**Batyr** aŭ **Batiro** (1970-1993) estis azia elefanto kiu ŝajne povis uzi grandan kvanton de senchava homa parolado. Vivante en zoo en Kazaĥio, Batyr estis vaste anoncita kiel havanto de vortprovizo de pli ol 20 frazoj. Registrado de Batyr diranta "Batyr estas bona", "Batyr malsatas" kaj uzanta vortojn kiel ekzemple "trinkaĵo" kaj "donas" estis elsendita per kazaĥa ŝtatradio en 1980.

Kiel ĉiuj kazoj de parolado de bestoj, tiuj asertoj estas kondiĉigitaj de la observanto-atendefiko; ili povas esti sensenca formo de imito, kaj estas kondiĉigitaj de elpensaĵo por multaj kialoj.

Biografio
---------

Naskita la 24-an de majo, 1970, li vivis sian tutan vivon en la Karagando-Zoo en Karagando, Kazaĥio. Li mortis en 1993, neniam vidis aŭ aŭdis alian elefanton. Batyr estis la ido de prasovaĝaj hindaj elefantoj (subspecio de la azia elefanto). Batira patrino "Palmo" kaj patro "Dubas" estis prezentitaj al la Almaty Zoo de Kazaĥio de hinda ĉefministro Jawaharlal Nehru.

Batyr, kies nomo estas loturka vortosignifo La Impeta Rajdanto, La Kuraĝa Homo aŭ La Atleto, estis unue konstatita kiel "parolanto" en 1977 kiam zoaj dungitoj rimarkis lian "paroladon", sed li baldaŭ ĝojigis zoo-irantojn per ŝajna peto de akvo kaj regule laŭdante (aŭ, malofte, punante) la zorgistojn. Antaŭ 1979, lia famo kiel la "Parolanta Elefanto" disvastiĝis per diversaj amaskomunikiloj pri liaj kapabloj. La kazo de Batyr ankaŭ estis inkludita en pluraj libroj sur besta konduto, kaj en la konferencartikoloj de pluraj sciencaj konferencoj. Tiuj evoluoj tiris serion da zoovizitantoj, kaj alportis la oferton de interŝanĝo - Batyr por malofta eta ĉimpanzo - de ĉeĥoslovaka cirko; la oferto estis malaprobita fare de la dungitoj de la zoo.

A. N. Pogrebnoj-Aleksandroff, la doktoro de sciencoj kiuj studis la kapablojn de Batyr kaj skribis multajn publikaĵojn pri li, diris pri la elefanto:

"Batyr, sur la nivelo de naturulo bruegas, diris la vortojn (inkluzive de homa slango) per manipulado de rostro. Per metita trunko en buŝon, premanta pinton de la rostro proksime de la fundo de makzelo kaj manipulado de lango, diris vortojn. Cetere, estante en angulo de la kaĝo (tre ofte ĉe la noktoj) kun la rostro malsupre kaj malfortigita lia rostro la elefanto diris vortojn tre silente - ke sono estas komparebla kun sono de supersonaj aparatoj kontraŭ moskitoj aŭ kiel kaŝrigardo de la moskitoj, kiun homa aŭdante bone aŭdas al ĉirkaŭ 40-jaraĝa aĝo. Dum eldiro de vortoj, nur la pinto de la rostro de la elefanto estis fiksita interne kaj Batyr produktis sensignifajn movojn de fingro-forma ŝoso sur la rostro".
Diversaj aŭd-vidaj registradoj estis faritaj dum la studoj de Pogrebnoj-Aleksandroff pri Batyr; kelkaj el tiuj estis transdonitaj al la Moskova Ŝtatuniversitato de Rusio por plia studo.

Batyr mortis en 1993 kiam bestogardistoj hazarde donis al li superdozon de dormigaj medikamentoj.

Postulis Leksikonon
-------------------

Batyr estas asertitaj kiel havinta vortprovizon de proksimume 20 vortoj en rusaj kaj kazaha lingvoj, kaj kiel imitinta la sonojn de aliaj bestoj, kaj eldirinta mallongajn frazojn (inkluzive de vortoj de homa slango). La listo de la leksikono de la elefanto Batyr estis farita sur la bazo de aŭd-vidaj diskoj, sciencaj esploradoj kaj statistikdatumoj de esplordemandado de la ĉeestintoj rekte aŭdante la elefanton. Individuaj kaj disputeblaj sonoj ne estis kalkulitaj. Ĉio aliaj vortoskribaj en artikoloj de la amaskomunikiloj estis konsiderita fikcio kaj interpreto de rerakontadoj. Ekzemple, la frazo aŭdita de Batyr kiam "akvo" estis anoncita kiel "la elefanto petis trinki".

La plena listo de vortoj kaj frazoj diritaj fare de Batyr
* **"Баты́р"** - Batyr - subite (la rostro en la buŝo);
* **"Я"** - mi estas - tre subite kaj al kombinaĵo de lia nomo, ĉe longa elparolo tiel "mi-Batyr", tonigitaj preskaŭ kune;
* **"Ба́ты́р"** - Batyr - delikate kaj longedaŭre (la rostro en la buŝo);
* **"Батыр, Батыр, Батыр…"** - Batyr, Batyr, Batyr - ĝojige enrutiniganta kaĝon (la rostro en la buŝo);
* **"Батырушка"** — la nomo Batyrushka estas amata versio de la nomo Batyr;
* **"Воды́"** - Akvo - petas (la rostro en la buŝo);
* **"Хоро́ший"** - Bona - kiel tia bona ulo (la rostro en la buŝo);
* **"Батыр хоро́ший"** - Bona Batyr - (la rostro en la buŝo);
* **"Ой-ё-ёй"** - Oh-yo - (ĝi estas tre sonora - la rostro en la buŝo);
* **"Дурак"** - La malsaĝulo - malofte kaj subite (la rostro en la buŝo);
* **"Плохой"** - Malbona - ĝi estas malofta (la rostro en la buŝo);
* **"Батыр плохой"**- Malbona Batyr - ĝi estas malofta (la rostro en la buŝo);
* **"Иди́"** - Iras - (la rostro en la buŝo);
* **"Иди (на) хуй"** - Fikiĝu (sur-simileco de la angla esprimo "fikas vin") - la obscenan rusan slangon; unua kaj unika fojo dum televidoprogramo (la rostro en la buŝo);
* **"Хуй"** - La rusa slango de la peniso - malofte kaj subite (la rostro en la buŝo);
* **"Ба́-ба"** - la vorto por "babuŝka" - la avino; mallongaj infanoj solida "ba" (la rostro en la buŝo);
* **"Да́"** - Jes - (la rostro en la buŝo);
* **"Дай"** - Donu (min) - (la rostro en la buŝo);
* **"Дай-дай-дай"** - Donu, donas, donas.. . - (la rostro en la buŝo);
* **"Раз-два-три"** - Unu, du, tri - dancante, estante turnita kaj saltetante (la rostro en la buŝo).

Imiti sonojn
* Homsimila fajfilo;
* Homa parolado supoze eldiris ĉe infrasonaj kaj supersonaj frekvencoj;
* Grinci imitanta kaŭĉukon aŭ poliŝaŭmon (ŝaŭmplasto) sur vitro;
* La kaŝrigardo de ratoj aŭ musoj;
* La ŝelo de hundoj;
* La natura bleko de elefantoj.

De la gazetaro
--------------

" SOVETIA BESTEJO HAVAS ELVOKIVAN ELEFANTON skribita fare de Richard Beeston en Moskvo, Batyr, 10-jarojn maljunan hindan elefanton en la Karagando-Zoo en sovetia Kazaĥio, povas diri frazojn kiel "Batyr estas bona" kaj verboj kiel "trinki" kaj "doni", Moskvo-gazeto hieraŭ raportis. Ĝi menciis ke registrado de sia voĉo ĵus estis aŭdita en la Kazaha ŝtatradio. Li metas sian rostron en sian buŝon kaj komencas paroladi, menciita de la vicdirektoro de la zoo, Mr Boris Kosinsky, li rakontis al korespondisto de la junkomunista ligogazeto ke ĉio komencis antaŭ 3 jaroj kiam konsternita gardisto raportis ke li aŭdis la elefanton paroli al ĝi mem" - La Ĉiutaga Telegrafo gazeton, 9-an aprilo 1980.
### Publikaĵoj

#### Scienca

* Scienca konferenco - Agrikultura Instituto; Celinogrado, Sovetunio - Kazaĥio 1983-1989
* La Internacio science-praktika konferenco al datreveno de la Moskvo-Zoo - Rusio 1984
* La Internacio science-praktika konferenco al datreveno de la Almato-Zoo - Kazaĥio 1987
* La Internacio science-praktika konferenco; Talino - Estonio 1989
* La Internacio zoologia konferenco; Instituto de Zoologio - Akademio de Scienco, Ukrainio 1989
* La Internacio science-praktika konferenco al la 125 datreveno de la Leningrada Zoo - Sankt-Peterburgo, Rusio 1990

#### En Libroj

* *La Vera Historio aŭ kiu parolas? Elefanto!* Dro. A. Pogrebnoj-Alexandroff 1979-1993 ISBN 0-9721266-0-0
* *Reenkarniĝo-Перевоплощение*, Dro. A. Pogrebnoj-Alexandroff 2001 ISBN 0-9721266-6-X
* *Parolado de animaloj*, A. Dubrov 2001 ISBN 5-87969-086-5
* *Parolado de birdoj kaj de aliaj animaloj*, O. Silaeva, V. Ilyichev, A. Dubrov 2005 ISBN 5-94429-016-1

Amaskomunikiloj
---------------

* Studenta dokumenta filmo:' Kiu parolas? = la elefanto…' -Gerasimova Instituto de Cinematografio -Moskvo (Sovetunio)
* Aŭdiosurbendigado de la voĉo de Batyr de sciencisto kaj verkisto Dro. A. Pogrebnoj-Alexandroff (1979-1983)

Referencoj
----------

1. ↑  Batyr (photo).
2. ↑  Batyr (Elefanto, La)
3. ↑  "Konversaciantaj bovinoj kaj elokventaj elefantoj"
4. ↑  La Zoo de Alma-Ata deklaris oficialan daton de naskiĝo de Batyr 1970-05-24.
5. ↑  La genealogia arbo de Batyr
6. ↑  La Biografiaj informoj
7. ↑  La Biografio
8. ↑  Batyr Libroj
9. ↑  *La sceno en la nacio kaj la mondo*, *Philadelphia Inquirer*, Sep 3a, 1993
10. ↑  *Paroladelefanto silentigis eterne*, *Washington Times*, Sep 3a, 1993
11. ↑  Video arkivo