recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Wilhelm von CHRIST** (naskiĝinta la 2-an de aŭgusto 1831 en Geisenheim, mortinta la 8-an de februaro 1906 en Munkeno) estis germana klasika filologo.

Vivo
----

Christ sekvis sian instruiston Karl Halm (el tagoj ĉe la gimnazio de Hadamar, en 1850 al la Universitato de Munkeno. Tie li lernadis krome ĉe Friedrich Thiersch, Karl von Prantl kaj speciale ĉe Leonhard Spengel. En Berlino li finis la studojn (de ĉe Friedrich Adolf Trendelenburg, August Boeckh kaj Franz Bopp) en 1853 per doktoriĝo. Samjare li iĝis instruisto ĉe Max-gimnazio en Munkeno. En 1858 elektis lin la Bavaria akademio de la sciencoj eksterorda, en 1864 orda membro. En 1860 Christ iĝis eksterorda profesoro Munkene kaj konservisto ĉe *Antiquarium*, kolekto de antikvaĵoj en Munkeno. Orda profesoreco venis en 1863 kaj en 1872 Christ iĝis membro de la Supera lernejkonsilantaro kaj en 1890 de la Regna ekdukkomisiono. En 1876 Christ ricevis la ordenon *Bayerischer Kronenorden*.

Graveco
-------

La nekutime multflanka klereco ce Christ klare videblas en la multo da skribaĵoj ampleksanta kvazaŭ ĉiujn kampojn de lia fako: ekz. pri greka filozofio i.a. de Aristotelo, pri poezio (Pindaro kaj Homero), pri la kompleta antikva literaturo (helena kaj latina), pri bizancaj verkistoj, pri lingvistiko, pri arkeologio. Certe multo el tio tre rapide perdis sciencan aktualecon sed restis de daŭra valoro liaj esploroj pri antikva metriko (ekz. pri *Odae* de Horaco) kaj pri la historio de la helena literaturo (en la manlibro *Handbuch der Altertumswissenschaft*). Lia nomo ĉetitole aperis eĉ ĝis la sesa eldono.

Verkoj (elekto)
---------------

* Studia in Aristotelis libros metaphysicos collata, 1853
* Die Verskunst der Horaz, 1868
* Metrik der Griechen und Römer, 1874, ²1879
* Geschichte der griechischen Literatur, 1889, ⁴1915

#### eldonistece

* Pindaro, 1869 (kun enkondukego kaj komento) 1896
* Antholologia graeca carminum Christianorum, 1871 (kune kun M. Paranikas; kun altvalora enkonduko)
* Aristotelo: De arte poetica (1878), Metaphysica (1895)
* Homero, Ilias (1884)

Fonto
-----

* Pfeiffer, Rudolf, "Christ, Wilhelm von" ĉe: Neue Deutsche Biographie 3 (1957), p. 216 (tie ĉi interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Wilhelm von Christ en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj pri Wilhelm von Christ en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Vikifontaro
* ligiloj ĉe DDB
**Giovanni "Vanni" Pucci** (Palermo, 18-an de aŭgusto 1877 - Palermo, 9-an de septembro 1964) estis itala verkisto, poeto, ilustristo kaj dramisto.

Lia mult-faceta personeco igis lin esprimi sin en artaj kampoj inter la plej diversaj, fikcio, teatro, pentrarto, satira kaj elegia poezio. Lia atento al infanoj kaj lia eduka rolo al la infanoj estas rimarkindaj, al kiuj li dediĉis multon el sia literatura produktado.
En 1903 li verkis sian unuan libron de poemoj en la sicilia lingvo.

Ĉirkaŭ la 1920-aj jaroj, Vanni Pucci komencis sian produktadon de teatraĵoj. Multaj el ili estis reprezentitaj en multaj italaj teatroj de la plej famaj kompanioj de la tempo, inkluzive Marcellini, Scarpetta, Musco, kun granda sukceso inter publiko kaj kritikistoj. Iuj verkoj, kiel *Il Castagno*, *I Navarra* kaj *Zio Dono Cosimo*, ankaŭ estis reprezentitaj eksterlande (Tunizio, Libio, Egiptio, Latinameriko) kaj ankoraŭ hodiaŭ proponitaj de diversaj teatraj kompanioj.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 636715
* ICCU: PALV023448
 |
La **Nacia Instituto pri Mensa Sano** (angle *National Institute of Mental Health*) estas unu el la 27-komponantoj de la Naciaj San-Institutoj, biomedicinaj esploraj agentejoj kaj de la konduto, de la federacia registaro de Usono. La misio de NIMH estas redukti la ŝarĝon de mensaj malsanoj kaj kondutaj malsanoj tra la enketado de la menso, cerbo kaj konduto.

Por plenumi sian mision, la Instituto: esploras mensajn malordojn kaj la bazan sciencon de la cerbo kaj konduto; helpas esplori ĉi tiujn temojn en universitatoj kaj hospitaloj tra tuta Usono; kolektas, analizas kaj distribuas informojn pri la kaŭzoj, kazoj kaj traktado de mensaj malsanoj; ĝi helpas formadon de pli ol 1000 sciencistoj por fari klinikan esploradon; kaj komunikas informojn de sciencistoj al publiko, amaskomunikiloj, ktp.

La Nacia Instituto pri Mensa Sano financas esploron de sciencistoj tra la lando. Per ĝia eksterkomerca programo, NIMH subtenas pli ol 2 000 esplorajn stipendiojn kaj kontraktojn ĉe universitatoj kaj aliaj institucioj ĉirkaŭ la lando. Esploristoj proponas projektojn per stipendia programo kaj povas peti renovigojn por ricevi daŭrantan financadon.

* Kategorio Nacia Instituto pri Mensa Sano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Vraĉev Gaj troviĝas en (verda) Municipo Bela Crkva en Serbio
Ortodoksa preĝejo de Vraĉev Gaj
**Vraĉev Gaj,** serbe **Врачев Гај,** slave **Vračev Gaj,** hungare **Varázsliget** [varAĵliget] estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato, en municipo de Bela Crkva (Serbio).

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 30  km²
* Koordinatoj: 44°52′16″N 21°21'28″E
* Alto super marnivelo: 69 m
* Loĝantaro: 1560
* Poŝtkodo: 26348
* Telefonprefikso: 013
* Aŭtokodo: VŠ

Situo
-----

Vraĉev Gaj situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ la rumana landlimo (kontraŭe Socol troviĝas).

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1713. En 1891 la fervojo atingis Varázsliget-on. La vilaĝo apartenis ĝis Traktato de Trianon al Hungara reĝlando, al Temes (reĝa departemento), al distrikto de Fehértemplom, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la komunumon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Vraĉev Gaj 1568 homoj, (1483 serboj (95 %) kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* ortodoksa preĝejo de 1779, en 1848 detruiĝis, en 1858 rekonstruiĝis

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

* Kategorio Vraĉev Gaj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ludoj por personaj komputiloj** aŭ **personaj komputilaj ludoj** estas videoludoj ludataj per persona komputilo anstataŭ per dediĉita videoludilo. Iliaj difinaj karakterizaĵoj inkludas pli diversajn kaj elekteblajn aparataron kaj programaron, kaj ĝenerale pli grandan kapaciton de enigo, traktado de datumoj, kaj videa eligo.

Hejmkomputilaj ludoj populariĝis post la videoluda kraŝo de 1983, kondukante al la erao de la "litoĉambra programisto". En la 1990-aj jaroj, personaj komputilaj ludoj perdis amas-merkatan tiron al videoludilaj ludoj antaŭ rekresko en la mezaj 2000-aj jaroj per cifereca distribuado.

Newzoo raportas, ke la personakomputil-luda sektoro estas la tria plej granda (kaj taksata kiel defalanta), kun la videoludiloj kiel la dua pli granda, kaj trans ĉiaj sistemoj en 2016, 2,2 miliardoj da ludantoj generas US$101,1 miliardojn laŭ enspezo (t.e. ĉiuj kvantoj ekskluzivas aparatajn kostojn), kaj "Ciferecaj ludaj enspezoj konsistigos $94,4 miliardojn aŭ 87% el la tutmonda merkato. Portkomputilaj ludoj estas la plej profitiga segmento, kun saĝtelefona kaj tabulkomputila ludado kreskanta 19% jare al $46,1 miliardoj, aŭ 42% el la merkato. En 2020, portkomputila ludado reprezentos iom pli ol duono el la tuta luda merkato. ... Oni atendas ke Ĉinio generos $27,5 miliardoj, aŭ kvarono el ĉiuj enspezoj en 2017." Personaj komputilaj ludoj estas konsiderataj kiel sinonimaj kun IBM-kongruaj sistemoj; dum ankaŭ portkomputiloj kaj saĝtelefonoj kaj tabulkomputiloj, kiel tiuj, kiuj rulas Android aŭ iOS, estas personaj komputiloj en la ĝenerala senco. La azi-pacifika regiono estis taksata kiel generonta $46,6 miliardoj en 2016, aŭ 47% el tutmondaj ludaj enspezoj (notu, ne nur "personaj komputilaj" ludoj). Ĉinio sole konsistigas duonon el la enspezoj de la azi-pacifika regiono, atingante $24,4 miliardojn, fiksante sian lokon kiel la plej granda luda merkato en la mondo, pasante la atenditan merkatan grandecon de Usono, $23,5 miliardojn. Oni atendis ke en 2017 Ĉinio havos 53 elcenton de la enspezojn el portkomputilaj ludoj (46% en 2016).

La nekunordigita naturo de la persona komputila luda merkato kaj ĝia manko de fizikaj portiloj igas malfacila la precizan takson de ĝia grandeco.

Ekzemploj de komputilaj videoludoj kun apartaj e-lingvaj vikipediaj artikoloj
-----------------------------------------------------------------------------

* *Anno 1602*
* *Assassin's Creed* kun II kaj III
* *Civilization IV* kun kromaĵoj *Warlords* kaj *Beyond the Sword* kaj la sekvo *Civilization V*
* *Grand Theft Auto* (GTA) kun II, III, IV kaj V.
* *League of Legends* (LoL)
* *Little Big Adventure* kun II
* *Tomb Raider* kun II, III kaj la kromaĵoj *Kronikoj*, *Legendo* kaj *Anĝelo de Malhelo*

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo PC game en la angla Vikipedio.*
**Vivianne Bánovits** [bAnoviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bánovits Vivianne** estas hungara aktoro.

Vivianne Bánovits naskiĝis la 29-an de aŭgusto 1990 en Skara Domk (Svedio).

Biografio
---------

Vivianne Bánovits estis edukita en Eger, jam ekde 2006 ŝi havis filmajn rolojn, ankaŭ teatrajn rolojn en Teatro Gárdonyi Géza kaj Teatro Magyar. Inter 2010-2013 ŝi studis teatra studio de Teatro Magyar, dum 2012-2017 ŝi estis membro de Teatro Thália (Budapeŝto). Ŝi akiris diplomon en Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto) en 2019. Ŝiaj plej gravaj instruistoj estis Tibor Csizmadia kaj Gergely Kocsis. Ŝi komencis sian aktoran karieron en [[]]. Inter 1983–1989 ŝi estis membro de Nacia Teatro (Budapeŝto). Baldaŭe ŝi ludis en diversaj teatroj. Ŝi fianĉiniĝis en 2018.

Ŝiaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* *Bérgyilkos a barátom*
* *Rozsda Lovag és a kísértet*
* *Tom Sawyer és Huckleberry Finn kalandjai*

Ŝiaj filmaj roloj (elekto)
--------------------------

* *Az indigóember* (kina filmo, 2007)
* *Pillangó* (televizia filmo, 2012)
* *Mintaapák* (televizia serio, 2021)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografieto kun foto
* hungarlingva biografio
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 730812
 |
**Viktor Győző SCHREYER** [ŝrejer] estis rumania hungara poeto, redaktoro. Li naskiĝis en Nagyszentmiklós la 4-an de septembro 1846 kaj mortis samloke la 31-a de majo 1937.

Kariero
-------

Viktor Győző Schreyer pristudis juron en Budapeŝto kaj Vieno. De 1871 li estis advokato en sia naskiĝurbo. Li estis prezidanto de ekonomia societo de la urbo (Nagyszentmiklósi Gazdasági Egylet), direktoro de Lingvodisvatiganta Societo de Torontál, fondanto de Publikkultura Societo de Dél­magyarország, fondanto, redaktoro kaj eldonisto de gazetoj *Nagyszentmiklós* (1879-1918), kaj de *Nagyszentmiklósi Közlöny*. Lin ligis amikaj sentoj al patro de Béla Bartók, li estis la baptopatro de la komponisto.

Volumoj
-------

* Derűs képek (rakontoj, Igló é. n.); Kedves emlékek (rakontoj, Dicsőszentmárton 1911); Nagyszentmiklós tradicionális monográfiája (Nagyszentmiklós 1913); Szent kötelmek (romano, samloke 1913); Mythológiai mesék (sl. 1914); Hattyúdalok (poemoj, sl. 1926); Napsugarak (poemoj, uo. 1936).

Fonto
-----

* RMIL Arkivigite je 2016-04-17 per la retarkivo Wayback Machine
**Willi Forst** (naskiĝinta la 7-an de aprilo 1903 en Vieno; mortinta la 11-an de aŭgusto 1980 samurbe; vere *Wilhelm Anton Frohs*) estis aŭstra aktoro, scenaristo, reĝisoro, produktisto kaj kantisto. Kiel aktoro li estis publikofavorato, kiel reĝisoro unu el la plej eminentaj reprezentantoj de la muzikaj-komediaj *vienfilmoj* de la 1930-aj jaroj. Multaj sondiskoj ekestis interalie de ĉarmaj vienaj kanzonoj por la diskeldonejo Odeon de la *Carl Lindström AG* ekde meze de la 1930-aj jaroj. En 1933 li verkis kiel reĝisoro kaj scenaristo sian unuan filmon *Leise flehen meine Lieder*, kiu fariĝis granda sukceso.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Willi Forst en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Willi Forst ĉe Interreta filma datumbazo (angle)
* Eseo pri la verko de Willi Forst
* Informoj pri Willi Forst en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 412330
* GND: 118818813
* LCCN: n86045988
* VIAF: 61756372
* ISNI: 0000000081413042
* BNF: 141782224
* MBA: a9444a2e-e2c1-4604-9455-b97f624e8cd6
 |
**Vivreforma movado** (germane: *Lebensreformbewegung*) estas movado de la fino de la 19-a jarcento kaj komenco de la 20-a jarcento, kiu ligis diversajn ideojn por ŝanĝi la socion per reformoj. Ne ĉiuj reprezentantoj aŭ organizoj de la vivreforma movado subtenis aŭ praktikis ĉiujn branĉojn. Tre konata iĝis la centro en Monte Verità (Svislando), kie estis reprezentantoj de la diversaj tendencoj kaj kie okazis Esperanto-kursoj.

Diversaj tendencoj kiuj povas ariĝi ĉe la Vivreforma movado estas la jenaj:

* vegetaranismo
* pacifismo
* naturkuracado
* reformo de edukado
* reformo de la grundo
* ĝardenaj urboj
* nudismo, naturismo
* sporto
* reformo de la loĝejo
* reformo de la virina vestaĵo

En la vivreforma movado partoprenis multaj artistoj, nome pentristoj kaj grafikistoj; tre konataj, kvazaŭ simbolaj, estas la grafikaĵoj de Fidus (kromnomo de Hugo Höppener).

Multaj esperantistoj estis parto de la vivreforma movado aŭ simpatiis kun ĝi. Pri temoj el la vivreforma movado informis kaj diskutis la revuoj de la Esperanto-Movado, precipe la pacifismo ĝuis grandan subtenon.

Vidu ankaŭ
----------

* Wandervogel
* Deutscher Vortrupp-Bund
* Hipio

Nuntempaj libroj kiuj influis por la disvolvigo de la Vivreforma movado
-----------------------------------------------------------------------

* Adolf Just: Return to Nature: Paradise Regained (1896), ISBN 0-7873-0485-9 — PDF
* Richard Ungewitter: Nakedness (1904), ISBN 0-9652085-1-6
* Arnold Ehret: Mucusless Diet Healing System (1922), ISBN 0-87904-004-1 — PDF
* Hermann Hesse: Siddhartha (1922)

* Kategorio Vivreforma movado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Surŝtipaj fiŝkaptistoj, Srilanko.
**Vivtena fiŝkaptado** (aŭ *tradicia fiŝkaptado*) estas variaj malgrand-skalaj, de malalta teknologio kaj alta popola sciaro, malmultkapitalaj, practikoj de fiŝkaptado entreprenitaj fare de individuaj fiŝkaptistoj (male al komercaj kompanioj). Multaj el tiuj familiaj laboristaroj estas el marbordaj aŭ insulaj etnaj grupoj. Tiuj fiŝkaptistaroj faras mallongajn (rare tranokte) fiŝkaptajn veturojn al lokoj proksime de la marbordo. Ties produkto ne estas kutime procezata kaj estas ĉefe por loka konsumado. Vivtena fiŝkaptado uzas tradiciajn fiŝkaptajn teknikojn kiaj kanoj, arkoj kaj harpunoj, fiŝretoj, kaj malgrandaj (se okaze) tradiciaj fiŝboatoj.

Tiu tradicia fiŝkaptado estis entreprenita kaj por komercaj kaj por vivtenaj tialoj. Ĝi kontrastas kun grand-skalaj modernaj komercaj fiŝkaptaj praktikoj en tio ke ĝi estas ofte malpli kosta kaj malpli damaĝa al fiŝajn populacioj ol la moderna industria fiŝkaptado.

Tradiciaj fiŝkaptaj boatoj
--------------------------

* Fiŝkaptistoj labore ĉe la norda marbordo de MozambikoFiŝkaptistoj labore ĉe la norda marbordo de Mozambiko
* Fiŝboatoj ĉe Koh Kut, TajlandoFiŝboatoj ĉe Koh Kut, Tajlando
* Fiŝboatoj ĉe Flores, IndonezioFiŝboatoj ĉe Flores, Indonezio

Tradiciaj teknikoj
------------------

* Salikokistoj surĉevale, Oostduinkerke, Belgio.Salikokistoj surĉevale, Oostduinkerke, Belgio.
* Glacifiŝkaptado ĉe la rivero Sirdarjo, Kizilorda, KazaĥioGlacifiŝkaptado ĉe la rivero Sirdarjo, Kizilorda, Kazaĥio
* Fiŝkaptistoj surterigantaj sian kapton, Sejŝeloj.Fiŝkaptistoj surterigantaj sian kapton, Sejŝeloj.
* Fiŝkaptistoj kaj sia kapto, Sejŝeloj. La fiŝoj, kiel malgrandaj ŝarkoj, estis hokitaj el manlinioj multajn mejlojn ĉeborde.Fiŝkaptistoj kaj sia kapto, Sejŝeloj. La fiŝoj, kiel malgrandaj ŝarkoj, estis hokitaj el manlinioj multajn mejlojn ĉeborde.

* Surstrande bazitaj retoj en Cà Mau, Vjetnamio.Surstrande bazitaj retoj en Cà Mau, Vjetnamio.
* Fiŝkaptistoj kun sia retoFiŝkaptistoj kun sia reto
* Tradiciaj nasoj, Hà Tây, Vjetnamio.Tradiciaj nasoj, Hà Tây, Vjetnamio.

Vidu ankaŭ
----------

* Fiŝhokado
* Fiŝkapta ŝipo
* Fiŝkaptisto
* Komerca fiŝkaptado
* Vivtena ekonomio

Referencoj
----------

1. ↑   (2009) "Glossary", *A fishery managers handbook*. FAO and Wiley-Blackwell, p. 473–505.

* Kategorio Vivtena fiŝkaptado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Giacomo MEAZZINI**  estis itala sacerdoto, esperantisto kaj vortaristo, kiu poste transiris al la planlingvo Ido kaj fine en 1928 publikigis propran planlingvan projekton Ido reformita.

Vivo
----

Meazzini fariĝis profesoro je 21a de septembro 1922 en Trieste, sed libervole rezignis je 22a de marto 1925 favore al Corrado Grazzini. Li vivis en San Giovanni Valdarno.

Verkoj
------

Meazzini verkis *Dizionario italiano-esperanto* (italan-esperantan vortaron), kiu estis vaste uzata: 1a eld. 1907, 2a 1912, 3a 1923. En 1922 aperis en San Vito lia *Novo vocabolario Esperanto-Italiano* (Nova vortaro Esperanto-itala) kun antaŭvorto de Giuseppe Peano. En tiu jaro li estis membro de la Lingva Komitato.

Li kunlaboris al la itala gazeto *L'Esperanto*, tamen disiĝinte de la Zamenhofaj principoj tiom, ke Bruno Migliorini, kiu lingve kontrolis la gazeton en 1922 (p. 131) deklaris: "mi deziras ke la legantoj sciu ke mia kontrolo neniel rilatas la artikolojn kaj recenzojn de Prof. J. Meazzini, pri kiuj nur li portas respondecon".

Referencoj
----------

1. ↑  Petr Stojan en sia recenzo de la Novo vocabolario italiano-esperanto, 1922. En: *Literatura Mondo*, vol. II. 1923, n-ro 6 Arkivigite je 2014-01-25 per la retarkivo Wayback Machine, p. 118.

Bibliografio
------------

* Migliorini, Elio 1982 : *Pionieri dell'Esperanto in Italia*, Roma, p. 17
* Courtinat, Léon 1964-1966 : *Historio de Esperanto*. Bellerive-sur-Allier, vol. I, p. 98b (foto).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Giacomo Meazzini en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Libroj[*rompita ligilo*] de kaj pri Giacomo Meazzini en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo Arkivigite je 2007-12-21 per la retarkivo Wayback Machine
* Artikoloj de kaj pri Giacomo Meazzini en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)
**William Alfred GETHING** ("Wag"; naskita la 3-an de novembro 1896 en Luton) estis angla esperantisto kaj registara oficisto. 

Li estis sekretario de Sud-Mezlanda Federacio de ĝia fondiĝo. De 1928 ĝis 1930 li preparis Esperanto-notojn por la laborista gazeto *Daily Herald* (laborista gazeto) kaj gvidis korespondan kurson (300 aliĝintoj) por ties legantoj. Li estis membro de la Loka Kongreso Komitato por la 22-a Universala Kongreso en 1930 en Oksfordo. De 1926 ĝis 1930 li estis ano de la Administra Komitato de Brita Esperanto-Asocio (BEA). En 1931 li estis honora sekretario de BEA. De 1949 ĝis 1955 li estis prezidanto de BEA; li prezidis la 34-an Universalan Kongreson en 1949 en Bournemouth. En la 1950-aj jaroj li krome estis prezidanto de Londona Esperanto-Klubo.

Notoj
-----

1. ↑  *Konsilantaro de Eŭropo,* en: *Esperanto,* n-ro 608–9, julio–aŭgusto 1956, paĝo 108.


|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**SZENTESY Vilma** [pr. senteŝi] estis hungara primadono de opereto kaj popoldramo naskiĝinta Nagyvárad la 20-an de aŭgusto 1854 kaj mortinta en Budapeŝto la 18-an de marto 1927.

Kariero
-------

Vilma Szentesy debutis en 1874–75 trupo de Andor Sztupa. En 1878 ŝi edziniĝis en Szabadka al Gusztáv Rónaszéky kaj ekde tiam ŝi aperis sub nomo *Rónaszékyné*. En la fino de la 1880-aj jaroj ili disiĝis kaj ŝi edziniĝis al Ernő Tauffer. Inter 1892–99 ŝi ne aperis en scenejo. En 1899 ŝi denove ludis en la trupo de Leszkay en Arad (tiam ŝi jam estis la edzino de Károly Bizza), poste ekde aŭtuno de 1901 en la trupo de Mihály Szendrey ĝis julio de 1913.

Roloj
-----

* Manola (Lecocq: Nap és Hold);
* Szilaj Kata (Lukácsy: Vereshajú);
* Parthené herceg (Lecocq: a kis herceg);
* Lizbet (Planquette: Rip van Winkle).

Fonto
-----

* Magyar Színházművészeti Lexikon


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 315265
 |
**Vizsoly** (viĵoj) estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Gönc.

Preĝejoj de Vizsoly

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 18  km²
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.3873/21.2184
* Alto super marnivelo: 150 m
* Loĝantaro: 920
* Poŝtkodo: 3888
* Telefonprefikso: 46

Situo
-----

La vilaĝo situas sur tre mildaj deklivoj, laŭ maldekstra bordo de Hernád, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Szerencs-Hidasnémeti. Aere Encs troviĝas 12, Abaújszántó 15, Szerencs 30, Miskolc voje 55 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1215 en formo *"Vislu"*. En 1590 tie oni presis hungaran eldonon de Biblio.

Vidindaĵoj
----------

* Kalvinana preĝejo (Vizsoly) el la mezepoko ĉirkaŭita kun ŝtonomuro
* romkatolika preĝejo de 1799

Famuloj
-------

En Vizsoly naskiĝis ceramikisto Lipót Ács.

Nomportantoj
------------

* Lívia Vizsolyi

* Kategorio Vizsoly en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**William BOYCE** (11-an de septembro 1711 - 7-an de februaro 1779) estas konsiderita ofte la plej grava angla komponisto de la baroka periodo.

Vivo
----

Boyce estis naskita en Londono kaj estis korusknabo ĉe Katedralo de Sankta Paŭlo. Ĉar lia voĉo ŝanĝiĝis, li komencis studi muzikon kun la estimata instruisto Maurice Green.

Lia unua profesia nomumo okazis en 1734, kiam li estis dungita kiel orgenisto ĉe la anglikana preĝejo en Oksfordo.

Boyce tenis plurajn postenojn antaŭ esti nomumita al la avidita pozicio ĉe la Reĝa Kortego kiel la "Muzika Artisto de la Reĝino" en 1755 kaj iĝis orgenisto ĉe la Reĝa Kapelo en 1758.

Ĉar lia surdeco iĝis severa, Boyce ĉesis vivteni sin kiel orgenisto kaj temigis fini la muzikan kompilon por la katedralo kiun lia instruisto Green lasis nefinita. De ĉi tie li daŭre redaktis verkojn de William Byrd kaj Henry Purcell.

Boyce estas plej konata hodiaŭ pro siaj ok simfonioj, himnoj, kaj lirikaj poemoj, kvankam li komponis multajn pli. La melodio kiun li komponis en 1759 por unu el la kantoj de la opero "Harlequin's Invasion" iĝis la oficiala marŝkanto de la Brita Reĝa Mararmeo.

Eksteraj ligiloj
----------------

 **William Boyce** en Vikimedia Komunejo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 774783
* GND: 123289491
* LCCN: n81022393
* VIAF: 59348653
* ISNI: 0000 0000 8138 8254
* LIBRIS: 211988
* SUDOC: 121484637
* BNF: 147910559
* MBA: 031af119-8cdf-4745-95fe-2a9aa6adbd75
* NLA: 35370348
* NDL: 01065024
* NKC: ola2002153122
* ICCU: LO1V166995
* BNE: XX1567265
 |
**Vilmos MIKLÓSSY-VÁRI** [miklo:ŝi-va:ri] estis rumania hungara botanikisto, redaktoro. Li naskiĝis en Sângeorgiu de Pădure la 21-an de marto 1947 kaj mortis la 2-an de januaro 2007. Li estis entombigita en sia naskiĝurbo.

Kariero
-------

Vilmos Miklóssy-Vári diplomitiĝis en UBB de Kluĵo kaj li instruis en Bordoșiu (1968), Firtănuș (1971) poste li estis muzeologo en Miercurea Ciuc (1972-88) Li estis unu el iniciatoroj kaj organizintoj de malnomuzika festivalo en Miercurea Ciuc. Li estis fondintano-redaktoro de la revuo de muzeo Acta Hargitensia. Li doktoriĝis laŭ la disertaĵo *Kájoni János Herbáriumának összehasonlító vizsgálata*. En 1989 li translokiĝis en Hungarujon.

Studaĵoj ĉefaj
--------------

* Miklóssy Vári Vilmos (1980): *Kájoni János hasznos orvoskönyve és forrásai*. Gyógyszerészet. 24: 63-68.
* Miklóssy Vári Vilmos (1980): *Kájoni János Herbáriumának összehasonlító vizsgálata*. Doktori disszertáció. MTA Ökológia és Botanikai Kutatóintézete. Vácrátót.

Fonto
-----

* RMIL Arkivigite je 2016-04-17 per la retarkivo Wayback Machine

Eksteraj ligiloj
----------------

* Erdőszentgyörgyi Figyelő[*rompita ligilo*]
De la 1-a ĝis la 6-a de aŭgusto 1959, la Union Mundial pro Interlingua havis sian trian "Congresso International" en Tours, Francio. Tiam, la prezidanto de l' *Union*, Alexander Gode, prezentis la **Manifeston de Interlingvao**. Ĝi estas "amika alvoko" al esperantistoj por ke ili komprenu ke Interlingvo, laŭ Gode, ne estas konkuranto de Esperanto.

Post la saluton, Gode disvolvigis la ĉefajn punktojn:

* La "loko" de Interlingvao;
* Juĝu Interlingvaon laŭ ĝia propra filozofio;
* La tipologio de Interlingvao;
* "Standard average European";
* Kontraŭ ĉiu dogmatismo, sed...

En parto "La 'loko' de Interlingvao" la aŭtoro enkondukas la tekston. En parto "Juĝu Interlingvaon laŭ ĝia propra filozofio", la ĉefa parto de manifesto, Gode volas montri ke filozofio de interlerlingvaa movado estas malsama al tio de esperanta movado, kaj ke oni ne povas simple kompari ambaŭ la lingvoj, ĉar la celo de Interlingvao ne estus konkuri al Esperanto. Poste, "La tipologio de Interlingvao" diras ke Interligvao ne havas rilatojn al aliaj projektoj, ĉefe ne al Latino sen fleksio kaj ne al Okcidentalo. En "Standard average European" (angle en la originalo), Gode ŝajne prezentas Interlingvao kiel zona planlingvo por parolantoj de "okcidentaj" lingvoj kaj precipe de parolantoj de latinidaj lingvoj. En "Kontraŭ ĉiu dogmatismo, sed..." la aŭtoro daŭras dirante ke Interlingvao estas "proprietate de Romania" (apartenaĵo de latinidparolantoj), sed grava estas kompreni la koncepto de "Romania" (latinidparolantujo), sekve li difinas "Romania" kiel la teritorio kie la lingva influo de latino estas sentebla, sekve, tio inkluzivas, laŭ li, ankaŭ anglaligvujon kaj eĉ germanalingvujon.

Konklude, la manifesto diras ke Interlingvao estas zona planlingvo al parolantoj de latinidaj, angla kaj germana lingvoj, pro tio ne konkuras rekte al Esperanto.

La manifesto estis publikita ankaŭ en Novas de Interlingua, anno IV, nos. 3—4, maio—augusto 1959.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rInterlingvao |
| --- |
| Bazaj verkoj | Manifesto de Interlingvao · Interlingua: A Grammar of the International Language · Interlingua-English Dictionary |  |
| Pioniroj | Alice Vanderbilt Morris · Alice Morris Sturges · Alexander Gode-von-Aesch · André Schild · Engelbert Pigal · Hugh Blair · Hugo Fischer · Leland Yeager · Ric Berger · Stanley Mulaik · Stefano Bakonyi |
| Karakterizaĵoj | Grammatica · Pronunciation · Derivation de parolas · Formation |
| Rilataj organizoj | UMI · IALA · Academia pro Interlingua · Interlingua Division of Science Service · Dansk Interlingua Union · Norsk Interlingua Union · Union brasilera pro Interlingua · Association Finlandese pro Interlingua · Societate Svedese pro Interlingua · 
Societate American pro Interlingua · Societate Britannic pro Interlingua |
| Ĵurnaloj en interlingvao | Panorama in interlingua · Confluentes · Internovas · Pro Biblia · Actualitates — Interlingua i Norden · Voce de Interlingua · Interlingua Institute Report · Unir · Heraldo de Interlingua · Contacto - Super Interlingua · Lingua e Vita · Vias boreal · Bibliographia de Interlingua |

 |
Stako da libroj en Esperanto, angla kaj franca lingvoj.
***Cundoki*** (japane 積ん読 ) signifas akiri legindan materialon, sed lasi ĝin amasiĝi en stakoj en sia hejmo sen legi ĝin. La vorto venas el la Meiji epoko (1868–1912) kiel japana slango.

Ĝi estas vortokunfando kiu devenas de du elementoj : 積んでおく de c*unde-oku* kiu signifas amasigi multajn aferojn jam pretaj por uzi ilin poste) kaj 読書 < *dokuŝo* kiu signifas legaĵo). Ĝi estas ankaŭ uzata por indiki stakon da libroj pretaj por posta legado kiam ili kuŝas ankoraŭ sur librobretaro.

Laŭ la nuntempa skribimaniero de la japana, la vorto kombinas la karaktrojn "積" por stakiĝi kaj "読" por legi.

Vidu ankaŭ
----------

* Bibliofilio
* Librokolektado
* aNobii, reta informa kaj interŝanĝa komunumo por libroamantoj (ankaŭ en Esperanto)

Referencoj
----------

1. ↑  (angla) Katherine Brooks, «There’s A Japanese Word For People Who Buy More Books Than They Can Actually Read », *The Huffington Post*,‎ la 19a de marto 2017 (rete legebla [arkivo]).
2. 1 2  (angla) Jonathan Crow, *"Tsundoku," the Japanese Word for the New Books That Pile Up on Our Shelves, Should Enter the English Language*, Open Culture, la 24an de julio 2014, alirite la 29an de julio 2019.
**William Edmondstoune AYTOUN** (naskiĝinta la 21-an de junio 1813 en Edinburgo, mortinta la 4-an de aŭgusto 1865 ĉebiene en Blackhills/Elgin) estis brita verkisto.

Vivo
----

Aytoun studis en naskiĝurbo sia jursciencon kaj ekdeĵoris advokatece samloke en 1840. Tamen li pli interesiĝis jam tiutempe pri literaturo verkante por la treege liberalisma gazeto »Tait's Magazine« multajn, ofte humurajn artikolojn. Baldaŭ li aliorientiĝis je la konservatisima partio kaj iĝis kunlaboranto kaj poste redaktisto de la dekstrisma gazeto »Blackwood Magazine«; konkrete li perplume atakis trompojn fervojajn kaj materialismajn tendecojn de la Skolo manĉestra .

Skribitaĵo historia »Life and times of Richard I. king of England« (Londono 1840) ne vere furoris sed des pli liaj baladoj satiraj kaj polemikaj »Bon Gaultier ballads«, publikigite en 1844 ĉe »Punch« kaj pli malfrue en kolekto en unu volumo. En la jaro 1845-a li iĝis profesoro pri retoriko kaj de la belaj sciencoj ĉe la Universitato de Edinburgo kaj nomumitis sub la ministro Derby en 1852 ŝerifo kaj admiralo honoraj de la Orkadoj kaj de la Ŝetlandaj Insuloj.

Ideojn siajn kritikajn li ankaŭ poete konatigis per la verko »Firmilian, or the student of Badajoz; a spasmodic tragedy« (1854), per kiu li primokis la troigitan poetecan manieron de kelkaj modaj poetoj. La poetgloro de li tamen ĉefe baziĝas sur »Lays of the Scottish cavaliers«, glorigo poezie vere belega pri la batalintoj de la stuartoj kiu verko post la unua eldono en 1848 (Londono/Edinburgo) ofte represitis. Ankaŭ »Ballads of Scotland« (kvara eldono, 1858) altvaloras estante kritika kaj science komentita antologio de malnovskotaj popolkantoj; same menciindas lia kun Martin kune prilaborita traduko de la goetaĵoj »Poems and ballads of Goethe« (1858).

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 2. Leipzig 1905, p. 209 (tie ĉi interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio William Edmondstoune Aytoun en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Tekstoj ĉe Vikifontaro


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 709657
* GND: 123220734
* LCCN: n82155081
* VIAF: 50129468
* ISNI: 0000 0001 1875 9320
* LIBRIS: 342936
* SUDOC: 110990285
* NLA: 35801849
* NKC: mub2017952467
 |
**Mária BLASKÓ** [blaŝkO], laŭ hungarlingve kutima nomordo (kaj pli komplete) **BLASKÓ Mária Emília Terézia** estis hungara instruistino, verkistino naskita en Hungara reĝlando en Lugos (nuntempa Lugoj en Rumanio) la 20-an de septembro 1891 kaj mortinta en Okcidenta Germanio en Malsch bei Ettlingen, 26-an de majo 1956.

Biografio
---------

Mária Blaskó lernis en Temeŝvaro, Kalocsa kaj Budapeŝto. Post siaj studoj ŝi instruis komence en Temeŝvaro, poste en Budapeŝto. Depost la 1-a mondmilito ŝi komencis redakto porinfanan katolikan gazeton. Ŝi ŝanceliĝis: ĉu monaĥiĝi?, sed ŝi decidis resti sekulara. Ŝi prelegis, faris kursojn, fondis societon por interesantoj pri ekleziaj temoj. Antaŭ ol vivi en socialismo ŝi migris al Okcidenta Germanio. Ŝi kontribuis en katolikismaj temoj.

Elektitaj libroj
----------------

* *Az ​Édesanya* - libro pri Sankta Maria
* *Imádságos ​képeskönyvem* - preĝa bilda libro
* *Anyuka* (1943)

Fontoj
------

* Magyar Katolikus Lexikon


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Voksigido** (Voksigid) estas planlingvo farita de komitato estrita de Bruce R. Gilson en 1991-1997, sed neniam kompletigita. Ĝi estis parte bazita sur Loglan kaj Lojban; interalie ĝi estas reago kontraŭ la aprioreco de tiuj lingvoj kaj uzas aposteriorajn radikojn.

Gramatiko
=========

Alfabeto kaj prononco
---------------------

La lingvo uzas la alfabeton latinan, ekscepte x kaj q. Malsame al Esperanto:

* C havas la sonon /ĉ/;
* I havas la sonojn /i/ kaj /j/;
* J havas la sonon /ĵ/;
* W havas la sonon /ŭ/;
* Y havas la sono /j/;

Morfologio
----------

La bazaj vortoj estas "predikatoj" (t.e. pli-malpli verboj); ili havas du aŭ pli da silaboj, kaj finas en vokalo:

* akwa = esti likva akvo
* ama = ami
* celo = esti la ĉielo
* patro = naski
* sange = esti sango
* tam = vorteto kiu indikas nominativon
* tera = esti la Tero
* voda = esti nelikva akvo
* voksi = paroli
* voksigid = esti lingvo

Substantivoj kaj adjektivoj estas derivataj de verboj per sufiksoj (ĉiuj kun formo KVK). La genro estas indikebla per prefikso **mas-** (vira) aŭ **fem-** (ina).

Sintakso
--------

Voksigid havas tipan vortordon VSO, kun ĉiuj predikatoj krom la verbo markataj per prepozicioj. (Ĝi estis influita de la japana lingvo, kiu havas vortordon SOV kun ĉiuj substantivoj markitaj iel per postpozicioj.) Eĉ la subjekton kaj objekton oni markas per prepozicio. Predikato uzata kiel substantivo tuj sekvas prepozicion; predikato uzata kiel adjektivo sekvas substantivon.

Aliaj partikuloj krom la prepozicioj inkluzivas aspektajn/modajn partikulojn, kiuj antaŭas la verbon, konjunkcioj, kaj finmarkiloj. Ĉi-lastaj markas la finon de subfrazo kiam tio ne estas klare indikita per posta prepozicio.

Ekstera ligo
============

* Hejmpaĝo Arkivigite je 2013-03-06 per la retarkivo Wayback Machine (en la angla)
* Diskuto pri Voksigid de John Cowan (2005)
* Frua mesaĝaro pri la evoluo de la lingvo Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine en la Lojban-retpoŝta listgrupo (1991)
---

Lingvo>Elemento>Finaĵo>Vortklasa finaĵo

---

Finaĵo kiu povas transformi radikon en vorton

En la Universala Vortaro la radikoj aperas sen vortklasa finaĵo, kaj ankaŭ en pluraj Oficialaj Aldonoj estas same. La tuta demando pri radikokarakteroj, bazaj formoj, bazaj finaĵoj k.s. estas teoria demando sufiĉe kompleksa. En BRO la Akademio la unuan fojon entreprenis metode difini tiajn bazajn formojn por la elementoj, kaj en la ĉi-posta listo tiuj bazaj formoj de BRO estas cititaj ĉe la koncernaj elementoj. Ankaŭ en la Akademia Vortaro por ĉiu radika finaĵbezona elemento estos elektita finaĵhava bazformo, por kiu estos verkita difino

  

* Por verbo :
	+ AS
	+ I
	+ IS
	+ OS
	+ US
	+ U

* Bazformfarantaj :
	+ A
	+ E
	+ O

En la vortaro ĉiu normala radiko aperu kiel kutime sub kapvorto kun vortklasa finaĵo. Tiu kapvorta formo nomiĝas bazformo. 

Bazformo estu unu el la sekvaj tri alternativoj: 

I-formo (la radiko + I-finaĵo) 
A-formo (la radiko + A-finaĵo) 
O-formo (la radiko + O-finaĵo) 

Tiel, poste 

Radikoj prezentindaj I-finaĵe nomiĝos I-karakteraj radikoj 
Radikoj prezentindaj A-finaĵe nomiĝos A-karakteraj radikoj 
Radikoj prezentindaj O-finaĵe nomiĝos O-karakteraj radikoj 

La senco kaj kialo de la divido en tri kategoriojn estas la fakto, ke la radikoj ne kondutas ĉiuj tute samamaniere en la vortfarado. Unuj radikoj sekvas unujn vortfarajn skemojn, aliaj sekvas aliajn skemojn. La elekto de bazformo estu ĝenerala indiko al la leganto pri la efektiva konduto de la koncerna radiko en derivado, pluformado kaj kunmetado. 

Por elekti taŭgan bazformon oni decidu, al kiu el la ĉi-poste montrotaj modeloj la koncerna radiko kaj ĝiaj diversaj formoj aliĝas en la efektiva lingvouzo, kaj al kiu el la modeloj la radiko kaj ĝiaj formoj aliĝu laŭ instruo de la vortaro. 

Ne malofte pli ol unu bazforma elekto estas ebla, ĉar la diversaj formoj de la radiko estas analizeblaj kaj klarigeblaj egale trafe kaj ĝuste per pli ol unu el la ĉi-sekvaj modeloj. La bazformo estas en tiaj okazoj principe libere elektebla. 

Laŭ René de Saussure, la finaĵoj **o**, **a**, **i** kaj **e** estas ne nur simplaj vortoj (kiel *-ist-*, *ekster*, *kat*), kiel postulas la 11-a fundamenta gramatika regulo, sed ili entenas en si men nur unu ideon (t.e. -o entenas la ideon substantivan; -a, la ideon adjektivan; -e, la ideon adverban kaj -i la ideon verban) kontraŭe la vorto *kat-* kiu entenas en si mem aliajn ideojn, nome la ideojn *best*, *ul* kaj *o*.
Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Velikij Bereznij en Transkarpatio
Preĝejo de Viŝka

Bazaj informoj
--------------

**Viŝka,** ukraine **Вишка,** ruse **Вишкова** (viŝkova), hungare **Viharos,** slovake **Viška** estas malgranda vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Velikij Bereznij. La hungaroj uzis ankaŭ **Viska**, sed tiu formo apenaŭ faris diferencon de alia komunumo *Visk*.

* Areo:  km²
* Alto super marnivelo: 600 m
* Loĝantaro: 890
* Poŝtkodo: 89023
* Telefonprefikso: 3135
* Aŭtokodo: AO

Situo
-----

Viŝka situas inter montoj, Uĵhorodo troviĝas 65 km-ojn.

Historio
--------

Post la mezepoko la regiono foje apartenis al Habsburga Imperio, foje al Transilvanio. En 1910 loĝis en Viharos 897 da homoj, plejparte rutenoj. Ĝis 1920 Viharos apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto de Nagyberezna, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon **Karpata Ukrainio**. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Viŝka/Viska. Ekde 1945 Viskova apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------

* greko-katolika ligna preĝejo omaĝe al Sankta Mikaelo el la 18-a jarcento

* Kategorio Viŝka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **vulkan-eksploda indikilo**, mallonge **VEI**, estas skalo pri la forteco de vulkana erupcio, proponita de Chris Newhall (*U.S. Geological Survey*) kaj Steve Self (Universitato de Havajo) en 1982. Ili uzis la anglalingvan esprimon *volcanic explosivity index*.

Priskribo
---------

La skalo etendiĝas de 0 al 8 kaj mezuras la logaritmon de la elĵetaĵa volumeno dum erupcio. La valoro 0 signifas ne-eksplodecan erupcion kun elĵeto de 104 m³. La volumeno dekobliĝas per ĉiu paŝo sur la skalo (escepte de paŝo 1); valoro 8 do signifas "kolosegan" erupcion de 1012 m³, kun cindrokolono pli ol 25 km alta. Tia erupcio supozeble estis tiu de kaldero Yellowstone proksimume 800 000 jarojn antaŭ nia epoko (vidu artikolon Vulkanego).

Kvankam la origina skalo finiĝas ĉe 8, ĝi estas senprobleme plivastigebla. Tio necesas por priskribi erupcion de la kaldrono La Garita en Koloradio (ĉ. 26–28 milionojn da jaroj antaŭ nia epoko). Ĝi eligis ĉirkaŭ 5·1012 m³ da erupciaĵo, kio respondas al VEI-valoro de ĉirkaŭ 8,7.

Eblas priskribi per la skalo ankaŭ malfortegajn erupciojn, per negativaj valoroj, sed tio ne havas praktikan signifon.

Kritiko
-------

La VEI-mezuro ignoras certajn aspektojn de vulkanaj erupcioj:

1. Ĝi ignoras la tempon, dum kiu la erupciaĵo estas elĵetita. Sed ĉar temas pri "eksplodo", eblas supozi tre mallongan tempon.
2. Ĝi ignoras la denson de la elĵetata materialo, do egaligas malpezan cindron al peza rokaĵo.
3. Ĝi ignoras la eksplodan forton, do la rapidon de la elĵeto; tiu ĉi estas rilata al la unua punkto (tempo).

La skalo
--------

Jena tabelo donas la karakterizajn ecojn de vulkan-eksplodo por ĉiu ŝtupo. Notu, ke la volumenaj valoroj markas la limojn inter la ŝtupoj, ne ties mezojn. Ŝtupo 1 estas escepta: ĝiaj maksimumo kaj minimumo havas rilatumon de 100; en la aliaj ŝtupo ĝi estas nur 10.

Ankaŭ notu, ke pro la ecoj de la tera atmosfero la cindra kolono ne povas senfine altiĝi.

| VEI | Klasada nomo | Priskribo | Alto decindra nubo | Volumenoelĵetita | Ofteco | Ekzemplo | Nombro dehistoriaj erupcioj |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 0 | Havaja | ne eksploda | < 100 m | > 1000 m³ | ĉiutaga | Kilauea | multaj |
| 1 | Strombola | leĝera | 100–1000 m | > 10.000 m³ | ĉiutaga | Stromboli | multaj |
| 2 | Strombola | eksploda | 1–5 km | > 1.000.000 m³ | ĉiusemajna | Galeras, 1992 | 3477 |
| 3 | Sub-plinia | eksplodega | 5–15 km | > 10.000.000 m³ | ĉiujara | Nevado del Ruiz, 1985 | 868 |
| 4 | Sub-plinia/plinia | kataklisma | 10–25 km | > 0,1 km³ | ĉiujardeka | Galunggung, 1982 | 278 |
| 5 | Plinia | kataklismega | > 25 km | > 1 km³ | ĉiujarcenta | Saint Helens, 1980 | 84 |
| 6 | Plinia/krakatoa | kolosa | > 25 km | > 10 km³ | ĉiujarcenta | Krakatoa, 1883 | 39 |
| 7 | Transplinia (krakatoa) | kolosega | > 25 km | > 100 km³ | ĉiujarmila | Tambora, 1815 | 4 |
| 8 | Transplinia | kolosega | > 25 km | > 1000 km³ | ĉiujn 10.000 jarojn | Toba, 75.000 a.K. | 1 |
| 9 | Fiŝ-kanjona | kolosega | > 25 km | > 10.000 km³ | nesciata | antaŭ 27 milionoj da jaroj | 1 |
Vaishnava tradicia centro ĉirkaŭ hindua dio Viŝnu (centro) kaj liaj avataroj.

  

**Vaishnavismo** (Hindia:वैष्णव) estas unu el la ĉefaj hinduaj konfesioj kune kun Ŝaivismo, Ŝaktismo, kaj Smartismo. Laŭ takso de Johnson kaj Grim el 2010, la Vaishnava tradicio estas la plej granda grupo ene de hinduismo, konsistante ĉirkaŭ 641 milionoj aŭ 67,6% de hinduoj. Ĝi ankaŭ nomiĝas Vishnuismo ĉar ĝi konsideras Vishnu kiel la Plej Supera Estaĵo, te Mahavishnu.

Historio
--------

**Viŝnuismo** konsistas el multaj sektoj aŭ grupoj. Alia vorto por *Viŝnuismo* estas 'Vajŝnavismo'. La plej fama en la Okcidento estas tiuj kiuj devenis de la Gaudija Math de Ŝrila Sarasvati Prabhupad. Ankaŭ la ISKCON de Ŝrila A.C. Bhaktivedanta Svami devenas de la Gaudija Math kaj al Gaudija Vajŝnavismo. La kutima nomo por anoj de *Vajŝnavismo* estas *devoto*, angle devotee, germane Gottgeweihter, Geweihter, Bhakta en bharatiaj lingvoj. Alia vorto por ano de *Vajŝnavismo* estas *vajŝnava*.

Simboleco
---------

La signo de Vajŝnavismo estas la *Tilak* kiu aspektas kiel la granda litero U. La *Tilak* de *Ŝivaismo* similas
tri horizontalajn liniojn. 

La oficiala vajŝnava saluto estas la *dandavat*. Oni falas kiel bastono sur la teron kaj ripetas la laŭdon (*pranam*) por la vajŝnavoj kiu sonas jene: 

" vancha kalpa tarubhyas ca 

kripa sindhubhya eva ca 

patitanam pavanebhyo 

vaiŝnavebhyo namo namah "

(tiuj kiuj estas kiel dezirplenumantaj arboj, 

kaj ankaŭ kiel marego de graco, 

purigantoj de la falitaj vivuloj, 

antaŭ ili mi kliniĝas) 

Laŭ gaŭdija vajŝnava doktrino dio ne estas la plej grava, sed la vajŝnava estas la vivo de dio. 

"govinda kahena mama vaiŝnava pran"

(Dio diras: la vajŝnavoj estas mia vivo.) 

El la kanto "ohe vaiŝnava thakur" kantata ĉiutage en vajŝnavaj temploj.

Vidu ankaŭ
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Viŝnuismo |
| Portala ikono | Portalo pri Hinduismo |

* Panĉaratro


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 99007
* GND: 4190086-8
* LCCN: sh85141792
* BNF: 119419143
* NKC: ph116584
 |
Wassenberg en la frua 19-a jc.
Kastelo Wassenberg
La **grafoj de Wassenberg** estis en la meza mezepoko nobela dinastio en la regiono Malsupra Rejno (Germanujo), kiu regis Graflandon Wassenberg kaj antaŭ 1096 ĝis 1371 ankaŭ starigis la grafojn kaj dukojn de Geldern. Wassenberg jam en 1129 transiris kiel doto de Juta, filino de Grafo Gerhardo la 3-a de Wassenberg, al ties edzo Grafo Valramo la 1-a de Limburgo kaj per tio al la grafoj kaj postaj dukoj de Limburgo, poste al Duklando Jülich. La Grafoj de Wassenberg translokis sian regocentron en Kastelon Geldern.

Literaturo
----------

* Ralf G. Jahn: *Die Genealogie der Vögte Grafen und Herzöge von Geldern*. En: Johannes Stinner, Karl-Heinz Tekath (Hrsg.): *Gelre - Geldern - Gelderland. Geschichte und Kultur des Herzogtums Geldern*. Geldern 2001.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Wassenberg en A. Fahne: Geschichte der kölnischen, jülichschen und bergischen Geschlechter in Stammtafeln, 1848, pj. 444-445
* de:Wassenberg (Adelsgeschlecht)
Marianaj Insuloj, nome oceana insula vulkanarko.
**Vulkanarko** aŭ **Vulkana arko** estas ĉeno de vulkanoj formita sub subdukcia plato, situanta en arkoformo kiel videblas apude. Ĉebordaj vulkanoj formas insulojn, rezulte en vulkana insularko. Ĝenerale ili rezultas el la subdukcio de oceana tektona plato sub alia tektona plato, kaj ofte paralele al profunda submara fosego. La oceana plato estas saturata je akvo, kaj volatiloj kiaj akvo estas draste pli malalta ol la fandopunkto de la termantelo. Kiam la oceana plato estas subdukcia, ĝi estas subdukcia al pli kaj pli grandaj premoj kun pliiĝanta profundo. Tiu premo elirigas akvon for el la plato kaj metas ĝin en la termantelon. Tiele la mantelo fandiĝas kaj formas magmon je profundoj sub la superrajdanta plato. La magmo ascendas por formi arkon de vulkanoj paralele al la subdukcia zono.

Tio ne estu konfuzata kun varmozonaj vulkanĉenoj, kie vulkanoj ofte formiĝas unu post alia en la mezo de tektona plato, dum la plato moviĝas super la varma zono, kaj tiele la vulkanoj progresas en aĝo el unu pinto de la ĉeno al alia. La Havajoj formas tipan varmozonan vulkanĉenon; tie la plej aĝaj insuloj (deko da milionoj da jaroj) nordokcidente estas pli malgrandaj kaj pli fekundaj ol la ĵuse kreitaj (antaŭ 400,000 jaroj) Havaj-insulo mem, kiu estas pli rokeca. Varmazonaj vulkanoj estas konataj ankaŭ kiel "Intra-plataj" vulkanoj kaj la insuloj kiujn ili kreas estas konataj keil Vulkanaj Oceanaj Insuloj. Vulkanarkoj ĝenerale ne montras tian simplan aĝomodelon.

Referencoj
----------

1. ↑   Volcanic arc definition from the Dictionary of Geology. Alirita 2014-11-01.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Subduction Zone Volcanism Arkivigite je 2018-12-29 per la retarkivo Wayback Machine
* Tectonics and Volcanoes of Japan Arkivigite je 2016-03-03 per la retarkivo Wayback Machine
* USGS: Island-Arc, Oceanic, and Continental Volcanoes
Romerolagus diazi
Romerolagus diazi distribution
La **vulkankuniklo** konata ankaŭ kiel **teporingo** aŭ **zakatuĉe** (*Romerolagus diazi*) estas malgranda kuniklo kiu loĝas en la montoj de Meksiko. Ĝi estas la dua plej malgranda kuniklo de la mondo, dua nur post la nana kuniklo. Ĝi havas malgrandajn rondoformajn orelojn, mallongajn krurojn, kaj mallongan, dikan felon kaj pezas proksimume 390–600 g. Ĝi havas vivodaŭron de 7 al 9 jaroj. La **vulkankuniklo** loĝas en grupoj de 2 al 5 animaloj en truoj (subgrundaj nestoj) kaj moviĝas inter herbotufoj. La trunestoj povas esti tiom longaj kiom ĝis 5 m kaj tiom profundaj kiom ĝis 40 cm. Estas kutime 2 al 3 idoj por idaro, naskiĝintaj en la trunesto.

Malkiel ĉe multaj specioj de kunikloj (kaj simile al *Ochotona*), vulkankunikloj elsendas tre altatonajn sonojn anstataŭ piedfrapi sur la grundo por averti aliajn kuniklojn pri danĝero. Ili estas krepuskemaj kaj estas tre aktivaj dum la sunsubiro, sunapero kaj aliaj epokoj intermeze. Populacioj estis ĉirkaŭkalkulitaj je 150–200 kolonioj kun totala populacio de 1.200 individuoj en la tuta teritorio.

Referencoj
----------

1. ↑   (1994) "Distribution and Population Size of *Romerolagus diazi* ĉe El Pelado Volcano, Mexico", *Journal of Mammology* **75** (3), p. 743.

Eksteraj ligiloj
----------------

* ARKive – bildoj kaj filmetoj de Vulkankuniklo *(Romerolagus diazi)* Arkivigite je 2007-02-08 per la retarkivo Wayback Machine
* Animal Diversity Web – *Romerolagus diazi*
* Animalinfo.org – Vulkankuniklo