recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
En programado, **daŭra eldono** aŭ **daŭra ĝisdatigo** estas daŭra evolua modelo por programaraj sistemoj; male al la kutima eldonmodelo, ĝi estas bazita sur eldonado de programaj versioj, kiujn oni devas reinstali, anstataŭigante la antaŭan version. 

Daŭra eldonado estas ĝenerale realigata uzante etajn kaj oftajn ĝisdatigojn. Tamen, simple havi ĝisdatigojn ne aŭtomate signifas, ke la programo estas daŭre eldonata; pro tio, la filozofio de programistoj devas esti labori sur nur unu koda branĉo, anstataŭ apartaj versioj. Kiam la daŭra eldono estas uzata kiel disvolviĝmodelo, programĝisdatigoj estas tipe liverataj al uzantoj pere de pakaĵa administrilo en la komputilo de la uzanto.

Ne ĉiuj programaj distribuaĵoj bazitaj sur aŭ derivitaj de daŭra eldona distribuaĵo estas nepre daŭreldonaj. Ekzemple, ConnochaetOS (antaŭe DeLi Linux) estas "implicita" eldonmodela distribuaĵo, sed ĝi estas bazita sur la daŭreldona distribuaĵo Arch Linukso. Simile, la plejparto de la programoj en la programara stako de daŭra eldona distribuaĵo kutime sekvas la implicitan eldonmodelon.

Vidu ankaŭ
----------

* Operaciumo
* GNU
'*KUROSAKI Iĉigo*, 黒崎 一護 (laŭ Hepburn: Kurosaki Ichigo) estas fikciula ĉefrolulo de la animea kaj mangaa serioj *Bleach*. En komenco de la rakonto, li estas 1-grada altlerneja studento kun oranĝkoloraj haroj kaj brunaj okuloj. Li ricevis povon de ŝinigamio, rezulte de batalo kun KUĈIKI Rukia, kiu estas unu el la multaj ŝinigamioj kiu loĝas en Animejo. La povo devenas el kosto de Rukia, kaj rezulte Iĉigo devis labori kiel ŝinigamio anstataŭ Rukia. Kiel provizora ŝinigamio, li batalas por protekti popolon de Kavulo kaj sendas Pluse (bona spirito) en la postvivan mondon.

Familio de Iĉigo
----------------

Iĉigo loĝas kun lia patro Isŝin kaj du fratinoj Juzu kaj Karin. Lia patrino Kurosaki Masaki mortis kiam li estas 9-jaraĝa dum li protektas la junan Iĉigon el atako de Kavulo (nomata *Grandfiŝisto*). Lia patro kurigas malgrandan klinikon en ilia hejmo kaj ĉiuj familianoj helpas ĝin. Lia patro ĉiam ŝajnas kuraĝigi hejman aeron post morto de sia edzino. Karin estas superege atleta, aktiva kaj povas subpremi sian emocion, dum Juzu estas tre pasiva kaj emocia.

Familianoj de Kurosaki ŝajnas normalaj, escepte ke ili havas iom aŭ iomete da kapablo vidi kaj komuniki fantomojn. Evitante diri pri la patro, Iĉigo havas la plej multan kvanton de sprita povo, dum Karin venas dualoke kaj Juzu laste. Komence, Karin povis vidi fantomojn, tamen ne ŝinigamiojn aŭ kavulojn, poste ŝi ekpovis vidi ankaŭ ŝinigamiojn kaj kavulojn, finfine ŝi batalas per piedpilko kontraŭ Kavulo, dum Juzu povas nur vidi neklaran konturon.

Plimalfrue en la mangao, patro de Iĉigo estas malkovrita esti kapitano-nivela ŝinigamio.

* Kategorio Kurosaki Ichigo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



| **Rolularo de *Bleach*** |
| --- |
| **Main Characters:** KUROSAKI Iĉigo | KUĈIKI Rukia
**Karakura High School:** Inoue Orihime | IŜIDA URJŪ | Sado "Ĉad" Jasutora
**Butiko Urahara:** URAHARA Kisuke | ŜIHŌIN Joruiĉi
**Shinigamioj (Gotei 13):**
3a: IĈIMARU Gin KIRA Izuru, 4a: UNOHANA Recu JAMADA Hanatarō, 5a: AIZEN Sōsuke, 6a: KUĈIKI Bjakuja ABARAI Renĵi, 8a: KJŌRAKU Ŝunsui, 10a: HICUGAJA Tōŝirō 11a: ZAKARI Kenpaĉi, 12a: KUROCUĈI Majuri, 13a: UKITAKE ĴūŝirōŜIBA Kaien.
**Vizardoj:** Ŝinĵi Hirako
**Arankaroj:** Grimmjow Jaegerjaquez | Ulquiorra Cifer |
**Károly Gonda** [kAroj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gonda Károly** estis hungardevena artdekora arkitekto, pentristo. Lia origina familia nomo estis *Goldstein* ĝis 1902, lia nomo en Usono estis *C.H. Gonda* (**Charles Henry Gonda**) kaj en Ĉinio **卡罗里·鸿达** [kaloli hungta].

Károly Goldstein naskiĝis la 22-an de junio 1889 en Gyöngyös, li mortis la 1-an de aprilo 1969 en en:Lakewood Township, New Jersey (Nov-Ĵerzejo, Usono).

Biografio
---------

Károly Gonda studis en Teknika Universitato (Vieno), tamen li akiris arkitekturan diplomon en en:École des Beaux-Arts. Dum la 1-a mondmilito li estis komence soldato, poste militkaptito en Siberio. Tie li edziĝis en 1919 kun eksedzino rusino kun du infanoj. En la sekvaj jaroj ili vojaĝis al Ŝanhajo. Gonda laboris en arkitektura firmao, poste en 1928 li malfermis propran atelieron. En 1949 pro la alvenintaj komunistoj la familio translokiĝis al Usono, kie Gonda okupiĝis nur pri pentrado.

Elektitaj planitaj konstruaĵoj en Ŝanhajo
-----------------------------------------

* bankoj
* vendejegoj
* kinejoj
* juda lernejo

* Banko en ŜanhajoBanko en Ŝanhajo
* Banko en ŜanhajoBanko en Ŝanhajo
* Vendejego en ŜanhajoVendejego en Ŝanhajo
* Kinejo en ŜanhajoKinejo en Ŝanhajo
* Kinejo en ŜanhajoKinejo en Ŝanhajo

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Károly Gonda en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 693080
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

***La juna Ames*** (angle *Young Ames*) estas historia romano de Walter D. Edmonds pri la aventuroj kaj maturiĝo de juna komercisto en Novjorko en la frua parto de la jardeko de 1830. Ĝi estis publikigita en 1942. Kelkaj partoj aperis unue inter 1938 kaj 1941 kiel noveloj en la gazeto *Saturday Evening Post*.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

La ĉefrolanto estas John Ames, 18-jara knabo kiu migras de la kamparo al Novjorko fine de 1833 kaj dungiĝas ĉe la komerca firmao Chevalier, Deming & Post. Per sia talento kapti la ĝustajn okazojn li havigas grandajn profitojn al la firmao kaj foje al si mem, projektas fariĝi kunposedanto de la firmao en kelkaj jaroj, kaj malpaciencas ke oni promocias lin tiel malrapide. Samtempe ekamas unu la alian Ames kaj Christine Chevalier, la adopta nepino de lia estro, kvankam li hontas rilati kun ŝiaj konatoj pro sia evidenta nekono de la kutimoj de riĉuloj. Li ankaŭ spertas aventurojn kiel volonta estingisto.

La unucela entuziasmo de Ames por mona profito iomete moderiĝas kiam malriĉiĝanta homo, de kies komerca sentalenteco li profitis, estas murdita tuj poste. Post hazarda renkontiĝo kaj interparolado kun la prezidanto Andrew Jackson, Ames ankoraŭ pli maturiĝas, parolas al sinjoro Chevalier pri Christine, kaj ricevas lian aprobon al la geedziĝo. En la fino de la romano, la firmao perdas preskaŭ ĉion en la granda novjorka fajro de 1835. Tamen Ames, malakceptinte altsalajran dungoproponon de alia firmao, elektas fidelon al sia bofamilio kaj siaj amikoj en la entrepreno de Chevalier, kaj komencas helpi ilin rekonstrui ĝin, nun kiel kunposedanto.

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Temoj
-----

La karaktero de la ĉefrolanto - ambicia virjunulo - estas tipa de Edmonds, dum la urba scenejo estas malkutima. La intrigo, kie la ĉefrolulo iras en riĉon el malriĉo, estas komparita al tiuj de Horatio Alger. Kelkaj elementoj estas facile interpreteblaj kiel aprobaj komentoj pri valoroj konsiderataj usonaj, kiel individuismo, malpompo, kaj persona lojalo.

Preskaŭ ĉiuj rolantoj estas viroj. La plej grava escepto, Christine Chevalier, estas ne plene evoluigita ĉar ĉefe "ekstersceneja rolanto".

Referencoj
----------

1. ↑  Wyld, Lionel D. 1982. *Walter D. Edmonds, Storyteller*. Syracuse, Novjorkio: Syracuse University Press, p. 24.
2. ↑  "Exalted Alger". 1942. *TIME Magazine* 39(4).
3. ↑  Wyld, Lionel D. 1982. *Walter D. Edmonds, Storyteller*. Syracuse, Novjorkio: Syracuse University Press, p. 96-100.
4. ↑  Wyld, Lionel D. 1982. *Walter D. Edmonds, Storyteller*. Syracuse, Novjorkio: Syracuse University Press, p. 129.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 822806
 |
la parlamentejo *Bundeshaus* en Berno
La **Federacia Asembleo** - germane *Bundesversammlung*, france *Assemblée fédérale* kaj
itale *Assemblea federale* - estas la parlamento de Svislando.

Strukturo
---------

La Federacia asembleo konsistas el du ĉambroj:

* la Nacia Konsilio de Svislando, kiu havas 200 membrojn, kaj
* la Konsilio de la Kantonoj, kiu konsistas el 46 membroj. La Nacia Konsilio kaj la Konsilio de la Kantonoj kune konsistigas la ŝtatan legislativon. Kunvenejo de la Federacia Asembleo estas la parlamentejo *Bundeshaus* en Berno.

En la Nacia Konsilio la parlamentaj seĝoj estas disdividataj laŭ la nombroj de loĝantoj de la unuopaj kantonoj. En la Kantona Konsilio ĉiu kantono havas du seĝojn (ses el ili, la tiel nomataj duonkantonoj, pro historiaj kialoj tamen nur unu).

La prezidanto de la Nacia Konsilio prezidas la Unuiĝintan Federacian Asembleon (germane *Vereinigte Bundesversammlung*), do la komunan kunvenon de ĉiuj anoj de la Nacia kaj Kantona Konsilioj.

Decidoprincipoj
---------------

La du ĉambroj de la Federacia Asembleo estas egalrajtaj. Tio signifas, ke leĝopropono devas por esti akceptita jesita de ambaŭ ĉambroj. Ambaŭ ĉambroj povas fari proponojn. Kiam unu ĉambro akceptis proponi, tiu propono estas transdonita por decido al la alia ĉambro. Tiu ĉambro povas akcepti, rifuzi aŭ modifi ĝin. En kazo de akcepto, la propono fariĝas definitiva, kondiĉe ke kontraŭ ĝi ne estas petita referendumo. En kazo de modifo, la propono estas resendita al la alia ĉambro pro decidi pri la modifita propono. En kazo de rifuzo, la propono definitive mortis.

Decidoj kiuj apartenas ekskluzive al la Unuiĝinta Federacia Asembleo
--------------------------------------------------------------------

La Unuiĝinta Federacia Asembleo elektas la Federacian Konsilion, la federacian registaron kaj ankaŭ la federacian prezidanton, la federaciajn juĝistojn kaj en kazo de mobilizo de la nacia armeo, ankaŭ la nacian armeestron, la tiel nomita generalon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Federacia Asembleo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* retaj paĝoj de la parlamento de Svislando
**Károly Jármai** [kAroj jArmai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Jármai Károly** estis hungara bestokuracista patologo, altlerneja instruisto. Lia origina familia nomo estis *Janovecz* [janovec] ĝis 1903.

Busto pri Károly Jármai en Budapeŝto
Károly Janovecz naskiĝis la 7-an de novembro 1887 (aŭ laŭ alia informo la 18-an de septembro 1887) en Körmöcbánya (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Kremnica en Slovakio), li mortis la 8-an de marto 1941 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Károly Jármai maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li akiris bestokuracistan diplomon en Veterinara Altlernejo de Budapeŝto en 1909, poste li doktoriĝis en 1913. Post la diplomo li estis samloke praktikanto kaj asistanto, dum la 1-a mondmilito li estis soldato kaj hospitalestro pri ĉevaloj. Ekde 1918 ĝismorte li instruis kaj esploris en la altlernejo. Jam en 1920 li estis altrangigita eksterordinara instruisto, en 1924 ordinara publika instruisto. Lia habilitiĝo okazis en 1931 en Scienca Universitato Péter Pázmány. En la studjaro 1927 li estis vicrektoro, en 1936 dekano. Li ricevis du medalojn dum la soldata servo.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Általános kórtan* (1920; 1925)
* *A házi állatok kórbonctana* (1936)
* *A háziállatok kórboncolási technikája* (1936; 1941)
* *A lipoidózisokról egy eset kapcsán* (1937)
* *Ritka bőrtünetekkel és akropachiával járó gümőkor lóban* (kunaŭtoro, 1941)

Memorigiloj
-----------

* busto (1986) en Budapeŝto
* busto (2015) en Kulcs
* medalo (1981)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
*

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Károly Jármai (bestokuracisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 714976
* VIAF: 121475723
* ISNI: 0000 0000 7955 1825
 |
*La reveno de la erarinta filo*.
**La reveno de la erarinta filo** (nederlande *De terugkeer van de verloren zoon*) estas ole-pentraĵo de la nederlanda artisto Rembrandt, farita inter 1661 kaj 1669, kaj nun en la kolekto de la Muzeo Ermitejo, Sankt-Peterburgo. Ĝi estas inter la finaj verkoj de la pentristo, ŝajne kompletita du jarojn antaŭ lia morto en 1669. Priskribante la momenton de la reveno de la erarinta filo al sia patro en la Biblia parabolo, ĝi estas fama verko priskribita de arthistoriisto Kenneth Clark kiel "pentraĵo kiuj tiuj kiuj vidis la originalon en Sankta Peterburgo povas esti pardonita pro postulo, ke ĝi estas la plej granda pentraĵo iam pentrita".

En la pentraĵo, la filo estas reveninta hejmen en elĉerpita stato el veturado en kiu li forspezis sian heredon kaj falis en malriĉeco kaj malespero. Li surgenuiĝis antaŭ sia patro pentromontra, petante pardonon kaj postenon kiel servisto, konstatante, ke eĉ la servistoj de lia patro havas pli bonan vivostaton ol li mem. Lia patro ricevas lin per afabla gesto kaj bonvenigas lin kiel propra filo. Liaj manoj sugestas samtempe patrecon kaj patrinecon; la maldekstra ŝajnas pli granda kaj pli vireca, sur la ŝultro de lia filo, dum la dekstra estas pli milda kaj pli ricevema laŭgeste. Stare dekstre estas la pli aĝa frato, kiu tuj plendos al la patro, ke li maljuste bone traktas la pekan filon, dum malbone traktas la obeeman filon. Pri la du ceteraj figuroj pli umbraj oni spekulativis sen definitiva interkonsento.

Referencoj
----------

1. ↑  Durham 176
2. ↑  Citita en Durham 183
3. ↑  Sawyer 313

Literaturo
----------

* Durham, John I..  (2004) *The Biblical Rembrandt: human painter in a landscape of faith*. Mercer University Press. ISBN 978-0-86554-886-2.

* Horst Woldemar Janson.  (2003) *History of art: the Western tradition*. Prentice Hall PTR. ISBN 978-0-13-182895-7.

* Henri J. M. Nouwen.  (1992) *The return of the prodigal son: a meditation on fathers, brothers, and sons*. Doubleday Books. ISBN 978-0-385-41867-6.

* Sawyer, John F. A..  (2006) *The Blackwell companion to the Bible and culture*. Wiley-Blackwell. ISBN 978-1-4051-0136-3.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio La reveno de la erarinta filo (Rembrandt) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* The work at the Hermitage Museum
* High-resolution reproduction ĉe Google Art Project
* \* A free educational documentary about Rembrandt's *Return of the Prodical Son* de Jan Blanc, profesoro ĉe la Universitato de Ĝenevo
* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo The Return of the Prodigal Son (Rembrandt) en la angla Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 818980
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  Sen fontoj! | **Ĉi tiu artikolo citas neniun fonton**.

---

Vi povas plibonigi ĝin, aldonante fidindajn fontojn. Senfontaj asertoj povas esti forigitaj.Specifu la daton: {{Sen fontoj|temo|monato jaro}} |

|  |  |
| --- | --- |
|  Vikiigenda | **Ĉi tiu artikolo ne estas ankoraŭ formatigita laŭ la stilogvido**.

---

Plibonigu la artikolon laŭ niaj konvencioj.Specificu la daton: {{Vikiigenda|temo|monato jaro}} |

**Kuroniai** estas la naskiĝloko de Aleksandro Dambrauskas, sed tiu loko ekzistas nur en Esperantio. Mencias ĝin Enciklopedio de Esperanto (EdE).

Litovaj biografioj de Dambrauskas indikas kiel naskiĝlokon "Kuronyse" en distrikto Kėdainių (ĉefloko Kėdainiai), norde de Kaunas.
Sed la vorto "Kuronyse" troveblas en Interreto nur en artikoloj pri Dambrauskas.
Retejo www.lietuva.lt Arkivigite je 2005-09-01 per la retarkivo Wayback Machine mencias, ke "Kuronys" situas en subdistrikto Šėta de distrikto Kėdainiai.

La libro "Esperanto en Litovio" mencias (same sub Dambrauskas), ke
Kuroniai situas en distrikto Kėdainiai. En tiu distrikto troviĝas vilaĝo nomata *Kunioniai* (23,83° E, 55,21° N).

Alia eblo de tajperaro en EdE estas vilaĝo **Kuriniai** ("o" kaj "i" apudas en multaj tajpiloj).
Kuriniai situas en orienta Litovio, en nuna natura parko Aukštaitija (25,94° E, 55,30° N).

Pri la naskiĝo de Homero disputis sep urboj. Kiom pri la naskiĝo de Dambrauskas?

* Kategorio Kuroniai en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
En 1900, la Universitato de Berlino estis la unua universitato kiu akceptis la fakon de filozofio de la historio, enkondukita de Hegel komence de la 19a jarcento.
La **filozofio de la historio** estas la branĉo de la filozofio kiu studas la disvolvigon kaj la formojn en kiuj la  homoj kreas la historion.

La demandoj pri kiuj laboras la filozofio de la historio estas tiom diversaj kaj kompleksaj kiom la motivoj kiuj okazigis ilin. Kelkaj el la fundamentaj demandoj estas la jenaj: Ĉu ekzistas teleologia celo de la historio, tio estas propono, desegno, rega principo aŭ intenco en la procezo de kreado de la historio? Ĉu estas modeloj en la homa pasinteco, por ekzemplo cikloj aŭ progreso? Ĉu ekzistas la progreso kaj ties malo en la historio? Kiuj estas tiuokaze ties respektivaj direktoj? Kaj kiu estas la dominanta forto de tiu progreso, de la propra ekzistado?

Alia klasika demando estas determini kiu estas la historia subjekto taŭga al la studo de la homa pasinteco. Ĉu estas la individuo, la sociaj organizoj, la kulturo, aŭ la tuta homa specio? Kelkaj modernaj filozofoj subtenas, ke la historio jam ne plu estas la studo de unuoj, de faktoj, kaj nun estas la studo de kompleksa totalo, kiu enhavas ne nur la homajn agojn pasintajn kaj ties videblajn konsekvencojn, sed ankaŭ multajn faktorojn en ties kunteksto, kiel la homaj rilatoj, la pensofluoj, la partikularaj motivigoj kaj, eble la faktoro plej ĵuse aligita kaj kiu plej revoluciis la filozofion de la historio, tio estas tiu de la pensaroj, agoj, rilatoj kaj motivigoj de la individuo kiu verkas la historiion, tio estas, de la historiisto.

Notoj
-----

1. ↑   Hallet Carr, Edward (1965). ¿Qué es la historia? (3a eldono). Barcelono: Seix Barral, S.A. p. 15. «Kutime oni diris, ke la faktoj parolas per si mem. Tio malpravas, kompreneble. La faktoj parolas nur kiam la historiisto alvokas ilin: li decidas kiuj faktoj estos aŭdataj, kaj en kiu ordo kaj en kiu kunteksto.»

Vidu ankaŭ
----------

* Metodologio de historio

Bibliografio
------------

* Cuartango, R.: Filosofía de la Historia (lo propio como tierra extraña). Montesinos, Barcelona, 2007
* Danto, Arthur Coleman. Filosofía analítica de la historia (1965)
* Gardiner, Patrick L. La filozofio de la historio, Oxford readings in philosophy. 1974.

* Kategorio Filozofio de la historio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 696635
* GND: 4020529-0
* LCCN: sh2002006356
* BNF: 11933924p
* NDL: 00569378
* NKC: ph120224
 |
**Károly Lajos Libay** [kAroj lajoŝ libai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Libay Károly Lajos,** slovake **Karol Ľudovít Libay** estis hungaria-aŭstra pentristo, oraĵisto, litografo. Lia patro estis Sámuel Libay.

Ruĝa ombrelo pentrita de Károly Lajos Libay
Károly Lajos Libay naskiĝis la 13-an de majo 1816 en Besztercebánya (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Banská Bystrica en Slovakio, li mortis la 16-an de januaro 1888 en Vieno (Aŭstrio-Hungario).

Biografio
---------

Károly Lajos Libay inter 1829-1832 lernis la oraĵistan metion hejme de sia patro (same oraĵisto), poste li membriĝis en la urba gildo. Ekde 1835 li studis pentroarton en Akademio de Belartoj de Vieno kaj li komencis pentradi pejzaĝojn. Liaj plej gravaj instruistoj estis de:Karl Gsellhofer, de:Johann Ender, Leopold Kupelwieser kaj de:Joseph Mössmer. Ekde 1840 li ekspoziciis en Pest (urbo), poste eksterlande. Li ne havis atelieron, sed li vojaĝis enlande kaj eksterlande ekzemple en Munkeno, Nurembergo, Svislando, Egiptio kaj Sankta Lando. Tamen somere li ofte vivis en Bad Ischl. Li havis ekspoziciajn premiojn ekzemple en Londono, Dresdeno, Weimar. Liaj pentraĵoj troveblas en la hungara kaj slovaka naciaj galerioj, ankaŭ en Eŭropo.

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Sidanta virino apud la rivereto
* Staranta juna virino
* Laŭvoje al kirko (1839)
* Preĝo
* Salcburgo
* Ruĝa ombrelo
* Kamparana korto (1843, oleo)
* Regensburg (1849, akvarelo)

* Sidanta virino apud la riveretoSidanta virino apud la rivereto
* Staranta juna virinoStaranta juna virino
* Laŭvoje al kirkoLaŭvoje al kirko
* PreĝoPreĝo
* SalcburgoSalcburgo

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2020-06-26 per la retarkivo Wayback Machine
* germanlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Károly Lajos Libay en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 695526
* GND: 119506033
* LCCN: nr95041901
* VIAF: 67277561
* ISNI: 0000 0000 7863 2279
* SUDOC: 122559932
* ULAN: 500427410
* RKD: 129886
* NKC: xx0051671
 |
**La lerta blato** (hispane: "La cucaracha") estas amuza kanto tradicia konata en Meksiko ekde 1818, tre malnova; laŭ la historiistoj ĝi devenas de hispana tradicio. La verkisto Francisco Rodríguez Marín, en sia libro "Popolaj hispanaj kantoj", publikigita en 1883, prezentas version de tiu ĉi kanto, verkita dum la maŭra militepoko.

La tre konata meksika verkisto José Joaquín Fernández de Lizardi, en la libro "El Quijotito y su prima", publikigita en 1818, mencias la kanton kaj diras en la verko, kiu enmetis al Meksiko tiun kanton:

"Ŝipestro, kiu envenis,
Inter pluraj kantetoj,
Alportis "la lerta blato" (La cucaracha).
Dum Meksiko maturiĝadis politike kaj muzike, Hispanio ankaŭ transformiĝadis laŭ siaj propraj socibezonoj kaj ekonomiaj; dum la Karlisma milito, la Asturia gento aldonis al la "Lerta blato" strofon "tiuj ĉi kruretoj, por ke ĝi pli bone povu promeni tra la batalmontoj" (1871 – 1873).

Dum tio, en Meksiko, kiam Napoleono la 3-a (la Stulta) organizis la francan batalon kontraŭ Meksiko por altrudi aŭstrian imperiestron al la lando (Maksimiliano), la naciaj trupoj estrataj de la generalo Porfirio Díaz aldonis plian strofon al "La lerta blato".

En 1913 estis vera revolucio pri "La lerta blato", tre natura, ĉar okazis dum la meksika revolucio. Oni aldonis al la kanto plurajn versojn novajn kaj amuzajn por stultigi la generalon Victoriano Huerta, olda hontindulo, malhonesta politikisto kaj mensogisto, haŝiŝfumisto, tiel ke la sola bona afero rekonebla de li estis la bona kvalito de la fumebla haŝiŝo, kiun li fumadis tage kaj nokte.

Li ĉiam surhavis sian tre malpuran militvestaĵon, makulitan je vino kaj graso, tre malbonodoran, liaj lipharoj kun manĝaĵeretoj kun tabak- kaj haŝiŝodoro kaj tiel plu…
Oni povas imagi, kial la popolo aldonis al li la kromnomon "La blato". Huerta ofte hezitigis siajn paŝojn dank´ al la kutima ebrieco.

Vicente Valdés Bejarano tradukis de tiu ĉi kanto en Esperanton kelkajn interesajn strofojn; la kanto amuziĝas pri Huerta kaj aspektigas lin ne nur kiel blaton, sed ankaŭ kiel ineculon. Francisco Villa, alia meksika heroo dum la meksika revolucio, konata pro sia tre vireca aspekto, aperas kiel la vira parto de la kanto.

Kuriozaĵo
---------

Menciindas, ke laŭ la stato de marto 2007 Vikipedio priskribis tiun ĉi kanton en naŭ lingvoj, sed ne en la hispana, kiu eble konsideras ĝin tro konata. La hispana vikipedia teksto nur aldoniĝis en oktobro 2011.

Vidu ankaŭ
----------

Dulingva teksto en Vikilibro

Kelkaj interpretistoj de la kanto
---------------------------------

* Louis Armstrong (1935)
* Bill Haley (1966) - kiel "La Cucaracha a Go-Go"
* Doug Sahm
* James Last (1999)
* Les Negresses Vertes
* Zebda
* Charlie Parker
* Speedy Gonzales
* Los Lobos
* Les Motivés

* Kategorio La lerta blato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* La lerta blato en Vikilibroj (Pedagogiaj libroj)
***The Last Temptation of Christ*** (en Esperanto *La lasta tento de Kristo*) estas prireligia drama filmo de 1988 reĝisorita de Martin Scorsese. Verkita de Paul Schrader kun nelistigita reverkado fare de Scorsese kaj Jay Cocks, la filmo estas kinadaptaĵo de la polemika samnoma romano de Nikos Kazantzakis de 1955 nome *La lasta tento de Kristo*. La filmo, en kiu stelulis Willem Dafoe, Harvey Keitel, Barbara Hershey, Andre Gregory, Harry Dean Stanton kaj David Bowie, estis filmita tute en Maroko.

Kiel la romano, ankaŭ la filmo priskribas la vivon de Jesuo Kristo kaj lian lukton kontraŭ variaj formoj de tento, kiel pro timo, dubo, deprimo, malemo kaj volupto. La fakto ke kaj la libro kaj la filmo montras Jesuon tentita pro sekso estis nocio kiu kolerigis sektorojn de konservativaj netoleremaj kristanoj.

Tiukadre la filmo inkludas averton kiu asertas "Tiu filmo ne estas bazita sur la Evangelioj, sed sur la fikcia esplorado pri la eterna spirita konflikto."

Kiel la novelo sur kiu la filmo estas bazita, ankaŭ la filmo generis polemikon dum ties publikigo ĉe diversaj kristanaj religiaj grupoj, kiu malkonsentis pro ties apartigo el la evangelia rakonto. Kvankam la filmo estis monspeziga malsukceso, ĝi ricevis pozitivajn recenzojn kaj el kritikistoj kaj el kelkaj religiestroj, kaj Scorsese ricevis nomumon por la Oskar-premio al la Plejbonkvalita Reĝisoro. La ludado fare de Hershey kiel Maria Magdala havigis al ŝi nomumon por la Oskar-premio al la Plejbonkvalita Helpaktorino. Ankaŭ la muziko de Peter Gabriel ricevis laŭdojn, inklude nomumon por la Ora Globo al la plej origina filmomuziko. Ankaŭ la ludado fare de Dafoe estis laŭdita, kaj kelkaj opiniis, ke li devis esti nomumita por Oskar-premio al la Plejbonkvalita Aktoro. Kontraste, la ludado de Keitel ne estis bone ricevita kaj estis nomumita al premio Golden Raspberry por la Plej Malbonkvalita Helpaktoro.

Notoj
-----

1. ↑ .  A Theological Critique of Scorsese's The Last Temptation of Christ (angle) (26a de Julio, 2012). Alirita 11a de Julio, 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 708654
* NKC: unn20201094477
 |
*La kronigo de Napoleono*, (1806).
***La kronigo de Napoleono*** aŭ La ĵuro de Napoleono (en franca *Le Sacre de Napoléon*) estas pentraĵo de la franca pentristo Jacques-Louis David, tiame oficiala pentristo de Napoleono realigata inter 1805 kaj 1808. La pentraĵo estas grandega, precize 629 x 979 cm kaj konserviĝas en Luvro de Parizo, Francio. La kronigo kaj la sanktigo okazis en Notre Dame de París, tiele Napoleono emfazis la fakton, ke li estas filo de la Revolucio: oni markis la ĉefurbon kiel politikan, administran kaj kulturan centron de Francio.

Historio
--------

En unu de la grandaj hazardaj koincidaĵoj de la historio, la intima asocio de David kun la Komitato de Publika Sano dum la Teroro rezultis je la fakto, ke li subskribis la morton de iu Alexandre de Beauharnais, malgrava nobelo. La vidvino de Beauharnais, Joséphine de Beauharnais, estos poste konata tutmonde kiel Jozefino Bonaparto, Imperiestrino de la francoj. Estis ŝia kronigo farita de ŝia edzo, Napoleono la 1-a, kiun David reprezentis tiom memorinde en la *Kronigo de Napoleono kaj Jozefino, decembre de 1804*.

David estis admirinta Napoleonon ekde ilia unua renkonto, impresita de la klasikaj trajtoj de la tiama Generalo Bonaparte. Petinte, ke la trookupita kaj senpacienca generalo pozu por li, David estis kapabla atingi skizon de Napoleono en la jaro 1797. Post la proklamo de la Imperio en 1804, David iĝis la oficiala kortuma pentristo de la reĝimo.

Unu el la verkoj kiujn oni mendis al David estis *La kronigo de Napoleono en Notre Dame*. Al David oni permesis vidi la eventon. Li petis planojn de Notre Dame kaj la partoprenintoj en la kronigo venis al lia pentrejo por individue pozi, kvankam neniam la Imperiestro (la ununura fojo kiam David atingis pozadon de li estis en 1797). David sukcesis je privataj pozadoj de la Imperiestrino Jozefino kaj la fratino de Napoleono, Caroline Murat, danke al meceno Joaĥimo Murat, bofrato de la Imperiestro. Por la fono, David uzis la ĥoranojn de Notre Dame. Ankaŭ la Papo pozis por la pentraĵo, kaj fakte benis Davidon. Napoleono venis vidi la pentriston, rigardis fikse la pentraĵon dum unu horo kaj diris «David, mi omaĝas vin». David devis refari kelkajn partojn de la pentraĵo pro kapricoj de Napoleono, kaj pro tiu pentraĵo, David ricevis nur 24.000 frankojn.

La pentraĵo
-----------

Ĝin trapasas kelkaj aksajn liniojn kaj respektas la normojn de la klasikismo. Unu el la ĉefaj linioj pasas tra la kruco kaj estas vertikala. Ĉiuj rigardoj kunverĝas al Napoleono kiu estas en la centro de la komponaĵo. Diagonala akso iras el la papo al la imperiestrino. La verko enhavas 150 portretojn de gravuloj el kiuj ĉiu estas aparta verko.

Vidu ankaŭ
----------

* Kronado
* Kronigo de Napoleono la 1-a

* Kategorio La kronigo de Napoleono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Károly Mathia** [kAroj matia], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj plennome **Mathia Károly Tivadar** estis hungara komponisto, oficiro, mezlerneja kaj altlerneja instruisto, skolto. Lia familia nomo estis *Mathea* ĝis 1925.

Memortabulo pri Károly Mathia
Károly Mathea  naskiĝis la 13-an de januaro 1902 en Nagykanizsa, li mortis la 19-an de julio 1961 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Károly Mathia maturiĝis en piarista gimnazio en sia naskiĝurbo en 1919, poste li akiris diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány, same en Tutlanda Hungara Muzikarta Altlernejo. Liaj plej gravaj muzikaj instruistoj estis Zoltán Kodály kaj Albert Siklós. Dum la studentaj jaroj en 1922 li akiris ankaŭ diplometon pri skolta gvidanto. Ekde la lernojaro de 1922 li instruis en faklernejo, poste en katolika gimnazio. En 1926 en Londono li akiris instruistan diplomon. Post 3 jaroj li instruis en militista mezlernejo, ekde 1938 en militista akademio. En 1944 li atingis la rangon kolonelo, sed li neniam batalis. Li estis militkaptito, li hejmenvenis en 1946 kaj li instruis en pluraj lernejoj. Krom la instruado li komponadis, kolektis popolajn kaj soldatajn kantojn, gvidis koruson.

Elektitaj komponaĵoj aŭ kolektaĵoj
----------------------------------

* *101 magyar népdal* (1929, 7-a eldono en 1945, laste en2002)
* *104 katonadal* (1942)
* *Tizenegy klasszikus kánon* (1947)
* *Éneklő sziget: 46 angol népdal* (1948, 2014)
* *Nefelejcs: 98 magyar népdal* (1955)
* *Nézz fel a kékbe: Kórusművek* (postmorta, 2016)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto (2014)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Károly Mathia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 647378
* VIAF: 121522333
* ISNI: 0000 0000 7961 6027
 |
***La serva padrona***, aŭ *La servistino dommastriniĝinta* aŭ pli simple *La servistino dommastrina*, estas *intermède* de 1733 de Giovanni Battista Pergolesi (1710–1736) por libreto de Gennaro Federico, laŭ la teatraĵo de Jacopo Angello Nelli. Ĝi estas ĉirkaŭ 40 minutojn longa, en du partoj sen uverturo, kaj estis verkita kiel malpeza distraĵo inter la aktoj de la serioza opero de Pergolesi nome *Il prigionier superbo*. Pli specifice ĉiu el la du partoj, kies agado okazs en la sama vestejo, ludita dum intermezo de la tri-akta opero por distri la personojn kiuj restis sur siaj sidlokoj.

La libreto de Federico estis muzikigita ankaŭ fare de Giovanni Paisiello, en 1781.

Intrigo
-------

Catherine Nelidova kiel Serpina (de Dmitrij Levitzkij, 1773).
Unua intermezo
Uberto, maljuna fraŭlo, estas malsana kaj senpacienta kun sia servistino, Serpina, ĉar ŝi ne rapide alportis la ĉokoladon. Serpina iĝis tiom aroganta ke kredas esti la dommastrino. Fakte kiam Uberto alvokas sian serviston Vespone petante necesaĵon por eliri, Serpina malpermesas lin eliri el la hejmo, kaj ŝi precizas, ke la mastro devas obei ŝiajn ordonojn ("Stizzoso, mio stizzoso"). Uberto tiam ordonas al Vespone serĉi edzinon por li por povi liberiĝi el Serpina.

Dua intermezo
Serpina konvinkas Vespone helpi ŝin al trompo por ke la mastro edziĝu al ŝi. Li ŝajnigas esti soldato nome Tempesta pretendante ŝin kaj tion informas ŝi al Uberto. Ŝi estus lasante la hejmon kaj pardonpetas pro sia konduto ("A Serpina penserete"). Vespone, maskita kiel Tempesta, postulas enorman doton. Uberto malakceptas pagi tion. Tempesta minacas: aŭ li pagu la doton aŭ li mem devas edzinigi ŝin. Uberto akceptas la edzinigon de Serpina. Serpina kaj Vespone malkaŝas la trompon; sed Uberto konstatas, ke li amas la junulinon ekde la komenco kaj akceptas la geedzecon; finfine Serpina estos la vera dommastrino ("Caro, Gioia. Oh Dio").

Bibliografio
------------

* Grout, Donald Jay kaj Hermine Weigel Williams (2003), A Short History of Opera, Columbia University Press, pp. 229–232. ISBN 0-231-11958-5
* Palisca, Claude V. *Norton Anthology of Western Music: Volume 2: Classic to Modern*. New York: W. W. Norton, 2001 ISBN 0-393-97691-2
* Warrack, John kaj Ewan West (1992) *The Oxford Dictionary of Opera*. ISBN 0-19-869164-5

* Kategorio La serva padrona en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 747918
* GND: 300118465
* LCCN: n80053115
* VIAF: 187037197
* LIBRIS: 218687
* BNF: 139169248
 |
**La invititino** (france *L'Invitée*) estis la unua romano de Simone de Beauvoir, publikita en 1943 en la eldonejo Gallimard. Ĝi estis inspirita de la historio de la amtriopo konstituita de Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir kaj la ukrain-pola Olga Kosakiewicz.

Enhavo
------

Pierre kaj Françoise formis liberan paron, observita admire kaj ĵaluze de iliaj ĉirkaŭuloj. Ĉio okazas antaŭ kaj dum la komenco de la Dua Mondmilito. Françoise amikiĝis kun junulino kiu loĝas en Rouen, kaj klopodis konstrui sian estontecon: Xavière. La verkistino decidis akcepti ŝin en Parizon por helpi en ŝia gvidado. Tra sia propra libereckonduto, Xavière kondukis Françoise starigi demandojn pri sia ekzistado kaj sia rilato kun Pierre, pri la akcepto de sia libereco kaj de tiu de aliaj. La romano esploras multajn konceptojn de ekzistadismo kiaj libereco, angoro, kaj aliuleco.

Roluloj
-------

* Françoise – konsiderita inspirita de Simone de Beauvoir mem
* Pierre – konsiderita inspirita de Jean-Paul Sartre
* Xavière – konsiderita kiel rolulo inspirita kombinante elementojn kaj de Olga kaj de ŝia fratino Wanda Kosakiewicz

Aliaĵoj
-------

* La romano estis prezentita por la Premio Goncourt kiu estos fine por *Passage de l'homme* de Marius Grout.
* *La invititino* estas ankaŭ la titolo de *L'Invitée* aŭ *L'invitata*, nome franc-itala filmo reĝisorita de Vittorio De Seta en 1969.

Vidu ankaŭ
----------

* Simone de Beauvoir
* *La mandarenoj*
* *La dua sekso*
* Jean-Paul Sartre
Koordinatoj: 42° 15′ 00″ N 42° 42′ 00″ O﻿ / ﻿42.25000 °N, 42.70000 °O﻿ / 42.25000; 42.70000 (mapo)

**Kutaiso** estas la dua laŭ signifo urbo de Kartvelio (loĝantaro en 1989 235 mil), sur la rivero **Rioni**, kultura kaj industria centro. Ĉi tie troviĝas uzinoj de maŝinkonstruado (kamionoj, traktoroj, elektomekanikaĵoj), teksaĵo, kemiaĵoj, nutrada produktaĵo. En la urbo troviĝas universitato, institutoj, 3 teatroj, artgalerio.

Dokumenta historio de la urbo komenciĝas de III jc a.K. Sed antikvaj aŭtoroj ĝin konsideris ĉefurbon de Kolĥetia reĝlando (8a jc a.K.). Ĝia nomo estis **Aia, Kutaia, Kutatisiumi**. Dum jarcentoj, de VIII ĝis XIX jarcentoj, Kutaisi estis ĉefurbo de okcidentkartvela (pli malfrue Imeretia) reĝlando (vidu Reĝlando Abĥazio). Dum 1810-1917 en konsisto de Rusia Imperio. De 1846 ĝis 1920 kadre de la Rusia imperio estis ĉefurbo de la Kutaisa gubernio.

En mezepoko nomo de la urbo estas ligita kun la agado de David Agmaŝenebeli, en nova epoko - A.Cereteli, Z.Paliaŝvili kaj K.Marĝaniŝvili. Ĉefaj rimarkindaĵoj de la urbo kaj ĉirkaŭaĵoj estas: ruinoj de templo **Bagrati** (11 jc), monaĥejo **Gelati** (12 jc), kastelo **Geguti** (12 jc), kaverna rezervejo **Sataplia**, balneologia kurorto **Ckaltubo**.

Bildaro
-------

*

Famuloj naskiĝintaj en Kutaisi
------------------------------

* 16-a de septembro 1984: Katie Melua, (nun brita) kantistino.

Partneraj urboj
---------------

Inter la partnerurboj estas:

* Dnipro en Ukrainio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kutaiso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kutaiso en Vikivojaĝo (Turisma gvidilo)

* 
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Ŝturana monumento en Trenčín
Placo de Ľudovít Štúr kaj ŝturana monumento en Bratislavo
**Ŝturanoj** estis ĉefa fluo de slovaka nacia renaskiĝo en duono de la 19-a jarcento nomita laŭ la plej signifa personeco - Ľudovít Štúr.

Ĝi formiĝis en la 30-aj jaroj el studentoj de evangelia liceo en Bratislavo, kiuj asociiĝis en socio ĉeĥoslovaka. En spirito de modernaj eŭropaj politikaj ideoj la ŝturanoj rifuzis sistemon de Sankta alianco, feŭdismo, absolutismo, privilegioj de nobelaro, hungarigo, ili postulis suverenecon de nacio, principojn de konstitucio kaj reprezentateco. Ili kontaktiĝis kun same radikale orientitaj studentaj rondetoj en slovakaj urboj. Ili dediĉis grandan atentemon al popola kulturo kaj al la vivo de neprivilegitaj tavoloj, al kiuj ili turniĝis per sia literatura kreado kaj praktika agado.

**Ŝturanoj:** Ľudovít Štúr, Ján Kalinčiak, Samo Chalupka, Andrej Sládkovič, Janko Kráľ, Ján Botto, Janko Matúška, Michal Miloslav Hodža, Jozef Miloslav Hurban, Samo Tomášik, Viliam Pauliny-Tóth.

Vidu ankaŭ
----------

* Ľudovít Štúr
* Michal Miloslav Hodža
* Jozef Miloslav Hurban
* Juna Eŭropo
* Slovaka nacia renaskiĝo
* Romantismo

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rŜturanoj |
| --- |
| *Ľudovít Štúr* · Ján Kalinčiak · Samo Chalupka · Andrej Sládkovič · Janko Kráľ · Ján Botto · Janko Matúška · Michal Miloslav Hodža · Jozef Miloslav Hurban · Samo Tomášik · Viliam Pauliny-Tóth |

 |
**Lago de Sankta Maŭrico** (germane *St. Moritzersee*, romanĉe *Lej da San Murezan*) estas lago en Kantono Grizono en Svislando.

Geografio
---------

La Lago de Sankta Maŭrico situas sur la teritorio de la komunumo Sankta Maŭrico. Ĝi estas la plej malgranda de la tri lagoj de Supra Engadino kaj la plej malsupra kaj orienta. En nordo de la lago situas la vilaĝo Sankta Maŭrico, en oriento ĉe la elfluo de Eno la vilaĝeto Acla Dimlej kaj en okcidento ĉe la alfluo de Eno la kuracoloko Sankta Maŭrico Banejo, kiu estas konata pro ĝia kuracigaj fontoj. La Lago de Sankta Maŭrico estas la sola de la tri lagoj, kiuj estas uzata por produktado de elektra energio.

Sporto sur la lago
------------------

En feburaro sur la frostita lago okazas la famaj ĉevalkonkursoj de Sankta Maŭrico. Ankaŭ la Engandina Skimaratono ĉiujare pasas trans la frostita lago.

Historio
--------

La lagoj de Supra Engadino estiĝis post la fino de la lasta malvarmepoko, kiam la alpaj glaĉeroj retiriĝis. Origine la tri lagoj Lago de Silso, Lago de Silvaplano kaj Lago de Sankta Maŭrico formis unusolan, grandan lagon. Dum mezepoko la episkopo de Koiro posedis la fiŝkaptorajtojn sur la lagoj, kiujn li en la jaro 1288 luis al la familio von Planta. La Svisa Federacia Tribunalo malpermesis en la jaro 1934 post multjara kverelo projektojn por elektrocentraloj el la jaroj 1905 kaj 1908.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: *Adolf Collenberg*: *Lago de Supra Engadino* en *Historia Leksikono de Svislando* (2010-11-03)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lago de Sankta Maŭrico en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* La lagoj de Supra Engadino en la Historia Leksikono de Svislando germane france itale
**Károly Podharádszky** [kAroj podharAdski], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Podharádszky Károly** estis hungara advokato, juĝisto, fotisto. Lia nobela antaŭnomo estis *nemes-podhragyi*, liaj familiaj nomvariantoj estis *Podharadszky, Podhradszky, Podhorszky*.

Károly Podharádszky naskiĝis la 23-an de januaro 1824 en Lugos (Transilvanio, Aŭstra Imperio, nuntempa Lugoj en Rumanio), li mortis la 5-an de majo 1912 en Lugos (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Lugoj en Rumanio).

Biografio
---------

Károly Podharádszky akiris advokatan diplomon, poste li estis advokato. Li batalis dum la hungara revolucio de 1848 kiel oficiro. Pos fiasko de la revolucio (1849) li migris al Usono, kie li estis fotisto en Bostono, iom poste en Novjorko. En 1860 li edziĝis, en 1865 li revenis al sia naskiĝurbo. Komence li estis advokato, poste juĝisto.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Károly Podharádszky en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 706431
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

***La mirinda libro*** estas broŝurformata libro eldonita kiel omaĝo al Ramón Molera kaj festigo de la 75-a datreveno de la Universala Esperanto-Asocio Ĝi enhavas biografion de Ramón Molera, fotojn, desegnojn kaj literaturajn kaj neliteraturajn tekstojn pri la temo delegitoj de UEA. La fotoj konsistigas resumon de la esperanta agado de Molera. La literaturaj tekstoj, nome rakontoj estas "Ĉu estas limoj en la delegiteco?" de Roberto Lloancy, "Fantomdelegito" de Francisco Javier Moleón, "Tra glacilando" de María José Quesada, kaj "Marko Boldo, privata detektivo" de Georgo Kamaĉo, ĉiuj premiitaj en konkurso prie.

Sekvas persona rakonto pri kiel Luis Serrano Pérez uzis la Jarlibron de UEA, kie aperas la listo de la delegitoj de UEA kaj kiel li uzis ĝin dum veturado tra Germanio; por li tiu jarlibro estis vere "la mirinda libro". "Bona persono" estas alia persona rakonto de Ana María Molera, nome filino de la omaĝito kaj lia posteulo zorge de la familia Esperanto biblioteko, pri kiel ŝi memoras pri la delegiteco de sia patro kaj pri la eksterlandanoj kiuj venis ŝiahejmen dum ŝia infanaĝo. La lasta ero nomiĝas "Kiel mi nomiĝas aŭ Tri leteroj pri unu problemo" de Wojciech Usakiewicz, nome tri leterpoemoj pri la temo esperantigo de familinomoj.

Notoj
-----

1. ↑  La mirinda libro, Barcelona Esperanto-Centro, Barcelona, 1984. 63 pp.
**Kutimo** en juro estas la establita modelo de moroj kiu povas esti objektive certigita ene de partikulara socia kompreno. Oni povas starigi plendon defende de "tio kio estis ĉiam farita kaj akceptita laŭleĝe." Rilata estas la ideo de preskribo; nome rajto ĝuata pro delonga kutimo pli ol pro pozitiva leĝo.

Kutimjuro (ankaŭ *neoficiala juro*) ekzistas kie:

* certa jura praktko estas observata kaj
* la koncernaj agantoj konsideras, ke ĝi estas laŭjure (*opinio juris*).

Plej el la kutimjuro temas pri normoj de komunumoj kiuj estis delonge establitaj je loka nivelo. Tamen la termino povas ankaŭ aplikiĝis al areoj de internacia kutimjuro kie kelkaj normigoj estis ankaŭ delonge preskaŭ universalaj en ties akceptado kiel justaj bazoj por agado – por ekzemplo, leĝoj kontraŭ la pirateco aŭ sklaveco (*hostis humani generis* [malamiko de la homaro)). En multaj, kvankam ne en ĉiuj kazoj, la kutimjuro havos subtenajn decidojn el tribunaloj kaj diversaj kazoj jam evoluis laŭlonge de la tempo havigante aldonan pezon al ties valoro kiel reguloj kaj leĝoj kaj ankaŭ por pruvi la itineron de la evoluo en la interpretado de tia juro fare de gravaj tribunaloj.

Notoj
-----

1. ↑  "Prescription", The Free Dictionary by Farlex. Alirita la 26an de Novembro, 2018.

Bibliografio
------------

* Hund, John. 'Customary law is what people say it is', ARSP Vol 84 1998, 420–433.
* J Comaroff kaj S Roberts *Rules and Processes: The Cultural Logic of Dispute in an African Context* (1981).
**RÉTHY Károly** (re:ti kAroj) estas rumanuja hungara pentristo. Li naskiĝis en Garáb la 21-an de oktobro 1884 kaj mortis en Baia Mare la 15-an de decembro 1921. Lia edzino estis Irma Seidler.

Biografio
---------

Károly Réthy ekinteresiĝis pri pentrado kiel jurstudento. Li estis lernanto de Artistkolonio Nagybánya inter 1903 kaj 1907. En Budapeŝto li vizitis ankaŭ la privatlernejon de Károly Ferenczy. Li studvojaĝis en Munkeno, Vieno kaj Parizo. En 1908 li edziĝis kaj li havis jam atelieron en Munkeno. En 1911 ŝia edzino mortigis sin. Li revenis invalida el la unua mondmilito. Liaj pentraĵoj disŝutiĝis.

Ekspozicioj
-----------

* Nagybánya (1912, 1924)
* Arthalo Budapeŝto (1913)

Fontoj
------

* Murádin Jenő: *Nagybánya- A festőtelep művészei*, Miskolc, 1994.

* Pejzaĝo en NagybányaPejzaĝo en Nagybánya
* Strato en NagybányaStrato en Nagybánya

* Kategorio Károly Réthy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 249909
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
***La finta semplice*** (La falsa senkulpulino), K. 51 (46a) estas *opera buffa* triakta por sep voĉoj kaj orkestro, komponita en 1768 de la tiam 12-jaraĝa Wolfgang Amadeus Mozart. Juna Mozart kaj lia patro Leopold estis pasigante jaron en Vieno, kie Leopold estis klopodante establi sian filon kiel opera komponisto. Li estis aganta je sugesto fare de la imperistro Jozefo la 2-a, ke la juna knabo verku operon.

Desegno de Peter Hoffer por la libreto.Leopold elektis itallingvan libreton de la vienkortega poeto Marco Coltellini, kiu estis bazita sur frua verko de Carlo Goldoni. Dum la pruvludoj, la opero estis la viktimo de intrigoj el konkurencaj komponistoj kiuj plendis, ke la verko ne estis el la 12-jaraĝa knabo, sed el lia patro. Minacita per sabotita premiero fare de la impresario Giuseppe Affligio, Leopold prudente decidis retiriĝi. La opero neniam estis ludita en Vieno. Ĝi estis probable ludita la venontan jaron en Salcburgo je peto de la Princo-Ĉefepiskopo. Mozart produktis plenan partituron de tri aktoj, 26 pecoj, en manuskripto de 558 paĝoj. Ĝi inkludas uverturon/simfonion, unu koruson, unu dueton, tri ensemblojn (fine de ĉiu akto), kaj 21 ariojn.

La opero estis registrita en sia tuteco fare de Leopold Hager por Orfeo en Januaro 1983 kun Helen Donath kaj Teresa Berganza, ludo kiu daŭris du horojn kaj 45 minutojn. Alia registro estis farita en Novembro 1989, kun Barbara Hendricks kaj Ann Murray, kaj dirigentita de Peter Schreier. Tiu versio estis elektita de Philips por esti parto de *The Complete Mozart Edition* el la verkoj de Mozart, publikigita en 1991. Tamen, ekde ties premiero en 1769, la opero ne estus ludita ĝis modernaj tempoj. Ĝi estis ludita en la Festivalo de Salcburgo de 2006, kiel parto de la produktado de ĉiuj el la 22 operoj de Mozart. La ludoj estis publikigitaj en la kolekto de DVD-oj konata kiel M-22 de Deutsche Grammophon.

Du fratoj, Cassandro kaj Polidoro, loĝas kun sia juna fratino, Jacinta. En ilia hejmo loĝas Fracasso, hungara oficiro, kiu amallogas Jacinta. Ŝiaj fratoj Cassandro kaj Polidoro opozicias al tiu geedzeco. Por atingi la konsento de Don Cassandro, oni klopodas, ke li enamiĝu de Rosina, la fratino de Fracasso, kiu aperas maskita de simpla juna kamparanino, nome la "falsa senkulpulino".

* Kategorio La finta semplice en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 742471
* GND: 300108222
* LCCN: no96033785
* VIAF: 185693872
* BNF: 139151971
 |
**Károly SIMONYI** [kAroj ŝimonji], hungare **Simonyi Károly** estis hungara fizikisto, inĝeniero, profesoro, membro de Hungara Scienca Akademio.

Károly Simonyi
Partikla akcelilo de Károly Simonyi, nuntempe ĝi estas muzea vidindaĵo
Károly Simonyi naskiĝis la 18-an de oktobro 1916 en Egyházasfalu. Li mortis la 9-an de oktobro 2001 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Károly Simonyi frekventis gimnazion en Óbuda, poste universitatojn en Budapeŝto kaj Pécs. En 1940 li eklaboris en universitato en Budapeŝto ĉe Zoltán Bay, sed poste dum la 2-a mondmilito li iĝis militkaptito. En 1948 li konstruis partiklan akcelilon en Sopron. En 1956 li apogis la revolucion, tial li estis forigita el la laborejo, sed li pluedukis en la universitato en Budapeŝto. Li havis edzinon, kiu naskis 2 filojn, unu el ili estas Charles Simonyi. Li ricevis premion Kossuth en 1952, inter 1985-2000 ankaŭ aliajn premiojn.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Elméleti villamosságtan* 1952
* *Villamosságtan* 1954, 1957
* *Elektronfizika* 1965
* *Elméleti Villamosságtan Példatár* 1967
* *A fizika kultúrtörténete* (Kulturhistorio de la fiziko) 1978, 1981, 1986, 1998, 2002
* *A magyarországi fizika kultúrtörténete - XIX. század* (Kulturhistorio de la hungarlanda fiziko - 19-a jarcento) 2001

Memorigiloj
-----------

* premio "Simonyi Károly"
* faklernejo prenis la nomon "Simonyi Károly"
* la asteroido 142275 Simonyi

Fontoj
------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Simonyi Károly en la hungara Vikipedio.* 

* Kategorio Károly Simonyi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 416979
* GND: 133658244
* LCCN: n91028991
* VIAF: 287810
* ISNI: 0000 0001 0861 8567
* SUDOC: 161782655
* BNF: 15012103v
* BIBSYS: 90921543
* NKC: jo2012712077
 |