recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  Polurinda artikolo | Ĉi tiu artikolo bezonas **poluradon**, ĉar ĝi montras stilajn kaj/aŭ gramatikajn kaj/aŭ strukturajn problemojn, kiuj ne konformas al stilogvido.

---

La priskribo de la problemo troviĝas ĉi tie. Bonvolu ŝanĝi la enhavon por plibonigi la artikolon. |

**Hierofanio**, el la antikva greka lingvo ἱερός = hierós kun signifo de "sankta, sakrala, numeca", kaj "φαίνειν = fainein" kun signifo de "montri", estas vorto propra de la scienco pri religioj, de la Historio pri religioj, de la fenomenologio de la religioj kaj de la antropologio de la sankteco: ĝi, fakte, koncernas "manifestiĝon de la sankteco".

Fama ekzemplo de hierofanio legeblas en Biblio, en la Genezo 28, 12-22: la patriarĥo Jakobo ŝonĝas ŝtuparon leviĝanta ĝisĉielen en kies supro Jakobo aŭskultas la diajn promesojn.

Hierofanio estas koncepto-fakto estas kardino de la antropologo pri religioj de rumana Mircea Eliade (1907-1986).

Laŭ tiu antropologo en la homo kuŝas kunnaska inklino separi ion el la tuto por al ĝi atribui apartajn karakterizojn kiuj faras el ĝi aludo kaj aŭ manifestiĝo de iu supera kaj envolvanta la vivon mem de sia mondoizio. Do la sankta (sakrala, numeca) distingiĝas pro la noto de la opono al "profana" areo, nome de io alia pensita reala kaj sense neperceptita.

Laŭ li kiu ajn objekto, sinteno, funkcio, estaĵo, ento povas akiri, en kiu ajn homa kulturo, la aspekton de "sankta" apartiĝanta el ĉio ĉirkaŭa, la "profana" areo, eĉ se konservanta siajn fizikajn karakterojn.

Tiu interpreto, kaj ĝia skolo, pri la "sankta", tamen, ne estas la unika, Aliaj ne konsentas pri ekzisto de tiu homa emo al separi du sferojn – sankta kaj profana. Albert Assaraf, ekzemple, opinias ke la teorio de M. Eliade similas al la teorio de aristoteluloj kiuj difinis la fajron per opono al akvo kaj la teron per opono al la aero. », kaj proponas teorion de la naturo rilata de la "sankta", nome ĉiuj homoj kreas en siaj taksoj diversajn nivelojn de ŝato kaj admiro por la aĵoj de sia travivita sfero: inter ili li ne kreas oponon sed nur vertikalan distingon pri objektoj pli/malpli valoraj kiuj ne oponas inter si: la "sankta", do, ne oponas al "profana".

Ĉiuj skoloj, tamen, konvenas en la koncepto ke "sankta" rilatas al "dieca" kvankam ne ĉiam precise difinita.

Notoj
-----

1. ↑  angle M. Eliade, *The sacred and the profane: the nature of religion*, Houghton Mifflin Harcourt, 1987. ISBN 0-15-679201-X; ISBN 978-0-15-679201-1. *Hierophany*.
2. ↑  Albert Assaraf, « Le sacré, une force quantifiable ? », *Médium*, n° 7, Paris, Editions Babylone, 2006
3. ↑   Albert Assaraf, « Le sacré, une force quantifiable ? », *Médium*, n° 7, *op. cit.*, p. 42.
4. ↑  Troviĝas ankaŭ esprimo tia: "*sankta* enkondukas al la percepto pri la *dieca*.

Vidu ankaŭ
----------

* Teofanio
* Epifanio
* Kredo
* Mitologio (mitaro)

Bibliografio
------------

* **Pensare l’esperienza religiosa,** a cura di Angela Ales Bello e Onorato Grassi, Mimesis 2010, Isbn 9788857502458.
* Francesco Diego Tosto, **La letteratura e il sacro**, tri volumoj (2009-2011), Esi, Napoli.
**Kemény Zsigmond Társaság** [kemenj ĵigmond tarŝaŝag] [societo Zsigmond Kemény) plimallongigite KZST – estis literatura asocio de 1876 ĝis 1948 en Marosvásárhely.

Historio
--------

Ĝia inicianto kaj fondanto estis Lajos Tolnai, kiu sub prezidado de Károly Apor estis ĝia unua sekretario. Ĝia unua bulteno estis *Erdélyi Figyelő* sub redaktado de Lajos Tolnai de aŭgusto 1879 ĝis junio 1880. Ĝi denove aperis en 1883 sub titolo *Figyelő*. La funkciado de asocio ĝis 1896 paŭzis, kiam István Petelei estis elektita prezidanto de la asocio kaj kun titolo *Marosvásárhelyi Füzetek* oni eldonis revuon, kies 6 kajeroj aperis.

Kunlaborantoj
-------------

Inter 1909 kaj 1916, kiam estis György Bernády la urbestro, alvenigis en la urbon multaj altkvalfikitaj intelektuloj, partoprenis en la laboro de la asocio: Endre Antalffy, Mária Berde, Pál Büchler, Csergő Tamás, Elek Farczády, Erna Kabdebó, László Árpád, Albert Metz, Károly Molter, Emma Nagy, Simor Jenő, Rezső Zsizsmann. De 1928 János Kemény estis la prezidanto, László Sényi la ĉefsekretario ĝis ĝia ĉeso en majo 1948.

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon

Biblografio
-----------

* Dávid Gyula-Marosi Ildikó: *A marosvásárhelyi Kemény Zsigmond Társaság levelesládája (1876-1948)*
La **Norvega Junularo Esperantista** (**NJE**) estas organizo por junuloj el Norvegio ĝis 35 jaroj kiuj parolas, aŭ volas lerni, Esperanton. NJE estas sekcio de Norvega Esperantista Ligo (NEL) kaj de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO).

Celoj
-----

La celoj de NJE estas disvastigi Esperanton inter norvegaj junuloj kaj helpi jamajn parolantojn uzi la lingvon por io utila aŭ amuza. NJE aranĝas kursojn kaj lokajn kaj internaciajn renkontiĝojn. Ĝi faciligas vojaĝojn al eksterlandaj aranĝoj por siaj membroj, kaj ofertas al membroj subvencion por abono de eksterlanda revuo. Ĉiuj membroj de NJE ricevas la membran gazeton de NEL, *Norvega Esperantisto,* en kiu aperas ankaŭ *Inter Ni Dirite,* la oficiala organo de NJE.

Estraro
-------

Komence de 2023 la estraro konsistis el *Vidar B. Skretting*, prezidanto, *Henrik Håndlykken*, vicprezidanto kaj *Jacob Grevstad*, kasisto. Komitatano A ĉe TEJO estis *Hilde Lagnason Bye*.

Vidu ankaŭ
----------

* Nacia konsilio por norvegaj infanaj kaj junularaj organizaĵoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retpaĝaro de NJE

Referencoj
----------

1. ↑  informoj pri la estraro de NJE, fiksitaj je novembro 2022
La **Kemmu-restarigado** (japane: 建武の新政, *Kenmu no Shinsei*) estas mallonga epoko de la historio de Japanio de la jaro 1333 ĝis 1336.

Dum tiu epoko inter la Kamakura-epoko kaj la Muromaĉi-epoko la imperiestro Go-Daigo provis restarigi la potencon de la kortejo de la imperiestro en Kioto, kiu estis malpligrandigita al nur ceremonia funkcio. Ekde la jaro 1192 la familio Minamoto heredigis la titolon *Seii Taishogun* (mallonge ŝoguno) kaj regis Japanion el Bakufu en Kamakura.

En la jaro 1333 la imperiestro Go-Daigo malentronigis la tiaman ŝogunon kaj igis sian filon, princo Moriyoshi, ankaŭ konata kiel princo Morinaga, ŝoguno kun ordonpotenco super la armeoj.
La samurajo Ashikaga Takauji (1305–1358) kontraŭstaris tion kaj batalis kontraŭ la princon Moriyoshi, kiu estis mortigita en 1335 de la juna frato de Takauji, Ashikaga Tadayoshi.

La restarigprovo fine fiaskis en 1336 kaj la imperiestra dinastio disigis en nordan kaj sudan dinastion. Tio daŭris ĝis la jaro 1392 kiam la dinastio estis unuigita de Ashikaga Yoshimitsu.

Ĝis la fino de la Edo-epoko la imperiestroj estis nuraj marionetoj de la ŝogunoj.

Bibliografio
------------

* Thomas Donald Conlan: *State of War. The Violent Order of Fourteenth-Century Japan*. Center for Japanese Studies, The University of Michigan, Ann Arbor 2003, ISBN 1-929280-16-5
* Andrew Edmund Goble: *Kenmu: Go-Daigo's Revolution*. Harvard University Press, Cambridge 1996, ISBN 0-674-50255-8
**Jumbo** estas nederlanda ĉeno de superbazaroj establita de Jan kaj Anita Meurs la 18-an de oktobro 1979 je la adreso Lourdesplein 10 en Tilburg kiu nun estas parto de la Van Eerd Grupo. Van Eerd estas de origino pogranda vendejo de nutraĵoj kaj establiĝis en 1921. En 1983 la vendejo aĉetis la Jumbo-formulon kaj la superbazaron je la Lourdesplein de Jan kaj Anita Meurs. Dum mallonga tempo ekestis dekoj da Jumboj en la provincoj Zelando, Nord-Brabanto kaj Limburgo.

Jumbo profilas sin per la ***7 certecoj*** per kiuj ĝi interalie pretendas havi la plej bonan elekton kaj la plej malaltajn prezojn. In 2005, 2006 kaj 2007 Jumbo Superbazaro estis elektita kiel la *Plejbona butikĉeno de la jaro* (de Nederlando) en la kategorio superbazaroj.

Enirejo de Jumbo superbazaro
Kelkaj propraj varmarkoj de Jumbo
Transavia flugas kun Jumbo reklamo

Kresko
------

En 2007 Jumbo estis unu el la plej rapide kreskantaj superbazaroj de Nederlando kun merkatporcio kiu dum la pasintaj jaroj daŭre kreskis per duonprocentpunkto. Laboras pli ol 12.000 homoj ĉe la kompanio (septembro 2007). La sidejo kaj distribuejo troviĝas jam delonge en Veghel Nord-Brabanto.

En decembro 2007 la totala nombro da Jumbo-superbazaroj estis 117 per kiuj oni enspezis 1,25 miliardojn da eŭroj.

Ekde oktobro 2008 la nombro kreskis al 120, kaj laŭ Jumbo la merkatporcio nun superas 5%.

En 2009 Jumbo malfermis novajn bazarojn i.a. en Leeuwarden, Nuenen, Deurne, Hoogvliet, Winssen, Oldenzaal, Veendam kaj Meijel.

En novembro 2011 la nombro da superbazaroj estis 725.

Dum Jumbo plukreskas ĝi restas familia kompanio. Ĉiuj akcioj estas en la posedo de la familio Van Eerd: patro Van Eerd kaj siaj tri infanoj.

En la aŭtuno de 2014 Jumbo enkondukis **deprenloko**jn. Klientoj povas butikumi per la retejo *Jumbo.com* kaj pliposte depreni la aĉetaĵojn en aŭ ekster la superbazaro.

Ekteraj ligiloj
---------------

* Oficiala retejo

* Kategorio Jumbo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Juma Kassim ALLY**, pli konata per siaj artistnomoj **Juma NATURE** aŭ **Sir NATURE** (naskiĝis en 1980 en Daresalamo) estas artisto kaj muzikproduktanto de bongoflavo.

Juma Nature estas fondinto kaj membro de TMK, neformala muzikgrupo de repistoj el Daresalamo. Aliaj muzikgrupoj kiel la Familia Wanaume aŭ Gangwe Mobb formiĝis ĉirkaŭ ĉi tiu muzikgrupo. Juma Naturo kunlaboris kun multaj gravaj bongoflavo-muzikistoj, dividante ideojn kaj reklamante artistojn.

La kantoteksto de liaj kantoj traktas, ĉiam en pozitiva spirito, pri la sociaj problemoj de bezonataj homoj: aidoso, malfacilo renkonti bazajn bezonojn, klasajn diferencojn, ktp. Unu el liaj plej sukcesaj kantoj estas «Umoja wa Tanzanio», kiu parolas pri tanzaniaj festoj kaj la sento de unueco de tanzaniaj homoj. Iuj el liaj sukcesaj muzikalbumoj estas «Bongo Flava: Svahila Rapo el Tanzanio» kaj «Utajijua».

Referencoj
----------

1. ↑  Juma Nature | Music In Africa. Alirita: 25 majo 2020
2. 1 2 3  JUMA NATURE & WANAUME FAMILY - MICHUZI BLOG. Alirita: 25 majo 2020
3. ↑  Bongo Flava - Swahili Rap from Tanzania | Outhere Records. Alirita: 25 majo 2020

Vidu ankaŭ
----------

* Afande Sele
* Ali Kiba
* Balozi Dola
* Ben Pol
* Bongoflavo
* Diamond Platnumz

Eksteraj ligiloj
----------------

* Africanhiphop – the home of African hip hop culture on the web – 22 years online. Alirita: 25 majo 2020
* Juma Nature Live - Wahapahapa Bash | YouTube. Alirita: 25 majo 2020
* Juma Nature - Nini Chanzo? - Awesome Tapes From Africa Awesome Tapes From Africa. Alirita: 25 majo 2020

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 692599
* VIAF: 287652444
* ISNI: 0000 0003 9340 2107
 |
**Vilmos FEST** [vilmoŝ feŝt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fest Vilmos** estis hungara inĝeniero, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1845).

Vilmos Fest  naskiĝis la 14-an de aŭgusto 1815 en Galicio, en Jarosław (regiono Podkarpackie). Li mortis la 11-an de marto 1879 en Sopron.

Biografio
---------

Vilmos Fest post lernado eklaboris kiel inĝenierohelpanto en Fera Pordo. Poste li frekventis universitatojn en Vieno kaj Pest (urbo). Poste en Pest li laboris en konstruado de Széchenyi-Ĉenponto, baldaŭe li plulernis en Anglio. Hejnenveninta li havis postenojn en diversaj urboj. En 1867 li eklaboris en la ministerio, kie li havis la taskojn studi konstruaĵojn en Germanio kaj Svislando. Li emeritiĝis en 1871.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Az első- és másodrendű görbék, azoknak öszrendesekre átvitele, és főbb tulajdonságaik* (1844)
* *A közlekedési művek és vonalok* (1873)
* *A hajózási csatornák választó ponttal* (1844)

Fontoj
------

* biografio hungare
**Bola de Nieve** (hispane: "neĝbulo"; naskita kiel **Ignacio Jacinto Villa Fernández** la 11-an de septembro 1911 en Guanabacoa en Kubo, mortinta la 2-an de oktobro 1971 en Meksikurbo) estis kuba kantisto, komponisto kaj pianisto.

Baziĝante sur la afrikaj muzikstiloj, kiujn prezentis al li lia patrino, li evoluigis propran stilon, kiu havigis al li dum la 1940-aj kaj 1950-aj jaroj nekompareblan sukceson. Pri sia arto li diris: "Mi nek kantas nek interpretas kanzonojn, mi estas."

La origino de lia pseŭdonimo *Bola de Nieve* (li estis iom rondforma, sed certe ne blankhaŭta) estas disputata. Multaj diras, ke ĝin kreis Rita Montaner dum nokta spektaklo en Hotelo Sevilla (Havano) en 1930 aŭ 1931, kiam li piane akompanis ŝin. Laŭ aliaj ĝin inventis kuracisto Carlos Guerrero. Onidire la nomo ĝenis Ignacion, jam antaŭ lia famiĝo, kiam li en sia kvartalo atendis antaŭ teatro Carral por eble anstataŭi mankantan pianiston aŭ por akompani silentajn filmojn. La lokaj junulinoj ŝerce nomis lin "Bola de Fango" (fangobulo) aŭ "Bola de Trapo" (ĉifonbulo). La nomo unuafoje aperis skribita en 1933 en Meksiko, kiam kantistino Rita Montaner igis meti afiŝon prezentantan "Rita Montaner kaj Bola de Nieve".


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 310736
* GND: 132865904
* LCCN: n83139580
* VIAF: 133180059
* ISNI: 0000 0001 0941 585X
* SUDOC: 121846431
* BNF: 13967702p
* MBA: e6a68915-dad2-42f7-b0e7-8a4bf98c26c8
* BNE: XX1110576 XX1112662, XX1110576
 |
**Vilmos Jávori** [vilmoŝ jAvori], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Jávori Vilmos** estis hungara ĵazmuzikisto, drumisto, orkestrestro.

Vilmos Jávori naskiĝis la 18-an de oktobro 1945 en Budapeŝto, li mortis la 20-an de februaro 2007 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Vilmos Jávori frekventis muzikartan mezlernejon en sia naskiĝurbo, poste li aliĝis al konataj ĵazmuzikistoj, ekzemple Attila Garay, János Fogarasi, Aladár Pege, György Vukán, Rudolf Tomsits, Béla Szakcsi Lakatos kaj György Szabados. Ekde 1969 li estis drumista akompananto de Tamás Hacki tra la mondo. En 1971 li studis en Usono. Hejmenveninta li fondis propran ĵazorkestron sed laŭ la kutimoj li ankaŭ aliĝis al aliaj orkestroj. En 1990 li partoprenis en establo de studio. Li ricevis komence festivalajn premiojn, ĉefe en la 2000-aj jaroj ŝtatajn premiojn. Li edziĝis en 1978.

Elektitaj koncertoj
-------------------

* ĵazfestivalo Stokholmo (1966)
* ĵazfestivalo Montreux (1968)
* ĵazfestivalo San Sebastian (1972)

Liaj filmaj komponaĵoj
----------------------

* Isten hátrafelé megy (1991)
* Kék Duna keringő (1992)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2014-08-19 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 661902
 |
**Gizella Szerémy** [serEmi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szerémy Gizella** estis hungara aktoro. Ŝia nobela antaŭnomo estis *középgéczi,* ŝia frato estis Zoltán Szerémy, ŝia avo estis Lajos Kacskovics.

Gizella Szerémy  naskiĝis la 1-an de majo 1867 en Balassagyarmat, ŝi mortis la 12-an de februaro 1936 en Dunakeszi.

Biografio
---------

Gizella Szerémy akiris diplomon en Teatra Lernejo en 1888. Post siaj studoj ŝi aliĝis al trupo de Ignác Krecsányi. Inter 1890 kaj 1898 ŝi apartenis al Ŝtata Hungara Teatro de Kolozsvár, poste al trupo de Lajos Makó en Szeged, fine inter 1899-1902 al Gaja Teatro. En 1902 ŝi adiaŭis de la scenejo, post 5 jaroj ŝi edziniĝis.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* William Shakespeare:
	+ Hamleto - Ophelia
	+ Otelo - Desdemona
* Imre Madách: La tragedio de l' homo - Éva (ina ĉefrolo)
* József Katona: *Bánk bán* - Melinda
* Henrik Ibsen: *Kis Eyolf* - Rita

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

* Kategorio Gizella Szerémy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Vilmos Csiszár** [vilmoŝ ĉisAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csiszár Vilmos** estis hungara bestokuracisto, altlerneja instruisto, higienisto.

Vilmos Csiszár naskiĝis la 7-an de novembro 1906 (laŭ alia informo la 24-an de januaro 1907) en Magyaróvár, li mortis la 12-an de septembro 1972 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Vilmos Csiszár maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1926, poste li akiris diplomon en Veterinara Altlernejo de Budapeŝto en 1929 kaj doktoriĝis en 1932. Li estis privata bestokuracisto (1930–1932), poste li establis laboratorion pri ekzameno de viandoj en Debrecen. Inter 1935–1942 li estis denove bestokuracisto en Debrecen, poste li instruis en Ekonomia Altlernejo (Debrecen) (ekde 1946 kiel katedrestro). En 1949 li estabis novan katedron en Agrikultura Universitato (Gödöllő), kie lia tasko estis higieno de laktoj kaj viandoj. Li estis katedrestro inter 1950–1972, intertempe li estis dekano en 1952 kaj doktoriĝis en 1957 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li ŝatis pentradi, eĉ li kreis skulptaĵojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Tejtermelési hygiéne* (1954)
* *Tejipari hygiéne* (1956)
* *Fejés, gépi fejés* (1960)
* *Húsvizsgálat és húshygiéne* (1964)
* *Nagyüzemi tejkezelés* (1967).

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla post klako al majuskloj C, CS, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 714390
* VIAF: 121376415
* ISNI: 0000 0000 7948 7819
 |
**Gizella Farkas** [farkaŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Farkas Gizella** estis hungara tablotenisisto, mondĉampiono, oficisto. Ŝiaj geedziĝaj nomoj estis (laŭ la hungarlingve kutima nomordo) *Fekete Lászlóné, Gervai Andorné kaj Lantos Mihályné*.

Gizella Farkas naskiĝis la 18-an de novembro 1925 en Miskolc, ŝi mortis la 17-an de junio 1996 en Vieno.

Biografio
---------

Gizella Farkas ekde 1962 estis oficisto. Ekde 1974 ĝismorte ŝi vivis en Vieno. Ŝi edziniĝis trifoje, ŝia konata edzo estis Mihály Lantos inter 1957 kaj 1963. Ŝi ricevis kelkajn ŝtatajn premiojn. 

### Sporta kariero

Gizella Farkas inter 1938-1947 estis tablotenisisto en siaj naskiĝurbaj, poste ĉefurbaj sportkluboj ĝis 1962. Ŝi estis hungara ĉampiono 42-foje unuoble, induope, variduope kaj teame inter 1940-1962, dum ŝi apartenis al la hungara nacia teamo ekde 1947. En mondĉampionumoj ŝi estis la unua dekfoje inter 1947-1954 unuoble, induope aŭ variduope. Ŝi finis sian aktivan sportan karieron en 1962.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto legebla pli malsupre
* medaloj

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 820351
 |


* Portalo pri Biografio
**Fortín** estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Fortín de las Flores. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 068.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 53311 loĝantojn. El tiuj estis 25054 viroj kaj 28257 virinoj. La komunumo havas surfacon de 73.2 kvadratkilometroj. La komunumo situas je 18 gradoj kaj 54 minutoj norda latitudo kaj 97 gradoj kaj 0 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 1000 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 42990 personoj. En la jaro 2000 temis pri 46053, do temis pri kresko / malkresko je 1.39 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 41174 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 580 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al 1.41 % de la loĝantoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Fortín en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

 Arkivigite je 2006-11-17 per la retarkivo Wayback Machine
Heinrich von München: "monda kroniko" germane nomata *Weltchronik*, verkita en Bavario ĉirkaŭ la jaro 1400
"Monda kroniko" - germane **Weltchronik** - estis historiografia verko tipa por la malfrua antikva epoko kaj la mezepoko de centra Eŭropo, kutime verkita en latina lingvaĵo - kiu pretendis priskribi la kompletan mondan historion de la "kreo de la mondo" aŭ la "kreo de la homaro" inkluzive de la antikva epoko ĝis la respektiva nuntempo de la kronikisto. Fokuso de la priskribo kutime estis la historioj de regantoj kaj aparte imperiestroj de la helena, romia kaj posta kristana eraoj.

La plej malnovaj fragmentoj de monda kroniko fontas el la 2-a jarcento post Kristo kaj konatas je la nomo "Leipziger Weltchronik" ("monda kroniko de Lepsiko") de anonima, eble kristana, kronikisto. La unua plejparte konservita kristana monda kroniko estas verkaĵo de Sextus Iulius Africanus en la 3-a jarcento. Pliaj ekzemploj de antikvaj mondaj kronikoj estas la verkaĵoj de Eŭsebio de Cezareo, Johannes Malalas kaj la *Chronicon Paschale* aŭ "paska kroniko". Signifas krome mondaj kronikoj el Bizanco, kiel ekzemple la verkaĵoj de Georgios Sinkellos (Γεώργιος ὁ Σύγκελλος) kaj de Teofano (Theophanes Homologetes, Θεοφάνης Ομολογητής) el la 9-a jarcento; en la 12-a jarcento Johannes Zonaras ( Ἰωάννης Ζωναράς) verkis popularan kronikon. 

En la latina mezepoko de Eŭropo same pluraj mondaj kronikoj estis verkitaj. Multaj el ili, ekzemple la *Chronica sive Historia de duabus civitatibus* ("kroniko aŭ historio de la du regnoj") de la verkisto Otto von Freising) provis atribui al sia epoko rolon en la "dia historio de saviĝo". Pliaj signifaj kronikoj estis tiuj de la juĝisto de Reims, de Frutolf de Michelsberg kaj lia daŭriganto Ekkehard de Aura, de Annalista Saxo (el la monaĥejo Berge en Magdeburgo) aŭ de Gottfried de Viterbo. Karakterizaj por la malfrumezepoka evoluo estas la verkaĵoj de Vinzenz de Beauvais, de Martin de Troppau aŭ de la anonima Flores temporum. Inter la kronikistoj verkantaj en popola lingvaĵo, aparte la aŭtoroj Rudolf de Ems, Heinrich de München, Jans la Enikel aŭ Heinrich Taube de Selbach trovis multnombrajn legantojn. Fine de la mezepoko la monda kroniko de Hartmann Schedel el Nurenbergo, presita kaj en germana kaj latina lingvoj, atestas pri la tiutempe daŭra intereso pri tiu ĝenro de historiografio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* cifereca dosiero de la monda kroniko de Rudolf de Ems: Badische Landesbibliothek Karlsruhe, Donaueschingen 79
**Sateliturbo** estas urbo kies duarangeco ene de urba aglomeraĵo faras ĝin dependi de ĉefa urbo, al kies influareo ĝi apartenas. Ties loĝantoj kontentigas en la sateliturbo siajn unuarangajn necesojn, dum tiuj de pli alta nivelo devas esti plenumitaj en la centra urbo. Por ekzemplo: en satelitaj urboj estas sanservoj de unua kaj eĉ de dua nivelo, sed ne tre specializitajn servojn; estas vendejoj de difinita baza nivelo, sed por aliaj pli specializitaj necesos iri al pli granda urbo. 

Se la funkcioj plenumitaj de satelita urbo estas pli malaltaj ol nivelo kiu korespondus al la multnombra loĝantaro, tiam oni konsideras tion dormurbo (en la plej ekstremaj okazoj, temas nur pri loĝeja funkcio, kaj oni devas iri al aliaj lokoj eĉ por la ĉiutaga laboro, aĉetado aŭ distrado). Tio okazis ĉe urboj kiuj tre rapide kaj ne bone planite kreskiĝis, kiel okazis ĉe la Metropola areo de Madrido kaj la Metropola Areo de Barcelono en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj.

La teorio de centraj lokoj antaŭvias, ke la loko kiun okupos loĝloko en la geografia spaco determinas ties urbajn funkciojn kaj grandon, laŭ maniero komparebla al kiel la leĝo pri universala gravito klarigas la pozicion de la planedoj kaj de la satelitoj en la Sunsistemo; de tie la analogio de la nomo.

Ekzemploj
---------

### Belarusujo

* Fanipal (sateliturbo de Minsko)

Vidu ankaŭ
----------

* Aglomeraĵo
* Dormurbo
* Urba ekologio
* Urbo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 711190
* LCCN: sh85091403
* NDL: 00561870
* NKC: ph317154
 |
**Pritvi-raĝo la 3-a** (IAST: Pṛthvī-rāja; reganto ĉ. 1178–1192), ankaŭ nomata en popolaj legendoj **Pritvi-raĝo Ĉaŭhan** aŭ **raĝo Pitora**, en angla literumo **Prithviraj Cauhan** aŭ **Rai Pithora**, estis reĝo de Hindio el la Ĉahamana (Ĉaŭhana) dinastio. Li regis en Sapadalakŝa, nome tradicia Ĉahamana teritorio, en nuntempa nordokcidenta Barato. Li kontrolis multon de nuntempaj Raĝastano, Harjano, kaj Delhio; kaj kelkajn partojn de Madja Pradeŝo kaj Utar Pradeŝo. Lia ĉefurbo estis en Ajayameru (nuntempa Aĝmer), kvankam la mezepokaj popolaj legendoj priskribas lin kiel la reĝo de la hindia politika centro Delhio por prezenti lin kiel reprezentanto de la antaŭ-islama hindia povo. 

Frue en sia kariero, Pritvi-raĝo atingis militajn sukcesojn kontraŭ kelkajn najbarajn Hinduismaj regnoj, ĉefe kontraŭ la ĉandela reĝo Paramardi. Li ankaŭ forpelis la dekomencajn invadojn fare de Muhammad Guri, reganto de la islama Gurida dinastio. Tamen, en la jaro 1192, la Guridoj venkis super Pritvi-raĝo en la dua batalo de Tarain. Lia malvenko en Tarain estas konsiderita kiel mejloŝtona okazaĵo en la islama konkero de Hindio, kaj estis priskribita en kelkaj duonlegendaj rakontoj. La plej populara el tiuj rakontoj estis "Raso de Pritvi-raĝo", kiu prezentas lin kiel "raĝputo", kvankam la identeco de raĝputoj ankoraŭ ne ekzistis dum lia epoko.

Bibliografio
------------

* Cynthia Talbot (2015). *The Last Hindu Emperor: Prithviraj Cauhan and the Indian Past*, 1200–2000, eldonejo Cambridge University Press, ISBN 9781107118560.
* Dasharatha Sharma (1959). *Early Chauhān Dynasties*. S. Chand / Motilal Banarsidass. ISBN 9780842606189.
* Konstantin S Nossov (2012). *Indian Castles 1206–1526: The Rise and Fall of the Delhi Sultanate*, eldonejo Bloomsbury, ISBN 9781849080507.
* R. B. Singh (1964). *History of the Chāhamānas*. N. Kishore. OCLC 11038728.
* R. V. Somani (1976). *History of Mewar, from Earliest Times to 1751 A.D.* Mateshwari. OCLC 2929852.
* Satish Chandra (2006). *Medieval India: From Sultanat to the Mughals (1206–1526)*. 1. Har-Anand Publications. (ĉiuj ses angle)

* Kategorio Pritvi-raĝo Ĉaŭhan en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 640700
* GND: 1082433519
* LCCN: n82043533
* VIAF: 28413111
* ISNI: 0000 0000 2654 0006
* BNF: 16917536t
 |
Anatomio de la helikoAnatomio de la heliko
La anatomia leciono de D-ro Nicolaes Tulp  (eltiraĵo) de Rembrandt*La anatomia leciono de D-ro Nicolaes Tulp* (eltiraĵo) de Rembrandt
**Besta anatomio** estas parto de biologio, kiu estas dediĉita al la studo de la formo kaj strukturo de la korpo de la bestoj. Ĝi estas disciplino, kiu celas kompreni la internan organizon de la malsamaj sistemoj, organoj kaj histoj, kiuj konsistigas la korpojn de tiuj. Fakuloj pri besta anatomio, konataj kiel anatomiistoj, dediĉas sin al zorge ekzamenado kaj analizo de la strukturo de bestoj por kompreni ilian fiziologian funkciadon kaj por establi korelaciojn inter formo kaj funkcio. Besta anatomio estis studokampo de granda historia kaj scienca graveco, ekde la unuaj studoj pri anatomio faritaj de sciencistoj kiel Leonardo da Vinci.

La esprimo «anatomio» ankaŭ estis uzita en la arta sfero por reprezenti la strukturon de bestaj korpoj. Ekzemple, la pentraĵo de Rembrandt *La Anatomia Leciono de D-ro Nicolaes Tulp* montras dissekcon de homa korpo, reflektante la historian intereson en komprenado de la interna strukturo de la organismo.

Besta kompara anatomio estas branĉo de anatomio koncernita pri esplorado de la similecoj kaj diferencoj en la anatomia strukturo de organismoj. Ĉi tiu studkampo estas parto de priskriba morfologio kaj ludas esencan rolon en filogenio, kiu ampleksas la sciencan priskribon de la origino kaj rilatoj inter malsamaj specioj, sendepende de, ĉu ili estas proksime rilataj aŭ havas pli malproksiman ligon.

Referencoj
----------

1. ↑  «Reta Vortaro - Anatomio». [Konsulto: la 22-an de majo 2023].
2. 1 2  «Plena Ilustrita Vortaro - Anatomio». [Konsulto: la 22-an de majo 2023].
3. ↑  «El renacimiento y la anatomia animal» (hispane) [Konsulto: la 22-an de majo 2023].
4. ↑  Anatomía Animal: ¡Definición, Utilidad, Característica, Importancia Y Más! (hispane) [Konsulto: la 22-an de majo 2023].

Literaturoj
-----------

* Verkita de la Medicina Esperanta Grupo «*Anatomia Vortaro*» Parizo: 1906
* Nishi, Seiho. «*Nia korpo: anatomio kaj fiziologio de la homo por laikoj*». 2a eld.
* Li Kexi, Albault André «*Anatomia nomenklaturo Latina, angla, franca, Esperanta*» Pekino: , 1989
* Oldřich Arnošt Fischer «*Insektoj kaj Esperanto*» Prelego por Esperantista Klubo en Brno, la 10-an de decembro 2014
* Oldřich Arnošt Fischer «*Moluskoj*» Prelego por Societo por la internacia lingvo Esperanto en Brno, la 21-an de oktobro 2015


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 823096
* NDL: 00561546
* NKC: ph127045 ph134710, ph127045
 |
Persona dokumento de bestokastristo, eldonita en la tn. Loĝejo de bestokastristo en Komňa
Bestokastristoj – fratoj Albín, Jan kaj Metoděj Bartošidoj el Hostětín (ĉirkaŭ la jaro 1910)
**Bestokastristo** estas metiisto, kiu kastras bredbestojn. En Bohemio oni diris al bestokastristoj *barovistoj* (de la vorto *barovo*, te. kastrita porko), en Valaĥio kaj Moravia Slovakio ili estis konataj kiel *skrotistoj* (ĉar ili senigis la bestojn de skroto).

Dum plimulto de la jaro ili iradis al laboro, precipe al teritorio de hodiaŭa Slovakio kaj Ukrainio, Pollando aŭ Litovio, kaj ankaŭ Germanio aŭ Hungario. La skrotista metio apartenis en la pasinteco al tiuj profitemaj, la kapabla skrotisto dum la tago kapablis perlabori eĉ tiom, kion aĉetisto aŭ buŝisto por unu monato. En ĉirkaŭaĵo de Slavičín vivtenis sin per bestokastrado kutime eĉ duono de vira loĝantaro de unuopaj vilaĝoj kaj la metio herediĝis el la patro al la filo.

Historio
--------

En mezepoko pri la kastrado de brutaro plej ofte zorgis municipa paŝtisto. Informoj pri skrotistoj kiel specialigita metio devenas el la 16-a jarcento, nome precipe el Hungara reĝlando, sed ankaŭ el Moravio. En la orienta Moravio la bestokastrita metio koncentriĝis ekde la 18-a jarcento precipe en vilaĝoj en ĉirkaŭajo de Bojkovice kaj Slavičín, de kie ĉi tieaj viroj foriradis al laboro kaj perlaboro ĝis Germanio, Hungara reĝlando aŭ Rusio. En la tempo de la unua mondmilito kaj la disfalo de Aŭstrio-Hungario, kiam la vojaĝado estis malplifaciligita, komencis falo de la skrotista metio, sed ĝia pereo venis nur en la tempo de la dua mondmilito kaj post aliro de komunismo. La skrotistoj estis organizitaj en principo de gildo, la junaj lernantoj faris antaŭ lerta skrotisto la ekzamenon, kies konsisto estis kastri beston, kutime apron. La insigno de skrotisto estis leda sako, iam ornamita de metalaj aŭ enbatitaj bildetoj de hejmaj bestoj. Li portis en la sako tranĉilojn kaj pluajn helpilojn por sia laboro.

Plena pereo de la bestokastrista metio okazas en la jaro 1951, kiam ilia profesio estis anstataŭigita de veterinara servo.

Rilataj artikoloj
-----------------

* Loĝejo de bestokastristo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Historio de urbo Bojkovice
* Muzeo de Bojkovsko
Brunnenkunst, antaŭa fasado. Fone la turoj de la Mario-kirko. **Brunnenkunst** (tradukite: *Fonta artaĵo*) estas nomo de okulfrapa konstruaĵo situanta okcidente apud la Kirko Nia kara Sinjorino en Arnstadt.

Historio
--------

Estante parto de la ĉirkaŭfortikaĵo ĝi konatiĝis ankaŭ sub la nomoj *Sprachhaus* estante fakte latrino de monakinoj. En imposta libro de 1412 menciitis ĝi latine kiel *necessarium claustralium*, germanaj ŝercnomoj estis *Gemach der Jungkfraŭen* (1430: dormoĉambro de virginoj) aŭ *Heymlichkeit bey beate virginen* (1442: sekretejo ĉe la Sankta Virgulino).

En 1540 oni raportis unuafoje pri akvorado ĉe fonta domo; kvar jarojn poste oni malkonstruis ĝin kaj konstruis novan ejon. Mankas novaĵoj el la mezo de la 16-a jc kaj la situacio de transiro al fontodomo tial tute malklaras. En 1559 akiris ĝin, post la sekulariĝo kaj vendo al privatulo, la urbo. Ĝi servis kiel akvoprovizejo de la pli supraj partoj de la urbo.

La konstruaĵo ricevis pluan etaĝon en la 1876-a jaro kaj historiisme alikonstruitis. En 1900 nova akvocentralo igis tiun ĉi konstruaĵon superflua. Post mallonga uzo kiel oficejo por la mezuradokontrolo *(Eichamt)* en 1904, ĝi estis vendejo por laktaĵoj ĝis 1964. Post restaŭrado ĝi iĝis loĝejo (ekde 1980).

Literaturo
----------

* Manfred Donhof: *Stadtführer durch Arnstadt*, Arnstadt 1990, p. 14
* Ulrich Lappe: "Die Arnstädter Stadtmauer", en: *AVAU 12/2002*, p. 9-11.

Fonto
-----

Andrea Kirchschlager, Ulrich Lappe, Peter Unger (eld.): *Chronik von Arnstadt. Zeittafel/Chronik. Festschrift zur 1300-Jahrfeier der Stadt Arnstadt* (=Veröffentlichungen des Historischen Vereins für Schwarzburg, Gleichen und Hohenlohe in Thüringen, 3),
eldonejo Kirchschlager, 1-a eldono, Arnstadt 2003, (ISBN 3-934277-07-1), p. 219-220.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**La Horra** estas vilaĝo kaj municipo, kodo-168, en la provinco Burgoso, regiono Kastilio kaj Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la distrikto Ribera del Duero, en la jurisdikcio de Aranda de Duero.

Geografio
---------

Ĝi havas areon de 29.991 km² kun 312 enloĝantoj (2021).

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj), kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj.

Ekonomio
--------

La ekonomio ĉefe baziĝas sur la vinberkultivado. Nuntempe estas naŭ vinkeloj ene de protektita devennomo Ribera del Duero, kaj du pliaj estas konstruataj. Tiu ĉi nombro kontrastas kun la malmulta enloĝantaro.

Vidindaĵo
---------

La Horra havas muzeon dediĉita al la vino. Tie estas ekspozicio pri la vino de la vilaĝo kaj ties kultivilojn.

Festoj
------

* Festo de Sankta Eŭlalia, celebrata la duan dimanĉon de februaro.
* Festo de la Malĉeesta denaskulo, ekcelebriĝis kiel omaĝo al la elmigrintoj kaj estas festata dum la tria semajno de aŭgusto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* La Horra Arkivigite je 2006-01-09 per la retarkivo Wayback Machine
* Informado pri La Horra

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 269511
* VIAF: 53145003682461340865
 |
En topologio, la **malfermaĵo** aŭ **interno** estas la plej granda malfermita aro ene de iu subaro de topologia spaco.

Difino
------

Supozu ke {\displaystyle S\subseteq X} estas subaro en topologia spaco {\displaystyle X}. Konsideru la kolekton {\displaystyle {\mathcal {T}}(X)} de ĉiuj malfermitaj aroj de {\displaystyle X}. El tiuj, konsideru la subkolekton

{\displaystyle \{U\in {\mathcal {T}}(X)\colon U\subseteq S\}}
de tiuj malfermitaj aroj, kiuj estas subaroj de {\displaystyle S}. Ĉi tiu estas parte ordita aro laŭ la rilato de subareco. Ĝi havas unikan maksimumon, ĉar la kunaĵo de arbitra familio de malfermitaj aroj estas malfermita; ĉi tiu maksimumo estas la **malfermaĵo** {\displaystyle S^{\circ }} de {\displaystyle S}. Pli konkrete, ĝi estas la kunaĵo de ĉiuj tiuj malfermitaj aroj, kiuj estas subaroj de {\displaystyle S}

{\displaystyle S^{\circ }=\bigcup \{U\in {\mathcal {T}}(X)\colon U\subseteq S\}}.
**Interna punkto** de {\displaystyle S} estas elemento de la malfermaĵo de {\displaystyle S}.

Ekzemploj
---------

En topologia spaco {\displaystyle X}, la malfermaĵo de malfermita aro estas la originala aro mem:

{\displaystyle U\in {\mathcal {T}}(X)\implies U^{\circ }=U}.
Specife, la malfermaĵo de la malplena aro estas la malplena aro, kaj la malfermaĵo de la tuta spaco {\displaystyle X} estas la tuta spaco {\displaystyle X}.

{\displaystyle \varnothing ^{\circ }=\varnothing }
{\displaystyle X^{\circ }=X}

Referencoj
----------

1. ↑  Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto: mal/ferm/aĵ/o de ar/o
2. ↑  Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto: intern/o

Vidu ankaŭ
----------

* Fermaĵo, la mala koncepto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Eric W. Weisstein, *Interior* en MathWorld.
Fiziologio de reproduktadoFiziologio de reproduktado
**Besta fiziologio** aŭ **zoofiziologio** estas la studo de la funkcioj de histoj, organoj kaj sistemoj en bestoj sur ĉiuj niveloj, inkluzive de molekula nivelo kaj pli grandaj niveloj, kaj tial kiel tiuj ĉi funkcioj estas kontrolitaj kaj reguligitaj. Tiamaniere oni povas ankaŭ akiri scion pri homa fiziologio. Besta fiziologio estas subfako de zoologio. La ĉefaj temoj de besta fiziologio estas: strukturo-funkciaj rilatoj, adaptado, alklimatiĝo, homeostazo, retroregsistemoj, kaj plenumado kaj reguligo. Subfakoj de besta fiziologio estas ekofiziologio kaj evolua fiziologio. Veterinara fiziologio kiel branĉo de veterinara medicino traktas la korpajn funkciojn de dorlotbestoj.

La germana zoologo Wolfgang von Buddenbrock-Hettersdorff estas konsiderita la fondinto de kompara besta fiziologio. Kompara besta fiziologio esploras la similecojn kaj diferencojn en korpoprocezoj laŭ sistema pozicio de bestoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Bückmann, Detlef (1985). «Wolfgang von Buddenbrock und die Begründung der vergleichenden Physiologie». *Medizinhistorisches Journal* **20** (1/2): 120-134. ISSN 0025-8431.
2. ↑  *Allgemeine Physiologie* (angle). doi:10.1007/978-3-642-90992-4.
3. ↑  Penzlin, Heinz (2005). *Lehrbuch der Tierphysiologie* (7. neu bearb. und erw. Aufl edición). ISBN 978-3-8274-0170-0. OCLC 76528882.
**André MARTINET** [marti**ne**] estis franca lingvisto (naskiĝis en Saint-Alban-des-Villards en la 12-a de aprilo 1908 — kaj mortis en Châtenay-Malabry, en la 16-a de julio1999). Profesoro de lingvistiko. Doktoro de Universitato Sorbonne en Parizo.

En lingvistiko, li estas reprezentanto de la skolo konata kiel funkciismo. En fonologio, Martinet estas eble la plej bona sekvanto de Trubetzkoy, kies verkon li kompletigis kaj korektis.

Profesoro de angla lingvo, defendis en 1937 siajn du tezojn de doktorigo: "La konsonanta ĝemeligo de signifa origino en la ĝermanaj lingvoj" kaj "La fonologio de l' vorto en dana lingvo". Iniciiĝis en lingvistiko per la verkoj de Otto Jespersen kaj la Kopenhaga Rondo kaj en Parizo estis lernanto de Meillet. De 1932 ĝis 1938 lernis la teorion fonologian de la Praga Lingvistika Rondo kaj korespondis kun Trubetzkoy; li ankaŭ estis amiko de Hjelmslev, kreanto de glosematikon.

De 1938 ĝis 1946 estis ĉefo de studoj en la "Praktika Lenejo de Altaj Studoj". Post li estis direktoro de lingvistikaj serĉoj de International Auxiliary Language Association de 1946 ĝis 1948 en Novjorko, kie kontribuis por disvolvigo de interlingvao. Instruis en la universitato de Columbia, kies li estis direktoro de l' departemento de lingvistiko (1947-1955) kaj ankaŭ estis direktoro de la revuo Word. Tie li konis la usonan kondutisman skolon de Leonard Bloomfield.

En 1955 li revenis al sia ofico en Praktika Lernejo de Altaj Studoj kaj okupis la seĝon de Ĝenerala Lingvistiko en la Sorbonne; tiam verkis sian teorion pri ekonomiko de la fonetika evoluo (1955), grandan verkon pri diakrona fonologio. Li estis prezidanto de la Eŭropa Asocio de Lingvistiko (1966-1999) kaj fondis la *Societon de Funkcia Lingvistiko* kaj la revuon La Linguistique.

Influita de Praga Rondo, li fondis la funkciisman teorion de sintakso (*Langue et Fonction*, 1962). Li estas aŭtoro de dekoj de gravaj verkoj en diakrona lingvistiko (kiel la jam citita *Économie des changements phonétiques*, Berno, 1955) kaj en ĝenerala lingvistiko. Lia plej fama verko, *Éléments de linguistique générale* (1960) estas tradukita en 17 lingvojn kaj influis sur ĉiu ĝeneracio de francaj lingvistoj. Estas li ankaŭ aŭtoro de: *Syntaxe générale* (1985), *Fonction et dynamique des langues* (1989), inter aliaj. Li verkis ankaŭ membiografion: *Mémoires d'un linguiste, vivre les langues* (1993).

Eksteraj ligiloj
----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Trovu **« André Martinet »** inter la  **Vizaĝoj de homoj rilataj al la ideo «Internacia Lingvo»** |

* biografio Arkivigite je 2006-03-17 per la retarkivo Wayback Machine (interlingvae)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 39458
* GND: 118782282
* LCCN: n79038475
* VIAF: 100176718
* ISNI: 0000 0001 2145 0930
* SUDOC: 027013790
* BNF: 11914868v
* NLA: 35708285
* NDL: 00449015
* BIBSYS: 90082465
* NKC: jx20040820003
* BNE: XX883673
 |
Koordinatoj: 48° 01′ 40″ N 3° 40′ 07″ O﻿ / ﻿48.02778 °N, 3.66861 °O﻿ / 48.02778; 3.66861 (mapo)

**Champlost** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 797 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2008.

Geografio
---------

Champlost etendiĝas sur 22.94 km², kaj havis 797 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 33 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Jean-Louis Queret, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Champlost apartenas al la kantono de Brienon-sur-Armançon, kies ĉefurbo estas Brienon-sur-Armançon. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Auxerre, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de Brienon-sur-Armançon
**Karl Rudolf WALDEN** (naskiĝis la 1-an de decembro 1878, mortis la 25-an de oktobro 1946) estis finna generalo kaj politikisto. Li komisie estis ĉefministro de Finnlando de la 21-a de decembro 1940 ĝis la 3-a de januaro 1941.

Karl Rudolf Walden en 1902 en Sankt-Petersburgo fondis grandan komercan societon pri papero. Dum la sekvaj jaroj li estis renoma membro de la finna komunumo en tiu rusia urbo. Ĝis sia morto li restis komercisto pri papero kaj gvidanto de paperproduktaj kompanioj. Krome li estis la unua prezidanto de *FinPap*, la tegmenta organizaĵo de la industrio pri *fin*na *pap*ero. 

Antaŭ la komenco de la komerca kariero, li de 1892 ĝis 1900 estis kadeto en la armea lernejo de *Hamina* kaj ĝis 1902 estis oficiro. 

Dum la Finna Enlanda Milito de januaro ĝis majo 1918 li unue estis provinca armeestro de Vaasa kaj poste dum la du lastaj militaj monatoj la ĉefo de la armea centralo. Fine de 1918 li estis ĉefkomandisto de la finna armeo kaj de la civila gvardio. De novembro 1918 ĝis aŭgusto 1919 li unue estis ministro pri milito en la registaroj de Lauri Ingman kaj Kaarlo Castrén. Aprile 1919 li nomumiĝis generalmajoro. En 1920 li estis membro de la finna delegacio, kiu en la estona rubo Tartu kun reprezentantoj de la juna ŝtato Sovetunio interkonsentis la Traktaton de Tartu, en kiu la bolŝevismaj gvidantoj de Sovetunio agnoskis la ŝtatan sendependecon de Finnlando. 

Dum la Vintra Milito, en kiu la finna armeo defendis la landon de amasa atako de la Ruĝa Armeo de Sovetunio, li de decembro 1939 kaj marto 1940 estis reprezentanto de la armea centralo en la registaro de ĉefministro Risto Ryti. En tiu funkcio li partoprenis la pripacan traktaton en Moskvo, kiu la 12-an de marto 1940 rezultigis la pactraktaton de Moskvo. La 27-an de marto 1940 li iĝis ministro pri defendo en la registaro de Risto Ryti, kaj havis tiun postenon ankaŭ en la registaroj de la sekvaj ĉefministroj Johan Wilhelm Rangell, Edwin Linkomies, Antti Hackzell, Urho Castrén kaj Juho Kusti Paasikivi ĝis la 27-a de novembro 1944. En tiu tempo li krome ankaŭ post la elektiĝo de la ĝis-tiama ĉefministro Risto Ryti al prezidento de Finnlando estis komisia ĉefministro inter la 21-a de decembro 1940 kaj la 3-a de januaro 1941. Aprile 1941 li nomumiĝis generalleŭtenanto. Dum la daŭrigo de la milito inter Finnlando kaj Sovetunio inter junio 1941 kaj septembro 1944 li havis grandan politikan influon kaj serĉis pli proksimajn politikajn rilatojn de Finnlando al Svedio kaj Usono. Junie 1942 li nomumiĝis infanteria generalo. En septembro 1944 li estis membro de la finna delegacio, kiu en Moskvo interkonsentis armisticon kun Sovetunio kaj finis la militon inter la du landoj, kiu por Sovetunio rezultigis konservon de la en la Vintra Milito konkeritaj finnaj teritorioj en Karelio kaj grandan influon al la politiko de la daŭre formale sendependa Finnlando dum la sekvaj jardekoj.

Vidu ankaŭ
----------

* la liston de la ĉefministroj de Finnlando.

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 298832
* GND: 12864575X
* LCCN: n82044702
* VIAF: 3530870
* ISNI: 0000 0000 2215 7149
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

 
***Stranga Heredaĵo***   estas romano originale verkita de Heinrich August Luyken kun multaj aludoj al Esperanto, eĉ la heroo de la romano mem estas eminenta esperantisto, kiu havas detektivajn kapablojn. Eldoniĝis 1922.

Konciza enhavo de la romano
---------------------------

Juna esperantisto Leonard Marston laboras en fabriko, kiu apartenas al vidvo Hugo Vincent kaj lia duonfratino Delfino Haverford, kiu okupiĝas pri spiritismo. S-ro Vincent havas du infanojn, knabon Malkomo kaj duonfilinon Lorna. Kiam la patro de Leonardo estas mortanta, li konfesas, ke la jam forpasinta s-ino Vincent estis lia unua amo kaj ke li ĵuris al ŝi, ke li sekrete protektos ŝiajn infanojn kontraŭ danĝeroj de la vivo. Sed ĉar li mem nun mortas, li postulas de la filo ĵuron, ke li transprenos tiun taskon.

Delfino Haverford amis Roberton Travers, sed li forveturis al Afriko post sia vizito ĉe Hugo Vincent. Delfino estas konvinkita ke Hugo ŝin kalumniis antaŭ ŝia fianĉo. Foje ŝi ekvidis ĉe la lago spiriton de Roberto kaj post kelkaj tagoj venis informo, ke Roberton mortigis berberoj.

Pasis dek jaroj. Montriĝis, ke Delfino venĝas kontraŭ sia duonfrato per lerta ruinigo de liaj infanoj. Al la knabo ŝi donadis drogojn, kiuj lin venigis je rando de frenezeco. Kaj knabinon ŝi enlogis en la domon de spiritistaj fanatikuloj.

Leonardo foje ekvidis fremdulon, kiu sin nomis David Hill, sed Leonardo rekonis en li la „mortintan" Roberton Travers. Li sekvas lin ĝis Meksiko, kie ili renkontiĝas dum aventura evento - ili savas homan viktimon oferbuĉotan sur altaro de malnovaj aztekaj dioj. S-ro Travers konfesis, ke mortigita estis lia amiko Hill kaj ke li akceptis lian nomon kaj ŝajnigis propran morton. Por Delfino li donis al Leonardo leteron. Kiam Delfino konstatis, ke ŝia amato ankoraŭ vivas, ŝi ekhontis, ke ŝi venĝis kontraŭ la infanoj. Leonardo savis knabinon Lorna el la domo de spiritistoj, sed la knabino malsaniĝis kaj mortis.

Eksplodas la unua mondmilito, dum kiu Leonardo servas kiel flegisto kaj meditas, ĉu esperantismo aŭ aliaj pacifismaj movadoj povas garantii la pacon.

Referencoj
----------

1. ↑  Stojan, Petro 1929 : *Bibliografio de Internacia Lingvo*, numero 4843, paĝo 406
2. ↑  tiele literumita ĉe Sutton, Geoffrey 2008 : *Original Literature of Esperanto*, Mondial, New York, paĝo 63, ISBN 978 1 59569 090 6; kaj en *Enciklopedio de Esperanto*

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Literaturo |

* Faksimilo - pdf-versio (dosiero 1)
* Stranga heredaĵo ĉe *Project Gutenberg*
* Samtempajn recenzojn pri la libro ĉe Originala Literaturo Esperanta.
* *Enciklopedio de Esperanto*/S en sia originala formo en la Interreto
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

* Stranga Heredaĵo en Vikifontaro (Universala biblioteko)
**Vacaville** estas urbo en Usono, en subŝtato Kalifornio, en Kantono Solano.

Situo de Vacaville en Kalifornio kaj en la kantono
Historia domo en Vacaville ("Will H. Buck House"), konstruita en 1892

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 74 km²
* Loĝantaro: 92.528 (en 2010)
* Supermara alteco: 53 m
* Horzono: UTC-8h (en somero UTC-7h)
* Poŝtkodoj: 95687-95688, 95696
* Telefonkodo: 707

Panoramo en Vacaville

Geografio
---------

Vacaville situas en la sudokcidenta landparto de Usono, en la meza (iomete nordokcidenta) parto de la subŝtato. Sakramento troviĝas 56, San Francisco 72 km. La proksimaj komunumoj *Allendale* kaj *Elmira* estas ĝenerale konsiderita kiel parto de "pli granda" Vacaville.

Historio
--------

Vacaville estis fondita la 13-an de decembro 1851 fare de William McDaniel. Pli frue meksikano Manuel Cabeza **Vaca** havis la kampojn. La urbeto estis haltejo de diliĝencopoŝto. Vacaville urbiĝis en 1892. La loĝantoj okupiĝis pri agrikulturo, baldaŭe multaj grandaj produktofirmaoj alvenis.

Trafiko
-------

Apudaĵo de Vacaville somere
Vacaville havas flughavenon. El la urbo ĉefvojoj kuras al San Francisco kaj Sakramento.

Klimato
-------

Vacaville situas en mediteranea klimato laŭ klimata klasifiko de Köppen. La temperaturo averaĝe varias inter 9-25 °C, en julio kun rekordo 47 °C, en februaro kun rekordo -9 °C. Jare pluvas po 668 mm. La pluvo kulminas februare, julie praktike ne pluvas. Neĝado estas malofta en Vacaville.

Fontoj
------

* Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2
* Tiu ĉi artikolo tradukiĝis helpe de WikiTrans, estis prenitaj nur tiuj frazpartoj, kiuj estis sencohavaj el anglalingva Vikipedio