recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Emblemo de jamendo
**jamendo** estas retejo kiu proponas laŭleĝan kaj senpagan elŝutadon de libermuzikaj albumoj aŭ laŭ licenco ebliganta senprofitcelan uzadon. La termino "jamendo" devenas de la kunigo de "jam" kaj "kresĉendo".

jamendo ebligas rektan aŭskultadon de sondosieroj, sed ankaŭ zorgas pri ties disŝutado pere de la samtavolaj retoj eMule kaj BitTorento, interalie danke al tiucelaj bitvaroj tiaj, kia *Jamseeder*. Plejparto de la albumoj estas memvole disponigataj de la artistoj laŭ licencoj kiel tiuj de Krea komunaĵo aŭ licenco *Libera arto* (Art Libre, Free Art License[*specifigu*]). Ili estas disponigataj laŭ informaranĝoj MP3 kaj Ogg Vorbis, tiu lasta aranĝo cetere estas libera.

La retumsistemo de jamendo uzas *etikedojn* aŭ ŝlosilvortojn, gluatajn de la aŭskultantoj,[*Dubinda teksto*] kaj ebligas priserĉi albumojn laŭ ĝenro aŭ temo. Tiel, la klasifikan procezon mastrumas mem la aŭskultantoj kaj vizitantoj de la retejo.

jamendo proponas al artistoj enretigi sian muzikon elektante laŭ kiu licenco ili volas permesi la disŝutadon de la aŭd-enhavo. Ĉiu artisto disponas je persona spaco por anonci aktualaĵojn, siajn venontajn koncertdatojn kaj por komunikiĝi kun sia publiko. Albumojn aŭskultantoj povas prirecenzi. Krome, estas disponeblaj sistemo kiu ebligas mon-doni al artistoj, kaj forumoj por diskutado inter komunumanoj.

Ekde sia lanĉo en januaro 2005, ene de unu jaro, jamendo lerte profitis la teknikajn plibonigojn de sia interna funkciaro, sed ankaŭ la okulfrapan kreskadon de la nombro de albumoj disponeblaj. Fakte, pli ol 2100 albumoj aldoniĝis al la ĉiam plilongiĝanta listo dum 2006, oferante al jamendo eblon por elforĝi solidan reputacion. La platformo intencis en 2007 oferti al interesataj artistoj novajn mon-enspezeblojn.

Laŭ lingva vidpunkto, jamendo estis komplete tradukita en Esperanton, sed tio malaperis dum ĝisdatigo de la tuta retejo en decembro 2007

Referencoj
----------

1. ↑  Jamendo Blog: Jamendo has turned ‘Orange’ : Launch of the new version Arkivigite je 2008-04-30 per la retarkivo Wayback Machine (angle)

Vidu ankaŭ
----------

* EMule
* BitTorento
* Samtavola ŝutado

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Jamendo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* jamendo.com
* Dogmazic temas pri samtipa retejo
Tipa brazila junia festo, fotita en Salvador de Bahio
**Junia festo** (portugale: *Festa junina*), aŭ **Festo de Sankta Johano** (*Festa de São João*) pro sia celebrado de la naskiĝo de Johano la Baptisto, estas jara brazila festo rilata al la eŭropaj somermezaj festoj dum la monato Junio, eko de vintro en la suda duonglobo. Tiaj festoj, alportitaj al la lando de la portugaloj dum la kolonia periodo (1500-1822), estas celebrataj junie ĉiujare tutlande.

Pro la trosekeco de la Nordorienta Brazilo, ĉi tiuj popularaj festoj okazas dum la fino de la pluvaj sezonoj, kaj homoj profitas tion por danki Sanktan Johanon kaj Sanktan Petron pro la pluvado. Ili ankaŭ celebras malurbanan vivon kaj montras tradiciajn vestaĵojn, manĝaĵojn kaj dancojn. Tiel kiel somermezaj festoj en Eŭropo, ĉi tiu festo celebras edziĝon. La kvadrilja-danco (*quadrilha*) inkluzivas parojn ĉirkaŭ malvera edziĝ-ceremonio kies edziĝantoj estas la centra parto de la danco. Pro la bona epoko por maizo-rikoltado, la manĝaĵojn ofte estas faritaj el maizo, kiel *canjica*, *pamonha*, *curau*, krevmaizo, kajpira farunaĵo kaj maizkuko. Aliaj tradiciaj pladoj estas dolĉa rizo, maizpano, *cocada*, *bom-bocado*, *quentão*, varma vino, *pé-de-moleque*, dolĉa terpomo, arakidkuko, kaj kuko el araŭkaria pinsemo.

La festo kutime okazas en *arraial* [ahajaŭ], granda spaco sub tendo kun budoj ene. Oni ornamas la festejon kun buntaj paperflagetoj supere, balonoj kaj pajlo el bambuo aŭ kokoso. Viroj vestiĝas kiel bienknaboj kun grandaj pajlaj ĉapeloj kaj inoj vestas kvadraditajn robojn, vizaĝlentugojn, nigrigitajn "breĉajn" dentojn kaj harligaĵojn, omaĝe al la historiaj devenoj de kamparaj brazilanoj. Tia festo estas popularega en ĉiaj urbaj areoj kaj inter ĉiuj sociaj klasoj. En la Nordoriento, la festo estas tiel populara kiel karnavalo. Same kiel la originalaj eŭropaj somermezaj festoj, oni ekbruligas festofajron dum la dusemajna celebro.

Kajpira junia festo
En la sudorientaj subŝtatoj San-Paŭlio kaj Minas-Ĝerajso kaj sudaj subŝtatoj Paranao, Sankta Katarino kaj Suda Rio-Grando, la portugalaj celebroj de Sankto Antonio, Sankta Johano kaj Sankta Petro fandiĝis kun agoj de aliaj eŭropaj tradicioj danke al la enmigrintoj de diversaj partoj. La kajpira dancostilo estas ofte trovebla en la regiono kaj dancata al kontrea muziko per geedzoj (infanaj kaj adultaj) ŝajnigante edziĝan feston, kiel simbolo de grunda fekundeco, simile al festoj en Portugalio, Norvegio kaj Svedio. Hodiaŭe, la festivalo ŝajnas la devenoj de somermezaj paganaj festoj pro sia centrigo de kampara vivo, terkulturo, grandaj festofajroj kaj laŭdo de internlandaj pladoj videblaj en la *arraial*.

Referencoj
----------

* Kategorio Junia festo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

1. ↑   História da Festa Junina (portugale). Suapesquisa.com. Alirita 5a de junio 2013.
**Jenő Farkas** [farkaŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Farkas Jenő** estis hungara violonisto, orkestrestro, komponisto.

Jenő Farkas  naskiĝis la 3-an de julio 1899 (diversaj fontoj mencias diversajn datenojn) en Répcelak, li mortis la 18-an de marto 1949 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Jenő Farkas devenis el muzikista cigana familio. Li aĝis 6, kiam li komencis lerni violonadon hejme. Komence li aliĝis al cigana orkestro de la patro, poste al aliaj similaj orkestroj. Li aĝis 14, kiam li fondis propran ciganan orkestron, li estis la plej konata restoracia muzikisto de Szombathely. Intertempe en la sama urbo li studis violonadon. Dum la 1-a mondmilito li estis memservanto, sed la armeo profitis lin, kiel armea kortega muzikisto. Post la mondomilito li restis en Vieno kaj li muzikadis en kafejoj, restoracioj. Iom poste li faris la samon en Italio, Germanio, Nederlando, Francio. Inter 1925-1928 li denove violonadis en Szombathely, poste en Budapeŝto, kie li estis aŭdebla ankaŭ en Hungara Radio. En 1933 li koncertis nature kun orkestro en Radio Berlino. Post 3 jaroj li muzikadis dum geedziĝo de Juliana (Nederlando). En 1938 lia violonado estis aŭdebla en germana filmo *Stradivari*, poste li estis aŭdebla en kelkaj hungaraj filmoj. Dum la nazia erao (1944/1945) li estis memvola ermito en Felsőcsatár, kie li okupiĝis nur pri komponado. Tamen la nazioj volis deporti lin, sed la lokaj instancoj melpermesis tion. Li ne havis pli bonan sorton poste, liaj komponaĵoj estis malpermesitaj. Ekde 1946 li muzikadis en prestiĝa restoracio en Budapeŝto ĝismorte. Li ricevis hungaran ŝtatan premion en 1941, pli frue oran ringon de Habsburgoj kaj nederlandan premion en 1936.

Elektitaj komponaĵoj
--------------------

* *A vármegye udvarába..*
* *Cseresznyefa ára..*
* *Ha majd egyszer úgy érzed..*
* *Jaj ez a nagy szerelem..’‘*
* *Eltörött az ezüsthangú tilinkóm..*
* *Szárba kell acsikót fogni..*
* *Debreceni nagy erdőben..*
* *Gyémánt patkós viráglovam..*
* *Elszakadtam tőled..*
* *Tiszta szívvel szerettelek..*
* *A hegedüm..*
* *Úgy zug a szél*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto kaj video

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Jenő Farkas (violonisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 637249
* GND: 106195367X
* LCCN: n90718020
* VIAF: 45932159
* ISNI: 0000 0000 7904 6271
 |
**DARKÓ Jenő** [darko:] estis hungara filologo, bizanciisto, universitata profesoro, membro korespondanta de la MTA (1913). Li naskiĝis la 13-an de julio 1880 en Dálnok kaj mortis la 8-an de januaro 1940 en Debrecen.

Biografio
---------

Jenő Darkó studis en Budapeŝto kaj Munkeno kaj post studvojaĝoj eksterlandaj ekde 1906 li instruis en Pápa, poste en Budapeŝto. Ekde 1908 li iĝis altlerneja profesoro en Debrecen ekde 1910 privatprofesoro en Budapeŝto, ekde 1914 ordinara pensiita profesoro de la Universitato de Debrecen, en 1928–29 li estis rektoro de la universitato. Kiel prezidanto de Székely Társaság (Sikula Asocio) li estis unu el fondintoj de revuo *Hargitaváralja*. Li priokupiĝis precipe bizancajn historiistojn kiel la fontoj de la hungara historio. Li eldonis la tekston de Laonikos Chalcocondyles (I–II. Bp. 1922–27. Editiones Criticae Scriptorum Graecorum et Romanorum 10–12.).

Pli gravaj verkoj
-----------------

* *A magyarokra vonatkozó nevek a bizánci íróknál* (Bp. 1910);
* *Bölcs Leó Taktikájának hitelessége magyar történeti szempontból* (Bp. 1915);
* *Beszédek Erdélyért* (Debrecen, 1919);
* *Byzantinisch-ungarische Beziehungen in der zweiten Hälfte des XIII. Jhs* (Weimar, 1933);
* *Az ősmagyar hadművészet fejlődése és hatása Nyugat-Európára* (Bp. 1934): A magyar huszárság eredete (Hadtört. Közl. 1937);
* *A romániai magyar kisebbség kulturális helyzete* (Debrecen, 1938);
* *Népességi mozgalmak Erdélyben és környékén a középkorban* (Debrecen, 1938).

Fontoj
------

* Magyar Életrajzi Lexikon


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Jenő Darkó en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Jan HIRSZ** el Żukowo (naskiĝis la 1-an de julio 1891 en Kielno (distrikto Wejherowo), mortfalis la 17-an de septembro 1920 apud Kamień Królewski) – substandardisto de infanterio de Pola Soldataro.

Kiel oficiro de la 66-a Kaŝubia Regimento de Infanterio batalis en la pola-bolŝevika milito. La 17-an de septembro 1920 la regimento atakis rusojn en Kamień Królewski. Reprenitan vilaĝon la regimento ne povis pluteni pro kelkobla supereco de la malamiko. Dum retiriĝo mortfalis heroe substandardisto Hirsz, kiu vidante, ke la malamiko okupas flankajn postenojn, prenis pezan maŝinpafilon kaj sola per pafado haltigis la malamikon, rezulte de kio savis la 2-an batalionon de la pereo.

Postmorte estis avancita ĝis subleŭtenanto kaj distingita per Arĝenta Kruco de la Milita Ordeno *Virtuti Militari*.

Bibliografio
------------

* Wacław Jankiewicz, *Zarys historii wojennej 66-go Kaszubskiego Pułku Piechoty im. Marszałka J. Piłsudskiego* (Skizo de milita historio de la 66-a Kaŝubia Regimento de Infanterio je la nomo al Marŝalo Józef Piłsudski), Varsovio 1929
* *Lista strat Wojska Polskiego. Polegli i zmarli w wojnach 1918-1920* (Perdo-listo de Pola Soldataro. Mortfalintoj kaj mortintoj en militoj 1918-1920) Wojskowe Biuro Historyczne, Warszawa 1934

Eksteraj ligiloj
----------------

* Jan Hirsz - Rodzina Hirsz-Hirsch
Junkers Ju 87
La **Junkers Ju 87** (**Ŝtuka** – el la germana *Sturzkampfflugzeug*) estis falbombada (falfluge bombarda) aviadilo, evoluigita en 1935 fare de Germanio. Ĝi celis pli precizan atakon je la malamikaj tankoj. Oni produktis el ĝi ĝis 1944, 5700 ekzemplerojn.

Ĝi estis uzata ĉefe en la Orienta Fronto kaj la mediteranea fronto de la Dua Mondmilito (pro ties relativa malrapideco) kaj atingis precizecon kelkfoje je 80 % anstataŭ la kutima 6-7 %. Tion ĝi atingis per libera falego (ofet sen funkcianta motoro) kaj bombardado el proksimo.

Kun sukceso uzata dum la germana invado en Pollandon (Bombado de Wieluń, Sieĝo de Westerplatte), Operaco Weserübung, batalo de Francio, Batalfronto de Mediteraneo, Balkana kampanjo kaj operaco Barbaroso. Ne sukcesis dum la batalo de Anglio.

Kiam Luftwaffe perdis kontrolon en la aero, Ju 87 sen protekto de skadro de ĉasaviadiloj iĝis facila celo de aliancanaj atakaviadiloj.

Ili funkciigis siajn hupojn dum la plonĝo-bombardadoj por plie timigi la atakitojn.

Tipoj
-----

1941
* komence "B"
* fortigita "D"
* kontraŭtanka "G" kun du kanonpafiloj (37 mm)
* kun deĵetebla plusa fuelujo "R"

teknikaj datenoj (Ju 87D)
-------------------------

* Ekipo: 2
* Motoro: Junkers Jumo 211J–1 (1420 ĈP)
* Rapido: 420 km/h (en alto de 4120 m)
* Kutima flugalto: 10500 m
* Atingopovo: 760 km
* Longo: 8,65 m
* Enverguro: 9,87 m
* Armiloj: 2 da 7,9 mm-aj MG 81 maŝinpafiloj, 2 da 7,9 mm-aj MG 17 maŝinpafiloj, maksimume 1800 kg da bomboj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Junkers Ju 87 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Junkers Ju 87 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* The Junkers Ju-87 Stuka
**Jenő Hamburger,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hamburger Jenő** estis hungara kuracisto, komisaro (komprenu ministro).

Jenő Hamburger  naskiĝis la 31-an de majo 1883 en Zalaudvarnok (nuntempa urboparto en Zalaszentgrót). Li mortis la 14-an de decembro 1936 en Moskvo.

Biografio
---------

Jenő Hamburger devenis el juda germana familio. Li jam dum lernado li aliĝis al socialdemokratoj. Fine de la 1-a mondmilito li estis arestita pro disvastiĝo de komunista propagando, sed dum Kalistefa revolucio li liberiĝis. Dum Hungara Sovetrespubliko li estis komisaro pri agrikulturo. Post falo de Soveto li rifuĝis al Vieno, poste al Moskvo. Li laboris plu, kiel kuracisto. Li estis entombigita al muro de Kremlo, sed en 1945 reentombigo okazis en sia naskiĝloko.

Memorigiloj
-----------

* bazlernejo
* naskiĝdomo estas memorejo

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla iom post malsupre)
* hungarlingva biografio kun foto
* angle



* Kategorio Jenő Hamburger en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Internacia Societo por Fotogrametrio kaj Distanca Sondado** (angle *International Society for Photogrammetry and Remote Sensing* ; mallongigita **ISPRS**) estas internacia neregistara organizaĵo kiu kunigas organizaĵojn traktantajn en la kampo de telesensado (distanca sondado), fotogrametrio, kaj aerfotado. 

La organizaĵo estis fondita en Svislando en 1910. La scienc-teknikaj programoj de la organizaĵo estas organizataj de kvin komitatoj, kiuj kunvenas en la kongresoj de la organizaĵo. Ĉiu komitato de la organizaĵo sub ĝia aŭspicioj estas elektita por la kvarjara periodo inter kongresoj. La prezidantoj kaj vicprezidantoj de la komitatoj respondecas pri la starigo de ĉirkaŭ 60 laborgrupoj. Ĉiu el ĉi tiuj respondecas pri antaŭenigado de esplorado pri certaj temoj en la kampo. En la mezo de la kvarjara periodo okazas sciencaj konferencoj de ĉiu komitato. Krome, la laborgrupoj ankaŭ okazigas konferencojn kaj esplorlaborrenkontiĝojn en ĝia nomo. La organizaĵo laboras ankaŭ por eldoni librojn kaj precipe por eldoni sciencajn kaj profesiajn artikolojn en tri konataj fakaj revuoj, kiuj havas tre altan statuson (indekson).

Interalie, la organizaĵo respondecas pri fonduso kiu donas stipendioj kaj premiojn por antaŭenigi la esploradon de telesensado, aerfotografio kaj fotogramometrio. Krome, ĝi ankaŭ respondecas pri internacia kunlaboro inter landoj kaj teknologia progreso en la kampo.

Fontoj
------

* (2020) "Photogrammetric terminology: fourth edition", *The Photogrammetric Record* **35** (170), p. 143–288. doi:10.1111/phor.12314.

Referencoj
----------

1. ↑   ISPRS2020 – Welcome to ISPRS2020 in Nice!.
2. ↑   Objectives and Activities.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
* www.isprs.org/foundation - La ISPRS fondusa retejo
* www.isprs.org/members/
* www.isprs.org/technical\_commissions/
* www.isprs.org/structure/council.aspx


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 828314
* GND: 132008-7
* LCCN: n83121927
* VIAF: 149692177
* ISNI: 0000 0001 0944 9099
* SUDOC: 026588323
* BNF: 118807081
* NLA: 35527223
* NDL: 00743570
* NKC: ko2017956535
* ICCU: UFIV041958
* BNE: XX205653
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri fizika fenomeno. Por matematika principo uzebla por pruvado rigardu la paĝon Matematika indukto. Koncerne aliajn signifojn aliru la apartigilon Indukto.* |

La **elektromagneta indukto** estas elektromagneta interefiko, dum kiu estiĝas elektra tensio en konduktilo. Ĝia malkovro estas dankebla al Michael Faraday (1831). Oni dividas la fenomenon de la elektromagneta indukto je du grupoj:  **Moviĝa indukto** kaj **Trankvila indukto**.

Moviĝa indukto
--------------

Dum la **moviĝa indukto** (alinomita ankaŭ **elektromova indukto**), aŭ la magneta kampo aŭ la konduktilo aŭ ambaŭ moviĝas rilate iunu al la alia. La plej oftemoviĝa formo estas turniĝanta moviĝo (generatora principo), sed aperas ankaŭ elektromagneta indukto per pasanta moviĝo, sed ĝenerale en prezentaj instalaĵoj, eksperimentoj.

Se la induktita tensio estiĝas en linia konduktilo tiel, ke moviĝo de la kondiuktilo estas vertikala je la induktaj linioj, tiam la grandeco de la induktita tensio estas: **{\displaystyle U\_{i}=B\*l\*v},** kie ***B*** : estas **magneta indukdenso** (Vs/m²), *l* : estas efika longo de la konduktilo (m), ***v*** :estas rapido de la movo (m/s). Se ni movas en la magneta kampo kun indukdenso „B" rulaĵon (bobenon) kun volvonombro „N", tiam la induktita tensio estas: **{\displaystyle U\_{i}=N\*B\*l\*v.}** Okaze de moviĝa indukto, la direkton de la induktita tensio estas difinebla per leĝo de Lenz.

Trankvila indukto
-----------------

Dum la **trankvila indukto** moviĝas nek la konduktilo, nek la magneta kampo; tiukaze, la elektromagneta indukto generas la magnetan flukson (produto de indukdenso kaj kovrita surfaco) : **{\displaystyle \Phi =B\*S.}** Pro tiu formulo, **magneta indukdenso** „B" estas nomita ankaŭ **magneta fluksdenso**.

Induktita tensio
----------------

Oni parolas pri **induktita tensio**, se en konduktilo -rulaĵo- estiĝas tensio je efiko de elektromagneta indukto. Tiu tensio ne egalas al tensio de la akumulatoroj, baterioj, kiu estas produktata je kemia efiko.
Pri la **magneta flukso** ŝanĝiĝanta ***dum la tempo***, la grando de la tensio, estanta dum trankvila indukto, okaze de unuvolva rulaĵo (konduktilo) egalas al: **{\displaystyle U\_{i}={d\Phi }/{dt}.}** Se temas pri rulaĵo kun volvonombro "N", tiam:
**{\displaystyle U\_{i}=N\*{d\Phi }/{dt}.}**

Referencoj
----------

1. ↑  Elektromova indukto (PIV)
2. ↑  Magneta fluksdenso (PIV)

Vidu ankaŭ
----------

* Ekvacioj de Maxwell
* Leĝo de Lenz
* Leĝo de Lenz-Faraday
* Magneta kampo
* Transformatoro

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Elektromagneta indukto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Elektromagneta indukto, Animacio (en)
**Jenő Görög,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Görög Jenő** estis hungara kemiisto, profesoro.

Jenő Görög  naskiĝis la 20-an de junio 1920 en Budapeŝto. Li mortis la 12-an de decembro 1978 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Jenő Görög frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris kemian diplomon en Teknikuniversitato József en 1942, farmacian diplomon en 1944 en Scienca Universitato Pázmány Péter. Jam en 1941 li estis vicprofesoro en la teknikuniversitato. En 1950 li doktoriĝis, en 1953 li iĝis docento, en 1964 li kandidatiĝis. Li okupiĝis pri mikologio, vitaminoj, enzimoj, mikrobiologio. Li havis 2 patentojn. Li ricevis dufoje premiojn, krome memormedalo]]n. Li havis edzinon, kiu naskis 2 gefilojn. Jenő Görög mortis frue, dum li estis dekano.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Szűrőpapírok gyártása és alkalmazása* (1943)
* *Enzimológia és ipari mikrobiológia* (1952) - studenta lernolibro
* *Élelmezési iparok I. Kémia, nyersanyagismeret.* (1957) - studenta lernolibro
* *Ipari mikrobiológia és enzimológia* (1961, daŭre eldonita plurfoje, laste en 1986) - studenta lernolibro
* *Előerjesztéses háncsfeltárási kísérletek* (1963) - porkandidatiĝa studo
* *Biológiai ismeretek* (1967, 1973) - studenta lernolibro
* *Ipari mikrobiológia és enzimológia* (1976)

Memorigiloj
-----------

* premio Görög Jenő fare de teknikuniversitato

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto (la naskiĝdato estas erara)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Jenő Görög en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Nederlanda juniperbrando el greno
La fruktoj de junipero, aŭ "pekets" en la valona
**Juniperbrando** estas alkoholaĵo produktata de junipero. En Belga Valonio, ĝi nomiĝas "Peket" [PEke] (ĉar tiel nomiĝas la frukto de junipero en (lieĝa) valona dialekto). En Germanujo ĝi nomiĝas "Wacholder" [vaĤOLder] aŭ "Wacholderschnaps" [vaĤOLderŝnaps]. Sub la nomo "borovička" [boroviĉka] ĝi estas produktata en Slovakio kaj Ĉeĥio. En Slovakio ĝi estas eĉ nomata "nacia trinkaĵo". Krome ĝi estas produktata ankaŭ en Nederlando kaj Francio

Origine temas pri malta trinkaĵo al kiu oni aldonis bongustigaĵojn kiel suko de juniperaj beroj. Ekde la fino de la 19-a jarcento juniperbrando ofte ankaŭ enhavas industrie produktitan etanolon.

Origino
-------

Jam dum la Mezepoko oni scipovis produkti alkoholaĵojn, ĉefe brandojn en la regiono. Ĉar oni kredis ke la distilaĵoj helpus kontraŭ malsanoj kiel la pesto, oni komencis aldoni herbojn al la trinkaĵo. Ĉefe la versio al kiu oni aldonis juniperon famiĝis. Post iom da tempo por la produktado de tia brando oni ne plu uzis bieron, sed fermentitan grenaĵon.

Ekzakte kiam oni eknomis la trinkaĵon *juniperbrando*, ne estas konata. Ebla klarigo estas ke profesoro Franciscus Sylvius ĉirkaŭ 1660, provante trovi kuracilon, distilis juniperan trinkaĵon kiun li nomis *genièvre*, la nomo momente uzata por la trinkaĵo en la Franca lingvo.

Danke al Vilhelmo la 3-a, kiu dum sia Angla reĝado provis stimuli la komercon kun la Nederlandoj per favoraj impostoj, juniperbrando ankaŭ populariĝis en Anglio. Tie ĝi ekhavis la nomon ĝino. Anglaj distilistoj provis imiti la juniperbrandon, sed al ili mankis la ĝustan recepton. Tial temas nuntempe pri trinkaĵo kun apartaj konsisto kaj gusto.

Preparado
---------

### Klasika preparado

La bazaj krudmaterialo por prepari klasikan juniperbrandon estas hordeo, sekalo kaj maizo. La hordeon oni en distilejo prilaboras ĝis kiam ekestas malto. Dum la procezo enzimoj liberiĝas kiuj transformas amelon al sukero. La malton oni poste miksas kun akvo kaj la ameloriĉaj ingrediencoj maizo kaj sekalo. Al la tiel akirita miksaĵo oni poste aldonas giston. La malto-enzimoj transformas la amelon en sukeron; la gisto transformas la sukerojn en alkoholon. La alkoholriĉa substanco kiu tiel estiĝas nun povas esti distilita.

Post la unua distilado ekestas bazkvalita alkoholaĵo (alkohola elcentaĵo ĉirkaŭ 20%). La vendo de la brandrestaĵo de tiu ĉi distilado por uzi kiel nutraĵo por porkoj igas la produktadon de juniperbrando relative malmultekosta. Post distilado de la bazkvalita alkoholaĵo ekestas mezkvalita alkoholaĵo (alkohola elcentaĵo ĉirkaŭ 30%). La rezulto de la tria distilado estas kvalita alkoholaĵo: malta vino (46,5%).

Al la baza malta vino produktantoj aldonas krom juniperaj beroj diversajn herbajn miksaĵojn laŭ sekreta receptaro. Eventuale la juniperbrando povas ankoraŭ maturiĝi en lignaj bareloj.

Vidu ankaŭ
----------

* Ĝino

* Kategorio Juniperbrando en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kio estas nanaj planedoj? Video de la jutuba kanalo Scivolemo.
**Haŭmeo** aŭ **Haumeo** (simbolo: 🝻), formale **(136108) Haumea**, estas planedoido ("nana planedo", nome kubevano) en la Kujper-zono, kun maso triona al tiu de Plutono. Ĝi estis trovita en 2004 de teamo estrita de Mike Brown de la Kalifornia Instituto de Teknologio ĉe la Observejo Palomar en Usono, kaj en 2005 de teamo estrita de J. L. Ortiz ĉe la Observejo Sierra Nevada en Hispanujo, kvankam iuj dubas pri la dua trov-pretendo. La 17-an de septembro, 2008, la Internacia Astronomia Unio (IAU) nomis ĝin kiel ĝi estu nanplanedon, pro Haŭmeo (havajlingve *Haumea*), la havaja diino de infanonasko.

Pro sia ekstrema angullongiĝo ĝi unikas inter la preterneptunaj objektoj (PNO-j). Kvankam oni ankoraŭ ne rekte observis ĝian formon, kalkuloj bazitaj sur ĝia lumkurbo sugestas ke ĝi estas elipsoido, kun ĝia pli granda akso duope pli longa ol la malpli granda. Tamen, oni kredas ke ĝia gravito sufiĉas, por ke ĝi ekripozis en prembalanco, kaj do konformas al la difino de planedoido ("nana planedo"). Oni pensas, ke la angullongiĝo, kune kun nekutime rapida rotacio, granda denso, kaj granda reflektopovo (pro surfaco de kristaleca akvo-glacio) rezultiĝas de grandega kolizio, kiu lasis Haŭmeon kiel la plej grandan membron de koliziitaro, kiu inkluzivas kelkajn grandajn PNO-jn kaj ĝiajn du prisciatajn lunojn.

Ĝin orbitas du lunoj, Hiiako kaj Namako.

Referencoj
----------

1. ↑  JPL/NASA (2015-04-22) What is a Dwarf Planet?. Alirita 2022-01-19.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Haŭmeo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Haumea (Le système solaire à portée de votre souris – *La Sunsistemo musklake atingebla*) france

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rSunsistemo |
| --- |
| Stelo | 
* Suno
 | Planedosistemo |
| Planedoj | 
* Merkuro
* Venuso
* Tero
* Marso
* Jupitero
* Saturno
* Urano
* Neptuno
 |
| Eblaj nanoplanedoj | 
* Cereso
* Orko
* Plutono
* Haŭmeo
* Kvavaro
* Makemako
* Gongono
* Eriso
* Sedno
 |
| Satelitoj | 
* Teraj (Luno)
* Marsaj
* Jupiteraj (Iono, Eŭropo, Ganimedo, Kalisto)
* Saturnaj (Titano)
* Uranaj
* Neptunaj (Tritono)
* Plutonaj (Karono)
* Haŭmeaj
* Erisa
 |
| Aliaj objektoj | 
* Asteroidoj
* Centaŭroj
* Kometoj,
* Meteoroidoj
* Transneptunaj objektoj
* Kosma polvo
 |
| Regionoj | 
* Asteroida zono
* Kujper-zono
* Disa disko
* Oorta nubo
* Heliosfero
 |
| Vidu ankaŭ | 
* Listo de la objektoj de la Sunsistemo
* Kronologio de la malkovroj de la sunsistemaj planedoj kaj de ties naturaj satelitoj
 |

 |
D-ro fil. **Julius HANAUER** [JUlius HAnaŭer] (naskiĝis la 21-an de septembro 1872 en Mannheim; mortis la 19-an de aprilo 1942 en Łódź) estis juda germana esperantisto kaj bibliotekisto.

Hanauer regule korespondis kun Wilhelm Ostwald ekde 1896. Li fariĝis la unua vicprezidanto de Germana Esperanto-Asocio kaj honora membro de la Esperanto-grupo en Frankfurto ĉe Majno. Li estis la aŭtoro de anonima broŝuro *Germanaj fremdvortradikoj en Esperanto.*

Hanauer estis partoprenanto de la 1-a Universala Kongreso kaj estis tie elektita kiel unu el la 98 membroj de la Lingva Komitato. Li elpensis metodon de instruado de Esperanto per izolitaj literaĵoj kaj silabaĵoj, montritan je unua fojo dum la UK en 1908. Poste li unuigis tiun ĉi metodon sur filmo (por starantaj projekcioj) kaj montrigis ĝin dum la UK 1929. En la lastaj jaroj li proponis la prilaboron de internaciaj vortaroj laŭ la universala dekuma klasifiko (Melvil Dewey).

Inter 1918 kaj 1935 Hanauer laboris en departemento kun la nomo »Literarisches Büro« de la kompanio "Allgemeine Elektrizitäts-Gesellschaft" (AEG) in Berlin. La traduko rekta per "literatura oficejo" ne trafas la funkcion de ĉi tio departemento. Kiel en aliaj grandaj firmaoj oni okupiĝis pri la kolekto de ĉiuspecaj (teknikaj, merkataj) informoj, kiuj povus esti utilaj por la propra kompanio. Aliflanke oni ŝtrebis al kohera prezento de la kompanio, do havis la funkcion de PR agentejo. Ĉe AEG Hanauer havis la moknomon "Sankta Francisko de universala dekuma klasifiko".

Jam en 1918 li havis la ideon uzi Hollerith-maŝinon por la prilaboro de bibliografiaj informoj.

La universalan dekuman klasifikon li lernis en Belgio en la biblioteko de la »Societé des Etudes Sociales et Politiques«, poste simple »International Office of Bibliography«, kies estro estis Henri La Fontaine, eminenta esperantisto, pacifisto kaj honorigita per Nobelpremio en 1913, kiu konlaboris kun Paul Otlet.

La 20-an de oktobro 1941 li estis deportita per la unua transporto de judoj el Frankfurto ĉe Majno al la geto de Łódź (tiujare nomita "Litzmannstadt"), kie li mortis duonan jaron poste.

Fontoj
------

* Informilo de Esperanto Societo Frankfurto, novembro 2010 Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
* Mallonga biografio *(germane)*

* Kategorio Julius Hanauer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 18345
* GND: 116445157
* VIAF: 77067432
* ISNI: 0000 0000 1066 8160
 |



|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
Junto inter brikoj.
konstrufaka junto en mezepoka ruino burgo Belfort
**Junto** en konstrufako estas la kuniga interspaco inter du elementoj, materialoj, aŭ inter du tavoloj de la sama materialo, se pro iu ekstera kaŭzo la apartigo estas konstatebla.
Junto inter du elementoj estas aŭ libera, nur strikte kontakta aŭ plenigita per gluo, mastiko, mortero k.s.
Ekzistas diversaj juntoj en la konstrufako.

Laŭ Francisko Azorín **Junto** estas *Interspaco inter kunigitaj ŝtonaj, lignaj, metalaj pecoj.* Li indikas etimologion el sanskrita *juktis* (kunaĵo) kaj de tie la latina *junctus*, kaj li aldonas teknikajn terminojn, kiaj *juntumi*, por alglui, plifortigi, rimarkigi juntojn, krom tiparo: lutita junto, dilata junto, kompensa junto, vertikala junto, artikita junto.

Literaturo
----------

Referencoj
----------

1. ↑  Werner. J. (2010) Konstruforumo de la jaroj 2001- 2010. en TAKE (2010) Jarkolekto de TAKE 2010, Wintzenheim/Fancio. p. 70-99
2. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 96.
3. ↑  Azorín, samloke.

Vidu ankaŭ
----------

* jungo
* junto, la aliaj signifoj de la termino

* Kategorio Junto (konstrufako) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Jan Strzelecki** (naskiĝis la 4-an de julio 1919, mortis la 11-an de julio 1988) – pola sociologo, socialisto, eseisto kaj Tatroj-grimpanto.

En 1937 finis Gimnazion nome de Mazovia Tero, kaj ekstudis leĝon en la Varsovia Universitato. Antaŭ la dua mondmilito komencis publicistan agadon. Post la germana invado en Pollandon septembre 1939 organizis Polan Popolan Sendependigan Kampanjon (PLAN). La organizaĵo estis rompita de Gestapo vintre 1940.

Partoprenis la ribelon de Varsovio batalante en la kvartalo Żoliborz. Dufoje estis vundita dum bataloj kaj distingita de Batal-Kruco.

Post 1945 estis redaktisto de la revuo "Płomienie" (Flamoj), aŭtoro de fama manifesto *O socjalizmie humanistycznym* (Pri socialismo humanisma), kiu en gazetaro rezultigis diskuton finitan kun plifirmiĝo de stalinismo en 1948. En 1946 estis provizore arestita por kelkaj semajnoj sub falsa akuzo.

Li membris al Pola Unuiĝinta Laborista Partio (ekde decembro 1948), kaj samtempe agis en demokratia opozicio, en 1979 estis forigita de la partio. Estis ano de la Klubo de Kurba Rondo kaj de Fluganta Universitato. Ankaŭ estis konsilanto de "Solidareco" kaj membro de esplora skipo de Alain Touraine. Post aresto estis internigita de la 13-a de decembro ĝis la 24-a de decembro 1981 kaj liberigita pro la sanstato. Dum la milita stato en Pollando organizis subteran klerigejon de la mazovia filio de "Solidareco".

En 1949 finis sociologion, doktoriĝis en 1964, kaj habilitiĝis en 1987. Li laboris en la Instituto de Filozofio kaj Sociologio de PAN (Pola Akademio de Sciencoj) en Varsovio.

Aŭtoro de publikaĵoj:

* *Niepokoje amerykańskie* (Usonaj maltrankviloj), Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1962 (denove en IFiS PAN, Warszawa 2004);
* *Reminiscencje sentymentalne* (Sentimentaj rememoroj) (Enkonduko al *Poezio de Krzysztof Kamil Baczyński* eldonita en 1977 de PIW);
* *Kontynuacje* (Daŭrigoj; II), Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1974,
* Kune kun Alain Tourainem: *Solidarite. Analyse d’un mouvement social Pologne 1988-81*, Paris 1982 (eldonita de Solidareco sub la titolo *Solidarność. Analiza ruchu społecznego 1980-1981*, konspira Eldonejo "Europa" (Eŭropo), Warszawa 1989);
* Kontynuacje (III), Wydawnictwo „Wola", Warszawa 1988 (konspira eldono);

Post lia morto aperis aliaj libroj

Jan Strzelecki estis skiisto kaj montgrimpinto. Por omaĝi lian memoron ekde 1989 ĉiujare oni organizas Memorialon Strzelecki – la plej malnova en Pollando konkuro pri skialpinismo.

Aŭguste 2006 estis postmorte distingita de prezidento Lech Kaczyński per Komandora Kruco de la Ordeno *Polonia Restituta*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Jan Strzelecki en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Pola kulturologio de la 20-a jarcento – Jan Strzelecki Arkivigite je 2008-12-22 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 406999
* GND: 119312158
* LCCN: n86842349
* VIAF: 68969079
* ISNI: 0000 0001 1665 1607
* SUDOC: 030153816
* BNF: 12162702z
* NKC: jx20110329017
 |
**James Johonnot** (1823-1888) estis Novjorkia ŝtata edukisto.

Biografio
---------

Naskita en Bethel, Vermonto, li ĉeestis lernejon ĉe la Nova Anglio-Seminario en Windsor. En 1845 li fariĝis ĉefrolulo de Jefferson School en Sirakuso. En 1848 li diplomiĝis de la Ŝtata Normala Lernejo en Albany. Komence de 1850, li estis dungita kiel agento por eldonistoj D. Appleton & Company, kaj en 1853 li elektiĝis ŝtata agento de la Nov-Jorko Ŝtatoficigaj Asocioj. Ekde 1861 ĝis 1866 li estis ĉefrolulo de la mezlernejo en Joliet, Ilinojso. En 1872, li elektiĝis estro de la Ŝtata Normala Lernejo en Warrensburg, Misurio, kie li restis ĝis 1875. Li tiam funkciis kiel superintendanto de lernejoj dum unu jaro en Deponejo, Nov-Jorko, kaj tiam vivis de 1876 ĝis 1880 en Ithaca, Nov-Jorkio. Post 1880 li loĝis en Princeton, NJ kun sia bofilo, profesoro ĉe Princeton College.

Li estis la aŭtoro de la anglalingva *Principles and Practice of Teaching*, *Country School-Houses: Containing Elevations, Plans, and Specifications* kaj multajn aliajn verkojn, estis kuna aŭtoro de Kruesi's Drawing Books kaj helpis en la preparado de Appleton's Geographies.

Lia verko nomita *Ten Great Events in History* (1887) eklegeblas tiel:

> La grandaj eventoj en la historio estas tiuj, en specialaj okazoj, en kiuj homo aŭ popolo stariĝis kontraŭ tiraneco kaj konservis aŭ antaŭenigis liberecon por la popolo. Kelkfoje la tiraneco prenis la formon de la subpremado de multaj per la malmultaj en la sama nacio, kaj foje ĝi estis la premo de malforta nacio per pli forta ...
> 
>

Listo de publikaĵoj (anglalingve)
---------------------------------

* + *School-Houses*
	+ *Country School-Houses: Containing Elevations, Plans, and Specifications*
	+ *Principles and Practice of Teaching*
	+ *Ten Great Events in History*
	+ *Glimpses of the animate world; or, Science and literature of natural history, for school and home*
	+ *A geographical reader*
	+ *A natural history reader for school and home*
	+ *Friends in feathers and fur, and other neighbors : for young folks*
	+ *Neighbors with claws and hoofs, and their kin. For boys and girls*
	+ *Neighbors with wings and fins, and some others : for young people*
	+ *School*
	+ *Some curious flyers, creepers and swimmers*
	+ *Stories of our country*
	+ *A Natural History Reader, for school and home* (1883)—kompilaĵo de artikoloj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio James Johonnot en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Kategorio James Johonnot en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* James Johonnot en Vikifontaro (Universala biblioteko)

* Verkoj de James Johonnot ĉe Projekto Gutenberg
* Verkoj de James Johonnot ĉe Google Book Search. Serĉeblaj kolorskanitaj ilustritaj libroj.
Foto de Jan Szczepanik kun la aŭtografo
Jan Szczepanik kun edzino
La prezentado de la kuglorezista veŝtoLa aŭtomata teksilo inventita de Jan Szczepanik
La artikolo de Mark Twain pri Jan Szczepanik
La **Granda Kruco de la Ordeno de Izabela la Katolikino.**
**Jan Szczepanik** *{Ŝĉepanik}* (naskiĝis la 13-an de junio 1872 en Rudniki apud Mościska, mortis la 18-an de aprilo 1926 en Tarnów) – pola inventisto nomata "la pola Edisono" kaj "galicia geniulo". Priskribita en du artikoloj de Mark Twain.

Estis ekstergeedza filo de Marianna, filino de kamparanoj el Zręcin apud Krosno. Edukata de Salomea kaj Wawrzyniec Gradowicz en Krosno, kie lernis en popola lernejo. Gimnazion partoprenis en Jasło kaj instruistan seminarion en Krakovo. Ĝis 1896 laboris kiel instruisto en apudkrosnaj vilaĝoj.

Estas aŭtoro de 50 inventaĵoj kaj centoj da patentitaj teknikaj konceptoj el la kampo de kolorfotado, televido, kolora teksado kaj aliaj. En 1897 patentigis telektroskopon, unu el la unuaj solvoj de monokroma televido. En la jaroj 1918-1925 prilaboris sistemon de kolora filmo kun preskaŭ reala speguligo de koloroj. Laboris ankaŭ pri sonfilmoj. Sukcesis krei kuglorezistan veŝton, speco de teksaĵo kun maldikaj ŝtalfolioj. La inventaĵo donis al li famon, ĉar danke al ĝi la hispana reĝo Alfonso la 13-a defendis sin kontraŭ atenco kaj poste dekoris lin per la plej alta ŝtata distingilo.

Distingoj
---------

Distingita per la **Granda Kruco de la Ordeno de Izabela la Katolikino** (vidu la suban foton).

Bibliografio
------------

* Władysław Jewsiewicki, *Jan Szczepanik wielki wynalazca* (jan Szczepanik granda inventisto, Warszawa 1961
* *Polski Słownik Biograficzny* (Pola Biografia Vortaro), Instytut Historii PAN, Warszawa-Kraków 2010, p. 275–278, ISBN 9788388909870
* Anna Pragłowska, *Obrazy i barwy. O wynalazkach i życiu Jana Szczepanika* (Bildoj kaj koloroj. Pri inventaĵoj kaj vivo de Jan Szczepanik), Tarnów 2012, ​ISBN 978-83-87785-72-7​

Eksteraj ligiloj
----------------

* Jan Szczepanik – riĉe ilustrita monografio de Jan Szczepanik kaj liaj eltrovaĵoj
* Strona poświęcona Janowi Szczepanikowi Arkivigite je 2012-09-13 per la retarkivo Wayback Machine Paĝo dediĉita al Jan Szczepanik
* Mark Twain – *The Austrian Edison Keeping School Again* Arkivigite je 2015-12-28 per la retarkivo Wayback Machine angle
* Mark Twain – *From the „London Times" of 1904* Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine angle
* Artykuł o spotkaniu Szczepanika z Twainem Arkivigite je 2015-12-29 per la retarkivo Wayback Machine france

* Jan Szczepanik en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Jan Szczepanik en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 318727
* GND: 119426897
* LCCN: n2019041447
* VIAF: 15580041
 |
Junkers F 13 en Germana Muzeo
La **Junkers F 13** (interna Junkers-a nomumo: J 13) estis la unua tutmetala aviadilo de la civila aertrafiko. Direkte post la unua mondmilito, Hugo Junkers donis taskon al la kunlaborantoj konstrui, evoluigi pasaĝeran aviadilon tute el metalo. Oni uzis por la strukturo vinktitan duraluminion.

La F 13 estis unumotora subflugila aviadilo, kiu kapablis liveri 4 pasaĝerojn en fermita kabino. La seria modelo estis ekipita per remburitaj sidejoj kaj komfortaj korboseĝegoj, ĝi havis hejtan sistemon kaj internan lumigadon. Ambaŭ pilotoj sidis en malfermita kabino (pli poste aperis la fermitaj pilotkabinoj).

La aviadilo estis tute evoluigita por la civila aertrafiko, armea uzebleco ne havis rolon. Post la unua flugo je la 28-a de junio 1919 en Dessau per la piloto Emil Monz kaj spite al kelkaj rekordflugoj, en Germanio regis nenia intereso pri la nova aviotipo, tiel la "Junkers Flugzeugwerke A.G." la unuan serian modelon de F 13 vendis la 29-an de oktobro 1919 al John M. Larsen en Usono. El tio evoluis la "Junkers-Larsen Aircraft Corporation" kun sidejo en Novjorko, kiu entrepreno plenkonstruis la – en kestoj – alliveritajn F 13. Larsen liveris ankaŭ du aviojn kiel JL6 (hidroplano) al la suda mararmeo.

Simila kunlaboro okazis en Fili de Sovetunio, kie la F 13-ojn uzis la tiea aertrafika asocio Dobroljot.

Oni produktis entute ĉirkaŭ 330 F-13, el kiuj 110 estis vendita en Germanio.

La motora povumo de la aviadilo kreskis laŭpaŝe de 118 kW ĝis je 420 kW, por plenumi la novajn merkatajn postulojn pri pli granda trafika rapido kaj pli granda fluglongo. Oni produktis grandan nombron de diversaj tipoj.

Teknikaj datenoj
----------------

* Enverguro ĉirkaŭ 14,82 m
* Longo ca. 9,60 m
* Alto ca. 4,10 m
* Rapido (lastfoje) ĉirkaŭ 170 km/h

Bildoj en vikipedio
-------------------

*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Junkers F-13 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2011-08-21 per la retarkivo Wayback Machine rekonstruo de Junkers F-13 germane
* www.ju-f13.de – abunda paĝaro en la germana]
**Jan van Essen** kaj **Hendrik Vos** aŭ *Voes*, estis la du unuaj luteranaj martiroj ekzekutitaj pro ordono de la Koncilio de Brabanto pro sia aliĝo al la reformacia doktrino. Ili estis bruligitaj sur stiparo en Bruselo la 1an de Julio 1523.

Essen kaj Vos estis monaĥoj de Aŭgustenanoj en la Monaĥejo de Sankta Aŭgusteno en Antverpeno. Kiam en 1522 ĉiuj tieaj monaĥoj publike profesis Luteran doktrinon, la episkopo de Cambrai ordonis ilian areston kaj enprizonigon en Vilvorde, kie ili estis pridemanditaj fare de Jacob van Hoogstraten el Kolonjo kaj aliaj katolikoj. Kiam la the monaĥoj konstatis, ke ili riskas esti bruligitaj vivaj se ili ne pentas, ĉiuj escepte tri — nome Jan van Essen, Hendrik Vos, kaj Lampertus Thorn — pentis. La pentintoj estis liberigitaj, sed ne redonitaj al la Monaĥejo, kiu fakte estis malvalidigita kaj tuj detruita.

La tri insistintoj estis denove prodemanditaj. Thorn petis prokraston por studi la skribaĵojn. Essen kaj Vos estis bruligitaj en la ĉefa placo de Bruselo. La akuzoj ne estis laŭte legitaj, kiel estis la kutimo, plej verŝajne por eviti la disvastigon de la luteranaj kredoj. Thron restis en prizono kvin jarojn kaj tie li mortis en 1528.

Je la ekkono pri la ekzekutoj, Marteno Lutero verkis tion kiu estas konsiderita lia unua himno, "Ein neues Lied wir heben an".

Notoj
-----

1. ↑   Frick, C. J. Herman (1853). "Heinrich Voes and Johannes Esch:'They seem like roses to me' [Voes on the pyre]". Martyrs of the Evangelical-Lutheran Church (3a eld.). Saint Louis: M. Neidner.
2. ↑   D’Aubignés, Merle (1843). History of the Reformation of the sixteenth century. Philadelphia.
3. ↑   Julian, John (1907). Dictionary of hymnology. London: J. Murray.
4. ↑   Tappert, Theodore (1955). Letters of spiritual counsel. Westminster Press.
5. ↑   Vidu Luther, Martin (1523). "Ein neues Lied wir heben an". Musicanet. Alirita la 16an de Majo 2021.

* Kategorio Jan van Essen kaj Hendrik Vos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 725144
 |
**Centralo (Honkongo)**, ĉine **中環,** dum la brita dominado **Viktoriaurbo** estas milionurbo, financa centro de Honkongo kaj marhaveno en Ĉinio, en Honkongo.

Geografio
---------

Centralo situas en sudorienta parto de Ĉinio laŭ la marbordo. Ĝi estas centra parto de Honkongo.

Historio
--------

En 1842 kun la apudaĵoj la britoj akiris ĉi tiun teritorion. Tio estis kronkolonio Honkongo. En 1898 la britoj luis la teritorion po 99 jaroj. Tiam vigla komercado komenciĝis. En 1941 la japanoj okupis la urbon. En 1997 la britoj redonis la tutan Honkongon. La loĝantaro ricevis politikajn kaj ekonomiajn privilegiojn, tamen kelkaj migris al Aŭstralio kaj al similaj landoj. Ankaŭ nun sendependa borso funkcias.

Klimato
-------

Centralo havas malsekan tropikan klimaton. Jare pluvas po 2400 mm. La temperaturo estas inter junio-septembro preskaŭ 30 °C, inter decembro-februaro iom malpli, ol 20 °C.

Trafiko
-------

Ekde 1979 metroo trafikas. La pasaĝeroj uzas ankaŭ aŭtobusojn, fervojojn, pramojn kaj tramojn.

Vidindaĵoj
----------

* urbodomo
* romkatolika katedralo omaĝe al Senmakula Koncipiĝo
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Jozefo

Vido en Centralo
Strato en Centralo
Nubskrapuloj en Centralo

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de milionurboj

* Centralo (Honkongo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Centralo (Honkongo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La pentristo Jan van der Heyden
**Jan van der Heyden** (naskiĝinta la 5-an de marto 1673 en Gorinchem, mortinta la 1712 en Amsterdamo) estis nederlanda pentristo.

Vivo
----

Estante disĉiplo de vitropentristo li orientiĝis fine je arkitektura pentrado kaj iris Amsterdamon por pentri vidojn de kirkoj, kasteloj, palacoj, placoj publikaj, stratoj, kanaloj ktp. Ĉie abundas la detaloj. Johann Lingelbach, Adriaen van de Velde kaj Eglon van der Neer ofte pentris la figurojn sur liajn bildojn. Ili troviĝas en multaj galerioj publikaj. Ĉefverko, la urbodomo de Amsterdamo sur la Placo de Dam (1668), posedatas de Luvro, aliajn gravajn verkojn havas la Regna muzeo amsterdamo.

Van der Heyden pentris ankaŭ kelkajn aĵpentraĵojn. Li faris vojaĝojn al Germanujo, Belgujo kaj Anglujo. Li okupiĝis krome pri mekaniko, ĉefe pri fajroestingiloj kaj ties plibonigo. Pri tio li publikigis en 1690 verkon ilustritan. Pro tio li nomumitis estro de la fajrobrigadistoj de Amsterdamo.

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 9. Leipzig 1907, p. 304, kio legeblas tie ĉi.

* Jan van der Heyden en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Jan van der Heyden en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 571256
* GND: 101206003
* LCCN: n85228618
* VIAF: 311485744
* ISNI: 0000 0000 6653 4145
* SUDOC: 11469267X
* BNF: 136138520
* BPN: 24379418, 25393135 88243810, 24379418, 25393135
* ULAN: 500010213
* BIBSYS: 2093418
* RKD: 38227
* NKC: xx0002683
* BNE: XX1545469
 |
**Juozas Petrulis** (naskiĝis la 23-an de aprilo 1904 en vilaĝo Rudikiai, distrikto Kupiškis; mortis la 25-an de aprilo 1975 en Vilnius, sepultita en tombejo de Žvėrynas, Vilno) estis etnografo, oficis kiel scienca kunlaboranto en Vilniusa Ŝtata Artmuzeo.

1923 lingvon ellernis memstare, poste en Šiauliai finis ankaŭ kurson (1939) gvidantan de Rubaževičius. Kiel pacifiston (rifuzis militservi) milita tribunalo en 1927 kondamnis lin al okjara enkarcerigo. Tio elvokis ondon da protestoj, diverslandaj esperantistoj kaj pacamikoj postulis liberigi la kondamniton. Aperadis artikoloj pri J.Petrulis en sveda revuo "Brand" (1933, n-ro 20). En 1933 li jam estis libera kaj komencis studi. En 1939-1944 li laboris en muzeo de Šiauliai, partoprenis en multaj etnografiaj ekspedicioj. En 1947-1955 Petrulis estis direktoro de historia-etnografia muzeo en Vilnius, 1956-1957 fakestro de tiu muzeo. Ekde 1958 - artisto de restaŭraj laborejoj en Ŝtata Artmuzeo. Li kolektis abundan materialon pri popolaj lignoskulptistoj; liaj artikoloj, ĉiam kompetente preparitaj, estis volonte aperigataj en diversaj litovaj kaj Esperantaj revuoj. Petrulis estis ankaŭ arda populariganto de Esperanto, kolektis materialon pri estintaj esperantistoj en enciklopedia stilo. En malliberejo gvidis E-kursojn (1930). En 1938 travojaĝis Italion, Germanion, Svislandon uzante Esperanton. En 1940 litovigis verkon de L. Zamenhof "La esenco kaj estonteco de lingvo internacia". Kunaŭtoro de ampleksa E-lernolibro por litovoj, eldonita en 1959. Post la morto arkivon de J. Petrulis transprenis Respublika biblioteko en Vilnius.

Fontoj
------

* Povilas Stašys, *Litova Stelo*, 1997, novembro-decembro, n-ro 6, pĝ. 24.
**Jusztinián Hollósy** [justiniAn holOsi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hollósy Jusztinián** estis hungara astronomo, benediktana pastro, abato, monaĥo, instruisto, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1863).

Jusztinián Hollósy  naskiĝis la 26-an de decembro 1819 en Hungara reĝlando, en Nagyszombat (nuntempa Trnava en Slovakio). Li mortis la 24-an de januaro 1900 en Celldömölk.

Biografio
---------

Jusztinián Hollósy frekventis mezlernejon, poste li aliĝis al benediktanoj en 1835. Li studis teologion en sia naskiĝurbo. En 1843 li pastriĝis. Komence li instruis en Győr, Pannonhalma, Sopron, ekde 1866 li estis sekretario, poste gimnaziestro en Esztergom, fine en 1877 abato en Celldömölk. Li estis ankaŭ konata astronomo.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Könnyen érthető elemei a természettannak alreál és gimnáziumok számára* (1855)
* *Népszerü csillagászat* (Populara astronomio), (1864) - premiita de MTA
* *A naprendszer égi testeinek legősiebb fejlődéséről* (1874)

Fontoj
------

* biografio hungare (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero H kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio

* Kategorio Jusztinián Hollósy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)