Ĝenerala kemia strukturo de la ftalatoj. R y R' = CnH2n+1; n = 4-15.
La **ftalatok** (de **fta**la anhidrido kaj siavice de *nafto*) aŭ **esteroj de ftalata anhidrido** estas grupo de kemiaj kombinaĵoj uzitaj ĉefe kiel plastigiloj (nome substancoj aldonitaj al la plastoj por pliigi ties flekseblecon). Unu de ties plej oftaj uzoj estas la konverto de la poli(vinil-klorido) (PVC) de malmola plasto al alia fleksebla.

La esteroj de la ftalata acido estas la esteroj dualkilaj aŭ arilaj de la acido benceno-1,2-dikarboksila. La nomo *ftalato* derivas de la tradicia nomenklaturo de ftalata acido. Kiam ili estas aldonitaj al la plastoj, la ftalatoj ebligas, ke la molekuloj lorgan de polivinilo fluas unuj super aliaj. La ftalatoj prezentas malaltan solveblon en akvo kaj altajn en oleoj, same kiel malaltan forfuglecon. La polusa karboksilata acido apenaŭ kontribuas al la fizkaj proprecoj de la ftalatoj, escepte kiam la grupoj R kaj R' estas tre malgrandaj (tiaj kiel grupoj metilo kaj etilo). Temas pri nekoloraj kaj neodoraj likvoj produktitaj per reakcio de la ftalata anhidrido kun alkoholo kongrua (normale alkoholoj de inter 6 kaj 13 karbonoj).

Ĝis 2004, la fabrikistoj produktis ĉirkaŭ 400 000 tunoj de ftalatoj jare. Ili ekestis produktitaj en la 1920-aj jaroj, kaj en grandaj kvantoj ekde la 1950-aj jaroj, pro la nasko de la PVC.

La ftalatoj kun malgrandaj grupoj R kaj R' estas uzataj kiel solvantoj en parfumindustrio kaj pesticidoj.

La ftalatoj estas uzataj ofte ankaŭ en la ungovernisoj, gluoj, mastikoj, farbopigmentoj, ludiloj de infanoj kaj en la majoritato de la seksohelpiloj.

En tiu lasta okazo, la procento de ftalatoj uzita en seksoludiloj gamas el 40% ĝis 80% de la totala pezo de la produkto, kio estas multe pli granda ol en ajna alia produkto kiu inkludas ftalatojn. Ĉar la fabrikistoj devas fari ke iliaj produktoj estus plej mildaj eble, ne nur aldonas nivelojn de ftalatoj pli grandaj ol tiuj permesitaj por fabriki infanajn ludilojn, sed ili aldonas pli grandan kvanton de stabililoj de zinko, plumbo, stano, bario aŭ kadmio.

Kelkaj duftalatoj
-----------------

* Alila ftalato131-17-9Alila ftalato  
131-17-9
* Amila ftalato131-18-0Amila ftalato  
131-18-0
* Izoamila ftalato605-50-5Izoamila ftalato  
605-50-5
* Anizila ftalatoAnizila ftalato
* Benzila ftalato523-31-9Benzila ftalato  
523-31-9
* Benzila butila ftalato85-68-7Benzila butila ftalato  
85-68-7
* Butila ftalato84-74-2Butila ftalato  
84-74-2
* Izobutila ftalato84-69-5Izobutila ftalato  
84-69-5
* Sek-Butila ftalato4489-61-6Sek-Butila ftalato  
4489-61-6
* Terc-Butila ftalato30448-43-2Terc-Butila ftalato  
30448-43-2
* Citronelila ftalatoCitronelila ftalato
* Dekila ftalato​84-77-5Dekila ftalato  
​84-77-5
* Izodekila ftalato26761-40-0Izodekila ftalato  
26761-40-0
* Etila ftalato84-66-2Etila ftalato  
84-66-2
* Eŭgenila ftalatoEŭgenila ftalato
* Izoeŭgenila ftalatoIzoeŭgenila ftalato
* Fenetila ftalatoFenetila ftalato
* Fenila ftalato84-62-8Fenila ftalato  
84-62-8
* Furfurila ftalatoFurfurila ftalato
* Geranila ftalatoGeranila ftalato
* Cikloheksila ftalato84-61-7Cikloheksila ftalato  
84-61-7
* Heksila ftalato84-75-3Heksila ftalato  
84-75-3
* Izoheksila ftalato71850-09-4Izoheksila ftalato  
71850-09-4
* Heptila ftalato3648-21-3Heptila ftalato  
3648-21-3
* Cikloheptila ftalatoPubchemCikloheptila ftalato  
Pubchem
* Izoheptila ftalato41451-28-9Izoheptila ftalato  
41451-28-9
* Kalcia ftalato5793-85-1Kalcia ftalato  
5793-85-1
* Kalia ftalato4409-98-7Kalia ftalato  
4409-98-7
* Linalila ftalatoLinalila ftalato
* Litia ftalatoLitia ftalato
* Mentila ftalatoMentila ftalato
* Metila ftalato131-11-3Metila ftalato  
131-11-3
* Miristila ftalatoMiristila ftalato
* Natria ftalato15968-01-1Natria ftalato  
15968-01-1
* Nerila ftalatoNerila ftalato
* Nonila ftalato84-76-4Nonila ftalato  
84-76-4
* Izononila ftalato28553-12-0Izononila ftalato  
28553-12-0
* Oktila ftalato117-84-0Oktila ftalato  
117-84-0
* Izooktila ftalato27554-26-3Izooktila ftalato  
27554-26-3
* Izopropila ftalato605-45-8Izopropila ftalato  
605-45-8
* Propila ftalato131-16-8Propila ftalato  
131-16-8
* Vinila ftalato46492-29-9Vinila ftalato  
46492-29-9

Vidu ankaŭ
----------

* Acetatoj
* Buteratoj
* Izobuteratoj
* Formiatoj
* Izoftalatoj
* Tereftalatoj
* Heksanatoj
* Heptanatoj
* Izoftalatoj
* Izovaleratoj
* Laktatoj
* Oktanatoj
* Propionatoj
* Tereftalatoj
* Valeratoj

Notoj
-----

1. ↑  *Phthalate* Dic. Collins

* Kategorio Ftalato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 697629
* GND: 4345398-3
* LCCN: sh87003034
* BNF: 122582667
 |