recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**János Ludvigh** [jAnoŝ ludvig], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ludvigh János** estis hungara politikisto, parlamentano, ĵurnalisto. Lia filo estis Gyula Ludvigh.

János Ludvigh  naskiĝis la 12-an de majo 1812 en Hungara reĝlando en Szepesbéla (nuntempa Spišská Belá en Slovakio). Li mortis la 11-an de julio 1870 en Pest (urbo).

Biografio
---------

János Ludvigh lernis en Késmárk, Eperjes kaj Sárospatak, li iĝis juristo, ĉefnotario kaj ĵurnalisto. Li fondis literaturan societon, kiun la reĝo malpermesis. Dum la Hungara revolucio de 1848 li estis parlamenta deputito, krome li havis ŝtatan postenon. Li kontribuis en Pesti Hirlap. Depost falo de la revolucio li rifuĝis al Bruselo, kie li estis ĵurnalisto, sed li sendis artikolojn ankaŭ al hungaraj gazetoj. En 1869 li hejmenvenis kaj li estis parlamenta deputito, ankaŭ ĵurnalisto.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A szepességi XVI város pragmaticai története* (1842, ankaŭ germane)
* *Nouvelle page de l’histoire des Habspourgs* (1859)
* *Töröljük el a vallásügyi minisztériumot, mint a haladás akadályát* (1868)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero L, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 2-a punkto)

* Kategorio János Ludvigh en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 550959
* GND: 1020014237
* LCCN: no2009141694
* VIAF: 100764089
* ISNI: 0000 0000 7911 1117
 |
**Arketipo** aŭ **arĥetipo** estas termino enkondukita de Karlo Jung en la psikologion. Ĝi devenis de la koncepto de instinktoj. Multaj studoj pri diversaj bestoj indikis ke instinkto estas heredita tendenco fari specifajn agojn, kiam la cirkonstancoj tion ebligas kaj necesigas. Tiaj agoj povas esti tre kompleksaj, ekzemple la konduto de abeloj kiam ili trovas kaj poste informas la abelaron pri la troviĝloko de certaj floroj.

Jung difinis arketipon kiel hereditan inklinon agi kaj formi koncepton specife homan. Ekzemplo estas la kapablo kaj inklino paroli, kio ekzistas kiel natura parto de la disvolviĝo de la homa menso. Ĉiuj infanoj nature lernas paroli, kvankam la specifaj detaloj de la lingvoparolado estas
lernataj. Studoj faritaj de lingvistoj montris ke la strukturo de lingvoj estas ĉie simila, kvankam kun multegaj variantoj kaj idiosinkraziaj detaloj.

Alia ekzemplo estas la disvolviĝo de la desegnokapablo. Ĉie kaj en ĉiuj kulturoj la infanoj evoluigas sian desegnarton laŭ tre simila skemo. Ekzemple, la bildo de homo, farita de dujarulo, estas eksterordinare simila negrave en kiu kulturo loĝas la infano. La skemo de la disvolviĝo de la desegnarta kapablo sekvas tre regulan, denaskan kapablon kaj emon.

Arketipaĵo estas vortigo aŭ bildigo (aŭ specifa ago) instigita de arketipo. Estas erare supozi ke arketipo estas specifa bildo aŭ koncepto. Arketipo estas la denaska kapablo kaj inklino, kiam la cirkonstancoj instigas, vortigi aŭ bildigi (aŭ agi) laŭ simila skemo, kiu troviĝas nature en la homo.

Sigmund Freud enkondukis la koncepton, ke specifaj ideoj kaj agoj estas heredaĵoj, kiujn ĉiuj homoj reproduktas siamaniere. Jung rafinis tiun koncepton, per sia atentigo, ke la specifa karaktero de ĉie manifestiĝanta ideo aŭ ago estas kulture determinita, kvankam ĝi estas estigita sur la bazo de malkonscia instinkta heredaĵo, kiu estiĝis laŭ la normala darvina hereda scienco.

Vidu ankaŭ
----------

* Kliŝo

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
* *archive*
* JHU Press:  Arkivigite je 2006-01-10 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Arketipo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Arketipo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
**Darda** estas urbo kaj samtempe municipo en Kroatio, en departemento **Osjeĉko-baranjska**. Ankoraŭ 3 vilaĝoj apartenas al la municipo.

* Areo: 87  km²
* Loĝantaro: 5390 (kun la 3 vilaĝoj 7000)
* Poŝtkodo: 31326
* Telefonprefikso: 31

Situo
-----

La urbo situas sur ebenaĵo,Dravo preterfluas, laŭ la ĉefvojo kaj fervojo Budapeŝto-Osijek.

Historio
--------

La komunumo estis loĝata dum la romianoj, kiuj konstruis digon kontraŭ Dravo. En 896 hungaraj triboj okupis la regionon kaj fondis ŝtaton en 1000. Post la mezepoko la turkoj okupis la regionon, havantaj la plej gravan trapasejon en Eszék. Por defendi la ponton ili konstruis malgrandan fortikaĵon ĉi tie kaj rekonstruis la digon. Miklós Zrínyi (poeto kaj militestro) detruis la digon en 1664. La restaĵoj ankaŭ nun estas videblaj. Barokaj preĝejoj katolika omaĝe al Johano la Baptisto kaj ortodoksa omaĝe al Sankta Miĥaelo konstruiĝis en la 18-a j.c. En 1910 loĝis 3368 da homoj (1334 da hungaroj, 1062 da germanoj, 822 da serboj). Ĝis 1920 la urbo apartenis al Baranya (reĝa departemento). Inter 1918-1920 armeo de SHS (=Serba-Kroata-Slovena) okupis la regionon kaj deklaris respublikon. Ekde 1929 la urbo iĝis parto de Jugoslavio, escepte inter 1941-1944, kiam rehungariĝis. En 1944 la serboj faris teroron kontraŭ germaneco kaj hungareco. Dum la kroata patrujdefenda milito 1991-1995 la urbeto ruiniĝis, poste ĝi apartenas al Kroatio. En 2001 loĝis kroatoj 52%, serboj 28%, hungaroj 8%, ciganoj 3%.
**Deutsch Bieling,** hungare **Németbükkös** [nEmetbukoŝ] estas iama vilaĝo, nun parto de Heiligenbrunn en Aŭstrio, en la federacia lando Burgenlando, en distrikto de Güssing.

Bazaj informoj
--------------

* Poŝtkodo: 7522
* Telefonkodo:
* Aŭtokodo: GS
* Loĝantaro: 110
* 47° 00′ 45″ N 16° 25′ 50″ O﻿ / ﻿47.01250 °N, 16.43056 °O﻿ / 47.01250; 16.43056 (mapo)Koordinatoj: 47° 00′ 45″ N 16° 25′ 50″ O﻿ / ﻿47.01250 °N, 16.43056 °O﻿ / 47.01250; 16.43056 (mapo)

Situo
-----

Deutsch Bieling situas laŭ rojo. Güssing troviĝas je 11 km-oj.

Historio
--------

La unua mencio okazis en 1375 laŭ tiama hungara ortografio *"Bykus"*. La turkoj bruldetruis la komunumon en 1532. En 1691 loĝis tie 58 homoj en 13 domoj, en 1787 161 homoj en 32 domoj, en 1828 216 homoj en 37 domoj, en 1857 185 homoj en 36 domoj. En 1910 vivis en Németbükkös 198 homoj, precipe aŭstroj. Ĝis 1921 ĝi apartenis al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Körmend, poste al Aŭstrio (escepte inter 1928-1945 al Germanio). En 1971 Deutsch Bieling aliĝis al Heiligenbrunn.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Triunuo de 1898

* Kategorio Deutsch Bieling en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Defendo Petrov** aŭ **Rusa defendo** (ECO C42-C43) estas unu el la plej efikaj defendoj kiam la celo estas egaligi sed ankaŭ estas vero ke estas tre malfacile venki per ĝi. Ĉi tiu egaligema famo portis malavantagon al tiun ĉi malfermo en la majstra praktiko kaj sekve en la konsidero de la ŝatantoj. Tamen se kelkaj egalecoj sufiĉas por akiri bonan rezulton ĉi tiu estas la plej sekura defendo. La analizo de Aleksandro Petrov komence de la 19-a jarcento revigligis la defendon kaj ĝi portas lian nomon honore al li. Ĉi tiu sama defendo troveblas kun la literumo Petroff, kiu respondas al la franca transskribo de la rusa nomo.

Ĉefa linio
----------

**1.e4 e5**
**2.Ĉf3 Ĉf6**
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 **3.Ĉxe5** ĉefa linio
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.Ĉxe5 **d6** 4.Ĉf3 Ĉxe4 5.d4
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.Ĉxe5 d6 4.Ĉf3 Ĉxe4 5.d4 d5 6.Kd3 Ke7 7.0-0 Ĉc6 8.Te1
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.Ĉxe5 d6 4.Ĉf3 Ĉxe4 5.d4 d5 6.Kd3 Ke7 7.0-0 Ĉc6 8.Te1 Kg4 9.c3 f5 10.Ĉbd2
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.Ĉxe5 d6 4.Ĉf3 Ĉxe4 5.d4 d5 6.Kd3 Ke7 7.0-0 Ĉc6 8.Te1 Kg4 9.c3 f5 10.c4
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.Ĉxe5 d6 4.Ĉf3 Ĉxe4 5.d4 d5 6.Kd3 Ke7 7.0-0 Ĉc6 8.Te1 Kg4 9.c3 f5 10.c4 Kh4
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.Ĉxe5 d6 4.Ĉf3 Ĉxe4 5.d4 d5 6.Kd3 Ke7 7.0-0 Ĉc6 8.c4
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.Ĉxe5 d6 4.Ĉf3 Ĉxe4 5.d4 d5 6.Kd3 Ke7 7.0-0 0-0
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.Ĉxe5 d6 4.Ĉf3 Ĉxe4 5.d4 d5 6.Kd3 Kd6
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.Ĉxe5 d6 4.Ĉf3 Ĉxe4 5.d4 d5 6.Kd3 Kd6 7.0-0 0-0 8.c4 Kg4
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.Ĉxe5 d6 4.Ĉf3 Ĉxe4 5.d4 d5 6.Kd3 Kd6 7.0-0 0-0 8.c4 Kg4 9.cxd5 f5 10.Te1 Kxh2+
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.Ĉxe5 d6 4.Ĉf3 Ĉxe4 5.d4 Ĉf6
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.Ĉxe5 d6 4.Ĉf3 Ĉxe4 5.d3
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.Ĉxe5 d6 4.Ĉf3 Ĉxe4 5.c4
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.Ĉxe5 d6 4.Ĉf3 Ĉxe4 5.Ĉc3
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.Ĉxe5 d6 4.Ĉf3 Ĉxe4 5.De2
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.Ĉxe5 d6 **4.Ĉxf7** Gambito Cochrane
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.Ĉxe5 d6 **4.Ĉc4**
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.Ĉxe5 **Ĉxe4**
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.Ĉxe5 **De7**
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 **3.d4** dua linio
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.d4 **exd4** 4.e5 Ĉe4 5.Dxd4
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.d4 exd4 4.e5 Ĉe4 5.De2
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.d4 exd4 4.e5 Ĉe4 5.De2 Ĉc5 6.Ĉxd4 Ĉc6
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.d4 exd4 4.Kc4
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.d4 **Ĉxe4**
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.d4 Ĉxe4 4.Kd3 d5 5.Ĉxe5 Kd6 6.0-0 0-0 7.c4 Kxe5
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 **3.Ĉc3**
1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉf6 **3.Kc4**

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de ŝakaj malfermoj
* Malfermita malfermo
* Fermita malfermo
* Duonfermita malfermo
* Duonmalfermita malfermo
* Neregula malfermo
* Flanka malfermo
**Barono János Lakos** [jAnoŝ lakoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lakos János** estis hungara kolonelo, tradukisto, membro honora de Hungara Scienca Akademio (1832).

János Lakos  naskiĝis en aprilo de 1776 en Ajka. Li mortis la 28-an de junio 1843 en Habsburga Imperio, en Hungara reĝlando, en Kroatio, en urbo Eszék konata ankaŭ Essegg kaj Osijek kiel nuntempe.

Biografio
---------

János Lakos lernis ĉefe en Sopron. En 1793 li membriĝis al la armeo. Li ricevis nobelecon en 1811. Post 3 jaroj li atingis la rangon majoro. Baldaŭe li estris fortikaĵon de Eszék. En 1819 li ricevis geografian taskon en Tirolo, sed li interesiĝis pri la literaturo. Lia amiko estis Ferenc Kazinczy. Li batalis en Francio kaj nuna Italio.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Vándor szünórái* (1839)
* *Hunyady László* (Ladislao Hunyadi) - tragedio en manuskripto
* *Székfalvy Ágnes* teatraĵo tradukita de August von Kotzebue en manuskripto (ambaŭ teatraĵoj estis prezentitaj en la 1790-aj jaroj)

Fontoj
------

* biografio hungarlingva

* Kategorio János Lakos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 449948
* LCCN: nb2006006251
* VIAF: 41361282
* ISNI: 0000 0000 7908 3128
 |
La **arkeogenetiko** , vorto inventita de la brita arkeologo Colin Renfrew, estas aplikado de la molekulaj teknikoj de homa genetiko al la studo de la homa pasinteco, tio estas  :

* La analizo de malnova DNA trovita en arkeologiaj restaĵoj ;
* La analizo de la DNA de la modernaj loĝantaroj (inkluzive la homaj kaj la hejmaj bestaj specoj) kun la celo studi la homan pasintecon kaj la genetikan heredon de la homa interago kun la biosfero ;
* La apliko de statistikaj metodoj farita de molekulaj genetikistoj al la arkeologiaj datumoj.

La sama vorto estis uzita de Antonio Amorim (1999) kaj difinita kiel : la atingo kaj la interpreto de la pruvo [genetika] de la historio de la homo.
La arkeogenetiko povas esti apogita en sia laboro de enketo per la paleogenetiko. 

La arkeogenetiko havas sian originon en la studo de la homaj sangaj grupoj. Ekde la jaroj 1960, Luca Cavalli-Sforza uzis klasikajn genetikajn markilojn por ekzameni la antaŭhistorian loĝantaron de Eŭropo, kiu kondukis al la eldono de *The History and Geography of Human Genes* en 1994.

De tiam , la genetika historio de niaj ĉefaj hejmaj plantoj, ekzemple la tritiko, la rizo kaj la maizo, kaj la bestaj, ekzemple la bovinoj, la kaprinoj, la porkoj kaj la ĉevaloj, estis analizitaj.

Disvolviĝoj
-----------

La arkeogenetiko povas helpi al la devenojn kaj la geografian distribuon de la parolaj lingvoj de la prahistoriaj loĝantaroj kaj helpi la arkeologojn por respondi al la demandoj koncerne la influo de la demografia kresko .Danke al diversaj teknikaj de lgenetiko, liĝas ebla por tiu disciplino meti en evidenco ekzemple de la migraj fluoj aŭ ankoraŭ de fortaj variecoj (kresko aŭ malkresko) de la loĝantaroj.
**Đào Anh Kha** (naskiĝis la 15-an de decembro 1923, mortis la 6-an de decembro 2012) estis vjetnama esperantisto (ekde 1947), poeto, tradukisto kaj movada aganto. Li estis elektita honora membro de UEA (2001) kaj membro de la Akademio de Esperanto (2004).

Dum la 25-jara kontraŭfranca rezista movado li akiris Literaturan Premion per la epika versdramo *Pham Hong Thai*. En 1990 li omaĝis centjariĝon de Ho Chi Minh per poemo *Ho Chi Minh, la Legendo de Realo*. En la vjetnaman lingvon li tradukis *Elektitaj dramoj de Ŝekspiro* (1963). Lia tradukaĵo de *Su Juan*, fama dramo de Guō Mòruò, estis enscenigita.

Esperantan literaturon li riĉigis per tri diferencaj poeziaj voĉoj: *Tagkajero en Prizono* de Ho Chi Minh, elektitaj pecoj el *Uc Trai kaj Quoc Am Poemaroj* de Ngujen Traj kaj *Elektitaj Poemoj* de To Huu.

Li ludis la rolon de ĉefredaktoro por kolektiva ellaboraĵo de *Vortaro de komparataj proverboj vjetnama - angla - franca - Esperanto*.

Dao estis unua ĝenerala sekretario de Vjetnama Pacdefenca Esperantista Asocio (VPEA) de 1956 ĝis 1990.

Li iniciatis okazigi en Vjetnamio la Duan Azian Kongreson de Esperanto (1999), verkis multajn studojn, kaj reviziis plurajn lernolibrojn.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 44538
* GND: 1072589184
* VIAF: 288098223
* ISNI: 0000 0003 9375 6693
* NKC: xx0082487
 |
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri lumilo. Por informoj pri la samnoma mezurunuo de lumintenseco, vidu la artikolon Kandelo (mezurunuo).
flamo de kandelo
**Kandelo** estas lumigilo, konsistanta el cilindra seba, stearina aŭ vaksa maso, ĉirkaŭanta meĉon.
En la antikva Romio, Egiptio oni uzis oleomeĉujon kaj oni konis jam en la 4. jc. la vaks-kandelojn. La seba kandelo aperis en la 12. jc. sed oni eltrovis la stearinan kandelon en 1834 kaj la parafinan nur en 1850. La kandeloj cilindre ĉirkaŭas la meĉon kaj estas tenataj en kandelingo, aŭ multaj kandeloj en kandelabro).

*Sonoroj ondas por nova jar',*
*ĉi jar' nur horojn rulas.*
*Malluma estas kabanar',*
*kandeloj ne plu brulas.*
*Malsata lup' en urbo, kort'.*
*Kiel novjare venos sort'?*
(Hialmar Procopé, esperantigis Szilagy)

Proverbo
--------

Ekzistas pluraj proverboj pri kandelo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** De malgranda kandelo forbrulis granda kastelo. **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Gardu kandelon por la nokto. **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Perdi la kandelon el la kapo. **"** |

 |

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2011-12-25. Alirita 2008-08-18.

* Kandelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kandelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kandelo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 25140
* GND: 4030375-5
* LCCN: sh85019571
* BNF: 11966814f
* NDL: 00569770
* BNE: XX528905
 |
**Jenő Erődi** [jenO erOdi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Erődi Jenő** estis hungara aktoro, teatra helporeĝisoro, ĵurnalisto, bibliografo. Lia origina familia nomo estis *Ehrendiener* ĝis 1902, lia posta nomvarianto estis *Erődy* [erOdi].

Jenő Ehrendiener naskiĝis la 2-an de junio 1882 en Nagykikinda (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Kikinda en Serbio), li mortis la 12-an de decembro 1944 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Jenő Erődi devenis el juda familio. Li maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li lernis aktoradon en Temeŝvaro, poste en simila aktorlernejo de Gaja Teatro, kie li interesiĝis ankaŭ pri la teatrohistorio. Lia instruisto estis ekzemple Henrik Incze. Li komencis sian teatran karieron province en teatraj kompanioj de Aladár Szabadhegyi (1902–1904), György Micsei F. (1904–1905), Lajos Makó (1905–1907, 1908–1910), Lajos Palágyi (1907–1908). Inter 1912-1933 li estis helporeĝisoro en pluraj teatroj de Budapeŝto. Jam ekde 1908 li kontribuis teatrajn artikolojn en teatra revuo de Miskolc, ekde 1916 en simila ĉefurba revuo, dum li redaktis teatrajn kalendarojn. Li kolektis teatrajn datenojn. Lastfoje li rolis en 1943 antaŭ juda publiko.

Liaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* Ernő Szép: *Aranyóra* (1943)

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Hungara Teatra Leksikono* (4 volumoj)
* *A magyar színészet humora* (manuskripto)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2022-01-27 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 769164
 |




* Portalo pri Biografio
**Jenő Csepreghy** [ĉepregi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csepreghy Jenő** estis hungara reĝisoro. Lia nomo estis en Usono **John Shepridge**, lia frato estis Béla Csepreghy.

Jenő Csepreghy  naskiĝis la 29-an de januaro 1912 en Budapeŝto, li mortis la 6-an de majo 1978 en Maribell ? (eble Marbella?).

Biografio
---------

Jenő Csepreghy frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Reĝa Teknikuniversitato József. Ekde 1934 li estis asistanto en la filma produktejo (laŭ alia informo li laboris en Holivudo). Ekde 1937 li estis memstara reĝisoro. Post 3 jaroj li establis filman firmaon kun Béla Csepreghy. En 1940 li translokiĝis al Portugalio, poste li migris al Usono. Li estis precipe filmomuntisto.

Elektitaj reĝisoraĵoj
---------------------

* *Családi pótlék* (1937)
* *Uz Bence* (1938)
* *Pénz beszél* (1940)

Lia filmomuntista laboro
------------------------

* Otelo (1952)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun desegnaĵo
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Kandergrund (stacidomo). |

Pri la komunumo
---------------

**Kandergrund** estis ĝis la 31-a de decembro 2009 komunumo de la distrikto Frutigen kaj ek de la 1-a de januaro 2010 komunumo de la administra distrikto Frutigen-Suba Simme-Valo en Kantono Berno, Svislando. Ĝi havis 811 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

Geografio
---------

Kander situas sur la grundo de la valo de la rivero Kander, kiel diras la signifo de la komunumnomo. La komunumo konsistas el la municipoj (kiuj en la loka alemana dialekto nomiĝas *Bäuerten*) Innerkandergrund, Reckental, Ausser-Rüteni, Inner-Rüteni kaj Blausee-Mitholz.

Trafiko
-------

Kandergrund situas ĉe la grava nord-sud-trajnlinio de la Berno-Lötschberg-Sempiono-Fervojo de Berno al Valezo kaj Italio kaj estas servata per lokaj trajnoj de tiu-ĉi fervojentrepreno. Diversaj poŝtaŭtolinioj krome zorgas por la fajna distribuo. Tra la komunumo pasas ankaŭ la kantona ĉefvojo n-ro 223, la tiel nomita Lötschberg-Vojo al Kandersteg.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Kandergrund datiĝas el la jaro 1352 kiel *der Kandergrund*.

Ĝis 1850 Kandergrund estis parto de Frutigen. La hodiaŭa komunumo Kandergrund estiĝis en la jaro 1908 per disiĝo de la komunumo Kandersteg. Dum la 2-a mondmilito en Kandergrund funkciis tri karbominejoj. Post la mondmilito la karboekspuatado ne plu estis konkurenckapabla kaj en la jaro 1949 la lasta el la tri minejoj estis fermita.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: *Anne-Marie Dubler*: *Kandergrund* en *Historia Leksikono de Svislando* (2004-12-21)

Vidu ankaŭ
----------

* Kandergrund (stacidomo)
* Blausee-Mitholz (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Kandergrund
* Kandergrund en la Historia Leksikono de Svislando

* Kategorio Kandergrund en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la administra distrikto Frutigen Suba Simme-Valo |
| --- |
| maldekstraAdelboden • Aeschi ĉe Spiez • Därstetten • Diemtigen • Erlenbach en Simme-Valo • **Frutigen** • Kandergrund • Kandersteg • Krattigen • Oberwil en Simme-Valo • Reichenbach en Kander-Valo • Spiez • Wimmis |  |

 |



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la iama distrikto Frutigen ĝis 2009 |
| --- |
| maldekstraAdelboden • Aeschi ĉe Spiez • Frutigen • Kandergrund • Kandersteg • Krattigen • Reichenbach en Kander-Valo |  |

 |
La defendokirko La **Vilaĝa kirko en Kleinbreitenbach**, suda urboparto de Plaue estas impona defend-kirko kun mansarda tegmento.

Priskribo
---------

Situas la loko idiliece an flanka valo de la rivero Gera. Okcidente de la vilaĝo leviĝas la deklivaj konkokalkaj rokoj de la montaro *Reinsberge*. Ekde 1997 okazas surloke Artsimpozio ĉiusomere sub la egido de la Popolaltlernejo Arnstadt-Ilmenau.

De malproksime jam videblas la kirkoturo. Pro sia krenela krono ĝi similas al belfrido de mezepoka burgo. Tiu konstruaĵo kun volbo teretaĝe konstruitis ĉ. la jaro 1360-a kaj apartenas al la plej bone konservitaj atestiloj de kamparanaj defendokompleksoj de la malfrua Mezepoko en Turingio. Nekutimas ankaŭ la pinakloj. Ilia formo estas kiel vostoj de hirundoj kio pli kutimas por Italio.

Ankoraŭ pli malnova ol la turo estas la halo. Zorge kunmetita etkvadra muraĵo kun fenditaj juntoj kaj alkonstruita rondarkportalo sude (kun du poste almetitaj sunhorloĝoj) dokumentas la daton de la estiĝo de la kirko: la 12-a jarcento. Nekonata estas la aspekto de la romanika altarejo pro anstataŭigo per la nuna ĥorejo en 1300 ĉirkaŭ. Ĝi estas ekzemplo por rektangula konstruado de tiaj altarejoj kiel ofte troviĝas ĉe konstruaĵoj de ordenoj almozantaj. Ankaŭ la kirko en la centro de Plaue havas samtipan ĥorejon.

Alikonstruitis la kirko dufoje: en 1696/97 kaj en 1778. Interne estas galerioj, pluraj mezepokaj pentraĵoj, gotika krucifikso kaj funebranta madono. Juvelaĵo vera estas la altaro triptika el la jaro 1510 kun reprezento de diversaj sanktuloj. Ĝi originas ell la Sigismund-kapelo de Kastelo Ehrenstein proksime norde de al urbocentro de Plaue, kie ĝi estis ĝis 1958.
Farita estas la altaro en Arnstadt. En 1988 oni trovis dum restaŭrado en atelieroj en Erfurto la iluzian kurtenan pentraĵon. La centra figuro ne estas Kristo sed kavaliro kun kiraso. Belega estas la reliefa lignoskulptaĵo sub la triptiko kun sceno de la Lasta Manĝo

La alia altaro estas ambona; laŭdire ekzistas subteraj gangoj sub ĝi. La orgeno de la 19-a jarcento estis farita en Stadtilm. Krom la nuna enirejo (kun la supre skribita dato 1856) videblas ankoraŭ la surŝutita enirejo kun ĝia rondarko. En 1972 la tegmento refaritis (denove jam 20 jarojn poste pro malbona kvalito). La lastaj restaŭradlaboroj interne faritis de 1956-59 kaj en 2000.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Defendkirko Kleinbreitenbach en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Detaloj el la paĝaro *dickemauern.de* Arkivigite je 2015-09-23 per la retarkivo Wayback Machine
* Pri la du malnovaj sunhorloĝoj
* Pri la kirko sur la urba retpaĝaro Arkivigite je 2014-02-02 per la retarkivo Wayback Machine
**Hnutí Brontosaurus** (*Movado Brontosaŭro*) estas granda ĉeĥia asocio, kies agado koncentriĝas pri junularo. Brontosaurus estis fondita en 1974, estanta la unua tia organizo en Ĉeĥoslovakio. Ĝi estis nomita laŭ *Brontosaurus*, nomo kiu estis en tiu tempo ĝenerale uzita kiel sinonimo por dinosaŭro inter la ĉeĥoj. La elektita nomo estis por rememorigi la sorton de dinosaŭroj.

Oficejo de Hnutí Brontosaurus estas en Brno, sed ekzistas pli 40 lokaj organizoj, 3 regionaj centroj kaj du fakaj sekcioj. Hodiaŭ Hnutí Brontosaurus havas pli ol 1 000 membrojn. En la jaro 2014 oni festis 40 jarojn de Brontosaurus en la urbo Telč.

Agado
-----

La societo organizas plurajn projektojn - plej ofte temas pri volontulaj projektoj, ekzemple aranĝoj kun nomo "Ferioj kun Brontosaurus" kutime okazas en iu regiono, en kiu oni bezonas ripari iun historian objekton (ekz. kastelon) aŭ marki turismajn vojojn (ekzemple en Transkarpata provinco). Oftaj estas ankaŭ semajnfinaj renkontiĝoj. Dum la renkontiĝoj oni ne nur volontule laboras, sed ankaŭ lernas pri novaj kaj interesaj aĵoj. La partoprenantoj ankaŭ ludas plurajn ludojn, do ili povas bone konatiĝi dum tiuj renkontiĝoj kaj trovi novajn amikojn.

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2015-07-26. Alirita 2015-04-23.
3. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2015-07-26. Alirita 2015-04-23.
4. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2015-05-26. Alirita 2015-04-23.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Hnutí Brontosaurus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
La **Defendo Tarrasch** estas ŝaka malfermo, kiu ekestas post la movoj (en Algebra notado):

**1.d4 d5**
**2.c4 e6**
**3.Ĉc3 c5**
La Defendo Tarrasch estas variaĵo de la Malakceptita dama gambito.

La malfermo estis defendita de la germana ŝakistro Siegbert Tarrasch, kiu argumentis ke la pliigita movebleco, kiun ĝuas nigro kontraŭstaras la malfortecon de la izolita peono en la centro. Kvankam multaj aliaj majstroj, post la instruoj de Wilhelm Steinitz, malakceptis la defendon pro la malforteco de la peono. La Defendo Tarrasch estas konsiderata valida. Eĉ se nigro ne uzas sian moviĝeblon kaj alvenas en finludo ligita al la defendo de sia izolita peono li povas akiri egalvenkon se li ludas precize.

En la Enciklopedio de ŝakaj malfermoj la Tarrasch Defence havas la kodojn ECO D32 ĝis D34.

Ĉefaj linioj
------------

1.d4 d5 2.c4 e6 3.Ĉc3 **c5**
1.d4 d5 2.c4 e6 3.Ĉc3 c5 **4.cxd5 exd5**
1.d4 d5 2.c4 e6 3.Ĉc3 c5 4.cxd5 exd5 **5.Ĉf3**
1.d4 d5 2.c4 e6 3.Ĉc3 c5 4.cxd5 exd5 5.Ĉf3 Ĉc6 6.g3 Fianĉeto de la reĝa kuriero
1.d4 d5 2.c4 e6 3.Ĉc3 c5 4.cxd5 exd5 5.Ĉf3 Ĉc6 6.g3 c4
1.d4 d5 2.c4 e6 3.Ĉc3 c5 4.cxd5 exd5 5.Ĉf3 Ĉc6 6.g3 c4 7.e4
1.d4 d5 2.c4 e6 3.Ĉc3 c5 4.cxd5 exd5 5.Ĉf3 Ĉc6 6.g3 Ĉf6
1.d4 d5 2.c4 e6 3.Ĉc3 c5 4.cxd5 exd5 5.Ĉf3 Ĉc6 6.g3 Ĉf6 7.Kg2 Kg4
1.d4 d5 2.c4 e6 3.Ĉc3 c5 4.cxd5 exd5 5.Ĉf3 Ĉc6 6.g3 Ĉf6 7.Kg2 Ke7
1.d4 d5 2.c4 e6 3.Ĉc3 c5 4.cxd5 exd5 5.Ĉf3 Ĉc6 6.g3 Ĉf6 7.Kg2 Ke7 8.0-0 0-0
1.d4 d5 2.c4 e6 3.Ĉc3 c5 4.cxd5 exd5 5.Ĉf3 Ĉc6 6.g3 Ĉf6 7.Kg2 Ke7 8.0-0 0-0 9.dxc5 Kxc5 10.Ĉa4
1.d4 d5 2.c4 e6 3.Ĉc3 c5 4.cxd5 exd5 5.Ĉf3 Ĉc6 6.g3 Ĉf6 7.Kg2 Ke7 8.0-0 0-0 9.Kg5 Ĉefa variaĵo
1.d4 d5 2.c4 e6 3.Ĉc3 c5 4.cxd5 exd5 5.Ĉf3 Ĉc6 6.g3 Ĉf6 7.Kg2 Ke7 8.0-0 0-0 9.Kg5 Ke6 10.Tc1 c4
1.d4 d5 2.c4 e6 3.Ĉc3 c5 4.cxd5 exd5 5.Ĉf3 Ĉc6 6.g3 Ĉf6 7.Kg2 Ke7 8.0-0 0-0 9.Kg5 Ke6
1.d4 d5 2.c4 e6 3.Ĉc3 c5 4.cxd5 exd5 5.Ĉf3 Ĉc6 6.e3
1.d4 d5 2.c4 e6 3.Ĉc3 c5 4.cxd5 exd5 **5.dxc5** d4 6.Ĉa4 b5
1.d4 d5 2.c4 e6 3.Ĉc3 c5 4.cxd5 exd5 **5.e4**
1.d4 d5 2.c4 e6 3.Ĉc3 c5 4.cxd5 **cxd4** Gambito Henning-Schar

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de ŝakaj malfermoj
* Malfermita malfermo
* Fermita malfermo
* Duonfermita malfermo
* Duonmalfermita malfermo
* Neregula malfermo
* Flanka malfermo
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Brundorsa kolombo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birda klaso *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Kolomboformaj *Columbiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Kolombedoj *Columbidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Leptotila *Leptotila* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | **Brundorsa kolombo** *Leptotila battyi*Rothschild, 1901 |
|

 |
|
|
|
|
| Konserva statuso |
| **Konserva statuso: Vundebla** |
|
| Proksimuma teritorioProksimuma teritorioProksimuma teritorio |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Brundorsa kolombo  |

 |
| v • d • r |

La **Brundorsa kolombo** (*Leptotila battyi*) estas granda specio de birdo de la familio de Kolombedoj kiu inkludas turtojn kaj kolombojn. Tiu specio estis disigita el la Grizkapa kolombo aŭ plumbokapa kolombo (*Leptotila plumbeiceps*), al kiu ĝi estas tre simila. Nome ĝi montras tre kontraste ruĝecbrunajn dorson, flugilojn (pli malhelaj en flugipintoj) kaj voston (kun blankaj plumopintoj en ensteraj vostoplumoj) kun tre helaj subaj partoj (nur iomete helbrunecnuancaj) kaj bluhelgrizaj kapo kaj kolo (plumogrizaj). La beko estas nigra kaj la kruroj ruĝaj.

Ĝi estas endemio de Panamo (Kojbo, insulo Cébaco kaj deklivaro al Pacifiko). Ties naturaj habitatoj estas subtropikaj aŭ tropikaj malsekaj arbaroj de malaltaj teroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj marĉoj. Ĝi estas minacata per habitatoperdo.

Notoj
-----

Eksteraj ligiloj
----------------

* BirdLife Species Factsheet.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 716286
 |
**Brächise** estis semajna gazeto de la zurika junulara movado, kiu aperis en la jaro 1981.

Post la abrupta fino de la revuo Eisbrecher la 17-an de januaro 1981 decidis la grupo ĉirkaŭ Theo Bünzli, Bernd Sigenthaler, Stefan Flüeler (nomita Flouflou) kaj Didi Weidmann, daŭrigi. Ili fondis novan revuon, kies nomo "Brächise" estis anagramo de "Eisbrecher". La alemana vorto "Brächise" havas la signifon de "rompstango". La revuo aperis de la 23-a de januaro ĝis la 26-a de majo 1981. 

La unua eldono aperis semajnon post la malapero de "Eisbrecher" kun eldono reduktita al 10000 ekzempleroj. Ke "Brächise" povis kopii la sukceson de "Eisbrecher" ja eĉ superi, ĝi dankas la fakton, ke la zurika polico konfiskis la 30-an de januaro la tutan 2-an eldonon. Preteksto estis pornografieca bildo kaj karikaturo kontraŭ la atendita papvizito sur paĝo, kiuj kunmetis Truniger, persono, kiu poste estis rekonita kiel kaŝita policagento. Dank anonima donaco de zurika komercisto tamen la plano ruinigi la redaktan teamon de la revuo malsukcesis. La revuo la postan semajnon povis akurate reaperi kaj kun duobla eldonkvanto, kiu nun facile elvendiĝis. 

Kvereloj en la redakta teamo en majo 1981 signifis tiam en majo la definitivan finfon de junulara semajngazeto. La truon poste povis ŝtopi la Wochenzeitung (WOZ), kiu povis transpreni ankaŭ la infrastrukturon de la stratvendistoj kaj la redaktejo de la iama "Brächise".
Neĝhomo

La vintrohomo, el germana infanlibro
Karto de novjaro kun figuro de neĝhomo
**Neĝhomo** estas skulptita figuro farita el neĝo en la proksima formo de homo. La simbolo de neĝhomo estas populare ligita kun Kristnasko kaj estas enfiksita en okcidenta kulturo. Farado de neĝhomo estas populara amuzokupo dum vintro. Kiel la burgo el sablo, la neĝhomo estas formo de efemera arto.

Historio
--------

La unuaj mencioj pri neĝhomo aperas en la 16-a jarcento (en verkoj de William Shakespeare). Ĝi aperas en kompilaĵo da infanaj rimaroj en 1770 en Leipzig. Ĝi estis tiam minacanta personiĝo de la vintro. En la komenco de la 20-a jarcento, ĝi estas asociata al la finjaraj festoj kaj iĝas figureto de la kristnaska arbo.

Fabrikado
---------

Oni povas fari neĝhomon rulante grandan bulon de neĝo por formi la "korpon". Dua bulo pli malgranda estas metita sur la unuan kiel "kapo". Vizaĝaj aĵoj kiel okuloj kaj buŝo estas ofte aldonitaj uzante terkarbon, ŝtonetojn, aŭ butonojn. Oni povas aldoni kiel "nazo" pecon de frukto aŭ legomo, ekzemple karoton. Bastonetoj ofte estas uzita kiel brakoj. Neĝhomoj ofte aperas kun pipo, skarpo, ĉapelo, kaj tenante balailon

En Azio
-------

En Japanio, simila figuro el neĝo estas nomata neĝa daruma, konsistanta el du partoj (kapo kaj korpo), kaj pli similas al la pupo de daruma, ol al la homa figuro.

Vidu ankaŭ
----------

* Jetio

* Neĝhomo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Neĝhomo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Neĝobrova muŝkaptulo** |
| --- |
|  |
| Neĝobrova muŝkaptuloNeĝobrova muŝkaptulo
 |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Muŝkaptuledoj *Muscicapidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Ficedula* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***F. hyperythra*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Ficedula hyperythra****(Blyth, 1843) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Neĝobrova muŝkaptulo  |

 |
| v • d • r |

La **Neĝobrova muŝkaptulo** (***Ficedula hyperythra***) estas paserina birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj genro de Ficeduloj, indiĝena de sudorienta Azio. 

La masklo de tiu specio havas kiel tiu de la Kaŝmira muŝkaptulo grizbrunan aŭ grizbluan dorson kun oranĝecaj gorĝo, supra brusto kaj flankoj, helan ventron helbrune makulitan, pli brunajn flugilojn kaj, kiel ĉefa distingilo de la specio, tre kontraste **blankajn superokulajn striojn** ("brovojn") similajn ekzemple al tiuj de la neproksime parenca Blankabrova muŝkaptulo (*Fraseria cinerascens*) kaj kiuj nomigas la specion.

Ĝi troviĝas en Sudorienta Azio nome Bangladeŝo, Butano, Kamboĝo, Ĉinio, Barato, Indonezio, Laoso, Malajzio, Birmo, Nepalo, Filipinoj, Tajvano, Tajlando kaj Vjetnamio. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj montarbaroj.

Referencoj
----------

* BirdLife International 2004. Ficedula hyperythra[*rompita ligilo*]. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 25an de julio 2007.
Beilhack-neĝofrezilo
Zaugg-neĝoblovilo
**Neĝoblovilo** aŭ **neĝofrezilo** aŭ **neĝoĵetilo** estas aparta maŝino aŭ almuntebla instalaĵo, per kiu oni ne nur flankenŝovas la neĝamason, sed frezas, mordas ĝin per aparato kaj flankenĵetas, blovas tion. Tio estas uzebla ĉefe en tiuj lokoj, kie kutime tiom grandamase neĝas, ke ne sufiĉas simpla flankenŝova purigo. Ĝi estas uzata ĉefe por purigi la aŭtovojojn, relparojn, sed ekzistas maŝinoj por hejma uzo.

Kompare al simpla neĝoplugilo, la neĝoblovilo estas pli efika, ĉar oni ne nur flankenŝovas la neĝon, sed flankenĵetas, flankenamasigas ĝin.

Oni povas distingi inter ili du specojn. La unu havas rotacian erpildisko-similan funkcian parton, kiu frezas, rotacias ŝraŭboforme kaj tiel pluŝovas la neĝon kaj helpas forĵeti la neĝon per centrifuga forto tra maksimume du elĵetiloj.

La alia tipo de la neĝoblovilo estas la lokomotiva neĝoblovilo, kiam oni flankenĵetas la neĝon per ĵetrado. Ĝi konsistas el ĉ. 10 oblikve lokitaj, ŝanĝeblaj ŝoveliloj. Ili povas forĵeti ĝenerale 300 tunojn da neĝo po horo. La unuan lokomotivan neĝoblovilon konstruis la firmao Henschel kaj estis vaporpelita.

Vidu ankaŭ
----------

* Rotacia neĝplugilo 2

Neĝoĵetilo de Furka-Oberalp-fervojo
lokomotiva neĝoblovilo Xrotd 9213 de Rhät-a fervojo
Honda-neĝoblovilo por hejma uzo

* Neĝoblovilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Neĝoblovilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Jean-Ovide Decroly** (Ronse, la 23an de julio 1871 - Uccle, la 10an de septembro 1932) estis belga pedagogo kaj psikologo, unu el la fondintoj de la scienca psikologio en Belgio. En tiu periodo studaĵoj okazis preskaŭ nur en la franca, do ankaŭ lia, kvankam li naskiĝis en Flandrio.

Li studis medicinon ĉe la Genta Universitato kaj duonjaron ĉe la Libera Universitato Berlino en 1898.

En 1901 li fondis lernejon por *deviiĝintaj infanoj*. Li provis objektive difini la mensan malfruiĝon kaj tial kreis serion da testoj. Laŭ li eblas multon ekscii pri la kapacitoj de iu provpersono ne nur per la analizo de la testrezultoj sed ankaŭ per observado de lia labormetodo.

Li i.a. kreis la *skatolon de Decroly* por testi la mekanikan-teĥnikan komprenpovon. La skatolo estis provizita de leviloj, aksoj kaj fermiloj kaj la provpersono devis mem malkovri kiel malfermi ĝin.

En 1907 li fondis 'L’école pour la vie, par la vie' (La lernejo por la vivo, per la vivo). Pli kaj pli li dediĉis sin al la organizado de instruado adaptita al mense handikapitaj infanoj.

La Plano Decroly
----------------

En sia *Plano Decroly*, li fiksis la bazajn regulojn por socia adaptiĝo de biologia organismo, ĉi kaze de infanoj. Laŭ li instruado necesas por kontentigi la 'bio-sociajn bezonojn' de infanoj.

* Kategorio Ovide Decroly en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 377906
* GND: 120266628
* LCCN: n82106710
* VIAF: 51688204
* ISNI: 0000 0001 0900 1841
* SUDOC: 026816911
* BNF: 11899056b
* NDL: 00437543
* NKC: jo2002113555
* ICCU: RAVV043463
* BNE: XX1092639
 |
**Elemér Gergátz** [gergAc], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gergátz Elemér,** estis hungara politikisto, ministro, biologo, bestkuracisto kaj profesoro. Li naskiĝis la 6-an de majo 1942 en Rábatamási, li mortis la 19-an de junio 2019.

Biografio
---------

Elemér Gergátz abiturientis en gimnazio en Győr en 1960, poste li studis en Veterinara Universitato de Budapeŝto inter 1961 kaj 1966. Li eklaboris en diversaj laborejoj en Transdanubio. Ekde 1973 li instruis en agrikultura akademio de Mosonmagyaróvár. En 1982 li fondis esploran laborejon. Li estis ministro pri agrikulturo inter 1991 kaj 1993 en Kabineto Antall. En 1995 li iĝis katedrestro, en la sekva jaro li kandidatiĝis (CSc).

Li ricevis premiojn en 1972 kaj 1993. Li estis la unua, kiu kreis artefaritan idon de genetikaj kodoj de ŝafo kaj kapro.

Gergátz estis ministro de agrikulturo inter 1991 kaj 1993. La kuniĝo de la partioj *Hungara demokrata forumo,* kaj la partio de Gergátz, *Sendependaj bienetula, agrarlaborista kaj civita partio* (FKgP) diseriĝis en 1992, sed Gergáts daŭris kiel ministro. Pro tio li estis eksigita de lia unua partio, kaj baldaŭ li aliĝis la *Partio de unuiĝintaj bienetuloj,* kiu estis formigita de membroj de FKgP kiuj subtenis la registaron.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A juhász dolga* – libro

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto

1. ↑
**Elemér Halász-Hradil** [halAs], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Halász-Hradil Elemér,** slovake **Elemír Halász-Hradil** estis hungara, poste ĉeĥoslovakia pentristo, grafikisto, altlerneja instruisto. Lia familia nomo estis *Hradil* ĝis 1903.

Komuna memortabulo pri Elemér Halász-Hradil kaj Lajos Csordák
Elemér Hradil  naskiĝis la 18-an de aprilo 1873 en Miskolc (Hungara reĝlando), li mortis la 9-an de decembro 1948 en Košice (Ĉeĥoslovakio).

Biografio
---------

Elemér Hradil estis literofarbisto en Vieno inter 1982-1894, poste li soldatiĝis. Li studis pentroarton en Munkeno en privata lernejo de Simon Hollósy inter 1897 kaj 1901, poste 2 jarojn en akademio Julián en Parizo helpe de stipendio, fine denove en Munkeno. Li pentradis en Artistkolonio (Nagybánya) (1898-1900) kaj Artistkolonio (Szolnok) (1908). Li plulernis en majstrolernejo de Gyula Benczúr en la jaroj 1913 kaj 1914. Dum la 1-a mondmilito li estis milita pentristo, poste li translokiĝis al Košice, kie li instruis en sia privata pentrista lernejo. Li establis atelieron kun Lajos Csordák.

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Nagybánya, Budapeŝto ekde 1897
* Kassa (1902, 1909, 1912)
* Košice (1920, 1929, 1953, 1979, 1998, 2007)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Munkásfiú portréja (ĉ. 1899)
* Faunok és nimfa (1901)
* Cigánybál (1913)
* Fürdőzők
* Gyerekek
* Havas erdő
* Borkostoló
* Vidéku táj
* Csendélet a tornácon
* Női portré
* Őrkunyhók
* Vitorlás
* Fiatal lány enteriőrben

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Lajos Csordák
* Gyula Jakoby
* János Kmetty
* Béla Kontuly

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildoj Arkivigite je 2018-04-01 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio Elemér Halász-Hradil en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 607584
 |
**Elemir,** serbe **Елемир,** germane **Elemer,** hungare **Elemér** estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Meza** Banato, en municipo de Zrenjanin. Ĝis la 20-a jarcento estis 2 apudaj vilaĝoj, kies oficialaj hungaraj loknomoj estis Alsó- aŭ Német- Elemér (=suba aŭ germana) kaj Felső- aŭ Szerb- Elemér (=supre aŭ serba) Elemér.

Elemir troviĝas en (verda) Municipo Zrenjanin en Serbio

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 73  km²
* Koordinatoj: 46°26′20″N 20°17'32″E
* Supermara alteco: 78 m
* Loĝantaro: 4690
* Poŝtkodo: 23208
* Telefonprefikso: 23
* Aŭtokodo: ZR

Situo
-----

Elemir situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ maldekstra bordo de Tiso. Zrenjanin troviĝas 10 km-ojn.

Mapo pri municipo Zrenjanin
Katolika preĝejo de Elemir

Historio
--------

Dum la mezepoko la vilaĝo nomiĝis *"Ilemér"*. Dum la turka regado serboj alvenis. En 1796 germanoj fondis apudan vilaĝon. En 1910 vivis en Suba-Elemér 1011 homoj (germanoj en majoritato, hungaroj en minoritato), en Supra-Elemér 3440 homoj (3075 serboj, 195 germanoj kaj 121 hungaroj. Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Torontál, al distrikto de Nagybecskerek, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la komunumon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Elemir 4690 homoj, (4158 serboj (89 %), 181 ciganoj, 93 hungaroj, 54 jugoslavianoj, 24 kroatoj kaj aliaj). La vilaĝo havas gravajn naftoduktojn al Panĉevo.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo de 1846
* ortodoksa preĝejo de 1806

Famuloj
-------

* En la iama Felsőelemér naskiĝis hungara ministro Ernő Dániel.
* En la iama Alsóelemér naskiĝis hungara meteologiisto Ferenc Sávoly.

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

Ortodoksa preĝejo de Elemir

* Kategorio Elemir en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 300513
* GND: 7613211-0
* LCCN: n99261808
* VIAF: 137391616
 |
**Oĵukaraj** aŭ **Uĵavarkaraj** (tamile உழவர்கரை, france *Oulgaret*) estas urbego de la unia areo Pondiĉero (ekster iu ajn subŝtato) en sudorienta Barato. 2 enklavoj apartenas al la urba municipo. 

Inaj balotantoj en Oĵukaraj en 2011

Geografio
---------

Oĵukaraj situas sur la Koromandela Marbordo 3 metrojn super la marnivelo laŭ la marbordo. Aŭrorurbo troviĝas nur 7, Puduĉeri 12, Kaddalor 32, Neyveli 62, Ĉenajo 121, Velor 126, Tiruĉirapali 164, Salem (Barato) 190, Mumbajo 1078, Kolkato 1478, tutlanda ĉefurbo Delhio 1866 kilometrojn (aere) .

Demografio
----------

En 2011 Oĵukaraj havis 300 104. La averaĝa legopovo de la grandurbo estis 77%.

Historio
--------

La areo estis parto de Regno Kanĉipuram en la 4-a jarcento, poste sekvis la ĉola dinastio, baldaŭ aliaj imperioj, reĝlandoj, sultanlandoj, fine la Franca Orienthinda Kompanio akiris la areon. Dum la francaj-anglaj militoj (1742-1763) Oĵukaraj ŝanĝis manojn ofte. Fine plejparton de Hindio la britoj akiris, tial ili permesis al la francoj havi 4 malgrandajn teritoriojn en la kolonio. En Oĵukaraj dominado de francoj okazis ĝis 1954, poste ĝi aldoniĝis al Barato.

Religioj
--------

En 2011 hinduoj konsistigas la plimulton en Oĵukaraj. Kiel rezulto de la franca kolonia epoko, ekzistas pli granda malplimulto de kristanoj, plejparte katolikaj. Islamanoj (plejparte sunaistoj) estas malmulte.

Lingvoj
-------

La plimulto parolas la tamilan en Oĵukaraj, sed oftas ankaŭ la franca kaj angla lingvoj.

Trafiko
-------

Oĵukaraj estas ligita al Ĉenajo per la marborda ĉefvojo al nordo, al Puduĉeri al suda direkto. La urbego ne havas fervojon, sed ĝi funkcias en la najbara Puduĉeri, kie ankaŭ la flughaveno funkcias.

Klimato
-------

Oĵukaraj situas en savanoklimato (As) kun musono laŭ la klimata klasifiko de Köppen. Jare pluvas averaĝe po 1354 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, tamen inter aŭgusto-decembro pli ofte. La temperaturo varias averaĝe inter 24-32 °C.

Vidindaĵoj
----------

* pluraj preĝejoj (temploj, moskeoj, kirkoj)

Fontoj
------

* WikiTrans


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Barato |
**La Pedraja de Portillo** [lapeDRAĥa deporTIljo] estas municipo en la centro de la provinco Valadolido, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Tierra de Pinares* (Pinartero) en la sudo de la provinco. *La Pedraja de Portillo* estas komprenebla etimologie kiel *La Ŝtonejo de Portillo* alude al la referenca urbo Portillo, komprenebla etimologie kiel *Pordego*.

La Pedraja de Portillo en la provinco Valadolido.
La *Tierra de Pinares* de la provinco Valadolido, verde, sude.
La preĝejo.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de loĝlokoj La Pedraja de Portillo, El Cardiel kaj novaj domaroj, okupas totalan areon de 56,77 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 1 122 loĝantojn. Ĝi apenaŭ perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj (kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono), pro sia proksimeco al la provinca ĉefurbo kaj ekfunkciado kiel dormurbo. Ĝi distas 23 km de Valadolido, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun municipoj Viana de Cega, Boecillo, Aldeamayor de San Martín, Valdestillas, Portillo, Mojados kaj Aldea de San Miguel. Ĝia municipa teritorio estas ebeneca kaj trapasata de la rivero Cega.

Historio
--------

Estas restaĵoj de Romia Imperio. La areo apartenis unue al la Regno Leono kaj poste al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado, ĉefare de paŝtistoj kiu malsupreniris el Portillo. Ĝi apartenis al la komunumo *Comunidad de Villa y Tierra de Portillo* formita de 18 domaroj nome nunaj municipoj Aldea de San Miguel, Aldeamayor de San Martín, Arrabal de Portillo (iam Reoyo), Camporredondo, La Parrilla kaj La Pedraja de Portillo, plus malaperintaj domaroj Aldea de Martín Fernández, Compasquillo, Cardiel,​ Comeso, Juarros, Revilla, San Cristóbal, La Torre, El Campo de la Aldehuela, Espardidas kaj Renedo.

Ĝis la 19-a jarcento ekzistis malsekejo nome Raso de Portillo kien venis la pŝtistoj; tiam oni sekigis ĝin.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj, betoj kaj terpomoj) kaj brutobredado (ŝafoj) kaj rilata komercado ekzemple pro muelejoj de rubio. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado) aldone al la kutimaj atelieroj, vendejoj, servoj ktp. 

De la historia pasinteco restis vizitindaj vidindaĵoj el kiuj menciindas la preĝejo de la 16-a al 18-a jarcentoj kun orumita baroka retablo prezidita de la Sankta Spirito kaj ermitejo *Humilladero del Cristo*.

Bildaro
-------

* Volboj de la preĝejo.Volboj de la preĝejo.
* Ĉefretablo.Ĉefretablo.
* Bildo de la Sankta Spirito.Bildo de la Sankta Spirito.
* Ermitejo Humilladero del Cristo. Videblas la du brikaj pordegoj kaj la kvarlatera tegmento.Ermitejo *Humilladero del Cristo*. Videblas la du brikaj pordegoj kaj la kvarlatera tegmento.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Valadolido

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 765457
 |
**Luigi GIAMBENE** [ĝambene] (naskiĝis la 26-an de novembro 1866 en Romo; mortis la 29-an de junio 1944 en Romo) estis itala esperantisto, doktoro teologia, katolika pastro, monsinjoro, profesoro de hebrea kaj greka lingvoj en Universitato de *Propaganda Fide.*

Vivo
----

Luigi Giambene naskiĝis en Romo la 26-an de novembro 1866. Li estis ordinita katolika pastro la 21-an de julio 1889.

Ĉar li bone konis la hebrean kaj la antikvan grekan, en 1905 li iĝis universitata profesoro pri la unua de tiuj lingvoj kaj poste pri ambaŭ. Sed en 1915 li lasis tiun laboron (kaj preskaŭ ĉiujn ceterajn) pro malsano. La malsano kiu trafis lin ankoraŭ sufiĉe junan (49-jaran) daŭris longe, ĝis 1944, kiam li mortis.

Giambene estis esperantisto ekde 1902, pioniro en Romo, kie li kunfondis en decembro 1905 la Esperanto-societon "Imperiosa Civitas" kaj en 1919 *Roman Esperanto-Instituton.* Li estis la motoro de la organiza ekipo de la 4-a Internacia Katolika Kongreso en Romo en septembro 1913.

Verkoj
------

Li verkis italan-esperantan vortaron (1907) kun ĉ. 4.500 kapvortoj, kaj ankaŭ gramatikon kaj antologion *Tra la Esperanta Literaturo.* En 1908 li redaktis *Roman Esperantiston*, kiu aperis unue en 1907.

Li gvidis kursojn, verkis artikolojn kaj paroladis pri Esperanto.

Bibliografio
------------

* **1982**: Migliorini, Elio. Pionieri dell’Esperanto in Italia [Esperanto-Pioniroj en Italio]. Roma 1982 (en la itala)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Biografieto, dokumentoj kaj foto (en Esperanto)
* Libroj[*rompita ligilo*] de kaj pri Luigi Giambene en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |