recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ödön Weszely** [odon veseli], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Weszely Ödön** estis hungara profesoro, instruisto.

Ödön Weszely  naskiĝis la 23-an de aŭgusto 1867 en Pest (urbo). Li mortis la 6-an de marto 1935 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ödön Weszely frekventis mezlernejon en Budapeŝto, poste li akiris pedagogian diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1889. Post siaj studoj li instruis en diversaj lernejoj en Budapeŝto, sed interrompo okazis en 1892, ĉar li studvojaĝis al Jena. Inter 1906 kaj 1910 li estis lernejestro, poste 4 jarojn inspektoro de la ĉefurbaj lernejoj. En 1906 kun István Bárczy li fondis signifan pedagogian revuon, li multe agis por la altnivela ĉefurba instruado. En 1910 li estis nomumita ankaŭ privata profesoro en la menciita universitato, li instruis pedagogion. Dum la 1-a mondmilito li estis ĉefdirektoro de pedagogia seminario, tiu seminario estis unika en Eŭropo. Ekde 1918 li instruis en Reĝa Universitato Erzsébet, poste li sekvis la universitaton al Budapeŝto, fine al Pécs. Li estis katedrestro inter 1923–1935, dekano inter 1923–1925, rektoro inter 1929–1930.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A modern pedagógia útjain* (Laŭ vojoj de la moderna pedagogio), (1909)
* *Bevezetés a neveléstudományba* (Enkonduko al la edukscienco), (1923)
* *A korszerű nevelés alapelvei* (Principoj de la moderna eduko), (1935)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2015-11-23 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Villaviciosa (apartigilo). |


**Villaviciosa** (hispana prononco laŭ sistemo IFA  [biʎaβiˈθjosa]) estas urbo situanta en Hispanio. La urba teritorio situas ĉe la marbordo de Asturio, aŭtonoma regiono de Hispanio - la marbordo de la Atlantika Oceano loke nomatas *Verda marbordo*. Tamen la historia centro de la urbo troveblas 8 kilometrojn sude for de la marbordo. Laŭ stato de la jaro 2023, en la urbo vivis 15 000 loĝantoj sur areo de 276,23 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 54 loĝantoj/km². Ĝis la regiona grava urbo Ĥiĥono, kiu situas oriente, estas 20 kilometroj.

La municipo limas norde kun la Kantabra Maro, sude kun Sariego, Nava, Cabranes kaj Piloña, okcidente kun Ĥiĥono kaj Siero kaj oriente kun Colunga. Ĝi estas konata pro la bonkvalito de sia cidro kaj pro la abundo de pomarboj. La municipo estas ĝemeligita kun Villaviciosa de Odón, regiono Madrido. Ties rio, nome la rio de Villaviciosa, estas la plej granda de Asturio. Estas grava haveno por fiŝkaptado ĉe la submunicipo Tazones.

Kvankam la loknomo *Villaviciosa* povus esti komprenita laŭvorte kaj erare kiel derivita el "malvirta", fakte ĝi rilatas al alia signifo de la vorto, nome "abunda".

Rilatoj al Esperanto
--------------------

Ekskurso de la 16-a Hispana Kongreso de Esperanto en 1955 vizitis la urbon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (hispane)

plaĝo de monto *Rodiles*

* Kategorio Villaviciosa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Iva „Ivie" Anderson** (naskiĝis la 10-an de julio 1905 je Gilroy en Kalifornio kiel *Iva Smith*; mortis la 27-an de decembro 1949 en Los-Anĝeleso) estis usona kantistino de ĵazo.


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

Vivo
----

Estante infano ŝi ricevis kantinstruon en monaĥolernejo kaj studis pli malfrue kantadon en Vaŝingtono. En 1922 ŝi estis malkovrita; post tio Anderson prezentis en diversaj kaliforniaj noktoklubejoj, ankaŭ en vodevilo-spektakloj, kun kiuj ŝi vojaĝis, i.a. kun Mamie Smith. Ĝis 1930 ŝi vojaĝis kun diversaj bandoj tra Usono kaj Aŭstralio, gastis en la noktoklubejoj nome Cotton Club de Novjorko kaj Los-Anĝeleso samkiel en Hotelo Mark Hopkins je San-Francisko, kie ŝi estis la unua kantistino nigrula, kiu prezentis kun bando blankula, nome tiu de Anson Weeks.

Ĝis februaro de 1931 ŝi muzikis kun pianisto Earl Hines, kiu tenis dungitecon en la spektaklo de *Grand Terace Cafe* en Ĉikago. Laŭ ties konsilo Duke Ellington dungis ŝin; jaron poste ekestis la unuaj sonregistraĵoj kun ties bando. En la Orkestro Duke Ellington Ivie Anderson restis ekde 1931 ĝis 1942 kaj ŝi partoprenis ties vizitojn de Eŭropo en 1933 kaj 1939. Ŝi interpretis famajn pecoj de Ellington, ekzemple „In a Mellowtone" kaj „It Don't Mean a Thing (If It Ain't Got That Swing)" (1932), „Troubles Waters" (1934), „Kissin’ My Baby Goodnight" (1936) aŭ „Rocks In My Bed" kaj „I Got It Bad (and That Ain't Good" (1941). „Stormy Weather" ŝi kantis kaj dum la vojaĝo tra eŭropo en *London Palladium* kaj ankaŭ en filmo, kiu faris la kanton ĵaza normkanto. Per „All God's Chillun Got Rhythm" ŝi eldonis unuan sondiskon je propra nomo. En 1937 ŝi kunverkis en la filmo de fratoj Marx *A Day At The Races*. Sian lastan gravan prezentadon kun Orkestro Duke Ellington ŝi havis en Los-Angeleso en la muzikalo *Jump for Joy*.

Post separiĝo de Ellington (ŝi rezignis sian karieron pro astmo) Ivie Anderson malfermis la restoracion *Chicken Shack* en Los-Anĝeleso, prezentis nur malofte en Kalifornio kaj Meksikurbo kaj evoluis dumpase de la tempo al kantistino sen ĵaza stampado. En 1946 ankoraŭ ekestis sonregistraĵoj por diskeldonejo *Black & White* kun orkestro estrata de Wilbert Barranco („I Thought You Ought to Know").

Ellington pli malfrue diris pri ŝi: „Pri Ivie ankoraŭ estas parolata, kaj ĉiuj kantistinoj, kiujn ni havis ekde tiam, komence devis disiĝi disde la imago de Ivie Anderson".

Pluaj famaj titoloj
-------------------

* Love Is Like a Cigarette
* When my Sugar Walks Down the Street
* Oh Babe, Maybe Someday
* The Chococlate Shake
* Stormy Weather

Fonto
-----

* Will Friedwald: *Swinging Voices of America - Ein Kompendium großer Stimmen*. Hannibal, St. Andrä-Wördern, 1992. ISBN 3-85445-075-3

Referencoj
----------

1. ↑  Citita laŭ W. Friedwald, p. 80.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 407394
* GND: 134314662
* LCCN: n94068176
* VIAF: 54331573
* ISNI: 0000000366384601
* SUDOC: 114200289
* BNF: 13890753b
* MBA: 727f2759-d8e7-454f-9f9f-8e7cdfb214f2
* ICCU: LO1V346930
* BNE: XX1088598
 |
**Tokutomi Iichirō** pseŭdonimo **Tokutomi Sohō** (徳富 蘇峰) estas mondfame konata japana verkisto kaj eldonisto, pli aĝa frato de Tokutomi Kenjirō.

Biografio
---------

Li naskiĝis la 14-an de marto 1863 en Minamata, Kumamoto, Japanio mortis la 2-an de novembro 1957 en Atami (熱海市) Gubernio Ŝizuoka, kiam li aĝis 92 jarojn. Lia patro Tokutomi Kazutaka devenis el la mezriĉa samuraja Higo klano.

Li lernis en *Kumamoto Yogakko* eŭropeca lernejo kaj poste en *Doshisha-Eigakko* anglalingva kolegio en Kioto. Tie li ankaŭ studis en Universitato Doshisha, kiun li lasis sen diplomo.

En 1887 li venis en Tokion, kie establis la eldonejon *Min'yūsha.* Ekde 1888 en ĝi kunlaboris lia frato Tokutomi Roka. La fratoj eldonis la unuan japanlingvan revuon *Kokumin no Tomo*, kiu havis la anglalingvan version. Ankaŭ estis eldonitaj la ĵurnalo *Kokumin Shimbun* kaj la ceteraj periodaĵoj.

En 1929 li lasis la ĵurnalon *Kokumin Shimbun* kaj verkis artikolojn por *Osaka Mainichi Shimbun*.

En 1942 lin oni elektis kiel prezidanto de *Nihon Bungaku Hokokukai* (patriota asocio de la japana literaturo) kaj *Dai-Nihon Genron Hokokukai* (la japana ĵurnalistiko de patriota asocio).

En 1943 la Ŝoŭa-Imperiestro (昭和天皇) dekoraciis lin per la prestiĝa ordeno de Kulturo (文化勲章).

Lastajn vivjarojn Tokutomi Sohō rezidis en sia vilao en Atami, kie li verkis la centvoluman libraron *"Historio de la frua moderna Japanio"* ("Kinsei Nihon kokumin shi"), en kiu li priskribas tempoperiodon de ĝia evaluado ekde 1918 ĝis 1952.

Post morto okazinta la 2-an de novembro 1957 li estis enteregita en Doshisha tombejo, Kioto.

Tokutomi Sohō kaj Leo Tolstoj
-----------------------------

La 26-an de septembro 1896 Tokutomi Sohō vojaĝinta tra Ruslando vizitis Tolstoj-an rezidejon Jasnaja Polana, kie li konatiĝis kun granda rusa verkisto kaj havis pozitivajn impresojn. Ĝis la rendevuo kaj poste li havis intensan reciprokan korespondadon, en kiu li kromalie prezentis sian fraton Tokutomi Roka. Tiu en 1906 ankaŭ vizitis la rezidejon.

Literaturo
----------

* Arkivigite je 2016-09-16 per la retarkivo Wayback Machine *The Future Japan* (*La Futuro de Japanio*) traduko angle
* *Historio de la frua moderna Japanio* Volumo 100 japane

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tokutomi Sohō en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Tokutomi Soho Memorial Museum Tokutomi Soho-kan japane angle
* Soho Tokutomi Mezeo (tekstoj, bildoj, fotoj) japane
* naskiĝejo en Minatama + foto de Roka en Jasnaja Polana japane


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 567158
* GND: 119116448
* LCCN: n79138690
* VIAF: 307173258 5733990, 307173258
* ISNI: 0000000083533515
* SUDOC: 027547922
* BNF: 11956492x
* NDL: 00084824
 |
fortikaĵo Nehaj apud Senj (Kroatio)
fortikaĵo Nehaj, defenda platformo
La fortikaĵo **Nehaj** (aŭ **Nehajgrad**) situas proksime de la loko Senj en Kroatio, borde de la Adriatika Maro. Temas pri bone konservita kastelo el la 16-a jarcento kaj estis la centra sidejo de la uskokoj, armea komunumo de malunueca deveno.

Historio
--------

La urbo Senj ĝis la 15-a jarcento estis posedaĵo de la kroata nobela familio de *Frankopanoj*. Kadre de la rekonstruo de la fortikaĵo dum la jaro 1965 oni trovis la restaĵojn de mezepoka preĝejo de la sanktulo *Jurai* ek la 11-a kaj 12-a jarcentoj. Tiu preĝejo forbrulis dum atako de la turkoj kaj la restoj estis forigitaj dum la konstruo de la fortikaĵo. Dum la elfosoj oni trovis tabulon en la skribsistemo *Glagolica* el la tempo ĉirkaŭ la jaro 1100, kiu estas inter la plej aĝaj skribaj dokumentoj en la kroata lingvo.

Dum la jaro 1539 la oficiro *Ivan Lenković* iĝis komandanto de Senj. Li raportis al la kortumo de la imperiestro *Ferdinando la 1-a* de la germane dominita Sankta Romia Imperio pri la stato de fortikitaj lokoj en la regiono kaj iniciatis la konstruon de solida fortikaĵo sur la monto. Post kiam la imperiestro promesis la necesan monon, la fortikaĵo konstruiĝis ekde la jaro 1558. Ĉiuj ŝtonaj konstruaĵoj ekster la urbaj remparoj de Senj por tio malkonstruiĝis kaj la ŝtonoj uziĝis por la fortikaĵo.

La konstruaĵo havas kvadratan fundamenton de 23,5 oble 23,5 metroj kaj altecon de 18 metroj. En tri etaĝoj estas 100 pafaj lokoj por manaj armiloj kaj 11 por kanonoj. En la dua etaĝo kaj sur la tegmenta platformo ekzistas en ĉiuj kvar anguloj duonturoj, kiuj permesas pafadon de la eksterfortikaĵa tereno tuj ĉe la muroj. Interne de la kastelo estas malvasta korto.

Tre ligita al la historio de la fortikaĵo estas la komunumo de uskokoj. Temis pri komunumo de sendependismaj kroatoj, kiuj estis forpelitaj el siaj hejmaj regionoj de la armeo de la Otomana Imperio kaj nun kontraŭbatalis la turkan armeon okupantaj la landon. Unue la ĉefloko de la uskokoj estis la urbo Klis. Post kiam la turkoj dum la jaro 1537 konkeris tiun urbon, Senj iĝis la ĉefa bazo de la uskokoj. Ili batalis por la propra aŭtonomio kaj kontraŭ la armeo de la Otomana Imperio kaj kontraŭ tiu de la Respubliko Venecio, kiu en Dalmatio posedis vastajn teritoriojn, kaj en tiu batalo ili estis subtenataj de la Sankta Romia Imperio. Dum pli ol 100 jaroj ili tiel defendis sian sendependecon.

La fortikaĵo Nehaj nuntempe estas ŝtata posedo kaj servas kiel muzeo kaj ekskursejo.

La fortikaĵo aparte konatiĝis per la klasika porinfana romano "La ruĝa Zora kaj ŝia bando" de Kurt Held. Ankaŭ en la filmaj adaptoj de la romano la fortikaĵo videblas.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Fortikaĵo Nehaj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficialaj paĝoj de la fortikaĵo, en la kroata, Arkivigite je 2008-03-30 per la retarkivo Wayback Machine germana Arkivigite je 2008-04-11 per la retarkivo Wayback Machine kaj angla lingvoj Arkivigite je 2008-03-03 per la retarkivo Wayback Machine

44° 59′ 12″ norde, 14° 54′ 12″ oriente Mapo
**József Romhányi** [jOĵef romhAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Romhányi József** estis hungara kuracisto, profesoro, infankuracisto. Lia familia nomo ĝis 1935 estis *Reichenbach*, lia frato estis György Romhányi.

József Romhányi  naskiĝis la 11-an de marto 1908 en Szár. Li mortis la 5-an de majo 1976 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Romhányi akiris medicinan diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1932, sed en la lernojaro de 1929 li studis en la universitato de Berlino. Post la diplomo li laboris en la universitataj instituto aŭ kliniko ĝis 1946. En 1938 li akiris fakdiplomon pri infankuracado. Inter 1945 kaj 1952 li estis ĉefkuracisto en hospitalo de Csepel, poste li revenis al la kliniko. En 1961 li estis nomumita docento, en 1966 titulara universitata profesoro. Li ricevis unufoje premion. Li pensiuliĝis en 1974.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 555337
* VIAF: 121453966
* ISNI: 0000000079317975
 |
**Imre Várady** [vAradi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Várady Imre** estis hungara literaturhistoriisto, profesoro, lingvisto, prezidanto de Societo Dugonics.

Imre Várady  naskiĝis la 3-an de julio 1892 en Hungara reĝlando en Nagybecskerek. Li mortis la 24-an de aŭgusto 1974 en Romo.

Biografio
---------

Imre Várady frekventis piaristan gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1914, li doktoriĝis post 3 jaroj. Li iomete batalis en la 1-a mondmilito, li instruis en lernejo en Szombathely inter 1919–1927, poste li havis postenon en hungara kolegio en Romo ĝis la hejmenveno en 1936. En 1934 li estis nomumita privata profesoro en la menciita universitato, tamen li estis katedrestro en Scienca Universitato Ferenc József inter 1936 kaj 1940. Li estis dekano en la studjaro 1939, poste li sekvis la retranslokitan universitaton al Kolozsvár, kie same li estis katedrestro. En 1944 li forlasis la landon kaj vivis plu en Italio. Li instruis en Bologna de 1944 ĝis la emeritiĝo en 1967, poste li vivis en Romo, sed en 1968 li blindiĝis. Jam en 1944 li ricevis membrecon en scienca akademio de Bologna. Li havis edzinon, kiu naskis 3 filinojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A legújabb olasz irodalom* (La plej nova itala literaturo), (1925)
* *Grammatica della lingua ungherese* (1930, 1949)
* *Docenti e scolari ungheresi nell'antico studio bolognese* (1951)
* *I drammi storici di László Németh* (1960)
* *M. irodtört. írás és kritika a népidemokráciában* (1965)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Mária Telkes** [telkeŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Telkes Mária** estis hungara-usona inventisto, kemiisto. Ŝia nomo estas ankaŭ **Sunreĝino**.

Mária Telkes  naskiĝis la 12-an de decembro 1900 en Budapeŝto. Ŝi mortis la 2-an de decembro 1995 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Mária Telkes frekventis katolikan gimnazion en sia naskiĝurbo, poste ŝi akiris diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány. Post siaj studoj ŝi estis asistanto, krome ŝi akiris sciencan gradon Ph.D en la universitato. En 1925 ŝi eklaboris en biofizika instituto de Klevlando. Inter 1939 kaj 1953 ŝi laboris en Masaĉuseca Instituto de Teknologio, kie ŝi esploris uzadon de sunenergio. En 1937 ŝi ricevis usonan ŝtatanecon. Ŝian inventon pri "kiel fari trinkakvon el marakvo helpe de sunenergio" profitis la usona armeo jam dum la 2-a mondmilito. Laŭ ŝia projekto oni konstruis domon hejtitan per sunenergio. Ekde 1940 ŝi gvidis la esploradon en la instituto. Ŝi kreis solvon pri deponado de varmo helpe de natria sulfato. Ŝi havis pli ol 20 patentojn, ŝi aĝis 90, kiam ŝi prezentis la lastan patenton. Ŝi ricevis 12 premiojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Efficiency of thermoelectric generators* (1947)
* *Fresh water from sea water by solar distillation* (1953)
* *Solar house heating* (1956)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* angle

* Kategorio Mária Telkes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 561739
* GND: 129703581X
* LCCN: no98017703
* VIAF: 43910827
* ISNI: 0000000448871470
 |
La **Kosmonaŭtika Tago** (ruse *День Космонаавтики*, *Den Kosmonavtiki*) estas ĉiujara celebro okazanta en Rusio kaj en kelkaj aliaj iam-sovetuniaj landoj en la 12a de Aprilo. En 2011, la 12-a de aprilo estis deklarita la Internacia Tago de Homaj Kosmoflugoj en dediĉo al la unua homa kosmoflugo farita la 12an de Aprilo, 1961, fare de la 27-jaraĝa rusa soveta kosmonaŭto Juri Gagarin. Gagarin cirklis la Teron dum 1 horo kaj 48 minutoj sur la kosmoŝipo Vostok 1.

La memora tago estis proklamita en la Sovetunio unu jaron poste, en la 9-a de aprilo 1962. En moderna Rusio, ĝi estis celebrata laŭ la Artikolo 1.1 de la Leĝo "Pri la tagoj de milita gloro kaj la memoraj datoj en Rusio".

La flugo de Gagarin estis venko por la Soveta kosmoprogramo, kaj malfermis novan epokon en la historio de la kosmesplorado. Gagarin iĝis nacia heroo de Sovetunio kaj de la Orienta Bloko kaj fama figuro ĉirkaŭ la mondo. Ĉefaj ĵurnaloj tra la tuta mondo publikigis lian biografion kaj detalojn de lia flugo. Moskvo kaj aliaj urboj en la Sovetunio organizis amasajn manifestaciojn, kies grando estis dua nur post la triumfoj post la Dua Mondmilito. Gagarin estis akompanta de longa karavano de altrangaj gravuloj laŭlonge de la stratoj de Moskvo al la Kremlo kie, en luksa ceremonio, li ricevis la plej altan sovetan honoron, nome la titolo de Heroo de Sovetunio, el la soveta estro Nikita Ĥruŝĉov.

Nuntempe la rememora ceremonio pri Kosmonaŭtika Tago startas en la urbo Korolov, ĉe la statuo de Gagarin. Partoprenantoj poste iras kun polica akompanantaro al la Ruĝa Placo por vizito al la tombo de Gagarin en la Kremlamura Nekropolo, kaj pluas al la Avenuo de Kosmonaŭtoj, ĉe la Monumento al la Konkerantoj de la Kosmo. Fine la festo finas per vizito al la Novodeviĉje tombejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Gagarina Pokalo
* Nokto de Juri
* Kosmoesploro

Notoj
-----

1. ↑  Russia marks Cosmonautics Day[*rompita ligilo*]. Russian Radio, 12a de aprilo 2014
2. ↑  International Day of Human Space Flight, Cosmonautics Day in Russia. Sputnik, 12a de Aprilo 2014
3. ↑   UN Resolution A/RES/65/271, The International Day of Human Space Flight (12a de Aprilo) (7a de Aprilo 2011). Alirita 27a de Aprilo 2011.
4. ↑  Государственная Дума. Федеральный закон №32-ФЗ от 13 марта 1995 г. «О днях воинской славы и памятных датах России», в ред. Федерального закона №59-ФЗ от 10 апреля 2009 г «О внесении изменения в статью 1.1 федерального закона "О днях воинской славы и памятных датах России"». Вступил в силу со дня официального опубликования. Опубликован: "Российская Газета", №52, 15 марта 1995 г. (Ŝtata Duma. Federa Leĝo #32-FZ de 13a de Marto, 1995 "Pri la tagoj de milita gloro kaj la memoraj datoj en Rusio", amendita de la Federa Leĝo #59-FZ de 10a de Aprilo, 2009, kun amenda Artikolo 1.1 de la Federa Leĝo "Pri la tagoj de milita gloro kaj la memoraj datoj en Rusio". Valida kiel tago de la oficiala publikigo.).
5. ↑  Антон Первушин.  (2011) *108 минут, изменившие мир*. Эксмо. ISBN 978-5-699-48001-2.

 (Anton Pervushin. *108 minutes which changed the world*; en rusa)

* Kategorio Kosmonaŭtika Tago en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  Sen fontoj! | **Ĉi tiu artikolo pri historio de Usono citas neniun fonton**.

---

Vi povas plibonigi ĝin, aldonante fidindajn fontojn. Senfontaj asertoj povas esti forigitaj. *(Oktobro 2016)* |

Bostona tea festo
**Bostona teumado** (angle *Boston Tea Party*) estis evento la 16-an de decembro 1773, kiam en bostona haveno loĝantoj alivestitaj kiel indianoj akvenĵetis 342 kestojn da teo, kiujn transportis Brita Orienthinda Kompanio. Ili protestis per tio kontraŭ plialtigo de imposto por teo, kiun postulis Granda Britio.

Ekzistas Usona mito ke la Bostona teumado temis pri protesto kontraŭ imposta plialtigito. Reale, la kosto de teo malpliiĝis per la Tea Akto de 1773; tiel la Brita Orienthinda Kompanio eblis subtranĉi la koston de 'nigra-merkata' teo en Nordameriko. Kvankam la teo kune kun sia imposto fiksita malpli kostis kontraŭ la Usona teo, laŭ la Townshend-aj Aktoj akcepto de la Tea Akto implicite konsentus al la ideo ke la Brita parlamento rajtus imposti la kolonianojn. Tial, la Bostona teumado staris kontraŭ Britaj impostoj mem, ne necese kontraŭ la teaj impostoj.

La Bostona teumado estis preludo de batalo de usonaj kolonioj kontraŭ Britio, kiu gvidis al sendependeco de Usono.

Vortludante pri la fakto, ke la angla vorto *party* povas signifi aŭ «Feston» aŭ «partion», dekstrema fakcio de la Respublikana Partio aktuale nomas sin la Tepartio.

* Bostona teumado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Bostona teumado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 225128
* GND: 4146401-1
* LCCN: sh85015952
* SUDOC: 02872125X
* BNF: 12049882t
 |
**György Nógrádi** [djordj], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Nógrádi György** estas hungara ekonomikisto, altlerneja instruisto, sekuristo.

György Nógrádi naskiĝis la  22-an de majo 1949(nun 1949-05-22) en Budapeŝto.

György Nógrádi en 2017

Biografio
---------

György Nógrádi maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Universitato Károly Marx en 1972, post 2 jaroj li doktoriĝis. Ekde la studentaj jaroj dum someroj li estis ĉiĉerono en Jugoslavio 4 jardekojn. 5 jarojn li instruis en Defenda Universitato Lajos Kossuth, inter 1972-1981 en Universitato Károly Marx, poste en Teknikuniversitato de Budapeŝto. Depost fino de la socialismo li instruis en la menciitaj universitatoj, foje eksterlande, krome ofte li prelegis en kursoj. Li estis la ĉefa figuro pri defendaj-sekuraj temoj en la televido. Li akiris plian diplomon en 1977, sciencan gradon Ph.D. en 1997. Li edziĝis en 1982, post 2 jaroj filino naskiĝis. Li ricevis ŝtatan premion en 2005.

Elektitaj libroj
----------------

* *Bundestag és Bundeswehr. Az NSZK biztonságpolitikájáról* (1984)
* *A védelemgazdaság makrofolyamatai. Hadigazdaságtan* (kunaŭtoro, 1996)
* *Szerencsénk volt, túléltük... – Világpolitika 1945-től napjainkig* (2017)
* *Kennedy - Legenda és valóság* (2024)

Fontoj
------

* datenoj hungare kun foto
* intervjuo kaj biografio hungare kun foto
* intervjuo hungare kun fotoj

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

* video

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

* Kategorio György Nógrádi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 851095
* GND: 1055724648
* LCCN: n85127993
* VIAF: 10492884
* ISNI: 0000000079831560
 |



* Portalo pri Biografio
Enirejo al "Cinecittà" studioj.
Inaŭguro de Cinecittà fare de Mussolini en 1937.
**Cinecittà Studioj** (itala prononco [ˌtʃinetʃitˈta]; itale por **Kinurbaj Studioj**), estas granda porkina studio en Romo, Italio. Kun areo de 400 000 kvadrataj metroj, ĝi estas la plej grana kinstudio en Eŭropo, kaj estas konsiderata la kerno de la itala kinarto. La studiooj estis konstruita dum la Faŝisma epoko kiel parto de plano por revivigi la italan kinindustrion.

Kinistoj kiel Federico Fellini, Roberto Rossellini, Luchino Visconti, Sergio Leone, Bernardo Bertolucci, Francis Ford Coppola, Martin Scorsese, kaj Mel Gibson laboris en Cinecittà. Pli ol 3,000 filmoj estis filmitaj tie, el kiuj 90 ricevis nomumon por Oskar-premio kaj 47 el tiuj atingis ĝin. En la 1950-aj jaroj, la nombro de internaciaj produktoj faritaj tie faris ke Romo estis kromnomita "Tibera Holivudo."

Notoj
-----

1. ↑   Ricci, Steven (1a de februaro 2008). Cinema and Fascism: Italian Film and Society, 1922–1943. University of California Press. pp. 68–69–. ISBN 978-0-520-94128-1.
2. ↑   Enciclopedia del cinema italiano "i Film girati a Cinecitta' dal 1937 al 1978". Arkivita el la originalo je 2020-07-28. Alirita 2019-12-07.

* Kategorio Cinecittà en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 672093
* VIAF: 141149043
 |
Indiĝenaj plantoj de Ameriko. Laŭhorloĝe, el pinto maldekstre: 1. Maizo (*Zea mays*) 2. Tomato (*Solanum lycopersicum*) 3. Terpomo (*Solanum tuberosum*) 4. Vanilo (*Vanilla*) 5. Kaŭĉukarbo (*Hevea brasiliensis*) 6. Kakao (*Theobroma cacao*) 7. Tabako (*Nicotiana rustica*)
Indiĝenaj plantoj de la Malnova Mondo. Laŭhorloĝe, el pinto maldekstre: 1. Citruso (Rutacoj); 2. Pomo (*Malus domestica*); 3. Banano (*Musa*); 4. Mango (*Mangifera*); 5. Cepo (*Allium*); 6. Kafo (*Coffea*); 7. Tritiko (*Triticum* spp.); 8. Rizo (*Oryza sativa*)
La **Kolumba interŝanĝo** aŭ **Granda interŝanĝo** estis la disvastigita transdono de animaloj, plantoj, kulturo, homaj loĝantaroj, teknologio, kaj de ideoj inter la hemisferoj de Ameriko kaj Afrik-Eŭrazio en la 15a kaj 16a jarcentoj, rilate al la fare de eŭropanoj koloniigo kaj komerco post la veturoj de Kristoforo Kolumbo el 1492. Kvankam plej verŝajne senintence tiam, komunikeblaj malsanoj estis kromprodukto de tiu interŝanĝo.

La kontakto inter la du areoj cirkuligis ampleksan varion de novaj kultivaĵoj kaj brutaro, kiuj eltenis pliigon de loĝantaroj en ambaŭ hemisferoj, kvankam malsanoj dekomence okazigis subitajn malpliiĝojn en la nombroj de la indianoj. Komercistoj revenis al Eŭropo kun maizo, terpomoj, kaj tomatoj, kiuj iĝis tre gravaj kultivaĵoj en Eŭropo ĉirkaŭ la 18a jarcento. Simile, eŭropanoj enkondukis maniokon kaj arakidojn al tropikaj Azio kaj Okcidenta Afriko, kie ili floris sur grundoj kiuj antaŭe ne produktis grandajn rikoltojn.

La termino estis unuafoje uzata en 1972 de la usona historiisto Alfred W. Crosby en sia libro pri media historio nome *The Columbian Exchange*. Ĝi estis rapide adoptita de aliaj historiistoj kaj ĵurnalistoj kaj iĝis amplekse konata.

Influo
------

### Agrokultivaĵo

Antaŭ la jaro 1500, terpomoj ne estis kreskataj ekster Sud-Ameriko. Dum la 1840-aj jaroj, Irlando estis tre dependa al la terpomo, kaj la plej verŝajna kaŭzo de la Ega Malsatego estis terpoma malsano. Terpomoj fine iĝis gravaj bazmanĝaĵoj de la plejmulto en Eŭropo. Multaj Eŭropaj regantoj, inkluzive Frederiko la Granda de Prusio kaj Katerina la Granda de Rusio, konsilis la kreskegon de la terpomo. Maizo kaj mandioko, kiuj estis prezentitaj de portuguloj el Sud-Ameriko en la 16a jarcento, anstataŭigis la sorgon kaj la mijon kiel la plej gravaj manĝaĵrikoltoj de Afriko. Hispanaj koloniigantoj de la 16a jarcento prezentis novajn bazmanĝaĵojn al Azio el Ameriko, inkluzive maizon kaj dolĉajn terpomojn, kaj tiam kontribuis al la popolkreskeco en Azio.

Referencoj
----------

1. ↑   (2010) "The Columbian Exchange: A History of Disease, Food, and Ideas", *Journal of Economic Perspectives* **24** (2), p. 163–188. doi:10.1257/jep.24.2.163.
2. ↑

Eksteraj ligiloj
----------------

* The Columbian Exchange: Plants, Animals, and Disease between the Old and New Worlds en *Encyclopedia of Earth* de Alfred W. Crosby
* Worlds Together, Worlds Apart by Jeremy Adelman, Stephen Aron, Stephen Kotkin, et al.
* Foods that Changed the World
* The Columbian Exchange study guide, analysis, and teaching guide
Episkopoj debatantaj kun la papo dum la koncilio de Konstanco.
La **koncilio de Konstanco** estis la 16-a koncilio de la Romkatolika Eklezio. Ĝi okazis en Konstanco (Germanio) ekde 1414 ĝis 1418. La koncilio finfine solvis la grandan okcidentan skismon, dum kiu tri homoj samtempe proklamis sin kiel la legitimaj papoj : ĝi eksigis la kontraŭpapon Johanon la 23-an kaj elektis Martenon la 5-an. Dum tiu koncilio plie estis kondamnita kaj ekzekutita la religia reformisto Jan Hus. Replike al debato en Pollando, la koncilio ankaŭ faris plurajn decidojn rilate al naciaj suverenecoj, rajtoj de paganoj kaj militoj.

La koncilio de Konstanco kongruis kun epoko, dum kiu la aŭtoritato de koncilioj estis preskaŭ egala al tiu de la papo : la papo tamen sekve reasertis sian potencon.

  

Ekumenaj koncilioj

Ekumenaj koncilioj, kies enhavo akceptiĝis de la ortodoksa eklezio kaj la katolika eklezio:   

Unua koncilio de Niceo |
Unua koncilio de Konstantinopolo |
Koncilio de Efezo |
Koncilio de Kalcedono |
Dua koncilio de Konstantinopolo |
Tria koncilio de Konstantinopolo |
Dua koncilio de Niceo

Ekumenaj koncilioj akceptitaj de la katolika eklezio:
  

Kvara koncilio de Konstantinopolo |
Unua Laterana koncilio |
Dua Laterana koncilio |
Tria Laterana koncilio |
Kvara Laterana koncilio |
Unua koncilio de Liono |
Dua koncilio de Liono |
Koncilio de Vienne |
Koncilio de Konstanco |
Koncilio de Bazelo/Ferrara/Florenco |
Kvina Laterana koncilio |
Koncilio de Trento |   

Unua Vatikana koncilio |
Dua Vatikana koncilio

 

* Kategorio Koncilio de Konstanco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 264739
* GND: 2043081-4
* LCCN: n50040012
* VIAF: 135872409
* ISNI: 0000000121640013
* SUDOC: 027920682
* BNF: 11985971q
* NLA: 35245205
* NKC: kn20020322158
 |
**Tajan** (ĉinlingvo: **泰安**，pinyino:*Tài'ān*) estas metropolo kaj universitata urbo en Ĉinio en Provinco Ŝandongo.

Geografio
---------

Tajan etendiĝas sur ebenaĵo sub monto en la orienta parto de la lando.

Historio
--------

La loko estis loĝata jam dum la neolitiko.

Klimato
-------

Tajan troviĝas en la modera klimato kun influo de musono, kiu alvenas dum somero. La averaĝa jara temperaturo estas 13 °C, vintre -3 °C, somere 26 °C. Jare pluvas po 697 mm.

Trafiko
-------

Tajan havas bonajn aŭtovojojn kaj gravajn fervojojn, sed ne havas flughavenon. En la urbo larĝaj avenuoj troviĝas.

Edukado
-------

Ŝandonga Universitato pri Scienco kaj Teknologio en Tajan
La Agrikultura Universitato en Tajan
Tajan estas grava eduk-centro en Provinco Ŝandongo. En la urbo estas i.a. Medicina Universitato kun ĉirkaŭ 20 mil studentoj, Agrikultura Universitato kun pli ol 30 mil studentoj kaj la Ŝandonga Universitato pri Scienco kaj Teknologio en Tajan aŭ la Teknologia Universitato Tajan kun pli ol 40 mil studentoj.

Ĝemelurboj
----------

* Slovakio Poprad, Slovakio

* Kategorio Tajan en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Teksto el hispana Vikipedio
Batalo de Sheriffmuir
La **batalo de Sheriffmuir** (gaelalingve : *Blar Sliabh an t-Siorraim*) estis batalo, kiu okazis en 1715 kore de la jakobita rebelo en Anglio kaj Skotlando.

John Erskine, sesa grafo de Mar kaj ĉefa subtenanto de jakobitismo en Skotlando, kunvenigis la klanestrojn de la skotaj altlandoj kaj je la 6-a de septembro proklamis James Francis Edward Stuart kiel la nova reĝo de Skotlando. Kun armeo da proksimume 12 mil homoj, Erskine okupis Perth kaj akiris la kontrolon de la plej granda parto de la nordaj altlandoj. Post nesukcesaj bataletoj kontraŭ John Campbell, dua duko de Argyll (fortikigita en la kastelo de Stirling), Mar finfine decidis movi sian tutan armeon pli suden je la 10-a de novembro. Spionoj sciigis pri tio Argyll, kiu translokigis sian armeon da proksimume kvar mil homoj al Sheriffmuir, apud Dunblane. La du armeoj renkontiĝis la 13-an de novembro.

La rezulto de la batalo estis malfacile taksebla, kaj ambaŭ partioj deklaris sin venkantojn. La batalo tamen grandege demoralizis la jakobitan armeon, kiu malgraŭ larĝa supernombreco ne spertis triumfan venkon.

Vidu ankaŭ
----------

* Jakobitismo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Batalo de Sheriffmuir ĉe ScotWars.com Arkivigite je 2009-06-26 per la retarkivo Wayback Machine (anglalingva)
* Batalo de Sherrifmuir ĉe BattlefieldTrust.com (anglalingva)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

Dro **Béla Mészáros** [bE:la mE:sA:roŝ] (laŭ hungara vortordo **MÉSZÁROS Béla** [me:sa:roŝ be:la]) (n. 31-an de marto 1929 – mortis la 3-an de januaro 2018) estis universitata instruisto, grava esperantisto en Debrecen, Hungario. 

Li studis, akiris diplomon en Leningrado, kie li konatiĝis kun la pli posta edzino. Ili geedziĝis la 17-an de septembro 1957 kaj translokiĝis en Debrecen-on. Poste li laboris, esploris ĝis emeritiĝo en la Universitato de Debreceno en ties bestoscienca fakultato. 

Li kandidatiĝis en la Leningrada Universitato. Liaj fakstudaĵoj aperis en hungaraj kaj nehungaraj fakĵurnaloj. Li verkis multajn helpmaterialojn por studentoj de biologio. Inter ili estas la Biologia Krestomatio. Je lia instigo estiĝis la filologia, kemia kaj matematika esperantaj tekstaroj (de la universitato). La Oklingva nomaro de Eŭropaj birdoj aperis en 1980.

Li kuraĝe batalis en la Scienca Universitato de Lajos Kossuth (hodiaŭ Universitato de Debrecen) por ke Esperanto estu inter la devige elekteblaj lingvoj. Li instruis la internacian lingvon kaj partoprenis eĉ en la lingvo-ekzamena komisiono (1985-2003). Dum liaj prelegoj, li uzis la propran verkon. (*ABC-től a nyelvvizsgáig 40 órában.* Debrecena Bulteno, 1997). Li kunlaboris kun Tibor Papp en verkado kaj kompilado de la ornitologia ĵurnalo La Mevo (1977-1979). Li daŭre verkis artikolojn por la Debrecena Bulteno. Li agadis kiel respondeca eldonanto, verkanto de la hungara eldonaĵo Hírharsona, hungara akompanaĵo de Debrecena Bulteno (1991-1993). Li ricevis de la Hungara Esperanta Asocio en 1995 la distingon Pro Esperanto. 

Li estis kun Tibor Papp (1947-2003) dum jardekoj motoro, organizanto de la urba kaj departementa esperanta movado. 

Li kunfondis en 2009 la verkejon *Eszperantó Műfordító Klub*. Li verkis la studaĵon *Az Eszperantizmus Debrecenben és Hajdú-Bihar megyében* */Esperantismo en Debreceno kaj departemento Hajdú-Bihar/* (aperis en *Déri Múzeum évkönyve*, 1986. 529-544. p.), en kiu li savis proprajn esplorojn, informojn por la sekvaj generacioj. 

Li partoprenis en la Junulara Esperanta Monda Kongreso de 1983 en Debrecen kaj en organizado de aliaj lokaj kaj landaj renkontiĝoj. Li agadis kiel prezidanto de la *Debrecen és Vidéke Eszperantó Egyesület* kaj iniciatis esperantajn grupojn en la departemento. Dum kelkaj jaroj, li estis gvidanto de *Vasutas Eszperantó Klub*.

Lia edzino mortis en 2016, kio tre suferigis lin. Li malfortiĝis, falis surteren kaj povis eliri, paŝadi el la domo de aĝuloj nur per helpulo.
**Péter Magyar** [madjar], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Magyar Péter** estas hungara juristo, politikisto, diplomato. Lia edzino estis Judit Varga (juristo) inter 2006-2023.

Péter Magyar naskiĝis la  16-an de marto 1981(nun 1981-03-16) en Budapeŝto.

Biografio
---------

Péter Magyar studis juron en sia naskiĝurbo kaj Hamburgo, fine li akiris diplomon en Katolika Universitato Péter Pázmány en 2004. Inter 2002-2024 li estis membro de Fidesz. Li komencis sian profesian karieron en la Ĉefurba Kortumo, sed post trapaso de siaj pliaj juraj ekzamenoj li laboris en la internacia jura profesio, kie li helpis multnaciajn firmaojn investi en Hungario. Inter 2010-2019 li estis diplomato en Eŭropa Unio. Hejmenveninta li ricevis postenojn dank' al Fidesz kaj eble sia edzino, kiu estis jam ministro. En 2024 pro skandalo rezignis Katalin Novák kaj Judit Varga, poste Magyar abrupte aperis en la vasta publiko (ĝis tiam li estis ĉiam en la fono) kaj rezignis pri ĉiuj postenoj kaj taskoj. Samtempe li deklaris, ke li establos movadon, eĉ partion. Marŝo de li kunvokita estis la plej granda en la lasta jardeko. Laŭ opinisondoj li forprenis voĉojn ne nur de Fidesz, sed ankaŭ de ĉiuj aliaj partioj, eĉ de Duvosta Hundopartio.

Li estas patro de tri infanoj, kiuj restis ĉe la patrino (Judit Varga). En la lastaj jaroj de la geedziĝo kvereloj okazis. Magyar sekrete registris longajn babiladojn dum la edza vivo. Varga ofte parolis pri politikaĵoj, foje eĉ ŝtatajn sekretojn. Magyar transdonis la sonbendojn al prokuroro, kiu nun ekzamenas ilin.

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto

Referencoj
----------


* Kategorio Péter Magyar (juristo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 862862
 |



* Portalo pri Biografio
**Nina Pawlak** (naskiĝis la 10-an de septembro 1950) – pola afrikistino, profesoro de homa scienco, lekciistino de Varsovia Universitato.

Vivo
----

En 1974 magistriĝis en Varsovia Universitato pri orienta filologio kadre de afrikistiko surbaze de laboraĵo *Wyrażanie intensywności w języku hausa* (Esprimado de intensiveco en haŭsa lingvo) (promociinto: Witold Tyloch). En 1983 samloke doktoriĝis pri lingvoscienco surbaze de disertaĵo *Konstrukcje wyrażające relacje przestrzenne w języku hausa* (Konstrukcioj esprimantaj spacan rilaton en haŭa lingvo) (promociinto: Stanisław Piłaszewicz). En 1995 habilitiĝis surbaze de *Syntactic Markers in Chadic*. En 2007 gajnis sciencan titolon de profesoro. Membrino de la Komitato de Orientalistikaj Sciencoj de 1-a Fakultato – Sociaj Sciencoj de Pola Scienca Akademio.

En 1985 frekventis kurson de haŭsa lingvo en Universitato Ahmadu Bello en Zaria. En 1999 partoprenis esploran projekton en Universitato en Jos, en 2005 en Kano. En la jaroj 1996–1999 plenumis funkcion de vicgvidanto de Novfilologia Fakultato, 1999–2005 prezidantino de Scienca Konsilio de Orientalistika Instituto, kaj 2009–2015 gvidantino de la Katedro de Lingvoj kaj Kulturoj de Afriko.

Ŝi okupiĝas pri hausa lingvo, Ĉada Grupo, afrika lingvistiko, lingvoj de Afriko kaj kulturo, afrikaj lingvoj en interkultura komunikado, emocia ĉefaspekto de afrikaj lingvoj.

Ŝi promociis ne malpli ol kvar doktorojn. De 2009 estas membrino de Ĉefa Estraro de Pola Afrikistika Societo.

Vidu ankaŭ
----------

* Stanisław Piłaszewicz
* Eugeniusz Rzewuski
* Roman Stopa
* Witold Tyloch

Publikaĵoj
----------

* *Gramatyka języka hausa: fonologia i fonetyka, morfologia* (Gramatiko de haŭsa lingvo: fonologio kaj fonetiko, morfologio), Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Varsovio 1989.
* *Syntactic markers in Chadic: a study on development of grammatical morphems*, Instytut Orientalistyczny UW, Varsovio 1994.
* *Język hausa* (Haŭsa lingvo), Dialog, Varsovio 1998.
* *Hausa outside the mother area: plateau variety*, Dialog, Varsovio 2002.
* *Języki Azji i Afryki w komunikacji międzykulturowej* (Lingvoj de Azio kaj Afriko en interkultura komunikado) (redaktoro), Wydawnictwa UW, Varsovio 2008.
* *Codes and rituals of emotions in Asian and African cultures*, Dom Wydawniczy ELIPSA, Varsovio 2009.
* *Języki afrykańskie* (Afrikaj lingvoj), Wydawnictwa UW, Varsovio 2010.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Nina Pawlak - Katedra Języków i Kultur Afryki Arkivigite je 2020-09-21 per la retarkivo Wayback Machine, www.afrykanistyka.uw.edu.pl


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 691951
* LCCN: n81021134
* VIAF: 170794591
* ISNI: 0000000119813018
* SUDOC: 204778832
* ORCID: 0000-0001-6949-3921
 |
**BENEDEK Géza** estis rumanuja hungara kuracisto naskita en Kisbacon la 13-an de septembro 1916 kaj mortinta en ? la 2-an de decembro 2010.

Biografio
---------

Géza Benedek finis la mezlernejon en Sfântu Gheorghe, la medicinon li studis en Kluĵo, Budapeŝto kaj en Halle an der Saale (Germanujo). Unue li laboris eksterlande, poste inter 1942 kaj 1950 en Herculian, pli poste en sia naskiĝvilaĝo, en Cristuru Secuiesc kaj Odorheiu Secuiesc kaj en Uzon. Ekde 1952 li estas interna ĉefkuracisto en Covasna en kormalsanulejo, kiun li fondis. Ekde 1961 li estas samloke korsaniga ĉefkuracisto. Li publikas ekde 1938 en Ifjú Erdély, pli poste en rumanaj, germanaj kaj amerikanaj fakrevuoj. Li partoprenis en ellaborado de projektoj por evoluigo de la urbo Covasna. Li pristudis la sanigan signifon kaj efikmanieron de mineralakvaj fontoj kaj gasfontoj de Sikullando al kor- kaj arterisistem-malsanoj.

Studoj
------

* *Kapillármikroszkópos viszgálatok* (Orvosi Szemle, 1967,2);
* *Angaben zum Wirkungmechnismus...*, Arch. für Physiotherap, 1968, 4);

Volumo
------

* *Efectele terapeutice ale staţiunilor balneo-climaterice din judeţul Covasna*. Red. Darkó Zsigmond kaj Petru Oprea, Sepsiszentgyörgy 1969).

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon
**La Tiridato la arkitekto** (arabe Տրդատ ճարտարապետ, *Trdat ĝartarapet* ĉirkaŭ 940 - 1020) estis la ĉefa arkitekto de la bagratidaj reĝoj de Armenio, kaj plej rimarkinde pro li elstaris pro la katedralo de Ani kaj lia rekonstruo de la kupolo de Hagia Sofia en Konstantinopolo.

Tiridato estis aktiva en Armenio antaŭ kaj post sia rekonstruo de Hagia Sophia. En 961, Aŝoto la 3-a translokigis sian ĉefurbon el Kars al la granda urbo Anio, kie li kunigis novajn palacojn kaj rekonstruis la murojn. La katolikoso ankaŭ translokiĝis al la distrikto Argina en la antaŭurboj de Ani, kie Tiridato kompletigis la konstruadon de la katolikosa palaco kaj la patrina katedralo de Ani. Ĉi tiu katedralo montras ekzemplon de krucforma kupola preĝejo ene de rektangula plano. Tiridato ankaŭ verŝajne dizajnis aŭ inspektis la konstruadon de Surb Nŝan (Sankta Signo, kompletigita en 991), la plej malnova strukturo ĉe la monaĥejo Haghpat.

Post granda tertremo en 989 kolapsis parte la kupolo de Hagia Sofia, bizancaj oficialuloj alvokis Tiridaton al Bizanco por organizi ĝian riparon. La rekonstruita kupolo estis kompletigita en 994. Kiel la tiutempa armena historiisto Stepanos Taroneci (Asoghik) komentis

"Eĉ [Hagia] Sofia, la katedralo, estis disŝirita de supre al malsupre. Pro ĉi tio, multaj lertaj laboristoj inter la grekoj provis plurfoje rekonstrui ĝin. La arkitekto kaj ŝtonministo Tiirdato de la armenoj ankaŭ estis tie, prezentis planon, kaj kun saĝa kompreno preparis modelon, kaj komencis entrepreni la komencan rekonstruon, tiel ke [la kirko] estis rekonstruita pli bonkore ol antaŭe."


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 643319
* GND: 128571071
* VIAF: 62603517
* ULAN: 500230969
 |
Araba Domo kaj Internacia Instituto de Arabaj Studoj
**Araba Domo kaj Internacia Instituto de Arabaj Studoj kaj Islama Mondo** hispane *Casa Árabe e Instituto Internacional de Estudios Árabes y del Mundo Musulmán*, aŭ mallonge *Araba Domo* estas publika institucio de Hispanio fondita en 2006 kun la celo funkcii kiel studcentro kaj klerigejo pri la araba mondo kaj apogpunkto de la hispana diplomatio al la arabaj landoj.

Araba Domo estas asocio konstituita la 6-a de julio 2006 per interkonsento inter la Ministerio de Eksteraj Rilatoj, la Hispana Agentejo de Internacia Kunlaborado, la Junta de Andalucía, la Madrida Regiono kaj la urbodomoj de Madrido kaj Kordovo. 

Araba Domo, kreata samtempe kun la Afrika Domo, kun sidejo en Las Palmas de Gran Canaria, aldoniĝas al la listo de *domoj* aŭ regionaj kulturcentroj kiuj ekzistas en Hispanio: la Azia Domo, en Barcelono, kaj la madrida Domo de Ameriko.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Araba Domo

* Azia Domo

* Afrika Domo

* Amerika Domo Arkivigite je 2007-06-11 per la retarkivo Wayback Machine
**Francisco MÁÑEZ SÁNCHEZ** (elp. *fransisko manjez sanĉez*) estis hispana esperantisto.

Biografio
---------

Li naskiĝis la 20an de majo 1888 en Cheste. Esperantisto de 1907. 

Por altiri la atenton de la samvilaĝanoj al la nova ideo, li skribis leterojn kaj poŝtkartojn al fremdaj E-istoj, al kiuj li rekomendis la adreson de la kafejo, kie li kutime iris en Cheste kaj efektive la amikoj kaj klientoj de tiu kafejo scivoleme demandis al li pri tiu korespondado kaj tiamaniere li altiris la atenton de siaj samvilaĝanoj, ke baldaŭ li starigis EG-n. 

Li estis ano de la komitato por gastigo de aŭstraj infanoj en Hispanio, post la Unua Mondmilito, pere de Esperanto.

Li forpasis en Zaragozo en 1969.

Agnoskoj
--------

Strato en Cheste havas lian nomon.

La historiisto José Vicente Castillo verkis en 2023 lian biografion, kun titolo *Una estrella verde en las trincheras - Autobiografía apócrifa de Francisco Máñez*, eldonitan de la Urbestraro de Cheste 
.

Referencoj
----------

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |

1. ↑  Prezentado de libro kun la biografio de Francisco Máñez
Logotipo de la Masandra vinfarejo
La turo de la malnova uzin-konstruaĵo, kiu iĝis la ebmlemo de la vinfarejo
Unu el la subterejoj de la vinfarejo, en kiu okazas la maturigo de altkvalitaj vinoj
Enoteko de Masandro: la plej maljuna "viva" vino de la mondo - *Ĥeres de la Frontera*
Unu el la ekspoziciaj standoj, prezentanta la premiojn de la vinfarejo
**Masandra vinfarejo** (la oficiala nomo – "Nacia industri-agrokultura unuiĝo "Masandro"",
ruse *"Национальное производственно-аграрное объединение "Массандра""*) estas la
plej signifa vinproduktejo de Ukrainio, monde fama pro siaj altkvalitaj
vinoj. La nomo venas de la loĝloko Masandro, kiu situas ĉe Jalto
en Krimeo.

Historio
--------

Historio de "Masandro" komenciĝis en la jaro 1894, kiam sub la
gvido de princo L. Golicin oni ekkonstruis la unuan vin-uzinon
kaj la subterajn galeriojn. Tiutempe ĝi estis la plej granda
vinfarejo de Rusio; nun ĝi estas la ĉefa uzino de "Masandro".

En la jaro 1936 estis kreita vin-kombinato "Masandro", kiun
krom la ĉefa uzino formas 19 uzinoj de la primara vinfarado (ili
troviĝas ĉefe en diversaj loĝlokoj de la Suda Bordo de Krimeo)
kaj kelkaj memstaraj agrokulturaj entreprenoj (sovĥozoj).

En la jaro 1957 apud la malnovaj 7 galerioj oni konstruis
novan subterejon, en kiu eblas teni 10 milionojn da litroj da vino.

Dum diversaj internaciaj konkursoj la vinoj de "Masandro" ricevis
pli ol 200 orajn kaj arĝentajn medalojn kaj kelkajn "Grandajn Premiojn";
laŭ la kvanto de premioj "Masandro" estas la plej elstara
vinfarejo de la mondo.

Nuntempo
--------

Nun la kombinato unuigas 20 vin-uzinojn (inkluzive la ĉefan
uzinon, kiu produktas la plej bonajn vinojn) kaj 9 agrokulturajn
entreprenojn (sovĥozojn). Sume ĝi produktas ĉirkaŭ 60 specojn
de vino, i.a. la plej multe premiitan vinon de la mondo "Blanka
moskatelo de la ruĝa ŝtono". La kombinato produktas ĉ.
80 procentojn de ĉiuj altkvalitaj vinoj de Ukrainio; ĉirkaŭ
duono de la vinoj, eksportataj de Ukrainio estas produktataj
ĉi tie. La enoteko de "Masandro" havas ĉirkaŭ milionon da
boteloj.

En la ĉefa uzino de "Masandro" oni organizas ekskursojn kaj
vin-gustumadojn. La ĉefa uzino de "Masandro" estas unu el
la plej allogaj vizitindaĵoj de Jalto.

Eksteraj ligvoj
---------------

* La oficiala paĝaro de la vinfarejo "Masandro" (ruse)
* Novaĵoj de la vinfarejo Arkivigite je 2017-12-07 per la retarkivo Wayback Machine
* Malnova paĝaro (ruse, angle) Arkivigite je 2011-07-08 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Masandro (vinfarejo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)