recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ivan POLZUNOV** (ruse *Иван Иванович Ползунов*; Jekaterinburg, 28-an de majo 1728 – Barnaul, 27-an de majo 1766) estis rusa inventisto, kiu konstruis vapormaŝinon en Rusio kiel unua. Lia maŝino uzis duŝaftan cilindron, kie la ŝaftoj movis la saman cilindron, en sinsekva labortakto. La maŝino tiel daŭre funkciis, la divido de la vaporo- kaj akvoprovizo okazis aŭtomate.

Li naskiĝis en soldata familio, finstudis en Jekaterinburg minadon (1742) kaj laboris samloke kiel mekanika helpisto. Li veturis en 1748 al Barnaul kaj laboris tie kiel teknikisto en metalprilabora uzino. Krom tio, li intense studadis ĝistiamajn sciencajn konojn pri maŝinkonstruo, ankaŭ verkojn de Miĥail Lomonosov. Li iĝis kiel kapablulo en 1750 uzina tavolgvidanto.

Li volis anstataŭigi la ĉevalojn en arĝenta minejo. Tial li laboris ekde la 1950-aj jaroj ĝis 1763 pri iu transporta maŝino. La maŝino estis daŭre uzata en 1766 kaj fortis 1,2 kilovatojn. Pro tio carino Katerino la 2-a (Rusio) premiis lin persone per 400 rubloj kaj donacis al li eĉ pli altan oficiran rangon.

Li volis konstrui pli fortan maŝinon (kun 32 ĈP), sed li malsaniĝis en 1764 pro tuberkulozo, kio malebligis rapidan efektivigon de la planoj. Li mortis tri tagojn antaŭ la provoj de la nova maŝino.

Lian nomon portas altaja altlernejo.

Fontoj
------

* Ivan Polzunov, biografio ruse[*rompita ligilo*]
* hungare

* Kategorio Ivan Polzunov en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 253912
* GND: 119015331
* LCCN: n90615221
* VIAF: 77116522
* ISNI: 0000 0000 1068 5323
* NKC: pna2012681614
 |
**Lesnoj** (ruse *Лесной*) estas urbo en Sverdlovska provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 65542.

La urbo estis fondita en jaro 1947 dum konstruado de uzino de militaj teknikaĵoj.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1954.

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 2 horoj (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas 58° 38′ N 59° 47′ O﻿ / ﻿58.633 °N, 59.783 °O﻿ / 58.633; 59.783 (mapo)Koordinatoj: 58° 38′ N 59° 47′ O﻿ / ﻿58.633 °N, 59.783 °O﻿ / 58.633; 59.783 (mapo).

La urbo antaŭe estis nomita kiel:

* Sverdlovsk-45 (Свердловск-45).

La urbo estas sur orienta deklivo de meza Uralo ĉe rivero Tura (Тура) (baseno de rivero Obj), en 2 km de urbo Niĵnjaja Tura (Нижняя Тура), kie estas fervoja stacio.

En jaro 2002 la urbo havis 53,2 mil loĝantojn.

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
* Arkivigite je 2006-01-07 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2018-11-24 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2005-11-29 per la retarkivo Wayback Machine
La **Iljuŝin Il–76** (NATO raportnomo: **Candid**) estas kvarmotora, mezgranda transporta aviadilo, disvolvita en Sovetunio, en la planburoo Iljuŝin, fine de la 1960-aj jaroj.

Oni originale planis ĝin por militista celo, anstataŭigo de Antonov An-12 kaj An-22, kiel mezkategoria aviadilo, kapabla transporti 40–50 tunojn. Oni elformis per zorga planado robustan, multflankan aviadilon, kiun funkciigas hodiaŭ multaj civilaj aviadilaj kompanioj. Ĝia multflankeco montras, ke oni evoluigis diverscelajn aviadilojn surbaze de ties konstruo.

Historio
--------

La evoluigo de la aviadilo komenciĝis en 1966, laŭ dekreto de la aviadila ministro de Sovetunio. La unua prototipo pretiĝis en komenco de 1971, la seria produktado komenciĝis en 1973. Oni produktis la tipon en la ĉefurbo de la hodiaŭa Uzbekistano, Taŝkento. Post disiĝo de Sovetunio, la produktado ĉesis.

La aviadilo havas elstarajn flugkapablojn, ĝi povas deteriĝi (malplene) sur 700 m kaj surteriĝi, halti sur 400 m.

Teknikaj datenoj
----------------

desktra

* longo = 46,59 m
* enverguro = 50,50 m
* alto = 14,76 m
* flugila surfaco = 300 m2
* maso = 72 000 kg, **MD/TD**: 92 000 kg, **MF/TF**: 104 000
* utila ŝarĝo = 40 000 kg, **M/T**: 48 000 kg, **MD/TD**: 50 000 kg, **MF/TF**: 60 000
* maksimuma deteriĝa maso = **M/T**: 170 000 kg, **MF/TF**: 210 000

motoro = 4 db Solovjov D–30, dudirekta jetmotoro, **MF/TF**: 4 PS–90A2

* ŝovforto = 117,7 kN/unuo (entute. 470,8 kN), **MF**: 156,9 kN/unuo (entute 627,6 kN)
* maksimuma rapido = 858 km/h
* atingopovo kun maks. ŝarĝo = 4000 km, kun plusaj fuelujoj 6700 km
* maksimuma flugalto = 13 000 m

* Iljuŝin Il-76 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Iljuŝin Il-76 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Iljuŝin Il-76 en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)
**Lichinga** (prononcu [liŝinga]) estas grandurbo, provinca ĉefurbo kaj diocezo en Mozambiko. La historia loknomo estis **Vila Cabral**.

Bazaj informoj
--------------

* Koordinatoj: 13° 19′ S 35° 14′ O﻿ / ﻿13.317 °S, 35.233 °O﻿ / -13.317; 35.233 (mapo)Koordinatoj: 13° 19′ S 35° 14′ O﻿ / ﻿13.317 °S, 35.233 °O﻿ / -13.317; 35.233 (mapo)
* Areo:  km²
* Loĝantaro: 176.451 en 2012
* Supermara alteco: 1360 m
* Horzono: UTC + 2
* Telefonkodo: +258 271

Geografio
---------

Lichinga situas sur altebenaĵo 45 km oriente de Malavia Lago, en la norda parto de la lando. Maputo etendiĝas 1435 km.

Historio
--------

Portugaloj fondis la urbon, kiel *Vila Cabral* en 1931. Ĝi havis urban statuson en 1962 kaj evoluis, kiel centroj de agrikulturo kaj la kolonia armeo. Dum la civila milito (1975-1992) ofte okazis epidemioj kaj venis multe da rifuĝintoj.

Ekonomio
--------

La plej grava ekonomia agado estas la arbaraj laboroj. En la ĉirkaŭaĵo de Lichinga oni plantis pinojn, el kio evoluis la lignaĵa industrio.

Trafiko
-------

Lichinga havas flughavenon. Ĉefvojoj kuras al Pemba, Nampula kaj Malavia Lago. La fervojo sekvas unuparte vojon al Nampula, aliparte vojon al la lago, sed la fervojo ne atingas la lagon, la finhaltejo situas en la proksimeco.

Klimato
-------

Pro la alteco Lichinga havas moderan tropikan klimaton havanta 2 sezonojn. La seka sezono daŭras inter majo-septembro kun averaĝa temperaturo 14 °C. En la ceteraj monatoj somero estas kun averaĝa temperaturo 21 °C kaj kun pluvoj. Jare pluvas po 1150 mm.

Fontoj
------

* Angla kaj franca Vikipedioj
* Arkivigite je 2013-06-30 per Archive.today
* mapo
Plano de la zoo de Kaŭno
Kameloj en Kaŭno
La **Zoo de Kaŭno** (litove *Lietuvos zoologijos sodas*, do "zoologia ĝardeno de Litovio" - estas la sola ŝtata bestoĝardeno en Litovio.

Historio
--------

Komence de la 20-a jarcento la litova biologo *Tadas Ivanauskas* kolektis iniciativan grupon, kiu engaĝiĝis pri la starigo de unua zoologia ĝardeno en Litovio. Post la Unua Mondmilito, kiam Litovio iĝis sendependa parlamenta demokratio kaj ekonomie tre prosperis, la planoj konkretiĝis, sed daŭris ĝis la jaro 1935, kiam fondiĝis akcia kompanio por la celo kaj aĉetiĝis teritorio de 15 hektaroj tre taŭga por por zoologia ĝardeno - sur monteto iom norde de la kaŭnasa urbocentro en malnova kverkoarbaro, kie fluas la rivereto *Girstupis* alte super la valo de la riverego Nemunas. Ene de tri jaroj la diversaj vivejoj por ĉiukontinentaj bestoj estis konstruitaj, kaj la 1-an de julio 1938 la ĝardeno oficiale malfermiĝis. Tiumomente nur 40 bestoj jam enloĝiĝis en la zoo, sed post jaro la nombro altiĝis ĝis 150. Inter la bestoj estis kameloj, zebroj, azenoj, aŭstraliaj dingoj, kapuĉaj simioj, bizonoj, fazanoj kaj papagoj.

Dum la Dua Mondmilito la zoologia ĝardeno kiel ĉiuj zooj en la militaj zonoj de Eŭropo suferis, kaj fine de milito restis nur 42 bestoj - 25 mamuloj kaj 17 birdoj. 

Dum 1951 ekestis vivejo por ursoj, dum 1954 por leonoj, kaj dum 1958 la ĝardeno estis oficiale baptita zoo de la respubliko Litovio. Dum 1989 la instancoj de la ekdisfalanta Sovetunio fine permesis, ke la zoo aniĝis en la zoologia kaj akvariuma asocio de Eŭropo, kiu plifaciligis la eblecojn interŝanĝi maloftajn bestojn kun najbaraj okcidentaj zooj. 

La zoo nuntempe estas parko de 15,9 hektaroj, kaj la daŭre multaj kverkoj intertempe estas grandparte pli ol centjaraj. Ĝi ĉirkaŭiĝas de granda arbara parko, kiu nomiĝas *Ąžuolynas* (kverkaro). En la zoo laboras pli-malpli 130 homoj, kaj vivas proksimume tri mil bestoj de 272 biologiaj ordoj. 43 el tiuj ordoj estas listigitaj en la Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj, kaj 16 aldone en la nacia litova ruĝa listo de endanĝerigitaj bestoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Zoo de Kaŭno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
**Les Mars** estas franca komunumo lokita en la departemento Creuse kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 219 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Geografio
---------

Les Mars etendiĝas sur 12,90 km², kaj havis 219 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas nur 16 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Creuse, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo.

La regiono ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Les Mars situas je alteco de 657 metroj.

Historio
--------

Antaŭ la franca revolucio de 1789 kaj la kreado de la departemento Creuse en 1790, Les Mars apartenis al la franca graflando Marche. Ekde la fino de la 15-a jarcento ĝis proksimume la jaro 1900, tiu regiono estis fama fonto da migrantaj masonistoj, kiuj ĉiujare dum la plej varma periodo laboris en grandaj urbocentroj, precipe en Parizo.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ro Michel Saint-André, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Les Mars apartenas al la kantono de Auzances, kies ĉefurbo estas Auzances. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Aubusson, unu el la du arondismentoj de la departemento Creuse.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Creuse
* Kantono de Auzances
**Les Rues-des-Vignes** estas franca komunumo lokita en la departemento Nord kaj en la regiono Nordo-Kaleza Markolo. Ĝi havis 661 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Geografio
---------

Les Rues-des-Vignes situas kerne de la natura regiono Cambrésis kaj proksime al ties historia ĉefurbeto, Cambrai. La ĉirkaŭa regiono ĉefe konsistas el malaltaj ebenaĵoj kaj vastaj agroj. Cambrésis situas inter du aliaj, iom pli montetaj regionoj, nome Avesnois oriente kaj Artezo okcidente.

Les Rues-des-Vignes etendiĝas sur 17,85 km².

Historio
--------

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ro Marcel Duchemin, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Vidindaĵoj
----------

Sur la teritorio de Les Rues-des-Vignes situas la cisterciana abatejo de Vaucelles, konstruita en 1175.

Administrado
------------

Les Rues-des-Vignes apartenas al la kantono de Marcoing, kies ĉefurbo estas Marcoing. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Cambrai, unu el la 6 arondismentoj de la departemento Nord.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Nord
* Kantono de Marcoing

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Les Rues-des-Vignes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* france Oficiala retejo de la abatejo de Vaucelles Arkivigite je 2005-05-17 per la retarkivo Wayback Machine
**DÁLNOKI VERESS Lajos** (da:lnoki vereŝ) estis hungara generalkolonelo. Li naskiĝis Sepsiszentgyörgy la 4-an de oktobro 1889 kaj mortis en London la 29-an de marto 1976.

Biografio
---------

Dálnoki Veress finis la Akademion Ludovika de Vieno (1914). En 1927 li finis ĉefstaban lernejon, pli poste li iĝis instrugvidanto en la akademio ĝis 1933. Inter 28-a de aŭgusto kaj 15-a de oktobro 1944 li estis genaralkolonelo, komandanto de la 2-a hungara armeo. Ekde 16-a de oktobro 1944 li estis kaptito de germanoj kaj sagokruculoj (hungaraj faŝistoj) en Sopronkőhida. En 1946 oni pensiumis lin. La 16-a de aprilo 1947 oni kondamnis lin al morto, sed poste ŝanĝis tiun al longviva malliberejo. En 1956 li liberiĝis kaj li loksidiĝis en London.

Verkoj
------

* *Magyarország honvédelme a 2. világháború előtt és alatt* (I-III. München, 1972).

Literaturo
----------

* Kis András: A magyar közösségtől a földalatti fővezérségig (Bp. 1969).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio Lajos Dálnoki Veress en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 254390
* LCCN: n83145630
* VIAF: 121468880
* ISNI: 0000 0000 8484 4278
 |
**Lajos Gárdonyi** [lajoŝ gArdonji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gárdonyi Lajos** estis hungara aktoro. Lia origina familia nomo estis *Grünberger* ĝis 1929.

Lajos Grünberger  naskiĝis la 27-an de oktobro 1896 en Budapeŝto, li mortis en 1945 en Bor (Serbio) (Jugoslavio).

Biografio
---------

Lajos Gárdonyi devenis el juda familio. Li faris abiturienton en sia naskiĝurbo en komerca mezlernejo, poste li eklaboris en oficejo. Li frekventis duonjaron en 1920 en privata aktorlernejo de Szidi Rákosi, en la sama jaro li ekhavis membrecon en Teatro Belvárosi. Inter 1925 kaj 1938 li apartenis al Gaja Teatro, sed li havis rolojn ankaŭ en Teatro Magyar (1923), Operetoteatro (Budapeŝto) (1930). Intertempe en 1929 li edziĝis. Dum la 2-a mondmilito pro la kontraŭjudaj leĝoj li rajtis ludi antaŭ juda publiko, fine li iĝis trudlaboristo en Jugoslavio, kie li mortis. Li ricevis premion en 1931 de teatra revuo.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* Molière: Georgo Dandin – Colin
* Hervé: *Mam'zelle Nitouche* - Loriot (lia debuta rolo)
* John Galsworthy: *Úriemberek* – Ricardos
* Ferenc Molnár:
	+ *A vörös malom* - poŝta oficiro
	+ *Liliom* - Hugo
* Zsigmond Móricz: *Úri muri* - advokato

Elektitaj kinaj filmaj roloj
----------------------------

* 1923 *Arsène Lupin utolsó kalandja*
* 1931 Hyppolit, la lakeo
* 1935 Ombrelo de Sankta Petro (filmo de 1935) – Münz Móric
* 1938 *A falu rossza* – Kocsmáros

Lia libro
---------

*Véletlenül történt* (rememoroj, 1942)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2014-05-03 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio Lajos Gárdonyi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Lajos Mészáros** [lajoŝ mEsAroŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mészáros Lajos** estis hungara aktoro, reĝisoro, bibliotekisto. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis *bodó-baári* kaj *nagybitsei*.

Lajos Mészáros naskiĝis la 30-an de novembro 1857 en Nagykáta, li mortis la 30-an de junio 1926 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Mészáros komencis sian aktoran karieron en teatra kompanio de Gyula Miklósy en 1873. Liaj sekvaj teatraj trupoj estis Vilmos Lászy (1874–1875, 1879), Andor Gerőfy (1876–1879, 1881–1884), respektive li rolis en urboj Székesfehérvár kaj Pécs (1879–1881, 1895-1896), Arad (urbo) (1888–1889), Miskolc (1889–1890), Kassa (1890-1894), Szeged (1894-1895). En Pécs li estis ankaŭ reĝisoro. Inter 1884-1888 kaj 1896–1925 li estis membro de Nacia Teatro (Budapeŝto), krome ekde 1900 li estis ankaŭ bibliotekisto de la teatro. Li ricevis premion en 1900. Li edziĝis en 1883, lia edzino naskis filon.

Liaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* Ŝekspiro:
	+ Romeo kaj Julieta - Escalus
	+ *Antonio kaj Kleopatra* - Agrippa
* Victorien Sardou: *Fedora* - Panov
* Maurice Maeterlinck: *Monna Vanna* - Torelli
* Lajos Dóczy: *Széchy Mária* - Vadászi
* *Becsület* - Róbert

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Lajos Mészáros (aktoro) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 756855
 |



* Portalo pri Biografio
**Katihar,** hindie **कटिहार** estas urbego en nordorienta Barato, en orienta parto de subŝtato Biharo, en kantono de Purnia, en la samnoma distrikto Katihar, kie ĝi estas ties sidejo.

Strato en Katihar

Demografio
----------

En 2021 Katihar havis 225 982 (kun la aglomeraĵo 240 565) da loĝantoj kun legopovo 80%, pli alta, ol la landa averaĝo.

Geografio
---------

Katihar situas sur la nordhinda ebenaĵo laŭ averaĝa alteco de 34 m super la marnivelo 80 km okcidente de Bangladeŝo kaj 100 km sude de Nepalo. La Gango fluas preter Katihar je distanco de 25 km, Koŝi 30 km. Kantona sidejo Purnia troviĝas 29, Rajganĝ 57, Bagalpur 68, Kiŝanganĝ 72, Malda 82, Madhepura 88, Saharsa 104, subŝtata ĉefurbo Patnao 244, Kolkata 342, tutlanda ĉefurbo Delhio 1080, Mumbajo 1683 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

En tiu areo apartenis al la en:Mithila (region) antaŭ Kristo. La distrikto Katihar estis establita dum dominado de Mogola Imperio. Inter 1770-1947 la britoj regis. En 1973 estis deklarita la sendependa distrikto Katihar.

Eduko
-----

En Katihar la plej alta eduko okazas en universitato kaj pluraj altlernejoj.

Lingvoj
-------

En Katihar oni parolas plej ofte majtile, iome urdue kaj angike.

Religioj
--------

En Katihar la plej ofta religio estas la hinduismo kun 77%, poste islamo (22%), la ceteraj religioj estas malpli, ol 1%.

Religia edukejo en Katihar

Klimato
-------

En Katihar la temperaturo varias inter 18-31 °C. Jare pluvas ĉirkaŭ 1600 mm, en ĉiuj monatoj pluvas iomete, sed inter majo kaj oktobro tre ofte pro la musono.

Trafiko
-------

En Katihar venas 5 fervojaj linioj el Purnia, Rajganĝ, Malda, Gango kaj Monger. 4 ĉefvojoj kaj sola flankovojo kuras al la urbego. La plej proksima flughaveno funkcias en Siliguri.

Vidindaĵoj
----------

* diversaj preĝejoj

Fontoj
------

* WikiTrans

Altlernejo en Katihar

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Barato |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Lev MEDVEDEV** estas rusa esperantisto.

Li faris studojn de bio-geokenio kaj geografio de ne Biologia Fakultato de la Moskva Ŝtata Universitato. En 1984 li doktoriĝis per defendo de doktoriga disertacio. Li havas nombrajn sciencajn publikaĵojn, inter kiuj almenaŭ 6 en Esperanto. Li fakas pri ekologio, naturprotektado kaj Esperanto movado. Li esperantistiĝis en 1966 kaj estis estrarano de Asocio de Sovetiaj Esperantistoj, prezidanto de Moskva Scienca Esperanto-Klubo kaj de la moskva stabo de Internacia Ekologia ago de volontula laboro "Verda ondo".

Li oficis kiel scienca kunlaboristo en Ŝtata Instituto pri Terprovizo.

Kun Jakov Koncebovskij, Leo Vulfoviĉ, Nikolaj Gudskov, Miĥail Povorin, Stanislav Koncebovskij kaj Irina Gonĉarova, li estis ano de Kopso (kooperativo).

Li prelegis pri "Ekologia kaj geokemia signifo de plantara sorbo kaj elimino de substancoj" kadre de la Internacia Kongresa Universitato dum la 74-a Universala Kongreso de Esperanto okazinta de la 29-a de julio ĝis la 5-a de aŭgusto 1989 en Brajtono, Britio.

Notoj
-----

1. ↑  Pri la tuta artikolo "74-a Universala Kongreso de Esperanto" (kongresa libro), Antverpeno, 1989, paĝo 58.
2. ↑   "74-a Universala Kongreso de Esperanto" (kongresa libro), Antverpeno, 1989, paĝo 58.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 664324
 |
Kovrilpaĝo de la verko de Ibn al-Haytham *Libro de Optiko*
La ***Libro de Optiko*** (arabe ***Kitāb al-Manāẓir*** (كتاب المناظر); en Latino: ***De Aspectibus*** aŭ ***Perspectiva***; en itala: ***Deli Aspecti***) estas sep-voluma traktaĵo pri optiko kaj aliaj studobjektoj komponita de la mezepoka araba fakulo Ibn al-Hajtham, konata en Okcidento kiel Alhazen (965– ĉ. 1040).

La *Libro de Optiko* prezentis eksperimente fundamentajn argumentojn kontraŭ la amplekse akceptita ekstersenda teorio pri vidkapablo (kiel tenita de Eŭklido en sia verko *Optiko*) kaj favore al la intersenda teorio, kiel subtenita de pensuloj kiaj Aristotelo, nome la nuna akceptita modelo ke vidkapablo okazas ĉar lumo eniras en la okulo. La verko de Alhazen etende tuŝis la disvolvigon de optiko en Eŭropo inter 1260 kaj 1650.

Referencoj
----------

1. ↑  Friedrich Risner, publ. 1572. *Opticae Thesaurus: Alhazeni Arabis Libri Septem Nunc Primum Editi* , *Eiusdem Liber De Crepusculis Et Nubium Asensionibus*. *Item Vitellonis Thuringopoloni Libri X.* Vidu Sabra, la aŭtoreco de Liber de crepusculis
2. ↑  D. C. Lindberg (1976), *Theories of Vision from al-Kindi to Kepler*, Chicago, Univ. of Chicago Press ISBN 0-226-48234-0 paĝoj :60–7.
3. ↑   Nader El-Bizri, 'A Philosophical Perspective on Alhazen's Optics', *Arabic Sciences and Philosophy* 15 (2005), 189–218
4. ↑  Smith, A. Mark (1981), "Getting the Big Picture in Perspectivist Optics" Isis 72(4) (Dec. 1981). via JSTOR p. lxxix

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 573508
 |
**Lajos Tichy** [lajoŝ tihi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tichy Lajos** estis hungara futbalisto (avanulo), trejnisto. Li ludis en 1301 matĉoj en sia vivo kaj trafis 1912 golojn, lia matĉomezumo estis 1,47. Lia dua edzino estis Zsuzsa Lehoczky.

Lajos Tichy naskiĝis la 21-an de marto 1935 en Budapeŝto, li mortis la 6-an de januaro 1999 en Budapeŝto.

Memortabulo pri Lajos Tichy
Lajos Tichy en 1978

Biografio
---------

Lajos Tichy debutis en 1947 en malgranda klubo en Budapeŝto. Li estis membro de Budapest Honvéd FC inter 1953–1971. En tiu periodo li ludis 320-foje kaj trafis 247 golojn, eĉ li estis hungara ĉampiono dufoje kaj estis golreĝo kvinfoje. Li estis ankaŭ membro de la nacia hungara teamo inter 1955 kaj 1971 71-foje kun 49 goloj. Li estis trejnisto (ankaŭ de Honvéd) inter 1971-1989. Li edziĝis trifoje.

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto en 2010

Fontoj
------

* hungarlingva biografieto kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

* Kategorio Lajos Tichy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 796965
* LCCN: no2001061334
* VIAF: 58734252
* ISNI: 0000 0000 4168 4489
 |


* Portalo pri Biografio
**Lajos Völgyesi** [lajoŝ voldjeŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Völgyesi Lajos** estas hungara geofizikisto, altlerneja instruisto, koresponda membro de Hungara Scienca Akademio (2019).

Lajos Völgyesi naskiĝis la 15-an de marto 1947 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Völgyesi akiris geofizikistan diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1971 kaj li doktoriĝis samloke post kvar jaroj. Post la bakalaŭro li laboris jaron en la universitata geofizika instituto, poste li estis asistanto en Teknikuniversitato de Budapeŝto (1972-1978), lektoro (1978-1994), docento (1994-2008), profesoro ekde 2008. Li estis ankaŭ vicdekano (1995-1997) kaj vickatedrestro (1995-2000). Li kandidatiĝis en 1994 ĉe la akademio, li doktoriĝis (Ph.D.) en la teknikuniversitato en 1995, habilitiĝis en 2004, doktoriĝis ĉe la akademio post 2 jaroj. Inter 2000-2003 li ricevis stipendion. Li evoluigis pli modernan pendolon (AUTERBAL), per kiu li mezuris pli precize. Li partoprenis en redaktadoj de geodeziaj revuoj. Li ricevis premiojn inter 1982-2017. Li havas edzinon, kiu naskis du filinojn.

Lia libro
---------

* *Geofizika* (1982, 1999, 2002)

Elektitaj artikoloj
-------------------

* *Gravimetriai mérések korszerű kiegyenlítési módszere* (1974)
* *A topográfiai és az izosztatikus tömegek hatása a geoidformákra* (1988)
* *Vetületi átszámítások* (1999)
* *Inversion reconstruction of gravity potential based on gravity gradients* (2005)
* *Eötvös-ingák: Geofizikai-geodéziai műszerfejlesztés és innováció a Magyar Optikai Műveknél* (2019)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva prezento (la koncerna teksto estas legebla en la 99-a paĝo)

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Lajos Völgyesi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 667167
 |
**Lajos Zombory** [lajoŝ zombori], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zombory Lajos** estis hungara pentristo, arkitekto.

Skizo pri ĉevalo fare de Lajos Zombory
Lajos Zombory  naskiĝis la 9-an de januaro 1867 en Szeged, li mortis la 18-an de novembro 1933 en Szolnok.

Biografio
---------

Desegnaĵoj de Lajos Zombory jam ricevis premion en 1881 en industria ekspozicio de Debrecen. Poste li estis desegnisto en sia naskiĝurbo en arkitekta laborejo, sed en 1882 li estis soldato. Post jaroj li estis desegnisto en Budapeŝto en laborejo de Ödön Lechner 11 jarojn. En tiu periodo li faris ankaŭ memstarajn arkitektajn planojn (jurista domego de Szeged). Li studis en Modela Desegna Lernejo kaj majstrolernejo de Gyula Benczúr. Inter 1898-1902 li lernis en Munkeno de Heinrich von Zügel. Hejmenveninta li estis majstro de Artistkolonio (Szolnok). Li pentris ofte bestojn, vilaĝajn pentraĵojn, ĝenrojn. Li ricevis premion en 1921.

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Budapeŝto (1908, 1917)
* Arthalo Budapeŝto (1930)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Parasztudvar
* Lovasfogat
* Szántás
* Aratás
* Itatónál
* Bika (vidu la suban bildon!)
* Gulya
* Vízpart
* Tanya
* Tehenek (vidu la suban bildon!)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Dezső Meilinger

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2018-02-12 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio

* TehenekTehenek
* BikaBika
* Megrakott lovas szekérMegrakott lovas szekér

* Kategorio Lajos Zombory en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri oficiala pilko de Futbala Mondpokalo 2014. Por oficiala pilko de Futbala Mondpokalo 2022 rigardu la paĝon Adidas Al Rihla (pilko). Por firmao "adidas" legu la artikolon Adidas.* |

Futbalisto Neymar apud oficiala pilko por la Futbala Mondpokalo 2014
**Brazuca** (Esperante: *brazuka*) estos la oficiala futbal-pilko por la Futbala Mondpokalo 2014. La pilko, farita de Adidas estis prezentita la 3-an de decembro de 2013, 2 tagojn antaŭ la lotado de la grupoj por la mondpokalo. Ĝi estis prezentita en Rio de Ĵaneiro en la *Parko Lage*.

Ĝi ekhavis sian nomon la 2-an de septembro de 2012, kiam finiĝis voĉdonado en kiu partoprenis miliono da personoj el Brazilo. La ebloj estis *Brazuca* (77.8%), *Bossa Nova* (14.6%) kaj *Carnavalesca* (7.6%). **Brazuca** estas vorto kiu reprezentas la pasion kaj la respekton por la futbalo kaj por la lando kiujn havas la brazilanoj.

La pilko havas mult-kolorajn detalojn bazitajn je la logoo de la mondpokalo kaj ankaŭ dezajnon kun stela konstelacio kiu troviĝas sur la brazila flago.

* Kategorio Adidas Brazuca en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Lilla Polyák** [pojAk], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Polyák Lilla** estas hungara ŝlagrokantisto, muzikalkantisto. Ŝiaj edzoj estis Zsolt Homonnay kaj ekde 2018 András Máté Gömöri.

Lilla Polyák naskiĝis la 16-an de marto 1976 en Győr

Biografio
---------

Lilla Polyák frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, sed ŝi maturiĝis jam en Budapeŝto en 1994. Ŝi revenis al Nacia Teatro (Győr), kie ŝi havis signifan rolon. Post jaro ŝi ekstudis en Altlernejo pri Teatro kaj Filmo, kie ŝi akiris aktoran diplomon en 1999. Ŝiaj plej gravaj instruistoj estis Gábor Máté (aktoro) kaj István Horvai. Post la diplomo ŝi havis teatran kontrakton en Vieno. En 2002 ŝi revenis al Hungario kaj ŝi ricevis muzikalajn rolojn kaj ĉefurbe kaj province. Ŝi ankaŭ partoprenis en turneoj en germana lingvoareo. Ŝi ricevis premion en 2007 kaj en la sekva jaro ŝi estis la unua en konkurso de Hungara Televizio. Ŝi edziniĝis dufoje kaj naskis dufoje.

Ŝiaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* William Shakespeare-fr:Gérard Presgurvic: Romeo kaj Julieta (muzikala versio) - S-ino Capulet; vartistino
* Gábor Presser-Dusán Sztevanovity: *A padlás* - Kölyök
* *En Eŭropo ie (muzikala versio) - Éva*
* Andrew Lloyd Webber-Tim Rice: Jesus Christ Superstar - Maria Magdala

Ŝiaj filmaj roloj (elekto)
--------------------------

* *Közel a szerelemhez* (1999)
* *Igazából apa* (2010) - Emma
* *Karádysokk* (televizia serio, 2011) - Dorottya
* *Mintaapák* (televizia serio, 2021) - Klára Szalai-Kovács

Fontoj
------

* oficiala paĝo kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

* Kategorio Lilla Polyák en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 741054
* MBA: 73de26e5-59c5-46f3-8cf0-7cf4156b84de
 |



* Portalo pri Biografio
**Leïla KADDOUR-BOUDADI**, naskiĝinta la 25-an de junio 1980 en Aubergenville (Yvelines) estas ĵurnalistino kaj animantino en franca televido kaj radio. Instruita en la publika Lernejo de Ĵurnalismo de Tours, ŝi prezentis notinde, inter januaro 2012 kaj julio 2014, la francan ĵurnalon de Arte je la 19h45.

Biografio
---------

### Infanaĝo kaj instruado

Naskiĝinta de patro laboristo kaj de ĉehejma patrino, ŝi lernis en La Couronne en Charente. Ŝiaj gepatroj, ambaŭ infanoj de harkioj, estis elpelitaj en 1962. Ŝi havas fratinon, Fatima, mezlerneja instruistino pri modernaj literaturaj studadoj.

Post la abituro, ŝi loĝis en Poitiers por vizitadi klasikajn literaturajn studadojn ĝis la magistreco. Ŝi laboras pri la nocio de «monstro» en la greka literatura de Homero en la 5-a jarcento aK. Poste, ŝi instruis, en mezlernejoj kaj en la universitato de Poitiers..

### Ĵurnalista kaj komunikila kariero

Ŝi enriris la publikan lernejon de ĵurnalismo de Tours. Ŝi efektivigis plurajn staĝojn, kaj eniris la skipon de la ĵurnalo *Afrik.com*, poste de la kanalo de televido *France 3*.

En aprilo 2011, ŝi laboris por i>Télé. Samtempe, ŝi ekverkis por la gazeto *Causette*.

Inter 2012 kaj 2014, ŝi eniris la kulturan dunacian *Arte 2*, kie ŝi prezentas la ĵurnalon de 19h45.

Ekde 2014 ŝi kuniĝas al la skipo de Nagui en la radio elsendo *La Bande originale* (La originala bando) en France Inter.

Somere 2016, ŝi prezentas kulturan elsendon en France inter *Le mag de l'été* (La magazin' de la somero) ĉiutage inter la 18a kaj la 19a.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Damien D. Leïla Kaddour-Boudadi : "Présenter un journal d'informations sur Arte, ça ne se refuse pas !", en *TéléSphère*, la 5an januaro 2012.
2. ↑  « Leïla Kaddour-Boudadi rejoint France Inter » en *TéléSphère*, la 20an aŭgusto 2014.

* Kategorio Leïla Kaddour-Boudadi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Lewis Howard Latimer** (naskiĝis la 4-an de septembro 1848, mortis la 11-an de decembro 1928) estis usona inventisto kaj porpatenta desegnisto por la ampolo kaj la telefono.

Lewis Howard Latimer naskiĝis en familio de sklavoj nome Rebecca Latimer kaj George Latimer. George Latimer estis sklavo de James B. Gray de Virginio. George Latimer fuĝis al libero en Bostono (Masaĉuseco), en oktobro 1842, kun sia edzino Rebecca, kiu estis sklavo de alia posedanto. Kiam Gray, la posedanto de George, aperis en Bostono por rekuperi ilin reen al Virginio, okazis epizodo de la movado por abolo de sklaveco, kun partopreno de gravaj abolistoj kiel William Lloyd Garrison. Oni kolektis financon por pagi al Gray 400 dolarojn por la libero de George Latimer.

Lewis Latimer aliĝis al la Edison Electric Light Company en 1884. Latimer estis ricevinta patenton en januaro 1881 por la "Procezo de Karbonfabrikado", nome plibonigita metodo por la produktado de karbonfilamentoj por malpezaj ampoloj. Latimer laboris kiel inĝeniero, dezajnisto kaj eksperta atestanto en patenta plendado pri elektraj lampoj.

Notoj
-----

1. ↑  "Lewis H. Latimer Dead. Member of Edison Pioneers. Drew Original Plans for Bell Phone". New York Times. 13a de decembro, 1928. Alirita la 1an de septembro 2019.
2. ↑  Lewis Howard Latimer, biography.com. Alirita la 1an de septembro 2019.
3. 1 2  Fouché, Rayvon, *Black Inventors in the Age of Segregation: Granville T. Woods, Lewis H. Latimer, and Shelby J. Davidson*, Baltimore & London: The Johns Hopkins University Press, 2003, (ISBN 0-8018-7319-3).
4. ↑   Lewis Howard Latimer. National Park Service. Alirita 10a de junio 2007.

* Kategorio Lewis Howard Latimer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 656850
* GND: 128866713
* LCCN: n89128961
* VIAF: 74916019
* ISNI: 0000 0000 3212 4834
* SUDOC: 107839709
 |
**Likicari,** ukraine **Лікіцари,** slovake *Likičar, Likicary*, hungare **Kurucvár** estas tre malgranda vilaĝeto en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Pereĉin, en municipo de Turiĉki.

Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Velikij Bereznij en Transkarpatio

Bazaj informoj
--------------

* 48° 46′ 43″ N 22° 43′ 22″ O﻿ / ﻿48.77861 °N, 22.72278 °O﻿ / 48.77861; 22.72278 (mapo)Koordinatoj: 48° 46′ 43″ N 22° 43′ 22″ O﻿ / ﻿48.77861 °N, 22.72278 °O﻿ / 48.77861; 22.72278 (mapo)
* Areo: 14 km²
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 54
* Poŝtkodo: 89222
* Telefonprefikso:

Situo
-----

Historio
--------

Ĝis Traktato de Trianon Kurucvár apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto de Perecseny, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Likicari/Kurucvár. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------

* ligna preĝejo de 1748

* Kategorio Likicari en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
dekstra
**Ligaturo** estas kundesegnaĵo (aŭ "ligo", kp. la vorto mem) de pli ol unu skribsigno (ideogramo, litero ktp.) al ununura grafika simbolo.
Ofte la nova simbolo tiom ŝanĝiĝis, ke oni ne facile rekonas la praajn erojn, ekzemple Ø havas la saman originon kiel Œ, nome O + E. Multaj literoj havas ligaturan originon, kvankam oni ne plu konsideras ilin ligaturoj: W (el V+V aŭ U+U), Æ (A+E), Œ (O+E). *Æ* estas ligaturo en latino, sed ne en la lingvoj Dana, Anglosaksa ktp.

Konataj ligaturoj por Esperanto-legantoj povas esti **&**, kiu devenas de la Latina vorto *et* (aŭ *εt*) "kaj", kaj **@**, devenante de la Latina vorto *ad* "al, ĉe".

Ĝenerale ligaturo anstataŭas apudajn literojn kiam ili havas komunajn elementojn. Ligaturo estas subaro de pli ĝenerala klaso de kuntekstaj formoj. Kunteksta formo estas kiam la formo de litero dependas je la kunteksto (ĉirkaŭaj literoj, ĉu ĝi estas je la fino de vorto aŭ linio, ktp).

Ofta ligaturo estas "ﬁ" (fi). Pro tio ke la punkto super "i" konfliktas kun la maŝo de la "f", kiam ili aperas apude, ili kombiniĝas al unuopa figuro kun la punkto ensorbita en la "f"-n.

Ligaturoj en eŭropaj alfabetoj estis unue uzitaj de mezepokaj skribistoj por konservi spacon kaj rapidigi skribadon. Fruaj karaktro-tiparoj uzis ligaturojn por imiti la aspekton de manskribaĵoj. Kiel kompostado pli kaj pli aŭtomatiĝis, ligaturoj eksmodiĝis, krom en la plej bonaj "belartaj" presejoj. Sed lastatempe pro la apero de perkomputila kompostado, estas pli kaj pli facile uzi ligaturojn. Ekzemple, la komputila programo TeX ebligas la aŭtomatan uzadon de ligaturoj kiel "ff", "fi", "fl", "ffi", kaj "ffl". Aliaj ligaturoj inkluzivas "ĳ" (ij), kaj "ﬆ" (st).

Oni povas rigardi la korean alfabeton (*hangul*) kvazaŭ ĉiu silabo estus ligaturo.

La kvadrata formo de alfabeto glagolico faciligis ligaturojn, tiel ke ĝi estas la alfabeto en kiu pli da ili estis uzataj (ne kalkulante la korean).

* 
* 
* 
*

Aliaj projektoj
---------------

* Ligaturo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ligaturo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
* 
* Arkivigite je 2007-10-13 per la retarkivo Wayback Machine
*
**Liebing,** hungare **Rendek** estas vilaĝeto en Aŭstrio, en federala ŝtato Burgenlando, en distrikto de Oberpullendorf, en municipo de Mannersdorf an der Rabnitz.

Panoramo de Liebing

Situo
-----

Liebing troviĝas laŭ rojo, laŭ ĉefvojo numero 55 proksime de la hungara landlimo. La iama limpasejo troviĝas 3 km-ojn. Liebing kontaktiĝas kun Rattersdorf.

Historio
--------

La unua mencio devenis el la 14-a jarcento. En 1910 vivis en la komunumo 310 homoj (germanoj en majoritato, ciganoj en minoritato). Ankaŭ post Traktato de Trianon Rendek apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Kőszeg, sed en 1923 ambaŭ ŝtatoj ŝanĝis Ólmod al Rendek/Liebing kaj Rőtfalva/Rattersdorf. Inter 1938-1945 Liebing apartenis al Germanio.

Vidindaĵo
---------

* romkatolika preĝejo de 1762

Nomportantoj
------------

* En telefonlibro de Budapeŝto en 2008 listiĝis 38 nomoj pri Rendek.

Fontoj
------

* hungara Vikipedio
* http/maps.google.com

* Kategorio Liebing en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Leĝo de la difinitaj proporcioj**, vortigita de Joseph Proust el 1799, estas leĝo kiu regulas la formiĝon de la kemiaj kombinaĵoj dozante la kvanton de la kemiaj elementoj kiuj ĝin komponas. Tiu leĝo atestas:

*"Kiam du aŭ pli elementoj reagas por formi determinitan kombinaĵon, ili kombiniĝas ĉiam laŭ proporcioj difinitaj kaj konstantaj"*.

Ekzemple, la karbonato de kupro, kiu ajn estas ĝia origino (natura aŭ laboratoria preparaĵo) entenas kupron, karbonon kaj oksigenon ĉiam en la samaj proporcioj.

Laŭ Proust, *"...kombinaĵo estas privilegia produktaĵo kiun naturo provizis per konstanta kunmetado de kemiaj elementoj"*.

Oni povas, ekzemple, kalkulo ke, kiu ajn estas la maso de akvo konsiderata, la rilato inter la maso de hidrogeno kaj la maso de oksigeno partoprenas en la kombinaĵo ĉiam en la proporcio de 1 al 8.

Ekzistas tamen esceptoj konstituitaj de la tieldiritaj nestekiometraj kombinaĵoj. Ekzemplo estu la vustito (fera oksido) kie povas troviĝi 0,83 aŭ 0,95 de atomo de fero por unuopa aktono de okkxigeno.

Notoj
-----

1. ↑    1799 - Stoichiometry, 24a aŭgusto 2012.

Vidu ankaŭ
----------

* Leĝo de la multoblaj proporcioj
* Kemia elemento
* Valento
**Wilgefortis** (latine misprezentita el la vortoj "virgo" – virgulino, "fortis" – forta, do firma en la kredo) aŭ **Liberata** (itale: liberigita); germane **Kümmernis** – zorgoplenulino , hispane **Librada**, portugale **Vilgeforte**, ĉeĥe ankaŭ **Svatá Starosta**, estis laŭ legendo kristana sanktulino. Sed la legendo mem povis estiĝi pro neĝusta interpretado de historiaj bildigoj de Jesuo Kristo. La sanktulino estas aspektigata kiel kronita krucumita junulino kun barbo.

Detaloj
-------

Wilgetoris laŭ tiu legendo estis filino de portugala pagana reganto. Ŝi estis taskita edziĝi kiel kristanino kun nekristana princo. Estante malkonvertiĝema ŝi ne nur promesis resti ĉasta sed krome petis Jesuon Kriston kreskigi barbon en ŝia vizaĝo kiu tute aliigis ŝin. La legendoj tiumomente diferencas ĉu ŝia patro ŝokite forpelis ŝin aŭ ĉu ŝi krucumitis de kolera patro. Kun la legendo ankaŭ kuntekstas la historio de malriĉa muzikanto al kiu ŝi ĵetis sian oran ŝuon kiel almozon dum muzikaŭskultado.

Statuo de sankta Wilgefortis en Mnichov u Zahrádek
Ofte oni diras ke la vera fonto legenda estas malinterpretata krucifikso *(Il volto santo)* en la katedralo de Luko (Italio) kie la Kristo krucumita ne prezentatas kiel suferanta sed triumfanta persono kun krono kaj faldaj vestaĵoj. Tia krucifikso malkutima en landoj nordaj de la Alpoj ŝajne vekis fantaziojn ke virgulino estis krucumita. Ankaŭ ne estis komprenita la fakto ke en Luko videblas vestita krucumito. La plej frua veneradloko estas eble Steenbergen en Nederlando kie laŭdire ankaŭ okazis mirakloj ĉi-kuntekste.

Vera kulto (festo ŝia estis la 20-a de julio) havis la unuan mencion ĉirkaŭ la jaro 1400; etendiĝo de venerado estis dum la barokaj tempoj ĝis la 18-a jarcento. En la nordo kaj okcidento de Eŭropo ĝi ĉesis en la 20-a jarcento. Por la tempo inter 1350 kaj 1848 ĉirkaŭ mil literaturaj kaj ikonografiaj atestoj disde la Malsupra Rejnlando ĝis Bohemio, disde la Balta Maro ĝis Tirolo kaj Svislando ekzistas. En Suda Eŭropo kaj en Suda Ameriko la kulto iel ĝis hodiaŭ vivas.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Liberata en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Vikifontaro
* Prie en leksikono ekumenisma pri sanktuloj
* Wilgifortis kaj superstiĉoj
* Paulo Anunciação: "Uma santa barbuda e portuguesa", publico.pt, 15.2.1999
**Lajos Szikszai** [lajoŝ siksai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szikszai Lajos** estis hungara advokato, parlamenta deputito, kolektisto pri artaĵoj.

Lajos Szikszai naskiĝis la 25-an de novembro 1825 en Szilágysámson (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Șamșud en Rumanio), li mortis la 31-an de aŭgusto 1897 en Zilah (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Zalău en Rumanio).

Biografio
---------

Lajos Szikszai frekventis kalvinanan kolegion en Zilah (1840-1844), poste li studis juron en Reĝa Akademia Liceo de Kolozsvár, fine li lernis la germanan lingvon en Transilvanio. Li estis partoprenanto en la Hungara revolucio de 1848, post la fiasko (1849) li estis trudsoldato en la imperiestra armeo. Hejmenveninta li retiriĝis, krome li edziĝis. Dum la politika mildiĝo en 1861 li estis nobela juĝisto kaj en 1862 li akiris advokatan diplomon, poste li estis advokato en Zilah. Inter 1875 és 1881 li estis parlamentano, poste vicdepartementestro. En 1889 li ricevisis la titolon reĝa konsilisto.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Hadadi báró Wesselényi Miklós emléke. Élet- és jellemrajz.* (1884)
* *Alispáni jelentés Szilágy vármegye 1894. évi rendes közgyűléséhez a vármegye közállapotáról* (1894)

Memorigiloj
-----------

* busto En Zilah (1904, dum la rumana erao ĝi malaperis)
* lernejo postas la nomon *Szikszai Lajos* en Șamșud

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Lajos Szikszai en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 708554
 |
La rivero **Liard** de nordamerika boreala arbaro fluas tra Jukonio, Brita Kolumbio kaj Nordokcidentaj Teritorioj, Kanado. Ĝi ekfluas ene de la montoj Saint Cyr kaj de la montaro Pelly en sudorienta Jukonio, ĝi fluas 1 115 km sudorienten tra Brita Kolumbio, markante la nordan randon de la Roka Montaro kaj poste turnas nordorienten reen en Jukonion kaj en la Nordokcidentajn Teritoriojn, kaj ekfluas en la riveron Makenzio ĉe Fort Simpson, Nordokcidentaj Teritorioj. La rivero drenas proksimume 277 100 km² de boreala arbaro kaj de marĉo "muskeg".

La valo de la rivero Liard estas traira areo de la bizonoj de la Nacia Park-Rezervejo Nahanni.

Notoj
-----

1. ↑  "Liard River". Encyclopedia Britannica rete. Alirita en 2008-01-24.
2. ↑   N.C. Larter; J.S. Nishi; T. Ellsworth; D. Johnson; G. More; D.G. Allaire (Decembro 2003). "Observations of Wood Bison Swimming across the Liard River, Northwest Territories, Canada" (PDF). Arctic, VOL 56, NO. 4, P. 408-412. Alirita en 2008-01-24.

* Kategorio Liard en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 806774
* GND: 4104501-4
* LCCN: sh85076430
* VIAF: 23146152991805251623
 |
La **Libia paletro** (ankaŭ konata kiel la Libia Rabaĵo-paletro, la Sieĝo-paletro, la Tehenu- aŭ Tjehenu-paletro) estas la postrestinta suba parto de ŝtona kosmetika paletro portante ĉizitan ornamadon kaj skribojn. Ĝi originas de la Protodinastia Periodo de Egiptujo (ĉ. 3200- 3000 a.K.). La paletro venas verŝajne el Abidos, Egiptujo.

La libia paletro, simile al la fama Narmer-paletro, estas unu el la malmultaj ŝtonaj paletroj de tiu periodo kiu enhavas kelkajn el la plej fruaj ekzemploj de hieroglifoj kaj ankaŭ montras la fruan uzon de registroj (vicaj apartigiloj) por apartigi klare la vicojn.

Ikonografio
-----------

La ikonografio de la paletro estas kiel sekvas: unu flanko de la paletro enhavas scenojn de piedirado de bestoj, en tri registroj (brutaro, azenoj, kaj gazeloj). La kontraŭa flanko de la libia paletro enhavas sep "grandurbojn" identigitajn per iliaj hieroglifoj, montritaj ene de ĉiu fortikaĵ-ĉirkaŭigita urbomuro. Super ĉiu grandurbo estas prezentita besto tenante manan plugilon. Tiu hieroglifo povas esti tradukata tiel "kara" (sugestante la bestoj estas bildigoj de la simbolo de ĉiu urbo), kiun aliaj proponis ke en tiu kunteksto oni traduku je "atakado" aŭ "detrui" kaj tiel la bestoj estas rilataj al la atakantoj, ne kun la grandurboj.

Bestoj restis videblaj sur muroj de nur kvar el la grandurboj sur la difektita paletro:

* akcipitro ( Horuso);
* paro de akcipitroj (moderna urbo Qift)
* skorpio; kaj
* leono

La ikonografio de ĉirkaŭpaŝado de vicoj de bestoj ene de registroj ankaŭ povas esti vidata sur la ebura tenilo de la tranĉilo de Gebel el-Arak.

La paletro estas farita el skisto, longas 18,5 cm (originale ĝi estis laŭ taksoj ĉ. 70 cm) kaj larĝas 21 cm.

Vidu ankaŭ
----------

* Narmer-paletro
* Kosmetika paletro
* Tranĉilo de Gebel el-Arak

* Kategorio Libia paletro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**CSATÁRY Lajos** (ĉata:ri), *Grósz* estis hungara kuracisto, fakverkisto pri medicino de justicafero kaj publiksanafero naskita en Nadjvarado la 16-an de novembro 1832 kaj mortinta en Budapeŝto la 16-an de novembro 1907.

Kariero
-------

Lajos Csatáry kiel medicinstudento en Vieno partoprenis en la revoluciajn liberecbatalojn, poste reveninte Hungarion li iĝis honvedoficiro, poste ĝis 1852 li vivis en elmigro; li servis en la turka armeo kiel majoro. Li finis la universitaton de Vieno kaj poste de 1857 ĝis 1868 li estis tribunala kuracisto de la departemento Bihar. Ekde 1859 ĝis 1868 li estis en Nadjvarado, de 1868 en Peŝto preleganto pri medicino en la jurfakultatoj. En 1872 li estis privatprofesoro. Li estis inter unuaj ankaŭ internacirilate kiu organizis la sanaferan savservadon ĉe la fervojoj.

Verkoj
------

* *Orvosi rendőrség* (Pest, 1863);
* *A törvényszéki orvostudomány gyakorlati kézikönyve* (Bp. 1888);
* *Az Országos Közegészségügyi Tanács 25 éves története* (Bp. 1893);
* *A vasúti egészségügy kézikönyve* (Bp. 1905).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio Lajos Csatáry en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Hallwil (stacidomo). |



**Hallwil** estas komunumo en la distrikto Lencburgo de Kantono Argovio, Svislando. Hallwyl situas en la valo *Seetal* ĉe la orienta bordo de la rivero Aabach proksimume tri kilometrojn norde de la Lago de Hallwil. Najbaraj komunumoj estas en nordo Seon, en oriento Seengen, en sudo Boniswil, kaj en okcidento Dürrenäsch. Ĝi havis 740 loĝantojn je la fino de 2008.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 2,18 km², de kiuj 0,28 km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,43 km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 560 msm, kaj la plej malalta punkto sur alteco de 441 msm, ĉe la bordo de la rivero Aabach.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Hallwil datiĝas el la jaro 1167 kiel *Allewilare*. De 1560 ĝis 1950 la oficiala nomo de la komunumo estis *Niederhallwil.*

En mezepoko en Hallwil unue regis la Grafoj de Lencburgo, ilin sekvis la Grafoj de Kiburgo kaj en la jaro 1264 ties heredantoj, la Habsburgoj. En ties nomoj la habsburgaj vasaloj, la Senjoroj de Trostburg kaj ek de 1326 la Senjoroj de Liebegg plenumigis la malaltan jurisdikcion en la loko.

En la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion kaj Hallwil fariĝis parto de la berna regejo, nome de Berna Argovio. La senjoreco Trostburg jam en la jaro 1346 transiris al la Senjoroj de Rinach kaj en la jaro 1486 al la Senjoroj de Hallwyl. Ili vendis sian havaĵon en Hallwil en la jaro 1616 al la urbo Brugg. Ĉar Berno tamen ne toleris la potencokreskon de Brugg, ĝi transprenis la jurisdikcion rekte kaj kreis la tribunaldistrikton Trostburg, kiu estis subvoktejo de la voktejo Lencburgo.

Kiam en la jaro 1798 okaze de la Helveta Revolucio francaj trupoj liberigis Argovion, Hallwil fariĝis komunumo de la distrikto Lencburgo en la nove fondita Kantono Argovio.

Trajnhaltejo de Hallwil

Trafiko
-------

En Hallwil troviĝas trajnhaltejon ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Lencburgo al Lucerno, la tiel nomita *Seetal-Fervojo.*

Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo de Lencburgo tra Hochdorf al Lucerno. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 troviĝas 10 kilometrojn sude en Lencburgo.

Vidu ankaŭ
----------

* Lago de Hallwil (3 kilometrojn sude de la komunumo)
* Kastelo Hallwyl (en la najbara komunumo Seengen)
* Hallwil (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Hallwil en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo (arkiva kopio)
* Lernejo Hallwil
* Hallwil en la Historia Leksikono de Svislando

  


| Distrikto Lencburgo |
| --- |
|  |  |
| Ammerswil - Boniswil - Brunegg - Dintikon - Egliswil - Fahrwangen - Hallwil - Hendschiken - Holderbank - Hunzenschwil - **Lencburgo** - Meisterschwanden - Möriken-Wildegg - Niederlenz - Othmarsingen - Rupperswil - Schafisheim - Seengen - Seon - Staufen |