recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La **Instituto pri Geologio kaj Minindustrio de Hispanio** (hispane: *Instituto Geológico y Minero de España***,** **IGME**) estas nacia centro de la Supera Konsilio por Scienca Esplorado (CSIC) de Hispanio.

Ĝi okupiĝas pri la sciencteknikaj laboroj en la kampo de la Sciencoj de la Tero kaj de la Maro. Ĝi ankaŭ okupiĝas pri la mastrumado de la Geominista Muzeo, kie montriĝas kolektoj de mineraloj, rokoj kaj fosilioj devenantaj de ĉiuj hispanaj regionoj, de malnovaj koloniaj teritorioj kaj de diversaj partoj de la mondo.

Historio
--------

Ĝiaj originoj devenas el la «Komisiono por la Geologia Mapado de Madrido kaj Ĝenerala de la Reĝlando», fondita de Isabel 2a de Hispanio en la jaro 1849.
Inter 1870 kaj 1910 ĝi nomiĝis «Komisiono de la Geologia Mapo de Hispanio» kaj de 1910 ricevis la nomon «Geologia Institucio de Hispanio».

En 1926 establiĝis ĝia definitiva sidejo en la konstruaĵo de la strato Ríos Rosas de Madrido. En 1927 ĝi ricevis sian aktualan nomon, elstarante la minsciencon inter siaj ĉefaj celoj.

En marto de 2021 la IGME estis integrita en la Supera Konsilio de Sciencaj Esploroj (CSIC), ĉesante esti sendependa organizaĵo kaj iĝante nacia centro.

Areoj de agado
--------------

La Strategia Plano de la IGME kontemplas kiel prioritataj aglinioj, la sekvaj:

* Geoscienca kartografio
* Hidrogeologio kaj media kvalito
* Mineralaj rimedoj kaj media impakto de la minado
* Geologiaj riskoj, aktivaj procezoj kaj globala ŝanĝo
* Geologio de la subgrundo kaj geologia stokado de CO2
* Geodiverseco, geologia-mina heredaĵo kaj scienca kulturo
* Sistemoj de geoscienca informado

Geologia heredaĵo
-----------------

La Instituto, en kunlaborado kun la Geologia Socio de Hispanio, ellaboras la liston de Lokoj de Geologia Intereso de Hispanio, kiel kontribuo al la projekto *Global Geosites* (Lokoj de monda geologia intereso), promociita de la Internacia Unuiĝo de Geologiaj Sciencoj, kaj kiu utilas kiel bazo por la «Hispana Inventaro de lokoj de geologia intereso». La listo estas formita de 3503 punktoj kolektitaj en 20 geologiaj kuntekstoj.

Referencoj
----------

1. ↑   Oficiala dekreto.
2. ↑   Listado Geosites.
3. ↑  Aplicación para la consulta de la Base de datos del Inventario Español de Lugares de Interés Geológico

Eksteraj ligoj
--------------

* Kategorio Instituto pri Geologio kaj Minindustrio de Hispanio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la IGME
* Blogo de la IGME
Statuo de Pedro Teixeira en Cantanhede, Portugalio.
**Pedro TEIXEIRA** (Cantanhede (Portugalio), 1575 — Belém (Brazilo), 4-a de julio 1641) estis portugala militisto, kaj sertanista (esploristo de *sertão*, antaŭaĵo de la *bandeirante*) fama ĉar li iĝis, en 1637, la unua eŭropano kiu veturis la tutan kurson de la rivero Amazono.

La ekspedicioj
--------------

Fine de 1615, li estis sendita al ekspedicio al la rivero Amazono kiu plifirmigu la posedon sur tiu regiono fare de la Hispana monarkio (tiam la reĝlando Portugalio estis inkludita en ĝi). La ekspedicio, per tri ŝipoj, estis zorgita de Francisco Caldeira Castelo Branco, kaj Teixeira estis la dua estro, kun titolo de subleŭtenanto. En la 12-a de januaro de 1616, ili alvenis al la golfeto Guaĥarao kie, sur terpinto, ili fondis la Fortikaĵon Presepio (kripo, aktuale Fortikaĵo Kastelo), kerno de la altuala urbo Belém.

En la 25-a de julio 1637 li estris ekspedicion kiu eliris de Maranhão per 45 kanuoj, kun 70 soldatoj kaj 1200 pafarkistoj kaj remistoj *(flecheiros e remadores)* indiĝenaj, superirante la kurson de la Amazono serĉe de la konfirmo de la ebla komunikvojoj inter la Atlantika Oceano kaj la Vicreĝlando de Peruo, vojo trairita la antaŭan jarcenton fare de Francisco de Orellana. Ili alvenis ĝis Kito. Li fondis *Franciscana* en la kunfluejo de la rivero Napo kun Aguarico, en la alta *sertão*, por limigis la teritoriojn kiuj laŭ la Traktato de Tordesillas apartenis al la Regno Portugalio kaj al la Regno Kastilio. La veturo estis registrita de la jezuito Cristóbal de Acuña (1641).

Bibliografio
------------

* MIRANDA, Evaristo Eduardo de: *Quando o Amazonas corria para o Pacífico*. Petrópolis: Editora Vozes, 2007.

Notoj
-----

1. ↑  R. Southey - História do Brasil, Vol. I. Editora Itatiaia & EDUSP, Belo Horizonte, 1981

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Pedro Teixeira en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2009-09-13 per la retarkivo Wayback Machine Pedro Teixeira
* Senado brasileiro homenageia navegador português
* Arkivigite je 2011-05-03 per la retarkivo Wayback Machine Biografio - Historio
* [*rompita ligilo*] Professora Anete Ferreira, Historiadora de Pedro Teixeira, História do ‘Curuia Catu‘, o "Homem Branco Bom"  18a de novembro de 2015
* Arkivigite je 2016-03-06 per la retarkivo Wayback Machine Acuña, Pedro Teixeira, e o Rio das Amazonas


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 578777
* GND: 122785754
* ISNI: 0000000081206705
* SUDOC: 034410104
* BNF: 12516837h
* BNE: XX1148551
 |
**Zagyvarékas** [zadjvarEkaŝ] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Jász-Nagykun-Szolnok, en Distrikto Szolnok.

Aerfoto pri Zagyvarékas

Bazaj informoj
--------------

* Poŝtkodo: 5051
* Telefonprefikso: 56
* Areo: 32  km²
* Loĝantoj: 3760

Situo
-----

Zagyvarékas situas sur ebenaĵo, en la dekstra flanko de Zagyva, laŭ traira flankovojo, fervojo kaj ĉefvojo preteriras. Szolnok troviĝas je 10 km-oj.

Historio
--------

Oni trovis restaĵojn el kuprepoko, poste vivis la irandevenaj sarmatoj, la avaroj, fine hungaroj. La unua mencio devenis el 1347 en formo *"Rekas"*. En 1919 la rumanoj tie atakis la hungaran komunistan armeon. Ankaŭ en 1944 okazis granda batalo inter Ruĝa Armeo kaj germanaj faŝistoj. La loĝantaro ĉiam okupiĝis pri terkulturado.

Vilaĝservoj estas aŭtonomio por ciganoj, infanĝardeno, lernejo, biblioteko, kulturdomo, kuracejo, dentokuracejo.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Emeriko de Hungario de 1909

Famuloj
-------

En Zagyvarékas naskiĝis poeto Simon Serfőző.

* Kategorio Zagyvarékas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Luzitanaj militoj** estas la historiografia nomo por la militoj inter entreprenitaj de la Romia respubliko kontraŭ aro de popoloj de la okcidento de la Iberia duoninsulo, kiujn la romianoj mem nomis luzitanoj, kaj kies teritorio estis aneksita al la provinco nomita Hispania Ulterior. Ĉi militoj okzis inter la jaroj 155 - 139 a.K, kiuj kelkfoje samtempe okazis kun la keltiberaj militoj (Numanca milito, ekde la jaro 154 a.K, en la teritorio aneksita al Hispania Citerior). La **luzitana milito** ankaŭ estis nomata kiel *Purinos Polemos* (t.e. *Feroca Milito*).

La luzitanoj ribeliĝis kontraŭ Romio du fojojn (155 kaj 146), sen en ambaŭ okazis ili estis venkitaj.

En la jaro 194, eksplodis la milito inter la romianoj kaj la luzitanoj, kiu estis indiĝena popolo. En 190 Lucio Emilo Paŭlo frontis la luzitanojn; post komenca malvenko kaj perdado de 6.000 el siaj homoj fine li sin altrudis kaj mortigis 30.000 luzitanajn militistojn (laŭ Plutarko).Sekvajare Publio Junio Bruto venkis kaj mortigis 18.000 luzitanojn kaj kaptis 2.300.Lia sukcedinto kiel pretoro de la provinco Ulterior (188-186), komence de sia regado atakis la luzitanojn kaj sieĝis Asta Regia-n, mortigante 6.000 personojn.

En 179, la romianoj sukcesis en la pacigado de la regiono kaj atingis signifan pactraktaton. Tamen, en 155, granda ribeliĝo sub la gvidado de la kaciko nomata Puniko, kiu alianciĝis kun la vetonoj, frapis la regionon.

Notoj
-----

1. ↑  Lorrio & Gardes, 2001, pp. 52; Plutarco. *Emilio Paulo*, 4,3
2. 1 2  Lorrio & Gardes, 2001, pp. 52
**Zahorb** ukraine **Загорб** estas tre malgranda, ne memstara vilaĝeto en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Miĵgirja, en municipo de Sinevirska Poljana.

Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Miĵgirja en Transkarpatio

Bazaj informoj
--------------

* 48° 33′ 54″ N 23° 40′ 58″ O﻿ / ﻿48.56500 °N, 23.68278 °O﻿ / 48.56500; 23.68278 (mapo)Koordinatoj: 48° 33′ 54″ N 23° 40′ 58″ O﻿ / ﻿48.56500 °N, 23.68278 °O﻿ / 48.56500; 23.68278 (mapo)
* Areo:  km²
* Alto super marnivelo: 867 m
* Loĝantaro: 75
* Poŝtkodo: 90040
* Telefonprefikso: 03146

Situo
-----

Historio
--------

La unua mencio okazis en 1600. Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Máramaros, al distrikto de Ökörmező, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Zahorb. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------
Granda Placo sibia
**Granda Placo** (rumane: *Piața Mare din Sibiu*, germane: *Großer Ring*) estas la centra placo en la urbokerno de Sibio, Rumanujo, kiu ekzistas ekde 1366.

Historio
--------

En 1366 finitis la tria ringo rempara de al sibia ĉirkaŭfortikaĵo. Dokumento de 1408 atestas ĝin latinlingve *maior circulus vulgariter Kornmargt* (granda ringo saŭ foirejo grena). Samdokumente oni legas ankaŭ pri Mathias Baldi kiu samplece akiris de iu Pipo de Timiș ŝtonan ejon kiun li poste riparis. En alia skribo de 1411 menciitis Mathias Tromenauer kiu vendis al Nicolaus Jenkowicz domon kontraŭ la sumo de 1000 guldenoj.

Tiu ĉi placo estas la plej granda urbocentre kaj en la kuro de la jarcentoj ĉiam ludis elstaran rolon ekonomie kaj politike. Eĉ ekzekutejo ĝi estis (ekz. en 1703 de Johann Sachs von Harteneck, grafo de la transilvaniaj saksoj inter 1691 kaj 1703.

Gravaj ejoj
-----------

UNESKO deklaris la placon protektota komplekso arĥitektura. Je ĝi estas multaj fortimpresaj ejoj, ekz.:

* Brukenthal-palaco
* Jezuita preĝejo
* Blua domo (Sibiu) (Moringer-domo)
* Urbokonsilantara turo
* Haller-domo
* Hecht-domo
* Filek-palaco
* Lutsch-domo, sidejo de DFDR

Uloj gravaj kaj statuoj
-----------------------

Post 1945 la komunistoj intencis malaperigi mezepokajn spurojn ĉe la norda placozono por konstrui loĝturojn. Otto Czekelius, ĉefarĥitekto municipa sukcese malekigis tiajn planaĉojn. Surplace estas statuo de Gheorghe Lazăr kaj memorigilo por viktimoj de la Rumana Revolucio de 1989. Ĝi aliaranĝitis en la 2000-aj jaroj. Antaŭe estis tie statuo de Sankta Nepomuko foirejcentre kiu videblas en la interna korto de la ekza jezuita kolegio. Planoj de remeto je la origina loko ne realiĝis. Pavime en la orienta ero de la placo estas ruĝŝtona cirklo kie iam estis statuo de Rolando kies unua mencio estis en 1550. Ĝin forigis la habsburgoj en la mezo de la 18-a jarcento; tiuloke efektivigitis la mortpunoj.

Notoj
-----

1. ↑  "Descentralizare centralizată"

Literaturo
----------

* *Piața Mare: cercetǎri arheologice*, Angel Istrate, Daniela Marcu Istrate, Editura Altip, 2007

* Kategorio Granda Placo (Sibiu) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Zakarija al-Kazvini**, laŭ la latinliterigo de la araba alfabeto laŭ sistemo DMG *Zakariyā 'Al-Qazwīnī*, plena nomo laŭ tie latinliterigo *Abū Yaḥyā Zakariyā'mbn Muḥamad Ibn Maḥmūd al-Qazwīnī*, arabe أبو يحيى زكرياء بن محمد بن محمود القزويني, naskiĝinta en 1203 en Kazvino (Irano) kaj mortinta en 1283 (80-jara) en Bagdado, estis persa kosmografo, matematikisto, zoologo, geografo kaj kuracisto de araba deveno.

Li apartenis al familio de juristoj origine devenantaj de Anas bin Malik (kunulo de la profeto Mohamedo) kiu estis bone establita en Kazvino longe antaŭ ol al-Kazvini naskiĝis.

Lia plej fama laboro estas la verkaĵo "Mirindaĵoj de la Kreado kaj Unikeco de la Ekzisto" (arabe عجائب المخلوقات وغرائب الموجودات), pionira laboro en kosmografio.

* Kategorio Zakarija al-Kazvini en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

la verkaĵo "Mirindaĵoj de la Kreado kaj Unikeco de la Ekzisto"

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 761747
* GND: 119374382
* LCCN: n88675354
* VIAF: 74086465
* ISNI: 0000 0001 1877 9487, 0000 0001 1879 2999
* SUDOC: 073627011
* BNF: 145220176
* ULAN: 500397695
* NLA: 35435727
* BIBSYS: 10038429
* RKD: 442006
* NKC: jo20231199838
 |
**Michel DERDEVET**, naskiĝinta en Beziers la 18-an de julio 1960 estas entreprenestro kaj specialigita eseisto pri energia kaj eŭropaj politikoj, prezidanto de la pensfabriko *Confrontations Europe*.

Profesia biografio
------------------

Diplomita pri publika juro de la Universitato de Montpellier, Michel Derdevet komencis sian karieron kiel konsilisto sine la kabineto de la prezidanto de la departementa konsilio de Hérault, Gerard Saumade, en 1983, antaŭ aliĝi la kabineto de Martin Malvy ŝtata sekretario pri energio de 1984 ĝis 1986 kiel komisiito.

Sekve li okupas diversajn postenojn en EDF (nacia franca firmao de elektro), notinde kiel ĝenerala kundelegito pri komunaĵaj aferoj de elektro de Francio de 1998 ĝis 2000. De 1992 ĝis 1993, li estis kabinetestro de Martin Malvy, kiu estis proparolanto de la registaro kaj budĝetministro. Poste, li estis kabinetestro de Christian Pierret kaj ministro de industrio de 1997 ĝis 1998.

De 2000 ĝis 2012, li estis membro de la ekzekutiva komitato kaj direktoro de la komunikado kaj publikaj aferoj de RTE. Li donis en 2015, raporton titolita "*L’Energie, l’Europe en réseaux*" (la energio, Eŭropo en retoj) al prezidento François Hollande.

Li estis ĝenerala sekretario kaj membro de la direktoraro de Enedis de januaro 2013 ĝis novembro 2019. En majo 2019, li estis komisiita pri analizo de diversaj eŭropaj modeloj de transporto kaj disdono de elektro de la ministro de la ekologia kaj solidara transiro, François de Rugy.

Poste lia eliro de Enedis, li iĝis prezidanto de la pensfabriko *Confrontations Europe* kaj poste ĉefa konsilisto de *EY Parthenon*, strategia fako de la grupo EY, en novembro 2020. Li iĝis prezidanto de la Domo de Eŭropo de Parizo en 2021 kaj profesoro en la Kolegio de Eŭropo en Bruĝo.

Honoraĵoj
---------

* Kavaliro de la Honora legio
* Oficiro de la Nacia Ordeno de Merito (Francio)

Verkoj
------

* *Énergie, pour des réseaux électriques solidaires*, verko skribita kun Alain Beltran kaj Fabien Roques, eldono Descartes & Cie, 2017
* *Énergie, l'Europe en réseaux*, raporto donis al prezidento en 2015
* *L'avenir énergétique, cartes sur table*, verko skribita kun Jean-Marie Chevalier kaj Patrice Geoffron, eldono Gallimard, 2012
* *L’Europe en panne d’énergie*, eldono Descartes & Cie, 2009
* *Les réseaux électriques au cœur de la civilisation industrielle*, verko skribita kun Christophe Bouneau kaj Jacques Percebois, Timée-Éditions, 2007

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑  ladocumentationfrancaise.fr
3. ↑  www.editions-descartes
4. ↑   timee-editions.com. Arkivita el la originalo je 2011-11-08. Alirita 2021-03-01.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 717687
* GND: 138669945
* LCCN: n2008041538
* VIAF: 15083613
* ISNI: 0000 0000 6312 3826
* SUDOC: 116434511
* BNF: 15541788z
* NDL: 001151504
 |
Koordinatoj: 49° 18′ 00″ N 19° 57′ 00″ O﻿ / ﻿49.30000 °N, 19.95000 °O﻿ / 49.30000; 19.95000 (mapo)

**Zakopane** estas malgranda urbo en Malgrandopolio en la suda parto de Pollando apud la pola-slovaka landlimo. Ĝi apartenas al distrikto Tatrzański. Ĝi estas la ĉefa centro de turisma trafiko kaj vivo en Tatra-montaro. Ĝi havas 30 mil loĝantojn.

Turismo
-------

Ĝi estas multnombre vizitata ne nur de la polaj, sed ankaŭ de eksterlandaj turistoj. La freŝa aero plibonigas onian sanon kaj admirindaj pejzaĝoj ĝojigos oniajn okulojn. Oni povas viziti belajn valojn kaj montojn en Tatra Nacia Parko kaj ekvidi tie unikajn plantojn (krokusojn, anemonojn, edelvejsojn) kaj bestojn (ekz. ĉamojn kaj marmotojn, ursojn).

Zakopane posedas unikan arkitekturon, kiun aliloke oni ne trovas. En la urbo troviĝas multaj antikvecaj objektoj de regiona ligna konstruado laŭ la t.n. Zakopane-stilo: deklivaj tegmentoj kaj ornamitaj flankoj. Sur la stratoj de la urbo oni povas vidi loĝantojn en tradiciaj montaranaj vestoj kaj gustumi lokajn specjalaĵojn - "Oscypek" (ŝafa fromaĝo), "Grule" (bakitaj terpomoj kun saŭco) kaj ŝafaĵon. Aŭskulteblas ankaŭ specifa, vigla popolmuziko de la regiono.

La plej proksimaj internaciaj flughavenoj troviĝas en Poprado / Slovakio (proksimume 70 km de Zakopane) kaj en Krakovo / Pollando (proksimume 110 km de la urbo). Plej facile estas veturi al Zakopane el Krakovo, el kiu eblas kapti pli malpli 60 trafikligojn tage (trajne aŭ buse).

Dua Mondmilito
--------------

7.12.1939: En la urbo okazis konferenco de Gestapo kaj NKVD pri kontraŭbatalo de la pola subtera movado.

Famuloj
-------

* Edward Raczyński

Esperanto en Zakopane
---------------------

En Zakopane mortis la fama pola poeto Julian Tuwim, kiu estis esperantisto. Pri la urbo li skribis al sia filino: *Montojn omaĝu, filino, suprojn montĉenajn, / Neĝojn ensune bolantajn, Tatrajn aŭrorojn, / Nubojn serene blindumajn, bluojn serenajn, / Tagojn zakopaneajn, altojn kaj forojn!* (Tradukis Andreo Rajski)

En la jaro 2005 en tiu urbo okazis Internacia Junulara Kongreso.
Homoj vojaĝantaj al Zakopane el UK en Vilno, povis veturi tra Varsovio. Estas rekta trajno de Vilniuso al Varsovio kaj ankaŭ rektaj busoj. De Varsovio al Zakopane estas kelkaj rektaj trajnoj kaj busoj.

En Zakopane multfoje okazis Ago-Semajno - Esperanto-renkontiĝo organizata de Pola Esperanto Junularo kaj klubo Varsovia Vento. Jarŝanĝe de 2009/2010 tie okazis la 1-a JES.

Fotaro
------

* 
* 
* Dosiero:Zakopane2.JPG
* Zakopane vintre, vido de aviadiloZakopane vintre, vido de aviadilo
* 

Zakopane situas en suba parto de valo kaj ĝi estas ĉirkaŭita de Tatroj

Ĝemelaj urboj
-------------

* Saint-Dié-des-Vosges (Francio)
* Poprad, (Slovakio)
* Siegen, (Germanio)
* Sopot, (Pollando)
* Vysoké Tatry,(Ĉeĥio)

Eksteraj ligiloj
----------------

* esperantlingvaj informoj pri Zakopane Arkivigite je 2016-10-18 per la retarkivo Wayback Machine
* Zakopane ICT Arkivigite je 2017-09-11 per la retarkivo Wayback Machine
* Zakopane

Panoramo el HarendaPanoramo el Harenda
Janusz Palikot, prezidanto de partio Via Movado, foto el la jaro 2015
Janusz Palikot intervjuita en la marŝala koridoro de Pola Sejmo
**Janusz Marian Palikot** (naskiĝinta la 26-an de oktobro 1964 en Biłgoraj) estas pola politikisto, parlamentano de Pola Sejmo, Prezidanto de Via Movado (antaŭa nomo: Movado de Palikot) - la tria plej granda partio en la Pola Parlamento. De la Movado de Palikot / Via Movado la plej influaj parlamentanoj estas Wanda Nowicka, la Vicprezidantino de Sejmo, Anna Grodzka kaj Robert Biedroń (esperantisto). Li estis kandidato por Prezidento de Pollando en la Prezidentaj balotoj en Pollando 2015 kaj la 10-an de majo 2015 en la balotoj estis la 7-a en la ranglisto, akirante 211 242 da voĉoj, kio estas 1,42% da validaj voĉoj.

Publikaj eldiroj
----------------

Stilistiko de liaj eldiroj kaŭzis estiĝon de la eldiro "palikotizo" (de politiko kaj publika vivo) kiel – laŭ personoj uzantaj tiun ĉi nocion – negativan difinon por pli kaj pli kreskanta sakrado aŭ ĉiutageco de la lingvo de publikaj eldiroj kaj apliko de nekonvenciaj rekvizitoj (kiel silikona peniso aŭ porka kapo) aŭ kondutmanieroj en publikaj elpaŝoj. Inter publikaj personoj la terminon uzis en sia blogo Grzegorz Napieralski, prezidanto de Alianco de Demokrata Maldekstrularo. De tiu tempo la termino estas uzata de politikistoj kaj en diversaj amaskomunikiloj.

Publikaĵoj
----------

* Janusz Palikot, Krzysztof Obłój, *Myśli o nowoczesnym biznesie* (Pensoj pri moderna profitcela organizaĵo), 2003, ISBN 83-89405-26-1
* *Płoną koty w Biłgoraju* (Brulas katoj en Biłgoraj) (aŭtobiografio), 2007, ISBN 978-83-7453-699-8
* Janusz Palikot, *Pop-polityka* (Pop-politiko), 2009, ISBN 978-83-7453-926-5

Notoj
-----

* Kategorio Janusz Palikot en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 431183
* GND: 1035654571
* LCCN: n2011022123
* VIAF: 102083046
* ISNI: 0000 0000 7171 3180
* SUDOC: 127700994
 |



1. ↑  Ŝablono:Cytuj stronę
**Liudas ALSEIKA** (naskiĝinta en la 25-a de aprilo 1887 en vilaĝo Kvietkeliai, distrikto Šiauliai, Litovio, mortis en la 19-a de majo 1960 en distrikto de Vladimir, Sovetunio), estas vojaĝisto, pedagogo kaj esperantisto.

Ses klasojn de gimnazio finis en Šiauliai; en Ufa 1910 akiris la specialecon de inĝeniero-geodeziisto kaj laboris diversloke en Rusio kiel instruisto. Al esperanto li aliĝis 1911. En 1920 komenciĝis lia vojaĝo tra Azio kaj Eŭropo al Litovio, kiun li atingis en 1921. En la sama jaro Liudas Alseika edziĝis, en 1922 naskiĝis filino, kiu ricevis Esperantan nomon Milda-Mirinda; la dua filino nomiĝis Enigma-Rami. AL UK-oj en Nurenbergo kaj Parizo Alseika veturis kun edzino, al Helsinki, Stokholmo, Vieno - sola, al Londono - kun Mirinda.

La filinoj Esperanton ellernis en la unuaj klasoj de gimnazio; ankaŭ la edzino bone parolis kaj skribis esperante, tradukis el verkoj de Pelėda.

Esperanton Alseika lernis de sia amiko, konata rusa esperantisto Krasovskij kaj poste de alia rusa pioniro Zavjalov. estante en Japanio Alseika interkompreniĝis nur esperante. 

Alseika fordonis ĉiujn siajn kapablojn por la disvastigo de Esperanto: estis kunfondinto de "Esperanto Triumfonta", dumviva abonanto de "Heroldo de Esperanto", fervora organizinto de E-kursoj, nelacigebla kursgvidinto, ĉefdelegito de UEA por Litovio dum periodo 1935-1937, kunlaboranto de loka kaj eksterlanda gazetaro, dum 1939-1940 delegito de IEL. De post 1956 li denove entuziasmis pri Esperanto; revivigis E-movadon en Klaipėda, organizis okpersonan biciklan grupon por veturi de Klaipėda ĝis Vladivostoko. Dum ripoztempo ili intencis propagandi Esperanton, konatiĝi kun lokaj esperantistoj. tamen en la ĉirkaŭaĵoj de u. gorki lin surveturis ŝarĝaŭto. Liudas Alseika estis enskribita en Honorlibron de Litovia komsomolo kiel iniciatoro de turismo kaj landkonemo en Litovio. Kaj vere: li travojaĝis, krom Aŭstralio, ĉiujn kontinentojn de la terglobo. Dum 1916-1918 kelkaj tempon loĝis en Japanio.

Fonto
-----

Antanas Mekys, Esperanto - pioniro en Litovio, Litova Stelo, n-ro 1, 1997, p. 13-14.
Nigra vendredo en Walmart.
**Nigra vendredo** (angle *Black Friday*) estas butikuma tago dum kiu oni proponas rabatojn. Ĝi okazas la kvaran vendredon de novembro ĉiujare, sed en multaj landoj oni konas la periodon inter Kristnasko kaj Novjaro kiel komerca periodo.

Multaj butikoj ne nur ofertas rabatojn sed ankaŭ plilongigas siajn malferman deĵoradon tiun tagon.

Ekde 2017, opoziciuloj al Nigra Vendredo sin organizas por kontraŭbatali la troan konsumadon. Iuj kompanioj kun etika aliro rifuzas partopreni. Ekologiaj asocioj subtenas ĉi tiun movadon formante kolektivon nomatan *Green Friday* (verdan vendredon).

Verda Vendredo
--------------

De kelkaj jaroj, ekestas movado "verda vendredo", kontraŭe al la "nigra vendredo". En la nova movado oni diskutas pri la konscia, ekvilibra konsumado de varoj, konsidere al la sano de nia tuta planedo. Ĝi volas memorigi la homaron, ke "Ne ekzistas por ni Planedo B". Ankaŭ ĝi atingis jam multajn landojn, sed devenis de unu sola: Kanado. Tie ekzistis iam dato en la komerco, kiun oni alnomis "Monda Tago Sen Aĉetoj", jam en la jaroj post 1990. Tiu dato celis instigi la homojn repensi: "Ĉu mi efektive bezonas aĉeti tiun objekton?" Oni volis serioze konsideri la estontecon de nia mondo.

La adeptoj de la verda vendredo emas memorigi, ke rubaĵoj bezonas lokon kaj tempon por malintegriĝo. Rezultas akumuliĝo de milionoj da tunoj da vestaĵoj kaj aliaj produktaĵoj en sanitaraj amasoj, kiuj malpurigas la teron. Anstataŭe, oni proponas konsumadon de produktoj daŭripovaj, naturaj  kaj ekologie reuzeblaj.

Bibliografio
------------

(en) Jackson, T kaj M Pepper (2010), *Consumerism as Theodicy – an exploration of religions and secular meaning functions,* In Thomas, L, *Consuming Paradise*, Oxford, Palgrave-Macmillan

Vidu ankaŭ
----------

* Konsumismo
* *Buy Nothing Day* (Tago de nenioaĉetado)
* Merkatiko

Referencoj
----------

1. ↑  (fr) Géraldine Dormoy, "*Black Friday: et si on se contentait d'acheter responsable?*", *L'Express.fr*, la 22-an de novembro 2018, alirite la 30-an de oktobro 2019.
2. ↑  (fr) Mathilde Golla kaj Keren Lentschne, «*Contre le "Black Friday", un spécialiste du réemploi lance le "Green Friday"*» *lefigaro.fr*, la 23-an de novembro 2017, alirite la 30-an de oktobro 2019.

* Kategorio Nigra vendredo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Reliefo kun bildo de Jeghiŝe, en la Armena katedralo de Moskvo.
**Jeghiŝe** (armene *Եղիշե*), ankaŭ konata sub la nomo de **Jeghiŝe Vardapet**, estis historiisto armena kies vivo estas relative nekonata. Li verŝajne naskiĝis inter 410 kaj 415, kaj mortinta inter 470 kaj 475. Li estas plej konata kiel la aŭtoro de *Historio de Vardan kaj la Armena Milito*.

Biografio
---------

Unu el la plej junaj el la sanktaj tradukistoj kaj disĉiplo de Mesrop Maŝtoc, Jeghiŝe, post siaj elementaj studoj, dum kiuj li studis armenan, grekan , persan kaj sirian, estis sendita (precipe kun Korjun ) por perfektigi sian edukadon en Aleksandrio, en la lernejo de Cirilo de Aleksandrio. Li revenis al Armenio en 441/442, post viziti Romon, Atenon kaj Konstantinopolon, kaj eniris la servon de Vardan Mamikonjan kiel persona sekretario, ĝis la Batalo de Avarajr en 451. Li tiam fariĝis *vardapeto* kaj vivis kiel ermito ĝis la fino de sia vivo.

Laboro
------

Dum ĉi tiu periodo, li verkis, laŭ la peto de Davit Mamikonjan, sian *Historio de Vardan kaj la Armena Milito*, probable en 464. Ĉi tiu verko dividita en tri partojn rakontas la eventojn okazintajn en Armenio de 428 ĝis 451, inter la depozicio de la lasta arsakida reĝo , Artakso la 4-a, kaj la batalo de Avarajr, pri kiu li asertas esti atestanto; li probable antaŭis Ghazar Parpeci kaj sian *Historion de Armenio*, kun kiu li tre konsentas pri ĉi tiu periodo.

Piednotoj
---------

* Kategorio Jeghiŝe en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

1. ↑  Khrlopyan, Gevorg. *«Եղիշե»* [Yeghishe]. Armena Soveta Enciklopedio. Erevano: Armena Akademio de Sciencoj, 1977, vol. 3, pp. 506-507.
2. ↑   la plej malnova postvivanta manuskripto pri la *Historio de Vardan* datiĝas je 1174.
**Zalamerenye** [zalamerenje] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Nagykanizsa. Ĝis 1892 la oficiala loknomo estis *Merenye*.

Zalamerenye
Akvorezervujo ĉe Zalamerenye
Kamparana domo en Zalamerenye
Strato kun puto en Zalamerenye

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 14 km²
* Loĝantaro: 170
* Poŝtkodo: 8747
* Telefonprefikso: 93
* Koordinatoj: 46.57552N 17.09635E

Situo
-----

Zalamerenye situas en Montetaro Zala sur ebenaĵo, laŭ rojo, fine de sakovojo. Zalakaros troviĝas 4, Nagykanizsa 20, Pacsa 21, Balatonszentgyörgy 25, Hévíz, Keszthely kaj Marcali po 30 kilometrojn.

Historio
--------

La unua skriba mencio pri Pölöskefő devenis proksimume el 1203. En 1548 kaj 1566 la turkoj detruis la vilaĝon. En 1828 vivis tie 418 homoj en 55 domoj. En 1960 la komunumo ricevis la titolon "Kolĥoza Vilaĝo". Vilaĝservoj estas kulturdomo, biblioteko. La municipa administracio en Zalakaros, la bestkuracejo en Garabonc funkcias. En Zalamerenye migra poŝto servas.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika baroka Preĝejo Sankta Mikaelo (Zalamerenye) de 1760
* akvomuelejo
* paroĥo el la 18-a jarcento
* akvorezervujo

Famuloj
-------

En Zalamerenye naskiĝis bibliotekisto István Monok.

* Kategorio Zalamerenye en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Jeronimas Laucius** (naskiĝis la 1- an de januaro 1946 en Glebauskai) estas litova inĝeniero, ĵurnalisto, porinfana verkisto, eldonisto kaj redaktoro.

Verkaro
-------

Unue li verkis edukajn librojn por infanoj „*Kas pastatė namą*" (Kiu konstruis la domon), „*Aš elektra*" (Mi estas elektro), „*Milžino gimimas*" (Naskiĝo de giganto), poste li publikigis kolekton de malgrandaj literaturaj ĝenroj - aforismoj, miniaturoj, noveloj.

Li plejparte kreis fabelojn, en kiuj estas klara opozicio inter bono kaj malbono. Krome li publikigis infanajn teatraĵojn, poemojn, kantajn kaj lulkantajn kolektojn kune kun la komponisto Rymantas Mikelskas.

Liaj verkoj estis tradukitaj al Esperanto kaj al la angla, belorusa, pola, franca, rusa kaj germana.

### Esperanto

Jenaj libroj de Jeronimo Laucius estis eldonitaj en Esperanto: La tria frato Teoristo (2003), Veturu al Piedpilklando! (2003) kaj Libro de Leono (2003).

Referencoj
----------

1. ↑  (en) *Jeronimas Laucius: "I am glad that the title page of each book says that it has been translated from Lithuanian.[*rompita ligilo*]*" (Jeronimas Laucius: "Mi ĝojas, ke la titopaĝo de ĉiu libro diras, ke ĝi estis tradukita el la litova."), Litova Unio de Ĵurnalistoj (LUJ), la 2-an de marto 2021
**Zalaszentlőrinc** [zalasenlOrinc] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Zalaegerszeg. La loknomo signifas: Zala-Sankta Laŭrenco.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 5 km²
* Loĝantaro: 310
* Poŝtkodo: 8921
* Telefonprefikso: 92

Geografio
---------

Zalaszentlőrinc situas en valo, fine de sakovojo el Zalaszentiván, laŭ fervojo Szombathely-Zalaegerszeg. La lasta urbo troviĝas 12, Körmend 30 km-ojn for.

Historio
--------

La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1464 en formo *"Zenthlewrincz"*.

En Zalaszentlőrinc migra poŝto servas.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Laŭrenco el la 20-a jarcento

Komunumoj de Sankta Laŭrenco en Hungara reĝlando
------------------------------------------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Pestszentlőrinc | Sárszentlőrinc | Szentlőrinc | Szentlőrinckáta |
| Szentlőrincke | Szepesszentlőrinc | Zalaszentlőrinc |  |

* Kategorio Zalaszentlőrinc en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Nova Kamero, sude de la regiono.
**Nova Kamero**, en hispana *Camero Nuevo*, estas komarko en la sudo de la provinco kaj regiono Rioĥo, (norda Hispanio). Ĝi estas ankaŭ ene de la komarkaro Meza Rioĥo, en la centra triono de la regiono laŭ vertikala divido (orient-okcidente). Al ĝi oni atribuas ankaŭ la loĝlokon de la Provinco Sorio nome Montenegro de Cameros. Akso de la komarko estas la rivero Iregua.

Nova Kamero kun Malnova Kamero formas la komarkaron Kameroj.

Datumoj
-------

Nombro de municipoj: 13
Areo: 502,23 km²
Loĝantaro (2009): 2 358 loĝantoj
Loĝdenseco: 4,70 loĝ/km²
Latitudo averaĝe: 42º 12' 0" norde
Longitudo averaĝe: 2º 37' 53" okcidente
Altitudo averaĝe: 970,67 msm

Municipoj de la komarko
-----------------------

Almarza de Cameros, El Rasillo de Cameros, Gallinero de Cameros, Lumbreras de Cameros, Montenegro de Cameros, Nestares, Nieva de Cameros, Ortigosa de Cameros, Pinillos, Pradillo, Torrecilla en Cameros, Viguera, Villanueva de Cameros, Villoslada de Cameros

Demografio
----------

| Municipo | Loĝantaro | Areo | Submunicipoj |
| --- | --- | --- | --- |
| Almarza de Cameros | 22 | 28,11 | Ribavellosa |
| El Rasillo de Cameros | 141 | 15,85 |  |
| Gallinero de Cameros | 25 | 11,17 |  |
| Lumbreras de Cameros | 163 | 142,91 | El Horcajo, Pajares, San Andrés kaj El Hoyo |
| Montenegro de Cameros | 70 | 55,32 |  |
| Nestares | 78 | 21,61 |  |
| Nieva de Cameros | 89 | 42,05 | Montemediano |
| Ortigosa de Cameros | 264 | 33,02 | Peñaloscintos |
| Pinillos | 16 | 11,89 |  |
| Pradillo | 59 | 10,28 |  |
| Torrecilla en Cameros | 482 | 15,82 |  |
| Viguera | 447 | 41,72 | Castañares de las Cuevas, El Puente kaj Panzares |
| Villanueva de Cameros | 81 | 18,44 | Aldeanueva de Cameros |
| Villoslada de Cameros | 343 | 94,71 |  |

Pro la aparteco kaj malfacila vivmedio tiu komarko suferis fortan senloĝigadon laŭlonge de la 20-a jarcento. Tial la loĝantaro malaltiĝis el preskaŭ 9 000 loĝantoj komence de la jarcento ĝis nunaj 2 350.

Vidu ankaŭ
----------

* Komarkoj de Rioĥo

Notoj
-----

Bibliografio
------------

* *Por Los Cameros en los años noventa*. Consejería de Educación, Cultura. Logroño, 1991. ISBN 84-87209-34-3

* Kategorio Nova Kamero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 796038
 |
**Malkolmo la 1-a** (skotgaele *Máel Coluim mac Domnaill*; angle *Malcolm I*; naskiĝis ĉirkaŭ 900, mortis en 954) estis reĝo de Skotlando de 943 ĝis 954, iĝinta reĝo kiam sia kuzo Konstanteno la 1-a de Skotlando (Causantín mac Áeda) abdikis por iĝi monaĥo. Li estis la filo de Donaldo la 2-a (Domnall mac Causantín).

Estas konate ke sia patro mortis en la jaro 900, do Malcolm ne povis naskiĝi post ĉi tiu jaro. Dum la 940-aj jaroj, li ne plu estis juna viro kaj eble iĝis senpacienca atendante la tronon. Vole aŭ ne —*Profetaĵo de Berchán* (verkita en la 11-a jarcento), versa historio en la formo de supozita profetaĵo, deklaras ke ne estis libervola la decido ke Konstantino II abdikis en 943 kaj eniris monaĥejon, lasante la reĝlandon al Malkolmo.

En 945, Edmund de Wessex, kiu elpelis Amlaíb Cuaran (Olaf Sihtricsson) de Northumbria, ruinigis Kumbrion kaj blindigis du filojn de Domnall mac Eógain, reĝo de Strathclyde. Estas dirite ke li tiam "lasis" aŭ "laŭdis" Strathclyde al Máel Coluim en interŝanĝo por alianco. Kio devas esti komprenita de "lasis" aŭ "laŭdis" estas neklara, sed ĝi povas signifi ke Máel Coluim estis la "overlord" de Strathclyde kaj ke Edmund rekonis tion ĉi dum li prenis landojn en suda Kumbrio por si mem.

La *Kroniko de la Reĝoj de Alba* diras ke Máel Coluim prenis armeon en Moray "kaj mortigis Cellach". Oni ne mencias Cellach en la ankoraŭ ekzistantaj genealogioj de la regantoj de Moray kaj sia identeco estas nekonata.

La *Analoj de Ulster* raportas ke Máel Coluim estis mortigita en 954. Li estis entombigita en Iona. Siaj filoj Dubh kaj Cináed iĝis pli malfrue reĝoj.

Referenco
---------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Malcolm I of Scotland en la angla Vikipedio.* 

* Kategorio Malkolmo la 1-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 524129
* GND: 1013281446
* VIAF: 172461842
 |
**Ricimero** (latine *Ricimer*; 405 - 472) estis militestro kaj fakta reĝo de Okcidenta Romia Imperio.

La patro de Ricimero originis el sueba reĝa genero. Lia patrino estis la filino de visigota reĝo Valio. Ricimero servis en romia armeo sub komando de Aecio. En 455 la vandala reĝo Genseriko konkeris Romon kaj Avito iĝis imperiestro. Avito nomumis Ricimeron militestro. Ricimero varbis la grandan armeon el germanoj kaj frakasis vandalojn.

En 457 Ricimero detronigis Aviton kaj nomumis Majorianon imperiestro. En 461 li ekzekutis Majorianon kaj nomumis Libio Severo imperiestro. Post la morto de Libio Severo Ricimero konvenciis kun Leo la 1-a (imperiestro de Orienta Romia Imperio) kaj oficialigis Antemion imperiestro. Ricimero edziĝis al Alipia (filino de Antemio).

En 472 Ricimero kverelis kontraŭ Antemio, konkeris Romon kaj mortigis Antemion. Poste li proklamis Olibrion imperiestro sed baldaŭ Ricimero kun Olibrio mortiĝis pro pesto.

* Kategorio Ricimero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 468290
* GND: 118788779
* LCCN: nr89001775
* VIAF: 679159234518803371859, 49164187211518200997, 347149066755965602870 62344870, 679159234518803371859, 49164187211518200997, 347149066755965602870
* ISNI: 0000000078582363, 0000000489660733
* SUDOC: 149734662
* BNF: 12270795p
* BIBSYS: 90360693
 |
Občina Borovnica
Torso de Borovník viadukto
**Občina Borovnica** estas unu el 212 municipoj en Slovenujo. Ĝi situas en la Regiono Osrednjeslovenska. La municipo konsistas el 12 vilagoj kaj ĝia tuta areo estas 42,3 km² km². Komence de 2017, ĝi havis 4 376 loĝantojn. La administra centro estas la vilaĝo Borovnica.

Komunumoj
---------

La municipo konsistas el 12 vilaĝoj:

**Borovnica**, Breg pri Borovnici, Brezovica pri Borovnici, Dol pri Borovnici, Dražica, Laze pri Borovnici, Lašče, Niževec, Ohonica, Pako, Pristava, Zabočevo.

Loko, priskribo
---------------

Občina situas sudokcidente de la slovena metropolo Ljubljana, kun kiu ĝi estas konektita per buso kaj fervojo (Ljubljana — Sežana railway line).

Pluraj civitanoj atingas la Ljubljana-marshlandon, kie la alteco atingas nur 290 m. Sur la deklivo de Krimšek-monteto en la sudoriento, la areo superas la altecon de 900 m, sed la supro (941 m super marnivelo) jam estas trans la limo.La plej grava akvoplujo estas Ljubljanica, ĝia akvofalo estas Borovniščica kaj Prušnica.


Ĉirkaŭ **Borovnica**|  | Občina Vrhnika | Občina Brezovica |
| Občina Vrhnika | Borovnica | Občina Brezovica |
|  | Občina Cerknica |  |

Občina Borovnica apud tri la municipoj: Občina Brezovica en la nordoriento kaj oriento, Občina Cerknica sude kaj Občina Vrhnika en la okcidento kaj nordo.

Interesaĵoj
-----------

* Preĝejo de St. Markéta en Borovnice
* torso de Borovník viadukto
*Malsupra Rioĥo*, flave en la oriento.
**Malsupra Rioĥo**, en hispana *Rioja Baja*, estas la komarkaro kiu okupas la orientan trionon (laŭ vertikala divido) en la regiono Rioĥo, de norda Hispanio.

Komarkoj
--------

Calahorra estas la plej loĝata urbo de la komarkaro. Katedralo kaj historia kerno.
La komarkoj kiuj komponas la komarkaron Malsupra Rioĥo estas jenaj:

* *Rioja Baja*, Malsupra Rioĥo, Orienta Rioĥo
	+ Montaro
		- Cervera
	+ Valo
		- Alfaro
		- Arnedo
		- Calahorra

Municipoj
---------

### Komarko de Cervera

Aguilar del Río Alhama, Cervera del Río Alhama, Cornago, Grávalos, Igea, Navajún kaj Valdemadera.

### Komarko de Alfaro

Aldeanueva de Ebro, Alfaro, Rincón de Soto.

### Komarko de Arnedo

Arnedillo, Arnedo, Bergasa, Bergasillas Bajera, Enciso, Herce, Munilla, Muro de Aguas, Préjano, Quel, Santa Eulalia Bajera, Villarroya, Zarzosa.

### Komarko de Calahorra

Autol, Calahorra, El Villar de Arnedo, Pradejón, Tudelilla.

Bibliografio
------------

* Caja de Ahorros de La Rioja (eld.). "La Geografía de La Rioja, en tres volúmenes". 84-604-9924-3.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Malsupra Rioĥo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Fichas municipales, La Rioja
* ENESA
* López Rodríguez, Borja. (2007) *Unidades Territoriales de La Rioja.* Dirección de Política Local de La Rioja.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 797132
 |
La **mandinka lingvo** (*Mandi'nka kango,* *لغة مندنكا*) estas afrika lingvo, ofte klasita kiel apartenanta al la Niĝerkonga lingvaro. Ĝi estas branĉo de la mandea lingvaro, parolita de la mandinkoj, kaj estas parolata de ĉirkaŭ 606.000 homoj en la sudorienta parto kaj sudcentra parto (reĝiono Kazamanco) de Senegalo, kie ĝi estas oficiala lingvo. Krome ĝin parolas ĉirkaŭ 453.000 homoj en Gambio kaj ĉirkaŭ 154.000 homoj en Gvineo-Bisaŭo. En meza Gambio ĝi estas la ĉefa lingvo: ĉirkaŭ 45% de gambianoj parolas la mandinkan kiel gepatran lingvon kaj 25% de gambianoj parolas la mandinkan kiel duan lingvon.

La mandinka apartenas al la mandinga branĉo de la mandea lingvaro, do ĝi estas simila al la bambara kaj aliaj maninkaj lingvoj. En la plimulto de la lokoj kie ĝi estas parolita, ĝi estas tona lingvo kun du tonoj: Alta kaj basa.

Skribsistemo
------------

Ambaŭ la latina kaj la araba alfabetoj estas uzataj por skribi la mandinkan. La unua estas la oficiala, sed la dua estas pli vaste uzita kaj pli antikva. Ankaŭ la intermandea skribsistemo N'Ko, la nokoa, elpensita en 1949, estas ofte uzita en la nordoriento de Gvineo kaj en limaj komunumoj en Ebur-Bordo kaj Malio.

En la latina alfabeto, c estas /t͡ʃ/; ŋ, /ŋ/; kaj ñ, /ɲ/. La literoj v, x, z kaj q ne estas uzitaj. La vokaloj estas samaj kiel en Esperanto kaj duobliĝas por indiki longecon aŭ por distingigi vortojn kiuj estas samsonaj.

En la araba alfabeto oni ne uzas kromajn literojn (aparte ol, malofte, kroman vokalmarkon por *e*), sed kelkaj literoj estas elparolitaj malsame ol en la araba.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Mandinka lingvo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Informretejo pri la madinka en 9 diversaj lingvoj (mankas Esperanto)

Kanto en la madinka lingvo, YouTube

Referencoj
----------

1. ↑  "Mandinka" ĉe Etnologiisto (18-a eldono, 2015)
Občina Komenda
Obĉina Komenda estas unu el 212 municipoj en Slovenujo. Ĝi situas en la Regiono Osrednjeslovenska. La municipo enhavas 14 komunumojn kaj ĝia areo estas 24,1 km². Komence de 2014 tie loĝis 5868 homoj. La administra centro estas la vilago Komenda.

Loko, priskribo
---------------

La areo fluas de la nordo ĝis la sudo de la rivero Pšata. La alteco estas ĉirkaŭ 330 m ĝis 400 m. Občina situas ĉirkaŭ 17 km norde de la centro de Ljubljana.

Apudaj municipoj estas: Občina Kamnik en la oriento, Občina Mengeš en la sudoriento, Občina Vodice en la sudokcidento kaj Občina Cerklje en Gorenjske en la nordokcidento.


Ĉirkaŭ **Občina Komenda**| Občina Cerklje en Gorenjske |  |  |
|  | Občina Komenda | Občina Kamnik |
| Občina Vodice |  | Občina Mengeš |

Komunumoj
---------

La municipo konsistas el 14 vilaĝoj:
Breg pri Komendi, Gmajnica, Gora pri Komendi, Klanec, Komenda, Komendska Dobrava, Kriĵ, Mlaka, Moste, Nasovĉe, Podborŝt pri Komendi, Potok pri Komendi, Suhadole, Ĵeje pri Komendi.

Referencoj
----------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Občina Komenda en la slovena Vikipedio.*
**Obĉina Pesnica** estas unu el 212 municipoj en Slovenio. Ĝi situas en la Regiono Podravska. La municipo konsistas el 30 komunumoj kovrante areon de 75,8 km². Komence de 2018 tie loĝis 7369 homoj. Administra centro de la municipo estas la vilaĝo Pesnica pri Mariboru.

Loko, priskribo
---------------

Občina Pesnica
La apudaj municipoj estas: Občina Šentilj en la nordo kaj nordoriento, Občina Sveti Yuri en Slovenskih goricah en la oriento, Občina Lenart en la sudoriento, Urba municipo Maribor en la sudo, Občina Kungota en la okcidento.


Ĉirkaŭ **Občina Pesnica**|  | Občina Šentilj | Občina Šentilj |
| Občina Kungota | Občina Pesnica | Občina Sveti Yuri en Slovenskih goricah |
|  | Urba municipo Maribor | Občina Lenart |

Komunumoj
---------

La municipo konsistas el la sekvaj 30 vilaĝoj:

Dolnja Počehova, Dragučova, Drankovec, Flekušek, Gačnik, Jareninski Dol, Jareninski Vrh, Jelenče, Kušernik, Ložane, Mali Dol, Pernica, **Pesnica pri Mariboru**, Pesniški Dvor, Počenik, Polička vas, Polički Vrh, Ranca, Ročica, Slatenik, Spodnje Dobrenje, Spodnje Hlapje, Spodnji Jakobski Dol, Vajgen, Vosek, Vukovje, Vukovski Dol, Vukovski Vrh, Zgornje Hlapje, Zgornji Jakobski Dol.

Referencoj
----------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Občina Pesnica en la slovena Vikipedio.* 

Statistikoj: 

Geografia loko:
**Søren Peter Lauritz SØRENSEN** estis dana biokemiisto kiu enkondukis la koncepton pri pH, iu skalo por mezuri acidecon kaj alkalecon. Li gradiĝis en la Universitato de Kopenhago kaj estis aparte aktiva en la kampo de proteino-analizoj kaj en la studo de la termodinamikaj aspektoj de la kemio de la proteinoj. Li ankaŭ estas konata pro sia **formaldehida titrado** aŭ **Metodo de Sørensen**.

Biografio
---------

Søren Sørensen estis filo de kamparanoj kaj komencis siajn universitatajn studojn havante 18 jarojn. Li komencis siajn studojn en la medicina fakultato, sed sub la influo de la kemiisto Sophus Mads Jørgensen (1837-1914) li transiris al la kemia fakultato. En 1900 li iĝis membro de la ‘’’Reĝa akademio pri sciencoj kaj beletroj’’’ en Danio.

Dum sia doktoraj studoj pri kemio, li laboris kiel asistanto en la kemia laboratorio de la ‘’’Dana Politeknika Instituto’’’, en iu esploro pri la dana geologio kaj ankaŭ kiel konsultisto por la ‘’’Reĝa ŝipkonstruejo’’’. Li edziĝis dufoje kaj lia dua edzino, Margrethe Høyrup Sørensen, kunlaboris kun liaj studoj.
El 1901 ĝis 1938, Sørensen estis estro de la prestiĝa ‘’’Karlsberga Laboratorio’’’, en Kopenhago.

Dum li tie studadis, li esploris la efikon de la jonaj koncentriĝoj sur la proteinoj kaj, ĉar la koncentriĝo de hidrogenaj jonoj estis aparte grava, li enkondukis la pH-skalon en 1909. La artikolo en kiu li enkondukis la skalon (uzante la notacion pH) publikiĝis en Francio, Danio kaj Germanio.

Literaturo
----------

* Clube da química
* Infoescola
* EuChemS Arkivigite je 2021-08-28 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivdk
* ResearchGate

Vidu ankaŭ
----------

* pH
* Sophus Mads Jørgensen (1837-1914)
* Proteinoj
* Louis Pasteur

Referencoj
----------

1. ↑  La ‘’’Reĝa akademio pri sciencoj kaj beletroj’’’ en Danio, estas fondita de la reĝo Kristiano la 6-a, en 1742.

* Kategorio Søren Sørensen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Juan Mingolla Gallardo**, kromnome ***Pasos Largos*** (naskiĝinta en El Burgo, 4-a de majo de 1873, mortinta en Sierra Blanquilla, 18-a de marto de 1934) estis andaluza bandito, konsiderita la lasta kiu agadis en la tradicia areo de la Montaro de Arundo.

La kromnomo *Pasos Largos* estis heredata el lia patro kiu ricevis ĝin pro sia pekuliara irmaniero. Lia natura silentema karaktero akriĝis dum la miltservo en Kubo inter 1895 kaj 1898. 

Reveninte en Hispanion li suferis la ekkonon de la familia disigo nome pro la morto de lia pli aĝa frato, la foriro de lia malpli aĝa frato kaj, en 1901, la patrina morto. Ĉio tio akrigis sian malamikan karakteron, kio pelis lin al ŝtelĉasado, kaj teie al la vivo en la montaro. Li emis ankaŭ kartludi kaj tiele perdas la malmultan akiritan monon, kaj luktemas.

Denoncita de zorganto de la bieno *El Chopo* kiel ŝtelĉasisto, li estis arestita de la Civilgvardio kaj batita. Juan Mingolla decidis tiam revenĝi kaj la 8-a de majo de 1916 pafis dufoje al la kapo de la filo de la denoncinto kaj poste finmortigas lin per la falĉileto "por ke li ne suferu". Poste per la sama falĉileto mortigis ankaŭ la patron.

Persekutita de la polico fuĝis kaj rifuĝiĝis en montaro kiun li bone konis. La grotoj Clavelino, Lifa kaj Sopalmillos iĝis liaj rifuĝejoj, kaj ekis lia kontraŭleĝa agado, kiun la legendo prezentas kiel kompata, nobela kaj malavara. Ekzemple la legendo ke li redonis la armilojn al du civilgvardioj "por ke liaj estroj ne punu ilin".

Lia *specialaĵo* estis la kidnapo, ĉefe tiu de Diego Villarejo [bijaREĥo], riĉa posedanto el Cuevas del Becerro, el kiu li akiris 10.000 realojn. Sed ĉar la viktimo estis influa gravulo en la provinco malaga, la okazo estis konita de la aŭtoritatoj, kiuj serĉis lin ĉar lia ludemo devigis lin akri monon el la riĉuloj de la areo, kiaj eĉ la propra urbestro de Arundo, Juan Peinado Vallejo.

La 14-a de aŭgusto de 1916 estis perfifita de la edzino de kapristo en kies kabano foje Pasos Largos rifuĝiĝis. La Civila Gvardio pafis kaj vundis lin sed li fuĝis kaj poste revenis vundita al Arundo, fakte al la kafejo Sibajas, ĉe la ĉefa strato, kie li ofte ludis. Tie li akceptas areston kaj oni diras, ke oni plaŭdis lin popole.

Pasos Largos estis kondamnita je dumviva prizono en la karcero de Figueras kie akiriĝis lia tuberkulozo akirita dum lia estado en Kubo. Translokigita en 1932 al la karcero de Puerto de Santa María li akiris samjare la liberon pro forpardono fare de la respublika registaro pro bona konduto kaj malsano.

Reveninte al Arundo, Diego Villarejo, lia kidnapito, dungis lin kiel gvardio en unu el siaj bienoj. La dungo mallongis ĉar li preferas liberon en la montaro, kaj la ŝtelĉasado kaj malgrandajn ŝtelojn kiuj kondukas lin ofte al la municipa karcero.

Pli ol sepdekjaraĝa li revenis al la vivo de bandito en la montaro ĝis la 18-a de marto de 1934, la Civila Gvardio sieĝas lin en la groto Solpalmillo, nome en Sierra Blanquilla, en la kerno de la Montaro de la Neĝoj. Policanoj el Arriate, Igualeja, Serrato, El Burgo, kaj Cuevas del Becerro petis sian kapitulacon sed li malakceptis kaj estis pafita dufoje nome en la ventro kaj en la brusto kaj tiele mortiĝis.