recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Areoj de Brodmann numeritaj
La **neŭrolingvistiko** studas la mekanismojn de la homa cerbo kiuj faciligas la sciaron, komprenon kaj akiron de la lingvokapablo, ĉu parole, skribe aŭ per signoj establitaj el onia sperto aŭ el la propra programado. Pro sia interfaka naturo, la neŭrolingvistiko establas sian metodologion kaj sian teorion el kampoj kiel la neŭroscienco, la lingvistiko, la kognosciencoj, la neŭrobiologio, la neŭropsikologio kaj la komputiko. Multa laboro en neŭrolingvistiko estas bazata sur modeloj psikolingvistikaj kaj teoria lingvistiko kaj estas centrata ĉirkaŭ la esplorado pri kiel la cerbo povas plenumi la procezojn kiujn la lingvistiko kaj la psikolingvistiko proponas kiel necesaj por produkti kaj kompreni la lingvokapablon.

La neŭrolingvistiko studas la fiziologiajn mekanismojn per kiuj la cerbo procezas la informaron rilatan al la parolkapablo kaj pritaksas teoriojn kaj lingvistikajn kaj psikolingvistikajn, uzante la afaziologion, la cerban bildigon, la elektrofiziologion kaj la komputajn modelojn.

Bibliografio
------------

* Ahlsén, Elisabeth (2006). Introduction to Neurolinguistics. John Benjamins Publishing Company. p. 212. ISBN 90-272-3233-4.
* Moro, Andrea (2008). The Boundaries of Babel. The Brain and the Enigma of Impossible Languages. MIT Press. p. 257. ISBN 978-0-262-13498-9.
* Stemmer, Brigitte; Harry A. Whitaker (1998). Handbook of Neurolinguistics. Academic Press. p. 788. ISBN 0-12-666055-7.
* Fernando Cuetos Vega / Julio González Álvarez / Manuel de Vega Rodríguez (2015). Psicología del Lenguaje. p.379. EAN: 9788498357271


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 723476
* LCCN: sh85091130
* NKC: ph138311
 |
|  |
| --- |
| € |

**La eŭro (EUR aŭ €)** estas la komuna monunuo por 18 el la 28 landoj de la Eŭropa Unio, inkluzive de Nederlando, kaj de 4 nemembraj ŝtatetoj ene de la Eŭropa Unio. La **moneroj** kaj monbiletoj ekuziĝis je la 1-a de januaro 2002, sed la presa (stampa) jaro foje montras sin tiel frue kiel 1999, kiam la monunuo oficiale ekestis kaj oni ekproduktis la monerojn. La nederlandajn eŭro-monerojn produktigas la nederlanda monerfarejo.

Ĉiuj moneroj havas flankon komunan, kiu montras la valuton de la monero, kaj ĉiu lando, kiu partoprenas la eŭron, havas proprajn desegnaĵojn sur la alia flanko de la moneroj. Ĉi tiuj varias, ekde ĉiam sama desegnaĵo (ekzemple Estonio kaj Irlando) aŭ simpla montro de la monarĥo (ekzemple Belgio kaj Nederlando) ĝis tute malsama desegnaĵo ĉe ĉiu monero (ekzemple Grekio kaj Italio). Tamen, ĉiuj moneroj iel montras 12 stelojn ankaŭ sur tiu flanko.

Bildoj de la naciaj flankoj de la nederlandaj eŭro-moneroj
----------------------------------------------------------


| Eŭro-moneroj |
| --- |
| Eŭrozono |
|  Aŭstrio
 Belgio
 Estonio
 Finnlando
 Francio
 Germanio
 Grekio
 Hispanio
 Irlando
 Italio
 Kipro
 Latvio (ekde januaro 2014)
 Litovio (ekde januaro 2015)
 Luksemburgo
 Malto
 Nederlando
 Portugalio
 Slovakio
 Slovenio |
| Landoj ekster EU kun propraj eŭro-moneroj |
|  Andoro (moneroj ekde 2014)
 Monako
 San-Marino
 Vatikanurbo |
| Ontaj membroj de la Eŭrozono |
|  Bulgario
 Ĉeĥio
 Hungario
 Pollando
 Rumanio |

La **nederlandaj eŭro-moneroj** havas 2 malsamajn desegnaĵojn, fare de *Bruno Ninaber van Eyben*. Ĉiu desegnaĵo estas portreto de Beatrix, reĝino de Nederlando.

**Naciaj flankoj**| 0,01 € | 0,02 € | 0,05 € |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Portreto de Reĝino Beatrix, ŝia titolo ĉirkaŭe. |
| 0,10 € | 0,20 € | 0,50 € |
|  |  |  |
| Portreto de Reĝino Beatrix, ŝia titolo ĉirkaŭe. |
| 1,00 € | 2,00 € | 2 € ĉirkaŭo |
|  |  | La ĉirkaŭaj vortoj estas*GOD ZIJ MET ONS*(Dio estu kun ni) |
| Portreto de reĝino Beatrix, el la antaŭa guldeno. |   |

Ekde 2014 ekzistas nova moner-serio kun portreto de la nova reĝo Willem-Alexander.

Vidu ankaŭ la paĝojn pri
------------------------

* bildoj de komunaj flankoj de eŭro-moneroj
* la komuna valuto Eŭro
* la antaŭa nacia valuto nederlanda guldeno

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Nederlandaj eŭro-moneroj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* paĝoj de la Eŭropa Centra Banko en Frankfurto-ĉe-Majno
* paĝoj de la nacia Nederlanda Banko
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Nigranuka ŝterno** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birda klaso *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Ĥaradrioformaj *Charadriiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Ŝternedoj *Sternidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Sterna *Sterna* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | **Nigranuka ŝterno** '**Sterna sumatrana'**Stamford Raffles 1822 |
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Nigranuka ŝterno  |

 |
| v • d • r |

 *Sterna sumatrana* - MHNT
La **Nigranuka ŝterno** *Sterna sumatrana* estas oceana ŝterno, tio estas birdo de la familio de Ŝternedoj.

Disvastiĝo
----------

Ĝi troviĝas ĉefe en tropikaj kaj subtropikaj areoj de Pacifiko kaj Hinda Oceano, pli precize el Sejŝeloj en orienta Afriko al insuloj de Hinda Oceano kaj el marbordo de Hindoĉinio tra sudo de Filipinoj al Fiĝioj kaj Samoo kaj nordorienta Aŭstralio. Ĝi malofte troviĝas en interno.

Aspekto
-------

Tiu ŝterno estas svelta birdo ĉirkaŭ 30 cm longa kun enverguro de 21-23 cm. Bekoj kaj kruroj estas nigraj, sed la bekopintoj estas flavaj. Ili havas longajn forkoformajn vostojn kaj helgrizajn dorsojn kaj flugilojn. Krome ili estas **tre blankaj birdoj** kun tre blankaj brusto kaj vizaĝo kie kontrastas **nigra strio** kiu ekas super la bekokomenco, plilarĝiĝas tra la okulo kaj pli kaj pli larĝiĝas **ĝis la nuko** kie iĝas sufiĉe rimarkinda makulo, kio nomigas la specion. Tiu strio estas klare markita kaj kontrastegas kun la resto blanka.

Kutimoj
-------

Ili nestas en dunoj, rokoj, lagaj insuletoj, ktp. La ino demetas unu ovon kaj pli malofte du.

* Nigranuka ŝterno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Nigranuka ŝterno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Nigranuka ŝterno en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Okcidenta Ganaa Supro** aŭ **Okcidenta Supro** estas unu el la dek administraj regionoj de Ganao. Ĝi limas norde kun Burkina Faso.

La precipa ekonomi aktiveco de la regiono estas la agrikulturo. La ĉefaj rikolotoj estas: maizo, milio, ternuksoj, gombo kaj rizo. Ankaŭ ĝi havas farmojn kun ŝafoj, kaproj, kokinoj kaj porkoj por viando kaj ovoj. Pro la seka klimato de la regiono kaj la longeco de la seka sezono, multaj homoj migras suden por labori dum parto de la jaro.

Okcidenta Supro havas 18.476 km2 (7a regiono laŭ areo) kaj en 2010 la loĝantaro kalkuliĝis je 702.110 homoj, pro kio ĝi estas la malpli loĝata regiono de la tuta lando. Ĝia ĉefurbo estas Wa. Kristanoj reprezentas 35,5% de la loĝantaro, la islamanoj 32,2% kaj tiuj kiuj kredas je tradiciaj afrikaj religioj reprezentas 29,3%. Tio signifas ke eble unu triono el la okcident-supranoj kredas je unu el ĉi konfesioj.

Distingiga elemento de la regiona kulturo estas la distilado de pito, alkohola trinkaĵo el milio fermentita. La pito vendiĝas en subcielaj trinkejoj, trinkaja en kukurboj.
**Orlando Zapata Tamayo** (n. en Santiago de Cuba, la 15-an de majo 1967 - m. en Havano, la 23-an de februaro 2010) estis kuba masonisto kaj plumbisto kiu apartenis al la politika opozicio kontraŭ la kastrisma reĝimo.

Li estis konata ĉe la amaskomunikiloj pro 86-taga fastostriko dum li troviĝis en karcero, kiu mortigis lin. Amnestio Internacia konsideras lin kiel malliberigiton pro liberesprimo. Tamen, la oficialaj kubaj amaskomunikiloj diris ke Zapata havas longan historion pri civilaj deliktoj antaŭ lia politika aktiveco, kvankam la internaciaj amaskomunikiloj raportis ke en Kubo oni devas vivteni sin per neleĝaj vojoj, kio povus krimigi multajn personojn.

Laŭ la patrino de Zapata, li okazigis sian malsatstrikon proteste al la karceraj kondiĉoj, kio estis poste raportita de multaj eksterlandaj amaskomunikiloj. Por la kuba kanceliero, la morto de Zapata estis respondeco de Usono. Lia forpaso amaskomunikile eĥiĝis, inter aliaj kialoj, ĉar li estis la unua kuba opozicianto forpasinta en kuba karcero ekde 1972, kiam forpasis Pedro Luis Boitel ankaŭ pro fastostriko. La partianoj de la kuba registaro konsideras lin deliktulon konvertita en martiro, dum la disidentoj kaj la kontraŭuloj de la kastrisma reĝimo igis lin simbolo por la kuba disidenteco, akirante elstaran gravecon inter ili. La Eŭropa Komisiono kondamnis tiun okazintaĵon kaj petis al la kuba registaro plibonigi la situacion de la homaj rajtoj.

Li estis arestita la 6-an de decembro 2002 fare de agentoj de la Departemento de Ŝtata Sekureco, akuzita je malobeo, pro kio li estis enkarcerigita dum pli ol tri monatoj. La 20-an de marto 2003, 13 tagojn post lia liberigo, li estis duafoje arestita dum la subpremado konata kiel "Nigra Printempo", per kiu la kuba registaro enkarcerigis 75 disidentojn, kaj sendita al la malliberejo Kilo 8 de Camagüey.

Vidu ankaŭ
----------

* Nigra Printempo
* Homaj rajtoj en Kubo
* Yoani Sánchez

* Orlando Zapata Tamayo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Orlando Zapata Tamayo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 326011
* VIAF: 305858468
* ISNI: 0000 0004 2338 5812
 |
La plataĵo de okcidenta Siberio, vide de la transsiberia fervojo.
**Okcidenta Siberio** estas la parto de Siberio, kiu troviĝas inter la montaro Uralo kaj la rivero Jenisejo.

Subdividoj
----------

Administre, la teritorio de okcidenta Siberio konsistas el la Kemerova, Novosibirska, Omska, Tomska kaj Tjumena provincoj, sed ankaŭ el la Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto - Jugra kaj Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto. Ĝi plie inkluzivas partojn de la Kurgana, Ĉeliabinska kaj Sverdloska provincoj, sed ankaŭ partojn de la Altaja kaj Krasnojarska regionoj.

Ekonomio
--------

Okcidenta Siberio ege gravas de la ekonomia vidpunkto kiel ĉefa fonto de nafto kaj natura gaso, kiuj konsistigas bazon de la rusia ekonomio. Ekde la 1950-aj jaroj tie formiĝis la Okcidentsiberia naftogasa komplekso.

Urboj
-----

La plej grandaj urboj de Okcidenta Siberio estas Novosibirsko, Omsko, Tjumeno, Kemerovo, Barnaulo kaj Tomsko.

Vidu ankaŭ
----------

* Plataĵo de okcidenta Siberio
* Siberio
* Okcidentsiberia naftogasa komplekso

* Kategorio Okcidenta Siberio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Okcidenta Siberio en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
La **nederlandantila guldeno** ĝis la fino de la jaro 2010 estis la nacia valuto de la Nederlandaj Antiloj, kaj post tio ankoraŭ plufunkciis kiel valuto de la plej grandaj partoj de la teritorio, Sint-Maarten, la nederlanda suda parto de la insulo Sankta Marteno, kaj Curaçao. Unu guldeno estas dividita je cent *cendoj*. La internacia valuta kodo laŭ la normo ISO 4217 estas ANG. Jam ekde la jaro 1940 la valuto ne plu estas ligata al la nederlanda guldeno, sed al la usona dolaro.

La 10-an de oktobro 2010 oni malfondis la politikan teritorion Nederlandaj Antiloj, kaj sekve malfondiĝas ankaŭ la valuto. Por la pli etaj insuloj de la insularo jam en 2011 uziĝas la usona dolaro anstataŭ la ĝisnuna valuto, kaj por la Sint-Maarten, la nederlanda suda parto de la insulo Sankta Marteno, kaj Curaçao, ĝi principe restu en uzo nur ĝis la fino de 2011. Ekde la 1-a de januaro 2012 validu nova valuto nomata "karibia guldeno", sed laŭ la stato de februaro 2012 ĝi tamen ankoraŭ ne praktike enkondukiĝis. La insuloj de la teritorio cetere restas parto de la eŭropa ŝtato Nederlando, kvankam la valuto eŭro oficiala en Nederlando ne estas oficiala pagilo en la insularo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Nederlandantila guldeno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* retejo de la centra banko de Curaçao kaj Sint-Maarten Arkivigite je 2008-11-07 per la retarkivo Wayback Machine

Notoj
-----

1. ↑  Onzekerheid funest voor economische groei
**Ngai** (**Enkai**, **En-kai**, **Engai**, **Eng-ai**, **Mweai**, **Mwiai**) estas la plej alta dio en la religioj de la kenjaj popoloj Kambaa, kikuja kaj masaja.

Laŭ la kikuja kredo, lia ĉefa loĝejo estas sur la sankta monto Kirinyaga (Monto Kenja).

Laŭ la kredo Kamba, li loĝas ie en kaŝejo, neniu scias kie.

En la kreada mito de la popolo Masaja oni rakontas, ke la Kreanto Enkai kreis la homaron el unu arbotrunko aŭ kruro, kiu disfendiĝis en tri pecojn. Al la unua prapatro de la Masajoj li donis bastonon, al la unua prapatro de la kikujoj, sarkilon, kaj al unua prapatro de la kambaa popolo pafarkon kaj sagon. Sekve la Masajoj paŝtas gregojn da bestoj, la kikujoj kultivas la teron, kaj la kambaoj ĉasadas.

Laŭ la kredo masaja, li estas la dio de la suno, de amo, kaj de kreado. Laŭ alia ilia rakonto, li edziĝis al Olapa (diino luna).

Notoj
-----

1. ↑  Leeming 2009, p. 175

Citoj
-----

* Leeming, David A..  (2009) *Creation Myths of the World*, 2‑a eldono, ABC-CLIO. ISBN 978-1598841749.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ngai, The High God of the Kikuyu Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine
**Nógrádsáp** estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Nógrád, en Distrikto Rétság.

Gotika preĝejo de Nógrádsáp

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 16  km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.8413/19.3561
* Loĝantaro: 811
* Poŝtkodo: 2685
* Telefonprefikso: 35

Situo
-----

Nógrádsáp situas sur malebenaĵo, en valo de rojo, laŭ flankovojoj. La fervojo troviĝas 3 km-ojn. Rétság kaj Vác distancas po 23 km-ojn.

Historio
--------

La vilaĝo estis loĝata dum la ferepoko. La unua mencio devenis el 1219. Dum la historio 2 apudaj vilaĝoj formiĝis Suba kaj Supra *Sáp*. Post la mezepoko ambaŭ vilaĝoj apartenis al la Osmana Imperio. La vilaĝoj restis loĝataj. En 1928 la vilaĝoj unuiĝis. Dum la socialismo kolĥozo funkciis en Nógrádsáp. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de slovakoj, lernejo, infanĝardeno, kuracejo, dentokuracejo, apoteko, poŝto, futbalejo.

Vidindaĵoj
----------

* katolika gotika Kirko Naskiĝo de Maria (Nógrádsáp) ĉirkaŭita per defenda muro el la 14-a jarcento
* klasikisma sonoriloturo de 1837
* golgoto
* kavo Lourdes

Famuloj
-------

En Nógrádsáp naskiĝis hungardevena belga atomfizikisto László Grenács.
**Nikifor Dmitrieviĉ Zenin** (ruse *Никифор Дмитриевич Зенин*) estis rimarkinda aktivulo de rusa malnova ortodorsa rito (Древлеправославная Церквь Христова), esperantisto, verkisto kaj, verŝajne, libroeldonanto. Naskiĝis, verŝajne, en 1865 (vilaĝo Gostilovo, Чаплыгинской волости, Бронницкого уезда, Moskva gubernio). Mortis, verŝajne, en 1922 plej verŝajne en Jegorjevsk.

Li loĝis en la urbo Jegorjevsk (hodiaŭ parto de la Moskva provinco). Li okupiĝis pri fotado kaj multe fotis aktivulojn de malnovritismo. Organizis unuajn registrojn de malnovritisma preĝeja kantado (ĥoro Morozov regita de P.Cvetkov) sur gramofondiskojn. Kunlaboris en malnovritismaj revuoj ofte uzante plumnomon Gostislavskij (ruse Гостиславский) kaj helpis al disvastigo de malnovritisma literaturo. Multon faris por ke verkoj de V.T.Zelenkov estu konataj al vasta publiko (ankaŭ post morto de tiu lasta). Nikifor Zenin estis posedanto de granda biblioteko kaj librovendejo. Li estis aŭtoro de pluraj libroj pri malnovritismo.

Nikifor Zenin kaj Esperanto
---------------------------

Nikifor Zenin estis ano de Moskva societo esperantista kaj Universala Esperanto-Asocio. Li multe korespondis uzante Esperanton. Inter liaj korespondantoj estis malnovritisma episkopo de Rjazan Aleksander (Bogatenko). Sur propra formularo de Zenin estis indikite:

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Korespondaĵoj povas esti sendataj, krom en la rusa lingvo, ankaŭ en la internacia esperanto, germana, franca, pola, en ĉiuj slavaj kaj en latva. **"** |

 |

* Kategorio Nikifor Dmitrijeviĉ Zenin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Referencoj
----------

1. ↑  «корреспонденция может быть присылаема, кроме русского языка, также и на международном эсперанто, немецком, французском, польском, на всех славянских наречиях вообще и на латышском».

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 316247
 |
**Nederrijn** (nederlanda prononco: [ˈneːdəˌrɛin]; "Malsupra Rejno"; nekonfuzenda el Malsupra Rejno aŭ *Niederrhein* pli malsupren ĝis Bonn en Germanio) estas la nederlanda parto de Rejno el la kunfluejo ĉe Angeren de la branĉo de Rejno nome Oude Rijn (Gelderland) kaj la Kanalo Pannerdens (kiu estis elfosita por formi la novan konekton inter la branĉoj Waal kaj Nederrijn). La urbo Arnhem kuŝas sur la dekstra (norda) bordo de Nederrijn, ĝuste pasinte la punkton kie disiĝas la branĉo IJssel (foto de la tabelo). Nederrijn fluas al la urbo Wijk bij Duurstede, el kiu ĝi pluas kiel Lek. La iam grava sed nun malgranda branĉo Kromme Rijn (en romia epoko parto de la *Limes Germanicus* kiel landlima rivero de la Romia Imperio) portas la nomon "Rejno" al la urbo Utreĥto.

El la urbo Utreĥto Kromme Rijn forkiĝas en Vecht norde, kaj Oude Rijn (Utreĥto kaj Suda Holando) okcidente. La unua parto estas kanaligita kaj konata kiel Leidse Rijn (Leiden Rejno), post la fervoja ponto ĉe Harmelen (municipo Woerden) ĝi estas konata kiel Oude Rijn, fluanta okcidenten al la Norda Maro.

Por reguligi la distribuadon de la drenado inter la diversaj branĉoj de Rejno, oni konstruis kelkajn akvobaraĵojn. Se la akvobaraĵoj estas fermitaj, estas malmulta fluado en Nederrijn kaj plej granda parto de akvo estas drenata de IJssel. Ĉe la Malnova Rejno, proksime al la Norda Maro pumpilo malhelpas ke martajdoj kaj sedimentoj venu al la rivero.

Pontoj super Nederrijn estas en Arnhem (fervoja kaj triŝoseaj pontoj), en Heteren (A50) kaj Rhenen. Estas pramoj ĉe Doorwerth, Wageningen, Opheusden, Elst kaj Amerongen.

Bildaro
-------

* Nederrijn ĉe ArnhemNederrijn ĉe Arnhem
* Nederrijn ĉe RenkumNederrijn ĉe Renkum
* Pentraĵo de Wenzel Hollar 1607-1677Pentraĵo de Wenzel Hollar 1607-1677
* Wageningen 1730Wageningen 1730

* Panoramo ĉe WageningenPanoramo ĉe Wageningen
* Nederrijn ĉe WageningenNederrijn ĉe Wageningen
* Vejro ĉe AmerongenVejro ĉe Amerongen
* Lasta parto de Nederrijn, ĉe Wijk bij DuurstedeLasta parto de Nederrijn, ĉe Wijk bij Duurstede

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Nederrijn en la angla Vikipedio.*

* Kategorio Nederrijn en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 818310
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Ornitorinko** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Mamuloj *Mammalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Monotremoj *Monotremata* |
| Subordo: | Platopieduloj *Platypoda* |
|
|
|
|
|
| Familio: | Ornithorhynchidae |
|
|
|
|
|
| Genro: | ***Ornithorhynchus***Blumenbach, 1800 |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***O. anatinus*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Ornithorhynchus anatinus****(Shaw, 1799) |
|
|
|
|
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Ornitorinko  |

 |
| v • d • r |

**Ornitorinko,** (*Ornithorhynchus anatinus*) aŭ **anasbeka platopiedulo** estas mamulo el la ordo de monotremoj (aŭ kloakuloj), vivanta en Aŭstralio, kiu demetas ovojn, kaj kies buŝo similas al anasa beko (la scienca nomo signifas "Birdonazo anasa"); tamen la "beko" estas fleksebla kaj ne malmola kiel ĉe anasoj. Tiuj du ecoj similigas la specion al birdoj kaj faras el ĝi tro strangan mamulon, tiom ke kiam la unuaj ekzempleroj estis konataj en Eŭropo oni supozis, ke temas pri trompo.

La besto estas longa je proksimume 75 cm. Inter la fingroj ĝi havas naĝhaŭton, kaj la tutan korpon kovras densa nemalsekiĝema hararo. La besto subakviĝas por unu minuto ĉasante predon. Ili ne havas dentojn, sed ostecajn platojn. Krome ili havas harecajn sensilojn, ĉar ili ne vidas en akvo.

La virbesto kaj la ino loĝas en komuna truo en argilo, sed post pariĝo la ino elfosas sian propran truon kun globforma kamero kovrita de folioj ĉe la fino ĝis 15 m. Tie ŝi demetas kutime du blankajn rondajn ovojn, super kiuj ŝi buliĝas por varmigi ilin dum 7 - 10 tagoj. Kiam la idoj eloviĝas, ili nutras sin per la patrina lakto (lekante, ĉar ili ankoraŭ ne kapablas suĉi). Post dek unu semajnoj la idoj malfermas la okulojn kaj post kvar monatoj ili lernas naĝi sub kontrolo de la patrino.

Viroj produktas venenon, kiu povas mortigi kelkajn bestojn kaj kaŭzas fortan doloron al homoj kaj aliaj animaloj.

Referencoj
----------

1. ↑  La laŭa N.B.N.-nomo estas \*Platbekeknido familitipa\*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ĉi tiu artikolo legita ĉe YouTube



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Aŭstralio |


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |
**Nedra Wheeler** estas usona ĵazisto, kiu ludas la kontrabason.

Wheeler komence lernis gitaron, pianon, kaj orgenon antaŭ ol ŝi transiris en la suba mezlernejo al la kontrabaso. Ŝi fariĝis Magistro de Belarto ĉe la Kalifornia Instituto de la Artoj kaj komencis labori en la jardeko de 1980 kiel studia muzikisto. Komence de la jardeko de 1990 ŝi kunlaboris kun Milcho Leviev, kun kiu ŝi vojaĝis en 1990 en Bulgarujo, poste kun Pat Benatar (1991), Kenny Burrell, Billy Higgins kaj Cedar Walton. Propranome ŝi publikigis la albumon *Gifts* (*Donoj*).

Sekvis registraĵoj kun Karl Denson, la fratoj Harper (*Artistry*, 1991), Terence Blanchard (*Malcolm X*) kaj Horace Tapscott (*Project Blowed*, 1994), en la jardeko de 2000 ankaŭ, interalie, kun Michael White en la losanĝelesa muzikista kolektivo *Build an Ark* (Konstrui Arkeon) kaj en la Ĵazo-Societo Al Williams. Wheeler partoprenis de 1990 ĝis 2007 en 21 registraĵoj, interalie ankaŭ kun Karen Briggs, Tomas Janzon kaj June Kuramoto. En 2006 ŝi ricevis la Premion Ĵazlegendo de Losanĝeleso. Ŝi ankoraŭ loĝas en Kalifornio, kaj instruas ĉe Losanĝelesa Komunuma Altlernejo kaj en la Ĵaza Mentora Programo de Losanĝeleso.

Referencoj
----------

1. ↑  Bill Kohlhaase: *Woman Bassist Walks in World of Men* (1993) en Los Angeles Times
2. ↑   Horace Tapscott: *Songs of the Unsung: The Musical and Social Journey of Horace Tapscott*, p. 234.
3. ↑   Tom Lord Jazz Discography. Arkivita el la originalo je 2013-05-25. Alirita 2023-03-12.

Bibliografio
------------

* Leslie Gourse: *Madame Jazz: Contemporary Women Instrumentalists*. Oxford University Press, 1995.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo Arkivigite je 2020-12-05 per la retarkivo Wayback Machine
* Nedra Wheeler ĉe Allmusic angle
* Nedra Wheeler ĉe Discogs


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 814295
* GND: 134982584
* LCCN: n2007067830
* VIAF: 58535055
* MBA: ce93b3b1-6c56-4aea-b8ee-985dd387b550
 |
**Niko** (antikve-greke *Νίκη*, *Níkē*, «venko», latine *Victoria*) estas en la helena mitologio diino de venko. Ŝia patrino estis Stiksa (malamo) kaj patro Palaso (batalo), gefratoj Bia (perforto), Zelo (potenco, penado, volo) kaj Krato (forto). Ili kune helpis al Zeŭso en batalo kontraŭ la titanoj.

Niko Samotraka – torso de signifa antikva statuo en pariza LuvroSed nur Niko estis adorata kaj pro tio pli konata ol siaj gefratoj. Kulta centro de diino Niko estis templo sur atena Akropolo.

Skulpturo bildigata Nikon en Efezo

Niko en arto
------------

En belarto ŝi estis konsekvence bildigata kiel flugilhava figuro, per kio ŝi estas escepto en bildigo de dioj. Ofte ŝi estas prezentita kiel malgranda statueto en manoj de Zeŭso aŭ Atena. Tio esprimas fakton, ke Niko estas estimata ne nur de popolo, sed ankaŭ de la ceteraj dioj.

Niko estis bildigata kun diversaj atributoj, kiuj simbolas venkon. Ofte kun muzikinstrumentoj (gitaro, liro), kun donacoj por venkinto (florkrono, floroj, palmfolio, ŝerpo, kruĉo da vino).

La plej signifaj statuoj de Niko
--------------------------------

La plej signifa bildigo de Niko estas ***Niko Olimpia***. Torso de tiu ĉi antikva statuo estis malkovrita en la jaro 1875 ĉe fosado en Olimpio fare de germanaj arĥeologoj. Kontraste kun multaj antikvaj statuoj ne temas pri romia kopio, sed rekte pri helena verko, kreita de skulptisto Paiono en la dua duono de la 5-a jarcento a.K. Nun ĝi estas en Olimpia muzeo.

Plia fama bildigo de Niko estas la fame konata ***Niko Samotraka***. Tiu ĉi helenisma kopio de nekonata helena majstro de komenco de la 2-a jarcento a.K. estis malkovrita en la jaro 1863 en t.n. *Sanktejo de Grandaj Dioj* sur greka insulo Samotrako. Origine ĝi estis lokita sur piedestalo en formo de ŝipnazo de venka helena ŝipo. Nun ĝi estas ekspoziciata en pariza Luvro.

Konata estas ankaŭ ***Niko de Varsovio***, statuo lokita proksime de varsovia Malnova urbo, rememorata heroecon de varsoviaj loĝantoj en la jaroj 1939 - 1945. La monumento estis konstruita en la jaro 1964 kaj en naŭdekaj jaroj renovigita. Niko ĉi tie per ege levata glavo batalas, kvankam ŝi jam estas supervenkita. Simbole rememoras la „nemalvenkeblan urbon", kies loĝantoj revoluciiĝis kontraŭ la germanaj okupantoj. Tiu ĉi Niko diferencas de ceteraj bildigoj de la diino ne nur per modere distingebla simbolismo, sed ankaŭ, pro ŝiaj flugiloj.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Níké en la ĉeĥa Vikipedio.*

Vidu ankaŭ
----------

* 307 Niko

* Kategorio Niko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La rivero **Nĝi** (ankaŭ **Ndji**, **Ndgii**, **Dji**, **Kpéo**) estas rivero de la Centr-Afrika Respubliko. Ĝi estas maldekstra enflurivero de la Rivero Kotto.

Priskribo
---------

La Nĝi rivero longas je 238 kilometroj. Ĝi fluas oriente de la grejsa altebenaĵo Pata kaj flankas ĝian orientan eskarpon antaŭ ol la rivero transiras ĝin. Ĝia fonto estas ĉe 7° 20′ 0″ N 21° 31′ 0″ O﻿ / ﻿7.33333 °N, 21.51667 °O﻿ / 7.33333; 21.51667 (mapo) kie la alteco estas 725 metroj. Ĝi malsupreniras je 158 metroj ĝis la Rivero Kotto ĉe 6° 48′ 0″ N 22° 16′ 0″ O﻿ / ﻿6.80000 °N, 22.26667 °O﻿ / 6.80000; 22.26667 (mapo) kie la alteco estas 567 metroj.

La belga esploristo Léon Hanolet vojaĝis laŭ la valo de la rivero Bali (Mbali) kaj la supra Rivero Kotto je 1894, sekvante la vojon de la arabaj karavanoj. Ties vojaĝo atingis Dabagon ĉe 6° 58′ 0″ N 23° 10′ 0″ O﻿ / ﻿6.96667 °N, 23.16667 °O﻿ / 6.96667; 23.16667 (mapo) apud la Rivero Nĝi. Tiu priskribis ke la tereno estas plata, kaj tiu foje piediris ses horojn sen transiri rivereton.

Ekologio
--------

La rivero estas hejmo de la subspeco *Syncerus caffer aequinoctialis* de la afrika bubalo.

Referencoj
----------

1. ↑  Boulvert 1987, p. 30.
2. ↑  Boulvert 2019, p. 178.
3. ↑  Boulvert 2019, p. 181.
4. ↑  Smitz et al. 2013.
Kuirata kasuleto.
**Okcitana kuirarto** estas okcitana tradicia kuirarto de Okcitanio aŭ landoj kie homoj parolas la Okcitanan.

Priskribo
---------

Pro la klimato de Okcitanio kaj la granda varieco de ties grundoj, la Okcitana kuirarto havas mediteraneajn karakterizojn, sed ĝi estas malsama de la Itala kaj Kataluna kuirartoj. Ĉi tiu kuirarto estas la kulturo de la ruĝa vino, de legomoj, de ajlo, de anasa graso aŭ de oliva oleo. La Okcitana kuirarto estas sana. 

Tranĉaĵo de terpoma pasteĉo.

Bibliografio
------------

* *La cuina del país dels càtars: Cultura i plats d'Occitània*, Jaume Fàbrega, Cossetània Edicions, 2003. ISBN 84-96035-80-8
* *Mémoires paysannes*, Jean Anglade, Éditions de Borée, 2003, ISBN 978-2-84494-153-4

Eksteraj ligiloj
----------------

* *La cuina del país dels càtars* de Jaume Fàbrega
* Okcitana kuirarto kaj kelkaj receptoj. Arkivigite je 2009-05-17 per la retarkivo Wayback Machine
* Cargolade, Okcitana kaj Kataluna cuisine Arkivigite je 2011-07-28 per la retarkivo Wayback Machine
**Niccolò Niccoli** (1364-1437), estis itala humanisto kies kolekto de manuskriptoj estis la bazo de la Laŭrenca Biblioteko de Florenco.

Biiografio
----------

Li naskiĝis kaj mortis en Florenco, kaj estis unu de la ĉefaj figuroj de la etoso de saĝuloj ĉirkaŭ la patroneco de Kosimo de Mediĉo. La ĉefaj servoj de Niccoli al la klasika literaturo estis kopiado kaj kolektado de antikvaj manuskriptoj. Li ankaŭ korektis tekstojn, enkondukis ĉapitrajn dividojn kaj faris enhavtabelojn.

Pri la uzado de la greka lingvo li ricevis helpon de Ambrogio Traversari. Multaj el la plej valoraj manuskriptoj en la Laŭrenca Biblioteko estis skribitaj de lia mano, inter kiuj tiuj de Lukrecio kaj de dek du komedioj de Plaŭto. La serĉado de antikvaj manuskriptoj estis tiama ofta tasko farita de saĝuloj kiel Poggio Bracciolini.

La privata biblioteko de Niccoli estis superita laŭ kvalito kaj kvanto nur per tiu de Cosme de Médici, kiu estis la unua biblioteko publika en Florenco kaj la plej granda de tiama Eŭropo. Niccoli posedis ankaŭ malgrandan sed valoran kolekton de antikvaj artaĵoj, moneroj kaj medaloj. Li konsideris sin senerara kritikisto kaj ege polemikis ekzemple kontraŭ Francesco Filelfo, Guarino da Verona kaj ĉefe Ambrogio Traversari.

Pro manko en latina verkado, li scipovis nek skribi nek paroli latine; lia nura propra verko estis mallonga teksto en itala pri la "latina ortografio", kiu estis retirita de la cirkulado estinte akre atakita de Guarino. Tamen lia famo kiel stilisto en latina lingvo estis ampleksa, kaj multaj aŭtoroj sendis al li siajn korektindajn manuskriptojn antaŭ publikigo. Leonardo Bruni nomis lin la "cenzuristo de la latina lingvo".​ Li estas konsiderata ankaŭ la inventisto de la kursiva skribmaniero, konata nuntempe ofte kiel *Italica* aŭ *Cancelleresca*.

Referencoj
----------

1. ↑  Durant, Will (1953). *The Renaissance. The Story of Civilization 5*. New York: Simon and Schuster. p. 81.

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Niccolò Niccoli en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 821106
* GND: 100954359
* LCCN: n50078908
* VIAF: 69286472
* ISNI: 0000 0000 8149 4815
* LIBRIS: 278930
* SUDOC: 102416044
* BNF: 11986777g
* ULAN: 500323189
* ICCU: NAPV048202
 |
**Nikolai Vasiljeviĉ NOVIKOV** (en rusa, Николай Васильевич Новиков; 7-a de Februaro 1903–1989) estis diplomato de Sovetunio.

Biografio
---------

Li gradiĝis en la Orienta Instituto de Leningrado en 1930. En la sekvaj jaroj li okupis diversajn sciencajn kaj akademiajn postenojn, kaj estis ano de la Servo de Eksterlandaj Aferoj en Moskvo kaj soveta reprezentanto en Ateno kaj Kairo dum la Dua Mondmilito. Partikulare, li estis ambasadoro de Sovetunio antaŭ Usono, nomumita la 10an de Aprilo 1946, ĝis sia elpostenigo la 24an de Oktobro 1947. 

En 1990, dum la Glasnost, kelkaj el la dokumentoj verkitaj de Novikov en 1946 estis publikigitaj. Tio montris la influan telegramon Novikov aŭ reporto Novikov (sendita al Moskvo la 27an de Septembro 1946) kiu estis parte reagon al tre kritika telegramo de la usona diplomato George F. Kennan pri Sovetunio. Novikov parolis pri la usona militigo, la kresko de ties milita buĝeto, la ideologio de la usona ŝtato, la usona kunlaborado kun Unuiĝinta Reĝlando kaj liaj supozo, ke la usona elito regis la gazetaron por opozicii al Sovetunio. La telegramo respegulis la pensaron de Stalin kaj disponis el kunlaboro de Vjaĉeslav Molotov.

Notoj
-----

1. ↑   Gaddis, 2012, p. 47.
2. ↑  Rezenco de la libro *Origins Of The Cold War: The Novikov, Kennan, And Roberts 'Long Telegrams' Of 1946*[*rompita ligilo*] Arkivita la 30an de Septembro 2007 en la Wayback Machine. el Foreign Affairs (en angla). Konsultita la 19an de Majo 2021.

Bibliografio
------------

* Gaddis, John Lewis (2012). Nueva Historia de la Guerra Fría. México: Fondo de Cultura Económica. ISBN 9786071605559.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 725661
* GND: 128417234
* LCCN: n88221029
* VIAF: 110817284
* ISNI: 0000 0001 1032 7101
 |
Koncerto de Oasis en la jaro 2005
**Oasis** estas fama angla rokgrupo, kreita en Manchester en 1991. La grupo estas gvidita de la gefratoj Noel Gallagher kaj Liam Gallagher. Liam estas la kantisto, dum Noel ludas la gitaron kaj kutime skribas la kantojn. La grupo kutime inkluzivas kvin homojn (krom la gefratoj Gallagher, ankaŭ estas dua gitaristo, basludisto kaj tamburisto), kaj la liaj tri membroj de la grupo jam ŝanĝiĝis divers-foje.

La grupo vendis pli ol 50 milionojn da diskoj en la mondo, kaj produktis ok singuloj kiuj atingis la unuan lokon en la britaj klasigoj. Ili certe estas unu el la plej sukcesaj grupoj de la naŭdekaj jaroj.

Ilia muziko estas klasika rok-muziko, kaj oni diras ke ili estis multe influitaj de la Beatles.
Ili famiĝis kun la diskoj "Definetely Maybe" (1994) kaj "What's the story Morning Glory (1995). Iliaj plej famaj kantoj estas verŝajne "Live Forever", "Don't look Back in Anger" kaj "Wonderwall".

Noel kaj Liam Gallagher estas konataj pro siaj laboristaj originoj pri kiuj ili tre fieras, kaj pro la fakto ke ili ofte ebriiĝas kaj kondutas perforte aŭ stulte en publikaj lokoj. La plej nova disko nomiĝas "Dig out your soul" (2008)

En 07.11.2008 ili donis koncerton radian en Kolonjo, transmisiitan en Germanujo kaj ankaŭ en 9 aliaj landoj. En Germanujo la stacio einslive transmisiis.

Lasta konflikto emigis Noel Gallagher al forlaso de la grupo la 28-an de aŭgusto 2009 post nova kverelo en la kulisoj de la rokfestivalo Rock en Seine, dum ili estis surscenejiĝantaj.

* Oasis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Oasis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Oberberg-Eisenstadt,** kroate **Železno Brig,** hungare **Felsőkismartonhegy** [felŝOkiŝmartonhedj] estas iama vilaĝeto en Aŭstrio, en la federacia lando Burgenlando, nun estas ekstera parto de Eisenstadt.

Preĝejo de Oberberg-Eisenstadt

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro:
* Telefonprefikso: 02682
* Poŝtkodo: 7000
* Aŭtokodo: E
* 47° 50′ 40″ N 16° 30′ 45″ O﻿ / ﻿47.84444 °N, 16.51250 °O﻿ / 47.84444; 16.51250 (mapo)Koordinatoj: 47° 50′ 40″ N 16° 30′ 45″ O﻿ / ﻿47.84444 °N, 16.51250 °O﻿ / 47.84444; 16.51250 (mapo)

Situo
-----

Historio
--------

En 1701 sur monteto templo konstruiĝis, apude en 1707 vilaĝo formiĝis. En 1910 vivis en Felsőkismartonhegy 1333 homoj (plejparte aŭstroj). Ĝis 1921 la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Sopron (reĝa departemento), al distrikto de Kismarton, poste al Aŭstrio, inter 1938-1945 al Germanio. Oberberg-Eisenstadt aliĝis al Eisenstadt en 1939.

Vidindaĵoj
----------

* serio de kapeloj de 1711
* romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino (Serpa) de 1803
* maŭzoleo de Joseph Haydn de 1923
* romkatolika preĝejo de 1793

* Kategorio Oberberg-Eisenstadt en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Okpetala driado** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonaj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Rozaloj *Rozales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Rozacoj *Rosaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Driado *Dryas* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Dryas octopetala***L. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Okpetala driado  |

 |
| v • d • r |

La **okpetala driado** aŭ **okpetalulo** (*Dryas octopetala*) (aŭ driado aŭ montara zingibro) apartenas al holarktisa genro *Dryas*, kiu ampleksas tri speciojn. La planton nomis oni en la 16-a jarcento *Chamaedrys*. Tiu ĉi nomo signifas "pigmea kverko" (el la greka *chamei* = pigmeosimila kaj *drys* = kverko). Linnaeus donis en la 19-a jarcento la genran nomon *Dryas*. La nomo okpetalulo venas el la latina *octopetala*, t.e. okpetala, pro la plej ofte ok blankaj petaloj aŭ "florfolioj").

La okpetalulo estas signo de la Alpoj kaj la plej karakteriza tipo de spalira arbusteto.

Priskribo
---------

La spalira arbusto havas alton de 5–15 cm, estas ĉiamverda kaj vivas ĝis 100 jaroj. Ĝi posedas subgrunde kuŝantan lignecan ŝoson, kiu povas traplekti grandajn areojn. La folioj havas mallongan petiolon kaj estas entranĉataj, kun ĉirkaŭvolva rando. La supra flanko estas senhara, la suba havas fajnan, blankfeltan, briletan hararon kiu servas kontraŭ la transpirado.

La blankaj floroj estas 2–4 cm larĝaj kaj kreskas el la folia akselo. La stiluso longas 3 cm. La florado daŭras de junio ĝis aŭgusto.

La ŝosaj kaj floraj burĝonoj aperas en la antaŭ-vegeta periodo.

La okpetala driado havas radikajn tuberetojn, kiuj ligas aeran nitrogenon per aktinomicetoj. Krom tio, ĝi havas simbiozan mikorizon, kiu helpas la akvoakcepton.

Apero
-----

La specio ofte aperas sur kalkaj ĉenoj, fundoj de la Alpoj inter 1.200 kaj 2.500 m.

La disvastiĝa areo estas Alpoj, Sud- kaj Mezeŭropo same kiel la arkta regiono.

Aliaj
-----

La okpetalulo ofte nomatas kiel "fosilio". La floroj, fruktetoj kaj polenoj travivis la glaciepokon.

En Norda Svedujo, la okpetalulo formas la precipan vegetaĵaron de la tundro, kun muskoj kaj likenoj.

La planto estas protektata.

Referencoj
----------

1. ↑  PIV2 p. 257

Vidu ankaŭ
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

* Arkta marborda tundro
* Kvaternaro

  

* 
* 
* 
* 
*
Dominic James **Nick LaRocca** (naskiĝis la 11-an de aprilo 1889 en Nov-Orleano; mortis la 22-an de februaro 1961 samloke) estis usona kornetisto, bandestro kaj pioniro de ĵazo. Li anis en kelkaj de la bandoj, en kiuj evoluis la ĵazo en Nov-Orleano kaj kiuj proksimume 1916 finfine portis la novan muzikstilon al Ĉikago kaj Novjorko. Kune kun muzikistoj el ĉi tiuj bandoj li fondis la ensemblon Original Dixieland Jass Band. Se oni kredas al liaj eldiroj, li apartenis per ĉi tiu bando al la „kreintoj de ĵazo", estis la „Kristoforo Kolumbo de la muziko" kaj la „persono, pri kiu oni plej multe mensogis post Jesuo Kristo".

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

Vivo
----

LaRocca estis filo de sicilia ŝufaristo, kiu provis subpremi la muzikemon de sia filo. Nur kiam mortis la patro kaj LaRocca komencis perlabori kiel scenejolaboristo kaj elektrikisto, li estis libera por fari muzikon. Neniam li lernis legi muziknotojn.

La komencaj notoj de „Tiger Rag" ĉe la pordo de la domo de LaRocca en Nov-Orleano
LaRocca kolektis spertojn en multaj bandoj, ekzemple en tiu de Papa Jack Laine aŭ tiuj de la fratoj Brunies. Finfine li aliĝis en 1916 al la ensemblo *Johnny Stein's Dixie Jass Band* fondita en Nov-Orleano. Ĉi tiu ensemblo ludis en 1916 kelktempon en kafejo *New Schiller Café* je Ĉikago. Post malfondado de la ensemblo LaRocca fondis kun Alcide Nunez kaj Eddie Edwards en Ĉikago la muzikistaron *Original Dixieland Jass Band*. Januaron de la jaro 1917 ĉi tiu bando ankaŭ ludis en Novjorko, kie ĝi jam februaron de la sama jaro verkis la unuan iam ajn publikigitan ĵazdiskon kun la titoloj *Livery Stable Blues* kaj *Dixieland Jass Band One-Step*. La bando vojaĝis al Britujo kaj ekzistis ĝis 1925, poste ĝi foje estis restarigita. Kromaj sonregistraĵoj devenas el la jaro 1936.

La graveco de LaRocca por la evoluo de frua ĵazo rezultas ankaŭ el tio, ke Louis Armstrong en 1936 tekstis en sia unua biografio „Swing That Music":
*Kvar jarojn, antaŭ ol mi lernis trumpetludon, estis formita la unua menciinda ĵazorkestro en Nov-Orleano fare de kornetisto nome Dominick James LaRocca gebildet...*
La *Creole Jazzband* de King Oliver, kiun multaj ĵazfakuloj rigardis kiel origina ĵazbando, formiĝis nur en 1922. Kaj Louis Armstrong kaj ankaŭ Lil Hardin Armstrong raportis, ke la diskoj de "Original Dixieland Jass Band" instigis al laŭmuzikado. Registraĵoj de King Oliver el 1923 (ekz. *Canal St. Blues*) montras klarajn similecojn kun la versio de Nick LaRocca jam surdiskigita en 1921.

LaRocca ankaŭ validas kiel komponisto aŭ kunkomponisto de kelkaj fruaj ĵazaj normkantoj kiel ekz. *Tiger Rag* kaj *Fidgety Feet*.

Ekde la dua duono de la dudekaj jaroj post sia tempo kiel ĵazmuzikisto li aktivis kiel konstruentreprenisto en Nov-Orleano.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Portreto de Nick LaRocca


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 396848
* GND: 118726579
* LCCN: n93026472
* VIAF: 47557026
* ISNI: 0000 0001 1318 2120
* BNF: 14022863q
* MBA: 56ccb1ca-96b4-4314-a167-944e7c01bec8
* BIBSYS: 3001764
* NKC: xx0085477
* ICCU: CFIV207743
* BNE: XX1503061
 |
**Nikolaus** aŭ **Nikolao GERHAERT** (ĉ. 1420 – 28a de Junio 1473), konata ankaŭ kiel **Nikolaus Gerhaert van Leyden**, estis skulptisto de nederlanda deveno, kvankam krom pri liaj skulptaĵoj, oni konas malmultajn detalojn pri sia vivo.

Biografio
---------

Gerhaert estas konsiderata la plej influa nordeŭropa skulptisto de la 15a jarcento. Li naskiĝis en Leiden, Nederlando ĉirkaŭ 1420. Baze sur la lokoj de lia verkaro, oni konas ke li plej loĝis en la germanlingvaj areoj de Treviro, Strasburgo, Baden, Konstanco, kaj Vieno. Multo de lia dokumentita verkaro perdiĝis al la historio, sed tio kiu survivis estas karakterizita de prilaborita vestaĵaro kaj tre fizikan realismon, ambaŭ eksterordinare viveca kaj nekonvencia. Liaj specialaĵoj estis tomboj, altareroj kaj aliaj religiaj artaĵoj. Sabloŝtono kaj kalkoŝtono estas inter liaj plej oftaj materialaj rimedoj.

Unu el liaj plej bone konataj verkoj nuntempe videblas en la *Musée de l’Œuvre Notre-Dame* en Strasburgo (Alzaco, nuntempe Francio). Nomita la *Buste d'homme accoudé* (1467), ĝi estas nedisputata majstroverko, kaj oni supozas ke ĝi estas mem-portreto.

Gerhaert mortiĝis la 28an de Junio 1473 en Wiener Neustadt (nuntempe Aŭstrio).

Verkoj
------

* Stara Virgulino kaj Infano*Stara Virgulino kaj Infano*
* Tombo de imperiestro Frederiko la 3-a en la katedralo de Sankta Stefano en VienoTombo de imperiestro Frederiko la 3-a en la katedralo de Sankta Stefano en Vieno

Referencoj
----------

1. ↑  Renate Kohn, 'Eine bisher unbekannte Grabinschrift des Niclas Gerhaert von Leyden', Wiener Geschichtsblätter 48 (Vienna 1993), pp. 164-70.
2. ↑  *Standing Virgin and Child*, foto kaj komento el la Metropola Muzeo de Arto. Ĝi estas unu el nur ok verkoj el ligno atribuitaj al Nikolaus.

* "Nikolaus Gerhaert von Leyden". en *Encyclopædia Britannica* rete.
* *Buste d'homme accoudé* ĉe la Musée de l'Oeuvre de Notre Dame en Strasburgo, foto kaj komento el la Web Gallery of Art.

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 588423
* GND: 118690701
* LCCN: n86055259
* VIAF: 96422957
* ISNI: 0000 0000 8909 156X
* SUDOC: 029257727
* BNF: 120923118
* BPN: 23807952
* ULAN: 500100204 500054680, 500100204
* RKD: 114546
* BNE: XX5256119
 |
Ortodoksa preĝejo al Maria Magdalena en Bjalistoko
**Ortodoksa preĝejo al sankta Maria Magdalena** estas unu el la plej malnovaj ekzistantaj religiaj konstruaĵoj en Bjalistoko.

Ĝi estis fondita en 1758 de Jan Klemens Branicki kiel ĉetraka katolika kapelo al sankta Maria Magdalena. Ĝi estas baroka rotondo konstruita ĉe alta monteto kiu en la 18-a jarcento situis ekster la urbaj limoj. En 1768 apud la preĝejo oni kreis katolikan tombejon. Raporto de paroĥestra vizito en 1828 diras ankaŭ pri ortodoksaj tomboj kiuj troviĝis en la tombejo. En 1864 rusoj deprenis la kapelon de katolikoj kaj transdonis ĝin al ortodoksa komunumo. Tiam oni iom ŝanĝis aspekton de la preĝejo.

Nuntempe la preĝejo estas ortodoksa kapelo en la paroĥo Sankta Nikolao. Ĝi estas ankaŭ armea preĝejeto al sanktaj Petro kaj Paŭlo. Pro rapidega evoluo de la urbo en la 19-a kaj la 20-a jarcentoj la kapelo troviĝas nun proksime de la urbocentro ĉe kruciĝo de la stratoj Krakowska, Grunwaldzka kaj Kalinowskiego. La apuda tombejo ne plu ekzistas kaj rememorigas pri ĝi nur kelkaj tomboŝtonoj starigitaj ĉe interna parto de barilo ĉirkaŭanta la preĝejon. Apud ĝi oni konstruas nun novan konstruaĵon de Podlaĥia Operejo.
Nicolae Titulescu
**Nicolae Titulescu** [nikolaje titulesku] (4-an de marto 1882, Craiova - 17-an de marto 1941, Cannes) tre konata rumana diplomato, ministro en la registaro, prezidanto de la Ligo de Nacioj (dufoje; 1930 kaj 1931).

Li studis en Parizo kaj doktoriĝis per la laboraĵo *Essai sur une théorie des droits éventuels*. Ekde 1905 li instruis kiel profesoro pri juro ĉe la Universitato de Iaşi kaj en 1907 translokiĝis al Bukareŝto. Li iĝis parlamentano en 1912 kiel konservativulo kaj post kvin jaroj iĝis financa ministro en registaro de Ion I. C. Brătianu.

En somero de 1918 li formis - kun aliaj prominentaj politikistoj kiel Take Ionescu, Octavian Goga, Traian Vuia, Constantin Mille - la **Nacian Rumanan Komitaton**.

Inter 1927 kaj 1936, Nicolae Titulescu estis plurfoje ministro pri defendaj aferoj.

En 1936, la rumana reĝo Karlo la 2-a forigis Titulescu el ĉiu pozicio kaj el la lando. Li translokiĝis en Svislandon, poste en Francion. Li reveturis al Rumanio en 1937.

Nicolae Titulescu mortis post longa malsano, en 1941.

* Kategorio Nicolae Titulescu en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 125467
* GND: 118758373
* LCCN: n81011307
* VIAF: 64803103
* ISNI: 0000 0001 0909 833X
* SUDOC: 079492614
* BNF: 11956031m
* BIBSYS: 1044472
* NKC: jn20000701822
* BNE: XX1137129
 |
La Ortodoksa Preĝejo al la Sankta Spirito kaj konstruata sonorilturo
La **Ortodoksa preĝejo al la Sankta Spirito** en Bjalistoko troviĝas en la kvartalo Wysoki Stoczek. Ĝi estas la plej granda ortodoksa preĝejo en Pollando kaj unu el la plej grandaj en Eŭropo. Ĝian konstruon oni komencis en 1982 kaj celebris en 1999. La preĝejo estas projektita de Jan Kabac laŭ la 16-jarcenta moskva stilo.

Ĝiaj dimensioj estas:

longeco: 55 metroj

larĝeco: 38 metroj

alteco: 50 metroj.

La preĝejo povas enhavi 2500 kredantojn. Ĝi havas 5 kuprajn kupolojn - la ĉefa 23-metra (kun granda, pli ol sepmetra kruco surpinte) kaj 4 malpli grandaj flankaj kupoloj. Antaŭ la preĝejo estas konstruata 70-metra sonorilturo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ortodoksa Preĝejo al la Sankta Spirito en Bjalistoko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Paĝaro de la Ortodoksa Preĝejo[*rompita ligilo*]


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
***Oku no Hosomichi*** (esperante *Mallarĝa Vojo al la Interno* aŭ *Streta vojo al fora interno*) estas la ĉefverko de Matsuo Basho. Ĝi estas hajbuno, t.e. miksita formo de prozo kaj hajko. La verko poezie rakontas vojaĝon de Basho kaj lia amiko Sora al vizitindaj lokoj en norda Honŝu -- ofte lokoj menciitaj en pli fruaj japanaj poemoj. Kvankam la vojaĝo okazis en 1689, la verko ne aperis ĝis 1694, kelkaj monatoj antaŭ la morto de la aŭtoro. Do la verko ne estas kruda taglibro sed polurita verko de majstro je la zenito de lia povo.

Bashō fare de Hokusai.
En la 18a jarcento, la hajkisto Yosa Buson kelkfoje mankopiis la verkon kaj aldonis ilustraĵojn por multaj scenoj.

Hajkoj el *Oku no Hosomichi*
----------------------------

Kiam ankoraŭ ne ekzistis plena Esperanta traduko de la verko, Miyamoto Masao tradukis kelkajn hajkojn el ĝi en la *Hajka Antologio* de la Hajkista Klubo. Jen tri ekzemploj:

*natsuyama ni ashida o ogamu kadode kana*

Sur mont' verdriĉa   
 mi preĝis al getaoj   
 por voj' feliĉa.

*natsukusa ya tsuwamono-domo ga yume no oto*

Herbar' somera --   
 soldatoj kuŝis tie   
 kun sonĝ' surtera.

*shizukasa ya iwa ni shimiiru semi no koe*

Cikado trilas   
 nun rokon penetrante --   
 natur' trankvilas.

Strukturo
---------

La verko enhavas mikson de prozo kaj verso (ofte konata kiel prozmetro).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Basyoo "Streta vojo al fora interno", plena traduko fare de Sasaki Teruhiro.