recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Okcidenta Azio lak Orienta Mediteraneo post la Kvara Milito de Diadokoj en la jaro 301 a.K.
**Atropateno** aŭ **Meda Atropateno** estis antikva regno establita kaj regita de la iranaj dinastioj en la 4-a jarcento a.K. en la nuna Irana Azerbajĝano kaj Irana Kurdistano. Ĝia ĉefurbo estis Ganzako. Atropateno ankaŭ estas konsiderata kiel la praa nomo de Azerbajĝano.

Historio
--------

Post la morto de Aleksandro la Granda en 323 a.K, la konkeroj de la Macedonio estis disigitaj inter la diadoĥoj en la Dispartigado de Babilono. La antaŭa aĥemenida dinastio de Medujo estis dividita en du ŝtatojn: La pli granda (suda) parto - Granda-Medujo estis asignita al Pejtono, unu el la korpogardistoj de Aleksandro. La pli malgranda (norda) regiono, kiu estis la sub-satrapio de Matiene, iĝis Atropatena Medujo sub Atropato, la antaŭa aĥemenida guberniestro de ĉiuj Medujoj, kiu fariĝis bopatro de Perdiko, reganto de Aleksandro elektita kiel posteulo.

Baldaŭ poste, Atropato rifuzis pagi vasalecon al Seleŭko la 1-a Nikatoro, kaj Atropatena Medujo iĝis memstara regno. Ĝi poste perdis la prefikson en la nomo kaj estis konata simple kiel Atropateno. La dinastio de Atropato administris la regnon por pluraj jarcentoj, unue sendepende, poste kiel vasaloj de la arsakidoj (kiuj nomis ĝin "Aturpatakan"). Ĝi estis poste aneksita de la arsakidoj, kiu tiam perdis ĝin al la sasanidoj, kiu denove nomis ĝin "Aturpatakan". La araboj sub la Raŝiduno prenis kontrolon de la areo dum la regado de Umar ibn al-Ĥattab, dum iom da tempo inter 639 kaj 643. Atropateno formis apartan regionon de la frua islama kaliflando kaj estis aprezita pro la strategia graveco. Estis dum la araboperiodo kiam Meza Irano (t.e. Partujo kaj Meza Persio) Aturpatakan iĝis Adarbaygan, Adarbayjan, Azerbaijan (Azerbajĝano).

* Kategorio Atropateno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 366518
* GND: 4235516-3
* VIAF: 172120517
* SUDOC: 034120874
 |
**Atoyac** estas unu el la 124 komunumoj de la meksika subŝtato Jalisco. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Atoyac*. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 14 014.

Geografio
---------

**Atoyac** apartenas al la regiono Sur. Al tiu regiono entute apartenas 16 komunumoj. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 7870 loĝantojn. El tiuj estis 3673 viroj kaj 4197 virinoj. La komunumo havas surfacon de 235,81 km². La meza alteco estas 1350 metroj super la marnivelo. La meza jara temperaturo estas 21,3 C. En la komunumo estas 717,7 mm da precipitaĵo jare.

Placo de Atoyac
Preĝejo de Atoyac
Situo de la koncerna regiono en la subŝtato Jalisco.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 2917 viroj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 2374 estis alfabetoj kaj 543 analfabetoj. Do 18.62 % de la viroj estis analfabetoj. En la sama jaro en la komunumo vivis 3104 virinoj. El tiuj estis 2627 alfabetoj kaj 477 analfabetoj. Do 15,37 % de la virinoj estis analfabetoj. En 1995 en Atoyac vivis 8142 personoj kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj estis 178 indiĝenoj. Tio signifas ke 2186 %en la koncerna jaro de la loĝantaro estis indiĝenoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Atoyac Arkivigite je 2007-01-28 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitolaj artikoloj vidu la paĝojn Bastille, Bastille (pariza metrostacio), Gare de la Bastille kaj Placo Bastille. |

La **operejo Bastille** (france *Opéra Bastille*) estas operejo lokita sur la placo Bastille en Parizo. Ĝi estis desegnita far Carlos Ott kaj inaŭgurita en 1989. Kune kun la operejo Garnier, ĝi estas unu el la du spektaklejoj de Parizo dediĉitaj al la *Opéra national de Paris*. La operejo Bastille administre situas en la 12-a arondismento de Parizo.

Historio
--------

François Mitterrand, la Prezidento de la Respubliko, decidis en 1982 la konstruon de nova operejo en Parizo, iasence por malŝarĝi la operejon Garnier. Li deziris modernan kaj popularan spektaklejon, cele al la demokratigo de klasika muziko.

La elektita konstruloko estis tiu de la eksa stacidomo Gare de la Bastille, kiu situis inter la rue de Lyon kaj la rue de Charenton, apud la placo Bastille. La kanada-urugvaja arkitektisto Carlos Ott gajnis la organizitan konkurson je la 10-a de novembro 1984.

La operejo estis inaŭgurita je la 13-a de julio 1989, okaze de la 200-a datreveno de la invado de la malliberejo Bastille, per spektaklo de Bob Wilson, *La Nuit avant le jour* (« La Nokto antaŭ la tago »). Sed regulaj spektakloj nur ekis la 17-an de marto 1990, kun verko de Hector Berlioz.

Enteneco
--------

* Granda spektaklejo kun 2 700 seĝoj.
* Amfiteatro kun 500 seĝoj.
* Studio kun 250 seĝoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Operejo Garnier
* Placo Bastille

Eksteraj ligiloj
----------------

* Operejo Bastille en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Operejo Bastille en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* **(fr)** Nacia Opero de Parizo
* **(fr)** Vizitu la operejon Arkivigite je 2007-07-11 per la retarkivo Wayback Machine
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Honoré Bourguignon**, en esperanto **Honoreo Burginjono** (1899-1944), estis franca instruisto kaj esperantisto, aktiva en la laborista movado.

Vivo
----

Li naskiĝis la 15an de decembro 1899 en Tulono. Lia patro estis dungito ĉe la urba gaskompanio kaj lia patrino estis instruistino. Kiel sia patrino, kiel siaj geavoj ĉe la patrina flanko, li elektis la instruistan karieron. Li instruos sinsekve en Signes (Sinj), Saint-Maximin (Sankt-Maksimen), Besse-sur-Issole (Bes-sur-Isol), Callian (Kaljan). Ĉiuj tiuj vilaĝoj troviĝas en la Vara departemento (Suda Francio).
Li estis tre frua adepto de la metodoj provataj kaj propagandataj 
de Célestin Freinet al kiu lin ligis profunda amikeco.

Li esperantiĝis en 1931, preskaŭ tuj alprenis respondecojn inter la esperantistaj instruistoj, kaj organizis plurajn esperantistajn somerlernejojn en Francio. Li ludis grandegan rolon en la reaktivigo de IAREV en 1934, interalie per eldonado de ties gazetoj.

Partoprenis al la Rezisto-movado kontraŭ la nazioj dum la Dua mondmilito. Estis arestita fine de la milito kaj sendita al la koncentrejo de Dachau, kie li mortis la 23an de decembro 1944.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Honoré BOURGUIGNON, IAREVANO, historia eseo verkita de lia filo
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Limoux (stacidomo). |

**Limós** [limus'] (franclingve ***Limoux*** [limu']), estas okcitana urbeto situanta en la franca departemento Aude en la regiono Langvedoko-Rusiljono, 20 kilometrojn sude de la fama mezepoka urbo Karkasuno. 

Ĝi havas proksimume 10 000 loĝantojn.

Ĝi estas aparte fama pro sia tradicia karnavalo kies originon oni retrovas jam en la 15-a jarcento, kaj pro sia blanka ŝaŭmvino Blanqueta de Limós [blanketɔ de limus'] („Blanquette de Limoux" en la franca).

Tiu ŝaŭmvino Blanqueta estas la plej malnova ŝaŭmvino konata en Francio, eĉ pli malnova ol la mondfama samtipa vino ĉampanjo kaj estis kreita por la unua fojo en 1531 de la monaĥoj en la abatejo Sant Ilari.

La karnavalo de Limoux daŭras ĉiujare tri monatojn, de januaro ĝis la fino de marto, kaj finiĝas ĉiam per la okcitanlingva juĝo de la „reĝo Karnavalo", kaj ties brulado sur la centra placo de la urbeto.
En Limoux oni ankaŭ povas malkovri la historion de la kataroj, famaj mezepokaj herezuloj, kaj la krucmilito per spektaklo prezentita ĉiutage en multaj lingvoj (inkluzive esperante).

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Aude
* Limoux (stacidomo)
* Limoux-Flassian (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Limoux en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
Koordinatoj: 44° 47′ 41″ N 5° 06′ 32″ O﻿ / ﻿44.79472 °N, 5.10889 °O﻿ / 44.79472; 5.10889 (mapo)

**Gigors-et-Lozeron** estas franca komunumo lokita en la departemento Drôme kaj en la regiono Rodano-Alpoj. Ĝi havis 164 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2006.

Geografio
---------

Gigors-et-Lozeron etendiĝas sur 35.27 km², kaj havis 164 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 4.6 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Drôme, en la okcidenta parto de la francaj Alpoj.

Historio
--------

La departemento Drôme estis oficiale kreita la 5-an de marto 1790 dum la franca revolucio. 

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ino Carole Thourigny, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Monumentoj
----------

Pinte de la apuda roko restas la ruinoj de du mezepokaj turoj kaj de rektangula turo de la 12-a jarcento.

Administrado
------------

Gigors-et-Lozeron apartenas al la kantono Crest-Nord, kies ĉefurbo estas Crest. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Die, unu el la tri arondismentoj de la departemento Drôme.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Drôme
* Kantono Crest-Nord
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

Anita Altherr dum renkontiĝo la 13-an de novembro 2007 en Berno
**Anita ALTHERR** (naskiĝis la 25-an de julio 1928 en Triesto, Italio, mortis la 15-an de julio 2022 en Ĝenevo) estis slovendevena italino, kiu vivis dum multaj jaroj en Svislando, inter 1959 kaj 1963 en Zuriko; tie ŝi renkontis Hans-Werner Grossmann. Ŝi poste loĝis inter 1963 kaj 1976 en Ĝenevo. Ŝi estis en Svislando ankaŭ konata sub la nomo **Anita Masé**, kiun ŝi havis de sia unua edzo. Anita Altherr laboris en peltfirmao de Zuriko, sed ŝi finfine rezignis pri sia laboro pro sia aktivecoj kiel vegetaranino, bestoprotektantino kaj naturdefendantino.

Anita Altherr lernis Esperanton en 1951 en Triesto. Multajn jarojn Altherr aktivis en Esperanto-Societo Zuriko kaj en la ĝeneva Esperanto-grupo La Stelo, kies prezidanto ŝi estis dum pluraj jaroj. Ŝi aktivis ankaŭ kiel redaktorino de la Brasikfolio, gazeto de la ĝeneva Esperanto-grupo. En 1979 ŝi fariĝis diplomita Cseh-instruistino kaj ŝi aktivis kaj aktivas ankaŭ kiel Esperanto-verkisto.

Verkoj de Anita Altherr
-----------------------

* Ne facilas esti sloveno en Italio, IKEL, Eschweiler 1991.

Fontoj
------

* Andy E. Künzli: *Universalaj Lingvoj en Svislando*, paĝo 203.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 248418
* GND: 1153237105
* VIAF: 4182151965371000470008
 |
la marborda fasado de la Kazino de Montekarlo, sidejo de la Operejo de Montekarlo
La **Operejo de Montekarlo** estas operejo en la princlando Monako. Ĝi kutime prezentas sursceniĝojn en la historia Salono *Garnier* [Garni**e**], parto de la Kazino de Montekarlo.

En la 1870-aj jaroj, kiam tre sentiĝis manko de kulturaj eventoj en Monako, la monaka princo Karolo la 3-a kaj la kultura Societo de maraj banlokoj de Monako (france *Société des bains de mer de Monaco*), decidis inkluzivigi operejon kaj koncertejon en la urba kazino. La precipa publika enirejo al la operejo kaj koncertejo estis tra la kazino, dum la princo havis apartan, privatan enirejon ĉe la okcidenta flanko de la konstruaĵo. La scenejo malfermiĝis en 1879 kaj konatiĝis kiel Salono Garnje' aŭ france *Salle Garnier*, laŭ la arkitekto Charles Garnier kiu dezajnis ĝin.

Dum la renovigo de la Salono Garnier en la jaroj 2004 kaj 2005, operoj estis prezentitaj en la Princa Salono aŭ france *Salle des Princes* en la moderna konferencejo kaj ekspoziciejo Grimaldi Forum, kie nun la baleto de Montekarlo kaj la filharmonia orkestro de Montekarlo regule prezentiĝas.

* Kategorio Operejo de Montekarlo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Sándor Lumniczer** [ŝAndor lumnicer], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lumniczer Sándor** estis hungara kuracisto, kirurgo, profesoro, membro de senato.

Sándor Lumniczer
Sándor Lumniczer  naskiĝis la 29-an de marto 1821 en Kapuvár. Li mortis la 30-an de januaro 1892 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sándor Lumniczer frekventis mezlernejojn en Sopron kaj Pozsony, poste li akiris kuracistan diplomon en Reĝa Universitato de Pest en 1844. Dum lernado li helpis al János Balassa. Inter 1845 kaj 1847 li plulernis en Vieno, kie li akiris fakdiplomojn pri akuŝo kaj kirurgio. Li studvojaĝis al kirurgiaj klinikoj de Berlino, Parizo, Londono, Zuriko, Heidelberg, Göttingen, Erlangen. Li partoprenis en Hungara revolucio de 1848, post la falo li estis trudsoldato de Habsburga Imperio. En 1851 li iĝis kuracisto en Hungaraj Ŝtatfervojoj, post 4 jaroj li havis kirurgian postenon en Malsanulejo Rókus, kie li ricevis la rangon ĉefkuracisto en 1861. En 1868 li estis nomumita privata profesoro, en 1880 ordinara profesoro en Universitato de Budapeŝto. En 1881 li partoprenis en fondo de Hungara Ruĝa Kruco. En 1885 li iĝis membro de la senato.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Jelentés a Pest városi sz. Rókus közkórház II. sebészeti osztályának 1868. évi működéséről* (1870)
* *Sebészeti tapasztalatok a bp.-i sz. Rókus Kórház II. sebészi osztályán 1875–76-ban* (1878)
* *Orvos-sebészi értekezés a képlő sebészetről* (1884)

Memorigiloj
-----------

* premio Lumniczer fondita en 2004
* kirurgia ilo nomata Lumniczer
* strato, malsanulejo kaj apoteko en sia naskiĝurbo

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero L, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre) Arkivigite je 2009-02-24 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)

* Kategorio Sándor Lumniczer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 526149
* GND: 1019770759
* VIAF: 121421287
* ISNI: 0000 0000 7919 9008
 |
**Aladár Wahlner** [valner], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Wahlner Aladár Róbert Győző** [djOzO] estis hungara mineja inĝeniero, ministeria oficisto, subministro.

Aladár Wahlner naskiĝis la 1-an de februaro 1861 en Betlér (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Betliar en Slovakio), li mortis la 11-an de aŭgusto 1930 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Aladár Wahlner akiris inĝenieran diplomon en Akademio de Selmec, poste juran diplomon en Reĝa Jura Akademio (Kassa). Dum la studentaj jaroj (1883) li eldonis poemlibron. En 1885 li eklaboris kiel mineja inĝeniero en Oravica. Inter 1891-1896 li havis pli altan postenon en Besztercebánya, poste en la financministerio. Paŝoj post paŝoj li estis subministro kaj faris gravajn laborojn en la koncernaj leĝoj. Li ofte kontribuis en koncernaj revuoj. Li havis edzinon.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Költemények* (poemaro, 1883)
* *A kőszénbányászat jogi szabályozásának reformja* (1897)
* *Kutatási intézmények reformja* (1902)
* *Magyarország bánya- és kohóipara (1896-tól 1915-ig)* (1916)
* *Minőségellenőrzés a szénbányászatban* (1955)

Memorigiloj
-----------

* en 1926 estis fondita memormedalo "Wahlner Aladár"

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 710432
* VIAF: 121491909
* ISNI: 0000 0000 7943 7731
 |
La **paradokso de Einstein-Podolsky-Rosen**, **paradokso EPR**, *EPR-efiko* aŭ *EPR-eksperimento*, estas pensa eksperimento proponita de Albert Einstein, Boris Podolskij kaj Nathan Rosen en 1935. La mallongigo EPR referncas al la tri respektivaj familinomoj.​ Tiu afero historie gravas, ĉar ĝi evidentigas sajnan problemon de la kvantuma mekaniko, kaj en la postaj jardekoj oni dediĉis al afero multajn klopodojn por disvolvigi kaj solvi ĝin. La triopo argumentis, ke la priskribo de fizika realo havigita de la kvantuma mekaniko estas nekompleta. En artikolo de 1935 titolita "Can Quantum-Mechanical Description of Physical Reality be Considered Complete?", ili argumentis por la ekzistado de "elementoj de realo" kiuj ne estas parto de la kvantuma teorio, kaj spekulativis, ke estus eble konstrukcii teorion enhavantan ilin. Solvoj de la paradokso havas gravan rilaton kun la interpretado de kvantuma mekaniko.

Notoj
-----

1. 1 2   Einstein, A; B Podolsky; N Rosen (1935-05-15). "Can Quantum-Mechanical Description of Physical Reality be Considered Complete?" (PDF). *Physical Review*. 47 (10): 777–780. Bibcode:1935PhRv...47..777E. doi:10.1103/PhysRev.47.777. pp. 777-780.

* Kategorio EPR paradokso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 805142
* GND: 4220769-1
* LCCN: sh97003037
* SUDOC: 02778505X
* BNF: 11975295k
 |
**Alain BRINGOLF** naskiĝis en La Chaux-de-Fonds, kantono Neŭŝatelo, Svislando en la jaro 1940. Li estas fakulo pri edukado kaj instruisto. Li estas membro de politika partio laborista. De 1977 ĝis 1995 li estis membro de la registaro de la urbo La Chaux-de-Fonds (ekzekutiva instanco). De 1973 ĝis 2009 li estis membro de la kantona parlamento de la kantono Neuchâtel (leĝofara instanco).

Pri Esperanto
-------------

Alain Bringolf kaj Claude Gacond estis kolegoj en la kantona parlamento dum pluraj jaroj kaj konas unu la alian ekde jardekoj. Same ili estis kolegoj en la lernejoj de la urbo La Chaux-de-Fonds, kie ili dediĉis sian tutan vivon al instruado al infanoj. Tiel Bringolf povis konsciiĝi pri la valoro de la aktivecoj de sia kolego Gacond. Claude Gacond estas arkivisto de la Centro pri Dokumentado kaj Esploro pri la Lingvo Internacia CDELI, kiu situas en la urba biblioteko de La Chaux-de-Fonds.

Alain Bringolf kiel kantona deputito lanĉis Mocion « Valorigi Esperanton », kiu ricevis apogon per subskribo de 27 deputitoj, kiam ĝi estis oficiale transdonita al la registaro de la kantono Neuchâtel en 2008. La Kantona Konsilio (leĝofara instanco) akceptis la Mocion « Valorigi Esperanton » per 60 poraj voĉoj kaj 41 kontraŭaj voĉoj en februaro 2009.
La teksto de la Mocio troviĝas sur la blogo de Mireille Grosjean, kun-prezidanto de Svisa Esperanto-Societo en februaro 2009.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Motion neuchâteloise en faveur de l'espéranto - la video de la gazetara konferenco de Alain Bringolf (04 marto 2008)
**Sándor Ladányi** [ŝAndor ladAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ladányi Sándor** estis hungara kalvinana pastro, arkivisto, altlerneja instruisto.

Sándor Ladányi naskiĝis la 1-an de februaro 1937 en Kisújszállás, li mortis la 12-an de julio 2014 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sándor Ladányi maturiĝis en trafika mezlernejo en Budapeŝto, poste li studis en Konstrua kaj Trafika Teknikuniversitato, sed li forlasis ĝin kaj inter 1957-1962 li studis en Kalvinana Teologia Akademio. En 1963 li akiris pastran diplomon. Inter 1962-1964 li estis vicpastro en pluraj lokoj en Pest, poste ĝis 1979 li estis arkivisto de kalvinana arkivejo (en la fina periodo li estis arkivestro). Intertempe li akiris pedagogian diplomon en 1969, arkivistan diplomon post kvar jaroj en Scienca Universitato Loránd Eötvös. Ekde la 1970-aj jaroj li ankaŭ esploris en eksterlandaj arkivejoj helpe de stipendioj (Vieno 1976, Amsterdamo 1989). Inter 1978 kaj 2012 li instruis en la menciita akademio, li estis dekano dufoje, krome katedrestro. En tiu periodo li doktoriĝis en 1973, poste el teologio en 1996.

Elektitaj disertaĵoj
--------------------

* *A magyarországi protestáns egyházak vallásügyi helyzetének alakulása a szatmári békétől a Carolina Resolutioig* (1973)
* *Ráday Pál vallásügyi tevékenysége a szatmári béke után* (1996)

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A Károli Gáspár Református Egyetem Hittudományi Karának története 1855–2005* (redaktisto)
* *Magyarországi protestáns egyháztörténeti lexikon* (1977, kunlaboranto)
* *A magyarországi református egyház 1956 tükrében*  (libro)
* *Magyarországi diákok holland egyetemeken, 1595–1918* (2007, kunaŭtoro)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 680994
* LCCN: n81138595
* VIAF: 13643417
* ISNI: 0000 0001 0871 5738
* NKC: jx20081205006
 |
**Sándor Kotlán** [ŝAndor kotlAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kotlán Sándor** estis hungara bestkuracisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1951).

Memortabulo pri Sándor Kotlán
Sándor Kotlán  naskiĝis la 14-an de julio 1887 en Hungara reĝlando, en Szomolány (nuntempa Smolenice en Slovakio). Li mortis la 22-an de decembro 1967 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sándor Kotlán akiris veterinaran diplomon en Veterinara Akademio de Budapeŝton en 1911. Li eklaboris samloke en la akademia instituto, sed ekde 1921 li ankaŭ instruis jam en la altlernejo (altrangigita). En 1935 li ricevis la rangon ordinara profesoro kaj li iĝis ankaŭ katedrestro. Li plej ofte okupiĝis pri parazitologio.

Li redaktis komence fakrevuon *Állatorvosi Lapok*, baldaŭe *Acta Veterinaria Hungarica* Li ricevis premion Kossuth en 1951, poste premion kaj 2 memormedalojn.

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Sándor Babos

Verkaro (elekto)
----------------

* *A szárnyas baromfi fertőző és parasitás betegségei* (1931)
* *Parazitológia* (1944, 1953, 1972)
* *Helminthologie. Die Helminthosen der Haus- und Nutztiere unter Berücksichtigung der Helminthosen des Menschen* (1960)

Memorigiloj
-----------

* strato kaj memortabulo en Gödöllő
* strato en Kulcs

Fontoj
------

* biografio kun foto

* Kategorio Sándor Kotlán en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 448016
* GND: 138014728
* LCCN: no2012123587
* VIAF: 49217547
* ISNI: 0000 0000 7828 8084
* BNF: 109629765
* NKC: xx0205406
 |
**Federico CONSOLO** (1841–1906) estis Sanmarina violonisto kaj komponisto. Li komponis la nacian himnon de San Marino.

Li naskiĝis en Ancona. Li studis la violonon ĉe Ferdinando Giorgetti en Florenco kaj ĉe Henri Vieuxtemps en Bruselo, kaj komponadon ĉe Fétis kaj Liszt, li ludis kun granda sukceso je preskaŭ ĉiuj kortegoj en Eŭropo kaj la Oriento. En 1884, pro nerva malsano, li devis ĉesigi la ludadon de violono. Li translokiĝis al Florenco kaj koncentriĝis al komponado. Liaj verkoj inkluzivas kelkajn orientajn verkojn, koncertojn kaj "Shire Yisrael" ("Libro dei Canti d'Israel", Florenco, 1891), kolekton de sefardaj sinagogaj melodioj kaj originaj komponaĵoj. Li poste faris arkeologajn studojn, verkadon pri muzika notado, kaj speciale pri muziko en la Biblio. Li estis kavaliro de kelkaj ordenoj en diversaj ŝtatoj.

Fontoj
------

* angla Vikipedio
* JewishEncyclopedia


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 237948
* GND: 116656069
* VIAF: 88740641
* ISNI: 0000 0000 7818 8331
* SUDOC: 170881350
* ICCU: MUSV017601
 |
Mapo de la mondo kun federacioj kiel verdaj teritorioj.
Nomiĝas **federacio** ŝtato farita el diversaj aŭtonomaj teritorioj kun propra registaro, ĝenerale konataj kiel "ŝtatoj" aŭ "provincoj". Ĝeneralregule, la ŝtatoj (federaciataj ŝtatoj) kiuj unuiĝas por konstitui la federacion (federacian ŝtaton) estas aŭtonomaj. Ili havas aron da ecoj garantiitaj de la konstitucio kiuj ne povas esti abolitaj aŭ ŝanĝitaj de la centra registaro sen la konsento de la alia parto. Tamen, nur la federacia ŝtato estas konsiderata suverena, inkluzive por la internacia juro. La federaciataj ŝtatoj estas agnoskataj de la internacia juro nur kiam la federacia ŝtato permesas.

La politika sistemo en kiu diversaj ŝtatoj unuiĝas aŭtonome por formi federacian ŝtaton nomiĝas federismo.

Troviĝas en la listo de federaciaj ŝtatoj, interalie: Argentino, Aŭstralio, Barato, Brazilo, Belgio, Kanado, Germanio, Malajzio, Meksiko, Niĝerio, Rusio, Svislando kaj Usono.

Aliaj difinoj por federacio
---------------------------

Tegmenta asocio, kiu ligas aliajn asociojn. Vidu ekzemple Hispana Esperanto-Federacio aŭ Meksika Esperanto-Federacio.

Vidu ankaŭ
----------

* Unueca ŝtato

* Kategorio Federacio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 25675
* GND: 4009006-1
* LCCN: sh85047611
* BNF: 13318437p
* NDL: 00569402
* NKC: ph137540
 |
**Sankta Ansgar**, ankaŭ *Anscharius, Anskarius, Ansger, Oskaro de Bremeno* (naskiĝis la 8-an de septembro 801 proksime de Amiens en Pikardio, mortis la 3-an de februaro 865 en Bremeno), estas la patrono de Skandinavio kaj kromnomitas *Apostolo de la Nordo*. La memortago de la pikardo estas la 3-a de februaro.

Misia agado
-----------

Unue li vivis kiel novico kaj monaĥo en la Benediktana abatejo de Corbie (departemento Somme). Kiam la detronigita kaj ekziligita reĝo Harald de Danio rajtis reveni en la patrujon danke al la helpo de la imperiestro Ludoviko la Pia sekvis lin Ansgar en la jaro 826. Estis lia intenco misii en la hodiaŭa regiono de Ŝlesvigo. Sed liaj unuaj provoj ne daŭris longtempe kaj li devis retiriĝi kun la denove detronigita reĝo, lia helpanto Autbert eĉ murditis dum la fuĝo.

Ansgar iris en Svedion kie li estis amike akceptita kiel unua misiisto fare de la reĝo Björn. En 831 oni revenigis Ansgar kaj nomumis lin episkopo de la nova Diocezo Hamburgo kiel ankaŭ abato de la Abateja lernejo de Höxter-Corvey. Malgraŭ tiaj karierpromesaj postenoj Ansgar volis kontinuigi la misiadon en Skandinavio. Li iris Romon kie li ricevis fare de la papo Gregorio la 4-a la titolon de ĉefepiskopo kaj Papa legato por Skandinavio. Reveninte Hamburgon li fondis kun la helpo de reĝo Ludoviko lernejon kaj monaĥejon en la flandra urbo Torhout. Sub la protektado de la dana reĝo Haarik la 1-a, kiu estis sukcesinta unuigi la landon, Ansgar reprenis la laboradon en Ŝlesvigo. Nur kelkajn jarojn poste li perdis la abatejon de Torhout ĉar mortis lia subtenanto Ludoviko. La Vikingoj marodis en Hamburgo en 845 kaj nuligis la misiadon svedan. Multaj skandinavoj akceptis la antaŭkristanajn religiajn tradiciojn ĝermanajn.

La destino de Ansgar ŝanĝiĝis kiem la germana reĝo Ludoviko nomumis lin unua episkopo de Bremeno. Li konstruigis hospitalojn, mone akiris la liberigon de multaj kaptitoj kaj engaĝiĝis pri la abolicio de sklaveco. Nova misikampanjo komencita en 851 en Svedio sukcesis kaj la dana reĝo Haarik la 2-a iĝis kristano. En 853 Ansgar mem vojaĝis en Svedlandon kaj malfermis tie kiel ankaŭ en Ŝlesvigo multajn kirkojn.

Verkista agado
--------------

Ansgar verkis biografion de la unua episkopo de Bremeno, Sankta Willehald. Krome li eldonis kolekton da preĝoj sub la titolo *Pigmenta*. La biografion de Ansgar skribis Sankta Rimbert, ties posteulo kiel bremena episkopo. Papo Nikolao la 1-a sanktigis Ansgaron. Liaj meritoj ne nur estis la misiado en Skandinavio sed lia kompato de sklavoj kaj malriĉuloj por kiuj li peris konkretan helpon.

Fonto
-----

"Ansgar, heiliger", en: *Microsoft Encarta 2007 Enzyklopädie*, Microsoft Corporation 2006 (DVD)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ansgar en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biografio ĉe NDB
* Vivo de Ansgar laŭ Rimbert, en angla traduko Arkivigite je 2015-08-29 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 525441
* GND: 118503286
* LCCN: nr90002348
* VIAF: 76471423
* ISNI: 0000 0001 2140 3456
* LIBRIS: 226752
* SUDOC: 035138114
* BNF: 135173365
* BIBSYS: 90393327
* NKC: kup19980000002238
* BNE: XX1761649
 |
**Zoltán I. TÓTH** [tOt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **I. Tóth Zoltán** estis hungara historiisto, profesoro, martiro, membro (korespondanta en 1954) de Hungara Scienca Akademio. Lia malofte uzata nomo estis *Inokai Tóth Zoltán*.

Zoltán I. Tóth  naskiĝis la 11-an de aŭgusto 1911 en Hungario en Versec (nuntempa Vršac en Serbio). Li mortis la 25-an de oktobro 1956 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Zoltán I. Tóth frekventis gimnazion en Temeŝvaro, poste universitaton en Kluĵo, kie li lernis ankaŭ teologion. En 1933 li pastriĝis, en la sekva jaro li akiris diplomon en la universitato, fine li ekinstruis en Satu Mare. Li plulernis en Sorbonne du jarojn. Depost rehungariĝo de Kolozsvár li esploris en la universitata biblioteko, krome ekde 1942 li instruis en la universitato. Li doktoriĝis en 1944 en Budapeŝto. Post la 2-a mondmilito li laboris en historia instituto, ekde 1953 li estis katedrestro, baldaŭe dekano en Universitato de Budapeŝto. Dum la hungara revolucio de 1956 kuglo trafis lin. Li okupiĝis precipe pri hungara-rumana historio. Li ricevis premion Kossuth en 1952.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Magyar utazók Nyugat-Európában a XIX. sz. első felében* (1939)
* *Az erdélyi román nacionalizmus első százada, 1697-1792* (1946)
* *A Szemere-kormány nemzetiségi politikája* (1952)
* *Magyarok és románok* (1966)

Memorigiloj
-----------

* dokumenta filmo farita en 2005
* busto de 2006

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al literoj T, TY kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)

* Kategorio Zoltán I. Tóth en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 468151
* GND: 128231637
* LCCN: n00021297
* VIAF: 25649267
* ISNI: 0000 0001 0856 0828
* SUDOC: 130633127
* BNF: 11509428t
* BIBSYS: 98001848
 |
La **Anseroj de Lorenz** estis grizaj anseroj kiuj konsideris Konrad Lorenz kiel patrina figuro (kaj tiele sekvis lin ĉien ajn ktp.).

Estas same esprimo por aludi al la sekvo de eksperimentado de tiu etologo kiu evidentigos la principon de impregnado (aŭ de psikologia stampaĵo):

Lorenz interesiĝis en siaj espertoj pri la anseridoj ĵus eloviĝintaj. Li konstatis, ke la anseridoj ligiĝas al sia patrino kaj eksekvas ŝin sisteme, sed li konstatis same ke la anseridoj povas ligiĝi, kvazaŭ al patrino, *al la unua moviĝebla objekto kiun vidas post sia naskiĝo*. Ili akiris tiele anseridojn kiuj sekvas lin, kaj aliajn kiuj sekvas eĉ koloran pilkon. La posta prezentado de ties vera patrino nenon ŝanĝas: estas certe la unua veninta, vidita objekto de la anseridoj, kiu lasas sian *stampon*. 

Tiun procezo estis uzata de Carroll Ballard, nome la filmisto de *Fly Away Home* por akiri la fidon de la migrantaj birdoj kun kiuj li flugas en migrado per Ultramalpeza aviadilo.

La instinkto tute funkcias, sed ankaŭ estas sistemo de situo (en la ekzemplo de la anseridoj: la identigo de la "patrino") kiu permesas strangajn asociojn.

Referencoj
----------

* Lorenz K. 1941. *Vergleichende Bewegungsstudien an Anatiden*, J. Ornithol, 89, pp. 194-293.
* Lorenz K. 2007. *Evolution et modification du comportement*, éd. Payot&Rivages, 174 p. (éd. originale, 1966).

* informo Arte Arkivigite je 2008-11-20 per la retarkivo Wayback Machine
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion***Asaio*** |
| --- |
|  |
| 
Arbaro da asaiaj palmojArbaro da asaiaj palmoj |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Unukotiledonaj plantoj *Liliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Arekaloj *Arecales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Palmoj *Arecaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Euterpe* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***E. oleracea*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Euterpe oleracea****Mart. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri *Asaio*  |

 |
| v • d • r |

**Asaio** estas la frukto de la palmo *Euterpe oleracea* Mart. en la familio de Arekacoj (eks. Palmacoj), planto tipa de la ebena kamparo. Ĝi estas indiĝena en Amazonio, kie homoj manĝas ĝin jam de la antaŭkolumba epoko.

La nomo venas el la portugala ***Açaí*** (Pri tiu ĉi sono aŭskultu), kiu siavice ricevis la nomon de indiĝena lingvo, la tupia. La planto nomiĝas en la portugala "açaizeiro" [asaizejro].

La frukto estis jam konsumata en la antaŭkolumbaj tempoj fare de la indianoj, kaj estis aprezata en la amazonia dieto, ne nur en Brazilo, sed ankaŭ en la najbaraj landoj. El la 1980-aj jaroj la kultivado multe grandiĝis, pro la disvastigata famo ke la frukto altigas la homan energinivelon, forigas toksojn, helpas dormon, reduktas kolesterolon ktp.

Utiligado
---------

Trinkaĵo de asaio
*Euterpe oleracea* - Muzeo de Tuluzo
La frukto de la palmo estas manĝebla, kaj estas konsumata kiel trinkaĵo, dolĉaĵo aŭ glaciaĵo.

Vidu ankaŭ
----------

* Supernutraĵo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Artikolo en la blogo de John Wells pri la ĝusta esperantigo de la vorto.

* Asaio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Asaio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Asaio en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Blankakrona saknestulo** |
| --- |
|  |
| Blankakrona saknestuloBlankakrona saknestulo
 |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Remizedoj *Remizidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Remiz* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***R. coronatus*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Remiz coronatus****(Severtsov, 1873) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Blankakrona saknestulo  |

 |
| v • d • r |

*Remiz coronatus*  - (MHNT)
The **Blankakrona saknestulo** (***Remiz coronatus***) estas paserina birdo de la genro *Remiz*. Ĝi estas relative disvastigata tra centra Azio. Ĝi troviĝas en Ĉinio, Rusio, Afganio, Barato, Kazaĥio, Mongolio, Pakistano kaj Taĝikio.

Ties natura habitato estas borealaj arbaroj kaj moderklimataj.

La specio montras similajn karakterojn kiel la parenca specio Eŭrazia saknestulo, tio estas ĝenerale **helgrizeca birdo** kiu montras kiel plej karaktera eco plilarĝiĝantan **nigran maskon** el la frunto tra la okulo malantaŭen; sed ĉe tiu specio la nigra zono estas multe pli larĝa, okupas la tutan supran vizaĝon kaj preskaŭ atingas la kronon, kiu restas kiel mallarĝa hela strizono, kio nomigas la specion kiel **Blankakrona**  en Esperanto aŭ **coronatus** en la latina scienca nomo, kio signifas "kun krono". La **dorso estas bruna kun ruĝecaj nuancoj** kaj pli precize bruna supra dorso kun ruĝecaj nuancoj en la limo kun la helgriza kolo kaj pli malhelbrunaj plumoj en flankaj ŝultroj, kio formas trikoloran zonon. La suba dorso estas formata de nigraj plumoj kun helaj bordoj same kiel la vosto. La subaj partoj estas grizecaj, sed la supra brusto montras ruĝecbrunajn punktojn kaj la ventro flavecan aŭ okrecan nuancon. La beko estas helgriza, konusforma kaj tre akrapinta kaj la gamboj estas pli malhelgrizaj.

Referencoj
----------

* BirdLife International 2004. Remiz coronatus[*rompita ligilo*]. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 27an de julio 2007.
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Ansan. |

**Asan** (koree 아산시, laŭ ĉinaj literoj **牙山市**) estas universitata urbego en Sud-Koreio.

Piedstrato en Asan
Urbodomo de Asan

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 428 km² (nur la urbo)
* Supermara alteco: m
* Loĝantaro: 308,007 (plena municipo en 2013)
* Poŝtkodoj: 336010 - 336923
* Telefonprefikso: +82 41
* Horzono: UTC+9
* 36° 47′ 00″ N 126° 59′ 00″ O﻿ / ﻿36.78333 °N, 126.98333 °O﻿ / 36.78333; 126.98333 (mapo)

Ĉefpoŝto de Asan
Universitata instituto en Asan

Geografio
---------

Asan situas laŭ rivero inter montoj, sed parto de la urbego estas ebena. La distanco estas inter Asan kaj la ĉefurbo Seulo 87 km .

Historio
--------

La teritorio de Asan estis loĝata jam dum la historiaj tempoj. Diversaj administraciaj teritorioj estis formitaj, en la 19-a jarcento ĝi estis malgranda distrikto. En 1894 ĉinaj trupoj alvenis por helpi la korean registaron subpremanta ribelon. La unua mencio pri Asan okazis en 1914. La najbara Onjang iĝis eksterdistrikta urbo en 1986, Onjang kaj Asan plene kontaktiĝis en 1995, ili unuiĝis kaj formis jam unuecan urbon sub nomo urbo Asan.

Ekonomio
--------

En tiu loko estis konata jam dum la mezepoko termalaj kaj kuracaj fontoj. Nuntempe kurachoteloj profitas ilin. Asan estis iam agrikultura loko, nuntempe produktejo de pluraj varoj. Tie produktas ekzemple Samsung.

Asan estas hejmo de kvin universitatoj.

Vojo en Asan

Trafiko
-------

Du gravaj aŭtovojoj kaj bonaj trajnaj lineoj tuŝas Asan-on. Ekde 2008 metroo de Seulo atingas Asan-on.

Klimato
-------

Asan situas en kontinenta klimato kun influo de musono. Jare pluvas (aŭ neĝas) ĉ. 1300 mm. En ĉiuj monatoj pluvas (aŭ neĝas), tamen inter majo-septembro pli ofte.

Vidindaĵoj
----------

* templo el la 18-a jarcento
* budhismaj temploj
* artefarita lago
* botanika ĝardeno

Ĝemelurboj
----------

* Usono Lansingo, Usono (2014)
* Malajzio Petaling Jaya, Malajzio (2015)
* Hungario Miskolc, Hungario (2011)

Fontoj
------

* WikiTrans

* Stacidomo en AsanStacidomo en Asan
* StatuoStatuo
* ParkoParko
* PolicejoPolicejo
* Katolika preĝejoKatolika preĝejo
**Asai Erin** (浅井恵倫, naskiĝis la 25-an de marto 1895 apud Kanazawa-si - mortis en 1969) estis japana esperantisto, profesoro de lingvo-scienco, malaja lingvo en Kolegio por fremdaj lingvoj de Osaka; bonzo. En Esperanto li skribis sian nomon kiel 'Erin Asai'.

En 1918, finonte studentan vivon, al Imperiestra Universitato de Tokyo li prezentis tezon, skribitan en Esperanto **"Polineziaj popoloj kaj iliaj lingvoj"**. Unu profesoro opiniis, ke Esperanto ne estas lingvo, malgraŭ tio tezo akceptita.

Poste kelkaj imitis tiun ekzemplon. Li estis ano de Japana Esperanta Komerca Korporacio, kiun li kunfondis.

Unu el la tri fondintoj de Japana Esperanto-Instituto (JEI) kune kun Ossaka Kenji kaj Fuĵisaŭa Ĉikao. Li donacis al la instituta biblioteko siajn librojn kaj helpis redakti gazeton *Japana Esperantisto*.

Verkoj
------

* **Praktika interparolado Esperanto-japana** (E. Asai; I. Seriŝev; Ĵ. Kauahara. - [Tokyo]: Nippon Esperanto-Ŝa, 1924. - 142 p.)
* **A study of Yami Language, an Indonesian Language spoken on Botel Island** (Leide 1935), 15
* **The Sedik language of Formosa**

Eksteraj ligiloj
----------------

* Pri legolibro de pajvana lingvo kolektita de prof. Asai Arkivigite je 2005-01-14 per la retarkivo Wayback Machine
* Vivdatoj kaj foto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 9637
* GND: 1057728047
* LCCN: n85348448
* VIAF: 8845815
* ISNI: 0000 0000 8424 802X
* SUDOC: 083673458
* NLA: 35111201
* NDL: 00374814
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Walter Bishop junior** (\* 10-an de aprilo 1927; † 24-an de januaro 1998) estis usona ĵazpianisto de bibopo kaj malmolbopo.

Vivo kaj verkado
----------------

Walter Bishop Jr. Estis filo de komponisto Walter Bishop Sr.. Dum sia tempo ĉe la mezgrada lernejo li estis amikiĝita kun muzikistoj kiel Kenny Drew, Sonny Rollins kaj Art Taylor. Sian profesian karieron Bishop komencis post la Dua Mondmilito; en 1949 li ludis en la Four-Brothers-Bando kun Stan Getz, Zoot Sims, Allen Eager kaj Brew Moore. Oktobron de 1951 li kunlaboris je la sonregistrado de *Dig* kun Miles Davis; li akompanis la trumpetiston ankaŭ je kunsido januaron de 1953, kiam tiu ĉi lastan fojon surdiskigis kun Charlie Parker (*The Serpent's Tooth*). En 1953 li ludis ankaŭ en la sesopo de Oscar Pettiford;krome li laboris kun Art Blakey, Tubby Hayes, Charlie Parker, Oscar Pettiford, Kai Winding, Jackie McLean, Curtis Fuller, Terry Gibbs, Sonny Stitt, Clark Terry, Blue Mitchell kaj poste kun la bando Supersax.

En la fruaj 1960-aj jaroj li ankaŭ direktis propran triopon kun Jimmy Garrison kaj G. T. Hogan. Li prezentis ĝis en la 1990-aj jaroj.

Post sia studo je Lernejo Juilliard ĉe Hall Overton fine de la 1960-aj jaroj li instruis dum la 1970-aj jaroj ĉe kolegioj Los-Anĝeleso. Ekde 1983 li instruis je la *Lernejo Hartt* de la Universitato je Hartford. Li ankaŭ verkis la instrulibron *A Study in Fourths* pri ĵaz-improvizado.

Diskoj
------

* *Speak Low* (Jazztime Records, 1961)
* *Summertime* (Fresh Sound, 1963) kun Edward „Butch" Warren (b), Jimmy Cobb
* *Bish Bash* (Xanadu Records, 1964)
* *Coral Keys* (Black Jazz Records, 1972)
* *12:00 Midnight Blue* (Red Records, 1991)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Enciklopedio pri populara muziko en musicweb.uk.net (anglalingva) Arkivigite je 2006-02-11 per la retarkivo Wayback Machine

Literaturo
----------

* Richard Cook & Morton, Brian: The Penguin Guide to Jazz on CD*, 6-a eldono, Londono, Penguin, 2002 ISBN 0-14-017949-6.*
* Bielefelder Katalog 1988 & 2002


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 380681
* GND: 134605640
* LCCN: n87128575
* VIAF: 51874520
* ISNI: 0000 0000 6310 2857
* SUDOC: 086234528
* BNF: 13891537s
* MBA: 46b0ba3c-b2f8-49e1-b904-e1989bd176c2
* ICCU: LO1V332048
 |
Flago de la Kenja Kolonio valida de 1921 ĝis 1963
La **Kolonio kaj Protektorato de Kenjo** estis parto de la Brita Imperio en Afriko el 1920 ĝis 1963. Ĝi establiĝis kiam la iama Orientafrika Protektorato estis transformita en Kronkolonio en 1920. Teknike la "Kolonio Kenjo" referencis al la internaj teritorioj, dum 16 kilometrojn larĝa marborda strio (teorie luprenita de la Sultano de Zanzibaro) estis la "Protektorato Kenjo" sed ambaŭ teroj estis kontrolitaj kiel unusola administracia unuo. La kolonio finiĝis en 1963 kiam nigra majoritata registaro estis elektita por la unua fojo kaj finfine deklaris sendependecon kiel Kenjo.

La Kolonio kaj Protektorato de Kenjo estis establita la 11-an de junio 1920 kiam la teritorioj de la iama Orientafrika Protektorato (escepte tiujn partojn de tiu Protektorato super kiu Moŝto la Sultano de Zanzibaro havis suvereneco) estis aneksitaj de Britio. La Kenja Protektorato estis establita la 13-an de aŭgusto 1920 kiam la teritorioj de la iama Orientafrika Protektorato kiuj ne estis ankoraŭ aneksitaj de Britio estis establitaj kiel Brita Protektorato. La Protektorato de Kenjo estis regita kiel parto de la Kolonio Kenjo pere de interkonsento inter Unuiĝinta Reĝlando kaj la Sultano de la 14-a de decembro 1895.

Vidu ankaŭ
----------

* Flago de Kenjo

Notoj
-----

1. ↑   Kenya (Annexation) Order in Council, la 11-an de junio 1920
2. ↑   Kenya Protectorate Order in Council, la 13-an de aŭgusto 1920
3. ↑  Kenya Protectorate Order in Council, 1920, S.R.O. 1920 No. 2343 & S.I. Rev. VIII, 258, State Pp. Vol. 87, p. 968.
4. ↑  "Commonwealth and Colonial Law" by Kenneth Roberts-Wray, London, Stevens, 1966. p. 762
5. ↑  "Kenya Annexation Order, Kenya Gazette 7 Sep 1921". Alirita la 7-an de decembro 2016.
6. ↑  Brennan, James R. "Lowering the Sultan’s Flag: Sovereignty and Decolonization in Coastal Kenya." Comparative Studies in Society and History 50, no. 4 (2008): 831–61.

* Kategorio Kenja Kolonio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Grätzel-sunĉelo** aŭ **kolora sunĉelo** aŭ **Grecel-sunĉelo** servas por transformo de la lumenergio al elektra energio. Temas pri apliko el bioniko, kiu estas nomata ankaŭ **elektrokemia kolorigaĵa sunĉelo**. Tiu ĉi sunĉelo estas nomata post Michael Grätzel (EPFL, Lausanne, Svislando), kiu malkovris ĝin komence de la 1990-aj jaroj kaj patentigis ĝin en 1992.

La sunĉelo uzas por absorbo de la lumenergio ne duonkonduktan materialon, sed organikajn kolorigaĵojn, ekz. klorofilon.

Konstruo
--------

La Grätzel-sunĉelo konsistas el du elektrodoj kun distanco de 20 - 40 µm. La du elektrodoj estas kovritaj sur la interna flanko per transparentaj, elektre kondukaj tavoloj (ekz. *FTO - **F**luorine doped **T**in**O**xide*; fluor-dotita zinka dioksido; F:SnO2), kiuj havas la dikon de 0,5 µm.

La du elektrodoj estas nomataj - laŭ ilia funkcio - aŭ laborelektrodo aŭ kontraŭelektrodo. La laborelektrodon oni tavolkovras per titana dioksido dika, nanoporoza de 10 µm (TiO2). Sur ties surfaco venas la lumsensa kolorigaĵo. Sur la kontraŭelektrodo troviĝas katalika tavolo (plej ofte plateno) kun diko de kelk-µm (kelk-mikrometro). La areo inter la du elektrodoj estas plenumita per redoksa elektrolito, ekz. solvaĵo el jodo (I2) kaj kalia jodido.

Graveco
-------

La kolorigaĵa sunĉelo gravas pro la malaltaj produktaj kostoj, relative granda efikeco (6-10 %).

Malavantaĝo estas, ke la longdaŭra uzebleco de sunĉelo ne estas pruvita.

Ligilo
------

* laŭreato - premio Arkivigite je 2010-06-21 per la retarkivo Wayback Machine
* *Michael Gräetzel*, (fonetike: Miĥael Graeĉel) Arkivigite je 2009-10-10 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Grätzel-sunĉelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Elefter Luarsaboviĉ ANDRONIKAŜVILI** (naskiĝis la 25-an de decembro 1910 - mortis en 1983) estis kartvela eksperimentisto pri fiziko de malaltaj temperaturoj (suprakonduktiveco, suprafluideco), frato de literaturisto Iraklij Luarsaboviĉ Andronikov.

En 1932 li finis politeknikumon en Leningrado, inter 1935-1940 li prelegis en universitato en Tbilisi, en la jaroj 1940-1948 li laboris en Moskvo ĉe eksperimentoj pri fluida heliumo, ekde 1948 denove en Tbilisi kiel universitata profesoro, ekde 1951 kiel direktoro de Fizika Instituto de Kartvela Akademio de sciencoj. Li okupiĝis pri la fiziko de malaltaj temperaturoj, pri kosma radiado, pri nuklea tekniko, biofiziko kaj kvanta hidrodinamiko.

Pri sia vivo kaj laboro li verkis ruslingvan libron **Rememoroj pri la fluida heliumo**, kie li priskribis sian kunlaboron kun multaj gravaj sciencistoj, kinter ili Petr Leonidoviĉ Kapica kaj Lev Davidoviĉ Landau. La libro per populara formo priskribas laboron de sciencistoj inkluzive de iliaj reciprokaj homaj rilatoj, kvereloj, amikecoj, ŝercoj, ĝi estas interesa enrigardo en la „kuirejon" de esploraj institutoj, kiujn la generala publiko ordinare ne konas.

Verkoj
------

* **Vospominanija o ĵidkom gelii** (Rememoroj pri la fluida heliumo)
Heralda ŝildo de la Sankta Triunuo.
Skizo de heralda Triunua kun tetragramo (apartenanta al Petro Alfonso, de la 12-a jarcento), kiu eble antaŭis tiun oficialan.
En heraldiko la termino **Triunuo** indikas la apartan skizan desegnon kiu esprimas la rilaton inter la tri Personoj de Dio. Ĝi aperas en la okcidenta eklezio en la 13-a jarcento kaj estas preskaŭ "imaga konsento" al la kredoesprimoj de la Atanazia simbolo.

La vorto "ŝildo" estas inspirita de la Epistolo al la Efesanoj (6,16).

Ĝi estis uzita jen de katolikoj jen de iuj branĉoj de Protestantismo.

La celo estis kregoago kaj espero ricevi helpon.

Jen la dek du "anoncoj" de la Atanazia simbolo:

* la Patro estas Dio
* la Filo estas Dio
* la Sankta Spirito estas Dio
* Dio estas Patro
* Dio estas Filo
* Dio estas Sankta Spirito
* la Patro ne estas Filo
* la Patro ne estas Sankta Spirito
* la Filo ne estas Patro
* la Filo ne estas Sankta Spirito
* la Sankta Spirito ne estas Patro
* ls Sankta Spirito ne estas Filo

Galerio
-------

* Ŝildo de Sankta Juliano: Bluo por la fono, orkoloro por la Triunuo, proksimigita de du Keruboj, la tuto subtenata de arĝenta nuboŜildo de Sankta Juliano: Bluo por la fono, orkoloro por la Triunuo, proksimigita de du Keruboj, la tuto subtenata de arĝenta nubo
* Ŝildo de la episkopo de la anglikana Eklezio de TrinidadoŜildo de la episkopo de la anglikana Eklezio de Trinidado
* Ŝildo de urbo Trinity, JerseyŜildo de urbo Trinity, Jersey
* Ŝildo de Dio (15-a jarcento)Ŝildo de Dio (15-a jarcento)

Vidu ankaŭ
----------

* Atanazia simbolo
* Triunuo
* Heraldiko

* Kategorio Heraldika Triunuo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)