recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Fortikaĵo de Somoskő el la aero
Dosiero:Hungary(somosko)100.jpgFortikaĵo de Somoskő

Bazaj informoj
--------------

**Somoskő** estas iama vilaĝo, nun ekstera parto de Salgótarján en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Nógrád.

* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.1678/19.8552
* Telefonprefikso: 32

Situo
-----

Somoskő situas sur malebenaĵo, laŭ la slovaka landlimo, ĉefvojo kaj fervojo Hatvan-Fiľakovo preteriras. Salgótarján troviĝas apude.

Historio
--------

En la 13-a jarcento fortikaĵo konstruiĝis sur iama vulkano 526 m-ojn alta. Inter 1566-1593 la fortikaĵo apartenis al la Osmana Imperio. En 1910 loĝis en Somoskő 499 da homoj, (ĉiuj hungaroj). Post Traktato de Trianon Somoskő trovis sin apud la nova landlimo en Ĉeĥoslovakio, sed en 1924 la vilaĝo redoniĝis al Hungario, sed la fortikaĵo restis en Ĉeĥoslovakio. En 1977 Somoskő aliĝis al Salgótarján. Ekde 2008 ankaŭ Slovakio apartenas al interna zono de Schengen, sekve la limo estas trairebla principe senkontrole.

Famuloj
-------

* en la fortikaĵo loĝadis Anna Losonczy, kiun ofte vizitis poeto Bálint Balassi, liaj poemoj pri Julia temas fakte pri Anna

Vidindaĵo
---------

* fortikaĵo, parte ruina

* Kategorio Somoskő en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Operaco Epsom - 26a de junio 1944.
La **Operaco Epsom** estis brita ofensivo de la Dua Mondmilito kiu okazis inter la 26-a kaj la 30-a de junio 1944, dum la batalo de Normandio. La ofensivo celis superi la germanojn kaj konkeri la urbon Caen kiu estis okupita de la germanoj, kaj estis unu el la ĉefaj celoj de la Aliancanoj en la unuaj etapoj de la invado de la nordokcidenta Eŭropo. 

La Operaco Epsom okazis komence de la 26a de junio fare de unuoj de la skota 15a Divizio de Infanterio kiu avancis malantaŭ bariero de movebla artilerio. La aviadila apogo estis malabunda dum granda parto de la operaco, ĉar malbona vetero en la Unuiĝinta Reĝlando devigis nuligi la planitan aeran apogon en la lasta minuto. Kun apogo de la tankoj de la 31a Brigado de Tankoj, la 15a Divizio progresis konstante kaj fine de la unua tago ĝi estis konkerinta grandan parton de la germana unua linio, kvankam ĝi malfacile restis sur la flankoj de la konkero. En la intensaj luktoj de la du venontaj tagoj, oni akiris apogejon trans la rivero Odon kaj oni klopodis ampleksigi tiun apogejon pere de la konkero de strategiaj lokoj en la elstaraĵo kaj intervenis la 43a Divizio de Infanterio (Wessex). En reago al la fortaj germanaj kontraŭatakoj, la 30 de junio kelkaj el la britaj fortoj retiriĝis trans la rivero, kaj finis la operaco. 

La milit-historiistoj amplekse varie interpretis la celon kaj disvolvigon de la Operaco Epsom, sed estas ĝenerala interkonsento pri ĝia efiko sur la ekvilibro de fortoj en Normandio. Kvankam la germanoj sukcesis haltigi la ofensivon, por tio ili devis uzi ĉiujn siajn fortojn, inklude du panzer-divizioj ĵus alvenintaj al Normandio cele al ofensivo kontraŭ la britaj kaj usonaj pozicioj ĉirkaŭ Bayeux. La perdoj estis fortaj ambaŭflanke (pli ol 4000 ĉe Aliancanoj, pli ol 3000 ĉe germanoj), sed male al la generalo Bernard Montgomery, la germana marŝalo Erwin Rommel ne kapablis retiri siajn unuojn al rezervo post la batalo, ĉar ili necesis por pluteno la linion de la fronto. La britoj konservis la iniciatemon kaj kapablis lanĉi pliajn operacojn en la venontaj semajnoj, kaj finfine konkeri Caen fine de julio.

* Kategorio Operaco Epsom en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Ŝablono:Dua Mondmilito
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Pasiono. |

Jesuo portanta sian krucon, pasiono, Germanio
*La Krucumo de Jesuo* de Simon Vouet.
Krucumita Jesuo
**Pasiono** estas, en kristana teologio, termino uzata por la eventoj kaj suferoj – fizikaj, spiritaj, kaj mensaj – de Jesuo dum la horoj antaŭ kaj dum lia juĝado kaj ekzekutado surkruce. La Krucumo de Jesuo estas centra evento por la kristana kredaro.

La rakonto de la Pasiono estas en la Biblio, en la Evangelio laŭ Mateo, ĉapitroj 26 al 27, laŭ Marko ĉirkaŭ 14-15, laŭ Luko ĉirkaŭ 22-23, kaj Johano ĉirkaŭ 13-19.

Tiuj partoj de la kvar evangelioj, kiuj priskribas tiujn eventojn, estas konataj kiel "Pasionaj rakontoj". La ne-kanona *Evangelio laŭ Petro* estas ankaŭ Pasiona rakonto. En la Liturgia jaro, la Pasiono estas rememorata en Sankta semajno, komence ĉe Palmofesto kaj fine ĉe Sankta Sabato.

Kristanoj meditas la Pasionon ĉefe en la Vojo de la Kruco, la malĝojaj misteroj de la rozario, kaj dum Paska Semajno antaŭ Pasko. Tre observemaj kristanoj fastas ĉiuvendrede, en memoro de la Pasiono.

Nomo
----

La etimologiaj originoj de la vorto estas la greka verbo πάσχω (*pasĥō*), nome suferi, el libreroj kiel la Mateo 17:12 (kaj paralelaj teksteroj ĉe Marko kaj Luko) kaj ĉe Agoj, 1:3. La latina vorto *passio* estas uzata alude al la krista morta sufero en la Vulgato. La termino unuafoje aperis en tekstoj de la 2a jarcento precize por priskribi la penojn kaj suferojn de Jesuo en tiu kunteksto. La vorto *pasio* ekde tiam prenis pli ĝeneralan aplikon kaj nun priskribas ankaŭ la rakontojn pri kristanaj martiroj.

La termino *Agonio de Jesuo* estis pli specife aplikata al la Angoro en la Ĝardeno (greka *agon*) nome pregado fare de Jesuo antaŭ sia aresto en Getsemano; simile kiel ĉe *pasiono*, ankaŭ la termino *agonio* etendiĝis al stato mensa.

Vidu ankaŭ
----------

* La Pasiono de Kristo (filmo)
* Skurĝado de Kristo
* *Stabat Mater*
* *Via crucis*

Notoj
-----

1. ↑  Strong Greek, 3958
2. ↑   Webster's New World College Dictionary. Yourdictionary.com (2012-05-23). Alirita 2012-06-05.

Referencoj (angle)
------------------

* Brown, Raymond E. *An Introduction to the New Testament* Doubleday 1997 ISBN 0-385-24767-2
* Brown, Raymond E. et al. *The New Jerome Biblical Commentary* Prentice Hall 1990 ISBN 0-13-614934-0
* Kilgallen, John J. *A Brief Commentary on the Gospel of Mark* Paulist Press 1989 ISBN 0-8091-3059-9
* Miller, Robert J. Eldonisto *The Complete Gospels* Polebridge Press 1994 ISBN 0-06-065587-9

Eksteraj ligiloj
----------------

* Pasiono (kristanismo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Pasiono (kristanismo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Evangeliaj paraleloj citantaj versojn por ĉiu Pasiona evento
* MSN article - "Why is it called the Passion?" Arkivigite je 2004-08-14 per la retarkivo Wayback Machine
* "Passion" ĉe Biblical Art


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 426428
* GND: 4134467-4
* LCCN: sh85070073
* BNF: 119503221
* NKC: ph138457
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

 

***Norvega Esperantisto*** (norvege ’Esperantobladet’) estas dumonata Esperanto-revuo de la Norvega Esperantista Ligo (NEL) , redaktata de Douglas Draper.

Ĝi funkcias kiel membrogazeto por Norvega Esperantista Ligo kaj direktas sin precipe al norvegaj esperantistoj. Celante la membrojn de NEL, la revuo precipe raportas pri la agadoj de la asocio: jarraportoj, analizoj de agadoj. Kelkaj artikoloj aŭ fragmentoj de ili aperas en la norvega.

Ankaŭ troviĝas en la revuo informoj pri Esperanto trovitaj en aliaj naciaj gazetoj aŭ radioj, impresoj de partoprenoj en Esperanto-renkontiĝoj, kaj la rubriko "Inter ni dirite – la junulara forumo" en kiu estas ankaŭ tradukita norvega bildstrio *Pondus.*

Sur la malantaŭa paĝo troviĝas informoj pri novaj libroj kaj varoj aperintaj en la mendoservo de NEL.

Historio
--------

Honoratus Bonnevie, frua redaktisto de la gazeto
La revuo aperis en 1909 dum 10 numeroj sub la nomo *Norvega Esperanta Gazeto*, kaj ekde 1910 la titolo estas *Norvega Esperantisto*. Komence de 1915 Norvega Esperantista Ligo, provizore fermis la bultenon Norvega Esperantisto, anstataŭe aliĝante al la sveda bultenoprojekto La Espero, kaj la norvego Honoratus Bonnevie, kiu jam ekde 1912 estis redaktoro de Norvega Esperantisto, iĝis ties norvega kunredaktisto.

Oni antaŭe anoncis la kunigon en Norvega Esperantisto en 1914, kelkaj respondintoj "promesis subtenon kaj esprimis konsenton", kaj plimulto ne respondis. Ŝajne la agema esperantoklubo en Gävle proponis la kunigon, kiu oni vidis kiel farindan pro ekonomiaj kialoj (eble rilate al la unua mondmilito), pro kunhelpi al skandinava kunlaboro, kaj pro la "dum pacaj tempoj ripetitan plendon ke estas tro multe da gazetoj".

La nordia kunlaboro bone funkciis ĝis 1922, kiam la bulteno Norvega Esperantisto denove ekfunkciis sendepende, kaj Honoratus Bonnevie ankoraŭ ĝis inkluzive 1924, kaj poste ankoraŭfoje unu jaron dum 1932, restis ties redaktoro.

Referencoj
----------

1. ↑  Pri *La Espero* en retejo de SEF, arkivigita en januaro 2014

Eksteraj ligiloj
----------------

* "Esperanto-gazetoj tra la tuta mondo: Norda Eŭropo„ ĉe YouTube
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Do topo, em sentido horário: vista panorâmica da cidade; Farol da Ponta Verde; Maceió ao pôr do sol; orla de Maceió; vista da cidade à noite e altar da Catedral Metropolitana.
**Maceió** ma'sejÓ (kiu signifas *pluvakva flako apud maro*), estas municipo kaj urbo de Ŝtato Alagoaso. Urbo Maceioo, fondita en la 5-a de decembro 1815, estas ĉefurbo de Ŝtato Alagoaso. En ĝi estas ĉirkaŭ 797 mil homoj. En municipo Maceioo, krom la urbo estas vilaĝoj **Floriano Peixoto** kaj **Fernão Velho**. Poŝta kodo: 57.000-000

* **Koordinatoj:** 9° 40′ S 35° 44′ U﻿ / ﻿9.667 °S, 35.733 °U﻿ / -9.667; -35.733 (mapo)

Esperanto en Maceió
-------------------

La pioniro de la Zamenhofa lingvo en Alagoas estis Paulino Rodrigues Santiago (1888-1967). La unua manifestiĝo pri esperantismo en Maceió estis letero de Paulino Santiago en Novembro 1907. Paulino sukcesis diplomon pri Instruista Kurso de Esperanto, aljuĝita de Brazila Esperanto-Ligo en Decembro 1912, kiam ĝia sidejo funkciis en Rio de Janeiro. Li gvidis plurajn privatajn kursojn de la neŭtrala lingvo en la ĉefurbo de Alagoas kaj oficialan kurson ĉe la antikva Academia de Ciências Comerciais de Maceió (Akademio de Komercaj Sciencoj de Maceió), kie li estis honora instruisto.

La historio de macejoa Esperanto-movado registras la daton 12-a de Julio 1910 kiel tiun de la fondiĝo de la unua Esperanto-Asocio de Alagoas, kies unua prezidanto estis Antonio Carlos de Arruda Beltrão. Ĝia vivo estis efemera.

En 1967, Paulino Santiago estis la plej antikva delegito de UEA kaj BEL, krome, li estis unu el la membroj de Veterana Esperanto-Klubo. La angla revuo "Life" konsideris lin la plej grava esperantisto de Centra kaj Suda Amerikoj.

En 1971 fondiĝis Alagoa Esperanto-Asocio (AEA) en Maceió, ĉefe per klopodo de Francisco Alves Mata.

Nuntempe Alagoa Esperanto-Asocio daŭre aktivadas, ĉu pere de disvastigo, ĉu pere de instruo de Esperanto en Maceió.

La provizora sidejo troviĝas en la Avenuo Fernandes Lima, 761, 1-a etaĝo, ĉambro B-2, en la kvartalo "Farol".

### Esperantistoj de Maceió

* Aristóphio Andrade Alves
* Yokaanam

* 
* 
* 
* 

  

* Maceió en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Maceió en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* portugale  Arkivigite je 2006-11-14 per la retarkivo Wayback Machine
* portugale  Arkivigite je 2006-11-14 per la retarkivo Wayback Machine]
* portugale  Arkivigite je 2008-03-16 per la retarkivo Wayback Machine
* portugale Oficiala urbdoma paĝo

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rĈefurboj de Brazilo |
| --- |
| Aracaju • Belo Horizonte • Belém • Boa Vista • Brasília • Campo Grande • Cuiabá • Curitiba • Florianópolis • Fortaleza • Goiânia • João Pessoa • Macapá • Maceió • Manaus • Natal • Palmas • Porto Alegre • Porto Velho • Recife • Rio Branco • Rio de Janeiro • Salvador • São Paulo • São Luís • Teresina • Vitória | Flago de Brazilo |

 |
La **Sip Song Chau Tai** ("Dek du Tajaj kantonoj"; vjetname *Mười hai xứ Thái*: ; taje สิบสองจุไทย: aŭ สิบสองเจ้าไท; Lao: aŭ ສິບສອງເຈົ້າໄຕ; ĉino: ) estis konfederacio de Taj Dam ("Nigra Taj"), Taj Dón ("Blanka Taj") kaj Taj Daeng ("Ruĝa Taj") regnestroj en la monta norda-okcidento de hodiaŭa Vjetnamio, datiĝanta reen almenaŭ al la 17a jarcento.

Ĝi fariĝis aŭtonoma parto de la franca protektorato de Tonkin kaj tiel de Franca Hindoĉinio, en 1889. En 1948, dum la periodo de la Unua Hindoĉina Milito, ĝi estis transformita en la **Taja Federacio** (france *Fédération Thaï*) kiu estis rekonita kiel aŭtonoma ero de la Franca Unio. En 1950 ĝi estis farita krona domajno de Vjetnama imperiestro Bảo Đại sen esti integrigita en la Ŝtato Vjetnamio. Ĝi estis solvita post la Ĝenevaj Interkonsentoj de 1954.

Nomo
----

La Taja nomo "*Sip Song*" estas Taja vorto por dek du, kiel kun Tajlanda "dek du" (12, ๑๒, สิบสอง). Paralela etimologio kun la nombro dek du ankaŭ povas esti trovita en la loka noma *Sipsongpanna* (Xishuangbanna). *Chau* estas lando (simila al ĉin-vjetnama 州 kaj ne estu konfuzita kun simila tono Tajlanda *chau*, *lordo*) kaj Taja (ไต๋, ĉino 傣).

Frua historio
-------------

Tajaj popoloj estis en la nordokcidentaj partoj de kio nun estas Vjetnamio je la komenco de la unua jarmilo aŭ, ĉe la plej laste, la 5a al 8a jarcento. Ili plejparte loĝis laŭ la Nigra Rivero (*Sông Đà*).

Notoj
-----

1. ↑  Aliaj literumadoj estis: Sip Song Chau Thai, Sipsong Chuthai, Sipsong Chu Tai, Sip Song Chu Tai, Sipsongchuthai, Sip Song Chu Thai, Sipsong Chau Tai, Sip Song Chao Thai, Sipsong Chao Tai, Sipsongchutai, Sipsong Chao Thai.
2. ↑  *臨溪路* Issue 70, editor 鹿憶鹿 2006 Page 84 "西雙版納(傣文意為十二州國)未成為台灣報導的旅遊名勝前,在我們心目中仍相當陌生,出發前的心情是恐懼多於好奇。"

* Kategorio Sip Song Chau Tai en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **bombado de San-Marino** okazis la 26-an de junio 1944 fare de la brita aviadilaro *Desert Air Force*. 63 civiluloj mortis. Ĉar San-Marino estis neŭtrala en la dua mondmilito, ne okazis provoj defendi sin.

La atakantoj ĵetis 263 bombojn, precipe al la fervoja linio Rimini – San Marino.

La brita registaro, estrata de Winston Churchill, poste deklaris, ke ĝi agis laŭ neprecizaj informoj, sed malakceptis ian kulpan respondecon, ĉar la neŭtraleco de San-Marino, kontraŭe al ties asertoj, estis antaŭe lezita de Germanio. San-Marino en oktobro postulis materian kompenson de 732 milionoj da liroj (tiam ĉ. 421.000 pundoj). Britio proponis volontan pagon de 26.000 pundoj, kiun San-Marino rifuzis akcepti.

Dek sep jarojn post la incidento, la 22-an de julio 1961, interkonsento inter Britio kaj San-Marino laŭdis la rolon de San-Marino dum la milito (kiu akceptis ĉirkaŭ cent mil rifuĝantojn). Britio pagis, en "gesto de simpatio" kaj "pro respekto de la militaj damaĝoj", 80.000 pundojn, kondiĉe ke ne estu pliaj pretendoj.

La bombita fervojo ne estis riparita, sed komplete malkonstruita en 1950. Okaze de la 50-jara datreveno de la bombado oni inaŭguris monumenton ĉe la muroj de la historia centro de San-Marino, kun jena itallingva teksto:

|  |
| --- |
| A 50 anni dal bombardamento non cada nell'obblio la memoria delle vittime innocenti in offesa alla neutralità dell'asilo a 100 mila profughi.
I Sammarinesi rinnovano la domanda di pace e di solidarietà fra tutti i popoli. |
| (50 jarojn post la bombado ne falu en forgeson la memoro de la senkulpaj viktimoj de la atako al la neŭtraleco de la azilo por 100 mil rifuĝintoj.
La san-marinanoj renovigas la postulon pri paco kaj solidareco inter ĉiuj popoloj.) |

* San Marino, neŭtrala ŝtatoSan Marino, neŭtrala ŝtato
* Monumento memoriga en San MarinoMonumento memoriga en San Marino
* Detalo de la monumentoDetalo de la monumento

Notoj
-----

1. ↑   Arkivigite je 2012-12-24 per la retarkivo Wayback Machine angle
2. ↑
Danaj soldatoj ĉe kontraŭtanka kanono, en la unuaj horoj de la invado.
La **Invado de Danio** fare de Germanio estis parto de la Operaco Weserübung plenumita ekde la 9a de Aprilo 1940, kiam la germanoj trapasis la danan landlimon, perfortante ties neŭtralecon. Por eviti neutilan sangelverŝadon, la Dana Registaro kapitulacis preskaŭ tuje, kaj kiel rekompenco teorie oni respektis ties aŭtonomecon kaj oni permesis la foriron de la membroj de la juda komunumo. La germana kampanjo kontraŭ Danio estis la plej mallonga de la milithistorio.

La germana okupacio iĝis malamika kiam danoj ekfaris laborojn de sabotado en la somero 1942. Tiu okupacio finiĝis la 5an de Majo 1945, kiam Germanio kapitulacis al la Aliancanoj.

Eventoj de la unua tago
-----------------------

* Je la 5.15 komenco de la germana agreso al insuloj kaj en la norda Jutlando, aviada atako al aerodromo en Værløse - detruo de 11 kaj damaĝo de 14 danaj aiadiloj
* 5.20: Germana ultimato al la dana registaro pri nerezisto
* 7.30: La registaro akceptis germanajn postulojn - ĝis fino de la tago germanoj ekposedis Danion

Konsekvencoj
------------

La ĉefa konsekvenco de tiu invado estis la totala Okupacio de Danio fare de Nazia Germanio, kio daŭris ĝis Majo 1945, kiam la lastaj germanaj trupoj kantonmentigitaj en la lando kapitulacis al la brita armeo sen opozicii gravan reziston.

Estis dekomenca milda traktado fare de Germanio al la dana popolo dum la unuaj jaroj de la militokupacio, eble pro la ideologio de la nordia supereco. Pro tiu situacio Danio estis konsiderata "*modela protektorato*" fare de Hitlero, kaj tial oni permesis, ke la dana Parlamento plufunkciu kaj restis en libero la reĝo Kristiano la 10-a, kvankam la nazioj trudis cenzuron kontraŭ la gazetarlibereco kaj kontrolis ĉiujn aspektojn de la politika kaj ekonomia vivo de la lando.

Ekde 1943 la germanaj okupaciantoj trudis subpremadon kontraŭ la danoj pro la sekreta rezistado kaj pro la irado de la milito, kiu jam estis tiam malfavora al la nazioj; tamen, antaŭ la fina periodo de la okupacio fare de la Tria Regno, ĝia propagando klopodis konvinki la danojn kaj aliajn nordiajn naciojn por ke tiuj kuniĝu al ili, anstataŭ devigi ilin perforte.

Notoj
-----

1. ↑   Dildy (2007); p. 34

### Bibliografio

* Dildy, Douglas C. *Denmark and Norway 1940: Hitler's boldest operation*: Osprey Publishing Ltd. ISBN 978-1-84603-117-5
* Hooton, E.R (2007). *Luftwaffe at War; Gathering Storm 1933-39*: Volume 1. London: Chervron/Ian Allan. ISBN 978-1-903223-71-0
* Hooton, E.R (2007). *Luftwaffe at War; Blitzkrieg in the West*: Volume 2. London: Chervron/Ian Allan. ISBN 978-1-85780-272-6
* Lindeberg, Lars (1990) *9. april; De så det ske* : Sesam. ISBN 87-7258-504-8

* Kategorio Invado de Danio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 745204
 |
**Operaco Bernhard** estis monfalsa agado en la nazia Germana Imperio, fare de organizo SD en konstruaĵo RSHA. Ĝi estas la ĝis nun plej granda monfalsa agado en la historio. La agado celis inundi Brition per falsaj monoj, kaŭzante per tio hiperinflacion, perturbi la britan ekonomion. Aliflanke la nazioj celis grandajn enspezojn el tio.

Eventoj
-------

La operacon nomis Walter Schellenberg – gvidanto de SD – laŭ sia estro *Sturmbannführer* Bernhard Krüger. Pri la operaco respondecis verŝajne en RSHA la „Amt VI (SD Ausland) F (Technische Hilfsmittel)".

La falsado okazis en nazia koncentrejo Sachsenhausen, en barakoj 18 kaj 19, kie laboris 144 ĉefe judaj kaptitoj. Ili falsis eksterlandajn monbiletojn, ĉefe anglan pundon en valoro de miliardoj, por malstabiligi la popolekonomion de la aliancanoj. La produktado atingis sian pinton en somero de 1943 kun monate ĉ. 650.000 monbiletoj. La surmerkatigebla proporcio estis 7,5 %.

Oni produktis biletojn de £ 5, £ 10, £ 20 und £ 50, laŭ kalkuloj 100 milionojn inter 1942 kaj 1945. Oni enmerkatigis nur parton de la pundoj, grandparte oni aĉetis per ili devizojn, kaj apogis diversajn agadojn de SS per tiuj falsaj monoj. Tiel oni elpagis la spionon Cicero (Elyesa Bazna) per falsa mono. Plimulto de la falsa mono alvenis la merkaton en Hispanio, Portugalio, Svislando (62,5 %; 7,5 milionoj), alia parto en Danio, Svedio, Norvegio (25 %; 3 milionoj), pluaj 12 % en Turkio kaj aliaj landoj.

Fine de la milito, la pregplatoj kaj restinta falsa mono estis sinkigita en la aŭstra Toplitz-lago. Oni elakvigis ties parton nur en 1959 kaj en 1984.

La falsoj estis perfektaj, oni ne povis trovi diferencon al la originala. Kelkaj iamaj kaptitoj poste do povis tuj rimarki la falsajn monojn, ĉar ili trapikis dum postlaboro la britan blazonon, kion neniu brita patrioto farintus.

Oni apartigis la biletojn al la klasoj A, B kaj C. La monbiletoj de A-klaso estis la plej altkvalitaj, akcepteblaj eĉ por bankoj. La Banko de Anglio post la dua mondmilito reprenis ĉiujn 20- kaj 50-pundajn biletojn kaj anstataŭigis ilin per nova serio, poste la pli malgrandajn 5-10 pundajn.

Okazis ankaŭ falsado de la jugoslavaj monbiletoj (1943), usona dolaro, poŝtmarkoj, diversaj ŝtataj kaj lokaj dokumentoj, atestiloj, identigiloj.

El la iamaj 144 judoj hodiaŭ vivas ankoraŭ Adolf Burger, kiu eĉ verkis libron pri siaj travivaĵoj kaj eĉ nuntempe prelegas por lernejanoj (2008). Alia falsisto estas Abraham Sonnenfeld, kies patro posedis en Transilvanio presejon.

Filmoj
------

* Trezoraĵo de la Toplic-lago (1959), Reĝisoro: Franz Antel, kun Joachim Hansen, Sabina Sesselmann kaj Gert Fröbe
* La falsistoj (2007), reĝisoro: Stefan Ruzowitzky, kun Karl Markovics, August Diehl, Devid Striesow kaj Marie Bäumer

* Kategorio Operaco Bernhard en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
tekstaro de la muzikkasedo "Danĝera ul'"
***Le Déserteur*** (esperante: ***La Dizertonto***, ***La Dizertinto*** aŭ ***La Dizertanto***) estas fama kontraŭ-milita kanzono verkita franclingve de Boris Vian kaj eldonita en 1954 dum la *Batalo de Dien Bien Phu*.

Ĝi estis unue kantita de Marcel Mouloudji, en 1954.

Ĝi estis poste tradukita al la angla, itala, hispana kaj multaj pliaj lingvoj kaj estis grava kontraŭ-milita kanzono de Joan Baez dum la Vjetnama milito.

En Esperanto diskonatiĝis tri diversaj tradukoj: La unua, de 1956, estis de Georges Lagrange, rekte bazita sur la originala teksto de Boris Vian kaj probable entute la unua traduko de la kantoteksto al alia lingvo. Ĝi kantiĝis fare de Ĵak Le Puil, dum la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj unu el la plej konataj esperantlingvaj kantistoj, kaj inkluziviĝis en la albumo *Danĝera ul’* de 1978. La dua versio estas traduko de Renato Corsetti, multjara estrarano kaj de 2001 ĝis 2007 prezidanto de Universala Esperanto-Asocio, kaj klare baziĝas sur la itallingva versio de *Giorgio Calabrese* kantata aparte de *Ivano Fossati*. La tria, alternativa versio estas traduko de Franko Luin. La tekstoj de ĉiuj tri tradukoj kompare legeblas en la retejo sube indikita, kiu prezentas la kanton krom en la origina franca lingvo kaj en Esperanto ankoraŭ en tradukoj de 46 pliaj lingvoj.

Dum 2013 la muzikgrupo "La Perdita Generacio" esperante adaptis la kanton sub la titolo *La dizertanto* en la albumo *Ĉiamen plu.*

Kelkaj kantintoj
----------------

La kanzono estis kantita de (laŭalfabete):

* Hugues Aufray
* Joan Baez
* Andy Chango
* Tomas Frejarö
* Jaime Guevara
* Norman Hogue
* Marcel Mouloudji, la unua kiu kantis ĝin
* Peter, Paul and Mary
* Serge Reggiani
* Ornella Vanoni
* Boris Vian

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

* "Le Déserteur" en 48 lingvoj (inter tio la tri konataj tradukoj en Esperanto)
* *La Dizertonto*, akompanite de akustika gitaro, laŭ traduko de George Lagrange, en prezento de Ana Ribeiro decembre 2022 en Porto (Portugalio)

Referencoj
----------

1. ↑  *La Dizertonto*, la unua Esperanto-versio de la kanzono de 1956 fare de Georges Lagrange, rekte surbaze de la originalo de Boris Vian, kiu premieris en majo 1954, kaj verŝajne la plej malnova traduka versio de la kanto en iu ajn lingvo. Ĝin kantis la franca kantisto Ĵak Le Puil kaj ĝi estis inkludita en la albumo *Danĝera ul'* de 1978]
2. ↑  *La Dizertinto*, traduko de Renato Corsetti, klare influita per la itala traduko de Giorgio Calabrese el 1971
3. ↑  *La Dizertinto*, traduko antaŭ 2001 fare de Franko Luin, arkivigita en januaro 2001
4. ↑  *La Dizertanto*, traduko forte influita de la unua versio de Georges Lagrange pere de la muzikgrupo "La Perdita Generacio" de 2013, prezentita sceneje en 2015 kadre de la Sveda Esperanto-Kongreso en Upsalo (kvankam la sveda grupo mem en 2015 indikis ke ĝi principe volis baziĝi je la traduko de la svedo Franko Luin)
5. ↑  la unua, origina franclingva versio, kantita fare de Marcel Mouloudji
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

Liebig-ĝardendomo, Gera
La **Liebig-ĝardendomo** (germane: *Liebigsches Gartenwohnhaus*) troviĝas en Gera, Germanio, Amthorstraße nr 4. Ĝi estas la ununura baroka ĝardena loĝdomo en Gera kiu konserviĝis origine ne forbrulinte en la fajrego de 1780.

Historio
--------

La limoj de la ĝardeno, en kies centro troviĝas la masiva ejo, bone videblas ankoraŭ hodiaŭ. La domo konstruitis por doktoro Liebig en 1740. Sed ĝi famiĝis kiam Eduard Amthor translokigis la superan Komercan lernejon el la urbocentro tien ĉi, en la jaro 1861.

La jam en 1849 en Hildburghausen fondita Komerca lernejo estis unu el la plej modernaj metilernigantaj institucioj kun internacia lernantaro (en 1895 frekventis ĝin 197 lernantoj). Amthor (1820-82) estis ne nur elstara pedagogo sed ankaŭ sukcesa verkisto kaj eldonisto kiu kunlaboris ankaŭ en la farado de la enciklopedio *Meyers Konversations-Lexikon* de Joseph Meyer. Krome Amthor estis fanatika alpisto. Tre vaste disvastiĝis la de li publikigita *Popola maparo*.

La lernejo venis en 1854 al Gera gastonte unue en ejo ĉe Kornmarkt kaj poste en Ritter-strateto. La Komerca nehumanisma lernejo *(Handelsrealschule)* - tio estis ĝia posta nomo - ekzistis surloke en Amthor-strato de 1861 ĝis 1925 transloĝiĝinte en 1889/90 en novan ejon ĉe la norda flanko de la iama ĝardena parcelo rekte tie.

La urbo transprenis la estron en 1912; lernejo komerca ekzistis eĉ ĝis 1954. Je la datreveno 50-a lernejfonda (en 1904) nomitis la strato honore por Amthor. En 2000/01 la tuta komplekso restaŭritis. Faritis novaranĝo de la ĝardeno laŭ malnovaj planoj kaj la domo mem nuntempe metie uzatas.

Fonto
-----

Sparkassen-Kulturstiftung Hessen-Thüringen (eld.): *Kulturelle Entdeckungen. Thüringen. Band 4*, 2011, ISBN 978-3-7954-2501-2, p. 99

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Liebig-ĝardendomo (Gera) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj sur la urbaj retpaĝoj Arkivigite je 2012-12-06 per la retarkivo Wayback Machine
La Domo de la turingia sporto en Erfurto, sidejo de la ligo. La **Landa sportoligo de Turingio** (germane: *Landessportbund Thüringen e.V.*, mallongigo: *LSBT*) estas la tegmenta organizaĵo de la gimnastikaj kaj sportaj societoj de Turingio. Ĝia sidejo troviĝas en Erfurto, apud la Turingio-halo, ĉe Werner-Seelenbinder-Straße nr 1.

Historio
--------

En la 29.9.1990 renkontiĝis 189 delegitoj de la tiamaj distriktaj DTSB-estraranoj de GDR en la Landa sportlernejo en Bad Blankenburg. Por ĉiuj la nova organizado post la Turniĝo estis granda defio. Je la fino de la kunveno fonditis la Sportoligo de Turingio. En 1991 oni havis jam ĉ. 195.000 membroj. Turingiaj pintosportistoj gajnis ekde 1992 pli ol 90 medaloj ĉe Olimpikaj Ludoj. Krome oni sukcesis doni pozitivan bildon pri sportaj agadoj antaŭ gastoj kaj investantoj en la Liberŝtato Turingio. Por tio sendube plej responsas pli ol 60.000 honoroficuloj en diversaj funkcioj.

Statistiko
----------

Laŭ la stato de januaro 2014 apartenis al LSBT 366.142 membroj kaj 3.434 societoj. Krome la landa sportoligo mem estas membro en la Germana Olimpika Sporta Asocio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Sportoligo de Turingio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala hejmpaĝo.
**Gábor Ujváry** [UjvAri], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Ujváry Gábor** estas hungara historiisto, arkivisto, altlerneja instruisto. Lia patro estis Lajos Ujváry.

Gábor Ujváry naskiĝis la  24-an de novembro 1960(nun 1960-11-24) en Budapeŝto.

Biografio
---------

Gábor Ujváry maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1979, poste li akiris historiistan diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1984. Post la diplomo li estis bibliotekisto jaron en la Tutlanda Biblioteko Széchényi, poste en aliaj lokoj li arkivadis, plej longe en la universitata arkivo (1987–1991). Intertempe li akiris ankaŭ arkivistan diplomon en la universitato en 1990, poste li estis aŭ arkivisto aŭ li havis ministerian aŭ institutan postenojn. Inter 2004–2013 li instruis en Altlernejo János Kodolányi. Li kandidatiĝis (CSc) en 1997, li doktoriĝis (DSc) en 2006 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Lia edzino naskis filinon. Li ricevis premiojn inter 1999-2017.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Tudományszervezés – történetkutatás – forráskritika. Klebelsberg Kuno és a Bécsi Magyar Történeti Intézet* (1996)
* *Wiener Impressionen. Auf den Spuren ungarischer Geschichte in Wien. A magyar történelem nyomában Bécsben* (2002)
* *„Egy európai formátumú államférfi": Klebelsberg Kuno (1875–1932)* (2014)

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto
* biografio hungare
* biografio hungare

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 843773
 |



* Portalo pri Biografio
**Sondilo** estas iu aparato uzata por sondi, tio estas, por kolekti informon pri malproksimaj, danĝeraj, aŭ alifoje neatingeblaj lokoj.

Tradicie sondiloj estas uzataj de ŝipistoj por mezuri la profundon de akvo (per ŝnurligita plumbo) kaj de kuracistoj por esplori vundojn aŭ korpajn orificojn (per tubeto).
Aktiva sondilo tenas aparatojn por kolekti kaj sendi variajn informaĵojn per direkta kablo aŭ radio. Energio por la sondilo venas el propra fonto (baterio aŭ akumulatoro) aŭ per la kablo.

Specoj de sondilo
-----------------

* Medicina sondilo
* Kosmosondilo
* Submara sondilo
* Magma sondilo

Gravaj sondiloj
---------------

* La projekto Voyager (laŭ angle) lanĉis serion de sondiloj por esplori nian sunsistemon: Vojaĝanto 1 kaj Vojaĝanto 2.
* Laparoskopo permesas kirurgion kun nur malgranda tranĉo.
* La Sondilo Huygens esploras la lunon Titanon.

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKirurgia instrumentaro |
| --- |
| Kirurgia instrumentaro | Buĝio • Dilatilo • Gigli-segilo • Pinĉtenajlo • Risorta pinĉilo • Skalpelo • Sondilo • Tondilo • Tranĉtenajlo |

 |
**Friedrich Wilhelm BESSEL** (naskiĝis en Minden je 22-a de julio, 1784, mortis en Königsberg je 17-a de marto, 1846) estis germana matematikisto kaj astronomo.

Olbers rimarkis lin post la eldono de kalkulo de kometa orbito kiam li aĝis nur 19 jara; tiu rimarkinto kontaktigis lin kun Gauss, kiu petis lin helpi pri kalkulado de orbitoj de pluraj asteroidoj, kiuj estis ĵus malkovritaj.

* Friedrich Bessel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Friedrich Bessel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

*Tabulae Regiomontanae reductionum observationum astronomicarum ab anno 1750 usque ad annum 1850 computatae*, 1830
Dum la jaro 1806, li iĝis subkunlaboranto de J.H. Schröter, en lia Lilienthal-a observatorio tute apud Bremen, kaj tie ekkonstruis stelan katalogon.

Poste, dum la jaro 1809, li nomitis kiel astronomĉefinstruisto en la universitato de Königsberg kaj li tie direktis la konstruadon de nova observatorio. Tie disvolviĝis lia tuta profesia vivo dediĉita al astrometrio. De 1821 ĝis 1833, li mezuris la poziciojn de pli ol 75 000 steloj pli brilaj ol 9a videbla magnitudo, interne de ĉiela regiono kun deklinacio de - 15° ĝis + 45°.

Dum la jaro 1838, li publikigis la unuan mezuron de stela paralakso (*61 Cygni* (la 61a stelo de la konstelacio Cigno laŭ la internacia skribado)) kaj tiel indikis por la unua fojo la distancon de stelo. Studante la proprajn movojn de Siriuso kaj de Prociono, li antaŭvidis la ekziston de malbrilaj kunsteloj, kiuj formis kun la brilega kunulo duopajn stelojn. Tiuj kunsteloj efektive vidiĝis ekde 1862. Fine, dum la jaro 1835, kiam la kometo Halley reiris preter la Suno, li observadis treege detale la kometon kaj ekteoriis pri la strukturo de la kometa vosto.

Kadre de la pristudo de stelaj kaj planedaj movoj, li kreis matematikajn funkciojn kiuj havas lian nomon kaj kiu treege utilas en fizika fako.

La asteroido 1552 Bessel estis tiel nomata en lia honoro.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2005-12-19 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* Arkivigite je 2005-03-09 per la retarkivo Wayback Machine
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 29440
* GND: 118510215
* LCCN: n86814176
* VIAF: 24674424
* ISNI: 0000 0001 0879 7331
* SUDOC: 03234693X
* BNF: 12339399g
* NLA: 36346701
* BIBSYS: 90125905
* NKC: ola2002153031
 |
Seĝo Wassily (1925)
**Marcel Lajos BREUER**, li naskiĝis la 21-an de majo 1902 en Pécs (Hungario) kaj mortis la 1-an de julio 1981 en New York, estis arkitekto kaj meblodezajnisto.

Ekde 1920 jaroj BREUER studis kaj poste instruis en la lernejo Bauhaus en Dessau, Germanio. Tie li akcentis la kombinon de arto kaj tekniko kaj 1925 iĝis estro de la meblo-metiejo.

Poste li praktike laboris en Berlino, kie li planis domojn, dezajnis komercajn ejojn kaj ankaŭ plurajn meblojn el metaltuboj. De kelkaj oni ankoraŭ hodiaŭ produktas kopiojn.

Sub la impreso de la nazia regado BREUER 1935 forlasis Germanion kaj translokiĝis al Londono. En la jaro1937 lin invitis Walter Gropius al Harvard (Usono) por komuna laboro. Krome BREUER estis partnero de GROPIUS en Cambridge (Massachusetts). 1941 li fondis propran oficejon kaj komencis konstrui (unu)familiajn domojn.

1952 li kune kun NERVI kaj ZEHRFUSS la komision konstriu centrejon de UNESCO en Parizo kaj 1953-1957 li konstruis kun A. ELSAZ la grandmagazenon Bijkendorf en Rotterdam.

Ĝenerale lia stilo estis maltre strikte racionalisma.

Kiel unu el la patroj de modernismo BREUER tre interesiĝis pri modulecaj konstrukcioj kaj simplaj formoj.

* 
* 

  

* Marcel Breuer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Marcel Breuer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2004-11-02 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2005-10-30 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2006-03-26 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 29830
* GND: 11867398X
* LCCN: n80057388
* VIAF: 9899554
* ISNI: 0000 0001 0868 7976
* SUDOC: 030876362
* BNF: 122204307
* ULAN: 500118800
* NLA: 35021724
* NDL: 00434320
* BIBSYS: 90207804
* RKD: 12442
* NKC: ola2002153780
* BNE: XX1212195
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Kobajo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Mamuloj *Mammalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Ronĝuloj *Rodentia* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Kaviedoj *Caviidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Kavioj *Cavia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***C. porcellus*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Cavia porcellus****Linnaeus, 1758 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Kobajo  |

 |
| v • d • r |

**Kobajo** (*Cavia porcellus*) estas, origine neotropisa, malsovaĝa specio de la genro kavio. Ĝi devenas el Sudameriko.

Nomo
----

La latina nomo *Cavia porcellus* signifas: porketo, kiu ŝatas esti en kavo. Germanlingve ĝi nomiĝas *Meerschweinchen* (marporketo), ĉar maristoj kunportis ilin el Sudameriko. La angla vorto *guinea pig* enhavas, ke oni povis aĉeti la porketojn por la angla monero *Guinea* kiel ludbesto por infanoj. Ili ne estas porketoj, sed ronĝuloj kaj parencoj de la doloĥoto, histriko kaj hidroĥero.

Medicino
--------

Kobajoj estis uzitaj por tuberkuloza esplorado fare de Robert Koch, por bakteria esplorado fare de Emil von Behring kaj por difteria esplorado fare de Louis Pasteur.
Pro tio, ke kobajoj estas plu multe uzataj por medicinaj eksperimentoj en laboratorio, la vorto akiris la kromsignifon "objekto de eksperimento" kaj estas tiusence uzata ankaŭ pri homoj.

Tenado
------

Kobajoj povas atingi aĝon de 8 ĝis 10 jaroj, ili estas afablaj kaj kontentiĝemaj. La femaloj estas gravedaj dum 60 - 72 tagoj kaj naskas 2 - 4 idojn. Ekde naskiĝo la idoj jam havas felon kaj povas memstare manĝi, tamen la femalo mamsuĉigas ilin dum ĉirkaŭ 3 semajnoj. Ili estas bredataj ankaŭ pro produktado de kobajaĵo.

Nutraĵo
-------

Ili ŝatas manĝi herbon, fojnon, legomojn, grajnojn kaj fruktojn. Oni ne donu al ili bestaro-devenajn produktojn. Kobajojn oni malsame nutras en diversaj landoj. Laŭ ilia manĝo ili bezonas akvon kaj vitaminon C.

Eksteraj ligiloj
----------------

* angle Kobajo (nutrado) Arkivigite je 2016-05-01 per la retarkivo Wayback Machine

Rasoj
-----

* Kobajo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kobajo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kobajo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

Kutime oni distingas inter 2 rasoj:

* longhara kobajo
* mallonghara kobajo

Ili povas havi diversajn kolorojn, vertojn kaj buklojn.

Bildgalerio
-----------

* Harstrukturoj ĉe kobajoj
* Mallonghara kobajoMallonghara kobajo
* Melanisma kobajo, kun verto sur la kapoMelanisma kobajo, kun verto sur la kapo
* Coronet bruna kaj blanka*Coronet* bruna kaj blanka
* Longhara kobajoLonghara kobajo
* Silkie*Silkie*
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun oksalido. |

| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Okzalo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonoj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Kariofilaloj *Caryophyllales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Poligonacoj *Polygonaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Rumekso *Rumex* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***R. acetosa*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Rumex acetosa****L. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Okzalo  |

 |
| v • d • r |

**Okzalo** (*Rumex acetosa*) estas plurjara dioika herbo, kies folioj estas freŝe acidetaj pro relativa granda enhavo de okzalatoj.

Manĝado
-------

La okzalo estas manĝebla krude en salato aŭ preparite kiel spinaco. Okzalosupo estas parto de tradiciaj kuirartoj en orienta Eŭropo, ĉefe en slavaj landoj (Pollando, Rusio, Ukrainio) kaj en juda kuirarto.

Trinkado
--------

Faru teon de freŝaj aŭ sekigitaj folioj.

Kuraca efiko
------------

La okzalo purigas la sangon kaj korpon. Ĝi ankaŭ bone sensoifigas kaj helpas kontraŭ febro. Somere la freŝa acida gusto malvarmigas la stomakon.

Atentu!
-------

La acido de la okzalo povas kaŭzi renŝtonojn kaj/aŭ diareon, do manĝu ne tro ofte kaj evitu se vi jam havis renŝtonojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de legomoj

* 
* 
* 

* Okzalo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Okzalo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Okzalo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Carl Wilhelm SCHEELE**, foje ankaŭ: **Karl Wilhelm SCHEELE** [Karl vilhelm ŝele] (naskiĝis la 9-an de decembro 1742 en Stralsund, mortis la 21-an de majo 1786 en Köping) estis sveda kemiisto.

Carl Wilhelm ScheeleScheele naskiĝis en Stralsund, kiu tiutempe apartenis al Svedio (nuntempe al Germanio). Li laboris kiel apotekisto en Göteborg, Malmö, Stokholmo, Uppsala kaj Köping, kie li en la jaro 1786 mortis. Siajn sciojn pri kemio li grandparte akiris aŭtodidakte.

Li malkovris plurajn kemiajn elementojn kaj kombinaĵojn. En la jaro 1772 li malkovris la oksigenon, sed publikigis sian eltrovon nur en 1777, ne sciante ke sendepende de li Joseph Priestley faris la saman malkovron en 1774.

Li krome kontribuis al la eltrovoj de aliaj elementoj (ekz. kloro en 1771) kaj de pluraj organikaj acidoj.

Statuo de Carl Wilhelm Scheele en Köping

Kuriozaĵoj
----------

Kiel ne malmultaj kemiistoj siatempaj Scheele kutimis gustumi kemiaĵojn. Tio eble kontribuis al lia morto en lia 44-a vivjaro; ĝi montris simptomojn de hidrarga veneniĝo.

Anekdoto rakontas, ke reĝo Gustavo la 3-a aŭdis pri la famo de Scheele kaj ordonis igi lin grafo; sed liaj administrantoj eraris kaj anstataŭe grafigis junan leŭtenanton samnoman.

Referencoj
----------

* P. Walden: *Carl Wilhelm Scheele (geb. 19. Dezember 1742, gest. 21 Mai 1786).* Die Chemie (Angewandte Chemie, neue Folge) 55(51/52), S. 379 – 380 (1942), ISSN 1521-3757.

Eksteraj ligiloj
----------------

* *Carl Wilhelm Scheele* - Universitato de Greighton


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 30658
* GND: 11860676X
* LCCN: n82225927
* VIAF: 17319993
* ISNI: 0000 0001 2122 4458
* LIBRIS: 211053
* SUDOC: 058548149
* BNF: 12459873r
* NLA: 35776611
* BIBSYS: 90325278
* NKC: nlk20000085457
 |


* Carl Wilhelm Scheele en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Carl Wilhelm Scheele en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
kastelo Weilerbach de la sudoriento
Portalo
La malgranda **kastelo Weilerbach** staras en la komunumo Bollendorf en la germana-luksemburga naturparko. Bollendorf estas vilaĝo en la distrikto Bitburg-Prüm, germana federacia lando Rejnlando-Palatinato. Ĝi estis konstruita en 1780 de la abatejo Echternach kiel somera rezidejo por la abatoj kaj kiel administra konstruaĵo. La monaĥoj administris de ĉi- tie la fergisejon de Weilerbach.
La kastelo estis detruita dum la Dua Mondmilito kaj nur ekde 1987 rekonstruita. Hodiaŭ ĝi estas koncertejo, kafejo kaj muzeo. La rekonstruita baroka ĝardeno estas viztebla senkoste.

Historio
--------

Hodiaŭa Utiligado
-----------------

Priskibo
--------

Mapo de la kastelo instalaĵo
La kastelo en baroka stilo estas ĉirkaŭata de 25 hektara  tereno kie troviĝas kastela ĝardeno laŭ franca ekzemplo.

### Kastelo

#### Eksterno

#### Interno

### Ceteraj Konstruaĵoj

Ruino de kelkaj fergisejaj konstruaĵoj
### Ĝardeno

La kastela ĝardeno, dekstre la pavilono (2001)

Literaturo
----------

* Klaus Kremb, Peter Lautzas: *Landesgeschichtlicher Exkursionsführer Rheinland-Pfalz*. Band 2. Arbogast, Otterbach 1991
* Heinz Monz: *In neuem Glanz – Schloß Weilerbach*. In: *Journal.* Jg. 4, Nr. 9, 1991, S. 46–47.
* Marie Luise Niewodniczanska, Michael Berens: *Schloss Weilerbach*. Schloß-Weilerbach-Gesellschaft, Bitburg 2001, o. S.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kastelo Weilerbach (Eifel) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kastelo Weilerbach (Eifel) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informationen zum Schloss von der deutschen Sektion der „Route Gottfried von Bouillon" Arkivigite je 2014-01-09 per la retarkivo Wayback Machine
* Diashow zum Schloss Arkivigite je 2011-06-02 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2013-02-10. Alirita 2018-12-29.

49.8341666666676.3905555555556Koordinatoj: 49° 50′ 3″ N, 6° 23′ 26″ O (mapo)
**Edyta Anna Górniak** (naskiĝis la 14-an de novembro 1972 en Ziębice) – pola kantistino, komponistino kaj aŭtorino de tekstoj, produktoro, reĝisorino kaj muzikala aktorino. Honora civitanino de Ziębice kaj Honora Ambasadoro de la Ĉefurbo de Pola Kanto Opole.

Biografio
---------

**Komencoj**

Edyta Górniak debutis en televida programo en 1989 kun la kanto "Stop" de Sam Brown, kaj en 1990 partoprenis koncerton *Debutoj* en la Festivalo de Pola Kanto en Opole, kie ricevis distingon. Tiutempe ĉesis lerni en ĝardena-abela teknikumo en Kluczbork por komenci muzikan karieron. Dum tri sekvaj jaroj prezentiĝis kiel muzikala aktorino. Januare 1991 debutis en la plej enspeza pola muzikalo *Metroo*, kun kiu vojaĝis eĉ al fama Broadway. Ŝi ankaŭ prezentiĝis dum muzikaj spektakloj en Teatro *Buffo* kun klasikaj polaj furoraj pop-kantoj de antaŭ rokenrola periodo – kun polaj versioj de belga kantisto Jacques Brel, kreanta en Francio.

Julie 1993 ŝi partoprenis svedan Festivalon de Apudbaltaj Landoj en Karlshamn, kie ricevis la trian premion. 

**Turnopunkto**

En 1994 Edyta Górniak estis la unua artistino de Pollando en Eŭrovido Kantokonkurso. Tie ŝi ekkantis "Tio ne mi" ("Once in a Lifetime") kaj gajnis la duan lokon, malvenkinte nur kun organizantoj de la festivalo. La germana gazetaro skribis, ke *aperis nova artistino de Pollando kun ĉefaspekto kaj voĉo de anĝelo*, kaj ĵurnalisto de BBC publike anoncis, ke ni *ekkonis la plej belan junan voĉon de Eŭropo - Edyta Górniak el Pollando*.

La kanto "To nie ja" (Tio ne mi) estis turnopunkta en ŝia kantista kariero iĝante la plej granda furorkanto de la jaro 1994. Danke al ŝia muzika estro Wiktor Kubiak la artistino debutis per "Once in a Lifetime", kiu estis vendata aŭtune 1994 en Pollando, Germanio, Aŭstrio kaj Svislando. Sukcesaj estis ŝiaj laŭvicaj kantoj "Jestem kobietą" (Mi estas virino) kaj jam en 1995 "Dotyk" (Ektuŝo). Ŝia la unua muzikalbumo titolita *Ektuŝo* aperis maje 1995 kaj disvastiĝis en pli ol duonmiliono da ekzempleroj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* retpaĝo Arkivigite je 2018-08-15 per la retarkivo Wayback Machine
* retpaĝo kaj diskuto forumo
* Edyta Górniak en portalo YouTube
* Edyta Górniak en portalo YouTube VEVO

* Edyta Górniak en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Edyta Górniak en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 458999
* GND: 134911768
* LCCN: no2002100268
* VIAF: 44509627
* ISNI: 0000 0001 0893 5626
* SUDOC: 077442733
* BNF: 14182561m
* MBA: ca59a38e-cf39-4d95-ac03-b6ca4f43fd8f
* NKC: xx0018822
 |
Tiu artikolo temas pri publikaj instalaĵoj kiuj enhavas akvariojn, por hejmaj akvujoj por fiŝoj vidu artikolon Akvario

Dubai Mall Aquarium
Enorma akvario ĉe Golfo Monterejo en Kalifornio montranta *arbaron* de ekosistemo de brunalgoj.
**Publika akvario** estas la akva similaĵo de bestoĝardeno, kio estas hejmo de vivantaj specimenoj de akvaj animaloj kaj akvoplantoj por publika kontemplado. Plej publikaj akvarioj uzas ujegojn pli grandaj ol tiuj zuitaj de hejmaj akvaristoj, same kiel pli malgrandajn ujojn. Ekde kiam la unuaj publikaj akvarioj estis konstruitaj meze de la 19a jarcento, ili iĝis popularaj kaj ties nombroj pliiĝis. Plej modernaj kaj agnoskitaj akvarioj entreprenas konservadan agadon kaj edukan rilate al la publiko.

* 
* 
* 
* 
*

Notoj
-----

1. ↑  Visitor Impact Arkivigite je 2006-12-05 per la retarkivo Wayback Machine, AZA oficiala retejo, alirita la 3a de Februaro 2007.

Vidu ankaŭ
----------

* Kélonia

Eksteraj ligiloj
----------------

* Publika akvario en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Publika akvario en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Norfolk, Howard. My Visit to the Freshwater Public Aquarium in Havana, Cuba, Aquarticles.com, January 2004 Arkivigite je 2007-06-25 per la retarkivo Wayback Machine, alirita la 22an de Junio, 2007
* Case Studies in Aquarium History Arkivigite je 2008-08-04 per la retarkivo Wayback Machine
* Sao Paulo's Aquarium (Aquário de São Paulo) - Brazilo
* Usono
* Mapo tutmonda de publikaj akvarioj
**Forsta panteono** estas aro de monumentoj kaj fontoj en arbaro de kompanio "Lerneja forsta entrepreno - Arbaro de Masaryk", inter urboj Brno kaj Blansko en Moravia karsto. Tiuj objektoj estas dediĉitaj al forstistoj kaj artistoj. La ideo de iĝo de la forsta panteono estas de la 1920-aj jaroj. Solena malfermo de panteono okazis la 18-an de junio 1929 en regiono de vilaĝo Olomučany, partoprenis interalie Rudolf Haša (kiu estas kune kun Josef Konšel kaj Josef Opletal konsiderata kiel aŭtoro de panteono).

En nuntempo panteono estas populara loko por ekskursoj de multaj homoj el Brno kaj ĉirkaŭaĵo - plej ofte oni vizitas monumenton de Karel Hynek Mácha aŭ monumenton de torturmortigitaj forstistoj.

Galerio
-------

* Monumento de Karel Hynek MáchaMonumento de Karel Hynek Mácha
* Monumento de torturmortigitaj forstistojMonumento de torturmortigitaj forstistoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala paĝo de Forsta panteono en esperanto
* Pli peciza

Referencoj
----------

1. ↑

* Arbarista panteono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)