recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Paul DUMERICH**, ankaŭ *Dummrich* aŭ *Dummerich*, (naskiĝinta en la 28-a de januaro 1527 en Halle (Saale), mortinta en la 19-a de julio 1583 en Erfurto) estis germana pedagogo, matematikisto kaj filologo.

Vivo
----

Li estudentis en la 23-a de aprilo 1543 ĉe la universitato de Wittenberg kaj fariĝis disĉiplo de Filipo Melanktono mem. En la 14-a de aŭgusto 1550 li magistriĝis kaj akceptitis kiel membro de la senato de la filozofia fakultato en la 15-a de junio 1552. Dum la vintra semestro de li iĝis ties dekano (de tiam konservitis - la ununura de li - unu verko).

En la jaro 1561-a li iris al Erfurto kaj fariĝis la unua lernejestro de la nove fondita Konsilantargimnazio. Por ĝi li estis skribinta la unuan regularon kun detala disciplinordo. Kun interrompiĝo inter 1571-75 li restis lernejestro ĝismorte.

Paralele li instruis ekde 1564 ĉe la Universitato de Erfurto dialektikon, etikon, matematikon kaj poste ankaŭ la lingvon helenan. Dum la lastaj vivojaroj liaj fortoj malkreskis, tiel ke li devis fordoni plurajn taskojn de lerneja manaĝado al aliaj. Senedzina li mortis kaj li entombigitis en la Preĝejo Sankta Mikaelo, kie oni farigis ankaŭ epitafon por li.

Verkoj
------

* *De congressu Bononiensi Caroli Imperatoris et Clementis Pontificis oratio.* Wittenberg 1559 (surrete

Literaturo
----------

* Hermann Johann Christian Weissenborn: *Hierana: I. II. – Beiträge zur Geschichte des Erfurtischen Gelehrtenschulwesens.* Verlag Carl Villaret, Erfurt, 1862, p. 39 surrete
* Heinz Scheible, Corinna Schneider: *Melanchthons Briefwechsel Band 11 Personen A-E.* (MBW), frommann-holzboog Verlag, Stuttgart-Bad Cannstatt, 2003, ISBN 3772822576, S. 372
* Helmar Junghans: *Verzeichnis der Rektoren, Prorektoren, Dekane, Professoren und Schloßkirchenprediger der Leucorea vom Sommersemester 1536 bis zum Wintersemester 1574/75.* En: Irene Dingel, Günther Wartenberg: *Georg Major (1502–1574) - Ein Theologe der Wittenberger Reformation.* Evangelische Verlagsanstalt, Leipzig, 2005, ISBN 3374023320,


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 469649
* GND: 104271124
* VIAF: 264803920
* ISNI: 0000 0003 8234 5258
 |

[[Kategorio:Profesoroj
**István Gyarmati** [iŝtvAn djarmati], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gyarmati István** estis hungara fizikisto, kemiisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1990).

István Gyarmati  naskiĝis la 5-an de septembro 1929 en Szeged. Li mortis la 23-an de oktobro 2002 en Budapeŝto.

Biografio
---------

István Gyarmati frekventis gimnazion en Orosháza, poste universitatojn en Szeged kaj Debrecen. inter 1948-1953. Post lernado li ekinstruis en la universitato, ekde 1955 jam en Budapeŝto. Li doktoriĝis en 1968. Inter 1968-1975 li estis katedrestro en universitato en Gödöllő. Li okupiĝis precipe pri termodinamiko. En 1994 li pensiuliĝis. Li ricevis 3 premiojn inter 1970-1994.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Bevezetés az irreverzibilis termodinamikába* (1960)
* *On the fundamentals of thermodynamics* (1962)
* *Fizika* (1967)

Fontoj
------

* hungara biografio kun foto
* hungara biografio kun foto Arkivigite je 2015-11-26 per la retarkivo Wayback Machine
* hungara biografio kun foto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 437228
* LCCN: n90669849
* VIAF: 12821376
* ISNI: 0000 0001 1039 1058
* SUDOC: 198536127
* NKC: mub2012695506
 |
**GELEJI KATONA István** transilvanuja reformita episkopo, eklezia verkisto (Gelej, 1589 – Gyulafehérvár, 12-a de decembro 1649).

Biografio
---------

Li estis sepjara, kiam vagantaj turkoj forrabis lin kaj lia patrino nur por longaj serĉado trovis lin kaj elaĉetis lin disde la turkoj Szolnok. Li lernis en Abaújszántó, Gönc, Sátoraljaújhely kaj Sárospatak, poste per subteno de Gabrielo Bethlen du jarojn en Universitato de Heidelberg. En 1618 li estis la instruisto kaj direktoro de altlernejo de Gyulafehérvár. Ekde 1619 li estis la guvernisto de la pli juna frato de la reganto, István Bethlen kaj kiel akompananto de li ankoraŭfoje iris al Heidelberg en 1621. Li estis kortega pastro de Zsuzsanna Károlyi, edzino de la reganto kaj post ŝia morto (1622) de la reganto mem. Ekde 1633 ĝis sia morto li estis transilvanuja reformita episkopo.

Ĉefaj verkoj
------------

* *Magyar grammatikatska* (Toldy Ferenc szerkesztésében: Corpus grammaticorum, Pest, 1866).

Bibliografio
------------

* Brassay Károly: G. K. I. élete és munkái (Hajdúnánási ref. gimn. ért. 1902–1903);
* Simonyi Zsigmond: G. K. I. Magyar Grammatikátskája (Bp. 1906);
* Pais Dezső: A magyar irodalmi nyelv (Magy. Nyelvtud. társ. Kiadványai, 83. sz.);
* Szathmári István: G. K. I. és a német Sprachgesellschaftok (Magy. Nyelvőr, LXXXVIII.).

* Kategorio István Geleji Katona en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 226411
* GND: 1013831691
* LCCN: no2018157065
* VIAF: 121377858
 |
**Klára Dán,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dán Klára** estis hungardevena-usona pioniro de la programado, sportisto. Ŝia konata angla nomo venis el la tria geedziĝo: *Klara Dan von Neumann*.

Klára Dán naskiĝis la 18-an de aŭgusto 1911 en Budapeŝto, ŝi mortis la 10-an de novembro 1963 en San-Diego (Kalifornio, Usono).

Biografio
---------

Klára Dán devenis el riĉa juda familio. Ŝi aĝis 14, kiam ŝi estis hungara ĉampiono en arta sketado. Ŝi maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1929. Ŝi edziniĝis unuafoje en 1931, duafoje en 1936, triafoje al John von Neumann en 1938. Pro la prosimiĝanta nazia danĝero ili migris al Usono. Inter 1943-1946 ŝi havis postenon en Universitato Princeton, poste ŝi kreis la kodon utiligitan al la prakomputilo evoluigita fare de John von Neumann kaj en:Julian Bigelow en Los Alamos. Baldaŭ ŝi instruis usonajn meteologojn: kiel verki komputilajn programojn. Pro vidviniĝo ŝi lastfoje edziniĝis en 1958. Ŝi mortis en 1963 en la maro, la polico deklaris ĝin sinmortigo.

Ŝia verketo
-----------

* antaŭparolo al *The Computer and the Brain*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 667738
* GND: 1266663614
* LCCN: n94075112
* VIAF: 29640841
* ISNI: 0000 0000 6648 9399
* SUDOC: 034428763
 |
**Muhi** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Tiszaújváros.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 10  km²
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.9795/20.9318
* Alto super marnivelo: 100 m
* Loĝantaro: 540
* Poŝtkodo: 3552
* Telefonprefikso: 46

Situo
-----

La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Sajó, ĉe kunfluo de Sajó kaj Hernád, laŭ flankovojoj, ĉefvojo Miskolc-Debrecen preteriras. La kontraŭa vilaĝo Köröm estas atingebla tra ponto. Nyékládháza troviĝas 7, Emőd 12, Tiszaújváros 13, Miskolc 15 km-ojn.

Historio
--------

La vilaĝo estis loĝata jam dum la neolitiko. En la 13-a jarcento estis tie kampurbo **Muhi** kaj apude vilaĝo *"Poga"*. En 1241 la tataroj tie venkis decide la hungarojn. En 1520 Muhi ricevis rajton por bazarado jare po 2. Poste la turkoj ofte atakis la komunumon, fine ĝi detruiĝis kaj senhomiĝis en 1596, sed en 1627 jam doganprenado komenciĝis. Vilaĝo Poga refondiĝis en la 18-a jarcento. En 1928 Poga prenis la nomon "Muhi", kiu ne refondiĝis.

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, migra poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* kalvinana preĝejo
* romkatolika preĝejo omaĝe al Koro de Jesuo
* memorejo ĉe la batalejo

Famaj nomportantoj
------------------

* András Muhi
**Józef Kuraś**, pseŭdonomo *Orzeł* (Aglo), *Ogień* (Fajro) (naskiĝis la 23-an de oktobro 1915 en Waksmund, apud Nowy Targ, mortis la 22-an de februaro 1947 en Nowy Targ) – partizano en Podhale dum la dua mondmilito, unu el komandantoj de la kontraŭkomunista rezista movado

Vivo
----

Li naskiĝis en montarana familio. Liaj 3 fratoj batalis pri Lvovo kaj en la pola-bolŝevika milito. Dum la germana invado en Pollandon estis soldato de la 1-a Regimento de Podhale-Pafistoj. La 21-an de septembro, post kapitulaco de la regimento provis senefike trairi al Hungario. Finfine li revenis al la familia vilaĝo, kie okupiĝis pri agrikulturo. De novembro 1939 iĝis soldato de la Servo al Venko de Pollando, kaj de 1941 de la Konfederacio de Tatroj. La 29-an de junio 1943 germanoj helpe de goralenvolk-oj murdis lian patron, edzinon kaj 2,5-jaran filon kaj bruligis la domon. Tiam li akceptis novan pseŭdonomon *Ogień* (Fajro).

Post kiam gestapo frakasis la Konfederacion de Tatroj li subiĝis al Pola Enlanda Armeo. Dum gardostaro memvole forlasis la postenon, rezulte de kio du partizanoj mortfalis. Kuraś estis kodamnita al mortpuno (la verdikton oni nuligis en 1944). Por eviti la morton trairis maje 1944 kun parto de sia taĉmento al Kamparanaj Batalionoj kaj efike batalis kontraŭ germanoj. Aŭguste 1944 lia ĉirkaŭ 80-persona partizana grupo de soldatoj iĝis ekzekuta taĉmento de la Distrikta Delegitaro de la Registaro de Pollando en Nowy Targ plenumante verdiktojn de la subteraj specialaj juĝejoj.

Dum la tuta tempo Kuraś aktive batalis kontraŭ germanoj, interalie la 31-an de decembro 1944 kune kun sovetaj partizanoj eksplodigis trajnon apud Nowy Targ. La 20-an de januaro 1945 kune kun taĉmento de Popola Armeo (sume ĉirkaŭ 150 homoj) frakasis germanan ŝarĝaŭtomobilkolumnon (ĉ. 100 germanoj pereis). La 27-an de januaro li gvidis tra montoj subtaĉmentojn de Ruĝa Armeo ebligante al soveta militistaro flankigi Nowy Targ. Post konkero de la urbo subigis sian taĉmenton al sovetaj komandantoj, kiuj taskigis lin per organizo de Civitana Milico en la urbo.

Bibliografio
------------

* Bolesław Dereń, *Józef Kuraś „Ogień". Partyzant Podhala* (Józef Kuraś "Fajro". Partizano de Podhale), Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, ISBN 83-87838-86-1
* Maciej Korkuć, *Józef Kuraś „Ogień". Podhalańska wojna 1939–1945* (Józef Kuraś "Fajro". Podhalea milito 1939-1945) IPN, Kraków 2011, p. 407
* Jerzy S. Łątka, *Bohater na nasze czasy? Józef Kuraś, Ogień z Waksmundu – porucznik czasu wojny* (Heroo por nia tempo? Józef Kuraś, Fajro de Waksmund - leŭtenanto de la milit-tempo), Towarzystwo Słowaków w Polsce (Societo de Slovakoj en Pollando), 2007, ISBN 978-83-7490-094-2
* Jan Szczerkowski, *Ogień.Król Podhala* (Fajro. Reĝo de Podhale), Wyd.XXL, Wrocław 2006,ISSN 1895-9121

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Józef Kuraś en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Maciej Korkuć, „Ogień" walczył o Polskę niepodległą - „Fajro" batalis por sendependa Pollando, [en:] historia portalo www.dzieje.pl


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 471765
* GND: 122718879
* LCCN: nr2004004033
* VIAF: 30426658
* ISNI: 0000 0001 0962 8257
* SUDOC: 137960379
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Tiu ĉi artikolo temas pri la Act of Union 1800. Por aliaj signifoj, vidu unuiĝa leĝo. |

La **Act of Union 1800** (eo. **Unuiĝa leĝo**, **Akto de Unio** aŭ **Kontrakto de Unuiĝo**) estis ambaŭflanka kontrakto inter la parlamento de la Reĝlando de Granda Britio kaj la parlamento de la Reĝlando Irlando. La kontrakto rezultis en la kreo de la Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando, kiu okazis la 1-an de januaro 1801.

Detaloj
-------

La kontrakto donis al Irlando la rajton sendi 100 politikistojn al la brita parlamento en la *Palace of Westminster*, kiu ekde tiam konsistis el 658 parlamentanoj. Fakte Irlando povus esti havinta pli da parlamentanoj, se la nombro de tiuj dependus de la nombro de loĝantoj de la ŝtato. Unu parto de la kontrakto estis kroma la egalrajtigo de la katolikoj, kio unue ne estis efektivigata.

Per la kunfando de ambaŭ reĝlandoj en la Unuiĝintan Reĝlandon la Union Jack, t.e. la flago de la brita nacio, ekhavis la formon, kiun ĝi havas ĝis hodiaŭ.

En la anglalingva historiografio oni konsideras, ke la traktato konsistas el du aktoj, ĉar ĝi estis ambaŭflanke proklamita, kaj en la brita kaj en la irlanda parlamento. Pro tio la anglalingva originala nomo estas *Acts of Union* (en la pluralo).

Vidu ankaŭ
----------

* Act of Union 1707
La **reto de solidaraj magiistoj** (*Red de magos solidarios*) estas institucio ne monprofitema, kiu amasigas amantojn de magio kiel spektaklo en la urbo Bonaero, Argentino. Estis kreita la 1-an de decembro 1999 kaj sia ĉefa celo estas alporti la scenan arton de la iluzio al tiuj, kiuj plej ĝuas ĝin. La reto de solidaraj magiistoj (Red Maso) estas membro de Latinamerika Federacio de Magiaj Societoj kaj de la Internacia Federacio de Magiaj Societoj.

Celoj
-----

La ĉefa celo de la Maso Reto estas disponigi magiajn solidarajn spektaklojn por personoj, kiuj, alimaniere, ne povus atingi ĉeesti tian kulturan eventon. Ĝi estis deklarita -de la Parlamento de la Urbo Bonaero- kiel kultura intereso kaj ricevis plurajn distingojn de provincaj kaj municipaj registaroj.

Agado
-----

La Reto de Solidaraj Magiistoj stimulas jenajn agadojn:

* Periodaj spektakloj en diversaj lokoj kun publika intereso kiel karceroj, lernejoj, kultur-domoj, manĝejoj, hospitaloj kaj oficialaj institucioj.
* Periodaj renkontiĝoj: Semajne oni kunvenas por pridiskuti diversajn temojn pri magio, pristudi magiajn teknikojn, analizi videojn kaj elmontri prelegojn por la membraro.
* Spektakloj: La Reto Maso partoprenis plurajn kongresojn de Magio kiel reprezentanto de la lando.

Oni povas substreki partoprenon en kongresoj de Latinamerika Federacio de Magiaj Societoj ekde 1992, la Tutmonda Magia Kongreso organizita de la Internacia Federacio de Magiaj Societoj (FISM) kaj en aliaj malpli gravaj kongresoj internacie. Ankaŭ organizante eventojn en Argentino kaj eksterlande; indas emfazi pri la organizo de Twittermagia, kongreso 10

Reprezentantoj
--------------

Pluraj reprezentantoj de la Reto Maso vojaĝis al internaciaj eventoj por konkurenci en Magiaj Turniroj. 

En la 39-a Tutmonda turniro de magio, organizita de FISM (2009) en Pekino, Tony Montana gajnis 3-an Premion (Mensa kontrolo kategorio). En la 7-a Latinamerika Kongreso de Magio gajnis la Unuan Premion en la kategorio Apuda Magio per la akto "Mosqueta de Don Enrique" kaj Pablo´s Bill estis honorigita per la Dua Premio en Argumentanta Magio. En 2013, en la 2-a Latinamerika Turniro de Magio FISM, Nicolás Pierri sukcesis ricevi la Trian Premion en la Kategorio Kartomagio 13.
Novi Kozjak troviĝas en (verda) Municipo Alibunar en Serbio
Mapo pri municipo Alibunar
Ortodoksa preĝejo de Novi Kozjak
**Novi Kozjak,** serbe **Нови Козјак,** germane **Ferdinandsdorf,** hungare **Ferdinándfalva** estas malgranda vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato, en municipo de Alibunar.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 31  km²
* Koordinatoj: 45°11′02″N 20°51'32″E
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 760
* Poŝtkodo: 26363
* Telefonprefikso: 013
* Aŭtokodo: PA

Situo
-----

Novi Kozjak situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo.

Historio
--------

La vilaĝo apartenis ĝis Traktato de Trianon al Hungara reĝlando, al Torontál, al distrikto de Alibunár, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la komunumon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Novi Kozjak 768 homoj, (695 serboj (91 %), 29 rumanoj, 10 jugoslavianoj, po 8 hungaroj kaj slovakoj, 7 ciganoj kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* Ortodoksa preĝejo

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

* Kategorio Novi Kozjak en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Stijn Fransen** (Wageningen Nederlando, 20-an de aŭgusto 1990) estas nederlanda aktorino.

Biografio
---------

Stijn [stejn] akiris en 2007 sian MAVO-diplomon je la Marnix Kolegio en Ede. Dum la mezlernejo ŝi estis ano de la junularteatrolernejo De Begane Grond (La teretaĝo). Inter 2008 kaj 2013 ŝi studis je la Willem Nijholt Akademio por muzikal- kaj muzikteatro en Nijmegen. Post ŝia finstudado ŝi rolis en la muzikalo *Lover of Loser* (Amanto aŭ perdanto), laŭ la samnoma libro de Carry Slee.

En 2013 ŝi ludis la rolon de Renée Krul en la junularsapserio SpangaS post tio en 2015 rolon en la sapserio *Goede tijden, slechte tijden* (Bonaj tempoj, malbonaj tempoj) kiel Sam Dekker.

Je la 23-a de aŭgusto 2018 konatiĝis ke ŝi estas unu el la partoprenantoj de la deknaŭa sezono de la nederlanda RTL 5 programo *Ekspedicio Robinsono*.

Filmaro
-------

Filmo
* *SpangaS in actie* (2015)
* *Rokjesdag* (2016)
* *Fataal* (2016)

Televido
* *SpangaS* (2013-2016)
* *Goede tijden, slechte tijden* (2015-nun)

Muzikalo
* *Lover of loser* (2012-2013)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Imdb
* fotaro Arkivigite je 2017-09-01 per la retarkivo Wayback Machine
**Ebes** [ebeŝ] estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Ebenaĵo**, en departemento Hajdú-Bihar, en subregiono Hajdúszoboszló. La loknomo signifas: hunda.

Blazono de Ebes

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 77 km²
* Loĝantaro: 4470
* Poŝtkodo: 4211
* Telefonprefikso: 52

Situo
-----

La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Budapeŝto-Debrecen. Hajdúszoboszló troviĝas je 9, Debrecen je 15, Budapeŝto je 216 kilometroj.

Historio
--------

La unua mencio okazis en 1271. Tiutempe la loĝantoj estis brdistoj de hundoj por la reĝo. Antaŭ la turkoj Ebes estis grava vilaĝo, sed la turkoj senhomigis ĝin en 1594. Post la turkoj farmoj formiĝis, kiujn Debrecen aĉetis en 1854. En 1952 la vilaĝo refondiĝis. Post unu jaro ankaŭ tie gulago funkciis.

Vilaĝservoj estas la vilaĝdomo, lernejo kaj kuracejo ekde 1952, apoteko, vendejoj, banko, infanĝardeno, hotelo ekde 2002 kaj benzinejo.

Ĝemelkomunumo
-------------

* Svislando Meilen, Svislando.

Vidindaĵoj
----------

* kalvinana preĝejo ekde 1997
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Laŭrenco ekde 1998, kies turo estas 17 m-ojn alta

* Kategorio Ebes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Denise Gajzágó,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gajzágó Denise** estis hungara aktoro.

Denise Gajzágó  naskiĝis la 26-an de majo 1920 en Nitro (Ĉeĥoslovakio), ŝi mortis la 11-an de januaro 1998 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Denise Gajzágó apartenis al la hungara minoritato en la naskiĝanta Ĉeĥoslovakio. Ŝi frekventis gimnazion jam en Budapeŝto, poste ŝi akiris aktoran diplomon en Teatra Akademio en 1939. Post siaj studoj ŝi aliĝis al Teatro Magyar, poste al Teatro Madách (1941), Gaja Teatro (1943-1946). Ŝi edziniĝis en 1945, ŝi naskis filinojn en 1946 kaj 1953. Post la naskoj ŝi plene retiriĝis de la scenejo.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* F. Felkai: *Néró* - Lalage
* Molière: *A versailles-i rögtönzés* - S-ino Molière
* Kl. Bihari: *Férfi nélkül* - Anni

Ŝia sola filma rolo
-------------------

* *Machita* (1943-44)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Ejulve** [eĤULbe] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la plej suda pinto de la nordorienta komarko *Andorra-Sierra de Arcos*, kies komarka ĉefurbo estas Andorra mem.

Geografio
---------

Ĝi estas je 91 km de Teruelo, provinca ĉefurbo, kaj je 62 km de Alcañiz, inter Gargallo kaj La Mata de los Olmos (norde) kaj Pitarque kaj Villarluengo (sude). La altitudo de la loĝloko estas de 1113 msm, pro kio estas malvarma vetero.​ Ĝi estas ĉe la Iberia Sistemo inter la montetoj San Pedro kaj Santa Catalina, formante tial urban neregulan kaj mallarĝan disponon, adaptita al la kruta topografio de la deklivo.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| *Nordokcidente:* Gargallo | *Norde:* Gargallo | *Nordoriente:* Gargallo |
| *Okcidente:* La Zoma |  | *Oriente:* Molinos |
| *Sudokcidente:* Aliaga | *Sude:* Villarluengo | *Sudoriente:* Castellote |

Historio
--------

La zono venis al posedo de kristanoj post la venko de Alfonso la 1-a la Batalema. Aperis diversaj literumadoj: Xulb (12-a jc, 13-a jc, 14-a jc), Exulb (14-a jc, 15-a jc), kaj Exulbe/Exulve, (15-a jc, 16-a jc, 17-a jc, 18-a jc, 19-a jc). Tiu loko estis en la teritorio de Alcañiz kiun Alfonso la 2-a de Aragono lasis al la Ordeno de Kalatravo pro helpo en la konkero. 

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Ejulve oni malaltiĝis el 1290 loĝantoj en 1920 ĝis nunaj 178 loĝantoj. En 2009 okazis arbara incendio en la municipa teritorio de najbara Aliaga kiu rapide etendiĝis al Ejulve. Ĝi estis la arbara incendio plej etenda registrita en Hispanio en la jaro 2009, kun 7 301,14 hektaroj bruligitaj.​

Aktualo
-------

Bazo de ekonomio nun estas malmulta agrikulturo (ĉefe cerealoj, sed ankaŭ iom da vitejoj, legomoj), forstado, ĉasado kaj brutobredado (ŝafoj, porkoj kaj kaproj). Nutrindustrio produktas viandon (ŝinkon) kaj lakton. Nune gravas rura turismo. 

Estas altiraĵoj en la urbo, nome la urbodomo, domegoj, la preĝejo, la ermitejoj kaj piedirado tra proksimaj naturaj lokoj ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Teruelo

Notoj
-----

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 801224
 |
la katolika preĝejo Johano la Baptisto en Ejn Kerem
**Ejn Kerem** (arabe **عين كارم**; hebree **עין כרם**; ankaŭ transskribata *En Kerem*, *Ein Kerem* kaj *Ain Kerem*, en traduko "fonto de la viteja monto") estas antikva urbo ene de la nuntempaj urbaj limoj de Jerusalemo. Laŭ la kristana tradicio ĉi tie naskiĝis Johano la Baptisto, kaj sekve la loko fariĝis pilgrimejo.

La loĝloko fondiĝis pro akvofonto. Arkeologiaj trovaĵoj atestas pri setliĝo ekde la bronza epoko. Probable temas pri la loko de la loĝloko Bet Kerem de la Tanaĥo respektive Malnova Testamento(libro de Jeremia 6:1; Libro de Neĥemja 3:14).

En la evangelio laŭ Luko raportiĝas, ke Maria post la anonco pri la estonta naskiĝo de Jesuo Kristo de Nazareto en Galileo iris „al urbo en la montaro de Judeo" ging (evangelio laŭ Luko 1:39), por viziti Zeĥarjon kaj lian gravedan edzinon Elizabeton. La ekleziulo Theodosios raportis en 530, ke la loko, en kiu vivis Elizabeto kaj Zeĥarjo, situis kvin mejlojn distance de Jerusalemo. 

la katolika preĝejo Johano la Baptisto el alia angulo
La plej grava vidindaĵo de En Kerem estas la preĝejo Johano la Baptisto (ofte nomata "preĝejo Johano la Baptisto sur la monto"), katolika preĝejo el la malfrua 19-a jarcento, en kiu montratas la naskoloka kaverno de Johano. La nuna preĝejo estis starigita sur la ruinoj de antaŭaj preĝejoj samnomaj el la bizanca imperio kaj la epoko de la krucimilitistaj ŝtatoj. Simile al la preĝejo de la Patro nia ĝi havas tabulojn kun la laŭdokanto de Zeĥarjo, latine nomata *Benedictus* en multaj lingvoj, kompreneble ankaŭ en Esperanto. Ĉe la monta deklivo vidalvide estas samnoma preĝejo Johano la Baptisto de la ortodoksa eklezio el la jaro 1894 kaj iom pli malsupre situas la Preĝejo de la Vizito, en la loko en kiu Maria renkontis Elizabeton dum sia vizito. Piedira vojo al tiu preĝejo pasas ĉe "maria fonto". 

En 1961 sur la monteto malfermiĝis centro de medicina kleriĝo (*Hadassah*).

* Kategorio Ejn Kerem en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* artikolo pri *En Kerem* en la retejo *theologische-links.de* kun bildoj (germane)

Referencoj
----------

1. ↑  G. Ernest Wright, *Bulletin of the American Schools of Oriental Research* 71 [oktobro 1938], paĝoj 28 kaj sekvaj (angle).
2. ↑  *Carta's Official Guide to Israel and Complete Gazetteer to all Sites in the Holy Land.* Jerusalemo 1993, ISBN 965-220-186-3, paĝo 233 (angle).
**Ekarto** estas ebla diferenco inter reala kaj skribita (sciata) valoroj de matematika aŭ fizika variablo.

Ekarto estadas absoluta kaj relativa:

* La absoluta estas *ΔX = maks (|Xskribita-Xreala|)*
* La relativa estas *δX = ΔX/|Xreala| ~= ΔX/|Xskribita|*

Absoluta kaj relativa ekartoj neniam estas negativaj nombroj!

Ekarto estadas pri ĉi tiuj okazoj:

* **Kalkulado kun limigita precizeco**

Ekzemple oni kalkulas 3.3\*8.2. Ĝi egalas al 27.06. Sed se oni povas uzi nur unu ciferon post la punkto (ja preskaŭ ĉiam estas ia limo de kvanto da ciferoj), la rezulto estas 27.1.

Pri ĉi tiu konkreta okazo, la absoluta ekarto estas 0.04.

Sed ĉar oni ĝenerale ne scias, kia diferenco estas en ĉiu konkreta okazo, la absoluta ekarto de tia kalkulo estas 0.05 - maksimuma ebla diferenco inter kalkulita kaj preciza rezultoj, se estas nur unu cifero post la punkto.

* **Mezurado**
* **Uzado de elementoj kun skribitaj parametroj (ekzemple en elektroteĥniko)**

Nominala valoro, skribita sur rezistilo, kondensatoro ktp ĉiam estas ne tute preciza. Faranto de la elemento garantias nur, ke la reala valoro ne pli diferenciĝas de la nominala ol je certa valoro. 

Ekzemple, rezistilo povas esti 2.2 kom +-2%. Tiam la relativa ekarto estas 0.02.

Kalkulo de ekarto dum kalkulo de la valoroj
-------------------------------------------

Kalkulo de ekarto povas esti farita laŭ la plej malbona okazo aŭ statistike.

#### Kalkulo laŭ la plej malbona okazo

|  |  |
| --- | --- |
| Formulo por valoroj | Formulo por la ekartoj |
| *X=Y+Z* aŭ *X=Y-Z* | *ΔX=ΔY+ΔZ* |
| *X=CY*, kie *C* estas precize sciata koeficiento | *ΔX=CΔY, δX=δY* |
| *X=Y\*Z* aŭ *X=Y/Z* | *δX=δY+δZ* |
| *X=YC*, kie *C* estas precize sciata eksponento | *δX=CδY* |
| *X=f(Y)* | *ΔX=ΔY df(Y)/dY* |

Ĉi tiuj formuloj estas veraj nur se ekartoj estas relative malgrandaj, ekarto de ekarto de variablo povas esti poksimume *δ(δX) ~= δX*.

Ĉi tiuj formuloj estas veraj nur se ekartoj de *Y* kaj *Z* estas sendependaj. Se estas interdependo do ekarto de *X* ĝenerale estas malpli granda.

Ĉi tiaj kalkuladoj estas uzataj en malrekta mezurado.
**malkovritaj asteroidoj : 2**| 1627 Ivar | 25-a de septembro 1929 |
| 1702 Kalahari | 7-a de julio 1924 |

**Ejnar Hertzsprung** (naskita la 8-an de oktobro 1873 en Kopenhago; mortinta la 21-an de oktobro 1967 en Roskilde) estis dana astronomo kaj kemiisto. Liaj laboroj estis la bazo por la starigo de la diagramo de Hertzsprung-Russell fare de Henry Norris Russell.

Hertzsprung studis kemion, diplomiĝis en 1898 kaj laboris dum pluraj jaroj en Sankt-Peterburgo. En 1902 li en Lepsiko studis lumokemion ĉe Wilhelm Ostwald. Poste li komencis astronomiajn laborojn ĉe la universitato kaj la observejo *Urania* en Kopenhago.

En 1909 li konatiĝis kun Karl Schwarzschild, kiu havigis al li profesorecon en Göttingen; poste li sekvis Schwarzschild-on al Potsdam. En 1919 li eklaboris ĉe la universitata stel-observejo en Leiden (Nederlando), kiun li estris de 1935 al 1944. Tie li kunklaboris interalie kun Jan Hendrik Oort. Post sia pensiiĝo li reiris al Danio.

luna kratero kaj la asteroido 1693 Hertzsprung estas nomitaj je lia honoro.

* Kategorio Ejnar Hertzsprung en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 188399
* GND: 118550098
* LCCN: n94121075
* VIAF: 54402399
* ISNI: 0000 0000 3153 6407
* SUDOC: 08137464X
* BNF: 146261404
* BPN: 36220914
 |
**László ELEK** [lAslO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Elek László** estis hungara agronomo.

László Elek  naskiĝis la 4-an de marto 1928 en Kemenesmihályfa. Li mortis la 14-an de decembro 1965 en Budapeŝto.

Biografio
---------

László Elek frekventis mezlernejon en Celldömölk, poste li estis simpla laboristo. Li akiris diplomon en agrikultura altlernejo en Gödöllő en 1952. Post siaj studoj li laboris en agrara esplora instituto. Li doktoriĝis en 1959. Ekde 1964 li laboris en alia simila instituto. Li paŝis al procezo de kandidatiĝo, sed lia frua morto baris ĝin. Tamen postmorte li kandidatiĝis en 1966. Li okupiĝis pri la fruktoproduktado precipe en zonoj de hungaraj urbegoj.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Pest megye és Nagybudapest őszibarack-termelése* (1957)
* *Kertészeti alapismeretek* (1963)
* *A gyümölcstermelés alakulása Magyarországon 1895-1959* (1966)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**László Fejes Tóth** [lAslO fejeŝ], laŭ la hungara skribmaniero **Fejes Tóth László** estis hungara matematikisto, profesoro, membro de Hungara Scienca Akademio.

László Fejes Tóth naskiĝis kiel *Tóth László* la 12-an de marto 1915 en Szeged. Li mortis la 17-an de marto 2005 en Budapeŝto.

Biografio
---------

László Tóth frekventis universitaton, poste li okupiĝis precipe pri geometrio. Li prenis la nomon "Fejes", ĉar en Hungario multe da "László Tóth"-oj vivas. En 1960 li estis gastprofesoro en universitato en Freiburg, en 1963 en universitato de Viskonsino. Li gvidis filion de Hungara scienca Akademio nomata Matematika Esplora Instituto inter 1970-1983. Li ricevis premion Kossuth en 1957, inter 1962-2002 ankaŭ aliajn premiojn.

Liaj faklibroj
--------------

* *Regular figures* 1964
* *Reguläre Figuren* 1965
* *Lagerungen in der Ebene auf der Kugel und im Raum* 1972

Fontoj
------

* germana kaj hungara Vikipedioj

* Kategorio László Fejes Tóth en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 417761
* GND: 1047220989
* LCCN: n83828973
* VIAF: 24734049
* ISNI: 0000 0001 0960 1724
* SUDOC: 076107809
* BNF: 12967288q
* NLA: 36553943
* NDL: 00439339
* NKC: mzk2013791437
 |
**Grafo László Esterházy** [lAslO esterhAzi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Esterházy László** estis hungara pastro, episkopo, kanoniko, abato. Lia nobela antaŭnomo estis *galánthai*.

László Esterházy  naskiĝis la 12-an de junio 1762 en Alsópaty. Li mortis la 11-an de septembro 1824 en Szomolnok (nuntempa Smolník (distrikto Gelnica) en Slovakio).

Biografio
---------

László Esterházy lernis teologion en Pozsony, poste li pastriĝis en 1792. Li komence estis epikopa sekretario, poste en 1796 pastro de Abaliget, en la sekva jaro de Dunaföldvár. Liaj baldaŭaj ĉefaj postenoj kaj titoloj estis:

* rektoro de seminario en Pécs, ankaŭ titulara abato kaj kanoniko
* episkopo en Rozsnyó en 1810

En 1816 li fondis pastran lernejon, en 1821 li aranĝis sinodon.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* ’’A szentségnek és tiszteletnek arany koronájával megdicsőített fejedelem’’ (1804)
* ’’Pásztori beszéd’’ (1815)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio
**László Facsinay** [lAslO faĉinai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Facsinay László** estis hungara geofizikisto, instruisto.

László Facsinay  naskiĝis la 28-an de marto 1909 en Hungara reĝlando en Aknaszlatina (nuntempa Solotvino en Ukrainio). Li mortis la 16-an de februaro 1985 en Budapeŝto.

Biografio
---------

László Facsinay akiris pedagogian diplomon en Scienca Universitato Pázmány Péter en 1933. Post siaj studoj li laboris en firmao, kiu serĉis naftojn. Li faris geodeziajn mezuradojn en Transdanubio, Stirio, Rumanio, Italio. Post la ŝtatiĝo li laboris en geofizika instituto, li partoprenis en stabo, kiu trovis nafton ĉe Nagylengyel. Inter 1953–1956 li instruis en mezlernejo, en la studjaro 1954 ankaŭ en teknika akademio. Inter 1959 kaj 1962 li laboris en Ĉinio, poste en nafta trusto ĝis la pensiuliĝo en 1970. Li kandidatiĝis en 1966. Li ricevis premion Kossuth en 1953.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A dunántúli relatív ingaállomásokon mért nehézségi anomáliák újabb meghatározása graviméterrel* (1942)
* *Gravitációs mérések és izosztázia* (1952)
* *Szeizmikus mérések a feltalajkutatásban* (1953)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio[*rompita ligilo*]
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Mátyás Keresztes** [mAtjAŝ keresteŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Keresztes Mátyás** estis hungara kemiisto.

Mátyás Keresztes  naskiĝis la 14-an de oktobro 1910 en Budapeŝto. Li mortis la 5-an de marto 1973 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Mátyás Keresztes akiris kemian diplomon en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto en 1935, poste li laboris en kemia uzino de Pétfürdő ĝis 1947. Li partoprenis en la rekonstruo de la uzino post la 2-a mondmilito. En 1952 en Kazincbarcika li gvidis establon de kemia uzino (kombinato). Post jaroj li faris la samon en Tiszapalkonya. En 1957 li kandidatiĝis. En 1963 li estis nomumita gvidanto de kemia trusto. Li plurfoje ricevis premiojn. havis edzinon, kiu naskis 3 gefilojn.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Nitrogénipar* (1955) - libro

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**SZŰRÖS Mátyás** (Sueroes Ma´tja´ŝ) (11-a de septembro 1933 Püspökladány - ) estas hungara politikisto kaj provizora prezidento (1989-1990) de Hungario.

Li studis inter 1953-1959 en Moskvo internaciajn rilatojn, poste laboris en la ministerio pri eksteraj aferoj. Li laboris en la Berlina ambasadejo de Hungario (1962-1965) kien li revenis en 1975 kiel ambasadoro kaj laboris tie ĝis 1978. Inter 1965-1975 li agadis en la internacia sekcio de la Komunista partio. Post 1978 (ĝis 1982) ambasadoro en Moskvo, poste denove agadis en politika tereno, ekde 1985 parlamentano ĝis 2002 (en 1990-1998 kiel ano de la Hungara Socialista Partio HSP.). En 1989 li elektiĝis kiel prezidanto de la parlamento, en 1989 kiel provizora respublika prezidento ĝis la parlamentaj balotoj (2-a majo 1990). Li elkriis la 3-an Hungaran Respublikon la 23-an de oktobro 1989. Ekde 1990 vicprezidanto de la parlamento ĝis 1994. Li estis Prezidanto de la Hungara Sekcio de IPU (InterParlamenta Unio) en 1989 kaj 1994-2002.
En la parlamentaj balotoj de 2002 li estis listogvidanto (prezidanto) de la nova politika formacio, nomata Nova Dekstro. Ili malsukcesis.

Li apartenis al la tiel nomataj naciaj komunistoj, tiel post la reĝimŝanĝo en Hungario li multfoje flirtis kun la dekstrulaj politikistoj. Tial oni ne elektis lin respublika prezidento (1990) kaj tiom koliziis kun la socialistalj politikistoj (jarfino de 2001), ke en la parlamentaj balotoj de 2002 li agadis kiel listogvidanto (prezidanto) de la nova politika formacio, nomata Nova Dekstro (oni diris, ke lia aneco en HSP ĉesis). Li malsukcesis. En 2004 li agadas proksime al la dekstrula partio (*Fidesz*), li partoprenas, prelegas en ties renkontiĝoj.

Liaj libroj:

* Hazánk és a Nagyvilág (Nia patrujo kaj la mondo) (1985)
* Hazánk és Európa (Nia patrujo kaj Eŭropo) (1987)
* Magyarságról – külpolitikáról (Pri hungareco – pri eksteraj aferoj) (1989)

Honorcivitano de Püspökladány kaj Beregszász (Beregovo nun en Ukrainio).

biografio hungare

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Mátyás Szűrös en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* biografio hungare
* notoj en la oficiala retejo pri la prezidanto de Hungario


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 23061
* GND: 121141608
* LCCN: n86059608
* VIAF: 25451597
* ISNI: 0000 0000 8207 0555
* SUDOC: 060786132
* BIBSYS: 98036770
* NKC: jo2015868465
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Mátyás Giricz** [mAtjAŝ giric], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Giricz Mátyás** estas hungara reĝisoro, teatrestro. Lia edzino ekde 1973 estas Ágnes Gyarmathy, kiu naskis filon.

Mátyás Giricz  naskiĝis la 17-an de aŭgusto 1933 en Endrőd.

Biografio
---------

Mátyás Giricz jam en 1950 havis postenon en malgranda teatro en Budapeŝto. Li studis en Teatra kaj Filma Altlernejo en la jaroj 1950-1951, poste en Moskvo li akiris diplomon en 1956. Li estis reĝisoro, poste ĉefreĝisoro de Teatro Kisfaludy (iomete pli frue) inter 1955-1963. En la sekvanta teatrojaro li estis ĉefreĝisoro kaj teatrestro de Teatro Gárdonyi Géza, poste li nur reĝisoradis en Teatro Csiky Gergely (Kaposvár) du jarojn. Inter 1966 kaj 1971 li estis ĉefreĝisoro de Teatro Csokonai (Debrecen), inter 1971-1979 li estis teatrestro de Nacia Teatro (Szeged). Depost 1979 li havis reĝisorajn taskojn en Budapeŝto. Li multe strebis por la malgrandaj provincaj teatroj kaj studioj.

Elektitaj reĝisoraĵoj
---------------------

* William Shakespeare:
	+ *Epifanio: aŭ kiel vi volas* (1957)
	+ Otelo (1960)
	+ Romeo kaj Julieta (1992)
* Pongrác Kacsóh: *János vitéz* (1958, 1968-1969)
* Tibor Déry -Gábor Presser: *Képzelt riport egy amerikai pop-fesztiválról* (1974-1975)
* Imre Madách: La tragedio de l' homo (1977)

Fontoj
------

* 
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 581149
* VIAF: 163383382
* ISNI: 0000 0001 1219 121X
 |
**Emilia Plater** [eMILja PLAter] (naskiĝis la 13-an de novembro 1806 en Vilno, mortis 23-an de decembro 1831 en Justianowo) - pola kaj litova ina heroo, soldatino de la Novembra ribelo, filino de Franciszek Ksawery kaj Anna von der Mohl. Distingiĝis kiel unu el nemultaj virinoj en la ribela armeo, komandantino de la 1-a Kompanio de Unua Litova Regimento. Konita pro sia kuraĝo kaj obstino, sed ankaŭ pro kunsento kaj kapablo persvadi batalemon inter soldatoj. Pro longdaŭraj bataloj Emilia Plater malsaniĝis kaj mortis post provo de helpo al minacita de rusoj Varsovio.

Ŝi estis eternigata de poetoj, i. a. de Adam Mickiewicz en *Morto de la kolonelo*.

En 1940 oni eldonis 50-zlotan monbileton kun portreto de Emilia Plater.

Emilia Plater en pola 50-zlota monbileto

* Emilia Plater en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Emilia Plater en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 126699
* GND: 120995875
* LCCN: n83203131
* VIAF: 8231736
* ISNI: 0000 0000 2220 6246
* SUDOC: 184109701
 |
Richard Strauss komence de la 20-a jarcento
**Sinfonia domestica** (op. 53) estas simfonia poemo por granda orkestro de Richard Strauss. Strauss komponis ĝin en la jaroj 1902 kaj 1903 en Berlino, kie li laboris kiel prusa kortega kapelmajstro.

Historio kaj komponado
----------------------

En 1898 Strauss fariĝis ĉefdirektisto de la Reĝa Kortega Opero je Berlino. Je ĉi tiu punkto la komponisto eksentis egan intereson pri siaj propraj vivcirkonstancoj kaj turnis sian atenton al siaj stato kaj persona historio. Kiam li komencis verki *Sinfonia Domestica*, li intencis fari ĝin daŭrigo de sia simfonia poemo *Heroa vivo* pri la sukcesa komponisto. Strauss diris pri tio: "Mia venonta tonpoeziaĵo reprezentos tagon en mia familia vivo. Ĝi estos parte poezia, parte humura – triobla fugo kunigos paĉjon, panjon kaj infaneton."

Simile al lia antaŭe komponita simfonia poemo Ein Heldenleben ĝi havas membiografiajn trajtojn kaj estas rapsodio pri lia familia vivo. Sur la partituro staras la omaĝo: *Al mia kara edzino kaj al nia filo.* Ĝi estas subdividita en kvar partojn: Allegro, Scherzo, Adagio, Finale, je kio regas tri temoj (la viro, la virino, la filo). La partoj estas atribuitaj al hejmaj situacioj: vigla vizito de la parencaro, rilato de la gepatroj al la filo, familia malakordo kaj kiel finalo la hejma paco.

Strauss finverkis la pecon en 1903 dum silvestro (31-a de decembro) de la jaro en Charlottenburg. La verko travivis sian unuan prezentadon la 31-an de marto 1904 en la novjorka Carnegie Hall kadre de Strauss-Festivalo direktate de la komponisto. Kvankam la unua prezentadon estis sukcesego, nuntempe oni prezentas ĉi tiun simfonian poemon – kompare kun aliaj – nur malofte. Sub direktado de la komponisto la Vienaj Filharmoniistoj surdiskigis la verkon.

Instrumentado
-------------

La peco estas instrumentita per fluteto, 3 flutoj, 2 hobojoj, hobojo de amoro, angla korno, klarneto en D, 3 klarnetoj (1-a kaj 2-a en B♭, 3-a en A), basklarneto en B♭, 4 fagotoj, kontrafagoto, 4 saksofonoj (soprano en C, aldo en F, baritono en F, baso en C), 8 korno en F, 4 trumpetoj en F and C, 3 trombonoj, tubjo, timpanoj, tamo, bastamburo, triangulo, cimbaloj, cimbalaro, tamburino, kampaneto, 2 harpoj kaj arĉinstrumentoj.

Movimentoj
----------

La verko konsistas el kvin movimentoj; prezentado daŭras proksimume tri kvaronajn horojn. La movimentoj nomiĝas jene:

* *Bewegt* [Vigle]
* *Scherzo* (Munter) [ Skerco (vive)]
* *Wiegenlied* –Mässig langsam [Lulkanto – modere malrapide]
* *Adagio – (Langsam)* [Adaĝo – (malrapide)]
* *Finale (Sehr lebhaft)* [Finalo (tre vigla)]

Literaturo
----------

* Mathias Hansen (eldoninto): *Richard Strauss. Die Sinfonischen Dichtungen (Taschenbuch)* Bärenreiter 2003, ISBN 978-3-7618-1468-0
**CASBI** (rumana mallongigo por *Casa de Administrare şi Supraveghere a Bunurilor Inamice* ~ Administra kaj Inspekta Instituo de Posedaĵoj de Malamikoj) estis la rumana instanco, kiu celis forrabi, alrumanigi, ŝtatigi la posedaĵojn (grandaj bienoj, bankoj) en Transilvanio, Rumanio.

La leĝo pri CASBI aperis la 10-an de februaro 1945, kiu celis ĉefe ruman-naciigon de la hungaraj posedaĵoj. La bazo por tio estis la rumana-soveta armistica traktato (12-an de spetembro 1944), kies 8-a punkto devigis la rumanan registaron okupi kaj rezervi posedaĵojn de la malamikaj landoj (por eviti ties uzon). Sed Hungario jam subskribis armistican traktaton kun Sovetunio, la 20-an februaro.

Post tri jaroj de akcepto de la leĝo, iĝis ĉefministro Petru Groza, kies komunista ministro pri internaj aferoj (Lucreiu Ptrcanu) plilarĝigis la leĝon la 3-an de aprilo 1945 kaj tiris sub kontrolon (fakte konfiskis) ankaŭ posedaĵojn de la malpli riĉuloj.

La kaŝe konfiskitajn hungarajn posedaĵojn oni kalkulas je 200 milionoj da USD en 1945. La rumanoj kelkfoje redonis posedaĵojn al la hungaroj, sed tiam la hungaroj ĉiam pagis kaŝe per akcioj, mono.

Kvankam la sovetoj ordenis redoni la hungarajn posedaĵojn en 1946, la efektivigon la rumana registaro intence prokrastis. Kiam la hungaraj posedantoj rericevis siajn posedaĵojn, ĝi estis jam tute elrabita, la akcia proporcio de la iamaj posedantoj ŝanĝiĝis malfavore.

En majo de 1947 aperis leĝo pri ŝtata kontrolo de la privataj entreprenoj, en junio de 1948 ili estis ŝtatigitaj. Hungario, la iamaj posedantoj - pro pluaj financaj artifikoj - neniam ricevis kompension, eĉ simbolan.

* hungare Arkivigite je 2006-10-10 per la retarkivo Wayback Machine
* Historia, plej prestiĝa hungara historia revuo
Placo de Kossuth LajosParlamentejo
Skulptaĵo de Lajos Kossuth
Monumento pri revolucio en 1956
Skulptaĵo de Francisko Rákóczi
Skulptaĵo de Attila József
Ministerio pri agrikulturo en Budapeŝto
Justica Palaco
Palaco Wellisch

**Placo de Kossuth Lajos** estas unu el la plej belaj placoj de Budapeŝto. Ĝi situas tre proksime al Danubo, kontraŭ la fortikaĵmonteto. Tiu kvadratforma teritorio estas trankvila oazo en la urbocentro.

4 gravaj konstruaĵoj donas la ĉefan formon al la placo.

* La Parlamentejo (Budapeŝto) konstruita por jarmila datreveno de landokupo.
* La Justica Palaco (Budapeŝto) (Popolarta Muzeo aŭ Etnografia Muzeo).
* La Ministerio pri agrikulturo (Hungario).
* Palaco Wellisch.

La plej interesa parto de la placo estas la Parlamentejo konstruita en novgotika stilo. Grupoj povas eĉ interne rigardi en iu tago de semajno la imponajn salonojn, la belegajn historiajn pentraĵojn de Mihály Munkácsy, Károly Lotz, k.a. Se oni ne havas eblon aŭ tempon eniri ankaŭ estas bela travivaĵo rigardi la eksteran parton. Jen kelkaj ciferoj: la baza teritorio: 17745 m²;, alteco de kupolo: 96 m, 88 skulptaĵoj ornamas la eksterajn murojn, sur la danuba parto staras la skulptaĵoj de la hungaraj reĝoj kaj regantoj; sur la alia parto la regantoj de Transilvanio kaj hungaraj herooj. La konstruartisto de la parlamentejo estis Imre Steindl.

La Etnografian Muzeon planis Alajos Hauszmann en 1896, kiel Kurio, sed ankaŭ ĉi tie staras artlaboroj de famaj skulptistoj: János Fadrusz kaj György Zala. La muzeo havas riĉan hungaran materialon, sed ofte estas en ĝi aranĝitaj ekspozicioj pri alilandaj etnografiaj materialoj. Sur la frunta fasado videblas romia ĉaro kun tri ĉevaloj, kies skulptisto estis Károly Sennyey. La aliajn figurojn skulptis János Fadrusz kaj Győrgy Zala. La ĉefan halon ornamas la freskoj de Károly Lotz.

Ministerio pri Agrikulturo konstruiĝis inter 1885-1887 laŭ la planaj de Bukovits Gyula. Antaŭ la palaco dekstre staras statuo de Agronomistino, maldekstre tiu de Falĉisto ambaŭ skulptaĵoj de Árpád Somogyi.

Palaco Wellisch estis konstruita en 1911. Ĝi estas nuntempa ministerio.

Sur la placo estas famaj skulptaĵoj: novbarokstila monumento de Francisko Rákóczi la 2-a, hungara reganto komence de 18-a jarcento, gvidanto de liberbatalo (skulptisto János Pásztor).

Skulptaĵo pri Lajos Kossuth montras la hungaran politikiston kaj organizanton de la liberecbatalon en 1848-49. jaroj. En la tagoj de naciaj festoj ĉi tie estas hisata la ŝtata flago, kaj la loĝantoj venas aŭskulti la ŝtatprezidanton, poste okazas demonstracioj, koncertas muzikaj ensembloj.

Ĉe la Danubo-bordo skulptaĵo pri Attila József estas videbla.

Post finkonstruo de la Parlamentejo la placo iĝis centro de politikaj kunvenoj. Nepre menciindas la pafado en 1956. Dum la revolucio nekonataj soldatoj (rusaj aŭ hungaraj) pafis la homamason. Tio poste nomiĝis Salvo en Placo Kossuth Lajos.

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Salvo en Placo Kossuth Lajos.
La placo havas haltejojn pri metroo, tramoj, troleoj kaj aŭtobusoj.

* Kategorio Placo Kossuth Lajos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Sándor Popovics** [ŝAndor popoviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Popovics Sándor** estis hungara politikisto, ministro, membro de Hungara Scienca Akademio (direktora en 1924, honora en 1926).

Sándor Popovics  naskiĝis la 22-an de oktobro 1862 en Pest (urbo). Li mortis la 15-an de aprilo 1935 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sándor Popovics lernis juron, en 1884 li ricevis postenon en ministerio pri financoj. En 1903 li iĝis subministro. Inter 1906-1909 li estis parlamenta deputito, poste ĝis 1918 estis bankestro. En 1918 li estis ministro pri financoj. Post la 1-a mondmilito li establis la sendependan Nacian Bankon, kies prezidanto estis. Ekde 1927 li iĝis senatano.

Verkaro (elekto)
----------------

* *A pénz sorsa a háborúban* (Sorto de la mono en la milito), (1926)
* *A pénz értékállandósága* (1929)
* *A társadalmi szervezkedések gazdasági hatásai* (1931)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

* Kategorio Sándor Popovics en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 457608
* GND: 172320763
* LCCN: n90653499
* VIAF: 17599649
* ISNI: 0000 0000 6665 7647
* SUDOC: 166751774
* BIBSYS: 10066252
 |
***Crurotarsi*** estas klado de arkosaŭroformaj reptilioj kiu inkludas krokodilulojn kaj krokodiloideojn kaj eble ankaŭ birdostirpajn arkosaŭrojn se la formortinta, krokodiloidea fitosaŭroj estas pli fore rilataj al krokodiloj ol tradicie supozite. Antaŭ 2011, la grupo nevarie inkludis nur arkosaŭrojn pli proksimajn al krokodiluloj ol al birdoj kaj al aliaj dinosaŭroj. Koresponda stirpo por krokodiluloj ĉe la arkosaŭra familia arbo estas *Pseudosuchia*. Tiu tradicia difino de *Crurotarsi* supozis, ke fitosaŭroj estas krongrupaj arkosaŭroj kaj pli proksime rilataj al krokodiluloj ol al birdoj. Tamen, studo de 2011 argumentis, ke la fitosaŭra stirpo evoluis antaŭ la disiĝo inter birdoj kaj krokodiluloj. Tio signifus, ke la fitosaŭroj ne estas varaj arkosaŭroj, kaj tiel ili ne povas esti konsiderataj reprezentantoj de arkosaŭroj de krokodilula stirpo.

La nomo *Crurotarsi* estas derivita el la latina vorto *crus* (kruro) kaj la greka vorto *tarsos* (kalkano). Ĝi referencas al la specializita artiklo (krurotarsa junto) inter la kruro (specife ĉe la fibulo) kaj la kalkano (specife ĉe la kalkaneo) kiu estas in la skeletoj de reptilioj kiaj *Suchia* kaj fitosaŭroj. En ilia kalkanjunto, duoncilindra kondilo en la kalkaneo artiklas en konkava areo de la fibulo.

Taksonoj
--------

* Subdivizio ***Crurotarsi***
	+ Superordo Krokodilomorfoj *Crocodylomorpha*
		- Ordo Krokodiluloj *Crocodylia*

Referencoj
----------

1. 1 2  Nesbitt, S.J. (2011). "The early evolution of archosaurs: relationships and the origin of major clades". *Bulletin of the American Museum of Natural History*. 352: 1–292. doi:10.1206/352.1. hdl:2246/6112. S2CID 83493714.
2. ↑  Sereno, P.C.; Arcucci, A.B. (1990). "The monophyly of crurotarsal archosaurs and the origin of bird and crocodile ankle joints". *Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie, Abhandlungen*. 180: 21–52.
3. ↑   (1991) "Basal archosaurs: phylogenetic relationships and functional implications", *Journal of Vertebrate Paleontology* **11** (Suppl. 4), p. 1–51. doi:10.1080/02724634.1991.10011426.

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Crurotarsi en la angla Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 821401
 |