recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Glaŭkias** (greke *Γλαυκίας*; regis ĉ. 335 – ĉ. 302 a.K.) estis reĝo de Ilirio de la ŝtato de Taulantioj kiu hegemoniis en la aferoj de Ilirio en la dua duono de la 4a jarcento a.K. Glaŭkias estis unua menciita kiel portanta konsiderindan forton helpe de Klejto de Dardanio, alia princo de Ilirio, kontraŭ Aleksandro la Granda, en la batalo de Peliono en 335 a.K. Ili estis, tamen, ambaŭ venkitaj, kaj Klejto estis devigita rifuĝiĝi ene de la teritorioj de Taulantioj, kie Aleksandro ne povis persekuti lin, dum lia atento estis alvokita aliloken pro la novaĵoj de la ribelo de Tebo.

Oni sciis poste pri Glaŭkias, preskaŭ 20 jaroj poste, havigante rifuĝon por la infanto Pirho, kiam lia patro Eacido de Epiro estis forigita el Epiro; la edzino de Glaŭkias nome Berea de Epiro apartenis al la Eacedoj de Molosanoj. Tiele li ofendis Kasandron, kiu intencis ekposedi Epiron por si mem, kaj kiu malsukcesis proponis al Glaukias 200 atikajn talantojn por transdoni la infanon.

Ne longe poste, la reĝo de Macedonio invadis liajn teritoriojn, kaj venkis lin batale; sed kvankam Glaŭkias ligiĝis per la traktato kiu evitis malamikaĵojn kontraŭ la aliancanoj de Kasandro, li ankoraŭ retenis Pirhon je sia kortego, kaj, post la morto de Alcetas la 2-a de Epiro, en 307 a.K. li kaptis la oportunon por invadi Epiron per armeo, kaj establis la junan princon, tiam 12 jarojn aĝa, en la tronon. La teritorioj de Glaŭkias bordis ĉe tiuj de Apolonio, Ilirio, kaj Epidamnos, kaj tiu proksimeco metis lin en oftaj malamikecoj kun tiuj ŝtatoj. En 312 a.K. li akiris kontrolon de Epidamno. La dato de sia morto ne estas menciitaj, sed ŝajne li estis ankoraŭ reganta en 302 a.K. kiam Pirho revenis al sia kortego, por esti ĉe la geedzeco de unu el siaj filoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Plutarko, Vivoj, Volumo 2/4 de George Long kaj Aubrey Stewart (2007), paĝo 120, "Having thus escaped from their pursuers they proceeded to Glaukias, the king of the Illyrians [...] gave Pyrrhus in charge of his wife."

Fontoj
------

* *The Illyrians* de John Wilkes Paĝo 124 ISBN 0-631-19807-5
* *Who's Who in the Age of Alexander the Great* de Waldemar Heckel ISBN 978-1-4051-1210-9

* Kategorio Glaŭkias en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 574973
 |
**Debitoro** aŭ **ŝuldanto** estas natura aŭ jura persono, kiun trafas ŝuldo laŭ kontrakta aŭ leĝa devo. La ŝuldo povas estis mono aŭ alia devo (plenumo de io). La ŝuldanto devas plenumi difinitan monpagon, devon al la kreditoro.

Se temas pri kredito okaze de la ŝuldo, la ŝuldanto pagas ĝenerale difinitan interezon por la kredito. Ŝuldanto povas plenumi la laŭkontraktan devon ekz. ankaŭ per transdono de nemoveblaĵoj, moveblaĵoj.

En ĝenerala uzo, la esprimo ŝuldanto estas kutime aluda je monŝuldantoj. Tamen, juro, jurisprudenco kaj literaturo ĝenerale komprenas tion, ke iu estas devigata provizi servon, kiu pliigas havaĵojn de la kreditoro. Ĉi tiu pliigo de la havaĵo de la kreditoro povas ekesti per mona pago, sed ankaŭ per transdono de posedaĵoj aŭ rajtoj (jura bazo: aĉetkontrakto, donaco), per transdono de uzrajto de iu objekto (prunto, luo), per provizo de servoj (servo-kontrakto, laborkontrakto) aŭ donante prunton. En reciprokaj kontraktoj (kiel aĉeto, luo aŭ laborkontraktoj), ambaŭ kontraktaj partoj estas samtempe kreditoroj kaj ŝuldantoj. Aĉetante, la vendisto ŝuldas al la aĉetanto la transdonon de proprieto de la aĵo vendita, dume la aĉetanto respondecas pri la devo provizi la aĉetprezon. Pro tio la aĉetprezaj ŝuldoj estas ĝenerale rigarditaj, kiel devo de la ŝuldanto, dume la transdono de la proprieto(rajto) kaj la transdono de la aĉetita objekto ankaŭ reprezentas devon por la kredit-vendisto.

Vidu ankaŭ
----------

* Kontrakto
* Salajro
* Ŝuldo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 845950
* GND: 4053466-2
* LCCN: sh85036134
* BNF: 12649845n
 |
Poezia Domo-Muzeo de Halina Poświatowska en Częstochowa, fot. Ivonna Nowicka.
Busto de Poświatowska ĉe ŝia muzeo, fot. Ivonna Nowicka.
Tombo de Halina Poświatowska
**Halina POŚWIATOWSKA** (naskiĝis la 9-an de majo 1935 en Częstochowa, mortis la 11-an de oktobro 1967 en Varsovio; fraŭlina nomo Myga) estis pola poetino kaj verkisto.

Poświatowska estas fama pro sia lirika poezio, kaj pro sia intelekta, pasia tamen sensentila poezio pri la temoj de morto, amo, ekzisto, famaj historiaj gravuloj, precipe virinoj, same kiel sia mordema traktado de vivo, vivado, estaĵo, abeloj, katoj kaj la sensajn kvalitojn ami, malĝoji kaj deziri.

Ŝiaj poemoj estas tradukitaj al bulgara, germana, persa, portugala kaj ukraina.

Listo de verkoj
---------------

* *Hymn bałwochwalczy* („Blasfema himno", 1958)
* *Dzień dzisiejszy* („Hodiaŭ", 1963)
* *Oda do rąk* („Odo al la manoj", 1966)
* *Opowieść dla przyjaciela* („Rakonto por plej bona amiko", 1967)
* *Jeszcze jedno wspomnienie* („Unu plia memoro", 1968)
* *Wiersze wybrane* („Kolekto de poemoj", 1975)
* *Poezje wybrane* („Kolekto de poezio", 1976)
* *Trzeba iść* („Devas iri", 1987)
* *Jestem* („Mi estas", 1991)
* *Rozcinam pomarańczę bólu* („Mi tranĉas oranĝon de doloro"; 1991)

Ekzemploj de poemoj
-------------------

vi demandas – kion portas en sakoj la karavanaj kameloj  

mian koron  

tra la dezerto  

  

kiam vi foriris  

mi restis sola  

sub la flava suno  

  

la tero estas seka  

kaj koroj malplenaj  

ne por mi ke ŝvelas  

la fonto de tenereco  

  

kelkfoje mi vidas vin  

sed miaj etenditaj manoj  

nur tuŝas  

mian penson pri vi  

  

vi demandas – kion portas en sakoj la karavanaj kameloj  

mian koron  

tra la dezerto

(pole *\*\*\** (*pytasz – co dźwigają w jukach wielbłądy podróżne*)  
**traduko**: Ivonna Nowicka por eo.wikipedia, 2019)
kiam ajn mi volas vivi mi krias  

kiam la vivo forlasas min  

mi alkroĉiĝas al ĝi  

mi diras – vivo  

estas frue foriri  

  

ĝia varma mano en mia mano  

miaj lipoj apud ĝia orelo  

mi flustras  

  

ho vivo  

- kvazaŭ la vivo estas amanto  

kiu volus foriri -  

mi pendigas min sur ĝia kolo  

mi krias  

  

mi mortos se vi foriros

(pole *\*\*\** (*zawsze kiedy chcę żyć krzyczę*)  
**traduko**: Ivonna Nowicka por eo.wikipedia, 2019)
se vi volus forlasi min  

ne forgesu rideton  

vi povas forgesi vian ĉapelon  

gantojn kajeron kun gravaj adresoj  

io ajn vere – por kiu vi devus reveni  

reveninte neatendite vi vidos min en larmoj  

  

se vi volus resti  

ne forgesu rideton  

vi rajtas ne memori mian naskiĝdaton  

nek lokon de nia unua kiso  

nek kialon de nia unua kverelo  

tamen se vi volas resti  

ne faru ĝin kun suspire  

sed kun rideto  

  

restu

(pole *\*\*\** (*jeśli zechcesz odejść ode mnie*)  
**traduko**: Ivonna Nowicka por eo.wikipedia, 2019)

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 674746
* GND: 118981498
* LCCN: n85068177
* VIAF: 32026044
* ISNI: 0000 0000 8110 9331
* SUDOC: 029390192
* BNF: 121027768
* BIBSYS: 90944204
* NKC: jn20040427013
* ICCU: RAVV261793
 |
**Dobrava** (naskiĝis inter 933 – 936, mortis 977) estis filino de bohemia princo Boleslao la 1-a kaj lia edzino Biagota.

Dobrava aŭ ankaŭ Doubravka (germane Guta aŭ Bona) estis la plej aĝa filino de Boleslav la 1-a kaj lia edzino, pri kiu estas konata nur la nomo, konservita sur tiutempaj denaroj. Ŝia eduko okazis en virina klostro versimile en Regensburg. Pli poste studis tie ankaŭ ŝiaj gefratoj Strachkvas (Kristián), posta ekleziulo kaj kronikisto, kaj Mlada, fondintino de la unua virina klostro en Bohemio, monaĥejo Sankta Georgo.

En la jaro 965 ŝi estis edzinigita al la unua historie konata pola princo Mieszko la 1-a. Ŝajnas, ke ŝi grave influis sian edzon. Li jam tiutempe planis sian bapton, kiu okazis jaron poste.

Ŝia plej aĝa filo estis la unua pola reĝo Boleslav la 1-a, nomata la Brava, kiu mallonge okupis eĉ la bohemian princan tronon. Krome ŝi naskis du filinojn, unu el ili iĝis sveda kaj dana reĝino Sigrid, edzino de Sven Forkbarba, la dua edziniĝis eble al iu slava aliancano. Ne estas klare, ĉu ŝia filo povis esti ankaŭ Vladivoj, reganta mallonge en Bohemio.

Post ŝia morto la rilatoj inter la du Boleslaoj malamikiĝis.

Fontoj
------

* SLÁMA, J.: Slavníkovci ve středověkém písemnictví, Praha, 1987

* Kategorio Dobrava en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 216164
* GND: 1066503249
* LCCN: n80110956
* VIAF: 43142777
* ISNI: 0000 0000 2127 903X
* NKC: osa2015871621
 |
Monero kun portreto de Fokas
**Fokas** (m. 610) estis trakia centurio, kiu estis estro de la Bizanca Imperio de 602 ĝis 610.

Li estis sendita en 602 al Konstantinopolo kiel porparolanto de la ribelantaj soldatoj kontraŭ imperiestro Maurikios. Li eluzis la tumultojn en la ĉefurbo kaj elektigis sin al imperiestro, anstataŭ Maurikios, kiun li ekzekutigis kun la filo. Tiel li iĝis la unua sukcesa uzurpanto en la historio de la Bizanca Imperio.

Fokas havis bonajn kontaktojn al Romio: li rekonis en religiaj aferoj la papan primaton, akirante tiel bonintencon de Gregorio la 1-a. Li packontraktis kun la avaroj, ke li pagas pli da jara imposto, sed tuj alfrontis lin ataka armeo de Hosrau la 2-a (iama aliancano de Maurikios) kaj la persoj militiris en Malgrand-Azion kaj en 608 atingis la Bosporon.

Fokas persekutis la kristanan sekton de la monofizitoj, tiel oni tre malamis la judojn en la orientaj provincoj. Lia regado iĝis pli kaj pli subprema. La timo pro la persoj kaj al ĝenerala ribelemo kondukis al tio, ke la kartaga eksarĥo en 610 – kun gvido de lia filo, Herakleios – militiris al Konstantinapolo. Herakleios ekzekutigis Fokas, sin mem deklaris imperiestro, la 5-an de oktobro 610.

Pri lia gloro fanfaras kolono eĉ hodiaŭ sur la roma forumo.

* Kategorio Fokas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 163705
* GND: 118742272
* LCCN: n94117202
* VIAF: 13102626
* ISNI: 0000 0004 4886 0106
* SUDOC: 169002322
 |
**Aleksandro Melentjeviĉ VOLKOV** (ruse *Александр Мелентьевич Волков*; n. 14-an de junio (2-an de junio laŭ julia kalendaro) 1891 en Ust-Kamenogorsk; m. 3-an de julio 1977 en Moskvo) estis rusa verkisto. Ĉefe li famiĝis per la porinfana rakonto »La magiisto de la smerald-urbo« kaj la postaj rakontoj pri la »Magia Lando«.

Biografio
---------

Volkov naskiĝis en Siberio. Jam tre junaĝe li okupiĝis pri literaturo. Per la patro li sciiĝis legi jam en aĝo de kvar jaroj. Tial oni lin en lernejo ekakceptis ne en unuan sed tuj en duan klason. Finante sian lernadon en baza lernejo, en aĝo de 12 jaro, li havis la plej bonajn rezultojn de ĉiuj en tiu aĝogrupo. Lia gimnazia ekzamenixo okazis dum unua mondmilito.

Li studis matematikon, poste altlerneje instruis kaj iĝis profesoro pri pli alta matematiko. Dume li eklernis anglan lingvon kaj ekigis traduki anglajn verkojn al rusa lingvo. Interalie li planis traduki la rakonton »La mirinda sorĉisto de Oz« de la verkisto L. Frank Baum. Tiu traduko grave influis al la verkado de Volkov.

Tradukante li jen kaj jen aldonis ion, finfine tute novaranĝis, novkreis kaj la rakonton kaj nomojn de la personoj, tiel verkis memstaran verkon: »La magiisto de la smerald-urbo«. Ĝi unuan fojon publikiĝis en Sovetunio 1939. 1959 ĝi eldoniĝis en tekste revizita formo, krome enestis la kongeniaj ilustraĵoj de Leonid Vladimirski.

Post la granda sukceso Volkov ekde 1963 verkis kvin pliajn rakontojn, daŭigis la fabelon pri la »Magia Lando«.

En la socialismaj landoj – speciale orienta germanio (GDR) – la libroj amplekse eldoniĝis kaj ofte reeldoniĝis. Sed ankaŭ en kapitalismaj landoj – ekz. okcidenta germanio (FRG) kaj Aŭstrio – ili haveblis. Same post fino de la socialisma epoko.

Dum 1977 Volkov en Moskvo mortis.

Bedaŭrinde ĝis nun ne aperis Esperantlingvaj versioj de liaj verkoj.

Verkoj
------

La serio pri »La Magia Lando«

»La magiisto de la smerald-urbo« estas la unua verko el tiu serio kaj klare laŭas la verkon de BAUM (»La magiisto de Oz«). La pliaj verkoj konstante temas pri konfliktoj de la aŭ inter la popoloj kiuj vivas en la Magia Lando. La lasta rakonto eĉ sciencfikcias.

Kongenias la ilustraĵoj de la grafikisto Leonid Vladimirski; ili per sia ĉarmo kontribuis al la granda sukceso de tiuj libroj.

* La magiisto de la smerald-urbo (Волшебник Изумрудного города; 1939, tekste revizita 1959)
* Ruzulo Urfin kaj liaj lignaj soldatoj (Урфин Джюс и его деревянные солдаты; 1963)
* Sep reĝoj subteraj (Семь подземных королей; 1964)
* Fajro-dio de la Marranoj (Огненный бог Марранов; 1968)
* Flava nebulo (Желтый туман; 1970)
* Sekreto pri la kastelo forlasita (Тайна заброшенного замка; 1975)

Ekde 1993 aliaj verkistoj provis daŭrigi la serion.

Aliaj verkoj
------------

* Du fratoj (1950)
* La arkitektoj (1954)
* Vojaĝo al tria jarmilo (1963)
* diversaj tradukoj, i. a. verkojn de Jules Verne

* Kategorio Aleksandr Melentjeviĉ Volkov en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 204965
* GND: 119416654
* LCCN: nr89009448
* VIAF: 32806057
* ISNI: 0000 0001 0963 5211
* SUDOC: 080182623
* NKC: xx0065950
 |
**Gotfredo la 2-a** (naskiĝis la 23-an de septembro 1158, mortis la 19-an de aŭgusto 1186) el la dinastio Plantaĝenetoj estis duko (per edzeco) de Bretonio ekde 1181 ĝis sia morto. Li estis ankaŭ grafo de Richmond.

Genealogio de Conan la 4-a, duko de Bretonio

Li estis angla princo, la kvara filo de Henriko la 2-a (Anglio) kaj Eleonoro de Akvitanio. Kiel la aliaj legitimaj filoj de Henriko, li ribelis kontraŭ sia patro. Lia unua ribelo okazis en 1173, kiam li estis dekkvin-jara; la sekvantan jaron li kaj Henriko reamikiĝis. En 1183 li denove ribelis, militante kune kun sia frato Henriko la Juna Reĝo kontraŭ alia frato, la estonta Rikardo la 1-a (Anglio).

Henriko aranĝis lian edzigon en Julio 1181 al Konstanca (dukino de Bretonio), kaj tiel li iĝis duko de Bretonio. Gotfredo kaj Konstanca havis tri infanojn:

* Eleonora (konata kiel la bela knabino de Bretonio (1184-1241), kiu estis kaptata en 1202, kune kun sia frato Arturo, de Johano (Anglio) kaj enkarcerigata ĝis sia morto en Anglio
* Matilda de Bretonio (m. infane antaŭ 1189)
* Arturo la 1-a (Bretonio) (1186-1203), naskita post la morto de Gotfredo.

Gotfredo estis subtenanto de la franca reĝo Filipo la 2-a kaj ofte alianciĝis al Filipo kontraŭ sia patro. Li pasis multe da tempo ĉe la franca kortego, kaj Filipo nomumis lin seneskalo. Por financi siajn kampanjojn, li forprenis posedaĵojn de preĝejoj kaj monaĥejoj: pro tio li estis malamata de la Eklezio kaj de la plejparto de la kronikistoj de la epoko. La kronikisto Giraldus Cambrensis skribis pri li, "per lia dolĉa kaj persvada elokventeco li povis dissolvi la plej firmajn aliancojn, kaj per lia parola flueco li ĵetis du regnojn en konfuzon."

En 1186 li mortis pro turnira akcidento ĉe Parizo: verŝajne li estis mortige piedpremata de ĉevalo. Post tio Konstanca regis Bretonion. Laŭ Giraldus Cambrensis, Filipo la 2-a tiom lamentegis lian morton ke li penis salti en la ĉerkon. Tamen laŭ la franca kronikisto Ragord, Gotfredo mortis pro subita abdomena malsano tuj post li anoncis al Filipo ke li planis disrabi Normandion. Li estis entombigita en la katedralo Notre-Dame de Paris.
listo de la suverenoj de Bretonio

* Kategorio Gotfredo la 2-a (Bretonio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 273074
* LCCN: no2004073907
* VIAF: 306488611
* ISNI: 0000 0004 2838 0914
* SUDOC: 167454404
 |
**Alauddin Ĥalĝi** aŭ *ʿAlāʾ ud-Dīn Khaljī* (r. 1296–1316) estis la dua kaj plej pova reganto de la Ĥalĝia dinastio kiu regis en la Delhia Sultanlando en la Hinda subkontinento.

Denaske Ali Gurŝasp, Alauddin estis nevo kaj bofilo de sia antaŭulo Ĝalal-ud-din. Kiam Ĝalal-ud-din iĝis la Sultano de Delhio post elpostenigi la Mamlukojn, Alauddin ricevis la postenon de *Amir-i-Tuzuk* (io kia ceremoniestro). Alauddin akiris la guberniestrecon de Kara en 1291 post subpremadi ribelon kontraŭ Ĝalaluddin, kaj la guberniestrecon de Aŭadho en 1296 post profitiga rabado de Bilsa. En 1296, Alauddin rabadis Devagiri, kaj akiris financon por sukcesa ribelo kontraŭ Ĝalaluddin. Post mortigi Ĝalaluddin, li plifirmigis sian povon en Delhio, kaj venkis la filojn de Ĝalaluddin en Multano.

Dum postaj kelkaj jaroj, Alauddin sukcese defendis sin el Mongolaj invadoj el Ĉagataja Ĥanlando, en Jaran-Manjur (1297–1298), Sivistan (1298), Kili (1299), Delhio (1303), kaj Amroha (1305). En 1306, liaj fortoj atingis ŝlosilan venkon kontraŭ la Mongoloj apud la bordoj de la rivero Ravi, kaj en la postaj jaroj, liaj fortoj rabadis la Mongolajn teritoriojn en areoj de la nuntempa Afganio. La militkomandantoj kiuj sukcese estris lian armeon kontraŭ la Mongoloj estis Zafar Ĥan, Ulugh Ĥan, kaj lia sklav-generalo Malik Kafur.

Bibliografio
------------

* Mahajan, V.D. (1991, represo 2007). History of Medieval India, Part I, New Delhi: S. Chand, ISBN 81-219-0364-5, pp. 237 kaj 244
* Nizami, K.A. (1970, represo 2006) A Comprehensive History of India, Vol-V, Part-1, People Publishing House, ISBN 81-7007-158-5, p. 631

* Kategorio Alauddin Ĥalĝi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 641035
* GND: 119440342
* LCCN: n88154037
* VIAF: 38469568
* ISNI: 0000 0000 7904 5965
 |
**Grażyna DOBROŃ** (naskiĝis la 8-an de februaro 1954 en Varsovio) – pola ĵurnalistino kaj redaktorino de Pola Radio, spertulino pri psikologia romano, veganino specialiĝanta pri bonfarto, laŭreatino de Grand Prix de Internacia Radi-Televida Universitato pro disaŭdigaĵo pri surardaĵa promeno.

Vivo
----

Laŭ edukiteco estas polistino kun specialiĝo pri romantikisma literaturo – psikologia romano.

Grażyna Dobroń komencis labori en Pola Radio ĉ. 1979 – dum preskaŭ unu jaro laboris en Studenta magazino en Programo Dua de Pola Radio. Poste transiris sub prizorgo de Andrzej Turski. Ŝi laboris ĉe Radiokuriero en Programo Unua. Post eksplodo de la milita stato en Pollando, en 1982 transiris al Programo Tria. Tie laboris kiel raportistino, ĉefe pri sociaj problemoj. Poste iĝis parlamenta raportistino, kie kun sukceso laboris dum pluraj jaroj. Ankoraŭ komence de la 90-aj jaroj troviĝis fronte de politikaj ĵurnalistinoj de la Programo Tria. En 1995 okazigis faman intervjuon, en kiu Aleksander Kwaśniewski – estanta tiam kandidato por la posteno de prezidanto de Pollando – mensogis, ke posedas altan edukitecon. Eksplodis afero, tamen maldekstrularo gajnis baloton pro kio plua kariero de Grażyna Dobroń kiel ĵurnalistino okupiĝanta pri politiko ekstaris sub la demanda signo. Fine direktoro de la Trio Paweł Zegarłowicz post jaro kaj duono da penado sukcesis ŝin inklini okupiĝi pri sano, psikologio kaj persona evoluo. Ŝi interalie gvidis la disaŭdigaĵon *Alvenas Dobroń al kuracisto* kaj la noktan *Dobronocka* (Bonan nokteton) (ĝis la mezo de 2014). Plu prezentas la ciklon *Instrukcio pri priservo de la homo*.

Ŝi okupiĝas pri lekciado kaj psikologiaj laborkursoj, estas deklarita veganino.

Verkado
-------

En 2004 eldonejo Jacek Santorski & Co aperigis ŝian libron, titolitan *Na okrągło zdrowym być. Wellness po polsku* (​ISBN 83-88875-91-4 Ĉiam esti sana. Bonfarto pole). Septembre 2010 eldonejo *Czarna Owca* (Nigra ŝafino) (Jacek Santorski & Co sub la nova nomo), aperigis *Instrukcja samo(obsługi) człowieka* (ISBN 978-83-7554-203-5​ Instrukcio pri (mem)priservo de la homo).

Eksteraj ligiloj
----------------

* *Dobrochna* – mallonga raporto de Katarzyna Błaszczyk el 2015


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 605570
* VIAF: 162665890
* ISNI: 0000 0001 1180 2787
 |
**François-Victor HUGO** (2a de oktobro 1828 – 26a de decembro 1873) estis franca verkisto kaj ĵurnalisto kaj la kvara el kvin filoj de la franca romanisto Victor Hugo kaj de lia edzino Adèle Foucher. François-Victor estas bone konata pro siaj tradukoj de la verkoj de William Shakespeare en francan, kiuj estis publikigitaj en 18 volumoj inter 1859 kaj 1866.

François-Victor estis politike aktiva, kaj helpis sian patron publikigi du gazetojn — nome "L'Événement", 1848–1851 kaj "Le Rappel", 1869) — ambaŭ el kiuj estis fermitaj pro politikaj tialoj. Li sekvis sian patron al ekzilo en Gernezejon en 1852; tiam, li helpis sian pli aĝan fraton Charles Hugo, nome pionira fotisto, krei portretojn de la familio Hugo kaj de aliuloj. François-Victor publikigis libron, "La nekonata Normandio" (La Normandie inconnue), en 1857.

François-Victor Hugo, foto de Émile Bacot, 1862.
La familio Hugo revenis el ekzilo en 1870, post la deklaro de la Franca Tria Respubliko], sed François-Victor mortis nur kelkajn jarojn poste, pro tuberkulozo, estante 45-jaraĝa. Pro malsimpatio de Victor Hugo al la Katolika Eklezio, li insistis, ke lia filo estu entombigita sen kruco kaj sen estreco de pastro.

Verkoj
------

* La Normandie inconnue, 1857
* William Shakespeare, Œuvres complètes, Paris, Pagnerre, 1859-1866, en 18 volumoj

Notoj
-----

1. ↑  Nicole Mallet: Hugo, père et fils, Shakespeare et la traduction. Revue TTR: traduction, terminologie, rédaction, vol. 6, no 1, 1993, p. 113-130. Artikolo en reto en erudit.org.

* Kategorio François-Victor Hugo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 701433
* GND: 121221059
* LCCN: no94021099
* VIAF: 100267715
* ISNI: 0000 0001 0928 7632
* SUDOC: 02692756X
* BNF: 11907962k
 |
Monumento al Dulce María Loynaz en Puerto de la Cruz, Tenerifo
**Dulce María LOYNAZ** (n. en 1903, Havano- m. la 27-an aprilo 1997, Havano) filino de unu el la plej elstaraj militistoj de la Kuba Liberiga Armeo, Enrique Loynaz del Castillo, kreinto de la Invada Himno kaj fratino de Enrique Loynaz Muñoz. Neniam iris al la lernejo ĝis kiam eniris la Havanan Universitaton kie ricevis en 1927, la diplomiĝon Doktorino pri Juro. Estis akademianino de la Akademio de la Hispana Lingvo kaj prezidis la kuban sekcion ĝis ŝia forpaso. En 1992 ricevis la Premio Cervantes, la Kruco de Alfonso la 10-a kaj multaj naciaj premioj ĉar ŝi verkis altkvalitajn poemarojn, romanojn, rakontojn kaj artikolojn i.a.

Publikigis siajn unuajn poemojn en *La Nación* en 1920, dum tiu jaro ŝi ankaŭ vizitis Usonon. Post tiu dato ŝi ekvojaĝas al multnombraj lokoj de Usono kaj preskaŭ la tuta Eŭropo. Ŝiaj vojaĝoj inkluzivis Turkion, Sirion, Libion, Palestinon kaj Egiption. En 1937 ŝi vizitis  Meksikon kaj kelkajn sudamerikajn landojn inter 1946 kaj 1947 kaj Kanariojn en 1947 kaj 1951, kie ŝi estis deklarita adoptita filino.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Dulce María Loynaz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Dulce María Loynaz en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* Dulce María Loynaz en Virtuala Biblioteko Cervantes
* Poema Antologio de Dulce María Loynaz


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 276007
* GND: 119143232
* LCCN: nr88008336
* VIAF: 64053006
* ISNI: 0000 0001 2096 2811
* SUDOC: 030586232
* BNF: 12197194m
* NKC: jn20000603811
* BNE: XX1057833
 |
**Eŭdoksio de Antioĥio** (m. 370) estis arkiepiskopo de Konstantinopolo de la 27-a de januaro 360 ĝis sia morto, en 370, kaj antaŭe estis episkopo de *Germanicia* en *Kommagene* (hodiaŭ Kahramanmaraş, Turkio) kaj Antioĥio, inter 350 kaj 357 aŭ inter 358 kaj 359, depende de la fonto. Li estis unu de la plej influaj arianaj pastroj.

Eŭstacio estis episkopo de Antioĥio inter 324 kaj 331 kaj konsideris la doktrinon de Eŭdoksio fragila kaj, pro tio, li malakceptis ordini lin. Spite ĉion tion, kiam Eŭstacio estis elpostenigita, la arianoj - aŭ eŭzebianoj, sekvantoj de la idearo de Eŭzebio de Nikomedio - konsekris Eŭdoksion kiel episkopo de Kahramanmaraş, en la foraj teritorioj de Kilikio. Li konservis la postenon almenaŭ dum 17 jaroj, kio koincidis grandparte kun la ĉefa periodo de komplotoj kontraŭ Atanazio de Aleksandrio kaj de la regado de la filoj de Konstanteno la Granda.

Eŭdoksio ludis gravan rolon en la organizoj, disvolvigoj kaj predikoj rilataj al la koncilioj de Antioĥio (311), Sardiko kaj Filipopolo (343-347), Sirmio, Seleŭkeja (359).

Notoj
-----

1. ↑  «Primates of the Apostolic See of Antioch» (en angla). Arkivita el la originalo en la 31 de julio 2011. Konsultita la 11an de junio 2020 de 24/12/2011
2. ↑  «Patriarchs of Antioch: Chronological List» (en angla). Arkivita el la originalo en la 4a de januaro 2012. Konsultita la 11an de junio 2020 de 24/12/2011.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 698645
* GND: 102392684
* VIAF: 44692530
 |
**Hans LEYBOLD** (naskiĝinta je la 2-a de februaro, 1892 - mortinta je la 8-a de septembro, 1914) estis germana poeto kaj nihilisto, kies malgranda verkaro estis ĉefa inspiro de multe da la Dada movado, precipe la verkoj kun lia proksima amiko Hugo Ball. Kvankam Leybold mortis du jarojn antaŭ la emergiĝo de Dadaismo, liaj absurdaj verkaĵoj kaj poemoj reprezentas gravan fazon en la evoluado de la ekspresionisma movado en Germanio.

Biografio
---------

Naskiĝinta en mezklasa familio en Frankfurt am Main, Leybold elkreskis en Hamburgo kie li kompletis sian stutadon en 1911 kaj varbiĝis en la Germana Armeo, kie li tiom impresis siajn superulojn, ke li estis ofertita makleraĵo. Je tiu tempo Leybold vojaĝis al Munkeno por studi germanan literaturon, kaj kiam li estis tie li eniris la homamason de germanaj poetoj kaj aŭtoroj, kiuj estrus la Dadaisman movadon postmilite. Tiuj gravuloj inkluzivis je Richard Huelsenbeck, Emmy Hennings, Klabund, Johannes R. Becher, kaj plej precipe el ĉiuj, lia amiko Hugo Ball. Estis Ball, kiu interesigis je Leybold en la literatura arto, kaj baldaŭ la du produktis poezion kune sub la pseŭdonimo Ha Hu Baley. Kun tiuj verkistoj, Leybold eksperimentis sovaĝe kun sia tekniko kaj bildoj en sia poezio, serĉante ambaŭ evoluigi siajn povojn kaj malkonstrui poezion mem. Nesurprize, liaj studoj neglektiĝis, kaj anstataŭ li ekredaktis kaj ekkontribuis al ekspresionismaj magazinoj, kiel *Die Aktion* kaj sia propra laboraĵo, la mallonge vivinta *Revolution*.

En aŭgusto, 1914, la Unua Mondmilito eruptis, kaj Leybold tuj elvokiĝis kiel aktiva rezervito, finante la trankvilajn tagojn per apopleksio. Malpli ol monato poste, Leybold serioze vundiĝis dum operacoj proksime al Namur kaj evakuiĝis al malsanulejo por la forigo de vunditoj, kie je la 8-a de septembro, 22-jaraĝe, li mortigis sin per pafo al la kapo. Lia morto neniam plene eksplikiĝis, kvankam nepruvita ideo rampis, ke li havis sifilison, kaj ke li rezignis sian vivon post esti vundita. Liaj verkoj estis kolektitaj kune multe da jaroj post lia morto, kiel li neniam publikigis libron sendepende, kaj li nun estas rekonata per unu el la plej gravaj influoj ambaŭ de Dadaismo kaj germana ekspresionismo mem.

Manifesto
---------

Leybold kaj siaj kamaradoj eksplikas ilian vidpunkton pri la vivo en la antaŭparolo de sia magazino, *Revolution*.

*"Protektu vin kontraŭ respondecoj! Eltrafu: kontraŭ maljunaj hejmaj ruboj! Kaj se iu grandvalora peco disŝiriĝas dum la procezo: kion tio signifas? Vi reskeptis homojn! Vi bone poluritaj homoj! Vi gravuloj! Ni elmetu niajn langojn al vi! Knabinoj, vi diros. Olduloj! in respondos."*

Referenco
---------

Tiu ĉi artikolo estis rekte tradukita el la angla versio je la 25-a de januaro, 2007.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 160859
* GND: 119528576
* LCCN: n91064593
* VIAF: 29776221
* ISNI: 0000 0000 3309 7989
* BNF: 145725435
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Tiu ĉi artikolo temas pri kristana historiisto, mortinta en 340. Pri aliaj samnomaj homoj vidu la apartigilon Eŭzebio. |

**Eŭzebio de Cezareo** (ĉ. 260 - ĉirkaŭ 340) (malnovgreke *Εὐσέβιος ὁ τῆς Καισαρείας*, latine, *Eusebius*) estis historiisto de la kristana eklezio, episkopo de Cezareo en Palestino kaj partopreninto en la Koncilio de Niceo. Lia ĉefa verko estas *Prieklezia historio* (ĉ. 325, greklingva), kiu estas historio de kristanismo ekde la naskiĝo de Jesuo Kristo ĝis la Koncilio en 325. Li kompilis la historion el la pli antikvaj verkoj (multaj nun perditajn) de historiistoj (ekzemple, Josephus), episkopoj, sanktuloj kaj herezuloj. Lia historio fariĝis la "tradicia" historio de frua kristanismo. Li verkis la historion por aliaj kristanoj.

Alia nomo de Eŭzebio estis Eŭzebio Pamfilio ĉar li estis amiko de Pamfilo.

Eŭzebio estis alte klerigita kaj admiranto de Origeno kaj Konstantino.

**Doktrine**, Eŭzebio kredis al duon-arianismo kaj unufoje eĉ provizis rifuĝejon al Ario mem. Duon-arianismo staris meze inter arianismo kaj katolikismo. La Koncilio prenis la baptan kredon de Eŭzebio kaj redaktis ĝin por produkti la Nicean Kredon, kiu favoris katolikismon kontraŭ arianismo. Por fari tion, la Koncilio aldonis la vorton *homoousios* ("kunsubstanca") al lia kredo. Eŭzebio subskribis la Nicean Kredon, sed poste staris kontraŭ ĝi: laŭ duon-arianismo, Kristo kaj Dio ne estas *homoousios* (sama *ousios* aŭ substanco) sed *homoiousios* (simila substanco).

La Nova testamento de Eŭzebio ekskludis la librojn:

* *Jakobo*
* *2 Petro*
* *2 Johano*
* *3 Johano*
* *Judas*

Kvankam tiuj libroj estis legitaj en multaj preĝejoj en lia tago, laŭ Eŭzebio ili ne estis menciitaj de la aŭtoroj en la tempo de la apostoloj. Malsimile al la aliaj libroj de la Nova testamento. La kanono de la Nova testamento ne estis firme decidita ĝis la jarcento post Eŭzebio.

Laŭ Eŭzebio, Paŭlo skribis 14 leterojn, inkluzive de la letero al la Hebreoj. La greka de la letero estas pli bonstila ol la aliaj leteroj ĉar ĝi estas traduko el la hebrea.

Eŭzebio opinias, ke la *Apokalipso* ne estis verkita de Johano la Evangeliisto ĉar la greka estas pli aĉa ol lia evangelio.

* Kategorio Eŭzebio de Cezareo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 1132
* GND: 118531425
* LCCN: n79150225
* VIAF: 359144647702333193184, 6961167867523023060000, 315683163 4929593, 359144647702333193184, 6961167867523023060000, 315683163
* ISNI: 0000 0001 2275 8806
* LIBRIS: 184350
* SUDOC: 088843734
* BNF: 11902007r
* NLA: 35070710
* NDL: 00439047
* BIBSYS: 90605452
* NKC: jo20000075401
* ICCU: CFIV017618
* BNE: XX1065081
 |
**Eadric Streona** (m. 1017) estis anglosaksa grafo de Mercia. *Streono* verŝajne signifas *la ekprenanto*.

Eble li devenis de Ethelred (Wessex) Li estis ege favorata de Ethelred la 2-a (Anglio). En 1007 li iĝis magistratano de Mercia kaj edziĝis al Edita, filino de Ethelred. Li venkis la kimrojn, kvankam oni ne scias la detalojn.

Estas probable ke li plurfoje servis kiel perulo inter la anglosaksoj kaj la danaj invadantoj. Kontraste al Edmundo Ironside, la filo de Ethelred, li favoris pacigon kun la danoj eĉ se tio necesus la pagon de grandegaj sumoj da mono. Eadric kaj Edmundo Ironside iĝis malamikoj.

En 1009 Ethelred proponis grandan atakon kontraŭ la danoj. Eadric kontraŭis kaj malpersvadis la reĝon.

En 1012 li helpis savi Aelfheah de Canterbury de la danoj per kolekti elaĉetan monon.

En 1015 Knuto la Granda invadis Anglion. Eadric forlasis Edmundon Ironside kaj aliĝis al la invadantoj kune kun kvardek ŝipoj. Li estis senigita de sia posteno en Mercia. Post kiam Edmundo sukcese batalis ĉe Otford kontraŭ la danoj, Eadric realiĝis al li, sed sekvis plia perfido. Estis granda batalo ĉe Assandun la 18-an de oktobro 1016, kaj dum la batalado Eadric forlasis Edmundon kaj transiris al Knuto, tiel certigante la malvenkon de la anglosaksoj. Laŭdire li mortigis soldaton kiu similis al Edmundo kaj alt-tenis lian kapon, miskredante ke ĝi estas la kapo de la reĝo.

Kiam li ekregis Anglion, Knuto nomumis Eadric grafo de Mercia. Eadric akompanis Emma de Normandio, vidvino de Ethelred kaj estonta edzino de Knuto mem, al Normandio. Tamen Knuto ne tute fidis al Eadric. Kristnaskon 1017 li komandis la mortigon de Eadric: laŭlegende Knuto koleris ĉar Eadric venkis lin dum ŝakludo kaj rifuzis ŝanĝi la ludregulojn por ke Knuto venku. Verŝajne la kapo de Eadric estis surmetita sur la Ponto de Londono kaj lia korpo ĵetita en la Tamizon.

Kaj antaŭaj kaj modernaj historiistoj malaprobegas Eadric. Vilhelmo de Malmesbury priskribis lin kiel "forĵetaĵo de la homaro kaj riproĉo al la angloj", kaj Kavaliro Frank Stenton (moderna historiisto de la anglosaksa epoko) diris ke li estis viro "al kiu oni rajtas sendube atribui nesciatajn krimojn".


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 282413
* VIAF: 6243153532474648820006
 |
**Eanfrith** (n. verŝajne en 590, m. 634) estis mallonge reĝo de Bernicia, kaj eble de tuta Northumbria, Anglio.

Eanfrith estis filo de Aethelfrith kiu unue kunigis la regnojn Bernicia kaj Deira (kune konataj kiel Northumbria).

Post la morto de Aethelfrith en 616, Edwin altroniĝis kaj Eanfrith ekziliĝis en Skotlando. Tie li edziĝis al pikta princino, kaj ili havis filon, Talorcan, kiu regis la piktojn de 653 al 657.

En 633 Edwin estis mortigata dum batalo kontraŭ Penda, reĝo de Mercia kiam tiu invadis Northumbria kune kun kimraj alianculoj. Sekvis iom da konfuzo. Eanfrith revenis al Bernicia kie li iĝis reĝo. Eble Deira sendependis sub Osric. Laŭ la anglosaksa historiisto Bede, Osric kaj Eanfrith - antaŭe kristanoj - reiĝis paganoj post kiam ili kaptis siajn tronojn.

Cadwallon ap Cadfan, kimra reĝo kaj alianĉulo de Penda, daŭre disrabis Northumbria (eble post mallonga periodo de paco kun Eanfrith). Eanfrith, akompanata de 12 batalistoj, aliris al Cadwallon por peti pacon, sed tiu komandis lian mortigon.

Poste estis tiom da hororo pro la paganiĝo de Eanfrith kaj Osric ke oni formale forviŝis iliajn regadojn kaj aldonis jaron al la regado de Oswald, kiu estis kristano, iĝis reĝo de reunigita Northumbria, kaj venkis Cadwallon.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 287827
 |
**Ecgfrith** (n. ĉ. 645, m. la 20-an de majo 685) estis reĝo de Northumbria, Anglio, de 670 ĝis sia morto.

Familio kaj frua vivo
---------------------

Ecgfrith estis filo de Oswiu, kiu regis Northumbria de 641 ĝis 670. Laŭ la anglosaksa historiisto Bede, li estis ostaĝo en Mercia kiam Penda, tiam reĝo de tiu lando, invadis Northumbria en 654 aŭ 655. Tamen Penda malvenkis kaj estis mortigita, kaj poste Northumbria iĝis la plej potenca anglosaksa regno.

En 660 Ecgfrith edziĝis al Aethelfryth, filino de Anna, reĝo de East Anglia.

En 664 Oswiu nomumis Ecgfrith reganto de Deira, unu el la du regnoj kiu kuniĝis por krei Northumbria.

Regado
------

La 15-an de februaro 670 Oswiu mortis, kaj Ecgfrith heredis Northumbria. Post nelonge, subtenate de Sankta Wilfrid, ĉefepiskopo de Jorko, lia edzino Aethelfryth iĝis monaĥino kontraŭ la volo de Ecgfrith. Probable parte pro tio, sekvis akra kaj longdaŭra kverelo inter Ecgfrith kaj Wilfrid. En 678 Ecgfrith ekziligis Wilfrid. Antaŭ tiu jaro li denove edziĝis, al Eormenburg, malgraŭ ke Aethelfryth ankoraŭ vivis (ŝi mortis en 679).

Ecgfrith estis la unua reĝo de Northumbria (kaj eble de Anglio) sub kiu fabrikiĝis arĝentaj pencoj.

Eksterlandaj aferoj
-------------------

Frue dum sia regado Ecgfrith venkis la piktojn kaj fondis novan regnon nomitan Lothian en suda Skotlando.

En 674 li venkis Mercia kaj gajnis Lindsey. En 679 estis plua militado kontraŭ Mercia (kies reĝo Aethelred la 1-a estis edzo de Osthryth, fratino de Ecgfrith). Dum batalo apud Rivero Trent mortis Aelfwine, frato de Ecgfrith. Per la interveno de Teodoro de Tarso, ĉefepiskopo de Canterbury, sekvis pacakordo per kiu Aethelred pagis la kutiman monpunon pro la morto de Aelfwine (sed regajnis Lindsey).

En 684 Ecgfrith sendis armeon sub sia ĉefa generalo Berht al Irlando. Berht kaptis multajn homojn kaj disrabaĵojn kiujn li reportis al Northumbria.

Morto
-----

En 685, kontraŭ la konsiloj de Sankta Cuthbert, Ecgfrith invadis la piktan regnon sed malvenkis kaj estis mortigita. Laŭ legend, la morttagon lia edzino Eormenburg, ne dezirante atendi la revenon de Ecgfrith ĉe la ĉefurbo de Northumbria, vizitis la preĝejon de Carlisle kune kun Cuthbert: meze de la vizito Cuthbert haltis kaj diris al la reĝino, "Mi ĵus spertis vizion de la morto de via edzo. Reiru al via palaco kaj eskapu kun viaj idoj." Preskaŭ tuj alvenis mesaĝisto kun informoj pri la morto de Ecgfrith. Laŭ Bede, la malvenko iniciis la malkreskon de la potenco de Northumbria.

Ecgfrith estis sekvata de sia duonfrato Aldfrith.
**Harold Harefoot** (Harold la 1-a (Anglio), **Haroldo Leporpieda**, n. ĉ. 1015, m. la 17-an de marto 1040) estis reĝo de Anglio ekde 1035. Li akiris la kromnomon "Harefoot" (Leporpieda) pro sia rapideco kaj sperta ĉasado.

Li estis la filo de Knuto la Granda kaj lia unua edzino Aelfgifu de Northampton. Kiam lia patro mortis (la 12-an de novembro 1035), lia pli juna duonfrato Hardakanuto havis fortan pretendon al kaj la angla kaj la dana regnoj, sed estis en Danio, kiun li devis defendi kontraŭ invado de Magnus, reĝo de Norvegio. Pro la longa foresto de Hardakanuto, la anglaj nobeloj decidis nomumi Harold Harefoot regento kaj poste reĝo, malgraŭ la kontraŭstaro de Godvino, grafo de Wessex kaj Emma de Normandio.

Antaŭ ol edziĝi al Kanuto, Emma estis la edzino de Ethelred la Malpreta, anglosaksa reĝo de Anglio. Ŝi kaj Ethelred havis du filojn; Eduardo la Konfesanto kaj Alfred Atheling, kiu vivis kiel ekzilitoj en Normandio dum la regado de Kanuto. En 1036 ili venis al Anglio, verŝajne por klopodi gajni la anglan regnon, sed, nun subtenate de Godvino, Harold Harefoot sukcese rezistis ilin. Eduardo denove fuĝis en Normandion sed Harold kaptis kaj blindigis Alfred, kiu mortis pro siaj vundoj. En 1037 Emma fuĝis al la kortego de la grafo de Flandrio ĉe Bruĝo.

En 1040 Hardakanuto preparis invadon de Anglio, sed antaŭ ol li eliris de Danio Harold Harefoot mortis la 17-an de marto 1040. Li entombiĝis en Abatejo Westminster. Kun 62 militŝipoj Hardaknuto velis al Anglio kie li pace iĝis reĝo. Tie li ordonis ke la kadavro de Harold Harefoot estu forprenata de la tombo kaj ĵetata en marĉejon.

Harold Harefoot havis filon, Elfwine, kiu iĝis monaĥo ekster Anglio, eble en Francio.

* Kategorio Harold Harefoot en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Aleksej Petroviĉ Romanov** (ruse *Алексéй Петрóвич Рома́нов*; naskiĝis la 18-an de februaro[jul.]/ 28-an de februaro 1690[greg.] en Moskvo, mortis la 26-an de junio[jul.]/ 7-an de julio 1718[greg.]), unuenaskita filo de la caro Petro la Granda de Rusio kaj de lia unua edzino Eŭdoksia Lopuĥina, estis *careviĉ*, nome heredanto de la Rusa Imperio ĝis sia ekzekuto.

Edukita kiel sukcedanto de sia patro en la rusa trono, li estis iel manipulita de tutoroj, kaj post batalema rilato kun sia patro, li iĝis instrumento de la opoziciantoj al la politikoj de sia patro, ĉu reformemaj ĉu aŭtoritatemaj. Timema esti konsiderata nedezirata sukcedanto al sia patro, li rifuĝiĝis sub la protekto de la imperiestro Karolo la 6-a de la Sankta Romia Imperio, ĝis, premita de sia patro, li revenis al sia patrujo kredinte falsajn promesojn de pardono. Juĝita de tribunalo, li estis kondamnita pro perfido kaj konspiro kontraŭ la caro, estis pridemandita kaj torturita pro kio plej verŝajne li mortis en prizono de Petropaŭla fortikaĵo, kiam li jam estis fakte kondamnita al mortopuno.

Lia filo Petro iĝis la nova *careviĉ*, nome heredanto de la Rusa Imperio, kiu estis la lasta persono rekte laŭ vira linio en dinastio Romanov.

Bibliografio
------------

* Hughes, Lindsey. *Russia in the Age of Peter the Great*. New Haven, CT; London: Yale University Press, 1998 (hardcover, ISBN 0-300-07539-1; paperback, ISBN 0-300-08266-5)

* Kategorio Aleksej Petroviĉ en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 756939
* GND: 119135361
* LCCN: n50053600
* VIAF: 5258462
* ISNI: 0000 0000 5522 3958
* LIBRIS: 319463
* SUDOC: 137758987
* BNF: 15735547x
* BIBSYS: 1479731351965
* NKC: jx20080711001
 |
**Jan Alojzy MATEJKO** (naskiĝis la 28-an de julio 1838 en Krakovo, mortis la 1-an de novembro 1893 en Krakovo) estis la plej fama pola pentristo de historiaj eventoj kaj bataloj. Li estas la aŭtoro de pentraĵoj kiuj interalie prezentas polajn reĝojn, batalon de Grunwald kaj la plej faman polan bufonon, Stańczyk.

Deveno kaj infanaĝo
-------------------

Liaj geavoj estis ĉeĥaj kamparanoj de la loko Roudnice. Lia patro Franciszek naskiĝinta en Hradec Králové venis al Galicio. Li estis guvernisto kaj instruisto de muziko. Komence li laboris ĉe familio Wodzicki en Kościelniki kaj poste venis al Krakovo. Tie li edziĝis kun Katarzyna Rosenberg, devenanta de riĉa germana familio.

Jan estis la naŭa el dek unu gefiloj kiujn havis gesinjoroj Matejko. Ekde sia junulaĝo Jan estis tre talenta je arto. Ĝi estis lia ununura talento, ĉar li neniam eklernis fremdajn lingvojn kaj eĉ li malflue parolis la polan.

Pentrado kaj historio
---------------------

En 1848 Jan Matejko travivis la aŭstran bombardadon de Krakovo kaj la Januaran Ribelon en kiu li ne povis partopreni pro malsano (tamen li helpis ĝin finance kaj transportis militilojn). Pro naciaj malvenkoj li ĉesis sian inklinon (pentradon pri religio) kaj dediĉis sin al pentrado pri historio.

Matejko en siaj pentraĵoj ofte uzis personojn ne estintajn en tiuj lokoj (ekz. Hugo Kołłątaj kaj generalo Wodzicki en la *Batalo de Racławice*).

Pola reĝo Johano la 3-a Sobieski sendas la mesaĝon pri la venko en la Batalo de Vieno al la Papo Inocento la 11-a, pentraĵo de Jan Matejko (en la Vatikana Muzeo)

Privata vivo
------------

En 1864 Matejko edziĝis kun Teodora de Giebułtowski Matejko. Ili havis kvin gefilojn: Beata, Helena, Tadeo, Georgo kaj Regina, kiu forpasis mallongan tempon poste. La edzino estis inspiro al pentraĵoj, ekz. la *Batalo de Racławice*.

Ĝis la morto li estis bone konata tiel en Pollando kiel en la tuta mondo. Oni omaĝis lin per multaj premioj, ia. dum ekspozicioj en Parizo.

Li ekkverelis kun urbestraro de Krakovo (pro tio, ke kontraŭ protestoj oni detruis mezepokan klostron kaj anstataŭis ĝin per la Urba Teatro) kaj ne konsentis sian entombigon ĉe Skałka. Finfine oni enterigis Jan Matejko en Rakowicki Tombejo en Krakovo.

Famaj pentraĵoj de Matejko
--------------------------

|  |  |
| --- | --- |
| *Batalo de Grunwald* | *Prusa Omaĝo*. En la jaro 1525 en Krakovo Albreĥto (Prusio) kiel feŭdo (vasalo) de Pollando omaĝe al pola reĝo Sigismondo la 1-a (Pollando) genuis antaŭ li kaj pagis tributon |
| *Aprobo de Konstitucio de la 3-a de Majo* | *Pendigo de la Sonorilo de Sigismundo* |
| *Rejtan* | *Stefano Batory ĉe Psków* |
| Lublina Unio | Nikolao Koperniko |
| Prediko de pastro Piotr Skarga | Stańczyk en la festo de reĝino Bona Sforza |

* Jan Matejko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Jan Matejko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 129105
* GND: 118578804
* LCCN: n82234077
* VIAF: 27863576
* ISNI: 0000 0001 0882 6913
* SUDOC: 031640818
* BNF: 122817776
* ULAN: 500000325
* NLA: 35345706
* RKD: 53926
* NKC: jn20000720165
 |
**Alessandro POERIO** (naskiĝinta la 27-an de aŭgusto 1802 en Napolo, mortinta la 3-an de novembro 1848 en Venecio) estis itala poeto kaj akra naciemulo.

Vivo
----

La filo de advokato fama, la barono Giuseppe Poerio batalis en 1820 kuraĝe en revoluciaj tachmentoj kaj arestitis. Poste li vivis, kiel la patro, en ekzilo. Li vizitis kune kun li Germanion, okupiĝis pri filozofio kaj filologio en Göttingen kaj vidis ankaŭ Berlinon, Heidelberg kaj Vajmaron kie lin amike akceptis Goeto. En 1823 Poerio setlis en Florenco kaj okupiĝis pri la historio de Toskanio. Samtempe li zorgis pri la eldono de »Antologia«. Kiam al li konceditis en 1835 la revenorajto al Napolo li ekstudis jursciencon.

La anonima eldono de libreto kun poemoj (Parizo 1843) kaŭzis novan persekuton. Dum la sekvintaj jaroj li verkis plurajn naciemajn kantojn de granda efiko. Liaj ardaj poeziaĵoj ne plu anonime eldonitis en Romo, Pisa kaj Florenco. En 1848, batalante por Venecio, li vunditis kaj mortis.

Graveco
-------

Liaj poemoj (nova eldono en Napolo 1860) daŭrigas lian famon.

Literaturo
----------

* Fr. Marx: *Alessandro Poerio, ein Lebensbild mit lyrischem Anhang*, Graz 1868
* Vannucci, *I martiri della libertà italiana*, vol. 3 Milano 1880
* Imbriani, A.: *Poerio a Venezia. Lettere e documenti*, Napolo 1884
* Del Giudice, *I fratelli Poerio, liriĉe e lettere inedite*, Torino 1899

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 16. Leipzig 1908, p. 61-62, kio legeblas tie ĉi interrete

* Kategorio Alessandro Poerio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 576972
* GND: 1013709454
* LCCN: n86085313
* VIAF: 66535578
* ISNI: 0000 0001 2137 3429
* SUDOC: 03213276X
* BNF: 12322183n
* ICCU: RAVV081970
* BNE: XX1418350
 |
**Francisco TORRES** (latine: *Turrianus*; naskiĝinta en 1509 en Herrera de Pisuerga/Provinco Palencio, mortinta la 21-an de novembro 1584 en Romo) estis ano de la jezuitoj kaj hispana teologo.

Vivo
----

Estante nevo de la episkopo de Kanarioj li studis en Salamanko kaj vivis en Romo kun kardinalo Bernardo Salviati kaj ĉefepiskopo Girolamo Seripando. En la jaro 1562 sendis lin lia papa moŝto Pio la 4-a al la Koncilio de Trento; en la 8.1.1567 Torres iĝis jezuito. Li estis profesoro ĉe la Roma kolegio partoprenante la kontrolkomisionon pri nova eldono de Vulgato. Stanislaus Hosius kaj Cesare Baronio estis liaj helpantoj.

Liam samtempuloj nomis lin latine "helluo librorum" (diboĉemulo de libroj) pro la rapideco per kiu li trarigardis ĉiujn ĉefajn bibliotekojn. Li defendis senkondiĉe la doktrinon pri la senmakula koncipiĝo, la aŭtoritaton de la papo superonta la aŭtoritaton de la koncilianoj, la dia elekto de episkopoj. Krome li propagandis la komunion por la laikuloj sub ununura speco (pano), la aŭtentikecon de la Apostolaj kanonoj kaj la veron de la *Falsa dekretaro*. Li estis en favoro de la reenkonduko de la festo de la entempligo de la Virgulino kiun Pio la 5-a aboliciis. Blondes akuzis lin pro manko de kritika juĝo kaj Jerónimo Nadal pro akrega malamo kontraŭ protestantismo.

Torres verkis pli ol 70 verkojn, el kiuj la plejmulto estis polemika kontraŭ protestantoj. Li krome tradukis multajn skribaĵojn de la orientekleziaj greklingvaj patroj de la Eklezio en la latinan lingvon sciante la grekan lingvon.

Fonto
-----

A. Pérez Goyena, (1912): "Francisco Torres", en: *The Catholic Encyclopedia*, New York: Robert Appleton Company, kio legeblas tie ĉi interrete.



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 584058
* GND: 12460305X
* LCCN: no2007095340
* VIAF: 280437979
* ISNI: 0000 0001 1470 930X
* SUDOC: 095759425
* BNF: 106784747
* BIBSYS: 15034769
* NKC: ola2012721077
* ICCU: BVEV017966
* BNE: XX852424
 |