recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Jurij Mikolajoviĉ Ivaŝĉenko** (Іващенко Юрій Миколайович ; naskiĝis la 12-an de aprilo 1961 en Andruŝivka) estas ukraina astronomo.

Lia patro estis ĵurnalisto ĉe regiona gazeto, lia patrino estis instruistino pri scienco. Ĉar li naskiĝis la tago de la unua homa kosmoflugo de Jurij Gagarin, liaj gepatroj nomis lin Jurij.

Li lernis en la Lernejo n°1 de Andruŝivka. Pasia pri astronomio ekde sia infanaĝo, li ricevis titolon en 1983 de la fakultato de fiziko, departemento pri astronomio, de la Universitato Taras Ŝevĉenko de Kievo. En 1983 - 1992 li laboris en la Ĉefa Astronomia Observatorio de la Nacia Akademio de Sciencoj de Ukrainio, kie li ricevis titolon de Kandidato de Sciencoj pri fiziko kaj matematiko. En 1992, post la dissolvo de Sovetunio, li rezignis sian akademian situacion kaj dungiĝis en aŭta vendejo de Kievo.

En 1998, li komencis konstrui sian propran observatorion, kiu ekfunkciis la 12-an de aprilo 2001 kiel Observatorio de Andruŝivka. En 2003, Jurij Ivaŝĉenko kaj siaj kolegoj malkovris siajn unuajn asteroidojn elde la observatorio.

En 2005 - 2012, la Observatorio de Andruŝivka estis inter la 20 unuaj observatorioj laŭ la nombro da observitaj asteroidoj. De 2003, pli ol 110 asteroidoj estis malkovritaj far'de ties teamo.

En junio 2014, pro la krizo de la aŭtomobila industrio en Ukrainio, li forlasis la vendan centron kaj denove fariĝis scienca esploristo ĉe la Ĉefa Astronomia Observatorio de la Nacia Akademio de Sciencoj de Ukrainio, tamen, li daŭre administris la Observatorion de Andruŝivka.

Laŭ Minor Planet Center, li malkovris 3 asteroidojn inter 2005 kaj 2010 kun Oleg Geraŝĉenko kaj Peter Kirilenko.

| Asteroidoj malkovritaj : 3 |
| --- |
| 120405 Svyatylivka | 24-a de septembro 2005 | kun Oleg Geraŝĉenko |
| (542509) 2013 EU18 | 30-a de oktobro 2011 | kun Peter Kirilenko |
| (545565) 2011 QZ50 | 27-a de aŭgusto 2011 |

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  MPC alfabeta listo de asteroidaj malkovrintoj(angle)

Eksteraj ligiloj
----------------

* ukraine "Por kompredi la teran vivon, necesas pli ofte rigardi la ĉielon", de Jurij Ivaŝĉenko, el *день* ; 22-a de januaro 2013
* ukraine Estos nuklea vintro dum pluraj jaroj. Oni nun ne scias, kion ĝi faros, foririnte la postenon, de Jurij Ivaŝĉenko, el *Gazeta.ua* ; 22-a de junio 2016

---

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Yuri Ivashchenko en la angla Vikipedio.*
kapelo de la dominikaninoj de Hietzing
gimnazio; planoj de Gustav Peichl
La **Konvento de la dominikaninoj** (germane: *Dominikanerinnenkonvent*) estas romkatolika klostro en Aŭstrujo en la 13-a viena urbodistrikto Hietzing (Schloßberggasse 17). Fondis ĝin en la 1870-a jaro princino Friederike von Auersperg (1820–1902).

Kapelo Mario reĝino de la Sankta Rozario
----------------------------------------

La novgotika kapelo fariĝis laŭ planoj de Richard Jordan inter 1885 kaj 1886; efektiviginta ĉefkonstruisto estis Josef Schmalzhofer.

La sengipsa brikaro kun impresa duobla turfasado kaj granda triangula gablo en la direkto de la strato Schloßberggasse ja pli similas je kirko ol je kapelo. Fakte, la kommplekso krome enhavas duan lernejan kapelon (senturan).

La interno el la jaro 1960-a estas planita de la arĥitekto Georg Lippert. Altarvande troviĝas granda ligna skulptaĵo de Josef Lang montrante la transdonon de la rozario al sankta Domingo de Guzmán.

Konvento, lernejo, internejo
----------------------------

La apuda lerneja komplekso trietaĝa kreiĝis inter 1896 kaj 1904 je la strato Seutergasse. Ĉi-tiu konstruaĵon pligrandigis oni laŭ planoj de la fama arĥitekto Gustav Peichl por havigi internejon. Intertempe eksteruloj ne plu lernantas kaj la ĉambroj nuntempe servas diversfunkcie kiel ordenaj lernigejoj respektive vartejoj. Iĝis kelkaj alkonstruado kio ŝanĝis tre la originan aspekton.

Literaturo
----------

* Wolfgang Czerny k.a. (eld.): *Wien X. bis XIX. und XXI. bis XXIII. Bezirk XIII* (Dehio-Handbuch. Die Kunstdenkmäler Österreichs). Verlag Anton Schroll, Wien 1996, p. 164-165, ISBN 3-7031-0693-X.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Konvento de dominikaninoj (Hietzing) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* hejmpaĝo
* "Fledermäuse quartierten sich in Kloster ein."- Ĉe: ORF.at, 3.9.2023 [pri malofta speco de vespertiloj loĝanta en la kampanilo]

48.19297222222216.262833333333Koordinatoj: 48° 11′ 35″ N, 16° 15′ 46″ O (mapo)
Miksaĵo de la libana kuirarto.
**Libana kuirarto** estas levantenia maniero de kuirado kiu inkluzivas abundon de ĉiaj grenoj, fruktoj, legomoj, ameloj, freŝa fiŝo kaj marfruktoj; bestaj grasoj estas manĝataj modere. Birdaĵoj estas manĝata pli ofte ol ruĝa viando, kaj kiam ruĝa viando estas manĝata, ĝi kutime estas ŝafidaĵo ĉe la landa marbordo, kaj kapra viando en la montaraj regionoj. Ĝi ankaŭ enhavas abundajn ajlon kaj olivoleon, ofte kondimentitaj per citrona suko. Kikeroj kaj petroselo estas ankaŭ bazaj de la libana dieto. Libana kuirado derivas sian stilon el diversaj influoj, kiel ekzemple turkaj, arabaj, kaj mediteraneaj kuirartoj.

Bone konataj bongustaj manĝaĵoj estas babaganuŝo, melongenaĵoj; falafelo, malgrandaj frititaj paketoj el tre spicitaj pistitaj kikeroj, fazeoloj, aŭ kombinaĵo de la du; kaj ŝaŭarmo. Grava komponento de multaj libanaj manĝoj estas humuso, sezama pasto, citrona suko kaj ajlo, tipe manĝataj kun pita pano. Bone konata deserto estas baklavo. Kelkaj desertoj estas specife preparitaj dum specialaj okazoj: ekzemple, la *meghli* estas servataj por festi ĵus naskitan bebon en la familio.

Arako (عرق), aniz-gusta likvaĵo, estas la libana nacia trinkaĵo kaj kutime serviĝas kun tradicia libana manĝaĵo. Alia historia kaj tradicia trinkaĵo en Libano estas vino (نبيذ).

* Kategorio Libana kuirarto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**MILETZ József** [milec] (naskita la 18-an de decembro 1865 en Örkeny; mortinta la 20-an de aŭgusto 1915 en Kispest) estis hungara esperantisto kaj poŝtŝparkasa oficisto.

Vivtenado koncize
-----------------

Li finstudis kvin jarojn de la medicina fakultato. Li estis Esperanto-pioniro, la unua aktiva esperantisto en Budapeŝto. Li en 1901 fondis kaj prezidis la unuan esperanto-grupon en la ĉefurbo. En 1903 li verkis kun Paŭlo Lengyel kaj József Schwörer gramatikon, en 1904 li fariĝis redaktoro de la gazeteto *Esperanto* kaj en 1905 de *Hungara Esperanto.* Li propagandis ankaŭ en Kispest.

Fontoj
------

* Enciklopedio de Esperanto esperante

Vidu ankaŭ
----------

* Hungaria Esperanto-Asocio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio József Miletz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
Movbildo pri funkcio de la levponto
Levponto je la enirejo de Fortikaĵo de Ponta da Bandeira (Portugalio)
**Levoponto** estas movebla ponto, kiun oni povas levi kaj mallevi.

Diversaj levpontoj
------------------

### Eniro de kastelo

Preskaŭ ĉiuj kasteloj de la Mezepoko havis levoponton super sia ĉirkaŭfosaĵo. En levita stato ĝi malebligis la eniron al eventualaj atakantoj aŭ nedezirataj entruduloj. Por pligrandigi la sekureco oni ofte aldonis herson tuj malantaŭ la levoponto.

### Baskula ponto

Baskula ponto estas levoponto, kiu malfermiĝas per leviĝo de kontraŭpezitaj "folioj" aŭ "klapoj". Tiaj pontoj tre ofte troveblas tie, kie ŝoseoj aŭ fervojoj devas transpasi navigeblan kanalon aŭ riveron.

### Vertikala levoponto

Vertikala levoponto aŭ *liftoponto* estas levoponto, kies centra planko leviĝas vertikale kvazaŭ lifto.

Vidu ankaŭ
----------

* Faldponto
* Turnponto

|  |  |
| --- | --- |
| movbildo pri funkcio de baskula ponto | movbildo pri funkcio de vertikala levoponto |

* Kategorio Levoponto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 266366
* GND: 4276530-4
* LCCN: sh85039407
 |
ISO-lingvokodo :

|  |  |
| --- | --- |
| 639-1 = | mankas |
| 639-3 = | **mwl** |

**Miranda lingvo** (propralingve *mirandés*) estas minoritata latinida lingvo parolata en Portugalio, kiu estas dua oficiala lingvo. Oni uzas ĝin ĉe la landlimo inter Portugalio kaj Hispanio, en komunumo Miranda do Douro, en tri vilaĝoj de komunumo Vimioso kaj kelkaj vilaĝetoj en komunumoj Mogadouro, Macedo de Cavaleiros kaj Bragança. Ĉirkaŭ 15 mil homoj parolas la lingvon en 484 km². Preskaŭ ĉiuj ĝiaj uzantoj estas dulingvaj (miranda-portugala). 

Nur en 1882 José Leite de Vasconcelos demonstris ke la miranda estas memstara lingvo, kaj ne simpla dialekto de la portugala. La miranda estas tre simila al la portugala.

**Miranda lingvo** havas tri dialektojn: mirandês central (norma), raiano (norda) kaj sendinês (sude). 

Hodiaŭ, la kultura premo de la portugala kaj de la hispana lingvoj pereigas la mirandan, malgraŭ la leĝaj protektoj.

Ekzemplo
--------

*L mirandés ye ua lhéngua falada ne l stremo nordeste de Pertual, na frunteira cun Spanha, nua region que ten al redor de 450 (quatro cientos i cinquenta) km², formada por quaije to l cunceilho de Miranda de l Douro , i por alguas aldés de l cunceilho de Bomioso, ne l çtrito de Bregança, region de Trás-ls-Montes. Stima-se que haba acerca 15.000.*

**Traduko**: La miranda estas lingvo parolata en la ekstremo norda de Portugalio, en la landlimo kun Hispanio, en regiono, kiu havas ĉirkaŭ 450 (kvarcent kvindek) km², konsistanta preskaŭ tute el la komunumo de *Miranda de l Douro*, kaj de kelkaj vilaĝetoj de la komunumo de *Bomioso*, en la distrikto *Bregança*, regiono *Trás-ls-Montes*. Oni kalkulas, ke estas ĉirkaŭ 15.000 parolantoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Miranda lingvo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Ekde 12.08.2009 ekzistas Vikipedio en miranda lingvo.

(portugala) Colóquio Internacional sobre Ecolinguismo e Línguas Minoritárias (bitlibreto 'Kolokvo internacia pri ekolingvistiko kaj minoritataj lingvoj), PDF)

(portugala) Lhéngua i cultura mirandesa Arkivigite je 2007-09-28 per la retarkivo Wayback Machine
***Les Belles-sœurs*** (*La Bofratinoj*) estas duakta drama komedio, unua kreaĵo de la Kebekia verkisto Michel Tremblay, verkita en 1965 kaj unuafoje publike legata je la 4-a de Marto 1968 de la *Cercle des auteurs dramatiques* en *Centre du Théâtre d'Aujourd'hui*, en Montrealo. La premiero okazis je la 28-a de Aŭgusto 1968 en *Théâtre du Rideau Vert*, en Montrealo, sub reĝisorado de André Brassard. Ĝi estas la unua Kebekia teatraĵo en Kebekia popola lingvo, nomata *joual*. En 1987, la franca revuo Lire metis tiun teatraĵon en la liston de la 49 spektendaj teatraĵoj konsistantaj la idealan bibliotekon de la tutmonda teatro.

En oktobro de 2018, Tamara Anna Koziej, Pola Esperantistino loĝanta en Saguenay, en Kebekio, decidis traduki la verkon en Esperanton kaj akiris la rajton tion fari.

Enhavo
------

Germaine Lauzon, Montreala dommastrino, gajnas milionon da glumarkoj *Gold Star*, (kutime ricevitaj kontraŭ aĉetoj en iuj nutraĵvendejoj), ebligantaj ŝin aĉeti diversajn varojn montratajn en la katalogo de la firmao. Ĉar necesas glui ilin en kajerojn, ŝi invitas parencinojn kaj amikinojn por dividi sian ĝojon kaj la laboron.

Tamen la etoso baldaŭ malboniĝas. Germaine vekas ĵazulon ĉe la aliaj virinoj, kiuj ŝtelas glumarkojn, amikecoj estas detruitaj, kaj Pierrette Guérin, fratino de Germaine, pekulino laboranta en kabaredoj, revenas post longa foresto, kio forte malplaĉas al iuj ĉeestantinoj.

En la fino, Germaine rimarkas la ŝtelon de la glumarkoj kaj finiĝas sola kun la restantaj glumarkoj.

Rolaro
------

Aperas en la verko 15 virinoj, kies aĝo varias de 20 ĝis 93 jaroj:

* Germaine Lauzon, ĉefrolulo; ŝi ĵus gajnis milionon da glumarkoj kaj invitas parencinojn kaj amikinojn kunglui la glumarkojn.
* Linda Lauzon, filino de Germaine
* Marie-Ange Brouillette, najbarino de Germaine
* Rose Ouimet, fratino de Germaine
* Des-Neiges Verrette
* Yvette Longpré
* Gabrielle Jodoin, fratino de Germaine
* Lise Paquette, amikino de Linda
* Lisette de Courval
* Thérèse Dubuc
* Olivine Dubuc, bopatrino de Thérèse
* Angéline Sauvé
* Rhéauna Bibeau, amikino de Angéline
* Ginette Ménard, amikino de Linda
* Pierrette Guérin, fratino de Germaine

Temoj
-----

La teatraĵo priskribas la vivon de la tiutempaj virinoj, submetitaj de katolikismo (ili ĉiuj genuiĝas antaŭ la radioaparato dum la diro de Rozario) kaj ĉiutagaj aktivaĵoj (ili kreas pri ili plendokanton listigantan ilian semajnajn taskojn, por konkludi, ke ilia vivo estas teda). Unu post la alia, ili venas al la fronto de la scenejo por vidigi sian ĵaluzon (Marie-Ange), denunci la seksumemon de edzo, al kiu ne eblas rifuzi, kiam li venas «postuli ŝian devon» (Rose), aǔ sciigi ilian maltrankvilon pri la estonteco (Pierrette).


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Literaturo |
**Liber Latinus** (laŭlitere: *latina libro*) estas historia lernolibro por la latina lingvo el Aŭstrujo pli malpli ŝatita: *Der Liber Latinus – dieses Buch war eine Institution. Von manchen geliebt, von vielen gehaßt. [...] Wenn man in die 3. Klasse Gymnasium gekommen ist und am Beginn des Schuljahres das Buch bekommen hat, wußte man: Jetzt wird’s ernst.*

Historio
--------

Tiu ĉi verko elfaritis kaj eldonitis de Emil Gaar, Mauriz Schuster, Richard Meister k.a. havinte ĝis la 1980-aj jaroj kvazaŭ monopolan statuson. La lastajn jarojn temis fakte pri duparta eldono: la pli malrapide progresanta kaj pli ampleksa *Liber Latinus A* por la du unuaj lernojaroj (= ekde la tria gimnazia klaso) kaj *Liber Latinus B* en versio pli kunpremita kaj eble efika por pli malfrue komencantoj (= ekde la kvina gimnazia klaso respektive en negimnaziaj lernejoj). En antaŭaj eldonoj prezentis sin la verko eĉ en tri aŭ pli volumoj.

Laŭdire ŝatitis *Liber Latinus* ankaŭ pro sia lerniga sistemeco; klaras ke en la kuro de la tempo la tekstoj kaj la stilo iĝis eksmodaj tiel ke forigitis ĝi pli kaj pli el listoj de aŭstraj lernejaj libroj kaj finfine ĉesigis aperiĝon. Konkurenco ekde 1975 estis ekz. la verko *Imperium Romanum* de Rudolf Scheer kaj Maria Anna Klement.

Eldonoj
-------

* Emil Gaar und Mauriz Schuster: *Liber Latinus – Lateinisches Lese- und Übungsbuch – Ausgabe A: Oberschulen für Jungen – II. Teil für die 4. und 5. Klasse.* Landesverlag, Wien 1941.
* Emil Gaar und Mauriz Schuster: *Liber Latinus A – III. Teil – Ein Lateinbuch für österreichische Gymnasien und Realgymnasien. – Für das dritte Lateinjahr.* Herausgegeben unter Mitwirkung von Richard Meister, Rudolf Hanslik und Josef Studeny. Österreichischer Bundesverlag, Wien; Hölder-Pichler-Tempsky, Verlag für Jugend und Volk, 1951.
* Emil Gaar und Mauriz Schuster: *Liber Latinus IV. Lateinisches Sprachbuch für die Oberklassen der Gymnasien und Realgymnasien Österreichs. Unter Mitwirkung von Richard Meister.* ÖBV, Wien 1932.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Roman Sandgruber: "Geschichte der Schulbücher in Österreich". Ĉe: *Oberösterreichische Nachrichten*, 2.7.2022 (kun ĝeneralaj pensoj pri la efiko de lernolibroj kaj la dependo de enhavoj de politikaj cirkonstancoj)

Notoj
-----

1. ↑  "ÖBV-Geschaftsführer Maximilian Schulyok stellt sich vor" - *Liber Latinus estis fakte institucio. De malmultaj ĝi bonvenigatis, de multaj ĝi malamatis. [...] Komencinte la trian klason kaj ricevinte la libron oni sciis ke ekus ĉi-momente senindulga ero de la vivo.*
Aktorino kaj avataro Tucia.
***Avatar*** (2009) estas usona filmo de James Cameron. Disvolviĝo de eventoj okazas en estonteco (ekde majo ĝis aŭgusto de la jaro 2154) sur planedo Pandora, kie estas simila naturo al Tero kaj kie vivas indiĝenoj kun blua haŭto iom similaj al la homoj.

Enhavo
------

Kaporalo Jake Sully, la eksa membro de marista infanterio, kiu estas katenita al rulseĝo, alflugas sur Pandoran, por ke li anstataŭ sian subite mortintan fraton-dunaskiton dum esploro de la indiĝenaj loĝantoj nomataj *Na'vi.* Por penetri al la indiĝenoj servas la tion. avataroj aspektantaj kiel la indiĝenoj, kiujn la sciencistoj kreas helpe de kombinaĵo de homa kaj na'via DNA. Tiun ĉi avataron, al kiu la avataro estis kreita al la korpo kun eluzo de DNA, oni poste povas teleregi per sia menso. Sed krom la sciencistoj ĉirkaŭ botanikistino-doktorino Grace Augustin estas sur la planedo ankaŭ armeo kaj entreprenistoj, kiuj interesiĝas pri tre valora mineralo. Sed la plej granda minvejno troviĝas sub grandega arbo, ĉirkaŭ kiu koncentriĝas centro de la vivo de la indiĝenoj.

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

Jake Sully venos inter Na'viojn kaj li devas admoni ilin transloĝiĝi. Sed li ne sukcesos fari tion, anstataŭ tio li enamiĝos en la indiĝenan princinon Neytiri (Zoë Saldaña) kaj iom post iom li malkovras kaj ekkonas la naturon de Pandora, la nekonatajn bestojn kaj plantojn kaj la mitologion de la tribo Na'vi (la radikoj de arboj kaj la plena naturo sur la planedo estas ligita analogie de nervaj fibroj kaj tiel ĝi estas kapabla konservi eĉ la memoron ks. la indiĝenoj alligas al tiu ĉi reto nomante ĝin diaro Eywa). Jake Sully estas post iu tempo akceptita eĉ inter batalantoj kaj gvidas militon kontraŭ la atakantaj homoj. Tiuj ja kapablos per peza tekniko kaj batalhelikopteroj dezertigi parton de praarbaro kaj neniigi la grandan arbon, sed finfine Jake sukcesos kunvenigi la loĝantojn de la planedo kaj poste al la batalo aliĝos ankaŭ la bestoj. La homoj estas forpelitaj el la planedo kaj Jake Sully per aparta transporto venos en sian avataron kaj restas sur Pandora kiel unu el Na'vioj.

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Vidu ankaŭ
----------

* Na'via lingvo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Avatar (filmo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* La antaŭfilmo por Avatar angle *(kun eo-substrekoj)*
* La elsendo de la Radio Verda *(inkluzivinta la rakonton pri diskutoj ĉirkaŭ la filmo kaj ties radikoj en Novo Epoko)* esperante


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Filmo |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Sylvain LELARGE** (elp. silvé:n lelarĵe) estas franco kiu kunestris lingvan instituton en Wassenaar laŭ la sugestopedia metodo, uzante multajn diversajn helpilojn kiel balonojn, ludkartojn, vortarojn, afiŝojn diversspecaj kaj klasikan muzikon por teni la publikan atenton. Li ankaŭ lanĉis porinfanan kurson ('*Leren leren*' aŭ 'lerni lerni') uzante Esperanton kiel lernilo.

En 1998, jam vivante en Nederlando, li iniciatis kun Bessie Schadee kaj José Carlos Morales, indiĝeno de Kostariko, la Fondumon Indiĝenaj Dialogoj *(ID)*, internacia projekto kiu celis fortigi la povon de organizaĵoj de indiĝenaj popoloj interkomuniki mondskale, flue, kaj malmultkoste, helpe de Esperanto. Subtenite de UEA, la projekto tamen devis esti ĉesigita ĝis 2013 pro neveno de atendita monsubteno de la nederlanda registaro.

Inter la jaroj 2013 kaj 2019 li kun sia edzino flegis la polan esperantistinon Mila van der Horst-Kolińska, ekde 2017 en maljunuldomo en Hago. *Mila van der Horst* antaŭe dum du jardekoj, inter 1978 kaj 1998, estis la motoro de la Internacia Esperanto-Instituto de Hago.

En la 108-a Universala Kongreso de Esperanto somere de 2023 en la Teknologia Universitato de Torino li partoprenis interalie al la programa formato *kleriga lundo* per la prelego *La cent paŝoj* .

Li estas membro de la Internacia Rajtigita Ekzamenantaro.

Persone
-------

Li estas la edzo de la esperantistino Katalin Kováts. Kune kun ŝi li havas kvarlingvan filon *Martin*, naskiĝinta en 2001, kiu kreskis kvarlingve (hungare kun la patrino, france kun la patro, esperante en la tuta familio kaj kun familiaj amikoj plus nederlandlingve en la lernejo kaj medio) ĝis la 18-jariĝo en Hago. 

Inter la jaroj 2013 kaj 2019 li kun sia edzino flegis la polan esperantistinon Mila van der Horst-Kolińska, ekde 2017 en maljunuldomo en Hago. *Mila van der Horst* antaŭe dum du jardekoj, inter 1978 kaj 1998, estis la motoro de la Internacia Esperanto-Instituto de Hago.

Referencoj
----------

1. ↑  Instituto Narwal
2. ↑  (eo) Jeroen Balkenende, *Profesiulo malkovras Esperanton - Informoj pri profesinivelaj kursoj*, Jongeren Esperanto Nieuws, p. 5, n-ro 117, jan-feb 1995
3. ↑  (angla) *Indigenous Dialogues Foundation* (Indiĝenaj Dialogoj or ID), Enciklopedio Academic Kids (kun erara ekstera ligilo al ID)
4. ↑  *108-a Universala Kongreso de Esperanto. Kongresa Libro*, paĝo 46. (esperante)

Vidu ankaŭ
----------

Indiĝenaj Dialogoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* granda portreta foto de li en reta artikolo "Tiel vi povas rapide lerni novan lingvon" de 2022 el la nederlanda gazeto *Algemeen Dagblad* (AD), necesas klaki la etan ikson dekstre por aliri la artikolon (post senpaga registriĝo)
* lia prezento de lingvolernigaj gestoj por la esperantaj korelativoj en la retejo *YouTube* (esperante)
* anonco de dutaga Esperanto-kurso de Katalin Kováts kaj Sylvain Lelarge antaŭ la UK 2022 en Montrealo kun portreta foto de ambaŭ (esperante)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Giant Palouse earthworm** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Anelidoj *Annelida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Clitellata |
| Subklaso: | Oligoĥetoj *Oligochaeta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Haplotaxida |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Megascolecidae |
|
|
|
|
|
| Genro: | Driloleirus |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***D. americanus*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Driloleirus americanus****Smith, 1897 |
|
|
|
| Konserva statuso |
| **Konserva statuso: Vundebla** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Giant Palouse earthworm  |

 |
| v • d • r |

La lilioodora giganta tervermo (*Driloleirus americanus*) estas anelido de la genro driloleiro. En la angla ĝi havas ankaŭ la nomon giganta tervermo de palouse, ĉar oni trovis ĝin en la regiono Palouse de Vaŝingtonio (Usono).

Ĝi povas kreski je 1 m, havas blankan koloron kaj ĉe la buŝaperturo havas rozkoloron.

La vermon ekrigardis unuafoje la sciencisto-esploristo Frank Smith en 1897 kaj laŭ ties priskribo, la besto vivas profunde en la produktema palouse-a grundo. Dum la someraj monatoj, ĝi fosas sin eĉ ĝis 5 metroj por esti en malvarmeto kaj humida ĉirkaŭo. Ĝi rezervas la akvon per la nefridioj (renosimilaj organetoj).

La vermon oni nur tri fojojn vidis depost 1988, sed ĝi ŝajne ne formortis, ĉar unu vermon elfosis Yaniria Sanchez-de Leon, postdiploma studento de la Universitato de Idaho je 2005-05-27.

Noto:
La vermo *Megascolides australis* kreskas eĉ 5 m kaj vivas en Aŭstralio.

Referencoj
----------

1. ↑ . Seattle Times. Alirita 2006-09-09.
2. ↑ . Seattle Times. Alirita 2006-09-09.

Eksteraj ligiloj
----------------

* foto+hu
* angle


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Zoologio |


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**András Stumpf Benedek** [andrAŝ stumpf], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Stumpf Benedek András** aŭ *S. Benedek András* estis hungara verkisto, bibliotekisto, literaturhistoriisto. Liaj pseŭdonimoj estis *Stumpf Béni, Tompa Endre, Bereghy Endre*.

András Stumpf Benedek naskiĝis la  1-an de februaro 1947(nun 1947-02-01) en Mukaĉeve (Sovetunio, nuntempe en Ukrainio), li mortis la 8-an de septembro 2009 en Budapeŝto.

Biografio
---------

András Stumpf Benedek apartenis al la hungara minoritato de la landego. La plena familio estis forigita el Mukaĉeve, ili moviĝis al alia proksima urbo. En sia aĝo 14 li preskaŭ mortis pro fungoveneno. Li maturiĝis en 1965, poste li akiris pedagogian diplomon en universitato de Uĵhorodo en 1970. Dum la studentaj jaroj li estis ankaŭ redaktoro. Post la diplomo li estis soldato aŭ li faris diversajn laborojn. En 1976 li translokiĝis al Budapeŝto, kie li estis bibliotekisto, sed li ankaŭ tradukis. Li doktoriĝis en 2002 en Scienca Universitato Loránd Eötvös. Li edziĝis en 1974, li ricevis stipendion en 1979, 3 premiojn inter 2005-2007.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A határon túli magyar irodalom* (1982)
* *Tettenérhető történelem* (1993)
* *Régi versek* (poemaro, 1995)
* *Árvíz után, vízár előtt. Tanulmányok, esszék, kritikák* (studoj, eseoj, kritikoj, 2001)
* *Itthontalanul* (poemoj, 2006)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑   katolika leksikono

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 835566
* GND: 137494246
* LCCN: n95039731
* VIAF: 118233362
* ISNI: 0000 0001 1007 5725
* SUDOC: 127029362
* NKC: jn20020328006
 |



* Portalo pri Biografio
***Kentucky Fried Chicken*** (mallonge *KFC*, [kej ef SI:]) estas usona ĉeno de rapidmanĝejoj kun ĉefsidejo en Louisville, Kentukio, specialiĝinta pri fritita kokidaĵo. Ĝi estas la dua plej granda restoracia ĉeno en la mondo (laŭ mezuro de vendoj) post McDonald's, kun 22.621 lokoj tutmonde en 150 landoj ĝis decembro 2019. La ĉeno estas filio de *Yum!*, restoracia kompanio, kiu ankaŭ posedas la ĉenojn *Pizza Hut, Taco Bell* kaj *WingStreet*. KFC estis fondita de kolonelo Harland Sanders, entreprenisto, kiu dum la Granda Depresio komencis vendi frititan kokidaĵon de sia stratresta restoracio en Corbin, Kentukio. La unua rapidmanĝejo nomata *Kentucky Fried Chicken* malfermiĝis en Utaho en 1952. KFC popularigis kokidaĵon en la rapidmanĝeja industrio, diversigante la merkaton defiante la establitan superregadon de la hamburgero. Markante sin kiel "Kolonelo Sanders", Harland fariĝis elstara figuro de usona kultura historio, kaj lia bildo restas vaste uzata en KFC-reklamado ĝis hodiaŭ.

Tamen la rapida ekspansio de la kompanio superfortis la maljuniĝantan Sanders, kaj li vendis ĝin al grupo de investantoj en 1964. KFC estis unu el la unuaj usonaj rapidmanĝejaj ĉenoj, kiuj ekspansiiĝis internacie, malfermante butikojn en Kanado, Unuiĝinta Reĝlando, Meksiko kaj Jamajko meze de la 1960-aj jaroj. Dum la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj, ĝi spertis miksitan sukcesan kaj malsukcesan sorton en sia hejmlando Usono. Ĝi trapasis serion de ŝanĝoj en kompaniaj proprietoj kun malmulta aŭ neniu sperto en la restoracia komerco. En la fruaj 1970-aj jaroj, KFC estis vendita al la brandodistribuisto *Heublein*, kiu estis transprenita de la manĝaĵa kaj tabaka konzerno *Reynolds*; tiu kompanio vendis la ĉenon al la konzerno *Pepsi*. Tamen la ĉeno plivastiĝis eksterlande, kaj en 1987 ĝi fariĝis la unua okcidenta restoracia ĉeno kiu rajti malfermi filiojn en Ĉinio. De tiam ĝi rapide disvolviĝis en Ĉinio, kiu nun estas la plej granda merkato de la kompanio. Kiam la konzerno *Pepsi* forigis siajn restoraciojn el la kompaniaro, ekestis dividaĵo, kiu poste ŝanĝis sian nomon al *Yum!*.

La originala produkto de KFC estas prem-frititaj kokidaj pecoj, spicitaj per la recepto de Sanders de 11 herboj kaj spicoj - la eroj de la recepto estas komerca sekreto. Pli grandaj partoj de fritita kokidaĵo estas servataj en kartona "sitelo", kiu fariĝis trajto de la ĉeno ekde kiam ĝi unue estis enkondukita de la koncesiulo Pete Harman en 1957. Ekde la komenco de la 1990-aj jaroj, KFC pligrandigis sian menuon por oferti aliajn kokajn produktojn kiel kokidajn fileajn sandviĉojn kaj envolvaĵojn, same kiel salatojn kaj krompladojn kiel ekzemple terpomfingroj kaj blankbrasikaj salatoj, desertoj kaj nealkoholaĵoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kentucky Fried Chicken en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala retejo, plusendande eventuale al nacia filio
Mapo de la kulturareo; Lepenski Vir nordokcidente.
**Lepenski Vir** estas setlejo de la Eŭropa prahistorio en teritorio de nuntempa Serbio kiu datas de pli ol 8000 jaroj kaj kiu disvolvis ekonomian kaj soci-kulturan sistemon ege prilaboritan. Ĝi estas proksime de la rivero Danubo, pli precize ĉe ties paso en la interkrutejo Fera Pordo. La ĉefaj elfosaĵoj estis faritaj inter 1965 kaj 1971 fare de Dragoslav Srejović, de la Universitato de Belgrado. Tie oni trovis ilojn el ŝtono kaj osto, same kiel fajrujoj kaj nombraj religiaj objektoj inter kiuj estas skulptaĵoj unikaj el ŝtono.

Skulptaĵo de Lepenski Vir.
La setlejo montras pruvaton de laŭgrada transiro de vivmaniero de ĉasistoj-kolektistoj al alia de agrikulturo pli sidloka, tipa de la Neolitiko. Lepenski Vir inkludas la unuajn monumentajn artaĵojn en Centra Eŭropo kaj Balkanio, same kiel la plej antikvajn organizitajn formojn de socia, ekonomia kaj religia vivmaniero en la baseno de Danubo. Tiu civilizacio havis sciaron pri arkitekturo, urbigado, geometrio, matematiko, astronomio, arto kaj religio.

Pere de sia arto, kredo kaj manieroj por vivtenado, tiu civilizacio trapasis la vakuon inter la Mezolitiko kaj la Neolitiko en la kulturoj de Danubo. Laŭ la Unesko, Lepenski Vir estas "impresa ekzemplo de la rilato inter la homo kaj la naturo, de la rolo kaj la gravo de la natura medio por la organizado de la vivo kaj la kulturo ĝenerale."

Notoj
-----

1. 1 2  «Les civilisations du Danube». Dossiers Archeologie. Konsultita la 19an de Septembro 2010 kaj la 1an de Novembro 2022.
2. 1 2   Zaga Gavrilovic. «Obituary: Dragoslav Srejovic». The Independent. Konsultita la 19an de Septembro 2010 kaj la 1an de Novembro 2022.
3. 1 2   Nature Protection Institute of Serbia. «Djerdap National Park». UNESCO. Konsultita la 19an de Septembro 2010 kaj la 1an de Novembro 2022.
4. ↑   EFE (18a de Majo 2004). «Altar con escritura desconocida hallado en Serbia es el más antiguo del mundo». El Universo. Konsultita la 19an de Septembro 2010 kaj la 1an de Novembro 2022.

Bibliografio
------------

* ARRIBAS, A. "Lecciones de Prehistoria". Eld. Teide. Barcelona, 1974.
* VV. AA. "El Arte de Lepenski". Ministerio de Cultura. Madrid, 1986

* Kategorio Lepenski Vir en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 800420
* VIAF: 11144647636141365573
* SUDOC: 02743446X
* BNF: 11947668n
* NKC: ge310972
 |
**Ferguson** **plc** estas brit-usona multnacia korporacio kiu produktas kaj liveras sanitarajn kaj hejtajn produktojn .

Aktuale en 2021, la firmao laborigas proksimume 29,000 homojn ĉie en la mondo, kun klientoj de Usono, Britio, Kanado, Karibio kaj Mezeŭropo.

La ĉefa ĉefsidejo de la firmao estas en la grandurbo de Wokingham, Unuiĝinta Reĝlando kaj ĝi estas listigita sur la Londona Borso sub la nomo FERG.

Historio
--------

La firmao estis establita en Wellesley, en 1887 fare de Herbert Austin kun la celo de produktado de tondmaŝinoj por ŝafoj. En 1896, Austin dizajnis sian unuan aŭton, sed en 1901 li vendis siajn planojn al Vickers Sons.

Post la Dua Mondmilito, la mendado por lano malpliiĝis signife kaj kiel rezulto, la firmao komencis proponi serĉi pliajn solvojn kaj aĉetis la firmaon Nu Way Heating Limited. La lankrizo igis la firmaon malfermi alian firmaon sub la nomo OBC Limited kaj komenci produkti akvotubaron kaj centrahejtadan ekipaĵon.

En 1965, Ferguson akiris la kompaniojn Granville Controls kaj Yorkshire Heating. En 1982, ĝi akiris la firmaon Ferguson Enterprises, kiu havis proksimume 50 filiojn por la vendo kaj distribuado de sanitaraj varoj. En 1992, Ferguson akiris la francan firmaon Brossette. 

En April 2000, la firmao vendis la plej grandan parton de sia produktadkomerco al la Cinven firmao, por ĉirkaŭ 215 milionoj da funtoj. En julio 2011, vendis Brossete al Saint-Gobain .

En 2016, la firmao estis remarkita sub la nomo Wolseley. En julio 2017, la firmao estis remarkita sub la nomo Ferguson, sed daŭre uzis la malnovan markon en la UK kaj Kanado. En januaro 2021, la firmao estis vendita por proksimume 308 milionoj da funtoj al la investa kompanio Clayton, Dubilier & Rice.

Organizo
--------

La firmao posedas du filiojn kiuj funkciigas en malsamaj merkatoj:

* **Ferguson Enterprises** - Usono, Meksiko kaj Karibio.
* **Wolseley Limited** - Aŭstralio, Kanado kaj Mezeŭropo.

Referencoj
----------

1. ↑  Nia negoco
2. ↑  Négoce: Saint-Gobain rachète Brossette à Wolseley, www.batirama.com
3. ↑  OpenGate Capital Enters into Exclusivity with Wolseley plc for the Acquisition of Bois & Matériaux, www.businesswire.com, ‏2015-11-11

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 835572
 |
Kastelo Lewes
Ruinoj de Priorejo Lewes
**Lewes** estas la ĉefurbo de East Sussex, Anglio. Ĝi situas ambaŭflanke de Rivero Ouse (Sussex). En 2001, laŭ la tiujara censo, ĝi enhavis iomete malpli ol 16 mil loĝantojn.

Historio
--------

La loko estis okupata dum la romia epoko. La anglosaksoj konstruis kastelon. Post la normanda invado de Anglio la kastelo ege plifortiĝis, kaj ĉirkaŭ 1081 fondiĝis priorejo.

En 1264 okazis grava batalo dum kiu Simon de Montfort (6-a grafo de Leicester) venkis reĝan armeon kaj kaptis Henrikon la 3-an kaj ties filon la estontan Eduardon la 1-an.

Dum la regado de Maria la 1-a (Anglio) ŝtiparumis 17 protestantaj martiroj.

La 27-an de decembro 1836 okazis la plej granda brita lavango: ok homoj mortis.

Nokto de Guy Fawkes
-------------------

Procesio de krucoj tra Lewes
Ĉiun 5-an de novembro en Britio okazas la "nokto de Guy Fawkes", kiam (memore de malsukceso de la pulva konspiro) oni flamigis krakfajraĵojn, kaj ofte bruligas figuraĵojn de la konspiranto Guy Fawkes. Ĉe Lewes tio evoluis en pli grandiozan aferon, kun torĉlumigataj procesioj: oni kutime bruligas figuraĵojn de politikistoj kaj aliaj gravuloj, kaj rememore de la protestantaj martiroj oni portas 17 krucojn tra la urbo. Aldone okazas konkursoj dum kiuj sinjorinoj kaj sinjoroj kuras, tirante brulante barelojn da gudro. Unu tia barelo ĵetiĝas en Riveron Ouse: tio rememorigas la ĵetadon en la riveron de magistratoj kiuj en 1847 klopodis subpremi tumultetan celebradon de la nokto de Guy Fawkes.

Ekonomio
--------

Ĉe Lewes estas bierfarejo.

Inundoj
-------

La urbo ofte spertas riverajn inundojn.

Vizitindaĵoj
------------

Anne of Cleves House
Videblas multaj antkivaj konstruaĵoj. Inter la vizitindaĵoj estas:

* Kastelo Lewes
* La ruinoj de la mezepoka priorejo
* Domo de Anne of Cleves: 15-jarcenta domo kiun Henriko la 8-a (Anglio) donis al sia unua edzino, Anna de Kleve, post la nuliĝo de ilia geedziĝo (kvankam ŝi neniam vizitis ĝin)

* Lewes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Lewes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Leopold von Sacher-Masoch** - prononco [LE:opolt fon ZAĥer-MAzoĥ] - estas sendube unu el la plej interesaj staturoj de aŭstra literaturo. Li naskiĝis la 27-an de januaro 1836 en Lvovo, hodiaŭ ukraina Lvivo, tiam signifa urbo de aŭstra Galicio. Lia patro estis tiea polica direktoro, sed la familio havis ankaŭ ĉeĥajn, slovenajn kaj hispanajn antaŭulojn. Eble tio estis tiu ĉi familia ligo al komunumo de hispanaj judoj, kiu gvidis al filosemitismo de la aŭtoro, kiel li mem karakterizis ĝin per la vortoj: "Mi estas amiko de judismo, ne judo." En 1848 estis lia patro, kiu antaŭ du jaroj meritis pri subpremo de ribelo de pola galicia nobelaro, destinita polica hetmano en Prago. Tie poste lia filo, kiu onidire nur ĝuste tie eklernis bone la germanan lingvon, travivis el certe aparta perspektivo ankaŭ eventojn, kulminantaj per ŝtormoj kun barikadoj en pragaj stratoj. Abiturientiĝinte li komencis ankoraŭ en Prago studi jurojn kaj filozofion, kiujn li finis, post plua translokigo de la patro, en la jaro 1856 en Graco. Li agadis en tiea filozofia fakultato kiel docento de historio, antaŭ ol liaj pluaj sortoj alkondukis lin en Vienon, Budapeŝton, diversajn germanajn urbojn kaj ĝis Parizo. Jam en 1858 aperis anonime lia literatura unua verketo Galizische Geschichten (Galiciaj rakontoj), kiun li poste eldonis sub sia nomo nur post ok jaroj kaj li estis en viena ĵurnalo *Wiener Zeitung* atakita pro ĝi kaj nomita parazito kaj renegato. Aŭtoro de la vortoj estis neniu alia ol ĵurnalisto kaj poeto *Hieronymus Lorm* (1821-1902), naskinto el sudmoravia Mikulov. Pro sia toleremo al negermanaj naciecoj de aŭstria monarĥio Sacher-Masoch estis markata ne nur kiel filosemito, kiel li fine faris tion li mem pri si, sed eĉ kiel patrujperfidulo. En 1880 frakasiĝis lia geedzeco kun Wanda (propranome Angelika Aurora Rümelin, pseŭdonime Wanda von Dunajew), ankaŭ aktiva en literaturo. Lia filo Alexander mortis kvin jaroj post tio kaj la 9-an de marto 1895 sekvis lin kiel soliĝinta kaj finance bankrota viro ankaŭ Leopold Sacher-Masoch.

Lian mondan famon kaŭzis paradokse plej multe markigo seksa perverso komplementa al sadismo (li fariĝis tiel ia pastra frato de la fama markizo de Sade). La neŭrologo Richard von Krafft-Ebing surbaze de kelkaj literaturaj verkoj de Sacher-Masoch - precipe certe de lia plej fama romano *Venuso en peltmantelo* - unuafoje en 1886 enkondukis la nocion "masoĥismo" en sia libro pri seksa psikopatio.

Vidu ankaŭ
----------

* Markizo de Sade
* Masoĥismo

* Kategorio Leopold von Sacher-Masoch en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 107059
* GND: 118604570
* LCCN: n50015223
* VIAF: 64011430
* ISNI: 0000 0001 2136 3626
* LIBRIS: 283346
* SUDOC: 027116689
* BNF: 11923224j
* MBA: e37f42bf-4533-4530-a12a-2fe607de73cc
* NLA: 35470852
* NDL: 00455107
* BIBSYS: 90640202
* NKC: nlk20000092032
* ICCU: CFIV027822
* BNE: XX988293
 |
**Leĝo Maria da Penha** estis deklarita de la Nacia Kongreso de Brazilo (*Congresso Nacional* en la portugala) kaj sankciita fare de iama prezidanto Luiz Inácio Lula da Silva la 7-an de aŭgusto 2006, la leĝo eniris en validecon la 22-an de septembro 2006. Ekde sia publikigado, la leĝo estis konsiderita de la Unuiĝintaj Nacioj kiel unu el la tri plej bonaj leĝoj en la mondo pri traktado kontraŭ perforto kontraŭ virinoj. Krome, laŭ datumoj de la Instituto de Ekonomia Esploro Aplikita (*Instituto de Pesquisa Econômica Aplicada* en la portugala) en 2015, la leĝo Maria da Penha kontribuis al 10% malpliigo en la mortiga indico kontraŭ virinoj praktikitaj en la domoj de la viktimoj.

Efikeco de la Leĝo Maria da Penha
---------------------------------

Enketo de la Instituto de Ekonomia Esploro Aplikita publikigita en marto de 2015 montris, ke la Leĝo Maria da Penha reduktis la projektan pliigon en la indico de hejma murdo kontraŭ virinoj per 10%, uzante la deklaron, ke "la LMP estis respondeca por eviti milojn da hejmaj perfortaj kazoj en la lando.".

* Kategorio Leĝo Maria da Penha en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Leĝo de Deviga Obeo** aŭ en hispana **Ley de Obediencia Debida** numero 23.521 estis leĝo aprobita en Argentino la 4-a de junio de 1987, dum la registaro de Raúl Alfonsín, kiu fiksis supozon *iuris et de iure* rilate al krimoj faritaj de la membroj de la Armitaj Fortoj dum la Malpura Milito en Argentino kaj la diktaturo nomita Proceso de Reorganización Nacional ne estis punendaj, ĉar ili agis laŭ la nomita *Deviga Obeo* nome "obediencia debida" (militista koncepto laŭ kiu la subuloj faras nur obeon de la ordenoj el superuloj kaj ne respondecas je tio).

Tiu regulo ŝajne aperis post la insurekcioj de la ekstremdekstraj militistoj nome "carapintadas", laŭ iniciato de la registaro de Alfonsín, por klopodi elteni la malkontenton de la oficiroj de la Argentina Armeo, senkulpigante militistojn sub la rango de kolonelo (kondiĉe ke ili ne alproprigis sin de infanoj aŭ domoj de malaperigitoj), el respondeco ĉe la deliktoj fifaritaj laŭ ordonoj militistaj. Tiele oni finigis la procesojn kontraŭ akuzitoj pro ŝtata terorismo kiuj ne estis ankoraŭ kondamnitaj ĝis tiam. Tamen ĝi estis anoncita antaŭ la insurekcioj de la *carapintadas*; en marto de 1987 de la propra Alfonsín en publika diskurso en Las Perdices, Kordobo kaj jam dum la kampanjo de 1983 en kiu Alfonsín insistis per la neceso agnoski ke la Armitaj Fortoj funkcias laŭ la regulo de "obediencia debida" kaj ke ekzistis "tri niveloj de respondeco"; aliflanke la juĝoj pro ŝtata terorismo pluis laŭlonge de la tuta regado de Alfonsín.

Kelkaj el tiuj kiuj profitis el tiu leĝo estis la eks-kapitano Alfredo Ignacio Astiz, la kapitano Adolfo Donda kaj la generalo (R) Antonio Domingo Bussi, kontraŭ kiuj estis pruvoj de farado de krimoj kontraŭ la homeco.

La leĝoj de Fina Punkto (1986) kaj de Deviga Obeo (1987), kunto a los forpardonoj fare de Carlos Menem (1989-1990), estas konataj inter ties kritikantoj kiel la *leĝoj de senpuneco*.

La leĝo 25.779, aprobita en 2003, finfine deklaris la *senvalidecon* de la Leĝo de Deviga Obeo, kiu jam estis antaŭe malaprobita.

Notoj
-----

1. ↑   *La Nación* 24/3/1987
2. ↑   Ferrari, Gastón, 198, 201, Planeta, isbn=978-950-49-3160-7, paĝo 22, Buenos Aires.
**Grafo** **József ZICHY** [ziĉi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zichy József** estis hungara politikisto, ministro, parlamentano, guberniestro. Lia nobela antaŭnomo estis *vásonkői*. Li estis kuzo de Géza Zichy.
József Zichy  naskiĝis la 13-an de novembro 1841 en Hungara reĝlando, en Pozsony (nuntempa Bratislavo en Slovakio). Li mortis la 11-an de novembro 1924 en Vedrőd (nuntempa Voderady en Slovakio).

Biografio
---------

József Zichy komence lernis en sia naskiĝurbo, poste li akiris juran diplomon en Vieno. Post lernado li vojaĝis longe ekzemple en Turka Imperio, Grekio, Palestino, Rusa Imperio, Egipto, Germana Regno. Hejmenveninta li havis postenojn en supera juĝejo. Ekde 1867 li laboris en ministerio, tiutempe li estis elektita parlamenta deputito. Li estis guberniestro de Fiume ekde 1870, kiu estis tiam apartenaĵo de Hungara reĝlando (nuntempa Rijeka en Kroatio). Inter 1872 kaj 1874 li estis ministro pri agrikulturo, industrio kaj komerco, foje ministro pri laboro kaj transporto. Inter 1889 – 1893 li estis ĉefdepartementestro.

Fontoj
------

* hungare
* biografio hungare (la koncerna teksto estas legebla en la 8-a punkto)

* Kategorio József Zichy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
*Hejmsopiro pri Napolo* (1895), pentraĵo de Bertha Worms
Someraj tendaroj por infanoj estas ofte asociitaj kun hejmsopiro, precipe por infanoj kiuj estas for de siaj gepatroj je la unua fojo.
Nove aliĝintaj soldatoj foje spertas hejmsopiron kiam ili ĉeestas en armea tendaro.
**Hejmsopiro** (en iuj lingvoj: Hejmmalsano) estas aro da sentoj, kiuj povas varii de aflikto aŭ malĝojo, ekestiĝantaj kaŭze de la fizika distanco de la patria medio aŭ de loko de emocia valoro. La sopiroj foje estas akompanataj de sentoj de angoro kaj depresio. Ĉi tiuj simptomoj povas esti mildaj, sed ankaŭ severaj. Hejmsopiro povas daŭri kelkajn tagojn, ĝis la persono alkutimiĝas al sia nova medio, sed povas daŭri por multe pli longa tempo.

Simptomoj
---------

La simptomoj de hejmsopiro povas esti emociaj, kognaj aŭ fizikaj. En severaj kazoj, sanproblemoj eĉ disvolviĝas. La sento povas esti priskribita kiel deziro aŭ sopiro reveni hejmen kaj al la familiara medio. La sento povas esti profunda malĝojo, depresio, frustriĝo, kolero aŭ senespero. Kiam simptomoj de somatizo aperas, la plendoj estos similaj al streĉa situacio, kiel muskolaj spasmoj, ulceroj, diareo, kapdoloroj, vomado, ploro, ktp.

Antaŭzorgo kaj traktado
-----------------------

Psikologoj kredas, ke la plej bona maniero malhelpi hejmsopiron estas trejni esti for de la hejmo. Frua sperto helpas evoluigi la kapablon elteni.

Post translokiĝo for de hejmo, homoj raportas, ke la plej efikaj manieroj trakti la novan situacion estas la jenajn:

* konservante pozitivan sintenon.
* resti en kontakto kun la kun la familio kaj la domanaroj en la hejmo (regule, per leteroj aŭ elektronike).
* aktiveco.
* komunikado.
* ĝuante la diferencon de la nova medio.
* alporti specialan, emocievaloran objekton el hejmo.

Vidu ankaŭ
----------

* Nostalgio
* Tria kultura infano
* Sehnsucht
* Hiraeth
* Saŭdado
* Kultura ŝoko

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Hejmsopiro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* "Malhelpanta kaj Traktanta Hejmsopiro" – ligilo al klinika raporto de la Usona Akademio de Pediatrio eldonita en la revuo Pediatrics (Pediatrio)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 811083
* GND: 4131811-0
 |
*Saint Anselm College*, nome tradicia liberalarta kolegio en Nov-Anglio, Usono.
**Liberalarta kolegio** aŭ **liberalarta institucio de plej alta edukado** estas kolegio kun emfazo al subgrada studado en liberalaj artoj kaj sciencoj. Tiaj kolegioj celas instrui larĝan ĝeneralan sciaron kaj disvolvigi ĝeneralajn intelektajn kapablojn, kontraste al profesia, alvoka aŭ teknika studplano. Studentoj en liberalarta kolegio ĝenerale fakas en partikulara kampo dum ricevas eksponon al ampleksa gamo de akademiaj temoj, inklude sciencojn kiel la tradiciaj humanismaj fakoj instruataj kiel liberalaj artoj. Kvankam ĝi havas bazon en eŭropaj antaŭuloj, la liberalarta kolegio estas tre forte asocia kun la usona altedukado, kaj tiel plej liberalartaj kolegioj tutmonde rilatas al la usona modelo.

Notoj
-----

1. ↑  "Liberal Arts: Encyclopædia Britannica Concise". Arkivigite je 2007-09-06 per la retarkivo Wayback Machine Encyclopædia Britannica. Arkivita el la originalo en 2008-02-15.
2. ↑   Harriman 1935.

Bibliografio
------------

* Harriman, Philip (1935). "Antecedents of the Liberal Arts College". The Journal of Higher Education. 6 (2): 63–71. JSTOR 1975506.

* Kategorio Liberalarta kolegio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Leslie BIBB** (17-an de novembro 1974 en Bismarck, Norda Dakoto, Usono) estas usona aktorino kaj fotomodelo. 

Leslie Bibb (2009)

Karriere
--------

Ŝi sukcesis en la modelulina konkuro en la *„Oprah Winfrey Show"* en aĝo de 16 jaroj, post kio ekis ŝia landa modelkariero. Por akceli sian aktorinan karieron, ŝi studis aktoradojn dum tri jaroj en Novjorko. Post studfino, Bibb laboris kiel fotomodelo en Eŭropo, poste translokiĝis al Los Angeles. Ŝiaj fotoj aperis en la gazetoj kiel Maxim kaj FHM.

Bibb ludis en la thriller *The Skulls* en 2000 la rolon de *Chloe Whitfield*, amikinon de *Lucas McNamara*, kiun rolis Joshua Jackson. Oni nomumis ŝin en 2000 pro la rolo en la televida serio *Popular* por la Teen Choice Award. En 2001 ricevis ŝi la premion *Young Hollywood Award*. Ekde fino de 2005, ŝi ludas en la serio *Crossing Jordan* kiel policista psikologino.

Private
-------

Kiam Bibb aĝis 3 jarojn, mortis ŝia patro. ŝi, ŝia patrino kaj la tri pli aĝaj fratinoj translokiĝis al Richmond, Virĝinio, kie ŝi plenkreskis. Ŝi estis geedziĝanta de 2003 ĝis 2004 kun Rob Born.

Filmoj
------

* 2000: *The Skulls*
* 2001: *See Spot Run*
* 2005: *Crossing Jordan*
* 2006: *Talladega Nights: The Ballad of Ricky Bobby*
* 2006: *Wristcutters, A Love Story*
* 2007: *Sex and Death 101*
* 2007: *Trick 'r Treat*
* 2008: *Iron Man*
* 2008: *The Midnight Meat Train*
* 2009: *Shopaholic*

* Kategorio Leslie Bibb en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 313050
* GND: 1019386134
* LCCN: no2007010369
* VIAF: 15149105996468490151
* ISNI: 0000 0003 6489 2864
* SUDOC: 164895612
* BNF: 14513473t
* NKC: xx0146506
* BNE: XX1060597
 |
La kampuso de la **UNaM** en Posadas, Misiones
La **Nacia Universitato de Misiones** (hispane ***Universidad Nacional de Misiones***, akronime **UNaM**) estas publika universitato kies ĉefsidejo situas en Posadas, provinco Misiones, Argentino; Ĝi ankaŭ havas regionajn manpusojn en Oberá, Eldorado kaj Apóstoles, en la sama provinco. 

La instituto estis fondita post dekreto de la 16-an de aprilo 1973, kiel parto de *Plano Taquini* , programo por reorganizi la alteduksistemon de Argentino. 

Ĝi trejnas pli ol 22,000 studentojn, inkluzive de multaj eksterlandanoj, pro sia landlima loko proksime al Paragvajo kaj Brazilo. Ĝi ankaŭ havas eldonejon kaj radiostacion.

Fakultatoj
----------

* Arto (Oberá)
* Inĝenieristiko (Oberá)
* Ekonomiko (Posadas)
* Natursciencoj (Posadas)
* Homaroj kaj Sociaj Sciencoj (Posadas)
* Forstado (Eldorado)

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Scienco kaj Edukado en Argentino
* Oficiala retejo de argentina altedukado
* Oficiala retejo
* Universidad Nacional de Misiones FM Radio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 835972
 |