recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Konstruaĵo de la Tribunalo
La **Internacia Pun-Tribunalo por Eksa Jugoslavio** estis speciala tribunalo kreita la 25-an de majo 1993 per rezolucio 827 de la Konsilio de Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj. Ĝia sidejo estis en Hago (Nederlando). Ĝi esploris kaj punis krimegojn faritajn ek de 1991 en la teritorio de iama Jugoslavio, precipe kadre de la militoj pri Jugoslavio kaj Kosovo.

La tribunalo konsistis el tri ĉambroj unuagradaj kaj unu apelacia ĉambro. Laborlingvoj dum la kunsidoj estis la angla kaj franca. Atestantoj kaj akuzatoj rajtis paroli en sia propra lingvo. Ĉiuj dokumentoj estis disponeblaj en la lingvoj bosna, kroata kaj serba.

Ĝi procesis kontraŭ 161 personoj.

La tribunalo ĉesis ekzisti la 31-an de decembro 2017).

Vidu ankaŭ
----------

* Jugoslavaj Militoj
* Slobodan Praljak

* Internacia Pun-Tribunalo por Eksa Jugoslavio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Internacia Pun-Tribunalo por Eksa Jugoslavio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Resalto** aŭ **resalta ĵonglado** estas speco de ĵonglado kiu ekis komence de la 20a jarcento. Ĝi plivastigas la tipan ĵongladon, nomata aera, danke al la eblo por la objektoj resalti. La movaĵoj estas en tiu speco ekde la resalto estas partoprenanta, kontrolata kaj ĉiam en tiu movaĵo.

La plej taŭga objekto por la resalto estas la pilko. Kompreneble, la pilko, pro ĝia formo, estas la objekto kiu faras la plej regulan resalton. Aliaj objektoj tamen povas esti uzata kiel la ringoj aŭ klaboj. Kelkfoje, aliaj specoj de ĵonglado, kiel la diabolo, ankaŭ uzas tiun novaĵon por plivastigi la eblecojn.

La grundospeco kaj la materio uzataj por resaltigi la objektojn estas ĉefa afero por la resaltigaj ĵonglistoj. La plej simpla grundo estas ebeno glata kaj horizontala, kiu permesas simplaj vojiroj. Ankaŭ eblas uzi nehorizontalajn grundojn, aŭ murojn, kiel jam LA Street, unua ĵonglisto konata por spektaĵoj per resalto en 1917. Rudy Horn kaj aliaj samtempanoj uzis tamburojn por la ritmoj faritaj de la sonoj per la resaltoj.

La resalta ĵonglado konis plivastiĝon dum la lastaj jaroj, precipe en Francujo danke al DVD « *Bouncing in Paris* » farita de Vincent Bruel kaj Jean-François Valentin kiuj uzas eblojn de urbaĵoj kaj ĵonglskribsistemo.

* Kategorio Resalto (ĵonglado) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Péter HANÁK,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hanák Péter** estis hungara historiisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1995), membro honora de Pola Scienca Akademio (1993).

Péter Hanák  Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 9-an de aŭgusto 1921 en Kaposvár. Li mortis la 6-an de oktobro 1997 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Péter Hanák devenis el juda familio. Li frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li eklaboris kiel ferlaboristo en Csepel, en uzinoj de Manfréd Weiss. Inter 1942-1944 li estis trudlaboristo, poste li sukcese rifuĝis al la proksimiĝanta Ruĝa Armeo. Li frekventis universitaton en Budapeŝto, krome li plulernis en Romo. En 1948 li eklaboris en historia filio de MTA, krome li instruis en la universitato. Li partoprenis en la revolucio en 1956, tial li ne rajtis instrui, nur post la tutlanda amnestio. De 1993 ĝismorte li estis katedrestro. Li estis gastoprofesoro en Usono kaj Aŭstrio. Li havis edzinon, kiu naskis 2 filojn. Li ricevis premiojn inter 1965-1997.

Verkaro (elekto)
----------------

* *A magyar szabadságharc és a Habsburg-monarchia elnyomott népei* (1948)
* *A dualizmus korának történeti problémái* (1971)
* *A History of Hungary* (1990)
* *1867 – európai térben és időben* (2001)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Péter Hanák en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Péter Janesch** [janeŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Janesch Péter** estas hungara arkitekto, ordinara membro de Literatura kaj Arta Akademio Széchenyi (2016).

Péter Janesch naskiĝis la 7-an de novembro 1953 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Péter Janesch akiris diplomon pri arkitekturo pri internaj spacoj en Arta Altlernejo Moholy-Nagy en 1979. Liaj plej gravaj instruistoj estis Péter Reimholz, Ferenc Vámossy kaj György Szrogh. Li studis en Katolika Teologia Akademio (1982-1983) kaj arkitektura majstrolernejo (1984-1986). Li studvojaĝis al Ĉinio en 1986, poste li estis prezentisto en la majstrolernejo. En 1987 li akiris kvalifikan arkitekturan diplomon. En 1989 li establis propran firmaon, kie li daŭre laboras. En 2005 li akiris sciencan gradon DLA. Li ricevis premiojn inter 2002-2011.

Elektitaj planitaj konstruaĵoj
------------------------------

* funebrejo en Csobánka (kunarkitekto, 1976)
* loĝejo kun ateliero en Piliscsaba (1984)
* tombejo kaj funebrejo en Szentendre (kunarkitekto, 1999)
* familia domo en Perbál (kunarkitekto, 2009)

Elektitaj filmaj kulisoj
------------------------

* *Diorissimo*
* *Női kezekben* (1980)
* *Csodálatos énekes* (1981)

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Amely előtt állunk* (1989)
* *Miért úgy – miért így* (1998)
* *Velencei Biennále Magyar Pavilon* (2004)
* *Menekülés a homlokzat elől* (2017)

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Budapeŝto (1982, 1988, 1998, 2003, 2008)
* Vieno (1986, 2009)
* Berlino (1999)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* Arkivigite je 2020-04-11 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Péter Janesch en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 687406
* GND: 1051411319
* VIAF: 315939700
* ULAN: 500265822
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Blua bero** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonuloj  *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Erikaloj *Ericales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Erikacoj *Ericaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Vakcinio *Vaccinium* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***V. corymbosum*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Vaccinium corymbosum****L. 1753 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Blua bero  |

 |
| v • d • r |

La **blua bero** (*Vaccinium corymbosum*), foje ankaŭ nomata **grapolmirtelo**, estas planto el la familio de la Erikacoj (*Ericaceae*). Ĝi estas fruktoporta arbusto kun alto de 1,5-2,5 m. Malĝuste la blua bero ofte estas indikata kiel mirtelo. La mirtelo (*Vaccinium myrtillus*) tamen estas alia specio. La folioj en la aŭtuno alikoloras al fajre ruĝa.

Oni povas manĝi la berojn krudajn, kuiri ilin en tortoj aŭ fari konfitaĵon, sukon, vinon ktp.

La beroj enhavas tre multe da antioksidantoj, vitaminon C kaj iom da fero kaj magnezio.
Estas diversaj teorioj ke la beroj helpas la vidkapablon aŭ kuracas vidproblemojn. Ĉu tio science validas, restas neklare.

Nutra valoro
------------

La nutra valoro de 100 gramoj da freŝaj bluaj beroj:

|  |  |
| --- | --- |
| Energio | 230 kĴ |
| Karbohidrato | 11 g |
| Proteino | 1 g |
| Graso | 0,37 g |
| Vitamino C | 13 mg |
| Vitamino B1 | 0,03 mg |
| Vitamino B2 | 0,06 mg |
| Kalcio | 6,21 mg |
| Fero | 0,17 mg |
| Magnezio | 4,83 mg |

Unu litro da berosuko enhavas 8-11 g (meze 9,5 g) acidon, el kiu citrata acido estas la plej grava.

Vidu ankaŭ
----------

* Supernutraĵo
* Mirtelo

* Blua bero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Blua bero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Blua bero en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Franca radŝpinilo, ĉirkaŭ 1910
Ŝpinistino
Radŝpinilo sur flago de la portempa registaro de Hindio en 1931
Ŝpinrado sur la blazono de la urbo Gütersloh
Radŝpinilo daŭre estas uzita en la kamparaj lokoj por teksi fadenon kaj ŝtofon
**Radŝpinilo** estas teknika ilo por ŝpinado de fibroj al plua prilaborado, ekzemple teksado, trikado, kudrado, ktp.

Dum ŝpinado la malfiksaj kaj neordigitaj fibroj iĝas fadeno per samtempa rotacio kaj streĉado. La rotacio estas transdonita de la rado, la aldono kaj streĉado de la fibroj farita de la ŝpinisto, plej ofte virino. La dua tasko de la radŝpinilo estas la volvado de la fadeno sur bobenon.

La radŝpinilo konsistas el piedkranko kaj samaksa rado. Ĉirkaŭ la rado troviĝas maldika impulsrimeno, kiu ligas ĝin al la spindelo. La spindelo havas multe pli malgrandan radon, tial ĝi turniĝas multe pli rapide ol la granda rado.

Historio
--------

La radŝpinilo atingis Eŭropon fine de la 12-a jarcento el la oriento.

Dum la 13-a jarcento ĝi disvastiĝis tra Mezeŭropo. Tiel oni trovis gildajn malpermesojn uzi radŝpinilojn en Venecio (1224), Bolonjo (1256), Parizo (1268), Speyer (1280), Abbeville (1288), Siena (1292) kaj Douai (1305).

Kaŭzo de tiaj malpermesoj estis ŝajne protekto de la alta kvalito de la lano produktita per manspindelo. En la *"Livre des metiers"* (libro de metioj) el Bruĝo (ĉ. 1349), 
estas skribita, ke lano ŝpinita per radŝpinilo estas kutime tro malforta, tro malegala, malsufiĉe turnita kaj tro nodenhava. Sed eble intervenis ankaŭ konkurenco, malaltaj produktkostoj de hejme laborantaj virinoj, ktp.

En iaj regionoj radŝpiniloj estis malpermesitaj de gildoj ĝis la 15-a kaj 16-a jarcentoj.

* Kategorio Radŝpinilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion***Cyclanthera pedata*** |
| --- |
|  |
| Arbustopizo (Cajanus cajan) en Okcidenta TimoroArbustopizo (*Cajanus cajan*) en Okcidenta Timoro |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj, *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj, *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonoj, *Dikotyledonae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Kukurbaloj, *Cucurbitales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Kukurbacoj, *Cucurbitaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Cyclanthera* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | *C. pedata* |
|

 |
| Dunomo |
| ****Cyclanthera pedata****(L.) SCHRAD. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri *Cyclanthera pedata*  |

 |
| v • d • r |

***Cyclanthera pedata*** (en la keĉua *achuqcha* aŭ *kaywa*, el tio hispane *caigua* [kaiwa], germane „inka-kukurbo" ), eventuale en Esperanto  **kajvao** aŭ  **aĉukĉo** estas plantospecio el la plantofamilio de la Kukurbacoj (*Cucurbitaceae*), kies folioj servas al la homa nutrado.

Aspekto
-------

floraro
La specio estas unujara grimpoplanto. Ĝi havas kalvajn tigetojn, kiuj forte odoras al kukurboj, se ili estas premataj. La folitigoj longas 2,5 ĝis 11 cm. La folioj estas grandaj kaj manforme lobitaj. La folioj grandas de 6 × 8 ĝis 19 × 24 cm.

La specio estas monoika. La masklaj floroj staras en 4 ĝis 35 cm longaj grapoloj, la inaj staras unuope. La floroj estas blankaj ĝis verdecaj kaj relative malgrandaj kompare al la aliaj specioj de la familio.

La frukto estas parte kalva kaj similas al veziko. La formo estas larmforma ĝis oblonga. Ili estas flave-verda kaj kvin ĝis 15 cm longaj. Ofte ili havas pikilojn. La semoj estas nigraj.

La kromosomo-nombro estas 2n = 32.

Disvastigo
----------

La specio hejmiĝas en la sudamerikaj Andoj. Ĝi kreskas en Mezameriko, Kolombio, Venezuelo, Peruo, Ekvadoro, Bolivio kaj Argentino. Ĝi estas kultivataj tie kaj kreskas ankaŭ sovaĝe tie. La planto ankaŭ estas kultivata en Azio (Hindujo, Ĉinujo). Ĝi estas relative tolera kontraŭ malvarmo kaj kreskas ĝis alteco de 2800 m super marnivelo. Ĝi kreskas ankaŭ ĉe temperaturoj super 0 °C.

Uzado
-----

La folioj estas manĝeblaj krude kaj kuirite. La fruktoj estas manĝataj krude kiel kukurboj aŭ kuiritaj. La semoj ankaŭ estas manĝeblaj.

Literaturo
----------

* R. W. Robinson, D. S. Decker-Walters: *Cucurbits*. CAB International, Wallingford 1997, S. 111–112. ISBN 978-0-85199-133-7
* Rafael Lira Saade: *Cyclanthera edulis*. In: Flora Mesoamericana[*rompita ligilo*], abgerufen 5. April 2008.

* Cyclanthera pedata en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Cyclanthera pedata en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Cyclanthera pedata en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
La **Respublika Ŝirmligo** (germane **Republikanischer Schutzbund** [ʁepubliˈkaːnɪʃɐ ˈʃʊtsˌbʊnt]) estis aŭstria socialdemokrata milico fondiĝa en 1923 de la Socialdemokrata Laborista Partio de Aŭstrio (SDAPÖ) cele al sendanĝerigo de potenco dume de la kreskanta politika radikaligo post la unua mondmilito.

La Respublika Ŝirmligo havis ĉeĥan sekcion ligite al la Ĉeĥoslovaka Socialdemokrata Laborista Partio en la Respubliko de Aŭstrio.

Historio
--------

La Respublika Ŝirmligo estis unu el multaj milicoj fonditaj post la falo de Aŭstrio-Hungario. La celo de ĉi tiu socialdemokrata milico estis defendi la partion kaj konservi la ekvilibron de potenco meze de kreskanta politika radikaligo en Aŭstrio. Tio inkluzivas oftajn bataletojn inter la Ŝirmligo kaj la Heimwehr, milico konservista-kristansociala kaj poste aŭstrofaŝista. La socialdemokrata ĵurnalo de SDAPÖ, la *Arbeiter Zeitung*, kuraĝigis la bataletojn.

La 30-an de januaro 1927 Heimwehr-grupo konfliktis kun la Respublika Ŝirmligo, mortiginte unu veteranon kaj unu infanon. La proceso rezultis al la Viena Julio-ribelo.

Junion de 1933 federacia kanceliero Engelbert Dollfuß malpermesis la Respublikan Ŝirmligon, devigante ĝin rezistomovado. La 11-an de februaro 1934 la viena Heimwehr-komandanto Emil Fey postulis la malarmadon de la Ŝirmligo. Venante al Hotelo Schiff en Linz, Richard Bernaschek, la linza Ŝirmligo-komandanto aktive rezistis, kio rezultis je la Aŭstria Enlanda Milito.

Referencoj
----------

1. ↑  Eder, Curt (1926-12-09). "La socialdemokrata movado en Aŭstrio", *Sennaciulo* (eo) **3** (115), p. 2.
2. ↑   Der Republikanische Schutzbund. *Folge 314, Ausgabe 2/2010*. Bundesministerium für Landesverteidigung, Wien. Arkivita el la originalo je 2019-09-03. Alirita 2019-01-18.
3. ↑   Rifles at the Ready!. *Time Magazine* (1929-09-30). Arkivita el la originalo je 2009-03-24. Alirita December 5, 2007.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2009-03-24. Alirita 2019-09-03.
4. ↑  Jelavich, Barbara.  (1989) *Modern Austria: Empire & Republic 1815-1986*. Cambridge University Press, p. 183. ISBN 0-521-31625-1.
5. ↑  Lehne, Inge.  (1985) *Vienna: The Past in the Present*. Österreichischer Bundersverlag Gesellschaft, p. 134. ISBN 3-215-05758-1.
6. ↑  Brook-Shepherd, Gordon.  (1996) *The Austrians: a thousand-year odyssey*. HarperCollins, p. 280–281. ISBN 0-00-638255-X.

* Kategorio Respublika Ŝirmligo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**MEDGYESSY Péter** (pron. Medjeŝi Pe’ter) (nask. la 19-an de oktobro, 1942) estis la Ĉefministro de Hungario de la 27-a de majo 2002 ĝis la 26-a de septembro 2004.

Biografio
---------

MEDGYESSY Péter
Li naskiĝis en Budapeŝto, studis tie teorian ekonomion ĉe la Ekonomia Universitato Karl Marks (hodiaŭ Budapeŝta Ekonomia Universitato). Li diplomiĝis en 1966, poste restis tie por doktoriĝi. Li flue parolas la francan kaj la rumanan lingvojn, kaj bone regas la anglan kaj la rusan.

Inter 1966 kaj 1982 li posteniĝis en la Financa Ministerio en diversaj pozicioj. En la jaro 1982, elektiĝis financa vicministro kaj en 1987 li iĝis financa ministro.

Inter 1988 kaj 1990, Medgyessy estis vic-ĉefministro de la ekonomiaj aferoj, kaj inter 1990 kaj 1996 li estis prezidanto ĉe diversaj bankoj. En la jaro 1996 li iĝis denove financa ministro en la maldekstra registaro de Gyula Horn. Inter 1998 kaj 2001 li estis prezidanto de la direktoraro de la *Inter-Europa Bank* kaj la vicprezidanto de la *Atlasz Asekura Kompanio*.
Kvankam li ne estis membro de la Hungara Socialista Partio (hungara mallongigo MSZP), la partio proponis ĝin kiel ĉefministro. La MSZP venkis en la parlamenta balotado de 2002 kaj la 27-an de majo, 2002, la hungara Parlamento elektis Medgyessy Ĉefministro.

Li deklaris sian abdikon la 19-an de aŭgusto 2004, por la difektiĝo de la konfido al li de la flanko de la koalicia partio SZDSZ. La abdiko realiĝis la 25-an de aŭgusto 2004, sed li restos aferdirekta ĉefministro dum pli 30 tagoj, dum kiu tempo lia posteulo, Ferenc Gyurcsány regas.

Ceteraj informoj
----------------

Li ricevis la mezkrucon de la meritordo de la hungara respubliko en 1998 kaj la plej grandan ŝtatan francan honorinsignon, la kavaliran gradon de la Honorlegio en 2000.

| Antaŭe: | Ĉefministro de Hungario | Poste: |
| --- | --- | --- |
| Viktor Orbán |  | Ferenc Gyurcsány (pron. Djurĉa'nj Ferenc) |

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de hungaraj ĉefministroj

* Kategorio Péter Medgyessy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 17453
* GND: 17035704X
* LCCN: no2003111280
* VIAF: 14469716
* ISNI: 0000 0001 2276 7745
* SUDOC: 077322452
 |
La germana **renta marko** (*RM*) estis valuto, ek-emisiita la 15-an de novembro 1923 por haltigi la galopantan inflacion de 1922 kaj ĉefe en 1923 en Germanio. Ĝi estis subdividita je 100 *rentaj pfenigoj*. La renta marko anstataŭigis la *papermarkon*.

Historio
--------

Dum la ekonomia krizo en Germanio post la unua mondmilito, la germana ŝtato ne havis disponeblan oron por apogi la novan valuton. Pro tio la Renta banko - kiu emisiis la rentan markon - hipotekis landojn kaj industriajn varojn en valoro de 3,2 miliardoj da renta marko. La renta marko estis enkondukita en proporcio de 1 renta marko = 1:1012 paperaj markoj, establigante kurzon de 1 usona dolaro = 4,2 RM.

La renta marko estis enkondukita kiel provizora mono kaj ne estis leĝa pagrimedo. Fakte, la loĝantaro akceptis kaj uzis ĝin kaj tio helpis halti la inflacion. La leĝa pagrimedo iĝis la germana *imperia marko* la 11-an de oktobro 1924, egala en valoro al la renta marko.

La renta marko ekzistis ĝis 1948, oni pregis monerojn el ĝi en 1923, 1924 kaj parte en 1925 en valoro de 1, 2, 5, 10 kaj 50 rentaj pfenigoj. Oni pregis kelkajn 1 rentajn pfenigojn en 1929. La 1- kaj 2-pfenigoj estis el bronzo, la pluaj el aluminio-bronzo.

Banknotoj
---------

La unuaj banknotoj estis presitaj kun dato 1-a de novembro, 1923 kaj havis la valoron de 1, 2, 5, 10, 50, 100, 500 kaj 1000 rentaj markoj. Oni ankaŭ emisiis 10- kaj 50-ajn banknotojn (1925), 5-ajn notojn (1926), 50-ajn notojn (1934) kaj 1-2-notajn rentajn markojn en 1937.

* Kategorio Renta marko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La flago de la Respubliko de Tajvano, 1895, montras tigron.
**Respubliko Tajvano** (ĉine 臺灣民主國, pinjine: Táiwān Mínzhǔguó aŭ *Demokrata Nacio Tajvano*) estis respubliko, kiu fondiĝis en 1895 sur la insulo Tajvano inter la foriro de la armeo de la Qing-dinastio kaj la starigo de japana kolonio post la traktato de Shimonoseki. 

Kvankam iuj historiistoj konsideras ĝin la unua respubliko en Azio, ĝi fakte sekvis la respublikon Ezo, kiu fondiĝis la 25-an de decembro 1868.

Historio
--------

La decidon de la Qing-registaro transdoni Tajvanon al Japanujo per la traktato de Shimonoseki post la malvenko de Ĉinujo, la insulanoj amase rezistis. La 24-an de majo 1895 angla traduko de la sendependecdeklaro estis transdonita al ĉiuj ambasadoroj sur la insulo, la sekvan tagon la respubliko estis proklamita: grupo de Qing-fidelaj administacianoj kaj lokaj altranguloj proklamis la sendependon disde Ĉinujo kaj novan Respublikon Tajvanon, kies celo estis gardi Tajvanon sub la regado de Qing. Kontraŭvole la tiama Qing-guberniestro Tang Ching-sung estis proklamita prezidanto. 

La 29-an de majo japanaj trupoj surbordiĝis en Keelung kaj konkeris la urbon la 3-an de junio. La sekvan tagon la prezidanto Tang kaj la vic-prezidanto Chiu Feng-jia fuĝis for de la insulo ĉinujen. 

Fine de junio 1895 la restantaj jesintoj de la respubliko kuniĝis en Tainan kaj elektis kiel duan prezidanton Liu Yung-fu. Post bataloj inter japanaj kaj respublikanaj trupoj la japanoj konkeris la urbon Tainan fine de oktobro 1895. Iom poste la prezidanto Liu fuĝis kontinenten kaj finis tiel la 184-tagan historion de la respubliko.

Prezidantoj de la Respubliko de Tajvano
---------------------------------------

* Respubliko Tajvano (1895) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Respubliko Tajvano (1895) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Tang Ching-sung (25-an de majo 1895 - 5-an de junio 1895)
* Liu Yung-fu (5-an de junio 1895 - 21-an de oktobro 1895)
**Péter Molnár,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Molnár Péter** estis hungara arkitekto, altlerneja instruisto.

Péter Molnár naskiĝis la 14-an de julio 1925 en Budapest, li mortis la 27-an de aŭgusto 2000 en Budapest.

Biografio
---------

Péter Molnár maturiĝis en piarista gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li studis en Hungara Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József. Dum la 2-a mondmilito li estis soldato, poste militkaptito, tial li akiris arkitekturan diplomon nur en 1949. Jam en 1948 li laboris ĉe László Lauber, poste ekde 1950 ĉe Lajos Gádoros. Post kelkaj jaroj li plustudis en majstra kurso, lia instruisto estis István Janáky (pli aĝa). En 1969 li laboris en Gera, ekde la sekva jaro li gvidis majstran kurson. En 1982 en Novjorko, en 1986 en Ĉinio li gvidis majstran kurson. Depost fino de la socialismo li fondis privatan firmaon jam kiel emerito. Iom poste li retiriĝis de la arkitekturo kaj li pentradis, fotadis kaj eseis. Li ricevis kelkajn premiojn inter 1964-1992. Li havis edzinon ekde 1957, kiu fondis premion pri Molnár en 2004.

Elektitaj planitaj konstruaĵoj
------------------------------

* oficeja domo (Debrecen, 1952)
* meteologia observatorio (Siófok, 1952-1955)
* pluretaĝa loĝdomo (Budapeŝto, 1958-1961)
* kinejo (kunarkitekto, Kőbánya, 1964)
* sidejo, nun jam hotelo (Budapeŝto, 1966)
* sporthalo (Székesfehérvár, 1975-1978)
* muzeo (Budapeŝto, 1987)
* oficeja domo ((kunarkitekto, 1993, Budapeŝto)
* duopa vilao (Budapeŝto, 1995)

* Loĝdomo en BudapeŝtoLoĝdomo en Budapeŝto
* sidejo, nun hotelo en Budapeŝtosidejo, nun hotelo en Budapeŝto
* oficeja domo en Budapeŝtooficeja domo en Budapeŝto
* duopa vilao en Budapeŝtoduopa vilao en Budapeŝto

Ekspozicioj
-----------

* 1988, 2004 Budapeŝto (solaj)
* 1965 San-Paŭlo (urbo) (grupa)

Lia volumo
----------

* *Felülről körözve* (2005, prozoj)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 689722
* GND: 13749100X
* VIAF: 81674779
* ISNI: 0000 0000 5826 6590
* SUDOC: 124854796
 |
**Renáta Göncz** [gonc], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Göncz Renáta** estas hungara operkantisto, (soprano).

Renáta Göncz
Renáta Göncz  naskiĝis la 16-an de majo 1991 en Ajka.

Biografio
---------

Renáta Göncz lernis pianludon en aĝo 7. Ŝi frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, dum la lernojaroj ŝi atingis sukcesojn pri deklamadoj kaj pianludadoj. Ŝi aĝis 15, kiam oni aprezis ŝian kantadon talenta, tial ŝi forlasis la pianon kaj ŝi okupiĝis pri kantado. En 2008 amatore ŝi atingis la unuan lokon en kantokonkurso. Ŝi akiris diplomon en Muzikakademio Franz Liszt en 2013. Jam pli frue en 2011 ŝi estis fondinta membro de "Moltopera", kiu prezentas operojn por junulara gusto. Ŝi debutis en la sekva jaro. Kun la 
Moltopera ŝi kantadis ekzemple en malgranda ĉambro de Budapeŝta Ŝtata Operejo (2014), Palaco de Artoj, Festivalo Sziget, Nacia Teatro (Pécs). Ŝi kantadas sola en koncertoj, eĉ eksterlande. Kelkfoje ŝi kantadis ĵazojn, ŝlagrojn, solajn rolojn en korusoj.

El ŝia repertuaro
-----------------

* Wolfgang Amadeus Mozart:
	+ *Don Giovanni* – Zerlina (debuta rolo, 2012)
	+ *Die Zauberflöte* – Pamina
* Pietro Mascagni: *Cavalleria Rusticana* – Lola
* Giacomo Puccini: *Gianni Schicchi* — Lauretta
* Haydn: *L'isola disabitata*
* Menotti: *A Telefon* - Lucy

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2018-01-08 per la retarkivo Wayback Machine
**Rafael PAASIO** (naskiĝis la 6-an de junio 1903, mortis la 17-an de marto 1980) estis finna politikisto. Li dufoje estis ĉefministro de Finnlando: unuafoje de la 27-a de majo 1966 ĝis la 22-a de majo 1968 kaj duafoje de la 23-a de februaro ĝis la 4-a de septembro 1972.

Rafael Paasio unue estis presisto kaj poste iĝis ĵurnalisto. En 1942 li iĝis ĉefredaktoro de la socialdemokratia taga gazeto *Turun Päivälehti*. Ekde la jaro 1948 li estis membro de la nacia parlamento kaj reprezentis la Finnlandan Socialdemokratian Partion, kies prezidanto li estis inter 1963 kaj 1975. Li klopodis havi pli bonajn politikajn ligojn al la gvidantaro de Sovetunio ol liaj antaŭuloj Väinö Tanner kaj Karl-August Fagerholm en la pozicio de socialdemokratia partiestro. En la parlamenta baloto de 1966 lia partio tre sukcesis kaj pliampleksigis siajn parlamentajn seĝojn de 38 al 65. En majo 1966 li kreis registaron koalician inter la partio Finnlanda Centro, la komunistaj Popolaj Demokratoj kaj la socialdemokratia partio. Pro kritiko el sia propra partio tamen li du jarojn poste, en majo 1968, devis demisii favore al Karl-August Fagerholm. Kvar jarojn poste, en februaro 1972, li denove iĝis ĉefminstro, sed jam en julio de tiu jaro demisiis, ĉar li ne volis sole porti la respondecon pri komerca interkonsento inter Finnlando kaj la Eŭropa Ekonomia Komunumo. Posteulo kiel ĉefministro iĝis la ĝisnuna ĝenerala sekretario de la socialdemokratia partio, Kalevi Sorsa, kiu de Rafael Paasio en 1975 ankaŭ transprenis la partian prezidantecon.

Familio
-------

La filo *Pertti Paasio* (n. en 1939) same iĝis membro de la nacia parlamento, de 1987 kaj 1991 ankaŭ estis prezidanto de la socialdemokratia partio kaj de 1989 ĝis 1991 ministro pri eksteraj aferoj en la registaro de Harri Holkeri. La nepino *Heli Paasio* (n. en 1972) en 2003 ankaŭ same iĝis membro de la nacia parlamento, ankaŭ nome de la socialdemokratia partio.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rĈefministroj de Finnlando la ŝtata blazono de Finnlando |
| --- |
| 
P.E. Svinhufvud • J.K. Paasikivi • L. Ingman • K. Castrén • J.H. Vennola • R. Erich • J.H. Vennola • A.K. Cajander • K. Kallio • A.K. Cajander • L. Ingman • A. Tulenheimo • K. Kallio • V. Tanner • J.E. Sunila • O. Mantere • K. Kallio • P.E. Svinhufvud • J.E. Sunila • T.M. Kivimäki • K. Kallio • A.K. Cajander • R. Ryti • J.W. Rangell • E. Linkomies • A. Hackzell • U. Castrén • J.K. Paasikivi • M. Pekkala • K-A. Fagerholm • U. Kekkonen • S. Tuomioja • R. Törngren • U. Kekkonen • K-A. Fagerholm • V.J. Sukselainen • R. von Fieandt • R. Kuuskoski • K-A. Fagerholm • V.J. Sukselainen • M. Miettunen • A. Karjalainen • R.R. Lehto • J. Virolainen • R. Paasio • M. Koivisto • T. Aura • A. Karjalainen • T. Aura • R. Paasio • K. Sorsa • K. Liinamaa • M. Miettunen • K. Sorsa • M. Koivisto • K. Sorsa • H. Holkeri • E. Aho • P. Lipponen • A. Jäätteenmäki • M. Vanhanen • M. Kiviniemi • J. Katainen • A. Stubb • J. Sipilä • A. Rinne • S. Marin • P. Orpo
 | la ŝtata blazono de Finnlando |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 299230
* GND: 1202578047
* LCCN: n81137564
* VIAF: 70261352
* ISNI: 0000 0000 2363 8454
 |
{{#if:Membro de la Reĝa Societo de Londono|

**René-Antoine Ferchault de Réaumur** (naskiĝis la 28-an de februaro 1683
en La Rochelle, mortis la 17-an de oktobro 1757 en Bermondière) estis franca sciencisto kun vasta kampo de interesoj. Aparte gravas liaj kontribuoj al entomologio (scienco pri insektoj).

Vivo
----

Réaumur naskiĝis kaj edukiĝis en La Rochelle. Pro subteno de sia onklo li povis studi, komence filozofion en la universitato de Jezuitoj en Poitiers kaj depost 1699 juron kaj matematikon en Bourges. En 1703 li alvenis Parizon, por plu studi, krom matematiko ankaŭ fizikon. En 1708 (li aĝis 24) Réaumur elektiĝis membro de la *Académie des Sciences* (Akademio de sciencoj) kaj restis ties aktiva membro ĝis sia morto en 1757 sur sia farmbieno Bermondière.

Sciencaj kontribuoj
-------------------

En sia laboraĵo *De la formation et de l' accroissement des coquilles des animaux* (1709) li montris, ke la konkoj de la moluskoj formiĝis el sekrecio de tiuj bestoj mem. 
Lia ĉefverko aperis en 1734–1742 sub la titolo *Mémoires pour servir à l'histoire naturelle des insectes* (6 volumoj). En ĝi li priskribis siajn esplorojn pri vivo kaj genezo de la insektoj. Plej intense li okupiĝis pri la kolonio (*"ŝtato"*) de la abeloj: estis Réaumur, kiu malkovris la labordividon en la abela kolonio kaj la specifajn rolojn de *"reĝino"* (naskokapabla femalo), *"virabeloj"* (maskloj) kaj *"laboristinoj"* (nenaskokapablaj femaloj). 
Krome li faris kelkajn esplorojn utilaj por la produktado de ŝtalo, kaj en 1730 inventis nebrilan vitron, la laŭ li nomitan "reomiran porcelanon".

### Temperaturskalo

En 1730 Réaumur konstruis termometron surbaze de la volumenŝanĝo de likvaĵo laŭ la temperaturo. Kiel likvaĵon li uzis alkoholon, kiel fikspunktojn li difinis la frostopunkton (0 °Réaumur) kaj la bolpunkton (80 °Réaumur) de akvo. 
La Réaumur-skalo fariĝis vaste uzata en okcidenta Eŭropo, sed estis anstataŭita per la Celsia skalo komence de la 1900-aj jaroj.

### Paperfarado

Réaumur ankaŭ pripensis la produktadon de papero el ligno. 
En 1719 li skribis al la franca akademio de sciencoj: *La vespoj en Ameriko produktas tre fajnan paperon, kiu similas la nian. Ili instruas al ni, ke eblas fari paperon el plantaj fibroj sen uzi tolon; ili kvazaŭ invitas nin, same produkti fajnan bonkvalitan paperon el certaj lignoj. Se ni posedus specojn de ligno simile al tiuj uzitaj de amerikaj vespoj, ni kapablus fari la plej blankan paperon.*

Réaumur mortis la 17-an de oktobro 1757 en sia bieno Bermondière en regiono Mayenne en okcidenta Francio.

Vidu ankaŭ
----------

* Réaumur - Sébastopol (pariza metrostacio)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 218236
* GND: 118749420
* LCCN: n82207999
* VIAF: 59144347
* ISNI: 0000 0000 8137 9905
* LIBRIS: 335967
* SUDOC: 031601294
* BNF: 12278440h
* BIBSYS: 90279917
* NKC: nlk20010094849
* BNE: XX1650558
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Brilbronzokukolo** |
| --- |
|  |
| 
 |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Kukoloformaj *Cuculiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Kukoledoj *Cuculidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Chrysococcyx* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***C. lucidus*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Chrysococcyx lucidus****(Gmelin, 1788) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Brilbronzokukolo  |

 |
| v • d • r |

ovoj de *Chrysococcyx lucidus*  en nesto de *Gerygone flavolateralis* - Muzeo de Tuluzo
La **Brilbronzokukolo** (***Chrysococcyx lucidus***) estas specio de la kukoledoj, familio de la ordo de birdoj, nome *Cuculiformes*, kiuj inkludas ankaŭ la vojkurulojn, la aniojn, la centropojn kaj la hoacinon. Ĝi apartenas al genro *Chrysococcyx* aŭ bronzokukuloj, tio estas brunecaj kukoledoj kun metalaj briloj. Ĝi troviĝas el Aŭstralio, tra Indonezio kaj Papuo-Nov-Gvineo al insularoj de Oceanio, kiel Novkaledonio, Novzelando, Salomonoj kaj Vanuatuo. La specio iam ricevis la nomon per scienca nomigo de *Chalcites lucidus*.

Aspekto
-------

Temas pri specio tre simila al la Horsfilda bronzokukolo, tio estas eta, **bruneca kaj diketa** kukoledo, sed kun pli helaj aŭ ne tiom markitaj koloroj kaj pli orienta teritorio en Oceanio, tio estas kun kapo, **vizaĝo kaj subaj partoj blankaj kun brunaj punktoj kaj nuancoj kaj horizontala regula striado** en suba brusto kaj ne tiom rekta ĝis la fino de la ventro. La beko estas nigra, akrega kaj iom subenkurbita. Plej rimarkinda eco estas **verda metala brilo** en dorso (supraj flugiloj), kion havas ankaŭ aliaj membroj de la genro, kelkaj same kelkaj plie. La vosto estas pli bruna ol nigreca, kiel ĉe la komparita specio. La okuloj estas malhelaj, sed la okulringoj multe pli helaj.

Referenco
---------

* BirdLife International 2004. Chrysococcyx lucidus[*rompita ligilo*].
* 2006 IRuĝa Listo de Minacataj Specioj. 24 Julio 2007.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Brilbronzokukolo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Brilbronzokukolo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Brilbronzokukolo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* ABID Images Arkivigite je 2011-06-11 per la retarkivo Wayback Machine
* Ĉe HBW Interreta Birdokolekto
**René Primevère LESSON** (naskiĝis la 20-an de marto 1794 en Rochefort (Charente-Maritime), mortis la 28-an de aprilo 1849) estis franca kuracisto kaj naturalisto.

René Lesson.René Primevère Lesson 16-jaraĝa eniris en la Markuraca Lernejo. Li servis en la Franca Floto dum la Napoleonaj militoj; en 1811 li iĝis tria kuracisto en la fregato *Saal*, kaj en 1813 dua kuracisto en *Regulus*.

En 1816 Lesson ŝanĝis sian fakon al farmacio kaj servis kiel farmaciisto kaj botanikisto en la ĉirkaŭmonda veturado de Duperrey per *La Coquille* (1822-1825), kaj estis ankaŭ respondeca pri la kolektado de naturaj specimenoj kun sia kolego Prosper Garnot kaj oficiro Jules Dumont d'Urville. Lesson estis la unua naturalisto kiu vidis vivantajn Paradizeedojn en la Molukoj kaj Nov-Gvineo.

Reveninte al Parizo li pasis sep jarojn preparante la zoologian fakon de la oficiala rakonto de la ekspedicio, nome *Voyage au tour du monde sur La Coquille* (1826-39). Dum tiu tempo li ankaŭ verkis la librojn *Manuel d'Ornithologie* (Manlibro de ornitologio) (1828), *Traité d'Ornithologie* (Traktato de Ornitologio) (1831), *Centurie Zoologique* (Zoologia jarcento) (1830-32) kaj *Illustrations de Zoologie* (Zoologiaj bildoj) (1832-35). Li produktis ankaŭ kelkajn monografiojn pri kolibroj kaj libron pri paradizbirdoj. En 1832 li iĝis Deputito pri Farmacio kaj poste (1839) Ĉefa Farmaciisto de la Floto en Rochefort. Li ricevis la *Légion d'honneur* en 1847.

Lia sperto kiel ŝipkuracisto rezultis en lia duvoluma *Manuel d'Histoire Naturelle Médicale et de Pharmacologie* (1833), uzota kiel manlibro por ĉiuj ŝipkuracistoj.

René-Primevère Lesson estas foje konfuzata kun sia frato Pierre-Adolphe kiu ankaŭ estis doktoro kaj ŝipveturis kun d'Urville en 1826.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Gallica Retaj versioj de verkoj de René Primevère Lesson.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 287668
* GND: 117669962
* LCCN: n87137608
* VIAF: 39475183
* ISNI: 0000 0001 2128 9841
* SUDOC: 067057853
* BNF: 124597306
* NLA: 36248175
* BIBSYS: 1044214
* BNE: XX1342318
 |
**Péter Paczolay** [pacolai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Paczolay Péter** estis hungara konstitucia juĝisto, altlerneja instruisto, ambasadoro.

Péter Paczolay naskiĝis la 20-an de majo 1956 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Péter Paczolay akiris juran diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1980. En la sama jaro li edziĝis kaj li ekhavis juristan laborlokon en ŝtata entrepreno. Inter 1983-2005 li instruis en la universitato, sed ekde 1992 li ankaŭ estis katedrestro en Scienca Universitato Attila József, eĉ inter 1994-1998 li estis vicdekano. En 1989 li kandidatiĝis ĉe la Hungara Scienca Akademio, ĝuste post jardeko lia habilitiĝo okazis, profesoriĝis en 2000. En 2005 li membriĝis en en:Venice Commission. Inter 2006 kaj 2015 li estis konstitucia juĝisto, inter 2008-2015 li estis ties gvidanto. Li estis ambasadoro en Romo (2015-2017), poste juĝisto de Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj. Li ricevis premiojn (ankaŭ eksterlandajn) inter 2004-2015.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A politikaelmélet rövid története* (kunaŭtoro, 1984)
* *Az egyetemes politikai gondolkodás története. Szöveggyűjtemény* (redaktaĵo, 1990)
* *The New Hungarian Constitutional State: Challenges and Perspectives* (1993)
* *A politikatudomány kialakulása. A politikaelmélet története az ókortól a huszadik századig* (kunaŭtoro, 1996)
* *Az alkotmányelmélet fejlődése és az európai kihívás* (2003)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2020-10-26 per la retarkivo Wayback Machine
* anglalingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 705913
* GND: 1226983987
* LCCN: n85288601
* VIAF: 121413233
* ISNI: 0000 0001 1033 466X
* SUDOC: 178866296
* BNF: 16227160k
* BIBSYS: 98050781
 |
**René CENTASSI** ( 1922 -10-a de januaro 1998), franca ĵurnalisto, eksa ĉefredaktoro de la granda informagentejo AFP, mortis la 10-an de januaro 1998 en Parizo. Ekinteresita pri Esperanto en siaj lastaj vivjaroj, kun Henri Masson li verkis la Zamenhof-biografion **L'homme qui a défié Babel** (1995, "La homo kiu defiis Babelon"), aperintan ankaŭ en E-traduko.

Ĵurnalisto, eks-ĉefredaktoro de *Agence France-Presse* (AFP, la ĉefa informagentejo de Francio kaj unu el la plej gravaj en la mondo), René Centassi dediĉis la lastajn jarojn de sia vivo grandparte al Esperanto per biografia laboro pri Zamenhof.

Li vivis sian junecon en Egiptio, kie li unuafoje konatiĝis kun Esperanto, sed la afero restis sen sekvo. Dum sia 42-jara ĵurnalista kariero, li havis postenojn en diversaj landoj i.a. en Meksiko, Usono kaj Libano, kie li estis direktoro de la AFP-oficejo de Bejruto.

Post emeritiĝo, sub la titolo *"Tous les jours, de mieux en mieux"* (Ĉiutage, pli kaj pli bone), li kunverkis kun sia bofilo Gilbert Grellet biografion pri Émile Coué, kies verko - kaj metodo - "La regado de si mem per konscia aŭtosugesto", aperis en multaj lingvoj inter kiuj Esperanto. Tio, kaj la fakto ke Charles Baudouin - alia pioniro sur tiu tereno - estis esperantisto, memorigis lin pri la Internacia Lingvo.

Same kiel li defendis Émile Coué kontraŭ stulta kaj senfundamenta primokado, li volis doni al Esperanto la publikan honoron kiun ĝi meritas. Tio konkretiĝis post renkonto kun Henri Masson, kun kiu li kunverkis franclingvan biografion de Zamenhof sub la titolo *"L'homme qui a défié Babel"* (La homo kiu defiis Babelon). Ĝi aperis en 1995 ĉe la pariza eldonejo Ramsay. Dua eldono aperis en 2001 samtempe kun Esperanto-traduko. En 2005 aperis tradukoj en la hispana (*"El hombre que desafió a Babel"*) kaj korea. Ĉi lasta estis elektita de la korea eldonista mondo kiel "rekomendinda libro por la korea junularo -- 2005".

Aldone al la franca lingvo, René Centassi parolis la italan, la anglan kaj la hispanan. Post apero de la biografio de Zamenhof, li eklernis Esperanton per la perkoresponda kurso de SAT-Amikaro ĝis akiro de legkapablo. Liaj spertoj kondukis lin al la konvinko pri la neceso de Esperanto. Tion plue konfirmis, ekzemple, vojaĝo kiun li faris en 1995 en Grekio. Tie li povis mem konstati ke ekster la flughaveno, la hoteloj, la komercaj kaj turismaj centroj, malgraŭ kono de kvar lingvoj inter la plej gravaj en la mondo, li estis ofte en situacio de neebleco bone interkompreniĝi.

Kancero forprenis René Centassi la 10an de januaro 1998. Li estis 75-jara.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 42956
* GND: 1078438307
* LCCN: n91020583
* VIAF: 51730347
* ISNI: 0000 0000 6148 1064
* SUDOC: 030227666
* BNF: 121688229
* NKC: mzk2007417150
* BNE: XX1743696
 |
Preĝejo "de la Sankta Triunuo" en Vieno-Mauer.
"Mensch, verdamme den Krieg" ("Homo, kondamnu militon", 1932).
**Fritz WOTRUBA** (23a de Aprilo 1907, Vieno – 28a de Aŭgusto 1975, Vieno) estis aŭstria skulptisto de ĉeĥ-hungara deveno. Li estis konsiderata unu el la plej elstaraj skulptistoj de la 20a jarcento en Aŭstrio. En sia verkaro, li pli kaj pli dissolvas figurajn komponantojn favore al la geometriaj abstraktaĵoj kun la formo de la kubo kiel baza formo.

Probable lia plej granda verko, je kiu li laboris ĝis sia morto, estis la planado de la preĝejo "de la Sankta Triunuo" en Mauer, Vieno, plej bone konata kiel Preĝejo Wotruba. Li ne vivis por vidi la kompletigon de la preĝejo en 1976.

Multaj el liaj statuoj povas esti vidataj en publikaj parkoj en Vieno. La Kuŝa Adolesko situas en ekspozicio en la Muzeo Albertina. Li fuĝis al Svisio je la ascendo de Hitler al la povo. Nombraj liaj skulptaĵoj estis ĉu perditaj aŭ detruitaj dum la Dua Mondmilito.

En 1947, Wotruba ricevis la premion de la Urbo Vieno pro Vidaj Artoj kaj en 1955, li ricevis la Grandan Aŭstriŝtatan Premion pro Vidaj Artoj.

Li estis entombigita en la *Zentralfriedhof* (Centra Tombejo) en Vieno, Aŭstrio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Fritz Wotruba en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Fritz Wotruba en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Fritz Wotruba en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* Fritz Wotruba en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Fritz Wotruba en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Fritz Wotruba Societo
* Fritz Wotruba en aeiou Encyclopedia


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 588402
* GND: 118635263
* LCCN: n50013197
* VIAF: 51867441
* ISNI: 0000 0000 8343 6264
* SUDOC: 030206235
* BNF: 13736044g 14958360x, 13736044g
* ULAN: 500015353
* RKD: 85619
* NKC: jx20080528017
* ICCU: RAVV040350
* BNE: XX5328531
 |
**Péter Róna,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Róna Péter** estas hungara-usona ekonomikisto, juristo, entreprenisto, altlerneja instruisto.

Péter Róna naskiĝis la 4-an de majo 1942 en Miskolc.

Biografio
---------

Péter Róna komence volis esti pentristo, sed depost fiasko de la hungara revolucio de 1956 la familio rifuĝis al Usono. Li maturiĝis en Vaŝingtono, poste li akiris ekonomian bakalaŭron en Universitato de Pensilvanio en 1964, post du jaroj juran diplomon en Universitato de Oksfordo. Ekde 1968 li laboris en advokata ateliero en Vaŝingtono, post 2 jaroj en banko. En 1986 li atingis la ĉefan postenon bankestro. Depost fino de la socialismo li hejmenvenis kaj li estis entreprenisto en Budapeŝto. Inter 2004 kaj 2010 li instruis en Scienca Universitato Loránd Eötvös. En malgranda vilaĝo Kisasszond li establis uzinon por produkti fromaĝojn, krome li estis konsilisto en la hungara ekonomia-politika vivo. Li ricevis premion en 2008.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Válságkezelési útmutató szakszervezeteknek* (kunaŭtoro, 2009)
* *Euros(c)epsis. The theory of the optimum currency area and the history of the Euro* (kunaŭtoro, 2012)
* *Miskolctól Oxfordig* (kunaŭtoro, 2012)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
*

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Péter Róna en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 707083
* GND: 1136450068
* VIAF: 3146825516907632881
* ISNI: 0000 0004 0982 0187
* BNF: 179893339
 |
La novaj valenki
**Valenki** (ruse валенки) estas tradiciaj rusaj vintraj feltaj botoj, kiuj kutime estas faritaj el ŝafa lano. Ili ne estas akvo-imunaj, tial ofte oni uzas tiujn kun galoŝoj por teni akvon eksteren kaj protekti la plandojn.

Etimologio de la slava vorto "valenki" (unu - valenok) venas el la verbo *"valat"* t.e. felti. Dum jarcentoj valenki estis preferitaj piedŝuoj, ĉar ili ne nur varmigis gambojn, sed ankaŭ stimulis ties aktivan sangocirkuladon pro permanenta frotado.

Estas tre oportune ilin vesti kaj senŝuigi, kio estas grava cirkonstanco en ekstremaj situacioj. Pro ĉi tio ilin ŝatas infanaro, kiu spertas malfacilaĵojn dum vestado de malsamaj vintraj ŝuoj kun agrafoj. La geolduloj, kiuj ofte suferas pro variko, ankaŭ preferas valenki, precipe dum malvarmaj tagoj.

Produktado de valenki estas tre malfacila kaj eĉ danĝera por spirado (pro lano mem kaj kemiaĵoj uzitaj), precipe kiam ilin oni faras permane. Averaĝe unu valenok bezonas unu kilogramon da lano, kiun oni tondas de unu ŝafo. Pro ĉi tio valenki ĉiam estis multekostaj kaj montris altan bonstaton de la konsuminto.

La plejparton de la feltaj botoj hodiaŭ oni produktas per la industriaj metodoj en specialaj fabrikoj, kiuj funkcias proksimume dek kvin en Rusio. Paro de la novaj feltaj botoj havas samformon kaj nenian diferencon inter unu kaj dua valenok. Dum uzado aperas la dekstra kaj la maldekstra.

Valenki apartenas al la ordinaraj vintraj ekipaĵoj de la rusa armeo. Kvankam valenki povas malhelpi rapidan movadon de soldatoj, ili estas ofte pli praktikaj kaj oportunaj ol normalaj vintraj botoj ĉe subnula temperaturo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Valenki en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* muzeo en Moskvo ruse
* Lidia Ruslanova kantas "Valenki" la 10-an de majo 1965 video
**Kernaĵo** (de la germana *Kern*) en geologio estas cilindra kolono da rokaĵoj aŭ glaĉeroj, aperinta dum kolona borado de puto kun cirkla buŝo.

Kolono da kernaĵoj, elboritaj de sur esplorŝipo Polarstern en Suda Atlantiko je la fundo 4207 m
Kernaĵo estas grava geologia dokumento, uzata por esplorado de geologia sekco de puto (litologio, stratigrafia aĝo, kuŝkondiĉoj de rokaĵoj). Petrofizika esplorado de kernaĵoj ebligas difini naftogasajn karakterizojn.

Oni taksas funkciadon de puto laŭ *linea koeficiento de kernaĵo*, kiu estas procenta rilatumo de longeco de la kernaĵo al longeco de la borita en rokaĵoj spaco. Se strukturo de la rokaĵoj estas damaĝita oni difinas *pezan (volumenan) koeficienton de kernaĵo*. Nur tre malofte oni ricevas kaj levas 100% da kernaĵo. Tamen ricevo de malpli ol 60% estas konsiderata fuŝo.

Dum kolona borado de naftaj kaj gasaj putoj kernaĵo havas diametron 50 ĝis 200 mm kaj longecon je kelkaj metroj, pezas ĝis kelkcent kilogramoj.

Oni stokas la kernaĵojn en kernodeponejoj por plua esplorado.

Literaturo
----------

* Kategorio Kernaĵo (geologio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* [2004] Р. И. Вяхирев: *Керн // Российская газовая энциклопедия* (ruse). Москва: Большая Российская энциклопедия, p. 186. ISBN 5-85270-327-3.
**Péter Tímár,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tímár Péter** estis hungara reĝisoro, scenaristo, filmomuntisto, altlerneja instruisto.

Péter Tímár  naskiĝis la 19-an de decembro 1950 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Péter Tímár estis amatora filmisto ekde 1968. Inter 1972-1974 li faris simplajn laborojn (gazetvendisto, sublaboristo, ktp), poste li estis grafikisto pri filmoj en produktejo de filmoj. Inter 1976-1985 li laboris en filmstudio pri Béla Balázs. Li akiris diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1982? aŭ en 1984?. Ekde 2001 li instruas en la Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto). Li ricevis plurajn premiojn inter 1986-2007.

Elektitaj filmaj reĝisoraĵoj
----------------------------

* ’‘Kérdés és üzenet’‘ (1972)
* ’‘Egészséges erotika’‘ (ankaŭ scenaristo, 1985)
* Zimmer Feri (ankaŭ scenaristo, 1998)
* ’‘Le a fejjel!’‘ (2004)
* ’‘Zimmer Feri 2.’‘ (ankaŭ scenaristo, 2010)

Elektitaj libroj
----------------

* *Zimmer Feri. A filmbohózat regényváltozata* (1998)
* *Kis éji csontzene. Fiókban maradt forgatókönyvek* (2007)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Lili Horvát
* András Salamon (reĝisoro)

Fontoj
------

* hungarlingva biografieto
* intervjuo
*
**Péter Zsuffa** [ĵufa], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zsuffa Péter** estas hungara emajlisto.

Hungara blazono en Palaco Sándor fare de Péter Zsuffa
Péter Zsuffa  naskiĝis la 13-an de majo 1966.

Biografio
---------

Péter Zsuffa finis studojn en industriarta mezlernejo laŭ vespera kurso (1991–1992). Tamen pli frue ekde 1984 li okupiĝas pri emajloj en ateliero de Gábor Rácz (emajlisto). Baldaŭ li instruis la emajloteknikon en pluraj lokoj, plej ofte en someraj kursoj.

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Tápiószentmárton (1988, sola)
* Budapeŝto (1989, 1992, 2004)
* Szentendre (1990, sola)
* Arthalo Budapeŝto (2002)
* Solymár (2003, 2008)

Elektitaj emajlaĵoj
-------------------

* hungara blazono kune kun Gábor Rácz (vidu la bildon!)
* emajlaj bildoj en Hotelo Lido (Budapeŝto)
* ŝildo de restoracio (Budapeŝto)
* emajlaj tekstoj parko en Köröm

Fontoj
------

* hungarlingva membiografio

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 631433
 |