recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kornélia Gábos** [gAboŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gábos Kornélia** estis hungara operkantisto, (soprano). Ŝia persona nomvarianto estis *Nelly*, ŝia geedziĝa nomo estis *Farkas Józsefné* [farkaŝ jOĵefnE].

Kornélia Gábos
Kornélia Gábos  Arkivigite je 2014-11-29 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 28-an de novembro 1868 en Pest (urbo), ŝi mortis la 29-an de aprilo 1940 en Subotica (Jugoslavio).

Biografio
---------

Kornélia Gábos havis kontrakton al opera trupo de Reĝa Operejo de Budapeŝto en 1888. Post kelkaj jaroj Ákos Buttykay havis amrilaton kun ŝi, eĉ sekrete naskiĝis filo en Fiume. Geedziĝo ne okazis. En 1898 ĉesis la kontrakto kun la Operejo, ŝi translokiĝis al Szabadka, kie ŝi havis rolojn en muzikaj teatraĵoj. Ŝi edziniĝis, sed post jaroj ŝi vidviniĝis. Financaj malfacilaĵoj anonciĝis, tial ŝi ekinstruis operkantadon. Ŝia plej fama lernanto estis Mária Budanovits. Kornélia Gábos tre longe kantadis en koncertoj en la urbo.

El ŝia repertuaro
-----------------

* Wolfgang Amadeus Mozart: *La geedziĝo de Figaro* – Cherubin
* Carl Zeller: *Der Vogelhändler* — Postás Milka

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

* Kategorio Kornélia Gábos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Federacio de Niĝerio** aŭ en angla **Federation of Nigeria** estis ŝtato antaŭa al la nuntempa Niĝerio. Ĝi ekzistis inter la 1-a de oktobro de 1960 kaj la 1-a de oktobro de 1963.

Kiam la brita regado finis en 1960, La Niĝeria Sendependiga *Act* de 1960 transformis la Federacion de Niĝerio en sendependa suverena ŝtato membro de la Komunumo de Nacioj. Niĝerio kunhavis la suverenecon (Britia monarko Elizabeto la 2-a) kun la aliaj ŝtatoj membroj de la Komunumo de Nacioj. La monarkaj konstituciaj roloj estis ĉefe delegitaj al la Ĝeneralaj Guberniestroj de Niĝerio. La reĝa sukcedo estis regata de la angla *Act of Settlement* de 1701. Du gravuloj tenis la postenon de Ĝenerala Guberniestro:

1. Siro James Wilson Robertson, oktobro 1960 - 16-a de novembro 1960
2. Nnamdi Azikiwe 16-a de novembro, 1960 – 1-a de oktobro, 1963

Abubakar Tafawa Balewa tenis la postenon de ĉefministro (kaj registarestro).

La Federacia Respubliko Niĝerio ekekzistis en la 1-a de oktobro 1963. La monarkio estis nuligita kaj Niĝerio iĝis Respubliko ene de la Komunumo de Nacioj. Sekve al la nuligo de la monarkio, la iama Ĝenerala Guberniestro Nnamdi Azikiwe iĝis Prezidento de Niĝerio.

Elizabeto la 2-a ne vizitis la Federacion de Niĝerio inter 1960 kaj 1963. Ŝi ja vizitis ĝin en:

* 1956 (28-a de januaro – 16-a de februaro): kiel Reĝino de la Unuiĝinta Reĝlando
* 2003 (3-a – 6-a Decembro): kiel Ŝtatestro de la Komunumo de Nacioj

Referencoj
----------

1. ↑  Nigeria Independence Act 1960, 8 & 9 Eliz. 2 c.55
2. ↑  Nigeria Republic Act 1963, c. 57

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
* 
* 
* 
* Arkivigite je 2016-03-03 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2016-03-03 per la retarkivo Wayback Machine
Loko de KwaNdebele (ruĝe) ene de Sudafriko (flave).
**KwaNdebele** estis bantustano en Sudafriko, kreita de la registaro de apartismo kiel duon-sendependa hejmlando por la Ndebeloj. La hejmlando estis kreata kiam la sudafrika registaro aĉetis deknaŭ farmojn poseditajn de blankuloj kaj instalis registaron.

La hejmlando ricevis memregadon en Aprilo 1981. Siyabuswa estis deklarita ĉefurbo, sed en 1986 la ĉefurbo translokiĝis al KwaMhlanga. La registaro de KwaNdebele esprimis intereson por serĉi sendependecon (kiel ĉe la kazoj de Transkejo, Bofutacvano, Vendo kaj Ciskejo) en Majo 1982 kaj oni faris kelkajn preparojn, sed escepta manko de eblecoj en ekonomiaj aferoj kun terdisputoj evitataj ekde kiam tio okazis.

KwaNdebele estis re-enmetita en Sudafrikon post la unuaj demokratiaj balotoj en la 27a de Aprilo 1994. Ĝi nune formas parton de la provinco Mpumalanga.

Referencoj
----------

1. ↑   William J. Pomeroy. Apartheid, Imperialism and African Freedom. New York: International Publishers. 1986. pp. 12-13.
2. ↑   Richard L. Abel. Politics by Other Means: Law in the Struggle Against Apartheid, 1980-1994. New York: Routledge. 1995. p. 438.

* Kategorio KwaNdebele en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Touring Club Francilien** estas franca asocio, malfondita en 1983, kiu celas disvolviĝon de ĉiuforma turismo.

Historio
--------

**Touring club Francilien** (Travojaĝa Klubo de Francilio) devenas de **Touring Club de France**, kiu estis fondita 1890 en Neuilly-sur-Seine fare de kvar biciklistoj kaj amikoj. La unua prezidento estis Abel BALLIF.

La unua paragrafo de la asocia statuto difinis kiel celon: "evoluigi la turismon en ĉiuj formoj". Sekve, la asocio pioniris en tre diversaj agokampoj: turismo, subĉielaj aktivaĵoj, aŭtomobilismo, biciklado, kampado, disvolvado de turismaj vojoj, de biciklaj vojoj kaj ĉiaspecaj turismaj ekipaĵoj, kaj tiel plu. Al ĝi estas ŝuldebla la iniciato de disvolvado de la trafik-signalizado. En 1914, ĝi ekipis la francajn vojojn per 30 000 paneloj de voja signalizado. Ĝi ludis ankaŭ gravan rolon en disvolvado de tendumado per kreo de la unua "teksaĵ-kampoj" (kampadejoj, tendumejoj) en 1930 kaj la malfermo de la internacia kampadejo de la arbaro de Boulogne () en 1951....

Touring Club de France, kiu havis ĝis 700 000 societanojn, finance subtenis la unuajn francajn Esperanto-grupojn; en la jaro 1902 ĝi dediĉis 400 frankojn al la pariza grupo, po 200 al la grupoj en Liono kaj Le Havre kaj po 100 frankojn al la grupoj de Saint-Omer kaj Bar-sur-Seine (Laŭ Adam Zakrzewski: '''Historio de Esperanto''' 1887-1912). Ne malmultaj el la plej famuloj de la pionira epoko de Esperanto venis al la Internacia Lingvo danke al TCF. En la periodaĵo de la asocio *Revue du Touring Club* Carlo Bourlet 1901 publikigis artikolon pri Esperanto (kiu cetere instigis Théophile Cart lerni tiun lingvon). La fama aviadistino kaj rekordulino en multaj sportoj Marie Marvingt lernis Esperanton 28-jara en la unuaj tagoj de 1903 kaj estis diplomita 3 monatojn poste. Ŝi restis fidela al la lingvo dum sia tuta 86-jara vivo.

Malgraŭ ĝia grava rolo en disvolvado de turismo dum la 20a jarcento en Francio, la asocio malprosperis ĝis kiam la likvido de ĝia havaĵo estis decidita, la 23an de oktobro 1983. Refondita la sekvantan monaton, Touring Club Francilien grupigas nun 15 asociojn el tuta Francio kaj havas, laŭ sia retejo, 560 membrojn.

Eksteraj ligiloj (franclingve)
------------------------------

* Touring club Francilien
* Historio de TCF


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 35903
* LCCN: n87130921
* VIAF: 122063250
* ISNI: 0000 0001 0656 418X
* SUDOC: 026427826
* BNF: 14022379q
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Touring Club Francilien en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kristo de Havano.
La **Kristo de Havano** estas granda skulptaĵo reprezentante Jesuon de Nazareto en Havano, Kubo. Ĝi estas la laboro de la kuba skulptisto Jilma Madera.

La statuo estis ĉizita el karara marmoro, la sama materialo estis uzita por multaj el la monumentoj de la Tombejo Colón. La statuo estas proksimume 20 metroj nalta kaj staras sur trimetra bazo. Ĝi pezas ĉirkaŭ 320 tunoj. La statuo estis konstruita de 67 blokoj el marmoro, kiu estis alportita de Italio post benado de la papo Pio la 12-a. La figuro de Kristo staras kun unu mano leviĝanta kaj la alia sur lia brusto. Turniĝante al la urbo, la statuo estas en strategia zono por doni la impreson ke ĝi rigardas ĉiujn.

La skulptaĵo, situanta en la havana antaŭurbo Kazablanko, en municipo Regla, estis inaŭgurita en la monteto La Cabaña la 24-an de decembro 1958. Nur dek kvin tagoj post ĝia inaŭguro la 8-an de januaro 1959, Fidel Castro eniris Havanon dum la kuba revolucio. En tiu sama tago, la bildo estis trafita de fulmotondro kaj la kapo estis detruita. Ĝi poste estis riparita.

La skulptaĵo situas 51 metrojn sur marnivelo, permesante al la lokanoj vidi ĝin de multaj punktoj de la urbo. Ekzistas panorama rigardejo en la loko de la skulptaĵo.

* Kategorio Kristo de Havano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Korovci**, hungare **Károlyfa**, germane **Grofenik** estas malgranda vilaĝo en Slovenio, en provinco **Prekmurje**, en statistika regiono **Pomurska**, en Občina Cankova.

Kapelo de Korovci

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 5  km²
* Alto super marnivelo: 223 m
* Loĝantaro: 200
* Poŝtkodo: 9261
* Aŭtokodo: MS
* Telefonprefikso:

Situo
-----

La vilaĝo situas sur malebenaĵo, laŭ la aŭstra landlimo, laŭ flankovojoj. Estas vojo ankaŭ al Goritz.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1366 en formo *Grofenyk*. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Muraszombat (ankaŭ tiam ĉe la aŭstra limo), poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo senbatale okupis la komunumon kaj post 10 tagoj transdonis ĝin al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, ekde 1991 de Slovenio. Depost 2007 Slovenio kaj Aŭstrio apartenas al interna zono de traktato Schengen, sekve la limoj ne estas gardataj, ili estas trapaseblaj senkontrole ie ajn.

Vidindaĵo
---------

* kapelo omaĝe al Sankta Triunuo
**Korp-misforma malsano** (ankaŭ konata kiel **korpdismorfio**, **misforma sindromo**; originale **misform-fobio**) estas kronika mensmalsano, pro kiu la suferulo kredas ke li/ŝi estas misforma, malbela, kun nealloga fizika aspekto. Individuo kun la korpmisforma malsano havas ĉiamajn negativajn pensojn pri sia aspekto; en la plimulto de la kazoj, individuo suferanta ĝin estas obsedita je negrava aŭ imagita difekto. Tiuj individuoj opinias ke ili havas difekton en unu aŭ pluraj partoj de ilia korpo, kiu kaŭzas psikologian kaj klinikan signifan aflikton aŭ malhelpas laborrilatan aŭ socian funkciadon. La korpmisforma malsano ankaŭ okazigas deprimon, timon, socian retiriĝon, kaj socian izoliĝon.

La kialoj de korpmisforma malordo varias por ĉiu persono, sed estas kutime kombinaĵo de biologiaj, psikologiaj, kaj medi-faktoroj. Ĝi povas okazi en infanoj kaj plenkreskuloj. La simptomoj de korpmisforma malsano povas inkludi sentojn je deprimo, socian fobion, kaj obsedajn sindevigajn kondutojn kaj ĝi povas esti ligi8ta al la emo mortigi sin. Ĉi tiu malordo povas esti traktita aŭ per psikoterapio aŭ per psikiatria farmaciaĵo. Kvankam origine mensmalsan-diagnozo kutime validis por virinoj, korpmisforma malsano ankaŭ okazas egale ĉe viroj. Ĉirkaŭ unu procento el la plenkreskuloj havas la diagnozajn kriteriojn por korpmisforma malsano.

* Kategorio Korp-misforma malsano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Kálmán Balla,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Balla Kálmán** estis hungara aktoro, teatrestro, reĝisoro. Lia origina plena nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Balla Kálmán Károly Endre*, lia edzino estis Erzsi B. Marton, lia avo estis Károly Balla (aktoro).

Kálmán Balla  naskiĝis la 29-an de marto 1869 en Alsónémedi, li mortis la 30-an de aprilo 1946 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Kálmán Balla frekventis gimnazion en Budapeŝto, poste li estis nelonge administracia policano. Li akiris diplomon en Teatra Lernejo en 1890, poste li aliĝis al trupo en Kolozsvár. Liaj sekvaj teatraj stacioj estis:

* Szeged, Pécs, Nagyvárad (1892–1901)
* Arad (1896–1898).

Li estis teatrestro en Győr (1901–1903), Zombor (1904, 1913–1917), Miskolc (1905–1907), Pozono (1907–1911), Sopron (1917–1919). Intertempe li estis ĉefreĝisoro de Teatro Magyar inter 1911–1913. En 1919 li laboris en filma produktejo en Berlino. En 1922 li estis kabaredestro, ekde 1926 librotenisto, fine post 2 jaroj li pensiuliĝis.

Li edziĝis en 1897, 1912 kaj 1922.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* Sardou–Najac: *Váljunk el!* - Adhemar
* Ferenc Herczeg: *A dolovai nábob leánya* - Biliczky
* Friedrich Schiller: Maria Stuart - Mortimer
* Aleksandro Dumas la juna: *La dame aux camélias* - Duval Armand

Elektitaj filmaj roloj
----------------------

* *Olavi, az elvarázsolt hercegkisasszony* (1920)
* *Piri mindent tud* (1932) – hotela sekretario
* *Lelki klinika* (1941) – Tordai Gusztáv

Elektitaj aktoroj en aktorkompanio de Balla
-------------------------------------------

* Sándor Korda (aktoro)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio Kálmán Balla en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Kvasovo,** ukraine **Квасово,** hungare **Kovászó** estas malgranda vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove.

Transkarpata provinco en Ukrainio

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 2  km²
* Supermara alteco: 120 m
* Loĝantaro: 890
* Poŝtkodo: 90264
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo:

Situo
-----

Kvasovo situas sur ebenaĵo, sed rande estas montetoj, laŭ rojo. Berehove troviĝas 14, Hungario 6, stacidomo de Bene 4 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1270 en formo *Koazou*. Tiutempe fortikaĵo konstruiĝis, kiun inter 1557-1562 rabobando uzis, sekve la Habsburgoj okupis kaj malkonstruis ĝin. Uzino pri aleno ekfunkciis en 1809. En 1910 loĝis en Kovászó 668 da homoj, rutenoj en majoritao, hungaroj en minoritato. Ĝis 1920 Kovászó apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Beregszász, poste al Ĉeĥoslovakio, ed inter 1938-1945 denove al Hungario. Ekde 1945 Kvasovo apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. Fine de 1944 la Ruĝa Armeo atingis la vilaĝon kaj loĝantoj aliĝis al la armeo. Dum la socialismo en Kvasovo kolĥozo nomata "Amikeco" funkciis. En 1991 la komunumo disiĝis de Orosijevo kaj iĝis memstara vilaĝo. En 2000 oni disdonis kampojn de la kolĥozo, kiu ĉesis. En 1998 kaj en 2001 inundoj okazis.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, biblioteko, kulturdomo, kuracejo, poŝto, vendejoj, kafejetoj.

Vidindaĵoj
----------

* kalvinana preĝejo de 1895
* grekokatolika preĝejo de 1390, en 1750 barokiĝis

* Kategorio Kvasovo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**KERPELY Kálmán** (pr. kerpeli ka:lma:n) estis hungara plantokultivanto, universitata profesoro, ano korespondanta de MTA (1922) naskita en Oravicabánya la 11-an de oktobro 1864 kaj mortinta en Budapeŝto la 24-an de junio 1940. Li estis la filo de inĝeniero Antal Kerpely (1837–1907).

Biografio
---------

Kálmán Kerpely studis en la ekonomika instituto de Keszthely kaj en la Universitato de Halle. Ĝis 1889 li laboris en la ĉevalbienoj de Mezőhegyes kaj Kisbér, poste li iĝis instruisto de la ekonomika instituto de Keszthely. De 1893 li instruis pri plantokultivado en lernejo ekonomika de Debreceno, de 1899 li estis ties direktoro. De 1898 li gvidis ankaŭ la eksperimentan stacion pri tabako. De 1907 li estis direktoro de la ekonomia akademio de Magyaróvár, dum jaroj 1920–1935 publika ordinara profesoro de la ekonomika kaj teknika universitatoj (plantokultivado).

Verkoj
------

* *A cukorrépa, mint iparnövény* (Bp. 1890);
* *Műveleti növényeink gyökélete* (Bp. 1897);
* *Dohánymag-termesztés* (Bp. 1907);
* *Díszdohányok termesztése* (Bp. 1909);
* *Az okszerű talajmívelés a szárazság elleni küzdelemben* (Bp. 1910);
* *A műtrágyák helyes alkalmazása* (Bp. 1910).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio Kálmán Kerpely en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Lamarche (stacidomo). |

Koordinatoj mankas! Bonvolu kunhelpi.

**Lamarche** estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Vosges* (Vogezoj), en la administra regiono *Grand Est* ("Granda Oriento") kaj en la historia kultura regiono Loreno. Fine de  en la komunumo vivis loĝantaro ne ĉeestas en vikidatumoj loĝantoj sur areo de **Esprima eraro: Mankas operando por round** kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de **Esprima eraro: Neatendita operacisimbolo <** loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Neufchâteau kaj al la kantono .

La teritorio havas komunan limon kun Teksto por la listo estas malplena - en la funkcio: list().

Ĝiaj loĝantoj en la franca nomiĝas *lamarchois*.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Vosges
* Lamarche (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo

  

Dosiero:Map commune FR insee code .pngLa loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj
  


 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 738095
 |
La **Kromvela Marfluo** (nomata ankaŭ **Pacifikekvatora Submarfluo** aŭ ĝuste **Ekvatora Submarfluo**) estas orienten fluanta submara marfluo kiu etendiĝas laŭlonge de ekvatoro en la Pacifika Oceano.

La **Kromvela Marfluo** estis malkovrita en 1952 fare de Townsend Cromwell, esploristo ĉe Honolulua Laboratorio. Ĝi estas 400 km larĝa kaj fluas oriente. Ĝi estas kaŝita 100 m sub la marsurfaco de la Pacifika Oceano ĉe la Ekvatoro kaj estas relative neprofunda kompare kun aliaj oceanaj marfluoj ĉar estas nur 33 m el pinto al bazo. Ĝi havas 1000 fojojn la volumon de la rivero Misisipo kaj ties longo estas de 6000 km.

La **Kromvela Marfluo** estis listita en la eldono de 1964 de la ***Libro Guinness de Mondaj Rekordoj***.

Townsend Cromwell
-----------------

Townsend Cromwell, surfisto, naĝisto kaj oceanografo, malkovris la marfluon kiu nun portas lian nomon dum li esploris derive en la ekvatora regiono de la Pacifika Oceano. Li mortiĝis en 1958 kiam lia aviadilo kraŝis survoje al ekspedicio de oceanografio.

Notoj
-----

1. ↑  Cromwell, Townsend (1953). "Circulation in a meridional plane in the central equatorial Pacific." *Journal of Marine Research* **12** 196-213.
2. ↑  Cromwell, T. Montgomery, R. B. kaj Stroup, E. D. (1954). "Equatorial undercurrent in the Pacific Ocean revealed by new methods." *Science* **119** (3097) 648-649.
**Kálmán Mesterházy** [meŝterhAzi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mesterházy Kálmán** estis hungara pentristo. Lia nobela antaŭnomo estis *középbükki*.

Kálmán Mesterházy: Arbara pejzaĝo kun ĉasistoj
Kálmán Mesterházy  Arkivigite je 2018-06-27 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 3-an de majo 1857 en Szabadka (Hungara reĝlando, nuntempa Subotica en Serbio), li mortis la 24-an de januaro 1898 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Kálmán Mesterházy lernis muzikon en Budapeŝto, sed lia mano rompiĝis, tial ekde 1871 li interesiĝis pri pentrado. Li faris mallongan studvojaĝon eksterlande. Ekde 1874 li partoprenis en ekspozicioj. En 1882 kune kun Jenő Zichy aranĝis provincajn ekspoziciojn. En 1891 li establis lernejon por pentristoj en Budapeŝto kaj li partorenis en fondo de ekspoziciejo same en la ĉefurbo. Plej ofte li pentradis pejzaĝojn. Lia edzino estis baronino. Li mortigis sin.

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Halászok
* Mocsaras táj
* Fények a Balaton felett
* Arbara pejzaĝo kun ĉasistoj (vidu la bildon!)
* Hazafelé
* Tájkép
* Akt

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildoj
* hungarlingva biografio

* Kategorio Kálmán Mesterházy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 614135
* RKD: 131161
 |
Incipit Vita Nova, 1903, Cesare SaccaggiLa plej fama literatura ekzemplo de ĝentila amo estas la sento, kiun Dante Alighieri sentis al Beatrice Portinari, reprezentita ĉi tie en la pentraĵo "Incipit vita nova", Dante kaj Beatrice en la ĝardeno, 1903, ĉefverko de Cesare Saccaggi.
La **korteza amo** estas tipo de amo prikantata de la mezepokaj trobadoroj en lirikaĵoj nomataj mezepokaj amkantoj, kiu ĉefe celis noblan kaj subtilan manieron rilatiĝi al la amo. Ĝi simbolas la strebon al perfekta amo dediĉita al damo ĝenerale edziniĝinta kaj nobela, do ofte neatingebla. Ĝi estas perfektigo kaj plifortigo de la animo kaj de la koro.

Korteza amo en Provenco en 14-jarcenta Manuskripto
Oni foje uzas la vorton *Fin'amor* (elp. [finamur]), kiu en la okcitana lingvo baziĝis sur tri fundamentaj nocioj: *"mezura", "joven", "jòi"*.

* La *Mezura* [mezüro] (= mezuro) kontrolas la rilatojn inter la homoj kaj la sentoj, kaj ordigas la mondon kaj socion.
* La *Joven* [ĝuben] (= juneco) estas aro da valoroj partigita de la sama socia grupo, precipe la junaj fraŭloj kiuj serĉas amon.
* La *Jòi* [ĝoj] (~= ĝojo) povas esti la ekstazo de la amoremulo, kaj la (eĉ fizika) ĝuo post atingo de tiu ĉi amo. Ni ne forgesu la erotikan aspekton de la trobadora literaturo !

La korteza amo karakterizas per forto de la deziro, nova maniero ami: "mi amas, do mi kantas"!

Vidu ankaŭ
----------

* Klera mezepoka kastilia liriko
* Korteza romano

* Kategorio Korteza amo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 1339
* GND: 4039496-7
* LCCN: sh98007565
 |
**Ferenc SzÁKI** [sAki], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Száki Ferenc** estis hungara pastro, kalvinana episkopo. Lia nobela antaŭnomo estis *szenczi*.

Ferenc Száki  Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis en la 1630-aj jaroj en Hungara reĝlando en Somorja (nuntempa Šamorín en Slovakio). Li mortis en marto de 1675 en Somorja.

Biografio
---------

Ferenc Száki frekventis universitatojn en Harderwijk, Leiden kaj Franeker inter 1651 kaj 1667. En la lasta urbo li doktoriĝis. en 1671. Hejmenveninta li estis pastro en Ekel, poste en Komárom. Baldaŭe li estis elektita kalvinana episkopo.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* ’’Disputatio theologica De Orthodoxa Antiquitate et Heterodoxa Novitate’’ (1656)
* ’’Disputatio Theologica, De Origine Transsubstantiationis. Quam...’’ (1658)
* ’’Disputatio Theologica De Conflictus Jesuitico, inter doctrinam Jesu…’’ (1566)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
En geometrio, **kvinlatera kajtopluredro** estas pluredro, la tria en malfinia serio de kajtopluredroj. Ĝi havas 10 edrojn kiuj estas kongruaj kajtoj. Ĝi estas edro-transitiva kaj ĝia duala pluredro estas kvinlatera kontraŭprismo.

Ĝi havas dek edrojn kaj do kvinlateraj kajtopluredroj estas subaro de la dekedroj.

Kvinlatera kajtopluredro povas esti malkomponita en du kvinlaterajn piramidojn kaj kvinlateran kontraŭprismon en la mezo.

Ĵetpluredro
-----------

10-flankita ĵetpluredro
Kvinlatera kajtopluredro estadas uzata kiel ĵetpluredro en ludoj por simuli hazardon, kutime skribata kiel **d10**.

Ĝi ebligas preni hazardajn dekumajn frakciojn, ekzemple procentojn. Al plibonigi (ĵetiĝadanta, bulkanta, rulanta, volvanta), la randoj estas kutime rondigita aŭ sub-edroj prezentis per tranĉo.

Ĉiu edro havas du longajn laterojn kaj du mallongaj randoj. La kvin nepare nombritaj edroj kuniĝas je la komuna apeksa vertico de siaj longaj lateroj. La kvin para nombritaj edroj kuniĝas je la komuna apeksa vertico (kiu estas la alia apekso ol la antaŭa) de siaj longaj lateroj.

En kutima norma konfiguro de nombroj sur 10-flankita ĵetpluredro, se turni ĝin ĉirkaŭ la akso orientinte ĝin tiel ke la paraj nombroj estas supre, kaj legi la nombroj de maldekstre al dekstro en zigzaga ordo, la vico ricevata estas 0, 7, 4, 1, 6, 9, 2, 5, 8, 3 kaj denove 0. Nombroj sur ĉiuj du kontraŭaj edroj sume estas 9.

Ĉi tiuj ĵetpluredroj estas ofte uzataj en paroj por uzi kiel por ricevi nombrojn 0 ... 99, ekzemple por percentoj. Tiam la unua ĵeto signifas dekojn ekde 00 ĝis 90, kaj la dua signifas unuoj ekde 0 ĝis 9. Ilia sumo estas stokasto inter 0 kaj 99, ankaŭ sciata kiel percenta.

Ankaŭ regula dudekedro kun po du edroj por ĉiu el la nombroj 0 ... 9 estas nomata kiel dek-flankita ĵetpluredro, kaj iam estas preferata pro tio ke la pli regula formo plibonigas ruladon.

Vidu ankaŭ
----------

  


| Kvinlateraj geometriaj figuroj |
| --- |
| Kvinlatera piramido | Kvinlatera prismo | Kvinlatera kontraŭprismo | Kvinlatera trunko | Kvinlatera kajtopluredro | Kvinlatera senpintigita kajtopluredro | Kvinlatera dupiramido | Kvinlatera dutrunko | Kvinlatera plilongigita dupiramido | Kvinlatera kupolo | Kvinlatera turnodukupolo | Kvinlatera ortodukupolo |

Eksteraj ligiloj
----------------

* Eric W. Weisstein, *Kajtopluredro* en MathWorld.
* Virtualaj Realaj Pluredroj- la enciklopedio de pluredroj
* VRML modelo
* Skribmaniero de Conway por pluredroj provu: "dA5"
* Pri ĵetpluredroj
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Kosino |

**Kosino,** ukraine, rutene kaj ruse **Косино,** slovake **Kosino,** hungare **Kockaszállás** [kockasAlAŝ] estas ne memstara vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Mukaĉeve, en municipo de Obava.

Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Mukaĉeve en Transkarpatio

Bazaj informoj
--------------

* 48° 30′ 45″ N 22° 47′ 58″ O﻿ / ﻿48.51250 °N, 22.79944 °O﻿ / 48.51250; 22.79944 (mapo)
* Areo: 6 km²
* Alto super marnivelo: 236 m
* Loĝantaro: 1020
* Poŝtkodo: 89643
* Telefonprefikso: +380 3131

Situo
-----

Historio
--------

Ĝis Traktato de Trianon Kockaszállás apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de la disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Kosino/Kockaszállás. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------
Memora plako de la pentristo Kálmán Tichy en Rožňava
**Kálmán Tichy** [tihi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tichy Kálmán** estis hungara pentristo, grafikisto. Lia frato estis same pentristo Gyula Tichy.

Kálmán Tichy  naskiĝis la 31-an de oktobro 1888 en Hungara reĝlando en Rozsnyó (nuntempa Rožňava en Slovakio). Li mortis la 23-an de oktobro 1968 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Kálmán Tichy abiturientis en sia naskiĝurbo, poste li frekventis pentrolernejon de Simon Hollósy en Munkeno, fine li plulernis en arta altlernejo de Budapeŝto. Li ricevis instruistan diplomon en 1911. Post la 1-a mondmilito li restis en sia naskiĝurbo, kie li partoprenis en movado de la hungaroj, dume li pentradis kaj li estis ankaŭ muzeestro. En 1945 li estis deportita al Budapeŝto.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Kisalföldi és gömöri népi építészet* (1991)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* *Vásári jelenet*
* *Genezáréti csoda*
* *Gorlicei áttörés*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Kálmán Tichy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Kosma radiado** estas partikla radiado, kiu trafluas la kosmon. Radiado trafanta desupre la surfacon de la Tero havas precipe du fontojn: la sunan venton kaj galaksian radiadon venantan el ekster la sunsistemo.

Ĝia enhavo varias laŭ 11-jara ciklo (dependanta de la sunmakuloj) kaj laŭ 27-taga ciklo (laŭ la suna rotacio). [*mankas fonto*]

La kosma radiado konsistas je ca 99 % el diversaj nukleoj (ĉefe hidrogeno, malabunde helio, minimume ceteraj) kaj je ca 1 % el elektronoj (kaj minimume "pozitivaj elektronoj" = pozitronoj). Ĝiaj ŝargitaj partikloj estas kaptataj de la magneta kampo de la Tero en la "zonoj de Van Allen"; ili ofte trafas la teran atmosferon proksime de la polusoj, kaŭzante polusan lumon.

En la kernoj de interstelaj molekulaj nuboj, kosma radiado estas la ĉefa kaŭzo de jonigo.

Malkovro
--------

La kosman radiadon konfirmis Victor Franz Hess dum jaro 1912 per flugo en balono ĝis alteco pli ol 5 Km observante fortan pliigon de la radiado, kio necesigis konkludon ke la fonto de la radiado estas ekstere de la Tero kaj ĝia atmosfero.

En fikcio
---------

* *Fantastic Four* ("Fantastaj kvar") estas superherooj el komiksoj de Marvel, kiuj akiris siajn kapablojn pro nekalkulita radiado dum kosmoveturo en senŝirma ŝipo.

Vidu ankaŭ
----------

* kosmaradia jonigo
* Kosma fona radiado

  

* Kategorio Kosma radiado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Károly Bakos** [kAroj bakos], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bakos Károly** estas hungara halterlevisto, olimpiano, ĉampiono, trejnisto.

Károly Bakos naskiĝis la 2-an de marto 1943 (laŭ WikiData la naskiĝtago estas la 3-a) en Budapeŝto.

Biografio
---------

Károly Bakos akiris licencon pri remburado, poste li maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo. Li akiris trejnistan diplomon en Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto. Li edziĝis kaj la paro vivas en Zámoly.

### Sporta kariero

Károly Bakos inter 1957-1974 estis halterlevisto en diversaj ĉefurbaj sportkluboj. Li estis hungara ĉampiono sesfoje inter 1963-1971, dum li apartenis al la hungara nacia teamo inter 1963-1972. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1968 kun bronza medalo, krome en mondĉampionumo li estis la unua en 1969. Li finis sian aktivan sportan karieron en 1974, poste li estis trejnisto en Székesfehérvár. Baldaŭ li havis plurajn okupiĝojn, ekzemple li instruis remburadon.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun fotoj
* hungarlingva biografio kun fotoj Arkivigite je 2023-03-09 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

* Kategorio Károly Bakos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 813838
 |



* Portalo pri Biografio
**Kosma roko** estas ĝenro de rokenrolo, unue difinanta la muzikon ludatan de grupoj, plejparte anglaj, de progresiva roko kaj psikedela roko ekde la 60-aj jaroj (ekz. Hawkwind, Gong, Pink Floyd), kaj karakterizata de longaj instrumentaj muzikaĵoj, dominataj de elektronika orgeno, de sinteziloj kaj de psikidelaj elektraj gitaroj, kun tekstoj inspiriĝantaj de sciencfikcio kaj kosmo, ofte flustrataj sur la muziko.

Deveno
------

Ekde la 50-aj jaroj, la kosmo iĝas ofta temo en rokenrolo kaj inspiras la uzadon de novaj sonoj kaj sonefektoj. La unua ekzemplo de kosma roko estas la konceptalbumo eldonita en 1959 de la angla muzikproduktisto kaj verkisto Joe Meek titolata *I hear a new world* (eo: *"Mi aŭdas novan mondon"*). Ĉi-tiu albumo inspiriĝas pri la kosmokonkuro kaj temas pri renkontiĝo inter homo kaj eksterterano.  

La kosma roko emerĝas fine de la 60-aj jaroj en Anglio, kunigita kun la tiamaj progresiva roko kaj psikedela roko, kun artistoj kiel Pink Floyd (ĉefe iliaj tri unuaj albumoj: *The Piper at the Gates of Dawn*, *A Saucerful of Secrets*, *More*), Hawkwind, kiu publikigis en 1972 signifan ĉi-ĝenran koncertan albumon: *Space Ritual*, kaj Gong. Ankaŭ Jimi Hendrix entuziamiĝis pri ĉi-tiu muziko, ĉefe en siaj kantoj *Third Stone from the Sun*, *1983... (A Merman I Should Turn to Be)* kaj *The Stars That Play with Laughing Sam's Dice*. Notindas la kanto *Flying* de la Beatles, instrumenta kanto pri la sento flugi, kaj *Space Oditty* de David Bowie.

Ekde la 90-aj jaroj
-------------------

La grupo Ozric Tentacles koncerte en Zagrebo en 2004
Ekde la 90-aj jaroj, la esprimo *Kosma roko* estas uzata por indiki artistojn de alternativa rokmuziko, kiuj interesiĝas al sona eksperimentado kaj al sonaj teksturoj, kiel Ozric Tentacles, Kyuss, Slowdive, The Verve, My Bloody Valentine, Flying Saucer Attack, Loop, Ride, Shiner, The Flaming Lips, Failure, Year of the Rabbit, Cave In, Sun Dial, Hum, Orange Goblin, Spacemen 3, Spiritualized, kaj Mercury Rev. La kosma roko ankaŭ influas artistojn de aliaj ĝenroj (ĉefe popmuziko aŭ ŝtonroko), ekz. Radiohead, Muse, Amplifier, Oceansize, Porcupine Tree, The Mars Volta, Tool.

Referencoj
----------

1. ↑  Richie Unterberger, Pink Floyd biography[*rompita ligilo*] [archive], AllMusic, konsultita la 20-an de marto 2015.
2. ↑  Joe Meek: The RGM Legacy Arkivigite je 2012-10-08 per la retarkivo Wayback Machine Arkivigite je 2012-10-08 per la retarkivo Wayback Machine [archive], Music Omh, konsultita la 20-an de marto 2015.
3. ↑  Wilson Neate, Space Ritual review[*rompita ligilo*] [archive] AllMusic, consulté le 20 mars 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

* Kategorio Kosma roko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Károly Alexy** [kAroj aleksi], laŭ hungarlingve kutima nomordo (kaj pli komplete) **Alexy Károly Ede** estis hungara skulptisto, artinstruisto.

Lajos Batthyány fare de Károly Alexy
Ornamskulptaĵo fare de Károly Alexy
Károly Alexy  naskiĝis la 8-an de februaro 1816 en Hungara reĝlando en Poprád (nuntempa Poprad en Slovakio) (laŭ kelkaj fontoj la naskiĝjaro estas 1823), li mortis la 20-an de majo 1880 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Károly Alexy komencis lerni artojn en Késmárk, ekde 1936 li lernis en arta akademio en Vieno, fine dum studvojaĝo en 1843 li iomete lernis en akademio de Dresdeno. Lia debuta ekspozicio okazis en 1840, ekde la sekva jaro li komencis krei malgrandajn bronzajn skulptaĵojn en Vieno. Ekde 1844 li sukcese kreis serion de malgrandaj skulptaĵoj pri militestroj. Li partoprenis en la Hungara revolucio de 1848, post la falo li estis kondamnita. Post la liberiĝo en 1852 li migris al Londono, kie li rekreis la bustojn de Lajos Batthyány kaj Lajos Kossuth, sed li kreis skulptaĵojn ankaŭ por la brita ĉefurbo. En 1861 la politika subpremo iom mildiĝis en Hungarlando, tial li hejmenvenis kaj li estis skulptisto en Pest (urbo), sed li instruis ankaŭ skulptoarton. En 1879 li pensiuliĝis pro medicina opinio.

Elektitaj skulptaĵoj
--------------------

* ornamskulptaĵoj de Palaco Vigadó
* busto pri Sándor Petőfi
* busto pri István Széchenyi
* busto pri Lajos Batthyány (1855)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2016-08-29 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio

* Kategorio Károly Alexy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 566659
* GND: 1022981676
* VIAF: 316739221
* ULAN: 500501744
 |
Arta reprezentaĵo de teleskopo Spitzer
Bildo de la galaksio Andromeda (M31) fotita de Spitzer uzante unfraruĝa spektro.
La **kosmoteleskopo Spitzer** (angle *Spitzer Space Telescope* aŭ **SST**) estas kosma observejo dediĉita al infraruĝa radiado. Ĝi estis lanĉita de NASA la 25-an de aŭgusto 2003 kaj orbitas ne la Teron, sed la Sunon.

La teleskopo komence havis la pli teknikan nomon *Space Infrared Telescope Facility* (SIRTF; = Kosma Infraruĝa Teleskop-Instalaĵo). La 18-an de decembro 2003 NASA ŝanĝis la nomon al *Spitzer*, laŭ la astrofizikisto Lyman Spitzer, kiu kiel unua proponis la konstruadon de kosmoteleskopoj.

La teleskopo havas spegulon kun diametro de 85 cm. Por eviti misformiĝon pro temperaturaj diferencoj kaj precipe por minimumigi infraruĝan radiadon de la spegulo mem ĝi estis malvarmigata al 5,5 K.

NASA antaŭvidis, ke SST funkciu almenaŭ kvin jarojn. Dum tiu tempo la teleskopo pli kaj pli distanciĝis de Tero. En majo 2009 finkonsumiĝis la malvarmigilo (likva heliumo), tiel ke la temperaturo de la spegulo altiĝis al 31 K kaj la plej long-onda el la tri sensiloj ne plu estas uzebla. La du aliaj sensiloj ankoraŭ funkcias.

* Kategorio Kosmoteleskopo Spitzer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Károly Doncsecz** [kAroj donĉec], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Doncsecz Károly,** laŭ slovena ortografio **Karel Dončec** estis hungaria slovena metiisto (ceramikisto).

Károly Doncsecz naskiĝis la 30-an de majo 1918 en Orfalu, li mortis la 12-an de novembro 2002 en Körmend.

Biografio
---------

Károly Doncsecz lernis la metion en Magyarszombatfa inter 1933-1936, poste li kompletigis sian metilernadon en Zalaegerszeg (1937-1938), Sümeg kaj Szentgotthárd (1939). Li laboris ekde 1940 en Kétvölgy ses jardekojn. Li estis rekrutita en 1942, post jaroj li estis militkaptito, sed li sukcese rifuĝis. Li konstante kolektis malnovajn ceramikaĵojn en la regiono kaj kaj li utiligis ilin kiel provaĵojn. Iom poste li prezentis ilin en sia butiko kun siaj propraj ceramikaĵoj. Ekde la 1970-aj jaroj li estis la sola slovena ceramikisto en Hungario. Li ricevis premiojn inter 1978-2001. Li havis edzinon, kiu naskis trifoje.

Elektitaj ceramikaĵoj
---------------------

* ĉiuspecaj kruĉo, pladoj, vazoj kaj similaj

Memorigiloj
-----------

* memorĉambroj en Orfalu kaj Kétvölgy

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* (la koncerna teksto angle estas legebla pli malsupre)

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Károly Doncsecz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 695733
 |
**Károly Ferencz** [kAroj ferenc], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Ferencz Károly Imre Géza**  estis hungara geologo, altlerneja instruisto.

Károly Ferencz naskiĝis la 31-an de januaro 1915 en Olad, li mortis la 28-an de februaro 2001 en Zalaegerszeg.

Papilio ***Neurellipes ferenczi* Libert** (kolektita en 1964) nomata pri Károly Ferencz
Károly Ferencz en laboratorio supozeble en Afriko

Biografio
---------

Károly Ferencz akiris geologian diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány, poste li estis asistanto samloke 6 jarojn, fine en la geologia instituto. Li estis soldato inter 1942-1944. Ekde 1946 li faris geologiajn esplorojn en la lando, inter 1953–1960 en Albanio, en la jaroj 1960 kaj 1961 en Mongolio kaj Ĉinio, inter 1961–1975 en Gvineo. El eksterlando li sendis materialojn al hungaraj muzeoj. En 1975 li revenis al la instituto kaj li instruis en Universitato de Miskolc. Li edziĝis en 1945, 2 gefiloj naskiĝis en 1946 kaj 1947.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A Pilishegy és a tőle D-re eső terület földtani viszonyai* (1953)
* *Kamerával a világ körül* (1969)
* *Nyersanyagkutatás a Guineai Köztársaságban (1961. február 28-tól 1973. december 24-ig)* (1973)
* *Tanulmányok Pápa város történetéből - A kezdetektől 1970-ig* (1994)

Memorigiloj
-----------

* ekspozicio pri kolektaĵo de Ferencz en Csempeszkopács
* memortabulo en Budapeŝto.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun fotoj

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Károly Ferencz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 674840
 |
**Károly Flesch** [kAroj fleŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Flesch Károly** estis hungara violonisto, altlerneja instruisto. Lia parenco estis Ella Flesch.

Károly Flesch  naskiĝis la 9-an de oktobro 1873 en Moson (Hungara reĝlando (nuntempa urboparto de Mosonmagyaróvár), li mortis la 15-an de novembro 1944 (laŭ alia informo la mortotago estas 14-a) en Lucerno (Svislando).

Kulturcentro Károly Flesch
Portreto pri Károly Flesch
Reliefo pri Károly Flesch

Biografio
---------

Károly Flesch devenis el juda familio, li aĝis 6, kiam li komencis violonadi. Li frekventis piaristan gimnazion en Magyaróvár, li aĝis 10, kiam li debutis kiel amatora violonisto. Ekde 1883 li jam studis violonadon en Vieno, post 2 jaroj li faris la samon en Parizo. Li akiris diplomon en 1994. Li debutis en Vieno en la sekva jaro, époste li koncertis en Germanio, Budapeŝto, Prago. Inter 1897 kaj 1902 li instruis en konservatorio de Bukareŝto, li edziĝis en 1901. Inter 1903-1908 li instruis en konservatorio de Amsterdamo, sed li ankaŭ recitalis. En 1908 li translokiĝis al Berlino, li instruis private, ekde 1921 en muziklernejo, krome li recitalis sola aŭ duope aŭ triope. Inter 1924 kaj 1928 li instruis en Filadelfio (Pensilvanio), reveninta al Berlino li instruis en la Muzikarta Altlernejo. Inter 1930-1935 li estis ankaŭ germana ŝtatano, sed pro la nazioj li rifuĝis al Londono. Dum okupado de Nederlando (1940) li estis ĝuste tie, li ne povis revojaĝi al Londono. Helpe de hungaraj amikoj post 2 jaroj li hejmenvenis al Hungarlando, post jaro al Svislando, li instruis en konservatorio de Lucerno ĝismorte. En 1994 lia tombo estis metita al sia naskiĝurbo.

Elektitaj koncertoj
-------------------

* Moson (1883)
* Vieno (1895)
* Berlino (1905)
* Teatro Városi (1942)

Liaj libroj
-----------

* *Urstudien* (1911)
* *Die Kunst des Violin-Spiels* (1923–28; fundamenta verko dum violoninstruado)
* *Das Skalensystem* (1926)
* *Das Klangproblem im Geigenspiel* (1931)
* *Erinnerungen eines Geiger* (1960, memuaro)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Charles Barkel, Edwin Bélanger, Bronislaw Gimpel, Ivry Gitlis, Szymon Goldberg, Josef Hassid, Ida Haendel, Adolf Leschinski, Alma Moodie, Ginette Neveu, Yfrah Neaman, Ricardo Odnoposoff, Eric Rosenblith, Max Rostal, Henryk Szeryng, Henri Temianka, Roman Totenberg, Tibor Varga kaj Josef Wolfsthal

Memorigiloj
-----------

* muzikkonkurso en Londono inter 1945-1992
* somera kurso en Baden-Baden ekde 1964
* memortabulo en 1983 en Mosonmagyaróvár
* kulturcentro en Mosonmagyaróvár

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Károly Flesch en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 637639
* GND: 118691805
* LCCN: n87151248
* VIAF: 71523479
* ISNI: 0000 0001 1769 553X
* SUDOC: 052471306
* BNF: 12962149b
* MBA: c12e2384-acb6-4b13-8a18-4e5c84ca1623
* NLA: 35089055
* NDL: 00521686
* BIBSYS: 90626686
* NKC: jn19990002323
* BNE: XX884478
 |
Tabulludo, Homo, ne koleru!
Moderna tabulludo
**Tabulludoj** estas ludoj, kiuj uzas tabulon kaj pecojn sur la tabulo. Ili kutime havas formalan neambiguan regularon kaj specifan celon kaj finkondiĉon (malkiel rolludoj, ekzemple). Iuj ludoj ne havas veran tabulon (ekzemple povus esti kaheloj metataj laŭvice sur la tablon), sed sufiĉe similas al aliaj tabulludoj, do estas konsiderataj kiel tabulludoj. Tabulludoj povas enhavi lotecajn pecojn: ekzemple, kartojn, ĵetkubojn ktp. Ili povas enhavi kaŝitajn informojn, kiujn scias ne ĉiuj (aŭ eĉ neniuj) ludantoj.

Ekzemploj
---------

Bela ekzemplo de alternativa tabulludo estas nova versio de la tabulludo Monopoly: "*The Dispossessed Monopolist*" (La senposeda monopolisto) dediĉita al la fenomeno de absoluta varigado. Ĝi celas kreskigi la konscion pri la fakto, ke paŝon post paŝo ĉiu homa rimedo fariĝas komerca, devas esti pagata kaj tial faras de ni modernajn sklavojn. La ludo komencas kie Monopolo finiĝas kutime: monopolisto posedas ĉion, okupas kaj varigadas rimedojn kiel akvo, privateco, milito, rifuĝintoj, amo, sekretoj, produktiveco, postvivado, justeco ktp. Aliaj ekzemploj de tabulludoj estas :

* La Legendoj el Andor
* Anserludo
* Arkham Horror
* Kalaho
* Oficira ŝako
* Parqués
* Veturpuzlo
* Bunta bastoneto

Tabulludoj en Norda Ameriko

Vidu ankaŭ
----------

* Kartludo
* Listo de tabulludoj laŭ ĝenro
* John Jefferys

Eksteraj ligiloj
----------------

* boardgamegeek.com, plej ampleksa angla retpaĝaro pri tabulludoj

* Kategorio Tabulludo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Referencoj
----------

1. ↑  (angla) The dispossessed monopolist Arkivigite je 2018-05-21 per la retarkivo Wayback Machine, a boardgame by Janna Uhlrich, Motel Spatie.
Kossuth-blazono
La **Kossuth-blazono** [Koŝut] estas varianto de la hungara nacia blazono, sur kiu ne aperas la hungara krono kaj kies formo - anstataŭ la kutima rektaflanka ŝildo - estas konkave arkigita flanke kaj supre.

Ĝi anstataŭis la kronan blazonon la 16-an de aprilo 1849, tiel oni nomas la blazonon post la tiama guberniestro-prezidento Lajos Kossuth. Ekde tiam oni uzis sur flagoj de patrujdefenda armeo, super kiu oni brodis glavon en laŭra florkrono.

Ĝi estis ekde novembro de 1918 ĝis aŭgusto de 1919 oficiala ŝtata blazono. (La hungara konsilantaro (1919) ne decidis pri la blazonuzo). Ĝi estis denove oficiala inter 1946-49 kaj dum la hungara revolucio de 1956.

En 1990 okazis akraj politikaj diskutoj pri la nova oficiala blazono (post la komunista) La nova demokratie elektita parlamento (kun dekstra plimulto) decidis pri alia kun-krona blazono.

Blazon-priskribo
----------------

*fendita, 1) okpece trabumita el gorĝo kaj argento (kiu estas tiu de "Malnova Hungario"); 2) el gorĝo, kun patriarka kruco elkreskanta el krono, ambaŭ el arĝento, instalita ĉe la supro de trimonto el sinoplo (kiu estas tiu de "Nova Hungario").*
  
Notu ke le skulptita ŝildo ĉi-apude ne tute respondas al la oficiala priskribo, ĝi bildigas tri trabojn anstataŭ la trabumita kampo.

ankaŭ koloraj fotoj[*rompita ligilo*]

* Kategorio Kossuth-blazono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Károly-Eduard Novak,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Novák Károly Eduárd** estas rumania hungara sportisto (rapidglitkuristo), mondĉampiono, ormedala paralimpikano (biciklisto) en 2012. Li naskiĝis en Miercurea Ciuc la 28-an de julio 1976.

Biografio
---------

Károly-Eduard Novak apartenis al la hungara minoritato en Rumanio. Li komencis sian sportistan karieron kiel konkuranto de glitkura sekcio de ŜportKlubo de Miercurea Ciuc. Li gajnis en la internaciaj porjunularaj konkursoj en Italio, Germanio, Aŭstrio kaj Ukraino. En januaro de 1996a li suferis aŭtoakcidenton kaj oni devis amputi lian unuan piedon. Sed li ne lasis sin. Inter 1998 kaj 2001 ankoraŭ kiel amatoro li komencis bicikladi, poste en komenco de 2001a li establis teamon kaj de tiam li konkurbiciklas. Li konkuris sukcese en konkursoj organizitaj por mankhavuloj (Pokalo Eŭropo, LC2 kategoria titolo de ĉampiono de Eŭropo. Li partoprenis en paralimpikoj de Ateno (2004) - du kvaraj lokoj; en Pekino (2008] - dua loko. En 2009 en Bogono (Italio) li fariĝis arĝentmedalisto en individua tempokuro kaj ĉampiono en kampokonkurso. La 5-an de septembro 2012 li gajnis ormedalon laŭ mondrekordo en la paralimipiko de Londono.

Fontoj
------

* Biografiaj indikoj[*rompita ligilo*]
* Intervjuo Arkivigite je 2015-04-24 per la retarkivo Wayback Machine
* Intervjuo en 2011 Arkivigite je 2014-02-23 per la retarkivo Wayback Machine
* Ekspozicio

* Kategorio Károly Eduárd Novák en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 415109
 |
La du kotiledonoj ĉe *Jacaranda mimosifolia* ĝermanta.
**Kotiledono**  (*cotyledon*) estas la unua folio de ĝermoplanto, ofte malgranda kaj simpla, formita jam en la semo. Dum la ĝermado ĝi leviĝas plej ofte super la tersurfaco (*epigeae*), verdiĝas kaj funkcias kiel la unua asimila folio. Ĝi malofte restas en la grundo (*hypogeae* kiel juglando). La nombro de la kotiledonoj estas unu aŭ du (unukotiledonaj, dukotiledonaj plantoj aŭ malpli ofte pluraj kiel ĉe pingloarboj. (legu embrio, ŝoso).

La kotiledono ofte servas dum la ĝermado kiel nutrofonto, tiuokaze la planto havas grandan, karnecan kotiledonon. En la grajno de la unukotiledonaj herboj, la ŝildoforma kotiledono – inter la ĝermo kaj la nutra histo – ne deponas nutraĵon por la planto, ĝi restas dum ĝermado en la kariopso kaj absorbas la deponitajn materialojn de la nutrohisto kaj pluigas ilin al la embrio.

Post apero de la unuaj asimiligaj folioj, ili ofte rudimentiĝas, defalas; malofte okazas, ke ili kreskas granda kaj restas dum la tuta planta vivo (ricino kaj *Streptocarpus grandis*).

---

Kotiledono en la anatomio estas vila lobeto de utera faco de placento. (*placenta cotyledonario (aŭ cotylica))* Kotiledonan placenton havas ŝafo, bovo, tiukaze la viloj grupiĝas sur la placento.

Referencoj
----------

1. ↑   Plena Ilustrita Vortaro 2002 p. 615

  



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPlantaj partoj |
| --- |
| Aeraj organoj | Arboŝelo • Burĝono • Ĉiro • Dorno • Draĵo • Folieto • Folio • Floro • Frondo • Frukto • Induzio • Kladodio • Kotiledono • Kulmo • Pikaĵo • Semo • Soro • Tigo • Trunko |
| Subteraj organoj | Radikoharo • Radiko • Rizomo • Tubero |
| Ambaŭaj organoj | Apogilradiko • Bulbo • Bulbilo • Haŭstorio • Lignotubero • Stolono • Talo |
| *Vidu ankaŭ floraro kaj fruktaro* |

 |

* Kategorio Kotiledono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)