recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Achdiat Karta Mihardja** (sundalfabete: ᮊᮁᮒ, latinalfabete: *Akhdiat Karta Miharja*; 6a de marto 1911 - 8a de julio 2010), pli bone konata sub lia mallonga plumnomo **Achdiat K. Mihardja**, estis indonezia verkisto, romanverkisto kaj dramisto. Li estas plej konata pro sia romano, *Atheis*, kiu estis publikigita en 1949. *Atheis* estas konsiderita unu el la plej gravaj verkoj de indonezia literaturo post la Dua Mondmilito.

Vivo
----

Achdiat naskiĝis la 6-an de marto 1911 en Garut, Okcidenta Javo. Lia patro, bankdirektoro, havis kolekton de libroj kiujn Achdiat konsideras la ellasilon por sia intereso en literaturo. Li laboris kiel ĵurnalisto frue en sia kariero. En 1949, li publikigis sian plej gravan verkon, *Atheis*, kiu koncentriĝis pri islama viro de Okcidenta Javo, Hasan, kaj lia rilato kun liaj amikoj, kiuj estis influitaj de eksterlandaj ideoj, kiel ekzemple marksismo. Tiu libro estas konsiderita unu el la plej gravaj verkoj de moderna literaturo en Indonezio. *Ateist* poste estis adaptita al filmo en 1974, reĝisorita de Sjumandjaja kaj ĉefrolita de Christine Hakim kaj Deddy Sutomo. Achdiat estis la ricevanto de la indonezia nacia literaturpremio en 1956 pro sia verkaro.

En 1950, li helpis fondi Lekra, organizon de indoneziaj verkistoj ligitaj al la Indonezia Komunista Partio. Li ankaŭ estis grava figuro en la Indonezia PEN-Klubo dum la mezo de la 1950-aj jaroj, serĉante internaciajn ligojn kun tiaj figuroj kiel la angla poeto Stephen Spender kaj helpante gastigi afrik-usonan romanverkiston Richard Wright dum lia vizito en Indonezio por la 1955 Bandunga Konferenco. Kvankam onidiroj daŭras, li neis, ke li estas ateisto mem. Li estas membro de la Indonezia Socialista Partio, kiu estis malpermesita en 1960 fare de lia amiko, prezidanto Sukarno. Li tiam parolis pri sia rilato kun Sukarno: "Ni estas bonaj amikoj sed ne ideologie... Plej malbone, li subite malpermesis mian partion."

En 1961, li iĝis profesoro pri indonezia literaturo kaj lingvo ĉe la Aŭstralia Nacia Universitato ĉe la invito de la universitato. Li poste elektis ekloĝi en Kanbero en Aŭstralio en la 1960-aj jaroj kie li vivis dum pli ol 40 jaroj. Tamen, li daŭre ricevis rekonon pro sia laboro en Indonezio. Li estis premiita per la indonezia artpremio en 1971.

Lia lasta vizito en Indonezio estis en junio 2005. La vizito devis reklami la publikigon de *Manifesto Khalifatullah*, sekvaĵo al *Ateist* kiu iris sur vendon la 7-an de junio 2005. Li priskribis la romanon kiel respondon al la temoj levitaj en *Ateism* kaj ĝia ĉefa mesaĝo estis ke "Dio faris la homon kiel Sian reprezentanton sur la tero, ne de Satano." En 2009 li esprimis intereson en verkado de sia membiografio, sed li estis nekapabla kompletigi tiun laboron.

* Kategorio Achdiat Karta Mihardja en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 742927
* GND: 1055780319
* LCCN: n81126904
* VIAF: 1341562
* ISNI: 0000 0000 8191 5552
* SUDOC: 083588639
 |
**Adèle GERAS** (15a de Marto 1944) estas angla verkistino de porinfana literaturo por infanoj, junuloj kaj plenkreskuloj.

Ŝi naskiĝis en Jerusalemo en la epoko de la Mandata Palestino, ĉar ŝia patro servis por la kolonia servo, kaj tiel la familio vivis ankaŭ en Niĝerio, Kipro, Tanganiko, Gambio kaj Brita Norda Borneo por mallonge. Ŝi studis en Anglio kaj elstaris kiel aktorino kaj kantistino, sed ŝi preferis dediĉi sin al verkado.

La unua libro de Geras estis *Tea at Mrs Manderby's*, kiu estis publikigita en 1976. Ŝia unua romano estis *The Girls in the Velvet Frame*. Ŝi verkis pli ol 95 librojn por infanoj, junuloj kaj plenkreskuloj. Aliaj verkoj estis *Troy*, *Ithaka*, *Happy Ever After*, *Silent Snow*, *Secret Snow*, kaj *A Thousand Yards of Sea*. Ŝiaj romanoj por plenkreskuloj estas jenaj: *Facing the Light*, *Hester's Story*, *Made in Heaven*, kaj *A Hidden Life*.

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 708481
* GND: 110635876
* LCCN: n78082298
* VIAF: 85486571
* ISNI: 0000 0001 0921 6535
* SUDOC: 03505722X
* BNF: 12573893h
* NLA: 35873344
* NDL: 01060065
* BIBSYS: 7109
* NKC: xx0030412
* ICCU: RAVV075613
 |
**Bernardo de Lublino**, pole *Biernat z Lublina*, (naskiĝis ĉ. 1465, mortis post 1529) estis malfrua mezepoka kaj frua renesanca pola poeto, tradukisto, verkisto kaj fabelisto.

"Chłop w dybach" - la kamparano en *dyby*, Bernardo de Lublino en: "Vivo de Frigo Ezopo", Krakovo 1578
Li probable studis en la Akademio de Krakovo (hodiaŭ Jagelona Universitato). Li estis skribisto en kortegoj (li servis ĉe Filip Callimachus kie li estis medikisto. Li ricevis pastran ordinon tamen kun multaj ecoj de katolikismo li ne konsentis. Li estis urbano.

Li kreis preĝaron proze *Raj duszny* ("La paradizo de animo") en 1513, kiu estas hodiaŭ la unua konservita presita libro pola. Li eldonis ankaŭ tomon per verso *Żywot Ezopa* ("Vivo de Ezopo") kiu konsistis poemon pri nobla kaj saĝa sklavo greka kaj komplekson de fabeloj rakontaj pri karaktero alegoria. En fabeloj Bernardo esprimas saĝon pri mondo gvidata per prudenteco. Kvankam li estis tre religiema en *La paradizo de animo* li estis mem kontraŭklerikema. Pleje li kritikis hierarkion de katolika eklezio. La libroj de Bernardo estis tiom popularaj, ke moderne estas alireblaj sola ekzemplo de "La paradizo de animo" kaj nur dua eldono de fabeloj (unua detruita pro tro fervora legado) de la jaro 1578. Li verkis ankaŭ *Dialog Palinura z Charonem* ("Dialogo de Palinuro kun Ĥarono") (ĉ. 1536-1542). Li estas grava skribisto de tre frua pola renesanco. Li kunkreadis *literaturon de klaŭnoj*. Li havas tre lapidaran, plastikan stilon, uzante modelon de verso tre proksima al silabika.

* Kategorio Bernardo de Lublin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 206118
* GND: 102504059
* LCCN: n84235716
* VIAF: 74244507
* ISNI: 0000 0000 8154 8107
* SUDOC: 196163927
* BNF: 10427233g
* NLA: 35934909
* NKC: mzk2010597319
 |
**Eanflaed** (n. la 19-an de aprilo 626, m. verŝajne la 11-an de decembro 704) estis edzino de Oswiu, reĝo de Northumbria, kaj post ties morto abatino de Whitby. Ŝi estis anglosaksa sanktulino.

Infanaĝo
--------

Ŝiaj gepatroj estis Edwin, reĝo de Northumbria, kaj Aethelburg de Kent. Aethelburg estis kristano, sed ne Edwin ĝis la nasktago de Eanflaed. Laŭ la anglosaksa historiisto Bede, tiun tagon dungmurdisto sendita de Cwichelm, reĝo de Wessex, malsukcese penis mortigi Edwin. Paulinus, episkopo de Jorko, persvadis Edwin konsenti al la bapto de Eanflaed (kune kun 11 aliaj anoj de la reĝa domanaro), kaj Edwin ĵuris ke, se li venkus Cwichelm, li konvertiĝus. Edwin ja venkis, kaj en 627 baptiĝis.

La saman jaron Penda, reĝo de Mercia, venkis Edwin, kiu mortis dum la batalo. Aethelburg kaj Paulinus fuĝis kun Eanflaed al Kent kie ŝia frato Eadbald regis. Tie Eanflaed pasis sian infanaĝon.

Edziĝo
------

En 642 Oswiu, reĝo de Northumbria, sendis pastron al Kent, tiam regata de Eorcenberht, por peti edziĝon al Eanflaed. Ne certas kiam la nupto okazis. Per la edziĝo Oswiu sendube esperis plifortigi aliancon kontraŭ Mercia. Tamen Northumbria mem disiĝis: ne post 644 Oswin, kuzo de Eanflaed, iĝis reĝo de Deira, kaj Oswiu retenis nur Bernicia.

Abatejo Gilling
---------------

En 651 generalo de Oswiu mortigis Oswin. Eanflaed persvadis sian edzon doni bienon por Abatejo Gilling ĉe la loko kie Oswin mortis. La unua abato estis Trumere, kiu estis parenco de Oswin. Tiel oni evitis revenĝon.

Sankta Wilfrid
--------------

Eanflaed estis patrono de Sankta Wilfrid kiam tiu alvenis al la kortego, kaj kiam li deziris eliri, ŝi rekomendis lin al ŝia kuzo Hlothere, reĝo de Kent.

Abatino kaj Sanktulino
----------------------

Post la morto de Oswiu en 670, Eanflaed eniris la abatejon de Whitby. Post la morto en 680 de ŝia parenco Hilda de Whitby ŝi iĝis abatino kune kun sia filino Aleflaed. Ŝi mortis verŝajne la 11-an de decembro 704 kaj entombiĝis en sia abatejo. Laŭ Vilhelmo de Malmesbury ŝiaj restaĵoj estis poste translokigataj al Abatejo Glastonbury.

Idoj
----

La familia vivo de Oswiu estis iom komplika. Tamen verŝajnas ke li kaj Eanflaed havis kvar gefilojn:

* Ecgfrith, kiu sekvis Oswiu kiel reĝo de Northumbria
* Aelfwine, reĝo de Deira de 670 al 679
* Osthryth, kiu edziĝis al Aethelred la 1-a, reĝo de Mercia
* Aelflaed, kiu iĝis abatino de Whitby kune kun sia patrino


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 284993
 |
**Gerhard Emmanuel Lenski** (naskiĝis la  13-an de aŭgusto 1924(nun 1924-08-13) en Vaŝingtono, mortis la 7-an de decembro 2015) estis usona sociologo konata pro siaj kontribuoj al la sociologio de religio, socia malegaleco, kaj pro la enkonduko al la teorio ekologia-evolucia. Li laboris kiel kriptografiisto ĉe la Usona Aerarmeo en Anglio dum la Dua Mondmilito, studis ĉe la Universitato Yale kie li ricevis gradojn BA en 1947 kaj FD en 1950. Li estas nun emerita profesoro de la Universitato de Norda Karolino ĉe Chapel Hill, kie li iam laboris kiel estro de la katedro de la Departamento de Sociologio, 1969–72, kaj de la katedro de la Divizio de Sociaj Sciencoj, 1976-78. Li ricevis premiojn antaŭ-doktorigan ĉe la *Social Science Research Council*, 1949–50, kaj poste kiel *Senior Faculty Fellowship*, 1961–62; stipendion Guggenheim, 1972–73; kaj IREX por vizitanta profesoro por Pollando, 1978, kaj Hungario, 1988. Li laboris kiel Vicprezidento de la *American Sociological Association*, 1969–70, kaj estis nomumita por Prezidento en 1972. Li estis ankaŭ Prezidento de la *Southern Sociological Society*, 1977–78, kaj elektita membro de la *American Academy of Arts and Sciences*, 1976. En 2002, li ricevis premion *Career of Distinguished Scholarship Award* de la *American Sociological Association*. Kelkaj liaj verkoj estis tradukitaj al la germana, sveda, hispana, pola, kaj ĉina (kaj al kontinenta kaj al tajvana). Li edziĝis al Jean Cappelmann en 1948, kiu mortiĝis en 1994, kaj edziĝis al Ann Blalock en 1996. Liaj gefiloj estas Jean, Robert, Katherine, kaj Richard, kaj nepoj, Susan, Kathleen, kaj James.

Referencoj
----------

* Lenski, Gerhard.  (May 2005) *Ecological-Evolutionary Theory: Principles and Applications*. Paradigm Publishers. ISBN 1-59451-101-2.

* Lenski, Gerhard.  (1961) *The Religious Factor : A Sociological Study of Religion's Impact on Politics, Economics, and Family Life*. Doubleday U.S..

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 507951
* GND: 121285057
* LCCN: n50049771
* VIAF: 108674255
* ISNI: 0000 0001 2147 0843
* LIBRIS: 229966
* SUDOC: 032805470
* BNF: 12376378m
* NLA: 36259381
* BIBSYS: 90146511
* NKC: jn19990004995
* BNE: XX865913
 |
mencio de Adalram en la poeziaĵo *Muspilli*
**Adalram** (latine *Adalrammus*; mortinta la 4-an de januaro 836 en Salcburgo) estis la sesa posteulo de Ruperto de Salcburgo kiel episkopo de Salcburgo; li ankaŭ abatis je Arkiabatejo Sankta Petro.

Vivo
----

Adalram estis antaŭ la episkopelekto arkidiakono. Post la elektiĝo li iris kun rekomendskribaĵo de imperiestro Ludoviko la 1-a enpoŝe al Romo. En Romo li ricevis la paliumon en la 13.11.824. En la 23.10.821 li rekonsekris la refaritan Maksimilianan Ĉelon en Bischofshofen, kiun estis destruintaj en 820 slavoj loĝantaj en Pongau.

Adalram estis arda misiisto kiu ofte predikis en la lingvo de la popoloj por konvertadi ilin. Li mem konsekris la preĝejon de Ipusa (Winklarn). Ankaŭ je Traismauer, kies kortega bieno estis feŭdo de la salcburganoj, tiam ekzistis arkiepiskopa preĝejo. Kun princo Pribina li bone interkonsentis malgraŭ ties paganeco. Sub ties regado eblis konsekri en Nitro en la 828-a jaro la unuan kirkon de hodiaŭa Slovakujo.

En Karantanio li igis Otto posteulo de Teodoriko en la rolo de *chorepiscopus*, do landepiskopo (inter la slavoj) sen teritorio. Reĝo Ludoviko jam antaŭe estis permesinta misiadon fare de la salcburganoj en la regionoj eoste kaj sude de la rivero Rába.

Literaturo
----------

* Heinz Dopsch, Hans Spatzenegger (eld.): *Geschichte Salzburgs, Stadt und Land.* Pustet, Salzburg 1988, ISBN 3-7025-0243-2
* Hans Widmann: *Geschichte Salzburgs.* Band I, p. 129-130, Salzburg, 1907
* Klein, Herbert, "Adalram". Ĉe: Neue Deutsche Biographie 1 (1953), p. 49 (tie ĉi interrete)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 822252
* GND: 135668565
* VIAF: 6155982
 |
**Adalvino** (germane: *Adalwin*; mortinta la 14-an de majo 873 estis arkiepiskopo de Salcburgo inter 859 kaj 873 kaj abato de la arkiabatejo Sankta Petro.

Vivo
----

Trejniĝon li ĝuis en Salcburgo estante sub la protekto de Liupram kiu antaŭ la imperiestro rekomendis kaj peris la promocion de Alvino je episkopeco. Fakta nomumiĝo arkiepiskopa estis en 859. De Ludoviko la Germano li ricevis en 860 kaj novajn donacojn de la reĝa bienaro *(curtes)* kaj konfirmojn de jamaj posedaĵoj en nunaj Malsupra Aŭstrio, Karintio, Stirio, Burgenlando, Slovenujo kaj Hungarujo.

Graveco
-------

La abata katalogo de la salcburgaj benediktanoj laŭdegis la viglecon adalvinan. Jam en printempo de 860 li vojaĝis Romon por ricevi la paliumon. Krome li ege engaĝiĝis en la kristanigo de la slavoj je Orienta Markio (ekz. kampanjoj en Karantanio kaj Panonio) pretendante rajti misiisti ankaŭ en la Grandmoravia imperio. 

Reĝo Ludoviko rekompencis la misiojn per malavaraj donaĵoj. Tiel Adalvino ricevis la kontrolon super gravaj lokoj kaj preĝejoj, ekz. je Szombathely kaj Szentpéterfa. Altfried, pastro kun spertoj, estis nomumita fare de Alvino arkipresbitero, do viculo surloka. En liajn manojn li metis kvazaŭ la estradon de ekleziaj strukturoj en tua Panonio. Oni kontinuigis la bonajn rilatojn al la regadsukcedanto de Pribina en la Princlando Moosburg, nome Kocelj. Tie estis konsekritaj 12 novaj kirkoj kun enoficigo de propraj pastroj. 

Adalvino tamen vane kontraŭbatalis la misiumadon de Cirilo kaj la nomumo de Metodo je arkiepiskopo fare de papo Hadriano la 2-a. Adalvino kun Ermanrich, episkopo de Passau, eĉ ordonis la areston de Metodo tuj post ties altiĝo al la grado de ĉefepiskopo. Metodo devis suferi tri kaj duonan jarojn da pridemandado, fitraktado kaj enŝloso en ŝvaba monaĥejo. Liberiĝo lia venis nur post ordono de papo Johano la 8-a. Ermanrich siavice estis suspendita de ĉiuj episkopaj dignoj.

Literaturo
----------

* Heinz Dopsch, Hans Spatzenegger (eld.): *Geschichte Salzburgs, Stadt und Land.* Pustet, Salzburg 1988, ISBN 3-7025-0243-2.

* Becher, Kurt, "Adalwin". Ĉe: *Neue Deutsche Biographie* 1 (1953), p. 49 (tie ĉi interrete)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 836145
* GND: 135668638
* VIAF: 47984433
* ISNI: 0000 0000 2911 255X
* NKC: jo2008446828
 |
**Edasseri Govindan NAIR**, pli bone konata kiel simple **Edasseri** (naskiĝis la 23-an de decembro 1906; mortis pro koratako la 16-an de oktobro 1974) estis malajala poeto kaj teatro-verkisto, konata pro sia atento al mizeruloj kaj maljustecoj.

Lia patro estis P. Kriŝna Kurup kaj la patrino Edasseri Kalathil Kunĝukutty Amma. "Nair" estas lia kasto, "Govindan" la nomo donita al la infano.

Li naskiĝis en malriĉa familio, kaj post multaj klopodoj kaj malfacilaĵoj fariĝis komizo ĉe advokato. Kiam li unuafoje gajnis la por li gigantan sumon de du rupioj, li aĉetis kovrilon por sia patrino. Kiam li alvenis al la vilaĝo, ŝi jam ĵus mortis; pro tio li sentis dum sia tuta vivo kulpon kaj nerepageblan ŝuldon.

Li fine pasis preskaŭ sian tutan vivon kiel advokato, aprecata de siaj najbaroj, kiuj tute miris, kiam ili eksciis, ke li iĝis fama beletristo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* La poemo "Kiel Diserva Floro" (Esperante)
* Retejo pri Edasseri Govindan Nair Arkivigite je 2005-01-13 per la retarkivo Wayback Machine (angle, malajale)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 32794
* LCCN: n89105177
* VIAF: 13897086
* ISNI: 0000 0000 3260 8628
 |
**Gerhard ROTH** (naskiĝinta la 24-an de junio 1942 en Graz kaj mortis la 8-an de februaro 2022) estis grava aŭstra verkisto. Li vivas en Vieno kaj en Suda Stirio.

Vivo
----

Roth komencis en 1961 studon de medicino kaj matematiko kaj aktoris unu jaron pli malfrue ĉe la verkista grupo *Forum Stadtpark* en teatraĵoj de Wolfgang Bauer.

En 1967 li lasis la studon deĵoronte (ĝis 1977) kiel informadikisto ĉe la kalkulada centro de la urbo Graz. Ekde 1973 li estis liberprofesia verkisto.

Je la komenco de la 1970-aj jaroj aperis liaj unuaj (komence pli malpli eksperimentaj) verkoj en la literaturgazeto aŭstra *Manuskripte* kaj ĉe diversaj germanaj eldonejoj. En 1972 li ricevis stipendion literaturan de la landa registaro de Stirio; sekvis diversaj honoroj (ankaŭ internaciaj), kiel en 1983 la Alfred-Döblin-premio kaj en 1992 la Marie-Luise-Kaschnitz-premio. Roth ankaŭ sukcesis kiel scenaristo. Lia filo Thomas Roth estas konata reĝisoro.

Graveco
-------

Post la sukceso furora de la romano "Winterreise" (1978) estiĝis la ĝis nun plej grava proza verkaro de Roth, ciklo en sep partoj titolite "Die Archive des Schweigens" (finite en 1991). Ĝi esploris en krimromanmaniero fantazie-reale la frenezon de la aŭstra ĉiutageco.

Eĉ pli draste ol en la romanoj la eseisto Roth difinas sin kiel *klerismulon* pri malmodernaj kaj reakciaj evoluoj en sia patrujo (ekz. en "Der See" de 1995 aŭ, samjare, ene de la kolekto "Das doppelköpfige Österreich"). Inter 1995-2011 li publikigis la ciklon prozan *Orkus* kiu traktas ankaŭ malauŝtriaĵojn (al kiu apartens i.a. la menciita libro *Der See*). En 2014 publikigitis lia romano *Grundriß eines Rätsels*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Gerhard Roth en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biografio ĉe la Aŭstra Nacia Biblioteko Arkivigite je 2015-09-22 per la retarkivo Wayback Machine
* Informoj pri Gerhard Roth en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 536597
* GND: 118841750
* LCCN: n79110934
* VIAF: 43475279
* LIBRIS: 366816
* BNF: 119227042
* NLA: 35683562
* NDL: 00797064
* BIBSYS: 90100882
* NKC: jn19990007173
 |
**Bertoldo de Moosburg** (germane: *Berthold von Moosburg*; mortinta post 1106) estis germana teologo kaj kontraŭepiskopo de Salcburgo.

Vivo
----

Estante filo de grafo Burkhard de Moosburg li enoficiĝis la unuan fojon en 1085 fare de imperiestro Henriko la 4-a kiel kontraŭepiskopo por Gebehardo. Ĉar ĉi-lasta estis jesinta dum sinodo en Quedlinburg la ekskomunikon de Henriko. 

Bertoldo ruinigis la bienojn de margrafo Engelbert de Spanheim, vokto salcburgia, kaj la ĵus fonditan konventon de la benediktanoj en Admont.

Engelbert tamen sukcese povis regajni la kontrolon de la envala urbo de Salcburgo dume Bertoldo devis retiriĝi monten al la Citadelo Hohensalzburg.

Kiam en 1086 eĉ la bavaroj kaj ŝvaboj ekmalfavoris Henrikon (ilin gvidis duko Welf), necesis fuĝi por Bertoldo. Sekve Gebehardo reprenis sian ĉefepiskopan tronon en Salcburgo. Post ties baldaŭa morto en 1088 Bertoldo tamen revenis samoficen al Salcburgo ĝis 1090. En 1090 elektiĝis Thiemo ricevante la paliumon fare de papo Urbano la 2-a.

En 1097 Bertoldo estis venkanto ĉe la bataleto de Saaldorf, rezulte Thiemo devis fuĝi kaj Bertoldo ree oficis kiel ĉefepiskopo. Finfine Bertoldo estis perarmee forpelita nur en la jaro 1106 fare de soldatoj batalantaj por ĉefepiskopo Konrado de Abenberg.

Eksteraj ligiloj
----------------

* fontoj kaj biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 834283
* GND: 13614943X
* VIAF: 80543252
 |
**Ede Ulfert STAAL** (naskiĝis la 2-an de aŭgusto 1941 en Warffum  (Nederlando), mortis la 22-an de julio 1986 en Delfzijl  (Nederlando))

  estis nederlanda kantaŭtoro el la provinco Groningen kiu ĉefe kantis en la dialekto de Groningen.

Frua vivo
---------

Ede Staal naskiĝis en 1941 en Warffum. Lia patro laboris kiel instruisto, kaj lia plej aĝa filo Ede pliposte volus imiti ties ekzemplon kaj mem fariĝi instruisto.

Kariero
-------

Je la aĝo de kvin, Ede Staal komencis fari muzikon, inspirita de sia avo kiu laboris kiel enscenigisto de muzikaloj en Leens, kie li grandiĝis.
Lia trarompo venis en 1974 per la kanto "*I'm in the blues*" (Mi estas en la bluso). En la komenco li kantis en la angla lingvo, ĉar li studis ĝin je la universitato kaj instruis ĝin en loka mezlernejo.
En 1981, li komencis kanti en la dialekto de Groningen, kaj konatiĝis per la komika kanto "*Mien toentje*" (mia ĝardeneto) kaj kun "*t Het nog nooit zo donker west*" (neniam estis tiel malluma).
Unu el liaj lastaj kantoj estis la emocia "*Mien hogelaand*" (mia altlando) en kiu li kantis pri sia amo por la provincparto en kiu li grandiĝis.

Persona vivo
------------

Monumento omaĝe al Ede Staal apud Delfzijl
teksto de kanto pri Nieuw-Statenzijl
### Edziĝo kaj familio

Li edziĝis al Fieke Spoel kaj fariĝis la patro de ses filoj: Hanno, Jeroen, Martijn, Elwin, Jelger kaj Jasper. Ili vivas en diversaj bienoj disaj en la provinco Groningen.

Roon Staal nevo de Ede Staal nuntempe ankaŭ furoras kiel kantaŭtoro.

### Morto

Ede Ulfert Staal mortis pro pulmokancero je la apogeo de sia famo. Ankoraŭ li estas tre fama en sia hejmprovinco, sed ankaŭ en aliaj partoj de Nederlando kaj eĉ en la eksterlando.

### Heredaĵo

En 2011, 25 jarojn post lia morto, li fariĝis iomete ikona figuro en sia hejmprovinco. Omaĝe al li oni starigis monumenton apud Delfzijl, kie li mortis en sia bieno en 1986. En Nieuwe Statenzijl troviĝas plaketo kun teksto de kanto pri tiu vilaĝeto verkita kaj kantita de Ede Staal. Liaj kantoj estas tradukitaj al diversaj lingvoj kaj dialektoj, unu el liaj kantoj, "*Termunterziel*" oni eĉ disaŭdigis en Japanio en la japana lingvo kantita de vira koruso Hansen Nippon-maru.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ede Staal en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Ede Staal kantas (youtube)
* Ede Staal kantas (youtube)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 375581
* GND: 173521045
* VIAF: 188804762
* ISNI: 0000 0001 3094 4975
* MBA: 39df05d2-3e4d-4ece-a944-fcc48d0a397b
 |
**Adam Hilari Hurinoviĉ** (beloruse Адам Гіляры Гурыновіч 13/25-an de januaro 1869, bieno Kavali, apud Mjadzel — 23-an de januaro 1894, laŭ aliaj faktoj 14-an de januaro 1894, 17-an de januaro 1894, bieno Kristinopal, apud Vilejka), — belorusa poeto, folkloristo. Devenis de nobela familio.

Dum 1879-1887 studis en lernejo en Vilno; dum la jaroj 1887-1893 studis en Peterburga teknologia instituto (pro malsano la studado rompis). Kolektis etnografiajn materialojn. En la jaro 1893 liaj kolektoj estis eldonitaj en Krakovo. Estro de fondita en la jaro 1889 konspira "Rondeto de junularo pola-litova-belorusa kaj ukrainia". Mondkoncepto de Hurinoviĉ estis formuligita sub influo de marksismo kaj ideoj de nobeldevenaj ruslandaj revoluciuloj de la jardeko 1880-a. En poezio estis sekvanto de Franciŝak Baguŝeviĉ, verkis pole, beloruse, ruse. Tradukis el pola, ukraina, rusa lingvoj. Estis arestita pro revolucia agado en la jaro 1893 en Vilno, estis transportita en Sankt-Peterburgo. Samjare, pro malsano estis sendita en patra bieno sub policia observo, kie mortis pro variolo.

Unuafoje, liaj versoj estis eldonitaj en la jaro 1921. Nomo de la poeto estis donita al strato en Mjadzel.

Notoj
-----

1. ↑  *Адам Мальдзіс:* Краязнаўчая адысея[*rompita ligilo*] beloruse// «Голас Радзімы»
2. ↑  *Сяргей Макарэвіч:*Выпраўляем памылкі Arkivigite je 2016-03-13 per la retarkivo Wayback Machine beloruse// Вялейка-інфо

Fonto
-----

* Маракоў Л. У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794-1991. Энц. даведнік. У 10 т. Т. 1. - Мн.; 2003. ISBN 985-6374-04-9

* Kategorio Adam Hurinoviĉ en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 390298
* LCCN: n85039965
* VIAF: 11269294
* ISNI: 0000 0001 1595 3275
 |
**Edelmiro Julián Farrell** (Avellaneda (Bonaero), 12-a de februaro de 1887 – Bonaero, 31-a de oktobro de 1980) estis militisto, Prezidento, nome la kvara *de facto*, de Argentino el 1944 al 1946.

Farrell kaj Perón, du de la figuroj de la Revolucio de 1943 en la Placo Majo, 1945.

Politika agado
--------------

### Dum la puĉo de 1943

En 1943 li partoprenis en la puĉo nomita *Revolucio de 1943* kaj plenumis la postenojn de Militministro kaj Vicprezidento ĉe la registaro ''de facto'' fare de la generalo Pedro Pablo Ramírez ĝis kiam tiu estis elpostenigita, kaj li enposteniĝis (*de facto*) kiel Prezidento. Li prezidentis provizore el la 25a de februaro de 1944, kaj definitive pro rezigno de Ramírez, el la 9a de marto tiujare al la 4a de junio de 1946.

### Prezidento *de facto*

En julio de 1945 Farrell anoncis prezidentajn elektojn, en kiuj elektiĝis demokratie kiel nova ŝtatestro Juan Domingo Perón, la 24an de februaro de la venonta jaro.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Edelmiro Farrell en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Todo-Argentina.net (biografieto).


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 476139
* GND: 1057533920
* LCCN: n84173067
* VIAF: 8794831
* ISNI: 0000 0000 6731 6190
* BNF: 16517842w
 |
Indiana estroIndiana estro
**Geronimo** (indiana nomo **Goyathlay** "Oscedanto") estis estro de la ĉirikavaj apaĉoj (sed li mem estis bedonkohe-apaĉo); li direktis defendon de sia patrolando kontraŭ la usonaj soldataj fortoj.

Li estis akceptita en 1846 al la konsilio de la batalantoj kaj partoprenis en bataliroj en Sonora kaj Chihuahua de Meksiko. La meksikianoj murdis en 1858 lian patrinon, edzinon, infanojn. Li volis venĝon kaj dum tio, li montris elstaran kapablon pri kuraĝo, lerteco, obstineco, tiel li baldaŭ iĝis gvidanto de grupo da batalantoj.

En 1874, registaro de Usono perforte translokigis 4000 apaĉojn el siaj hejmoj al rezervejo apud San Carlos, neproduktema areo. Ili ne havis rajtojn, sufiĉan nutraĵon kaj volis hejmeniri. Ili turnis sin al Geronimo kaj aliaj, komencis prirabi, detrui.
Komence de la 1870-aj jaroj, subkolonelo George F. Crook sukcese kvietigis la aron, sed liaj posteuloj ne agadis same, kio estigis batalojn inter blankuloj kaj indianoj.

Oni reaktivigis en 1882 la subkolonelon Crook por gvidi militiron kontraŭ la indianoj. Geronimo kapitulacis en januaro de 1884, sed en majo de 1885 eskapis el la rezervejo de San Carlos. Crook denove ekis militiron kaj Geronimo kapitulacis denove la 27-an de marto 1886, proksime al Cañón de Los Embudos. Proksime al la limo, Geronimo – timante mortigon en Usono – eskapis kun grupo. Pro tio brigada generalo Nelson A. Miles forigis Crook-on el la pozicio, la 2-an de aprilo.

Dum la lasta militriro, oni uzis ĉ. 5000 blankulajn soldatojn kaj 500 indianojn por kapti Geronimo-n. Kvin monatojn poste (post 2600 km) oni trovis bivakejon de Geronimo inter montoj de Sonora. Miles traktis kun Geronimo pri kapitulaco, promesante eblon pri reiro al Arizono. Oni ne tenis la promesojn kaj Geronimo kaj kunuloj devis trudlabori. Li revidis sian familion nur en majo de 1887.

Oni translokigis lin al fortikaĵo Fort Sill (Oklahoma) en 1894, kie li provis kultivi agron kaj eĉ aniĝis al la Nederlanda Reformata Eklezio. La eklezio ekskludis lin, ĉar li ne povis elteni tentojn de la hazardludoj. Li neniam plu revidis Arizonon, sed per aparta permeso de la Militara Ministerio, li rajtis vendis siajn fotojn kaj memfaritajn aĵojn en ekspozicioj.

Antaŭ sia morto, li diktis al S. S. sian biografion (*Geronimo: His Own Story*)

Citaĵo
------

"*Kiam la lasta arbo estos faligita, la lasta rivero venenigita, la lasta fiŝo kaptita, tiam oni komprenos ke mono ne estas manĝebla.*"

* Geronimo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Geronimo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 113639
* GND: 118538764
* LCCN: n50016500
* VIAF: 14770290
* ISNI: 0000 0001 2095 6286
* LIBRIS: 372408
* SUDOC: 027693082
* BNF: 119047373
* ULAN: 500450264
* NLA: 35120378
* NDL: 00620723
* BIBSYS: 90568940
* NKC: jx20060420001
* BNE: XX1057049
 |
**Adam Václav Michna z Otradovic** (naskiĝis ĉ. 1600 en Jindřichův Hradec - mortis la 2-a de novembro 1676 samloke) estis ĉeĥa poeto, orgenisto kaj komponisto.

Li studis ĉe la jezuita gimnazio de sia hejmurbo, kie li administris gastejon krom sian postenon kiel orgenisto. Michna estas konsiderata kiel la plej elstara reprezentanto de la memstara ĉeĥa stilo en la barokmuziko.

Verkaro
-------

Titolpaĝo de *Česká mariánská muzika* el 1647
Michna eldonis du kantarojn: *"Česká mariánská muzika"* kaj *"Svatoročnì muzika"*, kiuj enhavas kvar- ĝis kvinvoĉajn kantojn en homofona komponmaniero. Plua kolekto, *"Loutna česká"*, estas nur fragmente konservita. Krome li verkis kvin mesojn, du litaniojn kaj Te Deum. Krome manuskripte estas postlasitaj unu *Magnificat* kaj la meso *"Missa Sancti Venceslai"*. En tiu ĉi alternas strikte polifoniaj partoj malnovstilaj kiel la Kyrie kaj la Agnus Dei kun homofonaj partoj kaj koncert und konzerteskaj solopartioj (en la Gloria kaj Credo).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Adam Michna en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Aktuala katalogo de la verkoj de Michna en la VD17
* Informoj pri Adam Michna en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)

### Sondosieroj

* Andělské přátelství
* Chtíc aby spal


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 160472
* GND: 102488282
* LCCN: n85330414
* VIAF: 42026074
* ISNI: 0000 0001 0891 9298
* SUDOC: 175355363
* BNF: 13897482s
* MBA: f5c1e0ce-7663-4bcf-b155-5215bdb52a67
* NKC: jk01081495
* BNE: XX1782471
 |
**Ivar AASEN** [ivar osn] estis norvega sciencisto kaj poeto, naskiĝinta je la 5-a de aŭgusto 1813 kaj mortinta je la 23-a de septembro 1896 en Oslo.

Dum knabeco li memstare lernis plurajn lingvojn (latinan, germanan ktp.) kaj ankaŭ verkis gramatikon de sia denaska dialekto.
Kiel juna viro li akiris ŝtatan subtenon por sia granda vizio: Travojaĝi Norvegion por kolekti specimenojn de ĉieajn dialektojn kamparanajn, cele al tiubaza konstruo de nov-norvega lingvo anstataŭigonte la ŝtatan danan, kaj pludaŭrigonte la norveglingvan skrib-tradicion, kiun abrupte ĉesigis la pesto dum la 14-a jarcento (pereo de la malnovnorvega lingvo). Dum pluraj jaroj li tien-reen-vojaĝis Norvegion. Li tamen neniam atingis la plej nordajn partojn, kaj li plej atentis al arkaikaj dialektoj de la okcidento. La lingvumon de la urboj li evitis, juĝinte ĝin difektita fare de la Dana. Aasen estis malema al fremdvortoj, kaj ofte li devis inventi novajn vortojn por germanaĵoj de la dana. Eble tio kaŭzis la nunan situacion: Pli kaj pli junuloj forlasante lian lingvon, transirante al konkursanta bokmål, kiu ne estas tiom strikta.

En 1850 li fin-kreis la novnorvegan skrib-lingvon landsmål, kiu ekde 1929 nomiĝas nynorsk. Ĝi ankoraŭ nun estas uzata en Norvegio, same kiel bokmål, kiu estiĝis el la dana lingvo.

* 
* 
*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ivar Aasen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ivar Aasen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* poemoj "Postkanto" kaj "La norvego", arkivigitaj laŭ la stato de februaro 2007 (esperante)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 1825
* GND: 11864355X
* LCCN: n79011248
* VIAF: 17237467
* ISNI: 0000 0001 0874 5232
* LIBRIS: 216649
* SUDOC: 028434978
* BNF: 120270952
* MBA: a96295af-8aca-4eaf-94ef-57833ea75117
* NLA: 35708055
* BIBSYS: 90064083
* NKC: ola2002139669
 |
**Miĥa** estas profeto el la Biblio.

Biografio
---------

**Miĥa** estas konsiderata unu el la minoraj profetoj de la Malnova Testamento.
Miĥa plenumis sian profetan aktivecon dum la regadoj de Jotam, Aĥaz kaj Ĥizkija, nome ĉirkaŭ ekde 737 ĝis 690 a.K. Li naskiĝis en landeto sude de Jerusalemo kaj okazis tie ke Dio al li riveliĝis. Li kreskis en medio de malriĉaj laboristoj, nome en malgranda kampara komunumo.

La kvalito de liaj profetaĵoj persvadis diversajn komentistojn ke li estis ricevinta valoran edukadon kaj instruon kaj/aŭ ke li povis aparteni al unu el la bonstataj familioj, eble bienposedantaj.

Lia nomo, longaforme *Miĥajahu*, estas kutime tradukata ankaŭ per "Kiu estas kiel Javeo?" aŭ "li kiu estas kiel Javeo".

Lia nomo kiel profeto estas menciita en la Libro de Jeremia en 26, 18, kaj en la Evangelio laŭ Mateo 2, 1.

Lia predikado trairis la sulkon de tiuj de la antaŭaj profetoj: revenigi la regnon de Judujo al la ĝusta kaj ekskluziva rilato kun Dio.

Profeto Miĥa en ĉizaĵo de Gustave Doré.

Kulto
-----

Miĥa estas celebrata kiel sanktulo, kun aparta liturgia tagmemoro, ĉe ĉiuj kristanaj eklezio kiuj agnoskas la Komunecon kun la sanktuloj.

Vidu ankaŭ
----------

* Malaĥi
* Ĥagaj
* Zeĥarja
* Ĥabakuk
* Cefanja
* Naĥum

Fontoj
------

* Biblio, Libro de Miĥa
* Katolikaj enciklopedioj:
	+ Enciclopedia Cattolica
	+ Cathopedia:Voci indispensabili
	+ Catholic Encyclopedia

* Kategorio Miĥa (profeto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 498130
* GND: 118641085
* LCCN: n2007049168
* VIAF: 49576726
* ISNI: 0000 0000 7328 3620
 |
**Raoul Gustaf WALLENBERG** (naskita la 4-an aŭguston 1912 en *Kappsta* sur insulo *Lidingö* tuj norde de Stokholmo (Svedio), arestita fare de sovetia NKVD (poste nomata KGB) la 17-an de januaro 1945 kaj mortigita en Moskvo la 17-an de julio 1947) estis sveda arkitekto, komercisto, diplomato kaj homaranisto.

La monumento de Wallenberg, en Tel-Avivo
La monumento de Wallenberg, en Londono
Li estas famega por sia savado de dekoj da miloj de judoj dum la milita okupado de Hungario kiam germanaj nazioj kaj hungaraj faŝistoj konspiris igi la holokaŭston dum la plej lasta parto de la dua mondmilito. Funkciante kiel speciala sendito de Svedio en Budapeŝto inter julio kaj decembro de 1944, Wallenberg emisiis protektajn pasportojn kaj ŝirmis judojn en konstruaĵoj nomumitaj kiel sveda teritorio.

Postmilite distingita per Justuloj inter la popoloj (hebree **חסיד אומות העולם**, *Ĥasid Umot HaOlam*), termino markanta homojn de nejuda deveno, kiuj kontribuis al savo de judoj antaŭ holokaŭsto.

Heredo
------

La Centro Raoul Wallenberg por Homaj Rajtoj (CRWHR) estas kanada ne-registara organizaĵo kiu alstrebas justecon pere de la protekto kaj antaŭenigo de homaj rajtoj. La nomo kaj misio de la Centro estas inspirita de la humanitara heredaĵo de Raoul Wallenberg.

La memortabulo de Wallenberg en Budapeŝto
La aktujo/dokumentujo de Wallenberg, kiel bronza monumento en la naskiĝloko en **Kappsta** (Svedio)
*Köszönöm* („Dankon"), la monumento en Miĉigano
Unu el la monumentoj de Wallenberg, en Budapeŝto
La strat-tabulo de Raoul Wallenberg, en Jerusalemo

* Raoul Wallenberg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Raoul Wallenberg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 616805
* GND: 118628747
* LCCN: n79125870
* VIAF: 94679520
* ISNI: 0000 0001 1452 3281
* LIBRIS: 208742
* SUDOC: 028206592
* BNF: 12008873s
* NLA: 36507138
* NDL: 00845984
* BIBSYS: 90092195
* NKC: jn20031021019
* ICCU: LO1V408226
* BNE: XX1087571
 |
**Gangnihessou** aŭ **Ganye Hessou** estis la unua de la tradiciaj "12 reĝoj de Reĝlando Dahomeo" (Dahomeo estis iama nomo de Benino).

Familia deveno
--------------

Laŭ rakontoj, Gangnihessou venis de reĝfamilio, kiu en la 16-a jarcento iris de Tado (nun en Togolando) al Allada (nun en Benino) kaj tie fariĝis reĝoj de Granda Ardra. Li havis tri fratojn; unu el ili estis reĝo de Granda Ardra, kaj post lia morto oni dispartigis liajn terpropraĵojn al liaj tri fratoj. Tiel ekestis Dahomeo.

Reĝo
----

Gangnihessou ŝajne regis ĉirkaŭ 1620. Oni supozas, ke lin eksreĝigis lia frato dum vojaĝo tra la regno. Liaj simboloj estis vira gangnihessa birdo (ĝi estis rebuso por lia nomo), tamburo kaj ĵetaj/ĉasaj bastonoj.

Ne estas tute certe ĉu li servis kiel reĝo, aŭ ĉu li estis nur influa konsilanto por lia juna frato, Dakodonou, kiu tiuokaze estintus oficiale la unua reĝo. Estas klare, tamen, ke Dakodonou estis konsiderata reĝo en sia tempo.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 27734
 |
**Gilbert CESBRON** (naskiĝis la 13-a de januaro 1913 en Parizo, mortis la 12-a de aŭgusto 1979 samloke) estis franca verkisto. Li apartenis al la movado de Renouveau catholique.

Vivo
----

Li finfaris la mezlernejan studojn brile ĉe la Liceo Condorcet kaj eniris poste la lernejon *École libre des Sciences Politiques* por fari jurstudojn. Sed, en 1936, kiam li prepariĝis por konkurso de la Ŝtatokonsilio, li akceptis anstataŭigi malsanan amikon estantan direktoro de produktado ĉe *Poste Parisien* (la tiutempe plej renomita radistacio pariza). Ĝis retiriĝaĝo li konservis tian "duan metion" en la mondo gazetara kaj amaskomunikila: laŭ li verkisto ne vivu de sia plumo sed estas ĝuste inverse, ke la plumo devus vivi de la aŭtoro.

Soldatante li iĝis responsulo de la dokumentad- kaj propagandoservoj de la nacia solidarecorganizo "Secours National"; tiun postenon li havis ĝis kelkaj monatoj post la liberigo. Poste li revenis radien, al "Poste Parisien" kiu devenis "Radio Luxembourg", pli malantaŭe "RTL".

Kiel verkisto
-------------

Lia unua romano aperis en Svislando dum la Dua mondmilito, titolite: *Les Innocents de Paris*.

En 1952 la romano *Les Saints vont en enfer* furoris, ankaŭ pro tio ke la publikigo koincidis kun la decido de la Sankta Seĝo finigi la eksperimentojn de la t.n. pastroj-laboristoj *(prêtres ouvriers/prêtres au travail)* De tiam ĉiuj verkoj iĝis furorlibroj: *Chiens perdus sans collier* (3 982 000 venditaj ekzempleroj), *Il est plus tard que tu ne penses*, *C'est Mozart qu'on assassine*, *Il est Minuit docteur Schweitzer*, *Vous verrez le ciel ouvert*, ktp. Danke al la famuleco li iĝis ofte petita juĝi pri justeco kaj maljusteco de diversaj aferoj publike. Lia opinio tiam multe validis. Li tiam ankoraŭ plimultigis la poziciprezentadojn engazetajn, enradiajn, eneseajn.

En printempo 1972 Cesbron ĉesigis la laboron porradian kaj iĝis dum unu jaro ĉefo de "Secours Catholique". Baldaŭ malsano malpermesis tiajn engaĝiĝojn. En majo 1978 li informitis esti tuŝita de nekurebla kancero kaj profitis de la restontaj "longaj fianĉadoj kun la morto" por prepari la postmortan eldonon de la lastaj libroj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Gilbert Cesbron en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biografio sur ministeria retpaĝaro
* Preĝo *Apprends-moi Seigneur* de Cesbron


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 528631
* GND: 118668994
* LCCN: n80039731
* VIAF: 78769882
* ISNI: 0000 0001 2140 7860
* LIBRIS: 335750
* SUDOC: 026774933
* BNF: 11895787k
* NLA: 35026960
* NDL: 00435608
* BIBSYS: 90747429
* NKC: skuk0000221
* ICCU: RAVV043847
* BNE: XX885674
 |
**Elijah Ben Salomon Zalman** (hebree ר' אליהו בן שלמה זלמן) respektive jide plennome *Elijah ben Ŝlomo Zalman*, nomata *Gaono de Vilno* (jide דער װילנער גאון), naskiĝis la 23-an de aprilo 1720 en Sielec kaj mortis la 9-an de oktobro 1797 en Vilno, estis matematikisto, rabeno, eminenta interpretisto de Talmudo kaj konanto de kabalo.

Juneco kaj jaroj de lernado
---------------------------

Jam kiel infano li montris eksterordinaran talenton. Onidire en la aĝo de tri jaroj li scipovis parkere plenajn fragmentojn de la Tanaĥo. De la 10-a vivjaro li jam ne bezonis instruistojn. En la aĝo de dekunu jaroj la knabo konis parkere la tutan jerusaleman talmudon. Li okupiĝis ankaŭ pri astronomio, kaj post la plenkreskiĝo vojaĝis tra Pollando kaj Germanio, kie li renkontiĝis kun diversaj talmudaj skoloj. En 1748 li revenis al Vilno, kie li iĝis ne pridubinda aŭtoritato pri solvo de pluraj komplikaj problemoj de halaĥo.

Esploraj metodoj
----------------

Escepteco de la Gaono konsistis en tio, ke li aplikis metodojn de filologia esplorado de Talmudo kaj la rabena literaturo.

Batalo kontraŭ ĥasidismo
------------------------

Li forte kontraŭis ĥasidismon kaj konsiderante ĝin malutila por la judoj. En 1771 li partoprenis en publika ekzamenado de ilia doktrino, konkludante, ke oni devas malpermesi al la judoj kontaktiĝi kun tiu ĉi grupo. En la jaroj 1772 kaj 1781 li ekskomunikis komunumojn de ĥasidoj, kiuj volis disvolviĝi en Vilno. La vilna juda komunumo forpelis ilin de la urbo kune kun la familioj. Aliflanke la Gaono estis skeptika rilate al disvolviĝanta movado de juda klerismo - haskalo.

Verkoj
------

Li estis aŭtoro de komentarioj al pluraj talmudaj kaj kabalistaj verkoj. Li verkis:

* Biurei ha-Gra (glosoj al Ŝulĥan Aruĥ kaj Babilona Talmudo).
* Ŝenoth Elijahu (komentarioj al Miŝno).
* Adereth Elijahu (rimarkoj al la Leĝo de Moseo).

Vidu ankaŭ
----------

* Litoviaj judoj

* Kategorio Gaono de Vilno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 400113
* GND: 119183706
* LCCN: n83175643
* VIAF: 14928390
* ISNI: 0000 0000 7984 2315
* LIBRIS: 51407
* SUDOC: 067717438
* BNF: 13507362h
* NLA: 67208749
* NKC: zmp2013744159
 |
**Gilbert de Clare** (n. ĉirkaŭ 1100, m. la 6-an de januaro 1148) estis la unua grafo de Pembrokeshire, Kimrio.

Vivo
----

Li estis filo de Gilbert FitzRichard (grafo de Clare) kaj Alica (aŭ Adeliza) de Claremont. De siaj onkloj Roĝero kaj Valtero li heredis bienojn en Normandio kaj Kimrio. En 1138 reĝo Stefano (Anglio) donis al li la titolon grafo de Pembroke; li ricevis ankaŭ Kastelon Pevensey, Sussex, kie li kutimis loĝi en ĉambro super la halego de kie eblis trarigardi la tutan ĉirkaŭan regionon.

Post Stefano malvenkis ĉe Lincoln en 1141, Gilbert de Clare aliĝis al Matilda kiam tiu regajnis Londonon, sed malfrue de 1141 li ĉeestis la kronadon de Stefano ĉe Canterbury, Kent. Li partoprenis komploton kontraŭ Stefano estrata de Gotfredo la 5-a (Anĵuo) (edzo de Matilda), sed, post kiam tio malsukcesis, li reamikiĝis al la reĝo kaj subtenis lin dum lia 1142-a sieĝo de Oksfordo.

En 1147 li ribelis kontraŭ Stefano ĉar tiu rifuzis doni al li kastelojn ceditajn de lia nevo Gilbert (2-a grafo de Hertford). Tuj Stefano marŝis kontraŭ li kaj li nur malfacile eskapis. Ŝajne li reamikiĝis al Stefano antaŭ sia morto la sekvantan jaron.

Edzino kaj idoj
---------------

Ĉirkaŭ 1130 Gilbert edziĝis al Isabel de Beaumont (ĉ. 1002 - ĉirkaŭ 1172), kiu estis filino de Robert de Beaumont (1-a grafo de Leicester) kaj antaŭa amatino de Henriko la 1-a (Anglio). Ili havis kvar idojn:

* Agnes (n. 1112)
* Baldueno (n. 1114)
* Basilia (n. 1116)
* Richard de Clare (2-a grafo de Pembroke) (1130 - 1176), ofte konata kiel **Strongbow** (**Fortarko**).

* Kategorio Gilbert de Clare (1-a grafo de Pembroke) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 304056
 |
**Adine GEMBERG** (naskiĝinta la 28-an de aprilo 1860 en Sankt-Peterburgo, mortinta la 10-an de aŭgusto 1902 en Wittenberg) estis germana verkistino.

Vivo
----

Filino de instruisto de la angla kaj de la germana lingvo ĉe la rusa cara kortego tuj post la frua morto de la patri iris al Karlsruhe, kie ŝi laboris kiel karitata evangelia misiistino en malsanulejo. Tie li verkis la unuan libron *Die evangelische Diakonie. Ein Beitrag zur Lösung der Frauenfrage*, kiu aperis en 1894 en Berlino. En la 1896-a jaro ŝi publikigis samloka la duan verkon, nome *Aufzeichnungen einer Diakonissin*.

Post edziniĝo al oficiro en 1886 ŝi provis perlabori unue kiel aŭtorino de humuraĵoj en la berlina gazeto "Berliner Volkszeitung". Antaŭ ĉio ŝi famiĝis per la novelo *Morphium* per kiu ŝi pledis kontraŭ la malfermita traktado de drogproblemoj en familiaj gazetoj. Poste ŝi verkis la en 1898 en Berlino aperintan romanon *Der dritte Bruder im Schlaf – Tod - Wahnsinn*, kiu servu por ankoraŭfoje substreki sian sintenon koncerne pridroga diskutado en la publiko.

Literaturo
----------

* Eda Sagarra prie en: *Walther Killys Literaturlexikon: Autoren und Werke deutscher Sprache*. (15 Bände) Gütersloh; Münch en: Bertelsmann-Lexikon-Verl. 1988-1991 (kompaktdisko Berlin 1998 ISBN 3-932544-13-7) vol. 4 p. 107

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Adine Gemberg en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Tekstoj elinterrede elŝuteblaj[*rompita ligilo*]


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 575013
* GND: 116536624
* LCCN: no2016029106
* VIAF: 37669723
 |
**Adolf Frankenburg,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Frankenburg Adolf** estis hungara verkisto, ĵurnalisto, membroj de Hungara Scienca Akademio, Societo Kisfaludy kaj membro de Societo Petőfi. Lia tria (lasta) edzino estis Anna Carina.

Adolf Frankenburg naskiĝis la 2-an de novembro 1811 en Hungara reĝlando, en Németkeresztúr (nuntempa Deutschkreutz en Aŭstrio). Li mortis la 3-an de julio 1884 en Eggenberg de Aŭstrio.

Biografio
---------

Adolf Frankenburg frekventis lernejojn en Sopron, Pécs, Győr, Szombathely, Keszthely, fine en Eger li lernis juron. En 1833 li ricevis taskon de István Széchenyi. En la sekva jaro li luis bienon en Gomba, kie li edziĝis. En 1837 li ekhavis postenon en Buda, krome li okupiĝis pri literaturo kaj hungare kaj germane. Li ankaŭ ĵurnaladis kaj fondis revuon. En 1847 li ekhavis postenon en Vieno. Li emeritiĝis en 1866 en Pest (urbo), tamen li plue verkadis. En 1868 li translokiĝis al Sopron, sed en 1881 li revenis jam al Budapeŝto.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Volkstümliche Sittenlehre* 1854
* *Sírva vigadók* 1857
* kalendaro *Bolond Miska* 1858
* *Őszinte vallomások*
* *Bécsi élményeim* (Miaj travivaĵoj en Vieno) 1883

Fontoj
------

* Hungarlingva Vikipedio

* Kategorio Adolf Frankenburg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 421884
* GND: 102460213
* LCCN: no2003101213
* VIAF: 15161047
* ISNI: 0000 0000 0474 8797
 |
**Brooke Astor** naskiĝis kiel **Roberta Brooke Russell** la 30-an de marto 1902 en Portsmouth, New Hampshire, kiel filino de John Henry Russell la juna kaj lia edzino Mabel Cecile Hornby (nask. Howard). Ŝia patro estis oficiro de la mararmeo kaj pensiuliĝis kiel generalmajoro kaj 16-a komandanto de la usona mararmeo.

Ŝi plenumis infanaĝon en Ĉinio, Dominiko, Haitio.

Ŝi trifoje geedziĝis. Unufoje en aĝo de 16 al J. Dryden Kuser, duafoje en 1932 al Charles Marshall (borsa komercisto, mortis en 1952).

Ŝia tria edziniĝo en 1953 al Vincent Astor (1891-1959), igis ŝin alt-socie konata persono. La edzo estis bonhava ano de la Astor-familio kaj filo de *Titanic*-viktimo kolonelo John Jacob Astor la 4-a.

Post morto de la edzo, ŝi akiris gard-rajtojn pri la posedaĵoj por bonfaraj agadoj, kiujn donis al ŝi la mortinta edzo en la testamento. Kvankam la posedaĵo en 1997 elĉerpiĝis (ŝi malfondis la fondaĵon, disdonante ĉiun monon), ŝi restis aktiva partoprenanto de la novjorka elit-socia vivo. El la mono ricevis la urba biblioteko, la zooparko de Bronx, Opero de Metropiltan, Muzeo de Modernaj Artoj ktp.

Pro ŝiaj agadoj, ŝi ricevis la premion *Presidential Medal of Freedom Award* en 1998.

Ŝi havas unu filon el la unua geedzeco, Anthony Dryden Marshall. Ĉar la posedaĵojn de la virino prizorgas la filo, tio kaŭzis konfliktojn en 2006. La nepo de Brooke decidis eki juĝproceson kontraŭ la patro pro la nemerititaj cirkonstancoj de la patrino. Onidire ŝi devas vivi kiel malriĉulo sen la necesaj kremaĵoj, necesaj medikamentoj, vestaĵoj ktp.

* Kategorio Brooke Astor en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 124162
* GND: 133547442
* LCCN: n80046382
* VIAF: 20978877
* ISNI: 0000 0001 0877 5415
* SUDOC: 244888574
* ULAN: 500252150
* RKD: 443478
* NKC: js20071221001
 |