recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La **Bluaj Montoj**, aŭ en angla **Blue Mountains**, formas la plej longan montaron en Jamajko. Ili enhavas la plej altan pinton de la insulo, nome Blumonta Pinto, kun 2256 m. El la montopinto, atingebla per piedira pado, videblas kaj la norda kaj la sudaj marbordoj de la insulo. Dum klara tago, eĉ la konturo de la insulo Kubo, 210 km for, povas esti vidata.

Geografio
---------

La **Bluaj Montoj** staras ĝis tiuj altoj el la marborda ebenaĵo je spaco de ĉirkaŭ 16 kilometroj, tiele formante unu el la plej deklivaj ĝeneralaj gradaĵoj en la mondo.

La temperaturo malpliiĝas el ĉirkaŭ 27 ℃ (80 ℉) je marnivelo al 5 ℃ (40 ℉) ĉe la Blumonta Pinto, ĝuste je 16 km interne.

Kiel unu el plej longaj kontinuaj montaroj en Karibio, la Bluaj Montoj dominas super la orienta triono de Jamajko. Parto de la Bluaj Montoj estas enhavata en la Nacia Parko Blue Mountain John Crow Mountain starigita en 1992, kiun administras la jamajka registaro.

### Flaŭro kaj faŭno

Referencoj
----------

1. ↑  Hamiltom, Janice (2005), *Jamaica in Pictures*, Lerner Publications, p. 10, ISBN 0-8225-2394-9
**Temecula** estas grandurbo en Usono, en subŝtato Kalifornio, en Kantono Riverside. 

Situo de Temecula en Kalifornio kaj en la kantono

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 78 km²
* Loĝantaro: 100.097 (en 2010)
* Supermara alteco: 358 m
* Horzono: UTC-8h (en somero UTC-7h)
* Poŝtkodoj: 92589-92593
* Telefonkodo: 951

Geografio
---------

Malnova konstruaĵo en Temecula
Temecula situas sur montetaro en la sudokcidenta landparto de Usono, en suda parto de la subŝtato. Murrieta troviĝas nur 10 km.

Historio
--------

En la nuna Temecula indianoj vivis la plej frue. La unua registrita hispana vizito okazis en 1797. Baldaŭe meksikanoj-hispanoj kultivis vinberojn sur la deklivoj. En 1798 hispanos fondis mision, dume agrikulturaj bienoj formiĝis. En 1847 masakro okazis pro ŝtelo de ĉevaloj. En 1850 Usono akiris nordan parton de Kalifornio, tial amase alvenis usonanoj, tamen Temecula indiana vilaĝo restis ĝis 1872. En 1857 alvenis la unua poŝta diliĝenco, post 2 jaroj jam poŝto ekfunkciis, tial la urbetofondo estis registrita en 1859. La trajno ekfunkciis en 1882, la banko en 1914. En 1989 Temecula oficiale urbiĝis. La urbo iĝis antaŭurbo de San-Diego kaj Riverside.

Klimato
-------

Temecula situas en mediteranea klimato laŭ klimata klasifiko de Köppen. La temperaturo averaĝe varias inter 10-26  ℃. La varmo kulminas inter julio-aŭgusto kun rekordo 46  ℃, la malvarmo kulminas en januaro kun rekordo -4  ℃. Jare pluvas po 359 mm. La pluvo kulminas en februaro kaj malkulminas en junio. Neĝado estas malofta en la urbego.

Vidindaĵoj
----------

* malnova urboparto kun historiaj konstruaĵoj
* Temecula Muzeo, kiu havas ekspoziciaĵojn pri indianoj

Ĝemelurboj
----------

* Nederlando Leidschendam-Voorburg, Nederlando
* Nederlando Daisen, Nederlando
* Japanio Tottori, Japanio

Fontoj
------

* Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2
* Tiu ĉi artikolo tradukiĝis helpe de WikiTrans, estis prenitaj nur tiuj frazpartoj, kiuj estis sencohavaj el anglalingva Vikipedio
**Springfield** estas grandurbo en Usono, en subŝtato Masaĉuseco, en Kantono Hampden, kaj estas la administra centro de la kantono.

Situo de Springfield en Masaĉuseco kaj en la kantono

Bazaj informoj
--------------

* Supermara alteco: 21 m
* Horzono: UTC-5h (en somero UTC-4h)
* Poŝtkodoj: 01101, 01103-01105, 01107-01109, 01119, 01128, 01129, 01151
* Telefonkodo: 413

Geografio
---------

Ponto de Springfield
Springfield situas sur ebenaĵo laŭ orienta bordo de la rivero *Connecticut* en la nordorienta landparto de Usono, en la suda parto de Masaĉuseco, en suda parto de la kantono. Hartford (Konektikuto) troviĝas 38 km.

Historio
--------

Springfield estis fondita en 1636. La urbego ludis gravajn rolojn en la tuta usona historio. Springfield urbiĝis en 1852. En la urbo oni eldonis la unuan usonan-anglan vortaron en 1805 kaj tie ekfunkciis la unua komerca radiostacio en 1921.

En tiu urbo oni inventis la korbopilkon.

Klimato
-------

En Springfield la temperaturo averaĝe varias inter 4-16  ℃. La varmo kulminas en julio averaĝe 29  ℃, rekorde 39  ℃. La malvarmo kulminas en januaro averaĝe -8  ℃, rekorde -32  ℃. La precipitaĵo estas sume en la tuta jaro 1175 mm. En ĉiuj monatoj estas precipitaĵoj. La precipitaĵoj kulminas en oktobro kaj malkulminas en februaro.

Trafiko
-------

Springfield havas internacian flughavenon. El la urbego fervojoj kuras al Novjorkio kaj Boston, aŭtovojoj al la samaj direktoj, krome al Konektikuto kaj Vermonto.

Famuloj
-------

* en la urbo naskiĝis:
	+ Timothy Leary
	+ Theodor Seuss Geisel
	+ Mike Gravel
	+ Eleanor Powell

Fontoj
------

* Unua versio de tiu ĉi artikolo tradukiĝis helpe de Guglo el la anglalingva Vikipedio, estis prenitaj nur tiuj frazpartoj, kiuj estis sencohavaj
* Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2

Larĝa panoramo de Springfield

* Springfield (Masaĉuseco) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Springfield (Masaĉuseco) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Larĝa panoramo pri ManadoLarĝa panoramo pri Manado

**Manado** (ĉine 万鸦老) estas marhavena urbego kaj katolika diocezo en insulo Sulaveso, en provinco Norda Sulaveso en Indonezio, kie ĝi estas administra centro de la provinco. Laŭ stato de la jaro 2020 la urbo havis 451 916 loĝantojn. Manado konsistas el 11 distriktoj. La loknomo devenis el la loka lingvo signifanta "sur la malproksiman marbordon" aŭ "en la distanco".

Panoramo en Manado

Geografio
---------

Manado situas en norda parto de la insulo laŭ golfo ĉirkaŭita per montoj. Bitung troviĝas 33, Balikpapan 943, Makassar 950, Denpasar 1551, Surabajo 1656, Semarang 1856, Jogjakarto 1908, Bandungo 2126, ĉefurbo Ĝakarto 2173, Palembang 2287, Bandar Lampung 2306, Batam 2313, Pekanbaru 2603, Medano 2916, Banda Aceh 3308 kilometrojn (aere) .

Katedralo de Manado

Historio
--------

Antaŭ ol eŭropanoj alvenis al Norda Sulaveso, la areo apartenis al sultanlando, kie estis postulo la islama religio. Ekde la 16-a jarcento dominado de portugaloj komenciĝis, ekde la 1550-aj jaroj hispanoj regis. Tiam ili transprenis la portugalan fortikaĵon, dum la haveno estis komerca centro pri kafoj de ĉinoj. Jam la nederlandanoj konstruis novan fortikaĵon en 1658, pli poste la unuan kirkon ĉi tie. La angla biologo Alfred Wallace vizitis Manadon en 1859 kaj laŭdis la urbon por ĝia beleco. La japana dominado okazis inter 1942-1945. En 1961 katolika dicezo estis establita.

Lingvoj
-------

Loka lingvo estas parolata en Manado, ankaŭ la malaja lingvo.

Trafiko
-------

Manado havas trairan ĉefvojon laŭ la marbordo, krome kuras vojo al Bitung kaj al interno de la insulo. La marhaveno estas tre grava kaj la internacia flughaveno apartenas al la ĉefaj indoneziaj flughavenoj. En la urbego aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn.

Ĉina templo
Sekta kirko

Klimato
-------

Manado havas tropikan pluvarbaran klimaton (Af). En ĉiuj monatoj pluvas, resume jare 2662 mm. La averaĝa jara temperaturo estas 26  ℃ kaj varias inter 21-31  ℃. Ne estas grandaj diferencoj inter la monatoj.

Vididindaĵoj
------------

* pluraj preĝejoj (moskeoj, kirkoj, temploj)
* alta statuo pri Kristo
* proksime lagoj kaj vulkanoj
* plaĝoj
* mara plonĝado
* karnavalo

Ĝemelurboj
----------

* Nederlando Eindhoven, Nederlando
* Hispanio San Sebastian, Hispanio
* Filipinoj Cebuurbo, Filipinoj
* Filipinoj Zamboanga, Filipinoj
* Filipinoj Davao, Filipinoj
* Unuiĝinta Reĝlando (Britio) Bristolo, Unuiĝinta Reĝlando
* Unuiĝinta Reĝlando (Britio) Liverpool, Unuiĝinta Reĝlando
* Palaŭo Koror, Palaŭo
* Popola Respubliko Ĉinio Ĉingdaŭo, Ĉinio
* Brazilo Rio-de-Ĵanejro, Brazilo

Fontoj
------

* WikiTrans

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala urba retejo (indonezie) Arkivigite je 2005-04-03 per la retarkivo Wayback Machine

plaĝo *Kalasey*

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Indonezio |

* Kategorio Manado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Larĝa foto pri Burlington
**Burlington** estas grandurbo kaj universitata urbo en Kanado en Ontario. 

Loko de Burlington en Ontario

Bazaj informoj
--------------

Burlington
* Koordinatoj: 43° 19′ N 79° 48′ U﻿ / ﻿43.317 °N, 79.800 °U﻿ / 43.317; -79.800 (mapo)
* Areo: 186 km²
* Loĝantaro: 175.779 (en 2011)
* Supermara alteco: 74 m
* Horzono: UTC-5h, en somero UTC-4h
* Poŝtkodo: L7L-L7T
* Telefonkodo: 905, 289, 365

Geografio
---------

Urbomezo de Burlington
Burlington situas laŭ Ontario (lago) en la suda parto de Kanado inter Hamiltono (Ontario) kaj Oakville (Ontario). Hamiltono troviĝas 8, Toronto 50, Otavo 401, Montrealo 550 kilometrojn.

Historio
--------

Dum alveno de aŭropanoj la areo estis kovrita per densa arbaro. Terkultivistoj alvenis precipe post 1812. Burlington establiĝis en 1874. Komence vaporŝipoj vizitis la vilaĝon, baldaŭe la fervojo transprenis la trafikajn taskojn. Burlington urbiĝis en 1915. Dum la 2-a mondmilito multe da homoj alvenis por loĝi en la urbo. En 1958 la najbareco aliĝis al Burlington. La grandurbo estis celloko kun alta kvalito de vivo.

Ekonomio
--------

Burlington apartenas al la "Ora Hufumo". Oni okupiĝas pri nutraĵprilaboroj, elektroniko, komercaj, farmaciaj kaj aliaj servoj.

Ĉeflernejo en Burlington
Monumento de Burlington

Trafiko
-------

Burlington havas bonajn trajnajn kaj aŭtoŝoseajn kontaktojn.

Klimato
-------

En Burlington la averaĝa plenjara temperaturo estas 9  ℃, la averaĝa jara temperaturo varias inter 4-14  ℃. Rekorda varmo okazis en julio kun 39  ℃, rekorda malvarmo okazis en januaro kun -29  ℃. Jare oni kolektis precipitaĵojn 879 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, en vintro ankaŭ neĝas. La pluvo kulminas en majo kaj malkulminas en februaro.

Vidindaĵoj
----------

* Reĝa botanika ĝardeno
* monumento "Reĝa kanada Mararmea Unuiĝo" (1995) fare de André Gauthier
* observatorio
* parkoj
* muzeo Joseph Brant (historia muzeo)
* Arto-Centro

Ĝemelurboj
----------

* Nederlando Apeldoorn, Nederlando
* Japanio Itabaŝi, Japanio

Fontoj
------

* Angla Vikipedio helpe de WikiTrans
* [*rompita ligilo*]

Laŭlaga parko en Burlington
La Kantabra Kornico situas en la ruĝa kadro, en la nordo de Hispanio.
La klimato de tiu ĉi regiono estas plejparte oceana klimato, milda kaj humida.
La **Kantabra Kornico** estas monta kaj longa kornico en la nordo de Iberio, ĉe la Kantabra Maro. Ties suda limo estas la Kantabra Montaro kaj ĝi enhavas la plejparton de hispana teritorio kun oceana klimato. Ĝia samlima regionaro ofte estas nomata **Verda Hispanio**.

Ĝi konsistas el la aŭtonomaj komunumoj Asturio kaj Kantabrio, la provincoj Biskajo kaj Gipusko (Eŭskio), la provinco Lugo (Galegio) kaj la nordo de la provincoj Leono, Palencio kaj Burgoso (Kastilio kaj Leono).

Klimato
-------

La klimato estas tipe oceana, milda kaj humida. La averaĝa temperaturo estas 13 ℃ kaj tiu plej granda malsamo estas 12 ℃, inter aŭgusto kaj januaro. Tial, ĝi estas la iberia regiono kun plej malgranda temperaturo-ŝanĝo.

Bildaro
-------

* Somiedo, Asturio.Somiedo, Asturio.
* Strando Berria, Santoña, Kantabrio.Strando Berria, Santoña, Kantabrio.
* Donostio, Gipusko.Donostio, Gipusko.
* Montaro Picos de Europa.Montaro Picos de Europa.

Vidu ankaŭ
----------

* Aŭtoŝoseo de la Kantabra Maro


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 462789
* GND: 4442345-7
* VIAF: 244721190
 |
**Los Teques** estas ĉefurbo de subŝtato Miranda, urbego kaj diocezo en norda Venezuelo. Ĝi apartenas al urbaro de Karakaso.

Panoramo en Los Teques

Bazaj informoj
--------------

* Loĝantaro: 251 466 en 2011
* Supermara alteco: 1 700 m
* Areo: 142 km²
* Telefonkodo: +58 212
* Poŝtkodo: 1201
* Horzono: UTC -4:30
* 10° 20′ 28″ N 67° 02′ 26″ U﻿ / ﻿10.34111 °N, 67.04056 °U﻿ / 10.34111; -67.04056 (mapo)

---

Vojo en Los Teques

Geografio
---------

Los Teques situas en norda Venezuelo en altebenaĵo. 
Baruta troviĝas 19, **Karakaso** 21, Petare 28, Valencio (Venezuelo) 108, Barquisimeto 252, Barcelono (Venezuelo) 257, Coro (Venezuelo) 311, Barinas (Barinas) 397, Maturín 428, Bolívar (urbo) 456, Cabimas 483, Marakajbo 505, Guayana (urbo) 530, San Cristóbal (Venezuelo) 638 km.

Historio
--------

Vido en Los Teques
Los Teques estis fondita en 1777, pli frue indiĝenoj vivis en tiu loko. Ili fervore rezistis kontraŭ hispanaj oroserĉantoj. La urbo poste iĝis feriejo de Karakaso. Los Teques estis nomita ĉefurbo de Miranda en 1927. Nun ĝi estas dormourbo de Karakaso.

Ekonomio
--------

Los Teques estas dormourbo de Karakaso, tamen ekde la 1970-aj jaroj la industriiĝo komenciĝis. Oni produktas meblojn, vitrojn, krome oni okupiĝas pri komerco kaj turismo.

Klimato
-------

Strato en Los Teques
En Los Teques la averaĝa jara temperaturo varias inter 18-26  ℃. La seka sezono daŭras inter decembro kaj marto kun 10-23  ℃. La alia estas la pluvsezono. La komenco de ĉi tiu sezono estas markita de altaj temperaturoj ĝis 29  ℃ kun malsekaj noktoj kaj malstabila vetero.

Trafiko
-------

El Los Teques la plej grava ĉefvojo kuras al Karakaso, ekde 2006 ankaŭ metroo trafikas.

Vidindaĵoj
----------

Katedralo de Los Teques
* katedralo
* Teatro Lopez
* muzeo pri la kolonia erao

Eksteraj ligiloj
----------------

* mapo, distancoj Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
* angle
**Cabudare** [kabudare] (la origina indiĝena loknomo estas Kabudari) estas urbego kaj universitata urbo en subŝtato Lara (Venezuelo). Ĝi apartenas al urbaro de Barquisimeto.

Kirko en Cabudare

Bazaj informoj
--------------

* Loĝantaro: 119.671
* Supermara alteco: 400 m
* Areo: km²
* Telefonkodo: 0251
* Poŝtkodo: 3023
* Horzono: UTC -4:30 (ankaŭ somere)
* 10° 01′ 59″ N 69° 15′ 48″ U﻿ / ﻿10.03306 °N, 69.26333 °U﻿ / 10.03306; -69.26333 (mapo)

Geografio
---------

Panoramo al Cabudare
Cabudare situas sur montetaro en valo de rivero en nordokcidenta Venezuelo. **Barquisimeto** troviĝas 26, Valencio (Venezuelo) 120,Marakajo 165, Coro (Venezuelo) 166, Turmero 177, Barinas (Barinas) 198, Los Teques 228, **Karakaso** 243, Marakajbo 287, San Cristóbal (Venezuelo) 427, Barcelono (Venezuelo) 481, Cumaná 541, Bolívar (urbo) 644, Maturín 649, Guayana (urbo) 731 km.

Historio
--------

Ne ekzistas preciza informo pri la fondo de Cabudare. La loko estas unuafoje menciita en 1779 okaze de vizito de episkopo. Dum la Duoninsula Milito pluraj bataloj okazis en la areo. Trupoj de Simón Bolívar marŝis de Cabudare kontraŭ Barquisimeto en oktobro 1813. La oficiala fondo okazis en 1817. Dekomence ĝi estis kultivejo de sukerkanoj. Cabudare laŭgrade iĝis satelita komunumo de Barquisimeto pro kresko de ties ekonomio.

Ĉefvojo en Cabudare

Ekonomio
--------

Agrikulturo estas la ĉefa motoro de la regiono. Sukerkano kaj brutaro estas aparte grava ankaŭ nun.

Trafiko
-------

Cabudare situas laŭvoje inter urboj Acarigua kaj Barquisimeto.

Klimato
-------

En Cabudare pluvas jare pli ol 500 mm. La averaĝa temperaturo estas tage 30  ℃, dumnokte 19  ℃.

Vidindaĵoj
----------

* kirko Sankta Barbara
* parko Terepaima

Fontoj
------

* Germana Vikipedio helpe de Guglo
* mapo, distancoj
* hispane
**Universitato Drexel** (angle *Drexel University*) estas privata esploruniversitato kies ĉefa kampuso estas en Filadelfio, Pensilvanio, Usono. Ĝi estis fondita en 1891 fare de Anthony J. Drexel, komercisto kaj filantropo. Komence, la institucio estis fondita kiel la **Drexel Instituto de Arto, Scienco kaj Industrio**. Ĝi estis renomita **Drexel Instituto de Teknologio** en 1936, antaŭ ricevi ĝian nunan nomon en 1970.

En 2020, pli ol 24,000 studentoj studis en la universitato kaj estis pli ol 70 bakalaŭraj programoj kaj pli ol cent bakalaŭraj programoj. Inter la famaj diplomiĝintoj de la kolegio estas Violet Oakley, Malik Rose, David Shulkin, Elia Sabor, Catherine McNamara, Paul Burn kaj Alassane Ouattara.

La universitato estas membro de la Asocio de Sendependaj Teknologiaj Universitatoj.

La kunlabora eduka programo de Drexel (co-op) estas unika flanko de la la lernejaj diplomaj programoj, proponanta studentojn la ŝancon akiri ĝis 18 monatoj de pagita, plentempa labora sperto en kampo rilata al ilia studenta majoro aŭ diplomita programo antaŭ diplomiĝo .

Historio
--------

Anthony J. Drexel statuo de Moshe J. Yehezkel, 1904. La statuo estis metita sur la Drexel-kampuson en 1966.
Universitato Drexel estis fondita en 1891 kiel la Drexel Instituto de Arto, Scienco kaj Industrio fare de Filadelfia financisto kaj filantropo Anthony J. Drexel. La origina celo de la institucio estis disponigi instruajn ŝancojn en "profesioj kaj sciencoj" al virinoj kaj viroj de ĉiuj sociaj fonoj. La institucio iĝis konata kiel la Drexel Instituto de Teknologio en 1936 kiu en 1970 ricevis universitatrangon. Farante tion, la instituto iĝis Drexel University.

Malgraŭ multaj ŝanĝoj en siaj unuaj cent jaroj, la universitato konservis sian privatan kaj ĝeneralan karakteron. En 1919, la instituto lanĉis grandajn programojn por prepari studentojn por signifaj karieroj.

En la jaroj 1995-2009, la universitato spertis multajn ŝanĝojn, inkluzive de pliiĝo en la nombro da studentoj kaj pli strikta rastrumo. En 2002, la universitato College of Medicine estis establita. En 2006, la jurstudo estis establita, kaj en 2011, la jurstudo akiris ĉiujn aprobojn de la American Bar Association .

Rangigo
-------

* Ŝanhaja rangotabelo - lokoj 301-400
* QS-rangotabelo - lokoj 651–700
* Times Higher Education-rangotabelo - lokoj 351-400

Referencoj
----------

1. ↑  "Drexel University Fast Facts".
2. ↑   2022-2023 Schools with Great Internships/Co-ops. Alirita 2023-06-23.
3. ↑   Drexel University Earle Mack School of Law ABA Accreditation. Arkivita el la originalo je 2013-10-22. Alirita December 2, 2011.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Universitato Drexel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Universitato Drexel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
* Drexel Atletika retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 829146
* GND: 94082-3
* LCCN: n50075769
* VIAF: 148782158
* ISNI: 0000000121813113
 |
**Ádám Szalai** [salai], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Szalai Ádám Csaba** estas hungara futbalisto (avanulo).

Ádám Szalai
Ádám Szalai naskiĝis la 9-an de decembro 1987 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ádám Szalai debutis en 1994 en junulara klubo de Budapest Honvéd FC), kie li ludis ĝis 2003. En la sekva jaro li aliĝis al victeamo de VfB Stuttgart, baldaŭ precipe en aliaj germanaj futbalkluboj. Li estis ankaŭ membro de la nacia junulara hungara teamo inter 2002–2009, poste al la plenkreska nacia teamo ĝis 2023. Inter la plenkreskuloj li ludis 86-foje kun 26 goloj. Lia edzino naskis filinon en 2022.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun fotoj
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2022-10-09 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Ádám Szalai en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 798245
 |



* Portalo pri Biografio
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Theobroma cacao** |
| --- |
|  |
| Theobroma cacaoTheobroma cacao |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonaj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Malvaloj *Malvales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Malvacoj *Malvaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Theobroma* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Theobroma cacao***L. 1753 |
|
|
|
|
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
| Kultivataj varioj |
| * Criollo
* Forastero (la pli produktata)
* Trinitario (hibrido de la du antaŭaj)
 |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Theobroma cacao  |

 |
| v • d • r |

***Theobroma cacao*** (esperante: **kakaoarbo**) estas arbo en la familio de malvacoj.

Oni preparas per ĝiaj semoj (la kakaofaboj) kakaopulvoron kaj ĉokoladon.

Priskribo
---------

Fruktoj de kakaoarbo sur ĝia trunko
Frukto kun ĝiaj faboj (semoj)
*Theobroma cacao* (laŭlonge tranĉita frukto) - Muzeo de Tuluzo
Ĝi estas malgranda arbo, kiu altas de 5 ĝis 8 m. Ĝi povas produkti fruktojn post kvar jarojn kaj vivi kvin-dek jarojn.
Ĝiaj floroj kreskas senpere sur la trunko aŭ branĉoj. Ĝiaj fruktoj estas kapsuloj pinte ovoidaj, lignecŝelaj, kies 5 kameroj enhavas semojn po pluraj.

Disvastiĝo kaj biotopo
----------------------

La origino de ĉi tiu specio estas probable la Amazona regiono (supra baseno de la Amazona Rivero) kaj inkludas landojn kiel Kolombio, Ekvatoro, Peruo, Bolivio kaj Brazilo, specife kie naskiĝas la Napo, Putumajo kaj Kaketao, flankriveroj de la Amazono. Ĉi tiu regiono estas tiu, kie okazas la plej granda variado de la specioj. Ĝi disvastiĝis de Sudameriko al Meksiko, sed oni ne scias ĉu ĝia disvastiĝo okazis nature aŭ kun helpo de homoj. Restas mistero, kiel ĝi atingis Centr-Amerikon, kie ĝi estis kultivita dum almenaŭ 3 000 jaroj. En Meksiko ĝi kultiviĝas en varmaj kaj tre humidaj regionoj de Tabasko al Ĉiapaso. Ĝi estis enkondukita al la afrika kontinento, kiu nuntempe respondecas pri 60% de la tutmonda produktado.

Referencoj
----------

1. 1 2  PIV 2005
2. ↑  Encyclopaedia Universalis 2012
3. ↑  Ogata, N. , A. Suardíaz & R. Zárate. 2009. *El cacao, un cultivo en peligro de desaparecer de México. Conociendo el Trópico*. Universidad Veracruzana.(hispane)
4. 1 2  Vázquez-Yanes, C. A. I. Batis Muñoz, M. I. Alcocer Silva, M. Gual Díaz y C. Sánchez Dirzo. 1999. *Árboles y arbustos potencialmente valiosos para la restauración ecológica y la reforestación*. Reporte técnico del proyecto J084. CONABIO - Instituto de Ecología, UNAM. (hispane)

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

* Theobroma cacao en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Theobroma cacao en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Theobroma cacao en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Étienne Flaubert Batangu Mpesa** (Yenne-Kilanda la 4-an de novembro 1942 - la 5-an de marto 2021) estis elstara esperantisto kaj prezidanto de la Konga E-asocio.

Li estis patro de 6 gefiloj, li esperantistiĝis en 2015 kaj de tiam elstare kontribuis al la Demokrata-Kongolanda Esperanto-Asocio (DKEA), per verkado kaj tradukado kaj per redaktora kaj eldonista laboroj.

Batangu multe tradukis kaj verkis en Esperanto. Kelkaj el liaj titoloj estas: *Esperanto mu Kikongo* (E-lernolibro per Kikongo); *Kontraŭ plasmodiaj plantoj* (rilate al plantoj kontraŭplasmodiaj); *Leksiko E-Klist* (Leksiko Esperanto-Kikongo-Lingala-Tshiluba); *El konga saĝumo* (rakontoj); *Sendependeco* (kompilo de diversaj nacilingvaj paroladoj kadre de la sendependiĝo de DR Kongo en 1960). Li estis ankaŭ la iniciatinto kaj ĉefredaktoro de la kvarmonata periodaĵo *Vekiĝo* de DKEA. Unu el liaj lastaj tradukitaj laboraĵoj kaj eldonaĵoj en Esperanto estas la libro *Historio de la Profeto Simon Kimbagu*, al kio li dediĉis preskaŭ jaron.

Malavare Batangu donacis finance al la nacia E-movado. Inter 2015 – 2020 li estis la precipa mecenato de la asocio, kies 6-a prezidanto li iĝis en 2018. Batangu i.a. oferis al DKEA sidejon en sia granda konstruaĵo sur la ĉefa strato By–Pass, kie estis organizitaj pluraj E-renkontiĝoj, nome klubkunvenoj, estrarkunvenoj, Ĝeneralaj Asembleoj, AMO-seminario, Zamenhof-Tagoj kaj eĉ la unua nacia kongreso en 2017. Li ankaŭ financis la tutan eldonon de *Vekiĝo*.

Liaj kontribuoj ekster la E-movado estis same riĉaj kaj kolose impresaj. Diplomito de la montreala universitato pri farmaciaj sciencoj, li estis esploristo, administranto 1990–2013 de la publika universitato de Kongo. Li fondis, kunfondis esplorcentrojn kaj membris en pluraj fakaj asocioj, i.a la nacia asocio de farmaciistoj, kaj 1976–1977 estis ĝia prezidanto, Nacia Konsilio de Ordo de Farmaciistoj, kies prezidanto li estis 2013–2018. Batangu Mpesa malkovris multajn rimedojn kontraŭ diversaj malsanoj, pri kio li ricevis plurajn premiojn. Multaj el liaj malkovraĵoj estas grandskale konataj i.a. Zengaver (vermifugo); Manadiar (kontraŭ diareo); Makindangolo (korfortigilo); Manalaria kaj lastatempe Manacovid, konga molekulo kontraŭ KOVIM-19, ĵus aprobita kaj ricevinta surmerkatan rajtigon de la Sanministerio, atendante la saman aliron de Monda Organizo pri Sano. Batangu estis ankaŭ deputito 1987–1997 kaj 2003–2006.

Entute Batangu valore kontribuis al la utilo de la homaro. Tion aparte ilustris pluvoj de kondolencaj kaj omaĝaj mesaĝoj de diversaj teranguloj, tuj post la anonco de lia morto. Lia forpaso estas tre grava perdo ne nur por la familianoj, sed ankaŭ por la konga Esperantujo kaj la tuta DR Kongo.

Esksteraj ligiloj
-----------------

* En Jutubo
* Retpaĝo de Centre de Recherche Pharmaceutique de Luozi, CRPL


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 727936
* LCCN: n79097567
* VIAF: 8667422
 |
*Amanita muscaria*, komune konata kiel "muŝamanito".
*Trametes versicolor*.
**Ĉapelfungo** estas la karnenhava, sporo-portanta fruktaĵo de fungo, tipe produktita surgrunde aŭ sur ties manĝo-fonto.

La standarda ekzemplo de "ĉapelfungoj" estas la kultivata ĉampinjono, *Agaricus bisporus*; de tie ke la vortoj "ĉampinjono" aŭ *agariko* estas ofte aplikitaj al tiuj fungoj (Basidiomycota, Agaricomycetes) kiuj havas tigon (stipon), ĉapon (ĉapelo), kaj sporujojn (lamenoj) ĉe la suba flanko de la ĉapo. Tiuj sporujoj produktas mikroskopajn sporojn kiuj helpas la fungon disvastiĝi surgrunde aŭ ĉe sia okupata surfaco.

"Ĉapelfungo" tiele priskribas varion de sporujenhavaj fungoj, kun aŭ sen tigoj, kaj la termino estas uzata ankaŭ eĉ pli ĝenerale, por priskribi kaj la karnecajn fruktaĵojn de kelkaj Ascomycota kaj la lignecajn aŭ ledecajn fruktaĵojn de kelkaj Basidiomycota, depende el la kunteksto de la vorto.

Etende, la termino "ĉapelfungo" povas ankaŭ esti uzata por aludi al la tutaj fungoj en ĝenerala kulturo; al la talo (nome micelio) de specioj kiuj formas la fruktaĵojn nome "ĉapelfungoj"; aŭ al la specioj mem.

Literaturo
----------

* Ammirati JF, Traquair JA, Horgen PA..  (1985) *Poisonous Mushrooms of Canada: Including other Inedible Fungi*. Markham, Ontario: Fitzhenry & Whiteside in cooperation with Agriculture Canada and the Canadian Government Publishing Centre, Supply and Services Canada. ISBN 0-88902-977-6.
* Hall IR, Stephenson SL, Buchanan PK, Yun W, Cole ALJ..  (2003) *Edible and Poisonous Mushrooms of the World*. Portland, Oregon: Timber Press. ISBN 0-88192-586-1.
* Stuntz DE, Largent DL, Thiers HD, Johnson DJ, Watling R..  (1978) *How to Identify Mushrooms to Genus I*. Eureka, California: Mad River Press. ISBN 0-916422-00-3.

Vidu ankaŭ
----------

* Manĝeblaj fungoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ĉapelfungo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Identigo
* Mushroom Observer, a collaborative mushroom recording and identification project
* An Aid to Mushroom Identification, Simon's Rock College
* Online Edible Wild Mushroom Field Guide

Esploraj asocioj
* North American Mycological Association
* Pacific Northwest Fungi Online Journal Arkivigite je 2010-01-31 per la retarkivo Wayback Machine
**Béla Faragó (fizikisto),** laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Faragó Béla** estas hungara fizikisto, ekstera membro de Hungara Scienca Akademio (2019).

Béla Faragó (fizikisto) naskiĝis en 1958 en Csongrád (urbo).

Biografio
---------

Béla Faragó (fizikisto) doktoriĝis (Ph.D.) en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1984. Inter la diplomo kaj doktoriĝo li laboris en centra fizika esplorcentro en Budapeŝto, poste en en:Institut Laue–Langevin en Grenoblo. Li specialiĝis pri neŭtrondisvastigo kaj solidsubstanca fiziko. Ekde 2012 li estas kapo de la spektroskopa branĉo. Li atingis precipe elstarajn rezultojn en la fiziko de "molaj materialoj".

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *STUDY OF DYNAMICS OF MICROEMULSION DROPLETS BY NEUTRON SPIN-ECHO SPECTROSCOPY* (kunaŭtoro, 1987)
* *Structure and Dynamics of Aqueous Solutions of Tetramethylurea* (kunaŭtoro, 1992)
* *Dynamics of glass forming polymers by neutron spin echo* (kunaŭtoro, 2003)
* *Direct measurement of topological interactions in polymers under shear using neutron spin echo spectroscopy* (kunaŭtoro, 2019)

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 855481
 |



* Portalo pri Biografio
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Hillar SAKARIA**, estono, dipl. orgenisto kaj komponisto, oficisto. Nask. je la 29-a de novembro 1899 en Talino kaj mortis samloke je la 12-a de novembro 1981. Fondinto de E Inst. fondinto kaj red. de „Informoj de EAE" (1922-31). Posedis la superan diplomon. Aŭtoro de multaj artikoloj en kaj pri E, gvidis kursojn, paroladis publike. La unua ŝtate pagita E instruisto estona (en 1925). Aŭtoro de „Enkonduko en la pedagogion", 1932. Verkis ĥorkantojn, ktp. Li estis unu el la precipaj kunlaborantoj de *Enciklopedio de Esperanto*.
Partoprenis redaktadon de Estona-esperanta vortaron (1923j) de J.Rosenberg.

Verkoj
------

* Sakaria H. 1928 : La evoluo de Esperanto, *Esperanto*, nro 329 (1), p. 10-11 & nro 330 (2), p. 37
* Sakaria H. 1932: Enkodukon en la Pedagogion — Historia skizo. Eld. ESperanto Instituto de Estonio, Tallinn.

Eksteraj ligiloj
----------------

* *Enciklopedio de Esperanto*/S en sia originala formo en la Interreto
* *Enciklopedio de Esperanto* en elŝutebla versio (PDF).
La Alhambro vide el *Sakromonto*.
La **Sacromonte** (aŭ *Sacramonte*, kiel parolmanieras lokanoj, nome *sankta monto*) kaj **Sakromonto** en Esperanto, estas kvartalo de la urbo Granado, en Hispanio, situanta en la orienta zono de la granada ĉefurbo. Estas unu el la ses kvartaloj kiuj kunformas la distrikton *Albaicín*. La Sakromonto limas kun la kvartaloj Albaicín, San Pedro, Realejo-San Matías, El Fargue kaj Haza Grande.

Ĝi troviĝas ĉe la valo Valparaíso kaj antaŭ la Alhambro, lokoj plej simbolaj de Granado, kiuj troviĝas en ĉiu el la bordoj de la rivero Darro, kies nomo ŝajne derivas el la esprimo "*D'auro*" (*«el oro»*) pro ties famaj sedimentaj kuŝejoj el tiu valora metalo; temas pri bela areo komponita de mediteranea kaj galeria arbaro.

Sakromonto estas pitoreska kaj idilia loko, ĉe la ekstero de la urbo Granado, kies unua nomo estis valo Valparaiso. En la 16a jarcento, oni trovis serion de relikvoj kaj tekstoj, inter kiuj la falsaĵo de la plumbaj libroj en la monto de Valparaíso, kaj pro tio oni konstituis la Abatejon de la Sakromonto. Aktuale oni konservas tie la famajn Plumbajn Librojn, post ties redono fare de la Vatikano.

La Sakromonto estas la tradicia kvartalo de ciganoj granadaj. Tiu etos iel inspiris al la poeto Federico García Lorca por sia libro 'Cigana Romancaro'.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Sacromonte en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

37° 10′ 51″ N 3° 35′ 34″ O﻿ / ﻿37.18083 °N, 3.59278 °O﻿ / 37.18083; 3.59278 (mapo)

* Muzeo *Cuevas del Sacromonte*
La **kalvinana preĝejo de Felsőzsolca** estas religia konstruaĵo en Hungario, en urbo Felsőzsolca (Hungario).

Historio
--------

La kalvinanoj vivis en tiu komunumo ekde la dua duono de la 16-a jarcento kaj en 1597 ili havis paroĥon kaj kirkon. En la frua 17-a jarcento jam la plena loĝantaro estis kalvinana, sed ĉirkaŭ 1650 la turkoj faris senhoma la vilaĝon. En la 18-a jarcento pro politiko de Habsburgoj la alvenintaj loĝantoj estis nur katolikoj. Dum la socialismo diversaj homoj alvenis, ankaŭ kalvinanoj. Ili konstruis preĝdomon kun ebena tegmento en la jaro 1957, selan tegmenton kaj sonorilostablon, iam ankaŭ flankonavojn. Ekde 2012 kalvinana bazlernejo ekfunkciis en la urbeto. En 2019 estis aĉetita proksima domo konvena por kunvena domo.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola en korto. Antaŭ fasado la parte turo, parte sonorilstablo plene reliefas, antaŭe estas pluvŝirmilo, kiu etendiĝas ĝis la trotuaro. La turopinto formas cepon. Interne la muroj estas blankaj laŭ la kalvinana kutimo.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj Arkivigite je 2017-02-27 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj
La **preĝejo Naskiĝo de Johano Baptisto** estas eklezia historia monumento en urbo Füzesabony (Hungario).

Historio
--------

La unua mencio pri tiu kirko okazis en 1332. En la 17-a jarcento la turkoj okupis ĝin. La paroĥo estis refondita en 1711. Giovanni Battista Carlone konstruis pli novan kirkon inter 1731-1735, sed la restintaj mezepokaj partoj restis. 2 flankonavoj estis alkonstruitaj en 1816. La orgeno estis farita en 1897. Dum la 2-a mondmilito la turo detruiĝis, sed poste ĝi estis rekonstruita.

Preĝejo
-------

La kirko situas sola en korto, kiu etendiĝas laŭ 3 stratoj. En la korto troviĝas ankaŭ statuo pri Johano Nepomuko estas videbla. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo altiĝas. La turopinto estas bulboforma. En la fasado estas ankoraŭ niĉoj, en la meza niĉo estis metita statuo pri Johano Baptisto. La absido estas plurlatera, al kiu preskaŭ kuboforma sakristio aliĝas.

Aŭdu, vidu ankaŭ
----------------

* tagmeza sonorado kaj prezento de la kirko Arkivigite je 2021-10-02 per la retarkivo Wayback Machine

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj[*rompita ligilo*]
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

Malantaŭa parto
Niĉo
**Daf Yomi** (esperante: unu paĝo ĉiutage) estas studmetodo de la Babilona Talmudo kiu konsistas en legi kaj studi duflankan paĝon ĉiutage. La studentoj bezonas proksimume sep jarojn kaj kvin monatojn por plenumi la legadan ciklon. Kiam la legada ciklo finiĝas, nova ciklo komencas.

Origino
-------

La ideo ke la mondaj judoj devas studi samtempe la babilonan Talmudon aperis en 1923 ĉe la unua monda kongreso de la monda organizo *Agudath Israel* okazinta en Vieno, Aŭstrio. Ĝia ĉefa iniciatinto estis la Rabeno Meir Shapiro. La unua ciklo komenciĝis en 5684 laŭ la hebrea kalendaro (1923 en la gregoria kalendaro). La babilona Talmudo havas 2 711 foliojn, do la legada ciklo daŭras proksimume sep jarojn kaj kvin monatojn.

Siyum HaShas
------------

Dekoj da miloj da tutmondaj judoj studas la programon *Daf Yomi* kaj pli ol 300 000 partoprenis en la Siyum HaShas, evento kiu festas la kulminon de la talmuda studa ciklo.

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Daf Yomi filmeto Arkivigite je 2020-08-12 per la retarkivo Wayback Machine hebree
* Daf Yomi Antaŭvido Forumo angle
* Ĉiutaga Studcentro angle
* Daf Yomi angle paĝo angle
* Shema Yisrael Arkivigite je 2012-03-20 per la retarkivo Wayback Machine angle
La **kapelo Sankta Spirito kaj Anunciacio** estas konstruaĵo de premonstratoj en urbo Gödöllő (Hungario). (Kelkaj fontoj traktas la kapelon preĝejo aŭ kirko.)

Historio
--------

Pro Traktato de Trianon el Supra Hungarujo premonstratoj alvenis ankaŭ al Gödöllő. Ili establis lernejon kaj monaĥejon en 1924, sed konstruado de preĝejo estis prokrastita. En 1929 jam teologia altlernejo ekfunkciis, en 1937 la monaĥejo ricevis la titolon memstara prioro. Dum la socialismo la premonstratoj ne povis funkcii, nur poste denove en 1989. En la jaroj 1991 kaj 1992 ili konstruis kapelon, samtempe premonstrata gimnazio ekfunkciis. Ĝi estis levita paroĥo en 1998.

Konstruaĵo
----------

La kapelo situas sola en korto inter arboj. La fasado estas simetria, meze la enirejo estas nekutima larĝa. Super la enirejo pluvŝirmilo pendas, pli supre granda kvinlatera fenesto estas videbla, ene kun kruco. Kelkaj ŝtupoj kuras al la enirejo. La navo havas krucnavon. Menciindas vitra kolora fenestro 16 m² planita de Sándor Nagy (pentristo).

Kermesoj okazas la 25-an de marto kaj lude de Pasko.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Bildoj pri la Kastelo de GödöllőLa ĉefenirejo
La interna korto
Ĉambro en la kastelo
Ĉambro en la kastelo
Ŝtuparejo
La parko
Reĝa pavilono
Kapelo de la kastelo
Kafejo en la kastelo
Statuo de Maria Tereza de Aŭstrio

La **Kastelo de Gödöllő** estas baroka historia monumento en Hungario en urbo Gödöllő.

Historio
--------

Aerfoto pri Kastelo de Gödöllő
Grafo Antal Grassalkovich (krongardisto) konstruigis la kastelon en la 1740-aj jaroj. En 1751 jam en la kastelo estis gasto Maria Tereza de Aŭstrio. Antal Grassalkovich (duko) daŭris la konstruadon en la 1780-aj jaroj. Ĉefe la teatrejo estis konstruita kaj establita. Post jardekoj Antal Grassalkovich (ĉambelano) konstruigis novan alon, krome ĉefe li okupiĝis pri la parko-ĝardeno. En 1850 riĉa barono aĉetis la kastelon. Post jardekoj la hungara ŝtato aĉetis la konstruaĵon, ĝi estis ripozejo de Elizabeto de Aŭstrio-Hungario. Malofte ankaŭ Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio) pasis tie tagojn. Inter la du mondomilitoj Miklós Horthy ripozis ofte en la kastelo. Post la 2-a mondmilito la Ruĝa Armeo uzis la jam ruinan kastelon, sed ankaŭ la hungara armeo profitis parton, fine en la centra parto funkciis por domo de gemaljunuloj. En 1990 la soldatoj foriris, estis ebleco plene renovigi la kastelon. Nun interne muzeo funkcias, en la korto ofte aranĝas koncertojn.

Konstruaĵo
----------

La unuetaĝa kastelo formas etendiĝintan U-majusklon. Post la enirejo estas ĉambrego kun ŝtuparejoj, sed estas elirejo al la korto. Antaŭ la elirejo kafejo funkcias. Dum la renovigo nekonataj homoj donacis originajn meblojn al la muzeo. Menciindas ankaŭ la parko, kiu nun jam estas distranĉita fare de la interurba tramo.

Fontoj
------

* hejma paĝo hungare, angle, germane
* hungare kun multe da fotoj
* hungare kun foto Arkivigite je 2015-06-26 per la retarkivo Wayback Machine

Larĝa panoramo de Kastelo de Gödöllő

* Kategorio Kastelo de Gödöllő en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Monto Urgull** estas monto en la urbo Donostio en Hispana Eŭskio. Ĝi estas plejparte kovrita de arbaro kaj formas la finon de terkapo inter Golfeto de La Konko en la okcidento kaj la buŝo de Rivero Urumeo en la oriento. En la nordo ĝi falas rekte en la Biskajan Golfon, la haveno kaj malnova urbo estas alkroĉitaj al ĝia suda deklivo. Pro ĝia loko kaj la 12,5 metrojn alta statuo de Kristo starigita sur ĝia pinto, ĝi dominas la urbopejzaĝon.

Pro ĝia strategia graveco, jam en la 12-a jarcento konstruiĝis sur la monto kastelo, kiu estis plurfoje detruita kaj rekonstruita kaj adaptita al militaj postuloj. Hodiaŭ ĝi estas konata kiel *Castillo de la Mota*. En 1924 sur la norda deklivo de la monto estis inaŭgurita armea tombejo por la britaj soldatoj kiuj falis en batalo por la fortikaĵo en 1813 dum la Napoleonaj Militoj. Intertempe, monto Urgull fariĝis populara celloko.

Bildgalerio
-----------

* Kapelo kun alkroĉita statuo de JesuoKapelo kun alkroĉita statuo de Jesuo
* Havena distrikto kaj Monto Urgull nokteHavena distrikto kaj Monto Urgull nokte
* Ŝtuparo al Castillo de la MotaŜtuparo al *Castillo de la Mota*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Monto Urgull en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Monto Urgull ĉe privata retportalo por la Urbo Sankta Sebastiano (hispane)
**István János Angyal** [iŝtvAn jAnoŝ andjal], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Angyal István János** estis hungardevena aŭstraliana organika kemiisto, altlerneja instruisto, membro de la Aŭstralia Akademio de Scienco (1962), ekstera membro de la Hungara Scienca Akademio (1990). Lia origina familia nomo estis *Engel* ĝis 1933, liaj personaj nomoj ekster Hungario estis *Stephen John*.

István János Angyal naskiĝis la  21-an de novembro 1914(nun 1914-11-21) en Budapeŝto, li mortis la 14-an de majo 2012 en en:Northbridge, New South Wales (Aŭstralio).

Biografio
---------

István János Angyal maturiĝis en piarista gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány, sed li akiris Ph.D. en 1937 en Reĝa Teknikuniversitato. Post la diplomo li laboris en farmacia uzino, sed iom poste li soldatiĝis ĝis 1940. Tiam Hungario estis neŭtrala dum la milito, tial per pasporto li forlasis la naskiĝlandon al Aŭstralio. Tie kun alia hungaro li fondis malgrandan laboratorion. Li estis lektoro en Universitato de Sidnejo (1946-1952), docento en Novsudkimria Universitato de Teknologio (1953-1959), profesoro en Universitato de Nova Sud-Kimrio (1960-1979). Li estis katedrestro (1968-1970), fakultatestro (1970–1979). Li ricevis nehungarajn premiojn inter 1958-1987. Li edziĝis en 1942, lia edzino naskis 2 gefilojn en 1944 kaj 1949.

Fontoj
------

* datenoj kun foto
* biografio angle

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 855390
 |



* Portalo pri Biografio
**Péter Pál Bucsky** [buĉki], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Bucsky Péter Pál** estas hungara onkologo, imunologo, hematologo, infankuracisto, honora membro de Hungara Scienca Akademio (2019).

Péter Pál Bucsky naskiĝis la  22-an de junio 1946(nun 1946-06-22) en Budapeŝto.

Biografio
---------

Péter Pál Bucsky akiris medicinan diplomon en Universitato Semmelweis en 1971, patologian diplomon post 3 jaroj, pediatrian diplomon en 1983. Post la diplomo li instruis en la universitato ĝis 1984. Bucsky alvenis en Okcidentan Germanion en 1984 kaj esploris 2 jarojn en medicina Universitato de Ulm, poste li instruis 4 jarojn en Hanovro. Ekde 1990 li havis statuson en Medicina Universitato Lubeko kaj en 1994 li akiris sciencan gradon Ph.D. samloke. Li edziĝis en 1972, lia edzino naskis 3 geinfanojn.

Fontoj
------

* datenoj kun foto
* biografio hungare (legebla en la 1820-a paĝo)
* biografio hungare (legebla pli malsupre)
* biografio angle

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 855401
 |





* Portalo pri Biografio
Wurzen, Venceslao-kirko: vido trans vitra dividilo en la iaman ĥorejon kiu tiel iĝis "memstara" vintra preĝejo
**Vintra preĝejo** estas sekcioj ene de kirkoj dividite de la ĉefa navo por krei vintre bone hejteblan spacon. Modis tiaj kirkoj ofte en protestantismaj kirkoj. Pro malkreskantaj komunumoj ne malmultaj preĝejoj ekz. en eksa GDR instalis septojn enkirkajn.

Ĉe antaŭe katolikaj preĝejoj flankaj kapeloj (ekz. je Sternberg) aŭ la ĥorejo (ekz. je Mario-kirko de Artern), plej ofte tamen la areo malsupre de la galerioj (ekz. je Butzow-Lüskow) respektive turosokle (ekz. Kristoforo-kirko de Gleichen-Reinhausen) tiumaniere aranĝiĝis.

Vintraj kirkoj ankaŭ ekzistas de tempo al tempo ĉe katolikoj (ekz. Kristforo-kirko de Westerland) aŭ ĉe ortodoksoj (ekz. en Kiĵi).

Alternativo estus memstara kapelo apuda kiu nomiĝas *somera kirko*. Ankaŭ tiaĵoj ekzistas en Rusujo aŭ ĉe la Triunuo-kirko en Schneeberg kiu havas apud si la Volfgango-kapelon.

En la Portugala-Israela Sinagogo je Amsterdamo oni aranĝis post 1945 hejteblan etsinagogon en iama klasosĉambro.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Vintra preĝejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* "Winterkirchen." - ĉiuj demandoj pri vintraj kirkoj responditaj de *Institut für Kirche und Gesellschaft der EKvW*

Notoj
-----

1. ↑  "Winterkirche für St. Johannis."[*rompita ligilo*]. - Ĉe: OTZ, 11.8.2012
2. ↑  bildo kun la enirejo al la vintra sinagogo
la membroŝtatoj de Eŭropolo estas blue markitaj
la centra sidejo en Hago (Nederlando)
**Eŭropolo** aŭ **Eŭropa Polica Oficejo** (en aliaj lingvoj latinlitere *Europol*, cirile *Европол* aŭ
greke *Ευρωπόλ*) estas eŭropa polica institucio kun centra sidejo en Hago (Nederlando). Ĝi kunordigu la laboron de la naciaj policaj institucioj en Eŭropo, ĉefe en la Eŭropa Unio, aparte rilate al la translima organizita krimeco kaj plifaciligi la interŝanĝon de informoj inter la naciaj policaj institucioj de la Eŭropolo-membroŝtatoj. La fundamenta ideo de Eŭropolo estas la kunigo de la multaj du- kaj plur-ŝtataj interkonsentoj (kiel ekzemple *TREVI*, france *Terrorisme, Radicalisme, Extremisme et Violence Internationale*, la interkonsento de Schengen aŭ *EDU*, angle *European Drug Unit*. Laboraj temaroj estas interalie la lukto kontraŭ terorismo, kontraŭ la komerco pri drogoj, de priinfana pornografio kaj de la tiel nomata "monlavado", do la forviŝo de devenospuroj pri krime akirita mono.

La kreo de eŭrop-unia polica oficejo jam dum la jaro 1992 estis interkonsentita en la traktato pri la Eŭropa Unio de Mastriĥto. Sed nur dum 1999 Eŭropolo estis plene funkciopova. Unua direktoro estis la germania juristo *Jürgen Storbeck*. Ekde aprilo 2005 la direktoro estas la eksa germania krimpolica funkciulo *Max-Peter Ratzel*.

Eŭropolo estas sendependa instanco de la Eŭropa Unio, kiu apartenas al la EU-branĉo "punleĝara polica kaj jura kunlaboro" (PJK). La laborlingvoj de Eŭropolo estas la oficialaj laborlingvoj de la Eŭropa Unio.

Vidu ankaŭ
----------

* Interpol
* Eŭropa Prokurorejo
* Eŭrojust

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Eŭropolo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo angle


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 278168
* GND: 10028615-X
* LCCN: n00092015
* VIAF: 158044825
* ISNI: 0000000121936391
* LIBRIS: 173882
* SUDOC: 03389809X
* BNF: 12470866q
* BIBSYS: 8065587&feltselect=bs.autid 90893603, 8065587
* NKC: pna2011623251
* BNE: XX240224
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  Polurinda artikolo | Ĉi tiu artikolo bezonas **poluradon**, ĉar pleparto de sekcioj estas nur listoj, kiuj donas malmultan komprenon al leganto.

---

La priskribo de la problemo troviĝas ĉi tie. Bonvolu ŝanĝi la enhavon por plibonigi la artikolon. |

En historio oni nomas **socia movado** la eventojn dum kiuj iuj sociaj klasoj penas modifi la organizadon de la socio, por pli bona disdivido de la riĉaĵoj kaj de la politika potenco.

La socia movado konsideras la servutajn ribelojn kiel siaj plej fruaj elmontriĝoj kaj agnoskas la diversajn revoluciojn, ribelojn kaj luktojn kiel siaj precipe de post la Franca Revolucio. La socia movado havas siajn teoristojn kiuj gvidas kaj inspiras ĝin.

Antikveco, Mezepoko
-------------------

* Spartako kaj la sklavaj militoj
* Flavaj Turbandoj (en Ĉinio dum dinastio Han)
* *bagaudae*
* Mazdak (en Irano)
* Krucmilito de paŝtistoj
* servutaj ribeloj
* anabaptismo

Moderna erao
------------

* Ĵakerioj, Krokantoj
* Hispanio
	+ *Germanías* en Valencio
	+ *Irmandiños* en Galegio
	+ Tumulto de Eskilaĉo en Madrido

### 18-a jarcento

* Frondo
* Franca Revolucio (1789 - 1799)
* Pariza Komunumo (1792)
* Haitia Sendependigo
* *matxinada* (en Eŭskio)

### 19-a jarcento

* Revolucio de 1830
* Revolucio de 1848
* Pariza Komunumo (1871)
* Komunuma movado en Francio
* Ribelo de la Silkistoj de Liono
* Esperanto-movado

### 20-a jarcento

* Rusa Revolucio de 1917 (1917 - 1921)
* Spartakismo
* Meksika Revolucio
* Hispana Enlanda Milito (1936 - 1939)
* Ĉina Revolucio (1949)
* Hungara Revolucio (1956)
* Kuba Revolucio (1962)
* Majo 1968
* Ĉilia socialismo (1973)
* Kontraŭpsikiatrio
* Perestrojko
* Rusa Revolucio de 1989
* Tiananmen
* Ĉiapa movado
* Alimondismo

Amaskonunikiloj
---------------

* Indymedia
* Le Monde diplomatique (kiu ekzistas kun E-lingva versio)
* Libera kultura movado

Teorioj
-------

Anarkiismo, Demokratio, Klasbatalo, Komunismo, Marksismo, Respublikismo, Socialismo, Spartakismo, Babuvismo, Blankiismo, Leninismo, Trockiismo, Maŭismo, Faŝismo, Virinismo, Ekologiismo, Teologio pri Liberigo, Movado kontraŭ kopirajto

Teoriistoj
----------

Grakĥoj, Babeuf, Proudhon, Auguste Blanqui, Karl Marx, Friedrich Engels, Paul Lafargue, Miĥail Bakunin, Petro Kropotkin, Lenino, Lev Trockij, Karl Liebknecht, Roza Luksemburg, Mao Zedong, Mohandas Karamchand Gandhi, Richard Stallman

Agantoj
-------

Spartako, Adam Smith, Johano la 1-a de Anglio, Robespiero, Danton, SAINT-JUST, Hébert, Marat, Toussaint Louverture, Charles Delescluzes, Jules Vallès, Louise Michel, Jean Jaurès, Nestor Maĥno, Evo Morales , Hugo Chávez, Emiliano Zapata, Buenaventura Durruti, Bela Kun, Juan Domingo Perón, Che Guevara, Fidel Castro, Salvador Allende, Karl Popper, Nelson Mandela, Robert Mugabe, Ho Chi Minh, Naomi Klein, Arlette Laguiller, Arundhati Roy, José Bové, Francisco Villa

Vidu ankaŭ
----------

* Aktivismo
* Laborista movado
* Paca movado
* Spartacus
* Movado por civitanaj rajtoj
* Sindikato
* Agra reformo
* Protesto

Bildaro
-------

* 

* Kategorio Socia movado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Socia movado en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)