recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Kvar knaboj
**Knabo** estas virseksa infano.

Etimologio
----------

La vorto devenas de la germana *Knabe*, ankaŭ iam *Knabo*. La germana *Knappe* komence havis la saman signifon, tamen evoluis poste al vorto indikanta nur nobelan junulon, kiu servis kavaliron.

Arto
----

En klasika (precipe greka) artaĵo, la ĉefimago de fizika beleco, eĉ por dioj estis tio de virseksa sportulo, ĉu knabo ĉu viro, ofte *kouros*, kutime senvesta. La Renaskiĝo sekvis la ekzemplon, same kiel en multaj aliaj aferoj.

Multaj mitologiaj knaboj aperas tra arthistorio, ekzemple Kupido, la ofte ruza filo de Venuso estas foje beba foje junula pafarkisto, kiu tiel suferigas amoriĝon al homoj; en kelkaj periodoj li eĉ multnombriĝis, tiel nomiĝante "putti".

Muziko
------

En muziko, knaboj, antaŭ ol la voĉoŝanĝiĝo estas sopranoj (specife knabsoprano) kaj popularas en ĥoro, malkiel plenkreskaj viroj (en ĥoro kutime tenoro kaj baso), ofte en lokoj kie virinvoĉoj estis taksite maltaŭgaj, kiel en preĝeja aŭ teatra muziko. Eĉ aperis praktikoj kirurgi kontraŭ la voĉoŝanĝon. Dum jarcentoj, kastritoj kiu havis plenkreskajn forton kaj sperton kun knabsoprana voĉregistron kiel kontratenoro ofte aperis en muzikteatraĵoj, ĉefe opero.

Bildoj
------

* Romia-pra-Egipta entombiga portreto de junknabo.
* Du Helenaj dioj: Apolono (belekzemplo por sportuloj) kaj la juna Hiakinto; 16 jarcenta Itala gravuraĵo fare de Jacopo Caraglio
* *Amor Vincit Omnia* (Amoro Ĉion Venkas). 1602–03: Caravaggio montras Eroson super aliaj homfaradoj: milito, muziko, scienco, regado.
* *The Bathers* (La banantoj) fare de Henry Scott Tuke.
* Kupido, fare de William-Adolphe Bouguereau, 1875
* Sir Walter Raleigh kaj sia filo, 1602

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Knabo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Knabo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* Knabino
* Infano
* Adolesko
**Talayuela** [Talajŭela] estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro. La nomo de Talayuela devenas de *atalayuela*, diminutivo de la hispana vorto de deveno araba *atalaya*, kiu signifas "gvato-turo".

Loĝantoj
--------

La loĝantoj nomiĝas *Talayuelanos*. La censita populacio en 2009 estis de 9.222 loĝantoj.

Situo
-----

Talayuela estas situa en la nordorienta parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Campo Arañuelo, je altitudo de 287 m; je 132 km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 182 km de Mérida, la regiona ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 229 km².

Submunicipoj
------------

| Nomo | Loĝ. (2007) |
| --- | --- |
| La Barquilla | 463 |
| Barquilla de Pinares | 367 |
| El Centenillo | 46 |
| Palancoso | 116 |
| Pueblonuevo de Miramontes | 867 |
| Santa María de las Lomas | 668 |
| Talayuela | 6.073 |
| Tiétar | 982 |
| TOTALO | 9.582 |

Geografio
---------

Talayuela estas situa ĉe la valo de la rivero Tiétar, grava alfluanto de la rivero Taĵo, kaj apartenas al la komarko de Campo Arañuelo, sed ĉe la komarko de la Vera. La tereno de la zono estas ebena, propra de valo, kun altitudo de ĉirkaŭ 364 m super marnivelo. Posedas Talayuela grandan kaj fruktodonan pinaron, krom multnombrajn kverkarojn utilajn por paŝtejoj. Krome en la lagunetoj trovas rifuĝon multaj migrantaj birdoj.

Demografio
----------

La populacio estas de 9.582 loĝantoj (laŭ la Nacia Instituto de Statistiko 2007), inklude la disajn loĝantarojn en bienoj. El tiuj 10.432 loĝantoj, pli da 2.000 apartenas al diversaj submunicipoj kiuj eksendependiĝis administre. La populacio plialtiĝis dum la lastaj jaroj pro la alveno de enmigrantoj, ĉefe marokanoj, kiuj estas foje preskaŭ la duono de la loĝantaro, sed ĉar plej parto estas neleĝaj, malfacilas la statistikoj. Ĉiukaze en Talayuela estas loĝantoj de 22 diversaj ŝtatanecoj, kiuj superas la 33% de la aktuala loĝantaro.

Ekonomio
--------

Agrikulturo kaj brutobredado. Ĉefe elstaras la kultivo de tabako, kvankam dum la lastaj jaroj tiu kultivo malpliiĝis pro malapero de la helpo de la Eŭropa Unio. En Talayuela estas aliaj gravaj kultivoj, kiel tiuj de la asparago, kiu ebligas la funkciadon de industrio de konservado. Krome oni produktas kapsikojn (papriko), tomato kaj maizo. Novaj alternativoj por la tradicia kultivo de tabako estas safrano, kotono kaj aliaj. Ĉiukaze la ĉefaj estas tabako kaj asparagoj kiuj komplementas sin ĉar rikoltoj kaj laboroj okzas ne samtempe. La reston de la jaro la kampolaboristoj elmigras al la rikoltoj de vinberoj aŭ oranĝoj en aliaj regionoj.

Eblas ankaŭ rura turismo kaj la sportoj en golfejo.

Historio
--------

Talayuela fondiĝis en la 16a jarcento el Plasencia kaj tiam oni konstruis la preĝejon de Sankta Marteno. La komenco de la loĝado estis malfacila pro la malsano de la malario abunda en la areo.

Vidu ankaŭ
----------

* Talayuelas
Gacy kun unua virino Rosalynn Carter
**John Wayne GACY** (17-an de marto 1942 en Ĉikago, Ilinojo - 10-an de majo 1994) estis usona seria murdisto, kiu estis punita pro seksperforto kaj murdo de 33 junuloj, inter 1972 kaj 1978. Li iĝis konata kiel **Killer-Clown** [murdist-klaŭno], ĉar li vizitis stratajn festivalojn en memkudrita klaŭnkostumo por distri infanojn kiel **Pogo la klaŭno**. Li estis punita je 21-foja vivlonga prizono kaj 12-foja mortpuno, per kiu li havas la lokon en la Ginis-libro.

Li estis punita en majo de 1968 pro infana (seksa) misuzo je 10 jaroj (sodomio). Lia patro dumtempe mortis, lia edzino divorcis, li mem liberiĝis jam en junio de 1970. Li revenis al Ĉikago, kie laboris kiel kuiristo. Li fondis en 1971 firmaon, geedziĝis denove (divorcis en 1976). Li estis membro de la Demokrata Partio, konata loka negocisto.

Li perfortis, murdis ĝis sia aresto de 1972 ĝis 1978 33 junulojn. Liajn tentojn rifuzis David Daniel en 1977 kaj Jeffrey Rignall. Gacy ne estis suspektita ĝis decembro de 1978, kiam oni traserĉis lian domon kaj trovis pruvaĵojn pri la krimagoj kaj arestis lin. Li fosis la kadavrojn grandparte en sia domo (28), pluajn 5 ĵetis en riveron *Des Plaines River*. Plimulto de la viktimoj estis juna vira prostituito kaj aĝis de 14 gis 21 jaroj.

Oni juĝis lin la 13-an de marto 1980 al venena injektado, kio okazis nur la 10-an de majo 1994. La ekzekuto daŭris dum 18 minutoj. Liaj finaj vortoj estis "*Kiss my ass*" ("Kisu mian pugon").

* Kategorio John Wayne Gacy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 254510
* LCCN: n79116782
* VIAF: 284296555 96080613, 284296555
* ISNI: 0000 0001 1462 6811
* SUDOC: 19623221X
* BNF: 157233648
* ULAN: 500059471
 |
**Klado** (el la greka *klados*, branĉo), aŭ monofiletika taksono, estas aro da vivuloj vivantaj aŭ vivintaj, kiu enhavas prapatron kaj ĉiujn ties idojn. Klado estas baza nocio de filogenetiko, kiu pli kaj pli anstataŭas la klasikan klasigon, kiu donas malsamajn gradojn al klasigo (klasoj, ordoj, familioj, ktp). 

La kladistika klasigo rigardas nur la kladojn, tutecon de praidoj. La evoluaj gradoj, kiujn oni longtempe uzis por klasi la vivulojn ne plu estas rigardataj kiel unueco, ĉar ili unigas similajn formajn aŭ ekologiajn karakterojn, kaj estas ofte parafiletikaj aŭ polifiletikaj (ekzemple la fiŝoj aŭ reptilioj).

Principe, klado de organismoj enhavas ĉiujn devenulojn de ia individuo aŭ populacio. Tiel ekzemple birdoj estas en la sama klado kiel dinosaŭroj. Se oni ne konsideras birdojn kiel dinosaŭrojn, tiam la termino 'dinosaŭroj' ne estas klado.

**Subklado** (*subcladus*) estas grupo de pli proksime parencaj klasoj en unu klado.

Vidu ankaŭ
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

* kladistiko
* arkreskiĝo
Blazono de Beaurepaire-sur-Sambre.
**Beaurepaire-sur-Sambre** estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Nord* de la regiono Hauts-de-France (prononco [o dəˈfʁɑ̃s], laŭvorte "supraĵo de Francio"). Fine de 2020 en la komunumo vivis 268 loĝantoj sur areo de 7,86 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 34 loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento *Avesnes-sur-Helpe* kaj al la samnoma kantono *Avesnes-sur-Helpe*.

Geografio
---------

Beaurepaire-sur-Sambre estas vilaĝo, kiu troviĝas proksime de la urbeto Avesnes-sur-Helpe. Ĝi situas en natura regiono nomita "Avesnois", kiu ĉefe konsistas el malaltaj heĝoj, tre verdaj pejzaĝoj, boskoj, fruktarbaroj kaj etaj vilaĝoj. Beaurepaire-sur-Sambre etendiĝas sur 7,86 km².

Ĝi estas trafluata de la rivero Sambre.

Administrado
------------

Beaurepaire-sur-Sambre apartenas la kantono de Avesnes-sur-Helpe-Sud, kies ĉefurbo estas Avesnes-sur-Helpe. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avesnes-sur-Helpe, unu el la 6 arondismentoj de la departemento Nord.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Nord
* Kantono de Avesnes-sur-Helpe-Sud
La **metafizikaj poetoj** estis anglalingvaj poetoj de la 17-a jarcento kiuj uzis karambolojn kaj malsimplajn ideokombinojn por esplori filozofiajn temojn, kaj aludoj al ĉiutagaj aĵoj ofte enkondukis profundan pensadon.

Inter ili estis John Donne, George Herbert, Richard Crashaw, Andrew Marvell, Henry Vaughan kaj Thomas Traherne.

Dum siaj vivoj, ili estis alte taksataj. Tamen dum la fina parto de la 17-aa jarcento literaturaj gustoj ege ŝanĝis, per la influo de Edmund Waller, John Dryden kaj aliaj poetoj, kaj oni komencis preferi pli simplan stilon. Ĝis la 20a jarcento, antologioj de anglalingvaj poemoj enhavis malmultajn metafizikajn poemojn. T. S. Eliot ludis gravan rolon rilate la reeltrovon de la metafizikaj poetoj, kiuj populariĝis.

Metafizika poezio en Pollando
-----------------------------

En Pollando metafizikan poezion verkis interalie Mikołaj Sęp Szarzyński. Ĝi tuŝis problemaron de malaperado de la homo, vanecon kaj maldaŭron de la ekzisto, esprimis esperon por saviĝo kaj helpo en Dio, ankaŭ rilatis al tentoj, malforteco kaj pasioj de nuna vivo de la nuntempa homo en la materiala mondo; ĝi esprimas sintenon de la homo disŝirita inter korpeco kaj eterna vivo, kiu konscias tion, kiel devus vivi por atingi savon, sed samptempe ne povas kontraŭstari tentadon de la satano kaj la mondo, en kiu vivas, ne kapablas konkeri siajn malfortaĵojn.

Metafizika poezio influis nuntempan lirikon ĉe tiaj verkistoj kiel: Czesław Miłosz, Zbigniew Herbert, Adam Zagajewski, kaj pastroj-poetoj kiel Karol Wojtyła.

Bibliografio
------------

* Stanisław Barańczak, *Wstęp* (Enkonduko), en: *Antologia angielskiej poezji metafizycznej XVII stulecia* (Antologio de la angla metafizika poezio de la 17-a jarcento), 2-a eldono, PIW, Warszawa 1991, p. 6–32, ISBN 83-06-01963-6.
La **Aktora Lernejo de la Tutlanda Societo Aktora** (origine hungare *Országos Színészegyesület Színészképző Iskolája*) estis grava aktora instituto inter 1903–1949 en Budapeŝto (Hungario).

Historio
--------

En fino de la 19-a jarcento la teatra vivo havis tre signifan rolon en Hungario, tamen la ekzistantaj aktoraj lernejoj (Teatra Akademio, privata lernejo de Szidi Rákosi, studio de Gaja Teatro) jam ne estis sufiĉaj. En 1903 la menciita studio de la Gaja Teatro cedis ĉiujn rajtojn al fondo de Aktora Lernejo de la Tutlanda Societo Aktora. Ĝi ekfunkciis jam en la lernojaro de 1903. Komence okazis dujara lernado, ekde 1924 trijara lernado. Oni instruis dramojn, komediojn, diversajn muzikajn teatraĵojn. La aktoroj faris ekzamenojn ekzemple en Gaja Teatro, Teatro Magyar, Teatro Belvárosi, Operetoteatro (Budapeŝto). Post sukcesa diplomo la novaj aktoroj aŭtomate ricevis eblecojn aktoradi en la lando. Dum 25 jaroj resume donis 750 diplomojn. En 1949 la lernejo estis kuntirita al la Teatra Akademio.

Lernejestroj
------------

* Gusztáv Rónaszéki (1903–1906)
* Jenő Balassa (1907–1918)
* László Molnár (aktoro) (1918–1922)
* Dezső Vidor (1923–1932)
* József Széll (aktoro) (1933–1934)
* Sándor Galamb (1935–1949)

Ne menciitaj instruistoj (elekto)
---------------------------------

* Endre Almássy
* Ödön Bárdi
* Lajos Boray
* Gyula Fehér
* Béla Gaál (pli frue studento samloke)
* Henrik Incze
* József Pataki (aktoro)
* Zoltán Szerémy

Elektitaj studentoj
-------------------

* Erzsi Ákos
* Erzsi Albert
* Erzsi B. Marton
* Lajos Bakay (aktoro)
* György Bálint (aktoro)
* István Ballai
* Ferenc Baracsi
* Elza Báthory
* Irén Biller
* Lajos Boray
* István Bozóky
* Endre Csonka
* Kornél D' Arrigo
* István Dózsa
* Irén Erdész
* Kálmán Erdődy
* Artúr Fehér
* Teri Fejes
* Pál Fekete
* Anna Füzess
* Franciska Gaál
* György Gozmány
* János Győrvári
* Károly Hajagos
* Andor Heltai
* Károly Huszár-Pufi
* Lajos Ihász
* Pál Jávor
* Gábor Kertész
* Gyula Kéry
* Ilona Kökény
* Erzsi Kőmíves
* Dénes Kovács (aktoro)
* Gyula Kőváry
* László Kozák
* Vera Márffy
* Lajos Márkus
* Gizi Marsi
* Ferenc Oláh (aktoro)
* László Paál (aktoro)
* Sári Petráss
* Mária Lázár
* Margit Takács
* Ilona Titkos
* Imre Toronyi
* Tivadar Uray
* Ferike Vidor

Fontoj
------

* 
*
**Akustika basgitaro** estas liutinstrumento el la gitarfamilio kaj estas agordata kiel elektra basgitaro aŭ kontrabaso.

Kvinkorda akustika baso, produktanto Ovation. Fosforbronzaj kordoj de la agordo B2-E1-A1-D-G. Enmuntita en la ponton estas piezoelektra sonprenilo, de ekstere ne videble. En la korpo troviĝas antaŭ amplifilo kun sonregulilo kaj agordilo, funkcianta per baterio
Seskorda frethava akustika basgitaro de gitarkonstruisto Stoll dum priludado
En la ĉiutaga lingvo la akustika basgitaro nomiĝas nur „akustikbaso". Laŭ konstrumaniero ĝi similas al gitaro, havas tamen iomete pli grandan korpon. Oni devas distingi ĝin de la basgitaro, kiu estas konstruata unuflanke kun du koloj kaj aliaflanke ankaŭ kiel basinstrumento de la klasika koncertgitaro.

La elektra basgitaro ekde la 1950-aj jaroj pli kaj pli venkis kiel pli facile manuzebla alternativo al kontrabaso. Ĝi havas la malavantaĝon, ke oni povas ludi ĝin manke de resonkesto nur elektre amplifate. Kiel alternativo aperis la akustika basgitaro, kiu havas ĝuste tiun resonkorpon kaj do estas ludebla ankaŭ neamplifite. Laŭ aspekto ĝi similas al akustika gitaro. Ĝi estas ĉefe kvarkorda, foje ankaŭ havebla laŭ kvin- aŭ seskorda versio. Oni agordas la instrumenton kiel kontrabaso aŭ elektra basgitaro traire en kvartoj: kiel kvarkordilo en *,E-,A-D-G*, kiel kvinkordilo plejofte kun malalta B-kordo, pli malofte kun alta C-kordo.

Ĉar la plej multaj akustikaj basgitaroj distingiĝas laŭ korpovolumeno nur malmulte de kutima gitaro, ili estas ofte ekipitaj per sonprenilo, por garantii la necesan venkokapablon. Por sonaj kialoj oni enmuntas preskaŭ nure piezoelektrajn sonprenilojn.

Escepton starigas la akustika basgitaro de gitarkonstruisto Stoll, kiu laŭ korpo ja orientiĝas je la formo de gitaro, tamen havas ege pli grandajn mezurojn ol aliaj akustikaj basgitaroj. La pli granda korpovolumeno ebligas ankaŭ neamplifitan sonon, kvankam akustika basgitaro de Stoll plej ofte estas ekipita per *McLoud*-sonprenilo.

La trairoj al similaj instrumentspecoj estas fluaj. Unue ekzistas „duonakustikaj" instrumentoj kun etaj resonujoj, kiuj akustike taŭgas maksimume nur por ekzercado (ekz. la basgitaro de firmao Höfner, do la„Beatles-baso" populariĝinta fare de Paul McCartney). Ĉi tiuj kutime disponas pri kutimaj ŝtal- aŭ nikelkordoj kaj elektromagnetaj sonpreniloj. Aliaflanke ankaŭ ekzistas instrumentoj, kiuj laŭ grando kaj parte ankaŭ laŭ strukturo (pikilo, kordtenilo, sontruoj) tendencas al elektra kontrabaso aŭ kontrabaso (ekzemple *Takamine B10*).

* Kategorio Akustika basgitaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ĉi tiu artikolo estis redaktita tiel ke ĝi entenas tutan aŭ partan tradukon de « Akustische Bassgitarre » el la germanlingva Vikipedio. Rigardu la historion de la originala paĝo por vidi ties aŭtoroliston.  (Ĉi tiu noto koncernas la version 3588044 kaj sekvajn de ĉi tiu paĝo.) |
**Akustiko** estas la scienco pri sono. Sono rezultas el vibrado. Kontraste kun bruo, ĉe sono muzika la vibrado estas regula. Sonaj ondoj varias laŭ frekvenco (vibrorapido), amplitudo kaj formo.

La vortoj sono, tono, noto, uziĝas preskaŭ sinonime, tamen kun nuanco de diferenco laŭ vidpunkto kaj kunteksto. Ĝustadire, tono = muzika sono kun difinita alto; noto estas skribita signo, kiu prezentas muzikan sonon. Tamen (same kiel *vorto* povas esti skribata aŭ parolata) noto povas figure signifi ankaŭ la sonon mem, ludatan aŭ kantatan. Sono propre rilatas aŭdeblecon, orelon; tono: sonalton; noto: signon, okulon, teorion.

Internacie, la radiko "ton" estas tre malpreciza. En AFG ĝi havas inter 7 kaj 10 el la 12 signifoj *sono, tembro, nuanco, intervalo, plejnkanto, toniko, tonalo, modalo, sonalto, skalo, kromtubo, sonforko*. Pro tio, ke en ĉiu Eŭropa lingvo ton = (a) muzika sono, (b) intervalo (plenduto), oni ne povas rifuzi al ĝi almenaŭ tiujn du signifojn. Tamen, por klareco, ni konsilas uzi prefere pro (a) sono, tono, noto (laŭnuance), kaj por (b) plenduto aŭ plentono, sed ne simpla tono.

La intenso (forto, laŭto) de sono dependas ĝenerale de la amplitudo de la vibroj: ĝia alto de ilia frekvenco. Ju pli rapida la vibrado, des pli alta la sono.

* Tonalto = absoluta sonalto (de tono, skalo, instrumento aŭ voĉo). Ekz. alttonalta piano. Klarnetoj estas diverstonaltaj (Bb, A, C, Eb). Levi la tonalton: Plialtigi ĉiujn tonojn po sama intervaleto. Ĉe instrumentoj malsamtonaltaj A ne estas absolute samalta.

Vidu ankaŭ
----------

* Hazarda muziko
* Muzikinstrumento
* Flirta oscilado (akustiko)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Akustiko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 
* 
* Arkivigite je 1996-11-19 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 44466
* GND: 4000988-9
* LCCN: sh2002006100
* BNF: 12167659v
* NDL: 00568883
* NKC: ph114015
 |
**Akure** estas metropolo, ĉefurbo de subŝtato Ondo Ŝtato kaj universitata urbo en Niĝerio.

Bazaj informoj
--------------

* Koordinatoj: 07° 15′ N 05° 11′ O﻿ / ﻿7.250 °N, 5.183 °O﻿ / 7.250; 5.183 (mapo)
* Areo:  km²
* Loĝantaro: 941 410 en 2012
* Supermara alteco: 350-381 m
* Horzono: UTC + 1

Geografio
---------

Akure situas parte sur ebenaĵo, parte sur deklivoj.

Historio
--------

La palaco en la urbo estis konstruita en 1150, sed la urbo estas pli malnova. Nuntempe joruboj vivas en la metropolo, ili havas diversajn religiojn, ekzemple kristanismon, islamon kaj totemismon.

Ekonomio
--------

Akure estas centro de komercado. En la ĉirkaŭaĵo oni kultivas kakaojn, maniokojn, maizojn, kotonojn kaj tabakojn.

Trafiko
-------

Akure havas flughavenon. Ĉefvojoj kuras al Osogbo kaj Beninurbo.

Klimato
-------

Akure situas en tropika klimato. La averaĝa temperaturo estas ĉ. 23-26 °C. Jare pluvas 1569 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed inter aprilo-oktobro pli ofte.

Vidindaĵoj
----------

* centra moskeo
* stadiono kun 15000 sidlokoj

Fontoj
------

* Angla kaj kroata Vikipedioj
* mapo
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 404340
* GND: 4568950-7
* LCCN: n82035300
* VIAF: 155957275
* BNF: 12413799w
 |
Atako de italoj tankaĵoj de la CTV dum la Batalo de Gvadalaĥaro.
La **batalo de Guadalajara** aŭ **de Gvadalaĥaro** (8a de marto-23a de marto de 1937) estis batalo okazinta dum la Hispana Enlanda Milito proksime de la urbo Gvadalaĥaro en klopodo de la armeo de Francisco Franco por eniri al Madrido el la nordo.

Post la konkero de Malago fare de la itala truparo, Mussolini sentis neceson realigi grandan militan operacon kiu montru la kapablon de lia armeo en lukto, konvinkante la frankisman flankon por kunlabori en operaco de granda atingo en la ĝenerala atako kontraŭ Madrido. Tiu operaco estos poste konata kiel la *batalo de Guadalaĥaro* kaj estis katastrofo por la *Corpo Truppe Volontarie*, kiu ekde tiam jam ne partoprenos plu en la regado de operacoj tiomgrandaj kaj nur kiel apogo al la frankisma flanko. La italoj perdis milojn da soldatoj kaj grandan kvanton de armilaro, ĉefe pro la malbonaj veterkondiĉoj (koto).

Bibliografio
------------

* Thomas, Hugh (1967). La Guerra Civil Española. París: Ruedo Ibérico.

* Kategorio Batalo de Gvadalaĥaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 596544
* GND: 4637907-1
* LCCN: sh85057564
* BNF: 12050304p
* BNE: XX542252
 |
**Beaurieux** - prononco laŭ sistemo IFA boʁjø - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Nord* de la regiono Hauts-de-France (prononco [o dəˈfʁɑ̃s], laŭvorte "supraĵo de Francio"). Fine de 2020 en la komunumo vivis 163 loĝantoj sur areo de 7,39 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 22 loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento *Lille*, la centra parto de la departemento, kaj al la kantono *Fourmies*.
Blazono de Beaurieux.

Geografio
---------

Beaurieux estas unu el la vilaĝoj lokitaj ĉirkaŭ Solre-le-Château. La areo de Solre-le-Château troviĝas tute okcidente de la departemento, proksime al la landlimo kun Belgio kaj en natura regioneto kromnomita "Solrezis", inter la urbetoj Maubeuge kaj Fourmies.

La vilaĝo Beaurieux troviĝas proksime de la urbeto Avesnes-sur-Helpe, kaj do cetere situas en alia natura regiono nomita "Avesnois", kiu ĉefe konsistas el malaltaj heĝoj, tre verdaj pejzaĝoj, boskoj, fruktarbaroj kaj etaj vilaĝoj. Beaurieux etendiĝas sur 7,39 km².

Historio
--------

La nomo de la vilaĝo devenas de la latina *Bellum Rivum*. La vilaĝo estas ankaŭ kromnomita "Biau-Ri" en la loka dialekto pro la rivereto, kiu trafluas ĝin. Tiu esprimo tradukeblas al "Bela rivero" aŭ "Bela rivereto".

Laŭ loka legendo, Karlo la Granda iam pasis tra tiu vilaĝo.

Administrado
------------

Beaurieux apartenas al la kantono de Solre-le-Château, kies ĉefurbo estas Solre-le-Château. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avesnes-sur-Helpe, unu el la 6 arondismentoj de la departemento Nord.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Nord
* Kantono de Solre-le-Château
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion***Miscanthus* ×*giganteus*** |
| --- |
|  |
| Miscanthus ×giganteus*Miscanthus* ×*giganteus* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Unukotiledonaj plantoj *Liliopsida* |
| Subklaso: | *Commelinidae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Poaloj *Poales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Poacoj *Poaceae* |
| Subfamilio: | *Panicoideae* |
|
| Tribo: | *Andropogoneae* |
|
|
| Genro: | *Miscanthus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ****Miscanthus* ×*giganteus****J.M.Greef & Deuter ex Hodk. & Renvoize, 2001 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri *Miscanthus* ×*giganteus*  |

 |
| v • d • r |

La **giganta ĉina kano** (*Miscanthus ×giganteus*) estas natura krucado de la ĉina kano (*Miscanthus sinensis*) kaj la *Miscanthus sacchariflorus*. Ĝi devenas originale el Japanio. Oni importis ĝin en 1935 el Japanio tra Danio al Mez-Eŭropo.
La giganta ĉina kano uzas C4-tipan fotosintezon kaj tio estas tre produktema tipo de fotosintezo, inter certaj mediaj cirkonstancoj, kompare al C3-plantoj. Ĝi produktas en konvenaj klimataj kondiĉoj grandan kvanton da
biomaso. Ĝi povas kreski en kontinenta zono ĝis alto de kvar metroj kaj tiel oni povas uzi ĝin kiel rekreskantan materialon por energiaj kaj krudmaterialaj uzoj.

Karakterizaĵoj
--------------

La giganta ĉina kano estas triploida hibrido kun 57 kromosomoj, kiu estiĝis per hibridigo de tetraploida formo *Miscanthus sacchariflorus* kun 76 kaj la diploida formo de ĉina kano (*Miscanthus sinensis*) kun 36 kromosomoj. La planto unuigas en si la valorajn karakterizaĵojn de ambaŭ originalaj specioj.

Kiel ĉiuj *Miscanthus*-specioj, ĝi estas plurjara kaj formas ŝosoriĉan rizomon, el kiu kreskas la plantoj. La ŝoso atingas alton de 3-4 metroj, havas lancoformajn, vertikalan folisurfacon, tiel ĝi atingas optimuman lumutiligon.

Utiligo
-------

En la originala loko, oni uzis la planton kiel krudmaterialo por matoj kaj plektaĵoj por sun- kaj ventoproduktado. Oni uzis ĝin en aliaj landoj kiel ornamplanto.

Oni ekesploris la eblecojn utiligi la planton por energio en la 1970-aj jaroj. La giganta ĉina kano produktas 15-25 tunojn da sekmaso je hektaro. Ĝi estas uzebla por plenumo de lokaj energiaj pretendoj, ĉar longvoja transportado tro kostas.

Oni daŭre plibonigas tipojn, por pli bonaj bruligaj, kreskaj proprecoj.

* Giganta ĉina kano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Giganta ĉina kano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Giganta ĉina kano en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Perentie (Varanus giganteus) (10244734736).jpgPerentie (Varanus giganteus) (10244734736)
Perentie
La **Giganta varano** (*Varanus giganteus)* estas la plej granda varano indiĝena de Aŭstralio, kaj la kvara plej granda vivanta lacerto surtere, post la Komoda varano, la Salvadoria varano kaj la Akva varano. Troviĝanta okcidente de la Granda Disiganta Montaro en la aridaj areoj de Aŭstralio, ili estas nekomuna vidaĵo pro ties timido kaj malproksimeco de multe el ties teritorio for de homaj setlejoj.

Ties statuso por la kulturo de la Aŭstraliaj Aborigenoj evidentiĝas en la rilato al totemoj, kaj parto de ties mitaro pri sonĝoj, same kiel arbara manĝo. Ili estis celita manĝo ĉe la dezertaj aborigenaj triboj, kaj ties graso estis uzata por medicinaj kaj ceremoniaj celoj. Multaj aperas pentre en aborigena arto kaj ĉe ties akompanaj historioj kiaj la ero ‘Goanna Calling for Rain’ (varano petas pluvon) kaj ‘How the Perentie and Goanna got their Colours’ (kiel varano kaj giganta varano akiris siajn kolorojn).

* Kategorio Giganta varano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Giganta varano en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Makkoshotyka** (makoŝhotjka) estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en subregiono de Sárospatak. Makkos signifas: glana.

Glano, kiu estas apud Makkoshotyka, tial la vilaĝo prenis tiun nomon

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 10  km²
* Alto super marnivelo: 151 m
* Loĝantaro: 980
* Poŝtkodo: 3959
* Telefonprefikso: 47

Situo
-----

Makkoshotyka situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Sárospatak troviĝas 7, Sátoraljaújhely 14, Pálháza 15, Miskolc 80 km-ojn.

Historio
--------

La loko estis loĝata jam dum la neolitiko. La unua mencio devenis el 1262. La loĝantoj dekomence okupiĝis pri vinkulturo. La vinkeloj estis rifuĝejoj dum la militaj jaroj. En 1945 oni disdonis parcelojn al la malriĉaj kamparanoj el bieno de familio Meczner (mecner). Vilaĝservoj estas lernejo, somera arbara lernejo, kuracejo.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika kapelo omaĝe al Serpa Dipatrino de 1912
* kalvinana preĝejo
* klasikisma kastelo de Meczner
* kastelo de Meczner el la 20-a jarcento

* Kategorio Makkoshotyka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Preĝejo Stefano la 1-a (Hungario)** estas romkatolika historia monumento en Hungario, en urbo Polgárdi.

Historio
--------

La unua mencio pri la kirko okazis en 1332, kiun la turkoj detruis post 1526. En 1753 okazis mencio pri kapelo, kiun en 1853 oni trakonstruis. Tio estis la sanktejo de la sekva preĝejo ĝis 1927. En 1873 denova trakonstruo okazis, fine en 1930 la preĝejo prenis la nunan aspekton. La orgeno venis en 1943.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo havanta 2 simetriajn turojn situas sola en parko. Antaŭ la preĝejo kruco estas videbla. Ĉe la sanktejo longa konstruaĵoparto aliĝas. Inter la turoj meze estas la ĉefenirejo. Bildo de la altaro prezentas Stefanon la 1-an, kiu dediĉas la kronon al Sankta Maria, ĝi estis pentrita en 1853. Fresko de la baldakeno prezentas Ĉieliron de Maria pentritan en 1937.

Kermeso okazas en la 20-an de aŭgusto.

Fontoj
------

* hungare
* hungare
* hungare kun bildoj[*rompita ligilo*]
* hungare[*rompita ligilo*]

Aerfoto pri la preĝejo

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **preĝejo Stefano la 1-a (Hungario)** estas romkatolika historia monumento en vilaĝo Váchartyán (Hungario).

Historio
--------

La unua mencio pri la kirko en 1301. pri la paroĥo en 1332. Ĉirkaŭ 1600 la loĝantoj kalvinaniĝis, la katolika grupo estis refondita en 1718. En la dua duono de la 18-a jarcento oni konstruis novan preĝejon laŭ baroko, sed oni profitis la restintajn partojn el la malnova kirko. Tiam oni konstruis ankaŭ la sakristion. La orgeno estis kreita en 1910, trakonstruita en 1928. La turo estis plialtigita en 1992.

Konstruaĵo
----------

La kirko situas sola en tre malgranda korto en mezo de la vilaĝo. En la korto ankaŭ krucifikso estas videbla. La fasado estas simetria, meze estas la enirejo kun pluvŝirmilo. Supre meze la mallarĝa turo altiĝas. La navo finiĝas en kvarangula absido, kiu estas iomete pli mallarĝa, ol la navo. Interne antaŭ la predikejo koroforma baptujo staras (farita en la 18-a jarcento).

Kermeso okazas en la 20-an de aŭgusto.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Koordinatoj: 50° 06′ 12″ N 16° 52′ 32″ O﻿ / ﻿50.10333 °N, 16.87556 °O﻿ / 50.10333; 16.87556 (mapo)

**Vojtíškov** (germane *Woitzdorf*) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Malá Morava en distrikto Šumperk. Proksimume unu kilometro okcidente de Vojtíškov estadis vilaĝo Valbeřice (germane *Wallbergsdorf*). En la jaro 2021 ĉi tie daŭre vivis 107 loĝantoj.

Geografia karakterizo
---------------------

Katastra teritorio de Vojtíškov etendiĝas sur suda deklivo de masivo de Králický Sněžník en supermara alteco de 440 metroj en sudoriento apud kunfluejo de rojo Zelený kun Moravo al 886 m en nordoriento, proksimume duonkilometron sudokcidente de montopinto Sviní hora (1074 m s. m.). La sudan limon de la teritorio kreas fluo de rivero Moravo kaj trans ĝi Vojtíškov najbaras kun teritorio de Vlaské, okcidente Vojtíškov najbaras kun teritorio de Malá Morava, norde kun Sklené, nordoriente kun Vysoká kaj oriente kun Žleb.

La propra konstruita teritorio de Vojtíškov etendiĝas meze de ties katastra teritorio apud nordsude orientita loka ŝoseo (n-ro 31240), kiu sude de Vojtíškov alligas sin al ŝoseo n-ro III/312, en supermara alteco de 520 ĝis 730 m s. m. Sude de la teritorio Vojtíškov tuŝas fervojlinion n-ro 025 el Dolní Lipka ĝis Hanušovice; la plej proksimaj du haltejoj estas Podlesí kaj Vlaské.

Historio
--------

La unua skribmencio pri Vojtíškov devenas el la jaro 1325 konekse kun ties donaco al monaĥejo Kamenec: kavaliro Jan Wustenhube tiam donacis al la monaĥejo kelke da vilaĝoj en la ĉirkaŭaĵo de Staré Město kaj inter ili estis ankaŭ du Vojtíškov-oj, el kiu la alia verŝajne estadis en loko de hodiaŭa vilaĝo Vysoká, antaŭe nomata Nová Ves. Dum husanaj militoj Vojtíškov eble dezertiĝis kaj renovigita ĝi estis nur en la 16-a jarcento. Ĝi apartenis al senjorujo Branná (germane *Goldenstein*, ĉeĥigite *Koldštýn* aŭ *Kolštejn*).

Sekve de Munkena interkonsento la teritorio de Vojtíškov estis aneksita de Nazia Germanio. La germana loĝantaro post la dua mondmilito estis ellandigita. Valbeřice, domaro de Vojtíškov jam ne estis post la forŝovo loĝigita kaj pereis, la sama sorto trafis domaron Hřebenky (germane *Oberschar*).

Loĝantaro
---------

Evoluo de nombro de loĝantojLa datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj  

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1869 | 699 |
| 1880 | 659 |
| 1890 | 688 |
| 1900 | 657 |
| 1910 | 629 |
| 1921 | 578 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1930 | 536 |
| 1950 | 244 |
| 1961 | 169 |
| 1970 | 153 |
| 1980 | 126 |
| 1991 | 116 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2001 | 130 |
| 2011 | 115 |
| 2021 | 107 |

Galerio
-------

* Valo de rivero Malá Morava en VojtíškovValo de rivero Malá Morava en Vojtíškov

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de municipo Malá Morava (9) |
| --- |
| Malá Morava ~ Křivá Voda ~ Podlesí ~ Sklené ~ Vlaské ~ Vojtíškov ~ Vysoká ~ Vysoký Potok ~ Zlatý Potok |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Bauma (stacidomo). |

Pri la komunumo
---------------

**Bauma** (en Esperanto ankaŭ **Baŭmo**) estas komunumo en la distrikto Pfäffikon, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 4191 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

Geografio
---------

Bauma situas en la Tössvalo en la Zurika Oberlando. Ĝi sude limas al la komunumoj Fischenthal kaj Bäretswil en la distrikto Hinwil, oriente al Sternenberg, norde al Wila, Wildberg ZH kaj okcidente al Pfäffikon kaj Hittnau.

Trafiko
-------

Bauma situas ĉe la iama Tössval-Fervojo, sur kies linio nuntempe cirkulas la regiona trajnlinio S26 de la Zurika Trafik-Unio, funkciigita de la Svisaj Federaciaj Fervojoj. Bauma estis ĝis la mezo de la 20-a jarcento ankaŭ la finhaltejo de la Uerikon - Bauma fervojo, kiu estis anstataŭigita per la buslinio de Wetzikon al Bauma.

Historio
--------

La teritorio de Bauma estis ekloĝita inter la 7-a kaj 10-a jarcento. En la 13-a jarcento estiĝis la Kastelo Alt Landenberg, kies sinjoro evoluigis la setlejojn en Baumo. En la jaro 1549 la malalta jurisdikcio transiris al la urbo Zuriko. Plej gravan disvolviĝon la komunumo spertis dum la industriiĝo en la 18-a kaj 19-a jarcento.

Famaj personecoj rilataj la Bauma
---------------------------------

* Adolf Guyer-Zeller, fervojpioniro
* Adolf Kaegi, filologo

Vidu ankaŭ
----------

* Bauma (stacidomo)
* Saland (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bauma en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Bauma

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Pfäffikon |
| --- |
| Bauma • Fehraltorf • Hittnau • Illnau-Effretikon - Kiburgo - Lindau ZH - **Pfäffikon ZH** - Russikon - Sternenberg - Weisslingen - Wila - Wildberg ZH |  |

 |
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri mitologia persono. Por aliaj signifoj vidu la artikolon Epimeteo.

---

En la helena mitologio, *Epimeteo* (en malnova greka:

Ἐπιμηθεύς / *Epimêtheús*, "tiu, kiu pripensas poste") estis titano, filo de
Japeto kaj Temiso. (Laŭ aliaj fontoj, naskis lin Klimena) kaj frato
de Prometeo, Atlaso kaj Menetio.

Epimeteo komisiiĝis disdoni kapablecojn necesaj por vivo al ĉiuj estaĵoj, sed, malantaŭvidema,
li ĉion donis al la bestoj kaj nenio restis por la homoj. Lia frato Prometeo, por
kompensi tiun mankon, donis al homoj la artojn, la teknikojn, kaj la fajron
.

Malgraŭ la konsiloj de Prometeo, Epimeteo akceptis Pandoran, la virino kreita de la gedioj,
kiu alportis en sia skatolo ĉiujn malbonojn per kiuj Zeŭso sin
venĝis kontraŭ la homoj.

Epimeteo kaj Pandora naskis filinon: Pira, kiu edzigis Deŭkalionon.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  laŭ Platono, *Protagoras*, 320c-321d. Arkivigite je 2010-01-24 per la retarkivo Wayback Machine el *La vivanta muzeo de Antikveco* Arkivigite je 2010-02-05 per la retarkivo Wayback Machine (france)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Epimeteo (mitologio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* france Apolodoro: detala biblioteko (libroj 1, 2, 3, epitomo)
* france Epimeteo kaj Prometeo (el *"Mitoj kaj pensoj"*) Arkivigite je 2010-01-31 per la retarkivo Wayback Machine
* angle Ἐπιμηθεύς Epimeteus


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 310701
* GND: 134081471
* VIAF: 75060238
* SUDOC: 240648137
 |
episkopa bastono en blazono (Nordwestmecklenburg)
**Episkopa bastono** (kurbobastono) estas bastono kun helike-kurba fino, simbolante la Bonan Paŝtiston. Ĝi estas eklezia insigno de la episkopoj en la romkatolika, anglikana kaj kelkaj eŭropaj protestantaj eklezioj; ankaŭ tiu de abatoj kaj abatinoj. Ĝi estis en la malnovaj tempoj simbolo de la laika potenco. Ĝi estas poduktita el metalo aŭ skulptita ligno, ĝi estas ofte tre ornamita.

Ĝia antaŭulo estas plej verŝajne la irbastono aŭ hoka paŝtista bastono. Ĝi estas unuafoje menciita en 633, inter la dokumentoj de la Toleda koncilio kiel simbolon de la episkopa regpotenco. La kutimon transprenis la francaj episkopoj fine de la 8-a jarcento kaj tio disvastiĝis kun la kristanismo. La kapo de la bastono ormis latinan krucon, rondon aŭ tau-an krucon. La hodiaŭa forma konatas ekde la 13-a jarcento.

bastono de ortodoksa eklezio
La bastonoj de la ortodoksaj eklezioj finiĝas per tau-kruco aŭ du kontraŭrigardantaj serpentoj.

* Kategorio Episkopa bastono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **epigloto-faringalo** (aŭ **epigloto-faringa konsonanto** aŭ pleonasme **epigloto-faringala konsonanto**) estas nove raportita speco de konsonanto, artikulaciata per la epigloto kontraŭ la dorsa muro de la faringo. Tio kontrastas kun la faringalaj konsonantoj, en kiuj la radiko de la lango kontaktas la dorsan muron de la faringo, kaj la prototipaj epiglotalaj konsonantoj, en kiuj la arjepiglotaj faldoj kontaktas la epigloton.

Transskribado
-------------

La Internacia Fonetika Alfabeto ne havas dikritaĵojn por distingigi tiujn sonojn disde la epiglotaloj; la malkovrintoj uzis la *adhokajn* kaj iom misgvidajn transskribojn [ʕ͡ʡ] kaj [ʜ͡ħ].

Okazado
-------

Epigloto-faringalaj konsonantoj estas raportitaj (kaj videe surbendigitaj) en unu lingvo, la Formosa lingvo Amisa (ami) de Tajvano, kiu havas aspiracian halton kaj, verŝajne, frikativon kiel vortgrup-finajn alofonojn de siaj (arj)epiglotaj konsonantoj. 

Laŭdire ili okazas ankaŭ en la ceza lingvo (ddo) de sudokcidenta Dagestano.

Bibliografio
------------

* Papero pri la artikulacio, kun fotoj (pdf) Arkivigite je 2012-07-17 per la retarkivo Wayback Machine
* Videaj eltondaĵoj[*rompita ligilo*]
* Maddieson, Ian; & Wright, Richard. (1995). *The vowels and consonants of Amis: A preliminary phonetic report.* En I. Maddieson (Ed.), *UCLA working papers in phonetics: Fieldwork studies of targeted languages III* (No. 91, pp. 45-66). Los Angeles: The UCLA Phonetics Laboratory Group.

Vidu ankaŭ
----------

* Loko de artikulacio
* Listo de fonetikaj temoj
**Epigramo** de la latina *epigramma* de l' greka *epi* kaj *gramma* "surskribo". En origino, epigramo estis poemo mallonga kiu, ĝenerale, havis spritaĵon en du ĝis kvar aŭ kvin versoj, skribitaj sur tomboŝtono. Poste, oni nomis epigramoj ĉiujn mallongajn spritaĵojn en versoj. Oni verkadis ankaŭ spritajn epigramojn pri politikaj aferoj, kaj tio faris el ili sinonimon de akra kritiko aŭ mokaĵo, ĝenerale anonimaj.

Historio
--------

La plej malnovaj datiĝas jam el la 8a jc a.Kr. - ofte sur Grek-kulturaj ceramikaĵoj. Depost la 7a jc. a.Kr. ofte renkontiĝas epigramoj en heksametroj, pli poste el formo de mallongaj elegioj (heksametroj kaj pentametroj alterne).

La literatura epigramo havas du originojn, el kiuj ĝi disvolviĝis: unuflanke la supra surskribo-tradicio, aliflanke la improvizado okaze de simpozioj.

En la klasika greka lingvo ekzistas ampleksa antologio, kie troviĝas miloj da epigramoj, la greka antologio. Ĝi konsistas el pluraj libroj.

Ankaŭ en la Latina la epigramoj fariĝis furora ĝenro. Unu el la unuaj estis tie Katulo, sed la plej fama Latina verkisto de epigramoj estas Marcialo, de kiu aperis en Esperanto ĉe eldonejo VoKo eta kolekto en traduko de Gerrit Berveling: ´´Da mav´ estos neniam sat!´´ - 1991.

* Kategorio Epigramo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 39131
* GND: 4152507-3
* LCCN: sh85044385
* BNF: 119364768
* NKC: ph119977
* BNE: XX527265
 |
Je teorio de kategorioj, **epimorfio** estas morfio, kiu ne perdigas informon per dekstra komponado. La koncepto de epimorfioj ĝeneraligas la koncepton de surjekcioj en la kategorio de aroj.

Difino
------

En kategorio {\displaystyle {\mathcal {C}}}, morfio {\displaystyle f\colon X\to Y} inter objektoj {\displaystyle X,Y\in \operatorname {Ob} ({\mathcal {C}})} estas **epimorfio** se kaj nur se la ĉi-suba kondiĉo estas vera:

Pri ajna objekto {\displaystyle Z\in \operatorname {Ob} ({\mathcal {C}})} kaj ajnaj du morfioj {\displaystyle g,g'\colon Y\to Z}, se {\displaystyle g\circ f=g'\circ f}, do {\displaystyle g=g'}.

Propraĵoj
---------

La mala koncepto de epimorfioj estas monomorfioj. Alivorte, la epimorfioj de iu kategorio estas precize la monomorfioj de la mala kategorio.

Ekzemploj
---------

En la kategorio de aroj kaj bildigoj, la monomorfioj estas la surjekcioj.

En la kategorio de grupoj kaj grupaj homomorfioj, la monomorfioj estas la surjekciaj (kvocientigaj) homomorfioj.

En la kategorio de topologiaj spacoj kaj kontinuaj bildigooj, la monomorfioj estas la kontinuaj surjekcioj.

Referencoj
----------

1. ↑  Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto: epimorfi/o

Eksteraj ligiloj
----------------

* Epimorphism (angle). *nLab*.
Folio 1-a de la *Cantar de mio Cid*.
**Epika kanto** aŭ **Ĝesto** (*Chanson de geste* en franca, *Cantar de gesta* en hispana) estas la nomo de eposo verkita en la Mezepoko nome literatura esprimo etenda apartenanta al la eposa aŭ epika ĝenro kiu rakontas agadon de heroo kiu reprezentas la virtojn de popolo aŭ komunumo kiu vidis en ĝi modelojn rilate al disvastigo de feŭdismo dum la Mezepoko. Plej ofte la temaro estas primilita.

La menestreloj
--------------

En la 11-a jarcento, la menestreloj disvastigis ilin parole, pro la ĝenerala analfabeteco de la tiama socio. Ties longo varias el 2.000 al 20.000 versoj, sed averaĝe ĝis ĉirkaŭ 4.000. Tio suponzigas ke la menestrelo por deklami tion publike devis fragmenti la rakonton en pli ol unu tago. Tion pruvas fragmentoj de 20 al 90 versoj kie oni resumas antaŭdiritajn okazintaĵojn, probable por ĝisdatigi la memoron de la aŭskultantaro aŭ enkonduki la rakonton al novaj aŭskultantoj. La kantoj grupiĝis en variaj serioj da versoj, rilataj per la sama rimo fine de ĉiu verso konstituantaj signifunuon.

Se tiuj kantoj alvenis ĝis nuntempo, iuj faris skribajn kopiojn el ili. Ĝenerale tiuj kopioj estas sufiĉe pli malfruaj ol la propraj kantoj. Tiuj kantoj estis deklamitaj profesie de la menestreloj, kaj plej verŝajne la publiko povis reteni partojn el ili kaj la tutan resumon.

Francio
-------

La epikaj kantoj estis speciale nombraj en Francio, kie probable ili estis komponitaj majoritate de kleraj religiuloj. Oni konservis multajn manuskriptojn de epikaj kantoj francaj. El tiuj majstroverko estas la *Chanson de Roland*, en Esperanto Kanto de Roland, Rolando aŭ Orlando.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 439431
* GND: 4147562-8
* LCCN: sh85022540
* BNF: 11947470n
* NDL: 00560975
 |
**Helsinki-86**, aŭ **Grupo pri Defenso de Homaj Rajtoj** (latve:  *Cilvēktiesību aizstāvības grupa*) estis latva politika grupo fondita en julio 1986 en la latva havenurbo Liepaja (antaŭe konita kiel Libau en la germana). Ĝi estis kreita de tri laboristoj : Linards Grantins, Raimonds Bitenieks kaj Martins Bariss. Helsinko-86 estis la unua organizo en la baltaj ŝtatoj (Litovio, Latvio, Estonio), kiu videble montriĝis kontraŭkomunista. Ĝi fariĝis ekzemplo kaj emblemo por la postaj movadoj pri sendependiĝo en la tuta Sovetunio. Komence de 1988 jam estis preskaŭ 20 membroj en Helsinko-86. La plej elstaraj el ili, krom la fondintoj mem, estis Rolands Silaraups, Konstantins Pupurs, Jurus Vidins, Juris Ziemelis, Alfred Zarins, Heino Lams kaj Edmunds Cirvelis. Multaj el la plej aktivaj membroj estis elpelitaj okcidenten de Sovjetunio dum la jaro 1988.

La 14-an de junio 1987 la grupo organizis la unuan pacan, kontraŭkomunistan manifestacion per la meto de floroj ĉirkaŭ la Monumento de Libereco en Rigo, la latva ĉefurbo. Tiu okazaĵo signis la komencon de la movado por latva sendependiĝo. 

La 23-an de aŭgusto 1987 la grupo organizis demonstracion kontraŭ la pakto Molotov-Ribbentrop, kiu parte kaŭzis la aneksadon de Latvio fare de Sovetunio en 1940, kaj la eksigon de la latva ĉefministro Kārlis Ulmanis. La 18-an de novembro 1987 estis celebrita la Latva Sendependiĝa Tago unuafoje ekde 1940.

La 25-an de marto 1988 la grupo admonis, ke la latva popolo kunveniĝu ĉe la Monumento de Libereco en Rigo por memorfesti la viktimojn de la sovjeta reĝimo. 

Kiel politika partio, Helsinko-86 malsukcesis okaze de la latva parlamenta baloto de 1998. En 2003, nova naciista politika partio estis kreita surbaze de Helsinko-86, fare de ĝiaj membroj Aigars Prusis kaj Viktors Birze.
**Helmuth Johannes Ludwig von MOLTKE** (ankaŭ: *Moltke la pli juna*; naskiĝinta la 23-an de majo 1848 en Biendorf-Gersdorf, mortinta la 18-an de junio 1916 en Berlino) estis germana generalo. Li onklo estis Helmuth von Moltke, la germana stabestro.

Vivo
----

Post oficiriĝo en 1870 Moltke frekventis inter 1876 kaj 1879 la Militan akademion kaj deĵoris unu jaron ĉe la Granda generalstabo. En 1881 li iĝis kapitano estonte inter 1882 kaj 1891 adjutanto dua de la onklo kaj feldmarŝalo von Moltke. Li nomumitis en 1888 majoro kaj, post la morto onkla, adjunkto de la imperiestro. Baldaŭ Moltke iĝis ankaŭ komandanto de la Kastela gvardikompanio, estinte ekde 1895 kolonelo li gvidis inter 1896 kaj 1899 la Imperiestran Alexandro-gvardigrenadirregimenton nr. 1 kaj inter 1899 kaj 1902 (en la rango de generalmajoro) la Unuan gvardiinfanteribrigadon.

En 1902 li ekestris la Unuan gvardidivizion post promociiĝo je generalleŭtenanteco kaj generaladjutanteco. En februaro 1904 li proklamitis generalkantonmentmastro generalstabano. En la 1.1.1906 li posteulis Alfred von Schlieffen kiel generalstabestro. En septembro 1914 li devis abdiki tiufunkcie post la malvenko dum la Batalo de la Marno; posteulis lin Erich von Falkenhayn.

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 14. Leipzig 1908, p. 46 (tie ĉi interrete)

* Kategorio Helmuth Johannes Ludwig von Moltke en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Abū Ḥanīfah al-Nuʽmān ibn Thābit** (n. en 699, Kūfah, Irako - m. en 767, Bagdado) estis islama teologo kaj juristo.

Filo de komercisto de Kūfah, li amasigis fortunon pro la negocoj de la silko kaj studis juron kun la fama juristo Ḥammād. Post la morto de lia majstro (738), Abū Ḥanīfah iĝis la sukcedanto. Li estis la unua kiu disvolvigis leĝajn doktrinojn surbaze de la islama jura tradicio akumulita.

Ĉefe li estis beletrulo kaj ne akceptis jurpostenojn ne aktive partoprenis en la politiko de la tribunaloj; kaj estis favore al la heredantoj de Ali Ibn Abi Talib super la regantaj dinastioj umajadoj kaj abasidoj.

Lia doktrina sistemo konvertiĝis en unu el la kvar skoloj de jurisprundenco de la islama leĝo (Ŝario), la hanafismo, kaj ankoraŭ ĝi estas vaste obeata en Barato, Pakistano, Turkio, Centrazio kaj la arabaj landoj. Ĝi estas la plej sekvata inter la skoloj sunaaj.

* Kategorio Abu Hanifah en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 388698
* GND: 11899204X
* LCCN: n82031776
* VIAF: 88126052
* ISNI: 0000 0001 1577 0954
* LIBRIS: 175991
* SUDOC: 119722321
* BNF: 16251130t
* NLA: 35163229
 |
**Stephane Franke** (france: **Stéphane Franke**), n. 12-an februaro 1964 en Versailles, Francujo; m. 23-an junio 2011 en Potsdam) estis germana malpeza atletikisto.

Europaj konkursoj
-----------------

Ekde da jaro 1990 li estis bona kuristo pri 10000 m kuro. En la eŭropa konkurso li havis dufoje la bronzajn premiojn (medalojn) en jaroj 1994 kaj 1998.

Germana konkursoj
-----------------

Li estis germana estro pri 10000m kuro en jaroj 1993, 1995 kaj 1996.

Fino de kariero
---------------

Li estis ankaŭ sporta komentisto kaj aŭtoro de sportolibroj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* pri biografio Arkivigite je 2011-07-12 per la retarkivo Wayback Machine
* oficiala paĝo Arkivigite je 2011-07-12 per la retarkivo Wayback Machine
* libroj en germana nacia biblioteko[*rompita ligilo*]
* sporta referencoj Arkivigite je 2012-11-13 per la retarkivo Wayback Machine
* fakvortlisto pri Atletiko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 365625
* GND: 129643939
* VIAF: 3558297
* ISNI: 0000 0000 7869 981X
* NKC: pna2007397562
 |