recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Oceana acidiĝo** estas la nomo donita al la daŭranta malkresko en la pH de la oceanoj de la tuta Tero, kaŭzita de la asimilado de antropogena karbondioksido (CO2) de la atmosfero. Proksimume 30-40% de la karbondioksido liberigita fare de homoj en la atmosferon dissolviĝas en la oceanojn, riverojn kaj lagojn. Por konservi kemian ekvilibron, kelko el ĝi reagas kun akvo por formi karbonatan acidon. Kelkaj el tiuj superkarbonatacidaj molekuloj reagas kun akvaj molekuloj por doni bikarbonatan jonon kaj hidronian jonon, tiel pliigante la "acidecon de la oceano" (H + jonokoncentriĝo). Inter 1751 kaj 1994 la pH de la oceana surfaco estas taksita kiel malpliiĝinta je ĉirkaŭ 8,25 ĝis 8,14, reprezentante pliiĝon de preskaŭ 30% en H + jonokoncentriĝo en la oceanoj de la mondo.

Tiu kreskanta acideco supozeble havas gamon da rektaj nedezirindaj sekvoj kiel ekzemple deprimado de metabolaj indicoj en gigantaj kalmaroj kaj deprimado de la imunreagoj de bluaj mituloj.

Estas aliaj kemiaj reakcioj kiel rezulto en fakta reta malkresko en la kvanto de karbonato jonoj havebla. En la oceanoj, tio igas ĝin pli malfacila por maraj kalcinantaj organismoj, kiel ekzemple koralo kaj iom da planktono, por formiĝi biogena kalcikarbonato, kaj ekzisto de tiaj strukturoj iĝas minacataj per dissolvo. Tiel, daŭranta acidiĝo de la oceanoj ankaŭ metas minacon al la manĝoĉenoj ligitaj kun la oceanoj.

Oceana acidiĝo, kiu kiel tutmonda klimata ŝanĝo estas kauziita de pliiĝantaj niveloj de karbondioksido, estis rigardita de priklimataj sciencistoj kiel la "same malbona ĝemelo" de tutmonda klimata ŝanĝo.

Notoj
-----

1. ↑  
 (2003) "Anthropogenic carbon and ocean pH", *Nature* **425** (6956), p. 365–365. doi:10.1038/425365a.
2. ↑  Millero, Frank J. (1995). "Thermodynamics of the carbon dioxide system in the oceans", *Geochimica et Cosmochimica Acta* **59** (4), p. 661–677.
3. ↑   (July 2004) "Impact of Anthropogenic CO2 on the CaCO3 System in the Oceans", *Science* **305(5682)**, p. 362–366.
4. ↑  Jacobson, M. Z. (2005). "Studying ocean acidification with conservative, stable numerical schemes for nonequilibrium air-ocean exchange and ocean equilibrium chemistry", *Journal of Geophysical Research – Atmospheres* **110**, p. D07302. doi:10.1029/2004JD005220.
5. ↑   (2008) "Synergistic effects of climate-related variables suggest future physiological impairment in a top oceanic predator", *P.N.A.S.* **105(52)**, p. 20776–20780. 

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2014-12-06. Alirita 2013-02-21.
6. ↑   (2008) "Effects of ocean acidification on the immune response of the blue mussel Mytilus edulis", *Aquatic Biology* **2**, p. 67–74.

* Kategorio Oceana acidiĝo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**John Blow** (n. ĉirkaŭ 1649, m. la 1-an de oktobro 1708) estis angla komponisto kaj orgenisto.

John Blow

Vivo
----

John Blow verŝajne naskiĝis ĉe Newark-on-Trent, Nottinghamshire - tion li asertis kiam li doktoriĝis en 1677. Oni ne scias lian naskiĝdaton, sed li baptiĝis la 23-an de februaro 1649. Li iĝis knab-ĥoristo de la reĝa kapelo de Anglio kaj montris sin tre lerta muzikisto. Dum li ankoraŭ junis, li komponis plurajn religiajn ĥorverkojn.

Li iĝis orgenisto de Abatejo Westminster en 1669, kaj iĝis vir-ĥoristo de la reĝa kapelo en 1673. Tiun septembron li edziĝis al Elizabeth Braddock, kiu poste mortis dum akuŝo. En 1680 Henry Purcell anstataŭis lin kiel orgenisto de Abatejo Westminster. En 1687 li iĝis estro de la ĥoro de Katedralo Sankta Paŭlo (Londono), kaj, en 1695, orgenisto de Preĝejo Sankta Margaret (Westminster), kaj verŝajne reiĝis orgenisto de Abatejo Westminster post la morto de Purcell tiun jaron. En 1699 li estis nomumata la unua Komponisto de la Reĝa Kapelo.

Verkoj
------

John Blow komponis multajn religiajn ĥor- kaj orgen- verkojn, kaj ankaŭ verkojn por klaviceno. Inter 1680 kaj 1687 li komponis, por la reĝa kortego de Karlo la 2-a sian solan operon, *Venus and Adonis*, pri la amafero de la diino Venuso kaj Adoniso: Moll Davis, amorantino de Karlo la 2-a, ludis la rolon de Venuso, kaj ties filino per Karlo, Damo Mary Tudor, tiun de Kupido.

* Kategorio John Blow en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 294138
* GND: 119042983
* LCCN: n80166827
* VIAF: 76580506
* ISNI: 0000 0001 1071 8102
* SUDOC: 079691242
* BNF: 148032320
* MBA: 610df89b-e00e-4247-a3af-71b8531fa12b
* BIBSYS: 90735492
* NKC: jn20010601200
* BNE: XX1570649
 |
**Johannes Philippus PUNT**, mallonge **Johannes PUNT** (naskiĝis 1906, mortis la 22-an de septembro 2001 en Oosterbeek, Nederlando) estis nederlanda socialdemokrato, esperantisto, iama delegito de Universala Esperanto-Asocio pri Amnestio Internacia kaj mecenato. Smit prezentis socialistan, esperantistan radio-programon dum 16-jaroj.

Biografio
---------

Punt estis kiel kolono de la postmilita Esperanto-movado en Nederlando. Li prizorgis esperantlingvan radio-programon Socialistaj Novaĵoj en Esperanto (1950-1966), estis redakciano (1952-58) de la prestiĝa revuo *La Progresanto* de la Federacio de Laboristaj Esperantistoj kaj membris en la landa ekzamena komitato.

Smit aparte aktivis, ankaŭ verke kaj redakte, ĉe fervojistoj, blinduloj kaj ĉe la esperantistoj de Utreĥto, kies revueton li redaktis inter 1977 kaj 1986.

Refencoj
--------

1. ↑  Piet van den Ende (1966-09-29). "Punt achter VARA, Hilversum, Nederlándo", *Het Parool*, p. 17.

Literaturo
----------

* *Esperanto* (decembro 2001).
* *Het Parool* (29 septembro 1966).
**György Karsai** [djordj karŝai], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Karsai György** estas hungara klasika filologo, literaturhistoriisto, teatrohistoriisto, altlerneja instruisto.

György Karsai naskiĝis la  16-an de februaro 1953(nun 1953-02-16) en Budapeŝto.

Biografio
---------

György Karsai maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li studis en Scienca Universitato Loránd Eötvös inter 1971-1977. En la sama loko li estis asistanto (1977–1983), lektoro (1983–1986), docento (1986-1995). Intertempe li doktoriĝis en 1982 en la universitato kaj akiris sciencan gradon Ph.D. en 1994. Li prelegis en Francio inter 1990-1994, poste li estis katedrestro en Scienca Universitato Janus Pannonius, krome li ekinstruis ankaŭ en Mez-Eŭropa Universitato en 1995 kaj en Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto) ekde 1996. Lia habilitiĝo okazis en 1996, li estis levita profesoro en la sekva jaro.

Li edziĝis en 1979 kaj 2 gefiloj naskiĝis en 1983 kaj 1985. Li ricevis premiojn inter 1982-2020.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* Homero: Iliado, Odiseado (nova traduko, 1998)
* *A Szép és a Szörnyeteg. Görög drámák értelmezései* (1999)
* *Az antik dráma útjai. Tanulmányok a görög-római színjátszásról és hatásáról* (kunredaktoro, 2018)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* datenoj kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 831238
* LCCN: n2002090116
* VIAF: 121402876
* ISNI: 0000 0000 8013 7373
* SUDOC: 19288929X
 |



* Portalo pri Biografio
**Johannes Christian Karl ROGGENKAMP** (naskiĝinta en la 22-a de januaro 1850 en Anker (Lankau), mortinta en la 24-a de novembro 1919 en Arnstadt) estis urba ĉefarkitekto.

La arnstadt-a hospitalo en Bärwinkel-strato, verko de Roggenkamp.

Vivo
----

La filo de la ventmuelisto Johann Georg Friedrich Roggencakamp kaj de lia edzino Christiane Henriette Elisabeth (fraŭl.: Frank) edziĝis al Helene Dölle kaj iĝis en la 1870-aj jaroj arkitekto en Holzminden.

De 1894-1904 li estis ĉefo de la urba fajrobrigado de Arnstadt. Lia tombo troviĝas sur la Nova tombejo.

Verkoj (elekto)
---------------

* Malsanulejo (1892)
* Porknabina alta lernejo en Rosen-strato (1892)
* Naĝohalo (1895)

Fonto
-----

Andrea Kirchschlager, Ulrich Lappe, Peter Unger (eld.): *Chronik von Arnstadt. Zeittafel/Chronik. Festschrift zur 1300-Jahrfeier der Stadt Arnstadt* (=Veröffentlichungen des Historischen Vereins für Schwarzburg, Gleichen und Hohenlohe in Thüringen, 3),
eldonejo Kirchschlager, 1-a eldono, Arnstadt 2003, (ISBN 3-934277-07-1), p. 409.
**Henry John DEUTSCHENDORF**, pseŭdonime **John DENVER** (naskiĝis la 31-an de decembro 1943 en Roswell, mortis la 12-an de oktobro 1997 en Golfo Monterejo) estis usona kontreokantisto, kantverkisto, muzikisto, aikidoko kaj aktoro. En 1994 li verkis sian aŭtobiografion kun la titolo *Take me Home* (Portu min Hejmen).

Denver loĝis la plej granda parto de sia vivo en Aspen en Koloradio. Dum la 1960-aj jaroj li komencis sian karieron ĉe *The Mitchell Trio*, popolmuzika grupo kiu precipe konformiĝis al politika kaj sociala satiro. Post ŝanĝo en la konsisto, la grupo dum mallonga tempo nomiĝis *Denver, Boise & Johnson*. En 1969 John Denver komencis sian solokarieron. Lia kanto *Leaving, on a Jetplane* (Forirante en Jeto) fariĝis numero unu furorkanto por Peter, Paul kaj Mary. Kelkajn jarojn pliposte por John Denver alvenis la granda publika atento, unue per *Take Me Home, Country Roads* kaj unu jaron pliposte per *Rocky Mountain High*.

En 1985 li aperis en aŭskulta kunsido de la Usona Senato, kiu okazis laŭ insisto de Parents Music Resource Center (PMRC). Ĉi tiu agadgrupo, kunfondita de Tipper Gore, volis per leĝdonado repuŝi la supozitan pereigan influon de popmuziko je usonaj junuloj. Samkiel Dee Snider kaj Frank Zappa John Denver deklaris esti kontraŭ tiuj planoj.

Kiel aktoro Denver kunludis en la filmo *Oh, God!* (Ho, Dio!) el 1977 kun George Burns. Post gastprezentado en la Muppet Show li dufoje partoprenis en la ludo kun la Muppets en speciala televida prezentado: *John Denver and the Muppets: A Christmas Together* (1979) kaj *John Denver and the Muppets: Rocky Mountain Holiday* (1982).

Denver multfoje sin dediĉis al bonfaraj celoj. Li kelkfoje vizitis Afrikon por kontribui al la batalo kontraŭ malsatego. Krom tio li laboris por naturkonservado, inter aliaj en Alasko.

Jogn Denver mortis antaŭ la bordo de Monterey. Kiam la de li stirita aviadilo, (tipo Rutan Long-EZ) kiun li ĵus antaŭe aĉetis, kraŝis. Oni supozas ke sensperteco kun la flugmaŝino estis la kaŭzo de la akcidento. Aliuloj eĉ opinias ke estis sinmortigo.

Rutan Long-EZ aviadilo

Konataj kantoj de John Denver
-----------------------------

* Leaving, on a Jetplane
* Take Me Home, Country Roads
* Sunshine on my Shoulders
* Rocky Mountain High
* Thank God I'm a Countryboy
* Annie's Song
* Calypso
* Perhaps Love (kune kun Placido Domingo)

### Unuopaj Diskoj

* *Thank God I'm A Country Boy* (26-7-1975)
* *Calypso* (22-11-1975)
* *Annie's Song* (28-2-1976)
* *Perhaps Love* (26-12-1981) kun Placido Domingo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio John Denver en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* JohnDenver.com (Oficiala retejo)
* Oficiala John Denver Fanklubo
* Foto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 220583
* GND: 118524712
* LCCN: n50001603
* VIAF: 51874963
* ISNI: 0000 0000 8382 2958, 0000 0003 6851 6962
* SUDOC: 084053410
* BNF: 13893177d
* MBA: 34e10b51-b5c6-4bc1-b70e-f05f141eda1e
* BIBSYS: 4001931
* NKC: ola2002151568
* ICCU: CFIV155281
* BNE: XX904618
 |
**Josef Kohen-Cedek** (naskiĝis la 19-an de oktobro 1904 en Vilno, la Rusia Imperio — mortis la 21-an de decembro 1991 en Jerusalemo, Israelo) estis unu el la plej elstaraj esperantistoj en Israelo.

En la aĝo de 12 jaroj li eklernis Esperanton sekve de konversacio kun d-ro L. L. Zamenhof, vizitinte lian klinikon en Varsovio.

En 1925 li ekloĝis en Israel-lando (tiama Palestino), kie li laboris kiel instruisto en gimnazioj de Tel-Avivo kaj Jerusalemo, ĝis sia emeritiĝo.

Li aktivis en la Esperanto-movado en Palestino kaj Esperanto-Ligo en Israelo gvidante kursojn, redaktante dum multaj jaroj la landan Esperanto-revuon, *Israela Esperantisto*, kaj organizante tutlandajn kaj mezorientajn Esperanto-kongresojn. Li estis honora komitatano de Esperanto-Ligo en Israelo (ELI).

Sed lia ĉefa kontribuo al la Esperanto-movado estis la literatura agado. Li verkis en Esperanto originale kaj traduke: Lia traduka laboro de la hebrea lingvo en Esperanton estis lia ĉefa gloro. En 1987 aperis, eldonita de ELI, *Antologio de la hebrea poezio,* kiu entenas 140 versaĵojn tradukitajn el la hebrea. Dekoj da liaj poemoj aperis en diversaj Esperanto-revuoj dum la jaroj.

Verkoj
------

* *Natan Ben-Cion Ĥavkin* (ekzemplo de homa vivo - Tel Aviv: Esperanto-Ligo en Israelo, 1976. - 15 p.)
* *Antologio de la hebrea poezio en la internacia lingvo Esperanto* (Tel Aviv: Esperanto-Ligo en Israelo, 1987. - 268 p. : ilustr. muziknotoj)
* *Hebrea kantareto* (dediĉita al la III-a Palestina Esperanto-Kunveno - Hajfa 1941, Jerusalemo: Ĥavkin, [1941]. - 15 p. : muziknotoj)
* *Tiberio* (poemo, Jerusalem: Palestina Esp. Ligo, 1944. - 55 folioj)
* *Deĵoro; Inter ruinoj; Je gloro de miaj amataj; Gastado ĉe Sokrato; Konduto; Rendevuo; David kaj Bat-Ŝeba; Kosma sopiro; Vivkrepusko; Letero (de amikino, kiu ne respondis je leteroj)* (en: Kantu ja Cion: poemoj el la Sankta Lando; p. 7, 10 - 11, 13 - 15, 20 - 21, 35, 57 - 61, 63 - 65, 67, 76 : muziknotoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Josef Kohen-Cedek en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Tiberio. Militrakonto, 13/10/2018
**Pitkjaranta** (ruse *Питкяранта*, finne *Pitkäranta*) estas urbo en la respubliko Karelio de Rusio. Laŭ la stato de 2018 en la urbo vivis 10 479 loĝantoj sur areo de 12 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 873 loĝantoj/km². 

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 86408.

La urbo estis fondita en mezo de la 19-a jarcento.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1940.

La interurba telefona kodo estas 81433, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas 61° 34′ N 31° 29′ O﻿ / ﻿61.567 °N, 31.483 °O﻿ / 61.567; 31.483 (mapo).

La urbo estas sur nord-orienta bordo de lago Ladoĵskoje (Ладожское).

En la urbo estas haveno kaj fervoja stacio.

Flago de Karelio
Urboj de Karelio

**Ĉefurbo**: Petrozavodsk

Belomorsk |
Kemj |
Kondopoga |
Kostomukŝa |
Laĥdenpoĥja |
Medveĵjegorsk |
Olonec |
Pitkjaranta |
Pudoĵ |
Segeĵa |
Sortavala |
Suojarvi
**Italo-disko** (en pluraj nacilingvoj ***Italo-disco***) estas tre vasta nocio, kiu ensumigas multan diskotekan produkton el Eŭropo dum la 1980-aj jaroj.

Ĝi estas unu el unuaj formoj de la monda elektronika muziko (EDM). Tiu stilo evoluis en la paso de sepdekaj kaj en interŝanĝo de okdekaj jaroj en Italio, Hispanio, Germanio kaj aliaj partoj de Eŭropo.

Karakteriza signo de la italo-disko estas precipe futurisma, absolute diferenca kaj kvazaŭ universa sono, kiun oni celigis per sintezilo, voĉdekodilo kaj drummaŝino. Dum la okdekaj jaroj, la termino Italo-disko ensumigis plimulte neamerikanan kaj nebritan dancmuzikon. En Usono kaj Granda Britio la italo-disko estis tute nekonata, plimulte temis pri undergroundan scenon.

Pli poste ĝi inspiris polan ĝenron disko-polo.

**Ekzemploj**:

* "Tarzan Boy" (1985) de Baltimora
* "I'm Ready" (1980) de Kano
* "Loving Again" (1986) de Thomas T.
* "Step by Step" (1982) de Koxo

Terminologio
------------

La vorto italo-disko devenas el serioj *Italo Boot Mix* - megamiksoj el la jaro 1983 de Bernhard Mikulski (tiu fondis ZYX Music), kiujn ensumigis italan kaj germane produktatan diskotekan muzikon. Sed tiu ĉi italo-disko muziko estis iam markata ankaŭ kiel "Rock Elettronico" aŭ "Balli da Discoteca" (disco dance).

Interpretoj
-----------

Inter italo-disko interpretoj apartenas ekzemple Savage, Ken Laszlo, P.Lion, Ivan, Albert One, Radiorama, Valerie Dore, Sabrina, Scotch, Baltimora, Righeira, Fancy, Ryan Paris, Spagna, Miko Mission, Mike Mareen, Silver Pozzoli, La Bionda, Gazebo, Eddy Huntington, Den Harrow, Ricchi e Poveri, Toto Cutugno, Alphaville, C. C. Catch, Bad Boys Blue, Modern Talking.

Referencoj
----------

1. ↑   Soul, funk & disco. *Musicalized*.

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rDisko |
| --- |
| Ĝenro | Disco polo • Euro disco • Hi-NRG • House • Italo-disko • Space discoSpacesynth • Post-Disco • Disco house • Cosmic disco • Manila sound • Nu-disco |  |
| Koneksantaj | Muzikistoj • Diskoteko |

 |

* Kategorio Italo-disko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La impona preĝejo ĉe plurlena bulvardo Ihringshäuser Straße
La **preĝejo Sankta Bonifaco** (germane: *Kirche St. Bonifatius*) estas romkatolika preĝejo en Kassel, Germanio, en la orienta urboparto de Kassel-Wesertor. La ejo staras rekte ĉe la avenuo Ihringshäuser Straße:

Historio
--------

La Bonifaco-komunumo estis kaj teritorie kaj membronombre unu el du grandegaj komunumoj en la grandurbo nordhesia Kassel. La katolikoj vivas en diasporo. Ĝi apartenis al la pastorala ligo "Kassel Mitte" kune kun la komunumoj de Sankta Elizabeto, Sankta Laŭrenco, Sankta Jozefo kaj Sankta Familio. Ekde la 1.1.2016 la bonifacanoj formas kun la tri unue menciitaj komunumoj la novan komunumon Kirchgemeinde Sankt Elisabeth.

Arkitekturo
-----------

Tiu ĉi preĝejo konstruitis en 1956/57 laŭ la planoj de la kasela arkitekto Josef Bieling (1919-81). La senkolonega halo-preĝejo konsistas el du kontraŭe reciproke kunmetitaj trapezoj. La buntkolora interno malegalas al la modesta blanka ekstero de la konstruaĵo. La krucifikson faris en 1958 la skulptisto Otto Sonnleitner (1906-85) el Würzburg, dume la mozaikoj estas verko de Gerhard Dechant.

Referencoj
----------

1. ↑   Rondletero pri la kunfandiĝo. Arkivita el la originalo je 2016-01-16. Alirita 2016-01-01.

Literaturo
----------

G. Lange: *Festschrift zur Einweihung der katholischen Kirche St. Bonifatius in Kassel*, Weber & Weidemeyer, Kassel 1957

* Kategorio Preĝejo Sankta Bonifaco (Kassel) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **preĝejo Sankta Nikolao** estas romkatolika historia monumento en vilaĝo Kővágótöttös (Hungario).

Historio
--------

La romanika kirko estis konstruita en la 12-a jarcento. La unua mencio okazis en 1332. La vilaĝnomo ricevis sian nomon de la patrono Nikolao de Mira. Dum dominado de la turkoj la preĝejo iomete ruiniĝis. En fino de la turka erao (1687) la vilaĝo perdis esti paroĥo. En 1726 okazis la necesaj renovigaj laboroj, en 1780 ĝi estis barokigita, samtempe la absido estis pligrandigita kaj turo estis konstruita. Restaŭrado okazis inter 1980 – 1983, ekde tiam denove estas videblaj kelkaj partoj el la mezepoko. Renovigaj laboroj okazis inter 2000-2004. La orgeno estis farita en 1871, restaŭrita en 2011. Ekde 2005 estas aŭdebla la minista himno el la turo honore al la iamaj ministoj.

Konstruaĵo
----------

La kirko situas sola en la vilaĝo en malgranda parko. Dum la mezepoko ĉirkaŭ la kirko tombejo etendiĝis. La fasado estas simetria, meze la restaŭrita mezepoka enirejo estas videbla. La plej supre la kvadrata turo altiĝas kun cepa turpinto. Alia enirejo funkcias en flanko de la navo. La sanktejo estas duonronda, apude sakristio etendiĝas. La absido estas same larĝa, ol la navo, sed iomete malpli alta. Interne la mebloj venis el la baroka erao, sed nuntempe jam estas videblaj plejparte pli novaj. La bildo pri Nikolao de Mira pendas sur la muro, krome menciindas barokaj lignaj skulptaĵoj pri Sankta Antonio de Padovo kaj Sankta Francisko el Asizo.

Aŭdu ankaŭ
----------

* muziko kaj sonorado el la turo

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj Arkivigite je 2021-01-15 per la retarkivo Wayback Machine
* [*rompita ligilo*]


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**John Talbot, 1-a grafo de Shrewsbury**, (naskiĝis inter 1384 kaj 1390, mortis la 17-an de julio 1453) estis angla generalo dum la centjara milito inter Anglio kaj Francio.

John Talbot (1-a grafo de Shrewsbury)

Gepatroj
--------

Li estis la dua filo de Richard (4-a Barono Talbot) kaj Ankoret, heredontino de la lasta Lordo Strange de Blackmere.

Vivo
----

De 1404 al 1413 li militis kun sia pli aĝa frato Gilbert en Kimrio kontraŭ Owain Glyndŵr.

En 1409 li unue ĉeestis la anglan parlamenton.

De 1414 al 1419 li estis lordo-leŭtenanto (guberniestro) de Irlando, kie li altiris plendojn pro sia tre malmilda politiko. De 1420 al 1424 li militis en Francio. En 1425 li denove (kaj mallonge) servis kiel lordo-leustenanto de Irlando.

En 1427 li reiris al Francio kie li akiris grandan famon kiel militisto. Li partoprenis la sieĝon de Orléans (1428-1429). La 18-an de junio 1429 li kaptiĝis dum la batalo de Patay: li malliberiĝis dum la sekvaj kvar jaroj. La francoj liberigis lin interŝange por Jean Poton de Xaintrailles, kaj li denove estris anglajn armeojn en Francio, gajnante plurajn venkojn.

En 1445 Henriko la 6-a nomumis lin konestablo de Francio. En 1449 li denove kaptiĝis ĉe Rueno, kaj promesis neniam plu porti kirason kontraŭ la francoj. Li plenumis tiun promeson sed daŭre estris armeojn, kvankam li mem neniam batalis. La 17-an de oktobro 1452 li alteriĝis ĉe Bordeaux kun tri mil militistoj, kaj kaptis la urbon kaj poste la plejparton de Gaskonion. La sekvantan jaron la francoj sieĝis Castillon. Talbot marŝis por savi ĝin. La francoj ĉirkaŭis lian tendejon kun inter sep kaj dek mil soldatoj. Dum la sekva batalo la ĉevalo de John Talbot mortis pro kanonkuglo kaj falis sur lin: franca militisto rekonis lin kaj mortis lin per hakilo. Ankaŭ mortis lia filo John (1-a vicgrafo Lisle).

La francaj generaloj konstruis monumenton honore al Talbot. Lia koro entombiĝis ĉe la eniro de la preĝejo de Whitchurch (Shropshire).

Unua edziĝo
-----------

Antaŭ la 12-a de marto 1407 li edziĝis al Maud Nevill, nepino de John Neville (3-a barono Neville de Raby). Ili havis kvar gefilojn:

* Joan
* John Talbot (2-a grafo de Shrewsbury) (ĉ. 1413 - 1460)
* Kavaliro Christopher Talbot (m. la 1--an de julio 1460)
* Thomas, kiu mortis antaŭ sia patro

Dua edziĝo
----------

La 6-an de septembro 1425 li edziĝis al Margaret Beauchamp, filino de Richard de Beauchamp (13-a grafo de Warwick) kaj Elizabeth de Berkeley. Ili havis ses gefilojn:

* John Talbot (1-a vicgrafo Lisle, 1423-1453) kiu militis sub sia patro
* Kavaliro Humphrey Talbot (m. ĉ. 1492)
* Joan
* Elizabeth, kiu edziĝis al John de Mowbray (4-a duko de Norfolk)
* Lewis
* Eleanor (m. 1468), kiu edziĝis al Kavaliro Thomas Butler kaj iĝis amorantino de Eduardo la 4-a (Anglio)

* Kategorio John Talbot (1-a grafo de Shrewsbury) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 297639
* GND: 122628063
* LCCN: n82150378
* VIAF: 55034576
* ISNI: 0000 0001 1571 0281
* SUDOC: 166401617
* BNF: 15055513t
* ULAN: 500121969
 |
La domo ĉe Schmidtstedter-strato nr. 1 en Erfurto.
La **Domo de la buroj** (germane: *Burenhaus*) estas unu el la gravaj domoj en la Bahnhof-strato (Erfurt). Ĝi estas la ununura kaj neoficiala monumento por konsulo Wilhelm Knappe.

Erfurto kaj la Buraj militoj
----------------------------

Joseph Chamberlain, brita ministro pri eksteraj aferoj, prezentatas kiel avidulo je oro
Antaŭ unu jarcento batalis la respublikoj de la buroj en Suda Afriko kontraŭ la Unuiĝinta Reĝolando kaj por sia sendependeco. La plej potenca imperialisma regno de la mondo antaŭ ĉio sopiris al la neelĉerpeblaj or-minejoj en la Oranje-liberŝtato kaj en Transvalo.

Post la sangoza Bura milito en 1899-1902 la idoj de nederlandaj enmigrintoj perdis memstarecon kaj enkorpigitis en britan Sudafrikon. La homoj en Germanujo grandsimpatie sekvis la militon: oni estis en favoro de la populara prezidento Paulus Kruger. Tion memoras la bura domo en Erfurto ĉe la angulo Bahnhof-strato kaj Juri-Gagarin-ringobulvardo.

Ĉefmasonisto Paul Funk ornamis en 1902 sian ĵus finkonstruitan loĝ- kaj labordomon per la portretoj de la gvidantoj de la buroj kaj per la abomena kaj fia malsato je oro de la brita koloniministro Joseph Chamberlain.

Knappe kiel personulo
---------------------

Mallonge antaŭ estis erfurtano direktoro de la sudafrika nacia banko kaj amiko de Kruger. Tiu konsulo nome Wilhelm Knappe sendube nombriĝas al la plej interesaj civitanoj. Per malfeliĉa kolonia milito de sur Samoa en 1889 li mondskale famiĝis. En 1894 li revenis deĵori por la Ministerio pri eksteraj aferoj, post intertempa laborado kiel bankisto en Suda Afriko. En Ĉinio li estis ĝeneralkonsulo kun granda malfermiteco al lokaj kutimoj kaj moroj kaj sukcesis bone reklami por Germanujo. Li tute ne estis rasisma kaj militemulo, kiel oni eble povus imagi sin reprezentanton de germana ekstera politiko dum imperialisma epoko.

Rifuzitaj honoroj en la naskiĝurbo
----------------------------------

Kiam en la 2010-a jaro proponitis fare de fakuloj honori lin en la naskiĝurbo (okaze de la 100-a datreveno morttaga) per nomo de strato laŭ li, la kultura sekcio de la konsilantaro urba neis tiun intencon. Kialo de la neakcepto estis ties "kolonia" agado.
La prezidento de Germanio jes ja honoris Knappe okaze de la 100-a datreveno fondiĝa de la Universitato Tongji de Ŝanhajo en 2007.

Kolektisto
----------

Li krome agadis etnologe kaj kolektis multon ĉe la popoloj de la Suda Pacifiko. Lia riĉa kolekto troviĝas en la Benary-deponeja filio de la la Urba muzeo de Erfurto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Domo de la buroj (Erfurt) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Pri la domo ĉe *erfurt-web*
Josef Skupa
**Josef SKUPA** (1892-1957) estis ĉeĥa pup-aktoro, fama precipe kiel patro de marionetoj Spejbl kaj Hurvínek.

Origine li estis profesoro de desegnado kaj de matematiko. En la jaroj 1917-1930 li reĝisoris pupteatron en Pilzeno, en 1930 li fondis propran pupteatron de Spejbl kaj Hurvínek, ekde 1945 en Prago.

La marionetoj Spejbl (patro) kaj Hurvínek (fileto) distingiĝas per grandaj oreloj, karakterizaj voĉoj kaj bonkora mallerteco (ili ĉion klopodas fari bone, sed ĉiam ĉion fuŝas, precipe la patro).

Josef Skupa donis al ili tiom originalajn voĉojn (kiujn li sciis majstre ŝanĝi kaj transiri de la patro al la filo kaj inverse), ke ankaŭ liaj daŭrigantoj (Miloš Kirschner) devis imiti la samajn voĉojn, alie la publiko ne akceptus ilin. Skupa eldonis ankaŭ plurajn sondiskojn pri Spejbl kaj Hurvínek, kiam la aŭskultantoj kompreneble ne vidas la pupojn, sed la voĉo kapablas karakterizi ambaŭ heroojn tute nekonfuzeble. Ili estas la plej popularaj pupoj en Ĉeĥio.

* Kategorio Josef Skupa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 47674
* GND: 121414361
* LCCN: no99050173
* VIAF: 5786718
* ISNI: 0000 0000 5536 5446
* BNF: 167595401
* MBA: 62b3ab41-54be-4d6a-8c2c-8cfe6e5c161c
* NKC: jk01111665
 |
La kapitano **John GORE** (ĉ. 1730–10a de Aŭgusto 1790) estis Brit-Usona navigisto kiu ĉirkaŭnavigis la mondon kvar fojojn kun la Reĝa Ŝiparo en la 18a jarcento kaj akompanis la kapitanon James Cook en liaj malkovroj en la Pacifika Oceano.

Biografio
---------

Pere de la ŝipo *Dolphin* Gore ĉirkaŭnavigis la mondon dufoje — unue kun John Byron kaj poste kun Samuel Wallis. Lia sperto en la Pacifika Oceano kaj en longaj ŝipekspedicioj kondukis al la fakto ke li estis alvokita al la misio de James Cook por registri la Transiron de la planedo Venuso en Tahitio kaj por la serĉado de la supozita kontinento *Terra Australis* en 1768 pere de la ŝipo *Endeavour*. Gore estis dekomence triaranga komandanto (t.e. 3a Leŭtenanto) malantaŭ Cook (1a Leŭtenanto) kaj Zachary Hicks (2a Leŭtenanto). Post la morto de Hicks dum la revenvojaĝo al Anglio la 26an de Majo 1771, Gore iĝis duaranga komandanto (2a Leŭtenanto).

Gore estis antaŭe parto de la ŝipanaro de Wallis en la *Dolphin* kiu estis "malkovrinta" Tahition kaj iĝis valora por Cook por sia kono de la insulo. En 1769 Gore iĝis la unua registrita ekspediciano kiu pafis kaj mortigis maorion, dum kverelo pri tolaĵo dum la *Endeavour* mapigis la marbordon de Novzelando. Poste, la 14an de Julio 1770 Gore famiĝis ĉar estis la unua blankulo kiu pafis kaj mortigis kanguruon (por scienca esplorado) dum la ekspedicio laŭiris la orientan marbordon de Aŭstralio.

Reveninta al Anglio, en 1772 Gore aliĝis al la botanikisto Joseph Banks (kiu estis same en la unua veturo de Cook al Pacifiko) en privata scienca ekspedicio al Islando kaj Hebridoj. Gore kaj Banks eble estis amikoj kiel pruvas la fakto ke Banks estis la testamenta administranto de Gore. Tiu ekspedicio ne revenis antaŭ la foriro de Cook al lia dua Pacifika vojaĝo.

Tamen, en 1776 Gore reagis al la alvoko el Cook kaj la admiraltaro denove kaj aliĝis al la ŝipanaro de la ŝipo HMS *Resolution* kiel Unua Leŭtenanto por la tria vojaĝo de Cook. Dum la *Resolution* esploris la Pacifikon serĉe de la fama Nordokcidenta Marpasejo, Gore vidis la usonan kontinenton, kie li estis naskiĝinta, el la okcidenta marbordo. Poste, post la morto de Cook en Havajo, Charles Clerke, kapitano de la ŝipo frata de *Resolution* nome HMS *Discovery*, ekkomandis. Gore tiam ekhavis komandon de la *Discovery* anstataŭ Clerke. Kiam Clerke mem mortis tuj poste, Gore ekhavis respondecon de la tuta ekspedicio (nescianta ke sia naskoloko (Virginio) estis deklarinta sian sendependecon el Granda Britio du jarojn antaŭe) kaj portis la ŝipojn hejmen al Anglio la 4an de Oktobro 1780 — pli ol unu jaron post ekhavi la estrecon.

Notoj
-----

1. ↑   *Captain James Cook* de Richard Hough. Coronet, London 1995 p 64, 210

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 621963
* GND: 1026338387
* LCCN: nr99027760
* VIAF: 44221629
* ISNI: 0000 0000 4915 807X
* SUDOC: 249068354
* NKC: ola2016914256
 |
Koordinatoj: 50° 04′ 31″ N 14° 24′ 50″ O﻿ / ﻿50.07528 °N, 14.41389 °O﻿ / 50.07528; 14.41389 (mapo)

**Dancanta domo**, alie ankaŭ *Ginger and Fred*, finita en la jaro 1996, situas en Prago sur la dekstra bordo de rivero Vultavo sur angulo de Kajo de Rašín kaj Placo de Jirásek. Temas pri la unua konstruaĵo de pintaj mondaj arkitektoj, kiu estis en Prago post ĉeĥoslovaka revolucio realigita. Nomita ĝi estas laŭ formo de siaj du angulaj turoj, inspiritaj laŭ intermilita fama danca geopo Fred Astaire kaj Ginger Rogers. La Dancantan domon proponis Vlado Milunić komune kun Frank Owen Gehry, kiun al la projekto invitis investisto. La internoj de kancelarioj de la investisto estis parte komisiitaj al Eva Jiřičná, brita arkitektistino de ĉeĥa deveno .

Ties konstruado ekŝtormis la plej ampleksan publikan diskuton pri arkitekturo en Prago. La Dancanta domo ricevis unu el aprezoj en kategorio de dezajno en enketo de usona Time. En ĉeĥa ĵurnalo *Architekt* ĝi venis inter kvin plej signifaj ĉeĥaj konstruaĵoj de la 90-aj jaroj. En la konstruaĵo, kiun financis Nationale Niederlanden (hodiaŭ ING), estas kancelarioj, luksa kafejo kaj restoracio.

Teretaĝo kaj subteretaĝo, origine destinitaj kiel vendejspacoj, estas nun eluzitaj kiel plurcela luebla spaco. La teretaĝo estas solvita kiel grandspaco kun aliro de ĉefa akceptejo kaj de ekstere de la kajo.

Referencoj
----------

* Irena Fialová, Rostislav Švácha, Jana Tichá, Idan Schein (tekstoj); Ester Havlová (fotografioj): *Tančící dům / Frank Gehry, Vlado Milunić*, Zlatý řez, 2003

Eksteraj ligiloj
----------------

* Dancanta domo sur paĝoj archiweb.cz
**La Baziliko de Superga** situas sur monteto je deko da kilometroj for de la centro de Torino. Oni konstruis ĝin sur artefarita teraso je 670 metroj alta, kiu ebligas panoraman vidon al la urbo kaj al la Alpoj. Dentorela montfervojo ebligas atingi ĝin.

Dum la sieĝo de Torino far de la trupoj de la franca reĝo Ludoviko la 14-a, la duko Viktoro-Amadeo la 2-a de Savojo kaj la princo Eŭgenio de Savojo-Karinjano supreniris sur la monteton de Superga por observi la batalon je la 2-a de septembro 1706. Ili votis konstrui kultejon dediĉitan al la Sankta Virgulino Maria, okaze de venko de la piemonta armeo.

La konstruadon oni komencis je la 10-a de julio 1717 sub la gvido de la arkitekto *Filippo Juvarra* kaj la reĝo de Sardio Karlo-Emanuelo la 3-a de Savojo inaŭguris la bazilikon je la 5-a de novembro 1731, kvankam ĝi ne estis finkonstruita.

Viktoro-Amadeo la 3-a de Savojo ordonis al la arkitekto *Francesco Martinez*, kiu estis la nepo de *Filippo Juvarra*, ke li konstruu la kripton de la baziliko. Ĝin oni finkonstruis en 1778. La suverenoj de la Domo de Savojo estas tie entombigitaj, de Viktoro-Amadeo la 2-a ĝis Karlo-Alberto escepte Karlo-Felikso, kiu estas entombigita en la abatejo de *Hautecombe*. Iliajn funebrajn maŭzoleojn verkis la plej famaj arkitektoj kaj skulptistoj, kiel la fratoj *Collino*, *Agostino Cornacchini*, *Giovanni Battista Bernero*, *Pietro della Vedova*, *Sante Varni*, *Salvatore Revelli* kaj *Angelo Cuglierero*.

  

* Baziliko de Superga, fronteBaziliko de *Superga*, fronte
* Kupolo de la Baziliko de SupergaKupolo de la Baziliko de Superga

Vidu ankaŭ
----------

* Tramvojo Sassi-Superga
* Superga (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Baziliko de Superga en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Baziliko de Superga en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficialaj Retpaĝoj de la Baziliko kun la Sanktejo dediĉita al la Sankta Virgulino Maria en la itala lingvo.
* Oficialaj Retpaĝoj de la Baziliko de Superga en lingvoj itala kaj angla.
* Baziliko de Superga ĉe "Structurae"
Sir **John HAWKWOOD** (ĉ. 1323–1394) estis angla militisto kaj *condottiero*. Ĉar lia nomo estis malfacile prononcebla fare de na-anglaparolantoj tiutempaj, estas multaj variantoj en la historia registraro. Kiel rezulto, li ofte referencis sin mem kiel "Haukevvod", kaj aliaj nomis lin "Giovanni Acuto" signife "Johano la Ruzulo" aŭ "John Sharp" reference al sia "inteligento aŭ ruzeco". Lia memoro montris lin kiel viro iom neklara en mito kaj en Anglio kaj en Italio.

Hawkwood ekkarieris en la Centjara milito en Francio sub Eduardo la 3-a kiel arkopafisto. Oni asertis, ke li partoprenis kaj en la Batalo de Crécy en 1346 kaj en la Batalo de Poitiers en 1356. Post Poitiers, li aliĝis al la Blanka Kompanio, nome fifama bando de pagosoldatoj, kun kiuj li trapasis en Italion en 1361; li iĝis ties kapitano en 1363. Kvankam Hawkwood estis kavalerigita, ne estas klara pruvaro fare de kiu kaj kie. Kelkaj fontoj postulas, ke li estis kavalerigita fare de la Nigra Princo post la Batalo de Poitiers, sed ne estas historia registro de tio. En Italio, ĉiuj ĉefaj *condottieri* estis klasitaj kiel kavaliroj, kio signifas ke la distingo inter ili estas ambigua. Post alveni en Italion, li luktis por nombraj partioj kiel por la Papo, Milano kaj Florenco dum la cetero de sia vivo, kaj li finigis sian karieron en Florenco.

Notoj
-----

1. ↑   Caferro, William (2006). John Hawkwood: An English Mercenary in Fourteenth-Century Italy. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 9780801883231. paĝoj 9–10.
2. ↑   Caferro, William (2006). John Hawkwood: An English Mercenary in Fourteenth-Century Italy. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 9780801883231. paĝo 38.
3. ↑   Caferro, William (2006). John Hawkwood: An English Mercenary in Fourteenth-Century Italy. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 9780801883231. paĝo 41.

* Kategorio John Hawkwood en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 620630
* GND: 123222133
* LCCN: n85355833
* VIAF: 8846902
* ISNI: 0000 0000 7819 7473
* SUDOC: 113387016
* BNF: 146252854
* NDL: 01065961
* BIBSYS: 8048339
* BNE: XX6084374
 |
La **Barings Bank** (Banko de la Baringoj, familio Baring) estis brita investa banko.

Ĝi estis fondita en 1717 fare de Baring en Exeter. Ties filo translokigis la bankon en 1762 al Londono kaj fondis tie la entreprenon *John & Francis Baring & Co*. Barings iĝis en la 19-a jc. - krom la banko de Rothschild - gvidanta londona banko. La banko ekzemple financis en 1803 la aĉeton de Louisiana por Usono.

La riskaj kaj nepermesataj interezo- kaj valutospekuladoj de la valorpapera komercisto Nick Leeson en Azio kaŭzis la 26-an de februaro 1995 perdon de 1,4 miliardoj da USD kaj tiel bankroton de la *Barings Plc*. La entreprenon aĉetis la nederlanda *ING* je simbola prezo de unu brita pundo.

Referencoj
----------

1. ↑  *Monato*, internacia magazino sendependa, numero 1995/05, paĝo 18: *Profitĉasado ruinigas bankon* verkita de Roland Rotsaert.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 125103
* GND: 5324333-X
* LCCN: n95048855
* VIAF: 268845014
* BIBSYS: 90887485
* NKC: kn20050506038
 |
**Joseph-Marie-Auguste CAILLAUX** (naskiĝis la 30-an de marto 1863, en Le Mans, kaj mortis la 22-an de novembro 1944, en Mamers) estis franca politikisto, inicianto de la ĝenerala enspezimposto. Li kontraŭis la unuan mondmiliton, pro tio oni enprizonigis en 1920 (pro ŝtatperfido).

Lia patro estis Eugène Caillaux, konservativa politikisto, ministro en 1874–75-kaj 1877.

Li akiris juran diplomon en 1886 kaj iĝis vic-impostinspektoro en la financa ministerio. Li iĝis ano de la parlamento en 1898.

Li estis financa ministro en 1899–1902 kaj 1906–1909. Li enkondukis gravajn financajn reformojn, sed ne sukcesis enkondukigi la ĝeneralan enspezimposton.

Li servis en 1911 ses semajnojn en registaro de Ernest Monis, poste li iĝis ĉefministro la 27-an de junio.

Ĉar li cedis pri teritorioj - favore al la germanoj - en la krizo de Maroko, oni pridemandis lian patriotecon. Pro tio li demisiis en januaro de 1912.

Gaston Calmette - redaktoro de gazeto *Le Figaro* - ekis gazet-militiron kontraŭ li. Kiam Calmette minacis publikigi amleterojn de Caillaux kaj edzino – originale amatino – , edzino de Caillaux pafmurdis la ĵurnaliston.

Post eko de la unua mondmilito, Caillaux iĝis gvidanto de la maldekstra opozicio. Ĉar li havis amikan kontakton kun germanaj agentoj, oni akuzis lin je patrujperfido kaj arestis lin la 4-an de januaro 1918. Post longa hezitado li ekstaris antaŭ la juĝistaron nur en februaro de 1920. Kvankam oni liberparolis pro patrujperfido, sed oni juĝis lin je 3-jara senliberigo pro „danĝerigo de la ekstera sekureco de la ŝtato". Oni mildigis pli poste la juĝon, sed malpermesis partoprenon en publikaj aferoj.

Danke al amnestio de 1924, Paul Painlevé nomumis lin financa ministro (aprilo de 1925). En januaro de 1927 oni elektis lin al la senato, baldaŭ iĝis membro de la supera ĉambro.

Caillaux apogis traktadajn iniciatojn de Daladier kun Hitler (1938–1939). Post okupo de Francio en 1940, li retiriĝis al provinca bieno. Li ne apogis la Reĝimon de Vichy.

* Joseph Caillaux en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Joseph Caillaux en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 124911
* GND: 118675273
* LCCN: n81087043
* VIAF: 114621953
* ISNI: 0000 0001 1033 1397
* LIBRIS: 182702
* SUDOC: 032282907
* BNF: 12334274n
* NDL: 00652399
* BIBSYS: 90711332
* NKC: jo2002113343
* BNE: XX1221680
 |
John kaj Theresa Kufuor (2008).
**John Kofi Agyekum Kufuor** (8a de Decembro 1938) estas jam retiriĝinta politikisto kaj ŝtatestro de Ganao kiu servis kiel Prezidento de Ganao el 2001 al 2009. Li estis ankaŭ Prezidanto de la Afrika Unio el 2007 al 2008. Lia venko super John Atta Mills post la fino de la dua regoperiodo de Jerry Rawlings markis la unuan pacan demokratian transiron de povo en Ganao ekde la sendependeco en 1957.

La kariero de Kufuor okazis en la liberal-demokrata branĉo de la politiko en Ganao, en la partioj devenaj el la Konvencio de Unuiĝinta Orbordo kaj de la Unuiĝinta Partio. Li estis ministro de la registaro de Kofi Abrefa Busia kaj de lia Progrespartio dum la Dua Respubliko, kaj opoziciestro de la Popolfronta Partio dum la Tria Respubliko. En la Kvara Respubliko li estis kandidato de la Nova Patriota Partio por la prezidenta elekto de 1996, kaj tio kondukis lin al venko en 2000 kaj en 2004. Funkciinte dum du regoperiodoj, en 2008 li estis jam ne plu elektebla por la prezidenteco.

Bibliografio
------------

* Ivor Agyeman-Duah: Between Faith and History: A Biography of J. A. Kufuor (Trenton, NJ: Africa World Press, 2003, ISBN 1-59221-128-3). Oxfordshire: Ayebia Clarke Publishing, 2006. ISBN 978-0-9547023-9-7.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio John Kufuor en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* The John A. Kufuor Foundation Arkivigite je 2011-11-27 per la retarkivo Wayback Machine
* Ghana-pedia webpage – John K.A. Kufuor[*rompita ligilo*]
* President of Ghana Speaks at Ahmadiyya Muslim Caliphate Centenary Convention
* Official website of the Government of Ghana
* Official website of the Office of the President of Ghana Arkivigite je 2007-04-03 per la retarkivo Wayback Machine
* Interview with John Kufuor about Nigerian elections – broadcast on Radio France Internationale
* Notable biographes
* www.encyclopedia.com


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 567912
* GND: 129843202
* LCCN: no2002111538
* VIAF: 55238119
* ISNI: 0000 0001 1444 5869
* SUDOC: 080740367
* BNF: 16153805v
 |
**Ivett Gyöngyösi** [djondjoŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gyöngyösi Ivett** estas hungara pianisto.

Ivett Gyöngyösi  naskiĝis la 11-an de aprilo 1993 en Vásárosnamény.

Biografio
---------

Ivett Gyöngyösi aĝis 7, kiam ŝi komencis pianludi, post 2 jaroj ŝi gajnis jam konkurson. Ekde 2005 ŝi studis en speciala klaso de talentoj en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt, en 2011 ŝi samloke studis plu, jam kiel ordinara studento. Lia plej grava instruistoj estis Kálmán Dráfi. En 2006 ŝi ekstudis en akademio en Berlino. Ŝi debutis kun orkestro en koncerthalo de la altlernejo en aĝo 15. En la sekvaj jaroj ŝi ofte koncertis aŭ partoprenis en muzikaj konkursoj. Ŝi ricevis premiojn inter 2004-2015, ankaŭ eksterlande.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2019-02-23 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva intervjuo

Referencoj
----------

1. ↑

Ivett Gyöngyösi pianludas

* Kategorio Ivett Gyöngyösi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 632927
* VIAF: 161145304399778571170
 |
*Lord Byron sur sia mortolito* (ĉirkaŭ 1826) de Joseph Denis Odevaere. Oleo sur tolo, 166 × 234.5 cm. Groeningemuseum, Bruĝo. (Notu la littukon kovrante lian misformitan dekstran piedon.)
**Joseph Denis ODEVAERE**, aŭ **Joseph-Désiré Odevaere** (2a de Decembro 1775 en Bruĝo – 26a de Februaro 1830 en Bruselo), estis novklasika pentristo el Suda Nederlando (nune Belgio). Li servis kiel kortega pentristo de la reĝo Vilhelmo la 1-a.

Post edukado en Bruĝo, li translokiĝis al Parizo. Tie li studis kun Joseph-Benoît Suvée kaj Jacques-Louis David, Poste li pasigis ok jarojn en Italio, kie li inspiriĝis ĉefe el Rafaelo.

El 1825 al 1829, li pentris kelkajn verkojn subtene de la Greka milito de sendependiĝo kaj eĉ stilegis sian nomon al "Joseph Dionysius Odevaere". Li ankaŭ verkis kelkajn traktaĵojn pri arto kaj estis regula, tre bone konsiderita kontribuanto al lokaj gazetoj.

* Kategorio Joseph Denis Odevaere en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 612058
* GND: 123105552
* VIAF: 5200190
* ISNI: 0000 0001 1588 533X
* BNF: 149592001
* BPN: 80996578
* ULAN: 500029603
* RKD: 60253
 |
**John Pombe Joseph Magufuli** (naskiĝis la  29-an de oktobro 1959(nun 1959-10-29), mortis la 17-an de marto 2021 en Daresalamo) estis la kvina Prezidanto de Tanzanio oficanta ekde la 5-a de novembro 2015. Li deĵoris en la Kabineto de Tanzanio kiel Ministro pri Konstruado ekde 2010. Antaŭe li estis Vicministro pri Konstruado de 1995 ĝis 2000, Ministro pri Konstruado de 2000 ĝis 2006, Ministro pri Teritorioj kaj Setlado de 2006 ĝis 2008, kaj Ministro pri Bredado kaj Fiŝkaptado de 2008 ĝis 2010. Li funkciis kiel Parlamentano ekde 1995.

Li estis kandidato de CCM por la prezidenta baloto kaj deklarita venkinto de la elekto la 29-an de oktobro 2015 fare de la Nacia Balota Komisiono. Lia balotpartnero Samia Suluhu estis ankaŭ deklarita Vicprezidanto.

Vivo kaj kariero
----------------

Post kiam Prezidanto Jakaya Kikwete enoficiĝis, li transprenis Magufuli al la posteno de Ministro pri Teritorioj kaj Setlado la 4-an de januaro 2006.

La 12-an de julio 2015 Magufuli estis nomumita prezidenta kandidato de CCM por la Tanzaniaj ĝeneralaj elektoj de 2015 prefere al Ministro pri Justico kaj antaŭa vica Ĝenerala Sekretariino de Unuiĝintaj Nacioj Asha-Rose Migiro kaj Ambasadoro de Afrika Unio en Usono Amina Salum Ali por la partia nomumado.

John Magufuli estis la kvina Prezidanto de Tanzanio oficanta ekde la 5-a de novembro 2015 ĝis mortis la 17-an de marto 2021 post politiko de neado de la pandemio de KOVIM-19. Anstataŭis lin la ĝistiama vicprezidantino Samia Suluhu.

Referencoj
----------

1. ↑   Member of Parliament CV. Parliament of Tanzania. Alirita 20 februaro 2013.
2. ↑  Hassan Muhiddin, "JK’s beefed up team", *Guardian*, januaro 5, 2006.
3. ↑  "*Mkutano Mkuu wa Taifa umefanikiwa kumteua mgombea Urais..*", *Chama Cha Mapinduzi 620171743114559488*, 12 julio 2015. Kontrolita 12 julio 2015. (svahile)
4. ↑  José Ignacio Martínez Rodríguez, La Tanzania que deja Magufuli, el fallecido presidente negacionista de la covid-19 19 mar 2021 - El País Alirita la 19an de Marto 2021.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de prezidantoj de Tanzanio
* Politiko de Tanzanio

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo John Magufuli en la angla Vikipedio.* 

* Kategorio John Magufuli en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 538584
* GND: 1152964046
* LCCN: n2019230464
* VIAF: 5473151965376500470000
 |
Karikaturo de magazino *Vanity Fair*, 8-an de julio 1882
**Siro John Bennet LAWES** (28-an de decembro 1814, Rothamsted, Harpenden, Hertfordshire, Anglio – 31-an de aŭgusto, 1900, Rothamsted) estis angla agrikulturisto, fondinto de la kemisterka industrio kaj fondinto de la Eksperimenta Bazo de Rothamsted, la unua agrikultuta eksperimenta bieno de la mondo.

Lawes heredis en 1822 la patran bienon de sia patro en Rothamsted. Li multe eksperimentis en la mastrumejo per sterkado de agraj kaj vazaj plantoj.

Li patentigis en 1842 procedon pri produktado de superfosfato per traktado de sulfura acido de fosfat-entenaj ŝtonoj. Li samjare establis la unuan kemisterkan fabrikon de la mondo tiel li fakte fondis la kemisterkan industrion. Unu jaron poste komencis kunlabori kun kemiisto Joseph Henry Gilbert kaj tio daŭris dum duonjarcento. Ili komence analizis la efikon de diversaj kemisterkoj je la plantoj. Ili ankaŭ ekzamenis furaĝadon de la bestoj, interalie nutrovaloron de diversaj furaĝoj kaj fontojn de la besta graso.

Lawes kaj Gilbert ricevis en 1867 komune pri Reĝa Medalo de la Reĝa Societo. Lawes en 1882 iĝis barono.

* John Bennet Lawes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio John Bennet Lawes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 221341
* GND: 11901548X
* LCCN: n83826404
* VIAF: 15570628
* ISNI: 0000 0001 2209 0068
* SUDOC: 143807919
* NLA: 35168640
* BIBSYS: 90686144
 |
**Joseph GOUPY** (ĉirkaŭ 1689–1769) estis angla gravuristo, pentristo, scendesegnisto kaj akvarelisto. Li estis de franca deveno kaj laboris en Londono ekde almenaŭ 1711.

Li uzis siajn konektojn kun la reĝa familio por ekfari pentritajn snuf-skatolojn por la reĝo Georgo la 1-a. Li laboris konsistente dum 20 jaroj por John Hedges, trezoristo de Frederick, Princo de Kimrio, por kiu Goupy pentris serion de Raphael Cartoons. Li estis ankaŭ pentristo de ventumiloj.

Karikaturo de Handel fare de Joseph Goupy (1754).
Li miksiĝis kun kolegaj artistoj, muzikistoj kaj kolektantoj kiel William Hogarth kun kiuj li kampanjiis sukcese por la garantiado de la kopirajto de desegnistoj de presaĵoj en 1735.

Li amikiĝis kun Georg Friedrich Händel kaj faris konatan karikaturon de li (vidu maldekstren).

* Kategorio Joseph Goupy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 699070
* GND: 129736066
* LCCN: no2005112218
* VIAF: 63752847
* ISNI: 0000 0000 7082 935X
* BNF: 14974959t
* ULAN: 500032559
* RKD: 33030
 |