recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Michael** aŭ **Miĥaelo** (la 17-an de marto 1973, Kameruno — la 19-an de aprilo) estis la unua vira 'parolanta' gorilo. Li havis funkcian vortprovizon de pli ol 600 signoj de Usona signolingvo, instruita de Koko, virina gorilo; doktoro Francine Patterson (al kiu la goriloj aludis per signo "*penni*"); kaj alia personaro de Universitato Stanford. Miĥaelo, orfo, pasigis la plej parton de sia vivo en Woodside, Kalifornio, kie li fariĝis loka famulo kaj konata pentristo, kreante vivkolorajn abstraktajn verkojn.

Biografio
---------

Miĥaelo estis gorilo, kies gepatroj estis mortigitaj, kiam li ankoraŭ estis infano. Laŭ la filmo *Koko: Konversacio kun Gorilo*, liaj prizorgantoj sentis, ke li provis rilati la morton de sia patrino pro la manoj de ŝtelĉasistoj uzante signolingvon. En la aĝo de tri jaroj li estis alportita por vivi kun Koko en Stanford.

La plej ŝatata koloro de Miĥaelo estis flava, kaj liaj plej ŝatataj televidaĵoj estis Sezamostrato kaj Najbarejo de Mistero Roĝerso. Li ĝuis aŭskulti Luĉano Pavarotti kaj rigardadi bildojn. Miĥaelo ankaŭ ĝuegis pentrarton, kaj konsideris ĝin tre serioze, kontraŭe al Koko, kiu pentrus amuze.

Uzado de lingvo
---------------

Miĥaelo havis vortprovizon de pli ol 600 signoj, kelkaj de kiuj li lernis de Koko. Ili ambaŭ uzis 'fetoro' por 'floro' kaj 'lipo' por 'knabino'. Pro la muskol-skeleta diferenco inter simioj kaj homoj, la du goriloj uzis modifitan version de signoj de Usona signolingvo, adaptitaj por iliaj fizikaj kapablecoj.

"Squash meat gorilla. Mouth tooth. Cry sharp-noise loud. Bad think-trouble look-face. Cut/neck lip (girl) hole."

Morto
-----

Miĥaelo mortis pro koratako je la 19-an de aprilo 2000. Koko kaj lia pli freŝa potenca amiko, Ndume, funebris lian forpason dum pluraj monatoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Koko
* Ĉantek
* Dian Fossey
* George Schaller
* Jane Goodall
* Kanzi
* Monta gorilo
* Primatoj
* Primata uzado de Usono signolingvo

Referencoj
----------

1. ↑  "Citaĵo el la reto" Arkivigite je 2019-01-28 per la retarkivo Wayback Machine La Gorila Fondaĵo / Prenite la 23 oktobro, 2016
2. ↑  "KokoFLIX Videoblog Archive" Arkivigite je 2012-02-12 per la retarkivo Wayback Machine La Gorila Fondaĵo / Koko.org, la 23 Marto, 2008.
**MÜLLER Sándor** (pro. myler) estis hungara kemiisto, universitata profesoro, ano korespondanta de la MTA (1946 kaj denove 1949), laŭreato de Kossuth-premio (1953) naskita en Arado la 12-an de oktobro 1903 kaj mortinta en Budapeŝto la 21-an de januaro 1966.

Memortabulo pri Sándor Müller

Biografio
---------

Sándor Müller akiris diplomon de instruisto kaj doktoriĝis pri filologio en la Universitato de Budapeŝto en 1925. Li studis ankaŭ en la teknikuniversitato. Unu jaron li laboris en Berlino-Dahlem ĉe profesoro Hess. Reveninte, li estis kemiisto de Instituto Biologia de Tihany dum dek jaroj kaj li faris plurajn studvojaĝojn eksterlande. De 1936 li estis esplorkemiisto de fabriko Chinoin en Bp. de 1938 adjunkto pri organika kemio en la Universitato de Budapeŝto, de 1940 privatprofesoro, en 1943 publika eksterordinara profesoro, ĝis 1948 samtempe teknikgvidanto de la lakfabriko Krayer. De 1954 li prelegis teorian organikan kemion en ELTE, de 1957 en la universitato pri kemiindustrio de Veszprém. De 1965 li gvidis la esplorgrupon de Stereokemio de MTA. En 1953 li ricevis premio Kossuth.

Verkoj
------

* *Über Alyzaringlykoside und Alyzarinbioside* (kun Géza Zemplén, Berichte der Deutschen Chemischen Gesellschaft, 1929);
* *Über das Anhydro-ß-methylhexosid aus Triacetyl-4- toluol-sulfonyl-ß-methylglucosid* (Berichte der Deutschen Chemischen Gesellschaft, 1934);
* *Über die Dimerisation des Isoeugenol-methyläthers* (Harzphenole I) (M. Raltschewa és Papp M.-al, Berichte der Deutschen Chemischen Gesellschaft, 1942).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**Kálmán Lux** [luks], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lux Kálmán** estis hungara arkitekto, profesoro.

Kálmán Lux  naskiĝis la 14-an de februaro 1880 en Hungara reĝlando en vilaĝo Bujakovo (hungarlingve: Bikás, nun urboparto de Brezno en Slovakio). Li mortis la 21-an de decembro 1961 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Kálmán Lux akiris diplomon en Reĝa Teknika Universitato József en 1901. Post siaj studoj li laboris en restaŭroj de historiaj monumentoj (ekzemple Kunkatedralo Ĉieliro (Kecskemét)) kaj li helpis instruadon de István Möller en la universitato. En 1914 li doktoriĝis, post 3 jaroj li estis nomumita privata profesoro. Dum la Hungara Sovetrespubliko li respondecis pri historiaj monumentoj, tial post la falo li ne rajtis longe labori en ŝtataj firmaoj, do li estis privata arkitekto. En 1934 li estis nomumita teknologia ĉefkonsilisto de restaŭradoj de historiaj monumentoj. En 1950 li estis nomumita publika eksterordinara profesoro. Li unufoje ricevis premion.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A selmecbányai óvár* (1914)
* *A budai várpalota Mátyás király korában* (1920)
* *Visegrád vára* (1932)

Elektitaj projektoj
-------------------

* Preĝejo Dipatrino de Hungaroj (Monto Gellért)
* Luterana preĝejo (Rudabánya)
* Palaco de Lillafüred
* restaŭroj aŭ arkeologiaj esploroj de fortikaĵoj en Visegrád, Esztergom, Buda

Fontoj
------

* hungarlingva biografio[*rompita ligilo*]
* hungarlingva biografio

* Kategorio Kálmán Lux en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 551110
* GND: 1155101081
* LCCN: no93009350
* VIAF: 43869535
* ISNI: 0000 0000 8015 7905
 |
**Sir Henry MORGAN** (kimre: Harri Morgan, ĉ. 1635 - 25-an de aŭgusto 1688) estis kimra korsaro, terposedanto, sklavposedanto kaj, poste, vicreganto de Jamajko. Ekde sia bazo en Port Royal, Jamajko, li trudeniris koloniojn kaj ekspediciojn al la hispanaj teritorioj de Ameriko, riĉiĝante kiam li faris tion. Per la rabo-mono de la atakoj li aĉetis tri grandajn sukerkan-plantejojn sur la insulo.

Multe de la frua vivo de Morgan estas nekonata. Li naskiĝis en suda Kimrio, sed oni ne scias, kiel li iris al Karibio, aŭ kiel li komencis sian karieron kiel korsaro. Li verŝajne estis membro de grupo de rabistoj gvidita de Sir Christopher Myngs en la komencaj 1660-aj jaroj. Morgan iĝis proksima amiko de Sir Thomas Modyford, la Guberniestro de Jamajko. Kiam diplomatiaj rilatoj inter la la reĝlandoj Anglio kaj Hispanio plimalboniĝis en 1667, Modyford donis al Morgan letereton, permesilon por ataki kaj kapti hispanajn ŝipojn. Morgan poste faris sukcesajn kaj tre profitajn atakojn kontraŭ Princa Haveno (nun Camagüey en moderna Kubo) kaj Porto Bello (en nuna Panamo). En 1668 li ŝipis al Marakajbo kaj Ĝibraltaro, ambaŭ ĉe la lago Marakajbo en nuntempa Venezuelo. Li trudeniris ambaŭ grandurbojn kaj forrabis la riĉaĵojn antaŭ detruado de granda hispana eskadrono kiam li eskapis.

En 1671 Morgan atakis Panamurbon, alteriĝante sur la kariban marbordon kaj trairante la istmon antaŭ ol li atakis la urbon, kiu estis sur la Pacifika marbordo. La batalo estis malvenko por la hispanoj, kvankam la korsaroj profitis malpli ol en aliaj atakoj. Por pacigi la hispanojn, kun kiuj la angloj subskribis pacan traktaton, Morgan estis arestita kaj sendita al Londono en 1672, sed estis traktita kiel heroo fare de la ĝenerala popolo kaj de la ĉefaj reprezentantoj de la registaro kaj reĝo, inkluzive de Karlo la 2-a.

Morgan estis nomumita Kavaliro en novembro 1674 kaj revenis al Jamajko baldaŭ por servi kiel la vicguberniestro de la teritorio. Li deĵoris en la Asembleo de Jamajko ĝis 1683 kaj dum tri okazoj li funkciis kiel Guberniestro de Jamajko en la foresto de la reganto. Memoraĵo publikigita de Alexandre Exquemelin, iama ŝipkamarado de Morgan, akuzis la korsaron de ĝeneraligita torturado kaj aliaj deliktoj; Morgan alportis kalumnion kontraŭ la anglaj eldonistoj de la libro kaj venkis, kvankam la nigra bildo portretita de Morgan tuŝis la vidpunkton de la historio pri la kimra korsaro. Li mortis en Jamajko la 25-an de aŭgusto 1688. Lia vivo estis romantikigita post lia morto kaj li iĝis la inspiro por pirat-temaj verkoj fikciaj.

* Henry Morgan en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Henry Morgan en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 641776
* GND: 118736884
* LCCN: no2011014835
* VIAF: 47557279
* ISNI: 0000 0001 1443 3446
* SUDOC: 084271884
* BNF: 14601189v
* NDL: 00621162
* NKC: xx0069925
 |
Fasado de Saint-Germain-l'Auxerrois
La **preĝejo Saint-Germain-l'Auxerrois** estas religia konstruaĵo lokita en la nuna 1-a arondismento de Parizo. Ĝi troviĝas fronte de la palaco Luvro, proksime al la urbdomo de la 1-a arondismento.

Historio
--------

Kvankam la historio de la preĝejo ekas je la merovida periodo, nenio restas el tiu epoko. La plej malnova parto de la konstruaĵo estas la romanikstila turo, kiu datiĝas de la 12-a jarcento. Je la sekvinta jarcento aperis la okcidenta portalo, la ĥorejo kaj la kapelo de la Virgulino. Sed la preĝejo estis plejparte rekonstruita dum la 15-a jarcento, precipe kun la kreado de la porĉo.

Saint-Germain-l'Auxerrois fariĝis la persona preĝejo de la reĝa familio, post la alveno de la Valezianoj, ĉar ĝi estis proksima al la palaco. La konstruaĵo estis pliposte severe damaĝita dum la 18-a jarcento : la vitraloj kaj la timpano de la portalo malaperis. Okaze de la revolucio, Saint-Germain aliformiĝis en furaĝstaplo, kaj sekve en presejo. Renovigo komenciĝis dum la reĝado de Ludoviko-Filipo, kaj estis finpretigita far Eugène Viollet-le-Duc.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de religiaj konstruaĵoj de Parizo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Preĝejo Saint-Germain-l'Auxerrois (Parizo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Preĝejo Saint-Germain-l'Auxerrois (Parizo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* **(fr)** [*rompita ligilo*]

Galerio
-------

* Claude Monet, 1867Claude Monet, 1867
* 
* 
* El sudorientoEl sudoriento
* TuroTuro
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
***And the Band Played On: Politics, People, and the AIDS Epidemic*** estas libro de 1987 de la ĵurnalisto de San Francisco Chronicle Randy Shilts. La libro kronas la eltrovon kaj disvastiĝon de VIH kaj Aidoso kun speciala emfazo je registara indiferento kaj politikaj internaj bataloj, specife en Usono, al tio, kio tiam estis perceptita kiel specife geja malsano. La kondiĉo de Shilts estas, ke oni permesis al AIDOSO okazi: dum la malsano estas kaŭzita de biologia agento, nekompetenco kaj apatio al tiuj, kiuj komence estis trafitaj, permesis ties disvastiĝon fariĝi multe pli malbona.

La libro estas vasta laboro de enketema ĵurnalismo, verkita en formo de ampleksa tempolimo; la okazaĵoj kiuj formis la epidemion estas prezentitaj kiel sinsekvaj resumoj pri fakta materio. Shilts priskribas la efikon kaj la politikon implikitan en batalado kontraŭ la malsano ĉe apartaj individuoj en la gejaj, medicinaj kaj politikaj komunumoj. Shilts komencas sian diskuton en 1977 kun la unua konfirmita kazo de aidoso, tiu de Grethe Rask, dana kuracisto laboranta en Afriko. Li finas kun la anonco de aktoro Rock Hudson en 1985, ke li mortas pro aidoso, kiam internacia atento pri la malsano eksplodis.
|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

**Ritmogitaristo** estas tiu muzikisto en muzika bando, kiu ludas per la gitaro la ritmon kaj la akompanon. Ĉi tiun labordividon inter soloo- kaj ritmogitaro evoluigis la Quintette du Hot Club de France dum la 1930-aj jaroj. 

Sur **ritmogitaro** oni ludas la ritme akompanajn akordojn, dum kiam la soloo-gitaristo ludas la melodiliniojn kaj kontrabaso aŭ basgitaro transprenas la baslinion. Ritma akordludado estas esenca por la muziko, kiu ne ludas subigitan rolon kompare kun la soloado. Ofte ankaŭ la kantisto transprenas la ritmogitaron, ekz. ĉe Bon Jovi (Jon Bon Jovi), Metallica (James Hetfield) aŭ Nickelback (Chad Kroeger).

Kelkaj konataj ritmogitaristoj
------------------------------

* Freddie Green (Count Basie Bandego)
* John Lennon (The Beatles)
* Bob Marley (Bob Marley & The Wailers)
* Rick Parfitt (Status Quo)
* Mike Shinoda (Linkin Park)
* Rudolf Schenker (Scorpions)
* Izzy Stradlin (Guns N' Roses)
* Joe Strummer (The Clash)
* Malcolm Young (AC/DC)
* Paul Stanley (KISS)
* Alex Kapranos (Franz Ferdinand)
* Deryck Whibley (Sum 41)
* Tim McIlrath (Rise Against)
* Tom Fogerty (Creedence Clearwater Revival)
* Paul Landers (Rammstein)
* Keith Richards (The Rolling Stones)
Glaso da rizlakto.
**Rizlakto** estas plantolakto farita el rizo. Ĝi estas plejparte farita el nerafinita rizo kaj ofte sensukera. La dolĉeco en la plej multaj rizaj laktaj variaĵoj estas generita de natura enzimata procezo kiu fendas la karbonhidratojn en sukeroj, precipe glukozo, simila al la japana amazake. Kelkaj rizlaktoj tamen povas esti dolĉigitaj per sukerkana siropo aŭ aliaj sukeroj.

Kompare kun bovina lakto, rizlakto enhavas pli da karbonhidratoj, sed ne enhavas signifajn kvantojn de kalcio aŭ proteino, kaj sen kolesterolo aŭ laktozo. Komercaj markoj de riza lakto ofte estas fortikigitaj per vitaminoj kaj mineraloj, inkluzive kalcion, vitaminon B12, vitaminon B3 kaj feron. 

Rizlakto ofte estas konsumita de homoj, kiuj estas netoleremaj al laktozo, alergiaj al sojfabo aŭ al lakto.

* Kategorio Rizlakto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPlantlaktoj |
| --- |
| Laktoj | Araĥidlakto • Avenlakto • Kanablakto • Kokoslakto • Migdallakto •Pizlakto •Rizlakto • Sojlakto |
| Rilataj produktaĵoj | Amazake • Ciperlakto • Douhua • Kokkoh • Plantkremo • Pojo • Ŝikke • Soja jogurto • Vegana fromaĝo • Vegetaĵa laktopulvoro |
| Varomarkoj kaj kompanioj | 8th Continent • Alpro • Elmhurst 1925 • Hain Celestial Group • MimicCreme • Plamil Foods • Ripple Foods • Silk • So Good • Tofutti • Vitasoy |
| Rilataj | Soja proteino • Veganismo • Vegetarismo |

 |
La uzo de la germana lingvo kiel fremda lingvo en Eŭropo, la kreo de Germana Imperio en 19-a jarcento kaj la fakto, ke ĝi estas la plej disvastigita lingvo de centra Eŭropo igis ĝin bazo de kelkaj projektoj de planlingvoj, ĉefe inter la unua kaj Dua mondmilito, ĉefe de naciismaj germanoj. Eĉ Esperanto kaj Volapuko havas influon de la germana ĉar Zamenhof kaj Schleyer estis parolantoj de la germana (aŭ la jida, rigardata kiel dialekto de la germana).
Kurioze, male al aliaj adeptoj de planlingvoj, kreantoj de modifitaj germanaj ĝenerale ne estas pacifismaj homoj, kiuj volis unuigi la homaron, sed homoj, kiuj volis krei lingvon al konkerontaj popoloj. Ankaŭ Rudolf Hess, iom antaŭ sia flugo al Anglujo, asertis, ke post la nazia venko, la angla iĝos germana dialekto malpli granda, kun nenia monda graveco. 
Kiel la angla kaj la germana estas ĝermanaj lingvoj, kelkaj projektoj estas kompromisaj planlingvoj inter ili, kaj oni povas klasifiki ilin kaj kiel modifita angla aŭ **modifita germana**.
**Hugo Moritz Christian JUNG** (naskiĝinta en la 29-a de januaro 1844 en Arnstadt, mortinta samloke la 3-an de februaro 1919) estis germana pedagogo kaj naturscienculo.

Stratŝildo kun la nomo de Jung en la nordo de Arnstadt.

Vivo
----

Li estis la filo de la komercisto Carl Friedrich August Jung kaj de Louise Friederike Auguste (fraŭlina nomo: Wellendorf) kaj edzo de bianca Ernestine Auguste Ferdinande (fraŭlina nomo: Schafft). De 1854-63 Jung frekventis la gimnazion en sia naskiĝurbo kaj studis de 1863-67 natursciencojn en Leipzig, Heidelberg kaj Berlino. En 1868 li ekestris kolorfabrikon en Amberg. En la 1891-a jaro Jung trapasis la instruadpermesan ekzamenon en Leipzig kaj doktoriĝis en 1867 en Jena per la tezo *Die Eisen- und Manganerze in der Umgebung Ilmenaus*. 

En 1871 li fondis en la patra domo uzinon por akvofarboj kaj tuĉo kiu ekzistis ĝis 1889. Ekde 1880 li lernigis natursciencaĵojn al privata lernejo en Arnstadt kaj iĝis post 1889 instruisto pri ekonomio ĉe la Duka nehumanisma lernejo (instruadpermesa finekzameno farita en 1891; en 1892 fiksa dungiteco ĉe la menciita duka lernejo kaj ĉe la gimnazio). En 1910 li nomumitis profesoro kaj pensiuliĝis en 1914.

Diversaj agadoj eksterprofesiaj
-------------------------------

Jung estis urba konsiliano 6 jarojn kaj de 1885-91 deputito de la duklando Schwarzburg-Sondershausen en la Turingia Landa Parlamento. En 1901 li deklaris sin preta estri la sekretariejon de la ĵus fondita Metia ĉambro de ambaŭ Schwarzburg-aj duklandoj kio kaŭzis ties sidejoelekto en Arnstadt. Ĝis 1918 li apartenis al la ekzamenkomisiono por junaj metiistoj. 

Jung estis ankaŭ membro de la Muzea asocio de Arnstadt en 1872-82 kaj 1898-1902 prezidanto de la muziksocieto *Musikverein von 1829*. De 1882-1908 li estis prezidanto de la pormetiista ligo *Gewerbeverein Arnstadt*. Li aranĝis ampleksajn kolektojn pri natursciencaĵojn kiuj transdonitis postmorte al la Muzea asocio: en 1979 finfine la tuto translokitis en la erfurtan naturhistorian muzeon. Jung loĝis ĉe Lohmühlenweg nr 1. En 1992 estis nomita por li strato ĉe Erfurter Kreuz.

Verkoj (elekto)
---------------

* "Verzeichnis der in der Umgebung Arnstadts vorkommenden Käfer", en: *Programm der Fürstlichen Realschule zu Arnstadt* (parto unu en 1895, parto du en 1896)
* "Die Schotterlage in Arnstadts Umgebung", en: *Jahresbericht der Fürstlichen Realschule*, Arnstadt 1907

Literaturo
----------

* Thalmann, Paul: "Hugo Jung (1844-1919)", en: *Alt-Arnstadt* 8/1929, p. 48-54
* Andrea Kirchschlager, Ulrich Lappe, Peter Unger (eld.): *Chronik von Arnstadt. Zeittafel/Chronik. Festschrift zur 1300-Jahrfeier der Stadt Arnstadt* (=Veröffentlichungen des Historischen Vereins für Schwarzburg, Gleichen und Hohenlohe in Thüringen, 3), eldonejo Kirchschlager, 1-a eldono, Arnstadt 2003, (ISBN 3-934277-07-1), p. 304


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 511698
* GND: 1011869780
* VIAF: 171164859
 |
**Sarah Lynne MARSHALL** (25-an majo 1933 - 18-an januaro 2014) estis angla aktorino, filino de aktoroj Herbert Marshall kaj Edna Best. Ŝi aperis en multaj popularaj klasikaj televidaj programoj, precipe en la 1960-aj jaroj, kaj foje en filmoj kaj sur la teatra scenejo. Ŝi estis edzino de reĝisoro Melvin Bourne kaj de aktoro Carl Held.

Sia patrino moviĝis kun ŝi al Usono kiam ŝi estis 6-jaraĝa en 1939.

Ŝi komencis sian karieron per kinaĵo *King Richard II* en 1954 kaj en kino per The Long, Hot Summer en 1958.

Dum 1960-aj jaroj ŝi aperis en multaj televidserioj kiel Target: The Corruptors, Perry Mason, The Twilight Zone, The Nurses, The Fugitive, My Favorite Martian, Get Smart, I Spy, The Wild Wild West, Star Trek, Ironside kaj Daniel Boone, krom en kinfilmoj Wild and Wonderful, A Rage to Live kaj Lord Love a Duck. 

En la 1970-a,1980-a kaj 1990-a jardekoj Sarah daŭrigis sian karieron per televidaĵoj kiel Scruples, Three's Company, The Letter, Hart to Hart, Small Wonder, People Like Us, French Silk, kaj ankaŭ per kinfilmoj *Embassy*, Dave kaj Dangerous Minds. 

Ŝia lasta laboro estis en horofilmo **Bad Blood** (2012).

* Kategorio Sarah Marshall en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 638539
* LCCN: n96005800
* VIAF: 73113931
 |
duetaĝa hurdo (provo de rekonstruo de Eugène Viollet-le-Duc).
rekonstruita hurdo ĉe la turo sur la murkrono en Carcassonne, Francujo.
Rekonstruitaj hurdoj, kastelo de Castelnaud, Dordogne, Francujo.
**Hurdo** estas surtegmentita kaj kantilevra defendkoridoro el ligno sur urbo- kaj burgmuro ekde la malfrua mezepoko. Ĝi servas al la defendado.

La kantilevra parto de la defendkoridoro estis apogita sur lignaj traboj, kiuj estis fiksitaj en murtruoj aŭ sidas sur ŝtonaj konzoloj. Hurdoj povas esti unuetaĝaj aŭ duetaĝaj ("duobla hurdo"). La al la ekstero direktantaj vandoj konsistas el lignaj tabuloj kaj havis paftruojn. Sur la kantilevra malsupra parto de la hurto estis aperturoj por elĵeti ŝtonojn aŭ ŝuti varmegajn fluidaĵojn. Tiuj truoj havis la samajn celojn kiel la maŝikuloj ĉe ŝtonaj defendkoridoroj, kiuj ofte estis en Francujo kaj Supra Italujo.

Simile al hurdo estas surkonstruaĵoj el ŝtono en formo de orielo, la t.n. „bataldometoj" (defendorieloj).
Lige kun turoj, paftruoj, defendkoridoroj kaj defendorieloj la hurdoj ebligas pli bonan defendadon.

Literaturo
----------

* Horst Wolfgang Böhme (Hrsg.): *Burgen in Mitteleuropa*. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1999, S. 230.
* Horst Wolfgang Böhme, Reinhard Friedrich, Barbara Schock-Werner (Hrsg.): *Wörterbuch der Burgen, Schlösser und Festungen*. Philipp Reclam jun. GmbH & Co. Stuttgart 2004, ISBN 3-15-010547-1, S. 159.

* Kategorio Hurdo (burgo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  Polurinda artikolo | Ĉi tiu artikolo bezonas **poluradon**, ĉar ĝi montras stilajn kaj/aŭ gramatikajn kaj/aŭ strukturajn problemojn, kiuj ne konformas al stilogvido.

---

La priskribo de la problemo troviĝas ĉi tie. Bonvolu ŝanĝi la enhavon por plibonigi la artikolon. |

**Andrej Makajonak** (beloruse Андрэй Макаёнак, naskiĝis la 12-an de novembro 1920, mortis la 16-an de novembro 1982) estis belorusa dramisto kaj scenaristo.

Biografio
---------

Andrej Makajonak naskiĝis en kamparula familio, finis en mezlernejo. En la jaro 1939 estis mobilizita en armeo. Dum komenco de Granda Patriota milito militservis en Krimeo. Post peza vundo (1942) estis malmobilizita. Laboris en mezlernejo en Kartvelio (1942-1943), poste plenumis vicon de ofico je komsomolo kaj komunista partio en Belorusio. En la jaro 1949 finis Respublikan partian lernejon. Dum 1949-1953 laboris kiel estro de proza fako en belorusa satira ĵurnalo "Voĵik" ("Erinaco"). Dum 1966-1978 - ĉefa redaktoro de literatura ĵurnalo "Njoman". Kiel membro de delegacio de Belorusa SSR li partoprenis en laboro de 20-a Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj. Li estis deputito de Plejalta Soveto de Belorusa SSR (1971-1982).

Verkoj
------

Andrej Makajonak debutis kiel verkisto en la jaro 1946. Li estas aŭtoro de la teatraĵoj (ĉefe humuraj kaj satiraj) "Dum mateniĝo" (presita en la jaro 1951, surscenigita en 1952), "Bonvolu, pardonu!" (publikita kaj surscenigita en la jaro 1953), "Por homoj ne enui" (1958, surscenigita en la jaro 1959), "Ljavoniĥa sur orbito" (verkita kaj surscenigita en la jaro 1961), "Humiligita apostolo" (1969, surscenigita en la jaro 1971), "Tribunalo" (verkita kaj surscenigita en la jaro 1970), "Tablojdo sub lingvo" (verkita kaj surscenigita en la jaro 1973), "Sankta simpleco" (1974, surscenigita en la jaro 1976, aparta eldono sub titolo "Koŝmaro", 1979), "Veranjo" (verkita kaj surscenigita en la jaro 1979), "Incendidamaĝuloj" (verkita kaj surscenigita en la jaro 1980), "Spiru ekonome" (1982, surscenigita en 1984). Verkis kelkaŭn unuaktajn teatraĵojn, kaj ankaŭ filmajn scenarojn: "Feliĉon inde gardi" (1958), "Korneca bastiono" (laŭ teatraĵo "Ljavoniĥa sur orbito", 1964), "Post foiro" (1973), dokumentaj filmoj "En unueca familio (filmita en la jaro 1957), "Kandrat Krapiva" (filmita en la jaro 1961). La nomon de tiu verkisto portas strato en Minsko.

Literaturo
----------

* Макаёнак Андрэй //Беларускія пісьменнікі (1917-1990): Даведнік; Склад А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд, А. Л. Верабей. - Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. - 653 с.: іл. ISBN 5-340-00709-X
* Макаёнак Андрэй //Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т./ пад рэд. А. І. Мальдзіса. Мн.: БелЭн, 1992-1995.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 386583
* GND: 119062623
* VIAF: 22942999
* ISNI: 0000 0001 1045 205X
* SUDOC: 185149332
* NKC: jx20050708039
 |
**Morozko** (ĉeĥe Mrazík, slovake Mrázik) estas legenda rusa fabela filmo el la jaro 1964 pri laborema Nastja, kuraĝa, sed memplaĉema Ivan kaj amo, kiu konsilis al si kun malbona duonpatrino same kiel kun frostiga sorĉo de sceptro-frostileto. 

Estis-ne estis, vivis foje maljunulo, kiu havis obeeman kaj laboreman filinon Nastjon, sed li edziĝis kun malbona virino, kiu torturis ambaŭ same kiel ŝia dorlotita filino Marfuŝa. Kaj ĉar Marfuŝa ne prenis tro da beleco, je tiom pli la duonpatrino malamis la ĉarman Nastjon, kaj ŝi pripensis, kiel senigi de ŝi, ke ŝi fine dum kruela vintro forpelis ŝin en arbaron esperante, ke ŝi tie frostiĝos aŭ ke lupoj forvoros ŝin. En la arbaro feliĉe zorgis pri la neĝkovritaj arboj la sorĉema Morozko, gardanto de la vintra arbaro, caro de neĝŝtormo kaj tondro. Kaj tiu, ĉar li estis justa, helpis Nastjon kaj zorgis pri ŝi. Kaj en la sama tempo, sed en alia loko denove, ekiris en la mondon la bela fortulo Ivan. Li superis rabistojn, li konsilis al si kun maljuna sorĉistino, sed li ofendis Avon-boteleton, do li fariĝis urso devante fari bonajn farojn, por ke li denove reakiru reen sian homan vizaĝon.
**Angelique PETTYJOHN** estis artnomo de **Dorothy Lee Perrins** (1943 – 1992) usona aktorino kaj burleska dancistino. Ŝi estis ofte listigita nur kiel **Angelique**.

Ŝi komencis sian karieron kiel ekstrulino en kinfilmo Sabaleros (1959) , ŝi aperis ankaŭ en The Phantom Planet en 1961. Angelique debutis en televido per The Green Hornet en 1967.

En la fino de 1960-aj jaroj ŝi laboris en televidserioj Batman, The Girl from U.N.C.L.E. Get Smart, Star Trek, Love, American Style, inter aliaj krom en kinfilmoj kiel Hotel, The Cool Ones, A Guide for the Married Man, Rough Night in Jericho, Clambake, The Odd Couple, Where Were You When the Lights Went Out?, Mad Doctor of Blood Island kaj Heaven with a Gun. 

Dum la 1970-aj jaroj ŝi laboris kiel burleska prezentiĝistino en Las Vegas. ŝi aperis en la *Burlesque Show* de Barry Ashton ĉe la kasino *Silver Slipper Gambling Hall and Saloon*. Ŝi poste estis elstara kantisto en la programo *Vive Paris Vive* ĉe la hotelo Aladdin. Ŝi ankaŭ prezentiĝis en la Hotelo kaj Kazino *Maxim*, kaj en 1978 formis teamon kun Bob Mitchell kaj Miss Nude Universe en "True Olde Tyme Burlesque" ĉe la Klubo Joker.

En tiu jardeko, Angelike daŭre aktoris en kino per Tell Me That You Love Me, Junie Moon, Going in Style, Stalag 69, ktp.

Ŝi estis fotita fare de Robert Scott Hooper por la Playboy de 1979 "The Girls of Las Vegas".

Angelique laboris dum 1980-aj jaroj en kinaĵoj kiel Repo Man, The Lost Empire, Body Talk kaj Biohazard. Ŝia lasta laboro estis en The Wizard of Speed and Time (1988). 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 639656
* GND: 1286255090
* LCCN: no2013122929
* VIAF: 305410830
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Sejŝela blukolombo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Kolomboformaj *Columbiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Kolombedoj *Columbidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Alectroenas* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***A. pulcherrima*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Alectroenas pulcherrima****(Scopoli, 1786) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Sejŝela blukolombo  |

 |
| v • d • r |

La **Sejŝela blukolombo** (konata ankaŭ kiel **Sejŝela blua fruktokolombo**) estas mezgranda kolombo, tio estas birdo de la familio de Kolombedoj, kiu loĝas en arbaraj areoj de la granitaj Sejŝeloj.

Tiu kolombo estas ĉirkaŭ 25 cm longa. La **kapo kaj brusto estas arĝentgrizaj** kaj tiuj "malkombitaj" plumoj povas elstari kiam la birdo estas ekscitita, igante ĝin pufa. La **flugiloj, ventro kaj vosto estas malhelbluaj**. Ĝi havas diferencigan **brilskarlatan makulon** ĉirkaŭokulan el frunto ĝiskrono. La beko estas flaveca kaj ĝi havas malhelgrizajn krurojn.

Tiu afrotropisa specio videblas sola, en paroj aŭ en etaj grupoj. Ties dieto konsistas ĉefe el semoj kaj fruktoj. La nesto estas ebena platformo farita el bastonetoj, kun unu aŭ du ovoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Granit-sejŝelaj tropikaj humidaj arbaroj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Fotoj de Sejŝela blukolombo Arkivigite je 2008-04-08 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Birdoj |
**Muhammad bin Abi'l-Saj**, **Muhammad al-Afŝin** aŭ pli simple **Afŝin**  (mortis en 901) estas la unua sajida emiro de Azerbajĝano, de 889/890 ĝis sia morto. li estas la filo de Abi'l-Saj Devdad.

En 890, la bagratida Smbato la 1-a iĝis reĝo de Armenio kaj ricevis de Afŝin, kiu asertas sian aŭtoritaton, kronon kaj donacojn de la kalifo. Sed en 892, kiam Smbato sendis diplomatojn al Konstantinopolo, Afŝin minacis ataki lin; Smbato tamen sukcesis malinstigi lin. Aliflanke, tri jarojn poste, kiam la armena reĝo invadis Kartvelion kaj Kaŭkazan Albanion, Afŝin prenis reprezentojn kaptante Naĥiĉevanon kaj Dvin. 

Afŝin, tamen, lanĉis novan ofensivon kontraŭ Smbato, prenis Kars kaj Dvin, kaj kaptis la edzinon de Smbato same kiel parton de sia trezoro; en 899 li interŝanĝis la edzinon de Smbato por sia filo Aŝoto. Ne multe poste kaj poste invadis Vaspurakano en la jaro 900. Preparante sin denove por ataki Smbaton, li mortis dum epidemio en 901. Lia filo Devdad lin sukcedis.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 643097
 |
Manskribaĵo de *Il Gattopardo*
***Il Gattopardo*** (**La jaspita leopardo**) estas verko verkita de Giuseppe Tomasi di Lampedusa, inter finoj de 1954 kaj 1957. Komence rifuzita de la eldonejoj Einaudi kaj Mondadori, ĝi estis postmorte eldonita de la eldonejo de Giangiacomo Feltrinelli kun antaŭvortoj de Giorgio Bassani. En 1959 ĝi akiris la *Premio Strega*, kaj en 1963 Luchino Visconti faris kinan adapton, en kiu stelulis Claudia Cardinale, Burt Lancaster kaj Alain Delon, kio redonis novan famon al la romano.

*Il Gattopardo* rakontas la vivon de Don Fabrizio Corbera, Princo de Salina, kaj de lia familio, inter 1860 kaj 1910, en Sicilio (nome en Palermo kaj Palma di Montechiaro). La titolo aludas al la makula gepardo aŭ servalo (en itala, *gattopardo*) kiu aperas en la blazono de la familio Salina.

Bibliografio
------------

* Margareta Dumitrescu, Sulla parte VI del Gattopardo. La fortuna di Lampedusa in Romania, Giuseppe Maimone Editore, Catania 2001

* Kategorio Il Gattopardo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 636743
* GND: 4281792-4
* LCCN: no2015015062
* VIAF: 175579094
* SUDOC: 031802567
* BNF: 122950403
* NLA: 40091247
* BNE: XX2035378
 |
**Robert Hudson WALKER Jr.** (15-a de aprilo 1940 - 5-a de decembro 2019) estis usona aktoro, kiu estis konata ĉeesto en televido en la 1960-aj jaroj kaj fruaj 1970-aj jaroj. Li iĝis malpli aktiva en pli postaj jardekoj. Li estas filo de geaktoroj Robert Walker kaj Jennifer Jones. Liaj gepatroj divorĉiĝis kiam li estis trijaraĝa kaj sia patrino edziniĝis al produktoro David O. Selznick. Li estis edzo de aktorinoj Ellie Wood Walker, Dawn Walker kaj Judy Motulsky.

Li studis ĉe The Lawrenceville School de Princeton University.

Walker Jr. komencis sian karieron per televidserio *First Performance* (1957) kaj daŭrigis ĝin per televidaĵoj kiel Naked City, Dr. Kildare, The Defenders, The Big Valley, Star Trek, Combat!, The Time Tunnel, Bonanza kaj The Invaders.

En kino, lia unua laboro estis ĉe The Hook (1963), poste li laboris en kinofilmoj The Ceremony, Ensign Pulver, The Happening, The War Wagon, Young Billy Young kaj Road to Salina, inter aliaj. 

En 1970-aj jaroj li aperis en la franca kinofilmo Don Juan ou Si Don Juan était une femme... kun  Brigitte Bardot, krom la usonaj *Hex*, Gone with the West, inter aliaj. En televido li laboris en televidserioj kiel Columbo, Cannon, Police Woman, Quincy M.E. The Six Million Dollar Man kaj Charlie's Angels. 

Dum 1980-aj jaroj li aperis en televidaĵoj kiel CHiPs, Making of a Male Model, The Fall Guy kaj Dallas krom kinofilmoj kiel Angkor: Cambodia Express  kaj Olivia. En la fino de 20-a jarcento li aktoris en televidaĵoj Murder, She Wrote, Fatal Charm kaj *The New Lassie*. 

Lia lasta laboro estis mallonga filmo *Lock It Up Dog* en 2017.

* Kategorio Robert Walker Jr. en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 637460
* GND: 101305346X
* LCCN: no2010048131
* VIAF: 261652722
* BNF: 167060281
 |
**AP-101** estas komputilo fare de firmao IBM, desegnita por kosmoŝipoj Space Shuttle. Ĉiu el la kosmoŝipoj havas po kvin komputilojn de la serio, muntitajn en nigrajn kuboformajn skatolojn, po 45 centimetrojn grandajn de unu faco. La komputilo estis projektita laŭ tasko de NASA ek de la jaro 1972. **AP-101** laŭ arketikturo estas parenco de fama serio de System/360 fare de IBM kaj havas kalkulpovon de proksimume duona miliono da kalkuloj en sekundo. Dum jaroj de ekspluatado de la sistemo la komputiloj estis kelkfoje modernigitaj, ekzemple memorsistemon oni ŝanĝis de diska sistemo al fleŝmemoro. Tamen la fundamento de la komputiloj restis sen ŝanĝoj. Programaro de **AP-101** estas farita per speciale verkita lingvo HAL/S (angle *high-order assembly language/shuttle*), posteulo de programlingvo Fortran. Ĉefa tasko de baza reganta programo (proksimume 400 mil programlinioj) estas analizo de informo, kiun sendas aro da mezuriloj (ĝis milfoje dum sekundo). Rezulte de la analizo la programaro regas sistemojn de la kosmoŝipoj. Por senerara funkcio de la progrmaro NASA havas apartan grupon de programistoj, kiu estas strikte organizita.

  

* Paĝaro de NASA pri **AP 101** (angle)[*rompita ligilo*]


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri komputiko |
**Nekredeblaj aventuroj de italoj en Rusio** (ruse *Невероятные приключения итальянцев в России*) estas soveta-itala komedio filmita en la jaro 1974.

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

Al kliniko estas alveturigita mortanta maljunulino, kiu ankoraŭ havas tempon por sciigi nepinon, ke ŝi enfosis antaŭ Granda oktobra socialista revolucio en Leningrado trezoron. Kaj tiel okazos, ke ĉiuj, kiuj estis en la malsanulejo en ŝia proksimeco, subite troviĝas en la sama aviadilo direktanta en la ĉefurbon de USSR: ĉefkuracisto de la malsanulejo, du ŝoforoj de sanitaraŭto, edzo de virino, kiu atendis en la kliniko akuŝon, viro kuracanta sian rompitan kruron kaj memkompreneble la nepino de la maljunulino. La klopodo akiri la trezoron estas granda, sed nur la nepino konas la alian parton de indico, kiu tre helpos ŝin en la serĉado. Netradicia kunprodukta kunlaboro enigis en komedion, kiu ne ŝajnigas tro realaĵon, sed ĝi kapablas deŝiri per rapideco kaj vigle pasanta agadlinio.

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 317410
 |
**fandskorio** estas pli malnova kaj termine ĝusta esprimo por speciala formo de piroklasta sedimentaĵo. Ĝi konsistas el erupciaj laferoj, arde fluantaj, kiuj kungluiĝas ĉe la kratera rando. Tiuj firmiĝantaj kaj "kunvelditaj" laferoj kreskigas la krateron. Ankaŭ la termino ‘’skorio’’ malĝustas kiel la esprimo vulkana cindro, ĉar ambaŭ ne estas restproduktoj de brulado.

En la pli nova terminologio de la piroklasto respektive piroklastaj sedimentaĵoj la veldoskorio apartenas al la vulkanaj aglomeraĵoj, kiuj konsistas el pli ol 75 % el vulkanaj bomboj.

Literaturo
----------

* Roger Walter Le Maitre: *Igneous rocks: IUGS classification and glossary; recommendations of the International Union of Geological Sciences, Subcommission on the Systematics of Igneous Rocks.* 2. Aufl. 236 S. New York, Cambridge University Press 2002, ISBN 0-521-66215-X
* Hans Murawski & Wilhelm Meyer: Geologisches Wörterbuch. 10. neu bearb. u. erw. Aufl. 278 S. Enke Verlag, Stuttgart 1998 ISBN 3-432-84100-0.

* Fandskorio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Fandskorio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Sakontala** estas nefinita operfragmento de Franz Schubert, kiun oni prezentis sursceneje en la jaro 2010.

Historio
--------

Schubert komencis verki pri ĝi oktobron de 1820, derompis la komponadon tamen printempon de 1821 – supozeble ĉar la kortega opero jam estis unuafoje prezentonta la operon *Zemire et Azor* de Louis Spohr, kun kiu ĝi havis multajn enhavajn kaj etosajn interakordojn. Dek unu scenoj de la fragmento ekzistas en la partitura skizo, kiu limiĝas plejparte je la fundamentaj melodivoĉoj kaj la baslinio.

Post kiam la perdiĝinta libreto en 2002 retroviĝis en la muzikkolekto de la Viena Urba kaj Landa Biblioteko, la sinsekvo de la muzikpecoj estis klarigebla. La dana komponisto Aage Rasmussen singardeme kompletigis la skizon de Schubert ĝis la loko, kie derompiĝas muziko kaj agado. En 2006 ĉi tiun version unufoje prezentis la direktisto Frieder Bernius dum la aŭtuna muzikfestivalo en Bad Urach. Per la el tio ekestinta sonregistraĵo la Sarlanda Ŝtata Teatro atentiĝis pri la verko.
Johann Philipp Neumann, libretisto de Schubert, baziĝas sur „Śākuntala" de la antiva barata poeto Kalidaso, kiu estis furorinta ekde la finiĝanta 18-a jarcento en Eŭropo kaj en la jaro 1800 estis aperinta kiel germanlingva tradukaĵo de Georg Forster en Vieno.

Fonto
-----

Artikolo de la muzikrevuo Neue Musik-Zeitung


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Nicolaus von WEIS** [fon vajs] (naskiĝis la 8-an de marto 1796 en *Rimling* (germane *Rimlingen*), Loreno, Francio, mortis la 13-an de decembro 1869 en Speyer) estis de 1842 ĝis 1869 episkopo de la katolika episkopujo de Spiro, germane *Speyer*, en la regiono Palatinato, kiu en tiu epoko estis parto de la reĝlando Bavario.

Vivo
----

*Eduard von Steinle*, gravura printaĵo "pastro portas la Sanktan Sakramenton super la montoj", kun la vizaĝo de Nikolaus von Weis
Lia patro estis paŝtisto kaj la malriĉa germana familio vivis en Loreno, proksime al la germana limo. Post la frua morto de la patro, lia patrino reiris kun la knabo al Germanio kaj ĝi kreskis en Altheim, nun parto de Blieskastel, Sarlando. Li studis ĉe la pastra seminario en Majenco, kaj solene pastriĝis la 22-an de aŭgusto 1818. Post tio li instruis en la pastra seminario (1818-20), estis pastro ĉe Dudenhofen (1820-22), kanona pastro en la Katedralo de Speyer  (1822-37), kaj dekano de la katedralo (1837-42). Dum tiu tempo li laŭdire montris rimarkindan literaturan aktivecon. Sekvis la episkopaj jaroj. Li havis gravan rolon en la rekonstruo de la katolika diocezo post la jaroj de napoleona okupado de la regiono, kiuj signifis sekularigon de ĉiuj antaŭe ekleziaj posedaĵoj, kaj detruon de multaj religiaj institucioj.

Postmorte li en la urbo de lia episkopeco honoriĝis interalie per tio, ke urba gimnaziio ricevis lian nomon. En tiu gimnazio interalie ekde la jaro 1977 kiel muzika instruisto laboras Franz-Georg Rössler, kiu en 1985 esperantistiĝis kaj jam en la sekva jaro unuafoje instruis Esperanton al grupo de lernejanoj.

* Kategorio Nikolaus von Weis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Komisaro por la Kimra Lingvo** ( kimre : *Comisiynydd y Gymraeg*, angla : *Welsh Language Commissioner* ) estas oficialulo respondeca por instigado kaj subteno de la uzo de la kimra lingvo .

Origino
-------

La posteno estis kreita post la legiĝo de la Kimra Lingva Rimedo de 2011. La iniciato celas plifortigi la oficialan statuson de la kimra lingvo en Kimrio kaj fiksi normojn por organizaĵoj. Tio devus konduki al la difino de rajtoj por kimraj parolantoj. La posteno de la Lingva Komisaro estas politike sendependa kaj la oficperiodo estas sepjara.

La laboro de la lingva komisaro baziĝas sur du principoj:

* La kimra lingvo ne estu traktata malpli favore ol la angla en Kimrio.
* Homoj devus povi vivi sian vivon en Kimrio en la kimra lingvo se ili deziras.

Rolo
----

La Lingva Komisaro havas la aŭtoritaton:

* instigi la uzadon de la kimra lingvo
* subtenu la uzon de la kimra lingvo
* por certigi, ke la kimra lingvo ne estas traktata malpli favore ol la angla

La vico de la Lingvo-Komisaro ankaŭ inkludas laŭleĝajn aferojn, raportadon, instruajn agadojn kaj rekomendojn al la kimra registaro. La mezuro devus instigi la eblecon uzi la kimran por havigi servojn.

Referencoj
----------

1. ↑   HM Government Public Appointments: Appointment of Welsh Language Commissioner. HM Government (21 November 2018). Alirita 2022-03-06.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la kimra Lingva Komisaro


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 848479
 |
**GAÁL Sándor** (ga:l) estis rumania hungara militinĝeniero, fizikisto naskita en Gógánváralja la 4-an de oktobro 1885 kaj mortinta en Sfântu Gheorghe la 28-an de julio 1972.

Kariero
-------

Sándor Gaál havigis diplomon en 1908 en la Militinĝeniera Akademio de Vieno, poste li iĝis profesia oficiro. Post la unua mondmilito li iĝis kunulposedanto de teknikentrepreno en Deva. Li studvojaĝis en Anglio, Francio kaj Germanio. En 1927 li publikis en la revuo *Die Naturwissenschaften* pri la Lorentz-transformacio, poste li verkis sian laboraĵon pri la subsistemoj de Lorentz-grupo. En 1929 li estis la unua, kiu priokupiĝis la principon de la kaskadrapidigiloj. Post la dua mondmilito li loksidiĝis en Cernatu de Jos, de 1949 li laboris kiel inĝeniero en Sfântu Gheorghe ĉe la Lokindustria Entrepreno, krome tiu ĉi li ankaŭ instruis. Liaj manuskriptoj parte troviĝas en la Sikula Nacia Muzeo, parte en la muzeo de Cernat, parte en Baia Mare.

Verkoj
------

* *A Lorentz-csoport alaprendszerei* (manuskripto);
* *Eine Neueu Trüfungsmöglichkeit der Relativitätstheorie* (Die Naturwissenschaften, 1927);
* *A lineáris áthelyeződés invariáns fizikai jellemzői* (manuskripto);
* *Egy elméleti fizikai értekezés kalandos története* (Megyei Tükör 1971. nov. 28.).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**Artistokolonio de Baia Sprie** (hungare: **Felsőbányai Művésztelep**, rumane: **Colonia de artişti de la Baia Sprie** estis artistokolonio establita de Endre Litteczky en 1922 en Baia Sprie. Ili organizis komunan migranrtekspoziciojn en 1923 en Kluĵo inter 25-a de marto kaj 16-a de aprilo, en Oradea en oktobro, en Arad inter 21-a de oktobro kaj 4-a de novembro, en Timișoara de 20-a de decembro. En la sekva jaro ili havis la duan kaj samtempe la lastan komunan ekspozicion en Kluĵo inter 30-a de novembro kaj 20-a de decembro. Kvankam la kolonio en ĝia pli frua organizita formo ne plu funkciis, la artistoj plue pentris ĉi tie volonte.

Listo de artistoj en Baia Sprie
-------------------------------

* Vilmos Aba Novák (Budapest, 15-a de marto 1894 - Budapest, 29-a de septembro 1941).
* Ernő Bánk (Szalmatercs, 30-a de decembro 1882 - Budapest, ? ? 1962).
* István Boldizsár (Orosháza, 29-a de julio 1897 - Budapest, 20-a de novembro 1984).
* Pál Borgida (Szatmárnémeti, 1-a de aŭgusto 1899 - Timișoara, 25-a de novembro 1972).
* László Félegyházi (Szatmárnémeti, 29-a de marto 1897 - Debrecen, 25-a de decembro 1986).

Vidu ankaŭ
----------

* Artistkolonio de Baia Mare

Bibliografio
------------

* Muradin Jenő: *A felsőbányai művésztelep*. Kriterion Könyvkiadó, Kolozsvár, 2006.
La **Nova Germana Kino** (germane: ***Neuer Deutscher Film***) estas periodo en la germana kino, kiu daŭris de la fino de la 1960-aj jaroj ĝis la 1980-aj jaroj. Ĝi vidis la aperon de nova generacio de reĝisoroj. Laborante kun malaltaj buĝetoj, kaj influitaj de la franca nova ondo, tiaj reĝisoroj kiel Rainer Werner Fassbinder, Werner Herzog, Alexander Kluge, Harun Farocki, Volker Schlöndorff, Helma Sanders-Brahms, Werner Schroeter, Hans-Jürgen Syberberg, Margarethe von Trotta kaj Wim Wenders faris elstarajn verkojn kaj produktis kelkajn "malgrandajn" filmojn, kiuj allogis la atenton de spektakloj de artverkoj, kaj ebligis al ĉi tiuj reĝisoroj (aparte Wenders kaj Schlöndorff) krei pli bonajn financitajn produktadojn subtenitajn de la grandaj usonaj studioj. Tamen, la plejmulto el la filmoj estis komercaj fiaskoj kaj, antaŭ 1977, 80% de buĝeto por tipa germana filmo estis certigita per subvencio.

Plej multaj reĝisoroj de la Nova Germana Kina movado estis membroj de sia propra proprieta filma asocio Filmverlag der Autoren fondita en 1971, kiu financis kaj distribuis, kaj la historio de Nova Germana Kino de la 1970-aj jaroj en la komenco estis plejparte identa al ĝi.
**"The Deadly Years"** [La Mortplenaj jaroj] estas la dekdua epizodo de la dua sezono de Star Trek: The Original Series. Verkita fare de David P. Harmon kaj reĝisorita fare de Joseph Pevney, ĝi estis unue elsendita la 8-an de decembro 1967.

Intrigo
-------

La Enterprise transportas Komodoron Stocker (Charles Drake), al Stelbazo 10. Survoje, la stelŝipo haltigas ĉe la planedo Gamma Hydra IV por provizigi setlejon tie. Surplanetigo konsistanta el Kapitano James T. Kirk, Spock], Leonard McCoy, ĉefinĝeniero Montgomery Scott, piloto Pavel Chekov, kaj Leŭtenanto Arlene Galway (Beverly Washburn) iras la instalaĵon. La setlejo ŝajnas tute dezerta, Chekov malkovras la korpon de viro, kiu ŝajne mortis de maljuneco kaj panikas. Robert Johnson (Felix Locher), membro de la setleja teamo, aperas kun sia edzino Elaine (Laura Wood). Ambaŭ asertas esti en iliaj malfruaj 20-aj jaroj, tamen aperas 50 jarojn pli aĝaj. La du pli malfrue mortos en la "Enterprise".

Sinjoro Spock kaj civila sciencisto D-ro Janet Wallace (Sarah Marshall) komencas esploron. Baldaŭ la surplanetiga teamo, krom Chekov, komenciĝos rapide maljuniĝi. Lt. Galway agas plej rapide kaj baldaŭ mortas. Nuntempe ili eksciis, ke tion kaŭzis altan nivelon de radiado de la planedo.

Dum Kirk daŭre maljuniĝas, li fariĝas ĉiam pli forgesema, instigante Komodore Stocker ordoni ke Spock kunvoku aŭdiencon, en kiu Kirk estos deklarita netaŭga por komandado. Kun Spock ankaŭ afliktita, Stocker prenas komandon, kaj ordigas direkti kurson al Stelbazo 10, ignorante avertojn, ke tio metos la kosmoŝipon tra la neŭtrala zono de Romulanoj.

Dume, Kirk, McCoy, kaj Spock diskutas la imunecon de Chekov al la malsano. Memorinte la timon de Chekov ĉe la malkovro de la mortinta korpo, McCoy pripensas, ke la pliiĝintaj niveloj de adrenalino de Chekov eble efikis, kaj memoras, ke la adrenalinon oni iam pruvis kiel kuracilo por radiacio-malsano.

Kiam la Enterprise eniras la neŭtralan zonon, Romulanaj batalŝipoj atakas, ignorante ĉiujn provojn ĉe kontakto. Stocker, havanta neniun batalan sperton paraliziĝis per indeciso, konsideras kapitulacigi, sed estas memorigita, ke Romulanoj ne prenas malliberulojn. En malsanulejo, Spock anoncas, ke la drogo estas preta. Kirk insistas preni la unuan injekton. La drogo renversas la maljunuligan efikon, kaj Kirk reprenas la komandon.

Kirk blufas la Romulanojn sendante falsan mesaĝon al Stelfloto avertante, ke la Enterprise mem-detruos per la "karbomito", kiu ankaŭ detruos ajnajn apudajn kosmoŝipojn. La Romulanoj retiriĝas, kaj Kirk ordonas tujan retiriĝon.
**MOLNÁR Sándor** (molna:r) estis hungara laboristverkisto, redaktoro, tradukisto naskita la 12-an de junio 1895 en Szatmárcseke kaj mortinta la 17-an de marto 1960 en Arado.

Kariero
-------

Molnár Sándor estis memlerninto. Kiel politika fuĝinto li loksidiĝis en 1919 en Petrozsény, ki estis ministo. Li redaktis kun kunulo la antologion *Erdélyi könyv* (1923), la socian kaj belestristikan revuon *Zsilvölgyi Napló* (1924-40). Li estis unu el redaktoroj de ĵurnalo Szabadság (1945-48).

Poemvolumoj
-----------

* *Vágyak szigetén (1920);*
* *Könnyes zsoltárok* (1921);
* *Ilyen a szívem* (1925);
* *Tisztaság himnuszai* (1926);
* *Erdély országútján* (1927);
* *Álarc nélkül* (Tîrgu Jiu 1929);
* *Új tavaszvárás* (1930);
* *Igaz balladák* (1934);
* *Szabadság lobogója alatt* (Arad 1946).

Prozvolumoj
-----------

* *Vallomások könyve* (aŭtobiografio, noveloj, Hátszeg 1941);
* *Az író naplója* (Arad 1945);
* *Két szív egy keringőben* (romaneto, Arad 1945).

Fonto
-----

* Romániai magyar irodalmi lexikon