recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Dragana Krŝenkoviĉ Brkoviĉ** (montengre; Драгана Кршенковић Брковић (naskiĝis 1956) estdas montenegra verkistino kaj dramaturgino. Ŝi estas unu el la plej famaj nuntempaj balkanaj dramistoj, ŝiaj tekstoj estas inkluditaj en lernolibroj en Montenegro kaj Makedonio. Ŝiaj teatraĵoj estas prezentitaj en multaj balkanaj landoj.

Biografio
---------

En 1980 ŝi diplomiĝis pri politika scienco, kaj en 1984 ĉe la Fakultato de Drama Arto de la Universitato de Beogrado. En 1992, kiam ekestis milito en la Balkana Duoninsulo, ŝi translokiĝis de Beogrado al Podgorico (Montenegro). Tie ŝi fondis kune kun sia edzo Tomislav Brkovic la pupteatron por infanoj *Plava Laguna* (Blua Laguno).

En 2005-2006, ŝi estis *Hubert Humphrey Fellow* en Vaŝingtono. En 2011, ŝia libro *Duh Manitog jezera* (*La Feino de Lago Manito*) estis elektita por la premio *White Raven* fare de la internacia junulara biblioteko en Munkeno. Krome, ŝi partoprenis en Rodoso, Grekio la *1-an Internacian Forumon por Kulturo de Paco de Mediteraneaj Virinaj Kreintoj*, sub la aŭspicio de Unesko.

Kinfilmoj
---------

Du plenlongaj filmoj, *Hozentarus* (2018)  kaj *The Magic Key* (2020), surbaze de ŝiaj fabeloj kun la samaj titoloj, estis filmitaj fare de Public Broadcasting Services de Montenegro, RTCG.

Verkaro (elekto)
----------------

Kršenković Brković publikigis tri romanojn, du rakontkolektojn,  unu kolekton de dramoj, du monografiojn, kaj plurajn infanlibrojn. Ŝiaj rakontoj estis publikigitaj en multaj internaciaj revuoj kiel ekzemple *Buchkultur*, *Blesok*, *Sarajevo Notebook*, *ARS.*

### Fikcio

* Du ondoj (*Dva talasa)*
* *La Ludo de Atellan* (*Atelanska igra*)
* La Perdita Sigelo (*Izgubljeni pečat*)
* Fajro en Aleksandrio (*Vatra u Aleksandriji*)
* Malantaŭ la nevidebla muro (*Iza nevidljivog zida*)
* La palaco de la sinjoro (*Gospodarska palata*)

### Infanlibroj

* Blua monto (*Modra planina*)
* Muzikisto kun cilindro kaj floro (*Muzičar s cilindrom i cvetom na reveru*)
* Sekreto de sekreto (*Secret one Secret*)
* La spirito de lago Manito (*Duh Manitog jezera*)
* Sekreto de la blua kristalo (*Sekreta plavog kristala*)

### Aliaj

* *Zaboravljeno putovanje - tragovi utisnuti u bajkama* (Forgesita vojaĝo - spuroj registritaj en fabeloj)

Referencoj
----------

1. ↑  Biogram pisarki.
2. ↑  (montenegra) *Lutkarsko pozorište Plava Laguna Puppet Theatre 1 9 9 4–1 9 9 6 (PDF)*
3. ↑  (en) *humphreyfellowship.org*
4. ↑  (en) *1st International Forum for a Culture of Peace by Mediterranean Women Creators*
5. ↑  (engla, montenegra) *Bajke Dragane Krŝenkoviĉ Brkoviĉ.* (PDF)
**Dun KARM** (kaŝnomo de Carmelo Psaila - naskiĝis la 18-an de oktobro, 1871, mortis la 13-an de oktobro, 1961) estis malta poeto, pastro laŭ profesio.

Dun Karm studis ĉe porpastra seminario kaj fariĝis pastro en 1894, instruante diversajn temojn ĉe la sama seminario. En 1921 li estis dungita kiel vic-bibliotekisto en la ŝtata biblioteko. Li verkis la maltan nacian himnon kiun oni kantis unuafoje en 1923, kaj kiu fariĝis la malta nacia himno en 1941\*.

Dun Karm estis unu el la membro-fondintoj de la Societo de la Maltaj Verkistoj (1921) (kiu poste estis renomita la Malta Akademio). En 1945 li estis la unua honorigita per la titolo de Beletristika Doktoro de la malta universitato pro lia kontribuo al la malta literaturo.

Antaŭ 1912, Dun Karm verkis nur en la itala kaj komencis per la poemaroj *Foglie d'Alloro* (1896) kaj *Versoj* (1903). Tamen post invito en 1912 li komencis verki en la malta, kio daŭris ĝis lia morto. Dun Karm tradukis ankaŭ en la maltan la longan poemon *I Sepolchri* de la itala poeto Ugo Foscolo.
Dun Karm ankaŭ kompilis maltan vortaron en tri volumoj inter 1947 kaj 1955.

* La malta nacia Himno verkita de Dun Karm (el la malta tradukis Carmel Mallia)

Ĉi landon, kies nomon ni honoras,/
Kiel pasinte gardu nun, Sinjoro;/
De ĝia belo estas vi l'aŭtoro.//
Gvidu, Di' granda, ĝian registaron;/
Bonkoru l'majstroj; fortu l'proletaro;/
Firmigu l'pacon ĉe la maltanaro.

Dun Karm kaj Esperanto
----------------------

Dun Karm studis Esperanton kaj verkis, la 1an de aprilo de 1901, nur unu poemeton en ĝi, "Penso Printempa"\*. Oni nenion plu scias pri lia esperantisteco, pro la fakto ke li neniam eniris la esperantistan movadon kiu ekaktivis en Malto en 1903. Lia nomo nenie troviĝas apud la unuaj membroj.
Krome, D-ro Carmel Mallia(1929-), akademiano, tradukis la du longajn kaj filozofiajn poemojn de Dun Karm: *La Muzea Pralampo* kaj *La Mio kaj Lia Pretero* kiujn li inkluzivigis en
la *Antologio de Maltaj Poetoj* (1985), de li mem eld. en 1985. La esperanta teksto de *La Mio kaj Lia Pretero* aperis en libreto jam en 1973.Mallia ankaŭ prelegis pri *La spirita itinero de Dun Karm en lia epiko* La Mio kaj Lia Pretero *estas ekzistencialista itinero* dum la ekumena kongreso de IKUE kaj KELI en Rimini en 2003. Mallia ankaŭ verkis la eseon *Du Ĝemelaj Voĉoj: L.L. Zamenhof kaj Dun Karm* en la festlibro *Klaro kaj Elasto* (2003), ed. Iltis, Francio.

* Penso Printempa

Kantas la birdoj;/
La suno hela/
Brilas de l'alto/
Bluege bela.//

Kaj per flugiloj/
De l'aer' klara/
Venas la bruo/
De l'ondo mara.//

Odoriĝante,/
Ruĝiĝe gaja,/
Jam malfermiĝas/
La rozo maja.//

Estas printempe./
Kia plezuro!/
June ridetas/
Tuta naturo//

Renaskiĝanta./
Ĉu vi komprenas/
Flo..? en la mondon/
L'amo revenas.//

* Kategorio Dun Karm en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 14302
* GND: 119384957
* LCCN: n89205730
* VIAF: 19917052
* ISNI: 0000 0001 0958 8160
* SUDOC: 08578785X
* BNF: 145311581
* MBA: 7b902376-ca2d-462f-997b-59199cb84ddf
* ICCU: PALV042328
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Ernst Federn 2006
**Ernst FEDERN** (n. la 26-an de aŭgusto 1914 en Vieno; m. 24-an de junio 2007 same en Vieno) estis pioniro der la psikoanaliza analizo de la pretervivo kiel viktimo en naziaj koncentrejoj, de la psikoanaliza pedagogio kaj de la psikoterapio kaj socia akompano de krimuloj en malliberejoj.

Ernst Federn estis filo de la konata viena psikoanalizisto Paul Federn. Li mem forte engaĝiĝis socie, estis trockiista komunisto kaj dum la jaro 1938 estis malliberigita en la nazia koncentrejo *Buchenwald* en Turingio, kie li restis, suferis sed pretervivis ĝis la liberigo de la koncentrejanoj fare de usona armeo dum aprilo 1945. En la koncentrejo li kiel aliaj trockiistoj komence suferis, krom de la naziaj gardistoj, de aliaj komunistaj malliberigitoj, kiuj estis senhezitaj subtenantoj de Josif Stalin kaj konsideris la anojn de Lev Trockij kiel siaj plej ardaj malamikoj. Poste li kiel psikoanalizisto ekrespektiĝis ankaŭ de tiuj malliberulaj malamikoj. Dum pluraj monatoj de la jaro 1939 la psikoanalizisto Bruno Bettelheim estis kune malliberigita en Buchenwald kaj la du terapiistoj interamikiĝis. Kune ili kiel preterviviga strategio evoluigis la bazon de "psikologio de teroro". Post la liberigo dum aprilo 1945, Ernst Federn decidis ne reveni al Aŭstrio, kiu grandparte estis okupita de la Ruĝa Armeo de Sovetunio. Anstataŭe li elmigris unue al Bruselo, kie li daŭrigis sian politikan engaĝiĝon, kaj poste al Usono. Liaj publikaĵoj pri la "psikologio de teroro" kaj pri la protokoloj de ĉiumerkredaj konferencoj de grupo ĉirkaŭ Sigmund Freud, kiu ekde 1902 estis kunveninta en Vieno, en la usona socio de la 1950-aj jaroj karakterizita per kontraŭkomunismo kaj simpla prezento de la Malvarma Milito komence vekis nur malmultan intereson. Nur iom post iom, kaj aparte en Eŭropo, plikonatiĝis ilia graveco. Dum 1972 Ernst Federn je invito de Bruno Kreisky revenis al Aŭstrio kaj de tiam kiel psikoterepiisto aparte engaĝiĝis pri la reformo de malliberigo de krimuloj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ernst Federn en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* paĝo pri Ernst Federn en retejo de muzeo pri psikologio Arkivigite je 2009-10-04 per la retarkivo Wayback Machine
* Informoj pri Ernst Federn en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 264931
* GND: 119182351
* LCCN: n87144119
* VIAF: 91428917
* ISNI: 0000 0001 1462 4605
* LIBRIS: 266819
* SUDOC: 026860686
* BNF: 11902466c
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Tiu ĉi artikolo temas pri ariana episkopo de Konstantinopolo. Pri aliaj samnomaj homoj vidu la apartigilon Eŭzebio. |

**Eŭzebio de Nikomedio** (naskiĝdato nekonata, mortis en 341) estis kristana ariana episkopo de la 4-a jarcento, fama ĉar li baptis la mortantan imperiestron Konstantinon la 1-an.

Biografio
---------

Li estis episkopo antaŭe de Bejruto de Fenicio poste de Nikomedio, kie rezidis la imperiestra kortego kaj, fine de Konstantinopolo ekde 338 ĝis la morto. Li parencis kun la familio de Konstantino la 1-a kaj en granda konsidero ĉe la imperiestro, kiu kun Licinio legalizis kristanismon en 313.

En la unua koncilio de Niceo de 325 la arianismo estis kondamnita kaj Eŭzebio, kiel Ario, estis ekzilita.
La arianisma ideo ĉiukaze restis multe radikita ene de la orienta eklezio ĝispunkte ke en 328 estis revokitaj al iliaj sidejoj la episkopoj ekzilitaj.

Eŭzebio en 337 baptis la mortantan imperiestron Konstantinon la 1-an. Fariĝinte en 339 patriarko de Konstantinopolo. Eŭzebio engaĝiĝis kontrasti sian decidan kontraŭulon Atanazion episkopon de Aleksandrio, kaj sukcesis lin plurfoje igi ekzilita. En 340 papo Julio la 1-a kunvokis koncilion en Romo kie Atanazio estis rehabilitita antaŭ 50 episkopoj. Malĉeestis, fakte, la ariana frakcio kiu, konstratiĝe kaj laŭvole de Eŭzebio, organizis koncilion en 341 en Antioĥio kie estis proponita la kompromisa formulo laŭ kiu Kristo kaj la Patro eterne kunekzistis: estis male evitata la diskutata punkto de la samsubstanceco.

Eŭzebio mortis samjare, sed ne post esti nomumita episkopo de la Gotoj Ulfilo, kiu disvastigis sian kristanismon inter la barbaraj Gotoj.
Eŭzebio, kiel Ario, estis edukita ĉe la Lukiana skolo. Lukiano el Antioĥio instruadis ke la Filo de Dio ne povis esti Dio ĉar kreita de la Patro, instruaĵo kiu provokis multajn diskutojn finiĝintajn en dekoj da koncilioj por ĝin pliklarigi kaj , fine, refuti. Sinteze, la disputo estis: "Ĉu Kristo estis kreita aŭ generita de la Patro?". Arianismo opiniis ke li estis kreita kaj ne generita, kaj pro tio ne Dio kiel la Patro.

Notoj
-----

1. ↑  Amiano Marĉelino, *Res Gestae*, XXII,9,4.

Vidu ankaŭ
----------

* Lukiano el Antioĥio
* Ulfilo
* Patrologia Graeca
* Atanazio
* Nikomedio
* Lukiana skolo
* Ario hereza
* Arianismo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 500000
* GND: 102393176
* LCCN: n2009020072
* VIAF: 86233836
* ISNI: 0000 0000 5908 9442
* LIBRIS: 184351
* SUDOC: 075191350
* NLA: 51888407
* NKC: jo20191039851
 |
Monero de Eadbert
**Eadbert** (m. la 2-an de aŭgusto 768) estis reĝo de Northumbria, Anglio de ĉirkaŭ 737 al 758.

Familio
-------

Li estis ano de la reĝa familio de Northumbira, kaj devenis de Ida, la unua anglosaksa reĝo de Bernicia (unu el la du regnoj kiuj kuniĝis por estigi la regnon Northumbria). Lia patro nomiĝis Eata.

Li estis kuzo de Ceolwulf, reĝo 729-737, kaj frato de Egbert, ĉefepiskopo de Jorko.

Altroniĝo
---------

Li altroniĝis ĉirkaŭ 737 post la dua abdiko de Ceolwulf, kiu eniris la abatejon de Lindisfarne. Kontraste al la unua abdiko de Ceolwulf, verŝajne la dua estis propravola.

Regado
------

Eadbert estis kontraŭata de rivaloj anoj de la reĝa familio. En 740 Eardwine, verŝajne filo de Eadwulf (reĝo 704-705) estis mortigata. En 750 Offa, filo de Aldfrith (reĝo 685-704) estis forprenata de la abateja sanktejo de Lindisfarne kaj mortigata post sieĝo, kaj Cynewulf, episkopo de Lindisfarne, kiu protektis kaj eble subtenis Offa, estis malliberigata ĉe Jorko.

Letero de papo Paŭlo la 1-a (papo) al Eadbert kaj lia frato Egbert komandis ilin redoni bienojn forprenitajn de abato Fothred kaj donitajn al Moll (eble Aethelwald Moll): tio sugestas ke Eadbert penis rehavi bienojn donitajn de antaŭaj reĝoj al la eklezio.

En 740 Eadbert militis kontraŭ la piktoj. Aethelbald, reĝo de Mercia, profitis de la foresto de Eadbert por disrabi Northumbria.

En 750 Eadbert konkeris iom da pikta teritorio. En 756 li kaj la pikta reĝo batalis kontraŭ la keltoj de Skotlando.

Abdiko
------

En 758 Eadbert abdikis, kaj eniris la monaĥejon ligitan al la katedralo de Jorko. Li mortis en 768 kaj entombiĝis en la katedralo apud sia frato Egbert.

Li estis sekvata de sia filo Oswulf, sed tiu estis murdata post unu jaro.

* Kategorio Eadbert (Northumbria) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 288665
 |
**Joanot MARTORELL** (naskiĝis 1413/1414, mortis 1468) estis kavaliro kaj verkisto.

Martorell loĝis en Gandia (Valencia Reĝlando). Li estis kavaliro de la reĝo Alfonso la Grandanima (*Alfons el Magnànim*). Li verkis katalune la romanon *"Tirant lo Blanc"*. La libro rakontas la kavalirajn (militajn kaj amajn) aventurojn de Tirant, kiu iras al Konstantinopolo por defendi la Bizancan Imperion kontraŭ la turka danĝero. Komence de la romano estas rakontata la historio de kavaliro nomata Guillem de Varoic. Tiu parto estas traduko el la libro pri Guy de Warwick, verko kiun la aŭtoro ekkonis en vojaĝo al Anglio. Kiel kuriozaĵo, aperas en la romano la legendo pri la origino de la Ordeno de la Ĝartero, kiu estas la plej antikva konata teksto pri tiu kavalira ordeno. Kvankam en multaj eldonoj, oni ripetadas ke la romano apartenas al Joanot Martorell kaj al Martí Joan de Galba, nuntempe estas ĝenerala interkonsento ke la unusola aŭtoro estas Martorell. Ĉi tiu komencis redakti la romanon en 1460 kaj finis antaŭ 1468, jaro de sia forpaso.

Titolpaĝo de *Tirante el Blanco* de Joanot Martorell. Unua traduko al kastilia lingvo eldonita en 1511.
*Tirant lo Blanc* estis publikigita en Valencio en la jaro 1490, kaj denove presita en Barcelono en 1497. Hispana traduko aperis en Valladolid en 1511. Itala traduko, fare de Lelio di Manfredi, aperis en Venecio en 1538. En 1737 aperis franca resumita traduko el la itala versio. En la 20-a jarcento la romano estis tradukita dufoje en la anglan fare de David H. Rosenthal kaj de Ray La Fontaine, en la nederlandan fare de Bob de Nijs, denove en la francan fare de Jean-Marie Barberà, en la japanan fare de Ko Tazawa, kaj en plurajn aliajn lingvojn.

Vidu ankaŭ
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Literaturo |

* Roger de Flor

* Kategorio Joanot Martorell en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 16806
* GND: 118782371
* LCCN: n79069924
* VIAF: 166629824, 315534825 27074442, 166629824, 315534825
* ISNI: 0000 0001 2277 6721
* SUDOC: 027300862
* BNF: 11994360c
* MBA: 5a72136e-60b9-4536-8abd-063a26618696
* NLA: 35788097
* NDL: 01104737
* BIBSYS: 90131556
* NKC: jx20120518005
* ICCU: CFIV050172
* BNE: XX1108162
 |
**Eannatum** estis reganto de la antikva sumera urboŝtato Lagaŝ en la 25-a jc. aK.. Li estis filo de Akurgal, nepo de Ur-Nanŝe. Li estas la unua mezopotamia reganto, kies provo por regnofondo estas historie pruvita.

idealigita figurigo de Eannatum, gvidante, antaŭirante la soldatojnEn la unua parto de lia regado, li okupis post gravaj bataloj - en kiuj eĉ li vundiĝis kaj ne povis plu batali - la urbon *Umma* kaj difinis la limon. La eventojn rakontas la vultura steleo. laŭ la steleo, li okupis urbojn Elam kaj Ur.

En la dua parto de lia regado, li sciigas pri akiro de urboj Kis, Suzo, Mari kaj Uruk. Li verŝajne regis dum mallonga tempo tutan Sumeron kaj Elamon.

Li estas konta kiel grava kontruisto. Li fondis multajn preĝejojn, kontruigis palacojn, ĉefe en Lagaŝ, sed ankaŭ aliloke, kie oni rekonis lian regadon. El dokumentoj estas konate, ke li tute trakonstruis la urbon Nin, fosigis kanalojn kaj akvorezervejojn. Tiu Nin estis verŝajne antaŭulo de Ninive.

Lin sekvis kiel reganto de Lagaŝ, Enannatum la 1-a, lia frato.

* Kategorio Eannatum en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 607783
 |
**JUHÁSZ Gyula** (naskiĝis la 4-an de aprilo 1883 en Szeged, mortis en Szeged 6-an de aprilo 1937) estis hungara poeto.

Vivo
----

Li frekventis la gimnaziajn jarojn en katolika lernejo en Szeged. La unua poemo aperis en 1899 en periodaĵo. En Budapeŝto li frekventis universitaton en fako hungara-latina instruisto. Tie li konatiĝis kun la tiutempaj poetoj, ekzemple kun ADY Endre. Poste li instruis en Máramarossziget. En 1907 li debutis kiel ĵurnalisto en Szeged. Li konatiĝis kun aktorino SÁRVÁRI Anna, al kiu li longe verkis poemojn. Kelkfoje li nesukcese provis mortigi sin. Spite tion en 1915 aperis lia unua poemovolumo. Ekde 1918 li apogis la socialismon. Post longa melankolio li venenis sin.

Poemoj
------

Li ofte verkis pri riverobordo de Tiso. Dum la socialismo la politikaj poemoj estis ŝatataj. La ampoemoj pri Anna estas eternaj. La gimnaziaj lernolibroj alte taksas lian poezion.

En Esperanto aperis
-------------------

En ambaŭ eldonoj de Hungara Antologio aperis diversaj tradukaĵoj.

* Skulptaĵo pri Gyula Juhász en SzegedSkulptaĵo pri Gyula Juhász en Szeged
* Statuo de Gyula Juhász en MakóStatuo de Gyula Juhász en Makó

* Gyula Juhász en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Gyula Juhász en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 363093
* GND: 121995852
* LCCN: n81029122
* VIAF: 24632276
* ISNI: 0000 0001 0879 4659
* LIBRIS: 256648
* SUDOC: 029473349
* BNF: 12109346x
* NKC: jn20000700838
 |
**Sten Gustaf Herman ANKARCRONA** (naskiĝis 11-an de majo 1869 en Huskvarna, mortis 17-an de septembro 1933 en Holen, Tällberg, Dalarnas län) estis sveda pentristo kaj arkitekto. Li estis filo de fabrikmastro Emil Adolf Ankarcrona kaj Anna Maria Norström. De 1886 ĝis 1889, Ankarcrona estis edukita en la Arta Akademio en Berlino. Post vojaĝoj al Norvegio kaj Parizo, kaj longa restado en Munkeno en 1895 li revenis al Svedio. Li servis en la estonta nacia romantika spirito kun scenoj el la kamparo, ofte en vintraj medioj.

Krom artisto, li estis ankaŭ aktiva en kontraŭalkohola movado kaj kiel edukisto de Dalarna, kie li ankaŭ servis kiel eldonisto de la revuo *Siljan*. La konservado de la metio estis lia koro, kaj li batalis por eviti ke la tradicia manfaritaĵo perdis kontraŭ la fabrike artefaritaj produktoj. La hejmregiona asocio (svede *Hembygdsförening*) de Leksand estis fondita en 1904 pro la iniciato de Ankarcrona. En la fruaj 1910 kreis Ankarcrona la bienon *Holen i Tällberg*, kiu estis la kondiĉo por la formado de la unua sveda hejmregiona federacio (svede *Hembygdsförbund*). Ankarcrona loĝis tie sur la bieno ĝis sia morto en 1933.

* Kategorio Gustaf Ankarcrona en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Johano la 23-a** (ĉirkaŭ 1370 – 22-a de decembro 1419 en Florenco), propranome **Baldassare Cossa**, estis kontraŭpapo (1410 – 1415), sekvanto de Aleksandro la 5-a, elektita fare de la koncilio de Pizo.

Kardinalo Cossa prezidis al la Piza koncilio (1409), kies celo estis finigo de papa skismo, kiu ekzistis jam ekde la jaro 1378. Kardinaloj detronigis du ĝisnunajn papojn, la romian Gregorion la 12-an kaj la avignonan Benedikton la 13-an kaj nova kapo de eklezio ili elektis Petron Philargo, kiu akceptis la nomon Aleksandro la 5-a. Sed pro tio la skismo pliprofundiĝis. La ĝisnunaj papoj nome ne rezignis pri sia pontifiko, kio gvidis al estiĝo de tripapeco.

Kontraŭpapo Johano la 23-a ne estu konfuzenda kun papo Johano la 23-a (1958 – 1963). La fakto, ke dum pli ol 500 jaroj neniu papo akceptis la nomon Johano, estas verŝajne sekvo de konfliktigaj faroj kaj roloj de tiu ĉi kontraŭpapo. La decido de papo Johano la 23-a ne akcepti la nomon Johano la 24-a estas komprenebla kiel konfirmo de tio, ke Baldassare Cossa ne estis laŭleĝa papo. Johano la 23-a onidire elektis la nomon Johano krom alia ankaŭ tial, por ke li purigu ĝin post 500 jaroj.

Li estis entombigita en la baptejo Sankta Johano en Florenco. La tombo de kontraŭpapo Johano la 23-a, ene de la baptejo, estas rimarkinda monumento.

Vidu ankaŭ
----------

* Tombo de kontraŭpapo Johano la 23-a

* Johano la 23-a (kontraŭpapo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Johano la 23-a (kontraŭpapo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 141828
* GND: 118557882
* LCCN: no89018927
* VIAF: 74644730
* ISNI: 0000 0000 8505 5123
* LIBRIS: 379767
* SUDOC: 09496243X
* BNF: 12321910d
* ULAN: 500354865
* NLA: 61542999
* NKC: jx20090127002
 |
Henriko, dekstre kun la bogepatroj Lotaro kaj Richenza; tomboskulpturo de 1708 el la Imperiestra katredralo de Königslutter
**Henriko la Fiera** (germane *Heinrich der Stolze*; naskiĝis ĉirkaŭ 1108, mortis la 20-an de oktobro 1139 en Quedlinburg) estis duko de Bavario kaj Saksio estante el la dinastio de la Velfoj.

Vivo
----

Estante filo de Henriko la 9-a, "la Nigra" (mortis 1126) li sekvis la patron kiel duko de Bavario  kaj edziĝis la 29-an de majo 1127 kun Gertrud, la ununura filino de imperiestro Lotaro la 3-a. Ŝi havigis al la Velfoj la alodojn brunsvigajn kaj northeim-ajn en la Duklando Saksio.

Henriko kuraĝe batalis por Lotaro kontraŭ la Ŝtaŭfoj kaj akompanis lin en 1136 dum la dua kampanjo al Romo. Kompense li ricevis la Margrafion Etrurio (Toskanio) kaj fare de la papo la Bienojn matildajn. Ĉar Lotaro, revenante el Italujo, nomumis lin ĝuste antaŭ sia morto en 1137 duko de Saksio kaj transdonis al li la regnajn insignojn, li kandidatis promesplene por la imperiestreco. Tamen li estis repuŝita, verŝajne pro troa aroganteco kaj potenco. En 1138 li ja donis la insignojn al Konrado la 3-a sed rifuzis rezignadon je siaj duklandoj. Li sekve estis proskribita kaj Saksio estis donita al Alberto la Urso. Henriko forpelis la malamikojn el Saksio kaj defendis la landon sukcese kontraŭ Konrado. Sed li tuj mortis 31-jara kaj estis entombigita en Königslutter.

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 9. Leipzig 1907, p. 97, kio legeblas tie ĉi interrete.

* Kategorio Henriko la Fiera en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 584762
* GND: 124912974
* VIAF: 74798052
 |
**Esprit FLÉCHIER** [espri fleŝje:] (naskiĝinta la 10-an de junio 1632 en Pernes-les-Fontaines, dep. Vaucluse, mortinta la 16-an de februaro 1710 en Montpellier) estis franca verkisto.

Vivo
----

Flechier estis kelkan tempon membro de la ordeno de la jezuitoj kaj poste profesoro pri retoriko en Narbonne. En la jaro 1659-a li iris Parizon, kie li baldaŭ famiĝis kiel brila disdeambona oratoro frekventante la rondojn en *Hôtel de Rambouillet*. Liaj funebraj paroladoj, aparte tiu por Henri de la Tour d'Auvergne de Turenne, estis veraj ĉefaj verkoj en stilo perfekta.

Samtempe kun Racine li akceptitis ano de Franca Akademio. Li iĝis danke al lia reĝa moŝto Ludoviko la 14-a episkopo de Lavaur en 1685 kaj de Nimes en 1687. Tie li ankaŭ fondis akademion.

Verkaro
-------

El liaj verkoj (Nimes 1728, 10 vol.) menciindas - krom la ofte eldonitaj »Oraisons funèbres« (Paris 1681): »Histoire de Théodose le Grand« (Paris 1679), »Histoire du cardinal Ximenes« (Paris 1693, 2 vol.) kaj »Panégyriques des Saints« (Paris 1690, 3 vol.). Liaj poemoj en franca kaj latina lingvoj presitis ĉe »Œuvres posthumes« (Paris 1712).

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 6. Leipzig 1906, p. 668, kio legeblas tie ĉi interrete.

* Esprit Fléchier en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Esprit Fléchier en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 568942
* GND: 116597674
* LCCN: n84193521
* VIAF: 17222512
* ISNI: 0000 0001 0874 4010
* LIBRIS: 212094
* SUDOC: 026866579
* BNF: 11902896d
* BPN: 46701202
* NLA: 35498768
* BIBSYS: 90981858
* NKC: jn19990002325
* ICCU: UBOV366238
* BNE: XX928983
 |
**John ROLFE** (naskiĝis en 1585 en Heacham, Norfolk, Anglio; mortis 1622) estis la unua tabak-kultivisto, kunfondinto de Jamestown en Virginio, edzo de Pokahontas.

Li ekveturis al Virĝinio en 1609, sed ŝiprompis ĉe la Bahamoj tiel li alvenis nur en 1610. En 1612 li komencis eksperimenti per kultivado de tabakidoj. Kiam li taksis tro amara la lokan tabakon, li liverigis gajnojn el okcidenta Hindio kaj daŭrigis la kultivadon. En junio de 1613, li sendis ŝipkargon da tabako kiu iĝis sukcesa, tiel helpante Virginion al ekonomia memstareco.

La indiana princino tiam estis en Jamestown, en prizono. Oni baptis ŝin kaj vidva Rolfe akiris por geedziĝo permeson de Powhatan, patro de la filino kaj de Siro Thomas Dale, guberniestro de Virginio. La nupto okazis la 5-an de aprilo 1614 kaj la evento certigis por 8 jaroj la lokan pacon. Ŝi naskis unu filon, Thomas (1615). Per monapogo de la Virginia Asocio, la familio vojaĝis en 1616 al Anglio, kie oni fervore akceptis ilin. Pocahontas (ŝia nova nomo iĝis Rebecca) malsaniĝis kaj en marto de 1617 mortis. (Iliaj filoj restadis ĉe onklo, kaj restis ĝis 1640 en Anglio.)

Rolfe revojaĝis al Virĝinio kaj denove edziĝis (al Jane Pierce), poste en 1621 oni elektis lin al la kolonia ŝtata konsilio. Li mortis en 1622 pro indiana atako.

* Kategorio John Rolfe en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 93718
* LCCN: nr00029543
* VIAF: 76155848
* ISNI: 0000 0000 4762 0507
 |
**José OLALLO VALDÉS** [ĥosé olajo valdés] (naskiĝis la 12-an de februaro 1820 en Havano, mortis la 7-an de marto 1889 en Camagüey) estis kuba pastro, la unua katoliko kiu estis beatigita en Kubo depost Fidel Castro.

Frato Olallo estis ricevita la 15-an de marto 1820 en la orfejo Sankta Jozefo en Havano. Nenion oni scias pri la gepatroj: paperslipo trovita apud la bebo nur tekstis: „Li naskiĝis la lastan 12-an de februaro kaj ne estas baptita." La familinomon Valdés li ricevis memore al la episkopo Jerónimo [ĥerónimo] Valdés, fondinto de la orfejo.

Dum preskaŭ 54 jaroj, ekde 1835, kiam furiozis ĥolera epidemio, frato Olallo dediĉis sin al flegado de malsanuloj kaj malriĉuloj en la hospitalo de la komunumo hospitalana en la nuna urbo Camagüey [kamagŭéj]. Dum la malsukcesa dekjara sendependiga milito (1868-1878) la frato prizorgis vunditojn el ambaŭ armeoj, kaj iufoje evitis amasan murdadon de civiluloj. Krome, li riskis sian vivon, kiam li zorgis kaj lavis la kadavron de la fama ribelulo Ignacio Agramonte, forĵetita surstrate de la koloniaj militistoj.

La 29-an de novembro 2008 oni proklamis lin beata, pro la mirakla resanigo de la infano Daniela Cabrera Ramos, suferinta pri kancero kaj renaj problemoj.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   | Ĉi tiu artikolo estas plene aŭ parte bazita sur artikolo *"José Olallo Valdés"* de Alberto García Fumero el la internacia magazino ***Monato***, kun permeso de la eldonejo.
**Por plia informo pri uzado kaj aliaj kondiĉoj, vidu Vikipedio:Monato.** |    |


* Kategorio José Olallo Valdés en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 268798
* GND: 1147230854
* LCCN: no2013057503
* VIAF: 90658415
* ISNI: 0000 0000 6447 0723
* BNF: 16643279d
* BNE: XX1052029
 |
**Gyula Tichy** [djula tihi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tichy Gyula** estis hungara pentristo, verkisto, instruisto. Lia frato estis same pentristo Kálmán Tichy.

Gyula Tichy  naskiĝis la 28-an de aŭgusto 1879 en Hungara reĝlando en Rimaszombat (nuntempa Rimavská Sobota en Slovakio). Li mortis la 20-an de junio 1920 en Rozsnyó (nuntempa Rožňava en Slovakio).

Biografio
---------

Gyula Tichy abiturientis en Rozsnyó, poste li plulernis en arta altlernejo en Budapeŝto inter 1898 kaj 1903. Lia ĉefa instruisto estis Bertalan Székely. Tiutempe li kreis Akvafortojn. Somere li vizitis Artkolonion en Nagybánya, kie li lernis de Simon Hollósy. Ekde 1904 li instruis desegnadon en Budapeŝto poste en Rozsnyó, sed dume li partoprenis en ekspozicio. Li havis grandan sukceson pro linoleaj gravuraĵoj. Baldaŭe li okupiĝis pri verkado. Lian lastan romanon lia frato Kálmán finis.

Elektitaj verkoj
----------------

* *Álarcok* (Maskoj), 1911 – ĉefverko, pentraĵo
* *Önéletrajzi Szótár* (Membiografia Vortaro) – notlibro, kie estas legeblaj cirkonstancoj kaj impresoj de la pentraĵoj
* *Mars rabjai* – sciencfikcio
* *Utazások az űrben* (Vojaĝoj en la spaco) – prozo kun ilustraĵoj

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2014-10-21 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio

* Kategorio Gyula Tichy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 500218
* GND: 139671811
* LCCN: no2023050391
* VIAF: 96171154
* ISNI: 0000 0001 1000 0491
* ULAN: 500070298
* RKD: 311656
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Evandro Cavalcante LINS E SILVA** (naskiĝis en Parnaíba, Brazilo la 18-an de januaro 1912, mortis en Rio de Janeiro, Brazilo la 17-an de decembro 2002) estis brazila juristo, ĵurnalisto, verkisto kaj politikisto.

Li diplomitiĝis en la Jura Fakultato de Rio de Janeiro en la 19-a de novembro 1932. Ankoraŭ kiam studanto jam laboris kiel ĵurnalisto, kaj li daŭrigis la laboradon eĉ post esti diplomita advokato. En lia jura kariero, li okupis la oficon de Ĝenerala Prokuroro de la Respubliko, de septembro 1961 ĝis januaro 1963, kaj ministro de la Supra Federacia Tribunalo, de septembro 1961 ĝis januaro 1969, kiam li estis perforte emeritigita pro AI-5.

En la politika kampo, Lins e Silva estis unu el la fondintoj de la Socialista Brazilana Partio, en 1947, kun Rubem Braga, Joel Silveira kaj aliaj. Li ankaŭ estis Ministro pri eksterlandaj aferoj en 1963.

Literaturaj verkoj liaj estas i.a. *A Defesa tem a Palavra*, *Arca de Guardados* kaj *O Salão dos Passos Perdidos*.

Malgraŭ la aĝo, li havis bonegan sanon. Li mortis dum akcidento, li faletis kaj batigis sian kapon en trotuaro.

Brazila Beletristika Akademio
-----------------------------

Lins e Silva estis elektita en la 16-a de aprilo 1998 membro de la Brazila Beletristika Akademio, li okupis la seĝon 1, antaŭe okupita de Bernardo Élis, kaj, post lia morto en 2002, de Ana Maria Machado.

Vidu ankaŭ
----------

* Brazila Beletristika Akademio

* Kategorio Evandro Lins e Silva en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 220325
* GND: 119384760
* LCCN: n82137621
* VIAF: 23493548
* ISNI: 0000 0001 1469 2018
 |
**Johana de Tuluzo**, france *Jeanne de Toulouse*, (naskiĝis en 1220, mortis en 1271) estis la filino de Rajmondo la 7-a, grafo de Tuluzo, kaj de Sancie de Aragon. Ŝi estis grafino de Tuluzo kaj markizino de Provenco de 1249 ĝis 1271.

Ŝi estis nur 9-jara kiam la traktato de Parizo destinis ŝin edziniĝi al Alfonso de Francio (1220 † 1271), frato de Ludoviko la 9-a, reĝo de Francio. Ŝi estis edukita en la kortego de Francio kaj ne profitis je okcitana kulturo, tiel ŝi ne simpatiis al katarismo, tiam aktive batalita per la inkvizicio en Langvedoko kaj en la graflando de Tuluzo.

La dato de ŝia edziniĝo ne estas konata kun certeco (inter la 13-a de marto 1234 kaj la 13-a de marto 1241).

Lia edzo ricevis kiel apanaĝon la graflandojn Potevio kaj Aŭvernjo la 24-an de junio 1241. Tre rapide, li devis subpremi kun sia frato ribelon de poteviaj baronoj, poste la sekvantan jaron ribelon de okcitanaj baronoj kondukata de Rajmondo la 7-a, la patro de Johana. Montseguro estis sieĝata ĝis en 1244.

La 26-an de aŭgusto 1249, Johana kaj Alfonso enŝipiĝis en Aigues-Mortes por partopreni en la sepa krucmilito.
Rajmondo la 7-a mortis la 27-a de septembro 1249 kaj Alfonso kaj Johana fariĝis grafoj de Tuluzo. Blanka de Kastilio, patrino de la reĝo kaj de Alfonso kaj regentino de la reĝlando, sendis seneskalon al Tuluzo. Post la malvenko de Mansourah (la 5-an de aprilo 1250) kaj la liberigo de Alfonso, kiu estis kaptito, Ludoviko la 9-a restis sur la Sankta Lando kiam Johana kaj Alfonso revenis al Francio. Ili oficiale eniris Tuluzon la 23-an de majo 1251, konfirmis la nomumon de la seneskalo kaj restadis nur malofte en Tuluzo.

En 1270, la geedzoj aktivis en la oka krucmilito, sed la reĝo, malsana, mortis en Tuniso. En la reveno, la geedzoj ankaŭ malsana, haltis en la kastelo de Korneto, apud Sienne. Alfonso tie mortis la 21-an de aŭgusto 1271, kaj Johana la 25-an de aŭgusto.

Bibliografio
------------

* Foundation for Medieval Genealogy : Johana de Tuluzo


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Okcitanio |
| Portala ikono | Portalo pri militkruco kontraŭ albigensismo |

* Kategorio Johana (Tuluzo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 512485
 |
**Johano Tzetzes** aŭ *Ioannes Tzetzes* (Ιωάννης Τζέτζης, Ioannis Tzetzis, ĉirkaŭ 1110 - ĉirkaŭ 1180), bizanca verkisto kaj saĝulo, frato de la filologo Isaac Tzetzes.

Li ricevis elstaran filologian edukadon kaj estis dum ioma tempo instruisto de gramatiko; poste li dediĉis sin al la literaturo, okupo kiu certigis ĉiutagan vivtenon. En siaj verkoj li parolas pri la diversaj cirkonstancoj de sia ekzistado: temas pri homo de la 12-a jarcento kiu vivas el sia literatura agado kaj kiu plendas senĉese pri sia malriĉo, kaj, serĉe de dankemo el riĉuloj kaj nobeluloj, li dediĉas al ili siajn verkojn. Li koleretas ke oni ne agnoskas taŭge liajn kapablojn kaj falis iam en tia mizero ke el liaj libroj restis al li nur unu ekzemplero de Plutarko. Pro monmanko, li ne povis disponi el la necesaj verkoj kaj devis fidi ĉefe en sia memoro, kaj tiele li faraĉis en siaj verkoj multajn fundamentajn historiajn erarojn.

Literaturo
----------

* A. A. Vasiliev, *Historia del Imperio Bizantino*. Dua Volumo: *De las Cruzadas a la Caída de Constantinopla* (1081-1453).


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 584419
* GND: 118712608
* LCCN: n82070470
* VIAF: 79040075
* ISNI: 0000 0001 0918 6583
* LIBRIS: 268937 328796, 268937
* SUDOC: 028105095
* BNF: 12000589d
* NLA: 35600963
* BIBSYS: 95005149
* NKC: ola2016926919
* ICCU: VEAV023452
* BNE: XX1463414
 |
**Ewa Pohoska** pseŭdonomoj *Iza*, *Nina Zawadzka*, *Halina Sosnowska* (naskiĝis la 19-an de julio 1918 en Varsovio, pafmortigita la 11-an de februaro 1944 samloke) – pola dramistino, publicistino, poetino, soldato de Pola Enlanda Armeo.

Filino de Jan Pohoski, murdita de germanoj en Palmiry en 1940 kaj Hanna el domo Rzepecka.

Ŝi finis en 1935 privatan liceon en Varsovio. Poste studis etnografion en Varsovia Universitato. Pro eksplodo de la dua mondmilito ne sukcesis redoni magistran laboraĵon kaj pasigi ekzamenon. Dum la germana okupado apartenis al la Enlanda Armeo, en la jaroj 1942–1944 aktivis en grupo de junularo ligita kun la revuo kaj socialista grupo „Płomienie" (Flamoj). En 1943 kunfondis literatursocian monatrevuon "Droga" (La vojo).

La 5-an de januaro 1944, post aresto de Hanna Czaki, fare de patrolo de germana ĝendarmaro, kurierino de BIP (Buroo de Informo kaj Propagando), gestapo veturis al ŝia loĝejo en Żoliborz, kie okazis sekretaj lekcioj pri sociologio de la Universitato de Okcidentaj Teritorioj arestante ĉiujn ĉeestantajn. Ewa Pohoska alvenis al la loĝejo volante averti ilin pri la danĝero, estis arestita kaj transportita al Pawiak. Provoj savi ŝin montriĝis senrezultaj. Nokte de la 10-a/11-a de februaro 1944 kune kun grupo de 36 virinoj (en tio Hanna Czaki) estis pafmorigita sur ruinoj de la Varsovia geto.

En la revuo "Droga" oni publikigis ŝian dramon „Schyłek amonitów" (Malkresko de amonitoj), kiu estis reaperigita en monatrevuo „Dialog" en 1968. Ankaŭ aŭtorino de versoj.

Bibliografio
------------

* Krzysztof Dunin-Wąsowicz, *Pohoska Ewa (1918-1944)* en: Polski Słownik Biograficzny t. XXVII, Warszawa-Kraków-Wrocław-Gdańsk 1982-83, p. 227-228, elektronika versio de IPSB Arkivigite je 2016-10-31 per la retarkivo Wayback Machine laŭ Interreta Pola Biografia Vortaro

* Kategorio Ewa Pohoska en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 589437
* LCCN: no2003039297
* VIAF: 102106663
* ISNI: 0000 0001 1694 4290
* BNF: 156171211
 |
**Sankta Edmundo la Martiro** (841 - la 20-an de novembro, 869), reĝo de East Anglia.

Sanktuligita post sia morto; patrono de reĝoj, pandemioj, torturitoj kaj lupoj.

Li probable devenis de la reĝa familio de East Anglio, kvankam estas necerta kiu estis lia patro, kaj iuj diris ke li alilande naskiĝis kaj ke li estis ano de saksa reĝa familio en Germanio. Pri lia frua vivo oni scias preskaŭ nenion. Li estis kronata la 25-an de decembro 855. En 869 li estis venkata de la danoj, kiuj verŝajne kaptis, torturis kaj mortigis lin (sed laŭ iuj rakontoj li danaj sagoj mortigis lin dum la batalo). Li enteriĝis en abatejo ĉirkaŭ kiu evoluis la nuna urbo Bury St Edmunds, kaj la tombo iĝis grava celo por pilgrimoj. Lia kulto populariĝis inter la normandaj nobeloj, kiuj uzis ĝin por demonstri kontinuecon inter la anglo-saksa tradicioj kaj tiuj de la normanda epoko. Dum la Batalo de Azincourt, la angloj montris standardon kun la blazono de Sankta Edmund.

* Kategorio Edmundo la Martiro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 238348
* GND: 100940439
* LCCN: n81112594
* VIAF: 222129980
* ISNI: 0000 0003 7475 2929
* SUDOC: 073949124
* BNF: 156263655
* NKC: jo2017973665
* ICCU: SBLV137436
 |
**Johann Christian GÜNTHER** (naskiĝis la 8-an de aprilo, 1695 en Strzegom, Silezio, mortis la 15-an de marto, 1723 en Jena) estis germana verkisto de la Baroko. Li verkis germanlingve kaj latine.

Vivo
----

Jam en la lernejo de Świdnica Günther furoris pro sia talento poeta. En Wittenberg li studis medicinon sed entrudiĝis en tiam sovaĝan studentan vivon tiel, ke li ekkverelegis kun la patro. Lia poeta talento denove brilis, kvankam li ĵetis - kiel ofte estis la kazo tiam - la perlojn antaŭ la porkojn. En Lepsiko, kie li daŭrigis la studojn, li trovis en la persono de Johann Burckhardt Mencke mecenaton, kiu konvinkis lin vivi pli trankvilan vivon. Lia poemo farita okaze de la Packontrakto de Passarowitz/Požarevac (1718) famigis lin, sed gajni la gracon de princo Eŭgeno de Savojo ne eblis. Proponite fare de Mencke al la pola reĝo kaj al la princo-elektisto de Saksio kiel kortega poeto li malsukcesis. Kaŭzo estis lia apero antaŭ la reĝo Aŭgusto la 2-a (Pollando-Litovio) en stato de ebrieco. Poste li revenis en Germanlandon kaj vivis de la bonfaroj de amikoj, ĉar la patra domo restis fermita al li. Günther pli kaj pli kadukiĝis. Por ne tute perei li denove ekstudentis: li volis fini la medicinajn studojn en Jena, sed vane.

Graveco
-------

Liaj poemoj plenas de viveco fantazia kaj sentimenta, de forteco kaj lerteco prezentada, de humuro kaj fleksibleco lingva. Ĉio kvazaŭ venis el propraj travivaĵoj. Certe troviĝas en ili krom noblaĵoj ankaŭ multaj lascivaj kaj banalaj aferoj. Neintence tiu geniulo venkis la teoriojn falsajn de la tiutempe moda, kleriga poemado. El la amopoemoj la unuaj datumas ankoraŭ el la tempoj de Świdnica; la knabinon li nomis Magdalis aŭ Leonore. En Lepsiko li havis alian knabinon kiun li denove nomis Leonore. Sed la unua amo restis fidela al li. En 1721 li fianciĝis al filino de pastoro kiu kantatas poeme kiel Phyllis.

Listo de verkoj
---------------

* *Die von Theodosio bereute Eifersucht* (tragedio, 1715)
* *Ode an den Prinzen Eugen* (odo, 1718)
* *Der entlarvte Crispinus* (verssatiro, 1718)
* *Leonorenlieder* (poemoj, 1714, 1715, 1719)
* *Sammlung von theils noch nie gedruckten, theils schon herausgegebenen Deutschen und Lateinischen Gedichten* (poemoj, 4 vol. eld. 1724-1735)

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 8. Leipzig 1907, p. 524, kio legeblas tie ĉi interrete.

* Kategorio Johann Christian Günther en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

En Esperanto aperis
-------------------

* *Adiaŭo de la malfidela amatino*. En: Germana antologio. - Gerlingen : Bleicher, 1985. - p. 326-327


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 19908
* GND: 11854327X
* LCCN: n81072194
* VIAF: 56684122
* ISNI: 0000 0001 0904 0218
* LIBRIS: 188923
* SUDOC: 032439873
* BNF: 12346948q
* MBA: 2f41e3d7-87d2-4888-bf19-e2eb22f8ec7d
* NKC: jn20000700650
 |
**Fahd bin Abdul-Aziz Al Saud** (naskiĝis en 1921 aŭ 1923 en Riado; mortis la 1-an de aŭgusto 2005 samurbe; arabe فهد بن عبد العزيز آل سعود, latinliterigo laŭ DMG *Fahd ibn ʿAbd al-ʿAzīz Āl Saʿūd*) ekde la jaro 1982 ĝis sia morto estis reĝo de Sauda Arabio.

Laŭ la oficiala dinastia naskosinsekvo, li estas la 11-a el 37 filoj de la reĝo Abdul-Aziz bin Saud, fondinto de la reĝlando Sauda Arabio. Lia patrino estas reĝino Hasa bint Sudairi (arabe حصة بنت احمد السديري), la sesa edzino de Bin Saud. Fahd do apartenis al la potenca grupo de "sep Sudairi", la sep filoj kiujn la ŝtatofondinto havis kun sia preferata edzino *Hasa bint Sudairi*. Lin instruis intelektuloj kaj ekleziuloj en la princa lernejo de la sauda korto. Poste li pluedukiĝis en la "religia scienca instituto en Mekao".

En la jaro 1932 la tiam 11-jara Fahd spertis, kiel lia patro oficiale fondis la reĝlandon Sauda Arabio per la traktato de Ĝido. En 1945 Fahd unuafoje vojaĝis al Novjorko, por ĉeesti la oficialan fondon de la Unuiĝintaj Nacioj. Tie li asistis al sia frato Faisal, tiutempe ministro pri eksteraj rilatoj de Sauda Arabio.

La 24-an de decembro 1953 la ŝtatfondinto nomumis Fahd ministro pri edukado; samjare li oficiale unuafoje reprezentis sian landon en formala ŝtatestra vizito ĉe Elizabeto la 2-a, reĝino de Britio. En 1959 li gvidis la saudan delegacion en la Araba Ligo. Tiu takso alekstere videble markis lian karieran avancon en la sauda reĝa familio. La 13-an de oktobro 1962 li iĝis ministro pri internaj aferoj, kaj en 1967 li grandprenis la gravan postenon de dua vica ĉefministro.

La 25-an de marto reĝo Faisal estis murdita fare de sia nevo Faisal bin Musaid. Ĥalid iĝis nova sauda reĝo, kaj Fahd transprenis la rolon de kronprinco kaj unua vica ĉefministro. Precipe en la lastaj regaj jaroj de reĝo Ĥalid, Fahd konsideriĝis la fakta ĉefministro de sia lando.

La 13-an de junio 1982 li deklariĝis reĝo de Sauda Arabio, kaj daŭrigis la familian politikon diversigi la saudan ekonomion for de nura vendado de nafto. Malgraŭ la ŝtata riĉeco pro la abundaj naftoprovizoj tamen la ekonomiaj problemoj de la lando kreskis. Forta politika krizo ekestis en 1990/91, kiam la emirlando Irako okupis la emirlandon Kuvajto kaj Sauda Arabio devis akcepti la protekton de internacia koalicio gvide de Usono, por defendi siajn limojn kaj reliberigi Kuvajton. La gastigo de usonaj armeaj unuoj gvidis al kreskiĝanta kritiko de landaj islamaj fundamentalistoj pri la reĝa familio.

Ekde kiam li en 1995 suferis apopleksion, lia duonfrato kaj tiama kronprinco Abdulah bin Abdul-Aziz Al Saud praktike transprenis la regadon, kaj interalie enkondukis reformojn pro la financa krizo de la lando kaj tiel ekz. malpliigis la ŝtatajn donaĵojn (senpaga domo, sanoprizorgo ktp.). Kiam Fahd mortis la 1-an de aŭgusto 2005, Abdulah oficiale iĝis la sekva sauda reĝo.

* Kategorio Fahd bin Abdul-Aziz Al Saud en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 380310
* GND: 118954725
* LCCN: n82241791
* VIAF: 100383888
* ISNI: 0000 0001 1453 4132
* SUDOC: 088836088
* BNF: 120064182
* NKC: js20050808001
 |
**Johann FISCHART**, kromnomita ankaŭ *Mentzer*, vere: *Johann Fischer*, (naskiĝinta ĉ. 1546 en Strasburgo, mortinta en Forbach en 1590) estis germana verkisto kaj tradukisto. Per siaj verkoj li atakis monaĥismon kaj papismon kaj montris sin la plej parollerta protestanta satirikisto de la Renesanco.

Vivo jurista
------------

La filo de riĉa spicaĵkomercisto - la kromnomo *Mentzer* rilatas al Majenco, la hejmurbo de sia patro - ĝuis profundan klerigadon. Finfrekventinte la gimnazion strasburgan li travojaĝis tutan Eŭropon kaj studis juron en Parizo, Sieno kaj Bazelo. Ekde la 1570-aj jaroj li laboris en Strasburgo kiel redaktisto kaj aŭtoro en la presejo de sia bofrato Bernhard Jobin.

De 1580 ĝis 1583 li deĵoris kiel juristo ĉe la Regna Ĉambrotribunalo en Speyer, poste li laboris kiel oficejulo en Forbach. Tie li estis murdita de bando de rabistoj.

La aŭtoro
---------

La verkaro ampleksas polemikajn, moralajn kaj satirajn-groteskajn skribitaĵojn destinitajn kaj frontintajn kontraŭ la Kontraŭreformacio. Per *Malchopapa* (1578) li faris sin porparolanto de burĝana-urbana libereco.

Liaj ĉefverkoj *Eulenspiegel Reimensweiß* (1572), *Floeh Haz / Weiber Traz* (1573) kaj *Affentheuerlich Naupengeheurlichen Geschichtsklitterung* (1575) - la laste menciita estas libera prilaborado kaj germanigo de la unua libro de la rabeleza *Gargantua et Pantagruel* - karakteriziĝas per groteska vizio de la mondo, tipa por la frua Moderna epoko. Stile abundas lingva manierismo.

Arno Schmidt ekzplicite nomis Fischart sian idolon stilan.

Literaturo
----------

* Adolf Hauffen: *Johann Fischart. Ein Literaturbild aus der Zeit der Gegenreformation*. (2 Bände) Berlin: de Gruyter 1921–22
* Ulrich Seelbach: *Ludus lectoris. Studien zum idealen Leser Johann Fischarts*. Heidelberg: Winter 2000. ISBN 3-8253-1109-0
* Hugo Sommerhalder: *Johann Fischarts Werk. Eine Einführung*. Berlin: de Gruyter 1960
* Ludwig Ganghofer: *Johann Fischart und seine Verdeutschung des Rabelais*. München: Verlag Theodor Ackermann 1881.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Johann Fischart en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Johann Fischart en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Listo de verkoj de kaj pri Fischart.
* Verkoj surrete.
* Kolekto de ligiloj pri Fischart, fare de la berlina alterneja biblioteko. Arkivigite je 2011-05-30 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 465164
* GND: 118533185
* LCCN: n80098015
* VIAF: 41863390
* ISNI: 0000 0001 0891 1368
* LIBRIS: 279035
* SUDOC: 029004683
* BNF: 12072212x
* NLA: 35331262
* NDL: 00722980
* BIBSYS: 90524576
* NKC: jn19990002282
 |
Kavaliro **Edward DYER** (n. oktobron 1543, m. ĉirkaŭ majon 1607) estis angla poeto kaj kortegano.

Vivo
----

Li estis filo de Kavaliro Thomas Dyer, kaj naskiĝis ĉe Sharpham Park, Sharpham, Somerset. Li edukiĝis ĉe la Universitato de Oksfordo, sed (kiel tiuepoke oftis) ne diplomiĝis. Post vojaĝo tra Eŭropo li ĉeestis la kortegon de Elizabeto la 1-a (Anglio), kaj ĝuis la favoron de Robert Dudley (1-a grafo de Leicester), kiu estis favorato de la reĝino.

Li partoprenis plurajn diplomatajn misiojn, inkluzive al Nederlando en 1584 kaj al Danio en 1589. Elizabeto komisiis lin enketi pri bienoj en sudokcidenta Anglio antaŭe poseditaj de anglaj regantoj: malgraŭ ke la rezulto malplaĉis al Elizabeto, ŝi donis bienojn en Somerset al Dyer en 1588. En 1596 li kavaliriĝis. Li entombiĝis en Southwark la 11-an de majo 1607.

Edward Dyer estis amiko de aliaj verkistoj, inkluzive Philip Sidney kiu testamentis al li duonon de siaj libroj.

Verkoj
------

Edward Dyer verkis prozaĵon, *La laŭdo de nenio*, sed plej famas pro siaj poemoj, kiuj eldoniĝis en pluraj liatempaj antologioj.
Multaj estis en la laŭmoda pastorala stilo.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 297174
* GND: 100466680
* LCCN: n82215598
* VIAF: 18580778
* ISNI: 0000 0000 8361 7997
* SUDOC: 079506186
* MBA: 31438233-9cdc-441d-9eaf-6911d8acf7f6
* BIBSYS: 1468312525475
 |