recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
la romiaj provincoj dum la jaro 116, sub imperiestro Trajanus.
**Africa Proconsularis** estis provinco de la Romia Imperio. Ĝi instaliĝis dum la jaro 146 antaŭ Kristo post la tri Punikaj Militoj, kadre de kiuj la romia armeo fine plene detruis la antaŭan regionan komercan kaj politiken potencon Kartago.

*Africa Proconsularis*, jen malhelruĝe akcentita
Ĝi ampleksis la hodiaŭan ŝtaton Tunizio kaj partojn de la hodiaŭa Libio. La pli okcidentaj teritorioj poste integritaj en la Romian Imperion administriĝis sendepende: Mauretania Caesariensis (okcidente najbare al *Africa proconsularis*) kaj Mauretania Tingitana (ankoraŭ pli okcidente) ekde la 1-a jarcento post Kristo, kaj aldone la provinco Numidia ekde la jaro 199. Oriente de la regiono najbaris la provincoj Cyrenaica respektive *Creta et Cyrene*, kaj pli okcidente Egiptio (la romia provinco Aegyptus: la provinco Africa do ampleksis nur etan parton el la tiutempe konata teritorio de la kontinento Afriko, kies nomon ĝi portis (same estas pri la romia provinco Asia, kiu ampleksis nur etan parton de la tiuepoke konata teritorio de Azio). La ĉefurbo de Africa proconsularis estis Kartago, kiun la romianoj post la detruo fine de la Tria Punika Milito rekonstruis.

La provinco konsideriĝis unu el la plej riĉaj provincoj de la Romia Imperio, kaj ĝi estis la plej fekunda regiono por kultivo de greno en la okcidenta parto de la imperio. Kartago post Romo estis la dua plej granda urbo en la okcidenta parto de la imperio, kaj ĉirkaŭ ĝi grupiĝis multaj pliaj grandaj urboj. La regiono plej floris dum la 2-a kaj 3-a jarcentoj post Kristo, kaj ankaŭ plu prosperis dum la 4-a kaj 5-a jarcentoj. La ĝermana popolo de vandaloj konkeris ĝin dum la 30-aj jaroj de la 5-a jarcento kaj tie instalis propran imperion. Tamen dum la 30-aj jaroj de la 6-a jarcento la Bizanca Imperio, kiu daŭre komprenis sin en la daŭrigo de la romiaj tradicioj, "rekonkeris" la regionon por Romio. Fine de la 7-a jarcento, kadre de la ekspansio de la religio Islamo, la araboj konkeris la regionon kaj la romia epoko de ĝi definitive finiĝis.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rSPQR Provincoj de la Romia Imperio (en 117) SPQR |
| --- |
| Achaea • Aegyptus • Africa • Alpes Cottiae • Alpes Maritimae • Alpes Poeninae • Aquitania • Arabia Petraea • Armenia • Asia • Assyria • Baetica • Bithynia et Pontus • Britannia • Cilicia • Corsica et Sardinia • Creta et Cyrene • Cyprus • Dacia • Dalmatia • Epirus • Galatia • Gallia Belgica • Gallia Lugdunensis • Gallia Narbonensis • Germania Inferior • Germania Superior • Hispania Tarraconensis • Italia • Iudaea • Lusitania • Lycia et Pamphylia • Macedonia • Mauretania Caesariensis • Mauretania Tingitana • Mesopotamia • Moesia Inferior • Moesia Superior • Noricum • Pannonia • Raetia • Sicilia • Syria • Thracia |

 |

* Kategorio Africa Proconsularis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 205012
* GND: 4084774-3
* LCCN: n90722599
* VIAF: 151404673
* SUDOC: 032076169
* BNF: 15314373k
* BNE: XX5226076
 |
Dum Marpoluado povas esti evidenta, kiel ĉe marrubo montrita tie, estas ofte la nevideblaj poluantoj kiuj kaŭzas plej damaĝon.
**Marpoluado** okazas kiam damaĝa, aŭ eventuala damaĝa efiko, povas rezulti el la eniro en la oceano de kemiaĵoj, industria, agrikultura aŭ rezideja rubo, bruo, aŭ el la etendo de invadaj organismoj. Plej fontoj de marpoluado estas entere bazataj, sed povas deveni ankaŭ el ŝipoj. La poluado ofte devenas el nepreciza fonto, kiaj el agrikultura fluo kaj vento kiu blovas rubaĵojn kaj polvon.

Multaj eventualaj toksaj kemiaĵoj algluiĝas al fajnaj eroj kiuj estas prenataj de planktono kaj bentosaj animaloj, plej el kiuj estas ĉu ujoj aŭ filtromanĝantoj. Tiele la toksaĵoj koncentriĝas ene de la oceanaj manĝoĉenoj. Multaj eroj kombiniĝas kemie sen oksigeno, kio kaŭzas ke estuaroj iĝas senoksigenaj.

Kiam pesticidoj estas aligitaj al la mara ekosistemo, ili tuj estas enmetitaj al la maraj manĝoretoj. Post tio, tiuj pesticidoj povas kaŭzi mutaciojn, same kiel malsanojn, kiuj povas esti damaĝaj al homoj same kiel al la tuta manĝoreto.

Venenaj metaloj povas ankaŭ esti enmetitaj en la maraj manĝoretoj. Tio povas kaŭzi ŝanĝojn en la hista materialo, biokemio, kutimaro, reproduktado, kaj forigo de kresko de la mara vivaro. Krome, multaj manĝokomponaĵoj havas altan enhavon de fiŝfaruno saŭ similaj fiŝdevenaĵoj. Tiele la maraj venenaĵoj povas esti transpasataj al teraj animaloj, kaj aperas poste en viando kaj laktaj produktoj.

Historio
--------

Devenoj
-------

Tipoj
-----

Vidu ankaŭ
----------

* Plasta poluo
**Traktato MEC-USAID** (el la mallongigoj MEC = *Ministério da Educação e Cultura*/*Ministerio pri Eduko kaj Kulturo* kaj USAID *United States Agency for International Development*/*Usona Aĝenco por Internacia Disvolvigo*) estas traktato, aŭ serio de traktatoj, inter Usono kaj Brazilo pri edukado subskribitaj en 1966 dum Malvarma milito. La celo de akordigo estis kontraŭbatali la influon de "komunisma" kaj "terorisma" penso en brazila edukado. Pro tio, oni modifis la brazilan eduksistemon, ĉefe la universitatan.

Oni antastaŭigis la elementajn lernejojn kaj gimnaziojn per la "unua grada ciclo" de 8 jaroj. Anstatauis la kolegion per "dua grada ciclo" kaj "teknika ciclo". La celo estis stimuli ke la homoj lernu teknikajn kursojn, anstataŭ sociajn kaj homajn sciencojn. Oni forprenis la lernadon de latina lingvo, filozofio, psikologio, religio kaj sociologio kaj anstatauigi ilin per "sociaj studoj" (historio + geografio), "labora edukado" kaj "morala civila edukado". Ankaŭ oni devis forpreni lernadon de franca lingvo, kaj devigi la lernandon de angla lingvo ekde la unua klaso.

En universitatoj, krom krei novajn teknikajn kursojn, oni malkreis katedrojn kaj anstataŭigi ilin per usona sistemo de departmentoj. Multaj katedruloj estis maldungitaj kaj eĉ forpelitaj de la lando. Brazila registaro devis dungi usonajn profesorojn kaj teknikistojn por "helpi" brazilan edukadon. 

En 1968, estis forta reago kontraŭ la traktato, kaj oni kreis *brazilan komitaton* por antastaŭigi la usonajn teknikistojn. 

Kontraŭ la akordigo, brazila diktatora registaro ricevis nur usonan "helpon" kaj agnoskon.
Kemia strukturo de la aflatoksino B1.
La **aflatoksinoj** estas mikotoksinoj produktitaj en malgrandaj koncentroj pro fungoj de la genro *Aspergillus*. La plej elstaraj estas *Aspergillus flavus*, *Aspergillus niger* kaj *Aspergillus parasiticus*. Ili povas esti produktitaj ankaŭ per fungoj de la genro *Penicillium*, como *P. verrucosum*. La aflatoksinoj estas toksaj. Post la eniro al la korpo, la aflatoksinoj estas metaboligitaj de la hepato kun intermedio reakcia, nome la aflatoksino M1.

Konstante aperas problemoj asociaj al la aflatoksinoj: la intereso por tiuj okazas post la subita morto de cent mil meleagroj nutritaj el akridoj infektitaj per aflatoksinoj, en Skotlando, en 1960. Aktuale oni konas ĉirkaŭ 20 kemiajn kombinaĵojn similajn, de tre alta tokseco kaj karcinogeneco. La aflatoksinoj estis malkovritaj en 1960 fare de brita grupo de esploristoj. Ĝia nomo devenas de la toksino de la *Aspergillus flavus* kaj estis proponita en 1962 de ties malkovrintoj.

Ili estas gravaj en la industrio de cerealoj, semoj, nuksoj kaj dehidratigitaj fruktoj, ĉar ili povas esti poluitaj per toksaj fungoj, kun formado de mikotoksoj laŭ la kondičoj de stokado. La veneneco estas tre alta, povas okazigi la morton de ajna vivulo kiu konsumas cerealon infektitan per iu el la konataj toksoj.

* Kategorio Aflatoksino en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 697633
* GND: 4000690-6
* LCCN: sh85001527
* BNF: 119572097
* NDL: 00575173
 |
La *afonio* estas la severa formo de la disfonio, kiu signifikas perdon de la voĉo. La laringo estas ennervata de la *nervus laryngeus* de la vago. La ĉefa kaŭzo de la afonio estas la ambaŭflanka traŭmo de tiu nerva branĉo. La traŭmo povas esti kaŭzita inter alia de operacio, aŭ tumoro. La afonio ne signifikas, ke la subjekto estas muta; ofte li povas flustri.

Psika afonio
------------

Ĝi estas ofta ĉe psikaj malsanuloj. Laŭ la laringa ekzameno se la malsanulo volas eldoni sonon, la voĉkordoj ne povas atingi la mezlinion de la laringo. Se li ekzemple tusas, ili atingas ĝin. Por la korekcio oni bezonas logopediiston, eventuale ankaŭ psiĥologon.

Kaŭzoj
------

La afonio povas havi multan kaŭzojn, sed ĝi ĉefe estas kaŭzita de traŭmo de la laringo. Ankaŭ la timo povas fari afonion. Se nur la voĉkordoj estas difektitaj, oni povas flustri, ĉar oni flustras per pseudovoĉkordoj. Se la nervus laryngeus estas difektita ambaŭflanken, la voĉo estas plene perdita, kaj la subjekto ne povas eĉ flustri. La voĉon al la parolo kaj kantado donas la voĉkordoj, se ili iras unu al la alia, kaj rezonas. Se ili ne povas tiun fari, la voĉo estas perdita.

Fonto
-----

* Aphonia
**Gintaras Linas Grušas** (naskiĝis la 23-an de septembro 1961 en Vaŝingtono) estas litova ĉefepiskopo.

Gintaras Grušas (2017)

Biografio
---------

Episkopo **Gintaras Grušas** naskiĝis la 23-an de septembro 1961 en Vaŝingtono. Antaŭ la pastraj studoj, li akiris bakalaŭrecon pri matematiko kaj informatiko en Kalifornia Universitato, laboris en korporacio IBM.

En 1989 li eniris en Universitaton de Franciskanoj (Ŝtato Ohio), poste daŭrigis studojn en Papa Kolegio de Sankta Beda kaj Papa Litova Kolegio de Sankta. Kazimiro. En Papa Universitato de Sankta Tomaso de Akvino G. Grušas akiris bakalaŭrecon pri teologio, licencion kaj doktoran gradon pri eklezia juro.

En 1994 ĉefepiskopo A. J. Bačkis ordinis lin kiel pastron. En la sama jaro li estis elektita ĝenerala sekretario de Litova Episkopa Konferenco.

Dum 2001-2003 G. Grušas estis rektoro de Vilna Pastra Seminario de Sankta Jozefo, en 2002 estis denove nomumita ĝenerala sekretario de Litovia Episkopa Konferenco. En 2003 al li estis donita titolo de monsinjoro.

* Kategorio Gintaras Linas Grušas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Afrika Instituto por Energio-Regado** (AFIERO; angle *Africa Institute for Energy Governance*, AFIEGO) estas neregistara organizaĵo el Ugando, kiu traktas aferojn de energiopolitiko kaj mediopolitiko. Ĝi honoriĝis per la la premio de ĝusta vivmaniero (neformale nomata la "alternativa Nobel-premio") en 2022.

La instituto estis fondita en 2005 en Kampala. Ĝia celo estas helpi komunumojn preni pozicion kontraŭ ekologie damaĝaj projektoj ligitaj al nafto kaj gaso-esplorado. Aparte, la organizaĵo kampanjas por ĉesigi la konstruadon de la Orientafrika Naftodukto (angle *East African Crude Oil Pipeline*, EACOP) kiu estas dizajnita por transporti nafton de Ugando al haveno en norda Tanzanio. Publikaĵoj de AFIERO pri la riskoj kaj efikoj de la planita dukto helpis pliigi internacian premon kontraŭ la projekto. AFIERO montras al la signifaj intervenoj en la naturo kaŭzitaj de la evoluo de la naftokampoj kaj la rilata vojkonstruado inkluzive en la nacia parko *Murchison Falls* en la nordokcidento de Ugando.

La laboro de AFIERO plurfoje kaŭzis konfliktojn kun la uganda registaro. En oktobro 2021, la ĉefa afergvida oficisto (CEO) *Dickens Kamugisha* kaj ses kunlaborantoj estis provizore arestitaj.

Premioj
-------

* septembro 2022: premio de ĝusta vivmaniero ("alternativa Nobel-premio")

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la Afrika Instituto pri Energio-Regado (angle, per iom stumbla traduko ankaŭ france, germane, hispane, itale, norvege kaj svahile)

Referencoj
----------

1. ↑  *Afrika Instituto por Energio-Regado*, organizaĵo pri ĝusta vivmaniero, jen germane, ankaŭ havebla angle, france, hispane kaj svede (alirita la 30-an de septembro 2022).
2. ↑  *Murchison Falls National Park: Ravaged by oil and climate change* (angle: "Nacia Parko *Murchison* Akvofaloj: Ruinigita per petrolo kaj klimata ŝanĝo"), AFIERO la 4-an de aŭgusto 2022 (angle, france, germane, hispane, itale, norvege kaj svahile).
3. ↑  entikolo *Afiego NGO boss and 6 employees arrested* (angle: "ĉefo de AFIERO kaj 6 dungitoj arestitaj", en la retejo *eagle.co.ug*, la 23-an de oktobro 2021.
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Geneviève MARTIN**, karesnome **Ginette Martin** [ĵinet' marten'] (naskiĝis en 1938 en Francio, mortis la 3an de decembro 2018) estis franca esperantistino kaj instruistino.

Biografio
---------

Ginette, instruistino, eklernis Esperanton en 1988. Ŝi estis tre aktiva en la Esperanto-movado, kiel membro de Orientfranca Esperanto-Federacio (Espéranto France-Est). Ŝi kreis grupon en Gérardmer kaj invitis al ĝi prelegantojn el diversaj landoj. Ŝi ankaŭ instruis Esperanton en pluraj lernejoj. Ĉiun duan jaron ŝi organizis la *amikan tagon* en la Vogezoj, kiun ĉeestis esperantistoj el la germana Badenvirtembergo kaj orienta Francio. Ŝi ofte partoprenis en diversaj kongresoj kaj aliaj Esperanto-aranĝoj, enlande kaj eksterlande, laste en la 103a UK en Lisbono. Ŝi raportis pri tiuj kunvenoj en la regiona bulteno *La informilo*. De sia esperantistiĝo ŝi restis fidela aŭskultantino de Pola Radio, poste de Pola Retradio.

Traduka agado
-------------

Kun la celo diskonigi la esperantan literaturon, ŝi tradukis plurajn verkojn, ofte kunordigante teamon, kiu francigis la diversajn ĉapitrojn, kaj alian teamon de provlegantoj. Laste, ŝi okupiĝis pri polurado kaj harmoniigo de la tuta verko

La rezulto de tiu laborado estis:

* *Journal de nuit. Témoignage de femme dans la Croatie en guerre* (Girompaire 2004), traduko de *Kroata milita noktlibro*, de Spomenka Ŝtimec.

* *La rue Zamenhof* (L'Harmattan 2008), traduko de *La Zamenhof-strato*, de Roman Dobrzyński.

* *Comme un vol d’oiseaux sacrés* (KAVA-PECH, 2013), traduko de *Flugi kun kakatuoj*, de Trevor Steele.

* *La ville de pierre* (eldonita de Ginette mem en 2010), francigo de *La ŝtona urbo*, de Anna Löwenstein, farita kune kun Godeleine Logez.

Ĉe sia forpaso, ŝi tradukadis la raportojn de Hori Jasuo pri *Fukuŝimo kaj la sekvoj*.

Referencoj
----------

1. ↑  "Panteono" ĉe *Edukado.net*
2. ↑  "Traduire un roman de l’espéranto au français", en *Esperanto Aktiv* n-ro 37 – junio 2013..
3. ↑  "La rue Zamenhof"
4. ↑  "la ville de pierre, de Anna Lowenstein"
5. ↑  "Décès de Ginette Martin" Arkivigite je 2019-01-13 per la retarkivo Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 629575
* VIAF: 268292400
* SUDOC: 083529748
 |
**Listo de la abatoj de la Monto Sankta Mikaelo**

Dum la mezepoko (966-1499)
--------------------------

966 - 991 : Maynard la 1-a
991 - 1009 : Maynard la 2-a
1009 - 1017 : Hildebert la 1-a
1017 - 1023 : Hildebert la 2-a
1025 - 1051 : Almod
1051 - 1055 : Teodoriko
1055 - 1048 : Suppo
1048 - 1058 aŭ 1060 : Radulfo aŭ Raoul de Beaumont
1060 aŭ 1065 - 1084 : Ranulfo aŭ Renaut de Bayeux
1085 - 1102 : Roger la 1-a
1106 - 1122 : Roger la 2-a
1125 - 1131 : Richard de Mère
1131 - 1149 : Bernard du Bec
1149 - 1150 : Geoffroy
Dum la sekvaj kvar jaroj, la papo, la dukoj de Normandio kaj la monaĥoj de la Monto Sankta Mikaelone sukcesis konsenti pri abato. Verŝajne la du sekvaj abatoj neniam estris la abatejon.

1151 - 1153 : Richard de la Mouche, Robert Hardy (?)
1154 - 1186 : Robert de Torigni
1186 - 1191 : Martin de Furmendi
1191 - 1212 : Abato Jourdain
1212 - 1218 : Radulfo aŭ Raoul des Îles
1218 - 1223 : Thomas des Chambres
1225 - 1236 : Raoul de Villedieu
1236 - 1264 : Richard Turstin
1264 - 1271 : Nicolas Alexandre
1271 - 1279 : Nicolas Famigot
1279 - 1298 : Jean Le Faë
1299 - 1314 : Guillaume du Château
1314 - 1334 : Jean de la Porte
1334 - 1362 : Nicolas le Vitrier
1363 - 1386 : Geoffroy de Servon
1386 - 1410 : Pierre le Roy
1410 - 1444 : Robert Jolivet
1444 - 1483 : Guillaume d'Estouteville
1483 - 1499 : André Laure

Dum la moderna epoko (1499 - 1788)
----------------------------------

1499 - 1510 : Guillaume de Lamps
1510 - 1513 : Guérin Laure
1515 - 1523 : Jean de Lamps
1524 - 1543 : Jean le Veneur
1543 - 1558 : Jacques d'Annebault
1558 - 1570 : François Le Roŭ d'Anort
1570 - 1587 : Arthur de Cossé-Brissac
1588 - 1615 : François de Joyeuse
1615 - 1641 : Henri de Lorraine, duc de Guise
1641 - 1643 : Ruzé d'Effiat
1644 - 1670 : Jacques de Souvré
1670 - 1703 : Étienne Texier d'Hautefeuille
1703 - 1718 : Karq de Bebambourg
1721 - 1799 : Charles Maurice de Broglie
1766 - 1769 : Étienne-Charles de Loménie de Brienne
1788 : Louis-Joseph de Montmorency-Laval

Eksteraj ligiloj
----------------

* Listo de la abatoj de la Monto Sankta Mikaelo
**Dezső Zádor** [deĵO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zádor Dezső,** ruse **Задор, Дезидерий Евгеньевич** [zador, deziderij jevgenjeviĉ] estis hungardevena-sovetia muzikisto (pianisto, orgenisto, dirigento, komponisto) mezlerneja kaj altlerneja instruisto.

Dezső Zádor  naskiĝis la 20-an de oktobro 1912 en Ungvár (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Uĵhorodo en Ukrainio), li mortis la 16-an de septembro 1985 en Lvivo (Sovetunio, nuntempe en Ukrainio).

Biografio
---------

Dezső Zádor frue lernis pianadon hejme, poste de loka instruisto. Li havis eblecon ankaŭ orgenludi en preĝejo. En 1925 kiel gimnaziano en Ĉeĥoslovakio li sukcese pianadis en Plzen. Li studis pianadon, orgenadon kaj dirigentadon en Muzikakademio de Prago inter 1930-1934. Post la diplomo li kolektis popolkantojn, krome li recitalis. Ekde 1938 li instruis muzikon en sia naskiĝurbo. Inter 1945-1949 li estis lernejestro, poste li komponadis (ankaŭ teatrajn muzikaĵojn) kaj recitalis. Inter 1954–1963 li estis direktoro de simfonia orkestro, li ankaŭ dirigentis. En 1963 li ekinstruis en muzika altlernejo en Lvivo, en 1968 li atingis la instruan rangon docento. En 1970 li malsaniĝis, tial li ne instruis, nur komponadis. Li ricevis sovetiajn ŝtatajn premiojn. Li havis edzinon.

Elektitaj koncertoj
-------------------

* Prago (1937, dua loko en piankonkurso)
* Budapeŝto (1938)

Elektitaj komponaĵoj
--------------------

* kantato Karpatoj (1959)
* simfoniaj poemoj Verĥovina (1971)
* Karpata Rapsodio (1974)

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* "Folkloraj kantoj de la Karpataj Rusinoj" (1944)

Memorigiloj
-----------

* muzika mezlernejo de Uĵhorodo prenis la nomon Zador en 1991
* muzika societo Zador (1991)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 636290
* GND: 139483446
* VIAF: 101217961
* ISNI: 0000 0000 7227 2540
 |
Refer to captionJean-François Champollion en 1823, tenanta sian liston de fonetikaj hieroglifaj signoj. Portreto de Victorine-Angélique-Amélie Rumilly.
La skribsistemoj uzitaj en antikva Egiptio estis deĉifritaj en la frua deknaŭa jarcento tra la laboro de pluraj eŭropaj akademiuloj, precipe Jean-François Champollion kaj Thomas Young. Antikvaj egiptaj skribformoj, kiuj inkludis la hieroglifajn, hieratajn kaj demotikajn skribaĵojn, ĉesis esti komprenitaj en la kvara kaj kvina jarcentoj p.K. ĉar la kopta alfabeto estis ĉiam pli uzita anstataŭe. La scio de pli postaj generacioj pri la pli malnovaj manuskriptoj estis bazita sur la laboro de grekaj kaj romiaj verkintoj kies kompreno estis misa. Estis tiel vaste kredite, ke egiptaj manuskriptoj estis ekskluzive ideografaj, reprezentante ideojn prefere ol sonojn, kaj eĉ ke hieroglifoj estis esotera, mistika skribmaniero prefere ol rimedo registri parolatan lingvon. Kelkaj provoj ĉe deĉifrado de islamaj kaj eŭropaj akademiuloj en la Mezepoko kaj fruaj modernaj tempoj agnoskis, ke la hieroglifoj eble havas fonetikan komponenton, sed percepto de hieroglifoj kiel sole ideografio malhelpis laborojn por kompreni ilin tiom malfrue kiom ĝis la dekoka jarcento.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 780788
 |
**Deĉifrado** aŭ **malĉifrado** (en filologio) estas la malkovro de la signifo de tekstoj skribitaj (formitaj) en nekonataj lingvoj per signoj, simboloj, hieroglifoj aŭ aliforme. Deĉifrado en kriptografio rilatas al kriptologio. La termino ankaŭ estas uzata malestime en ĉiutaga lingvo por priskribi provojn por legi aĉan manskribon. En genetiko, la termino uzatas por priskribi la sukcesan provon por kompreni DNA, kiu povas esti rigardata metafore, kiel teksto enhavanta vorto-similajn unuojn. La termino deĉifrado en la scienco estas sinonimo kun la kompreno de biologiaj kaj kemiaj fenomenoj.

Antikvaj lingvoj
----------------

En multaj kazoj, multlingva artefakto necesas por ebligi deĉifradon, pri tio la la klasika ekzemplo estas la Rozeta ŝtono. Statistikaj teknikoj provizas alian vojon al deĉifrado, same la analizo de la modernaj lingvoj devenantaj de antikvaj lingvoj, en kiuj la ne-deĉifritaj tekstoj estas skribitaj. Arkeologiaj kaj historiaj informoj estas utilaj en kontrolo de hipotezitajn deĉifradojn.

Deĉifritaj skriboj
------------------

* kojnoskribo
* hieroglifoj
* Ĥaroŝta skribo
* Linia skribo B
* Majaa skriba
* Cipra silabaro

Ne-deĉifritaj skriboj
---------------------

* Rongorongo
* Hinda skribo
* Kretaj hieroglifoj
* Linia skribo A
* Biblosa silabaro
* Linia elamita skribo
* Kipro-Minoa silabaro
* Espanca

Famaj ne-deĉifritaj dokumentoj
------------------------------

* Faistosa disko
* Kodekso de Rohonc
* Voynich-manuskripto

vidu ankaŭ
----------

* Ĉifrado
* Epigrafio

Legu ankaŭ
----------

* La deĉifrado de la "skribo linia B" (Scienca Revuo) Arkivigite je 2017-04-21 per la retarkivo Wayback Machine
Restaĵoj de la kastelo.
**Arsuf** aŭ **Apollonia** (antikve-greke *Απολλωνία*; en hebree אפולוניה‎), konata ekde la frua islama periodo kiel *Arsuf* (arabe أرْسُوف‎, latinigite: Arsūf) kaj en la krucmilita epoko de la Jerusalema reĝlando kiel *Arsur*, estis iama urbo sur la marbordo de Mediteraneo en Palestino, en tio kio estas nuntempe Israelo. Por la israela arkeologio ĝi estas konata kiel *Tel Arŝaf* (hebree תֵּל אַרְשָׁף). Fondita de fenicianoj dum la Persia periodo fine de la 6-a jarcento a.K. ĝi estis loĝata sinsekve ĝis la krucmilita epoko, tra la Helenisma, Romia kaj Bizanca periodoj, kaj dum tiu lasta estis renomita Sozusa (Σώζουσα, aŭ Sozusa en Palestino por diferencigi ĝin el Sozusa en Libio). Ĝi estis sur sableca areo kiu finas ĉe la maro per klifo, ĉirkaŭ 34 kilometrojn sude de Cezareo.

La areo estis konkerita de islamaj araboj en 640, estis fortikita kontraŭ atakoj de Bizanco kaj ekde tiam estis konata kiel Arsuf. En 1101 ĝi estis siavice konkerita de la Jerusalema reĝlando, kaj estis strategie grava loko por la luktoj de la Tria Krucmilito, dum kiu okazis apude la Batalo de Arsuf (1191). La fortikaĵo kaj la urbo mem estis konkeritaj de la Mamlukoj en 1265, kaj ekde tiam ambaŭ ruiniĝis.

La loko de Arsuf (ankaŭ kiel Apollonia–Arsuf אַפּוֹלוֹנְיָה-אַרְסוּף) estas nuntempe en la municipo Herzlija, Israelo (ĝuste norde de Telavivo). La loko estis intense elfosita ekde 1994. En 2002 la Apolonia Nacia Parko malfermiĝis al la publiko.

Notoj
-----

1. ↑  History's Garbage Dump, Israel Antiquities Authority, Aŭgusto 2013. Alirita la 19an de Februaro 2021.
2. ↑   Cohen, Getzel M. The Hellenistic Settlements in Syria, the Red Sea Basin, and North Africa (2006), p. 234.

* Kategorio Arsuf en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 716849
* VIAF: 242297421
 |
**Dezső VÁLI** [deĵO vAli], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Váli Dezső** estas abstrakta hungara pentristo, altlerneja instruisto, arkitekto pri internaj spacoj.

Dezső Váli  naskiĝis la 2-an de oktobro 1942 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Dezső Váli abiturientis en sia naskiĝurbo en 1960, ĉirkaŭ tiutempe li komencis pentradi kaj frekventis pentristan klubon. Li studis en Industriarta Altlernejo (1962-1967) kaj li akiris diplomon pri arkitekto pri internaj spacoj. Lia ĉefinstruisto estis Imre Magyarász. Post la diplomo li laboris 2 jarojn en laborejo de József Finta. Ekde 1969 li estas profesia pentristo, ekde 1970 li ricevis kelkajn stipendiojn. Inter 1975-1977 li estis fotisto, krome inter 1975-1979 li instruis en somera libera lernejo en Zebegény. En la lernojaro de 1991 li instruis en Hungara Belarta Alternejo, en 1994 en la menciita Industriarta Altlernejo. Li ricevis premiojn ekde 1976. Li havas edzinon ekde 1968, ŝ naskis 2 gefilojn.

Ekspozicioj
-----------

* Arthalo Budapeŝto (1981)
* Budapeŝto (1987, 1990, 1997, 2002)
* Győr (ekde 1994 konstanta ekspozicio)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Zsidó temető
* Műteremben
* Ősz vége
* Nyári tábor

Elektitaj libroj
----------------

* C-napló 1958-1992, (1992)
* Tanú ez a kőhalom. Zsidó temetők Közép-Európában, (1993),
* Váli, (1997)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildoj[*rompita ligilo*]
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Dezső Váli en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 618922
* GND: 129337404
* LCCN: n94022096
* VIAF: 50304891
* ISNI: 0000 0000 7871 1065
* RKD: 461035
 |
***Arsène Lupin*** estas televida serio kunproduktita de pluraj eŭropaj landoj en la jaroj 1970-aj kaj bazita sur rolulo Arsène Lupin, la ĝentlemano-ŝtelisto kreita de Maurice Leblanc kaj interpretita en la serio fare de Georges Descrières.

Produktado
----------

La televidajn filmojn kunproduktis ekde 1971 ĝis 1974 la televidstacioj de pluraj landoj (Francio, Aŭstrio, Belgio, Germanio, Italio, Kanado, Nederlando kaj Svislando) kaj ili estas entute 26 el 55-minuta daŭro, dividitaj en 2 sezonoj.

La serio estas inspirita de la romanoj kaj noveloj verkitaj komence de la 20a jarcento de Maurice Leblanc, en kiuj la eventoj estas rakontitaj de li unuapersone, kvazaŭ li estus la biografiisto de sia fikcia heroo. Sed en la serio la intrigoj tiom modifitaj, ke kelkkaze ili estas nerekoneblaj disde la originalaj tekstoj. Ekzemple, en la televidserio la eventoj okazas en la periodo inter la du mondmilitoj, dum en la verkoj de Leblanc la epoko estas tiu de la Belle Époque, preskaŭ dudek jarojn pli frua.

La muzikon de la komenca siglo komponis Jean-Pierre Bourtayre, kiu ankau realigis la muzikon de la finaj sigloj: "L'Arsène" (unua serio) kaj "Gentleman-Cambrioleur" (dua serio). Verkis la tekstojn de la kanzonoj Jacques Lanzmann (L'Arsène), Yves Dessca kaj Jean-Pierre Bourtayre (Gentleman-Cambrioleur), kun aranĝado de José Bartel kaj kantado de Jacques Dutronc. La sigloj atingis vastan sukceson.

Georges Descrières estis elektita por la rolo, post konsiderinda konkurado kun la artistoj, kiujn la produktantoj kandidatigis; inter ili estis Jean-Paul Belmondo, Jean-Pierre Cassel, Philippe Nicaud, Jean Piat, Jean Rochefort kaj Pierre Vernier.

Dissendado
----------

En Francio la serio estis elsendita premiere de la 18a de Marto 1971 ĝis la 16a de Februaro 1974, fare de la dua kanalo de ORTF (Organisation Radio Télévision Française).

Intrigo
-------

En la frua dudeka jarcento, vane ĉasata de la policoj de duona Eŭropo, furore aktivas la plej lerta ŝtelisto iam ajn ekzistanta: Arsène Lupin, la ĝentlemano-ŝtelisto. Kiel moderna Robin Hood, lia celo estas priŝteli riĉulojn, precipe kiam ilia riĉaĵo estis maljuste akaparata. Kun la fidela servanto Grognard ĉiam je sia flanko, li estigas ravecon ĉe belaj virinoj kaj la egan afliktiĝon de inspektoro Guerchard, kiu vane klopodadas kapti lin. Dum sia vagado tra la urboj de Eŭropo, li amasigas aŭtentikan trezoron per artaĵoj, juveloj, altvaloraj objektoj, kiujn li ŝtelas pli pro beleco ol pro ilia efektiva valoro. La arto alivestiĝi kaj lia granda lerteco igas lin nekaptebla. Li konkeras la korojn de la plej belaj virinoj, kiujn li poste ĉiam forlasas por serĉi pli emociajn aventurojn.

Epizodoj
--------

| Sezono | N-ro Epizodoj | Premiera elsendo en Francio |
| --- | --- | --- |
| Unua sezono | 13 | 1971 |
| Dua sezono | 13 | 1973-1974 |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 726229
 |
Ahu Tongariki fotita dum la ekspedicio de Katherine Routledge al Paskinsulo en 1914. En la fono kratero Rano Raraku
**Ahu** estas ŝtonplataĵoj en Paskinsulo, konstruitaj de la origina polinesia loĝantaro de la insulo por ceremoniaj kaj sociaj celoj.
Krom monumentaj statuoj moai, plataĵoj ahu apartenas al la plej elstaraj ŝtonaj memorindaĵoj en Paskinsulo. Ĝi troviĝas laŭlonge de la tuta marbordo kaj escepte ankaŭ ene de la insulo. Ĉiu el la plataĵoj servis al unu vilaĝo kiel socia, religia kaj enteriga centro. Dum la ceremonioj insulanoj manipulis sur la plataĵoj per grandaj lignaj figuroj, kovritaj per ŝtofoj *"tapa".* Tiujn ĉi ceremoniojn priskribis La Pérouse kaj Eugène Eyraud.

La plataĵoj ahu diferenciĝas unu de la alia per aspekto, grandeco kaj konserviteco. Sur la insulo troviĝas pli ol 300 ahu kaj ĉirkaŭ 125 el inter ili en la fina periodo portis statuojn moai. Multaj ahu havis nur unu moai, male sur *Ahu Tongariki*, la plej granda ahu surinsule, longa ĉ. 200 metrojn, estis lokitaj 15 moai.
Kelkaj ahu estas ornamitaj per petroglifoj, prezentantaj homajn kapojn aŭ diversajn bestojn. Pluraj ahu estis en la lastaj jardekoj rekonstruitaj (inkluzive starigon de kelktunaj statuoj).

* Kategorio Ahu en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* La plej granda ahu, Ahu TongarikiLa plej granda ahu, *Ahu Tongariki*
* Du ahu en Hanga RoaDu ahu en *Hanga Roa*
* Ahu Akivi, la unusola, vizaĝo de kies moai rigardas direkte al la maro*Ahu Akivi*, la unusola, vizaĝo de kies moai rigardas direkte al la maro
* Te Pito o Te Henua (Umbiliko de la mondo), magneta ŝtono, troviĝanta proksime al Ahu Te Pito Kura*Te Pito o Te Henua* (*Umbiliko de la mondo*), magneta ŝtono, troviĝanta proksime al *Ahu Te Pito Kura*

Notoj
-----

1. ↑  Stéphen Chauvet, *Easter Island and its Mysteries*, 1935, ĉap. Monuments and Megaliths

Eksteraj ligiloj
----------------

* Videofilmo pri Ahu Tongariki[*rompita ligilo*]
Svisa kaleŝo
**Kaleŝo** estas duaksa, kvarrada veturilo tirata per tirbestoj, plej ofte unu aŭ pluraj ĉevaloj, uzata por transporto de personoj (varotransporto okazas per ĉaregoj). La ekzisto de antaŭa (kaj posta) risortoj diferencigas ĝin i.a. de ĉaro. La kondukisto de tia ĉevalveturilo nomiĝas koĉero.

Historio
--------

Kaleŝo, ca. 1870
Kaleŝo evoluis ĉirkaŭ 1600 el ĉarego, kiun oni provizis per risortoj por certigi komforton por la veturantoj.

Multaj metiistoj laboras pri kaleŝo ĝis ties finpretigo: ekz. radfaristo, lignaĵisto, lakisto, meblisto ktp.

Kaleŝo estis pli frue statussimbolo, sed gravis ankaŭ ties tuta ekipaĵo. Kaleŝoj estis ĝis fino de la 19-a jarcento ĝenerale uzataj tralandaj veturiloj. Nur la evoluo de aŭtomobiloj malaperigis el la stratoj kaleŝojn.

Hodiaŭ la jungitara veturilo uzatas en Eŭropo nur kiel hobio aŭ sportospeco. Tamen en la oficiala veturplano de Svislando ekzistas ankoraŭ kaleŝ-linioj inter Pontresina kaj Roseg-Glaĉero kaj inter Davos kaj la Flüelapasejkulmino.

### Kaleŝo kiel antaŭulo de aŭtomobilo

La 8-an de marto 1886 la aŭtomobila pioniro Gottlieb Daimler mendis kaleŝtipon "Americain" de *Wilhelm Wimpff & Söhne* en Stutgarto, kiun oni liveris en aŭgusto de 1886. Li intencis ĝin kiel donacon por sia edzino Emma, sed tiu kaleŝo iĝis la unua kvarrada aŭtomobilo, post kiam Daimler ekipis ĝin per eksplodmotoro.

Kaleŝoj estis pli frue muntataj en manufakturoj individue laŭ mendo de la aĉetantoj. Nur post fino de la kaleŝa epoko la eroj estis industrie produktitaj. Pro tio la historiaj kaleŝoj estas unikaĵoj.

Muzeoj
------

* muzeo en Laa an der Thaya (Aŭstrio)
* *Marstall*-muzeo de la kastelo Nymphenburg (Munkeno)
* **Teknika muzeo** en urbo Kopřivnice (Ĉeĥio)
* Wagenburg en Vieno
* *Rijtuigmuseum* en Leek Nederlando

Vidu ankaŭ
----------

* Tirbesto
* Ĉevaltira veturado (vidu ankaŭ sub rajdado)
* Poŝta kaleŝo

* Kategorio Kaleŝo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kaleŝo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* Ĉevalŝanĝejo
* Ĉaro, durada veturilo
* Ĉarego, Ĉareto
* Fiakro
* Droŝko
* Tendoĉaro
* Ĉasio, suba parto de kaleŝo
* Boĝio
**Ahun** estas franca komunumo lokita en la departemento Creuse kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 1 501 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Geografio
---------

Ahun etendiĝas sur 33,74 km², kaj havis 1501 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas nur 44 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Creuse, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo.

La regiono ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Ahun situas je alteco de 564 metroj.

  

La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

Historio
--------

Antaŭ la franca revolucio de 1789 kaj la kreado de la departemento Creuse en 1790, Ahun apartenis al la franca graflando Marche. Ekde la fino de la 15-a jarcento ĝis proksimume la jaro 1900, tiu regiono estis fama fonto da migrantaj masonistoj, kiuj ĉiujare dum la plej varma periodo laboris en grandaj urbocentroj, precipe en Parizo.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ro Patrick Pacaud, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Monumentoj
----------

La preĝejo Saint-Silvain datiĝas de la 12-a jarcento kaj estas parte romanikstila. La interno de la monumento estas sufiĉe senornama. Ĝi posedas subteraĵon alireblan pere de ekstera ŝtuparo, kaj en kiu situas la tombo de Silvano de Ahun (mortis en 407).

Administrado
------------

Ahun estas la ĉefurbo de la kantono de Ahun. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Guéret, unu el la du arondismentoj de la departemento Creuse.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Creuse
* Kantono de Ahun
* Busseau-sur-Creuse (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 296452
* LCCN: n95085231
* VIAF: 248293540
* BNF: 15251389w
 |
La pasatoj estas parto de la atmosfera cirkulado de la tero.   
*HIGH* = alta aerpremo
Kiel sahara polvo nutras la amazonan arbaron - video de la jutuba kanalo Scivolemo.
Divi-divi arbo kreskas al unu direkto pro la alizeo
La **pasatoj** estas specoj de vento, kiuj troviĝas ĉirkaŭ la ekvatora regiono de la Tero.

En NPIV estas du nomoj: **pasato** kaj **alizeo**. Se oni kontrolas la diversajn lingvojn en la vikipedio (plej facile videblaj je la fino de "redaktado"), oni trovas, ke en la plimulto de la lingvoj la nomoj estas versioj de "pasato", sed en ankaŭ multaj lingvoj la nomoj estas versioj de alizeo. En la angla la nomo estas *trade winds*.

La pasatoj estas la plej oftaj ventoj en la tropikaj regionoj. Ili blovas de la regionoj de alta aerpremo en la t. n. ĉevalo-latitudoj al la regionoj de malalta aerpremo ĉirkaŭ la ekvatoro. La pasatoj blovas el nordoriento en la norda hemisfero kaj el sudoriento en la suda hemisfero.

La vento je la grundo fluas al la ekvatoro, kaj la fluo en la alteco estas reen al la polusoj.
Je latitudoj ĉirkaŭ 30° norde kaj sude la aero malleviĝas al la tero. La malleviĝanta aero estas relative seka, ĉar ĝia akvo falis kiel pluvo en la ekvatora regiono super la tropikaj pluvo-arbaregoj. Tiuj sekaj ventoj sekigas la teron kaj kaŭzas dezertojn, kiel ekz. la saharon en norda afriko.

La vento blovanta al la ekvatoro estas direktita okcidenten per la koriolisa efiko.

Regionaj pasat-ventoj
---------------------

Inter la plej konataj estas la **alizé** ankaŭ **alize**, stabila, malforta nordorienta vento blovanta tra centra afriko kaj la Karibio.

En Egiptio la pasato blovas stabile el nordoriento. Per ĝi oni povas ĉiam komforte veli sur la nilo suden. Reen al la nordo oni glitas per la fluo de la akvo.

Vidu ankaŭ
----------

* Klimata klasifiko de Köppen
Gretta Duisenberg 2009
**Gretta Duisenberg** (naskiĝis en 1942 kiel **Gretta Nieuwenhuizen**) estas la vidvino de la antaŭa Nederlanda politikisto kaj bankisto Wim Duisenberg kaj Nederlanda por-Palestina aktivulo, demandante atenton por la okupacio de Palestinaj areoj ("Stop de Bezetting", t.e. *Haltigu la Okupacion*).

La profesio de Gretta estas flegistino. Ŝi edziniĝis kun la specialisto pri internaj malsanoj Bedier de Prairie, kun kiu ŝi havis tri infanojn. Post ŝia eksedziniĝo, ŝi fariĝis aktiva en maldekstrula organizo kaj havis rilaton kun (tiutempa) Nederlanda ministro por defendo Hans van Mierlo.

En 1987 **Gretta Bedier de Prairie-Nieuwenhuizen** edziniĝis Wim Duisenberg, alia grava Nederlanda politikisto.
Kiam li estis prezidanto de la Eŭropa Centra Banko, Gretta metis Palestinan flagon sur la balkono de ilia domo en Amsterdam, kiun Wim poste forigis. Ŝia ago instigiĝis pro la supozo ke Israelaj soldatoj masakris centmilojn da palestinanoj dum la Batalo de Jenin 2002, kio poste evidentiĝis malvera. Judaj najbaroj de Gretta, kiuj alparolis ŝin pri la flago, asertas ke ŝi respondis per rasistaj rimarkoj.

En intervjuo ŝi deklaris ke ŝi klopodus kolekti 6 milionojn da subskriboj kontraŭ la Israela okupacio kaj ridis pro sia "ŝerco". Oni supozis ke ŝi aludis al la 6 milionoj da judaj viktimoj dum la Holokaŭsto.

Ŝi ankaŭ renkontis Jaser Arafat-on, kiu nomis ŝin sia "fratino", kaj lasis fari kelkajn fotojn kun li.

* Kategorio Gretta Duisenberg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 48133
 |
**Aiwo** (malofte **Aiue**, antaŭe *Yangor*) estas distrikto kaj elektodistrikto de Nauro en la okcidenta parto de la insulo.

Lokiĝo de la distrikto
Ĝi estas banata de la Pacifika Oceano kaj najbaras al la distriktoj Buada, Boe kaj Denigomodu. En 2007 havis loĝantaron de 1.100 loĝantoj. Ĉar Nauro ne havas ĉefurbon, Aiwo estas kelkfoje nomata kiel oficiala ĉefurbo, kvankam tio okazas pli ofte al Jareno.

En tiu ĉi distrikto troviĝas:

* La *Aiue Boulevard*
* La nova haveno
* La Ĉina Kvartalo
* La *O'dn Aiwo Hotel* (unu el la du hoteloj de la insulo)
* La *Nauru Phosphate Corporation*
* La stadiono *Linkbelt Oval*
* La lernejoj de Aiwo kaj la Nauru College

La elektodistrikto elektas 2 anojn al la Parlamento de Nauro.

* Aiwo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Aiwo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


Administra divido de Nauro

**Ĉefurbo**: Jareno

**Administraj distriktoj**:
Aiwo |
Anabar |
Anetan |
Anibare |
Baiti |
Boe |
Buada |
Denigomodu |
Ewa |
Ijuw |
Jareno |
Meneng |
Nibok |
Uaboe 

**Elektodistriktoj**:
Aiwo |
Anabar |
Anetan |
Boe |
Buada |
Jareno |
Meneng |
Ubenide
La **Malnova kalvinana preĝejo** estas religia monumento historia en urbo Vác (Hungario).

Historio
--------

Disetendiĝo de la reformacio okazis en Hungarlando ĝuste dum la kontraŭturkaj bataloj. En Vác longe daŭris dominado de turkoj, sed ili permesis la kalvinismon. Tio estis en la malfrua 16-a jarcento. Stefano Bocskai donis la katolikan kirkon al la kalvinistoj en 1604, ili havis ĝin ĝis 1619. En la 17-a jarcento foje la turkoj, foje la Habsburgoj regis en la urbo. Dum periodoj de aŭstroj-hungaroj la protestantoj estis forpelitaj, ĉefe ekde 1686, kiam finiĝis la turka erao. Nur en 1781 laŭ nova leĝo la kalvinistoj havis eblecojn, ili konstruis lignan preĝdomon. La nun videbla preĝejo ekfunkciis en 1785. Komence estis sonorilostablo, la turo konstruiĝis en 1794. La orgeno estis farita en 1878. La turo estis trafita en 1944, sed rekonstruita en la sekvaj jaroj. Renoviĝo okazis en 1991.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas laŭ en korto. En mezo de la fasado la kvadrata turo plene reliefas kun bulba pinto. Interne laŭ la kutimoj la muroj estas blankaj. La predikejo estis farita en 1784.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj Arkivigite je 2016-03-12 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* Arkivigite je 2019-10-29 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* InternoInterno
* PredikejoPredikejo
* OrgenoOrgeno
**István Öthö Kőmíves** [iŝtvAn oto kOmIveŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kőmíves István Öthö**, estis hungara grafikisto, fasonisto, poŝtmarkoplanisto.

István Öthö Kőmíves  naskiĝis la 16-an de novembro 1949 en Vác, li mortis la 7-an de aprilo 2007 en Budapeŝto.

Biografio
---------

István Öthö Kőmíves akiris diplomon en Industriarta Universitato en 1973. Liaj plej gravaj instruistoj estis Lajos Luzsicza, Sándor Ernyei, József Baska kaj József Finta. Post siaj studoj plej ofte li planadis poŝtmarkojn. Ekde 1980 li faris fasonojn al pluraj firmaoj. En 1992 li komencis krei grafikaĵojn ankaŭ per komputilo, sed li kontinue faris fasonojn al ekspozicioj, sportaj konkursoj, ktp. Li ricevis premiojn inter 1990-2007. Li havis edzinon, kiu naskis filojn en 1979 kaj 1985.

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Zalaegerszeg (1986)
* Székesfehérvár (1987)
* Budapeŝto (2000, 2003, 2005)

Referencoj
----------

1. ↑

Eksteraj ligiloj
----------------



* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2019-01-09 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 629040
 |
***De re publica*** (tradukebla el Latino kiel: *La publika, popola afero*) de Cicerono estas traktaĵo pri politika filozofio dividita en ses libroj.

La verko estis verkita inter la jaroj 55 kaj 51 a.n.e. Kiel ĝia modelo, *Respubliko* de Platono, la verko estas komponita kun formo de dialogo (hipoteza) en la jaro 129 a.n.e. inter Scipiono Emiliano, kiu estus mortinta kelkajn tagojn poste, Lelio kaj aliaj minoraj roluloj, en la ĉeurba vilao de Emiliano mem. La verko analizas la formojn de regado kaj ties degeneraĵojn (el monarkio ĝis tiranio, de aristokratio ĝis oligarkio, de demokratio ĝis oklokratio kaj la revenon al la monarkio).

Manuskripto de la *Commentariorum in Somnium Scipionis* de Makrobio, kiu kolektas parton de la verko de Cicerono.
De la ses iamaj libroj restis komplete nur la unuaj, krom tio transigita de aliaj verkistoj, kiel Makrobio, Laktancio, Nonio kaj Aŭgusteno de Hipono. Oni konservas ankaŭ fragmentojn de la tria ĝis la kvina libro kaj la konkludon de la sesa libro, kiuj estis malkovritaj de la kardinalo Angelo Mai en 1819, en palimpsesto de Vatikano sub komentario de Sankta Aŭgusteno al la psalmoj 119-140 de Davido.

Vidu ankaŭ
----------

* Respubliko
* Politiko

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo De re publica en la hispana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 821427
* GND: 4126749-7
* LCCN: n91037666
* VIAF: 180243999, 7252167807320118130003 5249152139992011100001, 180243999, 7252167807320118130003
* SUDOC: 028207572 028445228, 028207572
* BNF: 12008960q
* BNE: XX3383768
 |
**De Morgen** estas flandra gazeto kiu ekestis en la jaro 1976 kiel daŭrigo de la forigitaj partiaj gazetoj *De Volksgazet* kaj *Vooruit*. Kvankam la ligo kun la Socialista Partio estas multe pli libera ol antaŭe, tamen la socialisma kaj liberala vidpunktoj ĝuas relative multe da atento. La gazeto strebas esti pli juna alternativo por du konkurentoj en la merkato: De Standaard kaj De Tijd. La tri gazetoj sin nomas 'kvalitaj'. De Morgen havas diversajn ĉiusemajnajn aldonojn kaj estas eldonita de De Persgroep, kiu ankaŭ elkdonas la popularan gazeton Het Laatste Nieuws kaj kiu ekde 2005 ankaŭ posedas De Tijd.

Nombro de legantoj kaj eldonkvanto
----------------------------------

Laŭ enketo de la sendependa kontrolorgano CIM en Belgio inter junio 2004 kaj majo 2005, De Morgen havas ĉiutage 254.300 legantojn. La eldonkvanto dum la pasintaj jaroj iomete kreskis:

* 1999 : 64 397
* 2000 : 66 967
* 2001 : 67 076
* 2002 : 68 395
* 2003 : 69 146

Eŭropa Gazetara Premio
----------------------

En la jaro 2004 la gazeto De Morgen premiiĝis kiel la plej bele dezajnita gazeto de Eŭropo en la kategorio tutlandaj gazetoj. La premio estas la plej prestiĝa en Eŭropo rilate la enpaĝigon de gazetoj. En 2004 estis 334 kandidatoj el 26 landoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio De Morgen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retpaĝo
* Premio gazetara

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rLa grandaj belgaj gazetoj |
| --- |
| Flandraj | *De Morgen* • *De Standaard* • *De Tijd* • *Gazet van Antwerpen* • *Het Belang van Limburg* • *Het Laatste Nieuws* • *Het Nieuwsblad* • *Het Volk* • *De Gentenaar* |
| Franclingvaj | *L'Echo* • *La Capitale* • *La Nouvelle Gazette* • *La Meuse* • *Nord Éclair* • *La Province* • *Le Quotidien* • *La Dernière Heure* • *La Libre Belgique* • *Le Soir* • *Vers L'Avenir* |
| Germanlingva | *Grenz-Echo* |

 |
**Roberto Barreto Pedroso das NEVES**, ĵurnalisto, verkisto, naskiĝis en 1907 en Portugalio, sed loĝis en Brazilo dum multaj jaroj post atenco kontraŭ li pro politikaj kialoj de Salazara polico en 1942. Anarkiisto li estis arestita 13 fojojn en Portugalio. Tie li kunlaboris al anarkiismaj ĵurnaloj *A Batalha* e *O Libertário*.

En Brazilo li fondis kaj gvidis la Eldonejon Germinal, kiu eldonis anarkiismajn librojn. Li kunlaboris kun la anarkiismaj publikaĵoj *Relações Anarquistas*, *Acção Directa*, la anarkiisma ĵurnalo *A Plebe* kaj komerca ĵurnalo *O Século*. Li estis unu el la pioniroj por la divastigado kaj studado de Esperanto en Brazilo. Li ankaŭ estis framasonisto kaj vegetarano. Li postlasis kelkajn verketojn, kelkajn seriozajn, kelkajn pornografiajn, sed oni akuzas lin de plagiato. 

Li mortis en 1981 en Rio-de-Ĵanejro.

Verkaro
-------

### Poemoj

* NEVES, Roberto das. *Assim Cantava um Cidadão do Mundo — poemas que levaram o autor treze vezes aos cárceres do Santo Oficio de Salazar*. Rio de Janeiro: Germinal, 1952.

### Politiko

* NEVES, Roberto das. *A Revolução Desconhecida*.

### Prologoj

* Arantes do Nascimento, Edson: *Mi estas Pelé* (Esperantigis Francisko Almada. Prologo de Roberto das NEVES. - Rio de Janeiro: Kultura Kooperativo de Esperantistoj, 1971. - 164 p. : ilustr.)
* ARMAND, E. *Nova Ética Sexual*. Pref. e trad. Roberto das NEVES. Rio de Janeiro: Germinal, 1960.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 57001
* VIAF: 306478094
* ISNI: 0000 0004 2843 6260
* NKC: xx0080530
 |
**La iama kirko** estas malnova Monumento historia en Hungario, en vilaĝo Hetvehely.

Historio
--------

Tiu ĉi preĝejo konstruiĝis en la 13-a jarcento, en la sekva jarcento ĝi estis pligrandigita kaj trakonstruita. En la 16-a jarcento la turkoj okupis la regionon, la kirko malpleniĝis kaj forgesiĝis. En 1733 alvenis novaj loĝantoj, en 1760 novaj trakonstruoj okazis. Spite la uzadon oni konstruis pli grandan kirkon en 1833, poste la malnova kirko estis fojnejo kaj fumaĵejo pri viandoj. En la 1970-aj jaroj la konstruaĵo estis renovigita por historia monumento.

Konstruaĵo
----------

La iama kirko situas en mezo de la vilaĝo. La preĝejo havas 3 partojn: kvarangulaj navo, sanktejo kaj sakristio. La navo kaj la sanktejo estas malfruromano, la sakristio jam gotiko. La mallarĝaj fenestroj estas gotikaj, la ronda fenestro estas baroko, la kvarangulaj fenestroj en la 18-a jarcento estis faritaj. Interne estas videblaj murpentraĵoj kaj vazo pri baptado el la 14-a jarcento.

Fontoj
------

* hungare
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* hungare kun fotoj
* hungare Arkivigite je 2016-08-18 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon garbo (matematiko). |

kolekto kaj kunmeto de garboj en olea pentraĵo el la jaro 1607
garbo de spelto
**Garbo** estas laŭ la vortaro PIV

1. fasko da falĉita greno aŭ detranĉitaj vegetaĵoj (ekzemple fojno, pajlo, kano aŭ floroj)
2. aro da longaj aĵoj (komparu la citaĵojn de L. L. Zamenhof: *"garboj da rapidaj, oraj, blindigantaj radioj"* kaj *"tiuj pensoj, kvazaŭ garbo da fulmoj, trakuris la kapon de Marta"*).

Rilataj vortoj
--------------

**Garbaro** estas amaso da garboj, dum rikolto de greno provizore lasitaj sur la kampo (komparu la vorton stako).

Garbejo en agrikultura bieno estas neloĝata konstruaĵo, ofte el ligno, uzata por stokado, aparte de la rikoltitaj garboj de grenoj.

Garboj en kulturo
-----------------

La garboj estis uzataj tradicie en la historio de pentrarto kiel simbolo de la rikolto kaj la feliĉa somera sezono de laboro kaj enspezo, do rilata kun festoj kaj riĉeco.

La romiana *fasces* estis unue romia simbolo kaj poste la blazono de la *Partito Nacionale Fascista*. Ĉi tie sur la flago kaj la sigloj.
La vorto *faŝismo* por la politika movado de Benito Mussolini etimologie devenas de la itala vorto *fascio* (en latina: *fascis*), kio signifas garbo. La garboj aŭ fasci estis uzataj de antikvaj romiaj liktoroj kiel simbolo de la laŭleĝa povo kaj de la uniigo inter civitanoj, kaj de tie pasas al multaj politikaj movadoj, ĉefe dekstraj aŭ bazitaj sur agrikultura idearo.

* Kategorio Garbo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)