***Zeitgeist - The Movie*** estas filmo de Peter Joseph (Peter J.) publikigita en la interreto fine de junio 2007. (Oni ne miksu la filmon kun la komerca dokumenta filmo pri la *milito kontraŭ teroro* American Zeitgeist de Rob McGann, publikigita en 2006). Ĝi estas senkoste elŝutebla ĉe Google Video Arkivigite je 2008-05-03 per la retarkivo Wayback Machine, kie ĝi ĝis novembro 2007 ricevis pli ol 18.000 prijuĝojn kaj estis pli ol 5 milionojn da fojoj ekprezentita. Per tio ĝi atingis rangon 37 de ĉiuj filmoj iam ajn prezentitaj ĉe Google Video, en novembro 2007 kutime rangon unu ĝis tri ĉe la laŭtaga komparado. Tia sukceso ĉe la publiko estas senprecedenca ĉe duhora filmo, publikigita nur en interreto (ekzistas ankaŭ DVD-versio mendebla en la interreto).

La filmo prezentas asertojn pri la kristanismo, la atakoj de la 11-a de septembro 2001, la rolo de la usona centra banko (Federal Reserve aŭ Fed) kaj la redukto de civitanaj rajtoj en Usono per ekzemple la leĝo Patriot Act.

La filmo ekzistas laŭ la oficiala retpaĝo en la jenaj pli ol dudek versioj (kun ligoj al kelkaj videblaj ĉe Google Video en originala, voĉa aŭ subtitola versio): angla (1 Arkivigite je 2008-01-22 per la retarkivo Wayback Machine, 2 Arkivigite je 2008-01-27 per la retarkivo Wayback Machine, 3 Arkivigite je 2008-01-29 per la retarkivo Wayback Machine), araba, bulgara, ĉeĥa Arkivigite je 2007-10-29 per la retarkivo Wayback Machine, ĉina, finna Arkivigite je 2007-12-02 per la retarkivo Wayback Machine,
franca Arkivigite je 2008-01-17 per la retarkivo Wayback Machine, germanvoĉa en tri partoj (
1 Arkivigite je 2007-12-01 per la retarkivo Wayback Machine, 2 Arkivigite je 2008-02-28 per la retarkivo Wayback Machine kaj 3 Arkivigite je 2007-12-01 per la retarkivo Wayback Machine), greka, hebrea,
hispana Arkivigite je 2007-11-14 per la retarkivo Wayback Machine, hungara (1 Arkivigite je 2012-06-17 per la retarkivo Wayback Machine, 2 Arkivigite je 2007-12-15 per la retarkivo Wayback Machine, 3 Arkivigite je 2008-02-27 per la retarkivo Wayback Machine), itala Arkivigite je 2007-11-06 per la retarkivo Wayback Machine, japana, nederlanda, norvega, pola Arkivigite je 2007-11-07 per la retarkivo Wayback Machine, portugala Arkivigite je 2007-11-13 per la retarkivo Wayback Machine, rumana Arkivigite je 2007-12-14 per la retarkivo Wayback Machine, rusavoĉa Arkivigite je 2008-02-08 per la retarkivo Wayback Machine, serba, slovaka Arkivigite je 2007-11-10 per la retarkivo Wayback Machine, slovena Arkivigite je 2008-01-15 per la retarkivo Wayback Machine kaj sveda (stato de aprilo 2008).

Enhavo
------

Zeitgeist - the Movie konsistas el tri partoj:

* Parto I: "The Greatest Story Ever Told" (La plej granda historio iam rakontita. Pri kristanismo kaj paraleloj al aliaj kredoj)
* Parto II: "All The World's A Stage" (La tuta mondo estas scenejo. Pri la 11-a de septembro kaj la kreado de militoj)
* Parto III: "Don't Mind The Men Behind The Curtain" (Ne okupiĝu pri la homoj malantaŭ la kurteno. Pri la sistemo de bankistoj, klopodoj por unuigo de ŝtatoj kaj de la mondo)

En la fino de la filmo aperas listo de libroj kaj aliaj fontoj por la unuopaj partoj de la filmo.

Diskuto
-------

La filmo faras multajn asertojn ĝenerale ne akceptatajn. Tial estiĝis vigla diskuto. Ekzemplo de tiu troviĝis en la anglalingva vikipedio, kie ĝis la 18a de novembro 2007 la filmo estis nur dumtempe trovebla - ekestis militeto de forigo (kun la argumento, ke ĝi ne estas menciinda) kaj reenmeto (vidu la diskuton pri forigo); fine la artikolo estas nun akceptita en la angla kaj pluraj aliaj versioj de vikipedio.

Kritika reago
-------------

### Amaskomunikiloj

Revizio en *The Irish Times* titulata *Zeitgeist: the Nonsense* ("Zeitgeist: la sensencaĵo") skribis ke "ili estas superrealaj perversioj de veraj problemoj kaj debatoj, kaj ili senbriligas ĉiu kritikon de kredo, la administro de Bush kaj globaliĝo — estas maljustoj objektivaj pli ol sufiĉaj en ĉi tiu mundo al esti iranta ĉirkaŭ sen devo inventi kelkajn fiktivajn." Tim Callahan de revuo *Skeptic* kritikas la unuan parton de la filmo sur la devenoj de kristanismo:

> Iuj el ili tio asertas estas vera. Bedaŭrinde, ĉi tiu materialo estas libere — kaj fuŝe — miksita kun materialo kiu estas sole parte vera kaj multe kiu estas verŝajne kaj simple falsa. […] *Zeitgeist* estas *La kodo de Da Vinci* sur steroidoj.
> 
> 

Aliaj revizioj asertas ke tio estas "konspira malsaĝaĵo", "sur bazo sole de anegdotala evidento" kaj "fikcio enĵetita en kelkaj faktoj", aŭ insulta referenco estas farita al ĝia parto en la movo de vereco de la 11-a de septembro.

Filmisto Dmitri Bushny, skribinta en la rusa semajna gazeto *Literaturnaya Gazeta*, estis malofta voĉo en la gazetaro de la ĉefa fluo en laŭdi la filmon, dirinta ke tio "komplete destruis la oficialan version" de la atakoj de la 11-a de septembro. Agnoskinta vastan kritikon de parto 2 kiel "sensencaĵo de interreto", li defendis la filmon per levi problemoj sur la atakoj, argumentinta ke "estas neniu distordo en proponi racionalajn problemojn kaj provi respondi al ili. Tio estas farita persvade, kaj neniu percepto de malhonesta miksi aŭ manipulado ekestiĝas."

Kelkaj ĵurnalistoj koncentris sur tio kiel ekzemplo de kiel konspira teorioj estas propagandata en la epoko de interreto. Ekzemple, Ivor Tossell en la *Globe and Mail* argumentis ke kontraŭdiroj en la filmo estas superita per pasio kaj efika uzo de eldono de video:

> La filmo estas interesa objekto leciono sur kiel konspira teorioj iĝas al esti tiel populara... Tio estas kondukita, se neegala, peco de propagando, mirindaĵo de preciza eldono kaj malpreciza pensi. Ĝia fontoj sur kamero estas en la plimulto konspiraj teoriistoj, ko-miksitaj kun elektemaj kontoj de visetestinto, tiritaj de arkivaj filmoj kaj ofte elprenitaj el kunteksto. Tio mokas la amaskomunikilojn kiel peono de la Internaciaj Bankieroj, sed produktas raportojn en amaskomunikiloj por kredindeco kiam oportuna. La filmo ignoras expertan opinion, krom la iometon de ekspertoj kiu estas de akordo kun tio. Ankaŭ, tio estas deviginta. Tio senhonte plugas antaŭen, kunigante punktojn kun serioza certeco kiu kaŭzas ke tu volas doni al tio A (la plej granda noto) per fortostreĉo. 
> 
> 

Filipe Feio, reflektinta en *Diário de Notícias* sur populareco de la filmo en interreto, konstatis ke "Fikcio aŭ ne, *Zeitgeist, la filmo* povas iĝi la ĉampiono de konspiraj teorioj de hodiaŭ." 

### Sciencaj respondoj

Michael Shermer, fondinto de la Skeptics Society, menciis *Zeitgeist* en artikolo en *Scientific American* sur skeptiko en la epoko de amaskomunikiloj, kaj la postmoderna kredo en la relativismo de vereco. Li argumentas ke ĉi tiu kredo, parata kun "klakanta kulturo de amaskomunikiloj," rezultas en homamaso de variaj asertoj de vereco pakitaj en "unuoj de *infortainment*" (informo kaj amuzo), tal kiel *Zeitgeist,* *Loose Change,* *Poltergeist,* aŭ *The Twilight Zone.*

Jane Chapman, produkanto de filmoj kaj leganto en studoj de amaskomunikiloj en la Universitato de Lincoln, nomis *Zeitgeist* "aro de agitprop al rapidaj paŝoj", ekzemplo de ne etika filmfarado. Ŝi akuzas Peter Joseph per trompo tra la uzo de asertoj sen referenco kaj sen dato, kaj normalaj teknikoj de propagando en filmfarado. Kvankam partoj de la filmo estas, ŝi diras, mem-venkanta "komike", la naturo de "tordita evidento" kaj uzo de filmoj sur bomboj en Madrido por implici tio estas sur la bomboj en London (ŝi aprobante citas studenton ĵurnaliston kiu nomas ĝin "kompleta mensogo": *out and out lie*) kvantas al etika abuso en identigo de fontoj (en versioj pli lastaj de la filmo, subteksto estas aldonita al ĉi tiu filmoj identiganta ĝin kiel el la bomboj en Madrido). Ŝi fini ĝian analizon kun la komentario:

> Tiel laŭleĝaj problemoj sur kio okazis en la 11-a de septembro, kaj sur korupto en religiaj kaj financialaj organizaĵoj, estas ĉiuj insidita per fortostreĉo determinita de la filmo por maksimumigi emocian respondon al la elspezo de rezonadita argumento.
> 
> 

Chris Forbes, altranga lekciisto en antikva historio de Macquarie University kaj membro de la Sinodo de la Diocezo de Sydney, severe kritikis Parton I de la filmo, asertinta ke tio havas neniu bazo en grava erudicio aŭ antikvaj fontoj, kaj ke tio idas sur amatoraj fontoj kiu uzas frivolajn ideojn la unu el la alia, prefere akademiaj gravaj fontoj, komentariinta, "Estas eksterordinara kiel multaj asertoj kiu tio faras la kiuj estas simple ne vera."

Ekzamenante kelkaj de specifaj asertoj farita per la filmo, Forbes indikas ke kvankam estas paraleloj inter la rakonto de Jesuo kaj multaj aliaj figuroj de antikva mitologio, multaj de la ili menciita en la filmo estas falsa, kiel estas aliaj flankoj de la priskribo de ĉi tiuj mitoj en la filmo. Forbes konstatas ke estas neniu evidento en fontoj egiptaj ke patrino de Horuso, Izisa, estis virgulino, kaj asertas ke Reo estis la egipta idolo de la suno, ne Horuso. De modo simila, nek Kriŝno nek Dionizo nek Atiso estis senescepte dirita al naskiĝi de virgulinoj, kiel Kriŝno estis la oka infano de ĝiaj gepatroj, Devaki kaj Vasudeva, kaj patrino de Dionizo, Semela, estis dorminta kun Zeŭso. Forbes asertas ke Horuso ne estis adorita per tri reĝoj, kaj ke nek li nek Atiso estis krucumita nek resurektita. Forbes kaj intervjuisto John Dickson, fondinto de la Centro por Kristanismo Publika, prenis problemon kun kiu ili perceptis kiel argumento centrita sur la homofoneco inter la anglaj vortoj *Sun* ("suno") kaj *Son* ("filo") en rilatoj al Jesuo, kun Forbes malakceptanta ĉi tiu punkto kiel unu vortludo, kaj atentiganta ke ĉi tiuj vortoj ne estas homofonalaj en antikva egipta, latina aŭ greka. Forbes ankaŭ indikas ke nek Horuso, Atiso nek Jesuo naskiĝis en 25a de decembro, kiel la antikva egipta kalendaro ne inkluzivis la monaton de decembro trovatan en la latina kalendaro, kaj ke la dato de Kristnasko estas festa tradicio historie derivita el Sol Invictus kaj Saturnalia, prefere ol la Biblio.

Forbes ankaŭ kritikas uzon de romaj fontoj per la filmo por sugesti ke Jesuo ne ekzistis, notante ke la listo de supozitaj historiistoj vivintaj tiutempe kaj asertitaj per la filmo al ne mencii Jesuo estas fakte listo de geografoj, profesoroj de literaturo, poetoj, filozofoj kaj verkistoj sur agrikulturo aŭ ĝardenado, kiuj ne estus atenditaj al mencii lin, kaj ke la modernaj fontoj citataj en la filmo estas aŭ ekspertoj en kampoj krom antikva historio, tal kiel literaturo germana, aŭ malaj amatoraj egiptologiistoj. Forbes defias la akuzon de la filmo ke la mencio de Jozefo Flavio sur Jesuo estis fŭmixita per levi ke Jozefo Flavio fakte mencias Jesuo dufoje, kaj ke sole unu de ĉi tiu mencioj estas kredita per scienculoj al esti fŭmixita en la Mezepoko, por ŝanĝi jam ekzistantan mencion. Forbes ankaŭ argumentas ke kvankam Imperiestro Konstantino la Granda laŭleĝigis kristanismon, tio estis Teodosio I kiu faris ĝin devigan pli malfrue en la 4a jarcento, kaj ke kontraŭe al tezo de la filmo, kaj ke Konstantino ne inventis la historia Jesuo, kiel unuaj rekordoj montras ke ĝia historikeco estis jam kerna elemento de frua kristanismo antaŭ konvertiĝo de Konstantiono al ĝi.

Referencoj
----------

1. ↑  Davin O'Dwyer, *Zeitgeist: the nonsense*, en *Irish Times* 8a de aŭgusto 2007 Arkivigite je 2010-11-21 per la retarkivo Wayback Machine dato de aliro: 16a de septembro 2010
2. ↑  Tim Callahan, *The Greatest Story Ever Garbled* ("La plej granda rakonto senescepte mutilita"), en *Skeptic* 28, 1, 2009
3. ↑   Michelle Orange *Able Danger*, [[The Village Voice]], 10a de septembro 2008. Arkivita el la originalo je 2010-06-30. Alirita 2010-12-13.
4. ↑  angle *Towers of Babble* ("Turoj de babilado"), Utne Reader, 1-a de januaro 2008
5. ↑  angle  Alan Feuer, *They've Seen the Future and Dislike the Present* ("Ili vidis la estontecon kaj ne amas la nuntempecon"), en *The New York Times*, 17a de marto 2009] dato de aliro: 17-a de marto 2009
6. ↑  ruse Dmitri Bushny, *Долгое эхо кошмара* ("Longa eĥo de inkubo"), en *Literaturnaya Gazeta* 15a de oktobro 2008 dato de aliro: 16a de septembro 2010
7. ↑  angle Ivor Tossell, *Conspiracy theorists yelling in the echo chamber* ("Konspiraj teoriistoj hurlantaj en la kamero de eĥo"), en *Globe and Mail*, 17a de aŭgusto 2007 dato de aliro: 15a de septembro 2010]
8. ↑  portugale Felipe Feio, *Teoria da conspiração no 'top' do Google Video* ("Konspira teorio en la 'top' de Google Video"), en *Diário de Notícias*, 18a de februaro 2008 dato de aliro: 16a de septembro 2010
9. ↑  angle Michael Schermer, *What Skepticism Reveals about Science* ("Kio skeptiko revelacias sur scienco"), en *Scientific American*, julio 2009
10. ↑  Jane Chapman, *Issues in Contemporary Documentary* ("Problemoj en nuntempa dokumenta filmo"), Polity Press 2009, pp. 171–173, isbn 9780745640099
11. 1 2 3  angle *Zeitgeist: Time to Discard the Christian History?* ("Zeitgeist: Tempo por forĵeti la kristanan historion?"), Interview at the Centre for Public Christianity, Sydney, Australia Arkivigite je 2012-11-10 per la retarkivo Wayback Machine

Eksteraj ligiloj
----------------

* ZEITGEIST, The Movie Arkivigite je 2008-05-03 per la retarkivo Wayback Machine (Official Release - Full Film) Zeitgeist - the movie ĉe Google Video
* Oficiala retpaĝaro
* Anglalingva priskribo de la filmo ĉe filmguide.wikia.com