recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Henry Morton Stanley
**Henry Morton STANLEY** (28-a de januaro 1841 en Ddinbych – 10-a de majo 1904 en Londono), usona ĵurnalisto kaj esploristo sed naskiĝinta en Kimrio. Lia famo devenas de liaj afrikaj esploradoj kaj de serĉado de David Livingstone.

Li naskiĝis sub la nomo John ROWLANDS en Ddinbych en Kimrio kaj travivis malfacilan infanaĝon. Li neniam konis sian patron kaj lia patrino forlasis lin en orfejo kie li restis ĝis la aĝo de 15 jaroj.
Kiam li aĝis 17 jarojn, li ŝipvojaĝis al New Orleans kien li alvenis dum februaro de 1859. Li pagis la vojaĝon laborante kiel maristo en la ŝipo. Tie li ekkonis riĉan komerciston Henry Stanley, eklaboris por li kaj, post lia morto, prenis lian nomon kiel danksignon al tiu, kiu kreskigis lin.

Post ambaŭflanka partopreno en la Usona Enlanda Milito, Stanley iĝis ĵurnalisto por *New York Herald* en 1867. Li iĝis eksterlanda korespondanto kaj post korespondado el okcidenta Nordameriko kaj Turkio, li iris al Afriko en 1869, kie li raportis pri la militoj inter britoj kaj etiopoj laŭ la etiopia landlimo. Dum 1869 li ankaŭ ricevis de sia ĵurnalo la taskon trovi kaj intervjui skotan esploriston David Livingstone pri kiu oni sciis ke li troviĝis en orienta Afriko sed kies spurojn oni perdis kelkajn monatojn pli frue.

Stanley alvenis en Zanzibaron kaj organizis ekspedicion tiom senzorge pri elspezoj, ke li petis pli ol 2000 portistojn. Li lokalizis Livingstone la 10-an de novembro 1871 en Ujiji apud Tanganjiko en nuna Tanzanio. Stanley aliĝis al la esplorado de la regiono. La esplorado certigis neeston de kunligo inter Tanganjiko kaj Nilo. Tiu ekspedicio iĝis fama pro la libro kiun Stanley verkis por ĝin rakonti. *New York Herald* kun *Daily Telegraph* financis alian ekspedicion enafrikan dum kiu Stanley solvis unu el la lastaj afrikaj misteroj, laŭirante la riveron Kongo ĝis ĝia enmarfluejo.

En 1886 Stanley gvidis ekspedicion por savi Emin Pasha, reganton de Ekvatorio en suda Sudano. Post grandegaj malfacilaĵoj kaj gravaj homvivaj perdoj, Stanley atingis Eminn en 1888 kaj, kun li kaj la travivintoj de la ekspedicio, atingis Zanzibaron en 1890. Dum ĉi tiu vojaĝo Stanley malkovris la montaron Ruwenzori kaj la lagon Eduardo.

Post sia reveno al Eŭropo, Stanley edziĝis al kimra artistino Dorothy Tennant kaj estis angla parlamentano de 1895 ĝis 1900 kiel uniano. Li mortis en Londono la 10-an de majo 1904. Lia tombo troviĝas en la tombejo de la preĝejo de Sankta Mikaelo en Pirbright, en la graflando Surrey; sur granda granita plato estas priskribitaj liaj agoj.

* Henry Morton Stanley en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Henry Morton Stanley en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 208530
* GND: 118616781
* LCCN: n80044787
* VIAF: 27071894
* ISNI: 0000 0001 2125 1501, 0000 0003 6863 9137
* LIBRIS: 208189
* SUDOC: 027147312
* BNF: 11925428z
* MBA: b2b2e0f6-60fc-4332-b03b-79320682b290
* NLA: 35520091
* NDL: 00457458
* BIBSYS: 90941691
* NKC: jn20010420020
* BNE: XX894411
 |
Delille laŭtlegante en literatura salono **Jacques DELILLE** (naskiĝinta la 22-an de junio 1738 en Clermont-Ferrand, mortinta la 1-an de majo 1813 en Parizo) estis franca verkisto.

Vivo
----

Estante eksteredzeca filo de la advokato Montanier li iĝis instruisto ĉe la pariza Collège de France. Li famiĝis pro la traduko de la verko *Georgiko* de Vergilio: kvankam ĝi estis mallaŭvorta ĝi brilis per eleganteco kaj leĝereco. Ĉiuj literaturemuloj, inkluzive de Voltero, laŭdegis ĝin.

En 1772 li iĝis membro de la Franca Akademio, sed lia membriĝo prokrastiĝis pro troa juneco lia. En 1782 aperis la klerigepopeo *Les jardins, ou l'art d'embellir les paysages*, per kiu li denove furoris ankoraŭ pro ke li mem estis brila laŭtleganto. Post reveno de vojaĝo al Konstantinoplo, kien li estis akompaninta la francan legaton Grafo de Choiseul-Gouffier, li konfrontiĝis al socia stato tute ŝanĝiĝinta pro la Franca Revolucio de 1789: li ja restis libera sed perdis lian pension el posedaĵoj de la Abatejo de Sankta Severino iam aranĝitan fare de la Grafo de Artois. Dum la regado de la Direktoraro li vojaĝis al Britio kaj revenis en 1802 patrujen. Denove li ekprofesoris kaj ekŝatatis socie.

Dum la lastaj vivojaroj li estis blindulo..

La unua eldono de la kolektitaj verkoj faritis en 1824 en 16 volumoj far Michaud.

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 4. Leipzig 1906, p. 611, kio legeblas tie ĉi interrete.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Jacques Delille en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Poemoj surrete


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 567283
* GND: 118679325
* LCCN: n81132155
* VIAF: 59081234
* ISNI: 0000 0001 2280 5414
* LIBRIS: 245016
* SUDOC: 026820846
* BNF: 11899354g
* NLA: 36061863
* BIBSYS: 90556411
* NKC: js2007400882
* ICCU: SBLV095693
* BNE: XX1248316
 |
**Giovanni della Casa** (Florenco, 28-a de junio 1503 - Romo, 14-a de novembro 1556) estis itala poeto kaj pastro.

Biografio
---------

Li studis en Bolonjo, Florenco kaj Romo, patronita de Aleksandro Farnese, kiu konsilis lin ĉirkaŭ 1532 pastriĝi en Romo kiel kariero al plej alta vivostilo. Kiam Aleksandro Farnese papiĝis kun la nomo de Paŭlo la 3-a, tiu nomumis lin en 1544 arkiepiskopo de Benevento kaj nuncio en Venecio. Giovanni Della Casa enkondukis la tribunalon de la Inkvizicio en Veneto, zorgis pri la unuaj procezoj kontraŭ reformistoj, kaj en 1548 redaktis la liston de malpermesitaj libroj.

Post la morto de la papo, li retiriĝis al la abatejo de Nervesa, kie li imitis literaturon de Petrarko kaj Bocaccio. Eble lia maldeca poemo, *Capitoli del forno*, lia malproksimigo de la Medici, kaj la fakto ke la franca kortego deziris lian nomumon, malhelpis lian kardenaligon. Oni konsideras lin la unua persono kiu uzis la esprimon "ragion di Stato", nome "racio de ŝtato", fakte en ia Preĝo al Karolo la 5-a en 1549.

*Opere* (verkoj), 1752

Verkoj
------

* *Il Galateo*, 1558
* *Latina Monumenta*, 1564
* *Ioannis Casae Carminum Liber*, 1564

Notoj
-----

1. ↑  De Mattei, Rodolfo, La 'Ragion di Stato' (Milano kaj Napolo: Riccardo Ricciardi), 1979

* Kategorio Giovanni della Casa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 729119
* GND: 118702394
* LCCN: n79042089
* VIAF: 71528487
* ISNI: 0000 0001 2138 8962
* LIBRIS: 183642 239142, 183642
* SUDOC: 02877941X
* BNF: 130918435
* MBA: f87ce26e-d3fa-4ca2-875b-5d35598f460e
* NLA: 35162957
* NDL: 01220251
* BIBSYS: 90532234
* RKD: 248931
* NKC: ola2002161455
* ICCU: CFIV089883
* BNE: XX904077
 |
[[Dosiero:Dahuk Banner.jpg|eta|center|755px|{{centre|Bazaro en Dahuk]]

**Dahuk,** laŭ araba lingvo *دهوك,* laŭ kurda lingvo *دهۆک* estas kurda urbego, ĉefurbo de Gubernio Dahuk en Aŭtonoma Regiono Kurdistano, en norda Irako. Dahuk estas ankaŭ grava universitata urbo.

Vido al Dahuk

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Supermara alteco: 565 m
* Loĝantaro: 139,587 en 2007
* Horzono: UTC+3
* Telefonkodo: 062
* Poŝtkodoj: 42001
*

Geografio
---------

Loĝkvartalo en Dahuk
Kovrita bazaro en Dahuk
Dahuk etendiĝas en proksimeco de norda fino de rivero Tigriso inter montoj. Mosulo troviĝas 60, Kirkuk 199, Sulejmanijo 263, Ramadi 384, Faluĝa 397, **Bagdado** 412, Hilla 505, Kut (Irako) 550, Naĝaf 555, Divanija 571, Samava 653, Amara (urbo) 677, Nasirija 713, Basra 837 kilometrojn.

Historio
--------

En la nuna loko de Dahuk estis komunumo kun fortikaĵo jam en la pratempoj. Dum historio Dahuk akiris strategiajn poziciojn historie kaj geografie. Inter la 25-a kaj 22-a jarcento a.K. ĝi apartenis ekzemple al sumeroj, asirianoj. Dum etendiĝo de la kristanismo daŭre vivas en la urbo kristanoj. En la meza 7-a jarcento okazis la islama konkero. En 1992 universitato estis fondita, kiun baldaŭ sekvis aliaj universitatoj aŭ altlernejoj.

Ekonomio
--------

Dahuk estas agrikultura urbo, kie oni produktas fruktojn. situas en la okcidenta bordo. La industrio konsistas el tekstila muelilo. Ĝis la militado ekde 2003 la urbego estis populara turisma celo.
[[Dosiero:Zakho 1.jpg|eta|{{centre|Vojo en Dahuk]]

Minareto en Dahuk

Trafiko
-------

Dahuk havas trairan vojon, kiu kuras al ĉefvojo Bagdado-Turkio.

Klimato
-------

Jare pluvas/neĝas en Dahuk po 616 mm. Inter junio-septembro ne pluvas. La averaĝa temperaturo estas 21 C gradoj. Inter novembro-marto malofte iomete frostas.

Vidindaĵoj
----------

* 2 mezepokaj kirkoj, sed unu estis trakonstruita al moskeo
* granda moskeo

Famuloj
-------

* Kareem Findi kurda verkisto kaj ĵurnalisto naskiĝis en Dahuk.

Fontoj
------

* WikiTrans
* angle
* mapo, distancoj Arkivigite je 2017-07-28 per la retarkivo Wayback Machine
* 

Lernejo en Dahuk
**Giovanni GIOCONDO**, Franciskano, (ĉ. 1433 – 1515) estis itala monaĥo, arkitekto, antikvaĵisto, arkeologo, kaj fakulo pri klasikaj studoj.

Li estis unue el la ordo de Dominikanoj, kaj poste iĝis Franciskana instruisto de Latina kaj Greka en Verono, kie Julius Caesar Scaliger estis unu el liaj lernantoj. Li vizitis Romon, kie desegnis multajn konstruaĵojn kaj monumentojn. Poste revenis en Veronon, konstruis pontojn kaj planis fortikaĵojn por Trevizo, kie agis kiel arkitektura inĝeniero, kaj ĉefa konstruisto dum la konstruado.

En Venecio, kun nombraj aliaj bone konataj arkitektoj, studis la protektadon de la lagunoj kontraŭ la riveroj. La plano de Giocondo por ŝanĝi la fluejon de la rivero Brenta kaj konduki ĝin al la maro estis akceptita de Venecianoj, kaj tiu realigo estis kompleta sukceso.

Fondaco dei Tedeschi.
Inter 1496 kaj 1499 Giocondo estis invitita al Francio fare de Ludoviko la 12-a, kaj tie iĝis reĝa konsilisto. Tie li konstruis ponton de rimarkinda belo, nome la Ponto Notre-Dame (1500-1512) en Parizo, kaj dezajnis la Palacon de *Chambre des Comptes*, la Oran Ĉambron de la Parlamentejo, kaj la kastelon de Gaillon (Normandio), kies portalo estis translokigita al Parizo, kie staris dum jaroj en la korto de *École des Beaux-Arts* kiel modelo por studentoj de arkitekturo, kaj estis revenigita en 1977.

Inter 1506 kaj 1508 Giocondo revenis en Italion kaj konstruis la Fondaco dei Tedeschi (1508), kiu estis dekoraciita de Ticiano kaj Giorgione. Giocondo lasis Venecion por Romo kie li estis dungita de Vatikano el 1514.

* Kategorio Giovanni Giocondo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 601097
* GND: 118958437
* LCCN: n86113705
* VIAF: 61762174
* ISNI: 0000 0001 2280 7989
* SUDOC: 060243198
* BNF: 14416417w
* ULAN: 500018565
* BIBSYS: 1014590
* NKC: mzk2009511683
* ICCU: BVEV031158
* BNE: XX4886922
 |
**Gian Maria VISCONTI** (naskiĝis en Abbiategrasso, en la 7-a de septembro 1388 - mortis en Milano, en la 16-a de majo 1412) estis itala nobelo.

Biografio
---------

Li estis filo de Gian Galeazzo Visconti (1351-1402) kaj Katerina Visconti (1362-1404) kaj frato de Filippo Maria Visconti (1392-1447). Antaŭ la morto de sia patro li havigis al si la povon en 1402, havante nur 13 jarojn, sub la regeco de la patrino, kaj en malmulte da tempo la duklando diseriĝis. Inter la pluraj partioj disputantaj la teritoriojn, Facino Cane (1360-1412)(1360-1412) estis la plej favorita. Profitante la kruelecon de Gian Maria, li sukcesis krei dubojn pri lia edzino Katerina, kiu arestiĝis en Monza, kie ŝi mortis en la 17-a de oktobro 1404, probable murdita. La duko estis fama dank'al siaj hundoj, kiuj estis trejnitaj por mortigi homojn.

En 1408, Gian Maria edziĝis al Antonia Malatesta el Cesena, filino de Karlo Malatesta, Senjoro de Rimini. Ili ne havis gefilojn.

Komploto, kreita de la milanaj partioj de la gibelinoj, leviĝis kontraŭ la Duko, kiam Facino Cane estis malsana en Pavio, kaj Gian Maria estis murdita antaŭ la Preĝejo de Sankta Gotardo, en Milano. La mortanta Facino devigis siajn oficirojn ĵuri apoge al Filippo Maria, frato de Gian Maria, kiu fakte sukcedis lin.

Vidu ankaŭ
----------

* Dinastio Visconti
* Gian Galeazzo Visconti (1351-1402)
* Filippo Maria Visconti (1392-1447)
* Galeazzo la 2-a Visconti (1320-1378)

Literaturo
----------

* Storia di Milano

Referencoj
----------

1. ↑  Enciclopedia Italiana
2. ↑  Preĝejo de Sankta Gotardo

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | **Rilataj artikoloj troviĝas en** Portalo pri Homoj |

* Kategorio Giovanni Maria Visconti en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 490344
* GND: 135648211
* VIAF: 35676944
* ISNI: 0000 0000 8530 5049
 |
**Hermann CONRADI** (naskiĝinta la 12-an de julio 1862 en Jeßnitz, mortinta la 8-an de marto 1890 en Würzburg) estis germana verkisto.

 Würzburg, honora tombo

Vivo
----

Studinte ekde 1884 en Berlino, Lepsiko kaj Würzburg li jam frue interesiĝis pri verkista kariero. Reprezentanto entuziasma de naturalismo li verkis la skizojn »Brutalitäten« (Zuriko 1886), »Lieder eines Sünders« (Leipzig 1887) kaj la romanon »Phrasen« (Leipzig 1887), kiun sekvis la psikologia socia observado »Wilhelm II. und die junge Generation« (Leipzig 1888).

Treege furoris lia romano »Adam Mensch« (Leipzig 1889), kio kaŭzis konflikton kun la kriminaljuraj aŭtoritatoj. Kun Wilhelm Walloth kaj Konrad Alberti li akuzitis pri publika lezo de dececo. Ankoraŭ antaŭ sinprezento tribunala li mortis (pro pneŭmonito). Li flegis leterinterŝanĝon kun Alberta von Maytner.

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 4. Leipzig 1906, p. 260 (ĉi tie interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Verkoj ĉe Projekt-Gutenberg
* Verkoj ĉe Zeno; kun biografio kaj foto
**Jakob FABRICIUS** (vere: *Schmidt*; naskiĝinta la 19-an de julio 1593 en Koszalin, mortinta la 11-an de aŭgusto 1654 en Szczecin) estis germana luterana teologo kaj eklezikantverkisto.

Vivo
----

La filo de ŝuflikisto Joachim Schmidt kaj estonta doktoro pri teologio estis generalsuperintendanto en la ŝtetina regiono, kaj perlaboris per longjara instruado de aliaj lernantoj. 18-jara li ekfrekventis la princan pedagogiejon en Sczeczin antaŭ iri al Lübeck kaj la altlernejo de Rostock. Li famiĝis pro bonega kono de la hebrea lingvo. En 1616 li vokitis instruisto je la urba lernejo de Koszalin kaj en 1619 li iĝis samloke diakono. Malgraŭ ŝatiĝego fare de la fidelulara komunumo li ne rajtis resti longe ĉar duko Bogislav la 14-a (Pomerio) nomumis lin, post aŭskulto de unu lia prediko, kortegan predikiston: unue en Darłowo, poste en Szczeczin mem. Li ankaŭ peris disde la universitato de Greifswald ke Fabricius titoliĝu en 1625 licentiatus theologiae kaj en 1626 doktoro.

En 1631 la sveda reĝo Gustavo la 2-a Adolfo lasis sin akompani de Fabricius en la rolo de superintendanto batalkampa kaj konfesprenanto tra tuta Germanujo, kie Fabricius konatiĝis kun multaj elstaraj teologoj. Post la morto de la sveda reĝo li revenis al la frua posteno al Szczecin kaj iĝis en la 18.9.1634 generalsuperintendanto por Malantaŭa Pomerio (samfunkcie li restis ĝismorte kvankvam intertempe estingiĝis la pomeria dinastio). Sekve Fabricius estis la unua kaj ununura sveda generalsuperintendanto en Malantaŭa Pomerio. 

En 1642 li iĝis pastoro ĉe la ŝtetina Mario-kirko kaj samtempe ĉefinstruisto pri teologio ĉe la gimnazio posteulanta Daniel Cramer. Lernjestro estis lia bofrato, la pomeria historiografo Johannes Micraelius. Fabricius mortis pro apopleksio suferita mallonge antaŭe dum surambona predikado.

Graveco
-------

Literature li famis danke al pluraj pamfletoj kontraŭ la lübeck-a predikanto Jacob Stolterfoht kies opinio pri vizioj malplaĉis al Fabricius. Krome li publikigis multajn ekzegezajn kaj predikteoriajn skribitaĵojn (ekz. ankaŭ la predikon okaze de la rekviemo de Gustavo Adolfo aŭ de duko Bogislav la 14-a). Fabricius ankaŭ famis kiel verkisto de edifaj ekleziaj kantoj (ekz. *Verzage nicht, du Häuflein klein*; ĝi troviĝas ankaŭ sur la Gustav-Adolf-fontano en Erfurto).

Fonto
-----

Artikolo "Fabricius, Jakob" de Gottfried von Bülow en: *Allgemeine Deutsche Biographie*, eldonis Historische Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, vol 6 (1877), p. 514–515, kio legeblas tie ĉi interrete.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 614309
* GND: 123361761
* LCCN: n92080703
* VIAF: 40284537
* ISNI: 0000 0000 7865 2800
* LIBRIS: 241165
* SUDOC: 196889634
* NKC: mzk2008469061
 |
**Hermann KUNZ** (naskiĝinta la 12-an de marto 1847 en Vetschau-Ogrosen, mortinta la 29-an de oktobro 1905) estis germana milito-verkisto kaj regimentestro.

Vivo
----

Kunz eniris en 1865 la Reĝan grenadista regimento nr. 7 kaj soldatis en 1866 en la Prusia-Aŭstria Milito kaj en 1870/71 en la Francia-Prusia Milito. Inter 1876 kaj 1882 li instruis taktikon en la kadeta korpuso kaj iĝis, post kiam li estis en 1882-84 kompaniestro de la 46-a regimento, ano de flanka sekcio de la Granda generalstabo. En 1886 Kunz estis kompaniĉefo de la 62-a regimento. En 1889 li memvole petis la retiriĝon elarmean.

Verkoj
------

Kunz verkis i.a. »Von Montebello bis Solferino« (1888); »Die Schlachten und Treffen des Krimkrieges« (1889); »Der Feldzug der ersten deutschen Armee im Norden und Nordwesten Frankreichs« (1889); »Der polnisch-russische Krieg von 1831« (1890); »Die Feldzüge des Feldmarschalls Radetzky in Oberitalien 1848 und 1849« (1890); »Der Feldzug der Mainarmee im J. 1866« (1890); »Die Schlacht von Wörth am 6. Aug. 1870« (1891); »Einzeldarstellungen von Schlachten und Gefechten des Krieges von 1870/71« (1891–96); »Die Schlacht von Noisseville am 31. Aug. und 1. Sept. 1870« (1892); »Die Zusammensetzung der französischen Provinzialarmeen im Kriege von 1870/71« (1892); »Die deutsche Reiterei in den Schlachten und Gefechten des Krieges von 1870/71« (1895); »Die Tätigkeit der deutschen Jägerbataillone im Kriege von 1870/71« (1896); »Die kriegerischen Ereignisse im Großherzogtum Posen im April und Mai 1848« (1899); »Kriegsgeschichtliche Beispiele aus dem deutschfranzösischen Kriege von 1870/71« (1897–1904); »1736 Themata für Winterarbeiten und Vorträge aus dem Gebiete der neuern Kriegsgeschichte« (Tria eldono 1900); »Taktische Beispiele aus den Kriegen der neuesten Zeit 1880–1900« (1901–02). Ĉio eldonitis en Berlino.

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 11. Leipzig 1907, p. 825-826 (tie ĉi interrete)
**Christo** [kristo] (aŭ plennome: Christo Vladimiroff JAVACHEFF, denaske bulgare *Христо Владимиров Явашев*) estas bulgardevena artisto, kiu je la 13-a de junio 1935 naskiĝis en la bulgara urbo Gabrovo kaj mortis la 31-an de majo 2020 en Novjorko. En Sofio li studis Pentradon, Skulptadon kaj Arkitekturon. En la jaro 1956 li uzis vojaĝon al Prago por fuĝi al Vieno, kaj post restado tie kaj en Ĝenevo li en 1958 ekloĝis en Parizo, kie li vivtenis sin ĉefe per la pentrado de portretoj.

**Jeanne-Claude** [ĵan klod] (aŭ plennome: Jeanne-Claude Marie ANDERSON) naskiĝis je la 13-a de junio 1935 (je la sama tago kiel Christo!) en Casablanca, Maroko kaj mortis la 18-an de novembro 2009 en Novjorko. Ŝi studis en Tunizio, poste venis al Francio kaj konatiĝis kun Christo, kiam li pentris portreton de ŝia patrino. Ekde la jaro 1959 ili vivas kune kaj laboras en multaj komunaj projektoj; ekde 1964 la paro vivas ĉefe en Novjorko.

Famon ili gajnis per la agado, kovri ĉiutagajn objektojn (ekz. seĝojn, skatolojn kaj botelojn) per ne-travideblaj plastaj materialoj. La objektoj de ilia arto baldaŭ tamen fariĝis pli kaj pli grandaj: En la jaro 1962 ili en la Pariza *Rue Visconti* starigis 4,30 m altan muron el bareloj, kiun ili nomis *Wall of Barrels – the iron kurtain* (= *Muro de bareloj – la fera kurteno*). Tiu ĉi kreaĵo, kiu plene okupis la 176 metrojn longan straton, estis ilia reago al la konstruo de la Berlina Muro unu jaron antaŭe.

Aliaj sensaciaj agoj estis i.a. la kovrado de roka marbordo en Aŭstralio en la jaro 1969; en 1985 la Pariza ponto *Pont Neuf* kaj en 1995 la Berlina *Reichstag* akiris dumtempan pakumon. La projektoj de Christo kaj Jeanne-Claude ofte estas tiel gigantaj, ke inter la ideo kaj la fina realigo ofte plurjara komunikado, konvinkado kaj preparado necesas. Ambaŭ ĝenerale perceptiĝas kiel ano de koncepta arto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Christo kaj Jeanne-Claude en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Christo kaj Jeanne-Claude en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* La oficiala TTT-paĝo de Christo kaj Jeanne Claude


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 6780
* GND: 1106581296
* VIAF: 137146937717513831233
* ULAN: 500386392
 |
**Dub mac Maíl Coluim** aŭ **Dubh mac Mhaoil Chaluim** (mortis en 967) estis reĝo de Skotlando. Li estis filo de Malkolmo la 1-a (Máel Coluim mac Domnaill) kaj sekvis al la trono kiam Indulf (Ildulb mac Causantín) estis mortigita en 962.

La *Kroniko* registras ke dum la regado de Dubh, la episkopo Fothach, plej probable episkopo de St Andrews aŭ de Dunkeld, mortis. La restanta raporto estas de batalo inter Dubh kaj Cuilén, filo de la reĝo Ildulb. Dubh gajnis la batalon, en kio Duchad, abato de Dunkeld, foje supozita esti prapatro de Crínán de Dunkeld kaj Dubdon, la mormaer de Atholl, mortis.

Estas dirite ke sia korpo estis kaŝita sub la ponto de Kinloss kaj la suno ne brilis ĝis ĝi estis trovita kaj entombigita. Eklipso kiu okazis la 10-an de julio 967 eble estas la origino de ĉi tiu historio.

Dubh havis almenaŭ unu filon, Kenneth la 3-a (Cináed mac Dub).

Referenco
---------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Dub, King of Scotland en la angla Vikipedio.* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 524123
* GND: 1023110180
* VIAF: 316482535
 |
**Christopher SMART** (n. la 11-an de aprilo 1722 – m. la 21-an de majo 1771), konata ankaŭ kiel "Kit Smart", "Kitty Smart", "Jack Smart", aŭ laŭ siaj plumnomoj "Mrs. Mary Midnight" (*"S-ino Maria Akuŝistino"*) kaj Ebenezer Pentweazle (*"Eben-ecer Mustelkaptita"*) estis angla poeto, kiu gajnis reputacion kiel frenezulo kiam lia bopatro, la eldonisto John Newbery, enkarcerigis lin en mensmalsanulejo (St. Luke's) dum pluraj jaroj. Li estis amiko i.a. de Samuel Johnson kaj Henry Fielding.

Dum la vivo Smart estis konata ĉefe kiel satira kaj polemika poeto, sed nuntempe lia reputacio baziĝas ĉefe sur du religiecaj poemoj, *A Song to David ("Kanto al Davido")* kaj *Jubilate Agno*, ambaŭ almenaŭ parte verkitaj dum lia enhospitaleco. *Jubilate Agno* restis neeldonita ĝis 1939, kaj ĝia eldoniĝo forte revivigis lian famecon, interalie pro muzikigita versio de Benjamin Britten. Li verkis ankaŭ porinfanajn verkojn kaj himnojn, kaj tradukis interalie la psalmaron. Krom la beletraj kaj religiaj motivoj, liaj poemoj temas ankaŭ pri liaj teorioj pri la naturo kaj lia apogo al angla naciismo.

Citaĵoj
-------

1. ↑  Mounsey 2001 p. 281

* Christopher Smart en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Christopher Smart en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 395662
* GND: 118905252
* LCCN: n50051100
* VIAF: 51703197
* ISNI: 0000 0001 0900 2860
* LIBRIS: 269970
* SUDOC: 028407318
* BNF: 120248330
* MBA: afe2df5f-1818-445f-854e-83ac6c455845
* NLA: 35504807
* NKC: mub2015891167
 |
**Jigme Dorji Wangchuck** (en la dzonka lingvo: , naskiĝis en Timbuo, Butano, la 2-an de majo 1929 – mortis e Najrobio, Kenjo, la 21-an de julio 1972) estis la tria reĝo de Butano, apartenante al la dinastio Wangchuck, inter la 27-a de oktobro 1952, tago kiam li sukcedis sian patron, la reĝo Jigme Wangchuck, kaj la 21-a de julio 1972, lia mortotago, sukcedita de sia filo Jigme Singye Wangchuck. Lia edzino estis la reĝino Ashi Kelzang Chhoedon Wangchuck.

Estis li kiu ekigis la moderniĝon de Butano, malfermante ĝin al la ekstera mondo, metanti finon al la feŭdismo kaj sklaveco, kaj liberigante ĉiujn servutulojn. Li permesis la eniron en Butanon de kelkaj modernaj inventaĵoj por faciligi la laboron de kamparanoj. Li fondis la Nacian Asembleon, konata kiel Tŝogdu, kiu iĝis la unua Parlamento de Butano, kaj en 1968 ankaŭ akceligis la kreadon de la unua Konsilio de Ministroj

Dum lia regado ankaŭ kreiĝis ekonomia evoluplano kiu daŭre aktivas en la lando, aliĝante al la plano Kolombo en 1962, kiu disponigas ekonomian helpon al la nacioj de suda kaj sudorienta Azio kaj Oceanio. Dum la 20 jaroj da regadoj, li konstruigis 1.770 km de ŝoseoj, ses hospitaloj kaj la lernejoj kreskis al 102. Li mortis pro koratako.

* Kategorio Jigme Dorji Wangchuck en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 371037
 |
sankta Chrodegang sur vitralo en Metz/Abbatiale Sainte-Glossinde
**Chrodegang** (ankaŭ: *Hruotgang*; naskiĝis ĉ. 715 en Haspinga govo, mortis la 6-an de marto 766 en Metz) estis aŭstrazia episkopo kaj sanktulo. Lia festo estas la 6-a de marto.

Vivo
----

Post trejniĝo en la benediktana klostro de Sint-Truiden li iĝis referendario de Karolo Martelo (kio estas certigita ĝis la jaro 741). Karlomano nomumis lin en 742 episkopo de Metz; daŭre li havis multe da influo je politikaĵoj. Kiel Bonifaco li antaŭenpuŝis reformojn ekleziajn en la Franka imperio. Pipino la pli juna sendis lin en 753 al papo Stefano la 2-a kiu sukcesis akompani la episkopon de Romo en la Frankan imperion. Pro tiomaj meritoj ricevis Chrodegang en 754 (mortojaro de Bonifaco) la paliumon.

Danke al impresoj gajnitaj en Romo li kreis kantoskolon en Metz por flegi la Gregorian ĉanton; krome li enkondukis tie la liturgion laŭ roma maniero (sur la sinodo de Quierzy). Li fondis respektive rekonstruigis la monaĥejojn de Gorze (apud Metz), de Lorsch kaj de Saint-Avold. Mortmemore li ja aktivis: en la t.n. preĝa ligo de Attigny (kiu fondiĝis post sinodo je Sainte-Vaubourg/*concilium Attiniacense*) lia nomo havas elstaran lokon.

Graveco
-------

La plej granda merito de Chrodegang estas la reformo de la kanonikaro por kiuj li kreis ordon-libron kun 34 ĉapitroj laŭ la modelo de benediktana regulo kiu nomiĝas *Regula canonicorum*. Ĝian enkondukon apogis kaj Pipino kaj Karlo la Granda. Ĝi ankaŭ aperas en la statutoj de Aachen de 816.

Por Chrodegang la kanonikoj vivu kune *(vita communis)* kun kelkaj privataj posedorajtoj. Ĉiutage ili kolektiĝu por ricevi instruadojn kaj ordonojn.

Verkoj
------

* *Regula canonicorum*, eldonis W. Schmitz, 1889; ankau ĉe: Migne, PL 89, kol. 1057-96 kaj 1097-1120.

Fontoj
------

* Sydow, Jürgen, "Chrodegang". Ĉe: *Neue Deutsche Biographie* 3 (1957), p. 250 (tie ĉi interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Chrodegang en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* ĉi-prie de la Sarlanda biografiaro
Hieronimo de Prago
**Jeroným PRAŽSKÝ** estis ĉeĥa filozofo, eklezia pensulo kaj reformisto.

Li naskiĝis en la jaro 1365, li mortis la 30-an de majo de 1416 en Konstanco.

Hieronimo de Prago devenis el Nova Urbo de Prago, li estis je kelke da jaroj pli juna ol Jan Hus, kun kiu li interkonatiĝis dum studado en Prago en altlernejo. En la jaro 1398 li finis la studadon kun titolo bakalaŭro kaj li forveturis por studi en Oksfordo. Ĉi tie li interkonatiĝis kun instruado de la angla reformisto John Wyclif kaj kiam li estis fininta la studadon, li alportis el Anglio verkaron de Wyclif. En la jaro 1403 li forveturis ĝis Palestino kaj Jerusalemo. Ekde la jaro 1407 Hieronimo de Prago agadis en la praga universitato. En la jaro 1410 li jam estis denove en Vieno, kie li estis malliberigita kaj kulpigita pro herezeco, sed li evitis al juĝo per fuĝo. Je du jaroj pli malfrue li partoprenis en pardon-biletaj ribeloj en Prago. La deziro ekkoni apartecojn de ortodoksa diservo alkondukis lin en la jaro 1413 ĝis Rusio kaj Litovio, li vizitis ankaŭ polajn landojn. Kiel protektanto de John Wyclif kaj Jan Hus li estis multfoje persekutata de inkvizicio, sed nur en majo de 1415 li estis malliberigita kaj juĝata. Li estis ŝtiparumita en la sama loko en bordo de Rejno netutan unu jaron post la ekzekuto kontraŭ Hus.

  

* Kategorio Hieronimo de Prago en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 39511
* GND: 118822659
* LCCN: n81040570
* VIAF: 120154359 2199147270684835700000, 120154359
* ISNI: 0000 0004 4928 1317, 0000 0004 4710 8123
* LIBRIS: 333744
* SUDOC: 073682950
* BNF: 110694611
* BPN: 38812196
* NLA: 35275417
* BIBSYS: 5016472
* NKC: jk01051509
 |
**Gisèle HALIMI**, naskiĝinta **Zeiza Gisèle Élise Taïeb** (naskiĝis la  27-an de julio 1927(nun 1927-07-27) en La Goulette (Tunizio), mortis la 28-an de julio 2020 en Parizo ) estis advokatino kaj franca feminista kaj politika aktivulino el tuniza origino.

Biografio
---------

Ŝi eniris en la advokataron de Tunizo en 1949 kaj daŭrigis sian karieron de advokato en Parizo en 1956.

Ŝi edziniĝis en dua edziniĝo, kun Paul Halimi, poste en tria edziniĝo kun Claude Faux, eks-sekretario de Jean-Paul Sartre kies amikino kaj advokatino ŝi estis. Ŝi estas la patrino de Jean-Yves Halimi, advokato, de Serge Halimi, direktoro de la gazeto "Le Monde diplomatique" kaj de Emmanuel Faux, ĵurnalisto en radiostacio "Europe 1".

Forte engaĝiĝinta en plurajn aferojn, ŝi aktivis por la sendependeco de sia lando Tunizio kaj ankaŭ por Alĝerio, ŝi publike malaprobis la torturojn fare de la franca armeo kaj defendis la aktivulojn de MNA (nacia alĝeria movado) persekutitajn de la franca justico. Ŝi kunsubskribis kun Simone de Beauvoir *Djamila Boupacha*, libron en kiu ŝi ricevis multajn apogojn kaj la partoprenon de famaj nomoj kiel Picasso, kiu faris la portreton de « Djamila Boupacha » ornamantan la kovrilpaĝon.

Sampense, ŝi prezidis enketkomisionon pri la usonaj militkrimoj en Vjetnamio. 

Feministino, Halimi subskribis en 1971 la solenan deklaron inter 343 virinoj kiuj deklaras sin abortintaj kaj postulas la liberan aliron al kontraŭkoncipaj rimedoj kaj al la libera aborto.

Kun Simone de Beauvoir, ŝi starigis en 1971 la feminisman movadon '"Choisir" ("Elekti" la kaŭzon de la virinoj) kaj aktivis favore al la nesankcio de la aborto.

Je la proceso de Bobigny en 1972 havanta tre egan reeĥadon, ŝi defendis neplenaĝulinon abortigintan sin post seksperforto. Ŝi uzis la proceson kiel tribunon kontraŭ la leĝo de 1920 (leĝo malpermesanta la antikoncipadon kaj la aborton). Tiu proceso kontribuis al la evoluado al la leĝo Veil en 1975 pri la libervola ĉesigo de gravedeco.

Elektita al la Nacia Asembleo de 1981 ĝis 1984 ŝi amarece konstatis, ke ŝiaj projektoj ne antaŭeniras tiel, kiel ŝi dezirus kaj denuncis «bastionon de la mizogineco ». Ŝia amendo stariganta kvoton da virinoj tamen estis aprobita preskaŭ unuanime fare de la deputitoj en 1982. La malsukcesiĝo de tiu amendo fontis el la Konstitua Konsilio, kiu konsideris ĝin kiel malhelpo al la voĉdon-libereco kaj al la libera esprimo de la nacia suvereneco.

Aliaj projektoj
---------------

??

Referencoj
----------

??

* Gisèle Halimi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Gisèle Halimi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 286907
* GND: 118894552
* LCCN: n50017915
* VIAF: 51690665
* ISNI: 0000 0001 1062 1749
* SUDOC: 029272017
* BNF: 11906728m
* NLA: 35162832
* NDL: 00442199
* BIBSYS: 90356437
* ICCU: IEIV037705
 |
**Eadbald** (m. 640) estis anglosaksa reĝo de Kent, Anglio, de 616 al sia morto.

Li heredis la regnon de sia patro Aethelberht kiu estis la unua anglosaksa reĝo kiu konvertiĝis al kristanismo.

Kontraste al sia patro, Eadbald estis pagano. Post lia surtoniĝo li edziĝis al la dua edzino de sia patro - tio estis ofta pagana kutimo por plifortigi pretendon al trono. Lia altroniĝo ege malplifortigis la kristanan eklezion. Tamen, laŭ la anglosaksa historiisto Bede, post kiam Eadbald spertis frenezecon li pentis, disiĝis de la dua edzino de Aethelberht, kaj konvertiĝis. Li edziĝis duan fojon, al Ymme, kiu eble estis merovida princino. Dum la 620-a jardeko lia fratino Aethelburg sendis siajn gefilojn por edukiĝi ĉe la merovida kortego. Verŝajne, krom diplomataj ligoj, komercado kun Francio ege gravis por la prospero de Kent.

Ekster Kent, Eadbald malpli potencis ol sia patro. Ekzemple li ne povis aranĝi la revenon de Mellitus al sia diocezo Londono. Tamen Kent restis grava regno, kaj Edwin (Northumbria) edziĝis al lia fratino Aethelburg.

Eadbald kaj Ymme havis almenaŭ du gefilojn:

* Eanswith, kiu fondis monaĥejon ĉe Folkestone, Kent
* Eorcenberht, kiu sekvis Eadbald kiel reĝo de Kent

* Kategorio Eadbald (Kent) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 286601
* GND: 102433720
* VIAF: 42231201
 |
**Cirill József HORVÁTH** [jOĵef horvAt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Horváth Cyrill József** estis hungara filozofo, profesoro, instruisto, verkisto, pastro, membro de Hungara Scienca Akademio ( korespondanta en 1834, ordinara en 1836, honora en 1868). Foje laŭ la ordena ortografio Cirill estis skribita: *Cyrill*. Lia frato estis Döme Horváth.

Cirill József Horváth  naskiĝis la 17-an de oktobro 1804 en Kecskemét. Li mortis la 5-an de novembro 1884 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Cirill József Horváth frekventis mezlernejojn en diversaj lokoj, kie li lernis ankaŭ germanan kaj slovakan lingvojn. En 1820 lo aliĝis al piaristoj. En 1822 li ekinstruis, en 1828 li pastriĝis. Inter 1830-1844 li instruis en Szeged, poste li estis direktoro en gimnazio. En 1848 li translokiĝis al Pest (urbo), kie li estris gimnazion, poste li instruis en la universitato.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Tyrus* (1834) - tragedio
* *Jolánta* (1839) - teatraĵo
* *Vetélytársak* (Rivaloj) (1850)
* *A filozófiai módszerek jelen állapotjáról* (Pri nuna stato de filozofiaj manieroj), (1867)
* *Horváth Cirill összegyűjtött szépirodalmi munkái* (1896)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio Cirill József Horváth en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 441925
* GND: 1012124487
* VIAF: 46753241
* ISNI: 0000 0001 1949 4600
 |
**James Hadley CHASE** (1906 - 1985) estis angla krimverkisto kaj suspensverkisto. Lia naskiĝnomo estis **René Lodge Brabazon Raymond**, sed ankaŭ estis konata per kelkaj aŭtoraj pseŭdonimoj kiel **James L. Docherty**, **Raymond Marshall**, **R. Raymond** kaj **Ambrose Grant**. Li estas konsiderita unu el la plej eminentaj verkintoj de la suspensfilmĝenro de ĉiuj tempoj kaj pli ol 50 el liaj libroj estis transformitaj en filmojn. 

Granda nombro da romanoj estis publikigita sub la nomo de Chase, plejparte kiel kioskaj krimrakontoj. La verkoj de Chase estas karakterizitaj per konciza, rapida intrigo kun malmultaj mediaj priskriboj kaj neniu nenecesa dialogo.

La ago en la plej multaj libroj okazas en fikciaj usonaj urboj, kiel Paradise City, kiu situas proksimume kvin mejlojn sude de Miamo, laŭ la libro *Consider Yourself Dead*. La urbo kaj ĝia komunuma polictrupo kun ĉefo Terrell kaj tro fervora detektivo Lepski aperas en, inter aliaj, *The Soft Center* (1964), *The Way the Cookie Crumbles* (*1965*), *Well Now, My Pretty* (*Dangerous double play*) (1967) kaj *There's Hipio sur la Aŭtovojo* (*There's a Hippie on the Highway*) (1970).

El la listo La 100 libroj de la 20-a jarcento laŭ Le Monde, lia *No Orchids For Miss Blandish* (1938) atingis la 89-an lokon.

Referencoj
----------

1. ↑  Obituary *Variety* 13 February 1985
2. ↑  Frank Northen Magill.  (1988) *Critical survey of mystery and detective fiction*. Salem Press. ISBN 0-89356-486-9.
3. ↑  Publishers' Association, Booksellers Association of Great Britain and Ireland.  (1982) *The Bookseller*. J. Whitaker.

Eksteraj ligoj
--------------

* James Hadley Chase ĉe Interreta filma datumbazo (angle)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 841923
* GND: 119303264
* LCCN: n50054853
* VIAF: 111676078
* ISNI: 0000 0001 2018 8862, 0000 0001 0815 6171
* LIBRIS: 45599
* SUDOC: 031269575
* BNF: 118962685
* ORCID: 0000-0001-6033-7885
* NLA: 35443987
* NDL: 00435786
* BIBSYS: 90055988
* NKC: jn19981000473
* ICCU: CFIV103413
* BNE: XX1083523 XX836130, XX1083523
 |
**Gizella DAPSY** [dapŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dapsy Gizella** estis hungara poeto, infanĝardenisto. Ŝia geedziĝa nomo estis *Rozsnyai Kálmánné* (komprenu: ŝia edzo estis *Rozsnyai Kálmán,*) ŝia pseŭdonimo estis **Nil**.

Gizella Dapsy  naskiĝis la 18-an de januaro 1885 en Hungara reĝlando en Losonc (nuntempa Lučenec en Slovakio), ŝi mortis la 30-an de aprilo 1940 en Nógrádverőce.

Biografio
---------

Gizella Dapsy akiris infanĝardenistan diplomon en Hódmezővásárhely en 1901. Post siaj studoj ŝi laboris en infanĝardeno en Szeghalom. Kun la edzo ŝi apartenis al amika rondo de Endre Ady, ŝiaj poemoj kaj noveloj aperis en la gazetaro. Dum la Hungara sovetrespubliko ŝi estis membro en la distrikta administracio, tial post la falo ŝi estis kondamnita. Ekde 1926 ŝi vivis en Nógrádverőce.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Zsúrvilág provincián* (1904)
* *Versek* (1905) - poemaro
* *Testamentom* (1925) - kolektitaj poemoj inter 1914–1924
* *Ady Endre az életben* (1928)
* tradukaĵoj de Fjodor Dostojevskij kaj Aleksandr Puŝkin

Memorigiloj
-----------

* strato en Szeghalom

Fontoj
------

* hungarlingva biografieto
**Konstantino la 2-a**, **Constantín mac Áeda** aŭ **Còiseam mac Aoidh** (naskiĝis antaŭ 879 – mortis en 952) estis reĝo de Skotlando de 900 ĝis 943. Li estis la filo de Aed, la kuzo de lia antaŭulo Donaldo la 2-a kaj de lia sekvanto Malkolmo la 1-a, al kiu li lasis sian reĝlandon pro abdiko por iĝi monaĥo. Li estis ankaŭ la nepo de Kenneth la 1-a. La regado de Konstantino la 2-a estas la dua plej longa en la historio de Skotlando.

Regado
------

La regado de Konstantino, kiel tiu de siaj antaŭuloj, estis markita kun la agoj de la Vikingaj regantoj establitaj en la insulo de Granda Britio kaj en Irlando, speciale de la dinastio Uí Ímair (tio estas, la nepoj de Ivar Ragnarsson, ankaŭ konata kiel Ímar). Dum la regado de Konstantino la regantoj de la sudaj reĝlandoj de Wessex kaj Mercia, du el la Anglosaksaj Heptarkoj kiuj pli malfrue finis  en la reĝlando de Anglio, etendis iliaj dominojn al nordo en la disputitaj teritorioj de Northumbria. Kvankam Konstantino alianciĝis kun la koncernaj monarkoj de la sudo kontraŭ la Vikingoj, sed pli malfrue konfliktiĝis kun siaj antiguos anglosaksaj aliancanoj.

La malvenko de Brunanburh malfortigis Konstantinon la 3-a kaj la reĝlandon mem. Iom da tempo post, inter 940 kaj 945 (en 943 laŭ Alex Woolf), li forlasis la reĝlandon al sia kuzo, Malkolmo, la filo de Donaldo la 2-a, kaj retiriĝis en Saint Andrews, kie li iĝus abato de Céli Dé antaŭ ol morti en 952 kaj esti entombigita tie.

Posteuloj
---------

Konstantino edziĝis en iu momento de sia vivo, sed oni konas nur la filojn kiujn ili havis:

* Unu filino, kies nomo estis perdita, kiu edziĝis kun Olafo la 3-a
* Guthrithson, reĝo de Dublin antaŭ 937 por establigi pli stabilajn rilatojn kun la Vikingoj de Irlando ;
* Cellach, kiu mortis en 937 pro vundoj dum la batalo de Brunanburh
* Indulf, kiu iĝis reĝo en 954.

Fontoj
------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikoloj Constantin II d'Écosse en franca  Vikipedio kaj Constantino II de Escocia en hispana  Vikipedio.*

* Kategorio Konstantino la 2-a (Skotlando) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 524392
* GND: 1013280172
* VIAF: 172624889
 |
**James MACPHERSON** (27-a de oktobro 1736 - 17-a de februaro 1796) estis skota poeto kaj aŭtoro de la verko *Ossian*, kiu estis eldonita en tri partoj inter la jaroj 1760 kaj 1763, kaj furoris en Eŭropo en la 18-a kaj 19-a jarcentoj.

Macpherson naskiĝis en Invertromie, studis en Aberdeen kaj Edinburgo, kaj iĝis instruisto en la skota ĉefurbo. Li vojaĝis tra la Alteja regiono de Skotlando, kolektante tradician materialon. *Fragmento*, la unua parto de la verko, aperis en 1760; la dua *Fingal* (la plej grava sekcio de la libro) en 1761; kaj la lasta: *Temora* en 1763. Li pretendis, ke *Ossian* estas traduko el la originala gaela lingvo, kaj kiam estiĝis dubo pri ĝia aŭtenteco, li prezentis falsan "orginalon", kiu fakte estis traduko lia de lia angla teksto.
Tiom estis la populareco de la verko, ke pluraj fremdlingvan tradukoj estis faritaj: en la italan (Cesarotti, 1764), en la germanan (1764), en la francan (1774), ktp. Eĉ hodiaŭ, de temp' al tempo aperas novaj versioj: en la japana (1971); kaj en la rusa (Juri D. Levin, 1983).

*Ossian* influis multajn verkistojn, poetojn kaj komponistojn, ekzemple: Goethe (*Werther*), Schiller, Hugo, Byron, Brahms kaj Mendelssohn. En 1974, okazis ekspozicio en Parizo pri *Ossian*, kaj osianaj societoj estis fonditaj en diversaj lokoj. En sia enciklopedia verko *The Companion to Gaelic Scotland*, la gaela poeto Ruaraidh MacThòmais skribas, ke Macpherson estis "nek tiom honesta kiom li pretendis, nek tiom inventema kiel asertis liaj kontraŭstarantoj". Plie, MacThòmais diras, ke en *Fingal*, oni povas rekoni almenaŭ dek du eltiraĵojn (el kiuj kelkaj estas sufiĉe longaj), en kiuj li uzis aŭtentikajn gaelajn baladajn fontojn. Bedaŭrinde, tamen, lia verko malbone influis la tro romantikan gaelajn skribaĵojn de la tiel nomata "Kelta krepusko" (angle: *Celtic Twilight*). Romantikismo ne estas natura karakterizo de la gaela poezio.

En 1773, Macpherson eldonis tradukon de la *Iliado*.

Vidu ankaŭ
----------

* Skotgaela literaturo
* Irlanda literaturo

* Kategorio James Macpherson en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 241039
* GND: 118781154
* LCCN: n50042738
* VIAF: 100201047
* ISNI: 0000 0000 8078 3068
* LIBRIS: 313827
* SUDOC: 027000648
* BNF: 11913832m
* ULAN: 500443156
* MBA: e8784b39-3f92-42ce-bac9-792df617dabe aba03ae8-ce89-4d26-91fd-66bde02c3ad3, e8784b39-3f92-42ce-bac9-792df617dabe
* NLA: 35320719
* BIBSYS: 90135028
* NKC: mzk2003202484
* ICCU: CFIV007190
* BNE: XX1387620
 |
Salome Alt (1589)
**Salome ALT**, ekde 1600 *Alt von Altenau*, (naskiĝinta la 21-an de septembro 1568 en Salcburgo, mortinta la 27-an de junio 1633 en Wels) estis la nekaŝita konkubino de la princo kaj arkiepiskopo Wolf Dietrich von Raitenau.

Vivo
----

Estante filino de riĉa komercisto kaj urba konsiliano ŝi iĝis la amikino de lia arkiepiskopa moŝto. Ŝi naskis dek kvin infanojn, de kiuj kvin tre frue mortis kaj du frokuliĝis. La gepatroj forpelis ŝin pro tio kaj la malamikoj de la ĉefepiskopoj uzis tiun ĉi rilaton por siaj celoj. Eble ŝi eĉ estis de luterana kredo kiel la patro.. En 1600 ŝi estis nobeligita.

Pro neeblo laŭleĝigi la rilaton Wolf Dietrich konstruigis por ŝi kastelon ekstere de la urbokerno nome *Kastelo Altenau* kun belaj ĝardenoj, kiu eknomiĝis pli malfrue Kastelo Mirabell post alikonstruoj faritaj laŭ ordono de arkiepiskopo Markus Sittikus von Hohenems.

En 1606 Salome von Alt transloĝiĝis al la loĝejo *Dietrichsruh* je Sigmund-Haffner-strateto tuj apud la arkiepiskopa rezidejo. En aŭgusto 1609 en Prago deklaris ŝin anino de la regna nobelaro lia imperiestra moŝto Rudolfo la 2-a kaj tiel ŝiaj infanoj ne plu estis taksataj bastardoj. Krome tiel pli facilis ŝia vigla partoprenemo en la vivo de la nobelaro de Salcburgo. En decembro 1609 donacis oni al ŝi la ejaron ĉe la malnova monerejo.

En 1610 ŝi ricevis Kastelon Seehaus je Petting. En 1611 ŝi kaj la infanoj iris al Flachau kie ŝi arestiĝis en la 27.10.1611 post la detronigo de Wolf Dietrich. Post interveno de kapitulanoj katedralaj ŝi liberiĝis kaj fuĝis al la kuzino Felicitas Alt al Wels. En 1612 ŝi rezignis pri obligacioj pagotaj de tirolanoj en favoro de la katedralkapitulo. Post la morto de Wolf Dietrich ŝi daŭre vestiĝis funebrokostume aĉetonte en 1622 en Wels ĉe la centra placo *(Stadtplatz 24)* domon sur kiu ĝis hodiaŭ videblas tri blazonoj.

Literaturo
----------

* Erwin H. Rainalter: *Mirabell. Der Roman einer Frau*. Paul Zsolnay, Wien 1941.
* Heinz Dopsch; Robert Hoffmann: *Salzburg. Die Geschichte einer Stadt* (dua eldono). Universitätsverlag Anton Pustet, Salzburg: 2008, ISBN 978-3-7025-0598-1.
* Eva Stahl-Botstiber: "Salome Alt und das Frauenbild ihrer Zeit." Ĉe: Salzburger Landesregierung Kulturabteilung (eld.): *4. Salzburger Landesausstellung – Fürsterzbischof Wolf Dietrich von Raitenau – Gründer des barocken Salzburgs", p. 55–58. Salzburg: 1987.*
* Eva Stahl: *Wolf Dietrich von Salzburg, Weltmann auf dem Bischofsthron*. Amalthea, Wien 1987, ISBN 3-85002-230-7.
* Sigrid-Maria Größing: *Um Krone und Liebe. Die Macht der Geschichte*. Amalthea, Wien 2008, ISBN 978-3-85002-649-9.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Salome Alt en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* eta mencio dum trasalcburga promeno

Notoj
-----

1. ↑  "Die Bürgersfrau und der Erzbischof"
2. ↑  Franz Martin ĉe *Salzburg Chronik*, Verlag Bergland-Buch, 1960

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 813267
* GND: 133652084
* VIAF: 38113168
 |
**James Miller** (naskiĝinta la 18-an de decembro 1968 en Haverfordwest, Pembrokeshire, Kimrio - pafmortigita dum realigado de dokumenta filmo la 2-an de majo 2003 en Rafah, Gaza Sektoro) estis sendependa brita ĵurnalisto kaj produktoro.

Cirkonstancoj de lia morto
--------------------------

Laŭ brita enketo, James Miller, kiu surhavis kuglorezistan veŝton kun grandaj literoj « TV », estis intence mortigita  en Rafah far israela soldato dum li faris dokumentan filmon titolitan **« Morto en Gaza »**.

Brita ĵurnalisto sin identiganta, kiel "Dan" deklaris ke « James Miller kaj aliaj du ĵurnalistoj svingis blankan flagon samtempe filmante ». « Ni estis plene videblaj por la trupoj, kun blanka flago kaj vestaĵoj markitaj per « *presse* » (reportero), tamen ili ekpafis, trafante James Miller », siaflanke raportis Abdel-Rahman Abdullah, sendependa palestina ĵurnalisto, kiu troviĝis surloke.

Tamen, en marto 2005, la israela armeo, fine de 18 monatoj da enketado, decidis ne kulpigi, pruvomanke, la leŭtenanton suspektitan pri respondeco de la mortigo.

James Miller estis patro de dujara knabo kaj kvinmonata knabino.

Morto en Gaza
-------------

La dokumenta filmo de James Miller, titolita « *Morto en Gaza* », ricevis plurajn premiojn, el kiuj tri Emmy Awards en Usono en septembro 2005, kaj tiu de la filmfestivalo pri la Homrajtoj « One World 2005 » en Prago en majo 2005.

Internaj ligoj
--------------

* Rachel Corrie
* Tom Hurndall
* Brian Avery
* Gaza Sektoro

Eksteraj ligiloj
----------------

* angle  mallonga biografio
* angle Israeli army refuses to discipline officer thought responsible for Miller's death Arkivigite je 2005-08-25 per la retarkivo Wayback Machine - IFEX
* angle titolo "filmisto murdita de soldato" artikolo el BBC News

Referencoj
----------

1. ↑  france Tri jarojn post la morto de la reĝisoro James Miller la brita enketo konkludas al murdo artikolo datita je la 7-a de aprilo 2006, el la retejo de Reporters sans frontières (konsultita je 2009-03-17)
2. ↑  angle  4 paĝoj pri la filmo kaj farintoj James Miller kaj reporteristino Saira Shah

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 279314
* GND: 1104761947
* LCCN: no2006023752
* VIAF: 5150214
* ISNI: 0000 0000 7724 9227
* BNF: 158885277
 |