recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Emil Lahner,** ekster Hungario **Émile Lahner,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lahner Emil** estis hungara-franca pentristo, grafikisto.

Emil Lahner  Arkivigite je 2018-06-14 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 22-an de septembro 1893 en Nagyberezna (Hungara reĝlando, nuntempa Velikij Bereznij en Ukrainio), li mortis la 14-an de decembro 1980 en Parizo (Francio).

Biografio
---------

Emil Lahner akiris maŝininĝenieran diplomon en Akademio de Selmec. Post la diplomo li laboris en fabriko en Diósgyőr. Tamen li havis emon al artoj, tial li studis en Reĝa Belarta Alternejo ekde 1920. Lia majstro estis János Vaszary (pentristo). Pro la postmilita malstabila politika kaj ekonomia situacioj li translokiĝis al Parizo en 1924, kie li lernis en privata lernejo, sed li havis ankaŭ artajn laborojn por filmistoj. Dum la 2-a mondmilito li rifuĝis al la neokupita franca landparto, sed post la liberiĝo li reiris al Parizo. En 1948 kaj kelkfoje poste li laboris en Alĝerio. En 1951 li vizitis Pablo Picasso, poste ili ekspoziciis kune. En 1957 li edziĝis.

El solaj ekspozicioj
--------------------

* Budapeŝto (1927)
* Novjorko (1928)
* Parizo (1932, 1947, 1953, 1963, 1985)
* Kalifornio (1960, 1969)
* Düsseldorf (1961)

El kolektivaj ekspozicioj
-------------------------

* Parizo (1929)
* Milano (1935)
* Kairo (1953)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Paysage urbain, 1948
* Villages de Collonges, 1948
* Asztali csendélet ...
* Kikötő (akvarelo)
* Erdei út
* Csendélet
* Fák

Grafikaj albumoj
----------------

* Lignes, Couleurs, Formes (1973)
* Composition (1974)
* Art Graphique (1980)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio kun bildoj Arkivigite je 2018-06-14 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 613448
* GND: 1044347023
* LCCN: nr99033380
* VIAF: 12579755
* ISNI: 0000 0000 6660 4561
* SUDOC: 086346326
* BNF: 126498956 14980429r, 126498956
* ULAN: 500042877
* RKD: 47448
 |
La **megaherbvorul-teorio** sugestas, ke Meza Eŭropo estus sen homa influo
ne (preskaŭ) komplete kovrita de arbaroj (kiel supozas ĝis nun plej multaj
fakuloj), sed pro la influo de grandaj plantmanĝantoj
(megaherbvoruloj) konsistus grandparte el mozaiko el arbaretoj (boskoj)
kaj herbejoj kun unuopaj arboj kaj arbustoj.
La fakton, ke nuntempe en Meza Eŭropo la laŭnatura ekologia sukcedo disvolviĝas
de ajna elirstadio preskaŭ ĉie al altarbaro kiel klimaksa
fazo, kaŭzas laŭ tiu teorio la nuna manko de la megaherbvoruloj,
kiuj iam abundis en Mezeŭropo kaj aŭ formortis aŭ estis ekstermitaj
de la homo.
De tiuj grandaj plantmanĝantoj malaperis ankoraŭ en historia tempo
uro, bizono, tarpano kaj alko, antaŭe jam specioj de
elefantoj kaj rinoceroj, kies influo sur la vegetaĵo estis
eĉ multe pli drasta.

Antaŭ la malapero de tiuj bestoj la ekosistemoj en Mezeŭropo
evoluis ofte laŭ jena ciklo:

* Arbarajn arealojn detruis la grandaj plantmanĝantoj, per formordado de burĝonoj kaj ŝosoj, paŝtado, senŝeligado kaj eĉ faligado de arboj kaj piedfrapado de la grundo.Finfine la arealo ŝanĝiĝis al herbejo.
* Sur la herbejo ekkreskis pikilhavaj arbustoj, ekzemple rozoj, prunel-arbustoj, kratagoj kaj rubusoj, kaj formis veprejojn. Pro siaj pikiloj tiuj arbustoj rezistis al la plantmanĝantoj.
* Ene de la veprejoj, protektataj de la pikil-arbustoj, povis natursemiĝi kaj kreski denove arboj.
* La pligrandiĝintaj arboj formis denove arbareton, en kiu la pikilarbustoj grandparte mortis pro la ombro.

Tiuj fazoj ne nur sekvis cikle unu la alian, sed ankaŭ ekzistis unu
apud la alia kaj formis tiamaniere pejzaĝan mozaikon kun grandega
biodiverseco (kiel deskriptas la mozaik-ciklo-teorio)

Ĉar multaj megaherbvoruloj multe migras, tiu mozaiko estis modifita de
necikla alveno kaj foriro de la opaj specioj kun iliaj diversaj
nutraĵ-preferoj, krome de bestaj epidemioj, influo de predantoj (rabobestoj),
kelkfoja amaspliiĝo de plantmanĝantaj insektoj,
kaj ankaŭ de la vetero (sekaj kaj malsekaj jaroj) kaj de diversaj kvalitoj de la grundo,
kiel fertileco kaj sekeco. 

Se la megaherbvor-teorio pravas, tiam tiuj bestoj, kiuj en Mezeŭropo
vivas ekster la arbaro en la kultur-pejzaĝo
(ekz. blanka cikonio, leporo, kampa hamstro, ordinara perdriko),
alvenis tien ne maljam kun la kampojn kultivanta homo
(kiel oni ĝis nun kutime supozas),
sed havis viveblecojn jam antaŭe en la ne hom-influataj ekosistemoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* "Quaternary Park - Überlegungen zu Wald, Mensch und Megafauna" von Bunzel-Drüke, M. Drüke, J. & H. Vierhaus (1994). ABUinfo 17/18, Heft 4/93, 1/94. Arkivigite je 2007-10-06 per la retarkivo Wayback Machine La unua publicaĵo de la megaherbvor-teorio (en germana lingvo) (PDF-dosiero 1,45 MB)
* Der Einfluss von Megaherbivoren auf die Naturlandschaft Mitteleuropas Arkivigite je 2007-09-28 per la retarkivo Wayback Machine (PDF-dosiero; 308 kB)
* Grasende Tiere hatten keinen Einfluss auf den dichten Baumbestand urzeitlicher Wälder
**Christian Benedikt MICHAELIS** (naskiĝinta la 26-an de januaro 1680 en Ellrich, mortinta la 22-an de februaro 1764 en Halle (Saale)) estis germana teologo kaj orientalisto.

Vivo
----

Michaelis studis teologion kaj orientajn lingvojn en Halle kaj iĝis en 1713 neordinara profesoro, en 1714 ordinara profesoro pri filozofio, samloke. En 1731 li doktoriĝis kaj profesoriĝis pri teologio. En 1738 li estiĝis profesoro pri orientaj lingvoj kaj la greka lingvo.

Graveco
-------

De liaj verkoj pri la Malnova Testamento menciindas lia kunlaboro kun la onklo Johann Heinrich Michaelis, kiu publikigis la *Biblia hebraica* respektive la komentojn *Uberiores annotationes in hagiographos Veteris Testamenti libros*. En ĝi Christian Michealis respondecis pri la kritika prilaboro de la libroj Jeremia, Plorkantoj, Daniel, Amos, Obadja, Miĥa, Zeĥarja. (kp. bibl. hebr. [677] praefat. c. 5 § 12), sed ankaŭ pri la Sentencoj kaj la Psalmoj 42-45 (el la jaro 1720). Li eĉ devancis la onklon science. Tekstokritikaj estis ankaŭ la verkoj *De punctorum ebraicorum antiquitate* (1739) kaj la ĉe Pott ("Sylloge commentatt. theol. I, II") aperinta verko *Dissertatio qua ritualia sacra ex Corano illustrantur*. Sed en tiu ĉi verko mankis abundaj tekstokomparoj.

Pri la gramatiko de la Hebrea lingvo li verkis multajn helpilojn. Sed li ankaŭ engaĝiĝis en la vorteksplikoj etimologiaj kaj akre kontraŭbatalis la ideojn de Hermann von der Hardt (1726), trovi la radikojn por hebreaj vortoj en la greka lingvo kaj fari la grekan kvazaŭ pralingvo. Per la verko *De seminibus biliteris et significatu vocum Hieroglyphico* (1709) li malsubtenis la strangajn teoriojn de Caspar Neumann interpreti la signifon de hebreaj vortoj pere de hieroglifoj.

Michaelis antaŭenpuŝis la studojn pri la Siria lingvo skribante *Syriasmus id est grammatica linguae Syriacae* (1741) kies lasta eldono estis en Romo ankoraŭ en la jaro 1829-a. Tio fruktodonis ankaŭ por la hebrea lingvo post la verkado de *Lumina syriaca pro illustrando Hebraismo sacro* en 1756.

Koncerne la kritikajn novtestamentajn studojn gravis lia verko *Tractatio critica de variis lectionibus Novi Testamenti* (1746), kie li argumentis el malnovtestamentaj konoj por aŭ kontraŭ diversaj tekstaj variantoj. Li ankaŭ atentigis pri la graveco de la etiopa traduko de la Evangelio laŭ Mateo por establi solidan tekstoversion grekan kaj gajni tekstokomprenon, en la antaŭparoloj de *Evangelium secundum Matthaeum ex versione aethiopici interpretis* de A. Bode (1749). Krome li ankaŭ verkis pri arkeologio.

Fonto
-----

Artikolo "Michaelis, Christian Benedikt" von Carl Gustav Adolf Siegfried in: Allgemeine Deutsche Biographie, herausgegeben von der Historischen Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Band 21 (1885), S. 676–677, Surreta versio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 551707
* GND: 117016268
* LCCN: n90702293
* VIAF: 79039651
* ISNI: 0000 0000 6633 3968
* LIBRIS: 282883 367719, 282883
* SUDOC: 200544837
* BNF: 11996707h
* BIBSYS: 99009060
* NKC: mzk2016928883
 |
**LEA/G MAGAZINO** estis organo de LEA/G (Libera Esperanto-Asocio) kiu fondiĝis en 1956.

En aprilo 1947 unuiĝis 33 germanaj Esperanto-grupoj kaj landaj asocioj dum la interzona konferenco. Reorganizita estis GEA. La delegitoj reprezentis ĉiujn politikajn kaj kulturajn skolojn. Ili rezoluciis la neŭtralecon de GEA kontraŭe de ekzistantaj Esperanto-mondorganizoj UEA kaj SAT. 

Sed dum la GEA-kongreso 1955 en Neustadt oni decidis por enkorpiĝo de GEA en UEA. Tio signifis rompon de la kontrakto de 1947. Parto de la laborist-esperantistoj eksiĝis el GEA kaj fondis en 1956 propran organizon sub la nomo Libera Esperanto-Asocio, "libera" por esprimi la sendependencon de la Esperanto-movado en Germanio.

Ekde 2000 LEA/G MAGAZINO inkluzivis la organon de la Aŭstria Socialista Ligo Esperantista (ASLE - antaŭe ALLE) "La Socialisto". 

2004 aperis la lasta numero de LEA/G MAGAZINO kun la informo ke la filo de aŭstra esperantisto d-ro Rudolf Fischer *[FIŝer]*, fariĝis ŝtata prezidento de Aŭstrio, d-ro Heinz Fischer.
Aksonometria skizo de la domo en sia urba kunteksto.
**Vilao La Roche**, ankaŭ **Maison La Roche**, estas domo en Parizo, desegnita de Le Corbusier kaj Pierre Jeanneret en 1923–1925. Ĝi estis desegnita por Raoul La Roche, svisa bankisto kaj kolektisto de avangarda arto. Vilao La Roche nun estas hejmo de la Fondaĵo Le Corbusier.

La Roche komisiis Le Corbusier por konstrui tiun vilaon same kiel la galerion kiu estas hejmo de sia arta kolekto.

En Julio 2016, tiu domo, Villa Jeanneret, kaj dekses aliaj verkoj de Le Corbusier estis enskribita en la listo de Monda heredaĵo de Unesko.

Notoj
-----

1. ↑  "The Architectural Work of Le Corbusier". UNESCO World Heritage Centre. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. Alirita la 1an de Novembro 2018.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Maison La Roche en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Fondaĵo Le Corbusier
* 3d modelaj vidoj

48° 51′ 07″ Nordo 2° 15′ 55″ Oriento﻿ / ﻿48.8519 °N, 2.2653 °O﻿ / 48.8519; 2.2653 (mapo)
La **Alaskan Independence Party** (Alaska Sendependeca Partio) estas politika partio en la usona ŝtato de Alasko. La partio voke serĉas ŝtatvoton, kiu inkluzivas multajn opciojn, ekzemple plialtigitan ŝtataŭtonomion kaj malfideliĝon de Usono kaj, sed se la malfideliĝklopodo malsukcesas, plialtigitan Alaskan regadon de Alaska lando, pafilrajtojn, privatigadon, dominstruadon, kaj redukton de registara entrudo en la privatajn vivojn de ĝiaj civitanoj laŭ la fondigantaj dokumentoj de Usono. La partio aperas sur la baloto en Alasko en ĉiuj ŝtatelektoj ekde 1970.

Alitempe, partimembroj proponis, ke la ŝtato esploru la eblecon de kuniĝi kun Kanado. Aliaj membroj kontraŭis kuniĝi kun Kanado en ĝia nuna formo sed estas malfermitaj al la ebleco de kuniĝi kun sendependa Okcidenta Kanada ŝtato, kiu konsistus de la Teritorioj Jukon kaj Nordokcidenta. Nenia ebleco estas proponita en la nuna platformo de la partio.

Ĉe la nacia nivelo, la partio filiiĝas kun la konservativa Konstitucia Partio.

Todd Palin, la edzo de la usona vicprezidanta kandidato de la Respublikana Partio, Sarah Palin, estis membro de ĉi tiu partio de 1995 al 2002.

Eksteraj ligiloj
----------------

* - oficiala retejo (anglalingva)
La Kosmoteleskopo Hubble
Surorbitigo de Hubble elde la kosmopramo Discovery
La **Kosmoteleskopo Hubble** (angle *Hubble Space Teleskope*, HST) estas scienca teleskopo lanĉita je la 24-a de aprilo en 1990 por stelobservado en videbla lumo, ultraviola radiado kaj infraruĝa radiado.

En alto de 589 km ĝi rivoluas ĉirkaŭ la tero dum 96 minutoj.

En kadro de kunlaboro de NASA kaj ESA ĝi estis surorbitigita dum misio STS-31 el kosmopramo Discovery. Ĝia nomo devenas de Edwin Hubble, kiu estis astronomo.

Ĉar nia atmosfero filtras ultraviolan radiadon kaj infraruĝan radiadon, estas avantaĝo havi teleskopon en kosmo. Tie ankaŭ mankas atmosferaj perturboj (scintilado), kiujn oni devas kompensi ĉe surteraj teleskopoj.

Riparoj
-------

La kvalito de la bildoj pliboniĝis, kiam en la jaro 1993 la kosmoteleskopo ricevis "okulvitrojn" por kompensi la eraron de la malĝuste polurita ĉefspegulo. La altkvalitaj bildoj ricevitaj aldonis aron da utilaj informoj pri la strukturo de nia Universo.

* Astronaŭtoj riparantaj Hubble-nAstronaŭtoj riparantaj Hubble-n
* Hubble kaptita en la ŝarga spaco de la kosmopramo AtlantisHubble kaptita en la ŝarga spaco de la kosmopramo Atlantis

Videbleco
---------

La kosmoteleskopo Hubble ne estas videbla de Mez-Eŭropo.

Bildaro de fotoj
----------------

* 
* 
* 
* 
*

Posteuloj
---------

Kiel posteulo de la kosmoteleskopo *Hubble* estas ofte indikata la kosmoteleskopo James Webb. Tamen, ĝia spektro estas nur la infraruĝa radiado (kompare al Hubble mankos la videbla kaj la ultraviola lumoj).

Pli proksime al la spektro de *Hubble* estas la planata kosmoteleskopo LUVOIR.

* Arta bildigo de la kosmoteleskopo James WebbArta bildigo de la kosmoteleskopo James Webb
* Komparo de la ĉefa spegulo de Hubble, James Webb kaj LUVOIR-AKomparo de la ĉefa spegulo de *Hubble*, *James Webb* kaj *LUVOIR-A*
* Arta bildigo de la LUVOIR-AArta bildigo de la LUVOIR-A

Vidu ankaŭ
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Astronomio |

* Hubble-a profunda kampo
* Hubble-a Ultra-Profunda Kampo
* Hubble, filmo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kosmoteleskopo Hubble en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kosmoteleskopo Hubble en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Ĉi tiu artikolo legita ĉe YouTube

* Oficiala retejo
* NASA-paĝo de Hubble Arkivigite je 2012-02-09 per la retarkivo Wayback Machine angle
* Paĝo de HST Science Institute angle
* ESA-paĝo de Hubble angle
* Kolekto de Hubble-bildoj angle

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Hubble-Weltruumteleskop en la alemana Vikipedio. Numero de revizio ne estis difinita.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 65692
* GND: 4260288-9
* LCCN: n91011423
* VIAF: 121711981
* ISNI: 0000 0001 2214 8100
* MBA: 598d06d3-261c-4c6f-8c22-e78a76d1816e
* NLA: 35793914
* NKC: ph117615
 |
**Alarba** [aLARba] estas municipo de Hispanio, en la sudoriento de la komarko *Comunidad de Calatayud* kies ĉefurbo estas Calatayud, en la sudokcidento de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono).

Geografio
---------

Alarba estas municipa teritorio en la sudoriento de la komarko *Comunidad de Calatayud*. La municipa teritorio estas en la Iberia Sistemo, okcidente de la valo de la rivero Jiloca.

La loĝloko Alarba mem estas je 102 km sudokcidente de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo, sur 844 msm. Ĝi estas alirebla tra Morata de Jiloca al la ŝoseo N-234 Sagunto-Burgos. Ĝi estas inter Morata de Jiloca nordoriente kaj Acered sude. Krome sudokcidente estas Castejón de Alarba.

Historio
--------

Preĝejo.
De la islama epoko devenas la loknomo *Alarba*, derivita el la araba الاربغ AL-ARBA, "la kvara, merkrede", reference al la tago en kiu okazis la ĉiusemajna bazaro. Tiaj loknomoj ekzistas nun en norda Maroko. Ankaŭ la urba planado sugestas la islaman pasintecon: kie nun estas la placo kaj la preĝejo, ŝajne iam estis kastelo (kio restas en la loknomoj) kaj moskeo.

Alfonso la 1-a definitive konkeris la areon en 1120 post la konkero de Tarazona kaj Calatayud. Ĝi apartenis al la Komunumo de Domaroj de Calatayud.

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Alarba kie oni malaltiĝis ĝis nunaj 112 loĝantoj en 2021. Evidente elmigrado ĝenerale foriris al industriaj aŭ pli viglaj areoj kiel Zaragozo, kaj Calatayud.

Aktualo
-------

Tradicia bazo de ekonomio estis agrikulturo (olivarboj, fruktarboj, vitejoj), kaj brutobredado (kortobirdoj, ŝafoj kaj porkoj) kaj sekva nutrindustrio (ĉefe vinproduktado). Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo.

Ĉefaj altiraĵoj estas la preĝejo, kaj naturaj lokoj ĉefe ĉe la rivero.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Zaragozo

Referencoj
----------

1. ↑   POCKLINGTON, Robert (2016). «Lexemas toponímicos andalusíes (I)». *Alhadra. Revista de la cultura andalusí* 2. ISSN 2444-5282.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Alarba en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Retejo de la Municipo Alarba


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 803363
* VIAF: 316733382
 |
***Alaskozetes antarcticus*** estas specio de ne-parazita akaro, konata pro sia kapablo survivi en subnulaj temperaturoj.

La nomo de tiu animalo derivas el sia habitato: *Alasko*, signife ĝuste "el Alasko", kaj *antarcticus*, konekte kun la malvarmegaj kondiĉoj en kiuj vivas tiu akaro. Sciencistoj estas neklaraj pri kiel *Alaskozetes antacticus* kapablis adaptiĝi al medio tiom diferenca el tiuj de aliaj artropodoj. Dum plej artropodaj specioj loĝas en varmaj, humidaj medioj, *A. antarcticus* survivas en frostaj kondiĉoj kun preskaŭ nenia humideco.

Estas tri subspecioj: *Alaskozetes antarcticus antarcticus*, *Alaskozetes antarcticus grandjeani*, kaj *Alaskozetes antarcticus intermedius*.

Dieto
-----

La *Alaskozetes antarcticus* manĝas muskojn, algojn kaj fungojn. Male al populara kredo, tiuj akaroj ne sangosuĉas. Ili estas nedamaĝaj al homoj kaj grandaj organismoj.

Referencoj
----------

1. 1 2  Luke Sandro & Juanita Constible Antarctic Bestiary. Miami University. Alirita June 9, 2010.
2. ↑   *Alaskozetes antarcticus*. Kunigita Taksonomia Informo-Sistemo.
3. ↑  Burn, A. J. (1986). "Feeding Rates of the Cryptostumatid mite Alaskizetes Antarcticus (Michael)", *Br. Antarct. Surv. Bull* **71**, p. 11–17. 

 Arkivigite je 2013-05-18 per la retarkivo Wayback Machine
**Gheorghe Arsenescu** [gjorge arsenesku] (naskiĝis la 31-an de majo 1907 en Câmpulung (distrikto Argeş), mortis la 29-an de majo 1962 en la malliberejo Jilava en Bukareŝto) – rumana militisto (subkolonelo), en la postmilita periodo komandanto de la kontraŭkomunista partizana taĉmento Haiducii Muscelului.

Li finis la liceon "Dinicu Golescu" en Câmpulung, kaj en 1924 militistan lernejon. Soldatservis en la 20-a Montara Divizio, atingante funkcion de ĉefo de la operaca fakultato en divizia stabo. Partoprenis batalojn kontraŭ la Ruĝa Armeo en la orienta fronto. En 1942 vundita en Krimeo. Distingita per la Ordeno "Steaua României" kaj germana medalo. Post saniĝo iĝis prezidanto de armea distrikta komisiono en la distrikto Muscel en Rumanio. Marte 1947 forigita de la armeo en la rango de subkolonelo. Vintre 1948 formis en la regiono Câmpulung-Dragoslavele en la suda parto de la Făgăraș-montaro kelkdekpersonan kontraŭkomunistan partizanan taĉmenton. Aŭguste de tiu ĉi jaro disigis ĝin irante al Bukareŝto. Tie januare 1949 renkontiĝis kun leŭtenanto Toma Arnăuţoiu, kun kiu marte de la sama jaro alvenis al la vilaĝo Nucşoara, organizante 16-personan partizanan taĉmenton sub la nomo Haiducii Muscelului. La 1-an de februaro 1961 estis kaptita de funkciuloj de Securitate. Post brutala enketado, kondamnita al mortpuno, plenumita la 29-an de februaro 1962 en la malliberejo Jilava en Bukareŝto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Mallonga biografio angle
**Gezahegne Abera** (en Amhara lingvo: ገዛሄኘ አበራ; 23a de aprilo, 1978) estas etiopia sportisto, venkinto en la maratono de la Somera Olimpiko 2000 de Sidnejo.

Li ekkarieris en internacia kurkonkurenco en la maratono de 1999 de Los Angeles, kiam li finis la kvara, post tre atletoj el Kenjo. Tio havigis al li lokon en la Etiopia teamo por la Atletika Monda Ĉampioneco de 1999, en kiu li finis la dekunua.

Poste en 1999, Gezahegne venkis en sia unua internacia maratono nome alvenante la unua en la maratono de Fukuoka en Japanio. Li venkis en tiu maratono denove en 2001 kaj 2002. En 2000, Gezahegne finis la dua en la Bostona Maratono.

En la Olimpiaj ludoj de Sidnejo, hegemoniis en la maratono du etiopianoj, nome Gezahegne kaj Tesfaye Tola, kaj la kenjano Erick Wainaina. Je 37 km, Wainaina klopodis ekrompi, sed 2 km poste Gezahegne aperis kurkape kaj tenis tiun postenon ĝis la fino. Estante nur 22-jaraĝa, Gezahegne estisla plej juna maratonĉampiono ekde Juan Carlos Zabala en la Somera Olimpiko 1932 de Los Angeles.

En 2001, Gezahegne venkis en la Atletika Monda Ĉampioneco estante dua post Simon Biwott el Kenjo kiu iĝis la unua kiu atingis duoblan maratonon en Olimpiaj Ludoj kaj Monda Ĉampioneco.

En 2003, Abera venkis en la Londona maratono en 2:07:56. Je la Monda Ĉampioneco, Gezahegne devis abandoni la kuron pro vundo, sed li estis elektita por la etiopia teamo por la Somera Olimpiko de 2004. Denove vundoj retirigis lin el la kuro. Ankaŭ lia edzino Elfenesh Alemu estis elektita por la Olimpika teamo de 2004, kaj finis la kvara en la virina maratono.

Ripetitaj vundoj de Gezahegne finigis lian kurkarieron je relative juna aĝo. Li kaj lia edzino posedis hotelon kaj eniris en negocoj.

Notoj
-----

1. 1 2 3 4 5  Xan Rice. "The Olympians: Gezahegne Abera, Ethiopia", 9a de junio, 2012.

Eksteraj ligiloj
----------------

* The Racer - Gezahegne Abera's Rise to World-Champion Marathoner de Neil Wilson


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 655145
 |
**Béla Szőke** [sOke], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szőke Béla** estis hungara inĝeniero, inventisto.

Béla Szőke  naskiĝis la 21-an de oktobro 1894 en Jósvafő. Li mortis la 19-an de novembro 1980 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Szőke frekventis mezlernejojn en Miskolc kaj Eger. Li batalis en la 1-a mondmilito, poste li akiris diplomon en Reĝa Teknika Universitato palatino József en 1922. Post siaj studoj li laboris en fabriko de Manfréd Weiss, poste en aliaj signifaj fabrikoj. En la 1940-aj jaroj li jam kreis diversajn maŝinojn, ilojn. En 1955 li pensiuliĝis, en 1972 li kandidatiĝis (CSc). En 1958 lia maŝino ricevis premion en Bruselo en la Internacia ekspozicio. Li havis pli ol 20 patentojn. Li ricevis 4 premiojn inter 1962-1975.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Esztergáláskor fellépő rezgések* (1953)
* *A forgácsolószerszámok geometriája* (1966)
* *Műszaki Nagyjaink 1-3.* (1967) - redaktoro

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
Hipoteza ilustraĵo de la Tero post kiam la suno eniris sian fazon de ruĝa giganto, post ĉirkaŭ sep bilionoj da jaroj.

La **estonteco de la Tero** dependas de multaj faktoroj, inkluzive de la kreskanta heleco de la suno, perdo de hejta energio de la tera kerno, perturboj fare de aliaj korpoj en la sunsistemo kaj la biokemio ĉe la surfaco de la Tero.

La teorio de Milankoviĉ antaŭvidas, ke la planedo suferos glaciajn periodojn pro orbita ekscentriĝo, aksa dekliniĝo kaj precesio de la tera orbito. Laŭ la cikloj de Wilson, platotektoniko verŝajne kreos kontinentegon post kelkaj 250 ĝis 350 milionoj da jaroj. Iam en la venontaj 1,5 ĝis 4,5 bilionoj da jaroj la aksa dekliniĝo de la Tero povus suferi kaosajn variojn kun ŝanĝoj de la aksa dekliniĝo ĝis 90°.

Post unu aŭ du bilionoj da jaroj la daŭra kreskado de suna radiado kaŭzita de la pligrandiĝo de heliumo en la suna kerno, malaperigos la oceanojn kaj ĉesigos la kontinentan drivon. Post aliaj du aŭ tri bilionoj da jaroj la tersurfaca temperaturo kaŭzos forcejan efikon.

Tiam ĉia, aŭ almenaŭ preskaŭ ĉia, vivo malaperintos de la tera surfaco. La plej verŝajna fina destino de la planedo estas ĝia absorbo fare de la suno post entute ĉirkaŭ 7,5 bilionoj da jaroj, post kiam la stelo atingos sian fazon de ruĝa giganto kaj ekspandiĝos trans la orbito de la planedo.

Referencoj
----------

1. ↑  Sackmann, I.-Juliana; Boothroyd, Arnold I.; Kraemer, Kathleen E. (1993). "Our Sun. III. Present and Future", *Astrophysical Journal* **418**, p. 457–468. doi:10.1086/173407.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Scotese, Christopher R..  PALEOMAP Project. Alirita 2009-08-28.
**Babilrondo** estas neformala kaj foje preskaŭ regula kunveno de homoj interesataj pri temo aŭ preciza branĉo de arto, scienco aŭ filozofio, por priparoli kaj informiĝi aŭ kunhavi ideojn kaj opiniojn. Ĝenerale, la kunveno okazas tradicie en loko kia kafejo aŭ trinkejo (ankaŭ tradicie sed ĝenerale ne tiom ofte kaj en pli ruraj etosoj, en interna ĉambro de apoteko aŭ kasino) kaj tie partoprenas personoj de intelekta etoso. Estas ofta kutimo en kelkaj landoj, kiaj Hispanio (*tertulia*), kie populariĝis ĝis la mezo de la 20a jarcento kaj en hispanamerikaj landoj. En multaj kazoj tiu sistemo ludis gravan rolon en nasko kaj disvastiĝo de diversaj movadoj literaturaj, politikaj, filozofaj ktp, kiaj romantikismo, ekzistadismo ktp. Fine de la 20a jarcento la sistemo transadaptiĝis al aliaj etosoj kiaj radio aŭ televido.

Referencoj
----------

* Andreas Gelz, *Tertulia. Literatur und Soziabilität im Spanien des 18. und 19. Jahrhunderts*. Frankfurt: Vervuert, 2006.
* Antonio Espina, *Las tertulias de Madrid*. Madrid, Alianza Editorial, 1995.
* Jose Luis Urreiztieta, *Las tertulias de rebotica en España (siglo XVIII-siglo XX)*; enkonduko de Enrique Tierno Galván, Madrid: Ediciones Alonso, 1985.
* Antonio Mariscal Trujillo, *La tertulia española. Sus orígenes y tradición en la provincia de Cádiz*, Cádiz, 1998.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Babilrondo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Portalo pri babilrondoj en Madrido
**Béla Tóth** [tOt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tóth Béla** estis hungara bestokuracisto, altlerneja instruisto.

Béla Tóth naskiĝis la 27-an de januaro 1915 en Torontálsziget (Hungara reĝlando, nuntempa Sakule en Serbio), li mortis la 30-an de januaro 1996 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Tóth maturiĝis en gimnazio en Makó en 1934, poste li akiris bestokuracistan diplomon en veterinara fakultato de Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József en 1939, post 2 jaroj li doktoriĝis. Li estis bestokuracisto en cxevalaro de Mezőhegyes en 1939, poste privata bestokuracisto en Maroslele, pli poste asistanto en la fakultato. Intertempe li batalis dum la 2-a mondmilito, kies fino li estis militkaptito en Sovetunio ĝis 1948. Hejmenveninta li havis postenojn en la Ministerio pri agrikulturo (Hungario) (1948–1952) kaj uzino pri vakcinoj (1952–1956). Li apogis la hungaran revolucion, tial poste li estis poste nur vicuzinestro (1957–1969). Li kandidatiĝis en 1961 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Intertempe li estis konsilisto en Britio en la jaroj 1965 kaj 1966, en Mongolio en 1973 kaj 1974. Li multe strebis por halti la peston inter la kortobirdoj. Li ricevis unufoje medalon.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A kérődző állatoknak szájon át beadott gyógyszerek útja a felszívódásig* (disertajxo, 1941)
* *A juhrühösség leküzdése és a HCH- szerek alkalmazása* (1951)
* *A B12-vitamin szerepe a baromfitenyésztésben és nevelésben* (1958)
* *Vizsgálatok a baromfipestis elleni védekezés tökéletesítésére megelőző védőoltásokkal* (disertajxo, 1960)
* *A bárányok szív- és vázizom-elfajulásának gyógykezelése szelénsókkal* (kunaŭtoro, 1965)
* *Outbreak of Duck Plague in Thailand* (1978, ankaux hispane kaj vjetname)
* *A Marek-féle betegség elleni védekezés* (kunaŭtoro, 1982).

Fontoj
------

* hungarlingva biografieto kun foto
* hungarlingva biografio
*

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 716579
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: David Copperfield |

Ilustraĵo de David enamiĝinta de Dora Spenlow, fare de Frank Reynolds.
David atingas Canterbury, el *David Copperfield*. Tiu rolulo enhavas multajn elementojn de la propra vivo de Dickens. Artaĵo de Frank Reynolds.
**David Copperfield, Jr.** estas la protagonisto kiu nomigas la romanon de 1850 de Charles Dickens nome, David Copperfield. Tiu rolulo estas amplekse konsiderata kiel bazita sur Dickens mem, aligante multajn elementojn de sia propra vivo.

Fakuloj opinias, ke la infanaĝo, kariero, amikoj kaj amaferoj de David Copperfield estis influitaj de la propraj spertoj de Dickens, ĉefe pri la tempo en kiu laboris en fabriko estante infano. La aliĝo de David kun la profesio de juro kaj poste lia kariero kiel verkisto spegulas la sperton de Dickens. Multaj el konatuloj de David estis bazitaj sur la personoj kiujn Dickens fakte konis. La unua edzino de David, nome Dora Spenlow, estas supozita kiel bazita sur la persono de Maria Beadnell, kiun Dickens amis en sia ekjuneco. La amiko de David ekde knabeco kaj lia dua edzino Agnes Wickfield, nome reala heroino de la romano, estas bazita sur la bofratinoj de Dickens nome Mary kaj Georgina Hogarth; ambaŭ el kiuj estis tre ligitaj al Dickens.

Tamen, estas ankaŭ multaj diferencoj en la vivoj de ambaŭ. Malkiel Dickens, David kreskiĝis en la kamparo kiel nura filo; Dickens male estis urba knabo kun kelkaj fratoj kaj fratinoj. Ankaŭ ne estis malbonula duonpatro nek bo-onklino.

Notoj
-----

1. ↑   Gavin, Adrienne E. (1992). "Introduction". David Copperfield. de Charles Dickens. Wordsworth Editions. ISBN 1-85326-024-X.

Bibliografio
------------

* Davis, Paul B (1999). Charles Dickens from A to Z. New York: Checkmark Books. ISBN 978-0-8160-4087-2.
* Schlicke, Paul (1999). Oxford Reader's Companion to Dickens. New York: Oxford University Press. ISBN 978-0198662136.



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 661334
 |
La solikamska sonorilturo estis la eka punkto de la Babinova vojo
La **Babinova vojo** (Бабиновская дорога) estis longtempe la plej mallonga itinero tra la Uralo. Ĝi kondukis el Solikamsk al Verĥoturje kaj de tie al Tobolsk en Siberio. Ĝin malkovris Artemij Babinov en 1597 kaj elhakis ĝin el la arbaroj kelkajn jarojn poste, anstataŭigante la pli komplikan Ĉerdinjan (river)vojon, kiu estis uzata en la 16-a jarcento.

La konstruado de la Babinova vojo ebligis la rusian kolonizadon de Siberio kaj la enorman teritorian kreskon de la Rusa Imperio en la 17-a jarcento. La itinero ŝajne estis bazita sur ekzistanta spuro, uzita de ĉasisitoj de ĥantoj kaj mansoj.

En la 17-a jarcento, rusaj vojaĝantoj al Siberio uzis ĉenon de etaj fortikaĵoj, protektantaj la vojon disde la lokaj triboj. Verĥoturje, la unua el tiuj fortikaĵoj, estis konstruita ĉe ties orienta fino en 1598.

La Babinova vojo restis la sola praktike uzebla vojo el Eŭropo al Siberio ĝis la konstruado de la granda Siberia vojo en 1735.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Babinova vojo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Mapo de la Babinova vojo
**Tőtössy de Zepethnek, Béla** [totoŝi] (Billéd [[[Biled]] en Rumanio] 1854.08.05.-1923.09.02. Budapest) (Ida Metzger 1856.02.03.), laŭ hungarlingve kutima nomordo **Béla Tötössy** (malofte *Tőtössy Béla*) estis hungara matematikisto, profesoro, membro (korespondanta en 1899) de Hungara Scienca Akademio. Lia nobela antaŭnomo estis *de Zepethnek*.

Biografio
---------

Béla Tőtössy frekventis altlernejon en Zuriko, poste li restis samloke por labori. En 1878 li partoprenis en okupado de Bosnio, tial li ricevis ordenon. En 1882 li ekhavis postenon en teknika universitato en Budapeŝto, kie li profesoriĝis en 1893. Post 6 jaroj li estis nomita honora doktoro en Universitato Kolozsvár.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Über die Fläche vierter Ordnung mit Cuspidalkegelschnitt*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al literoj T, TY kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio
* Tötösy de Zepetnek, Steven. *Records of the Tötösy de Zepetnek Family*. West Lafayette: Purdue University Press, 2010-.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 468554
* LCCN: n84805399
* VIAF: 42090832
* ISNI: 0000 0000 3579 9167
* SUDOC: 086011146
* BNF: 146017734
 |
***La Verda Standardo*** estis hungara Esperanto-gazeto, unue aperigita en 1907, kaj laste en 1915. 1907–1908 ĝi estis organo de Hungara Esperanto-Asocio, kiu aĉetis la gazeto plej malfrue. Ágoston Marich estis redaktisto dekomence, sed anstataŭigita en 1913.

Dum la fruaj tempoj de Esperanto plej multe propagandis en Hungario Ágoston Marich en Budapeŝto, kiu en 1905 fondiĝis la Hungara Esperanto-Asocio (HEA, tiam nomita Societo de Hungaraj Esperantistoj). Jam en majo 1905 li eldonis la unua presita propaganda gazeto, *Esperanto*, per subteno de Lud. Makay. Ĝi aperis ĝis marto 1907 (23 x 15 centimetroj, entute 18 numeroj kun 142 paĝoj da teksto).

En oktobro 1907 ĝi alprenis la titolon *La Verda Standardo.* Ĝi fariĝis samtempe oficiala organo de HEA, kiu ĝi restis ĝis novembro 1908. De tiam ĝi havis la (sufiĉe multflanka) subtitolon: *Internacia propaganda, literatura, arta, scienca, filatela, industria, komerca, amuza, polica, reklama, ilustrita monata revuo. En ĉiuj eŭropaj lingvoj.* La presformato restis la sama kiel tiu de *Esperanto,* sed la paperformato kaj la kovriloj multe ŝanĝiĝis; paĝnombro de oktobro 1907 ĝis oktobro–novembro 1910 (numeroj 49-50): 482.

La gazeto, kiu estis ankaŭ propaganda servo kaj libera organizaĵo, jam havis 1400 abonantojn en oktobro 1908. De majo 1905 ĝis majo 1910 la enspezoj de la gazeto estis 20 544 kronoj. "La sumon – tiel skribis Marich – ni kunskrapis per niaj dek ungoj."

En la marta numero, 1908, de La Verda Standardo, Marich asertis ke en 1887 estis 100 kaj en 1910 8 550 000 esperantistoj (en antaŭa artikolo en "Közbiztonság", la lingvo laŭ li havis 13,5 milionojn adeptoj en 1908 – ambaŭ asertoj kredeble multe optimismaj). En la januara numero li skribis: "se ĉiu el la abonantoj akiros po unu 13 novajn abonantojn, en junio La Verda Standardo jam povas aperi kiel taggazeto."

De januaro-julio 1911 *La Verda Standardo* akceptis la formaton de ĉiutaga gazeto (42 x 29 centimetroj), entute 8 numeroroj kun 28 paĝoj. De septembro 1911 ĝis julio 1914 aperis entute 45 numeroj kun 552 paĝoj (32 x 23-24 centimetroj).

De septembro 1911 *La Verda Standardo* fariĝis denove oficiala organo de HEA. Sed ĉar la kunlaboro inter la societo kaj la redaktanto kaj posedanto Marich neniam bone funkciis, la societo akiris la gazeton. Redaktanto fariĝis ĝis decembro 1913 Pál Robicsek kaj ĝis julio 1914 d-ro Béla Rácz.

Pro la milito *La Verda Standardo* reaperis en tre modesta formo en januaro-februaro 1915 kaj finiĝis finfine per la numero de novembro-decembro 1915, 8-16 paĝoj, entute 12 numeroj kun 76 paĝoj (24 x 16 centimetroj).

Fontoj
------

* *Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur la artikolo* La Verda Stelo *el la **Enciklopedio de Esperanto**.*

* *Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur la artikolo* Hungarujo *el la **Enciklopedio de Esperanto**.*
|  |
| --- |
| Babugano (Krimeo)Babugano (Krimeo)DMS |
| Situo de Babugano sur la mapo de Krimeo Koordinatoj: 44° 37′ 30″ N 34° 16′ 30″ O﻿ / ﻿44.625 °N, 34.275 °O﻿ / 44.625; 34.275 (mapo) |

**Babugano** (ruse *Бабуган*, ukraine *Бабуган*, krime-tatare *Babuğan*) aŭ **Babugana altebenaĵo** (ruse *Бабуган-яйла*, ukraine *Бабуган-Яйла*, krime-tatare *Babuğan Yayla*) estas la plej alta monta masivo de Krimeo. La nomo de la masivo venas el la krime-tatara lingvo, en kiu la vorto *babuğan* signifas "dafno".

Babugano apartenas al la ĉefa montoĉeno de la Krimea montaro. La plej alta punkto de Babugano (Romankoŝo, 1545 m) estas samtempe la plej alta monto de Krimeo; krome al la masivo apartenas ankaŭ la pinto Zejtinkoŝo, la tria laŭ la alteco punkto de Krimeo (1537 m). Preskaŭ la tuta masivo troviĝas en la limoj de la Aluŝta municipo, la eta parto apartenas al la Jalta municipo. La longo de la plata supro de la masivo direkte de sudokcidento al nord-oriento estas proksimume 9 km. la maksimuma larĝo de la supraĵo estas proksimume 4,5 km. La supro de la masivo kaj ĝiaj nordaj deklivoj apartenas al la teritorio de la Krimea natura rezervejo.

La plata supro de la altebenaĵo estas formita de kalkoŝtonoj kaj prezentas preskaŭ senarban iom malglatan surfacon, kovritan de herbejoj. La sudaj deklivoj estas kovritaj plejparte de pinarbaroj, la nordaj — de fag-arbaroj. Tiuj arbaroj apartenas al Krimea submediteranea arbarmasivo.

Ligiloj
-------

* Kategorio Babugano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* V. G. Jena.  Sur la ĉefa montoĉeno de la Krimea montaro (ruse). Arkivita el la originalo je 2009-04-26. Alirita 2012-08-15.
* Fotoj kaj rakontoj pri Babugano (ruse). Arkivita el la originalo je 2012-07-17. Alirita 2012-08-15.

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  Krimea montaro |
| --- |
| Montoĉenoj | Ĉefa montoĉeno • Interna montoĉeno • Ekstera montoĉeno |  |
| Altebenaĵoj(de okcidento al oriento) | Bajdara altebenaĵo • Ajpetra altebenaĵo • Jalta altebenaĵo • Nikita altebenaĵo • Gurzufa altebenaĵo • Babugana altebenaĵo • Ĉatirdaga altebenaĵo • Dolgorukova altebenaĵo • Demerĝia altebenaĵo • Karabia altebenaĵo |
| Rimarkindaj masivoj | Agarmiŝo • Ajudago • Bojko • Eĉkidago • Karadago • Koŝko • Paragilmeno • Tepekermeno |
| Rimarkindaj pintoj | Ajpetro • Demirkapuo • Ekliziburuno • Kemalegereko • Romankoŝo • Zejtinkoŝo |
| Ceteraĵoj | Krimea naturrezervejo • Jalta mont-arbara naturrezervejo |

 |


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Béla Tettamanti,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tettamanti Béla** estas hungara karikaturisto, grafikisto. Lia avo estis Jenő Tettamanti.

Béla Tettamanti staras dekstre
Béla Tettamanti  naskiĝis la 10-an de decembro 1946 en Bánhida (nuntempa urboparto de Tatabánya), li mortis la 17-an de aprilo 2020.

Biografio
---------

Béla Tettamanti kreskiĝis en Dorog. Li ŝatis desegni karikaturojn jam dum la gimnaziaj jaroj. Li volis esti arthistoriisto, sed lia anonco ne sukcesis en la altlernejo. Iel li lernis pri la karikaturoj de László Réber. Ekde 1975 karikaturoj de Tettamanti aperis en diversaj gazetoj, en la sekva jaro li prezentis sin en ekspozicio. Ekde 1981 li kreas ankaŭ ilustraĵojn, kovrilpaĝojn. Inter 1982-1990 li estis grafika redaktoro en gazeto. En 1995 li plene memstariĝis, sed li sendas konstante karikaturojn al eldonejoj, gazetoj. En 2002 li partoprenis en fondo de karikaturista rondo (vidu la bildon pri la membroj!). Li ricevis premiojn, distingojn inter 1983-2005.

Elektitaj solaj ekspozicioj
---------------------------

* Budapeŝto (1978, 1981, 1986, 1993)
* Varsovio, Berlino (1978)
* Pécs (1979, 2006)
* Siófok (1982)
* Sárvár (1995)

Elektitaj kolektivaj ekspozicioj
--------------------------------

* Budapeŝto (1971)
* Kőszeg (1974)
* Parizo (1986)

Elektitaj grafikaĵoj
--------------------

* Öntekervény
* Tóth Krisztina Kacér

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2019-01-27 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio
* Arkivigite je 2019-01-27 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Béla Tettamanti (karikaturisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 630568
* GND: 174279590
* LCCN: nb2008007775
* VIAF: 16757418
* ISNI: 0000 0000 7907 9233
* BNF: 170346878
 |
La Kirko Sankta Karlo en la iama hugenota kvartalo, kiun konstruigis Du Ry **Jean Paul du Ry** (naskiĝis en 1640 en Parizo, mortis la 21-an de junio 1714 en Kaselo) estis franca arkitekto.

Vivo
----

Du Ry estis disĉiplo de la franca ĉefarkitekto kaj arkitektura teoriisto François Blondel. Persekutite pro kalvinisma kredo li elmigris baldaŭ en Nederlandon, kie li agadis ĉefe kiel remparkonstruisto, en Maastricht. Samloke li ankaŭ gajnis gravajn enrigardojn en la nederlandan barokan klaskikismon. Inter 1674-85 li estis denove en la franca ĉefurbo antaŭ ol reiri mallongan tempon al Nederlando. De tie li, laŭ rekomendo de la guberniestro Vilhelmo la 3-a (Oranje-Nassau), venis al Kaselo en la servojn de la landgrafo Karlo (Hesio-Kaselo). En Hesio li iĝis kortega ĉefarkitekto respondecanta ĉefe por la nova hugenota kvartalo en la urbo. Ĝi situis sudokcidente de la urbokerno, je la maldekstro de la rivero Fulda nomiĝante Supera novurbo. Komenciĝo konstrua estis en 1688. La unu jarcenton daŭrinta konstruado kontinuigitis fare de la filo Charles Louis kaj de la nepo Simon Louis.

Projektegoj kaselaj
-------------------

Du Ry sekvis en Kaselo la planon de romia militkastelo: faritis rektangula bloko kun du ĉefaj kaj du transversaj stratoj kaj la okangula Kirko Sankta Karolo kun kupola lanternotegmento (1698-1706, konsekro en 1710). Jam tiam li antaŭvidis etendigon eblan kaj - post farota forigo de la ĉirkaŭfortikaĵoj - unuigon kun la malnova urbo. La fasadoj strataj kaj placaj kreitis bonguste, kun du- kaj trietaĝaj stukitaj domoj, parte kun transversaj gabloj kaj balkonoj. Ĝis ties detruo kompleta dum la Dua mondmilito la tuto restis neŝanĝita. La tuto estis sobra sed tamen unueca kaj lindega.

Li ankaŭ alikonstruis la eksan teatrejon *Ottoneum* en 1696 aldonante portalan antaŭkonstruaĵon kun galerio. Laŭstile li devis esti ankaŭ malantaŭ la realigo de la inter 1703-11 konstruita Palaco Princo Vilhelmo (=Landgrafa muzeo) - la sendube plej hugenota konstruaĵo en la urbo - kiel ankaŭ la Palaco Princo Georgo. Neklaras tamen lia kunlaboro en la konstruo de la oranĝejo en la kasela apudrivera herbejego Karlsaue. En 1704 li konstruigis la hugenotan kirkon en Hofgeismar-Karlsdorf proksime de Kaselo skizinte planojn por la tuta vilaĝo. La planoj por la hugenota urbo Bad Karlshafen certe ne estis de li, sed de Friedrich Conradi.

Graveco
-------

La konstruaĵoj de du Ry, antaŭ ĉio la Karlo-kirko, estas pli proksimaj al la nederlanda klasikismo ol al la franca. Du Ry krome ankaŭ okupiĝis pri matematikaj problemoj. Lia verko *La quadrature du cercle* estas ĝis hodiaŭ nepublikigata. La manuskripto troviĝas en la Hesia Landa Biblioteko.

Fonto
-----

Reuther, Hans, "Du Ry, Jean Paul" en: *Neue Deutsche Biographie* 4/1959, p. 202-203 Surreta versio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 546899
* GND: 124961274
* VIAF: 77262412
* ISNI: 0000 0000 1513 1397
* ULAN: 500330961
 |
**Béla Vekerdi,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vekerdi Béla** estis hungara instruisto, profesoro. Lia familia nomvarianto estis *Vekerdy*. Liaj filoj estis László Vekerdi kaj József Vekerdi.

Béla Vekerdi  Arkivigite je 2014-08-08 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 9-an de februaro 1882 en Hódmezővásárhely, li mortis la 4-an de marto 1970 en Debrecen.

Biografio
---------

Béla Vekerdi frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li studis ĉefe en Scienca Universitato Péter Pázmány, iomete en Reĝa Teknikuniversitato palatino József. Li akiris pedagogian diplomon en 1906, poste li ekinstruis en sia naskiĝurbo. Dum la 1-a mondmilito li estis soldato, tamen li doktoriĝis en 1917. Inter 1922 kaj 1936 li instruis en kalvinana gimnazio de Debrecen, poste li estis lernejestro en pripedagogia lernejo. pli frue en 1925 li estis nomumita privata profesoro en Universitato István Tisza. En 1944 li pensiuliĝis, tamen li instruis plu 15 jarojn en la gimnazio.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Hogyan tanítsuk a latin nyelvet?* (Kiel instrui la latinan lingvon?*, (1914)*
* *Az indukció lényege és logikai alapjai* (1923)
* *A matematikai földrajz elemei* (1927) - lernolibro

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
**VIKÁR Béla** (1859-1945) estis hungara esperantisto, etnografo, tradukisto, membro de la Hungara Scienca Akademio, pens. estro de la parlamenta stenografoficejo.

Béla Vikár
Béla Vikár naskiĝis en 1859 en Hetes kaj li mortis en Dunavecse en 1945.

Béla Vikár frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1877-1884, dume li stenografe notis la prelegojn kaj li eldonis ilin. Tiutempe (kaj baldaŭe) li kolektis ankaŭ fabelojn kaj popolkantojn. Ekde 1880 li estis stenografisto en la hungara parlamento ĝis la emeritiĝo en 1921. En 1889 li vojaĝis al Rusio al tiu landparto, kie nun estas Suomio por studi la etnografion kaj la lingvon. En 1900 en la mondekspozicio en Parizo li prelegis pri siaj rezultoj (li havis ĉ. 7000 popolkantojn). En la 1910-aj jaroj li esperantiĝis. Li redaktis diversajn revuojn.

Tradukinte al hungara la kartvelan eposon „Kavaliro en tigra felo", li sukcesis fari tion nur per la Esperanta-lingva interpreto de Ciklari (Giorgi Ciklauri). Kiel ĉefsekretario de „La Fontaine Literatura Societo", li dufoje kunaranĝis Esperantan literaturan matineon.

Liaj ĉefaj tradukaĵoj
---------------------

* Kalevala
* Kavaliro en tigra felo (1917)
* Ĉiuj fabeloj de La Fontaine (1929)
* diversaj tradukaĵoj el la finna, franca, germana, angla, estona, norvega lingvoj

Fontoj
------

* Hungarlingva Vikipedio
* Sulinet – Ki-kicsoda

* Kategorio Béla Vikár en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 28075
* GND: 12835142X
* LCCN: n84187170
* VIAF: 136201
* ISNI: 0000 0000 8349 2581
* SUDOC: 085951080
* BNF: 127411825
* BIBSYS: 1512647516325
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Kamill Sándorfi** [ŝAndorfi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sándorfi Kamill** estis hungara juĝisto, altlerneja instruisto. Lia familia nomo estis *Sándorfy* [ŝAndorfi] ekde 1931, lia filo estis la samnoma Kamill Sándorfy.

Kamill Sándorfi naskiĝis la 6-an de aprilo 1880 en Veszprém (urbo), li mortis la 26-an de julio 1953 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Kamill Sándorfi devenis el juda familio. Li maturiĝis en katolika gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li akiris advokatan diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1905, sed ekde 1903 li havis juran postenon province. Li estis juĝisto en Budapeŝto inter 1913-1918, poste li laboris en la justicministerio, ekde 1921 denove juĝisto, baldaŭ jam en la ĉefjuĝejo. Ekde 1925 li ankaŭ instruis en la menciita universitato. Lia laboro fokusiĝis al komerca kaj trafika juroj. Li pensiuliĝis en 1949. Li edziĝis en 1913, lia edzino naskis 2 gefilojn en 1918 kaj 1920.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A munkaügyi bíráskodás* (1919)
* *A légi közlekedés jogszabályai* (1922)
* *A részvényjog bírói gyakorlata 1876–1933* (1935)
* *Törvényalkotásunk hőskora. Az 1825–1848. évi reformkorszak törvényeinek története.* (1936)
* *Székely örökség* (1941)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2020-06-16 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 707301
* GND: 1055334467
* LCCN: no2003078766
* VIAF: 42224554
* ISNI: 0000 0000 7853 410X
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Tiu ĉi artikolo temas pri la komunumo Gómez Farías de la subŝtato Jalisco de Meksiko, kaj pri ties ĉefa loĝloko. Pri aliaj signifoj de la vorto vidu la apartigan paĝon Gómez Farías. |

**Gómez Farías** estas unu el la 126 komunumoj de la meksika subŝtato Jalisco. La ĉefurbo de la komunumo estas San Sebastián del Sur. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 14 079.

Geografio
---------

**Gómez Farías** apartenas al la regiono Sur kiu situas en la centra suda parto de la subŝtato. Al tiu regiono entute apartenas 16 komunumoj. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 12720 loĝantojn. El tiuj estis 6044 viroj kaj 6676 virinoj. La komunumo havas surfacon de 343,89 km². La meza alteco estas 1500 metroj super la marnivelo. La meza jara temperaturo estas 15,3 C. En la komunumo estas 1268,4 mm da precipitaĵo jare. 

Situo de la koncerna regiono en la subŝtato Jalisco.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 3557 viroj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 3087 scipovis legi kaj skribi kaj 468 viroj estis analfabetoj. Do 13.16 % de la viroj estis analfabetoj. En la sama jaro en la komunumo vivis 4035 virinoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 3389 sciis legi kaj skribi kaj 643 virinoj estis analfabetoj. Do 15,94 % de la virinoj estis analfabetoj. En 1995 en Gómez Farías vivis 10927 personoj kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj estis 3 indiĝenoj. Tio signifas ke 0,027 % de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Gómez Farías Arkivigite je 2007-03-11 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)