recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Murbo
Murbo en bakmuldilo
**Murbo** estas grasoriĉa pasto, kiu nur malmulte ŝvelas. Oni uzas ĝin precipe por keksoj kaj tortobazoj.

Por la baza recepto oni prenas tri partojn da (kiel eble plej glutenmalriĉa) faruno, du partojn da graso kaj unu parton da sukero (1-2-3-pasto), kaj iom da salo. Por pikanta bakaĵo oni anstataŭigas la sukeroparton per faruno. Depende de la uzo kaj laŭ la gusto oni povas aldoni ovon.

La paston oni malmulte knedas (per la manoj, la knedilo de la manmiksilo aŭ en miksaparato) aŭ oni "hakas" ĝin per tranĉilo ("hakita" pasto). La ingrediencojn oni miksas loze, knedante ne tro forte. Antaŭ la plua prilaborado oni ordinare metas ĝin en fridujon. Se la ingrediencoj estas tro varmaj aŭ se oni knedas tro longe, la pasto povas disŝiriĝi dum la rulado. Se likvo kontaktas la farunon, antaŭ ol la faruno sin ligis kun la graso, la pasto fariĝas tenaca.

Maldike disrulumitan murbon oni povas baki sen ŝveligilo. Iom dikaj pastoj bezonas loziĝon. Pro tio oni aldonas bakpulvoron aŭ amonibikarbonaton (ABC-bakŝveligilon).

Spekulacon oni faras el murbo kun diversaj spicoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Difino de *murbo* en PIV

* Kategorio Murbo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Meza Hungario,** origine hungare *Közép-Magyarország* estas unu el la 7 regionoj de Hungario.

Geografio
---------

Regiono Meza Hungario situas en la norda kaj meza partoj de la lando. Ĝi konsistas nur el departemento Pest, en kiu situas la ĉefurbo Budapeŝto havanta plenajn departementajn rajtojn. Ĉefurbo, samtempe la plej granda urbo estas nature Budapeŝto. Aliaj pli gravaj urboj estas Érd, Dunakeszi kaj Cegléd. La teritorio konsistas el montaroj, montoj, montetaro kaj ebenaĵo. Danubo trafluas la regionon.

Historio
--------

La regionoj (pli frue nekonataj en Hungario) estis kreitaj post la aliĝo de Eŭropa Unio. Ĝi estis postulo, sed ankaŭ nun la regionoj havas rolojn nur en la statistiko. Tiu landoparto estas la plej grava regiono de la lando. Ĝi elstaras laŭ industrio, fremdultrafiko, kulturo. Escepte la militajn tempojn la ĉefurbo estis en tiu regiono (ankaŭ Buda kaj Visegrád).

* Loĝantaro: 2 925 500 (2009)

Marko sur bildo

**Meza**
**Hungario**

Trafiko
-------

Budapeŝto estas trafika centro de aŭtovojoj kaj trajnoj, ĉi tie funkcias preskaŭ la unusola internacia flughaveno, la haveno akceptas ankaŭ marajn ŝipojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Pest
* Budapeŝto

Fontoj
------

* oficiala retejo Arkivigite je 2017-04-04 per la retarkivo Wayback Machine

  

* Kategorio Meza Hungario en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La "Promenade des Anglais" en Nico sur la Bordo Lazura dumnokte.
Bordo Lazura.
La **Lazura Marbordo** aŭ simple **Lazura Bordo** - ankaŭ nomata franca Riviero, france *Côte d'Azur*, okcitane *Còsta d'Azur* - estas franca mediteranea marbordo de la Ligura Maro inter la urbo Hyères okcidente kaj la itala landlimo oriente. Ĝi kovras la departementoj Alpes-Maritimes kaj Var, kaj la monaka teritorio. Ĝin ĉirkaŭas la montmasivoj de Maures, de Estérel kaj de Sudalpoj, kies kelkaj pintoj kulminas je preskaŭ 3000 m.

La zono estas tre urbaniza ĉe la bordo pro la turismo, sed pli protektata en la enlando (ekz-e en Var, en masivo de Maures). Sunan kaj varman klimaton profitas la Bordo Lazura. Nico kun sia internacia flughaveno estas rigardata kvazaŭ la ĉefurbo de la Bordo Lazura.

La esprimon "Bordo Lazura" elkreis la franca verkisto Stéphen Liegeard en sia libro *La Côte d'Azur* (La Bordo Lazura) publikigata en 1887. La vorton *lazuro* li pruntis el la heraldikaj koloroj.

Historio
--------

La franca riviera regiono estas unu el la unuaj modernaj feriregionoj en la mondo, sed ĝis la fino de la 18-a jarcento ĝi estis karakterizita per malfacila alirebleco kaj malriĉeco kaj estis konata pro fiŝkaptado, olivarbaroj kaj kultivado de floroj por uzo en parfumoj. Nova fazo por la areo komenciĝis ĉe la fino de la 18-a jarcento kiam membroj de la supera klaso en Britio komencis ferii en la areo en la vintromonatoj por eviti la britan malvarmon.

En la mezo de la 19-a jarcento post kiam estis establita fervojo kiu ligis la regionon al la resto de Eŭropo, britoj, rusaj kaj aliaj aristokratoj komencis amasiĝi ĉe la Riviero. Krome, la starigo de la fama kazino en Montekarlo en Monako en la mezo de la 19-a jarcento alportis ekonomian akcelon al la regiono pro la fakto ke en tiu tempo hazardludo estis malpermesita en Francio kaj Italio.

Direkte al la fino de la 19-a jarcento, multaj pentristoj kaj artistoj kiuj aprezis la klimaton kaj brilajn kolorojn komencis alveni en la areo. Inter ili ni povas nomi: Pierre-Auguste Renoir, Henri Matisse kaj Pablo Picasso.

Post Dua Mondmilito, la areo iĝis populara turistcentro. La Festivalo de Cannes, kiu komenciĝis en septembro 1946 kaj okazis ĉiujare, igis Cannes kaj la tuta Riviero pilgrimloko por filmsteluloj kaj famuloj el la tuta mondo, multaj el kiuj posedas domojn en la areo. Krome, la geedziĝo de la usona filmstelulo Grace Kelly al la Princo de Monako en 1956 helpis atentigi pri Monako aparte kaj la Franca Riviero ĝenerale.

Vidu ankaŭ
----------

* Provenco-Alpoj-Bordo Lazura

* Lazura Marbordo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Lazura Marbordo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Artefarita ĉielkorpo** (aŭ **astro**) estas nenature estiĝinta teknika aparato, kiun oni lanĉas en la kosmon. Laŭ la rivolua orbito oni parolas pri artefarita satelito, artefarita planedo, kaj interstela sondilo. Laŭ la funkcio, oni parolas pri aŭtomata aŭ teledirektita kosmosondilo, de homoj stirita veturilo kiel kosmoŝipo aŭ kosmopramo, kaj de homoj funkciigita kosmostacio.

Oni povas distingi inter ili laŭ la taskoj pri scienca (fizika, astronomia, biologia, teknika), praktik-cela (telemetra, naviga, meteorologia, risurco-esplora) kaj armea (skolta, kapta, neniiga).

La sputniko sendas la rezultojn de la esplordatenoj al Tero per telekomunikada metodo tra radioondoj aŭ liveras ilin en returna unuo (kapsulo) alteren. La artefaritaj satelitoj, kiuj faras la esploradon kaj sendas la datenojn tra radioaparato, nomiĝas aktivaj; dum pasivaj oni nomas tiujn kun nefunkcianta aŭ elŝaltita radioaparato, aŭ la deŝiritajn aŭ la returnajn partojn.

Oni lanĉis la unuan artefaritan sateliton de la Tero en 1957 (Sputnjik-1). Ĝis 1981 oni per 2200 lanĉoj ednorbitigis ĉ. 4000 artefaritajn ĉielkorpojn. Parto de tiuj jam neniiĝis dum la lanĉo en la atmosfero de Tero.

Bildgalerio
-----------

* 
*

Vidu ankaŭ
----------

* Satelita televido
* Kosmoesploro

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
* Arkivigite je 2006-02-21 per la retarkivo Wayback Machine
* 
*
**Rui Barreira ZINK** (naskiĝis la 16-an de junio 1961 en Lisbono, Portugalio) estas portugala verkisto. Li estas plej konata kiel romanverkisto, sed ankaŭ laboras kiel tradukisto, dramisto, infanlibroverkisto kaj rakontisto kaj instruas ĉe la Nova Universitato de Lisbono.

Vivo
----

Rui Zink estis naskita en Lisbono. Li studis lusitanajn studojn ĉe la Nova Universitato de Lisbono kaj daŭre laboras kiel lekciisto tie nuntempe. Li debutis kiel verkisto en 1986 kun la romano *Hotel Lusitano* (Hotelo Portugalio). En 1990 li estis lekciisto pri portugala literaturo en la Universitato de Miĉigano dum jaro, iĝis la unua en Portugalio se temas pri doktoriĝi pri grafikaj romanoj en 1997 kaj denove instruis kiel alvojaĝanta lekciisto en la Universitato de Masaĉuseco en 2009-2010. Li ankaŭ estas konsiderita unu el la pioniroj de kreiva skribkursoj en Portugalio.

Rui Zink estas longe konsiderata kiel literatura kaj arta provokisto. Meze de la 1990-aj jaroj li iĝis konata al pli granda publiko per aperoj en la satira televida programo A noite da má língua.

Li publikigis proksimume 40 verkojn ĝis nun, inkluzive de pluraj grafikaj romanoj kun António Jorge Gonçalves, noveloj, volumoj de eseoj, libretoj kaj infanlibroj, same kiel la unuan portugalan interretan romanon *Os Surfistas* (La Surfantoj). En 2005 li ricevis la Prémio Pen-Clube Português por *Dádiva Divina.* La novelo *A Instalação do Medo* (La instalaĵo de Timo, 2016), publikigita en 2012, estis surscenigita kiel teatraĵo.

Rui Zink estis tradukita en multajn lingvojn, inkluzive de la germana, la hebrea, la rumana, la serba, la bengala, la kroata, la franca, la angla, la japana, la itala, la rusa kaj la bulgara.

Kiel tradukisto, li tradukis la verkojn de Matt Groening, Saul Bellow kaj Richard Zenith en la portugalan.

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 854866
* GND: 120560828
* LCCN: n86049884
* VIAF: 238094
* ISNI: 0000000078415565
* SUDOC: 077138775
* BNF: 144844395
* NDL: 01051939
* NKC: kup20000000114698
 |
Lokoj kie okazis eventoj de la Kantona Revolucio markitaj kiel flamoj ĉefe en la suda duono de Hispanio, dum nordoriente estis areoj de la Tria Karlisma Milito.
Blazono de la Federa Kantono de Valencio.
La **Kantona Revolucio** estis politika movado kiu okazis dum la Unua Hispana Respubliko, preskaŭ koincide samtempe kun revolucia striko okazanta en Alcoy (nome *nafta revolucio*) kelkajn tagojn antaŭ la 12a de julio de 1873, kiam eksplodis la insurekcio en Kartaĥeno laŭ la nomo de *Kantona Revolucio*, kiu etendiĝis dum la postaj tagoj tra multaj zonoj de la tiamaj regionoj Valencio, Murcio, Andaluzio kaj en la provincoj Salamanko kaj Toledo, lokoj kie eĉ oni organizis kantonojn (nome sendependan ŝtatetoj volonte federataj en la *Hispana Federacio*), elstarante ankaŭ, en Ekstremaduro, la klopodo konstitui kantonojn en Coria, Hervás kaj Plasencia, tiel kiel la publikado de la gazeto *El Cantón Extremeño* (la ekstremadura kantono, fondita de Hernández González kaj pluigita de Evaristo Pinto Sánchez), en kies paĝoj oni kuraĝigis la kreadon de kantono ekstremadura ligata al Luzitanio kaj oni instigis la legantojn uzi armilojn se necese, por defendi la proklamitajn idealojn. Ankaŭ en la provinco Avilo havis la *Kantona Revolucio* ian influon.

Tiu movado estis partiano de ia federismo de radikala karaktero kaj klopodis starigi serion de urboj aŭ konfederaciojn de urboj (nome kantonoj) sendependaj kiuj federiĝos libere. Tiu movado iel similis al la organizado de la grekaj "polis". La kantonismo estis movado ĉefe de la malgranda burĝaro kiu havis grandan influon de la ĵus naskiĝinta laborista movado, kaj ĉefe el anarkiismo.

Diversaj okazintaĵoj
--------------------

* Kantono Kartaĥeno
* Kantono Camuñas

Vidu ankaŭ
----------

* Kantonismo
* Federismo
* Federa respublikismo
* Anarkiismo
* Anarkiismo en Hispanio
* Unua Hispana Respubliko
* Dua Hispana Respubliko
* Míster Witt en el Cantón

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kantona Revolucio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kantona Revolucio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Kantona Revolucio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kantona Revolucio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kantona Revolucio en Vikifontaro (Universala biblioteko)

* Cartagena-Cantón-1873 Arkivigite je 2011-06-13 per la retarkivo Wayback Machine, grupo de historia rekreado pri la Kantono Kartaĥeno.
* Kopio digitala de *El Cantón Extremeño* Arkivigite je 2012-12-18 per Archive.today.
Titolpaĝoj de diversaj epokoj de *Tierra y Libertad*.
***Tierra y Libertad*** (trad. tero kaj libero) estas la hispanlingva nomo de diversaj anarkiismaj gazetoj de diversaj epokoj kaj landoj.

Estis unuaj klopodoj en 1888, 1899 (kun kunlaboraĵoj de Élisée Reclus kaj Charles Malato inter aliaj), 1903 (mallonge kiel taggazeto), 1906 ĝis 1919 kaj en 1923 (malpermesita de la diktaturo de Primo de Rivera) kun kunlaboro inter aliaj de Anselmo Lorenzo kaj Fermín Salvochea. Ĝi reaperis en 1931, jam kiel organo de la FAI.

Ĉe la FAI
---------

Ĝi estis publikigita de la *Federación Anarquista Ibérica* (FAI) en Valencio el 1930. Ĝi estis malpermesita kaj reeldonita multaj fojojn. Ĝi estis en la 1930-aj jaroj unu de la plej legataj kaj disvatigataj gazetoj en Hispanio, eĉ kun 30 000 ekzempleroj, la plej granda kvanto por ideologia presorgano.​ En ĝi publikigis ĉefaj pensuloj de anarkiismo de la 20-a jarcento, kiel Federica Montseny, Federico Urales, Piotr Kropotkin, Rudolf Rocker, Francisco Ascaso, Luigi Fabbri, Juan García Oliver, Max Nettlau, Melchor Rodríguez kaj Ramón Acín. Kelkaj ĉefredaktoroj estis Alaiz, Juanel, Jacobo Maguid kaj Diego Abad de Santillán; inter administrantoj menciindas Josep Peirats, Juanel kaj Ecorza.

Ĝi ĉesis aperi post la Hispana Enlanda Milito (dume ĝi estis eĉ taggazeto). Ramón Rufat publikigis ĝin tute eksterleĝe ekde 1944 en Madrido kaj Barcelono.

La gazeto iĝis ĉiumonata ekde sia reapero en 1977, kvankam en antaŭaj epokoj ĝi aperis ĉiun duam semajnon kiel suplemento de gazeto, ĉiun semajnon kaj eĉ ĉiun tagon. Ĝis nun ĝi publikigis pli ol 300 numerojn en tiu lasta etapo.​ Lastatempe ĝi aperas kun esperantlingva klarigo en la kolofono.

En Meksiko
----------

Inter 1944 kaj 1988 ĝi estis eldonita de hispanaj anarkiistoj ekzilitaj en Meksiko. Ĝi aperis totale en pli ol 400 numeroj. Ĝi estis fondita de Hermilo Alonso, Marcos Alcón, Domingo Rojas kaj Benjamín Cano Ruiz; kaj estis direktita de Floreal Ocaña, Cano Ruiz, Severino Campos, Eliseo Rojas, ktp. Kunlaboris Lazarte, Papiol, Manuel Villar, José Alberola, ktp.

Bildoj
------

* Tierra y Libertad, publikaĵo de la Federación Anarquista Ibérica (FAI)*Tierra y Libertad*, publikaĵo de la *Federación Anarquista Ibérica* (FAI)
* Publikaĵoj de la CNT kaj FAI en HispanioPublikaĵoj de la CNT kaj FAI en Hispanio
* Tierra y Libertad, en Meksiko*Tierra y Libertad*, en Meksiko

Referencoj
----------

1. ↑   Iñiguez, Miguel. *Esbozo de una Enciclopedia histórica del anarquismo español*. Fundación de Estudios Libertarios Anselmo Lorenzo, Madrid, 2001, p. 592
2. ↑   Arkivigite je 2023-02-04 per la retarkivo Wayback Machine

Vidu ankaŭ
----------

* *Land and Freedom*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Tierra y Libertad Arkivigite je 2021-01-26 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 810419
* LCCN: n2003113703
* VIAF: 145619835
 |
Aurora Jufret, «La Goya», en 1914
**Kupleo** estas stilo muzika, gaja kaj populara en Hispanio, foje erota kaj ingenia, kantata plej ofte de kantistinoj.

Etimologio
----------

La vorto devenas el la franca **couplet**, kiu sisvice devenas de la provenzala **cobla**. Cobla signifas *paro de versoj*. Laŭ la lingvisto Émile Littré, la vorto *couplet* en la 19a jarcento signifis en la ĵargono teatra *parolado* aŭ parolata parto. La literumado *couplet* pluis en Hispanio dum la tuta unua kvarono de la 20a jarcento, ĝis kiam oni adoptis la hispanigon de *cuplé*.

Historio de la kupleo en Hispanio
---------------------------------

Raquel Meller en 1928.
Ŝajne ĝi devenas el la hispana teatro de la 17a jarcento, kie abundis la monologoj de virinoj. Fine de la 19a jarcento venis la franca influo kiu markis la karakterojn de la ĝenro. Ŝajne la unua, nome *La Pulga* (La pulo), estis traduko de franca kanto, kaj estis premierita de Aurora Bergès en 1893. En ĝi oni ludas per konfuzo inter insekto kaj nemenciata organo kiuj pikas al virino.

Samtempe oni disvolvigis varianton de la ĝenro nome la politika kupleo, per kiuj ĉefe liberaloj primokis la konservativulojn.

Post la Unua Mondmilito la kupleo iĝis ne tiom pika kaj iĝis Raquel Meller la plej fama kupleistino; ŝi ekkantis en 1908 sed el 1920 al 1936 estis la plej fama artistino hispana kaj ŝajne enspezis pli ol Maurice Chevalier aŭ Carlos Gardel. La pli konataj kupleoj estis *El relicario* (Relikvujo) kaj *La violetera* (La violvendistino).

Pastora Imperio estis alia hispana kantistino grandfama, rivalo de Raquel Meller. Ŝi estis andaluza kaj tiele ŝiaj kantoj kliniĝis al la ĝenro de la koplo.

Filmaro
-------

* *El último cuplé*, de Juan Orduña, 1957, kun Sara Montiel
* *La Violetera*, de Luis César Amadori, 1958, kun Sara Montiel
* *Aquellos tiempos del cuplé*, de Mateo Cano kaj José Luis Merino, 1958, kun Lilián de Celis
* *Del cuplé al tango*, de Julio Saraceni, 1958, kun Virginia Luque
* *Miss Cuplé*, de Pedro Lazaga, 1959, kun Mary Santpere
* *Y después del cuplé*, de Ernesto Arancibia, 1959, kun Marujita Díaz
* *La Reina del Chantecler*, de Rafael Gil, 1962, kun Sara Montiel
* *La Coquito*, de Pedro Masó, 1977, kun Iliana Ross
* *¡Pum!*, de José Estrada, 1981, kun Olga Ramos

Literaturo
----------

* *El cuplé* (1900-1936), Serge Salaun. Austral. Madrido, 1990. ISBN 84-239-1907-2.
* *Tonadilleras y cupletistas (Historia del Cuplé)*, Máximo Díaz de Quijano. Cultura Clásica y Moderna. Madrido, 1960.

* Kategorio Kupleo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **preĝejo Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo** estas romkatolika monumento historia en urbo Nagykálló (Hungario).

Historio
--------

La kirkoj unue estis menciitaj en 1332 en tiam apartaj 2 vilaĝoj, kun patroneco de Sankta Kruco, respektive Sankta Johano la Evangeliisto. La loĝantoj depost 1552 kovertiĝis al kalvinismo. La katolika grupo refondiĝis nur en 1749. Ili komencis konstrui propran kirkon ekde 1750, en la sekva jaro jam estis preta sanktejo kaj sakristio, tamen la plena preĝejo nur en 1783. En 1826 fulmo trafis la konstruaĵon, sed poste nur la plej necesaj renovigaj laboroj okazis. Ĝi plene estis renovigita nur en 1865, la muroj estis repentritaj en 1871. La orgeno estis kreita en 1913. Plenaj renovigaj laboroj okazis en 2015.

Konstruaĵo
----------

La kirko situas sola en korto, sed en la korto estas videbla kruco kaj paroĥejo. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo iomete reliefas. En la turo 3 sonoriloj sonoras. La eniro povas esti tra la turo. Krom la enirejo estas du malplenaj niĉoj. La absido estas duonronda, al kiu dekstre sakristio aliĝas. La navo havas po unu duonrondajn elstarecojn, kiuj interne estas la flankaj altaroj. Sub la kirko kriptoj troviĝas. La ĉefaltara bildo prezentas ambaŭ patronojn.

Kermeso okazas en la 29-an de junio.

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* sonorado

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Nagykálló) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La lamaejo diferencas de aliaj temploj per siaj historio kaj arkitekturo.

Ĝi, konstruita en la jaro 1694, komence estis loĝejo de la imperiestro Jongĝeng de Ĉing-dinastio antaŭ lia surtroniĝo. En 1723, kiam li fariĝis imperiestro, li trunis duonon de la konstruaĵoj en lamaisman templon de la flava sekto, kaj konservis la alian duonon kiel unu el liaj palacoj, kiu poste forbruliĝis. La templo de la flava sekto poste alinomiĝis Jonghegong.

Post la morto de la imperiestro Jongĝeng en 1735, oni lokis lian ĉerkon en la templo antaŭ la enterigo, tial oni anstataŭigis la verde glazuritajn tegolojn de la ĉefaj haloj en la templo per tiuj flave glazuritaj. Tiel la templo fariĝis samranga kiel la imperiestraj palacoj. Jonghegong fariĝis oficiala lamaejo en la 9-a jaro de la regado de la imperiestro Ĉjanlong (1744).

La ĉefaj konstruaĵoj de Jonghegong konsistas el kvin grandaj haloj. El ili la plej alta estas la halo Ŭanfuge (Turo de la Granda Budho). Ĝi estas 4-etaĝa halo, ĉe kies ambaŭ flankoj staras po unu 2-etaĝa halo. Ili interligiĝas per du pontetoj. La halo estas elito de ĉinaj konstruaĵoj kun ligna strukturo. En la centro de la halo staras kolosa statuo de la budho Majtreja skulptita el unusola santala trunko kun diametro de 3 metroj. Ĝis estas 26metrojn alta (18 metrojn super la tero kaj 8 metrojn sub ĝi). Laŭ la noto, ĝi estis donaco de Dalaj-lamao la 7-a al la imperiestro Ĉjanlong en 1750 por danki lin, kiu sendis soldatojn al Tibeto ekstermi ribelulojn.

Krom tiuj ĉefaj kvin haloj, troviĝas ankaŭ nombro da flankaj haloj, kie lamaoj kultas budhajn statuojn kaj lernas sutrojn. En la korto punktiĝas pavilonoj, kiuj kune kun la aliaj konstruaĵoj formis harmonian tuton.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Lamaejo Jonghegong en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Abato** estas titolo de katolikaj kaj ortodoksaj pastroj aŭ monaĥestroj. La vorto devenas de la aramea *Abba*.

La aramea *ab·ba* estas la vokativo aŭ formo emfaza de l' vorto *`av* kiu signifas "patro" aŭ "ho, patro". Tiu estis la nomo karesa kiun uzis la infanoj por paroli pri siaj patroj. Same kiel "papo" devenas de la karesa greka nomo al patro, ankaŭ tiu neformala vorto iĝis formala titolo.

La aramea vorto *ab·ba* aperas tri fojojn en la Biblio kaj ĉiam en ĝia formo transliterata al l' greka kaj sekvata de traduko al la greka "ho pa·ter" (ho, patro): (Marko 14:36),
(Romanoj 8:15) kaj (Galatoj 4:6).

En la unuaj jarcentoj, la vorto 'Ab·ba' estis uzata kiel honoriga titolo al rabenoj judaj, kaj en tio senco oni uzas ĝin en la Babilona Talmudo (Berakhot, cap. II, 16b). Tiuj kiu agis kiel vicprezidento de l' Sinedrio jam havis la titulon 'Av, aŭ patro de l' Sinedrio. Poste ankaŭ oni donis tiun titolon al episkopoj de l' eklezioj kopta, etiopa kaj siria, kaj, precipe ĝi estas la titolo de l' episkopo de Aleksandrio, kiel estro de orienta eklezio.

Rapide, katolikaj monaĥoj akiris la titolon de "abato", jam en antikvo. Sankta Jeronimo kontraŭis la uzon de l' titolo "abbate" al monaĥoj katolikaj, ĉar tio malobeus la ordonoj de Jesuo (Mateo 23:9): "kaj nomu neniun sur la tero via patro; ĉar Unu, kiu estas en la ĉielo estas via Patro".

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de la abatoj de la Monto Sankta Mikaelo
* Abatino (monaĥa)

Utilaj ligiloj (aŭtomataj tradukoj esperante)
---------------------------------------------

* Abato, aŭtomata traduko de Wikilingue el la hispana
* Gramtrans Abato, aŭtomata traduko de WikiTrans el la angla artikolo : Abbot

* Kategorio Abato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 39138
* GND: 4000273-1
* LCCN: sh85000067
* BNF: 120505732
* NKC: ph220337
* BNE: XX4349659
 |
**István Hunyadkürti** [iŝtvAn hunjadkurti], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hunyadkürti István** estas hungara aktoro. Lia familia nomvarianto estas *Hunyadkürthy*, lia frato estis György Hunyadkürti.

István Hunyadkürti  naskiĝis la 13-an de aŭgusto 1946 en Csorvás.

Biografio
---------

István Hunyadkürti frekventis gimnazion en Makó, poste li estis sportisto. Li komencis sian aktoran karieron kiel subaktoro en Teatro Jókai (Békéscsaba) en 1968. Li estis trupano preskaŭ en ĉiuj provincaj teatroj, en la ĉefurbo en Gaja Teatro kaj Nacia Teatro (Budapeŝto). Li havis rolojn ankaŭ en 70 kinejaj kaj en 50 televiziaj filmoj. Li ricevis premion en 2007.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* Ede Szigligeti *Liliomfi* Gyuri (kelnero)
* *La atestanto* (teatra versio, 2012)
* *La kaporalo kaj la aliaj* (teatra versio, Miskolc, 2008)

Elektitaj filmaj roloj
----------------------

* *A kenguru* (1975)
* *Az elvarázsolt dollár* (1985) - Veréb
* *Csinibaba* (1997)
* *Le a fejjel!* (2005)
* *Aranyélet* (televizia serio, 2015)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografieto kun foto Arkivigite je 2017-03-01 per la retarkivo Wayback Machine
*
la Laguno de Szczecin vidata el la kosmo - foto de satelito *Landsat*
vidaĵo de la bordo
La **Laguno de Szczecin** (pole *Zalew Szczeciński*, germane *Stettiner Haff* aŭ *Oderhaff*) estas la plej granda de la baltamaraj lagunoj kaj la plej okcidenta de la tri grandaj.

Ĝi situas norde de la nun pollanda havenurbo Szczecin, kiu ĝis la jaro 1945 nomiĝis *Stettin*, antaŭ la enfluejoj de la riveroj Odro kaj Peene. De la ĉefparto de Balta maro disigas ĝin la insuloj Usedom (pole Uznam), Wolin kaj Karsibor.

La **Laguno de Szczecin** kovras areon de 687 km², kies plejparto situas sur pola teritorio. La resto apartenas al la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio de Germanio. Kun ĉiuj flankaj akvujoj ĝi eĉ mezuras 903 km², etendiĝas 52 kilometrojn okcidente-oriente kaj 22 kilometrojn norde-sude. La meznombra profundeco de la laguno estas kvar metroj.

La markol(et)oj *Peenestrom* (en kiun enfluas la rivero Peene, okcidente de Usedom), Swina (inter Usedom kaj Wolin) kaj Dziwna (orient de Wolin) formas naturan ligojn kun la Balta maro.

Por plifaciligi la ŝipadon en la deknaŭa jarcento oni konstruis la kanalon "Kaiserfahrt", kiu apartigis la insulon Karsibor disde Usedom. Tiu kanalo, kiu pole nomiĝas Kanal Piastówski kune kun Swina estas grava ŝipvojo.

* Kategorio Laguno de Szczecin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Skulptaĵo de János Fadrusz pri Miklós Wesselényi
**Zalău** [zaləŭ] (hungare **Zilah** [zila], germane **Waltenberg**, *Zillenmarkt*) estas urbo en Rumanio ĉe la nordokcidenta piedo de la Meseş-monto laŭ la rivereto Zalău okcidente de Şimleu Silvaniei. Ĝi estas la ĉefurbo de la distrikto Sălaj. Administre apartenas al ĝi Stâna.

Loĝantaro
---------

En 1910 ĝi havis 8 062 loĝantojn (hungaroj, rumanoj); en 1992 67 977 (80% rumanoj).

Historio
--------

Ĝiaj unuaj skribaj mencioj estas en 1173, 1184, 1214. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 la urbo apartenis al Hungario (*Szilágy*). En la ĉefplaco de la urbo staras la skulptaĵo de János Fadrusz pri Miklós Wesselényi. Tie maturdiplomiĝis Endre Ady. La kolegio Wesselényi, kie li lernis 4 jarojn kaj konsideris ĝin kiel sia plej favorita lernejo. Ĝia nomo estas nun *Liceo Ady Endre*

Fonto
-----

* Magyar nagylexikon, 1-18. 1993-2004, Budapest.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de renomaj personoj de Zalău

Eksteraj ligiloj
----------------

* Popolnombrado 2002
La **Trio Mandili** (en kartvela ტრიო მანდილი) estas kartvela muzikgrupo naskiĝinta en la jaro 2014 post la eldono rete de sia unua muzikvideo .La kantistinoj de la trio interpretas tradiciajn kvartvelajn polifoniajn kantojn akompanante sin de pandurio.

Historio
--------

La vorto Mandili (მანდილი pri tio kartvela) devenas de la kvartvela lingvo kiu estas fulardo de la virinoj en Kartvelio.

En 2017, la grupo partoprenis al la kartvela konkurso por la Eurovision, kie ili finas 12a je 25a.

Membroj de la grupo
-------------------

La grupo estas komence konstituita de Ana Tschintscharauli (ანა ჭინჭარაული), Tatja Mgeladse (თათია მგელაძე) kaj Schorena Ziskarauli (შორენა ცისკარაული).

Post pluraj ŝanĝoj, la trio Mandili estas ekde 2018 de Tatuli Mgeladze (თათული მგელაძე) al la kanto, Tako Tsiklauri (თაკო წიკლაური) al la kanto kaj Mariam Kurasbediani (მარიამ ქურასბედიანი) al la kanto kaj al la pandurio.

### Retaj ligoj

* Oficiala retejo
* La trio Mandili ĉe Youtube
* La trio Mandili ĉe Discogs
La fasado de la preĝejo
La Preĝejo **Trinità dei Monti** (**Triunio de la Montoj**) estas katolika preĝejo situanta en Romo, Italio, tre konata pro la privilegia situo en la historia urbocentro.

Ĝia tuta nomo estas **Santissima Trinità al Monte Pincio** (Sanktega Triunuo sur la Monto Pinĉo). Ĝi regas la urban pejzaĝon de la fama *Placo de Hispanio*, enklavigita en la pinto de ĝia ŝtuparo.

La unua parto de la preĝejo estis konstruata inter 1502 kaj 1519 el gotika stilo; la plej malnova parto, kovrata de kruconervuraj volboj, estas difinita per bronza krado. Al la gotika navo aldoniĝis, meze de la 16-a jarcento, nova konstruaĵo kun fasado ornamita de du simetriaj sonorilturoj, verko de Giacomo della Porta kaj Domenico Fontana. La preĝejo estis konsakrata en 1585 de Siksto la 5-a.

En unu el la unuaj kapeloj Daniele da Volterra pentris en 1541 faman ciklon de freskoj, inter kiuj troviĝas la bela *Ĉielenpreno*, unuanime konsiderata unu el la majstraj verkoj de la Manierismo. La oka dekstra kapelo (*cappella Massimo*) konservas ciklon de freskoj de Perin del Vaga (*Historio de la Malnova kaj la Nova Testamento*; 1537), kompletigita inter 1563 kaj 1589 de Taddeo kaj Federico Zuccari. Komence la preĝejo ankaŭ konservis ŝovelilon de Jean Auguste Dominique Ingres. En la monaĥejo elstas la *Galleria prospettica*, kun freskoj de Andrea Pozzo, kun singulara ekzemplo de anamorfozoj; kaj la *Stanza delle rovine*, finde de la 18-a jarcento, kun freskoj proksimaj al la Romantikismo, verko de la franca artisto Charles-Louis Clerisseau.

la areo sur kiu estis starigita la preĝejo estis donaco de la reĝo de Francio Karlo la 8a al la Ordeno de la Minimuloj de Sankta Francisko de Paola. Tiel, la zono de la Trinità dei Monti estis, ekde la 16a jc. francinflua areo. La famega ŝtuparo de la *Placo de Hispanio*, inaŭgurita de Benedikto la 13-a en 1725, estis realigita de Alessandro Specchi kun franca financado, por festi la paciĝon inter Francio kaj Hispanio, kunligante tiel la *hispanan* placon (kiu ŝuldas sian nomon al la hispana ambasadejo) kun la *franca* preĝejo. Flanke de la ŝtuparo videblas la Vilao Mediĉo, sidejo de la Franca Akademio en Romo. La du horloĝoj de la preĝejo montras la horon de Romo, kaj tiu alia de Parizo. Tiu ĉi preĝejo, kiel la ensemblo dediĉita al Sankta Ludoviko de la francoj, apartenas al la Franciaj Piaj Fondusoj en Romo kaj Loreto. Sub ĉi nomo, la proprieto, administrado kaj restaŭrado de ĉi konstruaĵo estas gvidata kaj pagata de la Franca ŝtato.

Antaŭ la Trinità dei Monti, fine de la 18a jarcento, la papo Pio la 6-a starigis la Salustian Obeliskon, la lasta el la grandaj obeliskoj starigitaj en la papa Romo, realigita dum romia imperia epoko imite de la egiptaj obeliskoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Placo de Hispanio

* Kategorio Trinità dei Monti en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Leonato** (antikve-greke *Λεοννάτος*; 356 a.n.e. – 322 a.n.e.) estis makedonia oficiro de la armeo de Aleksandro la Granda kaj unu el la Diadoĥoj.

Li estis membro de la reĝa familio de Linkestis, greka regneto kiu estis inkludita en Makedoniio fare de la reĝo Filipo la 2-a. Leonato estis samaĝa kun Aleksandro kaj estis tre proksima al li. Poste, li estis unu el la sep korpogardistoj de Aleksandro, aŭ *somatofilakes*. Post Aleksandro mortis en la jaro 323 a.n.e. la regento, Perdikkas, faris Leonaton satrapo de Helesponta Frigio.

Diodoro (Libro XVII. pp. 37-38) diras, ke dum la Batalo de Iso, la tuja familio de Dario la 3-a estis kaptita fare de la Makedonia Armeo. La familio de Dario estis histeria ke ili povus suferi penan traktadon. Tamen, Leonato kapablis klarigi al ili, je la konto de Aleksandro, ke tio ne okazos. Fakte, Aleksandro promesis respekti ilin kiel reĝfamilanojn, pliigi ilian servistarojn kaj eduki la ses-jaraĝan filon de Dario kvazaŭ sian propran filon. Li subpremis la ribelon de Oritanoj en Hindio, perdante nur malmultajn homojn.

La fratino de Aleksandro, nome Kleopatro, vidvino de la reĝo Aleksandro la 1-a de Epiro, proponis sian manon al Leonato. Kiam la atenanoj eksciis, ke Aleksandro estis mortinta, ili ribelis kontraŭ Makedonio kaj la nova regento, Antipatro. Leonato estris armeon de 20 000 infanterianoj kun 1 500 kavalerianoj por helpi Antipatron dum la sieĝo de Lamia. Li intervenis probable kun la ambicio elpovigi Antipatron. Venko en la batalo kontraŭ la atenanoj certe estus helpinta lian postulon al la trono. Leonato mortis tamen en la batalo kontraŭ la atenanoj kaj lia geedziĝo al Kleopatro neniam okazis.

Referencoj
----------

* Who's who in the age of Alexander the Great: prosopography of Alexander's empire (ISBN 978-1-4051-1210-9)
* Fox, Robin Lane. (1973) *Alexander The Great*
* Smith, William, eld. (1870). *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology*.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 855086
 |
Larĝa panormamo pri industriaĵoj de Százhalombatta

**Százhalombatta** [sAzhalombata] estas urbo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Érd. La loknomo signifas: cent-holmoj-(batta). Temas pri 126 da kurganoj trovitaj en la ĉirkaŭaĵo.

Iama nobeldomo, nun muzeo en Százhalombatta

Geografio
---------

Százhalombatta situas sur ebenaĵo, laŭ la dekstra bordo de la Danubo, laŭ fervojo Budapeŝto-Pusztaszabolcs, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Pécs, aŭtoŝoseoj M6 kaj M7 estas proksime.

Historio
--------

La nuna urbo estis loĝata dum la kuprepoko, poste romianoj fondis urbeton **Matrica**. Dum la frua dominado de hungaroj tie estis du vilaĝoj "Batta" kaj "Százhalom". Ĝi daŭre estis loĝata dum la turka erao, dume alvenis hungaroj, ŝvaboj, serboj. Dum la socialisma erao petrolrafinejo kaj termoelektrejo konstruiĝis.

Vidindaĵoj
----------

* subĉiela arkeologia muzeo
* Preĝejo Sankta Ladislao (Százhalombatta)
* Preĝejo Stefano la 1-a (Százhalombatta)
* Grek-katolika preĝejo Naskiĝo de Maria (Százhalombatta)
* moderna Kalvinana preĝejo (Százhalombatta)

Referencoj
----------

Urbodomo de Százhalombatta
Subĉiela arkeologia parko de Százhalombatta
UNRISD estas bazita ĉe la Oficejaro de la Unuiĝintaj Nacioj en Ĝenevo (en).
La **UN-Esplorinstituto por Socia Evoluo** (akronime **UNRISD**) estas "sendependa esplorinstituto ene de la Unuiĝintaj Nacioj kiu faras multidisciplinan esploradon kaj politikanalizon sur la sociaj grandeco de nuntempaj evoluproblemoj". UNRISD estis establita en 1963 kun mandato fari politik-rilatan esploradon en la kampo de socia evoluo signifa al la laboro de la UN Sekretariejo, regionaj komisionoj kaj specialigitaj agentejoj, same kiel naciaj institucioj.

Malgranda teamo de esploristoj kunordigas la esplorprogramojn de UNRISD, kiuj temigas ĉefe evolulandojn, laborante kunlabore  kun naciaj esplorteamoj de lokaj universitatoj kaj esplorinstitutoj. La laboro de la Instituto uzas tutecan (holisman), multidisciplinan kaj politikekonomian aliron, kiu enkalkulas specifajn politikajn kaj ekonomiajn cirkonstancojn. 

La loko de UNRISD ĉe la Unuiĝintaj Nacioj-Oficejo en Ĝenevo provizas esploristojn per aliro al kanaloj de politika influo per aktiva partopreno en okazaĵoj, renkontiĝoj, konferencoj kaj laborgrupoj.

Referencoj
----------

1. ↑ .  Mandate & Mission - About UNRISD - UNRISD.
2. ↑   United Nations Research Institute for Social Development (UNRISD) - international organization.
3. ↑ .  UN-NGLS Publications: NGLS Handbook.

Eksteraj ligiloj
----------------

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Esplorinstituto por Socia Evoluo** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

* Oficiala retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 854968
 |
O **Carballiño** estas municipo de la provinco Oŭrenso, en Galegio, Hispanio. Ĝi situas je 25 km de la provinca ĉefurbo, bone komunikita per aŭtoŝoseoj kun tiu urbo kaj kun la regiona ĉefurbo Santiago de Compostela. Ĝi estas la plej loĝata urbo de la provinco post la ĉefurbo.

Toponimio
---------

La nomo signifas *La Kverketo*, la prononco estas *Karbajinjo*, kaj oni foje trovas la varianton Carballino, laŭ la hispanlingva traduko.

Gastronomio
-----------

La plej tipa plado de la urbo estas la "*Polpo je la foiro*" (Polbo á feira), ĉiujare la duan dimanĉon de aŭgusto, seninterrompe de la jaro 1964 okazas la *Festo de la polpo* en la Urba Parko ĉe la bordoj de la rivero Arenteiro.

Heredaĵo kaj turismo
--------------------

Preĝejo de la Vera Kruco.
La plej elstara monumento estas la preĝejo de la Vera Kruco, konstruaĵo de la 20a jarcento, verko de Antonio Palacios.

En la centro troviĝas la preĝejo de Sankta Cipriano (San Cibrán) aŭ "Igrexa Vella" (Malnova Preĝejo)

En la ĉefplaco lokiĝas la Urbodomo kaj monumento al la figuro de la *pulpeira* (la polpokuiristinon), montrante la altan ligon de la vilaĝo kun la polpo kaj kun ĉi tiu profesio.

En la municipo situas du grandaj banlokoj: la Granda Banejo kaj tiu de Caldas de Partovia.

Referencoj
----------

1. ↑  Turisma retejo de la municipo
2. ↑  Gran Balneario de Carballino
3. ↑  Bienvenidos al nuevo balneario de Caldas de Partovia

Eksteraj ligoj
--------------

* O Carballiño en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio O Carballiño en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala paĝo de la Urbodomo de Carballino


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 822954
* LCCN: n93010145
* VIAF: 151418344
* BNE: XX452272
 |
**SFR** [ɛsɛfɛʁ] (akronimo de *Société française du radiotéléphone*) estas franca telekomunika kompanio. Ĝi estas kaj la dua plej maljuna telefonreto-funkciigisto kaj la dua plej granda telekomunika firmao en Francio, post Orange.

En decembro 2015, SFR havis 21,9 milionojn da klientoj en Metropola Francio por movtelefoniaj servoj kaj ĝi provizis 6,35 milionojn da hejmoj per altrapida retaliro.

SFR ankaŭ ofertas servojn en la transoceanaj departementoj de Francio, en la karibaj insuloj de Martiniko, Gvadelupo, kaj en Franca Gujano tra **SFR Caraïbe**, kaj en la Hinda Oceano, en insuloj Majoto kaj Reunio tra **SRR (Société Réunionnaise du Radiotéléphone**; ankaŭ markita kiel **SFR Réunion**).

**SFR Belux** funkciis en Belgio kiel telekabla funkciigisto kaj MVNO (en:Mobile virtual network operator) en kelkaj komunumoj de Brusela Regiono, kaj en kelkaj lokoj de Luksemburgio (kiel **SFR Luxembourg**). La divizio estis vendita al rivalo Telenet (posedata fare de Liberty Global) en decembro 2016.

Vidu ankaŭ
----------

* Fiksa telefono
* Movtelefonio
* Orange (komerco)
* Free

Eksteraj ligiloj
----------------



* Oficiala retejo
**Urboturo vajmara** (germane *Stadtturm Weimar*) troviĝas en Vajmaro, Germanjo. Temas pri deponejo de Biblioteko Dukino Anna Amalia kiu fakte jam troviĝas en la parko ĉe la Ilm. En la tuja ĉirkaŭaĵo troviĝas la monumento starigita omaĝe al Aleksandr Puŝkin.

Origine ĝi estis parto de la vajmaraj urbaj fortikaĵoj el la mezepoko konstruite en 1453 eble en funkcio de pafilturo, de kies turoj restas nur la urbo mem kaj la Kasse-turo. Ĉar tiuj partoj de urbofortikaĵo nepre devis esti solidaj ili estas kalkŝtono. Pordoj kaj fenestrokadroj, aliflanke, estas faritaj el grejso. Nur restaĵoj de la urbomuro estas konservitaj. La mezepoka turo estas ronda turo. La strukturo realigita fare de Steiner sub la direkto de Coudray, aliflanke, estas plurlatera. La strukturo estas kovrita per ardezo kaj sur la tegmento kaj sur la flankoj en la supra sekcio. Ĉiu el la dek du flankoj havas rektangulan fenestron ĉe la supro. La turo mem estas gipsita en okra koloro. La korbeloj ĉe la supro de la turo sub la lanterno estas flavgrizaj.

La turo estis aldonita sub Clemens Wenzeslaus Coudray inter al jaroj 1821 kaj 1825 al la stokkonstruaĵo por la biblioteko. La konstruadministrado estis en la manoj de Carl Friedrich Christian Steiner, kiu levis tiun turon por gastigi la armean bibliotekon kaj la mapkolekton. Li uzis la novgotikan repertuaron de formoj en la dezajno de la etendaĵo, kiu formis la ligon inter la etendaĵo de Heinrich Gentz ​​​​en 1802 kaj la antaŭe memstaranta turo. Ĉi tio siavice konsistas el ruĝa negipsita grejso. En la mezo de la turo estas helikforma ŝtuparo kun alteco de 16 metroj de 1671, kiu estis forigita de la Osterburg (Weida) kaj instalita ĉi tie. Grandduko Carl August donis la ordon por tio en 1818, precipe ĉar ĝi estis nenecesa ĉe la origina loko ĉiuokaze. La peza kverka ŝtuparo estis ekipita per novgotika balustrado. La turo finfine apartenas al la tielnomita Verda Kastelo aŭ Franca Kastelo, kiu estis konvertita en bibliotekon inter 1761 kaj 1766 sub dukino Anna Amalia.

La turo estis renovigita inter 1990 kaj 1992. Kiam la biblioteko ekbrulis en 2004, ĝi restis plejparte sendifekta. Kiel la tuta biblioteko, ĝi estas en la listo de kulturaj monumentoj en Vajmaro.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Historio biblioteka
urboplano de Wolf, 1569
**Johannes WOLF** (naskiĝinta ĉ. 1524, mortinta la 5-an de novembro 1602 en Vajmaro) estis germana instruisto, topografo, historiografo kaj urbestro.

Vivo
----

Post studoj en Jena kaj Wittenberg en la 1540-a jaroj li magistriĝis en 1548. En 1555 li fariĝis estro de la bazlernejo *Statdschule* kiun funkcion li plenumis ĝis 1573. Post translokigo de instruado en novan domon li enkondukis en 1562 novan regularon, verkis analojn pri la vajmara historio kaj rakontis tiel multajn interesajn aferojn pri la antaŭreformacia vivo de la vajmaranoj. Eĉ pli grava estis lia urboplano kun desupra vidodirekto; tie bone dinstingiĝis ekz. la iama ĉirkaŭfortikaĵo de Vajmaro. Temis pri la plej malnova mapo siaspece por Vajmaro.

Estante ortodoksa luterano li devis demisii en 1573 kiel lernejestro laŭ saksia ordono kaj iris ekzilen al Ratisbono. Tie li estiĝis estro de la lernejo *Gymnasium Poeticum* (1574 ĝis 1586). Post la fino de saksia administrado kaj la teologiaj kvereloj amikoj revokis lin Vajmaron; sekve li denove deĵoris tie lernejestre. De 1595 ĝis 1598 Wolf estis eĉ urbestro.

Literaturo
----------

* Ernst Müller: "Magister Johannes Wolf (um 1524-1602). Ein Schulmann, Topograph, Geschichtsschreiber und Bürgermeister in Weimar und Regensburg während der Reformation", ĉe: *Jahrbuch für Regionalgeschichte und Landeskunde* 17/II (1990), p. 114-138.

Eksteraj ligiloj
----------------

* deutsche-biographie.de
* ligiloj ĉe DDB

Notoj
-----

1. ↑  Art. "Wolf, Johannes", ĉe: Gitta Günther, Wolfram Huschke, Walter Steiner (eld.): *Weimar. Lexikon zur Stadtgeschichte.* Hermann Böhlaus Nachfolger, Weimar 1998, p. 499.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 855591
 |
La **kalvinana preĝejo** estas sakrala historia monumento en urbo Berettyóújfalu (Hungario).

Historio
--------

En tiu loko malgranda gotika katolika kirko konstruiĝis ĉirkaŭ la malfrua 13-a jarcento aŭ iom poste. La loĝantoj kalvinaniĝis inter 1550-1590, poste oni uzis la katolikan kirkon. La paroĥo estis fondita en 1590. En la 1600-aj jaroj la navo estis pligrandigita, en 1765 plene trakonstruita, sed intertempe en 1719 oni konstruis la turon videblan ankaŭ nun. Inter 1805 kaj 1808 nova preĝejo estis konstruita, sed la turo restis la malnova. Tamen la turo estis plialtigita en 1817. Dum la 2-a mondomilito la kirko difektiĝis, sed en 1946 ĝi estis renovigta.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola en korto ĉe stratangulo. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo plene relefas. La enirejo troviĝas tra la turo, kie 3 sonoriloj loĝas. La absido estas duonronda. Interne la mebloj estis faritaj ĉirkaŭ 1800.

Orgeno
------

La orgeno estis kreita en 1840. Ferenc Liszt uzis alian orgenon inter 1882 kaj 1886 en la Muzikakademio, kiun tiu ĉi preĝejo aĉetis en 1935, poste ambaŭ orgenoj estis integrita. Pri tio reliefa memortabulo memorigas sur ekstera muro de la turo.

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* video pri la kirko

Fontoj
------

* oficiala paĝo
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **preĝejo Stefano la 1-a (Hungario)** estas romkatolika historia monumento (ekde 2001) en urbo Karcag (Hungario).

Historio
--------

La unua mencio pri kirko okazis en 1571, ĝuste tiam la turkoj okupis ĝin. Iom poste la restinta loĝantaro jam akceptis la kalvinismon. En dua duono de la 18-a jarcento alvenis katolikaj hungaroj kaj en 1769 oni refondis la katolikan grupon kaj konstruis barokan kirkon en 1773. Pli nova preĝejo konstruiĝis en 1903, dum la malnova estis malkonstruita. Spite tion en Karcag la katolikoj estas minoritato, ĉar la plimulto estas la kalvinanoj.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas en korto, kie estas videbla ankaŭ krucifikso kreita en 1858 kaj statuo pri Stefano la 1-a de 2001. La fasado estas simetria, meze la turo reliefas. Apud la turo troviĝas po 1 turetoj, tie povas supreniri al la galerio. Kelkaj pilieroj apogas kaj la turon, kaj la navon. La navo havas krucnavon kaj oklateran absidon. En 2015 vitraloj estis kreitaj.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* 
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* KrucnavoKrucnavo
* Sakristio, absidoSakristio, absido
* KrucifiksoKrucifikso
La **Kalvinana preĝejo** estas religia historia monumento (deklarita en 1999) en urbo Kerekegyháza (Hungario).

Historio
--------

Tiu areo plejparte senhomiĝis dum dominado de turkoj. La baldaŭa rehomiĝo rezultis farmajn loĝejojn. Inter ili estis ankaŭ kalvinanoj. Ilia kirko estis konstruita en 1901. Proksime estas nur la menciitaj farmoj, pli fore Kerekegyháza. Spite la solecon la urbo la kirko estas aktiva diservejo, tamen nur kelkaj vizitantoj. Inter 2013-2014 la konstruaĵo plene estis renovigita. La zorganto estas la kuntirita kalvinana grupo de Kerekegyháza-Fülöpháza-Kunbaracs.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas plene sola en grundo. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo plene reliefas. La turpinto estas piramida. La enirejo funkcias tra la turo. La navo havas po 3 grandajn fenestrojn kaj finiĝas en duonronda absido. Unika en Hungario, ke interne la benkoj staras rekte sur la grundo (sablo).

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* hungare kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Apabhransa**, aŭ *Apabhraṃśa* (en Sanskrito: अपभ्रंश, IPA: [ɐpɐbʱrɐ̃ˈɕɐ], en Prakrito: Avahansa) estas termino uzita de *vaiyākaraṇāḥ* (indiĝenaj gramatikistoj) ekde Patanĝali por referenci lingvojn parolatajn en Norda Hindio antaŭ la apero de modernaj lingvojn. En Hindologio, ĝin oni uzas kiel terminego por la dialektoj kiuj formas la transiron inter la fino de la mezaj kaj fruaj modernaj Hindarjaj lingvoj, laŭ la periodo inter la 6a kaj la 13a jarcentoj n.e. Tamen, tiuj dialektoj estas konvencie inkluditaj en la Meza Hindarja periodo.: p.42  Apabhraṃśa en Sanskrito laŭvorte signifas "korupta" aŭ "ne-gramatika lingvo", kio devojiĝas el la normo de la Sanskrita gramatiko.

La Apabhraṃśa literaturo estas valora fonto por la historio de Norda Hindio por la periodo el la 12a ĝis la 16a jarcentoj.

Referencoj
----------

1. ↑   Shapiro, Michael C. (2003), "Hindi", en Cardona, George; Jain, Dhanesh (eld.), *The Indo-Aryan Languages*, Routledge, ISBN 978-0-415-77294-5
2. ↑   Shastri, Dr Devendra Kumar (1996). *Apabhramsha Bhasha Sahitya Ki Shodh Pravritiyan*. New Delhi: Bhartiya Jnanpith. Bhartiya Jnanpith Bhartiya Jnanpith. p. 388.
3. ↑   Apabhramsha Sahitya, Devendra Kumar Jain, Mahavir Jain Vidyalay Suvarna Mahotsav Granth, 2003.

Bibliografio
------------

* Shapiro, Michael C. Hindi. *Facts about the world's languages: An encyclopedia of the world's major languages, past and presen*t. Eld. Jane Garry, kaj Carl Rubino: New England Publishing Associates, 2001.

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Apabhraṃśa en la angla Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 855968
 |
**Uzurpatoro** aŭ **uzurpinto** estas kiu senrajte proprigas al si bienon, povon aŭ titolon. Uzurpatoro (de la latina *usurpator* kaj siavice de *usurpare* -"preni uzocele", "uzi"-) estas termino uzata por nomi la personon aŭ grupon de personoj kiuj faras la delikton uzurpi, postulante aŭ akirante la povon eksterlegitime kaj polemikige. Tre ofte tio okazas post renverso de la fortorilatoj, ekzemple post milito, puĉo aŭ simila cirkonstanco, en kiu venkinto profitas sian ĵusan situacion por uzurpi privilegiojn kiujn antaŭe ĝuis alia persono, grupo aŭ socia sektoro.​

Dekomence oni uzis la terminon por tiu kiu akiris la titolon de reĝo en monarkio, sed ĝi ankaŭ uzatas por aliaj regoformo, inklude en demokratio, evidente kontraŭ ties propraj normoj kaj reguloj. 

Historiaj ekzemploj de uzurpatoroj estis jenaj: romiaj uzurpatoroj, la papo Leono la 9-a, Henriko la 4-a de Anglio, kelkaj caroj de la 17-a jarcento, Katerina la 2-a de Rusio, Mikaelo la 1-a de Portugalio, Habibullah Ghazi de Afganio, ktp.

Referencoj
----------

1. ↑  PIV NPIV Alirita la 16an de februaro 2024.
2. ↑  PIV NPIV Alirita la 16an de februaro 2024.
3. ↑  samloke.

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Usurpador en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 855173
* GND: 4187286-1
 |