| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Purpura digitalo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonaj plantoj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Lamialoj *Lamiales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Plantagacoj *Plantaginaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Digitalo *Digitalis* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Digitalis purpurea***L. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Purpura digitalo  |

 |
| v • d • r |

La **purpura digitalo**   (*Digitalis purpurea*), estas angiospermo el la familio de la plantagacoj (antaŭe traktita en la familio de skrofulariacoj), indiĝena en plimulto de Eŭropo.

Priskribo
---------

Tiu palearktisa specio estas herba dujara planto aŭ nelong-vivanta staŭdo. La folioj estas spirale aranĝitaj kaj simplaj. Ili estas 10-35 cm longaj kaj 5-12 cm larĝaj, kaj estas kovrataj de griz-blankaj mallong-molaj kaj glandaj haroj. La foliaro konstituas densan rozeton je grunda nivelo la unuan jaron.

La floranta tigo disvolviĝas dum la dua jaro; ĝi tipe atingas alton de 1 ĝis 2 m, foje pli. La floroj estas aranĝataj en spektakla, terminala, longforma infloresko, kaj ĉiu floro estas tubforma kaj pendanta. La floroj estas tipe purpuraj sed iuj plantoj, speciale la kultivataj, povas esti rozkoloraj, flavaj, aŭ blankaj. La korolo estas makulata interne de la fundo de la tubo. La florado-periodo situas somerkomenco, foje kun kromaj floroj kiuj disvolviĝas pli malfrue en la sezono.

La frukto estas kapsulo kiu disfendas ĉe matureco por liberigi la multajn malgrandegajn (0,1-0,2 mm) semojn.

Subspecioj
----------

Estas tri subspecioj :

* *Digitalis purpurea* subsp. *purpurea* – plimulto de Eŭropo
* *Digitalis purpurea* subsp. *heywoodii* – Iberujo
* *Digitalis purpurea* subsp. *mariana* – Iberujo

Hibridoj
--------

* *Digitalis x fulva*, Lindl. 1821

(Hibrida formulo : *Digitalis grandiflora* Mill. × *Digitalis purpurea* L.).

Tokseco
-------

La ĉefaj toksinoj en digitalo estas la du kemie similaj korglukozidoj : digitoksino kaj digoksino. Pro la ĉeesto de la digitoksino, la folioj, floroj kaj semoj de purpura digitalo estas ĉiuj venenaj al homoj kaj al iuj bestoj kaj povas esti mortigaj se manĝite.

Ekstraktita de la folioj, tiu sama substanco, kies klinika uzo estis iniciatita kiel "digitalo" fare de William Withering, estas utiligita kiel kuracilo por korinsuficienco. Tiu brita kuracisto agnoskis ke ĝi reduktis edemon, pliigis urinofluon kaj potence efikis sur la koro. Male al la purigitaj farmakologiaj formoj, partoj de tiu planto ne ofte kaŭzis veneniĝon ĉar ili induktis naŭzon kaj vomante ene de kelkaj minutoj post manĝado, malhelpante la pacienton de konsumi pli.

Simptomoj de digitalo-veneniĝo inkluzivas malaltan ritmon de la sangbato, naŭzon, vomadon, kaj nekunordigitajn kuntiriĝojn de diferencaj partoj de la koro kondukante al korhalto kaj finfine al morto.

Uzado
-----

Kelkfoje la planto troviĝas en ĝardenoj. En taŭgaj cirkonstancoj ĝi ĝenerale sin dissemas sub parta ombro, kaj povas estiĝi relative malĝena trudherbo. La poleno enhavas ĝis 80% da digitalo kaj tiu poleno povas esti trovata sur najbaraj plantostamenoj dum la florado. Tiu efiko povas kaŭzi neintencitan digital-elmetadon se la elmetitaj stamenoj de aliaj plantoj estus konsumitaj iamaniere fare de homoj. Dum la pinta polenoproduktado, en iuj areoj la poleno traflosas la aeron kaj algluiĝas al elmetitaj surfacoj.
Elektitaj formoj, aŭ pro koloro aŭ pro nanohabito, estas venditaj kiel potplantoj.

En literaturo kaj muziko
------------------------

Tiu planto inspiris la faman poemon far la itala poeto Giovanni Pascoli titolitan "Digitale Purpurea". Ĝi ankaŭ inspiris la itala industri-metalroka muzikgrupo "Digitalis Purpurea".

Referencoj
----------

1. ↑   Plena Ilustrita Vortaro 2002, p. 238
2. ↑   Nomenklaturo de Ĝeneralaj Ornamfloraj Vegetaĵoj, p. 26

Bildaro
-------

* FlorojFloroj
* Kulturvario albifloraKulturvario *albiflora*
* Ilustraĵo el la 19-a jarcentoIlustraĵo el la 19-a jarcento
* Grandbildo de floroGrandbildo de floro
* FoliojFolioj
* Juna planto  aĝa de kelkaj semanojJuna planto aĝa de kelkaj semanoj
* Giganta floro montrante ŝajnan floran simetrionGiganta floro montrante ŝajnan floran simetrion

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

* angle Purpura digitalo (*Flora Europaea*).
* angle Purpura digitalo : Ekologia flaŭro de Britujo.
* angle Purpura digitalo (*Skye Flora*) Arkivigite je 2018-08-18 per la retarkivo Wayback Machine
* angle Purpura digitalo : invadaj plantoj en Usono (*USDA*).