recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ferindustrio en la 19-a jarcento. Ĉe la enirejo al la minejo-muzeo. La **Gapminejo Finstertal** (germane: *Besucherbergwerk Finstertal*) troviĝas en Schmalkalden-Asbach. Ĝi estas la unusola konservita fer- kaj manganminejo el la komenciĝo de la 20-a jarcento en Suda Turingio montrante interesajn detalojn i.a. pri ferekspluato kaj ferprilaboro en la schmalkalden-a regiono.

Priskribo
---------

Registrite kiel *Fera kaj mangana minejoj* en la 5-a de julio 1858 en la listo de la schmalkaden-a minaro, ĝi funkciis - kun plurfojaj intertempa ekspluatadoĉeso kaj posedantŝanĝoj - ĝis 1934. Poste la fera vejno estis elĉerpita kaj krome iĝis problemoj pri akvo. Novaj esploroj faritis en 1950 kaj de 1956-59. Tamen oni neniam sukcesis plene kaj kontentigite havigi finan superrigardon pri la enhavo de la minejo, malgraŭ provboradoj. Sekve en la 4-a de oktobro 1959 la tuto deklaritis *klerig- kaj gapminejo*.

Vidindaj partoj
---------------

Ekde 1991 faritis paŝon post paŝo ŝangoj de la mineja profilo per la forpreno de la plej freŝaj ekspluatospuroj. Renovitis galerio kun vejnoj de ankerito, ruĝa fero kaj mangano; flanke ankaŭ de sabloŝtono kaj porfiro.

Sub libera ĉielo admireblas la historiaj iloj de la ministoj kaj la ŝanĝoj en la kuro de la tempo. Samtempe montratas la granda varieco de la mina strukturo de la montoj ĉirkaŭ Asbach. Tre interesus aparte infanojn la reprodukto de minista kabano (germane: *Kaue*) servanta kiel restadejo antaŭ kaj post la malsuprenventuro en la ŝakton, sed antaŭ cio kiel tegmentita loko por perkranka suprentransporto de dehakitaj ŝtoneroj.

Subtere sume 350 metroj da ŝakta areo viziteblas, krome la instrumenta deponejo kaj kunpremilo de 1919, geologiaj malkovroj en la gangoj, sorĉe en ĉiuj koloroj fluoreskantaj mineralaĵoj kaj la ankoraŭ funkcianataj originalaj ministaj lampoj.

Literaturo
----------

* Museumsverband Thüringen (eld.): *Museen in Thüringen*, Edition Leipzig 2001, ISBN 978-3-361-00612-0, p. 147-148

Eksteraj ligiloj
----------------

Hejmpaĝo de la muzeo.
**Dogmismo**, ofte indiferente vortumita ankaŭ kiel *dogmatismo*, estas aserto baza kaj sendiskuta por la asertantoj. Se oni volas substreki la obstinecon, malgraŭ vera aŭ supozita kontraŭa evidento, oni parolas pri dogmemo en la adhero al dogmo.

Dogmismo interesas plurajn spertajn kategoriojn, filozofian kaj sciencan kaj religian. En religio dogmismo karakteriziĝas divermaniere, nome laŭ la rilato kun la racio kaj historio.

En kristanismo dogmismo rifuzas dogmemon ĉar pri ĉiu dogmo estas montrebla ĝian fundamenton en la revelacio, aŭ en apostola tradicio; kaj dokumentoj entenantaj la revelacion estas historiaj dokumentoj analizeblaj laŭ koncernaj sciencoj. Rilate la homan racion, ĝin la kristana dogmo ne ĝenas sed nur superas kaj integrigas, kaj je ĝi profitas por difini kaj komuniki; tamen ne eblas akiri certecon pri la kristana dogmo per scienco kaj racio, ĉar ĝi havas sian fonton en Dio mem, ne spertebla per sensoj.

Foje la vorto dogmismo etendiĝas al aferoj ne propraj same kiel la vorto dogmo, kaj tiel ĝi ĝeneraliĝas perdante sian pli teknikan signifon.

Vidu ankaŭ
----------

* Toleremo - kontraŭnocio
**Johann Jacob MASCOV** (naskiĝinta la 26-an de novembro 1689 en Gdansko, mortinta la 21-an de majo 1761 en Lepsiko) estis germana juristo kaj historiografo.

Vivo
----

Post studoj de teologio (komence) kaj de historio kaj jurscienco en Lepsiko li akompanis nobelajn adoleskantojn (von Buchwald kaj von Watzdorf) je vojaĝoj. Post reveno li iĝis docento ĉe la Eta princa kolegio kaj en 1719 eksterorda profesoro pri jurscienco ĉe la Universitato de Lepsiko. Li nomumitis urba konsiliano kaj fine orda profesoro. La kariero kontinuis per prokonsuleco kaj nomumiĝo je kortega konsilisto (fare de la princ-elektisto saksia kaj je dekano fare de la konvento de Zeitz. Krome li estis deputito de la saksia landa parlamento.

El verkaro lia, kiu ege gravis por la plimoderniĝo de germana historiografio, menciindas: »Principia juris publici romano-germanici« (Lepsiko 1729, kvina eldono 1769), kiu ĉe multaj universitatoj longan tempon servis kiel bazo de ŝtatsciencaj prelegoj; »Abriß einer vollständigen Geschichte des Deutschen Reiches« (das. 1722–1730); »Geschichte der Deutschen bis auf den Abgang der merowingischen Könige« (Lepsiko 1726–37, du volumoj), kie ne la suverenoj sed la nacio mem iĝis la unua fokuso de historia rakontado; »Commentarii de rebus imperii romano-germanici« (Lepsiko 1751–53; dua eldono 1757, 3 volumoj), kontinuigo de la antaŭe menciita verko, kaj »Einleitung zu der Geschichte des römisch-deutschen Reiches« (Lepsiko 1752).

Literaturo
----------

* W. Goerlitz: *Die historische Forschungsmethode J. J. Mascovs*, Lepsiko 1901
* Ligiloj de DDB
* Prie en urba leksikono lepsika
* Mascov ene de la Saksia biografio

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 13. Lepsiko 1908, p. 391 (ĉi tie interrete)
La stadiono **Allianz Riviera** estas la plej granda stadiono en la urbo Nico de Francio: ĝi povas gastigi pli ol 35 000 spektantojn dum futbalaj aŭ rugbeaj maĉoj. La stadiono konstruiĝis inter la jaroj 2011 kaj 2013, kaj estis inaŭgurita la 22-an de septembro 2013.

Krom futbalo, la stadiono kapablas enteni aliajn sportajn konkuradojn, kaj povas okazigi koncertojn kaj grandajn spektaklojn: se ne temas pri futbalo, la eventejo povas gastigi ĝis 45 000 spektantojn. Ĝi interalie estas unu el dek eventejoj de la Eŭropa Futbala Ĉampionado 2016.

La stadionon dum siaj hejmaj matĉoj uzas la loka futbalklubo *OGC Nice*, kiu devas pagi jaran kotizon al la urbo, kalkulatan baze de ĉiumatxe 24 000 pagantaj spektantoj. Tamen en la dum la lastaj jaroj plej sukcesa jaro 2012-13 estis ĉiumatĉe malpli ol 8 500 pagantaj spektantoj, krome malpli, tiel ke la klubon finance premas la utiligo de la stadiono. En julio 2012 la internacia asekura konzerno *Allianz* por naŭ jaroj transprenis la noman rajton de la stadiono kaj kompense ĉiujare pagas sumon de 1,8 milionoj da Eŭroj – tiu monsubteno estas grava helpo al la stadiona financado.
Dum la Eŭropa Futbala Ĉampionado 2016 en la stadiono okazas 4 matĉoj – por eviti interesokonfliktojn kun la ĉampionadaj sponsoroj, la stadiono dum la evento nomatas simple *Stade de Nice*, do "stadiono de Nico".

Vidu ankaŭ
----------

* la artikolon pri la futbalstadiono *Allianz Arena* en Munkeno.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo

la stadiona interno dum la inaŭguro la 22-an de septembro 2013

* Kategorio Allianz Riviera en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Duflanka monopolo** estas merkato kie provizomonopolo kaj postulmonopolo kunekzistas, kaj kie kaj la vendisto kaj la aĉetanto povas influi prezojn. Tio estas, ekzistas kaj monopolo aŭ oligopolo flanke de la vendistoj kaj monopsonio aŭ oligopsonio flanke de la aĉetantoj. Ili estas sufiĉe oftaj ĉar ili reprezentas la interŝanĝon de ne-komunaj varoj, kiel ekzemple la produktoj de specialiĝinta industrio.

En tiu kazo, kaj la aĉetanto kaj la vendisto estas en marĉanda situacio ĉar monopolpovo (igante la prezon plialtiĝi) kaj monopsona potenco (igi la prezon malsupren) kontraŭbatalas unu la alian. Povas okazi, ke ili tute ne estas kontraŭataj, kun unu el la du potencoj signife reganta.

Sekve, ne ekzistas simpla regulo, ilia "rezolucio" dependas de la intertraktpovo de ĉiu, de la disponeblaj informoj, ktp. Eĉ se reciproke avantaĝaj interŝanĝpozicioj estas plene ekspluatataj, tio ne kondukas al la determino de unika solvo. oni povas diri ke Pareto- optimumo estas atingita per difino, sed ekzistas senfineco de Pareto-optimumoj, rilataj al la "komencaj kondiĉoj" por la evoluo de transakcioj. Unu el ili povas havi pli da tempo kaj pli da pacienco aŭ pli da kapacito konvinko, ktp..

Sub tiaj kondiĉoj, Ekonomika Scienco serĉas la karakterizaĵojn de la Pareto- optimumo asociita kun unu aŭ alia situacio de duflanka monopolo, sen privilegii iun el ili.

Vidu ankaŭ
----------

* Duflanka merkato


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 817106
 |
**Friedrich Eberhard von ROCHOW** (naskiĝinta la 11-an de oktobro 1734 en Berlino, mortinta la 16-an de majo 1805 en Kloster Lehnin-Reckahn) estis fama germana pedagogo kaj soldato.

Vivo
----

Post la frekvento de la Kavalira akademio en Brandenburg li partoprenis en la rango de leŭtenanto en protektkorpuso dum la unuaj kampanjoj de la Sepjara milito. Ĉe la Batalo de Lovosice li vunditis ĉe la maldekstra mano, poste - en duelo - ĉe la dekstra. Sekve li forlasis militservon kaj dediĉis sin sur la bienoj je agrikulturo kaj sciencaj aferoj. Pli malfrue li estis katedrala kapitulano en Halberstadt engaĝiĝante kaj en la flego de komunutilaj interesoj ene de la ĉekatedrala teritorio (seminario de Halberstadt, 1778). Por plibonigi la instruadon ĉe bazlernejoj li starigis en 1773 propran lernejon en Reckahn apud Brandenburg kaj paŝon post paŝo ankoraŭ aliajn apud la bienoj de Gettin, Krahne (hodiaŭ parto de Kloster Lehnin) kaj Brückermark, kiuj baldaŭ iĝis modelaj por la fondo de similaj institutoj. Tre helpis lin tiukampe la al Reckahn vokita specialisto Heinrich Julius Bruns, je kies honoro li farigis la surtomban enskribaĵon "Er war ein Lehrer! / Li ja estis instruisto!". 

En la verko »Versuch eines Schulbuches für Kinder der Landleute« (Berlino 1772) Rochow jam antaŭe prezentis rekomende pli taŭgan instrumetodon por la idaro de la kamparanoj. Estis li diligenta bazlernejpedagogo kaj porjunula verkisto laŭ la ideoj de filantropismo kio tre bone montriĝis en la ofte plueldonitaj kaj enhave kopiitaj verkoj »Bauernfreund«, kaj »Kinderfreund« (Berlino 1776). Danke al bonega rilato al ministro Karl Abraham von Zedlitz li povis ankaŭ oficiale enflui la lernejan sistemon en Prusio. Aparte li bonvenigus la fondon de seminarioj porinstruistaj por plibonigi la preparon de la lernigistoj estontaj. La leterokolekto »Literarische Korrespondenz des Pädagogen von Rochow mit seinen Freunden« nove kompilitis fare de Jonas (Berlino 1884). Antologion kun verkeroj liaj editoris Gansen (Paderborn 1894).

Literaturo
----------

* Jahnke: *Eberhard von Rochow, ein Wohltäter des Landvolks*, 2-a eldono, Berlino 1905
* Reiniger: *Friedrich Eberhard von Rochow, der Reformator des preußischen Landschulwesens*, Bad Langensalza 1905

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, vol 17. Leipzig 1909, p. 40-41, kio relegeblas tie ĉi interrete.[*rompita ligilo*]

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hejmpaĝo de la Rochow-muzeo sur Kastelo Reckahn Arkivigite je 2016-11-03 per la retarkivo Wayback Machine
* Biografio ĉe NDB


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 623761
* GND: 11874559X
* LCCN: nr90024328
* VIAF: 69724714
* ISNI: 0000 0000 8258 5698
* SUDOC: 097414743
* BNF: 16531648c
* NDL: 00621390
* NKC: ola2007404568
 |
**François Pascal Simon, barono GÉRARD** (naskiĝis la 4-an de majo 1770 en Romo, mortis la 11-an de januaro 1837 en Parizo) estis franca Novklasikisma pentristo.

Biografio
---------

Li estis unu el la plej produktivaj kaj laŭdataj pentristoj de la Unua Imperio kaj franca Restaŭrado. Lia agrabla konversacio kaj la ĉarmo de lia stilo efikis tiel ke la tiuepoka socio pozis por li (kiel Napoleono, Imperiestrino Joséphine, Imperiestrino Maria Luiza, Desirée Bernadotte, Madame de Staël, Talleyrand, la Duko de Wellington, ktp).

Lia artista kariero daŭris dum la reĝado de Ludoviko la 18-a, kiu honorigis lin per Baroneco (en 1819), eniro en Instituton de Francio, Honora Legio, inter aliaj titoloj kaj lia verko ankaŭ estis rekompencita per konsiderinda fortuno. La ŝanĝo de arta emo al romantika pentrado kaj la Revolucio de 1830 deprimis lian spiriton kaj li mortis en Parizo en 1837.

Ekde 1786, Gérard estis unu el la preferataj disĉiploj de la granda David, kunordigante la ĉeeston en la ateliero kun laboro kiel gravuristo por vivteni sin. David sukcesis eviti, ke Gérard estu vokita al soldatservo dum la Franca Revolucio, havigante al li ŝarĝon de juĝisto en la Milita Tribunalo. En 1795 li fariĝis la unua rivalo de sia mastro kaj protektanto kiel portretisto, estiĝante ankaŭ malamika kunfrontiĝo kun Antoine-Jean Gros.

Lia rapida politika turniĝo por akcepti la alvenon de Borbonoj alportis al Gérard grandan renomon, fariĝante la oficiala pentristo de Ludoviko la 18-a, malfermante faman atelieron de pompaj kaj supraĵaj portretoj.

Lia stilo eniras la novklasikismajn trajtojn, diferencigante sin de David, komponante siajn verkojn per malpli granda agitiĝo kaj uzante pli delikatajn tonojn. Krom portretoj, li pritraktis mitologiajn temojn kaj historiajn pentraĵojn, rikoltante grandan sukceson.

Bildgalerio
-----------

* Portreto de Imperiestrino Joséphine*Portreto de Imperiestrino Joséphine*
* Napoleono la 1-a (1805)*Napoleono la 1-a* (1805)
* Napoleono en la Batalo de Austerlitz (1810)*Napoleono en la Batalo de Austerlitz* (1810)
* Kupido kaj Psiĥa (1822)*Kupido kaj Psiĥa* (1822)

Eksteraj ligiloj
----------------

* François Gérard en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio François Gérard en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 335832
* GND: 119284936
* LCCN: n85158403
* VIAF: 46776048
* ISNI: 0000 0001 0780 7200
* SUDOC: 091500419
* BNF: 12031604b
* ULAN: 500115453
* MBA: 4b8e4779-38c2-447a-84c8-f22e80bad483
* NLA: 36550602
* RKD: 31000
* BNE: XX1517746
 |
**Ilona Pálné Kovács** [kovAĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pálné Kovács Ilona** estis hungara politologo, profesoro, membro (korespondanta en 2013, ordinara en 2019) de Hungara Scienca Akademio. Ŝia origina nomo estis (laŭ hungara sistemo) *Kovács Ilona*, post la geedziĝo ŝi uzas la kombinan edzan formon.

Ilona Kovács  naskiĝis la 11-an de junio 1954 en Pécs.

Biografio
---------

Ilona Pálné Kovács frekventis universitaton en sia naskiĝurbo, poste ŝi eklaboris en akademia filio en Pécs en 1978. En 1989 (post fino de la socialismo) ŝi ekhavis postenon en la ministerio. Ŝi studvojaĝis pli longe al Germanio, Aŭstrio, Usono, Francio. Ŝi doktoriĝis (CSc) en 1988, (DSc) en 2000. Ŝi profesoriĝis en 2001 en Pécs. Ŝi havas edzon kaj ŝi naskis 2 filojn. Ŝi ricevis premiojn inter 1982-2011.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Az agglomeráció-kutatás módszertani kérdései* (1979)
* *A helyi önkormányzatok és a településpolitika* (1989)
* *Rekviem a tetszhalott megyékért* (1996)
* *The two phases of region-building in Hungary: The case of South-Transdanubia* (2007)
* *Tudás, innováció, kormányzás* (2013)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2010-12-02 per la retarkivo Wayback Machine
* biografio kun foto angle
**Ilona Náday** [nAdai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Náday Ilona** estis hungara aktorino. Ŝia nobela antaŭnomo estis *újhelyi* [Ujheji], ŝia origina nomo (laŭ hungarlingve kutima nomordo) estis *Nauratyill Ilona Katalin Etelka*, ŝia persona nomo ofte estis *Ilonka*, ŝia geedziĝa mallonga nomo estis Jeszenszkyné (jesenskinE). Ŝia patro estis Ferenc Náday, ŝia patrino estis Katalin Vidmár, ŝia frato estis Béla Náday.

Ilona Náday supozeble en 1890
Ilona Nauratyill  naskiĝis la 4-an de aŭgusto 1874 en Budapeŝto, la morto ne estas konata.

Biografio
---------

Ilona Náday post lernado debutis en *Népszínház* en 1897. Inter 1899 kaj 1902 ŝi apartenis al Teatro ĉe la Vieno. Laŭ ĵurnaloj dum unu teatra sezono ŝi havis 110 spektaklojn. Post la geedziĝo kaj naskoj (1902, 1905) ŝi faris paŭzon en la roladoj, baldaŭ ŝi kantadis ĉefe en koncertoj. En 1917 ŝi vidviniĝis, en la sama jaro ŝi aliĝis al trupo de Nacia Teatro (Budapeŝto). En 1919 ŝi denove edziniĝis, sed en la sekva jaro ŝi eksedziniĝis.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* József Márkus: *Kuktakisasszony* (debuto en opereto en 1897) - grafino Liza
* Robert Planquette: *Varázsgyűrű* (en Nacia Teatro (Pécs))
* Franz von Suppé: *Die schöne Galathee* (1905, Reĝa Operejo de Budapeŝto)
* Sándor Balázs: *Álarcosok* (1921 Nacia Teatro (Budapeŝto), unu el la ĉefroloj)

Elektitaj kinaj filmaj roloj
----------------------------

* *Rákóczi induló* (1933) – kamparanino
* *A falu rossza* (1937) – amikino
* *A piros bugyelláris* (1938) – servistino
* *Két lány az utcán* (1939) – pianistino

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Ilona Náday en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ilona Sasváriné Paulik** [ŝaŝvArinE paŭlik], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Sasváriné Paulik Ilona** estis hungara tablotenisisto, dufoja paralimpiano, paralimpika ĉampiono.

Ilona Sasváriné Paulik naskiĝis la 8-an de novembro 1954 en Kondoros, ŝi mortis la 15-an de marto 1999 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ilona Sasváriné Paulik estis rulseĝista sportisto. Ŝi estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1992 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 1996 kun ora, arĝenta kaj bronza medaloj. Depost la Olimpiko ŝi malsaniĝis kaj iom post tri jaroj ŝi mortis. Ŝi havis edzon. Ŝi ricevis ŝtatan premion en 1996.

Memorigiloj
-----------

* poŝtmarko eldonita en 2006
* sporthalo en Kondoros portas la nomon ekde 1996

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto legebla pli malsupre
* datenoj

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 822761
 |



* Portalo pri Biografio
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**MONTAGH Ilona** [pr. montag] estis hungara aktorino naskiĝinta en Arado la 8-an de decembro 1899 kaj mortinta ?.

Kariero
-------

Montagh debutis kiel infanaktorino en sia naskiĝurbo. Dum la jaroj de la unua mondmilito ŝi elpaŝis en Király Színház. En 1918 ŝ elmigris en Germanujon kaj ŝi elpaŝis sub nomo Ilona von Montagh en Berlino, poste en Vieno kaj denove en Berlino kaj Dresdeno. En 1921 ŝi transiris en Usonon kaj ŝi aperis en teatraĵo titolita *Liliom* de Molnár. Poste en Vaŝingtono en scenejo de *Irving High School* ŝi elpaŝis kune kun Béla Környei en opereto *Rablólovagok* de Lehár. Ŝi kantis ankaŭ la titolrolon de opereto *Lili barónő* de Jenő Huszka. En *Central Oper House* de Novjorko ŝi aperis kune kun Klára Küry en teatraĵo titolita *Falusi menyecske*. Ŝia plua sorto estas nekonata.

Fonto
-----

* Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.
Malfermo de la IKUE-Kongreso 2010 fare de C. Sarandrea kaj M. Šváček
La **63-a Kongreso de IKUE** okazis de la 27-a de junio ĝis la 3-a de julio 2010 en Parizo, en la benediktana monaĥinejo apud la Baziliko de la Sankta Koro. Pro limigitaj kapacitoj de la kongresejo, ĝin povis partopreni nur 80 homoj.

La kongreso estis jubilea, ĉar 100 jarojn antaŭe okazis en la sama urbo la *1-a Kongreso Internacia de Katolikoj Esperantistaj*, kadre de kiu IKUE fondiĝis.

Al la programo apartenis interalie:

* Sanktaj Mesoj en diversaj lokoj (ekzemple en la kripto de la Baziliko de la Sankta Koro kaj en la Kapelo de la Mirakla Medalo)
* vizito de la Katolika Universitato, kie IKUE fondiĝis en 1910
* prelegoj (ekzemple pri Emile Peltier, kun rezultoj de novaj esploroj)
* ronda tablo pri la demando "Kion signifas esti katolika esperantisto?", kadre de kiu menciiĝis ankaŭ aktualaj temoj kiel la skandaloj pri pedofilio.

Partoprenantoj de kongreso antaŭ la Kapelo de la Mirakla Medalo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Raporto de Ulrich Matthias Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
**Ilona Thury** [turi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Thury Ilona** estis hungara aktoro, kantisto, primadono. Ŝi ricevis de kritikistoj la jenajn epitetojn: *matriarko de la amerika hungara teatro,* *eterna primadono,* *la usona Lujza Blaha*.

Ilona Thury  naskiĝis en 1876 ie en Hungara reĝlando, ŝi mortis la 28-an de marto 1953 en Novjorko.

Biografio
---------

Ilona Thury komencis studi aktoradon en privata lernejo de *Fülöp* en Budapeŝto. Ŝiaj plej gravaj instruistoj estis Szidi Rákosi kaj Elek Solymossy. Laŭ peto de ŝia familio ŝi rifuzis la favoran kontrakton de Népszínház kaj ŝi debutis en province, kie ŝia teatra partnero estis Kálmán Rózsahegyi. Baldaŭ ŝi estis invitita al la muzika teatro Orpheum en la ĉefurbo. La juna kantisto allogis la aŭskultantaron per kantoj kaj la mondo malfermis sin por ŝi. Baldaŭ ŝi ricevis rolojn en Italujo, Ĉeĥio kaj Serbio, fine en Teatro Magyar en Budapeŝto. Tamen Thury elmigris al Usono, kie ŝi ricevis rolojn en la hungarlingva teatro. Iom poste kun la teatra trupo ŝi turneis en Usono.

Elektitaj roloj
---------------

* Pongrác Kacsóh: *János vitéz* - Iluska
* Hervé: *Mam'zelle Nitouche*
* Ferenc Lehár: *A víg özvegy* - Glavari Hanna
* Ferenc Molnár: *Liliom* - Muskátné
* Imre Kálmán: *Az obsitos* - Nagyasszony
* Ede Tóth: *Afalu rossza*
* Ferenc Csepreghy: *A sárga csikó*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 648995
 |
Loko de la provinco de Cáceres en Hispanio
**Casas de Millán** estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro. Estas en la sama provinco almenaŭ 11 vilaĝoj havantaj en la nomo la strukturon "Casas de ...", tio estas "Domoj de ...", nome Casar de Cáceres, Casar de Palomero, Casares de las Hurdes, Casas de Don Antonio, Casas de Don Gómez, Casas de Millán, Casas de Miravete, Casas del Castañar, Casas del Monte, Casatejada kaj Casillas de Coria, kio rilatas al karaktero de feŭdismo dependigi etan vilaĝon el nobelulo, tiele almenaŭ en 3 el tiuj nomoj videblas la nomo de la nobelulo, nome Don Antonio, Don Gómez kaj Millán, dum la dependo en aliaj kazoj estas de urbo aŭ de teritorio, same tipa de feŭdismo.

La loĝantoj nomiĝas *casitos*. La censita populacio en 2008 estis de 704 loĝantoj.

Situo
-----

Casas de Millán estas situa en la centra parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto La Siberia, je altitudo de 323 m; je 30 km de Plasencia, la plej pproksima urbo, je 50 km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 140 km de Mérida, la regiona ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 152,91 km². Ĝi situas je 4 km de la ŝoseo (nuna aŭtoŝoseo de Cáceres al Plasencia.

Ekonomio
--------

Agrikulturo kaj brutobredado.

Demografio
----------

|  |
| --- |
| **Demografia evoluo de Casas de Millán inter 2001 kaj 2006**
 |
| **2001** | **2002** | **2003** | **2004** | **2005** | **2006**
 |
| 792 | 773 | 739 | 723 | 720 | 720 |

Vidindaĵoj
----------

Estas Visigota kolono trovita en la Ermitejo de *Nuestra Señora de Tebas*. La Preĝejo de Sankta Nikolao de Bari estas de la 16a jarcento kun kupolo de la 17a jarcento. En tiu konstruaĵo estas grava retablo de la jaro 1545, kun pentraĵoj de Diego Pérez de Cervera.

Krome estas la Ermitejo de *Nuestra Señora de Tebas* de la 17a jarcento kun skulptaĵo de la Virgulino de la 16a jarcento.

Krome la Ermitejoj de *San Ramón* kaj de Sankta Sebastiano.
Bastonrulsketantoj prepariĝas por rulsketada maratono.
Bildvortareto pri bastona rulsketado el la gazeteto *EsperHe-Bulteno*.
**Bastonrulsketado** estas maniero uzi rulsketilojn kaj bastonojn por movi sin. La tekniko uzata estas principe la sama kiel en liberstila skikurado, kaj tial multaj skiantoj uzas bastonan rulsketadon kiel sian somertrejnan sportbranĉon. Bastonrulsketado estas tamen kategoriigita kiel subbranĉo de rulsketado, sed kiel aparta disciplino. La plej rapidaj bastonrulsketantoj moviĝas kun la rapideco de pli ol 30 km/h.

Ekipaĵo
-------

En bastona rulsketado estas uzataj kutimaj rulsketiloj kaj specialaj bastonoj kun pikiloj. Uzado de kasko kaj ŝirmiloj estas rekomendata.

Avantaĝoj
---------

Kvankam bastona rulsketado ne estas same ofta kiel tradicia rulsketado, ĝi havas kelkajn avantaĝojn. Uzado de bastonoj ebligas pli multflankan ekzercadon, kiu aktivigas ankaŭ torsajn kaj brakajn muskolojn. Krome la du ekstraj pezopunktoj de la bastonpintoj donas plian sekurecon. Uzado de bastonoj donas plian forton, kiu uzeblas aparte almonte, sed ĝenerale bastonrulsketado ne estas pli rapida ol tradicia rulsketado.

Historio
--------

Bastonoj estis uzataj de unuopaj rulsketantoj almenaŭ jam dum la 1980-aj jaroj. En la fino de la 1990-aj jaroj la finnlanda sportakcesoraĵa kompanio Exel kreis la koncepton *Nordic Blading* ("Nordia klingado") kaj aldonis ĝin al sia aro de novumaj bastonaj sportbranĉoj kun bastonmarŝado kaj aliaj. Exel ekfabrikis specialajn bastonojn por rulsketado precipe por la skandinavia kaj mezeŭropa markedoj.

Oficiala aktiveco
-----------------

Finnlando estas ankoraŭ la nura lando kun oficiala konkursa aktiveco ĝuste en bastonrulsketado. Ekzistas precipe ĉiujara finnlanda ĉampioneca konkurso, sed la plej granda rulsketada evento kun bastona starto estas "Helsinka Rulula Maratono" (*Helsinki Roller Marathon*). Somere de 2007 ĝin partoprenis 450 rulsketantoj el kiuj 150 partoprenis diversajn bastonajn kategoriojn.

Referencoj
----------

1. ↑  Austin, P. (2007) Bastona rulsketado: sezona ekzercado por la tuta korpo. *EsperHe-Bulteno* 1/2007.
2. ↑  Exel: jarraporto de 1999.[*rompita ligilo*]
3. ↑   Exel: jarraporto de 2000.. Arkivita el la originalo je 2006-07-21. Alirita 2008-01-05.
4. ↑  La finnlanda sketorganizo: Helsinki Roller Marathon. Arkivigite je 2007-12-20 per la retarkivo Wayback Machine

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bastonrulsketado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Exel Nordic Blading *(fi/en/de)*
* Skatelog: Nordic Blading Arkivigite je 2008-02-03 per la retarkivo Wayback Machine (*ligiloj al diverslingvaj retejoj*)
**Casasola** [kasaSOla] estas municipo en la centro de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al Komarko de Avilo kaj al la jurisdikcia teritorio de Avilo, en la centro de la provinco. *Casasola* estas komprenebla kiel "Unusola Domo" aŭ "Izola Domo".

Casasola en la provinco Avilo.
Komarkoj de la provinco Avilo; Komarko de Avilo centre, rozkolore.
Preĝejo.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de du loĝlokoj, nome Casasola kaj Duruelo, okupas totalan areon de 18,36 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 68 loĝantojn. Ĝi perdis 500 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 17 km de Avilo, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun Sanchorreja, Martiherrero, Padiernos, Muñopepe, La Colilla kaj La Serrada.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio.

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 761990
 |
**Crupies** estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Drôme*, en la regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj. Fine de 2020 en la komunumo vivis 100 loĝantoj sur areo de 13,16 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 8 loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Nyons kaj al la kantono Dieulefit. 

La teritorio havas komunan limon kun Bourdeaux, Bouvières, Orcinas kaj Vesc.

Historio
--------

En la jaro 1276, la grafo de Valentinois konstruigis lignan kastelon en tiu strategia loko por aserti sian potencon kontraŭ la episkopo de Die. Sekve aperis ŝtonkastelo. Ambaŭ konstruaĵoj tamen malaperis jam antaŭ la 16-a jarcento.

La departemento Drôme estis oficiale kreita la 5-an de marto 1790 dum la franca revolucio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Jean-Louis Armand, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Monumentoj
----------

La kapelo Saint-Jean de Crupies famas pro sia romanika stilo. Ĝi estis menciita por la unua fojo en la jaro 1107, kaj estas verŝajne la plej malnova preĝejo de la tuta departemento. Ĝi fariĝis Monumento historia en 1980.

Administrado
------------

Crupies apartenas al la kantono de Bourdeaux, kies ĉefurbo estas Bourdeaux. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Die, unu el la tri arondismentoj de la departemento Drôme.

Referencoj
----------

1. ↑  Notico no PA00116930 [arkivo], Mérimée-fonto, franca ministerio pri kulturo

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Drôme
* Kantono de Bourdeaux
kongresa emblemo

memortabulo de la Esperanto-parko en Pécs, inaŭgurita la 25-an de julio 1966
La **65-a Kongreso de IKUE** okazis ekde la 14-a de julio ĝis la 21-a de julio 2012 en Hungario inter la Esperanto-parko kaj la katedralo de urbo Pécs. Kongresejo estis cisterciana gimnazio kaj kolegio Nagy Lajos en la urbocentro proksime de la katedralo. Krom plurlitaj ĉambroj en la kolegio mem, la kongresanoj povis loĝi ankaŭ en proksimaj hoteloj.

Programoj de la kongreso
------------------------

La temo de la kongreso estis "Mi kredas je unu Dio".

**Prelegoj:**

* la kred-konfeso; doksologio
* Je kiu Dio ni kredas?
* En la komenco Dio kreis: debato inter kreismo kaj evoluciismo
* Unudiaj religioj kaj plurdiaj religioj: historia prezento kaj katolika distingo
* "Dio estas paĉjo: pli multe, li estas panjo": ĉu tiu frazo laste eldirita de Johano Paŭlo la unua havas bibliajn bazojn? Eble jes: Luko 15,1-3.11-32
* Kie estas Dio? Spirita Paradizo laŭ la poetoj, la teologoj, la verkistoj
* Kiu estas la homo por ke Dio zorgu pri li?
* Spiritismo: ĉu maniero por kredi je Dio, ankaŭ ĉe nekredantoj?
* Sinjoro, al kiu ni iru? Dio, fonto de vortoj de eterna vivo
* Ikonografio de Dio tra la jarcentoj (kultura prelego)
* Dio mortis: la historio de kanzono kiun la italaj ŝtataj radio kaj televido cenzuris sed Radio Vatikana elsendis
* Mia Dio, mia Dio, kial Vi forlasis min: doloro kaj morto laŭ la kristanismo

### 1-a tago (14-a de julio 2012)

Bonvenigo, inaŭguro.

### 2-a tago (15-a de julio 2012)

Urborigardado, katedralo, episkopa palaco.

### 3-a tago (16-a de julio 2012)

Ekskursoj: Máriagyűd, Villány

### 4-a tago (17-a de julio 2012)

Ĝenerala kunveno de IKUE, muzika horo.

### 5-a tago (18-a de julio 2012)

Prelegoj, urborigardado perbuse.

### 6-a tago (19-a de julio 2012)

Prelegoj, urbeto Bátaszék, urbo Szekszárd.

### 7-a tago (20-a de julio 2012)

Prelegoj, Kalvaria vojo.

### 8-a tago (21-a de julio 2012)

Adiaŭa tago de la 65-a IKUE-Kongreso.

Vidu ankaŭ
----------

* IKUE-Kongreso
* IKUE-Kongreso 2010
* Kirsch János

Referencoj
----------

1. ↑  reĝo Lajos la 1a
2. ↑  laŭ la oficiala retpaĝo de IKUE

Eksteraj ligiloj
----------------

* La oficiala retpaĝo de IKUE
	+ kongresa paĝo


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Landsat foto
**IJsselmeer** (Isellago) estas la lago kiu ekestis pro baro de Zuiderzee (Suda Maro) per la Afsluitdijk (Fermdigo) (preta en 1932). Kelkfoje ankaŭ Markermeer (lago de Marken) kaj la randlagoj estas konsiderataj aparteni al IJsselmeer.

Funkcioj de IJsselmeer
----------------------

* akvorezervujo
* akvorekreado
* ŝipveturo
* naturvaloraĵo

Akvomastrumado
--------------

IJsselmeer estas la plej granda lago de Nederlando. Ĝia areo estas 1100 km². La plej profunda punkto, "de val van Urk" (la profundaĵo de Urk), troviĝas ĉe Urk (5,5 metrojn sub NAP). La lago estas nutrata de:

* Rejno
	+ tra Utrechtse Vecht (tra IJmeer kaj Markermeer)
	+ tra IJssel (tra Ketelmeer))
* Overijsselse Vecht (tra la Zwarte Water, la Zwarte Meer kaj la Ketelmeer)
* Eem (tra Eemmeer, Gooimeer, IJmeer kaj Markermeer)
* Hierdense Beek (tra Veluwemeer, Drontermeer kaj Ketelmeer)
* Amstel (tra IJ, IJmeer kaj Markermeer).

La akvo estas forfluigata al Vadomaro per du deflukluzoj, unu ĉe Den Oever (Norda-Holando) kaj unu ĉe Kornwerderzand (Frislando). La defluado okazas dum malalta tajdo, tiam la akvo en Vadomaro estas pli malalta ol en IJsselmeer.

Alia funkcio de la lago estas provizi la ĉirkaŭajn areojn per sensala akvo; tiel ĉe Lemmer oni enlasas akvon, por provizi la provincojn Frislando kaj Groningen per sensala akvo. Oni ankaŭ uzas la akvon por fari trinkeblan akvon kiel ĉe Andijk.

### Urboj kaj vilaĝoj ĉe IJsselmeer

*(dekstrumen, ekde la Fermdigo)*
* Makkum
* Piaam
* Gaast
* Workum
* Hindeloopen
* Stavoren
* Laaxum
* Mirns
* Lemmer
* Urk
* Lelystad
* Volendam
* Edam
* Enkhuizen
* Andijk
* Wervershoof
* Onderdijk
* Medemblik
* Den Oever

Vidu ankaŭ
----------

* Sudmarlaboroj

* Kategorio IJsselmeer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 102809
* GND: 4072726-9
* LCCN: sh85064232
* VIAF: 145657874
* SUDOC: 130057436
* BNF: 126857488
 |
**Gussignies** estas franca komunumo lokita en la departemento Nord kaj en la regiono Nordo-Kaleza Markolo. Ĝi havis 279 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Blazono de Gussignies.

Geografio
---------

Gussignies geografie kaj historie apartenas al la franca-belga translima regiono Henegovio. Henegovio estas regiono de montetoj kaj plataĵoj, kiuj disvolviĝis sur tre diversaj grundoj : paleozoika soklo, mezozoika kreto, sed ankaŭ kenozoikaj sablo aŭ argilo plejparte kovritaj de leŭso. Ĝi situas en la ardena sprono kaj disponas riĉan naturan medion kun granda forsto.

La vilaĝo Gussignies troviĝas proksime de la urbetoj Bavay kaj Avesnes-sur-Helpe, kaj do cetere situas en natura regiono nomita "Avesnois", kiu ĉefe konsistas el malaltaj heĝoj, tre verdaj pejzaĝoj, boskoj, fruktarbaroj kaj etaj vilaĝoj. Gussignies etendiĝas sur 3,46 km².

Vidindaĵoj
----------

La "*CPIE Bocage de l'Avesnois*" estas edukadcentro pri medio. Ĝi estis kreita danke al la financa helpo de la komunumo, sed ankaŭ de la komunumo Bruay-sur-l'Escaut kaj de la Regiona Konsilio de Nordo-Kaleza Markolo. Ĝi ĉiujare gastigas milojn da infanoj kaj plenkreskuloj kaj organizas variajn prelegojn kaj formadojn.

En Gussignies estas preĝejo nomita Saint-Médart.

Administrado
------------

Gussignies apartenas la kantono de Bavay, kies ĉefurbo estas Bavay. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avesnes-sur-Helpe, unu el la 6 arondismentoj de la departemento Nord.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Nord
* Kantono de Bavay

Eksteraj ligiloj
----------------

* france Oficiala retejo de Gussignies[*rompita ligilo*]
fruktoj de akraj kapsiketoj
La **gusta akreco** estas rigardata el medicina starpunkto la eco de substancoj, precipe de nutraĵoj, inici certan gustosenton. Substancoj, kiuj inicas la akrosenton, efikas sur la varm- kaj dolor-receptoroj. Tiu kaŭzas kemie varmeg- kaj dolorstimuloj.

Farmakologia efiko
------------------

strukturformulo de kapsaicino, unu ella substancoj en kapsiko-specioj

Kialoj por la manĝado de akraj manĝaĵoj
---------------------------------------

Historio
--------

Akraj spicaĵoj kaj plantoj
--------------------------

### Pipro

 verdaj, blankaj kaj nigraj pipreroj
### Kapsiko kaj kapsiketoj

ruĝaj kapsiketfruktoj, tranĉitaj
### Sinapo kaj rafano

Diĵona mustardo
### Ajlo

ajlaj bulboj
alicino, substanco de *ajöp*
### Cepo

### Zingibro

zingibra rizomo
Strukturformulo el Gingerol
### Aliaj akraj spicaĵoj kaj plantoj

* Pimento
* kariofilo

Vidu ankaŭ
----------

* Scoville-skalo
* Termoreceptado

Literaturo
----------

* Wilbur L. Scoville: *Note on Capsicums*. In: *The Journal of the American Pharmacists Association*. Vol. 1, Nr. 5, 1912, S. 453-454.
* Klaus Roth: *Die Skala des Wilbur Lincoln Scoville. Manche mögen's scharf*, Chemie in unserere Zeit, Band 44, 2010, S. 138-151.
* L. J. Macpherson, B. H. Geierstanger, V. Viswanath, M. Bandell, S. R. Eid, S. Hwang, A. Patapoutian: *The Pungency of Garlic: Activation of TRPA1 and TRPV1 in Response to Allicin.* Curr Biol. 24. Mai 2005; 15(10): S. 929–934. pdf Arkivigite je 2007-09-29 per la retarkivo Wayback Machine angle

Eksteraj ligiloj
----------------

* Schärfe ist kein Geschmack

Referencoj
----------

1. 1 2  RömppOnline, scharfer Geschmack, 19a Julio 2014, ID=RD-19-05527
**Haut-Lieu** estas komunumo de Francio, kiu apartenas al la historia regiono Henegovio (france *Hainaut* respektive flandre *Henegouwen*), kies plej granda parto ekde 1830 estas parto de la Reĝlando Belgio, sed plia, suda parto jam ekde 1678 apartenas al Francio. Ĝi situas en la departemento *Nord* [nɔʁ] (okcidentflandre *Noorderdepartement*), en la regiono Hauts-de-France (prononco [o d(ə)ˈfʁɑ̃s], laŭvorte "supraĵo de Francio" pikarde *Heuts-d'Franche*) kaj en la antaŭa regiono Nordo-Kaleza Markolo (france *Nord-Pas-de-Calais* [nor pa d' kale'], nederlande/flandre *Noord-Nauw van Calais*).

Fine de 2020 en la komunumo vivis 388 loĝantoj sur areo de 9 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 43 loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento *Avesnes-sur-Helpe* (france *Arrondissement d'Avesnes-sur-Helpe*, nederlande *Arrondissement Avenne aan de Helpe*), kaj ekde marto 2015 al la samnoma kantono *Avesnes-sur-Helpe*.

Geografio
---------

Haut-Lieu estas vilaĝo, kiu troviĝas proksime de la urbeto Avesnes-sur-Helpe. Ĝi situas en natura regiono nomita "Avesnois", kiu ĉefe konsistas el malaltaj heĝoj, tre verdaj pejzaĝoj, boskoj, fruktarbaroj kaj etaj vilaĝoj. Haut-Lieu etendiĝas sur 9,07 km².

Administrado
------------

Haut-Lieu apartenas la kantono de Avesnes-sur-Helpe-Sud, kies ĉefurbo estas Avesnes-sur-Helpe. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avesnes-sur-Helpe, unu el la 6 arondismentoj de la departemento Nord.

Bildaro
-------

* UrbdomoUrbdomo
* PreĝejoPreĝejo
* MortmonumentoMortmonumento

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Nord
* Kantono de Avesnes-sur-Helpe-Sud
Dosiero:EscudoIslasMarshall.PNGbastonmapo en la blazono de la Marŝala Insularo (sube)
bastonmapo en la "transmara muzeo" de Bremeno (Germanio)
La **bastonmapo** estas grava navigacia instrumento en Polinezio.

Konsisto
--------

Bastonmapo konsistas el reto de bastonetoj, kiuj tranĉiĝas el la centra branĉo de kokospalmaj folioj, kaj kiuj estas interligitaj per ŝnuroj el kokosaj fibroj. En resumaj mapoj aldone konkoj de cipreedo-helikoj estas ligitaj al iuj partoj de la bastonoj, por mape signi apartajn lokojn.

Bastonmapo estas bildigita en la suba parto de la blazono de la Marŝala Insularo.

Funkcio
-------

La bastonmapoj ne uziĝis por navigado sur vojaĝantaj ŝipoj, sed nur por la eduko de la ŝipaj navigistoj sur la hejmaj insuloj. Ili ne servas por trovo de la momenta ŝipa pozicio, sed montru al la ŝipa navigisto kiel atingi sian celon.

En plena amplekso bastonmapo nur interpreteblas de tiu kiu produktis ĝin.

Ili per pli malgrandaj, kurbaj branĉetoj montras la marfluojn ĉirkaŭ la insuloj, ondomovojn reflektitajn de la insuloj, maltrankvilajn maropartojn kie diversdirektaj ondoj renkontiĝas, kaj per pli longaj bastonoj la veturdirekton al la per helikaj konkoj signitaj insuloj.

Bedaŭrinde konstateblas ke la konoj de polinezia navigado necesaj por utila uzo de la bastonmapoj intertempe plejparte perdiĝis. Nuntempe bastonmapoj preskaŭ ekskluzive produktiĝas por vendado al turistoj.

Variaĵoj
--------

Bastonmapoj aparte uziĝis sur la Marŝala Insularo en Mikronezio.

Ekzistis tri specoj de ili:

1. **rebbelib** - aparte grandaj resumaj mapoj,
2. **mattang** - mezgrandaj
3. kaj **meddo** - malgrandaj, detalaj mapoj.

Literaturo
----------

* *Primitive Cartography in the Marshall Islands* ("primitiva kartografio en la Marŝala Insularo"). Anglalingva artikolo en la ĵurnalo *Journal Cartographica: The International Journal for Geographic Information and Geovisualization*. Eldonejo *University of Toronto Press*, junio 1976

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bastonmapo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* anglalingvaj klarigoj Arkivigite je 2010-04-07 per la retarkivo Wayback Machine
* bildo de replikaĵo de bastonmapo
* bildo de Rebbelib-bastonmapo Arkivigite je 2009-12-15 per la retarkivo Wayback Machine
**Bastono** estas stangeto, ĝenerale ligna, kiu utilas por sin apogi, por bati aŭ kiel insigno (episkopa bastono).

Tipoj de bastonoj: promenbastono, lambastono, bastono de policano, de marŝalo, de orkestra direktisto; bilarda, golfa, skiista bastono; pilgrima, paŝtista, aŭgurista, magiista bastono, hokbastono (ŝafista), kalkulbastono, irbastono, manĝbastonetoj, montrobastono, noĉbastono, ordonbastono, regbastono, taktobastono, tuĉbastoneto, kolbasa bastoneto ktp..

Bastoneto signifas en la medicino tiujn lumricevajn ĉelojn, kiuj grandakvante troviĝas en la periferia parto de la retino.

Ĵeti bastonon en la radon signifas estigi malhelpaĵojn.

Vidu ankaŭ
----------

* karoto kaj bastono
* branĉo, kano, lato, paliso, tabulo, trabo, vergo, sceptro
* bastonspado
* Kakaro

Proverbo
--------

Ekzistas pluraj proverboj pri bastono en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Al malsaĝulo ne helpas admono, nur bastono.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Bastono batas, bastono resaltas.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Se peko trafas, eĉ bastono ekpafas.* **"** |

 |

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2011-12-25. Alirita 2008-08-15.

* Kategorio Bastono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Bastono en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
***Bastido*** de Domme, en la departemento Dordogne.
**Bastido** (en la franca, *bastide*; en okcitana lingvo, *bastida*; el la latina *bastit*, *bastia*, "ĵusa konstruaĵo") estis dum la Mezepoko specifa aĵo de la urb-evoluo, konstruita kun defenda celo kaj por ekonomia ekspluatado, ekiĝinta dum la 13-a jarcento en areoj de la sudokcidento de Francio, en Akvitanio kaj Okcitanio, kiel ordigaĵo por la setlejoj de reloĝigado entreprenitaj en tiuj regionoj.

Ĝia konstruado rezultiĝis el kontrakto inter la feŭda senjoro, kiu ankaŭ povis esti abato, kiu donis teritorion, kaj la krono de Francio, kiu okupiĝis pri la homloĝigado. La novaj loĝantoj novplugas kaj preparas la terenojn por la kultivado kaj ĝuas la sekurecon ofertitan de la muregoj de la nova vilaĝo, en epoko kiam oni ĉiam kaj ĉie timis la rabistojn kaj banditojn. Aliflanke, oni garantias certan ekonomian trankvilecon. La du flankoj subskribintoj de la kontrakto kundividas la enspezojn de la nova loĝantaro.

Ĉi tiuj fortikigitaj loĝlokoj karakteriziĝis je ĝia urboplanado, kun la celo plifaciligi la monigi la diversajn tributojn: la domblokoj, kvadrataj kaj rektangulaj, eltonditaj de perpendikularaj stratoj, ariĝas ĉirkaŭ la centra placo kie troviĝas la bazaro. La bastidoj, gravaj agentoj de loĝa, terkultiva kaj ekonomia evoluo en regionoj antaŭe dezertaj, estis ankaŭ grava kaj efika ilo por la cistercianoj por mildigi la mankon de laboristoj en la 13a jarcento. Tiel, inter 1252 kaj 1325, cisterciaj abatejoj kiel Flaran, Morimond, Grandselve, Bonnefont aŭ Cherlieu kreis tridek ses bastidojn en iamaj paŝtejoj.

* Kategorio Bastido en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Titolpaĝo de publikaĵo de 15a de januaro 1609.
***Avisa Relation oder Zeitung*** estis unu el la unuaj gazetoj de novaĵoj de la mondo. Ĝi estis publikigita en Wolfenbüttel, Germanio, en 1609. La pres/eldonisto estis Lucas Schulte. La unua eldono diras, ke la novaĵoj estis kolektitaj el diversaj landoj ĝis la 15a de januaro de tiu jaro. Oni supozas, ke ĝi estis presita en tiu dato aŭ proksime.

Kelkaj libroj mencias "Avisa" kiel unua gazeto de la mondo. Antaŭ 2005 estis disputo ĉu *Avisa* aŭ *Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien*, presita en Strasburgo fare de Johann Carolus, aperis la unua. Oni kredis, ke ambaŭ komencis siajn publikaĵojn en 1609. Nova pruvo trovita en 2005, tamen, sugestas, ke la "Relation" ekestis publikigita ĉirkaŭ 1605. La lasta eldono de "Avisa" probable aperis la 15an de decembro 1632.

Estas diferenca hipotezo, kiu konsideras nek *Avisa* nek *Relation* kiel veraj gazetoj. Historiistoj kiel Stanley Morison faras distingon inter libroj de novaĵoj (semajnaj publikaĵoj kun formato de libro) kaj postaj veraj gazetoj pli periodaj kaj grandformataj.

Notoj
-----

1. 1 2   Morison, S. (1980) The Origins of the Newspaper. In Selected Essays on the History of Letter-Forms in Manuscript and Print, (Ed, McKitterick, D.) Cambridge University Press, Cambridge.
2. ↑   Por ekzemplo: Chappell, W. & Bringhurst R.: Short History of the Printed Word, pp. 141-143. Hartley & Marks, Vancouver 1999.
3. ↑   World Association of Newspapers: "Newspapers: 400 Years Young!"

* Kategorio Avisa Relation oder Zeitung en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 684271
 |
**István Lakatos** [iŝtvAn lakatoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lakatos István** estis hungara kemiisto, inventisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (2010).

István Lakatos  naskiĝis la 15-an de aprilo 1943 en Diósgyőr.

Biografio
---------

István Lakatos frekventis universitaton en Veszprém (urbo) inter 1961-1966. Post diplomo li eklaboris en sia naskiĝurbo (tiam jam apartenanta al Miskolc) en fabriko pri Lenino. En la sekva jaro li ekhavis postenon en universitata instituto de Miskolc, kie li okupiĝis pri naftoesplorado. Post longa instruado li iĝis katedrestro en la universitato. En 1994 li doktoriĝis. Li havas 12 patentojn. Li ricevis premiojn ekde 1977.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Effect of Axial Injection of Argon on Conventional Spectrochemical Excitation Sources at Atmospheric Pressure I* (1983)
* *Enthalpy-Entropy Compensation for Micellization of Etoxylated Nony-Phenolsl* (1992)
* *Diffusion of H+, H2O and D2O in Polymer/Silicate Gels, Colloids and Surfaces A.* (2004)

Fontoj
------

* biografio kun foto
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2005-05-16 per la retarkivo Wayback Machine
La **ciklotimio** estas la psikiatria diagnozo kiu priskribas perturbon de la animstato nome konsideratan mildan formon de dupolusa perturbo (iam konata kiel *mani-deprima psikozo*). Ĝi karakteriziĝas per la okazo de multaj epizodoj de *hipomanio* (troa animeco kaj energio) kun aŭ sen iritiĝo, kun epizodoj alternaj de mildaj aŭ mezmildaj deprimo kiuj ne plenumas la bazajn kriteriojn por la diagnozo de pli granda deprimepizodo. La ciklotimio, same kiel aliaj perturboj de la animstato, povas esti akompanata de anksio. Ĝi estas la plej milda variaĵo de la dupolusa gamo, malantaŭ la dupolusaj perturboj de la tipoj 1a kaj 2a. La ciklotimia perturbo, krom okazo en 0,4 - 1% de la tutmonda loĝantaro, kutime estas kronika perturbo, kiu povas daŭri multajn jarojn kaj eĉ la tutan vivon; tamen, se oni diagnozas kaj traktas ĝin ĝustatempe, estas eblo ke, en kelkaj kazoj, malaperas komplete. La indico ŝajnas sama ĉe viroj kaj virinoj, kvankam oni konstatis, ke la virinoj klopodas traktadon pli ofte, kio nepras por eviti, ke la ciklotimio evoluu al plej grava formo de dupoluseco.

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 800846
 |
**Santa Cecilia del Alcor** [santazeZIlja delalKOR] estas municipo en la sudo de la provinco Palencio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Tierra de Campos*. La loknomo *Santa Cecilia del Alcor* estas komprenebla etimologie kiel Sankta Cecilia de la Monteto.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 19,94 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 107 loĝantojn. Ĝi perdis multajn loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 230 loĝantojn el la jaro 1900. Ĝi distas 14 km de Palencio, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj kaj vitejoj) kaj brutobredado (ŝafoj kaj kolombejoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun piedirado tra naturaj lokoj. De la historia pasinteco restis diversaj vizitindaj vidindaĵoj kiel la preĝejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Palencio

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 772040
 |