recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La gaŭla ĉefo Brennus ĵetas sian glavon sur la pesilon por ricevi pli grandan monsumon.  
  
Gravuro por *Histoire de France en cent tableaux* de Paul Lehugeur (1886).
***Væ victis*** estas latina eldiro, kiu laŭvorte signifas « Ve al la venkitoj » latine, prononcita de la gaŭla ĉefo Brennus post lia venko super Romio.

Nuntempe tiun esprimon oni uzas por memorigi ke la sorto de venkito tute dependas de la venkinto.

Historia kunteksto
------------------

Tito Livio raportas tiun rakonton en sia verko *Ab urbe condita*:

Ĉirkaŭ -390, Gaŭloj, kun ilia ĉefo Brennus, invadas Etrurion por havigi al si la riĉaĵojn de la itala duoninsulo. Venkinte romian armeon ĉe la Alia rivero ili eniras Romon, kies loĝantoj forfuĝis escepte kelkaj senatanoj kiujn ili buĉas. Post tio ili prirabas la urbon.

Romianoj, rifuĝinte en la Kapitolo, sukcesas rezisti al la gaŭla sturmo. Pro tio gaŭloj decidas sieĝi Romon. Tiu sieĝo daŭris sep monatoj.

Brennus fine akceptas negocii kun la armea tribunuso Quintus Sulpicius Longus: gaŭloj retretos kontraŭ granda monsumo, 1000 funtojn de oro (t.e 327,45 kg).

Granda pesilo tiam estas pretigita sur placo de Romo. Por plialtigi la ŝuldatan monsumon, gaŭloj aldonas pezilojn. Al la protestoj de romianoj « Kiu rajto permesas al vi aldoni pliajn pezilojn? », Brennus respondas « Rajto de venkinto! », li tiam ĵetas siajn glavon kaj balteon al la pesilo kaj ekkrias « Væ victis »: Ve al la venkitoj.

Marko Furio Kamilio poste venkos Brennus-on, sed li malgraŭ tio sukcesos teni parton de la gajnita monsumo.

Referencoj
----------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Væ victis en la franca Vikipedio.* 

1. ↑  Tito Livio, *Ab urbe condita*, libro 5, 42-48.

Vidu ankaŭ
----------

* Leĝo de la fortuloj
* Okulon pro okulo
* Listo de latinaj eldiroj


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Historio |
**24495 *Degroff*** estas tre malgranda marsrenkonta asteroido malkovrita la 2-an de januaro 2001 far'de la teamo la astronomia kampanjo *Lowell Observatory Near-Earth-Object Search* (LONEOS) elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, proksime de Flagstaff (Arizono, Usono).

Nomo
----

Ĝi estis nomita en honoro de *Bill DeGroff*, direktoro de la instalaĵoj kaj teleskopoj ĉe la Observatorio Lowell. Li ludis decidan rolon en la realigo de la esceptaj plenumadoj de la *Discovery Channel Telescope (DCT)* de la Observatorio Lowell. Antaŭ okupi la nunan postenon, li okupis postenon de administranto de projekto kaj antaŭ, tiun de inĝeniero de projekto dum la disvolvo de la *DCT*

Orbito
------

Ĝia tre discentra klinata orbito krucas tiun de Marso proksime de sia malsuprenira nodo; ĝia marsa MOID estas 0,03432 astronomia unuo, tie estas 5,134 milionoj da km.

La 7-an de novembro 2183 ĝi pasos al 0,0322463 astronomia unuo (4,82398 milionoj da km) de Marso.

Hipoteza satelito
-----------------

La ĉeesto de asteroida luno estis malkovrita la 4-an de majo 2017 de R. D. Stephens, B. D. Warner, A. Aznar Macias kaj V. Benishek per observojn de lumaj kurboj, anoncita en septembro 2017.

Tiu satelito havas rotacian periodon de 2,7375 ± 0,0001 horoj. Ĝiaj aliaj ecoj estas ankoraŭ nekonataj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* Objekto ĉe *Space Reference* angle
* angle (24495) Degroff; paĝo de Wm. Robert Johnston

| Antaŭe: | Listo de asteroidoj (24001 – 25000) | Poste: |
| --- | --- | --- |
| *24494 Megmoulding* | **24495 *Degroff*** | (24496) 2001 AV17 |
Kultura flago de la kanakoj
domo en stilo de Kanakoj kun *flèche faîtière*. Fotita en la Tjibaou kultura centro, Numeo, Nov-Kaledonio.
**Kanakoj** estas indiĝenoj de Melanezio en Nov-Kaledonio en la sudokcidenta Pacifiko.

Ili estas 45 % de la loĝantoj de Nov-Kaledonio. La vorto devenas de *kanaka maoli*, havaja indiko por homo (*kanaka*),
Ĝis nun ĉ. 25 kanakaj lingvoj estas uzataj en diversaj regionoj.

Ankaŭ en Francio, la kolonia reginto de tiuj regionoj, la enmigrintoj de tie sin nomas *Kanak* aŭ en franca lingvo *canaque*.

Konataj kanakaj gravuloj
------------------------

* Ataï (gvidanto de la kanakoj, militis kontraŭ la francaj okupantoj)
* Jean-Marie Tjibaou (franca politikisto, gvidis Nov-Kaledonion al sendependeco)
* Eloi Machoro
* Christian Karembeu (franca futbalisto)

Tradicioj
---------

* kunveno de kanakaj virinojkunveno de kanakaj virinoj
* kanaka virino kun tradicia festmanĝaĵo Bougnakanaka virino kun tradicia festmanĝaĵo *Bougna*

Arto de kanakoj
---------------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Plua legaĵo
-----------

Bernard Golden, *Kiuj estas la kanakoj?,* Monato*,* 1986/08-09, p. 20.

Referencoj
----------

1. ↑  vidu *Hawaiian Dictionaries*, kanaka, id=D6820.

Vidu ankaŭ
----------

* Kaldoŝoj

* Kategorio Kanakoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Aladár Zalánfy** [zalAnfi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zalánfy Aladár** estis hungara orgenisto, fakulo pri orgenoj, mezlerneja kaj altlerneja instruisto.

Aladár Zalánfy  naskiĝis la 17-an de marto 1887 (laŭ alia informo la mortotago estas la 11-a) en Bártfa (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Bardejov en Slovakio), li mortis la 15-an de majo 1959 en Budapeŝto (Hungario).

Biografio
---------

Aladár Zalánfy studis gimnazion en Tutlanda Hungara Reĝa Muzikakademio inter 1905-1908. Lia plej grava instruisto estis de:Hans Koessler. Li plulernis en Lejpcigo de Karl Straube kaj Sigfrid Karg-Elert, pli poste en Francio de Charles-Marie Widor. Post siaj studoj li koncertadis enlande kaj eksterlande. En 1913 li ekinstruis en muziklernejo en Budapeŝto, ekde 1921 jam en la Muzikakademio, kiu jam estis tiam altlernejo. Ekde 1914 li estis orgenisto de Baziliko Stefano la 1-a (Budapeŝto), ekde 1923 ĝis sia morto de Luterana preĝejo (Belváros). Li pensiuliĝis en 1950. Dum la aktivaj jaroj li partoprenis en konstruo de orgeno de Luterana preĝejo (Óbuda) en 1940, kiu estis tiam la plej belsona en Hungario. (Ĝi neniiĝis en 1944.)

Elektitaj libroj
----------------

* *Az orgonajáték művészete I.: Manuál iskola*, 1948
* *Az orgonajáték művészete II.: Pedáliskola*, 1948

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Kálmán Antos
* Lajos Bárdos
* Ferenc Gergely
* Sebestyén Pécsi
* Imre Sulyok (komponisto)
* Erzsébet Szőnyi

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Aladár Zalánfy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 640566
* VIAF: 56878258
* ISNI: 0000000081362708
* BNF: 148397929
* NKC: mzk2010596785
 |
**La insulo** estas sciencfikcia filmo de la jaro 2005. Ĝi estis direktita de Michael Bay, ĉefrolas inter aliaj Ewan McGregor kaj Scarlett Johansson.

Ĝi estis priskribita kiel omaĝo al la fuĝfilmoj de la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj, kiel Fahrenheit 451, THX 1138, Parts: The Clonus Horror kaj Logan's Run. La historio centriĝas en la lukto de Lincoln Ses Echo (McGregor) por adaptiĝi al mondo alte strukturita en kiu li loĝas kaj serio da eventoj, kiuj evoluas kiam li sindemandas kiom vera estas tiu mondo.

Produkti la filmon kostis 126 milionojn da dolaroj kaj ĝi monkolektis nur 36 milionojn en Usono sed malgraŭ la fiasko en Usono tra la mondo ĝi monkolektis 127 milionojn, atingante entute 162 milionojn. En Usono ĝi estis distribuita de DreamWorks en la mondo estis distribuita de Warner Bros.

Resumo
------

En la jaro 2019. Lincoln Ses-Echo (Ewan McGregor) kaj Jordan Du-Delta (Scarlett Johansson) troviĝas inter la centoj da loĝantoj de iuspeca koncentrejo. En tiu loko intense gardata siaj ĉiutagaj vivoj kiel tiu de la aliaj estis severe kontrolita kaj plena je malpermesoj. La sola elirejo (kaj la komuna espero) estas esti elektita por iri al "la insulo", la sola loko en la mondo, kiu ne suferis la poluadajn efektojn de la ekologia katastrofo, kiu verŝajne malaperigis la tutan homaron escepte tiujn, kiuj loĝas en tiu zono. Lincoln, kiu vivas turmentita pro la neeksplikeblaj premsonĝoj sentas sin ĉiufoje pli maltrankvila kaj lia kreskanta scivolemo venigos lin al malkovro de terura sekreto.

Geaktoraro
----------

|  |  |
| --- | --- |
| **Aktoro** | **Rolo** |
| Ewan McGregor | Lincoln Ses-Echo kaj Tom Lincoln |
| Scarlett Johansson | Jordan Du-Delta kaj Sarah Jordan |
| Sean Bean | Kuracisto Merrick |
| Djimon Hounsou | Albert Laurent |
| Steve Buscemi | James McCord |
| Michael Clarke Duncan | Starkweather Du-Delta kaj Jamil Starkweather |
| Ethan Phillips | Jones Tri-Echo |
| Brian Stepanek | Gandu Tri-Echo |
| Noa Tishby | Komunuma anoncisto |
| Siobhan Flynn | Lima Unu-Alpha |
| Kim Coates | Charles Whitman |
| Tom Everett | Prezidanto de Usono |
| J. P. Manoux | Foxtrot |
| Shawnee Smith | Suzie, la koramikino de McCord |
| Richard F. Whiten | Membro de la teamo de Laurent |

Filmado
-------

La detruitaj konstruaĵoj kie Jordan kaj Lincoln dormas estas en Rhyolite, Nevado. La partoj en la urboj estis filmitaj en Detrojto, Miĉigano. Aliaj partoj estis filmitaj en la Valo Coachella, Kalifornio.

Referencoj
----------

1. ↑  Filming locations for The Island (2005). IMDb.com, Inc. 1990–2012..

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio La insulo (filmo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retpaĝo
* The Island en Internet Movie Database (angle)
* The Island en FilmAffinity
* The Island en AllMovie
* The Island en Rotten Tomatoes (angle)
* The Island en Metacritic (angle)  Arkivigite je 2014-11-22 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 618141
 |
Regiona kontraŭ "internacia" kuirarto: la ŝildo diras *"No pizza, no pasta, no problem"* - "Neniu pico, neniu pastaĵo, neniu problemo".
Eble la unua gastronomia libro "Physiologie du goût" ("La Fiziologio de Gusto"), sur la malantaŭa kovrilo, estas bildo de Jean Anthelme Brillat-Savarin
La nocio **gastronomio** referencas al la *artoj de la tablo*: la kuirarto, la aranĝo de la manĝaĵoj, la agordo inter la manĝaĵoj kaj la trinkaĵoj, ktp. La vorto devenas de la grekaj vortoj *gastèr* (ventro) kaj *nomos* (leĝo).

Vidu ankaŭ
----------

* Gastrozofio
* Kuirarto
* Manĝokarto
* Vino

En Esperanto
------------

* *Gastronomia terminaro kun fakterminaro por kelneroj kaj kuiristoj* fare de Erhard Urban, eldonis U.E.A. (=jarlibro 1958, dua parto. - En Esperanto kaj la lingvoj angla, franca kaj ĉeĥa. pp. 99-221.
* Kuirlibro:Kuirvortaro en VikiLibroj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Gastronomio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Gastronomio
* Artes Culinarias en hispana Arkivigite je 2020-11-27 per la retarkivo Wayback Machine
* Lernomaterialo
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Nutrado kaj gastronomio |
**Kongregacio por la evangelizado de la popoloj** estas unu el la ministerioj per kiuj la Apostola Seĝo (ĉi-kaze ankaŭ Roma Kurio) plenumas siajn taskojn je la servo de la tuta katolika eklezio.

Estis la jaro 1622 kiam per la buleo «incrutabili Divinae Providentiae» de papo Gregorio la 15-a estis fondita la *Kongregacio «de Propaganda Fide».* Ĝia specifa tasko estis la disvastigo de la fido katolika tramonde kun specifa kompetenteco kunordigi ĉiujn misiajn fortojn, doni direktivojn por la misioj, provizi materiajn helpojn, stimuli la formadon de la klerularo kaj lokaj hierarkioj kaj kuraĝigi la fondiĝon de novaj tiucelaj institutoj.

Kiam poste en 1967 Paŭlo la 6-a, per la Konstitucio *«Regimini Ecclesiae Universae",* reordigis kaj adekvatigis la taskojn de la Roma Kurio laŭ la direktovoj de la Koncilio (Vatikana Dua Koncilio), la Kongregacio surprenis la nomon de *Kongregacio por la evangelizado de la popoloj*, kaj koncilia dekreto pliprecizigis la funkciojn. Aparte, oni substrekis ke ties funkcio devas akompani ĉiujn mision kaj provizi por la kreado de aŭtonomio kaj sinrego de novaj eklezioj, respektante tamen, kaj defendi, la prerogativojn de la orientaj eklezioj.

Post retuŝoj de Johano Paŭlo la 2-a, la Kongregacio laŭ la stato de 2010 estis estrata de 61 membroj - kardinaloj, ĉefepiskopoj, episkopoj, kaj Naciaj Direktoroj de Misiaj institutoj kies agado konsistas precipe en la transdonado de sia sperto kaj kompetenteco en diversaj sciencoj utilaj en la evangelizado. Supera reganto estas jam de 2006 kardinalo Ivan Dias, ĉefepiskopo de Mumbajo.

La Kongregacia sidejo troviĝas en Romo en la *Piazza di Spagna*, la Placo de Hispanio, kie laboras ĉirkaŭ sesdekoj da personoj, klerikaj kaj laikaj.

Inter la taskoj de la kongregacio ne sekundaras tiu de la akiro kaj administrado de la rimedoj akumulitaj pere de la liberaj varispecaj almozoj de la fidelularo, por la instituciaj bezonoj. El tiu kongregacio dependas ankaŭ universitato kaj kolegioj kaj kunvivadoj por la kultura kaj spirita preparado de junuloj aspirantaj al sacerdoteco kaj misiisteco, kutime tien senditaj de iliaj episkopoj.

(Aldonindas eble baldaŭ forgesendas jena informo: La antaŭlasta prefekto (ekde 2001 al 2006) de tiu kongregacio, itala kardinalo Crescenzio Sepe, nun ĉefepiskopo de Napolo, estas nun prienketata, kune kun eksministro de la Itala Respubliko, de la prokurorejo de Perugia (Italio) pro suspektoj kaj malkongruaĵoj rilate la bontenadon de la palaco de Propaganda Fide, damaĝita pro la skuoj provokitaj de la subtrajno,[*klarigu*] kaj pro aliaj similaj aferoj pri kiuj multe parolas la amaskomunikiloj).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kongregacio por la evangelizado de la popoloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* profilo de la kongregacio (itale)
dekstra
**Stibnito**, foje nomata **antimonito**, estas sulfida mineralo kun la formulo Sb2S3. Tiu milda griza materialo kristaliĝas en la spacgrupo de la romba kristalsistemo. Ĝi estas la plej grava fonto por akiri la metaloidon antimonon. La nomo devenas el la greka στίβι *stibi* tra la latina *stibium* kiel la malnova nomo por la mineralo kaj por la elemento antimono.

Stibnito estas trovita en hidrotermaj kuŝejoj kaj estas asocia kun realgaro, orpigmento, cinabro, galeno, pirito, markasito, arsenopirito, cervantito, stibikonito, kalcito, ankerito, barito kaj kalcedono.

Malgrandaj kuŝejoj de stibnito estas oftaj, sed grandaj kuŝejoj de stibnito estas raraj. Ĝi estas trovebla en Kanado, Meksiko, Peruo, Japanio, Ĉinio, Germanio, Rumanio, Italio, Francio, Anglio, Alĝerio, kaj Kalimantan, Borneo. En Usono ĝi troviĝas en Arkansaso, Idaho, Nevado, Kalifornio, kaj Alasko.

Ĝis Majo 2007, la plej granda specimeno en publika ekspozicio (1000 futoj) estas en la Usona Muzeo de Natura Historio. La plej granda dokumentitaj unuopaj kristaloj de stibnito estis ~60×5×5 cm kaj originiĝis el diversaj lokoj de Japanio, Francio kaj Germanio.

Bildoj
------

* Stibnito el Herja, RumanioStibnito el Herja, Rumanio
* Pingloj de stibnito ene de travidebla kristalo de kalcito (grando: 4.5×3.5×1.8 cm)Pingloj de stibnito ene de travidebla kristalo de kalcito (grando: 4.5×3.5×1.8 cm)
* Radiaro de akraj, striecaj, brilaj metalaj stibnitaj bordojRadiaro de akraj, striecaj, brilaj metalaj stibnitaj bordoj

Vidu ankaŭ
----------

* Kohlo

Notoj
-----

1. ↑  Sed la vorto *antimonito* estas uzita ĉefe por salo.
2. ↑  Sabina C. Grund, K. Hanusch, H. J. Breunig, H. U. Wolf, "Antimony and Antimony Compounds" in Ullmann’s Encyclopedia of Industrial Chemistry 2006, Wiley-VCH, Weinheim. COI:10.1002/14356007.a03\_055.pub2
3. 1 2  Stibnite. Handbook of Mineralogy
4. ↑  Stibnite. Mindat.org
5. ↑   American Museum of Natural History, Spectacular Stibnite. Usona Muzeo de Natura Historio. Alirita 2007-05-27.
6. ↑   Chinese stibnite crystal on display in US. Alirita 2009-06-06.
7. ↑  P. C. Rickwood (1981). "The largest crystals", *American Mineralogist* **66**, p. 885–907.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Stibnito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Chisholm, Hugh, eld. (1911). "Stibnito". Encyclopædia Britannica (11a eld.). Cambridge University Press.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 736744
* BNF: 12482872b
 |
Urba preĝejo de Rastenberg La **Preĝejo Nia kara sinjorino** (germane: *Stadtkirche Unsere liebe Frau*) estas evangelia preĝejo en la centro de Rastenberg, Germanio (placo Coudrayplatz).

Historio
--------

Pitoreske sterniĝas la iama agrikultura kaj ripozuma urbo Rastenberg, kie la rivero Lossa trovis en la kuro de la tempo sian fluon tra la valo en la direkto de la Turingia Baseno, ĉepiede de la montaro Finne. Sur monteto super de la urbo troviĝas la restoj de la en 1321 detruita ŝtelkavalirburgo Raspeburg. De tie oni bone ovis kontroli ĉiujn envalajn moviĝojn kaj postuli doganimpostojn.

En la centro de Rastenberg, kiu ricevis post 1350 la urbajn rajtojn kaj apartenis ekde 1485 al Turingio (lasta posedanta dukolando estis Saksio-Vajmaro-Eisenach) videblas belega urbodomo el la 16-a jarcento, renesanca-stila. Ĉar la tuta urbo konstruitis sur montoza tereno dekliviganta sin al la Lossa-rivereto, facilas por la preĝejo domini la tutan urbon.

Priskribo
---------

La preĝejo estas en la sudokcidenta parto de la urbokerno ĉe eminenta loko kaj jam delonge ĝi rimarkeblas por preterirantoj. Laŭtradicie estis tie ĉi iam monaĥinejo. Post la Reformacio la religia centro de la urbo restis samloka. Du elstaraj ĉefarkitekoj laborantaj por la kortego de Vajmaro agadis tie ĉi, unue Johann Moritz Richter: li konstruis i.a. kastelojn en Vajmaro, Weißenfels kaj Zeitz. Tamen nenio pri la aspekto de la preĝejo de 1824 konatas. Surloke konstruitis preĝejo en stilo historiisma kaj la inaŭguro estis en 1826. Faris ĝin Clemens Wenzeslaus Coudray, kiu estis ĉefartiktekto de 1816--45 de la Granda duklando de Saksio-Vajmaro-Eisenach kaj kreis ankaŭ en Vajmaro multajn aferojn.

Juvela parto de la interne relative modesta preĝejo estas la en 1827 de Johann Friedrich Schulze en Paulinzella konstruita organo, kies fassado historiisma nombriĝas inter la plej belaj siaspece en Turingio. Koncerne Coudray: specialistoj taksas tiun ĉi preĝejon la plej grava kaj memstara kreitaĵo de li en Meza Germanio.

Literaturo
----------

Sparkassen-Kulturstiftung Hessen-Thüringen (eld.): *Kulturelle Entdeckungen. Thüringen. Band 3*, 2010, ISBN 978-3-7954-2461-9, p. 204

* Kategorio Preĝejo Nia kara sinjorino (Rastenberg) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Griza substanco** (aŭ **griza materio**) estas termino kiu korespondas al zonoj de la centra nerva sistemo de grizeca koloro formitaj ĉefe per neŭronaj "somaoj" kaj aksonoj al kiuj mankas mjelino kun gliaj ĉeloj (neŭroglio). En la spina medolo ĝi estas en ĝia centro kaj ĉe ĝiaj flankoj, kun formo de papilio aŭ litero H, dum en la cerbo ĝi okupas la eksteran zonon, kun la escepto de la internaj bazaj ganglioj kiuj utilas kiel anstataŭaj stacioj. En la cerbo ĝi disponeblas en ĝia areo kaj formas la cerban kortekson, kiu korespondas al la plej kompleksa organizado de la tuta nervosistemo.

La griza substanco, ĉar al ĝi mankas mjelino, ne kapablas transmiti rapide la nervajn impulsojn. Tiu trajto asociiĝas kun la funkcio de la procezado de informado, tio estas, al la funkcio racii.

Tre ofte oni konsideras la kvanton de tiu griza substanco rekte proporcia al la inteligento de viva estaĵo (kvankam ne tute rekta mezurilo de tiu). Tio tamen ne ĉiam certas: la delfenoj havas pli da griza substanco ol la homoj, kio havigas al ili cerbajn kapablojn diferencajn disde tiuj de la homa estaĵo.

1. ↑   Materia gris del cerebro: estructura y funciones en *Psicología y Mente*.
Franz Joseph Gall, anatomo
**Franz Joseph GALL** (naskiĝinta la 9-an de marto 1758 en Tiefenbronn, mortinta la 22-an de aŭgusto 1828 en Montrouge) estis germana anatomo kaj frenologo.

Vivo
----

Post studoj en Strasburgo kaj Vieno li iĝis kuracisto en Vieno. Post la furora eldono de »Philosophisch-medizinischen Untersuchungen über Natur und Kunst im gesunden und kranken Zustand des Menschen« (Vieno 1791) li prelegadis pri (pseŭdosciencaj) kranio-interpretadoj. Tiaĵojn fari baldaŭ malpermesitis al li, almenaŭ en Vieno. Ankaŭ dum vojaĝoj tra Germanujo li serĉis novajn adeptojn por siaj ĉarlatanaĵoj. Sed certe ankaŭ tie multaj kontraŭdiris tiajn doktrinojn. Tamen ne malmultaj gravuluj (ekz. Johann Wolfgang Goethe) kredis liajn asertojn. En 1807 li aktivis en Parizo kaj poste en Londono.

Gall ja pliriĉigis la sciencojn de anatomio kaj cerebra fiziologio per pluraj inteligentaj observoj. Koncerne frenologion li daŭre agis nescience.

Verkis li: »Introduction an cours de physiologie du cerveau« (Parizo 1808); kune kun Spurzheim: »Recherches sur le systéme nerveux« (Parizo 1869) kaj »Anatomie et physiologie du systéme nerveux« (Parizo 1810–20, kun atlaso kun kuprogravuraj tabuloj); »Des dispositions innées de l'âme et de l'esprit« (Parizo 1812); »Sur les fonctions du cerveau et sur celles de chacune de ses parties« (Parizo 1822).

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 7. Leipzig 1907, p. 275 (tie ĉi interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Franz Joseph Gall en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Gall en la pforzheim-a urba vikipedio
* gall-a kranio de Nurenbergo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 800327
* GND: 118537245
* LCCN: n84179761
* VIAF: 7522083
* ISNI: 0000000108673363
* LIBRIS: 227975
* SUDOC: 033793808
* BNF: 130091001
* NKC: nlk20000085804
* BNE: XX1278030
 |
Humberto de Alencar Castello Branco, unua prezidanto de milita puĉo de 1964
La **milita puĉo de 1964** en Brazilo, estas eventaro de la 31-a de marto de 1964, okazintaj en Brazilo, kiuj igis puĉon kontraŭ la ŝtato (numtempe, 2005, iuj historiistoj diras ke estis civita kaj milita puĉo) kiu haltis la estrado de prezidanto João Belchior Marques Goulart, ankaŭ konata kiel Jango, kiu estis demokratie elektita vicprezidanto per PTB (*Partido Trabalhista Brasileiro*, Brazila Laborista Partio) - dum sama elektado kiu kondukis Jânio da Silva Quadros al prezidanto per UDN (*União Democrática Nacional*, Nacia Demokratia Unio) - Jânio rezignis pri sia rolo samjare kiam li akiris ĝin (1961), Joâo Goulart, kiu devus esti la prezidanto laŭ la tiama konstitucio, publikigita dum 1946, estis en komunisma Ĉinio. Dekstraj militantoj akuzis Jangon pri esti komunista, kaj malpermesis lin por esti prezidanto, dum prezidanta reĝimo. Politika kontrakto estis farita kaj la brazila perlamento kreiis la parlamentan reĝimo kun João Goulart kiel ŝtatestro. Je 1963 balotade la brazila popolo elektis la revenon de prezidanta reĝimo, kaj João Goulart estas finfine la prezidanto de la brazila republiko kun vastaj povoj. La milita puĉo de 1964 submetis Brazilon al diktaturo, kiu daŭris ĝis 1985, kiam, ne rekte, estis elektita la unua civita prezidanto de post 1964-a puĉo, Tancredo Neves.

Iuj, tamen, konsideras ĝin kiel politikan movadon kun duobla celo, aperita el soveta pligrandigado kaj deziro por nacia plibonigo, kiu kondukis la landon al escepta reĝimo, kiu unuflanke haltus la kreadon de totalisma reĝimo, kaj aliflanke estus responsa por Brazilo esti unu el la plej grandaj ekonomioj el la mondo.

Historiaj Arĥivoj la Operacio *Brother Sam* kaj la Operacio Popeye
------------------------------------------------------------------

Ĉar registaraj arĥivoj de Lyndon Johnson pruvus, dudek jaroj post, estis farita milita operacio kiu nomiĝis kiel "Operacio Brother Sam" por agi en Brazilo kune kun Operacio Popeye de la militaj puĉistoj.

En 1962, preskaŭ kvin mil da usonanoj eniris en Brazilo, nombro plimulte supera al la historia meznombro laŭ studo de Jorge Ferreira en Rev. Bras. Hist. vol 24 no 47, São Paulo 2004, "La strategio de batalado: stari antaŭ al la popola movado"

La "Brother Sam" celis doni brulaĵojn kaj armilojn al militaj puĉistoj.

Destino Manifesto
-----------------

La Brazilo estis kaj estas enhavita por Usono en la doktrino de Destino Manifesto, kiu diras: *"La pligrandigado de Usono sur amerika kontinento, ekde la Artko ĝis la Suda Ameriko, estas la destino de nia gento (...) kaj nenio povas halti ĝin"*. Kaj ĝi estas pretigita per la diraĵo: *"Ameriko al la amerikanoj"*

Vidu ankaŭ
----------

* AI-5 - La *Institucia Akto Numero Kvin*

* Kategorio Brazila milita puĉo de 1964 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Korhonen** estas finna familinomo. Ĝi estas la plej ofta familinomo de Finnlando. En 2009 ĝi en Finnlando pasis en ordinareco nomon Virtanen. Kvankam du plej ordinaraj finnaj familiaj nomoj inkludas saman sufikson, ili havas vere diversajn historiojn. *Korho*(*i*)*nen* estas vere malnova nomo same kiel multaj aliaj orientfinnaj nomoj, kiuj inkludas sufikson -(*i*)*nen*. Ĝi herediĝas eble el 13-a aŭ 14-a jarcentoj, kiam en orienta Finnlando naskiĝis la unua forta familinoma sistemo en Eŭropo, eble unua en tuta mondo. Aliaj respondaj nomoj estas ekzemple *Leinonen*, *Heikkinen*, *Kinnunen*, *Turunen* kaj *Laitinen*. En lastaj jardekoj de 19-a jarcento en okcidenta Finnlando estis prenitaj familinomoj, kiu estis faritaj tiel, ke estis ligita orientfinna familnoma sufikso -nen al iu naturtema vorto, kaj tia nomo estas ekzemple Virtanen (*virta* signifas fluon). Etimologio de *Korhonen* ne estas certa. En kelkaj finnaj dialekto *korho* povas signifi la adjektivon "surda" aŭ "malsaĝa". En kelkaj aliaj finnaj dialektoj *korho* povas signifi ion rekte estanta, ekzemple *laiho* signifas ekkreskaĵon kaj en iuj dialektoj *korholaiho* rektan ekkreskaĵon. Korhonen estas vere ofta nomo speciale en areo de savoniaj dialektoj. El la loĝantoj de la nordsavonia komunumo Rautavaara pli ol okono portas ĝin.

Referencoj
----------

1. ↑  statistikoj pri la ofteco de ĉiuj personaj kaj familiaj nomoj en Finnlando, jen angle, sed ankaŭ havebla france kaj svede

la skisaltisto Paavo Korhonen en 1959

Konataj portantoj
-----------------

* Joa Korhonen (n. 1980), kantisto
* Keijo Korhonen (1934-2022), politikisto
* Keijo Korhonen (n. 1956), sportisto
* Martti Korhonen (n. 1953), politikisto
* Paavo Korhonen (1928-1919), skiisto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Korhonen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Familia kunigo de Korhonen-oj.
Rütli-Ĵuro, pentraĵo de *Johann Heinrich Füssli*
La Rütli-Herbejo vidita de supre
**Rütli** (france *Grütli*) estas malfacile atingebla herbejo apud la Kvarkantona Lago en la komunumo Seelisberg en Kantono Urio en Svislando.

Legendo pri la fondo de Svisa Ĵurkomunumo
-----------------------------------------

Laŭ la legendo la 1-an de aŭgusto 1291 la reprezentantoj de la svisaj prakantonoj Urio, Ŝvico kaj Untervaldo kunvenis sur la Rütli-Herbejo por krei per ĵuro eternan ligon por reciproka interhelpo. Tio estis la naskiĝo de la Svisa Ĵurkomunumo.

La unua skriba mencio de Rütli datiĝas nur el la jaro 1307, kiam sur Rütli trupoj de Urio povis kuniĝi kun Ŝvicanoj por komune ataki teritorion de la Monaĥejo Einsiedeln. Certaj historiistoj tial datas la Rütli-Ĵuron nur al la merkredo antaŭ Sankta-Martino 1307. Oni tamen ne vere scias, kiam la Svisa Ĵurkomunumo vere estis fondita, nek ĉu la Rütli-Ĵuro reale okazis aŭ estas pura mito.

Rütli kiel nacia monumento
--------------------------

La Rütli-Herbejo estas nacia monumento, kiu tamen estis konservita en tre simpla formo. Ekzistas nur ŝiphaltejo, la trilanda puto kaj restoracio. La konservon de Rütli ebligis la *Svisa Komunutila Societo* (germane *Schweizerische Gemeinnützige Gesellschaft, SGG*), kiu en la jaro 1859 kolektis monon kaj aĉetis la herbejon por malebligi la realigon de planita hotelkonstruo sur la loko. La societo ĉiujare okazigas la 1-an de aŭgusto simplan memorfeston sur Rütli. Ek de la 700-jarfestado de Svislando en la jaro 1991 sur Rütli troviĝas la komencopunkto de la *Vojo de Svislando* ĉirkaŭ la Kvarkantona Lago.

Ĝeno de la memorfesto la 1-an de aŭgusto
----------------------------------------

Dum la lastaj jaroj ofte dekstroekstremuloj ĝenis la festadon de la 1-a de aŭgusto sur Rütli. Ŝoka estis la evento, kiam dekstruloj insultaĉis la 1-an de aŭgusto 2005 la tiaman federacian prezidanton Samuel Schmid. En la postaj jaroj la festo de la 1-a aŭgusto sur Rütli povis okazi nur sub forta polica protekto. En februaro 2008 tial en Kantono Urio estis lanĉita popola iniciativo, kies celo estas malpermesi festadon la 1-an de aŭgusto sur Rütli. Estas tamen dubinda, ĉu tia iniciativo estas jure akceptebla.

Rütli Raporto
-------------

La 25-an de julio 1940 la generalo de la Svisa Armeo, Henri Guisan, kunvenigis siajn ĉefajn oficiroj sur la Rütli-Herbejo por sia fama Rütli-Raporto, kie li alvokis al rezisto kontraŭ la aksaj potencoj ĉefe nazia Germanio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Rütli en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Retejo de la Rütli-komisiono
* Rütli en la Historia Leksikono de Svislando

Tiu-ĉi artikolo baziĝas grandparte sur la informoj de la artikolo pri Rütli en la germanlingva vikipedio.
| Soldier of Fortune |
| --- |
| Disvolvo | Raven Software |
| Eldoninto | Activision Publishing |
| Distribuo | GOG.com |
| Serio | Soldier of Fortune |
| Sekvita de | Soldier of Fortune 2: Double Helix |
| Platformo | Vindozo |
| Ĝenro | Subjektiva pafludo |
| Ludomaniero | Unuope, grupe |
| Regilo | ludstirilo |
| ESRB-klasifiko | Mature (Adoltoj) 17+ |
| v • d • r |

***Soldier of Fortune*** estas subjektiva pafludo de Raven Software, bazita sur la samnoma revuo, kiu levis etan skandalon pro la krudeco kaj la realismo de siaj scenoj. La kreintoj uzis la helpon de vera soldulo, John Mullins, kiu estas la rolulo uzita en la ludo.

Temo
----

John Mullins, soldulo laboranta por la sekreta agentejo *The Shop*, estas dungata de la Usona registaro por elnestigi kaj destrui kriminalan novnazian organizaĵon, kiu antaŭ nelonge ŝtelis kvar nukleajn raketkapojn. La ludanto moviĝas komence en urbaj scenejoj kiel metrooj kaj trajnoj, kaj poste en landoj kiel Rusio kaj Irako, kune kun nia aliancano Aaron "Hawk" Parsons.

Teknologio
----------

La ludo uzas simpligitan version de la motoro de Quake 2. Ĝi estis la unua uzanta la damaĝosistemon nomatan GHOUL, evoluitan de Raven. Tiu ĉi sistemo subdividas la modelon de l’malamiko en 26 malsamaj zonoj (kapo, busto, supraj kaj malsupraj membroj ktp), kiuj kondutas sendepende se frapitaj, permesante dismembrigi la adversulojn; eblas ankaŭ senarmigi la malamikon pafante je lia armilo. En la ĉefa menuo ekzistas opcio por malaktivigi la plej perfortajn elementojn de la ludo.

Ludmaniero
----------

Kvankam Soldier of Fortune oferas bonan realismon de la rekonstruoj kaj de perfonto en la dueloj, ĝi plurestas arkadia; ne estas enkondukitaj specialaj novaĵoj en la ludebleco, kaj ne estas postulitaj specialaj taktikoj por kontraŭbatali la malamikojn: nur frapi ilin je la plej malfortaj punktoj. La armiloj estas ĉiam precizaj kaj zorgaj, kaj ne eblas reŝargi ilin mane. La ludo obtenis bonan sukceson, elmontritan de la du sekvoj.

Versioj
-------

Nune ekzistas du sekvoj: *Soldier of Fortune II: Double Helix*, de la jaro 2002, kaj *Soldier of Fortune: Payback* de la jaro 2007, tiu ĉi ne evoluigita de Raven. Krome estas publikigita reeldono nomata *Soldier of Fortune Gold Edition*, entenanta 18 novajn mapojn por ludi grupe, du novajn ludmanierojn kaj video-intervjuon je Mullins.
Weltliche Schatzkammer Wien (181).JPGSekulara trezoro, Vieno (181)
*Kristo krucumita*, pentrita de Giotto, ĉ. 1310.
Antonello da Messina, Krucumado 1475
La **Vera Kruco** - aŭ *Sankta Kruco* - estas la nomo por la fizikaj restaĵoj kiuj, laŭ kristana tradicio, supozeble estas de la kruco sur kiu Jesuo Kristo estis krucumita.

Laŭ post-niceaj historiistoj, Sokrato de Konstantinopolo kaj aliaj, sankta Helena, patrino de Konstantino, la unua kristana imperiestro de Romo, en la dato post la jaro 312 kiam kristanismo estis leĝigita ĝenerale en la Imperio, vojaĝis al la Sankta Lando, fondante preĝejojn kaj establante helpejojn por la senhavuloj. En tiu tempo ŝi supoze malkovris la kaŝejon de tri krucoj uzitaj ĉe la krucumo de Jesuo kaj de la du ŝtelistoj, sankta Dimas kaj Gestas, kiuj estis ekzekutitaj kun li. Per miraklo estis rivelita kiu de la tri estis la Vera Kruco.

Multaj preĝejoj posedas fragmentajn restaĵojn laŭ kiu la tradicio apartenas al la Vera Kruco. Ilia aŭtenteco ne estas akceptita universale de ĉiuj kristanoj. La akcepto kaj kredo de tiu parto de la tradicio kiu apartenas al la Frua Kristana Eklezio estas ĝenerale restriktitaj al la Katolika kaj Ortodoksaj Eklezioj. La mezepokaj legendoj de ĝia deveno malsamas inter katolika kaj ortodoksa tradicio. Tiuj eklezioj honoras Helenan kiel sanktulinon, same kiel la anglikana eklezio.

Citaĵo
------

*"Pecojn de la Sankta Kruco mi vidis en aliaj preĝejoj jam multajn. Se ĉi ĉiuj estus veraj, nia Savinto ne estus alnajlita sur du krucitaj traboj, sed sur tuta arbaro."*
William de Baskerville en Umberto Eco: "Il nome della rosa". Esperantigita laŭ la germana tradukaĵo "Der Name der Rose", Carl Hanser Verlag, Munkeno, 1982, p.540

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Vera Kruco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Laŭdego de la Sankta Kruco
* Festo de la Kruco
* Adorado de Kruco
* Katedralo de Orleano
**Wallers-en-Fagne** (aŭ malnovtempe **Wallers-Trélon**) estas franca komunumo lokita en la departemento Nord kaj en la regiono Nordo-Kaleza Markolo. Ĝi havis 215 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Blazono de Wallers-en-Fagne.

Geografio
---------

Wallers-en-Fagne estas unu el la vilaĝoj lokitaj ĉirkaŭ la urbeto Fourmies. Ĝi situas en la norda parto de natura regiono nomita *Thiérache*, inter la landlimo de Belgio kaj la departemento Aisne.

La vilaĝo Wallers-en-Fagne troviĝas proksime de la urbeto Avesnes-sur-Helpe, kaj do cetere situas en alia natura regiono nomita "Avesnois", kiu ĉefe konsistas el malaltaj heĝoj, tre verdaj pejzaĝoj, boskoj, fruktarbaroj kaj etaj vilaĝoj. Wallers-en-Fagne etendiĝas sur 7,79 km².

Historio
--------

La vilaĝo antaŭ nelonge ankoraŭ nomiĝis *Wallers-Trélon* (alude al la najbara komunumo Trélon kaj por diferencigi ĝin el Wallers, alia komunumo de la departemento). Ĝi fariĝis "Wallers-en-Fagne" per dekreto de la ministerio pri internaj aferoj de la 10-a de aŭgusto 2007.

Administrado
------------

Wallers-en-Fagne apartenas al la kantono de Trélon, kies ĉefurbo estas Trélon. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avesnes-sur-Helpe, unu el la 6 arondismentoj de la departemento Nord.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Nord
* Kantono de Trélon
La **blanka substanco** (aŭ **blanka materio**) estas parto de la centra nerva sistemo komponita de nervaj fibroj mjelinigitaj (kovritaj de mjelino). La nervaj fibroj enhavas ĉefe multajn aksonojn (aksono estas la parto de la neŭrono kiu zorgas por la transmitado de informaro al alia nervoĉelo). La nomita griza substanco, male estas komponita de "somaoj" kaj neŭronaj korpoj, al kiuj mankas mjelino, kaj rilata ĉefe al la procezado de la informado. La blanka materio, kiu delonge estis komprenata kiel pasiva histo, sed aktive funkcias por kiel lernas kaj funkcias la cerbo. Dum la griza materio estas asocia ĉefe kun la procezado kaj la sciaro, la blanka materio modulas la distribuadon de la agad-kapabloj, funkciante kiel transmitilo kunordigante la komunikadon inter la diferencaj regionoj de la cerbo.

En la encefalo la blanka substanco estas distribuita en la interno, dum la corteza encefálica y los núcleos de las células del exterior se componen de sustancia gris. Esta distribución cambia en la médula espinal, en donde la sustancia gris se halla en el centro y la blanca en el exterior o periferia.

1. 1 2  Richard W. Hill kaj Gordon A. Wyse, *Fisiología Animal* eldonejo Médica Panamericana, 2006, alirita en 2023-03-03, ISBN = 978-84-7903-990-5
2. ↑   Fields, Douglas, White Matter en Scientific American, marto 2008, vol. 298, numero 3, 54-61 pp. doi=10.1038/scientificamerican0308-54
3. ↑  Ŝablono:Cita libro
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

Juan Goytisolo, jarojn post la verkado de *Juegos de manos*
***Juegos de manos*** (Manludoj) estas romano verkita en 1954 de la hispana verkisto Juan Goytisolo.

Temo
----

En la ŝrumpa etoso de la tuja postmilito, grupo da junuloj, plejparte el bonhavaj familioj, sentas la zorgon pri la grandaj kaŭzoj. Movitaj de salona anarkiismo kaj malhela kaj neklarigebla forpuŝo, ili engaĝiĝos, avidegaj je agado, en kriman agon, kiu fine superos ilin. Sen preni partion, Goytisolo elvokas tiujn adoleskantojn kaj universitatajn studentojn. Per la malvarmeco de entomologo, la aŭtoro prezentas grupon da roluloj deciditaj por ŝajnigi, krei realaĵon, kiu ne estis ilia propra kaj tio konsistigas neeblan, sed necesan, eskapon el la malekvilibro de iliaj vivoj.

Kroniko de mortiga entrepreno pro ludo, *Juegos de manos* estas kvardek jarojn poste, terure aktuala verko, ĉar ĉiam estas aktuala la nesperto de la sorĉist-lernantoj, kaj la amareco de la iluziistoj, kiuj ne scias kaŝi la ludkartojn en la brako aŭ de la mallertaj marionetistoj, kiuj lasas fali la fadenojn.

Specimeno
---------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| "—Mis padres ocupaban allí un importante cargo diplomático. Eran entusiastas del conde Coudenhove-Kalergi y cuando tenía siete años me obligaron a aprender el esperanto. Yo sabía entonces el francés, el inglés, el alemán, el italiano, el griego y el latín, pero insistieron en que aprendiese el esperanto. ¿Quieres que te hable un poquito? —No lo entendería —respondió el muchacho." | "|

"Miaj gepatroj okupis gravan diplomatian pozicion tie." Ili estis entuziasmuloj de grafo Coudenhove-Kalergi kaj kiam mi havis sep jarojn, ili devigis min lerni Esperanton. Mi tiam scipovis la francan, anglan, germanan, italan, grekan kaj latinan, sed ili insistis ke mi lernu Esperanton. Ĉu vi volas, ke mi parolu kun vi iomete? "Mi ne komprenus," la knabo respondis."

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| "Le tocó con el dedo meñique la punta de la nariz y dijo una frase en esperanto: tampoco nada. Recogió la manta que resbalaba a los pies de la cama y la extendió con sumo cuidado hasta los hombros, procurando arroparle de la mejor manera. El muchacho respiraba de un modo jadeante y Uribe le aflojó el nudo de la corbata. —Duerme, duerme tranquilo." | "|

"Li tuŝis la pinton de lia nazo per sia malgranda fingro kaj diris frazon en Esperanto: ankaŭ nenio. Li prenis la litkovrilon, kiu glitis ĉe la piedo de la lito kaj etendis ĝin zorge al liaj ŝultroj, klopodante envolvi lin laŭ la plej bona maniero. La knabo forte spiradis kaj Uribe malligis la nodon de lia kravato. "Dormu, dormu pace."

Referencoj
----------

1. ↑   Juegos de manos Juan Goytisolo

Eksteraj ligiloj
----------------

* El esperanto en la literatura en español Arkivigite je 2022-11-11 per la retarkivo Wayback Machine
Poŝtmarko de Libio pri la Monda Tago pri Sano.
**Monda Tago de Sano** estas tutmonda konsciiga tago pri sano celebrata ĉiujare la 7an de Aprilo, sub la sponsoreco de la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS), same kiel de aliaj rilataj organizoj.

En 1948, la MOS okazigis la unuan Tutmondan Sanasembleon. La Asembleo decidis celebri la 7an de Aprilo ĉiujare, kun efiko el 1950, kiel la Monda Tago de Sano. La Monda Tago de Sano okazis por marki la fondon de la MOS kaj estas rigardata kiel oportuno fare de la organizaĵo por altiri tutmondan atenton al afero de plej gravo por la monda sano ĉiujare. La MOS organizas internaciajn, regionajn kaj lokajn okazaĵojn en tiu Tago rilate al partikulara temo. La Monda Tago de Sano estas agnoskita de kelkaj registaroj kaj ne-registaraj organizaĵoj kun interesoj en publika sano, kiuj organizas ankaŭ aktivecoj kaj fokusas ilian subtenon en gazetaraj informoj, kiel la *Global Health Council*.

Agadaj Tagoj
------------

La Monda Tago de Sano estas unu el 11 oficialaj kampanjoj por monda sano markitaj de la MOS, kun la Monda Tago kontraŭ Tuberkulozo, Monda Semajno por Imunigo, Monda Tago kontraŭ Malario, Monda Tago sen Tabako, Monda Tago kontraŭ Aidoso, Monda Tago de Sangodonantoj, Monda Tago kontraŭ la malsano Ĉagas, Monda Tago por la Sekureco de Pacientoj, Monda Semajno por la Antimikrobia Konscio kaj Monda Tago kontraŭ Hepatito.

Multnombraj Mondaj Tagoj pri iu aŭ alia sanitara temo ekestis intertempe:

* 15-a de marto : Monda Tago de la Konsumanto,
* 21-a de marto : Monda Tago de la Mastrumado,
* 22-a de marto : Monda Tago de Akvo,
* 24-a de marto : Monda Tago kontraŭ Tuberkulozo,
* 17-a de majo: Monda Tago kontraŭ Homofobio,
* 31-a de majo : Monda Tago sen Tabako,
* 14-a de junio : Monda Tago de Sangodonantoj,
* 21-a de septembro : Monda Tago de la Alzheimer-malsanuloj,
* 26-a de septembro : Monda Tago kontraŭ la kormalsanoj,
* 20-a de oktobro : Monda Tago kontraŭ la Ostoporozo,
* 22-a de oktobro : Monda Tago kontraŭ balbutado,
* 28-a de oktobro : Monda Tago kontraŭ poliomjelito,
* 14-a de novembro : Monda Tago kontraŭ diabeto,
* 1-a de decembro : Monda Tago kontraŭ aidoso.

Notoj
-----

1. ↑  World Health Organization: *World Health Day.* Alirita la 16an de Marto 2011.
2. ↑  Global Health Council: *World Health Day* Arkivigite je 2011-09-30 per la retarkivo Wayback Machine de Lara Endreszl, 7a de Aprilo 2009.
3. ↑  World Health Organization: WHO campaigns.

* Kategorio Monda Tago de Sano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 740817
 |
La **Kastelo de Hegyfalu** (konata ankaŭ pri la iama posedanto *Kastelo de Széchenyi* [sEĉEnji]) estas historia monumento, nun loĝejo de gemaljunuloj en Hungario, en vilaĝo Hegyfalu.

Aerfoto pri fasado de la kastelo en Hegyfalu
Aerfoto pri malantaŭa fasado de la kastelo en Hegyfalu

Historio
--------

Oni taksas, ke ĉi tiu baroka kastelo estis konstruita en la 18-a jarcento. En 1794 murpentraĵoj estis pentritaj. En nekonata jaro familio Széchenyi aĉetis la kastelon, tiu familio faris klasikisma ĝin en 1815. En 1848 Lajos Batthyány dum rajdado falis teren, li estis flegata en la kastelo semajnon. Ekde la 20-a jarcento diversaj posedantoj havis la kastelon. En 1935 la konstruaĵo estis renovigita. Dum la 2-a mondmilito la aktuala posedanto detruis la relojn kaj forcejojn kaj la ferojn li vendis. Ekde 1943 la hungara sanservo aĉetis la kastelon kaj oni konstruis pavilonon kun koridoro. Inter 1949-2002 hospitalo pri pulmomalsanuloj funkciis. En 2005 plena renoviĝo okazis, poste servas la gemaljunulojn kun 140 litoj.

Konstruaĵo
----------

La teretaĝa konstruaĵo kun sutereno (kela nivelo, tamen iom pli alte) situas en meza parto de la vilaĝo en parko. La kastelo formas brikon, sed meza parto de la fasado reliefas kaj formas timpanon, kiun tenas 6 kolonoj. En la malantaŭa fasado etendiĝas pli malgranda timpano kun 4 kolonoj. Interne en la ĉambroj stukoj estas videblaj.

Parko
-----

La parko estas protektata, oni supozas, ke ĝi estis kreita kune kun la kastelo.

Fontoj
------

* hungare kun foto
* hungare kun foteto
* hungare kun foto Arkivigite je 2016-12-20 per la retarkivo Wayback Machine
* Széchenyi-kastély hungare kun foto Arkivigite je 2016-11-25 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
|  |  |
| --- | --- |
|  Redaktas | **Ĉi tiu artikolo estas redaktata de iu.**

---

Por eviti la riskon de redaktokonflikto, ne redaktu la artikolon. Kontrolu la kronologion kaj forigu la ŝablonon, se necese. |

***El río del olvido*** (La rivero de la forgeso, 1990) estas libro de Julio Llamazares, kiu rakontas piedveturadon laŭ la bordoj de la rivero Curueño en la provinco Leono dum la somero de 1981. Temas pri taglibro, kiu kombinas priskribon de la pejzaĝoj, kartografio kaj vilaĝoj kun dialogoj kun pitoreskaj roluloj. La dialogoj montras koheron en la finoj, kie koncentriĝas humuro, surprizo, tipismo ktp. La priskriboj foje komplikiĝas pro la resurso de la kartografio. Oni ne povas konsideri ĝin fikcia novelo, ĉar kvankam ne mankas ĉefrolulo fronte al medio (eĉ kun epizoda pikareska akso de malsato), ne estas evoluo aŭ konkludo de supozata inica vojaĝo.

Rilato al aliaj verkoj
----------------------

La priskriba tekniko kaj la dialogoj kun pitoreskaj lokanoj similas al la centra parto de *La fuente de la edad* de Luis Mateo Díaz. Tamen prie oni demandis al Luis Mateo Díaz dum Librofoiro kaj li respondis, ke temas nur pri koincidoj en personaj spertoj kaj komuna sciaro.

### Kun "Viaje a la Alcarria"

Pli similaj estas koincidoj kun alia vojaĝlibro, eble la plej fama en la historio de la hispana literaturo, nome "Viaje a la Alcarria" (1948) de Camilo José Cela. Llamazares ripetas la saman anaforan insiston en la frazkomencoj "El viajero..." (La vojaĝanto...) anstataŭ la unua persono.

Referencoj
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 862394
 |

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo La lluvia amarilla en la hispana Vikipedio.*
**Torrent (Horta Oest)**|  |
| Loĝantaro | 74.616 loĝantoj |
| Areo | 69,3 km2 |
| Loĝdenso | Po 1.076,71 loĝantoj por Km2 |
| Retejo |  |

**Torrent** (**Torento** esperante, Torrente en la hispana) estas urbo de la Valencilando, kiu situas en la distrikto *Horta Oest*. En ĝi vivas 87 295 (en 2023) personoj, ili estas distribuitaj inter la urbo propre dirita, la zono de "El Vedat de Torrent", "El Mas del Jutge" ktp. Torrent estas tiel la dua urbo pli ampleksa de la tuta Valenciprovinco.

Geografio
---------

### Limantaj vilaĝoj

La urbon Torrent ĉirkaŭas Aldaia, Alaquàs, Picanya, Catarroja, Alcàcer, Picassent, Monserrat, Godelleta kaj Xiva, ĉiuj ĉi tiuj el la Valenciprovinco.

### Klimato

La klimato de Torrent estas subtropika, rilate al la mediteranea zono. La ofta temperaturo estas 18 °C. Vintron, la ofta temperaturo ŝanceliĝas inter 10 kaj 12 gradoj, tamen en somero ĝi estas je 27 gradoj kaj la jaraj pluvoj proksimume je 450 litroj sur kvadrata metro. La neĝadoj ja estas maloftaj.

Demografio
----------

Danke al sia integriĝo en la urba regiono de Valencio, Torrent disvolvis fortan demografian kreskadon ekde la 1950-a jaro, atinginte ĝis 87 000 loĝantojn en la 2023-a jaro. Ĉirkaŭ 6,65 % el ĝiaj loĝantoj estis, en 2005, fremduloj.

|  |
| --- |
| **Demografia evoluo de Torrent (Valencio) inter 1960 kaj 2006**
 |
| **1960** | **1970** | **1981** | **1991** | **1996** | **2001** | **2006**
 |
| 24.042 | 39.724 | 51.361 | 56.191 | 56.564 | 65.538 | 74.616 |

Politiko
--------

La urbestrino estas Amparo Folgado Tonda de la Popola Partio (PP). Ekde la komenco de la demokratio ĝis la politikaj elektoj en majo de la 2007-a jaro la partio PSPV estis reginta Torrent.

Ligiloj
-------

* Valencilando, vilaĝo kaj regionoj Arkivigite je 2007-05-13 per la retarkivo Wayback Machine.
* Valenciana Instituto de Estadistikaĵo Arkivigite je 2010-06-18 per la retarkivo Wayback Machine.
* Oficiala retpaĝo de la urbdomo de Torrent.
* Valencilando, vilaĝo kaj regionoj

* Kategorio Torrent (Valencio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Kastelo de Lengyeltóti** (konata ankaŭ pri la iama posedanto **Kastelo de Zichy** [ziĉi]) estas historia monumento en Hungario, en mezo de urbo Lengyeltóti.

Aerfoto pri kastelo de Lengyeltóti

Historio
--------

Familio *Lengyel* konstruis la kastelon en la unua parto de la 19-a jarcento. Post jardekoj alia familio kelkfoje trakonstruis kaj pligrandigis ĝin. Post la 2-a mondmilito ĝi estis kuracejo, foje hospitalo. En 2007 nekonatulo aĉetis la kastelon kun la parko (la kuracejo trovis alian lokon), sed poste okazis nenio. Tamen la kompleta kastelo estas gardata, tial ŝtelistoj ne povas eniri.

Konstruaĵo
----------

La unuetaĝa konstruaĵo (kun grandaj keloj) situas sola sur monteto en parko. La kastelo formas U-literon. La fasado estas simetria, meze estas la enirejo, antaŭe granda teraso reliefas, kiun tenas 5 duoblaj kolonoj. Interne pro la medicina uzo ĝis la alto 1,5 m estas kaheloj, sed pli supre estas videblaj la stukoj.

Parko
-----

La arboj grandparte estis netuŝitaj, tamen la nuna aspekto estas sovaĝa.

Fontoj
------

* hungare kun foto
* hungare kun foto Arkivigite je 2016-08-09 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun foto

* Kategorio Kastelo de Lengyeltóti en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)