recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**MATTIS TEUTSCH János**  aŭ **Hans Mattis-Teutsch** (janoŝ matiŝ tajĉ) estis ekspresionista artisto: pentristo, skulptisto, grafikisto naskita la 13-an de aŭgusto 1884 en Braŝovo kaj mortinta la 17-an de marto 1960, en Braŝovo. Li estis la patro de János Mattis kaj la avo de Waldemar Mattis Teutsch.

Biografio
---------

Lia patro János Máttis estis tajloro en vilaĝo Hatolyka, kaj mortis tragiksubite antaŭ la naskiĝo de sia filo. La nomon Teutsch li akceptis honore al via duonpatro. Post la studo en faklernejo pri lignaĵindustrio en Braşov li studis en Budapeŝto, (Hungario) kaj Munkeno, (Germanio). Post tiu li restadis du jarojn precipe en Parizo. Lian unuan ekspozicion organizis la artistoj grupiĝintaj ĉirkaŭe de la avangarda revuo *MA* (Hodiaŭ) fondinte de Lajos Kassák en 1917 en Budapeŝto. Ekde 1918 li partoprenis ankaŭ eksterlandajn ekspoziciojn. Inter la 30-a de novembro kaj la  30-a de decembro en 1924 li ekspozicias en Bukareŝto kune kun Constantin Brâncuşi, Paul Klee, Hans Arp, Kurt Schwitters, Lajos Kassák, Hans Richter, Arthur Segal, Max Herman Maxy, Marcel Iancu kaj aliaj. En 1931 li publikigas sian teorian libron ilustritan de li mem kun titolo *Kunstideologie* (Artideologio). Lia unua postmorta ekspozicio okazis en februaro 1966 en la muzeo de Miercurea Ciuc (Rumanio) kune kun la artkreaĵoj de sia filo.

Libroj
------

* *Kunstideologie*, 1931.
* *Ideologia artei* nova eldonaĵo kun antaŭparolo de Mihai Nadin, Kriterion Könyvkiadó, 1975.

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio János Mattis Teutsch en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arta en Hungario
* Pentraĵoj
* Retpaĝo hungare[*rompita ligilo*]


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 62346
* GND: 118579088
* LCCN: n84035737
* VIAF: 804354
* ISNI: 0000 0000 7857 1840
* SUDOC: 069535647
* BNF: 15046336z
* ULAN: 500077481
* RKD: 237052
 |
**Artúr Bárdos** [bArdoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bárdos Artúr** estis hungara reĝisoro, poeto, teatrestro, ĵurnalisto, tradukisto, framasono. Lia filo estis Tamás Bárdos.

Artúr Bárdos  Arkivigite je 2007-07-04 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 2-an de aprilo 1882 en Budapeŝto. Li mortis la 10-an de aŭgusto 1974 en Usono en Bufalo.

Memortabulo pri Artúr Bárdos
Artúr Bárdos

Biografio
---------

Artúr Bárdos devenis el juda familio. Li frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris juran diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1905. Jam dum la studentaj jaroj ekde 1901 li estis ĵurnalisto, baldaŭ redaktoro, sed tiam li ankaŭ debutis kiel poeto. En 1910 li aliĝis al la framasonoj. Tiutempe li faris ĉion, kio koncernas la teatran vivon, liaj kontribuoj aperis eĉ en Nyugat. Inter 1926 kaj 1930 li vivis en Berlino, li apartenis al la loka teatra vivo. Hejmenveninta li denove estis signifa figuro kun sukcesoj. Li fondis aŭ gvidis teatrojn en Budapeŝto. En 1936 li ricevis la titolon ĉefkonsilisto, tamen post 2 jaroj pro la kontraŭjudaj leĝoj li estis forigita el la postenoj. En 1948 li estis nomumita privata profesoro, tamen jam en la sama jaro li migris al Usono. Li apartenis al stabo de Voĉo de Ameriko kaj Radio Libera Eŭropo. En 1967 aperis lia lasta poemlibro. Li estis entombigita en Budapeŝto.

Artúr Bárdos en la 1910-aj jaroj

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Két ösvény* (1903) - poemoj
* M. Maeterlinck: Aglavaine és Sélysette (1911) - tradukita dramo
* J. Sarment: Az árnyhalász (1923) - tradukita dramo
* *Uralkodók és komédiások* (1936)
* *A színház műhelytitkai* (1943)
* *Alkonyat* (1967) - poemoj

Elektitaj reĝisoraĵoj
---------------------

* Lajos Zilahy: Tűzmadár
* Aristofano: Lisistrata
* George Bernard Shaw: Saint Joan (Sankta Johana)
* William Shakespeare: Romeo kaj Julieta

Memorigiloj
-----------

* 2 memortabuloj en Budapeŝto (1992; 2007)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* angle

* Kategorio Artúr Bárdos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 562500
* LCCN: n2014044704
* VIAF: 121394151
* ISNI: 0000 0000 7925 6172
* NKC: xx0253462
 |
**János Pető** [jAnoŝ petO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pető János** estis hungara pentristo, grafikisto, instruisto, poeto.

János Pető  naskiĝis la 22-an de oktobro 1940 en Mezőkövesd, li mortis la 19-an de marto 2009 en Mezőkövesd.

Biografio
---------

János Pető frekventis belartan gimnazion en Budapeŝto, poste li akiris diplomon en Hungara Belarta Altlernejo en 1964. Liaj plej gravaj instruistoj estis Jenő Barcsay, Géza Fónyi Sándor Ék kaj Károly Raszler. Post siaj studoj li instruis 5 jarojn en sia naskiĝurbo, sed somere li kreis litografiaĵojn en Artistkolonio (Kecskemét). Inter 1967 kaj 1970 li havis stipendion. En 1969 li ekhavis atelieron kun loĝejo en Artistkolonio (Miskolc), kie li pentradis ĝis 1987, poste li vivis ĝismorte en sia naskiĝurbo. Pli frue li ĉeestis ankaŭ en artistkolonioj de pluraj socialismaj landoj. Li estis ankaŭ poeto kun 2 aperintaj volumoj. Li ricevis premiojn inter 1969–2005.

El solaj ekspozicioj
--------------------

* Mezőkövesd (1968, 1979, 1985, 1988, 1992, 2005, 2008)
* Budapeŝto (1968, 1988)
* Miskolc (1978, 1980, 1984, 1997)

El kolektivaj ekspozicioj
-------------------------

* ofte en Miskolc, Szeged, Salgótarján, Debrecen
* Katowice (1979)
* Neubrandenburg (1984)
* Arthalo Budapeŝto (1984)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Csendélet lámpással
* Önarckép
* Öreghíd
* Anya gyermekével

* Orosz táj (1989)*Orosz táj* (1989)
* Koratavasz (1990)*Koratavasz* (1990)
* Vörös fák (1993)*Vörös fák* (1993)

Elektitaj litografiaĵoj
-----------------------

* Háborús lap*Háborús lap*
* Múló időben*Múló időben*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto kaj bildoj Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio

* Kategorio János Pető en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 615373
* VIAF: 146491021
* ULAN: 500191692
 |
**Val Biro** aŭ **Bálint Bíró,** laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj plennome **Bíró Bálint István**, en Britio **Balint Stephen Biro** estis hungardevena brita grafikisto, ilustristo, verkisto pri infanaj libroj.

Bálint Bíró  naskiĝis la 6-an de oktobro 1921 en Budapeŝto, li mortis la 4-an de julio 2014 en Bosham (Britio).

Biografio
---------

Bálint Bíró frekventis cistercianan lernejon en sia naskiĝurbo, poste la gepatroj sendis lin al Britio por studi artojn. Li havis validan studentan permesilon, tial dum la 2-a mondmilito li neniam estis deportita. Li restis en Britio. Li studis en Amersham en Buckinghamshire, poste ekde 1953 li estis ilustristo kaj kreis kovrilpaĝojn. Intertempe en 1945 li edziĝis, filino naskiĝis en 1951. Pro divorco li denove edziĝis en 1970. Laŭ propono de la eldonisto ekde la 1960-aj jaroj li ne nur ilustris, sed li verkis originajn fabelajn historiojn pri veterana aŭto "Gumdrop." Inter 1966 kaj 2001 li verkis pri Gumdrop 37 librojn, kelkaj el ili aperis ankaŭ en hungara traduko.

Ekspozicioj
-----------

* Arthalo Budapeŝto (1938, 1982?)

Elektitaj Gumdrop-libroj
------------------------

* *Gumdrop - Adventures of a Vintage Car* (1966)
* *Gumdrop in Double Trouble* (1975)
* *Gumdrop Makes a Start* (1982)
* *Gumdrop and the Pirates* (1989)
* *Gumdrop and the Martians* (1998)
* *Gumdrop's School Adventure* (2001)

### Elektitaj libroj en hungaraj tradukoj

* *Ragacs a legjobb tragacs* (1987)
* *Ragacs Tragacs az állatkertben* (1988)

Fontoj
------

*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 630682
* GND: 1026930391
* LCCN: n79114213
* VIAF: 5455754
* ISNI: 0000 0000 6533 0634
* SUDOC: 160208351
* MBA: 6ba3121f-1149-4903-98fb-b9540386adfc
* NLA: 35018878
* BIBSYS: 90967480
* NKC: xx0147381
* BNE: XX849781
 |
**Imre Fazekas** [fazekaŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fazekas Imre** estis hungara dramisto, ĵurnalisto. Lia origina familia nomo estis *Frey* [frej], lia pseŭdonomo estis *Advena Novus*.

Imre Frey naskiĝis la 29-an de januaro 1887 en Budapeŝto, li mortis la 6-an de februaro 1949 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Imre Fazekas devenis el juda familio, li kontribuis jam ekde sia aĝo 16. Li studis universitaton en sia naskiĝurbo, poste li estis oficisto, ankaŭ ĵurnalisto (ankaŭ dum la Hungara Sovetrespubliko). Depost fino de la kvazaŭkomunismo li migris al Berlino kaj li ĵurnaladis kaj estis scenaristo. Iom poste li verkis filmajn scenarlibrojn en Usono. En 1926 li hejmenvenis kaj estis kritikisto-redaktoro ĉe ĵurnalo, sed li kontribuis poemojn ankaŭ en Nyugat. En 1938 lia statuso ĉesis pro la kontraŭjudaj leĝoj, tial li malsaniĝis pro en:Acute stress disorder. Li vivtenis sin el laŭokazaj skribaĵoj. Li edziĝis en 1919.

Liaj kontribuoj (elekto)
------------------------

* *Silvió kapitány* (dramo, kunaŭtoro, 1920)
* *Karnevál* (teatraĵo, 1923)
* *Altona* (dramo, 1925)
* *Trojka* (dramo, 1928)
* *A Dunától a Csendes Óceánig* (poemoj, 1940)
* pluraj unuaktaj teatraĵoj (*Szerelmesek; Elza asszony; Cirkusz; Aljas gazember; Függöny; Ringlispil; Fera-Palace*)

Liaj kinaj scenarlibroj (elekto)
--------------------------------

* *Töviskoszorú* (1922)
* *Die grüne Manuela - Ein Film aus dem Süden* (1923)
* *Freund Ripp* (1923)
* *Love Me and the World Is Mine* (1927)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 767078
 |




* Portalo pri Biografio
**INAGAKI Taruho**, 稲垣足穂 [inagaki taruho], (26-a de decembro 1900 - 25-a de oktobro 1977) estas Japana verkisto kaj fabelisto el la urbo Osako en Osaka (prefektujo). Liaj verkoj temas pri Astro, Pederastio, Universo kaj Maŝino ĉefe. Lia ĉefa verko estas Mil kaj unu sekundoj, 一千一秒物語 [issen'iĉibjoumonogatari].

Pri lia ĉefa verko, Mil kaj unu sekundoj. En 1923 li eldonis unuan libron Mil kaj unu sekundoj. Ĝi estas rakontaro kiun li skribis de la aĝo de ĉirkaŭ 17 jaroj kaj ĝi havas 68 rakontojn, tre mallongajn rakontojn. Orginara rakontaro Mil kaj unu sekundoj havas ĉirkaŭ 200 rakontojn. Sed li elektis pli bonajn rakontojn kiam li eldonis libron. En 1957 ĝi haviĝis 70 rakontojn. Li mem diris "Ĉiuj miaj verkoj estas komentoj de Mil kaj unu sekundoj"

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2007-02-17 per la retarkivo Wayback Machine (japana)
* Arkivigite je 2005-05-03 per la retarkivo Wayback Machine (japana)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 198283
* GND: 1018047638
* LCCN: n80122539
* VIAF: 94091776
* ISNI: 0000 0000 8166 727X
* SUDOC: 052566455
* BNF: 136200063 13596874h, 136200063
* NLA: 36009517
* NDL: 00019142
* BIBSYS: 49895
 |
**Bajbarso** (arabe: الملك الظاهر ركن الدين بيبرس البندقداري, al-Malik al-Zahir Rukn al-din Bajbars al-Bunduqdari), surnomita Abu al-Futuh (n. en 1223 - m. la 1-an de julio 1277, Damasko), estis mamluka Sultano de Egiptujo kaj Sirio. Li estis unu el la komandantoj de la fortoj kiuj kaŭzis malvenkon de la Sepa krucmilito de la reĝo Ludoviko la 9-a kaj gvidis la avangardon de la egipta armeo ĉe la Batalo de Ajn Ĝalut en 1260, kiu markis la unuan grandan malvenkon de la mongola armeo kaj estas konsiderita turnopunkto en la historio. Lia regado markis la komencon de la epoko de la mameluka superregado en la Orienta Mediteraneo kaj solidigis la fortikecon de sia armea sistemo. Li entreprenis la forpelon de la krucistoj en Sirio kaj unuigi Egiptujon kaj Sirion en unu potenca ŝtato kiu povus defendi sin de la minacoj de krucistoj kaj mongoloj. Kiel sultano, Bajbarso ankaŭ okupiĝis pri kombinaĵo de diplomatio kaj armea ago kiuj permesis al la mamelukoj vastigi sian imperion.

Post iri al Kairo, Egiptio, al-Mustansir estis instalita kiel kalifo tie fare de Bajbarso en 1261.

* Bajbarso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Bajbarso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 347465
* GND: 118665839
* LCCN: n85197862
* VIAF: 23581685
* ISNI: 0000 0001 0598 1299
* SUDOC: 030151694
* BNF: 12162520b
 |
**Bajezid la 1-a** (en Otomana turka: بايزيد اول, en turka: *I. Bayezid*), konata ankaŭ kiel *Bajezid la Fulmo* (en Otomana turka: یلدیرم بايزيد, en turka: *Yıldırım Bayezid*; ĉirkaŭ  1360 – 8a de Marto 1403) estis la Otomana Sultano el 1389 ĝis 1402. Li estis filo de Murad la 1-a. Li adoptis la titolon *Sultan-i Rûm*, el kio Rûm (el Romo) estis malnova islama nomo por la Romia Imperio.

Historio
--------

Bajezido kaptiva ĉe Timur, pentraĵo de Stanisław Chlebowski (1878).
Li faris demarŝojn por kontroli la tuton de Anatolio (ĉefe per kampanjo en 1390). El 1389 ĝis 1395 li konkeris Bulgarion kaj nordan Grekion. En 1395 estis venkita en Valaĥio. Li klare venkis super la Krucmilitistoj ĉe Nikopolo (en teritorio de nuntempa Bulgario) en 1396. Bajezid malsukcese sieĝis por la unuaj fojoj Konstantinopolon kaj poste estis venkita kaj kaptita de lis dumjara rivalo kaj malamiko Timur en la Batalo de Ankaro en 1402, estis tenita en kaptiveco (pri kio estas diversaj nekonfirmitaj rakontoj pri mistraktado fare de Timur) kaj tiel mortis en Marto 1403 (pri kio same estas tre diversaj nekonfirmitaj rakontoj ĉu temis pri memmortigo aŭ mortigo fare de Timur); tio rezultis en la Otomana Interregno.

En 1389, dum la fama Batalo de Kosovo, la tiama sultano, lia patro Murad la 1-a estis mortigita, kaj la fontoj malkonsentas ĉu tio okazis en la komenco aŭ post la fino de la batalo. Lia plej aĝa filo nome Bajezid, kiu estris la maldekstran alon de la Otomanaj fortoj, ekprenis la regadon post tio. Lia alia filo, Jakub Çelebi, nome Jakub Bejo, kiu estris la alian alon, estis nomita al la komandeja tendo de la sultano fare de Bajezid, sed kiam Jakub Bejo tien alvenis li estis strangolita, kio lasis lian fraton Bajezidon kiel la nura postulanto al la trono.

Notoj
-----

1. ↑  "Bayezid I - Ottoman sultan". britannica.com. Arkivita el la originalo la 2an de Aprilo 2016. Alirita la 4an de Januaro 2022.
2. ↑   Peirce, Leslie P. (11a de Majo 1993). The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire. Oxford University Press. ISBN 9780195086775. Arkivita el la originalo la 23an de Septembro 2017 – tra Google Books. Alirita la 4an de Januaro 2022.

Bibliografio
------------

* Harris, Jonathan, *The End of Byzantium*. New Haven and London: Yale University Press, 2010. (ISBN 978-0-300-11786-8)
* Imber, Colin (2009). *The Ottoman Empire, 1300–1650: The Structure of Power* (dua eldono). Basingstoke: Palgrave Macmillan. ISBN 978-1-1370-1406-1.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bajezid la 1-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* \* Yıldırım Bayezid I


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 750311
* GND: 121955419
* LCCN: n85327215
* VIAF: 1467021
* SUDOC: 189876581
 |
**Friedrich von Wallenrode** (m. la 15-an de julio 1410 apud Grunwald (distrikto Ostróda) − alta marŝalo de la Ordeno de germanaj kavaliroj pereinta en la batalo de Grunwald.

Friedrich von Wallenrode estis frato de la alta majstro Konrad von Wallenrode. Lia nevo estis ankaŭ Johann von Wallenrode, kiu en la jaroj 1393-1416 estis ĉefepiskopo de Rigo kaj en 1418-1419 episkopo de Lieĝo. Friedrich von Wallenrode antaŭ 1393 estis vokto de Tczew. Tiutempe lia frato, alta majstro de la Ordeno de germanaj kavaliroj Konrad von Wallenrode ankaŭ aktivis ekonomie kaj koloniige en Prusio. Laŭ lia iniciato oni fondis en 1393 novan komandorejon kun la sidejo en Ryn. Ĝia unua estro iĝis Friedrich von Wallenrode. Post 1396 li estis ankaŭ komandoro de Gniew, Brodnica kaj fine de Królewiec. Kiel komandoro de Królewiec li samtempe plenumis funkcion de la granda marŝalo de la Ordeno de germanaj kavaliroj. En la batalo de Grunwald Friedrich von Wallenrode komandis maldekstran alon de la ordena armeo.

Vidu ankaŭ
----------

* Ulrich von Jungingen


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 563532
 |
**Asser** (m. 908 aŭ 909) estis anglosaksa ekleziulo kaj historiisto.

Li naskiĝis en Kimrio kaj eniris la monaĥejon ĉe St David's, Pembrokeshire. Ĉirkaŭ 885 Alfredo la Granda petis lin alveni al sia kortego kie kuniĝis aro de kleruloj. Post jarlonga malsano, Asser faris tion, kaj li laŭtlegis librojn por la reĝo. Kristnaskon 886 Alfredo konfidis al Asser du monaĥejojn ĉe du vilaĝoj de Somerset, Congresbury kaj Banwell, kaj donis al li silkan mantelon kaj grandan kvanton da incenso. Post tio ŝajne Asser loĝis parton de la jaro ĉe St David's, kaj la reston ĉe la kortego. Antaŭ 892 Alfredo konfidis al li pluan monaĥejon, ĉe Exeter, Devon. Antaŭ 900 li iĝis episkopo de Sherborne.

En 893 Asser verkis latinan biografion de Alfredo, kiu estas inter la plej gravaj fontoj de informoj pri la reĝo. Preskaŭ duono de la verko estas latina versio de la parto de la anglosaksa kroniko kiu pritraktas la jarojn 851-887. Li helpis Alfredon traduki en la anglosaksan *Regula Pastoralis* (*Pastra Prizorgado*) de Gregorio la 1-a, kaj eble ankaŭ la *Consolatio Philosophiae* (*Konsolo de Filozofio*) de Boethius.

Asser mortis ĉirkaŭ 908.

* Kategorio Asser en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 276787
* GND: 100938485
* LCCN: n84068139
* VIAF: 1386159248160704870008 59092589, 1386159248160704870008
* ISNI: 0000 0001 0905 2710
* SUDOC: 069792720
* BNF: 119988852
* NLA: 35585939
* NDL: 00511785
* BIBSYS: 99071097
* ICCU: UFIV128927
* BNE: XX5612404
 |
dekstra

La lokoj de la rezisto de la anoj de la Bara Konfederacio kaj la batal-lokoj de Bara Konfederacio kontraŭ la rusa armeo kaj la armeo de la reĝo Stanislao Aŭgusto Poniatowski
**Józef Rufin WYBICKI** [jUzef rUfin vibIcki], naskita la 29-an de septembro 1747, mortinta la 10-an de marto 1822, estis pola poeto kaj politikisto. Li verkis la tekston de la kanto Mazurek Dąbrowskiego, kiu iĝis la nacia himno de Pollando.

Wybicki naskiĝis kiel pola nobelo en Pomerio, en **Będomin**. Li estis en 1767 deputito de Pola Sejmo, inter 1768 kaj 1772 ano de la Bara Konfederacio, kunlaboris en la kreado de la pola leĝaro kaj en la nacia eduka komisiono; krome li aktivis en la Patriota Partio en la tempo de la **Granda Sejmo** (La **Kvarjara Sejmo**), partoprenis en la ribelo de Tadeusz Kościuszko kaj kunorganizis la polajn legiojn en Italio kiel plenkomisiito de Napoleono en Pollando okupita dum la francaj kampanjoj de 806 kaj 1809. Post 1815 li estis altrangulo en Kongresa Pollando. Li do partoprenis ĉiujn gravajn politikajn aktivadojn dum sia vivotempo.

Ankaŭ sian literaturan verkon Wybicki konsideris formo de politika aktivado. Li ĵurnalisme kaj literature traktis temojn de politiko kaj socio. Kvankam li mem ne konsideris sin elstara poeto, ĉiu polo konas unu poemon lian: Pieśń Legionów Polskich (kanto de la polaj legioj).

Tiu kanto, konata ankaŭ kiel "Mazurek Dąbrowskiego" (marŝo de Dąbrowski), estis kreita en Reggio Emilia (Italio) en julio 1797) kaj intencita por la adiaŭa ceremonio al generalo *Jan Henryk Dąbrowski*, renkontonta Napoleonon. La teksto de la kanto de tiam trairis multajn modifojn por adapto al la historia medio. Origine ĝi estis armea, poste nacia kanto prezentata dum patriotaj ceremonioj. De post la batalo de Grochów (1831) dum la Novembra Ribelo ĝi estas konsiderata kiel nacia himno. En 1926 ĝi estis oficiale deklarita la nacia himno de Pollando.

Józef Wybicki estas kavaliro de la Ordeno de la Blanka Aglo, la plej alta ŝtata honorigo de la Pola Respubliko.

### Kuriozaĵo

En la opereto "La almoza studento" (*Der Bettelstudent*) de 1882 la ĉefrolulo *Symon Symonovicz* agas kiel fikcia "princo Wybicki". Estas necerte, ĉu tiu persono aludas la historian Józef Wybicki.

* Kategorio Józef Wybicki en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 51122
* GND: 119383438
* LCCN: n50041632
* VIAF: 54191372
* ISNI: 0000 0001 0902 1893
* SUDOC: 030388155
* BNF: 121812571
* MBA: 4d7dcf97-a20b-4faf-b5ea-27f6c138d18c
* NKC: osa2009530807
 |
**Ioannis Metaxas** [metaksás] (1871-1941, greke: Ιωάννης Μεταξάς), konvinkita monarĥisto kaj naciisto, registarestro kaj fakta diktatoro de la intermilita Grekio. Laŭ lia nomo estis nomita linio de fortikaĵoj en Grekio, la t.n. Metaxas-linio.

Ioannis Metaxas naskiĝis la 12-an de aprilo de 1871 en la greka Itako. En la jaro 1897 li partoprenis militon kontraŭ Turkio kaj poste li forvojaĝis ĝis Germanio, kie li finstudis armean lernejon. Dum balkanaj militoj (1912–1913) li fariĝis ano de ĉefstabo kaj en la jaro 1913 ties estro; en la jaro 1916 li atingis rangon de generalo.

En la tempo de eksplodo de la unua mondmilito li estis proksima konsilanto de greka reĝo Konstantino la 1-a, sed kiel decida adepto de neŭtraleco li venis en konflikton kontraŭ Eleftherios Venizelos, prezidanto de la registaro. Kiam reĝo Konstantino en la jaro 1917 abdikis, rezignis pro daŭranta malkonsento kun armea politiko de Venizelos ankaŭ Metaxas. Li revenis en zeniton en la jaro 1920 post la reveno de Konstantino sur la tronon. Li staris en opozicio kontraŭ Venizelos kaj ĝuste li antaŭvidis fiaskon de la greka ofensivo el la jaroj 1921–1922, kiu estis alportonta al la lando teritoriajn profitojn en turka Anatolio.

Post tio, kiam estis en la jaro 1923 Georgo la 2-a, filo kaj sekvanto de Konstantino, devigita abdiki, ankaŭ Metaxas forlasis la landon. Sed post nelonge li revenis kaj li akiris ministerian funkcion en nova respublikana registaro. Samtempe li fondis malgrandan monarĥistan partion, kiu fariĝis herolda turo de la opozicio kontraŭ la registaro, en kiu li mem agadis. En la jaro 1935 Georgo la 2-a renovigis la monarĥion kaj li nomis Metaxason kiel ministro de milito kaj en aprilo de 1936 kiel prezidanto de la registaro.

Subtenata de la reĝo Metaxas komencis la 4-an de aŭgusto de la sama jaro diktaturon de faŝisma modelo. Malgraŭ tio li plu retenis diplomatajn interrilatojn kun Britio kaj kun Francio. Li atingis certajn sukcesojn dum realigado de limigitaj, sed tre bezonaj ekonomiaj kaj sociaj reformoj, sed samtempe li dure subpremis kian ajn opozicion.

Kiam en la jaro 1940 italaj soldataroj atakis Grekion, la interrilatoj kun okcidentaj demokratioj intensiĝis: la lando ricevis helpon flanke de Britio kaj grekoj enpuŝis la agresanton reen al albanaj limoj. Ioannis Metaxas mortis la 21-an de januaro de 1941, tri monatojn antaŭ ol "lian" landon ekokupis la nazia Germanio.

Vidu ankaŭ
----------

* Fortikaĵoj en Eŭropo
* Greka-turka milito (1919-1922)
* Metaxas-linio

* Kategorio Ioanis Metaxas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 43260
* GND: 119201399
* LCCN: n83135081
* VIAF: 77120509
* ISNI: 0000 0001 2140 5873
* LIBRIS: 206166 343020, 206166
* SUDOC: 050611313
* BNF: 12652897d
* NLA: 35440521
* NKC: js20020811002
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Atena Beauvoir Roveda** (naskiĝis la 20-an de Aprilo de 1991) estas brazila filozofino, verkistino, poetino, politikistino kaj edukistino.

Eduko
-----

Ŝi studis naturajn sciencojn kun emfazo je biologio kaj ĥemio ĉe la Federala Instituto de Edukado dum sep jaroj. Ŝi estas diplomita je filozofio de la Federala Universitato de Pelotas.

Politika aktivismo
------------------

Atena estas socialdemokratino, brizolistino kaj anino de la Demokrata Laborista Partio. Ŝi gvidas la grupon Diverseco Laborista en Porto-Alegro, la ĉefurbo de la brazila subŝtato Suda Rio-Grando. En la jaro 2020 ŝi estis kandidatino al la leĝofaristaro de Porto-Alegro.

Privata vivo
------------

En la aĝo de 12 jaroj Atena elŝrankiĝis al sia patrino kiel GLAT-a. En la aĝo de 25 jaroj ŝi elŝrankiĝis kiel transseksa.
Ŝi estas HIV-pozitiva.

Aljuĝoj
-------

Ŝi estis havigita je la Elstara Premio 2013 kaj 2014 je sociscienca kampo fare de la Federacia Instituto de Edukado de Suda Rio-Grando. Ŝi ricevis ankaŭ Honoran Mencion pro agi por la rajtoj de lesboj, gejoj, ambaŭseksemuloj, travesĉioj kaj transseksuloj en la urbo Canoas, Suda Rio-Grando.

Libroj
------

* Rakontetoj Transantropologiaj: unua volumo (2017)
* Rakontetoj Transantropologiaj: dua volumo (2021)
* Libertê: poezio, filozofio kaj transantropologio (2018)
* Phóda: poezio, filozofio kaj seksumeco (2019)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 725119
 |
**Baudonivia** estis franca monaĥino, kiu vivis en la 6-a/7-a jarcento en la Abatejo Sankta Kruco en Potevo.

Detaloj
-------

Temis pri al unua porvirina klostro en Eŭropo kiun fondis en 558 Radegundo de Turingio. Ŝi mem mortis tie en la jaro 587. Baudonivia estis ties priorino kaj hagiografo.

Baudonivia famiĝis pro sia biografio de reĝino Radegundo, *Liber secundus* unu el la plej malnovaj de virino skribitaj kaj ĝis nun konserviĝintaj sanktulvivpriskriboj. La verko, kiu aperis inter 609 kaj 614 (post la morto de lia episkopa moŝto poteva Venantius Fortunatus, kiu tuj post la morto de Radegundo estis verkinta la biografion *Liber primus*) estis iel korektado de la unua biografio. Baudonivia eĉ aludas al la vivo de Fortunatus; ĉiuokaze la akĉentoj en la vivo radegunda tute alie metatas de ŝi. Dume Fortunatus, kiu konis bone kaj ŝatis ege kaj Radegondon kaj la abatinon Agnesa el Potevo ne raportis pri iu monaĥejfondo fare de la sanktulino, Radegundo taksatas ĉe *Liber secundus* grava klostrofondantino kaj miraklofara religiulino.

Interpreto moderna
------------------

Judy Chicago dediĉis al Baudonivia enskribaĵon sur la triangulaj plankaj kaheloj de *Heritage Floor* ĉe sia instalaĵo *The Dinner Party*. La kaheloj porcelanaj envicigitis je placo kun la telero por Hrosvitha.

Notoj
-----

1. ↑  Margarete Zimmermann: *Salon der Autorinnen: Französische dames de lettres vom Mittelalter bis zum 17. Jahrhundert*, Erich Schmidt Verlag & Co KG, 2005, ISBN 978-3-503-07957-5, p. 48
2. ↑  Jane Tibbetts Schulenburg: *Forgetful of Their Sex: Female Sanctity and Society, Ca. 500-1100*, University of Chicago Press, 1998, ISBN 978-0-226-74054-6, p. 45
3. ↑  Brooklyn Museum: Baudonivia

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 723071
* GND: 102369089
* LCCN: no00091671
* VIAF: 188635402, 4589160668141003560002, 819159234451703371794 216488664, 188635402, 4589160668141003560002, 819159234451703371794
* ISNI: 0000 0000 5226 4877
* SUDOC: 123019249
* NLA: 51707936
* BIBSYS: 6023629
 |
**Gábor Heilig** [hejlig], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Heilig Gábor** estas hungara komponisto, ŝlagrokantisto, gitaristo, tekstopoeto.

Gábor Heilig  naskiĝis la 27-an de oktobro 1949 en Budapeŝto.

Gábor Heilig kun Judit Hernádi en 2012
Gábor Heilig en 2013

Biografio
---------

Gábor Heilig devenis el juda familio. Li frekventis faklernejon por iĝis barbiro. Ĝis 1972 li estis tondisto, poste muzikisto. Dum la lernojaroj li interesiĝis pri ŝlagromuzikoj. Liaj unuaj kantoj aperis jam ekde 1966. Li fondis ŝlagrorkestron en 1974, poste li muzikadis en diversaj ŝlagrorkestroj, sed ofte li estis solisto. Foje li komponas al filmoj kaj teatroj. En 1983 li edziĝis, poste filo naskiĝis.

Elektitaj ŝlagroj
-----------------

* Aki rózsát kap (1966)
* Állj meg kislány
* Vidéki lány vagyok (1981)
* Császárok (escepte muzikalo prezentita en Hungara Radio)

Filmaj komponaĵoj
-----------------

* Orrom krumpli, hajam kóc! (1988, televida serio, 10 epizodoj)
* Akarsz-e bohóc lenni? (1987-1988, televida serio, 4 epizodoj)

Elektitaj tekstoj
-----------------

* Az öreg cowboy dala
* Ez történ Lellén

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva intervjuo kun biografio kaj fotoj
* datenoj

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Gábor Heilig en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 645612
* MBA: 5c699aef-9e0d-4ca6-821b-74a0650aefb6
 |
**Beorhtric** (m. 802) estis anglosaksa reĝo de Wessex, Anglio ekde 786.

En 786 Cynewulf, reĝo de Wessex, estis murdata. Verŝajne Egbert pretendis la tronon, sed, helpate de Offa, reĝo de Mercia kaj la plej potenca reganto de Anglio, Beorhtric iĝis reĝo de Wessex. En 789 li edziĝis al Eadburh, filino de Offa, kaj estas probable ke li agnoskis Offa kiel superulo. La loĝantoj de Wessex eĉ uzis la monerojn de Offa.

Laŭ la anglosaksa kroniko, estis dum la regado de Beorhtric kiam la vikingoj unue atakis Anglion. En 789 ili alteriĝis ĉe la marbordo de Dorset kaj mortigis reĝan oficiston kiu faris la kutimajn demandojn pri la celoj de novalvenintoj.

Post la morto de Offa (796) eblas ke mallonge Beorhtric pli sendependis. Restas nur du moneroj de Beorhtric kaj ili datiĝas de post 796: tio sugestas ke li fondis sendependan monfarejon. Tamen Coenwulf, la sekvanto de Offa, rapide restaŭris la influon de Mercia en Wessex.

Laŭ la anglosaksa historiisto Asser, Eadburh, la edzino de Beorhtric, senintence mortvenenis Beorhtric, kaj poste fuĝis al monaĥinejo en Francio, el kiu ŝi estis forpelata post kiam oni trovis ŝin kun viro. Tamen tio estas duba.

Beorhtric estis sekvata de Egbert kiel reĝo de Wessex.

* Kategorio Beorhtric en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 283908
 |
**Boerhtwulf** (m. verŝajne en 852) estis reĝo de Mercia, Anglio ekde 839 aŭ 840.

Deveno
------

Pri la deveno de Beorhtwulf nenio certas. Eble li apartenis al la sama familio kiel Beornwulf, kiu regis Mercia ĉ. 825.

Regado
------

Frue en la regado de Beorhtwulf, en 841, la vikingoj disrabis la regionon de Mercia ĉirkaŭ Lincoln. La sekvantan jaron ili atakis Londonon, la plej grava komerca centro de la regno.

Ŝajnas ke, antaŭ 850, Wessex kaptis Berkshire, kiu antaŭe apartenis al Mercia: tamen Aethelwulf, la nobelo de Mercia kiu regis Berkshire sub la reĝo, restis en sia posteno. Tio sugestas ke la transdono de Berkshire okazis pace.

En 851 armeo de vikingoj alteriĝis ĉe Thanet kaj pasis tie la vintron. Dua mararmeo disrabis Canterbury kaj Londonon kaj, laŭ la Anglosaksa Kroniko, disvenkis Beorhtwulf kaj liajn batalistojn.

Edziĝo kaj filoj
----------------

Beorhtwulf edziĝis al Saehtryth, kiu klare gravis ĉar ŝi atestis ĉiujn liajn ĉartojn de 840 al 849: eble ŝi mortis en 849 ĉar ne estas mencio de ŝi en postaj jaroj. Li verŝajne havis du filojn:

* Beorhtric, kiu eble mortis antaŭ sia patro.
* Beorhtfrith. Estis dirate ke li deziris edziĝi al Aelfflaed, filino de Ceolwulf (reĝo de Mercia de 821 al 823), vidvino de Wiglaf (reĝo de Mercia 827-829 kaj 830-839) kaj patrino de Wigstan. Wigstan ne konsentis al la edziĝo, pro tro da parenceco. Pro tio, Beorhtfrith murdis Wigstan, kiu estis poste venerata kiel sanktulo.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 287083
 |
**József ZALÁR** [jOĵef], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zalár József** estis hungara poeto, membro de Societo Petőfi.

József Zalár naskiĝis [*rompita ligilo*] kiel *Hízli József* la 28-an de aŭgusto 1825 en Gyöngyös. Li mortis la 19-an de junio 1914 en Eger.

Biografio
---------

József Zalár frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste pristudis filozofion kaj teologion en Eger. Lia debuta poemo aperis en 1846. En 1848-1849 li finbatalis la liberecbatalon, poste li konatiĝis kun Mihály Tompa, Sándor Vachott kaj Károly Szász. Baldaŭe li iris al Pest (urbo), kie li ĵurnaladis. En 1861 li iĝis notario departementa. Dum verkado li uzis pseŭdonomojn *Hunfi*, *Halmai*, *Fenyér*.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Szabadságdalok* (Kantoj pri la libereco) 1849
* *Zalár költeményei* 1855 - poemaro
* *A honvédvilágból* 1898 - poemoj pri la liberecbatalo
* *Zalár József költeményei* 1902 - kolektitaj poemoj

Fontoj
------

* Hungarlingva Vikipedio
* biografio hungare[*rompita ligilo*]

* Kategorio József Zalár en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Augusta Maria LEIGH** (denaske Byron; 26a de Januaro 1783 – 12a de Oktobro 1851) estis la nura filino de John "Mad Jack" Byron, nome patro de la poeto Lord Byron kun lia unua edzino, Amelia, denaske Darcy (Lady Conyers laŭ jure kaj divorcita edzino de Francis, Markizo de Carmarthen).

Edzino
------

Augusta edziniĝis al sia kuzo, la Leŭtenanta Kolonelo George Leigh (1771–1850), filo de la Generalo Charles Leigh (1748–1815) kaj de lia edzino, Frances iByron, nome ŝia patroflanka onklino. Ŝi havis ses/sep gefilojn kun li. Richard Temple-Nugent-Brydges-Chandos-Grenville, 1a Duko de Buckingham kaj Chandos, vidis tiun geedzecon malestime en sia taglibro: "Povra Augusta Leigh edziniĝas hodiaŭ! Kompatinda afero! Mi kompatas ke ŝi konektas sin kun tia familio, kaj kun tia frenezulo! Tamen ŝi havas neniun kulpotan kaj nur sin mem." La geedzoj turniĝis malfeliĉaj, ĉar li dediĉis sin al diboĉado kaj forhazardludis ĉiun sian monon. Fine li lasis al sia edzino kaj filoj nenion krom ŝuldojn.

Byron
-----

La duonfrato de Augusta, nome George Lord Byron, ne renkontis ŝin ĝis li iris al la lernejo Harrow, kaj eĉ tiam nur tre rare. El 1804 antaŭe, tamen, ŝi verkis al li regule kaj iĝis lia fidelulo, speciale en liaj kvereloj kun lia patrino. Ilia korespondado ĉesis dum du jaroj post Byron iris eksterlanden, kaj ne estis pluigita ĝis ŝi sendis al li leteron esprimante sian simpation pro la morto de lia patrino, Catherine, en 1811. Ĉar ili ne multe proksime rilatis, ili estis kvazaŭ fremduloj unu al la alia. Sed ŝajne ili bone trovis sin kune kaj enamiĝis unu de la alia. Kiam la geedzeco de Byron malsukcesis kaj li fornavigis el Anglio kaj neniam revenis, leviĝis onidiroj pri incesto.

Notoj
-----

1. ↑   "Lieut.-Col. George Leigh 1771 - 1850". Kindred Britain. Alirita la 15an de Majo 2018.
2. ↑   Henry Huntington Library. Stowe collection. ST 98. Ero de 15a de Majo 1827.
3. ↑  Kindred Britain.
4. ↑   Hodgkinson, Thomas (12a de Aŭgusto 2000). "Invisible woman". The Guardian. Alirita la 15an de Majo 2018.
5. ↑   Hanson, Marilee (1a de Februaro 2015). "Lord Byron; The Life of George Noel Gordon". English History.net. Alirita la 15an de Majo 2018.

* Kategorio Augusta Leigh en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 611678
* GND: 118890662
* LCCN: n80107300
* VIAF: 50023771
* ISNI: 0000 0001 1762 6710
* LIBRIS: 251067
* SUDOC: 029584205
* BNF: 121179000
 |
**István Békés** [iŝtvAn bEkEŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Békés István** estis hungara verkisto, ĵurnalisto, redaktoro, tradukisto, kritikisto. Liaj gefiloj estis András Békés, Itala Békés, Rita Békés, liaj pseŭdonimoj estis *Ménes Lajos, Kara István*.

István Békés  naskiĝis la 28-an de aŭgusto 1900 en Debrecen, li mortis la 5-an de aprilo 1982 en Budapeŝto.

Biografio
---------

István Békés frekventis piaristan kaj kalvinanan gimnaziojn en sia naskiĝurbo, poste universitaton, sed li ne akiris diplomon. Post lernado li estis ĵurnalisto komence en sia naskiĝurbo, poste en Budapeŝto kaj Berlino. Post falo de Hungara Sovetrespubliko li estis kondamnita je prizono. En 1946 li fondis gazeton, sed li redaktis ankaŭ aliajn gazetojn. Inter 1949 kaj 1951 ki estis teatrestro, poste li redaktadis, traduadis, verkadis, resume li okupiĝis pri ĉio, kio estis literaturo. Menciindas poemoj tradukitaj de Vladimir Majakovskij. Li estis motoro de subĉiela teatro de Szentendre.

Elektitaj kontrubuoj
--------------------

* George Bernard Shaw: *Szerelmi házasság* (1947) - tradukaĵo
* *Hazádnak rendületlenül! A magyar nép aranykönyve* (Budapeŝto, 1955)
* *Petőfi nyomában* (Budapeŝto, 1959)
* *Napjaink szállóigéi* (Budapeŝto, 1968)
* *A világ anekdotakincse* (Budapeŝto, 1975)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2017-01-16 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2017-01-16 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio
**Guzel Ŝamiljevna JAĤINA** (ruse *Гузель Шамилевна Яхина*, tatare *Гүзәл Шамил кызы Яхина*, Güzäl Şamil qızı Yaxina; naskiĝis la 1-an de junio 1977 en Kazano) estas rusia verkistino kaj scenaristino, la aŭtorino de la romano *Zulejka malfermas la okulojn*.

Vivresumo
---------

Ŝi kreskis en tradicia familio tatara, kaj la rusan lingvon lernis nur en la malfrua infanaĝo, kiam ŝi komencis frekventi la elementan lernejon. Ŝi studis kaj diplomiĝis ĉe la Kazana ŝtata pedagogia instituto, en la fakultato de fremdlingvoj, kaj poste laboris kiel fakulino pri reklamo kaj merkatiko. En 1999 ŝi transloĝiĝis al Moskvo, kie ŝi daŭrigis la studojn en la scenara fakultato ĉe la Moskva Filma Altlernejo. En la ĉefurbo de Rusio ŝi loĝas ĝis nun.

Siajn unuajn rakontojn ŝi publikigis en la revuoj *Нева* (Nevo) kaj *Октябрь* (Oktobro). En la revuo *Сибирские огни* (Siberiaj Fajroj) aperis fragmentoj de ŝia debuta romano *Zulejka malfermas la okulojn* (Зулейха открывает глаза). Ili vekis grandan intereson ĉe la legantoj, sed la aŭtorino longe ne povis trovi eldonejon. Post la hazarda renkontiĝo kun la estrino kaj posedantino de la literatura agentejo Elkost – Jelena Kostjukoviĉ – la romano ekvidis la tagan lumon kaj tuj fariĝis unu el la plej sukcesaj debutaj verkoj de la rusa kaj monda literaturoj en la lastaj jaroj. Depost la premiero en 2015 ĝi vendiĝis en 120 mil ekzempleroj. La aŭtorino ricevis tre prestiĝajn premiojn: *Bolŝaja Kniga* kaj *Jasnaja Poljana „Lev Tolstoj"*. En 2021 Jegor Anaŝkin reĝisoris la filmserion sub la sama titolo. La romano *Zulejka malfermas la okulojn* estis tradukita en 16 lingvojn.

Jaĥina kontraŭis la invadon de Rusio en Ukrainion deklarante, ke "Kredo je paco estis neforigebla parto de la sovetia infanaĝo, ensorbigante tiun kredon je la identeco de ĉiu el ni. Tiu kredo ŝajnis neŝancelebla, kvazaŭ ĝi daŭrus ĝis la fino de la tempo... La novaĵoj la 24-an de februaro 2022 disbatis min. Mia mondo ne estis renversita, ĝi estis simple detruita", kaj aldonis: "Ĉi tio ne estas mia milito. Mi rifuzas konsideri ĝin la mia."

En Esperanto aperis
-------------------

* *Zulejka malfermas la okulojn*, Ars-Libri: Lublin 2022

Referencoj
----------

1. ↑  Гузель Яхина – biografia noto
2. ↑  *3 major Russian books of 2015*
3. ↑  Biografia noto en la Esperanto-eldono de la romano: *Zulejka malfermas la okulojn*, Ars-Libri: Lublin 2022, ISBN 978-83-63698-57-7, pp. 465–469.
4. ↑  *Author Guzel Yakhina on 'The Banality of Good'*, The Moscow Times, la 5-an de marto 2022

* Kategorio Guzel Jaĥina en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**August von Heyden** (naskiĝinta la 13-an de junio 1827 en Breslaŭo, mortinta la 1-an de junio 1897 en Berlino) estis germana pentristo kaj juristo. Lia patro estis la verkisto Friedrich von Heyden.

Vivo
----

Heyden jam fariĝis administra ĉefo de la minejo de la Duko de Ujest, kiam li povis permesi al si ekonomie dediĉon al la artoj. Li eniris en 1859 en Berlino la atelieron de Holbein kaj en 1860 la atelieron de Steffeck. En 1861 li iris Parizon por daŭrigi studojn ĉe Gleyre kaj Couture. Lia unua pli granda verko, la sanktulino Barbara alportanta la sakramentojn al ministo en vivodanĝero (por la preĝejo de Dudweiler) ricevis en 1863 oran medalon. En 1866 sekvis la grandverkaĵo: *Luther und Georg von Frundsberg vor dem Reichstag zu Worms* (Nürnberg, Germanisches Museum). En 1867 li pentris bildon por la kurtenoj de la berlina operejo: *Arion auf den Meereswogen*. Ĉe la berlina akademia ekspozicio de 1870 troviĝis la jenaj verkoj de Heyden: *Die Siesta*, *Das Märchen* kaj *Der Festmorgen* (la lasta posedatas de la Nacia galerio de Berlino). Ĉiuj ĉi estis kreitaĵoj plenaj de poezia charmo.
En 1873 videblis en Berlino *Prinzessin Clémence, die ihre Reize den Abgesandten des Königs von Frankreich enthüllt*. Ekde tiam li ŝatis verki romantikajn motivojn idealisme kaj ofte de super natura grandeco, ekz.: *Über das Schlachtfeld reitenden Walküren* (1872), *Leukothea, dem Odysseus erscheinend* (1874), *Ödipus vor der Sphinx* (1877), *Der Hochzeitsritt des Herrn Olof* (1875), *Tschionatulander und Sigune* (1879), *Wittichs Rettung* (1880), *Heureka (ein Alchimist)* kaj *Almenrausch und Edelweiß* (1891). Kontraue al tiuj bildoj estas la en 1890 finfarita verko *Treue Kameraden* (savo de ministoj el minejoj falintaj).

Ekster tio Heyden faris monumentajn kaj dekorajn bildojn en la tura halo kaj la burĝa salonego de la berlina urbodomo (scenoj el la popola vivo de Berlino de la komencoj ghis la plej nova tempo, portretoj de meritintaj personoj), en la Moltke-chambro de la generalstabo-domo, en la berlina Nacia galerio (zodiaka serio), en la regna justicejo kaj du bildoj por la Ĵurtribunalo en Poznano (momentoj gravaj al la urba historio). En 1892 li pentris novan kurtenon por la berlina operejo kun la nordaj skaldoj Bragi vizitantaj la homojn.

Heyden ankaŭ ilustris kaj desegnis ade en la artaj metioj. Inter 1882–1893 li estis instruisto pri kostumoj ĉe la berlina Arto-akademio.

Libroj
------

Li eldonis: »Aus der Teufe«, zwei Märchen (Berlin 1878); »Die Perlen«, fabelo (1881; ambaŭ aferoj kun ilustraĵoj de li mem; »Blätter für Kostümkunde« (1874–91, 4 vol.); »Die Tracht der Kulturvölker Europas« (Leipzig 1889); »Aus eigenem Rechte der Kunst« (Berlin 1894); »Jury und Kunstausstellungen« (1894).

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 9. Leipzig 1907, p. 304-305, kio legeblas tie ĉi.

* Kategorio August von Heyden en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 571334
* GND: 116786906
* LCCN: n93006040
* VIAF: 71666219
* ISNI: 0000 0000 6663 9588
* SUDOC: 234586931
* BNF: 14969066m
* ULAN: 500061304
* RKD: 38221
* NKC: mzk2011659535
 |
**William Maher, Jr.** (Novjorko, la 1-an de januaro 1956) estas televida prezentisto, politika komentariisto, aktoro kaj verkisto kaj humuristo el Usono. Li prezentis la televidprogramon *Politically Incorrect* en *Comedy Central* kaj ABC, kaj nuntempre prezentas *Real Time with Bill Maher* en HBO. La 1-an de junio 2006 li ekprezentis programon kiu estas elsendata nur interrete ĉe Amazon.com titolata *Amazon Fishbowl*.

Maher estas bone konata pro siaj satiroj kaj politikaj komentarioj, kiuj ĉirkaŭas ampleksan varion de temoj, el la dekstro al la politika maldekstro, multaj specoj de burokratio, politiko, Hollywood, la amaskomunikiloj, kaj pri povuloj ĉu politikistoj ĉu aktoroj inter aliaj. Li subtenas la leĝigon de la mariĥuano, la samseksa edziĝo.. Krome li akre kaj moke kritikas la religiojn kaj estas ano konsilisto de la fondaĵo Project Reason. Maher enviciĝas en la numero 38 de *Comedy Central* inter la 100 plej bonaj komediistoj el ĉiuj epokoj.

* Kategorio Bill Maher en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 563334
* GND: 139084347
* LCCN: n90701389
* VIAF: 95674622
* ISNI: 0000 0001 1690 3325
* SUDOC: 137523262
* MBA: a604fe10-801b-4787-b0b2-04f9ff2957dd
* BNE: XX4938956
 |
**BESSENYEI György**  [Beŝenjei djordj] (n. 1747 en Bercel, Hungario – m. 24-an de februaro 1811 Pusztakovácsi [pustakova:ĉi]) estis hungara verkisto, filozofo, elstara persono de la hungara klerismo. 

György Bessenyei

Vivo
----

Li estis filo de Zsigmond Bessenyei [ĵigmond beŝenjei] departementa juĝisto kaj Mária Ilosvay [ma:ria iloŝvai]. Li plenkreskis en Bercel, lernis en 1755–60 en la kolegio de Sárospatak [ŝa:roŝpatak]. Inter 1765-1773 li estis membro de la viena (hungara) nobela gardistaro. Li tiam aliĝis al la framasonismo kaj konatiĝis kun ideoj de la klerismo. En 1773 li iĝis en Vieno reprezentanto de la hungaraj protestantoj. Ĉar li entuziasme apogis lernaferajn refomojn de Maria Terezia, li koliziis kun la protestantoj, fine li ŝanĝis al la katolika kredo en 1779. Jozefo la 2-a nomumis lin en 1780 kortega librara gardisto, sed li baldaŭ konfliktis kun la rega sistemo kaj estis maldungita en 1782. Li translokiĝis en 1787 al Pusztakovácsi (hodiaŭ Bakonszeg) kaj partoprenis en publikavivo de fortikaĵa departemento Bihar.

Post malkovriĝo de la la Martinovics-komploto, li venis sub polican inspektadon kaj liaj verkoj ne povis aperi pro la cenzuro dum la lastaj du jardekoj. Li donacis siajn manuskriptojn al la Nacia Muzeo. Li estis framasono laŭ Magyar Katolikus Lexikon (Hungara Katolika Leksikono).

Liaj cindroj estis alisetligitaj en 1940 al Nyíregyháza [nji:redjha:za].

Verkoj
------

Liaj verkoj aperis unuafoje en 1772, komence klasicismaj dramoj. Kiel filozofo, li iris de la deismo al la materialismo, li okupiĝis eĉ en la beletraj verkoj pri sociaj kaj politikaj demandoj. Li ragardis tre grava la flegadon, uzon de la hungara lingvo kaj proponis establon de Akademio.

* 1772 - Ágis tragédiája (titolpaĝo)
* 1777 - A magyar néző
* 1777 - A filozófus
* 1778 - Magyarság
* 1779 - A holmi
* 1781 - Egy magyar társaság iránt való jámbor szándék
* 1799 - A természet világa
* 1804 - Tarimenes utazása

En Esperanto aperis
-------------------

* en Hungara Antologio, 1983: fragmento el lia prozo

### Eksteraj ligiloj

* Kategorio György Bessenyei en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* foto + biografio hungare
* ĉiuj versoj
* 
* 
* Arkivigite je 2005-02-21 per la retarkivo Wayback Machine
*

Aliaj
-----

La nomon de la verkisto portas gimnazio en Kisvárda kaj altlernejo en Nyíregyháza.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 138730
* GND: 119268221
* LCCN: n84235586
* VIAF: 44314593
* ISNI: 0000 0001 0892 7319
* SUDOC: 085864897
* BNF: 12033956w
* NKC: jn19990000752
 |
*Ne konfuzu kun: István Bethlen, hungara ĉefministro.*

**BETHLEN István** estis duko de Transilvanio en 1630. Li naskiĝis ĉirkaŭ en 1580 kaj li mortis la 10-an de januaro 1658.

Boigrafio
---------

Bethlen estis la pli juna frato de reganto Gábor Bethlen aŭ Gabrielo Bethlen, kiu nomumis lin en 1616 al ĉefguberniestro aŭ ĉefprefekto de la departemento Máramaros kaj ekde 1622 de departemento Hunyad. Dum la militiroj de la duko, li agadis kiel ties anstataŭlo, poste kiel guberniestro apud la vidvino Katarino de Brandenburg (1629-30). Post kiam Katarino abdikis pri la duka rango, la transilvania asembleo elektis Stefanon al ŝia posteulo (28-an de septembro 1630). Li abdikis post du monatoj favore al Georgo Rákóczi la 1-a. Li provis reakiri la potencon per turka helpo en 1636, sed Rákóczi venkis apud Salonta la turkan armeon, apogantan Bethlen. Post longa negocado ili faris pacon.

Fonto
-----

* *Magyar Életrajzi Lexikon*

* Kategorio István Bethlen (duko) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Abraham Stern. |

**Avraham Stern** aŭ **Abraham "Yair" Stern** (Suwalk, Pollando, 23-a de decembro de 1907 - Tel Avivo, Israelo, 12-a de februaro de 1942) estis la fondinto kaj estro de la cionisma organizo Leĥi (akronimo en hebrea de "Lohamei Herut Israel", signife al "Luktantoj por la Libereco de Israelo").

Junaĝo
------

Li naskiĝis en Pollando, elmigris al Eretz Israel dum la Brita Mandato Palestino en 1925. Li faris studojn en la Hebrea Gimnazio de Jerusalemo kaj poste eniris en la Hebrea Universitato de Jerusalemo sur la Monto Scopus. Li specialiĝis en Klasika Filologio kaj greka kaj latina literaturoj. Ekde fruaĝo li aliĝis al la Irguno.

Rezistado
---------

Li fondis la Leĥi en 1940, disigante el Irguno, kiam tiu lasta unuiĝis al la Haganah por apogi la britojn en la lukto kontraŭ la naziismo dum la Dua Mondmilito.

Stern malakceptis kunlabori kun la Britoj, postulante ke nur la konstanta lukto kontraŭ la brita imperio kondukus eventuale al juda sendependa ŝtato kaj tiele oni solvus la situacion de la judoj en la Diasporo. La brita malakcepto permesi ke la judaj rifuĝintoj de la Nazia Germanio eniru al Mandato, plifirmigis lian kredon ke lia politiko pravas.

Stern estis mortigita en la 12-a de februaro de 1942 fare de la brita polico. Li estis arestita en la apartemento en Tel Avivo kie li kaŝiĝis kaj poste estis ekzekutita pro la fakto ke li estis la estro de la Leĥi.

Lehi Muzeo en Tel Aviv. La ĉambro kie Abraham Stern mortis, la 12-an de februaro 1942.

Vidu ankaŭ
----------

* Arab-israela konflikto
* Haganah
* Irguno
* Leĥi

Referencoj
----------

1. ↑  Amichal Yevin, Ada (1986). *In purple: the life of Yair-Abraham Stern*. Tel Aviv: Hadar Publishing House, paĝo 290.

* Avraham Stern en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Avraham Stern en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 583544
* GND: 122319354
* LCCN: nr90025113
* VIAF: 57492173
* ISNI: 0000 0000 6683 1908
* SUDOC: 142633844
* BNF: 15055239p
* MBA: 0b48047f-30c8-46f4-8708-f79e8dbe6cb8
 |