recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Justin Trudeau, ekde 2015 la ĉefministro de Kanado
La **Registaro de Kanado** (en franca *Le gouvernement du Canada*, pli oficiale *Le gouvernement de Sa Majesté*, en angla *Government of Canada*, pli oficiale *Her Majesty's Government*), estas la titolo de la plenuma povo, je federacia nivelo, por la tuto de la kanada teritorio. Kanado estas konstitucia monarkio, kaj pro tio la Reĝino de Kanado, reprezentata de la Ĝenerala Guberniestro, estas la ŝtatestro. La registarestro estas la Ĉefministro. La registaro de Kanado fakte estas komponita de la Privata Konsilio de la Reĝino por Kanado, de la ministraro kaj de la federacia publika funkciularo. La Privata Konsilio estas organo ĉefe simbola, kaj tiel la plenuma povo estas plenumita de la ministraro, kaj estrate de la Ĉefministro.

La plenuma povo de Kanado estas regata grandparte per la Konstitucia Leĝo de 1867. Tiu Leĝo atribuas al la monarko aŭ al ties reprezentanto, kun la helpo de la Privata Konsilio, la plenuman povon. Ĉiuokaze, la principo de la ministrara respondeco kadre de la Westminster-sistemo faras, ke la Ĉefministro estas la vera ministrarestro kaj reganto de la lando. Krome, la ministroj de la Krono kaj la ministroj de Ŝtato estas ĝenerale ĉiuj membroj de la Parlamento de Kanado. Pro la federalismo, la Registaro de Kanado plenumas sian plenuman povon sur en siaj kompetencaj sferoj. La plenuma povo de provincaj kompetencoj estas plenumitaj de la provincij registaroj.

La nuna Ĉefministro estas Justin Trudeau, estro de la Liberala Partio de Kanado. Li estis nomumita por tiu posteno fare de la Ĝenerala Guberniestro de Kanado David Johnston, nome de la reĝino Elizabeto la 2-a, la 4an de novembro 2015, post la federacia balotado de 19a de oktobro 2015.

Bibliografio
------------

* André Bernard, *Les Institutions politiques au Québec et au Canada*, Montréal, Éditions du Boréal, 1995, 122 p.

* Kategorio Registaro de Kanado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Registaro de Kanado en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)
**Huberto** estas germandevena virnomo.

La unua parto de la nomo, origine : *hug-* (vidu ankaŭ: Hugo), signifas proksimume: pensanta spirito, menso, memoro. Komparu en la nederlanda: *geheugen* = memoro; *heuglijk*= gaja (kion oni ŝatas memori).

La dua parto de la nomo, origine: *-berht*, *-brecht*, (vidu ankaŭ: Alberto, Roberto) signifas proksimume: brila (en rekta kaj figura senco). Komparu en la angla: *bright* = brila.

La tuta nomo signifas do: brila per sia menso. La nomo estis latinigita al *Hubertus*.

Sankta Huberto
--------------

**Huberto de Lieĝo** naskiĝis ĉirkaŭ 655 en Tuluzo kaj mortis la 30-an de majo 727 en Tervueren apud Lieĝo, Belgio. Li estis episkopo de Maastricht kaj Lieĝo.

Laŭ kredo Sankta Huberto protektas kontraŭ hundomordoj kaj ĉasakcidentoj. Je la tago de Sankta Huberto (30-a de majo) benitaj salo kaj pano protektas - laŭ legendo - ankaŭ dombestojn, ankaŭ kontraŭ rabio, kiun oni nomis iam france Huberto-malsano.

Vidu ankaŭ
----------

* Kapelo de sankta Huberto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Huberto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biografio de Sankta Huberto germane


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 121738
* GND: 118554131
* LCCN: n93045286
* VIAF: 70602369
* ISNI: 0000 0001 2028 1290
* BPN: 07620125 33257629, 07620125
* ULAN: 500338567 500354889, 500338567
* NLA: 35097102
* BIBSYS: 90804034
* NKC: xx0279696
 |
Malaĥi (hebree מַלְאָכִי, vivis en la 5-a jarcento antaŭ nia erao) estis profeto de la Malnova Testamento.

Libro de Malaĥi
---------------

La libro de Malaĥi estas la lasta de la bibliaj minoraj profetoj, kaj laŭ la juda kaj kristana tradicioj li nomatas la *sigililo de la profetoj*.

Preskaŭ tute ne ekzistas biografiaj datumoj pri la profeto Malaĥi. Ŝajnas ke li estis membro de tribo Abulon naskiĝinta en urbo *Sofa*. Li estus vivinta post la rekonstruo de la Templo de Jerusalemo (520 a.K.), do post la reveno el la babilona ekzilo. Tiam estis de malmulte forpasintaj la profetoj Ĥagaj kaj Zeĥarja.

Malaĥi estas konsiderata kiel sanktulo en la Katolika Eklezio, kiu lin liturgie honoras la 18-an de decembro, kaj ĉe ĉiuj kristanaj eklezioj konsiderantaj la komunecon kun la sanktuloj.

Duboj pri la ekzisto de profeto Malaĥi
--------------------------------------

Iuj fakuloj pri Biblio opinias ke neniu profeto kun tiu nomo aperis en la juda religio. Tiukaze la libro atribuata al Malaĥi estus anonima. Tiuj duboj fontus el la fakto ke Malaĥi signifas *mia heroldo* kaj ne persona nomo, do ne tiama individua persono. Krome la libro entenas nenian biografian informon aŭ aludon pri la profeto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Malaĥi (profeto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* el *Catholic Enciclopedia* (angle)
* Cathopedia (itale)
jubilantaj revoluciuloj post strataj bataloj en Berlino la 18an de marto 1848, fone la urba kastelo
La demokratia **Revolucio de 1848 en Germanio**, kiun oni ankaŭ nomis **Marta Revolucio**, estis popolaj bataloj en la germanlingvaj ŝtatoj de centra Eŭropo, interalie Aŭstrio kaj Prusio, inter marto 1848 kaj la fino de somero 1849, kiuj celis fini la feŭdisman regadon en tiuj landoj, starigi demokration kaj rajton je libera esprimo de opinioj.

Tiuj bataloj estis parto de la burĝaj, demokratiaj kaj naciaj protestoj dum vastaj partoj de centra Europo dum tiuj jaroj. Jam dum januaro 1849 italaj revoluciuloj komencis batalojn kontraŭ la regantoj aŭstriaj en la nordo de Italio kaj hispanaj en la sudo de la lando. Post komenco de la *Februara Revolucio* de Francio, evidente dum februaro 1848, ankaŭ homoj en la germanaj ŝtatoj kaptiĝis de la revoluciaj ideoj.

En la germanaj princejoj la revolucio komenciĝis en la grandduklando Badeno kun ties administra centro Rastatt kaj ene de malmultaj semajnoj vastiĝis al ĉiuj ŝtatoj de la Germana Federacio. Ĉie inter Berlino kaj Vieno ĝi devigis instalon de liberalaj registaroj kaj la organizon de elektoj por demokratia Nacia Asembleo (*Nationalversammlung*), kiu ekkunvenis en la Paŭla Preĝejo en Frankfurto ĉe Majno kaj havis la unuan taskon ellabori nacian konstitucion.

Ĝis fino de julio 1849 tiu unua provo organizi demokratie strukturitan, unuecan germanan ŝtaton estis perforte disbatita de precipe la prusa kaj aŭstra (feŭdismaj) armeoj. Sennombraj politike engaĝitaj homoj enkarceriĝis, sed multaj sukcesis fuĝi kaj elmigris al Usono, kie ili vidis pli da ŝanco kunlabori en demokratia kaj libereca ŝtato. La politika evoluo de Usono dum la jaroj post 1849 signife profitis de la engaĝiĝo kaj entuziasmo de tiuj elmigrintoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Revolucio de 1848 en Aŭstria Imperio
* Hungara revolucio de 1848

* Kategorio Revolucio de 1848 en Germanio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Rudolf Burda kun siaj lernantoj
**Rudolf Burda** (naskiĝis la 9-an de aprilo 1902 en Plzeň - mortis la 11-an de februaro 1968 en Plzeň) estis ĉeĥa esperantisto.

Li laboris en Pilzeno, fariĝis komitatano de EAĈSR kaj kiam la organizo estis en 1952 likvidita fare de komunistoj dum la tiama malvarma milito (la rusa devis esti internacia lingvo de laboristaro), li - por iel kompensi la mankon de organizaĵo kaj de informa agado en Ĉeĥoslovakio - energie eklaboris en Pilzeno por utiligi Esperanton. Lia multobligita inform-organo La Pacdefendanto (59 n-roj, 1952-1956), antaŭulo de la internacia gazeto Paco de MEM, faris netakseblan servon ne nur en la eldonlando. Sendata en la mondon ĝi baldaŭ helpis revivigi per siaj alvokoj, informoj kaj sugestoj la movadojn en USSR kaj en aliaj socialismaj landoj.

R. Burda, oferinte multe da laboro kaj propra mono, organizis helpon de ĉeĥoslovakaj esperantistoj al familioj de arestitaj japanaj pacbatalantoj (1950-1951).

Li estis la unua prezidanto de Mondpaca Esperantista Movado.

Koncentrejano ĝenata de StB.
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri fiŝo. Por kvarlatero rigardu la paĝon Rombo.* |

| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Rombofiŝo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Aktinopterigoj *Actinopterygii* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Pleŭronektoformaj *Pleuronectiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Skoftalmedoj *Scophthalmidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Scophthalmus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***S. rhombus*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Scophthalmus rhombus****L, 1758 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Rombofiŝo  |

 |
| v • d • r |

**Rombofiŝo** aŭ **rombo** (*Scophthalmus rhombus*) estas delikatgusta plata romboforma marfiŝo samorda kiel pleŭronekto.

Ĝi troviĝas en la nordorienta kaj orienta parto de la Atlantiko kaj la Mediteraneo kaj la sudokcidenta parto de la Pacifiko. Ĝi vivas sur silto, sablo kaj rulŝtonaĵo ĉe profundoj de ĉirkaŭ 5 ĝis 70 metroj.

Priskribo
---------

Rombofiŝo havas maldikajn korpojn, brune kovrita de pli helaj kaj pli malhelaj koloraj punktoj; la malsupra flanko de la fiŝo estas kutime kremkolora aŭ rozkolore blanka. Ĝi havas asimetrian korpon, iliaj okuloj situas sur la maldekstra korpoflanko. 

Kiel aliaj plataj fiŝoj la rombofiŝo havas la kapablon kongrui kun sia koloro al la ĉirkaŭaĵo. Rombofiŝo pezas ĝis 8 kg kaj povas atingi longon de 75 cm, sed averaĝe malpli ol duonon de tio. Ili foje estas konfuzitaj kun la turboto (*Scophthalmus maximus*), sed tiu estas pli romboforma. La du specioj estas parencaj kaj povas produkti hibridojn. Ĉe la okcidenta marbordo de Kanado (ekster la teritorio de *Scophthalmus rhombus*) lokaj fiŝkaptistoj nomas la fiŝon *Eopsetta jordani*, rombofiŝo.

Vivmaniero
----------

La rombofiŝoj predas ĉefe malgrandajn fiŝojn, krabojn kaj moluskojn vivantaj sur la fundo.

De printempo ĝis somero la ino eligas siajn ovojn en la liberan akvon. Ĉi tiuj drivas tra stokitaj naftaj gutoj pelage en la mara akvo. Post ĉirkaŭ du semajnoj, la simetrie konstruitaj kvar milimetraj longaj fiŝidoj elkoviĝas kaj manĝas la malgrandajn krustacojn. De longo de du ĝis 3,5 centimetroj ekzistas metamorfozo, en kiu ili ricevas sian platfiŝan formon.

La masklaj fiŝoj atingas seksan maturiĝon de longo de ĉirkaŭ 25 centimetroj, la inoj de ĉirkaŭ 30 ĝis 40 centimetroj.

Vidu ankaŭ
----------

* *Turboto*
* *Soleo*
* *Plateso*
* *Fleso*
**Amelazo** estas enzimo havanta fiziologian, komercan, kaj historian signifon. Ĝi ankaŭ nomiĝas diastazo, kiu estas miksaĵo de amelazoj de malto.

Amelazo troviĝas kaj en plantoj kaj en bestoj. En 1835, ĝin purigis de malto Anselme PAYEN kaj Jean Persoz. Ties laboro kondukis ilin suspekti ke simila substanco (kiujn ni nun konas kiel enzimojn) eble rolas en biokemiaj procezoj. Amelazo hidrolizas amelon, glikogenon, kaj dekstrinon por formi respektive glukozon, maltozon, kaj la lim-dekstrinojn. Saliva amelazo konatas kiel ptialazo; kvankam homoj havas tiun ĉi enzimon en sia salivo, kelkaj mamuloj, kiel ĉevaloj, hundoj kaj katoj, ne havas ĝin. Ptialazo komencas la digeston de polisaĥarido en la buŝo; la proceso finiĝas en la malgranda intesto pere de la pankreata amelazo, ofte nomata amelopsino(?). La amelazo de malto digestas hordean amelon al disaĥaridoj kiuj estas atakataj de gisto dum fermentigado.

Amelazo havas du tipojn laŭ la malkombina metodo:
alfa-amelazo, beta-amelazo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Amelazo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* ]
* 
* Arkivigite je 2009-07-05 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 148
* LCCN: sh85004721
* BNF: 12140818q
* NDL: 00576096
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Situo de Rjukju-insularo inter suda Japanio kaj Tajvano
Mapo de la plej grandaj Riukjuoj
La **Rjukju-insularo**, **Rjukju-insuloj** aŭ **Riukjuoj**, konataj ankaŭ kiel **Nansei Islands** (南西諸島, *Nansei-shotō*?, laŭvorte Sudokcidentaj Insuloj), estas ĉeno de insuloj en okcidenta Pacifiko, en la orienta limo de la Orientĉina Maro kaj sudokcidente de la insulo de Kiuŝuo en Japanio. De ĉirkaŭ 1829 ĝis meze de 20-a jarcento, ili estis alternative nomataj **Luĉu** aŭ **Ljuĉju**, laŭ la mandarena prononcmaniero. Ili etendas sudokcidenten de la japana insulo de Kjuŝuo ĝis 120 km de la insulo de Tajvano. 

De la 15-a jarcento ĝis la 19-a jarcento tie estis la Rjukju-reĝlando. Nuntempe ili apartenas al Japanio.

Pro ties izoleco ĉiu insulo posedas apartan dialekton aŭ lingvon ene de la rjukjua lingvaro.

Same estas tre riĉa biologia diverseco kun multaj endemioj.

Administrado
------------

Historio
--------

Loĝantaro
---------

Ekologio
--------

Biogeografie la insularo troviĝas en la orientalisa ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). Ĝi ampleksas tutmondaj 200-regionon, nomatan "subtropikaj ĉiamverdaj arbaroj de la Rjukju-Insularo", kiu apartenas al la biomo de la tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj. Fitogeografie, Rjukju-Insularo estas aparta flaŭra provinco el la Orientazia Regiono de la Holarktisa Regno.

Insuloj
-------

* Amami-Oŝima
* Amamioj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Subtropikaj ĉiamverdaj arbaroj de la Rjukju-insularo (WWF) angle
La etendo de Romia povo en Italio.
La **Roma etendo en Italio** kovras serion de konfliktoj en kiuj la urbo-ŝtato Romo kreskiĝis el stato esti la dominanta ŝtato en Latio ĝis iĝi la reganto de la tuta Italio. La unua ĉefa Romia konkero en historia epoko venis ĉe la fina malvenko de ties najbara Vejoj en 396 a.K. En la dua duono de la 4a jarcento a.K. Romo luktis ripete kontraŭ la Samnitoj, povega triba koalicio. Fine de tiuj militoj Romo iĝis la plej pova ŝtato en Italio. La lasta minaco al la Roma hegemonio venis kiam Taranto enlistiĝis helpe de Pirho de Epiro dum la Pirha Milito (282–273 a.K.). Ĉirkaŭ 218 a.K. Roma konkero de Italio estis kompletigita. Konkeritaj teritorioj estis aligitaj en la kreskanta Romia ŝtato diversmaniere: terkonfisko, establado de kolonioj, garantiado de kompleta aŭ parta Romana civitaneco kaj militaj aliancoj kun teorie sendependaj ŝtatoj. La sukcesa konkero de Italio havigis al Romio aliron al laborforto senrivala en ajna samtempa ŝtato kaj pavis la vojon al la eventuala Romia dominado de la tuta Mediteranea mondo.

Vidu ankaŭ
----------

* Historio de Romo

* Kategorio Romia konkero de Italio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Amelo** (aŭ **amelfaruno** aŭ **fekulo**) estas organika kombinaĵo, polisakarido, priskribebla per la kemia formulo (C6H10O5)n. Ĝi estas grava polimera karbonhidrato de la plantoj, kiu deponas, kolektas la superfluan energion tiuforme. Troviĝas ĉefe, grandkvante en la grajnoj de legumenacoj kaj poacoj kaj la tuberoj de terpomoj.

La ĉeesto de amelo pruveblas per jodo, kiam aperas malhele blua koloriĝo. La amelo havas helikoforman konstruon, en kiu la jodo troviĝas en la interna parto de la helico.

Dum amelo estas unu el la ĉefaj kaloriaj resursoj por homoj kaj bestoj, ĝi estas ankaŭ uzata por rigidigi tolaĵojn aŭ densigi bakaĵojn kaj saŭcojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Amelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Maizamelo
* Maiza siropo

Bibliografio
------------

* Kawamura, Sin'itirô, 1963, Studoj pri ameloj de legumenoj, Kawamura, Mikityô, Faculty of Agriculture, Kagawa University, 49 p.

ReVo  amelo en ReVo 


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Kemio |

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
* 
* 
* Arkivigite je 2006-04-19 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 17171
* GND: 4182793-4
* LCCN: sh85127386
* BNF: 12048827f
* NKC: ph335377
 |
Provincoj de la Regno en 1920–1922.
Jugoslava poŝtmarko de 1939 montranta la reĝon Petro la 2-a.
La **Reĝlando Jugoslavio** (en serb-kroata: Краљевина Југославија / Kraljevina Jugoslavija; en slovena: Kraljevina Jugoslavija) estis ŝtato en Sudorienta Eŭropo kaj en Centra Eŭropo, kiu ekzistis de 1918 ĝis 1941, dum la intermilita periodo kaj komenco de la Dua Mondmilito ĝis kiam okazis la Invado de Jugoslavio.

Tiu Reĝlando Jugoslavio estis formita en 1918 pere de la kunigo de la provizora Ŝtato de Slovenoj, Kroatoj kaj Serboj (siavice formita el teritorioj de la iama Aŭstri-Hungaria Imperio) kun la iame sendependa Reĝlando Serbio. La Reĝlando Montenegro estis unuigita kun Serbio kvin tagojn antaŭe, dum la regionoj Kosovo, Vojvodino kaj Vardara Makedonio estis partoj de Serbio antaŭ la unuigo.

Dekomence, la Reĝlando estis oficiale nomata **Reĝlando de Serboj, Kroatoj kaj Slovenoj** (en serb-kroata: Краљевина Срба, Хрвата и Словенаца / Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca; en slovena: Kraljevina Srbov, Hrvatov in Slovencev), sed la termino "Jugoslavio" (laŭvorte "Lando de Sudaj Slavoj") estis populara nomo el sia origino. La oficiala nomo de la ŝtato estis ŝanĝita al "Reĝlando Jugoslavio" fare de la reĝo Aleksandro la 1-a Karađorđević la 3-an de oktobro 1929.

Notoj
-----

1. ↑   Kamusella, Tomasz (2009). The politics of language and nationalism in modern Central Europe. Palgrave Macmillan. pp. 228, 297. ISBN 978-0-230-55070-4.
2. ↑   "Kraljevina Jugoslavija! Novi naziv naše države. No, mi smo itak med seboj vedno dejali Jugoslavija, četudi je bilo na vseh uradnih listih Kraljevina Srbov, Hrvatov in Slovencev. In tudi drugi narodi, kakor Nemci in Francozi, so pisali že prej v svojih listih mnogo o Jugoslaviji. 3. oktobra, ko je kralj Aleksander podpisal "Zakon o nazivu in razdelitvi kraljevine na upravna območja", pa je bil naslov kraljevine Srbov, Hrvatov in Slovencev za vedno izbrisan." (Naš rod ("Our Generation", a monthly Slovenian language periodical), Ljubljana 1929/30, št. 1, str. 22, letnik I.)

* Kategorio Regno Jugoslavio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 627985
* GND: 45879-X
* VIAF: 315522167
* BNF: 16930699q
 |
**Roales de Campos** [roAles deKAMpos] estas municipo en la nordokcidento de la provinco Valadolido, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Tierra de Campos* en la nordo de la provinco. 

Roales de Campos en la provinco Valadolido.
La *Tierra de Campos* de la provinco Valadolido, viole, norde.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 22,7 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 160 loĝantojn. Ĝi perdis 100 loĝantojn el 1996 pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 88 km de Valadolido, provinca ĉefurbo.

Roales de Campos formas parton, kun la municipo de Quintanilla del Molar, de eksklavo de la provinco Valadolido ene de la provinco Zamoro (nome *Enclave de Roales y Quintanilla*). La municipo estas trapasata okcidente per la rivero Cea.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Leono kaj poste al la Regno Kastilio. 

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

De la historia pasinteco restis vizitindaj vidindaĵoj el kiuj menciindas la preĝejo de Sankta Mikaelo, de baroka stilo de la 18-a jarcento.

En la demokratia epoko la urbestro estis ĉiam de dekstra partio, fakte el 1983 José Manuel Moreno Fermoso dum preskaŭ 40 jaroj, kio faras lin unu el plej longdaŭraj urbestroj en Hispanio.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Valadolido

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 764070
* VIAF: 316735234
 |
Temas pri la astronomo Rudolph Minkowski. Koncern'al aliaj homoj kun sama nomo, vidu la paĝon Minkowski

---

**Rudolph Leo Bernhard Minkowski** (naskiĝis la 28-an de majo 1895 en Strasburgo, mortis la 4-an de januaro 1976 en Berkeley) estis germana astronomo Li migris en Usono en 1935 kaj tie karieris.

Li estis filo de la fiziologiisto Oskar Minkowski kaj nevo de la
matematikisto kaj fizikisto Hermann Minkowski.

Vivo
----

Li naskiĝis en poldevedna familio. Li lernis pri fiziko en la 
Universitato de Wrocław, sed la unua mondmilito ĉesigis lian lernadon : li servis 
en la germana armeo. Post la milito, li finis sian lernadon kaj ricevis sian doktorecon en 
1921. Li laboris dum unu jaro kun James Franck kaj Max Born pri spektroskopio
kaj kiel profesoro en la Universitato de Hamburgo ĝis 1935. 
Li studis la problemon pri la plilarĝiĝo de la spektraj linioj, la
konduton de la elektronoj en metala vaporo kaj la iron de elektronoj
tra la atomoj.

En 1935 li iras Usonon, intencante resti unu jaron tie por labori en la 
Observatorio de Monto Wilson. Sed la nazioj senigis li de sia posteno 
de universitata profesoro, kaj malpermesis lin instrui. Oni tiam proponis al li daŭre resti 
en Monto Wilson.

En Usono li sin turnis al astronomio kaj radioastronomio. Kun Walter Baade li
studis la supernovaojn. Ilia kasifiko de la supernovaoj en tipoj I kaj II laŭ ties
spektroj estas utila rimedo por mezuri la distancojn de la galaksioj.

Li estris la "*Palomar Observatory Sky Survey*", kampanjo de observado de la astroj de la 
ĉielo de la norda duonglobo ĝis la 22-a magnitudo elde la
observatorio de la Monto Palomar.

Malkovroj
---------

Elde la observatorio de la Monto Palomar, Minkowski kunmalkovris la asteroidon
1620 Geografo la 14-an de septembro 1951 kun Albert George Wilson. 
En 1960, li malkovris la galaksion 3C 295 kies ruĝenŝoviĝo estas 0,48, plej granda 
el tiu de la tiam konataj objektoj. Necesos atendi la malkovron de la unua kvazaro, 15 jaroj
poste, por rompi la rekordon.

Li malkovris ankaŭ la nebulozojn M1-92 (kromnomita "*Piedsigno de Minkowski*")
kaj M2-9 (tiel nomata "*Papilio de Minkowski*").

Honoroj
-------

Li ricevis la Bruce medalon en 1961.

Oni donis lian nomon al:

* la luna alfrapa kratero Minkowski
* la asteroido 11770 Rudominkowski (la asteroido 12493 Minkowski estis nomita en honoro al lia onklo Hermann Minkowski)

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  La ricevintoj de Bruce Medalo Arkivigite je 2010-11-04 per la retarkivo Wayback Machine (angle)

Eksteraj ligiloj
----------------

* angle Biografio: Minkowski, Rudolf (1895 - 1976) (el la paĝaro de la observatorio de Red Hill) Arkivigite je 2019-11-02 per la retarkivo Wayback Machine
* hispane Biografio de Rudolf Leo Bernhard Minkowski (el *ASTRONOMÍA AUTODIDACTA*)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 349146
* GND: 117578681
* VIAF: 37697304
* ISNI: 0000 0000 1385 2430
* SUDOC: 180812602
 |
**Regueras de Arriba** [reGEras deaRIba] estas municipo de la provinco Leono, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Tierra de La Bañeza* (Tero Banjeza), en la suda centro de la provinco, kaj foje atribuita ankaŭ al la komarko *El Páramo* (Altebenaĵo aŭ Stepo), en la sudo de la provinco, pli oriente. *Regueras de Arriba* estas komprenebla etimologie kiel *Supraj Irigacikanaletoj*.

Komarkoj de la provinco Leono; *La Bañeza* sude, centre, violkolora.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Regueras de Abajo kaj Regueras de Arriba, okupas totalan areon de 11,35 km² ĉe la rivero Órbigo, kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 271 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 600 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj, sed somere oni rekuperas iom. Ĝi distas 51 km de Leono, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Leono kaj poste suferis pro la Milito de Hispana Sendependiĝo. Dum jarcentoj estis orminado en apudaj areoj. Ĝis 1857, la historio de Regueras de Arriba estis ligita al tiu de Cebrones del Río, municipo al kiu apertenis Regueras.

Tradiciaj enspezofontoj estas agrikulturo (cerealoj, beto kaj maizo nun; iam lino, pri kio aperas linplanto inter du poploj en la supra duono de la blazono) kaj brutobredado. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Leono

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 758465
 |
**Rudolph Ernst WITZGALL** (naskiĝinta la 9-an de majo 1853 en Gera, mortinta la 12-an de aŭgusto 1913 en Lepsiko) estis germana teksisto, pedagogo kaj gimnastiktrejnisto. Krome li grave funkciulis ĉe Germana Asocio de Gimnastikantoj.

Reliefo por Wilhelm Andreas Witzgall

Monumentoj kaj meritoj
----------------------

Sur la Suda tombejo lepsika troviĝas monumento por dum la Unua mondmilito falintaj anoj de Germana Asocio de Gimnastikantoj kiun faris en la 1927-a jaro la skulptisto Wilhelm Andreas. Sur la ĉe la Witzgall-reliefo aranĝitaj tabuloj legeblas ankaŭ la nomo de la prigimnastikade ege meritinta Ferdinand Goetz. Samtempe temas pri la tombo de Witzgall mem. Tiu ĉi viro estis festa gardisto okaze de la 12-a germana gimnastikadfesto *(Deutsches Turnfest)*. kiu celebritis inter la 12-a kaj 16-a de julio 1913 Lepsiko. Tiuokaze li ankaŭ surpaperigis kun aliaj novan statutaron *(Turnordnung)*. Tiam bildkarte diskonigitis la foto de Witzgall. Ne tute unu monaton pli poste li mortis.

Witzgall estis dum kvarona jarcento estro de la enkluba distrikto *Leipziger Schlachtfeldgau*. Por liaj meritoj premiitis lin reĝo Frederiko Aŭgusto la 3-a (Saksio) per la kavalira kruco de la Adalberta ordeno. Ekde 1878 li estis pedagogo pri sporto ĉe lernejo ĉe Schletter-strato (Bürgerschule 5).

Erich Loest menciis Witzgall en sia romano *Völkerschlachtdenkmal* en ties grava funkcio kaj ankaŭ la nomo de strato lepsika por li. Bedaŭrinde li malkorekte lokigis la straton en la urbokvartalon Stötteritz.

En la lepsika kvartalo Thonberg respektive Reudnitz ekzistas ekde 1947 strato portanta lian nomon *Witzgallstraße*.

Verkoj
------

* *Turnübungen aus Gauvorturnerstunden und Übungsstunden der Turnwarte des Leipziger Schlachtfeldturngaues*, Verlag von Eduard Struch, 1897.
* *Turn-Ordnung für das 12. Deutsche Turnfest Leipzig Juli 1913*: I. Auftr. des Turm-Ausschusses, 1913.

Referencoj
----------

1. ↑  Nekrologo. Ĉe: *Erzgebirgischer Volksfreund*, 14.8.1913
2. ↑  *Festzeitung für das Deutsche Turnfest*. - 1889; 1894; 1898; 1903; 1908; 1913. skanite
3. ↑
4. ↑
5. ↑  anoncoj ĉe *Riesaer Tageblatt und Anzeiger*
6. ↑  Erich Loest: *Völkerschlachtdenkmal*, Hoffmann & Campe, Hamburg 1984, p. 39.
7. ↑  Witzgallstraße ĉe onlinestreet.de
8. ↑  lepsikaj stratonomoj p. 2918.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hejmpaĝo de Turnerbund
* Restaŭrado de la lepsika gimnastikadmonumento


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 770053
* GND: 128179155
* VIAF: 15815175
 |
Andreas Lutz (maldekstre) kaj Pepe Bao (dekstre) en 2014.
**O'Funk'illo** estas muzik-grupo de Sevilo, Hispanio, de funko ("Funky andaluz embrutessío" (andaluza brutaĉa funko) laŭ la membroj mem de la grupo). Ĝia nomo devenas el la mikso de tipa andaluza esprimo "ojú killo" [oĤU KIjo] kun funko, ĉefa stilo de la bando. Krom funko, O'Funk'Illo montras grandan varion de stiloj en siaj komponoj, el metal-roko al flamenko kaj regeo.

Kariero
-------

La grupo plifirmigis sian sukceson en festivaloj kiel Viña Rock kaj Espárrago Rock inter multaj aliaj soloaj koncertoj. La kantisto ĉiam uzis andaluzan parolmanieron en la kantoj. Finfine, en februaro 2006, pro malkonsentoj inter la membroj de la bando, la grupo dissolviĝis. Restis kunposedantoj de la rajtoj de la grupo Pepe Bao kaj Andreas Lutz, la nomo O'Funk'illo ne rajtas plu uziĝi kaj la grupo mem dissolviĝis oficiale. Spite tion, la ceteraj komponantoj decidis pluturnei uzante la nomon "P'al Keli: tributo a O'Funk'illo". Tiel ili koncertis ekde 2006 ĝis 2008 kun Athanai kiel kantisto en unu sezono kaj Manuel Angel Mart de Estirpe, sed ili ne publikigis pliajn diskojn.

Komponantoj
-----------

* Andreas Lutz (kantisto) (1997-2006) (2010-aktualo)
* Pepe Bao (baso) (1997-2006) (2010-aktualo)
* Javi Lynch Marssiano (gitaro) (1997-2006) (2010-aktualo)

### Iamaj

* Joaquín Migallón (drumoj) (1997-2006) (2010-2011)
* Rafa Kas (gitaro) (2011-2014)

Diskaro
-------

* O'Funk'illo (2000). Produktorita de Nigel Walker.
* En el Planeta Aseituna (2003). Produktorita de O'Funk'illo.
* No te cabe na' (2005). Produktorita de O'Funk'illo.
* Sesión Golfa (2011). Produktorita de O'Funk'illo kaj Álvaro Gandul.
* 5mentario (2014). Produktorita de O'Funk'illo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de O'funk'illo Arkivigite je 2019-11-05 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 669649
* VIAF: 141247081
* MBA: 19d80eab-8bd7-4b4b-8262-0a2ff3cce9f8
 |
Difino de reguleco. La fermita subaro {\displaystyle F} kaj la punkto {\displaystyle x} estas apartigeblaj per ĉirkaŭaĵoj.
Je topologio, **regula spaco** estas topologia spaco, kies punktoj estas apartigeblaj de fermita subaro, se la punktoj ne apartenas al la fermita subaro, per ĉirkaŭaĵoj.

Difino
------

En topologia spaco {\displaystyle X}, du subaroj {\displaystyle C,D\subseteq X} estas **apartigebla per ĉirkaŭaĵoj** se kaj nur se ekzistas ĉirkaŭaĵo {\displaystyle U\supseteq C} de {\displaystyle C} kaj ĉirkaŭaĵo {\displaystyle V\supseteq D} de {\displaystyle D}, kies kunaĵo estas malplena:

{\displaystyle U\cap V=\varnothing }.
Topologia spaco {\displaystyle X} estas **regula** se kaj nur se, pri ajna fermita aro {\displaystyle F\subseteq X} kaj ajna punkto {\displaystyle x\in X}, se {\displaystyle x\not \in F}, do la du subaroj {\displaystyle F} kaj {\displaystyle \{x\}} estas apartigeblaj per ĉirkaŭaĵoj.

Propraĵoj
---------

Ne ĉiu regula spaco estas Hausdorff-a. 
Hausdorff-a normala spaco estas regula, ĉar la Hausdorff-eco implicas, ke unuelementa subaro estas fermita.

Ekzemploj
---------

Ĉiu metrika spaco estas regula (fakte, normala kaj Hausdorff-a). Ĉiu diskreta spaco estas regula. Ĉiu maldiskreta spaco estas regula.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Eric W. Weisstein, *Regular space* en MathWorld.
**Robert ANTELME** (Sartène, 5-a de Januaro 1917 - Parizo, 26-a de Oktobro 1990) estis verkisto kaj membro de la franca rezistado. Deportita al koncentrejoj de Buchenwald kaj de Dachau, li estas speciale konata kiel aŭtoro de libro pri sia sperto en tiuj koncentrejoj, titolita *La homa specio* (*L'Espèce humaine*).

Biografio
---------

En 1939 li edziĝis al Marguerite Duras, kiu tiam laboris por eldonejo. Ilia unua filo mortis dumnaske en 1942. Samjare Marguerite Duras ekkonis Dionys Mascolo, kiu iĝis ŝia amanto. Dum la Okupacio de Francio, Marguerite Duras kaj Robert Antelme estis membroj de la franca rezistado. Ilia grupo falis en embusko, kaj kvankam Marguerite Duras sukcesis fuĝi helpita de Jacques Morland (kaŝnomo de François Mitterrand), Robert Antelme estis arestita kaj sendita al koncentrejo la 1an de junio 1944. El Buchenwald li estis sendita al Gandersheim, dependaĵo de Buchenwald en iama neuzita preĝejo, proksime de fabriko. Fine de la milito, François Mitterrand trovis Robert Antelme en la koncentrejo de Dachau, malsana, elĉerpita kaj malfortigita pro monatoj de kaptiteco en la plej aĉaj kondiĉoj kaj organizis lian revenon al Parizo. Marguerite Duras rakontis lian revenon en sia libro *La Douleur*.

Robert Antelme publikigis pri la koncentrejoj faman libron, *L'Espèce humaine*, en 1947. Tiu libro tamen ne sukcesis kaj estis preskaŭ forgesita. Ĝi estis dediĉita al Marie Louise, lia fratino mortinta dum la deportado. En la libro li montras kiel estis deportitaj kiuj konservis sian konscion antaŭ la "plej malbonaj homaj kruelaĵoj". La priskribitaj homoj, reduktitaj al stato de "ŝelmanĝantoj", vivas en obseda bezono kaj vivkonscio.

Robert Antelme fondis, en 1945, kun Marguerite Duras, eldonejon, nome "La cité universelle". La paro divorcis en 1946, sed ili plue kunlaboris, ekzemple en 1959 je peto de Raymond Rouleau, adaptis *Les Papiers d'Aspern*, teatraĵo de Michael Redgrave, el romano de Henry James. Li plue laboris diskrete en la literaturaj medioj, kunlaboris kun la revuo *Les Temps modernes* kaj aktivis en la Franca Komunista Partio, kiun li forlasis en 1956, post la subpremado fare de la trupoj de la Pakto de Varsovio de la Hungara revolucio de 1956.

Verkoj
------

* *Vengeance ?*, Les Vivants, *Cahiers publiés par des prisonniers et déportés*, 1946; Farrago, 2005; Herman, 2010.
* *L'Espèce humaine*, Gallimard, 1947, 1957, 1999.

Bibliografio
------------

* Marguerite Duras, *La Douleur*, POL, Paris, 1985.
* Martin Crowley, *Robert Antelme, l'humanité irréductible*, Éditions Léo Scheer, 2004.
* Georges Perec, *Robert Antelme ou la vérité de la littérature*, dans *L.G. Une aventure des années soixante*, Seuil, 1992.
* Maurice Blanchot, *L'Entretien infini*, Gallimard, 1969.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 806619
* GND: 118824910
* LCCN: nr89002320
* VIAF: 88034640
* ISNI: 0000 0001 2142 6367
* SUDOC: 026687976
* BNF: 118889284
* NDL: 00462392
* NKC: mzk2011624805
* BNE: XX1753023
 |
Germana Gema Muzeo
**Idar-Oberstein** estas urbo en la distrikto Birkenfeld en la federacia lando Rejnlando-Palatinato, Germanio. Ĝi situas ĉe la rivero Nahe, apartenas al la mezalta montaro kaj pejzaĝa regiono Hunsrück [prononco *"**Huns**ryk"*] kaj havas ĉirkaŭ 34.000 loĝantojn.

La urbo estas fama pro la gemoj, kiujn oni trovis en la regiono. Nuntempe ĝi estas grava centro de la komerco kaj esplorado pri gemoj; situas en ĝi ankaŭ la *Germana Gema Muzeo* (*Deutsches Edelsteinmuseum*).

La ĉefa vidindaĵo de la urbo estas la *Felsenkirche* (*Roka Preĝejo*), kiun oni konstruis en 1482 sur la fundamentoj de kaverna kastelo.

Dum printempo 2007 en Idar-Oberstein okazis la 8-a Trilanda Renkontiĝo de Germana Esperanto-Junularo.

Ĝemelaj urboj
-------------

Interalie partnerurbo estas pola urbo Sosnowiec

* Pollando Sosnowiec en Pollando

* Kategorio Idar-Oberstein en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 108465
* GND: 4026463-4
* LCCN: n81090250
* VIAF: 129655907
* ISNI: 0000 0004 0499 6271
* NKC: ge755906
 |
Trovante la sencon de la vektora produto per la regulo de la dekstra mano.
Determinado de la senco de la vektoro per la regulo de la dekstra mano.
En matematiko kaj fiziko, la **regulo de la dekstra mano** aŭ de la korkotirilo estas ofta memorhelpa metodo por kompreni la orientigon de aksoj en Tri-dimensia spaco. Tio estas por determini vektorajn direktojn, kaj ili havas kiel bazon la karteziajn ebenojn. Ĝi estas uzata praktike dumaniere: por sencoj kaj linivektoraj movoj, kaj por rotaciaj movoj kaj sencoj.

Tiel, kiam oni turnas korkotirilon aŭ ŝraŭbon "al la dekstra" (en la senco de la horloĝmontriloj) la korkotirilo aŭ ŝraŭbo "antaŭeniras", kaj inverse, kiam oni turnas korkotirilon aŭ ŝraŭbon "al la maldekstra" (male al la senco de la horloĝmontriloj), la korkotirilo aŭ ŝraŭbo "malantaŭeniras".

Bibliografio
------------

* Irwing L. Kosow (1993). Máquinas Eléctricas y Transformadores. ISBN 978-8429130454.
* Watson, George (1998). "PHYS345 Introduction to the Right Hand Rule". udel.edu. University of Delaware.

* Kategorio Regulo de la dekstra mano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 735116
 |
**Karageno**  estas kolektiva esprimo de grupo de longĉenaj karbonhidratoj, kiuj troviĝas en ruĝalgaj ĉeloj. Temas pri anjonaj hidrokoloidoj, kiuj malsamas laŭ ilia kemia strukturo. La diversaj tipoj malsamas en la procentaĵoj de galaktozo kaj 3,6-anhidrogalaktozo respektive nombro de la sulfatgrupoj. De komerca signifo estas κ-, ι- kaj λ-karagenoj.

Farado
------

karagena musko (*Chondrus crispus*), specio de ruĝaj algoj por fari karageno
Por fari karagenon el ruĝaj algoj la algoj estas lavitaj kaj poste kuiritaj en alkala solvaĵo. Tiu proceso povas daŭri ĝis 48 horojn.

Tipoj
-----

strukturo de diversaj karagentipoj
Oni ĉefe bezonas κ-, ι- kaj λ-karagenon.

Uzado
-----

En la nutraĵindustrio karageno estas bezonata kiel ĝeligilo por ŝveltigaj produktoj kaj en viandaj produktoj (ekzemple kolbaso), kaj kiel dikiĝa substanco en marmeladoj, bebonutraĵo, laktaj produktoj, glaciaĵoj kaj desertoj. Karageno ankaŭ estas uzata por forigi malklarecon en la vino.

En la EU karageno estas permesata kiel manĝaj aldonaĵoj kaj dikigaj aldonaĵoj kun la numeroj E 407. Karageno ankaŭ estas uzata en la kosmetika industrio (dentkremo). Laŭ la eŭropa bio-dekreto karageno estas uzata ankaŭ en bio-nutraĵoj.

Referencoj
----------

Literaturo
----------

* Y. Uno, T. Omoto, Y. Goto, I. Asai, M. Nakamura, T. Maitani: *Molecular weight distribution of carrageenans studies by a combined gel permeation/inductively coupled plasma (GPC/ICP) method.* In: *Food Additives and Contaminants.* 18.2001, S. 763–772. London,

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Karageno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Carrageen – Datenbank Zusatzstoffe Arkivigite je 2007-09-17 per la retarkivo Wayback Machine
* London South Bank University: Carrageenan Arkivigite je 2018-04-15 per la retarkivo Wayback Machine angle
* Opinion of the Scientific Committee on Food on Carrageenan Arkivigite je 2017-10-23 per la retarkivo Wayback Machine (PDF; 156 kB; angle)
**Regéc** estas tre malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Gönc.

Fortikaĵo de Regéc
Domo en Regéc

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 27  km²
* Alto super marnivelo: 409 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.3925/21.3444
* Loĝantaro: 100
* Poŝtkodo: 3893
* Telefonprefikso: 46

Situo
-----

La vilaĝo situas en malebenaĵo, laŭ rojo, fine de mallonga sakovojo. Gönc troviĝas 19, Miskolc 64 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1298, pli baldaŭe abatejo fondiĝis, kiu funkciis ĝis 1612. En 1307 ankaŭ fortikaĵo menciiĝis. Tie vivis Francisko Rákóczi la 2-a ĝis la 5-a aĝo. Post 1711 la Habsburgoj malkonstruis la fortikaĵon, dume ankaŭ la vilaĝo senhomiĝis. En 1750 germanoj refondis la komunumon. Vilaĝservoj estas migra poŝto kaj kuratoro.

Vidindaĵoj
----------

* iama fortikaĵo sur monto 624 m-ojn alta, (koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 48.3787/21.4317)
* grekokatolika preĝejo kun sonorilostablo de 1956
* romkatolika preĝejo omaĝe al Reĝino de Rozario de 1904
La rezervujo tiel kiel rekonstruita en la Bizanca Imperio.
La **Rezervujo Siloe** (arabe بركه سلوان‎, hebree בריכת השילוח‎, Breikhat HaShiloah, greke *Σιλωάμ*), referencas al rok-ĉizita rezervujo sur la suda deklivaro de la Urbo de Davido/Ŭadi Hilŭeh, konsiderita de kelkaj arkeologoj kiel la origina loko de Jerusalemo, fakte ekster la muregoj de la Malnova Urbo sudorienten. La rezervujo estis nutrita de akvo el la Fonto Gihon, portita tie tra la Siloam Tunelo.

Dum regado de reĝo Ĥizkija Jerusalemo estis (tiam jam multe pli granda) en la jaro 701 a. K. sieĝita fare de asiria soldataro. Sed Jerusalemo supervivis la sieĝadon (diference de nordizraela Samario, kiu estis en 722 a. K. konkerita), krom alia danke al Silua tunelo, kiu alkondukis akvon el fonto Giĥon troviĝanta ekster la urbo, en rezervujon Siloe interne de la remparoj.

31° 46′ 14″ N 35° 14′ 06″ O﻿ / ﻿31.77056 °N, 35.23500 °O﻿ / 31.77056; 35.23500 (mapo)

Notoj
-----

1. ↑  Miloš Bič. *Stopami dávných věků. Mezi Nilem a Tigridem*. 1. vyd. Praha: Vyšehrad, 1979. p. 100n.

* Rezervujo Siloe en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Rezervujo Siloe en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 708076
* GND: 7535251-5
* VIAF: 315161533
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Rueun (stacidomo). |

Pri la komunumo
---------------

**Rueun** (malnova germanlingva kaj ĝis 1943 oficiala nomo *Ruis*) estas komunumo kaj ĉefloko de la komunumaro Ruis en la distrikto Surselva de Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 416 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

Geografio
---------

Rueun situas ĉe la bordo de Antaŭa Rejno nordokicdente de Ilanz. Al la komunumo apartenas krom la vilaĝo Rueun mem la setlejoj Station Rueun, Serenera, Plaun Grond, Sareins, Rischleras, Barschaus, Dacla, Valsins, Darpagaus kaj la alpopaŝtejo Alp da Ruen.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Rueun limas en nordo al Pigniu, en nordoriento al Siat, en oriento al Schnaus, en sudoriento al Ilanz, en sudo al Mundaun, en sudokcidento al Obersaxen, en okcidento al Waltensburg/Vuorz, kaj en nordokcidento al Andiast.

Trafiko
-------

Tra Rueun pasas la kantona ĉefvojo n-ro 19 de Ilanz tra Disentis kaj Oberalppasejo al Andermatt. La komunumo disponas pri stacidomo ĉe la linio de Retia Fervojo de Koiro al Disentis, per kiu ĝi estas konektita al la publika transportreto. Poŝtaŭtolinio konektas la stacidomon de Rueun (Station Rueun) kun la vilaĝo Rueun. Krome de Rueun poŝtaŭotlinioj kondukas al Pigniu, Ilanz kaj Andiast.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Rueun datiĝas el la jaro 765 kiel *Ruane*. Dum la frua mezepoko la Abatejo Disentis posedis bienojn en Rueun. En tiu tempo en Rueun ekzistis reĝa bieno karola. Dum meza mezepoko Rueun estis parto de la Senjorujo Jörgenberg. De 1473 ĝis 1734 Rueun estis parto de la tribunalkomunumo Waltensburg, kaj poste ĝis 1850 ĝi estis la centro de la tribunalejo Rueun. Ek de 1851 el la tribunalejo Rueun fariĝis la komunumaro Ruis de la distrikto Glenner. En la jaro 2001 la distrikto Glenner estis dissolvita kaj integrita al la nova distrikto Surselva.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: *Adolf Collenberg*: *Rueun* en *Historia Leksikono de Svislando* (2010-11-18)

Vidu ankaŭ
----------

* Rueun (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Rueun Arkivigite je 2017-10-10 per la retarkivo Wayback Machine
* Rueun en la Historia Leksikono de Svislando germane france itale

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Rueun** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Surselva |
| --- |
| 
**Komunumaro Cadi/Disentis:** Breil/Brigels  •  **Disentis/Mustér**  •  Medel (Lukomagno)  •  Schlans  •  Sumvitg  •  Trun  •  Tujetsch

**Komunumaro Ilanz:** Castrisch  •  Falera  •  **Ilanz**  •  Laax  •  Ladir  •  Luven  •  Mundaun  •  Pitasch  •  Riein  •  Ruschein  •  Sagogn  •  Schluein  •  Schnaus  •  Sevgein  •  Valendas  •  Versam

**Komunumaro Lumnezia/Lugnez:** Cumbel  •  Degen  •  Duvin  •  Lumbrein  •  Morissen  •  Sankt Martin  •  Suraua  •  **Vals**  •  Vella  •  Vignogn  •  Vrin

**Komunumaro Ruis:** Andiast  •  Obersaxen  •  Pigniu  •  **Rueun**  •  Siat  •  Waltensburg/Vuorz

**Komunumaro Safien:** Safien  •  **Tenna** |  |

 |
Armenaj fortoj protektas la urbon Van dum la rezistado en majo 1915
Linia defendo en la malnova urboparto, la fortikaĵo Van
La **heroa rezistado de Van** (armene Վանի Հերոսամարտ "Vani Herosamart") estis unu el la malmultaj kazoj dum la armena genocido kie la armenoj, pro memdefendo, batalis kontraŭ la armeo de la Otomana Imperio. La rezistado atingis la pinton per la establado de portempa provizora armena registaro (1915-1917) kie fine integriĝis al la rusa administrado por Okcidenta Armenio kaj la Armena Demokratia Respubliko. Tamen, la integriĝo al la demokratia respubliko estis forlasita papere dume la otomanoj reokupis la regionon per la german-soveta Traktato de Brest-Litovsk. Fine de la Unua Mondmilito, la regiono, same kiel kelkaj proksimaj areoj, iĝis parto de la Armena Demokratia Respubliko sub la Traktato de Sèvres, traktato kiu neniam estis ratifita.

La komenca armita rezistado okazis el la 19-a de aprilo ĝis la 6-a de majo 1915 kaj ĝi daŭris malpli ol unu monaton. La dua grava rezistado okazis dum la otomana avanco kaj la batalo de Van kiu finiĝis per la alveno de la rusaj trupoj helpe al la armenaj fortoj. Post la alveno de la rusa armeo la trupoj daŭre avancis, kontrolante parton de Okcidenta Armenio. La armenaj volontulaj trupoj ene de la rusa armeo kaj la armena milico, helpis al la rusoj regi la regionon sub gvido de Aram Manukjan, kaj ankaŭ forigi la otomanojn ekster ĝi ekde 1916 ĝis 1918.

La rezistado okupas gravan parton en la nacia armena identeco, ĉar ĝi estas simbolo pri la "rezistado-volo" de la armenoj. La filmo "Ararat", verkita, reĝisorita kaj kunproduktita de Atom Egoyan revenas al etapoj de la okazintaĵoj de Van. Ararat gajnis plurajn premiojn. Por la memorado de la defendintoj de la batalo, oni starigis monumenton dum la 1970-a jardeko en la Armena Soveta Socialisma Respubliko, en Agarak, vilaĝo Talin. La urbo estis loĝita de la enmigrintoj de Van, en 1920. Nerkin Bazmaberd vilaĝo en la nordo de Agarak ankaŭ estis loĝitaj de la rifuĝintoj en 1915.
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri konstruado. Por aliaj signifoj vidu la artikolon Fundamento (apartigilo).
Vido transversa de la fundamento de la televidturo de Stutgarto.
Puta fundamento fusata por starigi kolonon. Tiu ĉi kolonon estos subtenanta fervojan ponton
**Fundamento** aŭ **bazo** estas en la konstruado masonaĵo servanta kiel bazo por konstruaĵo. Pli precize ĝi utilas por transpasi la ŝarĝon el la supraj elementoj al la grundo por ke tiuj ne suferu.

Laŭ Francisko Azorín **bazo** estas *Malsupra, subportanta parto de objekto, de konstruelemento.* Kaj li indikas etimologion el greka *basis* kaj el latina *basis*.

Laŭ Francisko Azorín **fundamento** estas *Masonaĵo servanta kiel apogbazo por konstruaĵo, ofte sur plej firma fundo de tereno.* Kaj li indikas etimologion el latina *ffundamentum* (fondaĵo), kaj li aldonas terminon **fundamenti**, por fari la bazon de konstruotaĵo.

En transa senco la vorto "fundamento" signifas bazo por alia afero, ekzemple la Fundamento de Esperanto.

Determino de la profundoj de la fundamento
------------------------------------------

Laŭ iuj ĝeneralaj gvidlinioj, la profundo de la fundamentoj estos determinita ĉe profundo kie estas grundakvo sur konstanta nivelo, tiel ke la ŝanĝoj en la grundakva nivelo ne influos la stabilecon de la strukturo. Grunda akvo ne ĉiam estas la ĉefa faktoro por determini la profundon de la fundamento, ĉar estas areoj, kie ne ekzistas grundakvo proksime al la grundo kaj estas grundoj, kies grundakvo ne grave influas iliajn mekanikajn proprecojn. [2]

Por kalkuli la kalkulitan precipitaĵon de la fundamentoj de konstruaĵoj kaj strukturoj, oni elektas projektan skemon de la fundamento surbaze de la naturo de la grunda tavoliĝo, strukturaj trajtoj de la strukturo kaj la grandeco de la fundamento. Ekzistas du ĉefaj specoj de kalkulo de la fundamento — per portanta kapablo kaj per la finfinaj deformadoj de la bazo.

Vidu ankaŭ
----------

* Angulŝtono
* Bazamento
* Bazo (arĥitekturo)

Notoj
-----

1. ↑  Vidu Reta Vortaro, kapvorto fundamento
2. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 106.
3. ↑  Azorín, samloke.
4. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 79.
5. ↑  Azorín, samloke.
6. ↑  Azorín, samloke.
7. ↑  Kalkulo de fundamentoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Fundamento (konstruado) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Fundamento (konstruado) en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* Fundamentoj en Construpedia (hispane)