recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatoj: 49° 47′ 58″ N 18° 24′ 41″ O﻿ / ﻿49.79944 °N, 18.41139 °O﻿ / 49.79944; 18.41139 (mapo)

**Šumbark** (pole *Szumbark*, germane *Schumbarg*) estas urba parto de urbo Havířov en distrikto Karviná en Ĉeĥio. Ĝi troviĝas nordokcidente de Havířov kaj sudokcidente ĝi najbaras kun Šenov. En la jaro 2011 ĉi tie estis registritaj 1 020 adresoj. En la jaro 2021 ĉi tie daŭre vivis 15 668 loĝantoj.

**Šumbark** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 3,797 km².

Historio
--------

Unuafoje ĝi estas menciata en la jaro 1438. La estiĝo de municipo Šumbark estas taksata verŝajne en la tempoj de granda koloniigo de Teŝinio, do fine de la 13-a jarcento. Sed la unuaj skribmencioj aperas nur en la unua duono de la 15-a jarcento, kiam ĉi tie alternis diversaj posedantoj nomataj *el Szumberk*. Tio estis ekz. Zbyněk en la jaro 1438, Jan kaj Petr en la jaro 1476, aŭ Pavel en la jaro 1482. Ilia devena sidejo estis laŭ arkeologiaj esploroj mezepoka burgejo.

En la jaro 1947 oni ĉi tie komencis kun konstruado de la unua loĝdomaro en Havířov. Konstruado de nova loĝdomaro okazis en la jaroj 1986–1990.

Loĝantaro
---------

Evoluo de nombro de loĝantojLa datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj  

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1869 | 692 |
| 1880 | 744 |
| 1890 | 897 |
| 1900 | 1 103 |
| 1910 | 1 380 |
| 1921 | 1 279 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1930 | 1 347 |
| 1950 | 1 522 |
| 1961 | 880 |
| 1970 | 9 564 |
| 1980 | 8 229 |
| 1991 | 18 229 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2001 | 23 323 |
| 2011 | 19 779 |
| 2021 | 15 668 |

Memorindaĵoj
------------

Situas ĉi tie kastelo Šumbark el jarcentŝanĝo de la 18-a kaj la 19-a jarcentoj kun fragmentoj de devenaj fasadoj kaj torso de pejzaĝa parko el komenco de la 19-a jarcento. Plu empira preĝejo de santa Anna el la jaroj 1841–1845 (alkonstruo de antaŭaltaro en la jaroj 1969–1971). En la eksa tombejo antaŭ la preĝejo estas tomboŝtono de Friedrich von Arco el la jaro 1835.

Personecoj
----------

* František Chlebus (1847–1916), politikisto, moravia landa deputito

Pluaj fotoj
-----------

* tomboŝtono de Friedrich von Arco en areo de preĝejo de sankta Annatomboŝtono de Friedrich von Arco en areo de preĝejo de sankta Anna
* Kastelo en Šumbark en 1908Kastelo en Šumbark en 1908
* Nacia lernejo ŠumbarkNacia lernejo Šumbark

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de statuta urbo Havířov |
| --- |
| Bludovice ~ Dolní Datyně ~ Dolní Suchá ~ Havířov ~ Město ~ Podlesí ~ Prostřední Suchá ~ Šumbark ~ Životice |

 |
Vortaro pri la lando Ĉado respektive Ĉadio

Ĉi tiu estas A-al-Z listo de ekzistantaj Vikipediaj artikoloj, kiuj iel rilatas al ĉi tiu temo. Se vi trovas eron apartenantan ĉi tie sed kiu ankoraŭ ne estas en ĉi tiu listo, vi povas ĝin libere aldoni. Tamen *ne* estas la intenco afiŝi ligilojn al mankantaj artikoloj ĉi tie. 
Al ─ B ─ C ─ D ─ E ─ F ─ G ─ H ─ 1a ─ J ─ K ─ L ─ M ─ N ─ O ─ P ─ Q ─ R ─ S ─ T ─ U ─ 5a ─ W ─ 10a ─ Tie ─ Z

A
-

Araba lingvo

B
-

Baggara

C-Ĉ
---

Ĉadio

D
-

Déby Itno, Idriss

Flago de Ĉado

E
-

Ekonomio de la petrolo en Ĉadio

Emi Koussi, plej alta punkto de la lando

F
-

Franca lingvo

G
-

Guéra (regiono)

H
-

I
-

ISO 3166-2: TD

J
-

K
-

Kanembou

Kim (lingvo)

Kim (popolo)

L
-

Ĉada Lago

M
-

Moundang (popolo)

Moundang (lingvo)

Moundou

Moussey (lingvo)

N
-

Ndjamena

O
-

P
-

Nacia parko Zakouma

Q
-

R
-

Reĝlando de la Kanem-Bornou

S
-

Saharo

Sahel

Sara

Sarh

T
-

Pri la montaro Tibestio vidu la provincon Tibesti

Tombalbaye, François

Tubuoj

Toumaï

U
-

Urboj de Ĉadio

V
-

W
-

X
-

Y
-

Z
-
**Osán** [oSAN] estas loĝloko de la municipo Sabiñánigo de Hispanio​, en la okcidento de la komarko *Alto Gállego* (kies ĉefurbo estas Sabiñánigo mem) apartenanta al la nordo de la Provinco Huesko (regiono Aragono). Fakte ĝi estas unu el pli ol 50 loĝlokoj de Sabiñánigo, kiu estas la municipo kiu enhavas pli da loĝlokoj en la provinco. 

La loĝloko Osán mem estas en la orienta valo *Ballibasa*. La loĝloko estas tipa domaro karaktera de montaro ĉe Pireneoj, kun deklivaj ardezaj tegmentoj, kaj tre tipaj konustrunkaj kamenoj.

Historio
--------

Fine de la 19-a jarcento oni ekkonstruis fervojon konektantan Zaragozon kun Francio tra Canfranc, kiu revivigis la lokon, sed poste la loĝantaro malaltiĝis pro alurba migrado kaj malalta naskindico. 

Dum la Hispana Enlanda Milito, Osán suferis pro operacoj de la batalo de Sabiñánigo —inter septembro kaj novembro de 1937—. Pli forta respublika truparo konkeris lokojn, sed ne la celitan ĉefurbon Sabiñánigo, dum totalaj homperdoj estis preskaŭ 6 000 (pli inter frankistoj).

Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado kaj en la areo ĉefe pro la milito, kaj ĉe Osán oni malaltiĝis ĝis nunaj 18 loĝantoj (2019).

Aktualo
-------

La ĉefa ekonomia enspezofonto tradicie estis malgrandaj agrikulturo kaj brutobredado, kio pluas ĉi tie male al aliaj apudaj lokoj, sed lastatempe la komarko turnis sin ankaŭ al kreskanta turismo ligita al la pirenea akso (valoj de Tena kaj de Aragón) kaj al la proksimeco al Sabiñánigo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Ŭesko

Referencoj
----------

Bibliografio
------------

* *Aragón constante histórica*. Publicaciones de la Caja de Ahorros de Zaragoza, Aragón y Rioja. 1979.
* Ubieto Arteta, Antonio (1981-1989). *Historia de Aragón*. 6 vol. Zaragoza: Anubar.
* Ubieto Arteta, Antonio, "Historia de Aragón". Los pueblos y los despoblados 1 (Eld. Anubar. Zaragoza, 1984)
* CONTE OLIVEROS, Jesús. "Personajes y Escritores de Huesca y Provincia". Eld. Librería General (Zaragoza 1981)

Eksteraj ligiloj
----------------

* [http:// Oficiala retejo]



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 814630
 |
**Oszkár Ökrös** [oskAr okroŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ökrös Oszkár** estas hungara zimbalonisto.

Oszkár Ökrös  naskiĝis en 1957 en Szolnok.

Biografio
---------

Oszkár Ökrös devenis el muzikista cigana familio. Li aĝis 6, kiam li komencis zimbaloni. Post 2 jaroj li gajnis konkurson muzikan en Hungara Televizio. Li aĝis 10, kiam li rajtis lerni pro ministra permeso en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt. Lia majstro estis Ferenc Gerencsér. Post lernado li aliĝis al la plej famaj ciganaj muzikgrupoj kaj ili koncertis en la tuta mondo, ekzemple en Holivudo, Aŭstralio, Parizo. En 1974 li muzikis antaŭ Elizabeto la 2-a (Britio). Se li estas hejme, li estas videbla en Hungara Televizio, same aŭdebla en Hungara Radio. Li ricevis premion Kossuth en 2015, pli frue 3 premiojn inter 1995 kaj 2013.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* mallonga video
* Arkivigite je 2015-04-02 per la retarkivo Wayback Machine angle

* Kategorio Oszkár Ökrös en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 519919
* LCCN: no2002028740
* VIAF: 46427104
* ISNI: 0000 0000 7840 6300
* SUDOC: 186055129
* BNF: 14030633z
* MBA: 4775a317-ca82-4bf7-93a3-da628af7d960
 |
**Oszkár GÁTI** [oskAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gáti Oszkár** estas hungara aktoro, voĉoaktoro.

Oszkár Gáti  naskiĝis la 21-an de februaro 1949 en Szekszárd.

Biografio
---------

Oszkár Gáti akiris diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1977, sed inter 1970–1972 li jam ekzercadis en studio de Nacia Teatro (Budapeŝto). Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Teatro Madách ĝis 1989. En la sekvaj jaroj li ne ligiĝis al trupoj, la baldaŭaj teatraj stacioj estis:

* Nacia Teatro (Győr) (1993–1994, 2000-2008)
* Teatro Petőfi (Sopron) (1994–1999).

En 2015 li fondis privatan teatreton, kie kremo de la aktoraro ricevis rolojn. Li ofte deklamas, krome li konstante ricevas rolojn en filmoj. Li ricevis premion en 1986.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* William Shakespeare:
	+ Reĝo Lear - titolrolo
	+ Otelo - titolrolo
	+ Somermeznokta sonĝo - Oberon
* Imre Madách: La tragedio de l' homo - ambaŭ viraj ĉefroloj
* Pongrác Kacsóh: *János vitéz* - titolrolo

Elektitaj kinejaj filmaj roloj
------------------------------

* *Galilei* (1977)
* *Mephisto* (1981)
* *Küldetés Evianba* (1988)
* *Cop Mortem* (2016)

Elektitaj televiziaj filmaj roloj
---------------------------------

* *A professzor a frontra megy* (1973)
* *Osztrigás Mici* (1983)
* *Szomszédok* (serio, 1998-1999)
* *Életképek* (serio, 2004-2009)
* *Szájhősök* (2012)

Dubladaj roloj
--------------

* en eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj de Arnold Schwarzenegger, Sylvester Stallone, Jean-Paul Belmondo, Liam Neeson, Samuel L. Jackson kaj aliaj

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* datenoj
* datenoj kun foto
***Bildung*** (en germana: "edukado, formado, ktp.") referencas al la germana tradicio de mem-kultivado (rilate al la germanlingva signifo por: kreado, bildo, formo), en kiu filozofio kaj edukado estas ligataj en maniero kiu referencas al procezo de kaj persona kaj kultura maturigo. Tiu maturigo estas priskribita kiel harmoniigo de la individua menso kaj koro kaj en unuigo de la memeco kaj identigo ene de pli larĝa socio, kiel evidentas en la literatura tradicio de Bildungsroman.

Tiukadre, la procezo de harmoniigo de menso, koro, memeco kaj identeco estas atingita tra persona transformado, kiu prezentas defion al la individuaj akceptitaj kredoj. En la verkoj de Hegel, la defio de persona kresko ofte enhavas agonian aliigon el la propra "natura konscio" kio kondukas al la reunuigo kaj disvolvigo de la memo. Simile, kvankam socia unueco postulas bone formitajn instituciojn, ĝi postulas ankaŭ diversecon de individuoj kun la libero (en la pozitiva senco de la termino) por disvolvigi ampleksan varion de talentoj kaj kapabloj kaj tio postulas personan "agecon". Tamen, anstataŭ fina stato, kaj la individua kaj la socia unuigo estas procezo kiu estas farata per kontinua negado.

Tiukadre, edukado enhavas la formadon de la homa estaĵo rilate al sia propra homeco same kiel al sia denaskaj intelektaj kapabloj. Tiel, la termino referencas al procezo iĝadi kio povas esti rilata al procezo iĝadi ene de ekzistadismo.

Bibliografio
------------

* Bruford, W.H. (1975). The German Tradition of Self-Cultivation: Bildung from Humboldt to Thomas Mann, London: Cambridge University Press.
* Wood, Allen W. (1998). "Hegel on Education," Amélie O. Rorty (eld.) Philosophy as Education. London: Routledge, 1998.

* Kategorio Bildung en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 717520
 |
**Bilje,** hungare **Bellye** estas vilaĝo kaj samtempe centro de municipo en Kroatio, en distrikto **Osijek-Baranja**. Ankoraŭ 7 vilaĝoj apartenas al la municipo.

dekstra

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Alto super marnivelo: 87 m
* Loĝantaro: 3220
* Poŝtkodo: 31 327
* Aŭtokodo: OS
* Telefonprefikso: 31

Situo
-----

Bilje situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Mohács-Osijek.

Historio
--------

Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Dum la turka erao en 1591 120 hungaraj familioj loĝis en la vilaĝo. En la 17-a jarcento ĉefe germanoj, iomete serboj alvenis. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungario, al Baranya (reĝa departemento), al distrikto de Baranyavár, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1945 tio estis parto de Hungario (apartenanta al distrikto de Villány), ekde 1991 de Kroatio. En 1991 vivis en Bilje 3.571 da homoj, (kroatoj 1.901 (53 %), serboj 572 (16 %), hungaroj 422 (12 %), jugoslavianoj 222 (6 %)).

Kastelo en Bilje

Famuloj
-------

En la iama Bellye naskiĝis:

* hungara pastro-agronomo Lajos Mitterpacher
* hungara pastro-profesoro József Mitterpacher
* hungara bankisto Lipót Baranyai.

Vidindaĵo
---------

* kastelo
***The Glasgow Looking Glass*** (La Glasgova spegulo) estis la unua amas-produktita publikaĵo kiu rakontas historiojn uzante ilustraĵojn, kaj tiele ĝi estas rigardita kiel la plej frua komiksa gazeto. La fina numero estis publikigita en la 3a de Aprilo 1826.

Publikiga historio
------------------

La gazeto estis publikigita de la glasgova lithografia presisto John Watson kaj ties ĉefa bildostria ilustristo estis William Heath. La kvara numero enhavis la epizodon *Historio de mantelo*, ties unua bildostrio. Post la kvina numero, la titolo estis ŝanĝita al *The Northern Looking Glass* (La norda spegulo) por kongrui kun pli mallarĝa skota aferaro.

Enhavo
------

La duonmonata publikaĵo havigis satirajn notetojn de la Glasgova socio, la Brita kulturo kaj la modoj de la 19-a jarcento. Kelkaj novaj konceptoj estis la uzado de la nune tiom konata termino "daŭrigota" kaj la parolvezikoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Stewart-Robertson, Tristan (24a de Junio 2013). "World's first comic book from Glasgow in spotlight". The Scotsman.  Arkivigite je 2018-01-24 per la retarkivo Wayback Machine Alirita la 30an de Majo 2015.
2. ↑   The Glasgow Looking Glass. *University of Glasgow*. Alirita 30a de Majo 2015.
**Sirima Ratwatte Dias BANDARANAIKE**, komune konata kiel **Sirimavo BANDARANAIKE** (sinhale සිරිමාවෝ රත්වත්තේ ඩයස් බණ්ඩාරනායක; tamile சிறிமாவோ பண்டாரநாயக்கா; la 17-a de aprilo 1916 – la 10-a de oktobro 2000) estis Sri-lanka politikisto, kiu enoficiĝis kiel la ĉefministro de Cejlono (nuna nomo Srilanko) je tri enoficperiodoj: inter la jaroj 1960 ĝis 1965, 1970 ĝis 1977 kaj 1994 ĝis 2000 estrinte la partio Libereco de Sri-Lanko. Kiam ŝi estis elektita al sia unua oficperiodo en 1960, ŝi iĝis la unua virino en la mondo estanta elektita por estri registaron.

Vivo
----

Bandaranaike venis de aristokrata familio kaj iris al katolika monaĥina lernejo en la ĉefurbo Kolombo. Ŝi geedziĝis kun Solomon Bandaranaike, terposedanto kiu estis Ĉefministro de Cejlono inter 1956 kaj 1959. Ŝi havis tri infanojn kun li. La 26-an de septembro 1959, li estis pafmortigita de ekstremisma budhano. 

Ŝi persistis en traktado de la socialismaj politikoj de sia edzo kaj estis moknomita la Ploranta Vidvino por krevi en larmojn plurajn fojojn dum la rezultinta balotkampanjo. Ŝi estis gvidanto de la Srilanka Liberecpartio. Ŝi venkis en tiuj balotoj kaj en 1960 iĝis la unua elektita registarestro en la mondo. En 1971 ŝi alfrontis ribelon kaj provon de puĉo, apogita fare de la komunista Fronto de Nacia Liberigo. Kun eksterlanda armea subteno, ŝi sukcesis estingi tiun ribelon ene de kelkaj monatoj. 

Ŝi estas la patrino de la tria prezidanto de Sri-Lanko, Chandrika Kumaratunga.

Vidu ankaŭ
----------

* Sirima–Ŝastri Pakto

Notoj
-----

1. ↑  BBC,1960: Cejlono elektas la unuan virinon de la mondo PM, *En tiu ĉi tago - la 20-an de julio* 2005

Eksteraj ligiloj
----------------

 **Sirimavo Bandaranaike** en Vikimedia Komunejo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 781827
* GND: 1017986649
* LCCN: n88000500
* VIAF: 35990804
* ISNI: 0000 0000 2673 8469
* SUDOC: 079902960
* NLA: 49004808
 |
Unua Universala Kongreso de Esperanto, Boulogne-sur-Mer 1905
Insigno de la 4a Universala Kongreso de Esperanto 1908
**Bildarkivo Aŭstria** (germ. **Bildarchiv Austria**) estas unu el la plej grandaj bild-datumbankoj en Eŭropo kaj apartenas al la Aŭstria Nacia Biblioteko. Pro la fakto ke en ĝi troviĝas ankaŭ la bild-objektoj de la Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj ĝi estas la plej granda datumbanko kun fotoj kun Esperanta temo (fine de 2010: 11.000).

En ĝi oni povas trovi fotojn de personoj, aranĝoj, lokoj, monumentoj, ekde la 19-a jarcento ĝis la nuntempo. Krome enestas fotoj aŭ skanaĵoj de objektoj de la Esperantomuzeo, kiel insignoj, flagoj, pentraĵoj, bustoj, medaloj ktp. Ĝi estas facile alirebla en la interreto kaj ofertas la eblon deŝuti la bildmaterialon; tre fajna kvalito riceveblas per krompago.

La ebloj serĉi:
---------------

* **La rapida serĉo (Schnellsuche):**

La serĉlingvo estas la germana. Sed estas ankaŭ registritaj la Esperanto-lingvaj nomoj de la aranĝoj, tiel ke ekz. per la serĉ-vorto "universala" oni ricevas la fotojn de la universalaj kongresoj.

* **La serĉo en la diĝitiza kolekto "Esperanto" (Digitale Sammlung "Esperanto"):**

Tiu kolekto estas alimaniera prezentado de la sama materialo per tema kaj kronologia strukturoj.

**Ekzistas 9 ĉeftemoj:**

aranĝoj (Veranstaltungen)
privataj kaj oficialaj organizoj (Private und öffentliche Einrichtungen)
trafikejoj, monumentoj, publikeco (Verkehrsflächen, Denkmäler, öffentliche Präsenz)
personoj (Personen)
kulturo (Kultur)
objektoj (Objekte)
ekonomio (Wirtschaft)
aliaj planlingvoj (Andere Plansprachen)
pordo al la mondo (Tor zur Welt)
Post elekto de temo eblas la serĉado tra la tempo.

Skribante al la Kolekto por Planlingvoj oni ricevas folion, kiu enhavas klarigojn pri serĉ-strategioj kaj la tradukon de la plej gravaj serĉvortoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Bild-Arkivo Aŭstria
* Kolekto por Planlingvoj Arkivigite je 2015-03-25 per la retarkivo Wayback Machine
La **Benkó Dixieland Band** estas hungara ensemblo, ĵazbando tutmonde konata. 

La ĵazorkestro en 2010

Historio
--------

En 1957 Sándor Benkó fondis la ensemblon kaj nomis ĝin pri sia nomo. Komence li prezentis parte diksilandajn kantojn, parte ŝlagromuzikon. Baldaŭe ĉi lasta forgesiĝis kaj restis nur la pura ĵazo. Ili fondis malgrandan klubon en Budapeŝto ĉe Placo Kálvin, kie ili muzikadas senĉese. Sándor Benkó elektis el la muzikistoj nur tiujn, kiuj estas fidelaj al la universitata laboro kaj la ĵazo estas nur ŝatokupo. Tial la grupo restis kune tre longe, nur nuntempe - kiel emeritoj - forlasis la ensemblon.

La vera kariero komenciĝis en la 1960-aj jaroj, komence li ludis en la socialismaj landoj, sed en 1971 ili jam atingis la unuan lokon en ĵazo-festivalo de Montreux. En la sekva jaro en San Sebastian ili ricevis premion de la publiko. Tiu bando ricevis ĉiam pasporton kaj neniam restis ili hejme, kiel aliaj ŝlagroensembloj. La Benkó-bando muzikis kune ekzemple kun Milt Jackson, Freddy Hubbard, Al Grey, Buddy Tate, Joe Newman, Buddy Wachter, Henry Questa, Joe Muranyi, Eddy Davis, Cynthia Sayer, Herry Sweet Edison, Albert Nicholas, Wild Bill Davison, Chris Barber, Kenny Ball, Huub Janssen, Acker Bilk. La bando ludas la plej konatajn diksilandajn kantojn, ekzemple Tiger Rag, St. Louis Blues.

En la 1980-aj jaroj ili havis sukcesojn en Usono: granda sukceso en Sacramento kaj en naskiĝurbo de ĵazo: en Nov-Orleano, baldaŭe en 1987 Ronald Reagan donis premion al ili.

Ĝenerale la bando faras koncertojn jare po 200-250.

En 2015 pro morto de la nomdonanto Benkó la familio deklaris, ke la orkestro ĉesis, tamen orkestranoj muzikadis plu sub alia nomo. En 2019 laŭ juĝo ili uzas jam la originan orkestronomon.

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio
**László Várnagy** [lAslO vArnadj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Várnagy László** estis hungara bestokuracisto, altlerneja instruisto. Lia origina familia nomo estis *Wágner*.

László Wágner naskiĝis la 1-an de junio 1920 en Siklós, li mortis la 5-an de septembro 1995 en Budapeŝto.

Biografio
---------

László Várnagy frekventis gimnazion en Veszprém (urbo), poste li akiris bestokuracistan diplomon en veterinara fakultato de Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József en 1943. Post la diplomo li estis bestokuracisto jardekon. Baldaŭ li laboris en direkcio pri sanaferoj de bestoj, kie li partoprenis kodigajn laborojn pri bestoj. Li estis katedrestro inter 1963 kaj 1982 en la Veterinara Universitato de Budapeŝto. Li estis vicrektoro (1966-1978), poste rektoro (1978-1981). Li kandidatiĝis en 1981, doktoriĝis en 1993 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li ricevis kelkajn premiojn kaj memormedalojn. Li edziĝis en 1945.

Fontoj
------

* hungarlingva biografieto kun foto
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 716356
* VIAF: 306153870
* ISNI: 0000 0000 8014 4573
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Bluzona tukaneto** |
| --- |
|  |
| Bluzona tukanetoBluzona tukaneto
 |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Pegoformaj *Piciformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Ramfastedoj *Ramphastidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Aulacorhynchus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***A. coeruleicinctis*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Aulacorhynchus coeruleicinctis****(D'Orbigny, 1840) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Bluzona tukaneto  |

 |
| v • d • r |

La **Bluzona tukaneto** (***Aulacorhynchus coeruleicinctis***) estas mezgranda kaj kolora birdo el la familio de la Ramfastedoj kaj ordo de Pegoformaj de Sudameriko, kiu enhavas la tukanojn, tukanetojn, arasariojn, ktp. La scienca nomo de la specio *A. coeruleicinctis* signifas en la latina precize "bluzona" aŭ pli ol blua ĉielkolora, do kongruas kun alilingvaj nomoj kaj fakte kun unu el la plej rimarkindaj ecoj. Taksonomie, la Bluzona tukaneto formas superspecion kun la Ruĝpuga tukaneto (*Aulocorhynchus haematopygus*) kaj kun la Flavbrova tukaneto (*A. huallagae*).

Aspekto
-------

Kiel la aliaj membroj de la genro, tiu ĉi specio estas ĝenerale verda kun longa beko. Krom la **ĝenerala verda koloro**, tiu ĉi specio montras tre klaran distingilon en **helblua horizontala strio** inter verdaj brusto kaj ventro; ne nur tiu ĉi specio en la genro havas tian strizonon, sed ĉe ĝi estas pli klare markita. Krome estas aliaj bluecaj partoj, nome en beko (pli malhela baze kaj hela pinte), brovo, subokule kaj ĉirkaŭ la blankeca gorĝo. La subaj partoj estas pli helverdaj, dum la supraj, dorso kaj flugiloj estas pli malhelverdaj kaj same la vosto, kio finas per bruneca pinto. La pugo estas ruĝa, la femuroj verdecaj kaj la haŭtaĵo ĉirkaŭokula bruneca.

La ino estas simila, sed iom pli mallongbeka. La junuloj ne montras tiom segilecan "dentaron" intermakzelan. Temas pri specio 30 cm longa kaj 175-257 g peza ĉe la masklo kaj 173-225 g ĉe la ino.

Disvastiĝo
----------

Ĝi troviĝas el centra Bolivio al centra Peruo, do oni povas konsideri ĝin endemismo. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj andaj montetoj je1600 m de altitudo ĝis 2500, sed pli malofte eĉ el 1465 al 3050 m.

Kutimoj
-------

Ili manĝas sole, laŭ paroj aŭ en etaj grupoj fruktojn, insektojn aŭ artropodojn. Ili estas tre agemaj. Sed pro malatingebla habitato, ne tre konataj. Reproduktado okazas komence de la jaro en Peruo kaj fine en Bolivio. La nesto estas kutimejam uzita de alia, sed foje ili fosas mem en radiko. Maloftas surgrunde.

Referencoj
----------

* BirdLife International 2004. Aulacorhynchus coeruleicinctis[*rompita ligilo*]. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. 27a Julio 2007.
* En la franca
**Sigurd Johannes SAVONIUS** (2-an de novembro 1884 en Hämeenlinna, Finnlando - 1931) estis finna arĥitekto kaj inventisto. Li malkovris en 1924 la t.n. ventoturbinon de Savonius.

Biografio
---------

Savonius studis en Helsinko kaj iĝis diplomita arĥitekto en 1906 en la Helsinka Politeknika Altlernejo. Li okupiĝis en la fruaj 1920-aj jaroj pri kontrolado de la aerfluoj kaj eluzo de la ventoenergio. Li atentis en 1923 pri rotorŝipo de germana Anton Flettner. La ŝipon pelis du fermitaj, rotaciantaj cilindroj, kiujn pelis motoro. La ŝipo moviĝis per la Magnus-efiko. Savonius spekulis, ĉu la ŝipo povus moviĝi nur per helpo de nura ventoenergio, produktita per simila efiko en rotacianta kontruaĵo, sed sen motora helpo.

Li evoluigis en 1924 rotoron, en kiu la cilindro estis malfermita por la fluo. La du kontraŭe starantaj padeloj kaŭzis memrotacion kun granda turnomomanto, uzebla por energia produktado. Simila uzo estis aplikebla kiel ĉe Flettner, sed tie ne gravis la Magnus-efiko.

Tiu inventaĵo estis patentigita en Finnlando (1926) kaj en diversaj aliaj landoj.

Savonius malsaniĝis en majo de 1931 en la ventotunelo, kiun li establis en ejoj de sia entrepreno *Savonius & Company* en Helsinko. Li mortis pro la tiel estiĝinta pulmito.

Verko
-----

* *The wing-rotor in theory and practice*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Sigurd Savonius en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Sigurd Savonius en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* mallonga biografio en la finna Arkivigite je 2005-03-13 per la retarkivo Wayback Machine
En kodo difinita super finia aro da signoj (fake nomata *alfabeto, signaro, reperuaro da signoj*) **signonumero** aŭ **kodvorto** aŭ **kodero**  estas entjero kodanta signon el tiu aro, uzata kiel ties reprezentaĵo en komputado aŭ datumtransmeto (oni povas rigardi tiun entjeron kiel numeron de la pozicio de la koncerna signo en norma tabelo prezentanta la signaron).

Ekz‑e la kodo Askio difinas signonumerojn el la intervalo {\displaystyle [0,127]} por 128 signoj (inter ili 95 signoj videblaj kaj 33 stirsignoj); la kodo ISO 8859-3, alinome la Latina-3a, uzas la signonumerojn el la intervalo {\displaystyle [0,255]} kun kelkaj truoj: la numeroj {\displaystyle [128,159]}, kaj la 7 numeroj 159, 174, 190, 195, 208, 227, 240 «rezervitaj por posta normigo».

La plej malvastan intervalon entenantan ĉiujn signonumerojn de koncerna kodo oni nomas **numerspaco** de tiu kodo. La numerspaco de Askio estas {\displaystyle [0,127]}; tiu de la Latina-3a, {\displaystyle [0,255]}. Tiuj numerspacoj estas sufiĉe malgrandaj por ke ĉiu numero estu lokebla en 1 bajto. Tial la kodoprezento de tiaj signonumeroj estis kiel eble plej simpla: per la komputila prezento de la koncernaj entjeroj.

La numerspaco de la moderna Unikodo konsistas el 17 dubajtaj «ebenoj», tial la tuta ĝia amplekso estas de 0 ĝis {\displaystyle 17\times 2^{16}=1\,114\,112}. Estus granda malŝparo rekte prezenti tiujn signonumerojn samkiel la ordinarajn entjerojn; anstataŭe oni uzas diversajn pli ŝparemajn varilongajn kodoprezentojn (ofte UTF-8).

Notoj
-----

1. ↑  ReVo
2. ↑  PIV1970. La implica ideo estas, ke temas pri vorto en la *kodanta* alfabeto (ekz‑e pri bitĉeno esprimanta signonumeron). Tio tamen estas iom misgvida, ĉar oni povus miskompreni ke temas pri vorto en la *kodata* alfabeto.
3. ↑  PIV2. La problemo pri tiu terminformo estas inversa ol tiu pri «kovdorto»: dum «kodvorto» akcentas kunmetitecon de signonumero, «kodero» (laŭ la normala signifo de *‑er*) pensigas pri la plej simpla, nekumetita elemento; ekz‑e pri la punktoj kaj strekoj de la morsa kodo, aŭ pri la bitoj de la duuma prezento de nombra signonumero.
4. ↑  Fakte, en la frua Askio-periodo oni iam uzadis la kroman okan biton de la bajto (ja por la Askiaj signonumeroj sufiĉas 7 bitoj) estkiel parecbiton; tial la kodoprezento ne estis tute rekta.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 823071
 |
**Janĉengo,** ĉine **盐城** estas metropolo havanta universitaton en Ĉina Popola Respubliko. Ties pli granda administra unuo (prefektej-ebena areo) estas de 16,920 km² kaj ties populacio en 2008 estis de 8.117.000.

Geografio
---------

Janĉengo etendiĝas ĉe Flava Maro.

Historio
--------

Janĉengo estis menciita jam en -119, kiel loko de salokolektado kaj tiam kantono fondiĝis. En la 1930-aj jaroj la urba armeo estis tre fama.

Ekonomio
--------

Gravas produktado de mara salo, kio nomigas la urbon. Menciinda estas la agrikulturo en la apudaĵo kaj en la urbo oni produktas partojn de maŝinoj kaj motoroj.

Klimato
-------

En Janĉengo pluvas jare iom pli, ol 1000mm. En ĉiuj monatoj pluvas, tamen plej ofte dum junio kaj julio. En julio kaj aŭgusto la temperaturo iomete superas 30 °C. Dum vintro preskaŭ neniam frostas.

Trafiko
-------

Janĉengo havas novan stacidomon de 2006 kaj aŭtovojon. En la urbo aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn.

Vidindaĵoj
----------

* sala marĉo laŭ la maro

Eksterlandaj ĝemelurboj
-----------------------

* Italio Chieti, Italio (1992)
* Sud-Koreio Namvon, Sud-Koreio (1998)
* Rumanio Deva, Rumanio (1998)
* Japanio Kaŝima, Japanio (2002)
* Usono San Diego, Usono (2003)

Fontoj
------

* Angla Vikipedio
dekstra
**Japana Esperanto-Junularo** (JEJ) estas la organizaĵo kiu oficiale reprezentas la junajn japanajn esperantistojn. Ĝi estis fondita en 1992, kaj ekde la jaro 1995 estas landa sekcio de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO). Ĝia oficiala organo estas La Junuloj, kiu publikiĝas papere kaj interrete. 

Titolpaĝo vintro 2011 de la periodaĵo La Junuloj
dekstra
JEJ okazigas Komunan Seminarion kunlabore kun Korea Esperanto-Junularo kaj Ĉina Junulara Esperanto-Asocio. Komuna Seminario (KS) okazas ĉiujare kaj alterne en tri landoj (Ĉinio, Koreio kaj Japanio). En 2012 la 68-a Internacia Junulara Kongreso (IJK) devis esti organizita en Okinavo. Tamen oni ŝanĝis la planon pri kongresloko de Okinavo al Tenri kaj finfine fiaskis. 

**Adreso**: p/a Esperanto-domo Wasedamati 12-3, Sinzyuku-ku Tokio, 162-0042 Japanio

**Retejo**:  Arkivigite je 2017-11-21 per la retarkivo Wayback Machine

**Prezidanto**: Iwama Kyo (1-a aprilo 2012 - 31-a marto 2013)

**Kvanto de Membroj malpli ol 35**: 6 (fine de februaro 2012)

**Organo**: La Junuloj

**Red. adreso**: p/a JEJ

Referencoj
----------

1. ↑  *La Rezulto de La Voĉdono Arkivigite je 2013-03-26 per la retarkivo Wayback Machine* La Junuloj n-ro 93, la 25an de marto 2012.
**Árpád Búzás** [bUzAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Búzás Árpád** estas hungara tekstilartisto, altlerneja instruisto. Lia familia nomvarianto estis *Buzás*.

Árpád Búzás  naskiĝis la 7-an de septembro 1929 en Orosháza.

Biografio
---------

Árpád Búzás eklernis en Industriarta Altlernejo de Budapeŝto en 1951, li akiris diplomon en 1956. Lia ĉefinstruisto estis Béla Molnár (tekstilartisto). Post siaj studoj li planadis jaron en tekstiluzino en Békéscsaba, poste en simila firmao en Budapeŝto, inter 1968-1974 en tekstilstudio. Inter 1975-1990 li estis arta gvidanto en tekstiluzino en Kiskunhalas. Intertempe inter 1962 kaj 1990 li instruis en la Industriarta Altlernejo (iom poste en rango docento). En tiu longa periodo li studvojaĝis en Eŭropo kaj Kubo. Li okupiĝis ankaŭ pri gobelinoj. Li ricevis premiojn inter 1970-1981.

Elektitaj solaj ekspozicioj
---------------------------

* Budapeŝto (1962, 1968, 1970)
* Nagykanizsa (1972)
* Mezőkövesd (1975)
* Székesfehérvár (1978)

Elektitaj kolektivaj ekspozicioj
--------------------------------

* Arthalo Budapeŝto (1959, 1965, 1981, 1988)
* Budapeŝto (1961, 1968)
* Tihany (1964)
* Szombathely (1970, 1975, 1978)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Judit Droppa

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 622764
* GND: 174302932
* VIAF: 262118750
 |
**Árpád Csányi** [ĉAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csányi Árpád** estis hungara dekoraciisto.

Árpád Csányi  naskiĝis la 23-an de novembro 1929 en Medgyesegyháza, li mortis la 25-an de februaro 2011 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Árpád Csányi akiris diplomon en Industriarta Altlernejo en 1954, li lernis precipe de Gusztáv Oláh. Post siaj studoj li laboris en Operetoteatro (Budapeŝto), inter 1956 kaj 1968 en Teatro Csokonai (Debrecen). Ekde 1968 ĝis la pensiuliĝo en 1989 li kreis dekoraciojn en Nacia Teatro (Budapeŝto). Resume li kreis 430 teatrajn dekoraciojn, plejparte en la menciitaj teatroj, foje en aliaj teatroj, eĉ ankaŭ eksterlande. Liaj laboraĵoj estis videblaj ankaŭ en ekspozicioj. Li ricevis 4 premiojn inter 1960-1986.

Elektitaj teatraj dekoracioj
----------------------------

* Giuseppe Verdi: Aida (Debrecen, 1962)
* Ŝekspiro:
	+ Romeo kaj Julieto (Budapeŝto, 1971)
	+ Rikardo la 3-a (Kecskemét, 1973)
	+ La Venecia Komercisto
	+ Hamleto
	+ Makbeto
	+ Reĝo Lear
* Giuseppe Verdi:
	+ Rigoletto
	+ Aida
	+ Otelo

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun fotoj Arkivigite je 2017-02-02 per la retarkivo Wayback Machine
Je geometrio, **precipa fasko** estas fibra fasko kontinue, libere, kaj transitive suragata de topologia grupo.

Difino
------

Se {\displaystyle G} estas topologia grupo, **precipa {\displaystyle G}-fasko** super topologia spaco {\displaystyle X} estas fibra fasko {\displaystyle \pi \colon P\twoheadrightarrow X} kune kun kontinua dekstra grupa ago

{\displaystyle P\times G\to G}
{\displaystyle (p,g)\mapsto p\cdot g}
plenumanta la jenajn du aksiomojn:

* (Konformeco kun fibroj) Pri ĉiu {\displaystyle p\in P} kaj ĉiu {\displaystyle g\in G}, {\displaystyle \pi (p\cdot g)=\pi (p)}. Tial, pri ĉiu {\displaystyle x\in X}, ekzistas {\displaystyle G}-ago {\displaystyle \pi ^{-1}(x)\times G\to \pi ^{-1}(X)}.
* (Reguleco de ago) Pri ĉiu {\displaystyle x\in X} kaj {\displaystyle g\in G}, la ago {\displaystyle (\cdot g)\colon \pi ^{-1}(X)\to \pi ^{-1}(X)} estas homeomorfio.

**Glata precipa fasko** estas tiu super glata sternaĵo, kies grupa ago ktp. estas glataj bildigoj.

Ekzemploj
---------

Pri ĉiu *k*-dimensia glata sternaĵo {\displaystyle M}, oni povas difini la **kadran faskon** {\displaystyle PM}, kiu estas precipa {\displaystyle \operatorname {GL} (k;\mathbb {R} )}-fasko.

Apliko
------

En fiziko, la gaŭĝa teorio dependas de la koncepto de precipaj faskoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Eric W. Weisstein, *Principal bundle* en MathWorld.
* Principal fibre bundle (angle). *Encyclopedia of Mathematics*. Springer-Verlag, Eŭropa Matematika Societo.
**Reproduktanta paro** estas paro de bestoj kiuj kunlaboras dum tempo por produkti idojn. Kontraste al iuj du simple kopulaciantaj bestoj, la esprimo "reproduktanta paro" indikas iun formon de ligo inter la individuoj. Ekzemple, multaj birdoj pariĝas por reprodukta sezono aŭ foje por vivo. Ili povas dividi kelkan aŭ ĉion el la taskoj engaĝitaj: konstruante neston, kovante la ovojn kaj manĝigon kaj protektante la junulojn. La esprimo ne estas ĝenerale uzata kiam masklo havas haremon de inoj, kiel ekzemple ĉe montgoriloj.

Veraj reproduktantaj paroj estas kutime troviĝantaj nur ĉe vertebruloj, sed ekzistas rimarkindaj esceptoj, kiel ekzemple la fasmo de la insulo Lord Howe. Veraj reproduktantaj paroj estas maloftaj ĉe amfibioj aŭ reptilioj, sed ja komunaj ĉe fiŝoj (ekz. diskofiŝo) kaj aparte birdoj. Interese, organizo de reproduktantaj paroj estas maloftaj ĉe mamuloj, kie la dominaj padronoj estas aŭ ke la masklo kaj ino nur renkontas por sekskuniĝo (ekz. bruna urso) aŭ ke dominaj maskloj havas haremon de inoj (ekz. rosmaro).
La **Reprodukta valoro** estis difinta de R. A. Fisher en sia libro de 1930 nome *The Genetical Theory of Natural Selection* (la genetika terio de la natura selekto) kiel la atendata reproduktado de individuo laŭ sia nuna aĝo antaŭen, ĉar tiu estis survivinta al sia nuna aĝo. Ĝi estas uzata en priskribo de populacioj laŭ aĝa strukturo.

Difino
------

Oni konsideru specion kun vivhistoria tabelo kun survivaj kaj reproduktaj parametroj donitaj de{\displaystyle \ell \_{x}} kaj {\displaystyle m\_{x}}, kie

{\displaystyle \ell \_{x}} = probablo survivi el aĝo 0 al aĝo {\displaystyle x}
kaj

{\displaystyle m\_{x}} = averaĝa nombro de idoj produktitaj de individuo de aĝo {\displaystyle x.}
Depende ĉur la reproduktado estas diskreta aŭ konktanta, la Reprodukta valoro de Fisher estas kalkulata kiel

{\displaystyle v\_{x}={\mbox{ aŭ }}{\frac {\sum \_{y=x}^{\infty }\ell \_{y}m\_{y}}{R}}{\mbox{ or }}{\frac {\int \_{y=x}^{\infty }\ell \_{y}m\_{y}\,dy}{R}}}
kie

{\displaystyle R={\mbox{ aŭ }}\sum \_{y=0}^{\infty }\ell \_{y}m\_{y}{\mbox{ or }}\int \_{0}^{\infty }\ell \_{x}m\_{x}\,dx,}
la pura reprodukta indico de la populacio.

La averaĝa aĝo de reproduktanta plenkreskulo estas la genera tempo kaj estas

{\displaystyle T={\mbox{ aŭ }}\sum \_{y=0}^{\infty }\ell \_{y}v\_{y}{\mbox{ or }}\int \_{0}^{\infty }\ell \_{x}v\_{x}\,dx.}

Referencoj
----------

Fisher, R. A. (1930) *The Genetical Theory of Natural Selection*. Oxford University Press, Oxford.
En komputiko, **Request por Comments** (mallongigo **RFC**; angla por *peto pri komentoj*) estas serio da dokumentoj ampleksantaj novajn esplorojn, novigojn kaj metodarojn aplikeblajn al la interretaj teknologioj.

En la Interreta societo, inĝenieroj kaj komputikistoj povas eldoni diskurson en la formo de RFC-memorando, aŭ por kolega revizio, aŭ simple por transdoni novajn konceptojn, informojn, aŭ (foje) inĝenieran humuron. La Interreta inĝeniera laborgrupo (IETF) adoptas ion de la aplikita informacia teorio publikante ĝin en RFC-oj kiel interretajn normojn.

La RFC-redaktoro eldonas ĉiun RFC-dokumenton kun unika seria numero. Se RFC jam ricevis numeran identigilon kaj estis eldonita, oni neniam plu nuligas aŭ modifas ĝin; se la dokumento bezonas ŝanĝojn, la aŭtoroj eldonas reviziitan dokumenton; tial okazas, ke iuj RFC-oj neuzindigas aliajn. Ĉiuj la aperintaj RFC-oj kune konsistigas kontinuan historian kronikon de la evoluo de interretaj normoj.

Bonvolu rimarki, ke la termino "RFC" ne estas unika por tiu ĉi serio. Kelkaj aliaj organizaĵoj (ekzemple Vikipedio) simile eldonadas dokumentojn uzante por nomi ilin la terminon "RFC". Tamen, ĉi tiu estas nedisputeble la plej konata "RFC"-serio en la interreto.

Kiel ricevi RFC-dokumenton
--------------------------

Oni povas ricevi ajnan unuopan eldonitan RFC-dokumenton per la sekva URL, anstataŭigante la signon *#* per la seria numero de la petata RFC-dokumento: http://www.rfc-editor.org/rfc/rfc#.txt

Ĉiu RFC haveblas kiel ASCII-teksto, sed povas esti ankaŭ alirebligita en aliaj dosieraj formatoj; tamen, la definitiva versio de specifdokumento de ajna interreta normo ĉiam estas la ASCII-versio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* RFC Editor *(angle)*
**Alopatria speciiĝo** (de la antikva greka *allos*, "alia" + greka *patra*, "patrujo") aŭ geografia speciiĝo estas speciiĝo kiu okazas kiam biologiaj populacioj de la sama specio iĝas izolaj pro geografiaj ŝanĝoj kiel ekzemple montofomiĝo aŭ sociaj ŝanĝoj kiel ekzemple elmigrado. La izolaj populacioj tiam spertas genotipan kaj/aŭ fenotipan diverĝon kiam: (a) ili iĝas submetitaj al malsamaj selektemaj premoj, (b) ili sendepende spertas genetikan funkciadon, kaj (c) malsamaj mutacioj ekestas en la genprovizoj de la populacioj.

La apartaj populacioj dum tempo povas evoluigi klare malsamajn karakterizaĵojn. Se la geografiaj baroj poste estas forigitaj, membroj de la du populacioj povas esti nekapablaj sukcese pariĝi kun unu la alin, ĉe kiu punkto, la genetike izolaj grupoj aperas kiel malsamaj specioj. **Alopatria speciiĝo** estas pivota faktoro en speciiĝo kaj ofta procezo preter kiuj novaj specioj ekestas. Adapta radiado, kiel observite fare de Charles Darwin ĉe la Galapagosaj fringoj, estas sekvo de alopatria speciiĝo inter diversinsulaj populacioj.

Vidu ankaŭ
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

* Disa distribuado
* Habitata fragmentado
* Kriptaj specikompleksoj
* Simpatria
* Vikara taksono
**Károly Binder** [kAroj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Binder Károly** estas hungara ĵazpianisto, komponisto, altlerneja instruisto.

Károly Binder  naskiĝis la 2-an de aprilo 1956 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Károly Binder komencis lerni pianludon en aĝo 5. Li frekventis konservatorion en sia naskiĝurbo inter 1975 kaj 1979, lia ĉefinstruisto estis János Gonda. Dum la lernojaroj li jam fondis ĵazorkestron. Li akiris diplomojn en Muzikarta Universitato Ferenc Liszt en 2000 kaj 2003. Pli frue jam inter 1980-1988 li instruis en muziklernejo, poste en la menciita universitato. En 2007 li atingis la instruan rangon docento, samtempe li estis nomumita katedrestro. Li komponadis ne nur ĵazon, sed ankaŭ filmajn kaj teatrajn muzikojn. Li koncertis ĝis 2016 1365-foje enlande kaj eksterlande. En 2018 li akiris sciencan gradon DLA. Li ricevis premiojn inter 1981 - 2017.

Elektitaj muzikdiskoj
---------------------

* *Binder Quintet feat. John Tchicai* (1983)
* *Little Song* (1992)
* *On Pianino Live at Baja* (2002)
* *Twelve Months* (2017)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Tibor Márkus
* Gyula Medgyessy-Kovács
* Péter Sárik

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* anglalingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Károly Binder en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 634563
* GND: 134706978
* LCCN: no99065051
* VIAF: 9482714
* ISNI: 0000 0001 1467 5234
* MBA: 3d6dc5fa-ae5e-4c76-977a-4c1ec0f9a02c
 |
**Károly Conlegner,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Conlegner Károly** estis hungara profesoro, bankisto.

Károly Conlegner  naskiĝis la 18-an de oktobro 1812 en Hungara reĝlando en Érsekújvár (nuntempa Nové Zámky en Slovakio). Li mortis la 21-an de decembro 1892 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Károly Conlegner frekventis gimnazion en Nagyszombat, poste li akiris diplomon en Vieno. Post siaj studoj li laboris en la sama urbo, poste li hejmenvenis kaj li laboris en la familia entrepreno. En 1846 li estis nomumita instruisto en la ĵus transformita Industria lernejo József. Dum la Hungara revolucio de 1848 li estis direktoro de presejo pri la novaj hungaraj bankbiletoj, tial post falo de la revolucio li devis kaŝiĝi. Baldaŭe li revenis al Pest (urbo) kaj li estis privata instruisto, poste li denove instruis en la industria lernejo. En 1857 li estis nomumita publika ordinara profesoro en la sama lernejo, ĉar ĝi jam iĝis "Teknika Universitato József". En 1864 kune kun József Eötvös ili establis la unuan hungaran industrian bankon, kies subdirektoro li estis. En la studjaro 1872 li estis rektoro, li pensiuliĝis en 1877.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
**Károly Bognár** [kAroj bognAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bognár Károly** estis hungara bestokuracisto, virusologo.

Károly Bognár naskiĝis la 21-an de aŭgusto 1925 en Székesfehérvár, li mortis la 17-an de julio 2008 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Károly Bognár maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1943, poste li studis en veterinara fakultato de Reĝa Hungara Teknika kaj Ekonomia Universitato József, sed interrompis la milito. Li estis soldato, poste militkaptito. Li povis hejmenveni el Sovetunio en 1947, poste li akiris diplomojn jam en Agrikultura Universitato de Gödöllő bestokuracistan en 1951, virologian en la sekva jaro. Ekde 1951 li laboris en instituto, fine li estis institutestro inter 1980–1988. Intertempe li doktoriĝis en la universitato en 1957, li kandidatiĝis en 1978 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li partoprenis en fondo de instituto en Kubo (1965, 1973). Lia ĉefa laboro estis krei vakcinojn kontraŭ bestaj malsanoj. Li ricevis premiojn en 1967 kaj 1997. Lia edzino naskis filojn en 1954 kaj 1958. Li mortis en Budapeŝto, sed li estis entombigita en sia naskiĝurbo.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Veszettség elleni vakcina vizsgálata fehér egéren* (1955)
* *A mallein hatékonysági vizsgálata szerológiai próbák segítségével* (1957)
* *Immunizálási kísérletek a szarvasmarha vírusos hasmenése ellen. I–II.* (kunaŭtoro, 1967, angle 1968)
* *Foetal Active Immunization of Calves Following Inoculation of the Dam with a Bovine Viral Diarrhoea Vaccine* (1973)
* *A szarvasmarha vírusos hasmenése elleni aktív és passzív immunitás* (disertaĵo, 1977)
* *Az afrikai sertéspestis* (kunaŭtoro, 1979).

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 713279
* VIAF: 121528188
* ISNI: 0000 0000 7949 7574
 |
**BENKŐ Károly** (1910 - 10-an de julio 1992) estis unu el la elstaruloj de la Esperanto-movado en Debrecen kaj ĝia regiono.

En la jaro 1910 li naskigis en Arad (nun en Rumanio).La studentoj de la hungara gimnazio devis trapasi ekzameron en la rumanlingva liceo "Moise NICCARA". En la jaro 1927 – en la cetere vigla E-vivo de la urbo - okazis eĉ lingvokurso Esperanta. Tie li finis kurson en 1927. Lia kursgvidanto estis Jozefo LANG. Precipe hungaroj, judoj kaj germanoj aliĝis al la movado, ne sentante tie nacian diskriminacion en la tiama reĝa Rumanio (kun d-ro FERENCZI (ferenci), la prezidanto de la loka grupo; s-anino Böske BUCZI (beŝke buci), juna laboristino eminente parolanta nian lingvon; s-ro Imre SALAMON (ŝalamon), unu el la plej fervoraj esperantistoj).

En 1930 li iĝis universitata studento en Debrecen, li aliĝis al la socialdemokrata partio kaj jam komence de la 30-aj jaroj li ekvizitis laboristhejmon. Li havis bonan rilaton kun Dezső VÉGH (deĵe veg), loka gvidanto de la partio. El inter la esperantistoj li kontaktiĝis kun pluraj burĝaj kaj laboristmovadaj aktivuloj. Interalie, li estis en bona rilato kun la prezidanto de la burĝa grupo, s-ro Géza Berki, tribunala kontorgvidanto kaj multe li parolis kun la entuziasma József B0CZÁN (joĵef bocan), li plurfoje paroladis esperantlingve kun Sándor Tóthfalusi (ŝandor totfaluŝi) en la debrecena malliberejo. Post la landliberiĝo (1945) li laboris kiel sendependigita partia funkciulo dum pluraj jaroj en Debrecen, Szolnok (solnok) kaj Budapeŝto, en la partia centro. Li partoprenis la ideologian antaŭpreparon por unuigi la du laboristajn partiojn, poste li gvidis partian altlernejon en Debrecen. Post multe da nervostreĉa laborado li grave malsaniĝis kaj nur en la sesdekaj jaroj li reokupiĝis pri Esperanto.

Kiel respondeculo pri ŝtata instruado de Esperanto en la tiama 12-a Teritoria Komitato de HEA li multe kontribuis al la bela sukceso: 15 A-, 10 B- kaj 10 C-diplomitoj en la departemento Hajdú-Bihar. En 1966 li aktive partoprenis en la 51-a Universala Kongreso en Budapeŝto. Li mem instruis en bazaj, mezaj kaj alta lernejoj kaj universitato. Ekde 1971/72 li sisteme instruis Esperanton en la Pedagogia Altlernejo en Debrecen.

Malgraŭ tiu ĉi nekrologa rememoro mi devas mencii, ke oĉjo Karlo - certe pro sia nervomalsano - plurfoje spektaklece retiriĝis el la loka E-movado, sed mi rekonu, ke li ĉiam reaperis preta por daŭrigi la laboron.

En 1974 li komencis gvidi literaturan kaj konversacian rondon en Debrecen. Tie mi ekkonis lin. Per analizado de elstaraj literaturaj verkoj kaj ilia E-versio li elformis vere altan nivelon por tiu literatura rondo. Li poste aktivis kiel respondeculo pri la ŝtata instruado de Esperanto en la Debrecena Komitato. En 1981 oni instruis la internacian lingvon en dek diversgradaj lernejoj de Debrecen.
**Grafo Károly Csáky** [kAroj ĉAki], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csáky Károly** estis hungara generalo, ministro, instruisto, membro de Hungara Scienca Akademio. Lia patro estis Albin Csáky.

Károly Csáky  naskiĝis la 10-an de aprilo 1873 en Hungara reĝlando, en Szepesmindszent (nuntempa Bijacovce en Slovakio). Li mortis la 30-an de aprilo 1945 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Károly Csáky frekventis akademiojn por oficiroj en Budapeŝto, poste en Vieno. Li komencis sian karieron en 1894 en la supera stabo de hungara armeo. En 1907 li ekinstruis por ĉevalistaj soldatoj, post 3 jaroj li ricevis postenon en la ministerio. Dum la 1-a mondmilito li ekbatalis ĝis vundiĝo kontraŭ la rusoj. En 1915 li ricevis la rangon kolonelo. En 1917 li batalis en Bukovino. En 1917 li emeritiĝis, sed inter 1923-1929 li estis ministro, dume li ricevis la rangon General-leŭtenanto. Inter 1925-1930 li estis parlamentano.

Fontoj
------

* biografio hungare (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero C kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 429548
 |