recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ildulb mac Causantín** aŭ **Indulf** (mortis en 962) estis reĝo de Skotlando de 954 ĝis 962. Li estis la filo de Konstantino la 2-a (Causantín mac Áeda); lia patrino eble estis filino de Earl Eadulf la 1-a de Bernicia, kiu estis en ekzilo en Skotlando.

John de Fordun kaj aliaj supozis ke Indulf estis reĝo de Strathclyde dum la regado de sia antaŭulo, bazita sur ilia kompreno ke la reĝlando de Strathclyde iĝis parto de la reĝlando de Alba en la 940-aj jaroj. Tio ĉi teorio, tamen, ne plu estas akceptita.

Indulf estis sekvita de Dubh (Dub mac Maíl Coluim), filo de sia antaŭulo. Siaj filoj Cuilén kaj Amlaíb iĝis pli malfrue reĝoj. Eochaid, sia tria filo, estis mortigita kun Cuilén de la viroj de Strathclyde en 971.

Referenco
---------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Indulf en la angla Vikipedio.* 

* Kategorio Indulf en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 524125
* GND: 1023169916
* VIAF: 316739277
 |
**Arik-den-ilu** (aŭ *Arik-din-ili*), filo de Enlil-nirari, inter la jaroj 1307 kaj 1296 antaŭ nia erao estis reĝo de Asirio kaj plej supera juĝisto de la imperio. Li nomis sin "laŭleĝa reĝo" (foje en la historio de la homaro tia nomigo estis indiko pri la malo…), "forta reĝo" kaj „reĝo de Asirio". Tiu estis klara ŝanĝo kompare al la titoligo de la antaŭaj reĝoj, kiuj senescepte nomis sin "vicreĝo de [la dio] Aŝuro" (*iŝi'ak Aŝur*).

Regado
------

Tre fragmenta teksto el la asiria reĝa kroniko indikas pri milito kontraŭ la urboj *Esini, Arnuna* en la regiono Nigimhi, *Kutila, Tarbisi* kaj la lando *Halahi*, el kiu la armeo de Arik-den-ilu portis riĉajn kaptaĵojn al Aŝuro, sed ankaŭ nutraĵojn kaj metalojn. Li utiligis en tiu milito almenaŭ 90 armeajn ĉarojn kaj ankaŭ ramojn.

Konstruaĵoj
-----------

Li konstruis templon pri la "alta dio" *Ŝamaŝ* "por la estontaj generacioj". La antaŭa nekonsidero de tiu templo gvidis al la kolero de tiu dio kaj al malbonaj rikoltoj en Asirio. Ankaŭ en la reĝa palaco en la ĉefurbo Aŝuro li ordonis riparojn kaj pliampleksigojn, kiel indikas brikaj enskriboj kun lia nomo. 

| Antaŭe: | reĝo de Asirio | Poste: |
| --- | --- | --- |
| Enlil-nirari | 1307 ĝis 1296 antaŭ nia erao | Adad-nirari la 1-a |

Reĝoj de la Meza Asiria Regno (1353 ĝis 912 antaŭ nia erao)

Aŝur-ubalit la 1-a |
Enlil-nirari |
Arik-den-ilu |
Adad-nirari la 1-a |
Salmanasaro la 1-a |
Tukulti-Ninurta la 1-a |
Aŝur-nadin-apli |
Aŝur-nirari la 3-a |
Enlil-kudurri-usur |
Ninurta-apal-ekur |
Aŝur-dan la 1-a |
Ninurta-tukulti-Aŝur |
Mutakkil-Nusku |
Aŝur-reŝ-iŝi la 1-a |
Tiglat-Pileser la 1-a |
Aŝared-apal-ekur |
Aŝur-Bel-kala |
Eriba-Adad la 2-a |
Ŝamŝi-Adad la 4-a |
Aŝur-nasir-apli la 1-a |
Salmanasaro la 2-a |
Aŝur-nirari la 4-a |
Aŝur-rabi la 2-a |
Aŝur-reŝ-iŝi la 2-a |
Tiglat-Pileser la 2-a |
Aŝur-dan la 2-a

 

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 277580
 |
**Antal Virozsil** [viroĵil], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Virozsil Antal** estis hungara juristo, profesoro.

Antal Virozsil  naskiĝis la 14-an de aprilo 1792 en Hungara reĝlando en Selmecbánya. Li mortis la 19-an de majo 1868 en Vieno.

Biografio
---------

Antal Virozsil frekventis mezlernejojn en sia naskiĝurbo kaj Nagyszombat, poste li lernis teologion en diversaj lernejoj, poste 2 jarojn li estis ĉefamilia edukisto. En 1816 li akiris filozofian, en 1823 juran diplomojn. Li forlasis la eklezian karieron kaj en 1822 li komencis instrui en jura akademio. Ekde 1832 li instruis jam en Reĝa Universitato de Pest. Inter 1845 kaj 1847 li estis dekano, en la studjaro 1841 rektoro. En somero de 1848 li ne konsentis kun la hungara revolucio, tial li pensiuliĝis. Post falo de la revolucio en 1849 li denove estis rektoro ĝis 1860. Li havis la plej longan rektorecon en Hungario. En 1860 li nobeliĝis. En la sekva jaro pro morto de rektoro Sámuel Márkfi li denove transprenis la rektorajn taskojn, poste li denove pensiuliĝis. Li ricevis la titolon kortega konsilisto. En 1863 li translokiĝis al Vieno, kie li instruis en la universitato.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Jus naturae privatum methodo critica deductum* (1833)
* *Epitome juris naturae seu universae doctrinae juris philosophicae* (1839, tradukita hungaren en 1861)
* *Jus publicum regni Hungariae a primordiis hujus regni usque ad recentissima tempora ordine scientifico deductum* (1850-1854)
* *Ueber die hohe Idee der Gerechtigkeit und den Einfluss der Wissenschaft auf die Realisirung derselben im Staate* (1864)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio Antal Virozsil en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 530459
* GND: 123459540
* VIAF: 64915214
* ISNI: 0000 0000 8145 0513
 |
**Arnaut Daniel** estis provenca trobadoro de la 13-a jarcento, laŭdita de Dante Alighieri kaj nomita Granda Mastro de Amo de Petrarko. En la 20-a jarcento li estis konsiderata de Ezra POUND la plej lerta poeto de la historio.

Daniel naskiĝis en nobla familio ĉe la kastelo Ribeyrac en Périgord. Li inventis la sestinon, kanto de ses strofoj, po ses versoj en ĉiu strofo, kun la samaj rimoj daŭre ripetitaj, sed en malsama kaj komplika ordo, kiun oni devas vidi por kompreni. Li estis ankaŭ la verkinto de la romanco *Lancillotto*.

Arnaut Daniel kaj Dante Alighieri
---------------------------------

En la *Dia Komedio* de Dante Alighieri, Daniel aperas kiel persono kiu faras pentan periodon en Purgatorio kiel puno por amoro. Li respondas en la provenca lingvo al la demando de la poeto, pri kiu li estas:  
  


|  |  |
| --- | --- |
| Tan m'abellis vostre cortes deman, | Tiom plaĉas al mi via ĝentila demando |
| qu'ieu no me puesc ni voill a vos cobrire. | ke mi nek povas nek volas kaŝi min de vi. |
| Ieu sui Arnaut, que plor e vau cantan; | Mi estas Arnaut kiu ploras kaj iras kantanta; |
| consiros vei la passada folor, | pripense mi vidas la pasintan frenezon |
| e vei jausen lo joi qu'esper, denan. | kaj jubile vidas la ĝojon kiu atendas antaŭ mi. |
| Ara vos prec, per aquella valor | Nun mi petas vin, per tiu valoro |
| que vos guida al som de l'escalina, | kiu vin gvidas al la supro de la ŝtuparo, |
| sovenha vos a temps de ma dolor | ke vi memoru la tempon de mia doloro. |

  

En la eldono de la Dia Komedio en traduko de Giovano Peterlongo la versoj de Arnaut estas jene rime tradukitaj en esperanto :   

Pro via kara ĝentila demando   

nek volas mi, nek povas mi kovriĝi   

Arnaldo estas mi kantanta plore   

penseme vidas pasintan frenezon   

kaj gaje baldaŭ l'esperantan ĝojon   

Nun mi Vin petas, pro tiu valoro,   

kiu Vin gvidas supren tra l'ŝtuparo   

tempe memoru Vi doloron mian.   

La itala laŭvorta nerima traduko tekstas jene :
 Tante me piace la vostra cortese domanda, che io non posso nè voglio coprirmi a voi. Io sono Arnaldo, che piango e vado cantando; pensieroso vedo la passata follia, e giubilante vedo la gioia che spero, davanti a me. Ora vi prego, per quel valore che vi guida al sommo della scal (Dio), che vi recordate a tempo del mio dolore. 

Omaĝe al ĉi tiu diraĵo kiun Dante donis al Daniel, T. S. Eliot nomis sian duan kolekton de poezio *Ara Vos Prec*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Arnaut Daniel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 
* Arnaut Daniel: Complete Works Arkivigite je 2004-10-12 per la retarkivo Wayback Machine (*angle* kaj *provenca*)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 13824
* GND: 100965296
* LCCN: n79089191
* VIAF: 79254565
* ISNI: 0000 0000 7978 4442
* LIBRIS: 175873
* SUDOC: 026691272
* BNF: 118891641
* MBA: 24977da1-3d52-4940-acba-d3cb5a0794e1
* ICCU: MILV080141
* BNE: XX833382
 |
*Ĉi tie estas islanda nomo. Plejmulto de islandanoj ne havas familiajn nomojn. La lasta nomo de ĉi tiu persono estas patronomo. Mencii lin oni povas sub lia persona nomo Arngrímur.*

**Arngrímur Jónsson** (1568 - 27-a de junio 1648) estis islanda pastro kaj historiisto.

Li verkis latine pri islanda historio. Siaj plej gravaj verkoj estis Brevis commentarius de Islandia kaj Crymogæa, kiuj grandparte estas kritiko al samtempaj libroj pri Islando verkitaj de eksterlandanoj. Tiu defendado de Islando kaj sekvaj verkoj ludis gravan rolon en la prezentado de la antikva literaturo de Islando al eŭropaj scienculoj.

La iama monbileto de 10 islandaj kronoj bildigis Arngrímur Jónsson.

* Kategorio Arngrímur Jónsson en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 318797
* GND: 118776401
* LCCN: n84152629
* VIAF: 32035838
* ISNI: 0000 0000 7326 004X
* LIBRIS: 175445
* SUDOC: 030134846
* BNF: 12161198x
* BIBSYS: 90307717
* NKC: ola2008481181
 |
**Kenneth la 1-a**, **Cináed mac Ailpín** (skotgaele: *Coinneach mac Ailpein*) aŭ **Kenneth MacAlpin** (naskiĝis en 810 kaj mortis la 13-an de februaro 858 estis reĝo de la Piktoj kaj laŭ la tradicio estas konsiderata kiel la unua reĝo de la Skotoj. Li estus la fondisto de la dinastio kiu regis Skotlandon dum granda parto de la mezepoko. Li regis de 841 aŭ 843 ĝis 858.

Regado
------

Li fariĝis reĝo de Dalriada dum kvar jaroj, helpis sin de sia kondiĉo de filo de skotlanda kaj pikta por konkeri la landon de la Piktoj kaj proklami sin reĝo post la destruo de sia reĝlando de la vikingoj en 843, sed ne estas registroj pri sia kronado. Li konservis la landon unuiĝinta malgraŭ la atakoj de la Angloj en Strathclyde kaj Vikingoj de la nordo. La plej grava fonto pri Kenneth estas la Kronikoj de la reĝoj de Alba de la frua 11-a jarcento.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Kenneth I de Escocia en la galega Vikipedio.* 

* Kategorio Kenneth la 1-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 526440
* GND: 119009234
* VIAF: 25403330
 |
**Abu Jahja ibn al-Batrik** (arabe يحيى بن البطريق, *Jaḥjā ibn al-Baṭrīq*; naskiĝis en 730, mortis en 815 K.E) estis asiria sciencisto kiu iniciatis la tradukon de antikvaj grekaj tekstoj en la araban. Li estis frua gravulo en la transdono de la grekaj klasikaj verkoj fine de la Malfrua Antikveco. Li tradukis por Al-Mansur la gravajn medicinajn verkojn de Galeno kaj Hipokrato, kaj ankaŭ tradukis *Tetrabiblos* de Ptolemeo.

Tradukado ne estis plene evoluigita fako tiutempe: Abu Jahja ibn al-Batriq laboris laŭ kombinaĵo de rekta, vorta traduko kaj transliterumo de antikvaj grekaj vortoj en la araban kie ne eblis trovi ekvivalenton.

Li kompilis la enciklopediecan *Kitab sirr al-asrar* aŭ la 'Libron de la scienco de registaro: pri la bona ordigo de politika gvidado', kiu fariĝis konata ĉe la latina-parolanta mezepoka mondo kiel *Secretum Secretorum* (latina por 'La Libro de] la Sekreto de Sekretoj') en traduko el la mezo de 12-a jarcento. Ĝi traktis vastan gamon de temoj, inkluzive de (araba) politika gvidado, etiko, psikologio, astrologio, alkemio, magio kaj medicino en la mezepoka islama mondo. La origino de la traktatoj estas necerta, ĉar neniu greka originalo ekzistas, kvankam Abu Jahja ibn al-Batriq asertis en la araba traktato ke ĝi estis tradukita de la greka en la sirian kaj de la siria lingvo en la araban.

Vidu ankaŭ
----------

* Traduka Movado (araba)

* Hejmo de Saĝeco

* Hunajn ibn Ishak

* Tradukoscienco

* Tradukisto

Referencoj
----------

1. ↑  Hamid Naseem Rafiabad, eld. *World Religions and Islam: A Critical Study*, Part 1 :149.
2. ↑  De Lacy O'Leary, *How Greek Science Passed to the Arabs* 1949, Ch. XII.
3. ↑  I.M.N. Al-Jubour, *History Of Islamic Philosophy: With View Of Greek Philosophy,,,* 2004:193: al-Jubour singles out al-Batriq among "several translators... particularly capable in their fields."

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 701162
* GND: 1089749546
* LCCN: nr2002000451
* VIAF: 97020948
* ISNI: 0000 0000 7265 9139
* LIBRIS: 329438
* SUDOC: 134363302
 |
**Arvydas Juozaitis** (naskiĝis la 18-an de aprilo 1956 en Vilno) - litova filozofo, verkisto, sportisto, politika aganto, diplomato.

Vivo
----

Arvydas Juozaitis devenas de Vilno, kie frekventis mezlernejon. En 1980 finis studojn pri industriekonomiko en Ŝtata Universitato Vilno. En 1986 akiris gradon de la kandidato de filozofiaj sciencoj surbaze de laboraĵo "Subjektyvioji realybė ir istorinis subjektas Vilhelmo Diltėjaus filosofijoje". De 1985 lekciis filozofion en Litova Konservatorio, kaj en la jaroj 1987–2001 laboris en Instituto de Filozofio, Sociologio kaj Juro de la Litovia Akademio de Sciencoj.

En 1988 troviĝis inter membroj de Iniciata Grupo favore al Trakonstruo de "Sąjūdis", ankaŭ kunsidis en Seimas-Konsilio de Sąjūdis. Li redaktis gazeton "Sąjūdžio žinios" ("Sciigoj de Sąjūdis"). En baloto en 1989 sen sukceso pretendis mandaton de parlamentano al Supera Soveto de Sovetunio kadre de "Sąjūdis", malvenkante kun Algirdas Brazauskas, proponitan de Komunisma Partio de Litovio. En 1990 estis inter fondintoj de Litova Asocio de liberalistoj.

Arvydas Juozaitis estis redaktoro de periodaĵoj: "Šiaurės Atėnai" ("Norda Ateno") kaj "Naujoji Romuva" ("Nova Romo"). En la jaroj 2001–2003 konsilis al ĉefministro de Litovio pri klerigado kaj kulturo. En la periodo 2004–2009 estis kultura ataŝeo de ĝenerala konsulejo de Litovio en Kaliningrado. Tiutempe verkis libron "Karalių miestas be karalių" dediĉitan al la historio de Kaliningrado. En 2009 ekloĝis en Latvio. Eklernis la latvan lingvon kaj promocias kunproksimiĝon de la litova kaj latva nacioj, kune kun vivigo de komuna valuto "balta" (baltas, balts). Li planas eldoni libron "Rīgas civilizācija" ("Civilizacio de Rigo").

Li kreis libreton al rok-opero "Veidas ugnyje" dediĉitan al Romas Kalanta.

Arvydas Juozaitis estis plurjara majstro de Litovio kaj Sovetunio pri naĝado. Dum Somera Olimpiko 1976 en Montrealo gajnis bronzan medalon. Li akiris pokalon de Eŭropo en Peskaro (Italio) (1976). En 1988 iĝis kunreaktiviganto de Litova Olimpika Komitato (Lietuvos tautinio olimpinio komitetas, LTOK).

Distingita per Ordeno de Litova Grandduko Gediminas de la 5-a grado. Edziniĝinta, kun du infanoj.

Bibliografio
------------

* Biografia noto sur la paĝo rasyk.lt litove

* Kategorio Arvydas Juozaitis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 584470
* GND: 1055755608
* LCCN: n91128178
* VIAF: 309717558
* ISNI: 0000 0001 1597 2046
* SUDOC: 112142036
* BNF: 155952230
 |
**Anton Peder DUEHOLM** (nask. 4 dec. 1882 en Sevel en nord-okcidenta Jutlando; mort. en aŭg. 1972) estis dana instruisto, makleristo de nemoveblaĵoj kaj Esperanto-vortaristo.

Vivo
----

Kiel junulo Dueholm iris al Germanio, kie li laboris kiel needukita laboristo dum iom da tempo, poste vojaĝis i.a. al Anglio. Li revenis al Danlando por studi kaj fariĝi instruisto en kampara lernejo de sia hejma regiono. I.a. pro lezitaj koksoj li forlasis la lernejan servon kaj translokiĝis al Kopenhago, kie li laboris kiel makleristo de nemoveblaĵoj (apartamentoj, domoj, terenoj). En la 1950-aj jaroj li estris propan makleristan firmaon kun kelkaj dungitoj.

Dueholm estis edziĝita dufoje. Lia unua edzino estis Kristine Marie Jensine PEDERSEN (voknomo Kristine; nask. 4-a de marto 1880, mort. 21-a de Marto 1949), kun kiu li havis du filinojn (nask. 1910 kaj 1920) kaj filon Claus Katharos Zamenhof Dueholm (voknomo Claus; 1913-1998). Duonan jaron post la morto de sia unua edzino, Dueholm edziĝas je 1949-09-15 al Ella Marie Louise ARNESEN MONSRUD (voknomo Ella; nask. 15-a de Sept. 1898, mort. en 1978).

Dueholm okupiĝis pri genealogio kaj publikigis la historion de sia familio en 1951 (kun mallonga aŭtobiografia skizo).

Esperanta agado
---------------

En 1910 li komencis ellabori artan lingvon. La 4-an de decembro 1910 li fariĝis Esperantisto. Li verkis vortaron Esperanto-danan ("Esperanto-Dansk-Norsk Ordbog") kun laŭdire ĉ. 9 100 kapvortoj, kiu aperis en la urbo Struer (Jutlando) ĉe la eldonjeo Christensen en 1912 (xviii + 136 p. 21x13 cm). Petro Stojan notas pri ĝi en sia Bibliografio de Internacia Lingvo (BIL 1929, n-ro 2051):

"Multaj novaĵoj: sufiksoj: -aco, -alo, -eno, -ika, -izi, -ito, -iva, -olo, -oza; prefiksoj: bi-, hiper-, hipo-, proto-, penta-, tetra-, seskvi-; ekskuzi, golfio, kaki, feki, hipo, entjera, akuta, zookulturo, volano, westo [tiel kun -w-], watto, wisto, warfo, ...".

Literaturo
----------

* **1951**: Aŭtobiografia skizo en la genealogio de la familio Pedersen/Clausdatter, Kopenhago 1951, vd. en piednoto 1.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Angla traduko de la Pedersen/Clausdatter-genealogio (1951, 2013).

Fontoj
------

1. ↑  Ĉiuj datumoj de la ĉapitro "Vivo" laŭ Dueholm, Anton Peder. In memory of Peder Christian PEDERSEN (1810-1878) and wife Ingeborg CLAUSDATTER (1817-1870) in Vridsted, Denmark. A mid-Jutland peasant family history through approx. 350 years. - Angla traduko de 2013 de la dana genealogia verko aperinta en Kopenhago en 1951; Kingston (Ontario, Kanado) 2013, p. 35-36.

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 11447
 |
**Adad-nirari la 2-a** estis reganto de Asirio en 911–891 a.K.

Adad-nirari estis filo kaj posteulo de reganto Aŝŝur-dan la 2-a kaj estas konsiderata kiel fondinto de la Novasiria Imperio. Kojnoskriboj sciigas pri liaj venkoj kontraŭ la arameoj same pri disputoj kun Nabu-ŝuma-ukin la 1-a, reganto de Babilono, kun kiu li fine interkonsentis pri pactraktato: Adad-nirari geedziĝis kun ties filino kaj li donis sian filinon al ties edzino.

Li forte subjugis tiujn areojn, kiuj estis pli frue nur nome asiriaj vasaloj. Li konkeris kaj deportis la ĝenajn arameajn, nov-hititajn kaj hurianajn popolojn al malproksima nordo de la imperio. Adad-nirari la 2-a poste dufoje atakis lkaj venkis Ŝamaŝ-mudammik de Babilonio, aneksante larĝajn areojn de lando norde de Dijala (rivero) kaj la urbojn Hit kaj Zanku en meza Mezopotamio. Li pli larĝigis sian imperion kontraŭ Babilonio dum regado de Nabu-ŝuma-ukin la 1-a. Li okcidente subjugis la arameajn urbojn de Kadmuh kaj Nisibin. Helpe de la grandaj trezoraĵoj, kiujn li kolektis dum la konkeroj, li certigis la regionon de rivero Ĥabur. Adad-nirari sciigas sur fondoplato de Ninivo pri liaj venkoj kontraŭ Urarto.

Lin sekvis sur la trono lia filo Tukulti-Ninurta la 2-a.

* Kategorio Adad-nirari la 2-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 474003
* GND: 118646826
* VIAF: 37709842
 |
**Adam Fumée** (1430-1494) estis Sinjoro de la Rokoj, matematikisto, poeto, historiisto, petomajstro de la Reĝa Konsilio, kuratoro de la franca sigelaro, kanceliero de Francio, kaj kuracisto de la reĝoj Karlo la 7-a, Ludoviko la 12-a kaj Karlo la 8-a, filo de Pierre Fumée (1365-1425) kaj Marie Berthelot (1410-1452). Li fariĝis doktoro en la Universitato de Montpellier en la 1-a de aprilo 1457.

Vivo
----

En 1464, Ludoviko la 11-a lin nomumis majstro pri petoj de la kortego. Kiam Ludoviko la 11-a subskribis la Traktaton de Kaeno, en la 23-a de decembro 1465, kune kun Francisko la 2-a el Bretonio (1435-1488), li akompanis la reĝon. En la 9-a de januaro 1478, en la feŭdo de la reĝo, nome, la Kastelo de Plessis-du-Parc-lèz-Tours, li subskribas alian gravan reĝan patenton ĉeeste de sennombraj konsilistoj.

En 1479, li estis nomumita kuratoro de la reĝa sigelaro, li eksoficis la kancelieron Pierre Doriole (1407-1485), kaj konserviĝas en la posteno ĝis 1483. Tiamaniere ke en la 2-a de septembro 1482, ankoraŭ en la Kastelo de Plessis-du-Parc-lèz-Tours li subskribas plian reĝan patento-leteron. Eke 1492, li fariĝas je la dua fojo, kuratoro de la franca sigelaro, nomumita de Karlo la 8-a, post la morto de la kanceliero Guillaume de Rochefort (1433-1492), krom tio la reĝo permesas al li daŭre ofici kiel petomajstro.

Li unue edziĝis al Jeanne Pellorde kaj poste al Thomine Ruzé, vidvino de Jean Bourdelot kaj filino de Jean Ruzé, Senjoro de Beaulieu. Li mortis en novembro 1494 kaj estis sepultita en la kapelo de la kastelo de Roches-Saint-Quentin, apud Loches, lia lasta loĝejo. Lia vidvino, Thomine Ruzé, mortis du semajnojn post li.

Lia biblioteko, kiu estis unu el la plej splendaj de sia epoko, estis vendita iom post sia morto al la libristo Jean Camusat (m. 1639).

Literaturo
----------

* La Nouvelle République
* L'intérieur de la Faculté de Médecine de Montpellier
* Histoire de Paris et de ses Environs, M. J. de Gaulle
* Biographie universelle Volume 2
* Nouvelle biographie universelle depuis les temps les plus reculés ... Volume 19
* Encyclopédie moderne, ou Dictionnaire des hommes et des choses ... Volume 11

Vidu ankaŭ
----------

* Pierre Doriole (1407-1485)
* Guillaume de Rochefort (1433-1492)
* Francisko la 2-a (1435-1488)
* Paolo Toskanelo (1397-1482)
* Nikolao Leoniĉeno (1428-1524)
* Hieronimo Muncero (1437-1508)
* Alessandro Benedetti (1450-1512)

Referencoj
----------

1. ↑  Biographie universelle, Volume 1, François Xavier de Feller
2. ↑  France: dictionnaire encyclopédique. 12 tom, Volume 8
3. ↑  Petomajstro estis altranga titolo en Francio kaj aliaj landoj eŭropaj ekde la mezepoko por altstaraj magistratanoj kaj altrangaj administraj oficistoj.
4. ↑  Le Règne de Charles VII, d'après M. Henri Martin et d'après les sources contemporaines, Maurice Tardieu, 1891
5. ↑  Le Bibliophile français (Paris. 1868): gazette illustrée des amateurs de ...

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Francio |
| Portala ikono | Portalo pri Homoj |
| Portala ikono | Portalo pri Medicino |
**Adam Szyper** (naskiĝis la 6-an de decembro 1939 en Lodzo) – pola poeto kaj tradukisto juddevena, de 1957 vivanta inter elmigrantaro, esperantisto.

Biografio
---------

Adam Szyper naskiĝis en juda familio. En 1940 kune kun la gepatroj estis setligita al la juda geto, kie pasigis kvar jarojn. Li travivis kvin koncentrejojn, en tio Aŭŝvicon. Post fino de la dua mondmilito revenis al Lodzo. En 1957 elmigris al Israelo, kaj en 1962 forveturis al Usono kaj ekloĝis en Nov-Jorko.

Verkaro
-------

Adam Szyper publikigas siajn versaĵojn en la pola kaj angla. Li ankaŭ konas la hebrean, rusan kaj esperanton, el kiuj tradukas al la pola lingvo. Lia poezio troviĝas en pluraj antologioj kaj literaturaj revuoj. Kunlaboranto de la monatrevuo "Tygiel Kultury" (Tiglo de la kulturo). Li eldonis plurajn librojn, en tio:

* 2001: *Życie pod prąd* (Vivo kontraŭ la kurento)
* 1998: *Wygnanie* (Ekziligo)
* 1996: *Wiersze wybrane* (Elektitaj versaĵoj)
* 1993: *Diabeł Żyd* (Diablo judo)
* 1992: *Nowy Jork – strach w raju* (Nov-Jorko - timo en la paradizo)
* 1992: *C\hcę tylko być, Mi volas nur esti* (Pisa/Pizo) Isbn: 98-7036-055-5
* 1991: *Z poddasza snów* (De subtegmentejo de sonĝoj)

Bibliografio
------------

* Adam Szyper en la paĝo poezja-polska.pl

Fonto
-----

* Pollingva Vikipedio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 541645
* LCCN: nr92028904
* VIAF: 19544106
* ISNI: 0000 0001 0958 6675
 |
**Antonio Ferrer del Río** (Madrido, 1814 - El Molar, 1872), historiisto, ĵurnalisto kaj verkisto hispana apartenanta al la Romantismo.

Disĉiplo de Alberto Lista kaj amiko de Manuel José Quintana, vivis junaĝe en Kubo kaj kunlaboris en gazetaro de Havano. Lia diskurso por eniro en la Real Academia de la Lengua Española temis pri religia retoriko en la 18a jarcento. Li estis direktoro de *La América* kaj redaktisto de *El Laberinto*, *Revista Española de Ambos Mundos*, *El Heraldo*.

Li uzis foje la pseŭdonimon *El Madrileño* (la madridano). Komponis historiajn teatraĵojn kiaj *La senda de espinas* (1859) aŭ *Francisco Pizarro* (1861), pri la morto de tiu. Lia diskurso responda al tiu de Antonio García Gutiérrez por eniro en la Akademio (1862) interesas ĉar traktas pri proverboj kiel kondensado de la hispana filozofio de historio. Li tradukis la *Historia universal* (1847-1850) de César Cantú, partoprenis en la ĝenrisma kolekto *El sombrero* (la ĉapelo, 1855). Li verkis diversajn historiajn verkojn, inter kiuj *Historia del reinado de Carlos III* (1856). Lia *Galería de la literatura española* (1846) enhavas nombrajn rakontojn kaj recenzojn pri ĉefaj romantismaj verkistoj.

Li aperas en la kolekto de ĝenrismaj tekstetoj nome *Los españoles pintados por sí mismos* per tri verkoj de granda socia intereso. "El indiano" (alamerika elmigrinto) temas pri malriĉeco de Galegio kaj Asturio kiu devigas ties loĝantoj elmigri al Ameriko kaj studas la konduton de la elmigrinto post ties reveno. En "El diputado a Cortes" (la deputito) parolas pri rapideco de revolucioj en Hispanio kaj la sekva rapideco de ŝanĝoj en parlamentoj, krom ties interna funkciado. "El ciego" (la blindulo) estas rigardata kiel transmitisto de politikaj novaĵoj krom de popola literaturo, sen forgesi sian rolon de pikaro kaj almozulo.

Bibliografio
------------

Ricardo Navas Ruiz, *El Romanticismo español*. Madrid: Cátedra, 1982 (3.ª ed.).

Vidu ankaŭ
----------

* Hispana literaturo de la Romantismo
* Romantismaj hispanaj verkistoj
* Romantismo
* Hispana literaturo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Antonio Ferrer del Río en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Verkoj de Antonio Ferrer del Río en la Biblioteca Digital Hispánica de la Biblioteca Nacional de España


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 455300
* GND: 101896719
* LCCN: n88609539
* VIAF: 64093124 87834778, 64093124
* ISNI: 0000 0000 6113 8223
* SUDOC: 033221782
* BNF: 12410978r
* NKC: mub2017960531
* BNE: XX915147
 |
**Antonio Flores Algovia** (Elche, 16-a de decembro de 1818 - Madrido, 16-a de julio de 1865) estis verkisto kaj ĵurnalisto de la epoko de la Romantikismo.

Biografio
---------

Li instaliĝis en Madrido en 1840. Tie li estis redaktisto de la gazetoj *El Nuevo Avisador*, *El Chocolate*, *El Clamor Público*, *La Nación* kaj *La Época*, kaj kundirektoro kun Antonio Ferrer del Río de *El Laberinto* (1843-1845). La eldonisto Ignacio Boix alvokis lin por kunlabori en la kolektiva verko *Los españoles pintados por sí mismos* (1843), al kiu li verkis la tipojn de "El barbero" (barbiro), "La santurrona" (bigotulino), "El hortera" (komercisto), "La cigarrera" (cigaristino) kaj "El boticario" (apotekisto). Li estis amiko de la poeto kaj rakontisto Enrique Gil y Carrasco kaj kunlaboris en la gazeto *Semanario Pintoresco Español* per ĝenrismaj portretoj; komponis kompletajn verkojn per tiu ĝenro kia *Historia del matrimonio* (pri geedzeco, 1852) kaj *Ayer, hoy y mañana* (hieraŭ, hodiaŭ kaj morgaŭ, 1853), kie aperas sociaj portretoj de tri generacioj de madridanoj korespondaj al la jaroj 1800, 1853 kaj la futura de 1899. Publikigis ankaŭ solajn tekstojn kaj poemojn en *El Laberinto* kaj en *El Museo de las Familias* kaj skizis la arketipajn figurojn de diversaj rolulaĉoj en *Doce españoles de brocha gorda que, no pudiéndose pintar a sí mismos, me han ecargado a mí, Antonio Flores, sus retratos* (Madrid, 1846, 2.ª ed. 1848), kiu iĝis ankaŭ novelo; aperas tie ankaŭ kelkaj marĝenaj tipoj kiaj "El marica" (samseksemulo) aŭ "El caballero de industria". En *Crónica del viaje de Sus Majestades y Altezas Reales a las Islas Baleares, Cataluña y Aragón en 1860*, skizas la kutimarojn de Alikanto.

Lia lingvaĵo estas purisma, abunda je vortotrezoro, kaj li konis bone la ĵargonojn kaj la proverbojn, kio foje alproksimiĝas al la etoso de la sainete. El 1857 li ricevis altajn postenojn. Ovilo verkis mallongan lian biobibliografion kaj Juan Antonio Almela lian biografion por *El Museo Universal* (IX, 1865)

Verkoj
------

*La Nación*, "El barbero", "La santurrona", "El hortera", "La cigarrera" kaj "El boticario".

Vidu ankaŭ
----------

* Hispana literaturo de la Romantismo
* Hispanlingvaj verkistoj
* Romantikismo
* Hispana literaturo

Fonto
-----

* Enrique Rubio Cremades, *Costumbrismo y folletín. Vida y obra de Antonio Flores*. Alicante: Instituto de Estudios Alicantinos. Diputación Provincial de Alicante, 1977, 1978, 1979, 3 vols.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Antonio Flores (verkisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Kategorio Antonio Flores (verkisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Antonio Flores (verkisto) en Vikifontaro (Universala biblioteko)

* Verkoj de Antonio Flores en la Biblioteca Digital Hispánica de la Biblioteca Nacional de España


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 455828
* GND: 101370603X
* LCCN: n88247171
* VIAF: 268485793
* ISNI: 0000 0001 2096 5545
* SUDOC: 061141925
* BNF: 16692230v
* BNE: XX1223585
 |
**Auguste-Marseille BARTHELEMY** (naskiĝinta en 1796 en Marsejlo, mortinta samloke la 23-an de aŭgusto 1867) estis franca poeto.

Vivo
----

Edukite en la jezuita kolegio de Juilly li atingis en 1822 kun la amiko Joseph Méry Parizon verkonte kun li plurajn satiraĵojn kontraŭ la dinastio de la Burbonoj. Ili furoris pro moko akrega kaj versaraj facileco kaj viveco. La kulto pri la eksa tirano napoleono Bonaparto kvazaŭ nature al tio asociiĝis kaj Barthélemy verkis la historian epopeon »Napoléon en Egypte« (1828), en kiu li malkaŝis la poetikajn aspektojn de tiu mira kampanjo egiptia. Por enmanigi la verkon persone al la duko de Reichstadt li iris al Vieno kie oni malpermesis al li renkonton personan. Barthélemy venĝante verkis tuj la poemon »Le fils de l'homme, ou souvenirs de Vienne« (1829), pro kio li punitis per tri monatoj da aresto.

Post la Julia Revolucio li ankoraŭ dum du jaroj kontinuigis la opozicion; li publikigis kun Méry la triumfokanton »L'Insurrection« (1830), verkon tre altkvalitan, kaj »La Dupinade, ou la révolution dupée« (1831). Post la foriro de Méry iĝi bibliotekisto en Marsejlo, aperis la barthélemy-a libro »Douze journées de la Révolution« (1832) por glorigi du gravajn tagojn de la Franca Revolucio. Sekve li fondis la semajngazeton satiran »Némésis« (de 1831: kolektoj libraj aperis en 1834 kaj 1878) kiu dum unu jaron atakaadis la registaron kaj iĝis tre populara. Sekve la ministraro decidis subaĉeti Barthélemy por ne plu esti kritikata. Tiun ĉi laboron do kontinuigis la samlandano Louis Bastide ĉe »Tisiphone«. La legantaro neniam forgesis tiun malkuraĝan retiriĝon kaj senfike li provis ekskuzon per la verko »Ma justification« (1832). La verkaron unue eldonis oni en 1833 en ses volumoj en Parizo kun la poemoj de Méry.

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 2. Leipzig 1905, p. 405 (tie ĉi interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Auguste-Marseille Barthélemy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Tekstoj ĉe Vikifontaro


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 710225
* GND: 118202960
* LCCN: n87934427
* VIAF: 51720080
* ISNI: 0000 0001 2132 7385
* SUDOC: 029430844
* BNF: 12105986v
* BIBSYS: 2123870
* NKC: jo20000080313
* BNE: XX5006772
 |
**Ausiàs March** [aŭziás mark] (Gandia, 1397 - Valencio, 1459) estis valencilanda poeto kaj kavaliro. Oni konsideras lin la plej granda poeto de la kataluna mezepoka literaturo. Li naskiĝis ĉirkaŭ 1397, filo de la poeto Pere March kaj de Elionor de Ripoll. Post milita vivo en Italio, li retiriĝis, 27-jara, en Valencio kaj postenis kiel reĝa falkisto. Li edziĝis al Isabel Martorell, fratino de la verkisto Joanot Martorell kiam li havis 40 jarojn. Li vidviĝis post nur du jaroj, kaj tuj reedziĝis al Joana Escorna. Krome, li havis eksteredzajn rilatojn kaj diversajn filojn. Li mortis en 1459.

Li estis bone konita en la Aragona kortego, ĉar la kastilia verkisto, Markizo de Santillana, Iñigo de Mendoza, kiu ĉeestis dum sia junaĝo tiun kortegon, citas lin en sia verko "Prohemio" kune kun Jordi de Sant Jordi.

Liaj poezioj apartiĝas de la tradicio pro sia spirita profundeco kaj pro sia "aspra" stilo kiu alprosimigas lin al postaj romantikaj poetoj kiel la angla Lord Byron eĉ superante ilin. Lia poezio esprimas la moralan kontraston inter la spirita amo kaj la seksa kaj karna amo kiu turmentas lin. Li superas la tradicion por krei tute novan stilon kiu distingiĝas nete de tiu de la trobadoroj kaj de tiu de la tiama frua petrarkismo. Sed li elmontras samtempe eksterordinaran scion de la tradicio: Aristotelo, Cicerono, Ovidio, trobadoroj, Petrarko, ktp. Li estas la unua alta poeto kiu uzis lingvon puran pri okcitanaj formoj kaj tute valencia. Pro la rapida evoluo de la valenca lingvo kaj pro la kompliko de liaj konceptoj, ne ĉiuj kapablis kompreni lin. Estis kelkaj valenciunaj poetoj kiuj asimilis lian verkon en pli simplaj formoj (kiel Pere Serafí) kaj valencaj poetoj (kiel Lluís del Milà kaj Ferrandis d'Heredia).

La valencidevena poeto, sed ĉiam loĝinta en la hispana kortego en Toledo, Juan Boscán (kataluna originala nomo: Joan Boscà), kiu enkondukis la italdevenan formon de la soneto en Kastilion, estis ankaŭ diskoniganto kaj adaptanto de March. Aliaj famaj kastilaj verkistoj bone konintaj la verkojn de March estis Garcilaso de la Vega, amiko de Boscán kaj jam poste, la portugalo -sed verkisto en la kastila- Jorge de Montemayor kaj alia granda poeto Fray Luis de León. Post la revigliĝo de la kataluna lingvo dum la 19-a jarcento, oni eklaboris kritikajn eldonojn de lia kantaro.

Ekzistas tradukoj de lia verkaro en la angla kaj en aliaj lingvoj, unu el ili en Esperanto, de Abel Montagut:

* *Amkantoj. 60 poemoj / Cants d'amor. 60 poemoj*. Generalitat Valenciana. Valencio, 1993. 147 p.

* Kategorio Ausias March en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 16083
* GND: 118781774
* LCCN: n79084170
* VIAF: 56639196
* ISNI: 0000 0001 1063 8508
* SUDOC: 027751791
* BNF: 12101376x
* MBA: 7766abc0-b6f7-40da-956a-be8cc1712c66
* BIBSYS: 90349361
* NKC: kup19990000061264
* ICCU: SBLV035291
* BNE: XX895675
 |
**Avasarala Ramakrishna Rao** estis verkisto de mallongaj rakontoj en lingvo Telugu. Liaj verkoj inkluzivas Sampengalu-Sannajajulu t.e. Michelia Champaca kaj Jasmine floroj), Ketu-Dupliketu (t.e. La petola kaj lia duplikato), Pekamukkalu (t.e. La ludadaj kartoj) kaj Astipanjaram t.e. La skeleto), Rasavadgita, vortludo sur Bhagavad Gita), Kadilinche katha (t.e. emocia rakonto).

Frua vivo
---------

Ramakrishna naskiĝis en Tuni en Orienta Godavari distrikto. Li laboris kiel instruisto pri Matematiko kaj Scienco tie antaŭ ol li fariĝis M.A. en la angla. Li doktoriĝis pri Georgo Orwell ĉe Andhra Universitato.

Literatura kariero
------------------

Ramakrishna komencis lian literaturan karieron ĉe la aĝo de 17. Li verkis pli ol 600 mallongajn rakontojn, 15 romanojn kaj kvar romanojn por infanoj. Li estis konata por sia humuro.

Krom siaj mallongaj rakontoj, li skribis nombron de unu-agaj ludadoj, kantoj kaj poemoj por All India Radio kaj literaturaj revuoj, eseoj sur matematiko kaj scienco. Ĉefaĵo de Avasarala 'Mathe-mi-ruzoj' (t.e. ruzoj solvi Matematikajn problemojn facile) estis portita regule en la revuo de la infanoj, Bala Jyothi (Telugu: బాలజ్యోతి; t.e. Lumo por infanoj), kun arĝenta jubilea kuro (eble tio signifu tio aktivis dum 25 jaroj).

Ĉe la tempo de lia morto, li estis skribanta kolumnon vokis 'Angrezi-Farita-Facila' (t.e. angloj farita facile) por eminenta Telugu tagĵurnalo. Li kontribuis regule per recenzoj de libroj kaj regule aperantaj artikoloj nomitaj Sebhashitaalu (Telugu: శభాషితాలు, vortludo sur Subhashitalu) en la Telugu eldono de India Today.

Laŭ li, lia plej kontentiga laboro estas Pekamukkalu, kompilo de la mallongaj rakontoj eldonita en diversaj revuoj dum la pasintaj 52 jaroj.

Famulo
------

Li priskribis sin mem en la sekvantaj kvar linioj.

Kvankam li instruis  la anglan, liaj verkoj estis en Telugu. Liaj verkoj reflektis liajn kritikajn vidojn de socio kaj li elektis severajn vortojn priskribi ilin laŭ li mem. Li estis ateisto volis, ke homoj movu de 'malsaĝa fido al pragmatismo'. Liaj preferataj verkistoj estis Ranganayakamma kaj Volgo, ambaŭ Telugu virinaj verkistoj.

Premioj
-------

Li gajnis la Andhra Pradesh Sahitya Akademian premion por lia antologio de mallongaj rakontoj Ardhamunna Kadhalu (Telugu: అర్థమున్న కథలు; t.e. Rakontoj kun signifo) en 1969. Li estis la ricevanto de "Plej Bona Verkisto en Humura" premio de Sri Potti Sriramulutu Telugu Universitato en 1994 kaj Delhi Telugu Ugadi de Akademio Puraskar en 2000. Li estis feliîgita de la Andhra Sanskriti Sangham, Chandigarh en 2000.

Morto
-----

Li travivis kor-operacion ĉe NIMS, post kiam li evoluigis komplikaĵojn gvidanta al morto. Kiel li deziris, lia korpo estis donacita al la Osmania Kuraca Altlernejo por esploro. Li postlasis edzinon kaj filon.

Vidu ankaŭ
----------

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2015-03-01. Alirita 2016-01-27.
2. ↑
3. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2003-07-01. Alirita 2016-01-27.
4. ↑
5. ↑
Aphra BEHN
**Aphra BEHN** (naskiĝis 1640, mortis la 16-an de aprilo 1689) estis angla verkistino. Ŝi estas konsiderata la unua virino, kies profesio estis la verkado.

Pri ŝia vivo oni scias malmulton. Sian infanaĝon ŝi pasigis en Kent; kiel junulino ŝi (probable kun sia familio) vojaĝis al Surinamo kaj reveninte ŝi vivis ĉefe en Londono. Ŝi edziniĝis, kaj post la morto de la edzo ŝi vivtenis sin de la verkado. Tio elvokis akrajn kritikojn: unue, ĉar memstaraj virinoj tiutempe ĉiukaze estis suspektindaj kaj due, ĉar ŝiaj verkoj ofte estis frivole erotikaj.

Oni sendube scias, ke ŝi estis rekrutita kiel spionino fare de la angla reĝo Karlo la 2-a, komence de la dua angla-nederlanda milito, cele senmaskigi duoblan agenton en eksterlando. Sed Karlo ŝajne pripagis nur parton – aŭ eĉ tute ne pripagis – la laboron de Aphra, kiu konsekvence suferis pro manko de mono post sia reveno al Anglio. Behn krome fariĝis vidvino, trafis povrecon, kaj eĉ restadis dum kelkaj tagoj en malliberejo pro troaj ŝuldoj, antaŭ ol finfine famiĝi kaj obteni literaturan sukceson. La juna virino kapablis elverki tre elegantajn poemojn, kiujn ŝi facile vendis kaj uzis por akiri famon. Aphra Behn cetere verkis plurajn teatraĵojn, kiuj ricevis favoran akcepton de la publiko kaj konfirmis ŝian statuson de plene establita verkistino: dum la 1670-aj jaroj, nur la teatraĵojn de John Dryden oni ludis pli ofte ol tiuj de Behn.

Ŝia plej fama verko estas la romano *Oroonoko*, kiu kritikis la sklavecon kaj respegulis spertojn de la aŭtorino akiritajn en Surinamo. Oroonoko estis eldonita en la jaro de ŝia morto, kiam ŝi estis 48 jarojn aĝa. Inter la romanoj de la verkistino Oroonoko ĉiam restis la plej studata.

La aŭtoro Philip José FARMER roligas *Aphra Behn*
en sia pentalogio *Riverworld* (rivermondo)
kaj por tio faris biografiajn esplorojn pri ŝi.
Kompreneble oni ne scias, kie finiĝas biografio kaj komenciĝas fikcio.

Aphra Behn mortis en Londono.

Listo de verkoj
---------------

* *The Dutch Lover* (teatraĵo, 1673)
* *The Rover, or, the Banish't Cavaliers* (teatraĵo, 1677)
* *The Round Heads, or, the Good Old Cause* (teatraĵo, 1681)
* *The City Heiress* (teatraĵo, 1682)
* *Oroonoko, or, the History of the Royal Slave* (romano, 1688)

En Esperanto aperis
-------------------

* *La komplezema amatino* (poemo). En: Angla Antologio, vol. 1, p. 157

Vidu ankaŭ
----------

* *Oroonoko*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Aphra Behn en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Aphra Behn en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Aphra Behn en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* Fonto por iuj el la pli supre menciitaj laboroj
* La paĝo de Aphra BEHN
* biografio germanlingva


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 11069
* GND: 118657925
* LCCN: n50006616
* VIAF: 19715508
* ISNI: 0000 0001 0876 3406
* LIBRIS: 177125
* SUDOC: 029999014
* BNF: 12150606c
* BPN: 13618853
* NLA: 35016649
* NDL: 00463024
* BIBSYS: 90141227&feltselect=bs.autid 1449740277487, 90141227
* NKC: kup19940000005999
* ICCU: CFIV051859
* BNE: XX981068
 |
**Azzone Visconti (1302-1339)** (naskiĝis en Ferrara, en la 7-a de decembro 1302 - mortis en Milano, en la 16-a de aŭgusto 1339) estis Li estas konsiderita la fondinto de la ŝtato de Milano, kiu pli malfrue fariĝis duklando Milano. Li estis la sola legitima filo de Galeazzo la 1-a kaj Beatrica d'Este (1268-1334).

Biografio
---------

En 1322, li fariĝis Senjoro de Piacenza, tamen li estis devigata fuĝi, kune kun sia patro. En 1325, li partoprenis el na venka Batalo de Altopascio kontraŭ la gelfoj.

En 1329, li aĉetis je la kosto de 60 mil florenoj (aŭ 125 mil florenoj) la imperian titolon kiel vikario de Milano, de Ludoviko la 4-a, kontraŭante la volon de la papo, kiu leĝe havis la rajton pri tiaj nomumoj. Azzone pagis nur 12 mil el la totala kosto, kaj la malfortika reĝo Ludoviko ne sukcesis perforte ricevi la pagon. En la sama jaro, li aperas kiel unu el la murdintoj de sia onklo Marko Visconti, tamen, li neniam estis kondamnita. En la 15-a de marto 1330 li estis nomumita porĉiama Senjoro de Milano. Tiam estingiĝis la ekskomunika dekreto kiu pendis sur lian familion ekde la tempoj de sia avo Mateo.

En 1331, li edziĝis al Katerina de Savojo. En tiu sama jaro, Karlo el Bohemio, filo de Johano de Luksemburgio (1296-1346) kaj estonta reĝo de Hungario, preskaŭ mortis venenita dum bankedo en Pavio. Azzone ree estis konsiderita suspekte. En la monato de aŭgusto de la sama jaro li alianciĝis al Teodoro la 1-a, Markizo de Monferrato, ree kontraŭ Roberto de Anĵuo, por kapti siajn teritoriojn en la nordokcidenta parto de Italio. En 1332, li ankaŭ konkeris la urbojn Bergamo kaj Pizzighettone. En 1335 li sieĝis Lodion, Krema-on kaj aliaj partoj de Lombardio, kiuj estis ceditaj al la Papaj Ŝtatoj, same kiel Vercelli kaj Kremono.

Lodrisio Visconti, kiu estis fuĝinta, starigis kompanion da soldulaj trupoj kun la helpo de la Scaliger-oj el Verono, kiuj deziris venĝi la apogon de Azzone al Venecio dum la milito kun Verono. Tamen, li estis malvenkita de milanaj trupoj en la Batalo de Parabiago, al kiu Azzone, ĉar li suferis pri podagro, ne partoprenis. Lodrisio arestiĝis en la kastelo de San Colombano al Lambro.

Li mortis en 1338, kiel viktimo de la podagra atako, kaj sepultiĝis en la Preĝejo de Sankta Gotardo, kiun li estis konkerinta antaŭ kelkaj jaroj. Li ne lasis virajn heredantojn, kaj havis nur unu filinon, Luchina. Li estas memorigata dank'al siaj grandaj konstruaĵoj en Milano kaj en aliaj urboj de Lombardio.

Vidu ankaŭ
----------

* Dinastio Visconti
* Galeazzo la 1-a (1277-1328)
* Luchino Visconti (1287-1349)
* Giovanni Visconti (1290-1354)
* Mateo la 2-a (1319-1355)
* Galeazzo la 2-a (1320-1378)
* Bernabò Visconti (1323-1385)

Referencoj
----------

1. ↑  La Batalo de Altopascio okazis en 1325 inter la gibelinaj fortoj de Castruccio Castracani kaj la gelfaj familioj de Florenco.

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | **Rilataj artikoloj troviĝas en** Portalo pri Homoj |

* Kategorio Azzone Visconti en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 490506
* GND: 1017439397
* VIAF: 88962624
* ISNI: 0000 0000 7728 9448
* BNE: XX1205470
 |
**Bálint Kocsi Csergő** [koĉi ĉergO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kocsi Csergő Bálint** estis hungara profesoro, verkisto.

Bálint Kocsi Csergő  naskiĝis en aŭgusto de 1647 en Kocs. Li mortis en 1698.

Biografio
---------

Bálint Kocsi Csergő frekventis lernejon en Debrecen inter 1664-1670, poste li ekinstruis en Munkács 3 monatojn, fine la jezuitoj forpelis lin. En la sekva jaro li iĝis lernejestro en Pápa. En 1674 la katolika juĝejo kondamnis lin ŝipa (remista) malliberejo, ĉar li restis fidela protestanto. Post 2 jaroj pro diplomatiaj intervenoj li liberiĝis, sed nur en 1678 li rajtis hejmenveni kaj li instruis plu en Pápa.

Lia figuro aperis en romano de György Moldova: La 40 predikistoj.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Narratio brevis de oppressione libertatis eccl. Hung.* - manuskripto
* *Lampe, Historiae Ecclesiae Reformatae in Hungaria et Transilvania* (1728)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio


* Kategorio Bálint Kocsi Csergő en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Bacsó Béla** (6-a de januaro 1891, Kassa – 17-a de februaro 1920) estis socialista ĵurnalisto, verkisto, kunlaboranto de Népszava. Lin forkaptis oficiroj blankteroristoj kaj murdis lin kun sia kunlaboranto SOMOGYI Béla.

La Somogyi-Bacsó-afero
----------------------

La murdo de Somogyi-Bacsó antaŭis 2 semajnoj la guberniestran elekton de Miklós Horthy. La gazeto Népszava - ĉefredaktita de Somogyi Béla – skribis pri barbaraj agadoj de la pungrupoj, tiel la gazeto ne respegulis la konsolidiĝon, komunikitan ĉesupre. La gazeto volis denove senvualigi aferojn komence de februaro. Tiun sciigon kaptis la cenzuro, sed la presprovaĵo de la artikolo atingis ĉefan stabon en la Hotelo Gellért. "Oni devas jam bani Somogyi-on!" – urĝigis la venĝon multaj stabanoj, je kio Horthy – laŭ multaj rememorantaj atestantoj - ekparolegis: "Ne parolo, sed ago necesas!"

La misagon efektivigis je ordeno de majoro OSTENBURG-MORAVEK Gyula la subuloj KOVARCZ Emil, LEHRER Árpád, MEGAY Lászlónak, SOLTÉSZ István kaj SZAKÁCS Árpád (laŭ kelkaj fonoj BAGHY László).

La kadavrojn oni trovis ĉe Dunakeszi, surborde. Ili estis kapopafitaj, sed antaŭe kruele, sadisme turmentitaj. Oni enrompis la nazoston de Somogyi kaj unu okulon elpremis. Sur la korpo de Bacsó oni trovis ok profundajn pikojn.

La du ĵurnalistojn funebris 100.000 homoj. La 24-an de februaro de 1920, la polico transdonis la aferon al la armea prokurorejo, kiu ne trovis sufiĉajn pruvojn, sed eĉ malaperigis pruvojn kaj metis la aferon ad acta en julio de 1920.

En 1925, Fényes László socialdemokrata parlamentano (iama advokato kaj ĵurnalisto) verkis seppartan raportan serion, kiu aperis en februaro de 1925, je 5-jara datrevenoen la Népszava. Fényes analizis la iamajn aktojn kaj konstatis la krimprotektan konduton dela armea prokuroraro. Por la publiko sufiĉis la elparolo (kiel pruvo de mensogo) de la armea ĉefprokuroro, Littomericzky Nándor kapitano, kiu "akceptis kiel fakton" travideblan ateston. Nome tion, ke du ŝoforoj de punbrigado pruntis al "nekonatuloj" armean aŭtomobilon kaj hazarde tiun, per kiu oni forportis la du viktimojn.

Post tiam la reĝimo devis paŝi kaj ekparolis la iama ministro pri internaj aferoj Beniczky Ödön. Lia konfeso fortigis la publikitajn artikolojn kaj lia aldonis etaĵon, ke Horthy diris – en ĉeesto de li, Bethlen kaj aliaj politikistoj -: "Kiuj skribas similajn artikolojn, baniĝos." Post tio oni arestis eĉ Beniczky-on kaj juĝis lin pro ofendo de guberniestro kaj malkaŝo de oficeja sekreto je 3-jara rigora prizono.

Fényes fuĝis en 1926 eksterlanden, ĉar oni ekis proceson kontraŭ li. Beniczky, post duonjaro liberiĝis el la prizono kaj vivis forpuŝita de la kasinoj kaj elito ĝis 1931, kiam kapopafis sin.

* Kategorio Béla Bacsó en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 51868
* GND: 118848798
* LCCN: n88082701
* VIAF: 15566793
* ISNI: 0000 0000 2623 1131
 |
**JÓZSA Béla** (jo:ĵa) estis rumanuja hungara publicisto, redaktoro, poeto naskita en Hodgya la 4-an de decembro 1898 kaj mortinta en Szamosfalva la 29-an de novembro 1943.

Biografio
---------

Béla Józsa finis en Székelyudvarhely la metilernejon (1916), du jarojn li pasigis en fronto dum la unua mondmilito. Dum la Hungara Sovetrespubliko li estis ruĝsoldato, pli poste li venis Kluĵon, kie li organizis la Ruĝan Helpon. Li estis kunlaboranto de pluraj gazetoj (Gyár és Ucca, Új Szó, Brassói Lapok, Előre, Bányavidék, Friss Újság kaj Erdélyi Magyar Szó) kaj li mem redaktis gazetojn (Írjatok). Ekde 1940 li devis agadi eksterleĝe. Li publikis en gazetoj Népszava, Magyar Nemzet, Független Magyarország kaj Szabad Szó. En 1943 oni arestis kaj murdis lin en malliberejo. Je lia memoro en lia naskiĝvilaĝo inaŭguris bronsskulptaĵon fare de Ernő Ferencz la la 1-a de julio 1979.

Volumoj
-------

* *Petőfi és az 1848/49-es magyar szabadságharc* (Kolozsvár, 1939).
* *Józsa Béla írásaiból* (poemoj, prozverkoj en vlumo *Józsa Béla*. Testamentum 1978).

Literaturo
----------

* Szilágyi András: J. B. igazsága (Utunk, 1957. nov. 7. Kolozsvár);
* Csatáry Dániel: J. B. (Párttört. Közl. 1959. 1. sz.)

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon