recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Frigyes Dési** [fridjeŝ dEŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dési Frigyes** estis hungara meteologiisto, profesoro, parlamentano.

Frigyes Dési  naskiĝis la 11-an de januaro 1912 en Budapeŝto. Li mortis la 26-an de marto 1978 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Frigyes Dési frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris pedagogian diplomon en Scienca Universitato Pázmány Péter en 1934, samloke li doktoriĝis en 1944. Li eklaboris en 1937 en tutlanda meteologia instituto, dum la 2-a mondmilito li laboris en la aerarmeo kiel meteologo. Inter 1945 kaj 1947 li estis militkaptito en Sovetunio, kie li estis aktivulo de kontraŭfaŝismo. Hejmenveninta li restis en la armeo. Inter 1950 kaj 1974 li estis direktoro de la tutlanda meteologia instituto, poste li pensiuliĝis. En 1953 li kandidatiĝis, samtemple li ekinstruis en la menciita universitato ĝis 1971 (samtempe li estis katedrestro), fine li edziĝis, baldaŭe li havis 3 gefilojn. Inter 1953 kaj 1975 li redaktis meteologian revuon. Ĝuste dum falo de la Hungara revolucio de 1956 pro atako de la Ruĝa Armeo unu el liaj filinoj mortis. En 1957 li aliĝis al Hungara Socialista Laborista Partio. Inter 1958–1969 li estis ankaŭ parlamenta deputito, en la tiutempa socialismo li havis ankaŭ signifajn politikajn postenojn. Li ricevis 3 premiojn inter 1951 kaj 1970.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A nedves hőmérséklet alkalmazása a zivatarelemzésben (1944)*
* *Természetes és mesterséges eső* (Natura kaj artefarita pluvoj), (1954)
* *A légkör dinamikája* (1970)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**venena lolo** |
| --- |
|  |
| Lolium temulentum*Lolium temulentum* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
| Domanio: | Eŭkariotoj *Eukaryota* |
| Subdomanio: | verda lineo *Archaeplastida* |
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Subregno: | *Tracheobionta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Unukotiledonoj *Liliopsida* |
| Subklaso: | *Commelinidae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Poaloj *Poales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Poacoj *Poaceae* |
| Subfamilio: | *Pooideae* |
|
|
|
|
| Genro: | *Lolium* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Lolium temulentum***L. 1753 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri venena lolo  |

 |
| v • d • r |

**Lolium temulentum**, komune konata kiel venena lolo, estas planta specio de la subfamilio de Pooideae. Ĝi estas unujara. *Temulentum* signifas latine ebria.

Kutime ĝi nature kreskas tie kie oni kultivas tritikon, kaj pro tio oni konsideras ĝin trudherbo por tiu kultivado. La simileco inter tiuj du plantoj estas tiom granda, ke en kelkaj regionoj lolo estas nomata "falsa tritiko".

Ĝi estas menciata en la evangelio de Mateo kaj de tie en multaj proverboj kaj diraĵoj kiel ekzemplo de tiu kiu malamikigas aliulojn.

Priskribo
---------

Ĝi altas 30–90 cm. La ekstera glumo altas kiel la spiketo. La tigo estas firma rigida kaj vertikala. Ĝi estas autogama.

Parazitoj
---------

Ĝiaj parazitoj *Neotyphodium lolii*, kiu produktas la alkaloidojn ergovalinon, lolinon aŭ *Gloeotinia granigena*, kiu produktus la alkaloidon temulinon, estas la kialo de ĝiaj nervotoksajn kvalitoj. Sed la temulino estus nur eksperimenta artifiko.

1916, Nikolaj Vavilov en Irano malkovris ke rusiaj militistoj estas malsanaj kaŭze de
venena lolo en pano.

*Blumeria graminis*, *Claviceps purpurea*, *Gaeumannomyces sativus* estas ankaŭ parazitoj de lolo.

Notoj
-----

1. ↑  C.E. Hubbard: *Grasses. A Guide to their Structure, Identification, Uses and Distribution in the British Isles, 1992*

Eksteraj ligiloj
----------------

* tela botanica Arkivigite je 2008-12-04 per la retarkivo Wayback Machine france
* venenaj kreskaĵoj esperante nederlande
* Tezo de Irmgard Katz sub la gvidado de Ersnt Gäumann 1949 france

* Lolium temulentum en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Lolium temulentum en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Lolium temulentum en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Evoluisma biologio** estas subfako de biologio kiu studas la evoluajn procezojn kiuj produktis la diversecon de vivo sur la Tero, starte el unusola komuna praulo, tio estas la ŝanĝojn de la vivaj estaĵoj laŭlonge de la tempo (biologia evoluo), same kiel la parencajn rilatojn inter la specioj (filogenetiko).

Tiuj evoluaj procezoj estas natura selektado, komuna deveno, kaj speciigo.

La fako aperis tra tio kion Julian Huxley nomis la modernan sintezon (de la 1930-aj jaroj) de subkompreno el kelkaj antaŭe nerilataj kampoj de la biologia esplorado, kiel genetiko, ekologio, sistematiko kaj paleontologio.

Lastatempa esplorado pliampleksiĝis ĝis kovri areojn de genetika arkitekturo de adaptado, molekula evoluismo, kaj la diferentajn fortojn kiuj kontribuas al la evolucio kiel seksa selekto, genetika drivo kaj biogeografio. La plej ĵusaj kampoj de evoludisvolviga biologio ("evo-bio") esploras kiel embriona disvolvigo estas kontrolita, tiele kreante pli ampleksan sintezon kiu integras disvolviĝ-biologion kun la kampoj kovritaj de la pli fruaj evoluaj sintezoj.

Gravaj evoluismaj biologoj
--------------------------

J.S.Haldane
Sciencistoj kiuj ege kontribuis al la fako:

* Charles Darwin
* Erasmus Darwin
* Richard Dawkins
* Stephen Jay Gould
* Ernst Haeckel
* William Donald Hamilton
* Willi Hennig
* Jean-Baptiste Lamarck
* Lynn Margulis
* Ernst Mayr
* Gregor Mendel
* Fritz Müller
* George Gaylord Simpson
* John Maynard Smith
* Pierre Teilhard de Chardin
* Alfred Russel Wallace
* George Christopher Williams
* Edward Osborne Wilson

Aliaj kiuj klopodis popularigi la evoluismon en ĝenerala konsidero:

* Daniel Dennett
* Steven Pinker

Notoj
-----

1. ↑   Morrone, Juan J. (30a de junio 2004). Homologia biogeografica / Biogeographic homology: Las Coordenadas Especiales De La Vida. UNAM. ISBN 9789703216406. Konsultita la 1an de Novembro 2018.

* Kategorio Evoluisma biologio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 622488
* GND: 4153283-1
* LCCN: sh90004042
* NKC: ph114507
 |
**Darnózseli** (darnoĵeli) estas unuigita vilaĝo en Hungario en regiono **Okcidenta Transdanubio** en departemento Győr-Moson-Sopron, en subregiono Mosonmagyaróvár.

Preĝejo de Darnózseli

Bazaj informoj
--------------

* Poŝtkodo: 9232
* Telefonkodo: 96
* Areo: 20  km²
* Loĝantaro: 1600.

Situo
-----

Darnózseli situas sur insulo de Danubo **Szigetköz**, meze de Danubo kaj Mosoni Duna, kie estas nur flankovojoj.

Historio
--------

Dum la historio tie vivis hungaroj, la insulo defendis ilin de la mongoloj, turkoj. Ankaŭ tie estis rabadoj, bataloj, tamen la loĝantaro pluvivis, la vilaĝo ne detruiĝis. Krom fiŝistoj, ŝipistoj estis ankaŭ agrokultivistoj. En 1934 memstaraj vilaĝoj **Mosondarnó** kaj **Zseli** unuiĝis. En 1944 la germanoj forigis la judojn. En 1959 en Darnó (kolĥozo) pri **Paco** formiĝis, dume en Zseli pri **Orspiko**. Ili kuniĝis en 1963. En 1976 formiĝis el la ĉirkaŭaj vilaĝoj granda kolĥozo **Hungara-Ĉeĥoslovaka Amikeco**.

Vidindaĵoj
----------

Vidindaĵo estas la romkatolika novgotika Preĝejo de Sankta Jozefo (Darnózseli) el 1930.

Famuloj
-------

En Darnó naskiĝis pedagogo-juristo Mihály Karácson.

* Kategorio Darnózseli en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitolaj artikoloj vidu la paĝojn Tanganjiko kaj Tanganjikio. |


Brita **Tanganiko** (*Tanganyika Territory* en angla) estis brita kolonio kiu ekzistis inter 1919 kaj 1961. Antaŭ la fino de la Unua Mondmilito ĝi formis parton de la germana kolonio Germana Orient-Afriko. Post la ekmilito, la britoj invadis la teritorion de Germana Orient-Afriko, sed ili ne estis kapablaj venki super la germana armeo. La germana estro en Orienta Afriko, nome Paul Emil von Lettow-Vorbeck ne kapitulacis ĝis la falo de la Germana Imperio. Post tio la Ligo de Nacioj donis la kontrolon de la areo al Unuiĝinta Reĝlando. Ĝi inkludis Tanganikon en la Mandato de la Ligo de Nacioj ĝis la fino de la Dua Mondmilito post kio ĝi iĝis Kuratora teritorio de la Unuiĝintaj Nacioj.

En 1961 Brita Tanganiko atingis sian sendependecon el Unuiĝinta Reĝlando sub la nomo de *Tanganjikio*, nome regno de la Komunumo de Nacioj. Ĝi iĝis respubliko unu jaron poste sed ĝi restis en la Komunumo. Tanganiko estas nune, kun Zanzibaro, parto de la aktuala ŝtato Tanzanio.

Bibliografio
------------

* Gordon-Brown, A. FRGS, (eldonisto), *The East Africa Year Book and Guide*, London, 1954, 87 pp, kun mapoj.
* Hill, J.F.R. and Moffett, J.P. *Tanganyika – a Review of its Resources and their Development*, publikigita de la Registaro de Tanganjikio, 1955, 924 pp, kun multaj mapoj.
* Mwakikagile, Godfrey, *Life in Tanganyika in The Fifties*, New Africa Press, 2008, 428 pp, kun mapoj kaj fotoj.
* Moffett, J.P. *Handbook of Tanganyika*, publikigita de la Registaro de Tanganjikio, 1958, 703 pp, kun mapoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Tanganjiko
* Tanganjikio

* Kategorio Tanganiko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Darnac** estas loĝloko kaj eksa franca komunumo, kiu ekde la 1-a de januaro 2019 apartenas al nova komunumo Val-d'Oire-et-Gartempe. Ĝi situas en la departemento *Haute-Vienne*, en la administra regiono Nova Akvitanio, historie en la regiono Limoĝio. Fine de 2018 en la loko vivis 377 loĝantoj.

Geografio
---------

Darnac etendiĝas sur 25,93 km², kaj havis 380 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 15 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Haute-Vienne, en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo.

Historio
--------

La departemento Haute-Vienne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Darnac antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Fabrice Nivard, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Darnac apartenis ĝis 2015 al la kantono de Le Dorat, kies ĉefurbo estas Le Dorat. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Bellac, unu el la tri arondismentoj de la departemento Haute-Vienne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Haute-Vienne
* Kantono de Le Dorat
**Pervigilium Veneris**, tio estas *Vigilo de Venuso* aŭ *Vigilo de Venera*, estas latina poemo, probable verkita en la 4a jarcento. Oni supozas plej ofte, ke ĝi estis verkita de la poeto Tiberiano, pro la fortaj similaĵoj kun la poemo de tiu lasta "Amnis ibat". Ĝi estis verkita laŭ intenco komence de printempo antaŭ la trinokta festivalo de Venuso (probable inter la 1a kaj 3a de aprilo). La loko ŝajne estas Sicilio. La poemo priskribas la ĉiujaran vekiĝon de vegetaloj kaj animaloj danke al la diino. Ĝi elstaras ĉefe pro sia fokuso sur la natura mondo - io neniam antaŭe vidata en tia intenseco en la latina poezio - kio markas la transiron el romia poezio al la Mezepoka poezio. Ĝi konsistas el 93 versoj en Troĥeoj.

En Esperanto
------------

Sub la titolo *Vigilo de Venus* Kálmán Kalocsay aperigis tradukon, troveblan en *Tutmonda Sonoro*, p. 249-250 (1981), en kiu la poemon de 93 versoj sen klara kaŭzo li mallongigis ĝis 50 versoj.

Sub la titolo *Vigilo de Venera* ĝi aperis en traduko de Gerrit Berveling en *El tiom da jarcentoj*, p. 20-24 (1994). Poste ĝi aperos en *Antologio Latina* volumo 5.

Eldonoj
-------

* *Editio princeps*, tio estas unua kaj modela (1577)

Modernaj eldonoj fare de

* Franz Bücheler (1859)
* Alexander Riese, en *Anthologia latina* (1869)
* E. Bahrens en *Unedierte lateinische Gedichte* (1877)
* S. G. Owen (kun Katulo, 1893).

* Kategorio Pervigilium Veneris en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 308255
* GND: 4173934-6
* LCCN: n81126208
* VIAF: 1204151002098930280003, 1154151002098730280001, 6078151002119230280001, 11157523176527030972, 45159474046327660076 184284860, 1204151002098930280003, 1154151002098730280001, 6078151002119230280001, 11157523176527030972, 45159474046327660076
* SUDOC: 034067957
* BNF: 15509763q
* BIBSYS: 90218327
 |
52° 17′ 60″ N 34° 16′ 60″ O﻿ / ﻿52.30000 °N, 34.28333 °O﻿ / 52.30000; 34.28333 (mapo) **Koordinatoj: latitudaj sekundoj >= 60**  
**Koordinatoj: longitudaj sekundoj >= 60**  
 **Koordinatoj: latitudaj sekundoj >= 60**  
**Koordinatoj: longitudaj sekundoj >= 60**  
 121.0 m super marnivelo
**NEVDOLSK** (ruse Невдольск) estas setlejo en Suzemka distrikto de Brjanska provinco, Rusio situanta sur la maldekstra bordo de Sev rivero. En ĝi funkcias estraro de *"Nevdolska Vilaĝa Komunumo"*, kiun konsistigas: *Nevdolsk* mem, *Dobrunj*, *Kukuŝkino*, *Negino*, *Semjonovsk*, *Podgoronaja Slobodka* kaj *Kalinovskij*. 

Plej verŝajna etimologio de la rusa nomo "Nevdolsk" eksplikas ĝian situon respektive al Sev rivero - nelaŭlonge, sed kvazaŭ transverse.

Dum multaj jaroj tiea areo kaj konstruaĵoj apartenis al Svenska monakejo situanta en Brjansk urbo. En ĝiaj analoj konserviĝis mencio pri Nevdolsk skribita en 1595. La monakejo ricevis ĉiujaran tributon de loka loĝantaro inkluzive nutraĵojn, lignaĵojn, fojnon kaj ĉefan lokan raraĵon - mielon.

La ordodoksa loĝantaro permanente kreskis kaj bezonis preĝejon, kiu aperis en 1628 kaj estis benita kiel templo de Sankta Nikolao. En 1806 oni konstruis majestan, brikan templon, kiu estis ruinigita dum la stalinisma ateisma epoko fine de la 30-j jaroj. 

En 1884 ekfunkciis loka lernejo, kiun establis tiea Zemstvo. Samtempe produktis drapon granda fabriko kaj faris buteron pli ol 20 buterigiloj. Komence de la 20-a jarcento en Nevdolsk oni establis poŝtoficejon.

En 1926 en la setlejo rezidis maksimuma kvanto de loĝantoj - 3170.

  

Multajn suferojn spertis lokanoj dum la dujara okupado de naziaj konkerintoj en 1941 - 1943, kiam estis pafmortigitaj, pendumitaj, forbrulitaj kaj mortigitaj per plej kruelaj rimedoj pluraj homoj, inkluzive infanojn. Tiam estis vasta partizana rezistado, kiu havis sufiĉan sukceson. En Nevdolsk estas kelkaj amastombejoj kaj monumentoj, kiuj havas jenajn rimarkindajn vortojn: *"Neniu kaj nenio estas forgesitaj"*. 

Post fino de la Granda patriota milito sur tia areo funkciis kelkaj kolĥozoj, kiuj ĉefe okupiĝis pri kreskigo de greno kaj legomoj, bestobredado ktp. En Sev rivero oni establis hidroelektran centralon, kies 200.0 kilovata kapacito liveris necesan energion al novaj staloj, konstruaĵoj, lumigo de stratoj.

Komence de la 90-aj jaroj kolĥozoj malaperis kaj novaj ekonomiaj rilatoj malmulte stimulis loĝantaron okupiĝi pri malfacilaj kamparanaj taskoj. Tiam multaj laborkapablaj lokanoj translokiĝis aliloke. Plu loĝi restis gemaljunuloj kaj konserviĝintajn domojn oni vizitas nur somere.

Lastatempe Nevdolsk famiĝis pro sia entrepreno *"Suzemka rozejo"*, ĉar tiea grundo kaj klimato permesis planti kaj kulturi multajn specojn de rozoj, kiujn oni eksportas en diversajn lokojn de Rusio. 

La 21-an de januaro 1605 en apuda vilaĝo *Dobrunj* okazis Batalo ĉe Dobriniĉi inter armeo de la Rusa Carlando kaj milittrupoj de Falsa Demetrio la 1-a, kiu restigis gravan spuron en la rusia historio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala retejo ruse
* Arkivigite je 2017-04-19 per la retarkivo Wayback Machine artikolo kun kromaj ligiloj ruse
* fotoj
**Grafo Fidél Pálffy** [pAlfi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pálffy Fidél** estis hungara politikisto, ministro, parlamentano. Lia origina baptonomo estis *Fidélió*.

Fidél Pálffy staras meldekstre la dua
Fidél Pálffy  naskiĝis la 6-an de majo 1895 en Hungara reĝlando en Pozsonyszentgyörgy (nuntempa Svätý Jur en Slovakio). Li mortis la 2-an de marto 1946 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Fidél Pálffy frekventis militakademion, post disfalo de Aŭstrio-Hungario li estis en la okupita Szeged. En 1920 li forlasis la armeon kaj li okupiĝis pri la familia bieno en la ĵus formiĝinta Ĉeĥoslovakio, post jaroj li vivis plu en Hungario. Dum la Granda depresio li bankrotiĝis, tial li sekvis la naziajn ideojn. Li estis membro en la Sagokruca Partio, krome li havis bonajn kontaktojn kun la germanoj. En la jaroj 1944 kaj 1945 li estis ministro pri agrikulturo en Kabineto Szálasi. Post la 2-a mondmilito li estis kondamnita je morto.

Liaj publikaĵoj (elekto)
------------------------

* *Szemelvények a nemzeti szocializmus eszmeköréből* (1933)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio



* Kategorio Fidél Pálffy (ministro) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Lego-briketoj
**Lego** estas konstru-ludilo kun briketoj kombineblaj, simplaj, facile uzeblaj, sed kun senfinaj ebloj. La briketoj estas plastaj (akrilonitril-butadiena stireno) kaj ekkuniĝas kun klako. La plej oftaj koloroj de la briketoj estas ruĝo, flavo, verdo, bluo, blanko, kaj nigro, sed multdekoj da koloroj ekzistas.

La LEGO-ludilo venas de la dana kompanio LEGO, kiu fabrikas plastikajn ludilojn. Inter 1949 kaj 1998 ĝi fabrikis pli ol du miliardojn da briketoj. La nomo devenas de "leg godt", la dana por "ludu bone".

Je 1998, la kompanio enkondukis je Lego Mindstorms, per kiu vi eĉ povas konstrui roboton el la briketoj. La roboton regas la operaciumon LegOS kaj estas programebla per la C Komputillingvo.

Fotoj
-----

* 
* 
*

Eksteraj ligiloj
----------------

* - TTT-paĝo de la kompanio
* 
* Arkivigite je 2019-12-05 per la retarkivo Wayback Machine

* Lego (ludilo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Lego (ludilo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Comondú** estas unu el la 5 komunumoj de la meksika subŝtato Suda Malsupra Kalifornio, kiu situas sur Kalifornia Duoninsulo en la plej nord-okcidenta parto de Meksiko. 

La ĉefurbo de la komunumo estas Ciudad Constitución. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 03001.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 63.830 loĝantojn. El tiuj estis 32.157 viroj kaj 31.673 virinoj. La komunumo havas surfacon de 12.547,30 km².

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 63864 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 465 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 0,73 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon. 

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Comondú Arkivigite je 2014-09-03 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
***A Brief History of Time: From the Big Bang to Black Holes*** estas libro pri teoria kosmologio verkita de angla fizikisto Stephen Hawking. Ĝi unue estis publikigita en 1988. Hawking verkis la libron por legantoj, kiuj ne havis antaŭajn sciojn pri fiziko kaj homoj interesataj lerni ion novan pri interesaj temoj.

En *Mallonga Historio de la Tempo*, Hawking skribis en ne teknikaj terminoj pri la strukturo, origino, disvolviĝo kaj eventuala sorto de la Universo, kiu estas la studobjekto de astronomio kaj moderna fiziko. Li parolas pri bazaj konceptoj kiel spaco kaj tempo, bazaj konstruaj elementoj, kiuj konsistigas la Universon (kiel kvarkoj) kaj la fundamentaj fortoj, kiuj regas ĝin (kiel gravito). Li skribis pri kosmologiaj fenomenoj kiel la Praeksplodo kaj nigraj truoj. Li diskutas du gravajn teoriojn, ĝeneralan relativecon kaj kvantuman mekanikon, kiujn modernaj sciencistoj uzas por priskribi la Universon. Fine, li parolas pri la serĉo de unuiga teorio, kiu priskribas ĉion en la Universo en kohera maniero.

La libro fariĝis furorlibro kaj vendis pli ol 25 milionojn da ekzempleroj.

Referencoj kaj noto
-------------------

1. ↑  *A Brief History of Time* estas bazita sur la scienca artikolo *J. B. Hartle; S. W. Hawking (1983). "Wave function of the Universe".* Physical Review D*. **28** (12): 2960. Bibcode: 1983PhRvD..28.2960H. doi:10.1103/PhysRevD.28.2960.*
2. ↑  McKie, Robin. "A brief history of Stephen Hawking". *Cosmos*. Alirita la 13an de Junio 2020.

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo A Brief History of Time en la angla Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 726849
 |
Koordinatoj: 46° 37′ 27″ N 10° 49′ 49″ O﻿ / ﻿46.62417 °N, 10.83028 °O﻿ / 46.62417; 10.83028 (mapo)

La **Kastelo Goldrano** (germane: ***Schloss Goldrain***, itale: ***Castel Coldrano***) estas mezepoka kastelo en Goldrano, frakcio de la kumunumo de Latsch en Sudtirolo (Italio). Ĝi situas en altitudo de 700 m kaj estas ĉirkaŭata de pomarbaroj kaj vinejoj.

Historio
--------

Kastelo Goldrano
Proksimume en la jaro 1330 la nobela familio Scheck komencis konstruadon de la kastelo kaj ĉirkaŭ 100 jarojn poste transdonis ĝin al alia nobela familio Hendl deveninta el Engadino.

Dum al 17a jarcento la familio Hendl, fariĝinta prestiĝa kaj sufiĉe riĉa, elkonstruis la kastelon kaj transformis ĝin en sinjora loĝejo.

En la jaro 1863 la heredantoj de la familio Hendl vendis la kastelon al la komunumo, kiu uzis ĝin parte kiel lernejo kaj parte kiel loĝejo. Dum la sekvaj jardekoj la kastelo dekadencis kaj preskaŭ tuta la meblaro perdiĝis.

Dum la jaroj 1987-1997 ĝi estis restaŭrita.

Interesa objekto kiu troviĝas en la kelo de la kastelo estas malnova vinpremilo el la jaro 1701.

Strukturo de la kastelo
-----------------------

Kastelo Goldrano
La ĉefa strukturo de la kastelo estas ĉirkaŭata de muro, kiu entute longas 260 metrojn. En la anguloj troviĝas kvar cilindraj turoj.

Ene de la muro troviĝas konstruaĵo el kvar kunigitaj loĝejoj kaj malgranda kapelo.

La ĉefa pordego estas dekorita kun marmo el Laas.

La kastelo nuntempe
-------------------

Nuntempe la kastelo funkcias kiel bone ekipita, moderna kulturcentro. Okazas kursoj, ekspozicioj kaj kongresoj.

Aliro al kastelo
----------------

La kastelo estas alirebla. Ĉiu ĵaŭdo okazas gvidataj vizitoj.

Ligiloj
-------

Bildoj kaj videoj pri la kastelo

Retejo de la Kastelo
Frederick Muhlenberg (1790)
La **legendo pri Muhlenberg** estas asertata historio, laŭ kiu la Usona Deputitaro fine de la 18-a jarcento decidis, ĉu la oficiala lingvo de Usono estu la angla aŭ la germana lingvo, kaj la angla venkis per la voĉo de Frederick Muhlenberg, kies patro estis germana enmigrinto kaj kiu estis studinta en Germanio.

Vere ne estas dokumentoj pri ia decido pri oficiala lingvo de Usono; oficiale Usono ne havas leĝe fiksitan lingvon, kvankam kelkaj postulas oficialigon de la angla.

La bazo de la legendo kredeble estas peto de germanaj enmigrintoj el Virginio al la usona deputitaro en 1794 (traktita je la 13-a de januaro 1795), ke oni provizu germanajn tradukojn de leĝoj. La diskuto iom daŭris; peto pludiskuti je alia tago estis rifuzita per 42 voĉoj kontraŭ 41; per tio la peto estis fakte rifuzita.

Laŭdire Muhlenberg komentis, ke "ju pli rapide la germanoj iĝos usonanoj, des pli bone" kaj detenis sin de voĉdono. Je la 16-a de februaro 1795 la deputitaro decidis publikigi leĝojn nur en la angla.

Kredeble la legendo ekestis ĉirkaŭ 1840 kaj estis disvastigita per la libro *"History and Achievements of the Germans in America"* / *"Geschichte und Zustände der Deutschen in Amerika"* (historio kaj sukcesoj/statoj de la germanoj en Usono) de *Franz Löher* (1847). Tiu ĉi libro tamen prezentis la okazojn (laŭ nuna esploro) iom malklare; precipe ĝi parolis ne pri la usona deputitaro, sed pri la parlamento de Pensilvanio, kies prezidanto Muhlenberg iam estis.
**Kastelo Heldburg** (germane *Veste Heldburg*) estas burgo grava en Bad Colberg-Heldburg, Germanio. Nuntempe troviĝas en ĝi ankaŭ la Germana Burgomuzeo.

Historio
--------

Unua endokumenta mencio de ĝi estis en 1317 kiel rezidejo de la grafoj de Hennberg. Kune kun la Kastelo de Coburg ĝi gravis ege por milite defendi la teritorioj de la Henneberg-oj. Post la enkorpiĝo en la areon dinastian de la Ernestidoj la tuto alikonstruiĝis (post 1485) je malfrugotikaĵo. La nova alikonstruo je fortimpresa renesanca kastelo komenciĝis en 1550 kaj kulminiĝis en 1564 kiam finfaritis la francstila konstruaĵo fare de Nikolaus Gromann. Ĝi ĝis nun estas arktektura juvelaĵo siascpece kun la oreloj Frauenerker kaj Herrenerker, du belegaj sabloŝtonaĵoj. Tiamaniere one sukcese metis signon de propra potenco kaj kontraŭ la samdinastianoj en Dresdeno kaj kontraŭ la episkopoj de Würzburg kaj Bamberg.

Post kiam nuliĝis la planoj de Ernesto la 1-a (Saksio-Gotha-Altenburg) igi tiun ĉi burgon remparon grandan sekvis longa kadukiĝo. Sed duko Georgo la 2-a (Saksio-Meiningen) tiom fasciniĝis per la beleco burga ke li faris de li duan rezidejon por si kaj sia tria edzino Ellen Franz, baronino de Heldburg. En 1874 li farigis, laŭ la tiama burgoromantikisma modo, la turojn Hausmannturm kaj Hexenturm. La restintaj mezepokaĵoj (ekz. la ejo de la komandanto) ricevis novgotikajn ekipaĵojn, dume la reprezentaj kaj loĝadaj ĉambroj de la t.n. Franca burgero novrenesancstiliĝis.

Sorto post 1945
---------------

Post 1945, kiam komenciĝas komunisma diktaturo en tiu ĉi parto de Germanlando, la internaĵoj forŝtelitis respektive alien transdonitis. Inter 1951 kaj 1982 estis surloke porinfana hejmo. Incendio de 1982 detruis la Francan burgeron profunde. En 1994 la Fondaĵo Turingiaj Kasteloj kaj Ĝardenoj transprenis la tuton kaj paŝon post paŝo refaris la kastelon. Ekde septembro 2016 troviĝas ene la **Germana Burgomuzeo** (germane: *Deutsches Burgenmuseum*). Tamen okazas plu ankaŭ nedaŭraj ekspozicioj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Stiftung Thüringer Schlösser und Gärten, Veste Heldburg
* Deutsches Burgenmuseum
* Burgenstraße Thüringen

* Kastelo HeldburgKastelo Heldburg
* parto de la kasteloparto de la kastelo
* kaj aia partokaj aia parto

* Kategorio Kastelo Heldburg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 566781
* GND: 4255488-3
* LCCN: sh00010150
* VIAF: 71144647641850040734
* BNF: 162252564
 |
**SAKAMOTO Syôzi** (1927 - 5-an de majo 1996 en Kawanisi, Japanujo) estis japana esperantisto kaj delegito. En 1993 li ricevis la plej altan distingon de la japana movado, la premion Ossaka.

Agadoj
------

Aŭtomobila inĝeniero ĉe Daihatsu, li estis aktiva ekde sia esperantistiĝo en 1949, sed aparte post la emeritiĝo, kiam li en 1987 transprenis la sekretariecon de la grava regiona organizo Kansaja Ligo de E-Grupoj (KLEG) de Miyamoto Masao, kies disĉiplo li estis. Sakamoto redaktis (1951-1957) la KLEG-organon *La Movado*, gvidis ĉirkaŭ 40 kursojn, interalie preskaŭ ĉiufoje la intensan kursaron "Friska lernejo", kaj organizis plurajn kongresojn japanajn kaj kansajajn.

Verkoj
------

Li provizis per komentoj dulingvan eldonon de la Zamenhofa traduko *La gimnazio* (1988), kaj:

* (1965) *Japanaj malnovaj rakontoj*, kuntraduko
* (1967) *La teksto unua*, populara lernilo
* (1971) *La teksto dua*, populara lernilo
* (1983) *Stranga kato*, traduko de Eroŝenko
* (1988) *Postmilita japana antologio*
* (1993-94) *Verkoj de Miyamoto Masao*, kvarvoluma
**Nagymágocs** [nadjmAgoĉ] estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Csongrád, en Distrikto Szentes. Nagy estas granda, mágocs estis iam familia nomo. Ne miskomprenu kun Mágocs en Baranya!

Kastelo de Nagymágocs

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 75 km²
* Loĝantaro: 3400
* Poŝtkodo: 6622
* Telefonprefikso: 63

Geografio
---------

Nagymágocs situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Orosháza troviĝas 14, Szentes 22, Szeged 54, Budapeŝto 169 km.

Historio
--------

La komunumo aperas skribe la plej frue en 1426, havanta mezepokan klostron (nun nevidebla). La turkoj faris senhoma la vilaĝon, poste nur farmoj formiĝis. En 1883 novromanika katolika preĝejo, en 1897 novbaroka kastelo de Károlyi (kAroji) konstruiĝis. Apud la kastelo parko kaj lago troviĝas. En la 20-a j.c. el la farmoj vilaĝo formiĝis, dume el la foraj farmoj aliaj novaj vilaĝoj naskiĝis. Dum la socialismo la bienoj apartenis al ŝtata bieno, krome estis malgranda kolĥozo.

La loĝantaro okupiĝas pri tritiko, maizo kaj fruktoarboj.

Vidindaĵoj
----------

* Kastelo de Nagymágocs kun Preĝejo de Sankta Alojzo (Nagymágocs)

* Kategorio Nagymágocs en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Koordinatoj: 49° 34′ 28″ N 16° 15′ 57″ O﻿ / ﻿49.57444 °N, 16.26583 °O﻿ / 49.57444; 16.26583 (mapo)

**Chudobín** (germane: *Chudobin*) estis vilaĝo en Ĉeĥio en nuna distrikto Žďár nad Sázavou en Regiono Vysočina. En la jaro 1950 ĉi tie vivis 143 loĝantoj. La municipo situis sur maldekstra bordo de rivero Svratka, proksimume tri kilometroj laŭ fluo de municipo Dalečín, kun kiu Chudobín estis en du periodoj kunigita.

Historio
--------

La plej malnova dokumento konservita pri Chudobín estas el la 14-a jarcento, konkrete el la jaro 1384, kiam ĝi estas indikita ties nomo en aspekto Chudowin. La nomo devenas el persona nomo Chudoba.

La 15-an de aprilo 1920 okazis forŝiro de Dalečín kaj Chudobín akiris statuson de memstara politika municipo. La unua urbestro fariĝis Rudolf Trapl, kiu agadis en tiu ĉi funkcio ok jarojn. Ekde la jaro 1947 komencis iom post ioma transloĝiĝado de la unuaj familioj en konekso kun finkonstruo de akva rezervujo Vír. En la jaro 1955 pereis ekzistado de mem-administrado en Chudobín kaj por mallonga tempo okazis al kunigo kun loka nacia komitato en Dalečín.

Vido al pino de Chudobín el roko Kobylí skála dum maksimuma leviĝo de la akvo de valbaraĵo

Pereo de la municipo
--------------------

Regiona nacia komitato en Brno per decido el la 20-a de septembro 1957 nuligis la municipon Chudobín kun efikeco ekde la 1-a de majo 1957, kiam okazis ankaŭ ties fakta inundigo per akvoj de akva rezervujo Vír.

Du kabanoj, kiuj estisrelative alte suoper la inundiga zono de la rezervujo, ne devis esti likviditaj kun la ceteraj konstruaĵoj de la municipo. Ili ĝisvivis ĝis la jaro 1993, kiam ili devis esti detruitaj en konekso kun ŝanĝo de uzado de la rezervujo kaj kun limigo de zonoj de higiena protekto de la akva rezervujo.

Kulturaj mesaĝoj
----------------

En la tempoj de la plena evoluo la municipo fariĝis inspira fonto por Václav Svoboda Plumlovský (poemo *Chudubín* el kolektaro *Básně, povídky, cesty*).

Rilataj artikoloj
-----------------

* Akva rezervujo Vír I

Eksteraj ligiloj
----------------

* Chudobín en neoficiala reto pri Akva rezervujo Vír
* Chudobín en reto Zaniklé obce
* Zatopené osudy – Vír, dokument ČT, ebleco de ret-reludo
* Chudobín - mujnicipo pereinta antaŭ 50 jaroj Arkivigite je 2021-12-07 per la retarkivo Wayback Machine
* Chudobín sur historia mapo

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de municipo Dalečín (3) |
| --- |
| Dalečín ~ Hluboké ~ Veselí ~ pereinta municipo Chudobín u Dalečína |

 |
**Nagyharsány** [nadjharŝAnj] estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Siklós. En la loknomo nagy signifas: granda.

Statuoj en minejo de Nagyharsány

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 26 km²
* Koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 45.8475/18.4026
* Loĝantaro: 1590
* Poŝtkodo: 7822
* Telefonprefikso: 72

Situo
-----

Nagyharsány situas sub monto 442 m-ojn alta, laŭ flankovojoj, laŭ iama fervojo Sellye-Villány. La lasta urbo troviĝas 6, Siklós 9, Harkány 16, Pécs 35 km-ojn.

Historio
--------

La loko estis loĝata dum la kuprepoko, baldaŭe romianoj kaj avaroj alvenis. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1223. Baldaŭe fortikaĵo konstruiĝis ĉe la apuda monto. Dum la turka erao - ŝajnas - grava urbo estis tie. En 1687 la aŭstra-hungara armeo venkis la turkojn, sekve finiĝis la osmana regno. En 1908 ŝtonominejo por cemento ekfunkciis. Inter 1918-1921 la serboj okupis la vilaĝon. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto.

Vidindaĵoj
----------

Statuo en la iama minejo
La iama minejo plene de statuoj
* romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de Hungaroj de 1930
* romanika, nun kalvinana preĝejo (Nagyharsány) el la 13-a jarcento, post 2 jarcentoj gotika parto alkonstruiĝis, en 1782 barokiĝis, en 1900 turo alkonstruiĝis
* monumento pri la batalo
* spektaklejo de statuoj en la iama surfaca minejo
* vinkeloj
* muzeeto

Panoramo al minejo de Nagyharsány
**Magnus Söndhal** estis brazila esperantisto kaj mistikulo de komenco de la 20-a jarcento. Li naskiĝis en Islando en 1869.

Malmulte oni konas pri sia vivo, li venis el Islando, 8-jaraĝa, en la 29-a de decembro 1877 kun sia familio, kiel kvazaŭsklavo al Paranaguá. Li memlernis skribi kaj en 1884 li loĝis en Cataguases, en 1910-aj jaroj en Salvador de Bahio, kie li estis unu el fondantoj de Bahia Esperanto-grupo en 1910, kaj fine, post la 1920-aj jaroj en Rio-de-Ĵanejro. Li estis pioniro de Esperanto en Paranao kun sia edzino Estela Maria Sondhal.

En Marto 1912 Sondhal fondis, en Salvador de Bahio, plian esperantan centron, kiu nomiĝis "Ortologa Universitata Rondo", de kiu li estis elektita prezidanto kaj organizis kursojn. Ekskurse en la interna lando li fondis, en la urbo Castro Alves), plian Esperanto-studgrupon.

Li kreis planlingvon Al-ta kaj religian sekton Fisiolatrio, Ortologio aŭ *Katolika Framasonismo*. Komence, en 1912, kiam li loĝis en Bahio, lia sekto uzis Esperanton. Poste, kiam li iris al Rio de Janeiro kaj kreis lian propran novan lingvon, tre probable li ne forlasis Esperanton kiel praktika lingvo, ĉar "Al-ta" estis speciala "magia" lingvo, "ne por ĉiutaga uzo". Antaŭ ol krei sian sekton li estis adepto de Pozitivismo dum ses jaroj.

Sondhal ankaŭ estis verkisto kaj verkis per kurioza sistemo de koloraj inkoj. En komenco de 20-a jarcento homoj rigardis lin kiel promesplenan aŭtoron, kaj religian estron kun multaj sekvantoj, sed la esperoj pri li fiaskis kaj hodiaŭ oni preskaŭ ne konas lin, escepte per mokaj tekstoj de João do Rio.

Estas strato en Curitiba [Kuritibo] nomata Magnus Söndhal omaĝe al li. 

Verkoj:

* O Caminho da Verdade;
* O Amor Livre;
* A Pré-História;
* Assim Falou Sin-ur;
**Frías de Albarracín** [FRIas dealbaraZIN] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la sudokcidenta komarko *Sierra de Albarracín*.

Geografio
---------

Ĝi estas ĉe la montaro *Sierra de Albarracín*, je 61 km de Teruelo, provinca ĉefurbo. La municipa teritorio estas montara, abundas pinaroj kaj transmigra brutobredado de ŝafoj. Frías de Albarracín estas unu el la plej sudokcidentaj municipoj de la regiono.

Frías de Albarracín estas sur tre montara areo, komunikebla laŭ la regiona ŝoseo A-1704 kun la Provinco Kvenko okcidente kaj kun Calomarde, Royuela kaj Albarracín oriente.

Historio
--------

Ekde 21a de junio 1257, per decido de la reĝo Jakobo la 1-a en Teruelo, Frías de Albarracín kaj la ĉirkaŭaj loĝlokoj ekformis parton de la komunumo *Sesma de Villar del Cobo* en la komunumaro *Comunidad de Santa María de Albarracín*, kiu dependis rekte de la reĝo, kaj tio restis ĝis 1837, kun aktuala sidejo en Tramacastilla.

En Frías de Albarracín naskiĝis la monaĥo Agustín de Frías de Albarracin, fondinto de la vilaĝo San José de Areocuar en la subŝtato Sukro de Venezuelo.

En la loko iam estis artmetio de altkvalita ledo, ekzemple por tre rezistaj dorsosakoj taŭgaj por paŝtistoj.

Aktualo
-------

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj tiukadre oni malaltiĝis el preskaŭ 700 loĝantoj ĝis nunaj 100 loĝantoj.

Altiraĵoj estas popola arkitekturo, fontoj, naturaj lokoj, kiel ĉe ekfluo de la rivero Taĵo ĉe Fuente García; kaj rivera fiŝkaptado.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Teruelo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 797313
* LCCN: n99024795
* VIAF: 151455328
* SUDOC: 050827731
* BNF: 13555532p
 |
La esprimoj "a priori" (en latina: 'antaŭa') kaj "a posteriori"​ ('malantaŭa') estas uzataj por distingi inter du tipoj de sciaro: nome la sciaro "a priori" estas tiu kiu, je grava senco, estas sendependa de la sperto; dum la sciaro "a posteriori" estas tiu kiu, je grava senco, estas dependa de la sperto.

Por ekzemplo, la scio ke «ne ĉiuj cignoj estas blankaj» estas afero de sciaro "a posteriori", ĉar necesis la observado de nigraj cignoj por povi aserti tion. La juĝoj "a posteriori" estas pravigeblaj pere de la sperto, estas empiriaj juĝoj, referencas al faktoj. Ili havas partikularan kaj kontingencan validecon. Ekzemploj: «la lernantoj de filozofio estas studemaj» aŭ «maljunuloj estas trankvilaj».

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de latinaj eldiroj
* Transcendentalo

Notoj
-----

1. ↑   Russell, Bruce. «A Priori Justification and Knowledge». En Edward N. Zalta, eld. Stanford Encyclopedia of Philosophy (en angla) (Fall 2008).



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 710198
 |
**Fryŝtata Virgulino** estas Dipatrino, Virgo Maria, adorata en Fryŝtato en formo de baroka pentraĵo.

Historio
--------

La pentraĵo estas pentrita en 1694 de nekonata pentristo. Ĝi estis en la posedo de loka paroĥesto Jan Buček, kiu en 1698 grave malsaniĝis kaj perdis la konscion. Liaj amikoj metis la pentraĵon sur la bruston de pastro, kaj oni diras, ke miraklo okazis. La pastro vekiĝis, povis konfesi kaj akcepti la lastan unkton kaj la 26-an de aprilo 1698, li mortis trankvile. Post lia morto la fideluloj transdonis la pentraĵon al la preĝejo. 

Antaŭ la pentraĵo okazas laŭdire multaj mirakloj, ekzemple miraklaj resanigoj, sed pli ofte malpli spektaklaj mirakloj, kiel ordigi sian vivon aŭ konvertiĝon.

La graveco de la bildo en la pieco de la loka loĝantaro estas evidentigita per tio, ke oni adoris kopion de la bildo eĉ en la preĝejo de sankta Judaso Tadeo kaj sankta Simono en Lískovec (Frýdek-Místek).

Priskribo
---------

En la pentraĵo estas sidanta Virgulino Maria brakumanta la Infanon Jesuo, kiu dormas sur ŝia brako. Virgulino rigardas onin kun milda rideto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Mirindaj kaj graciaj pentraĵoj de Virgulino Maria en Silezio (ĉeĥe)
* Priskribo kaj foto de pentraĵo (ĉeĥe)[*rompita ligilo*]
* Pri fryŝtata pilgrimloko (ĉeĥe)
La haveno de Abadano kaj britaj ŝipoj
la universitato de petrolo de Abadano
**Abadano** (perse آبادان) estas urbo en okcidenta sudo de Irano kun ĉirkaŭ 300 mil loĝantoj. Post Ahvazo ĉi urbo estas la plej grava urbo de Ĥuzestano. La plej proksima urbo al Abadano estas Ĥoramŝahro kiu estas 15 kilometro for de Abadano. Abadano ĝis la jaro 1977 estis la plej loĝata urbo de la provinco. En la jaro 1908 oni trovis naftoputon kaj en la jaro 1909 konstruiĝis la unua naftorafinejon. Abadano estas de tiam la ĉefa centro de naftoproduktado de Irano. La urbo estis detruita dum la Iraka-irana milito en 1980-1989. Abadano estas unu el la plej gravaj havenoj de Irano kaj ankaŭ havas flughavenon. 

* **Koordinatoj:** 30° 20′ N 48° 16′ O﻿ / ﻿30.333 °N, 48.267 °O﻿ / 30.333; 48.267 (mapo)

Nomo
----

Laŭ esploroj kiuj estas faritaj pri nomo de Abadano, ĝi signifas "loko por gardi la maron"; grekaj tergrafiistoj nomis ĝin "Arpfana" kaj "Apfadana"; la nomo "Abadan" estas arab-devena. Ĝis la jaro 1936 oni skribis ĝin perse "عبادان" sed post tiu dato, kiam Reza-ŝaho estis reĝo de Irano, oni ek-skribis ĝin "آبادان". Ankaŭ oni antaŭe nomis ĝin "ĝaziratol ĥazer" (Esperante: verda insulo) pro religiaj kialoj.

Geografio
---------

Sudokcidente de Irano, Abadano troviĝas inter riveroj "Bahman-ŝir" kaj "Arvand-rud" kaj fakte ĝi estas insulo.

Popolo
------

Oni taksis ke Abadano havis 217988 loĝantojn en 2007. dum la Iraka-Irana milito en 1980-1989 multaj el loĝantanoj forlasis sian urbon por ĉiam.

Kvartaloj
---------

Abadano entenas multajn kvartalojn ke el famaj kvartaloj oni povas rimarki "Ahamad-abad" , "Amiri" , "kuje kargar" , "Amir-abad" , "brejm" , "bovarde" ktp. ankaŭ Abadano enhavas du insuleton en si kies nomoj estas "ŝadmani" kaj "arg". insuleto "ŝadmani" en tiuj ĉi jaroj tre progresis kaj beliĝis por la turistoj.

* Abadano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Abadano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo, arkivigita laŭ stato de februaro 2020 (perse)
**Aaliyah Dana Haughton** (Novjorko, Usono, la 16-an de januaro 1979 – mortis ĉe insulo Abaco, Bahamoj, la 25-an de aŭgusto 2001) estas usona kantistino, produktistino, dancistino, aktorino kaj manekeno. Ŝi iĝis fama ekde mezo de la 1990-aj jaroj, interalie per kantoverkoj de R. Kelly, Missy Elliott kaj Timbaland.

Spite al ŝia mallonga kariero, ŝiaj diskoj estis venditaj en mult-milionaj ekzempleroj. Ŝi mortis en gaxo de 22 kjaroj, sur ŝia kariero, post kiam ŝia aviadilo Cessna 402B kraŝis.

Biografio
---------

Ŝi aperis unuafoje en 1989 en la televida kapablulo-serĉa programo Star Search, kie ŝi kantis ŝatatan kanton de sia patrino. Kvankam ŝi ne venkis, tiu konkuro sukcese montris ŝian kapablon. Ŝi poste kludis en la programo Family Matters.

Ŝi kantis en aĝo de 11 jaroj kun R&B-kantisto Gladys Knight en la nevada Las Vegas. Aaliyah ludis en pluraj programoj de Nickelodeon.

Ŝi unua disko paeris en 1994 (*Age Ain’t Nothing but a Number*), kies produktisto kaj grava kantoverkisto estis R. Kelly, R&B-kantisto. La plej grandan sukceson alportis la kanto *Back & Forth*.

Ŝia dua albumo estis *One in a Million*, ĉe kies produktado six kunlaboris kun Timbaland kaj Missy Elliott. La disko aperis en 1996 kaj rikoltis grandan sukceson.

Ŝi kantis en 1997 la filman kanton *Journey to the Past de desegna filmo* Anastasia *de Fox Studios. En 1998, ŝi sukcesis per la filma kanto* Are You That Somebody? *de la filmo* Dr. Dolittle*.*

Ŝi unua grava filma ludo estis en 2000 apud Jet Li en la filmo "Romeo Must Die".

Ŝi veturis en 2001 al Aŭstralio, por produkti la filmon *Queen of the Damned*, en kiu ŝi estis la ĉefrolulo. Samjare aperis ŝia tria albumo, *Aaliyah*.

La 25-an de aŭgusto en 2001, iom post deteriĝo de la aviadilo, ĝi iĝis nedirektebla kaj kraŝis el alto de 70 m al la grundo. Ŝi mortis pro la gravaj vundoj.

Ŝi estas entombigita en la Maxusoleo Rosewood, tombejo Ferncliff, novjorka distrikto Hartsdale.

* Kategorio Aaliyah en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 380236
* GND: 124241441
* LCCN: no99012418
* VIAF: 35384254
* ISNI: 0000 0000 5958 5374
* SUDOC: 086261495
* BNF: 13967222x
* MBA: bc85da58-52d9-457d-ae8d-5d8d4ec870a9
* BIBSYS: 7078910
* NKC: ola2002153184
* ICCU: UBOV543090
* BNE: XX984811
 |
**Ribera del Fresno** [riBEra] (Riverbordo de la frakseno) estas municipo de Hispanio, en la provinco de Badajoz, regiono de Ekstremaduro. 

La loĝantoj nomiĝas *ribereños*. La censita populacio en 2008 estis de 3.432 loĝantoj.

Situo
-----

Ribera del Fresno estas situa en la suda parto de Ekstremaduro, je altitudo de 399 m; je 83 km de Badajoz, provinca ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 185,6 km².

Ekonomio
--------

Agrikulturo (cerealoj, olivarboj kaj vitejoj) kaj brutobredado (ŝafo). La malmulta industrio rilatas agrikulturon (vino, olivoleo kaj faruno).

Vidindaĵoj
----------

Tipa vilaĝa arkitekturo kun kelkaj nobeletaj domoj kun blazonoj el granito aŭ barokaj ornamaĵoj de la 18a jarcento. Estas ankaŭ preĝejo kaj du ermitejoj.

Estas grava arkeologia kuŝejo en *Cerro de Hornachuelos* de la Ĥalkolitiko (2.000-1.800 a.K.) kun muregoj, domoj, tombejoj, stratoj ktp. Estas ankaŭ interpretejo. Tio situas je 3 km laŭ la loka ŝoseo kiu ligas la vilaĝojn de Ribera del Fresno kaj Hinojosa del Valle.

Gravuloj
--------

San Juan Macías, naskiĝis en 1585 kaj elmigris al Peruo, kie estis fama monaĥo kaj predikisto; li mortis en Lima en 1645.

Juan Meléndez Valdés estis poeto kaj politikisto naskiĝinta en 1754 kaj apartenanta al la movado de Klerismo.
**Libuše Dvořáková** (naskiĝis la 8-an de majo 1953 en Moravská Třebová) estas ĉeĥa esperantistino, inĝenierino, honora membrino de ĈEA. Iama estrino de E-klubo en Svitavy, en 2008 ŝi iniciatis kaj ĉefprizorgas funkciadon de Esperanto-muzeo en sia loĝurbo - kunpretigas ekspoziciojn, ĉiĉeronas por anoncitaj grupoj kaj preparas aranĝojn por publiko (Marcipana Kristnasko, Muzea nokto, Tago de la eŭropa heredaĵo ktp.). Membrino de ĈEA ekde 1990, en 1995-2000 instruis Esperanton en la 6-a bazlernejo en Svitavy; en 2002-2005 estraranino de ĈEA, en 2008-2011 estrino de la kontrolkonsilio de ĈEA, en 2011-2016 vicprezidantino de ĈEA, ekde 2016 estraranino de ĈEA. Organizantino de E-aranĝoj (ĈEA-konferencoj en 2003-5, 2007 kaj 2009), Infanaj tagoj kaj regionaj renkontiĝoj en Svitavy k.a.). Kontribuas per artikoloj pri Esperanto al la loka gazetaro kaj al la ĈEA-gazeto Starto, kies distribuadon ŝi krome prizorgas kun sia klubo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retpaĝaro de la Klubo de amikoj de Esperanto en Svitavy
Budoj en la *Librofoiro de Madrido*, en 2006.
La **Librofoiro de Madrido** estas evento kultura kiu okazas unufoje jare, dum la lastaj tagoj de majo kaj unuaj de junio, en Madrido (Hispanio), ekde antaŭ kelkaj jaroj en la Parko Retiro.

Historio
--------

La **Librofoiro de Madrido** okazis unuafoje laŭ la simpla nomo **Librofoiro** ekde la 23a al la 29-a de aprilo de 1933 sur la Avenuo Rekoleto. Estis tiam organizita nur de la madridaj librovendistoj. Ekde tiam okazis pli da centoduono da okazoj, kaj estas lastatempe eĉ 300 budoj rilate al diversaj eldonejoj, librovendejoj, asocioj, institucioj ktp.

La enirejo estas senpaga. Oni vendas multajn librojn ĉiujare: ĉe kelkaj institucioj oni vendas dum tiu semajno pli da libroj ol dum la cetero de la jaro. Grava socia evento konsistas en la ĉeesto de famaj verkistoj kiuj dediĉas per aŭtografo aĉetitajn ekzemplerojn al ŝatantoj-sekvantoj; tiele la vico por atingi tion estas longega.

Bibliografio
------------

* *Historia de la Feria del Libro de Madrid*, de Fernando Cendán Pazos

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Librofoiro de Madrido en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
**Andreas Werckmeister** (\* 30-a de novembro 1645 en Benneckenstein; † 26-a de oktobro 1706 en Halberstadt) estis muzikisto kaj muzikteoriisto de la barokepoko.

Vivo kaj verkaro
----------------

Werckmeister vizitis la lernejojn en Nordhausen kaj en Quedlinburg. Li ricevis sian muzikan edukadon de siaj onkloj Heinrich Christian Werckmeister kaj Heinrich Victor Werckmeister. En 1664 li iĝis orgenisto en Hasselfelde, dke jarojn poste en Elbingerode; en 1696 li iĝis orgenisto de la Martin-Preĝejo en Halberstadt.

El siaj komponaĵoj konserviĝis nur unu libreto: violonaĵoj kun ĝeneralbaso kun la titolo *Musikalische Privatlust* (1689).

Werckmeister konatiĝis al la posteularo pli vaste kiel muzikteoriisto, speciale per siaj traktaĵoj *Musicae mathematicae hodegus curiosus…* (1687) kaj *Musikalische Temperatur, oder…* (1691), en kiuj li priskribis la die nach ihm benannten bontemperatan agordon nomumita laŭ li.

Pluaj skribaĵoj
---------------

* Hypomnemata Musica (1697)
* Erweiterte und verbesserte Orgelprobe (1698)
* Cribum Musicum (1700)
* Harmonologia Musica (1702)
* Musicalische Paradoxal-Discourse (1707)

Retaj ligiloh
-------------

* Informoj pri Andreas Werckmeister en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)

* Kategorio Andreas Werckmeister en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 196970
* GND: 119362406
* LCCN: n84218301
* VIAF: 7623374
* ISNI: 0000 0001 1037 1751
* SUDOC: 154846228
* BNF: 14527315j
* MBA: 12044af4-0a40-4041-8d59-faaad6149926
* NKC: ola2013801046
* BNE: XX1112709
 |