recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Proksimuma areo de *Bajo Aragón*, komprenita antaŭ la komarkigo de 1999.
La **Malsupra Aragono**, en hispana *Bajo Aragón* (en aragona: *Baixo Aragón*; en kataluna, *Baix Aragó*) aŭ *Tierra baja* estas areo apartenanta al la hispana regiono Aragono kiu enhavas proksimume la komarkojn Bajo Aragón, Bajo Martín, Andorra-Sierra de Arcos, Bajo Aragón-Caspe, Matarraña kaj Ribera Baja del Ebro, seme kiel kelkajn municipojn apartenantajn al aliaj komarkoj (Maestrazgo, Campo de Belchite, Bajo Cinca kaj Cuencas Mineras).

Ĝi nomiĝas ofte ankaŭ *Bajo Aragón histórico* (historia Malsupra Aragono), por distingi ĝin disde la administracia komarko oficiale nomita Bajo Aragón, kiu ekzistas nur el 1999 kaj kies etendo estas multe pli malgranda. Estas malkonsentoj pri kiuj loĝlokoj apartenas aŭ ne apartenas al la *Bajo Aragón Histórico*, ĉar tiu neniam estis politika aŭ administracia ento, kio ne malhelpas, ke ĝi estas komarko klare identigita kiel tio, fare kaj de siaj propraj lokanoj kaj de la najbaraj komarkoj. En kelkaj momentoj de la historio oni proponis, ke ĝi formu kvaran provincon de Aragono, kun ĉefurbo en Alcañiz, pro la malmulta rilato kiun la tieaj municipoj havis historie kun Teruelo, ĉefurbo de la provinco al kiu apartenis la plej granda parto de la areo kaj de la loĝantaro de tiu teritorio.

Oni subkomprenas, ke la deveno de la esprimo *Bajo Aragón* estas en la koincido de la zonoj kun la plej malfrua fluejo de la rivreo Ebro ene de Aragono, kiu estas la zono de pli malalta altitudo de la regiono, sed ĉiuokaze oni aplikas ĝin nur al la suda flanko de la rivero, ĉar la norda flanko (Monegros) apenaŭ havas akvofluejojn kaj estas tro senhoma.

Notoj
-----

1. ↑  *Bajo Aragón* en la Gran Enciclopedia Aragonesa Arkivigite je 2018-12-14 per la retarkivo Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 802015
 |
Blanka manipulo.
Du nigraj manipuloj.
Kiel oni surmetas manipulon.
La **manipulo** estas liturgia ornato. uzata eb la roma rito de la Katolika Eklezio. Dum la Eŭkaristia celebrado la presbitero, diakono kaj subdiakono ĝin surmetas sur maldekstra antaŭbrako.

Historio
--------

La manipolo estas liverita dum la subdiakona ordina ceremonio. Ĝi devenas el naztuko (latine: *mappula*), kutime portita de la romaj civitanoj, nudita sur la maldekstra brako. Ĉar oni supozas ke la *mappula*, origine estus ilo por detergi la la vizaĝon el larmoj kaj ŝvito , la alegoriistoj volis vidi en ĝi la simbolon de la penoj de la sacerdoteco kaj tiu interpretado estis ricevita en la preĝoj de la perĝia vestado, kiu, *Ad Manipulum*, recitas:

***Ke mi estu digna, oh Sinjoro, porti la manipulon de la ploro kaj sufero: tiel kun kontentigo mi ricevos la kompenson pro mia laboro.*** 

Post la subdiakona ordinado, la ordinito ĝin konservas kiel ornato denove liverita en la postaj ordinadoj.

Ĝia uzo estis fakte proponita *nedeviga* en 1967, per la dua instrukcio, por la laŭleĝa aplikado de la Koncilia Konstitucio, *Novus Ordo Missæ* (Nova dispozicioj por la Mescelebro) en kiu pri ĝi nenia estas mencio, tiel ke iuj supozas ke ĝia uzo estas permesata, pro tio ke temas pri kutimo *ab immemorabili* (de ne memorita tempo). Estu informite, tamen, ke tiu la manipulo estis la insigno de la subdiakoneco kaj ke tio ceremonio estis fostrekita en 1972, per la motu proprio *Ministeria quaedam*.

Priskribo kaj uzo
-----------------

La manipulo estas similas al la stolo. sed ĝia longo estas malpli granda, estante longa nur unumetra ĉirkaŭ. Ĝi surmetiĝas duoble faldita kaj blokita per agrafo. La manipolo brode ornamita per tro krucoj, kies du ĉe la ekstremoj kaj unu ĉe la centro.

La episkopo, ceremonie enirante preĝejon, vestas per manipulo, kiu estas portata de la cerenomiestro. La mescelebranto vestas per manipulo nur post la unuaj preĝoj ĉe la piedoj de la altaro. Tiu lasta uzo estas restaĵo de la fakto ke manipulo, antikvatempe, ceremoniestro funkciis kiel startigisto kaj diriganto de la enira procesio al la altaro, kaj pro tio li insigniĝis per tiu ornato.

Notoj
-----

1. ↑  Alfonso Maria de Liguori
2. ↑   Latine: *|Merear, Domine, portare manipulum fletus et doloris: ut cum exultatione recipiam mercedem laboris.*

Bibliografio
------------

* Katolikaj enciklopedioj:
	+ Enciclopedia\_Cattolica
	+ Cathopedia:Voci\_indispensabili
	+ Catholic\_Encyclopedia

Aliaj projektoj
---------------

 Komuna entenas bildojn ka dosierojn pri manipulo.

* Manipulo (katolika ornato) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Manipulo (katolika ornato) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kristo Pantokratoro ĉirkaŭita de mandorlo en la absido de Sankta Klemento de Tahull. Flanke troviĝas la Tetramorfo, alegorio de la kvar evangeliuloj.
Virgulino en mandorlo. Parto de retablo el alabastro, Nacia Muzeo de la Mezepoko, Cluny.
**Mandorlo** estas "ovala glorkrono ĉirkaŭ bildo de Kristo aŭ Maria". La vorto "mandorlo" devenas de la itala "mandorla" [mándorla], kiu signifas migdalon, de la grek-latina "amýgdala". Ĝi referencas al marko aŭ aŭreolo kun formo de ovo aŭ de migdalo ene de kiu oni metas bildojn de religiaj roluloj, plej ofte tiun de Jesuo Kristo post la resurekto, sed ankaŭ de la Dipatrino aŭ sanktuloj. Oni uzis ofte en la romanika arto kaj en la bizanca arto.

La formo de la mandorlo devenas de la skemigo de la figuro de la Sankta Tuko (kie oni ricevis la korpon de la mortinta Jesuo) subtenita de anĝeloj en la Resurekto, kombinita kun elemento tradicia de la portreto en la Romia arkitekturo, nome la rondoforma ŝildo, aŭ klipeo, kiu enmarkigas la figuron de la mortinta persono sur tomboŝtono, kaj aperis frue en prakristanaj sarkofagoj. Ofte la klipea bildo montras la formon de konko.

Referencoj
----------

* Kategorio Mandorlo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

1. ↑  PIV PIV 2020 Alirita la 23an de novembro 2020.

Bibliografio
------------

* Bango Torviso, Isidro G. (1992). El románico en España. Madrid: Espasa Calpe. ISBN 84-239-5295-9.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 708607
 |
Maneĝo kaj rajdantoj
Moskva maneĝo
**Maneĝa placo** (ruse *Манежная площадь*) situas encentre de Moskvo, Rusio apud la norda, ekstera muro de Kremlo.

La granda maneĝo, konstruita en 1817 laŭ projekto de arkitekto Agustín de Betancourt, donis sian nomon al la placo.

En ĝi ĉefe rajdantoj trejnis ĉevalojn kaj sin mem. Ekde 1831 ĝin oni uzas ankaŭ kiel eksponejon.

La 14-an de marto 2004 tute forbrulis ĝiaj lignaj fragmentoj. Ekde la 18-an de februaro 2005 la restarigita kaj modernigita maneĝo refunkcias.

Moskva universitato en 1900
Maneĝa placo kaj hotelo "Moskva"
La kontraŭan flankon de la placo okupas ĵus rekonstruita hotelo *"Moskva"*, kies bela eksteraĵo estas bone konata en la mondo.

Laŭlonge de la norda limo de la placo cirkulas aŭtomobila trafiko. Ĝin ornamas kelkaj belaj malnovaj konstruaĵoj, inter kiuj plej rimarkindaj estas hotelo *"National"* kaj Moskva Ŝtata Universitato.

La hotelo aperis en 1903 kaj jam tiam ĝi frapis okulojn de vizitantoj per siaj luksaj eksteraĵo kaj interno. Ĉiu ĉambro havis telefonon, multekostan meblaron kaj ceterajn avantaĝojn.
Ekde marto 1918 la hotelo estis rezidejo de la bolŝevika registaro, kiun gvidis Vladimiro Lenin.
En 1996 ĝin aĉetis la kompanio *"Le Meridien"*, kiu donis al ĝi statuton "La Reĝa hotelo" por VIP-personoj.

Maneĝa placo kun la kupolo
Maneĝa placo kaj Kremlo
En malnova konstruaĵo de Moskva Ŝtata Universitato nun funkcias nur la ĵurnalista fakultato kaj iuj aliaj. La ĉefa grandega konstruaĵo de la altlernejo troviĝas aliloke sur Paseraj montoj.

En la universitato en 1879 - 1881 studis medicinon kreinto de Esperanto Ludoviko Zamenhof.

Inter Maneĝa placo kaj Aleksandrova ĝardeno troviĝas rimarkinda areo kun la kurba artefarita baseno. Ĝin ornamas la blanka balustrado kaj beligas kelkaj neordinaraj skulptaĵoj, prezentantaj personojn de famaj rusaj fabeloj.

Sub la placo oni establis la trietaĝan bazaron, kiun kovras surteraj vitraj kupoloj somere akvumataj per multaj fontanoj.

Sur Maneĝa placo troviĝas deira punkto (t.n. kilometro "0"), de kiu oni mezuras distancojn en Rusio.

Skulptaĵoj de famaj rusaj fabeloj
Kilometro 0
Maneĝa placo estas tre oportuna loko por observado de multaj ĉirkaŭaj vidindaĵoj, kiun ŝatas viziti turistoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* El Malgranda gvidlibro pri Moskvo Arkivigite je 2005-02-07 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Maneĝa placo (Moskvo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Fabrikaparato tipa por malpeza industrio (presmaŝino).
Panvendejo.
La **malpeza industrio** estas industrio kiu normale estas malpli intensiva en la uzado de la financa kapitalo ol la peza industrio, kaj estas pli orientita al la fina konsumanto ol al la meza konsumo fare de aliaj entreprenoj kaj ekonomiaj sektoroj. La malpeza industrio plej ofte okazigas malpli da negativa efiko sur la medio ol la peza industrio, kaj pro tio estas ĝenerale pli tolerata proksime de loĝejaj areoj. Kelkaj ekonomiaj difinoj asertas, ke temas pri "«fabirka aktiveco kiu uzas moderajn kvantojn de materialoj parte procezitaj por produkti konsumvarojn».

La malpeza industrio estas incluita? en la duaranga sektoro relativa al komerco. Kaj ene de tiu fako la plej gravaj industrioj estas la jenaj: nutraĵoj, vestoj, ŝuoj, trinkaĵoj, tabako, teksaĵoj.

La malpeza industrio aŭ de konsumvaroj estas la sektoro kiu produktas varojn kiujn ĉiuj homoj bezonas, nome vestoj, ŝuoj, nutraĵoj, mebloj, libroj, kuraciloj inter aliaj. La produktoj generitaj de tiu industrio estas uzataj kaj konsumataj tuje.

Vidu ankaŭ
----------

Peza industrio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 704728
* NKC: ph122231
 |
Malsekejo en la usona ŝtato Ilinojso
Malsekejo Passewaaij en Tiel Nederlando
Per **malsekejoj** kutime komprenatas malsekaj paŝtejoj, marĉoj, lagetoj, torfejoj, lagunoj, ĉiaj akvosurfacoj naturaj aŭ artaj, konstantaj aŭ nedaŭraj, stagnaj aŭ fluaj, salaj, saletaj, aŭ nesalaj, inkluzive marajn spacojn, kies profundo dum malalta tajdo ne superas 6 metrojn.

Ĉeesto de akvo foje stagna, kulo-riĉeco, ktp. kaŭzis, ke tiujn ĉirkaŭaĵojn
oni longtempe konsideris malsanigaj. Tial efektiviĝis laboroj por sekigi, plenigi kaj do forigi tiujn «malutilejojn».

Sed tiuj transiraj spacoj inter tero kaj akvo estas fundamentaj kaj nepraj stadioj de la akvo- kaj vivociklo. Ili utilas forspongante la superakvojn, reguligas akvofluon de riveroj, ili purigas la akvojn de la (France : *bassin versant* = ?) akvoprovizbasenoj kaj ties akvofluaĵoj konsumante la troaĵojn da organikaĵoj kaj agrotoksaĵoj.

Krome ili estas neanstataŭeblaj, elstare originalaj kaj riĉaj naturaj medioj, kun apartaj faŭnoj kaj flaŭroj.

Mondskale internacia traktato subskribita: la Ramsar-Interkonsento.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Malsekejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* malsekejoj en Ĉinio Arkivigite je 2004-10-31 per la retarkivo Wayback Machine

Vidu ankaŭ
----------

* Fizika geografio
* Pluvmarĉo
Naturflua malseka malvarmiga turo de Nuklea Centralo Philippsburg
**Malvarmiga turo** estas konstruaĵo, en kiu la – en industrio aŭ en energiocentralo, e.g. nuklea centralo kaj termoelektra centralo – varmiĝinta malvarmiga fluaĵo estas malvarmigita. La estiĝinta proceza varmo transdoniĝas al la ĉirkaŭaĵa medio per varmointerŝanĝilo.

Plej ofte, la malvarmigaj turo kaj akvo formas fermitan temodinamikan cirkulan procezon. Oni enkondukas en tiun procezon la varmegan akvon el la kondensilo, el la energioprodukta parto de la centralo.

Ĉe la suba malfermita fino de la malvarmiga turo troviĝas la varmointerŝanĝilo, kiu la plusvarmon transdonas al la aero. Tiu aero varmiĝas, altiĝas kaj entiras novan freŝan aeron. Estiĝas la *kamena efiko*. Oni uzas ventolilon – por helpi la kamenefikon – nur precipe ĉe etaj instalaĵoj, por grandigi ties efikon. La malvarmiga bezono de granda energicentralo estas pli ol 4 GW. Tiu varmokvanto transformas en la malvarmiga turo po ĉ. 1500 kilogramojn da akvo por sekundo al akvovaporo.

Oni povas uzi akvon en malfermita ciklo el natura fonto, kien oni reenkondukas la varman (kaj nevaporiĝintan) akvon. Kompreneble oni devas antaŭfiltri la akvon. Oni povas uzi akvon en fermita ciklo, sed tiukaze oni devas pli bone atenti pri la akvodensiĝo je mineraloj, plimultiĝo de bakterioj ks.

Skemo de malvamiga turo kun fermita cirkvito kaj akvumado de la varmointerŝanĝilo: maldekstre la cirkvito de la malvarmiga akvo, dekstre la cirkvito de la malvarmigita fluaĵo, la aero cirkulas per trudata konvekto.

* Kategorio Malvarmiga turo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Manfred Otto Ruge** (naskiĝinta en la 7-a de oktobro 1945 en Erfurto) estas germana politikisto de la CDU kaj estis de majo 1990 ĝis 2006 urbestro de Erfurto.

Vivo
----

Post la abiturienta ekzameno li studis teorian elektroteknikon ĉe la Teknika Universitato Ilmenau. Poste li laboris kiel inĝeniero diversloke ĉe la tiama VEB *Optima*, kontormaŝinfabriko en Erfurto. En 1969 li edziĝis al Barbara Ruge (nask. Kraft), kun kiu li havas kvar infanojn. Ekde 1987 li estis komisiita fari novan oleo-muelilon. Politike li ekaktivis nur en 1989 dum la Turniĝo. Ne membriĝinte al iu partio, li membriĝis al *Neues Form*, poste al la CDU.

Urbestro por Erfurto
--------------------

Vere plentrafo por reevoluanta landa ĉefurbo: Sukcese li kandidatis en 1990 kiel urbestro de Erfurto kaj gajnis dufoje poste reelekton. Liaj fokusoj estis la plifortigo de Erfurto kiel industria urbo kaj la restaŭrado de la belega urbokerno. Por tio oni aljuĝis al li dufoje premiojn de la Germana fondaĵo pri monumentprotektado.

Post akraj kvereloj ene de la frakcio de la kristandemokratanoj li anoncis, ne plu kandidati en 2006. Lia posteulo iĝis politika kontraŭulo, nome la socialdemokrato Andreas Bausewein. Li mem iĝis tria afergvidanto ĉe la Urba administracio (*Erfurter Stadtwerke*); optike malbonis, ke li mem estis kreinta antaŭe ĉi tiun postenon. Iam poste oni reforigis tiun postenon.

Nuntempe Ruge estras kvin filiojn de la konzerno, i.a. kiel afergvidanto de la pornaĝeja sekcio *TFB Thüringer Freizeit und Bäder-GmbH*. En tiu funkcio li kunresponsis por la nedaŭra malfermo de la naĝejo ĉe la Norda parko kaj la malkonstruo de la monumentprotektita enirejo.

Ruge ankaŭ estis membro en la estraro de la *Deutscher Städtetag*, asocio de germanaj memstaraj urboj neestantaj ene de distrikto. Krome li estis prezidanto de la Monda asocio de la ĝemelurboj.

Literaturo
----------

* Steffen Raßloff: *Die Oberbürgermeister der Stadt Erfurt seit 1872*, wen: Stadt und Geschichte. Zeitschrift für Erfurt 35 (2007). p. 25-27.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Erfurtaj urbestroj ĉe *erfurt-web.de*.
**János Tomcsányi** [jAnos tomĉAnji], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Tomcsányi János** estis hungara instruisto, oficisto, inspektoro, tradukisto. Lia nobela antaŭnomo estis *tomcsányi,* lia origina familia nomo estis *Marmula* ĝis 1899, poste li uzis sian nobelan nomon kiel familia nomo. Lia edzino estis Róza Czukrász ekde 1899.

János Tomcsányi naskiĝis la  7-an de septembro 1873(nun 1873-09-07) en Pekelnik (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Piekielnik en Pollando), li mortis la 30-an de decembro 1935 en Budapeŝto.

Biografio
---------

János Tomcsányi supozeble apartenis al la pola minoritato de la lando. Li akiris pedagogian licencon kaj li estis instruisto province. Li kontribuis pedagogiajn artikolojn, tial li laboris ekde 1903 en la edukministerio. De 1908 ĝis la pensiuliĝo li estis lerneja inspektoro. Ekde 1909 li ofte vojaĝis al Varsovio, kie li prezentis siajn kontribuojn pri la reciprokaj hungaraj-polaj literaturaj rilatoj. De 1920 li laboris en ministerio pri eksterlandaj aferoj en la sekcio polaj aferoj. Li multe tradukis el la pola lingvo, krome liaj artikoloj aperis pole en Pollando.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Lengyelország* (skizoj, studoj, 1933)
* tradukaĵoj de Henryk Sienkiewicz, Maria Rodziewiczówna, Maria Konopnicka, Władysław Reymont, Juliusz Kaden-Bandrowski, Stefan Żeromski

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* biografio pole

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 837272
* GND: 12786444X
* LCCN: no2006055349
* VIAF: 28106164
* ISNI: 0000 0001 1048 238X
* BNF: 104200995
 |



* Portalo pri Biografio
**KRÉMER Manci** [pr. kre:mer] estas rumanuja hungara aktorino naskiĝinta en Nagykároly la 28-an de septembro 1907 kaj mortinta en Budapeŝto la 21-an de septembro 1990. Lia patro estis Sándor Krémer, patrino Irma Bermann, lia frato Ferenc Krémer.

Kariero
-------

Manci Krémer debutis 15-jara kaj ŝi ludis en urboj Satu Mare, Carei, Kluĵo, Oradea, Arad, Temeŝvaro, Ŝegeŝvaro kaj Deĵo. Ekde la 30-aj jaroj ĝis 1949 ŝi estis primadono de la teatro de Kluĵo, sed ŝi aperis ankaŭ en Târgu Mureş, Subotica, Nagykanizsa, Senta, Košice. En 1949 pro ŝia aristokrata edzo grafo Ádám Teleki oni ellokigis ŝian familion el Kluĵo al Târgu Mureş, kie ĝis 1957 ŝi estis ano de la pupteatro.

El ŝiaj roloj
-------------

* Iluska (Pongrác Kacsóh: János vitéz);
* Bessy (Viktor Jacobi: Leányvásár);
* Zórika (Ferenc Lehár: Cigányszerelem);
* Mariska (Ede Szigligeti: Liliomfi);
* Marcsa (Albert Szirmai: Mágnás Miska);
* Sylvia (Imre Kálmán: A csárdáskirálynő);
* Antónia (Jenő Huszka: Mária főhadnagy);
* Annie (Ferenc Molnár: Játék a kastélyban).

Fonto
-----

* Magyar Színházművészeti Lexikon

* Kategorio Manci Krémer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Vidaĵo de la Katedralo.
**Malnova Havano** hispane *La Habana Vieja* estas la plej antikva parto de Havano, ĉefurbo de Kubo. Ĝi havas areon de 5 km², kie ankoraŭ ekzistas restaĵoj de la muregoj kiuj dum du jarcentoj protektis la urbon kontraŭ la invadoj de korsaroj kaj piratoj. La malkonstruado de la murego komenciĝis en 1863 pro rapida kreskado de la urbo ekster la murego.

Pro ĉiaspecaj invadoj en la urbo Havano, Malnova Havano estas la atestaĵo de miksaĵo de arkitekturo de diversaj invadepokoj: hispana krono, britoj, francoj kaj usonanoj. En la 20-a jarcento, kiam ĝi estis sub la regado de la registaro de Usono dum ĝia interveno, la malnovaj koloniaj konstruaĵoj estis detruitaj por la starigado de novaj konstruaĵoj el novklasika stilo. Dum la 1970-aj jaroj ekiĝas la rekuperado de la historiaj konstruaĵoj de Malnova Havano, akcelita de la kastrisma registaro, kiu lasis la konstruaĵojn sen riparado dum pli ol kvardek jaroj. De tiam oni entreprenas laboradon kaj esploradon por bonkvalita restaŭrado far la loĝantoj de Malnova Havano. Menciindas la senhalta prado kaj rekta laborado de la *Oficejo de la Historiisto de la Urbo* kaj ties Historiisto, Eŭsebio Leal.

En 1982, Malnova Havano estis deklarita kiel Monda heredaĵo de Unesko.

Nuntempe, Malnova Havano estas unu el la plej turismaj lokoj de la tuta ĉefurbo pro la rekonstruado de preĝejoj, fortikaĵoj kaj aliaj historiaj konstruaĵoj. Krome, Malnova Havano havas ĉiaspecajn restoraciojn, hotelojn, vendejojn (vestaĵojn, manartaĵojn, memoraĵojn), butikojn, librovendejojn, muzeojn k.t.p. La kultura kaj turisma vivo estas tre vigla kaj tie troviĝas pluraj foiroj pri diversaj temoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Avenuo Prado (Havano)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Stanislavo Belov (2019-02-22) Kvarope tra Malnova Havano: de katedralo al moskeo (esperante). Blogger. Arkivita el la originalo je 2019-02-23. Alirita 2019-02-23. *(raporto pri vizito en 2017)*

* Kategorio Malnova Havano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Malters (stacidomo). |



**Malters** estas komunumo en la distrikto Lucerno en Kantono Lucerno, Svislando. Ĝi havis 6283 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

Geografio
---------

Malters situas okcidente de la urbo Lucerno en la valo Entlebuch ĉe la bordo de la rivero Kleine Emme.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Malters limas en nordo al Ruswil kaj Neuenkirch, en oriento al Littau, en sudo al Kriens kaj Schwarzenberg, kaj en okcidento al Entlebuch kaj Werthenstein.

Trafiko
-------

Stacidomo de Malters
Malters disponas pri stacidomo ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Lucerno al Berno. Per poŝtaŭtolinio la komunumo krome estas ligita kun la najbara komunumo Schwarzenberg.

La plej proksima aliro al nacia aŭtoŝoseo A2 situas en distanco de proksimume 10 km en Emmenbrücke.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Malters datiĝas el la jaro 840 kiel *Maltrensi marcha*.

En la jaro 1291 la Habsburgoj akiris la kontrolon pri Malters. Post la habsburga malvenko dum la Batalo de Sempach la 9-an de julio 1386 la vilaĝo venis sub lucerna influo kaj en la jaro 1477 la urbo Lucerno akiris la lokon. Inter 1481 ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 Malters formis kune kun Littau kamparvoktejon. Ek de 1803 Malters apartenas al la distrikto Lucerno. De la 30-a ĝis 31-a de marto 1845 apud Malters okazis batalo inter la laŭorda lucerna armeo kaj libermilitistaranoj, kiuj fuĝis post malsukcesa atakto de la urbo Lucerno. La 12-an de septembro 1845 Schwarzenberg, kiu ĝis tiam formis parton de Malters, fariĝis aŭtonoma komunumo.

Vidu ankaŭ
----------

* Malters (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Malters en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Malters
* Profilo de la komunumo sur la kantona retejo
* Malters en la Historia Leksikono de Svislando

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Malters** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Lucerno |
| --- |
| Adligenswil • Buchrain • Dierikon • Ebikon • Gisikon • Greppen • Honau • Horw • Kriens • **Lucerno** • Malters • Meggen • Meierskappel • Root • Schwarzenberg • Udligenswil • Vitznau • WeggisIamaj komunumoj: Littau |  |

 |
Hippomane mancinella (fruit).jpgHippomane mancinella (fruit)
**Mancinelo**  aŭ mortpometo (*Hippomane mancinella*) estas specio el familio eŭforbiacoj, kun folioj kaj fruktoj similaj al pomarbo, sed kies lakteca suko estas tre venena. Ĝi kreskas en Florido, Usono, Bahamoj, Karibio, Mez-Ameriko kaj norda Sud-Ameriko.

Priskribo
---------

Mancinelo estas arbo kun griza barko, kiu kreskas ĝis 15 metrojn alta. Ĝi havas brilajn verdajn, 3 ĝis 7 cm longajn, elipte ĝis ovalaj folioj kaj grapolajn, 3 ĝis 10 cm longajn infloreskojn el malgrandaj verdaj floroj. La fruktoj similas al [[pomoj], verdaj aŭ verdaj-flavaj, kiam maturaj.

Mancinelo troviĝas proksime - kaj sur - akvobordaj plaĝoj. Ĝi certigas bonegan naturan ventoprotekton kaj ĝiaj radikoj stabiligas la sablon, evitante la erozion de la strando.

Veneneco
--------

La arbo enhavas fortajn toksinojn. En kazo de pluvo, lakteca blanka substanco sekreciiĝas kaj trafas staranton sub la arbo, povas kaŭzi vezik-estiĝon sur la haŭto. Bruligo de la arbo povas kaŭzi blindecon, kiam la fumo eniras la okulojn. La fruktoj estas mortigaj, kiam oni konsumas ilin. Multaj arboj portas averto-etikedon aŭ estas markitaj per ruĝa "X" sur la trunko.

La arbo enhavas en la folioj 12-deoksi-5-hiroksiforbol-6-gama-7-alfa-oksidon, hipomaninon, mancinelinon, forbolon kaj la sapogeninan floracetofenon-2,4-dimetil-eteron, dum la fruktoj fisostigminon enhavas.

Ĉe eŭropanoj, mancinelo estis rapida fifama: La hero-ino de Giacomo Meyerbeer en lia postmorta opero *L'Africaine*, premierita en 1865, sekvis sinmortigon per kuŝado sub mancinelo kaj inhalado de la plantaj vaporoj. En la filmo *Marĉo sub la piedoj* de Budd Schulberg kaj Nicholas Ray (1958), fifama ŝtel-ĉasulo ligas viktimon al la trunko de mancinelo en la Everglades. La viro krias dum la arbosuko brulvundas lian haŭton. Li mortas la sekvan matenon, lia vizaĝo montras distorditan grimacon.

Kontraŭ la sagoveneno, aravakoj kaj tainoj uzis en Sud-Ameriko kataplasmon el *Maranta arundinacea*.

Protekto
--------

Mancinelo en Florida estas minacata planto.

* Mancinelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Mancinelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Mancinelo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Denis Thatcher salutas usonan tiaman Unuan Damon Nancy Reagan per mankiso.
**Mankiso** estas gesto, konsistanta en kiso al mano, kiu indikas gentilecon, afablecon, respekton, admiradon, adoradon de unu persono al alia konsiderita supera.

Mankiso estas iniciita de la persono ricevonta la saluton metante sian manon kun la polmo malsupre; aŭ de la persono salutonta etendante manon por kapti la manon de la ricevonta. La kisanta persono plej ofte kliniĝas al la proponita mano kaj (ofte nur simbole) tuŝas la finartrikojn per siaj lipoj, dum milde tenas la proponitan manon. Tamen, la lipoj fakte ne tuŝas la manon en nuntempa tradicio, ĉefe en formala medio kie ajna intima aŭ amafera nuanco estu konsiderata tre maltaŭga aŭ eĉ maldeca. La gesto estu mallonga, kaj daŭra malpli ol unu sekundo.

Mankisado iĝis rara kaj estas plej ofte limigita al konservema supra klaso aŭ diplomatoj.

En Turkio, Malajzio, Indonezio, Brunejo kaj aliaj lokoj, mankisado estas ofta maniero saluti maljunulojn de ambaŭ seksoj, ĉefe la plej proksimaj parencoj (gepatroj, geavoj, kaj geonkloj) kaj geinstruistoj. Foje en kelkaj el tiuj lokoj, post mankiso, la salutinto portas sian manon al sia frunto.

La mankiso estis kaj estas tre uzata en arto ekzemple ĉe la filmoserio *The Godfather*, kiel maniero indiki la persono kiu estas *Don*. Ĝi aperas ankaŭ ofte en filmoj kies agado okazas en la menciitaj lokoj, epokoj aŭ sociaj medioj, kiaj *Dangerous Liaisons*.

* Kategorio Mankiso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Malnoveŭropo** (termino interalie diskonigita de litovdevena sciencistino Marija Gimbutas) aŭ **Neolitika Eŭropo** estas termino el la eŭropa historiografio kaj lingvistiko, kiu celas la prahistorian Eŭropon de la supozata enmigro de hindeŭropanoj en la kontinenton (postulita interalie per la Kurgan-hipotezo).

La teorio de la antaŭ-hindeŭropa Malnoveŭropo supozigas unuecan matriarkecan kulturon de centra Germanio en la okcidento tra la vasta baseno de la rivero Danubo ĝis la tuta orienta, norda kaj okcidenta bordaro de la Mediteranea Maro, inkluzive de Anatolio en la oriento. Tian teorion ekde la 19-a jarcento defendas pluraj arkeologoj, historiistoj kaj aparte lingvistoj. Ligita al tiu koncepto estas la hipotezo pri praa vaskona lingvo.

Popoloj
-------

Inter la antaŭ-hindeŭropaj popoloj de Malnoveŭropo kalkuleblas (parte ankaŭ de anatolia deveno)

* la eŭskoj,
* la iliroj,
* la pravenetoj (kiuj tamen en historia tempo estis keltigitaj),
* la etruskoj,
* la pelasgoj,
* la lelegoj,
* la malnov-iberoj,
* la liguroj,
* la raetoj
* la sikanoj kaj aliaj.

Ili do konsideriĝas pli malnovaj ol la popoloj de la kelta lingvaro, kvankam la keltoj parte forte kulture influis kaj asimiligis ilin, antaŭ ol kaj multaj el la antaŭ-hindeŭropaj kaj el la keltaj popoloj estis asimiligitaj fare de la parolantoj de la hindeŭropa italika lingvaro, aparte "romanigitaj" de la latinlingva milite ekspansiema regno Romio. Iuj antaŭ-hindeŭropaj popoloj, kiel la pelasgoj kaj lelegoj, estis asimiligitaj de grekaj triboj, kaj unu el la popoloj, la eŭskoj, sukcesis pluvivi ĝis hodiaŭ kiel lingva unuo.

* Kategorio Malnoveŭropo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Malnova Emscher
Mapo de la Landschaftspark Duisburg Nord kun la vojo de la Malnova Emscher
La **Malnova Emscher**, germane: ***Alte Emscher*** estas 7,8 km longa malnova fluejo de la Emscher en Duisburg kun akvokolekta baseno de 29,2 km². Ĝi estas la origina enbuŝiĝa fluejo de la Emscher.

Konsiderindaj malleviĝoj de la tersurfacoj kaŭzitaj de minekspluato en la kampo de Duisburg-Meiderich, -Beeck kaj -Bruckhausen efikis proksimume 1900, ke la akvo de la Emscher ne plu per natura dekliveco povis enflui en la Rejnon kaj kolektiĝis. En 1910 la Emscher-Kooperativo translokis la enfluejon pli norden, en la fluejon de la nuna Malgranda Emscher. En la plej malalta punkto de la senakvigenda mallevaĵo de la Alte Emscher la kooperativo konstruis en 1914 la Pumpstacio Malnova Emscher.

Longan tempon la malnova fluejo estis malferma, kanaligita, surtera fluejo por rubakvo el domoj kaj industrio. En 1995 komenciĝis la konstruo de subteraj, separitaj rubakvokanaloj, komence en la Landschaftspark Duisburg-Nord, kiun la Malnova Emscher trafluas je 3 kkilometroj. La tubegoj havas diametron de 1,0 ĝis 4,4 metroj, ili kondukas la rubakvon rekte al la Akvopurigejo Duisburg Malnova Emscher. Samtempe oni plibonigis la riveron ekologie, kaj la valoro por libertempumo kaj ripozo kreskis post instalado de la Emscher-Promenejo.

Malnova Emscher kun partoj de la sistemo por la aerumado
En 1999 finiĝis la alikonstruo, kaj ekde tiam en la fluejo de la Malnova Emscher fluas nur ankoraŭ pluvakvo, kiu plejparte devenas de la sigelitaj areoj de la *Landschaftspark*. Sur sia vojo la pluvakvo estas kondukata en du akvobasenojn starantajn unu post la alia, kie iam staris la malvarmigaj turoj. Poste la akvo fluas en polurlagojn kaj post tempohezito en la Malnovan Emscher (pluvakvo-retensistemo). La ventorado ĉe la Emscher-Promenejo levas parton de la akvo en la turon, de kie ĝi estas transportata al la ĝardenoj en la iamaj ercostokejoj. Se ĝi tie ne estas bezonata, ĝi refluas tra tuboj al la purakvofluejo kaj falas malferme en ĝin, per kio ĝi pliriĉiĝas per oksigeno.

La Malnova Emscher estas detranĉita de la riversistemo de la Emscher, senakvigas nur jam sian senperan akvokolektan basenon en la nordo de Duisburg kaj en la okcidento de Oberhausen kaj levas la akvon je kilometro 788,5 kiel dekstra flankorivero en la Rejnon.

Referencoj
----------

1. ↑   Landschaftspark Duisburg-Nord, Naturerlebnis, Wasserkonzept. Arkivita el la originalo je 2010-03-13. Alirita 2016-06-02.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Malnova Emscher en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Flugfolio kun detala mapo kaj partoj de la akvokoncepto[*rompita ligilo*]
* Arkivigite je 2016-05-23 per la retarkivo Wayback Machine
|  |  |
| --- | --- |
|  Sen fontoj! | **Ĉi tiu artikolo citas neniun fonton**.

---

Vi povas plibonigi ĝin, aldonante fidindajn fontojn. Senfontaj asertoj povas esti forigitaj.Specifu la daton: {{Sen fontoj|temo|monato jaro}} |

Fummalpermessimbolo
**Malpermeso** estas nerajto pri ia agado: tiu al kiu estas adresita la malpermeso ne rajtas fari tion, kio estas la objekto de la malpermeso. Malpermeso estas do limigo de la homa libero.

Absoluta malpermeso
-------------------

Tia malpermeso estas kontraŭ ĉiu.

Relativa malpermeso
-------------------

Relativa malpermeso celas nur individuon aŭ ian grupon de personoj al kiu la agado estas malpermesita dum aliaj rajtas fari ĝin. En la *latina* *"quod licet Jovi non licet bovi"* (tio, kio licas al Jupitero, ne licas al ĉiu bovo).

Tiaj malpermesoj, kiuj malpermesas agojn permesitajn al aliaj provokas neegalecon kaj ofte kontraŭdiron.

* Kategorio Malpermeso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Malpermeso en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
**Fotono** (lumero) estas la elementa partiklo kiu estas peranto de la elektromagneta forto. Tiu partiklo estas sen ripoza maso kaj sen elektra ŝargo. Ĝi konsistigas elektromagnetan radiadon (ekz. lumon) kaj apartenas al la bosono.

Ĝi respondecas pri la diversaj elektromagnetaj radiadfenomenoj ĉe ĉiuj ondolongoj, inkluzive de vasta gamo de fizikaj fenomenoj kiuj inkludas vizion kaj la kolorojn de videbla lumo, radiodissendojn, Rentgenan radiadon, ktp. Fotono, kiel aliaj partikloj, havas ecojn de kaj ondo kaj partiklo, fenomenon nomitan "ondo-partikla dueco".

Fotono ne povas ekzisti sen moviĝo kaj ili moviĝas per lumrapideco, kiu en vakuo estas 299.792.458 m/s.

Ĝia nomo venas de la greka vorto φως, gen. φοτος ([fos, fotos] = lumo).

Fotono kiu plene interagas kun atomo aŭ molekulo estas sorbita kaj rezignas (aŭ estas elsendita kaj gajnas) ĉion el sia energio en la procezo. Sekvante la interagon, la atomo aŭ molekulo spertas ekscitiĝon aŭ jonigon. Por lumo en la videbla intervalo, la energio portita per ununura fotono estas proksimume 4x10-19 ĵuloj, kio estas la kvanto de energio kiu sufiĉas por eksciti ununuran molekulon de lum-ricevanta ĉelo en la okulo, tiel kreante nervan signalon. tio estas la fiziologia bazo de vido. Fotonoj povas esti elsenditaj de malstabila atomkerno en la formo de gama-radiado, kaj ili ankaŭ povas esti elsenditaj per ŝarĝitaj partikloj sub certaj kondiĉoj.

Ĉiuj elektraj kaj magnetaj kampoj povas esti priskribitaj uzante fotonojn. Laŭ la norma modelo de partikla fiziko, la ekzisto de la fotono estas rezulto de la postulo ke la fizikaj leĝoj havas certan simetrion ĉe ĉiu punkto en spactempo. La trajtoj de la fotonoj, kiel elektra ŝargo, maso kaj spino, estas determinitaj per la trajtoj de tiu simetrio (mezurila simetrio).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Fotono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 
* 
* Arkivigite je 2005-12-27 per la retarkivo Wayback Machine

Vidu ankaŭ
----------

* Partikla fiziko
* Optiko
* Listo de partikloj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 30681
* GND: 4045922-6
* LCCN: sh85101398
* SUDOC: 027840611
* BNF: 11979547h
* NDL: 00566716
* NKC: ph137951
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

Kovrilpaĝo de Lingvaj anguloj, 1979
**Félicien BARONNET** estas franca esperantisto aktiva en Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) kaj Esperanto-vortaristo. Li naskiĝis en la urbo Ĉatoruso (Châteauroux) la 12an de januaro 1889 li forpasis en la urbo Le Pêchereau tute proksime de Argenton sur Creuse la 26an de junio 1983.

Baronnet redaktis la parton Franca-Esperanto de *Dictionnaire Pratique d'Esperanto* (1959, 1974, 2000) kaj reviziis kaj korektis la malnetojn de *Plena Ilustrita Vortaro*, aperinta en 1970. En 1979 aperis liaj *Lingvaj anguloj* en la porjunulara periodaĵo de SAT *La Juna Penso* libroforme en la serio "La juna penso - Suplemento"  kaj per nova eldono en 1990.

Referencoj
----------

1. ↑  (Laroque-Timbaut, 79 pp.)
2. ↑  Félicien Baronnet, *Lingvaj anguloj*, SAT-Broŝursevo, Beauville, 1990. 104 pp.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 263759
 |
Memormonumento pri la Holokaŭsto kaj pri la judoj el Ostrava.
**Malnova juda tombejo** en Ostrava troviĝis sur teritorio de hodiaŭa parko de Milada Horáková en Moravia Ostrava kaj Přívoz, proksimume 2 km sudokcidente de urbocentro. Devene la judoj el Ostrava estis sepultitaj en Český Těšín, sed en periodo de epidemio de ĥolero, kiam estis malpermesite transporti mortintojn, okazis fondo de tiu ĉi sepultejo. Ties areo antaŭ nuligo faris 23 537 m². Troviĝis ĉi tie proksimume 3500 ĝis 4000 tomboj kaj 6000 mortintoj. En la jaro 1965 oni ĉi tie finis la sepultadon kaj en la jaroj 1984 - 1988 la tombejo estis nuligita. En la jaro 1994 ĉi tie estis senvualigita monumento al la 55-a datreveno de la historie unua transporto de eŭropaj judoj el Ostrava ĝis Nisko, kies aŭtoroj estas skulptisto Karel Hořínek kaj arkitekto Vít Plesník.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ostrava ĉe www.jewishvirtuallibrary.org


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Ostrava |

* Kategorio Malnova juda tombejo en Ostrava en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Mana mampumpilo
**Mampumpilo** estas ilo por elpumpi patrinan lakton. Oni uzas ĝin kiam normala mamnutrado ne eblas, kiam la patrino havas tro da lakto aŭ kiam ŝi laboras kaj deziras frostigi sian lakton por posta uzo.

Elpumpado helpas konservi la laktoproduktadon.

Sonorilforma plasta ingo estas surmetita sur la mamon kaj la lakto eltirata mane aŭ elektre laŭ la modelo.

Uzo
---

Oni uzas mampumpilon:

* kiam la patrino ne povas mamnutri sian infanon pro diversaj kialoj, tamen deziras doni sian lakton al la bebo (malsano, laboro, ktp.)
* se pro iaj kialoj la bebo ne povas suĉi rekte ĉe la mamo (frunaskito, fizika problemo, ktp.
* dum portempa mamsuĉstriko
* kiam la patrino havas tro da lakto kaj deziras donaci ĝin al frunaskitoj, kiuj bezonas patrinan lakton, sed kies patrino ne povas aŭ ne volas mamnutri.

La lakto konserviĝas mallonge en fridujo aŭ pli longe en frostujo, tiel eblas prepari rezervon. Ĝi estas varmigita antaŭ ol donita al bebo en suĉbotelo aŭ boteleto kun suĉilo.

Apotekoj ofte proponas tiajn pumpilojn luprene. Foje asekurkompanioj transprenis la kostojn. Ne ĉiuj mampumpiloj en merkato samas kaj ankaŭ ne ĉiu patrino akceptas tiom facile la uzadon de mampumpilo: foje kelkaj povas dolorigi la mamojn aŭ ne bone pumpi; tiukaze la patrino devus serĉi la sistemon plej akurata por si mem. Foje laŭ la kialo de la uzado de la mampumpilo (vidu supre) temas nur pri portempa situacio; tiukaze (kaj eĉ kiam patrino devas forlasi unu sistemon favore al alia) multfoje patrinoj povas donaci la sistemon al patrinoj en similaj cirkonstancoj aŭ eĉ vendi la aparaton, kiu foje estas multekosta. Ĉar ĉiam oni devas zorge lavi kaj eĉ malinfekti la aparaton, ĉiam devus esti konservata laŭ higienaj kondiĉoj. De tio dependas ĉefe la sano de la bebo.

Historio
--------

La elektra mampumpilo estis inventita de Edward Lasker kaj patentita la 4-an de oktobro 1927.

Referencoj
----------

1. ↑  Patent US1644257 Arkivigite je 2007-09-28 per la retarkivo Wayback Machine (PDF) aŭ  Arkivigite je 2007-10-23 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Mampumpilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Mandolino uzata por tranĉi karotojn.
La **mandolino** estas kuireja ilo uzata por fajne kaj unuforme tranĉi legomojn, fromaĝon, ŝinkon, ktp pli facile. Ekzistas diversaj modeloj kiuj kapablas tranĉi je juliana stilo aŭ eĉ fajnaj rondtranĉaĵoj el cepo, rapo, celerio, ktp.

La ilo havas du pecojn kiuj glitiĝas. Super la fiksa surfaco ekzistas akraj klingoj kiuj povas esti alĝustigataj kun la celo tranĉi laŭ diversaj dikecoj laŭ bezonoj de la kuiristo, la klingoj estas akraj ambaŭflanke por tiel tranĉi duoble. La manĝaĵo estas metata sur la movigan parton kaj estas agitita per movado tien kaj reen por ke ĝi eligu la tranĉaĵojn.

Mandolino estas konsiderata danĝera ilo, kiu devas esti zorgeme manipulata, precipe kiam oni alĝustigas la kinglojn, tiel oni rekomendas la uzon de gantoj por eviti ajnan incidenton. Tiu ĉi ilo populariĝis inter neprofesiaj kuiristoj ĉar ĝi simplas kaj rapide tranĉas perfektajn pecojn.

* Mandolino (manĝilaro) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Mandolino (manĝilaro) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La malsupra fluo de Ruhr. En la centro de la bildo enbuŝiĝas la malnova Ruhr.
La malsupra retene mastrumata **Ruhr** (neoficiale ankaŭ nomata **Ruhr-Ŝipkanalo**) estas nacia akvovojo en la federaciero Nordrejn-Vestfalio kaj konektas la Rejn-Ruhr-Havenon en Mülheim ĉe Ruhr unuaflanke kun longeco da 12,21 km rekte kun la Rejno kaj aliaflanke trans la ligokanalo al la Ruhr kaj la Rejn-Herne-Kanalo kun la havenoj de Duisburg-Ruhrort kaj kun la Rejno. La kilometra nombrado komencas ekde la enbuŝiĝo de la Ruhr en la Rejnon.

Historio
--------

Ponta pejzaĝo ĉe la malsupra Ruhr
Ŝarĝboatoj transportis la karobon el la minejoj de Mülheim ekde la 17-a jarcento al Duisburg. Dum ĉi tiu tempo la Ruhr estis la plej grava transportvojo por karbo. En 1780 la Ruhr estis trafikebla ĝis Langschede. Ekde 1847 la fervojo transprenis pli kaj pli transportojn, tiel ke la ŝiptrafiko sur la Ruhr perdis sian gravecon kaj finiĝis en 1889. Por kreskigi sian ekonomian potencon la urbo Mülheim decidis, konstrui havenon kaj krei rektan ligon kun la haveno de Duisburg. Por tio la Ruhr ricevis inter la havenoj parte novan fluejon (trafosaĵo: kluzokanalo je Raffelberg), ĉar la origina fluejo de Ruhr ne taŭgis por la grandaj ŝipoj de l' Rejno. La konstruado daŭris dek du jarojn. La niveldiferencon de proks. dek metrojn inter la du urboj egaligis la konstruo de du baraĵoj: Baraĵo Raffelberg kaj Ruhr-Kluzo Raffelberg samkiel Ruhr-Baraĵo Duisburg kaj Ruhr-Kluzo Duisburg. Oni ekfunkciigis la akvovojn en 1927. La faloalto de la unua retenŝtupo estas tiom ega, ke la Akvoenergia Centralo Raffelberg uzas ĝin por elektroproduktado. La Ruhr-Baraĵon Duisburg anstataŭis ekde 1957 novkonstruaĵo.

La retenŝtupo Duisburg kun la Ruhr-kluzo kaj la Ruhr-baraĵo kaj la Rejn-Ruhr-Haveno estas ero de la Itinero de la Industrikulturo.

Referencoj
----------

1. ↑   Listo E, Lfd.Nr. 49 de kroniko, akva kaj ŝiptrafika administrejo de la federacio. Arkivita el la originalo je 2016-07-22. Alirita 2013-09-09.
2. ↑  Longecoj (en km) de la ĉefaj ŝiptrafikaj vojoj el la naciaj akvovojoj Arkivigite je 2016-01-21 per la retarkivo Wayback Machine, Federacia Akva kaj ŝiptrafika Administrejo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri la kanalo ĉe skipperguide.de
**Mancera de Arriba** [manZEra deaRIba] estas municipo en la okcidento de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al Komarko de Avilo kaj al la jurisdikcia teritorio de Avilo, en la centro de la provinco. *Mancera de Arriba* estas komprenebla kiel Plugiltenilo de Supro.

Hurtumpascual en la provinco Avilo.
Komarkoj de la provinco Avilo; Komarko de Avilo centre, rozkolore.
Preĝejturo kun mudeĥara bazo.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 17,59 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 72 loĝantojn. Ĝi perdis 550 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 50 km de Avilo, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun Mancera de Abajo (Salamanko), Blascomillán, Salmoral (Salamanko), Cabezas del Villar kaj San García de Ingelmos. En la teritorio fluas la rojo Navazamplón.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio.

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Mancera de Abajo
* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 762119
 |
***Mambele*** estas formo de hibrida tranĉilo/hakilo en centra kaj suda Afriko, devenanta de kurba ĵet-ponardo uzita de la *Mangbetu*-popolo.

Kolektaĵo de mambele-aj ĵet-tranĉiloj en la Brita Muzeo

Priskribo
---------

Kpinga
*Mambele* konsistas el fera klingo kun - ĝenerale - kurba malantaŭa sekcio kaj antaŭa pikila parto. Ĝi povas esti uzata en proksima batalo kiel hakilo aŭ ponardo, aŭ pli tipe kiel ĵet-armilo. Ĝi kutime konsistas el kvar klingoj, tri supre kaj unu flanke. La kurba hoko kutime tenas la armilon en la viktimo, kaj se tirita, kaŭzas plian damaĝon. Ĝi estas ĉirkaŭ 22 colojn longa. Ĉi tiuj afrikaj feraj armiloj estas ĵetitaj per rotacia movado, kaj povas kaŭzi profundajn vundojn per ties elstaraj klingoj. Ili estis tipe ĵetitaj al la malamiko de 30 futojn for.

Ili varias konstante laŭ formo kaj ilia uzo etendiĝas tra Afriko, de la Supra Nilo oriente tra Mezafriko kaj ĝis Gabono en Okcidenta Afriko. En partoj de Mezafriko ĉi tiuj armiloj donas la formon de birda kapo.

Ĉi tiuj tranĉiloj reflektas la kulturon de Afriko antaŭ okcidenta koloniigo, per ties projektado kaj uzo. Ili povas esti simetriaj, bulbaj aŭ eĉ plurstangaj. Multaj estas faritaj el pli maloftaj kaj pli molaj materialoj. Ĉi tiujn malfacilis forĝi kaj estis statusa simbolo por iliaj posedantoj.

*Mambele* estas konata ankaŭ kiel **hunga munga**, **danisco**, **goleyo**, **njiga**, **kpinga** en diversaj regionoj de Afriko.

vidu ankaŭ: Tomahoko (hakilo)

* Kategorio Mambele en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
*Rememoru la malsategantojn!* Soveta afiŝo el 1921.
**Arideco kaj malsategoj en la Imperia Rusio** aperadis ĉiun 10-13 jaroj pro malfavora klimato, dum la aridecoj okazis ĉiujn 5-7 jarojn.

Historio
--------

Okazis malsategoj en jarcentoj de la 11-a ĝis la 16-a averaĝe ĉiun 13-an jaron (gravaj malsategoj 1024, 1070, 1092, 1128, 1215, 1230-31, 1279, 1309, 1332, 1422, 1442, 1512, 1553, 1557 kaj 1570). Postaj gravaj malsategoj estis en la unua duono de la 17-a jc. en 1608, 1630, 1636. La malsatego de 1891-92 kaŭzis morton de ĉ. 350-400.000 homoj.

Oni dividas je tri regionoj, kie okazis malsategoj: Centra (baseno de Volgo, Norda Kaŭkazo), kaj Centra Ĉernozjoma Regiono), Suda (Volga kaj Volga-Vjatka areo, Uralo, Ukrainio), kaj Orienta (stepo kaj arbara stepa zono de Okcidenta kaj Orienta Siberio kaj Kazaĥstano). La ĉefaj aridaj jaroj estis

* Centra: 1920, 1924, 1936, 1946, 1972, 1979, 1981, 1984.
* Suda: 1901, 1906, 1921, 1939, 1948, 1951, 1957, 1975, 1995.
* Orienta: 1911, 1931, 1963, 1965, 1991.

La postmilita rusia malsatego de 1921-1923 kaŭzis morton de pluraj milionoj, dum holodomoro (1933) same malsatmortis milionoj da ukrainoj. La precizan nombron de la mortintoj oni kalkulas diverse.

Okazis malsategoj dum blokado de Leningrado (1941-44) kaj direkte post la dua mondmilito. Poste la Soveta ŝtato aĉetis — se necesis — la bezonatan nutraĵon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* John McCrory and Jennifer Kao, *The Political Economy of a Disaster. Famine in Russia: 1921-1922. Arkivigite je 2006-03-19 per la retarkivo Wayback Machine*

Ĝeneralaj referencoj
--------------------

* Genady Golubev and Nikolai Dronin, *Geography of Droughts and Food Problems in Russia (1900-2000)*, Report of the International Project on Global Environmental Change and Its Threat to Food and Water Security in Russia (February, 2004).

* Zima, V. F. *The Famine of 1946-1947 in the USSR: Its Origins and Consequences*. Ceredigion, UK: Mellen Press, 1999. (ISBN 0-7734-3184-5)
La longkola Madono (itale *Madonna dal collo lungo*) fare de Parmigianino. La longforma kolo, torditaj fingroj kaj la pozo de la bebo estas klaraj manierismaj trajtoj.
**Manierismo** estas eŭropa stilfazo en pentrado, konstruarto, plastiko, muziko kaj literaturo, kiu sekvas post renesanco, proksimume inter 1510 kaj 1600.

Ecaro
-----

Manierismo karakteriziĝas per strebado al distinga maniero kaj al simetrio laŭ dukurbaj linioj. Ĝin oni ofte nomas ankaŭ *malfrua* *renesanco*, ĉar la manieristoj eliras de la renesanca formpaletro.
En Italio manierismo ampleksas proksimume la tempon inter 1515 kaj 1600; en Francio de 1550 ĝis 1610, en Germanio la jaroj 1560 ĝis 1610. En la literaturo la vorto estas uzata por la transira fazo inter renesanco kaj baroko, kiu fazo daŭris ĝis ĉirkaŭ 1630. Ĝi ampleksas plurajn naciajn stilkonceptojn; "marinismon" en Italio, "gongorismon" en Hispanio, "bonvorto" en Anglio, la "preciozan" literaturon en Francio kaj kelkajn variantojn de la germana baroko. Bazaj enhavaj karakterizaĵoj estas kontraŭteza, ambigua mondosento, kontraŭnaturalisma afekteco, neraciismaj pozicioj kaj elitemo. Unuflanka interesiĝo pri aĵoj problemaj, monstrecaj kaj bizaraj disformas la realon je io kvazaŭ fantazia, ĝin diserigas je sonĝobildoj kaj ofte ĝin troigas ĝis superrealeco. Lingvaj ecoj estas troabunda apliko de tropoj, metaforoj kaj kleraj mitologiaj aludoj.

Artistoj
--------

Ĉi nocion enkondukis Giorgio Vasari por karakterizi la manieron aŭ stilon de la malfrua Michelangelo Buonarrotti. Poste ĝi ankaŭ aplikiĝis al liaj sekvantoj. Jen listo:

* Benvenuto Cellini
* El Greco

Bildaro
-------

* 
* 
* 
* 

  

* Manierismo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Manierismo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
* 
* 
* Arkivigite je 2006-03-07 per la retarkivo Wayback Machine