recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Felix SALTEN** (naskiĝis *Siegmund Salzmann* en Peŝto, Hungario, la 6-an de septembro 1869; mortis en Zuriko, la 8-an de oktobro 1945) estis viena verkisto. Lia plej fama verko estas *Bambi, vivo en la arbaro*, verkita en 1923. Oni ankaŭ atribuas al li la romanon Josefine Mutzenbacher, fikcia membiografio de viena prostituitino, aperinta en 1906. Li estis onklo de Karl Farkas. Li kontribuis al la t.n. literaturo kafeja.

Vivo
----

Kiam Felix Salten estis kvarsemajna lia familio translokiĝis al Vieno. Kiam lia patro iĝis bankrota, la deksesjarulo forlasis la lernejon kaj komencis labori por asekurinstanco. Li ankaŭ komencis alsendi poemojn kaj librorecenzojn al ĵurnaloj. Li iĝis ano de la movado Jung-Wien kaj baldaŭ ricevis laboron kiel plentempa arto- kaj teatrokritikisto por la gazetoj "Wiener Allgemeine Zeitung" kaj "Zeit". En 1900 li publikigis sian unuan kolekton de noveloj. En 1901 li iniciatis la unuan literaturan kabaredon de Vieno "Jung-Wiener Theater Zum lieben Augustin".

Li baldaŭ regule publikigis po unu libron por jaro plena de ludoj, noveloj, romanoj, vojaĝpriskriboj, kaj eseokolektoj. Li ankaŭ skribis por preskaŭ ĉiuj plej gravaj gazetoj de Vieno. En 1906 Salten iris al Berlino ĉe Ullstein-eldonejon kun la tasko ĉefredaktistadi ĉe "B.Z. am Mittag" kaj "Berliner Morgenpost"; sed jam kelkajn monatojn pli poste li revenis Vienon. Li ankaŭ skribis al filmoj scenarojn kaj libretojn por operetoj. En 1927 li iĝis prezidanto de la Aŭstria PEN-klubo kiel posteulo de Arthur Schnitzler.

Lia plej fama laboro estas *Bambi* (1923). Ĝi estis tradukita en la anglan en 1928 kaj furoris kiel "libro de la monato". En 1933, la filmrajtoj venis al la amerika reĝisoro Sidney Franklin kontraŭ pago de nur 1000 dolaroj kiu poste transdonis la rajtojn al la studioj de Walt Disney. Tie kreitis la famekonata kaj tiutempe teknike revolucia animacia filmo *Bambi* en 1942. Estante judo Salten travivis la malpermeson de siaj libroj en Nazia Germanio en 1936.

Salten geedziĝis kun la aktorino Ottilie Metzl en 1902, kaj havis du infanojn: Paul (nask. 1903) kaj Anna-Katharina (nask. 1904). Salten verkis ankoraŭ daŭrigan historion pri Bambi en 1939. Lia rakonto pri Perri inspiris aliajn Disney-desegnofilmojn (Perri, en 1957; *The Shaggy Dog*, en 1959). Li estis ankaŭ la anomina verkinto de famkonata erotika romano pri la ĉiesulino Josephine Mutzenbacher (1906).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Felix Salten en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Felix Salten en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biografio eta kaj kelkaj rete legeblaj verkoj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 446213
* GND: 118840819
* LCCN: n50016249
* VIAF: 32002588
* ISNI: 0000 0001 1615 5080
* LIBRIS: 249018
* SUDOC: 027120600
* BNF: 11923524c
* ULAN: 500373078
* MBA: 80aa5fd9-a386-49ec-89c2-5cab85f1876a
* NLA: 35473101
* NDL: 00455209
* BIBSYS: 90111568
* NKC: mzk2015862559, mzk2015862560 jo20000082662, mzk2015862559, mzk2015862560
* ICCU: RAVV054245
* BNE: XX994858
 |
**Ferdinando Maria Alberto Amadeo Filiberto Vicente Savojo**, unua Duko de Ĝenovo (naskiĝis en Florenco, 15-an de novembro 18221, mortis en Torino, 10-an de februaro 1855), estis itala nobelo de la Savoja dinastia familio.

Li estis la dua filo de Karlo Alberto de Sardio kaj Maria Teresa de Toskanio. Li estis baptita la 16-an de novembro 1822 en la palaco Pitti, sponsorita de siaj patrinaj geavoj, Ferdinando la 3-a el Toskanio kaj lia edzino Maria Fernanda de Saksio. Li iĝis Duko de Ĝenovo en 1831.

Elektita la 10-an de junio 1848 kiel reĝo de Sicilio fare de la secesiisma registaro, kiu sekvis la sendependan revolucion, li rezignis la tronon por ne ofendi la laŭleĝan suverenulon Ferdinando la 2-a de la Du Sicilioj (kiu lasus siajn italajn alianculojn meze de la unua milito) de sendependeco kaj subskribis pacon kun la Aŭstra imperio). Dum tiu unua milito de sendependeco, Ferdinando de Savojoa kondutis kuraĝe, meritante la oran medalon pri milita kuraĝo.

Dum la Krimea Milito, li estis nomumita por komandi la helpfosadojn de la Reĝlando Sardio, sed lia sano malfortiĝis, kio signifis ke li ne povis akcepti la mision.

Lia sanstato ne resaniĝis kaj li mortis en Torino en la aĝo de tridek du. Li estas entombigita en la reĝa kripto de la Baziliko de Superga, proksime al Torino. Post lia morto, lia filo Tomaso apenaŭ estis unujaraĝa.

* Kategorio Ferdinando de Savojo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 636365
* GND: 101811470X
* LCCN: nr97017901
* VIAF: 73760125
* ICCU: MUSV025697
* BNE: XX1695819
 |
**József Lévay** [jOĵef lEvai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lévay József** estis hungara poeto, tradukisto, instruisto, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1883), membro de Societo Kisfaludy (1862).

Skulptaĵo pri József Lévay
József Lévay  naskiĝis la 18-an de novembro 1825 en Sajószentpéter. Li mortis la 4-an de julio 1918 en Miskolc.

Biografio
---------

József Lévay frekventis gimnazion en Miskolc, poste li lernis juron en Késmárk (nuna [[]]). En 1847 li eklaboris en Miskolc kiel juna juristo. En la sekva jaro li partoprenis en laboro de la parlamento kiel skribisto de Bertalan Szemere. Post fiasko de la hungara liberecbatalo en 1849 li kaŝiĝis, poste en Pest (urbo) li estis ĵurnalisto sub nomo *Bátor Miklós* (=kuraĝa Nikolao). Li konatiĝis kun János Arany, li komencis poemadi. Inter 1852-1865 li instruis en Miskolc, krome li ricevis departementan oficon. Poste li iĝis ĉefnotario, tial li ne plu instruis. En 1896 li pensiuliĝis. Li ricevis oran plumon kiel premion.

Verkaro (elekto)
----------------

* tradukaĵoj de Robert Burns, Lucius Annaeus Seneca, Molière, William Shakespeare

Memorigiloj
-----------

* biblioteko en Miskolc havas la nomon "Lévay József"
* skulptaĵo en Miskolc de 1934
* strato en Miskolc de 1913
* gimnazio en Miskolc

Fontoj
------

* biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero L kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero L kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)

* Kategorio József Lévay en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 450608
* GND: 1019347031
* LCCN: n90693890
* VIAF: 33625362
* ISNI: 0000 0000 7828 7110
* SUDOC: 152025456
* BNF: 10279747q
 |
**Jorge ISAACS** [ĤORĥe isaAks] (1837-1895), kolombia verkisto kies famo ŝuldiĝas al malgranda volumo de poemoj, *Poezioj* (1864), kaj al unu sola romano, María (1867), kiu havis tujan sukceson kaj fariĝis la romano plej populara, imitita kaj legita de multaj latinamerikanoj, nur superita, laŭ la kritikistoj, de *Cent jaroj de Soleco* de Gabriel García Márquez.

Biografio
---------

Isaac estis ido de riĉa familio jud-brita kiu transloĝiĝis el Jamajko al propra bieno en la provinco Valo de Kaŭko, proksime de Kalio, kie li naskiĝis. Li studis en unue en Kalio, poste en Popayán kaj fine en Bogoto, anstataŭ sekvi kuracistan karieron, kiel li planis, li enviciĝis en la Armeo por batali en la milito de Kaŭko (1860-1863), civila milito kiu detruis la propraĵojn de la familio kaj forigis lin de liaj riĉaĵoj. Malriĉiĝinte, Isaacs transloĝiĝis al Bogoto kun la celo sin dediĉi al literaturo. Lia unua kolekto de poemoj havis grandan sukceson, same kiel María, lirika sentimentala romano kaj lia plej bona verko, kiu rikoltis spektaklan sukceson. Antaŭ la fino de la 19-a jarcento, la verko havis 50 eldonojn.

Isaacs estis nekapabla ripeti la sukceson de tiu ĉi lia unua romano, malgraŭ ke li daŭre provadis. Li alternis la literaturon kun kelkaj postenoj ene de la burokrata medio, kaj estis konsulo de sia lando en Ĉilio. Tamen, oni ade malpermesis al li la eblecon rehavigi al si la familian riĉecon kaj en 1895 li mortis en Ibageo, Tolimo, meze de la malriĉeco.

Aperis en Esperanto
-------------------

* *Maria*, tradukita de Ruben' Torres kaj aliaj.

* Kategorio Jorge Isaacs en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Jorge Isaacs en Vikifontaro (Universala biblioteko)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 47403
* GND: 118775669
* LCCN: n81086325
* VIAF: 41871263
* ISNI: 0000 0001 0891 1843
* SUDOC: 029500842
* BNF: 121115055
* NKC: jo2002106035
* BNE: XX973025
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Hieronymus von Colloredo (apartigilo) |

**Hieronymus von Colloredo**, plena nomo *Hieronymus Joseph Franz de Paula Graf von Colloredo-Waldsee* (naskiĝinta en la 31-a de majo 1732 en Vieno, mortinta samloke en la 20-a de majo 1812) estis la lasta salcburga princĉefepiskopo.

Vivo
----

Colloredo jam kiel 15-jaraĝulo estis katedralano en Salcburgo. En 1751 li iĝis membro de la katedrala kapitularo en Passau kaj studis kelkan tempon en Romo. En 1759 li nomumitis fare de la imperiestro *auditor Rotae Romanae* por la germana nacio. En 1761 Colloredo estis provosto en Kroměříž kaj en 1762 episkopo de Gurk. Kiam la salcburga arkiepiska seĝo vakas en 1771 li estis la kandidato favorita fare de la viena kortego dum la balotoj en 1772. Sed nur post la 11-a voĉdonado Colloredo elektitis.

Colloredo estis lerta kaj saĝa diplomato kaj parolis plurajn lingvojn. Li estis bona kaj preskaŭ avara administranto kiun la popolo ne tro ŝatis: la kontraŭa tipo al sia antaŭulo Schrattenbach.

Hieronymus von Colloredo.
Kun Colloredo komenciĝis nova epoko por Salcburgo karakterizita per: klerismo, ŝtata kontrolo pri ekleziaĵoj, fiskismo/ĉambrismo, policaj kontroloj, kolapso de la mezepoka mondo danke al la ideoj de la Franca Revolucio kaj la militoj de Napoleono Bonaparte. Estante en favoro de febronianismaj ideoj Colloredoj partoprenis la kunvenon de episkopoj en Bad Ems *(Emser Punktationen)* en 1782 por plifortigi episkopan memstarecon kontraŭ troo da centralismo fare de la Sankta Seĝo. En cirkulero publikigita en la sama jaro li prezentis sian reformprogramon: li malpliigis la nombron de la monaĥoj, nuligis ĉiujn fratiojn kaj plimultigis la animzorgadejojn. Li plialtrangigis la elementan instruadon, zorgis pri alta nivelo en la universitata instruado kaj sendis multajn salcburgianojn por lerni eksterlanden. Por la arto li ne tiom okupiĝis. Por Colloredo plej gravis la sekulara suvereneco de la episkopo, ja ĝi ŝajnis al li nepra por sukcesa ekzerco de la paralela eklezia povo. Tamen eĉ li ne sukcesis malhelpi la malekfloron de la episkopujo, sed oni ŝuldas al li "almenaŭ" la pluekziston de la episkopujo en la jaro 1807 kiam estis la minaco ke ĝi fariĝi nura filio de la viena ĉefepiskopujo!

La 1-an de oktobro 1800 Colloredo forlasis sian rezidejon en Salcburgo pro la alproksimiĝantaj francoj kaj reiris Vienon tra Brunno. La 11-an de februaro 1803 li rezignis pri la sekulara povo de la salcburgaj ĉefepiskopoj, tiel li estis la lasta suverena eklezia princo de Salcburgo. Pri ties moderna impostoreformo verkis fundamentan verkon Hans Katschthaler.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Hieronymus von Colloredo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biografio ĉe *NDB*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 517151
* GND: 119265737
* LCCN: n79016857
* VIAF: 49354001
* ISNI: 0000 0000 5954 9461
* SUDOC: 034213252
* BNF: 12917255q
* NKC: jx20140723001
* BNE: XX981039
 |
**Grafo Ferenc FRANGEPÁN**, laŭ hungarlingve kutima nomordo **Frangepán Ferenc** estis hungara pastro, ĉefepiskopo, episkopo, monaĥo, ĉambelano. Lia nobela antaŭnomo estis *czetinai*. Lia plena nomo estis Frangepán Ferenc János.

Ferenc Frangepán  naskiĝis en ?. Li mortis en 1543 en Hungara reĝlando en Pozsony (nuntempa Bratislavo en Slovakio).

Biografio
---------

Ferenc Frangepán estis edukita de onklo Gergely Frangepán. Komence li okupiĝis pri la familia bieno, poste li ricevis la dignon ĉambelano de Vladislao la 2-a Jogajlido. En 1514 li pilgrimis al Romo, poste bli aliĝis al minoritanoj. En 1526 li ricevis diplomatiajn taskojn en kortego de Johano la 1-a (Hungario). En 1538 li iĝis episkopo de Eger kaj pli frue en 1528 ĉefepiskopo de Kalocsa. En 1535 li rezignis pri la monaĥeco. En 1540 li aliĝis al kortego de Ferdinando la 1-a (Sankta Romia Imperio), en la sekva jaro li denove ricevis diplomatian taskon en Regensburg.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Oratio Francisci de Frangepanibus archiepiscopi Colocensis, oratoris regni Ungariae ad Caesarem Electores…* (1541, poste plurfoje eldonita) - paroladoj

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla iomete pli malsupre)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla en la 5-a punkto)
**Hinmatujalatkit** (aŭ **Ĉefo Jozefo la pli juna**, angle "Chief Joseph"; la propra nomo signifas "Tondro Malsuprenfluanta laŭ la Montdeklivo"), (1840 – 21-a de septembro 1904 estis tribestro de la Nezperca popolo en la regiono, kiu nun estas partoj de la usonaj ŝtatoj Oregono kaj Idaho. Oni nomis lin "Plijuna Jozefo" ĉar lia patro baptiĝis je tiu nomo ĉe katolika misiejo. Li estas fama pro sia penado vivteni kaj travivigi sian popolon kiam Usono (1877) forŝtelis la triban terenon. Oponante plenan militon kontraŭ la pli forta Usona armeo, li klopodis retretigi sian popolon ĝis Kanado, gvidante ilin tiudirekten trans pli ol 1500 kilometrojn tra Idaho kaj Montano. La armeo fine ĉirkaŭis kaj sieĝis la Nezpercojn nur 50 km for de la landlimo, kaj Hinmatujalatkit fine devis kapitulaci, eldirante faman paroladon en kiu aŭdiĝis jena konata alineo:

"Diru al generalo Howard, ke mi konas lian koron. Kion li diris al mi antaŭe, tion mi havas ĉe mi en la koro. Mi lacas pro militado. Niaj ĉefoj estas mortigitaj: Spegulo mortis, Tahulhulŝut mortis. Ĉiuj niaj olduloj mortis. Nun estas la junuloj, kiuj diras jes aŭ ne. Kiu gvidis la junulojn, tiu mortis. Estas fride, kaj ni ne havas kovrilojn; la infanetoj mortas pro frosto. Neniu scias, kie ili estas—eble ili frostmortas. Mi volas havi tempon por serĉi miajn infanojn, por vidi, kiom el ili mi povos trovi. Eble mi trovos ilin inter la mortintoj. *Aŭdu min, miaj ĉefoj! Mi lacas. Mia koro malsanas kaj malgajas. De kie la suno staras nun, ne plu mi batalos por ĉiam.*"
Usono malliberigis Hinmatujalatkiton en Kansaso kaj poste en Oklahomo, kaj finfine permesis ke li kaj liaj proksimuloj revenu al Vaŝingtonio (ankoraŭ ne al la propra teritorio, sed en por ili pli komforta klimato) en 1885, kie li mortis ankoraŭ ekzilito en 1904.

* 
* 
* 
*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hinmatujalatkit en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Hinmatujalatkit en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

*(ĉiuj estas nur en angla lingvo)*

* Arkivigite je 2006-03-08 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* 
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 69627
* GND: 119432943
* LCCN: n80015736
* VIAF: 33289715
* ISNI: 0000 0001 0060 7265
* SUDOC: 03452116X
* BNF: 12526915p
* MBA: 2c71195a-064a-47e4-a7f6-0637e11ea352
* BNE: XX981457
 |
**Ferenc Hont,** laŭ la hungara skribmaniero **Hont Ferenc** estis hungara reĝisoro, teatrestro. Lia edzino estis Erzsi Hont.

Ferenc Hont naskiĝis kiel *Holtzer Ferenc* la 4-an de aprilo 1907 en Szeged. Li mortis la 11-an de marto 1979 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ferenc Hont jam antaŭ la lernojaroj komencis verkadi poemojn. Li frekventis lernejon en sia naskiĝurbo, sed baldaŭe li vojaĝis al Germanio, fine li plulernis en Parizo. En la 1922 aperis sia unua poemo. Tiutempe li iniciatis festivalon de Szeged. Inter 1928-1937 li estis reĝisoro en teatroj de Szeged kaj Budapeŝto, krome li redaktis periodaĵojn kaj establis lernejon por aktoroj. En 1944 li estis trudlaboristo. Post la 2-a mondmilito li plenumis diversajn postenojn, ekzemple direktoro de Tutlanda Teatrohistoria Muzeo kaj teatrestro. Li ricevis premion Kossuth en 1949.

Liaj reĝisoraĵoj (elekto)
-------------------------

* George Bernard Shaw: Sankta Johana
* Imre Madách: *Az ember tragédiája* (La tragedio de l' homo)

Verkaro (elekto)
----------------

* *Magyar színháztörténet* (Hungara teatrohistorio), 1962
* *Színházi kislexikon* (Teatra leksikoneto), 1969
* *A színház világtörténete* (Mondhistorio de la teatro), 1972

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Ferenc Hont en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 419357
* LCCN: nr89002455
* VIAF: 85450913
* ISNI: 0000 0000 7835 6438
* SUDOC: 257345779
* BNF: 129134450
* NKC: xx0023934
 |
**József Mezey** [jOĵef mezei], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mezey József** estis hungara pentristo, poeto. Lia malofta familia nomvarianto estis *Mezei*.

József Mezey  naskiĝis la 11-an de majo 1823 en Kisléta, li mortis la 8-an de septembro 1882 en Budafok.

Biografio
---------

József Mezey frekventis gimnaziojn en Máramarossziget kaj Szatmár, poste li estis inĝeniero (la fontoj ne mencias klare diplomon). Dum la Hungara revolucio de 1848 li estis armea pentristo kaj artileriano de Jozefo Bem. Post la falo li retiriĝis al Nagybánya, kie li pentradis kaj verkis poemojn. En 1850 li studis en ateliero (eble en privata lernejo) de Jakab Marastoni, poste li pentradis en Nagybánya kaj en kelkaj aliaj urboj. Tiutempe li edziniĝis. Li pentradis ankaŭ preĝejajn bildojn, sed en 1863 liaj okuloj malsaniĝis. Li ne plu pentradis, sed verkis poemojn.

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Portreto pri Sándor Petőfi
* Memportreto (1851)
* Krisztus rabokat szabadít fel és gyermekeket gyógyít
* Gefratoj Abonyi (1859)
* Déli pihenő

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* Poemlibro (1870, trifoje eldonita)
* poemoj aperintaj en Hölgyfutár
* kelkaj artikoloj en pluraj gazetoj

Fontoj
------

* hungarlingva teksto kun bildoj
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva aprezo

* Gefratoj Abonyi (1859)Gefratoj Abonyi (1859)
* Junulino kun verda turbano (1855)Junulino kun verda turbano (1855)

* Kategorio József Mezey en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 614260
* VIAF: 96388652
* ULAN: 500096138
* RKD: 55829
 |
**Franz AXTER** (naskiĝinta la 25-an de aprilo 1772 en Bamberg, mortinta la 29-an de julio 1806 samloke) estis germana kuracisto kaj verkisto.

Vivo
----

Axter komencis studi medicinon ĉe la Universitato de Erfurto sed baldaŭ translokiĝis al Jena. Post pliaj studlokŝanĝoj al Erlangen respektive Würzburg li finfine doktoriĝis en 1795 en Bamberg ĉe Anton Dorn per la tezo *De aeris atmosphaerici in corpus humanum inflŭu salubri et noxio*. 

Li iris al Vieno kie li iĝis milita kuracisto. Post kvinjaro da deĵoro li revenis al Germanio intenconte iĝi kuracisto en la naskiĝurbo. Sed tio ne eblis. Por perlabori sian vivtenon li ekde 1800 redaktis kelkajn gazetojn en Würzburg kaj Munkeno. De tiam li ankaŭ verkis literaturaĵojn, ekz. romanojn, teatraĵojn. Ekde 1807 Axter ankaŭ estis doganisto en Schnaittach kontinuigante la verkadon de beletraĵoj.

Verkoj (elekto)
---------------

* De aeris atmosphaerici in corpus humanum inflŭu salubri et noxio. Verlag Klietsch Bamberg 1795 (Zugl. Dissertation, Universität Bamberg 1795)
* Der Bund der Liebe. Verlag Gebhardt, Bamberg 1806.
* Heinrich und Julie oder der Bund der treuen Liebe. Verlag Gebhardt, Bamberg 1817.
* Rosenblätter. Fleischmann Verlag, München 1823.

Literaturo
----------

Biografio ĉe: *Deutsches Biographisches Archiv (DBA)*, Serie I, Fiche 42, Feld 47-53; Serie III Fiche 30, Feld 307

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Franz Axter en la germana Vikipedio.*
**Franz Anton (von) SCHIEFNER** (ruse: *Антон Антонович Шифнер/Anton Antonoviĉ Ŝifner*; naskiĝinta la 18-an de junio 1817 en Talino, mortinta la 16-an de novembro 1879 en Sankt-Peterburgo) estis ruslanda orientalisto kaj filologo; origine li estis germanlingvano el Baltio.

Vivo
----

Post studoj de jursciencoj inter 1836 kaj 1840 en Sankt-Peterburgo li aliorientiĝis pri filologio. Tiufake li studis en Berlino kaj ekde 1846 denove en Sankt-Peterburgo. Fokuso lia kuŝis pri orientalaj lingvoj. Multajn jarojn li instruiis klasikajn lingvojn ĉe gimnazio peterburga kaj iĝis en 1852 membro, en 1863 eĉ bibliotekisto ĉe la akademio. En 1866 oni nomumis lin vera ŝtatkonsilisto. Lia unua specialaĵo estis la esplorado de la tibeta lingvo por kies konatiĝo gravegis liaj eseoj publikigitaj ĉe "Bulletins" de la peterburga akademio (vol 8 k.a.).

Liaj tekstkritikaj eldonoj, nome de la tāranātha-a *Historio de budismo en Hindujo* (Sankt-Peterburgo 1868; germana eldono samloke en 1869) kaj liaj tradukoj en germanan lingvon (ekz. de tibeta biografio de Budho) altvaloris kaj por lingviko kaj por historio religia. Dua fokuso de liaj studoj videblis en la lingvaroj malnovuralaj kaj siberiaj, speciale ankaŭ por la finna lingvo. Tradukis li ankaŭ la nacian epopeon *Kalevala* kaj publikigis li ritman pritrakton de la Heroaj legendoj de la tataroj el la regiono de Minusinsko (*Heldensagen der Minussinischen Tataren*, Sankt-Peterburgo 1859).

Laŭ komisio de la akademio peterburgo li eldonis el la postlasitaĵoj de Matthias Alexander Castrén diversajn aĵojn, ekz. *Nordische Reisen und Forschungen* (1853–62) por kiu li mem pritraktis kaj sciencege komentis la de Castrén kolektitajn lingvoatestaĵojn. Same gravis liaj laboraĵoj sur tria tute izolita lingvaro, nome de Kaŭkazo. Ankaŭ ĉi-tie Schiefner plejofte kontentiĝis pr rolo de interpretisto de fremdaj esploroj: li prilaboris la de generalmajoro Uslar kolektitan materialon por la gazeto "Abhandlungen der Petersburger Akademie". Pri aliaj kaŭkazaj lingvoj li eldonis ankaŭ proprajn verkojn, ekz. pri la lingvoj tuŝa (Sankt-Peterburgo 1856), la avara (1862, 1872 kaj 1873) aŭ pri la uda. (1863). Schiefner krome interesiĝis pri la hindeŭropa oseta lingvo (*Ossetische Sprichwörter*, ĉe "Mélanges russes", Sankt-Peterburgo 1862).

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 17. Leipzig 1909, p. 756 (tie ĉi interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Vikifontaro
* Walravens, Hartmut, "Schiefner, Anton von", ĉe: Neue Deutsche Biographie 22 (2005), p. 736-738 (tie ĉi interrete)
* Biografio ĉe Biblitheca Augustana
* Biografio en la rusa


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 755301
* GND: 117228427
* LCCN: n50077552
* VIAF: 54450437
* ISNI: 0000 0001 0902 9721
* SUDOC: 077476786
* BNF: 14468349r 15366437h, 14468349r
* MBA: 7599430e-a607-48b2-bc51-e4257254be62
* NLA: 35480054
* NDL: 00549687
 |
**SERÉNYI József** [ŝere:nji]; familinomo Steinfeld, estis rumania hungara ĵurnalisto, redaktoro, poeto, novelisto. Li naskiĝis en Arad la 7-an de februaro 1905 kaj mortis samloke la 24-an de aprilo 1956.

Biografio
---------

József Serényi eldonis poemvolumon kiel dekses jarulo en sia naskiĝurbo. En 1923 la teatro de Arad prezentis lian unuaktan fabeldramon *A bűvös kard*. De 1923 li estis kunlaboranto de gazeto *Aradi Közlöny*, de 1925 de *Erdélyi Hírlap*, inter 1925–27 li estis respondecredatoro de *Krassószörényi Lapok* de Lugoj, inter 1928–35 redaktoro de *Szalontai Lapok*. Li redaktis en 1934 la gazeton *Szalonta*. En 1935 li revenis en Aradon al *Erdélyi Hírlap*. Inter 1938–44 li estis en laborkampoj. De 1948 li estis raportisto de *Igazság* de Kluĵo el Arado. De 1951 ĝis sia morto li estis interna kunalboranto de gazeto *Vörös Lobogó*.

Fonto
-----

* *Örök szerenád* (poemoj, en nomo Steinfeld József, Arad 1921);
* *Mimóza* (noveloj, samloke. 1923);
* *Víg és komoly írások* (Lugos sen jaro);
* *Énekel az élet* (poemoj, Arad 1936);
* *Doktor Fájdalom* (noveloj, sl. 1939).

Fonto
-----

* Romániai magyar irodalmi lexikon Arkivigite je 2016-04-17 per la retarkivo Wayback Machine
**José de Anchieta**, tiel nomata "Apostolo de Brazilo", naskiĝis en La Laguna, Tenerifo (Kanariaj Insuloj) en la 19-a de marto 1534. Kiel studento en Coimbra, li ekkonis la Kompanion de Jesuo antaŭ nelonge fonditan de lia parenco Sankta Ignaco el Loyola. Li eniris la Kompanion en la 1-a de majo 1551, sed en la sama jaro, grava acidento trafis lin. Ŝtupetaro falis sur lian ŝultron; de tiam, li fariĝis iom ĝiba, malfacile povis marŝi kaj eksuferis je la spino. Iu sugestis al lia Superulo, Pastro Miguel Torres iriĝi lin en Brazilon, kie la klimato povus esti taŭga kuracilo.

En la 8-a de majo 1553 ekvelis de Lisbono la karaveloj transportantaj soldatojn, funkciulojn kaj la duan guberniestron de Brazilo. Ĉe estis ankaŭ 6 jezuitoj. En la 13-a de julio alvenis Brazilon. Helpis la Provincialo de San-Vicento, pastro Manuel da Nóbrega, fondi misiejon kiu estos nuna urbo San-Paŭlo en la 25-a de januaro 1554.

Anchieta estis la unua kiu lernis la tupian lingvon kaj verkis ĝian gramatikon kaj vortaron. En 1564 estis kaptita de Tamojoj, ĝis Nóbrega sukcesis pacigi la indiĝenojn. En 1556 li fariĝis pastro. En 1567, lin vokis al Rio-de-Ĵanejro la nova guberniestro Mem de SÁ por esti ambasadoro al indiĝenoj instigitaj de francaj invadintoj. En 1577 li fariĝis superulo de Kompanio de Jesuo en Brazilo. Li loĝis en nuna subŝtato Espirito-Santo de 1585 ĝis 1597 kiam li mortis.

En la 10-a de aŭgusto 1736, Papo Klemento la 12-a deklaris lin "Respekteginda" pro liaj "heroaj virtoj". La 22-an de januaro 1980, Papo Johano Paŭlo la 2-a solene beatigis Anchieta. La 3-an de aprilo 2014 li estis kanonizita de la Papo Francisko.

Vidu ankaŭ
----------

* Historio de Brazilo

* Kategorio José de Anchieta en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 33151
* GND: 11926725X
* LCCN: n50051889
* VIAF: 17244299
* ISNI: 0000 0001 1021 801X
* SUDOC: 028845218
* BNF: 12059627b
* NLA: 35686556
* BIBSYS: 90563621
* NKC: jn20000600271
* ICCU: BVEV019176
* BNE: XX1723570
 |
**VÉSZI József** (ve:si) estis hungara verkisto, ĵurnalisto, redaktoro naskita en Arado la 6-an de novembro 1858 kaj mortinta en Budapeŝto la 23-an de januaro 1940.

Kariero
-------

Vészi studis filologion en Budapeŝto kaj li iĝis ĵurnalisto. Komence li verkis poemojn kaj romanetojn. Inter 1877 kaj 93 li redaktis la parlamentan rubrikon de la gazeto Pester Lloyd, de 1894 li estis la ĉefredaktoro de Pesti Napló. En 1896 li fondis la gazeton Budapesti Napló, kiu estis ĝis la apero de revuo Nyugat la plej grava forumo de la verkoj de Endre Ady. De 1899 li iĝis deputito kun liberala programo kaj dum la registaro Géza Fejérváry de 1905 li gvidis la presaroficon de la ministroprezidenteco. Poste en Berlino li fondis la gazeton *Jung-Ungarn*, en kiu li popularigis la hungaran literaturon kaj arton. En 1911 li fondis la politikan ĵurnalon Budapester Presse kaj en la sama jaro li revenis al la *Pester Lloyd*, kies li estis ĉefredaktoro de 1913 preskaŭ dum tri jardekoj. Li tradukis al germana lingvo la dramon *Bánk bán* de József Katona. Li estis longtempe prezidanto de la Budapesti Újságírók Egyesülete (Asocio de Ĵurnalistoj). De 1927 li estis ano de la supera ĉambro.

Verkoj
------

* *A bánat dalaiból* (poemoj, Bp. 1879);
* *Hiénák Jókai sírján* (pamfleto, Bp , 1904).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 335847
* GND: 1172479844
* LCCN: nb2011017192
* VIAF: 49214224
* ISNI: 0000 0001 2131 7611
* BNF: 10258891t
 |
**Fernando la 4-a de Kastilio**, kromnomita «el Emplazado» (Sevilo, 6-a de Decembro 1285 – Ĥaeno, 7-a de Septembro 1312), estis reĝo de Kastilio inter 1295 kaj 1312.

Dum lia minoritato, lia zorgado estis fidita al lia patrino, nome la reĝino María de Molina, dum lia tutoreco estis fidita al la infanto Henriko de Kastilio *la Senatano*, filo de Fernando la 3-a. Tiutempe, kaj ankaŭ dum la cetero de lia regado, lia patrino klopodis pacigi la nobelaron, frontis la malamikojn de sia filo kaj foje malhelpis ke li estu eltronigita.

Li devis fronti la insurekciojn de la nobeloj, estrita ofte de sia onklo, la infanto Johano de Kastilio, de Tarifa, kaj de Johano Núñez la 2-a de Lara, kiuj estis apogitaj foje de Don Juan Manuel, nepo de la reĝo Fernando la 3-a.

Same kiel siaj antaŭuloj, Fernando la 4-a sekvis la militojn de la *Reconquista* kaj, kvankam li malsukcesis konkeri Algeciras en 1309, li kaptis Ĝibraltaron tiun saman jaron, kaj en 1312 okupaciis Alcaudete. Dum la Kortesoj de Valadolido de 1312, li helpis la reformon de la justicadministrado kaj de ĉiuj niveloj de la administracio, samtempe al klopodoj plifortigi la reĝan aŭtoritaton malprofite la la nobela tavolaro.

Li mortis en Ĥaeno la 7an de Septembro 1312, estante nur 26-jaraĝa, kaj liaj restaĵoj ripozis en la preĝejo de Sankta Hipolito de Kordovo.

* Fernando la 4-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Fernando la 4-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 782263
* GND: 119426684
* LCCN: n96040169
* VIAF: 11158221
* ISNI: 0000 0001 0773 0223
* SUDOC: 082303711
* BNF: 145719400 14504183b, 145719400
* NLA: 35272589
* NKC: jo2017948437
 |
Tombo de Franz Treller sur la Wehlheiden-tombejo en Kaselo
**Franz TRELLER** (naskiĝinta la 15-an de oktobro 1839 en Kaselo, mortinta samloke la 28-an de junio 1908) estis germana verkisto, aktoro kaj reĝisoro.

Vivo
----

Treller estis la filo de ŝuflikisto. Post la frekvento de la burĝara lernejo li trejniĝis kiel bankfakulo. Sed li jam tiam multe pli interesiĝis pri teatro. Post lerno de aktorumo li deĵoris en teatrejoj de Oldenburg, Bremen kaj Kenigsbergo. Inter 1866 kaj la perfajrega detruo de la teatrejo en 1881 li estis reĝisoro, dramaturgo kaj aktoro de la Germana teatro en Rigo.

Post restadoj en Moskvo kaj Vieno Treller revenis en 1884 en sian naskiĝurbon kaj iĝis ĉefredaktisto de la gazeto *Kasseler Allgemeine Zeitung*. Ekde 1890 li estis eĉ liberprofesia verkisto.

Verkaro
-------

*Der letzte Hohenstaufe*, 1906
Furoris Treller danke al siaj aventurromanoj en la stilo de Karl May kiuj de multaj volonte legiĝis ĝis la 1960-aj jaroj. Unue li verkis aventurromanojn - ĉefe por junuloj - kies intrigo ofte koneksiĝis al Heslando. Ekzemple en la romano *Vergessene Helden* temis pri la sorto de pruntedonitaj hesiaj soldatoj en la Usona milito. Tamen pli gravis liaj porjunularaj rakontitaĵoj kaj romanoj, kiuj ofte unue legeblis en la tre ŝatata porjunulara gazeto "Der Gute Kamerad" respektive en la jarlibro "Das Neue Universum". Fakte, ĉe "Der Gute Kamerad" publikiĝis ankaŭ rakontoj de Karl May...

Verkoj (elekto)
---------------

### Romanoj

* *Die letzten Sprossen des Wolfsgeschlechtes*
* *Die Söhne Arimunts*
* *Eine versunkene Welt*
* *Vergessene Helden*
* *Das Kind der Prärie*
* *Der Held von Trenton*
* *Der letzte Hohenstaufe*
* *Der König der Miamis*
* *Hung-Li*, Eine chinesische Geschichte
* *Verwehte Spuren*
* *Der Letzte vom "Admiral"* (Kamerad-Bibliothek vol 2)
* *Der Sohn des Gaucho* (Kamerad-Bibliothek vol 5)
* *Der Enkel der Könige* (Kamerad-Bibliothek vol 10)
* *Der Gefangene der Aimaras* (Kamerad-Bibliothek vol 12)
* *Unter dem Römerhelm*, Eine Erzählung aus der Zeit Kaiser Domitians

### Teatraĵoj

* *Des Königs Narr*

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Franz Treller en la germana Vikipedio.*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Franz Treller en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* ligiloj ĉe DDB
* verkoj ĉe Projekt-Gutenberg.com
* Etbiografio kaj informoj priverkaj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 599684
* GND: 117409235
* VIAF: 85853133
* ISNI: 0000 0000 8398 480X
* SUDOC: 151603499
* BNF: 16538129d
* NKC: xx0083660
* BNE: XX5027799
 |
**Júlia Borbála Horváth** [horvAt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Horváth Júlia Borbála** estas hungara ĵurnalisto, verkisto, remisto.

Júlia Borbála Horváth naskiĝis en la 20-a jarcento.

Biografio
---------

Júlia Borbála Horváth ĝis 1991 estis remisto, eĉ plurfoje ŝi estis hungara ĉampiono. Ŝi ankaŭ studis filozofion, pli malofte ŝi muzikadis, precipe per saksofono. En la malfruaj 1990-aj jaroj ŝi akiris diplometon pri ĵurnalismo, poste ŝi laboris en la Hungara Televizio. Ŝi ofte kontribuis en pluraj gazetoj. En 2013 ŝi partoprenis en establo de kultura revuo, poste ŝi redaktis ĝin. En 2016 ŝi estis la unua en literatura konkurso, poste ŝi ricevis 2 stipendiojn.

Elektitaj libroj
----------------

* *Újnőkorszak* (2008)
* *33 áthalló* (2014)
* *Egy város képei. Budapest Plusz* (noveloj, 2014)
* *Lánylegény* (2015)
* *Munkakönyv* (romaneto, 2016)
* *Anyádat!* (2018)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 664848
* LCCN: nb2008022107
* VIAF: 36452722
* ISNI: 0000 0000 3821 9367
* SUDOC: 134007034
 |
Osip Jurij Fedkoviĉ
**Fedkoviĉ Jurij Osip** ukraine **Юрій Федькович** (1834-1888) - fama verkisto, romantika poeto, antaŭulo de ukraina nacia renaskiĝo en Bukovino. Laboris en Moldavio, servis en armeo. Poste estis lerneja inspektoro, teatra redaktoro en Lvivo, redaktis ukrainan gazeton en Ĉernivco, kie li mortis.

Ekverkis germane, sed poste, pro la influo de Taras Ŝevĉenkoa verkado, transiris al la ukraina, aŭtoris poemojn, novelojn, dramojn. Ofte oni nomis lin kiel "bukovina najtingalo". Tradukis de la angla, germana, rusa. Por Ukraina antologio estis esperantigita lia rakonto "Safat Ziniĉ".

Lian nomon honore portas Ĉernivca Universitato. En 2004 okaze de lia 170-jariĝo Nacia Banko de Ukrainio emisiis moneron kun lia portreto (vidu la foton).

* Kategorio Jurij Fedkoviĉ en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 133628
* GND: 11955349X
* LCCN: n81003974
* VIAF: 8200461
* ISNI: 0000 0001 1741 0119
* SUDOC: 158815629
* BNF: 16293242d
* NLA: 36483272
* NKC: js20020805345
 |
**Flavia Julia Konstantia** (en latino, *Flavia Julia Constantia*; post 293- ĉ. 330) estis romia imperiestrino laŭ geedziĝo, fakte edzino de la imperiestro Licinio. Estis la filino de la imperiestro Konstantio Kloro kaj de lia dua edzino, Flavia Maksimiana Teodora.

En 313, la imperiestro Konstantino, kiu estis duonfrato de Konstantia, donis ŝin kiel edzino al sia kunimperiestro Licinio, okaze de renkonto en Mediolano. Ŝi naskis filon, Valerio Liciniano Licinio, en 315, kaj kiam ekis lukto inter Konstantino kaj Licinio en 316, ŝi restis ĉe sia edzo. Dua milito ekis inter ambaŭ imperiestroj en 324; post la malvenko de Licinio, Konstantia intervenis antaŭ Konstantino favore por la pluvivo de sia edzo. Konstantino ne mortigis lin tiam, sed devigis Licinion vivi en Tesaloniko kiel privatulo, sed la venontan jaron (325), li ordonis la murdon de Licinio. Dua frapo por Konstantia estis la murdo, ankaŭ pro ordono de Konstantino, de ŝia filo Licinio la Juna.

En la postaj jaroj, Konstantia loĝis en la kortego de sia frato, ricevante honorojn (ŝia titolo estis *nobilissima femina*). Ŝi konvertiĝis al la kristanismo, apogante la partion de la arianoj en la Unua koncilio de Niceo (325).

La urbo Constanţa, Rumanio ricevis sian nomon el ŝia.

Referencoj
----------

1. ↑  Hieronimo, *Epist.*, 133.4; Rufino de Akvileo, *Hist. Eccl.* 1.11.
2. ↑  Filostorgio, *Hist. Eccl.* 1.9.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Flavia Julia Konstantia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* «Constantia», en *De Imperatoribus Romanis* angle


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 494811
 |
**Jacek Trznadel** (naskiĝis la 10-an de junio 1930 en Olkusz mortis la 23-an de januaro 2022) – estis pola verkisto, poeto, tradukisto, literatura kritikisto kaj publicisto.

Vivo
----

En 1964 iĝis doktoro, en 1976 habilitiĝis, kaj en 1992 ricevis la sciencan titolon profesoro. En 1952 iĝis laboranto de la Instituto de Literaturaj Esploroj de Pola Scienca Akademio.

De 1956 ĝis 1970 estis membro de Pola Unuiĝinta Laborista Partio. En 1975 subskribis la leteron de 59. De aŭtuno 1978 ĝis 1983 plenumis funkcion de direktoro de pola sekcio kaj profesoro de pola literaturo en la Pariza Universitato Sorbono. Ankaŭ kunlaboris kun monatrevuo *Kultura*.

En 1989 estis kunfondinto de Sendependa Historia Komitato pri Esploro de Katina Krimo, kaj en 1990 kuniniciatinto de la fondo de Pola Fondaĵo de Katin (membro de la Konsilio).

La plej konata verko de Trznadel estas *Hańba domowa* (Doma malhonoro), kolekto de intervjuoj kun verkistoj kreantaj en la periodo de la pola stalinismo. La libro kaj ties fragmentoj estis ankaŭ eldonitaj en la franca, angla kaj dana lingvoj

En 2010 en malferma letero al ĉefministro de Pollando Donald Tusk turinis sin pri establo de internacia teknika komisiono por esplori kaŭzojn de la katastrofo de pola aviadilo Tu-154M en Smolensk.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Twórczość Leśmiana. Próba przekroju* (Verkado de Leśmian) (1964)
* *Czytanie Norwida. Próby* (Legado de Norwid) (1978)
* *Hańba domowa* (Doma malhonoro) (1986)
* *Powrót rozstrzelanej armii. Katyń – fakty, rewizje, poglądy* (La reveno de dispafita armeo. Katin - faktoj, revizioj, konceptoj) (1994)
* *Z popiołu czy wstaniesz?* (Ĉu vi leviĝos de la cindroj?) (1995) [pri Katin
* *Wokół zamachu smoleńskiego* (Ĉirkaŭ la atenco de Smolensk) (2011)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 526497
* GND: 12843743X
* LCCN: n80115876
* VIAF: 93792957
* ISNI: 0000 0000 8166 4482
* SUDOC: 029302404
* BNF: 12095763b
* NLA: 35920012
* NKC: jn19990008623
 |
**Josef ALLRAM** (naskiĝinta la 22-an de novembro 1860 en Schrems, mortinta la 29-an de decembro 1941 en Mödling) estis aŭstra verkisto kaj poeto.

Vivo
----

Li frekventis la gimnazion en Waidhofen kaj studis agrikulturon ĉe la altlernejo *Francisco-Josephinum* en Mödling. Poste li estis trejnita ĉe la faklernejo por instruistoj en Krems kaj retiriĝis kiel lernejestro post 40 jaroj de instruado.
Li estis longjara kantisto en korusoj kaj honoriĝis fare de la *Schubertbund* por tio.

La verkisto
-----------

Lia kromnomo estis *Waldviertler Sepp*, ĉar li ege okupiĝis pri la Waldviertel, regiono en norda Malsupra Aŭstrio. Krom regionhistoriaj libroj li skribis poemojn, teatraĵojn kaj verkis vojaĝpriskribojn.

Li iniciatis ankaŭ la starigon de pluraj monumentoj je la honoro de Robert Hamerling.

Verkoj
------

* *Waldviertler Geschichten*, 1900
* *Der 1000. Patient*, 1903
* *Hamerling und seine Heimat*, 1905
* *Der letzte Trieb*, 1911

Eksteraj ligiloj
----------------

* Pri la verkisto ĉe la surreta leksiko *AEIOU* kun foto.
* Historio surreta. Arkivigite je 2014-05-04 per la retarkivo Wayback Machine
* Nekrologo.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 265241
* GND: 13974195X
* VIAF: 50249392
* ISNI: 0000 0003 9774 2678
 |
**Jack VANCE** (esperantigite Ĝak VANS; naskiĝis kiel **John Holbrook VANCE** la  28-an de aŭgusto 1916(nun 1916-08-28) en San-Francisko, Kalifornio, mortis la 26-an de majo 2013 en Oakland, Kalifornio) estis usona verkisto de fantasta kaj sciencfikcia literaturo.

Li deĵoris en la usona komerca maristaro dum la dua mondmilito kaj poste vivtenis sin per diversaj laboroj — inter ili, konstrui sian propran domon kaj ludi ĵaz-muzikon. Feliĉe por ni, li ankaŭ decidis ekprovi sin kiel aŭtoro, kun ja tre plena sukceso. Li tuj fariĝis tiom fama, ke anstataŭ devi ĉiam reklami sin ĉe literaturaj kunvenoj kaj ekspozicioj, li ĝuis la liberon loĝi kviete kun la edzino kaj filo en okcidenta Kalifornio, lasante ke nur la verkoj reprezentu lin. Por tia talentulo kia li, tio sufiĉis. Ĝis nun, li jam verkis pli ol sepdek du librojn (romanoj kaj novelaroj) kaj cent du novelojn, gajnante plurfoje la unuan premion (i.a. Hugo, Nebula kaj Edgar) en diversaj literaturaj kampoj.

Bone konata ankaŭ pro liaj kontribuoj en la ĝenroj de mistero, hororo kaj fantasto, li aparte famis pro multaj verkoj scienc-fikciaj. En tiu ĉi ĝenro, oni nomis lin la Majstro de l’ Fremdeco. Li gajnis tiun titolon pro sia kutimo, ne simple ornami nuntempecajn homojn per estontecaj iloj kaj cirkonstancoj, sed elkrei tute novajn, neniam antaŭe imagitajn politikojn, ekonomiojn, morojn, sociojn, kulturojn, artojn. En tio, li estis vera pioniro. Lia genio montriĝis per tio, ke li apenaŭ bezonis priskribi nehomajn speciojn kun ekzotikaj korpoformoj. Ne, tute male. En multaj liaj verkoj, leganto trovas tian mondon, en kiu la homoj mem ofte fremdas multe pli ol povus eĉ la plej ŝlima, multokula insektulo.

Profunde elpensitaj, liaj rakontoj kondukas leganton en tute neatenditan mondon jam plenan de ĝia propra, tute aparta historio. Li koloris siajn kulturojn ĝis eĉ la plej malgranda detalo per mirinde bildopentra stilo. Ŝajnas tiel, kvazaŭ li ja rakontis pri iu jam reala lando. Tiom versimilaj estas liaj mondoj, ke leganto povas eĉ senti sian propran fantazia. Rigardante supren de la fina paĝo, oni trovos nur grizecon en la reala mondo. Leginte ion ajn de li, oni suferos kiel drogulo. Tuj komencos sopiro por biso kiu neniam fados. Por tio, la sola kuraco estas plonĝi refoje en la vastajn universojn de la plej supera majstro-imagisto, Ĝak VANS.

En Esperanto aperis
-------------------

* Pluraj verkoj, kun permeso aĉetita de la aŭtoro. Tradukis Ĝan Ŭesli Starling ĉe Eldonejo Mistera Sturno.
* *Asutroj. Tradukis Eugen Fabian.*

Notoj
-----

1. ↑  Tamen alternativaj naskiĝdatoj 1916 kaj 1920 estas okaze cititaj.

* Kategorio Jack Vance en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 35455
* GND: 119317842
* LCCN: n79021250
* VIAF: 111614127
* ISNI: 0000 0001 2147 9098
* LIBRIS: 99109 200639, 99109
* SUDOC: 027176673
* BNF: 119276269
* NLA: 36299116
* NDL: 00459550
* BIBSYS: 90951188
* NKC: ola2003169762
* ICCU: CFIV001098
* BNE: XX950165
 |
**Su Zhu** (ĉine 苏铸, pinjine: Sū Zhù; naskiĝis la 16-an de februaro 1921, mortis la 20-an de aŭgusto 2008), pli bone konata laŭ *militnomo* **Hua Guofeng** (ĉine 華國鋒 aŭ 华国锋, pinjine: Huà Guófēng), estis nomumita sukcedanto de Mao Zedong kiel plej alta ŝtatestro de Ĉinio kaj proparolanto de la Komunista Partio de Ĉinio.

Li estis regiona funkciulo en Hunano inter 1949 kaj 1971, kaj iĝis estro de la partio en la provinco dum la lastaj etapoj de la Kultura Revolucio. Hua estis altigita al nacia stabanaro komence de 1976, kaj estis konata pro sia fideleco al Mao. Post la morto de Zhou Enlai en Januaro de 1976, Hua sukcedis al Zhou kiel estro de la Popola Respubliko Ĉinio. Post lamorto de Mao, Hua ricevis la titoloj de proparolanto de la Komunista Partio de Ĉinio kaj de la Centra Armea Komitato, por surprizo kaj disfalo de Jiang Qing kaj de la resto de la Bando de la Kvar. Hua estas la ununura estro kiu havis samtempe la tri plej altajn postenojn de Ĉinio – nome de la Komunista Partio, de la Ŝtata Konsilantaro kaj de la Centra Armea Komitato.

La 6an de Oktobro 1976, Hua donis finon al la Kultura Revolucio kaj eligis la membrojn de la poste nomita Bando de la Kvar el politika povo per arestadi ilin en Pekino. Li plenumis moderajn reformojn kaj inversis kelkajn el la troigoj de la Kultura Revolucio. Tamen pro sia insisto al kontinuado en la linio de Maoismo, ankaŭ li mem estis elpostenigita en Decembro 1978 fare de Deng Xiaoping, nome pragmatisma reformisto, kiu devigis Hua al frua retiriĝo. Dum Hua falis en politika malhelo, li pluinsistis en la ĝusteco de la principoj de Maoismo. Li estas rememorita kiel transira figuro en moderna politika historio de Ĉinio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Hua Guofeng en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala biografio de Hua Guofeng (en ĉina), Xinhua News Agency 31a Aŭgusto 2008

| Antaŭe: | Prezidanto de la Komunista Partio de Ĉinio | Poste: |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Mao Zedong | Prezidanto de la Komunista Partio (1976–1981) | Hu Yaobang |

| Antaŭe: | Ĉefministro de Ĉina Popola Respubliko | Poste: |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Zhou Enlai | 1976–1980 | Zhao Ziyang |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 495016
* GND: 118553976
* LCCN: n81018950
* VIAF: 52481387
* ISNI: 0000 0001 0901 5215
* SUDOC: 08510440X
* NLA: 36730677
* NDL: 00622290
* BIBSYS: 90688227
 |
**Hubert Feichtlbauer** (naskiĝinta la 17-an de februaro 1932 en Obernberg am Inn/Distrikto Ried im Innkreis, mortinta la 23-an de septembro 2017 en Vieno) estis aŭstra ĵurnalisto kaj publicisto.

Vivo
----

Feichtlbauer laboris inter 1960 kaj 1965 ĉe la ĵurnalo *Neues Volksblatt (Linzer Volksblatt)* inter 1965 kaj 1970 ĉe *Salzburger Nachrichten* kaj de 1970 ĝis 1972 ĉe *Wochenpresse*. Inter 1972 kaj 1978 li skribis por la taggazeto *Kurier*, kaj inter 1978 kaj 1984 li ĉefredaktistis ĉe la tre renomita katolika semajngazeto *Die Furche*. Ankaŭ post 1984 li verkis gastkomentaĵojn por tiu ĉi gazeto.

Inter 1984 li estis gazetar-estro de la Federacia ekonomia ĉambro de Aŭstrio, inter 1993 kaj 1995 generalsekretario de la Aŭstria ligo por la Unuiĝintaj Nacioj. Inter 1979 kaj 1991 li estris la Ligon de katolikaj gepublicistoj de Aŭstrio. En 1998 li elektis prezidanto de la kritikema kaj reformema eneklezia platformo laikula *Wir sind Kirche*.

Feichtlbauer neniam kaŝis siajn kristanajn vidpunktojn. Li ankaŭ estis membro de Österreichischer Cartellverband.

Premioj
-------

Li estis unu el la unuaj aŭstraj Fulbright-stipendiistoj el Aŭstrio. En 1972 li ricevis la premion "Dr.-Karl-Renner-Publizistikpreis". En 1976 li ricevis la premion "Staatspreis für publizistische Leistungen im Interesse der Geistigen Landesverteidigung". En 2002 aljuĝis al li la salcburgianoj la premion "René-Marcic-Preis". Por la tutviva agado li ricevis en 2014 la premion "Concordia-Preis". Samcelen alia premio aljuĝitis en 2015 al li, nome la premio "Journalist des Jahres".

En 2016 li ricevis la meritkrucon "Österreichische Ehrenkreuz für Wissenschaft und Kunst" de unua klaso.

Verkoj (elekto)
---------------

* *Der Aufstand der Lämmer*, 1995
* *Zerbricht die Kirche?*, 1999
* *Der Fall Österreich*, 2000
* *Franz König - Der Jahrhundert-Kardinal*, 2003
* *Zwangsarbeit in Österreich 1938-1945*
* *Neuer Papst - Hoffnung für wen?*, 2005

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Hubert Feichtlbauer en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)

Notoj
-----

1. ↑   Anonco kaj nekrologo kun bildoj ĉe orf.at
2. ↑   *Presseclub Concordia: Preisträger 2014*. Arkivita el la originalo je 2015-05-04. Alirita 2017-09-24.
3. ↑  *derStandard.at - "Presse"-Chefredakteur Nowak ist Journalist des Jahres*

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 593015
* GND: 122486463
* LCCN: n82060381
* VIAF: 93781611
* ISNI: 0000 0001 0998 9546
* SUDOC: 184447194
* BNF: 151167071
* NKC: xx0023348
* ICCU: IEIV110568
 |
**Fredrika Bremer** (naskiĝis la 17-an de aŭgusto 1801 sur la bieno *Tuorla* apud *Piikkiö* (svede *Pikis*), nun parto de la komunumo Kaarina; mortis la 31-an de decembro 1865 en la kastelo Årsta de la komunumo *Haninge* tuj sude de Stokholmo) estis sveda verkistino kaj iniciatinto de la sveda virina movado.

Vivo
----

Fredrika Bremer estis filino de ŝtalfabrikisto kaj venis de la alta meza klaso. Ŝi rifuzis vivon konvenan al sia statuso de edziĝinta virino limigita al la familia domo kaj iĝis verkistino. En 1849 ŝi komencis vojaĝon al Usono, kie ŝi aparte atentis la situacion de virinoj en la Nova Mondo.

Signifo
-------

Tra ŝiaj multaj kontaktoj kaj la komprenoj kiujn ŝi akiris per siaj vojaĝoj, ŝi donis al la intelekta elito de Skandinavio aliron al la stato de la debato pri la rolo de virinoj en aliaj landoj. En Usono, ŝi renkontiĝis kun Lucretia Mott kaj aliaj feministoj. En Stokholmo ŝi amikiĝis kun la anglino Frances Eliza Lewin (1804–1888), kiu inspiris ŝin per la ideoj de Jeremy Bentham, James Mill kaj lia filo John Stuart Mill. En 1831 ŝi renkontis Per Johan Böklin, kiu konigis ŝin al greka filozofio, sed precipe al platonismo. Dum tiu ĉi tempo ŝi ankaŭ traktis la germanajn verkistojn de romantikismo. Ŝi estis en proksima kontakto kun Mary Howitt, kiu tradukis multajn el ŝiaj verkoj en la anglan. En la anglalingva romano *Little Women* ("etaj virinoj") de Louisa May Alcott estas voĉlegata el teksto de la svedino. La finna feministino Lucina Hagman skribis biografion pri Fredrika Bremer.

Interalie, en la usona subŝtato Iovao la kantono Bremer estis nomata honore al ŝi. Temas pri la sola kantono de la subŝtato entute nomata laŭ verkisto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Fredrika Bremer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Fredrika Bremer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* retejo *fredrikabremer.net* dediĉita al ŝi (svede)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 757532
* GND: 118514962
* LCCN: n50042464
* VIAF: 24616251
* ISNI: 0000 0001 2320 0572
* LIBRIS: 179079
* SUDOC: 027377318
* BNF: 12029924h
* NLA: 35021620
* NDL: 001101254
* BIBSYS: 90063849
* NKC: jn20021014006
* ICCU: MILV180612
* BNE: XX1562877
 |