recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pastoralis præeminentiæ** estas papa buleo de la papo Klemento la 5-a, eldonita la 22-an de novembro 1307 direktita al ĉiuj reĝoj de Eŭropo. 

Ĝi postulas la arestadon de la templanoj, laŭdas la francan reĝon Filipo la 4-a, kiu antaŭeniris bonekzemple. La papo postulis de ĉiuj princoj aresti la anojn de la templa ordeno kaj forpreni ties havaĵojn, krom tiuj sur la ibera duoninsulo. 

Tiu buleo estas la bazo de la malfondo de la ordeno, kiun fine realigis la buleo Ad providam.

Graveco
-------

Tiu buleo estis gravega por la sorto de la templanoj dum la proceso instigita de Filipo la 4-a.

Klemento la 5-a montris tiel, ke li volis havi la kontrolon super la procedon instigitan de Filipo la 4-a, malhelpante lin fini ĝin tro frue.

Se la papo ne eldonintus tian buleon, tiel per sia silento pravigante la agadon de la reĝo de Francujo ekde la 13-a de oktobro 1307, oni verŝajne trovintus kompromison inter Carpentras kaj Parizo, favore al la reĝo.

Kontraŭe, la buleo *Pastoralis præeminentiæ* garantiis publikan proceson, kune gviditan de la legatoj de la papo kaj de tiuj de la reĝo.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de papaj buleoj

Bibliografio
------------

Carl Andresen/Georg Denzler, *Wörterbuch der Kirchengeschichte*, Deutscher Taschenbuch Verlag, München, 1982, ISBN 3-423-03245-6

Eksteraj ligiloj
----------------

* Tempotabulo de la templanoj (itale)[*rompita ligilo*]
**Tibor Palánkai,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Palánkai Tibor** estis hungara ekonomikisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (2004).

Tibor Palánkai  naskiĝis la 1-an de marto 1938 en Jakabszállás.

Biografio
---------

Tibor Palánkai frekventis Universitaton Corvinus de Budapeŝto (dum la socialismo *Ekonomika Universitato Karl Marx*) inter 1956-1960. En la sekva jaro li doktoriĝis kaj li restis por instrui en la universitato. En 1966 li esploris en Usono, baldaŭe li instruis aŭ esploris en aliaj landoj. Li iĝis universitata profesoro en 1982. En la sekva jaro li estis elektita katedrestro, kiun li plenumis ĝis 1995. En 1986 li doktoriĝis antaŭ la akademio. Inter 1997-2000 li estis rektoro. En 2008 li pensiuliĝis, sed li instruas plu. Li havas edzinon, kiu naskis 2 gefilojn. Li ricevis premiojn inter 1994-2010.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Nagy-Britannia és a Nemzetközösség* (1971)
* *A fejlett tőkés országok világgazdasági alkalmazkodása* (1986)
* *Integration and Transformation of Central and Eastern Europe* (1997)
* *Economics of Enlarging European Union* (2004)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
**La karnjona Ĉarto** estas ia doktrina kaj ideologia programo de la prapatro de la Belga Socialista Partio kaj de la Komunista Partio de Belgio: la Belga Laborista Partio (france: *Parti Ouvrier Belge*; nederlande: *Belgische Werkliedenpartij*), starigita en 1885.

Historio
--------

La ĉefa redaktoro estis Emile Vandervelde, kiu inspiriĝis de la Enciklopediistoj (Diderot, Voltero, ktp.) kaj de la grandaj principoj naskiĝintaj el la Franca Revolucio de 1789, kaj de marksismo. Unue, la kongreso devis okazi en Monso en Belgio, sed pro sangelverŝa bataleto de la 17-a de aprilo 1893, dum kiu la monsa civita gardantaro pafis al borinaj ministoj, kiuj volis penetri en la urbon, oni decidis, laŭ la volo de la borinoj, transloki la kongresan sidejon de la Belga Laborista Partio al Karnjono. La ĉarto estis aprobita la 26-an de marto 1894, post du tagoj da laboro, de la federacioj de la Belga Laborista Partio kunigitaj por ilia 10-a kongreso en Karnjono .

* La karnjona Ĉarto en Vikifontaro (Universala biblioteko)
Pastroj metas iliajn manojn sur la ordinadoj dum Roma katolika rito de ordinacio. La katolika eklezio, la plej granda kristana konfesio, estas elstara ekzemplo de organizita religio.
Papo Francisko, estro de la Katolika Eklezio, unu el la plej grandaj religiaj organizoj en la mondo.
**Organizita religio** estas religio en kiu kredsistemoj kaj ritoj estas organizitaj kaj sankciitaj en centralizita kaj oficiala maniero. Organizita religio estas kutime karakterizita per oficiala doktrino (aŭ dogmo), hierarkia aŭ burokratia gvidadstrukturo kaj la leĝigo de leĝoj kaj preskriboj en fakorganizita maniero kun oficiala valideco. Organizitaj religioj ofte ankaŭ havas religian tribunalon.

Popola religio estas religio en kiu ekzistas neniu institucia reguligo de kultado kaj ne ekzistas organizoj reprezentantaj la religion.

Difino
------

La usona filozofo William James difinis organizitan religion, aŭ la organizan aspekton de religio, kiel sekundaran tavolon de religio, kiu kreskas el la religia kredo kiu ekzistas antaŭ ĝi kaj enhavas ĝin. 

Organizita religio iĝis la ĉefa formo de kultado post la Neolitika revolucio kaj la kresko de la unuaj agrikulturaj civilizoj. Ŝtataj religioj estas speco de organizita religio, sed en la plej multaj demokratiaj landoj ekzistas pluraj organizitaj religioj, el kiuj kelkaj estas agnoskitaj kiel religioj de la ŝtato kaj kelkaj el kiuj ne estas. Pro sia strukturita, normigita formo kaj facileco de reproduktado, organizitaj religioj fariĝis la plej grandaj religioj en la mondo (kristanismo, islamo, hinduismo).

Referencoj
----------

1. ↑  William, James.  (1902) "Lecture II: Circumscription of the Topic", *The Varieties of Religious Experience*. Arc Manor LLC, p. 30–31.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 825253
 |
**Tibor Paul,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Paul Tibor** estis hungara-aŭstraliana dirigento.

Tibor Paul  naskiĝis la 29-an de marto 1909 en Budapeŝto, li mortis la 11-an de novembro 1973 en Sidnejo (Aŭstralio).

Biografio
---------

Tibor Paul lernis pianon kaj klarneton en Muzikakademio de Budapeŝto. Liaj ĉefaj instruistoj estis Zoltán Kodály kaj Felix Weingartner. En 1930 li partoprenis en fondo de orkestro, ekde 1939 li estis orkestrestro. Intertempe li frekventis kurson pri dirigentado (1934-1936). Li geedziĝis en 1935, baldaŭ li havis du filojn. Tiutempe li estis dirigento de Nacia Teatro (Budapeŝto) kaj Hungara Radio, sed li partoprenis ankaŭ en filmoj, kiel konsilisto pri muziko. En 1948, kiam komunista regado estis fondita en Hungario, Paul translokiĝis kun lia familio al Svislando, kie li estis dirigento de Radio Berno kaj Operejo en Berno. Li migris al Aŭstralio en 1950. Li estis konservatoria instruisto (ekde 1954), dirigento de la aŭstrala radio kaj ĉefdirigento de Operdomo de Sidnejo (1951–1961). En 1955 li ricevis aŭstralan ŝtatanecon. Inter 1961 kaj 1967 li estis muzika gvidanto de Radio Dublino, kie li ricevis irlandajn premiojn, poste li revenis al Aŭstralio.

Fontoj
------

* 
* hungarlingva biografio kun foto
***La isla de los amores infinitos*** (La insulo de la senfinaj amoj) estas romano de la kuba verkistino Daína Chaviano, kiu temas pri la kunfandiĝo de la tri etnoj, kiuj konsistigas la kuban nacion: hispanoj, afrikanoj kaj ĉinoj.

La muziko ludas rolon en ĉi tiu verko: ĉiu kapitulo tenas la titolon aŭ la tekstlinion de bolero. Aperas kiel figuroj multaj personoj fundamentaj por la kuba muzikhistorio, kiel Rita Montaner, Ernesto Lecuona, La Lupe kaj Beny Moré. Aperas ankaŭ figuroj de la klasikaj romanoj kubaj, ekzemple *Cecilia Valdés*, pinta verko en la romantisma literaturo kuba de Cirilo Villaverde.

La romano rakontas la historion de juna ĵurnalistino havana, ekzilita en Miamo, kie ŝi konatiĝas kun mistera maljunegulino. La rakonto evoluas laŭ du tempaj tavoloj: nuntempo — kun klare gotikeca etoso, ĉar la juna ĵurnalistino ekiras al la ĉaso de fantoma vilao, kiu aperas kaj malaperas en tuta Miamo — kaj pasinteco — de historia-muzika bongusto — kiu ekas komence de la 19-a jarcento en tri lokoj de la mondo: Ĉinujo, kie sinmortigo ekigas ĉenon da familiaraj reagoj; Hispanujo, kie stranga malbeno persekutas nur la virinojn de unu familio; kaj Afriko, kie junulino estas kaptita por esti forportata de la marbordoj de sia hejmlando al mondo nekonata. Tiuj ĉi tri dramaj fadenoj de la pasinteco sin malvolvas ĝis en la nuntempo.

*La isla de los amores infinitos* estis unuafoje publikigita de la hispana eldonejo Grijalbo. La romano ricevis la Ormedalon en la unua aljuĝo de la konkurso Florida Book Awards, kiu premias la plej bonajn librojn publikigitajn en la jaro fare de aŭtoroj loĝantaj en tiu federaciero.

Per eldono en 26 lingvoj ĝi estas la kuba romano plej multe tradukita el ĉiuj epokoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hejmpaĝaro de Daína Chaviano Arkivigite je 2002-08-13 per la retarkivo Library of Congress Web Archives.
* Varbofilmeto de la romano *La isla de los amores infinitos*.
* Eldonoj de la romano en ĉiuj lingvoj.
* Retpaĝo dediĉita al ĉi tiu romano.




|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 524601
 |
Seka muslio kun fruktoj
**Muslio** estas manĝaĵo konsistanta el cerealoj, sekigitaj aŭ freŝaj fruktoj, nuksoj, al kiuj oni aldonas aŭ akvon, sukon, lakton aŭ jogurton.

Muslio devenas el Svislando (Müesli) kaj estas kun ĉokolado, fonduo, rakledo kaj roŝtio unu el la svisaj specialaĵoj, kiujn oni manĝas tutmonde. Nuntempe muslio estas grava ero de la eŭropa matenmanĝkulturo.

En Svislando muslio estis tradicie ne manĝata dum matenmanĝo, sed kiel malpeza vespermanĝo.

Originala recepto laŭ D-ro Bircher-Benner
-----------------------------------------

Muslio en komuna poto
Por ĉiu persono:

* 1 kulero da avenflokoj
* 3 kuleroj da akvo
* miksu kaj lasu dum 12 horoj
* 1 kulero da citronsuko
* 1 kulero da koncentrita sukerita lakto
* 2 pomoj (400 g), prefere acidaj, kunŝele raspitaj
* 1 kulero da aveloj aŭ migdaloj raspitaj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Muslio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* kindergesundheit-info.de Muslio, sana nutrado, matenmanĝo
* Pri musoj kaj muslioj Arkivigite je 2007-09-29 per la retarkivo Wayback Machine
* 100-jara Bircher-muslio Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine
**Dobrinci,** serbe **Добринци** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojevodio, en distrikto Srem (regiono), en municipo de Ruma.

Loko de la municipo en Serbio
Mapo pri municipo Ruma

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Koordinatoj: 44°57′07″N 19°55'23″E
* Supermara alteco: 88 m
* Loĝantaro: 1716 en 2002
* Poŝtkodo: 22412
* Telefonprefikso: 22
* Aŭtokodo: RU

Geografio
---------

Dobrinci situas laŭ traira flankovojo en proksimeco de aŭtovojo Zagrebo-Beogrado.

Historio
--------

El la 12-a jarcento oni trovis tie fibulojn. Dum fino de la mezepoko la regiono estis sub turka kontrolo, poste ĝi apartenis al limgarda zono de Habsburgoj. Ĝis fino de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Szerém, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, fine al Serbio. En 2002 loĝis en Dobrinci 1634 serboj (95 %), 44 ciganoj, 9 jugoslavianoj, 2 rumanoj, po unu kroato kaj hungaro.

Vidindaĵoj
----------

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio
* Mapo pri Dobrinci

Aerfoto pri Dobrinci

* Kategorio Dobrinci en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Dobrinj** estas nomo de komunumaro en nordoriento sur insulo Krk, Kroatio, kiu konsistas el komunumoj Čižići, la **samnoma Dobrinj**, Dolovo, Gabonjin, Gostinjac, Donja kaj Gornja Hlapa, Klanice, Klimno, Kras, Meline, Polje, Rasopasno, Rudine, Soline, Sužan, Sveti Ivan Dobrinjski, Sveti Vid Dobrinjski, Šilo, Tribulje, Žestilac kaj Županje. La komunumaro havis 1980 loĝantojn en 2001.

Historio
--------

La nomo Dobrinj estis unuafoje menciita (derivata de la kroata vorto *dobro*, eo *bona*) en 1100, en la t.n. „Dokumento de ‚granda‘ Dragoslav" (*Listina slavnog Dragoslava*) kaj referencis tiam je la kastela, korta burgo, kiu formas hodiaŭ kernon de la samnoma *loko*.

Vidindaĵoj
----------

Preĝejo al Sankta Stefano
La komunumo Dobrinj havas du malnovajn pregeĵojn, unu al Sankta Stefano el la jaro 1100 kaj alia al Antonio de Paduo el la 14-a jarcento. Tiu lasta estas uzata por artaj ekspozicioj. Pliaj kulturaj ofertoj estas la ekspozicio de kolektaĵo de sakralaj objektoj, etnografia muzeo kun lokaj uzitaj objektoj same art-galerio Infeld.

En pliaj komunumoj troviĝas ne malpli ol 30 plaij sakralaj konstruaĵoj, al kies plej gravaj apartenas la fruromanisma kapelo al Sankta Veit, donacita en 1100 fare de Dragoslav, en Sv. Vid Dobrinjski same la kapelo al Sankta Klemento konstruita en ĉ. 1480 en Klimno, kiu havas valoran altaran linteksaĵon (*Palla\_corporis*). Plia turisma allogaĵo estas la vizitebla stalaktita kaverno de Biserujka ĉe Rudine, same la t.n.*„Blato"* ĉe Meline, fajnagruza ŝlimo (*ŝliko*), pri kiu asertas precipe la luantoj, ke ĝi havas eksterordinaran kuracigan efikon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Dobrinj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala reklampaĝaro de la komunumo Arkivigite je 2012-09-19 per la retarkivo Wayback Machine
Dobriĉevo situas en la mapo en la verda municipo
Katolika preĝejo de Dobriĉevo
**Dobriĉevo,** serbe **Добричево,** slave **Dobričevo,** hungare **Udvarszállás** estas malgranda vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato, en municipo de Bela Crkva (Serbio).

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 17  km²
* Alto super marnivelo: 81 m
* Loĝantaro: 220
* Poŝtkodo:
* Telefonprefikso: 13
* Aŭtokodo: VŠ

Situo
-----

Historio
--------

La vilaĝo fondiĝis en 1825. En 1891 fervoja linio konstruiĝis, kiu jam ne funkcias. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Temes (reĝa departemento), poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la regionon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Dobriĉevo 226 homoj, (200 hungaroj (89 %), 16 serboj (7 %), 5 ĉeĥoj kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo de 1861

Komunumoj pri *udvar* (= korto) en Hungara reĝlando
---------------------------------------------------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Balatonudvari | Bánudvard | Bárdudvarnok | Kisudvarnok | Méhészudvarnok | Nagyudvarnok |
| Nádudvar | Nemesnádudvar | Pécsudvard | Sárrétudvari | Somogyudvarhely | Sopronudvard |
| Szécsudvar | Székelyudvarhely | Szőllősudvarnok | Torontáludvar | Udvar | Udvard |
| Udvarfalva | Udvari | Udvarnok | Udvarszállás | Újudvar |  |

* Kategorio Dobriĉevo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Erdélyi Irodalmi Szemle (Transilvania Literatura Revuo) estis "scienca kaj kaj kritika revuo" en Kluĵo, Rumanio inter januaro 1924 kaj 1929. Ĝiaj redaktoroj estis István Borbély, de 1926 Lajos György. Kiel fondintoj figuras István Borbély kaj Kálmán Kovács. Ĝi havis koserveman perspektivon. Ĝiaj kritikistoj estis Borbély István, Kiss Ernő, Kristóf György, Rass Károly, el Budapest Alszeghy Zsolt kaj Császár Elemér. Sur ĝiaj paĝoj aperis la publikaĵoj de Árpád Bitay pri la rumanaj-hungaraj historiaj kaj literaturaj rilatoj kaj oni publikis la studojn de gravaj rumanaj sciencistoj (Victor Babeș, Vasile Pârvan, Nicolae Drăganu). Ĝi publikis ankaŭ lingvistikajn (Csűry Bálint), edukaferajn (Gál Kelemen) kaj jurhistoriajn (Balogh Artúr, Gyárfás Elemér) verkojn. Disŝutite aperis en ĝi ankaŭ natursciencaj publikaĵoj (Ernő Balogh, János Bányai, János Tulogdy, Széll Kálmán). Ĝi donis lokon ankaŭ al la pli juna sciencgeneracio en revuo (Attila Szabó T. Elemér Jancsó, Géza Blédy).

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon
Esperantlingva anonco pri Amnestio Internacia en Koncize, 1991
***koncize*** estis komuna gazeto de la eŭropaj junularaj Esperanto-asocioj aperinta de julio 1967 ĝis oktobro 2000. Kutime ĝi aperis 6-foje jare kun 16 ĝis 24 paĝoj en formato A5 (en la komencaj jaroj A4). Ĝin abonis ŝanĝiĝanta nombro (inter 4 kaj 10) de junularaj Esperanto-asocioj por siaj membroj; la eldonkvanto estis kutime inter 600 kaj 1000 ekzempleroj.

Fondis la revuon la 4-an de junio 1967 en Lieĝo tri landaj asocioj de TEJO: la tiama Belga Esperantista Junulara Asocio (BEJA), Germana Esperanto-Junularo (GEJ) kaj Nederlanda Esperanto-Junularo (NEJ). Por BEJA subskribis Serge Denoël, por GEJ Uwe-Joachim Moritz kaj por NEJ Wim Jansen. Dum IJK 1967 en Roterdamo ankaŭ Junulara Esperantista Franca Organizo (JEFO) aliĝis.

La gazeto celis ĉefe informi pri junularaj Esperanto-renkontiĝoj en Eŭropo; ĝi do aperigis multajn aliĝilojn kaj raportojn pri tiaj aranĝoj. La ideo de *koncize* estis, ke ĉiu kunlaboranta landa asocio nomumu landan redaktoron, kiu regule sendu materialojn al la ĉefredaktoro. Tamen dum la pli ol 30-jara ekzistado de la gazeto tiu ĉi ideo apenaŭ realiĝis - nur en la komencaj jaroj la landaj redaktoroj vere kunlaboris.

Ĉefredaktoroj tra la jaroj
--------------------------

* Nederlando Wim Jansen (1967-1969)
* Italio Michela Lipari (1972-1973)
* Francio Alain Dawson (1977-1980)
* Unuiĝinta Reĝlando Ian Jackson (1980-1981)
* Italio Norberto Saletti (1981-1985)
* Germanio Thomas Pusch (1986-1989)
* Germanio Ulrich Matthias (1990-1993)
* Nederlando Klaas Dijkstra (1994-1995)
* Germanio Marko Naoki Lins (1996-1999)
* Francio Lévina Delnatte (2000)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ekzempla historia titolpaĝo kaj tripaĝa artikolo pri la IJK 1986 en "koncize" 5/1986


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 125282
 |
**La heredaĵo** estas filmo reĝisorita de la kongano Dankon Kwibe en du partoj. La unua parto estas anoncita al la esperanista publiko la 20-an de aprilo 2021. Estas filmo, kiu montras konkretajn problemojn, kiel edziĝo kun la vidvino de la frato, postuloj de la socio rigarde al viroj kaj ‘’favoroj’’ al virinoj. Mallonge, la filmo prezentas enrigardon pri kelkaj tradiciaj praktikoj, kiuj bremsas aŭ malkuraĝigas homojn en la procezo de virina emancipiĝo en Afriko.

Kwibe, la ĉefa rolulo, post la morto de la frato edziĝis kun ties edzino laŭ lokaj tradiciaj kutimoj kaj tiel heredis la bonhavaĵojn de la mortinto. La juna paro dediĉis sin al trankvila familia vivo sufiĉe plena de reciproka amo. Ĉiutage la edzino dommastrumas, prizorgas la infanojn kaj preparas la revenon de la edzo, kiu iras labori, ĝis iam ĉio ŝanĝiĝis: la edzo decidis havi duan edzinon…

Temas pri interesa, pensiga filmo realigita en afrika etoso kun subtekstoj en la angla lingvo. Malgraŭ malbona prononcmaniero de kelkaj aktoroj, ŝokaj paroloj kaj agoj ĉe la filmfino – kio donas impreson pri manko de respekto al virino – la kinaĵo estas vere spektinda, tiom pli ke, la rezulto teknike estas imprese bonkvalita kaj la roluloj tre elturniĝemaj kun limigitaj rimedoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* La heredaĵo ĉe YouTube
Erdélyi Lapok estis hungarlingva ĵurnalo en Oradea, Rumanio de 1-a de januaro 1932 ĝis oktobro 1944, en 1936 iomtempe kun titoloj *Új Lapok*, poste *Magyar Lapok*. Ĝia ĉefredaktoro estis Árpád Paál, ĉefkunlaboranto Elemér Gyárfás, inter kunlaborantoj estis Bélteky László, Csűrös Emília, Dévald László, Huzella Ödön, Jávor Béla. En ĝia literatura felietonrubriko kaj sur la dimanĉa literatura paĝo, Károly Pakocs, la redaktoro aperigis la poemojn de Áprily Lajos, Dsida Jenő, Horváth Imre, Kiss Jenő, Reményik Sándor, novelojn de Áron Tamási, verkojn de Bányai László, György Lajos, Jancsó Elemér (Északi rokonaink. Finnországi útirajz folytatásokban, 1932), Ruffy Péter, Szabó T. Attila; poemojn de Dezső Kosztolányi, László Mécs, Sándor Sík. De 1934 sub redaktado de Bélteky László eldonis malmultekoste aldonaĵon kun titolo *Erdélyi Néplap*, poste *Néplap*. Pli malfrue ĝi fariĝis forte dekstrtendenca kaj pro tiu pluraj el fruaj kunlaborantoj disiĝis de ĝi.

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon
Dame **Ninette de Valois** OBI (denaske Edris Stannus, Baltiboys, Graflando Wicklow, Irlando, 6-a de junio 1898 — 8-a de marto 2001) estis irlanda dancistino, koregrafo kaj entreprenisto, fondinto de la *Royal Ballet* de Londono. Ŝi ekdancis en 1908, estante nur dek-jaraĝa, kaj tuj akiris grandan reputacion en Anglio pro siaj graciaj movoj. Ŝi ŝanĝis laŭleĝe al la nomo Ninette de Valois en 1921. Dancis kun la Rusaj Baletoj de Sergej Djagilev, sed ŝi ne estis stelulo kun ili.

Kariero
-------

Ŝi retiriĝis kiel dancistino en 1926, estante 28-jaraĝa, por promocii la klasikan baleton tra tuta Eŭropo. En 1928 ŝi konvinkis Lilian Baylis por ke la Teatro Sadler's Wells estu sidejo de ŝia kompanio. Sub ŝia direktorado la kompanio pligrandiĝis kaj iĝis la Wells Royal Ballet Company, kiu poste dividiĝis inter la Birmingham Royal Ballet kaj la Covent Garden's Royal Ballet. Ŝi ankaŭ fondis la Royal Ballet School.

De Valois, preskaŭ senhelpe, estis responsa pri la kreo de la brita klasika baleto. Ŝi modlis kompanion laŭ la ekzemplo de la Imperiaj Rusaj Baletoj, kvankam programante saĝan mikson de klasika baleto kaj nuntempaj verkoj. Iom post iom ŝi allogis personojn de granda talento, kaj invitis siron Frederick Ashton por la posteno de ĉefa koregrafo de sia kompanio. Tiu iĝis unu el la plej famaj de la mondo, kun dancistoj kiel Margot Fonteyn, Gillian Lynne, Robert Helpmann, Moira Shearer, Beryl Grey kaj Michael Somes. En 1949 la Sadler Wells Ballet ege sukcesis per turneo tra Usono. Margot Fonteyn iĝis tuj internacia famulo. Komence de la 1950-aj jaroj Ninette kontribuis al la fondo de la Turka Ŝtata Opero kaj Baleto, en Istanbulo.

Ŝi okupiĝis pri la pliampleksigo de sia kompanio, kaj en venontaj jaroj, la kompanio disponis el steluloj kiel Svetlana Beriosova, Antoinette Sibley, Nadia Nerina, Lynn Seymour, kaj, plej sensacie, Rudolf Nurejev. De Valois invitis ankaŭ koregrafojn kiel sir Kenneth MacMillan kaj George Balanchine. Ŝi retiriĝis formale en 1964, kaj estis nomumita «Life Governor of the Royal Ballet», sed plue influis sur la kompanio.

Verkoj
------

* Valois, Ninette de.  (1937) *Invitation to the Ballet*. Londono: Bodley Head. OCLC 59460167.
* Valois, Ninette de.  (1957) *Come Dance with Me; A Memoir, 1898-1956*. Londono: H. Hamilton. OCLC 4063947.. Reprint: Dublin: Lilliput Press, 1992 Arkivigite je 2015-10-17 per la retarkivo Wayback Machine, (ISBN 0-946640-62-9).
* Valois, Ninette de.  (1977) *Step by Step: The Formation of an Establishment*. Londono: W. H. Allen. ISBN 0-491-01598-4.

* Kategorio Ninette de Valois en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 633877
* GND: 120237598
* LCCN: n79021619
* VIAF: 46889857
* ISNI: 0000 0001 0896 2448
* LIBRIS: 244416
* SUDOC: 030697433
* BNF: 13622861x
* NKC: jn19981002454
* BNE: XX1187191
 |
**Ŝargita nigra truo** estas nigra truo kiu havas elektran ŝargon. Ĉar elektromagneta interforpuŝo de elektre ŝargitaj masoj estas ege pli granda ol la gravita allogo (je proksimume 1040 fojoj), estas ne atendite ke nigraj truoj kun granda elektra ŝargo estas formita en naturo. Ĉi tio subkomprenas komparon de rilatumoj de elektra ŝargo al maso inter nigra truo kaj protono aŭ simila partiklo.

Nigra truo povas nur havi tri fundamentajn propraĵojn: mason *M*, elektran ŝargon *Q* kaj angulan movokvanton (spinon) *J*.

La solvaĵoj de Ejnŝtejna kampa ekvacio por la gravita kampo de elektre ŝargita punkta maso (kun nula angula movokvanto) en malplena spaco estis ricevita en 1918 de Hans Reissner kaj Gunnar Nordström (do ŝargita nigra truo kun nula angula movokvanto ankaŭ nomiĝas kiel nigra truo de Reissner-Nordström).

Partaj solvaĵoj de ejnŝtejna kampa ekvacio de nigra truo:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ne turniĝanta ({\displaystyle J=0}) | Turniĝanta ({\displaystyle J\neq 0}) |
| Neŝargita ({\displaystyle Q=0}) | Metriko de Schwarzschild | Metriko de Kerr |
| Ŝargita ({\displaystyle Q\neq 0}) | Nigra truo de Reissner-Nordström | Metriko de Kerr-Newman |

Vidu ankaŭ
----------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rNigraj truoj |
| --- |
| Klasifiko laŭ speco | Nigra truo de Schwarzschild • Turniĝanta nigra truo • Ŝargita nigra truo |
| Klasifiko laŭ maso | Malgrandega nigra truo • Denaska nigra truo • Stela nigra truo • Intera-masa nigra truo • Pezega nigra truo |
| Ecoj kaj propraĵoj | Gravita lenso • Radiuso de Schwarzschild • Eventa horizonto |
| Okazaĵoj | Sagittarius A\* |
| Ligitaj aferoj | Kvazaro • Aktiva galaksio • Supernovao |

 |
La **Gotika katedralorgeno en Halberstadt** estis konstruita en la jaroj 1357(?)-1361 de Nicolaus Faber sen pedalaro. La pedalaro aldonis verŝajne Gregor Kleng kadre de renovigado en la jaro 1495 kaj li ankaŭ pliampleksigis la jam ekzistantajn klavarojn. Michael Praetorius priskribas la orgenon Orgel en sia *Syntagma musicum II*. En la jaro 1685 oni menciis *renovigon* de la orgeno, poste ĉiu ĝia postsigno perdiĝis.

Dispozicio
----------

|  |  |
| --- | --- |
| **Supra diskantklavaro** (B1–g0a0, 22 klavoj) | blokverko 32- ĝis 56-oble 8' |
| **Malsupra diskantklavaro** (B1–g0a0, 22 klavoj) | principalo 16' |
| **Basklavaro** (B1–AB, 12 klavoj) | principalo 32' |
| **Pedalaro** (B1–AB, 12 klavoj) | blokverko 16- ĝis 24-oble 16' |

Praetorius indikas la longecon de la plej grandan fajfilon (principalo 32' sur la klavo B1) kiel 31'. Rilate sur la hodiaŭa normalagordo kun a1 = 440 Hz ĉi tiu fajfilo eksonigis proksimume la tonon subkontra-C diesa. Per tio la absoluta agordo de la orgeno situis ĉ. unu kaj duonan duontonojn super la hodiaŭa normalagordo.

Tekniko kaj klarigoj
--------------------

Klavaroj de la orgeno, ilustraĵo ĉe Praetorius – la malsupraj klavoj larĝas ĉ. 6 cm.
La supre prezentita dispozicio estas malcerta. Ekz. eblas, ke ambaŭ unuope ludeblaj principaloj entenis plurajn fajfilvicojn en la unusono, en la oktavo kaj en la duobla oktavo. La orgeno ne havis registrojn laŭsence de nuntempo. Ĉiu verko staris sur propra, ne dividita ventkesto.

La malsupraj klavoj de la du diskantklavaroj eble estis tirklavoj por tonŝablonoj, kiel videblas en la ilustraĵo ĉe Praetorius. Iliaj supraj klavoj kaj la klavoj de la aliaj klavaroj tamen ekde la komenco estus premklavoj. La basklavaron oni ludis laŭ Praetorius permane aŭ pergenue. Ĝi daŭrigis la malsupran diskantklavaron en la malalton, kiu supozeble servis por iom mallaŭtaj pecoj kaj por la kantoakompano. Por la du blokverkoj Praetorius supozis jenajn okupadojn kun analogaj okupadoj kun analogaj progresivaj plifortigoj precipe en la altaj tonpozicioj:

* Supra diskantklavaro: 8' + 4' + 22/3' + 2' + 11/3' + 1' + 1/2'

* Pedalaro: 16' + 8' + 51/3' + 4' + ...

La orgeno havis 20 balgojn, el kiuj unu balgotretanto funkciigis po du.

Literaturo
----------

* Michael Praetorius: *Syntagma musicum*, II. Band, Wolfenbüttel 1619; Faksimile Kassel 2001 ISBN 3-7618-1527-1
* Karl Bormann: *Die gotische Orgel zu Halberstadt*, Berlin 1966

* Kategorio Gotika katedralorgeno en Halberstadt en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**István Básthy** [iŝtvAn bAŝti], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Básthy István** estis hungara dekoraciisto. Lia origina plena nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Bástyi István Mihály*.

István Bástyi  naskiĝis la 21-an de marto 1896 en Budapeŝto, li mortis la 1-an de marto 1970 en Budapeŝto.

Biografio
---------

István Básthy frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Industriarta Altlernejo en 1923. Li estis dekoraciisto ĝis 1927 en pluraj teatroj (ekzemple Teatro Belvárosi, Teatro Magyar), krome li faris ankaŭ filmajn dekoraciojn. En la jaroj 1927 kaj 1928 li laboris en Berlino en filma produktejo. Hejmenveninta li daŭris la laboron en la menciitaj teatroj, eĉ ekzemple ankaŭ en Teatro Csokonai (Debrecen). Inter 1936 kaj 1940 li laboris en Nacia Teatro (Budapeŝto), poste en kabaredoj. Post la 2-a mondmilito li apartenis ekzemple al Teatro Déryné, Nacia Teatro (Pécs) (1949–1963).

Elektitaj teatraj dekoracioj
----------------------------

* Kálmán Mikszáth: *A Noszty fiú esete Tóth Marival* (1939, 1950)
* Jacques Offenbach: *A Gerolsteini nagyhercegnő* (1950)
* Ede Szigligeti: *Liliomfi* (1950, 1952)
* Friedrich Schiller: *Kabale und Liebe* (1951)
* Molière:
	+ La Avarulo (1952, 1954)
	+ Georgo Dandin (1955)

Elektitaj filmaj dekoracioj
---------------------------

* *Egri csillagok* (1923)
* *Bercsényi-huszárok* (1939)
* *Azért is maradok* (1944)
* *Szakadék* (1956)
* *Új Gilgames* (1963)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
La **alternativa hipotezo** (aŭ **esplora hipotezo**) kaj la nula hipotezo estas la du konkurantaj hipotezoj kies verŝajnecoj estas komparata per statistika testado de hipotezo. Kutime la alternativa hipotezo estas la ebleco ke observita efiko estas aŭtentika kaj la **nula** hipotezo estas la konkuranta ebleco ke la observaĵo rezultiĝis de hazarda ŝanco.

La klasika maniero estas kalkuli la probablon, ke la observita efiko okazas, se la nula hipotezo estas vera. Se ĉi tiu valoro (iam nomata la p-valoro) estas malgranda, tiam la rezulton oni nomas *statistike signifa*, kaj la nulan hipotezon estas oni malakceptas favore al la alternativa hipotezo. Se ne, tiam la nulan hipotezon oni ne malakceptas. Erara malakcepto de la nula hipotezo estas eraro de la unua tipo; erara nemalakcepto de la nula hipotezo estas eraro de la dua tipo.

Bajesa metodologio defias ĉi tiun metodologion per tio, ke ĝi prenas en konsideradon la *apriorajn* konvinkojn pri la du hipotezoj aŭ la malsamajn konsekvencojn de la du tipoj de eraraj kinkludoj. Pivas ekzisti konvinkaj kialoj (ne enhavataj en la statistikaj datumoj) por kredi, ke la nula hipotezo validas. Ĉi tio devas esti pesita kontraŭ la apero de malalta p-valoro antaŭ ol la nula hipotezo povas esti malakceptita.
*Vidu por aliaj uzoj ankaŭ artikolon Gotiko.*

Gotika volbo. Sankta Johano (Świętej Janów), Toruń, Polujo.
Gotika statuaro bildiganta la Adoradon fare de la Magiistoj en la Katedralo de Strasburgo.
**Gotika arto** estas arto kiu disvolviĝis el Okcidenta Eŭropo fine de la Mezepoko, ekde la mezo de la 12-a jarcento ĝis la apero de la Renesanco (15-a jarcento por Italujo), kaj ĝis la 16-a jarcento en la lokoj kie la gotiko pluvivis. Temas pri ampleksa arta periodo, kiu ekis en la nordo de Francio kaj etendiĝis tra la tuta Okcidento. Laŭ la landoj kaj la regionoj ĝi disvolviĝis laŭ momentoj kronologie diversaj, montrante fortajn diferencojn: pli pura en Francio (kie distingiĝas la gotiko el Parizo disde tiu de Provenco), pli horizontala kaj proksima al la klasika tradicio en Italio (kvankam norde estas unu el la plej modelaj ekzemploj, kvankam malfruega, la Katedralo de Milano), kaj aparte estas lokaj specialaĵoj en Flandrujo, Germanujo, Anglujo kaj Hispanujo.

La ĉefa montriĝo de la gotiko estas la Gotika arĥitekturo, sed estas ankaŭ Gotika pentrarto kaj Gotika skulptarto.

Laŭ Francisko Azorín **gotika arto** estas *Arto disvolviĝinta dum 12-16 jc. en Eŭropo. La arkitekturo estis elvolba, karakterizata de akrepintaj arkaĵoj.* Li indikas etimologion el antikva germana *guthans* kaj de tie la latina *gothicus*.

Vidu ankaŭ
----------

* Internacia gotika stilo
* Gotikaj literoj

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 83.
2. ↑  Azorín, samloke.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Gotika arto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Gotika arto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* GothicMed. Virtuala muzeo de mediteranea gotika arkitekturo Arkivigite je 2019-08-02 per la retarkivo Wayback Machine
**István BÁLINT NAGy** [iŝtvAn bAlint nadj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bálint Nagy István** estis hungara kuracisto, otorinolaringologo, profesoro.
István Bálint Nagy  naskiĝis la 1-an de januaro 1893 en Makó. Li mortis la 2-an de decembro 1931 en Makó.

Biografio
---------

István Bálint Nagy abiturientis en 1912, poste li frekventis Reĝan Universitaton de Budapeŝto, kiun li interrompis pro la 1-a mondmilito. Tie li ricevis medicinajn taskojn en la armeo. En 1920 li akiris kuracistan diplomon, poste li eklaboris en la kliniko en Budapeŝto. Post 2 jaroj li ricevis la titolon doktoro, poste li laboris en hospitalo en sia naskiĝurbo. Inter 1928 kaj 1929 li plulernis en Vieno. En 1931 li estis nomumita privata profesoro en Scienca Universitato de Szeged. Li ricevis infekton dum kuracado, kiu kaŭzis la fruan morton. Li kontribuis ankaŭ medicinhistoriajn artikolojn.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Mandulakő esete* (1926)
* *Kolerajárványok Csanád vármegyében* (1928)
* *A szájsebzések ellátása* (1929)
* *Az influenza története*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio István Bálint Nagy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 526896
* VIAF: 121372724
* ISNI: 0000 0000 7943 010X
* SUDOC: 131488899
 |
**Gotor** [goTOR] estas municipo de Hispanio, en la sudo de la komarko Aranda kies ĉefurbo estas Illueca, en la okcidento de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono).

Geografio
---------

Konvento.
Konvento.
Gotor estas municipa teritorio en la sudo de la komarko Aranda, kie ĝi estas sude de Tierga, oriente de Jarque, okcidente de Illueca kaj norde de Sestrica.

La loĝloko Gotor mem estas je 91 km sudokcidente de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo, sur 608 msm en la Iberia Sistemo, ĉe la valo de la rivero Aranda ĉe la montaro Virgen. Ĝi estas alirebla laŭ la ŝoseo A-1503 laŭ kiu ĝi estas inter Jarque nordokcidente kaj Illueca sudoriente.

Historio
--------

Estas restaĵoj de keltiberoj kaj grava centro de metalurgio de Ferepoko. Tie okazis tri perfortaj detruoj. Ŝajne estis ankaŭ okupado fare de visigotoj, el kiuj eble devenas la loknomo Gotor. Poste araboj konstruis kvartalon.

Alfonso la 1-a definitive konkeris la areon en 1122 post la konkero de Tarazona kaj Calatayud. La loĝantaro estis ĉefe de mudeĥaroj kaj poste de moriskoj. Krome estis ankaŭ juda komunumo. Ĝi estis senjorlando de la familio Illueca, de la stirpo de Martínez de Luna, unu el la ok nobelaj familioj de Aragono. De tiu epoko estas la plej grava konstruo de Gotor, nome la konvento de *Nuestra Señora de la Consolación*, de la dominikanoj, starigita en la 16-a jarcento. En la sekvaj jarcentoj regis la lokon nobelaj gravuloj.

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento, kaj same en Gotor kie oni plialtiĝis el 844 loĝantoj en 1900 ĝis ĉirkaŭ la 3 000 loĝantoj ĝis la 21-a jarcento kiam oni iomete malaltiĝis ĝis nunaj 311 loĝantoj en 2021. Evidente elmigrado ĝenerale foriris al industriaj aŭ pli viglaj areoj kiel Zaragozo, kaj Calatayud.

Aktualo
-------

Tradicia bazo de ekonomio estis agrikulturo (cerealoj, olivarboj, migdalarboj), kaj brutobredado (kortobirdoj, ŝafoj kaj porkoj), ŝuindustrio kaj sekva nutrindustrio (ĉefe vinproduktado); tekstila industrio konvertiĝis en ŝu-industrio. Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo.

Altiraĵoj estas la preĝejo de Sankta Ana, la Konvento, ermitejo, kaj naturaj lokoj ĉefe ĉe la rivero.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Zaragozo

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Gotor en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 803744
* VIAF: 316734799
 |
**Béla GONDA,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gonda Béla** estis hungara inĝeniero, hidrologo, profesoro.

Béla Gonda  naskiĝis la 28-an de decembro 1851 en Hungara reĝlando en Szöllőske (nuntempa Viničky en Slovakio). Li mortis la 7-an de aŭgusto 1933 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Gonda frekventis kalvinanan gimnazion en Sárospatak, poste li akiris diplomon en Reĝa Universitato József en 1875, fine li plulernis en akademio de Magyaróvár unu jaron. Post siaj studoj li okupiĝis pri agrikultura hidrologio. Tiutempe li redaktis, eĉ fondis fakrevuojn. En 1878 li estis nomumita privata profesoro (li instruis en la menciita akademio kaj universitato), en la sama jaro li edziĝis. En 1882 li ricevis ĉefinĝenieran postenon en ministerio pri laboro kaj trafiko. En 1888 li vidviĝis kun 4 gefiloj. Liaj ĉefaj laboroj estis kanaligo de Fera Pordo, haveno de Csepel kaj mara esplorado de Adriatiko. En 1912 li pensiuliĝis. En 1918 li fondis presejon kun eldonejo kaj librovendejo.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Az aldunai Vaskapu és az ottani többi zuhatag szabályozása* (1892; ankaŭ germane kaj france)
* *A magyar hajózás* (1899; ankaŭ germane kaj france)
* *A tengeralattjáró hajók* (1915)
* *Türr István életrajza (Biografio de István Türr), (1925)*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Béla Gonda en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 539945
* VIAF: 2844500
* ISNI: 0000 0001 0863 7258
* BNF: 10353962g
 |
**István Bárczy** [iŝtvAn bArci], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bárczy István** estis hungara politikisto, ministro, juristo, urbestro, instruisto , .

István Bárczy
István Bárczy  naskiĝis la 3-an de oktobro 1866 Pest (urbo). Li mortis la 1-an de junio 1943 en Budapeŝto.

Biografio
---------

István Bárczy frekventis universitaton en Budapeŝto ricevinta juran diplomon. Li instruis en mezlernejo inter 1894 kaj 1901, poste li laboris en la ĉefurba administrado. En 1906 li estis elektita urbestro de Budapeŝto. Li strebis multe por la moderna Budapeŝto. En 1918 li elektitiĝis ĉefurbestro, samtempe senatano. En la sekva jaro pro la revolucio li rezignis, sed baldaŭe li estis ministro unu jaron. Inter 1920 kaj 1931 li estis parlamenta deputito.

Memorigiloj
-----------

* strato en Budapeŝto
* placo en Kolonio Wekerle
* 2 memortabuloj en Budapeŝto
* premio de 2010

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero B, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio kun foto

Memortabulo pri István Bárczy

* Kategorio István Bárczy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 503726
* GND: 1021277509
* LCCN: n92047755
* VIAF: 55806403
* ISNI: 0000 0000 3154 2903
 |
La Sepopo de Gotingeno.
La **Sepopo de Gotingeno** (germane *Göttinger Sieben*) estis grupo de sep profesoroj de universitato Georg August en Gotingeno, kiuj en 1837 protestis kontraŭ la nuligo de la konstitucio de la reĝlando Hanovro fare de reĝo Ernesto Aŭgusto la 1-a. Ili pro tio estis maldungitaj kaj parte ekzilitaj.

Inter la anoj de la grupo estis la fratoj Grimm. Jen la kompleta listo:

* Wilhelm Grimm, juristo, germanisto
* Jacob Grimm, juristo, germanisto
* Wilhelm Eduard Albrecht (ŝtatjuristo)
* Friedrich Christoph Dahlmann, historiisto
* Georg Gottfried Gervinus, literaturhistoriisto
* Wilhelm Eduard Weber, fizikisto
* Heinrich Georg August Ewald, orientalisto

La konstitucio de la reĝlando Hanovro ekvalidis nur en 1833 sub la regado de reĝo Vilhelmo la 4-a, samtempe reĝo de Britio. Post lia morto en 1837 ĉesis la komuna regado de Britio kaj Hanovro; lia frato Ernesto Aŭgusto la 1-a iĝis reĝo de Hanovro. La 5-an de julio li deklaris, ke li neniam konsentis al la konstitucio, kaj la 1-an de novembro li nuligis ĝian validecon. Profesoro Dahlmann, kiu estis kunlaborinta pri la konstitucio, alvokis siajn kolegojn al protesto, sed el 41 nur ses aliĝis. Studentoj kopiis la protestan deklaron de Dahlmann kaj dissendis ĝin al aliaj universitatoj. La 18-an de novembro la sepo oficiale transdonis la deklaron.

La reĝo severe reagis al la protesto: La 4-an de decembro la universitata tribunalo pridemandadis la protestintojn, la 14-an de decembro ĝi eksoficigis ilin. Al Dahlmann, Gervinus kaj Jacob Grimm oni donis tri tagojn por foriri el Gotingeno kaj malpermesis la restadon en Hanovro.

Historiistoj taksas, ke la kuraĝo de la sepopo grave subtenis la demokratiiĝan evoluon, kiu en 1848 rezultis en la Nacia Asembleo de Frankfurt.

La reputacio de la universitato de Göttingen suferis pro la afero; en 1847/48 ĝi havis nur 582 studentojn.

* Gotingena Sepopo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Gotingena Sepopo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Béla Halmay** [halmai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Halmay Béla** estis hungara notario, urbestro.

Béla Halmay en libro
Béla Halmay naskiĝis la 29-an de aprilo 1881 en Miskolc, li mortis la 10-an de aprilo 1953 en Debrecen.

Biografio
---------

Béla Halmay maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li estis memserva soldato (1899–1900), pli poste li estis oficisto 2 jarojn en la policejo. Li studis juron en Luterana Jura Akademio (Eperjes), fine li doktoriĝis en Scienca Universitato Ferenc József en 1906. Dum la studentaj jaroj ekde 1904 li estis municipa oficisto en Miskolc. En 1909 li estis nomumita subnotario, en 1914 ĉefnotario. Li batalis dum la 1-a mondmilito, sed inter 1915-1922 li estis militkaptito en Krasnojarsk. Hejmenveninta lia posteno atendis lin. En 1926 li estis elektita vicurbestro, en 1935 urbestro de Miskolc. En 1938 li pensiuliĝis pro malbona sanstato. En 1952 li estis deportita al Hortobágy. Li ricevis militan premion. Li edziĝis en 1913, lia edzino naskis 2 gefilojn, baldaŭ li eksedziĝis kaj sola edukis la gefilojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Miskolc és Borsod–Gömör–Kishont egyelőre egyesített vármegyebeli községek* (kunaŭtoro, 1929)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Miskolc (2019) [*rompita ligilo*]

Fontoj
------

* hungarlingva biografio bildo (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Béla Halmay en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 699948
* LCCN: n2002028801
* VIAF: 39756473
* ISNI: 0000 0000 4642 8636
 |
**István BÁRSONY** [iŝtvAn bArŝonj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bársony István** estas hungara fizikisto, profesoro, inĝeniero, membro (korespondanta (2010), ordinara (2016)) de Hungara Scienca Akademio.

István Bársony  naskiĝis la 19-an de julio 1948 en Nyíregyháza.

Biografio
---------

István Bársony akiris elektroinĝenieran diplomon en Orienta Germanio en Teknika Universitato Ilmenau en 1971. Post siaj studoj li laboris en esplora instituto en Budapeŝto ĝis 1982, poste ĝis 1993 en elektronika entrepreno. En 1978 li doktoriĝis en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto, li kandidatiĝis en 1988. Inter 1983-1986 li esploris en Japanio, inter 1988-1993 en Nederlando, inter ambaŭ eksterlandaj esploroj (kaj poste) li laboris en akademia esplora instituto en Budapeŝto. Inter 1993-1999 li instruis en altlernejo de Debrecen. En 2001 li doktoriĝis (DSc) antaŭ la Hungara Scienca Akademio, post 3 jaroj li estis nomumita institutestro. En 2002 li estis nomumita privata profesoro en la menciita Teknika Universitato, sed en la sekva jaro li ricevis la samon en Universitato de Panonio. Li ricevis japanan premion en 1990, poste 3 hungarajn premiojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Porous silicon bulk micromachining for thermally isolated membrane formation* (1997) - kun aliaj
* *Ellipsometry of silica nanoparticulate Langmuir-Blodgett films for the verification of the validity of effective medium approximations* (2006) - kun aliaj
* *Reliable aluminum contact formation by electrostatic bonding* (2015) - kun aliaj

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2020-07-03 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 558463
* VIAF: 121396327
* ISNI: 0000 0000 7925 6279
 |
**ISSEKUTZ Béla** (iŝekuc) estis hungara kuracisto, kuracilesploristo, akademiano, laŭreato de Kossuth-premio. Li naskiĝis en: Kőhalom la 31-an de januaro 1886 kaj mortis en Budapeŝto la 31-an de julio 1979. Li estis la filo de farmacistkuracisto Hugó Issekutz.

Biografio
---------

Béla Issekutz finis la medicinon en la Universitato de Koloĵvaro kaj tie li eklaboris de 1907 en la Instituto de Farmakologio. Li doktoriĝis en 1908. De 1914 li iĝis universitata privatprofesoro, en 1919 universitata profesoro por unu jaro en Kolozsvár, poste en Szeged. Li organizis tie la katedron de farmakologio. En 1928 li iĝis rektoro. De 1937 li instruis en la Universitato Pázmány Péter en Budapeŝto, de 1939 kiel katedrestro. Li estis profesoro, katedrestro, direktoro de la Instituto Farmakologia de Medicinscienca Universitato (pli poste Semmelweis). Li estis ekiriginto de la moderna kuracilesplorado en Hungario. Li produktis plurajn kuracilojn. Li malkovris la efikmekanismon de insulino kaj tiroksino. Lia libro pri la kemoterapio de kancero aperis en 1969 kaj lia monografio pri la historio de kuracilesplorado en 1971 en angla kaj germana lingvoj.

Verkoj ĉefaj
------------

* *Gyógyszertan és gyógyítás* (univ. lernolibro, I-III, Bp. 1959-60);
* *Gyógyszerrendelés* (kun Issekutz Lívia, Bp. 1969, 1979).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio Béla Issekutz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 254908
* VIAF: 20198648
* ISNI: 0000 0000 7818 4832
* BNF: 12798064p
* NKC: mzk2015863710
 |
**István Béla HAÁZ** [iŝtvAn hAz], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Haáz István Béla** estis hungara geofizikisto, profesoro.

István Béla Haáz  naskiĝis la 12-an de novembro 1907 en Budapeŝto. Li mortis la 28-an de septembro 1979 en Budapeŝto.

Biografio
---------

István Béla Haáz akiris pedagogian diplomon en Sciencuniversitato Pázmány Péter en 1931, li doktoriĝis en Teknikuniversitato József en 1942. Ekde la 1930-aj jaroj li laboris en diversaj astronomiaj kaj geofizikaj institutoj. Ekde 1943 li estis adjunkto en la teknikuniversitata lernejo kaj instituto. En 1973 li pensiuliĝis, tamen li laboris ĝis 1979. Li kandidatiĝis en 1964, li doktoriĝis en 1975. Li faris pli moderna la tordecan pendolon de Loránd Eötvös. Li ricevis 3 premiojn inter 1956-1974. Li havis edzinon, kiu naskis 2 filojn.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Egyenes darabokból álló törtvonal metszése egyenes vonallal* (1940)
* *A számtani középérték és a legkisebb négyzetek elve* (1947)
* *Gravitációs és mágneses hatású ferde réteg helyzetének, méreteinek és mibenlétének meghatározása. – Mesterséges rengéshullámokat visszaverő síkfelület térbeli helyzetének meghatározása.* (1952)
* *Une généralisation du theorème de Simmons* (1956)
* *Földmágneses kutatásaink néhány eredménye, eljárásaink fejlődése és további feladataink* (1963)
* *Közelítő eljárás háromdimenziós testek gravitációs és mágneses hatásának kiszámítására* (1974)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
En geometrio, la **alterne edroverticotranĉita kuba kahelaro** estas unuforma kahelaro de eŭklida 3-spaco.

La kahelaro estas unu el 28 konveksaj unuformaj kahelaroj de eŭklida 3-spaco.

Konstruo
--------

La kahelaro povas esti farita per *alterna edroverticotranĉo* de la regula kuba kahelaro. En ĉiu ebeno de ĉiu el 3 familioj de ebenoj de edroj de la fonta kahelaro, la edroj estas alterne tranĉataj en unu direkto perpendikulare al la ebeno kaj en la mala direkto.

Ankaŭ, en lokoj de verticoj de la fonta kahelaro estas farata aldona tranĉo de verticoj.

Dum la operacio, duono de la kuboj, *al* kiuj estas la tranĉo, iĝas senpintigitajn kubojn. La alia duono de la kuboj iĝas grandajn rombokub-okedrojn. Novaj senpintigitaj kvaredroj aperas en lokoj de verticoj de la fonta kahelaro.

La operacio estas malproksime simila al operacioj de alternado kaj edroverticotranĉo.

Noto ke ĉi tiu kahelaro *ne* estas rezulto de edroverticotranĉo de la alternita kuba kahelaro kaj *ne* estas rezulto de alternado de la edroverticotranĉita kuba kahelaro.

Vidu ankaŭ
----------

* Alterne edrotranĉita kuba kahelaro