recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Simpla metalfolia librapogilo.
**Libroapogilo** aŭ **librapogilo** estas objekto kiu estas desegnita por trabe elteni staran strion de libroj. Ĝi estas situanta je ĉiu fino por eviti ke la libroj falu, kiel ĉe duonplena librobreto. Librapogiloj estas utilaj abjektoj kaj, ofte, ornamaj. Ili estas oftaj en bibliotekoj kaj en hejmoj. Pezaj librapogiloj estis uzataj dum jarcentoj; la simpla metalfolia librapogilo estis origine patentita en 1877 fare de William Stebbins Barnard, kaj uzas la pezon de la libroj mem por reteni ilin.

Libroapogiloj povas esti grava elemento en la hejma ornamado, tiom ke ofte estas ĉefa elemento de la bretaro, kaj oni metas librojn por akompani la librapogilon, kaj ne inverse. Kelkaj librapogiloj estas faritaj el bronzo, marmora, ligno, kiuj estas veraj artaĵoj, kaj eĉ grandaj geodoj. En bibliotekoj, simplaj metalaj teniloj estase ofte uzataj por elteni la pinton de la serio de libroj.

Vidu ankaŭ
----------

* Libropupitro

Referencoj
----------

1. ↑   Patent US186974.

Eksteraj libroj
---------------

* Grandoj de librapogiloj  Arkivigite je 2012-06-03 per la retarkivo Wayback Machine
* The History of Bookends Arkivigite je 2014-02-08 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Libroapogilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Langete** (ankaŭ nomita **Langeten**) estas rivero en Supra Argovio en Kantono Berno.

Fonto
-----

Langete fontas norde de *Ahorngrat*, kresto, kiu apartenas al la montmasivo de Napf sur alteco de proksimume 1119 m s.m. ĉe la koordinatoj47° 3′ 9″ N 7° 51′ 33″ O﻿ / ﻿47.05250 °N, 7.85917 °O﻿ / 47.05250; 7.85917 (mapo)Koordinatoj: 47° 3′ 9″ N 7° 51′ 33″ O﻿ / ﻿47.05250 °N, 7.85917 °O﻿ / 47.05250; 7.85917 (mapo) sur la teritorio de la komunumo Eriswil.

Fluvojo
-------

La rivero post la fonto fluas nordnordokcidenten kaj dum la unuaj 3 kilometroj ĝis Eriswil rapide perdas altecon. Post Eriswil la rivero fluas rekte norden tra Huttwil, kie ĝi faras kurbon okcidenten kaj post unu kilometro post al alfluo de *Schwarzenbach*, kiu antaŭe unuiĝis kun *Wissachen* fluas denove suden. La rivero fluas nun tra Rorbach, poste tra Kleindietwil, kie al ĝi alfluas *Dietwilschyne*, kaj tiam tra Madiswil, Lotzwil, kaj la urbo Langenthal, kiu nomiĝas laŭ la rivereto.

Alfluo
------

Kvar kilometroj nordnordoriente de Langenthal sude de Murgenthal la rivero Langete kunfluas sur alteco de 419 m s.m. kun la rivero Rot. La kunigita rivero nun nomiĝas Murg kaj post du kilometroj norde de Murgenthal alfluas al Aro.

Averaĝa akvofluo
----------------

Ĉe la kunfluo kun Rot la averaĝa akvoluo estas 2 m³/Sek. Ĉe la mezurstacio Huttwil la averaĝa akvofluo estas 0,82 m³/Sek laŭ la jara averaĝo mezurita dum 2011. Depende de la vetera situacio respektive de la sezono la akvofluo de Langete povas forte varii.

Historia ekspluatado de la akvo
-------------------------------

Jam dum mezepoko en la jaro 1224 la monaĥoj de la Monaĥejo Sankt-Urban konstruis kanalsistemon por akvumi siajn kampojn. Tiuj instalaĵoj hodiaŭ estas metitaj sub protekto. En Eriswil, Huttwil, Rohrbach, Kleindietwil, Lindenholz, Lotzwil kaj Langenthal jam ek de mezepoko ekzistis muelejoj, segejoj kaj aliaj instalaĵoj, kiuj ekspluatis la energion de la akvo. En la 19-a jarcento sekvis kadre de la industriiĝo tekstilfabrikoj kaj elektrocentraloj.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Hidrologiaj datumoj pri Langete ĉe Huttwil en la retejo de a Svisa Federacia Oficejo pri Medio
2. ↑  Fonto: *Max Jufer*: *Langeten* en *Historia Leksikono de Svislando* (2007-01-11)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Langete en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Langete** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

* Langeten en la Historia Leksikono de Svislando germane france itale

Bildoj
------

* Langete en EriswilLangete en Eriswil
* Langete en EriswilLangete en Eriswil
La **Kastelo de Csetény** (konata ankaŭ pri la iama posedanto *Holitscher* [holiĉer]) estas historia monumento en vilaĝo Csetény.

Kastelo en Csetény

Historio
--------

Konstrujaro de la kastelo ne estas konata, sed ĝi estis menciita en 1747 kiel posedaĵo de familio Esterházy. Arkeologoj konstatis, ke la (iam baroka) kastelo estis plurfoje trakonstruita (ekzemple en 1817 plene renovigita laŭ klasikismo, en 1852 jam la nova kastelposedanto faris gravajn trakonstruojn). En la sekvaj jardekoj la kastelo havis plurajn posedantojn, fine komence de la socialismo la ŝtato forprenis de Holitscher kaj donis al la vilaĝo. Komence en la kastelo poŝto kaj vilaĝdomo (administrejo de la vilaĝo). Depost la socialismo post renoviĝo la kastelo funkcias kiel loko de kulturo.

Konstruaĵo
----------

Kastelo en Csetény
La teretaĝa (maldekstre unuetaĝa) kastelo situas sola en granda parko. La fasado estas malsimetria, sed la dekstra flanko tamen simetrias. En mezo de la dekstra parto la ĉefenirejo funkcias, en ambaŭ flankoj po unu terasoj troviĝas kun enirejoj. Tiu kastelparto estas teretaĝa kun mansardo. Meze estas duetaĝa kvadrata turo. La maldekstra kastelparto estas sentegmenta kaj unuetaĝa, ankaŭ tie estas enirejo. En la unua etaĝo super la enirejo malgranda teraso estas videbla.

Parko kaj kapelo
----------------

Oni supozas, ke en loko de la parko origine etis arbaro, ĉar ankaŭ nun estas videblaj 250-300 aĝaj arboj. La parko estis menciita unue en 1846. Laŭ la nuna stato nur la oftaj arbospecoj kreskiĝas en la parko. Supozeble en 1847 la familio Esterházy konstruigis en la parko katolikan kapelon. En 1877 ĝi estis renovigita, denove depost la socialismo.

Fontoj
------

* hungare kun foto
* Arkivigite je 2018-03-18 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun foto
* hungare kun foto[*rompita ligilo*]
* hungare kun foto
* video hungare
* video hungare
Marvojoj komercaj (nigre) kaj fiŝkaptaj (blue) de la Ligo en la 15-a kaj 16-a jarcentoj.
La **Ligo de la Kvar Urbetoj de la Marbordo** (hispane *Hermandad de las Cuatro Villas de la Costa de la Mar*) estis administra ento dum Meza kaj Moderna epokoj, konsistanta el kvar urbetoj en la nordo de Reĝlando Kastilio: San Vicente de la Barquera, Santandero, Laredo kaj Castro Urdiales (ĉiuj en la nuna Kantabrio). La ligo tre komerce aktivis, kaj pro ties agado kune de la Ligo de la Marĉoj, la Hansa Ligo ne sukcesis iĝi pli forta en la Atlantika bordo de Eŭropo. Plie, ĝi estis la historie plej forta administra organizaĵo el tiuj ekzistintaj antaŭ la nuna aŭtonoma komunumo Kantabrio. Kiel ligo, la kvar urboj kontrolis 40% de la komerco en la hispana bordo de Kantabra Maro.

Je la fino de la 15-a jarcento, ĝi havis sian propran koregidoron, same al aliaj teritorioj en la nordo de Iberio. En 1514, la koregidoro de la provinco sub ties regado iĝis *Koregidoro de la Tri Urbetoj de la Marbordo* pro eksiĝo de San Vicente de la Barquera, kiu re-aliĝis en 1521. Ekde ties fondiĝo ĉirkaŭ 1496 sub regado de la Katolikaj Gereĝoj, la kvar urbetoj agis kiel ligo de ĝemelurboj ĝis aliĝo al provinco Kantabrio de 1778.

Membroj
-------

* Santandero en la 16-a jarcento, laŭ pentraĵo de flandra artisto Joris Hoefnagel.**Santandero** en la 16-a jarcento, laŭ pentraĵo de flandra artisto Joris Hoefnagel.
* Kastelo kaj malnova kvartalo de San Vicente de la Barquera.Kastelo kaj malnova kvartalo de **San Vicente de la Barquera**.
* Urbokerno kaj haveno de Castro Urdiales.Urbokerno kaj haveno de **Castro Urdiales**.
* Hodiaŭa Laredo, en la Golfo de Santoña.Hodiaŭa **Laredo**, en la Golfo de Santoña.

Referencoj
----------

1. ↑  VVAA.  [2006] *La ciudad portuaria atlántica en la historia. Siglos XVI-XIX*, p. 418. ISBN 9788481029956.
2. ↑  Baró Pazos, Juan.  [1994] *Instituciones históricas de Cantabria. Catálogo de la exposición*, p. 12. ISBN 8481020826.
**Lars "Lasse" Anders Fredrik MÅRTENSON** (1934 Helsinki – 2016 Espoo) estis finnlanda svedlingva sed plejparte en finna registrita kantisto, teatr-orkestrestro, komponisto kaj aktoro.

Mårtenson performis en 1950-aj jaroj kiel pianisto, kaj en sekvanta jardeko iĝis unu de plej popularaj kantistoj de ĵazo kaj malpeza muziko en Finnlando. Liaj plej konataj kantoj estas "Laiskotellen", kio enkorpigas vivon de tipaj finnaj laboristoj en libertempo, nome en dimanĉo (Eŭrovido-reprezentanto de Finnlando en la jaro 1964), "Marraskuu", "Ken on hän", "Iltaisin", "Muistatko syyskuun", "Rikas mies jos oisin", "Hei hei Pussycat", "Kaikessa soi blues", "Mä lähden stadiin" kaj speciale la kanto de "The Animals" "Nousevan auringon talo".

Mårtenson komencis ekde la lastaj 1960-aj jaroj koncerti pri komponi kin- kaj televid-muzikon. El liaj filmaj komponaĵoj estas plej konata muziko por *Stormskärs Maja* televidserio de Åke Lindman. Speciale ĝia temokompono estas konata. Mårtenson ankaŭ apogis multe veladon. Unu lia kanto estas *Kaikki paitsi purjehdus on turhaa*, "ĉiu krom velado estas vana".

* Kategorio Lasse Mårtenson en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 730012
* LCCN: no2005059445
* VIAF: 305130644
* ISNI: 0000 0000 5389 5187
* LIBRIS: 395723
* MBA: 46999f59-7168-42c7-9206-b36811ffd054
 |
rabotaĵoj
**ligneroj** estas flankprodukto aŭ rubprodukto estiĝante ĉe la disiga prilabaro de ligno en segilejoj kaj aliaj ejoj de la lignoprilabora industrio. Ligneroj ekestas dum segado kaj dum rabotado estiĝas rabotaĵoj:
Dum segado ankaŭ estiĝas segpolvo, kiu ne apartenas al la materialoj lignero kaj rabotaĵo.
Ligneroj estas precipe uzataj por fari ligneraj plantoj. La uzado de ligneroj kajlignopolvo estas parte identa, ekzemple ĉe la produktado de lignopeletoj.

Priskribo
---------

rabotaĵoj
La grandecoj kaj e ligneroj estas multflanka. Rabotaĵoj povas esti longaj lignaj strioj, kiuj enruliĝas (vidu bildon), sed ankaŭ pli mallongaj kaj mallarĝj strioj. Legneroj estas ĝenerale malpli grandaj ol rabotaĵoj, sed preciza limo ne ekzistas

En Germanujo ekzemple la pojara kvanto de ligneroj kaj segpolvo egalas al ĉ. 60 milionoj da kubmetroj , pli ol duono de tio estas lignoĉipsoj.

Uzado
-----

lignaĵmaterialo: ligneraj platoj
lignopeletoj
*Ogatan*, japana karbobrikedoj el lignopolvo
Ligneroj estas la plej granda enhavmaterialo de ligneraj platoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Herstellung von Holzpellets Arkivigite je 2015-08-15 per la retarkivo Wayback Machine holzpellets-austria.at. Zitat: „Pellets werden aus Sägemehl oder Sägespänen hergestellt."
2. ↑  Udo Mantau, 2008: Entwicklung der stofflichen und energetischen Holzverwendung. Universität Hamburg, Zentrum Holzwirtschaft. (pdf Arkivigite je 2012-02-01 per la retarkivo Wayback Machine)
3. ↑  Udo Mantau, Holger Weimar, Christian Sörgel: Holzrohstoffbilanz Deutschland, Bestandsaufnahme 2002. Projektvorstellung.
4. ↑  Fachagentur Nachwachsende Rohstoffe e.V. 2009: Dämmstoffe aus Nachwachsenden Rohstoffen. 3. Auflage, S. 17–23.

Literaturo
----------

* *Industrierestholz.* In: Martin Kaltschmitt, Hans Hartmann, Hermann Hofbauer (Hrsg.): *Energie aus Biomasse. Grundlagen, Techniken und Verfahren.* Springer Verlag, Berlin und Heidelberg 2009, S. 141-143, ISBN 978-3-540-85094-6.

Vidu ankaŭ
----------

* splitligno

* Kategorio Lignero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Lignero en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
Logoo de la LKR : *100 elcentoj maldekstre*
La **Ligo Komunista Revoluciista** (**LKR**) estas trockiisma partio ; franclingve, Ligue Communiste Révolutionnaire, LCR.

Ĝi estiĝis per eksigito de la Unuiĝo de Studentoj Komunistaj (UEC) en 1966, sub la nomo "Junularo Komunista Revoluciista". La Junularo Komunista Revoluciista estis disigita per registara dekreto la 12an de junio 1968, konsekvence la revolucietaro de majo 1968.  
 La membroj de tiu ĉi grupo kunfundiĝis la sekvan jaron kun la Internaciista Komunista partio por krei la Komunistan Ligon, siavice disigitan per dekreto de la 23a de junio 1973.   
Nova rekonstituiĝo okazis la 10an de aprilo 1974 sub la nomo "Revolucia Komunista Fronto", kiu transformiĝis, dum kongreso okazinta inter la 19a kaj la 22a de decembro 1975, al la Ligo Komunista Revoluciista (LKR).
Ĝi havis junularan organizacion : la Junularoj Komunistaj Revoluciistaj.

En 2007, la Ligo Komunista Revoluciista (LCR) annoncis sian emon krei novan kontraŭkapîtalisma partio, pli vasta kaj pli malfermita, kaj proponis al ĉiuj kontraŭkapitalismulojn ariĝi en tiu nova partio por organizi popolajn mobilizadojn.  

Tial, LCR decidis en sia kongreso de la 5-a de februaro 2009 disiĝi kaj ĝiaj membroj anîgis al Nova Kontraŭkapitalisma Partio (NPA).

* Ligo Komunista Revoluciista en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ligo Komunista Revoluciista en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
la rivero Lielupe
**Lielupe** (latve, laŭvorte "granda rivero", historie germane ankaŭ *Kurländische Aa*) estas rivero en la historiaj regionoj Kuronio (latve *Kurzeme*) kaj Zemgalio (latve *Zemgale*) de Latvio. La rivero de la urbo Bauska fluas norden, kaj ĉe la urboj Rigo kaj Jūrmala enfluas la Golfon de Rigo, do la Baltan Maron.

La Lielupe ekestas per kunfluo de du riveroj, kiuj ambaŭ fontas en Litovio: la *Mēmele* (litove *Nemunėlis*) en la nordoriento de Litovio kaj la *Mūsa* (litove *Mūša*) en la nordokcidento. Ekde la kunfluo de la du riveroj ĝis la Golfo de Rigo, la *Lielupe* havas longon de 119 kilometroj, sed de la fontoloko de la *Mūsa* respektive *Mūša* ĝis la Golfo de Rigo temas entute pri 310 kilometroj.

Dimensioj
---------

* kompleta longeco: 119 km
* altecodiferenco: 10,8 m (0,1 m/km)
* averaĝa akvokvanto ĉe la enfluo en la Golfon de Rigo: 106 m³/s

Urboj trafluataj
----------------

La sekvaj urboj de Latvio troviĝas borde de la rivero:

* Bauska
* Mežotne
* Jelgava
* Rigo
* Jūrmala

* Kategorio Lielupe en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **liberala sinagogo** en Timișoara (germane: *Synagoge in der Fabrikstadt*, rumane: *Sinagoga maură din Fabric*) estas impona religia historia monumento de la urbo.

Urbocentra sinagogo de Timișoara

### Historio

La judoj loĝis en Banato ekde la 18-a jarcento. Lipót Baumhorn konstruis tiu ĉi sinagogon inter 1895-1889. Tiutempe resume ili havis 6 sinagogojn en la tiama urbo Temesvár, tiutempe apartenanta al Hungara reĝlando. La judoj tiam sekvis 3 ritojn: tradician, liberalan kaj sendependan. La orgeno estis konstruita en 1895. Antaŭ la 2-a mondmilito la Fera Gvardio persekutis la judojn. En 1942 la judaj loĝantoj estis deportitaj, post la 2-a mondomilito iom da judoj elmigris al Palestino. La sinagogo estis fermita fine de la komunisma erao en 1985. En 2003 vandaloj detruis jam la orgenon. En 2004 la municipo deklaris la konstruaĵon *monumento historia*. En 2009 la juda komunumo disponis la konstruaĵon al la urba teatro por 35 jaroj.

Konstruaĵo
----------

La eklektika sinagogo situas laŭ la stratoangulo. Ĝi havas precipe maŭrajn elementojn, ĉar granda parto de la judoj venis iam el Hispanio. 

Parto de la fasado Spite tion oni rekonas elementojn el la itala renesanco. La sinagogo havas du enirojn, unu por viroj kaj alia por virinoj. Karakterizaj elementoj de la konstruaĵo estas multnombraj turoj kun granda kupolo meze.

Fontoj
------

* germana Vikipedio

* Dr.Jakab Singer - *Avatóbeszéd a temesvári gyárvárosi izraelita templom avatásának ünnepén 1899. szept. 3*. Bonyhád, 1899.

* Kategorio Liberala sinagogo en Timișoara en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
*L'espéranto sans peine* de Jean Thierry, eldono de 1973
**Assimil** estas franca eldonejo specialigita pri metodoj por la memlernado de lingvoj, fondita en 1929 de Alphonse Chérel. La apero la saman jaron de *L'Anglais Sans Peine* ("La angla sen peno") tuj havis konsiderindan sukceson, samtempe metinte la fundamentojn de la **Assimil-metodo**. Nuntempe ekzistas adaptoj por la lernado de cento da lingvoj, inter ili la latina (de Clément Desessard el la 1966-a jaro), la antikva greka, la antikva egipta, diversaj minorigitaj lingvoj aŭ Esperanto, kaj ekzistas adaptoj al 14 malsamaj bazaj lingvoj.

* Espéranto de poche (2009)*Espéranto de poche* (2009)
* Espéranto de poche (2012)*Espéranto de poche* (2012)
* Cahiers d'exercices - Espéranto débutants (2021)*Cahiers d'exercices - Espéranto débutants* (2021)
* Lingua Latina sine molestia (2013)*Lingua Latina sine molestia* (2013)

Laŭ la stato de somero 2023, nur la plej lasta eldonaĵo pri Esperanto, *Cahiers d'exercices - Espéranto débutants* de 2021, publike aĉeteblas de la eldonejo. La aliaj, *L'espéranto sans peine* de Jean Thierry, eldonita ekde 1973, kaj *Espéranto de poche* de Klaus Dahmann kaj Thomas Pusch, eldonita ekde 2009, nur haveblas en bibliotekoj aŭ se loka librovendejo hazarde ankoraŭ stokas ekzempleron en siaj bretaroj.

Vidu ankaŭ
----------

* L'espéranto sans peine
* Espéranto de poche
* Cahiers d'exercices - Espéranto débutants
* Il russo senza sforzo
* Lingua Latina sine molestia

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Assimil en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de *Assimil*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 448246
* LCCN: no2009185967
* VIAF: 150142873
* ISNI: 0000 0001 2183 8388
* SUDOC: 050439200
* BNF: 13513482n
* MBA: 98b87cc5-c03c-446b-af53-539ce7a0b7ee
* NLA: 40310567
* BIBSYS: 5071957
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Karbo (apartigilo) |

Brunkarbo el malsupraluzacia minejo Welzow-Süd
Lignito.
Brikoj el lignito
La **lignito** aŭ **brunkarbo** estas tipo de minerala karbo formita pro premado de torfo kaj ligno, iĝante materialo facile diserigebla, en kiu ankoraŭ videblas kelkaj vegetalaj strukturoj. Ĝi estas nigra aŭ malhelbruna kaj ofte prezentas similan teksturon al la ligno, el kiu ĝi devenas.

Ĝia enhavo de karbono varias inter 60 % kaj 75 %, kaj ĝi enhavas multe malpli da akvo ol la torfo.

La **lignito** estas bruligaĵo mezkvalita, facile bruligebla pro sia granda enhavo de vaporiĝantaj restajoxj, sed kun varmiga povo relative malalta (inter 10 kaj 20 MJ/kg). Tiu mineralo havas karakteron tian, ke ĝi ne produktas koakson, kiam ĝi brulas en fermitaj ujoj.

| TIPA KONSISTO |
| --- |
| Karbono | 65 ĝis 69 % |
| Hidrogeno | 5 ĝis 5,2 % |
| Oksigeno | 25 ĝis 30 % |
| Nitrogeno | 0,8 % |
| Vaporiĝantaj restaĵoj | 40 % |

Kromaj ecoj estas la relativa maso 1,20 g/cm³ kaj la hejt-valoro de 25,122 ĵuloj aŭ 6,000 kalorioj. La reflektiveco de vitrinito atingas 0,25. Ekzistas gravaj kuŝejoj en Germanio, Usono, Rusio, Grekio, Aŭstralio, Turkio, Pollando, Ĉeĥio, Ĉinio, Hispanio, ktp. Ĝi estas uzata ĉefe por esti bruligata kaj produkti elektron.

La variaĵo nigra kaj brila nomiĝas Gagato; ĉar ĝi estas malmola, oni povas ĝin poluri kaj tajli. Ĝi estas uzata en juvelarto kaj ornamaĵoj.

La Luzacia lignita regiono - germane *Lausitzer Braunkohlerevier*, suprasorabe *Łužiski brunicowy rewěr* - estas lignitominada teritorio en la sudoriento de la federacia lando Brandenburgio kaj en la nordoriento de la federacia lando Saksio de Germanio.

Referencoj
----------

* Endre Dudich, "Ĉu vi konas la Teron? Ĉapitroj el la geologiaj sciencoj", Scienca Eldona Centro de UEA, Budapest, 1983.


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Minado |

* Kategorio Lignito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Diino nomita por kaj reprezentanta la koncepton **Libereco** ekzistis en multaj kulturoj, kiaj la klasikaj ekzemploj datitaj el la Romia Imperio al tiuj reprezentantaj naciaj simboloj kiaj la usonaj Columbia kaj la Statuo de Libereco, nome artaĵo kreita laŭ la nomo *Libereco lumigante la mondon*, kaj la franca Marianne.

 Denaro (42 a.K.) stampigita de Kasio Longino kaj de Publio Kornelio Lentulo, montrante kronitan kapon de **Libertas**, kun ofera kruĉo kaj *lituus* spirala simbolo en la reverso
La romia diino *Libertas* estis adorita jam en la epoko de la dua milito kontraŭ Kartago en templo starigita sur la Aventino fare de la patro de Tiberio Grako. Ankaŭ statuo en ŝia honoro estis starigita de Klodio sur la loko de la domo de Cicerono post ties detruo. Tiu figuro havas ian similon al la diaĵo *Sol Invictus* (venka suno), de la fino de la Romia Respubliko nome sundio kaj la krono ofte asociita kun tiu diino ofte aperas en modernaj priskriboj de Libereco.

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Libereco (diino) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Texas Memorial Museum Arkivigite je 2005-02-12 per la retarkivo Wayback Machine
* Texas statue
* Bee county courthouse in Texas
* Alia artikolo pri tribunalo Beeville
* Mackinac Island
Ero de la papiruso konsiderata kiel fonto de la Libro de Abrahamo. La diferenco inter la tradukado de egiptologoj kaj la interpretoj de Joseph Smith havas konsiderindajn kontraŭdirojn.
La **Libro de Abrahamo** estas supozata traduko farita en 1835 de Joseph Smith de egiptaj papirusoj aĉetitaj al vojaĝanta mumia ekspozicio. Laŭ Smith, la libro estis "traduko de kelkaj antikvaj dokumentoj....kiuj pretendas esti la skribaĵoj de Abrahamo, kiam li estis en Egiptujo, nomata Libro de Abrahamo, skribita de sia mano, sur papiruso. La traduko de Smith priskribas la fruajn jarojn de la vivo de Abrahamo, inkluzive de lia vizio de la universo.

La verko estis kanonigita en 1880 de la Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj kiel parto de la Multevalora Perlo. Tiel, ĝi estas doktrina fundamento por la Mormona Eklezio kaj fundamentismaj mormonaj grupoj de la Movado de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj. Ĝi ne estas konsiderata kiel religia teksto fare de la Komunumo de Kristo. Aliaj mormonaj sektoj havas malsamajn opiniojn pri ĝi, kelkaj akceptas aŭ ne la sanktecon de ĉi libro. La libro enhavas doktrinojn unikajn de Mormonismo

* Libro de Abrahamo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Libro de Abrahamo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
De maldekstre dekstren: Didier Bourdon, Bernard Campan kaj Pascal Légitimus.
**Les Inconnus** [le‿zɛ̃kɔny] (laŭvorte "La Nekonatoj") estas triopo da francaj humuristoj, kies membroj estas Didier Bourdon, Pascal Légitimus kaj Bernard Campan.

La grupo formiĝis en 1984 (tiam al ĝi apartenis ankaŭ Smaïn kaj Seymour Brussel, kiuj restis nur kelkajn jarojn). Ili estis tre popularaj en la 1990-aj jaroj, ĉefe danke al sia televida elsendo *La Télé des Inconnus* ("La televido de la Nekonatoj"), kiu parodiis tiamajn francajn televidajn elsendojn. La triopo disiĝis en la mezo de la 1990-aj jaroj pro jura kverelo kun la produktisto Paul Ledermann, sed faris filmon kune en 2001.

Filmoj
------

* 1985 : *Le téléphone sonne toujours deux fois !!*
* 1995 : *Les Trois Frères*
* 1997 : *Le Pari* (sen Pascal Légitimus)
* 2000 : *L'Extraterrestre* (sen Pascal Légitimus)
* 2001 : *Les Rois mages*
* 2006 : *Madame Irma* (sen Bernard Campan)
* 2009 : *Bancs publics (Versailles Rive-Droite)*
* 2014 : *Les Trois Frères : Le Retour*
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Leval |

**Leval**, prononco [ləval], estas franca komunumo lokita en la departemento Nord kaj en la regiono Nordo-Kaleza Markolo. Ĝi havis 2 393 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Geografio
---------

Leval estas unu el la vilaĝoj lokitaj ĉirkaŭ la urbeto Aulnoye-Aymeries, kiu estas mezgrava fervojcentro de tiu regiono. La areo de Aulnoye-Aymeries situas sude de Maubeuge kaj oriente de la arbaro Mormal, en la suda parto de la natura baseno de la rivero Sambre.

La vilaĝo Leval troviĝas proksime de la urbeto Avesnes-sur-Helpe, kaj do situas kerne de natura regiono nomita "Avesnois", kiu ĉefe konsistas el malaltaj heĝoj, tre verdaj pejzaĝoj, boskoj, fruktarbaroj kaj etaj vilaĝoj. Leval etendiĝas sur 5,89 km².

  

La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

Administrado
------------

Leval apartenas al la kantono de Berlaimont, kies ĉefurbo estas Berlaimont. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Avesnes-sur-Helpe, unu el la 6 arondismentoj de la departemento Nord.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Nord
* Kantono de Berlaimont
* Leval (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
**Lhasa de Sela** (naskiĝis la 27-an de septembro 1972 en Big Indian, Catskills, Novjorko, Usono, mortis la 1-an de januaro 2010 en Montréal, Québec, Kanado), estis usona-meksika plurlingva kantistino kaj kantverkistino kiu ofte koncertis sub la nomo Lhasa.

Ŝi naskiĝis en Big Indian en la ŝtato Novjorko, Usono. La patro estis el Meksiko, la patrino el Usono, kaj ŝi kreskis en ambaŭ landoj, dum ĉe la fino de sia vivo ŝi vivis en Kanado kaj Francio .

Lhasa kantis en la hispana, la angla kaj la franca, kaj ŝiaj diskoj estas kutime klasifikitaj kiel mondmuziko. La unua disko, *La Llorona* estis tute en la hispana, la dua, *The Living Road* (La Vivanta Vojo), alternis inter la angla, hispana kaj franca, dum la tria, *Lhasa*, estas tute en la angla.

Diskaro
-------

* 1998 – *La Llorona*
* 2003 - *The Living Road*
* 2009 - *Lhasa*
* 2017 - *Lhasa Live In Reykjavik (viva albumo)*

Varbaj unuopaĵoj
* 1997 - "Los Peces"
* 1997 - "El Desierto"
* 1997 - "De Cara a La Pared"
* 2003 - "La Confession"
* 2003 - "La Marée Haute"

Vidu ankaŭ
----------

Multlingveco en muziko

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lhasa de Sela en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de Lhasa
* Ne-oficiala retejo pri Lhasa
**Las Berlanas** [lasberLAnas] estas municipo en la nordocentro de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al Komarko de Avilo kaj al la jurisdikcia teritorio de Avilo, en la centro de la provinco.

Las Berlanas en la provinco Avilo.
Komarkoj de la provinco Avilo; Komarko de Avilo centre, rozkolore.
Preĝejo.
Monumento pro la inundo de Las Berlanas.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de kvar domaroj (pro tio estas kvar kastelturoj en la blazono kaj en la flago), iom separataj, nome Aldehuela, El Burgo, Rivilla kaj Barrio Nuevo (tiu lasta konstruita post inundo de 1959 kiu detruis El Burgo (nune senhoma), kies unuaj domoj estis okupitaj en 1963). Ĝi okupas totalan areon de 16,69 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 334 loĝantojn. Ĝi perdis 430 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 22 km de Avilo, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun Riocabado, El Oso, Gotarrendura, San Juan de la Encinilla, Monsalupe kaj Peñalba de Ávila.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio.

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 761930
* VIAF: 316734690
 |
**Vetoo** estas jura ago, per kiu instanco minoritata aŭ ne ĝenerale decidrajta malhelpas aŭ blokas la efektivigon de iu decido. Vetoo estas konservema rimedo, ĉar ĝi favoras la konservon de la aktuala stato kontraŭ ŝanĝoj.

Kie decidoj okazas per voĉdono, vetoo estas pli forta rimedo ol kontraŭvoĉo. Povas okazi, ke veto-rajta partio voĉdonas kontraŭ iu decido, sed pro respekto al la majoritata volo aŭ alia kialo ne vetoas.

En kelkaj okazoj veto-rajto ne estas absoluta, sed nur malfaciligas decidojn. Ekzemple en Usono la prezidento povas per vetoo bloki leĝon de la parlamento, sed tiu ĉi povas per du-triona plimulto (en ambaŭ ĉambroj) superi la vetoon. Tiu vetoo do efikas nur kontraŭ simpla plimulto. Alia speco estas la suspenda vetoo, kiun havas ekzemple la prezidentoj de Francio kaj Italio; ĝin la parlamento povas nuligi en dua voĉdono eĉ per simpla plimulto.

Historio
--------

En antikva Romio veto-rajton posedis la popolaj tribunusoj; ili rajtis nuligi decidojn eĉ de la senato aŭ de aliaj tribunusoj, kiam ili opiniis, ke decido malutilas la rajtojn de la popolo. Latine tiu ĉi rajto nomiĝis *ius intercessionis* = rajto de interveno.

Ekzemploj
---------

Eble la plej konata veto-rajto ekzistas en la Konsilio pri Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj, kie ĉiu ajn el la konstantaj membroj havas la rajton vetoi ajnan decidon, eĉ se ĉiuj aliaj membroj favoras decidon.

Eŭropa Unio antaŭ la Traktato de Lisbono faris uniajn decidojn nur unuanimajn; do ĉiu membro-ŝtato havis veto-rajtojn.

En Belgio ĉiuj leĝoj bezonas la aprobon de la reĝo, kiu do havas efektivan veto-rajton. En 1990 reĝo Baldueno la 1-a pro religiaj kialoj rifuzis aprobi leĝon pri aborto. Tiam la parlamento deklaris la reĝon dumtempe nekapabla regi, transprenis liajn funkciojn, mem aprobis la leĝon kaj poste redeklaris la reĝon kapabla. La belga vetorajto do ne estas absoluta, ĉar la parlamento povas fakte nuligi ĝin, kvankam certe hezitas tion fari.

En Finnlando la prezidanto de la respubliko havas vetoan rajton, sed ĝi estas precipe simbola rajto, ĉar la parlamento (*eduskunta*/*riksdagen*) povas tuj trakti kaj akcepti la leĝon do, ke ĝi realos nedependante el la prezidanto. Dum la duonprezidanta sistemo (1919–2000) la prezidanto de la respubliko Finnlando havis pli fortan vetoan rajton: la parlamento povis trakti leĝon, kiun li malakceptis, denove nur malantaŭ la sekvanta parlamenta baloto. Krome, la parlamento povis, alimaniere ol nuntempe, akcepti leĝon ankaŭ tiel, ke ne difinis, kiam la leĝo iĝos valida, kaj se en tia kazo la prezidanto akceptis leĝon, li ankaŭ decidis, kiom la leĝo realos. Konata ekzemplo pri tio estas pri templokoj de sanktaj tagoj: En 1972 la parlamento decidis por ke nerompitaj kvintagaj laborsemajnoj en Finnlando pliiĝos, ke ĉieliro kaj epifanio estos ekde 1973 ĉiujare sabate kaj anstataŭ la pentekosta lundo estos ekde jaro 1973 pentekosta sabato. Prezidanto Urho Kekkonen akceptis tion. En 1986 la parlamento decidis, ke pentekosto fariĝos unutaga jubileo kaj la ĉieliro kaj la epifanio ricevos denove sian tradician tempan lokon. Prezidanto Mauno Koivisto akceptis la leĝon, sed decidis, ke ĝi realos nur en la jaro 1992.
**Lili BERKY** [berki], hungare **Berky Lili** (naskiĝis la 15-an de marto 1886 en Győr, mortis la 5-an de februaro 1958 en Budapeŝto) estis hungara aktorino. Ŝiaj gefratoj estis József Berky kaj Kató Berky, ŝia edzo estis Gyula Gózon (ĉiuj aktoroj).

Lili Berky (maldekstre la tria)

Biografio
---------

Lili Berky havis nur 8 jarojn, kiam ŝi komencis sian aktoran karieron. Poste ŝi finis la lernadon en aktora akademio en 1903. Ŝi aliĝis al diversaj teatraj trupoj. En 1917 ŝi edziniĝis al Gyula Gózon, kun kiu ŝi vivis tre harmonie. Ŝi ludis preskaŭ en ĉiuj ĉefurbaj teatroj, ekzemple inter 1935-1949 en Nacia Teatro (Budapeŝto), dume ŝia voĉo ofte estis aŭdebla en Hungara Radio. Ŝi ricevis premion en 1955.

Roloj (elekto)
--------------

* 32 mutaj filmoj inter 1913-1927
* 41 voĉaj filmoj inter 1933-1955, ekzemple *Meseautó* (Sonĝoaŭto), 1934; *Dankó Pista* (Pista Dankó), 1940; *A tanítónő* (La instruistino), 1945
* diversaj teatraĵoj, ekzemple Gergely Csiky: *Nagymama* (La avino); Petőfi-Pongrác Kacsóh: *János vitéz* (Johano la Brava)

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Lili Berky en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 398297
* GND: 1062275845
* LCCN: no2016036808
* VIAF: 121411491
* ISNI: 0000 0000 7937 358X
* SUDOC: 223991074
 |
**Chuck Taylor All-Stars**, aŭ **Converse All Stars**, estas kanvasa sportŝuo produktita de la usona kompanio Converse. La ŝuoj unue estis produktitaj en 1917 kiel basketbalŝuoj, kaj la antaŭa nomo estis "All Star".

Kun vendoj de 750 milionoj da ŝuoj komence de la 21-a jarcento, Allstar estas la plej vendita ŝuo en la historio .

Historio
--------

Paro de blanka malalta-tranĉita All-Stars sportŝuoj, montranta la nunan emblemon ĉe la malantaŭo de la kalkanumo 
Ĉuka II kun trikita kanvaso
40 koloraj kaj formaj variantoj de la tradiciaj "Converse"-ŝuoj, kiuj estas precipe popularaj inter junuloj. Ĉi tiuj estas speco de malpezaj libertempaj ŝuoj faritaj el ŝtofo, kun laĉoj, mola plando kaj unika dezajno originale de la 1950-aj jaroj.
Unue la All-Stars ŝuoj ne estis tiom popularaj ĝis la fruaj 1920-aj jaroj. En 1921, basketbaloludanto Charles ("Chuck") Taylor "adoptis" ilin kiel siajn ŝatatajn ŝuojn. Li estis tre imponita kun la dezajno de la ŝuoj, kaj fariĝis vendoreklamanto por la produkto. Post pluraj malgrandaj ŝanĝoj en la dezajno de la ŝuoj, la subskribo de Chuck Taylor estis stampita sur ili, kaj ilia nomo estis ŝanĝita al la nuna nomo - Chuck Taylor All Star .

Ĝis 1966, la All-Star ŝuoj estis produktitaj kaj venditaj nur en nigraj kaj blankaj koloroj. Poste, meze de tiu jaro ĝis nuntempe, la kompanio Converse komencis surmerkatigi la ŝuojn en diversaj koloroj, en altaj kaj malaltaj tranĉoj. Krome, ekzistas ankaŭ diverseco en la materialoj el kiuj la ŝuo estas farita .

En la malfruaj 1970-aj jaroj, la ŝuoj estis precipe ŝatataj de la punka komunumo, kiu adoptis ilin kiel modon .

En 2003, Nike aĉetis Converse por 305 milionoj USD .

Referencoj
----------

1. ↑   OG of OGs: History of Converse Chuck Taylors (February 4, 2018).
2. ↑  Dalesio, Emery P. "Converse closes out Chuck Taylor plant", 2001-03-28, paĝo A7.
3. ↑  "Who the heck was Chuck Taylor anyway?", 2001-03-28, paĝo A7.
4. ↑   (Summer 2007) "Who Was Chuck Taylor? The Man and The Shoe", *Traces of Indiana and Midwestern History* **19** (3), p. 5.  Alirita 2018-08-07..
5. ↑ .  American Icon: The Basketball History of the Converse All Star (June 6, 2016). Alirita 2023-03-29.
6. ↑  DeMello, Margo.  (2009) *Feet and Footwear: A Cultural Encyclopedia*. Macmillan, p. 80–81. ISBN 9780313357145.
7. ↑  Luna, Taryn, "Converse's new Chuck Taylors get a comfort boost: Minimalist sneaker launched in 1917 receives upgrade with Nike tech",  *Boston Globe*, July 22, 2015.
8. ↑  Bertho, Michelle.  (2008) *The Impact of Globalization on the United States: Culture and society*. Greenwood Publishing Group. ISBN 9780275991814.
9. ↑  Aamidor, Abe. "Time Out for Chucks", March 14, 2001, paĝoj E1–E2.

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala retejo de Converse


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 836034
 |
Ĉe la *Soweto Pride 2012*, partoprenantoj memorigas la murdon en 2007 de du lesbaninoj.
**Lesbofobio** konsistas el homofobia kaj seksisma diskriminacio rilate al lesbaninoj kiel individuoj, paroj aŭ sociaj grupoj. Ĉi tiu negativeco al lesbaninoj bazita sur la kategorioj de sekso, seksa orientiĝo kaj seksa esprimo inkluzivas antaŭjuĝojn, diskriminacion kaj misuzon, kaj ankaŭ sintenojn de malestimo. Tiel la lesbofobio estas formo de seksismo, kiu kuniĝas kun homofobio kaj inverse.

La ideo ke lesbaninoj estas danĝeraj estas komuna ekzemplo de lesbofoba kredo. Kiel homofobio, ĉi tiu kredo estas klasita kiel Aliseksema normismo, ĉar ĝi supozas, ke aliseksemo estas reganta, antaŭsupozata kaj normala, kaj ke iu ajn alia speco de rilato aŭ sekseco estas nenormala kaj nenatura. Stereotipo identigita kiel lesbofobo estas ekz, inaj atletoj estas ĉiam, aŭ plejparte, lesbaninoj. Lesbaninoj trovas lesbofobajn sintenojn ne nur ĉe aliseksemaj viroj kaj virinoj, sed ankaŭ ĉe samseksemaj viroj kaj ambaŭseksemaj personoj. Lesba homofobio en samseksemaj viroj manifestiĝas en la perceptita submetiĝo pri la problemoj de lesbaninoj en kampanjoj pri GLATaj rajtoj.

* Kategorio Lesbofobio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La titola emblemo
**lastauto omnibus** estas la nomo de eŭropa revuo pri kamionoj kaj aŭtobusoj, kiu aperas en tri lingvoj, kutime en monata ritmo. Ĝi publikigas precipe raportojn pri la testado de veturiloj kaj pri novaj teknikaj evoluoj. Ĝia klientaro estas aĉetantoj de veturiloj.

La nomo devenas el la germana lingvo, kie *Lastauto* signifas "ŝarĝ-aŭto" aŭ "kamiono" kaj "Omnibus" signifas "aŭtobuso".

* La ĉeĥa eldono aperas ĉe eldonejo "Motor-Presse Bohemia" en Prago.
* La germana eldono aperas ĉe eldonejo "EuroTransportMedia" en Stuttgart.
* Hungara eldono iam aperis ĉe eldonejo "Motor-Presse Budapest" en Budapeŝto.

Sub la titolo "lastauto omnibus" aperas ankaŭ jara katalogo kun informoj pri la merkate haveblaj veturiloj.

Notoj
-----

1. ↑   Motor Presse und manager magazin werden Joint-Venture-Partner in Ungarn (germane) (2006). Arkivita el la originalo je 2013-09-14. Alirita 2013-04-13.

Eksteraj ligiloj
----------------

* www.lastauto.de – Retejo de la germana eldono
* www.lastauto.cz Arkivigite je 2008-05-08 per la retarkivo Wayback Machine – Retejo de la ĉeĥa eldono


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Ladislao la 1-a (Hungario), pri kiu nomiĝis ĉi tiu vilaĝo
**Laslău Mare** [lasləu mare], hungare: **Oláhszentlászló** (olAsentlAslo), germane: **Rumanisch Lasseln** estas vilaĝo en Rumanio sude de Târgu Mureș kaj administracie ĝi apartenas al la komunumo Suplac. En 1910 ĝi havis 786 loĝantojn (rumanoj) kaj en 1992 489.

Historio
--------

Ĝia unua skriba mencio estas en 1332 kiel ekleziejo. En la mezepoko ĝi estis hungara-saksa vilaĝo. Iam la vilaĝo hungare nomiĝis *Nagyszentlászló* (=granda-sankta-Ladislao). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, al departemento Kis-Küküllő.

Fonto
-----

* Magyar nagylexikon, 1-18. 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

Komunumoj pri Ladislao la 1-a (Hungario) en Hungara reĝlando
------------------------------------------------------------

Oni fondis Asocion pri Ladislao la 1-a (Hungario).

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Bakonyszentlászló | Búcsúszentlászló | Bükkszentlászló | Homoródszentlászló |
| Jászszentlászló | Kisszentlászló | Mátraszentlászló | Nyárádszentlászló |
| Oláhszentlászló | Pilisszentlászló | Pusztaszentlászló | Szászszentlászló |
| Szécsiszentlászló | Szentlászló | Szentlászló | Tordaszentlászló |
| Vácszentlászló | Zalaszentlászló |  |  |

Eksteraj ligiloj
----------------

* Administracia mapo de distrikto Arkivigite je 2007-07-17 per la retarkivo Wayback Machine
* Interaga mapo de distrikto Mureş
* Popolnombrado 2002
**Latin-faliskaj lingvoj** estas subgrupo de lingvoj kiuj apartenas al la Italika lingvaro de la Hindeŭropa lingvaro. Ili estis parolataj en Italio. Ĝi inkludas ĉefe la latinan kaj la same formortintajn faliskan kaj sikulan aŭ sikelan parolata de Sikeloj. Kelkaj fakuloj inkludas ankaŭ la pravenetan pro siaj konservemaj karakteroj kaj kelkaj evoluoj kunhavitaj kun tiu ĉi subgrupo, tamen la klasigo de tiu lasta lingvo estas diskutita kaj kelkaj fakuloj konsideras ĝin sendependa hindeŭropa lingvo.

La latina lingvo finfine absorbis la ceterajn lingvojn, anstataŭante la faliskan pro la povo ekspansia fare de la romianoj. La nura membro de la grupo kiu survivis la formorton estis la latina, kiu siavice evoluis en la Latinida lingvaro tra la vulgara latino.

Vidu ankaŭ
----------

* Faliskoj

Bibliografio
------------

* Vineis, Edoardo (1995). «X. Latín». En Giacolone Ramat, Anna; Ramat, Paolo, eld. Las lenguas indoeuropeas. Madrid: Cátedra. pp. 349-421. ISBN 84-376-1348-5.

Notoj
-----

1. ↑   Francisco Villar, Los indoeuropeos y los orígenes de Europa: lengua e historia, p. 484.
2. ↑   Varro, De Lingua Latina V, 105 kaj 179.
3. ↑   The foundations of Latin. Berlin: Mouton de Gruyter. p. 140.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 719303
 |
*Pri la aliaj signifoj de INO rigardu en INO.*

---

(En la PIV : **Ino** : Filino de Kadmo, iĝinta mardiino.)

Mara diino **Leŭkotea** (helene *Λευκοθέα*, "Blanka diino", latine *Leucothoë*, (Albunea aŭ Matuta)), pli frue **Inoa** (helene *Ἰνώ*, latine *Ino*), estis en la helena mitologio filino de la teba reĝo Kadmo, kaj lia edzino Harmonio. Ŝiaj homaj faroj restis nepunitaj, male pro volo de dioj ŝi fariĝis nemortebla.

Edzino kaj duonpatrino
----------------------

Inoa fariĝis edzino de orĥomena reĝo Atamanto post kiam li forpelis sian unuan edzinon Nefelon, diinon de nuboj. Inoa estis duonpatrino de du infanoj de Atamanto, Frikso kaj Helo. Tiujn ĉi infanojn Inoa malamis kaj decidiĝis senigi sin de ili. Tion ŝi preparis per komplikaj intrigoj. Unue ŝi instigis orĥomenajn virinojn, ke ili rostu grenon preparitan por semado. Ili obeis ŝin kaj ĉar la semado ne elkreskis, venis rikoltomanko, minacis malsato kaj ribeloj de la loĝantoj. Inoa instigis Atamanton, ke li sendu delegitojn en orakolon konsiliĝi. Tiujn ĉi senditojn ŝi subaĉetis, ke ili alportu respondon, ke pro ĉio kulpas Frikso kaj helpos nur se li estos oferota al dioj. La reĝo ne volis obei la verdikton, sed fine li subiĝis.kaj konsentis kun ofero de ambaŭ infanoj. Lastmomente patrino de la infanoj, Nefelo, venigis en la templon oran virŝafon, kiu tuj antaŭ la ceremonio forportis surdorse ambaŭ infanojn. Li portis ilin trans la maro en foran Kolĉidon. Bedaŭrinde survoje malgranda Helo falis de sur li en maron kaj dronis. Tiun parton de la maro, nun nomatan Dardanelo, grekoj nomis *Helesponto*, do *Maro de Helo*.

Patrino
-------

Inoa naskis al Atamanto filojn Learĥon kaj Melikerton, sed longe ili feliĉaj ne estis. La plej alta dio Zeŭso naskigis kun Semela, fratino de Inoa, filon Dionison kaj sendis lin al Inoa por edukado. Per tiu ago li kontraŭ Inoa kaj ŝia edzo alvokis koleron de sia edzino [Hero]]. Ŝi kaŭzis frenezecon al Atamanto, en kiu la reĝo mortigis sian filon Learĥon kaj volis mortigi ankaŭ Melikerton. Inoa elŝiris lin de Atamanto kaj saltis kun li en la maron.

Rekompenco anstataŭ puno
------------------------

pro siaj kruelaj faroj ne estis Inoa, pro volo de dioj, punita. Male por edukado de Dioniso ŝi kaj ŝia filo Melikerto estis superigitaj inter la maraj dioj. Iliaj nomoj ŝanĝiĝis, ŝi estis **Leŭkotea** kaj Melikerto estis Palaimono. Ili fariĝis gardantoj de ŝipanoj, ĉiam pretaj helpi al dronantoj. Grekaj kaj romaj ŝipanoj humiliĝis al ili ankoraŭ en la kristanaj tempoj.

Fundamento de la legendo
------------------------

Okazaĵoj de Inoa, preparata krimon kontraŭ duongefiloj kaj ilia forpelo, metis fundamenton por granda poemo pri la ora ŝaffelo, Jazono kaj Argonaŭtoj.

Rebrilo en arto
---------------

El multaj elstaraj antikvaj bildigoj de Leŭkotea al la plej bonaj apartenas bronza statuo en la florenca *Galleria degli Uffizi* kaj reliefoj en la roma Vilao Albani.

Georg Philipp Telemann en la jaro 1765 komponis kantaton *Inoa*.

Vidu ankaŭ
----------

* 35 Leukothea

*Parte transprenita kaj malstrikte tradukita de*   

cs:Ínó

* Kategorio Leŭkotea en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Laŭ PIV **lingva prunto** estas alpreno en iun lingvon de vorto aŭ sintagmo el alia lingvo, sub formo pli-malpli modifita kaj, alimaniere vortumite, **pruntvorto** estas "vorto, kiu ne apartenas al la bazo de la koncerna lingvo, sed kiu, pruntite el alia lingvo, estis pli-malpli komplete asimilita (ekz. «reglamento» apud «regularo»)". Oftaj ekzemploj estas trapasoj de vortoj el hegemonia lingvo al aliaj, ekzemple el la angla laŭlonge de la 20-a jarcento, kiaj *jazz* aŭ *club*, kiuj pasis al multaj lingvoj laŭ diversaj adaptoj, kaj en la frormo ĵazo kaj klubo ankaŭ alvenis en Esperanto. Aliajn fojojn temas pri vortoj aŭ konceptoj kiuj venas de specifa lingvo ne nepre hegemonia, kiaj tabuo, cunamo aŭ harakiro el aziaj lingvoj pasis al diversaj alikontinentaj lingvoj.

En Esperanto en strikta senco, estus lingvaj prunto ĉiuj neologismoj kiuj kompreneble ne aperis en la fundamentaj listoj (kaj ne estis kunmetaĵoj de bazaj radikoj) kaj krome estis prenitaj rekte el iu ajn lingvo kaj poste estis adaptitaj al la fonetiko aŭ literumado de Esperanto, kiaj kazoj de multaj geografiaj aŭ personaj propraj nomoj aŭ aliaj konceptoj, kiaj Ludoviko, Vilhelmo, Kergelenoj, aidoso, bonsajo, fakso, komputilo ktp.

Le elekto de la termino *prunto* rilatas al la fakto, ke la tuta esprimo derivas el diversaj naciaj lingvoj, sed kompreneble ne temas pri *prunto* en strikta senco, kiun oni devos redoni.

Repruntado (el prunto aŭ preno) en lingvoscienco estas la procezo en kiu unu vorto veturas el unu lingvo al alia kaj poste reen al la origina lingvo en diferenca formo aŭ kun diferenca signifo. Tiu vojo estas indikata kiel A→B→A, kie A estas la origina lingvo, kaj povas sekvi multajn diversajn formojn.

Ekzemplo
--------

Ekzemplo de araba pruntvorto kiu aktuale plivastiĝas en Esperanto estas hiĝabo.

Notoj
-----

1. ↑  PIV, 2005, paĝo 932
2. ↑  artikolo pruntvorto en la Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto (PIV), en la reta eldono de 2020

Vidu ankaŭ
----------

* fremdvorto
* neologismo
* Listo de lokaj vortoj kiuj ne bezonas Esperantigon ĉe Vikivortaro

* Kategorio Lingva prunto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Estas dek unu oficialaj **lingvoj en Sud-Afriko**: nome la zulua, la kosa, la afrikansa, la angla, la peda, la cvana, la sota, la conga, la svazia, la venda kaj la suda ndebela. Plurlingveco estas komuna en Sud-Afriko. La plej parolataj gepatraj lingvoj estas la zulua (22,7%), la kosa (16%), la afrikansa (13,5%), la angla (9,6%) kaj la peda (9,1%). Naŭ el la oficialaj lingvoj estas bantuaj lingvoj, kaj du estas okcidentĝermanaj.

Antaŭ la fino de la apartismo, Sud-Afriko havis nur eŭropajn oficialajn lingvojn: nome la anglan kaj la nederlandan ĝis 1961 (sed la nederlanda oficiale inkluzivis la afrikansan ekde 1925, kvankam lingvoscience ili ne jam estis la sama lingvo); la anglan, la afrikansan kaj la nederlandan ĝis 1984; kaj la anglan kaj la afrikansan ĝis 1994. La ANC agnoskis la aliajn lingvojn, kiuj inkluzivas la plej uzatajn gepatrajn lingvojn (la zuluan kaj la kosan). La ANC ĉefe uzas la anglan kiel registaran lingvon. Sud-Afriko nun estas la lando kun la dua plej oficialaj lingvoj, nur malpli ol Barato.

Ankaŭ estas aliaj lingvoj en Sud-Afriko. La moderna sud-afrika konstitucio ankaŭ postulas la subtenadon de kelkaj aliaj lingvoj, nome la koja, la sana (kiel kojsana) kaj la nama, apud la protektado de lingvaj rajtoj de oficialaj lingvoj. Ĉi tiuj celoj estas la devo de la PanSALB (*Pan South African Language Board*, "tut-sud-Afrika lingvo komisiono"). La konstitucio pleje uzas la eksonimojn de lingvoj en sia teksto.

* Kategorio Lingvoj de Sud-Afriko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Lindsey McKeon** (11-an de marto 1982 en Summit, New Jersey) estas usona aktorino.

Biografio
---------

McKeon plenkreskis kisl solinfano en Los Angeles. Ekde ŝia aĝo de 10 jaroj, ŝi aperis en reklamfilmetoj, en 1995 okazis ŝia unuaj du gastoludoj en la televida serio *La Vivo kaj Mi*. De 1996 ĝis 2000, ŝi ludis en la televida serio *Saved by the Bell: The New Class*. Tiu rolo kaj aliaj ludoj alportis por ŝi en 1997 la nomumon por Young Artist Award. En 1998, 1999 kaj 2000, ŝi estis kandidatigita por YoungStar Award.

McKeon transprenis en televida trilero *Class Warfare* (2001) unu el la ĉefroloj. De 2001 ĝis 2004, ŝi ludis en televida serio *Springfield Story* kaj estis pro tio nomita en 2002 kaj 2003 por Daytime Emmy. En la filma dramo *Chastity* (2005), ŝi denove ludis en ĉefrolo. En la filma dramo *What Doesn't Kill You* (2008), ŝi ludis kun Ethan Hawke kaj Mark Ruffalo.

Filmaro (elekto)
----------------

* 1996–2000: *Saved by the Bell: The New Class*
* 2000: *Opposite Sex*
* 2001: *Class Warfare*
* 2001–2004: *Guiding Light*
* 2003: *Shredder*
* 2005/2010: *One Tree Hill*
* 2005: *Chastity*
* 2005: *CSI: Miami*
* 2006–2007: *Veronica Mars*
* 2006/2009/2010: *Supernatural*
* 2007: *Cold Case*
* 2007: *Without a Trace*
* 2008: *What Doesn't Kill You*
* 2010: *Airline Disaster*
* 2010: *Repo*

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala paĝo Arkivigite je 2008-09-22 per la retarkivo Wayback Machine angle


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 387267
* VIAF: 151840315
* ISNI: 0000 0001 0191 0338
* SUDOC: 162353847
* BNF: 162221653
 |