recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Akvocervo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Mamuloj *Mammalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Parhufuloj *Artiodactyla* |
| Subordo: | Remaĉuloj *Ruminantia* |
|
|
|
|
|
| Familio: | Cervedoj *Cervidae* |
| Subfamilio: | Cervenoj *Cervinae* |
|
|
|
|
| Genro: | Cervo *Cervus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***C. unicolor*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Cervus unicolor****(Kerr, 1792) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| **Konserva statuso: Malplej zorgiga (LR/lc)** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Akvocervo  |

 |
| v • d • r |

La **akvocervo** (*Cervus unicolor*) el la ordo de parhufuloj kaj familio de cervedoj estas trovebla en Junano, Siĉuano, Hunano, Gŭangŝjio, Gŭangdongo, kaj Tajvano de Ĉinio, kaj ankaŭ en Hindio, Srilanko, Hindoĉina Duoninsulo, Indonezio kaj Filipinoj.

Priskribo
---------

La plenkreska akvocervo altas 1,3-1,4 metrojn kaj pezas 200-300 kilogramojn. Ĝia korpo estas bruna, la kolo, abdomeno, internaj flankoj de la kvar membroj kaj dorsa flanko de la vosto estas flavaj. Ĝi portas malhelbrunan strion de la frunto, tra la vertebraro, ĝis la vosto. Ĝi havas grandajn kaj rektajn orelojn, kun okulfrapa orbita glando.

Vivejo kaj kutimaro
-------------------

Tiu orientalisa cervo vivas en arbaroj kaj herbejoj kun dissemitaj arboj. Ĝi ne havas fiksan loĝejon, malofte iras al loko malproksime de akvofonto. Kvankam ĝi estas foje videbla en frumateno aŭ vespera krepusko, ĝi tamen aktivadas, manĝas kaj trinkas ĉefe nokte. Ĝi tage ripozas en arbaro aŭ ŝirmejo. Ĝi manĝas ĉefe herbojn, precipe junajn herbojn proksime al akvofonto, kaj ankaŭ arbofoliojn, ĝermojn kaj sovaĝajn fruktojn. Iafoje ĝi manĝas plantidojn de rizo kaj batato. La akvocervo ŝatas vadi en ŝlimo tutjare, precipe antaŭ kaj dum la pariĝa tempo. Eĉ en frosta vintro, ĝi ankoraŭ ofte kuŝas en malprofunda akvo. Ĝi estas saĝa kaj singardema, havas akran flaradon kaj kuras rapide. Krom homoj, ankaŭ tigroj, leopardoj kaj ŝkaloj estas ĝiaj naturaj malamikoj. Antaŭ pariĝo la vircevo okupas spacon kaj per blekado allogas al si 6-8 cervinojn. Al la aliaj vircervoj estas malpermesite eniri tiun spacon. La vircervo vivas kune kun cervinoj nur en la pariĝa tempo. Post la pariĝa tempo, la vircervo forlasas la cervinojn kj denove komencas vivi sola. Kaj la cervinoj vivas kune kun siaj idoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Gir-Arbaro
* Hartufa cervo
* Nordorient-barataj kaj birmaj pinaroj
* Rivera cervo


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Zoologio |
La granda aranereto de *Araneus diadematus* (Eŭropa ĝardena araneo).
La aranespecio *Araneus diadematus* estas ofte nomata **Eŭropa ĝardena araneo**, diademaraneo, krucaraneo, aŭ kronaraneo. Ĝi estas araneo kiu konstruas rondoformajn retojn kiu troviĝas en Eŭropo kaj Nordameriko.

Teritorio
---------

*A. diadematus* troviĝas tra Eŭropo kaj tra Nordameriko, el suda Kanado al Meksiko, kaj el Brita Kolumbio al Novtero.

Grando kaj markoj
-----------------

Ventra vido.
Pariĝinta masklo estas konsumata de ino (filmeto, 1m 38s).
La koloro de la individuaj araneoj povas gami el tre hela flava al tre malhela griza, sed ĉiuj *A. diadematus* havas blankecajn makuletojn tra la dorsa abdomeno, kun kvar aŭ pliaj segmentoj formanta krucon, kio estas tialo por alternativa komuna nomo. Tiuj markoj estas formataj de ĉeloj plenigitaj per guanino, kiu estas kromprodukto de proteina metabolo.

Inaj plenkreskuloj gamas laŭ longo el 6.5 al 20 mm, dum maskloj gamas el 5.5 al 13 mm. Foje la ino manĝas la masklon tuj post la pariĝado (Vidu filmeton dekstre.)

Referencoj
----------

1. ↑   Cross Orbweaver; at BugGuide online;  Alirita la 5an de Aprilo 2017.
2. ↑   Cross Spider, Washington NatureMapping Project  Alirita la 5an de Aprilo 2017.
3. ↑   Rainer F. Foelix (1992). Biologie der Spinnen [Biology of the Spiders] (in German). Stuttgart: Thieme. ISBN 3-13-575802-8.
4. ↑   Cross Orbweaver, Penn State Entomology  Alirita la 5an de Aprilo 2017.

* Araneus diadematus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Araneus diadematus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Araneus diadematus en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
En diplomatio, **duflankaj rilatoj** (komuna nomo de latina origino: **Bi-lateralaj**) estas la administrado de duflankaj politikaj, ekonomiaj aŭ kulturaj rilatoj inter du suverenaj landoj. Tio diferencas de unuflanka agado (unuflanka agado farita fare de unu lando) aŭ plurflanka (plurflanka agado farita de pluraj landoj kune).

Duflankaj rilatoj ekzistas kiam landoj diplomatie agnoskas unu la alian kiel suverenajn landojn kaj konsentas pri la establado de diplomatiaj rilatoj inter ili. En praktiko, ili interŝanĝas diplomatiajn reprezentantojn, kiel ekzemple ambasadoroj, aŭ tenas duflankajn interkonsentojn kiuj influas aŭ ligas ambaŭ partiojn reciproke. Ekonomiaj interkonsentoj, kiel ekzemple liberkomercaj interkonsentoj aŭ investaj protektointerkonsentoj subskribitaj fare de la du landoj, estas ofta ekzemplo de duflankeco. Ĉar la plej multaj ekonomiaj interkonsentoj estas strukturitaj laŭ la unikaj trajtoj de la du landoj envenantaj en la interkonsento, por permesi al tiuj landoj doni preferan traktadon unu al la alia en eniro en la ekonomiajn merkatojn de la alia lando, specifaj reguloj estas postulataj.

La duflanka rilato permesas al la landoj formuli interkonsentojn kiuj pli precize konvenas al iliaj bezonoj. En la ekonomia kampo, eniri duflankajn interkonsentojn kun landoj povas pliigi transakciajn kostojn, ĉar ĉiu lando devos fari specialajn intertraktadojn pri komercaj interkonsentoj anstataŭ aliĝi al interkonsento jam formulita. 

Ĉi tiu situacio havas klaran avantaĝon kiam temas pri granda kaj forta lando (superpotenco aŭ regiona potenco), kiu subskribas interkonsentojn kun malfortaj landoj konsiderante la diferencojn inter ili en la intertraktado de la duflankaj interkonsentoj; tiele la pli forta lando kapablas aĉeti multe da influo en ĉi tiuj landoj, kompare kun plurflankaj. intertraktadoj karakterizitaj de amaso da ludantoj kaj interesoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Thompson, Alexander. "Multilateralism, Bilateralism and Regime Design" (PDF). Department of Political Science Ohio State University.
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri stelaro. Por informoj pri la ujo, vidu la artikolon Bokalo.
La **Akvobokalo** estas malgranda stelaro en la konstelacio Akvisto. Malgraŭ sia malgrando kaj malheleco, la stelaro jam estis priskribita kaj bildigita en la antikvaj tempoj, interlige al la bildigo de la Akvisto, kiu mem havas nekonatan, antikvan devenon. Laŭ la tradicia bildigo de konstelacioj, ĝi havas la formon de bokalo el kiu elverŝiĝas akvo; laŭ kelkaj mitologioj, el tiu elverŝo fontas la rivero Nilo; laŭ la helena mitologio, ĝi konsistis el miksaĵo el akvo kaj nektaro, la dia trinkaĵo.

La Akvobokalo konsistas el kvar steloj: Gamo Akvista *(γ Aqr)*, Zeto Akvista *(ζ Aqr)* kaj Eto Akvista *(η Aqr)* apartenas al la rando de la bokalo, dum Pio Akvista *(π Aqr)* reprezentas ĝian fundon.

Neniu el la kvar steloj havas videblan magnitudon pli grandan ol 4. Tamen, la stelaron eblas facile observi pro ĝia proksimeco al la facile rekonebla stelo Epsilono Pegaza *(ε Peg)*, en la apuda konstelacio Pegazo. Krome, la Akvobokalo situas ĝuste laŭ la ĉiela ekvatoro, kio igas ĝin videbla el ĉiu ajn punkto sur la tera supraĵo.
La **Denisova kaverno** (ruse Денисова пещера) estas groto en la Altaja montaro en la rusa regiono Altajo en Siberio. La kaverno situas proksime al vilaĝo Ĉornij Anuj (ruse Чёрный Ануй) kaj ĉ. 150 km sude de Barnaul, la plej proksima grandurbo.

La groto situas supre de la dekstra bordo de Anuj, maldekstra alfluanto de Ob. Ĝi havas internon de ĉ. 270 m2.

Historio
--------

En la 18-a jarcento loĝis en la kaverno la ermito Dionisij (Denis), tiel ĝi estis nomata post li. Rusaj sciencistoj malkovris en la 1970-aj jaroj arkeologiajn trovitaĵojn en la groto, kio kondukis al pluaj esploroj. Oni identigis 22 tavolojn kun arkeologiaj trovitaĵoj, kiuj entenis tempon de Dionisij ĝis inter 125.000 kaj 180.000 jaroj. Oni datumis la tavolojn per termolumineska kaj radiokarbondatumaj metodoj. Oni trovis ilojn de prahomoj.

Oni malkovris en 2008 kaj priskribis en marto de 2010 unuafoje novan homtipon, laŭ trovita 7-milimetra osta fosilio en la kaverno.

* Kategorio Denisova kaverno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 319672
* GND: 1030376956
* LCCN: sh96002595
* VIAF: 295503293
 |
**Arany János Társaság** (**Asocio János Arany**) estis literatura asocio fondinta en 1903 en Temeŝvaro.

Celo de asocio
--------------

Laŭ sia regularo ĝi deziris flegi la memoron de János Arany per kultivo de lingvo kaj literaturo, libroeldonado, konkursoj kaj belartaj ekspozicioj.

Gvidantaro
----------

Ĝia unua prezidanto estis la historiisto Jenő Szentkláray, poste ekde 1908 ĝis la fino de la unua mondmilito poeto Mihály Szabolcska, ĝis 1925 Szilárd Sztura, poste la muzikestetikisto Dezső Járosy (1925–30), Ilma Draskóczy (Jörgné). Post 1918 li rapide ekagadis. Post 1946 je iniciato de pli juna Endre Kubán ĝi reagadis kun prezidanto Károly Géza Rech, afergvidinta prezidanto István Debreczeni kaj ĉefsekretario Károly Endre, kies poemvolumon oni eldonis en 1947. En 1948 ĝi ĉesis.

Membroj (elekto)
----------------

* Gyula Bach
* Imre Csicsáky
* Ilma Draskóczy
* István Kosztolánszky
* Jenő Lendvai
* Károly Mertz
* Sándor Puhala
* Gábor Sárkány
* Imre Szentpétery
La mezoregiono **Suda centro de Bahio** (portugale *Centro-Sul Baiano*) estas unu de sume sep mezoregionoj de la brazila subŝtato de Bahio. Ĝi enhavas 118 municipojn kuniĝantaj en 8 mikroregionoj. Formale la mezo- kaj mikroregionoj nur ekzistis inter la jaroj 1989 kaj 2017, sed neformale ili daŭre uzatas por priskribi situon de urbaj kaj neurbaj municipoj kaj aliajn geografiajn lokojn, kiel montoj, lagoj, riveroj, akvobaraĵoj, minejoj kaj simile. Laŭ la stato de 2010 en la mezoregiono vivis 2 478 787 loĝantoj sur areo de 128 472,72 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 19 loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun Metropola areo de Salvadoro, Norda centro de Bahio, Valo san-franciska de Bahio, Sudo de Bahio, Norte de Minas kaj Vale do Jequitinhonha, la lastaj du en la najbara subŝtato Minas-Ĝerajso.

Mikroregionoj
-------------

* *Boquira*, kun ĉefurbo Boquira
* *Brumado*, kun ĉefurbo Brumado
* *Guanambi*, kun ĉefurbo Guanambi
* Itapetingo
* *Jequié*, kun ĉefurbo Jequié
* *Livramento do Brumado*, kun ĉefurbo Livramento de Nossa Senhora
* *Seabra*, kun ĉefurbo Seabra
* *Vitória da Conquista*, kun ĉefurbo Vitória da Conquista

Vidu ankaŭ
----------

* Mezoregionoj de Bahio
* Mikroregionoj de Bahio
**Arno**, naskiĝis **Arno HINTJENS** (naskiĝis la 21-an de majo 1949 en Ostendo, mortis la 23-an de aprilo 2022 en Bruselo) estis belga kantisto de rokmuziko en la franca, angla kaj tre escepte la nederlanda lingvoj (tiukaze tre dialekte).

Vivo kaj verkoj
---------------

Post sia 18-jariĝo Arno decidis rondvojaĝi sola tra la mondo kun sia gitaro. Tri jarojn poste (1970) li revenis al Ostendo kaj tie kreis unuan muzikgrupon. Ne longe daŭris tio; nur en 1980 kun la grupo TC Matic li iĝis konata. La grupo sukcesis ricevi kontrakton ĉe diskeldonejo EMI, faris kvar albumojn, turneis kaj havis kelkajn furorajn kantojn kiel la konatan "Oh la la ..." Ses jarojn poste TC Matic ĉesis ekzisti. Arno decidis daŭrigi sola. Sub la titolo 'Charlatan' li faris sian debuton.

En 1992 li postkantis la Adamo-furorkanton "Les filles du bord de mer". Lia trarompo ĉe la granda publiko pludaŭris kun sia kvara albumo *Idiot Savants*.

La gazetaro ĉiam tre ŝatis Arno-n. Interalie la belga tv-revuo Humo lin kronis plurfoje *Kantisto de la jaro*.

En 1997 Arno eldonis sian unuan albumon en Usono. Estas kompilo kombinita kun koncerta muziko. En 1999 Arno iĝis 50-jara kaj eldonis sian sesan diskon. Tempo por 'disko kun plej bonaj kantoj'. Tiu eldoniĝis en la jaro 2000,

En 2002 surmerkatiĝis "Arno Charles Ernest", reference al lia avo, kaj en 2004 "French Bazaar". Fine de septembro 2004 Arno ekis novan solo-turneon kun interalie du koncertoj en Vjetnamio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Arno Hintjens en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Eintrag im All MusicGuide
* Retpaĝo de Arno
* Retpaĝo Fan de Arno


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 44638
* GND: 134316770
* LCCN: no2005061510
* VIAF: 19867768
* ISNI: 0000 0001 2022 0519
* SUDOC: 240537416 077444043, 240537416
* BNF: 139234053
* MBA: 03a82b66-d021-4754-aca2-399d51ee6199
* NKC: xx0150296
 |
Rentgena bildo de frakturo de homa kalkaneo kun enmetita metala plato
**Frakturo**, en neformala lingvouzo ankaŭ *ostorompiĝo*, estas fendiĝo aŭ rompiĝo de osto, do de parto el la skeleta sistemo.

Dum la saniĝo la disiĝintaj ostopartoj denove kunkreskas. Gravas do atenti pri tio, ke ili troviĝas (kaj sekve kunkreskas) en anatomie kaj funkcie ĝusta pozicio. Por pliverŝajnigi tion, kaj por ĝenerale eviti sanigomalhelpajn moviĝojn inter la disiĝintaj ostopartoj, oni provas malmovi la koncernan korpoparton. En okazo de frakturoj de braka aŭ krura osto, ofte fiksiĝo de la korporegiono per gipsa bandaĝo sufiĉas. En iuj okazoj necesas operacie enmeti en la oston metalan platon, metalan najlon aŭ pli komplike konstruitan fiksilon. En okazo de aliaj frakturoj, ekzemple de ripoj, teknike ne eblas fiksado, kaj nur eblas per rentgenaj bildoj kontroli la spontanan kunkreskiĝon.

Se oni ne fiksas la disiĝintajn ostopartojn, kaj ili sekve tro intermoviĝas, povas okazi ke ili ne kunkreskas kaj ekestas "pseŭdoartrozo", do falsa artiko en loko, kie funkcie ne antaŭvidatas artiko.

Eksteraj ligiloj
----------------

* germane Informoj pri frakturoj
* germane Sciencaj informoj pri ostoj, frakturoj kaj ostoporozo

* Kategorio Frakturo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  

|  |  |
| --- | --- |
|   | Bonvolu atenti la konsilon rilate al artikoloj pri medicinaj temoj! |
La nomo **Szabolcs** [sabolĉ] estas malnova hungara persona nomo eble kun signifo "saĝa en sia vorto". Tamen ekzistas ankaŭ aliaj supozoj, eble ĝi estas huna vorto. Ekvivalentoj en aliaj lingvoj ne estas konataj. Karesnomo de Szabolcs estas Szabi.

Szabolcs laŭ la supozoj estis nomo de unu el la gvidantoj de la hungaroj (nevo de Arpado. Lia fortikaĵo estis la nun negrava Szabolcs (vilaĝo), kie argilaj remparoj estis elfositaj. Liaj homoj ekloĝis en la areo konata kiel Szabolcs.

Ofteco
------

En la 2000-aj jaroj ĝi estis la 16-a inter la viraj nomoj.

Nomtagoj
--------

* 17-a de julio
* **28-a de julio**
* 19-a de septembro

Personoj kun persona nomo Szabolcs
----------------------------------

* Szabolcs Balla
* Szabolcs Bede-Fazekas
* Szabolcs Borsos
* Szabolcs Cseh
* Szabolcs Fazekas
* Szabolcs Fényes
* Szabolcs Guttmann
* Szabolcs Hajdu
* Szabolcs Harangi
* Szabolcs Huszti
* Szabolcs KissPál
* Szabolcs Kókay
* Szabolcs Kulcsár
* Szabolcs Mátyássy
* Szabolcs Mészáros
* Szabolcs Molnár
* Szabolcs Nyiredy
* Szabolcs Pálmai
* Szabolcs Sándor
* Szabolcs Szabó
* Szabolcs Szilva
* Szabolcs Szonda
* Szabolcs Szörényi
* Szabolcs Szuromi
* Szabolcs Tóth
* Szabolcs Várady
* Szabolcs Veres (n. 1969)
* Szabolcs Veres (n. 1983)
* Szabolcs Zempléni

Personoj kun familia nomo Szabolcs
----------------------------------

* Ernő Szabolcs
* István Szabolcs
* Péter Szabolcs

Personoj kun familia nomo Szabolcsi
-----------------------------------

* Anna Szabolcsi
* Bence Szabolcsi
* Miklós Szabolcsi

Geografiaĵo
-----------

* Pusztaszabolcs

Fontoj
------

La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj estas legeblaj artikoloj.
La **ejnŝtejna notacio** estas matematika notacio, kiu implicite indikas sumojn per ripetitaj indicoj. Ĝi estas ofte uzata en teoria fiziko kaj en diferenciala geometrio.

Difino
------

Laŭ la ejnŝtejna notacio, se paro de malsupra indico kaj supra indico de la sama nomo kunekzistas en la sama termo, do ekzistas implicita sumo super la ĉiuj eblaj valoroj de la indico.

Ekzemploj
---------

Ekzemple, supozu ke la indico {\displaystyle i} estas unu el la ĉi-subaj:

{\displaystyle i\in \{1,2,3,\dotsc ,n\}}.
Do, la notacio

{\displaystyle a\_{i}b^{i}}
signifas la ĉi-suban sumon:

{\displaystyle \sum \_{i=1}^{n}a\_{i}b^{i}}.
Simile, pri indicoj {\displaystyle i,j\in \{1,\dotsc ,n\}},

{\displaystyle a\_{ij}b^{i}c^{j}}
signifas

{\displaystyle \sum \_{i=1}^{n}\sum \_{j=1}^{n}a\_{ij}b^{i}c^{j}}.

Historio
--------

La ejnŝtejnan notacion inventis la german-Usona fizikisto Albert Einstein (Esperante *Alberto Ejnŝtejno*[1]) en 1916.

Referencoj
----------

1. ↑  Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto: Ejnŝtejn/o

Eksteraj ligiloj
----------------

* Eric W. Weisstein, *Einstein summation* en MathWorld.
**Sámuel Havadtőy** [ŝAmuel havadtOi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Havadtőy Sámuel,** tutmonde konata kiel **Sam Havadtoy** estas hungara-brita-usona pentristo, internofasonisto , galeriposedanto.

Sámuel Havadtőy  Arkivigite je 2016-10-17 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 4-an de aŭgusto 1952 en Londono.

Biografio
---------

Parencoj de Havadtőy migris el Hungario al Britio depost la 2-a mondmilito. Sámuel jam naskiĝis en Londono, sed la familio Havadtőy hejmenvenis antaŭ la Hungara revolucio de 1956. Ili opiniis, ke post la stalinismo demokratiiĝo okazos. Tio fiaskis, tial la familio povis rifuĝi al Londono nur en 1971. En la sekva jaro Havadtőy iris al Novjorko, kie li vivis ĝis 2000. Post la alveno li komencis krei pentraĵojn kaj grafikaĵojn. Li aliĝis al la usona arta vivo, li vivis kune kun Yoko Ono 2 jardekoin. En 1978 li establis propran firmaon pri internofasonado, en 1992 propran galerion. Li dizajnis hejmojn de famaj artistoj kiel ekzemple tiu de John Lennon kaj Keith Haring. Inter 1986 kaj 1990 li ofte loĝis en Svislando kaj li ofte revizitis Hungarion. En 2000 li reprenis la hungaran ŝtatanecon, sed li vivas en Budapeŝto kaj Szentendre, ankaŭ en Ligurio.

Elektitaj ekspozicioj (nuntempaj)
---------------------------------

* Bukareŝto (2006)
* Moskvo (2007)
* Romo (2010)
* Budapeŝto (2010, 2014)
* Prago (2012)

Elektitaj artaĵoj
-----------------

* Sibui-sorozat lapja (serigrafiaĵo)
* Shileni 2 (serigrafiaĵo)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kaj intervjuo kun bildo[*rompita ligilo*]
* 
* [*rompita ligilo*]


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 610718
* GND: 1038482410
* LCCN: no2011053935
* VIAF: 170058511
* ISNI: 0000 0001 1896 2345
* SUDOC: 230201962
 |
**Máté Járai,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Járai Máté** estas hungara aktoro, kantisto. Lia avo estis Gyula Maár.

Máté Járai  naskiĝis la 15-an de oktobro 1978 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Máté Járai jam dum la bazlernejo ofte deklamis, eĉ li aĝis 13, kiam li ricevis rolon en muzikalo T. S. Eliot-Andrew Lloyd Webber: Katoj. Dum la gimnaziaj jaroj li ricevis festivalan premion pro rolo en dramo en 1997. Inter 1997-2000 li lernis en muzika lernejo, sed li estis aktoro ankaŭ en Teatro Petőfi (Veszprém). En la sekvaj jaroj li apartenis al pluraj teatraj trupoj. Inter 2005 kaj 2010 li estis membro de la Nacia Teatro (Szeged), poste de la Nacia Teatro (Győr). Li ricevis diversajn premiojn inter 1997-2015.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* William Shakespeare:
	+ Hamleto - Rosencrantz (en Budapeŝto)
	+ Reĝo Lear - Oswald (en Szeged)
* Mihály Eisemann: *Fekete Péter* - Pierre Lenoir (en Szeged)
* Dobozy-Korognai: La kaporalo kaj la aliaj - SS-leŭtenanto (en Győr)

Fontoj
------

* persona paĝo Arkivigite je 2014-08-29 per la retarkivo Wayback Machine
*
Emile Vandervelde.
Emile Vandervelde (dua de dekstre) kaj Gustav Stresemann (maldekstre de li) (1926).
**Emile Guillaume VANDERVELDE** (naskiĝis en Elsene la 25-an de januaro 1866, mortis samloke la 27-an de decembro 1938) estis Belga juristo kaj politikisto. Li estis la ĉefo de Belga Laborista Partio (france: *Parti Ouvrier Belge*; nederlande: *Belgische Werkliedenpartij*), kies prezidanto li iĝis en 1933. Li membriĝis, kiam li ankoraŭ estis studento, en la fondojaro de la partio en 1885.

En 1894, la jaro en kiu li iĝis parlamentano, li publikigis la Kvarenjonan Ĉarton, kiu iĝis la ideologia bazo de la Belga socialismo.

Emile Vandervelde funde kredis je la marksisma doktrino, laŭ kiu la socio nepre estu dividita en du malamikaj klasoj, kaj la organizado de la partio devis okazi surbaze de klasbatalo.

En 1902 la Belga Parlamento rifuzis lian proponon ŝanĝi la konstitucion kaj enkonduki ĝeneralan voĉdonrajton. Tiun saman tagon okazis granda laborista manifestacio en Loveno dum kiu 6 laboristoj estis mortpafitaj: Jan Govaerts (22 j.), Petrus Imbrechts (17 j.), Petrus Jansegers (38 j.), Martin Vanlens (38 j.), Jan Ceusters (42 j.) kaj Pieter Jensen (16 j.). La pafistoj kaj iliaj ĉefoj ricevis honorigon pro ilia ago.

Vandervelde iĝis profesoro en la Libera Universitato de Bruselo kaj iĝis unu el la plej gravaj politikaj gvidantoj de la ŝtato. En 1914 li iĝis ŝtatministro, kaj inter 1918 kaj 1921 li estis ministro pri justico. En 1919 Vandevelde finfine enkondukis kune kun la liberalo Paul Hymans kaj la katoliko Charles de Broqueville la ĝeneralan voĉdonrajton (unu persono, unu voĉo) kaj la lerndevigon.

* Kategorio Emile Vandervelde en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 284234
* GND: 118803905
* LCCN: n90677787
* VIAF: 18578
* ISNI: 0000 0001 2095 4133
* SUDOC: 027176851
* BNF: 11927639n
* NDL: 00550364
* NKC: jn20000701879
* ICCU: RAVV054234
* BNE: XX1362497
 |
**Emilie SUCHARDOVÁ**, post edziniĝo **Wildmannová** (naskiĝis la 28-an de februaro 1893 en Řeheč apud Jičín - mortis la 1-an de aŭgusto 1934) estis ĉeĥa esperantistino, blindulino, poetino, komitatanino de SOĈNE.

Laboro en la blindula movado
----------------------------

Ŝi naskiĝis en Řeheč kiel sepa el ok infanoj de muelisto. En frua infaneco ŝi perdis vidpovon kaj kiel 8-jarulino estis akceptita en instituto por nevidantaj infanoj en Hradčany (Prago). La instituton ŝi forlasis ne preparita por la praktika vivo kaj transiris al rifuĝejo de blindaj junulinoj sur la insulo Kampa. La vivo estis tie pasiva kaj monotona, sed ŝia aktiva intereso pri movadoj por blinduloj kaj por Esperanto helpis ŝin.

En 1926 ŝi iĝis sekretariino de Subtena Societo de Memstaraj Blinduloj en Prago kaj preparis sukcesan internacian kongreson de blinduloj, kiu akceptis rezoluciojn postulantajn, ke blinduloj estu liberigitaj de mizero kaj almozado kaj povu sin vivteni per memstara laboro. La societo poste fondis filiojn en Brno, Ústí nad Labem kaj en Slovakio.
Inter la jaroj 1914–1921 Suchardová verkis du ĉeĥlingvajn poemarojn: **Muzikaj etosoj** aperis nur en brajla skribo, dum **En ŝtormaj tagoj** en normala skribo (1920). La dua kolekto estis socialiste politika. En Kalendaro de Blindul-Amikoj ŝi publikigis eseon Ecce homo (1930).

En 1932 ŝi edziniĝis al blindulo Ferdinand Wildmann (1895-1980) kaj baldaŭ naskis filinon Světluše. Sed jam en 1934 ŝi mortis pro malsano de hepatoj.
Ŝia edzo estis instruisto de muziko kaj redaktoro de blindula gazeto Zora (Aŭroro). La filino Světla Solarová laboris kiel profesorino de speciala pedagogio en Dortmund, germane verkis *Historion de Speciala Pedagogio* (Geschichte der Sonderpädagogik, 1983) kaj ĉeĥe *Historion de la plej malnova lernejo por nevidantoj en Bohemio* (Dějiny nejstarší školy pro nevidomé v Čechách, 1966).
La Asocio de Invalidoj en Ĉeĥoslovakio en la 1970-jaroj lanĉis **Medalon Emilie Suchardová**, per kiu estis honorigataj aktivuloj de blindula movado la 12-an de novembro (Tago de Blinduloj). En 1972 ĝin ricevis Vuk Echtner, redaktoro de Aŭroro, la esperantlingva versio de la brajla gazeto Zora.

Laboro en Esperanto-movado
--------------------------

Emilia Suchardová-Wldmannová estis ankaŭ entuziasma esperantistino, laboris en SOĈNE (Slepecká organizace českých nevidomých esperantistů = Blindula organizo de ĉeĥaj nevidantaj esperantistoj) kiel komitatanino kaj mortis kiel ĝia prezidantino.

Verkoj
------

* **Hudební nálady** (Muzikaj etosoj, poemaro brajle skribita)
* **V dnech bouřlivých** (En ŝtormaj tagoj, 1920, politika poemaro)
* **Ecce homo** (Jen homo, 1930, en Kalendaro de Blindul-Amikoj)

Fontoj
------

* Tiflopedio, blinula enciklopedio reta
* Stanislav Kamarýt: *Historio de la Esperanto-movado en Ĉeĥoslovakio* (Praha 1983, p. 75 kaj 249)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 9993
* VIAF: 83911668
* ISNI: 0000 0000 5728 9256
* NKC: jk01121703
 |
**Emilio Asper** aŭ **Emilio Aspro** estis gramatikisto de latino kiu vivis ŝajne en la 1-a aŭ 2-a jarcentoj n.e.

Aspro verkis komentariojn pri Terencio, Salustio kaj Vergilio, pri iliaj enhavoj kaj formoj, inkludante paralelismojn kun aliaj aŭtoroj. Nombraj fragmentoj de la komentario pri Vergilio montras, ke kiel kritikisto kaj komentariisto, li posedis bonajn kriteriojn kaj juĝkapablon. Ili estas presitaj en Keil, *Probi en Vergilii Bucolica Commentarius* (1848); vidu ankaŭ Suringar, *Historia Critica Scholiastarum Latinum* (1834); Grafenhan, *Geschichte der klassischen Philologie im Alterthum*, iv (1843-1850).

Estas ankaŭ du mallongaj gramatikaj traktaĵoj sub la nomo de Aspro, ne tiom valoraj, kaj plej verŝajne ne de la komentariisto, ĉar ili apartenas al tre posta dato; nome de la tempo de Prisciano (6-a jarcento). Ambaŭ estas presitaj en Keil, *Grammatici Latini*.

Oni supozas, ke Elio Donato prunteprenis materialon libere el Aspro.

Notoj
-----

1. 1 2   Artikolo de la Encyclopædia Britannica de 1911 pri Asper, Aemilius. Alirita la 24an de aprilo 2020.
2. ↑  Thomsin, Alfred (1952) Étude sur le commentaire virgilien d'Aemilius Asper Bibliothèque de la Faculté de philosophie et lettres de l'Université de Liège.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 689526
* GND: 102378134
* LCCN: no2004105320
* VIAF: 398400
* ISNI: 0000 0000 6664 8484
* SUDOC: 069104603
* BIBSYS: 95001107
* ICCU: BVEV027548
* BNE: XX5476094
 |
La **palaco de Nyékládháza** aŭ pri la iama posedanto palaco de Szepessy [sepeŝi] estas historia monumento, nuntempa ekspoziciejo en urbo Nyékládháza, pli precize en iama vilaĝo Mezőnyék.

Palaco de Nyékládháza

Historio
--------

La nobela familio Szepessy konstruis palacon aŭ nobelan domon en mezo de la vilaĝo inter 1790–1801. Depost la 2-a mondmilito la nobela domo ŝtatiĝis, tamen la lasta ido ricevis permeson loĝi ĝis sia morto interne en parto de la palaco. Supozeble jam dum la 21-a jarcento la domo estis plene renovigita, nun ĝi estas plejparte muzeo-ekspoziciejo.

Palaco de Nyékládháza

Konstruaĵo
----------

La unuetaĝa nobela domo kun mansardoj situas sola en mezo de la urbo en ĝardeno. Origine ĝi estis klasikisma domo kun kelkaj barokaj trajtoj. Post la renovigo feliĉe la stilo ne ŝanĝiĝis. La enirejo troviĝas ne en la strata flanko, sed en la ĝardena flanko. La strata kaj ĝardena fasadoj estas simetriaj. La menciita enirejo troviĝas sub granda teraso, kiu staras per du kolonoj.

Ĝardeno
-------

El la origina ĝardeno restis preskaŭ nenio, nur kelkaj malnovaj arboj prezentas la paseon. La nuntempa funkcio estas ripozparko. Menciindas, ke arkeologoj trovis en la ĝardeno tombojn de hunoj kaj avaroj.

Fontoj
------

* 
* hungare kun foto
* hungare kun foto
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Volontula Fondaĵo** estas fondaĵo de Universala Esperanto-Asocio (UEA), kies celo estas subteni la volontulan servon de UEA.

Historio
--------

La Volontula Fondaĵo estis starigita komence de 1990 por subteni la kunlaboron de junaj volontuloj en la Centra Oficejo de UEA (CO). La starigo de la fondaĵo estis anoncita en la aprila numero de 1990 de la revuo Esperanto. Tiam, estis rutine, ke ĉiujare deko da gejunuloj el diversaj landoj pasigis po kelkaj semajnoj en la CO, por praktiki la lingvon en internacia medio, lerni pri la movado kaj akiri sciojn pri oficeja laboro, cetere kun la espero, ke poste ili ankaŭ povus kunlabori kun landaj asocioj kaj lokaj Esperanto-grupoj. La kreo de la fondaĵo respondis al deziro de la tiame forpasinta direktoro de la CO, Neil Salvesen, kiu havis planojn starigi kapitalon por ebligi al pli da gejunuloj profiti el tia sperto.

Laŭ la anonco de la malfermo de la Volontula Fondaĵo, ties renton oni uzus sen tuŝi la donacitan kapitalon. Al la lanĉa sumo de la fondajo kontribuis la tiamaj kolegoj de Salvesen en la CO. La anonco de la starigo de la fondaĵo ne informis pri kiom temis. La familio de Salvesen konsentis kun UEA pri la taŭgeco tiumaniere memori lia sindediĉo al UEA kaj lia idealismo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Donacilo al la Volontula Fondaĵo ĉe UEA.org
**Framasona Esperanto** estas ĵargono uzata de Framasonoj, kiuj uzas Esperanton en sia medio. Ekde fruaj tempoj estis Esperantaj Masonismaj asocioj. Ĉe la UK en Boulogne-sur-Mer en 1905, la unua framasona asocio fondiĝis, nomita "Espero Framasona." 

La unua framasona ceremonio en Esperanto okazis en Berno en 1913, organizita kaj tradukita de Friedrich Uhlmann. Dum tiuj ceremonioj framasonoj uzas Esperanton kun specialaj "pasvortoj" kaj "ritvortoj" de sia afero (plejparte el la hebrea kaj greka). El unu de tiuj grupoj disvolviĝis la Universala Framasona Ligo, kiu estis aktiva ĝis la nuna tempo, kvankam ĝi ne plu estas strikte ligita al la praktiko kaj disvastigo de la internacia lingvo. Eblas reviviĝo de "framasona Esperanto" dank'al decido, prenita de itala loĝio "Heliopolis" (kies majstro estas framasona verkisto Michele Moramarco), uzi Esperanton, inter aliaj lingvoj, kiel ritan ilon kaj inkludi Zamenhofajn hilelismajn reflektojn en ĝia studprojekto.

Vidu ankaŭ
----------

* Framasonisma loĝio Lázaro Luiz Zamenhof

Fontoj
------

* *Eventoj*, N-ro 074, 02-03-1995, "Boulogne-sur-Mer: Framasona asocio", de D-rino Zsuzsanna Berenyi.

Moramarco Michele: Massoneria e fratellanza linguistica: contributo massonico alla lingua esperanto, in M. Moramarco (a cura di): Nuova Enciclopedia Massonica, 3 voll. Roma, C.E.S.A.S. pp. 354-355

  

LE TAVOLE DEL 2001, Atti n. 2 - pagg. 245
La Massoneria per la comprensione universale: Zamenhof e l'esperanto - Fr\F. Berrettini (I Figli di Horus 742 Or\Perugia)
**Friedrich J. Haberlandt** (1826–1878) estis profesoro de agrikulturo ĉe la *Hochschule fuer Bodenkultur* (Reĝa Altlernejo de Agrikulturo) en Vieno, Aŭstrio-Hungario. Li estas plej bone konata pro sia libro *Die Sojabohne* (La sojfabo, 1878), kiu enkondukis la kultivadon de sojfabo en Okcidenta kaj Centra Eŭropo.

En 1873, Professoro Friedrich J. Haberlandt la unua interesiĝis en sojfaboj kiam li akiris semojn de 19 sojfabaj variantoj ĉe la Viena Monda Ekspozicio (*Wiener Weltausstellung*). Li kultivis tiujn semojn en Vieno, kaj tuj ekdistribuis ilin tra Centra kaj Okcidenta Eŭropo. Plej farmistoj kiuj ricevis semojn el li kultivis ilin, kio poste reportis rezultojn reen al li. Eke en Feb. 1876, li publikigis tiujn rezultojn la unua en variaj gazetartikoloj, kaj finfine en granda verko, Die Sojabohne (La sojfabo) en 1878.

* Kategorio Friedrich J. Haberlandt en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 508277
* GND: 117652547
* LCCN: no2009016588
* VIAF: 37699318
* ISNI: 0000 0000 8342 9865
 |
**Friedrich Ernst DORN** (naskiĝis la 27-an de julio 1848 en Guttstadt; mortis la 13-an de junio 1916 en Halle (Saale)) estis germana fizikisto.

De 1865 ĝis 1869 li studis matematikon kaj natursciencojn en la universitato de Kenigsbergo; en 1871 li doktoriĝis pri matematiko. Ĝis 1873 li laboris kiel instruisto en Kenigsbergo kaj Berlino, poste li habilitiĝis en Greifswald kaj iĝis profesoro de fiziko en Breslau. En la jaro 1881 li transprenis profesoran postenon en Darmstadt, en 1886 li eklaboris en Halle (Saale).

La plej granda merito de Friedrich Ernst Dorn estis la malkovro de la radono en la jaro 1900. Ekzamenante la disfalon de radiumo li rimarkis tiun ĉi gason kaj donis al ĝi la nomon *Radium Emanation* (= el radiumo emananta).

* Kategorio Friedrich Ernst Dorn en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 37634
* GND: 117651478
* LCCN: n87895882
* VIAF: 97779033
* ISNI: 0000 0001 1000 3561
* SUDOC: 137696442
* NKC: xx0158049
 |
**Crveni Barjak,** serbe **Црвени Барјак,** estas loĝata loko en Serbio, en distrikto Beogrado (sed geografie en Srem (regiono)), en municipo de Zemun, kie estas en la praktiko parto de Batajnica. La serba nomo **crvenibarjak** signifas: "ruĝa standardo".

Loko de la municipo en Serbio

Bazaj informoj
--------------

* Loĝantaro: 11 129 en 2002
* Telefonprefikso: 011
* Aŭtokodo: BG
* Supermara alteco: 114 m
* Koordinatoj: 44°54′00″N 20°17'00″E

Geografio
---------

Crveni Barjak estas kvazaŭ ekstera parto de Batajnica.

Historio
--------

Ĝis la 16-a jarcento la loko apartenis al Hungara reĝlando, poste al Osmana Imperio. Inter 1739-1873 ĝi apartenis al Limgarda zono de Habsburgoj. Ĝis Traktato de Trianon aŭstria-hungara kontrolo okazis, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, fine al Serbio ĝi apartenis. Pro disfalo de Jugoslavio multe da serbaj rifuĝintoj trovis tie hejmon. 

Mapo pri municipo Zemun

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

Fontoj
------

* Angla Vikipedio
**Imre TÓTH** [tOt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tóth Imre** estis hungara kuracisto, akademia instruisto.

Imre Tóth  naskiĝis la 27-an de februaro 1844 en Hungara reĝlando en Ságvár, li mortis la 27-an de januaro 1928 en Ĉeĥoslovakio en Banská Štiavnica.

Biografio
---------

Imre Tóth frekventis mezlernejojn en Veszprém (urbo) kaj Székesfehérvár, poste li akiris diplomon en Reĝa Universitato de Pest. Post la medicina diplomo li laboris en Malsanulejo Rókus, poste en hospitalo de Selmecbánya. Ekde 1880 li ankaŭ instruis higienon en la urba katolika gimnazio, luterana liceo kaj minista lernejo, post 5 jaroj jam ankaŭ en Akademio de Selmec. Ekde 1881 li okupiĝis pri malsanoj de ministoj (ekzemple tuberkulozo, tifo kaj *cachexiaanaemia montana*. Li ekzamenis la vivkondiĉojn, minejojn, loĝdomojn, en la sekva jaro li jam sciis la necesajn terapiojn. En 1903 li trovis solvon kontraŭ plumbovenenado. Li strebis kontraŭ la alkoholismo, kiel la unua en Eŭropo nomumis la alkoholismon malsano. Dum la 1-a mondmilito en la urba hospitalo li kuracadis la vunditojn. Li faris kampanjon por plantadi fruktoarbojn en Selmecbánya. Li kuracadis ĉiujn 3 naciojn en la urbo: hungarojn, germanojn, slovakojn, tial dum la entombigo aperis pli ol 10 mil homoj.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Az okszerû méhészet* (1872)
* *A bányászaszály és annak oktana* (1883)
* *Über die Ausrottung der Anchylostoniasis in den Bergwerken von Selmecbánya, Therapie der gegen Wart* (1904)
* *Alkoholizmus a társadalomban* (1899)
* *Küzdelem az ólommérgezés ellen* (1906)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 177-a paĝo)
* hungarlingva teksto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 568864
* VIAF: 84808934
* NKC: nlk20000089918
 |
**Imre Timkó,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Timkó Imre** estis hungara pastro, grekokatolika episkopo, profesoro, kanoniko.

Imre Timkó  naskiĝis la 13-an de aŭgusto 1920 en Budapeŝto. Li mortis la 30-an de marto 1988 en Nyíregyháza.

Biografio
---------

Imre Timkó frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li aliĝis al la benediktanoj en 1938. Li lernis teologion en Romo kaj Budapeŝto. Li pastriĝis en 1945, poste li estis universitata pastro en Budapeŝto. En 1948 li doktoriĝis, poste li estis lektoro, inter 1952 kaj 1957 privata profesoro, inter 1959–1975 katedrestro en la jam apartigita Teologia Akademio. En 1966 li estis nomumita kanoniko, en 1975 episkopo. Lia episkopa slogano estis *Katholiké – Oikumené*. 

Ekde 1955 ĝismorte li estis denuncisto laŭ pseŭdonimo *Kiss János*. Li estis entombigita en kripto de Baziliko de Máriapócs.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Mária mennybevitele a keleti kereszténységben* (1952)
* *Unierte Ostchristen in Ungarn* (1969)
* *A honfoglaló magyarok és a bizánci kereszténység (IX-X. század)* (1970)
* *Keleti kereszténység, keleti egyházak* (1971) - libro
* *A Hajdúdorogi Bizánci Katolikus Egyházmegye jubileumi emlékkönyve (1912-1987)* (1987)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
**Hoyorredondo** [oĝoreDONdo] estas municipo en la sudokcidento de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al Komarko de El Barco de Ávila-Piedrahíta kaj al la jurisdikcia teritorio de Piedrahíta, en la sudokcidento de la provinco. La loknomo *Hoyorredondo* estas komprenebla etimologie kiel *Rondokavo*, alude al topografia konsisto.

Hoyorredondo en la provinco Avilo.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de loĝlokoj Hoyorredondo, El Castillo, La Alameda, Las Casillas, Las Casas kaj La Carrera; ĝi okupas totalan areon de 17,22 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 60 loĝantojn. Ĝi perdis 80 loĝantojn nur el 1991 pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 72 km de Avilo, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio. Estas preĝejo de la 16-a jarcento.

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (bovoj) kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 762798
 |
**Interdentaloj** (aŭ **interdentaj konsonantoj**, aŭ pleonasme **interdentalaj konsonantoj**) estas konsonantoj farataj per metado de la klingo (la surfaco malantaŭ la pinto) de la lango kontraŭ la supraj incizivoj (antaŭaj dentoj). Ĉi tio diferencas disde dentala konsonanto per tio ke la pinton de la lango oni metas "inter" la suprajn kaj malsuprajn antaŭajn dentojn, kaj do ĝi povas artikulaciiĝi per kaj la supraj kaj la malsupraj incizivoj, dumke dentala konsonanto artikulaciiĝas per la lango kontraŭ la "dorso" aŭ "malantaŭo" de la supraj incizivoj.

Transskribado
-------------

Interdentalaj konsonantoj transskribeblas per kaj subskripta kaj superskripta pontoj, kiel [n̪͆], se bezonatas precizo, sed oni pli ordinare transskribas ilin kiel antaŭenigitajn alveolarojn, ekample [n̟].

Okaziĝo
-------

Interdentalaj konsonantoj tre malordinaras inter la lingvoj. Interdentalaj realigaĵoj de alie dentalaj or alveolaraj konsonantoj povas okazi kiel idiosinkrazioj aŭ kiel kunartikulaciaj efektoj de najbara interdenta sono. La plej ofte okazantaj interdentalaj konsonantoj estas la ne-sibilantaj frikativoj (sibilantoj povas esti dentalaj, sed ne aperas kiel interdentaloj). Verŝajne, interdentaloj neniam kontrastas kun dentaloj ene de iu ajn lingvo. 

Voĉaj kaj senvoĉaj interdentalaj frikativoj [ð̟, θ̟] aperas en la usona angla kiel la komencaj sonoj de vortoj kiaj 'then' kaj 'thin'. En la brita angla, tiuj konsonantoj pli probable estas dentalaj [ð, θ].

Interdentala [l̟] okazas en iuj specoj de la itala, kaj povas okazi ankaŭ en iaj specoj de la angla, kvankam la distribuo kaj uzo de interdentala [l̟] en la angla ne estas klaraj.

En la plejo da aŭstraliaj indiĝenaj lingvoj, ekzistas serio de "dentalaj" konsonantoj, skribataj *th*, *nh*, kaj (en iuj lingvoj) *lh*. Ĉi tiuj ĉiam estas laminaloj (tio estas, prononcataj per tuŝado per la surfaco de la lango tuj super la pinto, nomita la "klingo" de la lango), sed ili povas esti formataj per iu el tri diversaj manieroj, depende de la lingvo, de la parolanto, kaj de tio kiel zorge la parolanto prononcas la sonon. Tiuj estas **interdentala** per la *pinto* de la lango videbla inter la dentoj, kiel en *th* en la usona angla; **interdentala** per la pinto de la lango sube malantaŭ la malsupraj dentoj, tiel ke la "klingo" videblas inter la dentoj; kaj dento-alveolara, tio estas, per kaj la pinto kaj la klingo kontaktantaj la malantaŭon de la supraj dentoj kaj la alveolaran kreston, kiel en la francaj *t*, *d*, *n*, *l*.

Vidu ankaŭ
----------

* Loko de artikulacio
* Listo de fonetikaj temoj
Tajĝi-figuro
**Jino** kaj **jango** (ankaŭ **Jino-Jango**) estas malnovega ĉina koncepto el la Daoismo por du samtempe komplementaj kaj kontraŭaj povoj kiuj konstante ŝanĝiĝas. 'Jino' (ĉina por "luno" aŭ la principo de mallumo) reprezentus la inan, la teron, la negativan, pasivan kaj kontraktas. 'Jango' (ĉina por "suno" - aŭ la principo hela) reprezentus la viran, la ĉielon, la energion, la pozitivon, la dinamikan, la varmecon, kiu produktas, movigas kaj ekspansias. Kune jino kaj jango formas la vivenergion Chi, kiu trakuras la korpon pere de meridianoj (energilinioj). Kiam jino kaj jango estas en harmonio oni estas sana.

Historio
--------

La ekzakta origino de Jino kaj Jango estas malklara, ĉar estas koncepto kiu ekzistas jam plurajn milojn da jaroj. La principon oni nomas unuafoje en la libro I Ching, kiu datiĝas de proksimume 700 ĝis 1000 jaroj antaŭ Kristo. Oni supozas ke, por provi kompreni la vivon, finfine oni prenis la movojn de la naturo kiel elirpunkto.

Tajĝifiguro
-----------

La tajĝio (ĉine 太極圖 (tradicie), 太极图 (simpligite), taìjítú (pinjine) reprezentas jinon kaj jangon.

### Unikodo

En Unikodo oni skribas la tajĝifiguron tiel ĉi: U+262F (☯).

Vidu ankaŭ
----------

* Dialektiko
* Flago de Sud-Koreio
* Flago de Mongolio
* Flago de Tibeto

* Jino kaj Jango en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Jino kaj Jango en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 255122
* GND: 4079433-7
* LCCN: sh85149161
* NKC: ph272076
 |
**Opština Šuto Orizari** ( Makedona: *Општина Шуто Оризари*, Albana:*Komuna e Shutkës*) estas unu el la 10 komunumoj, kiuj konsistigas la ĉefurbon Skopje. Tamen, ĝi ankaŭ estas unu el la 80 komunumoj en Norda Makedonio. En 2002 vivis 22 017 loĝantoj.

Opština Šuto Orizari sur la mapo de Makedonio

Loko,proskribo
--------------

La komunumo estas parto de la ĉefurbo kaj situas proksime de ĝia centro. Ĝi situas en la valo inter la riveroj Lepenec kaj Serava en alteco de ĉirkaŭ 300 - 350 m. Areo estas 7.48 km².

La komunumo konsistas el 3 partoj, kiuj estas la loĝeja kvartalo Šuto Orizari, la vilaĝo Supra Orizari kaj la setlejo Malsupro Orizari.

La direktilo estas rekta, de la dorso ĝis la kapo, elstaranta de la dorso de la Rapidvojo A2 / E65, kiu nomiĝas Patrino Teresa.

Najbaraj komunumoj estas:

Opština Chucher-Sandevo en la nordo kaj Opština Butel en la sudo.

Loĝantaro
---------

Laŭ la censo de 2002 loĝis ĉi tie entute 22 017 homoj.

El la totala nombro, 13 342 Ciganoj (60,60 %), 6 675 Albanoj (30,32%), 1 438 Makedonoj (6,53%), kaj la ceteraj.

Referenco
---------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Општина Шуто Оризари en la makedona Vikipedio.* 

Statistikoj:
**Frakcio** estas kvociento de du nombroj aŭ matematikaj esprimoj, kie la dividato (numeratoro) estas skribita super streko, kaj la dividanto (denominatoro) sube de ĝi. Ekzistas **ordinaraj** kaj **decimalaj** frakcioj. **Ordinaraj frakcioj** estas ekz-e 1/2, 3/5, 25/118. **Decimalaj frakcioj** estas tiuj, kies denominatoro estas potenco de 10, t.e. 1 / 10, 2 / 100, 17 / 1000, ktp. Decimalaj frakcioj estas kutime skribataj per komo (aŭ ona komo): 0,1; 0,02; 0,017.

Decimalaj frakcioj povas havi senfinan nombron de ciferoj post la komo, ekz. la kvociento 53/12 egalas al 4,4166666... kaj 1/3 rezultas decimalan frakcion 0,33333.... Tiaj decimalaj frakcioj estas nomataj **nefiniaj decimaloj**. Se la cifero aŭ ciferoj ripetiĝas kun ia periodeco, oni nomas ilin **periodaj nefiniaj decimaloj**. En la decimalo 4,416666... ripetiĝas la nombro 6, kaj tion oni povas signi per {\displaystyle 4{,}41{\overline {6}}}. Vidu ankaŭ en duuma komo.

Racionala nombro estas tiu nombro, kiu povas esti skribita kiel proporcio. Tio signifas ke ĝi povas esti skribita kiel frakcio, en kiu kaj la numeratoro kaj la denominatoro estas entjeroj.

* La nombro 8 estas racionala nombro, ĉar ĝi povas esti skribita kiel la frakcio 8/1.
* Ankaŭ, 3/ 4 estas racionala nombro, ĉar ĝi povas esti skribata kiel frakcio.

Ĉiu entjero estas racionala nombro. Nombro skribita kiel decimala frakcio estas racionala nombro precize kiam ĝi aŭ finiĝas aŭ havas periodon. neracionalaj nombroj kiel π havas senfinan decimalan frakcion sen periodo: 3,14159265...

* Kategorio Frakcio (matematiko) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 40129
* GND: 4008387-1
* LCCN: sh85051148
* BNF: 12063899h
* NDL: 00561041
* NKC: ph135439
* BNE: XX532372
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Birmensdorf ZH (stacidomo). |



**Birmensdorf ZH** estas komunumo en la distrikto Dietikon, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 5540 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007. ***(Ne miksu Birmendorf en Kantono Zuriko kun Birmenstorf en Kantono Argovio!)***

Geografio
---------

Birmensdorf situas en la Reppisch-Valo en larĝa valkaldrono. Pluraj riveretoj inter kiuj *Lunnerenbach* kaj *Wüeribach* trafluas la valon kaj alfluas la rivereton Reppisch, kiu siavice en Dietikon alfluas la riveron Limato. Okcidente de Birmensdorf troviĝas la monto Uetliberg.

Trafiko
-------

Tra Birmensdorf pasas la trajnlinio Svisaj Federaciaj Fervojoj de Zuriko tra Affoltern ĉe Albis al Zugo. Per ĝi kaj diversaj poŝtaŭtobuslinioj Birmensdorf estas bone konektita al la reto de la Zurika Trafik-Unio.

Ek de somero 2009 Birmensdorf disponas pri propra alveturejo al la svisa aŭtovojo A3, kaj tra la nova Uetliberg-Tunelo la centro de la urbo Zuriko atingeblas en malpli ol 10 minutoj.

Historio
--------

En *Fildern* oni malkovris spurojn de setlejoj el la ŝtonepoko kaj en *Landikon* kaj *Risten* estis trovitaj romiaj restaĵoj. Unua dokumenta mencio de Birmensdorf datiĝas de la jaro 876 kiel *Piripoumesdorf* kiam iu sinjoro *Adalpern* donacis parton de siaj havaĵoj al la Virina Monaĥejo de Zuriko. Grandaj partoj de Birmensdorf apartenis ĝis ties malfondo en la jaro 1808 al la Monaĥejo Sankta Blazio. En la jaro 1803 Biremensdorf estis atribuita al la distrikto Horgen ek de 1815 al la distrikto Zuriko kaj ek de la 1-a de julio al la nove fondita distrikto Dietikon. Kiel aŭtonoma politika komunumo Birmensdorf ekzistas ek de la jaro 1834.

Esperanto-Movado
----------------

En Birmensdorf loĝis en la jaro 1991 la nuna kunprezidanto de Svisa Esperanto-Societo Dietrich Michael Weidmann kun sia edzino Nelida Weidmann-González Fonseca.

Vidu ankaŭ
----------

* Birmensdorf ZH (stacidomo)

* Kategorio Birmensdorf en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Birmensdorf
* Birmensdorf en la Historia Leksikono de Svislando

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Dietikon |
| --- |
| Aesch • Birmensdorf • **Dietikon** • Geroldswil • Oberengstringen • Oetwil ĉe Limato • Schlieren • Uitikon • Unterengstringen • Urdorf • Weiningen |  |

 |