recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Indiĝeno en boato sur la lago
La **Lago Titikako** aŭ **Titikaka Lago** estas la plej granda lago en Sudameriko kun surfaco de 8.288 kvadratkilometroj kaj estas 13-oble pli granda ol la Konstanca Lago.

Mapo de Titikaka-lago

Geografio
---------

Ĝi situas sur la Altiplano, la altebenaĵo de Andoj; la okcidenta parto de la lago apartenas al Peruo, la orienta al Bolivio. La Titikaka Lago estas la plej alte situanta lago de la mondo ankoraŭ komerc-cele ŝipebla. Ĝi situas en alto de 3821 m super la marnivelo, longas 194 km, larĝas 65 km kaj havas averaĝan profundon de 140 ĝis 180 m, kaj la maksimuman profundon de 280 m. Pli ol 25 riveroj alfluas la lagon Titikako. En la lago ekzistas multaj, grandaj, malgrandaj insuloj, kiuj konservas kelkajn reliktojn de la Inka-kulturo ekz. la Suninsulo.

Spite al la tre malalta jara averaĝa akvotemperaturo de 10-12°, la Titikaka Lago havas grandan varmorezervan kapablon, tiel oni povas kultivi ĉirkaŭ la lago terpomojn, hordeon, maizon kaj kvinoon. La regiono ĉirkaŭ la Titikaka-lago estas taksita kiel originala areo de la terpoma kultivado. Grava nutra fonto por la loĝantaro estas ankaŭ la fiŝkaptado.

La origino de la nomo Titikako (origine *Titicaca*) estas ne konata certe. Ĝi verŝajne baziĝas je du Ajmara-vorto: *titi* signifas *granda kato* kaj *kak* signifas *rokoj*. Laŭ libera traduko ĝi signifas "pumo-rokoj".

Demografio
----------

"flosanta insulo" de Uruoj
Sur la lago vivas la popolo Uruoj sur flosantaj insuloj. Ili estas konstruitaj el Totora-kano, el kiu oni konstruas ankaŭ kabanojn, boatojn. La inkaoj povis neniam venki la *Uruojn*. Ĉiam, se minacis la popolon atako, ili retiriĝis al la laga interno. Kelkaj homoj ankoraŭ loĝas hodiaŭ sur la insuloj - tiel ekzistas tie eĉ lernejo.

Festo sur la insulo *Taquile* ĉ. 1600 ajmaroj vivas ankoraŭ sur la insulo **Taquile**. La popolo estis relative malfrue malkovrita, ĉar eksciante pri alveno de fremduloj ili kaŝis sin. La insulo longas 5,5 km kaj larĝas 1,6 km.

Naturo
------

* Titikaka grebo
* Titikaka rano

Vidu ankaŭ
----------

* Isik-Köl

Eksteraj ligiloj
----------------

* pri kulturo de Tiwanaku, kaj foto pir famaj ceramikaĵoj elfositaj sur insulo Pariti en la Titikaka Lago Arkivigite je 2005-03-25 per la retarkivo Wayback Machine
* same
* Arkivigite je 2007-08-24 per la retarkivo Wayback Machine
* 

* Lago Titikako en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Lago Titikako en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Lago Titikako en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Lago Titikako en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Pál Hajnik,** laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Hajnik Pál Károly Félix** estis hungara policisto (policestro), parlamentano. Lia frato estis János Hajnik.

Pál Hajnik (1861)
Pál Hajnik naskiĝis la  18-an de januaro 1808(nun 1808-01-18) en Vác, li mortis la 28-an de aprilo 1864 en Pest (urbo) (laŭ la Hungarlingva Vikipedio en Budao (urbo)).

Biografio
---------

Pál Hajnik maturiĝis en sia naskiĝurbo, poste li akiris juran diplomon en Reĝa Universitato de Pest, pli poste li advokatiĝis. Tuj post la hungara revolucio de 1848 li akiris postenon, post formiĝo de la nova kabineto li havis altan postenon en la ministerio pri enlandaj aferoj. Li estis elektita ankaŭ parlamenta deputito, en 1849 policestro. Post fiasko de la revolucio ankaŭ li rifuĝis al Turka Imperio, poste al aliaj landoj. En 1858 li hejmenvenis kun amnestio kaj laboris en asekura oficejo. En 1861 li denove estis elektita parlamentano. Li edziĝis en 1838 kaj filo naskiĝis en 1851. Li ricevis premiojn inter 1948-1998.

Lia kontribuo
-------------

* *Az életbiztosítás és az Anker* (1861)

Memorigiloj
-----------

* strato kaj memortabulo en Vác
* premio fondita en 2002

Premio pri Pál Hajnik

Fontoj
------

* biografio hungare kun bildo
* biografio hungare kun bildo
* biografio hungare kun bildo
* biografio hungare
* biografio hungare legebla en la 5-a punkto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 847264
 |


* Portalo pri Biografio
La marmora fasado de San Bernardino, Perugia.
**Agostino di Duccio** (1418 – ĉirkaŭ 1481) estis skulptisto de la frua Itala Renesanco.

Naskiĝinta en Florenco, li laboris en Prato kun Donatello kaj Michelozzo, kiuj ege influis lin. En 1441, li estis akuzita pro ŝtelado de valoraj materialoj el monaĥejo de Florenco kaj estis forpelita el sia naskurbo kiel rezulto. La venontan jaron li plue laboris por la altaro de Sankta Geminiano por la Katedralo de Modeno, laboro notinda pro la influo de Michelozzo.

En 1446, li studis la gotikan skulptarton en Venecio kaj renkontiĝis kun Matteo de' Pasti, kolego skulptisto kiu nomis lin por fari la skulptartan ornamaĵon de la Tempio Malatestiano en Rimini, kie li restis el 1449 ĝis 1457. Oni supozis, ke la ornamaĵoj estu speco de mezepoka enciklopedio, kun reliefoj de zodiakaj kaj aliaj alegoriaj kaj mitologiaj figuroj.

Inter 1457 kaj 1462 li kreis la marmoran fasadon de la preĝejo de Sankta Bernardino en Perugia kaj la venontajn jarojn ĝis 1470 li kreis multajn verkojn speciale en Florenco, kiel la *Madonna de Auvillers* por Piero di Cosimo de' Medici, nune ekspoziciata en Luvro.

En 1473 li desegis la eksteran fasadon de *Porta di San Pietro*, en la urbomuregoj de Perugia, en stilo influita de Leone Battista Alberti. Aliaj verkoj estas en Amelia kaj en la *Galleria Nazionale dell'Umbria* en Perugia. Li mortis ĉirkaŭ 1481 en Perugia.

Referencoj
----------

1. ↑   Brief biography and pictures of works including at Amelia (itale). *Arte Argomenti* (2008). Arkivita el la originalo je 2016-03-13. Alirita 7a de Februaro 2020.
2. ↑   The di Duccio room at the National Gallery of Umbria (itale). *Galleria Nazionale dell'Umbria*. Arkivita el la originalo je 1a de Januaro, 2009. Alirita 7a de Februaro 2020.

 Arkivigite je 2009-01-01 per la retarkivo Wayback Machine  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2009-01-01. Alirita 2021-09-12.

* Kategorio Agostino di Duccio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 738186
* GND: 119036363
* LCCN: nr89016564
* VIAF: 79408383
* ISNI: 0000 0001 2141 2416
* SUDOC: 066911508
* BNF: 13772850g
* ULAN: 500005732
* RKD: 128936
* ICCU: NAPV050005
 |
**Howick** estas urbo en Umgungundlovu Distrikta Municipo de la provinco Kvazulu-Natalo, Sudafriko. La urbo estas 1050 m super marnivelo, kaj ĉirkaŭ 88 kilometrojn el la havenurbo Durban. Estas varmaj someroj kaj moderaj sekaj vintroj. Malvarma fluejo descendas al Howick kiam neĝo falas sur la najbara monto Drakensberg. La urbo estas ĉe la ŝoseo N3, konektante ĝin kun la cetero de Sudafriko.

Artaĵo ĉe Mandela Capture, Howick.
La urbo estas loko de Howick Falls, nome grandaj akvofaloj kiuj okazas kiam la rivero Umgeni falas 95 metrojn super doleritaj klifoj survoje al la Hindia Oceano. La akvofalo estis konata kiel kwaNogqaza aŭ "La loko de la altulo" fare de originaj lokaj Zuluoj. Estas kelkaj aliaj akvofaloj en la najbareco kaj ĉiuj el ili estis okazigoj de homaj mortoj. Ĉe Howick estas Cascade Falls (25 m) kaj Shelter Falls (37 m), dum Karkloof Falls (105 m) estas 16 km oriente.

Estas ankaŭ nombraj lernejoj en Howick, kiel *Howick High School*.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 731093
* LCCN: n82069393
* VIAF: 157127293
 |
La **Episkopujo Chiemsee** [**ki:m**ze:] (germane *Bistum Chiemsee*, latine *Episcopatus Chiemensis*), kun sidejo episkopa en Herrenchiemsee, estis episkopujo subordigita al la salcburga ĉefepiskopujo kaj ekzistis de 1216 ĝis 1808.

Historio
--------

Ĝi instalitis kanonike en 1215/16 fare de Eberhard von Regensberg. La episkopoj ĉiam restis en dependo de la salcburga ĉefepiskopo - kaj estis aŭtomate ties viculoj kaj helpepiskopoj. La episkopoj de Chiemsee mem estis la plejoftan tempon en la ejoj de Chiemseehof en la urbokerno de Salcburgo, kiujn hodiaŭ uzas la salcburgia registaro.

La malgranda diocezo kun komence nur 10 paroĥoj konsistis el al regiono ĉirkaŭ la lago Chiemsee, la valo de *Tiroler Ache* kaj la Brixen-valo (Norda Tirolo). Interne de la episkopujo gravis ankaŭ la abato de la aŭgustenana monaĥejo en Herrenchiemsee kun specialaj jurisdikciaj privilegioj. Nur en la kuro de la katolikaj reformoj la episkopo gajnis absolutan superecon (1631/1707). Tiutempe inter 1697 kaj 1708 episkopis la juristo Sigismondo Carlo Castelbarco. Ĝis 1726 la episkopoj kutimis somere ripozumi en Kastelo Altdorf apud Hallein.

En la jaro 1808 la lasta episkopo Sigmund Christoph von Waldburg-Zeil-Trauchburg devis demisii. Dum la novordigoj de la bavaraj diocezoj la episkopujo ankaŭ laŭforme ĉesis ekzisti (1817/18). La tirolajn teritoriojn ricevis la salcburgia ĉefepiskopujo, la partojn en Supra Bavario la Ĉefepiskopujo München kaj Freising.

En 2009 lia papa moŝto Benedikto la 16-a restaŭris la episkopujon titulare. Tre fama inter la episkopoj de Chiemsee estis Berthold Pürstinger. Lin posteulis la juristo Ägidius Rehm.

Episkopoj
---------

* Rüdiger von Bergheim (1216-33)
* Alberto (1234-44)
* Albert Suerbeer administranto (en 1246/47)
* Konrado de Liechtenstein (1330-54)
* Gerhoh von Waldeck (1354-59)
* Hugo von Schärfenberg (1359)
* Ludwig Radlkofen (1360-61)
* Eckart von Pernegg (1393-99)
* Engelmar Chrel (1399-1422)
* Silvester Pflieger (1438-53)
* Berthold Pürstinger (1508-26)
* Ägidius Rehm (1526-35)
* Christoph Schlattl (1558-89)
* Sebastiano Cattaneo (1589-1609)
* ‎Johann Christoph von Liechtenstein-Kastelkorn (1624-43)
* Sigismondo Carlo Castelbarco (1697-1708)
* Johann Sigmund von Kuenburg (1708-11)
* Sigmund Christoph von Waldburg-Zeil-Trauchburg (1797-1808)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Episkopujo Chiemsee en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Pri la episkopujo sur bavara historia retpaĝaro.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 502598
* GND: 1204680876
 |
**Lóránt DEZsŐ** [deĵO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dezső Lóránt** estis hungara astronomo, profesoro, fizikisto.

Lóránt Dezső  naskiĝis la 7-an de majo 1914 en Budapeŝto. Li mortis la 16-an de decembro 2003 en Debrecen.

Biografio
---------

Lóránt Dezső akiris diplomon en Scienca Universitato Pázmány Péter en 1938, poste helpe de stipendio li lernis jaron en observatorio kaj universitato en Zuriko. Inter 1940 kaj 1948 li estis observatoriestro en Kluĵo, krome li instruis en Universitato Bolyai de Kluĵo. Ekde 1948 li laboris en observatorio de Budapeŝto, kie li okupiĝis pri fizika funkciado de Suno. Inter 1957 kaj 1982 li estis gvidanto de la observatorio en Debrecen, poste li pensiuliĝis, tamen li laboris plu samloke kiel konsilisto ĝismorte. Ekde 1976 li transprenis redaktadon de Greenwicha katalogo pri Suno-agoj.

Memorigiloj
-----------

* 3892 Dezsö

Fontoj
------

* angle
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 536244
* LCCN: no98127178
* VIAF: 73479850
* ISNI: 0000 0000 8002 7895
 |
**Eco** estas simula ludo kreita de usona studio Strange Loop Games, en kiu ludantoj devas kunlabori por krei civilizacion sur virtuala planedo. La ludo aprezas mildan uzon de naturresursoj kaj estas uzata kaj kiel distro kaj eduka ilo.

Rakonto
-------

La ludmondo en Eco estas minacata de meteoro. La tasko de la ludantoj estas esplori kaj plibonigi la nivelon de teknologio disponebla por detrui la meteoron antaŭ ol ĝi frapas, sen tro damaĝi la ludmondon per resursa ekspluato aŭ poluado. La ludmondo partumas similecojn al la Tero. Ĝi estas malgranda planedo konsistanta el grundo, ŝtono, kaj pluraj aliaj subteraj resursoj. Ĝi ankaŭ havas malsamajn biomojn kiel arbarojn, ebenaĵojn kaj riverojn, same kiel plurajn specojn de plantoj por rikolti kaj bestojn por ĉasi.

Ludado
------

Eco estas plurludanta transviva ludo, kiu permesas al ludantoj interagi kun la mondo kaj unu kun la alia. La ludo puŝas ludantojn reprezenti daŭrigeblan vivstilon. Ludantoj devas zorgi pri ekvilibra nutrado kaj devas kontroli la kolektadon de naturresursoj, alie negative damaĝante aŭ detruante la medion. Ekzemple, tranĉi tro da arboj reduktas la kvanton de aerpoluo kiu povas esti mildigita. Kaj krei tro da poluo per uzado de altteknologiaj maŝinoj povas altigi la marnivelon kaj specioj de plantoj aŭ bestoj povas formorti, se ludantoj rikoltas aŭ ĉasas tro multe da arboj. Por eviti ke tio okazu, ludantoj devas krei laboran socion. Ili havas la eblecon krei valutojn kaj establi ekonomion por komerco, formi registaron kaj proponi kaj voĉdoni pri leĝoj kiuj povas limigi kion aliaj ludantoj povas fari aŭ doni instigojn por (ne) fari aferojn aplikante impostojn aŭ registarajn subvenciojn al specifaj agoj. Male al aliaj pluvivludoj, Eco ne havas ajnan batalon inter ludantoj aŭ monstroj, kaj ekzistas neniu maniero por la karaktero de la ludanto morti. Ĝi ankaŭ instigas ludantojn aktive kunlabori kaj labori kune kun aliaj ludantoj.

Referencoj
----------

1. ↑  "Eco". play.eco. Prenite 2022-05-04.
2. ↑  "The government is helping fund a Minecraft-style game for teaching kids about the environment". Washington Post. Prenite 2018-11-10.
3. ↑  "ECO - How Player-Created Laws Work – Strange Loop Games" Arkivigite je 2023-01-06 per la retarkivo Wayback Machine. www.strangeloopgames.com. Prenite 2018-11-10.
4. ↑  Dubowy, Liane M. "c't zockt Spiele-Review: Eco". c't. Prenite 2018-11-10.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 807390
 |
aldonaĵo A de la artiklo 3 al la de la ŝtata kontrakto de la 30a septembro 1892 inter Aŭstrio Hungario kaj Svislando koncerne la regulado de la Rejno.
La **malnova Rejno (trafosaĵo de Fußach)** estas ĉe Fußbach parto de la malnova riverfluejo en la rejna valo en la kantonoj Sankta Gallen kaj Vorarlberg, kiu ekestas post la regulado de la Rejno.

Historio
--------

La alpa Rejno ricevis pro la internacia rejnregulado (IRR) digojn kaj pli rektan fluejon. La ĝis tiam „sovaĝa" rivero ekde tiam fluas pli trankvile kaj inundas la valon malpli ofte.

* En la jaro 1900 la trafosaĵo de Fußacher finiĝis post kvinjara konstrutempo. En la malnovaj riveraj brakoj estis kondukita apud Höchst (Vorarlberg)/St. Margrethen la inter 1896 kaj 1906 nove konstruita rejnvala interna kanalo. Estiĝis la *malnova Rejno*, kiu defluigas la akvon el pluvo de la valo St. Galler kaj el parto de la Appenzellerland en la Konstancan lagon. La kanalo enfluas apud la vilaĝo Altenrhein en la lagon.

* pentraĵo de Max Bach (1841–1914): rigardo al la Rejna angulo kaj la iama rejna elfluejo en la Konstanca lago apud Höchstpentraĵo de Max Bach (1841–1914): rigardo al la Rejna angulo kaj la iama rejna elfluejo en la Konstanca lago apud Höchst
* ŝildo kiu malpermesas la kolektadon de fungoj en la natura kaj pejzaĝa protektejo Eselschwanzŝildo kiu malpermesas la kolektadon de fungoj en la natura kaj pejzaĝa protektejo Eselschwanz

Ŝtata limo
----------

La limo de la du ŝtatoj Aŭstrio kaj Svislando ne estis ŝanĝita. Tial ekzistas komunumoj en la federacia lando Vorarlberg, kiuj nun situas maldekstre de la Rejno. La komunumo Diepoldsau de la St.Galler nun situas dekstre de la Rejno sur "Rejna insulo".

 Bruggerloch kun la restoracio Bruggerhorn

* Kategorio Malnova Rejno (trafosaĵo de Fußach) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Referencoj
----------

1. ↑  Portrait der Gemeinde Diepoldsau Arkivigite je 2012-05-27 per la retarkivo Wayback Machine abgerufen am 25. Mai 2012

47.4696469.609947Koordinatoj: 47° 28′ 11″ N, 9° 36′ 36″ O; CH1903: 763677 / 259917 (mapo)
|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ĉi tiu artikolo temas pri iama esperantlingva bulteno en Belgujo aperanta inter 1962 kaj 1974. Koncerne aliajn signifojn aliru la apartigilon Sonorilo (apartigilo).* |

***Sonorilo*** estis la dumonata bulteno de Belga Esperanto-Federacio en la periodo 1962-1974. 

La unua numero de *Sonorilo* aperis en januaro 1962, sed ĝi tuj portis la etikedon "54-a jaro, n-ro 1", 54-a jaro ĉar la revuo konsideris sin la posteulo de *Belga Esperantisto*. Fine de 1961 la estraroj de la du landaj Esperanto-asocioj "Reĝa Belga Ligo Esperantista" (konsistanta precipe el franclingvaj belgoj) kaj Flandra Ligo Esperantista (konsistanta el flandroj) decidis ekkunlabori kaj kune fondi federacion konsistantan el la du malnovaj asocioj. Tiu nova Belga Esperanto-Federacio bezonis unu federacian revuon por anstataŭi la ĝistiamajn *Belga Esperantisto* kaj *Flandra Esperantisto*: *Sonorilo*. La elekto de la nomo *Sonorilo* ne estis hazarda. La unua revuo esperantlingva de Belgio, kiu en la komenco de la 20-a jarcento aperis, nomiĝis *Belga Sonorilo.*

Redaktoroj
----------

Maurice Jaumotte (1962-1970), Grégoire Maertens (1962-1972), Fernand Roose (1962-1974), Karel Poupeye (1963-1972), Paul Peeraerts (1972-1974).

Fino en 1974
------------

En la jaro 1974 ekestis voĉoj, precipe sub influo de Jo Haazen, ke landa esperantlingva revuo estas sensenca, kaj ke anstataŭe ĉiu legu internacian gazeton. Pro tio la administrantaro de Belga Esperanto-Federacio la 9-an de novembro 1974 decidis "provizore" ĉesigi la eldonon de *Sonorilo* kaj liveri al ĉiuj membroj la revuon *Esperanto* de UEA anstataŭe, kune kun la nederlandlingva *Esperanto-Panorama* aŭ kun la franclingva *L'Espéranto en Marche*. La "provizoreco" de la decido iĝis definitiva, kaj *Sonorilo* mortis.

Referencoj
----------

1. ↑  La vorto "valono" siatempe estis de kelkaj konsiderata ofenda.
2. ↑  *Sonorilo* nov.-dec. 1974, p. 3.

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Esperanto |

* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
|  |  |
| --- | --- |
|  Redaktas | **Ĉi tiu artikolo estas redaktata de iu.**

---

Por eviti la riskon de redaktokonflikto, ne redaktu la artikolon. Kontrolu la kronologion kaj forigu la ŝablonon, se necese. |

***Je vous salue, Marie*** (*Mi salutas vin*, Maria; en angla: *Hail Mary*; en germana: *Maria und Joseph*) estas franc-svis-brita filmo de 1985 reĝisorita de Jean-Luc Godard. Godard transmetas la kristanan historio de Maria kaj Jozefo de Nazareto kaj la Virgeco de Maria en la historio de la nasko de Jesuo en la nuntempo kaj en la ĉirkaŭoj de Ĝenevo, kie falta la kinisto estis edukita kiel juna protestanto. En duaranga intrigo, profesoro malakceptas la evolucion, nome la sciencan klarigon de la origino de la homo. Ĉar la filmo tuŝas katolikan dogmon kaj montras la protagoniston nuda, ĝi levis protestojn foje violentajn fare de katolikaj konservativuloj.

Intrigo
-------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Geaktoraro kaj roluloj
----------------------

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* en IMDb

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Les Nanas en la franca Vikipedio.*
**Antal Horn,** laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Horn Antal** estis hungara ĵurnalisto. Lia origina familia nomo estis *Einhorn*, lia frato estis Ede Horn.

Antal Einhorn naskiĝis la  21-an de januaro 1834(nun 1834-01-21) en Vágújhely (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Nové Mesto nad Váhom en Slovakio), li mortis la 10-an de februaro 1906 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Antal Horn devenis el juda familio. Li lernis en luterana gimnazio en Pest (urbo) ekde 1947, sed en 1849 li aliĝis al la hungara armeo. Post bataloj li estis militkaptito, poste trudsoldato en la aŭstra armeo en areo, kie nun kuŝas Italio. Li liberiĝis kiel serĝento en 1856, poste li iris al Ede Horn en Parizo. Ili estis kun ĵurnalistoj, sed Antal Horn en 1859 li vojaĝis al Sankt-Peterburgo, kie same estis ĵurnalisto, inter 1871 - 1890 redaktoro. Li hejmenvenis en 1890 kaj foje-foje li sendis artikolojn al eksterlando.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

*

Fontoj
------

* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare (legebla post klako al majusklo H, poste serĉu la nomon)

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 847804
 |


* Portalo pri Biografio
*"Adamo kaj Eva"* de Albrecht Dürer, 1507
**Adamo** estis la unua homo, laŭ Judismo, Kristanismo kaj Islamo, kaj laŭ la Bahaa Kredo li estis la unua Profeto de la Profeta aŭ Adama Ciklo kaj Manifestiĝo de Dio, preparante la mondon por la alveno de Bahá'u'lláh. Bahaanoj kredas ke li ne estis la unua fizika homo. Laŭ Spiritismo, Adamo estis unu el tiuj, travivintaj, en iu regiono, kelkajn el la grandaj kataklismoj, kiuj, dum pluraj epokoj, skuegis la supraĵon de la terglobo; tiu homo fariĝis la trunko de unu el la rasoj nun vivantaj sur la Tero.

Laŭ la Biblio, Dio kreis lin laŭ la bildo de Dio je la sesa tago de Kreo. Adamo loĝis en la paradiza Ĝardeno en Eden kun sia edzino Eva. Kiam li kaj Eva malobeis Dion kaj manĝis la frukton de la arbo de sciado pri bono kaj malbono, Dio elpelis ilin el la ĝardeno.

Inter aliaj, Adamo havis tri filojn: Kaino, Habel kaj Set.

Laŭ kristanismo, la naturo de Adamo estis sendifekta kaj senmorta, sed lia malobeo ruinigis la naturon de homo kaj enkondukis originan pekon, kiun ĉiu homo heredas de li.

Laŭ la hebrea kalendaro, li estis kreita je la 7-a de oktobro 3761 a.K. la unua tago de la hebrea kalendaro. Laŭ la Biblio, li vivis 930 jarojn—t.e. ĝis 2831 a.K..

Adamo vivis 930 jarojn.

La nomo Adamo signifas "homo" en la hebrea, kaj parencas al la vortoj por "sango" kaj "ruĝa tero".

Turklingve, *adam* - iel trafe - signifas "viron".

Vidu ankaŭ
----------

Fresko de Mikelanĝelo en Vatikano, nome Kreo de Adamo.
* Tireoido
* Ask
* Adamo kaj Evo

Proverboj
---------

Ekzistas pluraj proverboj pri Adamo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Demeti de si la antikvan Adamon.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Komenci de Adamo.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Parenco per Adamo.* **"** |

 |

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2011-12-25. Alirita 2008-08-20.

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
* 
* 
* 

* Adamo (Biblio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Adamo (Biblio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Adamo (Biblio) en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 276
* GND: 118646877
* LCCN: n82025265
* VIAF: 490152138585310980651 308180317, 490152138585310980651
* ISNI: 0000 0004 8332 777X
* LIBRIS: 308724
* SUDOC: 027642798
* BNF: 17011701v
* ULAN: 500114345
* NLA: 49682410
* NDL: 01079077
* NKC: jx20091201005
* BNE: XX821006
 |
**José GARZÓN RUIZ**, ankaŭ konata kiel *Jozefo Garzon y Ruiz* (naskiĝis la 6-an de aprilo 1871 en San-Fernando provinco de Kadizo, kaj mortis en 1955) estis hispana advokato kaj esperantista pioniro.

José Garzón fondis la revuojn *Gazeto Andaluzia* kaj *Ga­zeto Hispana*. Li gvidis kurs­ojn kaj verkis hispanlingvajn lernolibrojn kaj en Esperanto.

Li multe laboris pri la skolta movado: Li instruis Esperanton al skolta grupo de sia urbo, en kiu li estis aktiva partoprenanto. La 30-an de marto de 1918 li gvidis la skoltojn de San Fernando en ekskurso per trajno ĝis Jerez kaj el tie ĝis La Cartuja en turisma vojaĝo.

José Garzón Ruiz instigis ke la skoltoj lernu, ne nur Esperanton, li ankaŭ organizis por ili kursojn pri topografio, gimnastiko, sano kaj telegrafio. Li eĉ pruntedonis sian proprieton en la kampo, nomata "El Jardinillo", por realigi tendarojn kaj sian hejmon, en la strato Muñoz Torrero numero 10-a de San Fernando, por organizi skoltajn aranĝojn.

Esperanto, instruita de li, ege sukcesis inter la skoltoj de San Fernando. Pli malfrue, li ankaŭ organizis bankedon por pli ol 100 junaj skoltoj de la provinco de Kadizo kie li estis la delegito de la skoltisma movado. En majo de 1928 la skolta movado honoris lin per *"Lobo de Bronce"* ("Lupo el bronzo").

Ĉefaj verkoj
------------

* **Gazetoj fonditaj**:
	+ *Gazeto Andaluzia*
	+ *Gazeto Hispana*

* **Lernolibroj pri Esperanto por hispanparolantoj**:
	+ *Gramática Completa del Idioma Internacional Esperanto* (160 paĝoj, Eldonejo "Sopena", 1908)
	+ *Prontuario de Esperanto* (284 paĝoj, Eldonejo "Sucesores de Manuel Soler", 1909)

* **Skribaĵoj en Esperanto**:
	+ *Laŭleĝa Situacio de fremduloj en Hispanujo*
	+ *Kritika ekzameno de la proceso kontraŭ Kristo* (Tradukaĵo, 1012. Originalo far Barrio y Moraita)
	+ *Kelkaj Andaluziaj Moroj* (artikolaro, 1910)

Informofontoj
-------------

* Rodríguez, José María, *Skoltismo kaj esperanto en Andaluzio Arkivigite je 2007-03-12 per la retarkivo Wayback Machine*, 19a de junio de 2005
* Armada Muñoz, José, *El Escultismo en la Provincia de Cádiz* (formo: .PDF)
* Lapenna, I. Lins, U. kaj Carlevaro, T. *Esperanto en Perspektivo*, paĝoj: 142 kaj 256. UEA/Centro por Esploro kaj Dokumentado pri la Monda Lingvo-Problemo, 1974
* Enciklopedio de Esperanto
**Hanna Bokorné Szegő** [segO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bokorné Szegő Hanna** estis hungara juristo, altlerneja instruisto. Ŝia pli simpla nomo ekde 1947 estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Bokor Péterné*, ŝia dua edzo estis Péter Bokor (dramaturgo).

Hanna Szegő naskiĝis la 18-an de junio 1925 en Budapeŝto, ŝi mortis la 19-an de decembro 2006 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Hanna Bokorné Szegő devenis el juda familio. Ŝi maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1943, poste ŝi akiris ŝtatsciencan diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1949. Intertempe dum la nazia erao ŝi estis simpla laboristo, eĉ Gestapo arestis ŝin, sed poste ŝi havis postenon en ŝtata entrepreno. Inter 1951-1956 ŝi estis oficisto en la ministerio pri eksteraj aferoj, poste en simila laborejo, inter 1960–1997 en akademia instituto. Intertempe en 1955 ŝi akiris plian diplomon en altlernejo pri eksteraj aferoj, en 1959 internacian juran diplomon. Ŝi kandidatiĝis en 1960, doktoriĝis en 1973 ĉe Hungara Scienca Akademio. Ŝi ankaŭ instruis en Ekonomia Universitato Károly Marx kiel docento (1963–1974), profesoro (1974–1995), emeritita profesoro (1995-). Ŝi ricevis premiojn inter 1967-2005. Ŝi edziniĝis en 1944, pro holokaŭsto ŝi vidviniĝis en la sekva jaro, denove edziniĝis en 1947. Ŝi naskis 2 filinojn en 1945 kaj 1949.

Elektitaj libroj
----------------

* *A nemzetközi szerződésekhez fűzött fenntartások* (1961)
* *Nemzetközi Jog. I.-II.* (1965-1966)
* *New States and International Law* (1970)
* *Az ENSZ helye a nemzetközi jogalkotásban* (1976)
* *Államazonosság – államutódlás* (1984)
* *Nemzetközi jog* (1997)
* *Nemzetközi kapcsolatok alapszótár* (kunaŭtoro, 2003)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 711837
* GND: 128934565
* LCCN: n79065860
* VIAF: 44294171
* ISNI: 0000 0001 0892 5655
* SUDOC: 02667226X
* BNF: 11887663k
* NKC: mzk20181010205
 |
**BIJ1** (prononco IFA:[ˈbɛi̯.eːn] signifas kaj "kune" kaj "ĉe 1", referencante la unuan artikolon de la nederlanda konstitucio), antaŭe **Artikel 1** (**Artikolo 1**), estas nederlanda politika partio, kiun fondis en 2016 aktivulo kaj prezentisto Sylvana Simons. La partio baziĝas sur "radikala samvaloreco kaj ekonomia justeco". La partio priskribas sin kiel intersekca. Dum la municipa balotado de 2018 la partio gajnis unu seĝon en Amsterdamo kaj dum la landparlamenta balotado de 2021 la partio gajnis unu seĝon en la dua ĉambro.

Historio
--------

La unua partisukceso estis dum la municipa balotado de 2018. La partio partoprenis nur en Amsterdamo kaj tie ricevis 6571 voĉojn (1,89%), kiom apenaŭ sufiĉis por unu seĝo. Ĉefkandidato Sylvana Simons municipe popolreprezentis per tiu seĝo dum 2018-2020, kaj poste Jazie Veldhuyzen sukcedis ŝin.

Dum la landparlamentbalotado de 2021 la partio gajnis unu seĝon en la dua ĉambro per 87 238 voĉoj (0,84%). Simons lande popolreprezentas per tiu seĝo kiel la unua nigrula frakciprezidanto en la dua ĉambro.

Ideologio
---------

BIJ1 poziciiĝas kiel radikale maldekstra kaj kontraŭkapitalisma partio. Tiel la partio poziciiĝas je la plej maldekstra flanko de la nederlanda politika spektro, pli maldekstra ol la Socialista Partio kaj Verdo-Maldekstro. Laŭ la balotada programo de 2021 la partio alcelas "socion, kiu baziĝas sur samvaloreco, justeco kaj solidareco." La plej grava prioritato de BIJ1 estas kontraŭbatali diskriminacion (rasismon, seksismon, kapablismon, homofobion kaj transfobion) en ĉiaj facetoj de la socio.

Ekonomie la partio pledas por pli granda influo de dungitoj ene de firmaoj, ŝtatigo de la plej gravaj bazindustrioj kaj tridekhora laborsemajno.

Referencoj
----------

1. ↑  Loudi Langelaan (2018-03-20).  De linkse waakhond van Amsterdam. One World.
2. ↑   Bij1 (voorheen Artikel 1) partijgeschiedenis. Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen (2021-04-21).

* Kategorio BIJ1 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Satelita foto de la Botnia golfo,   
(la Botnia maro ne estas glaciita) 
La **Botnia golfo** estas branĉo de la Balta Maro, inter Svedio kaj Finnlando, norde de Alando. Ĝi konsistas el suda kaj norda basenoj, inter kiuj situas ĝia plej mallarĝa kaj relative malprofunda parto, la Kvarken-markolo. La suda golfa baseno inter la plej norda punkto de la insularo Alando kaj la Kvarken-markolo nomatas Botnia Maro. La golfo estas ĉirkaŭ 700 kilometrojn longa kaj etendiĝas sur 120 000 kvadrataj kilometroj.

La golfon enfluas multaj riveroj, kiuj alportas tiom da sensala akvo, ke la akvo multloke enhavas malpli ol 0,5 % da salo (en oceanoj 3,5 %).

La plej grandaj insuloj estas Hailuoto (proksime al la urbo Oulu) kaj Replot (proksime al Vaasa), ambaŭ apud la orienta bordo. Replot estas parto de pli granda insularo sur la Finnlanda flanko de Kvarken-markolo.

La orienta bordo de la golfo estas malalta kaj la maro tie malprofunda, precipe en la norda parto. La marbordo ĉe Svedio estas pli kruta. Dum la glacia epoko, kiu finiĝis antaŭ ĉirkaŭ 10 000 jaroj, la grundon subpremis dikega tavolo de glacio. Kiam la pezo de la glacio foriĝis, la tero komencis malrapide leviĝi kaj la leviĝado ankoraŭ daŭras. Ĝi estas plej rapida ĉe la norda bordo de la Botnia golfo, preskaŭ unu metro en jarcento. Tio signifas, ke jam en la daŭro de unu generacio la bordo kaj la insularoj videble ŝanĝiĝas: tero antaŭe markovrita sekiĝas kaj novaj insuletoj naskiĝas.

Ambaŭflanke de la mezo de la golfo situas loko listigita de Unesko en sia registro de mondaj heredaĵoj: la Alta Marbordo en Svedio kaj la Kvarken-insularo en Finnlando formas kune tiun transliman heredaĵon.

Nomoj en la lingvoj de la apudaj landoj.
----------------------------------------

* Botnia golfo, svede *Bottniska viken*, finne *Pohjanlahti*
* la suda parto, nomata Botnia Maro: svede *Bottenhavet*, finne *Selkämeri*
* la Kvarken-markolo, svede *Kvarken* aŭ *Norra Kvarken*, finne *Merenkurkku*
* la norda parto: svede *Bottenviken*, finne *Perämeri*

* Kategorio Botnia golfo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 123461
* GND: 4088139-8
* VIAF: 248985499
* NKC: ge848596
 |
**Olga ORBÁN**, SZABÓ estas rumania hungara rapiristino, mondĉampionino. Ŝi naskiĝis en Koloĵvaro la 9-an de oktobro 1938 kaj mortis la 5-an de januaro 2022. Ŝi estas la edzino de akvopilkisto Sándor Szabó.

Kariero
-------

Olga Szabó Orbán komencis sian sportistan karieron kiel gimnastikistino. Kiel rapiristo en 1954 ŝi iĝis junulara ĉampinino de Rumanio, kaj tiun plenumaĵon ŝi ripetis tri foje. Ŝi akiris titolon de tutlanda ĉampiono inter plenkreskuloj sep foje. En 1956 ŝi gajnis olimpian arĝentmedalon individue, en 1962 mondĉampiontitolon en teamo, ties sekvo du foje ŝi estis la dua (sola kaj en teamo: Parizo, 1965). Inter 1956 kaj 1972 ŝi partoprenis 5 olimpiojn, en 1968 kaj 1972 kiel anino de rumana rapiristteamo ŝi gajnis du bronzajn medalojn. En 1969 la rumana teamo de nove iĝis mondĉampiono, en 1970 arĝentmedala. En la sama jaro ŝi gajnis en soleca konkurso mondĉampiona bronsmedalon. De 1990 ŝi vivas kune kun sia edzo en Hungario.

Fonto
-----

* Hungara vikipedio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Olga Szabó Orbán en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* sports-reference.com Arkivigite je 2016-12-03 per la retarkivo Wayback Machine
* article,PArticleScreen.vm/id/18890 szabadsag.ro


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 433497
 |
**Nunaciavuto**, en angla *Nunatsiavut* (/nuːˈnɑːtsiəvʊt/; en inuktituta lingvo: ᓄᓇᑦᓯᐊᕗᑦ) estas aŭtonoma areo postulata de Inuitoj en Novlando kaj Labradoro, Kanado. La setleja areo inkludas teritorion en Labradoro etende al la limo kun Kebekio. En 2002, la Labradora Inuita Asocio faris proponon por limigita aŭtonomeco por la regado de Novlando kaj Labradoro. La konstitucio estis ratifita la 1an de Decembro, 2005, kaj tiam la Labradora Inuita Asocio ĉesis ekzisti, kaj la nova Registaro de Nunaciavuto estis establita, dekomence respondeca pri la sansistemo, edukado kaj kulturaj aferoj. Ĝi estas respondeca ankaŭ por la organizo de balotadoj, el kiuj la unua estis plenumita en Oktobro 2006. Balotado por la ordinaraj membroj de la Nunaciavuta Asembleo okazis la 4an de Majo, 2010. La Nunaciavuta Asembleo estis dissolvita la 6an de Aprilo prepare por la balotado. Ties prezidanto estas Johannes Lampe kiu enposteniĝis en 2016.

En Inuttitut/Inuktituta, Nunaciavuto signifas "Nia Bela Lando". Tiu nomo estis ratifita de la Labradora Inuita Konstitucio kaj aprobita de la Labradora Inuita Asocio en 2002. Unuaranga celo de la aŭtonomeco estas la konservo de la Inuita kulturo kaj lingvo, same kiel la medio pere de media administracio.

Notoj
-----

1. ↑  "Nunatsiavut General Election". Government of Nunatsiavut. Arkivita el la originalo en 8a de Aprilo, 2010. Alirita la 12an de Decembro, 2020.
2. ↑  "Nunatsiavut Assembly to be dissolved April 6" Government of Nunatsiavut. 18a de Marto, 2010. Alirita la 22an de Aprilo, 2010.

* Kategorio Nunaciavuto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 710087
 |
**Attila Ábrahám,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ábrahám Attila** estis hungara kajakisto, olimpiano, olimpika kaj monda ĉampiono.

Attila Ábrahám naskiĝis la 29-an de aprilo 1967 en Kapuvár.

Biografio
---------

Attila Ábrahám akiris pedagogian diplomon en Altlernejo Gyula Juhász en 1991, post 8 jaroj juran diplomon en Universitato Attila József. Baldaŭ li havis postenojn en la hungara sporta vivo. Lia edzino naskis trifoje. Li ricevis signifajn ŝtatajn premiojn en 1988 kaj 1992.

### Sporta kariero

Attila Ábrahám inter 1958-1977 estis kajakisto en Győr, poste en ĉefurbaj sportkluboj ĝis 1996. Li estis hungara ĉampiono 17-foje duope aŭ kvarope inter 1986-1995, dum li apartenis al la hungara nacia teamo inter 1985-1996. Li estis kvarope ĉampiono de Universiado en 1987 en distanco 1000 m. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1988 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 1992 kun ora, arĝenta kaj bronza medaloj teame, krome en mondĉampionumoj li estis la unua kvinfoje inter 1989-1993 teame.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun fotoj
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* rezultoj

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 810518
 |
La tombo de S. An-Ski, farita de la fama skulptisto Avraham Osczega: "La Maŭzoleo de la Tri Verkistoj" en la juda tombejo en Varsovio (kune kun J. L. Peretz kaj Jakob Dinesohn)
**Ŝ. An-Ski** (ankaŭ Szymon An-ski, Semen Akimoviĉ An-skij, Anski, fakte **Ŝlojme (Salomon) Zajnvel Rapoport**, nask. la 27-an de oktobro 1863 en Ĉaŝniki, m. la 8-an de novembro 1920 en Otwock) estis juda verkisto, publicisto kaj esploristo de folkloro, verkanta en la rusa kaj jido. Li eble estas plej fama por esti la aŭtoro de la fama teatraĵo "Dibuk" (Obsedo) kaj de la movada himno de la Bundisma organizo, "Ha-Ŝvua" (La ĵuro).

Li frue aliĝis al la socialisma movado kiel aktivulo kaj organizinto. Li laboris en diversaj metioj, forĝisto, bindisto de libroj kaj pli, kaj por vivteni kaj por proksime koni la vivojn de la amasoj da laboristoj en Rusio. Liaj unuaj rakontoj estis skribitaj en la rusa, sed iliaj temoj estis el la vivo de la judoj de Rusio. Ek de 1894 ĝis 1900 li ekziliĝis al Parizo, funkcinta kiel la sekretario de la rusa filozofo-revoluciulo Pjotr Lavrov. En 1905 li revenis al Rusio, forlasis sian rusan verkon kaj komencis verki en la jida.

Sub influo de la rusa movado de "narodnik", Anski interesiĝis en etnografio, same kiel en socialismo, kaj iĝis politika aktivulo. Inter 1911 kaj la eksplodo de la Unua Modmilito en 1914, li estris etnografiajn ekspediciojn al variaj judaj urboj. Dum la Unumondo-Milito, li dediĉis sin al la helpo kaj savo de judaj komunumoj kiuj estis difektitaj kaj detruitaj en la milito. An-Ski estis unu el la pioniroj en kolektado kaj kolektado de judaj popolaj fabeloj, melodioj kaj kantoj en Rusio.

En 1917, post la Rusa Revolucio, li estis elektita ano de la Rusia Konstitucia Asembleo kiel deputito el la Socialista Revolucia Partio.

En Esperanto aperis
-------------------

* *Dibuk. Inter Du Mondoj*, trad. Izrael Lejzerowicz, 1927
* *La vivo de homo*, Literatura Mondo, trad. Icek Jurysta, 1923
* *La ĵuro*, trad. Nikolao Nekrasov, Proletaria Kantaro 1924

Referencoj
----------

1. ↑  An-ski Arkivigite je 2020-10-19 per la retarkivo Wayback Machine en Pola Judisma Vortaro
2. ↑  "S. Ansky (1863-1920)". Jewish Heritage Online Magazine. Alirita en 2009-11-04.
3. ↑  LM, novembro 1923
4. ↑  La ĵuro en Vikifontaro

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ŝ. An-Ski en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Ŝ. An-Ski en Vikifontaro (Universala biblioteko)

* Skanitaj verkoj de An-ski en la retejo Polona


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 705357
* GND: 118503308
* LCCN: n85230050
* VIAF: 36959656
* ISNI: 0000 0004 5501 6675
* LIBRIS: 35567
* SUDOC: 030306426
* BNF: 12174957g
* BPN: 36153091
* NLA: 35650323
* NDL: 001217324
* BIBSYS: 94000614
* NKC: jx20071130001
* BNE: XX1194038
 |
Stanislava **Alena Melicharová** (\*7-an de majo 1938 en Kolín, Ĉeĥoslovakio), estas ĉeĥa poetino.

Vivo
----

La infanecon ŝi pasigis en Pečky ĉe Poděbrady. Post la milito ŝi venis kun siaj gepatroj al Osek ĉe Duchcov. Ŝi studis en la Pedagogia altlernejo en Teplice kaj en Ústí nad Labem kaj laboris poste kiel instruistino en Jeníkov, Hrob kaj Duchcov. Hodiaŭ ŝi vivas en Košťany ĉe Teplice.

Ŝiaj poemaroj el la sepdekaj jaroj estas neniam publikigitaj. Pli malfrue eldoniĝis unuaj poemoj i.a. en la gazetoj *Průboj* kaj *Revue Teplice* kaj en la suplemento *Sluneční koróna* (Sunkorono) de la monata revuo *Nové Ústecké Přehledy*.

Ŝi estas membro en la grupo „D" ĉe la Ŝtata kastelo Duchcov kaj en la *Obec spisovatelů* (komunumo de la verkistoj) kaj *Klub severočeských spisovatelů* (Klubo de nordbohemiaj verkistoj).

En la jaro 2001 ŝi partoprenis la ekspozicion „Magická krajina Českého středohoří 2001" (Magia regiono Bohemia mezmontaro 2001) kaj havis proprajn ekspoziciojn en marto 2002 kaj aprilo 2002. Krome ŝi ilustras multajn el siaj poemaroj mem.

Unu el ŝiaj plej konataj poemoj estas *Ulrika* pri Ulrike von Levetzow, la lasta amatino de Johann Wolfgang Goethe.

Verkaro
-------

### Aktualaj

* Řekni to květinou (2010), ISBN 978-80-7055-169-1
* Paleta plné poezie (2008), ISBN 978-80-7055-150-9
* Zorinka (2007), ISBN 978-80-7055-141-7
* Co na srdci (2006), ISBN 80-7055-128-3
* Ulrika (2005), ISBN 80-7055-124-0
* Jméno láska (2004), ISBN 80-7055-105-4
* Doteky (2003)
* Letokruhy (2000)
* Domov (1998)

### Aliaj

* Duchcov (1970)
* Prohlídka zámku (1971)
* Mohylový les
* Krajina
* Středohoří
* Panenčata
* Léto na Ohři
* Můj verš
* Báseň o tichu
* Májová
* Vesnický hřbitov

Esperantaj tradukoj
-------------------

* Poemo **Ulrika** pri Ulrike von Levetzow, amatino de Goethe, tradukita de Jaroslav Krolupper

Vidu ankaŭ , kiu enhavas sur la paĝoj 31-36 (Aldono III) la ĉeĥan kaj esperantan versiojn de la poemo Ulrika.

Fontoj
------

1. ↑  Nordbohemia scienca biblioteko Arkivigite je 2008-01-13 per la retarkivo Wayback Machine ĉeĥe
2. ↑  Klubo de nordbohemiaj verkistoj[*rompita ligilo*] ĉeĥe
3. ↑  Internacia kultura festivalo en Ústí nad Labem 2006 (pdf-dosiero)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Obec spisovatelů - Komunumo de verkistoj ĉeĥe
* Klub severočeských spisovatelů Arkivigite je 2007-12-28 per la retarkivo Wayback Machine - Klubo de nordbohemiaj verkistoj ĉeĥe


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 228322
* GND: 1073666581
* VIAF: 84559430
* ISNI: 0000 0000 5575 6789
* NKC: mzk2003200040
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Philipp Kisel, Pasionaj predikoj, Bamberg 1679
Philipp Kisel, Funebra prediko por princepiskopo Philipp Valentin Voit von Rieneck, Bamberg, 1672
**Philipp KISEL**, ankaŭ *Philipp Kiselius* (naskiĝinta en la 15-a de marto 1609 en Fulda, mortinta en la 28-a de aŭgusto 1681 en Aschaffenburg) estis germana jezuito, predikisto kaj edifa aŭtoro.

Vivo kaj agado
--------------

Pri lia naskiĝjaro kelkaj ankaŭ proponas 1610 kaj ankaŭ pri la naskiĝurbo oni ne tute certas (ĉu Fulda, ĉu ie alie el la orienta landgraflando Hesio-Kaselo?). En siaj publikaĵoj li ofte aperas kun la kromnomo *el Fulda*.

Kisel iĝis jezuito en 1627 kaj studis filozofion en Franclando kaj teologion en Hispanio. Post la reveno en Centran Eŭropon li iĝis instruisto de retoriko kaj filozofio en sia ordena provinco. La majenca ĉefepiskopo faris lin katedrala predikanto. Poste Kisel plenumis tiun ĉi oficon ankaŭ en la katedraloj de Speyer, Worms, Würzburg kaj finfine Bamberg. Ĉi tie li krome estas profesoro universitato. Kisel havis specialan konfidon de la princepiskopo Philipp Valentin Voit von Rieneck, kiu de sur la mortlito petis de Kisel, konfirmi antaŭ imperiestro Leopoldo la 1-a la sinceran lojalecon. Por la menciita episkopo Kisel ankaŭ faris la funebran predikon en 1672, kiu poste presitis.

En 1674 li estis rektoro de la jezuita kolegio de Worms. Siatempe li estis unu el la plej konataj ambonaj oratoroj katolikaj de Germanio kaj la predikoj en pluraj volumoj eldonitis; i.a. estas de li la unua postmezepoka presita prediko pri la adorestimo de la Tre Sankta Koro de Jesuo (Mainz, 1666). Krome la plej malnova vivpriskribo de al beatulo Liborius Wagner (ĉ. 1661) surpaperigitis de Kisel.

Kisel mortis en la jezuita kolegio de Aschaffenburg.

Literaturo
----------

* Joachim Heinrich Jäck: *Pantheon der Literaten und Künstler Bambergs*, Band 3 u. 4, Bamberg, 1813, Spalte 551; (skanaĵo)
* Johann Nepomuk Brischar: *Die katholischen Kanzelredner Deutschlands seit den drei letzten Jahrhunderten*, Band 2, S. 517, Hurter Verlag, Schaffhausen, 1867; (skanaĵo)
* Gina Dahl: *Book Collections of Clerics in Norway, 1650–1750*, 2010, S. 137, ISBN 9004188991; (skanaĵo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ligiloj pri Kisel de la hamburga universitato
* Verkoj de Kisel ĉe *Deutschen Digitalen Bibliothek* Arkivigite je 2015-04-02 per la retarkivo Wayback Machine

Piednotoj
---------

1. ↑  Bernhard Spörlein: *Die ältere Universität Bamberg (1648-1803): Studien zur Institutionen- und Sozialgeschichte*, Band 2, S. 1342 u. 1457, 2004, ISBN 3931278158;
(Ausschnittscan)
2. ↑  Dieter J. Weiss: *Das exemte Bistum Bamberg: Die Bischofsreihe von 1522 bis 1693*, Band 38 von: *Germania Sacra, Neue Folge*, Verlag Walter de Gruyter, 2000, S. 507, ISBN 3110166445; (Digitalscan)
3. ↑  Josef Lenzenweger: *Ecclesia Peregrinans: Josef Lenzenweger zum 70. Geburtstag*, Wien, 1986, ISBN 3853696236, S. 226; (skanita eltiraĵo)
4. ↑  *Würzburger Diözesangeschichtsblätter*, vol. 43, 1981, p. 107; (skanita eltiraĵo)

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 521033
* GND: 123622409
* VIAF: 15683583
* ISNI: 0000 0000 6628 7535
* SUDOC: 244003939
* NKC: mzk2009532556
* ICCU: BVEV132744
 |
**Manneken Pis** [Maneken Pis] aŭ esperante *Maltrinketulo* (laŭvorte "Pis-virĉjo"), estas
statueto en la centro de Bruselo kaj reprezentas pisantan bubon. La statueto, 58 cm-ojn alta, troviĝas je la angulo de la "strato de la vaporforno" (rue de l'étuve / stoofstraat) kaj la "strato de la kverko" (rue du chêne / eikstraat), ne malproksime de la Granda Placo. Temas pri bronza bildeto, kiun H. Duquesnoy faris en 1619, taskite de la urbestraro por ornami publikan fontanon, kie la akvo fluas el la peniso de la knabeto, kvazaŭ li pisas. Ĉe specialaj okazaĵoj li pisas bieron aŭ vinon anstataŭ akvon.

La nuna bildeto estas kopio de la unua, kiu estis detruita en 1817 de mense malsana krimulo.

Manneken Pis estas mondfama pro sia petola aspekto kaj la legendoj teksitaj ĉirkaŭ lia persono. La plej fama legendo rakontas pri knabo, kiu savis la urbon estingante per pisado brulantan meĉon, ligitan al eksplodema barelo.

Ankaŭ estas konata lia vestaro, kiu konsistas el pli ol 700 kostumoj. Lia unua kostumo estis donacita je la 1a de majo 1698, donacita de la guberniestro de la Aŭstraj Nederlandoj okaze de la festoj de unu el la gildoj de Bruselo. Daŭre oni uzas ĉian okazon por donaci novan kostumon. (Tiuj kostumoj ja estas tiel faritaj ke li povas daŭrigi sian ĉiutagan okupon.) La vestaro enhavas i.a. kostumeton Elvis Presley, futbal-kompletojn, Mickey Mouse, kaj multaj aliaj.

Jam plurfoje la bildeto estis forprenita de sia soklo de vandaloj kaj ŝercemuloj. Tiel ekzemple en junio 26 de la jaro 1817, kiam en la ĵurnalo aperis jena poemeto por konsoli la konsternitajn Bruselanojn:

```
   Ey lieve meisjes! Staakt geschrei
   Al koomt gy door dees dievery
   een zoeten troost te missen;
   hij zal met nerstig onderzoek
   nog wel eens koomen uit den hoek
   om zonder schroom te pissen.
```

traduko:

```
   Ej karaj knabinoj, ĉesu ploro!
   Eĉ se pro tiu ĉi ŝtelo
   Devos manki dolĉa konsolo
   li per serioza esploro
   revenos el iu angulo
   por plue maltrinki sen honto.
```

En Geraardsbergen staras tre simila statueto, kaj ekzistas kverelo inter ambaŭ urboj, pri kies statueto estas la plej aĝa. La bronza statuo de Geraardsbergen datiĝas de 1459, tiu de Bruselo de 1619. Sed la bronza statuo en Bruselo anstataŭis ŝtonan "Juliaensken Borre" (fonto de eta Juliano), kiu verŝajne jam estis Manneke Pis. Tiu ŝtona statueto jam estis menciita en 1452.

En 1985 Manneken Pis ricevis "fratineton": Janneken Pis (Maltrinketulino). Estas iniciato de la lokaj trinkejoj sen historia bazo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
* 
* ,
* Oficiala retpaĝo

* 
* 
* 

  

* Manneken Pis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Manneken Pis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 45107
* GND: 7743011-6
* VIAF: 247452738
 |
La **Pordego de Ĉiuj Nacioj** (malnovperse : *duvarthim visadahyum*), ankaŭ konata kiel la **Pordego de Kserkso**, situas en la ruinoj de la antikva urbo Persepolo, Irano.

La konstruado de la Ŝtuparo de Ĉiuj Nacioj kaj la Pordego de Ĉiuj Nacioj estis ordonita fare de la aĥemenida reĝo Kserkso la 1-a (486-465 a.K.), la posteulo de la fondinto de Persepolo, Dario la 1-a la Granda .

Priskribo de la konstruaĵo
--------------------------

La konstruaĵo konsistis el granda ĉambro kies tegmento estis apogita per kvar ŝtonkolonoj kun sonorilformaj bazoj. Paralele al la internaj muroj de ĉi tiu ĉambro kuris ŝtona benko, interrompita ĉe la pordoj. La eksteraj muroj, faritaj el granda bloko el argilo, estis ornamitaj per niĉoj. Ĉiu el la tri muroj, oriente, okcidente kaj sude, havis tre grandan ŝtonpordon. Paro da kolosaj mitologiaj, virbovoj sekurigis la okcidentan enirejon; Du *Lamassu* en la asiria stilo, kvankam de kolosaj proporcioj, staris ĉe la orienta pordego. Gravurita super ĉiu el la kvar kolosoj estas trilingva surskribo konfirmanta ke Kserkso konstruis la pordegon. La suda pordego, kiu malfermiĝas sur la Apadana, estas la plej larĝa el la tri. Pivotaj aparatoj trovitaj sur la internaj anguloj de ĉiuj pordoj indikas ke ili devis havi duoblajn pordojn, eventuale faritajn el ligno kaj kovritaj per brodornamitaj metaltukoj.

Bildaro
-------

* View of frontVido de fronto
* View with visitorsVido kun vizitantoj
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑   Gate of All Nations. Arkivita el la originalo je 2014-03-07. Alirita 2014-02-16.
2. ↑   Persepolis, Gate of All Nations - Livius (24 September 2020). Alirita 28 August 2023.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Pordego de Kserkso la 1-a enarkivigita
* La Pordego de Ĉiuj Nacioj ĉe Wikimapia
* La Granda Ŝtuparo kaj la Pordego de Ĉiuj Nacioj
* Ŝirazo Persepolo
* Persepolo: Pordego de Ĉiuj Nacioj enarkivigita


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 846541
 |