recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Boĵolezo** (france *beaujolais*, boĵoLE) estas vinregiono en la mezorienta parto de Francio, norde de la urbo Liono, ofte rigardata kiel suda parto de la vinregiono Burgonjo. Ĝi estas montetaro ĉe la okcidenta flanko de la saona valo.

Vino
----

Boĵoleza vino estas precipe ruĝa vino el la vitospeco gamajo (*gamay*). En la 1970aj jaroj boĵolezo iniciatis la modon de freŝaj vinoj, kun fruktaj, malpezaj gustoj, kaj tiel famiĝis. Freŝvinoj estas vendataj post dumonata maturiĝo, en la rikoltjaro, komence de la vintro. Tiuj boĵolezaj vinoj havas tipajn fragan kaj bananan gustojn.

Vinoj de iom supera kvalito ricevas la nomon **vilaĝa boĵolezo** (*beaujolais villages*). Superaj vinoj, konserveblaj ĝis kvar aŭ kvin jarojn, kun pli maturaj gustoj, vendiĝas sub la nomoj de la respektivaj produktaj vilaĝoj aŭ lokoj: *Brouilly* [bruji], *Chenas* [ŝena], *Chiroubles* [ŝirubl], *Côte de Brouilly* [kot de bruji], *Fleurie* [fleri], *Juliénas* [ĵiljena], *Morgon* [morgon], *Moulin à Vent* [mulen a ven], *Régnié* [renje], *Saint Amour* [sent amur].

Kutimoj
-------

Boĵolezo havas propran formon de la festo de militservantoj. Tiu festo okazas en januaro aŭ februaro laŭ la urboj.

20-jaruloj (iamaj militservontoj), 30-jaruloj, 40-jaruloj kaj tiel plu vestas sin per frako kaj cilindra ĉapelo. Ili mantenas bukedon kaj dancas tra la ĉefstrato, akompanate de muzikgrupoj kaj de paradknabinoj. Infanoj ĵetas paperpecetojn kaj krakfajraĵojn. Krome okazas malpli publikaj partoj: oficiala fotado, vizito al la tomboj de mortintaj samaĝuloj, granda kunmanĝo kun invititoj...

Ĉiuj festantoj rigardas sin *samklasanoj*. La klaso estas nomata laŭ la jarnumero: en jaro 2006a festas homoj naskitaj en 1986, 1976, 1966 kaj tiel plu. Ili estas anoj de la klaso *6a*. Ofte nun ankaŭ infanoj 10-jaraj aperas en la parado kaj inoj partoprenas, kvankam siatempe militservo ne koncernis ilin.

Dum la jardeko inter la festadoj, samaĝuloj konservas kontakton, kotizas al komuna kaso, periode kunvenas por manĝoj, kaj interhelpas sin, konsistigante iaspecan klubon.

Ekonomio
--------

En la boĵoleza valo ankaŭ estas etindustrio, kaj en la montaro estas bredado kaj forstoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Vinberrikolto

* Kategorio Beaujolais en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
* Arkivigite je 2017-07-03 per la retarkivo Wayback Machine
* 
*
**Olga Benczúr** [bencUr], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Benczúr Olga** estis hungara grafikisto, industriartisto. Ŝiaj nomvariantoj estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Vastagh Györgyné* (geedziĝa nomo), *Vastaghné Benczúr Olga* (etendiĝanta geedziĝa nomo), *Vastagh Györgyné Benczúr Olga* (plena geedziĝa nomo). Ŝia patro estis Gyula Benczúr, ŝiaj fratoj estis Ida Benczúr kaj Gyula Benczúr (kuracisto), ŝia edzo estis György Vastagh, ŝia filino estis Éva Vastagh, ŝia filo estis László Vastagh. 

Malacos fiú (skulptaĵeto fare de Olga Benczúr)
Olga Benczúr  naskiĝis la 24-an de februaro 1875 en Munkeno, ŝi mortis la 10-an de junio 1962 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Olga Benczúr lernis de sia patro kaj aliaj artistoj en sia naskiĝurbo. Ŝi lernis ankaŭ teknikojn pri gobelino, desegnado, pluraj artaĵoj. La familio Benczúr hejmenvenis al Hungario en 1883. Ŝiaj artaĵoj estis videblaj en ekspozicio en 1930. Depost la 2-a mondmilito ŝi kreis precipe bildkartojn. Ŝi havis edzon ekde 1900 kaj naskis 3 gefilojn.

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Herend (1939, porcelanaj skulptaĵetoj)
* 2004 Budapeŝto

Elektitaj artaĵoj
-----------------

* vidu la masuprajn bildojn!

Fontoj
------

* 
* 

* Virágos képeslap *Virágos képeslap*
* Virágos képeslap (tátika) *Virágos képeslap (tátika)*
* Virágos képeslap (krókusz) *Virágos képeslap (krókusz)*
* Virágos képeslap *Virágos képeslap*
* Virágos képeslap (orgona) *Virágos képeslap (orgona)*
* Virágos képeslap *Virágos képeslap*
* Cica *Cica*
* Malacos lány *Malacos lány*
* Libás lány *Libás lány*
* Kakasos lány *Kakasos lány*
* Libák *Libák*
* Ex libris terv *Ex libris terv*
* Dísztányér terv *Dísztányér terv*
* Naptár terv *Naptár terv*
* Naptár terv *Naptár terv*
* Dísztányér terv *Dísztányér terv*
* Ex libris terv *Ex libris terv*
**PARK Chan-wook** (박 찬욱, naskiĝis je la 23-a de aŭgusto 1963) estas sud-korea reĝisoro kaj scenaristo. Li kreskis en Seulo kaj studis filozofion en la Sogang-Universitato, kie li fondis kinogrupon nomitan *Film Gang* kaj eldonis multajn artikolojn pri nuntempa kino. Post spektado de Vertigo de Alfred Hitchcock li ekdeziris iĝi reĝisoro. Kiam li finis sian edukadon, li ekkunlaboris, kiel asista reĝisoro, pri filmoj kiel *Kkamdong* (Yu Yeong-Jin) kaj *Skizo pri pluva tago* [A Sketch of a Rainy Day] (Kwak Jae-yong).

Lia unua filmo estis *La luno estas... la sonĝo de la suno* (1992, 달은 해가 꾸는 꿈). Post kvin jaroj li faris sian duan filmon, *Trio*. Neniu el tiuj estis sukceso. 2000 estis la jaro de lia granda famiĝo pro la filmo Gongdong gyeongbi guyeok JSA (공동경비구역 JSA, Komuna sekureca regiono), kiu eĉ superis *Shiri* de Kang Je-gyu, la plej spektatan sud-korean filmon. La enspezoj de ĝi donis al Park liberecon, kiu ebligis al li krei pli sendependan filmon. La rezulto estis Boksuneun naui geot (2002, 복수는 나의 것, Solidareco por la Venĝulo).

Liaj tri venĝotemaj filmoj estas *Sympathy for Mr. Vengeance* (Solidareco por la Venĝulo), *Oldboy* (2003, 올드보이, Maljunulo) kaj Chinjulhan geomjasshi (2005, 친절한 금자씨, Solidareco por la Venĝulino). Post kiam li gajnis la Grandan Premion (*Grand Prix*) de la Festivalo de Cannes de 2004 per la filmo *Oldboy*, ĵurnalisto demandis lin kial «la venĝo ĉiam ripetiĝas en liaj filmoj?». Park malkonsentis. Li opinias, ke la filmoj ilustras, kiel venĝo ĥaosigas la vivon de homoj, ĉar la moderna vivo ne lasas sufiĉe da ebloj por liberiĝi de kolero kaj venĝemo.

Lia sekva projekto, filmo pri mens-malsanulo, kiu pensas ke ŝi estas milita roboto, komenciĝis en marto 2006.

La fama usona reĝisoro Quentin Tarantino estas zeloto de Park kaj publike diris ke li, kiel ĉefĵuĝisto de la Filmfestivalo de Cannes en 2004, volis doni la Oran Palmon al Oldboy (Fahrenheit 9/11 de Michael Moore ricevis ĝin). Oldboy ricevis la *Ĵurian premion*, la due plej grandan premion.

Filmaro
-------

### Kiel reĝisoro

* *The Moon Is... the Sun's Dream* (1992, 달은 해가 꾸는 꿈, La luno estas... la suna sonĝo)
* *Saminjo* (1997, 3인조, 3 membroj)
* *Simpan* (1999, Kondamno) (filmeto)
* *Gongdong gyeongbi guyeok JSA* (2000, 공동경비구역 JSA, Komuna sekureca regiono)
* *Boksuneun naui geot* (2002, Solidareco por la venĝulo)
* *Yeoseot gae ui siseon* (2003, 여섯개의 시선, Se vi estus mi) - segmento "Senlima paco kaj amo")
* *Oldboy* (2003, 올드보이, Maljunulo)
* *Saam gaang yi* (2004, 쓰리, 몬스터 : 컷, Tri monstroj) - segmento "Tranĉu"
* *Chinjulhan geomjasshi* (2005, Solidareco por la Venĝulino)
* *Saibogujiman kwenchana* (2006, Mi estas roboto, sed glatas ) - Filmadas nuntempe
* *Bakjwi* (2006/7)

### Kiel scenaristo

* *Anarchists* (2000, Anarkistoj)
* *Humanist* (2000, La humanisto)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 82302
* GND: 131384414
* LCCN: no92023450
* VIAF: 100331883
* ISNI: 0000 0001 1579 0832
* LIBRIS: 280243
* SUDOC: 092073484
* BNF: 15003136v
* NDL: 01020309
* NKC: js20060901031
* BNE: XX4768672
 |
**Olga Bottyán** [botjAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bottyán Olga** estis hungara antropologo, instruisto, muzeologo. Ŝiaj geedziĝaj nomvariantoj estis *Láng Gáborné, L. Bottyán Olga, Láng-Bottyán Olga*.

Memortabulo pri Olga Bottyán
Olga Bottyán naskiĝis la 18-an de majo 1919 en Kecskemét, ŝi mortis la 28-an de aprilo 2008 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Olga Bottyán akiris pedagogian diplomon altlernejo en Budapeŝto en 1941, en la sekva jaro antropologian diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány. Post siaj studoj ŝi eklaboris en tiam hungara Universitato Francisko Jozefo de Kolozsvár, ŝi doktoriĝis en 1943 kaj ŝi ricevis stipendion. Ŝi ankaŭ instruis en bazlernejo inter 1941 – 1953. Ŝi edziniĝis, sed ŝia edzo estis kondamnita je morto en 1945 pro politikado. Kiel edzino, ŝi estis neglektita. Inter 1953-1959 ŝi estis plej ofte edukisto, poste jam instruisto. Inter 1965 kaj 1975 ŝi estis muzeologo, poste ŝi pensiuliĝis. Spite tion ŝi estis edukisto ĝis 1988. Ŝi edziniĝis dufoje.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Data to the anthropology of the Hun Period population in Hungary* (1967)
* *Metrikus és morfológiai vizsgálatok az apertura piriformison* (1971)
* *Lebensalterwandlungen der Mandibel* (1975)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 664785
* VIAF: 57635099
 |
La **serio de la Fondaĵo** (angle: Foundation) estas epika serio de scienc-fikciaj noveloj verkitaj de Isaac Asimov dum periodo de kvardek jaroj. Entute temas pri sep libroj, publikigitaj inter 1952 kaj 1993. Aliaj libroj de Asimov de la serio pri robotoj ankaŭ priskribas okazaĵojn de la sama fikcia mondo, sed okazintajn multajn jarmilojn pli frue.

La serio komenciĝas en iu estonta momento de la historio de la homaro, en kiu la homaro ekspansiis ekster la Tero kaj okupas pli aŭ malpli 25 milionojn da planedoj en la tuta galaksio. Ĉiuj planedoj apartenas al la Galaksia Imperio, kies ĉefplanedo estas Trantor, kie loĝas la imperiestro. La matematikisto Hari Seldon, kiu vivas ĝuste en Trantor, kreis branĉon de matematiko nomitan psikohistorio, kiun oni povas uzi por antaŭvidi matematike la estontan historion, aplikante la leĝojn de statistiko por antaŭkalkuli la konduton de grandaj nombroj da homoj. Seldon antaŭvidas, ke la Galaksia Imperio baldaŭ disfalos, kaj ke estos 30.000 jaroj da ĥaoso, antaŭ kiam naskiĝos dua imperio, kiu portos pacon kaj stabilon. Tamen li antaŭvidas, ke prenante apartajn rimedojn oni povus mal-longigi tiun periodon al mil jaroj. Li sukcesas konvinki la imperiestron krei kolonion en la planedo Terminus, ĉe la rando de la galaksio. Oficiale la celo estas, ke la homoj de la kolonio laboru pri la kreado de "galaksia enciklopedio", en kiu la tuta scio de la homaro estu konservita. Tamen tio estas nur preteksto; la vera celo de la afero rilatas al tio, ke Seldon kalkulis, ke sciencista socio sur tiu planedo laŭgrade evoluos al centro de nova galaksia imperio, post nur mil jaroj.

Ĉar antaŭdiroj pri mil jaroj ordinare superas ĉian sciencon, necesas direkti la socion de Terminus al "krizoj", kiuj okazas post intertempoj de kelkaj jardekoj kaj permesas nur unu eblan solvon, tiel direktante la evoluon al la planita vojo. La procezon subtenas dua fondaĵo, fondita "ĉe la alia fino de la galaksio", sekreta kaj ŝajne netrovebla.

La serio da libroj sekvas la okazaĵojn de la postaj kvincent jaroj kaj finiĝas per la remalkovro de Tero, la antikva planedo, en kiu homaro originis, sed kiu ne plu enhavas homojn. La memoro de la ekzisto de la planedo Tero tute perdiĝis en la menso de la homoj, ĝis ĝi estas remalkovrita de homo el Terminus.

Libroj
------

La sekva listo ordigas la librojn laŭ la tempoordo de ilia enhavo, kiel proponite de Asimov mem. Tio ne estas la ordo de la verkado; la unuaj du volumoj ekestis kiel lastaj. *Forward the Foundation* estas la lasta libro verkita de Asimov.

* *Prelude to Foundation* (Preludo al Fondaĵo, 1988)
* *Forward the Foundation* (Antaŭen la Fondaĵo, 1993)
* La originala trilogio (kies partoj unue aperis kiel izolitaj historietoj)
	+ *Foundation* (Fondaĵo, 1942–1944, kuna publikigo en 1951)
	+ *Foundation and Empire* (Fondaĵo kaj Imperio, 1945, kuna publikigo en 1952)
	+ *Second Foundation* (Dua fondaĵo, 1948/9, kuna publikigo en 1953)
* *Foundation's Edge* (La rando de Fondaĵo, 1982)
* *Foundation and Earth* (Fondaĵo kaj Tero, 1986)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 206615
 |
**Parko 2800-a datreveno de Erevano** (armene Երևանի 2800-ամյակին նվիրված այգի), estas publika parko dediĉita al la 2800-jariĝo de Erevano, situanta ĉe la centra Kentron-distrikto de la urbo. La 250-metrojn longa kaj 50-metrojn larĝa rektangula parko limas kun la stratoj Ĥorenaci, Grigor Lusavoriĉ, Bejruto kaj Italio, kaj havas areon de 1,25 hektaroj.

Historio
--------

Parko jam estis malfermita samloke dum la 1980-aj jaroj kiel etendaĵo de la proksima *Angla Parko*. Tamen ĝi estis en malbona stato en la 2010-aj jaroj. La *Vardanian Family Charity Foundation* sin devontigis por plibonigi kaj restarigi la parkon por esti preta en 2018, okaze de la 2800-jariĝo de la fondaĵo de Erevano. La fondaĵo prenis respondecon prizorgi la parkon dum 99 jaroj. . Tamen, pro iuj teknikaj kialoj, la inaŭguro de la parko prokrastiĝis ĝis 2019.

La oficiala inaŭguro de la parko okazis la 10an de majo 2019 kun la ĉeesto de ĉefministro Nikol Paŝinjan kaj la urbestro de Erevano Hajk Marutjan.

250 novaj arboj estis plantitaj en la parko de 70 unikaj specioj. 2800 fontanoj estis instalitaj en la parko dediĉita al la 2800-jariĝo de la urbo. La grundo estas ornamita per 7 specoj de granitaj ŝtonoj kun la formo de tradicia armena tapiŝo kovranta areon de 5.420 kvadrataj metroj. Aliflanke, 5 bronzaj statuoj estis instalitaj ĉe la 4 anguloj de la fontana komplekso. La parko ankaŭ estas ornamita per statuoj de urartaj taŭroj kaj bronzaj leonoj. Ĉe la suda fino de la parko estas malgranda placo prezentanta la mapon de Erevano ĉirkaŭita de 45 inundaj fontanoj.

Galerio
-------

* Urarta bestoUrarta besto
* la tapiŝo el granita ŝtonola tapiŝo el granita ŝtono
* la parko noktela parko nokte
* Fontanoj en la parkoFontanoj en la parko

Piednotoj
---------

1. ↑   Երեւանի 2800 ամյակին նվիրված այգի կհիմնվի (armene). armenpress.am (26an de decembro 2017). Alirita 9an de majo 2019.
2. ↑   Երեւանի 2800-ամյակի այգին՝ սենսորային շատրվաններով ու արձանիկներով. Առավոտ – Լուրեր Հայաստանից (9an de majo 2019). Alirita 9an de majo 2019.
3. ↑   Երևանի 2800-ամյակին նվիրված այգին պատրաստ կլինի 2019-ի գարնանը (վիդեո) (armene). panarmenian.net (19an de oktobro 2018). Alirita 9an de majo 2019.
4. ↑   Վարչապետը մասնակցում է Երեւանի 2800-ամյակին նվիրված այգու բացմանը (armene). Alirita 10an de majo 2019.
5. ↑   Բացվեց Երևանի 2800-ամյակին նվիրված պուրակը (armene). azatutyun.am/. Alirita 10an de majo 2019.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 700728
 |
situo de la naturparko Altaj Marĉoj- Ejfelo en Germanujo
La germana-belga **Naturparko Altaj Marĉoj -Ejfelo** (germane: Naturpark Hohe Venneifel), kies germana parto ankaŭ nomiĝas *Naturpark Nordeifel*, estas limtranspaŝa naturparko kun partoj en la germanaj federaciaj landoj Nordrejn-Vestfalio kaj Rejnlando-Palatinato respektive la belga provinco Lieĝo. Ĝia kompleta grandeco estas 2442 km².

Situo
-----

La naturparko situas inter Langerwehe kaj Eupen en la nordo respektive Bad Münstereifel, Prüm kaj Sankt Vith en la sudo. Ĝi konsistas el ses regionoj: Rureifel, Hocheifel, Kalkeifel, Our-valo, Vennvorland kaj Altaj Marĉoj, altmarĉa kaj erikeja regiono kiu ekestis fine de la lasta glaciepoko antaŭ 7500 jaroj.

La geografia esprimo Nordeifel estas en strikta senco la ejfela pejzaĝo inter Zitterwald en la sudo kaj Akeno en la nordo, Bad Münstereifel en la oriento kaj trans la Rureifel ĝis la belga landlimo en la okcidento.

Historio
--------

pejzaĝo en la Altaj Marĉoj.
informpanelo en la germana lingvo en Belgio.
informpanelo en la franca lingvo en Belgio.
En 1960 fondis la distriktara prezidento de la tiame ankoraŭ ekzistanta distriktaro Aachen, nome Hubert Schmitt-Degenhardt, la asocion Naturpark Nordeifel r.a. kies prezidanto post li estis la iama urbestro de Schleiden kaj la iama komunuma direktoro de Hürtgenwald, nome Günter Schumacher. La rejnlanda-palatinata parto de la naturparko Nordeifel estis deklarita je la 6a novembro 1970 per jura deklaro de la distrikto Prüm „pejzaĝa protektejo Naturpark Nordeifel" 

Per interkonsento de la 3a de februaro 1971 la nordrejn-vestfala kaj la rejnlanda-palatinata partoj de la Naturparko Nordeifel estis kunigitaj kun la belga *Parc Naturel Hautes Fagnes* al la naturparko Altaj Marĉoj - Ejfelo. Signo de la naturparko estas la tetro.

Nacia parko Ejfelo
------------------

 areo de la nacia parko Ejfelo en la naturparko Altaj Marĉoj-Ejfelo

Vidu ankaŭ
----------

* listo de naturparkoj en Germanujo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Naturparko Altaj Marĉoj-Ejfelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Naturpark Hohes Venn-Eifel

Referencoj
----------

1. ↑  Verordnung über das Landschaftsschutzgebiet „Naturpark Nordeifel" Arkivigite je 2015-06-04 per la retarkivo Wayback Machine de 6a de novembro 1970

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 569054
* GND: 4085420-6
* LCCN: sh/92/006094
* VIAF: 248092278
* BNF: 15185532w
 |



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 569054
* GND: 4085420-6
* LCCN: sh92006094
* VIAF: 141566578 1146708034400841033, 141566578
* BNF: 15185532w
 |
La parko *Brunnenpark* (puta parko) en Hofgeismar estas deklarita *area naturmontumento*.
**Naturmemorindaĵo** estas nature estiĝita pejzaĝero, kiu estas protektita de naturprotekta leĝo. Povas temi pri unuopa ero de pejzaĝo, ekzemple roknajlo aŭ unuope staranta arbo, aŭ kaverno aŭ areo de nedifinita grandeco, sed povas esti ankaŭ rokĝardeno aŭ iu speciala herbejo; la lastaj du estas nomataj *area monumento*.

### Historio

signita naturmonumento en Aŭstrio laŭ la regna naturprotekta leĝo 1935.
La esprimo naturmemorindaĵo estis uzata de Alexander von Humboldt en sia raporto pri sia vojaĝo al Ameriko kiel: „monuments de la nature", sed la esprimo ne aperis en vortaroj antaŭ 1900.

### Kategorio de IUKN: Internacia Unio por la Konservo de Naturo

En la jaro 1978 prilaboris Internacia Unio por la Konservo de Naturo sistematikon pri internacia komparado de naturaj monumentoj. Laŭ tiu la ŝtatoj protektu specialajn naturajn pejzaĝerojn, ekzemple landformoj, submaraj montoj, subakvaj kavernoj, boskoj, herbejoj kaj similaj. La prtektaĵoj estu ofte malgrandaj.

Bildoj pri germanaj ŝildoj de naturmonumentoj
---------------------------------------------

* naturmonumento-ŝildo (Brandenburgo)naturmonumento-ŝildo (Brandenburgo)
* naturmonumento- ŝildo (Saksio-Anhaltio)naturmonumento- ŝildo (Saksio-Anhaltio)
* natuprotektejo-ŝildo (Berlino, stato 12/1994)natuprotektejo-ŝildo (Berlino, stato 12/1994)
* speciala ŝildo naturmonumento (Bavario, stato 12/2007)speciala ŝildo naturmonumento (Bavario, stato 12/2007)
* naturmonumenta ŝildo (Baden-Virtembergo, Heslando)naturmonumenta ŝildo (Baden-Virtembergo, Heslando)
* ĜDR-poŝtmarko „Ivenacker Eichen"ĜDR-poŝtmarko „Ivenacker Eichen"

Literaturo
----------

* Reinhard Piechocki: *Stichwort: Naturdenkmal.* Naturwissenschaftliche Rundschau 59(4), S. 233 - 234 (2006), ISSN 0028-1050

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Naturmemorindaĵo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Referencoj
----------

1. ↑  Neudruck, hrsg. v. Hanno Beck, Stuttgart 1970, Bd. 1, S. 617.
2. ↑  dt. Übersetzung: „Reise in die Aequinoctial-Gegenden des neuen Continents", dt. v. Hermann Hauff, Bd. 2, Stuttgart 1859, S. 199: „Naturdenkmale"

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 574198
* GND: 4171310-2
* LCCN: sh85090245
 |
**Oligarĥio**, foje neoficiale ankaŭ literumata **oligarkio**, estas la regado fare de malmulte da homoj; la potencon posedas malplimulto.  

*(Etimologie : greka -* oligoi *malmultoj,* arkhê *regado.)*

Oni povas distingi plurajn subformojn de oligarĥio :

• **Aristokratio.**Ĝi estas la regado fare de sociala kategorio kiu supoze arigas la plejbonulojn. Aristokratio do baziĝas sur elitisma konceptado de la potenco. Laŭlitere, aristokratio signifas *regado fare de la plejbonuloj*.
• **Plutokratio.**Plutokratio estas la registara formo, en kiu la potencon posedas la plej riĉaj homoj. La retenita kriterio estas la persona riĉaĵo, ĉar oni konsideras, ke la plej riĉaj homoj estas tiuj, kies intereso ja estas la stabileco kaj la bona administrado de la reĝimo.
• **Partikratio.**Ĝi estas la reĝimo, en kiu la potencon mantenas la estroj de la politikaj partioj. Partikratio estas deviita formo de demokratio, en kiu la potencon konfiskas la kategorio estranta la politikaj partioj (koalicia sistemo).

Vidu ankaŭ
----------

* Komerca magnato (Tajkuno)
* Plutokratio

Referencoj
----------

1. ↑  artikolo *oligarĥio* en la *Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto*, eldono 2020
**Joseph Sargent** estas plumnomo de **Giuseppe Danielle Sorgente**(1925- 2014) usona reĝisoro. Sargent gajnis kvarfoje la premion Emmy Awards.

Li reĝisoris, inter aliaj *White Lightning*, *MacArthur*, kaj la priteruran antologion *Nightmares*. Lia plej populara filmo estis *The Taking of Pelham One Two Three*.

Sargent komencis sian karieron kiel aktoro kun malgravaj roloj, ofte neakreditite aperante en multaj kaj televidprogramoj kaj filmoj kiel *From Here to Eternity* (1953). Tuj poste li ŝanĝiĝis al reĝisorado kaj laboris en televidserioj kiel *Lassie*, *The Invaders,* *The Man from U.N.C.L.E." kaj* Star Trek.

En 1969, li reĝisoris la televidfilmojn *Colossus: The Forbin Project*, kaj en 1972 *The Man*. Dum la 1970-a jardeko li reĝisoris, inter aliaj, la televifilmojn *The Taking of Pelham One Two Three*, *Hustling*, Tribes kaj *The Night That Panicked America*. En 1974, li gajnis premion de Directors Guild of America per *The Marcus-Nelson Murders* (1973), kiu estis la provepizodo de televidserion *Kojak*.

Dum 1980-a jardeko, li reĝisoris televidserietojn (angle *mini-series*) *Manions of America* kaj *Space*. En 1987 li reĝisoris Jaws: The Revenge, la tria sekvo de la klasika filmo de 1975 de Steven Spielberg. La filmo ricevis tute negativajn recenzojn.  Li estis indikita 1987 al "malpremio" Golden Raspberry Awards.

Post tio, li revenis al televido kaj reĝisoris televidfilmojn kiel *The Karen Carpenter Story*, *The Long Island Incident*, *Crime and Punishment* kaj la 2007-an refaron (*remake*) de *Sybil*.

Referencoj
----------

1. ↑  Ebert, Roger. "Jaws the Revenge",  *Chicago Sun-Times*. Kontrolita 18a de septembro, 2006.

 Arkivigite je 2012-11-05 per la retarkivo Wayback Machine  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2012-11-05. Alirita 2021-08-30.
2. ↑   1987 Archive. *Razzies.com*. Alirita 11a de decembro, 2006.

 Arkivigite je 2014-05-01 per la retarkivo Wayback Machine  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2014-05-01. Alirita 2019-02-05.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 631324
* GND: 119180995
* LCCN: no93022574
* VIAF: 205742
* ISNI: 0000 0000 7823 3577
* SUDOC: 132299593
* BNF: 139872241
* NKC: xx0164865
* BNE: XX1173916
 |
**Oliver Crawford** (1917 - 2008) estis usona scenaristo kaj verkisto, kiu estis en la nigra listo de Hollywood dum la Makartiismo de la 1950-aj jaroj  , kaj poste iĝis unu el la plej prosperaj televidscenaristoj en famaj televidserioj kiel *Star Trek*, *Bonanza*, *Quincy, M.E.*, *Perry Mason* kaj *Kraft Television Theatre*.

Crawford lernis ĉe Arta Instituto de Ĉikago kaj Goodman Theatre. Crawford komencis labori en la televida industrio kiel verkisto en la fruaj 1950-aj jaroj. Tuj poste Crawford estis kunvokita en 1953 por aperi ĉe la *House Un-American Activities Committee* [Komitato pri malusonecaj agadoj], kiu priesploris suspektitajn komunismajn simpatiantojn en Hollywood. Crawford rifuzis nomi suspektitajn komunistajn simpatiantojn. Lia rifuzo kondukis lin al nigra listo. Li ankaŭ estis maldungita en 1953. Li translokiĝis al Novjorko kun sia familio, kie li devis plenumi plurajn laborpostenojn por vivteniĝi. Li povis repreni sian karieron nur en 1957 je *Playhouse 90*.

Lia kariero pliboniĝis dum la 1960-aj jaroj, kiam li scenarigis por multaj spektakloj inkluzive *Gilligan's Island*, *The Fugitive*, *The Outer Limits*, *The Rifleman*, *The Big Valley*, *Star Trek*, *Ben Casey*, *Lawman* kaj *I Spy*. Dum la 1970-a jardeko, li laboris je *Love, American Style*, *The Bionic Woman*, *Kojak*, *Mannix*, *Ironside*, kaj aliaj.

Crawford verkis 1978 romanon, *The Execution* ["La Ekzekuto"], kiu esploris postvivantojn de nazia koncentrejo, kiuj rekonis iaman nazan kuraciston, kiu spertis sur ili kaj serĉis venĝon.

Crawford funkciis en la estraro de la Writers Guild of America dum 26 jaroj post la restarigo de sia membreco. Lia pozicio en la verkista asocio permesis al li akiri repagon por viktimoj de la nigra listo de Hollywood. Crawford ankaŭ funkciis por forigi kun sukceso supozatan kontraŭkomunisman regularon por la membraro de la asocio, kiu estis rezulto de la nigra listo de la markartiisma epoko.

Crawford ankaŭ prelegis kiel asociita profesoro pri filmado ĉe Loyola Marymount University.

Referencoj
----------

1. ↑  "Blacklisted TV writer Oliver Crawford dies",  *Associated Press*, *International Herald Tribune*, 2008-09-30. Kontrolita 2008-10-16.
2. ↑  "Oliver Crawford: Hollywood writer",  *The Times*, 2008-10-08. Kontrolita 2008-10-16.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 631856
* GND: 1162977310
* LCCN: n50019062
* VIAF: 1772149844943402960008
* ISNI: 0000 0001 1020 5024
* SUDOC: 080186076
* NDL: 00436858
* BIBSYS: 14019121
* BNE: XX1664228
 |
**Jérémy CHATELAIN** (naskiĝis la  19-an de oktobro 1984(nun 1984-10-19) en Créteil) estas franca kantisto, partopreninto al "Star Academy 2".

Biografio
---------

**Jérémy** pasigis infanecon en Draveil, en ĉirkaŭaĵo de Parizo, en konkorda familio: lia patro estas garaĝestro, lia frato Julien pasiiĝas por modo kaj lia pli juna fratino Amandine, naskiĝinta en 1990, ŝategas teatron.

Li komencis ekludi pianon kiam li estis 5-jara, kaj poste lernis ludi perkutinstrumentojn. Estas notinde, ke li estis provizora basisto de la *hard-rock* bando Helmet.

Estante 10-jara, li ekverkis siajn unuajn tekstojn, kaj, kapon razitan, li provis *deejaying hip hop*. "En mia kvartalo, pop-muziko estis malestimata. Tamen miaj proksimaj amikoj kromnomis min Pascal Obispo! Ili sciis, ke tiu muziko plej interesis min." Malgraŭ bonaj notoj (12 kaj 13 en provekzameno de franca lingvo), Jérémy forlasis sian liceon en 2002 por partopreni la 2-an elsendon de "Star Academy". Post unua promesplena unuopaĵo "Laisse-moi" (Lasu min), kiun li mem verkis, aperis en 2003 lia unua albumo "Nouveau-né" (Nov-naskito).

Li edziĝis kun kantistino Alizée la 6-an de novembro 2003, en Las Vegas. La 29-an de aprilo 2005 ŝi naskis ilian filinon nomitan Annie-Lee (aŭ Annily).

En marto 2006 aperis lia dua albumo, kun pli elektraj tonoj: "Variétés françaises" (Francaj varieteoj).

Unuopaĵoj
---------

* 2003: "Laisse-moi" (Lasu min)

Albumoj
-------

* 2003: "Nouveau-né" (Nov-naskito)
* 2006: "Variétés françaises" (Francaj varieteoj)

Internaj ligiloj
----------------

* Alizée
* Nolwenn Leroy, gajninto de "Star Academy 2"
* Emma Daumas, partopreninto al "Star Academy 2"
* Georges-Alain Jones, partopreninto al "Star Academy 2"

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Jérémy Chatelain en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo Arkivigite je 2006-09-07 per la retarkivo Wayback Machine

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rStar Academy (Francio) |
| --- |
| 1 (2001) | Jenifer  •  Olivia Ruiz |
| 2 (2002) | Nolwenn Leroy  •  Emma Daumas  •  Georges-Alain Jones  •  Jérémy Chatelain |
| 3 (2003) | Élodie Frégé  •  Michal  •  Patxi |
| 4 (2004) | Grégory Lemarchal |
| 5 (2005) | Magalie Vaé |
| 6 (2006) | Cyril Cinélu |
| 7 (2007) | Quentin Mosimann |
| 8 (2008) | Mickels Réa |
| 9 (2012) | Laurène Bourvon |

 |



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 165547
* VIAF: 29761917
* ISNI: 0000 0003 7183 1947
* SUDOC: 077720539
* BNF: 144957937
* MBA: af464d38-4d1e-402c-ba07-8046daed6e7e
 |
**Oliver Hardy**, plennome **Oliver Norvell Hardy**, naskiĝis la 18-an de januaro 1892 en Atlanta, Georgia, Usono. Diference de Stan Laurel, neniu el la familio de Oliver estis aktoro. Sed Oliver havis talenton por kantado kaj do li aperis kiel infano unuafoje en scenejo en tiam en Usono tre popularaj *minstrel-show*, kio estis certa speco de nomada revuo kun dancado kaj muziko. Pli poste li mallongtempe studis juron. En 1910 montriĝis lia intereso pri filmo, kiam li malfermis propran kinejon. Post tri jaroj li komencis en Florido preni rolojn de statistoj ĉe novjorka kompanio *Lubin*. Dek du jarojn li poste rolis en multaj komedioj kiel statisto, sed aperis ankaŭ pli grandaj roloj. Ne estas precize konate, en kiom da filmoj tiutempe Oliver rolis. Li mem pli poste indikis pertakse ĉirkaŭ 500 filmojn. En filmoj, kiuj ĝis hodiaŭ konserviĝis, li rolis plimulte malbonulon, la t.n. *heavy-on*. Li rolis en vesternoj, aventuremaj filmoj, en pirataj filmoj. Li estis ĉiam malbona preskaŭ bruta, malbonega pirato aŭ stulteta policisto kun bastono. Kvankam li tiam estis ĉirkaŭ dudekjara, li rolis tipulojn ĉirkaŭ kvardek jaroj. Tiutempe reĝisoroj okupis lin laŭ lia aspekto. Ĉio estis konsiderata morte grave, kiam en liaj roloj estis nenia signo de komiko. Ofte li estis okupata kiel kontraŭo al iu komikulo. Kiel ekzemple lia rolo en filmo *The Wizard of Oz* kun Larry Semon, kiam Semon estis malgranda maldikulo kaj Ollie granda dikulo.

En 1923 Ollie eĉ rolis kun Buster Keaton en unu el epizodoj de lia unua longa filmo *Three Ages*, kie li rolis sensentan malbonulon el ŝtonepoko.

La komikaj elementoj kaj talento de Oliver unuafoje rimarkis Hal Roach, kiu en la jaro 1924 okupis lin en sian filmon *The King of Wild Horses*. Oliver kiel kutime rolis malbonulon kaj li unuafoje ĉi tie renkontiĝis kun James Finlayson, pli posta eterna kontraŭrolanto de duopo Laurel kaj Hardy.

Simile kiel Stan Laurel, eĉ ne Oliver havis en siaj fruaj jaroj destinitan karakterizan trajton, kiu farigis liajn staturojn tipaj per io. Fine, renkontiĝonte kun Stan, li sukcesis trovi sian stilon. Tio estis en filmo *Crazy to Act*, kie li kreis rolon de produktoro. Estiĝis nova Ollie - pompa etburĝano kun tipa malmola ĉapelo sur la kapo, postulanta ĉiam kaj dum ĉiuj cirkonstancoj respekton, sed kiun li neniam ricevas kaj li do furiozas kaj furiozas, por ke li atingu la postulatan agnoskon de ceteraj.

En la jaro 1926 Ollie estis populara kunlaboranto de studio de Hal Rouch, kie agadis Stan Laurel kiel reĝisoro kaj gagulo. Ollie estis eksluzive aktoro. Fine hazardo en aspekto de ŝafida femuro alkondukis Stan Laurel-on denove antaŭ kamerao, por ke li unuafoje ekrolu kun sia estonta nedisigebla filma kunulo - Oliver Hardy.

Oliver Hardy mortis la 7-an de aŭgusto 1957.

Vidu ankaŭ
----------

* Stan Laurel
* Laurel kaj Hardy
* 2866 Hardy


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 136495
* GND: 118545922
* LCCN: n79088947
* VIAF: 79076872
* ISNI: 0000 0001 1678 0361
* SUDOC: 030631157
* BNF: 122008527
* MBA: 3f43a001-7d29-40b7-9074-fa6ee5535200
* NLA: 35539372
* BIBSYS: 90814154
* NKC: jn20000700672
* BNE: XX902107
 |
**Bolpur** estas urbo kaj municipo en Birbhum distrikto de la subŝtato Okcidenta Bengalo, Barato. Ĝi estas la sidejo de la Bolpur subdividaĵo. Bolpur municipa areo enhavas Santiniketan, Sriniketan kaj Prantik. La urbo estas konata kiel kultura kaj eduka kerno de Okcidenta Bengalo. La urbo estas sub la jurisdikcio de Bolpur kaj de la Santiniketan Policejo. Bolpur estas la plej granda kaj plej loĝata urbo de la Birbhum distrikto kaj la 28a plej loĝata urbo de Okcidenta Bengalo. Sur la bordoj de la riveroj Ajay kaj Kopai (Sal), Bolpur estas 150 km norde de Kolkato kaj estas fama pro la universitato Visva Bharati, fondita de la Nobel-premiita poeto Rabindranath Tagore.

Poŝtmarko de 1971 pri la 50a datreveno de Universitato Visva-Bharati montranta Rabindranath Tagore kaj konstruaĵon de la universitato.
Laŭ la Popolnombrado de Barato 2011, Hinduismo estas la hegemonia religio en Bolpur, sekvita de 89.77% de la loĝantaro. Sekvas Islamo kun 9.68% islamanoj. Aliaj religioj kiel kristanismo, ĝainismo, sikismo kaj budhismo estas sekvitaj de malpli ol 1% de la loĝantaro.

Referencoj
----------

1. ↑  "C-1 Population By Religious Community - Bolpur". census.gov.in. alirita en 24a de Aŭgusto 2020.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Around Bolpur *The Telegraph*, 19a de Decembro 2004
* El Bolpur ĝis Santiniketan
* Santiniketan veturgvidilo Arkivigite je 2021-11-29 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 804365
* LCCN: n89283851
* VIAF: 131472725
 |
**Parola Torao** (per la hebrea akronimo - Toŝba) estas termino por ĉiuj interpretoj kaj leĝoj, kiuj ne estas skribitaj en la skribita Torao, kaj kiuj estis transdonitaj laŭ tradicio aŭ renovigitaj de rabenoj. Ĉi tiu termino estas daŭrigo de la fariseo de la Dua Templa periodo, **la patriarka tradicio**, kiu estis en la centro de diskutado inter ili kaj la Sadukeoj. Komenciĝinte en la tempo de la gaonoj, la parola Torao estis en la centro de disputo inter rabena kaj karaita judismo.

Laŭ la rabenoj, Moseo ricevis la skriban leĝon sur la monto Sinajo, kun komentaj ordonoj buŝaj, kaj ekde tiam estis transdonita de generacio post generacio . Tradicie la Parola Torao estis parkere distribuita, kaj ĝi estis resumita skribe nur por personaj bezonoj. En antikva tempo, la parola Torao trairis procezon de kanonizado, kaj en iu momento ĝi rajtis esti skribita por ne esti forgesita. Ekde tiam, la Miŝna, la Tosefta, la Midraŝim de Halaĥo kaj Aggadah, la Talmudo, la talmuda komentaĵo, la kolekto de demandoj kaj respondoj, kaj la libroj de Halaĥo estis skribitaj. Ĉiukaze estas konsentite, ke siatempe buŝa parkerigo kun la celo akiri scipovon estis centra motivo de la studo.

Vidu ankaŭ
----------

* Leĝo de Moseo
* Humaŝ
* Tanaĥo
* Sefer Tora
* Septuaginto
* Miŝno
* Talmudo
* Halaĥo
* Ŝulĥan Aruĥ

Referencoj
----------

1. ↑  Miŝnao AVOT 1,1: "Moseo ricevis Toraon de Sinaj kaj donis ĝin al Josuo kaj Josuo al la pliaĝuloj kaj pliaĝuloj al la profetoj kaj profetoj donis ĝin al la membroj de la Knesset "; Kaj Moshe Rabbeinu el la buŝo de heroeco, troviĝas, ke ĉiuj devenas de la Dio de Israelo".
**Julian JAYNES** (27a de februaro, 1920 – 21a de novembro, 1997) estis usona esploristo en psikologio en la Universitato Yale kaj en la Universitato Princeton dum preskaŭ 25 jaroj kaj plej bone konata pro sia libro de 1976 nome *The Origin of Consciousness in the Breakdown of the Bicameral Mind*. Lia kariero estis dediĉita al la problemo de konscio, "…la diferenco inter tio kion aliuloj vidas pri ni kaj nia sento de niaj propraj internoj kaj la profundaj sentoj kiuj subtenas ĝin. … Homoj estis konsciaj pri la problemo de la konscio preskaŭ ekde kaim konscio ekis.":2 La proponoj de Jaynes estas alproksimigoj al multaj fakoj, inter kiuj neŭroscienco, lingvistiko, psikologio, arkeologio, historio, religio kaj analizo de antikvaj tekstoj.

Ekzemple pri la "Iliado"
------------------------

Julian Jaynes (1976) uzas la *Iliadon* kiel ĉefa pruvaro por sia teorio de la "Duĉambra Menso", kio asertas, ke ĝis ĉirkaŭ la tempo priskribita en la *Iliado*, homoj havis tre diferencan pensmanieron disde la nuntempaj homoj. Li diras, ke homoj en tiu epoko ne havis tion kion oni nomas nuntempe "konscio". Li sugestas, ke homoj aŭdis kaj obeis ordonojn el tio kion ili identigis kiel dioj, ĝis la ŝanĝo en la homa pensmaniero kiu enkondukis la motivigan forton en la konscia memo. Li indikas, ke preskaŭ ĉiu ago en la *Iliado* estas direktigita, okazigita aŭ influita de dio, kaj ke la plej fruaj tradukoj montras rimarkindan mankon de vortoj sugestantaj pensojn, planadon aŭ enrigardon. Tiuj kiuj ja aperas, li argumentas, estas misinterpretoj faritaj de tradukistoj trudantaj modernan pensmanieron en la rolulojn.

Notoj
-----

1. 1 2  Jaynes, Julian.  [1976] (2000) *The Origin of Consciousness in the Breakdown of the Bicameral Mind*. Houghton Mifflin. ISBN 0-618-05707-2.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2019-08-07. Alirita 2020-10-04.
2. 1 2  Jaynes, Julian. (1976) *The Origin of Consciousness in the Breakdown of the Bicameral Mind*. p. 221

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 704523
* GND: 143239309
* LCCN: n91054848
* VIAF: 56624
* ISNI: 0000 0001 1019 7204
* SUDOC: 030545145
* BNF: 121938890
* MBA: 35f37e64-1679-49d3-8fff-801351891a70
* NDL: 00993084
 |
La **Oratoran Konkurson** iniciatis Ivo Lapenna en 1949. Ĝin okazigas UEA tradicie kadre de la Universalaj Kongresoj de Esperanto. En ties kadro kandidatoj estas taksataj el vidpunktoj enhava, lingva, stila kaj laŭ ĝenerala oratora sinteno.

Historio
--------

La konkursoj okazis seninterrompe ĝis 1974, jaro en kiu Lapenna anoncis sian eksiĝon el ĉiuj movadaj funkcioj. Pasis 25 jaroj. En 2001 la prezidanto de UEA, Kep Enderby, lanĉis la ideon restarigi la konkurson. Tiam okazis UK en Kroatio. De tiam la Oratora Konkurso fariĝis denove konstanta programero en la Universalaj Kongresoj.

En 2020 okazis ĝia unua reta versio dum la 1-a Virtuala Kongreso de Esperanto, kadre de la Monda Festivalo de Esperanto. Ses kandidatoj proponis sin. En la 5-a de aŭgusto kvin el ili povis prezentiĝi. La trian premion gajnis Michael Boris Mandirola, la duan premion ricevis Raoni Sousa. Finfine,
la unua premio estas aljuĝita al Siru Laine, el Finnlando.

La regularo de la konkurso ĝisdatiĝis en 2020. La aktualigo celis adapti la programeron al la reta epoko kaj ebligi ĝian okazigon kadre de la 1a Virtuala Kongreso de Esperanto.

Komisiono
---------

Laŭ la regularo de la konkurso, la Estraro de UEA nomas la konkursan komisionon, kiu konsistas el prezidanto, du membroj kaj du anstataŭantoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Retoriko (libro)
* Oratorarto (aŭ "retoriko", "parolarto")

Eksteraj ligiloj
----------------

* Jutuba filmo: oratora programero kadre de la 1a Virtuala Kongreso de Esperanto.

Referencoj
----------

1. ↑  Surbaze de artikolo el la revuo Esperanto, sep. 2020.
2. ↑  Regularo de la Oratora Konkurso.
3. ↑  Aktuala komisiono de la Oratora Konkurso.

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La 27-an de julio 2007, la franca prezidanto Nicolas Sarkozy prezentis paroladon en la Universitato Cheikh Anta Diop en Dakaro, en Senegalo. Tiu parolado, nomata en Francio *Discours de Dakar* ("parolado de Dakaro"), estis kritikita de afrikanoj kiuj malsamopiniis kun la aserto de Sarkozy ke "la dramo de Afriko estas, ke la afrika homo ne sufiĉe eniris la historion (...) neniam la [afrika] homo lanĉas sin al la estonteco" (traduko de *Le Monde Diplomatique en Esperanto*).

Tiu parolado estis parto de diplomatia vojaĝo kiu celis klopodi rebonigi la interrilatojn inter Francio kaj Afriko post tio, ke la antaŭulo de Sarkozy, Jacques Chirac, estis konsiderata kiel subtenanto de aŭtoritatismaj registaroj en la eksaj francaj kolonioj.

Notoj kaj referencoj
--------------------

* Tiu artikolo estas traduko de la anglalingva artikolo « Nicolas Sarkozy Dakar adress »

1. ↑  "Afriko diras ne", *Le Monde Diplomatique en Esperanto*, la 1-an de januaro 2008
2. ↑  "Le Discours de Dakar de Nicolas Sarkozy", *Le Monde*, la 9-an de novembro 2007
3. ↑  "Africans still seething over Sarkozy speech", Diade Ba, *Reuters*, la 5-an de septembro 2007
4. ↑  "On African tour, Sarkozy underscores France's ties with ex-colonies", *The New York Times*, la 26-an de julio 2007

Eksteraj ligiloj
----------------

* Franclingva teksto de la Diskurso de Sarkozy en Dakaro represita de *Le Monde*
* Neoficiala anglalingva traduko de la Diskurso de Sarkozy en Dakaro ĉe *AfricaResource.com*
Tombŝtono de Smbat kaj Elikum la 3-a Orbeljan, ene de kapelo en monaĥejo Noravank.
**Orbeljan** estis familinomo de senjoroj de la provinco Sjunik kiuj estis nobela familio de Armenio,  kun longa historio de politika influo dokumentita en surskriboj tra la provincoj Vajoco-Dzoro kaj Sjuniko, kaj registrita de la historiisto episkopo Stepanos Orbeljan en sia 1297 *Historio de Sjuniko*.

Tomboŝtonoj de Smbat kaj Elikum la 3-a Orbeljan, ene de la Kapelo Sankta Gregorio ĉe monaĥejo Noravank.

Tra la 12-a jarcento, la Orbeljan-oj estis grava feŭda familio en Kartvelio, kun sia hejmbazo la fortikaĵo de Orbeti en suda Kartvelio. En 1177/8, ilia gvidanto Ivane gvidis sian tutan plilongigitan klanon sur la perdantan flankon en potenca lukto inter la juna heredanto de la forpasinta reĝo, la protektito kaj bofilo de Ivane Demetre, kaj la frato de la reĝo Giorgi. Ivane sendis sian fraton Liparit kaj nevojn Elikum kaj Ivane al la persaj homoj en Tabrizo por helpo, sed ĉi tiu nova armeo venis tro malfrue, post kiam Ivane estis blindigita, lia familio strangolita, kaj juna Demetre blindigita kaj kastrita.

Liparit mortis en ekzilo. Unu filo, Ivane, revenis al Kartvelio kiam la situacio malvarmiĝis; liaj posteuloj, sur siaj malkreskintaj bienoj, restis elstaraj en Kartvelio kaj eĉ dum Sovetunio. Honorita de la persa atabego, alia filo Elikum restis kaj fariĝis grava oficialulo, konvertante sin al Islamo kaj mortante en unu el la militoj de la atabego. Li postlasis vidvinon, fratinon de armena episkopo de Sjuniko, kaj junan filon Liparit. Tiuj rapide fariĝis, pretervole, la edzino kaj vicfilo de islamano fama en Naĥiĉevano.

En 1211 kombinita armena kaj kartvela armeo sub Zakare kaj Ivane Mĥargrdzeli prenis la regadon super Sjuniko de la Ildenizida atabega ŝtato. Memorante la Orbelianojn, kies dominan rolon en Kartvelio la Mĥargrdzelis plenumis poste, Ivane serĉis Liparit-on danke al la bofrato de la episkopo, kaj starigis lin kiel feŭdan sinjoron de Vajoco-Dzoro. Fortigitaj de geedzecaj aliancoj kun ĝiaj feŭdaj rilatoj la ĥagabakianoj aŭ Prosjan-oj kaj aliaj, la orbeljan-oj floris, konstruante aŭ subtenante reton de belaj monaĥejoj (plej elstaraj estas Noravank, historie gravaj manuskriptoj kaj surskribitaj ĥaĉkaroj. Ĉiu mezepoka monaĥejo en Vayoco-Dzoro portas surskribojn registrantajn sian patronecon.

Piednotoj
---------

1. ↑  Brosset, M. F. S. Orbelian, Histoire de la Siounie, translated by M. F. Brosset, St Petersburg, 1866
2. ↑  ↑ George Lane. Genghis Khan and Mongol Rule. — Hackett Publishing, 2009. — p. 205.:"*The Orbelian family were Armenian nobles who established close relations with Mongols and were loyal servants of the II-Khans.*"
3. ↑  Stephanos Orbelian. History of the Land of Sisakan. Tiflis, 1910
**La kvin K-oj** (aŭ **K-demandoj**) estas baza koncepto en la kampoj de inform-kolektado, precipe en ĵurnalismo, scienca esplorado kaj policesploroj.  Ĉi tio estas akceptita maniero aranĝi la gravajn demandojn por prezenti la kompletan rakonton pri aparta temo.  En ĵurnalismo estas akceptite, ke por raporto pri kazo estu konsiderata kompleta, la raporto devas inkluzivi kontentigan respondon al ĉiu el la sekvaj kvin demandoj, ĉiu el kiuj komenciĝas per aparta korelativo 

* **Kiu estas** implikita en la kazo?
* **Kio** okazis?
* **Kiam** tio okazis?
* **Kie** ĝi okazis?
* **Kial** tio okazis?

Sesa demando ankaŭ povas esti aldonita:

* **Kiel** tio okazis?

La supozo estas, ke ĉiu demando havas faktan respondon, kaj ĉiuj respondoj kune transdonas la necesajn faktojn. }} Videblas, ke neniu el la supraj demandoj respondeblas per mallonga jes / ne, kaj kune ili formas kadron por gazeta artikolo aŭ polica raporto.

Al Rudyard Kipling estas atribuita diraĵo ekvivalenta al tiu koncepto: "Lojalaj al mi estas ses helpantoj, kiuj instruadis min ĉion, kion mi scias kaj scios, kaj jen ili: kiu kaj kio, kial kaj kiel, kiam kaj kie."

La kvinopo en profesismo
------------------------

Ankaŭ en profesia organizaĵo oni faras esplorojn kaj enketojn, sekurecajn kaj funkciajn, surbaze de kvin K-demandoj, por krei ordon al la prezento kaj analizo de estinta evento kaj la profesia respondo al ĝi.

Ekzemple en batalo la respondeca oficiro aŭ komandanto demandos sin: **kiel** estas la plej bone maniero agi, reagi, aŭ ne agi, al **kiu** mi pafas, **kion** mi pafas (ne nur la speco de municio sed ankaŭ la damaĝa efiko al la malamiko), De **kie** al **kie** mi pafas (loko de la artileribaterio), ekde **kiam** mi pafas (operacia tempo) , kaj ĝis **kiam**, la daŭro (dum kiom da tempo).

Piednotoj
---------

1. ↑   Knowing What's What and What's Not: The Five Ws (and 1 "H") of Cyberspace. *Media Awareness Network*. Alirita 12a de Septembro, 2008.

Arkivigite je 2012-04-28 per la retarkivo Wayback Machine
2. ↑  Journalism website. Press release: getting the facts straight. Work by Owen Spencer-Thomas, D.Litt. URL alirita la 24an de Februaro 2012.
3. ↑   The Five Ws of Online Help. *by Geoff Hart, TECHWR-L*. Alirita 12a de Septembro, 2008.
4. ↑   Five More Ws for Good Journalism. *Copy Editing, InlandPress*. Alirita 12a de Septembro, 2008.

[*rompita ligilo*] 2020
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Aĉaĉario** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Malpigialoj *Malpighiales*  |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Kluziacoj *Clusiaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Garcinio *Garcinia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | *G. humilis* |
|

 |
| Dunomo |
| ****Garcinia humilis****(Vahl) C.D.Adams |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Aĉaĉario  |

 |
| v • d • r |

**Aĉaĉario** estas frukto de *Garcinia humilis*, malgranda, produktive frukta arbo ligita al la mangostano. Aĉaĉariarbo kreskas en la suda parto de la Amazon-baseno en la centra areo de Bolivio, sed lastatempe estis plantita komerce en Burdekino, Aŭstralio. La frukto okupis la trian lokon en la Premioj pri Novigado de Fruit Logistica 2012 okazintaj en Berlino.

Aspekto
-------

La aĉaĉario havas allogan koloron kaj formon kaj estas tre ornama. Ĝi estas ovforma, ĝis 6 cm longa kaj 4 cm en diametro. Ĝi prenas ruĝoranĝan nuancon kiam maturiĝas. Estas kutime unusola videbla kafokolora semo, sed pli grandaj fruktoj povas havi pli ol unu semon.

Konservo kaj uzo
----------------

La gusto estas priskribita kiel kaj maldolĉa kaj dolĉa kaj iomete memorigas limonadon. La iom dura, amara ŝelo povas esti disfendita per tranĉilo aŭ per la dentoj, kaj la manĝebla parto de la frukto suĉante la semon.

La Kvinslanda Departemento pri Agrikulturo, Fiŝfarmoj kaj Forstado trovis, ke la frukto konserviĝas bone dum kvar ĝis ses semajnoj tiel longe kiel ĝi restas ekster la fridujo. Ĝi rekomendas konservi la frukton je 15 ĝis 20 celsiaj gradoj kun alta relativa humideco. Se ĉi tiuj kondiĉoj ne plenumiĝos, la frukto ŝrumpos.

La brilaj oranĝaj ŝeloj de la aĉaĉario povas esti metitaj en likvigilon kun akvo. Post kiam purigita kaj tiam kribrita por forigi ĉiujn solidojn, ĉi tiu likvaĵo povas esti diluita kaj dolĉigita laŭ onia gusto, tiam malvarmetigita por refreŝiga somera trinkaĵo.

Rikoltsezono
------------

La aĉaĉario estas en rikoltsezono de decembro ĝis mez-marto en Aŭstralio.

Referencoj
----------

1. ↑   Achacha honored at Fruit Logistica. *freshplaza.com*. Arkivita el la originalo je 2015-04-02. Alirita 2015-03-07.
2. ↑  Staight K (13a de Februaro 2011) True Bolivia. Australian Broadcasting Corp. ABC Online Services.
3. ↑  "Five ways with achacha", *The Sydney Morning Herald*, 14a de Februaro 2012.

Eksteraj ligoj kaj noto
-----------------------

* Kategorio Aĉaĉario en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Aĉaĉario en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* Aŭstralia Aĉaĉaria Informpaĝo angle
* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Garcinia humilis en la angla Vikipedio.*