recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**UNI Tutmonda Sindikato**, antaŭe **Sindikata Reto Internacia** (angle ***Union Network International***, akronime **UNI**), estas tegmenta organizaĵo kiu servas kiel tutmonda sindikata federacio por la kapablecaj (angle *skilled*) kaj servaj sektoroj, kiuj estas sindikitaj de iliaj naciaj kaj regionaj sindikatojn. Tiel ĝi filiiĝis sindikatojn en 150 landoj reprezentanta 20 milionon da laboristoj. La ĉefsidejo situas en Nyon, Svislando. UNI Tutmonda Sindikato ratifikis pli ol 50 Tutmondaj Kadraj Interkonsentoj kun transnaciaj firmaoj aktuale de 2021 .

Historio
--------

UNI estis fondita la 1-an de januaro 2000 post la fuzio de la *International Federation of Employees, Technicians and Executives* (FIET), *Communications International* (IC), *Media and Entertainment International* (MEI) kaj la *International Federation of the Graphic Industry* (FGI).

La Unua Kongreso de tiu ĉi internacia sindikata movado okazis en Berlino de la 5-a ĝis la 9-a de septembro 2001.

Referencoj
----------

1. ↑  Platzer, Hans-Wolfgang.  (2014) *International framework agreements an instrument for enforcing social human rights?*, Stefan Rüb. ISBN 978-3-86498-758-8. OCLC 915399297.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 835793
* LCCN: n2014009411
* VIAF: 306380633
* NKC: kn20030912009
 |
**LÁZÁR Lajos** (pro. la:za:r) estis hungara filmreĝisoro naskita en Nagybánya la 2-an de decembro 1885 kaj mortinta en Budapeŝto la 2-an de junio 1936.

Biografio
---------

Lajos Lázár kiel advokato ligiĝis al filmofabrikado kaj li iĝis unu el la fekundaj aŭtoroj de la hungara muta kino. En 1917 li fondis sub nomo Lux filmfabrikon, kies filmojn li mem reĝisoris. Lia filmo titolita *Tegnap* (Hieraŭ) produktita dum la hungara sovjetrespubliko kune kun Dezső Orbán estis la ununura filmo laboristtema konservita plene el tiu periodo. Ĝis 1929 li vivis en Vieno. Li reĝisoros la unuan hungaran voĉfilmon (*A kék bálvány*, 1931). Li estis la reĝisoro de la unua filmo de Israelo.

Filmreĝisoraĵoj
---------------

* *Tűzpróba* (1917),
* *Drótostót* (1918),
* *Jeruzsálem* (1918),
* *Bob herceg* (1918),
* *Az ördög hegedűse* (1920),
* *Rabmadár* (kun Pál Sugár, 1929),
* *Élet, halál, szerelem* (1929),
* *Kísértetek vonata* (1933).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio Lajos Lázár en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Kuntrejnado**, por kiu en multaj lingvoj oni uzas la anglismon *coaching*, estas trejnado aŭ disvolvigo, en kiu persono nomita *trejnisto* aŭ *kuntrejnisto* subtenas lernanton por atingi specifajn personan aŭ profesian celojn. *Kuntrejnado* foje povas signifi neformalan rilaton inter du personoj, el kiuj unu havas pli da sperto ol la alia kaj havigas konsilon kaj gvidadon, por ke tiu lernu kaj progresu; sed kuntrejnado diferencas de mentoreco je tio, ke ĝi enfokusigas al specifaj taskoj aŭ celoj, male al ĝeneralaj celoj aŭ ĝenerala disvolvigo, kaj el ĝenerala instruado je tio, ke ĝi montras pli personan rilaton.

**Kuntrejnado** povas realiĝi en diversaj fakoj kiaj ĝenerala vivolernado, negocoj kaj laboro, kariero, hejmtaskoj, financoj, sano kaj sporto ekzemple, kaj kontraŭ atentomanka-hiperaktiva perturbo.

Notoj
-----

1. ↑  Renton, Jane.  (2009) *Coaching and Mentoring: What They Are and How to Make the Most of Them*. Nov-Jorko: Bloomberg Press. ISBN 9781576603307.
2. ↑  Chakravarthy, Pradeep.  The Difference Between Coaching And Mentoring. Forbes (20a de Decembro 2011). Alirita 4a de Julio 2015.

* Kategorio Kuntrejnado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La deŭterio-tricia *L* funkcio (minimumo de neτE devas kontentigi la Lawson-kriterion) minimumiĝas proksime al la temperaturo 25 keV (300 milionoj kelvinoj).

**Lawson-Kriterio** (post John D. Lawson, nask. 1923) estas fizika kondiĉo, kiu necesas por realigo de mempela nuklea fizika ĉenreakcio. Tio povas esti minimume ĉe temperaturo *T*, korpuskla denso *n* kaj la energia kuntena tempo τ

{\displaystyle n\tau >{\frac {12kT}{\langle v\sigma \rangle \epsilon }}}

, ĉe kiu {\displaystyle k} estas la Boltzmann-konstanto, {\displaystyle \langle v\sigma \rangle } reakcia proporcio je korpuskla denso kaj {\displaystyle \epsilon } la liberiĝanta reakcia energio.

Tiu funkcio de la temperaturo okazas ĉe ĉiu fuzia reakcio alie, ĝi havas do ĉiam absolutan minimumon ĉe optimuma temperaturo. Por la D-D-reakcio ekzemple

{\displaystyle n\tau >10^{20}\,\mathrm {s\,m^{-3}} },

por la D-T-reakcio kun pli granda energia gajno (nuklea fuzio)

{\displaystyle n\tau >5\cdot 10^{18}\,\mathrm {s\,m^{-3}} } .

Literaturo
----------

* J.D. Lawson:*Some Criteria for a Useful Thermonuclear Reactor*, A.E.R.E. report GP/R 1807, December 1955, declassified April 9th 1957

* Kategorio Lawson-kriterio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**LEF** ("**ЛЕФ**") estis gazeto de **Maldekstra Fronto de Artoj** ("Левый фронт искусств" - *"Levij Front Iskuscv"*), nome gamampleksa asocio de avangardaj verkistoj, fotistoj, kritikistoj kaj desegnistoj en Sovetunio. Ĝi havis du periodojn, nome unu el 1923 al 1925 kiel LEF, kaj poste el 1927 al 1929 kiel *Novi LEF* ('Nova LEF'). La celo de la gazeto laŭ aserto de unu el ties unuaj numeroj, estis "re-ekzameni la ideologion kaj praktikojn de la tiel nomita maldekstra arto, kaj abandoni individuismon por pliigi la artan valoron por disvolvigi komunismon."

Kelkaj kontribuantoj al LEF kaj al Novi LEF
-------------------------------------------

* Boris Arvatov
* Isaak Babel
* Osip Brik
* Nikolai Ĉuĵak
* Sergej Eisenstein
* Aleksei Gan
* Aleksei Gastev
* Vladimir Majakovskij
* Boris Pasternak
* Liubov Popova
* Aleksandr Rodĉenko
* Viktor Ŝklovskij
* Sergej Tretjakov
* Varvara Stepanova
* Dziga Vertov

Fontoj
------

* Victor Osipovich Pertsov (1954), 'Mayakovsky and LEF', *News of the Academy of Sciences of the USSR*, Department of Literature and Languages, 1954, Volume 8, Issue 4

* Kategorio LEF (gazeto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | - La mallongigo VS en Lax VS staras por la svisa Kantono Valezo. Por aliaj signifoj de la nomo vidu sub **Lax**. |


---


**Lax** estas komunumo en la distrikto Goms en Kantono Valezo, Svislando. Ĝi havis 298 loĝantojn je la 31-a de decembro 2012.

Geografio
---------

La komunumo Lax situas en Supra Valezo ĉe la norda bordo de la rivero Rodano, ĝi estas la plej suba komunumo de la Distrikto Goms. 

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 5,02 km², de kiuj 36,5% estas kovritaj de arbaro, 39,7% servas por agrikulturo kaj 5,4% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Lax limas en nordoriento kaj nordo al Fiesch, en sudo al Ernen, en sudokcideento al Grengiols, en okcidento al Martinsberg, kaj en nordokcidento al Betten.

Trafiko
-------

Tra Lax pasas la kantona ĉefvojo n-ro 19 de Brigo trans Furko-Pasejo al Andermatt. Pere de la stacidomo ĉe la trajnlinio de la Matterhorn-Gotthard-Fervojo la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Lax datiĝas el la jaro 1295 kiel *Lacx*. Dum mezepoko la loko apartenis al la episkopo de Siono. En la jaro 1565 kaj 1566 en Lax multaj homoj mortis de la peŝto. En la jaro 1799 defendantoj de la malnova feŭda ordo rezistis kontraŭ la francaj trupoj, kiuj subtenis la Helvetan Revolucion. Tiun eventon memorigas batalmemorejo en Lax. La valezanoj en mistifikita historipercepto kutime erare interpretas tiun batalon liberecbatalon kontraŭ la francaj invadistoj, ĉar en realo la francaj trupoj subtenis la demokratian movadon, kiu ĉesigis la feŭdan reĝimon, kiu ĝis tiam regis en la malnova Ĵurkomunumo kaj kiu ĉefe baziĝis sur sklaveco de senrajtaj kamparanoj, kiuj apartenis al grandbienposedantoj kaj kelkaj malmultaj nobelaj familioj.

Vidu ankaŭ
----------

* Aliaj signifoj de Lax
* Lax (stacidomo)

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: *Alois Grichting*:  *Lax ' en* Historia Leksikono de Svislando *(2007-11-29)*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lax VS en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Lax

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Lax** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Goms |
| --- |
| Bellwald  •  Binn  •  Blitzingen  •  Ernen  •  Fiesch  •  Fieschertal  •  Grafschaft  •  Lax  •  **Münster-Geschinen**  •  Niederwald  •  Obergoms  •  Reckingen-Gluringen |  |

 |
**Troleo** estas oblikva stango sur elektra veturilo, kiu estas premata al horizontala drato (de fervoja aŭ trama supertraka kontakta lineo aŭ de trolebusa kontakta lineo) por ricevi de ĝi elektran energion.

Ekzistas du precipaj specoj de troleoj:

* pulia troleo, kies supro estas forkeca kun pulio inter la du brakoj de la forko; la pulio ne glitas, sed ruliĝas laŭlonge de la drato, kio altigas ties vivodaŭron. Puliaj troleoj okaze forsaltas de la drato; pro tio ili havas ŝnuron, kiu ebligas rekontakigi ilin.
* arĉa troleo, kies supro estas larĝa kaj povas gliti iom dekstren kaj maldekstren sur la drato.

Skizo de troleo

Arĉaj troleoj estas uzataj nur de tramoj.
Trolebusoj ne povas uzi ilin pro du kialoj: Unue ili devas konsiderinde moviĝi dekstren kaj maldekstren, due ili bezonas du dratojn, inter kiuj arĉa troleo kreus kurtan cirkviton.

Elektraj fervojoj kutime uzas ne troleon, sed pantografon, kiu ankaŭ ĉe alta rapido donas sekuran kontakton kaj permesas ambaŭdirektan veturadon.
Komuna termino por troleo kaj pantografo estas "kurentoprenilo".

* Kategorio Troleo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Le Donzeil** estas franca komunumo lokita en la departemento Creuse kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 188 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Geografio
---------

Le Donzeil etendiĝas sur 13,54 km², kaj havis 188 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas nur 13 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Creuse, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo.

La regiono ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Le Donzeil situas je alteco de 620 metroj.

Historio
--------

Antaŭ la franca revolucio de 1789 kaj la kreado de la departemento Creuse en 1790, Le Donzeil apartenis al la franca graflando Marche. Ekde la fino de la 15-a jarcento ĝis proksimume la jaro 1900, tiu regiono estis fama fonto da migrantaj masonistoj, kiuj ĉiujare dum la plej varma periodo laboris en grandaj urbocentroj, precipe en Parizo.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ro Claude Simonnet, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Le Donzeil apartenas al la kantono de Saint-Sulpice-les-Champs, kies ĉefurbo estas Saint-Sulpice-les-Champs. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Aubusson, unu el la du arondismentoj de la departemento Creuse.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Creuse
* Kantono de Saint-Sulpice-les-Champs

Eksteraj ligiloj
----------------

* france Oficiala retejo de Le Donzeil
Lajos Kolozsváry: Ŝakludantoj

**Lajos Kolozsváry** [lajoŝ koloĵvAri], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kolozsváry Lajos** estis hungara-aŭstra pentristo.

Lajos Kolozsváry: Kartludantoj
Lajos Kolozsváry  naskiĝis la 1-an de marto 1871 en tiu loko, kie nun estas Budapeŝto, li mortis en 1937.

Biografio
---------

Lajos Kolozsváry studis inter 1886-1890 en Akademio de Belartoj de Vieno de Christian Ludwig Griepenkerl, poste samloke inter 1890-1893 de August Eisenmenger. Kelkfoje li havis stipendiojn. Post siaj studoj li pentradis komence en Vieno, poste en Budapeŝto. Li plej ofte pentradis ĝenrojn kaj judojn, rabenojn.

Ekspozicioj
-----------

* Arthalo Budapeŝto ekde 1891

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Az unoka meséje
* Férfi portré
* Halász
* Tudós pap
* vidu la bildojn en tiu ĉi paĝo!

Fontoj
------

* 
* hungarlingva biografieto (la koncerna teksto estas legebla en la 59-a paĝo)

* Du sinjoroj konsultantaj kardinalonDu sinjoroj konsultantaj kardinalon
* Ĉe la forĝistoĈe la forĝisto
* SidantojSidantoj
* RabenoRabeno
* ParolantojParolantoj

* Kategorio Lajos Kolozsváry en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 614658
* VIAF: 95953052
* ULAN: 500041809
* RKD: 45539
 |
La **Lago de Albigna** (itale *Lago d'Albigna*; romanĉe **Lai da l'Albigna**; germane *Albignasee*) estas svisa baraĵlago en la komunumo Vicosoprano en Kantono Grizono, Svislando.

Aliro
-----

Oni povas atingi la baraĵlagon ek de Malojo de Svislando aŭ de Chiavenna de Italio tra la Valo Bregaglia. Ek de la setlejo *Pranzaira* oni povas viziti la baraĵlagon per aertelfero aŭ oni suprengrimpas la 1000 altecmetrojn piede.

Geografio
---------

La lago situas inter la montoj Piz dal Päl (2618 m s.m.), Punta Albigna (2893 m s.m.) kaj Piz Cacciabella (2980 m s.n.). En la sudo la Albigna-Glaĉero atingas la lagobordon.

Historio
--------

La baraĵo estis finkonstruita en la jaro 1959.

Teknikaj datumoj de la baraĵo
-----------------------------

La baraĵo havas altecon de 115 m. Ĝia volumeno estas 926 000 m³. La flukapacito estas 11 m³/s. La longeco de la baraĵkresto estas 759 m. La baraĵo apartenas al la kompanio Elektrocentralo de la urbo Zuriko (germane: Elektrizitätswerk der Stadt Zürich).

Vidu ankaŭ
----------

* Albigna-Glaĉero
* Listo de lagoj en Svislando

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lago de Albigna en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Migrado tra la Casnil-Pasejo al la Baraĵlago de Albigna (en germana lingvo) Arkivigite je 2012-01-18 per la retarkivo Wayback Machine
**La-Aglo** (itale *L'Aquila*) estas komunumo de Italio. Ĝi estas la ĉefurbo de la regiono Abruco kaj de la samnoma provinco de La-Aglo, kvankam la ĉefa urbo de la regiono laŭ loĝantaro estas nuntempe Peskaro.

Panoramo

Historio
--------

En 1254 reĝo Konrado la 4-a permesis la fondon de urbo *Aquila.* Niccolò dell'Isola (1230 - 1284) estis itala soldato, grava persono en la mezepoka historio de la urbo L'Aquila.

En 1861 oni renomis ĝin *Aquila degli Abruzzi.* En 1939 ĝi ricevis sian nunan nomon.

En la urbocentro troviĝas multaj konstruaĵoj de mezepoko kaj de la frua moderna epoko.

Tertremoj
---------

La 6-an de aprilo 2009 grandaj partoj de la malnova urbo de L’Aquila estis detruitaj per forta tertremo. Ĉefe laŭlonge de la strato *Via XX. Settembre* la damaĝoj estis grandaj. La plej gravajn detruojn tamen suferis la vilaĝoj en la orienta parto de la komunumo.

Multaj tertremoj ĝenis La-Aglon jam antaŭ la lasta en 2009. En 1703 du gravaj tertremoj okazis la 14-an de januaro kaj la 2-an de februaro, mortigis pli ol 6000 homoj kaj detruis multajn konstruaĵojn. Alia grava tertremo okazis la 9-an de septembro 1349 kun ĉirkaŭ 800 mortintoj (La-Aglo estis tiam pli malgranda ol hodiaŭ). Ankaŭ la tertremo okazinta la 26-an de novembro 1461 estis forta, kvankam ĝi mortigis malpli da homoj (ĉ.150).

Malpli fortaj tertremoj okazis ekzemple en 1315, 1646, 1672.

Iom konataj urbanoj
-------------------

* Salustio
* Cesare Giuliani

Esperanto
---------

En 1955, dum la Universala Kongreso de Esperanto okazis en Bolonjo, la 11-a Internacia Junulara Kongreso okazis en L'Aquila.

En 2009, la 33-a Internacia Junulara Festivalo estis antaŭvidita en la samregiona ĉemara urbo Giulianova, kaj estis planita tuttaga ekskurso al L'Aquila; pro la tiujara tertremo, tamen, la festivalo estis nuligita. Teamo de Itala Esperantista Junularo atingis ĉiukaze Giulianova por kolekti manĝaĵojn en amasvendejoj, per donacoj de la tieaj loĝantoj, kaj liveri ilin al la tertremita regiono.

Santa Maria di Collemaggio.
Placo de San Pietro
La fronto de baziliko San Bernardino.

* La-Aglo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio La-Aglo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Fotoj de L'Aquila Arkivigite je 2008-09-01 per la retarkivo Wayback Machine
**Lajos Lechner** [lajoŝ leĥner], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lechner Lajos** estis hungara inĝeniero, arkitekto, depost inundo de la Tiso (1879) li estis ĉefarkitekto (urbanizisto) de la rekonstruo en Szeged. Lia frato estis Ágost Lechner.

Lajos Lechner
Reliefo pri Lajos Lechner
Lajos Lechner [*rompita ligilo*] naskiĝis la 8-an de februaro 1833 en Buda. Li mortis la 18-an de novembro 1897 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Lechner frekventis gimnaziojn en sia naskiĝurbo kaj Pest (urbo), sed en la frua 1849 li batalis por la Hungara revolucio de 1848. Post falo de la revolucio li laboris en laborejo en urbo Pest, ekde 1854 li studis en Teknikuniversitato József. Post la inĝeniera diplomo li havis arkitektan postenon en municipo de Buda. Inter 1865 kaj 1870 li laboris en kanalizado de Bodrog kaj ties flankoriveroj, poste li studvojaĝis en Eŭropo. Hejmenveninta li estis nomumita ĉefarkitekto de la planata unuigota urbo Budapeŝto, li planis bulvardon kaj avenuon. En 1879 li gvidis rekonstruadon de Szeged post la inundo. Ekde 1885 li partoprenis en konstruado de Parlamentejo (Budapeŝto). Lia plej signifa premio estis la Honora legio.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Egészséges építkezés városokban és községekben* (1885)
* *Szeged újjáépítése* (Rekonstruo de Szeged), (1891)
* *Egészséges építkezés városokban és községekben* (1892)

Memorigiloj
-----------

* premio "Lechner Lajos"
* arkitekta centro "Lechner Lajos"
* reliefo en Szeged

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero L, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero L, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 4-a punkto)



* Kategorio Lajos Lechner en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**laSexta** (La Sesa) estas hispana naciskala televidkanalo kiu elsendas per la surtera televido, nur en cifereca formato. Ĝi estas unu el la televidĉenoj de Gestora de Inversiones Audiovisuales La Sexta (GIA La Sexta), kune kun laSexta2, laSexta3, la pagkanalo Gol Televisión kaj la elsendoj de laSexta en alta difino, laSexta HD.

La programaro temas pri ĝeneralaj aferoj, kvankam kun speciala plimulto de humurprogramoj kaj amuziĝo, usonaj televidserioj kaj sportaj programoj. GIA La Sexta havas du sidejojn, unu en Ciudad de la Imagen en Pozuelo de Alarcón (Madrido), kie estas filmataj la teleĵurnaloj, programeroj kaj diversa loĝistiko; kaj la alia en Edificio Imagina en la Diagonala Avenuo de Barcelono el kie ĝi elsendas.

Ĝi ekfukcis en 2001 kiel Beca TV, kiu estis fondita la 18-an de marto, kaj poste estis lanĉita oficiale la 1-an de aprilo. Ĝi estis komplete neniigita de komputila viruso la 21-an de julio 2003. Poste ĝin anstataŭis nova kanalo nomita LaSexta , kiu ricevis la ŝtatan licencon por elsendado la 25-an de novembro 2005 kaj komencis testan elsendadon komencitan kun TDT la 12-an de decembro. La 2-a de marto, okazis la unua viva elsendo, tiu de futbalmatĉo inter Kroatio kaj Argentino, 5 tagojn antaŭ ol en la Beletra Cirklo, José Miguel Contreras diskonigis en la *Forumo Eŭropo* la oficialan daton de starto de la televidkanalo, kio okazis la 27-an de marto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio LaSexta en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retpaĝo
* Galerio de programeroj kaj serioj de la televidkanalo Arkivigite je 2010-10-19 per la retarkivo Wayback Machine
La martiroj de Arad
La 13 **martiroj de Arad** estas komuna nomo por tiuj 13 hungaraj militistaraj gvidantoj (preskaŭ ĉiu estis generalo), kiuj batalis en la hungara liberecbatalo de 1848-49 kaj kiujn ekzekutis la aŭstra potenco la 6-an de oktobro, en Arad.

La martiroj
-----------

* Lajos Aulich generalo (1792–1849)
* János Damjanich generalo (1804–1849)
* Arisztid Dessewffy generalo (1802–1849)
* Ernő Kiss general-leŭtenanto (1800–1849)
* Károly Knezić generalo (1808–1849), ofte menciita erare kiel *Knézits* aŭ *Knezich*
* György Lahner generalo (1795–1849)
* Vilmos Lázár kolonelo (1815–1849)
* Karl Leiningen-Westerburg grafo-generalo (1819–1849)
* József Nagysándor generalo (1804–1849),
* Ernő Poeltenberg generalo (1813–1849), ofte menciita erare kiel *Pöltenberg*
* József Schweidel generalo (1796–1849)
* Ignác Török generalo (1795–1849)
* Károly Vécsey grafo-generalo (1807–1849)

La ekzekuto
-----------

Obelisko en la ekzekutejo, inaŭgurita 1881
La generaloj (kaj la kolonelo) estis militkaptitaj fare de la rusoj post la kapitulaco de Világos, kiuj - spite al iliaj promesoj - la kaptitojn transdonis post ioma hezitado al la aŭstroj.

Je ordono de ĉefministro Felix Schwarzenberg, kun interkonsento de Francisko Jozefo la 1-a, la 13 hungaraj herooj estis starigitaj antaŭ militistaran juĝistaron, kiu juĝis ilin je ekzekuto. La juĝistaron gvidis juĝisto *Karl Ernst*, la ekzekutojn firmigis la guberniestro de Hungario, Julius Jacob von Haynau. Oni juĝis ĉiujn generalojn je pendigo (la aŭstroj promesis liberan formarŝon por Dessewffy antaŭ la kapitulaco). Haynau ŝanĝis la juĝon de *Dessewffy, Ernő Kiss, Vilmos Lázár kaj József Schweidel* al pafmorto. La ekzekutoj okazis intence la 6-an de oktobro, je la unua datreveno de murdo de Theodor Baillet von Latour, militistara ministro.

La aŭstroj samtage ekzekutis en Peŝto la grafon Lajos Batthyány iaman hungaran ĉefministron. Sur loko de la ekzekuto staras hodiaŭ la Batthyányi-lucerno (meĉujo) kun eterna lumo.

Krom la konataj martiroj, la aŭstroj pendigis la 22-an de aŭgusto la kolonelon Norbert Ormai, pafekzekutis la 25-an de oktobro la kolonelon Lajos Kazinczy (oni kelkfoje nomas lin la 14-a martiro de Arad). Oni ne ekzekutis la generalon János Lenkey, ĉar li freneziĝis en la prizono. Li mortos post kelkaj monatoj en kazamato de Arad.

La 6-a de oktobro iĝis nacia memortago en Hungario, la nomojn de la martiroj portas multaj stratoj, monumentoj ktp.

* Kategorio La 13 martiroj de Arad en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Laurent TIRARD** (18a de Februaro 1967) estas franca kin-reĝisoro kaj scenaristo.

Vivo kaj kariero
----------------

Laurent Tirard kreskiĝis en la admiro al usonaj filmoj, kiaj tiuj de Steven Spielberg. Li studis filmofaradon en la Novjorka Universitato, laboris kiel legisto de scenaroj por la studioj de Warner Bros. poste iĝis ĵurnalisto kaj laboris por la franca kingazeto *Studio* dum ses jaroj.

Tiukadre, li faris serion de intervjuoj pri filmofarado kiu estis publikigita kiel libro kun la titolo *Moviemakers' Master Class: Private Lessons from the World's Foremost Directors.* El Woody Allen ĝis David Cronenberg, la fratoj Coen ĝis Lars von Trier, ĉiuj kin-reĝisoroj parolas pri la samaj esencaj temoj: kiel reĝisori aktorojn. Intervjuante tiujn kaj 16 aliajn elstarajn filmofaristojn, Tirard trovis evidentajn similaĵojn inter laŭŝajne dissimilaj reĝisoroj. La libro estis publikigita en Francio, Kanado, Anglio, Italio, Hispanio kaj Brazilo.

En 1997, li lasis la gazeton kaj ekverkis scenarojn por kino kaj televido, kaj reĝisoris du kurtojn, en 1999 kaj 2000. Li verkis kaj reĝisoris sian unuan longan filmon, nome *Mensonges et trahisons et plus si affinités...*, en 2004, kunverkis la tre sukcesan *Prête-moi ta main* por Alain Chabat en 2005, poste verkis kaj reĝisoris sian duan filmon, *Molière*, la venontan jaron. *Molière* estis prezentita en la 29a Moskva Internacia Kinofestivalo.

Li reĝisoris la filmadapton de la populara franclingva libro porinfana *Le petit Nicolas*: samnome *Le petit Nicolas* en 2009 kaj ties sekvaĵo nome *Les Vacances du Petit Nicolas* en 2014.

Filmaro
-------

### Kiel reĝisoro

#### Kurtoj

* 1999 : De source sûre
* 2000 : Demain est un autre jour

#### Filmoj

* 2004 : Mensonges et trahisons et plus si affinités...
* 2007 : Molière
* 2009 : Le Petit Nicolas
* 2012 : Astérix et Obélix : Au service de sa Majesté
* 2014 : Les Vacances du petit Nicolas
* 2016 : Un homme à la hauteur
* 2018 : Le Retour du héros
* 2020 : Le Discours

### Kiel scenaristo

Krom la jenaj filmoj, Laurent Tirard estas scenaristo de la filmoj kiujn li reĝisoras.

* 2000 : Piège en haute sphère, téléfilm d'Aruna Villiers (kunscenaristo)
* 2005 : Le plus beau jour de ma vie de Julie Lipinski
* 2006 : Prête-moi ta main d'Éric Lartigau
* 2010 : Sans laisser de traces de Grégoire Vigneron
* 2011 : Mike de Lars Blumers

Notoj
-----

1. ↑  NPR: 'Moliere'
2. ↑   29th Moscow International Film Festival (2007). *MIFF*. Arkivita el la originalo je 2013-04-21. Alirita 2013-05-30.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2013-04-21. Alirita 2021-10-31.

* Kategorio Laurent Tirard en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 742787
* GND: 133124673
* LCCN: n2002025250
* VIAF: 37155590
* ISNI: 0000 0001 2128 4143
* SUDOC: 077044606
* BNF: 14548816x
* BIBSYS: 3113188
* NKC: js20091215014
* ICCU: TO0V512117
* BNE: XX1666310
 |
**La Alberca** estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia teritorio de Ciudad Rodrigo kaj al la municiparo Sierra de Francia. *La Alberca* estas tradukebla al *La Lageto*, *La Baseneto*. Ĝi estis la unua hispana vilaĝo deklarita Histori-Arta Komplekso, en 1940, pro sia interesa popola arkitekturo.​

La placo.
Tradicia arkitekturo.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj La Alberca, Las Batuecas kaj Prado Carreras, okupas totalan areon de 60,73 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 1 128 loĝantojn. Ĝi perdis 1 000 loĝantojn dum la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj.

La Alberca limas kun la loĝlokoj El Maíllo, Nava de Francia, San Martín del Castañar, Monsagro, Mogarraz, Ladrillar (Cáceres) kaj Las Batuecas.

Historio
--------

Estas restaĵoj de antaŭromia epoko. La setlejo fondiĝis en la 12-a jarcento. En postaj jarcentoj suferis pro militoj kun najbara Portugalio. En multaj domoj estas religiaj simboloj sur la linteloj, kio indikas tre verŝajnan loĝantaron de judoj kaj novkristanoj, rifuĝintaj el persekuto de Inkvizicio en aparta montara areo. Kiel tipa vilaĝo, ĝi estis tre konata kaj ekzemple Kiĥoto kaj Lope de Vega mencias ĝin.

La tradiciaj agrikulturo kaj brutobredado lastatempe iom dekadencis, sed turismo estas tre grava enspezofonto. Vidindaĵoj estas preĝejo, ermitejoj, placo, popola arkitekturo, natura ĉirkaŭaĵo. Estas konata tradicio, ke en la urbeto cirkulas libere porko kiu estas nutrata de la lokanoj, poste lotumita profite al religia frataro.

Fotaro
------

* TaŭrludadoTaŭrludado
* KrucoKruco
* StrtoStrto
* Ermitejo San BlasErmitejo San Blas
* Dom-muzeoDom-muzeo
* Tipaj vestojTipaj vestoj
* Nova kvartaloNova kvartalo
* Monaĥejo de Las BatuecasMonaĥejo de Las Batuecas
* Ornamitaj balkonoj ĉe la placoOrnamitaj balkonoj ĉe la placo
* PreĝejoPreĝejo
* Natura akvofalo Cascada del Chorro, ĉe Las BatuecasNatura akvofalo *Cascada del Chorro*, ĉe Las Batuecas

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Salamanko

Notoj
-----

1. ↑   Pep Verdú (7a de Aprilo 2019). «La Alberca, un pueblo salmantino suspendido en el tiempo». La Vanguardia. Alirita la 19an de Januaro 2022.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio La Alberca (Salamanca) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Municiporetejo La Alberca
* La Alberca en la retejo de la *Conjuntos Históricos de Salamanca*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 752442
* GND: 4285649-8
* LCCN: n82166583
* VIAF: 158305227
 |
**Lajos Timár** [lajoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Timár Lajos** estis hungara botanikisto.

Lajos Timár
Lajos Timár  naskiĝis la 23-an de januaro 1918 en Kroatio en Zagrebo. Li mortis la 18-an de septembro 1956 en Szeged.

Biografio
---------

La familio Timár post la 1-a mondmilito rifuĝis al rest-Hungario. La juna Lajos frekventis gimnazion en Szolnok, poste li laboris en biblioteko. En 1938 li studis jaron en Universitato István Tisza, poste li lernis en Universitato Ferenc József. Li akiris pedagogian diplomon en 1943, poste li soldatiĝis, post la mondmilito li instruis en gimnazio. En 1946 li doktoriĝis en Debrecen antaŭ Rezső Soó. Reveninta al Szeged li laboris en la universitata instituto. Li kandidatiĝis (CSc) en 1954 el biologio antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li ligiĝis forte al Tiso, kie li ofte esploris la faŭnon.

Li havis edzinon, kiu naskis dufoje.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Adatok a Tiszántúl flórájához…* (1952)
* *Virágtalanok és gombák a Tiszántúlról* (1960)

Fontoj
------

* hungarlingva teksto (la koncerna teksto estas legebla en la 111-a paĝo)
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

* Kategorio Lajos Timár en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Laura MORANTE** (21a de Aŭgusto 1956) estas itala kin-aktorino. Ŝi estas nevino de verkistino Elsa Morante.

Dekomence dancistino, Morante startigis sian aktorkarieron en teatro estante 18-jaraĝa, en la teatra kompanio de Carmelo Bene. Ŝi faris sian kinan debuton en *Oggetti Smarriti*, reĝisorita de Giuseppe Bertolucci, kies frato Bernardo Bertolucci reĝisoris la duan filmon en kiu Morante aperis, nome *La Tragedia di un uomo ridicolo*. Ŝi finfine elrompis kariere danke al Nanni Moretti, kiu havigis al ŝi la titolrolon en *Bianca*.

Post sia geedziĝo al la franca aktoro Georges Claisse, Morante translokiĝis al Parizo, kie, danke al sia partopreno en nombraj produktaĵoj, ŝi iom famiĝis en la eŭropa arta kino. Reveninta al Italio, en 2001 ŝi finfine plie famiĝis pro la ricevo de la premio David di Donatello por la Plej Bonkvalita Aktorino en la filmo de Moretti nome *La stanza del figlio*. Poste ŝi estis nomumita por la David di Donatello en la sama kategorio en 2003, pro la filmo de Gabriele Muccino nome *Ricordati di me*, kaj ricevis la premion *Nastro d'Argento* kiel Plej Bonkvalita Aktorino pro *L'amore è eterno finché dura* (2003) de Carlo Verdone.

Morante altiris konsiderindan atenton pro sia ludado de la neglektita Madame Jourdain, de kiu la juna Molière, ludita de Romain Duris, enamiĝas, en la filmo de 2007 nome *Molière*. Ŝi ankaŭ faris la voĉon de Helen Parr/Elastigirl en la itallingva versio de la animacia filmo de Pixar nome, *The Incredibles*. Tre aktiva en Francio, en 2012 Morante faris sian reĝisoran debuton per la franc-itala kunproduktaĵo *La cerise sur le gâteau* aŭ *Ciliegine*, pro kio ŝi estis nomumita por la David di Donatello por la Plej Bonkvalita Reĝisoro.

Notoj
-----

1. ↑  Stefano Masi, Enrico Lancia. *Les séductrices du cinéma italie*n. Gremese Editore, 1997. ISBN 887301075X.
2. ↑  Fabio Secchi Frau. "Laura Morante: L'aura dell'attrice". MyMovies. Alirita la 1an de Novembro 2021.
3. ↑  Stefano Masi, Enrico Lancia.  *Les séductrices du cinéma italien*. Gremese Editore, 1997. ISBN 887301075X.
4. 1 2 3 4  Fabio Secchi Frau, , "Laura Morante: L'aura dell'attrice",  *MyMovies*. Kontrolita 3a de Junio 2016.
5. ↑  Anna Finos, , ""Diaz" e "La migliore offerta" in corsa per il David", 10a de Majo, 2013.

* Kategorio Laura Morante en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 742822
* GND: 136070833
* LCCN: no2001100623
* VIAF: 21802481
* ISNI: 0000 0001 1469 032X
* SUDOC: 061063029
* BNF: 13941047v
* NLA: 40415080
* BIBSYS: 7075739
* NKC: xx0050871
* ICCU: RAVV089141
 |
***La Araucana*** (1569, 1578 kaj 1589) estas eposa poemo de la hispana poeto Alonso de Ercilla kiu rakontas la unuan fazon de la Milito de Araŭko inter hispanoj kaj mapuĉoj.

Laŭ la propra aŭtoro, kiu partoprenis en tiu konflikto, la poemo estis verkita dum sia estado en Ĉilio uzante, anstataŭ paperon, ŝelerojn kaj aliajn similajn elementojn. Ercilla kiu, kie iama paĝio de la kortego de Filipo la 2-a, estis ĝuinta plej altan edukon ol tiu de la averaĝa konkerinto, alvenis tien kiel parto de la ekspedicio de plifortigo fare de la nova guberniestro de ĉilio nome García Hurtado de Mendoza.

La unua eldono de la unua parto de *La Araucana*, de 1569.Post la reveno de Ercilla al Hispanio, la libro estis publikigita en Madrido en tri partoj laŭlonge de du jardekoj. La unua parto eldoniĝis en 1569, la dua en 1578 kaj la tria en 1589. La libro akiris, tiam, konsiderindan sukceson inter la legantoj.

Kvankam la historieco de multaj el la rakontoj kiuj aperas en la verko estas relativa, oni konsideras ĝin unu el la plej gravaj atestiloj pri la hispana konkero de Ameriko, kaj tiutempe ĝi estis kutime legata kiel vera kroniko de la okazintaĵoj de Ĉilio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio La Araucana en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Kategorio La Araucana en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* La Araucana en Vikifontaro (Universala biblioteko)

* En *memoriachilena* Arkivigite je 2005-03-12 per la retarkivo Wayback Machine
* En *cervantesvirtual*
* En pehuen.cl
**Lek** estas rivero en okcidenta Nederlando ĉirkaŭ 60 km longa. Ĝi estas pluigo de Nederrijn post Kromme Rijn forbranĉiĝas ĉe la urbo Wijk bij Duurstede. La ĉefa okcidenta akvovojo estas el tie nomita Lek. Nederrijn estas mem distribua branĉo de Rejno.

Partoj de la rivero formas la limon inter la provincoj Utreĥto kaj Gelderlando, kaj inter Utreĥto kaj Suda Holando.

En romiaj tempoj, Nederrijn fluis en Kromme Rijn kaj tiuj akvovojoj estis la ĉefa akvofluo de la rivero Rejno. Kiam Kromme Rijn eksedimentiĝis en la Mezepoko, Lek iĝis la ĉefa branĉo. Tuj post Wijk bij Duurstede, la rivero interagadas kun la Kanalo Amsterdamo–Rejno, kiu pluas suden al Waal. Branĉo de tiu kanalo, nome *Lekkanaal* (Lek Kanalo) estas konektita al la rivero ĉe la urbo Nieuwegein.

Aliaj gravaj urboj sur ĝiaj bordoj estas Culemborg, Vianen, Schoonhoven, Nieuw-Lekkerland, Lekkerkerk kaj Krimpen aan de Lek. La fluejo de la rivero kuŝas iom pli alta ol la ĉirkaŭaj teroj kaj tiukadre kampoj kaj digoj estas esencaj por reteni Lek. Ĉe la vilaĝo Kinderdijk Lek renkontiĝas kun la rivero Noord kaj la kombinita akvejo estas konata kiel Nieuwe Maas (Nova Mozo) dum ĝi fluas al la Norda Maro.

Notoj
-----

1. ↑  Lek River

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Lek (river) en la angla Vikipedio.*

* Kategorio Lek (rivero) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 818314
 |
Lenso konveksa je du flankoj
**Lenso** estas disko farita de travidebla materialo kun du glataj surfacoj.
Ĉiuj el la surfacoj povas esti ebena, sfera kaj simila al sfera sed ne sfera.
La materialo kutime estas speciala optika vitro, plasto aŭ ia alia.

Ĉefaj parametroj de lenso
-------------------------

Depende de formo lenso estas **konverĝa** (plusa signo de la radiuso de la antaŭa surfaco kaj minusa signo de la radiuso de la malantaŭa surfaco, laŭ optika konvencio) aŭ **diverĝa** (minusa signo de la radiuso de la antaŭa surfaco kaj plusa signo de la radiuso de la malantaŭa surfaco, laŭ optika konvencio). Konverĝa lenso havas la mezon pli dikan ol la randoj, diverĝa havas la mezan malpli dikan ol la randoj.

Specoj de lensoj: **konverĝaj**: 1 — konveksa je du flankoj, 2 — ebenkonveksa, 3 — konveks-malforte konkava;

**diverĝaj**: 4 — konkava je du flankoj, 5 — ebenkonkava, 6 — konveks-forte konkava.

Eksteraj ligiloj
----------------

* OPTIKO: Ĉapitro el lernolibro far SÁRKÖZI János. Subĉapitroj: optiko ĝenerale, fotometrado, ekesto, propagiĝo, refrakto de la lumo, ondooptiko, polarigo, lumo kaj materialo, la okuloj, optikaj instrumentoj. 129 paĝoj, formo PDF, 882 KB.
* 
* 
* Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
*

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Lenso (optiko) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Aberacio (optiko)
* Lupeo
* Mikroskopo
* Objektivo
* Okulario
* Teleskopo
* Spegulo

La paralelaj radioj konverĝas al la bilda fokusa ebeno.]]

Dukonveksa, konveks-plata, dukonkava, meniska, platkonkava   
kaj dukonkava lensoj.
Le Clos Lucé
**Le Clos Lucé** estas vilao en Amboise, Francio, ĉirkaŭ 500 metrojn for de la reĝa kastelo de Amboise, al kiu ekzistas subtera pasejo.

Le Clos Lucé estis konstruita de Étienne le Loup meze de la 15-a jarcento. En 1490 la franca reĝo Karlo la 8-a aĉetis ĝin por sia edzino Ana de Bretonio. Poste uzis ĝin la reĝo Francisko la 1-a kaj ties fratino Margareta de Navaro, kiu tie ekverkis sian libron *Heptameron*.

En la jaro 1516 Francisko la 1-a de Francio invitis Leonardon da Vinci al Amboise kaj donis al li *Le Clos Lucé* kiel viv- kaj laborloko. Leonardo alvenis tie kunportante la pentraĵojn Mona Lisa, *La virgulino kaj la infano kun sankta Ana kaj Johano , la baptisto* kaj *Sankta Johano la baptisto*. Li vivis tie dum tri jaroj ĝis sia morto la 2-an de majo 1519.

Hodiaŭ Le Clos Lucé estas muzeo, kie videblas 40 modeloj de la maŝinoj inventitaj de Leonardo.

Bildaro
-------

* La dormĉambro de Léonardo da VinciLa dormĉambro de Léonardo da Vinci
* La dormĉambro de Margareta de NavaroLa dormĉambro de Margareta de Navaro
* La granda ĉambroLa granda ĉambro
* La kuirejoLa kuirejo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Le Clos Lucé en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala ttt-ejo de La Clos Lucé
Koordinatoj: 48° 08′ 50″ N 3° 05′ 28″ O﻿ / ﻿48.14722 °N, 3.09111 °O﻿ / 48.14722; 3.09111 (mapo)

**La Belliole** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 193 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Geografio
---------

La Belliole etendiĝas sur 8.49 km², kaj havis 193 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 23 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ino Isabelle Fruton, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

La Belliole apartenas al la kantono de Chéroy, kies ĉefurbo estas Chéroy. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Sens, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de Chéroy

Eksteraj ligiloj
----------------

* france Oficiala retejo de La Belliole
**Lambert SIMNEL** (n. ĉ. 1477, m. ĉ. 1525) fraŭde pretendis la tronon de Anglio dum la regado de Henriko la 7-a.

Oni scias nek lian veran nomon nek liajn gepatrojn, sed preskaŭ certas ke li estis de humila deveno. Kiam li havis dek jarojn li studis sub pastro nomita Roger Simon (aŭ eble Richard Symonds), kiu decidis iĝi reĝfaranto. Li notis ke Lambert Simnel similis al la supoze murditaj filoj de Eduardo la 5-a, kaj instruis al li kortegajn kutimojn. Unue li planis ŝajnigi ke Simnel estis Rikardo de Shrewsbury (1-a duko de Jorko), la pli juna filo de Eduardo, sed kiam li aŭdis raportojn ke Eduardo Plantaĝeneto (17-a grafo de Warwick) mortis en la Turo de Londono, li ŝanĝis sian planon: Eduardo Plantaĝeneto estis filo de Georgo Plantaĝeneto (duko de Clarence), frato de Eduardo la 4-a, kaj havis veran pretendon al la trono.

Roger Simon estigis onidiron ke Eduardo Plantaĝeneto eskapis el la Turo al lia domo. Li gajnis iom da subteno de la jorkoj kaj enkondukis Simnel al la ĉefministro de Irlando. Tiu pretis invadi Anglion.

Tamen la vera Eduardo Plantaĝeneto fakte estis malliberulo en la Turo de Londono. La 2-an de februaro 1487 Henriko la 7-a elmontris tiun por pruvi ke Simnel estis fraŭdulo, kaj proklamis ĝeneralan reĝan pardonon kondiĉe ke ĉiuj ribelantoj cedis al li.

John de la Pole (1-a grafo de Lincoln), kiu aliĝis al la konspiro, fuĝis al Burgundio, kie estis la kortego de Margareto de Jorko, onklino de Eduardo Plantaĝeneto. John de la Pole asertis ke li helpis Eduardo eskapi. Margareto kuniĝis du mil militistojn, kiujn ŝi sendis al Irlando. La 24-an de majo 1487 Simnel kroniĝis en la katedralo de Dublino. Henriko la 7-a alvokis armeon por kontraŭi la ribelon.

La 5-an de junio 1487 la armeo de Simnel alteriĝis en Lancashire. La 15-an de junio Henriko decide venkis la ribelantojn proksime al Newark-on-Trent. Roger Simon malliberiĝis dum la resto de sia vivo; John de la Pole mortis dum la batalo. La reĝo pardonis Simnel, verŝajne ĉar li estis knabo estrita de plenkreskuloj, kaj donis al li postenon en la reĝa kuirejo. Kiam Simnel pli aĝis, li iĝis falkisto.

* Kategorio Lambert Simnel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 298031
* GND: 118856251
* VIAF: 50022924
* ISNI: 0000 0000 1213 5544
 |
**Lajos Hegedűs** [lajoŝ hegedUŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hegedűs Lajos** estis hungara aktoro, teatrestro, dramisto, reĝisoro. Lia edzino estis Lina Bodenburg.

Lajos Hegedűs  Arkivigite je 2017-02-27 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 18-an de aprilo 1818 en Kisújszállás, li mortis la 18-an de julio 1860 en Pest (urbo).

Biografio
---------

Lajos Hegedűs frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li plulernis en Debrecen. Li interrompis la lernadon kaj li aliĝis al trupo de Lajos Fáncsy. Li estis tie membro inter 1836-1838, poste en trupo de Dávid Kilényi inter 1838-1840. En la 1840-aj jaroj li daŭris la aktoradon, kiel migranta aktoro, eĉ li estis teatrestro en Hungara Teatro en Kassa en 1844, en Győr en la sekva jaro. Inter 1851-1853 li apartenis al Nacia Teatro de Pest, denove inter 1858–1859. Liaj dramoj (ankaŭ tradukitaj) estis prezentitaj en la Nacia Teatro. Li mortis pro depresio, ĉar lia edzino (same aktoro) frue mortis.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* William Shakespeare: La Dresado de la Megero - Vincentio
* Alexandre Dumas (filo): *Gauthier Margit* - Rieux Gaston

Elektitaj dramoj
----------------

* *A hazatértek* (1851)
* *Bíbor és gyász* (premiita dramo, 1856; germane post 2 jaroj)
* *Róma leánya* (1859)
* *A kaméliás hülgy,* origine *La dame aux camélias* - tradukaĵo de Alexandre Dumas (filo)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo H, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio kun foto
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Lajos Hegedűs (teatrestro) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Societo Benczúr** [bencUr] estis artista societo en Hungario, en Budapeŝto.

Historio
--------

La Societo Benczúr estis fondita en 1921 fare de la plej fidelaj disĉiploj de Gyula Benczúr por gardi memoron de la granda majstro. La societo aranĝis ekspoziciojn, prelegojn, disdonis stipendiojn kaj eldonis publikaĵojn. Dum la militaj jaroj la agadeblecoj malpliiĝis, poste en la frua socialismo la societo ĉesis en 1954. La kaŭzo estis, ke intertempe alvenis la modernaj pentrostiloj, aliparte la socialisma kulturo emfazis la propran stilon. Depost la socialismo la Societo Benczúr ne estis refondita spite tion, ke arto de Benczúr daŭre estis akceptata.

La unua prezidanto estis János Pentelei Molnár, pro morto ekde 1924 Andor Dudits.

Elektitaj membroj
-----------------

* Lajos Berán (medalisto)
* Rezső Burghardt (pentristo)
* János Cs. Gál (Cségál) (pentristo)
* Lajos Deák-Ébner (pentristo)
* Dezső Lányi (skulptisto)
* Andor Dudits (pentristo)
* Frigyes Frank (pentristo)
* Aladár Gárdos (skulptisto)
* Jenő Gyárfás (pentristo)
* Jenő Haranghy (grafikisto)
* János Horvay (skulptisto)
* Kálmán Istókovits (pentristo)
* Nándor Katona (pentristo)
* Imre Knopp (pentristo)
* Miklós Ligeti (skulptisto)
* Elek Lux (skulptisto)
* Ede Margó (skulptisto)
* Ferenc Olgyay (pentristo)
* János Pentelei Molnár (pentristo)
* Géza László Udvary (pentristo)
* József Róna (skulptisto)
* Gyula Stetka (pentristo)
* Alajos Stróbl (skulptisto)

Ekspozicioj
-----------

* Budapeŝto (1923, 1925, 1927)

Fontoj
------

*
**Lajos Petrik** [lajoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Petrik Lajos** estis hungara kemiisto, instruisto, turisto.

Kovrilpaĝo de libro de Lajos Petrik
Lajos Petrik  naskiĝis la 5-an de decembro 1851 en Sopron. Li mortis la 7-an de junio 1932 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Petrik frekventis mezlernejojn en sia naskiĝurbo kaj Pozsony, poste li akiris diplomon en teknika universitato en Graz. Inter 1874-1889 li samloke instruis. En 1878 li estis soldato kaj li partoprenis en okupado de Bosnio. Ekde 1880 li instruis en industria lernejo, kie li iĝis lernejestro en 1907. Dum instruado li okupiĝis pri ceramikaĵoj, argilaĵoj, porcelanoj, li apartenis al la plej konataj spertuloj pri porcelanoj. En 1891 li aliĝis al la turista movado, li estis ankaŭ montgrimpanto. Li redaktis turistan gazeton, kie li ankaŭ kontribuis. En 1911 li estis nomumita reĝa konsilisto. Li ricevis premion jam en Bosnio en 1878, poste serban kaj 2 hungarajn premiojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Az agyag-, üveg-, cement- és ásványfestékiparnak szolgáló magyarországi nyersanyagok részletes katalógusa* (1885)
* *Cserépgyártásunk az agyagipari kiállításon* (1891)
* *A pink-colour lényeges alkotórésze* (1906)
* *Az agyagiparos* (1913) - vidu la bildon!

Memorigiloj
-----------

* montopinto en Tatro (nun jam alinomita al Sokolia veža)
* kemia lernejo portas la nomon Petrik Lajos

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 2-a punkto)
* hungarlingva biografio kun foto
* hungare


* Kategorio Lajos Petrik en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Malferma gudrobaseno ĉe La Brea
 Hydrophilus sp.
**La Brea** (hispana "la gudro") ankaŭ *La Brea Tar Pit* estas gudrokavo en Hancock Park en Los Angeles. La loko estas konata ĉefe pro la trovo de multaj fosilioj el la lasta glacia epoko, inter ili mamuloj, sed ankaŭ insektoj, plantoj kaj ties polenoj.

La gudro de tiu kavo devenas el subtera naftotrovejo en baseno de Los Angeles. La gudrotrovejo estis uzata en tempo de la unuaj setlantoj por produkto de asfalto. Oni rigardis, taksis la trovitajn fosiliojn false kiel ostojn de bovoj.

La asfaltan marĉon malkovris ekspedicio de Gaspar de Portolá en 1769.

Oni trovis tie ostojn de mamutoj, glavdentaj tigroj kaj kavernaj ursoj. Oni trovis entute ĝis nun ĉirkaŭ 100.000 kilogramojn da fosilioj, 1,5 milionojn da ostoj kaj 2,5 milionojn da restaĵoj el la gudrokavo. Oni adtas la trovitaĵojn aĝaj de 40.000 ĝis 10.000 jaroj.

La Brea kaj la glavdenta tigro
------------------------------

Oni trovis 166.000 ostojn de glavdenta tigro el epoko de 25.000 jaroj. Oni kalkulas tiel ĉirkaŭ 2.500 mortintajn glavdentajn tigrojn. Oni supozas, ke la glavdentaj tigroj ofte vizitis la lokon por facile nutri sin.

Muzeo
-----

Oni povas rigardi multajn vivgrandan kopion de la formortintaj bestoj en la parko, dum la Muzeo George C. Page kaj la Naturscienca Muzeo de Los Angeles rezervas la fosiliojn.

Eksteraj ligiloj
----------------

* La Brea en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio La Brea en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala paĝo de la muzeo (angle)
**Lajos Bitnitz** [lajoŝ bitnic], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bitnitz Lajos** estis hungara pastro, instruisto, matematikisto, kanoniko, episkopo, membro (ordinara en 1830, honora en 1847) de Hungara Scienca Akademio.

Lajos Bitnitz  naskiĝis la 17-an de julio 1790 en Ják. Li mortis la 28-an de junio 1871 en Nagykanizsa.

Biografio
---------

Lajos Bitnitz apartenis al la slovena minoritato en Hungara reĝlando. Li frekventis mezlernejojn en Nagykanizsa kaj Kőszeg, poste li lernis teologion en Szombathely inter 1807-1811. En 1812 li instruis matematikon en liceo en Szombathely (en 1839 li iĝis liceestro). En 1813 li pastriĝis. En 1815 li akiris diplomon en universitato en en Pozsony. En 1828 li partoprenis en fonda laboro de Hungara Scienca Akademio. En 1847 li atingis la rangon kanoniko, en 1858 preposto, en 1868 episkopo. Li okupiĝis ankaŭ pri arkeologio kaj lingvoj.

Li ricevis premion en 1827. Liaj artikoloj aperis ekzemple en Athenaeum (revuo). Li estis entombigita en Katedralo Vizito de Maria (Szombathely). Lian kolektaĵon heredis la Hungara Scienca Akademio.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Tentamen publicum e mathesi adplicata* (1820)
* *Gazdasági szótár* (Ekonomia vortaro), (1831)
* *Magyar nyelvtudomány* (Hungara lingvoscienco), (1837, 1848)
* *Utazási napló* (Vojaĝa priskribo), (1871)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero B kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio




* Kategorio Lajos Bitnitz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)