recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bananrespublikoj** estas landoj, en kiuj regas korupto kaj subaĉeto resp. kaj en ĝenerale ŝtata despotismo aŭ al kiuj oni riproĉas ĉi tiujn ecojn.

Historio de la nocio
--------------------

Komence oni nomis nure tiajn landojn, kiuj nur aŭ ĉefe eksportis resp. produktis bananojn. La nocio devenas je tio ĉefe sur la centramerikaj ŝtatoj kiel ekzemple Gvatemalo, Honduro, Nikaragvo aŭ Panamo, kies politikon kaj ŝtatajn aktivecojn dum jardekoj destinis la influo de la grandaj fruktoeksportaj firmaoj United Fruit Company (Chiquita) kaj Standard Fruit Company (Dole). La ekonomia potenco de ĉi tiuj usonaj entreprenoj estis ege pli granda ol la politika potenco de la registaroj aŭ eĉ de la popoloj de ĉi tiuj landoj. Antaŭa usona publikrilata konsilisto, Edward L. Bernays, estis i. a. kompetenta por la publikrilata laboro de *United Fruit*.

La nocio bananrespubliko devenas supozeble de la usona verkisto O. Henry (fakte William Sydney Porter). En novelo aperinta en 1904, *Cabbages and Kings*, tekstas ja alude al Honduro: „At that time we had a treaty with about every foreign country except Belgium and that banana republic, Anchuria."

Nuntempe oni uzas la nocion bananrespubliko malestime por landoj (ofte el la tiel nomata tria mondo), en kiuj la uzo de influo fare de eksterlandaj entreprenoj antaŭenigas korupton, krimon, mafiajn aktivecojn, nepotismon, personan pliriĉiĝon je ŝtataj kostoj kaj dubindajn voĉdonojn.

Literaturo
----------

* Susan Arndt kaj Antje Hornscheidt (Hg.): *Afrika und die deutsche Sprache*. Ein kritisches Nachschlagewerk. ISBN 3-89771-424-8
* Susan Arndt (Hg.): *AfrikaBilder*. Studien zu Rassismus in Deutschland. ISBN 3-89771-407-8
* Thomas H. Holloway, Professor of Latin American History, 324 McGraw Hall, Cornell University, Ithaca, NY 14853-4601 E-Mail thh1@cornell.edu  Arkivigite je 2008-10-12 per la retarkivo Wayback Machine
* Cabbages and Kings, Gutenberg-Projekt,

Dokumentaĵoj
------------

Adam Curtis: *The Century of the Self*

Referencoj
----------

1. ↑  Stephen Schlesinger, Stephen Kinzer: *Bananen-Krieg – CIA-Putsch in Guatemala*, Ernst Kabel Verlag GmbH, Hamburgo 1984, ISBN 3-921909-52-X.

* Kategorio Bananrespubliko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**TSV 1860 München** estas germana sporta klubo, kies sidejo troviĝas en Munkeno, la ĉefurbo de la federacia lando Bavario de Germanio. Ĝi estis unuafoje fondita dum la revolucia jaro 1848, sed baldaŭ poste malpermesita pro "respublikaj aktivecoj", kaj povis refondiĝi nur la 17-an de majo 1860. La klubo aparte konatas pro sia vira futbalteamo, kiu havas rivalan rilaton al la pli juna, sed pli granda samurba klubo FC Bayern München, sed fakte ankaŭ pliaj sportaj disciplinoj estas reprezentataj en la klubo: korbopilko, montogrimpado, boksado, pugnopilko, kegloludo, atletiko, luktosporto, skiado, biciklado, teniso, akvosporto kaj flugpilkado. Antaŭ tiuj klubaj branĉoj atingis multajn naciajn kaj internaciajn sukcesojn: La vira flugpilka teamo ekzemple kvinfoje gajnis la nacian ĉampionecon (1973, 1975, 1978 kaj 1980).

la stadiono *Allianz Arena*
La vira futbalteamo aparte famiĝis dum la 1960-aj jaroj, kiam la teamo dum 1964 kaj 1966 gajnis la nacian ĉampionecon, kaj dum 1965 ankaŭ atingis la finalon de la eŭropa ĉampiona pokalo, sed fine en la *Wembley*-stadiono de Londono malgajnis kontraŭ la klubo *West Ham United*. Krome la futbalistoj dum 1942 jam unuan fojon gajnis la nacian ĉampionecon kaj dum 1931 kaj 1967 atingis la duan lokon.

La stadiono de la profesia vira futbalteamo ekde la jaro 2005 estas la tiam finkonstruita *Allianz Arena*, kiu disponas je pli ol 69.901 sidlokoj kaj origine po duone estis la posedaĵo de la klubo *1860* kaj de la rivalo FC Bayern München. Tamen jam dum aprilo 2006 la klubo 1860 vendis sian duonon al la klubo Bayern München, por eviti kluban bankrotiĝon - ekde tiam ĝi estas kontrakte ligita ĝis la jaro 2025 al la stadiono kaj luprenas ĝin por siaj matĉoj. Aliaj teamoj trejnas kaj konkuras en stadiono en la strato *Grünwalder Strasse*, kiu finkonstruiĝis dum 1926 kaj de multaj klubaj subtenantoj ankoraŭ nun konsideratas la "hejma stadiono". La profesia vira futbalteamo de 1926 ĝis 1994 havis siajn matĉojn en la stadiono *Grünwalder Strasse*, poste ĝis 2005 en la Olimpia Stadiono de Munkeno kaj tiam translokiĝis al la nuna stadiono *Allianz-Arena*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* TSV 1860 München en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio TSV 1860 München en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala retejo de la klubo
* novaĵoj el la junulara branĉo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 280636
* GND: 2050148-1
* VIAF: 140213267
* SUDOC: 165624329
 |
**Oekingen** estas komunumo en la distrikto Wasseramt en Kantono Soloturno, Svislando. Ĝi havis 758 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.

Geografio
---------

Oekingen situas en la Svisa Mezlando sur la flotebenaĵo de la rivero Emme. Tra la komunumo fluas la rivereto Oesch. La setlejoj de Oekingen komplete kunkreskis kun la sudokcidenta najbarkomunumo Kriegstetten. La komunumo konsistas el la vilaĝo Oekingen kaj la setlejoj Brüggacher, Galgacher, Chöchfeldacher kaj Hauenfeld, kaj kelkaj izolitaj bienoj. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 2,45 km², de kiuj 24% estas kovritaj de arbaro, 64% servas por agrikulturo kaj 12% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Oekingen limas en nordo al Subingen, en oriento al Horriwil, en sudoriento al Hersiwil, en sudo al Halten, en okcidento al Kriegstetten, kaj en nordokcidento al Derendingen.

Trafiko
-------

En nordo tra Oekingen pasas la kantona vojo de Kriegstetten al Subingen. Tra la vilaĝo mem kondukas konektaj vojoj de Kriegstetten al Horriwil kaj de Kriegstetten al Etziken. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas 2 kilometrojn sudokcidente apud Kriegstetten. Sur la teritorio de la komunumo Oekingen ne troviĝas haltejo de publika trafikilo. Tamen la bushaltejoj en la najbara komunumo Kriegstetten atingeblas piede en malmultaj minutoj.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Oekingen datiĝas el la jaro 1263 kiel *Otechingen*. Dum mezepoko Oekingen apartenis al la Senorujoj Halten de la Grafoj de Kiburgo, kiu en la jaro 1466 estis vendita al la urbo Soloturno. La supera jurisdikcio ĝis 1665 apartenis al Berno kaj tiam transiris al Soloturno. Tiam Oekingen estis atribuita al la soloturna voktejo Kriegstetten. En 1886 de Josef Müller en Oekingen en la malnova paperfabriko ĉe la bordo de Oesch estis konstruita elektrejo kaj alttensia kondukilo al Soloturno, kiu estis la unua tiuspeca instalaĵo en Svislando.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
2. ↑  Fonto: *Stefan Frech*: *Oekingen* en *Historia Leksikono de Svislando* (2010-09-14)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Oekingen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Oekingen

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Oekingen** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Wasseramt |
| --- |
| Aeschi (Steinhof) • Biberist • Bolken • Deitingen • Derendingen • Drei Höfe (Heinrichswil-Winistorf • Hersiwil) • Etziken • Gerlafingen • Halten • Horriwil • Hüniken • Kriegstetten • Lohn-Ammannsegg • Luterbach • Obergerlafingen • Oekingen • Recherswil • Subingen • Zuchwil |  |

 |
"gipsotukoj" en la barbarosa kaverno
La **Barbarosa kaverno** estas unu el du alireblaj anhidritokavernoj en la mondo kaj la nura anhidrita montra kaverno en Eŭropo. Ĝi estas natura kaverno el anhidrito en la distrikto Kyffhäuser [prononco "**Kyf**hojza" aŭ "**Küf**hojza" - la ekzakta unua vokalo ne troveblas en Esperanto] proksime de Rottleben en Turingio. La kaverno inkluzivas larĝajn kavojn, grotojn kaj lagojn. La anhidrito estas transformita en gipso sur la surfaco per la humideco en la kaverno kaj pliiĝas en volumeno. La rezultaj tavoloj de gipso iom post iom foriĝas de la subtero kaj pendas kiel deklivaj tapetoj sur la plafonoj kaj muroj de la subteraj kavoj. Ili estas referitaj kiel "gipsotukoj". La aera temperaturo estas 10 ℃, la akva temperaturo estas 8.5 ℃.

Historio
--------

La Barbarosa kaverno estis malkovrita la 20-an de decembro 1865 dum la elfosado de tunelo por kupra ardezminado kaj disetendiĝis. En 1866 ĝi malfermiĝis kiel "spektaklokaverno" por la ĝenerala publiko. Origine nomita *kaverno Falkenburg*. Jam en 1866 ĝi estis renomita *Barbarosa kaverno*, kiam la nomo ekaperis sur oficiala desegnita plano de la kaverno. Ekde 1868 la nomo "Barbarosa kaverno" trovis sian vojon en literaturon, kiam *Friedrich Herthum*, minista ĉefinspektoro en la princlando Schwarzburg-Rudolstadt, publikigis la unua eldonaĵo pri la kaverno. La kaverno havas etaĝan areon de ĉirkaŭ 15 000 m². Interesaj por vizitantoj estas la subteraj lagoj, kiuj verde brilas pro la gipsoenhavo, kaj ankaŭ la tiel nomataj *Tablo kaj Seĝo de Barbaroso*.

* mingalerio al la kavernomingalerio al la kaverno
* "gipsotukoj" super kaverna lago"gipsotukoj" super kaverna lago
* "gipsotukoj" ĉe la kaverna plafono"gipsotukoj" ĉe la kaverna plafono

Kyffhäuser-legendo
------------------

Ĝia loko en la mezalta montaro *Kyffhäuser* estas la kialo de ĝia ligo al la Barbarosa sagao: Laŭ legendo, imperiestro Frederiko la 1-a en la Sankta Romia Imperio, kromnomata "Barbaroso" aŭ itale "Barbarossa", la "rufa (aŭ ruĝhara) barbo", devus dormi en subtera kastelo ĝis Germanio estos unuigita. Lia barbo kreskas ĉirkaŭ ronda ŝtona tablo. Ĝis nun li kreskis tiom, ke ĝi volviĝas dufoje ĉirkaŭ la tablo, sed kiam ĝi kreskos tiom, ke ĝi volviĝas la trian fojon ĉirkaŭ la tablo, la fino de la mondo komenciĝas aŭ Barbaroso vekiĝas kaj komencas sian regadon denove. Kaj la legendo diras, ke neniu bona imperiestro venos ĝis tiam.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Barbarosa kaverno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo (germane)

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 806843
* GND: 4734382-5
* VIAF: 247848809
 |
**Ĝind,** hindie: **जींद** estas historia urbego kaj municipo en nordokcidenta Barato, en meza parto de subŝtato Harjano, en la samnoma distrikto, kies sidejo ĝi estas.

La iama fortikaĵo en Ĝind

Demografio
----------

En 2011 Ĝind vivis 166 225 da loĝantoj. La legoscio estis 74%, pli alta ol la landa averaĝo.

Geografio
---------

Ĝind situas en montetaro en averaĝa alteco de 227 metrojn laŭ la marnivelo. Rohtak troviĝas 53, Kajthal 55, Hisar kaj Biŭani po 60, Panipat 64, Sonipat 77, Karnal 79, Baraut 96, tutlanda ĉefurbo Delhio 116, Sirsa 127, Panĉkula 164, subŝtata sidejo Ĉandigaro 165, Mumbajo 1203, Kolkato 1418 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

Ĝind estis inter 1763 kaj 1776 ĉefurbo de la princa ŝtato Ĝind. En 1775 konstruiĝis la fortikaĵo. Baldaŭ la sikoj regis, poste inter 1809 kaj 1947 ĝi estis brita protektorato. En 1948 la princa ŝtato iĝis parto de la ŝtato de Patiala kaj unuiĝis kun la ĵus kreinta Barato. En 1966 oni establis la distrikton.

Ekonomio
--------

Ĝind estas grenkomerca centro kun kelkaj kotonaj entreprenoj. La ĉirkaŭaĵo kultivas grenojn kaj kotonojn.

Lingvoj
-------

En Ĝind la oficialaj lingvoj estas la hindia kaj en:Haryanvi language. Ankaŭ la panĝaba lingvo estas vaste konata.

Religioj
--------

Laŭ religioj en Ĝind vivas plejparte hinduoj (96%).

Instituto
Stacidomo

Eduko
-----

En Ĝind la plej altnivela eduko okazas en teknologia instituto.

Klimato
-------

Ĝind situas en Cw-klimato laŭ la klimata klasifiko de Köppen. Jare pluvas meze po 536 mm. En ĉiuj monatoj pluvas iomete, tamen pro la musono tre ofte inter julio kaj septembro. La jara averaĝa temperaturo estas 25 ℃.

Trafiko
-------

Al Ĝind kuras 4 fervojaj linioj kaj 8 ĉefvojoj. La plej proksima flughaveno funkcias en Biŭani, sed la mapo prezentas flughavenon en Hisar.

Vidindaĵoj
----------

* fortikaĵo (1776)
* pluraj preĝejoj, aparte menciindas templo kun lago

Fontoj
------

* WikiTrans

Kanalo

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Barato |

* Kategorio Ĝind en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Alelopatio** (planta misakordo) estas propreco de plantoj, sekrecii, produkti organikajn kombinaĵojn, kiuj baras, limigas kreskon aŭ ĝermadon de plantoj. La alelopatio povas esti rigardata kiel specifa formo de la ekologia konkurado inter plantoj.

La kaŭzo de la alelopatio estas la sekreciado de tiuj materialoj, kiuj rekte aŭ nerekte – post transformiĝo – iĝas fitotoksaj. La sekreciado, disdono povas okazi tra la radikoj aŭ post disfalo de folioj. Tipa ekzemplo estas la juglanda arbo, en kies folioj estiĝas netoksa glikozido, kiu tra la radikoj aŭ per tralavado de la falitaj folioj atingas la medion. Tra simplaj kemiaj reakcioj estiĝas la neaktiva materialo juglono, materialo, kiu baras kreskon aŭ ĝermadon de multaj plantoj. La juglono malebligas ekz. ĝermadon de salatplantoj.

Aliaj plantoj kun forta alolopatia efiko estas ailanto (*Ailanthus altissima*), hipokastano (*Aesculus hippocastanum*), agripiro (Agropyron repens) ktp..

Oni povas observi ankaŭ similajn alelopatiajn efikojn okaze de disfalo de la folioj (ekz. pinglofolioj).

Oni esploras la alelopatiajn efikojn por eluzi tiun fenomenon en la plantoprotektado. Oni serĉas por kemiaĵoj (herbicidoj), kiuj efike baras kreskon kaj ĝermadon de fiherboj.

Je iniciato de Barato, oni fondis en 1994 la Internacian Alelopatian Societon (*International Allelopathie Society* aŭ IAS). Ĝi celas apogon kaj disvatiĝon de konoj kaj esploroj pri alelopatio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* IAS Arkivigite je 2009-04-21 per la retarkivo Wayback Machine
* Transport-Informations-Service fakinformoj, germane


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 248478
* GND: 4141919-4
* LCCN: sh85003645
* SUDOC: 184182182 03178903X, 184182182
* BNF: 12293956g
* NDL: 00576959
* NKC: ph675034
* BNE: XX535615
 |
La **Panama malsano**, *malsano de Panamo*, aŭ​ *fusariozo de banano*, estas malsano okazigita de la fungo *Fusarium oxysporum* kiu atakas la radikojn de kelkaj variaĵoj de banano (*Musa x paradisiaca*). La rezistado de la fungo kontraŭ la fungicidoj faris tiun malsanon la plej granda plago de la historio de la kultivo de la banano, formortante komplete kelkajn kultivarojn aparte suferantajn, kaj unu de la plej mortigaj de la historio de la agrikulturo. 

Gros Michel estis la nura tipo de banano konsumita en Usono ekde fino de la 19-a jarcento ĝis post la Dua Mondmilito. Sed, grava malsano damaĝis la bananplantejojn de Centrameriko. La problemo estis diagnozigita por la unua fojo en Panamo, de kie oni prenis la nomon por la malsano. 

La infekto okazas ĉe la penetro de la fungo en la radikojn de la planto, ofte tra la truoj praktikitaj de alia plago, nome la bornematodo *Radopholus similis*. La patogeno koloniigas la ksilemon kaj antaŭeniras ĝis la rizomo. 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 855778
 |

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Enfermedad de Panamá en la hispana Vikipedio.*
**Kacikismo** estas distortita regoformo en kiu estro havas totalan povon super socio ĉefe de rura medio esprimita kiel politika klientismo. Tiu sistemo ekzistis ĉefe en Hispanio inter la 19-a kaj 20-a jarcentoj, kaj en Latinameriko en diversaj periodoj de ties historio. En Hispanio kaj en kelkaj latinamerikaj landoj oni uzas pejorative la vorton "kaciko" por aludi al tiuj kiuj akiras povon pere de klientaj retoj, kvankam ili tute ne havas rilaton kun la koncepto kaj vorto "kaciko" devena el la indiĝenaj popoloj de Ameriko.

Tiukadre oni kreis "demokration" en kiu la institucio funkcias, sed ili ne estas respegulo de regado de la popolo. En 1884, la termino "caciquismo" estis aligita al la *Diccionario de la lengua española* de la Real Academia Española kun ĝia aktuala signifo en du subsignifoj, nome la jenaj:

* Dominado aŭ influo de kaciko de vilaĝo aŭ komarko.
* Troa entrudiĝo de persono aŭ aŭtoritato en difinitaj aferoj, pere de ties povo aŭ influo.

Vidu ankaŭ
----------

* Bananrespubliko

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Caciquismo en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 856741
 |
Castelul de apă, Turnu Severin, jud. MH.JPG
Koordinatoj: 44° 38′ N 22° 40′ O﻿ / ﻿44.633 °N, 22.667 °O﻿ / 44.633; 22.667 (mapo)

**Drobeta-Turnu Severin** [drobeta turnu severin] (hungare: **Sörény vára**, **Szörényvár**; germane: **Turm Severin**) estas urbo kaj municipo en la sud-okcidenta Rumanio ĉe la landlimo kun Serbio, 343 km okcidente de București. Laŭ la stato de 2021 en la urbo vivis 79 865 loĝantoj sur areo de 57,43 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 1 391 loĝantoj/km². Ĝi estas ĉedanuba haveno kaj la ĉefurbo de la distrikto (*județ*) Mehedinți. Ĝis majo 1972, ĝi nomiĝis nur Turnu Severin. Drobeta estas aldono, alude al la samloke ekzistinta daka, poste romia setlejo Drobeta.

Grava vidindaĵo en la ĉirkaŭo estas la restaĵoj de la romia Trajana ponto, konstruita en 103–105 de la romia arkitekto Apolodoro el Damasko. Gravas ankaŭ la ruinoj de romia kastrumo, la bazaj muroj de la plej malnova konata rumana ortodoksa preĝejo kaj la Muzeo de la Fera Pordego (Muzeul Porțile de Fier).

En la mezepoko Turnu Severin estis nomdona administra centro por la hungara Banato de Severin, en 1330 akiris ĝin la rumanoj.

Gravaj personoj
---------------

* Dumitru Crăciunescu (8-a de oktobro 1905 – Bukareŝto, 12-a de septembro 1967): komponisto, dirigento.
* Emil Moise (n. 27-a de julio 1933): scenejdekoraciisto.
* Dumitru Negrea (n. 19-a de oktobro 1922): grafikisto.
* Levente Szente B. (n. 21-a de septembro 1972) poeto, ĵurnalisto

Ĝemelurboj
----------

* Sania (Ĉinio)
* Vaasa (Finnlando)
* Orly (Francio)
* Papingo (Grekio)
* Roccadaspide (Italio)
* Bor (Serbio)
* Sevilla (Hispanio)
* Kladovo (Serbio)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Drobeta-Turnu Severin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Urba retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 26053
* GND: 4091244-9
* LCCN: n87145452
* VIAF: 133783828
* SUDOC: 181874938
* NKC: ge1105484
* BNE: XX5810027
 |
**Peter Dennis MITCHELL** (Mitcham, Merton, Granda Londono, 29a de septembro 1920 - Bodmin, Kornvalo, 10a de aprilo 1992) estis angla biokemiisto kiu ricevis la Nobel-premion pri kemio de la jaro 1978. 

Li studis en la Universitato de Kembriĝo, kie li gradiĝis en Naturaj Sciencoj, kaj poste doktoriĝis en biokemio en 1951. En 1943 li akceptis labori en la Departemento de Biokemio de tiu universitato, kaj rezignis en 1955. En 1961 li akceptis peton de Michael Swann kaj iĝis direktoro de la Departemento de Biologio de la Fakultato de Zoologio de la Universitato de Edimburgo. Ekde 1964 li estis direktoro de la Laboratorio de Esploroj de Glynn, Kornvalo. 

Interesita dekomence pri la penicilino, ekde 1961 li laboris en la studo pri la stokado de la energio en la vivularoj por esti poste transportita al uzejoj pere de la molekuloj de adenozina trifosfato (ATP). Pere de tiuj esploroj, li pruvis kiel la rompo de la ligilo en unu de la grupoj de ATP okazigas la aperon de la adenozina pirofosfato (ADP), kiu liveras energion tuje disponeblan. Pere de la energio liverita de la homa spirado, la ADP iĝas denove ATP, procezo nomita "oksidiga fosforilado".

En 1978 li ricevis la Nobel-premion pri kemio "pro siaj laboroj pri la interŝanĝo de biologia energio pere de la teorio de la osmoza kemio". En 1981 li ricevis ankaŭ la Medalon Copley.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retejo de la Instituto Nobel, Nobel-premio pri kemio 1978 (en angla)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 856501
 |

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Peter Dennis Mitchell en la hispana Vikipedio.*
**La grek-katolika paroĥa preĝejo apostoloj sanktaj Petro kaj Paŭlo** estas sakrala historia monumento (deklarita en 1999) en urbo Nyírlugos (Hungario).

Historio
--------

En fino de la 17-a jarcento la tiama vilaĝo senhomiĝis, sed en la sekva jarcento alvenis rutenoj. Ili havis pastron en 1705. Onidire ili konstruis lignan kirkon en 1724, poste en 1825 ili komencis konstrui ŝtonan kirkon, sed ili frue interrompis pro manko de financoj. La nun videbla preĝejo konstruiĝis inter 1866-1875. La ikonostazo venis el la ligna kirko. La ĉefaltaro estis kreita en 1910. István Takács (pentristo) pentris la murojn en 1955.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en korto, sed ĉe la enirejo ŝtona kruco estas videbla. La fasado estas simetria, la enirejo estas malsupre meze. Super la enirejo estas fenestro kaj plej supre la turo altiĝas. Fino de la navo finiĝas en ronda absido, sed antaŭe estas ankaŭ po unu duonrondaj krucnavoj.

Kermeso okazas en la 29-an de junio.

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* sonorado

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* 
* hungare kun foto
* la koncerna teksto estas legebla en la 2-a punkto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **kalvinana preĝejo** estas sakrala historia monumento en urbo Onga (Hungario).

Historio
--------

En tiu komunumo katolika kirko estis konstruita en la 14-a jarcento. En la meza 16-a jarcento la loĝantoj kalvinaniĝis, dum la kirko plurfoje bruldetruiĝis pro la konstantaj kontraŭturkaj bataloj (precipe en 1588). Tamen la konstruaĵo ĉiam estis rekonstruita, kiel en 1782, sed ĝi bruldetruiĝis pro incendio en 1822. La parta rekonstruado okazis inter 1823-1828, dum diservoj longe okazis en privata domo. Tiam oni portis la gotikan pordon de la mezepoka ruino kaj enkonstruis ĝin en la navon. Pliaj renovigaj laboroj okazis en 1857 kaj la mankanta turo estis alkonstruita en 1904. La orgeno estis kreita en 1906. La turo plene detruiĝis en 1944, post 4 jaroj ĝi iomete estis rekonstruita, plene denove en 1960. En 2003 arkeologoj esploris en la kirko, post 2 jaroj pena renovigo okazis, eĉ la turo estis plialtigita.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en korto. En la fasado la kvadrata turo meze plene reliefas. En la turo 2 sonoriloj loĝas. Dekstra flanko de la navo havas reliefantan enirejan antaŭĉambron, la alia enirejo tra la turo funkcias. La navo finiĝas en duonronda absido.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* hungare kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Attila Felinger,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Felinger Attila** estas hungara kemiisto, profesoro, membro (korespondanta (2016), ordinara (2022)) de Hungara Scienca Akademio.

Attila Felinger  naskiĝis la 15-an de junio 1961 en Pécs.

Biografio
---------

Attila Felinger frekventis kemian mezlernejon en sia naskiĝurbo, poste li akiris kemian diplomon en Kemia Universitato de Veszprém en 1985, post 3 jaroj li doktoriĝis. Post la diplomo li restis en la universitato por instrui, en 1997 li atingis la instruan rangon docento. En 1993 li kandidatiĝis (CSc), en 2000 li doktoriĝis (DSc) antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Inter 2000-2003 li instruis en Universitato de Tenesio. Ekde 2005 li instruas en Universitato de Pécs, en la sekva jaro li estis nomumita universitata profesoro. inter 1 kaj 1. En 1 li estis o. Li ricevis hungarajn premiojn inter 1989-2014, polan premion en 2012. Li havas edzinon, kiu naskis 2 gefilojn.

Elektitaj kontribuoj (ĉiuj artikoloj kun aliaj)
-----------------------------------------------

* *Static Relative Permittivity of Electrolyte Solutions* (1988)
* *Multicomponent interferences in overloaded gradient elution chromatography* (1996)
* *Adsorption of the enantiomers of 3-chloro-1-phenyl-propanol on silica-bonded chiral quinidine carbamate* (2006)
* *Column studies of heavy metal biosorption by immobilized Spirulina platensis-maxima cells* (2016)

Fontoj
------

* anglalingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto[*rompita ligilo*]
* hungarlingva intervjuo[*rompita ligilo*]
* angle


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Pál Farkas** [farkaŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Farkas Pál Péter** estis hungara skulptisto, medalisto, mezlerneja kaj altlerneja instruisto.

Vircervo fare de Pál Farkas
Pál Farkas  naskiĝis la 1-an de julio 1947 en Szeged.

Biografio
---------

Pál Farkas abiturientis en 1965 en sia naskiĝurbo, poste li akiris pedagogian diplomon en Pedagogia Altlernejo Gyula Juhász en 1971 (lia majstro estis Antal Tápai). Post la diplomo li ekinstruis en Szekszárd, kie li vivas kontinue. Inter 1974–1977 li studis en Belarta Altlernejo de Budapeŝto (liaj majstroj estis József Somogyi kaj Béni Ferenczy), poste li instruis jam en Pedagogia Altlernejo Gyula Illyés. Inter 1990–2002 li estis katedrestro, en 1992 li ricevis la instruan rangon docento. Plej ofte li kreas skulptaĵojn el bronzoj, krome li kreas ankaŭ medalojn.

Li ricevis premiojn inter 1978-2003. Li edziĝis en 1970, poste 3 filinoj naskiĝis.

Elektitaj solaj ekspozicioj
---------------------------

* Szekszárd (1973, 1978)
* Szeged (1974, 1977, 1980)

Elektitaj kolektivaj ekspozicioj
--------------------------------

* Szeged (1971-1976)
* Szekszárd (1976)
* Stuttgart (1994)

Elektitaj skulptaĵoj
--------------------

* Pál Jámbor (poeto)Pál Jámbor (poeto)
* János Háry (literatura figuro)János Háry (literatura figuro)
* Mór WosinskyMór Wosinsky
* monumento pri akcidentomonumento pri akcidento

Elektitaj medaloj
-----------------

* Szentendre
* *Ferenczy Béni 1890-1967*
* *Szilárd Leó és a Paksi Atomerőmű*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2018-10-10 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Pál Farkas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 620751
* VIAF: 121441062
* ISNI: 0000000079491447
 |
La **preĝejo Patrono de Hungaroj** (hungare Magyarok Nagyasszonya) estas eklezia konstruaĵo en urbo Kaba (Hungario).

Historio
--------

La unua mencio pri katolika kirko de Kaba okazis en 1220. Laŭ priskribo el 1569 ĝi estis ĉirkaŭita per defenda muro kaj remparo. En 1660 la turkoj parte detruis ĝin. La revenintaj loĝantoj (tiutempe jam kalvinanoj) uzis la kirkon (ankaŭ nun). La sporadaj katolikoj eklezie apartenis al Báránd. Katolika grupo de Kaba estis fondita en 1944. Iam estis konstruita kapelo en Kaba, kiu estis malkonstruita en 1989 kaj pli nova estis konstruita kaj konsekrita en 1990. En 1993 la diocezo transprenis la taskojn.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en korto, kiu kuŝas ĉe stratangulo. La konstruaĵo ne havas turon kaj similas al loĝdomo. Ĉe la malantaŭa parto kruce etendiĝas ia konstruaĵparto, eble pastra loĝejo kaj administrejo. En la korto troviĝas la ŝtala kaj alta sonorilostablo farita en 1982, sed ties sonorilo en 1842.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* 
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **Ortodoksa (greka) preĝejo Sankta Georgo** estas historia monumento en urbo Karcag (Hungario).

Historio
--------

Ekde la 17-a jarcento grekaj rifuĝintoj venis en Hungarion pro la turka minaco. Ili konstruis la nun videblan kirkon en 1798, sed la planado komenciĝis en 1794. La ikonostazo estas videbla ekde 1811. Dum la socialismo la ortodoksanoj estis subpremitaj, sed poste ili deklaris fidelecon al Konstantinopolo. En 2003 ilia eklezio venkis en la juĝejo kontraŭ la hungara ŝtato pri la posedanto.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola, origine ĉirkaŭ la kirko malgranda tombejo funkciis por grekoj. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo plene reliefas. La enirejo funkcias tra la turo, sed ankaŭ la navo havas enirejon. La absido estas duonronda. Interne malantaŭ la ikonostazo situas la altaro, tial ĝi estas nevidebla.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* 
* 

* NavoNavo
* AbsidoAbsido

* Kategorio Ortodoksa preĝejo Sankta Georgo (Karcag) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Adolph Erdmannsdörffer, lasta viktimo en Germanujo de studenta pikarmila duelo, kiu okazis en Jena la 25-an de julio 1845
**Adolph ERDMANNSDÖRFFER** (naskiĝinta en Altenburg, mortinta la 25-an de julio 1845 en Jena kaj entombigita en Jena-Wöllnitz) estis germana studento. Li estis verŝajnege la lasta viktimo de studenta pikarmila duelo. Sed laŭdire estis du jarojn poste en Munkeno alia tia akcidento.

Vivo
----

La filo de la altenburga komercisto Friedrich Eduard Erdmannsdörffer estis studento pri jurscienco ĉe la Universitato de Jena. Li anis ĉe la studenta korporacio kiu hodiaŭ nomiĝas *Germania*, tiutempe *Burschenschaft auf dem Fürstenkeller*. Lia kunduelanto estis Gustav Konstantin Köhler el Mihla, iama membro de la studenta korporacio *Arminia*. Erdmannsdörfer gravege vunditis ĉepulme.

Tiu ĉi tragika akcidento gravis ankaŭ pro ke tuj poste en Jena la pikarmila duelado per la pariza pikspado anstataŭigitis per la sistemo de sabraj batoj. La surloka skermadomajstro Friedrich August Wilhelm Ludwig Roux, kiu ĝin enkondukis en Jena, verkis lernolibron pri la nova metodo. La tomboŝtono de Erdmannsdörfer malpost la preĝejo en Wöllnitz ĝis hodiaŭ konserviĝinte estas tre eble la unusola kiu atentigas pri tia mortospeco.

La historiisto kaj universitata profesoro Bernhard Erdmannsdörffer, kiu ankaŭ estis studento en Jena, estis frato lia.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Adolph Erdmannsdörffer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

*

Notoj
-----

1. ↑  Jena musarum salanarum sedes: 450 Jahre Universitätsstadt Jena
2. ↑  Die kleine studentische Fechtfibel p. 29. Arkivigite je 2013-07-17 per la retarkivo Wayback Machine (PDF; 6,0 MB)
3. ↑  Friedrich Thieme, "Das Studentengrab in Wöllnitz", ĉe: *Altes und Neues aus der Heimat 1934-1936*, 6. Folge, Beilage zum Jenaer Volksblatt, p. 135-136
4. ↑  otz.de, 15.5.2018, *Stumme Zeugen in Jena: Grab für einen Studenten, der im Duell starb*
Разне врсте карниворних биљака.јпг.jpgIomete el la diverseco de tiuj plantoj
Muskaptilo de Venuso
La **insektodigestaj plantoj** aŭ **insektokaptaj plantoj** aŭ **karnovoraj plantoj** estas plantoj alkutimiĝintaj je kapto de insektoj kaj aliaj malgrandaj bestoj. Tiuj plantoj malkombinas la predon per digestaj enzimoj aŭ bakterioj aŭ ambaŭ kaj tiel kovras la nitrogenbezonon je la proteinkonstruo. La grupon formas ĉirkaŭ 400 specioj, kies plimulto estas verda, tiel la nutraĵojn prenas per klorofilo el akvo kaj karbon-dioksido. La kapablo digesti insektojn estas nur maniero adaptiĝi al la nitrogenmanka grundo.

La insektodigestaj plantoj digestas la predojn kie la bestoj, en kemia malkonstrua proceso, la finmaterialojn (nitrogenkombinaĵojn kaj mineralajn salojn) povas jam absorbi la plantoj.

Ili vivas plej ofte en malsekaj lokoj,

La sistematiko, grupigo de la insektodigestaj plantoj okazas ĉefe koncerne ecojn de la floro. Pli ol duono de la insektodigestaj plantoj apartenas al la ordo *Scrophulariales*, familio *Lentibulariaceae*. Ilin karakterizas la kuniĝantaj petaloj, duflanke simetria (zigomorfa) floro. La pluaj plantoj apartenas al ordo *Nepenthales*, al familio *Droseraceae* kaj familio *Nepenthaceae* kaj al ordo *Sarraceniales*, al familio *Sarraceniaceae*. Ilin karakterizas la unuopa petalo, radisimteria floro.

Kaptiltipoj
-----------

### Glukaptiloj

drozero /glukaptilo kun kaptaĵo
### Klabkaptiloj

muŝkaptilo
klabkaptilo de la muŝkaptilo kun kaptaĵo
### Suĉkaptiloj

*Sarracenia purpurea*, falkaptilo
### Falkaptiloj

### Naskaptilo

Antaŭkarnovoreco
----------------

Vidu ankaŭ
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

* Arbaroj de Sunda Lando sur Kerangas
* Fotosintezo
* Kinabalu-montaj alpaj herbejoj
* Nepenthes rajah
* Granit-sejŝelaj tropikaj humidaj arbaroj

* Kategorio Karnovoraj plantoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Tr'ondek Hwech’in** aŭ **Tr'ondek Hwech’in unua nacio** aŭ **Tr'ondek Hwech’in Han etno** aŭ **Tr'ondëk Hwëch’in** estas unu el la unuaj nacioj de Kanado en Jukonio.

La anoj de tiu etno vivis en kaj ĉirkaŭ Dawson, tial oni iam nomis ilin ankaŭ la **indiana bando de Dawson** aŭ laŭ la de ili parolata lingvo la **Han**. Tiu lingvo apartenas al la atabaska lingvaro.

En aŭgusto 2009, la kanada ministro pri indianaj aferoj kaj norda evoluo nombris 692 anojn de la tribo. La listo prizorgita de la tribo mem tamen entenis la 5-an de majo 2008 1.048 anoj, el kiuj 338 loĝis en Dawson, 218 en aliaj lokoj en Jukonio, 492 ekster Jukonio, el kiuj 65 ekster Kanado.

Referencoj
----------

1. ↑   Tr'ondëk Hwëch'in. Registered Population. Arkivita el la originalo je 2009-08-02. Alirita 2009-10-06.

Vidu ankaŭ
----------

* Unuaj nacioj
* Alaska orimpetego

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala ttt-ej de la Tr’ondëk Hwëch’in
* Tr'ondëk Hwëch'in Heritaĵa ttt-ejo Arkivigite je 2020-05-15 per la retarkivo Wayback Machine
* Ĉefo Isaak - Tr'ondek Hwech'in - popolo de la rivero[*rompita ligilo*]
* La muzeo MacBride Museum pri historio de Jukonio
Tajfuno *Odeso* dum la jaro 1985 proksime de Japanio. 
**Tajfuno** (aŭ **tifono**) estas tropika tromba ciklono en la norda pacifika oceano okcidente de la 180-a longituda grado, precipe en la Ĉina Maro. Ĝi okazas inter majo kaj septembro.

Etimologio
----------

La vorto tajfuno (germana lingvo *Taifun*, angla lingvo *typhoon*) venas tra la portugala vorto *tufão* unuflanke el la greka vorto *tυφών (tifón)*, "forta ŝtormo", kiu ankaŭ estis la nomo de giganto el la greka mitologio kaj en la araba lingvo transformiĝis al *ţūfān* (طوفان, "inundo"), kaj aliflanke el la ĉina vorto *tái fung* (颱風, "forta vento").

Konsekvencoj
------------

Tajfunoj apartenas al la plej severaj naturkatastrofoj de la regiono. Ĉiujare ili kaŭzas grandajn detruojn kaj mortigas foje centojn da homoj. Detruaj ne nur estas la fortega vento, sed ankaŭ la amasaj pluvoj ene de ekstreme mallonga tempo, kiuj kaŭzas inundojn kaj terglitojn. Ekzemplo estu la tajfuno "Nari", kiu la 17-an kaj 18-an de septembro 2001 en Tajvano alportis ĝis po 800 litrojn da pluvo por kvadrata metro (tio pli-malpli korespondas al la kvanto, kiu en Meza Eŭropo dum unu jaro trafas kvadratan metron).

Historio
--------

Kelkaj el la plej detruaj kaj mortigaj tajfunoj laŭ la lastaj registroj estis jenaj:

* Katastrofa Tajfuno de 1874 en Makao, ĉirkaŭ 5 000 homoj perdis siajn vivojn
* 1985 en Bangladeŝo kun 40,000 mortintoj,
* 1991 en Filipinoj la tajfuno "Telma" kaŭzis 6 000 mortintojn,
* 1991 en Bangladeŝo, inter 138,000 ĝis 200 000 mortintoj,
* 1999 en Barato, ŝtato Orissa, kaj Bengala Golfo, 10 000 mortintoj,
* 1999 tajfuno "Olga" en Sudorienta Azio, 1 000 mortintoj,
* 2007 tajfuno "Sidr" en Bangladeŝo, inter 3 000 ĝis 4 400 mortintoj,
* 2008 en Birmo ciklono Nargis, 22 500 mortintoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Tajfuno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Ciklono
* Ŝtormo
* Tornado
* Trombo
* Uragano
Flago de Norvegio
Situo de Svalbardo.
**Svalbardo kaj Janmajeno** estas insularo en Nord-Eŭropo, kiu administre estas ekstera teritorio de Norvegio. Krom la insularoj Svalbardo (precipe la insulo Spicbergo) kaj Janmajeno la areo kovras iujn pli malgrandajn insuletojn. La insularo havas sume 2 500 loĝantojn. Ili parolas la norvegan kaj la rusan lingvojn. La landokodo estas SJ.

En la Svalbarda traktato Norvegio akiris limigitan suverenecon pri la insuloj en 1920. Ĝis tiam ankaŭ la norvegoj uzis la nomon Spicbergo por tiu insularo. Laŭ la traktato, Norvegio permesas ekonomian uzon de la insuloj al ĉiuj subskribintaj ŝtatoj.

Geografio
---------

Svalbardo havas areon de 62 050 kvadrataj kilometroj. Gravis sur Svalbardo mineja industrio (karbo), sed la minejoj pli kaj pli elĉerpiĝas, lasante lokon al turismo. La Svalbarda naturo ja estas eksterordinara, kun interalie arkta urso. Ĉiuj kiuj eksteriris la ĉefurbon Longjarurbo devas kunporti pafilon. Estas pli da aktaj ursoj (3 000) ol homoj (2 500) sur la insulo.

La Frama Markolo aŭ Markolo Fram estas la mara trapasejo inter Gronlando kaj Svalbardo, situa inter 77°N kaj 81°N latitudoj kaj centre sur la unua meridiano.

Janmajeno havas areon de 373 kvadrataj kilometroj. Tie loĝas nur kelkaj sciencistoj. Janmajeno estas parte kovrita de glaciejo, kaj tie troviĝas la sola aktiva vulkano en Norvegio.

Kvitøya (en Esperanto estus: "Blanka Insulo") estas insulo en la insularo **Svalbardo** de la Arkta Oceano, kun areo de 682 km². Ĝi situantas je 80° 09′ 05″ N 32° 35′ 37″ O﻿ / ﻿80.15139 °N, 32.59361 °O﻿ / 80.15139; 32.59361 (mapo), kio faras ĝin la plej orienta parto de Norvegio.

Nordaustlandet estas la dua plej granda el insuloj de Svalbardo. Preskaŭ la tuta insulo havas glaĉeron. La glaĉero Austfonna tie estas la dua plej granda glaĉero en Eŭropo kaj la tria plej granda en la mondo. La insulo estas neloĝata.

La insularo Svalbardo 80° 45′ N 20° 35′ O﻿ / ﻿80.750 °N, 20.583 °O﻿ / 80.750; 20.583 (mapo)plej norda punkto de Eŭropoplej norda punkto de Eŭropo konsideriĝas la plej norda punkto de Eŭropo.

Servoj
------

* Universitatcentro de Svalbardo

Referencoj
----------

1. ↑  Norwegian Polar Data (2011-00-00).  Place names in Norwegian polar areas (angle). Norwegian Polar Institute. Arkivita el la originalo je 2014-02-21. Alirita 2013-09-12.
2. ↑  Even Høydahl, Øivind Rustad (2013-09-24).  Population of Svalbard, 1 July 2013 (angle). Statistics Norway's Information Centre. Alirita 2013-12-14.

Vidu ankaŭ
----------

* Nana betulo
* Svalbardo kaj Janmajeno

Eksteraj ligiloj
----------------

* Svalbardo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Svalbardo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 3974
* GND: 4056316-9
* LCCN: n80002284
* VIAF: 152436829
* NKC: ge134627
 |
**Leonido de Epiro** (antikve-greke *Λεωνίδας ο Ηπειρώτης*) aŭ *Leŭkonides* (greke: Λευκονίδης), estis Iliria tutoro de Aleksandro la Granda. Li estis parenco de la patrino de Aleksandro, Olimpia, kaj tial oni fidis al li la ĉefan superrigardon al la edukado de Aleksandro en liaj plej fruaj jaroj, ŝajne antaŭ li iĝis studento de Aristotelo.

Leonido estis aŭstera kaj edukis la junan princon per lakona disciplino. Oni diris, ke li ekzamenis la kestojn kiuj enhavis la havaĵojn de lia edukato por kontroli ĉu Olimpia estis metinta ion kiu povu konduki lin al luksema vivmaniero. Estis du elstaraj kuirartoj (diris poste Aleksandro) per kiu Leonido servis lin — nome nokta piedirado por instigi lian matenmanĝon, kaj malabundan matenmanĝon por instigi lian vespermanĝon.

Referencoj
----------

* Who's who in the age of Alexander the Great: prosopography of Alexander's empire (ISBN 978-1-4051-1210-9)
* Fox, Robin Lane. (1973) *Alexander The Great*
* Smith, William, eld. (1870). *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology*.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 855068
 |
La **batalo de Annual** okazis la 22-an de julio en 1921 en hispana Maroko kaj kiel parto de la Rif-milito. Ĝi estis milita batalo inter la hispana armeo kaj la ribelantoj de Rif-montaro. En la hispana lingvo, oni parolas ankaŭ pri *katastrofo de Annual*. La malvenko kondukis en Hispanio al krizo en la interna politiko kaj al trapenso de la kolonia politiko en la Rif-regiono.

Antaŭeventoj
------------

En 1921 ekis Hispanio el la jam okupitaj marbordoj ofensivon al nord-orienta Maroko. La antaŭenpuŝo okazis sen bona antaŭpreparo, sen konvena komunikada reto.

Batalo
------

Post kiam la fortigita garnizono ĉe Igueriben estis okupita, same estis okupita – post kvintaga atako – la 22-an julio de 1921 ankaŭ la hispana garnizono de Annual (estrita tiam de generalo Manuel Fernández Silvestre). La ribelantoj – sub komandado de Mohammed Ben Abdel-Krim, iama burokrato de la hispana administrado en Melilo – okupis ankaŭ pluajn 20 hispanajn apogpunktojn. La troetendiĝinta hispana milistista strukturo kolapsis en la kolonio. Ĉe bordo de Afrau, hispana militŝipo sukcese evakuis garnizonon. La hispanaj trupoj kaj civiluloj de Zoco el Telata de Metalsa en sudo transiris al la franca zono.

La travivintaj hispanaj trupoj retiriĝis sub komandado de generalo Felipe Navarro 80 km en Fortreso Monte Arruit. Tie ili estis ĉirkaŭitaj, generalo Dámaso Berenguer Fusté, hispana altkomisaro de la protektorato, interkosentis kun la ribelantoj pri kapitulacio, la 9-an de aŭgusto. La ribelantoj do murdis multajn rifuĝintojn en Fortreso General Navarro kaj pluaj 600 estis militkaptitaj. Kvankam la urbo Melilo estis nur en proksimo de 40 km, sed oni ne povis atendi apogon, ĉar eĉ ili ne havis sufiĉe da forto.

Sekvoj
------

Hispanio rapide kuntiris fortojn de la hispana armeo kaj tiuj estis ŝipigitaj al Melilo kaj servis tie por certigi la urbon. Fine de novembro, Monte Arruit estis reokupita.

La resumo de la hispana parlamento listigas 13.363 mortintoj kaj malaperintojn kaj ĉ. 1.000 mortintajn ribelantojn. Hispanio perdis 20.000 fusilojn, 400 maŝinfusilojn kaj 129 artilerian kanonon.

La hispana militministro ordonis inspekcion. Sub gvido de Juan Picasso González, la komisionon alvenis al la konkludo, ke okazis multaj militaj-strategiaj eraroj, sed ili ne kulpigis la reĝon Alfonso la 13-a, kvankam diversaj fontoj montris, ke la reĝo kuraĝigis la generalon Silvestre al la ofensivo.

La krizo subfosis aŭtoritaton de la monarĥio. La reĝo permesis militistan puĉon de generalo Miguel Primo de Rivera, sed post kelkaj jaroj la malprestiĝo kondukis fine al fondo de la Dua Hispana Respubliko.

La katastrofo de Annual estas priskribita en du famaj noveloj – *Imán* de Ramón J. Sender kaj *La Ruta* de Arturo Barea.

* Kategorio Batalo de Annual en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 246890
* LCCN: sh97009073
 |
**Ervin Sinkó** [ŝinkO], konata ankaŭ **Ervin Šinko,** laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Sinkó Ervin** estis hungara-jugoslava verkisto, poeto, altlerneja instruisto. Lia origina nomo estis (laŭ la hungarlingve kutima nomordo) *Spitzer Franjo*.

Ervin Sinkó naskiĝis la  5-an de oktobro 1898(nun 1898-10-05) en Apatin (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempe en Serbio), li mortis la 26-an de marto 1967 en Zagrebo (Jugoslavio, nuntempe en Kroatio).

Biografio
---------

Ervin Sinkó devenis el juda familio. Li lernis precipe en Szabadka, poste li faris plurajn laborojn, dum li aliĝis al la socialdemokratoj, sed tiutempe li debutis kiel poeto. Liaj poemoj aperis ekzemple en Népszava. Ekde 1917 li batalis en la 1-a mondmilito, poste li estis fondinta membro de la hungaraj komunistoj. Li estis tre aktiva en la hungara sovetrespubliko, poste li rifuĝis al Vieno. Inter 1926-1932 li vivis en Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, poste en Parizo kaj Moskvo, sed liaj verkoj aperis ekzemple en Nyugat. En 1939 li moviĝis al Zagrebo, baldaŭ li estis partizano. Post la paco li vivis plu en Zagrebo, kie li membriĝis en Jugoslava Akademio de Sciencoj kaj Artoj. Li fondis hungaran katedron en Universitato Novi Sad en 1959. Li havis edzinon kaj li ricevis premion en 1961.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Éjszakák és hajnalok* (1916)
* *A fájdalmas Isten* (1923)
* *A vasút. Riportregény az ifjúsági vasútvonalról* (romano, 1948)
* *Elítéltek* (dramo, 1953)
* *Optimisták. Történelmi regény 1918/19-ből, 1-2.* (1953-1955; hungare: 1965)
* *Don Quijote útjai. Esszék, tanulmányok, elbeszélések* (eseoj, studoj, noveloj, 1975)
* *Egy regény regénye. Moszkvai naplójegyzetek, 1935–1937* (1985, 2011)
* *A hontalanság énekei* (poemoj, 1999)
* *Világirodalmi esszék. Hagyatéki írások, 1916–1939* (2006)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 835507
* GND: 118765620
* LCCN: n82254331
* VIAF: 56625108
* ISNI: 0000000109036446, 0000000368553974
* SUDOC: 028491181
* BNF: 12031651v
* NKC: jx20080717018
 |



* Portalo pri Biografio
**István Simon** [iŝtvAn ŝimon], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Simon István** estas hungara biofizikisto, profesoro, membro (korespondanta (2016), ordinara (2022)) de Hungara Scienca Akademio.

István Simon  Arkivigite je 2016-05-25 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 15-an de januaro 1947 en Budapeŝto.

Biografio
---------

István Simon frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris fizikistan diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1969. Post siaj studoj li laboris en instituto pri enzimoj. Li akiris sciencajn gradojn Ph.D (biologio) en 1975, D.Sc (biologio) en 1987 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li estis nomumita privata profesoro en 1996 en Medicina Universitato Albert Szent-Györgyi, en la sekva jaro la samo okazis en Universitato Loránd Eötvös. Li okupiĝas pri strukturoj de proteinoj, li prezentis la unua, ke strukturo de la proteino estas kalkulebla laŭ la kemia strukturo. Li ricevis premion, memormedalon, stipendiojn ekde 1973.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *DETERMINATION OF SMALL ALTERATIONS IN RADIUS OF GYRATION BY SMALL-ANGLE X-RAY SCATTERING* (1971)
* *HYDROGEN-EXCHANGE AND THE DYNAMIC STRUCTURE OF PROTEINS* (1982) - kun aliaj
* *Chaos game representation of protein structures* (1994) - kun aliaj
* *SRide: a server for identifying stabilizing residues in proteins* (2005) - kun aliaj
* *The role of stabilization centers in protein thermal stability* (2016) - kun aliaj

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* Arkivigite je 2009-01-26 per la retarkivo Wayback Machine angle
* hungarlingva biografio kun foto
**Ambicio** (De la latina *ambitĭo, -ōnis*) estas arda deziro posedi ion kiun oni ne havas, speciale riĉaĵojn, famon, povon aŭ honorojn.​ Alia difino de ambicio estus la deziro akiri pere de klopodoj kaj pasio ion tre grandan, tiel ke laŭ homaj estaĵoj, oni povas fiksigi tre altajn celojn, nome deziro superi oniajn verajn realajn kondiĉojn pere de pli bonaj esperoj, kaj tiel elstariĝi en grupo super aliaj personoj. Tiu kontrolita ambicio movas kaj motivigas personojn en ĉiutageco al klopodoj superigi la proprajn memojn kaj alveni multe pli alte por atingi celojn kiuj ŝajnas neatingeblaj dekomence. Oni devas atenti ne konfuzigi ambicion kun avaremo kiu estas nebremsebla ambicio senskrupula. Avara persono damaĝas aliulojn kaj finfine la damaĝo alvenas al si mem kiam laŭŝajne oni atingas la deziritaĵon.

Laŭlonge de la historio oni povas indiki multnombrajn ekzemplojn de ambiciuloj, por ekzemplo, Napoleono Bonaparte, kiu deziris etendigi siajn teritoriojn el Francio al la cetero de Eŭropo, same kiel aliaj konkeristoj kiel Aleksandro la Granda aŭ Adolf Hitler, aliaj politikistoj kiuj deziris etendigi sian povon, kiel Stalin aŭ la usona prezidentaro laŭlonge de la 20-a jarcento, kaj tute alimaniere la grekan Herostrato, kiu havis ambicion famiĝi pere de la detruo de la Templo de Artemiso.

Referencoj
----------

1. ↑  Laŭ PIV "Arda deziro akiri gloron, famon, honoron aŭ potencon: Celo de tia deziro" NPIV alirita la 15an de februaro 22024.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 855074
 |