recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Machala** [maĉAla] en hispana origine, **Maĉala** aŭ **Maĉalo** en Esperanto, (hispana plennome, **San Antonio de Machala**) estas urbo de Ekvadoro, ĉefurbo de la Provinco El Oro. Kun populacio de 245 972 loĝantoj en 2010, ĝi estas la kvara urbo plej grava de la lando ekonomie kaj la mara havenurbo post Guajakilo. Ĝi situas ĉe la suda marbordo de Ekvadoro.

Temas pri urbo tre produktiva en agrikulturo kaj kun granda komerca kaj banka movado kiu konstituas ĝin en la ekonomia poluso de la suda Ekvadoro. Ties populacio dediĉas sin majoritate al aktivadoj en agrikulturo, industrio kaj haveno, pro tio agnoskata internacie kiel "Capital Bananera del mundo" (banana ĉefurbo de la mondo). La urbo estas la centro politika, financa kaj ekonomia de la provinco, kaj unu de la ĉefaj de la lando, sidejo de grandaj kulturaj, financaj, administraj kaj komercaj instancoj.

Toponimio
---------

La toponimo Maĉala devenas de du vortoj: Mak-Ĉal en lingvoj kichea kaj ĉimua; ambaŭ signifas nobelon aŭ grandan limon kaj aludas al la etenda ebenaĵo kie setlis la indiĝenoj de kuŝejo malkovrita en 1537 ĉe la elfluo de la rivero Jubones.

Historio
--------

En 1895 okazis la batalo de la Ĉaro, nome bataleto ĉirkaŭ ĉaro kiu transportis diversajn pezajn pafarmilojn. Venkis la liberaluloj, kio iĝis iel antaŭaĵo por la venko de la venonta liberala revolucio en Guajakilo, la 5a de junio de 1895, kiu enpovigis Eloy Alfaro al la prezidenteco de la Respubliko.


* Maĉalo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Maĉalo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
la ĉefa haveno de Pireo
**Pireo** (novgreke Πειραιάς, do *Pireas*, malnovgreke Πειραιεύς, do *Peiraieus*) estas grava industria centro de la ŝtato Grekio kaj la tria plej granda haveno de la Mediteranea Maro. Laŭ stato de la jaro 2007 la urbo havas 851.697 loĝantojn. Pireo estas la haveno de la grekia ĉefurbo Ateno kaj la suda finopunkto de la plej gravaj naciaj ŝoseoj kaj fervojaj linioj, kiuj ligas la urbon kun Tesaloniko kaj Patraso kaj dumvoje pasas la tutan landon. Ĝi estas ĉefa municipo de la regiona unuo Pireo.

*Πειραιεύς* origine estis la nomo de la monta duoninsulo 8 kilometrojn sudoriente de Ateno, kiu ekde la 6-a jarcento antaŭ Kristo portis imponan fortikaĵon. La fortikaĵo gardis tri naturajn profundajn havenobasenojn, Pireo, Zea kaj Muniĥia, kiun Temistoklo dum la jaro 493 antaŭ Kristo deklaris la haveno de Ateno kaj protektis per muroj.

* Kategorio Pireo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 205254
* GND: 4115976-7
* LCCN: n82080083
* VIAF: 167769040
* SUDOC: 028630238
* BNF: 12042664n
* NKC: ge1008349
 |
La **ŝtoncirklo de Currabeha suda** situas okcidente de Bandon kaj norde de la ŝoseo R585 en An Chorrbheitheach (Currabeha) en graflando Corcaigh en Irlando.

Ĝi apartenas al la tipaj ŝtoncirkloj de la graflando, nome la Ŝtoncirklo de la Cork-Kerry-Serio. Konservataj estas 13 de verŝajne 17 ŝtonoj, inter ili la „kuŝanta ŝtono", la du grandaj enirejaj ŝtonoj kaj la centra menhiro. Karakterize por la tipo estas, ke la tiel nomata „aksa aŭ kuŝanta ŝtono" staras tuj vidalvide de la du plej altaj ŝtonoj, kiuj markas la enirejon. Tipa ankaŭ estas, ke la alteco de la ŝtonoj reduktiĝas direkte al la aksa ŝtono. Ĝi staras en la sudokcidenta sektoro de la cirklo. Unu ŝtono havas akrigan kanalon.

En la norda cirklo (sen centra ŝtono) ekzistas malpli da ŝtonoj.

Literaturo
----------

* Seán Ó Nualláin: *Stone Circles in Ireland.* Country House, Dublin 1995, S. 35–43, ISBN 0-946172-45-5.
* Denis Power: *Archaeological inventory of County Cork, Volume 3: Mid Cork, 6435 P10.* ColorBooks, 1997, ISBN 0-7076-4933-1.

Eksteraj ligiloj
----------------

* fotoj Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
Kalkŝtona minejo en Soignies, Henegovio, Belgio.
Kalkŝtona minejo en Supra Bavario
**Ŝtonminejo** estas uzata por akiro de rokaĵoj el rokmonto. La ekspluato, minado de la rokoj okazas plej ofte subĉiele.

Historio
--------

Ŝtonminejoj ekzistas jam ekde la antikvo. La egiptoj uzis ilin por produkti ŝtonegojn por la piramidoj, pli grandamase la romianoj eklaboris en ŝtonminejoj. Gravaj ŝtonminejoj estis Kriemhildenstuhl en Germanio kaj Mons Claudianus kaj Mons Porphyrites en Egiptio.

* Marmora minejoMarmora minejo
* Marmora minejoMarmora minejo

Procezo
-------

La ŝtonrompado, malfermo de la minejo povas okazi nur post akiro de la necesaj instancaj permesiloj. Oni eĉ detale antaŭskribas la rekultivan devon post ĉesigo de la rokekspluato. La ŝtonrompado okazas plej ofte per eksplodigo, poste oni liveras la ŝtonegojn al mineja prilaborejo kaj oni dispecigas, klasas la ŝtonojn laŭ grando: oni povas paroli pri ŝtonsablo, splito, balastoj kaj akvokonstrua ŝtono (kun eĝoj de 120–200 cm). Tiuj materialoj povas esti pluprilaboritaj, ekz. por produkti betonon aŭ asfalton.

Specifa formo de la ŝtonrompado estas la produkto de merkatdeziritaj naturŝtonoj kiel plataj aŭ pavimaj ŝtonoj. Por tiu oni uzas la sekvajn ŝtontipojn: marmoro, kalkŝtono, granito, bazalto aŭ ardezo. Ideale temas pri rokejoj, kie la ŝtontavoloj jam nature pli-malpli konvenas al la merkato, alikaze oni devas segi aŭ desplitigi la deziratan formon, grandon.

Transporto
----------

Ĉar la ŝutvaroj de la ŝtonminejo havas tre malaltan tunan valoron, tiel la kosto de la transporto estas konkurdecida. Oni plej ofte loke, lokproksime vendas la ŝutvarojn, plej ofte en baskulkamiono, sed ankaŭ en fervojaj vagonoj kaj ŝipoj al pli fora loko.

Ŝtonrompado en Germanio
-----------------------

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Listo de ŝtonminejoj en Germanio.
En 2004, oni rompis en Germanio 144 milionojn da tunoj el naturŝtono. La maksimumo okazis en 1994 kun 189 milionoj da tunoj. En Germanio ekzistas ĉirkaŭ 2000 ŝtonminejoj, kiuj laborigas ĉirkaŭ 25.000 personojn.

### Famaj lokoj

* Seĝo de Kriemhild

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Ŝtonminejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Listo de rokaĵoj
* Listo de mineraloj
* Koloseo


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Minado |
Ŝtontajlisto prilaboranta malfortan ŝtonon
**Ŝtontajlisto** estas profesiulo de la konstruado, metiisto, kiu faras arkitekturajn elementojn el konstruŝtono : murojn, arkojn, lintelojn, superlintelojn, volbojn, pilierojn, kolonojn, frontonojn, kornicojn, balustradojn, kamenojn, ŝtuparojn, ktp. La ŝtontajlisto ankaŭ starigas la tajlitajn ŝtonojn sur la konstruaĵo. Por tio, li kelkfoje devas starigi skafaldojn. Li laboras en metiejo aŭ sur la konstruejoj.

Historio
--------

### Ŝtontajlistoj en gotika arĥitekturo

Gotika ornamriparo, tre postulema ellaboraĵo ŝtontajlista
La gotika arĥitekturo postulis altan precizecon de la konvena formo de ĉiuj konstruŝtonoj unu kun la aliaj, pro kio oni bezonis kvalifikitajn ŝtontajlistojn por la konstruo de katedraloj. En la gotiko ekzistis tri organizaĵoj de ŝtontajlisto: la katedralkonstruaj metiejoj ĉe la katedraloj, la vagantaj ŝtontajlistaj frataroj kaj la gildoj. En la urbaj ŝtontajlistaj gildoj sin organizis nur majstro, male al la katedralmetiejoj kaj ŝtontajlistaj frataroj, kiuj havis apartajn regularojn.

Krom la episkopoj, kiuj antaŭe rolis kiel konstruigantoj, ekde la 13-a jarcento ankaŭ alvenis katedralaj kapituloj kaj urbestraroj. La gotikaj ŝtontajlistoj estis altestimataj personoj; unuafoje en la historio metiistoj kapablis libere ŝanĝi siajn laborlokojn. Signo por la grandega memkonscio de la gotikaj ŝtontajlistoj estis ankaŭ, ke ili enbatis siajn personajn ŝtontajlistomarkojn en la gotikajn prilaboritajn ŝtonojn. Ili estis siatempe la plej bone salajrataj metiistoj.

La gotikaj konstruestroj estis ŝtontajlistoj, ŝtonskulptistoj kaj samtempe planistoj kaj arĥitektoj. La konstruiganto projektis konstruaĵon, kiun la respondeca konstruestro sole aŭ kune kun alia plananto faris realigebla.

Al la memkonscio de la konstruestroj apartenis, ke ili ekzemple sin bildigis mem en la konstruaĵoj per ŝtonaj portretoj. Ili estas laŭnome konataj kaj povis laŭ siaj imagoj krei konstruaĵojn je relative granda libereco de siaj konstruiganto.

La gotikaj ŝtontajlistoj ŝanĝis la ŝtonhakilon al instrumento kun aktiva larĝeco da proks. tri centimetroj, kiun ili majstre regis. En Germanujo ili unuan fojojn uzis dent-ĉizilojn. La tipa ŝtontajlista instrumento de gotiko estis platigoĉizilo, kiu ekestis supozeble en Francujo meze de la 15-a jarcento.

Referencoj
----------

1. ↑  Anja Sibylle Dollinger: *Baubetrieb und Bautechnik.* p. 187 sj
2. ↑  Karl Friederich: *Die Steinbearbeitung.*
3. ↑  Karl Friederich: *Die Steinbearbeitung.* p. 66 sj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ŝtontajlisto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Sabloŝtona muzeo en Havixbeck
* Ŝtontajlista muzeo Kaisersteinbruch Arkivigite je 2013-06-25 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri metioj |
Junaj kaj aĝaj indiĝenoj en rikolta festivalo de 2016 en la distrikto *Pingtung* sude sur la insulo
La **tajvanaj indiĝenoj** (ĉine 原住民, pinjine: yuánzhùmín, Wade-Giles: yüan2-chu4-min2; hokle: Pe̍h-oē-jī: gôan-chū-bîn, laŭvorte *originaj loĝantoj*) estas la indiĝenaj aŭ indiĝenaj popoloj de Tajvano. Kvankam la tajvanaj indiĝenaroj havas diversajn rakontojn kaj mitojn pri la temo, laŭ nuntempaj esploroj ŝajnas ke iliaj prauloj eble vivis en la insuloj ĉirkaŭ 8000 jarojn antaŭ ol la vasta han-ĉina enmigrado komenciĝis en la 17-a jarcento.

La formozaj lingvoj estas la lingvoj de la indiĝenaj popoloj de Tajvano. Tajvanaj indiĝenoj (tiuj rekonataj de la registaro) hodiaŭ konsistigas ĉirkaŭ 2.3 elcenton da la loĝantaro de la insulo. Tamen, multe malpli ankoraŭ povas paroli sian praan lingvon post jarcentoj da lingvoanstataŭado. 

Pluraj knabinoj de Pajvanoj kaj Rukajoj en la sama rikolta festivalo
Mapo de la indiĝenaj popoloj de Tajvano.

Popoloj
-------

* Atajaloj
* Sedekoj
* Thaoj
* Pujumoj
* Sedekoj

* Indiĝenoj de Tajvano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Indiĝenoj de Tajvano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ĥoŝutoj**, **Khoshut** (mongole: Хошууд, ᠬᠤᠱᠤᠳ, **qoşūd**, em ĉina 和碩特; laŭvorte "Okflaguloj," el mezmongola lingvo *qosighu* "flago") estas unu el la kvar ĉefaj subgrupoj de la Oiratoj. Origine la Ĥoŝutoj estis unu el la Ĥorĉinaj triboj en sudorienta Mongolio, sed meze de la 15-a jarcento ili migris al okcidenta Mongolio kaj iĝis aliancanoj de Oiratoj por kontraŭi la centran mongolan militpovon. Ilia reganta familio Galŭas estis Hasarid-Ĥorĉinaj Mongoloj kiuj estis deportitaj de okcidentaj mongoloj.

La Ĥoŝutoj por la unua fojo aperis en la 1580-aj kaj ĉirkaŭ la 1620-aj jaroj estis la plej povaj el la Oiratoj, kondukis aliajn al konverto al Budhismo. En 1636 Güŝi Ĥano kondukis multajn Ĥoŝutojn okupi Kokenuur (Ĉinghajo), kaj li estis surtronigita kiel reĝo de Tibeto fare de la Kvina Dalai-lamao. La Ĥoŝuta Ĥanlando estis establita en 1642. Iom post 1645, lia frato Kondeleng Ubaŝi migris al la regiono de Volga, kie aliĝis al la Kalmukoj. Tamen, multaj Ĥoŝutoj restis en la Oirata hejmlando Ĝungario kun Oĉirtu Secen.

Bibliografio
------------

* Dunnell, Ruth W.; Elliott, Mark C.; Foret, Philippe; Millward, James A (2004). *New Qing Imperial History: The Making of Inner Asian Empire at Qing Chengde*. Routledge. ISBN 1134362226.
* Millward, James A. (1998). *Beyond the Pass: Economy, Ethnicity, and Empire in Qing Central Asia, 1759-1864*. Stanford University Press. ISBN 0804729336.
* Perdue, Peter C (2009). *China Marches West: The Qing Conquest of Central Eurasia*. Harvard University Press. ISBN 978-0674042025.
* Ram Rahul. *March of Central Asia*. Indus Publishing, 2000 ISBN 81-7387-109-4
* Johan Elverskog. *Our Great Qing: The Mongols, Buddhism and the State in Late Imperial China*, ISBN 0-8248-3021-0

* Kategorio Ĥoŝutoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 777695
 |
**Tumedoj**, **Tümed** (Tumad, en ĉina 土默特部; "multaj aŭ dek mil" derivita el la unua "tumen") estas subgrupo de Mongoloj. Ili vivas en la maldekstra distrikto Hoĥoto kaj en la dekstra distrikto Baŭtoŭo en Ĉinio. Plej dediĉas sin al malnomada agrikulturo, loĝante en miksaj komunumoj en la ĉeurbo Hoĥoto. Partoj el ili laŭlonge de Hulun Buir, Interna Mongolio. Estas tumedoj en la areoj de Mandal-Ovoo, Bulgan, Cogt-Ovoo, Cogtcecii, Manlai, Ĥurmen, Baĝandalai kaj Sevrei de Umnugovi Aimag, Mongolio.

El la komenco de la 9-a jarcento ĝis la komenco de la 13-a jarcento, la Ĥori-Tumedoj vivis ĉe la okcidenta flanko de la lago Baikal. Ili vivis en tio kio estas nuntempe suda Irkutska provinco, en kelkaj partoj de Tuvio kaj en sudokcidenta Burjatio. En 1207, Ĝingis-Ĥano, post la konkero de la Ĥori-Tumedoj, decidis translokigi kelkajn el tiuj grupoj suden kaj tiuj popoloj finfine setliĝis en sudaj partoj de la Granda Dezerto Gobio. Sed ŝajne la tumedoj ne havis fortajn konektojn kun la arbaraj popoloj en Siberio.

Notoj
-----

1. ↑  History of Mongolia, Volume II, 2003

Bibliografio
------------

* Dunnell, Ruth W.; Elliott, Mark C.; Foret, Philippe; Millward, James A (2004). *New Qing Imperial History: The Making of Inner Asian Empire at Qing Chengde*. Routledge. ISBN 1134362226.
* Millward, James A. (1998). *Beyond the Pass: Economy, Ethnicity, and Empire in Qing Central Asia, 1759-1864*. Stanford University Press. ISBN 0804729336.
* Perdue, Peter C (2009). *China Marches West: The Qing Conquest of Central Eurasia*. Harvard University Press. ISBN 978-0674042025.
* Ram Rahul. *March of Central Asia*. Indus Publishing, 2000 ISBN 81-7387-109-4
* Johan Elverskog. *Our Great Qing: The Mongols, Buddhism and the State in Late Imperial China*, ISBN 0-8248-3021-0


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 777737
 |
**Ŝulmanu-aŝared la 1-a** aŭ biblie **Salmanasaro la 1-a** inter la jaroj 1263 kaj 1234 antaŭ nia erao estis reĝo de Asirio kaj plej supera juĝisto de la imperio.

Li estis la filo kaj posteulo de la reĝo Adad-nirari la 1-a kaj kiel siaj antaŭuloj havis la titolon "reprezentanto de la dio Baalo kaj pastro de la dio *Aŝuro*". Krome li nomis sin "granda reĝo" kaj "reĝo tutmonda" (laŭ la modelo de la babilonia titolo *rab kiŝati*).

Kiam li ekregis, la lando *Urartu* (ĉe la montaro Ararato) ribelis kontraŭ la asiria superrego. La reganto post preĝo kunvokis siajn armeojn kaj komencis militon, dum kiu laŭ asiriaj enskriboj li laŭdire konkeris ok landojn kaj 51 urbojn. Salmanasaro postulis de la lando altan imposton, kiu estas indiko pri tio ke li ne sukcesis instali daŭran superregon, sed ĉiukaze enkasigis mallongtempan profiton. Ankaŭ pliajn najbarajn regionojn li sukcese konkeris. Salmanasaro korespondis kun la hititoj. En Ninevo li konstruigis palacon, restaŭrigis la tiean templon de la diino *Iŝtar* kaj rekonstruigis la urbon Nimrud borde de la rivero Tigriso.

| Antaŭe: | reĝo de Asirio | Poste: |
| --- | --- | --- |
| Adad-nirari la 1-a | 1263 kaj 1234 antaŭ nia erao | Tukulti-Ninurta la 1-a |

Reĝoj de la Meza Asiria Regno (1353 ĝis 912 antaŭ nia erao)

Aŝur-ubalit la 1-a |
Enlil-nirari |
Arik-den-ilu |
Adad-nirari la 1-a |
Salmanasaro la 1-a |
Tukulti-Ninurta la 1-a |
Aŝur-nadin-apli |
Aŝur-nirari la 3-a |
Enlil-kudurri-usur |
Ninurta-apal-ekur |
Aŝur-dan la 1-a |
Ninurta-tukulti-Aŝur |
Mutakkil-Nusku |
Aŝur-reŝ-iŝi la 1-a |
Tiglat-Pileser la 1-a |
Aŝared-apal-ekur |
Aŝur-Bel-kala |
Eriba-Adad la 2-a |
Ŝamŝi-Adad la 4-a |
Aŝur-nasir-apli la 1-a |
Salmanasaro la 2-a |
Aŝur-nirari la 4-a |
Aŝur-rabi la 2-a |
Aŝur-reŝ-iŝi la 2-a |
Tiglat-Pileser la 2-a |
Aŝur-dan la 2-a

 

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 277574
* GND: 1017738254
* VIAF: 220762675
 |
Ŝutvara transporto sur la Danubo
skizo
**Ŝutvara ŝipo** estas kargoŝipo, kiu estas uzata por transporto de lozaj amasvaroj, ekz. erco, karbo, baŭksito, fosfato, cemento aŭ greno. Ŝutvaraj ŝipoj havas ĉirkaŭ 30%-an proporcion en la internacia mara varotransporto.

La unuaj ŝutvaraj ŝipoj - en la hodiaŭa senco- estis velŝipoj, kiujn oni uzis por transporto de karbo en la 17-a jarcento el Newcastle, Nordorienta Anglio, al Londono. Oni ekuzis sur tiu vojo unuafoje - en la 1840-aj jaroj - vaporŝipojn. Ĉ. 1910 oni liveris grandamase salpetron per la „salpetra vojo" el Ĉilio al Germanio kaj reen karbon el Eŭropo al Sudameriko. La transporta kapableco de la ŝutvaraj ŝipoj varias de 10-30.000 tunoj ĝis 300.000 tunoj. La plej granda ŝutvara ŝipo (en 2009) estis konstruita en 1986 fare de *Hyundai Heavy Industries*, nomata *Berge Stahl*. Ĝi havas transportkapablon de 364.767 tunoj kaj longon de ĉirkaŭ 343,00 metroj, ĝi havas merĝan profundon de 22 m.

Ekde la 1-a de julio 2006, oni rajtas konstrui nur ŝutvarajn ŝipojn kun duobla ŝelo.

Vidu ankaŭ
----------

* Groco

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ŝutvara ŝipo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ŝutvara ŝipo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Koordinatoj mankas! Bonvolu kunhelpi.

**Firozpur,** panĝabe: **ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ,** hindie **फिरोजपुर** estas urbego, municipo kaj limurbo (ekde 1947) en nordokcidenta Barato, en okcidenta parto de subŝtato Panĝabo (Barato), en la samnoma distrikto, kie ĝi estas ties sidejo.

Ornampordo en Firozpur

Demografio
----------

En 2011 Firozpur havis 110 313 da loĝantoj kun legoscio 79%, pli alta, ol la landa averaĝo.

Geografio
---------

Firozpur situas sur montetaro en averaĝa alteco de 182 metrojn laŭ la marnivelo 7 km de la pakistana landlimo. Sri Muktsar Sahib troviĝas 53, Moga 55, Amritsar 80,Batinda 86, Kapurthala 88, Ĝalandar 101, Barnala 109, Ludiana 118, subŝtata ĉefurbo Ĉandigaro 207, tutlanda ĉefurbo Delhio 359, Mumbajo 1343, Kolkato 1651 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

Firozpur estis fondita fare de Firuz Ŝah Tughlak en la 14-a jarcento. La brita rego komenciĝis en 1835 kaj finiĝis en 1947.

Ekonomio
--------

Firozpur estas granda komerca nabo inter la pakistana-barata trafiko.

Religioj
--------

En Firozpur vivas grandparte hinduoj (70,5%), poste sikoj (26%) kaj kristanoj (2%), iomete ankaŭ aliaj.
La **Ŝvitdomo de Legeelen** (*Legeelan*, irlande *Log Fhaoileann*) en la graflando An Cabhán en Irlando estas arkeologia trovejo. Ĝi konsistas el strukturo de etaj ŝtonaj, en formo de Ŝajnvolbokonstruaĵo el sekmuraĵo kiu estas konata kiel *teach allais* aŭ ŝvitdomo (pli bone ŝvitkabano, en la senco de saŭno).

Ŝvitdomoj estas malbone rekonitaj. La ŝvitdomo de Legeelen estas escepto. Ĝi situas apud la ŝoseo al Muine na gCaiseal (Moneycashel), preskaŭ 5,0 km sude de An Blaic (Blacklion) (en la nordo de la graflando An Cabhán] bone videbla ĉe deklivo, ĉ. 40 m for de la ŝoseo malantaŭ forlasitaj agrikulturaj konstruaĵoj.

Ekzistas ankaŭ pluraj Dun-oj en Muine na gCaiseal

Kunteksto
---------

Irlandaj ŝvitdomoj (duone konservitaj estas nur 16) aŭ servis kiel ejo por inhalado de drogoj aŭ estis saŭnoj. Kiel substanco por la pligrandigo de la konscio la homoj uzis „magiajn fungojn", tio estas fungoj, kiuj enhavas psilocibino kiel ekzemple *Psilocybe semilanceata*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Beschreibung engl. und Bild
* Irish Swesthouses engl. von Anthony Weir

54.254722222222-7.8988888888889Koordinatoj: 54° 15′ 17″ N, 7° 53′ 56″ U (mapo)
**Alanoj** (greke *Αλανοι*, *Αλαννοι*; ĉine *O-lan-na*; de la 9-a jarcento multaj fontoj nomas ilin *As*, ruse *Jasy*, kartvele *Osi*) estis irana nomada subetno de sarmatoj. Alanoj estis ĉiam pretaj por milito nomadaj brutobredistoj; homoj de diversaj devenoj, ili havis komunan lingvon el irana grupo kaj komunan kulturon.

Fruaj alanoj
------------

La unuaj mencioj de la grupoj, kiujn modernaj esplorantoj ligas kun alanoj, okazis en la 1-a jarcento antaŭ Kristo. La skribitaj fontoj (ĉinaj, romiaj kaj grekaj) rakontas, ke de la 1-a ĝis la 4-a jarcentoj alanoj havis gvidan rolon en la triba unio de iranlingvaj nomadoj kaj ili sukcesis fari potencan union de sarmataj triboj. En la 2-a kaj 3-a jarcentoj alanoj kaŭzis problemojn por la Romia imperio ĉe Danubo kaj en Kaŭkazio. Arkeologiaj trovoj pruvas la diritaĵon de la skribitaj fontoj.

La "okcidentaj" alanoj kaj vandaloj
-----------------------------------

Ĉirkaŭ la jaro 370 alanoj estis disbatitaj fare de hunoj je du grupoj.

Unu el la grupoj iris al okcidento. Tie ili setlis en kelkaj lokoj, sed la plej granda grupo aliĝis al vandaloj kaj tiel venis al Iberio kaj pli malproksimen — al la Norda Afriko.

En Iberio alanoj estis famaj pro la ĉashundoj, kiujn ili alvenigis en Eŭropon. Speco de grandaj hundoj, nomata *alanos* (alanoj), plu ekzistas en la lando de eŭskoj (nord-okcidenta Hispanio). Vidu foton.

"Orientaj" alanoj kaj hunoj
---------------------------

Parto de alanoj, kiu restis sub regado de hunoj, post komplikaj travivaĵoj iĝis la nuna etno de osetoj en Kaŭkazio.

Vidu ankaŭ
----------

* Skitoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Alanoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Ukraina enciklopedia teksto pri alanoj kaj iliaj rilatoj kun orientaj slavoj
* Brief histories of the pre-Imperial Iranian peoples, Dr Oric Basirov Arkivigite je 2002-11-10 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* 
* Arkivigite je 2006-02-12 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 37851
* LCCN: sh85003135
* SUDOC: 027501353
* BNF: 11952720x
* NKC: ph139232
* BNE: XX541620
 |
**Mihály Patai** [mihAj], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Patai Mihály** estas hungara bankisto.

Mihály Patai naskiĝis la  21-an de junio 1953(nun 1953-06-21) en Békéscsaba.

Biografio
---------

Mihály Patai estis edukita en farmo ĝis sia aĝo 18. Li akiris diplomon en Universitato Károly Marx en 1976, post 3 jaroj li doktoriĝis. Post la diplomo li eklaboris en la Hungara Nacia Banko, inter 1978-1988 li laboris en la financa ministerio. Intertempe li havis stipendiojn en Moskvo (1978), Vieno (1981) kaj Londono (1985). Li estis sendita al Monda Banko (1988-1993), hejmenveninta li estis bankestro en pluraj bankoj, fine li estis vicbankestro de la Hungara Nacia Banko. Li edziĝis, tiam li estis bofilo de Béla Biszku sed divorco okazis en 1978.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Nemzetközi pénzügyek aktuális kérdései* (kunaŭtoro, 1977)
* *A szocialista integrációról* (kunaŭtoro, 1982)
* *Bankkonszolidáció, 1992-1994* (1995)
* *Stabilitás Évkönyv 2008* (kunaŭtoro, 2008)
* *Magyarország a változó világban* (kunaŭtoro, 2015)
* *Age of Eurasia: future directions of knowledge, technology, money and sustainable geoeconomics* (kunaŭtoro, 2021)

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto kaj video
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare

Referencoj
----------



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 851512
 |


* Portalo pri Biografio
**Jesús AMAYA TOPETE** estis meksika esperantisto kiu naskiĝis en Ameca (Jalisko) en 1889 kaj mortis en Meksikurbo, en 1976. Li estis grava persono de la Esperanto-movado en Meksiko.

Amaya studis librotenadon en Guadalajara kaj tre juna, en 1904, eklaboris kiel ĵurnalisto, en la revuoj *Juan Panadero* kaj *All Right*. Li ankaŭ aktivis en sindikatoj kaj en la jardeko de 1920 estis prezidanto de la sindikato de telegrafistoj.

En 1934 li fondis la revuon *Renovigo*, dulingva publikaĵo (hispana kaj esperanta) kiu aperis ĝis 1947. En ĝi li pledis por ortografia reformo de la hispana, la t.n. *fonetike racia hispanamerika ortografio*. En sia konata romano *Rayuela* (la ĉapitro 69), la fama argentina verkisto Julio Cortázar inkludis artikolon de tiu ĉi revuo, en kiu Jesús Amaya komentas la morton de alia esperantisto, la kolonelo Adolfo Ávila Sánchez.

En 1931 li fondis la eldonejon Lumen, kaj tie li publikigis *Hispan-Amerikan Vortareton* (1934), kies hispana parto estas skribita laŭ la reformita ortografio.

Li estis amiko de Eŭgeno Lanti kaj gastigis lin kiam la fondinto de SAT alvenis en Meksikion.

Jesús Amaya poste verkis plurajn librojn pri meksika historio kaj ricevis diversajn premiojn, inter ili, tiujn aljuĝitajn de la registaroj de la urbo Guadalajara, de la ŝtato Jalisco kaj la or-medalo de la Meksika Societo pri Geografio kaj Statistiko.

Verkoj
------

* „Esperanto-Hispana Amerika Vortareto". Meksiksurbo, Editorial Lumen, 5X12 cm, 104 pĝ, 1934.

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Jesus Amaya tre lerte kompilis la libreton, enkondukas unue en la gramatikon,
donas sur bonaj tabeloj la pronomojn kaj poste sufiĉe riĉan vortareton. Ni gratulas. **"** |
| — Aŭstria Esperantisto (revuo) n.118 (mar 1935) |

 |

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ekzile en Meksiko. Militrakonto, 05/01/2020


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Eŝuo** (portugallingve **Exu**), ankaŭ nomata kiel **Baraon**, **Esu Eleggua**, **Esu Elegbara**, **Eshu Elegbara**, **Elegba**, **Legba**, **Eleda**, en Kandombleo (brazila religio) estas la sinjoro de vojoj, ĉefe la vojo inter homoj kaj dioj, pro tio, oni devas peti permeson de li antaŭ ritoj al aliaj dioj. Ĉar li venas ofte sur la Teron, liaj moroj iom similas al homaj moroj. Oni preĝas al li por akiri ligilon kun dia mondo, bonsuksecon en negocoj kaj revenĝon al maljustecoj.
Lia tago estas lundo. Liaj koloroj estas ruĝo kaj nigro. Liaj simboloj estas la tridento, la ŝlosilo kaj la erekta peniso. Oni oferas al li bakitan maizon, sep malgrandajn bakitajn terpomojn kun ŝeloj, popkorno kun palmoleo aŭ maniokfarunon kun palmoleo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Eŝuo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Pli pri Eŝuo (portugallingve)[*rompita ligilo*]


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 22801
* GND: 118825100
* LCCN: sh2007002474
* VIAF: 18019104
 |
**Christoph AMBERGER** (1490-1562) (\* c1490 - Aŭgsburgo, inter la 1-a de Novembro 1561 ĝis la 19-a de Oktobro 1562) estis germana portreta pentristo kaj disĉiplo de Hans Holbein (1460-1524), la Maljuna, Hans Burgkmair (1473-1531) kaj de Leonhard Beck (1480-1542), kies filino, Barbara, li edziĝis en 1530. Li famiĝis ĉar li pentris la vivon de Josefo en 12 bildoj. Li faris portretojn de gravaj personoj en lia epoko, same kiel Karlo la 5-a, Sebastian Münster (1488-1552), Ludoviko la Bavaro kaj de la humanisto Konrad Peutinger.

Biografio
---------

Tri urboj disputas lian naskiĝon: Nuremberg, Amberg kaj Ulm kaj lia naskojaro varias inter 1490 kaj 1510. Oni sugestas ke li mortis en Aŭgsburgo ĉar li tie vivis kaj plenumis sian artistan vivon. Inter la jaroj 1525 kaj 1527, li laboras en la nordo de Italio kaj Venecio. Certaj stilaj similaĵoj indikas fortan influon parte de Hans Holbein, la Juna (1497-1543).

Unu el liaj plej gravaj verkoj estas la retablo de la plej granda altaro de la katedralo de Aŭgsburgo.

Bibliografio
------------

* Allgemeine Deutsche Biographie
* Deutsche Biographie
* Zeno.org
* Personensuche

Artgalerio
----------

* Karolo la 5-aKarolo la 5-a
* Christoph Fugger(1520-1579)Christoph Fugger  
(1520-1579)
* Sebastian Münster (1488-1552)Sebastian Münster (1488-1552)
* Konrad Peutinger(1465-1547)Konrad Peutinger  
(1465-1547)
* Georg von Frundsberg (1473-1528)Georg von Frundsberg (1473-1528)

Vidu ankaŭ
----------

* Commons
* Konrad Peutinger
* Sebastian Münster


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | **Rilataj artikoloj troviĝas en** Portalo pri Homoj |

* Kategorio Christoph Amberger en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 477967
* GND: 121365298
* LCCN: nr2002044703
* VIAF: 230710419 15623990, 230710419
* ISNI: 0000 0003 6557 4059
* ULAN: 500020494
* RKD: 1472
* BNE: XX1201196
 |
**Şenay Aybüke Yalçın** (Ŝenaj Ajbüke Jalĉın) (1994-2017) estis turka instruisto. Ŝi estis mortigita dum atenco fare la Kurdia Laborista Partio (PKK).

Ŝia vivo
--------

Ŝi naskiĝis en 1994 en Çorum, Osmancık. Ŝi studentiĝis ĉe Konya Necmettin Erbakan Universitato, en la Muzikinstrua Departemento. Ŝi estis nomumita kiel muzika instruisto en la distrikto Kozluk en Batman en 2016.   Ŝi ankaŭ estis skoltestro.

Ŝia morto
---------

Şenay Aybüke Yalçın vundiĝis pro la PKK-atako kontraŭ la aŭto de urbestro Veysi Işık la 9an de junio 2017 en la distrikto Kozluk de Batman, kiam ŝi iris hejmen post disdonado de la notaro kaj mortis en la hospitalo, kien ŝi estis kondukita.       Post ŝia morto, la orkestra halo de la universitato en kiu li studentiĝis estis nomita laŭ ŝi. Ŝia familio ankaŭ donacis ŝian violonon tien.

Eksteraj ligoj
--------------

* Preparita pri Aybüke Yalçın, *Tiuj, kiuj ne kapablas ĉerkon: martiro Aybüke Yalçın (80.* *Epizodo)* .

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2020-02-16. Alirita 2020-11-28.
2. ↑  [*rompita ligilo*]
3. ↑
4. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2020-02-16. Alirita 2020-11-28.
5. ↑
6. ↑
7. ↑  [*rompita ligilo*]
8. ↑
9. ↑
10. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2020-10-11. Alirita 2020-11-28.
11. ↑
Umaru Jar'Adua
Yar'Adua
**Umaru Musa Jar'Adua** aŭ **Umaru Musa Yar'Adua** (16an de aŭgusto 1951 – 5an de majo 2010), konata ankaŭ kiel **Alhaji Umaru Musa Jar'adua**, estis la Prezidento de Niĝerio kaj la 13a Ŝtatestro. Li plenumis postenon de Guberniestro de la Ŝtato Kacino en norda Niĝerio el 29a de majo 1999 al 28a de majo 2007. Li estis deklarita venkinto de polemika ĝenerala elektado de 2007 en Niĝerio kio okazis la 21an de aprilo 2007, kaj li ekposteniĝis la 29an de majo 2007. Li estis membro de la reganta *People's Democratic Party* (PDP). En 2009, Yar'Adua veturis al Saŭdarabio por ricevi traktadon por perikardiito. Li revenis al Niĝerio en 2010, kie li mortis en la 5a de majo. La 5an de majo 2010 oni informis pri ties morto.

Li estis filo de aristoktata islama familio de Fulboj en Kacino, norda Niĝerio, kie li heredis la titolon de emiro. Li edziĝis unuafoje en 1975 de kio li havis 7 gefilojn, el kiuj du filinoj edziniĝis al respektivaj guberniestroj, kio li mem estis. Li edziĝis denove en en 1992, de kio li havis du filojn. Li estis instruisto en la 1970-aj jaroj, laboris kiel entreprenestro de diversaj kompanioj dum la 1980-aj jaroj kaj kiel dirigento de financaj kompanioj kaj bankoj en la 1990-aj jaroj.

En 2000 li estis jam guberniestro de Kacino kaj tiam li estis la 5a niĝeria guberniestro kiu adoptis la Ŝarion kiel bazo de la jura funkciado. Rezulte en 2002 Amina Laŭal estis kondamnita je morto per ŝtonĵetado, kio kaŭzis internacian kondamnon de la ŝaria niĝeria reĝimo kaj ŝi ricevis ŝanĝon de la puno kaj savis sian vivon.

Li prosperis en la politika kariero danke al la helpo de la tiama prezidento Olusegun Obasanjo kaj siavice Umaru Jar'Adua elektis kiel kunpartiano kaj sukcedonto la politikiston Goodluck Jonathan. Kurioze Umaru Jar'Adua estis nordniĝeria islamano kaj elektis sudan kristanon Goodluck Jonathan kial sukcedonto precize post gravaj konfliktoj inter ambaŭ enlandaj komunumoj kiuj kaŭzis centojn da mortintoj dum la jaro 2010.

Referencoj
----------

1. ↑  Adetayo, Olalekan; Ebhuomhan, Sebastine, "Confusion reigns over Yar'Adua's birthday",  *The Punch (Lagos)*, *Punch Nigeria Limited*, 15 August 2008. Kontrolita 17a Julio 2008.

 Arkivigite je 2008-10-21 per la retarkivo Wayback Machine  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2008-10-21. Alirita 2010-05-06.
2. ↑  Ayorinde, Steve, "The goof about the President's birthday",  *The Punch (Lagos)*, *Punch Nigeria Ltd*, 2008-07-16. Kontrolita 17a Julio 2008.[*rompita ligilo*]
3. ↑

* Kategorio Umaru Jar'Adua en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 320910
* GND: 141275693
* LCCN: n2006015630
* VIAF: 120878686
* ISNI: 0000 0001 1086 4134
 |
**Šafarsko,** hungare **Ligetfalva** estas malgranda vilaĝo en Slovenio en provinco Štajerska, en statistika regiono Pomurske, en Občina Razkrižje, en Intermurejo.

Municipo Razkrižje en Slovenio, kie Šafarsko troviĝas

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 2 km²
* Alto super marnivelo: 190 m
* Koordinatoj: 46° 31′ 5.59″ N 16° 17′ 17.5″ O﻿ / ﻿46.5182194 °N, 16.288194 °O﻿ / 46.5182194; 16.288194 (mapo)Koordinatoj: 46° 31′ 5.59″ N 16° 17′ 17.5″ O﻿ / ﻿46.5182194 °N, 16.288194 °O﻿ / 46.5182194; 16.288194 (mapo)
* Loĝantaro: 140
* Poŝtkodo: 9240
* Aŭtokodo:

Situo
-----

Šafarsko situas en valo inter Muro (rivero) kaj Kroatio kontaktiĝanta kun Razkrižje kaj preskaŭ kontaktiĝanta kun Gibina (Razkrižje).

Historio
--------

Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Zala (reĝa departemento), al distrikto de Csákvár, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo senbatale okupis la komunumon kaj post 10 tagoj transdonis ĝin al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, ekde 1991 de Slovenio.

Fontoj
------

* slovena Vikipedio
* w.ms.sik.si
* w.geopedia.si
**eBird** estas reta datumbazo pri observado de birdoj kiu havigas al sciencistoj, reserĉistoj kaj amatoraj naturalistoj ĝisdatigitan informaron pri birda distribuado kaj abundo. Origine limigita al vidaĵoj el la Okcidenta Hemisfero, ĝi estis ampleksigita por inkludi Novzelandon en 2008, kaj poste por kovri la tutan mondon en Junio de 2010. eBird estis priskribita kiel ambicia ekzemplo de aligi amatorulojn por arigi informon pri biodiverseco por uzado en scienco.

Historio kaj celaro
-------------------

Lanĉita en 2002 de Laboratorio Cornell de Ornitologio de la Universitato Cornell kaj de la National Audubon Society, eBird plukreskas kaj arigas riĉajn informofontojn por baza informaro pri bird-abundo kaj distribuado je vario de spaca kaj tempa skaloj. Ĉe Julio de 2013, ĉirkaŭ 100,000 unuopulaj uzantoj kunlaboris al dek milo da listoj, per pli ol 100,000,000 observaĵoj, kaj la informo pri ĉirkaŭ 10,240 specioj.

Notoj
-----

1. ↑ .  About eBird. Cornell Lab of Ornithology (2008). Arkivita el la originalo je 2013-01-02. Alirita 5a Junio 2010.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2013-01-02. Alirita 2013-09-29.
2. ↑ .  Global eBird almost there! -- 3 June update. Cornell Lab of Ornithology (2010). Arkivita el la originalo je 2010-06-03. Alirita 5a Junio 2010.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2010-06-03. Alirita 2013-09-29.
3. ↑  "The Role of Information Science in Gathering Biodiversity and Neuroscience Data" Arkivigite je 2009-03-03 per la retarkivo Wayback Machine, Geoffrey A. Levin and Melissa H. Cragin, *ASIST Bulletin*, Vol. 30, No. 1, Okt. 2003
4. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2016-12-01. Alirita 2013-09-29.
5. ↑

Eksteraj ligiloj
----------------

* eBird retejo
**Šalamenci,** hungare **Salamon,** germane **Schallendorf** estas malgranda vilaĝo en Slovenio en provinco Prekmurje, en statistika regiono Pomurske, en Občina Puconci. Ĝis la 20-a jarcento la oficiala loknomo estis **Salamonc**, poste pro la hungariga politiko oni ekuzis pli hungarecan formon.

Municipo Puconci en Slovenio, kie Šalamenci troviĝas

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 6 km²
* Alto super marnivelo: 310 m
* Koordinatoj: 46° 43′ 34.34″ N 16° 8′ 16.73″ O﻿ / ﻿46.7262056 °N, 16.1379806 °O﻿ / 46.7262056; 16.1379806 (mapo)Koordinatoj: 46° 43′ 34.34″ N 16° 8′ 16.73″ O﻿ / ﻿46.7262056 °N, 16.1379806 °O﻿ / 46.7262056; 16.1379806 (mapo)
* Loĝantaro: 310
* Poŝtkodo: 9201
* Aŭtokodo: MS

Situo
-----

Šalamenci situas sur mildaj deklivoj, laŭ flanka vojoj.

Vido en Šalamenci

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1365 en formo *"Solomonch"*. Dum la hungara regado oni nombris tie 92 domojn kaj 449 homojn. En 1910 loĝis en Salamon 441 homoj (slovenoj). Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Muraszombat, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo senbatale okupis la komunumon kaj post 10 tagoj transdonis al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, ekde 1991 de Slovenio. En 1931, 1952 kaj en 2004 vilaĝaj festoj, en 1957, 1971, 1994, 1996 kaj en 2003 vilaĝaj festegoj okazis.

Fontoj
------

* hungara kaj slovena Vikipedioj
* www.vasidigikonyvtar.hu
* www.ms.sik.si
* www.geopedia.si
memortabulo rememoriganta karpatajn germanojn kaj ilian forŝovon
**Karpataj germanoj** (germane *Karpatendeutsche*), ankaŭ **Mantakoj** (germane *Mantaken*), estas markigo de germanoj, loĝantaj sur teritorioj de iama Supra Hungarujo (hodiaŭ Slovakio kaj Karpata Rutenio) kaj alloĝiĝintaj al tiu ĉi teritorio inter la 12-a jarcento kaj la 15-a jarcento. Post fino de la dua mondmilito estis plimulto de mantakoj forŝovita en Germanion.

Sur teritorio de la hodiaŭa Slovakio la mantakoj loĝis precipe en Bratislavo, sur meza Slovakio (la t.n. Hauerlando kaj Horná Nitra kaj en Spiŝo.

Vidu ankaŭ
----------

* Sudetaj germanoj
* Volksdeutsche
* Etnaj germanoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Karpatskoněmecký spolek na Slovensku (slovake)
* Die Karpatendeutschen germane
* Soňa Gabzdilová: Německá komunita v životě slovenské společnosti 1938–1945 Arkivigite je 2008-08-22 per la retarkivo Wayback Machine (slovake)
* Manták není nadávka (slovake)


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Slovakio |
**Ĵetpluredro**, **ludkubo**, **ĵetkubo** aŭ nur **kubo** estas pluredro kiun oni ĵetas en ludoj. Ĝi uziĝas por hazarde elekti numeron inter tiuj kiuj estas skribitaj sur ĝiaj edroj.

20-edra ĵetpluredro
Antikvaj ĵetkuboj el Azio
La esprimo "kubo" foje estas uzata por similaj objektoj, kiuj havas alian formon kaj alian nombron da edroj, por hazarde decidi inter alia nombro de ebloj ol 6. Por tio plej taŭgas la regulaj pluredroj (kvaredro, okedro, dekduedro, dudekedro), sed ĉar regula kvaredro havas tre akrajn angulojn, ĝi malbone ruliĝas. Tial por distingi inter kvar ebloj oni uzas okedron kaj metas al po du edroj la saman simbolon.

Pluredroj taŭgaj kiel ĵetaĵoj
Ne ekzistas regula korpo kun 10 edroj. Por decidi inter 10 ebloj oni povas uzi dudekedron, sed eblas kunigi du 5-flankajn piramidojn tiel, ke neniu el la 10 edroj distingiĝas de la aliaj. La ofte uzata formo por ĉi tio estas kvinlatera kajtopluredro. Tio funkcias por ĉiu para nombro de edroj.

Vidu ankaŭ
----------

* Zokiedro
* Ĵetkuboj de Sicherman

* Ĵetpluredro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ĵetpluredro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La vorto **hebreo** en Esperanto tradicie estas preskaŭ samsignifa kun la vorto **judo**. Ekzemple L. L. Zamenhof, la iniciatinto de la lingvo, ĉiam parolis pri si kiel *hebreo*, sed uzis ankaŭ la vorton "juda" (v. "Judo" en *Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto*). La tradician religian lingvon de judoj kaj la nunan oficialan lingvon de Israelo oni nomas la *hebrea lingvo*.

"Hebreoj" povas esti ankaŭ mallongigita nomo por la libro Epistolo al la Hebreoj en la Nova testamento.

La ĉi-posta teksto temas pri la **hebreoj** en la genta senco. 

Origine la termino "hebreoj" (en hebrea lingvo עברים, עבריים *iv-RIM*, *iv-ri-JIM*) nomas anojn de gento aŭ gentaro deveninta (almenaŭ tradicie) de la biblia patriarĥo Eber (Genezo 11:14-17). La tradicie plej grava frua hebreo, ses generaciojn post Eber, estis Abram, poste Abraham, kies tradician historion oni povas legi en la biblia libro Genezo (ĉapitroj 11-25) kaj aliaj fontoj. Laŭ Genezo, la patro de Abram kun sia familio eliris el la urbo Ur la Ĥaldea kaj enloĝiĝis en Ĥaran. Poste Abram ekmigris de Ĥaran al la lando Kanaana, laŭ voko de Dio la Eternulo, kiu promesis doni al li terenon kaj fari el lia idaro sennombran nacion.

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
* 
* Arkivigite je 2017-06-05 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2005-11-19 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Hebreoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Rugbeo en Kaburbo. Tiu estis la preferata sporto de la sudafrikaj blankuloj.
**Blanka sudafrikano** estas esprimo kiu rilatas al homoj de Sudafriko kiuj estas de eŭropa deveno kaj kiuj ne rigardas sin, aŭ ne estas rigarditaj, kiel parto de alia rasa grupo, ekzemple, kiel *koloraj sudafrikanoj*. En lingvaj, kulturaj kaj historiaj esprimoj, ili estas ĝenerale dividitaj en la Afrikans-parolantaj posteuloj de plejparte nederlandaj, germanaj kaj francaj setlintoj, konataj kiel buroj, kaj la Anglalingvaj posteuloj de plejparte britaj setlintoj. La blanka loĝantaro de Sudafriko estas dividita en 61% afrikans-parolantoj, 36% angla-parolantoj, kaj 3% kiuj parolas alian lingvon, plej precipe portugalan. Blankaj sudafrikanoj estas senkompare la plej granda eŭrop-descenda loĝantargrupo en Afriko.

Blankaj sudafrikanoj devias signife de aliaj blankaj afrikaj grupoj, pro ne nur sia multe pli granda loĝantaro, sed ĉar ili evoluigis naciecon, kiel en la kazo de la buroj, kiuj establis klarajn lingvon, kulturon kaj fidon al Afriko.

Vidu ankaŭ
----------

* Blankuloj en Afriko

Notoj
-----

1. ↑   What’s in a name? Racial categorisations under apartheid and their afterlife. Arkivita el la originalo je 2006-06-23. Alirita 2014-02-25.
2. ↑   (2012) *Census 2011: Census in brief*. Pretoria: Statistics South Africa. ISBN 9780621413885.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2018-12-25. Alirita 2021-12-25.
3. ↑  Kaplan, Irving.  *Area Handbook for the Republic of South Africa*, p. 113–539.
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Mikaelo Giŝpling** (ruse *Гишплинг Михаил Яковлевич*, naskiĝis en 1924 (Irkutsk), mortis la 26-an de septembro 2017 (Jerusalemo)) estis rusia kaj sovetia esperantisto, poste israelano. Esperantistiĝis en 1943. Giŝpling estis inĝeniero-kemiisto jam en Moskvo. En 1957 Li fondis kaj gvidis Moskvan junularan Esperanto-klubon "Fajrero". Li ankaŭ estis poeto, kiu apartenis al la Moskva skolo de Esperanto-poezio. En la 1980-aj jaroj li reaktiviĝis kaj publikigis en gazetoj, kiel *Fonto*, *Monato* kaj *La Ondo de Esperanto*. Li ricevis premiojn en Belartaj Konkursoj de UEA kaj Liro.

Giŝpling estis kvinfoje premiita ĉe Belartaj Konkursoj pri poezio: 1-a premio en 2000, 2004, 2008; 2-a kaj Honora mencio en 2004. Ekde 2000 li estis FD (Faka Delegito) pri poezio en Jerusalemo.

Verkoj
------

Poeziaj libroj, verkitaj de li:

* 1994 : *El sisma zono*
* 1999 : *Eola harpo*
* 2003 : *Tie ĉi tie*
* 2008 : *Vespere*

### Poemoj

* Kanto pri donkiĥotoj

Vidu ankaŭ
----------

* Fajrero (klubo)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Por tiu ĉi artikolo estas uzitaj materialoj el la libro *Vojaĝo en Esperanto-lando* de Boris Kolker kun afabla permeso de la aŭtoro. |
Ĉirkaŭskribita sfero de kubo
En geometrio, **ĉirkaŭskribita sfero** de pluredro estas sfero kiu enhavas la pluredron kaj tuŝas ĉiujn verticojn de la pluredro.

Se ĝi ekzistas, ĉirkaŭskribita sfero ne nepre estas la plej malgranda sfero enhavanta la pluredron; ekzemple, la kvaredro formita per unu vertico de kubo kaj tri ĝiaj najbaraj verticoj havas la saman ĉirkaŭskribitan sferon kiel la fonta kubo, sed povas esti enhavita en pli malgrandan sferon havantan la tri ne najbarajn inter si verticojn de la kubo sur sia ekvatoro.

Ĉiu vertico-transitiva (ne malfinia) pluredro havas ĉirkaŭskribitan sferon. Ĉiu unuforma pluredro, inkluzivante de ĉiu regula pluredro, estas vertico-transitiva kaj do havas ĉirkaŭskribitan sferon. Sed ĉe plejparto de malregulaj pluredroj verticoj ne situas sur komuna sfero, kvankam eblas difini la plej malgrandan enhavantan sferon por ĉi tiaj pluredroj.

Radiuso de ĉirkaŭskribita sfero estas unu el karakterizoj de la pluredro.

Vidu ankaŭ
----------

* Ĉirkaŭskribita cirklo
* Mezosfero
* Enskribita sfero

Eksteraj ligiloj
----------------

* Eric W. Weisstein, *Ĉirkaŭskribita sfero* en MathWorld.
**Colima** estas la ĉefurbo de la meksika subŝtato Colima kaj samtempe la ĉefurbo de la samnoma komunumo Colima. La urbo situas en la centro-okcidenta parto de Meksiko ĉe la pacifika oceano, ĉirkaŭ 500 kilometroj okcidente de la urbo de Meksiko (aere). La urbo kreskas forte en la lastaj jaroj. Kune kun la komunumoj Villa de Álvarez, Comala, Coquimatlan kaj Cuauhtemoc ĝi formas metropolitenan zonon, kun 294.137 loĝantoj (2005).

Hotel Ceballos en Colima.
Katedralo: Basilica Menor de Colima.
Registara Palaco.
Episkopejo de Colima.

Geografio
---------

La urbo estas en la jaro 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) havis 123 597 loĝantojn kaj ĝi situas ĉirkaŭ 530 metrojn super la marnivelo.

Ekonomio
--------

La urbanoj ĉefe dediĉas sin al la komerco kaj al servoj (administrado; turismo).

Edukado
-------

La universitato de Colima estas la plej granda universitato de la provinco Colima. Komence oni instalis la juran kaj kontistan fakultaton. La universitato fondiĝis en je la 16-a de septembro 1940, kiel "Popola Universitato de Colima" (Universidad Popular de Colima). Ekde la 25-a de aŭgusto 1962 ĝi ricevis la sendependecon kaj ĝi fariĝas aŭtonoma de la subŝtata eduka sistemo. Nun ekzistas plej diversaj fakultatoj, kiel ekzemple: arkitekturo, biologio, ekonomio, eksterlandaj lingvoj, juro, kemio, medicino,pedagogio, politikaj sciencoj, scienco.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 287411
* GND: 4085300-7
* LCCN: n82039957
* VIAF: 147765557
* SUDOC: 027723143
* BNF: 151760180
* BNE: XX457603
 |
**Tepoztlan** (*Tepoztlán* en la hispana) estas norda municipo de la provinco Morelos en Meksiko, sude de Meksikurbo

Etimologio pri "Tepoztlan"
--------------------------

La nomo tepoztlan devenas je la navatla lingvo, de la radikoj *Tepoztecatl* (naŭa dio) kaj *tlan* (apud), tial ke la signifo estas "kune kun Tepoztekatl". Aliaj studistoj opinias ke la vera signifo estas "Loko de la kupra hakilo" aŭ "Loko de la rompitaj ŝtonoj".

Loĝantoj
--------

Laŭ 2005a datoj de la meksika ministero, la municipio havas 36,145 loĝantoj (tio estas la 3.16 % de la loĝantoj de la provinco Morelos) estante 18,431 virinoj kaj 17,714 viroj.

Turismo
-------

Tre proksime oni trovas a piramidon Tepozteko (hispane *Tepozteco*), sur la monto kun la sama nomo, ekkonstruita je 1150 kiel adorejo pro la naŭa dio pri drinkaĵa *pulque*Ometoĉtli-Tepuztekatl. Je 1892 la loka inĝeniero, Francisco M. Rodríguez, komencis la unuaj laboroj pri rekosntruado.

La urbeto mem estas unu el la Magikaj Urbetoj laŭ la meksika ministero pri turismo.

* Kategorio Tepoztlan en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 235305
* GND: 5032760-4
* LCCN: n83129059
* VIAF: 143105340
* SUDOC: 097726869
* BNF: 150366686
 |
Flago de ĉondogjo
**Ĉondogjo** (koree: *천도교*), aŭ **ĉondoismo**, estas religio naskita dum la 20-a jarcento, bazita sur la *donghak* movado de la 19-a jarcento, estis fondita de Ĉoe Jeu kaj kodifigita de Son Byeong-hui.. Ĝi originas sur kamparanajn ribelojn ekestitaj ekde 1812, dum la Joseon-Dinastio. Ĝia teologio estas monoteista kaj panteista.

Nomo
----

Ĉondogjo signifas "la religio de la Cielala Vojo", kie *ĉon* signifas "cielo", *do* signifas "vojo" kaj "gjo" signifas "religio" aŭ "-ismo".

Originoj
--------

Ĉondogjo originis en *donghak*, kio havas siajn originojs en korea ŝamanismo, taoismo kaj korea budhismo, kun kelkaj kristanaj elementoj.

Ĉoe Jeu formulis *donghak* ("esta lernado") je 1860 por helpi la kamparanojn kiuj estis tre malriĉaj, kaj ankaŭ por restaŭri politikan kaj socian stabilecojn.

Referencoj
----------

1. ↑  Xinzhong Yao.  (2000) *An Introduction to Confucianism (Enkonduko al konfuceismo)*, p. 121–122. ISBN 0521644305.

* Kategorio Ĉondogjo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ĉornoholova,** ukraine **Чорноголова,** ruse **Черноголова** [ĉornogolova], slovake **Černohlava,** hungare **Sóhát** [sOhAt] estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Velikij Bereznij.

Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Velikij Bereznij en Transkarpatio

Bazaj informoj
--------------

* 48° 51′ 03″ N 22° 36′ 25″ O﻿ / ﻿48.85083 °N, 22.60694 °O﻿ / 48.85083; 22.60694 (mapo)Koordinatoj: 48° 51′ 03″ N 22° 36′ 25″ O﻿ / ﻿48.85083 °N, 22.60694 °O﻿ / 48.85083; 22.60694 (mapo)
* Areo: 92 km²
* Alto super marnivelo: 324 m
* Loĝantaro: 1340
* Poŝtkodo: 89042
* Telefonprefikso: 03135

Situo
-----

Ĉornoholova situas ĉe kunfluejo de 2 rojoj. Dubriniĉi kun stacidomo troviĝas je 13, Velikij Bereznij je 23, Uĵhorodo je 43 km-oj.

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1500. La ĝistiama loknomo *Csornoholova* [ĉornoholova] en 1899 pro la hungariga politiko ŝanĝiĝis al hungara loknomo Sóhát. En 1910 vivis tie 1570 loĝantoj, (rutenoj en majoritato, germanoj kaj hungaroj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto de Nagyberezna, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Suĥij. Tiam la hungara loknomo ŝanĝiĝis al *Ungszuha*. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------

* grekokatolika ligna preĝejo omaĝe al Sankta Nikolao de 1794