recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Nombro de Dunbar
La **Dunbar-nombro** estas la maksimuma nombro de individuoj kun kiuj persono povas teni samtempe stabilan homan rilaton. Tiu limo estas propra al grandeco de nia cerbo implicita en la kognaj funkcioj de la neokortekso.

Tiu nombro estas taksita de la brita antropologo Robin Dunbar inter 100 kaj 230 personoj kaj havas valoron akceptitan praktike je 150 personoj.

Tiu nombro devenas de la studoj publikigitaj en 1992 de la scienculo Robin Dunbar. En tiu studo, li analizas la grandecon de la neokortekso de malsamaj primatoj kaj komparas ĝin al la nombro de individuoj de iliaj respektivaj grupoj. Li tiel eksterpolis siajn rezultojn kun la celo determini maksimuman nombron por la dimensio de la grupo de homoj. Tiu nombro ne devus sekve teorie superi al 150 individuoj. Pli ol tiu nombro, la reciproka fido kaj la komuniko ne plu sufiĉas por certigi la funkciadon de la grupo. Necesas poste uzi pli gravan hierarkion, kun strukturo kaj gravaj reguloj (oni vidas tion ekzemple ĉe registaro de lando).

Dunbar indikas aliflanke ke la lingvo kiun ni uzas, ludas gravan rolon en nia kapablo teni sociajn rilatojn kun proksimume 150 personoj. Efektive, la fakto povi paroli samtempe al pluraj personoj permesas starigi efikajn kaj daŭripovajn raportojn inter ni ĉiuj. Sen tia kolektiva komunikilo, ni ĉiuj pasus duonon de nia tempo por teni individue niajn sociajn ligojn.

Aliaj studoj retrovis preskaŭ samajn rezultojn de la Dunbar-nombro ĉe la uzantoj de sociaj retoj, ekzemple Twitter
aŭ Facebook.

Laŭ Dunbar socia grupo povas esti dividita jene:

* familio: 5 personoj kun ĉiutagaj rilatoj
* parencoj/veraj amikoj: 15 personoj kun semajnaj rilatoj
* amikoj: 50 personoj kun monataj rilatoj
* konatoj: 150 personoj (inkluzive de tiuj de antaŭa grupo) kun jaraj rilatoj

Oni povas reprezenti bilde tion per sociaj cirkloj.

En 2015 Dunbar studis tiun parametron ĉe la sociaj retejoj. Ekzemple ĉe Facebook oni povas havi maksimume 5000 amikojn.
Sed la konstantaj rilatoj okazas ĉirkaŭ 155-180 amikoj, do sufiĉe proksima al Dunbar-nombro de 150. Ekzemple tiuj kiuj havas pli ol mil amikoj estas kiel havi telefonlibron.

La ĉefa ilo kiu kreskigis tiun nombron de Dunbar ekde la prahistorio estas la lingvo, kiu tre disvastigis la rilatojn inter homoj.

Aliaj studoj pridubis la kongruecon de preciza limo al tiu nombro.

Referencoj
----------

1. ↑  
Bruno Gonçalves; Nicola Perra, Alessandro Vespignani (2011).  Validation of Dunbar’s number in Twitter conversations (Valumado de la Dunbar-nombro en Twitter-konversacioj) (angle) (PDF). *Arxiv.org*, p. 8. Arkivita el la originalo je 2023-01-12. Alirita 2024-04-12.

Literaturo
----------

* (1993) "Coevolution of neocortical size, group size and language in humans", *Behavioral and Brain Sciences* **16** (4), p. 681–735. doi:10.1017/s0140525x00032325.



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 799509
* GND: 1190926571
 |
La **Partio de Popola Potenco** (koree 국이의퍼, en Hangulo :**國民의퍼**, foje kutimas indiki siajn inicialojn en latinaj literoj : **PPP** ) estas politika partio en Sud-Koreio, kies membroj havas 106 sidlokojn el 300 sidlokoj en la Nacia Asembleo (leĝdonanto) kaj estas unu el la du plej grandaj politikaj partioj en Koreio, kune kun la Demokrata Partio. La partio estis establita en februaro 2020 de la fuzio de kelkaj partioj kun konservativan - liberalan ekonomian platformon, kaj ekde la baloto por la prezidanteco de 2022 ĝia kandidato, Jun Sok-jol funkciis kiel la prezidanto de Sud-Koreio .

La politiko de Koreio dum la plej multaj el la jaroj estis dividita inter konservativa partio kaj liberala partio kadre de du grava partia sistemo. La plej grava konservativa partio, la "Libereco-Partio de Koreio", sub la gvidado de eksprezidanto Park Geun-hye, suferis severan politikan malsukceson en 2016 post la malkovro de multaj registaraj koruptaj skandaloj kaj plimalboniĝis pro sia pozicio kaj pro la publika subteno kiu estis antaŭe donita. Post la kolapso de la partio, la parlamenta konservativa bloko disfalis kaj disiĝis, kaj en la baloto de 2017, la kandidato de la Demokrata Partio, Mun Ĝe-In, estis elektita prezidanto kontraŭ dividita opozicio. Post la falo de la konservativaj frakcioj, pluraj partioj kuniĝis, en preparo por la parlamenta baloto de 2020, por formi la Popolan Potencan Partion (PPP).

Referencoj
----------

1. ↑  "'의석 113석' 미래통합당 출범…오늘 의원총회서 상견례", 18 February 2020.

 Arkivigite je 2020-02-18 per la retarkivo Wayback Machine
2. ↑  "문재인, 득표율 41.08% …역대 최다 표차 당선", 10 May 2017.
3. ↑  "바른정당, 무릎 꿇고 사죄하며 창당대회", 24 January 2017.
4. ↑  "[전문 자유한국당 "헌법재판소 대통령 탄핵 인용 결정 겸허하게 수용"]", 10 March 2017.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Partio de Popola Potenco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala retejo Arkivigite je 2023-04-04 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 839995
* LCCN: n2024006460
* VIAF: 6806170868676822930006 1163023801989362955, 6806170868676822930006
* ISNI: 0000000511643180
 |
Koordinatoj: 49° 09′ 11″ N 20° 04′ 49″ O﻿ / ﻿49.15306 °N, 20.08028 °O﻿ / 49.15306; 20.08028 (mapo)

**Popradské pleso** (antaŭe *Rybie pleso*; pole *Popradzki Staw*, germane *Poppersee*, hungare *Poprádi-tó*) estas lago en Altaj Tatroj, en Slovakio. Ĝi situas en la valo Mengusovská dolina antaŭ la valo Zlomiská, sub la pintoj Ostrva kaj Kôpky. La areo de la lago estas 6,88 ha, ĝia profundeco 17 m kaj ĝi troviĝas 1 494,3 m alte.

Apud la lago troviĝas la kabano Chata pri Popradskom plese. Popradské pleso estas la kvara plej granda lago[*kie?*]. En cembra arbaro proksime de lago estas simbola tombejo mortintoj en Altaj Tatroj.

Nomado
------

La lago estis kune kun valo Mengusovská dolina proksime de Mengusovce. Tamen havas nomon de malproksima urbo Poprad. Verŝajne samnoma rivero Poprad kiu iras de lago. Popradské pleso kiel *Poppersee* mensciita en latina priskribo. Matej Bel en la jaro 1736 memorigas ĝin kiel *Rybie oko* (Fiŝa okulo) – lago kun multe da fiŝoj. Hungaroj kaj germanoj nomis ĝin Morské oko same kiel poloj, ankaŭ estis nomoj *Malé rybie oko* aŭ *Popradské rybie oko*. Oni nomis la lagon ankaŭ *Mengusovské pleso.*

Turismaj vojoj
--------------

La lago piedatingebla tutjare. Al la kabano Chata pri Popradskom plese iras asfalta vojo, aŭte eblas veni nur por loĝantoj kaj laborantoj de la kabano.

* Laŭ  signo de *trajnstacio de Tatranské elektrické železníce Popradské Pleso* daŭras proksimume 1 horo piede.
* Laŭ  signo de Štrbské pleso (proksimume 1 horo).
* Laŭ  signo de hotelo Sliezsky dom apud Batizovské pleso (3:30 horoj, sed nur somere).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Turismo
* Popradské pleso[*rompita ligilo*]
* Lavango en Popradské pleso en la jaro 1974
* Situo sur turisma mapo
Marteno-kirko
Interna panoramo
**Preĝejo Sankta Marteno** (germane: *Stadtkirche St. Martini*) estas protestantisma kirko en Greußen, Germanujo, larĝa konstruaĵo kun tri navoj, hala kun multangula ĥorejo kaj okcidenta turo.

Historio
--------

Ĉefaltaro
Navo kun predikejo
Trost-orgeno de 1704
Laŭtradicie ĉirkaŭ la jaro 732 la de Sankta Bonifaco kristanigitaj vilaĝanoj starigis sur la pagana kultplaco de la Tri tilioj lignan kapelon. Pli granda kapelo venis ĉ. la jaro 900 kiu cedis en 1250 al konstruo de Mario-kirko. Ĝi ankaŭ devis malkonstruiĝi ĝis kiam oni metis la fundamentan ŝtonon en 1420. Konsekro iĝis en la 10.11.1483. En 1643 dum la Tridekjara milito soldatoj marodantaj dezertigis la preĝejon. Dum la 2.7.1687 incendio ĉion detruis. Unu jaron pli frue faritis la meto de fundamenta ŝtono por novkonstruo kaj en 1690 finitis ankaŭ la turo. Kiam la ĥorejo kaj la navo estis ricevintaj ĉiujn necesajn alirejojn la kirko rekonsekritis en 1593. Poste sekvis la instalo de ambono kaj orgeno (fare de firmao Trost el Halberstadt). Sekvis la galerioj kaj la interna meblaro.

Restaŭradoj faritis en 1970 (altarejo, orgeno, tegmento), en 1978 (altaraj vitraloj kaj batalo kontraŭ lignodetrua fungo, en 1992 (tegmentonovigo kompleta). En 1994 solente festitis la 300-datreveno fonda.

Konstruaĵo
----------

La relative malalta ĥorejo estas ankoraŭ malfrugotika. La nuna kirkonavo ene de la baroka domo havas ankaŭ klasikismajn trajtojn. La ekstero etas modesta kun selotegmento oblikveta. Interne nur la meza navo de la galeria halo havas (relative ebena) volbo krucipa. La flankaj navoj posedas tute ebenajn plafonojn estante iom pli altaj ol la meza navo. La loĝion por la urbaj konsilianoj ornamis lignaj dekoracioj de Christian Johann Biedermann (1720/21). Videblas anĝelaj figuroj kaj schwarzburgaj blazonoj kum sovaĝa viro, sovaĝa virino kaj flora ornamaĵaro. La nuna pentraĵo ĉe la altarejo datiĝas je 1894. La ambono estas de Johann Martin Schwanhold kaj la altaro de Christian Johann Biedermann laŭ planoj de Johann Martin Schwanhold. La monoferaĵujo el kverka ligno estas de Tobias Gottfried Trost el Halberstadt.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Preĝejo Sankta Marteno (Greußen) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Kirchenkreis Frankenhausen - Pfarrbereich Greußen

Notoj
-----

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2021-07-24. Alirita 2021-07-24.

51.22792210.946745Koordinatoj: 51° 13′ 41″ N, 10° 56′ 48″ O (mapo)
**Basra** (aŭ Bassora, Bussora, Busra, arabe بصرة), estas dua laŭ grandeco urbo de Irako. Ĝi estas grava havenurbo, kia situas 550 kilometroj for Bagdado. Jare 637 kalifo Omar fundamentis la urbon kiel armea bazo kaj dum la 16-a jarcento ĝi estiĝis la grava haveno por komercaj ŝipoj.

Dank al situo, Basra estis la centro de diversaj bataloj. Atako de persoj jare 1624 estis kontraŭstarita de kalifo Ali Paŝa kaj poste stariĝis periodo de trankvilo kaj paco. Dum tia periodo Basra estiĝis grava centro de pensuloj kaj poetoj. Pro atakoj de Marŝaj araboj, periodo de paco daŭriĝis mallonge.
Loĝantaro de Basra tre malgrandiĝis kaŭze de milito en Araba golfo (el 900 al 400 miloj). Post la milito en Araba golfo kaŭzis rebelo kontraŭ Saddam Hussein, sed estis sufokita. Poste la ĉefa komerca agado de Basra estis forŝovita al Umm-Kasr. En 2003 dum la atako de Usono kaj Britio Basra estis multe detruita.

Moderna Basra konsistas el tri ĉefaj kvartaloj:

* **Aŝar** - maljuna komerca centro, lokado de bazaroj.
* **Margil** - inkludas havenon kaj modernajn rezidejajn areojn.
* **Sama Basra** - estas la plej malnova rezideja loko, kie troviĝas belegaj, de antikva stilo domoj.

Oni povas trovi tri muzeojn en Basra: Naĝanta mararmea muzeo, muzeo de Basra kaj Muzeo de Martiroj. La universitato de Basra estis fondita en la jaro 1964.

Boato sur la Ŝatt al-Arab en Basra

Klimato
-------

Jare pluvas en Basra 152 mm. Inter junio-septembro ne pluvas. La averaĝa temperaturo estas 24 °C. Inter junio-aŭgusto foje oni mezuras 50 °C, inter decembro-februaro malofte iomete frostas.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de urboj de Irako

Eksteraj ligiloj
----------------

* Basra en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Basra en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Mapo de Basra (2003)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 16913
* GND: 4230588-3
* LCCN: n80123145
* VIAF: 152445467 24145376502483721133, 152445467
* SUDOC: 061435171
* NKC: ge335725
 |
La lago **Vättern** (kies nomo devenas de la malnovsveda vorto *vaetur* por "akvo') situas centre en la suda parto de Svedio. Ĝi havas areon de 1.912 kvadrataj kilometroj kaj estas la dua plej granda lago de la lando. La *Motala ström* konektas ĝin kun la Balta Maro. Per la Göta-kanalo ankaŭ ekzistas akva konekto al la plej granda lago de Svedio, la Vänern.

Saŭno sur la vintre glaciigita lago apud *Karlsborg*.
En sia norda parto la lago averaĝe profundas 25 metrojn, en la suda parto pli ol 100 metrojn - la plej profunda punkto de la lago estas 119 metroj.

La plej granda urbo borde de la lago estas Jönköping kun Huskvarna, pliaj urboj estas Motala, Askersund, Karlsborg kaj Hjo. En la sudo troviĝas la insulo *Visingsö*. La okcidento de la lago apartenas al la historia provinco Vestrogotio, la oriento al Ostrogotio, la nordo al Neriko kaj la sudo al Smolando.

Ĉiujare dum junio okazas sporta biciklado ĉirkaŭ la lago, la *Vätternrundan*, kiun ĉiu sportema biciklanto povas partopreni. Ĝi komenciĝas kaj finiĝas en Motala kaj kovras vojon de pli ol 300 kilometroj.

Ligilo
------

* informoj pri la biciklardo *Vätternrundan* ĉirkaŭ la lago Arkivigite je 2005-12-10 per la retarkivo Wayback Machine (en la sveda, angla kaj germana lingvoj)

* Kategorio Vättern en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

La muzeo en eksa presejo.
La **Presejo en la pavilono** (germane: *Pavillon-Presse Weimar*) estas presteknika muzeo en Vajmaro, Scherfgasse nr 5.

Historio
--------

La gapateliero pri presteknikoj estiĝis post 1989 tie, kie iam estis la presejo de *Turingia ĵurnalo*, gazeto kun la plej granda eldonokvanto. La establinta societo *Pavillon-Presse* rekonstruigis el ruinoj belegan duetaĝan pavilonon (konstruita ĉ. la jaro 1740) kaj restaŭris la domon en la Scherf-strateto. Ĝi estas cetere unu el la plej malnovaj domoj de Weimar. La ekde 1992 alirebla kolekto montras la historion de la metiaj presteknikoj.

Kolekto
-------

Fakuloj uzadas kun junuloj, interesiĝantoj, artistoj la maŝinojn konstruitajn inter 1830-1985. La surloke faritaj presitaĵoj aĉeteblas. La serio *Jahresgaben* helpas konservi kaj transdoni akiritajn konojn. Dum rondgvidadoj oni lernigas al la vizitantoj i.a. en la Dila salono (farita en 1577 el ligno), bazajn sciojn pri prestekniko. En la subtegmentejo okazas regule nedaŭraj ekspozicioj rilataj al la temo de presado, krome la koncertaro *Alte Musik - Quodlibet*, prelegoj, laŭtlegadoj ktp.

La muzeo-presejo konsideras sin esti en la tradicio de la kultura heredaĵo de urbo kiu ekfloris ne laste danke al la verkitaj vortoj kaj realigis revon de la vajmara artisto Walther Klemm (1883-1957) pri fondota *grafika domo*. Fokusoj kolektaj estas - krom la prezento de presteknikiloj kaj de la historio metia - la libra arto. La arkivo same kiel la biblioteko estas je dispono por ĉiuj. Jarprogramo kun fiksitaj eventoj - inaŭguroj de ekspozicioj, Festo de la libro, gappresado, kursoj, imito de mezepokaj ceremonioj okaze de la fino de la trejnado de lernoknaboj (la t.n. *Gautschen*) - intencas havigi fidelan aron da amikoj kaj subtenantoj de la muzeo.

Literaturo
----------

* Weimar – Lexikon zur Stadtgeschichte, 1998, Verlag Hermann Böhlaus Nachfolger, p. 95 kaj 342

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Presejo Pavillon (Weimar) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Hejmpaĝo de la muzeo kun evento-kalendaro
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Nyugati pályaudvar (metrostacio). |

**Stacidomo Nyugati** [njugati] (=okcidenta) estas malnova historia monumento kaj kapostacio en Budapeŝto, en Hungario laŭ la granda bulvardo. La stacidomo estis nomita pri la fervoja kompanio, kiu havis fervojajn linioj precipe al nordokcidento.

Bazaj informoj
--------------

* reloj: 17 (en la centra halo 4)
* longo: 146 m
* larĝo: 42 m
* alto (meze): 25 m

Historio
--------

En preskaŭ la sama loko estis konstruita la unua stacidomo en 1846, kie trajnoj trafikis al Vác. Pli nova kaj moderna stacidomo estis konstruita en 1877 fare de Gustave Eiffel. En 1891 ĝi prenis la hodiaŭan nomon. En 1923 komencis funkcii ankaŭ elektraj lokomotivoj. Dum sieĝo de Budapeŝto en 1945 ĝi parte ruiniĝis. En la malfruaj 1970-aj jaroj la stacidomo renoviĝis, sed kelkaj partoj pretiĝis ĝis 1988. Ekde 1981 metroo faras kontakton kun la stacidomo, samtempe subirejo por piedirantoj estis konstruita.

Konstruaĵo
----------

La stacidomo kuŝas laŭ granda placo, same laŭ la granda bulvardo. La fasado estas simetria. Proksimume meze granda horloĝo montras la tempon. En la dekstra parto granda poŝtejo kaj rapida restoracio funkcias.

La stacidomo havas kontaktojn kun metroo, tramoj, aŭtobusoj.

Interesaĵoj
-----------

En 1992 oni aranĝis grandan koncerton en la meza parto. Kelkfoje malgrandaj filmoj estis faritaj.

Vidu ankaŭ
----------

* Nyugati pályaudvar (metrostacio)

Bildoj pri Stacidomo NyugatiInterna parto de la meza ĉambrego
La malnova stacidomo en 1846
Memortabulo pri la unua fervoja linio
Kasoj
Malantaŭa parto de la stacidomo
Atendejo por la reĝo
Flanka parto de la stacidomo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Stacidomo Nyugati en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Stacidomo Nyugati en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* hungare
* Arkivigite je 2016-03-05 per la retarkivo Wayback Machine hungare
* ĉefe fotoj

Larĝa foto pri Stacidomo Nyugati
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Masero aŭ Maser. |

Koordinatoj: 29° 18′ 56″ S 27° 30′ 07″ O﻿ / ﻿29.31556 °S, 27.50194 °O﻿ / -29.31556; 27.50194 (mapo)

Panoramo de Maseruo
**Maseruo** estas la ĉefurbo kaj la plej granda urbo de Lesoto.

Laŭ la stato de 2016 en la urbo vivis 343 541 loĝantoj sur areo de 138 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 2 489 loĝantoj/km².

Ĝi situas laŭ rivero, kiu estas ankaŭ landlimo.

Historio
--------

Maseruo fondiĝis en 1869 por fari polican centron. En 1884 la britoj nuligis la pli frue deklaritan landon kaj ĝi apartenis al Sudafriko ĝis la sendependiĝo en 1966. Ekde tiam Maseruo estas daŭre ĉefurbo. Nuntempe 6 hoteloj funkcias en la ĉefurbo.

En 1905 fervoja linio kaj ponto konstruiĝis.
Industrio ekzistas pri kandeloj kaj tapiŝoj.

Maseruo estas ĉefepiskopujo.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika katedralo
* anglikana preĝejo St. John`s
* stadiono kun 25000 sidlokoj

Ĝemelurbo
---------

* Usono Austin, Usono

Panoramo de MaseruoPanoramo de Maseruo

Eksteraj ligiloj
----------------

* "Alliance française" de Maseruo Arkivigite je 2012-01-05 per la retarkivo Wayback Machine
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Safrantukano** |
| --- |
|  |
| SafrantukanoSafrantukano |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Pegoformaj *Piciformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Ramfastedoj *Ramphastidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Pteroglossus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***P. bailloni'*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Pteroglossus bailloni****(Vieillot, 1819) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| **Konserva statuso: Preskaŭ minacata** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Safrantukano  |

 |
| v • d • r |

La **Safrantukano** aŭ Safranarasario (*Pteroglossus bailloni*) estas mezgranda kaj singulare kolora birdo el la familio de la Ramfastedoj kaj ordo de Pegoformaj de Sudameriko. Ĝi estis iam lokita en la unutipa genro *Baillonius*, sed Kimura kaj aliaj (2004) pruvis, ke la Safranarasario apartenas al la genro *Pteroglossus*. La specio troviĝas en Atlantika Arbaro en malproksima nordorienta Argentino, ĉefe en sudorienta Brazilo kaj malpli en orienta Paragvajo.

Ĝi estas relative longvosta tukano kun totala longo de 35–40 cm. Kiel estas sugestita de la komuna nomo, ĝi estas, unike inter tukanoj, ĉefe safranflava en kapo, kolo, brusto kaj ventro. La dorso kaj vosto estas pli malhelaj, pli **olivkoloraj**. La pugo, okula nuda haŭtaĵo kaj makuloj en la baza duono de la beko (la alia duono estas bruneca -pli baze- al verdeca -pli pinte-) estas ruĝaj kaj rimakinde tre kontrastaj kun la flava koloro. La iriso estas palflava kaj ankaŭ kontrastas kun la ruĝaj ĉirkaŭaj partoj.

La specifa nomo science honorigas na Louis Antoine François Baillon.

La specio estas minacata de perdo de habitato ĉefe pro senarbarigo, sed ankaŭ pro kontraŭleĝa vivoĉasado kaj nune konsiderata Preskaŭ minacata de BirdLife International. Ĝi loĝas en kelkaj protektitaj areoj, kiel la Nacia Parko Itatiaia kaj la Ŝtata Parko Intervales; ambaŭ en sudorienta Brazilo.

Referencoj
----------

1. ↑   South American Classification Committee. *Merge Baillonius into Pteroglossus*. Alirita 2007-09-07.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2008-05-16. Alirita 2021-08-19.
2. ↑   Collection ornithologique musée George-Sand de La Châtre. *Cahiers Naturalistes de l'Indre*. Arkivita el la originalo je 2011-07-20. Alirita 2007-08-12.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2011-07-20. Alirita 2014-06-09.
3. ↑  BirdLife International 2004. *Pteroglossus bailloni*. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. 27a Julio 2007.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Safrantukano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Safrantukano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Safrantukano en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* BirdLife Specidatumbazo.
* Mangoverde Fotoj de Safrantukano
Persona mondispono estas unuopa ono de la totala mondispono en lando aŭ valutzono.
La **mondispono**, *monoferto*, *monamaso* aŭ *montotalo*, en makroekonomiko, estas la kvanto de mono disponebla en difinita ekonomio por aĉeti havaĵojn, servojn kaj similaĵojn, en determinita tempo. La monoferto estas determinita kune fare de la privata banka sistemo kaj la centra banko de la lando. La centra banko funkcias pere de la malfermita merkato kaj de aliaj iloj por liveri monrezervojn al la banka sistemo.

La mondispono inkludas la kontantan monon formitan de la monbiletoj kaj la moneroj, kiuj estas en cirkulado kaj en manoj de la privatuloj kaj de la entreprenoj, kaj aliflanke inkludas ankaŭ la bankajn stokojn, ŝuldokvitancojn, ĉekojn, stokatestilojn ktp.

La proporcio de mono kiu tenas la civitanoj en kontanta mono aŭ en la banko, dependas de la pagokutimoj de la personoj kaj de faktoroj rilataj kun la kosto kaj la facileco akiri kontantan monon. Por ekzemplo la ekzisto de etenda reto de bankoficejoj, bankaŭtomatoj kaj la uzado ĝeneraligita de monkartoj rezultas en la fakto ke la civitanoj bezonas malpli da kontanta mono kaj malaltigas tiun proporcion.

En disvolvigita ekonomio ne estas facila establi limlinion kiu diferencigu inter havaĵoj kiuj povas esti nomitaj mono kaj aliaj havaĵoj. Ĉar oni komprenas kiel mono ajna aĵo kiu povas esti uzata por pago, estas ampleksa vario de formoj difini aŭ mezuri la monoferton kaj precize en la mezuro de la banka mono. La plej limigemaj manieroj mezuri la monoferton enkalkulas nur tiujn formojn de mono disponeblaj por tujaj operacioj, dum difinoj pli mallimigemaj konsideras mono ankaŭ la stokadon de io valora.

Vidu ankaŭ
----------

* Kapitalo

* Kategorio Mondispono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 741012
* GND: 4132844-9
* LCCN: sh85086809
 |
La artefarita **lagaro de Délegyháza** origine hungare *Délegyházi-tavak* estas signifa bazo de somerumantoj en proksimeco de Budapeŝto.

Historio
--------

En la 1930-aj jaroj oni komencis minadi surface ŝtonetojn kaj sablojn (ofte kune) apud Délegyháza. La minado daŭras ankaŭ en la 2020-aj jaroj, tial la lagaro daŭre disetendiĝas. Intertempe en la forlasitaj minejoj grundakvo kaj precipitaĵoj kolektiĝis, tiel lagaro estiĝis. Tio estas labirinto kun lagoj kaj insuloj. Nuntempe oni konas 12 lagojn. Ĉe la bordoj kanoj kaj similaj kreskaĵoj kreskis. Unue la fiŝkaptistoj malkovris la areon, sed oni trovis liberajn lokojn ankaŭ la akvaj sportistoj kune kun la simplaj banantoj. Iom poste la lagaro estis turista allogaĵo de ĝis tiam nekonata vilaĝo Délegyháza, ankaŭ kampadejo malfermis. Trovis lokon eĉ la naturistoj, kiu estas jam ne nur enlande konata.

La lagoj specialiĝis laŭ la uzoj, estas fiŝkaptistaj, banantaj, remanta, motorboata, fine naturista lagoj.

* Aerfoto pri la lagojAerfoto pri la lagoj
* Enirejo nur por naturistojEnirejo nur por naturistoj

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* datenoj kun fotoj kaj video
La kasela Muzeo Fridericianum dum la 13-a Documenta (2012)
**Documenta** estas serio de internaciaj ekspozicioj pri nuntempa arto kiu ekzistas ekde 1955 en Kaselo, Germanio. Inter la aranĝoj estas intervalo de po kvin jaroj.

Historio
--------

Poŝtmarko por *Documenta XI*, 2002
La kasela pentristo kaj akademiulo Arnold Bode provis en 1955 - prezentante la arton de la 20-a jarcento - restartigi dialogon kulturan inter Germanio postmilita kaj la resto de la mondo. Kun la societo "Abendländische Kunst des XX. Jahrhunderts" li prezentis en la detruita klasikisma muzeo *Fridericianum* artaĵojn el la klasika al la moderna arto malŝatita de la nazioj. Tio estis la unua fojo ke tiaĵoj tiamaniere prezentiĝis en Germanlingvio.

La unua Documenta estis malantaŭenrigardo al aĵoj de ĉiuj gravaj grupoj kaj modoj (faŭvismo, ekspresionismo, kubismo, *Der Blaue Reiter*, futurismo) kaj de elstaraj unuopaj artistoj kiel Pablo Picasso, Max Ernst, Jean Arp, Henri Matisse, Wassily Kandinsky, Henry Moore. En tiu ĉi kunteksto montriĝis krom la klasikuloj internaciaj kaj germanaj pioniroj kiel Paul Klee, Oskar Schlemmer au Max Beckmann. La sukceso estis enorma: pli ol cent mil vizitantoj venis Kaselon. Pro tio Bode planis por 1959 duan ekspozicion kaj tiamaniere naskiĝis la Documenta-tradicio en Kaselo. Ĝis la kvara eldono gvidis Bode la tuton (kun helpo de Werner Haftmann, Will Grohmann, Werner Schmalenbach kaj Max Imdahl). Documenta iĝis pli kaj pli referencilo por moderna germana arto.

Nuntempo
--------

En 1972 *Harald Szeemann* faris novan koncepton. Internacia ĵurio nomumas je ĉiuj ekspozicio novan estranton; la unua virino estis en 1997 *Catherine David*. Ĉiu eldono influatas de la persona idearo de la kuratoroj - kaj iĝas tiamaniere aŭtomate loko de novigadoj ekspozicirilataj. Ankaŭ priparolado artista enhave kaj maniere ŝanĝiĝas ĉe ĉiu eldono. La diskutoj de la internaciaj artofakuloj ĉiun kvinan jaron atingas kulminon dum la 100 tagojn daŭranta Documenta. La tuto respeguligu memkompreneble ankaŭ la dezirojn de la socio koncerne arton kaj ĝian rolon.

Okazoj
------

* documenta - 1955
* II. documenta - 1959
* documenta III - 1964
* documenta 4 - 1968
* documenta 5 - 1972
* documenta 6 - 1977
* documenta 7 - 1982
* documenta 8 - 1987
* documenta IX - 1992
* documenta X - 1997
* Documenta 11 - 2002
* documenta 12 - 2007
* dOCUMENTA 13 - 2012
* documenta 14 - 2017
* documenta 15 - 2022

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Documenta en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hejmpaĝo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 581325
* GND: 515318-9
* LCCN: n83154433
* VIAF: 137866505 130678800, 137866505
* ISNI: 0000000106726011
* SUDOC: 17103225X
* BNF: 13164333r
 |
La **kampilobakteriozo** (aŭ *Kampilobakteria hepatito de kortbirdaro*) estas infekta malsano produktita per bakterioj de la genro *Campylobacter* kaj kiu ĝenerale estas transmetita al homoj tra infektitaj birdoj (zoonozo).

*Campylobacter* spp.
--------------------

*Campylobacter* estas reale grupo de bakterioj de spirala formo kiuj povas okazigi malsanon en homoj kaj aliaj animaloj. La plej parto de la malsano en homoj estas okazigita de la specio *Campylobacter jejuni*, sed 1% de la homaj okazoj de *Campylobacter* estas okazigitaj de aliaj specioj.

*C. jejuni* estas bone adaptita al korpo de birdoj kaj bone kreskas je la temperaturo de ties korpoj, kiuj transportas ĝin sen malsaniĝi (portantoj), ĉefe la naturaj birdoj. La bakterio estas fragila; ne povas toleri la senhidratiĝon kaj povas esti detruita pere de oksigeno, nome ĝi estas mikroaerofila, kreskas nur se estas malpli da oksigeno ol en la atmosfera medio. La frostigo malpliigas la nombron de bakterioj de *Campylobacter* kiu estas en la kruda viando.

Klinika sekvo
-------------

En la majoritato de la infektitoj, la simptomoj estas tiom malabundaj ke ili ne scias ĉu ili estis atakitaj, sed ili suferas altan febron kun kromaj efikoj kiel konfuzo, deliro... pro kio ĝi estas kutime konfuzita kun paratifoida aŭ tifoida febro.

En la majoritato de la kazoj la febro estas sekvita de naŭzo (sed rare vomado), intensa abdomena doloro, kramfoj kaj diareo, en tiu ordo. La diareo povas esti akveca, mukozeca aŭ eĉ sango-enhava. La diareo memhaltiĝas post du aŭ tri tagoj kaj la ceteraj simptomoj malpliiĝas spontane post ĉirkaŭ sep aŭ dek tagoj.

En la personoj kiuj havas malfortan imunan sistemon, la bakterio foje transiras al la sangofluo (septikemio) kaj povas okazigi gravan infekton kun mortorisko.

Notoj
-----

1. ↑  cdc.gov
2. ↑  Animals Farmed for Meat Are the Number 1 Source of Food Poisoning Bug Newswise, Alirita la 31an de julio 2020.
3. ↑   Food Standards Agency
4. ↑  Saenz Y, Zarazaga M, Lantero M, Gastanares MJ, Baquero F, Torres C (2000). «Antibiotic resistance in Campylobacter strains isolated from animals, foods, and humans in Spain in 1997-1998». Arkivigite je 2011-07-25 per la retarkivo Wayback Machine Antimicrob Agents Chemother 44 (2): 267-71. PMID 10639348. doi:10.1128/AAC.44.2.267-271.2000.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 697993
* LCCN: sh85019266
 |
**Miguel DELIBES** (naskiĝis la 17an de oktobro 1920 en Valladolid, mortis la 12an de marto 2010 samloke) estis hispana verkisto.

Biografio
---------

Li studis juron kaj ekonomion kaj laboris ekde 1945 kiel profesoro pri komerca juro en la universitato de Valladolid. Samtempe li dediĉis sin al la verkado kaj al ĵurnalismaj agadoj. Estis liaj ŝatokupoj promenado tra kamparo, observado kaj ĝuo de la naturo kaj ĉasado. Li elstaris pro siaj ekologiaj vidpunktoj kaj unu filo lia okupis gravajn postenojn tiufake. Li estis membro de la Real Academia Española.

Je la morto de Delibes ĉefe lia urbo Valadolido, sed ankaŭ la tuta lando bedaŭris la morton de tiu tiom simpatia homo.

Verkaro
-------

La verkaro de Delibes kun multe da humuro karakterizas la vivon de la homoj en la nuntempa Hispanio. Nome li volis ĉiam kontrastigi la tipan deĉiaman kamparan kulturon de Kastilio kun la nova moderna stilvivo propra de urboj; tio videblas ekzemple en "El camino" aŭ "La vojo" kie infano forironta urben rememoras sian naturecan vivon aŭ en "El disputado voto del señor Cayo" aŭ "La pridisputota voĉdonado de s-ro Kajo" kie du kontraŭaj politikistoj venas dum balota kampanjo gajni la apogon de la ununura loĝanto de preskaŭ dezerta vilaĝeto. En lia lingvaĵo abundas eroj de la kastilia lingvo, kiun li volas gardi por la posteularo.

En la jaro 1947 li pro sia verko *La sombra del ciprés es alargada* gajnis la Premion Nadal kaj en 1993 li gajnis la Premion Cervantes. Almenaŭ sep el ties romanoj estis adaptitaj al filmoj kaj *Cinco horas con Mario* al teatro fame ludita de la hispana aktorino Lola Herrera, kiu siavice estis ĉefrolulino de filmo *Función de noche* pri siaj parproblemoj kun sia edzo dum la epoko de tiu teatroludado tra la tuta Hispanio.

Listo de verkoj
---------------

* *La sombra del ciprés es alargada* (romano, 1947)
* *El camino* (romano, 1950)
* *Diario de un cazador* (romano, 1955)
* *La hoja roja* (romano, 1959)
* *Las ratas* (romano, 1962)
* *Cinco horas con Mario* (romano, 1966)
* *El príncipe destronado* (1973)
* *Las guerras de nuestros antepasados* (1975)
* *El disputado voto del señor Cayo* (romano, 1978)
* *Los santos inocentes* (romano, 1982)
* *El tesoro* (1985)
* *Señora de rojo sobre fondo gris* (romano, 1991)
* *El hereje* (romano, 1999)

En Esperanto
------------

Lia romano *Señora de rojo sobre fondo gris* estis tradukita al Esperanto en aprilo 2023, kun la titolo *Sinjorino en ruĝo sur griza fono*. La tradukisto estis Antonio Valén.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Miguel Delibes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biografio de Delibes en la retejo de la ĵurnalo *El Norte de Castilla*
* Cátedra Miguel Delibes
* Paĝo en la *Centro Virtual Cervantes* pri Miguel Delibes

Referencoj
----------

1. ↑   Novaĵo en retejo de Hispana Esperanto-Federacio. Arkivita el la originalo je 2023-04-24. Alirita 2023-04-24.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 10452
* GND: 118671359
* LCCN: n79021876
* VIAF: 100256465
* ISNI: 0000000121452581
* LIBRIS: 221134
* SUDOC: 026654121
* BNF: 118861409
* NDL: 00465494
* NKC: jn19990001703
* ICCU: CFIV042886
* BNE: XX899590
 |
Orgeno en Sion (Svisio)
La orgeno de la baziliko de Valère en Sion/svisio estas krom la instrumentoj en Rysum, Kiedrich kaj Ostönnen unu el la plej malnovaj ludeblaj orgenoj tutmonde.

Historio
--------

Pro la dato de la surpentrado de la kesto konsidereblas 1435 kiel konstrujaro de la orgeno. Ankaŭ la rezulto de la ekzamenado per la metodo Karbono 14  allasas tiun ĉi ekestojaron. Supozeble la orgeno havis tonamplekson ekde B-a2 kaj konsistis el blokpozitivo, kiu havis ĝis 18 faifilojn po tono.

Ekde ĝis 1686 ĝis 1688 Christoph Aebi alikonstruis la orgenon al barokinstrumento. Li renovigis la klavarojn, ventkestojn kaj mekanikon, aldonis registroŝaltilaron samkiel aliajn registrojn. Parto de la malnovaj fajfiloj estis reuzataj kaj ankoraŭ nuntempe estas konservita.

Post kiam la orgeno komence de la 20-a jarcento pli kaj pli kadukiĝis, en 1954 oni ĝisfunde restaŭrigis ĝin.

Dispozicio
----------

|  |
| --- |
| **Manualo** CDEFGA-c3 |
| principalo 8' | C-B el ligno malantaŭ la kesto, ekde B el metalo en la fasado |
| oktavo 4' | C-F el coppel 4' (komuna utiligo de la fajfiloj), ekde G el metalo |
| coppel 4' | ferma, el nuksarba ligno; kovriltabulo, antaŭmetaĵo kaj fajfilpiedo el unu peco |
| kvinto major 22/3' | C-F kiel 11/3' |
| oktavo 2' |
| kvinto minor 11/3' | ekde d diesa2 kiel 22/3' |
| miksturo 2f. |
|   |
| **Pedalo** CDEFGA-c0 |
| subbaso 16' + 8' | fermaj lignofajfiloj sur aparta kesto malantaŭ la kesto |
| *kroĉita al la manualo* |
|

* La metalfajfiloj por la tonoj B-f2 de la principalo 8', la oktavo 2', la kvinto minor 11/3' kaj la 1'-serio de la miksturo evidente sonserviĝis el gotika epoko.
* La metalfajfiloj el gotika epoko estas gisitaj el plumbo sur sablo, la antaŭa flanko de la fasadofajfiloj el stano.
* La kombinado de la miksturo Mixtur estas nekutima:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| C-b bemola0: |  |  |  | 1' |  |  | + | 1/2' |
| b0-h1: |  |  |  | 1' | + | 4/5' |  |  |
| ekde c2: | 2' | + | 13/5' |  |  |  |  |  |
|

Kesto
-----

La starejo de la orgeno en la t.n. „hirundonesto" je la okcidenta flanko ŝajnas originali, kvankam verŝajne Aebi kreis ties nuntempan formon. La kesto konserviĝis kune kun la duklapa pordo pentrita Peter Maggenberg kaj la gotikaj ornamaĵoj. La pligrandigita ventkesto tamen malebligas la fermadon de la pordoj. Tial oni forprenis la eksterajn flankojn de la aloj kaj aparte ekspoziciis ilin.

Literaturo
----------

* Jakob, Friedrich u.a.: *Die Valeria-Orgel*, Zürich 1991; ISBN 3-7281-1666-1

* Kategorio Valeria-orgeno Sion en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Johannes ITTEN** (naskiĝinta la 11-an de novembro 1888 en Wachseldorn, mortinta la 25-an de marto 1967 en Zuriko) estis svisa pentristo, arta teoriulo, artpedagogo kaj grava ano de Bauhaus. Li apartenis al la Zurika skolo de konkreta arto elpensante la teorion pri farbaj tipoj.

Vivo
----

Kolora cirklo laŭ Itten, 1961
En 1904 Itten eniris la porinstruistan seminarion en Münchenbuchsee-Hofwil kie lia muzika talento ege apogitis. Li iĝis mallongan tempon bazlerneja instruisto en la berna vilaĝo Schwarzenburg. En 1909 eblis por li frekventi la Altlernejon de belaj artoj en Ĝenevo de kie li revenis jam en 1910 al Bern. Tie li akiris la diplomon de gimnazia instruisto. Post pluraj vojaĝoj i.a. al Parizo kaj Munkeno Itten ekigis studon de arto ĉe la akademio de Stuttgart ĉe Adolf Hölzel kaj evoluigis abstraktan kaj geometrian artistan lingvon. En 1916 li translokiĝis Vienon kie li gvidis privatan artolernejon kaj ekkonis Alma Mahler kaj Walter Gropius. En ties rondoj vekiĝis intereso lia pri hinda kaj malproksimorienta filozofioj.

Kiam li vokitis en 1919 Vajmaron je la Bauhaus-lernejo li en la antaŭkursoj naskis grandan parton de siaj doktrinoj pri formoj kaj koloroj. Itten reklamadis por la Mazdaznan religio novzaratuŝtrisma kio malplaĉis al multaj kaj finfine respondis pri demisiiĝo en 1922. Inter 1923 kaj 1926 li docentis ĉe la Mazdaznan-komunumo en Herrliberg kaj okupiĝis pri teksado kaj tapiŝofaro. Inter 1926-34 li altlernejestris en Berlino kaj en 1932-38 ĉe Supera faklernejo pri tekstilaj arto en Krefeld. Ambaŭ lernejoj devis fermiĝis laŭ ordono dela nazioj kiuj taksis la aĵojn de Itten degenerita arto. Itten krome gvidis ekde1943 la tekstilfaklernejon kaj inter 1952-56 *Muzeon Rietberg* en Zürich-Enge. Ekspozicio reenspektanta ĉe Artodomo Zuriko en 1964 kaj partopreno ĉe Venecia Bienalo en 1966 kreskigis famon lian.

Graveco
-------

Itten kiel pentristo kaj artpedagogo ege kuninfluis la modernan arton. Krom verkaro stile ege multspeca li ankaŭ postlasis multon da teoriaj skribaĵoj kaj taglibroj. En Darmstadt li iĝis honora doktoro ĉe la Teknika altlernejo.
Li nuptis en 1919 Hildegard Anbelang kaj en 1939 Anneliese Schlösser.

Fonto
-----

Bucher, Annemarie: "Itten, Johannes", ĉe: Historisches Lexikon der Schweiz, (tie ĉi interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Johannes Itten en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Ligiloj ĉe DDB
* Informoj pri Johannes Itten en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Etibiografio Arkivigite je 2016-07-16 per la retarkivo Wayback Machine ĉe bauhaus-online.de
* Johannes Itten Arkivigite je 2021-05-03 per la retarkivo Wayback Machine ĉe bauhauskooperation.de
* La sep kolorkontrastoj laŭ Itten
* Johannes-Itten-fondaĵo
* Itten – Klee. Kosmos Farbe, Kunstmuseum Bern, ekspozicio novembro 2012 ĝis aprilo 2013
* Verwandt und fremd zugleich, SRF Kultur, 6.12.2012
* Wie ein Berner Bauernsohn zum Bauhaus-Pionier wurde, filmo, 2018 \* Great Ideas of Western Man Arkivigite je 2006-05-29 per la retarkivo Wayback Machine, Smithsonian American Art Museum
* Pri kelkaj verkoj, ĉe Los-Anĝeles-Kantona Muzeo de Arto
Pri la komunumo
---------------

**Bürglen** estas komunumo en Kantono Urio, en Centra Svislando. Ĝi havis 3920 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

Geografio
---------

Bürglen situas oriente de la kantonĉefkomunumo Altdorf ĉe la elirejo de la Schächen-Valo, tra kiu fluas la rivero Schächen, alfluanto de Reuss. En okcidento la teritorio de la komuno kvazaŭ kiel fingro inter Schattdorf kaj Altdorf atingas laŭlonge de la rivero Schächen la bordon de Reuss. Krom la ĉefvilaĝo la komunumo konsistas el tuta aro da malgrandaj dissternitaj setlejoj.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Bürglen limas en nordnordokcidento al Sisikon, en nordo al Riemenstalden (SZ), en nordoriento kaj oriento al Muotathal (SZ), en sudoriento al Unterschächen, en sudo al Spiringen en sudokcidento al Schattdorf, en okcidentsudokcidento al Attinghausen, en okcidento al Altdorf, kaj en okcidentonordokcidento al Flüelen.

Trafiko
-------

Bürglen situas ĉe la okcidenta ramplo de la vojo al Klausen-Pasejo. La komunumo estas konektita al la publika transportreto per poŝtaŭtolinioj al Altdorf, Unterschächen kaj Flüelen, kaj dum la someraj monatoj, kiam la pasejo estas malfermita ankaŭ al Linthal en Kantono Glaruso. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A2 siutas 4 kilometrojn okcidente en Altdorf.

Historio
--------

Arkeologiaj trovaĵoj el la 2-a jarmilo a.K. pruvas, ke la Bürglen jam en la malfrua bronzepoko estis loĝata. Dum mezepoko Bürglen estis posedaĵo de la Virina Monaĥejo Zuriko.

La unua dokumenta mencio de la nomo datiĝas el la jaro 857 sub ĝia latina nomo *Burgilla*. En la jaro 875 menciiĝis la unuan fojon la pastra preĝejo Sankt-Petro kaj Paŭolo. En ĝia aktuala formo ĝi estis konstruiita en la jaro 1681 de la arkitekto *Johann Jakob Scolar*. Laŭ la legendo Bürglen estas la hejmo de la svisa nacia heroo Wilhelm Tell, kies monomento estas la rekonilo de la vilaĝo.

Vidu ankaŭ
----------

* Aliaj lokoj kun la nomo Bürglen

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Bürglen
* Bürglen en la Historia Leksikono de Svislando

* Kategorio Bürglen UR en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de Kantono Urio |
| --- |
| TaŭroTaŭroAltdorf • Andermatt • Attinghausen • Bauen • Bürglen • Erstfeld • Flüelen • Göschenen • Gurtnellen • Hospental • Isenthal • Realp • Schattdorf • Seedorf • Seelisberg • Silenen • Sisikon • Spiringen • Unterschächen • Wassen | Klausen-PasejoKlausen-Pasejo |

 |
**Ĝabalija**, arabe جباليا, angle *Jabalia* estas palestina urbego en la Gaza Sektoro. Apartenaĵo de la urbego estas la rifuĝejo en la nordo. La proksima urbo Nazla estas parto de la Ĝabalija municipo. 

Mapo pri la Gaza Sektoro

Bazaj informoj
--------------

* Loĝantaro: 82,877 (2006); 100,000 (takso en 2016)
* Areo:  km²
* Supermara alteco: m
* Horzono: UTC+2, UTC+3 (somere)
* 31° 31′ 41″ N 34° 28′ 59″ O﻿ / ﻿31.52806 °N, 34.48306 °O﻿ / 31.52806; 34.48306 (mapo)

Geografio
---------

Ĝabalija situas sur la marborda ebenaĵo de Mediteraneo 4 kilometrojn norde de Gaza-urbo.

Historio
--------

Panoramo al Ĝabalija
Laŭ la arkeologoj filistoj vivis en la regiono. Oni trovis tie grandan tombejon el la 8-a jarcento antaŭ Kristo. Oni trovis ankaŭ monaĥejon el la bizanca periodo. La sekva periodo apartenis al la mamelukoj, kiuj postlasis moskeojn. Ekde 1517 la loko apartenis al la Otomana Regno. Post la 1-a mondmilito Ĝabalija apartenis al Palestino kiel brita mandato. En la censo en 1922 Ĝabalija havis 1,775 islamanojn, en 1931 2,425 islamanojn kun 631 domoj, en 1945 3,520 arabojn. Ili produktis en la irigeblaj teroj citrusojn, bananojn, cerealojn. Post la fondiĝo de Israelo en 1947 Egipto okupis la Gazan Sektoron sed en 1967 Israelo reokupis ĝin. Ekde la Kontrakto de Kairo de 1994, ĝi staras parte sub rego de palestina registaro. En 2005 Israelo preskaŭ tute transdonis la regadon al la novelektita palestina registaro. Poste sekvis sennobraj konfliktoj, la urbego estas ruina.

Ruina domo en Ĝabalija
Detruita domo en Ĝabalija

Trafiko
-------

Preter Ĝabalija kuras ŝoseo, kiu trairas la plenan Gazan Sektoron.

Ĝemelurboj
----------

* Nederlando Groningen, Nederlando

Fontoj
------

* 
* Oficiala teksejo de la palestina administrejo de la Gaza-strio
* WikiTrans
**Kastelo Aschach** toviĝas 8 km for de Bad Kissingen, en la Saale-valo proksime de Bad Bocklet. Ankaŭ danke al siaj tri muzeoj ĝi nombriĝas inter la plej interesaj konstruaĵoj de Malsupra Frankonio.

Historio
--------

Komenciiĝis la historio de la konstruaĵo en la 12-a jarcento, kiam la grafoj de Henneberg konstruigis la mezepokan burgon. La princoj-episkopoj de Würzburg rekonstruigis la komplekson post la detruo dum la Kamparanaj ribeloj. Aschach iĝis ĉaskastelo kaj administrejo de la princoj-episkopoj. Ekde 1874 ĝi servis kiel sidejo de la grafoj de Lŭburg. En 1955 estis donacita la kastelo kun ĉiuj kolektoj al la Distrikto Malsupra Frankonio. La 16-a jarcento plej grave aspektigas la komplekson, kies parko kun kafejo kaj restoriacio en la t.n. Eta kastelo invitas je ripozumado.

Muzeoj
------

### Muzeo Grafo Lŭburg

Tiu ĉi muzeo gastas en la Granda kastelo. Tie konserviĝis la loĝĉambroj de la lastaj kastelposedantoj en la stilo de la Periodo de spekulanto-kompanioj. Friedrich Graf von Lŭburg (1829-1905) kaj lia filo Karl (1872-1956) ekipigis la kastelon per altvaloraj artaĵoj kaj artmetiaĵoj. Portretoj, skulptaĵoj, arĝentaĵoj el Aŭgsburgo, porcelanaĵoj, mebloj kaj la plej grava kolekto pri Orienta Azio troviĝas inter la grafa kolektaro.

### Muzeo regionhistoria

La duan muzeon gastigas la baroka fruktodeponejo (1692) kaj alia nova konstruaĵo. Ekde 1984 eblas admiri tie la kolektojn regionhistoriajn de la tuta distrikto. La ekspozicio dokumentadas la vivon kamparan, la loĝadon kaj la komercadon en la Rhön-regiono de 1850-1950. Sur du etaĝoj kaj en flanka ejo prezentatas la ĉiutaga vivo de la kamparuloj.

### Lerneja muzeo

En la iama domo de la ĝardenisto (1774) instalitis klasĉambro el pasintaj jaroj, tipa por la regiono. Por ĉiuj vizitantoj, junuloj kiel olduloj, mergiĝo en lernejan vivon iaman estas mojosa afero. Konsiderinda nombro da ekspoziciobjektoj pri la temoj "Lernejo kaj lernado" montratas kiel ankaŭ multe da didaktikaj vandbildoj historiaj.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Castellum Aschach en la latina Vikipedio.*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kastelo Aschach en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Hejmpaĝo
La **Tomatina** estas hispana festivalo kiu okazas ĉiujare kiel parto de la urbaj festoj (*fiestas patronales*) de Buñol (Valencia regiono) la merkredon de la lasta semajno de aŭgusto. Ĉe la festivalo, partoprenantoj ĵetas tromaturajn tomatojn unu al la alia .

Aktuale en 2013, enirejo al la festivalo estas kondiĉigita de pago kaj la nombro da partoprenantoj estas limigita, pro sekureckialoj.

La tradicio komenciĝis ĉirkaŭ 1945, sed la origino de la festivalo estas neklara. Eblas, ke ĝi estas la evoluo de malgranda manĝbatalo kiu fariĝis tradicio, aŭ la rezulto de tumulto post la renversiĝo de kamiono ŝarĝita per tomatoj .

Priskribo
---------

En la festivalo, al kiu miloj (ĉ. 50.000 en 2012, ekde tiam ĉ. 20.000 pro limigo de la nombro da partoprenantoj) el la tuta mondo amasiĝas al Buñol (ĉ. 10.000 loĝantoj), estas ĵetitaj tromaturaj tomatoj tra la stratoj en sendanĝera batalo. La jam tromaturaj tomatoj estas forĵetitaj per kamionoj en la stratojn de Buñol je la tuno, tiel ke post la batalo estas veraj riveroj de tomata suko kiu kuras tra la stratoj. La vizitantoj plejparte ne estas hispanaj, sed venas kiel turistoj el ĉiuj kontinentoj .

La centro de la batalo estas la Plaza del Pueblo, kie la tielnomita ŝtormo de ŝinko okazas komence ĉirkaŭ la 10-a. La provo estas grimpi supren sur sapan arbotrunkon ( hispane: *palo jabón* ) kiu estas proksimume 9 metrojn alta por atingi ŝinkon kiu estas alkroĉita tie. 

La fakta batalo komenciĝas je 11 a.t.m. precize kaj finiĝas horon poste. Post tio, ĵeti tomatojn jam ne estas permesita; tio ankaŭ estas observita kiel honorkodo. Por malhelpi gravajn vundojn, la regularo postulas, ke la tomatoj estu disbatitaj en via mano antaŭ ol ĵeti. Krome, provizantoj estas instrukciitaj nur provizi tromaturajn fruktojn. Post la batalo, estas helpemaj lokaj loĝantoj, kiuj uzas ĝardenhoson por liberigi la turistojn de tomatopecoj aŭ eĉ havigi duŝojn ĉe la fervoja stacidomo. Krome, ĉiuj kunbatalantoj konsideras ĝin kodo por helpi purigi la stratojn post la batalo.

Referencoj
----------

1. ↑ .  What is La Tomatina, how did it begin and where does it take place? (angle) (2019-08-28). Alirita 2021-08-23.
2. ↑   La Tomatina. The Taste of Spain. Alirita August 24, 2017.
3. ↑ .  La Tomatina – Página oficial (hispane). Arkivita el la originalo je 2017-08-20. Alirita 2017-08-20.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de La Tomatina
* Ayuntamiento de Buñol - La Tomatina


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 858338
 |