recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Boharevicja** (ukraine *Богаревиця*, ruse *Богаревица* [bogarevica], slovake *Bogarevice*, hungare *Falucska* [faluĉka]) estas malgranda, ne memstara vilaĝeto en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Irŝava, en municipo de Kamjanske.

Bazaj informoj
--------------

* 48° 17′ 22″ N 22° 55′ 16″ O﻿ / ﻿48.28944 °N, 22.92111 °O﻿ / 48.28944; 22.92111 (mapo)Koordinatoj: 48° 17′ 22″ N 22° 55′ 16″ O﻿ / ﻿48.28944 °N, 22.92111 °O﻿ / 48.28944; 22.92111 (mapo)
* Areo: 3 km²
* Alto super marnivelo: 168 m
* Loĝantaro: 510
* Poŝtkodo: 90125
* Telefonprefikso: + 380 3144
* Aŭtokodo: AO

Situo
-----

Boharevicja situas laŭ traira flankovojo.

Historio
--------

La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1412. Ĝis Traktato de Trianon Falucska apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Ilosva, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Boharevicja. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------
**Bogojevo,** serbe **Богојево,** hungare **Gombos** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Okcidenta Baĉka** en municipo de Odĵaci. Ĝis 1899 la hungara nomo estis **Bogojeva**.

Nova ortodoksa preĝejo de Bogojevo
Bogojevo situas en la mapo en la verda municipo
Katolika preĝejo de Bogojevo

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Loĝantaro: 2120
* Poŝtkodo: 25245
* Telefonprefikso: +381 25

Situo
-----

Bogojevo situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Danubo, kontraŭe troviĝas Kroatio, al kiu gvidas 2 pontoj. Apatin troviĝas 15 km-ojn for.

Historio
--------

La komunumo estis loĝata dum la neolitiko, poste avaroj postlasis terfortikaĵon. La hungaroj okupis la Karpatan basenon en 895, ankaŭ ili konstruis fortikaĵon, pri kio okazis la unua mencio en la 13-a j.c. Tiutempe la vilaĝo nomiĝis *Boldogasszonyfalva* (=vilaĝo de Beata Damo). La nomo devenis de la patrono. La vilaĝo urbiĝis en 1494. Iom poste okazis parlamento. La turkoj detruis la urbon en 1526 kaj ĝi perdis la rangon kaj la gravecon. Ekde 1677 ĝi apartenis al la Habsburga Imperio. En 1703 armeo de Francisko Rákóczi la 2-a okupis kaj detruis ĝin. La loĝantaro rifuĝis, serboj refondis ĝin, sed inundo neniigis la komunumon en 1770. Post 3 jaroj hungaroj refondis la urbeton, en 1866 incendio, en 1876 inundo okazis. En 1910 loĝis 3225 da homoj en la urbeto (hungaroj 3008, ktp). La komunumo apartenis al Bács-Bodrog, al distrikto de Apatin ĝis 1920. En 1918 taĉmentoj de SHS (=Serba-Kroata-Slovena Reĝlando) okupis la regionon kaj kun okupitaj regionoj de Pécs, Baja kaj aliaj ili proklamis respublikon. Ekde 1920 ĝi apartenis al SHS, ekde 1929 kiel Jugoslavio. Inundo detruis la bordan parton en 1926. Inter 1941-1944 la hungara armeo okupis la regionon.

En 2001 loĝis 2120 da homoj (hungaroj 1154, ciganoj 374, serboj 287, ktp). Ĉe la riverobordo feriejaj dometoj troviĝas. Vidindaĵoj estas preĝejoj ortodoksa kaj katolika omaĝe al Ladislao la 1-a (Hungario), fine ĉardo (gastejo) el 1860.

Famuloj
-------

En la iama Gombos mortis (martiriĝis) hungara geografo Lajos Glaser.

Ĝemelkomunumo
-------------

* Hungario Őcsény, Hungario

* Kategorio Bogojevo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 231604
* GND: 4546729-8
* VIAF: 245831789
* BNF: 122928428
 |
**Andrea Absolonová** (naskiĝinta la 26-an de decembro 1976 – mortinta la 9-an de decembro 2004) estis ĝis sia vundo en la jaro 1996 esperema ĉeĥa plonĝistino. Poste ŝi ĵetiĝis sur vojo de pornoaktorino, kie ŝi estis konata sub pseŭdonomo **Lea De Mae**.

Vivo
----

Andrea Absolonová estis kelkfoja majstrino de Ĉeĥio, tenantino de bronza medalo el ĉampioneco de Eŭropo kaj ano de ĉeĥa olimpika nacia teamo; ŝia disciplino estis salto el dekmetra turo. Rompo en ŝia kariero okazis post lezo de spino dum akcidento en trejnado dum Someraj olimpikaj ludoj en Atlanto en 1996. Post tiu ĉi vundiĝo Andrea komencis agadi sub arta nomo Lea De Mae en filmado de pornografia materialo.

Morto
-----

En junio de 2004 estis ĉe ŝi diagnozita rara formo de cerba kancero, al kiu ŝi subiĝis en aĝo de ne ĝisvivintaj 28 jaroj.

Filmografio
-----------

Kiel Lea Da Mae ŝi prezentiĝis en pli ol cent da pornografiaj filmoj, kelkaj el tiuj ĉi filmoj estis eldonitaj nur post ŝia morto.

* Andrea Absolonová en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Andrea Absolonová en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 188616
* GND: 1215966083
* VIAF: 807159764124708170006
 |
**Andranik MARKARJAN** (armene:Անդրանիկ Մարգարյան; alternativaj famili-nomaj literumoj: Margarjan, Markarian, Margarian) (12-an de junio, 1951 – 25-an de marto, 2007) servis kiel la 14-a ĉefministro de Armenio de la 12-a de majo, 2000, kiam la prezidento enpostenigis lin, ĝis subita morto (pro miokardia infarkto) je la 25-a de marto, 2007. Li estis membro de la Armenia Respublika Partio. Kiel ĉefministro li sekvis la fratojn Sarksjan: Vazgen Sarksjan, murdita dum pafatako en la Armena Parlamento (la 27-a de oktobro, 1999), kaj Aram Sarksjan, kiun la prezidento enpostenigis en novembro, 1999, sed maldungis la 2-a de majo 2000.

Andranik Markarjan naskiĝis en Erevano. Li studis kibernetikon kaj diplomiĝis kiel komputila inĝeniero.

En la 1970-aj jaroj li aliĝis al kontraŭleĝa politika partio, la Partio de Nacia Unueco, kaj oni arestis lin kaj enprizonigis en 1974.

En 1992, post la liberiĝo de Armenio, Markarjan registriĝis kiel membro de la Armenia Respublika Partio (HHK). Li servis kiel ĉefo de la estrarano de HHK de 1993 ĝis la morto. Li aktivis ankaŭ en la Volontula Unuiĝo "Jerkrapah" ekde 1996, kaj estis membro de ĝia estraro.

Markarjan jam spertis gravajn korajn malsanproblemojn, kaj dufoje oni operaciis al li, unuafoje en Armenio (1999) kaj poste en Francio. Li ricevadis medicinajn traktojn ĉe franciaj kaj rusiaj klinikoj. En la 25-a de marto, 2007, post preskaŭ 7 jarojn en la ĉefministra posteno (kiun li intencis forlasi post la okazontaj en majo balotoj en Armenio), li suferis miokardian infarkton (t.n. koratako) en la apartamento, kaj jam estis mortanta kiam alvenis la krizmedicinistoj. Oni provis revivigi lin sen sukceso.

Lin postvivas vidvino, du filinoj, unu filo, kaj kvin genepoj.

Fontoj
------

Verkita 2007.03.25 surbaze de la artikolo en anglalingva Vikipedio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Andranik Markarjan en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Official Website
* Death report


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 179507
* GND: 135886899
* LCCN: n2009006539
* VIAF: 78833949
* ISNI: 0000 0000 5559 9787
 |
**Jenő Horváth** [horvAt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Horváth Jenő** estis hungara reĝisoro, aktoro. Lia filo estis Péter Horváth.

Jenő Horváth naskiĝis la 16-an de majo 1921 en Budapeŝto, li mortis la 21-an de decembro 1994.

Biografio
---------

Jenő Horváth akiris diplomon en Akademio pri Teatro kaj Filmo en 1944. Li komencis sian aktoran karieron en Teatro de Debrecen en 1945, poste en Teatro de Pécs. En 1947 li jam reĝisoris en Teatro de Szeged, post 2 jaroj li estis teatrestro en Debrecen. En 1955 li estis ĉefreĝisoro en Szeged, kie li estis grava partoprenanto de la hungara revolucio de 1956. Post la fiasko li pasis 4 jarojn en prizono. Post la liberiĝo li laboris preskaŭ en ĉiuj provincaj teatrejoj, aparte menciindas Hungara Televizio (1967-?), Teatro Szigligeti (Szolnok) (1975-1981) kaj Teatro de Kecskemét (1986-1989). Li ricevis solan premion en 1990 (jam depost la socialismo). Lia edzino naskis 3 gefilojn.

Liaj teatraj reĝisoraĵoj (elekto)
---------------------------------

* William Shakespeare:
	+ La Dresado de la Megero
	+ Troilo kaj Kresido
* Ede Szigligeti: *Liliomfi* - Schwartz
* Carlo Goldoni: *Két úr szolgája*
* Federico García Lorca: *Bernarda Alba háza*

Liaj televidaj reĝisoraĵoj (elekto)
-----------------------------------

* *Platonov szerelmei* (1967)
* *A délibábok hőse* (1976)
* *A kávéház* (1981)

Liaj kinaj filmaj roloj (elekto)
--------------------------------

* *Tűz* (1948) - Börzsöny (subministro)
* *Erkel* (1952) - Sándor Petőfi
* *Szegény gazdagok* (1959) - ortodoksa pastro
* *A kétfenekű dob* (1978) - Somló
* *Isten veletek, barátaim* (1987) - majoro

Liaj televidaj filmaj roloj (elekto)
------------------------------------

* *A vak* (1962) - profesoro
* *Imre* (1979)
* *Puskin utolsó napjai* (1987) - Bogomazov
* *Bécsi ezüst* (1991)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* roloj
* filmoj

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 764273
 |


* Portalo pri Biografio
* Portalo pri Filmo
**Bray** (en irlanda Bré, nome monteto, iam *Brí Chualann*) estas urbo en nordo de Graflando Wicklow, Irlando. Ĝi estas aktiva urba centro kaj banurbo, kun 31,872 loĝantoj kio faras ĝin la naŭa plej loĝata urba areo en Irlando je la censo de 2011. Ĝi estas situanta je ĉirkaŭ 20 km sude de Dublino ĉe la orienta marbordo.

Bray estas loko de ioma industrio, hejmo por multaj kiuj ĉiutage vetura el kaj al Dublino aŭte aŭ per fervojo, estas vendeja urbo por la ĉirkaŭa areo, kaj allogas turistojn, ĉefe el Dublino semajfine. La urbo estas ĉe la limo Dublino-Wicklow, kun parto de la nordaj ĉeurboj situantaj en Graflando Dublino. Bray estas la loko de la ununura kinstudioj de Irlando nome Ardmore Studioj.

Bildaro
-------

* Pinto de monto Bray HeadPinto de monto Bray Head
* Bray el monto Bray HeadBray el monto Bray Head
* Lernejo Saint CronanLernejo Saint Cronan

Referencoj
----------

1. ↑   Bray Legal Town Results. Central Statistics Office (Ireland) (2011). Arkivita el la originalo je 2014-02-19. Alirita 5a Aŭgusto 2012.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Bray Municipol
* Bray on Wicklow Turismo
* Bray en *Lewis Topographical Dictionary of Ireland* 1837
**Bogodar Winid** (naskiĝis la 25-an de majo 1922 en Brzeziny, mortis la 14-an de decembro 1996 en Varsovio) – pola geografo kaj kartografo. Filo de konata geografo Walenty Winid, konsulo de Pollando en Ĉikago. Li finis geografiajn studojn en Jagelona Universitato en 1947 kaj konsulajn studojn en Komerca Akademio de Krakovo en 1948. En 1963 doktoriĝis, kaj en 1971 iĝis eksterordinara profesoro.
Unu el organizantoj de Geografia Instituto ĉe Varsovia Universitato, poste laboris en Universitato de Vroclavo, kaj en la jaroj 1964-1969 lekciis en Adis-Abebo. Reveninte al Pollando denove laboris en Varsovia Universitato kiel direktoro de Afrikanistika Studumo. En la jaroj 1977-1980 estis gvidanto de Kartografia Katedro. De 1980 ĝis 1986 estis spertulo de Unuiĝintaj Nacioj pri la tema kartografio en Bangladeŝo, kaj poste en Demokratia Popola Respubliko Jemeno. Post reveno al Pollando iĝis direktoro de Instituto pri Evolulandoj.

Verkaro
-------

Inter pli ol 150 publikaĵoj, pli ol 40 rilatis al kartografio. Li ankaŭ prilaboris kelkdekon de mapoj kaj atlasoj.

Distingoj
---------

Distingita per Arĝenta Merit-Kruco (1954)

Bibliografio
------------

*Prace i studia geograficzne* (Laboraĵoj kaj geografiaj studoj), 26-a volumo, *50-lecie pracy dydaktycznej i naukowej Katedry Kartografii Wydziału Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego* (50-jariĝo de didaktika kaj scienca laboro de Kartografia Katedro de la Geografia Fakultato kaj Regionaj Studoj ĉe Varsovia Universitato). Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego (Eldonaĵoj de Varsovia Universitato), Warszawa 2000, ISBN 83-235-0177-7


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 576269
* GND: 1015598757
* VIAF: 164208745
* ISNI: 0000 0001 1264 0986
* SUDOC: 157467155
* NKC: js20201084194
 |
**Jenő Gondár,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gondár Jenő** estis hungara inĝeniero, profesoro.

Jenő Gondár  naskiĝis la 26-an de aŭgusto 1908 en Hungara reĝlando en Komját (nuntempa Komjatice en Slovakio). Li mortis la 3-an de aŭgusto 1973 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Jenő Gondár frekventis teknikan lernejon, poste li abiturientis private, fine li akiris diplomon en Reĝa Universitato József en 1934. Post siaj studoj li laboris en fabriko en Budapeŝto ĝis 1948, intertempe li doktoriĝis en 1942. Liaj sekvaj laborejoj estis en ministerio pri metalurgio kaj maŝinindustrio, poste maŝinindustria instituto. Inter 1952 kaj 1969 li instruis en la menciita universitato, poste li pensiuliĝis. En 1952 li kandidatiĝis. Pri la ŝtala metalurgio li havis patentojn.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Szálasanyagok és fonalak festőgépei* (1941)
* *Elektroacél öntödék tervezésének gyakorlati és elméleti alapjai* (1955)
* *Dielektromos technika és ipari alkalmazása* (1966)
* *Az élelmiszeripar speciális feldolgozási technológiái* (1966)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Jenő Gilyén** [jenO gijEn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gilyén Jenő** estis hungara arkitekto, statikisto, altlerneja instruisto. Lia frato estis Nándor Gilyén (same statikisto).

Jenő Gilyén naskiĝis la 29-an de decembro 1918 en Komárno (Ĉeĥoslovakio), li mortis la 13-an de julio 2011 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Jenő Gilyén apartenis al la hungara minoritato en Ĉeĥoslovakio. Li maturiĝis en gimnazio en Budapeŝto en 1937, en la sekva jaro li estis ĉefamilia edukisto pro financaj problemoj. Li akiris arkitekturan diplomon en Hungara Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József en 1943. Jam dum la studentaj jaroj inter 1941-1943 li estis vicarkitekto ĉe Pál Csonka, poste inter 1943-1947 li estis asistanto en la universitato. En 1947 li akiris plian diplomon. Post la 2-a mondmilito li laboris en ministerio pri konstruado, poste en pluraj ŝtataj arkitekturaj firmaoj. Li fokusiĝis pri statikaj problemoj, baldaŭ pri panelaj domoj. Li estis docento en la universitato (1970–1982), li kandidatiĝis en 1980 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li pensiuliĝis en 1980, tamen li laboris plu ĉe pluraj firmaoj. Li ricevis premiojn inter 1943-2008, el kio elstaras premio Kossuth en 1954. Li havis edzinon, kiu naskis 2 gefilojn en 1951 kaj 1958.

Elektitaj planitaj konstruaĵoj
------------------------------

* trakonstruo de la iama ministerio pri internaj aferoj
* kuracejo en Kőbánya (statiko)
* elementoj de Népstadion

Elektitaj artikoloj
-------------------

* *A Budapesti Népstadion szerkezetei* (1953)
* *Műemlékek felújításának tartószerkezeti kérdései* (1961)
* *A házgyári panelos építés távlati szerkezetfejlesztése és a fejlesztés lehetőségei* (1975)
* *A vasbetonépítés 40 éves fejlődése a lakás- és középület-építésben* (1985)
* *Panelos épületek átalakítása – lehetőségek és korlátok I-II-III.* (1996)
* *Épületek földrengésállósága, különös tekintettel a panelos szerkezetekre* (2007)
* *Vasbetontervezés a XX. században* (2010)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2018-03-17 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 686272
 |
**Jean Hautstont** estis belga komponisto kaj esperantisto. Li naskiĝis la 13-an de decembro 1867 en Bruselo (Belgio). La dato kaj loko de lia morto ne estas konataj. En januaro 1905 lia lirika dramo *Lidia* estis premiere prezentita kaj poste li komponis la lirikan dramon *Résurrection*, bazita sur verko de Lev Tolstoi. En 1907 li publikigis en Parizo la libreton *Notation musicale autonome* (Aŭtonoma Muziknotado), kiu celi s ĝeneralan revizion de la muzika signaro. En posta jaro ĝi aperis en ĉina traduko (tradukisto estis M. Li Yu-Yîng). En 1913 li publikigis *Solfège**.*

En 1936 li estis membro de SACEM (Societo de Aŭtoroj, Komponistoj kaj Muzikaj Eldonejoj).

Nacia himno por Ĉinio
---------------------

La 8-an de aprilo 1913 li verkis nacian himnon por la emerĝanta Respubliko Ĉinio. *La Kanto al la simpatia nubo* (卿 雲 歌, Pinyin: Qingng yún gē, laŭvorte "Simpatia Nuba Kanto") estas la titolo de du historiaj naciaj himnoj de la Respubliko Ĉinio. La unua versio, komponita de Jean Hautstont kiam li estis en 1896 en Ĉinio estis en uzo de 1913 ĝis 1915 kiel provizora himno ĝis alia versio ekaperis la 23-an de majo 1915 tekstverkite de Yin Chang (廕昌) kaj sur muziko de Wang Lu (王露).
Poste ree ŝanĝis la himno, nun denove alia versio de La dua versio de *La Kanto al la simpatia nubo* verkita de Xiao Youmei kiu estis uzata de 1921 ĝis 1928 kiel *oficiala* nacia himno. La tekstoj de ambaŭ kantoj estis bazitaj sur komentoj de Shang Shu (尚书 大 传) notitaj fare de Fu Sheng en 200-100 aK. 卿 雲 歌 (simpatia nubo) reprezentas ĉielon kaj bonŝancon en la ĉina kulturo.

Vidu ankaŭ
----------

* La Marŝo de la Volontuloj (la aktuala nacia himno)

Notoj kaj referencoj
--------------------

La parto Nacia himno por Ĉinio estas parta traduko de la samtema artikolo en la angla vikipedio je la 6-a de septembro 2018.

1. ↑  L. Cogen, La demando pri la plibonigo de la Aŭtonoma Muziknotado, Belga Esperantisto nro 081-082 (nov-dec 1921), p. 194
2. ↑  Naixements (okcitane)
3. ↑  (ĉina) Ekzemplo de la partituro (PDF)

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 607589
* GND: 1198595035
* VIAF: 213365534
* ISNI: 0000 0003 5899 1479
* SUDOC: 151266379
 |
La **Brazila Altebenaĵo** aŭ **Brazilaj Altaj Teroj** (portugale *Planalto Brasileiro*) estas etenda geografia regiono, kiu okupas plej el la orientaj, sudaj kaj centraj partoj de Brazilo, en proksimume la duono de la tuta landa areo, aŭ ĉirkaŭ 4 500 000 km². Aldone, la plej majoritato de la loĝantaro de Brazilo (**190 755 799** *censo de 2010*) loĝas en tiu altebenaĵo aŭ en la mallarĝa marborda regiono tuje apuda.

Antikvaj lafofluoj el bazalto naskis multe el la regiono. Tamen, la tempo de spektakla terfizika aktiveco estis delonge pasinta, ĉar ne estas plu tertrema aŭ vulkana aktiveco. Ankaŭ erozio ludis gravan rolon je parto de la formado de la Brazila Altebenaĵo, formante etendan sedimentajn kuŝejojn kaj eluzante montojn.

La **Brazila Altebenaĵo** rimarkindas pro la granda diverseco trovita tie: ene de la regiono estas kelkaj diferencaj biomoj, tre diferencaj klimataj kondiĉoj, multaj tipoj de grundo, kaj milojn da animalaj kaj plantaj specioj.

Vidu ankaŭ
----------

* Borborema Altebenaĵo
* Gujana Ŝildo
**HELTAI Jenő** [heltai] *Huszer* estis hungara aktoro, teatrestro naskita en Lugos la 16-an de aŭgusto 1879 mortinta en Budapeŝto la 19-an de aprilo 1945.

Kariero
-------

Li debutis en septembro 1899 en trupo de Miklós Kunhegyi. Poste li ludis en Lőcse, Érsekújvár, Nagyvárad, Teatro Magyar, Kecskemét, Pozono, Arado, Szeged, Debrecen, kies teatro estris (1917–1920). Post mallongtempa ludo en la Ĉefurba Orfeum en 1920, li fariĝis ĝeneraldirektoro de la Filmfabriko Astra Rt. sed tiu en 1921 bankrotis. Poste li retiriĝis el la teatro.

El liaj roloj
-------------

* Mujkó cigány (Huszka J.: Gül Baba);
* Bagó (Kacsoh P.: János vitéz);
* Bazil (Lehár F.: Luxemburg grófja).

El liaj fakverkoj
-----------------

* *Debrecen színészete*. Beszámoló az 1917–18-as évről (Debrecen, 1918);
* *A magyar színészet reformtervezete különös tekintettel a debreceni színészetre* (Debrecen, 1919);
* *A magyar színészet válságai Felvinczy Györgytől (1696) napjainkig*. A válság megoldásának tervezete (1933).

Fontoj
------

* Magyar Színházművészeti Lexikon


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Éva Tauszk** [taŭsk], laŭ hungarlingve kutima nomordo (kaj pli komplete) **Tauszk Éva Judit** estis hungara kuracisto, kuracisto pri internaj malsanoj. Ŝia edza nomo estis *Halász Tamásné*.

Éva Tauszk  naskiĝis la 16-an de novembro 1924 en Budapeŝto. Ŝi mortis la 2-an de oktobro 1967 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Éva Tauszk abiturientis en sia naskiĝurbo en 1942, poste ŝi akiris diplomon en Scienca Universitato de Szeged. Ekde 1948 ŝi laboris en diversaj hospitalo en Budapeŝto. En 1948 ŝi edziniĝis. Inter 1961 kaj 1963 ŝi estis adjunkto en la universitata kliniko. Ekde 1964 ĝis sia morto ŝi estis adjunkto de medicininstrua instituto. En 1964 ŝi kandidatiĝis. Ŝi okupiĝis ankaŭ pri korinfarkto. Ŝi naskis 2 gefilojn.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Serum glutamin-oxalecetsav-transaminase activitás meghatározása és klinikai jelentősége* (1958)
* *Hogyan keletkezik a cukorbetegség?* (1961)
* *A szívizom-infarctus néhány kérdéséről: Kandidátusi értekezés.* (1963)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 525976
* VIAF: 121536079
* ISNI: 0000 0000 7926 6573
 |
**Brezovica,** hungare **Lendvanyíres** estas malgranda vilaĝo en Slovenio en provinco Prekmurje, en statistika regiono Pomurske, en Občina Velika Polana.

Municipo Velika Polana en Slovenio, kie Brezovica troviĝas

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 3 km²
* Alto super marnivelo: 167 m
* Koordinatoj: 46° 35′ 39.42″ N 16° 20′ 5.63″ O﻿ / ﻿46.5942833 °N, 16.3348972 °O﻿ / 46.5942833; 16.3348972 (mapo)Koordinatoj: 46° 35′ 39.42″ N 16° 20′ 5.63″ O﻿ / ﻿46.5942833 °N, 16.3348972 °O﻿ / 46.5942833; 16.3348972 (mapo)
* Loĝantaro: 210
* Poŝtkodo: 9225
* Aŭtokodo:

Situo
-----

Brezovica situas sur ebenaĵo, laŭ traira flanka vojo.

Historio
--------

Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Zala (reĝa departemento), al distrikto de Lendva, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo senbatale okupis la komunumon kaj post 10 tagoj transdonis ĝin al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, ekde 1991 de Slovenio.

Fontoj
------

* slovena Vikipedio
* w.ms.sik.si
* w.geopedia.si
*El Juramento de los Treinta y Tres Orientales* (La ĵuro de la Orientaj Tridektriuloj), pentraĵo de Juan Manuel Blanes.
La argentina prezidanto Bernardino Rivadavia apogis dekomence la militon, sed poste klopodis alveni al la paco iel ajn, pro kio estis elpostenigita.
La **Brazil-Argentina Milito** (*Guerra del Brasil* en hispana en Argentino, kaj *Guerra da Cisplatina* en portugala en Brazilo), estis armita konflikto inter la Unuiĝintaj Provincoj de Rivero Plata - ĵus sendependigitaj de la Regno de Hispanio - kaj la Brazila Imperio, pro la posedo de la teritorioj kiuj korespondas al la aktuala Orienta Respubliko Urugvajo kaj parto de la aktuala brazila subŝtato Suda Rio-Grande kaj kiu okazis el 1825 al 1828.

En 1816, nombraj kaj bone preparitaj trupoj de la Unuiĝinta Reĝlando de Portugalio, Brazilo kaj Algarvo komencis invadon brazil-portugalan de la Orienta Provinco kaj de preskaŭ la tuto de la Misiones, realigante ankaŭ alirojn en la provincojn Corrientes kaj Entre Ríos.

En 1821 la tiam nomata Orienta Provinco, antaŭe konata kiel *Banda Oriental* kaj aktuala Urugvajo, post esti malvenkita José Gervasio Artigas la antaŭan jaron en la Batalo de Tacuarembó, estis aligita al Brazilo laŭ la nomo *Provincia Cisplatina*.

Post kvin jaroj, en 1825, kaj danke al la apogo de la registaro de Argentino, grupo de orientanoj kaj de devenantoj de aliaj provincoj, nome la *Orientaj Tridektriuloj* estritaj de Juan Antonio Lavalleja, eniris en la Orienta Provinco por forigi la okupantoj el Brazilo; kun la posta helpo de Fructuoso Rivera, dum malmultaj monatoj sukcesis retirigi la brazilan armeon kaj la 25-a de aŭgusto, en la Kongreso de Florida, deklaris la sendependon de la orienta teritorio disde Brazilo kaj ties unuigo kun la aliaj provincoj kiuj kunformis la novan ŝtaton *Unuiĝintaj Provincoj de Rivero Plata*, poste Argentino. Brazilo deklaris la militon kontraŭ Argentino.

Kvankam dekomence la trupoj de la Brazila Imperio estis superaj al tiuj de Argentino, la *Unuiĝintaj Provincoj* venkis super Brazilo en multaj bataloj dum lukto de tri jaroj tere kaj mare; la Batalo de Ituzaingó, estis la plej grava.

Tamen, la ekonomiaj kaj politikaj problemoj generitaj ĉe ambaŭ ŝtatoj, kaj ĉefe, la blokado de la Ŝiparo de Brazilo al la haveno de Bonaero kaj la surtera aenvenko (ĉar Colonia del Sacramento kaj Montevideo estis sub kontrolo de Brazilo dum la tuta konflikto) konsilis iniciati pacnegocadon. En 1827, la argentina delegito Manuel José García, tro senkonsulte en sia misio, subskribis provizoran pacinterkonsenton kun la brazilanoj kiu agnoskis la suverenecon de la Imperio sur la Orienta Provinco kaj engaĝiĝis al pago al Brazilo de milita kompenso. La prezidanto Bernardino Rivadavia deklaris maldeca la pacinterkonsenton, malakceptis ĝin kaj prezentis poste sian demizion.

La konflikto pluis ĝis la 27-a de aŭgusto de 1828, kiam la reprezentantoj de la registaro de la Respubliko de la *Unuiĝintaj Provincoj*, kaj de la Brazila Imperio, subskribis la Provizoran Packonvencion, kiu akceptis la sendependecon de la Orienta Provinco kaj la finon de la milito.

* Kategorio Brazil-Argentina Milito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La ŝipo *HMS Challenger* (1858).
***HMS Challenger*** estis korveto de miksta pelado per veloj kaj vapormaŝino kiu funkciigis helicon de la klaso Pearl apartenanta al la Brita Reĝa Mararmeo, surmarigita la 13an de Februaro 1858 el la ŝipkonstruejo Woolwich Dockyard. Ĝi estis la ĉefa ŝipo de la ŝipstacio de Aŭstralio inter 1866 kaj 1870.​

Kiel integranto de la ŝipstacio de Nordameriko kaj de Karibio, ĝi partoprenis en 1862 en la operacoj kontraŭ Meksiko, inkludita la francan okupacion de Verakruco. Ĝi estis poste sendita al la ŝipstacio de Aŭstralio en 1866 kaj en 1868, jaroj en kiuj ĝi realiĝis punoperacojn kontraŭ la indiĝenoj de Fiĝioj reprezalie al la murdo de misiisto kaj de kelkaj ties subuloj. Ĝi forlasis la ŝipstacion de Aŭstralio fine de 1870.

La korveto estis modifita por realigi tiun kiu iĝis la unua ekspedicio de maresplorado je tutmonda nivelo, nome Ekspedicio Challenger. Por mezuri la profundaĵojn, ĉiuj kanonoj escepte du el ili, estis retiritaj kaj oni mallongigis ties mastojn por disponi de pli da interna spaco. Oni instalis laboratoriojn, kromajn kajutojn, kaj specialan platformon por dragado. La ŝipo estis ekipita per ujoj por la konservado de specimenoj, alkoholo por ties konservado, mikroskopoj, kemiaj aparatoj, ekipaĵoj por dragado kaj fiŝkaptado, termometroj, boteloj por akvomontroj kaj sondiloj por la kolekto de sedimentoj el la mara fundo. Krome, ĝi estis ekipita per 291 km de itala ŝnura kanabo por sondado, drenado kaj fiŝkaptado. La *Challenger* havis totalan ŝipanaron de 243 homoj inter oficiroj, sciencistoj kaj maristoj, kiuj veturis totalon de 68 890 marmejloj (127 670 km).

Notoj
-----

1. 1 2   Bastock, pp.47-48.

Referencoj
----------

* Bastock, John (1988), Ships on the Australia Station, Child & Associates Publishing Pty Ltd; Frenchs Forest, Australia. ISBN 0867773480

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio HMS Challenger en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Societo *Challenger*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 751471
* GND: 4338445-6
 |
***HHhH*** estas la unua romano de la franca verkisto Laurent Binet el la jaro 2010. Ĝi temas pri historio de operaco Anthropoid, atenco kontraŭ Heydrich kaj la vivoj de ties protagonistoj: Reinhard Heydrich kaj ambaŭ paraŝutistoj, kiuj faris la atencon – Jozef Gabčík kaj Jan Kubiš. La libron trametas ankaŭ ĉapitroj, en kiuj Binet priskribas sian rilaton al la evento, kolekto de la materialo kaj la verkado de la libro mem – ĝi ligas ankaŭ al pluaj literaturaj verkoj (belartaj kaj fakaj), filmoj, ekspozicioj ktp. La titolo *HHhH* estas akronimo de la frazo *Himmlers Hirn heisst Heydrich* (La cerbo de Himmler nomiĝas Heydrich).

La libro ricevis prestiĝan literaturan premion de Akademio Goncourt por literatura unua verko kaj ĝi fariĝis temo por brita-franca filmo *The Man with the Iron Heart* el la jaro 2017. La romanon eldonis la eldonejo Argo en la jaro 2010; en la ĉeĥan tradukis ĝin Michala Marková. Kiel aŭdiolibron la romanon ĉeĥe alparolis Jiří Plachý.

Referencoj
----------

1. ↑  HHhH en reto de la eldonejo Argo
2. ↑   HHhH. Arkivita el la originalo je 2010-10-22. Alirita 2020-11-30.
3. ↑  HHhH na webu Audiotéka
**Bioto** aŭ **vivularo** estas la aro de ĉiuj organismoj aŭ vivuloj el geografia regiono aŭ tempa periodo, ekde lokaj geografiaj kaj momentaj skaloj ĝis tutmondaj kaj tre longdaŭraj skaloj. Ekzemple oni diras, *eŭropa bioto* por aludi la liston de specioj kiuj vivas en tiu ĉi teritorio. La bioto povas esti apartigita en flaŭron kaj faŭnon, laŭ la limitoj, difinitaj, de la botaniko kaj la zoologio.

Eblas etendi la nocion por indiki liston de specioj de parto de ekosistemo, kiel la grundo, la radikosfero aŭ kiel la grundo en akva ekosistemo.

La bioto de la tero vivas en la biosfero.

Bioto ne egalas biocenozon. La priskribo de bioto estas denombrado; tiu de biocenozo devas konsideri aliajn aspektojn pri la diverseco kaj la organizado, flanke al specia riĉeco. Por la sama kialo, biosfero ne kongruas *teran bioton*.

La nocio bioto jam estis uzata de Ernst Haeckel en la 19-a jarcento.

Vidu ankaŭ
----------

* Abiotaj medifaktoroj
* Biodiverseco
* Biomo
* Biotopo
* Biotaj medifaktoroj



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |
**Zsigmond Gerlóczy** [gerlOci], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gerlóczy Zsigmond** estis hungara kuracisto, profesoro, infektologo, kuracisto pri internaj malsanoj. Lia nobela antaŭnomo estis *alsóviszokai* [alŝOvisokai]. Lia patro estis Károly Gerlóczy, lia duonfilo estis Ferenc Gerlóczy, lia filo estis Gedeon Gerlóczy.

Zsigmond Gerlóczy  naskiĝis la 25-an de junio 1863 en Pest (urbo). Li mortis la 9-an de septembro 1937 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Zsigmond Gerlóczy frekventis piaristan gimnazion, poste li akiris medicinan kaj pedagogian diplomojn en Reĝa Scienca Universitato de Budapeŝto en 1887. Li eklaboris post la diplomo en kliniko ĉe Frigyes Korányi ĝis 1890, poste li estis ĉefkuracisto 4 jarojn en Malsanulejo Rókus. En 1898 li estis nomumita privata profesoro en la menciita universitato. Inter 1901 kaj 1927 li estis hospitalestro en nova hospitalo, poste 3 jarojn hospitalestro de ĉiuj budapeŝtaj hospitaloj. En 1901 li ekinstruis en Reĝa Teknikuniversitato József. En 1912 li estis nomumita titulara eksterordinara profesoro. En 1927 li ricevis membrecon en la supera ĉambro.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Fertőtlenítésről* (Pri malinfektado), (1888)
* *Budapest fürdői és ásványvizei* (Banejoj kaj mineralakvoj de Budapeŝto), (1891)
* *Diagnosztikus nehézségek fertőzéses májbetegedésekkor* (1913)
* *Fertőző betegségek és az iskola* (Infektaj malsanoj kaj la lernejo), (1928)

Memorigiloj
-----------

* premio honore al Zsigmond Gerlóczy

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Zsigmond Gerlóczy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**József Vekerdi** [jOĵef], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vekerdi József** estis hungara bibliotekisto, lingvisto, tradukisto. Lia patro estis Béla Vekerdi, lia frato estis László Vekerdi.

József Vekerdi  naskiĝis la 7-an de aŭgusto 1927 en Debrecen, li mortis la 28-an de septembro 2015 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Vekerdi komence lernis en kolegio de sia naskiĝurbo, poste en Budapeŝto, kie li akiris diplomon en 1950 en Scienca Universitato Péter Pázmány. Inter 1950 kaj 1956 li estis asistanto samloke kaj li instruis la rusan lingvon en instituto Lenin. En 1955 li kandidatiĝis, en 1979 li doktoriĝis antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li partoprenis en la Hungara revolucio de 1956, tial poste li estis kondamnita je 3 jaroj. Inter 1960–1963 li estis helplaboristo en fabriko, poste li havis postenon en Tutlanda Biblioteko Széchényi. En la studjaro 1992 li estis direktoro de kolegio Eötvös, poste li revenis al la biblioteko. En 2002 li pensiuliĝis, tamen poste 6 jarojn li instruis la sanskriton. Li ricevis signifan premion en 2002. Li okupiĝis pri lingvoj de Indio.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A Hulladémon huszonöt meséje. Szanszkrit tündérmesék* (1963) - sanskritaj fabeloj
* *Mahábhárata, Rámájana* (1964) - kompilado
* *A cigány népmese* (La cigana fabelo), (1974) - studo kaj antologio
* *A magyarországi cigány kutatások története* (1982)
* *Vágyzuhatag* (1997) - tradukaĵoj
* *A gömböcfiú. Erdélyi cigány mesék* (2002) - kun iu alia

Fontoj
------

* 
*
'Erebus' kaj 'Terror' en Novzelando', Aŭgusto 1841, de John Wilson Carmichael.
**HMS Terror** estis Hekla-klasa bombardoŝipo konstruita de la Reĝa mararmeo en 1813. Tiu ŝipo partoprenis en kelkaj bataloj de la Anglusona Milito de 1812, inklude la bombardadon de Fort McHenry. Poste ĝi estis konvertita en polusesplora ŝipo, kaj partoprenis en la arkta ekspedicio de George Back de 1836–1837, la Ross ekspedicio de 1839 al 1843, kaj la katastrofa klopodo de Sir John Franklin por la Nordokcidenta Pasejo en 1845, dum kiu ĝi perdiĝis kun *HMS Erebus*. Ĝi estis abandonita dum tiu Perdita ekspedicio de Franklin kaj ties vrako estis malkovrita en Septembro 2014 post longa esplorado.

Referencoj
----------

1. ↑   Janet Davison (2015-09-27). "Franklin expedition: New photos of HMS Erebus artifacts, but still no sign of HMS Terror". CBC News. Arkivita el la originalo en 2015-11-26. Alirita en 2015-12-19. "A big clue in the mystery is the wreck of HMS Erebus, found last year in a location indicated by Inuit oral histories."

* Kategorio HMS Terror en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Lanĉo de direktita kirasrompa raketo BGM–71 TOW de HMMWV-veturilo
M1113
La **HMMWV** (*High Mobility Multipurpose Wheeled Vehicle* – esperante *tremoviĝema plurcela rada veturilo*) estis nomumo de adjudiko de la usona armeo, anoncita en komenco de la 1980-aj jaroj. La veturilo estis ekuzita sub armea nomo M998 HMMWV. La usonaj soldatoj nomumis ĝin laŭ elparolo de la akronomo al *Humvee* (hodiaŭ jam protektita markonomo). La forta kaj do simpla konstruo, terena elteneco de la veturilo baldaŭ akiris estimon kaj honoron de la uzantoj. Ĝi iĝis ĝis hodiaŭ jam baztipo de la usonaj armeoj, kiun produktis en pli ol 30 tipoj la AM General ekde 1983. La rapidumŝanĝilo estas dum evoluigo ekde la 2000-aj jaroj, la nunaj kontraktoj ebligas ties produktadon min. ĝis 2015. La *TARDEC (Tank Automotive Research, Development and Engineering Center)*-sekcio de la usona armeo evoluigas sub tipnomo *XM1124*, dizel-elektran hibridan motoron.

La *Humvee* donis bazon por pliaj evoluigoj. Tiuj estas la svisa MOWAG *Eagle*, la hispana UROVESA *VAMTAC (Vehículo de Alta Movilidad Táctico)* kaj la turka Otokar Cobra. Similaj estas la greka ELBO, la rusa ekvivalento estas GAZ–2975 (prezentita en 2008). La ĉina *Dongfeng Motor Corporation (DFM)* produktas ĝin ekde 2003.

Ĝian civitan vendon ebligis politika lobiado de Arnold Schwarzenegger en 1992. La Pentagono permesis aĉeton de 5 M998. Poste, per helpo de Schwarzenegger, oni permesis aĉeton por fajroestingistoj, esploraj, savaj servoj). La AM General – vidante la merkatan ebzonon – evoluigis tipojn: HUMMER H1, H2 kaj 3 (eĉ H3x).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hejma paĝo de AM General Arkivigite je 2008-09-13 per la retarkivo Wayback Machine
* A FAS oldala

* HMMWV en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio HMMWV en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**József Verő** [jOĵef verO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Verő József** estis hungara inĝeniero, profesoro, membro (korespondanta en 1947, ordinara en 1949) de Hungara Scienca Akademio. Lia filo estis József Verő (terfizikisto).

József Verő  Arkivigite je 2014-03-07 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 26-an de januaro 1904 en Sopron. Li mortis la 21-an de majo 1985 en Budapeŝto.

Biografio
---------

József Verő akiris metalurgian diplomon en sia naskiĝurbo en la altlernejo en 1926, poste samloke li estis vicprofesoro. En la sekva jaro li plulernis en Berlino. Hejmenveninta li daŭris la instruadon, krome li ankaŭ esploris diversajn metalojn. En 1943 li iĝis katedrestro, en 1947 li atingis la instruan rangon publika ordinara profesoro. En 1949 li estis dekano en Sopron. En 1952 li translokiĝis al Miskolc, kie li estis same katedrestro ĝis 1968 en la nove fondita universitato. Li ricevis premiojn Kossuth en 1949 kaj 1958, krome ankaŭ aliajn premiojn.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Metallográfia* (1942)
* *Vas- és fémipari anyagvizsgálat* (1951)
* *Fémtan* (1969)

Memorigiloj
-----------

* universitata biblioteko en Miskolc

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2014-03-07 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2011-09-15 per la retarkivo Wayback Machine
**József Wolfstein** [volfstejn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Wolfstein József** estis hungara-kroata matematikisto, profesoro.

József Wolfstein  naskiĝis la 29-an de junio 1773 en Kroatio en Karlovac. Li mortis la 18-an de aprilo 1859 en Buda.

Biografio
---------

József Wolfstein frekventis universitaton en Padovo, kie li lernis ekzemple de Alessandro Volta kaj Lazzaro Spallanzani. Post siaj studoj li ekinstruis en gimnazio en Osijek en 1797, post jaroj en Reĝa Jura Akademio (Kassa). En 1818 li estis nomumita eksterordinara profesoro en Reĝa Universitato de Pest, en 1832 ordinara profesoro. Kelkfoje li estis dekano, en la studjaro 1838 rektoro. Li instruis ĝis 1848. Lia samnoma filo estis kuracisto.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Introductio in theoriam motus* (1800)
* *Positiones ex algebra, geometria, mathesi pura et applicata* (1803-08)
* *Elementa geometriae purae* (1811)
* *Introductio in mathesim puram* (1830, 1832; 2-a eldono en 1838)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero W, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero W, poste serĉu la nomon)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 530577
 |
La **polilepido** (latine *Polylepis*) estas genro kiu enhavas 28 agnoskitajn arbustajn kaj arbajn speciojn, kiuj estas endemiaj de mez- kaj alt-altitudaj regionoj de tropikaj Andoj. Tiu grupo estas unika en la familio de Rozacoj kiuj estas ĉefe vento-polenigitaj. Ili estas kutime tordita laŭ formo, sed en kelkaj areoj kelkaj arboj estas 15–20 m altaj kaj havas 2 m-dikajn trunkojn. La foliaro estas ĉiamverda, kun densaj malgrandaj folioj, kaj ofte havantaj grandajn kvantojn de mortintaj bastonetoj kiuj pendas suben el la suba flanko de la kanopeo. La nomo *Polylepis* estas fakte derivita el la grekaj vortoj *poly* (multaj) plus *letis* (tavoloj), referante al la disfoliiĝanta, mult-tavola arboŝelo kio estas komuna al ĉiuj specioj de la genro. La arboŝelo estas dika kaj aspra kaj dense tavolenhava por la protektado kontraŭ malaltaj temperaturoj.

Kelkaj specioj de *Polylepis* formas arbarojn kiuj bone kreskas sub la normala arbolimo en herbejaj kaj arbustaraj asocioj ĉe altaĵoj de ĉirkaŭ 5000 m; kio faras ke la genro *Polylepis* aperas kiel la plej alta nature arba angiosperma genro en la mondo.

Referencoj
----------

1. ↑  *Listo de plantoj baza* ĉe Google Sheets
2. ↑   (2006) "Promiscuity in the Andes: Species relationships in Polylepis (Rosaaceae, Sanguisorbeae) based on AFLP and morphology.", *Systematic Botany* **31**, p. 547–559. doi:10.1600/036364406778388629.
3. 1 2 3  Simpson, Beryl B. "A Revision of the Genus Polylepis (Rosaceae: Sanguisorbeae)." Washington, D.C.: Smithsonian Institution Press, 1979. Vol. Smithsonian Contributions to Botany. Print

* Kategorio Polilepido en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Polilepido en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Die Weltbühne** (angle "La Monda scenejo") estis germania semajna gazeto centrita en politiko, arto, literaturo kaj komerco. La *Weltbühne* estis fondita en Berlino la 7-an de septembro 1905 de Siegfried Jacobsohn kaj estis origine kreita strikte kiel teatra revuo sub la titolo *Die Schaubühne* ("la publika scenejo"). Ĝi estis nomata *Die Weltbühne* la 4-an de aprilo 1918.  Ekde 1921 tie ankaŭ interalie laboris la redaktistoj Klabund, Emil Julius Gumbel kaj Alfred Polgar. Post la morto de Jacobsohn en decembro 1926, Kurt Tucholsky transprenis la gvidadon de la revuo, kiun li transdonis al Carl von Ossietzky en majo 1927. La nazioj malpermesis la publikigadon post la Incendio de Reichstag, kaj ĝia lasta eldono aperis la 7-an de marto 1933. En la ekzilo la revuo estis publikigita sub la titolo *Die neue Weltbühne* ("La nova monda scenejo"), en Prago, interalie kun la redaktoro Ernst Bloch. Post la fino de la Dua Mondmilito, ĝi denove aperis sub ĝia originala nomo en Orienta Berlino, kie ĝi aperis ĝis 1993. En 1997 la revuoj *Ossietzky* kaj *Das Blättchen* ("la bulteneto") aperis, sekvante la modelon de *Die Weltbühne*.

Rilatoj el Esperanto
--------------------

La 20-an de oktobro 2021 en la revuo aperis artikolo de *Kurt Kauffmann*, pri entuziasma informo pri uzado de Esperanto dum la Universala Kongreso en Prago en 1921, kaj reago de skeptikulo pri tio. La teksto en esperantlingva traduko de Trevor Steele publikiĝis en la Beletra Almanako 28 de 2017.

Referencoj
----------

1. ↑   Transskribo de intervjuo kun Marta Feuchtwanger, edzino de Lion Feuchtwanger bendo 10a, ls 15-an de julio 1975

* Die Weltbühne en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Die Weltbühne en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Breĉo** aŭ **ekpaŭzo** (an: **Break** = „rompo", „breĉo", „paŭzo"), termino el la nigrusona kaj populara muzikoj, signifas mallongan, kadencecan enŝovitaĵon je la fino de formparto, plej ofte je la fino de la tiel nomata transkonduko.

Laŭstila superrigardo
---------------------

Breĉoj troviĝas komence en ragtimo, ĉefe je Jelly Roll Morton; konata estas la enkonduka breĉo de lia *Bugle Call Rag*. En ĵazo breĉoj ekhavis apartan signifon. Klarkonturaj lokoj en la blusoskemo estas la lastaj du taktoj antaŭ la ripetado kaj entute la taktoj antaŭ harmoniŝanĝoj, en la A-A-B-A-formo la du lastaj taktoj de la parto B (la jam menciita trankonduko) kaj ĝenerale la taktoj antaŭ ĉiu nova parto. Kutime la ritmosekcio silentas dum la plejofte soloa interludo, ĉu estu kanta aŭ instrumenta; virtuozeco kaj improvizada ideoriĉeco ludas gravan rolon. La termino frazaĵo signifas ĉefe antaŭformitajn elementojn, kiujn muzikistoj ofte reekprenas.

En funko frapinstrumentaro markas breĉojn. En elektrona muziko ofte atmosferaj kampoj havas funkcion de breĉo, ekzemple per sintezaj arĉosonoj. En progresema roko breĉo estas abrupta ŝanĝo de tempo aŭ tonalo.

Referencoj
----------

1. ↑  *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*. Macmillan Publishers, London 1980. Artikel „Break".

* Kategorio Breĉo (muziko) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
|  | Ĉi tiu artikolo estis redaktita tiel ke ĝi entenas tutan aŭ partan tradukon de « Break (Musik) » el la germanlingva Vikipedio. Rigardu la historion de la originala paĝo por vidi ties aŭtoroliston.  (Ĉi tiu noto koncernas la version 3464404 kaj sekvajn de ĉi tiu paĝo.) |
Altaj Landoj en la nordo de Skotlando, malhelverde; Malaltaj Landoj en la sudo de Skotlando, helverde.
La **Skotaj Malaltaj Landoj** aŭ *Malaltaj Teroj* (en angla: *Lowlands*; en skota lingvo: *Lallans* aŭ *Lawlands*; en skotgaela lingvo: *a' Ghalldachd*, laŭvorte 'loko de fremduloj', IPA: [ˈaˈɣauɫ̪t̪əxk]) estas kultura kaj historia regiono de Skotlando. Kulture, la Malaltaj Landoj kaj la Altaj Landoj diverĝis ekde la fino de la Mezepoko en la modernan periodon, kiam la skota lingvo anstataŭis la skotgaelan lingvon tra plej el la Malaltaj Landoj. 

La **Malaltaj Landoj** ne estas oficiala geografia aŭ administracia areo de la lando. Estas du ĉefaj topografiaj regionoj: nome *Lowlands* (Malaltaj Landoj) kaj la *Southern Uplands* (Sudaj Altaj Landoj). La termino "Lowlands" ĉefe referencas al la Centraj Malaltaj Landoj. Tamen, en normala uzado ĝi referencas al tiuj partoj de Skotlando, kiuj ne estas en la "Highlands" (aŭ Gàidhealtachd). La limo estas kutime konsiderata linio inter Stonehaven kaj Helensburgh (en Firth of Clyde). La "Lowlands" kuŝas sude kaj oriente de la linio.

Referencoj
----------

1. ↑  "Lowlands | region, Scotland, United Kingdom". Encyclopædia Britannica. Alirita la 23an de Julio 2020.
**Die Wochenzeitung** (**WOZ**) [La Semajngazeto] estas kooperativa gazeto superregiona politike maldekstra semajngazeto en Svislando. Ĝi estis fondita la 1-an de oktobro 1981 kun sidejo en Zuriko. Ĝi plenigis la median truon kiun postlasis Brächise kaj Eisbrecher post la ribela jaro 1980.

Eldonisto de la gazeto estas la kooperativo infolink, kiu estas finance subtenita de ProWOZ, subtenasocio de legantoj. Unufoje en la monato WOZ enhavas la germanlingvan eldonon de Le Monde diplomatique.

La redakcio de WOZ ne posedas ĉefredaktoron sed redaktestraron, elektita de la redakcio mem. Por la enhavo de la gazeto tamen ne respondecas la redaktestraro sed la redakta kunsido. La tuta kunlaborantaro de la gazeto laboras por la unueca monata salajro de 4600 frankoj (kaj rezignas ek de la 1-a de setembro 2011 pri la 13-a monata salajro) por plena posteno. Nuntempe proksimume 50 personoj inter si dividas la 30 plentempajn laborlokojn.

La gazeto dum sia historio regule travivis ekzistominacajn financkrizojn, kiuj estis travivitaj per donacoj, monkolektaktivecoj kaj subteno de la legantaro en la subtenasocio ProWOZ.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de la gazetoj kaj revuoj de Svislando
**Merville** - jen france, origine nederlande respektive flandre **Meregem**, foje ankaŭ **Mergem** - estas komunumo de Francio kadre de la historia pejzaĝo Franca Flandrio, *Frans-Vlaanderen* respektive *Flandre française*. Ĝi situas en la departemento Nord [nɔʁ], en la administra regiono Hauts-de-France (jen france, prononco [o d(ə) fʁãs] Pri tiu ĉi sono aŭskulti, pikarde *Heuts-d'Franche*) kaj en la tradicia regiono Nordo-Kaleza Markolo (france *Nord-Pas-de-Calais* [nor pa d' kale']). Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la arondismento Dunkerque kaj al la kantono *Hazebrouck / Hazebroek*.

Jam fine de la 7-a jarcento estis tie monaĥejo. Pro situo en landlima areo la urbo estis ofte detruita ĉu tute ĉu parte. Dum la Unua mondmilito, Merville estis totale detruita: la arkitekturo nov-flandra de la urbo estas karaktera de la periodo de rekonstruado de la 1920-aj jaroj. Dum la Dua mondmilito en la komunumo estis aerodromo unue de britoj, poste de germanoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Nord

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (france)
La **Tajpinga ribelo** ('Ribelo de la Pacega Paradizregno') estis unu el la pli sangumaj en historio inter 1850-1864; ĝi estis konflikto inter la Imperia Ĉinio kaj la anoj de sin-nomanta Hakkaana kundiulo nomata Hong Xiuquan, kiu ankaŭ estis kristana konvertiĝinto. La ĉefkomandanto de la armeo estis Yang Xiuqing.

La plejmulto de ĝustaj fontoj taksas la mortokvanton esti ĉirkaŭ 20 milionoj da civiluloj kaj militanoj, kvankam aliaj pretendas, ke la kvanto estas ege pli alta (eble ĝis 40 aŭ 50 milionoj). Ĉiukaze, malgraŭ ke la okazaĵo estis nomata "ribelo", ĝi estis la plej mortiga milita evento en la homa historio, dum kiu 1,5% -7% de la monda loĝantaro estis mortigita kiel rezulto. Jardekojn poste, Mao Zedong vidis la tajpingan ideologion kiel ĉefa fonto de inspiro por la ĉina enlanda milito, kiu kaŭzis la starigon de la Ĉina Popola Respubliko en 1949.

La nomo de la ribelo devenas de la nomo de la revolucianoj: **La Pacega Paradizregno**, aŭ ĉine **Tàipíng Tiānguó** (太平天國, Wade-Giles *T'ai-p'ing t'ien-kuo*) kiu daŭris nur tiom longe kiom la ribelo.

Por plua legado
---------------

* Jonathan D. Spence, God's Chinese son : the Taiping Heavenly Kingdom of Hong Xiuquan, New York : W.W. Norton, c1996.

* Kategorio Tajpinga ribelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Tajpinga ribelo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)