recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Vorta ŝtuparo** (ankaŭ nomata angle **Doublets**, aŭ **laddergrams**) estas vortludo inventita de Lewis Carroll. Vorta ŝtuparo komenciĝas per du vortoj, kaj por solvi la enigmon, oni devas trovi ĉenon de aliaj vortoj por ligi la du vortojn, en kiu du apudaj vortoj (t.e. vortoj en sinsekvaj paŝoj) diferencas per unu litero.

Historio
--------

Lewis Carroll diris, ke li inventis la ludon en 1877 kaj nomis ĝin "Word-links" (trad. vortligiloj), kaj priskribis ĝin ludo por du ludantoj. Carroll publikigis kolekton da vortaj ŝtuparoj kaj iliaj solvoj, kaj ŝanĝis la nomon al "Doublets" (trad. duopoj).

J. E. Surrick kaj L. M. Conant publikigis libron de tiaj enigmoj en 1927.

Reguloj
-------

Oni donas al ludanto komencan vorton kaj finan vorton. Tiu ludanto celas ŝanĝi la komencan vorton al la fina vorto en serio da paŝoj, kreante ekzistantan vorton por ĉiu paŝo. Ĉiu paŝo konsistas el anstataŭigo de unu litero.
Iuj variaĵoj permesas al la ludanto aldoni aŭ forigi literojn, kaj rearanĝi la literojn al alia ordo (anagramo).
Ekzemple, la jenaj estas solvoj por la vorta ŝtuparo inter VARMO kaj FRIDA.

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** VARMO → **F**ARMO → F**RA**MO → FRA**T**O → FR**I**TO → FRIT**I** → FRI**D**I → FRID**A** **"** |

 |

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** VARMO → **F**ARMO → F**RA**MO → FRA**T**O → FR**I**TO → FRI**S**O → FRIS**A** → FRI**D**A **"** |

 |

Ofte vorta ŝtuparo estas kreita por du vortoj inter kiuj ekzistas ia rilato (sinonimoj, antonimoj, semantike rilataj vortoj...). Tiel Lewis Carroll origine priskribis ĝin.

Provu
-----

Jen iuj facilaj ekzemploj por la leganto:

* nove → olda (en 6 paŝoj)
* hida → bona (en 6 paŝoj)

Kvinliteraj vortaj ŝtuparoj
---------------------------

Donald Knuth uzis komputilon por studi vortajn ŝtuparojn por kvinliteraj vortoj. Li kredis ke triliteraj vortaj ŝtuparoj estis tro facilaj, kvankam Lewis Carroll trovis ke ses paŝoj necesis por ke APE evoluu al MAN), kaj ke sesliteraj vortoj estis malpli interesaj ĉar relative malmultaj paroj de sesliteraj vortoj estas ligeblaj en vorta ŝtuparo. Knuth uzis liston de 5757 oftaj anglaj vortoj, sen personaj nomoj. Li konstruis grafon de la eblaj ligoj inter la listitaj vortoj. Knuth trovis ke plejmultaj vortoj ligiĝas al aliaj vortoj, kaj li ankaŭ trovis ke 671 vortoj en la listo ne estas ligeblaj kun iu alia vorto en la listo. Li nomis tiajn vortojn "aloof" (apartaj), ĉar "aloof" mem estas tia vorto.

Referencoj
----------

1. ↑  Augarde, Tony *Oxford Guide to Word Games* Oxford University Press, 2nd ed. 2003 p.216 (ISBN 0-19-866264-5)
2. ↑   Laddergrams. Laddergrams. Alirita 2016-03-05.
3. 1 2  Charles Lutwidge Dodgson.  (1879) *Doublets, a word-puzzle, by Lewis Carroll*. Macmillan and Co.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Vorta ŝtuparo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* The longest word ladder puzzle ever komputila analizo por serĉi longajn vortajn ŝtuparojn
* Doublets, a word puzzle, by Lewis Carroll
* Enreta vortŝtupara solvilo por la afrikansa, angla, esperanta, germana, kaj hispana lingvoj (necesas ensaluti por uzi tiun funkcion)
* Enreta vortŝtupara solvilo por la angla lingvo
**Vortokunfando** (aŭ, se kunteksto subtenas tion, simple **kunfando**), **kofrovorto** aŭ **valizvorto** estas neologismo el almenaŭ du vortoj, kiuj kunfandiĝas kaj kreas enhave novan vorton. Dum la kunfandiĝo unuopaj vorteroj povas disfali.

Ekzemplo por kofrovorto en Esperanto estas "alies", kunfandita el "alia" kaj "ies".

En Esperanto maloftas origine esperantaj kofrovortoj. Tamen iuj kofrovortoj el aliaj lingvoj migras ankaŭ al Esperanto. Ekzemploj estas

* margrafo el *Mark + Graf* = "markio-grafo"
* bito el *binary digit* = "duuma cifero"
* smogo el *smoke + fog* = "fumo + nebulo"
* motelo el "motoro + hotelo"
* modemo el "modulatoro + demodulatoro"
* Algolo el "algoritma lingvo"
* bioniko el biologio kaj tekniko
* aŭ la psikologia teorio socioniko el socio kaj tekniko.

En iuj naciaj lingvoj kofrovortoj pli oftas. Ekzemploj estas

* la animaciaj figuroj *Pokemono* el la anglaj vortoj *pocket* (poŝo) kaj *monster* (monstro), do "poŝaj monstroj" aŭ "monstretoj", respektive
* la germana vorto *Teuro* por *teuer* (multekosta) kaj la eŭropunia valuto Eŭro, kiu vortigas la impreson, ke multaj varoj post la enkonduko de la nova valuto draste multekostiĝis.
* *Merkozy* kiel komuna nomo por la politikista duopo Angela Merkel kaj Nicolas Sarkozy

En la angla lingvo, la fenomeno nomiĝas "portmanteau", francdevena vorto por du-faka valizo moda dum la 19-a jarcento (sed la franca vorto estas "mot-valise", laŭvorte: "valizovorto"). La lingvistika uzo de la vorto ŝuldiĝas al la romano *Trans la spegulo* de la anglalingva aŭtoro Lewis Carroll, kie romana figuro diras, ke tiel fantazie kunmetita vorto similas al dufaka kofro, kien oni enmetas du aferojn, fermas la ujon kaj la rezulto estas iu nova aĵo. Proksimume 70 jarojn post Lewis Carroll la same anglalingva aŭtoro James Joyce en sia romano *Finnegans Wake* kreis milojn da kofrovortoj.

En Esperanto, tiuj ĉi kunmetaĵoj estas aparte problemaj, ĉar plejparte ili kontraŭas esencan regulon de la Esperanta vortfarado: kunmetaĵoj estas kreitaj per alpreno de **neŝanĝeblaj vorteroj (radikoj, plejparte).** Pro tio, kiam la kunmetaĵo estas vere taŭga kaj bezonata, ekzemple bito, ĝi envenas la lingvon kiel nova radiko, neanalizebla, ne kiel ajna kunmetaĵo, kaj en plej multaj okazoj, ekzemple retinario, la ĝusta Esperanta sistema kunmetaĵo nepre estu retseminario.

Referencoj
----------

1. 1 2 3  ReVo, vortokunfando, kofrovorto, valizvorto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Vortokunfando en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* pri vortokunfandoj en PMEG
Vodkon oni drinkas malvarma!
La alkoholaĵo **Vodko** (ruse *водка*) estis inventita verŝajne de la araboj sed furoris danke al la popoloj de Orienta Eŭropo (ĉefe rusoj kaj poloj). Kutime estas distilita el terpomoj aŭ grajnoj kiel sekalo kaj tritiko.

La nomo devenas el "akveto" (*voda* signifas akvo en multaj slavaj lingvoj, kaj el la kredo, ke vodko estas samtiel necesa por la vivo kiel la akvo). La vorton *vodko* la unuan fojon oni uzis pollingve en la jaro 1405 en tribunala dokumento de Sandomierz. La ukraina nomo por la drinkaĵo estas horilko.

Norme vodko enhavas 40% da alkoholo, sed la alkoholenhavo dependas de la speco.

Por plibonigi efekton, antaŭ drinkado, vodkon necesas malvarmigi.

Eŭropunia leĝo
--------------

Ĉiujare tutmonde oni aĉetas vodkon kontraŭ ĉirkaŭ 9 miliardoj eŭroj kaj eldrinkas ĉirkaŭ 4,7 miliardojn da litroj. Ĉefa lando-produktanto de vodko estas Rusio (57% de la tuta kvanto).

Kiam Eŭropa Komisiono komencis prilabori difinon de la vorto "vodko", eŭropuniaj landoj, kiuj famas pro tiu alkoholaĵo (inter alie Pollando, Finnlando, Litovio, Latvio, Estonio kaj Svedio) kontraŭis la novan leĝoproponon. Laŭ ili vodkon oni devas produkti el terpomoj, grajnoj (ĉefe sekalo) aŭ betoj. Tamen la Komisiono akceptis, ke ankaŭ alkoholaĵoj, faritaj el aliaj krudaĵoj, ekz. bananoj, maizo kaj vinberoj, povas nomiĝi "vodko".

Piednotoj
---------

1. ↑  Historio de vodko en la paĝaro de Pola Alkohola Industrio[*rompita ligilo*]

Eksteraj ligiloj
----------------

* Stanislavo Belov (2018-03-25) Ludkartoj, vodko kaj drinkejo: historio de la siberia diboĉado (esperante). Blogger. Arkivita el la originalo je 2018-03-26. Alirita 2018-03-26.

* Vodko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Vodko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Vodko en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
**L'origine du monde** (en esperanto: **La origino de la mondo**) estas polemika nuda pentraĵo, farita en 1866 de la realisma pentristo Gustave Courbet. Kaŝita dum granda parto de ĝia historio, ĝi estis ricevita de la franca ŝtato en 1981 sed daŭre estis konservita ĝis 1995. Ekde tiam ĝi estis ekspoziciita en la Muzeo de Orsay en Parizo.

L'origine du monde (nomo kiu ne estis atribuita al ĝi ĝis la komenco de la 20-a jarcento) estis mendita de Khalil-Bey, kiu posedis ĝin ĝis sia bankroto, poste akirita de la antikvaĵisto Antoine de la Narde ĉe la aŭkcio okazinta en 1868. Ĝiaj postaj aventuroj ne estas klaraj. Edmond de Goncourt vidis ĝin por la unua fojo en 1889 en la butiko de antikvaĵisto, kaŝita malantaŭ panelo, en kiu kastelo estis pentrita meze de neĝeca pejzaĝo.Temas pri alia Courbet-pentraĵo, Le château de Blonay, pentrita en 1874-77, 50 cm je 60 cm.

La supozita modelo estas plej verŝajne unu el la tri amantinoj de Khalil Bey: Jeanne de Tourbey, Constance Quéniaux aŭ Cora Pearl.

Bibliografio
------------

* Dagen, P.: *Le Musée d’Orsay dévoile « L’Origine du monde »*. *Le Monde*, 21an de junio 1995.
* Dagen, P.: *Sexe, peinture et secret*. *Le Monde*, 22-an de oktobro 1996.
* Du Camp, M.: *Les Convulsions de Paris*, 1878.
* Guégan, S. y Haddad, M.: *l’ABCdaire de Courbet*. Flammarion.
* Lechien, I. E.: *James Whistler*. ACR Édition.

* Kategorio La origino de la mondo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Situo de la Norda Mezmontaro en Hungario
La **Norda (Hungara) Mezmontaro** estas geografia regiono en Hungario kaj parte en Slovakio.

Ĝi etendiĝas dum 200 km de la Danubo (Visegrád) ĝis la Tiso (Tokaj), en larĝo de 50–100 km. Ĝiaj altaj pintoj estas Simonka (1092 m, Slovakio) kaj Kékestető (1015 m, Hungario). Ĝin dividas de la Karpatoj la basena serio de la Ipolyság ĝis Kassa.

Gravaj mineraloj estas la bruna karbo, lignito, perlito, noblaj argiloj. La minado de ercoj jam ĉesis tute.

Ĝia dividado okazas laŭ riveroj, riveretoj

1. Börzsöny
2. Cserhát
3. Montetaro Gödöllő
4. Mátra
5. Bükk
6. Cserehát
7. Montaro Zemplén

La Norda mezmontaro estas la plej malvarma regiono de Hungario (jara averaĝa temperaturo 5–9 °C, precipitaĵo 500–800 mm).

Ĝian naturan plantaron karakterizas kverkoj, nur kelkloke fagoj. Oni kultivas sur la sudaj deklivoj vinberojn (Tokajhegyalja, Eger, Gyöngyös). En ma montaro ekzistas la Naciaj Parkoj Bükk kaj Aggtelek, krom tiuj pluraj medioprotektaj zonoj, areoj. Geografia rezervejo videblas en Ipolytarnóc, kiu estas parto de la Monda heredaĵo.

Ekonomio
--------

La Norda Mezmontaro estas unu el la ĉefaj mapezindustriaj centroj de Hungario. Oni produktas tie elektran energion (Visonta, Kazincbarcika), gravas la ferindustrio (Diósgyõr, Ózd), kemia industrio (Kazincbarcika, Sajóbábony) kaj eĉ konstruaĵa industrio (Hejőcsaba, Bélapátfalva). La regiono - pro malkonstruo de la malpeza industrio - vivas en ekonomia krizo.

La trafikon karakterizas konektoj al Budapeŝto.

* Kategorio Norda Mezmontaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Koordinatoj: 47° 9′ 37″ N 4° 57′ 16″ O﻿ / ﻿47.16028 °N, 4.95444 °O﻿ / 47.16028; 4.95444 (mapo)

**Vosne-Romanée** estas franca komunumo lokita en la departemento Côte-d'Or kaj en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo. Ĝi havis 389 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2011.

Geografio
---------

Vosne-Romanée etendiĝas sur 3.69 km², kaj havis 427 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 115 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Côte-d'Or, en la nordorienta parto de Burgonjo. 

### Vino

Tie monaĥoj de la abatejo de Vergy (sankta Vivant) el la ordo de Klunizo kreis vinberejojn.
Hodiaŭ estas ankaŭ famaj ruĝaj vinoj kiel la vosne-romanée, la-grande-rue, la-tâche, richebourg, la-romanée, romanée-saint-vivant kaj la fambrila romanée-conti.

### Demografio

Loĝantara evoluo| 1801 | 1901 | 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2008 | 2011 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 489 | 615 | 652 | 654 | 613 | 530 | 464 | 460 | 417 | 389 |

Historio
--------

La unua skriba mencio de Volnay datiĝas de la epoko de Dagoberto la 1-a. Oni legas "in pago belnensi ... villa que Vaona dicitur .... "en la kroniko de la abatejo de Bèze. la formo Vaona verŝajne datiĝas nur de la 11-a jarcento .

La departemento Côte-d'Or estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. 

Okaze de la eŭropaj balotoj en 2004, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 1 voĉdonon (0,83% de voĉoj).
Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-o Maurice Chevallier, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Vosne-Romanée apartenas al la kantono Nuits-Saint-Georges. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento Beaune, unu el la tri arondismentoj de la departemento Côte-d'Or.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  lokaj nomoj en Kostdorio

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Côte-d'Or
* Kantono Nuits-Saint-Georges

Eksteraj ligiloj
----------------

* france Oficiala retejo
**Susan HOWARD** estas artnomo de **Jeri Lynn Mooney** (naskita 1944), usona aktorino kaj verkistino.

Ŝi komencis sian televidan karieron per Love on a Rooftop en 1966 kaj partoprenis televidseriojn The Monkees, The Flying Nun, Tarzan, Star Trek (en kiu ŝi rolis la unuan inan klingonon en la serio), Here Come the Brides, The Outcasts, I Dream of Jeannie, Ironside, The Virginian, Bonanza kaj Land of the Giants inter aliaj. 

Dum 1970-aj jaroj ŝi partoprenis televidseriojn kiel Love, American Style, Mission: Impossible, The Sixth Sense, Columbo kaj The Rockford Files. Susan havis ĉefan virinan rolon en televidserio Petrocelli (1974-1976). Post Petrocelli ŝi aperis en televidaĵoj The Fantastic Journey, Killer on Board kaj Barnaby Jones, inter aliaj.

Li finis sian profesian televidan karieron en 1980-a jardeko per televidaĵoj kiel The Love Boat kaj Dallas.

En 1993 ŝi aperis en sia nura kinfilmo Come the Morning.

Ekde forlasado de televido en 1988, Howard fariĝis ĉiam pli aktiva subtenanto de konservativaj kaŭzoj, precipe por pafilaj rajtoj en Usono. Howard estis aktiva en la gvidado de kaj la National Rifle Association of America [Nacia Fusila Asocio] kaj la Respublika Partio en Teksaso. Howard funkciis kiel komisaro de la Texas Parks and Wildlife Department kaj de la Teksasa Komisiono pri la Artoj. 

* Kategorio Susan Howard en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 638368
* LCCN: no2010088169
* VIAF: 121281451
 |
rigardo de la monto Potzberg (562 m) trans laorienta Westrich al la monto Donnersberg
**Westrich** estas geografia esprimo por teritorio en sudokcidenta Germanujo kaj en la nordorienta Francujo, kiu havas historian fonon.

Geografio
---------

almonta deklivo de Landstuhl (maldekstre) al la Sickinger Höhe (dekstre)
La hodiaŭa Westrich ne havas firme difinitajn limojn. Ĝi konsistas el okcidenta Palatinato, orienta kaj suda Sarlando, orienta Loreno kaj la tiel nomata „kurba Alzaco", t.s. tiu parto de la Malsupra Alzaco, kiu situas okcidente de la Vogezoj. En sia germana parto estas minimume parto de la rejnland-palatinataj distriktoj Südwestpfalz, Kaiserslautern kaj Kusel kaj la sarlanda distrikto Saarpfalz. Ĉe la franca flanko al Westrich apartenas la orientaj partoj de la departemento Moselle kaj la regiono en nordokcidento de la Vogezoj.

Ĉu la regiono norde de la Nordpalatinata montlando kaj sude de la Nahe, kiu ĉefe apartenas al la komunumaro Baumholder en la distrikto Birkenfeld estas ankoraŭ Westrich ne estas certa. La loĝantoj nomas sian regionon Westrich. Simile estas kun la urbo Kaiserslautern, kiu situas „sur la orienta limo *.*

La regiono Westrich ne estas unueca naturregiono, sed mikso el diversaj pejzaĝoj: mezmontaroj (kiel la Nordpalatinata montolando), altebenaĵoj (ekzemple Westricher Hochfläche) kaj humidaj malaltaĵoj (ekzemple Landstuhler Bruch). La deakvigado okazas al la Rejno kaj ties flankriveroj Mozelo kaj Nahe.

Historio
--------

Loreno-Westrich-mapo de 1513
kavaliro Franz von Sickingen
La nomo estra dokumentita ekde la 13a jarcento kiel *Westerich* kaj *Westerrich*. Etimologie la esprimo konsistas el mezaltgermana *wester* (westlich) kaj *rîch* (regno, mondo, senjorejo) kun la signifo „lando en la okcidento".

Urboj
-----

Gravaj urboj en la regiono Westrich, respektive rande de Westrich estas:

**en Germanujo:**

* Baumholder
* Blieskastel
* Homburg
* Kaiserslautern
* Kusel
* Landstuhl
* Pirmasens
* Ramstein-Miesenbach
* Zweibrücken

**en Francujo:**

* Bitche
* St. Avold
* Sarreguemines

Literaturo
----------

* Johann Philipp Crollius : Prolusio de Westrasia]. Zweibrücken.1751.

* Eva Schillo-Segatz: „Pfälzer Westrich": Konzeption zur touristischen Regionalisierung, Entwicklung und zum Marketing einer Region.Dissertation. Saarbrücken.2009

* Dieter Zenglein: Das Westrich, ein geheimnisvoller und „facettenreicher" Landschaftsname. Westricher Heimatblätter. volumo 41. Kusel. 2010. paĝoj 4–22

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Westrich en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)

Referencoj
----------

1. ↑  url= Arkivigite je 2016-12-27 per la retarkivo Wayback Machine. Historischer Verein für die Saargegend. *Häufige Fragen: Westrich* |elsŝutita 2010-08-06
Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Uĵhorodo en Transkarpatio
**Vovkove** (ukraine *Вовкове,* hungare *Ungordas*) estas malgranda ne memstara vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Uĵhorodo, en municipo de Seredne.

* 48° 31′ 27″ N 22° 28′ 10″ O﻿ / ﻿48.52417 °N, 22.46944 °O﻿ / 48.52417; 22.46944 (mapo)Koordinatoj: 48° 31′ 27″ N 22° 28′ 10″ O﻿ / ﻿48.52417 °N, 22.46944 °O﻿ / 48.52417; 22.46944 (mapo)
* Areo:  km²
* Alto super marnivelo: 124 m
* Loĝantaro: 500
* Poŝtkodo: 89452
* Telefonprefikso: +380 312 722-

Situo
-----

Vovkove situas en vasta valo laŭ rojo.

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1421 en formo *"Walkaya"*. Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto Szerednye, poste al Ĉeĥoslovakio. Dum la 2-a mondmilito Hungario okupis ankaŭ tiu ĉi vilaĝon kaj organizis aŭtonomion de rutenoj. Ekde 1945 Vovkove apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------
Cirkvita diagramo de Wheatstone-ponto. La nekonata rezistanco *R**x* estas mezurota; rezistancoj *R*1, *R*2 kaj *R*3 estas konataj kaj *R*2 estas alĝustebla. Kiam la mezurata tensio *V**G* estas 0, tiam *R*2/*R*1 = *R**x*/*R*3
**Wheatstone-ponto** aŭ **Ponto de Wheatstone** estas elektra cirkvito uzata por mezuri nekonatan elektran rezistancon per ekvilibro de du branĉoj de ponto-cirkvito, de kiu unu branĉo inkluzivas la nekonatan komponenton. La ĉefa avantaĝo de la cirkvito estas ĝia kapablo provizi ekstreme precizajn mezuradojn (kontraste kun io kiel simpla tensia dividilo). Ĝia funkciado estas simila al la originala potenciometro.

La ponto de Wheatstone estis inventita de Samuel Hunter Christie en 1833 kaj plibonigita kaj popularigita de Sir Charles Wheatstone en 1843. Unu el la unuaj uzoj de la ponto de Wheatstone estis por la celo de analizo kaj komparo de grundoj.

Referencoj
----------

1. ↑  "Circuits in Practice: The Wheatstone Bridge, What It Does, and Why It Matters", kiel diskutite en tiu klaso ES.333 de MIT video

Vidu ankaŭ
----------

* Potenciometro
* Omometro

Eksteraj ligiloj
----------------

* Lessons In Electric Circuits -- Volume I Chapter 8 DC (angle)
* Test Set I-49 (angle)

* Kategorio Wheatstone-ponto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Koordinatoj: 48° 15′ 07″ N 3° 23′ 41″ O﻿ / ﻿48.25194 °N, 3.39472 °O﻿ / 48.25194; 3.39472 (mapo)

**Voisines** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 422 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2006.

Geografio
---------

Voisines etendiĝas sur 27.12 km², kaj havis 422 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 13 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. 

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Marceau Vanhove, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Voisines apartenas al la kantono de Villeneuve-l'Archevêque, kies ĉefurbo estas Villeneuve-l'Archevêque. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Sens, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de Villeneuve-l'Archevêque
Koordinatoj: 50° 09′ 11″ N 17° 06′ 30″ O﻿ / ﻿50.15306 °N, 17.10833 °O﻿ / 50.15306; 17.10833 (mapo)

Skistaj rokoj sur pinto de Vozka
**Vozka** (1377 m), (esperante: *Koĉero*) estas monto en Ĉeĥio. Kun supermara alteco 1377  m s. m. temas pri la oka plej alta monto de montaro Hrubý Jeseník kaj la dua plej alta en ties subtutaĵo, montetaro Keprnická hornatina.

Geologio
--------

Superantaj mineraloj estas gnejsoj kaj skistoj. Turisme kaj nature interesaj estas 7 m altaj skistaj atestrokoj sur la pinto, en kiuj troviĝas abundaj kreskitaĵoj de mineralo staŭrolito.

Akvaro
------

Vozka troviĝas sur sudokcidenta flanko de la ĉefa jesenika montodorso, iliaj deklivoj estas deakvigataj de riveroj Hučivá Desná, Žlební potok kaj Hučavá ĝis Moravo.

Protekto de la naturo
---------------------

Vozka estas parto de PPR Jeseníky kaj NNR Šerák-Keprník.

La pinto de Vozka estas kovrita de maldensa picearo, en altecoj 1310–1340 m troviĝas torfejo.

Turismo
-------

Alveno al la pinto estas el la ĉefa montodorso sur flava turisma marko flava marko el Trojmezí aŭ verda turisma marko verda el selo Pod Vřesovkou el valo kiel sur la flava aŭ verda markoj el Branná.

De sur la pintaj rokoj estas ronda belvido tra la tuta Hrubý Jeseník, dum bona videbleco eblas ekvidi eĉ Karkonoŝon, Beskidojn aŭ Tatrojn.

Mito
----

Laŭ mito la estiĝon de la pintaj rokoj oni klarigas tiel, ke tra ĉi tiea torfejo estis veturanta koĉero kun ŝarĝo de pano; sed li enfalis en la torfejon kaj por ke li elveturu el la torfejo, li submetis radojn per panoj. Pro tio trafis lin puno kaj sur la pinto de monto li ŝtoniĝis eĉ kun sia veturilo.

Rilataj temoj
-------------

* Vřesová studánka
Konstruo de langetfloro:  
A ovario   
 B papuso   
 C antero   
D langeto   
 E pistilo
Nur el langetfloroj konsistas la florkorbeto de *Cichorium intybus*
Rozeaj langetfloroj rande de la florkorbeto de kosmoso (*Cosmos bipinnatus*)
**Langetfloroj** (ankaŭ **radifloroj**) estas la nomo de tre dorsventraj unuopaj floroj de plantoj el la familio de la Asteracoj (*Asteraceae*). 

La kaliko transformiĝis al papuso, ĝi konsistas el rigidharoj, haroj aŭ skvamoj, aŭ povas esti komplete reduktita. La kvin petaloj estas je la bazo kunkreskitaj al mallonga tubo. Supre ili formas forte unuflanke plilongigitan tiel nomatan langeton (ankaŭ nomata langetfolio aŭ radio), depende de la nombro de la petaloj ili finiĝas en kvin aŭ tri pintoj. La kvin anteroj de la base liberaj stamenoj estas kunkreskintaj al tubo, el kiu kreskas la pistilo. La ovario konsistas el du karpeloj kaj finiĝas en du stigmoj.

Ĉe la subfamilio *Cichorioideae* la kapitulo havas nur kvinpintaj langetflorojn. Ĉe multaj *Asteroideae* ekzistas tripintaj langetfloroj rande de la florkorbeto, dum en la interno de la floro troviĝas tubetfloroj. Pro tio la floro aspektas tre granda, sed vere ĝi estas floraro de multaj etaj floroj.

Literaturo
----------

* Peter H. Raven, Ray F. Evert, Helena Curtis: *Biologie der Pflanzen.* Walter de Gruyter, Berlin 1985, ISBN 3-11-007446-X, S. 412.
* Peter Sitte, Hubert Ziegler, Friedrich Ehrendorfer, Andreas Bresinsky: *Strasburger, Lehrbuch der Botanik.* Gustav Fischer, Stuttgart, Jena, New York 1991, ISBN 3-437-20447-5, S.808-810.
*Eble vi serĉas Panteonon.*

Vranova kresto, Kopanina kaj Vranové el Chleviště kaj burgo Vrano el deklivo de Sokol
**Vranov** (alie ankaŭ **Skála**, **Skály**, **Malá Skála** aŭ **Pantheon**) estas burgo situanta en regiono nomata Ĉeĥa paradizo en Vranové 2.díl proksime de Malá Skála. Ĝi staras alte sur kruta roko super rivero Jizera kaj ĝi estiĝis komence de la 15-a jarcento kiel burgo Vranov, unu el lastaj burgoj de tiu ĉi regiono. Sed jam komence de la 16-a jarcento oni notas la burgon kiel forlasita. La longeco de la burgo ankaŭ kun antaŭburgejo faras 400 metroj, kio faras el ĝi la plej longan kaj la plej komplikan rokburgon en Bohemio kaj Moravio.

En la burgo okazis la plej grandaj ŝanĝoj en la unua duono de la 19-a jarcento. Tiam la sinjorujon aĉetis František Zachariáš Römisch, kiu en ruinoj de la burgo lasis dislokigi romantikajn monumentojn kaj mohilojn celebrantaj signifajn personecojn, poetojn, verkistojn, heroojn, ĉeĥajn regintojn aŭ vojedukojn. La eksan burgon li poste nomigis Pantheon.

Ĝis hodiaŭ konserviĝis pli granda parto de Ĉambrego de tri imperiestroj, kiu celebrigas memoron de venko de aliancanaj soldataroj super Napoléon en batalo de nacioj (ĉe Leipzig) en la jaro 1813. La tuta labirinto de la rokburgo kreas miksaĵo de vojetoj, niĉoj kaj kavernetoj.

Dominaĵo de Pantheon estas novgotika somerrestadejo el la jaro 1826.

* Kategorio Vranov (burgo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Vrede vzw** estas belga plurisma organizaĵo kiu celas antaŭenigi pacon kaj socian justecon internacie. Proparolanto Ludo De Brabander interpretas la mesaĝon de pacismo regule en la amaskomunikilaro. Krome, la organizaĵo administras la kvaronjaran revuon ***Vrede*** (paco) - *Revuo por la internacia politiko* kaj ludas gravan rolon en nombro de kontraŭmilitaj eventoj.

Historio
--------

En marto 1949, Vrede fariĝis la Belga Unio por la Defendo de la Paco (BUVV aŭ UBDP, *Union Belge pour la Défense de la Paix*) fondita kiel belga filio de la *World Peace Council* (WPC - Monda Paco-Konsilio). La centro de aktiveco de la BUVV estis komence en Bruselo kaj Valonio. Je la flandra flanko komencis André De Smet en 1953 kun nederlandlingva revuo por la internacia politiko. Sub lia impeto ekestis en 1971 studocentro por paco kaj evoluo. Iom post iom ĉio estis arigita ĉe Vrede kaj nun la BUVV ekzistas ankoraŭ nur sur papero.

En 1993 Vrede vzw adaptis ĝian funkciadon en funkcio de la novaj potencorilatoj post la falo de la berlina muro. Venis pli da atento por interkapitalistaj konfliktoj, la akra kontrasto inter la norda kaj suda hemisfero kaj la degenero de la tutmonda vivmedio.

Vrede kaj Esperanto
-------------------

Tekstoj de la revuo Vrede aperas ankaŭ en Esperanto en la retejo de la flandra porpaca revuo Vrede.

Vidu ankaŭ
----------

Internacia Reto de Muzeoj por Paco

Paco

Nobelpremio pri paco

Eksteraj ligiloj
----------------

Oficiala retejo
  


|  |
| --- |
| Fontoj, notoj kaj/aŭ referencoj

1. ↑  Niaj membroj > Vrede VZW 11.11.11
2. ↑  (nederlanda) Hans Nodo, *Hans Knoop (FJO) en Ludo De Brabander (vrede vzw) op Terzake*, Joods Actueel, la 17-an de novembro 2012.
3. ↑  (nederlanda) Jeroen van Laer, *Van ‘anti-raketten’ tot Irak. Internationale coördinatie van wereldwijd protest en de impact van veranderende communicatie-technologieën* (De 'kontraŭ-misiloj' al Irako. Internacia kunordigo de tutmonda protesto kaj la efiko de ŝanĝiĝanta komunikado-teknologioj), Brood & Rozen, n-ro 2, 2009
4. ↑  La Arkivoj de la Belga Unio por la Defendo de la Paco - Vrede vzw, Bert Boeckx, departemento de Arkivoj , AMSAB, 1996.
5. ↑  Arkivo de Vrede vzw, revuo por la internacia politiko Arkivigite je 2017-12-15 per la retarkivo Wayback Machine Merel De Smet, Vredesarchief, 2016.
6. ↑  Vrede (1971-nun) ODIS, la 17-an de decembro 2010.
7. ↑  Historio Arkivigite je 2019-02-09 per la retarkivo Wayback Machine de Vrede vzw
 |
Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio).
La **Vojo de Karlo la 5-a** estas vojiro tra 24 hispanaj municipoj laŭ vojaĝo de Karlo la 5-a ekde norda Hispanio suden al la Monaĥejo de Yuste (Ekstremaduro). 

La vilaĝoj sur la itinero okazigas mezepokajn merkatojn kaj teatraĵojn pri la vojaĝo de Karlo la 5-a. La festaĵoj komenciĝas en Laredo en septembro, sur la plaĝo La Salvé, kio estas ek-punkto de la itinero.

Originala veturo
----------------

Unu jaron post abdiko (eksimperiestriĝo), en 1556, Karlo la 5-a komencis ŝipan veturon de Flandrio al Hispanio. Li elŝipiĝis sur strando de Laredo (Kantabrio) la 28-an de septembro 1556 kaj post plurtaga resto komencis marŝan veturon suden. Post tri tagoj, li alvenis al Agüera kaj tranoktas tie. Poste li veturis tra El Ribero, Tierras de Pienza, Santurde, Santullán, Pomar kaj venis al Medina de Pomar kun festa bonveno.

Teatraĵo pri la alveno de Karlo la 5-a en la vilaĝo Medina de Pomar (2007).
Pro misindigesto pro troa manĝado de marinaĵoj, li devis resti du tagoj tie, kaj rekomencis sian vojaĝon ĝis la monaĥejo de Fresdeval.

Post plurmonata veturo, Karlo la 5-a alvenis al Monaĥejo de Yuste la 5-an de februaro 1557, kaj mortis tie la 21-an de septembro 1558.

Vojiro
------

Golfo de Santoña kaj la strando **La Salvé**, en Laredo, kie la itinero komenciĝas.
Jen listo de la municipoj sur la vojo, je ordo de eka ĝis fina punktoj:

**Kantabrio:**

* Laredo
* Colindres
* Limpias
* Ampuero
* Rasines
* Ramales de la Victoria
* Soba

**Eŭskio:**

* **Biskajo:**
	+ Lanestosa

**Kantabrio:**

* Soba

**Kastilio kaj Leono:**

* **Provinco Burgoso:**
	+ Medina de Pomar
	+ Pesadas de Burgos
	+ Hontomín
	+ Burgoso
	+ Celada del Camino

* **Provinco Palencio:**
	+ Palenzuela
	+ Torquemada
	+ Dueñas

* **Provinco Valadolido:**
	+ Cabezón de Pisuerga
	+ Valadolido
	+ Valdestillas
	+ Medina del Campo

* **Provinco Avilo:**
	+ Horcajo de las Torres

* **Provinco Salamanko:**
	+ Alaraz
	+ Gallegos de Solmirón
	+ Puente del Congosto
	+ Peñaranda de Bracamonte

* **Provinco Avilo:**
	+ El Barco de Ávila

**Ekstremaduro:**

* **Provinco Kacereso:**
	+ Tornavacas
	+ Jarandilla de la Vera
	+ Monaĥejo de Yuste

Vidu ankaŭ
----------

* Jakoba Vojo
* Vía de la Plata
* Vojo de Cido

Ligiloj
-------

* Vojo de Karlo la 5-a, en la turisma retejo de Kastilio kaj Leono[*rompita ligilo*]
* Marŝado en Ekstremaduro Arkivigite je 2013-04-12 per la retarkivo Wayback Machine
**Vojvodinci,** serbe **Војводинци,** rumane **Voivodinţ,** germane **Wojwodintz,** hungare **Vajdalak** estas malgranda vilaĝo en Serbio en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato en municipo de Versec. 

Vojvodinci situas en la mapo en la verda municipo
Municipo de Versec
Rumana ortodoksa preĝejo en Vojvodinci

Bazaj informoj
--------------

* 45° 01′ 07″ N 21° 20′ 48″ O﻿ / ﻿45.01861 °N, 21.34667 °O﻿ / 45.01861; 21.34667 (mapo)Koordinatoj: 45° 01′ 07″ N 21° 20′ 48″ O﻿ / ﻿45.01861 °N, 21.34667 °O﻿ / 45.01861; 21.34667 (mapo)
* Areo: 21  km²
* Alto super marnivelo: 74 m
* Loĝantaro: 410
* Poŝtkodo: 26338
* Telefonprefikso: +381 13
* Aŭtokodo: VŠ

Situo
-----

Vojvodinci situas sur ebenaĵo laŭ bordo de Karaŝ

Historio
--------

Ĝis Traktato de Trianon Vajdalak apartenis al Hungara reĝlando, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la vilaĝon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Vojvodinci 417 homoj, (366 rumanoj (88 %), 19 serboj, 13 ciganoj, 3 hungaroj kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* Rumana ortodoksa preĝejo

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino
**Viroconium Cornoviorum** estis romia urbo ĉe Wroxeter, Shropshire, Anglio. Ĝi situis ĉirkaŭ ok kilometrojn sudoriente de Shrewsbury.

Ruinoj de Viroconium Cornoviorum
La urbo fondiĝis ĉirkaŭ 58 p.K. kiel legia fortikaĵo dum invado de Kimrio. La urbo rapide pligrandiĝis kaj en 130 enhavis pli ol 70 hektarojn, kun ĉirkaŭ 15 mil loĝantoj kaj forumo dediĉita al Hadriano. Verŝajne ĝi estis la kvara plej granda urbo de romia Britio.

Dum la 5-a jarcento, post la foriro de la romianoj, la urbo kadukiĝis. Tamen de 530 al 570 estis iom da restaŭro - eble instigate de episkopo, eble ĉar la urbo servis portempe kiel ĉefurbo de la kimra regno Powys. La rekonstruo estis en ligno, ne ŝtono. Dum la frua 7-a jarcento, verŝajne post kiam la anglosaksoj de Mercia forpelis la kimrojn, la urbo plue kadukiĝis. Ŝtonoj el la loko estis uzata de la anglosaksoj por la konstruo de la preĝejo de Wroxeter.

Plejparte la romiaj urboj de Britio restis urboj dum sekvaj epokoj. Ne certas kial tio ne okazis ĉe *Viroconium Cornoviorum*. Eble la anglosaksoj preferis la situon de Shrewsbury.

Multe de la romia urbo ankoraŭ kuŝas subtere, sed imponaj ruinoj videblas. Estas malgranda muzeo; iuj el la plej gravaj elfositaĵoj videblas en muzeo en Shewsbury.
Trapezo de la vokaloj (skemo)
**Vokaloj** estas el pure elparola vidpunkto sonoj, kiuj ne metas obstaklon al la trairanta aerblovo (dum konsonantoj ja havas tian obstaklon). El fonologia vidpunkto vokalo estas sono, kiu formas la kernon de silabo (dum konsonantoj aperas antaŭ kaj post tia kerno). Por distingi inter tiuj du sencoj, oni foje uzas la terminon vokoido, kiam temas pri la pure elparola senco de la ideo "vokalo" (dum pure elparolan konsonanton oni tiam nomas kontoido).

Ĉefaj trajtoj
-------------

Vokalojn oni distingas per du ĉefaj trajtoj: **antaŭeco** kaj **vasteco** kaj akustike laŭ iliaj formantoj.

Ĉe elparolo de antaŭaj vokaloj la lango troviĝas proksime al la antaŭo de la buŝo (proksime al la lipoj). Ĉe elparolo de malantaŭaj vokaloj la lango troviĝas malantaŭe en la buŝo. Ĉe elparolo de vastaj vokaloj estas granda malfermaĵo inter la lango kaj la supro de la buŝo. Ĉe malvastaj vokaloj la lango estas proksima al la supro de la buŝo.

Sed ekzistas ne nur du gradoj de antaŭeco kaj vasteco. En multaj lingvoj estas almenaŭ tri gradoj de vasteco, kaj ofte ankaŭ tri aŭ pli da gradoj de antaŭeco. Tiam oni parolas pri vokaloj mezvastaj, kaj pri vokaloj centraj, k.s.

Plej ofte malantaŭaj vokaloj estas aldone elparolataj kun **rondigitaj lipoj**, dum antaŭaj vokaloj plej ofte estas elparolataj sen tia liprondigo. Sed en lingvoj kun multaj vokalfonemoj ekzistas ofte ankaŭ rondigitaj antaŭaj vokaloj, kaj en iuj lingvoj ankaŭ nerondigitaj malantaŭaj vokaloj.

Esperanto havas kvinvokalan sistemon. Tiu sistemo estas efektive la plej ofta inter la homaj lingvoj. Oni povas ĝin prezenti en jena skemo, t.n. vokaltriangulo:

```
            antaŭe   centre   malantaŭe
  malvaste      i		  u
  mezvaste        e            o
  vaste                 a
```

Aldonaj trajtoj
---------------

En pluraj lingvoj (sed ne en ĉiuj) vokaloj varias pri "kvanto" aŭ "longeco". Longaj vokaloj estas elparolataj per pli longa spirado ol la mallongaj. Ofte "e" kaj "o" estas pli malvastaj kiam ili estas pli longaj. En la Internacia Fonetika Alfabeto oni montras longajn vokalojn per [:].

Ekzemploj.

* En la germana gravas longaj kaj mallongaj vokaloj, kaj en multaj okazoj oni montras longajn vokalojn per la litero /h/.

```
 *Bahn* ba:n (=fervojo) malsama ol *Bann* ban (=malpermeso)
 *Miete* 'mi:te (=luo) malsama ol *Mitte* ˈmɪtə (=mezo)
```

* En la latina ankaŭ gravas la vokala longo, sed ĝi ne estas kutime montrata (eblas montri ĝin per supersignoj, ekzemple /ā/ kaj /ă/)

```
 *věni* 'vɛni (=venu) malsama ol *vēni* 've:ni (=mi venis)
```

* En la finna longaj vokaloj estas montrataj skribante dufoje la saman vokalon

```
 *sata* (=cent) malsama ol *sataa* (=pluvas)
```

En aliaj lingvoj, ekzemple la latinidaj lingvoj, la longeco de la vokaloj ne gravas. Kvankam ofte kelkaj vokaloj estas elparolataj pli longe ol aliaj, oni povas ŝanĝi la longon sen ŝanĝo de signifo. Ankaŭ Esperanto estas tia lingvo.

Vidu ankaŭ
----------

* Tema vokalo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 7570
* GND: 4063778-5
* LCCN: sh2002006459
* SUDOC: 027796329
* BNF: 11976160w
* NDL: 00560828
* NKC: ph120463
* BNE: XX546387
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Vuadens-Sud (stacidomo). |



**Vuadens** estas urbo kaj komunumo en la distrikto Grejerco en Kantono Friburgo, Svislando. Ĝi havis 2045 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011.

Geografio
---------

Vuadens siutas en la Friburgaj Antaŭalpoj, proksimume 4 kilometrojn okcidente de la urbo Bulle, ĉe la suda bordo de la rivero Sionge. La komunumo konistas el la vilaĝo Vuadens kaj la vilaĝetoj Le Dally (sur alteco de 798 m s.m. Les Craux (sur alteco de 857 m s.m.), Les Moret (sur alteco de 793 m s.m.), Les Crous (sur alteco de 860 m s.m.) kaj La Place (sur alteco de 864 m s.m.).

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 10,44 km², de kiuj 23,6% estas kovritaj de arbaro, 65,8% servas por agrikulturo kaj 10,4% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Vuadens limas en nordo al Riaz, en oriento al Bulle, en sudo al Grejerco, kaj en okcidento al Vaulruz.

Trafiko
-------

Tra Vuadens pasas la kantona ĉefvojo n-ro 12 de Bulle al Vevey kaj la svisa aŭtovojo A12, kies plej proksimaj alveturejoj situas oriente apud Bulle kaj okcidente apud Vaulruz ambaŭ en distanco de 3 km de la komunumocentro. Per du haltejoj ĉe la etspura fervojo de Bulle al Châtel-Saint-Denis kaj stacidomo ĉe la trajnlinio de Bulle al Romont la komunumo estas bone konektita al la publika transportreto.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Vuadens datiĝas el la jaro 516 kiel *curtis Wadingum*. En frua mezepoko Vuadens apartenis al la reĝolando de Burgonjo. En la jaro 1317 ĝi estis donacita al Savojo kaj submetita al la administrado de Corbières. En la jaro 1555 Vuadens fariĝis havaĵo de la urba ŝtato Friburgo kaj apartenis ĝis la Helveta Revolucio de 1798 al la Voktejo Corbières. Post ĝi estis ĝis la enkonduko de la nova kantona konstitucio parto de la distrikto Bulle kaj tiam ek de 1848 de la hodiaŭa distrikto Grejerco.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: *François Genoud*: *Vuadens* en *Historia Leksikono de Svislando* (2001-05-14)

Vidu ankaŭ
----------

* Vuadens-Sud (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Vuadens

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Vuadens** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Grejerco |
| --- |
| Bas-Intyamon • Botterens • Broc • Bulle • Châtel ĉe Montsalvens • Corbières • Crésuz • Echarlens • Grandvillard • Grejerco • Hauteville • Haut-Intyamon • Jaun • La Roche • Le Pâquier • Marsens • Morlon • Pont-en-Ogoz • Pont-la-Ville • Riaz • Sâles • Sorens • Val-de-Charmey (Cerniat • Charmey) • Vaulruz • Vuadens |  |

 |
**Tibor CSEH** [ĉe] hungara inĝeniero pri kemio, publicisto, kulturorganizinto. Li naskiĝis en Cernatu de Jos la 27-an de februaro 1925 kaj mortis en Wyckoff, New Jersey (Usono) la 1-an de septembro 2004. La vidvino de Tibor Cseh donacis en 20013 al la naskiĝvilaĝo 2000 librojn el la biblioteko de sia estinta edzo.

Kariero
-------

Cseh Tibor fuĝis en 1948 en Aŭstrujon, de 1960 li vivis en Brazilo. De la fino de la 60-aj jaroj li vivis en Midland Park, New Jersey. En São Paulo li estis vicrektoro de Libera Universitato Könyves Kálmán. Li aperigis studaĵojn, artikolojn, novelojn en revuoj Nemzetőr, Új Látóhatár kaj en la gazetoj de Nordameriko kaj Sudameriko. Li redaktis por jaroj la revuon *Itt-Ott*.

Libro
-----

* *Csernátontól a Reménység taváig* (Selektitaj verkoj), 2014.

Fontoj
------

* Borbándi GyulaNyugati magyar irodalmi lexikon és bibliográfia*, HITEL, Budapest 1992*
* Literarura Muzeo Petőfi

Eksteraj ligiloj
----------------

* Donaco al naskiĝvilaĝo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 494099
 |
**Virusa imunodeficito de katoj** (ankaŭ *Sindromo de akirita perdo de la imuneco*, popole *Kata aidoso*, enkutimiĝinta siglo **FIV**, angle *Feline Acquired Immune Deficiency Syndrome - FAIDS*) estas infekta malsano trafanta katojn.

Viruso
------

Viruso FIP estas retroviruso kaŭzanta disigon de la imuneco de katoj. Ĝi apartenas en grupon de lentovirusoj simile kiel viruso de HIV, kiu kaŭzas aidoson ĉe homo. Tial oni kutimas nomigi ĝin ankaŭ kiel katan aidoson.

La vituso FIV troviĝas en la sango, salivoj kaj lakto. En ekstera medio ĝi estas nestabila. Tial transporto de la infekto okazas per rekta kontakto inter katoj. Seksa transporto de la viruso ĝis nun ne estis pruvita. Katidoj jam povas kontaĝi jam en la utero, dum nasko, per salivoj aŭ per lakto. Relative pli ofte la kontaĝo okazas ĉe virkatoj dum bataloj je teritorio.

Simptomoj
---------

La viruso kaŭzas malaltigitan defendkapablon de la kato, sekve de kio povas ataki la organismon ordinaraj bakterioj aŭ tiniaj infektoj. Tio montriĝas ĉe katoj per pligrandiĝintaj limfaj ganglioj, inflamaj malsaniĝoj de gingivoj, konjunktivito, inflamoj de haŭto, nazkataro, kronikaj diareoj, febroj, malviglado, dum pli longa paso aperas glaŭkomoj kaj diversaj specoj de tumoroj. Ĉe kelkaj unuopuloj aperas diversaj neŭrologiaj abnormalaĵoj kondukantaj al devigaj movoj, timo aŭ nepriregebla agresiemo.

Fazoj de malsaniĝo
------------------

1. Kelke da semajnoj post la kontaĝo ĉe la kato aperas febroj, perdo de apetito, pligrandigitaj limfaj ganglioj, kiuj en la paso de tempo cedos.
2. La kato estas klinike sana, sed ĝi estas portanto de la viruso.
3. Iom post iom montriĝas simptomoj - perdo de apetito, nazkataro, spirproblemoj, kronikaj haŭtaj problemoj ks.
4. Pli ofta apero de malsanoj kaj ties pli grava paso, nereagado je kutima maniero de kuracado kaj sekva dormigo de la besto.

Terapio
-------

Dum ne ekzistas fidinda kuracmetodo kondukanta al resaniĝo de la kata aidoso. Estas necese izoli de la ceteraj la trafitajn bestojn pro risko de transporto de la malsano. Ne estas bezone mortigi la katon tuj diagnozinte la malsanon, ĉar la kato kapablas kun bona zorgemo supervivi eĉ kun la viruso ankoraŭ kelke da plenvaloraj jaroj. Tuj kiam komenciĝos montriĝi longdaŭraj sekundaraj infektoj kaj la besto suferas, poste estas konsiderinda eŭtanazio. La terapio konsistas precipe en:

* dumtempa kuracado de la sekundaraj infektoj,
* bredado de la besto laŭeble en pura kaj nestresiganta medio,
* regula kontrolo de sangaj rezultoj kaj eventuala kemoterapio.

Profilaktiko
------------

En Eŭropo ne ekzistas vakcinaĵo kontraŭ FIV, sed en Usono estis en la jaro 2002 aprobita vakcina preparaĵo.

* Kategorio Virusa imunodeficito de katoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Virusa imunodeficito de katoj en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Volframito el Portugalio.
**Volframito**, (Fe,Mn)WO4, estas fera mangana volframa mineralo kiu estas intermeza inter ferberito (Fe2+ riĉa) kaj hubnerito (Mn2+ riĉa). Kun scheelito, la volframita serio estas la plej gravaj el la ercoj de tungsteno. Volframito estas trovita en vejnoj de kvarco kaj pegmatito] asociaj kun granitaj magmentrudaj rokoj. Asociaj mineraloj estas kasiterito, scheelito, bismuto, kvarco, pirito, galeno, sfalerito, kaj arsenopirito.

Tiu mineralo estis historie trovita en Eŭropo en Bohemio, Saksio, kaj Kornvalo. Ŝajne Ĉinio havas la plej granda rezervo en la mondo de tungstena erco kun ĉirkaŭ 60%. Aliaj produktantoj estas Kanado, Portugalio, Hispanio, Rusio, Aŭstralio, Tajlando, Sud-Koreio, Ruando, Bolivio, Usono, kaj la Demokratia Respubliko Kongo.

Volframito estas tre valora kiel la ĉefa fonto de la metalo tungsteno, forta kaj tre densa materialo kun tre alta fandotemperaturo uzata por elektraj filamentoj kaj kirasita municio, same kiel por la duraj maŝinaroj de tungstena karbido. Dum la Dua Mondmilito, minoj de volframito estis strategia afero, pro sia uzado por municio kaj iloj.

Volframito estis konsiderata konflikta mineralo pro neetikaj minpraktikoj observitaj en Demokratia Respubliko Kongo, dum la Kongaj Militoj.

Referencoj
----------

1. ↑  "Clean them up",  *The Economist*, 19a de Aŭgusto 2010.
2. ↑   Nazi Gold: Spain and Portugal (2011-08-19). Arkivita el la originalo je 2011-08-19. Alirita 2017-11-11.
3. ↑   (21a de Aŭgusto 2010) "Clean them up: Congo's conflict minerals", *The Economist* **396** (8696), p. 41.  Alirita 24a de Aŭgusto 2010..

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 736745
 |
**Vularija,** hungare **Drávaollár** estas ne memstara, malgranda vilaĝo en Kroatio, en distrikto Međimurje, en municipo de Orehovica.

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Loĝantaro: 410
* Poŝtkodo: 40322
* Aŭtokodo: ČK
* Telefonprefikso: +385 040
* 46° 19′ 37″ N 16° 28′ 37″ O﻿ / ﻿46.32694 °N, 16.47694 °O﻿ / 46.32694; 16.47694 (mapo)Koordinatoj: 46° 19′ 37″ N 16° 28′ 37″ O﻿ / ﻿46.32694 °N, 16.47694 °O﻿ / 46.32694; 16.47694 (mapo)

Loknomo
-------

La historia hungara loknomo estis preskaŭ la sama kiel la kroata: (Vullária). Fine de la 19-a jarcento pro la hungariga politiko la vilaĝo ricevis tute novan hungaran loknomon.

Situo
-----

Vularija situas sur ebenaĵo.

Historio
--------

Ĝis Traktato de Trianon Drávaollár apartenis al Hungara reĝlando, al Zala (reĝa departemento), al distrikto Perlak, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo senbatale okupis la regionon kaj post 10 tagoj transdonis ĝin al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, poste denove de Jugoslavio kaj ekde 1991 de Kroatio.

Vidindaĵoj
----------

* kapelo de Sankta Floriano
***Volgaj ribeluloj***  (*Атӑл пăлхавçисем* en la ĉuvaŝa, *Волжские бунтари* en la rusa) estas sovetia kaj ĉuvaŝa filmo de Pavel Petrov-Bitov aperinta en 1926, la unua ludfilmo filmita en Ĉuvaŝio.

La filmo ne konserviĝis, fakte ĝi estis intence detruita. La ideo detrui ĝin estis prenita de la Regiona Oficejo de Ĉuvaŝa Aŭtonoma Soveta Socialisma Respubliko.

Temo
----

Unua rusia revolucio, de 1905 al 1907. Ĥuri, aktiva agrikulturisto dum la revolucio, estas arestita kaj malliberigita. La ĉuvaŝaj kamparanoj provas liberigi lin. La caraj trupoj, estrataj de Kazan, subpremas la ribelon de la vic-guberniestro Kobeko en sangon. Ĥuri tiam sukcesas fuĝi. Sub la influo de Kobeko, li ĵetas bombon, sed li malsukcesas en sia provo kaj devas rifuĝi alilanden. Kiam li revenas, li estas arestata kaj denove malliberigata. Liberigite dum la Rusia revolucio de 1917, li mortos post kapto fare de la trupoj de Kazan.

Teĥnikaĵoj
----------

* Titolo: Volgaj ribeluloj
* Lingvoj: rusa, ĉuvaŝa
* Reĝisoro: Pavel Petrov-Bitov
* Scenaro: Joakim Maksimov-Koŝkinskij  
Pavel Petrov-Bitov
* Muziko:
* Devenlando: Sovetunio kaj Ĉuvaŝio
* Formato: B&N
* Ĝenro: Drama filmo
* Daŭro: 78 minutoj
* Aperdato: 22-a de junio 1926

Rolularo
--------

* S. Galiĉ
* Pjotr Kirillov
* Marija Dobrova
* Iona Talanov
* Ŝura Zavjalov

Vidu ankaŭ
----------

* Ĉuvaŝio

Referencoj
----------

1. ↑  Volskié bountari/Volgaj ribeluloj (1926)

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Filmo |

* Volgaj ribeluloj en IMDb
* ruse «Волжские бунтари» в «Чувашской энциклопедии»
**Wihtred** (n. ĉ.670, m. la 23-an de aprilo 725) estis reĝo de Kent de ĉ.691 al sia morto.

Familio
-------

Wihtred estis filo de Ecgberht la 1-an kaj frato de Eadric, ambaŭ antaŭaj reĝoj de Kent.

Regado
------

Ĉirkaŭ 685 Caedwalla, reĝo de Wessex, invadis Kent kaj venkis Eadric, entronigante sian fraton Mul. Eadric mortis en 687. La saman jaron Mul estis mortigata. Swaefheard kaj Oswine (verŝajne subtenata de Aethelred la 1-a, reĝo de Mercia) sekvis lin kiel kunreĝoj. Ĉ. 691 Wihtred kaptis la tronon, kaj laŭ la anglosaksa historiisto Bede, liberigis Kent. Unue Wihtred regis kune kun Swaefheard sed ne post 694 li estis la sola reĝo.

En 696 Wihtred eniris pacakordon kun Ine, kiu sekvis Caedwalla kiel reĝo de Wessex. Li pagis monpunon pro la mortigo de Mul, kaj eble cedis iom da teritorio.

Leĝaro
------

La unua paĝo de 12a-jarcento manuskripto de la leĝaro de Wihtred
Verŝajne la 6-an de septembro 695 Wihtred eldonis leĝaron. Proksimume samtempe Ine de Wessex ankaŭ eldonis leĝaron kaj estas indikoj ke la du reĝoj iom kunlaboris pri la leĝaroj: unu leĝo aperis en ambaŭ; kaj Wihtred uzis la vorton de la dialekto de Wessex por "nobelo", ne tiu de la dialekto de Kent. La enkonduko de la leĝaro de Wihtred substrekas la rolon de la eklezio en ĝia verkado; kaj Berhtwald, ĉefepiskopo de Canterbury, kaj Gefmund, episkopo de Rochester (Kent), ĉeestis la konsilion kiu aprobis ĝin.

Edzinoj
-------

Wihtred probable edziĝis tri fojojn: al Cynegyth; ne post 696 al Aethelburh; kaj ne post 716 al Waerburh.

Morto
-----

Wihtred testamentis la regnon al siaj tri filoj, Aelfric, Eadbert la 1-a kaj Aethelberht la 2-a.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 286912
* GND: 104110082
* VIAF: 49654203
 |