi kaj 815 viroj estis analfabetoj. Do 10.4 % de la viroj estis analfabetoj. En la sama jaro en la komunumo vivis 8825 virinoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 7974 sciis legi kaj skribi kaj 822 virinoj estis analfabetoj. Do 9,31 % de la virinoj estis analfabetoj. En 1995 en Cocula vivis 22961 personoj kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj estis 12 indiĝenoj. Tio signifas ke 0,052 % de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Cocula Arkivigite je 2007-06-01 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
La **Itala Animalisma Partio** estas itala politika partio fondita en 2006, kiu celas protektadon de bestaj rajtoj.

Historio
--------

Itala Membro de *Animal Politics EU*, partoprenanta en la kreo de la Eŭropa Animalisma Manifesto, estas la Itala Animalisma Partio, fondita en 2006 de la advokato kaj aktivisto por bestaj rajtoj, Cristiano Ceriello, direktoro de pluraj animalismaj dokumentaj filmoj kiel *Caccia SpA* kaj *Vegetariana Partio*. La ĉefaj celoj de la Itala Animalisma Partio estas Liberigo de Bestoj kaj savo de planedo Tero de monda varmiĝo. En 2019, la Itala Animalisma Partio, kun Cristiano Ceriello kiel estro tra tuta Italio, partoprenis en la Eŭropaj Elektoj en 2019, akirante 0,6% nacie, igante ĝin la deka itala politika partio laŭ nombro da preferoj. Kvankam la Animalisma Partio ne elektis deputitojn pro la baro de 4%, ili traktas la okazon prezentante la "Anti-Italikum-advokatojn" gviditan de la advokato Felice Besostri post mallonga apelacio, kiu en la pasinteco jam nuligis balotajn leĝojn kiel "Porcellum" kaj Italicum ", kiuj opinias, ke la baro-sojlo kontraŭas la novajn dispoziciojn de la Lisbona Traktato kaj la Ĉarto de Fundamentaj Rajtoj de Eŭropa Unio. Pri la apelacio en 2020 decidos la Ŝtata Konsilantaro. En okazo de akcepto, la Animalisma Partio rajtus al unu el la 3 pliaj sidlokoj, kiuj estos atribuitaj al Italio post la kompletigo de la Briteliro, el la Nord-Orientaj, Centraj kaj Sudaj Areoj. Konsiderante kiel en ĉiuj ĉi tiuj tri Cristiano Ceriello estis la plej voĉdonita kandidato de la Animalisma Partio, en okazo de akcepto de la nova apelacio de "Avvocati AntiItalikum" por la Eŭropaj Konkursoj de 2019, Cristiano Ceriello estus elektita al la Eŭropa Parlamento. En 2020 li prezentis averton al la prezidanto de la provinco Trento, la prefekto kaj la ministro pri la medio por peti la liberigon de la urso M49.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (itale)

Referencoj
----------

1. ↑  "Partito Animalista: ritratto di un esordio".
2. ↑  "'Bomba' sulle elezioni europee. Il ricorso che ridisegna i seggi".
3. ↑  "Ricorso al TAR del Lazio contro l'Europellum".
4. ↑  "Trentino, fine della fuga: l’orso M49 catturato con trappola tubo".
**Itala Strato** (*Vlašská ulice*) estas strato de la Malgranda Kvartalo de Prago. 

La nomo devenas de la itala kolonio, fondita tie ĉi en la 16-a jarcento. Ĝi konsistis plejparte el artistoj, kunvokitaj al Prago de la imperiestro Rudolfo la 2-a. Ĉi tie ankaŭ loĝis arkitekto O. Aostalis, laŭ kies projekto oni en la dua duono de la 16-a jarcento planis la ĉirkaŭaĵon. La plej signifa konstruaĵo de la strato estas la iama *Lobkovic-palaco* el la jaroj 1703-1707. Por sia nuna aspekto ĝi dankas al la rekonstruo en la jaro 1783 fare de I. Palliardi. La grandan terasĝardenon oni fine de la 18-a jarcento transformis en anglan parkon, nuntempe publike alireblan.

Kontraŭ la Lobkovic-palaco staras la iama '**Itala hospitalo'**, establita en la unua duono de la 17-a jarcento fare de la Itala societo. Estas frubaroka konstruaĵo kun arkadoj en la korto. Al hospitalo (malfondita en la jaro 1804) apartenis la iama preĝejo de Sta Karolo Boromea (kostel sv. Karla Boromějského), vidinda frubaroka konstruaĵo el la jaroj 1808-17. Precipe interesa estas la interna stukaro el la mezo de la 17-a jarcento. Oni restaŭris la konstruaĵon en la jaro 1942 kaj la preĝejon adaptis kiel prelegan salonon (hodiaŭ "Istituto di cultura italiana").

* Kategorio Itala Strato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Miklós József Tihanyi** [miklOŝ jOĵef tihanji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tihanyi Miklós József** estis hungara instruisto, pastro, matematikisto, monaĥo.

Miklós József Tihanyi  naskiĝis la 17-an de marto 1873 en Pápa. Li mortis la 27-an de februaro 1951 en Pápa.

Biografio
---------

Miklós József Tihanyi aliĝis al la benediktanoj en 1891, en 1897 li monaĥiĝis, en la sekva jaro li pastriĝis. Li lernis teologion en altlernejo en Pannonhalma, poste li akiris diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1899. Inter 1898 kaj 1948 li instuis en benediktanaj gimnazioj laŭvice en Sopron, Győr, Kőszeg, Pápa, Esztergom, poste li pensiuliĝis. En la lasta periodo li vivis en Tihany, fine en Pápa. Li multe okupiĝis pri la nombroteorio.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Adalék a számelmélethez* (1914)
* *Nemlényeges diszkrimináns-osztók körosztási számtestekben* (1927)
* *A Weber féle resolvensek szorzása* (1936)
* *A Lagrange-féle resolvens kiszámítása bizonyos körosztási testekben* (1943)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Miklós Janisch** [miklOŝ janiŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Janisch Miklós** estis hungara zoologo (parazitologo, herpetologo), altlerneja instruisto.

Miklós Janisch naskiĝis la 5-an de marto 1922 en Kamenín (Ĉeĥoslovakio), li mortis la 8-an de oktobro 2002 (laŭ alia informo la mortotago estas la 29-a) en Budapeŝto.

Biografio
---------

Miklós Janisch apartenis al la hungara minoritato en maturiĝis en Ĉeĥoslovakio. Li maturiĝis en benediktana hungarlingva gimnazio en Komárno, poste li studis medicinon en Scienca Universitato Péter Pázmány, sed post jaroj li estis devigsoldato, kuracisto en la armeo. Post la 2-a mondmilito li ŝtatiĝis en Hungario kaj akiris zoologian diplomon en 1954, poste li instruis parazitologion en la Veterinara Altlernejo/Universitato de Budapeŝto ĝis la emeritiĝo en 1987. Tamen li instruis plu ĝis 1997. Foje li vojaĝis al Kanado kaj Tanzanio por esplori bestojn. Li plej bone konis la vipuron (Vipera ursinii rakosiensis) en Hungario.

Elektitaj artikoloj
-------------------

* *A hazai kullancsfauna feltérképezése* (1959)
* *Kullancsgazda madarak különféle betegségek közvetítői* (1961)
* *Adatok a Bakony hegység kullancsfaunájához* (1973)
* *A Dermacentor pictus kullancsfaj, mint a Babesia canis vektora Magyarországon* (1986)

Liaj libroj (kun aliaj)
-----------------------

* *Egzotikus hüllők* (1987)
* *Kígyók, békák* (1976)
* *Mérges állatok* (1991)

Fontoj
------

* hungarlingva biografieto kun foto
* hungarlingva biografio
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 714898
 |
**Miklós Kun** [miklOŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kun Miklós** estis hungara urbestro, vinisto. Lia nobela antaŭnomo estis *kókai*.

Titolpaĝo de libro de Miklós Kun
Miklós Kun naskiĝis en 1812 en Miskolc, li mortis la 13-an de aprilo 1875 en Miskolc.

Biografio
---------

Miklós Kun maturiĝis en luterana gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li akiris juran diplomon en Luterana Jura Akademio (Eperjes), sed poste li neniam estis juristo. Hejmenveninta li estis ĉefa figuro de la reformema junularo, fidelulo de Lajos Kossuth. Inter 1841-1845 li estis urbestro de Miskolc (tiutempe la titolo estis ĉefjuĝisto). En tiu periodo li zorgis pri la infanĝardeno, teatro, agrikulturaj laboroj. Li estis viktimo de politika intrigo, tial poste li estis vinisto. Interrompe li estis kunlaboranto de la hungara revolucio de 1848. Lia edzino naskis plurfoje.

Lia libro
---------

* *Miskolcz' múltja 's jelenje tekintettel jövőjére* (1842)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 702028
* LCCN: n86022794
* VIAF: 54562539
* ISNI: 0000 0000 7855 5162
 |
**Miklós Julesz** [miklOŝ Jules], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Julesz Miklós** estis hungara kuracisto, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1967).

Miklós Julesz  naskiĝis la 12-an de majo 1904 en Kiskunfélegyháza. Li mortis la 18-an de oktobro 1972 en Szeged.

Biografio
---------

Miklós Julesz devenis el juda familio. Li ricevis diplomon pri kuracado en 1927 en universitato de Budapeŝto, poste li laboris en hospitalo de judoj ĝis 1943. Baldaŭe li estis deportita trudlaboristo en Germana Regno. Post la 2-a mondmilito li ankaŭ instruis en universitato en Budapeŝto. En 1958 li iĝis ĝismorte katedrestro en universitato de Szeged. Li ricevis premion Kossuth en 1962, aliajn premiojn kaj memormedalon ekde 1937.

Verkaro (elekto)
----------------

* *A neuroendokrin betegségek kórtana és diagnosztikája*, (1957)
* *Endokrin betegségek gyógyítása és elméleti alapjai,* (1966)
* *Steroids in human skin,* (1971)
* *Kirándulás a pokolban* (Ekskurso en la infero), (1971) - rememoro pri la deportitaj jaroj

Fontoj
------

* biografio kun foto

* Kategorio Miklós Julesz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 444300
* VIAF: 121370510
* ISNI: 0000 0000 8013 4471
* NKC: mzk2013769589
 |
***Ludu kun ni!*** estas propedeŭtika Esperanta lingvo-kurso por infanoj, kreita fare de Elisabetta Vilisics Formaggio kun antaŭparolo de profesoro Helmar Frank, ilustrita de Anna Formaggio. Ĝi estis unue eldonita en 1994, kaj daŭrigo estis eldonita en 2000. Ĝi havas 150 paĝojn en du volumoj.

La verko utiligs la Paderbornan metodon kaj sin adresas al la infanoj de la elementa lernejo. La unua volumo por la unuaj klasoj kaj la dua por la tuj pli aĝaj infanoj.

Ĝi estis utiligita por la projekto FUNDAPAX, organizita de ERA kaj kunfinancita de UNESKO, projekto kiu kunmetis pli ol cent lernejoj en la mondo. "Ludu kun ni!" estas ankaŭ rekomendita de la Prezidanto de la Itala Esperanto-Instituto (prof. Fabrizio Pennacchietti) kaj de la Asocio de la japanaj instruistoj. Ambaŭ libroj, abunde kolore ilustritaj, reprezentas do la solan ekzemplon sur la libromerkato, de lernolibroj kiuj instruas esperanton ankaŭ cele al la lerno de fremda lingvo.

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Lingvo |
| Portala ikono | Portalo pri Esperanto |

* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
En lineara algebro, **hilberta matrico** estas matrico kun la onaj eroj

{\displaystyle H\_{ij}={\frac {1}{i+j-1}}}
Ekzemple, ĉi tiu estas la 5 × 5 hilberta matrico:

{\displaystyle H={\begin{bmatrix}1&{\frac {1}{2}}&{\frac {1}{3}}&{\frac {1}{4}}&{\frac {1}{5}}\\[4pt]{\frac {1}{2}}&{\frac {1}{3}}&{\frac {1}{4}}&{\frac {1}{5}}&{\frac {1}{6}}\\[4pt]{\frac {1}{3}}&{\frac {1}{4}}&{\frac {1}{5}}&{\frac {1}{6}}&{\frac {1}{7}}\\[4pt]{\frac {1}{4}}&{\frac {1}{5}}&{\frac {1}{6}}&{\frac {1}{7}}&{\frac {1}{8}}\\[4pt]{\frac {1}{5}}&{\frac {1}{6}}&{\frac {1}{7}}&{\frac {1}{8}}&{\frac {1}{9}}\end{bmatrix}}}
La hilberta matrico povas esti estimita kiel derivita de la integralo

{\displaystyle H\_{ij}=\int \_{0}^{1}x^{i+j-2}dx}
kio estas, kiel matrico de Gramian por potencoj de *x*. Ĝi estas matrico de Hankel.

La hilbertaj matricoj estas kanonaj ekzemploj de miskondiĉaj matricoj, farante ilin konate malfacila al uzi en cifereca kalkulado. Ekzemple, la 2-norma kondiĉnombro de la matrico pli supre estas proksimume 4,8·105.

Propraĵoj
---------

La hilberta matrico estas simetria kaj pozitive difinita.

La determinanto povas esti esprimita en fermita formo, kiel speciala okazo de la koŝia determinanto. La hilberta matrico estas ankaŭ tutece pozitiva (signumo de determinanto de ĉiu submatrico estas pozitiva). La inverso povas ankaŭ esti esprimita en fermita formo, ĝiaj elementoj estas

{\displaystyle (H^{-1})\_{ij}=(-1)^{i+j}(i+j-1){n+i-1 \choose n-j}{n+j-1 \choose n-i}{i+j-2 \choose i-1}^{2}}
kie *n* estas la ordo de la matrico. Ĉiuj elementoj de la inversa matrico estas entjeroj.

La kondiĉnombro kreskas kiel:

*O((1+√2)4n/√n) ≈ O(e3,5255n/√n)*

Historio
--------

La matrico aperas en artikolo de David Hilbert *Ein Beitrag zur Theorie des Legendreschen Polynoms*, publikigita en la ĵurnalo Acta Mathematica, volumo 18, 155-159, 1894).

Li derivas la akuratan formulon

{\displaystyle \det(H)={{c\_{n}^{\;4}} \over {c\_{2n}}}}
por determinanto de la *n×n* hilberta matrico. Ĉi tie *cn* estas

{\displaystyle \prod \_{i=1}^{n-1}i^{n-i}=\prod \_{i=1}^{n-1}i!}
Hilberto ankaŭ mencias la kuriozan fakton ke la determinanto de la hilberta matrico estas la inverso de entjeroj kiujn li ekspresas kiel la diskriminanto de certa supergeometria polinomo rilatanta al la polinomo de Legendre. Ĉi tiu fakto ankaŭ sekvas de idento

{\displaystyle {1 \over \det(H)}={{c\_{2n}} \over {c\_{n}^{\;4}}}=n!\cdot \prod \_{i=1}^{2n-1}{i \choose [i/2]}}
Per sumado de Eŭlero-MacLaurin de logaritmoj de *cn* li ricevas la krudan asimptotan rezulton

{\displaystyle \det(H)=4^{-n^{2}+r\_{n}}}
kie la erara termo *rn = o(n2)*. Pli preciza asimptota rezulto (kiu povas esti trovita per proksimuma kalkulado de Stirling de la faktorialo) estas

{\displaystyle \det(H)=a\_{n}\,n^{-1/4}(2\pi )^{n}\,4^{-n^{2}}}
kie *an* konverĝas al iu konstanto {\displaystyle a\_{\infty }=0.6450...} kiam {\displaystyle n\rightarrow \infty }.
**József Tihanyi** [jOĵef tihanji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tihanyi József** estas hungara altosaltisto, olimpiano, altlerneja instruisto, trejnisto.

József Tihanyi naskiĝis la 31-an de oktobro 1946 en Kaposvár.

Biografio
---------

József Tihanyi finis bazlernejon en Bátaszék en 1961, li maturiĝis en gimnazio en Sopron en 1965, poste li akiris pedagogian diplomon en Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto en 1970, trejnistan diplomon en 1973. Post la unua diplomo li estis asistanto en la altlernejo. Tiutempe li estis ankaŭ atleto kaj li konkuris en la altosalto en Somera Olimpiko 1972, krome li trifoje estis hungara ĉampiono. En 1975 li estis lavita lektoro de la altlernejo. Inter 1977-1980 li ankaŭ esploris pri biologio, en la studjaro 1980 li studis kaj esploris en Universitato de Jyväskylä helpe de stipendio. En la sekva jaro li kandidatiĝis. Inter 1980-1987 li estis scienca esploristo de la altlerneja instituto, inter 1987-1990 de en:Kuwait University. Intertempe li akiris Ph.D en 1982, DSc en 2002. Hejmenveninta en la altlernejo li estis levita docento (1991-1993), poste profesoro. Inter 1991-1994 li estis vicrektoro, inter 1994-2000 rektoro. En 2000 la altlernejo unuiĝis kun Universitato Semmelweis, kie li estis dekano (edukado) aŭ vicrektoro. Ekde 1991 ĝis 2007 li instruis ankaŭ en pluraj universitatoj de la mondo. Li ricevis premiojn inter 1996-2009.

Liaj libroj (elekto)
--------------------

* *Ugrások Szakszöveggyűjetmény I.* (kunaŭtoro, 1973)
* *Ugrások Szakszöveggyűjetmény II.* (kunaŭtoro, 1977)
* *Sporttudományos közlemények készítése* (kunaŭtoro, 1992)
* *Biomechanika* - studenta lernolibro (kunaŭtoro, 1994)
* *A motoros teljesítmény és az izom mechanikai tulajdonságainak kapcsolata az izomrost összetételével* - monografio (1981)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 795501
* VIAF: 167134744
* ISNI: 0000 0001 1422 1961
 |



* Portalo pri Biografio
**Gyula EÖRSI** [djula orŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Eörsi Gyula** estis hungara juristo, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1973). Lia frato estis verkisto István Eörsi, lis filo estis Mátyás Eörsi.

Gyula Eörsi naskiĝis la 19-an de septembro 1922 en Budapeŝto. Li mortis la 20-an de aprilo 1992 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gyula Eörsi frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1941-1945. Inter 1948-1949 li plulernis en Parizo. Li komencis sian karieron laŭvice kiel advokato, notario, juĝisto, diplomato. En 1951 li ekhavis postenon en la ministerio, kie li okupiĝis pri adaptado de soveta juro, krome li ankaŭ instruis en universitatoj. Inter 1978-1984 li estis rektoro en ELTE. Li havis edzinon kun 2 gefiloj. Li ricevis premiojn en 1978 kaj 1983.

Verkaro (elekto)
----------------

* *A tulajdonátszállás kérdéséről* (1947)
* *Magánjog és polgári jog* (1950, 1960)
* *Magyar polgári jog I–II.* (1962, poste plurfoje eldonita)
* *Fundamental Problems of Socialist Civil Law* (1970)

Fontoj
------

* tiu ĉi artikolo tradukiĝis el


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 432795
* GND: 1170089917
* LCCN: n50027368
* VIAF: 14769410
* ISNI: 0000 0001 0871 7282
* SUDOC: 026851725
* BNF: 11901796w
* BIBSYS: 90537846
* NKC: xx0093367
 |
**Lajos Schranz** [lajoŝ ŝranc], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Schranz Lajos** estas hungara pentristo, elektristo. Lia edzino estas Valéria Orsovai, same pentristo.

Lajos Schranz  Arkivigite je 2018-07-16 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 11-an de junio 1943 en Zirc.

Biografio
---------

Lajos Schranz frekventis bazlernejon en Pilisvörösvár, dume li ŝatis desegnadi. Li iĝis elektristo en 1960 kaj li laboris en pluraj fabrikoj aŭ similaj laborejoj. Ekde 1972 li ankaŭ pentradis. Intertempe li studvojaĝis en Aŭstrio, Germanio kaj Nederlando. Ekde 1990 li estas profesia pentristo sen esti elektristo en Pesthidegkút. Li ŝatas pentradi pejzaĝojn kaj aĵpentraĵojn.

Ekspozicioj
-----------

* Budapeŝto (1991)
* Gröbenzell (1993)
* Clusone (1994)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Káprázatos nagy virágcsokor
* A budai vár
* Virágpiac
* Óbudai utcarészlet
* Csendélet

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2014-01-04 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Lajos Schranz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 614819
 |
**Tosos** [TOsos] estas municipo de Hispanio, en la sudo de la komarko *Campo de Cariñena* kies ĉefurbo estas Cariñena mem, en la sudo de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono).

Geografio
---------

Tosos estas municipa teritorio en la sudo de la komarko Campo de Cariñena lime kun tiuj (laŭhorloĝe) de Aladrén, Paniza, Cariñena, Longares, Villanueva de Huerva kaj Aguilón. 

La loĝloko mem estas je 51 km sude de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo, je 585 msm sur la valo de la rivero Huerva. Ĝi estas tute inter Villanueva de Huerva norde laŭ la regiona ŝoseo A-1101 kiu sekvas la fluejon de la rivero Huerva (kaj Aguilón sude) kaj Cariñena okcidente laŭ la regiona ŝoseo A-220.

Historio
--------

Kastelo Kasaza el la bordo de la rivero Huerva.
La konkero de la areo el islamanoj estis farita en la 12-a jarcento. De tiu epoko devenas la konstruado de du kasteloj en la teritorio, nome Casaza kaj Alcaciñejo.

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Tosos kie oni malaltiĝis ĝis nunaj 176 loĝantoj laŭlonge de la jarcento. Evidente elmigrado foriris al Zaragozo kaj Cariñena.

Aktualo
-------

Bazo de ekonomio nun estas agrikulturo (cerealoj, olivarboj kaj migdalarboj) kaj ĉefe brutobredado (kortobirdoj, ŝafoj kaj porkoj) kaj sekva nutrindustrio (ekologia vinproduktado). Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo. Inter nunaj vidindaĵoj menciindas la preĝejo, ermitejo, du kasteloj, kaj naturaj lokoj ĉefe ĉe la rivero Huerva (aparte akvorezervejo sude).

Bildaro
-------

* Rivero Huerva en Tosos.Rivero Huerva en Tosos.
* Pado al la akvorezervejo.Pado al la akvorezervejo.
* Akvorezervejo Las Torcas.Akvorezervejo Las Torcas.
* Ruinoj de "El Santo".Ruinoj de "El Santo".

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Zaragozo

Referencoj
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 802216
* GND: 4784509-0
* VIAF: 233902195
* BNF: 14489956b
 |
**Kemisintezo** aŭ **ĥemisintezo** estas praa tipo de la aŭtotrofa asimilado. Dum la kemisintezo, la konstruo de la organikaj materialoj okazas ne per lumenergio (fotosintezo), sed per kemia energio, per oksidigo de la ĉirkaŭaj kombinaĵoj. La sintezo okazas same kiel ĉe la fotosintezo el akvo kaj karbona dioksido, same estiĝas adenozina trifosfato (ATP) - kiel konservanto de la liberiĝanta energio - kaj NADPH - konservanta la hidrogenon de la akvo.

La plej gravaj oksideblaj kombinaĵoj estas la amoniako, la nitritoj, la hidrogengaso, la karbona monooksido, metano, fero- kaj mangansaloj, la sulfura hidrogeno, sulfuro, tiolsulfato. 

La plej gravaj kemisintezaj organismoj estas la nitrigaj bakterioj, la hidrogenbakterioj, la fer- kaj sulfurbakterioj.

Ekzemploj
---------

* sulfurbakterioj (oksidigo de sulfura hidrogeno *H2S*)
* nitrigaj bakterioj, (oksidigo de amoniako *NH3* aŭ de nitrito *NO2−*)
* ferbakterioj (oksidigo de duvalora fero *Fe2+* al trivalora fero *Fe3+*)
* anaerobaj metanbakterioj (oksidigo de hidrogeno *H2* per karbona dioksido *CO2* al akvo *H2O* kaj metano *CH4*)
Krabkaptista boato el Nordfrisaj insuloj laboranta en la Norda Maro ĉe Pellworm (Germanio).
Fortike dezajnita nuntempa fiŝoŝipo.
**Fiŝkapta ŝipo**, **Fiŝoŝipo**, **Fiŝista ŝipo** aŭ **Fiŝoboato** estas boato aŭ ŝipo uzata por fiŝkaptado en maro, lago aŭ rivero. Multaj diferencaj tipoj de ŝipoj estas uzataj por la diversaj kategorioj de komerca, vivtena kaj distra fiŝhokado.

Ĝeneralaĵoj
-----------

Laŭ la FAO, en 2004 estis 4 milionoj de fiŝkaptaj ŝipoj. 1,3 milonoj el kiuj proksimume estas ŝirmaj ŝipoj kun fermitaj areoj. Preskaŭ ĉiuj la kovritaj ŝipoj estas mekanikaj, kaj 40,000 el ili superas 100 pezotunojn. Aliflanke du trionoj (1,8 milionoj) de boatoj senferdekaj estas tradiciaj kaj de distintaj tipoj, kiuj funkcias nur per velo aŭ remiloj. Tiuj boatoj estas uzataj de la neindustriaj fiŝkaptistoj.

Malfacile oni ĉirkaŭkalkulas la nombron de ŝipoj de sporta fiŝkaptado. Varias laŭ grando, kaj male al la komercaj ŝipoj, ofte ne dediĉas sin nur al fiŝkaptado.

Antaŭ la 1950-aj jaroj estis malmulta standardigo (reguligo) de fiŝkaptaj ŝipoj. La dezajnoj povas varii laŭ la haveno aŭ ŝipkonstruejo. Tradicie la boatoj estis konstruitaj el ligno, sed la ligno jam ne estas tiom uzataj pro ties kosto kaj pro malfacilo akiri bonkvalitan konstrulignon. Oni uzas pli kaj pli la vitrofibron en la malgrandaj fiŝkaptaj ŝipoj de ĝis 25 metrojn (100 tunojn), dum ŝtalo estas uzata ĝenerale ĉe ŝipoj pli grandaj ol 25 metroj.

Vidu ankaŭ
----------

* Fiŝhokado
* Fiŝkapta ŝiparo
* Komerca fiŝkaptado
* Vivtena fiŝkaptado

Referencoj
----------

1. 1 2  FAO 2007

Biliografio
-----------

* FAO (2007) *The status of the fishing fleet* Arkivigite je 2019-02-18 per la retarkivo Wayback Machine State of World Fisheries and Aquaculture, Food and Agriculture Organization of the United Nations, Rome. ISBN 978-92-5-105568-7

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Fiŝkapta ŝipo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Worldfishingtoday.com Arkivigite je 2010-03-28 per la retarkivo Wayback Machine
**József Sákovics** [jOĵef ŝAkoviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sákovics József** estis hungara skermisto (rapiristo, spadisto), olimpiano, mondĉampiono, trejnisto. Lia familia nomvarianto estis *Szecsődi* [seĉOdi], lia edzino estis Lídia Sákovicsné Dömölky.

József Sákovics naskiĝis la 26-an de julio 1927 en Budapeŝto, li mortis la 2-an de januaro 2009 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Sákovics maturiĝis en gimnazio en 1945, dum li jam skermis 3 jarojn. Li estis hungara ĉampiono dekfoje inter 1947-1960. Li estis olimpiano en Somera Olimpiko 1952 kaj Somera Olimpiko 1956 kun 6 arĝenta kaj bronzaj medaloj, krome en mondĉampionumoj li estis la unua dufoje (1953, 1959). Li akiris ĵurnalistan licencon en 1962, trejnistan diplomon en 1965 en la Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto. Li estis trejnisto ankaŭ en Hispanio, sed civile li laboris en gimnastika instituto ekde 1972. Li ricevis premiojn inter 1949-1996.

Lia libro
---------

* *A budapesti vívó-világbajnokság* (1976)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2022-11-26 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 802790
* VIAF: 165950593
* ISNI: 0000 0001 1358 324X
 |



* Portalo pri Biografio
Koordinatoj: 48° 13′ 55″ N 3° 32′ 14″ O﻿ / ﻿48.23194 °N, 3.53722 °O﻿ / 48.23194; 3.53722 (mapo)

**Molinons** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 278 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2006.

Geografio
---------

Molinons etendiĝas sur 11.97 km², kaj havis 278 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 26 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Yves Bezine, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Molinons apartenas al la kantono de Villeneuve-l'Archevêque, kies ĉefurbo estas Villeneuve-l'Archevêque. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Sens, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de Villeneuve-l'Archevêque
**Lajos Molnár** [lajoŝ molnAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Molnár Lajos** estis hungara politikisto, ministro, parlamentano, kuracisto, otorinolaringologo.

Lajos Molnár  Arkivigite je 2015-12-19 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 13-an de oktobro 1946 en Nyírbátor. Li mortis la 23-an de marto 2015 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Molnár abiturientis en sia naskiĝurbo en 1965, poste li frekventis universitatojn en Stavropolo kaj Universitato de Debrecen. Li ricevis kuracistan diplomon en 1971, poste li kuracadis en Salgótarján. Post 5 jaroj li otorinolaringologiĝis. En la 1970-aj jaroj li vivis en Alĝerio, en la sekva jardeko en Vieno. Depost fino de la socialismo li hejmenvenis kaj kuracadis, post jaroj li jam gvidis signifajn hospitalojn en Budapeŝto. En 1995 li akiris plian diplomon en Universitato Corvinus de Budapeŝto. Li estis parlamenta deputito inter 2006 kaj 2010. En 2006 li estis ministro pri sano, tiam li kreis reformojn, kiuj kaŭzis diskutojn, fine en la sekva jaro li abdikis. Li havis edzinon, kiu naskis 2 filinojn.

Publikaĵoj
----------

* *Miért lettem antipatikus?* (2010) - libro
* multe da medicinaj artikoloj

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 523475
* GND: 141808217
* LCCN: n2011004796
* VIAF: 149682018
* ISNI: 0000 0001 1016 6301
 |
**Lajos Mocsáry** [lajoŝ moĉAri], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mocsáry Lajos** estis hungara politikisto, parlamentano. Lia nobela antaŭnomo estis *bocsári*.

Memortabulo pri Lajos Mocsáry
Lajos Mocsáry  Arkivigite je 2015-07-04 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 26-an de oktobro 1826 en Hungara reĝlando en Fülekkovácsi. Li mortis la 7-an de januaro 1916 en Andornak.

Biografio
---------

Lajos Mocsáry lernis en Universitato de Budapeŝto. Dum la Hungara revolucio de 1848 li estis malsana kaj li estis kuracita eksterlande. En 1851 li edziĝis. Dum la mallonga parlamenta periodo de 1861 li akre postulis redonojn de leĝoj dum la revolucio. Post jaroj li kontraŭis la Aŭstran-hungaran interkonsenton. Inter 1867 kaj 1869 li estis departementestro de Borsod, poste li estis elektita parlamenta deputito de Miskolc. Li simpatiis pri politikoj de ĉeĥoj kaj rumanoj, li strebis por rajtoj de minoritatoj en Hungario. En 1892 li retiriĝis.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A magyar társasélet* (1855, 1856)
* *A kérdések kérdése* (1866)
* *A közjogi vita* (1872)
* *Néhány szó a nemzetiségi kérdésről* (Kelkaj vortoj pri la minoritata problemo), (1886)
* *Az állami igazgatás* (La ŝtata administrado), (1890)
* *A közösügyi rendszer zárszámadása* (1902)
* *Mocsáry Lajos válogatott írásai* (1958) - elektitaj verkoj

Memorigiloj
-----------

* memortabulo kaj strato en Andornaktálya de 1976
* tomba monumento de 1996
* lernejo en Fiľakovo
* strato en Lučenec

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Lajos Mocsáry en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 528386
* GND: 104331801
* VIAF: 444754
* ISNI: 0000 0000 7855 0118
 |
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri juristo. Por informoj pri baledisto, vidu la artikolon Lajos Lőrincz.
**Lajos Lőrincz** [lajoŝ lOrinc], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lőrincz Lajos** estis hungara juristo, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1998).

Lajos Lőrincz naskiĝis la 25-an de aŭgusto 1935 en Debrecen. Li mortis la 26-an de decembro 2010 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Lőrincz frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste universitaton en Szeged inter 1955–1959. Li eklaboris en jura instituto de MTA. En 1963 li plulernis en Torino. Li estis gastoprofesoro en Usono, Harvard, Stanford, Oxford. En 1978 li ekinstruis kiel katedrestro en altlernejo en Budapeŝto. En 1979 li doktoriĝis antaŭ MTA. En 1992 li instruis jam en universitato. Li okupiĝis precipe pri la ŝtata administrado. Inter 2000–2005 li estis dekano. Li ricevis premiojn inter 1967–2002.

Verkaro (elekto)
----------------

* *A tudományos kutatások állami irányítása* (1969)
* *Közigazgatás és politika* (1980)
* *A közigazgatás-tudomány alapjai* (1996, 2001)

Fontoj
------

* biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungare
**MARTIN Lajos** (30-an de aŭgusto 1827, Buda – 4-an de marto 1897, Kolozsvár) estis hungara matematikisto, universitata instruisto, membro de la Hungara Scienca Akademio (1861), pioniro de la aviado.

Lia patro okupiĝis pri vinberkultivado kaj vinkomercado. Li studis 2 jarojn en la Mekanika universitato.

Li estis artileriano dum la hungara liberecbatalo de 1848-49. Post la kapitulaco de Világos, li estis en militkaptiteco, poste estis soldatdevigita al la aŭstra armeo. Tie li okupiĝis pri perfektigo de la artileriaj kanonoj. Tiutempe li rekonis la rolon de helicoj en la aviado.

Li pli profunde ekokupiĝis pri aviado ĉ. 1856 en Firenze. Li en 1861 prelegis en la Akademio pri la fortolinioj de la birda flugilo. Li konstruis en 1871–75 ornitopteron. Ĉar li ne vidis solvon de la aviado per tiu metodo, li turnis sin al la helicoj kaj ventoradoj. Kvankam tiuj pensoj ne estis fizike ellaboritaj, ili donis instigon al aliaj hungaraj matematikistoj pri matematikaj esploroj de la problemo.

Li pensis unue pri tio, ke oni devas apliki aleronojn. Li patentigis en 1893 novtipan aviadilon *ŝvebanta rado*, kiun li prezentis en Kolozsvár kaj kiu altiĝis je 2-3 metroj, per biciklado de Gergely Bartha, fajroestingista ĉefo, kiu biciklis en konkursoj. Tio okazis la 30-an de aŭgusto 1896. Alia fonto diras, ke la aviadilo de altiĝis sed montris gravan altiĝan forton, mezuritan.

Li okupiĝis ankaŭ pri eluzo de la ventoenergio, je peto de amiko Lajos Károlyi el Tiszafüred. La amiko petis plani akvoĉerpilon, kiun pelas ventorado. Martn sukcese plenumis la taskon kaj uzis dentoradon kun vertikala akso, por ke la ventodirekto ne influu ties funkcion.

Li estis ekde 1872 instruisto, en 1895 – 96 rektoro de la universitato de Kolozsvár.

Verkoj
------

Lia tombo en la Tombejo Házsongárd 
* Az erőműtani csavarfelületek. A vízszintes szélkerék elmélete (Bp. 1875)
* A változtatási hánylat alkalmazása a propeller felület egyenleteinek lefejtésére (Bp. 1877)
* A madárrepülés általános elmélete (Kolozsvár, 1891)
* A lebegő kerék bemutatója (Erdélyi Múz. Egyes. orvosi és term. tud, ért. je, 1893)
* A repülőgépről (Magy. Mérnök és Építész Egyl. Közl. 1894)

Literaturo
----------

* Gyalui Farkas: Ma száz éve született a magyar aviátikának első zsenije (Ellenzék, 1927)
* Tulogdy János: M. L. élete és munkássága (Erdélyi Múz. 1941)
* Vajda Pál: Magyar repülő feltalálók (Bp. 1953); Vajda Pál: Nagy magyar feltalálók (Bibliográfiával, Bp. 1958).

Vidu ankaŭ
----------

Emil Némethy

* Kategorio Lajos Martin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 133703
* GND: 1020897589
* VIAF: 320145616252401380001
* ISNI: 0000 0000 7931 7940
* SUDOC: 260150681
 |
**Efialto** aŭ Ephialtes aŭ **Efialtes** (mortis en 461 a.K.) estis gvidanto de la atenaj radikalaj demokratoj en la 460-aj jaroj. Liaj reformoj antaŭpreparis la larĝiĝon de la atena demokratio. Li starpunktis kontraŭ Sparto, elstaris por defendo de la potenco de la publiko, tiel li baldaŭ konfliktis kun la Sparto-amika politikisto, Kimon, kiun apogis la aristoktratoj.

Oni elektis Efialton en 465 gvidanto de la armeo, sed li ne sukceis obstakli en 462, ke oni sendu atenan armean taĉmenton - kun gvido de Kimon - por subpremi la ribelon de la spartaj helotoj. La spartanoj rifuzis helpon de la tiensenditaj atenaja taĉmentoj. La indignanta atena publiko staris apud Efialton kiu sukcesis atingi en 462–461, ke oni forprenis la politikan potencon de la *areiopagos*, juĝistaro de la aristokratoj. Oni firmigis potencon de la popola asembleo (ekklesia), la konsilio (bule) kaj la juĝistaroj. 

La kontraŭstaro al la reformoj kondukis al murdo de Efialto, sed liaj atingoj pluvivis.

Vidu ankaŭ
----------

* Atena demokratio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 200891
* GND: 118682172
* LCCN: n90630880
* VIAF: 201138356, 13928136 52483482, 201138356, 13928136
* ISNI: 0000 0003 5785 232X
* SUDOC: 120688891
 |
Rufhara knabino kun efelidoj
Efelidoj
Efelidoj sur la vizaĝo de plenkreskulo.
Abundaj efelidoj kun tipa lumlokiĝo.
**Efelidoj** estas etaj pigmentaj makuloj, lumlokitaj, kiuj aperas sur la haŭto dum infanaĝo sub la influo de sunlumo, prefere ĉe helhaŭtuloj precipe rufuloj.

Ili estas senreliefaj, t.e. dudimenciaj kaj nur surfacaj. Ilia dimensio varias de 1 ĝis 5 mm. Ili tamen povas formi pro kunfandiĝo de pli grandaj makuloj. Ilia koloro estas helbruna aŭ okra, sed tiu pigmentiĝo pliiĝas per la sunlumo, kaj male paliĝas for de la suneksponiĝo. Ili lokiĝas simetrie kaj abunde sur la lumeksponitaj regionoj (vizaĝo, mandorsoj, brakoj, ktp.) kaj neniam trafas la mukozojn.

Malestantaj je naskiĝo, ili aperas plejofte dum la 3 unuaj vivjaroj kaj multiĝas kun pliaĝiĝo, poste emas malaperi kun maljuniĝo. Ili ĝenerale estas la plej evidentaj inter la 5a kaj la 15a jaro. Kvankam ilia apero estas ligita kun sunlumo, ili havas genetikan devenon kaj transdoniĝas laŭ aŭtosoma domina heredo.

La efelidoj mem ne estas nenormalaĵo nek minaco por la sano kaj neniam degeneras en melanomo, sed signalas haŭtotipon aparte senteman al sunradiado kaj sekve al haŭtaj kanceroj.

Etimologie, la termino *efelido* devenas el la antikva greka *efelis* (ἔφηλις, ιδος), kie oni rekonas la prefikson *epi-* (ἐπί, pro, sekve de) kaj la radikon *heli-* (helios, ἥλιος, suno). Ĝi do povas interpretiĝi kiel "efiko de la suno".

Histologio
----------

Histologie, oni observas ĉe efelidoj superŝarĝon da melanina pigmento en la melanoĉeloj de la baza tavolo de epidermo, sed sen melanoĉela multiĝo nek ĉeesto de nevusaj ĉeloj (melanoĉeloj kun modifita formo, grupiĝantaj en tekoj). Ne estas signoj pri ĉelaj nenormalaĵoj, la epidermaj krestoj ne estas pli longaj. La melanoĉeloj estas nur pli grandaj kaj hiperfunkciantaj .

Efelidoj kaj aliaj pigmentaj makuloj
------------------------------------

Efelidoj povas konfuziĝi kun aliaj dermatologiaj lezoj klinike proksimaj:

* lentugo estas makulo aspekte tre simila al efelido, kvankam ofte pli malhela, aŭ foje iom reliefa. Sed kontraste al efelido, lentigo konservas sian pigmentiĝon stabila dumjare, malgraŭ la suneksponiĝaj ŝanĝiĝoj. Ĝi aperas ĝenerale pli malfrue dum la vivo kaj ne spontane malaperas kun maljuniĝo. Ĝi povas trafi la mukozojn. Histologie, lentugo distingiĝas pro plilongiĝo de la epidermaj krestoj kaj ĉefe pro proliferado de normalaj melanoĉeloj ĉe la dermo-epiderma junto .

* makulo "kafo kun lakto" estas tipo de makulo pli granda, kiu aperas nur malmultnombre sur la korpo. Tiaj makuloj estas unu el la klinikaj signoj de la neŭrofibromatozo tipo 1 .

* la junta nevuso estas pli malhela, en limigita nombro, kaj enhavas nevusajn ĉelojn histologie.

Vidu ankaŭ
----------

* Lentugo
* Rufaj haroj

### Notoj kaj referencoj

1. 1 2 3  france Anabible - Lésions bénignes mélanocytaires Arkivigite je 2015-02-01 per la retarkivo Wayback Machine
2. ↑  france Conduite à tenir devant une tache café-au-lait Arkivigite je 2012-11-18 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Efelido en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)