recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Juan de Zapata** estis kapitano de la insurekcio de la Komunumoj de Kastilio, naskiĝis en Madrido kaj estis ties urbestro.

Post la eksplodo de la insurekcio de la Komunumoj Kastiliaj, somere de 1520 li unuiĝis, kun estrado de 500 madridaj komunumanoj, al kapitano Juan de Padilla devena el Toledo, por celo helpi la komunumanoj de Segovio kiuj tiam estis estintaj sieĝataj de la reĝaj trupoj de Karlo la 5-a, sub estrado de la urbestro Ronquillo [ronKIjo], kiu superigita laŭ nombro, abandonis la sieĝon de la alkazaro.

Pentraĵo de la 19a jarcento de Manuel Picolo López, kiu prezentas la finon de la batalo de Villalar. 23an de aprilo de 1521
Poste li eniris en Medina del Campo post kiam ĝi esti incendiata de la fideluloj al la reĝo Karlo La 5-a kaj partoprenis kun la kapitanoj de Toledo, Juan de Padilla, kaj de Segovia, Juan Bravo, en la forpelo de Tordesillas de la markizo de Denia kaj en la postaj negocadoj kiujn havis la komunumanoj en tiu sama urbo kun la reĝino Johana de Kastilio kun celo proklami ŝin anstataŭ la filo, sed malsukcese pro la netute favora sinteno de la patrina reĝino.

Li ĉeestis en la retiriĝo de la komunumaj trupoj de Torrelobatón, kiuj direktiĝis al Toro serĉe de pli bona defendo, malsukcese, ĉar la imperiaj trupoj atingis ilin ĉe Villalar, kie ili suferis definitivan malvenkon la 23an de aprilo de 1521.

La 28an de oktobro de 1522 li estis forigita de la reĝa pardono kaj lia sidejo kaj blazono estis detruitaj, same kiel la elligna kastelo konstruita sur la loko kie nun estas la madrida Puerta del Sol.

* Kategorio Juan de Zapata en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Peter Cornelis BOUTENS** [peter kornelis baŭtens], nederlande *Pieter Cornelis Boutens* (naskiĝis 20-an de februaro 1870 en Middelburg, Nederlando, mortis la 14-an de marto 1943 en Hago) estis nederlanda poeto kaj verkisto, literatura tradukisto, antikvaĵisto, mistikulo, instruisto de klasika filologio.

Biografio
---------

Poemo de Boutens sur muro en la nederlanda urbeto Middelburg.
Lil studis klasikan filologion en la Universitato de Utrecht.

Dum kelkaj jaroj li instruis en la kolegio, ekde 1890 li dediĉis sin tute al literatura agado. Li faris sian debuton kiel poeto en 1891.

La opinioj de Boutens pri arto estis influitaj per la idealisma filozofio de Platono, la verkoj de Sapfo kaj la tekstoj de la Biblio.

Tradukoj
--------

Li famiĝis pro sia prilaborado de la mezepoka legendo de Beatrico, same kiel liaj tradukoj de verkaro de Esĥilo, Sofoklo kaj Omar Ĥajam.

Verkaro
-------

En 1961 aperis lia "*Ode aan Sapho*" (Odo al Sapfo) ankaŭ en Esperanto. En liaj poemoj li ŝatis neologismojn.

Kiel samseksema aŭtoro, li verkis ankaŭ kelkajn samseksemajn erotikajn poemojn.

Referencoj
----------

1. ↑  (nl) *Ode aan Sapho*, Literatuurmuseum/Kinderboekenmuseum (Literatura muzeo kaj infanlibra muzeo), Nederlando

* Kategorio Peter Cornelis Boutens en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 805500
* GND: 11915532X
* LCCN: n83141184
* VIAF: 12275722
* ISNI: 0000 0003 6853 0131, 0000 0001 0010 7631
* SUDOC: 034485813
* BNF: 12505082p
* BPN: 29163343
* RKD: 216062
* NKC: xx0076136
* ICCU: IEIV139517
 |
Arĝenta tetradraĥmo de la egipta faraono Ptolemeo la 9-a la Savanto la 2-a, 109 a.K.
Fragmento de steleo de Ptolemeo la 9-a, 115 a.K. el Asuano.
**Ptolemeo la 9-a la Savanto la 2-a** aŭ **Latiros** ("aŭ latiro, *Lathyrus sativus*, natura pizo") (greke *Πτολεμαῖος Σωτήρ Λάθυρος*, *Ptolemaĩos Sōtḗr Láthuros*) estis reĝo de Egiptio tri fojojn, de 116 ĝis 110, de 109 ĝis 107 kaj de 88 ĝis 81 a.K. kun intermitaj periodoj regataj de sia frato, Ptolemeo la 10-a Aleksandro.

Dekomence li estis elektita de sia patrino Kleopatra la 3-a por esti ŝia kunregento (lia patro Ptolemeo la 8-a deziris ke ŝi regu kun unu el ŝiaj filoj), kvankam ŝi estis ĉefe devigita elekti lin fare de la Aleksandrianoj. Li edziĝis al sia fratino Kleopatra la 4-a, sed lia patrino forpelis ŝin kaj anstataŭis ŝin per lia pli juna fratino Kleopatra Selene. Poste, ŝi plendis ke li klopodis mortigi ŝin, kaj sukcese elpostenigis lin, metante sian favoritan filon Aleksandro en la trono kiel kunregento kun ŝi. Tamen, ŝi poste laciĝis pro la nuna Ptolemeo la 10-a kaj elpostenigis lin, metante Ptolemeon la 9-an denove en la tronon. Ŝi estis tuj murdita de Ptolemeo la 10-a, kiu havis denove la tronon. Li estis poste mortigita dum batalo, kaj Ptolemeo la 9-a regis ĝis sia morto.

Lia filino Berenice la 3-a havis la tronon post lia morto, kaj regis dum ĉirkaŭ unu jaro. Ŝi estis devigita edziniĝi al sia duonfilo Aleksandro, kiu regis laŭ la nomo Ptolemeo la 11-a Aleksandro la 2-a kaj li ordonis ŝian mortigon deknaŭ tagojn poste.

Notoj
-----

1. ↑   Numerigi la Ptolemeojn estas moderna inventaĵo; la grekoj distingis ilin per epitetoj (kromnomoj). La numero donita ĉi tie estas la nuntempa interkonsento, sed estis iome da malkonsento en la 19-a jarcento pri kiu el la lastaj Ptolemeoj estu kalkulata kiel reganto. Ĉar pli malnovaj fontoj povas doni numerojn pli altaj aŭ malaltaj, epitetoj estas la plej fidinda vojo determini kiu Ptolemeo estas referencata en ajna okazo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ptolemeo la 9-a Latiros en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Ptolemy Soter II at LacusCurtius — (Chapter XI of E. R Bevan's *House of Ptolemy*, 1923)
* Ptolemy IX Lathyrus de Mahlon H. Smith
* Ptolemy IX (Soter) at Thebes Arkivigite je 2012-07-31 per la retarkivo Wayback Machine de Robert Ritner


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 575609
* GND: 133072568
* LCCN: nr97026533
* VIAF: 46669300
* ISNI: 0000 0000 5320 9300
 |
**José Asunción Silva** (27-a de novembro 1865 en Bogoto — 23-a de majo 1896) estis Kolombia poeto, enkadrita en la movado Modernismo.

Dotita de granda sentemo homa kaj arta kaj de notinda inteligenteco, havis frumaturan literaturan formiĝon, rezulto de familia etoso kulturiga kaj kreiva. Je la 19 jaroj li iris en vojaĝo de studoj al Eŭropo, kie li konis la francajn simbolistojn kaj elstarajn britajn, germanajn kaj francajn intelektulojn. Post lia reiro al Kolombio, post preskaŭ du jaroj, rapide fariĝis la maksima reprezentanto de la kolombia poezio. Liaj poemoj karakteriziĝas pro la aŭdaco kaj originaleco de la lingvaĵoj kaj la bildoj; la temo de la amo aperas plenplena de erotikaj referencoj, kaj ne mankas onidiroj kiuj rilatis lin kun ŝajna sekreta pasio al lia fratino Elvira, al kiu li troviĝis tre kunigita. Kiam ŝi mortis, li dediĉis al ŝi lian elegion *Nocturno III*, unu el liaj plej famaj verkoj. Li sinmortigis kiam li estis tridek unu-jaraĝa, senesperigita pro la ŝuldoj, la morto de lia fratino kaj la perdo de manuskripto en la maro ĵus antaŭ ĝia publikigo. Liaj poemoj antaŭsentigas la modernismon; rekompilitaj post lia morto, oni publikigis ilin en Barcelono en 1906 kun la titolo de *Poezioj*, kaj lian kompletan verkaron en 1942, en Meksiko, kun tiu de *Prozoj kaj versoj de José Asunción Silva*.

* Kategorio José Asunción Silva en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 47510
* GND: 118797247
* LCCN: n80025965
* VIAF: 39409953
* ISNI: 0000 0001 1057 0689
* LIBRIS: 247039
* SUDOC: 029619785
* BNF: 12120714n
* NLA: 35829680
* BIBSYS: 90537548
* NKC: jn19990007960
* ICCU: CFIV027968
* BNE: XX1078998
 |
**Judita de Flandrio** (n. oktobron 844, m. 870) estis filino de Karlo la 2-a (Francio) kaj edzino de du reĝoj de Wessex kaj de Baldueno la 1-a (Flandrio).

Kiam ŝi havis nur dekdu jarojn ŝia patro edzigis ŝin al Aethelwulf, reĝo de Wessex, Anglio, kiu haltis ĉe la kortego de Karlo dum sia reveno de pilgrimado al Romo. Laŭ la anglosaksa historiisto Asser, la dua filo de Aethelwulf Ethelbald verŝajne partoprenis komploton kontraŭ sia patro, kies nova edzino povus naski rivalajn heredontojn. Por eviti enlandan militon, Aethelwulf permesis ke Ethelbald regu la okcidentan parton de Wessex.

En januaro 858 Aethelwulf mortis kaj Ethelbald sekvis lin kiel reĝo. La saman jaron Ethelbald edziĝis al Judita. La eklezio protestis kaj en 860 la edziĝo estis nuligata. Nelonge post tio Ethelbald mortis.

Judita vendis siajn bienojn en Wessex kaj revenis al Francio, kie ŝia patro, kolerega pro ŝia edziĝo al Ethelbald, devigis ŝin eniri monaĥinejon ĉe Senlis (Oise), dirante ke ŝi estu "sub reĝa kaj episkopa kuratoreco, kun ĉiuj honoraj taŭgaj al reĝino, ĝis ŝi edziĝus laŭ la maniero preskribata de la apostolo, t.e. taŭge kaj laŭleĝe". Tamen ĉirkaŭ Kristnasko 860 Judita forkuris kun Baldueno la 1-a (Flandrio), al kiu ŝi tuj edziĝis. Denove ŝia patro koleris, kaj komandis siajn episkopojn ekskomuniki la paron. Ili fuĝis al Lotaro la 2-a (Lotharingia) antaŭ ol peti la subtenon de la papo, kiu persvadis ŝian patron agnoski la edziĝon, kaj konsenti al dua edziĝa ceremonio ĉe Auxerre en 863.

Karlo la 2-a konfidis al Baldueno la graflandon de Flandrio, kiun li sukcese defendis kontraŭ vikingoj.

Judita mortis en 870.

Filoj
-----

Judita kaj sia tria edzo Baldueno havis almenaŭ tri filojn:

* Karlo, n. post 863, kiu mortis june
* Baldueno la 2-a (Flandrio) (ĉ.865-918)
* Raoul (ĉ.869-896) kiu iĝis grafo de Cambrai ĉirkaŭ 888 kaj en 896 estis mortigata de Herberto la 1-a, grafo de Vermandois

* Kategorio Judita de Flandrio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 283329
 |
**Róza JÓKAI,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Jókai Róza** estis hungara pentristo, verkisto, adoptita filino de Mór Jókai, nepino de Róza Laborfalvi. Ŝia geedziĝa nomo (hungarsisteme) estis **Feszty Árpádné**, ŝia filino estis Masa Feszty.

Róza Jókai en 1894
Róza Jókai (desegnaĵo de Mór Jókai)
Róza Jókai:Álló női akt
Róza Jókai  Arkivigite je 2016-09-01 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis (ekster geedziĝo) la 19-an de februaro 1861 en Pest (urbo), ŝi mortis la 28-an de januaro 1936 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Róza Jókai lernis pentroarton de Bertalan Székely kaj Károly Lotz en Budapeŝto. Ŝi profundigis sian pentradon en akademio en Munkeno. En 1888 ŝi edziniĝis al Árpád Feszty, en 1895 ŝi naskis filinon. Komence ŝi okupiĝis pri pentrado, poste pri verkado. Ŝi ofte partoprenis en komunaj ekspozicioj, krome ŝi desegnis bildojn por romanoj de Mór Jókai. Ŝi verkis 2 memuarojn, kie ŝi skribis pri vivo kaj amika rondo de Mór Jókai.

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* *Vörös hajú lány*
* *Álló női akt* (Staranta nuda virino), (1936) - vidu la bildon!
* *Beszélgetők*

### Ŝiaj memuaroj

* *Akik elmentek…* (1923)
* *A tegnap* (1924)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Róza Jókai en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 567160
* GND: 1153373807
* LCCN: n2002022700
* VIAF: 58434658
* ISNI: 0000 0004 2457 3612
 |

Kovrilpaĝo de memuaro de Róza Jókai
**Richard Henry TAWNEY** (la 30-an de novembro 1880 - 16-an de januaro 1962) estis ekonomika historiisto kaj kristan-socialisto, kiu interalie estis pasia subtenanto de plenkreskula eduko. Li estis priskribita kiel "Tiu kiu havis de la plej larĝan influon ol iu alia historiisto de sia generacio - saĝa, socia kaj pli ol io ajn alia instrua". 

En 1906 Tony aliĝis al la Fabia Societo kaj estis elektita por administri ĝin inter 1921 kaj 1933. Li aliĝis al la Laborista Partio en 1918. En 1935, Tony rifuzis sidlokon por li en la brita parlamento, kredante ke membreco en parlamento ne estis la plej bona maniero por li por kontribui al la partio.

Kariero
-------

La unua grava verko de Tony estis nomita *The Agrarian Problem in the Sixteenth Century* (La Agrara Problemo en la 16-a Jarcento, 1921). Li publikigis multajn librojn pri socialaferoj, inkluzive de *The Acquisitive Society* (La socio akiranta, 1921), *Religion and the Rise of Capitalism* (Religio kaj la suprenleviĝo de Kapitalismo 1926), *Equality* (Egaleco, 1931). Liaj verkaĵoj estas fundamentaj dokumentoj en la socialdemokrata penso, bazitaj sur la supozo - surbaze de lia religia kredo - ke ĉiu homo estas valora, kaj tial indas ke la potenculoj estu limigitaj de damaĝi la malfortulon.

Referencoj
----------

1. ↑  Rowse, A. L. (1995), Historians I Have Known, Gerald Duckworth & Co. London, p. 92

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio R. H. Tawney en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 801379
* GND: 118801465
* LCCN: n50008661
* VIAF: 2502161
* ISNI: 0000 0000 8350 3447
* LIBRIS: 96135
* SUDOC: 029477603
* BNF: 121096473
* NDL: 00458369
* NKC: skuk0001369
* BNE: XX1425162
 |
**Luchino Visconti (1287-1349)** (naskiĝis en 1287 - mortis en la 24-a de januaro 1349) estis Senjoro de Milano inter 1339 kaj 1349, kondotiero kaj Senjoro de Pavio ekde 1315.

Biografio
---------

En 1320 li fariĝis Podestà de Vigevano, kie li erektis la kastelon ankoraŭ ekzistanta. En 1323, kune kun sia tuta familio, li ekskomunikiĝis akuzita pri herezio. La akuzoj pri herezio kaj la ekskomunikoj pli malfrue nuliĝis kaj li fariĝis papa vikario en 1341.

Li kun-regis en Milano flanke de sia nevo Azzone Visconti (1302-1339) kaj frato Giovanni (1290-1354) ĝis la morto de Azzone, en 1339. Li ankaŭ venke partoprenis en la Batalo de Parabiago kontraŭ sia alia nevo Lodrisio Visconti (1280-1364), kiu komponis armeon da soldularo por kapti Milanon.

Helpate de armeo da solduloj el la norda Eŭropo, kiun li komisiis al la filoj de sia frato Stefano Visconti, ki ampleksigis la duklandon, sieĝante Pizon kaj aĉetante Parmaon el Obizzo la 3-a, Markizo de Ferrara (1294-1352).

Luchino Visconti estis patrono de la muziko kaj beletro, krom esti invitinta Petrarko al Milano.

Li trifoje edziĝis: unue kun Violante de Saluzzo, filino de Tomazo la 1-a, Markizo de Saluzzo (1239–1296); due al Katerina Spinola, filino de Obizzo Spinola, kaj trie, en 1349, kun Izabela Fieschi (antaŭ 1320 - post 1356), nevino de la papo Adriano la 5-a, kiu donis al Luchino lian solan legitiman filon, Luchino Novello, kvankam aliaj de la familio Visconti disputis lian parencecon. Li estis lerta milita komandanto kaj senjoro, sed li ankaŭ famiĝis dank'al sia kruela konduto. En januaro 1349 li malkovris malfidelan agomanieron en sia edzino, kaj ordonis ke si estu teruran punon. Post malmultaj tagoj li troviĝis mortinta, la homoj kromnomis lian edzinon: Izabela, la venenigantino.

Lin sukcedis liaj nevoj: Bernabò, Galeazzo kaj Mateo la 2-a, al kiu li ekziligis el Milano en 1346. La malfideleco de Izabela estis uzata de li kaj lia parencaro por forigi Luchino Novello el la heredaĵo.

Vidu ankaŭ
----------

* Dinastio Visconti
* Ottone Visconti (1207-1295)
* Mateo la 1-a Visconti (1250-1322)
* Galeazzo la 1-a Visconti (1277-1328)
* Galeazzo la 2-a Visconti (1320-1378)
* Gian Galeazzo Visconti (1351-1402)

Literaturo
----------

* Storia di Milano

Referencoj
----------

1. ↑  Podestà: speco de ĉefjuĝisto.
2. ↑  Lodrisio Visconti (1280-1364) estis itala kondotiero.
3. ↑  Enciclopedia Italiana
4. ↑  Family Search

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | **Rilataj artikoloj troviĝas en** Portalo pri Homoj |

* Kategorio Luchino Visconti (1287-1349) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 490400
* GND: 133512088
* VIAF: 45493456
* BNE: XX1379341
 |
**Miksa Arányi** [mikŝa arAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Arányi Miksa** estis hungara verkisto, instruisto, ĵurnalisto, redaktoro, tradukisto.

Miksa Arányi  naskiĝis kiel *Aufricht Miksa* la 13-an de majo 1858 en Hungara reĝlando, en Trencsén (nuntempa Trenčín en Slovakio). Li mortis 1937.

Biografio
---------

Miksa Arányi frekventis lernejojn en sia naskiĝurbo kaj Budapeŝto, fine li iĝis juristo. Inter 1882-1884 li plulernis en Parizo. Jam tiam li sendis artikolojn al gazetoj *Pesti Napló* kaj Pesti Hírlap. Hejmenveninta li estis ĉefredaktoro (ĝis 1887) de *Gazette de Hongrie*. Li ankaŭ instruis. En 1885 li ekhavis postenon en la franca akademio kaj li senĉese sendis artikolojn ekzemple al *Ország-Világ* kaj Koszorú. En 1906 li atakis Esperanton. Baldaŭe li translokiĝis al Francio, ekde 1914 al Svislando.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Le petit agneau* 1885
* *Description financiere et commerciale des forêts du royaume de Hongrie* 1886

Fontoj
------

* biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero A kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)



1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 429964
* VIAF: 162991147
* ISNI: 0000 0001 1197 954X
 |
**Petro la 3-a de Portugalio** plennome *Pedro Clemente Francisco José António de Braganza*, infanto de Portugalio (naskiĝis la 5-an de julio 1717 - mortis la 25-an de majo 1786) estis reĝo de Portugalio inter 1777 kaj 1786.

Estante ankoraŭ Infanto Pedro de Braganzo (estonta reĝo Petro la 3-a de Portugalio) li akiris bienon en Queluz, iam apartenanta al la Markizo de Castelo Rodrigo, kaj konstruis tie ĉasdomon. Post sia geedziĝo al la reĝino Maria la 1-a de Portugalio, la bieno estis forte ŝanĝita en rokoka plezurpalaco, nune konata kiel la Nacia Palaco Queluz. Post la translokigo de la Portugala Kortego al Queluz, dum la regado de Maria la 1-a kaj Petro la 3-a, nombraj membroj de la portugala nobelaro establis bienojn kaj palacojn en la areon, dum Sintra estis la longdaŭra retirejo de la portugala aristokrataro.

Familia deveno
--------------

Petro la 3-a de Portugalio.
La infanto *dom Pedro* naskiĝis en Lisbono. Li estis filo de la reĝo Johano la 5-a kaj de ties edzino *dona* Maria Ana de Aŭstrio. Li estis la preferata filo de siaj gepatroj. Laŭ la patra familio li estis nepo de la reĝo Petro la 2-a kaj de ties edzino, *dona* Maria Sofia de Palatinato-Neuburg. Laŭ la patrina familio li estis nepo de la imperiestro Leopoldo la 1-a de Aŭstrio kaj de *dona* Leonor Magdalena de Palatinato-Neuburg. Same li estis frato de la reĝo Jozefo la 1-a (Portugalio) kaj bofrato de la reĝo Fernando la 6-a de Hispanio pro la geedzigo de tiu kun Bárbara de Braganza, sia ununura fratino.

Edzino kaj gefiloj
------------------

Pro ŝtataj kialoj, Petro edziĝis la 6-an de junio 1760 kun sia nevino Maria, kun kiu li havis kelkajn gefilojn, unu el kiuj sukcedos sian patrinon laŭ la nomo de Johano la 6-a, en 1816. Iliaj gefiloj estis la jenaj:

* **Jozefo Francisko** (1761-1788), kiel heredonto li ricevis la titolon de duko de Braganzo kaj princo de Brazilo; 15jaraĝa li edziĝis al ŝia onklino, la princino Maria Benedikta de Portugalio; li mortis sen heredonto.
* **Johano** (1763-1763).
* **Johano la 6-a** (1767–1826), regento kaj poste reĝo de Portugalio. Kun heredonto.
* Mariana Viktorio de Portugalio (1768–1788); edziniĝis al hispana infanto *don* Gabriel de Borbón; kun heredonto.
* **Maria Klementino** (1774–1776).
* **Maria Izabelo** (1776–1777).

Surtroniĝo kaj lastaj jaroj
---------------------------

Lia edzino surtroniĝis en 1777 post la morto de Jozefo la 1-a. Tuj Petro kronigis sin kiel reĝo laŭ la nomo de **Petro la 3-a**, kvankam li ne partoprenis en la registaraj aferoj. Li mortis en la Palaco de Ajuda en 1786, kelkajn jarojn antaŭ la napoleona invado de Portugalio kaj la ekzilo de la reĝa familio al Brazilo.

* Kategorio Petro la 3-a (Portugalio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 322230
* GND: 132374773
* LCCN: n84073702
* VIAF: 50386032
* ISNI: 0000 0000 5490 6263
 |
**Radosław PYFFEL** (naskiĝis la 7-an de septembro 1976 en Varsovio) estas pola ĵurnalisto, publicisto, sociologo, prezidanto de la pensfabriko de Stud-Centro Pollando-Azio. De la 18-a de julio 2016 reprezentanto de Pollando kaj kundirektoro en Azia Banko de Substruktura Investado (AIIB).

Diplomito de sociologio en Universitato de Varsovio. Scienca laboranto kaj lekciisto en Supera Lernejo de Negoco (National-Louis University) en Nowy Sącz kaj en Supera Eŭropa Lernejo je la nomo de pastro Józef Tischner en Krakovo.

Spertulo pri la kulturo de Ĉinio. Konsultanto kaj aŭtoro de instruoj pri la ĉina merkato. Pli ol 4 jaroj vivis en Ĉinio kaj sur Tajvano. Spertulo pri Azio en Instituto pri Tutmondiĝo en Gliwice kaj en Sobieski-Instituto. Kiel invitito parolas pri aziaj temoj en radio kaj televido.

Li aperas kiel atakanto kadre de Ĵurnalista Reprezentantaro en futbalo.

Publikaĵoj
----------

**Gazetaj artikoloj**

Aŭtoro de kelkdeko da artikoloj pri Azio en la pola gazetaro, kiel Najwyższy Czas! aŭ Gazeta Wyborcza.

**Libroj**

* *Chiny w Roku Olimpiady. Państwo Środka od Środka* (Ĉinio en la Jaro de Olimpiko), 3S Media, Warszawa 2008. (cifereca kopio laŭ konsento de la aŭtoro en la servilo Polska-Azja.pl Arkivigite je 2017-07-01 per la retarkivo Wayback Machine)
* *Chińska ruletka. Olimpiada i co dalej?* (Ĉina ruleto. Olimpiko kaj kio plu?) (kune kun Joanna Kowalska-Iszkowska) el la serio Pod Lupą (Sub Lupeo) (Newsweek Polska), Axel Springer Polska, Warszawa 2008
* *Jak osiągnąć sukces w Chinach?* (Kiel sukcesi en Ĉinio?)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Radosław Pyffel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Zespół Centrum Studiów Polska-Azja Arkivigite je 2016-03-26 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 567539
* VIAF: 162728115
* ISNI: 0000 0001 1183 616X
 |
**Petro Orseolo** malofte *Petro la 1-a (Hungario)* estis hungara reĝo, kiu regadis dufoje: inter 1038-1041 kaj inter 1044-1046.

Li naskiĝis en Venecia respubliko en 1011. Lia patro estis doĝo, la patrino estis fratino de Stefano la 1-a (Hungario). En 1026 pro politikaj aferoj Petro devis rifuĝi al Hungario. Stefano nomumis Petron sia posteulo, ĉar li ne fidis siajn rektajn idojn. Petro iĝis reĝo en 1038 kaj daŭris laboron de Stefano. Enlande la kristanismo firmiĝis, eksterlande li donis helpon al Ĉeĥio, Pollando kaj Bulgario. Liaj fideluloj estis precipe italoj, kio ne plaĉis al la hungaroj. Puĉo okazis, Petro rifuĝis al lia malamiko Henriko la 3-a, la nova reĝo estis Samuel Aba. Helpe de Henriko Petro reakiris la tronon, sed Hungario iĝis feŭdo de la germanoj. En 1046 okazis la dua puĉo. Petro estis blindigita. La baldaŭa morto estas nebula. Li entombiĝis en Pécs.

Petro Orseolo feŭdas Hungarion al Henriko la 3-a
Laŭ legendo, Judith von Schweinfurt edziniĝis en Hungario al Petro Orseolo. Tiu tamen mortis jam 1046.

  

* Kategorio Petro Orseolo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 349751
* GND: 135958768
* LCCN: n87888149
* VIAF: 40151776785718011590 40906262, 40151776785718011590
* ISNI: 0000 0000 3114 9941
 |
**Petro Timoĉko**, ukraine Тимочко Петро Семенович (1925, Ternopila provinco - 2005, Ternopilo) estis ukraina poeto, tradukisto, dramverkisto, socia aganto. Membro de la Nacia Verkista Asocio de Ukrainio (1990).

1938-1943 - lernanto de ukraina gimnazio "Ridna Ŝkola" en Ternopilo.

1943 - volontulo-soldato de divizio "Galicio"; 1944 - malliberigita de Ruĝa armeo dum batalo ĉe Brodi (Lviva provinco). 1944-1947 - malliberulo de Gulago en Moskva provinco, Tula provinco, Transbajkalo, kie li laboris ĝis 1956. Koresponde finis Tutunian Politeknikan Instituton (Moskvo, 1961). Post la ekzilo revenis al Ternopilo, kie laboris kiel inĝeniero-konstruisto.

Fine de 60aj jaroj ektradukis poezion el germana, pola literaturoj.

1992-1998 - kapulo de ternopila provinca organizaĵo de Nacia Verkista Asocio de Ukrainio. Mortis la 26an de februaro 2005, li estis entombigita en Ternopilo.

Verkaro
-------

Unuaj poemoj estis aperigitaj en lviva revuo "Doroha" (esp. - Vojo) en 1942. Aŭtoro de ses poemaroj (1991-2000).

Timoĉko estis renoma ukraina tradukisto el la ĉeĥa, Esperanta, germana, latina, pola, rusa k.a. lingvoj. Liaj unuaj trakuĵajoj aperis en revuoj Dzvin (esp. - sonorilo), Vsesvit kaj multaŭtoraj poemaroj. Petro Timoĉko havis eksterordinaran senton de vorto, enciklopedian vortprovizon, kio helpis al li atingi altan nivelon en tradukarto.

1980 - libro de tradukoj de pola poeto Jan Kochanowski; 1991 - granda volumo de tradukoj el J. Goethe.

Ukrainigita Esperanta poezio
----------------------------

P. Timoĉko, bona scianto de la latina lingvo, tradukis poemojn de famaj Esperantaj verkistoj laŭ subliniaj tradukoj de Viktor Pajuk:

B. Auld, 7 poemoj (Vsesvit, 2007, 3-4);

J. Baghy, "Nur migri..." (revuo *Sova*, 2000, 1);

V. Jaroŝenko, 3 poemoj, inter ili - "Antaŭdiro de ciganino" (gazeto *Rusalka Dnistrova*, 1995, 3);

E. Miĥalskij, 8 poemoj (ne aperigitaj);

E. Privat, "La lasta kiso" (revuo *Sova*, 2000, 1);

E. Seemanova-Suhardova (revuo *Sova*, 2000, 1);

L. L. Zamenhof, "Preĝo sub la verda standardo" (gazeto *Zaĥidna Ukrajina*, 1994, 52);

L. L. Zamenhof, "La vojo" (gazeto *Rusalka Dnistrova*, 1996, 22-23).
**Rafael Inchauspe Méndez**, konata kiel **Rafael de Nogales Méndez** (n. en San Cristóbal, ŝtato Taĉiro, la 14-an de oktobro 1879 - m. en Panamurbo, la 10-an de julio 1936) estis militisto, militsoldulo kaj verkisto de Venezuelo.

Nogales edukiĝis en Germanio, Belgio kaj Hispanio, kaj parolis flue plurajn lingvojn. Li intervenis en multnombraj militaj konfliktoj ekde finoj de la 19-a jarcento: en 1898 en la milito inter Hispanio kaj Usono; en 1902 en la Liberiga Revolucio de Venezuelo; en 1904 en la Unua japana-ĉina milito. Revenis al Venezuelo en 1908, post la ŝtatpuĉo de Juan Vicente Gómez kiu forpelis al Cipriano Castro. Tamen, li denove ekziliĝis pro lia malamikeco al la nova prezidanto.

Unua Mondmilito
---------------

Post la ekiĝo de la Unua Mondmilito li aliĝis al la otomana armeo kaj atingis la rangon *bejo*. Li batalis en la turkaj trupoj dum la milito, tamen, li petis esti anstataŭita de la ĝendarmerio dum la Sieĝo en Van pro kompato al la masakro de ribeliĝintoj kiuj plejparte estis armenoj.
Li ricevis la Unuaklasan Ferkrucon mane de imperiestro Vilhelmo la 1-a kaj ankaŭ la sabro de Mejishovon kaj la stelo de Mechedieh.

Li verkis plurajn librojn pri liaj spertoj kaj travivaĵoj: *Memoroj de la generalo Rafael de Nogales Méndez*, *Kvar jaroj sub la Duonluno*, pri lia sperto kiel oficiro de la Otomana Imperio, kaj *La disrabo en Nikaragvo*. Liaj komentoj pri la masakroj kontraŭ la armenoj fare de la Otomana Imperio, en la libro Kvar jaroj sub la Duonluno, estas unu el la pluraj okcidentaj atestaĵoj pri la armena genocido.

* Kategorio Rafael de Nogales Méndez en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 324021
* GND: 124731406
* LCCN: n83231868
* VIAF: 102327808
* ISNI: 0000 0001 2145 8780
* SUDOC: 146799186
* BNF: 13750457w
* BNE: XX1656440
 |
**Ludwig EBMER** (naskiĝis en Wasserburg am Inn, mortis la 4-an de decembro 1516 en Vieno estis germana juristo kaj inter 1495–1502 episkopo de Chiemsee. Lia posteulo estis Christoph Mendel von Steinfels.

Vivo
----

De 1466 ekzistas por Ebmer matrikuliĝakto ĉe la Universitato de Vieno kie li doktoriĝis pri kanona juro. Unue li estis kanoniko de la klostro je Au (Gars am Inn) antaŭ gvido mallonga de la urba paroĥo de Salzburg. Nur en 1476 li ricevis la ordinacion sacerdotan kaj aktivis ekde 1477 paroĥestre en St. Veit. En 1478 Ebmer estis komisiito en Romo por la salcburga arkiepiskopo Bernhard von Rohr kaj apartenis en 1479 en la funkcio de ĉefadministranto de la katedralo de Salcburgo al senditaro kies tasko estis interparoli kun reĝo Matiaso la 1-a (Hungario).

Inter 1479 kaj 1481 li estis kaj paroĥestro de Gmünd kaj arkipresbitero de Supra Karintio. En 1482 li karieris je salcburga katedralkapitulaneco ricevonte krome la kontrolon pri la aŭgustenana Zeno-monaĥejo de Reichenhall. Pri ties bona administrado kaj bibliotekpliriĉigo li tre meritis. Inter 1494 kaj 1495 li estis salcburga ĝenerala vikario kaj estro de la eklezia tribunalo.

Post la forpaso de lia episkopa moŝto Georg Altdorfer li estis nonumita fare de Sigmund von Hollenegg en la 4.5.1495 episkopo de Chiemsee. Pro la sekva vakanteco de la arkiepiskopa seĝo la ordinacio eblis nur en la 26.7.1495 fare de la episkopoj de Freising, Regensburg, Passau kaj Brixen. De lia mallonga regado estas konate ke li deklaris kelkajn indulgencojn kaj konsekris en 1498 kaj 1501 altarojn en sia katedralo de Herrenchiemsee. Por la rezidejo salcburga Chiemseehof li konstruigis modernan akvoprovizadon.

En la 27.7.1502 li abdikis kaj komisiis la paroĥestrojn de Bischofshofen, Bramberg am Wildkogel kaj Taxenbach ke ili informu ĉi-prie la salcburgan arkiepiskopon Leonhard von Keutschach. Post kelke da restado en la Zeno-konvento li iris Vienon kiel konsilisto de imperiestro Maksimiliano la 1-a. Malgraŭ instalo kaj financado de Andreo-kapelo ene de la Herrenchiemsee-katedralo kiel maŭzoleo li entombiĝis tre verŝajne Viene.

Literaturo
----------

* Erwin Naimer: *Ebmer, Ludwig († 1516)*. Ĉe: *Die Bischöfe des Heiligen Römischen Reiches. Ein biographisches Lexikon. Bd. 2: 1448 bis 1648*. Eldonis Erwin Gatz. Duncker & Humblot, Berlin 1996 ISBN 3-428-08422-5, p. 143.
* Rainald Becker: *Wege auf den Bischofsthron. Geistliche Karrieren in der Kirchenprovinz Salzburg in Spätmittelalter, Humanismus und konfessionellem Zeitalter (1448–1648)* (= Römische Quartalschrift. Supplementband 59). Rom/Freiburg/Wien: Herder 2006 ISBN 9783451268595, p. 427.
* Johannes Lang: *Das Erzbistum Salzburg 2: Das Augustinerchorherrenstift St. Zeno in Reichenhall* (= Germania Sacra. Dritte Folge 9). Berlin/Boston 2015, p. 583–587 teksto interrete.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ludwig Ebmer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Ludwig Ebmer ene de la katolika hierarkio
* RAG


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 812651
* GND: 140775684
* VIAF: 107764415
 |
**Petrus MEDERUS** (naskiĝinta *Peter Meder* en 1602 en Codlea, mortinta la 11-an de januaro 1678 en Braŝovo) estis transilvania poeto, animzorganto, teologo kaj pedagogo. Li apartenis al la etno de la transilvaniaj saksoj.

Vivo
----

Estante el malriĉa familio li frekventis Honterus-gimnazion en sia naskiĝurbo. Por plua lernado li volis trejniĝi ankaŭ je aliaj lernejoj; laŭdire li forlasis Braŝovon ĉirkaŭ la 1630-a jaro. Lia unua stacio estis la gimnazio en Toruń kaj la Akademia gimnazio de Gdansko. Li pluiris al Rostock kie li enmatrikuliĝis sub la nomo *Petrus Mederus, Czydinensis Transsylvani*. Tie li dediĉis sin al la studo de teologio, filozofio kaj klasika filologio. Certas ke li atingis la magistrecon; ĉu li ankaŭ doktoriĝis ne estas klare. Paralele li perlaboris vivon per privataj instruhoroj.

Jam tiam li estis poeto. En la 25.4.1638 li kronitis fare de palatinatgrafo Hadrian von Mynsicht. laŭ imperiestra komisio. Poste li revenis patrujen. Ankoraŭ en la 1638-a jaro li iĝis instruisto ĉe la braŝova gimnazio kej en 1640 li nomumitis lernejestro. Tiun ĉi taskon li estis plenumonta dum kvar jaroj. Kion li agis dum la kvin sekvantaj jaroj neniu scias.

En 1649 li iĝis paroĥestro de Hărman kaj en 1653 en sia naskiĝurbo Codlea. Sed jam unu jarojn pli poste li preferis iĝi urba ĉefpastoro en Braŝovo (ekde la 19.11.1654). Krome li ekde 1670 estis dekano de la kapitulo de Baseno Barco. Tiufunkcie li ankaŭ publikigis plurajn teologiajn skribaĵojn.

Verkoj
------

Listo de liaj verkoj troveblas en la verkista leksikono de Joseph Trausch kaj de liaj poemoj en la libro de Joachim Wittstock kaj Stefan Sienerth. Inter ili jenas:

* *Pest-Gesang* kaj *Pest-Gebet*, 1647.
* *Oratio pastoris animarum rhytmica*, 1654 (verŝajne verkite jam en 1649)
* *Danksagung für erhaltenen Sieg*, 1655.
* *Gebet für einen Witwer*, 1656.

Referencoj
----------

1. ↑

Literaturo
----------

* Joseph Mück: *Geschichte des Kronstädter Gymnasiums.* Gött, Braŝovo 1845, p. 54–57.
* Joseph Trausch: Mederus, Petrus. Che: *Schriftsteller-Lexikon oder biographisch-literärische Denk-Blätter der Siebenbürger Deutschen.* Dua volumo. Gött, Braŝovo 1870, p. 400-406
* Artikolo "Mederus, Petrus" de Eugen von Friedenfels, ĉe: Allgemeine Deutsche Biographie, volumo 21 (1885), p. 167-168 (interrete tie ĉi)
* Das dichterische Werk des Petrus Mederus. Che: Joachim Wittstock, Stefan Sienerth: *Die deutsche Literatur Siebenbürgens.* Unua duonvolumo: *Mittelalter, Humanismus und Barock*. Verlag Südostdeutsches Kulturwerk, München 1997, p. 255–258

Eksteraj ligiloj
----------------

* ligiloj ĉe DDB
* listo de presitaĵoj de Mederus
* kroma literaturo pri Mederus


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 773927
* GND: 120473968
* VIAF: 57446486
 |
**Joseph JUNG** (prononco: Josef Jung) (n. 1955 en Ramsen,  kantono Ŝafhaŭso, Svisujo) estas svisa historiisto kaj biografiisto.

Jung studis svisan historion, modernan historion: (Moderna epoko), ĝeneralan historion, historion de juro) kaj germanistikon en Universitato de Friburgo (Svisujo).

Li faris en 1987 disertacion pri la "katolika junularo en germana Svisujo" *«Katholische Jugendbewegung in der deutschen Schweiz»*. En jaro 1998 li faris habilitacion en ETH Zuriĥo, li estis ĝis la jaro 2006 privata docento. En la Universitato de Friburgo (Svisujo) li estas titola profesoro.

Jung verkis librojn pri svisa ekonomia kaj kultura historio de
Svisujo, ankaŭ la biografion de Alfred Escher en kvar volumoj kaj la eldonon en tri volumoj de leteroj de Alfred Escher.

Jung estas hejma historiisto de granda Credit Suisse - banko kaj
ĉefa administranto de Fondaĵo Alfred Escher. Alfred Escher fondis
la Credit Suisse-n, la iama (frua) SKA-n, la Schweizerische Kreditanstalt-n.

Libroj
------

La NZZ Libro eldonejo de NZZ eldonas la librojn de Joseph Jung: listo[*rompita ligilo*]

Eksteraj ligiloj
----------------

* portalo: libroj en germana nacia biblioteko
* Joseph Jung en retejo de Universitato Freiburg en U.
* kritikoj pri libroj de Joseph Jung en reta gazeto *Perlentaucher*
* retejo de Alfred Escher-fondaĵo
**Miro Gavran** (prononco [mǐːrɔ̝ gâv̞raːn]; naskiĝis la  3-an de majo 1962(nun 1962-05-03) en la vilaĝo *Trnava* proksime de la urbo Nova Gradiška, provinco Brod-Posavina de Kroatio, do nun 61-jara) estas kroata verkisto aparte de teatraj dramoj, sed ankaŭ de noveloj, romanoj kaj de porinfana kaj porjunula literaturo.

Li estas inter la plej kroataj verkistoj de sia generacio. Post studato en la Akademio pri Teatro, Kino kaj Televido en Zagrebo li inter la jaroj 1986 kaj 1992 laboris komence kiel dramverkisto, poste kiel arta direktoro en la konata *Teatar &TD*. Lia unua teatraĵo estis la dramo „Kreontova Antigona" ("Antigona de Kreono"), publikigata en 1983. Ekde tiam li verkis pli ol tridek teatraĵojn, kiuj estis prezentataj en granda nombro de scenejoj en kaj ekster Kroatio. Unu el liaj plej grandaj sukcesoj estis la premiero de lia teatraĵo „Kraljevi i konjušari" ("reĝanoj kaj ĉevalistoj", laŭ anglalingve tradukita titolo "reĝanoj kaj friponoj") en la teatra centro "Eugene O’Neill" en Waterford, Konektikuto, Usono. Per pluraj romanoj, porinfanaj kaj porjunulaj libroj li ankaŭ akiris renomon de literatura verkisto aprezata kaj de literaturaj kritikistoj kaj de la kroatlingva legantaro. Lia romano „Judita" (2001) estis nomumita por la Internacia Literatura Premio de Dublino de 2003. En la Esperanto-movado ĝi konatiĝis per samnoma monodramo, kiun la scenaristino Maja Gregl adaptis al scenejo laŭ la romano kaj kiun teatre prezentis la aktorino Vida Jerman interalie dum la UK 2004 en Pekino.

Lia verkaro estis tradukita en pli ol tridek lingvojn, kaj li interalie estis premiigita "plej bona mezeŭropa verkisto de la jaro 1999". En 2003 li pro sia eksterordinara kontribuo al subteno de kulturaj eŭropaj valoroj en Zagrebo ricevis la premion "Eŭropa Cirklo", kaj en 2010 lia infanlibra verkaro estis nomumita por la Internacia Premio "Astrid Lindgren" de la sveda registaro. Kun sia edzino, la aktorino Mladena Gavran, li en aŭtuno 2002 fondis la teatron "Gavran" en Zagrebo.

Verkaĵoj (elekto)
-----------------

### Dramoj

* „Kreontova Antigona"
* „Noć bogova"
* „Ljubavi Georgea Washingtona"
* „Čehov je Tolstoju rekao zbogom"
* „Najduži dan Marije Terezije"
* „Kraljevi i konjušari"
* „Shakespeare i Elizabeta"
* „Pacijent doktora Freuda"
* „Muž moje žene"
* „Kad umire glumac"
* „Zaboravi Hollywood"
* „Sve o ženama"
* „Sve o muškarcima"
* „Vozači za sva vremena"
* „Hotel Babilon"
* „Kako ubiti predsjednika"
* „Zabranjeno smijanje"
* „Nora danas"

### Romanoj

* „Zaboravljeni sin"
* „Kako smo lomili noge"
* „Klara"
* „Margita"
* „Judita"
* „Krstitelj"
* „Poncije Pilat"

### Porjunulaj romanoj

* „Svašta u mojoj glavi"
* „Kako je tata osvojio mamu"
* „Zaljubljen do ušiju"
* „Oproštajno pismo"
* „Sretni dani"
* „Igrokazi s glavom i repom"
* „Pokušaj zaboraviti"
* „Profesorica iz snova"

* Kategorio Miro Gavran en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 385636
* GND: 128633263
* LCCN: n95008382
* VIAF: 77371333
* ISNI: 0000 0001 2140 6286
* SUDOC: 06867158X
* BNF: 144582974
* NDL: 001257555
* BIBSYS: 4051883
* NKC: mzk2002109762
 |
**Ludwig Reiners** (naskiĝinta la 21-an de januaro 1896 en Ratibor; mortinta la 10-an de aŭgusto 1957 en Munkeno) estis komercisto kaj verkisto.

Vivo
----

Reiners estis filo de cigarfabrikisto. Sur la gimnazio je Ratibor li akiris en 1914 sian ekzamenon. Post tio li partopenis la Unuan Mondmiliton. Li studis juron kaj ekonomion kaj doktoriĝis en 1920 per tezo pri la ekonomiaj rimedoj de la Soveta Respubliko je Munkeno.

Lia komercista kariero komencis per la posteno de borsoreprezentanto de la Deutsche Bank, fariĝis estrarohelpisto en la peza industrio ĉe la Deutsche Werke, lignokomercisto en la Balkanlando kiel prokuristo de svisa lignokonzerno. Reiners estis dum la epoko de la naziismo membro de NSDAP kaj laste pli ol 25 jarojn – ankaŭ post la Dua Mondmilito, sed interrompite de periodo kiel kampara laboristo post la kolapso de la nazia reĝimo en 1945 – vendodirektisto de la fadenfabriko Richard Jung en munkeno. En 1957 li mortis post mallonga grava malsano.

Referencoj
----------

1. ↑  Der Spiegel: Zweierlei Garn n-ro 34/1956 de la 22-a de februaro 1956-08-22
2. ↑  Munzinger: Ludwig Reiners

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Ludwig Reiners en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* D-Radio pri "Der ewige Brunnen"


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 435355
* GND: 12016602X
* LCCN: n84092075
* VIAF: 29690974
* ISNI: 0000 0001 2100 3268
* SUDOC: 050333038
* BNF: 135249547
* NDL: 00525477
* NKC: xx0001622
 |
Jakob Philipp Fallmerayer
**Jakob Philipp FALLMERAYER** (naskiĝinta en Pairdorf apud Brixen la 10-an de decembro 1790, mortinta la 26-an de aprilo 1861 en Munkeno) estis aŭstra filologo kaj historiisto. Li estis implicite kritikisto de filhelenismo.

Vivo
----

Estante filo de taglaboristo li frekventis la katedralan lernejon de Brixen kaj studis ekde 1809 en Salzburg teologion, historion kaj ŝemidajn lingvojn. Poste li studis en Landshut jursciencojn sed baldaŭ dediĉis sin tute al la studo de klasika filologio kaj lingvistiko. En somerio 1813 li iĝis leŭtenanto en bavara infanteribataliono kaj batalis apud Hanau. Tamen li daŭrigis, kiam li estis en 1815 soldate en Lindau, la fruajn studojn. En 1818 li forlasis la soldataron kaj fariĝis gimnazia instruisto kaj en 1826 li iris al la nova liceo de Landshut.

Inter 1831 kaj 1834 li vojaĝis kun la rusia generalo Aleksandr Osterman-Tolstoj al Egiptio, Nubio, Palestino, Sirio, la Sporadoj, la Cikladoj kaj Centra Grekujo. Longan tempon li restis en Konstantinopolo. Kvankam li nomumitis orda membro de la historia klaso de Bavaria Akademio de Sciencoj li ne rajtis havi altlernejan karieron. Li foriris en 1836 el Munkeno vojaĝante al Suda Franclando kaj Italujo. Poste li estis kvaron da jaroj en Ĝenevo. En 1840 li entreprenis duan vojaĝon al Oriento. Tra Danubo li atingis la Nigran Maron, troviĝis en Trazbon kaj Konstantinopolo, vizitis Athos kaj vidis Makedonion, Tesalion kaj aliajn regionojn de Grekujo. La frukto de tiu ĉi itinero estis la sprita verko »Fragmente aus dem Orient« (Stuttgart 1845), kie li, kiael jam ĉe »Geschichte der Halbinsel Morea im Mittelalter« (Stuttgart 1830–36) kaj ĉe »Abhandlung über die Entstehung der Neugriechen« (Stuttgart 1835) pridubis parencecon inter la modernaj (slavigitaj) grekoj kaj la antikvaj helenoj.

Okaze de tria vojaĝo, kiu kondukis en 1847 tra Bursa al Palestino, Sirio kaj Malgranda Azio, li finfine ĝojis en marto 1848 pri vokiĝo je profesoreco pri historio Munkenon. Tie li estu anstataŭonto de Joseph Görres. Elektite deputito de la munkenanoj por la Nacia Asembleo de Frankfurto li ree perdis la universitatajn karierŝancojn en 1849 ĉar li partoprenis la t.n. Stutgartajn decidojn. Kiel politika fuĝulo li vivis en Appenzell kaj San-Gallo. Post rehabilitiĝo li vivis ekde aprilo 1850 en plena retiriĝo en Munkeno.

Krom artikoloj ekz. en la gazeto »Allgemeine Zeitung« kaj kelkaj etaj topografiaĵoj, ekz. pri Golgoto kaj la Sankta tombo (Munkeno 1852), la Morta Maro (Munkeno 1853), li verkis ankoraŭ: »Geschichte des Kaisertums Trapezunt« (Munkeno 1827); »Originalfragmente, Chroniken etc. zur Geschichte des Kaisertums Trapezunt« (Munkeno 1843–44.) u. »Das albanesische Element in Grieĉenland« (Munkeno 1857–60). Lian kompletan verkaron eldonis ekde 1861 en Leipzig s-ro Thoma.

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 6. Leipzig 1906, p. 300 (tie ĉi interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Jakob Philipp Fallmerayer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Vikifontaro
* ligiloj ĉe DDB
* Kollautz, Arnulf, "Fallmerayer, Jakob Philipp" ĉe: *Neue Deutsche Biographie 5* (1961), p. 19-20 (tie ĉi interrete)
**Rajhana** aŭ *Rayhana bint Zayd ibn Amr* (en araba ريحانة بنت زيد بن عمرو) estis juda sklavino, kiu iĝis konkubino aŭ edzino de la profeto Mohamedo. Rajhana devenis de la tribo Banu Nadir, sed edziniĝis al viro de la tribo Banu Kurajŝoj. Post tiuj estis venkitaj de la armeo de Mohamedo, Rajhana estis sklavigita, dum la viroj estis ekzekutitaj.

Según Ibn Ishaq, Mohamedo havis ŝin kiel sklavino kaj proponis al ŝi edzinigon se ŝi akceptu islamon, sed ŝi malakceptis. Laŭ tiu versio, kvankam Rajhana poste konvertiĝis al islamo, ŝi mortis sklavino.​ Laŭ Marco Schöler Rajhana aŭ iĝis konkubino de la Profeto aŭ edziniĝis al ŝi kaj poste divorcis.​ Prie Ibn Sa'ad skribis kaj citis al Wadiqi, dirante, ke ŝi estis liberigita kaj poste edziniĝis kun Mohamedo.​ La paro reamikiĝis poste. Rajhana mortis juna, unu jaron antaŭ Mohamedo, kaj post la unua Haĝo de Mekko kaj estis entombigita en la tombejo de Ĝannat al-Baki.​

Notoj
-----

1. ↑   Guillaume, Alfred (1955). *The Life of Muhammad*: traduko de la verko de Ibn Ishaq nome *Sirat Rasul Allah*. Oxford University Press. p. 466. ISBN 0196360331.
2. ↑   Schöller, Marco. "Qurayza (Banu al-)". Enciclopaedia of the Qur'an.
3. ↑   Ibn, Sa'ad. «III». Tabaqat. pp. 92 - 93.
4. ↑   al-Halabi, Nur al-Din. «Sirat-i-Halbiyyah». Uttar Pradesh: Idarah Qasmiyyah Deoband. 12 2: 90.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 740388
* VIAF: 90057409
 |
**Mohammed Al-Maghout** (araba : **محمد الماغوط**) aŭ **Mohammad Māghūṭ** estas poeto, dramaturgo kaj siria scenaristo. Li estas konsiderata kiel unu el la plej grandaj kaj originalaj verkistoj de la moderna arablingva literaturo. Naskiĝinta en 1934 al Aso-Salamiya, li mortis la 3-an de aprilo 2006 en Damasko. Lil estas la pioniro de la nuntempa araba poezio, ĉar li renovigis la tradiciajn formojn en tekstoj kiuj miksas perforton, malesperon kaj ironion. Sia vivo estis markita de sia restado en malliberejo (en 1955) pro membreco en la maldekstra tutsiria opozicia partio *al-Hizb as-Soeri al-Qawmi al-Ijtima'i* (arabe: الحزب السوري القومي الاجتماعي). Li ankaŭ devis vivi en ekzilo en Libano, prezo kiun li pagis por sia sovaĝa sendependeco. Lia unua verko, *Huzn fi dawʾ al-qamar* (Bedaŭro en la lunolumo), aperis en 1959. Sekvis aliaj libroj inter kiuj libro kun eseoj: سأخون وطنى - *Sa-akhuna watani* (Mi perfidos mian partujon) kiu aperis en 1987.

Proza poezio kontraŭ milito kaj perforto
----------------------------------------

Li verkis por teatro, televido kaj kino. Iuj el liaj preferataj temoj estis la problemoj de maljusteco kaj totalismaj registaroj. 

Mohammed Al-Maghout estas konsiderata de siaj kolegoj-verkistoj kiel unu de la antaŭuloj de la libera verso en la araba lingvo. Siaj unuaj poemoj aperis en la revuo *shi'r* (poezio) fine de la kvindekaj jaroj. Sia poezio esprimas en simpla lingvo la malakordon inter la esperoj de la simplaj homoj kaj la netenitaj promesoj de la araba naciismo. Sia poezio same esprimas la malakcepton de ĉiu submetiĝo al la socia ordo, politika aŭ religia. 

Je la nivelo de la stilo, tiu de Al-Maghout karakteriziĝas per la klareco de sia lingvo foje tre proksima de la prozo, la rezigno je la rimo kaj de la metriko, samkiel je la ripeto de simplaj strukturoj en siaj versoj.

En la absoluta kaoso de la araba socio, kun ĉiuj siaj kulturaj diversecoj kaj sia riĉa heredaĵo, iuj verkistoj elektas por laŭtekstaj mekanismoj bazitaj sur la ironio kun la celo reprezenti inteligente la sociajn problemojn. Mohamed Al-Maghout apartenas al tiuj verkistoj. Lia maniero primoki la abomenaĵojn de la politikaj sistemoj reduktante ilin subfosas la kalvariojn tra kiuj pasas la araba civitano.

Eksteraj ligiloj
----------------

(en) Arab literary giant Mohammad al-Maghout dies (Mortas araba literatura giganto Mohammad Māghūṭ)

(en) Interview with Mohammad Al-Maghout: Early 2004 (Intervjuo kun Mohammad Māghūṭ: 2004)

(en) Mohammed Al-Maghout: The Syrian Poet with a Satiric Pen (Mohammad Māghūṭ: La siria poeto kun satira plumo

(en) The life of a little-known Syrian poet (La vivo de malmulte konata siria poeto)

Noto
----

Tiu ĉi artikolo estas parta traduko de la samtitola artikolo en la franclingva vikipedio de la 12-a de septembro 2015‎, vidu revizo-historion. 



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 657694
* GND: 1020598948
* LCCN: n87134068
* VIAF: 12377864
* ISNI: 0000 0000 8091 5067
* LIBRIS: 216360
* SUDOC: 032139373
* BNF: 12322706v
* BIBSYS: 90925838
* BNE: XX1782915
 |
**Kálmán Ipoly FEHÉR** [ipoj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fehér Ipoly Kálmán** estis hungara pastro, benediktana ĉefabato, instruisto, verkisto, membro honora de Hungara Scienca Akademio (1896).

Kálmán Ipoly Fehér  naskiĝis la 11-an de aprilo 1842 en Hungara reĝlando, en vilaĝo Hontvisk (nuntempa Vyškovce nad Ipľom en Slovakio). Li mortis la 27-an de oktobro 1909 en Pannonhalma.

Biografio
---------

Kálmán Ipoly Fehér frekventis gimnazion en Komárom, poste en 1858 li aliĝis al la benediktanoj. En 1865 li pastriĝis kaj li ekinstruis en Pannonhalma. Inter 1874-1882 li estis direktoro de gimnazio en Esztergom, poste li hvis gravan postenon en Szeged. Baldaŭe li studvojaĝis al Bavario, Serbio kaj Bulgario. Ekde 1892 ĝismorte li estis ĉefabato de Pannonhalma.

Verkaro (selekto)
-----------------

* *A bajor középiskolák szervezete és eljárása* (1888)
* *Győr megye és város egyetemes leírása* (1874)
* *Győr, Pannonhalma, Hédervár* (1874)
* *Kísérleti természettan* (1871–1873)
* *A vegytan rövid vázlata* (1872)

Fontoj
------

* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare

* Kategorio Kálmán Ipoly Fehér en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Pierre Jean Capretz** (Mazamet, la 30-an de januaro 1925 – Aix-en-Provence, la 2-an de aprilo 2014) estis franca klerigisto kaj verkisto, konata pro la entreprenado de aŭdvidaj metodoj por instruado de la franca

Diplomito de la Universitato de Parizo pri Juro (1947), li ekinstruis la francan en 1949 en la Universitato de Florido, Usono. En 1956 li eklaboris en la Universitato Yale, kie li poste fariĝis direktoro de lingvo-laboratorio. Li fariĝis vaste konata kiel kreinto kaj prezentisto de la televidseria instrumetodo ĉe la usona publika televida ĉeno PBS, *French in Action*, produktita en 1987. Kun praktikaj situacioj travivitaj de paro usona-franca, la serio atingis vastan publikon kun sukceso kaj estis prezentita en pluraj landoj. En 2010 oni faris en Yale renkonton por celebri la 25 jarojn de la serio, kun Capretz kaj la aktoroj.

Li ricevis honoran titolon *Doctor of Letters* (doktoro pri beletro) de Middlebury College en aŭgusto 1993. Capretz reiris al Francio, kie li mortis preskaŭ 90-jaraĝa.

Referencoj
----------

1. ↑  angle Who's who in American Education: A Biographical Dictionary of Eminent Living ... - Google Books
2. ↑  angle French in Action creator Pierre Capretz dies

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 618084
* LCCN: nr88002087
* VIAF: 31839094
* ISNI: 0000 0000 7421 7203
* NKC: xx0231121
 |