***Die Welt als Wille und Vorstellung*** (eo: ***La mondo kiel volo kaj ideo***) estas la ĉefverko aperinta en 1819 de la germana filozofo Arthur Schopenhauer (1788–1860).

La unua presaĵo (1819) de la verko aperis en la Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus je Lepsiko.

Verkstrukturo
-------------

La verko konsistas ekde la dua presaĵo de 1844 el du volumoj. La unua volumo enhavas la tekston de la unua presaĵo, ekipita nur per kelkaj etaj aldonoj, dum kiam la aneksaĵo – la kritiko de la filozofio de Kant – decide estis priverkita fare de la aŭtoro. La 1-a volumo estas subdividita en kvar libroj, en kiuj alterne estas rigardata la mondo kiel ideo kaj la mondo kiel volo. La dua, plimultpaĝa volumo, servas kiel kompletiga volumo de la unua.

La procedon, kunpreni la kompletigojn en aparta volumo, Schopenhauer kialigas en sia antaŭparolo per tio, ke etendiĝas 24 jaroj inter la apero de la unua kaj dua eldono. Kontraste al nova priverkado tiamaniere la evoluo estu observebla la pensadon de Schopenhauer.

La faka kaj la amaspublika akceptado de la traktaĵoj de Schopenhauer okazis nur tre malfrue, en la lastaj vivojaroj de Schopenhauer. En la antaŭparolo al la tria eldono (kompletigita per pluaj 136 paĝoj) Schopenhauer sin montras zorgoliberigita, tamen ankaŭ elĉerpita. Li montras sur pluajn aldonojn en la dua volumo de *Parerga und Paralipomena*, kiujn li aperigis sep jarojn post la apero de la dua eldono de *Die Welt als Wille und Vorstellung*:.*..[ĝi] estus trovinta sian ĝustan lokon en ĉi tiuj volumoj: nur tiam mi devis loki ĝin, kie mi povis, ĉar estis tre dubinde, ĉu mi ĝisvivus ĉi tiun trian eldonon.* La tria eldono aperis en 1859 – unu jaron antaŭ lia morto.

Resuma enhavo
-------------

La ĉefverko de Schopenhauer estas subdividebla en kvar kampojn, kiuj pokaze estas objekto de la unuopaj libroj de la unua volumo de *Die Welt als Wille und Vorstellung*: sciteorio, metafiziko, estetiko kaj etiko.

Ĉefobjekto estas la supozo de Schopenhauer, ke la mondo estas unuflanke volo, aliaflanke ekzistas nur kiel nia ideo, kiel jam klaras el la titolo. Kiel ideo Schopenhauer komprenas la mensajn funkciojn, kiuj estas respondecaj por la modalo de la ekkono de ekkona viva estaĵo.
Kiel volo Schopenhauer komprenas, inspirite de la orienta filozofio, kosman principon de la ekzisto, kiu estas respondeca por la individua ekzisto en la mondo kaj estas priskribebla interalie kiel "blinda sencela impulso al la vivo". Por Schopenhauer homoj, bestoj, plantoj, same kiel ankaŭ ŝtonoj resp. ĉiuj formoj de materio, parto de ĉi tiu principo. Schopenhauer vidas en la principo de la volo la "aferon en si". Laŭ Schopenhauer nur en la mondo de la objektoj ekzistas individueco, varieco. La volo formas la unuecon, kiu ekzistas en la homo same kiel en la ŝtono samkvante.

Schopenhauer opinias, ke la individua ideo malhelpas nin, ekkoni la mondon kia ĝi estas - do la volon - en *ĉio* kaj ne nur en ni mem. Schopenhauer vidas en kompreno de la mondo, kiu nure estas perceptata kiel ideo, subjektive konsiderata de la individua volo, i.a. klarigon por miismo. En la neado de nia individua volo ekzistas elturniĝo el la mondo kiel nura ideo, per kiu ni povas ekkoni la saman volon kaj la saman suferon en ĉio. La metafiziko de Schopenhauer estas per tio lige ligita kun lia etiko. Eblecon de dumtempa voloneado prezentas laŭ Schopenhauer la arto.

### Epistemologio (1-a sekcio)

La komenca frazo estas "La mondo estas mia reprezentado" (germane *Die Welt ist meine Vorstellung*). En la unua sekcio, Schopenhauer vidas la mondon kiel reprezentado. Specife, la unua sekcio traktas reprezentadon kondiĉigitan de la "principo de sufiĉa gusto" (germane *Satz vom Grunde*). En la tria sekcio, Schopenhauer revenas por nomi la mondon reprezentadon; ĉi-foje, li koncentriĝas pri reprezentado sendependa de la principo de sufiĉa gusto (t.e. la platona ideo, la tuja kaj adekvata objekto de deziro, kiu estas la objekto de arto).

Schopenhauer komencas la eseon ekzamenante la mondon kiel ĝi montras sin al ni en nia konscio, kiam objektoj estas nepre aranĝitaj laŭ spaco kaj tempo kaj laŭ kaŭzeco. Laŭ nia sperto, la mondo estas ordigita laŭ la principo de sufiĉa gusto. Ni perceptas multecon da objektoj rilataj unu al la alia laŭ necesaj manieroj.

La surskribo de la unua sekcio estas citaĵo de Jean-Jacques Rousseau "france *Sors de l'enfance, ami, réveille-toi*" (libere tradukita: Foriru el infanaĝo, amiko, vekiĝu!).

### Ontologio (2-a sekcio)

En la dua sekcio, Schopenhauer asertas ke la volo estas la kantia aĵo en si mem, la nura esenco kiu subestas ĉiujn objektojn kaj fenomenojn en la mondo. Kantio kredis ke spaco kaj tempo estas nur niaj formoj de observado tra kiuj ni devas percepti la mondon de fenomenoj, kaj tiuj faktoroj (verŝajne) ne validas por la aĵo en si mem. Schopenhauer atentigis, ke objektoj povas esti juĝitaj kaj distingitaj nur en tempo kaj spaco, do la aĵo en si mem devas esti unueca. Ĉiuj aĵoj kiuj ekzistas, inkluzive de homoj, devas esti parto de ĉi tiu fundamenta unueco. La esprimo de la ununura volo en la amaso da objektoj kiujn ni spertas estas la "objektivigo de la volo". Multeco ekzistas kaj fariĝis ebla nur helpe de tempo kaj spaco, kaj tial Schopenhauer nomas ilin la principo de individuigo (latine *principium individualis*). Deziro, kiel aĵo en si mem, estas ekster la principo de sufiĉa gusto (en ĉiuj ĝiaj formoj) kaj estas do senbaza (kvankam ĉiu el la fenomenoj de deziro estas submetita al ĉi tiu principo). La volo, kiu ne estas submetita al la "principo de individuigo", liberiĝas de ĉia multeco.

Ĉiuj fenomenoj enkorpigas esencan aspiron: elektro kaj gravito, ekzemple, estas priskribitaj kiel fortoj, kaj tiuj por Schopenhauer estas la objektivigo de deziro. En la sama maniero, la kapablo de homa ekkono estas ankaŭ submetita al la postuloj de la volo.

Tamen ĉio, kion mi deziras, neeviteble kondukas al sufero. Schopenhauer prezentas pesimisman bildigon, laŭ kiu neplenumitaj deziroj estas doloraj, kaj plezuro estas nur la sento spertita post kiam tia doloro estas forigita. Tamen, la plej multaj deziroj neniam realiĝas, kaj tiuj kiuj faras estas tuj anstataŭigitaj per pli malfacilaj deziroj.

### Estetiko (3-a sekcio)

En la tria sekcio, Schopenhauer esploras la sperton de estetika observado. Kiam ni rigardas ion estetike, ni havas scion pri la objekto ne kiel individua afero sed pri la universalaĵo kiel la platona Ideo (germane *die Platonische Idee*). Post tio, la persono povas perdi sin en la objekto de estetika observado, kaj por mallonga momento eskapi de la ciklo de nerealigita deziro kiel "subjekto [temo] de pura kaj sendezira scio" (germane *reinen, willenlosen Subjekts der Erkenntniß*). Ĉi tio implicas forlasi la metodon de rekono ligita al la principo de sufiĉa gusto (la sola maniero taŭga por la servo de la scienca volo). Dum la estetika sperto ni ricevas momentan malpeziĝon de la doloro akompananta nian aspiron. Kiel multaj aliaj estetikaj teorioj, la centro de Schopenhauer estas la koncepto de la geniulo. Genio, laŭ Schopenhauer, estas posedata de ĉiuj homoj en diversaj gradoj kaj konsistas el la kapablo por estetika sperto. Tiuj kun alta nivelo de genio povas esti instruitaj por transdoni ĉi tiujn estetikajn spertojn al aliaj, kaj objektoj kiuj komunikas tiujn spertojn estas artaĵoj.

Ni vidas belajn objektojn kiel plej bone plibeligantan observadon, kiu estas pure objektiva fare de neinteresita menso kaj esprimanta 'altigitajn' ideojn (kiel tiuj de la homaro). Schopenhauer komparas la travivaĵon de io bela kun la travivaĵo de io kiel la "sublima" (germane *das Erhabene*) - en ĉi-lasta kazo, ni luktas kontraŭ nia natura malamikeco al la objekto de observado kaj estas levitaj super ĝi. Estetika sperto ne estiĝas el la objekto, kiu *vekas* nian deziron; tiel Schopenhauer kritikis bildigojn de nudaj virinoj kaj apetitigan manĝaĵon, ĉar tiuj vekas deziron kaj tiel malhelpas la spektanton iĝi "la temo de pura, sendezira scio."

La cetero de la tria sekcio enhavas priskribon de diversaj artaj formoj, inkluzive de arkitekturo, pejzaĝa ĝardenado, pejzaĝo, besta pentraĵo, historia pentrarto, skulptarto, nudeco, literaturo (poezio kaj tragedio), kaj finfine muziko. Muziko okupas privilegian lokon en la estetiko de Schopenhauer, ĉar li kredis ke ĝi havis specialan rilaton al deziro. Aliaj artaĵoj objektigas la deziron kaj objektigas ĝin nur nerekte per la ideoj (la taŭga objektivigo de la deziro), kaj nia mondo estas nenio alia ol la apero de la ideoj en la plureco estiĝanta el tiuj ideoj sub la "principo de individuigo". Aliflanke, muziko transpasas la ideojn kaj do estas sendependa de la mondo de fenomenoj.

### Etiko (4-a sekcio)

La frazo "Tat Tvam Asi" (Vi estas tio), estas unu el la Mahavakoj de la Upaniŝadoj, estas elmontrita sur hinda templo. Schopenhauer uzas la esprimon por esprimi fundamentan principon en sia etiko: "La volo estas ĉiu fenomeno en si mem, kaj kiel tia ĝi estas mem libera de formo kaj aspekto, kaj do de ĉia oblebleco" (La 4-a sekcio §66).
En la kvara sekcio, Schopenhauer revenas por nomi la mondon deziro. En ĉi tiu sekcio, li asertas prezenti puran priskribon de homa etika konduto, en kiu li identigas du specojn de konduto: unu, asertante la "volon al vivo" (germane *Wille zum Leben*) kaj la alia malakceptante ĝin. Ĉi tiuj konsistigas la esencon de ĉiu individuo. Schopenhauer poste klarigis sian etikan filozofion en siaj du eseoj: "Sur la Libereco de la Volo" (1839) kaj "Sur la Bazo de Moralo" (1840).

Laŭ Schopenhauer, la volo estas en konflikto kun si mem pro la egoismo, per kiu ĉiu homo kaj besto estas dotita. Kiam kompato ekestas kiel devio de egoismo, tiam la iluzia koncepto de individueco penetras, kaj eblas senti empation kaj identigi kun la sufero de iu alia. Kompato povas implici la eblecon iri preter volo kaj deziro. Schopenhauer tute neas la ekziston de "libera volo" en la konvencia signifo, kaj nur neas kiel la volo povas esti konfirmita aŭ neita, sed ne estas kondiĉigita de ŝanĝo, kaj ĝi funkcias kiel la radiko de la ĉeno de kaŭzeca determinismo.

Schopenhauer longe diskutas sinmortigon, notante ke ĝi ne vere neas la volon aŭ ajnan parton de ĝi laŭ granda maniero, ĉar morto estas nur la fino de unu speciala fenomeno de la volo, kiu tiam estas rearanĝita.

Asketismo estas vidita kiel la finfina neo de la volo, kiel praktikita fare de la monaĥoj de la Oriento, kaj permesas al la individua volo esti malrapide malfortigita en maniero kiu estas multe pli signifa ol perforta sinmortigo, kio estas fakte, en certa signifo, devigo de la volo.

La praktiko de asketismo igis Schopenhauer aprezi budhismon, Vedanton kaj hinduismon, same kiel kelkajn monaĥajn ordenojn kaj asketajn praktikojn en la Romkatolika Eklezio. Aliflanke li esprimis malestimon kontraŭ protestantismo, judismo kaj islamo, kiujn li vidis kiel optimisma, sen metafiziko kaj kruela al ne-homaj bestoj.

Laŭ Schopenhauer, la profunda vero estas, ke en kazoj de tro-aserto de la volo, kiam unu individuo ekzercas sian volon ne nur por sia plenumo, sed por nedeca regado de aliuloj - li ne konscias esti tiu, kiun li vundas. Tiel fakte la volo vundas sin la tutan tempon, kaj justeco estas farita en tiu momento, samtempe kiam la krimo estas farita, ĉar la sama metafizika individuo estas kaj la kriminto kaj la viktimo.

Laŭ Schopenhauer, nei la volon vivi estas la vojo al savo el sufero. Savo povas veni nur de la rekono ke individueco estas nenio pli ol iluzio. La mondo en si mem ne povas esti dividita en individuajn diskretajn unuojn. La homo, kiu tion rimarkas, "neas" sian deziron kaj tiel liberigas sin de la doloroj de la ekzisto estiĝantaj de la senĉesa strebado de deziro. Kiam la volo estas neita, la saĝulo fariĝas nenio, sen efektive morti. Kiam deziro malaperis, kaj deziro kaj la mondo fariĝas nenio. Laŭ li, por tiu, kiu atingis la staton de ne-volo, la mondo kiel volo estas malkaŝita kiel nenieco. Ĝia tenado sur ni kiel ŝajna realo estas levita, tiel ke ĝi nun staras antaŭ ni kiel nenio alia ol premsonĝo el kiu ni vekiĝas.

En piednoto, Schopenhauer asocias tiun "nenio" kun la mahajana koncepto de perfekteco de saĝo, kiel la punkto kie subjekto kaj objekto jam ne ekzistas.

### Kritiko de Kantiana filozofio (Apendico)

Ĉe la fino de la 4-a sekcio, Schopenhauer inkludis profundan diskuton de la merits kaj malmeritoj de la filozofio de Kantio. La kritiko de Schopenhauer malfermiĝas kun la sekva citaĵo de Voltaire el "La Epoko de Ludoviko la 14-a": "france *C'est le privilège du vrai génie, et surtout du génie qui ouvre une carrière, de faire impunement de grandes fautes*" ("Ĉi tio estas la privilegio de vera genio, kaj precipe la genio, kiu malfermas novan vojon, fari grandajn erarojn senpune."

Schopenhauer asertas ke la plej granda talento de Kantio estis la distingo inter la fenomeno (*Erscheinung* ) kaj la aĵo en si mem (*Ding an sich*), kiu pruvas ke konscio ĉiam staras inter ni kaj aĵoj, kaj tial ni ne povas scii aferojn kiel ili estas ekster nia konscio. Inter la difektoj de Kantio, Schopenhauer asertas, estas la netolerebla maniero en kiu Kantio elektis prezenti la aĵon en si mem en la Kritiko de Pura Racio. Schopenhauer argumentis ke Kantio ne distingis inter intuicia kaj abstrakta pensado - t.e. intuiciaj reprezentadoj - kiuj kaŭzis gravajn konfuzojn kaj erarojn. Kritikante la preferon de Kantio por aranĝi sian filozofian sistemon laŭ eleganta arkitektura simetrio, Schopenhauer iam priskribas la dek du kategoriojn de Kantio kiel teruran Prokrustan liton, sur kiu li perforte trudas ĉion en la mondo kune kun kaj ĉion, kio okazas al homoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Senfina reveno

* Kategorio Die Welt als Wille und Vorstellung en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 430748
* GND: 4099344-9
* LCCN: no2003051930
* VIAF: 182974188
* SUDOC: 027697800
* BNF: 119684453
 |