recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Géza Bornemisza** [bornemisa], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bornemisza Géza** estis hungara pentristo.

Géza Bornemisza  naskiĝis la 4-an de februaro 1884 en Nábrád. Li mortis la 3-an de junio 1966 en Vác.

Biografio
---------

Géza Bornemisza lernis pentroarton en Budapeŝto, krome li vizitis Artkolonion de Nagybánya inter 1902-1909, kie li lernis de János Thorma kaj Károly Ferenczy. Unuafoje en 1903 li frekventis akademion en Parizo, ekde 1908 li lernis en privata akademio de Henri Matisse. Hejmenveninta li ne konsentis kun Artistkolonio en Nagybánya, tial li fondis novan artiskolonion en Kecskemét kun Béla Iványi-Grünwald.

Li apartenis al la hungaraj faŭvistoj. Li ekspoziciis en 1922 en Budapeŝto, post jardeko jam en Venezio. En 2006 liaj pentraĵoj estis videblaj en memorekspozicio en Budapeŝto.

Liaj pentraĵoj (elekto)
-----------------------

* *Fák a vizes fűben* (1908)
* *Falusi tájkép* (1911-12)
* *Csendélet fehér abrosszal* (1919)
* *Tavasz a Gellért hegyen* (1930)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio Géza Bornemisza (pentristo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
tipe latva plado el malvarma barĉo, pote kuirita blanka brasiko, porkaĵo, vinagre marinita kukumeto, acidigita lakto (kefiro) kaj iom da kvaso
La **latva kuirarto** tipe konsistas el agrikulturaj produktaĵoj kun viandaĵoj en plejparto de la pladoj. Ĉar Latvio situas borde de la Balta Maro, ankaŭ fiŝaj pladoj ofte serviĝas.

La latva kuirarto influiĝis pere de la najbaraj landoj. La kutimaj enhavaĵoj de tipaj latvaj pladoj troveblas loke, kiel terpomoj, tritiko, sekalo, blanka brasiko, cepoj, ovoj kaj porkaĵo. Kutime la latvaj manĝaĵoj estas relative grasaj, kaj uzas spicojn en kompare modesta kvanto. Tipa ekzemplo estas boligitaj grizaj pizoj kun pecoj da fumaĵita ŝinko.

Laktoproduktoj havas firman lokon en la loka kuirarto. Tradicia latva fromaĝo estas *Ķimeņu siers* (karvia fromaĝo); ĝi tradicie serviĝas dum la celebro de la somermeza *Jāņi*-festo la 23-an kaj 24-an de junio. Aliaj tipaj pladoj estas barĉo (varma supo el ruĝa beto, malvarma barĉo (latve *Aukstā zupa*) same el ruĝa beto, sed kun alia recepto, kaj acida brasiko. Ekzistas ankaŭ latva versio de la sveda bufeda pladaro *smorgasbord*, kiu latve nomatas *Aukstais galds*. Plua tipa plado estas viandofarĉitaj panrulaĵoj, nomataj pīrāgi, kiuj ekzistas en larĝa vario, kaj krome inter la latvaj specialaĵoj interalie menciindas vinagre marinitaj fungoj.

Pro la multjarcenta proksima kunvivado, la latvoj dividas multajn tipajn pladojn kaj trinkaĵojn kun la litovoj, poloj, baltiaj germanlingvanoj kaj aŝkenazaj judoj.

Popularaj trinkaĵoj estas biero, vodko, kaj "balzama" likvoro.

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Nutrado kaj gastronomio |

* retejo pri la latva kuirarto fare de la Latvia Instituto, jen angle Arkivigite je 2015-05-18 per la retarkivo Wayback Machine, germane Arkivigite je 2011-11-12 per la retarkivo Wayback Machine kaj ruse Arkivigite je 2011-11-12 per la retarkivo Wayback Machine
* informfolio pri latvaj tradiciaj manĝaĵoj (angle) Arkivigite je 2007-08-13 per la retarkivo Wayback Machine
* aparta retpaĝo pri latvaj *Piragi* (same angle) Arkivigite je 2005-08-19 per la retarkivo Wayback Machine
* Piragi, tradiciaj kaj negrasaj receptoj (angle kaj latve)
* la latva kuirarto (germane) Arkivigite je 2011-11-03 per la retarkivo Wayback Machine
* plia germanlingva retpaĝo pri la temo

* Kategorio Latva kuirarto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Muzeo pri la Latvia Popola Fronto en Rigo
La **Latvia Popola Fronto** aŭ *Popola Fronto de Latvio* (latve *Latvijas Tautas fronte*) estis politika organizaĵo en Latvio fine de la 1980-aj kaj komence de la 1990-aj jaroj, kiu gvidis Latvion en ŝtatan sendependecon el la komunisma ŝtato Sovetunio, kiu en junio 1940 perforte konkeris kaj okupis la respublikon kaj de tiam regis ĝin. 

Ĵurnalo de la organizaĵo estis *Atmoda* ("Vekiĝo"), printita en la latva kaj rusa lingvoj inter la jaroj 1989 kaj 1992.

Rezultoj
--------

Ĉiuj aŭ preskaŭ ĉiuj celoj de la organizaĵo estas atingitaj. Latvio nun estas sendependa ŝtato, en kiu la latva lingvo estas la sola ŝtata lingvo. La ekonomio kaj politiko, inter 1940 kaj 1991 socialismaj, plan-ekonomiaj kaj orientitaj je la ŝtataj bezonoj de Sovetunio, nun estas liber-merkata kaj orientita al la demokratiaj partneraj ŝtatoj de Eŭropa Unio. Kvankam la Popola Fronto ĉesis ekzisti en la malfacila fazo de ekonomiaj problemoj meze de la 1990-aj jaroj, multaj el ĝiaj tiutempaj membroj nun havas gravajn rolojn en la publika vivo de Latvio - inter ili ekzemple estas Sandra Kalniete kaj Valdis Zatlers, ekde 2007 la ŝtata prezidanto de Latvio.
**Géza CSORBA** [ĉorba], hungare **Csorba Géza** estis hungara skulptisto.

Skulptaĵo de Endre Ady fare de Géza Csorba
Skulptaĵo de Gizi Bajor fare de Géza Csorba
Géza Csorba naskiĝis la 27-an de julio 1892 en Hungario en *Liptóújvár* (nuntempa Liptovský Hrádok en Slovakio). Li mortis la 26-an de decembro 1974 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Géza Csorba devenis el juda familio. Li frekventis Tutlandan Reĝan Industriartan Lernejon, poste Reĝan Belartan Altlernejon (kiun li ne finstudis) en Budapeŝto. Li lernis precipe de Alajos Stróbl kaj Béla Radnai. Poste li individue faris skulptaĵojn kaj similaĵojn. Dum la 1-a mondmilito li aliĝis al rondo de junaj artistoj. En 1931 li studvojaĝis al Parizo. Li ricevis premion Kossuth en 1950, en 1961 kaj 1971 ankaŭ aliajn premiojn.

Verkaro (elekto)
----------------

* skulptaĵoj, ekzemple *Napozó* (Sunbananto) 1937; Endre Ady; Mihály Babits 1957; *Napozó nő* (Sunbananta virino)
* reliefo *Repülj hajóm – Ady-emléktábla* 1937
* tombaj monumentoj, ekzemple por Endre Ady
* etplastikoj, ekzemple pri Béla Bartók 1931 kaj Attila József 1949

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* István Martsa

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Géza Csorba en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
maldekstra dekstra
**VIDA Árpád** estis hungara pentristo naskita en Marosvásárhely la 4-an de aprilo 1884 kaj mortinta en Budakeszi la 21-an de februaro 1915.

Biografio
---------

La desegninstruisto de Árpád Vida estis Károly Gulyás. Ekde 1903 li studis en Budapest kaj akiris diplomon de desegninstruisto. En 1907 kiel soldato li estis en Vieno. Poste li studis en Budapeŝto en la pentristlernejo. En 1908 la *Belarta Muzeo* aĉetis lian memportreton kaj li vojaĝis en Italujon kaj en 1910 li gajnis premion de afiŝkonkurso. En tiu jaro per stipendio li vojaĝis en Parizon, poste en Munkenon kaj denove en Italujon. Li mortis je tuberkolozo.
Liaj pentraĵoj ĉeestis en internaciaj ekspozicioj en Dresden (1909), en Venecio (1910), en Romo (1911). Li gajnis *Eszterházy-premio*n (1911). Multaj el liaj kreaĵoj neniiĝis en 1944.

Bibliografio
------------

* Keresztes Gyula: Marosvásárhely szecessziós épületei, Difprescar Kiadó, Mvrhely, 2000
* *Vida Árpád* Művészet, Tizennegyedik évfolyam, 1915, Harmadik szám p. 165-167.
* Dr. Hoffmann Edith: Erdélyi művészek stílusalakító törekvései Nyugat, 1940. 11. szám

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**Latrás** [laTRAS] estas loĝloko de la municipo Sabiñánigo de Hispanio​, en la sudo de la komarko *Alto Gállego* (kies ĉefurbo estas Sabiñánigo mem) apartenanta al la nordo de la Provinco Huesko (regiono Aragono). Fakte ĝi estas unu el pli ol 50 loĝlokoj de Sabiñánigo, kiu estas la municipo kiu enhavas pli da loĝlokoj en la provinco. 

La loĝloko Latrás (720 msm) mem estas en la suda valo inter Sabiñánigo kaj Guarguera. La loĝloko estas tipa domaro karaktera de montaro ĉe Pireneoj, kun deklivaj ardezaj tegmentoj, kaj tre tipaj konustrunkaj kamenoj.

Historio
--------

Fine de la 19-a jarcento oni ekkonstruis fervojon konektantan Zaragozon kun Francio tra Canfranc, kiu revivigis la lokon, sed poste la loĝantaro malaltiĝis pro alurba migrado kaj malalta naskindico. 

Dum la Hispana Enlanda Milito, Latrás suferis pro operacoj de la batalo de Sabiñánigo —inter septembro kaj novembro de 1937—. Pli forta respublika truparo konkeris lokojn, sed ne la celitan ĉefurbon Sabiñánigo, dum totalaj homperdoj estis preskaŭ 6 000 (pli inter frankistoj).

Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado kaj en la areo ĉefe pro la milito, kaj ĉe Latrás oni malaltiĝis el 74 loĝantoj en 1940 ĝis nunaj 12 loĝantoj (2019).

Aktualo
-------

La ĉefa ekonomia enspezofonto tradicie estis malgrandaj agrikulturo kaj brutobredado, kio pluas ĉi tie male al aliaj apudaj lokoj, sed lastatempe la komarko turnis sin ankaŭ al kreskanta turismo ligita al la pirenea akso (valoj de Tena kaj de Aragón) kaj al la proksimeco al Sabiñánigo. Ĉefa vidindaĵo estas la preĝejo de la 17-a jarcento.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Ŭesko

Referencoj
----------

Bibliografio
------------

* *Aragón constante histórica*. Publicaciones de la Caja de Ahorros de Zaragoza, Aragón y Rioja. 1979.
* Ubieto Arteta, Antonio (1981-1989). *Historia de Aragón*. 6 vol. Zaragoza: Anubar.
* Ubieto Arteta, Antonio, "Historia de Aragón". Los pueblos y los despoblados 1 (Eld. Anubar. Zaragoza, 1984)
* CONTE OLIVEROS, Jesús. "Personajes y Escritores de Huesca y Provincia". Eld. Librería General (Zaragoza 1981)

Eksteraj ligiloj
----------------

* [http:// Oficiala retejo]

* Kategorio Latrás en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 814647
 |
**Ifito** - (helene **Ίφιτος**, latine *Iphitus*) estis en la helena mitologio filo de eĥalia reĝo Eŭrito. 

Li estis amiko de Heraklo. La granda heroo venis por svati lian fratinon Iolon, kiu estis vaste distance fama pro sia beleco kaj aparte pro sia belega kuproruĝa hararo. Sed la svatanto devis plenumi unu malfacilan kondiĉon: en arkpafado venki patron de Iolo, la plej bonan helenan arkpafiston. Heraklo la reĝon venkis, sed tiu rifuzis la promeson plenumi kaj eĉ Heraklon malhoneste per ofendoj forpelis el la lando. 

Ĝuste en tiu tempo estis ŝtelitaj la reĝaj gregoj kaj la reĝo sendis Ifiton al Heraklo kulpiginte lin pro la ŝtelo. Ifito la suspekton ne kredis, volis pruvi Heraklan senkulpecon kaj iris al li. Kiam li venis al Herakla burgo Tirinso, estis amike akceptita. Sed kiam Heraklo eksciis la suspekton, kaptis lin freneza kolero kaj senkulpan Ifiton, kiu volis purigi lian nomon, ĵetis el burga turo kaj mortigis lin. Pro tiu ĉi murdo Heraklo devis esti en sklaveco ĉe la reĝino Omfalo, kaj estis tie dum unu aŭ tri jaroj. 

Post iu tempo oni malkovris, ke ŝtelisto de la grego estis Aŭtoliko, ruza filo de la dio Hermeso. Tiel la ŝtelisto mem, imputis kulpon al alia persono. 

Heraklo pli malfrue revenis en Eĥalion, terebenigis ĝin, Eŭriton mortigis, Iolon forvenis kaj edzinigis ŝin al sia filo Hilo.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Ífitos en la ĉeĥa Vikipedio.*
**Géza BOGNÁR,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bognár Géza** estis hungara inĝeniero, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1958), ekstera membro de Pola Scienca Akademio (1980).

Géza Bognár  naskiĝis la 3-an de decembro 1909 en Budapeŝto. Li mortis la 7-an de februaro 1987 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Géza Bognár frekventis universitaton pri Universitaton pri Jozefo Antono Johano de Habsburgo-Loreno en Budapeŝto, poste en 1938 li eklaboris en poŝto, kiu tiutempe respondecis ankaŭ pri radiodissendoj. En 1950 li ekhavis postenon en telekomunikada esplorinstituto, sed li ankaŭ instruis en la Teknikuniversitato. Li emeritiĝis en 1977.

Li partoprenis en evoluo de la unua hungara televizio, poste li okupiĝis pri radiodissendoj laŭ mikroondoj. Li ricevis premiojn Kossuth en 1949 kaj 1956, inter 1948-1979 ankaŭ aliajn premiojn.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Sokcsatornás irányított sugárzású rádió távközlési rendszerek* (1951)
* *Irányított sugárzású távközlési rendszerek* (1952)

Fontoj
------

* Hungarlingva Vikipedio
* biografio kun foto

* Kategorio Géza Bognár en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Latur,** marate **लातूर** estas urbego, ankaŭ municipo en federacia ŝtato Barato, en subŝtato Maharaŝtro, en la samnoma distrikto, kie ĝi estas la sidejo.

Komerca centro de Latur

Geografio
---------

Latur situas en altebenaĵo en alto 636 metrojn super la marnivelo. Udgir troviĝas 56, Osmanabad 61, Bid 109, Bidar 113, Nanded 115, Pimpri-Ĉinĉvad 294, subŝtata ĉefurbo Mumbajo 401, tutlanda ĉefurbo Delhio 1140, Kolkato 1312 kilometrojn (aere) .

Demografio
----------

Latur havis populacion de 396 955 en 2011.

Oficejo en Latur

Historio
--------

La konata historio de Latur komenciĝis en la 8-a jarcento. Tiu loko estis regita fare de pluraj dinastioj, inter ili menciindas la Mogola Imperio. Fine la britoj konkeris la areon. Ekde 1960 Latur estis distrikta sidejo. En 1993 la urbego preskaŭ estis plene detruita per sismo. La tertremo kaŭzis proksimume dek mil mortojn kaj tridek mil vundojn. En la 2010-aj jaroj en la urbego la akvo elĉerpigis pro sekeco.

Ekonomio
--------

Latur estis agrikultura urbo, la industrio graviĝis depost 1960. En la ĉirkaŭaĵo oni okupiĝas pri sukerkanoj, sojfaboj, vinberoj kaj mangoj. Enurbe okazas la prilaborado. Latur havas la plej grandan komercan centron por sojfabo en Barato.

Lingvoj
-------

La oficiala lingvo estas la marata lingvo parolata de 62%, ankaŭ la ĉefa lingvo por la ĉiutaga komunikado. La urdua (18%) kaj la hinda (9%) lingvoj ankaŭ estas vaste parolitaj.

Religioj
--------

En Latur vivas majoritate hinduoj 70%, krome minoritate islamanoj 24%, budhanoj 5%, ĝainistoj 0,8%, kristanoj 0,2%.

Klimato
-------

Latur situas en varma semi-arida klimato laŭ klimata klasifiko de Köppen (BSh). Jare pluvas po 725 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, tamen inter junio-septembro pli ofte pluvas (pro la musono), dum inter novembro-aprilo apenaŭ pluvas. La meza ĉiujara temperaturo varias inter 13-41 °C.

Edukado
-------

Teatrejo en Latur
Pro la multe da altlernejoj Latur estas signifa instrua centro.

Trafiko
-------

Latur havas trairan fervojan linion. Al la urbego alvenas almenaŭ 6 ĉefvojoj el ĉiuj direktoj. Multe da aŭtorikiŝoj funkcias en la urbego, sed ankaŭ aŭtobusoj trafikas enurbe. Malgranda flughaveno troviĝas 12 kilometrojn for, eble sen pasaĝera trafiko.

Vidindaĵoj
----------

* pluraj preĝejoj, plej ofte hinduaj temploj
* fortikaĵo
* parkoj
* teatrejo

Fontoj
------

* WikiTrans
Trinkebla akvo fluanta el krano por bano.
**Kranakvo** alvenas al hejmoj pere de sistemo de tubaro, en plej de la disvolvigitaj landoj. Tiu servo por disporti akvon postulas amasan infrastrukturon de kaptado kaj elprenado, stokado, purigado kaj fine pumpado kaj distribuado pere de tubaroj ĝis la konsumejoj. La kosto de la kranakvo estas malgranda parto de tiu de la enbotela akvo, foje milono. En diversaj hispanlingvaj landoj nomiĝas diference tia akvo: en Hispanio kaj Argentino ĝi estas konata kiel kuranta akvo.

La sama liversistemo uzita por trinki (trinkakvo) estas uzata ankaŭ por lavujo, necesejo, kaj en la uzo de lavmaŝinoj kaj de vestaĵoj kaj de teleroj. En kelkaj lokoj oni faris eksperimentaajn klopodojn por enmeti grizakvon netrinkeblan aŭ pluvakvon por tiaj duarangaj uzoj.

La aŭtoritatoj pri sano en diversaj regionoj uzis la liveradon de publika akvo kiel amasa medicino uzante la fluorigon. Tiu estas polemika temo pri sano, liberecoj kaj rajtoj de individuoj.

La disponeblo de kranakvo havigas multajn profitojn de publika sano. Normale, la sama administracio, kiu liveras kranakvon ankaŭ estas responsa pri ties forĵetado kaj traktado de la malŝarĝo de forĵetendaj akvoj.

Sistemo de liverado
-------------------

Liveri kranakvon al grandaj urbaj aŭ antaŭurbaj populacioj postulas kompleksan sistemon kiu kolektas, stokas kaj purigas la kranakvon, tiuj sistemoj en la plej multaj kazoj estas sub la respondeco de profesia registara korpo.

Estas neceso tutmonde purigi kranan akvon, kaj tio estas ĉar akvopurigo estis pruvita tra la historio kiel faktoro kiu reduktas la riskojn de kontraktado de malsanoj kiel ekzemple ĥolero aŭ tifo kaj eĉ estas konsiderata grava faktoro en publika sano kaj pliboniganta vivdaŭron.

Lokaj geologiaj kondiĉoj influantaj grundakvon estas decidaj faktoroj en la naturo de la akvo kaj ofte igas la akvon "malmola akvo". Malsanoj rezultantaj de la konsumo de poluita akvo kaŭzas la morton de 1,6 milionoj da infanoj ĉiujare.

Referencoj
----------

1. ↑  Ahuja, Satinder (2018). *Advances in Water Purification Techniques: Meeting the Needs of Developed and Developing Countries*. San Diego: Elsevier. ISBN 978-0-12-814791-7. OCLC 1078565849.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 570287
* NDL: 01041571
 |
**Géza Benkő** [benkO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Benkő Géza,** en Slovakio **Gejza Benkő** estis slovakia hungara aktoro.

Géza Benkő naskiĝis la 28-an de oktobro 1969 en Malý Kamenec (Ĉeĥoslovakio), li mortis la 19-an de novembro 2017 en Szerencs (Hungario).

Biografio
---------

Géza Benkő maturiĝis en gimnazio en Kráľovský Chlmec, poste li akiris aktoran diplomon en Bratislavo. Post siaj studoj li ne ligiĝas al teatraj tupoj, sed li ofte havis rolojn en pluraj hungarlingvaj teatroj, eĉ en slovakaj filmoj. Baldaŭ li havis rolojn ankaŭ en Hungario (Nacia Teatro (Győr), Hungara Televizio). Li mortis sur scenejo dum provo. Li ricevis teatran premion en 1994.

Liaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* William Shakespeare: Rikardo la 3-a (2013)
* Mihály Vörösmarty: *Csongor és Tünde* - vira titolrolo
* Molière: Tartufo - Orgon
* István Örkény: *Tóték* - majoro; poŝtisto
* Friedrich Schiller: La Rabistoj - Schweizer (1999, 2013)
* Samuel Beckett: Atendante Godot - Lucky (kun teatra premio)

Liaj filmaj roloj (elekto)
--------------------------

* *Neha*
* *Spoveď*
* *Na Bukovovom dvore*
* *Jóban Rosszban* (televizia serio)

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingvaj datenoj kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 728993
 |
**Cacareco** ([kakaREko] 1954-1962) estis ina (nigra) kurtbuŝa rinocero ekspoziciita en brazilaj bestoĝardenoj. Ĝi estas konata pro ricevo de multaj voĉoj en la urbaj konsilantaraj elektoj de 1958 en São Paulo kiel formo de protesta voĉdono. Elektaj oficialuloj ne akceptis la kandidatecon de Cacareco, sed ĝi fine gajnis 100.000 voĉojn, pli ol iu alia partio en tiu sama elekto (kiu ankaŭ estis karakterizita je forta foresto). La esprimo "voto Cacareco" (Cacareco-voĉdono) estas ofte uzata por priskribi voĉdonojn de protesto en Brazilo. La kandidateco de Cacareco inspiris la Rinoceran Partion de Kanado, nome gvidata de kurtbuŝa rinocero Kornelio la Unua.

Historio
--------

Cacareco naskiĝis en 1954, en la *Jardim Zoológico do Rio de Janeiro*. Ĝi estis filino de rinoceroj Britador kaj Terezinha. En 1958 ŝi estis pruntedonita dum tri monatoj, okaze de la malfermo de la Zoo de San-Paŭlo. En tiu jaro okazis elektoj por la urba konsilio. Ĵurnalisto Itaboraí Martins, malkontenta pri la nivelo de la kandidatoj, proponis la nomon de Cacareco kiel kandidatiĝinto.

Cacareco revenis al Rio de Janeiro du tagojn antaŭ la elektoj, kaj ricevis 100.000 voĉojn. Ĝi ankaŭ estis elmontrita en Porto Alegre en 1962, antaŭ morto en la sama jaro.

* Kategorio Cacareco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Burgo de Esztergom** [estergom] estas grandparte detruita burgo en Hungario, en urbo Esztergom, sur monteto 50 metrojn alta laŭ la Danubo.

Fortikaĵo de Esztergom, centre estas la baziliko-ĉefkatedralo
Fortikaĵo de Esztergom

Historio
--------

La fortikaĵo estis konstruita en la 10-a jarcento, kiu en la sekva jarcento jam estis rezidejo de la reĝo. La nuntempe videblaj partoj estis konstruitaj grandparte dum regado de Béla la 3-a. La unua sieĝo okazis en 1242: la tataroj ne povis okupi ĝin. Karolo la 1-a (Hungario) konstruis ornamajn partojn. La turkoj okupis la fortikaĵon en 1543. Poste foje la hungaroj, foje la turkoj havis ĝin. Dum la sieĝo en 1594 mortis renesanca poeto Bálint Balassi. Fine la kristana armeo (precipe poloj okupis la fortikaĵon en 1683. La lasta sieĝo okazis dum liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a.

En 1869 Primasa Baziliko de Sankta Adalberto kaj Dipatrino bezonis malplenan lokon, tial oni grandparte malkonstruis la fortikaĵon. En 1930 arkeologoj komencis esplori la ruinojn. Baldaŭe oni rekonstruis kelkajn murojn. Nuntempe muzeo funkcias en la fortikaĵo, en la supro bela panoramo estas videbla.

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

Sieĝo de la fortikaĵo en 1543

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Burgo de Esztergom en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Stanislavo Belov (2018-02-22) Esztergom — la urbo de hungaraj reĝoj (esperante). Blogger. Arkivita el la originalo je 2018-02-19. Alirita 2018-02-19. *(blogaĵo pri ekskursa vizito en 2016)*
Partoj de la "klasika" arko, mezpunkta, en ŝtono.
La **dovelo**, en arkitekturo kaj konstruinĝenieriko, estas konstru-elemento kiu konsistas el arko kiu povas esti el diversaj materialoj, kiel la briko aŭ la ŝtono. Nuntempe ellaboriĝas el betono, ŝtalbetono aŭ antaŭplektita betono.

En la klasika arkitekturo, la dovelo estas peco, kutime el ŝtono, kojnoforma kiuj konsistigas la arkon aŭ la volbon kaj karakteriziĝas pro sia radia situo.

Laŭ Francisko Azorín **dovelo** estas *Ĉiu prisma peco de pecigita arkaĵo.* Kaj li indikas etimologion el la latina *dolium*.

La dovelo de la centro, kiu fermas la arkon, nomiĝas ŝlosoŝtono. La fundamentaj doveloj de la ekstremoj, kiuj ricevas la pezon, nomiĝas arkaĵa bazo-ŝtono. La interna parto de dovelo nomiĝas intradoso kaj la dorso ne videblas ĉar ĝi troviĝas ene de la konstruaĵo, trasdoso.

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 59.
2. ↑  Azorín, samloke.

* Kategorio Dovelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Uĵhorodo en Transkarpatio
**Dovhe Pole,** ukraine **Довге Поле,** hungare **Unghosszúmező** [unghosUmezO] estas ne memstara malgranda vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Uĵhorodo, en municipo de Baraninci.

Bazaj informoj
--------------

* 48° 31′ 31″ N 22° 20′ 33″ O﻿ / ﻿48.52528 °N, 22.34250 °O﻿ / 48.52528; 22.34250 (mapo)Koordinatoj: 48° 31′ 31″ N 22° 20′ 33″ O﻿ / ﻿48.52528 °N, 22.34250 °O﻿ / 48.52528; 22.34250 (mapo)
* Areo: 2  km²
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 590
* Poŝtkodo: 89434
* Telefonprefikso: +380 312

Situo
-----

Dovhe Pole situas sur ebenaĵo laŭ rojo. Uĵhorodo troviĝas je 7 km-oj.

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo devenis el la 14-a jarcento. Longe la oficiala hungara loknomo estis la pli mallonga *Hosszúmező*. Ĝis Traktato de Trianon Unghosszúmező apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto Ungvár, poste al Ĉeĥoslovakio, dume rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 Dowhe Pole apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. En 2001 vivis en Dovhe Pole 597 homoj, (inter ili 18 hungaroj).

Vidindaĵoj
----------
**Richard of Pudlicott** (mortis 1305), konata ankaŭ kiel **Richard de Podelicote** (aŭ **Pudlicote**, aŭ **Dick Puddlecote**), estis angla lana komercisto, kiu pro sia bonŝanco, fariĝis fifama ŝtelisto de trezoro de angla reĝo Eduardo la 1-a, ĉe Abatejo Westminster en 1303. Rikardo, kune kun altrangaj komplicoj, ŝtelis grandan parton de la reĝa trezoro el gemoj, antikvaj oroj kaj moneroj, kalkulita je pli ol 100.000 pundoj aŭ ĉirkaŭ egala al jara imposta enspezo por la Reĝlando Anglujo.
Kiam nepageblaj objektoj komencis inundi lombardejojn, domojn de prostituado kaj eĉ fiŝkaptajn retojn en la Tamizo, la reĝo kaj liaj ministroj, kiuj estis tiam for ĉe milito en Skotlando, estis avertitaj.

Multaj dekduoj da homoj estis kaptitaj kaj enprizonigitaj en larĝa kaj sendiskrimina reto kaj poste alportitaj al unu el la plej grandaj procesoj de la Alta Mezepoko en Anglujo. Finfine plejparto de la prirabaĵo estis reakirita kaj dekduo aŭ pli estis pendigitaj, inkluzive de Rikardo, sed la plej multaj evitis la ekzekutiston. Rikardo donis falsan konfeson, ke li estis la sola implikita, savante la pastraron - siajn internajn komplicojn - esti kondamnita.

Post lia pendumado, lia korpo estis dehaŭtigita kaj laŭ legendo tiu haŭto estis najlita al la pordo de Abatejo Westminster kiel averto al aliaj krim-emuloj. Studo de 2005 pri la pordo, datanta reen al la regado de reĝo Eduardo la 1-a (igante ĝin la plej malnova pordo en Anglujo) montris la legendon falsa. La fragmentoj de kaŝitaĵo trovitaj sub la sola postvivanta fera rimeno rezultis esti de besta haŭto, kiu iam kovris la pordon.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 661281
 |
Vido de la ĉefa placo de la arkeologia kuŝejo de Zempoala el unu de la temploj.
**Cempoala** aŭ **Zempoala** (en naŭatla *Cēmpoalātl*, 'dudek akvoj') estas arkeologia kuŝejo en Mezameriko situa en la municipo Úrsulo Galván en al Ŝtato Veracruz, Meksiko. La vorto *Cēmpoalli* devena de la radikoj nahuaoj *Cēmpoal-*, kiu signifas "dudek", kaj *ā(tl)*, kiu signifas "akvo", tiele "dudek akvoj", eble ĉar tiu urbo disponis el granda kvanto de irigaciaj kanaloj kaj akveduktoj kiuj havigis la nepran subtenon al la nombraj ĝardenoj kaj kultivkampoj de la ĉirkaŭo. La loko estis loĝata ĉefe de totonakaj kaj ankaŭ de ĉinantekoj kaj zapotekoj.

Alia versio konsideras ke probable la termino esta aludo al la komerca agado kiu, laŭ kelkaj fontoj, okazis ĉiun 20an tagon en tiu loko en la antaŭhispana epoko. Ĝi estis unu de la totonakaj setlejoj plej gravaj dum la Postklasika Periodo mezamerika. Alia versio sugestas ke la nomo signifis "abundo de akvo".

Laŭ kelkaj fontoj, la urbo estis origine loĝata almenaŭ el 1500 jaroj antaŭ la alveno de la hispanoj kaj ekzistas pruvoj de influo fare de olmekoj. Kvankam oni ne scias multon pri la Antaŭklasikaj kaj Klasika periodoj, ja oni scias ke la urbo antaŭklssika estis konstruita sur montetoj por protekti ĝin el inundoj.

La totonakoj alvenis al tiu areo dum la pinto de la tolteka imperio kaj ili estis devigitaj elmigri el siaj loĝlokoj sur la deklivoj de la oriento de la Sierra Madre Oriental. La totonakoj regis en la areo de Totonakapan, ĉe Zakatlan, distrikto de Puebla, kun kombina loĝantaro ĉirkaŭkalkulita de proksimume 250 000 kaj en ĉirkaŭ 50 setlejoj. Oni ne scias reale multon pri tio kio okazis dum la antaŭklasika kaj klasika periodoj.

Zempoala estis la ĉefurbo totonaka kaj estis okupita de totonakoj kaj poste de ĉinantekoj kaj zapotekoj, kaj ĝi estis iam la plej granda urbo en la Golfo de Meksiko. En sia hegemonio, ĝi havis inter 25 000 kaj 30 000 loĝantojn, kaj ĝi estis unu el la totonakaj setlejoj plej gravaj dum la postklasika periodo. Ĝi estas je unu kilometro de la bordo de la rivero Aktopan kaj je ses kilometroj de la marbordo.

19° 26′ 50″ N 96° 24′ 13″ U﻿ / ﻿19.44722 °N, 96.40361 °U﻿ / 19.44722; -96.40361 (mapo)

Referencoj
----------

1. ↑   «Cempoala». Portal Veracruz. [portal.veracruz.gob.mx/portal/page?\_pageid=313,4309395&\_dad=portal&\_schema=PORTAL] Konsultita en Sept, 2010.
2. ↑   «Zona Arqueológica de Cempoala». cdtravel.net.  Konsultita en Sept, 2010.
3. ↑  DeLange, Audre & Geroge. «Visit to the Zempoala Archaeological Ruins». Veracruz, Mexico travel Y Tour: (angle).  Arkivigite je 2017-08-29 per la retarkivo Wayback Machine Konsultita la 5an de Julio 2017.

* Kategorio Cempoala en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Richárd Backhausz** [riĥArd bakhaŭs], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Backhausz Richárd** estis hungara kuracisto, imunologo.

Richárd Backhausz  naskiĝis la 3-an de majo 1920 en Budapeŝto. Li mortis la 27-an de septembro 1971 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Richárd Backhausz frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Universitato Pázmány Péter en 1944. Dum la studentaj jaroj li laboris en la universitata instituto, poste li soldatiĝis. Inter 1944 kaj 1946 li estis militkaptito en Francio, poste li laboris en instituto pri injektaĵoj, kie post jaroj li ricevis altajn postenojn. En 1953 li akiris plian fakdiplomon, li kandidatiĝis en 1959, doktoriĝis en 1969. Li multe okupiĝis pri sangogrupoj. Li ricevis premiojn en 1956 kaj 1964.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Rh-ellenanyagtermelés patkányon* (1949)
* *Individual Differences in Fibrin Retraction in Connexion with Sexes* (1952)
* *A géldiffúziós antigénanalízis* (1959)
* *Serologie*. (1959, ruse 1966)
* *Autoimmun betegségek* (1974)

Memorigiloj
-----------

* memormedalo "Backhausz Richárd"
* skulptaĵo en Gödöllő

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **anglaj–paŭhatanaj militoj** estis du militoj inter anglaj setlistoj kaj indianoj de la paŭhatana konfederacio en Virginio. La unua milito daŭris de 1609 ĝis 1613 kaj finiĝis per packontrakto. La dua milito daŭris de 1644 ĝis 1646 kaj finiĝis per kompleta malvenko de la indianoj, kiuj devis forlasi sian landon.

La unua angla-paŭhatana milito
------------------------------

La unua angla-paŭhatana milito (1609–1613) estis milito inter la koloniistoj bazitaj en Jamestown (Virginia) ekde 1607 kaj la indianoj de la paŭhatana konfederacio. 

La koloniestro, kapitano John Smith, oficiro peranta inter la setlistoj kaj la indianoj estis vundita en akcidenta pulvo-eksplodo kaj forvelis al Anglio en decembro 1609. Post lia foriro la paŭhatanoj iĝis pli atakemaj, ili kaptis kaj mortigis la novan estron John Ratcliffe. 

La nova guberniestro, Thomas West ("Lord Delaware"), alvenis al Jamestown el Anglio en junio 1610. Delaware enkondukis *irlandajn taktikojn*, t.e. ke liaj trupoj atakis indianajn vilaĝojn, bruligis domojn, ŝtelis manĝaĵojn kaj detruis maizkampojn. Tamen la Pamunkejoj estritaj de Opekankano kontraŭatakis defendante sian landon kaj atakis la fortikaĵon de Jamestown. La indianoj preskaŭ sukcesis forpeli la anglojn el la regiono de Jamestown.

Packontrakto finis la militon en 1614 kaj estis sigelita de la geedziĝo de Pokahontas kaj la koloniisto John Rolfe. Tio estis la unua konata interrasa geedziĝo en Virginio kaj helpis dum mallonga periodo starigi pli bonajn rilatojn inter indianoj kaj ekseŭropanoj.

La dua angla-paŭhatana milito
-----------------------------

La dua angla-paŭhatana milito ekis en 1644 kiel lasta klopodo de la indianoj forpeli anglajn setlistojn el la kolonio Virginio kaj lasta klopodo de la setlistoj ekstermi la paŭhatanoj. La indianoj malvenkis duan fojon. La rezulto estis la preskaŭ kompleta neniigo de la triboj de tiu regiono de Virginio. La packontrakto de 1646 finis iajn esperojn pri paca kunloĝado de koloniistoj kaj indianoj. La indianoj estis forpelitaj el sia lando, kaj ekestis distingo inter indiana kaj blankula lando, antaŭaĵo de la posta rezerveja sistemo.

Referencoj
----------

Grenier, John. The First Way of War, American War Making of the Frontier, 1607-1814. Cambridge University Press. 2005. pp. 24-25.

Bibliografio
------------

Steve Rajtar's book, "Indian War Sites" (McFarland and Company, Inc. 1999)

Vidu ankaŭ
----------

* Masakro de Jamestown
Mapo de la Angl-Egipta Sudano
**Angla-Egipta Sudano** estis kondominio kaj markigo de la hodiaŭa Sudano, kiu estis administrita inter 1899 kaj 1956, kiam ĝi estis kunposedaĵo de Egipto kaj de Britio.

Fono
----

### Unio kun Egipto

En 1820, la egipta armeo de la paŝao Muhammad Ali estrita de lia filo Ismail Paŝa invadis kaj konkeris nordan Sudanon. La regiono havis deĉiamajn lingvajn, kulturajn, religiajn, kaj ekonomiajn ligojn kun Egipto kaj estis parte sub la sama regado je intermitaj periodoj ekde la tempo de la faraonoj. Muhammad Ali estis agreseme praktikante politikon por etendo de sia povo cele al ebla anstataŭo de la Otomana Imperio kaj vidis Sudanon kiel valora aldono al siaj egiptaj teritorioj. Dum sia regado kaj tiu de siaj sukcedantoj, Egipto kaj Sudano iĝis administrata kiel unu politika ento, kun ĉiuj regantaj membroj de la dinastio de Muhammad Ali serĉe la konservado kaj etendado de la *"unueco de la Nila Valo"*. Tiu politiko estis etendita kaj intensigita ĉefe de la nepo de Muhammad Ali, nome Ismail Paŝao, sub kies regado plej el la resto de la nuna moderna Sudano estis konkerita.

### Brita impliko

Pro la malfermo de la Sueza Kanalo en 1869, la ekonomia kaj strategia gravoj de Egipto kaj Sudano pliiĝis enorme, allogante la imperiajn atentojn de la grandaj mondpotencoj, partikulare de Britio. Dek jarojn poste, en 1879, la enorma ekstera ŝuldo de la registaro de Ismail Paŝao utilis kiel ekskuzo por la mondpotencoj por devigi lin abdiki kaj esti anstataŭita de sia filo Teŭfik Paŝao. La maniero kiel Teŭfik ascendis danke al interveno de eksterlandaj povoj ege kolerigis egiptajn kaj sudanajn naciistojn kiuj bedaŭris pro la pliiĝanta influo de eŭropaj registaroj kaj komercistoj sur la aferoj de la lando. La situacio malpliboniĝis pro evidenta koruptado de Teŭfik kaj ties misadministrado kaj finfine ĉio finis pre la Urabia Ribelo. Cele reteno de la povo, Teŭfik alvokis britan helpon. En 1882, laŭ inviti fare de Teŭfik, la britoj bombardadis Aleksandrion, nome unuranga marhaveno kaj de Egipto kaj de Sudano, kaj sekve invadis la landon. Britaj trupoj elpostenigis la urabian registaron en Kajro kaj okupis la reston de Egiptio kaj Sudano en 1882. Kvankam oficiale la aŭtoritato de Teŭfik estis restaŭrita, reale la britoj ekkontrolis la aferojn de Egipto kaj Sudano ĝis 1932.

Notoj
-----

1. 1 2   Henderson, K.D.D. "Survey of the Anglo-Egyptian Sudan 1898-1944", Longmans, Green and Co. Ltd. London, 1946

Koordinatoj: 15° 37′ 59″ N 32° 31′ 59″ O﻿ / ﻿15.63306 °N, 32.53306 °O﻿ / 15.63306; 32.53306 (mapo)

* Kategorio Angla-Egipta Sudano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 470904
* GND: 511185-7
* VIAF: 135145424620886831247
* BNF: 15323602v
 |
**Richárd FALK** [riĥard], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Falk Richárd** estis hungara inĝeniero, profesoro.

Richárd Falk [*rompita ligilo*] naskiĝis la 23-an de aŭgusto 1899 en Sopron. Li mortis la 17-an de majo 1979 en Miskolc.

Biografio
---------

Richárd Falk frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste teknikajn universitatojn en Budapeŝto kaj Vieno. Li akiris inĝenieran diplomon en Vieno. Inter 1924 kaj 1942 li instruis en arbara altlernejo en Sopron. Li doktoriĝis en 1939. En 1942 li estis nomumita privata profesoro en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto, tamen li laboris en diversaj firmaoj pri naftominado. Ekde 1951 li denove instruis komence en Sopron, poste en Universitato de Miskolc. En la lasta universitato li estis katedrestro ĝis la pensiuliĝo en 1968. Li foje estis dekano, foje vicrektoro. En 1953 li kandidatiĝis. Li okupiĝis pri maŝinoj de naftominado.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Rugós kioldású kasfogókészülékek dinamikai viszonyainak vizsgálata* (1939)
* *Lengősziták dinamikája* (1940)
* *Bányászati Kézikönyv* (Minada manlibro), (1951-59)
* *A kőolajkutatás és feltárás módszerei Magyarországon* (1957)
* *Olajbányászati gépek* (1964-65) - studenta lernolibro
* *Hidrosztatikus és hidrodinamikus hajtógépek* (1977) - studenta lernolibro

Memorigiloj
-----------

* busto en muzeo en Nagykanizsa de 2010

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
*The Invincible Armada* (Nevenkebla Mararmeo), National Maritime Museum, Londono,
**Angla-hispana milito** (1585–1604) estis nekonstanta konflikto inter la regnoj Reĝlando Anglio kaj Reĝlando Hispanio kiu fakte neniam estis formale deklarita. La milito estis formita de dise apartaj bataloj, kaj komencis per angla militekspedicio in 1585 al tio kio estis tiam Hispana Nederlando sub la komando de Robert Dudley, Grafo de Leicester, subtene al la rezistado de la Ĝeneralaj Statoj kontraŭ la regado de Habsburga Hispanio.

Anglio atingis kelkajn venkojn en Cádiz in 1587, kaj Hispanio suferis la retiron de la Nevenkebla Mararmeo en 1588, sed poste angloj suferis kelkajn malvenkojn de la Angla Nevenkebla Mararmeo en 1589 kaj de la ekspedicioj de Drake–Hawkins kaj de Essex–Raleigh en 1595 kaj en 1597 respektive. Du postaj hispanaj mararmeoj estis senditaj en 1596 kaj 1597 sed ili malsukcesis en siaj celoj ĉefe pro malnova vetero kaj malbona preparado.

Tiu milito haltiĝis ĉirkaŭ la fino de la 16a jarcento dum kampanjoj en Nederlando, Francio kaj Irlando. Ĝi finiĝis per la Traktato de Londono, negocita en 1604 inter reprezentantojn de la nova reĝo de Hispanio, nome Filipo la 3-a, kaj la nova reĝo de Anglio, nome Jakobo la 1-a. Anglio kaj Hispanio interkonsentis ĉesi siajn militajn intervenojn en la Hispana Nederlando kaj Irlando, respektive, kaj la angloj finigis sian piratadon en alta maro.

Vidu ankaŭ
----------

* Nevenkebla Mararmeo

Notoj
-----

1. ↑   Rowse, A. L (1955). The Expansion of Elizabethan England. palgrave macmillan. p. 241. ISBN 978-1403908131.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 665140
* LCCN: sh2010015314
* BNE: XX5364055
 |
**György Petrovics** [djordj petroviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Petrovics György** estis hungara juĝisto, parlamenta deputito, urbestro. Lia familia nomvarianto estis *Makay-Petrovics* [makai].

György Petrovics naskiĝis la 1-an de majo 1878 (laŭ hungara Vikipedio la 1-an de majo 1878) en Battonya, li mortis la 20-an de januaro 1950 en Budapeŝto.

Biografio
---------

György Petrovics maturiĝis en luterana gimnazio en Szarvas, poste li studis juron en Reĝa Universitato de Budapeŝto kaj Luterana Jura Akademio (Eperjes), fine li akiris diplomon en Scienca Universitato Ferenc József. En 1906 li estis juĝisto, poste li havis similan juran postenon en Csanád. En 1917 li estis elektita vicurbestro, post monatoj urbestro ĝis 1922, sed en la ĥaosaj tempoj (1919) li rifuĝis el la urbo. Inter 1922-1935 li estis parlamentano.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Az októberi forradalom és az idegen megszállás Makón* (1921)
* *A makói hagyma* (1922)
* *Levelek és egy beszéd* (1941)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
*

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio György Petrovics en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 706424
 |
**József Könyves-Kolonics** [jOĵef konjveŝ-koloniĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Könyves-Kolonics József** estis hungara advokato, parlamenta deputito, urbestro.

József Könyves-Kolonics naskiĝis la 28-an de januaro 1884 en Nagylak (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Nădlac en Rumanio), li mortis la 29-an de majo 1955 en Makó (Hungario).

Memortabulo pri József Könyves-Kolonics en Makó

Biografio
---------

József Könyves-Kolonics frekventis mezlernejojn en Makó, Arad (urbo) kaj Nyíregyháza, poste li akiris diplomon en Scienca Universitato Ferenc József en 1907. Li estis advokatkandidato en Szeged kaj Makó, interrompe en 1908 li soldatiĝis. En 1911 li advokatiĝis en Marosvásárhely, samtempe li komencis politikadi en Csanád. Li estis fidelulo de la respubliko, tial li ricevis prizonon en 1914. Dum la 1-a mondmilito li estis armea prokuroro. Ekde 1920 li havis propran advokatan atelieron, li defendis precipe la malriĉajn kamparanojn. En 1927 li aliĝis al la socialdemokratoj. Ekde 1932 li estis prokuroro de Makó. Dum la nazia erao (1944) li estis trudemerito, poste la alveninta Ruĝa Armeo nomumis lin urbestro, poste li estis membro de la provizora parlamento. Dum la komenciĝanta socialismo li estis senpostena kaj li vivis mizera. Li havis edzinon, kiu naskis trifoje.

Elektitaj politikaj adeptoj
---------------------------

* Ferenc Erdei

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Makó (1974)

Fontoj
------

* 
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 701888
 |
fosbastono
La **fosbastono** estas unu el la plej malnovaj iloj de la homaro. Ĝi plej ofte estas simpla ligna bastono, kies fino estas pinta.

Homoj sur la kulturŝtupo de ĉasistoj kaj kolektistoj uzis ĝin por elfosi nutraĵriĉajn radikojn, bulbojn, cepojn kaj rizomojn el la tero.

Fosbastonoj tial estas multe pli aĝaj ol agrikulturo. La plej fruaj trovaĵoj de fosbastonoj datiĝas antaŭ 200.000 jaroj. Verŝajne fosbastonoj estas eĉ pli malnovaj, oni nur ne trovis pli malnovajn pro la nedaŭra materialo ligno.

Fosbastonoj ofte nur estas ĉ. unu metro longa. La pinto povas esti diversmaniere prilaborita. Ofte ĝi estas malmoligita en fajro. Kelkfoje ŝtondisko estis fiksita.

Dum la ekesto de agrikulturo dum la t.n. neolitika revolucio, la fosbastono fariĝas ilo de kultivado. Pere de la fosbastono oni faris truojn por enmeti stikaĵojn aŭ por fosi malgrandajn agrojn. Paralele evoluiĝas fosbastonoj kun hokoj. *(hakkultivado)*.

En kelkaj regionoj la fosbastono estis anstataŭita de ligna ŝpato aŭ de iloj kiel hakiloj, hojoj kaj similaj iloj. En terkultivaado poste sekvis plugilo kaj grubilo.

Referencoj
----------

1. ↑  Deutsches Kolonial-Lexikon (1920), Band III, S. 715 ff.  Arkivigite je 2014-12-18 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Fosbastono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**György Radnai** [djordj], hungare **Radnai György,** Esperante **Georgo Radnai** estis hungara operokantisto (baritono).

György Radnai naskiĝis la 7-an de aŭgusto 1920 en Szurdokpüspöki - mortis la 4-an de aprilo 1977 en Budapeŝto.

Biografio
---------

György Radnai post abituriento eklaboris en uzino. Dum la 2-a mondmilito li estis militkaptisto kaj hejmenvenis en 1947. Poste li komencis lerni kantadon de Kálmán Nádasdy kaj tuj li ricevis 2-an lokon en kantokonkurso en Svislando. Li komencis sian kantistan karieron en Budapeŝta Ŝtata Operejo en 1948. Eksterlande li gastroladis en Aŭstrio, Rumanio, Kanado, Turkio. Li ofte kantadis en Hungara Radio ne nur operojn, sed ankaŭ operetojn, popolkantojn. Li ricevis premion Kossuth en 1975, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto

Lia repertuaro (selekto)
------------------------

* Giuseppe Verdi: Otelo – *Jago*; Rigoletto - titolrolo; Aida - *Amonasro*
* Richard Wagner: Die Meistersinger von Nürnberg – *Hans Sachs*
* Gioacchino Rossini: La barbiro de Sevilo - titolrolo
* Ferenc Erkel: *Bánk bán* (Banuso Bánk) – *Tiborc*
* Wolfgang Amadeus Mozart: Die Zauberflöte – *Papageno*
* Puccini: Tosca – *Scarpia*

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio György Radnai en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Aŭstralaj Insuloj** estas la plej suda grupo de insuloj de Franca Polinezio, nome transmara teritorio de Francio en la Suda Pacifiko. Geografie, ili konsistas el du separataj arkipelagoj, nome en nordokcidento la **insuloj Tubuai** (en franca Îles Tubuaï) konsistaj je insularo Maria, Rimatara, Rurutu, la propra insulo Tubuai kaj Raivavae aŭ *Raevavae*, kaj sudoriente la **Insuloj Bass** komponitaj el ĉefa insulo Rapa Iti kaj la malgranda Marotiri. La insuloj Maria kaj Marotiri ne taŭgas por eltenebla loĝado. Kelkaj el la insuloj havas neloĝatajn insuletojn aŭ rokojn ĉe ties marbordoj. La populacio de la Aŭstralaj Insuloj estas ĉirkaŭ 6,300 sur preskaŭ 150 km2. La ĉefurbo de la administra subdivido de la Aŭstralaj Insuloj estas Tubuai.

Geografio
---------

23° 0′ S 150° 0′ U﻿ / ﻿23.000 °S, 150.000 °U﻿ / -23.000; -150.000 (mapo)

Komunumoj
---------

Flago de **Aŭstralaj Insuloj**
* Rurutu 2 088 loĝantoj.
* Tubuai 2 050 loĝantoj.
* Raivavae : 905 loĝantoj.
* Rimatara 785 loĝantoj.
* Rapa 482 loĝantoj.

* Kategorio Aŭstralaj Insuloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 430637
* LCCN: n88155907
* VIAF: 1292154260595524480001
* SUDOC: 02784336X
 |
Koordinatoj: 50° 16′ 26″ N 17° 35′ 18″ O﻿ / ﻿50.27389 °N, 17.58833 °O﻿ / 50.27389; 17.58833 (mapo)

**Bartultovice** (ankaŭ *Žebrotice*, germane *Bartelsdorf* aŭ *Bettelsdorf*, pole *Bartultowice*) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Vysoká en distrikto Bruntál. Ĝi troviĝas 1,5 km norde de Vysoká. Kondukas tra ĉi tie ŝoseo I/57. Vivas ĉi tie 55 loĝantoj (2021).

**Bartultovice** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 3,6 km².

Historio
--------

La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1267.

Loĝantaro
---------

Evoluo de nombro de loĝantojLa datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj  

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1869 | 609 |
| 1880 | 643 |
| 1890 | 515 |
| 1900 | 523 |
| 1910 | 480 |
| 1921 | 391 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1930 | 359 |
| 1950 | 121 |
| 1961 | 174 |
| 1970 | 126 |
| 1980 | 96 |
| 1991 | 59 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2001 | 57 |
| 2011 | 85 |
| 2021 | 55 |

En Bartultovice estas registritaj 39 adresoj: 38 daŭraj objektoj kaj 1 dumtempa aŭ refreŝigeja objekto. Dum popolnombrado en la jaro 2001 ĉi tie estis kalkulitaj 34 domoj, el tio 22 daŭre loĝigitaj.

Transporto
----------

Tra la municipo kondukas ŝoseo I/57, sur kiu situas limpasejo Bartultovice-Trzebina kun senlima tonaro. Ĉar la municipo situas en soleca regiono de Jesenikoj, en Osoblaha-regiono, ĉi tie ne veturas tro da personaj aŭtomobiloj kompare kun ceteraj sektoroj de unuaklasaj ŝoseoj en Ĉeĥio. Tamen per la ŝoseo kondukas ĉefa transita vojo, do estas ĉi tie registrata pli alta intenseco de ŝarĝaŭtomobiloj kaj kaminonoj.

Pluaj ŝoseaj limpasejoj por transita transporto en Jesenikoj estas Mikulovice (apud Jeseník) kaj Bílý Potok (apud Javorník), tamen tiuj ne estas tiel tro frekventataj fare de ŝarĝaŭtomobiloj, precipe dank' al pli malbona transporta alirebleco tra Červenohorské sedlo kaj Jeseník.

Fotogalerio
-----------

* Bartultovice - transirejo al PollandoBartultovice - transirejo al Pollando
* BartultoviceBartultovice

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de municipo Vysoká (3) |
| --- |
| Bartultovice ~ Pitárné ~ Vysoká |

 |
**Doctor Mora** estas komunumo en la meksika subŝtato Guanajuato. La ĉefurbo de la komunumo estas Doctor Mora Charcas.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 21304 loĝantojn. El tiuj estas 10178 viroj kaj 11126 virinoj. La komunumo havas surfacon de 233,91 kvadratkilometroj kaj ĝi situas (meza punkto) je 2120 metroj super la marnivelo. La kvanto de precipitaĵo (jare) estas 664 milimetroj. La geografiaj koordinatoj de la komunumo estas 21° 8′ norda latitudo kaj 100° 19′ okcidenta longitudo.

Sociogeografio
--------------

En la komunumo vivas 16900 personoj kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli. El tiuj personoj 22 personoj parolas indiĝenan lingvon. Tio egalas al 0,13 % de la personoj, kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli.

11241 loĝantoj aĝas 15 jaroj aŭ pli. Inter ili estas 8463 alfabetoj kaj 2752 analfabetoj. Do 24,48% de la loĝantoj, kiuj aĝas 15 aŭ pli estas analfabetoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Doctor Mora en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

 Arkivigite je 2007-11-12 per la retarkivo Wayback Machine