recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bildo en kiu aperas la dio Javeo ripozanta sur la tero dum sabato, de Julius Schnorr von Carolsfeld (1794-1872).
**Sabato** estas la sesa tago de la semajno laŭ internacia normo ISO 8601. Verŝajne ne ĉiuj homoj konscias pri tio. Por la eklezioj ĝi kompreneble restas ĉie la sepa kaj lasta tago de la semajno.

En Esperanto, la nomo venas el la latina *sabbatum*, kiu siavice venas de la hebrea *shabbat*, ŝabato en Esperanto, tago de ripozo kaj religia observo, kiun la judoj festas sabate. La hebrea vorto "shabbat" verŝajne originas el la babilona "ŝappatu", kiu iam signifis "plenluno", poste ĉiujn el la kvar lunaj fazoj, kiuj estis ripoztagoj. Ĉirkaŭ ĉiun sepan tagon do okazis tia lunfesto. Iam la festotagoj ne plu sekvis la lunofazojn, sed oni enkondukis fiksan septagan ritmon. La babilona kalendaro pluvivas en la hebrea. Ankaŭ la monataj nomoj estas tre similaj; jen listo de la babilonaj monatonomoj kaj enkrampe la hebreaj: Taŝritu (Tiŝri), Kislimu (Kislev), Ahrasamna (Ĉeŝvan), Tebetu (Tebet), Ŝabatu (Ŝevat), Addaru (Adar), Nisannu (Nisan), Aiaru (Ijar), Simanu (Sivan), Duzu (Tammus), Abu (Ab), Ululu (Elul). La simileco estas vere okulfrapa.

El *ŝabat* venas la vortoj *samedi*, *sábado*, *Samstag* kaj *sabato* ankaŭ.

Pli malnova nomo por la tago estis *dies Saturnis*, tago de la dio Saturno, el kiu venis la vorto *Saturday*.

En Nordameriko kaj aliaj mondpartoj, sabato estas la unua tago de la semajnfino.

Ne nur la judoj sed ankaŭ kelkaj kristanaj sektoj kiel la Adventistoj de la Sepa Tago observas ŝabaton sabate.

Sabato sekvas vendredon kaj antaŭvenas dimanĉon. Vidu: Gregoria kalendaro.

Kvankam la multegaj malpermessitaj agoj (entute trideknaŭ, ĉerpeblaj el la Biblio) rigore observeblaj, tiu tago, krom socian perspektivon de libereco, transdonas por hebreoj kaj kristanaoj super ĉio religian signifon: rekoni Dion Kreinton kaj enmeti la homon en dimension kiu transcendas la tempon kaj la vivon.

Proverbo
--------

Ekzistas proverbo pri sabato en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„**  *Liaj dentoj povas festi sabaton.*  **"** |

 |

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Sabato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Sabato en la Vikivortaro (Universala vortaro)
* Sabato en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
* Sabato en ReVo

* 
* 
* Arkivigite je 2006-03-12 per la retarkivo Wayback Machine
*

Referencoj
----------

1. ↑   Lernu. Arkivita el la originalo je 2011-12-25. Alirita 2009-03-13.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rTagoj de la semajno |
| --- |
| lundo • mardo • merkredo • ĵaŭdo • vendredo • sabato • dimanĉo |

 |
**Renverseblo** estas morfologia teorio kreita de Louis Couturat kaj ĉefa gramatika bazo de kritikoj de idistoj al Esperanto. Laŭ tiu teorio, oni povu reveni al originala baza formo de vorto el iu derivaĵo, sekve, derivado devas havi unusencajn regulojn, ne nur koncerne formon, sed ankaŭ semantikajn.

L. L. Zamenhof diris, ke Esperanto esence konsistas el senŝanĝaj vortoj, tamen praktike li instruadis akcenti eĉ longajn derivaĵojn unuvortece, krome li senĝene instrukciadis pri vortospecoj plej diversaj. Aktivulo de la Delegitaro por Alpreno de Lingvo Internacia kaj membro de la Komitato, Wilhelm Ostwald, aludante al derivado, diris, ke en arta lingvo devas regi unusenceco. Regnar Ström en 1905 atentigis, ke pro diferencoj en vortaroj estas malklare, ĉu spiono estas homo aŭ ago. Laŭ Ström, "la komprenaĵo, estas fiksita en la trunko kaj sendependa de la finiĝo". Zamenhof en 1907 skribis: "*Stamp* povas esti egale bone tradukata per verbo (stampi) kaj per substantivo (stampo), se vi trovas, ke estas necese doni por ĉi tiu radiko en ĉiuj lingvoj tradukon egalan, tiam mi preferus doni por ĉiuj lingvoj la tradukon per verbo ...". Couturat pensis kaj skribis (France en 1907, Ide en 1910), ke derivado en planlingvo devas havi unusencajn regulojn, ne nur koncerne formon, sed ankaŭ - semantikajn: oni observu ilin ankaŭ ĉe senpera derivado (dérivations immédiates). Émile Boirac atentigis pri "trikategorieco de l' Universala Vortaro". 

René de Saussure asertadis (ĉefe inter 1910 kaj 1916), ke por havi la nepran klarecon, postulatan de Couturat, en Esperanto sufiĉas scii, kion propre ĉiu el la vortoj signifas. Li insistis, ke ĉiu vorto principe povas porti (individuan, leksikan, ne-gramatikan aŭ ne speciale gramatikan) propran signifon: inter la vortoj li konis kaj volis agnoskigi ankaŭ finaĵajn vortojn (kiujn aliaj kaj kelkfoje ankaŭ li simple nomas finaĵoj). Li aldonis, ke nenion oni bezonas diri (indiki) dufoje. Signifo de aro da vortoj konkludiĝas el signifo de la elementoj. Saussure kreis kontraŭ-teorian principon neceso kaj sufiĉo adoptita de Lingva Komitato.

Eksteraj ligiloj
----------------
Unua versio de la jugoslavaj partizanoj
La **flago de la Socialisma federacia respubliko Jugoslavio** konsistis el tri egalaj horizontalaj grupoj kun la tutslavaj koloroj, blua (pinto), blanka kaj ruĝa, kun flav-limigita ruĝa stelo ĉe la flago meze. La lasta jugoslava nacia flago, uzita en 1945-1992, estis adoptita dum la Dua Mondmilito kiel modifo de la flago kiu reprezentis la militan tempon de jugoslava ŝtato (uzita en 1943-1945) kaj estis uzita de la rezistado, la Partizanoj. La ŝanĝoj plejparte influis la ruĝan stelon en la centro: ĝi estis pligrandigita, ĝia formo estis ŝanĝita, kaj ĝiaj limoj estis skizitaj en flava.

Dua Mondmilito
--------------

En 1941 dum la Dua Mondmilito Jugoslavio estis invadita kaj okupita de la akspovoj, kaj la jugoslava registaro fuĝis al ekzilo en Londono. Baldaŭ la jugoslava rezistado estis formita. La partizanoj ne apogis la jugoslavan registaron en la ekzilo kaj komence uzis kelkaj malsamajn flagojn ĝis finfine tiu estis universale adoptita. La nova flago estis la jugoslava blua-blanka-ruĝa trikoloro kie ruĝa stelo okupas la centron de la blanka kampo, kaj kun la grandeco ŝanĝita al 1:2 anstataŭ 2:3. La partizanoj estis rekonitaj de la aliancanoj en novembro 1943 (Konferenco de Teherano) kaj la nomo de la jugoslava ŝtato estis ŝanĝita al Jugoslava Demokratia Federacio. La malnova flago daŭre estis uzita de la registaro-en-ekzilo (ĝis sia kunfalo kun la Partia registaro, la NKOJ en 1944), de ĝiaj diplomatiaj reprezentantoj, kaj proksime de la okcidentaj aliancanoj ĝis 1945 - dum en Jugoslavio, la versio kun la ruĝa stelo estis ĉefe en uzo.

SFR Jugoslavio
--------------

Post la milito, en 1945, la ruĝa stelflago iĝis universale oficiala. Oni donis al ĝi finan formon per pligrandigado de la stelo kaj aldonado de mallarĝa flava limo. La flago estis kutime akompanita ĉe oficialaj konstruaĵoj per la flago de la federacia respubliko kaj la flago de la Ligo de Komunistoj de Jugoslavio. Pro tio, multaj konstruaĵoj en iama Jugoslavio daŭre portas tri flagotenilojn. Pli malgranda versio de la flago funkciis kiel la civila flago dum longforma standardoversio estis hisita antaŭ la jugoslava parlamento.
**Flankeno** aŭ **Flanken** en teatro estas parto de la dialogo direktita al la aŭskultantaro kaj supozeble ne aŭdonta de la resto de la roluloj. Tiu rimedo estas kompreneble intenca kaj celas, ke la aŭskultanto eksciu ion kion iu rolulo ne sciu; tiamaniere la kompliko de la rilataro inter roluloj ampleksiĝas kaj la historio pliinteresiĝas. Foje tiun rimedon oni markas per gesto, kiu konsistas je tio, ke la aktoro preskaŭ kaŝas permane la direkton en kiu oni supozas, ke la diraĵo ne iros kaj restas malkaŝe la direkto al la publiko aŭ al alia rolulo (plus la publiko kompreneble). Se pli da unu rolulo uzas flankenojn kaj ĉefe se tio okazas ne ĉiam kaŝante la diraĵon al la samaj aliaj roluloj, povas okazi komplikan miksaĵon de tio kio estas konata de unu aŭ aliaj roluloj.

La flankeno povas esti aŭ ne esti markita en la teksto. En la klasika teatro, oni ne markis la flankenojn, sed estis nur supozataj; la teatro post la fiksigo de normoj de la novklasikismo de la 18a jarcento ja markas ilin. Eĉ en malnovaj verkoj kiel *La Celestina* de la fino de la 15a jarcento en Hispanio, jam estas uzata la tekniko de la flankeno, por ke la senjoro ne aŭdu tion kion diras la servisto por ĝenerala scio.

La realisma teatro de la 19a kaj 20a jarcentoj apenaŭ uzas tiun tipon de rimedo (inter alia, ĉar ne estas verece, ke io dirita laŭte por ke estu aŭdata de spektanto eble je 30 aŭ 40 m, ne estu aŭdata de rolulo kiu estas je 2 m; fakte estas la aktoro kiu estas tiom proksime, sed ne konvencie la rolulo), sed multaj aliaj teatrotendencoj (simbolaj, parodiaj, klasikeskaj ktp.) ne dubis uzi ĝin.
**Robert R. FORTIER** (1926 - 2005) estis usona aktoro, dancisto kaj komerca fiŝkaptisto kiu partoprenis filmon Incubus.

Li komencis sian aktoran karieron per muzikfilmo Let's Dance de Fred Astaire (1950). Dum sekvaj jaroj li laboris kiel ekstrula dancisto en muzikifilmoj kiel Show Boat, Texas Carnival kaj Singin' in the Rain. Lia unua listigita rolo estis en *Lady in the Dark* (1954), post li laboris en filmoj The Girl Rush inter aliaj kaj televidserioj kiel Have Gun - Will Travel. Dum 1960-aj jaroj li aktoris en televidserioj Bonanza, The Fugitive, Gunsmoke, Combat!, The Lucy Show, Star Trek kaj Historias para no dormir (Hispanio). 

En 1966 li partoprenis la esperantlingvan filmon Incubus kiel Olin.

Dum la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj li aktoris en kinfilmojn McCabe & Mrs. Miller, 3 Women, Heaven Can Wait, A Wedding, HealtH, Popeye kaj O.C. and Stiggs.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Robert Fortier ĉe Interreta filma datumbazo (angle)

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 637036
* GND: 174021321
* LCCN: no2005019750
* VIAF: 56339221
* ISNI: 0000 0000 4428 8342
* MBA: 82265990-772f-4b1e-aa7b-3c5bb1569648
* ICCU: UM1V035419
 |
**PAUER János** (pro. paŭer) estis hungara juristo, inĝeniero pri mekaniko naskita en Andrásfalva la 23-an de decembro 1846 kaj mortinta en Selmecbánya la 21-an de decembro 1904.

Biografio
---------

János Pauer akiris juran diplomon en akademio de Eperjes poste inĝenieran diplomon en Akademio de Selmec en 1871. Post ekzameno de juĝisto li fariĝis sekretario kaj eksterordinara profesoro de Akademio de Selmec, kie li prelegis nacian ekonomikon, financsciencon, juron pri minado kaj akvo, plue kambijuron. Li partoprenis en prilaborado de dogantarifo. Li publikigis plurajn fakartikolojn en la gazetoj *Bányászati és Kohászati Lapok*.

Verko
-----

* *A selmeczbányai m. kir. bányászati és erdészeti akadémia története…* (Selmecbánya, 1896)
* *A selmeczbányai takarékpénztár ötven éves története 1847-1897* (1898)

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al P, poste serĉu la nomon
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 129-a paĝo)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
|
|  |
| Sulfita acido |
| Struktura formulo | 3D |
| Molekula formulo = H2SO3 |
| Mola maso = 82,07 g mol−1 |
| Denseco = 1.857 g cm−3 |

**Sulfita acido** aŭ **Sulfito de Hidrogeno** (*Acidum sulphurosum*)
estas nestabila neorganika acido, kiu ekzistas nur en akva solvaĵo kaj ekestas per enakvigo de sulfura dioksido. Ĝi estas senkolora kaj odoras laŭ sulfura dioksido.

Ĝia formulo estas H2SO3, ĝia CAS-numero 7782-99-2. La formulo identas kun tiu de sulfonata acido, kiu tamen havas alian strukturan formulon,ĉar unu el la hidrogenoj estas anstataŭata de organika radikalo.

Ĝiaj saloj nomiĝas sulfitoj, ĝiaj esteroj hidrogenaj sulfitoj.

Faka nomo de sulfita acido estas **du-hidrogena sulfito**. Komunlingve uzatas ankaŭ la nomo "sulfura" aŭ "sulfureca acido", sed ĝi estas neklara, ĉar uzata ankaŭ por sulfata acido. Ĝi estas kaŭstika substanco (tia, kia detruas la histojn).

Referencoj
----------

1. ↑  British Pharmacopoeia

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Sulfita acido en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Sulfata acido
* Sulfura trioksido
* Sulfura dioksido

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rSulfurhavaj acidoj |
| --- |
|  |  • H2S • H2SO3  • H2SO4  • H2SO5  • H2S2O2  • H2S2O3  • H2S2O4  • H2S2O5 • H2S2O7  • H2S2O8  • H2S2O6  • H2S3O6 • H2S4O6  • H2S5O6  • H3PO3S  • H3PO2S2
 • ClSO3H  • FSO3H • C6H5SO3H • CH3C6H4SO3H  •  H3C-SO2OH  • CF3SO2OH  • CCl3SO2OH  • H2CS3  • HSCN |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Tatra nacia parko |

Koordinatoj: 49° 10′ 00″ N 20° 10′ 00″ O﻿ / ﻿49.16667 °N, 20.16667 °O﻿ / 49.16667; 20.16667 (mapo)

Ostrý Roháč - rigardo el Plačlivé
**Tatra nacia parko**, (slovake *Tatranský národný park* - TANAP), troviĝas en la nordokcidenta parto de orienta Slovakio ĉe la ŝtata limo kun Pollando.

Samtempe ĝi estas la plej malgranda montarego en la mondo, ĉar ĝi okupas nur 260 km². Ĝi estis formiĝinta de ekstrema altaĵa reliefo kiel rezulto de glacia aktiveco. El la vidpunkto de turismo ĝi estas la plej grava montaro. Al la plej turisme allogaj lokoj apartenas alireblaj montopintoj Kriváň ("Malrektulo"), Rysy ("Linioj"), Východná Vysoká ("Orienta Alta"), Slavkovský štít ("Slavkova pinto"), Jahňací štít ("Ŝafida pinto").

Alirebla per telfero estas Lomnický štít kaj kun montara gvidisto vi povas atingi la plej altan pinton Gerlachovský štít (2655 m). En la valoj troviĝas montarlagoj; kelkaj el ili estas preskaŭ dum la tuta jaro kovritaj de glacio. La alttatraj valoj enhavas unikan valoran altmontaran flaŭron kaj faŭnon.
Setlejo Štrbské Pleso ĉe lago Štrbské pleso fariĝis gravan sportan centron, kie troviĝas ordigitaj spurejoj por skituristoj kaj ski-saltsportistaj pontoj.

Ekde 1993 Tatra nacia parko (kune kun sia pola parto) apartenas inter unu el kvar biosferaj defensejoj de programo UNESCO *Homo kaj biosfero* (*Man and Biosphere* - *MaB*).

Komence de la jaro 2010 ekaperis planoj ŝanĝi zonoplanon de naturprotektado en Tatra nacia parko. Al tiu diskuto kontribuis ankaŭ komercaj organizaĵoj kiuj volas utiligi la nacian parkon por turismo.
En Slovakio tio rezultis en granda malkontento de civitanaro ĉar en multaj lokoj nun plej strikte protektataj poste eblus dehakadi eĉ en praarbaroj.

Referencoj
----------

1. ↑  *Biosférické rezervácie v SR*  Arkivigite je 2013-09-27 per la retarkivo Wayback Machine
2. ↑  *Konské pólo na ľade. Zábava pre miliardárov* [*rompita ligilo*]
3. ↑  *Ni malhelpu detrui la plej malnovan slovakian nacian parkon*

Panoramo de Altaj Tatroj de PopradPanoramo de Altaj Tatroj de Poprad

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rNaciaj parkoj de Slovakio |
| --- |
| NP Malgranda Fatro  •  NP Muránska planina  •  NP Malaltaj Tatroj  •  NP Pieniny  •  NP Poloniny  •  NP Slovaka karsto  •  NP Slovaka paradizo  •  NP Granda Fatro  •  Tatra nacia parko |

 |
**Ribelo de sep kaj duono** estis la popola ribelo en Palermo de la 16a ĝis la 22a de septembro 1866, en la kunteksto de la itala post-unuiĝa banditeco. Ĝi nomiĝis *de sep kaj duono*, ĉar ĝi daŭris sep tagojn kaj duonon. Temis pri perforta kontraŭregistara manifestacio, kiu okazis ĉe la fino de la tria sendependeca milito.

Ĝi ankaŭ estis organizita de eksaj Garibaldianoj (kiuj aliĝis al la Ekspedicio de la Miloj post alteriĝo aŭ sekvis Garibaldi en Aspromonte en 1862) seniluziigitaj, veteranoj de la suda armeo, iuj iamaj burbonaj oficistoj, iuj religiaj punitoj de la novaj leĝoj kaj ĉefe respublikanoj, mazzinanoj, respublikanaj socialistoj kaj socialistoj, kiuj kune konsistigis komunuman ligon.

Miloj da homoj ribeliĝis, eĉ armite, eĉ de najbaraj landoj. Je la tagiĝo la 16an de septembro la urbo ŝajnis invadita de bandoj el la ĉirkaŭaj regionoj, ordonitaj de Salvatore Nobile, implikitaj en la proceso de Giuseppe Badia (kunulo de Giovanni Corrao, kies politikan heredaĵon li kolektis post la murdo de la mafio), kaj de la monreala Salvatore Miceli, iama komandanto de libervolaj grupoj (la *picciotti*) en la tumultoj de 1848 kaj en 1860. Li ĵus forlasis la malliberejon danke al la interveno de la komisaro Pinna.

Preskaŭ 4,000 tumultuloj atakis la prefektejon kaj policejon, mortigante la inspektiston ĝeneralan de la Publika Sekureca Korpo de Gardistoj. La urbo restis en la manoj de la ribeliĝantoj kaj la ribelo disvastiĝis en la sekvaj tagoj eĉ al najbaraj lokoj, kiel Monreale kaj Misilmeri: oni taksis, ke entute la armitaj ribeliĝantoj estis ĉirkaŭ 35.000 en la provinco Palermo. La 18-an de septembro, en Palermo, la Revolucia Komitato estas starigita, al kiu ankaŭ iuj sicilaj aristokratoj aliĝis: gvidata de la princo Bonanno de Linguaglossa, barono Pignatelli, barono Giovanni Riso de la kastelo Colobria (Castronuovo di Sicilia), la princo Ramacca Giuseppe de Spuches-princo de Galata Mamertino, barono de Sutera, princo de Niscemi, princo de San Vincenzo kaj ĉefepiskopo de Monreale Benedetto D'Acquisto. La sekretario de la Komitato fariĝis Mazzinia (kaj estonta bakuninisto) Francesco Bonafede, kiu laŭ iuj diris "la efektiva ĉefo kaj aŭtoro de la proklamoj"
**István FÓRIS** [fo:riŝ] estis rumania hungara komunista aktivisto kaj ĵurnalisto. Li naskiĝis en Tatrang la 15-an de majo 1892 kaj mortis en somero de 1946 en Bukareŝto.

Kariero
-------

István Fóris komencis siajn studoj en Braŝovo, sed li estis eligita, ĉar organizis maldekstran lernantgrupon. Li studis poste en Budapeŝto. Iom da tempo li vivis en Parizo. Dum la unua mondmilito li estis oficiro artileriana. Je la fino de 1918 kiel studento pri matematiko li aliĝis al komunistoj. Post la falo de komunista diktaturo en Hungarujo, li revenis en Rumanujon. En 1921 li aliĝis al la nove fondita rumana komunista partio, kiu estis malpermesita en 1924. Li fariĝis redaktoro de gazetoj *Munkás*, *Előre* kaj *Világosság*. Post la malpermeso de tiuj, li fondis senleĝan presejon en sia naskiĝvilaĝo. Li vivis iom de tempo en Moskvo. Vieno kaj Berlino. Li revenis en Rumanujon en 1930 kaj li estis malliberigita (1931-35). Li publikigis artikolon en rumanaj gazetoj *Reporter*, *Atlas*, *Arena* kaj *Zorile*. Inter 1940-1944 li estis ĝenerala sekretario de Komunista Partio de Rumanio. La 9-an de junio 1945 li estis arestita pro perfido kaj murdita en 1946. Li estis rehonorigita en 1968.

Fonto
-----

* RMIL Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
* Hungara vikipedio
* Rumana vikipedio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 442319
* GND: 122881443
* LCCN: no2002069209
* VIAF: 4600931
* ISNI: 0000 0000 5218 7103
 |
Loĝejo de *Fruitlands*.
***Fruitlands*** estis utopia terkultiva komunumo establita en Harvardo, Masaĉuseco, de Amos Bronson Alcott kaj Charles Lane en la 1840-aj jaroj, surbaze de principoj Transcendismo. Raporto pri ĝiaj malpli ol sukcesaj agadoj troviĝas en *Transcendental Wild Oats* de la filino de Alcott, Louisa May Alcott.

Lane aĉetis tion, kio estis konata kiel la Wyman-bieno kaj ĝiaj 90 hektaroj, kiuj ankaŭ inkludis kadukan domon kaj garbejon. Loĝantoj de *Fruitlands* ne manĝis bestajn produktojn, trinkis nur akvon, banis sin en nevarmigita akvo kaj "neniu artefarita lumo daŭrigos malhelajn horojn aŭ kostus al ili la brilon de mateno." Plie, posedaĵo estis uzata komunume, kaj neniu besto estis uzita.

La komunumo estis mallonga kaj daŭris nur sep monatojn. Ĝi dependis de agrikulturo, kiu montriĝis tro malfacila. La origina loĝdomo, kune kun aliaj historiaj konstruaĵoj de la areo, estas nun parto de *Fruitlands Museum*.

* Kategorio Fruitlands en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**IVÁS István** [ivaŝ] rumania hungara memuaristo naskita en vilaĝo Sânmihaiu de Jos la 11-an de aŭgusto 1925 kaj mortinta en Miercurea Ciuc la 11-an de januaro 2015. Ekde 1968 li loĝas en Miercurea Ciuc.

La fono de naskiĝo de memuaro
-----------------------------

István Ivás en aŭgusto de 1943, kiam li loĝis en vilaĝo Aluniş, kiu apartenis al Norda Transilvanio, (Hungario) estis rekrutigita de hungara registaro en la Sikulan Landlimgardistaron. Li fariĝis militkaptito en Sovetunio, kaj li povis reveni en sian naskiĝlandon nur en 1948. La milithistoriisto József János Szabó d-ro verkis al la memuaro preskaŭ 60-paĝan antaŭparolon pri la historio de la Sikula landlimgardistaro. En tiu libro la aŭtoro priskribas sole siajn soldatjarojn en 1943 kaj 1944.

Memuarverko
-----------

* Ivás István: *Az utolsó székely határőrök* (hungare) - (La lastaj sikulaj landlimgardistoj). Redaktis kaj enkondukis D ro József János Szabó universitata docento, Nacidefenda Universitato Zrínyi Miklós. (10-59. p.) Timp Kiadó, 2004.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Biografiaj indikoj Arkivigite je 2016-08-27 per la retarkivo Wayback Machine
* La bildo de libro

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de memuaroj transilvaniaj en hungara lingvo pri la dua mondmilito
**Ruth BERNHARD** (naskiĝis la 14-an de oktobro 1905 en Berlino, Germanio - mortis la 18-an de decembro 2006 en San-Francisko, Usono) estis german-usona fotisto, filino de la fama pentristo kaj tipografo Lucian Bernhard kaj lia portempa edzino Gertrud Aronhold.
 
Naskita en Berlino en 1905, Ruth Bernhard enmigris al Novjorko en 1927 post studado ĉe la Berlina Arta Akademio. Tie ŝi dum kelka tempo laboris en la urba gazeto The Delineator. En 1935 ŝi renkontis la fotiston Edward Weston kaj translokiĝis al Carmel-by-the-Sea por lerni fotarton tie. Poste ŝi malfermis sian propran fotostudion en Holivudo, kie ŝi ofte faris portretojn de famulaj infanoj. En 1953 ŝi transloĝiĝis al San-Francisko.

Ruth Bernhard temigis la artan reprezentadon de senvivaj naturoj kaj infanoj. En la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj ŝi trovis en nuda fotografaĵo sian pasion, antaŭ ol ĝi estis socie akceptita.

Jam pli ol 200 ekspozicioj de ŝiaj pentraĵoj estis tutmondaj. Ekde 1996, ŝiaj verkoj estis konstanta parto de la arkivoj de la Universitato Princeton.



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 645335
* GND: 119211475
* LCCN: n80032107
* VIAF: 79414702
* ISNI: 0000 0000 7861 2008
* BNF: 12531061c
* ULAN: 500105646
* RKD: 220019
 |
**HORVÁTH Jenő** (horva:t) estis rumanihungara pastro, verkisto, poeto, publicisto naskita en Marosújvár la 13-an de oktobro 1900 kaj mortinta en Kluĵo la 13-an de septembro 1989. Li estis la patro de lingvistino Emese Kis.

Kariero
-------

Horváth Jenő studis teologion en Kluĵo, poste en Skotlando, kaj li doktoriĝis en Debreceno (1937). Li estis pastro en Aninoasa, de 1941 profesoro de Teologia Akademio Bethlen Gábor de Nagyenyed, de 1945 de Protestanta Teologia Instituto de Kluĵo. Liajn verkojn publikigis de 1921 la gazetoj Pásztortűz, Erdélyi Helikon, Ifjú Erdély, Ellenzék, post 1941 la gazetoj Erdélyi Gazda, Szövetkezés, Havi Szemle, Déli Hírlap; pli poste la gazetoj Előre kaj Igazság. Liaj poemoj aperis en antologioj *Versekben tündöklő Erdély* (Kv. 1941) kaj *Romániai magyar írók antológiája* (Nagyenyed 1943)

Verkoj
------

* *Nagyenyeden a Virágoskert* (1941);
* *Kalászok*pemoj, fabeloj (1944);
* *Ki-ki magának orvosa* sanaferaj konsiloj, (1944).
* *Betemetett bányász* (poemoj, Aninósza 1935);
* *Most szedtem a fáról* (noveloj, Kv. 1938).

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon
**Salveto** estas pli unu provo krei planlingvon bazita en latina lingvo proponita ĉirkaŭ 2005. Ĝi, laŭ ĝia anonima kreanto, estas pli simpla ol Esperanto, ĉar ĝi havas nur 11 regulojn.

Gramatiko
=========

Alfabeto kaj prononco
---------------------

Alfabeto de Salveto estas: a, b, c, d, e, f, g, i, l, m, n, o, p, r, s, t, u, v. Malsame al Esperanto:

* C havas sonon /k/;
* I havas sonojn /i/ kaj /j/(post A);
* AE oni prononcas /ej/;
* AI oni prononcas /aj/;
* AU oni prononcas /aŭ/;
* NG oni prononcas /ŋ/;

La forta silabo estas la antaŭlasta.

Morfologio
----------

Ne estas difina artikolo, nur la neŝanĝenbla nedefina artikolo UN.

La substantivoj finas per -e (neŭtra), -ia (ina), -io (vira). La pluralon oni faras per -s.

Verboj similetas al Ido. Finas per -ar en infinitivo, -a en prezento, -i en pasinto kaj -o en futuro.

Adjektivoj kaj adverboj finas per konsonantoj.

Personaj pronomoj: me (mi), vu (ci, singulara vi), lio / lia / lie (li/ ŝi/ ĝi), nos (ni) vus (plurala vi), lios / lias / lies (vira ili/ ina ili/ ĝia ili). Ne estas posedaj pronomoj. Por indiki posedon, uzu vorton "patina": Libre patina mi (la libro apartenas al mi). 

  

  

Sintakso
--------

Baza vortordo estas Subjekto Verbo Objekto (SVO), sed oni povas sanĝi ĝin laŭvole al OVS. Adjektivoj nepre venas antaŭ la substantivoj.

Ekzemploj
=========

Patro Nia: Nos Geno, ci es en ciele, sanct es vu name. Vu regne veno, vu vole eso farid, a tere cum a ciele. Dona nos lo die nu diel pane, e perdona nos pecates, com nos perdona on ci pecata a nos. Ne conduca nos a tente, sed libera nos de male. Amen.

Ekstera ligo
============

 Arkivigite je 2005-11-18 per la retarkivo Wayback Machine
**Gábor PÁL** [pAl], bethlenfalvi rumania hungara publicisto, politikisto. Li naskiĝis en Csíkvárdotfalva la 7-an de februaro 1883 kaj mortis en Miercurea Ciuc, (Şumuleu) la 21-an de oktobro 1968.

Kariero
-------

Gábor Páli akiris diplomon pri juro en Universitato Ferenc József de Koloĵvaro (1905), poste advokatdiplomon en Marosvásárhely (1908). En 1928 oni elektis lin en prezidanta konsilio de OrMaP en Odorheiu Secuiesc, kaj al lia propono la plendoj de la hungaroj de Transilvanio oni prezentis al Ligo de Nacioj. Kiel senatano de la rumana parlamento li luktis kontraŭ la memvola la eksproprietigo de Csíki Magánjavak kaj la limito de hungarlingva edukado. Post la viena arbitracio de 1940 li estis invitita deputito de la hungara parlamento. Post aŭtuno de 1944 li retiriĝis gravmalsane al Csíksomlyó. Kiel politika publicisto li prezentis sin en dimanĉa suplimento de *Ellenzék* kun artikolserio *A magyar kisebbségi politika eredményességének akadályai* (1922), en *Magyar Kisebbség* kun studaĵoj: *A székelyföldi közbirtok és az agrárreform* (1923/2, 3); *Készülődés a közbirtokosságok és úrbéri birtokosságok reformjára* (1928/4, 5, 6); *A kisebbségi egyezmény és a magyar kisebbség* (1928/17); *A konkordátum és a katolikus magyarság* (1928/18).

Fonto
-----

* Románia magyar irodalmi lexikon Arkivigite je 2014-02-25 per la retarkivo Wayback Machine
**NÁDOR Jenő** (pro. na:dor) estis hungara ĵurnalisto naskiĝinta en Temeŝvaro la 13-an de decembro 1892 kaj mortinta en Budapeŝto la 23-an de februaro 1970. Li estis edzo de dancistino Anna Pallay.

Biografio
---------

Jenő Nádor iĝis post maturecekzameno kunlaboranto de *Neue Temesvarer Zeitung*. Oni invitis lin en Budapeŝton al gazeto *Nap*. Dum la unua mondmilito li estis militraportisto de gazetoj *Nap* kaj *Berliner Tageblatt*. Dum la erao Horthy komence li estis kunlaboranto de *Nap* kaj enlandpolitika rubrikestro de *Világ*, pli poste li laboris ĉe *Magyar Hírlap*, *Az Újság* kaj *Újság*. Iom da tempo li redaktis la gazetojn *Egyenlőség* kaj *Országos Egyetértés*. Dum la dua mondmilito li priokupiĝis pri la kulturaj aferoj de Zsidó Hitközség. Post 1945 li estis ĉefredaktoro de la gazeto *Fővárosi Napló* kaj kunlaboranto de *Népszava*. Dum la lastaj jaroj de sia vivo li laboris ĉe *Új Élet*. Li faris multe por la socia helpo de pensiigitaj ĵurnalistoj kaj vidvinoj de ĵurnalistoj.

Fontoj
------

* Magyar Életrajzi Lexikon


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Samboregeo** estas popola kungluaĵo de brazila sambo kun jamajka regeo kaj hejmas origine kaj precipe en la federaciero Bahio.

Tipa por samboregeo estas unue la ritma skemo de la gitaro, kiu distingiĝas disde jamajka regeo. Jen ne nur aperas simpla interpulsa akcentado, sed miksaĵo el interpulsa duobla interpulsa akcentado. Unuaj versioj baziĝis sur la inversa ritmo de bosanova frapo de la frapinstrumentisto sur la knartamburo.

Krom tio tipas la forta akcentado de la ritmosekcio, kiu en kazo de konsisto nure el perkutinstrumentistoj ludas jenajn instrumentojn: la bastamburon surdo, la brazilan knartamburon caixa, la tenortamburon repiniko kaj foje ankaŭ la konusan tamburon timbo. 

Grupo kiel ekzemple Olodum aŭ ties antaŭulo Ilê Aiyê praktikas samboregeon ekde 20 ĝis 25 jaroj kaj atingas per tio milionkapan publikon en Brazilo kaj la mondo. La ritmo de samboregeo establiĝis kiel stilelemento de moderna brazila muziko kaj de ĝi ekzistas multaj sonregistraĵoj, ne nur el Brazilo: ekzemple la gitara ritmo de la peco „Macarena" de la hispana duopo Los del Río baziĝas sur samboregeo.
**TAKÁCS Gábor** [takAĉ] rumania hungara verkisto pri arto, grafikisto. Li naskiĝis en Kluĵo la 9-an de novembro 1938.

Biografio
---------

Gábor Takács estis teknikisto pri dento (1964), ekonomikisto (1970). Ĝis 1985 li laboris en Gherla, poste en Kluĵo.

Solaj ekspozicioj
-----------------

■ 1984. május, 3. számú Matematika-Fizika Líceum, Kluĵo
■ 1984. október, Székelykeresztúri Művészeti Múzeum
■ 1985. szeptember, Korunk Galéria, Kluĵo
■ 1985. december, Székelyudvarhelyi Művelődési Ház
■ 1986. március, 3. számú Matematika-Fizika Líceum, Kluĵo
■ 1987. október, Állami Magyar Színház Előcsarnoka, Kluĵo
■ 1991. november, Bné Brit rend Nordau Páholya, Telavivo
■ 1993. július, Gy. Szabó Béla Galéria, Kluĵo
■ 2000. szeptember, Korunk Galéria, Kluĵo
■ 2001. Gaudeamus könyvesbolt, Kluĵo
■ 2004. október, Magyar Ház, Stokholmo
■ 2006. június, Korunk Galéria, Kluĵo
■ 2007. április, Olasz Kultúrális Központ, Kluĵo
■ 2008. november, Szépművészeti Múzeum, Kluĵo
■ 2010.augusztus, Bonchidai Kastély, kune kun László Balázs
■ 2010. szeptember, Apáczai Galéria, Kluĵo.

Grupaj ekspozicioj
------------------

■ Orvosok Téli Szalonja: 1976-1991
■ Korunk Galéria: 1981, 1982, 1983
■ Erdély Művészetéért Alapítvány: 1991
■ Állami Magyar Színház Előcsarnoka: 1991, 1992
■ Györkös Mányi Albert Emlékház: 1999
■ Apáczai Galéria: 2006, 2007
■ Barabás Miklós Galéria : 2007, 2011
■ Aukció a Református Kollégium támogatására: 2005
■ Aukció a Házsongárd Alapítvány támogatására: 2008

Libroj
------

* *Jeruzsálem, Jeruzsálem* (albumo, Kv. 1996);
* *Tizenöt erdélyi művész* (Dekkvin transilvaniaj artistoj) (Nv. 1998).
* *Ex Libris*, Mentor Kiadó, Marosvásárhely, 2011.

Fonto
-----

* Romániai magyar irodalmi lexikon Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
* Kariertabelo Arkivigite je 2016-03-05 per la retarkivo Wayback Machine
Situo de la insulo Gonavo en Haitio.
 — Satelita vidaĵo de la insulo Gonavo (NASA)
La insulo Gonavo kaj la samnoma golfo, satelita vidaĵo (NASA)
**Gonavo** estas insulo de la Kariba Maro. Ĝia franclingva nomo transformiĝis de **île de la Gonâve** al **île de la Gonaïve**.

Geografio
---------

Gonavo situas en la samnoma golfo, kiujn formas du duoninsuloj de Haitio, tiel ke la golfo dividiĝas en du kanaloj : la kanalo de Sankta Marko (Canal de Saint-Marc) ĉe ĝia norda bordo, kaj la Suda kanalo aŭ Kanalo de Gonavo ĉe ĝia suda bordo.

Gonavo etendiĝas sur longeco de 60 km kaj larĝeco de 15 km. Ĝia areo estas 743 km². Ĝi estas la plej vasta el ĉiuj insuletoj ĉirkaŭantaj la insulon Hispaniolo, sur kiu troviĝas Haitio okcidente kaj Domingo (aŭ Dominika Respubliko) oriente. Ĝi estas malmulte loĝata : 120 000 loĝantoj en 2008, denseco en km² : 161,51. La plej granda urbo estas Anse-à-Galets (52 662 loĝantoj en 2008).

Gonavo estas montara, kalka kaj sekega insulo. Ĝia kulmino atingas alton de 778 m ĉe Morne la Pierre.

Administra organizado
---------------------

Gonavo konsistigas arondismenton de la Okcidenta Departemento de Haitio. Tiu arondismento konsistas mem el du komunumoj :

* Anse-à-Galets
* Pointe-à-Raquette.

Zetwa estas tute malgranda haveno nord-okcidente de la insulo.

Historio
--------

La insulo Gonavo estis la lasta rifuĝejo de la tainoj, t.e. indianoj el la grupo de aravakoj en Haitio. Post masakro de la tainoj kaj murdo de ilia reĝino Anacaona per pendumo fare de la konkistadoroj, eskapintoj de ŝia kortego rifuĝis sur insulo, kiun ili nomis *Gonavo*. Gonavo estis iam uzata kiel bazo por piratoj.

Dum la dua duono de la 19a jarcento, la insulo ekallogis fiŝkaptistojn. Iom poste ekaperis ankaŭ agrikulturo.

Dum la epoko de la okupacio de Haitio fare de Usono, de 1915 ĝis 1934, Gonavo estis dividita en societoj "Congo" (nigruloj devenintaj el sklavoj) kune vivantaj kaj laborantaj. En 1925, sub influo de vodua pastrino, la loĝantaro elektis usonan serĝenton, Faustin Wirkus, kiel reĝon sub la nomo "Faustin 2". Li reiris al Usono en 1929. Li rakontis sian historion en tre kontestita verko : "**The White king of La Gonâve**" (La blanka reĝo de Gonavo).

En 1976, ciklono plagis la sudon de Haitio, kaj multaj postvivantoj venis por instaliĝi kiel agrikulturistoj en Gonavo.

La tertremo de la 12a de januaro 2010 detruis pli ol duono el la domoj de la insulo.

Notoj
-----

1. ↑  Anacaona (1464- ĉirkaŭ 1504) naskiĝis en Yaguana en Hispaniolo (nun Léogane, en Haitio). Ŝi estis fratino de la tribestro Bohechio kaj fariĝis edzino de la tribestro Caonabo. Post la morto de sia frato, ŝi fariĝis reĝino. Bela kaj inteligenta, ŝi pasiiĝis por la poezio. Kiam alvenis ekspedicio de Bartolomeo Kolumbo, juna frato de Kristoforo Kolumbo, en 1494, ŝi estis tre scivolema kaj admirema pri la konkistadoroj. Sed ŝi rapide seniluziiĝis pro ilia sinteno rilate al la virinoj. La rilatoj tiagrade malboniĝis ke ŝi instigis al kontraŭbatalo.

Fonto
-----

La baza materialo de tiu ĉi artikolo fontas el la versioj angla kaj ĉefe franca de Wikipedia.

* Kategorio Gonavo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ĝangalostilo** fakte ne estas ĝenro de jazo, sed stilelemento, kiun evoluigis Duke Ellington kune kun siaj „Vaŝingtonanoj" kaj poste kun sia propra orkestro.

Temas pri tio, generi muzikon, kiu karakterizu la ekzotan, magie allogan medion de praarbaro. La verŝajne plej orelfrapa elemento estas la ŝanĝita sono de la trumpeto resp. de la korneto. Ĉi tiu sono estas konata sub la termino grumblego kaj estis ludata de Bubber Miley kaj Cootie Williams, ambaŭ membroj de la orkestro de Ellington. Anstataŭ purajn, klarajn tonojn oni generas helpe de dampilo raŭkajn tonojn, lige kun tirataj melodioj. Sonpentre oni nomas ĉi tiun sonon ankaŭ ŭa-ŭa-efekto.

Kantoj tipaj por la ĝangalostilo estas krom *Echos of the Jungle* interalie *Creole Love Call*, *The Mooche* same kiel *East St. Louis Toodle-Oo*, ĉiuj de Ellington.

La ĝangalajn elementojn nuntempe oni ofte rilatigas prefere kun krimfilmoj pri la 1920-aj jaroj. Ili ne nur limiĝas je svingo, sed estas uzataj ankaŭ en nuntempa ĵazo, ekzemple de Pierre Dørge.
**Johana (aŭ Klaŭdia) de Lis, Sinjorino de Armuazo**, estas intriganta ino de la 15-a jarcento kiu de 1436 al 1440, ŝajnigis esti Johana de Arko eskapinta el al ŝtiparo. 

Laŭ malfrua fonto (trovita en 1686 en Metz) diskoniĝis la 20-an de majo 1436 en la regiono Metz ino kiu asertis esti Johana de Arko (eskapinta de la ŝtiparo). La fratoj de Johana de Arko rekonis ŝin kiel ilian fratinon.

Pri tiu "Johana", oni diras ke ĝi estiĝis el la adulta rilato inter la reĝino de Francujo, Izabela de Bavario kun ŝia bofrato kaj konsilisto, Ludoviko, duko de Orleano, kaj ke ŝi estis donita al flegistino en la vilaĝo Domrémy, proksime de Vaucouleurs, franca enklavo en Bara duklando, for de la intrigoj kaj la batalejoj de la Centjara Milito kiu ruinigis Francujon.

Rekonita kiel heroino, konsiderata mortinta en la fajro en Rueno 1431, ŝi geedziĝis en novembro de tiu jaro 1436 en Arlon, en la duklando Luksemburgo, al Roberto de Armuazo, Senjoro de Jaulny, proksima parenco de Robert de Baudricourt, la reganto de Vaucouleurs, kiu promociis la destinon de la Pucelo.

Post la novaĵoj pri reveno de la Pucelo, la urbo Orleano interrompis la funebron memore de Johana de Arko dum tri jaroj. Johana de Armuazo eĉ sukcesis en 1439 ke Gilles de Rais, Marŝalo de Francujo kaj malnova militkamarado de la vera Johana, konfidus al ŝi soldatojn el la trupoj kun kiuj ŝi batalis apud li en Poitou.

Dum tiuj kvar jaroj, ŝi korespondadis letere kun la reĝo Karlo la 7a. Laŭ malfrua rakonto de kortegano Boissy, la reĝo demandis al ŝi kiu estis la sekreto kiun *ŝi* kundividis kun li. La "heroino" rekonis ŝian mensogon, asertante ne scii kaj petegis kompaton. Iuj historiistoj neas ĉi renkontiĝon.

Laŭ la Universitato kaj la Parlamento de Parizo, estinte malkovrita, ŝi publike konfesis sian trompon kaj retiriĝis kun sia edzo en la kastelo de Jaulny ĝis kiam ŝi mortis.

Lia kazo estis, en la momento, ne izolita, ĉar granda nombro de falsaj Johanaj de Arko aperis en la jaroj post la morto de la Pucelo sur la ŝtiparo en Rueno.

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 395686
* LCCN: n84235072
* VIAF: 65424083
 |
**Gary Lawrence FRANCIONE** (naskiĝis en majo 1954) estas usona jura akademiano. Li estas distingita profesoro ĉe Rutgers Law School.

Francione estas konata pro sia laboro pri teorio de bestaj rajtoj, kaj en 1989, li estis la unua akademiano kiu instruis ĝin en usona juro. Lia laboro temis pri tri aferoj: la proprieta statuso de bestoj, la diferencoj inter bestaj rajtoj kaj besto-bonfarto, kaj teorio de bestaj rajtoj bazitaj sur konscienco sole, pli ol sur aliaj kognitivaj karakteroj.

Li estas pioniro pri la aboliciisma teorio pri bestaj rajtoj, argumentante ke regulado pri bestaj bonfaroj estas teorie kaj preskaŭ sensenca, servante nur por plilongigi la statuson de bestoj kiel posedaĵo. Li argumentas ke ne-homaj bestoj postulas nur rajton, la rajton ne esti konsiderata proprieto, kaj ke veganismo, la malakcepto de la uzo de bestoj kiel nuraj rimedoj, estas la morala bazo de la movado pri bestaj rajtoj. Li malakceptas ĉiujn formojn de perforto, argumentante ke la movado pri bestaj rajtoj estas la logika progreso de la paca movado.

Francione estas la aŭtoro aŭ kunaŭtoro de pluraj libroj pri bestaj rajtoj, inkluzive de *Bestoj, Posedaĵo kaj la Leĝo* (1995), *Pluvo Sen Tondro*, *La Ideologio de la Movado pri Bestaj Rajtoj* (1996), *Bestoj kiel Homoj* (2008), kaj *La Brita Rajto-Debato: Abolicio aŭ Reguligo?* (2010, kun Robert Garner). Li ankaŭ verkis artikolojn pri kopirajto, patenta juro, kaj juro kaj scienco.

* Kategorio Gary Francione en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 638517
* GND: 1044282274
* LCCN: n94055430
* VIAF: 78009477
* ISNI: 0000 0001 0991 3699
* LIBRIS: 380364
* SUDOC: 153336463
* BNF: 165604753
* BIBSYS: 9032907
 |
**WESSELÉNYI István** (veŝele:nji), barono, estis hungara grandbienulo, taglibroverkisto naskita en Gerend la 21-an de aŭgusto 1674 kaj mortinta en Koloĵvaro la 27-an de aprilo 1734.

Biografio
---------

Ekde 1699 István Wesselényi estis departementestro de*Közép-Szolnok*. En aŭgusto de 1704 li fuĝis Sibion de antaŭ armeo de Francisko Rákóczi la 2-a kaj li restis tie ĝis 1708. Inter 1710 – 1713 li estis prezidanto de 16 membra deputitaro por provizora regado de Transsilvanujo. De 1711 ĝis 1715 li estis prefekto de departemento Kolozs, en 1715 prezidanto de landkunveno kaj Transilvanuja Juĝejo (statuum praesidens). Ekde 1731 li estis provizore gubernia prezidanto. La 16-a de februaro 1733 la landkunveno en Sibio kandidatigis lin guberniestro, sed li baldaŭ mortis. Inter 1703 kaj 1708 de li verkita taglibro estas grava fonto por historio de Transilvanujo.

Verkoj
------

* *Sanyarú világ*, taglibro de István Wesselényi eldonita de András Magyari (1983) kun Lajos Demény la 2-a volumo (1985).

Literaturo
----------

* Ferenczi Miklós: Hadadi br. W. I. élete és naplója (Kolozsvár, 1910).


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 257181
 |
**FERENCZI Géza** (ferenci) estas rumanuja hungara arkeologo, muzeologo naskita en Kluĵo la 22-an de junio 1924 kaj mortis en Odorheiu Secuiesc la 24-an de februaro 2007. Li estas filo de Sándor Ferenczi, pli juna frato de István Ferenczi. Li estas la patro de verkistino Enikő Ferenczi.

Biografio
---------

Géza Ferenczi post la fino de la reformita kolegio en sia naskiĝurbo havigis diplomon pri historio en Bolyai Tudományegyetem de Kluĵo. Inter 1954 kaj 1974 li estis direktoro de la muzeo Haáz Rezső Múzeum, de 1976 muzeologo en muzeo de Csíki Székely Múzeum. Li esploris ĉefe la historion de la Sikullando. Li publikis pri daka-roma kaj mezepoka arkeologio, pri etnografio en rumana, hungara kaj germana fakrevuoj plejparte kune kun sia pli aĝa frato. Li publikis en Korunk (1971-72) pri epoko de Árpád kaj en Keresztény Magvető (1971-72) pri runskribaĵoj de Énlaka. Kune kun sia frato li pritraktis la trovitaĵojn de sikulalaj runskribaĵoj en volumo *Művelődéstörténeti tanulmányok* (1979).

Fonto
-----

* RMIL

Esksteraj ligiloj
-----------------

* Verkoj Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
**MÓRICZ Sándor** (pro. mo:ric) estis hungara honved-oficiro (honvéd = patruj-defendi), instruisto naskiĝinta en Sepsikőröspatak la 8-an de januaro 1820 kaj mortinta en Sibio la 20-an de aŭgusto 1882.

Biografio
---------

Sándor Móricz studis en la milita sapeistlernejo de Tulln (Aŭstrio) kaj en la universitato de Vieno. De 1843 ĝis 1848 li estis instruisto kiel subleŭtenanto en la milita normallernejo de la 2-a sikula landlimregimento de Kézdivásárhely. En 1848 – 49 li estis sapeistkapitano kaj li gvidis la fortikigan laboron de terkoloj Gyimes kaj Ojtoz. Li senarmiĝis la 6-an de aŭgusto 1849 ĉe Zsibó. Oni malliberigis lin kaj li liberiĝis en 1852 kaj iomtempe li instruis desegnadon kaj matematikon en la gimnazio de reformita kolegio de Nagykőrös. De 1859 li mastrumadis en sia bieno de Sepsiszentgyörgy. De 1869 li estis denove soldato, en 1879 vickolonelo kaj komandanto de 43-a honved-bataliono, komandanto de 1872 de la Akademio Ludovika, de 1873 ĝis 1875 de la honved-brigado de Sibio.

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**OSZTER Sándor** (pro. oster) estis hungara muelistmajstro naskita en Nadjvarado 2-an de junio 1902 kaj mortinta en Győr la 21-an de februaro 1976. Li estis la patro de aktoro Sándor Oszter (aktoro).

Biografio
---------

Sándor Oszter de 1920 estis ĉefmuelisto de muelilo Székely de Soltvadkert, de 1924 de muelilo Bóhn de Szolnok, de 1926 de Gyöngyösvidéki Gőzmalom Rt. de 1932 de muelilo Aranka de Bicske, de 1938 de cilindrmuelilo de akcia societo Győr. Inter 1928 kaj 1932 li estis muelilprojektisto kaj ĉefmuelisto ĉe la firmaoa Bárdos-Brachfeld Malomépítő Rt. (Pozsony). De 1945 ĝis 1949 li luis la cilindrmuelilojn de Győr kaj Komárom. Inter 1949-1962 li laboris kiel ĉefteknologo de la entrepreno Gabonafelvásárló és Feldolgozó Vállalat de departemento Győr-Sopron. Inter 1935-1945 li estis vicprezidanto de Magyar Molnár Céh.

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 362382
 |
**Villa Díaz Ordaz** estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaxaca. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Villa Díaz Ordaz*. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 20 560.

Geografio
---------

**Villa Díaz Ordaz** apartenas al la distrikto Tlacolula al kiuj apartenas entute 25 komunumoj. Ĝi situas en la regiono Centraj valoj de Oaĥako, en la centro de la subŝtato. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 5859 loĝantojn. El tiuj estis 2670 viroj kaj 3189 virinoj. La komunumo havas surfacon de 209,23 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 1700 metroj super la marnivelo.

Situo de la koncerna distrikto kaj regiono interne de la subŝtato Oaxaca.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 4606 indiĝenoj. El tiuj 4149 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 4149 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Villa Díaz Ordaz Arkivigite je 2004-12-11 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Giusy Ferreri**, arta nomo de **Giuseppina Gaetana Ferreri** (Palermo, la 18-an de aprilo 1979), estas itala kantaŭtoro. Post diversaj muzikaj spertoj kun pluraj grupoj kaj kiel soloisto, li atingis famecon en 2008 partoprenante kaj iĝante la dua en la unua eldono de la itala spektaklo de talentoj X-Faktoro. En sia kariero li ricevis premiojn kiel itala Videoclip Award, Lunezia Award, Sanremo Hit Award, du Venice Music Awards, kvin Wind Music Awards kaj la internaciaj European Border Breakers Awards.

La kantisto partoprenis tri fojojn de la Festivalo Sanremo en 2011, 2014 kaj 2017 respektive kun *Il mare immenso*, *Ti porto a cena con me* kaj *Fa talmente malo*, kaj venkis kune kun Takagi & Ketra, la Summer Festival en 2018 kun *Amore e capoeira*.

Li nuntempe havas du rekordojn: la unua, kiu estas la kantisto lanĉita de itala talentekspozicio kiu vendis pli da kopioj en la mondo, kaj la dua kiel la artisto, kiu restis dum pli ol 46 semajnoj ĉe la numero 1 en la itala unuopaĵa sfero. 

* Kategorio Giusy Ferreri en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 636571
* GND: 136865119
* LCCN: no2011163603
* VIAF: 79239589
* ISNI: 0000 0000 5794 8872
* BNF: 159798336
* MBA: 291919e3-0eb4-4636-95a9-9ff0f958f512
* ICCU: LO1V348442
 |
**Villa Guerrero** estas unu el la 126 komunumoj de la meksika subŝtato Jalisco. La ĉefurbo de la komunumo estas Villa Guerrero. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 14 115.

Geografio
---------

**Villa Guerrero** apartenas al la regiono Norte kiu situas en la nordo de la subŝtato Jalisco (tiu regiono preskaŭ ne havas ligojn kun la aliaj regionoj; ĝi situas tre insule). Al tiu regiono apartenas 10 komunumoj. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 5182 loĝantojn. El tiuj estis 2466 viroj kaj 2716 virinoj. La komunumo havas surfacon de 1092,03 km². La meza alteco estas 1760 metroj super la marnivelo. La meza jara temperaturo estas 18,7 C. En la komunumo estas 803,2 mm da precipitaĵo jare. 

Situo de la koncerna regiono en la subŝtato Jalisco.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 1729 viroj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 1423 scipovis legi kaj skribi kaj 305 viroj estis analfabetoj. Do 17.64 % de la viroj estis analfabetoj. En la sama jaro en la komunumo vivis 1992 virinoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 1659 sciis legi kaj skribi kaj 333 virinoj estis analfabetoj. Do 16,72 % de la virinoj estis analfabetoj. En 1995 en Villa Guerrero vivis 5180 personoj kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj estis 81 indiĝenoj. Tio signifas ke 1564 % de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Villa Guerrero Arkivigite je 2007-06-07 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
**Villa Talea de Castro** estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaĥako (*Oaxaca*). La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Villa Talea de Castro*. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 20 280.

Geografio
---------

Villa Talea de Castro apartenas al la distrikto Villa Alta al kiuj apartenas entute 25 komunumoj. Ĝi situas en la regiono Norda montaro de Oaĥako (regiono *Sierra Norte*), kiu apartenas al la nordorienta parto de la subŝtato Oaxaca (vd. la mapon). La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 2237 loĝantojn. El tiuj estis 1044 viroj kaj 1193 virinoj. La komunumo havas surfacon de 54,86 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 1450 metroj super la marnivelo.

Situo de la koncerna distrikto kaj regiono interne de la subŝtato Oaxaca.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 1463 indiĝenoj. El tiuj 1231 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 1231 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Villa Talea de Castro Arkivigite je 2006-11-15 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.