recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
László Szabados en 1935 (maldekstre)
**László Szabados** [lAslO sabadoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szabados László**, estis hungara naĝisto, olimpiano kaj Eŭropa ĉampiono.

László Szabados naskiĝis la 11-an de aprilo 1911 en Szabadka (nun Subotica en Serbio) en tiama Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario. Li mortis la 28-an de aprilo 1997 en Budapeŝto, aŭ la sama dato sed en 1992, aŭ la 17-an de oktobro 1997.

Biografio
---------

Szabados maturiĝis en gimnazio en Budapeŝto, poste li akiris juran diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány. Li frue estis ankaŭ sportisto, jam en 1929 li estis la dua en la tutlanda naĝkonkurso en junula kategorio (100 m rapida). En Eŭropa ĉampionado en 1931 en Parizo li gajnis ormedalon en la 4×200 m rapida stafeto, en Somera Olimpiko 1932 bronzan medalon en la sama konkursobranĉo. Inter 1931 kaj 1934 li estis sepfoje membro de la elektita hungara naĝteamo.

Fontoj
------

* Hungarlingva biografio kun foto
* Hungarlingva biografio

### Notoj

1. ↑
2. ↑
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 708137
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Kresta melampiro** |
| --- |
|  |
| Melampyrum cristatum*Melampyrum cristatum* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
| Klado: | Angiospermoj |
| Klado: | Verdukotiledonoj |
| Klado: | Asteredoj |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Lamialoj |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Orobankacoj |
|
|
| Tribo: | *Rhinantheae* |
|
|
| Genro: | *Melampyrum* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Melampyrum cristatum***L. 1753 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Kresta melampiro  |

 |
| v • d • r |

**Kresta Melampiro** - *Melampyrum cristatum* L. - estas specio el la familio Orobankacoj (*Orobanchaceae*). Temas pri duonparazita herbo, kiu kreskas en sekaj, kalkaj veprejoj kaj arbaraj randoj de meza kaj norda Eŭropo kaj Siberio. Ĝi estas malofta, eĉ konsiderata kiel minacata en pluraj regionoj.

Tiu tutjara herbo altas ĝis 40 cm, kun paraj folioj lancformaj kaj malhelverdaj. La floroj grupiĝas en kvarangula spiko, kiu entenas longajn, falditajn, verdajn kaj purpurajn brakteojn kun forte denta rando suprenturnita. La korolo estas blanka aŭ hele flava, pli malpli purpurmakulita. Tiu planto ne havas apartajn uzojn.

* Kresta melampiro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kresta melampiro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kresta melampiro en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
***History Channel*** (origine *The History Channel* de 1995 ĝis 2008) estas usona televidreto posedata de A&E Networks, komuna entrepreno inter Hearst Communications kaj la Walt Disney Television, parto de Walt Disney Company. Aldone al ĝia mem-nomata ĉefa kanalo, History disponigas fratinajn kanalojn.

La kanalo origine dissendis dokumentajn programojn kaj seriojn pri historia fikcio. Dum la 1990-aj jaroj, *History Channel* estis menciita ŝerce kiel "La Hitlera Kanalo"  pro sia ampleksa priraportado pri Dua Mondmilito, ĉefe analizoj pri Nazia Germanio. Poste, ĝi havas emon por plejparte elsendi *realecajn televidseriojn* kiel *Pawn Stars*, *X Men* ktp. La reto estas kritikita pro elsendo de pseŭdodokumentarioj kaj de senpruvitaj kaj sensaciaj enketaj programoj, kiel ekzemple *Ancient Aliens*, *UFO Hunters*, *Brad Meltzer's Decoded* kaj *Nostradamus Effect*.

La programaro de *History Channel* estas resendita internacie de A&E Networks.

Notoj
-----

1. ↑  Schone, Mark. "All Hitler, All the Time", Salon.com, 8a de majo, 1997).

* Kategorio History Channel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Gerald SCHMID** (naskiĝinta en 23-a de julio 1928 en Malta, mortinta la 24-an de oktobro 2022 en Saalfelden) estis aŭstra pedagogo kaj pentristo liberprofesia.

Vivo
----

Schmid studis inter 1950-1955 ĉe la Viena Akademio ĉe la profesoroj Franz Elsner kaj Herbert Boeckl. Inter 1958-1988 li deĵoris kiel instruisto por pentrado kaj amatora metilaborado ĉe la Gimnazio de Saafelden (BEA) en Saalfelden. Tie oni ŝatis lian originalecon kaj artistecon. Ekde 1978 li havis atelieron propran kie eblis spekti kaj vendi liajn verkojn. Li ĉiam sentis parencon artistan kun la karintia pentristo Franz Grabmayr (1927-2015).

Graveco
-------

En fruaj kreivaj periodoj Schmid ŝmiradis kolorojn plurajn centimetrojn dikajn sur la oleajn pejzaĝbildojn. La postaj laboraĵoj estis ankaŭ guaŝoj kaj akvareloj. Do la papero pli kaj pli heredis la funkcion bildoportantan de la iam ĉion superreginta tolo. Schmid ofte kritikis la nuran meton de koloroj por diversaj aferoj sen - laŭ li - nepra egaligo de koloro kun enhavo. Lia senpereco egalis al tio de Oskar Kokoschka. Schmid ŝatis la laboradon ekspresionisman pri eroj de la ĉirkaŭanta naturo (ekz. anakardiacoj, rokoj, radikoj, forputrintaj fazanoj kaj pomoj, malnovaj folioj, arbotrunkoj). Por li klaris la jeno: *Ein Bild lebt durch die gestaltete Form und Farbe.*

La saalfelden-a artodomo *Kunsthaus NEXUS* organizis por li inter la 13.4. kaj la 18.5.2013 grandan ekspozicion. Inter la 30.11.2018 kaj la 28.2.2019 Kastelo Ritzen gastigis verkojn liajn. Ateliero lia troviĝis ekde 1978 ĉe Am Jufersbach en Saalfelden.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Anonco de ekspozicio en 2013 ĉe la saalfelden-a Kulturdomo Nexus, kun kelkaj bildoj de Schmid
* Bildo de Schmid kaj subsigno sur la retpaĝaro de ZIS Arkivigite je 2016-05-28 per la retarkivo Wayback Machine
* Gazetartikolo kun bildo de la 16.4.2013
* Artikolo pri Franz Grabmayr, eksa kolego de Schmid
* Ekspozicio okaze de la datreveno 90-a naskiĝtaga en Kastelo Ritzen

Notoj
-----

1. ↑  Heinz Bayer: "Einer der nie aufhörte, Dinge zu hinterfragen". Ĉe: SN, 27.10.2022
2. ↑  Traduko: *Bildo vivas per la aranĝita formo kaj per koloro.*
3. ↑  pri specialaj elmontradoj enkastelaj

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 531957
 |
Skemo de kristalricevilo
Kristaldetektilo kaj kondensilo (200 cm)
Bobeno
Kristalricevilo.
**Kristalricevilo** estas la plej simpla efektivigo de radioricevilo, ĝi konsistas el bobeno kaj variigebla kondensilo kiuj kune formas la agordan cirkviton, kristaldetektilo kun kondensilo kiel malmodulilo kaj kapaŭskultilo.

En antaŭaj jaroj preskaŭ ĉiu komencanta radioamatoro, kiel unua ago, konstruis kristalricevilon. En la komencperiodo oni mem volvis la bobenon, ofte per simpla kuprodrato ĉirkaŭ la interno de klozetrulo kaj la kristaldetektilo estis speciala elemento kiu konsistis el peco da galenokristalo sur kio oni, per akra metala pinto serĉis lokon kiu rektifis kaj per tio ebligis malmoduladon.

La kristalricevilo ne havas energifonton nek amplifilon kaj forprenas la energion por la kapaŭskultilo el la energio de la sendilo. Tia tipo de radioricevilo nur funkcias kiam la sendilo elsendas signalon kiu havas amplitudmoduladon.

Radiofonio kaj Esperanto
------------------------

Estas pluraj radio-elsendoj en Esperanto, Esperanto-parolantaj radio-amatoroj, ktp. Vidu:

* Esperanto-radio
* *"Fine mi komprenas la radion"*

* Kategorio Kristalricevilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**László Stromp** [ŝtromp], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Stromp László** estis hungara luterana akademia instruisto.

László Stromp  naskiĝis la 27-an de februaro 1860 en Hungara reĝlando en Rozsnyó (nuntempa Rožňava en Slovakio), li mortis la 12-an de majo 1907 en Pozsony (nuntempa Bratislavo en Slovakio).

Biografio
---------

László Stromp frekventis mezlernejon en sia naskiĝurbo, poste li studis laŭvice en Reĝa Universitato de Budapeŝto, Pozsony, Halle an der Saale, Lejpcigo, Berlino, Jena. Post siaj studoj li ekinstruis kiel privata instruisto en 1887 en Luterana Teologia Akademio (Pozsony). Li atingis la instruajn rangojn eksterordinara profesoro en 1895, en la sekva jaro ordinara profesoro. Li estis tre aktiva en literaturaj luteranaj rondoj.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Somogyi Péter fogsága. Kép a protestantismusnak Oláh Miklós esztergomi érsek alatt szenvedett üldöztetése idejéből.* (Pozsony, 1891)
* *Magyar protestáns történeti adattár* (Hungara protestanta historia datenaro, 1903-1905)
* *Apáczai Cseri László, egy csángó fiú története* (1905)
* *Keresztelő János* (Johano Baptisto, Budapeŝto, 1916)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2017-01-01 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2016-04-07 per la retarkivo Wayback Machine
**Kripa** (en Sanskrito: कृप, Kṛpa en IAST literumado), konata ankaŭ kiel *Kripacharya* aŭ *Kripaĉarĝo* (en Sanskrito: कृपाचार्य) aŭ *Krupacharya* kaj *Krupaĉarĝo* aŭ plej bone fonetike verkita kiel *Kṛpāchārya* estas kvara Avataro de Brahma kaj grava rolulo en Mahabarato, unu el la Ĉiranĝivi. Li estis la filo de Śaradvān kaj Jānapadī, naskita en partikulare eksterordinara maniero. Li estis nepo de Mahariŝi Gautama. Li estas posteulo de la saĝulo Angiras. Li kun sia fratino Kripi estis adoptita de la reĝo Ŝantano. Poste Kripa iĝis *aĉarja*, nome instruisto de la reĝaj filoj, kio havigis al li la nomon *Kripaĉarja*. Lia ĝemela fratino Kripi edziniĝis al Dronao. Kripa estis inter la Maharatioj kiuj luktis en la flanko de Kaŭravoj kontraŭ la Pandavoj en la Milito de Kurukŝetro en la Hindua eposo de Mahabarato. Kun aliaj, Kripa estis konsiderata inter "riŝioj" en *Kalijugo*. Kripa estis ankaŭ unu el la sep saĝuloj "Saptariŝi" en la 8a cikla periodo Manvantara.

Notoj
-----

1. 1 2  Varkey, C.P..  (2001) *A Pilgrimage ~ Through the Mahabharata*. St Pauls BYB, p. 22–. ISBN 978-81-7109-497-4.
2. ↑  Sharma, Mahesh.  (2006) *Tales From the Mahabharat*. Diamond Pocket Books (P) Ltd. p. 42–. ISBN 978-81-288-1228-6.
3. ↑  K M Ganguly(1883-1896). The Mahabharata,Book 13 Anusasana Parva,SECTION CL sacred-texts.com,October 2003,Retrieved 2014-02-11
4. ↑  Vishnu Purana -Drauni or Asvathama as Next saptarishi Alirita la 23an de Majo 2021.

* Kategorio Kripa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 726136
 |
**Krisztián Gergye** [kristiAn gerdje], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gergye Krisztián** estas hungara dancisto, koreografo, reĝisoro.

Krisztián Gergye naskiĝis la 4-an de aŭgusto 1976 en Kőszeg.

Krisztián Gergye

Biografio
---------

Krisztián Gergye post lernado venis al Budapeŝto. Lerni baleton en tiu aĝo li malfruis, tial li frekventis kurson de indonezia popoldancisto Bagus Kentus Norontako en 1996. Post la kurso li estis konstanta partoprenanto de indoneziaj spektakloj. Baldaŭ li ricevis stipendion kaj en Javo li origine lernis la dancon. En 2001 li establis propran dancan trupon, samtempe li koreografis kaj reĝisoris. Inter 2008-2013 li laboris en Nacia Teatro (Budapeŝto), poste li estis liberprofesiulo. Li ricevis premiojn en la 2010-aj jaroj.

Liaj reĝisoraĵoj (elekto)
-------------------------

* *Kínos* (2004)
* *Lautrec táncolni fog* (2016)
* *Macskadémon* (2022)

Liaj koreografiaĵoj (elekto)
----------------------------

* *A Halál és a Lányka* (2002)
* *Csongor és Tünde* (2006)
* *Az Őrült Nők Ketrece* (2014)
* *A Pál utcai fiúk* (2019)
* *Liliomfi* (2022)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun fotoj
* hungarlingva biografio kun intervjuo kaj fotoj
* hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla en la fina parto)
*

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

* Kategorio Krisztián Gergye en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 799715
 |


* Portalo pri Biografio
**Krisztián Balassa** [KRIstiaan BAlaŝŝa], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj plennome **Balassa Krisztián László** estas hungara dirigento, pianisto, helpekzercisto, infanaktoro, altlerneja instruisto.

Krisztián Balassa
Krisztián Balassa  naskiĝis la 14-an de aprilo 1980 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Krisztián Balassa maturiĝis en muziklernejo en 1998 en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt en 2004. Lia majstro estis András Ligeti. Pli jam ekde 1986 li estis infanaktoro en Nacia Teatro (Budapeŝto) kaj Budapeŝta Ŝtata Operejo. Jam dum la studentaj jaroj inter 2002–2004 li instruis en la Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto). Inter 2006 kaj 2016 komence li estis pianisto, iom poste helpekzercisto kaj dirigento en Operetoteatro (Budapeŝto). Ekde 2016 li estas eksterlande dirigento de Stage Entertainment GMBH. Li ricevis 2 premiojn 2012.

Elektitaj dirigentaĵoj
----------------------

* Giacomo Puccini:
	+ Gianni Schicchi (2011)
	+ La Bohème (2012)
* Ferenc Farkas: Csínom Palkó (2015)
* en:Leo Fall: en:Madame Pompadour (operetta) (2010)
* Imre Kálmán: Csárdáskirálynő (2009)
* Ferenc Lehár:
	+ Víg özvegy (2009)
	+ A mosoly országa (2014)
* Jim Steinman: Tanz der Vampire

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2019-07-16. Alirita 2019-07-16.

* Kategorio Krisztián Balassa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 650347
 |
Filma anonco de Universal Pictures por la scienc-fikcia horora filmo *Frankenstein* (1931).
Filmanonco de *Killer's Kiss* de Stanley Kubrick.
**Filma anonco**, **antaŭfilmo** aŭ **antaŭprezentaĵo** estas filmeto aŭ similaĵo prezentanta resumon de filmo,​ televidserio, videoludo aŭ muzikvideo. Ĝenerale, tiuj filmetoj daŭras malpli ol tri minutojn, kaj eĉ foje nur tridek sekundojn aŭ eĉ malpli, kaj ĝenerale estas akompanataj de fonmuziko rilata al la enhavo de la filmo. En multaj anoncoj oni eĉ ne mencias tiujn, kiuj aperas en la filmo, nur se ili estas tre konataj de la publiko aŭ pro ajna kialo alloga.

Filmaj anoncoj iam estis montritaj fine de projekciita longfilmo, kaj de tie venas la uzado de la anglalingva termino *trailer* (simila al termino remorko, lasta parto de veturilo).​ Tiu praktiko ne multe daŭris, ĉar la publiko tendencas forlasi la kinejon tuj post la fino de la filmo. La filmaj anoncoj nun estas montrataj antaŭ la ĉefa filmo. Poste ili estis montritaj ankaŭ dum la reklamaĵoj de televido kaj ĉe retejoj.

La anoncoj ne estas nur mallongaj resumoj, sed foje ankaŭ precizaj kopioj de scenoj de la filmo aŭ de la filmado. Tio utilas kiel orientilo por la publiko pri la enhavo de la verko, la filmostilo, la kunteksto kaj ĝenerale kiel reklamaĵo de la kinprodukto.

Historio
--------

Ekde 1919, la firmao NSS (*National Screen Service*, Nacia Projekcia Servo) komencis fari rudimentajn reklamvideojn sur filmo 35mm, uzante filmmaterialon sen permeso de la studioj, por poste vendi ilin al projekciejoj, kiun montris ilin post la fino de montrita filmo. Kiam la filmstudioj rimarkis la potencialon de la antaŭfilmoj, ili komencis disponigi filmmaterialon al la NSS.

En la 2000-aj jaroj populariĝis intrigaj kampanjoj, per kiuj kelkaj filmoj estis anoncitaj kun longaj anticipoj de monatoj aŭ eĉ de jaroj antaŭ la premiero, ekzemple por sekvaĵoj de famaj filmoj aŭ epizodoj de popularaj filmoserioj kaj sagaoj.

La apero de Interreto kaj de la novaj ciferecaj teĥnologioj transformis tiun reklamformon ŝanĝante speciale la formaton kaj la manieron, per kiu la konsumanto venas al la konsumo (kiel, kiam, kie ktp).​ Ekzemple, Jutubo aŭ iTunes estas nuntempe grandaj ujoj de filmanoncoj. Alia nova tendenco estas la komisio al grandaj bonkvalitaj famaj reĝisoroj de la farado de filmanoncoj sendepende de la propra filmado mem.

Referencoj
----------

1. ↑  Difino de trailer en WordReference
2. ↑   Gfactor (6s de novembro 2007). The Straight Dope, eld. «Why are they called "trailers" if they're shown before the movie?». Arkivita el la originalo en la 20a de julio 2008. Konsultita la 22an de decembro 2012.
3. ↑
4. ↑
5. ↑  Transformaciones comunicativas en el consumo del trailer cinematográfico en internet Arkivita la 29an de aŭgusto 2013 en la Wayback Machine.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Filma anonco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Frame by Frame: Film Trailers de Winston Dixon, profesoro de University of Nebraska–Lincoln Film Studies Wheeler Winston Dixon


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 718001
 |
**Edward Alfred MILLIDGE** [miliĝ] (naskita la 13-an de julio 1865 en Kingston on Thames; mortinta la 22-an de marto 1941) estis angla komercisto, esperantisto kaj vortaristo, membro de la Lingva Komitato kaj de la Akademio de Esperanto (eksiĝis en julio 1932).

Esperantisto kaj redaktoro
--------------------------

Esperantisto de novembro 1903, Milligde ĉeestis de 1905 ĝis 1911 la Universalajn Kongresojn en Bulonjo ĉe Maro, Ĝenevo, Kembriĝo, Dresdeno, Barcelono kaj Antverpeno. Li redaktis kun kaj sen W. W. Mann kaj A. E. Wackrill la periodaĵon "The British Esperantist" de Brita Esperanto-Asocio kaj verkis multajn artikolojn. Kune kun Herbert F. Höveler (pseŭdonimo Ĉefeĉ) li verkis la unuan "Esperanto-ŝlosilon" celantan vastan informadon, kiu aperis en 1905.

Vortaristo
----------

Millidge kompilis klasikan Esperanto-Anglan Vortaron (*The Esperanto-English Dictionary*) kiel parulo al la Angla-Esperanta de Joseph Rhodes (1908). Ĝia unua eldono aperis en 1912 kaj estis represita dum jardekoj: 4a reviziita kaj plilarĝigita eldono en 1922, 5a reviziita kaj plilarĝigita 1924, senŝanĝa represo en 1931, 1942 (kun aldono de la tiamaj Oficialaj Aldonoj al la Universala Vortaro), 1947 kaj lastan fojon en 1956. En 1957 aperis suplemento al la vortaro verkita de Donald Broadribb, jam en 1924 "Indekso de la anglaj vortoj en la vortaro de Edward A. Millidge", verkita de George E. Gordon.

Literaturo
----------

* **1914**: Kandidatoj al la Lingva Komitato (1914). Oficiala Gazeto Esperantista 6a jaro 1914 n-ro 8 (63), p. 177

Eksteraj ligiloj
----------------

* The Esperanto-English dictionary (1912) compiled by Edward A. Millidge.

* Libroj Arkivigite je 2015-11-04 per la retarkivo Wayback Machine de kaj pri Edward A. Millidge en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo Arkivigite je 2007-12-21 per la retarkivo Wayback Machine

Fontoj
------

1. ↑  *Niaj mortintoj,* en: *Esperanto* septembro-oktobro 1946, paĝo 5.


|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
maldekstra
**La hazarda morto de anarkiisto** (itala titolo: ***La*** ***vita accidentale di un anarchico***) estas komedio de Dario Fo, unuafoje prezentita la 5-an de decembro 1970. Ĝi estas dediĉita al la "hazarda morto" (kiel la titolo sarkasme memorigas) de la anarkiisto Giuseppe Pinelli, okazinta en la policejo de Milano, en neklaraj cirkonstancoj la 15-an de decembro 1969 (la pridemandinto "falis" de la fenestro). Por eviti cenzuri la spektaklon, ĝi oficiale rilatas al simila kazo kiu okazis komence de la 20-a jarcento en Usono. 

La ago okazas en ĉambro de la centra prokurorejo en Milano kaj havas kiel protagoniston tiun "frenezulon", kiu ofte revenas al la teatro de Fo por malkaŝi malkomfortajn verojn. La frenezulo adoptas diversajn alivestiĝojn (psikiatro, juĝisto, policisto, episkopo) per kiuj la oficiala versio de la faktoj estas rivelita kun ĉiuj ĝiaj kontraŭdiroj, kaj la provo konstrui verŝajnan version aperigas aliajn ridigajn nekongruaĵojn.

Filmversio
----------

En 2022 aperis filmita versio sub la itallingva titolo ***Pino,*** ***vita accidentale di un anarchico.*** La anarkiisto, viktimo de la tragedio kiu trafis Milanon en 1969 estis ankaŭ esperantisto, nome Giuseppe Pinelli, kiu aktivis precipe en sindikata kaj politika kampo, kiel pacifisma liberecano. La unua dublaĵo de la filmo okazis ĝuste en Esperanto.

Vidu ankaŭ
----------

Giuseppe Pinelli, esperantisto

Referencoj
----------

1. ↑  (eo) Giorgio Silfer, Kortuŝa filmo pri anarkiisto kaj esperantisto, Literatura Foiro, p. 32-33, n-ro 321, februaro 2023.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 813399
 |
**Sitamarhi,** hindie **सीतामढ़ी** estas urbego kaj municipo en nordorienta Barato, en norda parto de la subŝtato Biharo, en kantono de Muzaffarpur, en la samnoma distrikto Sitamarhi, kie ĝi estas ties sidejo (almenaŭ ĝis la sismo). La loknomo konservis honore nomon de la diino Sita, kiu laŭ eposo Ramajano naskiĝis ĉi tie.

Sitamarhi

Demografio
----------

En 2013 Sitamarhi havis 106 093 da loĝantoj kun legopovo 77% en 2011 (laŭ germana Vikipedio).

Geografio
---------

Sitamarhi situas sur la nordhinda ebenaĵo laŭ averaĝa alteco de 56 m super la marnivelo laŭ rivero proksime de la ŝtatlimo kun Nepalo. Kantona sidejo Muzaffarpur troviĝas 54, Motihari 59, Darbhanga 62, Madhubani 63, subŝtata sidejo Patnao 116, Sivan 121, Kolkato 534, ĉefurbo Delhio 847, Mumbajo 1551 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

Ĉe Sitamarhi oni trovis malnovajn templorestaĵojn. Kiel administra unuo ĝi estis kreita en 1875 ene de distrikto de Muzaffarpur. La urbo estis detruita dum mallonga, sed forta sismo en 1934, la administrado ŝanĝiĝis al Dumra. Aparta distrikto Sitamarhi estis establita en 1972.

Ekonomio
--------

La grundoj ĉirkaŭ Sitamarhi estas preskaŭ ĉie fekunda kaj kultivebla. Rizoj, tritikoj, maizoj, oleaj semoj, tabakoj, legomoj kaj kelkaj fruktoj kiel bananoj kaj liĉioj estas kultivitaj. La la ĉiujaraj inundoj malhelpas la kultivadon.

Religioj
--------

78% de la populacio estas hinduoj, preskaŭ 22% estas islamanoj.

Lingvoj
-------

En Sitamarhi la oficialaj lingvoj estas la hindia kaj urdua, sed superregas la majtila lingvo.

Stacidomo de Sitamarhi

Trafiko
-------

Sitamarhi akceptas trairan fervojan linion, sed ĉe la najbara Dumra disbranĉiĝas alia linio al Muzaffarpur. 4 ĉefvojoj kaj 2 flankovojoj kuras al la urbego. La plej proksima flughaveno funkcias en Darbhanga.

Klimato
-------

Enn Sitamarhi jare pluvas inter 1100-1300 mm. La plej granda parto de la pluvokvanto okazas dum la musono, sed iomete en la cetraj monatoj pluvas.

Sitamarhi

Vidindaĵoj
----------

* pluraj preĝejoj
* pluraj festivaloj

Fontoj
------

* WikiTrans


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Barato |
**Ekstradicio** estas la ago transdoni fuĝintan kriminton al la kompetentaj juraj instancoj de alia ŝtato, kiu lin postulas por juĝi lin aŭ realigi lian kondamnon.

Ekstradicio estas rezulto de kontrakto inter du ŝtatoj. Unu ŝtato "sendas" personon al alia ŝtato, ofte por esti kondamnita tie aŭ por esti malliberata. La procedo necesas, kiam estas arestita en ŝtato persono, kiu krimis en alia ŝtato.

La Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj havas tre novan jurisprudencon pri tio. Ĝi rifuzas ekstradicion de individuo sub jurisdikcio de membroŝtato, se li estas kondamnita je mortpuno en sia devenlando. Ĝi pravigas tion, deklarante, ke la kondiĉoj ĉirkaŭ la mortpuno (sindromo de la mortkoridoro, angoro, atendado, ...) konsistas el torturo, kiu estas kontraŭa al la artikolo 3 de la eŭropa konvencio pri homaj rajtoj.).

Ekstradicikontrakto inter landoj
--------------------------------

* Francio subskribis ambaŭflankaj kontraktoj de kunlaboro rilate al ekstradicioj kun 50 landoj, inter ili:
	+ Alĝerio
	+ Aŭstralio
	+ Bosnio kaj Hercegovino
	+ Brazilo
	+ Kanado
	+ Kubo
	+ Ĝibutio
	+ Ekvadoro
	+ Usono
	+ Gabono
	+ Hindio
	+ Irano
	+ Latvio
	+ Liberio
	+ Makedonio

* En aprilo 1996 estis subskribita kontrakto inter Usono kaj Eŭropa Unio.

Kelkaj ekstradicioj
-------------------

* Marco Camenisch, extradiciita de Italio al Svisio la 18-an de aprilo 2002 pro murdo.

Referencoj
----------

1. ↑  Arrêt Soering c/ Royaume-uni, 7-an de julio 1989

* Kategorio Ekstradicio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Aleksandro la Granda, drinkulo, kiam li murdis Kliton kiu iam estis savinta lian vivon
**Heu mihi, quam malus mos est in Graecia**, greke **Οἴμοι, καθ' Ἑλλάδ' ὡς κακῶς νομίζεται** estas la komenco de aserto de Peleo en la eŭripida historio *Andromachae*, verso n. 693. Per tiuj ĉi vortoj Peleo kritikas la kutimon de multaj armeestroj kiuj mem fiere aperas en laŭdaj enskriboj - anstataŭ la batalintaj soldatoj. Ne temas pri ia mitologia kunteksto sed tre verŝajne nur pri interesaj, privataj observoj de al aŭtoro.

Klito kromnomite *la nigrulo* aŭ nur tiun ĉi verson aŭ pli multon recitis dum vespermanĝo kun Aleksandro la Granda je Samarkando en la jaro 328 a.K. Klito kiu iam estis savinta Aleksandron de la morto dum la batalo de ĉe Graniko-rivero ja kritikas la malvirton de Aleksandro fanfaronadi nur la proprajn meritojn; sekve li estis mortigita fare de la ege ebria Aleksandro. 

Quintus Curtius Rufus tradukis la versojn 693-698, kiujn laŭdire Klito diris, solene latinen tiel: "male instituisse Graecos, quod tropaeis regum dumtaxat nomina inscriberent: alieno enim sanguine partam gloriam intercipi."

Literaturo
----------

* André Aymard, "Sur quelques vers d'Euripide" ĉe *Παγκάρπεια. Mélanges Grégoire* vol. 1 (*Annuaire de l'Institut de philologie et d'histoire orientales et slaves* vol. 9, 1949) pp. 43-74; represo sub la titolo "Sur quelques vers d'Euripide qui poussèrent Alexandre au meurtre" ĉe A. Aymard, *Etudes d'histoire ancienne* (Parizo 1967) pp. 51-72
* J. R. Hamilton, *Plutarch: Alexander. A commentary* (Oksfordo: Clarendon Press, 1969) p. 144
* Hans Ulrich Instinsky, "Alexander, Pindar, Euripides" ĉe *Historia* vol. 10 (1961) pp. 248-255 JSTOR
* François Ripoll, "Les intentions de Quinte Curce dans le récit du meurtre de Clitus (VIII, 1, 19-52)" ĉe *Bulletin de l'Association Guillaume Budé* (2009 no. 1) pp. 120-142
* P. T. Stevens, *Euripides: Andromache* (Oksfordo: Clarendon Press, 1971) pp. 178-179

Eksteraj ligiloj
----------------

* tekso en la greka ĉe Vikifontaro

Notoj
-----

1. ↑  Traduko: *Mi plendas malvirton en Grekujo...*
2. ↑  "Historiae" 8.1.28-29; traduko: *Estas malbona karaktero de la grekoj ke ili aperigas sur monumentoj nur la nomojn de la gvidintoj kvankam la gloraj venkoj ŝuldiĝas al la sango de aliaj personoj!*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 832622
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitolaj artikoloj vidu la paĝojn Bello (Kolombio) kaj Bello (Metroo de Medellín). |

**Bello** [BEljo] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la okcidento de la nordokcidenta komarko Jiloca [ĥiLOka], kies komarka ĉefurbo estas Calamocha, lime kun la provinco Gvadalaĥaro kaj kun la provinco Zaragozo. En la municipa teritorio de tiu municipo estas interpretejo de la Lageto Gallocanta. Parto de la municipa teritorio estas okupata de la Natura Rezervejo Lageto Gallocanta, je kies sudo estas la urba kerno.

Geografio
---------

Ĝi estas je 93 km de Teruelo, provinca ĉefurbo, kaj nordokcidente de Caminreal kaj la akso de Calamocha al Teruelo. La urba kerno estas sur 1005 msm, pro kio estas tre malvarma klimato. Proksimaj loĝlokoj estas Torralba de los Sisones kaj Las Cuerlas.

Historio
--------

Kamparkruco (*peirón*).
Estas restaĵoj de epoko de iberoj kaj keltiberoj kaj poste de romianoj. La zono venis al posedo de kristanoj post la venko de Alfonso la 1-a la Batalema. En 1248 ĝi sendependiĝis disde Daroca. 

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Bello kie oni malaltiĝis ĝis nunaj 224.

Aktualo
-------

Bazo de ekonomio estis agrikulturo (cerealoj), kaj brutobredado. Nune rura turismo.

Estas altiraĵoj en la urbo, nome la preĝejo kaj la ermitejo, restaĵoj de kastelo, blazondomoj, kamparkrucoj (*peirones*), piedirado tra proksimaj naturaj lokoj ĉefe al la Lageto Gallocanta ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Teruelo

Notoj
-----

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 800973
* GND: 1153853809
* VIAF: 317152080579307230004
 |
---

**Krobica** (germane *Krobsdorf* ĝis 1945) estas ĉena vilaĝo en Pollando en Malsupra Silezio en Distrikto Lwówek Śląski en Komunumo Mirsk en Izera Montaro.

* Konstruaĵo de fajrobrigado.Konstruaĵo de fajrobrigado.
* Biblioteko.Biblioteko.
* La plej alta konstruaĵo en la vilaĝo.La plej alta konstruaĵo en la vilaĝo.

Historio
--------

La unua priskribo pri la vilaĝo devenas el la 13-a jarcento kaj temas pri tiam nomata *Krebsdorf*. Ĝi disvolviĝis en la 14-a jarcento pro minado de stana erco en proksima Gierczyn. Dume kelkcent da jaroj la vilaĝo estis proprietaĵo de familio de Schaffgotsch. En la jaro 1613 pro pesto mortis ĉiuj loĝantaroj escepte familianoj de loka juĝisto. De 1756 en Krobica ekspluatis stanon, kaj poste kobalton, kio finis en 1803. En 1840 loĝis ĉi tie jam 306 da ŝpinaĵistoj. Ĉi tie naskiĝis pastoro Johano Kristoforo Schwedler (1672-1730), kiu estis adepto de pietismo kaj kiu estis aŭtoro de ĉirkaŭ 400 da popularaj religiaj kantoj. En la jaroj 1945-47 la vilaĝo mallonge nomiĝis *Rakówek*. En 1979 ĉirkaŭe de la vilaĝo oni dokumentis gangon de kasiterito, kiu havas grandan minadan perspektivon.

* Kategorio Krobica en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Bibliografio kaj fontaĵo
------------------------

* (pole)
* (pole)

---

**Vilaĝoj de Komunumo Mirsk**:  

Brzeziniec • Gajówka • Giebułtów • Gierczyn • Grudza • Kamień • Karłowiec • Kłopotnica • Kotlina • **Krobica** • Kwieciszowice • Mlądz • Mroczkowice • Orłowice • Proszowa • Przecznica • Rębiszów
**Krisztina Varga** [kristina], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Varga Krisztina** estas hungara reĝisoro, koreografo, dancisto.

Krisztina Varga naskiĝis la 10-an de junio 1982 en Budapeŝto.

Krisztina Varga en 2017
Krisztina Varga en 2020
Krisztina Varga

Biografio
---------

Krisztina Varga estis edukita en Budakeszi (tuj apud Budapeŝto). Jam dum la bazlernejaj jaroj ŝi aliĝis amatore al teatra trupeto, sed dancon ŝi studis private de Béla Földi nur ekde sia aĝo 20. Ŝi studis ankaŭ filmon en Scienca Universitato de Szeged, poste ŝi akiris reĝisoran diplomon en Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto) en 2014. Ŝiaj plej gravaj instruistoj estis Csaba Horváth (koreografo) kaj Andor Lukáts. Ekde 2009 ŝi estis aktiva en dancaj spektakloj.

Ŝiaj reĝisoraĵoj (elekto)
-------------------------

* György Fekete: *Keselyűfészek*
* *Mesterség felé* (danca spektaklo, ankaŭ kunkoreografo kaj dancisto)

Ŝiaj roloj (elekto)
-------------------

* János Arany: *Toldi* (spektaklo) - flankorolanto
* Gábor Presser-Anna Adamis: *Popfesztivál 40* (muzika spektaklo) - flankorolanto

Ŝiaj koreografiaĵoj (elekto)
----------------------------

* György Fekete: *Dögkeselyű* (muzika spektaklo)
* Attila Szervác: *Ébredés* (danca spektaklo)

Fontoj
------

*

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Krisztina Varga en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 744681
 |



* Portalo pri Biografio
La **Centra Komitato** estas centrala organo de multaj partioj, speciale uzita en Komunistaj partioj.

Koncepto
--------

La koncepto de Centra Komitato naskiĝis de Vladimir Lenin. Socialistaj partioj (kiel eŭropaj partioj) intendis parlamentan politikan partion, kiu gajnas politikan potencon tra demokrata baloto. La Socialdemokrata Partio de Germanio sekvis tiun vidon. Sed Lenin kontraŭis pri tradician vidon de marksismo.

Laŭ Lenin, Por renversi registaron kaj defendi solan politikan potencon kontraŭ aliaj politikaj frakcioj, komunista partio necesas centran organon por kontroli ĉiun partion kaj ekzekuti partiajn politikojn. Tiel "centra organo" de Partio havas gravan potencon en Partio. Lenin kreis centran komitaton en sian politikan partion, Rusia Socialdemokrata Laborpartio (Bolŝeviko).

### Ĉinio

Kontraste al Sovetunio, Ĉina Komunista Partio ankaŭ havas centran komitaton en Partio, tamen la kontrola potenco de partio estas dependita de Centra Milita Komisiono. Ĉina Komunista Partio sekvis politikan struktudon de Sovetunio, aldonis sian politikan organon laŭ Ĉinio. Laŭ fondinto de ĈKP, Mao Zedong grave pensis pri rolo de militfortoj, tiel la ŝtatestro de Ĉinio necesis kapti du postojn, ĝeneralan sekretarion de CK kaj prezidanto de CMK.

Historie, Centra Komitato estas rekonata kiel centra organo, sed nur administranta organo. Dum la Kultura revolucio, Centra Komitato ĉesis funkcion pro politika rivaleco kun Mao Zedong. Malgraŭ Centra Komitato estas grava organo de ĈKP. La famaj politikistoj kiel estis membro de komitato.

Vidu ankaŭ
----------

* Centra Komitato de Komunista Partio de Sovetunio
* Centra Komitato de Komunista Partio de Ĉinio
* Internacia Centra Komitato
* Centra Milita Komisiono
**Kromnomo** laŭ PIV estas kvazaŭ sinonimo de alnomo, kaŝnomo. Temas pri neoficiala nomo de unuopulo kiu uzas ĝin kiel pli facila, familiara, amika nomo. Ties uzado povas respondi al diversaj necesoj aŭ simple emoj. Se la celo de la neformala nomo estas esprimi specialan afekcion al la alparolato, temas pri **karesnomo**.

Historie, ankaŭ laŭ PIV, kromnomo estus la tria aŭ kvara nomo de Roma civitano, esprimanta origine personan distingon.

Karesnomoj
----------

En Esperanto oni povas krei karesnomojn per la sufiksoj *-ĉj-* por viraj personoj kaj *-nj-* por inaj personoj. Antaŭ ĉi tiuj sufiksoj oni uzas mallongigitan formon de la nomo. Oni kutime konservas ĉirkaŭ 1 ĝis 5 literojn.

Ekzemploj:

* oĉjo, karesnomo interalie de Oleg Ĉajka, en familia lingvaĵo ankaŭ simple de onklo
* Ulĉjo Okzal, franca popolkanto
* anjo, karesnomo interalie de Anjo Amika

### Ĉu efektive uzatas neregule faritaj esperantaj karesnomoj?

Unuopaj homoj en la 2020-aj jaroj laŭdire ankaŭ proponas neoficialajn sufiksojn *-pj-* por neduumuloj kaj en proponoj de aparte seksneŭtrala lingvaĵo *-j-* por ĉiuj. Ankoraŭ mankas konkretaj ekzemploj kun vikipediaj artikoloj aŭ eksteraj referencoj pri konataj aplikoj de tiaj uzoj. Se iam ekaperos tiaj neregule faritaj esperantaj karesnomoj, povas esti preferinde rigardi tiajn vortojn kiel nekunmetitajn.

Retnomoj
--------

Retnomo estas kaŝnomo, kiun oni uzas enrete. Kutime retnomoj estas uzataj je retforumoj, blogoj, babilejoj, ktp. La uzado de retnomoj helpas kuraĝigi partoprenon de malkuraĝuloj aŭ anonimuloj kaj malhelpas la identigon de la retuzantoj, kio povas esti el utila ĝis necesa.

En Vikipedio kelkaj uzantoj uzas retnomojn kiuj absolute kaŝas sian veran identecon dum aliaj metas sian propran nomon tute aŭ parte.

Referencoj
----------

1. ↑  Bertilo Wennergren (2020-01-01).  J° kaj PJ°. *Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko*. Arkivita el la originalo je 2020-02-09. Alirita 2020-02-09.

* Kategorio Kromnomo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**János Pelle** [jAnoŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Pelle János** estas hungara verkisto, ĵurnalisto, publikigisto, altlerneja instruisto. Lia parenco estis László Tabi.

János Pelle naskiĝis la  7-an de februaro 1950(nun 1950-02-07) en Budapeŝto.

Biografio
---------

János Pelle devenis el juda familio. Li maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li akiris pedagogian diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1974. Post la diplomo li laboris aŭ en eldonejoj, ĉe revuoj aŭ li instruis en Kalvinana Universitato Gáspár Károli, Altlernejo de Dunaújváros kaj Juda Universitato (Budapeŝto). Li kandidatiĝis en 1985 antaŭ la Hungara Scienca Akademio kun scienca grado Ph.D. kaj en la sama jaro li ricevis premion. Li edziĝis en 1974.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Antiszemitizmus és totalitarizmus* (1991)
* *Midőn a vér...* (filmo, 1994, scenaristo)
* *Zsidó gombolyag* (2007)
* *Tabi László, ahogy én láttam* (2012)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungara kaj hebrea Vikipedioj

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo
2. ↑   usona filma datenaro

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 833921
* GND: 1139918974
* LCCN: n82154506
* VIAF: 19801027
* ISNI: 0000 0001 0876 787X
* SUDOC: 059399384
* BNF: 126766001
 |




* Portalo pri Biografio
*Kronado de la Virgulino* (1645), kun krono el rozoj, far Velázquez.
En la katolika kaj ortodoksa kristanismo la **Kronado de la Virgulino** estas okazintaĵo en la vivo de Maria, la patrino de Jesuo. Ĉi tiu kredo apartenas al la tradicio kaj al la referencoj kiuj aperas en la libroj de la Biblio en la ĉapitro 12 de Apokalipso. Ĝia promocio troviĝas en rakontaĵo atribuita al sankta Melitono, episkopo de Sardes (urbo en nuna Turkio) en la 2-a jarcento, kiu estis diskonigita en la kristana okcidento en la 6-a jarcento fare de Gregorio de Tours kaj pli malfrue en la 13-a jarcento de Jacopo della Voragine en lia ora legendo.

Laŭ la tradicio, tuj post la morto de la dipatrino, Maria supreniris en la ĉielon kaj tie estis kronita de Kristo, Javeo aŭ la Triunuo. La *Kronado de la Virgulino* estas la kvina glora mistero de la katolika rozario.

Vidu ankaŭ
----------

* Oddi Altaro

* Kronado de la Virgulino Maria en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kronado de la Virgulino Maria en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ekzemplo de moderna kartuno. La teksto estis elprenita de kartunisto Greg Williams el vikipedia artikolo pri Dro. Seuss.
**Kartuno** estas formo de du-dimensia ilustraciita vida artaĵo. Dum la specifa difino ŝanĝiĝis laŭ la tempopaso, la moderna uzado referencas al tipe ne-realisma aŭ duon-realisma pentraĵo intencita kiel satiro, karikaturo aŭ humoro, aŭ al la arta stilo de tiaj verkoj. Artisto, kiu kreas kartunojn, estas nomata kartunisto.

La termino *kartuno* originiĝis en la Mezepoko kaj dekomence aludis al preparaj desegnoj por artaĵo, kia pentraĵo, fresko, tapiŝo, aŭ vitralo. En la 19a jarcento, ĝi ŝanĝis por aludi al humoraj ilustraĵoj en gazetoj kaj ĵurnaloj, kaj komence de la 20a jarcento kaj antaŭen ĝi aludis al bildstrioj aŭ animaciitaj filmoj.

Kartunistoj
-----------

* Charles Addams
* Carl Barks
* Honoré Daumier
* Will Eisner
* Carlos Latuff
* Henry Monnier
* Rodolphe Töpffer

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Kartuno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Bildliteraturo
* Kartono
* Punch (gazeto)
* Rafaelaj Kartunoj

Notoj
-----

1. ↑  Becker, Stephen. *Comic Art in America*. Simon & Schuster, 1959.
**Printempo de morto,** origine hungare *Halálos tavasz* estas grava nigra-blanka filmo en Hungario.

Rolantoj
--------

* Pál Jávor, la amanto
* Katalin Karády, fraŭlino Edit
* Éva Szörényi
* Artúr Somlay, patro de Edit
* Tivadar Bilicsi
* György Kürthy, parlamentano
* Gyula Kamarás, grafo, kiu amindumas al Edit
* Paula Bacsányi, Károly Hajagos, László Misoga, Éva Szaplonczay, Ilona Tasnádi kaj aliaj figurantoj

Historio
--------

Soleca viro (Pál Jávor) promenadas sur bordo de Danubo, poste hejmenvenas, skribas adiaŭan leteron kaj mortigas sin. Dum la skribado venas mozaikoj, kiuj kaŭzis la sinmorton.

Grafo amindumas al fraŭlino Edit, sed ankaŭ Pál Jávor ekvidas Edit-on kaj tuj ekamas ŝin. Poste Edit havas 2 amantojn. Fine Pál Jávor forvojaĝas, kie li konatiĝas kun alia fraŭlino (Éva Szörényi). Ili planas la geedziĝon, sed en la lasta minuto aperas Edit, ĉar ŝi tiel decidas, ke Jávor pli bone konvenas. Jávor ne povas decidi.

Kaj la romano, kaj la filmo estis malpermesita, tamen ambaŭ portis sukcesojn. En la filmo debutis Katalin Karády, kiu post la filmo iĝis el nekonato al famulo. En la filmo estas parto, kiu iom ŝokis la publikon: ombro de Karádi sur la muro senvestiĝas.

Fontoj
------

* hungare
* hungare


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Peter T. Daniels** (naskiĝis la 11-an de decembro 1951) estas usona lingvisto, fakulo pri la diversaj skribsistemoj de la mondo kaj ilia klasifiko (t.n. «tipologio»).

Biografio
---------

P.T. Daniels studis lingvojn ĉe la Kornela Universitato kaj la Universitato de Ĉikago. Li instruis ĉe la Universitato de Viskonsino-Milvokio kaj Ĉikaga Ŝtata Universitato. Nun li loĝas en Novjorko.

Kunlabore kun William Bright li redaktis la ampleksan verkon en:The World's Writing Systems (t.e. «La skribsistemoj de la mondo»), renoman en la anglalingva lingvoscienco.

Novaj terminoj
--------------

En serio de siaj publikaĵoj ekde 1990 P.T. Daniels reviziis la klasifikon de skribsistemoj; ĝi pleje impresis per redifino de la termino alfabeto, kaj enkonduko de neologismoj *abĝado* (angle *abjad*) kaj *abugido* (angle *abugida*). Tiuj terminoj enmodiĝis en la anglalingva literaturo; la angla Vikipedio uzas ilin kiel definitive establitajn, kvankam en diversaj landoj oni kritikas tiujn reviziojn.

*Abĝado* tradicie estas nomata «konsonanta skribsistemo» — termino sistema, memklariga, radikŝpara. Vd la sekcion *Pri la termino «abĝado»*
en tiutitola artikolo.

*Abugido* tradicie estas nomata «konsonanta-silaba alfabeto». Ĉi-okaze temas ne pri skribsistemo, sed pri la grafemoj de esence silaba skribsistemo; P.T. Daniels ofte konfuzas tiujn nociojn.

La plej ŝoka ŝanĝo koncernas la terminon **alfabeto**. P.T. Daniels nomas tiel la konsonanta-vokalan skribsistemon kaj ties liter-aron (plu la sama konfuzo); li rifuzas tiel nomi la liter-arojn senvokalajn: «La t.n. fenica alfabeto, hebrea alfabeto, araba alfabeto ktp estas malĝuste nomataj „alfabetoj", ĉar ili fakte estas abĝadoj». Ĉi tiu ŝanĝo tro devias de kutima internacia vortuzo komunlingva kaj faka, do ĝi malofte estas obeata; ekz‑e la angla Vikipedio, kiu ĝenerale sekvas la Danielsan sistemon kaj faras la ĵus cititan deklaron, tamen titolas la koncernajn artikolojn en:Hebrew alphabet, en:Arabic alphabet ktp. Strange estas deklari principon kaj sisteme ĝin malobei.

Verkoj
------

* Kiel tradukisto kaj prilaborinto:
	+ Gotthelf Bergsträsser: *Introduction to the Semitic Languages. Text Specimens and Grammatical Sketches.* Translation with Notes and Bibliography and an Appendix on the Scripts. Eisenbrauns, Winona Lake IN 1983, ISBN 0-931464-10-2.
* Kunredaktore kun William Bright:
	+ *The World’s Writing Systems.* Oxford University Press, New York NY k.a. 1996, ISBN 0-19-507993-0.
* Kiel tradukisto:
	+ Pierre Briant: *From Cyrus to Alexander. A History of the Persian Empire.* Traduko el la franca en la anglan.

Eisenbrauns, Winona Lake IN 2002, ISBN 1-57506-031-0.
**Kriva Reka** estas unu el la kvin riveroj kiuj drenas la Nordorientan regionon de Norda Makedonio.

La rivero longas proksimume 75 km kaj ĝia akvokolekta areo estas 1002 km². Ĝi estas la plej granda alfluanto de la rivero Pčinja.

Komenco kaj fino de la rivero
-----------------------------

La rivero fontas proksimume 2 km nord-norde de la pinto de la monto Tsarev vrv (2085 m super marnivelo) en la Osogovo-Montoj en orienta Norda Makedonio.

La fonto situas je alteco de ĉirkaŭ 1930 m. Ĝi enfluas en la riveron Pčinji je alteco de 294 m ne malproksime de la vilaĝo Klečevce.

Domegoj laŭ la rivero
---------------------

Sur ĝia kurso, la rivero iom post iom fluas tra la sekvaj vilaĝoj:

Kostur, Uzem, Ĵidilovo, Trnovo, Kriva Palanka, Konopica, Psača, Odreno, Krilatica, Ketenovo, Kuklica, Beljakovce, Dovezence kaj Klečevce.

La kurso de la fluo
-------------------

Kriva Reka fluas tra pluraj gorĝoj (Židilovsko-Palanečka, Psachka, Markova, Vakufska Klisura), kiuj alternas kun eroziovastigoj (Uzemsko, Trnovechko, Sredorečko) kaj valoj (Slaviška, Kumanovska).

Ĝis la vilaĝo de Opila, la rivervalo konsistas ĉefe el kristalaj rokoj (gnejso, glimo, klorito, moskovita ardezo). Pli laŭflue al la vilaĝo Beljakovce, ĝi konsistas el terciaraj vulkanaĵoj: andezitoj, ignimbritoj, tofoj, breĉioj, ktp.

De la vilaĝo Beljakovce ĝis la enfluejo de la rivero Pčinja, la Kriva Reka rivervalo konsistas el Eoceno ( maraj) sedimentoj: sabloŝtonoj kaj tapaj kalkŝtonoj.

Pluaj fotoj
-----------

* Kriva Reka en la urbo Kriva PalankaKriva Reka en la urbo Kriva Palanka
* Kriva Reka kun ĝiaj alfluantojKriva Reka kun ĝiaj alfluantoj
* Kriva Reka en KratovskoKriva Reka en Kratovsko
* Kriva Reka inter la vilaĝoj Uzem kaj KosturKriva Reka inter la vilaĝoj Uzem kaj Kostur

Referencoj
----------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Крива Река en la makedona Vikipedio.* 

* Kategorio Kriva Reka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kokluktado en Meksiko, ĉirkaŭ 1913.
Kokluktado en Meksiko.
**Kokluktado** aŭ pli precize **luktado de virkokoj** estas batalo inter du virkokoj kutime de la sama speco aŭ raso, okazinta ne nature, sed organizita de homoj por plezuro kaj vetado.

La plej antikvaj kokluktoj el kiuj oni havas registrojn okazis en Azio. En Ĉinio jam okazis antaŭ du mil kvin cent jaroj kaj eble mil jarojn antaŭe estis okazigitaj en Hindio. En Antikva Romo ili estis uzataj por akiri kuraĝon. La kokoluktoj estis floranta en la antaŭkoloniaj Filipinoj antaŭ la alveno tien de hispanoj, laŭ registroj fare de Antonio Pigafetta, nome la itala kronikisto formanta parton de la ekspedicio de Fernão de Magalhães en 1521, kiam tiu praktiko estis registrita por la unua fojo. Tiu praktiko estis en tiu mondoregiono normale se oni konsideras, ke la specio plej verŝajne devenas el Sudorienta Azio. Poste, tiu praktiko estis portita de hispanoj al Hispanameriko, kiam ĉefaj rilatoj de Filipinoj estis faritaj al pacifika marbordo de Meksiko. De tie plej verŝajne la praktiko migris al suda Hispanio, kie same populariĝis.

Konsiderante, ke la praktiko konsistas en la trejnado de la virkokoj al mortigo de la rivalo, tio inkludas batalemon, uzadon de drogoj, uzadon de artefaritaj spronoj ktp. la propra batalo rezultas unue en suferado de ambaŭ luktantoj, tre ofte en gravaj vundoj kaj foje eĉ de morto de unu aŭ eĉ de ambaŭ rivaloj. Temas pri fitraktado kontraŭ bestoj. Pro tio la kokluktado estas malpermesita en multaj landoj (tolerita en aliaj), kvankam foje okazas ĉu esceptoj ĉu eksterleĝaj bataloj. Ĉar la praktiko celas monvetadon, tre ofte estas grandaj ekonomiaj interesoj en la bredado de la virkokoj, la organizado de la bataloj, la vetorganizado ktp.

Notoj
-----

1. ↑  COCKFIGHTING: A blood sport for roosters In Defense of Animals Alirita la 31an de Januaro 2021.
2. ↑  Obispos de EE. UU. respaldan prohibición de peleas de gallos en Nuevo México 29/01/2007 Aciprensa Alirita la 31an de Januaro 2021.
3. ↑  Las peleas de gallos, entre la tradición y la polémica 27/06/2006 La Voz de Lanzarote Alirita la 31an de Januaro 2021.

* Kokluktado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kokluktado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)