recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tojo ŜIBATA** (japane 田 ト ヨ; la 26-an de‏ junio 1911 en Tochiji - la 20-an de januaro 2013 en Ucunomija) estis japana poeto, kies verkoj fariĝis furoraj.

Vivo
----

Ŝibata devenas de riĉa rizkomercista familio, kiu perdis siajn riĉaĵojn. 20 jaraĝa ŝi edziĝis unuafoje, sed ĉi tiu geedzeco finiĝis post duonjaro. 33 jaraĝa ŝi reedziĝis kaj havis sian nuran filon, Kanichi.

Nur tiam kiam ŝi 92 jaraĝis, Ŝibata komencis verki poemojn laŭ la instigo de sia filo, ĉar pro dorsdoloro ŝi estis devigita rezigni sian ŝatokupon de klasika japana danco, kaj tiele ŝi turnis sin al verkado de poezio.

Ŝia unua libro "Ne perdu la spiriton" ( *Kuĝikenajde* - japane く じ け な い い で) enhavanta 42 poemojn, estis komerce publikigita en 2010, kiam ŝi estis 98 jaraĝa.

En septembro 2011, ŝia dua libro, "Mi, la centjarulo" (Jakusai Nu Ŭataŝi - japane 百 歳 の 私) estis publikigita.

Ŝiaj poemoj traktas maljunaĝon kaj memorojn, kaj estas karakterizitaj per optimismo kaj ĝojo kune kun traktado de diversaj malfacilaĵoj tra la jaroj.

Ŝaj kolektaĵo de poemoj fariĝis furorlibroj. Ŝia unua libro vendis milionon kaj duonon da ekzempleroj, konsiderante ke la vendo de poeziolibro en Japanio en 10 000 ekzempleroj estas konsiderata sukceso.

Referencoj
----------

1. ↑  Japanese woman is bestselling poet – aged 99, the Guardian, la 26-an de januaro ‏2011
2. ↑  Oh, Hyun (la 25-an de januaro 2011). "Grandma next door poet a Japan bestseller at 99". Reuters. prenita la 12-an de novembro 2011.

Eksteraj ligiloj
----------------



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 780397
* GND: 1026749042
* VIAF: 268466579
* ISNI: 0000 0003 8325 8789
* NDL: 01208931
* BNE: XX5283079
 |
**Leopoldo Fortunato GALTIERI** (li naskiĝis en 1926).

La alta argentina oficiro kaj ano de armea junto, kiu ekprenis potencon en la jaro 1976. En periodo de 1981 – 1982 li oficis en prezidenta oficejo. Poste li estis arestita kaj kulpigita pro „leĝeranima" eksplodigo de milito je Falklandoj (Malvinoj), kiun Argentino malvenkis.

Leopoldo Fortunato GALTIERI naskiĝis la 15-an de julio de 1926 en urbo Caseros, ŝtato Buenos Aires, en familio de italaj almigrintoj. En la jaro 1943 li aniĝis en armean akademion kaj finstudinte li rapide supreniris sur ŝtupetaro de rangoj, kiam li en la jaro 1980 fariĝis ĉefkomandanto de la armeo.

Jam ekde la jaro 1979 li estis ano de armea junto, kies anoj en marto de 1976 eloficigis prezidentinon María Estela Martínez de Perón, la kvaran edzinon de Juan Domingo Perón. La 22-an de decembro de 1981 li ekfruntiĝis de la lando, kiam rezisto de la armeo kaj malforta sano devigis por abdiki prezidenton Roberton Eduardon Violan.

La argentina ekonomio spertis en la 70-aj jaroj kaj komence de la 80-aj jaroj de la lasta jarcento abruptan trafalon. Inflacio fariĝis nekontrolata kaj monrezervoj sinkis al nulo. Senĉese pli ofte aŭdiĝis voĉoj por forigo de la armea junto. Fine de marto de 1982 eksplodis en Buenos Aires kaj ankaŭ en aliaj grandaj urboj grandegaj kontraŭregistaraj demonstracioj. La 2-an de aprilo Galtieri eldonis, laŭ iniciato de siaj konsilantoj, ordonon por okupo de britaj Falklandoj.

La armea agado renkontiĝis ĉe argentina publiko kun treege pozitiva reago. Argentinanoj konsideris Falklandajn – aŭ Malvinajn – Insulojn kiel parto de sia lando kaj ili ne intencis repaciĝi kun tio, ke tenas ilin Britio. La invado en la insulojn estis tute evidenta provo de la registaro trankviligi publikan opinion kaj forturnigi la atentemon de nacio de la ekonomia falo. La intenco preskaŭ sukcesis: la nacio entuziasmiĝis por la milita klopodo. Sed britaj taĉmentoj estis pli sukcesaj kaj Galtieri devis la 15-an de junio de 1982 kapitulaci. Lia reĝimo perdis en unu fojo la plenan subtenon.

Du tagoj post la kapitulaco Galtieri rezignis pri la funkcio de prezidento kaj eĉ pri la ĉefkomandanto kaj li estis anstataŭigita de emeritigita generalo Reynaldo Baignona. Poste li estis arestita kaj en la jaro 1983 li staris pro eraroj, kiun li faris dum la falklanda milito, antaŭ armea tribunalo. Krome li devis respondeci pro malrespektado de homaj rajtoj. En decembro de 1985 la juĝo liberigis lin, sed tuj la sekvantan jaron estis Galtieri kulpigita pro „malzorgo", ĉar li eksplodigis kaj malvenkis la militon je Falklandoj, kaj kondamnita al dek du jaroj de malliberigo. En oktobro de 1989 prezidento Carlos Saúl Menem amnestiis lin – komune kun pluaj 280 anoj de armitaj fortoj kaj la t.n. „maldekstrulaj malpacigintoj".

* Kategorio Leopoldo Fortunato Galtieri en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 43582
* GND: 1214716024
* LCCN: n86822862
* VIAF: 3967008
* ISNI: 0000 0000 3716 9396
* BNE: XX1158958
 |
**Les BARKER** (n. la 30-an de januaro, 1947 - 14-an de januaro 2023) estis angla-kimra poeto. Li estis plej konata kiel humura, satira monologisto, kaj kiel parodiisto. Pluraj el liaj monologoj estas kantigitaj, kaj prezentitaj ĉefe de li kaj la muzikgrupo The Mrs Ackroyd Band, kies nomo venis de lia nun forpasinta hundeto, Mrs Ackroyd. Lia monologo *Guide Cats for the Blind* ("Gvidkatoj por la blindaj") servis reklame por havigi al British Computer Association of the Blind monon por disponigi kaj utiligi komputilojn al homoj nevidipovaj. Ekzemplo de lia parodia verkado estas "The Sloop John A". Post translokiĝo en Kimrion, li lernis la kimran lingvon kaj post du jaroj povis uzi ĝin en verkado kaj prezentado. Li nun nomas sin kimro. En januaro 2008 li suferis korinfarkton, sed baldaŭ reaktiviĝis. Oni premiis lin per la NIACE Inspire Award kiel Kimra Lingvolerninto de la Jaro en 2008. kaj ĉe la solenaĵo li deklamis sian poemon "Ĉu novaĵon tamen pri la glacimonto?" (angl-originale "Have you Got Any News of the Iceberg?") en la kimra. Unu el liaj kantoj uzas (kvarfoje) la loknomon kimran "Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch" kiel refrenon. En 2009 lia ŝatantaro klopodis nomumi lin kiel la Brita Poeto-Laŭreato.

Citaĵoj
-------

1. ↑  Biography Arkivigite je 2004-04-05 per la retarkivo Wayback Machine ĉe la retpaĝoj de Mrs Ackroyd
2. ↑  "*Guide Cats For The Blind* - Les Barker" ĉe YouTube.com
3. ↑  "*Sloop John A* Les Barker and Gang" ĉe Youtube.com
4. ↑   LES BARKER WINS WELSH AWARD [21/05/08]
5. ↑  Vote Les as our very own Poet Laureate?!, 31 March 2009, BBC North East Wales Weblog

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Les Barker en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Les Barker Mrs Ackroyd Band index Hejmpaĝo de la muzikgrupo
* All Music Guide biography by Craig Harris


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 396891
* LCCN: nb2003093385
* VIAF: 53663294
* ISNI: 0000 0003 7190 6320
* MBA: 4bcffc41-ecb1-414f-91e8-5968353bd107
 |
**Pluvo Survizaĝa** aŭ **Ite-o-Magazu** (naskiĝis en 1835 ĉe la rivero Ĉejeno, Norda Dakoto; mortis en 1905) estis filo de la ŝamano Wambli-Luta (Ruĝa Aglo).

Iam, dum tranĉillukto li ricevis tranĉon ĉevizaĝan kaj la sango forviŝis liajn militfarbojn. Tial li ricevis la nomon Pluvo Survizaĝa. Jam dudekjara li estis elektita militĉefo de la hunkpapoj. Li partoprenis multajn batalojn kontraŭ la usona armeo. Tiel ankaŭ la 21-an de decembro 1866 kiam kun Ruĝa Nubo kaj Freneza Ĉevalo li kaptis roton de la usona armeo gvidita de William Fettermann kaj mortigis ĉiujn homojn.

Kiam la blankuloj, serĉante oron, pli kaj pli eniris la regionon de la Nigraj Montetoj, Pluvo Survizaĝa kontraŭstaris tion kune kun la hunkpapĉefo Gall. En la jaro 1874 li estis kaptita de Thomas Custer kaj malliberigita en *Fort Abraham Lincoln*. Custer mistraktis sian kaptiton kaj ŝajne eĉ batis lin per rajdvipo. Pluvo Survizaĝa ĵuris venĝon kaj iom poste fuĝis el la malliberejo helpe de Sidanta Taŭro.

La 25-an de junio 1876 li batalis kun Sidanta Taŭro kaj Freneza Ĉevalo en la batalo de la Malgranda Kornego. Li venĝis sin mortigante Custer. Longatempe oni supozis, ke li mortigis la fraton, de Thomas Custer, generalon George Armstrong Custer.

En la jaro 1877 li foriris kun Sidanta Taŭro al Kanado, sed revenis en Usonon en septembro 1880, kie li sin submetis al generalo Nelson A. Miles. Pluvo Survizaĝa mortis la 12-an de septembro 1905.

Vidu ankaŭ
----------

* Indianoj
* Usonaj indianoj

* Kategorio Pluvo Survizaĝa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Tasilo la 3-a** (ĉ. 741 – ĉirkaŭ 796) estis duko de Bavario de 748 ĝis 788, nome la lasta el la Agilulfidoj, kaj vasalo de Pepino.

Inter la trupoj de la Franka Armeo estis anoj el Bavario sub Tasilo la 3-a (Duko de Bavario), nome el la Agilulfidoj, hereda Bavaria reĝa familio. Grifo estis instalinta sin kiel Duko de Bavario, sed Pepino anstataŭis lin per membro de la reĝa familio ankoraŭ infano, nome Tasilo, kies protektanto li iĝis post la morto de lia patro. La fideleco de Agilulfidoj estis ĉiam pridisputita, sed Pepino petis nombrajn ĵurojn el Tasilo. Tamen, tiu lasta edziĝis al Liutperga, filino de Desiderio, reĝo de Lombardio. Je problema momento enmilite Tasilo kun ĉiuj siaj bavaroj lasis la batalkmapon. For el atingo de Pepino, li malakceptis ĉiajn fidelojn al Francio. Pepino ne povis reagi ĉar li malsaniĝis kaj post kelkaj semajnoj post la ekzekuto de Vaifro li mem mortis.

Eble li estis la fondinto de la Monaĥinejo Niedernburg en Passau.

Vidu ankaŭ
----------

* Liutperga, lia edzino
* Abatejo Kremsmünster

Notoj
-----

1. ↑  McKitterick 2008, paĝoj 118–125.

* Kategorio Tasilo la 3-a (Bavario) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 488631
* GND: 118801414
* LCCN: n2006025587
* VIAF: 27867819 261059318, 27867819
* ISNI: 0000 0000 8705 0035
* SUDOC: 112183700
* BNF: 150244339
* NKC: ola2012704440
 |
**Poul EGEDE** (naskiĝinta la 9-an de septembro 1708 en Vågan/Lofotoj, mortinta la 6-an de junio 1789 en Kopenhago) estis norvega-dana teologo, tradukisto kaj misiisto.

Vivo
----

Estante filo de la misia pioniro Hans Egede li helpadis la patron kaj iĝis ankaŭ ties posteulo ekleziula inter 1734-40. Reveninte al Danlando li iĝis profesoro pri teologio kaj membro de la Misia kolegio, post la morto de la patro ankaŭ inspektanto de la grondlanda] misio kaj episkopo.

Li finis en 1766 la far la patro komencita traduko de la Nova Testamento en la gronlandan, verkis krome kateĥismon (1756) kaj ceremoniregularon (Rituale) dulingvan (dana-gronlanda) en 1783. Gravis ekster tio lia eldono de vortaro grondlanda-dana-latina (1750) kaj de lernolibro gramatika (ankaŭ grondlanda-dana-latina) en 1760.

El liaj filoj iĝis misiisto Hans E. Saabye (1770–78), la posta ĉefpredikisto en Adbye/Fyn. La alia filo Niels estis leŭtenanto esploristo ĉe la eosta marbordo de Gronlando; li ankaŭ surpaperigis siajn malkovrojn (Kopenhago 1789) kaj mortis en 1804 kiel ŝipkapitano.

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 5. Leipzig 1906, p. 387, kio legeblas tie ĉi interrete.

Literaturo
----------

* Fenger, *Bidrag til Hans Egedes og den grønlandske Missions Historie 1721–1760*, Kopenhago 1879


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 584530
* GND: 118879537
* LCCN: nr98021794
* VIAF: 46769638
* ISNI: 0000 0000 8224 5749
* LIBRIS: 325174
* SUDOC: 027950409
* BNF: 11988292g
* BIBSYS: 90630821
 |
**Pribina** (ĉ. 800­-861) estis slava princo kiu kristaniĝis kaj konstruigis la unuan kristanan preĝejon en slava teritorio en Orienta Eŭropo, en loko, kiu supozeble estis la nuna Nitro en 827, aŭ temas almenaŭ pri la unua slava preĝejo, kies ekzisto estas dokumentita. Li estis princo de duklando Nitro ĝis la jaro 833 kaj poste duko de Malsupra Panonio, kiu troviĝas en la teritorio de la
nuntempa Hungario.

La princo Pribina estis la unua konata reganto de slovakoj kaj tial antaŭ ekuzo de eŭro li aperis en slovaka monbileto de 20 kronoj kaj lia statuo troviĝas en la kastelo de Nitro.

UK 2016
-------

La kongresa kuriero de la 101-a Universala Kongreso de Esperanto nomiĝis Pribina kuriero. La kuriero ricevis sian nomon laŭ la princo Pribina, fama loĝanto de Nitro.

Referencoj
----------

1. ↑  Kongresa kuriero 1, la 23-a de julio 2016 esperante

* Kategorio Pribina en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 564608
* GND: 137973012
* LCCN: n99009537
* VIAF: 86132009
* ISNI: 0000 0000 5915 5753
* NKC: jn20030714010
 |
Grafo **Teodor PEJAČEVIĆ** [pejaĉevitj], germane **Theodor Pejatschewitsch**, laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pejačević Tivadar** estis kroata-hungara politikisto, ministro, parlamentano, banuso. Lia nobela antaŭnomo estis *verőcei*. Lia plej konata filino estis elstara komponisto Dora Pejačević.

Teodor Pejačević
Teodor Pejačević  Arkivigite je 2014-12-25 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 24-an de septembro 1855 en Kroatio en Našice. Li mortis la 22-an de julio 1928 en Vieno.

Biografio
---------

Teodor Pejačević frekventis universitatojn en Bonn kaj Budapeŝto, fine li havis juran diplomon. En 1881 li edziĝis baldaŭe havanta 5 gefilojn. Komence li laboris en Osijek, poste en Zagrebo. Inter 1886-1901 li estis departementestro, poste li estis parlamenta deputito en ambaŭ parlamentoj de Kroatio kaj Hungara reĝlando. En la frua 20-a jarcento li strebis por alianco inter la kroatoj kaj serboj. Inter 1903 kaj 1907 li estis banuso, sed li apogis hungarlingvajn tekstojn en kroataj fervojoj, tial li devis demisii. Estis tiam moto: "Kies fervojoj - ties la lando". Inter 1913 kaj 1916 li estis senpostena ministro pri Kroatio-Dalmatio-Slavonio, sed komence de la 1-a mondmilito Francio kaptis lin kaj li estis deportita, kiel malamika ŝtatano. Post la milito li plene forlasis la politikon.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio[*rompita ligilo*]
* germane
* 

* Kategorio Teodor Pejačević en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 507798
* GND: 1025703324
* VIAF: 267509028
* ISNI: 0000 0003 8295 4571
 |
**Kij** estas legenda princo de rusoj, unua princo kaj fondanto de Kievo kiel Urboŝtato.

Laŭ legendo el Komenca kroniko, Kio, liaj fratoj Ŝĉeko kaj Ĥorivo kaj ilia fratino Lybedj fondis urbon sur alta bordo de Dnepro kaj nomigis ĝin **Kijev** honoriginte Kion. Ankaŭ Kio estis fondinto de urbo **Kijevec** ĉe Danubo.

Nomoj
-----

Nomo «Kij» povas havi slavan («klabon») aŭ tjurkan («alta bordo») devenon. Ankaŭ en orient-finnaj lingvoj tiu vorto povas signifi «drako, serpento» (udmurte *Kyj*).

Nomo «Ŝĉek» oni komparas kun «Ĉeĥ», praulo de ĉeĥoj. Nomo «Ĥoriv» oni komparas kun irana *Haraiva* — nomo de monto, kaj kun biblia «Ĥorebo» (ruse *Ĥoriv*).

Lybedj — estas rivereto, enfluanta al Dnepro. Deveno de nomo oni klarigas kiel ŝanĝo de vorto «lebedj» (cigno).

Imperiestro Konstantino la 7-a menciis alian nomon de Kievo — Sambato, konata ekde 5a jarcento kaj verŝajne havanta judan aŭ ĥazaran originon. Tial Kio ofte estas similigita kun ĥazara veziro Kuja.

Arĥeologio
----------

Laŭ esploroj, setlejo en tero de nuna Kievo ekzistis eĉ el 5a jarcento, kiam, verŝajne, vivis Kio.

Ĥronikoj
--------

Laŭ Komenca kroniko, Kio estis fondanto kaj unua princo de Kievo, komencanta novan dinastion, kiu, verŝajne, ekzistis ĝis 882 jaro. Similanta historio estas en Armenaj legendoj. Verŝajne ambaŭ versioj havas fonton en mitologio de Skitoj.

Laŭ Unua Novgoroda kroniko (UNK), Kio fondis Kievon je 854. Laŭ Jan Długosz Kio estis praulo de Höskuldr kaj Dyr, regantaj je 860/864 - 882. Se unuigi informon de UNK kaj version de Długosz, ni povas opinii, ke Kio estas patro aŭ avo de Askoldo kaj Dir.

Similaj legendoj
----------------

Similajn legendojn havis gotoj, nordenoj, skitoj kaj armenoj.

Aliaj legendoj pri fondigo de Kievo
-----------------------------------

Laŭ norenaj sagaoj urbo *Kenugarðr* (Kievo) fondis Kønmar. Pro etimologio de «Kenugarðr» (Boaturbo) kaj legendo pri Kio (li estis boatestro) ambaŭ legendoj estas similiĝantaj.

Similigoj
---------

Prototipo de Kio povis vivi dum regado de Konstantino la Granda (laŭ unu olda kroniko Kievo estis fondita je 334 kaj Kio alvenis al Konstantinopolo post la bapto de Konstantino).
Ankaǔ La Prototipo povas vivi dum regado de Justiniano la 1-a, kaj li povis esti soldula armeestro. Bizanciaj ĥronikoj nomigas nomon «Ĥilbudio, filo de **Sambato**».
Ankaŭ estis bulgara princo Kuver (7a jarcento), kiu similas kun Kio.
Laŭ ĥazara versio, Kio kaj liaj gefratoj estis hungaroj, servantaj al Ĥazario.

* Kategorio Princo Kio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Przemysław SALETA** (naskiĝis la 7-an de marto 1968 en Vroclavo) estas pola boksisto en pezega kategorio, mondĉampiono pri piedbato-bokso, ĉampiono de Pollando, Eŭropo kaj interkontinenta en profesia boksado, aktoro. 194 centimetrojn altas.

Sporta kariero
--------------

Junece startis kun sukcesoj en piedbato-bokso, en la formulo *full contact*.

En 1991 komencis starti en profesia bokso. En 2002 atingis la plej altan sukceson en sia kariero, kiam en Dortmund per teknika knokaŭto venkis germanan boksiston Luan, albandevenan, gajnante ĉampionecon de Eŭropo en pezega kategorio. Post apenaŭ tri monatoj perdis la titolon favore al turka boksisto Sinan Şamil Sam. Ĝis 2006 ludis 50 batalojn, venkante 43 fojojn (21 per knokaŭto).

En 2007 subskribis kontrakton kun la organizaĵo Konfrontado de Batalartoj. En miksaj batloj ludis venke dufoje.

Privata vivo
------------

Saleta estis dufoje edziĝinta. La unua edzino estis modelulino Ewa Pacuła, kun kiu havas filinon Nicola (naskita en 1994). La dua edzino estis Ewa Byzdra-Saleta, kun kiu havas filinon Nadia (naskita en 2002).

Decembre 2007 en varsovia hospitalo Przemysław Saleta subiĝis al operacio pri forigo de reno, kiun oni transplantis al lia filino Nicole, kiu de kelkaj jaroj aplikis dializon. Post semajno aperis malfacilaĵoj kun spirado kaj interna hemoragio. Necesis operaco. Oni suspektis pulman embolion pro sepso. Post ĝi estis vekita de komato kaj povis forlasi la malsanulejon. Antaŭ la operaco estis ĉefredaktoro de pollingva versio de la revuo "Gentleman's Magazine".

* Kategorio Przemysław Saleta en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 394413
* VIAF: 165131559
* ISNI: 0000 0001 1313 8808
 |
**László Nemes Jeles** [lAslO nemeŝ jeleŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Nemes Jeles László** estas hungara reĝisoro, scenaristo. Lia patro estis same reĝisoro András Jeles.

László Nemes Jeles  naskiĝis la 18-an de februaro 1977 en Budapeŝto.

Biografio
---------

László Nemes Jeles vivis kaj lernis en sia naskiĝurbo ĝis 1989, poste li vivis kaj lernis en Parizo. Li frue interesiĝis pri filmoj, li aĝis 13, kiam li faris la unuan filmon. Ekde 2001 li partopenis en Hungario aŭ en Francio en kreado de filmoj. Li debutis pri filmeto en 2006, ĝi atingis la unuan kategorian premion en la sekva jaro en Budapeŝto. Lia sekva filmeto en 2008 furoris en 3 eksterlandaj urboj. Ekde 2006 li plulernis en Novjorko. Ekde 2011 li komencis okupiĝi pri holokaŭsta filmo, kiu estis kreita en 2015. Tiu (jam la unua ordinara) filmo ricevis Oskar-premion en la sekva jaro.

Ekde 2007 li ricevis filmajn premiojn, en 2016 premion Kossuth.

Elektitaj filmoj
----------------

* 1999 – *Arrivals* (filmeto), reĝisoro, scenaristo
* 2007 – *La londona viro* (filmo), asistanto de Béla Tarr
* 2015 – *Filo de Saul* (filmo), reĝisoro, scenaristo; Oskar-premio kaj aliaj premioj

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio László Nemes Jeles en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 555244
* GND: 111208567X
* LCCN: no2016054617
* VIAF: 280944381
* ISNI: 0000 0003 8787 4255
* SUDOC: 190895950
* BNF: 17048777d
* NKC: xx0205047
* BNE: XX5257509
 |
**Nasir-ud-Din Muḥammad Ŝaho** (en persa lingvo: ناصرلدین محمد شاه) (denaske **Roŝan Aĥtar** (perse روشن اختر‎)) (7a de aŭgusto 1702 – 16a de aprilo 1748) estis Mogola imperiestro el 1719 ĝis 1748. Li estis filo de Ĥuĝista Aĥtar, nome la kvara filo de Bahadur Ŝah la 1-a. Kun la helpo de la Sajidaj fratoj, li ascendis al la trono je juna aĝo de 17 jaroj. Li poste liberiĝis el ili kun la helpo de Asaf Ĝah la 1-a – Sjed Husejn Ali Ĥan estis murdita en Fatehpur Sikri en 1720 kaj Sjed Hassan Ali Ĥan Barha estis ĝismorte venenigita en 1722. Muhammad Ŝah estis granda patrono de artoj, kiel muzikaj, kulturaj kaj administraciaj disvolvigoj. Lia plum-nomo estis **Sada Rangila** ("ĉiam kontenta") kaj li estas ofte referencata kiel "Muhammad Ŝah Rangila", kaj foje ankaŭ kiel "Bahadur Ŝah Rangila" laŭ sia avo Bahadur Ŝah la 1-a.

Kvankam li estis patrono de artoj, la regado de Muhammad Ŝah estis markita de rapida kaj definitiva malpliiĝo de la Mogola Imperio. La Mogola Imperio fakte jam estis malaltiĝanta, sed la invado fare de Nader Ŝaho de Persio kaj la posta rabado de Delhio, nome la Mogola ĉefurbo, ege akcelis la tendencon. La irado de la okazaĵoj ne nur frapis kaj ekmortigis la Mogolan hegemonion mem, sed ankaŭ altiris la atenton de aliaj eksterlandanoj, kiel la Britoj.

Notoj
-----

1. 1 2 3   Muhammad Shah (angle). Alirita 18a de septembro 2017.
2. ↑  Sen, Sailendra.  (2013) *A Textbook of Medieval Indian History*. Primus Books, p. 193. ISBN 978-9-38060-734-4.
3. ↑  Shaharyar M. Khan.  (2000) *The Begums of Bhopal*, ‑a eldono, I.B.Tauris, p. 18. ISBN 978-1-86064-528-0.
4. ↑   Sitar - Google Search. google.com.pk. Alirita 17a de januaro 2014.

* Kategorio Muhammad Ŝaho en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 641103
* GND: 133052702
* LCCN: n83158321
* VIAF: 45680638
* ISNI: 0000 0000 5490 4102
 |
**Márton PETHE** [pete], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pethe Márton** estis hungara pastro, ĉefepiskopo, episkopo, preposto, abato, kanoniko. Lia nobela antaŭnomo estis *hethesi* [heteŝi].

Márton Pethe  naskiĝis en 1552 en Hungara reĝlando en Kassa (nuntempa Košice en Slovakio). Li mortis la 3-an de oktobro 1605 en Vieno.

Biografio
---------

Márton Pethe lernis en sia naskiĝurbo kaj Krakovo. Post la pastriĝo en 1579 li estis kanoniko en Esztergom. En 1582 li ricevis la dignon titulara episkopo de Szerém, poste episkopo de Vác, samtempe abato. Post 3 jaroj li ricevis postenon preposto. Iom poste li longe estis malsana. En 1586 lia nova posteno estis preposto de Esztergom. En la sekva jaro li estis preposto en Szepes, kie li strebis kontraŭ la luteranoj, krome li fondis muelejon, vitrofarejon. Inter 1598-1600 li estis reĝa kanceliero, samtempe episkopo de Győr, poste ĉefepiskopo de Kalocsa. Dum liberecbatalo de Stefano Bocskai li rifuĝis al Vieno.

Restinta manuskripto
--------------------

* *Kovachich Scriptores Minores...* (1604)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero P kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Márton Pethe en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Theotmar** (mortis la 4-an de julio 907 en la Batalo de Bratislavo), ofte ankaŭ nomita **Teodemaro/Dietmar la 1-a** (por eviti konfuzon kun Thiemo kies latina nomo estis simila nomo de Theodemarus II.), estis salcburga ĉefepiskopo kaj abato en la Arkiabatejo Sankta Petro.

Vivo
----

Originante el la familio de la Aribonidoj li estis verŝajne bavara nobelo kaj apartenis al la kortega kapelo de Ludoviko la Germano. Reĝo Karlomannus de la Orientfranka imperio persone engaĝiĝis ke aljuĝatu al Theotmar la paliumo fare de la papo. Theotmar poste havu perantan rolon inter la papo kaj Karlomannus. Sub Karlomannus kaj Arnulf de Karintio Theotmar estis arkikapelano kaj arkikanceliero de la Sankta Romia Regno. Tamen Theotmar faris politikon laŭ la propraj interesoj kaj favoris nek la unuan nek la alian flankon. 

La bavara misio en la Balatona Princolando pro la maltrankvileco politika ĝenerale ĉesis. Sub reĝo Ludwig das Kind Theotmar estis kun siaj kolegoj Hatto (Mainz) kaj Salomo la 3-a (Konstanz) li havis la rolon de reĝa konsilisto. Kontraŭ la pli kaj pli fortiĝantaj hungaroj margrafo Luitpold de Bavario decidis soldati kaj marŝis kun granda armeo, al kiu ankaŭ la salcburga arkiepiskopo anigis soldatojn, en Hungarlandon. La malvenko de la bavaraj trupoj havis malbonajn konsekvencojn politikajn por la propra lando.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Pri Theotmar ĉe *Geschichtsquellen*
* Informoj pri Theotmar en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 517415
* GND: 119455382
* LCCN: no97049672
* VIAF: 62358683
* ISNI: 0000 0000 7860 6660
* SUDOC: 034993312
* NKC: jn20000701797
 |
**Qurratulain HYDER** [kurat-ul-en hajder], ankaŭ literumata Qurrat-ul-Ain Hyder (naskita la 20-an de januaro 1925 en Aligarh, Utar-Pradeŝo, Barato; mortinta la 21-an de aŭgusto 2007 en Noida, Utar-Pradeŝo) verkis romanojn, novelojn, dramojn, vojaĝrakontojn kaj tradukaĵojn en la urdua lingvo. Ŝi gajnis la premion Gjanpith, la plej prestiĝan beletran premion de la barata registaro, por la jaro 1989.

Filino de konataj verkistoj, Qurratulain Hyder ekverkis sian unuan novelon jam kiam ŝi estis 11-jara. Poste venis el ŝia plumo 12 romanoj, naŭ novelaroj, ses tradukaĵoj kaj kvar libroj de ĵurnalismo.

Ŝia plej fama romano *Aag kaa dariyaa* (Rivero de fajro) aperis en 1959, kiam ŝi loĝadis en Pakistano (la familio translokiĝis tie dum la disduigo de la duonkontinento). La romano pentras la historion de la hindaj popoloj sur vasta historia kanvaso de la 4a jarcento antaŭ nia epoko ĝis la post-sendependiĝaj aktualecoj de Barato kaj Pakistano. En periodo kiam la fokuso de la urdua literaturo estis la poezio, ŝia romano estis fenomena atingo.

Ŝi revenis al Barato en 1960 kaj laboris kiel ĵurnalisto kaj redaktoro en anglalingvaj revuoj. Ŝi estis gastprofesoro ĉe multaj universitatoj en kaj ekster Barato. Ŝi neniam edziniĝis.

Eksteraj ligiloj
----------------

Laŭtlegaĵo el verko de Qurratulain Hyder de la aŭtoro mem

Omaĝoj anglalingvaj: 
The Hindu Arkivigite je 2007-09-04 per la retarkivo Wayback Machine, kaj Outlook India


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 212177
* GND: 11934985X
* LCCN: n83184080
* VIAF: 12416915
* ISNI: 0000 0001 0485 2444
* SUDOC: 034555935
* BNF: 12529969b
* NLA: 36012709
* BIBSYS: 90763244
 |
**Muhammad Husajn Hajkal** (literumita ankaŭ *Haikal* aŭ *Heikal* aŭ *Hejkal* en araba محمد حسين هيكل muˈħæmmæd ħuˈseːn ˈheːkæl; 20an de aŭgusto 1888 – 8an de decembro 1956) estis egipta verkisto, ĵurnalisto, politikisto kaj Ministro pri Edukado en Egipto.

Vivo
----

Hajkal naskiĝis en Kafr Ghannam, Mansura, Provinco Dakahlija, Egipto, en 1888. Li diplomiĝis pri juro en 1909 kaj doktoriĝis el la Sorbono en Parizo en 1912. Jam studento en Parizo, li verkis tion kio estas konsideratala unua aŭtenta egipta romano, *Zajnab*. Reveninta al Egiptio, li laboris kiel advokato dum dek jaroj, poste kiel ĵurnalisto. Li estis elektita kiel ĉefredaktoro de la gazeto *Al Sijasa*, nome organo de la "Liberala Konstituciisma Partio" kies konsilisto li iĝis. En 1937, li estis nomumita Ministro pri Internaj Aferoj en la dua registaro de Muhammad Mahmud Paŝa. Poste li estis nomumita kiel Ministro de Edukado kaj faris reformojn, kiaj malcentralizigo, establado de edukzonoj kaj farado de instruprogramoj nacie orientitaj. Li estis ege influata kaj inspirata de kompletigajn reformojn de Mohammad Abduh, Ahmad Lutfi El Sajed kaj Kasim Amin. Hajkal estas la patro de Fajza Hajkal kiu instruas egiptologion ĉe la  Usona universitato en Kairo .

Referencoj
----------

* Heykal Arkivigite je 2007-02-13 per la retarkivo Wayback Machine el Egipta ŝtata informoservo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* The Life of Muhammad, angla traduko.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 526907
* GND: 11870074X
* LCCN: n82036376
* VIAF: 84129646 66579958, 84129646
* ISNI: 0000 0001 2137 4229
* LIBRIS: 59782
* SUDOC: 034782354
* BNF: 12550018d
* NLA: 35356485
* BIBSYS: 90617876
* NKC: jo20010092676
 |
La Sankta Valenteno kaj disĉiploj en francia kodekso (manuskripto) de la 9-a jarcento p.K.
**Valenteno de Terni** – latine *Valentinus* – estas kristana sanktulo kaj martiro de la Romkatolika eklezio. Dum la 3-a jarcento post Kristo li estis kuracisto kaj episkopo de urbo en Italio, kiu tiam latine nomiĝis *Interamna* kaj hodiaŭ havas la nomon Terni.

Laŭ kristanaj tradiciaj informoj, la episkopo Valenteno de Terni la 14-an de februaro estis mortigita fare de la romiaj aŭtoritatuloj, kiuj kontraŭbatalis la disvastiĝantan kristanismon en la Romia Imperio. Kvankam la romia imperiestro *Claudius la 2-a* severe malpermesis geedziĝojn laŭ kristana rito, la episkopo aparte volonte kristane geedzigis enamiĝintojn, tiel daŭre riskante sian vivon. Al la ĵus geedziĝintaj paroj li laŭ la legendo ĉiam donacis florojn el la propra ĝardeno. Laŭ la kristanaj tradiciaj informoj, la geedziĝoj benitaj de li estis aparte feliĉaj kaj harmoniaj.

Tial post lia martira morto Valenteno iĝis patrono aparte de la enamiĝintoj kaj de junaj geedzoj. En la alpaj landoj la memoro pri li estis same vivtenata kiel pri alia, samnoma historia kristano, kiu nomiĝis *"Valenteno de Raetia"*, kiu laŭ la legendo kapablis mildigi la suferojn de infanoj suferantaj je epilepsio: dum la jarcentoj la bildoj de ambaŭ personoj en preĝejoj de suda Germanio, Svislando, Aŭstrio, Slovenio kaj norda Italio ĉiam pli similiĝis unu al la aliaj kaj fine ne distingeblis. La tradiciaj atribuaĵoj de Valenteno de Terni estas glavo (pro la martira morto per senkapigo) kaj koko (kiel simbolo de la ofero de sia vivo). Oficiala memortago iĝis la 14-a de februaro – la Sankt-Valentena tago, kiu dum la 20-a jarcento sendepende de la originaj kristanaj tradicioj iĝis moda tago de la enamiĝintoj en kelkaj landoj.

La ostoj de la sanktulo Valenteno de Terni konserviĝas en la urba preĝejo de Krumbach en la distrikto Günzburg de Bavario en suda Germanio.

* Kategorio Valenteno de Terni en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 209945
* GND: 119288869
* LCCN: n86122716
* VIAF: 57421383
* NKC: xx0030038
 |
Lina Schneider, germana verkistino 1888
**Lina SCHNEIDER** (fraŭline *Weller*; naskiĝinta la 15-an de januaro 1831 en Vajmaro, mortinta la 1-an de septembro 1909 en Kolonjo) estis germana verkistino.

Vivo
----

Schneider jam frue faris literaturajn studojn kaj venis en 1852 pro nupto kun la operkantisto Karl Schneider (+ 1882) al Roterdamo kie ŝi aranĝis sukcesajn publikajn prelegojn pri la germana literaturo. Atentigite je la hindia literaturo ŝi eklernis la malajan lingvon. Laŭ la nederlanda versio ŝi publikigis »Aus dem indischen Leben«, »Ostindische Damen und Herren«, »Erinnerungen aus der Laufbahn eines indischen Offiziers« i.a.

Danke al la mezaltgermana lingvo ŝi malkovris la trezorojn de la meznederlanda lingvo liverante malprozan tradukaĵojn de al poemo »Beatrijs« el la 15a jarcento. Krome ŝi aperigis germanan prilaboron de la fama literaturhistorio de Willem Jozef Jonckbloet »Geschiedenis der Nederlandsche letterkunde« (sub la pseŭdonimo *Wilhelm Berg*, Lepsiko 1870–72) kaj la tekston por »Bonifacius«, oratorio de Willem Nicolaï. En Kolonjo, kien ŝi iris en 1872, ŝi estris la Viktoria-Liceon. Ŝi ankaŭ interesiĝis pri natursciencoj.

En 1872 oni nomumis ŝin honoran membron de "Maatschappij van nederlandsche letterkunde" en Leiden kaj en 1873 ŝi ricevis de la registaro la "Grandan oran meritmedalon". Nur poste aperis ankoraŭ: »Frauengestalten der griechischen Sage und Dichtung« (Leipzig 1879), nova literaturhistorio »Geschichte der niederländischen Literatur« (Leipzig 1887) sur bazo de antaŭlaborado de Ferdinand von Hellwald kaj »Großmutterlieder« (Munkeno 1903).

Literaturo
----------

* *Schneider, Frau Lina*. Ĉe: Sophie Pataky: *Lexikon deutscher Frauen der Feder*. Band 2, Berlin 1898, p. 260–261, ĉe Zeno

* *Jahrbuch der Kölner Blumenspiele* 11, Agrippinae 1909, p. 326–340

* Taco H. De Beer: *Levensbericht van Lina Schneider. 15 januari 1831–1 september 1909*. Ĉe: *Jaarboek van de Nederlandse Maatschappij der Nederlandse letterkunde* (1910), p. 137–144 DBNL

* Fritz Zilcken: *Schneider, Lina*. Ĉe: *Biographisches Jahrbuch und Deutscher Nekrolog* 14, 1912, p. 163–164

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, vol 17. Lepsiko 1909, p. 925-926 (interrete ĉi tie)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lina Schneider en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Prie ĉe Vikifontaro


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 692481
* GND: 116129859
* LCCN: nb98032105
* VIAF: 6420158491041411920003 42581455, 6420158491041411920003
* ISNI: 0000 0001 2080 5314, 0000 0000 5534 6536
* SUDOC: 11042249X
* BPN: 41964640
* NKC: jo2011402808 xx0035296, jo2011402808
 |
**Valentine PASCHE** (alinome **Valp**) estas desegnistino de bildliteraturo, verkistino kaj koloristino. Ŝi naskiĝis en 1979 en Ĝenevo, Svislando, kie ŝi vivas kaj laboras.

Biografio
---------

Post tri jaroj ĉe la artlernejo «Arts Décoratifs» de Ĝenevo, Valp komencis sian karieron kiel komikso-desegnistino.
Ŝi trovas sian inspiron en fantazia, sciencfikcia kaj vaporpunka literaturo kaj kino. Precipe *Star Trek* (Stela Vojaĝo), Harry Potter, Ŝerloko Holmso, kaj la rakontoj de Lovecraft.

Ŝia unua serio de kvin albumoj, okazas en mondo nomita Lock. Tiu mondo sen ĉielo, sovaĝa kaj mekanika, estas ŝarĝita de danĝero. La serio rakontas la aventuron de grupo de roluloj kiuj serĉas eskapi de tiu mondo.

Ŝia dua serio nomiĝas "Ashrel". Ĝi estas mezepoka fantazia aventuro. La unua volumo de ŝia dua serio estis publikigita la 20-an de majo, 2009 kaj ricevis la Töpffer Premion de la urbo Ĝenevo, la 4-an de decembro, 2009.

La unua volumo de ŝia tria serio, "Les Fantômes de Neptune", estis eldonita en 2015. Tiu komikso temas pri vaporpunka aventuro, kiu okazas en 1890, en alternativa Eŭropo, kie scienca progreso estas tiel avangarda kiel ĝi permesas komenci la kosmoesploron.

Ŝiaj bildostrioj
----------------

* *Lock* Volumo 1 - *Nepharius*, 2001
* *Lock* Volumo 2 - *Mécanique Céleste*, 2002
* *Lock* Volumo 3 - *Le Prix du Passé*, 2004
* *Lock* eksterseria - *Le Guide de Lock*, 2004
* *Lock* Volumo 4 - *Abrasombra*, 2006
* *Lock* Volumo 5 - *Langorytes*, 2007
* *Lock* - L'Intégrale, 2008
* *Ashrel* Tome 1 - *Dragon*,2009
* *Ashrel* Tome 2 - *Wesconda*, 2010
* *Ashrel* Tome 3 - *Tanatis*, 2011
* *Ashrel* Tome 4 - *Le cercle noir*, 2012
* *Sketchbook Valp*, 2011
* *Les Fantômes de Neptune* Volumo 1 - *Kheropis*, 2015

Referencoj
----------

1. ↑   retejo de la franca eldonisto Delcourt. Arkivita el la originalo je 2017-02-11. Alirita 2017-02-16.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Valp en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biografio de Valp, retejo de la franca eldonisto Delcourt Arkivigite je 2017-02-11 per la retarkivo Wayback Machine
* Instagram de Valp
* DeviantArt de Valp
* Blog de Valp Arkivigite je 2008-04-20 per la retarkivo Wayback Machine
* Intervjuo de Valp in portugala lingvo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 581272
* GND: 1019336218
* VIAF: 51940262
* ISNI: 0000 0000 7995 8107
* SUDOC: 084159642
* BNF: 14606040f
 |
**Vann'Antò**, pseŭdonimo de **Giovanni Antonio Di Giacomo** (Raguzo, la 24-an de aŭgusto 1891 - Mesino, la 25-an de majo 1960), estis itala poeto, tradukisto kaj akademiulo.

Profesoro pri Literaturo de popularaj tradicioj ĉe la Universitato de Mesino kaj aŭtoro de sicilaj tekstoj, li estis la plej granda reprezentanto de la sicilia poezio de la 20-a jarcento kun Ignazio Buttitta.

En 1915 li fondis, kune kun Guglielmo Jannelli kaj Luciano Nicastro, la mesonan periodon «La Balza futurista», bazita sur la futurisma movado de Marinetti. La revuo havis mallongan vivon: fakte nur aperis tri numeroj.

Li fariĝis aŭtoritato ne nur por liaj originalaj verkoj, sed ankaŭ por la tradukoj de iuj aŭtoroj, precipe francaj dekadenculoj. Tiurilate, en 1955, Vann'Antò kaj Pier Paolo Pasolini estis la ĉefroluloj de interesa komparo pri la naturo de la poezio de la raguza aŭtoro. Pasolini asertis, ke liaj komponaĵoj estis inspiritaj de la dekadenco de Stéphane Mallarmé kaj Paul Éluard. Vann'Antò malkonsentis kaj en sia defendo nomis spertulon Leonardo Sciascia.

* Kategorio Vann'Antò en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 636712
* GND: 119082217
* LCCN: n88609287
* VIAF: 90124433
* ISNI: 0000 0000 7979 6953
* SUDOC: 108392597
* NLA: 35526584
* ICCU: CFIV021484
 |
**Thomas HEYWOOD** (n. dum la frua 1570-a jardeko, m. la 16-an de aŭgusto 1641) estis angla aktoro, dramisto kaj verkisto.

Titolpaĝo de komedio de Thomas Heywood, *A Maidenhead Well Lost* (*Himeno Bone Cedata*)

Vivo
----

Pri lia vivo restas malmultaj informoj. Li studis ĉe la Universitato de Kembriĝo, kie li iĝis ano de la instrua fakultato de kolegio Peterhouse antaŭ translokiĝi al Londono kie li eniris teatran karieron.

Eble li estis parenco de Jasper Heywood kiu tradukis tragediojn de Seneko la pli juna, kaj kuzo de la poeto John Donne, sed tio tute ne certas.

Verkoj
------

Li verkis multajn teatraĵojn kaj teatrajn spektaklojn. La plej konata estas *A Woman Killed with Kindness* (*Virino Mortigata per Bonkoreco*, 1603). Krom la teatraĵoj de kiu li estis la solo aŭtoro, li kunlaboris kun aliaj dramistoj por krei teatraĵojn.

Ankaŭ li verkis poemojn (inter kiu estis longa vershistorio de la mondo), defendon de la aktora profesio, biografion traktintan la fruan vivon de Elizabeto la 1-a, kaj tradukon de dialogoj de Lukiano.

* Kategorio Thomas Heywood en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 303227
* GND: 118774395
* LCCN: n79117155
* VIAF: 76355576
* ISNI: 0000 0001 0917 1816
* LIBRIS: 319883
* SUDOC: 030098483
* BNF: 12158261b
* MBA: 084f2b20-1129-4d9e-808d-ec514ca6cdac
* NLA: 35192681
* NKC: kv2009496938
 |
Siro **Robert Hamilton Bruce Lockhart**, (2-an de septembro 1887 - 27-an de februaro 1970), **Bruce Lockhart**, estis ĵurnalisto, aŭtoro, sekreta agento, brita diplomato en Moskvo kaj futbalisto.

Lockhart naskiĝis en Anstruther, Fife, Skotlando kiel filo de prepara lerneja majstro.

Post malsukcesa agado en Azio, li estis sendita al Moskvo kiel vic-konsulo. Li futbalis, agadis tie, sed antaŭ la Oktobra revolucio forlasis la landon. Li revenis en januaro de 1918 je peto de ĉefministro Lloyd George kaj Lord Milner por bilanci la germanan influon.

Lockhart celis konvinki la sovetan registaron en marto de 1918 por tralasi la japanan armeon batali kontraŭ la germanoj. Tio malsukcesis.

En 1918, Lockhart kaj la brita agento Sidney Reilly estis grave envolviĝintaj en komploto pri murdatako kontraŭ la bolŝevika gvidanto Lenin. Li estis arestita kaj juĝita je morto. Lian vivon savis ŝanĝo je rusa diplomato Maksim Litvinov.

Li poste verkis pri travivaĵoj en la libro "Memoirs of a British Agent" (1934).

Li poste plu laboris por la brita registaro.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 135481
* GND: 106478125
* LCCN: n50051445
* VIAF: 19771505
* ISNI: 0000 0001 0876 6631
* LIBRIS: 230350
* SUDOC: 033543003
* BNF: 124400557
* NDL: 00523912
* BIBSYS: 90125372
* NKC: jn20000720152
 |
**Varlam Tiĥonoviĉ ŜALAMOV** (5-a de junio[jul.]/ 18-a de junio 1907[greg.], Vologda, Vologda provinco, Rusia Imperio — 17-an de januaro 1982, Moskvo, Sovetunio) estis rusa romanverkisto kaj poeto, plej konata kiel la aŭtoro de serio de noveloj kaj eseoj "Kolimaj rakontoj", kiu rakontas pri la vivo de kaptitoj de Sovetia labortendaroj en la 1930-aj jaroj kaj 1950-aj jaroj.

Ŝalamov estis proksima al la "Maldekstra Opozicio" en sia junaĝo, pro kiu li estis arestita en 1929 kaj servis tri jarojn en la Viŝera tendaro. Post reveno al Moskvo, Ŝalamov komencis verki poezion kaj novelojn. En 1937, li estis arestita duan fojon, kondamnita al kvin jaroj en la tendaroj por "kontraŭsovetia propagando" (Art. 58-10 de la Kriminala Kodo de la RSFSR) kaj transdonita al Kolima al la Sevvostlag. En la tendaro, Ŝalamov estis kondamnita al nova periodo. Entute li pasigis dek ses jarojn en Kolima: dek kvar en ĝenerala laboro kaj kiel kaptita sukuristo, kaj du pli post sia liberigo. De la mezaj 1950-aj jaroj, Varlam Ŝalamov vivis en Moskvo kaj laboris pri "Kolim-rajintoj". Ne povante eldoni la unuan novelaron dum la "Ĥruŝĉova degelo", la verkisto daŭre laboris "sur la tablo" kaj ĝis 1973 kreis ses kolektojn: "Kolimaj rakontoj", "Maldekstra bordo", "Ŝovelilartisto", "Eseoj pri la Submondo", "Resurekto lariko" kaj "Ganto, aŭ KR-2". La rakontoj de Ŝalamov cirkulis en samizdato, kaj ilia nerajtigita publikigo eksterlande komenciĝis en 1966. En Sovetunio Ŝalamov sukcesis oficiale eldoni nur poezikolektojn, kaj *Kolimaj rakontoj* aperis post la lia morto, fine de la 1980-aj jaroj. De la dua duono de la 1960-aj jaroj, Ŝalamov malproksimiĝis de la disidenta movado, rompo kun kiu okazis en 1972, post la publikigo en la Literatura Gazeto de malfermita letero de la verkisto kondamnanta piratitajn eksterlandajn eldonojn de *Kolimaj rakontoj*. La lastaj jaroj de Ŝalamov, kies sano malboniĝis katastrofe, pasis en la Moskva flegejo de la Litfond.

Vera rekono venis al Varlam Ŝalamov nur postmorte, post anglalingvaj publikaĵoj en la fruaj 1980-aj jaroj kaj la komenco de *glasnost* en Sovet-Unio. "Kolimaj rakontoj" estas konsiderata kaj kiel elstara artaĵo, rezulto de serĉo de nova formo prezenti la katastrofon de humanismo kaj homa konduto kontraŭ ĝia fono, kaj kiel historia dokumento pri la Kolimaj tendaroj.

Referencoj
----------

1. ↑  Beletra Almanako 36 (BA36 - Literaturo en Esperanto)

* Kategorio Varlam Tiĥonoviĉ Ŝalamov en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 754801
* GND: 118750836
* LCCN: n79138807
* VIAF: 97145969
* ISNI: 0000 0001 2144 643X
* LIBRIS: 208570
* SUDOC: 026776251
* BNF: 118958944
* MBA: afa49804-82a0-4a11-a13e-d6bec3b9942d
* NLA: 35435813
* NDL: 00724101
* BIBSYS: 90082678
* NKC: jn19990209826
* ICCU: LO1V041919
* BNE: XX947550
 |
**Vasil Cjapinski-Ameljanoviĉ** (beloruse Васіль Цяпінскі-Амельяновіч ~1530-40, vilaĝo Cjapina apud Lepel - 1603), humanisto-klerigisto, verkisto, libreldonisto, tradukisto.

Biografio
---------

Naskiĝis en nobela familio. Preciza dato de naskiĝo ne estas konata. Junaĝe militservis, oficis je subkancelero de Litvo Astafij Valoviĉ, kiu estis protestanto. Li kontinuis humanismajn tradiciojn de Francisk Skaryna, havis personajn kaj ideajn interrilatojn kun Simono Budny, dividis liajn politikajn kaj religiajn ideojn. Same kiel Budny li pasis de kalvinismo ĝis kontraŭtriunuismo (protestanta movado, abolinta dogmaton pri ekzistado de triunuo). En sia libro "Pri gravegaj artikoloj de kristanismo" Simono Budny verkis, ke en la jaro 1574 en hejmo de "frato kara Vasil Cjapinski" okazis kongreso de kontraŭtriunuistoj. En alia sia libro, li verkis pri kongreso de 1578, dum kiu Cjapinski argumentis, ke posedi per bienoj kaj parceloj, kaj partopreni en militoj kontraŭ invado kaj tiranio ne estas peko kaj ĉi tio ne kontraŭdiras al Biblio, kontraŭ kio argumentis pli maldekstraj kontraŭtriunuistoj.

En 1571 Vasil Cjapinski kontraŭ siaj monoj fondis presejon kun intenco presi librojn en rusina lingvo. Li havis bonan bibliotekon, necesa por lia eldonista kaj tradukista laboro. Li eldonis evangelion en du lingvoj: Slavono kaj rusina, kio postulis pezan kaj komplikan laboron. Nuntempe estas sciigoj nur pri unu eldono de evangelio, kiu estis presita ĉirkaŭ la jaro 1570, kaj konsistis el evangelioj laŭ Mateo, Marko kaj parto de evangelio de Luko. La libro estis presita en du kolumnoj (en slavono kaj rusina lingvo) kun multnombraj referencoj al literaturaj fontoj. Antaŭparolo al libro verkis Cjapinski mem. En sia antaŭparolo li kritikis laikajn kaj religiajn famulojn, kiuj estas indiferentaj al sorto de patrio. En siaj verkoj li maltrankviliĝis pri dekadenco de edukado, alvokis fondi lernejojn. Cjapinski strebis pruvi utilon de legado de evangelio en gepatra lingvo por pli bona komprenado de religio. En sia antaŭparolo li verkis, ke pro deficito de monoj kaj pro kontraŭstaro de malamikoj, kiŭj primokadis lian sinceran intencon pri eldono de libro, li presis ĝin nur parte. Per ĉi tia eldono li strebis ne nur al religia klerigado, sed al plivastigado de edukado kaj plialtigado de nacia memkonscio de popolo.

En sia presejo li eldonis verkojn de Simono Budny "Kateĥizo" kaj "Pravigo de peka homo antaŭ la Dio". Li verkis paroladojn, en kiaj akuzis spiritan dekadencon de komunumo, alvokis religiajn estrojn kaj laikajn edukitajn homojn pli okupi sin per lernejaj, edukadaj faroj. Kontraŭstaris al ŝrumpo de uzado de rusina lingvo en politika vivo de tiatempa Litvo, kaj anstataŭigo de ĝin per pola.

* Kategorio Vasil Cjapinski en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 388076
* GND: 1058099922
* VIAF: 962151778202318130000 310606047, 962151778202318130000
* NKC: js2016904221
 |
**Lisa TETZNER** [liza tecner] (naskiĝis la 10-an de novembro 1894, mortis la 2-an de julio 1963) estis germana verkistino.

Lisa Tetzner naskiĝis en Zittau, Saksio. Kiel junulino ŝi vizitis kursojn de voĉa trejnado kaj parolado. En la jaro 1917 ŝi konatiĝis kun la eldonisto *Eugen Diederichs*, kiu publikigis kolektojn de fabeloj kaj instigis ŝin al plurjara turneo tra Germanio kiel fabelrakontistino. En 1919 ŝi publikigis sian unuan verkon *Vom Märchenerzählen im Volk*, en kiu ŝi priskribis siajn spertojn kiel rakontistino.

En la jaro 1924 ŝi edziniĝis al la politike maldekstra verkisto Kurt Held. En 1933 la paro fuĝis de la nazioj al Svislando. De 1937 ĝis 1957 Lisa Tetzner instruis profesiecan paroladon en la universitato de Basel. Ŝi mortis en Lugano, Svislando.

La verkaro de Lisa Tetzner konsistas ĉefe el infanlibroj, el kiuj menciiendas la romanciklo *Erlebnisse und Abenteuer der Kinder aus Nr. 67 : Odyssee einer Jugend*. La naŭvoluma verko aperis inter 1933 ĝis 1949 kaj pritemis la travivaĵojn de junuloj dum la faŝismo en Germanio. Ŝi krome verkis rakontojn por plenkreskuloj kaj eldonis kolekton de fabeloj el la tuta mondo: *Die schönsten Märchen der Welt für 365 und einen Tag* (1924).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lisa Tetzner en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2008-08-22 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* Arkivigite je 2006-03-29 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 29587
* GND: 118756540
* LCCN: no95040207
* VIAF: 95161266
* ISNI: 0000 0001 1078 3430, 0000 0003 6858 1609
* LIBRIS: 250569
* SUDOC: 110573161
* BNF: 12641761p
* MBA: 749de379-0d6d-412f-9e33-d504410318a4
* NLA: 35783776
* NDL: 00458519
* BIBSYS: 90121732
* RKD: 256588
* NKC: mzk2006353999
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.