recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bildoj de du distingaj krongrupoj (ruĝe), konektitaj al praulo (nigra cirklo). Ambaŭ grupoj formas pli grandan krongrupo (lile).
En Filogenetiko, **Krongrupo** de kolekto de specioj konsistas el vivantaj reprezentoj de la kolekto kune kun siaj prauloj ĝis sia plej ĵusa komuna praulo same kiel kun ĉiuj el la posteuloj de tiu praulo. Ĝi estus tiele klado, nome grupo konsista el specio kaj ties posteuloj .

La nomo estis stampita de Willi Hennig, la formulisto filogenetika sistematiko, kiel vojo al klasigo de vivantaj organismoj relative al formortintaj. Kvankam formulita en la 1970-aj jaroj, la termino ne estis komune uzita ĝis ties reenmeto en la 2000-aj jaroj fare de Graham Budd kaj Sören Jensen.

Notoj
-----

1. ↑  Budd, G.E.; Jensen, S. (2000), "A critical reappraisal of the fossil record of the bilaterian phyla", *Biological Reviews* **75** (2): 253–295, doi:10.1111/j.1469-185X.1999.tb00046.x, PMID 10881389,

Bibliografio
------------

* Budd, G. (2001), "Climbing Life's Tree", *Nature* **412** (6846): 487, doi:10.1038/35087679, PMID 11484029

* Budd, G. E. (2001), "Tardigrades as 'stem-group' Arthropods: the Evidence from the Cambrian Fauna", *Zoologischer Anzeiger* **240** (3–4): 265–279, doi:10.1078/0044-5231-00034

* Craske, A. J.; Jefferies, R. P. S. (1989), "A New Mitrate from the Upper Ordovician of Norway, and a New Approach to Subdividing a Plesion", *Palaeontology* **32**: 69–99

Ŝablono:Filogenetiko
Koordinatoj: 40° 31′ 43″ N 70° 56′ 33″ O﻿ / ﻿40.52861 °N, 70.94250 °O﻿ / 40.52861; 70.94250 (mapo)

**Kokando** (uzbeke *Qoʻqon*) estas urbo en Uzbekio. Ĝi provizore en Esperanto nomatas Kokando, simile al la nomigo en multaj aliaj lingvoj, kvankam tiu nomo pli apogiĝas je la imperia rusa ol la loka uzbeka lingvo - sed la alternativo "kokono" kaŭzus nenecesajn miskomprenojn. La 1-an de januaro 2006 en la urbo vivis 187 226 loĝantoj.

Historio
--------

La urbo historie havis ŝlosilan pozicion enireje de la Fergana Valo. La loĝloko situas laŭlonge de la Silka Vojo, karavana vojo kiu historie ligis la regionon de la Mediteranea Maro kun Orienta kaj Suda Azio. En la 13-a jarcento mongola soldataro detruis la urbon.

La moderna urbo evoluiĝis ĉirkaŭ fortikaĵo starigita en 1732. En 1740 la loĝloko iĝis ĉefurbo de la Ĥanlando Kokando. Sian plej grandan teritorian amplekson la Ĥanlando havis en la unua duono de la 19-a jarcento, kiam ĝi inkluzivis partojn de la nuna ŝtato Kazaĥio. Ekde la jaro 1760 la urboj de la Ĥanlando kaj aparte Kokando mem ekonomie ekpliprosperiĝis. La produktado de silko iĝis motoro de ekonomia prospereco, kaj la komercaj rilatoj al Kaŝgaro kaj Ĉinio estis intensaj. La agrikulturaj areoj estis pligrandigitaj fare de novaj akvumaj kanaloj. Ene de 20 kaj 30 jaroj la ĥanlando estis la probable plej forta politika regno de Centra Azio, kaj en la regno konstruiĝis granda nombro da publikaj konstruaĵoj en irana stilo, tiel ke la ĉefurbo Kokando fine havis 600 moskeojn kaj 15 madrasojn.

En 1876 la armeo de la Rusia Imperio konkeris la urbon. Kokando iĝis parto de la rusia gubernio Turkestano. En 1917/1918 ĝi estis la sidejo de la kontraŭbolŝevisma provizora registaro de aŭtonoma Turkestano.

Famuloj
-------

En Kokando naskiĝis hungara aktoro Károly Verebes.

Referencoj
----------

1. ↑  Статистический буклет «О населении языком цифр»
2. ↑  Географические названия мира: Топонимический словарь. — М: АСТ. Поспелов Е.М. 2001. ruse
3. ↑  *The Politics of Muslim Cultural Reform, Jadidism in Central Asia* by Adeeb Khalid, Oxford University Press, 2000 angle

situo de la urbo en mapo de la Fergana Valo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 403237
* GND: 4537087-4
* LCCN: n88238433
* VIAF: 127953809
* NKC: ge584718
 |
**László Nyers** [lAslO njerŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Nyers László** estis hungara luktisto, fervojisto, ferlaboristo, aktoro.

László Nyers naskiĝis la 14-an de aprilo 1934 en Nemesdéd, li mortis la 22-an de januaro 2013.

Biografio
---------

László Nyers akiris licenson pri lokomotivo en Nagykanizsa, dum li estis aktiva luktisto en la sama urbo inter 1952 kaj 1962. Li estis luktisto en Dunaújváros inter 1963-1971, samtempe li estis ferlaboristo en la urbo. Li apartenis al la hungara elektita teamo (1966-1968). Lia plej granda sukceso estis bronza medalo pri Eŭropo-ĉampionado en Skopjo en 1968, en la sama jaro li partoprenis en la Somera Olimpiko 1968. Li havis filmajn rolojn, unufoje eĉ ĉefrolon.

Liaj kinaj filmaj roloj (elekto)
--------------------------------

* *Tilos a szerelem* (1965)
* *Tízezer nap* (1967) – Mihály Csere (ĉefrolo)
* *Egyszeregy* (1978) – la ĉarpentisto
* *Leonardo* (mallonga filmo, 2006) - konsilisto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
*

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 753106
 |



* Portalo pri Biografio
* Portalo pri Filmo
**AIBO** (アイボ) estas amuza roboto, kiun evoluigis la japana elektronika konzerno Sony. La origina celo estis evoluigo de dombesto por alergiuloj, sed same gravis la prezento de la avangarda teknologio de la firmao.

Nomo **AIBO** devenas el **A**rtificial **I**ntelligence ro**BO**t (Arta Inteligenta Roboto), krome "AI" (Arta Inteligento) + "EYE" (angle okulo) + "Aibō" (kunulo).

Oni ofertis unuafoje en 1999 la robot-hundojn de Aibo-serio tra reto. Spite al la relative alta prezo (ĉ. 5000 DM), ĉiu 3000 ekzempleroj estis venditaj ene de 18 minutoj.

Oni pluevoluas la robothundon ekde 1999 daŭre, en 2005 la aktuala modelo estis la AIBO ERS 7. Aibo kapablas kuri kaj paroli. Ĝi estas ekipita per enkonstruita kamerao. Sur sia kaposupro, lumanta diodo povas signi animstaton (feliĉa, kolera, trista). Uzantoj povas programi ĝin per Memory Stick.

Aiboj povas eĉ sin mem iomete programi, t.e. akiri "hundo-personecon".

Normalaj serio-Aiboj, kiuj sin povas programi tiele, partoprenas en la "four legged"-a (kvarpiedula) klaso de Robocup- ĉampionecon (robota futbalo) unu kontraŭ la alia, kaj okazas kaj lokaj kaj mondaj ĉampion-konkursoj.

Komence de 2006, firmao Sony decidis ne plu produkti la roboton.

Por evolui amuzigajn robotojn, Sony difinis tri leĝojn respektante de La Tri Leĝoj de Robotiko de Isaac Asimov.

> 
> La Tri Leĝoj de AIBO
> *- AIBO devas ne difekti homon. AIBO povas forkuri de homoj kiuj celas difekti, sed ne povas kontraŭataki.
> 
> - AIBO kutime devas atenti kaj amas homojn, sed iufoje povas malobei kontraŭ homoj.*2. *AIBO kutime pacience ricevas plendojn de homoj, sed iufoje povas diri spitemaĵojn.*
> 
> 
>

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
* Arkivigite je 2018-02-01 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2006-01-12 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2005-10-29 per la retarkivo Wayback Machine

Vidu ankaŭ
----------

* Qrio
* Roboto

* AIBO en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio AIBO en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**MÓDIS László** (pro. mo:diŝ) estis hungara bibliotekisto, reformita altlerneja instruisto naskita en Satmaro la 3-an de decembro 1903 kaj mortinta en Debreceno la 24-an de aprilo 1972.

Biografio
---------

László Módis studis teologion en Debrecen (1924–28) kaj Vieno (1929–30), poste li studis ŝemidan filologion en Vieno kaj Budapeŝto (1931–32). Li doktoriĝis en Debreceno pri teologio (1932). Li estis helppastro en Debreceno, Vésztő, Bp. denove Debreceno (1927–35). Li prelegis en reformita teologio de Losonc (1929). De 1950 li estis vicdirektoro de la Universitata Biblioteko de Debreceno, de 1959 profesoro pri teologio, de 1961 direktoro de la Grandbiblioteko kaj arkivejo, ĉefdirektoro de la kolegio. Li estis ĉefkunlaboranto kaj redaktoro de la *Theologiai Szemle* (1941–44), redaktoro de revuo *Lelkészegyesület* (1936), preparinto por presado de *Csikesz Sándor emlékkönyvek* (I–IV. 1940-43).

Verkoj
------

* *A tiszántúli bibliográfia s általában a tájbibliográfia kérdései* (Debrecen, 1955);
* *A debreceni Ref. Kollégium és Nagytemplom* (Bp. 1966).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 361454
* LCCN: n90608469
* VIAF: 30074584
* ISNI: 0000 0000 0961 3234
 |
La **gumpafaĵo** estas guma aŭ gum-mantela pafaĵo, uzata fare de polico por disigi la tumultojn. Ĝi kaŭzas plej ofte nur malgrandajn vundiĝojn, sed en proksima uzo ĝi povas eĉ trabori la haŭton.

Oni uzis unuafoje similajn pafaĵon en Honkongo komence de la 1960-aj jaroj por disigi tumulton. Oni tiam uzis tektonajn cilindrojn kun diametro de 25 milimetroj kontraŭ la tumultantoj. Oni uzis tiun specon de pafaĵo en Nord-Irlando. Tiu tektona pafaĵo kaŭzis morton (brita soldato kap-pafis la 11-jaran katolikan knabon, Frances Rowntree) en aprilo de 1972, en Belfasto. Post tio, oni ŝanĝis la lignopafaĵon al gumpafaĵo.

La originala brita gumpafaĵo longis 150 mm kaj havis la diametron de 38 mm, pezis 145 gr. La kerno estis metalo, kiun ĉirkaŭis gumomantelo. Oni pafis per signalpistolo, kiu havis plilongigitan tubon (nomata L67).

La gumpafaĵoj povas kaŭzi danĝerajn vundiĝojn, ostorompiĝon kaj malofte eĉ morton en proksima pafado (kelkmetra).

* Kategorio Gumpafaĵo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
En lingvoscienco, **kojneo** (κοινή *komuna* en la greka) estas norma lingvo aŭ dialekto, kiu elmerĝiĝis el kontakto inter du aŭ pliaj reciproke kompreneblaj variaĵoj (dialektoj) de la sama lingvo.[1][2]

Ĉar parolantoj jam komprenis unu la alian antaŭ ol la alveno de la kojneo, la kojneiga procedo ne estas tiom drasta, kiom piĝinigado kaj kreoligado. Malsame de piĝinigado kaj kreoligado, ne ekzistas "celo" en la formigado de kojneo. Ĝi havas kontinuecon tiel, ke parolantoj ne devas abandoni siajn lingvajn variaĵojn.

Normalan influon inter najbaraj dialektoj oni ne rigardas kiel kojneigadon. Kojnea variaĵo elmerĝiĝas kiel nova parolata variaĵo aldona al la originaj dialektoj; ĝi ne ŝanĝas iun ekzistan dialekton. Tio apartigas koineigadon de la normala evoluado de dialektoj.[3]

La terminon 'kojneo' (kiu signifas 'komuna' en la greka) oni unue uzis por referenci la formon de la greka lingvo, nome la kojnea greka lingvo, uzata kiel lingvafrankao dum la helena kaj romia periodoj.[4] Ĝi elmerĝiĝis kiel miksita idiomo inter la ordinaraj homoj en Pireo, la marporto de Ateno, kie loĝis grekoj el malsamaj partoj de la Mediteraneo.[5][6]

Referencoj
----------

1. ↑  Weinreich (1953)
2. ↑  Singler (1988)
3. ↑  
Universitato de Kalifornio ĉe Los-Anĝeleso, IGPP Center for the Study of Evolution and the Origin of Life.  (1994) *Creative Evolution*, Life Science Series, p. 81. ISBN 9780867209617.
4. ↑  Siegel, 1985, p.358; Bubenik, 1993, Dialect contact and koineization: the case of Hellenistic Greek.
5. ↑  Thomson, 1960, p.34, citita en Siegel, 1985, p.358
6. ↑  Thomson, 1960, The Greek language. Cambridge: W. Heffer & Sons.
**László Nagy** [lAslo nadj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Nagy László** estis hungara teatrestro, voĉoaktoro.

László Nagy  naskiĝis la 8-an de septembro 1948 en Gádoros kaj mortis la 25-an de aprilo 2023.

Biografio
---------

László Nagy frekventis gimnazion en Orosháza, poste li akiris pedagogian diplomon en Altlernejo pri Gyula Juhász en 1972, poste li plulernis en Scienca Universitato de Szeged kaj politika altlernejo. Post siaj studoj li havis diversajn kulturajn kaj politikajn postenojn en Szeged. En 1982 li estis nomumita teatrestro de Nacia Teatro (Szeged). En la sekvaj jaroj en la teatro pluraj evoluoj okazis, eĉ baleto trupo ekfunkciis. Inter 1992-1995 li estis ĵurnalisto, poste muzeestro en Ópusztaszer. Inter 2009 kaj 2012 li denove estis teatrestro de Szeged, poste li pensiuliĝis. Li ricevis 5 premiojn inter 1989-2007 kaj li ricevis la titolon "eterna membro de Nacia Teatro de Szeged" en 2012.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 587162
 |
**Gulkeviĉi** (ruse *Гулькевичи*) estas urbo en Krasnodara regiono en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 03213501.

La urbo estis fondita en jaro 1875.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1961.

La interurba telefona kodo estas 86160, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: latitudo 45°22' norde, longitudo 40°41' oriente.

La urbo estas apud Norda Kaŭkazo.

En la jaro 1959 la urbo havis 15.7 mil loĝantojn, en la jaro 2002 estis 35.1 mil loĝantoj.

* Kategorio Gulkeviĉi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* 

Flago de Krasnodara regiono
Urboj de Krasnodara regiono

**Ĉefurbo**: Krasnodar

Abinsk |
Anapa |
Apŝeronsk |
Armavir |
Beloreĉensk |
Gelendĵik |
Gorjaĉij Kluĉ |
Gulkeviĉi |
Ĥadiĵensk |
Jejsk |
Korenovsk |
Krimsk |
Kropotkin |
Kurganinsk |
Labinsk |
Novokubansk 
Novorossijsk |
Primorsko-Aĥtarsk |
Slavjansk-na-Kubani |
Soĉi |
Temrjuk |
Timaŝjovsk |
Tiĥoreck |
Tuapse |
Ustj-Labinsk
**Louis MEZNARIE**, naskita la 14-an de januaro 1930 en Saintry-sur-Seine kaj mortinta la 5-an de aŭgusto 2020 en Coudray-Montceaux, estas preparisto de motorcikloj kaj konkursaj aŭtoj, kaj posedanto de teamo, kiu konkuris en la 24 Horoj de Le Mans.

De 1971 ĝis 1983, li estis oficiala Porsche 911-trejnisto, kun serio da venkoj en sia kategorio ĉe la 24 Horoj de Le Mans, la Franca Amaskunven-Ĉampioneco kaj la Eŭropa Amaskunven-Ĉampioneco.
Ĉe la 24 Horoj de Le Mans de 1972, li estis helpita de Jürgen Barth, estonta gajninto de Porsche 936 en 1977, Sylvain Garant, kaj Mike Keizer. La 2,5-litra 911, laŭflankita per la numero 41 kaj registrita sub la standardo de la teamo Louis Meznarie, finis la 13-a entute gajnante sian kategorion.

En la Salono Moto Légende 2017, en Parizo, Louis Meznarie vendis lastajn motorciklojn en nombro de 4 NSU fare de la aŭkcia firmao Osenat. En la lastaj jaroj, li moviĝis malpli kaj malpli, sed oni ĉiam ĝuis trovi lin kaj interŝanĝi multajn memorojn.

Li mortis en aŭgusto 2020.

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2021-04-11. Alirita 2021-04-12.
4. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 721680
 |
**László NÉVY** [lAslO nEvi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Névy László** estis hungara pastro, instruisto, profesoro, esteto, fondinta membro de Societo Petőfi.

László Névy naskiĝis kiel *Neff László* la 27-an de januaro 1841 en Középiszkáz. Li mortis la 5-an de aprilo 1902 en Budapeŝto.

Biografio
---------

László Névy frekventis lernejojn en Pápa, Veszprém (urbo), Győr, Pannonhalma, Csorna. Kiel pastro li ekinstruis en gimnazio de Szombathely en 1861. Post jardeko li plulernis en universitato de Pest (urbo) kaj samloke li instruis sen esti pastro. En 1896 li elektiĝis lerneja direktoro kaj verkis helpilojn por lernolibroj.

Li komencis poemadi jam en 1859. Kelkaj liaj baldaŭaj verkoj estis premiitaj de Societo Kisfaludy, tamen nepre menciindaj liaj studoj pri edukado.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Az írásművek elmélete* (Teorio de verkoj) 1870 - manlibro 9-foje eldonita
* *A tragédia elmélete* (Teorio de la tragedio) 1871 - premiita studo
* *A komédia elmélete* (Teorio de la komedio) 1872 - premiita studo
* *A magyar nemzeti irodalom történetének vázlata* (Skizo de historio de la hungara nacia literaturo) 1872 kvinfoje eldonita
* *Esztétikai dolgozatok* (Estetikaĵoj) 1873 - kolektaĵo
* diversaj lernolibroj

Fontoj
------

* Hungarlingva Vikipedio
* biografio hungare[*rompita ligilo*]
**Louis MARCHAND** (n. 2-an de februaro 1669 en Lyon; m. 17-an de februaro 1732 en Parizo) estis franca klavicenisto, orgenisto kaj komponisto.

Vivo
----

La patro de Marchand, Jean, onidire estus „mezkapabla orgenisto". Louis tamen fariĝis, laŭ vivopriskribo publikigita en lia mortojaro, jam en la aĝo de 14 orgenisto de la katedralo de Nevers. Aliaj dokumentoj pruvas, ke li en la aĝo de 20 geedziĝis en Parizo. Ekde 1691 li laboris ĉe la jezuita preĝejo en *Rue St Jacques*, ĉe *St Benoît*, ĉe *Cordeliers* kaj ĉe *St Honoré*. Ekde 1708 li apartenis oficiale al la orgenistoj de la reĝo. En 1713 li ekvojaĝis por pluraj jaroj tra germanaj landoj kaj muzikis por la imperiestro kaj por kelkaj elektoprincoj. En septembro 1717 li onidire evitus muzikan konkuron kun Johann Sebastian Bach ĉe la kortego je Dresdeno per fuĝo; tamen ĉi tiun okazintaĵon priskribas nur germanaj fontoj, ekz. Friedrich Wilhelm Marpurg kaj Jakob Adlung. Evidente malmulte poste Marchand estis akceptita en Parizo malfermabrake. Ĝis sia morto li estadis orgenisto ĉe *Cordeliers* kaj multŝatata instruisto; lia plej sukcesa lernanto estis Louis-Claude Daquin.

Louis Marchand posedis en Francio elstaran famon kiel virtuozo. Krome skandaloj nutris lian famon: li lanĉus intrigojn kontraŭ Pierre Dandrieu kaj François Couperin kaj batus sian edzinon. En 1701 li separiĝis de ŝi; la vojaĝo tra Germanio estus onidire fuĝo for de ŝiaj monpostuloj. En Germanio Marchand devus esti asertinta, ke Ludoviko la 14-a ekzilis lin pro impertinenteco. Ĉiukaze nur germanaj fontoj konas ĉi tiun version, muzikhistoriistoj pridubas ĝin.

Verkaro
-------

Louis Marchand ŝajnas esti malmulte interesita pri la publikigado de siaj komponaĵoj. Almenaŭ multaj etaj lidoj, tiel nomataj airs, estis enigitaj en antologiojn de sia tempo. En 1702 aperis en Parizo du suitoj por klaviceno, al kiuj oni atribuas ĉarmon kaj kvaliton; antologio el 1707 enhavas klavicenpecon nome „La vénitienne". Nur post la morto de Marchand en Parizo aperis kolekto de orgenpecoj, en ĝi kvarteto por tri manualoj kaj pedalaro.

Fontoj
------

1. ↑  Ĉiuj indikoj pri la vivo kaj la famo de Marchand laŭas la indikoj en *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, Macmillan Publishers, London 1980, Artikel *Louis Marchand*.
2. ↑  jen ĉiuj en la leksikona artikolo nomitaj fruaj presaĵoj.

* Kategorio Louis Marchand en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 334423
* GND: 12973960X
* LCCN: n82063650
* VIAF: 29718683
* ISNI: 0000 0000 8368 2617
* SUDOC: 108450945
* BNF: 138970711
* MBA: 68f517d6-6d9e-43b5-99d9-eb42731eee5e
* NKC: jn20010602476
* BNE: XX1760260
 |
**Olga MÁTÉ,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Máté Olga** estis hungara fotisto, feministo. Ŝia familia nomo estis ĝis 1907 **Mautner**, ŝia geedziĝa nomo (hungarsisteme) estis **Zalai Béláné**.

Olga Máté en 1908
Olga Máté  naskiĝis la 1-an de januaro 1878 en Szigetvár, ŝi mortis la 5-an de majo 1961 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Olga Máté lernis en Budapeŝto, ŝi frue interesiĝis pri fotado. En 1899 ŝi malfermis atelieron en centra parto de Budapeŝto. En la jaroj 1907 kaj 1908 ŝi profundigis siajn studojn pri fotado en Berlino kaj Dresdeno. Ekde 1911 ŝi komencis kontribui en gazeto. En 1912 ŝi edziniĝis kaj malfermis pli luksan atelieron, kie ankaŭ renkontis signifajn figurojn de Budapeŝto (ekzemple Béla Balázs, Noémi Ferenczy). Ŝi konatiĝis ankaŭ pri la feminisma movado, eĉ ŝi subtenis tion. Ŝi iĝis plej konata por ŝiaj portretoj (Mihály Babits, Margit Kaffka). En la sama jaro ŝi gajnis oran medalon en Stutgarto. En 1915 ŝi vidviniĝis. Post falo de la hungara sovetrespubliko ŝi helpis al la komunistoj.

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Hamburgo, Londono (1911)
* Novjorko (1914)
* Budapeŝto (1922)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Olga Máté en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 567155
* GND: 133277755
* VIAF: 38102407
* ISNI: 0000 0000 2294 1558
* RKD: 397242
 |
**Eliraĵo**  aŭ **geografia koridoro** estas longeca entrudaĵo de geopolitika ento, kia subnacia aŭ enlanda administra unuo aŭ suverena ŝtato.

Situo de Kaprivi en Namibio.
Kvankam simila al duoninsulo laŭ formo, eliraĵo ne nepre estas ĉirkaŭata de akvo je tri flankoj kaj konektita al geografia ĉeftero. Anstataŭe, ĝi estas limigita de tera landlimo je almenaŭ du flankoj kaj eletendas el la pli granda geografia korpo de la administra unuo.

En usonangla la termino *panhandle* (patotenilo) estas ofte uzata por priskribi relative longan kaj mallarĝan eliraĵon, kia ĉe la plej okcidenta etendo de Florido. Malpli oftaj similaj terminoj estas *chimney* (kameno, se eliro estas norden, ĉar kameno faras tion el tegmento) kaj *bootheel* (kalkanumo, se eliro estas suden, kiel kalkanumo sub ŝuo).

Aliaj similaj terminoj uzataj povas esti *strio*, *streko*, *zono*, *botelkolo* aŭ *kokokolo*.

Ekzemploj
---------

Mapo de la kazamanca eliraĵo en Senegalo.
### Afriko

* Caprivi-streko, aŭ Kaprivi-strio, Namibio
* Kazamanco, Senegalo

### Ameriko

* Misiones, Argentino
* Ontario, Kanado
* Amazonio, Kolombio
* Departemento Gvajnio, Kolombio
* Petén, Gvatemalo

#### En Usono

Lokoj de patoteniloj en ŝtatoj de Usono.
* Alaska Patotenilo
* Florida Patotenilo
* Teksasa Patotenilo

### Azio

* Vaĥana Koridoro, Afganio
* Ĉitagongo, Bangladeŝo
* Rangpuro, Bangladeŝo
* Sikimo, Barato
* Mafrako, Jordanio
* Fingro de Galileo, Israelo
* Batken, Kirgizio
* Nord-Hamgjong unuope, aŭ kun Sud-Hamgjong, kaj Rjanggang, kiel Nordkorea Eliraĵo
* Sugd, Taĝikio
* Provinco Hatay, Turkio

### Eŭropo

Situo de Sjuniko en Armenio.
* Sjuniko, Armenio
* Tirolo kaj Vorarlbergo kune kiel okcidenta "eliraĵo" de Aŭstrio
* Neum, Bosnio kaj Hercegovino
* Distrikto Cheb, Ĉeĥio
* Enontekiö, Finnlando
* Donegal, Irlando
* Monaghan, Irlando
* Provinco Triesto, Italio
* Limburgo, Nederlando
* Kantono Ĝenevo, Svislando
* Kantono Ŝafhaŭzo, Svislando
* Bernina, Inna, Lugana, Mendrisia kaj Porrentruja Distriktoj, Svislando
* Buĝak, Ukrainio

Vidu ankaŭ
----------

* Fergana valo
* *Gerrymander*
* Landlimo
* Patotenilo (geografio)
**Louis Trolle Hjelsmslev** (Kopenhago 1899 - 1965) estis dana lingvisto. Li verkis france ***Principes de Grammaire Générale*** 1928, ankoraŭ kiel studento, sed sufiĉe mature por akiri agnoskon de scienca medio. Li fondis en 1931 la tiel nomatan Lingvistikan cirklon de Kopenhage, kies ĉefa reprezentanto estis li. Hjelmslev doktoriĝis en 1932 kaj kreis, kun Hans Jorgen Uldall, propran ligvoteorion, nomata de li glosematiko, publikigita en 1935. En la jaro 1937 li fariĝis profesoro de Universitato de Kopenhago kaj 1939, kun Viggo Bröndal, fondis fakrevuon Acta Linguistica.

Glosematiko
-----------

En sia verko ***Omkring Sprogteoriens Grundlæggelse*** (t.e. Prolegomenoj al lingvoteorio), unueldonata en 1943, li konstruis epistemologian fundamenton por la lingvistiko. La precipa tasko de lingvoteorio estas ekspliki, retroanalizante kiel eble plej foren, la specifajn premisojn de lingvistiko. Tiucele, lingvoteorio starigas difinaran sistemon. Laŭ Hjelmslev la metodo de lingvoteorio necese estos kaj empira kaj deduktiva. Ĉia lingvistika analizo devas baziĝi sur la funkcioj. Lingvo estas aro da 'funkciivoj: fonemo, vorto, proponacia strukturo, deklinacia sistemo ktp... La lingvisto devas ja dedukti de la funkcio - esenco - de ĉi tiuj funkciivoj, sed kunkalkulante kun la realaĵoj kaj statoj de tiu aŭ tiu teksto, lingvo, lingvogrupo.

La verkon entute konsistigas precizigoj kaj difinoj: Hjelmslev pristudas ĉu ia vorto/koncepto taŭgas aŭ ne taŭgas por lingvistiko. Inter tiuj konceptoj estas, pri semantiko, tiuj du ĉefaj: 'esprimo' (aĵ/ad) kaj 'enhavo'. La precipa tasko de la lingvistiko estas konstrui 'teorion de la esprimo' kaj 'teorion de la enhavo', sed laŭ Hjelmslev, sur bazoj internaj kaj funkciivaj. Tiun sciencon, kiun li nomas glosematiko, estas ia "algebro" de la lingvaĵo. Ĝi estas fakte la finlastaj nevariantoj, la minimumaj formoj (aŭ konceptoj) uzeblaj por ekspliki. Hjelmslev en sia lasta verko, ***Sproget*** (1963), fine forlasas la metodon kaj la nomon de la klasika 'lingvistiko': tiu ĉiam estis pristudo surbaza de aprioraj, transcendalaj konceptoj, kiuj fakte ne estas taŭgaj.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 250470
* GND: 118774565
* LCCN: n79053992
* VIAF: 24619550
* ISNI: 0000 0001 2124 4838
* SUDOC: 028621131
* BNF: 12041972v
* NLA: 35198233
* NDL: 00443442
* BIBSYS: 90143674
* NKC: jn19990003542
* ICCU: CFIV041020
* BNE: XX892980
 |
**Dependogramatikoj** kontribuas al lingvoscienco per aparta modelo de sintakso.

Historio
--------

Dependogramatikoj venas de la eŭropa gramatika tradicio, sistemigita de strukturismo ekde la 1920aj jaroj. Ilin tre konkurencis de la 1960aj ĝis la 1980aj jaroj la vortgrupaj gramatikoj, kiujn favoris generismo. Tamen dependogramatikoj pruvis sian efikon por sintaksa priskribo, kaj konservis uzantojn.

Principoj
---------

### Bazoj

Dependogramatikoj karakterizas vortojn per vortklasoj, kiaj o-vortoj, a-vortoj kaj tiel plu, kaj rilatigas ilin per gramatikaj roloj, kiaj subjekto, objekto, epiteto kaj similaj.

La verkantoj de dependogramatikoj kritike esploris la listojn de klasoj kaj roloj. Ili unuigis distingojn, kiuj koncernas semantikon sed ne sintakson (loka komplemento, tempa komplemento ...). Ili aldonis klasojn aŭ rolojn necesajn por ke ĉiu ero de frazo ricevu iun (determina rolo por artikoloj, nombriloj ...).

### Dependo

En verbhava frazo dependistoj kutime rigardas la verbon kiel kapon, tio estas kiel la ĉefan vorton, kiu ne dependas de alia, sed de kiu dependas aliaj. Siavice la vortoj, kiuj dependas de la ĉefverbo povas havi dependajn vortojn, kaj tiel plu. Tiu hierarkia analizo de frazo estas prezentebla per tielnomata grafika arbo aŭ per aliaj rimedoj, ekzemple:

```
kantis
------subjekto-> petro
------objekto--> kanzonon

```

Evoluo
------

Bazaj dependogramatikoj provizas nur kategoriojn, lasante al la lingvisto la taskon, ke li trovu la dependojn en frazo. Pli ampleksaj teorioj provis metodigi tion per diversaj provoj: forpreni vorton, anstataŭigi ĝin per aliklasa vorto, enmeti alian, modifi la vortordon ... por evidentigi la dependojn kaj rolojn.

Pro la konkurado de la generisma skolo kaj la apero de lingvokomputiko dependogramatikaj modeloj alprenis formalajn regulojn de analizo kaj sintezo. Ili tiel iĝis sintaksa ero en ampleksaj lingvomodeloj, ekzemple la distribuita lingvo-tradukado aŭ la senco-teksta teorio.
Koordinatoj: 50° 00′ 52″ N 17° 24′ 39″ O﻿ / ﻿50.01444 °N, 17.41083 °O﻿ / 50.01444; 17.41083 (mapo)

**Nová Véska** (germane *Neudörfel*) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Staré Město en distrikto Bruntál. Ĝi troviĝas proksimume 2 kilometroj nordokcidente de la centro de municipo kaj 5 kilometroj nordokcidente de Bruntál. Vivas ĉi tie 107 loĝantoj (2021).

Nová Véska situas en katastra teritorio **Malá Véska** kun areo 5,16 km².

Nomo
----

Ĉeĥe *Nová Véska*, antaŭe ankaŭ *Nová Ves*, en la jaroj 1950 ĝis 1993 estis alinomita je **Malá Véska**.

Historio
--------

La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1405.

Loĝantaro
---------

Evoluo de nombro de loĝantojLa datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj  

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1869 | 252 |
| 1880 | 279 |
| 1890 | 252 |
| 1900 | 240 |
| 1910 | 200 |
| 1921 | 202 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1930 | 225 |
| 1950 | 90 |
| 1961 | 92 |
| 1970 | 60 |
| 1980 | 39 |
| 1991 | 38 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2001 | 60 |
| 2011 | 66 |
| 2021 | 107 |

En Nová Véska estas registritaj 27 adresoj: ĉiuj daŭraj objektoj. Dum popolnombrado en la jaro 2001 ĉi tie estis kalkulitaj 22 domoj, el tio 17 daŭre loĝataj.

Mito pri pentaj krucoj en Nová Véska
------------------------------------

Dum pentekosta lundo estis revenantaj du fratoj, filoj de ŝafaristo, el falĉilado de herbo. Nokton antaŭ tio pasigis ambaŭ fratoj en dancamuzo kaj ambaŭ pasie enamiĝis en la saman junulinon. La malpli aĝa proponis, ke tiu pli aĝa povas rezigni pri la amo, ĉar li estos laŭleĝa heredanto kaj li trovos por si pli bonan, ol simplan junulinon. La pli aĝa, incitema frato akre rifuzis tion, inter la fratoj okazis disputo, dum kiu ili uzis akrajn falĉilojn. En tiu ĉi duelo, movigata de ĵaluziemo, estis ambaŭ fratoj vunditaj tiel grave, ke ambaŭ mortis post kelke da horoj. Por daŭra memoro al tiu ĉi malĝoja evento estis el ŝabloŝtono faritaj du pentaj krucoj, kiuj ĉi tie situas ĝis hodiaŭ.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de municipo Staré Město (2) |
| --- |
| Nová Véska ~ Staré Město |

 |
En gramatiko, **elipso** signifas forigon de unu aŭ kelkaj vortoj, kiujn oni ne juĝas nepre necesaj por la kompreno. Ekzemple de jam dirita subjekto: "Mi ne planis, ke tion diros tiom malĝentile".

Elipso en la literaturo
-----------------------

En literaturo, **elipso** estas **forigo** de vortoj, frazoj aŭ eĉ tuta ero de rakonto, kiam oni supozas ke la leganto povas plenigi tiun truon aŭ eĉ esti ŝokita ĉu de tiu apero ĉu de tiu malapero, ekzemple la amoraj momentoj en romanoj. Ekzemple, oni povus citi interesan rakontaĵon de la romano *Vojaĝo al Kazohinio* de Sandor Szathmari:

"La hino foriris, Zolema deklinis la liton el la muro, malligis siajn robojn kaj, sen iu ajn enkonduko, ŝi ĵetis sin al miaj brakoj per tiom da ardo, ke mi devas eviti la detalan priskribon." (p. 122)

Ĉi tie la aŭtoro mem agnoskas la rimedon kaj ironie konfesas uzi ĝin.


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Literaturo |

* Kategorio Elipso (lingvo kaj literaturo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 208896
* LCCN: sh86000638
* BNF: 121161445
* NKC: ph382374
 |
**Lizières** estas franca komunumo lokita en la departemento Creuse kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 284 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Geografio
---------

Lizières etendiĝas sur 14,67 km², kaj havis 284 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas nur 19 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Creuse, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo.

La regiono ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Lizières situas je alteco de 465 metroj.

Historio
--------

Antaŭ la franca revolucio de 1789 kaj la kreado de la departemento Creuse en 1790, Lizières apartenis al la franca graflando Marche. Ekde la fino de la 15-a jarcento ĝis proksimume la jaro 1900, tiu regiono estis fama fonto da migrantaj masonistoj, kiuj ĉiujare dum la plej varma periodo laboris en grandaj urbocentroj, precipe en Parizo.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ro André Poupard, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Lizières apartenas al la kantono de Le Grand-Bourg, kies ĉefurbo estas Le Grand-Bourg. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Guéret, unu el la du arondismentoj de la departemento Creuse.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Creuse
* Kantono de Le Grand-Bourg
Tabulo ĉe la loĝdomo de la Bach-oj en Erfurto, Junkersand **Maria Elisabeth LEMMERHIRT**, laŭ baptolibro familinome *Koch*, (naskiĝinte la 26-an de februaro 1644 en Erfurto mortinte en Eisenach la 11-an de majo 1694) estis la patrino de la geniulo Johann Sebastian Bach.

Vivo
----

Ŝi estis la filino de Valentin Lemmerhirt (mortinta en 1665), peltisto kaj koĉero el Erfurto. La domo de ŝiaj gepatroj ankoraŭ ekzistas. En la 7.4.1668 ŝi edziniĝis al la amiko longjara Johann Ambrosius Bach en la Preĝejo Sankta Gregorio. Loĝadspacomanko kaj malbona ekonomia stato transloĝigis la junan paron al Eisenach an la jaro 1671. Tie naskiĝis la granda komponisto en 1685, la oka filo de ili.

Duonfratino de ŝi estis la avino de la muzikisto kaj muziksciencisto Johann Gottfried Walther, kun kiu kunlaboris Bach en Vajmaro.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Elisabeth Lemmerhirt en la germana Vikipedio.* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 545702
* GND: 1261471946
* VIAF: 6029165709981749380001
 |
Koordinatoj: 50° 18′ 46″ N 17° 11′ 22″ O﻿ / ﻿50.31278 °N, 17.18944 °O﻿ / 50.31278; 17.18944 (mapo)

**Nová Červená Voda** (germane *Neu Rothwasser, Neu-Rothwasser* aŭ *Neurothwasser*, pole *Nowa Czerwona Woda*) estas vilaĝo en Ĉeĥio, loka parto de municipo Stará Červená Voda. Ĝi ligas al Stará Červená Voda al ties suda fino kaj daŭrigas kontraŭ fluo de rojo Červený potok direkte al monteto Sokolí vrch en la plej suda parto de katastro. Vivas ĉi tie 191 loĝantoj (2021).

Historio
--------

Nová Červená Voda estis fondita mallongtempe antaŭ la jaro 1560 pro iniciato de vroclava episkopujo sude de Stará Červená Voda en ĝis nun arbarkovrita pejzaĝo sur supra fluo de Červený potok. Pase de la 15-a jarcento nome vilaĝo Červená Voda, kiel vico da pluaj vilaĝoj en la ĉirkaŭaĵo, parte dezertiĝis kaj la episkopoj klopodis loĝigon iom post iom renovigi.

Nová Červená Voda estis nur iom malpli granda ol Stará Červená Voda. En la jaro 1779 ĝi akiris propran lernejon. Post nuligo de patrimonia administrado kaj enkonduko de municipa establo en la jaro 1850 ĝi estis kunigita kun Stará Červená Voda kaj la rezulta municipo portis unue logike nomon *Červená Voda* (germane *Rothwasser*), sed fine de la 19- jarcento superis nomo de ties pli granda parto – Stará Červená Voda.

Ĝi poste portis kun Stará Červená Voda ankaŭ pluajn sortojn.

Loĝantaro
---------

Evoluo de nombro de loĝantojLa datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj  

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1869 | 812 |
| 1880 | 893 |
| 1890 | 917 |
| 1900 | 868 |
| 1910 | 906 |
| 1921 | 798 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1930 | 791 |
| 1950 | 445 |
| 1961 | 422 |
| 1970 | 327 |
| 1980 | 318 |
| 1991 | 267 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2001 | 243 |
| 2011 | 252 |
| 2021 | 191 |

En Nová Červená Voda estas registritaj 103 adresoj, 101 dauraj objektoj kaj 2 refreŝigejaj aŭ dumtempaj objektoj. Dum popolnombrado en la jaro 2001 ĉi tie estis kalkulitaj 95 domoj, 71 daŭre loĝigitaj.

Fotogalerio
-----------

* vedejo Coop Jednotavedejo Coop Jednota
* granda domogranda domo
* dia torturodia torturo
* krucetokruceto
* tilio ĉe strabema maljunulinotilio ĉe strabema maljunulino

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de municipo Stará Červená Voda (2) |
| --- |
| Nová Červená Voda ~ Stará Červená Voda ~ Dolní Červená Voda (*baza sidejunuo*) |

 |
**Armi Elina Annikki POHJANPÄÄ** (8-a de aprilo 1933 en Helsinko – 13-a de januaro 1996 en Helsinko) estis finna aktoro. Ŝi estis en 1950-aj kaj 1960-aj jaroj unu de la plej popularaj filmaktoroj en sia lando. Ŝi aktoris ekzemple en filmoj de entreprenoj *Fennada-filmi* kaj *Suomen filmiteollisuus*. Unuan fojon en filmo Pohjanpää aktoris en 1950 en filmo *Amor hoi!*. Ŝi aktoris ankaŭ proksimume kvardek jarojN en urboteatro de Helsinko. Pohjanpää laboris ankaŭ eN muzika teatro. Filmoj, kie ŝi aktoras, estas ekzemple komedio *Rakas varkaani*, dramo *Juha*, soldata farso *Tyttö lähtee kasarmiin* kaj krima filmo *Komisario Palmun erehdys*. En 1952 ŝi komencis aktori en urbteatrejo de Kotka. Ŝia edzo estis Pentti Siimes ekde 1956. Ili havas tri filinojn, el kiuj Tarja kaj Paula estas aktoroj Ŝi estis multflanka aktoro, kaj feminECa, sprita komikisto kaj bona dramaktoro.

* Kategorio Elina Pohjanpää en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 743449
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Elisabeth BARBAY**, aŭ Elizabet' Barbay, (22an de septembro 1953, Tuluzo, Francio) estas franca esperantistino.

Ŝi esperantistiĝis en Bondy, fine de 1994, pere de la Asocio Bondy Esperanto kaj ŝia unua instruisto estis Jean Marin. Ŝi nun estas prezidantino de tiu asocio. Ŝi ekinstruis Esperanton fine de 1995, ĉefe al infanoj. Iom poste ŝi ekinstruis por plenkreskuloj. Inter 1996 kaj 2015 ŝi instruis Esperanton en lernejoj.

Ŝi kreis la iniciaton FRINGoJ (Festa Renkonto Internacia de Geknaboj), infana renkontiĝo, kiu realiĝis en printempo 2006, 2007, 2008, 2011 kaj 2014. Ŝi estas membro de SAT kaj de SAT-Amikaro, kadre de kiu ŝi kreis ludmaterialon por Esperanto-instruado nomita *L'Esperanto, un jeu d'enfants*.

Ŝi estas komitatano de Kastelo Greziljono, kiun ŝi konis en 1996.

Ŝi esperantistigis kelkajn kantojn el la franca, ekzemple kanton de Hugues Aufray, nomita *Le siècle des enfants*, en Esperanto *Estonteco por la infanaro*.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 829664
 |
Bükkzsérc
Kelvico en riolit-tufo
Artaĵo en kelo
**Bükkzsérc** estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén. Ĝi situas sude de la Nacia parko Bükk, 30 km-ojn sudokcidente de urbo Miskolc, 25 km-ojn nordoriente de urbo Eger. Zsérc (pron.: ĵerc), kiel vilaĝo, en 1248 estas menciita unuafoje en oficiala akto. La nuna nombro de la loĝantaro estas 1088. Karaktera malnova domo el mia vilaĝo: ruĝa tegmento, oni blankaj kalkis la murojn kaj en la koridoron metis ruĝajn florojn. Sed apud a malnovaj domoj la plimulto estas la novaj domoj. La romkatolika preĝejo devenas el 1778. Tra la ĉirkaǔaĵo de la vilaĝo kuras multe da turismaj ekskursvojoj, la regiono estas favorata ekskurscelo. Laŭ atesto de arkeologiaj restaĵoj sur tiu ĉi tereno vivis prahomoj inter la montetoj Bükk: Suba truo en la valo de Hor. Laŭdire ĉi tie retroviĝis la restaĵoj de prahomoj. Tre gastloga estas ankaŭ la vino en Bükkzsérc kaj en la ĉirkaǔaĵo estas fama vinregiono. La kelmuzeo (kelo de Pelyhe), la muroj de subtera „koridoro" estas riĉe ornamitaj. En la vilaĝo vivas la metiisto, kiu faris la ĉizitajn ŝtonojn. Mi esperas, ke miaj informoj estos bone uzeblaj, kaj multaj homoj malkovros mian vilaĝon.
**Bürchen** estas komunumo en la distrikto Okcidenta Rarono en Kantono Valezo, Svislando. Ĝi havis 725 loĝantojn je la 31-a de decembro 2012.

Geografio
---------

La komunumo Bürchen situas en Supra Valezo sur la suda flanko de la valo de Rodano, sude de la distriktĉefurbo Rarono. La komunumo konsistas el la setlejoj Archu, Hochastler, Gärlich, Mauracker kaj Zenhäusern.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 13,45 km², de kiuj 50,8% estas kovritaj de arbaro, 29,5% servas por agrikulturo kaj 5,3% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Bürchen limas en nordo al Rarono, en nordnordoriento al Vispo, en oriento al Zeneggen, en sudo al Törbel, kaj en okcidento al Unterbäch.

Trafiko
-------

Bürchen situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Tra la komunumo kondukas flanka vojo de Turtmann al Vispo. Pere de la poŝtaŭtolinio de Vispo al Moosalp la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Bürchen datiĝas el la jaro 1307 kiel *ze Birke*. Ek de la 11-a jarcento la katedrala kapitolo de Siono posedis interezrajtojn en Bürchen. Dum mezepoko Bürchen apartenis al la vicregejo Rarono, kiu el la 15-a jarcento estis koncedita el la havaĵo de la familio de Rarono al la familio Chevro kaj en la jaro 1538 al la Paroĥo Rarono. Kun Unterbäch, Ausserberg kaj Rarono, Bürchen formis la grandparoĥon Rarono.

Vidu ankaŭ
----------

* Aliaj lokoj kun la nomo Bürchen

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: *Gregor Zenhäusern*: *Bürchen* en *Historia Leksikono de Svislando* (2005-01-24)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bürchen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Bürchen

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Bürchen** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Okcidenta Rarono |
| --- |
| Ausserberg  •  Blatten  •  Bürchen  •  Eischoll  •  Ferden  •  Kippel  •  Niedergesteln  •  **Raron**  •  Steg-Hohtenn  •  Unterbäch  •  Wiler |  |

 |
Infant-krono (Hispanio)
La infantinoj Isabela Klara Eŭgenia (maldekstre) kaj ŝia pli juna fratino Katarina Miĥaela, 1570
**Infanto** estas titolo de ĉiuj hispanaj kaj portugalaj reĝidoj. La kortega alparolo de hispana infanto estas *Alteza Real* (reĝa moŝto), de portugala nur *Alteza* (moŝto; laŭvorte alteco).

Laŭ PIV (2002) la titolo ne estas uzata por la reĝaj heredontoj; tio veras almenaŭ por Portugalio. La portugala tron-heredonto portis la titolon *Príncipe Real de Portugal* (reĝa princo de Portugalio); liaj aŭ ŝiaj gefiloj estis infantoj, escepte de la supozebla heredonto inter ili; tiu portis la titolon *Príncipe da Beira*.

La hispana heredonto havas, aldone al "infanto", la titolon *Príncipe de Asturias* (princo de Asturio); kutime oni uzas tiun ĉi titolon kaj ne nomas la heredonton "infanto". La hispana reĝo rajtas doni la titolon ankaŭ al aliaj membroj de la reĝa familio.

Etimologie la vorto devenas, same kiel "infano", de la latina *infans* ("infano", origine "neparolanto").

Vidu ankaŭ
----------

* Kronprinco

* Kategorio Infanto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **infekteco** priskribas la kvanton je kapablo de mikroorganismo, post la transdono al nova organismo tie fakte kaŭzi infektan malsanon. Ĝi dependas de pluraj faktoroj, kiuj difinas la kapablon de mikroorganismo resti en la nova organismo, sukcese invadi ĝin kaj efike plimultiĝi en ĝi.

La vorto kontaĝeco kontraŭe priskribas la kvanton je kapablo de infekte malsaniga mikroorganismo transiri de unu organismo al alia, kaj priskribas, kiom facile aŭ malfacile ĝi povas esti transdonata per la diversaj infektigaj vojoj, ekzemple pere de vundo aŭ pere de korpolikvaĵo. Kontaĝeco do estas kvanta indiko pri la ebleco, en kazo de kontakto transdoni malsanigan mikroorganismon el difinita korpoparto al alia organismo.

Por medicinistoj gravas kaj koni la infekteblecon kaj la kontaĝecon de mikroorganismo respondeca pri certa infekta malsano, por povi taksi jam en komenca fazo de malsano, kiel ĝi evoluos, kaj ĉu el ĝi povus ekesti pandemio aŭ epidemio. Tia tasko ne nur gravas por efika terapio de la malsaniĝinto, sed ankaŭ por laŭeble efika higieno cele al evito de plua disvastiĝo de la malsano, kaj okaze de epidemio ankaŭ pli ampleksaj sociaj protektopaŝoj (ekzemple kvaranteno).

  

  

|  |  |
| --- | --- |
|   | Bonvolu atenti la konsilon rilate al artikoloj pri medicinaj temoj! |
***Li Europan lingues*** estas citaĵo en Okcidentalo, internacia helplingvo elpensita de Edgar von Wahl en 1922. Ĝi estas uzita en kelkaj HTML-aj ŝablonoj kiel ŝtopteksto.

Ĉar ĝi estas same *okcidenteca* kiel el la pli kutima *Lorem ipsum*, tial ĝi estas same malkonvena por Esperanto aŭ alia lingvo uzanta kromajn literojn kaj supersignojn.

Teksto
------

Kiam uzita kiel pleniga teksto, *Li Europan lingues* estas kutime unu aŭ du alineoj kaj tekstas jene:

*Li Europan lingues es membres del sam familie. Lor separat existentie es un myth. Por scientie, musica, sport etc, litot Europa usa li sam vocabular. Li lingues differe solmen in li grammatica, li pronunciation e li plu commun vocabules. Omnicos directe al desirabilite de un nov lingua franca: On refusa continuar payar custosi traductores.*
*At solmen va esser necessi far uniform grammatica, pronunciation e plu commun paroles. Ma quande lingues coalesce, li grammatica del resultant lingue es plu simplic e regulari quam ti del coalescent lingues. Li nov lingua franca va esser plu simplic e regulari quam li existent Europan lingues. It va esser tam simplic quam Occidental in fact, it va esser Occidental. A un Angleso it va semblar un simplificat Angles, quam un skeptic Cambridge amico dit me que Occidental es.*

Referencoj
----------

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Li Europan lingues en la angla Vikipedio.*
Nimfetoj estas kutimema en japana mangaoj kaj animeoj, la t.n. *lolicom* alidire lolita/nimfeta komplekso
**Nimfeto** estas unuasence viriniĝa knabino kiu stereotipe koketas laŭ la modelo de plenaĝa fatalulino, kaj do prezentas eksteraĵon bazita sur erotismo. Ŝi tipe sin vestas kaj tualetas por prezenti aspekton kiu sugestas fruan puberecon, vera aŭ ne. Oni ekzemple nomas nimfeton inojn malpli ol 15-jaraĝaj, kiuj surhavas ekscesan ŝminkon aŭ kiu surhavas tangaon, kies vendado al neplenaĝuloj estas pridiskutataj.

Kompreneble, la nimfetemaj knabinoj, eĉ se surhavante dezirvekan eksteraĵon, ne estas nepre interesata pri frua seksumado. Ĝi plejofte estas klopodo por ŝajni pli «linda», pli laŭmoda, pli belaspekta, sen konscia seksa subkomprenaĵo. Tiu fenomeno ĝenerale disvolviĝas ĉe socioj kiuj malproksimiĝis de siaj religiaj tradicioj, plejofte tre striktaj pri tiaj aferoj. Ĝi estas ankaŭ ĉefe instigata de reklamoj, kiu pro profitcela zorgo, regule enkondukas nimfetaludajn bildarojn.

Nimfeto povas ankaŭ esti knabino kiu atentigas pedofilon, laŭ ties vidpunkto, ĉu ŝia sinteno estas seksalloga aŭ ne. La termino ankaŭ signas pornografiajn kaj malleĝajn figurojn kaj fotografiojn de neplenaĝulinoj, aŭ de plenaĝulinoj kies eksteraĵo estas vole infaneca.

Vorthistorio kaj parencaj esprimoj
----------------------------------

Nimfeto estas eta **nimfo** (el la greka νύμφη / númphê = junulino), voluptema duondiino de naturo en helena mitologio, fama pro siaj rilatoj kun **satirusoj**. La esprimo **nimfomanio** (seksa urĝo ĉe inoj) havas la saman originon.

La vorto estis notinde uzita fare de franca verkisto Pierre de Ronsard kaj precipe popularigita fare de rusdevena anglalingva verkisto Vladimir Nabokov en sia 1955-a romano Lolita, kiu temas pri rilatoj inter 12-jara knabino kaj matura viro, la t.n. **nimfolepto**. 

Laŭ la protagonisto de tiu romano, la eldiro de la vorto **lolita**, karesa mallongigo de la persona nomo **Dolores**, estas kvazaŭ volupta invito en si mem, karakterizara de tri frapoj de la palato fare de la lango. 

Pro tio, kaj eble ankaŭ ĉar nimfeto estas ĝena ĉar iagrade tabua, reklamoj kaj gazetoj preferis la vorton *lolita* al *nimfeto*, almenaŭ en anglalingvio kaj japanlingvio sed ĝis nun ne en esperantio, kiu daŭre preferas, pro zorgo de vortoŝparemo, la esprimon «nimfeto».

Internaj ligiloj
----------------

* Nimfoj
* Fatalulino
* Lolita modo
* Afiŝulino
* Erotiko
***Ninai*** (hindie नीनाई; elparolata kiel *ninai*, ne *ninaj*) aŭ ***Ninaighat*** estas akvofaloj en la *taluka* *Dediapada* (administra ento inter distrikto kaj municipo) de distrikto Narmado en la hinda ŝtato Guĝarato. La akvofaloj estas partetoj de Narmada-Rivero.

Loko
----

*Ninai* situas proksime al la ŝtata ŝoseo 163 (*State Highway 163*). Ĝi estas ĉirkaŭ 35 km for de vilaĝo *Dediapada* kaj ĉirkaŭ 143 km for de urbo Surat. La plej proksima fervoja stacidomo estas en Baruĉ, kiu forestas ĉirkaŭ 125 km kaj la plej proksima flughaveno estas Surat.

Akvofaloj
---------

La alteco de *Ninai* akvofaloj estas pli ol 9 m (30 coloj).

Ekologio
--------

*Ninai* akvofaloj sitaus en la administra arbara divizio de *Dediapada* apud la naturrezervejo *Ŝulpaneŝvar*.

Ekoturismaj planoj
------------------

La administraro de distrikto Narmado antaŭenigas la disputatan *Sardar Sarovar* akvobaraĵon kaj la ĉirkaŭajn tribajn regionojn kiel eblaj ekoturismaj riĉaĵejoj, ankaŭ inkluzive de *Ninai* akvofaloj.
**József Orbán** [jOĵef], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Orbán József** estis hungara muzikisto (kantisto, gitaristo, komponisto, tekstopoeto).

József Orbán  naskiĝis la 1-an de marto 1948 en Pinkamindszent, li mortis la 30-an de julio 2018 (laŭ alia informo la mortotago estas la 31-a) en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Orbán studis por esti arkitekto pri internaj spacoj‎, tamen komence li estis grafikisto. En 1976 li estis fondinta membro de orkestro *100 Folk Celsius,* kies membro li restis ĝismorte. Ili muzikadis kontreojn, li havis sukcesojn en tiu tavolo, kiu ŝatis la tiuspecan muzikon kaj etoson. Orbán estis la ĉefa muzikisto en la orkestro. En 1984 ili iomete ŝanĝis stilon kaj registris porinfanan muzikon *Paff, a bűvös sárkány*, kiu tuj iĝis furora sukceso. En Usono la orkestro estis sukcesa en festivaloj kaj turneoj kun kontreoj, hejmenvenintaj nur la porinfana muziko faris la sukcesojn. En 2017 Orbán ricevis cerban kanceron kaj en la sekva jaro li mortis. La orkestro ricevis hungaran premion en 1987.

Lia filma komponaĵo
-------------------

* *A nagy ho-ho-horgász* (televizia serio, 1982)

Elektitaj kantotekstoj
----------------------

* *Paff, a bűvös sárkány*
* *Zebrabál*
* *Mért piros a majom feneke?*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* 
* 
* video

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 647848
 |