recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Vilhelmo la 3-a fariĝis la nova angla reĝo post la Glora Revolucio.
La **Glora Revolucio** (angle *Glorious Revolution*), kelkfoje alinomata **Dua Angla Revolucio**, estis paca angla revolucio (1688-1689) kiu kaŭzis la eksigon de la reĝo Jakobo la 2-a kaj la alvenon de la filino de tiu ĉi, Maria la 2-a, kaj de ŝia edzo Vilhelmo la 3-a, princo de Oranje. La revolucio starigis novan, pli konstitucian kaj parlamentan monarkion, anstataŭe de la aŭtokrata reĝado de la Stuartoj.

La sampartianoj de Jakobo la 2-a, kiu malakceptis la novajn estrojn, ekhavis la kromnomon "Jakobitoj" (*Jacobites*). Inter ili estis multaj irlandaj aŭ skotlandaj katolikoj, kiuj estis venkegitaj okaze de la batalo de la Boyne (Irlando, 1690) kaj ĉe Glencoe en 1692 (Skotlando).

La Glora Revolucio estis unu el la plej gravaj okazaĵoj en la historio de Anglio. Ĝi indikis ke reĝo ne regus sen la volo de la popolo, kaj ke ĉiu provo trudi absolutan monarkion al Anglio en la stilo de Ludoviko la 14-a estis kondamnita al fiasko.

La Bill of Rights estas konsiderata orientilo en plifortigo de la potenco de parlamento kaj la senduba determino ke Anglio estas protestanta lando, kaj la dokumento daŭre estas utiligita kiel bazŝtono de brita juro. La fakto, ke la atingoj de la revolucio pasis sen sangoverŝado, donis al ĝi sian kromnomon - "la glora".

Vidu ankaŭ
----------

* Jakobitismo
* Magna Carta


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 107417
* GND: 4123297-5
* LCCN: sh85056805
* NDL: 00954208
* NKC: ph349213
 |
La **kristana preĝejo Ĉieliro de Nia Sinjoro** estas religia historia monumento en Hungario, en Baktalórántháza.

Historio
--------

En la iama Nyírbakta la unua preĝejo (la absido kaj la navo) supozeble estis konstruita en la 13-a jarcento. En 1519 la navo estis pligrandigita, krome ornama ŝtona enirejo kreiĝis. En 1597 jam la kalvinanoj profitis la preĝejon, sed en 1731 laŭ kompromiso la katolikoj rericevis ĝin. Baldaŭe ili konstruis turon, sed ankaŭ la navo pligrandiĝis, fine la ŝtona enirejo funkciis en la alia parto de la konstruaĵo. La orgeno alvenis en 1862. La turo estis renovigita en la 1830-aj jaroj, poste en 1938. Plena renoviĝo okazis ekde 1962, tiam oni malkovris gotikajn freskojn. Ili estas videblaj ekde 2010.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola sur tre malalta monteto en la urbomezo. La fasado konsistas nur el larĝa kvadrata turo, kie malsupre la enirejo funkcias. La navo estas iomete pli larĝa, ol la turo, sed fine la kvadrata absido denove estas iomete pli mallarĝa. Apud la sanktejo la sakristio situas. Interne la plej menciindaj malnovaj freskoj estas Kristo sur la kruco, Elizabeto de Hungario, Sankta Maria kun la malgranda Jesuo, Ladislao la 1-a (Hungario).

Fontoj
------

* hungare kun foto
* hungare kun foto
* hungare kun fotoj Arkivigite je 2015-06-10 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare
* hungare kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Nacia parko Cevenoj
La **Nacia Parko Cevenoj**, kreita la 2an de septembro 1970, lokiĝas en la sudorienta parto de Centra Montaro en Francio. La Centra zono okupas 91279-hektaran areon en departementoj Lozère kaj Gard kaj la ĉirkaŭa atingas 229726 hektarojn. Ĝi etendiĝas de Monto Aigoual (Egual') sude ĝis Monto Lozère (Lozer') norde kaj enhavas vastan kalkŝtonan altebenaĵon Méjean « Causse de Méjean » (meĵa'), kaj plurajn famajn altajn valojn : « Vallée française », « Vallée longue », ktp.
La cevena klimato suferas tri malsamajn influojn : kontinenta, mediteranea kaj oceana.

Pejzaĝoj kaj medioj
-------------------

Tiu parko estas la sola mezmonta en Francio. Tial tie ĉiam vivis homoj, kiuj influis la pejzaĝojn kaj kreis apartajn kaj diversajn vivkondiĉojn por plantoj kaj bestoj. Skulptita de generacioj de bredistoj kaj kultivistoj, ĝiaj pejzaĝoj spegulas homan laboron multjarcentan. Pludaŭrigi kamparajn laborojn ebligas konservi tiajn pejzaghojn, kaj mediojn kun ilia tiea vivantularo. Tiu estas unu el la parkmisioj.

Arbaroj
-------

La parko plie estas la plej granda arbara parko el la metropola Francio. Ege kontrastaj estas la arbaroj : oni povas trovi meditereneecajn kverkarojn el anzinoj (*Quercus ilex*) sur la suda malalta montoflanko, kaj mezmontajn kverkarojn el blankaj kverkoj (*Quercus humilis*) kaj montajn arbarojn el fagoj kaj abioj (*Fagus sylvatica* kaj *Abies alba*) sur alia flanko aŭ pli alte.

Flaŭro
------

En **Cevenoj** oni povas nombri 2650 speciojn de plantoj, inter kiuj 35 estas protektataj. La flaŭro estas riĉa pro la diversaj influoj kaj la vojkruciĝo de kvar flaŭraj kampoj: mediteranea, mezeŭropea, antlantika kaj iom alpa. 21 specioj estas endemiaj pro la aparta lokiĝo kaj la izoleteco de tiu regiono.

Faŭno
-----

La parko **Cevenoj** riĉas je 2410 bestospecioj.
La parka protektado ebligis naturan medirekoloniadon de multaj bestoj : Reĝa aglo, Lutro, Nigra pego, Tengmalm-strigo, Kadavrogrifo, Ridanta rano... En ĝi oni eĉ sukcese reenkondukis plurajn aliajn speciojn : Ansergrifo, Monaĥvulturo, Urogalo, Cervo, Kapreolo, Muflono, Kastoro. La parko havigis areon sur altebenaĵo Méjean por la protekto de kurioza besto, Ĉevalo de Przewalski. Tiu ĉevalo mongoldevena, neniam malsovaĝigita, iam vivis en la tuta Eŭropo kaj en la centraziaj ebenaĵoj. Ĝi preskaŭ tute malaperis, kaj en Cevenoj kelkaj readaptiĝas al sovaĝa vivo.

Vidu ankaŭ
----------

* Nacia parko

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Nacia parko Cevenoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala retejo de la parko Arkivigite je 2005-12-31 per la retarkivo Wayback Machine
* Les Cévennes Arkivigite je 2019-08-19 per la retarkivo Wayback Machine
La **granda sfinkso en Gizo** estas granda duone homa, duone besta statuo, troviĝanta en ebenaĵo de Gizo en Egiptio en okcidenta riverbordo de Nilo. Tio estas la plej granda statuo hakita el unu peco de ŝtono, kiu kiam estis kreita kaj ĝenerale oni kredas, ke ĝi estis kreita fare de antikvaj egiptoj en la 3-a jarmilo antaŭ nia erao.

Per kia nomo la antikvaj egiptoj nomis la Sfinkson, ni ĝis hodiaŭ ne scias. Ofta uzata nomigo *Sfinx* (*sfinkso*) estis kreita en la antikvo fare de grekoj kaj ĝi devenas el egipta vorto *seŝenpaĥ*, kiun eblas traduki kiel "bildo de vivanto". Tiu ĉi nomigo markis reĝajn statuojn en la kvara egipta dinastio, kvankam en Nova imperio ĝi estis pli multe kunigata kun Granda sfinkso. Egiptaj araboj uzis markigon Abul-Hol, kio signifas Patro de teruro.

Sfinkso en Esperanto
--------------------

En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome *Poemo de Utnoa* okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo *anoŭdo*. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el Ĉina Murego al insulo Srilanko. Poste aperas la japana pentristo Hokusajo kiu siavice montras aliajn mirindaĵon el Azio. Kaj poste venas la vico de Fidiaso, kiu montras mirindaĵojn el suda kaj centra Eŭropo kaj la venonta ĉiĉerono estas Maria Sklodovska, kiu montris al Utnoa la mirindaĵojn de centra kaj orienta Eŭropo. La venonta ĉiĉerono estas Akenatono kiu montras interesaĵojn el Afriko dekomence el Egiptujo, kaj kompreneble unu el ĉefaj rimarkindaĵoj estas la Sfinkso:

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** 
Jam ili pluvojaĝas kaj fluge venas Afrikon,
super Egipta grundo, la piramide roklarma.
-Jen kun lumturo luksa l'Aleksandria haveno,
impona konstruaĵo sur la insulo Faroso,
ĉe urbo kun skribrula biblioteko fiera,
kien pilgrime venos la scienculoj el ajna
mondregiono por ĉiubranĉaj studoj erudaj.
Baldaŭ ili alŝvebas al la sabloza Gizeo.
Inter kolonaj temploj, jen piramido Keopsa,
tiuj de Mikerinos kaj diokulta Kefreno,
brilantaj sub sunhelo per kalkoŝtona kovraĵo,
kaj la arkana Sfinkso, alrigardanta nenien,
saĝulo leonkorpa, nura kreanto de morgaŭ. **"** |

 |

Vidu ankaŭ
----------

* Gizo
* Sfinkso

Referencoj
----------

1. ↑  Abel Montagut, *Poemo de Utnoa*. Pro Esperanto. Vieno, 1993. ISBN 3-85182-007-X. 225 p. p. 121-122.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Granda sfinkso en Gizo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 220103
* LCCN: sh95005527
 |
**Madhubani,** hindie **मधुबनी** estas urbego kaj municipo en nordorienta Barato, en norda parto de la subŝtato Biharo, en kantono de Darbhanga, kie ĝi estas sidejo de la samnoma distrikto. La vorto "madhuban" signifas "arbaro de mielo", sed foje ĝi ankaŭ estas konata kiel "madhu"+"vaani" kun la signifo "dolĉa" "voĉo/lingvo". La urbego estas konsiderita kultura centro de la en:Mithila (region) en Barato havanta propran artan tradicion.

Video pri la loka arto

Demografio
----------

En 2011 Madhubani havis 164 156 da loĝantoj kun legopovo 71%.

Geografio
---------

Madhubani situas sur la nordhinda ebenaĵo en alteco 56 metrojn. Kantona sidejo Darbhanga troviĝas 28, ŝtatlimo de Nepalo 35, Sitamarhi 63, Saharsa kaj Muzaffarpur po 74, Begusaraj 103, subŝtata sidejo Patnao 125, Kolkato 480, ĉefurbo Delhio 910, Mumbajo 1587 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

La distrikto estis formita el parto de Darbhanga distrikto en 1972 kaj Madhubani tuj estis ties sidejo.

Templo en Madhubani

Ekonomio
--------

La urbo kaj distrikto Madhubani estas baze agrikultura. La ĉefkultivaĵoj estas rizoj, tritikoj, maizo, kaj similaj. La komercado kun Nepalo estas tre vigla pro la proksimeco.

Religioj
--------

En Madhubani vivas precipe hinduoj 68,5%, poste islamanoj preskaŭ 31%.

Lingvoj
-------

En Madhubani dominas la hindia, urdua kaj majtila lingvoj.

Edukado
-------

En Madhubani la plej altnivelaj instruadoj okazas en altlernejoj.

Trafiko
-------

Al Madhubani kuras po unu trairaj ĉef- kaj flankovojoj. La urbego akceptas fervojan linion el Nepalo, poste ligas ĝin al la nacia fervoja reto. La plej proksima flughaveno funkcias en Darbhanga.

Stacidomo en Madhubani

Vidindaĵoj
----------

* pluraj preĝejoj
* ekspozicioj pri la loka arto

Fontoj
------

* WikiTrans

Loka pentraĵo

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Barato |
La reĝino de Ŝeba en sia vojaĝo de Etiopio al Israelo.
**Kebra Nagast**, **Libro de la Gloro de la Reĝoj de Etiopio**, estas kroniko kiu pretendas esti historia, pri la reĝoj de Etiopio, kiu image reiras ĝis Meneliko la 1-a, filo de la reĝo Salomono kaj la reĝino de Ŝeba, kaj enhavas serion de tradicioj pri la etiopia monarkio.

Verkita en la geeza lingvo, ĝi estas konsiderata de la etiopaj kristanoj kaj la rastafarianismo kiel la vera historio de la origino de la salomona dinastio, samkiel la konvertiĝo de Etiopio al kristanismo. La plejmulto el la fakuloj tamen opinias ke temas pri kompilaĵo de ĉirkaŭ la jaro 1300 pri pli fruaj tradicioj.

Ĝi rakontas, kiel la reĝino de Ŝeba konatiĝis kun Salomono, kiel la Kesto de Interligo atingis Etiopion kun Menelik la 1-a, kiel la etiopoj, antaŭe adorantoj de la suno, la luno kaj la steloj iĝis adorantoj de la Dio de Izraelo, kaj kiel ili poste akceptis Jesuon kiel la atendita Mesio.

La unuaj ekspedicioj portugalaj al Etiopio (15a kaj 16a jarcentoj) konatigis la libron en Eŭropo, kaj aperis tradukoj en la precipaj eŭropaj lingvoj.
La **londona Freud-muzeo** estas muzeo dediĉita al Sigmund Freud, situanta en la domo kie Freud vivis kun sia familio dum la lasta jaro de sia vivo. En 1938, post eskapado de Nazia aneksado de Aŭstrio li venis al Londono tra Parizo kaj restis por mallonga tempo ĉe 39 Elsworthy Road antaŭ moviĝado al 20 Maresfield Gardens en la kvartalo Hampstead de Londono, kie la muzeo estas situanta. Kvankam li mortis jaron poste en la sama domo, lia filino Anna Freud daŭre restis tie ĝis sia morto en 1982. Estis ŝia deziro ke post ŝia morto ĝi estu konvertita en muzeon. Ĝi estis malfermita al publiko en julio 1986.

Freud daŭre laboris en Londono kaj estis ĉi tie ke li kompletigis sian libron de 1939 *Moseo kaj Monoteismo*. Li ankaŭ konservis sian praktikon en ĉi tiu hejmo kaj vidis kelkajn el siaj pacientoj por analizo. La ĉefornamaĵo de la muzeo estas la kanapo alportita de Berggasse 19, Vieno sur kiu liaj pacientoj estis petitaj diri kion ajn venis al ilia menso sen konscie elekti informojn, nomita la libera asocia tekniko de li.

La prezidanto de la muzeo estas *David Freud*, la pranepo de Sigmund Freud.

Estas du aliaj Freud-muzeoj, unu en Vieno (viena Freud-muzeo), kaj alia en Příbor, Ĉeĥio, en la domo kie Sigmund Freud naskiĝis.

Eksteraj ligiloj
----------------

* https://www.freud.org.uk/ Oficiala retejo (angle)

* Kategorio Londona Freud-muzeo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Andor Mészáros** [mEsAroŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Mészáros Andor Ákos** [Akoŝ] estas hungara historiisto, altlerneja instruisto.

Andor Mészáros naskiĝis la  13-an de septembro 1971(nun 1971-09-13) en Budapeŝto.

Biografio
---------

Andor Mészáros maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1991, poste li akiris diplomon MSc en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1999. Li instruis inter 1992-2005 en Katolika Universitato Péter Pázmány, inter 2004-2020 en Universitato Loránd Eötvös kaj Universitato de Konstantino Filozofo en Nitra. Li akiris sciencan gradon Ph.D. en 2008, lia habilitiĝo okazis en 2020. Lia ĉeftemo estas historio de Mez-Eŭropo ekde fino de la 18-a jarcento. Lia edzino naskis trifoje.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Magyarországi diákok a prágai egyetemeken 1850-1918.* (2001)
* *Bevezetés Közép-Európa kultúráiba.* (kunaŭtoro, 2008)
* *A mai Csehország. Bevezetés a Cseh Köztársaság tanulmányozásába.* (2013)
* *Hungarika ve sbírkách PNP.* (2018)

Fontoj
------

* datenoj hungare
* datenoj angle

Referencoj
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 832898
* GND: 1160945101
* LCCN: no2002059683
* VIAF: 31665461
* ISNI: 0000 0000 8217 2738
* SUDOC: 080133193
* NKC: xx0124666
 |


* Portalo pri Biografio
Intajlo en egipta sigelo. Luvro.
**Intajlo** estas ĉiu malmola ŝtono gravurita en vakuo, speciale tiu uzita kiel sigelo. La fajnaj ŝtonoj uzataj tiucele estas ofte agatoj, karneoloj, smeraldoj, ametistoj, grenatoj kaj lazuritoj.

La arto produkti kameojn kaj aliajn similajn objektojn kiaj intajloj estas nomata gliptiko (de la greka *glypho*, gravuri) kaj estas speciala fako de la skulptarto. La produktaĵoj de la gliptiko utilis el pratempoj de la Historio por fabriki sigelojn, ornamaĵojn kaj religiajn objektojn aŭ proprajn de superstiĉo.

Laŭ Francisko Azorín **intajlo** estas *Konkave gravurita gemo, uzata kiel sigelilo aŭ kiel ornamo.* Li indikas etimologion el la latina *intalio* el *en + talliare* (tajli).

Vidu ankaŭ
----------

* Gliptiko
* Kameo

Notoj
-----

1. ↑  RAE: entalle
2. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 93.
3. ↑  Azorín, samloke.

* Kategorio Intajlo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Preĝejo Sankta Andreo** estas unika romkatolika historia monumento en Hungario, en vilaĝo Tornaszentandrás.

Historio
--------

En la 1100-aj jaroj germanaj ministoj alvenis el Tirolo por minadi ferojn en la apudaĵo. Ili konstruis la romanikan kirkon laŭ kutimoj en Tirolo en la 12-a jarcento, la unua mencio okazis nur en 1283. En la 1200-aj jaroj ĝi pligrandiĝis per gotikaj partoj. En la 14-a jarcento la navo estis pligrandigita per pli larĝa kvadrata parto. Dum dominado de la turkoj la preĝejo ruiniĝis, poste en la 1720-aj jaroj la loĝantoj konstruis lignan kapelon kun sonorilostablo, post 2 jardekoj la ruina konstruaĵo barokiĝis kaj oni alkonstruis sakristion. La pentrita galerio kaj la predikejo estis faritaj en fino de la 18-a jarcento. Ekde 1810 la preĝejo havas parohan titolon. En 1907 la orgeno alvenis. En 1971 plenaj renovigaj laboroj komenciĝis. Laŭeble la mezepokaj partoj estas videblaj ankaŭ nun.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola en rando de la vilaĝo sur pinto de monteto. En Hungario nur tie estas videbla ĝemelaj absidoj. Tio estas 2 absidoj apude, la unua estas dediĉita al Sankta Barbara, la alia al Sankta Andreo. La restintaj freskoj prezentas vivojn de Sankta Andreo, apostoloj, Stefano la 1-a (Hungario) kaj Ladislao la 1-a (Hungario).

Kermeso okazas en la 30-an de novembro.

Bildoj pri Placo SzabadságVido al la preĝejo
Flanko de la preĝejo
La malantaŭa parto
La ĝemelaj absidoj
La absidoj interne

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj Arkivigite je 2017-08-29 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj Arkivigite je 2017-08-29 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**József Marton** [jOĵef], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Marton József** estis hungara literaturhistoriisto, altlerneja instruisto.

József Marton naskiĝis la  1-an de aŭgusto 1873(nun 1873-08-01) en Kiskomárom (nuntempa parto de Zalakomár), li mortis la 5-an de januaro 1917 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Marton maturiĝis en cisterciana gimnazio en Pécs en 1894, poste li aliĝis al la premonstratoj en Csorna. Li studis en seminario de Szombathely, sed en la lernojaro 1897 li ankaŭ instruis en gimnazio. Li pastriĝis en 1899 kaj akiris pedagogian diplomon en Scienca Universitato de Budapeŝto en 1903, poste li instruis precipe en gimnazio en Budapeŝto ĝis sia morto. Libertempe li okupiĝis ankaŭ pri literaturo.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Miau és Vauvau. Képes gyermekversek.* (1898)
* *M. Voltaire, m. enciklopedisták.* (1900)
* *A katholikus papság a magyar irodalomban.* (1902)
* *Emlékbeszéd 1848. III. 15-éről* (1903)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio legebla pli malsupre

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 832721
 |



* Portalo pri Biografio
**István Sándor GAÁL** [iŝtvAn ŝAndor gAl], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gaál István Sándor** (naskiĝis la 22-an de februaro 1924 en Budapeŝto, mortis la 17-a de marto 2016) estis hungara-usona matematikisto, profesoro. Lia nomo estas en Usono **Steven Alexander Gaal**. Li apartenas al la granda kvinopo de hungaraj matematikistoj, kiuj finis la lernadon en 1947 kun János Aczél, Ákos Császár, László Fuchs kaj János Horváth (matematikisto).

Biografio
---------

István Sándor Gaál frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li doktoriĝis (Ph.D) en 1947 en Scienca Universitato Péter Pázmány, sed li tiutempe li estis asistanto en Scienca Universitato de Szeged. En 1948 li iris al Parizo, kie li laboris en Institute for Advanced Study kaj li konatiĝis kun francaj matematikistoj. Post jaroj li translokiĝis al Usono, kie li instruis en diversaj universitatoj (Princeton (Nov-Ĵerzejo), Universitato Yale, Universitato de Minesoto, ktp). Li estis nomumita docento en 1961, poste universitata profesoro. Li emeritiĝis en 1993. Lia edzino estis same matematikisto, sed aŭstro.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Linear Analysis and Representation Theory* (1973)
* *Point Set Topology* (1964, 2009)

Fontoj
------

* helpe de WikiTrans


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 563507
* GND: 1074718496
* LCCN: n88681431
* VIAF: 71931338
* ISNI: 0000 0001 0986 2887
* SUDOC: 092108563
* NKC: mub2010591813
 |
La **ponto Aleksandro la 3-a** (franclingve *Pont Alexandre-III*) estas unu el la plej belaj pontoj de Parizo, kaj estas klasifikita kiel franca "monumento historia" ekde 1975. Ĝi trapasas la Sejnon inter la 7-a kaj la 8-a arondismentoj, kaj estis donacita al Francio de la caro Aleksandro la 3-a por la pariza internacia ekspozicio de 1900.

Ĝi estas metala, 40-metrojn larĝa ponto, kiu konsistas el unu sola, 107-metrojn longa arko.

Historio
--------

La ponto celis fariĝi la simbolo de la franca-rusa amikeco, traktadita inter Aleksandro la 3-a kaj la prezidento de la Respubliko Sadi Carnot. Ĝi situas fronte de la granda placo antaŭ la hotelo de la Invalidoj, kiun ĝi kunigas al la Malgranda Palaco kaj Granda Palaco sur la dekstra bordo, ankaŭ konstruitaj por la ekspozicio de 1900.

La konstruadon de la ponto oni komisiis al la inĝenieroj Jean Résal kaj Amédée d'Alby, sed ankaŭ al la arkitektoj Cassien-Bernard kaj Gaston Cousin. La unua ŝtono estis fiksita de la caro Nikolao la 2-a en 1896 (filo de Aleksandro la 3-a), kaj la ponto estis inaŭgurita en 1900 okaze de la internacia ekspozicio.

Sur kolono ĉe la dekstra bordo, legeblas :
« *La 14-an de aprilo 1900, Émile Loubet, Prezidento de la franca Respubliko, malfermis la internacian ekspozicion kaj inaŭguris la ponton Aleksandron la 3-a.* »

Galerio
-------

Vidu ankaŭ
----------

* Ponto
* Parizo
* Universala Ekspozicio de Parizo (1900)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ponto Aleksandro la 3-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Ponto Aleksandro la 3-a ĉe "Structurae"
* Bildoj ĉe la TTT-ejo photoenligne.free.fr

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPontoj de Parizo |
| --- |
| 
1. Ponto amont
2. Ponto National
3. Ponto de Tolbiac
4. Ponteto Simone-de-Beauvoir
5. Ponto de Bercy
6. Ponto Charles-de-Gaulle
7. Viadukto de Austerlitz
8. Ponto de Austerlitz
9. Ponto Sully
10. Ponto de la Tournelle
11. Ponto Marie
12. Ponto Louis-Philippe
13. Ponto Saint-Louis
14. Ponto de l'Archevêché
15. Ponto au Double
16. Ponto d'Arcole
17. Petit-Pont
18. Ponto Notre-Dame
19. Ponto Saint-Michel
20. Ponto au Change
21. Ponto Neuf
22. Ponto des Arts
23. Ponto du Carrousel
24. Ponto Royal
25. Ponteto Léopold-Sédar-Senghor
26. Ponto de la Concorde
27. Ponto Aleksandro la 3-a
28. Ponto des Invalides
29. Ponto de l'Alma
30. Ponteto Debilly
31. Ponto d'Iéna
32. Ponto Bir-Hakeim
33. Ponto Rouelle
34. Ponto de Grenelle
35. Ponto Mirabeau
36. Ponto du Garigliano
37. Ponto aval
 |

 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Vellismo** estas politika ideologio kaj politika movado naskita ĉefe en Italio en 2020. La ĉefaj trajtoj de vellismo estas la ŝtatema koncepto pri ŝtato kaj ekonomio, la abolicio de libera merkato kaj liberala naciismo.

Historio
--------

La idearo de Vellismo naskiĝis en la fruaj monatoj de 2020. La unuaj *Vellisti* venis ĉefe el ekstremdekstraj grupoj, dum aliaj ankaŭ estas antikvaj moderuloj en la centro. La unua movado pri velllisma ideologio fondita en Italujo, estas la Itala Unio de *Vellisti*.

Ideoj
-----

Vellismo predikas liberalan naciismon, tio estas tre socia formo de naciismo, en konkurenco kun la origina naciismo. En la ekonomia sfero, oni predikas preskaŭ totalan emfazon al la privataj posedaĵoj de la civitanoj, konsiderataj sanktaj. Vellismo malakceptas ĉiun formon de libera merkato kaj kapitalismo, simile kun komunismo. Vellismo ankaŭ amas sekularan staton, totalan egalecon inter civitanoj kaj laŭleĝan aborton, same kiel memmortigon. Vellismo ankaŭ donas rajtojn al GLAT-komunumo, respektante la genezon de la natura familio.
**Kindertotenlieder** (Lidoj pri mortintaj infanoj) estas lidociklo de Gustav Mahler, kiun li komponis inter 1901 kaj 1904 laŭ tekstoj de samnoma kolekto de Friedrich Rückert.

Indikoj
-------

Ensemblo: Meza kantvoĉo (mezosoprano/baritono) kaj orkestro

La unua prezentado okazis la 29-an de januaro 1905 en Vieno sub direktado de la komponisto kun Friedrich Weidemann kiel soloisto. Kvar el siaj Rückert-Lieder Mahler unuafoje prezentis en la sama koncerto. La unua eldono aperis samjare.

Prezentado daŭras ĉ. 20 minutojn.

Fono
----

Ekde 1900 la lidkomponado de Mahler sin dediĉis al tekstoj de Friedrich Rückert. Ĉi tiu verkis kolekton de 428 poemoj pri mortintaj infanoj mallonge post la morto de du el siaj gefiloj. El tiuj Mahler elektis kvin tekstojn por muzikigo. Mahler havis 11 gefratojn, el kiuj ses mortis infanaĝe. En 1901 li komponis la lidojn unu, tri kaj kvar, en 1904 la duan kaj kvinan. La unua lido staras en d-minoro, la lasta en D-maĵoro. La ciklo harmonie do kondukas al solvo.

Lia edzino Alma ne povis kompreni, ke li en 1904, dum kiam liaj gefiloj gaje ludis en la ĝardeno, komponis siajn Kindertodtenlieder-ojn pri tekstoj de Friedrich Rückert, kiujn tiu ĉi verkis post la morto de siaj infanoj.

Maria-Anna, filino de Mahler, mortis en 1907 pro skarlato-difterio.

Strukturo
---------

1. Nun will die Sonn' so hell aufgehn
2. Nun seh' ich wohl, warum so dunkle Flammen
3. Wenn dein Mütterlein tritt zur Tür herein
4. Oft denk' ich, sie sind nur ausgegangen
5. In diesem Wetter, in diesem Braus

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kindertotenlieder (Mahler) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Ekestohistorio kaj analizo Arkivigite je 2007-10-08 per la retarkivo Wayback Machine PDF (283 kB)
* Germanaj lidotekstoj kun angla tradukaĵo Arkivigite je 2009-01-05 per la retarkivo Wayback Machine PDF (134 kB)
* Nototeksto, publikigita far William and Gayle Cook Music Library Arkivigite je 2008-05-16 per la retarkivo Wayback Machine der Indiana University School of Music
* Kindertotenlieder (MIDI)
* Kindertotenlieder (Mahler): Liberaj muziknotoj por elŝuti de International Music Score Library Project.
* Péter Fülöp: Diskografio Arkivigite je 2012-02-08 per la retarkivo Wayback Machine (ekstraktita la 17-an de junio 2009)
**László Mezey** [lAslO mezei], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Mezey László** estis hungara bibliotekisto, literaturhistoriisto, altlerneja instruisto.

László Mezey naskiĝis dum la Kalistefa revolucio la  5-an de decembro 1918(nun 1918-12-05) en Eger, li mortis la 14-an de aprilo 1984 en Budapeŝto.

Biografio
---------

László Mezey maturiĝis en cisterciana gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li studis en Romo, sed sen diplomo li hejmenvenis. Ekde 1939 li studis en Scienca Universitato Péter Pázmány kaj li doktoriĝis en 1944, pli poste li instruis en mezlernejo. Inter 1947-1954 li laboris en Universitata Biblioteko (Budapeŝto), inter 1954-1958 en literatura instituto, inter 1958-1963 en Tutlanda Biblioteko Széchényi, fine de 1963 ĝis sia morto li estis paleografo en akademia esplorgrupo. Pli frue, jam ekde 1948 li prelegis en Universitato Péter Pázmány. Li doktoriĝis en 1969 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li ricevis premion en 1964.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Magyar századok* (1948)
* *Irodalmi anyanyelvűségünk kezdetei az Árpád-kor végén* (disertaĵo, 1955)
* *Középkori magyar írások.* (1957)
* *Codex Albensis* (kunaŭtoro, 1963)
* *Deákság és Európa*. Budapest, 1979. (akad. dri ért.)
* *Fragmenta latina codicum in Bibliotheca Universitatis Budapestinensis* (1983)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio legebla en la 553-a paĝo

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 832926
* GND: 1055088091
* LCCN: n80004437
* VIAF: 67066574
* ISNI: 0000 0001 0858 2621
* SUDOC: 02666433X
* BNF: 11886982f
* BIBSYS: 6019530
* NKC: mub2015872352
* BNE: XX962576
 |



* Portalo pri Biografio
**Arkadiusz Protasiuk** (naskiĝis la 13-an de novembro 1974 en Siedlce, mortis la 10-an de aprilo 2010 en Smolensk) – pola aviadisto, kapitano piloto de la Pola Militistaro.

Kiel infano translokiĝis kun la familio de la naskiĝloko al Ząbkowice (la kvartalo de Dąbrowa Górnicza), kaj poste al Olkusz. En 1993 iĝis abituriento de aviada liceo en Dęblin. En 1997 kun distingo finis samloke Superan Oficiran Lernejon de Aer-Fortoj. Samjare ekservis en la 36-a Speciala Regimento de la Transporta Aviado, ekde 2008 komandanto de la skipo de Tu-154M. Li estis piloto de la majstra klaso, posedis rajtigon flugi tage kaj nokte kiel komandanto en aviadiloj Tu-154M kaj Jak-40. Li ĝenerale traflugis 3531 horojn, en la aviadilo Tu-154M - 2907, en tio kiel komandanto - 445. En 2005 finis teorian kurson por la licenco de ATPL(A) (Airline Transport Pilot License), pretiganta fari internaciajn flugojn.

Arkadiusz Protasiuk finis en 1999 politikologion ĉe la Universitato de Varsovio. En 2003 postdiploman studon ĉe la Kibernetika Fakultato de Militista Teknika Akademio pri la eŭropa projekto kaj nacia sekureco.

La 12-an de aŭgusto 2008 estis la dua piloto kun prezidento Lech Kaczyński fluganta al Kartvelio. Dum la flugo ambaŭ pilotoj rifuzis ŝanĝi alteriĝ-lokon de Ganĝa en Azerbajĝano al Tbiliso.

Komence de 2010 ĉeestis humanitaran helpon al viktimoj de la tertremo en Haitio en 2010. Revenante sukcese alteriĝis sur armea aviadilejo en Varsovio kun damaĝita stirilo en Tu-154M n-ro 101. Februare 2010 kun la skipo estis distingita de generalo Andrzej Błasik.

Pereis la 10-an de aprilo 2010 dum la flugo al Smolensk por omaĝi la 70-an datrevenon de la masakro de Katin
**Lajos Papp** [lajoŝ pap], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Papp Lajos** estis hungara komponisto, muzikinstruisto. (Supozeble li estis ankaŭ germano, sed fonto ne mencias ĝin.)

Lajos Papp  naskiĝis la 18-an de aŭgusto 1935 en Debrecen (Hungario), li mortis la 17-an de januaro 2019 en Oldenburg (Germanio).

Biografio
---------

Lajos Papp frekventis konservatorion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt en 1960. Liaj plej gravaj instruistoj estis Ferenc Szabó (komponisto) kaj László Somogyi (dirigento). Ĝis 1968 li instruis en muziklernejo en Budapeŝto, poste li komponis. Stipendio ebligis al li studi en la majstraj klasoj de de:Klaus Huber (Komponist) kaj Helmut Lachenmann en Bazelo de 1971 ĝis 1973, poste li vivis kun sia familio en Oldenburg kiel muzikinstruisto en la urbo. Li komencis verki lernolibron pri pianludo en 1965, li finis ĝin en 1971, kaj estis publikigita post plena revizio en 1995.

Pedagogiaj laboroj (elekto)
---------------------------

* Starting the Piano, 1969
* Drei Klavierstücke, 1970
* 22 kleine Klavierstücke, 1985
* Das Klavier-ABC, 1-2, 1994/1995

Aliaj komponaĵoj
----------------

* Dialogo per pianoforte e orchestra, 1965
* Vier Stücke für Violoncello, 1973 (por violonĉelo)
* Ungarische Variationen für Violine und Klavier, 1985/1998 (por violono kaj piano)
* 44 leichte Stücke, 1990 (por akordiono)
* Ungarische Weihnachtslieder für zwei Violinen, 1995 (por 2 violonoj)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* aŭdebla komponaĵo

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 647953
* GND: 134716396
* LCCN: no88001056
* VIAF: 7807338
* ISNI: 0000 0001 0938 9209
* SUDOC: 031323715
* BNF: 12256086t
* MBA: 34177b3c-fa61-46c0-935b-1b46fbf70252
* NKC: kv2006277193
 |
En la gastejo
Skulptaĵoj ĉe la sobeniro al la kelo en la Mädler-butikumarkado
La **Kelo de Auerbach** (germane: *Auerbachs Keller*) estas la plej konata kaj dua plej maljuna restoracio en Lepsiko, datiĝante al minimume la unua duono de la 15-a jarcento. Ĝi jam estis unu el la plej gravaj gastejoj de la grandurbo ekde la 16-a jarcento kaj estas priskribita en la unua parto de la verko Faŭsto de Johann Wolfgang von Goethe kiel la unua loko de kie Mefisto iras kun Faust je vojaĝoj.

La kelo de Auerbach situas sub Mädlerpassage, butiku-arkado, en Grimmaische Straße nr 2 en la historia distrikto de Leipzig proksime de la ĉefa bazaro. La restoracio havas kvin historiajn manĝoĉambrojn: Fasskeller, Lutherzimmer, Goethezimmer, Alt-Leipzig kaj, ekde 1913, Großer Kelle. Ekzistas ankaŭ la Mephisto-trinkejo sur la etaĝo pli supra por havigi al si trinkaĵojn.

Historio
--------

La gastejo unue estis menciita en historia arkivo datita de 1438. Ĝia nuna nomo venas de la origina posedanto, la Leipzig-urbokonsilisto, profesoro pri medicino kaj rektoro de la universitato Heinrich Stromer, kiu estis familiare nomita drp Auerbach laŭ lia naskiĝloko, la urbo Auerbach. Li estis la persona kuracisto de la princelektisto saksia kiu donis al li la rajton establi la gastejon en dankemo por fidelaj servoj.

Goethe ofte vizitis la Kelon studante en Leipzig (1765-68) kaj nomis ĝin lia favorata gastejo. Li vidis tie du pentraĵojn sur ligno originantaj de 1625. Unu priskribis kunvenon festena de Faust kun studentoj kaj la alia montras lin rajdi eksteren la pordon kun vinbarelo. Goethe jam konis la Faust-legendon de sia juneco, ekde la vido de la pupspektaklo Dr. Faust, kiu ofte faritis ĉe lokaj stratfoiroj. La sceno "Auerbachs Keller" en lia verko estas lia literatura monumento kaj al ŝatata studenta taverno kaj al la grandurbo, kvankam ironia. Laŭ legendo, la alĥemiisto Johano Georgo Faŭsto siatempe rajdis sur vinbarelo disde la kelo al la strato kion povis ebligi nur diabla forto.

Inter 1912 kaj 1913 multe de la Kelo de Auerbach estis rekonstruita kaj vastigita kiel parto de la malkonstruo de la mezepoka konstruo super ĝi kaj la konstruo de la Mädler-arkadoj. Ĝi estis remalfermita la 22-an de februaro 1913, kio ankaŭ estas la dato kiam la du skulptaĵoj "Mephisto kaj Faust" kaj "Sorĉitaj studentoj" estis poziciigitaj ĉe la enirejo de la gastejo. Tiuj estis gisitaj fare de Traugott Noack (1865-1941).

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Auerbachs Keller en la angla Vikipedio.*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kelo de Auerbach en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hejmpaĝo de la restoracio
**Kleanto** (301-232 aŭ 252 a.K.), Stoika filozofo, naskiĝis ĉe Assos, urbo en Troado. Li originale estis boksisto.

Kun nur kvar draĥmoj en lia posedo li venis al Ateno, kie li aŭskultis al la prelegojn de Krates la Cinikulo, kaj poste al tiuj de Zeno, la Stoikisto. Li subtenis sin laborante nokte kiel akvo-portanto por ĝardenisto. Lia pacienca eltenado, aŭ eble lia malrapideco, gajnis por li la titolo "la Azeno"; sed ĉe la morto de Zeno en 263, li iĝis la estro de la lernejo. Li daŭris, tamen, subteni sin per la propra man-laborado.

Inter la studentoj de Kleanto estis lia sukcedanto, Krizipo, kaj Antigonus Monophthalmus. La maniero de lia morto estis tipa de li. Danĝera ulcero devigis lin fasti dum iu tempo. Poste, li daŭris la faston, dirante ke, ĉar le jam estis irinte duonvoje al la morto, li ne ĝenus sin reveni.

Kleanto produktis malmulte kiu estis originala, kvankam li skribis ĉirkaŭ 50 verkojn, el kiuj ni havas fragmentojn. La plej grava estas granda parto de la Himno al Zeŭso. Li kredis ke la suno estis la loĝejo de Dio. Virteco, li instruis, estas vivo en akordo kun naturo, sed plezuro ne estas en akordo kun naturo. Li faris novan teorion pri la individuan ekzistaĵon de la homa animo: le kredis ke la grado de vitaleco post la morto dependas de la grado de ĝia vitaleco en ĉi tiu vivo.

* Kategorio Kleanto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 58950
* GND: 118834606
* LCCN: nr93016745
* VIAF: 103158790620638851290, 85237878, 2011159474074127660800, 525159474048127660880, 263510611, 291261674, 74003541, 8151160668370003560002 31867941, 103158790620638851290, 85237878, 2011159474074127660800, 525159474048127660880, 263510611, 291261674, 74003541, 8151160668370003560002
* ISNI: 0000 0000 6299 1453
* LIBRIS: 321185
* SUDOC: 035575506
* BNF: 134846623
* BIBSYS: 90527276
* NKC: uk2006305266
* ICCU: RMLV038932
* BNE: XX1189205
 |
Jevgeni Kafelnikov kaj Jarkko Nieminen en Margaret-Smith-areno. (En la fono: Rod-Laver-areno, la centa korto)
Rod-Laver-areno (Centa korto)
La teniskonkurso ***Australian Open*** (**Aŭstralia malferma ĉampionado**) estas tenisturniro en Aŭstralio. Ĝi apartenas al la grandaj kvar turniroj de Granda Ŝlemo kaj okazas dum du semajnoj en januaro en Melburno, la dua plej granda urbo de Aŭstralio.

Grandŝlemaj Tenis-turniroj| Turniro | Loko | Ekde | Monato | Surfaco |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Australian Open | Melburno | 1905 | januaro | malmola korto |
| French Open | Parizo | 1891 | majo/junio | sablo |
| Wimbledon | Londono | 1877 | junio/julio | gazono |
| US Open | Novjorko | 1881 | aŭg./sept. | malmola korto |

La *Aŭstralia Malferma*, fondita en 1905 kiel *ferma* *"aŭstralazia ĉampionado"*, estas la plej granda regule okazanta sportevento sur la aŭstralia kontinento (en 2006 ĝi allogis 550.552 spektantojn). Ĝi malfermiĝis por eksterlandaj konkursantoj nur en 1969, en 1976 (Mark Edmondson) kaj 1978 (Chris O'Neil) lastfoje estis aŭstraliaj venkintoj de la turniro.

La turniro havas 5 konkurserojn: unuopaj viroj, unuopaj virinoj, paraj viroj, paraj virinoj, geparoj.

En 2009 venkis la hispano Rafa Nadal kaj en 2014 la sviso Stanislas Wawrinka.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Australian Open en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala ttt-ejo de Aŭstralia Malferma angle
Papo Klemento la 8-a en *pietra dura* dezajnita de Jacopo Ligozzi, plenumita de Romolo di Francesco Ferrucci del Tadda.
Ĉefaltaro de itala *opera di commessi*, Katedralo de Dubrovnik.
Flora 'Parĉin kari' verko en Taĝ Mahalo, integrinta valorajn kaj duonvalorajn ŝtonojn.
Detalo de desegno kun rozoj super krucitaj kanoj, 1882
**Pietra dura** aŭ ***pietre dure*** (el itala por malmola ŝtono, duakaze plurale), nomita **parĉin kari** en Suda Azio, estas termino por la inkrustotekniko uzadi tranĉitajn kaj kongruitajn, tre poluritajn kolorŝtonojn por krei bildojn. Ĝi estas konsiderata ornamarto. La ŝtonverko, post la verko estis izole kunigita, estas gluita ŝtono-post-ŝtone sur subtavolo post antaŭe esti "folitranĉita kaj eltranĉita en diversaj formosekcioj; kaj poste kunigita tiom precize ke la kontakto inter ĉiu sekcio estis praktike nevidebla". Stabileco estis plenumiota per kongruigado de la subaj partoj de la ŝtonoj tiele ke ili interkuniĝu. Multaj diverskoloraj ŝtonoj, ĉefe el marmoro, estas uzataj, kun gemoj kaj eĉ juveloj. Ĝi dekomence aperis en Romo en la 16a jarcento, kaj atingis sian plenan maturecon en Florenco. Aĵoj el *pietra dura* estas ĝenerale muntitaj sur bazoj de verda, blankaj aŭ nigra marmoro. Tipe la rezulta panelo estas komplete ebena, sed kelkaj ekzemploj kie la bildo estas en bareliefo, metas la verkon plie en la areon de ŝtonĉizado.

Notoj
-----

1. ↑   frozen-music com. Arkivita el la originalo je 2008-04-27. Alirita 2015-01-30.

Fontoj
------

* Getty Center
* Tre utila retejo Arkivigite je 2008-05-22 per la retarkivo Wayback Machine

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Pietra dura en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Bildo de bizanca antaŭaĵo
* Fotoj de barataj ekzemploj Arkivigite je 2005-03-19 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 511681
* GND: 4404034-9
* LCCN: sh93004979
* SUDOC: 098901826
* BNF: 15045200f
* BNE: XX4425600
 |
|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

**Arnold Josef Rosé** (n. 24-an de oktobro 1863 en Iaşi; m. 25-an de aŭgusto 1946 en Londono; origine *Arnold Josef Rosenblum*) estis violonisto kaj muzikinstruisto.

Vivo
----

Arnold Rosé studis violonon ekde 1874–77 ĉe la Konservatorio de la Asocio de Muzikŝatantoj je Vieno ĉe Karl Heißler. Koncertoturneoj kondukis lin al Germanio, kie li en 1879 debutis kun la Gewandhausorchester Leipzig, kaj al Parizo. Ekde 1881 ĝis 1938 li estis koncertmajstro de la Viena Kortegopera Orkestro kaj membro de la Vienaj Filharmoniistoj. En la jaroj 1888 ĝis 1896 li foje ankaŭ sinprezentis kiel koncertmajstro en la orkestro de la Festivalo de Bayreuth kaj ekde 1903 li membris la Vienan Kortegomuzikan Kapelon.

En la jaroj 1893 ĝis 1901 li instruis ĉe la Konservatorio de la Asocio de Muzikŝatantoj je Vieno (*Gesellschaft der Musikfreunde*) kaj ekde 1908 ĝis 1929 ĉe la Viena Muzikakademio. Kun la *Rosé-Kvarteto* fondita de li (kun Paul Fischer, 2-a violono; Anton Ruzitska, vjolo kaj Friedrich Buxbaum, violonĉelo), li faris multajn turneojn. La kvarteto fariĝis unu el la plej famaj siatempaj kaj sindediĉis krom la klasika repertuaro precipe ankaŭ al la verkoj de samtempaj komponistoj kiel Brahms, Korngold, Schmidt, Schönberg kaj Webern. De Schönberg ĝi unuan fojon prezentis en 1902 la arĉseksteton *Verklärte Nacht* op. 4 kaj la unuajn du arĉkvartetojn en 1907 kaj en 1908.

Rosé ekde 1902 estis edzo de fratino de Gustav Mahler, Justine (1868–1938). Lia filo Alfred (1902–1975) estis pianisto, dirigento, komponisto; lia filino Alma (1906–1944) ankaŭ estis violinisto kaj pereis en ekstermejo Aŭŝvico. Eduard Rosé estis lia kolego kaj frato, kaj same pereis pro la naziisma amasmortigado en la Koncentrejo de Terezín.

Estante judo Arnold Rosé devis fuĝi post la anekso de Aŭstrio far Germanio la 12-an de marto 1938 al Londono. Tie li kunlaboris ankoraŭ kun la *Austrian Academy* kaj sinprezentis kun sia kvarteto, La lasta publika koncerto okazis en 1945.

Tombo de Justine, Arnold kaj Alma Rosé sur la tombejo ĉe Grinzing

Dekoracioj
----------

* Max Reger dediĉis al li sian *Suite im alten Stil*, op. 93
* Franz-Joseph-Ordeno

Literaturo
----------

* Felix Czeike: *Historisches Lexikon Wien*, Band 4. Kremayr & Scheriau, Vieno 1995, ISBN 978-3-218-00546-3, S. 693.
* *Handbuch österreichischer Autorinnen und Autoren jüdischer Herkunft 18. bis 20. Jahrhundert.* Volumo 2 J-R. Eldonita per la Aŭstria Nacia Biblioteko, Vieno. Prilaborita de Susanne Blumesberger, Michael Doppelhofer, Gabriele Mauthe, eldonejo K. G. Saur, Munkeno 2002, ISBN 978-3-598-11545-5.
* *Oesterreichisches Musiklexikon*. Volumo 4. Eldonejo de la Aŭstra Akademio de Sciencoj, Vieno 2005, ISBN 978-3-7001-3046-8.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Arnold Rosé en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Österreich-Lexikon – Arnold Josef Rosé


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 290768
* GND: 116608943
* LCCN: no93030478
* VIAF: 42028060
* ISNI: 0000 0001 2017 7952
* SUDOC: 164809198
* BNF: 139276226
* MBA: 9335864a-78fa-4029-8bdb-24b176b7d508
* NLA: 35461580
* NKC: mzk2011645388
 |
**Zoltán Németh** [nEmet], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Németh Zoltán** estis slovakia hungara poeto, redaktoro, altlerneja instruisto.

Zoltán Németh naskiĝis la  26-an de julio 1970(nun 1970-07-26) en Nové Zámky.

Biografio
---------

Zoltán Németh apartenis al la hungara minoritato en Ĉeĥoslovakio, respektive Slovakio. Li estis edukita en Kamenín, li maturiĝis en hungarlingva gimnazio en Želiezovce en 1988, poste li akiris diplomon en 1993 en Universitato Komenio en Bratislavo. Inter 1993-2004 li instruis en bazlernejoj, sed en la lernojaro 2000 li instruis en Universitato Komenio, pli poste inter 2004-2013 en en:Matej Bel University. Li estis ankaŭ redaktoro inter 2001-2007, tiutempe en 2004 li akiris sciencan gradon Ph.D.. Lia habilitiĝo okazis en Universitato de Pécs en 2010, li estis docento en Universitato de Konstantino Filozofo en Nitra inter 2013-2018; pli poste profesoro de Universitato de Varsovio. Li ricevis premiojn inter 1999-2022. 

### Elektitaj poemlibroj

* *A szem folyékony teste* (2000)
* *Állati nyelvek, állati versek* (2007)
* *Állati férj* (2016)
* *Tektonika* (2021)

### Elektitaj prozoj

* *A kapus öröme a tizenegyesnél. Irodalmi. Tanulmányok, esszék, látomások* (1999)
* *Talamon Alfonz* (monografio kaj disertaĵo, 2004)
* *Penge* (kritikoj, 2009)
* *Postmodern Literature in Central Europe – The Threefold Strategy* (2015)

Fontoj
------

* hungarlingva membiografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva membiografio

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 833279
* LCCN: n2003039293
* VIAF: 2991155919257239730002 92054475, 2991155919257239730002
* ISNI: 0000 0001 1774 9702
* SUDOC: 129329215
 |



* Portalo pri Biografio
Elba Grejsmontaro > urboj kaj vilaĝoj > Kleingießhübel < Saksio < Germanio

---

La vilaĝo **Kleingießhübel** troviĝas en la sudo de Saksa Svislando, la germana parto de Elba Grejsmontaro maldekstre de rivero Elbo en distanco de kvin kilometro de ties bordo. La vilaĝo etendiĝas pitoreske sur altebenaĵo super Krippental, ĉe la piedo de Kleiner Zschirnstein kaj ĝin ĉiuflanke ĉirkaŭas arbaroj, kiuj etendiĝas sude ĝis trans la ĉeĥa limo.

Historio
--------

Unuafoje dokumente menciita estis la vilaĝo ĉirkaŭ la jaro 1379 kun la nomo Gizobel. Tiam ĝi apartenis al Bohemio. Probable la nomo originis en malnova gisejo. Tiutempe eksetlis ministoj por ekspluati la tiel nomatan brunan feron. Kiam la ferproduktado ne plu estis profitodona la loĝantoj transiris al agrokulturo.

Turismo
-------

Kleingießhübel ofertas sin kiel elirpunkto al la turismaj celoj:

* Kleiner Zschirnstein

* Großer Zschirnstein

* Kohlbornstein

* Gohrisch

* Papststein

* Wolfsberg

* Kaiserkrone kaj

* Zirkelstein

* Kategorio Kleingießhübel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Administra aparteno
-------------------

Ekde 1973 **Kleingießhübel** estas parto de la *komunumo* **Reinhardtsdorf-Schöna**. Al ĝi ankaŭ apartenas la pli orientaj vilaĝoj Reinhardtsdorf kaj Schöna.
**Andrzej Panufnik** (naskiĝis la 24-an de septembro 1914 en Varsovio, mortis la 27-an de oktobro 1991 en Londono) – pola komponisto kaj dirigento, kiu plimulton de sia vivo loĝis kiel elmigrinto en Britio.

Vivo
----

**Infaneco kaj periodo de edukado**

Andrzej Panufnik naskiĝis kiel la dua infano de muzikilfaristo kaj violonistino anglodevena. De la plej junaj jaroj interesiĝis pri muziko kaj komponado. La unuaj piano-lekcionoj ŝuldis al sia avino. En Varsovia Konservatorio komencis studi frapinstrumentaron, sed rapide specialiĝis pri komponaĵoj kaj muzikteorio.

Post fino de la studoj li daŭrigis muzikan edukadon ĉe Feliks Weingartner (dirigentarto, 1938-1939) en la Viena Muzikakademio. Poste kelke da monatoj pasigis en Parizo kaj Londono, kie studis private kaj komponis sian unuan simfonion. 

**Mondmilita periodo**

Dum germana okupado de Varsovio dum la dua mondmilito Panufnik enspezis kune kun alia granda pola komponisto kaj sia amiko Witold Lutosławski en la fortepiana dueto, muzikante en ĉefurbaj kafejoj. Tiutempe koncertoj de poloj kaj aliaj pli grandaj kunvenoj estis malpermesitaj de la okupanto. Malgraŭ la milito ne ĉesis komponi – tiam kreiĝis kantoj de la subtera movado, interalie ege popularaj *Warszawskie dzieci* (Varsoviaj infanoj) kaj *Uwertura tragiczna* (Tragika uverturo). Dum la ribelo de Varsovio li kun sia patrino forlasis la ĉefurnon postlasante ĉiujn siajn partiturojn. Post reveno en 1945 montriĝis, ke liaj muziknotoj malgraŭ saviĝo de la milito servis kiel bruligaĵo por forno fare de novaj loĝantoj.

**Socrealismo en postmilita Pollando**

Post la milito Panufnik translokiĝis al Krakovo, kie komponis filman muzikon por Produktejo de Armeaj Filmoj. Ili plejparte estis propagandaj. Iom pli poste iĝis ĉefa dirigento de Krakova Filharmonio. Samtempe li provis rekonstrui perditajn verkojn komencante de *Tragika Uverturo*, kiun ankoraŭ memoris. Laŭvice li rekreis *Fortepianan trion*, *Polajn popolajn kantojn* kaj la unuan simfonion, sed problemoj kun la lasta kaŭzis, ke li decidis koncentriĝi pri novaj komponaĵoj.

Bibliografio
------------

* Andrzej Panufnik (1987). *Composing Myself*. London: Methuen. ISBN 0-413-58880-7.
* Bernard Jacobson (1996). *A Polish Renaissance*. London: Phaidon. ISBN 0-7148-3251-0.
* Beata Bolesławska *Panufnik*. Kraków: PWM 2001. ISBN 83-224-0768-8
* Ewa Siemdaj *Andrzej Panufnik.Twórczość symfoniczna* (Andrzej Panufnik. Simfonia verkado). Kraków: Akademia Muzyczna w Krakowie 2003. ISBN 83-87182-37-0

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficjalna strona artysty - Oficiala paĝo de la artisto
* Kolekcja: Andrzej Panufnik na stronie Ninateka.pl

* Kategorio Andrzej Panufnik en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 501053
* GND: 116023791
* LCCN: n81067966
* VIAF: 114175728
* ISNI: 0000 0001 1455 4379
* LIBRIS: 82529
* SUDOC: 080539696
* BNF: 138982218
* MBA: 393bad50-98e8-4f98-a7a1-4dabf4de9c31
* NLA: 35408111
* BIBSYS: 1032687
* NKC: jn20030204021
* BNE: XX5402632
 |