recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Nigra perlo*** (pole: *Czarna perła*, elparolo: [ĈARna PErŭa]) estas pola drama filmo de 1934. Ĝia reĝisoro estas Michał Waszyński kaj la scenaro estas de Eugeniusz Bodo kaj Anatol Stern. Unu el la precipaj aktorinoj estas Reri, franca aktorino kun tahitia deveno, kies patro estis tahitia kaj patrino franca; ŝi laboris en Usono, Francio, Germanio kaj Polio kaj ŝi lernis polan lingvon.

Resumo
------

Stefan, pola ŝipano, eniras en interbatiĝo en bufedo en la insulo Tahitio. Li estas savita de juna tahitia virino nome Moana. La junuloj ŝatas reciproke kaj Moana ekamas Stefan'n. Ili travivas kune multajn feliĉajn momentojn; iufoje la tahitiino prenas Stefan'n al kaverno ĝangale nome la Groto de la Feliĉo. Ĉi tiu kaverno estas unu el la plej sanktaj lokoj de la loka popolo. Tie la junuloj promesas senfinan amon.

Krzysztof, alia pola homo kiu vivas en la insulo, ekscias ke lia amiko konas la vojon al la kaverno. Li rakontas al Stefan antikvan tahitian legendon, ke la homo de Tahitio ĵetas al la groto la plej belajn perlojn kiujn ili trovas kaj ili petas al siaj dioj antaŭgardon kaj fortunon en siaj ĉasoj. La homoj decidas ŝteli la perlojn.

Stefan kaj Krzysztof faras laŭ sia plano kaj ŝtelas la perlojn. Tamen, Krzysztof ekmoras en la provo. Li donas la perlojn al Stefan. La homo aĉetas la ŝipan bileton kaj revenas al Pollando. Kun li iras ankaŭ Moana. Li enfalas en problemoj. La virino zorgas pri Stefan kaj decidas konduti kiel blanka eŭropa virino, ŝi bonigas sian nivelon de la pola lingvo, estiĝas kantistino kaj ekfariĝas fama. Ŝi emancipas. Stefan ne ŝatas ĝin.

Li komencas amaĵon kun edzino de unu de liaj kunuloj, ŝi nomiĝas Rena. La virino ne amas lin, ŝi nur volas ŝteli de li liajn perlojn. Stefan estas atakita de la virino kaj ŝia edzo. La edzo intentas murdi Stefan'n sed Moana provas savi lin. Ŝi ricevas kuglon destinitan al ŝian homon.

Produktado
----------

La internaj scenoj estis filmitaj en la laborejo Falanga kaj la eksternaj scenoj en la kvartalo Saska Kępa, distrikto Praga-Południe, Varsovio.

Vidu ankaŭ
----------

* Dua Pola Respubliko
* Tahitio

Eksternaj ligiloj
-----------------

* *Czarna perła (1934)*. Dosiero ĉe IMDb.com
* Dosiero ĉe FilmPolski.pl
* Fotogramoj de la filmo

Referencoj
----------

1. 1 2  *CZARNA PERŁA* ĉe FilmPolski.pl (pole)
2. ↑  *Czarna perła (1934)* ĉe IMDb.com
3. ↑  *Czarna perła (1934). Filming Locations* ĉe IMDb.com

* Kategorio Nigra perlo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Norda Altebenaĵo nordokcidente de la Iberia Duoninsulo ĉirkaŭata de tri montoĉenoj kaj de la nordorienta angulo de Portugalio.
Tipa pejzaĝo de la Norda Altebenaĵo en la provinco Avilo.
**Norda Altebenaĵo** (hispane *Meseta Norte*) estas la norda parto de la Hispana Centra Altebenaĵo, situanta norde de la Centra Sistemo. Ĝi enhavas plej el la regiono Kastilio-Leono. Ĝi karakteras pro klimato mediteranea kun trajtoj de kontinenteco: longaj kaj malvarmaj vintroj kaj mallongaj kaj varmaj someroj. Ties pekuliara pejzaĝo, relative ebeneca kaj sen multa vegetaĵaro estas kerno de la tradicia bildo de la interna Hispanio.

Ĝis antaŭ nelonge la neirigacia agrikulturo estis la ĉefa ekonomia resurso de tiu regiono. Tamen ekde la eniro en 1986 de Hispanio en la tiam nomita Eŭropa Ekonomia Komunumo (aktuala Eŭropa Unio), la agrikulturo devis lasi spacon al aliaj aktivadoj kaj nun la laboristaro dediĉita al la unuaranga sektoro ege malpliiĝis.

Tiu ebenaĵo limiĝas norde kun la Kantabra Montaro, kun misniveloj de ĝis 500 m. oriente kun la altebenaĵoj de la Iberia Sistemo, kun misniveloj de ĝis 100-200 m, sekve al areoj de Burgo de Osma kaj Almazán kaj poste kun la montoĉenoj de la Centra Sistemo. Okcidente la misniveliĝo ne estas tiom markata.

Vidu ankaŭ
----------

* Suda Altebenaĵo
* Hispana Centra Altebenaĵo

* Kategorio Norda Altebenaĵo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Norda Dvina** (ruse *Северная Двина*) estas rivero en eŭropa parto de Rusio. Ĝi estas - laŭ akvokolekta areo - la plej granda rivero de la eŭropa norda areo.

Geografio
---------

La rivero estiĝis per kunfluo de Suĥona kaj Jug. Ĝi longas 744 km, kun la *Suĥona* 1310 km. Oni nomas la riverparton "Malgranda Norda Dvina" ĝis alfluo de la rivero Viĉegda, la pluan parton *Granda Norda Dvina*. La rivero trafluas Vologdan kaj Arĥangelskan provincojn kaj alfluas la Blankan maron per riverdelto ĉe la Dvina-golfo.

La rivero trafluas ebenaĵon, tiel ĝi havas malrapidan fluon. La inunda areo ofte larĝiĝas je 10 km, en la riverbedo ekzistas multaj sablejoj. En malgranda parto ĝi trafluas valon, la riverbedo kondukas tra altaj, rokaj riverbordoj, tie ne ekzistas inunda areo. La riverdelto havas la areon de 900 km², kie la riverbedo disbranĉiĝas kaj la fludirekton kaj rapidon influas ŝanĝiĝo de la tajdo.

La rivero frostas en unua duono de novembro, la degelo komenciĝas fine de aprilo kaj komence de majo, dum la printempa glaciflosado estiĝas glacibariloj. La printempa akvonivelo 10 m pli altas la kutiman alton. 

La rivero estas ŝipebla sur la tuta vojo. La akvovojo *Volgo – Norda Dvino* estas ligata tra *Suhona* inter basenoj de la Balta kaj la Kaspia maroj.

Alfluantoj
----------

* *Suĥona* – rivero sur la maldekstra flanko, longante 560 km
* *Jug* – dekstra alfluanto, ŝipebla nur sur la suba parto
* *Viĉegda* – plej granda, dekstraflanka rivero (1130 km)
* *Pinjega* – dekstra (656 km)
* *Vaga* – maldekstra (575 km)

Urboj
-----

* Velikij Ustjug – ĉe kunfluo de *Suhona* kaj *Jug*
* Kotlas – ĉe la supra parto, ĉe alfluo de *Viĉegda*
* Arĥangelsko – plej granda urbo de la aro, situas ĉ. 40 km de la mara afluo, ĝi estas grava rivera kaj mara haveno
* Severodvinsk – sur bordo de la *Blanka maro*, apud la mara alfluo; mararmea haveno, bazo por nukleaj submarŝipoj

Referencoj
----------

1. 1 2  Norda Dvina en la ŝtata akveja registro de Rusia Federacio  (ruse).
2. 1 2  *Norda Dvina* (ruse) — artikolo el la Granda Sovetia Enciklopedio.

* Kategorio Norda Dvina en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **oksidiĝa nombro** de unu atomo ene de kemia ligo estas formale mezura nombro por priskribi la rilatojn de la elektrona denso ĉirkaŭ la atomo. Pozitiva oksidiĝa nombro montras, ke la elektrona denso – kompare al la normala stato – estas malpliigita; la negativa montras la malon.

apliko
------

La oksidiĝa nombro antaŭhelpas ĉe redoksa reakcio por kompreni la procezojn. La transiro de elektronoj de unu al alia atomo montras, ke la oksidiĝa nombro de unu (kiu la elektronojn transdonas) altiĝas, dum ĉe la alia (kiu la elektronojn akceptas) malaltiĝas.

aldono de oksidiĝa nombro
-------------------------

Oksidiĝa nombro estas aldonita en la kombinaĵoj per romiaj ciferoj super la atoma simbolo (ekz. {\displaystyle O^{-II}}). Se la elementa simbolo staras sola, oni ofte aldonas arabajn ciferojn kiel ĉe jonoj.

difino de la oksidiĝa nombro
----------------------------

Oni povas difini la oksidiĝajn nombrojn per la sekvaj reguloj:

1. Atomoj en elementa stato havas la oksidiĝan nombron NULO.
2. Ĉe la jonaj kombinaĵoj, la oksidiĝa nombro de elemento egalas al jona ŝargo.
3. La sumo de oksidiĝa nombro de ĉiu atomo en pluratoma kombinaĵo estas NULO.
4. La sumo de oksidiĝa nombro de ĉiu atomo en pluratoma jono egalas al la tutŝargo de la jono.
5. Ĉe kovalenta formulitaj kombinaĵoj (t.n. formulo de Lewis), la kombinaĵo formale estas dividita je jonoj. Estas konsiderate, ke la elektronojn en ligo prenas tute la pli elektronegativa atomo.
6. Plimulto de la elementoj aperas en pluraj oksidiĝaj ŝtupoj.

help-reguloj
------------

1. Metalaj atomoj havas ĉiam pozitivan oksidiĝan nombron en kombinaĵoj kaj jonoj
2. Hidrogenatomo havas ĝenerale oksidiĝan nombron +1 (krom elemente)
3. Oksigenatomo havas ĝenerale oksidiĝan nombron -2 (krom elemente)
4. Halogenatomoj (fluoro, kloro, bromo, jodo) havas ĝenerale oksidiĝan nombron -1
5. elementa stato: oksidiĝa nombro estas nulo (ekz. N2, Ar, V, Al, O2, Pu, Ga, S8)
6. jona kombinaĵo: sumo de oksidiĝaj nombroj egalas al jona ŝargo
7. kovalenta kombinaĵo: kombinaĵaj elektronoj estas ĉiam dividitaj al la pli elektronegativa kombinaĵa partnero, egalaj ligpartneroj ricevas po duonon de la ligaj elektronoj ; oksidiĝa nombro egalas al la dividitaj ligelektronoj kompare al la nombro de normalaj estantaj eksteraj elektronoj.

Reguloj 1,6,7 validas ĉiam,  

Regulo 3 nur tiam, se oksigenatomo estas interligita kun „pli elektropozitivaj" atomoj kiel metaloj

pli altaj oksidaj ŝtupoj
------------------------

La plej altaj ĝis nun observitaj oksidaj ŝtupoj estas la +8 en OsO4 kaj -5 en kombinaĵoj kun grupo-3-elementoj (boro kaj galio). La plej granda diferenco ĉe oksidiĝa nombro (10) estas ekzamenita ĉe malpeza transirmetalo kiel Os (Os2− ĝis Os8+).
Norda Ekvatora Fluo (nigre).
La **Norda Ekvatora Fluo** aŭ **Nordekvatora Marfluo** (NEF) estas marfluoj en Pacifiko, Atlantiko, kaj Hinda Oceano kiu fluas pelita de okcidentaj ventoj ĉefe ĉe la Ekvatoro, sed la preciza loko varias en diferencaj oceanoj. La NEF en Pacifiko kaj Atlantiko estas ĉirkaŭ 5°-20°N, dum la NEF en Hinda Oceano estas tre proksima al la Ekvatoro. Ĝi gamas el la marsurfaco malsupren ĝis 400 m en okcidenta Pacifiko.

La NEF estas pelita de la nord-hemisferaj orientaj ventoj. Kongrue kun la NEF, estas alia marfluo nomita Suda Ekvatora Fluo (SEF), generata de la orientaj ventoj en la suda hemisfero. Spite la bone kongruan nomon de la du ekvatoraj marfluoj, la distribuado de NEF kaj SEF ne estas simetria al la Ekvatoro, sed iom norde el la Ekvatoro. Tiu nesimetria distribuado estas liniigita al la loko de la InterTropika Konverĝa Zono (ITKZ), kiu estas la areo kie la nordorientaj kaj sudorientaj pasatoj konverĝas.

Vidu ankaŭ
----------

* Marfluo
* Oceanografio

Notoj
-----

1. ↑   Zhang, Linlin (2017). "Structure and Variability of the North Equatorial Current/Undercurrent from Mooring Measurements at 130°E in the Western Pacific". Scientific Reports. 7. doi:10.1038/srep46310.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 751303
 |
La **pacifika franko** aŭ **CFP-franko** - france *franc pacifique*, pri la mallongigo vidu sube - estas la valuto uzata en la francia teritorio Nov-Kaledonio kaj en la franciaj  transmaraj kolektivoj Franca Polinezio plus Valiso kaj Futuno.

Dosiero:Outre-mer eo.pngLa jena mapo montras ĉiujn transmarajn kolektivojn de Francio,
inter alie Francan Polinezion tute okcidente, Valison kaj Futunon kaj Nov-Kaledonion tute oriente.
  

La mallongigo **CFP** origine reprezentis la nomon *Colonies Françaises du Pacifique* ("Francaj kolonioj de la Pacifiko"). La signifo poste estis ŝanĝigita al *Communauté Financière du Pacifique* ("Komunumo Financa de la Pacifiko") kaj fine estis ŝanĝigita al la nuntempa oficiala signifo *Comptoirs Français du Pacifique* ("Bankaj interkonsentoj francaj de la pacifiko").

monbileto de 10 000 pacifikaj frankoj
Unu franko estas dividita je cent *centimoj*. La internacia valuta kodo laŭ la normo ISO 4217 estas XPF. La pacifika franko estas fikse ligata al la Eŭro je kurzo de 1 XPF = 0,00838 EUR respektive 1000 XPF = 8,38 EUR. La registaro de Francio laŭnecese povas ŝanĝigi la kurzon. Antaŭ la enkonduko de la Eŭro la pacifika franko estis ligita al la franca franko, je kurzo de 1000 XPF = 55 FRF. 2022ko otsailaren 26an indarrean sartu zen 2021eko irailaren 15eko ordenantza batek CFP franko izena "Pazifikoko frantziar komunitateen franko" gisa definitzen du..

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Pacifika franko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* retejo de la centra banko pri la transmaraj kolektivoj de Francio, france *Institut d'émission d'Outre-Mer* (IEOM)
* franclingva reta konvertilo inter eŭro kaj pacifika franko[*rompita ligilo*]

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rValutoj de Oceanio |
| --- |
| Aŭstralazio | aŭstralia dolaro (ankaŭ en la *Norfolkinsulo*) • novzelanda dolaro

---

 | Situo de Oceanio |
| Melanezio | *pacifika franko* (*Nov-Kaledonio*) • fiĝia dolaro • indonezia rupio • papuonovgvinea kinao • salomona dolaro • usona dolaro kaj orienttimoraj centavaj moneroj (Orienta Timoro) • vanuatua vatuo

---

 |
| Mikronezio | aŭstralia dolaro (Kiribato, Nauro) • kiribata dolaro • usona dolaro ( *Gvamo*, *Usonaj Malgrandaj Insuloj*, *Nord-Marianoj*, Marŝala Insularo, Federacio de Mikronezio, Palaŭo)

---

 |
| Polinezio | aŭstralia dolaro (Tuvalo) • ĉilia peso (*Paskinsulo*) • *pacifika franko* (*Franca Polinezio, Valiso kaj Futuno*) • *kukinsula dolaro* • novzelanda dolaro (*Chatham-insularo, Kukinsuloj, Niuo, Pitkarna Insulo, Tokelao*) • samoa talao • tonga paangao • tuvala dolaro • usona dolaro (*Usona Samoo, Havajo*) |

 |
***Aufheben*** aŭ ***Aufhebung*** estas germanlingva vorto kun kelkaj ŝajne kontraŭdiraj signifoj, kiel "leviĝi", "aboli", "nuligi" aŭ "prokrasti", nome "sublaci". La termino estis difinita ankaŭ kiel "konserie" kaj "transcendi". En filozofio, la termino *aufheben* estas uzita de Hegel por klarigi tion kio okazas kiam Abstraktaĵo kaj Negativaĵo interagadas, kaj en tiu senco estas tradukita al "sublacio".

Hegel
-----

Ĉe Hegel, la termino *Aufhebung* havas la ŝajne kontraŭdirajn nuancojn de konservado kaj ŝanĝo, kaj eventuale antaŭeniro (la germanlingva verbo *aufheben* signifas "nuligi", "teni" kaj "kolekti"). La tensio inter tiuj sencoj kongruas kun tio kion Hegel estis klopodante diri. Ĉe sublacio, termino aŭ koncepto estas kaj konservita kaj ŝanĝita tra sia dialektika interagado kun alia termino aŭ koncepto. Sublacio estas la motoro per kiu la dialektiko funkcias.

Sublacio povas esti vidita funkcianta je la plej baza nivelo de la Hegel-a sistemo de logiko. La du konceptoj *Esto* kaj *Nenio* estas ambaŭ konservita kaj ŝanĝita pere de sublacio en la koncepto *iĝi*. Simile, en *Wissenschaft der Logik* (*Scienco de Logiko*) *determineco*, aŭ *kvalito*, kaj *grando*, aŭ *kvanto*, estas kaj konservita kaj sublaciita en la koncepto *mezuro*.

Referencoj
----------

1. 1 2 .  Sublation. Arkivita el la originalo je 6a de julio 2011. Alirita 27a de junio 2011.
2. ↑   LEO Dictionary. Alirita 21a de februaro 2013.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Libertarian Communist Library *Aufheben* gazetarkivo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 699173
 |
**Norda Italio** estas kultura kaj geografia regiono, sen ajna administracia celo, uzita por indiki la nordan parton de la itala ŝtato, ankaŭ neformale referencata kiel *Il Nord*, *Settentrione* aŭ *Alta Italia*. Ĝi konsistas el 8 regionoj en norda Italio: Aosta Valo, Piemonto, Ligurio, Lombardio, Emilia-Romagna, Veneto, Friulo-Venecio Julia, Trentino-Alto Adige/Südtirol. Laŭ la censo de 2011, ties loĝantaro estis de 27 213 372. Por statistikaj celoj, la Istituto Nazionale di Statistica (ISTAT) uzas la terminojn Nordokcidenta Italio (*Aosta Valo, Piemonto, Ligurio, Lombardio*) kaj Nordorienta Italio (*Emilia-Romagna, Veneto, Friulo-Venecio Julia, Trentino-Alto Adige/Südtirol*) por identigi du el la kvin statistikaj regionoj en sia informaro. Tiuj samaj subdividaĵoj estas uzataj por marki unuanivelajn regionojn laŭ la Nomenklaturo de Unuiĝoj Teritoriaj Statistikaj (NUTS) kaj regionojn ("NUTS 1 regionoj") ene de Eŭropa Unio, kaj la italajn konstituerojn por la Eŭropa Parlamento.

Historio
--------

En la printempo 1945 ofensivo en norda Italio, kodnomita Operaco *Grapeshot*, estis la fina atako de la Aliancanoj dum la Kampanjo de Italio en la finaj stadioj de la Dua Mondmilito. La atako en la Lombarda Ebenaĵo fare de la 15a Aliancana Armegrupo startis la 6an de aprilo 1945, kaj finis la 2an de majo pere de la formala kapitulaco de la germanaj fortoj en Italio.

La urboj de Norda Italio
------------------------

Kvankam Italio ne havas oficialan dividadon norde kaj suden, ambaŭ partoj reprezentas la landon el tute malsamaj anguloj. Fakte la dialektoj de la duoninsulo estas kelkfoje tiel polusaj, ke eĉ lokaj italoj ne ĉiam komprenas unu la alian. Ĝenerale la kondiĉa limo kuŝas ie sude de Romo.
Laŭdire, plej multaj el la "klasikaĵoj" de Italio, inkluzive de Venecio, Milano, Florenco, Cinque Terre, kaj la Pendanta Turo de Pizo, estas ĉiuj situantaj en la nordo (vidu la Nordan Italian mapon dekstre), dum la sunplenaj gemoj kiel Napolo, la Amalfi-Marbordo kaj Sicilio, estas en la sudo.

Notoj
-----

1. ↑  Castagnoli, Adriana.  (2004) *Culture politiche e territorio in Italia : 1945-2000*. Milano: Angeli, p. 34. ISBN 978-8846452337.
2. ↑  Mangiameli, Stelio.  (2012) *Il regionalismo italiano tra tradizioni unitarie e processi di federalismo*. Milano: Giuffrè. ISBN 978-8814174131.
3. ↑   15th Census of Italy. Istituto Nazionale di Statistica. Alirita 8a de Januaro 2014.
4. ↑  Jackson, General W.G.F.; kun Gleave, Group Captain T.P. (2004) [1a. pub. HMSO 1988]. Butler, Sir James, ed. The Mediterranean and Middle East, Volume VI: Part III - November 1944 to May 1945. History of the Second World War United Kingdom Military Series. Uckfield, UK: Naval & Military Press. ISBN 1-84574-072-6. p. 253
5. ↑   About Northern Italy (English). Literalwarm. Alirita 2020-04-30.
Molekulo
La **oksitocino** (el la greka ὀξύς oxys "rapida" kaj τόκος tokos "naskiĝo"), neformale nomata kelkfoje kiel la "molekulo de la amo", "la afrodizia molekulo", *La hormono de la dorlotemaj*, estas hormono ligata al la seksaj modeloj kaj kun la patra kaj patrina kondutoj kiuj ankaŭ agas kiel nervotransigilo en la cerbo.

En la virinoj, la oksitocino liberiĝas grandkvante post la malstreĉiĝo de la uterkolo kaj la vagino dum la akuŝo, samkiel kiel respondo al la stimulado de la mampintoj pro la suĉado de la bebo, tiel faciligante kaj la akuŝon kaj la mamnutradon.

Oni ankaŭ kredas ke ĝia funkcio estas ligita al la kontakto kaj la orgasmo. En la cerbo verŝajne ĝi estas iel ligata en la rekonado kaj establado de social rilatoj kaj povus enmiksiĝi en la formado de rilatoj je konfido kaj ĝentileco inter personoj. Ekzemplo pri tio estas ke pluraj esploroj malkovris ke la hormono okcitocino povus ludi elstaran rolon en la apero de la aŭtismo

En 1953 malkovriĝis ke la oksitocino estas mallonga peptido kiu enhavas 9 reziduojn el aminoacidoj, kun disulfidponto inter du duonoj da cistino en pozicio 1 kaj 6. Pro la sintezo de ĉi tiu hormono Du Vigneaud ricevis en 1955 la Nobel-premion kaj ekde tiam ĝi estas en akuŝoscienco kun sintetizita oksitocino alte purigita.

Referencoj
----------

1. ↑  oksitocino en reta-vortaro.de
2. ↑  Kosfeld M *et al.* 2005. Oxytocin increases trust in humans. *Nature* 435:673-676. PDF Arkivigite je 2008-05-29 per la retarkivo Wayback Machine PMID 15931222
3. ↑  Zak, P.J. Stanton, A.A. Ahmadi, A. 2007. Oxytocin increases generosity in humans. *PLoS ONE* 2(11): e1128.
4. ↑  Angela A. Stanton 2007. Neural Substrates of Decision-Making in Economic Games. *Scientific Journals International* 1(1):1-64.  Arkivigite je 2008-10-11 per la retarkivo Wayback Machine
5. ↑  Hormona oxitocina podría jugar un papel relevante en la aparición del autismo

* Kategorio Oksitocino en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Norda Kurdufano** (arabe شمال كردفان, Šamāl Kurdufān) estas unu el la 18 aŭ subŝtatoj de Sudano. Ĝi havas areon de 185 302 km² kaj proksimuma loĝantaro de 2 920 890 (2008 censo) (3 340 000 (2011 takso)). El-Obeid estas la ĉefurbo de la subŝtato.

Norda Kurdufano estas ĝenerale senpluva kaj dezerta.

Historio
--------

Dum jarcentoj, Norda Kurdufano estis loĝita de nomadoj kaj paŝtistoj, plejparte la Dar Hamid, Dar Hamar, Guamaa, Kababiŝ, Biderija, Ŝŭehat kaj inkluzivanta la Yazeed triboj. La areo havis preskaŭ kontinuan senpluvecon ekde la mezaj 1960aj jaroj. Senarbarigo resultigis al la detruo de la natura vegetaĵaro. NRO-oj laboranta en la vilaĝoj de Sudano provadas ĝustigi la situacio. Interalie ili instalis centrojn per kaj por virinoj. Ĉi tiuj centroj ankaŭ permesas al multajn virinojn akiri enspezon post ricevi trejnadon por laboro.

Urboj kaj urbetoj
-----------------

* Al-Ubayyid
* En Nahud
* Er Rahad
* Umm Ruwaba
* Bara
* Gibaish
* Sodari
* Abu Zabad
* Umm Akvobaraĵo

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rFederaciaj ŝtatoj de Sudano |
| --- |
| Ruĝa Maro | Ĥartumo | Al Gezira | Gedaref | Blanka Nilo | Blua Nilo | Norda | Suda Darfuro | Suda Kurdufano | Okcidenta Darfuro | Okcidenta Kurdufano | Kassala | Rivero Nilo | Sennar | Norda Darfuro | Norda Kurdufano | Orienta Darfuro | Centra Darfuro | Flago de Sudano |

 |
Universitato Duisburg-Essen
Iama preĝejo Sankta Petro, nun Katolika Lernejo por Flegoprofesioj je Essen
La **Norda Kvartalo** de la urbo Essen konsistigas kune kun la Okcidenta Kvartalo, la Suda Kvartalo, la Orienta Kvartalo, la Sudorienta Kvartalo kaj la urbocentro la *urbomezon*.

Priskribo
---------

La Norda Kvartalo ampleksas proksimume la areon de la iama minejo Victoria Mathias same kiel tiun de la iama laboristokvartalo Segeroth, kiu nun ne plu estas aparta urboparto. Ĝuste ĉi tie estas la kampo de la Universitato Duisburg-Essen kun proksimume 20.000 studantoj. Aliaj lernejoj estas du bazaj lernejoj, unu dugrada elementlernejo kaj du specialaj lernejoj.

Alia parto de la Norda Kvartalo konsistas el loĝkonstruaĵoj. Elstarigenda estas la tiel nomata Elting-Kvartalo kun siaj historiismaj domoj el la lasta jardeko de la 19-a jarcento. La iama preĝejo Pankta Petro loĝigas ekde aprilo de 2008 la Katolikan Lernejon por Flegoprofesioj je Essen. Krom tio la kvartalo havas pli grandajn verdejojn per la Norda Parko kaj per la Segeroth-Parko. Ĉi-lasta evoluis el la malnova Tombejo Segeroth, kun kiu nordoriente limiĝas la plej granda juda tombejo de Essen, kiu estas monumentprotektata ekde 1985.

Elstaraj estas la du altkamenoj, kiuj apartenas al la filio de la elektroprodukta societo RWE. Sur ĉi tiu iam troviĝis la instalaĵoj de Karbominejo Victoria Mathias same kiel la unua tramgaraĝo de la „Essener Straßenbahnen" (nun Essener Verkehrs-AG).

Blazono
-------

Blazono de la urbomezo de Essen
Blazonigo: „En bluo oblikve maldekstra ora (flava) glava, akompanate supre kaj malsupre de po tri oraj (flavaj) buloj."

La blazonon neniam havis oficialan karakteron. Fine de la 1980-aj jaroj blazonsciencisto Kurt Schweder kreis blazonojn por ĉiuj urbopartoj de Essen, kiujn la loĝantaro de Essen intertempe bonvole akceptis. La glavo kiel distingilo de la urbaj patronoj Kosmaso kaj Damiano starigas la rilaton al la urboblazono de Essen. La oraj buloj simbolas la ses urbopartojn Centro, Norda Kvartalo, Orienta Kvartalo, Sudorienta Kvartalo, Suda Kvartalo kaj Okcidenta Kvartalo.

Referencoj
----------

1. ↑  Komparu pri tio Johann Rainer Busch: *Kurt Schweders Wappen der Essener Stadtteile*, Essen 2009, p. 48.

* Kategorio Norda Kvartalo de Essen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Bismarck, "patro" de la Germana nacio
La **Paco de Prago** de la jaro 1866 finigis la militon inter la Aŭstra Imperio kaj la Reĝlando Prusujo. Tiu estis la dua de tri militoj kondukintaj al la Germana unuiĝo al la Germana Imperiestra Regno en 1871.

Historio
--------

La pakto de Prago estis farata la 23-an de Aŭgusto 1866. Post kiam Prusujo estis superinta la aŭstrajn trupojn en la Batalo ĉe Hradec Králové, ĝi eblis disvastigi sian influon en la resto de Germanujo por pliproksimiĝi al unuiĝenda germana nacio. Sed por ne danĝerigi la balancon de potencoj en Eŭropo, Otto von Bismarck, kiu estis la ĉefministro de Prusujo tiutempe, interkomunikiĝis kun Francujo pri la pacaj kondiĉoj en la pakto de Prago. Oni decidis, ke Prusujo ne prenu aŭstrajn teritoriojn, sed ke sufiĉu al Prusujo sia nuna dominanteco super ĉiuj aliaj germanaj landoj. Tamen, Prusujo prenis regionojn de aŭstraj aliancitoj kaj krome dissolvis la Germanan Federacion, kiu estis alianco inter Prusujo, Aŭstrujo kaj aliaj germanaj landoj, kiu estiĝis en la Viena Kongreso de 1815, por fondi la Nordgermanan Federacion, kiu ne inkludis Aŭstrujon. Tiumaniere, Prusujo plifirmigis sian potencon kaj decidis por la *malgranda* germana nacio, al kiu ne apartenis Aŭstrio kontraste al la *granda* germana nacio (kp. Demando pri Germanujo).

Vidu ankaŭ
----------

* Militoj de Germana Unuiĝo

Referencoj
----------

1. ↑  Leicht, Johannes: *Der Prager Frieden 1866*. El: *Deutsches Historisches Museum (DHM)*. Ligilo:. Vidita la 23-an de Decembro 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 463276
* GND: 1258217392
* LCCN: sh85106063
 |
La *Norda Pacifiko* estas la norda duono de la Oceano Pacifiko, se konsideri la duonon la supozata linio de Ekvatoro. Ĉar ambaŭ kontinentoj flanke de la Pacifiko, nome Azio okcidente kaj Ameriko oriente kuniĝas norde ĉe la Beringa Maro kaj disiĝas sude, evidentas ke Norda Pacifiko estas malpli ampleksa kaj pli facile pristudebla ol la Suda Pacifiko.

Limoj
-----

Ĉar Ekvatoro iras el plej norda pinto de Novgvineo ĝis Ekvadoro en Ameriko, oni povas diri, ke la plej konataj landoj kaj mondoregionoj kiuj ĉirkaŭas la duonon, nome Norda Pacifiko estas laŭ la horloĝa direkto Filipinoj, Ĉinio, Japanio, plej orienta Siberio, Alasko, Kanado, Usono, Meksiko, Centra Ameriko kaj Kolombio.

Tamen por pri detala studado oni povas konsideri kiel Norda Pacifiko nur la norda duono de la menciita limigo, tio estas la trianglo formita inter Japanio, Usono kaj la Beringa Maro norde. Tiu mondoregiono ekzemple estas loko kie kunfluas marfluoj kaj kie loĝas specifaj familio de marbirdoj.

Insuloj
-------

Famaj insularoj estas Aleŭtoj kiuj iras el sudokcidenta Alasko al duoninsulo Kamĉatko en Siberio, Kuriloj norde de Japanio, Havajo en la centro inter Usono kaj Japanio kaj Mikronezio, mondoregiono formita de multaj disigaj insularoj sub regado de Usono kvankam en Oceanio. Aleutoj kaj Havajo estas konsiderataj insularoj de Ameriko dum la resto estas konsiderataj ĉu de Azio ĉu de Oceanio. Inter ambaŭ grupoj estas supozata vertikala linio kiu disigas ne nur horan diferencon sed ankaŭ tagan laŭ la paralelo 180º. Pro tio en tiu linio komencas jaroj, jarmiloj, ktp.
Leningrada stacidomo (Moskvo)
*Sapsan* inter Moskvo kaj Sankt-Peterburgo
**Oktjabrjskaja fervojo** aŭ **Oktobra fervojo** (ruse ***Октябрьская железная дорога***), kiu formas parton de RZD, estas la plej malnova fervojo en Rusio, situanta en la nord-okcidenta parto de la lando. Ĝi etendiĝas de Leningrada stacidomo de Moskvo en la sudo ĝis Murmansko trans la Arkta Cirklo en la nordo. La tuta longeco de la linioj superas 10 000 km. La ĉefoficejo de la fervoja kompanio troviĝas en Sankt-Peterburgo. Oktjabrjskaja fervojo havas ŝpuron de 1 520 mm.

La unua fervojo en Rusio kunliganta Sankt-Peterburgon al Carskoje Selo, 27,9 km longa, komisiita en 1837, formas parton de Oktjabrjskaja fervojo. Ankaŭ la fervojo Moskvo – Sankt-Peterburgo, la dua plej malnova kaj unu el la linioj en Rusio kun plej multa trafiko, estis malfermita en 1851. Ĝi ankaŭ inkluzivas la ĉefan linion direkte al Talino (ĝis la Estona landlimo), provizante la trakon por trajnoj de "GoRail" al Sankt-Peterburgo.

Liĥobori (ruse *Лихоборы*) estas stacidomo por pasaĝeroj sur la ĉefa vojo de la Oktjabrjskaja fervojo en Moskvo.

Vidu ankaŭ
----------

* Rusaj fervojoj
* Moskva fervojo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
**Padiernos** [paDJERnos] estas municipo en la centro de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al Komarko de Avilo kaj al la jurisdikcia teritorio de Avilo, en la centro de la provinco. 

Padiernos en la provinco Avilo.
Komarkoj de la provinco Avilo; Komarko de Avilo centre, rozkolore.
Muñochas kaj Padiernos el la Montaro Yemas en la Valo Amblés.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de tri loĝlokoj nome Padiernos, Muñochas [muNJOĉas] kaj Aldealabad, okupas totalan areon de 36,99 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 280 loĝantojn. Ĝi perdis 300 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 18 km de Avilo, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun Sanchorreja, La Torre, Casasola, Muñogalindo, Muñopepe, Solosancho, Niharra, Sotalbo kaj Salobral, sur la Valo Amblés. Ĉefaj trajtoj de la municipio estas la Valo Amblés sude kaj la unuaj altaĵoj de la Montaro de Avilo norde kaj okcidente, en kiu elstaras la montopintoj Cerro Bajero (1560 m) kaj Vivarón (1364 m).

Historio
--------

Inter Padiernos kaj Sanchorreja estas arkeologia kuŝejo el Ferepoko kie loĝis Vetonoj, inter kies loĝejoj aperis ceramiko, juveloj kaj tomboj. La termino Padiernos derivas plej verŝajne de romia vilao nomita *Villa Paterna*, je ĉirkaŭ 500 m de kie nun estas aktuale la domaro, kaj proksime al romia ŝoseo. 

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio. Plej frua mencio estis de 1515 kiam la reloĝado rilatis al du ermitejoj.

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Bildaro
-------

* Domo en Padiernos.Domo en Padiernos.
* Padiernos - Preĝejo Asunción, konstruita ĉirkaŭ 1618-1624Padiernos - Preĝejo Asunción, konstruita ĉirkaŭ 1618-1624
* Funebra memorŝtono sur la muro de la preĝejo, Teksto jenas: "(preĝu) unu Patronia-n kaj unu Avemaria-n" pro amo de Dio" en hispana. "Ili ripozu pace" en latina.Funebra memorŝtono sur la muro de la preĝejo, Teksto jenas: "(preĝu) unu Patronia-n kaj unu Avemaria-n" pro amo de Dio" en hispana. "Ili ripozu pace" en latina.
* Muñochas.Muñochas.
* Preĝejo de Sankta Sebastiano en Muñochas.Preĝejo de Sankta Sebastiano en Muñochas.
* Forĝejo ĉe Muñochas.Forĝejo ĉe Muñochas.
* Steleo ĉe Muñochas.Steleo ĉe Muñochas.
* Hufumejo en Muñochas.Hufumejo en Muñochas.
* Tollavejo en Muñochas.Tollavejo en Muñochas.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 762225
* VIAF: 60144648333280246270
 |
Deirpunkto de la Pado de Historioj ĉe Niedermarkt [Nidermarkt]
**Pado de Historioj de la Malsupra Urbo**, germane ***Historienpfad — Untere Stadt***, gvidas al 17 tabuloj kun klarigoj kaj bildoj pri la historioj de la Malsupra Urbo de la urbokomunumo Klostronovburgo, Aŭstrio, kies titolo estas **Urbo de la Interpopola Kompreniĝo**. La inaŭguro de Pado de Historioj de la Malsupra Urbo okazis la 11-an de septembro 2009.

Tabulo 1 Superrigardo: ĉe Niedermarkt

##### 17 tabuloj montras

  

1 Superrigardo: Mapo de la pado

2 Forirejo kaj ekzekutoplaco: Bildo de la abatejo

3 Domsigno: Bildoj de domsignoj kaj abatejo

4 Barielotirantoj: Bildoj de barielotirantoj

5 Urboplaco 28: Bildo de la posedinto kaj bildo de la domo

6 Defendokorto: Bildo de ŝtonoj kiuj protektas la muron 

7 Banĉambroj kaj barbiroj: Bildoj kun bangastoj kaj barbiroj

8 Dometo de la loko: Tiel nomiĝis gastejo. Bildo de batalo

9 Hundogorĝo: Estas nomo de strato. Bildo de la strato kaj turkoputo

10 Spickukofaranto: Bildo de la produkt- kaj vendejo de spickukoj 

11 Sebastiano-kolono: Bildo de la kolono kaj iama gastejo

12 Apoteko: Bildo de la malnova apoteko

13 Pestokolono: Konstruita kiel dankesprimo por la finiĝo de la plago. 

14 Burĝodomo: Bildoj de la burĝodomo

15 Lederer-korto: Bildo de la Lederer-domo kiu estis salejo

16 Ŝipmajstrodomo: Bildoj de la domo kaj Danubo

17 Inundo: Bildoj de inundo.

* Tabulo 2 Forirejo kaj ekzekutoplaco: ĉe NiedermarktTabulo 2 Forirejo kaj ekzekutoplaco: ĉe Niedermarkt
* Tabulo 3 Domsigno: ĉe NiedermarktTabulo 3 Domsigno: ĉe Niedermarkt
* Tabulo 4 Barielotirantoj: ĉe Stadtplatz [Ŝtadtplac](urboplaco)Tabulo 4 Barielotirantoj: ĉe Stadtplatz [Ŝtadtplac](urboplaco)
* Tabulo 5 Urboplaco 28: ĉe StadtplatzTabulo 5 Urboplaco 28: ĉe Stadtplatz
* Tabulo 6 Defendokorto: ĉe Bachgasse [Baĥgase](riveretostrateto)Tabulo 6 Defendokorto: ĉe Bachgasse [Baĥgase](riveretostrateto)
* Tabulo 7 Banĉambroj kaj barbiroj: ĉe Kreutzergasse [Kreŭcergase]Tabulo 7 Banĉambroj kaj barbiroj: ĉe Kreutzergasse [Kreŭcergase]
* Tabulo 8 Dometo de la loko: ĉe Hundkehle [Hundskele] (hundogorĝo)Tabulo 8 Dometo de la loko: ĉe Hundkehle [Hundskele] (hundogorĝo)
* Tabulo 9 Hundogorĝo: ĉe strato HundskehleTabulo 9 Hundogorĝo: ĉe strato Hundskehle
* Tabulo 10 Spicokukofarantoj: ĉe Hofkirchnergasse [Hofkirĥnergase]Tabulo 10 Spicokukofarantoj: ĉe Hofkirchnergasse [Hofkirĥnergase]
* Tabulo 11 Sebastiano-kolono: ĉe Kierlingerstraße [Kirlingerŝtrase]Tabulo 11 Sebastiano-kolono: ĉe Kierlingerstraße [Kirlingerŝtrase]
* Tabulo 12 Apoteko: ĉe StadtplatzTabulo 12 Apoteko: ĉe Stadtplatz
* Tabulo 13 Pestokolono: ĉe StadtplatzTabulo 13 Pestokolono: ĉe Stadtplatz
* Tabulo 14 Burĝodomo: ĉe Martinstraße [Martinŝtrase]Tabulo 14 Burĝodomo: ĉe Martinstraße [Martinŝtrase]
* Tabulo 15 Leder-korto: ĉe Wasserzeile [vasercajle]Tabulo 15 Leder-korto: ĉe Wasserzeile [vasercajle]
* Tabulo 16 Ŝipmajstrodomo: ĉe WasserzeileTabulo 16 Ŝipmajstrodomo: ĉe Wasserzeile
* Tabulo 17 Inundo: ĉe NiedermarktTabulo 17 Inundo: ĉe Niedermarkt

Vidu ankaŭ
----------

* Pado de Historioj de la Supra Urbo
* Pado de Historioj – Strandbanejo
Black Hawk (Nigra Falko).
La **Nigrafalka Milito** (en angla *Black Hawk War*) estis konflikto inter la ŝtato Usono and Usonaj indianoj estrita de Black Hawk (Nigra Falko) nome estro de Saukoj. La milito startis post Black Hawk kaj grupo de Saukoj, Meskvakioj (Vulpoj), kaj Kikapuoj, konataj kiel la "British Band" (Brita Bando), trapasis la riveron Misisipon, en la usona ŝtato Ilinojso, el Iovaa India Teritorio en Aprilo 1832. La tialoj de Black Hawk estis ambiguaj, sed li estis ŝajne esperante postuli la teron venditan al Usono en la disputata Traktato de St. Louis (1804).

Usonaj funkciuloj, konvinkitaj, ke la Brita Bando estis malamika, mobilizis landliman milicon kaj pafis al delegitaro de indianoj la 14an de Majo, 1832. Black Hawk respondis sukcese atakante la milicon en la Batalo de la Retiriĝo de Stillman. Li kondukis sian bandon al sekura loko en tio kio estas nun suda Viskonsino kaj estis persekutita de usonaj fortoj. Dume, aliaj indianoj entreprenis atakojn kontraŭ fortikaĵojn kaj koloniojn tre neprotektitaj pro la foresto de milico. Kelkaj militistaj Ho-ĉunk kaj Potavatomoj partoprenis en tiuj atakoj, kvankam plej tribanoj klopodis eviti la konflikton. La Menominiaj kaj la Dakotaj triboj, jam malamikaj de Saukoj kaj Meskvakioj, apogis la usonanojn.

Estritaj de la generalo Henry Atkinson, la usonaj fortoj persekutis la Britan Bandon. Milicanoj estritaj de kolonelo Henry Dodge renkontiĝis kun la Brita Bando la 21an de Julio kaj venkis ilin en la Batalo de la Viskonsinaj Altaĵoj. La bando de Black Hawk estis malfortigita pro malsato, mortoj kaj dizertoj, kaj multaj indiĝenaj survivantoj retiriĝis al Misisipio. La 2an de Aŭgusto, usonaj soldatoj atakis la restaĵojn de la Brita Bando en la Batalo de Bad Axe, kaj mortigis multajn kaj kaptis plej el tiuj kiuj restis vivaj. Black Hawk kaj aliaj estroj fuĝis, sed poste kapitulacis kaj estis enprizonigitaj dum unu jaro.

La Nigrafalka Milito havigis al Abraham Lincoln sian mallongan militservon, kvankam li ne partoprenis en batalo. Aliaj partoprenantoj iĝos fama kiel Winfield Scott, Zachary Taylor, kaj Jefferson Davis. La milito akcelis la usonan politikon de forigo de Indianoj, laŭ kiu indianaj usonaj triboj estis premitaj vendi siajn terojn kaj translokigi okcidenten el la Misisipa Rivero.

Notoj
-----

1. ↑   Understanding the war between the States - Chapter 24.

* Kategorio Nigrafalka Milito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 722849
* GND: 4410152-1
* LCCN: sh85014567
* SUDOC: 150711441
* BNF: 16270183k
 |
La **Nordaj Krucmilitoj** aŭ **Baltaj Krucmilitoj** estis religiaj militoj entreprenitaj de katolika kristana militordeno kaj regnoj, ĉefe kontraŭ la paganaj Baltaj, Finnaj kaj Okcidentslavaj popoloj ĉirkaŭ la suda kaj orienta bordoj de la Balta Maro, kaj je malgranda etendo ankaŭ kontraŭ la ortodoksaj kristanaj Orientaj Slavoj. Tiuj Krucmilitoj okazis ĉefe en la 12a kaj 13a jarcentoj kaj rezultis en la subigo kaj deviga bapto de la indiĝenaj popoloj.

La plej elstaraj kampanjoj estis la Livonia kaj la Prusia Krucmilitoj. Kelkaj el tiuj militoj estis nomitaj "krucmilitoj" dum la Mezepoko, sed aliaj, kiel plej el la svedaj, estis dekomence kromnomitaj "krucmilitoj" fare de la 19-a-jarcentaj romantikaj naciistaj historiistoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Kristanigo de Litovio
* Ordeno de germanaj kavaliroj

Referencoj
----------

1. ↑  Christiansen, Erik.  (1997) *The Northern Crusades*. Londono: Penguin Books, p. 287. ISBN 0-14-026653-4.
2. ↑  Hunyadi, Zsolt.  (2001) *The Crusades and the Military Orders: Expanding the Frontiers of Medieval Latin Christianity*. Budapest: Central European University Press. ISBN 963-9241-42-3.
**Olcsvaapáti** [olĉvaapAti] estas malgranda vilaĝo kaj municipo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Fehérgyarmat.

Riverbordo ĉe Olcsvaapáti
Blazono de Olcsvaapáti

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 11  km²
* Loĝantaro: 330
* Poŝtkodo: 4914
* Telefonprefikso: 44

Situo
-----

Olcsvaapáti situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Tiso, laŭ dekstra bordo de Someş, Túr tie enfluas Tison, laŭ traira flankovojo.

Historio
--------

La vilaĝo formiĝis ĉirkaŭ en 1573, tiam unuiĝis vilaĝoj Olcsva kaj Apáti. Olcsva menciiĝis unue en 1372. Proksime troviĝis abatejo, kiun la tataroj detruis en 1241. La abatejo ne rekonstruiĝis, nur oni fondis tie vilaĝon Apáti. La kampoj longe apartenis al familio Károlyi (kAroji).

Vilaĝservoj estas kuracejo, migra poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* kalvinana preĝejo de 1809, turo alkonstruiĝis poste
* kluzo ĉe kunfluejo de Tiso kaj Túr
* monumento pri falintoj de la 2-a mondmilito

Komunumoj pri *apát* (= abato) en Hungara reĝlando
--------------------------------------------------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Alsónemesapáti | Apátfalva | Apáthegyalja | Apáti | Apátistvánfalva | Apátka |
| Apátkeresztúr | Apátlévna | Apátmarót | Apátújfalu | Apátvarasd | Aranyosapáti |
| Bajmócapáti | Bátaapáti | Bélapátfalva | Dobrácsapáti | Gagyapáti | Gencsapáti |
| Jászapáti | Kisapáti | Kisbárapáti | Körösszegapáti | Monostorapáti | Nemesapáti |
| Nyársapát | Oláhapáti | Olcsvaapáti | Pornóapáti | Pusztaapáti | Somogyapáti |
| Szászapátfalva | Széplakapáti | Vágapáti | Vicsápapáti | Zalaapáti | Zsitvaapáti |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Nigragorĝa turdo** |
| --- |
|  |
| Ruĝgorĝa turdo, ĈinioRuĝgorĝa turdo, Ĉinio |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Turdedoj *Turdidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Turdus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***T. ruficollis'*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Turdus ruficollis****(Pallas, 1776) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Nigragorĝa turdo  |

 |
| v • d • r |

La **Nigragorĝa turdo** (*Turdus ruficollis*) estas paserina birdo de la familio de turdedoj. La specio havas du tre diferencajn rasojn: *T. r. atrogularis*, la vera **Nigragorĝa turdo**, kaj la *T. r. ruficollis*, kio estas fakte **Ruĝagorĝa turdo**. Tiuj estas foje konsiderataj diferencaj specioj. La Nigragorĝa turdo estas migranta specio de la taigo de Azio, dum la varianto *ruficollis* reproduktiĝas pli oriente, sed la teritorio koincidas.

Nigragorĝa turdo
Tiuj estas grandaj turdoj kun tute griza dorso kaj ruĝecaj subflguiloj. Maskla plenkreskulo de *atrogularis* havas nigran gorĝon, dum *ruficollis* havas ruĝajn bruston, kolon, mentonon kaj eĉ supraokulan strion; la ventro ambaŭkaze estas kontraste blanka. Inoj kaj junuloj na havas la brustan koloran zonon, sed havas nigrostriajn subajn partojn.

Tiu birdospecio estas rara vaganto en okcidentan Eŭropon. Plej parto de vizitantoj estas de la nigragorĝa formo.

Referencoj
----------
**Nordaltaja lingvo** estas unu el du lingvoj, kiuj formas Montar-Altajan lingvaron. Ĝin uzas ĉelkanoj kaj kumandoj.

Tradicie oni rigardis nordaltajan lingvon kune kun la sudaltaja kiel unu *altajan lingvon*, sed laŭ modernaj klasad-skemoj de tjurkaj lingvoj ili estas apartaj. Krome, kelkaj apartaj dialektoj de nordaltaja kaj sudaltaja lingvoj (inter kiuj la ĉelkana kaj la kumanda), kvankam lingvistike estas nur dialektoj, estas oficiale rigardataj kiel apartaj minoritataj lingvoj de Rusia ŝtato.

Laŭ censo de 2002 entute en Rusio 65534 personoj asertis ke ili regas altajan lingvon. Laŭ esploro, nur ĉ. 10 mil el ili parolas nordaltajajn dialektojn, kaj ĉe ĉiuj aliaj temas pri la sudaltaja. El la parolantoj de altajaj lingvoj nur ne pli ol 2% povas flue paroli

La skribsistemo estas bazita je cirila alfabeto. En 2006 estas eldonita unua aboco por kumanda lingvo.

Klasado
-------

Al nordaltaja lingvo apartenas du dialektoj, kiujn oni pro kulturaj aŭ politikaj kialoj ofte rigardas kiel apartaj lingvoj:

* Kumanda lingvo (memnomoj къуманды / къубанды / къуўанды) ~8 000 parolantoj.
* Ĉelkana lingvo (memnomoj куу / къуу, чалкъанду / шалкъанду) ~2 000 parolantoj.

Krome, pro kelkaj kulturaj, etnografiaj kaj gramatikaj ecoj, al la nordaltaja oni ankaŭ iam apartenigas la tubalaran dialekton, kvankam plimulto de esploristoj kredas, ke ĝi plej verŝajne apartenu al la sudaltaja lingvo.

Al nordaltaja lingvo ankaŭ tre similas *kondoma* dialekto de ŝora lingvo kaj la *malsupra branĉo* de ĉulima lingvo (j-lingvoj) (malsimile al *mrasa dialekto* de la ŝora kaj *meza* kaj *supra* dialektoj de la ĉulima (z-lingvoj), kiuj apartenas al ĥakasa dialekta zono). Kelkaj esploristoj eĉ proponas rigardi tiujn supremenciitajn dialektojn kiel dialektoj de la nordaltaja.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Всероссийская перепись населения 2002 года. Том 13. «Коренные малочисленные народы Российской Федерации» Arkivigite je 2012-02-20 per la retarkivo Wayback Machine ruse
2. ↑  Энциклопедия «Кругосвет» ruse
3. ↑  Kumanda aboco ruse

Ligoj
-----

* Departamento pri altaja lingvo kaj literaturo Arkivigite je 2007-01-08 per la retarkivo Wayback Machine de Gorno-Altajska Ŝtata Universitato, Gorno-Altajsk, Rusio ruse
* Nordaltaja lingvo ĉe Ethnologue
* Informo pri kumandoj ĉe paĝaro de Federacia Konsilio de Rusio
* Informo pri tubalaroj ĉe paĝaro de Federacia Konsilio de Rusio
* Informo pri ĉelkanoj ĉe paĝaro de Federacia Konsilio de Rusio
* Челканский язык Arkivigite je 2008-12-06 per la retarkivo Wayback Machine - ruslingva paĝaro pri ĉelkana lingvo
* Projekto de Vikipedio en nordaltaja lingvo ĉe vikimedia kovilo

Bibliografio
------------

* Баскаков Н.А. Алтайский язык. М. 1958.
* Тукмачева Л.М. Петрушкова М.Б. Кумандинско-русский словарь. Бийск, 1995.
|  |  |
| --- | --- |
|  | Tiu ĉi artikolo temas pri la fikcia personaĵo kaj rolo *Old Shatterhand* en pluraj romanoj de Karl May. Pri la samnoma filmo laŭ tiuj romanoj vidu la paĝon Old Shatterhand (filmo). |

La arbarano **Old Shatterhand** estas kun sia amiko laŭsanga frato indiana estro Winnetou la plej konata literatura personaĵo, kiun kreis la germana verkisto Karl May. La nomo "Shatterhand" en traduko signifas "disbatanta mano" kaj la komenca "Old" estas aldonita, ĉar May konsideris tion kiel tipe amerika kaj plie simbolanta, ke la heroo estas sperta, ruza kaj merita. La romana *old Shatterhand* ricevis sian nomon de sia amiko *Sam Hawkens* pro tio, ke li kapablis sian kontraŭulon neniigi per unu bato de la pugno.

Prototipo de tiu ĉi heroo aperis ne nur en la amerika Sovaĝa Okcidento, sed ankaŭ en la Oriento, kie li estas konata sub nomo **Kara ben Nemsi**.

vilao *Shatterhand* de la verkisto *Karl May* en Radebeul
Konataj atributoj de Old Shatterhand estas liaj pafiloj *ursobatilo* (Bärentöter) kaj *henrika pafilo* (Henrystutzen), ambaŭ fabrikitaj de fikcia pafilisto de nomo *Henry* el St. Louis. La henrika pafilo ebligis elpafi 25 ekpafojn sen ŝargado kaj ĝi estas evidente mesaĝo al vera pafilo de Benjamin Tyler Henry. En Ameriko Old Shatterhand rajdis ĉevalon **Hatátitlá** (Fulmo), kiun donacis al li Winnetou kaj kiu estis frato de lia propra ĉevalo **Ilĉí** (Vento).

Karl May ankaŭ nomigis laŭ Old Shatterhand sian domon en Radebeul ĉe Dresdeno, kiun li nomigis "Vilao Shatterhand" kaj hodiaŭ estas en ĝi muzeo.

La fikcia personaĵo de Old Shatterhand fariĝis denove tre populara post la jaro 1962, kiam estis filmita unu el la plej famaj filmoj inspiritaj de verko de Karl May La trezoro sur Arĝenta lago. En tiu ĉi kaj kelkaj sekvantaj filmaj adaptoj pruntedonis al li la vizaĝon la usona aktoro Lex Barker.
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Nigrakapa vanelo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birda klaso *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Ĥaradrioformaj *Charadriiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Ĥaradriedoj *Charadriidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Vanellus *Vanellus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | **Nigrakapa vanelo** *Vanellus tectus*Boddaert 1783 |
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Nigrakapa vanelo  |

 |
| v • d • r |

La **Nigrakapa vanelo** (*Vanellus tectus*) estas granda birdo de la genro Vanellus, grupo de grandaj vadbirdoj de la familio de ĥaradriedoj. Ĝi estas loĝanta reproduktanto tra sub-Sahara Afriko ekde Senegalio ĝis Etiopio, kaj ĉefe en Kenjo, Somalio kaj norda Ugando, kvankam ĝi kutimas sezonajn moviĝojn.

Aspekto
-------

Ili estas facile videblaj kaj rekoneblaj birdoj. Ili estas mezgrandaj (26 cm longaj) vadbirdoj kun nigraj vertikala brusta strio kaj kapo, escepte blankaj frunto, mentono kaj okula strio. Estas fajna **nigra kresto** kiel tiu de Eŭrazia vanelo kaj beko -kun nigra pinto- kaj kruroj estas ruĝaj. La vosto estas blankaj kaj ties pinto nigra. La dorso estas helgrizbruna kaj la ventro blanka. Ambaŭ seksoj estas similaj.

Dumfluge estas videbla blanka strio inter nigraj bordaj plumoj kaj brunaj korpaj supre. Sube estas blankaj kaj nigraj ĉeborde.

Subspecioj
----------

En Kenjo kunekzistas du subspeciojn, nome *V. t. latifrons* ĉefe en oriento kaj *V. t. tectus* ĉefe en nordokcidento. *V. t. latifrons* havas pli grandan blankan fruntan makulon kaj troviĝas en Somalio kaj Kenjo. *V. t. tectus* en Etiopio, Kenjo, Ugando, Mauritanio kaj Senegalio.

Kutimoj
-------

Tiu specio estas komuna reproduktanto en sekaj malaltaj medioj proksimaj de akvo. Ĝi ofte manĝas en pli **sekaj medioj**, kiel golfejoj, herbejoj, manĝoplukante insektojn kaj aliajn senvertebrulojn el la planko, ĉefe dumnokte. La ino demetas du aŭ tri ovojn en surplanka skrapotruo. Kiam ili reproduktas kolonie, ili povas esti agresemaj kontraŭ entruduloj. Ili loĝas laŭ paroj aŭ grupoj.

La nigrakapa vanelo (*Vanellus tectus*) havas metalikan alvokon *tink-tink* simila al tiu de Armita vanelo.

Referenco
---------

* BirdLife International (2004). *Vanellus tectus*. *Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj*, eldono de 2006. IUCN 2006. Elŝutita 11a Majo 2006.

*Shorebirds - An Identification Guide to the Waders of the World ' de John Marchant, A. J. Prater kaj Peter Hayman ISBN 0-395-60237-8 kaj ISBN 0-7099-2034-2 .*

* Nigrakapa vanelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Nigrakapa vanelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Nigrakapa vanelo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
La ora funkcio
En la matematiko, la **ora funkcio** estas la plej alta branĉo de la hiperbolo

{\displaystyle {\frac {y^{2}-1}{y}}=x.}
En funkcia formo,

{\displaystyle y=\operatorname {gold} \ x={\frac {x+{\sqrt {x^{2}+4}}}{2}}.}
Kiam gold(*x*) estas tiel difinita, ankaŭ la plej malalta branĉo de la hiperbolo povas esti difinita, per *y* = −gold(−*x*). Ambaŭ gold(*x*) kaj −gold(−*x*) estas eblaj solvoj de la ekvacio

{\displaystyle a-x-1/a=0\,} .
Efektive, post multobligo per *a*, oni ricevas

{\displaystyle a^{2}-xa-1=0.\,}
La kvadrata formulo, aplikata al la ĉi-supra kvadrata ekvacio kun nekonato *a,* montras ke gold(*x*) estas la pozitiva radiko de la ekvacio kaj −gold(−*x*) estas la negativa solvo. La valoro de gold(1) estas la ora proporcio kaj gold(2) estas la arĝenta proporcio 1 + √2.

La ora funkcio rilatas al la hiperbola sino pro la ekvacio

{\displaystyle \operatorname {arcsinh} \ x=\ln \left(\operatorname {gold} \ 2x\right)}
kaj ankaŭ verigas la ekvacion

{\displaystyle \operatorname {gold} \ (x)\cdot \operatorname {gold} \ (-x)=1.}

Vidu ankaŭ
----------

* Hiperbola funkcio