recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ne konfuzu ĝin kun Aŭreolo.

 *Por la signifo de la termino ĉe plantoj, vidu la paĝon Areolo (plantoj).*
Detale areolo
**Areolo** estas la papilriĉa cirkla korteto ĉirkaŭ mampinto de mamo de virino.

En anatomio, la termino **areolo** (kiel diminutivo de la latina vorto *area*, «malferma loko») uzeblas por aludi al ĉiu ajn etan cirklan areon, kiel ekzemple la koloritan haŭtaĵon kiu ĉirkaŭas la mampinton. Ĝi estas uzata ankaŭ por aludi al aliaj cirklaj areoj kiel la inflamon kiu ĉirkaŭas komedonon.

Glandoj
-------

La haŭto de la areolo estas iomete pli aspra ol la cetero, en ĝi troviĝas la kondukiloj de la mamaj glandoj kiuj kondukas la lakton al la mampinto. Observante plenkreskan mampinton detale eblas lokigi inter 15 kaj 20 etaj fendoj (**laktoportantaj kondukiloj**) disigitaj ĉirkaŭ la mampinto, el kie oni elprenas la lakton dum la mamnutrado kaj de tiuj kondukiloj devenas la malhela koloro. Estas aliaj fendotruoj, kiuj estas la **sebumaj glandoj** (el sebo) (glandoj de Montgomery), kaj kiuj produktas specifan oleecan lubrikaĵon dum la epoko de mamnutrado.

Koloro kaj grando
-----------------

Ne ĉiuj areoloj havas la saman koloron, sed eblas la tuta gamo kiu iras el la helrozkoloro ĝis la malhelbruno, depende de la koloro de la haŭto de ĉiu persono, ekzistante variantoj eĉ ene de la sama persono. Dum la gravedo, la areolo kutimas malheliĝi (kaj eĉ ŝanĝas la aspekton, kvazaŭ kiel anserhaŭto), kaj pluhavas sian malnovan nuancon post la nasko, kvankam ĝi povas ankaŭ pluhavi la novan koloron.

La individuaj areoloj povas ŝanĝi la koloron laŭlonge de la tempo responde al hormonaj ŝanĝoj kaŭzitaj de menstruo, kelkaj medicinoj, kaj eĉ aĝo.

Ankaŭ la grando varias: ne ĉiuj areoloj estas egalaj, kaj la mezaveraĝa grando estas inter 15 kaj 40 mm de diametro. Kaj la grando kaj la formo de areoloj estas tre variaj, kun tiuj de seksmaturaj virinoj pli grandaj ol tiuj de viroj kaj junulinoj. Homaj areoloj estas ĉefe cirklaj laŭ formo, sed multaj virinoj kaj kelkaj viroj havas areolojn kiuj estas rimarkinde elipsaj.

La areoloj de plejparto de viroj estas ĉirkaŭ 25 mm en diametro, dum tiuj de la seksmaturaj virinoj ĝis 100 mm aŭ plie en diametro, kun averaĝa grando ĉirkaŭ **30 mm**. La areoloj de mamnutrantaj virinoj kaj de tiuj kiuj havas tre grandajn mamojn povas esti eĉ pli grandaj.

Erotogena zono
--------------

La zono kiun okupas la mampinto kaj la areolo estas unu el la konsiderataj kiel *erotogenaj*, ĝi estas tre sensiva al la karesoj kaj lanta tuŝo per la lango povas iĝi tre stimulanta, iĝante parton de la seksaj ludoj antaŭa al akurata amoro.

Tranĉo de brusto de virino: 1. torako 2. granda pektoralo 3. laktoglando 4. mampinto (cico) 5. areolo 6. laktodukto 7. grasa histo 8. haŭto

Referencoj
----------

1. ↑  M. Hussain, L. Rynn, C. Riordan and P. J. Regan, Nipple-areola reconstruction: outcome assessment; European Journal of Plastic Surgery, Vol. 26, Num. 7, December, 2003

* Kategorio Areolo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kastelo de Zichyújfalu
La kastelo en 1904
Kastelo kun la parko en Zichyújfalu
Kastelparko en Zichyújfalu
La **Kastelo de Zichyújfalu** (konata ankaŭ pri la iama posedanto **Kastelo de Zichy** [ziĉi]) estas malgranda historia monumento en Hungario, en vilaĝo Zichyújfalu.

Historio
--------

Jam dum dominado de la turkoj grafa familio Zichy jam havis tie bienon. En 1784 ili konstruis kasteleton (aŭ nobeldomon), kie komence vivis la familio, sed post finkonstruo de la pli granda kastelo en c. 1865 ili forlasis la kasteleton kaj zorganto de la bieno loĝis plu en la kasteleto. La nova kastelo fariĝis laŭ projekto de Miklós Ybl. Tiam la konstruaĵo estis U-forma, sed dum la 2-a mondmilito la dekstra alo plene detruiĝis. Dum la socialismo longe funkciis en la konstruaĵo kinejo, biblioteko, depost la socialismo la vilaĝa administrado kaj la apoteko trovis lokon ene.

Konstruaĵo
----------

La teretaĝa eklektika kastelo situas sola en mezo de granda parko. Ĝi formas L-majusklon. En la fasado longa verando etendiĝas kun 14 duoblaj kolonoj. Meze situas rizalito, kie la kolonoj tenas timpanon.

Parko
-----

Oni zorgas pri la parko, kie kreskas eĉ arboj pli aĝaj, ol cent jaroj.

Fontoj
------

* hungare kun multe da fotoj
* hungare kun foto
* hungare Arkivigite je 2013-01-28 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun foto Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Kastelo de Zichyújfalu en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Pastora Vega Aparicio** (Madrido, 28a de majo 1960) estas hispana aktorino kaj prezentisto de televido. 

Ŝi ekkarieris kiel prezentisto de televido kaj debutis kiel aktorino en 1985 en la televidserio *Los pazos de Ulloa*, reĝisorita de Gonzalo Suárez kaj protagonistigita de Victoria Abril kaj Charo López. Poste ŝi intervenis en *Amanece, que no es poco*, *Demasiado corazón* —per kiu ŝi kandidatis al Goya-premio—, *Casas de fuego* kaj *Ilona llega con la lluvia*, inter aliaj. 

Ŝi estis dum jaroj kunulino de la aktoro Imanol Arias, ludis kun li en la filmoj *El Lute II: mañana seré libre* kaj *Todos los hombres sois iguales*, kaj protagonistis en *Un asunto privado*, sia nura reĝisora laboro. Krome ŝi havis fojan rolon en la televida serio de TVE *Cuéntame cómo pasó*.

Filmoj
------

* 1986 Iniciativa privada
* 1988 El Lute II: mañana seré libre
* 1989 Amanece, que no es poco
* 1990 La otra historia de Rosendo Juárez
* 1991 El sueño de Tánger
* 1992 Demasiado corazón
* 1994 Casas de fuego
* 1994 Todos los hombres sois iguales
* 1996 Ilona llega con la lluvia
* 1996 Un asunto privado
* 1996 Olé Olá
* 1997 Tangier Cop
* 1998 La sonámbula
* 1998 Un crisantemo estalla en cinco esquinas
* 2002 El chevrolé
* 2019 Auteretrato
* 2022 Vienes o voy
* 2023 Empieza el baile
* 2024 Palacio Estilistas

Eksteraj ligiloj
----------------

* en imdb

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Pastora Vega en la hispana Vikipedio.*
**Ștefan ODOBLEJA** [ŝtefan odobleĵa], naskita la 13-an de novembro 1902 en Izvoru Aneștilor en distrikto Mehedinți, mortinta la 2-an de oktobro 1978 en Drobeta-Turnu Severin, estis rumana akademiano, verkisto, filozofo kaj armea kuracisto; li kreis sciencan branĉon nomitan psikokibernetiko.

En 1990 la Rumana Akademio membrigis lin postmorte.

Vivo
----

Ştefan Odobleja devenis el kamparana familio. Li studis en la medicina fakultato de Bukareŝto, iĝis kuracisto kaj praktikis kiel armea kuracisto en pluraj urboj de Rumanio, ekzemple Bukareŝto, Dej, Drobeta Turnu-Severin, Lugoj kaj Târgoviște. Kvankam ofte premata de malriĉeco, li produktis verkaron de pli ol 50.000 paĝoj.

La plej grava el liaj verkoj aperis sub la franclingva titolo *Psychologie consonantiste* (kunsona psikologio), en du volumoj publikigitaj en 1938 kaj 1939. Ĝi enhavas preskaŭ 900 paĝojn kun 300 bildoj. Odobleja skribis, ke temas pri "enhavtabelo, indekso aŭ vortaro de psikologio, [por]... granda traktato de psikologio, kiu ampleksu 20 ĝis 30 volumojn". Iuj konsideras, ke en tiu verko Odobleja metis teorian fundamenton de tio, kio poste iĝis konata kiel kibernetiko. Tamen la verko trafis vastan malatenton, eble pro la komenciĝanta dua mondmilito. La unua rumana eldono aperis nur en 1982.

Odobleja trovis kontraŭecon de la komunismaj regantoj de Rumanio; liaj sciencaj kontaktoj estis interrompitaj. Por malhelpi lian verkadon oni malkonektis la elektron de lia domo. Pro manko de papero li notis siajn ideojn sur la marĝeno de ĵurnaloj.

Post lia morto lia filo insistis, malgraŭ protestoj de la aŭtoritatoj, ke la tomboŝtono de Odobleja portu la titolon "patro de kibernetiko".

Publikigitaj verkoj
-------------------

* 1929 — studo *Metoda de transonanță toracică*, Bukareŝto
* 1932 — *La phonoscopie*, Parizo
* 1938 — *Psychologie consonantiste I*, volumo 1, Parizo
* 1939 — *Psychologie consonantiste II*, volumo 2, Parizo
* 1978 — *Psihologia consonantistă și cibernetica*, Bukareŝto
* 1982 — *Psihologia consonantistă*, Bukareŝto, rumanlingva eldono kaj sintezo de la ĝeneraligita kibernetiko, publikigita en Parizo en la jaroj 1938/39 sub la titolo *Psychologie consonantiste* en du volumoj
* 1993 — prijuĝo de Josif Constantin Drăgan: *ODOBLEJA — Apariția ciberneticii pe pământ românesc* (apero de la kibernetiko sur rumana tero), Bukareŝto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 243965
* GND: 1089206437
* LCCN: n82097374
* VIAF: 67813912
* ISNI: 0000000067256570
* SUDOC: 030844193
* BNE: XX1384314
 |
En la sociaj sciencoj **genra rolo** aŭ **seksa** **rolo** estas aro de kondutaj normoj asociitaj kun la diversaj genroj en certa kulturo aŭ grupo. Ĉiu socio havas sian propran genrosistemon, sed la komponaĵoj kaj funkcioj de ĉi tiu sistemo malsamas.

Plej multaj esploristoj agnoskas, ke la konkreta konduto de individuoj estas rezulto de socie postulataj reguloj kaj personaj valoroj. Iuj esploristoj emfazas la objektivan socian sistemon kaj aliaj emfazas subjektivajn gvidliniojn kaj regularojn.

Reguloj kaj valoroj povas ŝanĝiĝi laŭ la tempopaso. Kvankam ĉiuj sociaj sciencistoj agnoskas, ke kulturoj kaj socioj estas dinamikaj kaj ŝanĝiĝantaj, okazis vastaj debatoj pri kiel kaj kiom rapide ili povas ŝanĝiĝi. Tiaj debatoj fariĝas pli intensaj kiam ili implikas la seksan / genran sistemon, ĉar homoj havas tre malsamajn opiniojn pri kiom genro dependas de la biologia sekso .

Pro la ekesto de feminismo, ekde la 1970-aj jaroj okazis grava ŝanĝo en la tradiciaj genraj roloj. Fariĝis pli-malpli evidenta, ke virinoj laboras ekster la hejmo, studas kaj en teorio povas sukcesi sambone kiel viroj. Ili povas vivi memstare, havas bonan laboron kaj havas riĉan socian vivon. Aŭtonomigon donas al ili la ŝancon forlasi rilaton, se tiu estas malfeliĉa. La moderna homo devas labori malpli multajn horojn kaj havas la eblecon pli okupiĝi pri edukado.

Vidu ankaŭ
----------

* Genra duumismo
* Socia rolo
* Seksismo
* Konvencio pri Elimino de Ĉiuj Formoj de Diskriminacio kontraŭ Virinoj
* Principoj de Jogjakarto

* Kategorio Genra rolo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Fendi** estas itala firmao de modo kiu prilaboras luksajn varojn kiu produktas artikolojn de felo, *prêt-à-porter*, ledo, krom ŝuojn, parfumojn, okulvitrojn, horloĝojn kaj akcesoraĵojn. Ĝi naskiĝis en Romo en 1925;​ aparte, Fendi estas rekonata pro siaj feloj, same kiel pro siaj akcesoraĵoj el tiu materialo kaj el ledo. Ekde 2001 Fendi formas parton de la divizio de "Modo kaj ledaĵaro" de la franca grupo LVMH. Tamen, la sidejo estas en Romo, en la *Palazzo della Civiltà del Lavoro* (Palaco de la Laborcivilizacio). Aktuale oni konsideras ĝin unu de la plej altnivelaj kaj multekostaj markoj de la sektoro de lukso. 

Fendi kunlaboris kelkfoje en kino dezajnante la vestaĵaron de filmoj de kulto kiel *Once Upon a Time in America*, Evita kaj *The Royal Tenenbaums*. Nombraj reĝisoroj de la 1970-aj jaroj elektis felojn de Fendi por siaj roluloj, por ekzemplo: Luchino Visconti, Federico Fellini, Franco Zeffirelli, kaj Mauro Bolognini. Fendi vestis ankaŭ kinajn stelulilojn kaj famulinojn kiel Sophia Loren, Diana Ross, Jacqueline Kennedy Onassis, Soraya, kaj Liza Minnelli.

Referencoj
----------

1. ↑  The History of Fendi
2. ↑  Fendi Relocates To A Roman Palace
3. ↑  Fendi Studios Celebrates the Brand’s Award-Winning Costumes
4. ↑  The 20 Most Iconic Coats in Movie History
5. ↑  Milan Fashion Week: Fendi on Film
6. ↑  Fendi

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala retejo Arkivigite je 2020-06-20 per la retarkivo Wayback Machine (el Retarkivo 20200620074753)
* Profilo de marko kaj entrepreno en Fashion Model Directory


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 856219
 |

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Fendi en la hispana Vikipedio.*
|  |  |
| --- | --- |
|  Redaktas | **Ĉi tiu artikolo estas redaktata de iu.**

---

Por eviti la riskon de redaktokonflikto, ne redaktu la artikolon. Kontrolu la kronologion kaj forigu la ŝablonon, se necese. |

'**Shakespeare in Love'** (Enamiĝinta Shakespeare) estas historia amafera komedia filmo de 1998 reĝisorita de John Madden, verkita de Marc Norman kaj Tom Stoppard, kaj produktorita de Harvey Weinstein. En ĝi stelulas Gwyneth Paltrow, Joseph Fiennes, Geoffrey Rush, Colin Firth, Ben Affleck kaj Judi Dench.

La filmo rakontas fikcian amaferon inter la dramaturgo kaj aktoro William Shakespeare (Fiennes) kaj Viola de Lesseps (Paltrow) dum Shakespeare estas verkanta Romeo kaj Julieto. Kelkaj roluloj estas bazitaj sur historiaj figuroj, kaj multaj el la roluloj, versoj, kaj intrigaj elementoj aludas al la teatraĵoj de Shakespeare.

*Shakespeare in Love* ricevis laŭdojn el kritikistoj kaj biletvendan sukceson, enspezante 289 milionojn da usonaj dolaroj tutdmonde kaj iĝante la naŭa plej multe enspeza filmo de 1998.
Sankta Vincento, statuo el Annaberg-Lungötz
**Preĝejo Sankta Vincento** aŭ **Pacokirko** (germane: *St. Vinzenz Friedenskirche*) estas privata kapelo de la Heinrich-Kiener-kabano je *Hochgründeck* je Salzburger Schieferalpen, sur teritorio de la urbo St. Johann im Pongau, Aŭstrujo. Ĝi situas proksime de la montopinto kaj supre de la kabano en alteco de 1808 metroj.

Historio
--------

Konstruis oni la lignan kirkon laŭ plano kaj iniciato de gastejestro Hermann Hinterhölzl, inter 2003 kaj 2004. Ĉefepiskopo Alois Kothgasser konsekris ĝin en la 5.9.2004 por la sanktulo kaj patrono de la arbohakistoj Vincento de Zaragozo. Enkirke estas relikvo de Edith Stein. 

La piedira pado disde Bischofshofen tra la montselo *Hofersattel* ĝiskapele estas medita tem-vojo pri pacperintoj. La kapelo apudas la pilgriman padon de Sankta Ruperto disde Sankt Gilgen al Bischofshofen: ĝi kondukas tra la monto *Hörndlkapelle* ĝis la Misia domo Sankta Ruperto (itinero 3, etapo 17).

Interno kaj arkitekturo
-----------------------

Ĝisdetale ĉio-ĉi estas simbola. 

* LIGNO - Simboligas la ligno la kreadon de Dio.
* GRUNDO - La projekciaĵo horizontala estas en formo de egallatera kruco.
* ALTECO - La naŭ metroj kongruas al la homa estiĝo ene de la patrina korpo.
* LONGECO/LARĜECO - La po sep metroj memorigas onin al la pleno kaj perfekteco de Dio.
* ANGULOJ - Ekstere en la 12 kolonoj esta enskulptitaj la dek du triboj de Izrael, ekstere troviĝas la dek du apostoloj.
* ALTARO - Ĝia granittabulo pesas 365 kg laŭ la nombro de la tagoj de la jaro kuŝante sur tri ŝtonoj (laŭ la Triunuo).
* SEĜARO - La sidlokoj estas el kvin diversaj lignospecoj pro la kvino de la kontinentoj.

En la firstotureto estas sonorilo kiun financis la komunumo de Anthering.

Eksteraj ligiloj
----------------

* informoj sur la kabana paĝaro
* informoj sur municipaj paĝoj de Bischofshofen
* informoj ĉe SalzburgWiki (kun fotoj, ankaŭ de la interno)
* pilgrimetapo de Hochgründeck al Bischofshofen

Notoj
-----

1. ↑  Verein St. Rupert Pilgerweg: *St. Rupert Pilgerweg*, Etappe 17 *Vom Hochgründeck nach Bischofshofen: Hochgründeck – Hofer Sattel – Buchberg – Missionshaus St. Rupert – Bischofshofen*, p. 60/61
2. ↑  Thomas Neuhold: "Bischofshofen – Hochgründeck", ĉe: *Salzburger Fenster* 40/novembro 2012, p. 14

47.3815513.2661808Koordinatoj: 47° 22′ 53,58″ N, 13° 15′ 57,6″ O (mapo)
Municipa teritorio de Polanco, norde de Kantabrio.
**Polanco** [poLANko] estas municipo en norda Kantabrio, Hispanio, en la komarko Besaya.

En tiu municipo naskiĝis fama kantabra verkisto José María de Pereda en 1833. 

Menciindas ankaŭ la haveno de Requejada (en la foto de la tabelo), ŝlosila infrastrukturo por la industrio de Torrelavega (Sniace kaj Solvay).

Geografio
---------

Lageto Pozo Tremeo (Rumoroso-Polanco).
Fervojo ĉe Requejada.
Haveno de Requejada (Cantabria).
Ĝi limas norde kun Miengo, okcidente kun Santillana del Mar kaj Suances, sude kun Torrelavega kaj oriente kun Piélagos. 

La municipa ĉefurbo estas loĝloko Polanco, je 24 km de la regiona ĉefurbo Santandero. La loĝloko Polaco mem estas distribuata inter jenaj kvartaloj: Cuesta Quintana, La Iglesia, Hondal, La Cochera, Cumbrales, Menocal, Piñal, Pozo, La Llosa kaj El Riego.

Demografio
----------

Por areo de 17,55 km² estas 5 978 loĝantoj (laŭ censo de 2021). Pro la perdo de loĝantoj pro rura amasmigrado la municipo perdis 500 loĝantojn el la 1940-aj jaroj.

La 5 978 loĝantoj (2021) estas distribuataj en jenaj loĝlokoj: 

* Barrio Obrero, 123 loĝ.
* Mar, 578 loĝ.
* Polanco (ĉefurbo), 1 006 loĝ.
* Posadillo, 348 loĝ.
* Requejada, 1 407 loĝ.
* Rinconeda, 1 192 loĝ.
* Rumoroso, 793 loĝ.
* Soña, 138 loĝ.

Ekonomio
--------

Tradicie, la ekonomia agado de la municipo estis agrikulturo kaj ĉefe brutobredado. Tamen, kvankam nuntempe ankoraŭ oni praktikas tiujn metiojn, jam hegemonias la triaranga sektoro. Nur 3,4 % de la laboristaro dediĉas sin al la unuaranga sektoro, 17 % al la konstruado, 27,7 % al industrio kaj 51,9 % al servoj.

Historio
--------

Oni trovis restaĵojn de prahistorio. Certe jam en epoko de Romia Imperio trapasis la teritorion ŝoseo el nordo suden.

La unua mencio de Polanco aperis en la jaro 1026, en dokumentoj kiuj montris ties dependon de la abatejo de Santillana del Mar. Poste ĝi pasis al senjorlando de la Markizo de Santillana. Kaj en tiu familio, en la 18-a jarcento la Duko de Infantado nomumis la urbestron. Dum la 17-a kaj 18-a jarcentoj, ludis gravan rolon la haveno de Requejada, ĉar el tie oni eksportis la tritikon de Kastilio kaj oni importis feron.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de municipoj de Kantabrio
* Requejada (stacidomo)

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 783746
 |
**Raŭmo** (finne *Rauma*, svede *Raumo*) estas urbo kaj komunumo de proksimume 37 000 loĝantoj je la okcidenta bordo de Finnlando, 92 kilometroj norde de Turku, kaj 50 kilometroj sude de Pori. Raŭmo apartenas al la provinco Satakunta de Finnlando, kaj ĝis la jaro 2009 ankaŭ apartenis al gubernio Okcidenta Finnlando. Ĝi ricevis urborajtojn je la 17-a de majo 1442 (tiam sub regado de Svedio), Raŭmo estas konata pro ĝia bonkvalita punto (ekde la 18-a jarcento) kaj la antikva ligna arkitekturo de ĝia centro (Malnova Raŭmo, Vanha Rauma), kiu estas loko sur la listo de mondaj heredaĵoj de Unesko. En Finnlando Raŭmo estas konata ankaŭ pri sia escepte stranga dialekto, kiu ofte estas malfacilete komprenebla por aliaj finnoj.

Raŭmo en 2012

Geografio
---------

Kampara komunumo de Raŭmo estas eksa komunumo ligita en Raŭmon en 1993. Kodisjoki estas eksa komunumo ligita en Raumon en 2007 kaj Lappi Tl en 2009.

Konstruitaj lingvoj en Raumo
----------------------------

En Raŭmo estis volapuka klubo en 19-a jarcento. Ĝi publikigis kelkajn anoncojn pri siaj kunvenoj vintre 1886-1887 en la loka gazeto *Rauman Lehti*.

Inter esperantistoj Raŭmo estas konata aparte pro la Manifesto de Raŭmo kaj la Raŭmismo, kiuj ekestis en la 36-a Internacia Junulara Kongreso de TEJO okazinta en la urbo.

Statistikoj
-----------

* Loĝantaro: 39 872 (en junio 2015)
* Areo: 1110 km²
	+ de kiu akvo: 614 km²
* Loĝdenso: 80,45 loĝantoj/km²

Vidu ankaŭ
----------

* Kampara komunumo de Raŭmo
* Raŭma dialekto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Raŭmo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala urba retejo (nun finne kaj angle) ...
* sed almenaŭ ĝis 2013 ankaŭ en Esperanto (jen arkivigite)
* Saliko: artikolo pri Raŭmo el *Monato* 2005/11, paĝo 17

[[File:Rauma banner.jpg|775px]


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 54582
* LCCN: n83210400
* VIAF: 165740729
* SUDOC: 260997021
* BNF: 137572858
 |
***Llanos de Cáceres*** (en Esperanto "Ebenaĵo de Cáceres") estas natura areo aŭ distrikto de la regiono de Ekstremaduro (Hispanio) en ties norda provinco de Cáceres.
Ĝi situas en kaj kovras pli-malpli duonon de la administra komarko Cáceres, sed ne miskompreniĝu esti tia administra komarko.

La areo estas konsiderata kaj deklarita *Zono de Speciala Protektado de Birdoj* (ZEPA) en 1989.

Geografio
---------

Etenda areo de ebenaĵoj kun mildaj deklivoj kiu etendiĝas ekde Brozas ĝis Trujillo, ĉe la duonebenaĵo de Cáceres kiuj estas enmarkitaj de la montoj de la Sierra de San Pedro, natura suda fino de *Los Llanos*.

Limoj
-----

Norde la riveroj Taĵo kaj Almonte intermetiĝas antaŭ la deklivoj de la montaretoj kiuj komencas en Gredos kaj Villuercas kaj dekliviĝas al terenoj malpli krutaj. Sierra de Fuentes estas la ĉefa montareto ene de la ebenaĵo, kiel granda insuloa ene de paŝtejoj. En la centro de *Los Llanos* troviĝas la Akvorezervejo de Guadiloba, kun specifa formo de drako kaj kiu havigas akvon por la urbo Cáceres.

La protektita spaco por birdoj inkludas bonkvalitajn zonojn por birdoj (ĉefe stepbirdoj, otidoj, cikonioj, rabobirdoj ktp), kiuj estas grandparte limigitaj de la riveroj Tamuja kaj Almonte.

La surfaco de la ZEPA inkludas iom pli da 70.000 ha apartenantaj al la municipaj teritorioj de Cáceres, Sierra de Fuentes, Torreorgaz, Torrequemada, Torremocha kaj Aldea del Cano.

Municipoj
---------

* Alcuéscar
* Aldea del Cano
* Arroyo de la Luz
* Cáceres
* Cañaveral
* Casar de Cáceres
* Garrovillas
* Malpartida de Cáceres
* Mirabel
* Montánchez
* Sierra de Fuentes
* Torre de Santa María
* Torremocha
* Torreorgaz
* Torrequemada


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 285745
 |
**Saara Sofia AALTO** (nask. la 2-an de majo 1987 en Oulunsalo) estas finna kantaŭtoro kaj voĉaktoro.

Ŝi unue iĝis publika en 2007 post lokado en la suprajn tri en la *Talent Suomi*-konkuradon. Post tio, ŝi fariĝis dua en sekvantaj konkursoj: la kvalifika konkurso por Eŭrovido-Kantokonkurso de Finnlando en 2011, *The Voice of Finland* en 2012 kaj la Nova Muzika Konkurso kaj *The X Factor* de Britio en 2016. Post *X Factor*, Aalto subskribis du surbendigokontraktojn kaj en 2017 novan interkonsenton kun Warner. Aalto ankaŭ reprezentis Finnlandon ĉe la Eŭrovido-Kantokonkurso 2018 per la kanto "Monstroj". Ŝi faris ĝin al la finalo kaj poste finis en 25-a loko.

Dum sia kariero, Aalto publikigis totalon de ses studialbumoj, unu el kiuj estas preskaŭ tute en la ĉina. Krome, li publikigis duetalbumon kun Teemu Roivainen nomitan *Ĉi-vespere*. En intervjuo por la UMK-kantokonkurso, Aalto priskribis sian muzikon kiel "eposa ampopmuziko".

* Kategorio Saara Aalto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 818041
* GND: 1168911559
* VIAF: 2119153954917805680003
* ISNI: 0000000407641409
* MBA: f46f6a57-230a-4bde-97ec-c49531893c4f
 |
Frankfurto ĉe Majno
New York
Tokio
**Kunurbaĵo** estas aro da urboj, grandurboj aŭ aglomeraĵoj kunkreskintaj en unu **seninterrompe prikonstruitan areon**. Diference de aglomeraĵo ekzistas unuopaj urboj kiel memstaraj tutaĵoj, kaj ili ne bezonas havi komunaj instalaĵojn nek unuopan centron - plurcentra formo de aglomeraĵo. Per kuniĝo de kunurbaĵoj estiĝas megalopolo.

Se temas pri kuniĝo de du urboj, estas uzata nocio *duurbo*. En Ĉeĥio tipa ekzemplo de duurbo estas Brandýs nad Labem-Stará Boleslav. Kvankam tiuj ĉi devene memstaraj urboj estis administre kunigitaj jam en la jaro 1960, ili ankoraŭ ne havas, precipe pro geografiaj kaŭzoj (ili estas kunigitaj nur per unu ponto super Elbo), ĉefan urban centrejon.

Ekzemploj de kunurbaĵoj
-----------------------

### Eŭropo

#### Britio

* Granda Londono

#### Ĉeĥio

* Brandýs nad Labem-Stará Boleslav

#### Germanio

* Ruhr-regiono: Duisburg-Oberhausen-Bottrop-Essen-Gelsenkirchen-Recklinghausen-Herne-Bochum-Dortmund kaj pliaj kunkreskintaj urboj
* la kerno de regiono Rejno-Majno: Frankfurto ĉe Majno-Offenbach-Neu-Isenburg-Eschborn-Kelsterbach-Hattersheim kaj pliaj kunkreskintaj urboj
* la kerno de regiono Rejno-Neckar: Mannheim-Heidelberg-Ludwigshafen-Viernheim-Ladenburg-Weinheim kaj pliaj kunkreskintaj urboj

#### Pollando

* aglomeraĵo Bydgoszcz-Toruń
* Triurbo (pole *Trójmiasto* [trujmjasto]), aŭ Gdansk-Sopot-Gdynia

### Ameriko

* Bostono-Novjorko-Vaŝingtono (angla akronimo *BosNyWash*)
* Granda Bonaero

### Azio

* Tajheja Megalopolo kun interalie Tokio

### Afriko

* Johanesburg-Pretoria

Vidu ankaŭ
----------

* urba areo
* metropola regiono
**Ács** [aĉ] estas urbo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Komárom-Esztergom, en Distrikto Komárom. La loknomo de la urbo signifas: ĉarpentisto.

Kulturdomo de Ács

Geografio
---------

Katolika preĝejo en Ács
La urbo situas sur ebenaĵo, preskaŭ en dekstra bordo de Danubo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Budapeŝto-Vieno. Aŭtoŝoseo M1 en la sama direkto preteriras. Komárom troviĝas 13, Győr 32, Budapeŝto 98 km.

Historio
--------

La romianoj havis 2 setlejojn ĉe la *limes* nomataj **Ad Mures** kaj **AD Statuas**. Verŝajne en la hungara setlejo loĝadis reĝaj ĉarpentistoj. La turkoj faris senhoma la vilaĝon, poste germanoj kaj hungaroj refondis ĝin. En 1809 la aŭstroj-hungaroj venkis la francojn. En 1849 la hungaroj venkis la aŭstrojn. Inter 1871-2001 sukerouzino funkciis. La vilaĝo en 2007 urbiĝis.

Vidindaĵoj
----------

* Kalvinana kirko (Ács)
* Preĝejo Nomo de Sankta Maria (Ács)
* Kastelo de Zichy (Ács)
* Kastelo de Degenfeld (Ács)
* nobeldomo de Solymossy

Famuloj
-------

* En Ács naskiĝis:
	+ aktoro Mihály Viola
	+ juristo László Korinek.
* En Ács mortis: kuracisto Aurél Gábor.

Famaj nomportantoj
------------------

* János Ács
* Norbert Ács
* Gyula Áts

Ĝemelurboj
----------

* Slovakio Zlatná na Ostrove, Slovakio (2003)
* Rumanio Tălișoara, Rumanio
* Germanio Steinau, Germanio

Referencoj
----------

Urbodomo de Ács
diversaj japaniaj Ŝinkansenoj
**Altrapida fervojo** estas fervojo kun vojaĝa rapido rimarkinde pli alta ol la tradiciaj rapidoj ĉe fervojo, difinita laŭkuntekste, ofte kiel almenaŭ 200 Km/h aŭ almenaŭ 250 Km/h .

Historio
--------

La plej frua altrapida trajno estis la japania Ŝinkanseno enservigita dum jaro 1964 kun linio 515 Km longa kaj rapideco je 210 Km/h .

En Ĉinlando la plej frua linio estis oficiale enservigita dum jaro 2007. Nur 15 jaroj poste, je fino de jaro 2022, ca 2/3 de la tutmonda kvanto da altrapida fervoja reto troviĝis en Ĉinlando, kun totala longo je pli ol 42 Mm, kaj rapido inter 200 Km/h kaj 350 Km/h.

Altrapida fervojo en Eŭropo
---------------------------

centra

Ekzemploj
---------

* Grandrapida trajno
* Kalifornia Altrapida Fervojo

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio:Altrapidaj fervojaj linioj

Notoj
-----

1. ↑  DIRECTIVE (EU) 2016/797 OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL of 11 May 2016 on the interoperability of the rail system within the European Union
2. ↑  Japan's bullet train has a new model that can run even during an earthquake. Here's the history of the country's iconic high-speed railway.

* Altrapida fervojo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Altrapida fervojo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 817586
* GND: 4052370-6
* LCCN: sh86002136
* BNF: 11955058d
* NDL: 00999684
* NKC: ph203128
 |
**Altwis** estas komunumo en la distrikto Hochdorf en Kantono Lucerno, Svislando. Ĝi havis 352 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

Geografio
---------

Altwis situas en la valo *Seetal* sur la ebenaĵo inter la Lago de Baldegg kaj la Lago de Hallwil laŭlonge de la strato de Hochdorf al Lencburgo.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Altwis limas en nordo al Aesch, en oriento kaj sudo al Hitzkirch, kaj en okcidento al Ermensee.

Trafiko
-------

La komunumo estas konektita per la buslinio de Hitzkirch al Schongau al la publika trafikreto. La fervojlinio de Lencburgo al Lucerno pasas okcidente de la komunumo. La plej proksima haltejo troviĝas en distanco de 1 km en en Ermensee.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Altwis datiĝas el la jaro 1113 kiel *Altwise*.

La vilaĝo fariĝis en la jaro 1415 per la konkero de la iam kiburga kaj poste habsburga voktejo Richensee posedaĵo de la urbo Lucerno. En la jaro 1425 ĝi aliĝis al la *Liberaj Distriktoj* kaj post la Helveta Revolucio en la jaro 1803 ĝi fariĝis komunumo de distrikto Hochdorf en Kantono Lucerno. La komunumo ne disponas pri propra preĝejo, sed apartenas al la paroĥo Hitzkirch.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Altwis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Altwis
* Altwis en la Historia Leksikono de Svislando
* Profilo de la komunumo en la retejo de la kantono[*rompita ligilo*]

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Hochdorf |
| --- |
| Aesch  •  Altwis  •  Ballwil  •  Emmen  •  Ermensee  •  Eschenbach  •  Hitzkirch  •  **Hochdorf**  •  Hohenrain  •  Inwil  •  Rain  •  Römerswil  •  Rothenburg  •  Schongau |  |

 |
**Balatonfűzfő** [balatonfUzfO] estas urbo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Balatonalmádi.

Golfo ĉe Balatonfűzfő

Situo
-----

Balatonfűzfő situas sur ebenaĵo, laŭ bordo de Balatono, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Budapeŝto-Balatonfüred-Keszthely.

Historio
--------

La tiama Balatonfűzfő estis loĝata dum la keltoj kaj romianoj. La unua skriba mencio devenis el 1018 tiutempe nomata **Máma**. En la 13-a j.c. preĝejo konstruiĝis, kiu ruiniĝis dum la turka erao. Poste la kampoj apartenis al Vörösberény, kiu nun estas parto de Balatonalmádi. En 1921 fabriko pri eksplodaĵoj **Nitrokémia** ekfunkciis, iom poste paperouzino. Dume ĉe la bordo elkreskis feriaj domoj. En 1937 katolika, en 1949 kalvinana preĝejoj konstruiĝis. La komunumo iĝis vilaĝo en 1958. Kreskiĝis kaj la feriejo, kaj la industrio, sekve la komunumo urbiĝis.

Vidindaĵoj
----------

* preĝejo Koro de Jesuo (Balatonfűzfő), apude mezepoka ruinkirko

Famuloj
-------

* en Balatonfűzfő naskiĝis komponisto Attila Bozay

Referencoj
----------

* Enhavo el la hungara Vikipedio
**László Székelyhidi** [lAslO sEkejhidi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Székelyhidi László** estas hungara matematikisto, altlerneja instruisto, ekstera membro de Hungara Scienca Akademio (2022). Lia frato estas Gábor Székelyhidi (same matematikisto).

László Székelyhidi kun Manfred Feilmeier en 2011
László Székelyhidi naskiĝis la 17-an de aprilo 1977 en Debrecen.

Biografio
---------

László Székelyhidi maturiĝis en Kuvajto (la gepatroj tiam vivis tie), poste li studis en Universitato de Oksfordo, fine li doktoriĝis en Lejpcigo en 2003. Li plustudis en kelkaj universitatoj helpe de stipendio, poste li instruis en Svisa Federacia Instituto pri Teknologio Zuriko (lektoro, 2005-2007), Bonna universitato (profesoro, 2007–2011) kaj Universitato de Lepsiko (profesoro, 2011-). Li ricevis jam plurajn nehungarajn premiojn. Li okupiĝas pri la variada kalkulo kaj partaj diferencialaj ekvacioj, krome li estas lerta violonisto.

Elektitaj artikoloj
-------------------

* *The general representation of additive functions on open sets* (1972)
* *Note on exponential polynomials* (1982)
* *The stability of homogeneous functions* (1993)
* *Polynomial functions and spectral synthesis* (2005)
* *Moment Functions on Affine Groups* (kunaŭtoro, 2019)

Elektitaj libroj
----------------

* *Convolution Type Functional Equations on Topological Abelian Groups* (1991)
* *Discrete Spectral Synthesis and Its Application* (2006)
* *Ordinary and Partial Differential Equations for the Beginner* (2016)

Fontoj
------

*

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio László Székelyhidi (pli juna) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 670260
* GND: 129186236
* VIAF: 8458640
* ORCID: 0000-0002-6307-9225
 |
Mapo de malsekeco en la misisipa rivervalo en la 26-a de septembro, 2023. Pli malhela koloro indikas pli severan malsekecan indicon.
De junio 2023 ĝis februaro 2024 okazis ekstrema sekeco kaj varmeco en la usona ŝtato Luiziano kaj partoj de Misisipio. Ĝi estis loka efiko de varmego, kiu okazis tutmonde en 2023 pro forta *El Niño* kombine kun daŭra tutmonda varmiĝo. En la plej severa etapo de la sekeco, de septembro ĝis novembro, ĝi estis taksata "escepta sekeco", la plej severa kategorio de la Usona Sekeca Kontrolejo. La tutjara precipitado en Nov-Orleano estis 101.2 cm, proksimume 60 cm malpli ol normale.

Multaj el la kankroj de Luiziano mortis de sekeco en siaj someraj rifuĝotruoj. Aliflanke griloj, kiuj demetas siajn ovojn en la fendoj de seka grundo, havis rimarkeblan populacian kreskon. Aliaj insektoj fuĝis de siaj normalaj habitatoj por serĉi akvon.

La taksita ekonomia perdo en agrikulturo estis $1,690 milionoj: $837 milionoj en kultivado, $389 milionoj en bredado, kaj $325 milionoj en arbara mastrumado. La plej grandaj perdoj okazis ĉe sojfaboj ($322 milionoj) kaj sukerkano ($274 milionoj).
69 homoj mortis en Luiziano pro trovarmo.

Referencoj
----------

1. ↑  Sibley, Derek. 2024. "Southeast Louisiana drought finally ends". *WDSU News*.
2. ↑  Wells, Carlie Kollath. 2024. "New Orleans had the 3rd driest year on record in 2023". *Axios*.
3. ↑  Gutzmer, Denise. 2023. "Drought Impacts Summary September 2023".
4. ↑  Frazer, Katherine. 2023. "Drought, fire ... crickets? Louisiana's dry weather to blame for 'rocket immersion' of insects". *The Acadiana Advocate*.
5. ↑  Wells, Carlie Kollath. 2023. "Cockroaches in New Orleans are thirsty and desperate". *Axios*.
6. ↑  Conejo, Ana. 2023. "Are ants looking for water in your home? Louisiana experts can help you get rid of the problem". *Brproud*.
7. ↑  Auzenne, Ian. 2023. "Extreme heat and drought keeping mosquitoes, other bugs away". *WWL*. [Extreme heat and drought keeping mosquitoes, other bugs away]
8. ↑  Guidry, Kurt, k. al. 2023. "Preliminary Estimates of the Impacts of Drought and Excessive Heat on Louisiana Agricultural and Forestry Sectors, 2023".
9. ↑  Wells, Carlie Kollath. 2024. "New Orleans had the 3rd driest year on record in 2023". *Axios*.
**Mária B. Szendrei** [mAria bE sendrei], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **B. Szendrei Mária** aŭ *Bálintné Szendrei Mária* estas hungara matematikisto, altlerneja instruisto. Ŝi estis ĝemelo kun Ágnes Szendrei.

Mária B. Szendrei naskiĝis la  14-an de julio 1953(nun 1953-07-14) en Szeged.

Biografio
---------

Mária B. Szendrei maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste ŝi akiris matematikistan diplomon en Scienca Universitato Attila József en 1976. Post la diplomo ŝi estis asistanto (1976-1983), lektoro (1983-1988), docento (1988-1997), poste profesoro. Helpe de stipendioj ŝi esploris en Darmstadt (1991), Kassel (1997), Budapeŝto (2010 kaj 2018). Intertempe ŝi kandidatiĝis (CSc) en 1986, ŝi doktoriĝis (DSc) en 1996 antaŭ la Hungara Scienca Akademio, inter 2007 kaj 2018 ŝi estis katedrestro. Ŝi ricevis premiojn inter 1976-2012.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *On the structure of orthodox semigroups* (1977)
* *Absztrakt algebrai feladatok* (libro, kunaŭtoro, 1985, 1988, 1993, 1998, 2005)
* *A finite non-embeddable E-unitary regular semigroup* (1998)
* *Rees matrix semigroups and the regular semidirect product* (kunaŭtoro, 2005)
* *Framework for diagnostic assessment of mathematics* (kunaŭtoro, 2011)
* *On the structure of cancellative conjugation semigroups* (2022)

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto (legebla pli malsupre)
* datenoj kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 858335
 |



* Portalo pri Biografio
Kebekia haltŝildo.
**Franckanadanoj** (france ***Canadien français***, angle ***French Canadian***), historie estas termino kiu referencas al la loĝantoj de Kanado kies prauloj vivis en la originaj francaj setlejoj de tio kio estas nuntempe Kebekio. En nuntempa kunteksto, la termino povas aludi ankaŭ al ajna kanada francparolanto. Kun la escepto de la Akadianoj, kiuj havas apartan historion, la plej parto de la franckanadanoj, estas posteuloj de francaj terkultivistoj kiuj koloniigis la areon aktuale enhavata en Kebekio dum la kolonia epoko de Kanado, kiu ekis en la 17-a jarcento.

La franckanadanoj vivas tra tuta Kanado. Ses milionoj estas koncentritaj en Kebekio, kie ili konstituas la hegemonian lingvogrupon, dum alia plia miliono estas disa tra la cetero de la lando. Proksimume 31% de la kanadaj civitanoj parolas francan kaj 25% estas de franckanada deveno. Totale, kanadanoj kun etna deveno de franckanadanoj, francoj, kebekanoj kaj akadianoj estas nombritaj ĝis 11.9 milionoj da personoj kio estas 33.78% de la kanada loĝantaro.

Ne ĉiuj kanadaj francparolantoj estas de franca deveno, speciale en nuna Kebekio, kie estas gravaj komunumoj el aliaj francparolantaj landoj kiel Haitio, Kameruno, Alĝerio, Tunizio aŭ Vjetnamio, kaj ne ĉiuj kanadanoj de franca deveno uzas tiun lingvon ekskluzive aŭ unuarange.

Notoj
-----

1. ↑  "2011 National Household Survey: Data tables: Ethnic origin". Statistics Canada. 4a de Marto 2014. Alirita la 10an de Decembro 2020.

* Kategorio Franckanadanoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 709953
* LCCN: sh85051781
* NKC: ph496684
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Skvamuloj** |
| --- |
|  |
| 
 |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Reptilioj *Sauropsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | **Skvamuloj** *Squamata*Oppel, 1811 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
| nigre: vivejo de skvamulojnigre: vivejo de skvamulojnigre: vivejo de skvamuloj |
|
|
|
|
|
|
|
| Subordoj |
| vidu tekston |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Skvamuloj  |

 |
| v • d • r |

**Skvamuloj** (*Squamata*) estas la plej granda nuntempa ordo de reptilioj, en kiu estas kaj lacertuloj kaj serpentoj. Membrojn de la ordo apartigas iliaj haŭtoj, kiuj portas skvamojn. La skvamuloj ankaŭ ĉiuj posedas moveblajn kvadratajn ostoj, kio ebligas movi la supran makzelon aparte de la cerbujo. Ĉi tio estas aparte videbla ĉe la serpentoj, kiuj povas entute disigis siajn makzelojn por engluti sufiĉe grandajn predaĵojn. La masklaj skvamuloj estas la solaj vertebruloj kun hemipeniso. Ĉi tiu ankaŭ estas la sola reptilia grupo kie estas kaj vivonaskaj kaj ovovivonaskaj specioj krom la kutimaj ovonaskaj reptilioj. Ĉi-specaj reptilioj taŭgas kiel dombestoj.

Tradicie oni dividas la ordon je tri subordoj:

* Lacertuloj *Lacertilia*;
* Serpentoj *Serpentes*;
* Amfisbenuloj *Amphisbaenia*

De ĉi tiuj la lacertuloj konsistigas parafilian grupon. En pli novaj klasiĝoj oni uzas la nomon saŭruloj (*Sauria*) por reptilioj kaj birdoj ĝenerale kaj alimaniere dividas la skvamulojn:

* Subordo Igvanuloj *Iguania*
* Subordo Skleroglosoj *Scleroglossa*
	+ Infraordo Gekuloj *Gekkota*
	+ Infraordo Anguimorpha *Anguimorpha*
		- Angvedoj *Anguidae*
		- Ksenosaŭredoj *Xenosauridae*
		- Varanedoj *Varanoidea*

* + Infraordo Scinkomorfoj *Scincomorpha*
	+ Infraordo Serpentoj *Serpentes*
	+ Infraordo Amfisbenuloj *Amphisbaenia*

Ankoraŭ ne estas certe precize kiaj estas la rilatoj inter ĉi tiuj du subordoj, kvankam lastatempa esplorado sugestas ke pluraj familioj konsistigas la venenan kladon *Toxicofera*, en kiu estas plimulto (preskaŭ 60%) de la skvamulaj specioj.

Inter la skvamuloj ne estas la sfenodontoj, la nov-zelandaj reptilioj kiuj similas lacertulojn.

Bildaro
-------

* Boiga irregularis kaj Anolis carolinensis*Boiga irregularis* kaj *Anolis carolinensis*
* Anguis fragilis*Anguis fragilis*
* Chamaeleo namaquensis*Chamaeleo namaquensis*
* Phelsuma laticauda*Phelsuma laticauda*
* Aipysurus laevis*Aipysurus laevis*
* Basiliscus plumifrons*Basiliscus plumifrons*
* Varanus prasinus*Varanus prasinus*
* Gila monstroGila monstro
* Ahaetulla nasuta*Ahaetulla nasuta*
* 
*

Vidu ankaŭ
----------

* Gila monstro


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 200689
* GND: 4209521-9
* LCCN: sh85127082
* BNF: 12258331v
 |
La **Latva Soveta Socialista Respubliko** aŭ mallonge ‘’’Latva SSR’’’ - latve *Latvijas Padomju Sociālistiskā Republika*, ruse *Латвийская Советская Социалистическая Республика* [prononco "Latvijskaja Sovjetskaja Socialistiĉeskaja Respublika"] inter la jaroj 1940 kaj 1990 estis unia respubliko de la Unio de Sovetaj Socialismaj Respublikoj.

La nomon oni donis la 21-an de julio 1940 al unia respubliko kreita dum la Dua Mondmilito: la teritorio de Latva SSR kongruis kun tiu de la antaŭe sendependa Respubliko de Latvio, antaŭ la ekokupo de la baltaj ŝtatoj fare de Sovetunio la 17-an de junio 1940 konforme al la pakto Molotov-Ribbentrop. La latva prezidento Karlis Ulmanis alvokis ne batali kontraŭ la superforta Soveta armeo. La 17-an de junio li diris per radio: "Mi restos en mia loko, vi restu en via!" (latve "Es palikšu savā vietā, jūs palieciet savās!"). La Latva SSR estis oficiale aneksita de Sovetunio la 5-an de aŭgusto 1940, kiam ĝi fariĝis la 15-a respubliko de Sovetunio. Jam la sekvan monaton Kārlis Ulmanis ne plu estis en sia loko, sed deportita al Stavropolo, jaron poste oficiale malliberigita, deportita plu al Turkmenio kaj tie mortigita en 1942.

Antaŭ la anekso, en Latvio formiĝis nova registaro, amika al Sovetunio, sed ne komunista (konforme al Soveta ultimato la 16-an de junio). Formis nova partio — Bloko de labora popolo. Ĝi estis sola partio permesinta al falsa elektoj la 14-an de julio. Bloko de labora popolo havis 97,8% de voĉoj, oficiale aperadis 94,8% latvoj.

Ekzistas vidpunkto, ke Latvio jure neniam apartenis al Sovetunio, ĉar ĝi estis armee konkerita kaj perforte aneksita. Inter la jaroj 1941 ĝis 1944 Latvio estis konkerita fare de la armeo de Nazia Germanio kaj apartenis al la imperia komisariejo *Ostland* (orienta lando) de Nazia Germanio. Sekve la ruĝa armeo rekonkeris la landon kaj oficiale plufunkciis la Latva SSR.

La 4-an de majo 1990 Latvio deklaris restarigon de sia ŝtata sendependeco kaj suvereneco, kion la ŝtato Sovetunio oficiale nur agnoskis la 21-an de aŭgusto 1991 (mallonge post tio, la 26-an de decembro 1991, la ŝtato Sovetunio entute ĉesis ekzisti).

Vidu ankaŭ
----------

* Himno de la Latva SSR
* Respublikoj de Sovetunio
* Latvio
* Latva okupacia muzeo

* Kategorio Latva Soveta Socialisma Respubliko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
זיפרגליים ממינים שוניםDiverseco de ciripedoj
**Ciripedo** estas tipo de artropodo. Ene de la artropodoj, ĝi konstituas la subklason ***Ciripedoj*** en la subfilumo Krustacoj, tiel ke ĝi ankaŭ rilatas al kraboj kaj omaroj. Ciripedoj estas nur maraj, kaj tendencas vivi en neprofundaj kaj tajdaj akvoj, tipe en eroziaj ejoj. Ili estas sesilaj (aŭ sidaj) kaj plejparte pendomanĝantaj. Ciripedoj havas kvar nektonajn (aŭ aktive naĝajn) larvajn stadiojn. Nune oni konas ĉirkaŭ 1 220 ciripiedajn speciojn. La nomo venas el la latina "Cirripedia", signife "buklopieda".

Ciripedoj ligitaj al la ventro de balenido.

Kelkaj genroj
-------------

* *Balanus*
* *Lepas*

Referencoj
----------

1. ↑  Laŭ NPIV
2. ↑   Martin Walters & Jinny Johnson (2007). The World of Animals. Bath, Somerset: Parragon. ISBN 1-4054-9926-5.

* Kategorio Ciripedoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Ciripedoj en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 586151
* NDL: 00567452
 |
Tradicie, oni nomis **infuzorioj** tiujn ĉelojn aŭ mikroorganismojn, kiuj havas harciliojn aŭ aliajn strukturojn de movigo por sia moviĝo en likva medio. La unuaj organismoj de tiuj karakteroj observitaj (en la dua duono de la 17-a jarcento) de Leeuwenhoek estis atingitaj el elfojnaj infuzaĵoj, de tie devenas la nomo infuzorioj.

Dum oni antaŭeniris en la kono pri la mikroorganismoj kaj oni atribuis ilin al diferencaj taksonoj, la termino infuzorio iĝis **senuza** en la nivelo de la biologio. Pro tio la nuntempa enkadrigo taksonomia estas malfacila, kvankam la plej-parto estas inkluditaj aktuale en la regno protista. La termino infuzorio ne havas validan taksonomian karakteron (ne estas taksono), tio estas, ĝi ne inkludas difinitan kaj unikan tipon de vivaj estaĵoj, sed aplikiĝas al granda kvanto de vivaj estaĵoj tre diferencaj.

Lamarko konsideris la infuzoriojn kiel **unuan gradon** de organiziteco de animaloj el la plej simplaj al la plej perfekta (la homo). Li difinis ilin kiel mikroskopajn korpojn, sen radia dispozicio nek speciala organo.

Referencoj
----------

1. ↑  Jean-Baptiste Lamarck.  [1809] (1987) *Filozofio zoologia* (france, al Esperanto tradukis Valo). SAT-Broŝurservo, p.  118.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 237710
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Tardigradoj** |
| --- |
|  |
| La tardigrado Hypsibius dujardiniLa tardigrado *Hypsibius dujardini* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Bestoj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Superfilumo: | Ecdysozoa |
|
| Filumo: | TardigradaSpallanzani, 1777 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Tardigradoj  |

 |
| v • d • r |

**Tardigradoj** ('ursbestetoj') estas mikroskope etaj, segmentitaj bestetoj.
Ili unuafoje estis priskribitaj en 1773. Ekzistas pli ol 1000 diversaj specioj.

Tardigradoj havas cilindran formon kun kvar segmentoj, ĉiu kun du piedoj. Ĉiu el iliaj membroj havas etajn krifojn. La plej grandaj plenkreskuloj povas atingi longon de 1,2  mm, la plej malgrandaj malpli ol 0,1 mm. Tardigradoj sin nutras per plantaj ĉeloj penetrante la ĉelmuron kaj manĝante la internon. Kelkaj tardigradoj estas karnovoruloj.

Tardigradoj troviĝas en multaj habitatoj: musko, riverakvo, la Himalajo kaj la oceanoj. Ili estas unu el la malmultaj bestoj kiuj troviĝas sur la plej altaj montoj kaj en la plej profundaj maroj. Proksimume 83 elcento de la specio vivas surtere, la alia 17 elcento en akvo.

Tardigradoj povas vivi en medioj kiuj mortigus la plejmulton de la bestoj. En 2007 sciencistoj malkovris ke kelkaj tardigradoj povas supervivi dek tagojn en la kosmo. Tardigradoj povas supervivi pli ol dek jarojn sen akvo. Ili ankaŭ povas supervivi kelkhore en temperaturoj proksime al la absoluta nulo kaj super bolpunkto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Besto kiu eltenas kosman vakuon, artikolo pri tardigradoj en la scienca blogo Scivolemo, afiŝita la 23an de majo 2018 de Frank van Hertrooij


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 447317
* GND: 4143904-1
* LCCN: sh85132477
* BNF: 122470458
* NDL: 00564919
* NKC: ph448247
* BNE: XX531312
 |