recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Friedrich Johannes FROMMANN** (naskĝinta la 9-an de aŭgusto 1797 en Züllichau, mortinta la 6-an de julio 1886 en Jena) estis germana eldonisto, verkisto kaj politikisto.

Vivo
----

La filo de la librovendisto-eldonisto Karl Friedrich Ernst Frommann (1765–1837), kiu en la jaro 1798 estis translokiginta la tutan eldonejon de Züllichau al Jena kaj kies domon regule frekventis Johann Wolfgang von Goethe kaj aliaj elstaruloj vajmaraj, trejnitis hejme kaj ĉe Perthes & Besser en Hamburgo je la sama metio. Paralele li faris akademiajn studojn en Jena kaj Berlino. Ekde 1825 li estis kompaniano, ekde 1837 ununura posedanto de la patra entrepreno. Li dediĉis sin ĉefe je la komuna/tutgermana librokomercado; inter 1833 kaj 1864 li estis - kvazaŭ sen iu interrompo - estro de la Borso-societo de la germanaj librovendistoj kaj membro en diversaj komisionoj fakaj. Ŝuldiĝas la libera evoluo kaj bonega organizado de la germanlingva libromerkato ankaŭ al Frommann. En 1875 nomumis lin la Universitato de Jena honora doktoro pri filozofio. La Eldonejo Frommann ranĝis inter la plej konataj de Germanlingvio: krom vortaroj oni eldonis aĵojn de Hufeland, Jacobs, Oken, Kieser, Luden, Ritter, Baumgarten-Crusius ktp.

En la presejo, kiun Frommann tenadis kune kun al bofrato Wesselhöft, presiĝis ankaŭ la verkoj de Goethe por la eldonejo de Johann Friedrich Cotta.

Frommann verkistis ankaŭ, jen: »Das Burschenfest auf der Wartburg« (Jena 1817); »Taschenbuch für Fußreisende« (Jena 1843); »Die neuesten Versuche zur Preßgesetzgebung« (Jena 1851); »Geschichte des Börsenvereins der deutschen Buchhändler« (Leipzig 1875); »Das Frommannsche Haus und seine Freunde 1792–1837« (Jena 1870); »Hermann Freih. von Rotenhahn, ein Lebensbild« (Jena 1882).

Pro malsano de la filo Eduard Friedrich (1834-1881), kiu verkis »Aufsätze zur Geschichte des Buchhandels im 16. Jahrhundert« (kajero 1 kaj 2, Jena 1876/1881), la entrepreno venis en fremdajn manojn en 1879 respektive 1881. Akiris ĝin en 1886 Emil Hauff en Stuttgart, kiu eldonigis la biografian kolekton »Frommanns Klassiker der Philosophie« (1896 ss.)

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, vol 7. Lepsiko 1907, p. 166 (interrete ĉi tie)

* Kategorio Friedrich Johannes Frommann en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 685618
* GND: 101388128
* LCCN: n90646337
* VIAF: 375196
* ISNI: 0000 0000 6126 3809
* BNF: 10650952z
 |
**Amina bint Ŭahb**, *Amina bint Wahb*, *Amina bint Vahb* aŭ *Amina bint Vahab*, (arabe آمِنَة بِنْت وَهْب, *ʾĀmina bint Ŭahb*, mortis en 577), estis nobelino de la klano Banu Zuhrah, kaj la patrino de la islama profeto Mohamedo.

Ŝia klano Banu Zuhrah apartenis al la tribo Kurajŝoj kiu postulis esti posteula el Abrahamo tra lia filo Iŝmael. Ŝia praulo Zuhrah estis la plej aĝa frato de Kusaj ibn Kilab, kiu estis siavice praulo de Abdullah ibn Abd al-Muttalib. Kusaj estis la unua Kurajŝa zorganto de la Kaabo. Abd al-Muttalib proponis la geedzecon al Amina de Abdullah, sia plej juna filo. Abdullah pasigis multon de la gravedo de Aminah for el hejmo kiel parto de komerca karavano, kaj mortis pro malsano antaŭ la nasko de sia filo.

Tri monatojn poste, en 570, naskiĝis Mohamedo, kiu bebo estis sendita al dezerto, kie zorgis lin beduenino Halimah bint Abi Dhuajb de la tribo Banu Sa'ad, branĉo de Haŭāzin. Estante ses-jaraĝa Mohamedo revenis al sia patrino, kiu baldaŭ poste, en 577 aŭ 578, mortis. La juna Muhammad estis portita dekomence al sia patroflanka avo Abd al-Muttalib en 577 kaj poste al sia patroflanka onklo Abu Talib ibn Abd al-Muttalib.

Notoj
-----

1. ↑   Muhammad Mustafa Al-A'zami (2003), *The History of The Qur'anic Text: From Revelation to Compilation: A Comparative Study with the Old and New Testaments*, p.22, 24. UK Islamic Academy. (ISBN 978-1872531656).
2. 1 2   Ibn Ishak (1955). Ibn Hisham (eld.). *Life of Muhammad*. Tradukita de A. Guillaume. Oxford University Press. pp. 68–79.
3. ↑   Ibn Sa'd/Haq pp. 107-108.
4. ↑  "Muhammad: Prophet of Islam", Encyclopædia Britannica, 28a de Septembro 2009. Alirita la 5an de Oktobro 2021.
5. ↑   Peters, F.E. *Muhammad and the Origins of Islam*. State University of New York Press: Albany, 1994. ISBN 0-7914-1876-6.

* Kategorio Amina bint Ŭahb en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 740141
* GND: 1176697447
* LCCN: n85360324
* VIAF: 286935725
* ISNI: 0000 0003 9281 9904
 |
**Friedrich Wilhelm RIEMER** (naskiĝinta la 19-an de aprilo 1774 en Glatz, mortinta la 19-an de septembro 1845 en Vajmaro) estis germana teologo kaj filologo.

Vivo
----

Riemer studis en Halle (Saale) teologion kaj poste filologio ĉe Friedrich August Wolf. En la 1801-a jaro li fariĝis edukisto en la domo de Wilhelm von Humboldt. Lin li akompanis en 1802 al Italujo. Inter 1803–12 Riemer vivis en la domo de Goeto kaj estis literatura helpanto kaj instruisto de ties filo. En 1812 li profesoriĝis ĉe la Vilhelmo-Ernesto-gimnazio kaj en 1814 li nomumitis la dua plej grava bibliotekisto en Vajmaro. Tamen li maldungiĝis en 1820 por daŭre dediĉi sin tute al studado.

En 1837 finfine li nomumitis ĉefbibliotekisto. Lia tombo estas sur la Historia tombejo vajmara.

Verkoj
------

Krom la vortaron »Griechisch-deutsches Handwörterbuch« (Jena 1802–04, 2 vol.); 4-a eld. 1824) kaj kelkajn volumojn kun poemoj li publikigis »Mitteilungen über Goethe, as mündlichen und schriftlichen Quellen« (Berlin 1841, 2 vol.) kaj eldonis la leterointerŝangon inter Goeto kaj Zelter sub la titolo »Briefwechsel zwischen Goethe und Zelter« (1833–34, 6 vol.); krome li kunlaboris ĉe la lasta eldono de la verkoj goetaj.

El lia postlasitaĵaro venis »Briefe von und an Goethe« (Leipzig 1846). La leteroj de Riemer al la familio Frommann estis publikigitaj de F. Heitmüller (»Aus dem Goethehause«, Stuttgart 1892), de liaj »Gedichte und Reden zu Goethes Ehren« faris privatan presitan eldonon Kippenberg (Leipzig 1906).

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 16. Leipzig 1908, p. 922, kio legeblas tie ĉi interrete.

* Kategorio Friedrich Wilhelm Riemer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 567866
* GND: 116543671
* LCCN: no97071214
* VIAF: 44525634
* ISNI: 0000 0001 0968 1154
* SUDOC: 085982660
* BNF: 144726469
* NKC: pna2007384178
 |
**Alois Bradáč** (naskiĝis la 5-an de junio 1951 en Blízkov, distrikto Žďár nad Sázavou en la ĉeĥa regiono Vysočina) estas ĉeĥa pedagogo, vojaĝisto, fotografisto, verkisto kaj pacifisto.

En la libro "Mistera Zimbabvo" la aŭtoro unue rakontas pri tragika sorto de sia avo kaj klarigas tiamaniere sian rifuzadon de militoj kaj sian pacifismon. Poste li priskribas forflugon al Sudafrika Respubliko, travivaĵojn inter mizeruloj kaj vojaĝon al Zimbabvo. Viziton de ĉiu memorindaĵo li kompletigas per historia rakonto, ligita al la memorindaĵo. Sed li traktas ĉiun rakonton tre kritike, ĉar malantaŭ pompaj vortoj pri gloraj heroaĵoj kutime kaŝiĝas normalaj militaj krimoj, murdado kaj rabado, aŭ sklava laboro de militkaptitoj en teruraj vivkondiĉoj.

Abiturientiĝis en la gimnazio de Velké Meziříčí, poste studis en Universitato de Jan Evangelista Purkyně, nun Masaryk-Universitato en Brno, kaj instruis en flegistina mezlernejo en Brno. Li travojaĝis kvardek landojn de kvar kontinentoj, publikigis milojn da fotoj kaj dekojn da riportoj kaj preparis televidajn programojn por gejunuloj.

Verkoj
------

* **Od Tróje k Hanibalovi** (*De Trojo al Hanibalo*, Jihlava: Jiprint 1996)
* **Mexiko: Mayové a souvislosti** (*Meksikio: Majaoj kaj konsekvencoj*, Doplněk; Třebíč: Akcent, 1999, Brno: Akácie, 2004)
* **Záhadné Zimbabwe** (*Mistera Zimbabvo*, Blansko: SURF, 2000)
* **Babylon** (Babilonio, 2003)
* **Mexiko** (Meksiko, 2004)
* **Čína** (Ĉinio, 2007/2014)
* **Za dědou na Bajkal** (Al Bajkalo post la spuroj de la avo, 2019)

Fontoj
------

* Nacia Biblioteko en Prago
* Moravia Landa Biblioteko en Brno
* libro "Mistera Zimbabvo", paĝo 143 priskribas bazajn vivdatojn

Eksteraj ligiloj
----------------

* Alois Bradáč en Datumbazo de libroj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 532350
* LCCN: n00034664
* VIAF: 30769225
* ISNI: 0000 0000 5561 1539
* NKC: jn20000400251
 |
**Anastasia de Kievo** (naskiĝis proksimume en 1023, mortis post 1074), estis reĝino de Hungario. Ŝi estis la plejaĝa filino de Jaroslavo, grandprinco de Kiev kaj de lia edzino Ingigerd de Svedio, kaj la pli aĝa fratino de la franca reĝino Anna de Kievo, edzino de la reĝo Henriko la 1-a.

Biografio
---------

Anastasia en poŝtmarko de Ukrainio en 2016
En 1039, Anastasia edziĝis kun la duko Andreo (estonta reĝo Andreo la 1-a), instalita en Kiev, lia patro Vazul kompromita en komploto. Ŝia edzo revenis en Hungarion en 1046 kaj akiris la tronon post gajno kontraŭ la reĝo Petro la 1-a. La paro ne havis filon ĝis la naskiĝo de Salomono en 1053, kaj tiu naskiĝo kaŭzis konflikton inter la reĝo kaj lia pli juna frato Béla, ĝis tiam la heredanto de la trono. En 1060, ĉi tiu partoprenis en ribelo kontraŭ la reĝo Andreo, kiu sendis Anastasia-n kaj iliajn infanojn rifuĝi al la korto de la margrafo de Aŭstrio, Adalbert. Venkito, Andreo la 1-a pereis dum batalo kaj lia frato Béla la 1-a estis kronita reĝo de Hungario.

Anastasia petis helpon de la imperiestro Henriko la 4-a, kies fratino Judit estis fianĉigita al la junulo Salomono en 1058. La germanaj trupoj invadis Hungarion; la reĝo Béla la 1-a mortis la 11-an de septembro 1063 kaj liaj filoj Géza, Ladislao kaj Lampert rifuĝis en Pollandon. Salomono de Hungario estas kronita reĝo en 1063, sed en 1074, li estas venkita de siaj kuzoj la dukoj Géza kaj Ladislao, kaj li devis rifuĝi al la okcidenta limo de Hungario. Anastasia sekvis sian filon, poste ŝi eniris al la Abatejo de Admont kie ŝi fariĝis monaĥino ĝis sia morto.

Idaro
-----

Anastasia kaj Andreo havis tri infanojn:

* Adelaido (ĉ. 1040-1062), edzino de la reĝo de Bohemio Vratislav la 2-a,
* Salomono (1053-1084), reĝo de Hungario,
* Davido de Hungario (ĉ. 1056–1094)

* Kategorio Anastasia de Kievo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 761345
 |
**Anastasio Somoza García** (1-a de februaro 1896 – 29-a de septembro 1956) estis politikisto, militisto, entreprenisto kaj diktatoro de Nikaragvo. Li estis prezidanto de Nikaragvo inter 1937 - 1947, kaj denove inter 1950 - 1956, do entute li okupis tiun postenon dum 16 jaroj.

Anastasio Somoza García

Biografio
---------

Dum lia juneco li vivis en Filadelfio, Pensilvanio en Usono, tie li studis Entreprenan Administradon. Post lia reveno al Nikaragvo li malsukcese klopodis fariĝi entreprenisto. Kiam venis la Marista infanterio de Usono al la lando (1926), lia angla akĉento kaj geedziĝo kun Salvadora Debayle, membro de prestiĝa kaj riĉa familio, estis faktoroj pro kiuj li rapide supreniris en la plej gravaj postenoj de la ŝtato. Li patris tri filojn: Lilliam, Luis kaj Anastasio, la tri naskiĝis en la urbo León.

Li kutimis protekti sian tutan familion, inkluzive de onkloj kaj kuzoj; en tiu epoko iu ajn kiu havis ian parencecon kun la familio Somoza estis privilegiulo, sed same kiel li amis siajn proksimajn homojn, li malamis kaj estis senkompata kun siaj malamikoj.

La vendredo, 21-a de septembro 1956, en la "Domo de la Laboristo" en León okazis festo. Ĉirkaŭ la noktomezo li estis trafita de 4 kugloj pafitaj de la juna poeto kaj opoziciulo Rigoberto López Pérez, tuj poste la korpogardistoj mortigis Rigoberto-n de 54 pafoj.

Somoza estis portita al la loka hospitalo kaj poste al Managvo per helikoptero. Tie la kuracistoj diris ke la vundoj ne estis tre gravaj, tamen oni decicis kunporti lin al Panamo kaj tie, la 24-a de septembro dum la ĥirurgio li falis en komato ĝis sia morto kvin tagoj poste, en la 29-a de septembro.

* Kategorio Anastasio Somoza García en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 474534
* GND: 133685845
* LCCN: n81121419
* VIAF: 6129724
* ISNI: 0000 0000 8195 1617
* SUDOC: 075725797
* BNF: 123563290
* NLA: 35811447
* BIBSYS: 90870857
* NKC: jx20100326009
* BNE: XX1187698
 |
**Endre HAMVAS** [hamvaŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hamvas Endre** estis hungara pastro, ĉefepiskopo, episkopo, kanoniko.

Endre Hamvas  naskiĝis la 27-an de februaro 1890 en Piszke. Li mortis la 3-an de aprilo 1970 en Kalocsa.

Biografio
---------

Endre Hamvas doktoriĝis el teologio en Vieno, en 1913 li pastriĝis. Li komencis sian pastran karieron en Nagyvárad (nuntempa Oradea en Rumanio), poste li ricevis diversajn ekleziajn taskojn en Budapeŝto kaj Esztergom. En 1936 li atingis la rangon kanoniko, en 1944 episkopo. Li akre kritikis deportadon de la judoj, poste same deportadon de la germanoj kaj deportadon de la hungaroj en Ĉeĥoslovakio. Li kritikis ankaŭ atakojn kontraŭ József Mindszenty. En 1951 li mem estis akuzita, poste supozeble pro la minacoj li laboris kune kun la komunistoj. Inter 1964-1969 li estis ĉefepiskopo de Kalocsa, poste li abdikis pro grava malsano, tamen li estis poste prezidanto de la Tutlanda Paco-Konsilio, kiu estis kontrolita de komunistoj.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A Vatikán és az Action Francais* (1928)
* *Bibliai tört-ek a katekizmus igazságairól* (1955)
* *Alapvető hittan a gimn. 4. o. sz.* (Fundamenta dogmaro por gimnazianoj en la 4-a klaso), (1958)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero M kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio
* hungarlingvaj informoj kun fozo Arkivigite je 2014-04-27 per la retarkivo Wayback Machine
**HEGYI Endre** [hedji] estis rumanuja hungara poeto, lingvisto, tradukisto naskiĝinta la 9-an de aprilo 1916 en Nagymajtény kaj mortinta la 14-an de julio 1995 en Budapeŝto.

Biografio
---------

La mezlernejon Endre Hegyi finis en Carei kaj li havigis al si diplomon pri la hungara kaj rumana lingvoj kaj literaturoj en Universitato de Koloĵvaro (1942). Li instruis komence en Koloĵvaro, de 1947 en Hungarujo. En 1953 li estis katedrestro en la Eötvös Loránd Tudományegyetem. Li apartenis al verkistoj de Termés. Li estis teknikredaktoro de Pásztortűz (1942), ĉefredaktoro de Erdélyi Iskola (1944), redaktoro de kulturrubriko de ĵurnalo Világosság (1946–47). Li tradukis de rumanaj poetoj Alexandru Toma, George Coşbuc, Tudor Arghezi, Alexandru Macedonski, Ion Pillat.

Verkoj
------

* *Napóra*, poemoj, Kvár, 1938;
* *Címer*, poemoj, Kvár, 1942;
* *Szász Gerő élete és irodalmi munkássága*, Kvár, 1942;
* *Fenyőtoboz*, elektitaj poemoj, Bp.-Szeged-Sopron, 1986.
* *A magyar nyelv idegen nyelvként való tanításának főbb elvi és módszertani problémái*. Bp. 1970).

Tradukvolumo
------------

* Omar Ĥajam: *Rubáiyat*, trad. postparolo, notoj, 1958.

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 255603
* LCCN: n92094167
* VIAF: 58278568
* ISNI: 0000 0000 8385 700X
* SUDOC: 166244449
 |
**Isadore "Friz" Freleng** (21a de aŭgusto, 1906 – 26a de majo, 1995), ofte listigita kiel **I. Freleng**, estis usona animaciisto, kartunisto, reĝisoro, produktoro kaj komponisto konata pro sia verkaro en *Warner Bros. Cartoons* en la kartunserioj *Looney Tunes* kaj *Merrie Melodies*.

Li enkondukis kaj/aŭ disvolvigis kelkajn el la plej grandaj steluloj de la studio, kiel Bugs Bunny, Porky Pig, Tweety, Sylvester the Cat, Yosemite Sam (al kiu onidire li aspektas), kaj Speedy Gonzales. Veterana reĝisoro de la studio Termite Terrace de Warners, Freleng reĝisoris pli da kartunoj ol ajna reĝisoro en la studio (totalo de 266), kaj estas ankaŭ la plej honorigita el la reĝisoroj de Warner, ricevante kvin Oskar-premiojn kaj tri Emmy. Post Warners fermis la animacian studion en 1963, Freleng kaj negocpartnero David H. DePatie fondis DePatie–Freleng Enterprises, kiu produktis kartunojn (elstare tiuj de *The Pink Panther Show*), titolscenojn, kaj animaciojn por la sabato mateno laŭlonge de la komencaj 1980-aj jaroj.

La kromnomo "Friz" derivis el sia amiko, Hugh Harman, kiu dekomence kromnomis lin "Congressman Frizby" laŭ fikcia senatano kiu aperis en satiraj pecoj en *Los Angeles Examiner*. Poste, tio mallongiĝis kiel "Friz".

Notoj
-----

1. ↑  "Friz Freleng". Encyclopædia Britannica. Alirita la 12an de junio, 2019.

* Kategorio Friz Freleng en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 647233
* GND: 141982985
* LCCN: n85378907
* VIAF: 59103459
* ISNI: 0000 0000 8385 8969
* SUDOC: 163353662
* BNF: 12057461g
* RKD: 279273
* NKC: xx0095982
* BNE: XX1309468
 |
**Alphonse Pierre JUIN** (franca prononco: [alfɔ̃s ʒɥɛ̃]; 16a de decembro 1888 – 27a de januaro 1967) estis veterana oficiro de la Franca Armeo kiu iĝis marŝalo de Francio. Li gradiĝis ĉe la Milita speciala lernejo Saint-Cyr en 1912, servis en Maroko en 1914 komande de indiĝenaj trupoj. Je la starto de la Unua mondmilito, li estis sendita al la Okcidenta Fronto en Francio, kie li estis grave vundita en 1915. Kiel rezulto de tiu vundo, li perdis la uzadon de sia dekstra brako.

Post la milito, li servis en la *École Supérieure de Guerre*. Li elektis servi en Nordafriko denove. Post la starto de la Dua mondmilito en septembro 1939, li ricevis la komandon de divizio, la 15a Divizio de Mobila Infanterio. La divizio estis ĉirkaŭita en la sakostrato de Lille dum la Batalo de Francio kaj Juin estis kaptita. Li estis militprizonulo ĝis li estis liberigita je la konto de la Reĝimo de Vichy en 1941, kaj li ricevis komandon de francaj fortoj en Nordafriko.

Post la Operaco Torĉo, nome la invado de Alĝerio kaj Maroko fare de brit-usonaj fortoj en novembro 1942, Juin ordonis al francaj fortoj en Tunizio rezisti la germanojn kaj italojn. Liaj grandaj kapabloj montriĝis dum la Kampanjo de Italio kiel komandanto de la Franca Ekspedicia Armeo. Lia sperto en montomilito estis ŝlosila por rompi la limon de la Gustava Linio, kiu estis haltiginta la avancon de la Aliancanoj dum ses monatoj.

Post tiu komando, li estis Ĉefo de Stabanaro de Francaj Armitaj Fortoj, kaj reprezentis Francion en la Konferenco de San-Francisko. En 1947 li revenis al Afriko kiel Ĝenerala Rezidanto en Maroko, kie li opoziciis al marokaj klopodoj por atingi sendependecon. Poste li havis altan postenon en NATO ĝis 1956. Dum sia komando en NATO, li estis promociita al rango de Marŝalo de Francio en 1952. Li estis forta opozicianto de la decido de Charles De Gaulle garantii sendependeco al Alĝerio, kaj tiel li estis "retirita" en 1962 kiel rezulto. Li estis la lasta vivanta Marŝalo de Francio ĝis sia morto en Parizo en 1967, post kio li estis entombigita en Les Invalides.

* Kategorio Alphonse Juin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 630706
* GND: 118879049
* LCCN: n83216382
* VIAF: 49251788
* ISNI: 0000 0001 2096 0867
* SUDOC: 029204240
* BNF: 120879635
* NLA: 35988925
* BNE: XX1238980
 |
**Enlil-kuduri-usur**, filo de Tukulti-Ninurta la 1-a, inter la jaroj 1186 kaj 1182 antaŭ nia erao estis reĝo de Asirio kaj plej supera juĝisto de la imperio. 

Laŭ kronologia listo de la regantoj de Asirio kaj Babilonio, li militis kontraŭ la babilonia reganto *Adad-ŝuma-usur*. Tamen la oficiro Ninurta-apal-ekur, kiu venis el asiria nobela familio dum pluraj generacioj vivinta en Babilonio, kun sia soldataro marŝis al la asiria ĉefurbo Aŝuro, konkeris ĝin kaj deklarigis sin mem reĝo. La sorto de Enlil-kuduri-usur ne tute klaras, tamen dedukteblas ke pliaj filoj de Tukulti-Ninurta la 1-a restis ĉe la reĝa kortumo de Ninurta-apal-ekur.

Literaturo
----------

* *Albert Kirk Grayson*, Assyrian Royal inscriptions ("asiriaj reĝaj enskriboj", anglalingve, Wiesbaden (Germanio) 1972)

  


| Antaŭe: | reĝo de Asirio | Poste: |
| --- | --- | --- |
| Aŝur-nirari la 3-a |  | Ninurta-apal-ekur |

Reĝoj de la Meza Asiria Regno (1353 ĝis 912 antaŭ nia erao)

Aŝur-ubalit la 1-a |
Enlil-nirari |
Arik-den-ilu |
Adad-nirari la 1-a |
Salmanasaro la 1-a |
Tukulti-Ninurta la 1-a |
Aŝur-nadin-apli |
Aŝur-nirari la 3-a |
Enlil-kudurri-usur |
Ninurta-apal-ekur |
Aŝur-dan la 1-a |
Ninurta-tukulti-Aŝur |
Mutakkil-Nusku |
Aŝur-reŝ-iŝi la 1-a |
Tiglat-Pileser la 1-a |
Aŝared-apal-ekur |
Aŝur-Bel-kala |
Eriba-Adad la 2-a |
Ŝamŝi-Adad la 4-a |
Aŝur-nasir-apli la 1-a |
Salmanasaro la 2-a |
Aŝur-nirari la 4-a |
Aŝur-rabi la 2-a |
Aŝur-reŝ-iŝi la 2-a |
Tiglat-Pileser la 2-a |
Aŝur-dan la 2-a

 

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 277690
 |
**Hernando de Acuña** [akUnja], **Diego Hernando de Acuña** aŭ en Esperanto **Ferdinando de Akunjo** aŭ **Jakobo Ferdinando de Akunjo** (Valadolido, 1520 - Granado, 22-a de junio de 1580) estis hispana poeto petrarkista de la Renesanco.

Kovrilapĝo de *Varias poesías compuestas por don Hernando de Acuña*, Madrido, P. Madrigal, 1591.

Biografio
---------

De nobela familio, li dediĉis sin al militado kaj luktis kiel soldato en Italio sub la estrado de la markizo de Vasto kun kiu li partoprenis en la milito de Piamonte anstataŭe sian mortintan fraton Petro, kaj en Germanio. Li kantis al du damoj, nome Silvia kaj Galatea per versoj dum sia estado ĉirkaŭ 1543 en Tesino. Arestita de francoj, li estis liberigita de la imperiestro Karlo, kiu nomumis lin gubernistro de Kerasko. Fine li partoprenis en la fama batalo de Sankta Kvinteno.

Ĉirkaŭ 1560 li abandonis la militistan vivon kaj revenis al Hispanio, kie li edziĝis al kuzino nome Johanino Zúñiga kaj instaliĝis en Granado, kie kun Diego Hurtado de Mendoza influis super la junaj poetoj.

Verkoj
------

Li apartenas al la unua generacio de hispanaj poetoj petrarkistaj de la Renesanco. Li amikiĝis kun Garcilaso de la Vega, kiu dediĉis al li epigramon en latino tuj antaŭ mortiĝi, kiu estis presita en la unua eldono de *El caballero determinado*. Tradukisto de klasikaj vrkoj de grandaj latinaj kaj italaj verkistoj (nome *Orlando* de Boĝardo). Estas konata pro siaj sonetoj, eklogoj kaj elegioj, kelkaj el kiuj dediĉitaj al la imperiestro Karlo la 5-a, ekzemple per fama soneto "Ya se acerca, señor, o ya es llegada", kiu famiĝis pro unu el ties versoj, kiu resumas la politikan idealon de Karlo la 5-a: "Un monarca, un imperio y una espada" (unu monarko, unu imperio kaj unu glavo). Li komponis en duoblaj kvinversoj *El caballero determinado* de Olivier de la Marche, verko tradukita en prozon fare de lia amiko, la propra imperiestro Karlo la 5-a.

Lia vidvino publikigis en Madrido post lia morto *Varias poesías* en 1591, nome petrarkisman kantaron similan al aliaj de poetoj de lia generacio kiaj Garcilaso de la Vega aŭ Juan Boscán.

Bibliografio
------------

* Alonso Cortés, Narciso: *Don Hernando de Acuña. Noticias biográficas* Biblioteca Studium, Valladolid 1913.
* Morelli G: *Hernando de Acuña. Un petrarchista dell'epoca imperiale* Università degli studi di Parma 1976.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Poemoj pria la poezia kreado de Hernando de Acuña

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 440654
* GND: 11918320X
* LCCN: n82103154
* VIAF: 25407038
* ISNI: 0000 0001 1610 0661
* SUDOC: 076374491
* BNF: 129560056
* NLA: 35782469
* NKC: jo2018988888
* ICCU: BVEV036725
* BNE: XX820757
 |
**Amanullah Ĥan** (naskiĝis la 1-an de junio 1892 en Paghman/Afganujo; mortis la 25-an de aprilo 1960 en Zuriko/Svislando) estis ekde 1919 ĝis 1929 reĝo de Afganujo.

Amanullah Ĥan estis la 3-a filo de emiro Habibullah Ĥan kaj Sarvar Sultanah. En 1919 li surtroniĝis post morto (murdo) de sia patro. En 1919 komenciĝis la Tria Angl-Afgana Milito. La britoj malvenkis kaj Afganujo regis ekde tiam sian teritorion. Amanullah Ĥan klopodis por politika kaj sociala modernigo de la lando.

En 1926 ŝanĝis li sian titolon de emiro al padiŝaĥo (reĝo). La Reĝlando Afganio (paŝtune د افغانستان واکمنان, perse پادشاهي افغانستان) estis islama monarkio en la sudo de la Centra Azio kaj establita en 1926, sekvinte la Emirlandon Afganio post kiam Amanullah Ĥan iĝis reĝo kaj la proklamado de la reĝlando 7 jaroj post sia preno de la potenco.

Habibullah Kalakâni detronigis lin en januaro de 1929. Ĥan fuĝis tra Hindio al Zuriko/Svislando, kie li mortis la 25-an de aprilo 1960.

Li havis 3 edzinojn kaj 9 gefilojn.

Amanullah Ĥan estas kavaliro de la Ordeno de la Blanka Aglo, la plej alta ŝtata honorigo de la Pola Respubliko.

* Amanullah Ĥan en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Amanullah Ĥan en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 87668
* GND: 12012355X
* LCCN: nr94030730
* VIAF: 68813503
* ISNI: 0000 0000 5491 4992
* SUDOC: 092991696
* BNF: 14642148b
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Sankta Amatoro |

**Sankta Amatoro** de **Auxerre** - latine *Amator* ("amanto"), france *Amadour* aŭ *Amatre* - estis episkopo de Auxerre (latine *Autissiodorum*) en Burgundio de 388 ĝis sia morto la 1-an de majo 418. Lia kristana festa tago estas la 1-a de majo.

Amatoro de Auxerre
------------------

Amatoro studis teologion sub Valeriano, episkopo de Auxerre, sed laŭ legendo geedziĝis al tre religiema virino de Langres, loka nomata "sankta Marta", por komplezi al siaj gepatroj. Post ilia geedziĝo, ili reciproke konsentis vivi kune kiel frato kaj fratino. Laŭ reciproka konsento, Marta mem iĝis monaĥino kaj Amator monaĥo. Laŭ alia legendo, li en la nokto antaŭ la geedziĝo konvinkis ŝin pri la avantaĝoj de virgeco kaj tiel malebligis la edzecon, tiel ke ambaŭ gemonaĥiĝis. Li poste sukcesis Eladius kiel Episkopo de Auxerre en 388. Dum la 30-jara episkopeco, li konstruigis du preĝejojn kaj konvertis la restintajn nekristanojn en lia diocezo al kristaneco. Li portis relikvojn de sankta *Quiricus* aŭ *Cyricus* de Antioĥio al Francio kaj tiel propagis la lokan kulton de ĉi tiu sanktulo.

*Germanus* estis unu el la ses dukoj, konfidita de la romia imperiestro pri la registaro de la gaŭlaj provincoj. Li loĝis en Auxerre. Iam li malplaĉis al Amatoro ĉar li pendigis ĉasajn trofeojn al arbo, kiu antaŭe estis pagana sanktejo. Amatoro vane alvokis lin ne fari tion. Unu tagon, kiam la duko forestis, la episkopo dishakis la arbon kaj bruligis la trofeojn. Aŭdinte la koleron de la duko, kiu volis mortigi lin, Amatoro forkuris al la prefekto kaj petis permeson konsekri la dukon kiel monaĥo. La permeso estis donita, sen ke la duko mem konsentis pri sia sorto. Kiam la duko venis al la preĝejo, Amatoro fermigis la pordojn kaj havigis al li la tonsuron malvolonte, rakontante al li ke li estis destinita esti lia posteulo, kaj tuj igis lin diakono. Kiam post mallonga tempo Amatoro mortis, Germanus estis unuanime elektita sukcedi lin kiel episkopo. Germanus poste verkis biografion de Amatoro.

Referencoj
----------

1. ↑  Ὁ Ἅγιος Ἀγαπητὸς Ἐπίσκοπος Ὡξέρρης (greke)
2. ↑  Sankta Amatoro[*rompita ligilo*] (germane)
3. ↑  MacErlean, Andrew: *"St. Germain"* en: La Katolika Enciklopedio. Volumo 6, Novjorko: Robert Appleton Company, 1909 (angle)

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 619854
* VIAF: 301023467
 |
**András Hajós** [andrAŝ hajOŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hajós András** estis hungara ĵazmuzikisto, televidprezentisto, tekstopoeto, orkestrestro).

András Hajós naskiĝis la 3-an de majo 1969 en Budapeŝto.

Biografio
---------

András Hajós maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1987, iom poste li akiris diplomon pri sociologio en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1998. Pli frue en 1993 li fondis ĵazorkestron, kie li kantadis kaj ludis per pluraj instrumentoj. Ili koncertis en kluboj kaj registris sonalbumojn. Post la diplomo li faris diversajn laborojn, fine de 2003 li iĝis televizia figuro. Kelkfoje li havis ankaŭ filmajn taskojn. Li ricevis premion en 2009. Li havas edzinon, kiu naskis plurfoje.

Lia filma komponaĵo
-------------------

* Boldog születésnapot! (2003)

Elektitaj kantotekstoj
----------------------

* Angyalkák
* Helló túriszt
* Tünődő Lantos Viktor - Sejj, de szörnyű itten minden

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun fotoj
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio András Hajós en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 657988
 |
**KACZIÁNY Géza** (kacia:ni) estis hungara verkisto, tradukisto, publicisto en Arad en 1856 kaj mortinta en Budapeŝto en decembro 1939. Li estis la pli juna frato de pentristo Ödön Kacziány.

Biografio
---------

Géza Kacziány pristudis juron en Budapeŝto, pli poste li havigis instruistan kvalifikon. Li estis kunlaboranto ekde 1879 de Pesti Hírlap, ekde 1881 de Budapesti Hírlap. Inter 1885–86 li estis kunlaboranto de Westungarischer Grenzbote en Pozsony. En 1887 li redaktis la revuon Arad és Vidéke. Sekve li estis instruisto en Budapeŝto. En 1903–1904 li studvojaĝis en Anglujo kaj Ameriko. Inter 1909–1912 li estis pastro inter amerikanaj hungaroj. Inter 1918–22 li estis la prezidanto de la *Landa Pedagogia Bib;ioteko*. Li publikis plurajn teatraĵojn, rakontvolumojn. Li tradukis el angla, franca kaj germana lingvoj verkojn hungaren, hungarajn verkojn germanen (inter alie 130 Petőfi-poemojn).

Verkoj
------

* *Szegedi igazságszolgáltatás*, jura studo, Vác, 1877;
* *Híres Magyar párbajok*, 1889;
* *Petőfi* (Bp. 1899);
* *Swift Jonathan és kora* (Bp. 1901);
* *A magyar memoireirodalom 1848-tól 1914-ig* (Bp. 1917);
* *Görgei* (Bp. 1915);
* *Az utolsó koronás Habsburg* (1924) (oni konfiskis ĝin).

Fonto
-----

* Magyar életrajzi lexikon

* Kategorio Géza Kacziány en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ernst Gideon barono von Laudon** (*Loudon, Ernst Gideon Freiherr von Laudon*; 13-a de februaro 1717, Tootzen, Sveda Latvio – 14-a de julio 1790 Nový Jičín estis Aŭstra armeestro, unu el la plej sukcesaj rezistantoj de prusia reĝo Frederiko la Granda. Li famiĝis en la militoj kontraŭ Prusio kaj pro sia militiro al Balkano kontraŭ Osmanida imperio, kiu envicigis lin inter la famajn turkobatantojn. Ekde la jaro 1789 ĝis sia morto li estis soldata guberniestro en Habsburga Serbio.

El lia nomo devenas ekvoko aŭ malbeno *himmellaudon!* (*Himmel Laudon*, te. *Firmamento, Laudon!*), kiun onidire vokis la terurigitaj prusoj. Ĉirkaŭ la jaro 1757 omaĝe al li ankaŭ estiĝis ĉeĥa popola kanto Generál Laudon jede skrz vesnici, má bílou čepici (esperante: *Generalo Laudon veturas tra vilaĝo havante blankan ĉapon*), verŝajne en Rynoltice en Regiono Liberec, kie la generalo restadis kelke da tagoj.

Rilataj artikoloj
-----------------

* Batalo ĉe Domašov

* Ernst Gideon von Laudon en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ernst Gideon von Laudon en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 670412
* GND: 118726676
* LCCN: n86071929
* VIAF: 27842522 35251460, 27842522
* ISNI: 0000 0000 1363 4353, 0000 0000 5534 4119
* BNF: 145052428
* NKC: jn20000701012
 |
**Ĥenemibra Ahmose**, **Ahmose la 2-a**, **Amosis** aŭ **Amasis la 2-a** kaj en esperanto **Amoso la 2-a** (570 - 526 a. K.) estis faraono de la dudeksesa egipta dinastio. Kiel sukcedinto de Apries li estis la lasta granda reganto de Egiptio antaŭ la persa konkero. Lia ĉefurbo troviĝis en Sais.

Amoso la 2-a
Manetono nomis lin **Amosis** kaj komentis ke li regis 42 jarojn, laŭ Seksto Julio Afrika en la versio de la monaĥo Georgo Sinkelo. Laŭ Eŭzebo de Cezareo, kaj en la sinkela kaj en la armena versioj, li regis 44 jarojn. La plejparto el la informo pri li venas de Herodoto kvankam ĝi povas esti verigita nur parte pro tiuepokaj atestaĵoj.

Amoso ne estis nobeldevena faraono, laŭ la helena historiisto Herodoto. Ribelo de lokaj soldatoj entronigis lin. Ĉi trupoj, reveninte el katastrofa ekspedicio en Kireno, suspektis ke ili estis perfiditaj de la reĝo Apries, kiu regis absolutisme per apogo de pagitaj soldatoj, kaj iliaj kompanoj de Egiptio solidariĝis kun ili.

Amoso sukcesis mildigi la ribelon kaj gvidi ilin, proklamiĝante sin suverenulo de la ribeliĝintoj. Apries, kiu nur povis konfidi je la pagitaj soldatoj, estis venkita kaj malliberigita en la konflikto okazinta en Memfiso; la uzurpinto traktis la kaptiton tre indulgeme, sed fine estis persvadita kaj liveris lin al la amasoj kiuj per strangoliĝo mortigis lin.

Li estis enterigita en sia familia panteono de Sais. Enskribo konfirmas la okazintaĵon pri batalo inter la lokaj trupoj kaj la fremdaj, montrante ke Apries mortis kaj estis honore enterigita en la tria jaro de Amoso.

Kvankam Amoso estis kritikita komence de sia regado pro la nenobela deeno, li scipovis kapti la amikecon de la helena mondo kaj igi ilin aliancitoj de Egiptio kiel neniam antaŭe okazis.

* Kategorio Amoso la 2-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 535070
* GND: 102378940
* LCCN: no2023122378
* VIAF: 19170000608071902350 61941083, 19170000608071902350
* SUDOC: 199725314
 |
**Amy LOWELL** (naskiĝis la 9-an de februaro 1874, mortis la 12-an de majo 1925) estis usona literatursciencistino, eldonistino kaj poetino. En la jaro 1926, postmorte, ŝi gajnis la Premion Pulitzer en la kategorio liriko.

Amy Lowell naskiĝis en Brookline, Masaĉuseco, kiel filino de klera, influhava familio. Unu frato, Percival LOWELL, famiĝis kiel astronomo, alia frato, Abbott Lawrence LOWELL, servis kiel prezidento de la renoma Universitato Harvard.

Ŝi mem ne studis, sed ege fervore legis librojn, vojaĝis multe kaj ekde 1902 komencis verki poemojn. En la jaro 1910 ŝi publikigis sian unuan verkon en la revuo *Atlantic Monthly* kaj en 1912 aperis ŝia poemaro *A Dome of Many-Coloured Glass*. Samjare ŝi ekkonis la aktorinon Ada Dwyer RUSSELL, kiu iĝis ŝia viv-partnerino.

La paro vojaĝis tra Eŭropo kaj amikiĝis kun Ezra POUND, kiu reprezentis la skolon de la imagismo kaj grave influis la verkadon de Amy Lowell.

Dum la sekvaj jaroj ŝi eldonis tri antologiojn: *Some Imagist Poets* (1915, 1916, 1917), krome ŝi publikigis aron da propraj verkoj, el kiuj aparte menciindas *Sword Blades and Poppy Seed* (1914), *Men, Women and Ghosts* (1916), *Can Grande's Castle* (1918), *Pictures of the Floating World* (1919) kaj *What's O'Clock?* (1925), kiu gajnis la Premion Pulitzer. Krom lirikon ŝi verkis eseojn kaj biografion pri John Keats. Ĉefe inter la feminismaj literatur-ŝatantoj ŝia verkaro ĝis nun trovas grandan atenton, ne laste ankaŭ pro la poemoj, kiujn ŝi verkis por siaj samseksema vivpartnerino.

Amy Lowell cetere imponis per sia memfida konduto, sia staturo kaj virecaj vestaĵoj. Maljuniĝante ŝi fumadis cigarojn kaj pro glanda malsano ŝi daŭre luktis kontraŭ sia dikeco. Ezra Pound iam nomis ŝin *hippopoetess*, kio estis miksaĵo el *hippopotamus* (= hipopotamo) kaj *poetess* (= poetino). Ŝi mortis 51 jarojn aĝa en sia naskiĝurbo.

Referencoj
----------

1. ↑   Chosön, the Land of the Morning Calm; a Sketch of Korea. World Digital Library. Alirita 30-a de aprilo 2013.

* Kategorio Amy Lowell en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 41003
* GND: 118780603
* LCCN: n79076111
* VIAF: 32082875
* ISNI: 0000 0001 1051 4724
* SUDOC: 027440788
* BNF: 12401203z
* MBA: 92350031-537a-4504-8c4e-6a61325c671c
* NLA: 35314544
* NDL: 01093724
* NKC: jn20000603807
* BNE: XX1007689
 |
**Karl Friedrich Heinrich Credner** (1809-1876) (naskiĝinta en la 13-a de marto 1809 en Waltershausen, mortinta la 28-an de septembro 1876 en Gotha) estis germana geologo.

Vivo
----

En Freiberg (Saksio) Credner studis minadon kaj finstudis en Göttingen. Poste li vojaĝis laŭ komisio de la registaro de Gotha al Saksio, Bohemujo kaj Silezio. En 1833 li nomumitis Mineja asistanto, en 1850 Mineja konsilisto en Gotha. Poste li estis paralele direktoro por fervojo, vivasekuroj kaj gasprovizo. En 1858 li vokitis esti Supera mineja konsilisto en la ministerio en Hanovro kaj translokitis en 1866 al Berlino, en 1868 kiel Sekreta supera mineja konsilisto al Halle (Saale).

Kvankam Credner havis laborriĉan vivon en tre diversaj agadokampoj li trovis la tempon okupiĝi krome pri geologiaj esploroj. Liaj plej gravaj verkoj estas *Übersicht der geognostischen Verhältnisse Thüringens und des Harzes begleitet von einer geognostischen Karte* (Gotha 1843) kaj la en 1855 kvarfolie aperinta geognostika mapo de Turingia Arbaro. En la jaro 1865 li faris similan mapon por la ĉirkaŭaĵoj de Hanovro.

Li jam pli frue valore kontribuis al la geognozio de nordokcidenta Germanio (per: *Juraformation und der Wealden-Bildung in Nordwest-Deutschland*, Prago 1863). Granda nombro de etaj eseoj mineralogiaj aŭgeologiaj troviĝas en *Neues Jahrbuch der Mineralogie*, *Hallesche Zeitschrift für die gesammten Naturwissenschaften*, *Poggendorff's Annalen* aŭ *Zeitschrift der deutschen geologischen Gesellschaft*.

Studoj (elekto)
---------------

* C. Rammelsberg (1847): Über den Crednerit, ein Mangan-Kupfererz von Friedrichsrode am Thüringer Wald. In: Poggendorffs Annalen der Physik und Chemie. 74, 559-562
* H. Credner (1847): Über das Vorkommen von vanadinsaurem Kupferoxyd und Kupfer-Manganerz bei Friedrichrode im Thüringer Wald. In: Neues Jahrbuch für Mineralogie, Geognosie, Geologie und Petrefaktenkunde. 1-7

Jahresbericht der Naturhistorischen Gesellschaft zu Hannover, Ausgaben 58-59

Eksteraj ligiloj
----------------

* Literaturo de kaj pri Gredner
* Biografio ĉe *ADB*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 509158
* GND: 101323662
* LCCN: no2007058050
* VIAF: 12669221
* ISNI: 0000 0000 4548 2307
* SUDOC: 144285959
 |
**Ernst Rauscher de Stainberg** (naskiĝinta la 3-an de septembro 1834 en Klaŭdiforumo, mortinta la 18-an de aŭgusto 1919 samloke), estis aŭstra verkisto.

Vivo
----

Frekventinte la gimnazion en Klaŭdiforumo, li studis dum 1852-1856 ĉe la Politeĥnika lernejo en Vieno kaj ĉe la Mineja akademio en Leoben. Poste li ekloĝis en sia patria urbo, kie li estiĝis honora civitano. En 1884 li fariĝis eĉ nobelulo.

Kreiva agado
------------

Subtenon li ricevis fare de la verkistoj Robert Hamerling kaj Karl von Holtei. Li baldaŭ trovis sian propran kaj tipan stilon. Li konfesis ke tion influis ankaŭ la poetara grupo *Die Krokodile* en Munĥeno. Kun ili li samopiniis pri naciaj temoj. La elegio *Elegien vom Wörther See* de 1866 esprimis la doloron kaj ĉagrenon pri la batalo de Königgrätz. Tie klare tie ĉi montriĝis lia tutgermana sento.

Ne tro ŝatis li la filozofiajn modojn samtempajn, rifuzante kaj la pesimismon de Arthur Schopenhauer kaj la filozofiado de Karl Robert Eduard von Hartmann pri la subkonsciencaĵoj.

Li tradukis verkojn de Henry Wadsworth Longfellow kaj Ugo Foscolo.

Verkoj (elekto)
---------------

* *Gedichte* (1861)
* *Gedichte* (1864)
* *Elegien vom Wörther See* (1866, 1867)
* *Nora* (1869)
* *Gedenkbücher* (1871)
* *Neue Gedichte* (1881)
* *Die weiße Rose von Arnoldstein* (nova eldono, sen jarindiko)
* *Im Wolschart* (1894)
* *Die Erzählung des Werksherrn* (1896)
* *Poetische Erzählung* (1912)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ernst Rauscher en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Verkoj surrete.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 445465
* GND: 116366478
* VIAF: 72143407
* ISNI: 0000 0000 1057 4068
 |
**Hovhannes Jerznkaci** (armene: Հովհաննես Երզնկացի - Johano de Erznka aŭ Erzinjan) (ĉ. 1230–1293) estis armena akademiano kaj filozofo. Li estis moknomita Blouz, probable pro lia mallonga staturo.

La malmulto, kiu atingis nin de siaj grandaj verkoj, montras escepte talentan erudiciulon, riĉan scion. Vivante plejparte en la lasta parto de la dektria jarcento, li ankaŭ estis la lasta el la pli alta klaso de la armenaj aŭtoroj de la antikva kaj meza epokoj. Jerznkaci verkis himnojn, komentojn, odojn, laŭdojn, martirologion, astronomian traktaton pri ĉielaj elementoj, kaj gramatiko. Li estis persone konata kaj honorata en preskaŭ ĉiuj lernadaj centroj en Granda Armenio kaj Kilikio.

Elstara oratoro, li estis la ĉefa parolanto okaze de la interkonsiliĝo de kavaliro Hetumo kaj Toros, filoj de Reĝo Leono la 3-a, kiu estis festita ĉe Sis en 1284. Li studis latinan, ŝajne ne multe, kaj tradukis kelkajn partojn de la teologio de Tomaso de Akvino en armenan.

* Kategorio Hovhannes Jerznkaci en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 645621
* GND: 128767766
* LCCN: n85281196
* VIAF: 5993223
* ISNI: 0000 0000 2605 5078
 |
Hrihorij Skovoroda
**Hrihorij Skovoroda** (ukraine *Григорій Сковорода*, latine *Gregorius Scovoroda*, ruse *Григорий Сковорода*; 3-an de decembro 1722 — 9-an de novembro 1794) estas elstara filozofo, poeto, pedagogo de ukraina kozaka deveno, kies verkaro ludis gravan rolon en la starigo de nova rusa kaj ukraina literaturo. Naskiĝis en Poltava provinco en la familio de malriĉa kozako. Lernis en Kijiva Mohila Akademio, de kie elportis riĉan sciadon, precipe de la antikvaj kaj okcident-eŭropaj filozofio kaj literaturo. Dum du jaroj li estis kantisto de la ĉekortega kapelo en Peterburgo. Vojaĝis kun la rusia misio eksterlande {Hungario, Aŭstrio, Slovakio, Pollando k.a.). Instruis poetikon kaj etikon en kolegioj, estis hejma instruisto. Skovoroda vivis tre modeste, ne strebante al altaj postenoj kaj riĉeco, kvankam la eklezia kaj laika potencoj multfoje tentis lin per gloro kaj abundo. Pro kulpigado en kontraŭeklezia kaj kontraŭŝtata agado li estis devigita forlasi la laboron en Ĥarkiva kolegio.

La lastajn dudek kvin jarojn de la vivo li migradis tra vilaĝoj, predikante per la vorto kaj per ekzemplo de la propra vivo siajn ideojn. Li fariĝis popola "migranta universitato", akirinta eksterordinaran popularecon. Skovoroda kiel filozofo kaj verkinto estis por sia tempo enciklopedie erudita homo, kreis propran filozofian sistemon kaj sistemon de sociopolitikaj kaj etikaj opinioj. Ĉefan lokon en la verkaro okupas la filozofiaj traktatoj, versaro *"Ĝardeno de diaj kantoj"*, la fablo-kolekto *"Ĥarkivaj fabloj"*, en kiuj Skovoroda tuŝas la problemon de la homo, ties feliĉon, serĉadon de la vojoj, kiuj kondukas al feliĉo de la aparta homo kaj de la tuta popolo.

Liajn verkojn esperantigis Andreo Rogov, Volodimir Pacjurko, Gennadij Turkov.

Cetere la portreto de Hrihorij Skovoroda bildiĝas sur la monbileto de 500 ukrainaj hrivnoj. En la 6-a de majo 2022 lia domo kun muzeo estis detruita fare de la Rusia armeo.

Vidu ankaŭ
----------

* 2431 Skovoroda

Notoj
-----

1. ↑  "Museum für ukrainisch-russischen Philosophen bei Charkiw zerstört".

* Kategorio Hrihorij Skovoroda en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 131123
* GND: 118642456
* LCCN: n82166059
* VIAF: 20473914
* ISNI: 0000 0001 2209 3250
* SUDOC: 060311975
* BNF: 162480948
* NKC: jn20000701650
* ICCU: SBLV133961
 |
**KOLOZSVÁRI Andor** (pr. koloĵva:ri andor) estis hungara scenarlibretisto, grafikisto naskita en Koloĵvaro la 6-an de decembro 1900 kaj mortinta en Budapeŝto la 1-an de oktobro 1982.

Biografio
---------

Andor Kolozsvári unue lernis belarton en Belarta Altlernejo de Budapeŝto, poste li iĝis desegnisto ĉe la gazeto *Képes Világ* en 1918. Li estis afiŝisto kaj pentristo. De 1923 li studis en la artakdemio de Munkeno, kie li projektis afiŝojn por teatroj kaj filmoj, poste li iĝis kunlaboranto de filmista grupo de Géza Bolváry. Post sia reveno en 1926 al Hungario li laboris kiel grafikisto. Li gajnis premiojn en Berlino (1925) kaj Parizo (1928) en afiŝkonkursoj. De 1936 li verkis scenarlibretojn. Laŭ siaj propraj informoj li estis aŭtoro de 75 filmoj. Post 1945 li estis dramaturgiisto de Magyar Film Rt. (MAFIRT), de 1950 de Honvédfilm.

Verkaĵoj (elekto)
-----------------

* *Sportszerelem* (1936, skeĉo, verkisto kun Miklós Lőrincz);
* *Katyi* (1942, író);
* *Egy nagy nép útja* (1948, dokumento, reĝisoro, verkisto);
* *A Magyar Néphadsereg Színháza* (1952, dokumento, reĝisoro, verkisto);
* *Gerolsteini kaland* (1957, verkisto kun György Szinetár laŭ opereto de Jacques Offenbach);
* *Szabadíts meg a gonosztól!* (1978, aktoro);
* *Igazolatlan éjszaka* (1983, verkisto)

Fontoj
------

* Magyar Életrajzi Lexikon (hungare)
* Filmoj (hungare)
**Sankta Suitberto** (latine *Sanctus Suitbertus*; mortis en 717) estis disĉiplo de Sankta Egbert en Anglujo. Suitberto estis princo, filo de la duko Siegfried el Northumberland. Lia memortago liturgia estas la 29-a de februaro resp. la 1-a de marto.

Vivo
----

Egbert sendis lin kaj Willibrord kaj aliajn kontinenten dek unu personojn por kristianigi la frisojn.

Post sukcesa misio li iris al Prusio, kie li estis arestita de sovaĝaj lokuloj kaj destinitis eĉ je ofero. Savite per miraklo li baldaŭ kontinuigis la vojaĝojn en Anglujon, poste al Romo. Tie konsekris lin la papo episkopo de la lando inter la riveroj Ruhr kaj Wupper. Danke al la subtenego de la franka duko Pepino el Herstal li konstruigis inter 692-713 ĉe la bordo de la rivero Rejno la monaĥejon Kaiserswerth, kie li mortis. Samloke liaj relikvoj montratas ĉiun kvardekan jaron al la fideluloj.

Fontoj
------

* Johann Georg Theodor Grässe: *Sagenbuch des Preußischen Staates 1–2*, Band 2, Glogau 1868/71, p. 1, kio legeblas tie ĉi interrete.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Sankta Suitberto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biografio sur paroĥeja retpaĝo Arkivigite je 2018-05-27 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 571557
* GND: 119208814
* VIAF: 8192829
* NKC: xx0030999
 |
**Eugène LE ROY** (naskiĝis la  29-an de novembro 1836(nun 1836-11-29) en Kastelo de Hautefort, Hautefort (Dordogne), mortis la 6-an de majo 1907 (70‑jara) en Montignac) estas franca verkisto.

Biografio
---------

Eugène Le Roy naskiĝis en Hautefort en Dordogne. Post supraĵaj studoj kaj staĝo en komerca firmao en Parizo, li militservis en la kampanjoj de Italio kaj Alĝerio. Reveninta al civila vivo, li eniris administracion de rektaj impostoj. Post kelkaj travivaĵoj li finis sian karieron kiel impostkolektisto en Montignac-sur-Vézère, kie li mortis.

Firma respublikano, Eugène Le Roy montriĝis tute same amanto de sia Perigorda provinco, kiun li klopodis celebri dum sia libertempo, jam kvardekjara. Du romanoj faris lian renomon: la unua, *Le Moulin de Frau* (1891), la dua *Jacquou le Croquant*, aperinta en 1901.

Eugène Le Roy estis iamaniere laŭdanto de kamparana romano: li estis konvinkita sur loka skalo havi resumon de socia historio de popolo plejparte kamparana.

La adapto de la romano *Jacquou le Croquant* fare de Stellio Lorenzi en 1969 en televido donis novan karieron al la verko kaj ebligis al Eugène Leroy eliris el duonombro kie li maljuste restis delonge.

Referencoj
----------

1. ↑  Notice BNF Eugène Le Roy

Vidu ankaŭ
----------

* Jacquou le Croquant (TV) de Stellio Lorenzi
* Jacquou le Croquant (filmo) de Laurent Boutonnat

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Eugène Le Roy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Literaturo |

* Biografio de Eugène Le Roy en www.ricochet-jeunes.org
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri ortodoksa metropolito. Por informoj pri vilaĝo en distrikto Arad, vidu la artikolon Andrei Șaguna (Zimandu Nou).

**Andrei ȘAGUNA** [andrej ŝaguna] estis ortodoksa metropolito de Transilvanio, kiu batalis por la rajtoj de ortodoksuloj kaj rumanoj en Transilvanio, tiam parto de Hungario. Li estis honora membro de la Rumana Akademio.
maldekstra
Șaguna estis naskita en 1808 kiel filo de arumanaj gepatroj. Li estis baptita katolike kiel Anastasie; lia patro en 1814 konvertiĝis al katolikismo. Fininte katolikan gimnazion li en 1826 konvertiĝis al ortodoksismo.

De 1826 al 1829 li studis filozofion kaj juron en Buda, poste ĝis 1833 teologion en Vršac. Je la 1-a de novembro li monaĥiĝis sub la nomo Andrei. En 1846 li iĝis ĝenerala vikario en Sibiu.

Șaguna organize subtenis la rumanan kulturon, fondante aŭ subtenante presejon por lernolibroj kaj ĵurnalo, lernejojn kaj du rumanlingvajn gimnaziojn en Braŝovo kaj Brad. Ekde 1855 li organizis en Sibiu instituton pri teologio kaj pedagogio.

* Kategorio Andrei Șaguna en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 380850
* GND: 12113881X
* LCCN: no96031810
* VIAF: 120746457
* ISNI: 0000 0001 0939 8252
* SUDOC: 184211298
* BNF: 150034627
* NKC: jx20050125013
 |