recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Regula dekseplatero kaj ties ĉefaj anguloj.
En geometrio, **dekseplatero** estas plurlatero kun 17 lateroj kaj 17 verticoj.

Propraĵoj
---------

Dekseplatero havas 119 diagonalojn, rezulto atingebla aplikante la ĝeneralan ekvacion por detemini la nombron de diagonaloj de poligono, {\displaystyle D=n(n-3)/2}; estante la nombro de lateroj {\displaystyle n=17}, rezultas:

{\displaystyle D={\frac {17(17-3)}{2}}=119}
La adicio de ĉiuj internaj anguloj de ajna dekseplatero estas 2700 gradoj aŭ {\displaystyle 15\pi } radianoj.

Historia anekdoto
-----------------

Carl Friedrich Gauss deziris havi en sia tomboŝtono regulan dekseplateron, sed la koncerna metiisto malakceptis plendante pro la komplekseco de ties farado kaj kun ekskuzo ke ĝi estos nediferencebla el cirklo. Gauss deziris tion, ĉar li estis pruvinta, ke regula dekseplatero (17-latera poligono) povas esti konstruita pere de rektilo kaj cirkelo.

  



| Plurlateroj |
| --- |
| Triangulo | Kvarlatero (vd. ankaŭ Kvadrato) | Kvinlatero | Seslatero | Seplatero | Oklatero | Naŭlatero | Deklatero | Dekunulatero | Dekdulatero | 13-latero | 15-latero | Dekseslatero | Dekseplatero | Dudeklatero | 24-latero | Trideklatero | 257-latero | 65537-latero | Milionlatero |
| (vd. ankaŭ: Regula plurlatero, Konveksa plurlatero, Steloplurlatero) |

* Kategorio Dekseplatero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
la ruino de la burgo Ehrenfels ĉe Rejno
**Deklivburgo** estas burgo kiu situas sur la deklivo de monto. Ĝi estas tipo de altaĵburgo, kiu estis konstruata ekde la dua duono de la 11-a jarcento.

Tiaj burgoj spertis malfacilaĵojn pri defendo kontraŭ atakoj de la pli supra teritorio. Tial tiu parto de la burgo estis protektata per ŝildmuro aŭ forta ĉefa turo, ofte per kombino de tiuj du pasivaj defendaĵoj.

La avantaĝo de deklivburgo estas malpli granda profundeco de la puto. La konstruado de la puto estas la plej longdaŭra kaj kosta parto de la burgkonstruado. Pro tio ofte akvo estis transportata per azenoj al la burgo. Por tiu transporto ofte estis konstruita aparta vojo de la akvofonto al la burgo.

En la germanaj mezmontaroj troviĝas multaj deklivburgoj, precipe en rivervaloj, ekzemple ĉe la meza Rejno. Ili estis ofte doganburgoj kaj situis proksime al la komercaj vojoj. Entute nur malpli ol 1% de la burgoj estas deklivburgoj.

Ekzemploj de deklivburgoj estas burgo Katz en Sankt Goarshausen, burgo Ehrenfels en Rüdesheim kaj la Rietburg apud Rhodt en Palatinato.

Literaturo
----------

* Horst Wolfgang Böhme, Reinhard Friedrich, Barbara Schock-Werner (Hrsg.): *Wörterbuch der Burgen, Schlösser und Festungen*. Philipp Reclam, Stuttgart 2004, ISBN 3-15-010547-1, S. 149–150.
* Michael Losse: *Kleine Burgenkunde*. Regionalia, Euskirchen 2011, ISBN 978-3-939722-39-7.

Referencoj
----------

1. ↑  Friedrich-Wilhelm Krahe: *Burgen des deutschen Mittelalters. Grundriss-Lexikon*. Flechsig, Würzburg 2000, ISBN 3-88189-360-1, S. 18.
**Guédiawaye** estas grandurbo en Senegalo, en departemento same nomata Guédiawaye.

Mapo pri ĉirkaŭaĵo de departemento Guédiawaye

Bazaj informoj
--------------

* Koordinatoj: 14° 47′ N 17° 24′ U﻿ / ﻿14.783 °N, 17.400 °U﻿ / 14.783; -17.400 (mapo)
* Areo:  km²
* Loĝantaro: 280.353 en 2005
* Supermara alteco: 0- m
* Horzono: UTC aŭ GMT

Geografio
---------

Guédiawaye situas sur ebenaĵo laŭ la maro en okcidenta sekcio de la lando.

Historio
--------

Guédiawaye estis fondita en la 1950-aj jaroj, kiel dormanta urbo aŭ antaŭurbo de Dakaro.
La urbo havas fortan demografian kreskon.

Klimato
-------

En Guédiawaye varma duon-senpluva klimato regas. Jare pluvas po 495 mm. Inter marto-majo neniam pluvas. Inter majo-novembro la temperaturo estas tre varma, tamen iomete malpli granda, ol aliaj partoj de la lando pro efiko de la oceano. En Guédiawaye la temperaturo varias inter 17 kaj 30 °C.

Ĝemelurboj
----------

* Usono Birmingham (Alabama), Usono
* Okcidenta Saharo Tifariti, Okcidenta Saharo

Fontoj
------

* Angla Vikipedio
**Mihály Bächer** [mihAj beĥer], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bächer Mihály** estis hungara pianisto, altlerneja instruisto. Lia avo estis Zoltán Thury, lia filo estis Iván Bächer.

Mihály Bächer  naskiĝis la 22-an de julio 1924 en Budapeŝto, li mortis la 6-an de aprilo 1993 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Mihály Bächer aĝis 9, kiam li komencis lerni pianludon. Li akiris diplomon en Muzikakademio de Budapeŝto en 1947. Lia ĉefinstruisto estis Béla Böszörményi-Nagy. Lia debuta koncerto okazis dum la studentaj jaroj en 1946, poste li koncertis en Eŭropo, Japanio, Ĉinio. Li estis membro de la tutlanda filharmonio ĝis 1987. Lia unua muzikdisko estis farita en 1952. Li prezentis verkojn ekzemple de Franz Liszt, Johannes Brahms, Beethoven. Ofte lia muzika akompananto estis Dénes Kovács. Ekde 1962 ĝismorte li ankaŭ instruis en la muzikakademio. Li ricevis premiojn inter 1953-1982.

Elektitaj muzikdiskoj
---------------------

* Ludwig van Beethoven: Sonata for piano (1978)
* The Instruments Of Classical Music Vol.6-10 (1990)
* Beethoven: A bécsi klasszicizmus lassú tételekben - 3. (1999)
* 50 éves a Hungaroton - Zongoraművészek (1951-2001) (2001)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 631526
* GND: 134639111
* LCCN: no92013215
* VIAF: 51877369
* ISNI: 0000 0000 5514 4897
* BNF: 13923521m
* MBA: b3608acc-45c3-46ef-b4b0-c8d50b4bd747
* NKC: xx0149836
 |
**Guárico** estas unu el la 23 subŝtatoj kiuj konsistigas Venezuelon. La subŝtato, kiu estas en la nordo de Venezuelo, limas Karabobo, Aragua kaj Miranda en la nordo, Anzoátegui en la oriento, Bolivaro kaj Apure en la sudo kaj Barinas kaj Cojedes en la okcidento.

La subŝtato kovras areon de 64 986 kvadrataj kilometroj. 747 739 loĝantoj vivas en la subŝtato (aktuale en 2011). Ĝia ĉefurbo estas San Juan de los Moros kaj ĝia plej granda urbo estas Calvoso.

Historio
--------

La hispanoj alvenis en la regionon en la 16-a jarcento, konkeris ĝin kaj ĝi restis sub ilia kontrolo ĝis la 19-a jarcento.

Dum la Venezuela Milito de Sendependeco, pluraj gravaj bataloj okazis en la teritorioj de la hodiaŭa subŝtato. Post la milito, en la 1820-aj jaroj, la areo estis aldonita al la granda Respubliko de Kolombio kaj post ke ĝi diseriĝis en 1830, la areo estis transdonita al Venezuelo. Venezuelo estis dividita en provincojn kaj la areo iĝis parto de provinco Karakas. En 1848 la provinco de Guárico estis kreita. La origino de la nomo estas de la rivero Guárico kiu fluas en la areo.

En 1864, post la federacia milito, Venezuelo iĝis federacia ŝtato kaj la regiono iĝis la ŝtato Guárico, kies ĉefurbo estis Calaboso. En 1874 la ĉefurbo estis transdonita al Ortiz.

En 1881, la subŝtato estis unuigita kun pluraj aliaj subŝtatoj en sia regiono al la "Granda Miranda Ŝtato", sed ĝi estis disigita en ĝiaj komponentoj en 1899.

En 1934, la subŝtata ĉefurbo estis translokigita al San Juan de los Moros.

Ekonomio
--------

La ekonomio de Guárico estas bazita sur agrikulturo, kiu inkludas, interalie, la kultivadon de rizo, maizo kaj sorgo, naftoproduktadon, bestbredado kaj minadon.

Eksteraj ligiloj
----------------

 **Guárico** en Vikimedia Komunejo

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rSubŝtatoj de Venezuelo |
| --- |
| Federa Distrikto • Amazonio • Anzoátegui • Apure • Aragua • Barinas • Bolivaro • Carabobo • Cojedes • Delta Amacuro • Falcón • Guárico • Lara • Mérida • Miranda • Monagas • Nueva Esparta • Portuguesa • Sucre • Táchira • Trujillo • Vargas • Yaracuy • Zulia • Venezuelaj Federaj Dependaĵoj | Flago de Venezuelo |

 |
**Mihály Demeczky** [mihAj demecki], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Demeczky Mihály** estis hungara matematikisto, profesoro, instruisto.

Mihály Demeczky  naskiĝis la 5-an de majo 1855 en Hungara reĝlando en Bernátfalva, kiu nun estas vilaĝparto de Valaliky en Slovakio. Li mortis la 15-an de decembro 1920 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Mihály Demeczky frekventis universitaton komence en Budapeŝto, poste ankaŭ en Berlino, Parizo, Jena. Li akiris diplomon en Budapeŝto en 1877. Post siaj studoj li laboris en diversaj lokoj, ekzemple en gimnazio en 1892, en la sekva jaro en Reĝa Scienca Universitato de Budapeŝto. En 1895 li estis gimnaziestro, post 2 jaroj li havis postenon en ministerio pri religio kaj eduko. En 1912 li revenis instrui matematikon en la universitato.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A lineár egyenletrendszerek és a lineár congruentia-rendszerek megoldása* (1877)
* *La resolution des congruences lineares* (1879)
* *Összegyűjtött munkái* (1907–14) - kolektitaj verkoj

Fontoj
------

* slovake
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Mihály Demeczky en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Arrah,** hindie **आरा** estas urbego en norda Barato, en okcidenta parto de subŝtato Biharo, en la samnoma distrikto, kie ĝi estas ties sidejo. Laŭ mitologioj la vorto "Arrah" estis derivita de la sanskrita vorto Aranja, kiu signifas arbaron. 

Vido al domoj en Arrah

Demografio
----------

En 2011 Arrah havis 182 241 da loĝantoj kun legopovo 78%. Arrah atingis la internacian kvalifikon urbego (pli granda, ol cent mil) en la 1990-aj jaroj.

Geografio
---------

Arrah situas sur averaĝa alteco de 190 m super la marnivelo. Ĉapra troviĝas 27, subŝtata ĉefurbo Patnao 48, Ĝehanabad 49, Ballia 56, Haĝipur 58, Buksar 68, Sivan 81, Sasaram 92, Kolkata 502, tutlanda ĉefurbo Delhio 812, Mumbajo 1420 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

Arrah estis fondita en 1529 kiel "Ŝahabad" kun la signifo "urbo de la ŝaĥo". Dum la hindia ribelo de 1857 domo estis sieĝita dum ok tagoj.

Ekonomio
--------

Industrio de Arrah baziĝas al amasa produktado de brikoj el sabloj, kiu estas minata tre proksime. La areo estas tre fekunda kaj konsiderita kiel plej bona tritika kultiva loko de Biharo. Oni kultivas ankaŭ rizojn kaj mangojn.

Eduko
-----

En Arrah la plej altnivelaj instruoj okazas en universitato kaj altlernejoj.

Domo en Arrah

Lingvoj
-------

En Arrah la plej oftaj lingvoj estas la bojpura (77%), hindia (12,5%) kaj urdua (10%) lingvoj.

Religioj
--------

La ĉefa religio en Arrah estas hinduismo kun iomete pli ol 92%, poste islamo 6,5%, la ceteraj religioj estas malpli ol 1%.

Trafiko
-------

Ponto inter Arrah kaj Ĉapra
Al Arrah alvenas 3 fervojaj linioj el Buksar, Patnao (tra ponto) kaj Sasaram. 4 ĉefvojoj kaj sola flankovojo kuras al la urbego. La mapo anoncas flughavenon loke, sed dateno mankas. La plej proksima flughaveno fakte funkcias en Patnao.

Klimato
-------

Arrah situas en humida subtropika klimato (Cwa), kiu taŭgas por la agrikulturo. La temperaturo varias jare averaĝe inter 21-31 °C. Jare pluvas mezume 1190 mm, en ĉiuj monatoj pluvas iomete, sed inter junio kaj septembro tre ofte pro la musono.

Vidindaĵoj
----------

* pluraj preĝejoj, precipe hinduaj temploj kaj islamaj moskeojk fine kristana kirko el 1911
* domo de Arrah konstruita dum la brita erao
* ponto inter Arrah kaj Patnao, apude la plej malnova fervoja ponto de Hindio el 1862
* ponto inter Arrah-Ĉapra 1920 metrojn longa

Fontoj
------

* WikiTrans


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Barato |
Collage of Entognatha.jpgIom el la diverseco de entognatha
***Entognatha*** estas klaso de senflugilaj (nemetabolaj) artropodoj, kiuj, kune kun la insektoj, formas la subfilumon de Heksapodoj. Ties buŝopartioj estas entognatecaj, kio signifas ke ili estas retiriĝeblaj ene de la kapon. ***Entognatha*** estas *apteraj*, kio signifas ke ili ne havas flugilojn. Tiu klaso enhavas tri ordojn: nome *Collembola* (vostsaltuloj), *Diplura* kaj *Protura*. Tiuj tri grupoj estis historie unuigitaj kun la ordo *Thysanura* por formi la klason *Apterygota*, sed ĝi ricevis ekde tiam la agnoskon ke la heksapoda kondiĉo de tiuj animaloj estis evolvuinta sendepende el tiu de insektoj, kaj sendepende *ene* de ĉiu ordo. La ordoj povas ne esti tiom rilataj, kaj tiele *Entognatha* estus polifiletika grupo.

*Diplura*.

Referencoj
----------

1. 1 2 3  David A. Grimaldi kaj Michael S. Engel.  (2005) "Arthropods and the origin of insects", *Evolution of the Insects*. Cambridge University Press, p. 93–118. ISBN 978-0-521-82149-0.
2. 1 2 3  P. J. Gullan, Peter Cranston.  (2010) "Insect systematics: phylogeny and classification", *The Insects: an Outline of Entomology*, 4‑a eldono, John Wiley and Sons, p. 189–222. ISBN 978-1-4443-3036-6.
3. ↑  Alessandro Minelli.  (2009) "A gallery of the major bilaterian clades", *Perspectives in Animal Phylogeny and Evolution*. Oxford University Press, p. 71–109. ISBN 978-0-19-856620-5.

* Kategorio Entognatha en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Entognatha en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Municipa teritorio de Arredondo, oriente de Kantabrio.
Panoramo de kirko Sankta Pelayo
Roka ermitejo de San Juan de Socueva.
**Arredondo** estas hispana municipo en Kantabrio. Ĝi estas situas en la komarko Asón-Agüera. Ties limaj municipoj estas Ruesga kaj Riotuerto norde, Ruesga oriente, Soba sude kaj Ruesga kaj Miera okcidente. Ĝi situas 45 km de la regiona ĉefurbo Santandero. Tra la municipo fluas la riveroj Asón kaj Bustablado. Laŭ censo de 2008, en la municipo estas 242 loĝantoj.

Oni ride nomas la municipon "Ĉefurbo de la Mondo" pro tio, ke multaj municipanoj vojaĝis al Ameriko, akiris multajn riĉaĵojn kaj revenis por renkontiĝi kaj paroladi pri siaj aventuroj. La historio de Arredondo estas tre ligita al tiu de apuda municipo Ruesga ĉar ĝi apartenis al tiu lasta ĝis 1822. Kiam ambaŭ iĝis sendependaj municipoj, Ruesga disiĝis en du teritoriojn, kaj tial Arredondo estas preskaŭ tute ĉirkaŭigita de Ruesga.

Inter la konstruaĵoj de la municipo elstaras la kirko de Sankta Johano, en la vilaĝo Socueva, konstruita en la 9-a jarcento.

Vilaĝoj
-------

* Alisas
* **Arredondo** (ĉefvilaĝo)
* Asón
* El Avellanal
* La Iglesia
* Rocías
* La Roza
* Socueva
* Tabladillo
* Val del Asón

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de municipoj de Kantabrio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 464137
* VIAF: 316734449
 |
**Amastombo** estas loko, kiu estas uzita por meto de pli granda kvanto de mortintaj viktimoj. Kutime temas pri neidentigeblaj homaj korpoj. La amastombo estadas konstruata plej ofte por granda kvanto de viktimoj de naturkatastrofoj aŭ dum grandaj epidemioj de infektaj malsanoj dum la t.n. pandemioj, en la pasinteco ekz. dum la t.n. pestaj batoj, epidemioj de ĥolero aŭ variolo ks. Nuntempe kutime temas pri amase murditaj homoj, kiujn necesis rapide sepulti, kutime dum ia formo de religia, etna aŭ politika genocido, resp. dum amasekzekutoj de pl.i granda kvanto de personoj. Per konstruado de amastomboj oni anticipas disvastiĝadon de malsanoj kaj infektaj malsanoj en la tempo de naturaj krizoj kaj en la tempo de milito, intercivitana milito. Ofte al krimuloj de tiuj ĉi terurigaj faroj temas pri tio, por ke okazu kamuflado de amasaj ekzekutoj.

Unu el la plej grandaj amastomboj estis malkovrita post fino de la dua mondmilito en nordorienta en ĉirkaŭaĵo de urbo Bełżec proksime de unu el la koncentrejoj, kiu enhavis proksimume ĉirkaŭ 600000 homaj korprestaĵoj enfositaj en la tero. Eblas renkontiĝis kun amastomboj ankaŭ hodiaŭ ekzemple sur teritorio de Bosnio kaj Hercegovino, kiam en la 90-aj jaroj okazis granda intercivitana konflikto inter lokaj nacioj.

* Kategorio Amastombo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ŝildo atribuita de Entente Florale
**Entente Florale** estas eŭropa konkurso pri la flora ornamo de urboj kaj vilaĝoj. Ĝi estis fondita en 1977 de Britio kaj Francio kiel supernacia versio de la francia urba florkonkurso kaj celas altigi la viv-kvaliton de komunumoj per "verdaj" spacoj.

En 2009 la konkurson partoprenis 12 landoj: Aŭstrio, Belgio, Britio, Ĉeĥio, Francio, Germanio, Hungario, Irlando, Italio (de 2005), Kroatio (de 2003), Nederlando, Slovenio (Francio estis partoprenrajta, sed ne nomumis konkursanton). La konkurso okazas en du kategorioj, por unuoj ĝis 10.000 loĝantoj kaj por pli grandaj. La partoprenantoj ĝenerale rezultas el naciaj eliminaj konkursoj; tiaj estas:

* Aŭstrio: *Blumenbüro Österreich*
* Britio: *Britain in Bloom*
* Francio: *Conseil national des villes et villages fleuris (CNVVF)*
* Germanio: *Unsere Stadt blüht auf*, *Unser Dorf hat Zukunft*
* Irlando: *Tidy Towns*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Entente Florale en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
**Amatlán de los Reyes** estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Amatlán de los Reyes. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 014.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 38287 loĝantojn. El tiuj estis 18314 viroj kaj 19973 virinoj. La komunumo havas surfacon de 148.9 kvadratkilometroj. La komunumo situas je 18 gradoj kaj 51 minutoj norda latitudo kaj 96 gradoj kaj 55 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 720 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 36219 personoj. En la jaro 2000 temis pri 36823, do temis pri kresko / malkresko je 0.33 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 32904 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 638 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al 1.94 % de la loĝantoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

 Arkivigite je 2007-03-17 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Parodimeso** estas flanka ĝenro de la meso, je kiu plurvoĉa komponaĵo, ekz. sankta moteto aŭ profana kanzono, estas parodiata.

Parodimanieroj
--------------

Oni povas parodii la komponaĵon, sur kiu baziĝas parodimeso, diversmaniere:

* transpreni la originalon senŝanĝe;
* transpreni la originalon kaj suplementi kromajn voĉojn;
* transpreni ne ĉiujn voĉojn de la originalo kaj libere komponi al la restantaj kromajn voĉojn;
* suplementi la originalon per libere komponitaj enmetaĵoj;
* uzi nur la komencon de la originalo – per kio povas ekesti muzika ciklo.

Origino
-------

Jam je la pli frue ekzistantaj firmkantaj mesoj kun fremdtenoro kaj kanzonmesoj oni parodiis jam ekzistajn komponaĵojn. Je tio parodio tamen limiĝis je unu voĉo. La diskanto-tenormeso plivastigis la parodiprocedon sur du voĉojn, je kio la originaloj jam povus deveni de plurvoĉa komponaĵo. Je la parodimeso kiel logika daŭrigo finfine oni parodias la tutan komponaĵon.

Florepoko kaj malpermeso
------------------------

Parodimeso estas tipa ĝenro de la renesanco. Ekestinte el antaŭantaj ĝenroj de la 15-a jarcento, la parodimeso havis sian florepokon en la kvara epoko de la franc-flandra skolo. La Koncilio de Trento malpermesis la parodimeson kaj ĉiujn aliajn parodiojn de profanaj melodioj en sakrala muziko. Tamen oni atentis ĉi tiun malpermeson nur limigite.

Vidu ankaŭ
----------

* Renesanca muziko
Uzo de ĵetbuloj.
**Ĵetbulo** estas tipo de ĉasilo el la pampa regiono en Argentino. Elpensita de la aŭtoktonaj popoloj tuelĉa, mapuĉa kaj patagona, la iamaj loĝantoj de Patagonio, la armilo konsistas el 3 sferoj, ligitaj per ledaj plektaĵoj. La gaŭĉoj poste adaptis ĉi tiun ĉasilon kaj en ties uzado ili fariĝis tiom spertaj kiom la indianoj. Ĵetbuloj tiom populariĝis en postaj periodoj, ke neniu kamparano forlasis sian domon sen porti ilin pendantajn de la zono.

Jam la armeo de la inkaa imperio uzis en kelkaj regionoj tiajn ĵetbulojn.

En la jaro 1845 Francisco Javier Muñiz (francisko ĥavier’ munjis) priskribis ilin kiel "formitajn de 3 buloj grandaj kiel pugno, kovritaj per ledopecoj kaj kunligitaj per 1-metraj ledoŝnuroj. Por uzi ilin oni prenas en la mano la plej malgrandan sferon (nomatan stirilo) kaj ĉirkaŭsvingas ĝin super kapo tiel, ke la du aliaj pro la ĉirkaŭirado akiras grandan rapidecon kaj oni povas tiam ĵeti la tuton en la direkto de la kruroj de la ĉevaloj aŭ bovinoj". Per tiu ĉi metodo la brutoj estis kaptitaj, ĉar iliaj piedoj restis firme ligitaj per la ledaj ŝnuroj.

La buloj estis origine faritaj el ŝtono, sed kie tiu materialo ne estis disponebla, ĝi estis anstataŭigita per femuraj bovinaj ekstremaĵoj, ĉirkaŭvolvitaj per humida ledo.

Hodiaŭ ĵetbuloj estas malmulte uzataj, sed la plejmulto estas destinita al dekoracio. Seriozaj kolektantoj amasiĝas en la famaj foiroj de kvartalo San Telmo en Bonaero, la argentina ĉefurbo, por aĉeti la plej luksajn kun ornamaĵoj el arĝento.

Ĉasilojn similajn al sudamerikaj ĵetbuloj uzis/uzas ankaŭ popoloj de Siberio.

En populara kulturo
-------------------

Ĵetbulojn uzis popolo el paralela mondo en televidserio Spellbinder (1995).

Vidu ankaŭ
----------

* Svingoĵetilo
* Ĵetmaŝino
* Lazo

* Kategorio Ĵetbulo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Gábor Csepcsányi** [ĉepĉAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csepcsányi Gábor** estis hungara juĝisto, altlerneja instruisto. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis *csepcsányi kaj mutnai*.

Gábor Csepcsányi naskiĝis la 17-an de junio 1776 en Eger, (Hungara reĝlando, Aŭstria Imperio), li mortis la 5-an de februaro 1841 en Pozsony (Hungara reĝlando, Aŭstria Imperio).

Biografio
---------

Gábor Csepcsányi akiris diplomon, pri la universitato la informoj mankas. Inter 1793 kaj 1810 li instruis matematikon en Reĝa Jura Akademio (Kassa), inter 1810 - 1831 en Reĝa Jura Akademio (Pozsony). En 1831 li jam estis la plej aĝa instruisto. Li estis juĝisto en pluraj departementoj de apelaciaj kortumoj (superaj trubunaloj). Li havis edzinon. Li estis aŭtoro de lernolibroj pri matematiko kaj fiziko, kelkfoje li verkis poemojn.

Kontribuoj
----------

* *Mária Antoniának Francziaország királynéjának megöletése* (1793)
* *Hasznos mulatság* (1796, poemoj, skribaĵoj)
* *A békességre* (1798, poemo)
* *Szabó András úr ő nagyságának első kassai püspöknek örvendetes bejövetelére* (1804)
* *Elementa matheseos purae. Fasc. I. Algebra. Fasc. II. Geometria pura.* (1827, lernolibro)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 697911
 |
**László Réber** [lAslO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Réber László** estis hungara karikaturisto, ilustristo, membro de Hungara Belarta Akademio (1999).

László Réber  naskiĝis la 21-an de majo 1920 en Budapeŝto, li mortis la 2-an de novembro 2001 en Budapeŝto.

Biografio
---------

László Réber frekventis lernejojn en Pécs, li neniam lernis artojn, li estis memlernanto. Komence li estis atleto, en 1938 li translokiĝis al Budapeŝto. Inter 1941-1945 li estis soldato, poste militkaptito ĝis 1948 en Sovetunio. Ĝuste en la militkaptitejo li konatiĝis kun la grafiko. Inter 1949 kaj 1959 li faris karikaturojn en ŝercgazetoj, sed inter 1951-1953 li laboris en filma produktejo. Li komencis fari ilustraĵojn por libroj en 1952. Li kreis 3 animaciojn inter 1965-1967.

Li edziĝis en 1953, en la sekva jaro filino naskiĝis. Li ricevis premiojn inter 1963-1999.

Elektitaj solaj ekspozicioj
---------------------------

* Veszprém (urbo) (1979)
* Budapeŝto (1980)
* Mór (1983)
* Vác (1987)
* Munkeno, Hamburgo (1992)

Elektitaj kolektivaj ekspozicioj
--------------------------------

* Arthalo Budapeŝto (1953, 1970)
* Lejpcigo (1965-1982)
* Gelsenkirchen (1968)
* Bologna (1969-1975)
* Budapeŝto (1978)
* Prago (1989)

Elektitaj libroilustraĵoj
-------------------------

* Karikaturoj de László Réber, 1957
* Hurdy-Gurdy, Londono, 1958
* Strick um Hals, Frankfurto, 1962
* Kicsi? Nagy?, Budapeŝto, 1975

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Béla Tettamanti (karikaturisto)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2019-01-20 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 630090
* GND: 118743554
* LCCN: no93021499
* VIAF: 34579042
* ISNI: 0000 0001 0779 5625
* SUDOC: 086233327
* BNF: 126341308
* NKC: jx20050711016
* BNE: XX1244600
 |
Amazake
**Amazake** (japane: 甘酒) estas tradicia japana trinkaĵo el fermentita rizo. Ĝi estas dolĉa, sen alkoholo kaj el la grupo de tradiciaj japanaj trinkaĵoj fabrikitaj pere de rizaspergilo (Aspergillus oryzae). Al tiu grupo apartenas interalie ankaŭ Miso, Sojsaŭco kaj Sakeo.

En multaj Ŝinto-sanktejoj oni disdonas aŭ vendas amazakeon okaze de Novjaro. Ĝi ankaŭ estas tradicia trinkaĵo dum pupa festo Hina matsuri.

De tempo al tempo oni ankaŭ trovas trinkaĵon nomatan amazakeo, kiu estas farita el akvo, sukero kaj rizvina rekremento. Ĝi enhavas ĉirkaŭ 8 % da alkoholo pro rizvina rekremento. Infanoj tial devas ne trinki ĝin.

* Kategorio Amazake en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPlantlaktoj |
| --- |
| Laktoj | Araĥidlakto • Avenlakto • Kanablakto • Kokoslakto • Migdallakto •Pizlakto •Rizlakto • Sojlakto |
| Rilataj produktaĵoj | Amazake • Ciperlakto • Douhua • Kokkoh • Plantkremo • Pojo • Ŝikke • Soja jogurto • Vegana fromaĝo • Vegetaĵa laktopulvoro |
| Varomarkoj kaj kompanioj | 8th Continent • Alpro • Elmhurst 1925 • Hain Celestial Group • MimicCreme • Plamil Foods • Ripple Foods • Silk • So Good • Tofutti • Vitasoy |
| Rilataj | Soja proteino • Veganismo • Vegetarismo |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Brest. |

**Bresto**, antaŭe **Litova Bresto** aŭ **Bresto apud Bugo** (ruse "Брест", beloruse "Брэст", pole Brześć, jide בּריסק, hebree ברסט ליטובסק, ukraine: Берестя ) estas urbo en Belorusio, administra centro de la Bresta regiono. La urbo situas en la plej okcidenta parto de Belorusio, proksime al Pollando.

La urbo estas grava transporta centro, rivera haveno. En la urbo loĝas 310,8 miloj de homoj (laŭ la 1-a de januaro 2010). Ĝis 1945 en Pollando, kie nun estas centro de la pola kulturo en Belorusio, kun la pola konsulejo

La urbo estas fama precipe pro la Traktato de Brest-Litovsk (laŭ la malnova nomo de la urbo), en 1918, inter soveta Rusio kaj Ukrainio unuflanke kaj la centraj regnoj (Aŭstrio-Hungario, Bulgario, Germanio kaj Turkio) aliflanke, kiu fiksis la eliron de Rusio el la Unua mondmilito, kaj ankaŭ pro la Defendo de la Bresta Fortikaĵo dum la Granda Patruja Milito somere 1941 (pro kio la urbo ricevis la honoran titolon "Fortreso-Heroo".

La germanaj generaloj Mauritz von Wiktorin kaj Heinz Guderian kaj la sovetia oficiro **Semyon Krivoshein** dum la defilado de la germana armeo Wehrmacht kaj Ruĝa Armeo en Bresto la 22an de septembro 1939 post la dispartigo de Pollando laŭ la pakto Hitlero-Stalino (Pakto Ribbentrop-Molotov)

* Bresto (Belorusio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Bresto (Belorusio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Bresto (Belorusio) en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rUrboj-Herooj de eksa Sovetunio |
| --- |
| Bresto • Kerĉo • Kievo • Leningrado • Minsko • Moskvo • Murmansko • Novorosijsko • Odeso • Sebastopolo • Smolensko • Tulo • Volgogrado |

 |



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 196965
* GND: 4829902-9
* LCCN: n81059006
* VIAF: 151279153
* SUDOC: 034926208
* BNF: 12562687k
* NKC: ge138759
* BNE: XX4729766
 |
**Gábor Benedek,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Benedek Gábor** estis hungardevena germana arkitekto, karikaturisto.

Gábor Benedek naskiĝis la 12-an de oktobro 1938 en Budapeŝto, li mortis la 27-an de junio 2019 en Munkeno.

Biografio
---------

Gábor Benedek studis en Teknikuniversitato de Budapeŝto (1958-1960), poste en simila universitato en Munkeno inter 1961-1966 (intertempe supozeble li disis al Okcidenta Germanio). Post la arkitektura diplomo en 1967 li laboris en arkitektura ateliero, en 1970 li establis propran atelieron. Li ediĝis en 1973, poste 2 idoj naskiĝis. Ekde 1967 li estis karikaturisto de Süddeutsche Zeitung, sed li kontribuis ankaŭ en similaj ĵurnaloj. Li ricevis germanajn kaj nederlandan premiojn inter 1981- 2013.

Elektitaj planitaj konstruaĵoj
------------------------------

* BMW-domo Dingolfing (1980)
* 1986-1993: IKEA-vendejoj en pluraj germanaj urboj (1986-1993)
* banko en Munkeno (1992)
* fabriko en Szombathely (2001)
* hotelo en Munkeno (2006)

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Munkeno (1981, 1988, 1995, 2004, 2011)
* Budapeŝto (1984)
* Berlino (1998)
* Tegernsee (2014)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 684710
* GND: 118655388
* LCCN: n84211674
* VIAF: 32523384
* ISNI: 0000 0001 0885 7066
 |
**László Ráday** [lAslO rAdai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ráday László** estis hungara kantisto.

László Ráday  naskiĝis la 11-an de novembro 1912 en Budapeŝto, li mortis en 1986 en Miskolc.

Biografio
---------

László Ráday akiris diplomon en Muzikakademio de Budapeŝto, lia ĉefa instruisto estis Albert Siklós. Li iĝis vaste konata kantisto, ĉar li kantadis precipe popularajn artkantojn, patriotajn kantojn kaj soldatajn marŝojn. Li havis ankaŭ posteneton en Reĝa Operejo de Budapeŝto. Post la 2-a mondmilito li devige forlasis sian naskiĝurbon kaj li estis kantisto en restoracio en Miskolc ĝis la pensiuliĝo. (Li estis politike deportita, ĉar li estis servisto de la malnova reĝimo.)

Li edziĝis en 1938, li havis ankaŭ filinon ekde 1941. Li mortis en Miskolc jam kiel simpla homo.

Li ne nur kantis, sed komponis ankaŭ artkantojn.

Filmaj roloj
------------

* *Két lány az utcán* (1939) - kantisto
* *Ne sírj utánam, kedvesem* (1943, mallonga filmo) - soldato, krome li komponis la filmomuzikon
* La kaporalo kaj la aliaj (1965) - lia voĉo gramafone estas aŭdebla

Elektitaj komponaĵoj
--------------------

* Hiába mondod, hogy gyűlölsz
* Páros csillag
* Első levél
* Nem szégyen a szegénység

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
**Gábor Boda,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Boda Gábor** estis hungara skulptisto, restaŭristo, membro de Societo Szinyei Merse Pál.

Gábor Boda  naskiĝis la 13-an de majo 1907 en Lubotény (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Ľubotín en Slovakio), li mortis la 25-an de januaro 1984 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gábor Boda frekventis industriartan mezlernejon en Budapeŝto en la lernojaro de 1925, poste li akiris diplomon en Reĝa Belarta Altlernejo en 1930. Liaj plej gravaj instruistoj estis Jenő Bory kaj Ferenc Sidló. Li uzis atelieron de Ferenc Medgyessy inter 1930-1933. Li debutis en ekspozicio jam en 1929. Li estis restaŭristo en la 1950-aj jaroj en muzeo. Li verkis ankaŭ poemojn, kelkaj aperis en Nyugat, ĉirkaŭ 1500 sonetoj restis en manuskripto.

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Gödöllő (1983)
* Kiskunhalas (1984)

Elektitaj skulptaĵoj
--------------------

* reliefo en emerita domo de poŝtistoj (1937)reliefo en emerita domo de poŝtistoj (1937)
* ornama fontano en Budapeŝtoornama fontano en Budapeŝto
* ornama pordo en Budapeŝtoornama pordo en Budapeŝto
* 3 reliefoj de Boda en lernejo en Budapeŝto3 reliefoj de Boda en lernejo en Budapeŝto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Gábor Boda en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 619909
 |
**Ernő Sztraka** [ernO straka], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sztraka Ernő** estis hungara arkitekto.

Teatro Jókai en Békéscsaba fare de Ernő Sztraka
Ernő Sztraka [*rompita ligilo*] naskiĝis la 3-an de marto 1830 en Békéscsaba, li mortis la 20-an de februaro 1906 en Békéscsaba.

Biografio
---------

Ernő Sztraka frekventis mezlernejojn en Szarvas kaj Eperjes. Dum la Hungara revolucio de 1848 li aliĝis al la hungara armeo. En 1855 li akiris inĝenieran diplomon en Vieno. Post siaj studoj li faris hidrologiajn laborojn apud Körös. En 1861 li estis elektita arkitekto de Békéscsaba. Li tuj faris kompletan planon pri la urbeto, li zorgis eĉ pri plantadoj de arboj surstrate. Li projektis la plej gravajn konstruaĵojn de la urbo. En 1863 li edziĝis, baldaŭ li havis 6 gefilojn. En 1888 li gvidis la protektadon kontraŭ inundo. Post longa laboro en 1892 li retiriĝis.

Elektitaj arkitektaj projektoj
------------------------------

* *(malnova) hospitalo de Békéscsaba* (1864)
* *hotelo de Békéscsaba* (1867–1868)
* *gimnazio de Békéscsaba* (1871)
* *Urbodomo de Békéscsaba* (1871–1873, sen la fasado)
* *Luterana preĝejo (Békéscsaba-Jamina)* (1875-1876)
* *Teatro Jókai (Békéscsaba) (1877–1878)*

Memorigiloj
-----------

* reliefa memortabulo en Békéscsaba (1996)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 91-a paĝo)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
Amasproduktado de aviadiloj

**Amasproduktado** estas produktado en granda kvanto de la samaj produktoj per eluzo de normigo de produkteroj, divido de la laborprocesoj (ĉenstabla laboro), efikigo de la laboro per novaj teknologioj.

Historio
--------

Dum jarcentoj dominis la manlaboro en branĉo de la produktado. La metion anstataŭis dum la industria revolucio maŝinoj. Meze de la 19-a jc. aperis en Usono la meĥanizo, kiu baziĝis je ŝanĝeblaj produkteroj kaj labordivido.

Kvankam la ŝanĝeblan sistemon elpensis la franca armilforĝisto "Honore Le Blanc" en mezo de la 18-a jc. pluevoluigis usona Eli Whitney (ekde 1796), kiu produktis dum du jaroj 15.000 musketojn.

Hodiaŭ oni ligas la amasproduktadon al la fordismo, kiam ĝi ekfloris kaj disvastiĝis. Tio ebligis salajroaltigon kaj produkton de malmultekostaj produktoj.

La amasproduktado bezonas grandan merkaton kaj tio ofte kaŭzis ekonomiajn problemojn (pro manko de sufiĉa aĉetpovo). Kvankam la amasproduktado komence ne ebligis variojn de la produktitaj artikloj, per apero de komputiloj, robotoj, la amasproduktado iĝis pli fleksebla, plenumante eĉ malgrandajn merkatajn postulojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Gvatkapitalismo
* Manufakturo
* Munti
* Plasto
* Produktoĉeno

* Kategorio Amasproduktado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Gábor Baross** [baroŝ], hungare **Baross Gábor,** Esperante **Gabrielo Baross** estis talenta hungara politikisto. La hungaroj nomumas lin simple feroministro. La fero celas ne nur la fervojon, sed ankaŭ firmon de fero.

Pentraĵo pri Gábor Baross
Skulptaĵo de Baross ĉe centra stacidomo de Budapeŝto en placo Baross

Vivo
----

Li naskiĝis en 1848 en Pruzsina kaj frekventis la lernejojn en Léva kaj en Esztergom, poste li estis universitatano en Budapeŝto. Li eklaboris - kiel oficisto - en Trencsén, dume li komencis politikadi. En 1875 li elektiĝis parlamentano. Ekde 1883 li iĝis vicministro, jam ekde 1886 ministro pri trafiko, baldaŭe ĝis sia morto ministro pri komerco.

Homaj trajtoj
-------------

Baross estis ege laborema, sed aŭtoritata persono, eĉ la opozicio estimis lin.

Liaj agoj
---------

La plej menciinda laboro estis nova konvena tarifo por la fervojo en 1889, sed li estis la motoro pri evoluigo de haveno de Fiume. Laŭ la eksterlandaj spertoj li fondis Poŝtan Ŝparkason, kiu portis freŝan kapitalon al Hungara reĝlando. En 1892 jam en 3916 komunumoj havis ŝparkason. Menciindas, ke tiam la ŝparkasa servo uzis krom la hungaran ankaŭ aliajn 7 lingvojn. Nuntempe ĉie tiu servo ne ekzistas, nur en la oficiala lingvo. Baross unuigis poŝton kaj telegrafajn servojn, fondis lernejon por telefonistoj kaj telegrafistoj. Dum lia ofico la telefonado inter Budapeŝto kaj Vieno ekfunkciis. Post sia morto tuj ekfunkciis la navigado tra Fera Pordo. Lia entuziasma laboro plenumis ĝin.

Pro la senĉesa laborado li mortis en 1892.

Memoro
------

* Kategorio Gábor Baross en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* stratoj, placoj lernejoj pri Baross en Budapeŝto kaj ankaŭ aliloke
* lia naskiĝloko prenis la nomon "Barossháza"


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 302038
* GND: 1074045882
* LCCN: n2021066552
* VIAF: 316737313
* ISNI: 0000 0004 5095 1832
* BNF: 155775603
 |
**László Pálinkás** [lAslO pAlinkAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pálinkás László** estis hungara naĝisto, 
ormedala paralimpikano, mondĉampiono, instruisto.

László Pálinkás naskiĝis la 15-an de januaro 1959 en Cegléd.

Biografio
---------

László Pálinkás pro poliomjelito paralizis lia piedo, pro medicina konsilo li komencis naĝi en sia aĝo 6. Li maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1977, poste li akiris pedagogian diplomon en Pedagogia Altlernejo Ho Chi Minh en 1983. Pli poste li instruis en Cegléd. Lia edzino naskis 2 filinojn. Li ricevis kelkajn premiojn en la 2000-aj jaroj.

### Sporta kariero

László Pálinkás dum la studentaj jaroj naĝis en Eger, kie estas elstara akvasporta vivo. En 1983 li jam estis landa ĉampiono, poste li ricevis membrecon en la nacia parasporta teamo. En 1984 lia stafeta teamo venkis en la konkurso, sed ili ne ricevis medalojn, ĉar la anoj post la venko ĵetis sin al la naĝejo. Post tri jaroj ili denove venkis kun oraj medaloj. En la 1990-aj jaroj li estis trejnisto, poste li konkursis inter la olduloj.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva teksto legebla pli malsupre
* hungarlingva teksto legebla pli malsupre

Referencoj
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 806035
 |



* Portalo pri Biografio
**Gábor Bódy** [bOdi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bódy Gábor** estis hungara reĝisoro, scenaristo, altlerneja instruisto, sekreta informisto.

Gábor Bódy naskiĝis la 30-an de aŭgusto 1946 en Budapeŝto, li mortis la 24-an de oktobro 1985 en Budapeŝto.

Gábor Bódy (maldekstre supre)

Biografio
---------

Gábor Bódy maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1971, pli poste reĝisoran diplomon en Altlernejo pri Teatro kaj Filmo en 1975. Lia ĉefinstruisto estis Félix Máriássy. Jam dum la fruaj studentaj jaroj li partoprenis en filmoj kiel scenaristo, asistanto aŭ filmomuntisto, ekde 1971 kiel reĝisoro. Post la diplomoj li laboris en la hungara filma produktejo kiel arta kunlaboranto, la reĝisora statuso alvenis en 1980. Li instruis en Universitato Loránd Eötvös kaj de:Deutsche Film- und Fernsehakademie Berlin. Oficiale li mortigis sin, kiun la iamaj konatuloj ne kredas, ja li ricevis filmajn laborojn ankaŭ eksterlande, finance li ne malriĉis, lia familio estis en ordo kaj li ĉiam estis gaja. Li havis ekstergeedziĝan filinon (1977), lia edzino naskis filon en 1981. Laŭ nepublika listo li estis sekreta informisto.

Liaj filmaj reĝisoraĵoj (elekto)
--------------------------------

* *Amerikai anzix* (1975) - ankaŭ scenaristo kaj filmomuntisto
* *Psyché és Nárcisz*-*Psyché*-*Nárcisz és Psyché* (filma triopo, 1979–1980) - ankaŭ scenaristo
* *Kutya éji dala* (1983) - ankaŭ scenaristo, filmomuntisto kaj aktoro

Liaj scenarlibroj (elekto)
--------------------------

* *Három lányok* (mallonga filmo, 1971)
* *De occulta philosophia* (mallonga filmo, 1983)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto (1996)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

* Kategorio Gábor Bódy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 771587
* GND: 118660519
* LCCN: n88004347
* VIAF: 2731269
* ISNI: 0000 0000 8082 5512
* LIBRIS: 235056
* SUDOC: 178874809
* BNF: 14653358n
* ULAN: 500384436
* RKD: 223846
* NKC: ola2002153435
 |



* Portalo pri Biografio
* Portalo pri Filmo
Zoff (lasita) kun Juventus en 1975, apud Massimo Piloni; sur fono, samteamano Fabio Capello.
Zoff trejnanta kun Juventus, ĉ.. Januaro 1973.
**Dino ZOFF** (naskiĝis la 28-an de februaro 1942 en Italio) estas itala futbala golulo, unu el la plej grandaj italaj futbalistoj de ĉiuj tempoj, kaj la plej maljuna ludanto por venki en la futbala Mondpokalo, kiam li venkis kiel la kapitano de la itala futbalteamo en la Monda Pokalo 1982 en Hispanio, kiam li estis 40-jaraĝa.

Kariero
-------

Zoff ludis dum la plej granda parto de sia kariero ĉe Juventus. Li tenas la rekordon por la plej longa tempo sen koncedi golon (1142 minutoj) kaj ankaŭ la rekordon por la plej maljuna ludanto por okazigi la Mondan Pokalon (40-jaraĝa, en la Mondo-pokalo de 1982).

Zoff iĝis trejnisto post emeritiĝo de profesia futbalo. Li igis Juventus venki en la UEFA-pokalo la sezono 1989, post venko en fina stadio super Fiorentina kun poentaro de 3-1 sume.

Li trejnis la italan teamon kiu venis dua en Eŭro 2000. En 2005 li estis nomumita trejnisto de Fiorentina, post antaŭe trejnis Juventus kaj SS Lazio.

Kiel parto de la UEFA Jubileaj Premioj, Zoff estis elektita kiel la Ora Futbalisto de Italio.

En marto 2004, li estis elektita de Pelé kiel unu el la La 125 plej bonaj vivantaj futbalistoj en la mondo.

Titoloj
-------

### Kiel futbalisto

* Itala Ĉampioneco (6): 1972/1973, 1974/1975, 1976/1977, 1977/1978, 1980/1981, 1981/1982
* Coppa Italia (2): 1978/1979, 1982/1983
* UEFA-pokalo : 1976/1977

#### Ĉe la Itala nacia teamo

* Futbala Mondpokalo : 1982
	+ Dua loko: 1970
* Eŭropa Futbal-Ĉampionado : 1968

### kiel trejnisto

#### Ĉe Juventus

* Itala Pokalo : 1989/1990
* Eŭropa Ligo de UEFA : 1989/1990

* Kategorio Dino Zoff en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 812977
* GND: 1173300473
* LCCN: n78017116
* VIAF: 6187322
* ISNI: 0000 0000 3239 5087
* ICCU: RAVV073106
 |

* Portalo pri Biografio
**Burkhard HEIM** (naskiĝis la 9-an de februaro 1925 en Potsdam, mortis la 14-an de januaro 2001) estis germana teknikisto pri eksplodaĵoj kaj fizikisto.

Post abiturienta diplomiĝo li estis forkomandita jam en 1944, por kunlabori ĉe la ellaborado de novaj eksplodaĵoj. Tio okazis pro studo pri eksplodaĵa tekniko, kiun li estis sendinta al la Chemisch-Technische Reichsanstalt (Kemi-Teknika Imperia Instituto). En la laboratorio li 1944 pro eksplodakcidento ricevis tre fortegajn lezojn, pro kiuj li estis handikapita por la resto de sia vivo: Li perdis ambaŭ manojn kaj la plej grandan parton de sia vidkapablo. Tamen li preskaŭ sola disvolvis dum jardekoj kvantumitan kampoteorion. Malgraŭ la komence forta subteno de la fizikisto Pascual JORDAN, kaj malgraŭ la intereso de la amaskomunikiloj, lia teorio ĝis nun trovis nur malmulte da atentado inter fizikistoj.

Al la partikla fiziko HEIM venis pere de la demando de novtipa, ne-kemia kampa trakcimekanismo. Lia teorio baziĝas sur la kvantumigo de ĝenerala relativecteorio, kiun li etendis al la aliaj bazaj fortoj de la naturo. Por tio li utiligas 6-dimensian spacon, en kiun estas enkondukitaj, krom loko kaj tempo, ankoraŭ du pliaj ordaj parametroj, kiuj koncernas statojn de organizeco. Tial ĉe lia teorio temas pri teorio de kaŝitaj parametroj.

Ellaborante tiun unuigitan kvantumitan kampoteorion li klopodis atingi la celon de Albert Einstein. Fizikistoj, kiuj studis la teorion de HEIM, opinias, ke li eble sukcesis, dum la plejmulto de la fizikistoj, kiuj estas informitaj pri lia verko, sed ne detale pristudis ĝin, emas malakcepti ĝin, ĉar ĝi ne estas plene publikita en "peer reviewed" sciencaj gazetoj. Li ne estas same vaste konata kiel aliaj elstaraj fizikistoj, pro la amplekseco kaj denseco de sia verko, kiu uzas selektoran kalkulon, kaj iomete ankaŭ, ĉar – ankaŭ pro lia handikapo - li estis ekscentra solema personeco, kiu tenis sin flanke de la universitata vivo. Kelkaj esploristoj daŭrigas la disvolvigon de la teorio de HEIM, atendante, ke li ricevos postmortan akceptiĝon pro la kreado de "teorio de ĉio", uzante specon de kvantuma gravito.

Sen atentado de la fizika enhavo, iuj nocioj el lia teorio estis ekuzitaj (kaj parte misuzataj) ankaŭ de esoterikuloj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Burkhard Heim en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Germanaj kaj anglaj tekstoj pri la teorio de HEIM


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 36773
* GND: 118547887
* LCCN: n80080937
* VIAF: 40170162
* ISNI: 0000 0001 0965 6549
 |
**Dino COMPAGNI** (n. ĉ. 1255 - m. en 1324) estis itala historiista verkisto kaj politikisto.

Li naskiĝis en prospera familio de Florenco, kiu subtenis la gelfan partion. Compagni havis sufiĉe demokratajn opiniojn, kaj ekzemple subtenis la novajn ordonaktojn de Giano della Bella.

Lia *Cronica* ("Kroniko") raportas la okazaĵojn, kiuj li rekte observis inter 1280 kaj 1312. Lia verko estas precipe partia, kaj la teksto estas skribita laŭ tre persona vidpunkto. Compagni estas tamen plivole historiisto ol kronikisto, ĉar li celas klarigi la kaŭzojn de variaj okazaĵoj, kaj sekve zorgeme analizas ilin. Li do restas unu el la plej altvaloraj fontoj pri tiama florenca historio, malgraŭ la kelkaj eraroj troveblaj en tiu verko.

* Kategorio Dino Compagni en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 278260
* GND: 118911090
* LCCN: n80089699
* VIAF: 64048766
* ISNI: 0000 0000 6630 135X
* LIBRIS: 275594
* SUDOC: 030318025
* BNF: 121758563
* NKC: ola2002158999
* ICCU: RAVV043201
* BNE: XX1230200
 |
Arealo de la ondatro (*Ondatra zibethicus*)  
Ruĝe:origina nearktisa **arealo**  
Verde:nenature enkondukita
**Arealo** (el latina *area*, kiu signifis areon) estas biologia faktermino, kiu signifas areon de natura disvastiĝado de iu taksono, plej kutime de specio. Ĝi estas plej baza nocio de biogeografio, la scienco, kiu studas disvastiĝon de organismoj tra la Tero. Foje oni uzas vorton **vivareo** kiel sinonimon, kvankam ĝia signifo estas ne precize la sama.

Arealo de specio estas difinata per postuloj de kondiĉoj, kiujn la specio bezonas por supervivi, kaj ekzisto de tiuj kondiĉoj en iu pli-malpli vasta teritorio. Sed oni ne povas rigardi arealon diskrete, sen konsidero de pasintaj ŝanĝoj de fiziko-geografiaj strukturoj - klimato, plantaj kompleksoj, grundoj, formo de tera surfaco ktp. Do, arealo estas rezulto de multaj nunaj kaj iamaj faktoroj, kiuj disvolviĝis laŭ malkaŝeblaj kaj difineblaj leĝoj.

Por plimulto de specioj arealo estas kontinua, sed ekzistas ankaŭ nekontinuaj arealoj, Plej ofte tio okazas pro tutmondaj procezoj, kiuj draste ŝanĝis kondiĉojn en iu parto de antaŭa arealo, igante ĝin netaŭga por plua supervivo de tiu specio. La populacioj el malsamaj partoj de tia disŝirita arealo do ne plu povas kontaktiĝi unu kun la alia. Kutime tiaj populacioj fine iĝas sufiĉe malsimilaj por esti konsiderataj kiel apartaj specioj, kiel okazas ekzemple ĉe korniko. Ofte specioj kun nekontinuaj arealoj estas ankaŭ vivaj fosilioj, kiuj proksimiĝas al formorto. Plej grava signifo de "fosilia" arealo estas konstato, ke anoj de ĝi ne plu povas regajni nombron kaj teritorion post grandaj naturaj katastrofoj - inundoj, fajregoj, forfrostoj ktp.

Unu el plej gravaj kialoj de apero de nekontinuaj arealoj en Eŭrazio estas glaciepokoj kaj kserotermaj periodoj inter ili. Rezulte de tiuj procezoj kelkaj tradicie nordaj formoj trovis sin en ekstrema sudo kaj male. Tiajn arealojn oni nomas, akorde, *glaciepokaj* kaj *kserotermaj*.

Nekontinueco de arealo ofte kondukis al apero de t.n. ĝemelaj specioj - tiuj specioj, kiuj aspektas preskaŭ simile, sed pro iu kialo ne povas interpariĝi aŭ produktas senfekundan idaron. Kiam arealoj de tiaj specioj estas vere malsamaj, ili nomiĝas *alopatriaj* aŭ, pli esperante, *malsampatriaj*. Tamen, ankaŭ okazas tiel, ke la obstaklo inter tiuj specioj malaperis dum tempo, kaj nun iliaj arealoj parte aŭ plene kongruas. Tiaj specioj nomiĝas *sampatriaj*.

Vidu ankaŭ
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

* Habitato
* Biomo
* Fitogeografio
* Zoogeografio