recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatoj: 49° 58′ 04″ N 12° 30′ 10″ O﻿ / ﻿49.96778 °N, 12.50278 °O﻿ / 49.96778; 12.50278 (mapo)

**Dyleň** (germane *Tillenberg*) estas monto en Ĉeĥio, en Bohemia arbaro situanta proksimume 15 km okcidente de Mariánské Lázně. Ĝia montopinto situas en supermara alteco 940 metroj kaj ĝi estas malproksima proksimume 500 metroj de ŝtatlimo de Ĉeĥio kun Germanio, pli precize kun Bavario.

Turo sur la monto
-----------------

La pinto, situanta inter la limo de FRG kaj fera kurteno, kies linio estas ĝi hodiaŭ videbla proksimume kilometro direkte en la enlandon de Ĉeĥio, havis strategian signifon en la tempo de malvarma milito. Rilate al tio, ke temas pri karakteriza montopinto kun longa disvidejo en Bavario, estis konstruita sur ĝi loĝkonstruaĵo por soldatan garnizonon, observa turo kaj subaŭskultiga turo. Okazis ĉi tie monitorado de radia trafiko en preskaŭ la tuta Bavario. Simila turo servanta al la samaj celoj male de usonaj esplorservoj situas ĝis hodiaŭ en Germanio sur monto Schneeberg.

La subaŭskultiga stacio perdis sian signifon post ĉeĥoslovaka revolucio. E la 1990-aj jaroj ties ekipaĵaro estis malmuntita, la turo estis rekonstruita kaj nuntempe ĝi servas kiel televida elsendigilo, elsendigilo de televidaj kaj radiodisaŭadigaj programoj. En zono de UMO de tie elsendas Český rozhlas (ČRo1, 97,6 MHz kaj ČRo Karlovy Vary, 100,8 MHz) kaj ĥeba privata Rádio Egrensis (92,5 MHz). Dank' al avantaĝa situo de la elsendigilo eblas kapti la programojn en longa ĉirkaŭaĵo nenur en Ĉeĥio, sed ankaŭ eĉ en Supra Palatinato kaj Supra Frankonio. Rádio Egrensis tiel eblas dank' al pli alta povumo de la esendigilo ekzemple en pli altaj situoj eĉ e ĉirkaŭaĵo de Regensburg.

La montopinta turo kaj la ĉirkaŭaj objektoj estas ĝis un ĉirkaŭitaj per bariloj el pikdrato kaj nuntempe ili estas por publiko nealireblaj.

Mezo de Eŭropo
--------------

Mapo kun markita mezo de Eŭropo sub Dyleň
Laŭ loka tradicio Dyleň-on en la jaro 1805 proklamis Napoleon Bonaparte kiel geografia mezo de Eŭropo. Hodiaŭ rememorigas tion ŝtona kolono kun skribaĵo, sed kiu situas de la montopinto proksimume kilometro en sudokcidenta direkto kaj je pli ol cent metroj pli sube.

Pluaj fotoj
-----------

* Dyleň vintreDyleň vintre

Rilataj artikoloj
-----------------

* Nové Mohelno

Referencoj
----------

1. ↑   Geografio. Oberpfalz.de. Arkivita el la originalo je 2012-01-02. Alirita 2012-01-02.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Logo Wikimedia Commons Bildoj, sonoj kaj videoj pri temo Dyleň en Vikimedia Komunejo
* Dyleň en www.fotocesko.cz
* Dyleň en retejo pri ŝtalimo kaj limregiona turismo
**Pál Sporzon** [ŝporzon], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sporzon Pál** estis hungara akademia instruisto, agronomo. Lia samnoma filo estis Pál Sporzon (1867).

Pál Sporzon  naskiĝis la 12-an de januaro 1831 en Hungara reĝlando en Galgóc (nuntempa Hlohovec en Slovakio), li mortis la 25-an de marto 1917 en Magyaróvár.

Biografio
---------

Pál Sporzon frekventis jezuitan gimnazion en Nagyszombat, poste li studis en Jura Akademio (Pozsony) kaj Universitato de Vieno, fine en Reĝa Ekonomia Supera Lernejo de Magyaróvár. Post la diplomo li faris la kutimajn agrarajn ekzercojn en diversaj bienoj. Inter 1858 kaj 1867 li instruis en Joseph Polytechnicum. En 1867 li studvojaĝis al diversaj landoj, poste li estis direktoro de Georgikon. Ekde 1874 li instruis en Magyaróvár, kies lernejo estis jam akademio. En 1890 li pensiuliĝis. Li longe redaktis agrikulturajn revuojn.

Li edziĝis en 1859, baldaŭ li havis 4 gefilojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Gazdasági talajisme, vagyis a termőföld eredete, minősége, ereje, nemei s osztályai, bevezetéssel a növényélettanba* (1865)
* *Az okszerű talajmívelés elvei és szabályai tanulók és gyakorló gazdák számára* (1871)
* *Mezőgazdasági üzemtan tudományos és gyakorlati alapon* (1881, 3-a eldono en 1890)

Memorigiloj
-----------

* reliefo (1972) en Mosonmagyaróvár

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio kun bildo Arkivigite je 2020-11-25 per la retarkivo Wayback Machine
**Jenő Tomasz** [tomas], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tomasz Jenő** estas hungara organika kemiisto, altlerneja instruisto.

Jenő Tomasz naskiĝis la 14-an de marto 1935 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Jenő Tomasz maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1953, poste li akiris kemiistan diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös post 5 jaroj. Post siaj studoj li restis en la universitato kiel praktikanto. Inter 1961 kaj 1971 li laboris en uzino pri medikamentoj, poste ĝis la emeritiĝo en biokemia instituto en Szeged. En tiu longa periodo en 1970 li doktoriĝis en la universitato, kandidatiĝis post 6 jaroj, li doktoriĝis ĉe la Hungara Scienca Akademio en 1986, post 2 jaroj li ricevis la titolon titulara docento de Universitato Attila József. Intertempe li ankaŭ prelegis aŭ esploris en pluraj usonaj universitatoj. Li ricevis premiojn en 1970 kaj 2005.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Contributions to the Ecology of the Indian Ring-Dove*. (1955).
* *Einfache Synthese des Pentacens*. (kunverkisto, 1960).
* *Chemical Synthesis of ppGpp* (kunverkisto, 1974).
* *Instability of the Phosphodiester-Amide Interribonucleotide Bond in Neutral Aqueous Solution*. (kunverkisto, 1984).
* *5’-P-Borane-Substituted Thymidine Monophosphate and Triphosphat*e. (kunverkisto, 1992).

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 672415
* VIAF: 161410174
* ISNI: 0000 0001 1112 2386
 |
**Jenő Zamaróczy** [zamarOci], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zamaróczy Jenő** (naskiĝis la 7-an de septembro 1891 en Hungara reĝlando en Trencsén (nuntempa Trenčín en Slovakio), mortis la 16-an de decembro 1957 en Budapeŝto) estis hungara inĝeniero.

Biografio
---------

Jenő Zamaróczy akiris diplomon en Reĝa Teknikuniversitato palatino József en 1913. Li batalis dum la 1-a mondmilito. Inter 1920 kaj 1926 li estis ĉefinĝeniero en fabriko en Miskolc, poste li studvojaĝis al Usono, kie li lernis la modernan teknologion de produktadon de aŭtoj. Hejmenveninta en 1928 li ricevis altan postenon en fabriko en Budapeŝto. Li enkondukis (unua en Hungario) produktadon de la muntopecoj laŭ usona sistemo. Post jaroj de la 2-a mondmilito li estis fabrikestro. Inter 1951-1954 li laboris en instituto, poste en fabriko.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla antaŭlasta)[*rompita ligilo*]
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **Orkadoj** (angle *Orkney Islands* [okni ajlendz]) estas insularo norde de la Skota ĉeflando, sude de Ŝetlandaj Insuloj. Ĝi konsistas el pli ol 70 insuloj, insuletoj, post la markolo Pentland Firth, kiu larĝas 32 km. Ĝi apartenas al Skotlando kaj pli precize al la Nordaj Insuloj. La insuloj havas la areon de 976 km² kaj loĝantaron de ĉirkaŭ 20.000 personoj. Krome ĝi konsideriĝas unu el la 32 lokaj administraj regionoj ("konsiliaj areoj") de Skotlando.

Mainland havas du urbojn: Kirkwall kaj Stromness. Kirkwall estas iama reĝa urbo kaj administra centro de la insularo. Vizitendas estas ankaŭ la mallarĝaj stratetoj, katedralo Sankta Magnus, episkopa palaco, restaĵoj de palaco de la skotaj grafoj, malnovaj konstruaĵoj.

Historio
--------

La Orkadoj estis menciitaj en la antikva klasika literaturo kiel *Orcades*, sed la loko estis loĝata jam pli frue. Oni trovis starigitajn ŝtonojn (megalitojn) spurojn de praepokaj komunumoj. Sur la okcidenta bordo de la insulo Mainland troviĝas la komunumo Skara Brae, kiun malkaŝis tempestoj el la sablodunoj. Ĝi estas la plej kompleta malfrua novŝtonepoka arkeologiaĵo.

La vikingoj okupis la insulojn en la 8-a jarcento, kie ili setlis en la 9-a jarcento. Post ili okupis la insulojn danoj. La Orkadoj kaj la Ŝetland-insuloj - kiel fianĉinaj donacoj - venis en posedon de la skota reĝo en 1472, kiam Jakobo la 3-a geedziĝis kun la dana princino Margito.

Geografio
---------

La surfacon de la Orkadoj formis la glacio, glaĉero, kiu elformis malaltan montetaron. Sur la insulo apenaŭ kreskas arbo.

La plej granda insulo de la Orkadoj estas la **Mainland** (alinome Pomona), kies du partojn interligas terkolo (larĝa de ĉirkaŭ 1,5 km) inter Kirkwall kaj Scapa Flow. Tie estas la Broch de Gurness.

East Mainland estas interligita per digo al la sudaj insuloj Burray kaj South Ronaldsay. Scapa Flow estis mararmea bazo dum la du mondmilitoj.

Ekonomio
--------

La agroj de la teritorio estas produktemaj, oni kultivas ĉefe furaĝplantojn kaj bredas bovojn, porkojn kaj kortobirdojn. La fiŝkaptado ne tiel gravas kiel sur la Ŝetlandoj.

Oni kondukis naftotubojn al komunumo Flotta (Scapa Flow), kiu donis laborlokojn por la lokaj loĝantoj.

Aertrafiko okazas el Aberdeen kaj Inverness al Kirkwall. Pramoj trafikas al Scrabster, Aberdeen kaj al la Ŝetland-insuloj.

#### Lingvo

La origina(j) lingvo(j) nekonatas: aŭ estis unu aŭ pliaj Pikta, P-kelta aŭ eĉ Q-kelta dialekto(j). Post la eksetlado de la vikingoj ĉiu originala dialekto malaperis senspure, anstataŭigate de Norena lingvo kaj ties posta formo Norno. Dum la 18-a jarcento Nornon fine anstataŭigis la Skota, kiu nuntempe estas anstataŭigata de la Angla.

Partneraj rilatoj
-----------------

La insularo havas amikajn rilatojn interalie kun

* la urbodistrikto Reinickendorf de Berlino en Germanio

Vidu ankaŭ
----------

* Orkadoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Orkadoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Britaj Insuloj
* Sudaj Orkadoj
**Missa brevis in F**, nomata **junaĝa meso**, estas la plej frua konserviĝinta meskomponaĵo de Joseph Haydn. Haydn verŝajne komponis ĝin ĉ. 1749, estante ĥorknabo en Vieno. Haydn prilaboris la verkon en 1805 kaj dum tio pretigis version kun pliampleksigita orkestro kun lignaj blovinstrumentoj, trumpetoj kaj timbaloj. Origine li komponis la meson por 2 violonoj, kontinua baso, ĥoro kaj du soransoloistoj. Haydn verŝajne komponis la meson por si mem kaj sia frato Michael Haydn, ambaŭ fakte anis la Vienajn Kantoknabojn. Kiel kutimas por *Missa brevis* (mallonga meso) la meso estas tre mallonga, kaj la teksto ofte estas disdonita al la diferencaj voĉoj. Ĥoro kaj soloistoj konstante alternas.

Ensemblo: ĥoro, 2 sopransoloistoj, 2 violonoj, kontinua baso, (lignaj blovinstrumentoj, trumpetoj, timbaloj)

La partoj estas:

* *Kyrie: Allegro*
* *Gloria: Andante*
* *Credo: Allegro - Adagio - Allegro*
* *Sanctus: Adagio - Allegro*
* *Benedictus: Andante - Allegro*
* *Agnus Dei: Adagio - Allegro*

Eksteraj ligiloj
----------------

* *Jugendmesse.* Bei: *Kirchenmusikverein.at*.
**Pál Szinvai** [sinvai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szinvai Pál** estas hungara skulptisto, ceramikisto.

Pál Szinvai  naskiĝis la 10-an de marto 1961 en Budapeŝto.

Monumento pri enmigrantoj fare de Pál Szinvai
Laura Kriesch kaj Sándor Nagy (pentristo) fare de Pál Szinvai

Biografio
---------

Pál Szinvai studis en Industriarta Altlernejo (1982-1987) kaj belarta akademio en Munkeno (1987-1991). Liaj plej gravaj instruistoj estis Árpád Csekovszky, Imre Schrammel kaj Hubertus von Pilgrim. Jam pli frue ekde 1986 li kreis ceramikajn skulptaĵetojn el ŝamotoj kaj argiloj. En 1993 li eklaboris kiel skulptisto en la Budapeŝta Ŝtata Operejo. Li ricevis stipendiojn en la jaroj 1994, 1996 kaj 1998. Li ricevis germanan premion en 1990.

Elektitaj solaj ekspozicioj
---------------------------

* Graz (1991)
* Budapeŝto (1994)
* Kaposvár (1996)
* Gödöllő (2009)

Elektitaj kolektivaj ekspozicioj
--------------------------------

* Budapeŝto (1990, 1995, 1998)
* Pécs (1990-1994, 1996)
* Kaposvár (1993, 1996)
* Dresdeno (1998)
* Szada (2012)

Elektitaj skulptaĵoj
--------------------

* 12 ceramikaj reliefoj (1988, Cegléd)
* Kaino kaj Habelo (1994, Budapeŝto)
* Sándor Nagy (pentristo) kaj Laura Kriesch (2014, Gödöllő, vidu la bildon!)
* Monumento pri enmigrantoj (2015, Pilisvörösvár, vidu la bildon!)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 625642
 |
**Mikroblogo** aŭ **etblogo** estas formo de interreta servo, kiu ebligas al uzantoj dissendi mallongajn tekstojn aŭ plurmediajn fragmentojn en Interreto. Kiel la nomo sugestas, mikroblogo similas al blogo, sed en la kazo de mikroblogaj servoj la fragmentoj estas multe pli mallongaj. Ofte temas pri unuopa foto (kun titolo aŭ apudskribo), aŭ malgranda tekstmesaĝo ne pli ol kelkaj linioj. 

La plej populara mikrobloga servo estas Twitter. Ĉi tiu donas al la uzantoj la eblon indiki en maksimume 280 signoj, kion ili faras en difinita tempo. Ili tiam povas aboni la ĝisdatigojn de siaj kontaktoj. Krom indiki kion faras homoj, multaj homoj ankaŭ uzas Twitter por, ekzemple, kundividi ligilojn, fari anoncojn kaj fari demandojn al siaj amikoj aŭ al la interreta publiko ĝenerale (amaskunlaboro aŭ angle *crowdsourcing*). 

La servo de Twitter havas multajn similecojn kun, ekzemple, la *statusaj ĝisdatigoj* de Facebook kaj la '*kiu', 'kio' kaj 'kie'* de Hyves. En iu senso, ĉi tiuj sociaj retejoj ankaŭ ofertas mikroblogon kune kun siaj aliaj servoj.

Servoj similaj al Twitter estas Mastodon, Brightkite, identi.ca, Jaiku, Pownce, Yammer, kaj Sina Weibo, Tencent Weibo aŭ Tencent Q-Zone en Ĉinio. 

Aliaj ekzemploj de mikroblogoj estas sociaj retejoj kiel vivfluaj servoj kiel Posterous kaj Tumblr.
**Eszter Rasztotzky** [ester rastocki], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Rasztotzky Eszter** estas hungara kajakisto, mondĉampiono, trejnisto. Ŝiaj familiaj nomvariantoj estis *Rasztótsky* aŭ *Rasztótzky*.

  

Eszter Rasztotzky naskiĝis la 12-an de oktobro 1980 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Eszter Rasztotzky akiris trejnistan licencon. Ŝi estis jardekon trejnisto pri en:fitness and figure competition, baldaŭ pri kajakado en Dunakeszi. Ŝi edziniĝis kaj naskis 2 filojn.

### Sporta kariero

Eszter Rasztotzky estis kajakisto ekde 1989 en klubo de centra sporta lernejo, poste en pluraj ĉefurbaj sportkluboj. Ŝi estis hungara ĉampiono kvarfoje inter 2002-2005 duope aŭ kvarope. Tio ne sufiĉis esti olimpiano, sed en mondĉampionumo ŝi estis la unua en 2003 kvarope. Ŝia plej konata trejnisto estis Katalin Rozsnyói. Ŝi finis sian aktivan sportan karieron en 2005, tamen foje-foje ŝi estis kvazaŭ amatoraj flosisto kaj pagajsurfisto.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungaraj ĉampionoj
* medaloj

Referencoj
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 813412
 |



* Portalo pri Biografio
**Annemie NEYTS** (Bruselo, la 17-a de junio 1944) estas brusela politikistino por la belga liberala partio VLD.

Ŝi studis filologion kaj komunikadajn sciencojn ĉe la *Vrije Universiteit van Brussel* [Libera, nederlandlingva universitato de Bruselo]. Post ŝiaj studoj ŝi akiris ankaŭ agregacion per kiu ŝi povis ekinstrui je la Reĝa Ateneo de Zaventem kiel instruistino de la franca lingvo.

Ŝi komencis sian politikan karieron kiel gazetara kontaktulino ĉe la tiama ministro de Justico (1973-1975) kaj kiel vic-kabinetestrino de la brabanta vic-goberniestro (1975-1981).

Annemie Neyts poste ene de la flandra liberala partio regule promociiĝis kaj okupis jenajn postenojn: prezidanto de PVV/VLD Bruselo-Urbo (1977-1986 kaj 1995-2004), vic-prezidantino de la VLD (1993-1997) kaj prezidantino de la PVV (1985-1989).

En la tutlanda politiko ŝi havis sidejon kiel reprezentanto en la Ĉambro (1981-1994 kaj 2003-2004) kaj okupis la ministran postenon de Eksteraj Rilatoj (2000-2003).

Ekde 2004 Annemie Neyts havas sidejon en la Eŭropa Parlamento kaj inter 1999 kaj 2005 ŝi estis la prezidantino de la Liberala Internacio. En septembro 2005 dum partia kongreso en la slovaka urbo Bratislava ŝi elektiĝis prezidantino de la Eŭropa Liberala Demokrata Reforma Partio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Annemie Neyts en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* www.annemie.org Arkivigite je 2005-08-30 per la retarkivo Wayback Machine oficiala retpaĝo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 51774
* GND: 1051404738
* LCCN: n85291404
* VIAF: 6385295
* ISNI: 0000 0000 3726 7914
 |
**Anni aŭ Annie Dobos** [doboŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dobos Anni** estis hungara aktoro. Ŝia origina persona nomo estis *Anna*.

Anni Dobos  naskiĝis la 12-an de aprilo 1908 en Sátoraljaújhely, ŝi mortis en 1995 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Anni Dobos akiris pedagogian diplomon en Muzikakademio de Budapeŝto en 1935, sed jam dum la studentaj jaroj ekde 1928 ŝi havis rolojn ekzemple en Operetoteatro (Budapeŝto), Teatro Belvárosi, Nacia Teatro (Budapeŝto). Post la diplomo ŝi apartenis ekzemple al Teatro Belvárosi (1935, 1937), Teatro Városi (1936), Teatro Magyar (1939), poste ŝi edziniĝis kaj retiriĝis de la scenejo. Ŝi naskis dufoje. En la sekvaj jaroj ŝi estis apotekisto.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* Ibsen: Peer Gynt - Solvejg
* Lajos Lajtai: *Az okos mama* - Mária
* Jenő Heltai: *Az ezerkettedik éjszaka* - Sarazád

Elektitaj kinaj filmaj roloj
----------------------------

* *Kacagó asszony* (1930)
* *Pesti mese* (1937) – posedanto de ĉapelovendejo

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografieto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Anni Dobos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Mikroba buklo** estas komuna nomo de nutroĉeno en akvaj ekosistemoj, tra kiu solvita karbono en diferaj kemiaj formoj revenas al nutra reto. Plej ofte karbono perdiĝas pro morto de organismoj aŭ pro elfeko. Ankaŭ iom da karbon-enhavaj substancoj venas el bordo kun mortaj partoj de plantoj kaj grundo. Dum reduktado de morta aŭ feka materio fare de biologiaj reduktantoj en akva medio, ĉiam iom da karbon-enhavaj sunstancoj elsolviĝas en akvon.

La unua paŝo de reenkonduko de tiu karbono estas bakterioj, kiuj konsumas organan materion el solvo. Poste la bakteriojn konsumas pli grandaj protistoj kiel flageladoj aŭ ciliadoj. Ili, en sia vico, estas konsumitaj fare de pli grandaj organismoj, ekzemple fare de malgrandaj krustacoj kiel kopepodoj. Tiel la perdita karbono ree iĝas utiligebla al pli altaj niveloj de nutra reto, kiel fiŝoj aŭ birdoj. Do, la bakterioj, kiuj estas bazo de tiu procedo, estas ege gravaj ambaŭ por ekologiaj studoj kaj industrioj kiel fiŝkaptado aŭ fiŝbredado.

Referencoj
----------

* Azam F, Fenchel T, Field JG, Gray JS, Meyer-Reil LA, Thingstad F (1983) The ecological role of water-column microbes in the sea. Marine Ecology-Progress Series 10: 257-263
* Pomeroy LR (1974) Oceans Food Web, a Changing Paradigm. Bioscience 24: 499-504
**Lispado** estas misprononcado de la siblaj, alveolaj aŭ postalveolaj konsonantoj, ekzemple: **z** anstataŭ **ĵ** (tio estas **zetismo**), **s** anstataŭ **ŝ** (tio estas **ŝetismo**) aŭ inverse misprononco de **s** (tio estas **sigmatismo**). Ĝi estas formo de la dislalio. Oni povas misparoli ĉiujn siblantoj, aŭ iuj el ili. Oni pli ofte deformigas, ol forlasas ilin. Kun tiu paroleraro la plenkreskuloj ŝajnas esti infanaj. Se multaj, aŭ ĉiu siblantoj deformiĝas, la parolo povas esti malfacile komprenebla. La lispado ne estas paroleraro, se la uzanta dialekto enhavas tiujn fonemojn. Ĝi povas helpi paroli aliajn lingvojn, en kiuj iuj sibilantoj disigas de la sibilantoj de la patrina lingvo.

Kaŭzoj
------

Ĝi povas esti multkaŭza:

* La eta malkapablo de la aŭdado aŭ de la aŭdado de la fonemoj
* Organaj kaŭzoj, la malforto de la lango, la difekto de la dentoj, la malkutimeco de la protezo aŭ la dentregulilo
* Malbona parolmodelo

Korektado
---------

Kun logopeda helpo kaj infanoj kaj plenkreskuloj povas elimini la lispadon. La infanoj devas atendi, ĝis kiam iliaj antaŭaj dentoj ŝanĝiĝas, cetere la bona prononcado ne estos daŭra. Ofte oni bezonas ankaŭ helpon de dentisto. La korekcio pretendas multan ekzercadon.

Fontoj
------

* Institucio por la plibonigado de la parolo (la hungara Beszédjavító)
* Günter Wirth: Sprachstörungen, Sprechstörungen, kindliche Hörstörungen. 5.. Köln: DÄV. 2000. ISBN 3769111370

Vidu ankaŭ
----------

* Aristotelo
* Balbutado
* Blezado
* Kartavado
* Zetismo
Aro da *Escherichia coli*
**Mikroorganismoj** aŭ **mikroboj** estas unuĉela, mikroskope malgrandaj organismo, kies unuopuloj ne estas rimarkeblaj per propra okulo. Bakterioj, arĥeoj, protistoj, fungoj estas mikroorganismoj. Ankaŭ la virusoj estas konsiderataj kiel mikroboj, kvankam ili ne vivas sed nur parazitas.

Se mikroorganismoj amasiĝas en kolonio (kulturo), ili iĝas perokule ekvideblaj.

La mikroba teorio pri malsanoj aŭ **ĝerma teorio pri malsanoj** estas scienca teorio kiu proponas, ke la mikroorganismoj estas la kaŭzo de ampleksa gamo de malsanoj. Tiuj malgrandaj organismoj, preskaŭ ĉiuj tro malgrandaj por ebligi ties vidadon per simpla rigardo, invadas homojn, aliajn animalojn kaj aliajn gastigantojn. Ties kresko kaj reproduktado ene de la gastiganto povas produkti malsanon. "Ĝermo" aŭ "mikrobo" estas terminoj kiuj povas referenci al viruso, bakterio, protisto, fungo aŭ priono. La mikroorganismoj kaŭzantaj de malsanoj estas nomataj patogenoj kaj la malsanoj kiujn ili kaŭzas estas nomataj infektaj malsanoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Mikroorganismo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Mikroorganismo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* biologio
* mikrobiologio
* prokariotoj
* eŭkariotoj
* ĉelo
* protozoo


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri biologio |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 20897
* GND: 4039226-0
* LCCN: sh85084725
* BNF: 11965359s
* NDL: 00560686
* NKC: ph115309
 |
**Eszter NOVÁK** [ester], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Novák Eszter** estas hungara reĝisoro, altlerneja instruisto. Ŝia patrino estis Jolán Foltin, ŝia patro estis Ferenc Novák.

Eszter Novák  naskiĝis la 14-an de septembro 1964 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Eszter Novák frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste ŝi akiris estetikan diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1989 kaj reĝisoran diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1995. Inter 1994 kaj 1998 ŝi estis reĝisoro de Nova Teatro (Budapeŝto), inter 1995–1997 ŝi estis ankaŭ asistanto de Gábor Székely (reĝisoro) en la menciita altlernejo. Ekde 1998 ŝi estis jam ĉefreĝisoro (ekzemple en teatro de Tatabánya (2000–2010)). Inter 1999–2001 ŝi instruis en Teatroarta Universitato Sekcio Szentgyörgyi István. Ekde 2003 ŝi denove instruas en jam altrangigita Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto), en 2010 ŝi estis nomumita docento. Ŝi estas ankaŭ arta gvidanto de Ŝtata Teatro Szigligeti Társulat de Oradea. Ŝi ricevis 4 premiojn inter 2001–2011.

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Péter Ágoston (aktoro)
* Eszter Bánfalvi
* Diána Magdolna Kiss
* Viktória Kulcsár
* Dániel Kurucz
* Bence Mátyássy
* Gergő Mikola
* Csaba Polgár
* Csilla Radnay
* Tamás Szabó Kimmel
* Csenge Szilágyi
* Nóra Diána Takács
* Franciska Törőcsik

Elektitaj teatraj reĝisoraĵoj
-----------------------------

* William Shakespeare:
	+ Kiel plaĉas al vi (1995)
	+ Somermeznokta sonĝo (2000)
	+ *Epifanio: aŭ kiel vi volas* (2003)
* Wolfgang Amadeus Mozart: Die Zauberflöte (2007)
* Loewe: My Fair Lady (2010)

Elektitaj filmaj reĝisoraĵoj
----------------------------

* *Vándorjelek* (2002)
* *Szabó úr* (2011)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
*
**Eszter Perényi** [ester perEnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Perényi Eszter** estis hungara violonisto, altlerneja instruisto. Ŝia frato estis Miklós Perényi, ŝi estis la unua edzo de István Bujtor .

Eszter Perényi  naskiĝis la 15-an de decembro 1943 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Eszter Perényi studis en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt inter 1961-1967. Ŝia ĉefinstruisto estis Dénes Kovács (violonisto). Post siaj studoj ŝi recitalis ekzemple en Germanio, Italio kaj Svedio. Ekde 1975 ŝi instruis en la Muzikarta Altlernejo, ekde 1988 en rango universitata instruisto. Inter 2006 kaj 2010 ŝi estis katedrestro. Dum la instrua periodo ŝi gvidis majstrokursojn ekzemple en Budapeŝto, Pekino, Madrido, Amsterdamo, Prago. En la lerneja jaro 2011 ŝi estis gastoinstruisto en Tokio. Ŝi ricevis hungarajn ŝtatajn premiojn inter 1987-2007, en 2023 premion Kossuth. Ŝi naskis dufoje en la 1970-aj jaroj.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 639376
* GND: 1063180309
* LCCN: nr91043635
* VIAF: 233133649
* ISNI: 0000 0003 6789 4283
* BNF: 140157827
* MBA: e083b1b5-9f52-47f9-828e-15a14d80d292
 |
**Amadeo de Souza-Cardoso​** (Mancelos, 14-a de Novembro 1887 - Espinho, 25-a de Oktobro 1918) estis portugala pentristo, pioniro de la moderna arto, kiu pluigis la tendencon markita de la artistoj de avangardo de sia epoko. Kvankam li vivis malmulte, lia verkaro estas elstara referenco en la portugala pentrarto. Li apartenis al la unua generacio de portugalaj modernistaj pentristoj. Li ricevis influon de movadoj kiel kubismo, futurismo kaj ekspresionismo, kaj li atingis ofte nivelon egaleblan al la plej elstara arta produktado de la epoko. Li mortis estante 30-jaraĝa kio markis subitan finon al promesplena pentrokariero. Poste li estis iom forgesita ene kaj ĉefe ekster Portugalio.

Kariero
-------

Li studis en Lisbono kaj ĉefe en Parizo kaj poste en Bruselo. Li amikiĝis kun artistoj kaj verkistoj kiel Gertrude Stein, Juan Gris, Amedeo Modigliani, Alexander Archipenko, Max Jacob, la paro Robert Delaunay kaj Sonia Delaunay, kaj Constantin Brâncuși, la germana artisto Otto Freundlich, la italaj futuristoj Gino Severini kaj Umberto Boccioni. Krome ankaŭ kontaktis kun portugalaj artistoj kiel Almada Negreiros, Santa-Rita Pintor kaj Teixeira de Pascoaes. Kaj ankaŭ kun Antoni Gaudí en Barcelono en 1914.

Li ekkarieris influita de impresionismo de la kataluna Anglada Camarasa. Ĉirkaŭ 1910, influita kaj de Kubismo kaj de Futurismo. En 1913 li ekspoziciis en Usono, kaj kelkaj el tiuj pentraĵoj nun estas en usonaj muzeoj. En 1916, li ekspoziciis en Porto 114 artaĵojn laŭ la moto "Abstraktismo", kiuj estis ekspoziciitaj ankaŭ en Lisbono. Amadeo de Souza Cardoso esploris ekspresionismon kaj en siaj lastaj verkoj li klopodis novajn teknikojn kaj aliajn formojn de plastika esprimo.

Elektitaj artaĵoj
-----------------

* *Retrato de Francisco Cardoso* (Portreto de Francisco Cardoso)
* *Menina dos Cravos* (Junulino de diantoj)
* *Cozinha da Casa de Manhufe* (Kuirejo de Manhufe)
* *Entrada* (Enirejo)
* *Pintura* (Pentraĵo), Brut 300 TSF
* *Os falcões* (Falkoj), albumo de 20 desegnoj, publ. en Parizo, 1912
* *O castelo* (Kastelo) 1912
* *Pintura* (Painting), Coty, 1917
* *Máscara de olho verde* (Verdokula masko), 1916

* Saut du Lapin, 1911*Saut du Lapin*, 1911
* Cabeça, 1913*Cabeça*, 1913
* Entrada, 1917*Entrada*, 1917
* Pintura, 1917*Pintura*, 1917
* Os Galgos, ĉ. 1911*Os Galgos*, ĉ. 1911

* Kategorio Amadeo de Souza-Cardoso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 799691
* GND: 123397766
* LCCN: n84002217
* VIAF: 35363068
* ISNI: 0000 0000 7973 3717
* SUDOC: 151779953
* BNF: 12319304j
* ULAN: 500006591
* RKD: 236095
* NKC: jo2003163251
* BNE: XX1000790
 |
La **orienta platgermana lingvo** (aŭ **orienta malaltgermana lingvo**) estas grupo de platgermanaj lingvaj dialektoj parolata en nordorienta Germanio kaj ankaŭ fare de malplimultoj en norda Pollando. Kune kun la okcidenta platgermana lingvo, ĝi konsistigas la platgermanan lingvon.

Parencaj lingvoj
----------------

La orienta platgermana lingvo apartenas al la dialekta kontinuaĵo de la kontinentaj okcidentaj ĝermanaj lingvoj.

En la okcidento ĝi fande enfadiĝas en la okcidentan platgermanan lingvon. Tian distingon oni kutime faras atentante la pluralajn finaĵojn de la verboj: En la orientaj platgermanaj tiuj finaĵoj estas bazitaj sur la malnova unua/tria-persona finaĵo: *-e(n)*, dum ke la okcidentaj platgermanaj finaĵoj estas bazitaj sur la malnova dua-persona finaĵo: *-(e)t*. La diskategoriigon de la platgermanaj lingvaj dialektoj en orientan kaj okcidentan grupojn ne faras ĉiuj lingvistoj.

En la sudo, ĝi enfadiĝas en la orienta centra germana. La diferenco estas ke la diversajn orientajn platgermanajn lingvojn ne afektis la altgermana konsonanta ŝovo. La areoj afektitaj de la altgermana konsonanta ŝovo estas ankoraŭ disvastiĝanta hodiaŭ, aparte la berlina dialekto, kiu estas gajnanta super la brandenburga dialekto de kiu ĝi estas ĉirkaŭita.

Dialektoj
---------

Orientaj Platgermanaj lingvaj dialektoj estas:

* En Germanio:
	+ la brandenburgia (en Brandenburgio)
	+ la meklenburgia-antaŭpomeria (en Meklenburgio-Antaŭpomerio)
* En Pollando:
	+ la malalta prusa (parolata de malplimultoj ĉirkaŭ Gdansko en norda Pollando; preskaŭ estingiĝinta ekde 1945; laŭ iuj ĝi inkluzivas la Plautdietsch (vidu sube)
	+ la orienta pomeria dialeko (parolata de malplimultoj en Pomerio kaj Brazilo; parto de la pomeria dialekta grupo)

Ĝi ankaŭ inkluzivas: 

* la plaŭtdiĉa (devenanta de [[okcidenta Prusio), kiu estas parolata de menoanoj en Nordameriko kaj kelkaj aliaj lokoj en la mondo, aparte en amerikaj landoj.
* la berlina (en Berlino) estis versio de la brandenburga en mezepokaj tempoj ĝis ĝi disiĝis; ĝi estas nun konsiderata kiel orient-meza germana dialekto.

La *Baltendeutsch* estas alt-germana variaĵo influita de la orienta platgermana lingvo antaŭe parolata de germanoj en Baltio.

La Patro Nia en Plautdietsch
----------------------------

Ons Voda em Himmel,
lot dien Nome jeheilicht woare;
lot dien Ritjdom kome;
lot dien Welle jedone woare,
uck hia oppe Ed, soo aus em Himmel;
jeff ons Dach fe Dach daut Broot, daut ons fehlt;
en vejeff ons onse Schult,
soo aus wie den vejewe, dee sich jeajen ons veschuldicht ha;
en brinj ons nich en Vesetjunk nenn,
oba rad ons von Beeset.

Verkistoj
---------

Fritz Reuter estas iu el la plej famaj platgerman-lingvaj verkistoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Vikipedio en la platdiĉa lingvo (Reta enciklopedio)

* Prusio

Eksteraj ligiloj
----------------

* retejo de la asocio *Plautdietsch Freunde e.V.*
***Amadigi di Gaula*** (HWV 11) estas "magia" opero triakta, kun muziko de George Frideric Handel. Ĝi estis la kvina itallingva opero kiun Handel verkis por Londono kaj estis komponita dum sia restado en Burlington House en 1715. Ĝi estis bazita sur *Amadis de Grèce*, franclingva lirika tragedio de André Cardinal Destouches kaj Antoine Houdar de la Motte. Charles Burney asertis, ĉe la fino de la 18a jarcento, ke *Amadigi* enhavis "...pli da invento, varieco kaj bona komponarto, ol en ajna el la muzikaj teatraĵoj de Handel kiujn mi ĝis nun zorge kaj kritike ekzamenis".

Anastasia Robinson, kiu ludis la rolon de Oriana.La opero premieris en Londono en la King's Theatre en Haymarket la 25an de majo 1715. Handel faris elstaran uzadon de blovinstrumentoj, kaj tiel la verko estas malkutime kolorplena, kaj foje similas al Akva muziko, kiun li komponis nur kelkajn jarojn poste. Escepta zorgo estis dediĉita al la produktado. *Amadigi* ne uzas voĉojn pli malaltajn ol alto kaj ĝi finas en tonalo. La opero estis sukcesa kaj ricevis konatan minimumon de 17 pluaj ludadoj en Londono en 1717.

Intrigo
-------

Amadigi kaj Dardano, princo de Trakio, estas enamiĝinta de Oriana, filino de la reĝo de la Fortuninsuloj. Oriana preferas Amadigi. Ankaŭ Melissa la sorĉistino volas altiri Amadigi, klopodante kapti lin per la efiko de diversa sorĉado kaj minacoj. Amadigi en duelo mortigas Dardano-n. Melissa alvokas la fantomon de Dardano por estis helpita en sia venĝo, sed la fantomo diras, ke la dioj pretas protekti Amadigi kaj Oriana. Orgando, onklo de Oriana kaj sorĉisto, descendas de la ĉielo kaj benas la unuiĝon de Amadigi kaj Oriana. Danco de paŝtistoj konkludas la operon.

Elekto de registroj
-------------------

* Erato 2252 454902: Nathalie Stutzmann, Bernarda Fink, Eiddwhen Harrhy, Jennifer Smith, Les Musiciens du Louvre, Marc Minkowski, dirigento.
* Ingenuo AM 133: María Riccarda Wesseling, Elena de la Merced, Sharon Rostorf-Zamir, Jordi Domènech; Al Ayre Español, Eduardo López Banzo. 26a de februaro 2008.

Notoj
-----

1. ↑  Richard B. Beams, "Handel’s *Amadigi di Gaula*: Central City Opera Strikes Gold, July 2011" Arkivigite je 2021-08-31 per la retarkivo Wayback Machine en operaconbrio.com. Alirita la 18an de junio 2014
2. ↑  Charles Burney: *A General History of Music: from the Earliest Ages to the Present Period.* Vol. 4, London 1789, reprint: Cambridge University Press 2010, (ISBN 978-1-1080-1642-1), p. 255.

Bibliografio
------------

* Winton Dean; Knapp, Merrill J. (1987), Óperas de Händel, 1704-1726, Clarendon Press, ISBN 0-19-315219-3

* Kategorio Amadigi di Gaula en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 699008
* GND: 300064160
* LCCN: n85269449
* VIAF: 179459086
* BNF: 139131381
 |
Barbara McClintock (1902-1992) estis pionira citogenetikistino kiu uzis maizon por studi la mekanismon de heredo de trajtoj.
La **citogenetiko** estas la fako de la genetiko kiu enhavas la studon de la strukturo, funkciado kaj konduto de la kromosomoj. Ĝi inkludas analizojn de bendigo G en kromosomoj, aliajn teknikojn de citogenetika bendigo, kaj ankaŭ la molekulan citogenetikon de la tipo de hibridigo per surloka fluoresko (FISH) kaj hibridigo per kompara genomiko (CGH).

Barbara McClintock ekkarieris kiel citogenetikisto de maizo. En 1931 McClintock kaj Harriet Creighton pruvis, ke la rekombinado citologia de markitaj kromosomoj havas kunrilaton kun la rekombinado de genetikaj trajtoj. McClintock pluigis sian karieron per la studado citogenetika de la mekanismoj kaj la heredo de cirklaj kaj fragmentitaj kromosomoj de maizo. Dum sia laboro en citogenetiko, McClintock malkovris la transposonojn, kio rezultis en la ricevo de Nobel Premio en 1983.

Pluaj esploroj temis pri *Drosophila* kaj la Down-sindromo ĉe homoj.

* Kategorio Citogenetiko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 785882
* GND: 4070176-1
* LCCN: sh85102727
* BNF: 11962054h
* NKC: ph119279
 |
***Mi, roboto*** (angle ***I, Robot***) estas libro de Isaac Asimov kiu unue estis publikigita fare de eldonejo Gnome en 1950. La libro enhavas kolekton de naŭ noveloj, ligitaj en unu kadrorakonto. La rakontoj unue aperis en la usonaj revuoj *Super science stories*, kaj *Astounding science fiction*, inter la jaroj 1940-1950. Ĉiuj rakontoj traktas robotojn kun artefarita cerbo, kiuj estas kondiĉigitaj de la robotleĝoj de Asimov - la leĝoj kiuj malhelpas ilin damaĝi homojn aŭ sin. La rakontoj en la libro estas rilatitaj al la serio de robotoj fare de Asimov.

La rakontoj disvolvas la vidpunkton de Asimov pri robotoj. Asimov viziis robotojn unue kaj ĉefe kiel ilon dezajnitan por plibonigi la vivokvaliton de homoj, kaj li provas trakti la danĝerojn kiuj povas ekestiĝi de uzado de ĉi tiu ilo. Male al rakontoj kiel ekzemple "Frankenŝtejno" en kiu la golemo leviĝas kontraŭ sia kreinto, la robotoj de Asimov, eĉ kiam ne funkciantaj ĝuste pro sia malbona dezajno, ne provas detrui siajn kreintojn. La plej multaj el la rakontoj rondiras ĉirkaŭ la tri leĝoj de robotiko, la malsamaj interpretoj kiujn robotoj povas doni al ili, la konfliktoj kiujn ili renkontas en provado obei ĉiujn tri, kaj la konstanta evoluo tra kiu robotoj trairas. Interalie, la libro priskribas roboton kiu servas kiel vartisto, roboton kiu legas pensojn kaj religian roboton.

Vidu ankaŭ
----------

* Mi, roboto (filmo)

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 747094
* LCCN: no2014096680
* VIAF: 182224520
* NLA: 36068384
 |
**Eszter Herold** [ester], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Herold Eszter** estis hungara dancisto, koreografo, instruisto.

Eszter Herold naskiĝis la 1-an de aŭgusto 1981 en Győr.

Eszter\_Herold en 2015

Biografio
---------

Eszter Herold maturiĝis en gimnazio loke, kie ŝi komencis lerni ankaŭ dancteknikon. Ŝi plulernis la dancon en Merzig helpe de stipendio kaj ŝi multe lernis de Peter Uray kaj William Fomin. Ŝi studis ankaŭ en Scienca Universitato Loránd Eötvös. Tiutempe ŝi jam faris koreografiajn laborojn se ne paroli pri la dancoprezentoj. Ekde 2002 ŝi instruis en arta mezlernejo en Győr. Ŝi ricevis festivalajn premiojn.

Liaj koreografiaĵoj (elekto)
----------------------------

* *Vizitáció* (2014)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Dániel Resetár

Fontoj
------

* membiografio
* 
*

Referencoj
----------


* Kategorio Eszter Herold en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 799876
 |


* Portalo pri Biografio
**Szentistvánbaksa** (sentiŝtvAnbakŝa) estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda** Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en subregiono de Szikszó. Szentistván signifas sankta-Stefano, Baksa estas praa malofta nomo.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 7 km²
* Loĝantaro: 290
* Poŝtkodo: 3844
* Telefonprefikso: 46

Situo
-----

La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Hernád, fine de sakovojo.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1262 en formo *Alsó-Baxa* (=suba Baksa). La turkoj faris senhoma la vilaĝon. En 1813 inundo okazis.

Vidindaĵoj
----------

Komunumoj pri Stefano la 1-a (Hungario) en Hungara reĝlando
-----------------------------------------------------------

Ili manifestis kunlaboradon en 1997 en Szentkirályszabadja. 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Bakonyszentkirály | Csíkszentkirály | Enyedszentkirály | Gyéresszentkirály |
| Hernádszentkirály | Kalotaszentkirály | Kerkaszentkirály | Királyfiakarcsa |
| Királyszentistván | Marosszentkirály | Porrogszentkirály | Rinyaszentkirály |
| Szabadszentkirály | Székelyszentistván | Székelyszentkirály | Szentistván |
| Szentisvánbaksa | Szentistváncoborfalva | Szentistvánkút | Szentkirály |
| Szentkirály (Bács-Kiskun) | Szentkirályszabadja | Vágkirályfa |  |
**Citosolo** aŭ **ĉelsolo** (male al citoplasmo, kiu inkluzivas ankaŭ la organelojn) estas la interna likvaĵo de la ĉelo, kaj granda parto de ĉela metabolo okazas tie. Proteinoj en la citosolo grave rolas en signal-transdonaj procesoj kaj glikolizo kaj agas kiel ĉel-internaj riceviloj kaj ribosomoj. En prokariotoj, ĉiuj kemiaj reakcioj okazas en la citosolo. En eŭkariotoj, la citozolo enhavas la organelojn de la ĉelo. En plantoj, la kvanto de citosolo povas esti malpli pro la granda tonoplasto (centra vakuolo) kiu okupas la plejparto de la spaco en la ĉelo.

La citosolo ne estas fluaĵo kun libere flosantaj korpuskloj, sed tre organizita je la molekula nivelo. La citozolo ankaŭ enhavas la citoskeleton. Ĝi konsistas el fibrecaj proteinoj kaj (en multaj organismoj) tenas la formon de la ĉelo, ankras la organelojn, kaj komandas la internan moviĝon de strukturoj, ekzemple, de transportaj veziketoj.

Kiel la koncentreco de solveblaj molekuloj pligrandiĝas en la citozolo, osmoza gradiento pliiĝas direkte al la ekstero de la ĉelo. Akvo fluas en la ĉelon, pligrandigante ĝin. Por eviti eksplodon de la ĉelo, molekulaj pumpiloj en la plasma membrano, la citoskeleto, la tonoplasto, aŭ ĉelmuro (se ekzistas) uziĝas por kontraŭagi la osmozan premon.

* Kategorio Citosolo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Frank Reynolds** (1876 en Londono - Aprilo 1953) estis brita artisto. Filo de artisto, li studis en la Heatherley's School of Art.

Reynolds publikigis desegnon nome *A provincial theatre company on tour* en *The Graphic* la 30an de novembro 1901. En 1906, li ekkontribuis al la gazeto *Punch* kaj regule publikigis en ties paĝoj dum la Unua Mondmilito, notita por siaj kontraŭ-Kaiser-aj ilustraĵoj en *Punch*. Kolekto de 199 el liaj ilustraĵoj estan en la arkivoj de *Punch*.

Li estis bone konata pro siaj multaj ilustraĵoj en kelkaj libroj de Charles Dickens, kiel *David Copperfield* (ĉ. 1911), *The Pickwick Papers* (ĉ. 1912) kaj *The Old Curiosity Shop* (ĉ. 1913). Li sukcedis F. H. Townsend kiel Arta Redaktoro de *Punch*.

Peggotty kaj juna David Copperfield, artaĵo de Frank Reynolds de 1911.
Li estis ankaŭ fekunda pentristo de akvareloj kaj estis membro de la Reĝa Instituto de Pentristoj de Akvareloj el 1903. Li plue ilustris en blanka kaj nigra aŭ per koloroj sian tutan vivon. Li iĝis konata en la 1930-aj jaroj kaj tra la Dua Mondmilito por roluloj nomitaj The Bristlewoods.

Li kontribuis al gazetoj kiel jenaj:

* *London Magazine*
* *The Sketch*
* *Punch*
* *Windsor Magazine*
* *The Illustrated London News*

Notoj
-----

1. 1 2 3 4   Frank Reynolds (13 February 1876 - 18 April 1953, UK). *Lambiek Comiclopedia* (2a de marto 2019). Alirita 25a de marto 2019.
2. 1 2  Simkin, John.  Frank Reynolds. *Spartacus Educational* (Aŭgusto 2014). Alirita 9a de marto 2019.
3. ↑  "Frank Reynolds Cartoons", *Punch*, 10a de oktobro 2011. Kontrolita 25a de marto 2019.
4. ↑  Dickens, Charles.  [1850] (1911) *The Personal History of David Copperfield*, ‑a eldono, Londono: Hodder and Stoughton.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Frank Reynolds (artisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Punch bildoj de Frank Reynolds, 1922 London: Cassell and Co.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 661335
* GND: 1037719050
* LCCN: n87901722
* VIAF: 48295992
* ISNI: 0000 0001 0969 3745
* ULAN: 500024360
* RKD: 66478
 |
**Pál Szontagh** [sontag], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szontagh Pál** estis hungara politikisto, membro de Societo Kisfaludy.

Pál Szontágh
Tombo de Pál Szontágh
Pál Szontagh naskiĝis la 11-an de septembro 1820 en Szécsény. Li mortis la 15-an de junio 1904 en Horpács.

Biografio
---------

Pál Szontagh lernis juron, poste li eklaboris en la departementa administrado. Li elektiĝis unue parlamentano en 1847, lastfoje en 1887, dume dufoje li estis subprezidento de la parlamento. Dum la liberecbatalo en 1848 li partoprenis en la administrado, poste li estis kondamnita je malliberejo. Ekde 1850 li vivis en Horpács, kie estis la familia bieno. En Horpács li amikiĝis kun Imre Madách. Li apogis politikon de Kálmán Tisza.

Li dekomence estis membro de Societo Kisfaludy, spite tion, ke li tre malofte verkadis.

Verkaro (elekto)
----------------

* epigramoj
* resume 2 poemoj
* diversaj artikoloj en gazetoj

Fontoj
------

* Hungarlingva Vikipedio
* biografio hungare

* Kategorio Pál Szontagh en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 422838
* GND: 1295479001
* LCCN: n2006065473
* VIAF: 33137756
* ISNI: 0000 0000 7873 6043
 |
|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Vi povas plibonigi la jenon:
* Aldonu mankanta(j)n interlingva(j)n ligilo(j)n al la artikolo.
* La artikolo ne enhavas referencojn aŭ tro malmultajn.
* Aldonu mankanta(j)n fontindiko(j)n al la artikolo.
* La titolo de la artikolo estas malklara.

Se vi korektis unu el la menciitaj mankoj, bonvolu forigi la koncernan parametron de la ŝablono {{Pluraj problemoj}}. Detaloj estas en la dokumentado. |

Hibridado de mandarinujoj kaj la trifolia oranĝujod:Q859433 rezultigas plantojn kies celo estas la obtenado de pli valoraj greftobazoj por la kultivataj citrusarboj. Diversajn el tiuj hibridoj oni provas en eksperimentaj kondiĉoj kaj iuj el ili estas esperigaj montrante i.a rezistemon al virusaj malsanoj, al putriĝo de radikaro, samtempe prezentante malgrandigon de plantoj kaj altan produktadon de bonkvalitaj fruktoj.

Inter tiuj, kiuj donas plej bonajn rezultojn, estas **citrandarino**[*mankas fonto*] el kombino de la mandarinujo *Changshan* x kaj la trifolia oranĝujo *English small*. Alia estas kruco de la mandarinujo 'Sunkio' (*Citrus sunki*) kaj la trifolian oranĝujo 'Benecke'. Ambaŭ estas tolerantaj al citrusa tristeza virusod:Q2353828, al "blajto"d:Q4273292, al putriĝo kaŭzita de *Phythophtora* kaj al citrusa nematodo.

Referencoj
----------

1. ↑  Pompeu,Junior,J. Porta-enxertos. In **CItros.** Dirceu Mattos Junior et al.[ed] Campinas. Br.IAC/Fundag,2005. 929p :il.
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Vicente HERNÁNDEZ LLUSERA** (1915—2009) estis esperantisto el Katalunio, Hispanio.

Li esperantistiĝis en 1934 per kurso gvidita de Doménech Vallés. 

Post la intercivitana hispana milito, Hernández Llusera denove vigle aktivis. Li estis elektita estrarano de Hispana Esperanto-Federacio, kiel delegito pri Informado kaj Kunordigado, kaj en tiu respondeco li strebis por kunordigi la agadon de la diversregionaj esperantistoj kaj grupoj, tiam multaj el ili izolitaj.

En 1973, li gajnis la Duan Beletran Premion de "Fundación Esperanto". Li tradukis al Esperanto la propagandan broŝuron "Hispanio", eldonitan de la ŝtata Ministerio pri Informado kaj Turismo kaj redaktis du E-kursojn per korespondado ankoraŭ nun uzataj..

Hernández Llusera, kunlaboris per oftaj artikoloj en la revuo "Boletín" sub la pseŭdonimo *"Velus"*, kaj elstare viglis en sia loka E-Grupo de Sabadell kiel konstanta estrarano. En la lastaj jaroj li estis estrarano de Kultura Asocio Esperantista, kaj redaktis ties bultenon "KAE-Informilo"


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 277290
* GND: 1149163518
* VIAF: 2278151433030956420002
 |
**Pál Stefanovits** [ŝtefanoviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Stefanovits Pál** estis hungara inĝeniero, kemiisto, profesoro, ordinara membro de Hungara Scienca Akademio (1976). Lia filo estis Péter Stefanovits.

Pál Stefanovits  naskiĝis la 24-an de novembro 1920 en Košice, mortis la 4-an de aŭgusto 2016.

Biografio
---------

Pál Stefanovits apartenis al la hungara minoritato en Ĉeĥoslovakio. Li studis en Hungara Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József en Budapeŝto inter 1938-1942. Post la diplomo li eklaboris en geologia instituto. En 1949 li ricevis postenon en akademia instituto, kie li okupiĝis pri la grundoj. Li profesoriĝis (kiel katedrestro) en 1965 en altlernejo de Gödöllő. En 1967 li doktoriĝis antaŭ la akademio. Li estis rektoro inter 1969-1975. Li ricevis memormedalojn kaj premiojn inter 1973-2007.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Magyarország talajai* (Grundoj de Hungario), (1956, 1963)
* *Magyarország eróziós térképe* (1964)
* *Brown Forest Soils of Hungary* (1971)
* *Talajtan* (1975, 1981, 1996)
* *A magnézium forrásai és jelentősége az élővilágban* (1992)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
**Frank DRAKE** (la 28-an de majo 1930, en Ĉikago - la 2-an de septembro 2022) estis usona profesoro pri astronomio kaj astrofiziko.

Kariero
-------

Drake laboris kiel profesoro pri astronomio kaj astrofiziko ĉe Universitato de Kalifornio en Santa Cruz, kie li ankaŭ estis dekano de natursciencoj inter 1984 kaj 1988. Li estis membro de la Nacia Akademio de Sciencoj de Usono, kaj eĉ funkciis kiel membro de la plenumkomitato de la Konsilio por Fiziko kaj Astronomio inter la jaroj 1989 ĝis 1992. Li ankaŭ estis la prezidanto de la Pacifika Astronomia Societo. Li estis profesoro pri astronomio kaj astrofiziko en Universitato Cornell en 1964-1984 kaj direktoro de la steloobservatorio de Arecibo.

La formulo kaj la tabulo
------------------------

En 1961 li organizis, kune kun G. Peter Firman, la unua konferenco de la projekto SETI. En tiu modesta kunveno, en ĉeesto de nur dek du sciencistoj, li proponis la probablan formulon kiu portas lian nomon, formulo de Drake. La celo de la formulo estas determini la nombron da civilizacioj en la Lakta Vojo, kiuj provus establi radiokomunikadon kun ni, atingante tiel takson de la ŝanco kontakti ekstertera vivo. En 1972, kune kun Carl Sagan, li desegnis la tabulo de la kosmosondiloj Pioneer, la unua mesaĝo sendita al inteligentaj eksterteraj civilizacioj, kaj estis ligita al la kosmoŝipoj Pioneer 10 kaj 11, senditaj ekster de la sunsistemo.

Vidu ankaŭ
----------

* Paradokso de Fermi

Eksteraj ligiloj
----------------

 **Frank Drake** en Vikimedia Komunejo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 794052
* GND: 119171007
* LCCN: n84081625
* VIAF: 44380395
* ISNI: 0000 0000 8122 8330
* SUDOC: 085974978
* BNF: 123852262
* MBA: 676a72fb-42ac-4a2f-bd8e-2e3026a89656
* NDL: 00438219
* BIBSYS: 90664132
* NKC: js20091118005
 |