recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Alexa Szlávics** [aleksa slAviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szlávics Alexa** estas hungara pentristo, grafikisto, poeto. Ŝia origina persona nomo estis *Piroska* ĝis 2005, ŝia patro estis László Szlávics (pli aĝa), ŝia frato estas László Szlávics (pli juna).

Artaĵo de Alexa Szlávics
Piroska Szlávics  naskiĝis la 27-an de marto 1962 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Piroska Szlávics frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, dume ŝi lernis pentroarton hejme, baldaŭ private en diversaj lokoj. Tamen ŝi komence estis ĵurnalisto kaj poeto, nur en 1982 ŝi debutis en ekspozicio. Inter 1986 kaj 1991 ŝi vivis en Kanado. Ekde 1996 ŝi vivas apud Balatono (escepte inter 1999-2005 en Artistkolonio (Budapeŝto)). Komence ŝi kreis konvenciajn pentraĵojn kaj grafikaĵojn, baldaŭ komputilajn artaĵojn. Ŝiaj studvojaĝoj okazis:

* Sovetunio (1976)
* Novjorko (1986)
* Split (1991)
* Venecio (1993).

El solaj ekspozicioj
--------------------

* Budapeŝto (1997)
* Nagyvázsony (2008)
* Örvényes (2017)

El kolektivaj ekspozicioj
-------------------------

* Toronto (1989)
* Budapeŝto (2003, 2008)
* Novjorko (2009, 2013)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* La stultuloLa stultulo
* TeatroTeatro
* TörökfürdőTörökfürdő
* KapcsolatKapcsolat
* TranszporterTranszporter
* FractalmandalaFractalmandala

Elektitaj grafikaĵoj
--------------------

* Mint hal a vízbenMint hal a vízben
* KakasKakas

Elektitaj libroj
----------------

* *Versek 1983–1991* (poemaro, 1991)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Alexa Szlávics en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 618013
 |
**Andrea SCHORTA** (ŝorta) estis svisa verkisto de romanĉa lingvo. Schorta naskiĝis en Zernez la 2-an de aprilo 1905 kaj mortis la 12-an de decembro 1990 en Chur/Cuera.

Li diplomiĝis pri Romanistaj studoj en Zuriko, Parizo kaj Sieno. Ekde 1935 li estis redaktanto, de 1939 al 1975 ĉefredaktanto, de *Dicziunari Rumantsch Grischun*; li organizis sub la sama nomo sciencan instituton por la romanĉa lingvo en Grizono kaj Alpa kulturo. Schorta daŭrigis kaj finis la verkon de sia profesoro R. von Planta kun kontribuo pri la setla historio de la lokaj nomoj de Grizono al R*ätisches Namenbuch* (vol. 1, Materialien, 1939 ; vol. 2, Etymologien, 1964). Kiel kolektanto kaj interpretanto de la grizona tradicio li eldonis la jurajn fontojn, la komunumajn statutojn kaj regularojn de la valo Engadino (1965–1969). Instrukomisiito de la Konfederacia teknika altlernejo Zuriko ETHZ kaj de la Universitato de Zuriko (1950–1964). Engaĝiĝo por la konservado de la retoromanĉa kiel sekretario de la *Lia Rumantscha* (1934–1940). Iniciatis la agadon por la esploro pri la kamparanoj kaj subtenis la kreon de instituto por la esploro de Retio en Chur.

Li distingiĝis kiel doktoro h. c. de la Universitato de Berno 1964 kaj de la Universitato de Insbruko 1990, li akiris la premiojn Prix Charles Veillon 1964 kaj *Premi Comünanza Radio Rumantsch* 1985, li estis honora membro de la *Società Retorumantscha* 1975, *Bündner Kulturpreis* 1977.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 255110
* GND: 139801871
* LCCN: n81104195
* VIAF: 34839659
* ISNI: 0000 0000 7244 1332
* SUDOC: 111243262
* BIBSYS: 14005905
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Arakel Sjunec** (armene Առաքել Սյունեցի, 1350 — 1425 ) estas armena poeto, filozofo, muzikisto, gramatikisto, instruisto kaj ekleziestro de la 14-a kaj 15-a jarcentoj.

Li estis edukita en la monaĥejo Tatev, de Hovnan Vorotneci kaj lia onklo Grigor Tatevaci. Poste li entreprenis larĝan sciencan kaj pedagogian agadon en Tatev. Ekde 1407 estis Episkopo de Sjuniko.

En liaj filozofiaj skribaĵoj li subtenas kosman pruvon de la ekzisto de Dio. Li skribis multajn laŭdojn dediĉitajn al la sanktuloj de la Armena Eklezio. Li estis sperta akrostiko. Li estis ankaŭ engaĝita pri muziko, kelkaj el liaj preĝaj kantoj postvivis ĝis la nuntempo. En liaj verkoj, la teorio de muziko ankaŭ koncernis armenajn popolmuzikon kaj popolajn instrumentojn.

Li precipe laboris pri lingvistiko, "Mallonga analizo de gramatiko." Li konsideris la studadon de lingvoj, precipe la gepatran lingvon, "la ŝlosilo de la mondo de saĝeco". Kritikante Jesaji Nŝeci, li konsideris la objekton de gramatiko nek literon nek sonon, sed la sperton akiritan de la verkisto kaj submetita al la prilaborado de la menso. Arakel en la historio de armena lingva pensado faras gravan paŝon per studado de la fiziologia bazo de parolado. Li klare desegnas unu el la principoj de la fiziologia klasifikado de sonoj.

La poemo "Libro de Adam" (1403) fariĝis la kulmino de la literatura verko de Sjuneci - pri perdita paradizo, perdita homa feliĉo. La verko dubas pri religia dogmo. La libro konsistas el tri poemoj. Estas konsiderita unu el la plej bonaj produktoj de mezepoka armena literaturo. Iuj versoj de la Adam-Libro estis muzikaj. Eldonita en 1721 en Konstantinopolo. Ekzistas ankaŭ angla traduko.

Li mortis ĉirkaŭ 1425 kaj estis entombigita en la monaĥejo Ŝativank en Jeghegnadzoro.

* Kategorio Arakel Sjuneci en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 645623
* GND: 119191415
* LCCN: n88099925
* VIAF: 2790981
* ISNI: 0000 0001 1737 4437
* LIBRIS: 351770
* SUDOC: 158896467
* BNF: 156036008
* NKC: jo2009532252
 |
**Atala Kisfaludy** [kiŝfaludi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kisfaludy Atala** estis hungara poeto, membro de Societo Petőfi.

Atala Kisfaludy naskiĝis la 6-an de aprilo 1836 en Kötcse. Ŝi mortis la 18-an de februaro 1911 en Kaposvár.

Biografio
---------

Atala Kisfaludy edziniĝis en 1852, baldaŭe havanta 3 filinojn. Ĝenerale ŝi vivis en Kaposvár, kie ŝi partoprenis en la kultura vivo. En 1858 ŝi malsaniĝis, dume ŝi komencis poemadi, eĉ ŝiaj poemoj aperis en Hölgyfutár. Baldaŭe ankaŭ en aliaj revuoj estis legeblaj ŝiaj poemoj (ekzemple en Vasárnapi Újság). Ŝi estis la unua virino en *Societo Petőfi* en 1878. En 1861 ŝi fondis kaj redaktis porinfanan periodaĵon.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Atala költeményei* (Poemoj de Atala) 1861
* *Rajzok* 1879
* *Kisfaludy Atala összes költeményei* (Ĉiuj poemoj de Atala Kisfaludy) 1880

Fontoj
------

* Hungarlingva Vikipedio
* biografio hungare
* biografio hungare

* Kategorio Atala Kisfaludy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Josef HIRŠAL** (naskiĝinta la 24-an de julio, 1920 - mortinta la 15-an de septembro, 2003) estis ĉeĥa aŭtoro, poeto kaj romanisto.

Hiršal estas vaste rigardita kiel unu el la plej gravaj ĉeĥaj aŭtoroj de eksperimenta poezio; post fruaj superrealismaj verkoj, li faris sian literaturan komencon kun kolektaĵo de poemoj. Pli malfrue, li membriĝis en la artistgrupo ĉirkaŭ Jiří Kolář, amiko de kiu li restis dum sia tuta vivo kaj kun kiu li eldonis infanlibrojn en la 1950-aj jaroj post esti malpermesinta de ia laboro dum la Sovetunia okupado. Li pli malfrue subskribis al la Charta 77.

Dum la 1960-aj jaroj, Hiršal ekskribis eksperimentan poezion kun asociano Bohumila Grögerová; la du kunuloj ankaŭ kunaŭtoris kelkajn librojn. Plue, Hiršal konstruis reputacion kiel tradukisto de eksterlandaj verkoj en la ĉeĥan, tradukinte la verkaĵojn de, inter aliaj, Christian Morgenstern, Ernst Jandl, Eugène Ionesco, Wolfgang Hildesheimer, Hans Magnus, Franz Kafka, Edgar Allan Poe, Heinrich Heine, H. C. Artmann, Helmut Heissenbüttel, Fernando Pessoa kaj Torquato Tasso; en 1989, li ricevis la Grandan Aŭstrian Ŝtatan Premion pro siaj tradukaĵoj.

Josef Hiršal mortis en septembro 2003 post akcidento kun la Praga tramo en majo en kiu li serioze vundiĝis.

* Kategorio Josef Hiršal en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 138191
* GND: 119110105
* LCCN: nr89013417
* VIAF: 36969452
* ISNI: 0000 0001 1621 1679
* SUDOC: 030951550
* BNF: 12226523p
* BIBSYS: 90662035
* NKC: jk01032425 jk01041094, jk01032425
 |
**Gábor BIRÓ** aŭ BÍRÓ, laŭ hungarlingve kutima nomordo **Biró Gábor** estis hungara fizikisto, profesoro. Lia origina familia nomo estis *Goitein*.

Gábor Biró  naskiĝis la 26-an de septembro 1925 en Budapeŝto. Li mortis la 8-an de marto 2007 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gábor Biró akiris diplomon en Scienca Universitato Pázmány Péter en 1950, plian diplomon en 1957. Li restis plu por instrui en la universitato, sed ekde 1959 li instruis plu en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto. Li edziĝis en 1962, post jaroj naskiĝis 2 gefiloj. Li kandidatiĝis en 1969, li estis katedrestro inter 1975 kaj 1988, vicrektoro inter 1978 kaj 1987. Li iĝis universitata profesoro en 1981. Li longe instruis ĝeneralan teorion de relativeco. En 1995 li pensiuliĝis, tamen en la sekva jaro li iĝis katedrestro en altlernejo. Li ricevis premiojn aŭ memormedalojn inter 1975 kaj 1996.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 534199
* LCCN: n90617334
* VIAF: 21295478
* ISNI: 0000 0000 7904 5439
 |
.
**Kvanto de pezaj elementoj** (aŭ **metalenhavo** aŭ **metaleco**) estas parametro de stelo.
Kiel pezaj elementoj (aŭ metaloj) kalkuliĝas ĉiuj elementoj krom hidrogeno kaj heliumo.

Kvanto de pezaj elementoj en Suno estas 1,6% laŭ maso

Kvanto de pezaj elementoj en la aliaj steloj kutime estas esprimata relative al tiu de Suno - simple kiel parto en centonoj, aŭ kiel dekuma logaritmo de la parto.

Suno estas juna stelo de loĝantaro I kun relative granda kvanto de pezaj elementoj. Pli maljunaj steloj de loĝantaro II havas sufiĉe malpli grandan kvanton de pezaj elementoj. Pli plej unuaj steloj de loĝantaro III (kiuj fariĝis el unueca hidrogeno kaj heliumo) havas ankoraŭ malpli grandan kvanton de pezaj elementoj, malpli grandan ol -6 laŭ la logaritma skalo.
Steloj de loĝantaro III ne estas trovitaj en observoj ĝis nun.

Kvanto de pezaj elementoj estas des pli granda ju pli granda estas denso de steloj en la regiono, ĉar ju pli multaj estas steloj des pli multfoje la substanco estis en seloj kaj estis revenigita tra planedumaj nebulozoj aŭ supernovaoj, ĉiufoje pliriĉigata je pezaj elementoj.

Do en centro de galaksio kvanto de pezaj elementoj estas ĝenerale pli granda, kaj en grandaj galaksioj kvanto de pezaj elementoj estas ĝenerale pli granda.

Ekzemple en Granda Magelana Nubo - malgranda nana galaksio - meznombra kvanto de pezaj elementoj estas 40% de tiu de Lakta vojo - granda galaksio.

En Malgranda Magelana Nubo - eĉ pli malgranda nana galaksio ol Granda Magelana Nubo - meznombra kvanto de pezaj elementoj estas nur 10% de tiu de Lakta vojo.

En regionoj de Lakta vojo meznombra kvanto de pezaj elementoj estas plejparte inter -0,3 kaj +0,2 de Suno laŭ la logaritma skalo.

Pezaj elementoj, kiuj estas en steloj, estas plejparte karbono C, nitrogeno N, oksigeno O, neono Ne.

Tamen per mezuro kutime eblas ekscii nur relativan kvanton de fero Fe.
**Péter Sziámi Müller** [siAmi], aŭ *Péter Iván Müller* laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Müller Péter Sziámi** estas hungara ŝlagrokantisto, reĝisoro, komponisto, tekstopoeto, scenaristo, tamen plej konata kiel establanto de Festivalo Sziget. Lia prenita aldonnomo estis *Sziámi*, lia origina nomo estis (laŭ la hungarlingve kutima nomordo) estis *Kovalcze Végh Péter Iván*, lia adoptopatro estis Péter Müller, lia edzino estis Éva Igó.

Péter Sziámi Müller
Péter Sziámi Müller naskiĝis la  12-an de decembro 1951(nun 1951-12-12) en Budapeŝto.

Biografio
---------

Péter Sziámi Müller devenis el juda familio. Li maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li laboris porokazajn laborojn, tamen en la 1970-aj jaroj li akiris pedagogian diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös, reĝisoran diplomon en Teatra Altlernejo, televidan diplomon, eĉ cirkan diplomon. Post la diplomoj li reĝisoris en la Hungara Televizio, poste en filma produktejo, dum li partoprenis en koncertoj de ŝlagrorkestro. Tiu lasta estis suspektinda al la polico pro la kantotekstoj. Li lokŝanĝiĝis al la pli tolerema Nederlando, kie li denove reĝisoris, sed li ofte hejmenvenis kaj kantis plu en la orkestro. Depost fino de la socialismo (1990) li hejmenvenis, liaj malpermesitaj filmoj kaj kantoj estis libere videblaj, aŭdeblaj. Dum siaj amikoj li establis Festivalon Sziget en Budapeŝto kaj operfestivalon en Miskolc, krome li partoprenis en laboro de Budapeŝta Ŝtata Operejo, se ne paroli pri aliaj kulturaj laboroj. Tamen libertempe li komponas, verkas tekstopoetojn, tradukas kaj muzikas, sed li estis membro de malgranda teatrejo. Lia edzino naskis 6 gefilojn. Li ricevis premiojn inter 1982-2019.

Elektitaj libroj
----------------

* *Dal-szöveg-könyv* (1992, 1995, 2005)
* *Kicsi, nagy, középső. Müller Péter Sziámi versei tesóknak és egykéknek* (infanpoemoj, 2013)
* *Mi a jeled? Óvodások alapkönyve* (2013)
* Meskó Bertalan: *Az orvoslás jövője. Ember és technológia* (tradukaĵo, 2016)
* *A legjobb játék, Napidalok 365 +1.* (2023)

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* video

Fontoj
------

* hungarlingva membiografio kun foto
* hungarlingva intervjuo-biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

* Kategorio Péter Sziámi Müller en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 833068
* VIAF: 121412958
* NKC: xx0201718
 |



* Portalo pri Biografio
**Zsolt Hernádi** [ĵolt hernAdi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Hernádi Zsolt Tamás** estis hungara negocisto, bankisto.

Zsolt Hernádi naskiĝis la  30-an de novembro 1960(nun 1960-11-30) en Tarján.

Biografio
---------

Zsolt Hernádi estis edukita en Esztergom, poste li akiris diplomon en Universitato Károly Marx en 1986. Post la diplomo li praktikadis en germana banko, poste li laboris en pluraj hungaraj bankoj. En 2001 li membriĝis en Eŭropa Ronda Tablo, ekde la sama jaro li gvidis la hungaran naftan kompanion. En 2011 Kroatio komencis enketon de eks-ĉefministro en:Ivo Sanader por supoza akceptado subaĉetaĵo de Zsolt Hernádi, pli poste Hernádi restis enlande por ne riski arestadon. Li ricevis ŝtatajn premiojn inter 2006-2010.

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* video

Fontoj
------

* biografio hungare
* intervjuo kun foto
* datenoj

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 847622
 |



* Portalo pri Biografio
**Tarján** (tarjAn) estas vilaĝo en Hungario en regiono *Meza* Transdanubio, en departemento Komárom-Esztergom, en subregiono de Tatabánya.

Katolika preĝejo de Tarján

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 43  km²
* Loĝantaro: 2800
* Poŝtkodo: 2831
* Telefonprefikso: 34

La vilaĝo situas sub piedo de monto Gerecse, laŭ flankovojo. Troviĝas Tatabánya l4 km-ojn for.

Historio
--------

Pli frue romianoj loĝis tie. La unua mencio devenis el 1426 tiutempe apartenanta al fortikaĵo de Tata. En 1529 la turkoj okupis la vilaĝon, tamen ĝi ne senhomiĝis. Familio Esterházy akiris la kampojn en 1727, post jardeko ili venigis germanojn. La loĝantaro okupiĝas pri forstrumado, agrikulturo, vinkulturo.

Partneraj komunumoj
-------------------

Apud la vilaĝo troviĝas junulara tendaro precipe por la menciitaj urboj.

* Germanio Staufenberg, Germanio
* Germanio Kirchberg, Germanio

Vidindaĵoj
----------

* katolika preĝejo
* vico da vinkeloj
* restaĵoj de eta fortikaĵo sur montopinto nomata Somlyó (ŝomjO) 448 m-ojn alta

Famuloj
-------

En Tarján naskiĝis inĝeniero Sándor Győry.

Komunumoj pri *Tarján* en Hungara reĝlando
------------------------------------------

Tarján apartenas al la 7 hungaraj gentoj.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Köröstarján | Salgótarján | Tarján | Tarjánpuszta | Tiszatarján |

* Kategorio Tarján en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**István Vaskuti** [iŝtvAn vaŝkuti], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vaskuti István** estis hungara kanuisto, olimpiano, olimpika ĉampiono, trejnisto. Lia familia nomvarianto estis *Vaskúti*.

István Vaskuti naskiĝis la 4-an de decembro 1955 en Debrecen.

Biografio
---------

István Vaskuti akiris trejnistan diplomon en Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto en 1984. Li edziĝis en 1980. Li ricevis premiojn inter 1987-2017. 

### Sporta kariero

István Vaskuti inter 1966-1988 estis kanuisto en ĉefurbaj sportkluboj. Li estis hungara ĉampiono 19-foje inter 1977-1986, en tiu periodo li estis ano de la hungara nacia teamo. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1980 kun ora medalo pare en distanco 500 m, krome en mondĉampionumoj li estis la unua dekfoje inter 1977-1986 ĉiam pare en pluraj distancoj. Liaj plej oftaj parteneroj en kenuo estis László Foltán, Tamás Buday kaj János Sarusi Kis. Li finis sian aktivan sportan karieron en 1986, poste li estis trejnisto jardekon, krome li havis postenojn en la hungara kaj internacia akvasporta vivo.

Elektitaj disĉiploj de István Vaskuti
-------------------------------------

* Attila Györe
* Gábor Novák
* Imre Pulai
* Attila Szabó (kanuisto)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2023-01-31 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 809854
 |




* Portalo pri Biografio
**Iván Péter VALKÓ** (laŭ hungarlingve kutima nomordo **Valkó Iván Péter**; naskiĝis la 25-an de julio 1912 en Budapeŝto, mortis la 13-an de novembro 1987 samloke) estis hungara fizikisto, inĝeniero, kaj profesoro. Liaj fratoj estis Imre Valkó kaj István Pál Valkó.

Biografio
---------

Imre Valkó frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li studis en Vieno kaj Munkeno, fine li akiris diplomon en Stuttgart en 1935. Hejmenveninta, li laboris en fabrika laboratorio. Ekde 1947, li estis laboratoriestro ankaŭ en alia laboratorio. Li multe okupiĝis pri vakutuboj. En 1952, li estis nomumita docento en Teknikuniversitato de Budapeŝto, en la sekva lernojaro li estis vicdekano. Krom la instruado, li establis novan esploran instituton. En 1957, li estis katedrestro ĝis la emeritiĝo en 1982, dum li doktoriĝis en 1963. Li ricevis orientgermanan kaj hungarajn premiojn inter 1981–1987.

Elektitaj libroj
----------------

* *Tungsram rádió tanácsadó* (1944) – kun aliaj
* *Érzékszerveink és a technika* (1954)
* *Elektroncsövek és félvezetők 1.* (1961) – studenta lernolibro
* *A számítástechnika története* (1987)

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2016-03-03. Alirita 2016-07-16.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 563614
* VIAF: 121496986
* ISNI: 0000 0000 7938 0077
 |
Bizanca mozaiko de la Katedralo de Monrealo kiu reprezentas la kreadon de Adamo, kiun la Biblio datigas en la sesa tago de la mondokreo, okazo uzita por la establado de la komenco de la kalkulo de tiu kalendaro.
**Bizanca kalendaro** estas unu de la tipoj de kalendaro ekzistantaj, derivita de la Julia kalendaro. La nomo rilatas al la fakto ke ĝi estis uzata dum la tuta daŭro de la jarmila Bizanca Imperio. Ĝi estis establita de Konstanteno la Granda en la jaro 312 de la kristana erao.

La bizanca kalendaro derivis el la Julia kalendaro, en uzado en la Romia Imperio, diference nur per la dato de komenco de la jaro kaj la numerigo de la jaroj; krome oni establis periodon de dek kvin jaroj. La jaro ekis la tagon 1-a de septembro (notindas ke ankoraŭ en la aktualo en Sardio la monato de septembro estas nomata *Cabudanni* -"jarfino"-, klara okazo de kultura heredo de la bizanca dominado de la insulo), kaj finis en la 31-a de aŭgusto.

La numerigo de la jaroj estis komencita en la jaro ĉirkaŭkalkulita por la mondokreado (*Anno Mundi* en latina, ἔτος κόσμου ***Εtos Kosmou*** en greka), kiu laŭ Panodoro de Aleksandrio (nome la bizanca saĝulo kiu kalkulis tion tra unu de la eblaj interpretoj de la biblia kronologio) okazis en la 1a de septembro de la jaro 5509 a.K. de la nomita **antioka erao** aŭ **aleksandria erao**.

Notoj
-----

1. ↑  Rivista sui Paleologi, p. 93
2. ↑  Mercer Dictionary of the Bible, Chronology. Fonto citita en en:Chronology of the Bible

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 711302
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Aline Jeanne ZABILON D’HER RANFAING** [zabilong-der], pseŭdonime **Evidino** (naskiĝis la 26-an de januaro 1866 en Limoges, mortis la 12-an de majo 1936 en Lyon), estis franca esperantistino kaj profesorino de korekta prononcado. 

Ŝi interesiĝis pri dekoraci-arto kaj dediĉis sian vivon al la malfavoritoj de la naturo: surdmutuloj, balbutuloj, blinduloj. Ŝi esperantiĝis en 1895 kaj tuj apostolis per paroladoj, artikoloj, kursoj. Ŝi instruis la blindan Hélène Giroud. En 1897 ŝi publikigis kurson specialan por stenografiistoj kun granda sukceso. En 1898 ŝi organizis la unuan propagandan paroladon en Liono (Lyon). Pro senlaca propagando kaj sindonemo ŝi ricevis la medalon de „Touring-Club" (1902). Ŝi organizis la solan internacian loterion por la tutmonda blindularo (tri reĝinoj kotizis), kaj ricevis la titolon „Bonfaranta Feino". Ŝi zorgis pri la blinduloj en kongresoj. Krom noveletoj en Esperantaj gazetoj kaj poezio, ŝi tradukis de Joseph Serre: „La hipotezoj pri Lourdes - nova kompreno pri la miraklo kaj la naturo", Tours [k.a.]: Menard [k.a.] 1912, 41 p.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 27228
 |



|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
**Arabesko** estas muziko kiu konsistas el mikso de tradiciaj turkaj kaj mondaj muzikaj influoj kaj adaptiĝoj de internaciaj sonoj. Tipa al tiu muzikstilo estas la daŭranta kaj ripetema muziklinio, kiu ĉefe aŭdiĝas en Mezoriento. En ĝi la violono havas grandan influon somkiel tipaj instrumentoj el Mezoriento kiel la *darbuka* (ar: *دربكة)* kaj *'elektrosaz'.* La uzo de *elektrosaz* disvastiĝis inter artistoj de la ĝenro tiel ebligante ekzemple sintezon inter okcidentaj kaj orientaj influoj, forte kritikataj de la kulturaj kaj intelektaj elitoj de Turkio siatempe. En ĝi sentimentalaj tekstoj traktas neplenumitan amon, suferadon en la mondo kaj la konkretajn zorgojn de la ĉiutaga vivo.

Arabesko originas el la antaŭurboj de gravaj mezorientaj urboj kaj famiĝis pro artistoj en Turkio kiel Müslüm Gürses, Azer Bülbül, Mahsun Kırmızıgül, İbrahim Tatlıses, Ferdi Tayfur, Arif Sağ, Neşe Karaböcek, kaj - kvankam li ne pensas tiel li mem - la "inventinto" de la arabeska muziko Orhan Gencebay. La libana Fadl Shaker estas fama en arabaj landoj. En la 1990-aj jaroj la muzika stilo pli moderniĝis kreinta arabeskan popmuzikon ekde la 1960-aj jaroj.

Arabeska muziko estis malpermesita en Turkio dum la 1980-aj jaroj.

Vidu ankaŭ
----------

* Özgün müzik
* Arabesque Mehmet yakar 2012 2021

Referencoj
----------

1. ↑  (en) Sylvia Kedourie,'*Turkey: Identity, Democracy, Politics*', Psychology Press, 1996 (ISBN 9780714647180, arĥivita de la originalo je la 8-a de aŭgusto 2020.
2. ↑  (en) Martin Stokes: *Music, Fate and State: Turkey’s Arabesk Debate*. En: *Middle East Report*, n-ro. 160 (Turkey in the Age of Glasnost) septembro–oktobro 1989, paĝoj 27–30
Profesoro **Joseph Diescho** (pron. Ĝozef Diesko) (naskiĝis je la 10-a de aprilo , 1955, Andara, Namibio) estas Namibia romanisto kaj politika analizanto. Li ĉeestis la Universitaton de Harareo en Sud-Afriko kie li studis juron kaj politikan sciencon. Kiel studento li laboris kontraŭ la apartisma sistemo kaj malliberiĝis en Peddie kaj en Orienta Londono. Laborante por diamantmineja kompanio, li helpis fondi sindikaton. En 1984 li iĝis stipendiulo Fulbright ĉe la Universitato Kolumbio, Novjorko.

Li estis premiita televida anoncisto por la Usona publika televidprogramo *Kursiva Sud-Afriko Nun* (angle:"South Africa Now"}. En 1997-8, li fondis kaj prezentis "La Grandan Perspektivon" (angle: "The Big Picture"), ĉiusemajnan ekonomian kaj politikan analizprogramon per SABC 2.

Lia romano "El la Suno Naskita" (angle: "Born of the Sun") publikiĝis en Usono en 1988 kaj lia dua romano "Vorticaj Akvoj" (angle: "Troubled Waters") publikiĝis en 1993. Li estas unu el la malmultaj aŭtoĥtonaj verkistoj de Namibio.

Fontindikoj
-----------

* Profile of Joseph Diescho. *Contemporary Africa Database*, 2003.
* "Joseph Diescho". *Contemporary Authors*, Gale, 2002.
* Diescho, Joseph, with Celeste Wallin. *Born of the Sun: a Namibian Novel*. New York: Friendship Press, 1988.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 101217
* GND: 1047198355
* LCCN: n88074702
* VIAF: 33544421
* ISNI: 0000 0000 3093 8957
* SUDOC: 158108558
* BIBSYS: 99038942
 |
***The Trouble with Harry*** estas usona komedia nigra filmo per *Technicolor* de 1955 reĝisorita de Alfred Hitchcock. La scenaro de John Michael Hayes estis bazita sur la romano de 1950 de Jack Trevor Story. En ĝi stelulis Edmund Gwenn, John Forsythe, Mildred Natwick, Jerry Mathers kaj Shirley MacLaine en sia kindebuto. *The Trouble with Harry* estis publikigita en Usono la 30an de septembro, 1955, poste republikigita en 1984 post la distriburajtoj estis akiritaj de Universal Pictures. 

La agado en *The Trouble with Harry* okazas dum sun-plena aŭtuno en la kamparo de Vermonto. La folifalo kaj la bela pejzaĝo ĉirkaŭ la vilaĝo, same kiel la hela muziko de Bernard Herrmann, ĉio kreas idilian tonon. La historio temas pri kiel la lokanoj de malgranda vilaĝo de Vermont reagas kiam oni trovas la korpon de mortinta viro nome Harry sur monteto. La filmo estas, tamen, ne vere primurda mistero; ĝi estas esence amafera komedio kun nur trileraj nuancoj, en kiuj la kadavro utilas kiel makgufino. Kvar lokanoj fine kunlaboras por solvi la problemon kion fari kun Harry. En la procezo la pli juna duopo (artisto kaj tre juna, dufoje vidvino) enamiĝas kaj iĝas paro, geedziĝonta. Ankaŭ la aliaj du lokanoj (kapitano kaj fraŭlinego) enamiĝas. 

La filmo estis unu el malmultaj veraj komedioj de Hitchcock (kvankam ja plej el liaj filmoj havas iomajn elementojn de ironia aŭ makabra humoro). La filmo enhavas ankaŭ tion kio estis, tiame, rektan sinceran dialogon. Unu ekzemplo de tio estas kiam la rolulo de John Forsythe senhonte diras al la rolulo de MacLaine, ke li dezirus pentri nudan portreton de ŝi. La aserto estis tre rekte klara kompare kun tiuj de aliaj tiutempaj filmoj.

Geaktoroj kaj roluloj
---------------------

* Edmund Gwenn kiel Capt. Albert Wiles
* John Forsythe kiel Sam Marlowe
* Shirley MacLaine kiel Jennifer Rogers
* Mildred Natwick kiel Miss Ivy Gravely
* Mildred Dunnock kiel Mrs. Wiggs
* Jerry Mathers kiel Arnie Rogers
* Royal Dano kiel Deputy Sheriff Calvin Wiggs
* Parker Fennelly kiel Millionaire
* Barry Macollum kiel Tramp
* Dwight Marfield kiel Dr. Greenbow
* Philip Truex kiel Harry Worp (la kadavro, eksterliste)

Eksteraj ligiloj
----------------

* The Trouble with Harry en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio The Trouble with Harry en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Filmo |

* *The Trouble With Harry*  en Interreta filma datumbazo (angle)
* Profile of Hitchcock en retejo *Senses of Cinema*, kun partikulara atento al *The Trouble With Harry*
* The Trouble with Harry ĉe AllMovie (angle)
* The Trouble with Harry ĉe Turner Classic Movies Datumbazo
* The Trouble with Harry ĉe Rotten Tomatoes


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 700665
* LCCN: no2016083980
* VIAF: 316752036
* BNF: 14662551r
 |
La **Luterana preĝejo** estas religia historia monumento en Hungario, en urbo Vác.

Historio
--------

Post dominado de la turkoj en Vác okazis la kontraŭreformacio, tial komence ne rajtis vivi luteranoj en Vác. Baldaŭ ankaŭ luterajoj loĝis tie, ili havis preĝdomon. Iom poste ĝi jam ne havis la necesan kapaciton, tial ili konstruis jam kirkon inter 1866 kaj 1868. Post la konstruo la loĝantoj mokis la kirkoturon, ĉar ĝi estis trua, kiel fromaĝo. Post la 1-a mondmilito Gyula Sándy rifuzis trakonstruon de la turo, laŭ li la turopinto en tiu formo estas granda valoro, unika en Hungarlando. En 1998 la municipo deklaris ĝin protektata industria historia monumento.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola en korto. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo iome reliefas. La eniro povas okazi tra la turo. En la fasado estas ankoraŭ 3 altaj kaj longaj fenestroj. Post tegmento de la navo la turo iĝas oklatera. La plej supre estas la menciita trua gisfera parto. Malantaŭ la turo la navo etendiĝas, kiu finiĝas en duonronda absido (malpli alta kaj larĝa, ol la navo). Ambaŭflanke de la navo la lumo venas tra po 4 fenestroj, samaj kiel en la fasado. Interne la altara bildo prezentas krucifikson.

La trua turopinto

Fontoj
------

* hungare kun fotoj Arkivigite je 2019-04-10 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto Arkivigite je 2019-04-10 per la retarkivo Wayback Machine
* 

* PordoPordo
* OrnamaĵoOrnamaĵo
* Navo kaj absidoNavo kaj absido
* Navo kaj absidoNavo kaj absido
La **fantazio**
(itale **fantasia**, angle **fantasy**,
germane **Fantasie**, france **fantaisie**)
estas speco de muzika komponaĵo,
kiu havas siajn radikojn en la arto de improvizado.
Tial ĝi malofte proksimumas al la lernolibraj reguloj
de iu ajn strikta muzika formo.

En la baroka kaj
klasika epokoj,
fantazio estis tipe peco por klavarinstrumentoj
kun alternantaj sekcioj de rapidaj virtuozaĵoj
kaj fuga teksado. El la baroka periodo,
la *Kromataj fantazio kaj fugo*, BWV 903
de J.S. Bach por klaviceno,
kaj *Fantazio kaj fugo en G minora*, BWV 542,
por orgeno, estas ekzemploj;
por ekzemplo el la klasika periodo,
vidu la *Fantazio en D minora*, K397
de Mozart por fortepiano.

La termino ankaŭ signifis
en la baroka epoko
(pli specife en la muziko de tudora Britio)
pecojn por vjoloj,
kiuj tipe sed ne ĉiam alternigis
rapidajn fugajn sekciojn
kaj pli malrapidajn sekciojn en malrapidaj notoj
kaj iafoje kun karambolantaj harmonioj.
La fantazioj de Henry PURCELL
estas la lastaj barokaj reprezentantoj de la formo,
kvankam Henry COBBETT,
en la unuaj jardekoj de la 20-a jarcento,
provis revivigi ion similan al tiu ĉi stilo per konkurso,
al kiu dankas sian ekziston verkoj kiel
la fantazitercetoj de John Ireland kaj Frank Bridge,
la fantazikvarteto de Benjamin Britten
(por hobojo kaj arĉinstrumentoj), kaj alia muziko.

En la romantika periodo,
du kontraŭaj emoj multe efikis sur la fantazion:
unu estis la malantaŭiĝo de formala improvizado
kiel maniero provi la komponadan teknikon;
la alia estis la moviĝo de komponistoj
al pli liberaj formoj.
La *Fantazio* de Chopin
en F minora/A bemola maĵora, vk. 49,
kombinas diversajn klavarajn teksadojn
el la stile brillante
kun la klasika sonata modelo,
kaj rezultas en verko de malortodoksa sed rafinita formo.
La multaj 'fantaziaj pecoj' de Schumann
estas karakterverkoj sur pli malgranda skalo,
kiuj ofte portas priskribajn titolojn.

Libroj
------

Angle:

*English Chamber Music* de Ernst Hermann MEYER. Faktolibro pri la frua angla fantazio. Lawrence & Wishart, Londono, 1946. (Reeldonis Da Capo Press, 1971, ISBN 0-306-70037-9.)

Komparu kun
-----------

Aliaj vortsignifoj,
**Kapriĉo** (itale *capriccio*, plurale *capricci*) laŭ PIV estas "mallonga, kaprica muzikaĵo", aŭ alivorte klasika muzikaĵo relative libera en formo kaj de viveca karaktero. La tipa kapriĉo havas rapidan, intensan kaj ofte virtuozan karakteron.

Etimologio
----------

La vorto etimologie venas de la vorto "kaprico", subita nekonstanta, neantaŭvidebla kaj senmotiva volo, kaj baze de la vorto "kapro", ĉar al tiuj bestoj oni ofte atribuas tiajn subitajn voloŝanĝojn.

Aplikoj de la vorto
-------------------

La termino dum la jarcento aplikiĝis al gamo da verkoj: Dum la baroka epoko ĝi ofte uziĝis por mallongaj klavarinstrumentaj muzikaĵoj (ekzemple, fare de Girolamo Frescobaldi, kaj Johann Sebastian Bach finis sian partituron en tonalo C minora por klavarinstrumento *BWV 826* per kapriĉo kiu malgraŭ la titolo estas densa kontrapunkta muzikaĵo zorge kaj metode esploranta sian vivan, preskaŭ humuran, temon). Niccolò Paganini uzis la titolon por serio de 24 virtuozaj muzikaĵoj por violonaj soloj, Luigi Legnani por serio de 36 virtuozaj muzikaĵoj por gitaraj soloj. Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij kaj Nikolaj Rimskij-Korsakov uzis ĝin por orkestraj verkoj (la *Capriccio Italien* kaj *Capriccio espagnol* respektive). Johannes Brahms verkis multajn kapriĉojn por piano dum siaj lastaj vivojaroj, kiuj ĉiuj konsideriĝas esti inter la plej nekutimaj kaj trapensataj verkoj el la fina fazo de la epoko de romantikisma muziko.
fragmento el la 1-a rapsodio de Bartok (1904)
**Rubato**  (laŭ it. **tempo rubato** = rabita tempo) ankaŭ *rubamento di tempo*, *rubando* signifas en la muziko diversajn manierojn de plilongigo aŭ plimallongigo je la ludado de tonoj, ofte lige kun la postulo, ke oni devas redoni la "rabitan tempon".

Ekde la lasta kvarono de la 18-a jarcento rubato estas diversaj manieroj manipuli tondaŭrojn kaj taktakcentojn. Rubato do ofte efikas kiel la invertado de la metrikaj akcentoj per akcentado de la malpezaj taktotempoj.

Precipe la nocio signifas ludmanieron, je kiu la melodivoĉo rapidas antaŭen aŭ restas malantaŭe, dum kiam la akompano restas strikte entakta, tile ke melodio kaj akompano dum momento ne sinkronas. Famaj pro tio tekniko estis Franz Benda, Wolfgang Amadeus Mozart kaj Frédéric Chopin. Ankaŭ sur fruaj sonregistraĵoj tiu praktiko estas ankoraŭ aŭdebla, nelaste en la pianista maniero, ludi meloditonojn preskaŭ principe post la bastono.

Dum la 19-a kaj 20-a jarcentoj la nocio estis uzata pli kaj pli samsignife kun agogiko, do kiel ĝenerala akcelado aŭ malakcelado de la tempo. La koncertinstrukcio por libera traktado de la tempo estis en la 18-a jarcento *con discrezione*.

La rubato eksplicite postulata en la nototeksto troviĝas precipe en la muziko de la romantiko. Aparte la pianmuzikaĵoj de Chopin samkiel kelkaj verkoj de Franz Schubert kaj Alexander Skrjabin enhavas detalajn instrukciojn pri rubato.

Vidu ankaŭ
----------

* Agogiko (muziko)
* Tempoindiko (muziko)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Rubato (muziko) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Opinioj de pianisto pri rubatoludado (angle)[*rompita ligilo*]
**Skerco** (de la italo "scherzo" = "ŝerco") estas la nomo por muzika movimento.

La skerco estas ekde Ludwig van Beethoven plejofte la 3-a movimento de sonato aŭ simfonio. Ĝi naskiĝis el la menueto, triparta danckomponaĵo en 3/4-takto, kiu en la Viena klasiko, ekz. ĉe Joseph Haydn kaj Wolfgang Amadeus Mozart, eniris la sonaton resp. simfonion kaj siaflanke devenis de kortega dancmuziko de la baroko.

Skerzo plejparte estas vigla (rapida) kaj oni ludas ĝin gajan, vitalan kaj spritan (temponomoj: alegro, vivace aŭ presto). La kutima formskemo estas, *skerco - trio - skerco*, tamen jam Beethoven traktas la formon sufiĉe libere. En la romantikisma muziko ofte aliĝas pluaj mezopartoj, tiel ke la skemo povas ekzempe aspekti jene: *A - B - A1 - C – A2*.

Skerco povas montri diferencajn kolorigojn: ekde gaja dancmovimento ĝis demona (Frédéric Chopin), vibre-ŝveba (Felix Mendelssohn Bartholdy), fortike-rustika (Anton Bruckner), melankolia, groteska (Gustav Mahler) aŭ tragikomika (Dmitrij Ŝostakoviĉ) etoso.

* Kategorio Skerco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Temo** estas karakteriza, en si mem ferma aŭ malferma muzika ideo, kiu rezultas el motivoj kaj ilia pluŝpinado kaj povas estis prilaborata kaj ŝanĝata en muzikaĵo, movimento aŭ movimentero.

Ne ĉiu muziko baziĝas sur temoj. Ĉi tiu muzika unuo grave rolas en la eŭropa muziko ekde la renesanco, ĉefe tamen post la baroko kaj la klasikismo grave rolas en komponaĵoj. En la buŝe tradiciata popola muziko tamen oni ne parolas pri temoj, sed pri karakterizaj kanto-, danco- kaj melodiformoj. En la moderna ĵazo kaj tie precipe en la Bebop uzeblas la nocio bebop head.

La nocio de la "temo" sin montras precipe en la rigida formo de la fugo, kiu estas tipa por la barokmuziko: La fugo ĉiam komencas per unua voĉo, kiu prezentas la temon. La komenca melodio de la ankoraŭ senakompana ĉefvoĉo do identas kun la temo. Pluaj voĉoj aliĝas, kiuj enprenas la temon, ripetas ĝin sur aliaj tonŝtupoj kaj interligiĝas kun la aliaj voĉoj je arta plektaĵo. La temo ne estas la ununura materialo, kiu estas pluellaborata kaj destinas la sinsekvon de la verko. Je tio ĝi povas esti ŝanĝata diversmaniere laŭ la reguloj de la kontrapunkto.

En la klasikisma epoko la temo akiris la centran lokon en la ekspozicio de la sonata formo. Tie ĝi aperas kiel akompanata melodio,plejofte rigide dividita. Ĉi tiun sekvas post transkonduko plua, kontrasta temo. El la motivoj kaj figuroj de ambaŭ temoj la komponisto evoluigas la mezan parton de sonata formo, la "trakondukon", antaŭ ol la "reprizo" ripetas la elirtemaron kaj finas la pecon.

En la romantiko la komponistoj traktis la temon malpli rigide kiel memstara melodia-harmonia-ritma ideo, tiel ke ĝi perdis sian klare limigeblan konturon. Ĉe Schuman ekzemple gravan rolon ludis la idealo de "infinita", ĉiam plu iranta melodio.

Vidu ankaŭ
----------

Temodualismo

* Kategorio Temo (muziko) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Katalin Rozsnyói** [roĵnjOi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Rozsnyói Katalin** estis hungara kajakisto, olimpiano, trejnisto. Ŝia dua edzo estis László Fábián (kajakisto), ŝiaj geedziĝaj nomoj estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Sági Györgyné* kaj *Fábián Lászlóné*, sed ofte *Fábiánné Rozsnyói Katalin*.

Katalin Rozsnyói naskiĝis la 20-an de novembro 1942 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Katalin Rozsnyói akiris trejnistan diplomon en Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto en nekonata jaro. Ŝi edziniĝis dufoje kaj naskis unufoje filinon. Ŝi vidviniĝis en 2018. Ŝi ricevis ne nur hungarajn, sed ankaŭ internaciajn premiojn.

### Sporta kariero

Katalin Rozsnyói ekde 1957 estis kajakisto en unusola ĉefurba sportklubo. Ŝi estis hungara ĉampiono 14-foje (el tio teame 12-foje), dum ŝi apartenis al la hungara nacia teamo inter 1966-1973. Ŝi estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1968 kun arĝenta medalo duope kun Anna Pfeffer. Ŝi estis trejnisto ekde 1977 kaj tio portis pli grandajn sukcesojn. Ŝiaj disĉiploj havis 11 olimpikajn kaj 84 mondajn venkojn. Ekde 2011 ŝi trejnis virajn kajakistojn.

Ŝiaj elektitaj disĉiploj
------------------------

* Dalma Benedek
* Kinga Bóta
* Kinga Czigány
* Kinga Dékány
* Éva Dónusz
* Natasa Dusev-Janics
* Krisztina Fazekas-Zur
* Zoltán Kammerer
* Alexandra Keresztesi
* Rita Kőbán
* Katalin Kovács
* Danuta Kozák
* Gábor Kucsera
* Éva Laky
* Erika Medveczky
* Erika Mészáros
* Tímea Paksy
* Dániel Pauman
* Eszter Rasztotzky
* Gabriella Szabó
* Szilvia Szabó
* Tamara Takács
* Dávid Tóth
* Erzsébet Viski

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 810309
 |



* Portalo pri Biografio
Geometria skemo de la pentraĵ-kruco: reto de 4-hiperkubo.
**Krucumado**, konata ankaŭ kiel *Corpus hypercubus*, estas pentraĵo farita de la hispana pentristo Salvador Dalí en 1954. Ĝi estis pentrita pere de la tekniko de oleo sur tolo, lia grando estas 194,5 x 124 cm kaj ĝi estas konservata en la Metropola Muzeo de Arto de Novjorko. 

En tiu maltipa ekzemplo de krucumado aperas Kristo kun atleta korpo kaj en levitacio super la kruco. Gala, la edzino de Dalí, estas portretita sube kontemplante Kriston kvazaŭ lia patrino; la traktado kaj vestaĵoj memorigas pri Zurbarán kaj Murillo. Fone aperas la kataluna urbeto Cadaqués, kiu estis somerloko de Dalí kaj kie nun estas la Domo-Muzeo Salvador Dalí. Por tiu pentraĵo Dalí uzis la teknikon de baroka klarobskuro.

Bibliografio
------------

* Perera Rodríguez, Margarita. «De vuelta a Portlligat». En Díaz, María Jesús. Dalí. Madrid: Tikal. p. 233.

Eksteraj ligiloj
----------------

* La pentrajo en la retejo de la Metropola Muzeo de Arto
**Kolumbia Altebenaĵo** estas geologia kaj geografia regiono kiu troviĝas tra partoj de usonaj ŝtatoj Vaŝingtonio, Oregono, kaj Idaho. Ĝi estas vasta inund-bazalta altebenaĵo inter Kaskada Montaro kaj Roka Montaro, tratranĉita de la Kolumbio. En unu de siaj variaj uzadoj , la termino "Kolumbia Baseno" referencas al pli-malpli sama areo kiel Kolumbia Altebenaĵo.

Geologio
--------

Dum la malfrua Mioceno kaj frua Plioceno, unu el la plej vastaj bazalto-inundoj kiuj iam okazis sur la tersupraĵo, surfluigis la Pacifikan Nordokcidenton, konstituante vastan provincon de magmaj petroj sur ĉirkaŭ 160 000 km2.

Tra periodo de eble 10 ĝis 15 milionoj da jaroj, lafa fluo post lafa fluo ekfuriozis, finfine akumulante ĝis dikeco de pli ol 1,8 kilometroj. Kiam la fandiĝita roko ekvenis al supraĵo, la terokrusto iompostiome sinkis en la spacon kiu estiĝis de la leviĝanta lafo.

La sinkado de la krusto produktis vastan altebenaĵon —vastan, iome sinkigitan lafan ebenaĵon ankaŭ kelkfoje sciata kiel Kolumbia Baseno. La praa Kolumbio-rivero estis devigita preni sian nuntempan fluon kaŭze de la nordokcidenten progresanta lafo. La lafo, dum ĝi fluis super la areo, unue plenigis la riverovalojn, formante akvobaraĵojn kiuj siajvice kaŭzis rezervujojn aŭ lagojn. Vivosignoj kiuj estis trovitaj en tiuj lafaj tavoloj estas fosiliaj foliopremmarkoj, ŝtonigita ligno, fosiliaj insektoj kaj ostoj de vertebruloj .

Flaŭro
------

Parto de Kolumbia Altebenaĵo estas asociita kun la samnoma ekoregiono, kiu apartenas al nearkta biomo de la mezvarmaj herbejoj, savanoj kaj arbedaroj.

Geografio
---------

La vaŝingtoniaj urboj en Kolumbia Altebenaĵo inkluzivas :

* Davenport
* Kennewick
* Moses Lake
* Pasco
* Pullman
* Richland
* Spokane
* Walla Walla
* Yakima

Oregonaj urboj en Kolumbia Altebenaĵo inkluzivas :

* Hermiston
* Hood River
* Pendleton
* Dalles

Vidu ankaŭ
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Nordameriko |

* Grabeno de Republic
* Skablandoj

Referencoj
----------

1. ↑  Floyd, Ben, et al.. (1998)  Hanford Reach Protection and Management Program Interim Action Plan. Prosser, Washington: Benton County Planning Department.
2. 1 2 3 4 5 6  Description: Columbia Plateau Columbia River Basalt. Arkivigite je 2008-12-11 per la retarkivo Wayback Machine United States Geologic Survey, accessed October 9, 2007.

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Geografio |

* angle USGS Page on Columbia Plateau Arkivigite je 2013-12-04 per la retarkivo Wayback Machine
* angle Guide to digital documents and photographs about the Columbia River area. Arkivigite je 2008-09-07 per la retarkivo Wayback Machine
* angle Columbia River Basin Ethnic History Archive Arkivigite je 2010-06-06 per la retarkivo Wayback Machine

45° 59′ 58″ N 119° 00′ 05″ U﻿ / ﻿45.99944 °N, 119.00139 °U﻿ / 45.99944; -119.00139 (mapo)
**Ernő Vashegyi** [vaŝhedji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vashegyi Ernő** estis hungara baletisto, koreografo. Lia [edzino]] estis same baletisto Vera Pásztor.

Ernő Vashegyi  naskiĝis la 7-an de decembro 1920 en Budapeŝto, li mortis en 2002 en Zuriko.

Biografio
---------

Ernő Vashegyi post lernado aliĝis al baleta trupo de Budapeŝta Ŝtata Operejo, kie li estis membro inter 1938 kaj 1956. Li ne nur dancadis, sed ankaŭ li koreografis, kelkfoje li ricevis rolojn en filmoj. Kun Vera Pásztor li disidis post falo de la Hungara revolucio de 1956. Ekde 1957 ili dancadis kune en Svislando (kaj ankaŭ en okcidenta Eŭropo, eĉ en Novjorko. En 1960 ili fondis privatan lernejon por baletistoj en Zuriko. Li faris koreografajn laborojn ankaŭ en Svislando.

Baletaj roloj
-------------

* Claude Debussy-Jan Ciepliński: *Prélude à l'après-midi d'un faune* - faŭno (mitologio)
* Béla Bartók-*Ernő Vashegyi*: A csodálatos mandarin (La mirinda mandareno) - titolrolo
* Zaharov: *A bahcsiszeráji szökőkút* - Girej

Elektitaj koreografiaĵoj
------------------------

* *Orfeusz és Eurüdike* (1949)
* *Bihari nótája* (1954)
* *La mirinda mandareno* (1958, 1960)

Filmaj roloj
------------

* *Hazugság nélkül* (1946)
* *Pixi és Mixi a cirkuszban* (1954)
* *Pázmán lovag* (1956)

Fontoj
------

* hungarlingvaj datenoj (la koncerna teksto estas legebla laste)
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Lajos PÓCS** [lajoŝ pOĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pócs Lajos** estis hungara fizikisto, profesoro.

Lajos Pócs  Arkivigite je 2016-03-15 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 2-an de aprilo 1931 en Budapeŝto. Li mortis la 23-an de decembro 1994 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Pócs frekventis kalvinanan gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris fizikistan diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1954. Post siaj studoj li laboris ĝismorte en la centra fizika esplora instituto en Budapeŝto. Komence li esploris produktadon de energio helpe de fuzio, tial li studvojaĝis al Kopenhago, Dubna, Usono. Ankaŭ en la sekvaj jardekoj li okupiĝis pri atomoj kaj fuzioj. Ekde la 1960-aj jaroj li estis hungara pioniro en sistema uzado de komputiloj. Tiutempe li ofte instruis en la menciita universitato. En 1972 li kandidatiĝis.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Az elektromágneses fal problémájáról* (1957)
* *Die Zahl der zufälligen Koinzidenzen beim Arbeiten mit einer gepulsten Quelle* (1962)
* *Sirius: A program package for nuclear data processing* (1973)
* *Surface modification and gas re-emission behaviour of aluminium under.quasi-simultaneous multiple energy helium bombardment* (1985)
* *Tabulae Directionum Profectionumque... A Hungarian Codex and the Ephemerides of Columbus* (1992)

(En ĉiuj artikoloj li estis kunlaboranto.)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 554461
 |
**Los Nikis** estis grupo de muziko hispana de la 1980-aj jaroj, kiu aperis ene de la movado de la movida iom je la stilo de The Ramones. Ties kantoj havis amuzajn literumadojn kaj stilon gitarecan kiaj ĉe *El imperio contraataca* (La imperio kontraŭatakas), *La naranja ya no es mecánica* (La oranĝo jam ne estas mekanika), *Por el interés te quiero Andrés* kaj *Ernesto*; ili garantiis al la grupo angulon en la historio de la muziko en Hispanio. Ili abandonis la grupon komence de la 1990-aj jaroj, por dediĉi sin al propraj respektivaj profesiaj karieroj, kaj publikigis finan diskon fine de la jardeko titole *Más de lo mismo*.

La ununura membro de Los Nikis kiu pluis la muzikan karieron estis Joaquín Rodríguez, kiu fondis la grupon Los Acusicas kun Mauro Canut (Los Vegetales), kiuj ĝuis helpon por sia unua disko "Ha sido éste" de la kunlaborado de Emilio Niki kaj Nacho Canut (Fangoria).

Post ties disigo granda nombro de grupoj en Hispanio deklariĝas heredantoj de ties stilo pop-punko, kiaj Airbag, F.A.N.T.A. Depressing Claim, No Picky, Shock Treatment, D.D.T. kaj multaj pliaj.

Membroj
-------

Los Nikis estis:

* Drumoj: Rafa Cabello, "Juanito" (Johnny Canut), Daniel Parra kaj Santi de la Quintana.
* Basgitaro: Joaquín Rodríguez.
* Gitaroj: Arturo Pérez.
* Voĉo: Emilio Sancho.

Diskaro
-------

### LPs

* 1986: *Marines a pleno sol* (DRO - Tres Cipreses 3C 137).
* 1987: *Submarines a pleno sol* (DRO - Tres Cipreses 3C 180).
* 1989: *La hormigonera asesina* (DRO - Tres Cipreses 3C 234).
* 1998: *Más de lo mismo* (memeldono).

### EPoj

* 1982: EP *La amenaza amarilla* (Tic Tac TTS-3RC, 11/81; reeld. Lollipop 002). Inkludas la kantojn: «La amenaza amarilla», «Medicina nuclear», «Ernesto», «Negocios sucios».
* 1982: *Sangre en el museo de cera* (Tic Tac TTS-4LN, reeldonita de Lollipop 003 samjare). Incluye: «Venganza», «Pasión por los decibelios», «Sangre en el Museo de Cera», «Gamma-globulina»
* 1985: *Olaf, el vikingo* (Tres Cipreses-DRO, 3C-125). Inkludas: «Mi chica se ha ido a Katmandú», «Silvia Sobrini», «Olaf el vikingo», «Saturno es aburrido».

### Unuopaĵoj

* 1985: «El imperio contraataca» / «Navidades en Siberia» (DRO - Tres Cipreses 3C 136).
* 1987: «Brutus» / «Algete arde» (DRO - Tres Cipreses 3C 180).

### Rekolektoj

* ???: *Los Nikis* (Rekolekto de la epoko Lollypop)
* 1995: *Mi chica se ha ido a Benidorm*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
* Oficiala forumo