recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Trois-Fonds** estas franca komunumo lokita en la departemento Creuse kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 95 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Geografio
---------

Trois-Fonds etendiĝas sur 9,53 km², kaj havis 95 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas nur 9 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Creuse, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. 

La regiono ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Trois-Fonds situas je alteco de 482 metroj.

Historio
--------

Antaŭ la franca revolucio de 1789 kaj la kreado de la departemento Creuse en 1790, Trois-Fonds apartenis al la franca graflando Marche. Ekde la fino de la 15-a jarcento ĝis proksimume la jaro 1900, tiu regiono estis fama fonto da migrantaj masonistoj, kiuj ĉiujare dum la plej varma periodo laboris en grandaj urbocentroj, precipe en Parizo.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ino Madeleine Dumond, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Trois-Fonds apartenas al la kantono de Jarnages, kies ĉefurbo estas Jarnages. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Guéret, unu el la du arondismentoj de la departemento Creuse.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Creuse
* Kantono de Jarnages
La **Teufelsberg** (tradukita: diablomonto) estas 597,6 m alta mondmasivo en la suda parto de la Palatinata Arbaro sur la teritorio de la komunumo Burrweiler en la distrikto Südliche Weinstraße (Rejnlando-Palatinato ). La krompinto estas la 1 km nordnordokcintenta situanta Lambertskopf kun alteco de 543,5 m.

Geografia situo
---------------

La monto situas proksime al la suda fino de la Haardt, kiu formas la orientan randon de la Palatinata Arbaro. El la monto oni havas bonan elrigardon trans la Malaltebenaĵo de Supra Rejno.

Vidindaĵoj
----------

### Veterkruco

Sur la plej alta punkto de la monto, kiu estas rokaĵo, staras sur alta piedestalo ŝtona pintkruco aŭ veterkruco. Ĝi estis konstruita de la loka skulptisto Johannes Minges.

### Anna-kapelo

Sur montsprono je la orienta deklivo, inter la pinto kaj Burrweiler, staras sur alteco de 428 m la katolika Anna-kapelo.Ĝi estis konstruata en la 19a jarcento laŭ la in novgotika stilo.

* pinto kun veterkrucopinto kun veterkruco
* veterkrucoveterkruco
* Anna-kapeloAnna-kapelo

Vidu ankaŭ
----------

* listo de montoj en Rejnlando-Palatinato

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Teufelsberg (Palatinato) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Internetpräsenz der Annakapelle Burrweiler, auch mit Angaben zum Teufelsberg
* Lage der Annakapelle Burrweiler auf: Ŝablono:GeoQuelle

Referencoj
----------

1. ↑   (7-a de aprilo 2009) '**, Die Rheinpfalz.**
**Teufelsstein** (tradukita: diabla ŝtono) estas la nomo de 317 m alta monto en la Haardt apud la palatinata  distrikturbo Bad Dürkheim en la germana federacia lando Rejnlando-Palatinato. Sur ĝia pinto estas monolito, kiu pro siaj prilaborspuroj servis verŝajne kiel kultobjekto.

Geografio
---------

La monto, kiu apartenas al la masivo de la 487 m alta Peterskopf, situas norde de la elfluo de la rivero Isenach el la Palatinata arbaro. De sia arbarkovrata pinto oni havas bonan rondrigardon trans la Rejna ebeno, trans la Palatinata arbaro kaj la *Haardt*, la orienta rando de la Palatinata arbaro.

La suda antaŭmonto, kiu ankaŭ apartenas al la masivo de la Peterskopf estas la 300 m alta *Kästenberg* (palatinate  por *kaŝtanmonto*), havas restojn de Heidenmauer, granda kelta setlejo kun 2,5 km longa ringmuro, kiu konstruiĝis ĉ. 500 a. K. kaj la romia ŝtonminejo Kriemhildenstuhl, kiu funkciis ĝis en la 4a jarcento.

Nomo
----

La *Teufelsstein*, 2,5 m alta kaj 4 m larĝa monolito sur la samnoma monto, havas 5 enĉizitajn ŝtupojn, kiuj gvidas supren. Tie troviĝas muldilon, kiu verŝajne servis kiel oferpelvo por relegiaj ritoj de la keltoj. Krome la roko havas diversajn simbolojn, kiu estis el diversaj tempoj: krom la sunradojn, runojn kaj romiajn ciferojn kaj kelkajn signojn el la 12a kaj 13a jarcentoj. Lau malnovaj priskriboj antaŭe devus esti videblaj du skizitaj homaj figuroj kaj aliaj engravuritaj figuroj, kiuj intertempe estas veterdisfalitaj aŭ intence forigitaj.

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivigite je 2009-09-30 per la retarkivo Wayback Machine. pfalz-bild.de "Der Teufelsstein bei Bad Dürkheim"
**Tivadar Nachéz** [naĥEz], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Nachéz Tivadar** estis hungara-brita virtuoza violonisto, komponisto.

Tivadar Nachéz  naskiĝis la 1-an de majo 1859 en Pest (urbo) (Hungara reĝlando), li mortis la 29-an de majo 1930 en Laŭzano (Svislando).

Biografio
---------

Tivadar Nachéz komencis siajn violonajn studojn en la aĝo de 5, poste li studis de koncertmajstro de la Nacia Teatro (Budapeŝto). Ankoraŭ juna knabo, li akompanis per violono Ferenc Liszt. Li finis la studojn en Berlinon kaj Parizo. Liaj plej gravaj instruistoj estis Joseph Joachim, respektive Hubert Léonard. Li debutis en Hamburgo en 1881, poste li koncertis en Eŭropo. La plej longe li vivis en Britio, eĉ li ricevis britan ŝtatanecon.

Elektitaj koncertoj
-------------------

* Londono (1881, 1893, 1907)
* Budapeŝto (1892)

Elektitaj komponaĵoj
--------------------

* *Zigeunertänze*
* *Polonaise*, op. 26
* *1-a violonkonĉerto*, op. 30. e-moll
* *2-a violonkonĉerto*, op. 36; h-moll

Fontoj
------

* anglalingva biografio kun foto
* anglalingva biografio kun foto[*rompita ligilo*]

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 639247
* GND: 117208450
* LCCN: n92001299
* VIAF: 76582898
* ISNI: 0000 0003 6862 9369, 0000 0001 2028 8433
* SUDOC: 133770753
* BNF: 13927202g 14839471h, 13927202g
* MBA: c75f39f3-db9d-4742-8daf-25f379ea50db
* NKC: mzk2011647695
* BNE: XX1629566
 |
**Tuskegee** (tʌsˈkiːɡiː) estas la sola urbo en Kantono Macon en la subŝtato Alabamo de Usono. En 2005 la urbo havis 11 590 loĝantojn, la metropola areo sume 22 810.

Tuskegee estis grava ejo en la historio de la afrik-usonanoj kaj ege influa en la historio de Usono ekde la 19-a jarcento. Antaŭ la Usona Enlanda Milito, la areo estis plejparte uzita kiel kotona plantejo, dependa de la laboro de afrik-usonaj sklavoj. Post la milito, multaj liberigitaj ekssklavoj daŭrigis labori en la malurbaj agrikulturaj plantejoj ĉirkaŭ la urbo. En 1881 fondiĝis la Normala Lernejo de Tuskegee, historie kolegio de afrik-usonanoj, nun la Universitato de Tuskegee, kaj ĝia direktoro, *Booker T. Washington*, evoluigis nacian reputacion kaj filantropan reton por apogi edukadon de la ekssklavoj kaj iliaj infanoj.

En Tuskegee interalie naskiĝis kaj kreskis *Rosa Parks*, afrik-usona kudristino kies simpla ago elkligigis la lukton kontraŭ rasa segregacio en Usono.

Referencoj
----------

1. ↑   Vidu "Prononco de Tuskegee" en la retejo *thefreedictionary.com*. Elŝutita la 16-an de decembro 2015

* Kategorio Tuskegee (Alabamo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
La unua trolebuso en Berlino
Ŝkoda-trolebuso
Trolebuso en Łódź, Pollando
**Trolebuso** estas elektra aŭtobuso, kiu prenas sian energion per troleo super la vojo.

Male al tramo, al kiu sufiĉas unu drato kaj la metalaj reloj por provizi energion, trolebuso bezonas du dratojn. Ĉar tiuj devas ne havi kontakton inter si, la busa troleo-duo devas esti mallarĝa; ĝi kutime konsistas el pulioj, kiuj ne glitas, sed ruliĝas laŭlonge de la dratoj.

Avantaĝoj de trolebusoj estas, kiel ĉe elektraj tramoj, la manko de rubgasoj kaj motora bruo kaj la akcela forto ĉe malaltaj rapidoj (elektra motoro ne bezonas transmisiilon). Esploroj trovis, ke eĉ la rubgasa bilanco (kiu enkalkulas la rubgasojn de elektrocentraloj) estas favora. Kompare al tramo trolebuso postulas malpli da substruktura investo, ĉar oni ŝparas la trakojn.

La unua trolebuso veturis en 1882 en Berlino. Nun la lando kun plej multe da trolebusoj estas Rusio, kie 89 urboj havas trolebusojn; Moskvo havas 2.000. Ŝanhajo havas la plej malnovan konstante ekzistintan reton (de 1914). La plej longa trolebusa itinero ligas trajnan ĉefstacidomon en Simferopolo kun ĉemara ripozurbo Jalto en Krimeo, ĝia longeco estas 86 kilometroj.

Ekzistas hibridaj busoj, kiuj eksterurbe (kie ne ekzistas dratoj) veturas dizele kaj ĉe la urbolimo ekprenas kurenton de dratoj.
Aliaj havas akumulatorojn, kiuj permesas eksterdratan veturadon.

Ĝenerale oni konstatas ne tro grandan popularecon de trolebusoj, kie ili ne jam ekzistas; preskaŭ nenie okazas instalo de novaj trolebusaj sistemoj.

Ekzemple
--------

* Trolebuso de Tours

Vidu ankaŭ
----------

* Trolebuso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Trolebuso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Trolebusa kontakta lineo
* Trolebusa transporto en la mondo
**PUSKÁS Tivadar** [puŝka'ŝ] estis hungara inĝeniero, inventisto naskita la 17-an de septembro 1844 en Pest (urbo) kaj mortinta la 16-an de marto 1893 en Budapeŝto. Lia filino estis Marianna Török (artisto).

Tivadar Puskás studis en Vieno, poste en la hungara Joseph Politechnicum. En 1866 li elmigris al Londono, ekde 1873 li laboris en Usono, kie li estis kunlaboranto de Edisono. En 1879 li revenis Hungarion kaj kunlaborante kun sia frato (*Ferenc*) ekkonstruis telefoncentralojn en la teritorio de la monarĥio, kiel posedanto de licenco de Edison. En 1886, la hungara ministro Gábor Baross ŝtatposedigis la telefonreton kaj tiun luis por Puskás. Tivadar Puskás en 1892 patentis la telefonheroldon, lian plej gravan inventaĵon, kiu estis komparebla al la nuna radio. Tiu aparato sciigis informojn laŭregule tra la telefondrato; ĝi unue eksonis la 15-an de februaro en 1893. 

Li mortis pro koratako en 1893.

Laŭdire:  

La internacie en telefonaparato uzata vokvorto "allo!" (aŭ "ha-lo!") devenas el la hungara, ĉar la telefonpioniro Puskás Tivadar, kiam li faris sian unuan provon, respondis: "Mi aŭdas vin", kio sonas hungare: *hallom*, kaj la nehungaraj ĉeestantoj reprenis la vorton kiel onomatopeo, kiu fariĝis internacia! Krom italoj, kiuj diras 'pronto!

Memoro pri li
-------------

* Honore je li, la hungara *Híradástechnikai Tudományos Egyesület* fondis en 1957 la *Puskás Tivadar*-premion, kiun oni transdonas ĉiujare.
* Oni trovas lian memortabulon sur la muro de *József Távbeszélő Üzem* (Budapeŝto, VIII. (8-a distrikto) József u. 13.).
* En la 11-a distrikto de Budapeŝto, strato portas lian nomon.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 30220
* GND: 13664872X
* LCCN: n00011376
* VIAF: 3701224
* ISNI: 0000 0000 5554 8648
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Tusilago** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonuloj *Magnoliopsida* |
| Subklaso: | Asteredoj *Asteridae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Asteraloj *Asterales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Asteracoj *Asteraceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Tusilago *Tussilago* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***T. farfara*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Tussilago farfara****L. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Tusilago  |

 |
| v • d • r |

**Tusilago** (*Tussilago farfara*) estas la sola specio de la planta genro ***Tusilago*** el la familio asteracoj. Ĝi apartenas al la unuaj herboj florantaj printempe; ĝiaj floroj aperas antaŭ la evoluo de la folioj. Jam en la antikva epoko tusilago estis uzata kiel kuracplanto kontraŭ tuso dank' al muksolva efiko.

Estas plurjara (trud)herbo alta 10–20 cm, fruprintempe floranta per flavaj floroj, post kiuj aperas grandaj ren- aŭ kor-formaj folioj, dorse kovritaj per griza aŭ blanka tegaĵo. Sekigitaj folioj kaj floroj estas farmacie uzataj por kontraŭtusaj medikamentoj. Tusilago estis konata en la tempo de Hipokrato, la plej fama antikva medicinisto (460-377 a.K.) kiel rimedo por mildigo de seka tusado.

Etimologio
----------

La nomo estas el la latina tussis = tusado kaj ago = pelas. La dua nomo rilatas la latinan far = faruno (faruneca pulvoro dorse de la folioj).

Kuracefiko
----------

Tusilago estas daŭre estimata kuracplanto pro la kuracaj floroj kaj folioj. Ĝi ekfloras fruprintempe (marto) kaj oni kolektas unue la florojn (komence de la florado, rapide sekigi en maldikaj tavoloj) kaj poste la foliojn, kiuj aperas post forvelko de la floroj (kun mallonga trunko, sekigi renversitajn, plej bone per arta varmo). La floroj kaj folioj enhavas mukajn substancojn, fitosterinon, tanacidon, poman kaj vinan acidojn, amarajn substancojn, karotenon, vitaminon C. La drogo efikas molige, ŝvitige, urinige kaj kontraŭinflame, kontraŭ inflamoj de spirorganoj – kataroj, bronkito, faringito, laringito, bronka astmo, tusado, stomaka kaj intesta inflamoj, manko de apetito, hipertonio, aterosklerozo.

Manĝeblo
--------

La florburĝonoj, floroj kaj junaj folioj manĝeblas en salato, supo, kiel spinaco aŭ en patkukoj.

* Tusilago-folioj.Tusilago-folioj.
* Infloresko.Infloresko.
* La centro de la infloresko.La centro de la infloresko.
* Tusilago-semoj.Tusilago-semoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Vidu "Tusilago" en: Plurlingva nomaro de sovaĝaj plantoj en Eŭropo - Bernhard Eichkorn - Eld. Villingen-Schwenningen - 1995. (816 p.) Detala priskribo de la verko: Flaŭro.
2. ↑  Prelego de Stano Marček en la klubo La Verda Stelo en Antverpeno en oktobro 2014

* Tusilago en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Tusilago en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Tusilago en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Gvatemalo estas administre dividita en 22 departementoj, ili estas la jenaj:

Departementoj kaj ĝiaj ĉefurboj
-------------------------------

dekstra
1 Alta Verapaco (Kobano)

2 Malalta Verapaco (Salamo)

3 Ĉimaltenango (Ĉimaltenango)

4 Ĉikimulo (Ĉikimulo)

5 Peteno (Flores)

6 Progreso (Gvastatojo)

7 Kiĉeo (Sankta Kruco de Kiĉeo)

8 Eskvintlo (Eskvintlo)

9 Gvatemalo (Gvatemalurbo)

10 Huehuetenango (Huehuetenango)

11 Izabal (Puerto Barrios)

12 Halapo (Halapo)

13 Hutiapo (Hutiapo)

14 Ketzaltenango (Ketzaltenango (urbo))

15 Retalhuleu (Retalhuleu)

16 Sakatepekezo (Antikva Gvatemalo)

17 Sankta Marko (Sankta Marko)

18 Sankta Roza (Kuilapo)

19 Sololao (Sololao)

20 Suĉitepekezo (Mazatenango)

21 Totonikapano (Totonikapano)

22 Zakapo (Zakapo)

Aliaj datumoj
-------------

Gvatemalo postulas la teritorion de Belizo al Britio, kvankam oni intencas atingi konsenton rilate al ĉi tiu teritorio.Nuntempe nenio estis solvita.

* Kategorio Teritoria organizado de Gvatemalo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Rivero Trombetas.
La **rivero Trombetas** estas rivero el la Amazonio de Brazilo, nome alfluanto de la norda (maldekstra) bordo de la rivero Amazono. Ĝi fluas integre tra la ŝtato Parao. Ĝi havas longon de 760 km.

Geografio
---------

La rivero Trombetas estas rivero de nigra akvo kiu havas siajn fontojn en la altaĵoj de Brazila Gujano, en la montaro Akara, kaj eĉ kelkaj el la fontoj de kelkaj de ties alfluantoj naskiĝas en Gujano kaj Surinamo. Ĝi fluas suden kaj poste ĝia longa fluejo estas interrompita ofte per violentaj torentoj, rokaj barieroj, kaj rapid-fluejoj. En la supra fluejo ĝi ricevas la riverojn Anamu kaj Turuna. En la meza fluejo ĝi bordas kun la Biologia Rezervejo de la rivero Trombetas kaj post pasi la setlejojn Tiago kaj Porteiras, ĝi ricevas dekstre la riverojn Imabú kaj Mapuera (340 km).

Jam en la malsupra fluejo, preskaŭ en la elfluejo, ĝi ricevas maldekstre la riveron Paru de Oeste aŭ Cuminá (710 km). En sia fina ero ĝi elfluas en aro de marĉaj lagoj konektitaj de diversaj kanaloj al la rivero Amazono, norde de la urbo Óbidos, kiel ĉe la lago Erepeku (132 km² kaj 34 km de longo kaj 8 de larĝo) kaj ĉe du aliaj lagoj sennomaj (de 146 km² kaj 42 km de longo kaj 11 de larĝo). En ties bordoj estas la urbo Oriximiná.

La malsupra zono de la rivero, ĝis la unua akvofalo, nome la Porteira, ĝi havas akvojn malmulte profundajn kaj marĉecajn, sed sur la longa serio de rapidfluejoj kaj akvoflaoj, la aspekto de la valo tute ŝanĝas, kaj la klimato pliboniĝas. La rivero estas navigebla nur 135 kilometrojn super sia elfluejo.

Ĝi elfluas en la riveron Amazono maldekstre, inter la riveroj Nhamundá kaj Cuminapanema.

Referencoj
----------

1. ↑  *Las aguas continentales de América Latina*, de R. Ziesler kaj G.D. Ardizzone, publikaĵo de la FAO de 1979. Disponebla en: .

* Kategorio Trombetas (rivero) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Tizapán el Alto** estas unu el la 126 komunumoj de la meksika subŝtato Ĥalisko. La ĉefurbo de la komunumo estas Tizapán el Alto. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 14 096.

Geografio
---------

**Tizapán el Alto** apartenas al la regiono Ciénega kiu situas en la centra parto de la subŝtato Ĥalisko. Multaj komunumoj en tiu regiono sude limtuŝas Ĉapalaan Lagon aŭ la meksikan subŝtaton Miĉoakano. Al la regiono Ciénaga apartenas entute 13 komunumoj. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 19076 loĝantojn. El tiuj estis 9104 viroj kaj 9972 virinoj. La komunumo havas surfacon de 273,32 km². La meza alteco estas 1550 metroj super la marnivelo. La meza jara temperaturo estas 19,5 C. En la komunumo estas 720,8 mm da precipitaĵo jare. 

Situo de la koncerna regiono en la subŝtato Ĥalisko.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 5924 viroj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 5020 scipovis legi kaj skribi kaj 898 viroj estis analfabetoj. Do 15.16 % de la viroj estis analfabetoj. En la sama jaro en la komunumo vivis 6428 virinoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 5641 sciis legi kaj skribi kaj 786 virinoj estis analfabetoj. Do 12,23 % de la virinoj estis analfabetoj. En 1995 en Tizapán el Alto vivis 17505 personoj kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj estis 16 indiĝenoj. Tio signifas ke 0,091 % de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj. 

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* hispane Tizapán el Alto Arkivigite je 2007-05-20 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México*
De maldekstre al dekstre ruga globulo, plateto kaj blanka globulo.
**Trombocitoj** (**sangoplateto**, **simple plateto**) estas sangoĉeloj en grando de 1-4 μm ĉe mamuloj. Ili ne havas nukleon ĉe mamuloj, la aliaj bestoj ja havas. Ili estiĝas en la ruĝa medolo el la megakariocitoj (ĉe mamuloj), post la disiĝo de ties citoplasmo. Tamen oni nuntempe scias ke la platetoj (kvankam sennukleaj en la homoj) retenas citoplasman metabolon, kaj pro tio oni povas taksi ilin kiel etaj sennukleaj ĉeloj. La homo havas trombocitojn 150.000-400.000/mm3 (kubikmilimetro, mikrolitro, 10−6 litro)

Ili kunefikas en la sangokoaguliĝo. Se la arterio, vejno difektiĝas, tie grupiĝas trombocitoj interplektiĝantaj. Iom post iom la difektita loko ŝtopiĝas per fibrina proteino koagulita el solvita fibrinogena proteino. La fibrinfadenoj formas retan konstruon kun la koagulaĵo, ŝtopante la difektiĝon.

Vidu ankaŭ
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Medicino |

* Cikatriĝo
* Sango
* Trombo
* Trombozo
* Vundo
**Tevel** estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda** Transdanubio, en departemento Tolna, en subregiono de Bonyhád.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 25  km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.4077/18.4575
* Loĝantaro: 1700
* Poŝtkodo: 7181
* Telefonprefikso: 74

Situo
-----

La vilaĝo situas sur malebenaĵo, laŭ flankovojoj. Bonyhád troviĝas 16, Szekszárd 25 km-ojn for.

Historio
--------

La vilaĝo estis loĝata jam dum la neolitiko, en la bronzepoko keltoj vivis tie, poste romianoj alvenis. La unua mencio devenis el 1193. Fine de la turka erao la vilaĝo senhomiĝis. Komence serboj, poste germanoj alvenis. En 1841 Tevel ricevis la rangon kampurbo (ekde 1871 grandvilaĝo), sekve oni aranĝis foirojn jare po 3. Tevel ne ricevis fervojon, sekve haltis la evoluo. En 1928 la apuda vilaĝo Kovácsi (kovAĉi) aliĝis al Tevel. En 1944 la judoj post monatoj la germanoj estis deportitaj, dume alvenis rifuĝintaj hungaroj.

Vilaĝservoj estas aŭtonomio de germanoj, hotelo.

Vidindaĵoj
----------

* baroka katolika preĝejo de 1797
* kapelo laŭ Lourdes
* statuo de Sankta Triunuo

* Kategorio Tevel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Tivadar Uray** [urai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Uray Tivadar** estis hungara aktoro. Lia edzino estis Erzsi Ághy.

Tivadar Uray naskiĝis la 9-an de novembro 1895, *Munkács* (nuntempa Mukaĉeve en Ukrainio) - mortis la 22-an de junio 1962, Budapeŝto.

Biografio
---------

Tivadar Uray frekventis lernejon en tiam hungara urbo Arad (nuntempe en Rumanio), poste akiris diplomon en Aktora Lernejo de la Tutlanda Aktora Societo. Li komencis sian aktoran karieron en 1916. Baldaŭe li aktoradis en diversaj teatroj, ekzemple Nacia Teatro (Budapeŝto), Teatro Madách kaj la tiama Internurba Teatro. Li ricevis premion Kossuth en 1955, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.

Roloj (elekto)
--------------

* 24 filmoj inter 1935-1960, ekzemple Mór Jókai: *Az Aranyember* (La orohomo), 1936; Dolarpaĉjo, 1956
* diversaj teatraĵoj, ekzemple William Shakespeare: Hamleto, Julius Caesar; József Katona: *Bánk bán* (Banuso Bánk)

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Tivadar Uray en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Trompoceremonio**, aŭ **trompomemmontrado**, estas montra kutimo, uzata kiel kontraŭpredanta strategio fare de eventuala predebla besto, kiu uzas ĝin por allogi la atenton de malamiko for de specifa objekto, tipe la nesto aŭ la ido, kio rezultas protektita. Ili estas tre konata ĉefe ĉe birdoj sed ankaŭ ĉe fiŝoj. La trompoceremonio ne estas tamen bone difinita kaj ties difino estis pridisputata. Ili estas foje klasitaj pli ĝenerale laŭ la nomo de "nestoprotekta kutimaro" kun agresemaj ceremonioj kiaj "*mobbing*".

Oni sugestis, ke la trompoceremonio ekzistas ĉefe ĉe birdoj, ĉar tiuj kapablas eskapi lastmomente for de la atingo de la grundopredantoj. La trompoceremonio uzatas ĉefe kontraŭ grundopredantoj kaj rare uzata kontraŭ rabobirdoj.

La Kripluvio, *Charadrius vociferus*, ekzemple, ofte uzas la metodon de **rompita flugilo** por malproksimigi fremdulojn el nesto. Tio signifas foriri el la nesteja areo montrante sian flugilon kvazaŭ ĝi estus rompita aŭ vundita tre rimarkeble kaj pepante. Eventualaj predantoj imagas ĝin facila predo kaj sekvas ĝin for de la nesto. Se la gepatroj vidas, ke la fremdulo ne sekvas la misvunditan birdon, ili alproksimiĝas plie kaj pepas pli laŭte ĝis kiam ili atentigas tiun; kompreneble kiam tiu fremdulo preskaŭ estas atingante la "vunditan birdon" jam malproksime de la nesto, tiu forflugas. Eventualaj predantoj povas esti katoj, hundoj, aliaj mamuloj, rabobirdoj, mevoj, korvoj, ktp.

Bildaro
-------

* Kripluvio (*Charadrius vociferus*) ludante ceremonion de rompita flugilo
* rompita flugilo, akto 1rompita flugilo, akto 1
* rompita flugilo, akto 2rompita flugilo, akto 2
* Abandono de la ludoAbandono de la ludo

Vidu ankaŭ
----------

* Karadriedoj
* Neĝoperdriko
* Kripluvio

Referencoj
----------

1. ↑  Armstrong, Edward A. (1949) Diversionary display. Ibis 91(2):179-188 COI:10.1111/j.1474-919X.1949.tb02261.x
2. ↑  Barrows, Edward M. (2001) Animal behavior desk reference. CRC Press. 2a eld. p. 177 ISBN 0849320054
3. ↑  Rŭton, Graeme D; Thomas N. Sherratt; Michael Patrick Speed. (2004) Avoiding attack: the evolutionary ecology of crypsis, warning signals and mimicry. Oxford University Press. ISBN 0198528590. p. 198
4. ↑  Timothy M. Caro, Sheila Girling (2005) Antipredator Defenses in Birds and Mammals. University of Chicago Press. ISBN 0226094367 pp. 343-347
5. 1 2  Sordahl, Tex A. (1990) The risks of avian mobbing and distraction behavior: an anecdotal review. Wilson Bull. 102(2):349-352 PDF[*rompita ligilo*]

Eksteraj ligiloj
----------------

* The Birder's Handbook
La unuo **katalo** (simbolo: kat) estas la SI-unuo de kataliza aktiveco. 
Ĝi estas derivita unuo por esprimi valorojn de kataliza aktiveco de enzimoj kaj aliaj katalizantoj. Ĝian uzadon rekomendis la *Internacia Buroo pri Pezoj kaj Mezuroj* 
kaj aliaj organizoj.

La katalo ne uziĝas por esprimi la rapidon de reakcio; tion oni ankaŭ esprimas en moloj je sekundo. Oni uzas ĝin por esprimi *katalizan aktivecon*, kiu estas atributo de la katalizanto. La katalo ne dependas de la mezura metodo, sed la numera valoro dependas de la eksperimentaj kondiĉoj. Tial, por difini la kvanton de katalizanto, necesas specifi la rapidon de konvertado de difinita kemia reakcio, prefere de la unua ordo, sub strikte regataj kondiĉoj. Ekzemple, unu katalo da tripsino estas tiom da tripsino kiu rompas unu molo da peptidaj ligoj je sekundo sub specifaj kondiĉoj.

Difino
------

{\displaystyle kat=mol/s}

Origino
-------

La nomo katal ekuziĝis en la mezo de la 20a jarcento, kaj ĝi oficialiĝis en 1999.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Nomenclature Committee of the International Union of Biochemistry (NC-IUB) (1979). "Units of Enzyme Activity", *Eur. J. Biochem.* **97**, p. 319–20. doi:10.1111/j.1432-1033.1979.tb13116.x.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Unit "katal" for catalytic activity (IUPAC Technical Report) *Pure Appl. Chem.* Vol. 73, No. 6, pp. 927–931 (2001)
* The Tortuous Road to the Adoption of katal for the Expression of Catalytic Activity by the General Conference on Weights and Measures (*Clinical Chemistry.* (2002) Vol. 48, pp. 586–590.
**Tezoatlán de Segura y Luna** estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaĥako (*Oaxaca*). La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Tezoatlán de Segura y Luna*. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la nacia geografia instituto INEGI estas 20 549.

Geografio
---------

Tezoatlán de Segura y Luna apartenas al la distrikto Huajuapam al kiuj apartenas entute 28 komunumoj. Ĝi situas en la miŝteka regiono de Oaĥako (regiono *Mixteca*), kiu apartenas al la nordokcidenta parto de la subŝtato. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 11020 loĝantojn. El tiuj estis 4990 viroj kaj 6030 virinoj. La komunumo havas surfacon de 334,27 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 1520 metroj super la marnivelo.

Situo de la koncerna distrikto kaj regiono interne de la subŝtato Oaxaca.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 5389 indiĝenoj. El tiuj 4421 aĝis pli ol 5 jaroj kaj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).

Fontoj: Statistikoj de la nacia geografia instituto INEGI pri la censo de 2005 (hispane: *Conteo de Población y Vivienda* de 2005).

Eksteraj ligiloj
----------------

* informoj pri la komunumo[*rompita ligilo*] en retpaĝo de la ministerio pri socia evoluigo SEDESOL (hispane)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Tezeo** (Θησεύς) estas la greka heroo, filo de Egeo kiu mortigis la Minotaŭron. Li estis ankaŭ mita reĝo de Ateno.

Tezeo kaj la Minotaŭro, detalo de atika vazo de la pentristo de Castellani, ĉ.  575–550 a.K. Luvro, ParizoPost la venko de la atenanoj far kretanoj, Minoo, reĝo de Kreto, ordonis ke la atenanoj sendu viktimojn (nome ĉiun naŭan jaron sep junulojn kaj sep virgulinojn) por esti buĉoferataj al Minotaŭro. Tezeo venkis Minotaŭron kun helpo de Ariadno filino de Minoo per la fama «fadeno de Ariadno» kaj savis Atenon el tia premo. Post la mortigo de la monstro li fuĝas kune kun Ariadna sed ŝin forlasas malfidele sur la insulo Naksos pro la nimfo Egla.

Krom tio, li faris aliajn famajn mitajn batalojn kontraŭ monstroj kaj homoj. Antaŭ la Minotaŭro, li ankaŭ mortigis la Virbovon de Maratono. Kun Heraklo li militis kontraŭ amazonoj norde de la Nigra Maro, kaj post ties kapto, li edziĝis al la reĝino de la amazonoj, nome Hipolito. Laŭ alia versio li kaptis ne Hipoliton, sed ties fratinon Antiopon.

El tiu mitologia estaĵo, Ŝekspiro kreis sian rolulon Tezeo por la *Somermeznokta sonĝo*. Lia filo laŭ la mitologio estis Akamaso el Ateno.

Fontoj
------

* Palaifato, *Pri nekredeblaĵoj*, 2, france

| Antaŭe: | Mitaj reĝoj de Ateno | Poste: |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Egeo | **Tezeo** | Menesteo |

Notoj
-----

1. ↑  Komentario al *Somermeznokta sonĝo* de William Shakespeare, trad. Kalman Kalocsay, J. Régulo, La Laguna,1967. p. 87.
2. ↑  Komentario al Somermeznokta sonĉo de William Shakespeare, trad. Kalman Kalocsay, J. Régulo, La Laguna,1967. p. 87.
**Tiñosillos** [tinjoSIljos] estas municipo en la nordoriento de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *La Moraña* aŭ Komarko de Arévalo kaj al la jurisdikcia teritorio de Arévalo, en la nordo de la provinco. *Tiñosillos* estas komprenebla etimologie kiel *Tiniuletoj* ("tinio" estas kaphaŭtmalsano) en la senco de "malriĉuletoj". Estas similaj loknomoj kaj en Hispanio kaj en Italio.

Tiñosillos en la provinco Avilo.
Komarkoj de la provinco Avilo; Komarko de Arévalo norde, brune.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 27,25 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 766 loĝantojn. Ĝi distas 38 km de Avilo, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun Pedro-Rodríguez, El Bohodón, Pajares de Adaja, Gutierre-Muñoz, Orbita, Arévalo kaj Nava de Arévalo.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio. Ĝi ekzistis jam en la 13-a jarcento. Ĝi estis grava centro de produktado de ceramiko kaj fine de la 1930-aj jaroj estis ĝis tri dek ceramikejoj kiuj produktis ĉefe akvujojn, kuirujojn kaj ĵaregojn.​

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----

1. ↑   Nieto Ballester, Emilio (1997). *Breve diccionario de topónimos españoles*. Madrid: Alianza Editorial. ISBN 84-206-9487-8.
2. ↑   Rubio Celada, Abraham. «Alfarería y cerámica de Ávila». espanafascinante.com. Konsultita la 12an de Marto 2022.
3. ↑   Seseña, Natacha. *Cacharrería popular* (1997). Madrid: Alianza Editorial. p. 157. ISBN 84-206-4255-X.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 761785
 |
En kemio, **azeotropo** estas miksaĵo de likvoj, kiu ne estas apartigebla per distilado.

Difino
------

Grafo de la totala vaporpremo {\displaystyle P} kontraŭ la proporcio de specio {\displaystyle X} en la miksaĵo. La leĝo de Raoult priskribas idealan rekton, sed reala miksaĵo povas devii de la leĝo; tiam, azeotropo okazas ĉe la punkto, kies deklivo estas nul.
La leĝo de Raoult priskribas la vaporpremo de ideala miksaĵo de likvoj. Laŭ tiu ideala leĝo, ĉiu miksaĵo estas apartigebla ĝis dezirata pureco per rileta distilado. Tamen, reala miksaĵo kelkfoje devias de tiu ideala priskribo. Tiukaze, povas okazi, ke la vaporpremo ne ŝanĝas laŭ la proporcio de la specioj; miksaĵo de tiu proporcio, ĉe kiu infinitezima ŝanĝo de la proporcio ne ŝanĝas la vaporpremon, nomiĝas **azeotropo**. Pro tiu kvalito, la bolpunktoj de la specioj en azeotropo estas la samaj, kaj tial azeotropo ne estas purigebla per distilado.

Ekzemple, konsideru miksaĵon de du specioj. Do, oni povas desegni la grafon montrantan la vaporpremon (*y*-akso) depende de la proporcio de la du specioj (*x*-akso). Do, la azeotropo okazas ĉe la punkto sur la kurbo, ĉe kiu la deklivo d*y*/d*x* estas nul. Oni povas klasifiki la azeotropon laŭ la dua derivaĵo de la kurbo: se la kurbo estas konkava, do la azeotropo estas **pozitiva**; se konveksa, do **negativa**.

Historio kaj etimologio
-----------------------

La termino "azeotropo" estis unue difinita de la anglaj kemiistoj John Wade kaj Richard William Merriman en 1911. La termino "azeotropo" devenas de la helenaj morfemoj ᾰ̓‐ ("sen"), ζέω ("boli"), kaj τρόπος ("turno") — tial, laŭlitere "senbolturnaĵo", aŭ aĵo, kies proporcio ne ŝanĝas (turnas sin) dum bolado.

Piednotoj
---------

1. ↑  Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto: azeotrop/o

Referencoj
----------

* Rousseau, Ronald W.; James R. Fair.  (1987) *Handbook of separation process technology* (angle). Wiley-IEEE. ISBN 978-0-471-89558-9.
* Hilmen, Eva-Katrine.  (2000-11) *Separation of azeotropic mixtures: tools for analysis and studies on batch distillation operation* (angle). Teknika-naturscienca universitato de Norvegio.

* Kategorio Azeotropo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Tiŝiv,** ukraine **Тишів,** hungare **Csendes** [ĉendeŝ] estas malgranda vilaĝeto en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Volovec.

Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Volovec en Transkarpatio

Bazaj informoj
--------------

* 48° 48′ 32″ N 23° 05′ 38″ O﻿ / ﻿48.80889 °N, 23.09389 °O﻿ / 48.80889; 23.09389 (mapo)Koordinatoj: 48° 48′ 32″ N 23° 05′ 38″ O﻿ / ﻿48.80889 °N, 23.09389 °O﻿ / 48.80889; 23.09389 (mapo)
* Areo: 2 km²
* Alto super marnivelo: 546 m
* Loĝantaro: 510
* Poŝtkodo: 89112
* Telefonprefikso: 03136

Situo
-----

Historio
--------

Ĝis Traktato de Trianon Csendes apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Alsóverecke, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Tiŝiv. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------

* preĝejo omaĝe al Ĉieliro de Dipatrino de 1898
* sonorilostablo
La bizanca imperio en 780.
La **isaŭra dinastio**, ankaŭ konata kiel **siria dinastio**, estis familio de imperiestroj de la Bizanca Imperio, kiu devenis de Isaŭrio en Turkio. Ĝi konsistis entute el kvin imperiestroj, ekde la regado de Leono la 3-a en 717 ĝis la puĉo kontraŭ Irena de Ateno en 802.

La imperiestroj de tiu dinastio sukcese defendis la landlimojn de la bizanca imperio kontraŭ la fortoj de la abasida Kaliflando post la unuaj islamaj teritoriaj venkoj. Ili tamen estis malpli sukcesaj en Eŭropo, precipe kontraŭ la Bulgaroj. La isaŭra periodo kongruas kun la perdo de la provinco de Raveno kaj la fino de bizanca influo en Italio kaj Vatikano.

La isaŭra dinastio estis cetere tiu de la ikonoklasma periodo de la bizanca imperio. Tiam la sinsekvaj imperiestroj malpermesis la adoradon de religiaj ikonoj kaj ordonis la detruadon de ĉiuj bildigoj de Kristo aŭ de la sanktuloj.

Listo de isaŭridaj bizancaj imperiestroj
----------------------------------------

* Leono la 3-a (Bizancio) la Isaŭra, (675 - 741, regis 717 - 741)
* Konstanteno la 5-a Copronymus (la sterkulo), (718 - 745, regis 741)
* Artabasdo (konkura imperiestro, regis 741 - 743)
* Konstanteno la 5-a Copronymus (resurtronigita, dua reĝado 743 - 775
* Leono la 4-a, (750 - 780, regis 775 - 780)
* Konstanteno la 6-a la Blindigita, (771 - 797, regis 780 - 797)
* Ireno la Atenanino, (755 - 803, regis 797 - 802)
* Nikeforo la 1-a la Ĝeneralo Logothete, (regis 802 - 811)
* Staurakio, (regis 811)
* Mikaelo la 1-a Rhangabe, (regis 811 - 813)
* Leono la 5-a la Armena, (775 - 820, regis 813 - 820)
Rigardo desupre
**Tropical Islands** ("Tropikaj Insuloj") estas la plej granda tropikkopia ripozejo en Europa. Ĝi troviĝas en la iama aerŝiphalo de Cargolifter (nomata*Aerium*), la plej granda liberporta halo de la mondo. Ĝi situas ĉirkaŭ 60 km sude de la centro kaj ĉirkaŭ 35 km sude la urbolimo de Berlin. Ĝi situas okcidente de Krausnick ĉe A 13, elirejo Staakow. La halo povas akcepti maks. 6.000 vizitantojn tage. En la unua jaro vizitis la lokon 975.000 personoj. En Tropical Islands laboras ĉirkaŭ 500 homoj.

La halo longas 360 m, larĝas 210 m, altas 107 m kaj entenas volumenon de 5,5 mio. m³. La aĉetprezo estis ĉirkaŭ 17,5 mio. eŭroj, dum la konstrukostoj estis ĉirkaŭ 78 mio.eŭroj.

Interne estas varmo de 26 °C kun 60 % aerhumideco. En la halo troviĝas tropikaj plantoj, multaj basenoj, amuzejoj, manĝejoj.

La pago por la vizito kaj servoj okazas poste, elektronike. Oni kolektas la pagindan sumon per elektronika brakĉeno.

Problemoj estis komence, ke la plantoj ne ricevis sufiĉan lumon. Tion oni solvis per ŝanĝo de partoj de la halosupro. Aliaj problemoj estas la nesufiĉa vizitanta nombro, neklara situo pro tio, ke la halo estas uzata alicele ol originale permesite.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tropical Islands en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala paĝo
**Tišina**, hungare **Csendlak** estas vilaĝo kaj samtempe municipo en Slovenio, en provinco **Prekmurje**, en statistika regiono **Pomurska**. Administre apartenas al Tišina ankoraŭ la jenaj 11 vilaĝoj: Borejci, Gederovci, Gradišče, Krajna, Murski Črnci, Murski Petrovci, Petanjci, Rankovci, Sodišinci, Tropovci, Vanča vas. Ĝis 1887 la oficiala hungara loknomo estis **Tissina**, poste pro hungariga politiko uziĝis la nova nomo.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 3  km²
* Alto super marnivelo: 196 m
* Loĝantaro: 450
* Poŝtkodo: 9251
* Aŭtokodo: MS
* Telefonprefikso:

Situo
-----

La vilaĝo situas sur malebenaĵo, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Murska Sobota troviĝas 8 km-ojn for.

Historio
--------

En 1910 loĝis tie 372 da homoj (slovenoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungario, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Muraszombat, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj. En 1941 la germana armeo okupis la regionon kaj post 10 tagoj transdonis ĝin al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, ekde 1991 de Slovenio. En 2002 loĝis en la municipo 3990 homoj, (3889 slovenoj, 85 ciganoj, 5 hungaroj).

Vidindaĵo
---------

* katolika preĝejo el la 14-a jarcento

Famuloj
-------

En la iama Csendlak mortis pastro, slovena patrioto Ferenc Ivanóczy.


* Tišina en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Tišina en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Maksiimuma etendo ebla de tropikaj pluvarbaroj tutmonde en la nuntempaj klimataj kondiĉoj (malhelverde).
Densa tropika ĝangalo de la ebenaĵo de Amazonio.
Ekvatora ĝangalo en la Amazonio.
**Tropika pluvarbaro**, **tropika ĝangalo**, ekvatora aŭ tropika malseka arbaro estas la ĝangalo aŭ densa arbaro de tropika klimato kiu estas karakterizata per altaj precipitaĵoj (2000 ĝis 5000 mm jare) kaj alta averaĝa temperaturo. Temas pri pluvarbaroj en la proksimeco de la Ekvatoro, en Sudameriko, Afriko, insuloj de Sudorienta Azio kaj Melanezio, atingante ankaŭ la sudorienton de Meksiko, Centramerikon, Madagaskaron, Hindoĉinion kaj nordorientan Aŭstralion. Ĝi estas la vera kaj plej ampleksa konata koncepto de ĝangalo.

De la 3 tipoj de tropika arbaro, la tropika pluvarbaro estas la ekosistemo de plej ampleksa etendo kaj grava. Ties vegetaĵaro estas formata de specioj ĉiamverdaj kaj larĝfolia. En ili estas oftaj la epifitaj specioj. Temas pri ekosistemo kun granda riĉeco kaj vario de specioj de granda intereso ĉar ties biodiverseco estas fonto de multaj rimedoj: manĝaĵoj, kuraciloj, krudmaterialoj de industria intereso. Kvankam ili okupas malpli ol 7 % de la surfaco de la teroj, ili enhavas pli ol 50 % (laŭ kelkaj sciencistoj tiu procento plialtiĝus ĝis pli ol 90 %) de la animalaj kaj vegetalaj specioj de la mondo. Unu hektareo de tropika pluvarbaro povas enhavi pli ol 600 arbospecioj.

La grundo de tiuj ĝangaloj estas malriĉa kompare kun la vivriĉeco kiun ĝi subtenas ĉar la plej parto de la nutrantoj estas en la vivaj estaĵoj kaj ne en la grundo. Kiam tiu ekosistemo estas detruita, pro dehakado aŭ pro incendioj, ties rekuperado estas tre malfacila ĉar la nuda grundo krustiĝas kaj malmoliĝas suferanta procezon de lateritigo. La malriĉaj grundoj de tiuj ĝangaloj ne estas taŭgaj por la agrikulturo, ĉar post tri aŭ kvar rikoltoj ili perdas siajn nutrantojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Tropika arbaro
* Sekaj arbaroj
* Ĝangalo
* Pluvarbaroj
* Ekvatoro

Notoj
-----

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tropika pluvarbaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* detalaj priskriboj de arboj de la tropika pluvarbaro
* Tropika pluvarbaro en Kostariko.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 327267
* GND: 4061016-0
* NDL: 00568116
* NKC: ph116488
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | - La mallongigo SG en Thal SG staras por la svisa Kantono Sankt-Galo. Por aliaj signifoj de la nomo vidu sub **Thal**. |


---


**Thal SG** estas komunumo en la elektodistrikto Rorschach, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 5973 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

Geografio
---------

La komunumo Thal SG konsistas el la vilaĝoj **Altenrhein**, **Buriet**, **Buechen**, **Staad** kaj **Thal** kaj etendiĝas de la alfluo de la malnova Rejno al Bodenlago ĝis la flanko de Rorschacherberg. La malnova Rejno formas la landlimon inter Svislando kaj Aŭstrio.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 9,61 km², de kiuj 11,9% estas kovritaj de arbaro, 42,7% servas por agrikulturo kaj 37,8% por setlado.

Trafiko
-------

Thal situas ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de St. Margrethen al Rorschach kaj Sankt-Galo kaj havas aliron al la svisa aŭtovojo A1 al Ĝenevo. Sur la teritorio situas la internacia Flughaveno Sankt-Galo-Altenrhein (IATA-Kodo ACH kaj ICAO-Kodo LSZR), de kie al inter aliaj celoj okazas liniflugoj al Vieno.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Thal datiĝas el la jaro 1163. En sia hodiaŭa formo kun la municipoj Altenrhein, Buechen, Buriet, Staad kaj Thal la komunumo ekzistas ek de la jaro 1803, kiam fondiĝis la nuna Kantono Sankt-Galo. Ĝis 2003 Thal SG apartenis al la distrikto Unterrheinthal. Post la novordo de la Kantono Sankt-Galo, Thal nun estas parto de la elektodistrikto Rorschach.

Esperanto en Staad
------------------

En 2013 Staad gastigis la Ĝeneralan Kunvenon de Svisa Esperanto-Societo. La kultura parto de tiu aranĝo konsistis el vizito de la bazarhalo de Altenrhein (vidu foton). La Esperanto koruso kantis en la bazarhalo de Hundertwasser en Altenrhein, kie okazis paska arta bazarego. Partoprenis 30 membroj de SES kaj du samideanoj el Aŭstrio.

Vidu ankaŭ
----------

* Aliaj komunumoj kun la nomo Thal.
* Staad SG (stacidomo)
* Wartensee (stacidomo)

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Thal
* Retejo de la municipo Altenrhein
* Aviadila muzeo Altenrhein
* Thal SG en la Historia Leksikono de Svislando

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Thal SG** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

Bildoj
------

* Svisa Esperanto-Ĥoro 2013 en la Bazaro de Hundertwasser en AltenrheinSvisa Esperanto-Ĥoro 2013 en la Bazaro de Hundertwasser en Altenrhein
* Asembleo de Svisa Esperanto-Societo 2013 en StaadAsembleo de Svisa Esperanto-Societo 2013 en Staad
* Katolika preĝejo de StaadKatolika preĝejo de Staad
* Hotelo Weisses Rössli en StaadHotelo Weisses Rössli en Staad

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la elektodistrikto Rorschach |
| --- |
| maldekstraBerg SG • Goldach • Mörschwil • Rorschach • Rorschacherberg • Steinach SG • Thal SG • Tübach • Untereggen |  |

 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion'''***Thalasseus'''*** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birda klaso *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Ĥaradrioformaj *Charadriiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Ŝternedoj *Sternidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | ''Thalasseus'' '**Thalasseus'** |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | '''***Thalasseus'''*** '' ***''***= Boie 1822 |
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri ***Thalasseus***  |

 |
| v • d • r |

***Thalasseus*** estas la genro de birdoj de la familio de Ŝternedoj kiuj povas esti nomataj ankaŭ kiel **krestoŝternoj**, pro la evidenta kialo ke ili montras pli grandan aŭ ne tiom grandan **kreston**. Ĝi estas genro de **ses specioj** de marbirdoj. Ili havas tutmondan disvastiĝon kaj multaj el tiuj specioj estas abundaj kaj tre konataj en siaj teritorioj.

Tiuj grandaj ŝternoj reproduktiĝas en **tre densaj kolonioj** en marbordoj kaj insuloj, kaj kiel escepto interne en taŭgaj grandaj nesalaj lagoj proksime de marbordo. Ili nestas en engrundaj truoj. 

Ŝternoj de la genro *Thalasseus* **manĝas fiŝojn per plonĝado**, preskaŭ ĉiam el maro. Ili kutime plonĝas rekte kaj ne laŭŝtupe kiel la Arkta ŝterno. Propono de fiŝo farata de la masklo al la ino estas parto de la ceremonia pariĝo. 

Tiuj specioj havas **longajn maldikajn akrajn bekojn**, kun nuancoj ĉu flavaj ĉu oranĝaj escepte ĉe la Sandviĉa ŝterno kie la beko estas nigra kun flava pinto en plej granda parto de subspecioj. Ĉiuj specioj havas **malkombitajn krestojn** inter krono kaj nuko malantaŭen direktitajn. 

Vintre la fruntoj de la ŝternoj de la genro *Thalasseus* iĝas blankaj.

Listo de la specioj laŭ taksonomia ordo
---------------------------------------

* Bengala krestoŝterno *Thalasseus bengalensis*
* Pleja krestoŝterno *Thalasseus maximus*
* Granda krestoŝterno *Thalasseus bergii*
* Ĉina krestoŝterno *Thalasseus bernsteini*
* Eleganta ŝterno *Thalasseus elegans*
* Sandviĉa ŝterno, Blanka ŝterno aŭ Nigrokrura ŝterno *Thalasseus sandvicensis*

Referencoj
----------

* Harrison, Peter *Seabirds: An Identification Guide* ISBN 0-7470-1410-8
* Olsen kaj Larsson, *Terns of Europe and North America* ISBN 0-7136-4056-1
**Tlajomulco de Zúñiga** estas unu el la 126 komunumoj de la meksika subŝtato Jalisco. La ĉefurbo de la komunumo estas Tlajomulco de Zúñiga. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 14 097.

Geografio
---------

**Tlajomulco de Zúñiga** apartenas al la regiono Centro kiu situas, kiel jam diras la nomo, en la centro de la subŝtato Jalisco (la ĉefa urbo estas Guadalajara). Al tiu regiono apartenas 14 komunumoj. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 220630 loĝantojn. El tiuj estis 109677 viroj kaj 110953 virinoj. La komunumo havas surfacon de 636,93 km². La meza alteco estas 1560 metroj super la marnivelo. La meza jara temperaturo estas 19,7 C. En la komunumo estas 821,9 mm da precipitaĵo jare. 

Situo de la koncerna regiono en la subŝtato Jalisco.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 30186 viroj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 27529 scipovis legi kaj skribi kaj 2609 viroj estis analfabetoj. Do 8.64 % de la viroj estis analfabetoj. En la sama jaro en la komunumo vivis 31333 virinoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 28404 sciis legi kaj skribi kaj 2873 virinoj estis analfabetoj. Do 9,17 % de la virinoj estis analfabetoj. En 1995 en Tlajomulco de Zúñiga vivis 87245 personoj kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj estis 136 indiĝenoj. Tio signifas ke 0,156 % de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Tlajomulco de Zúñiga Arkivigite je 2007-09-30 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)