recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Epidiaskopo, uzita en la Universitato de Kembriĝo dum la 19-a jarcento
Epidiaskopo projekcianta homan manon
La **epidiaskopo** estas aparato, nome projekciilo, kiu projekcias bildon de solida objekto sur ekranon per sistemo de lampoj, speguloj kaj lensoj.

Priskribo
---------

La epidiaskopo verŝas lumon sur la montrota objekto. La objekto reflektas la lumon; tiu luma bildo estas, per speguloj kaj lensoj, pligrandigita kaj projekciata sur ekranon.

Ĉar epidiaskopo postulas, ke sufiĉe da lumo estu reflektita de la montrota objekto, ĝi postulas brilegan lampon, pli brilan ol lampojn en simplaj diaskopoj (kiuj nur kapablas montri diapozitivojn.) Pro tio, oni ne uzu epidiaskopojn kun objektoj difekiĝemaj pro la varmo de la lampo.

Etimologio
----------

La termino *epidiaskopo* devenas de ἐπι- "sur", δια- "tra(videbla)", kaj σκοπέειν "rigardi". La "epi-" signifas la desupran surverŝon de lumo, malsimilan al simpla diaskopo.

Referencoj
----------

1. ↑   epidiapozitiv/o (esperante). *Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Epidiaskopo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Episcopen en epidiascopen (nederlande). *De Luikerwaal*.

Vidu ankaŭ
----------

* Diaskopo
**Hamilton Jeffers** (naskiĝis la 13-an de oktobro 1893 en Sewickley, mortis la 28-an de majo 1976 en Carmel Highlands) estis usona astronomo. Li estis frato de la poeto Robinson Jeffers (1887 – 1962).

Li ricevis sian dipomon de la Universitato de Kalifornio en Berkeley en 1917 kaj doktoriĝon pri astronomio de la sama universitato en 1921. Li estis precipe notita de la Observatorio Lick pro la kvalito siaj observoj de kometoj.

En februaro 1921, li fariĝis instruisto pri astronomio ĉe la Universitato de Iovao kaj restis tie iom malpli ol tri jaroj. En 1924 li fariĝis adjunkta astronomo ĉe la Observatorio Lick. En 1933 li fariĝis Asociata Astronomo kaj en 1938 plena astronomo, li restis en la Observatorio Lick ĝis sia emeritiĝo en 1961, krom periodo de 1941 ĝis 1945, kiam li kontribuis al la milita strebo unue ĉe la laboratorio pri radiadoj de la Masaĉuseca Instituto de Teknologio, kaj poste kiel analizisto de operacioj en Alasko kaj en Brita Hindio.

**Hamilton Jeffers** esti notita pro la precizeco de sia laboro, kiu inkludas observojn de duopaj steloj. La 9-an de majo 1934, li malkovris la asteroidon (58093) 1934 JP elde la Observatorio Lick ; la asteroido 1934 Jeffers estis nomita en lia honoro.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑   MPC alfabeta listo de asteroidaj malkovrintoj(angle)
2. ↑  (1934) Jeffers : Slipo de IAU Minor Planet Center (angle)

Eksteraj ligiloj
----------------

* angle Hamilton Jeffers, Nekrologo farde Shane, C. D. el *Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society*, Vol. 21, P. 69, 1980

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Hamilton Jeffers en la angla Vikipedio.*
La ŝtono de Stora Hammar.
**Sangaglo**, norene ***blóðörn*** estis verŝajne ekzekutmaniero rita de vikingoj.

Oni distranĉis la dorson de la viktimo, tiam oni apartigis ambaŭflanke la ripojn de la vertebraro kaj dismovis ilin: kiel aglajn flugilojn. Finfine ankaŭ la pulmoj estis eltrenataj kaj metataj sur la ŝultroj.

Fontoj kaj historiografio
-------------------------

La Sangaglo estas bone kovrata per oldnorda literaturo, interalie en *Skæld*-poemoj kaj en la Poezia *Edda*, ekzemple en la *Orkeyinga*-sagao aŭ la *Reginsmául*. La fundo de la rito estas kontestata, kaj eĉ kelkaj historiistoj dubas ĉu oni vere faris ĝin aŭ ĉu ĝi estas eble nur literatura bestega dekoro por la prizorgado de la aŭskultantoj aŭ legantoj. Aliaj interpretadoj estas, ke la Sangaglo estis progreso de homoferoj por la dio Odino aŭ ankaŭ speciala venĝformo, kiu la filoj uzis por la murdistoj de sia patro.

Tiel skrivas la Poezia *Edda* en la "kanto de Regin":

*La Sangaglo estas nun*
*kun tranĉinta glavo*
*la murdiston de Sirgurd'*
*fendetinta en la dorson!*
*Ne ekzistas pli eminenta*
*Regno-Filo*
*kiu ruĝis la teron*
*kaj delektas Hugin'.*
La Sangaglo estas ankaŭ uzata tradicie por punadi la horendan krimon de patromurdo. Tiel diras ekzemple la proverbo 'tranĉi aglon'.

Fontindikoj
-----------

1. ↑  The Rite of the Blood-Eagle, The English Historical Review. Vol.99, No. 391 Apr. 1984
2. ↑  Kantoj-Edda "Reginsmál" (strofo 27) Traduko de Vikipediisto:TED110 de
3. ↑
**Quintana del Puente** [kinTAna delPŬENte] estas municipo en la sudoriento de la provinco Palencio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *El Cerrato*. La loknomo *Quintana del Puente* estas etimologie komprenebla kiel Domaro de la Ponto.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 11,52 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 290 loĝantojn. Ĝi perdis multajn loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 300 loĝantojn el la 1950-aj jaroj. Ĝi distas 33 km de Palencio, provinca ĉefurbo.

La rivero Arlanza trapasas la urbon. La municipa teritorio limas kun Cordovilla la Real, Palenzuela, Villahán kaj Herrera de Valdecañas.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado. 

En 1942 oni konstruis sur la deklivo de la monto kontraŭtuberkulozan sanatorion kaj sekve jam en 1055 feriejon por filoj de militistoj, el kiuj ambaŭ instalaĵoj helpis la lokan ekonomion.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj kaj vitejoj) kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun piedirado tra naturaj lokoj. De la historia pasinteco restis diversaj vizitindaj vidindaĵoj kiel la preĝejo de Sankta Stefano.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Palencio

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 772821
* VIAF: 316733808
 |
**Villarramiel** [biljaraMJEL] estas municipo en la sudokcidento de la provinco Palencio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Tierra de Campos*. La loknomo *Villarramiel* aludas al iama fondinto ("Villa Herramel").

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 30,26 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 833 loĝantojn. Ĝi perdis multajn loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis preskaŭ 300 loĝantojn nur el la jaro 2000. Ĝi distas 37 km de Palencio, provinca ĉefurbo.

Parto de la municipa teritorio estas ene de la birdoprotekta areo ZEPA nome La Nava - Campos Norte​ apartenanta al la Reto Natura 2000.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado en la 10-a jarcento. En la 15-a kaj 16-a jarcento ludis gravan rolon la industrio tekstila (prie estas kardilo en la supra duono de la blazono) kaj de ledotanado.

Dum la Milito de Komunumoj de Kastilio, la urbo aliĝis al la kastilia insurekcio pro la troa impostado. Tial post la malvenko de la komunumanoj en la Batalo de Villalar suferis ekonomiajn reprezaliojn.

En 1592 Filipo la 2-a, spite la konfirmon farita en 1581 fare de la propra reĝo ke Villarramiel estis libera, kreis la markizlandon de Frechilla kaj Villarramiel, kiun li donis al Duarte de Braganza. Li ankaŭ alpropriĝis kaj aŭkciis la municipajn havaĵojn. Poste, lia filo Filipo la 3-a devis redoni tion, ĉar la loĝloko venkis en jura proceso.

Iam estis murego kaj pordegoj, el kio restas nenio.

En 1776 okazis tragedio kiam kolapsis la turo el ŝtono de la preĝejo de Sankta Mikaelo pro kio mortis pli ol cent lokanoj.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj kaj vitejoj) kaj brutobredado (ŝafoj kaj kolombejoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun piedirado tra naturaj lokoj. De la historia pasinteco restis diversaj vizitindaj vidindaĵoj kiel la novklasika preĝejo de Sankta Mikaelo (rekonstruita), la preĝejo de Sankta Maria (kun mikso de stiloj), la ermitejo, domegoj, 16 kolombejoj ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Palencio

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 772206
 |
Koordinatoj: 50° 39′ 14″ N 15° 13′ 11″ O﻿ / ﻿50.65389 °N, 15.21972 °O﻿ / 50.65389; 15.21972 (mapo)

**Splzov** estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Železný Brod en distrikto Jablonec nad Nisou. En la jaro 2011 estis ĉi tie registritaj 27 adresoj. En la jaro 2021 ĉi tie daŭre vivis 45 loĝantoj.

Splzov situas en katastra teritorio **Bzí u Železného Brodu** kun areo 3,24 km².

Historio
--------

La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1543.

Loĝantaro
---------

Evoluo de nombro de loĝantojLa datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj  

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1869 | 120 |
| 1880 | 91 |
| 1890 | 82 |
| 1900 | 121 |
| 1910 | 123 |
| 1921 | 118 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1930 | 135 |
| 1950 | 72 |
| 1961 | 91 |
| 1970 | 84 |
| 1980 | 68 |
| 1991 | 47 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2001 | 43 |
| 2011 | 57 |
| 2021 | 45 |

Situo
-----

Splzov troviĝas en pentrinda valo de rivero Jizera inter urbo Železný Brod kaj municipo Malá Skála. Ĝi situas sur frekventata ĉefa ŝoseo I/10 (E65, Prago–Harrachov).

La vilaĝo kaj interesaĵoj
-------------------------

Plimulto de la konstruareo situas en senpera proksimeco de la rivero. Randaj domoj situas en deklivo ĉirkaŭ rojo Huntířovský potok (la tn. Rokel). Troviĝas ĉi tie nek municipa ofico, poŝto eĉ ne ia alia instituto, ĉar la vilaĝo falas sub administrado de Železného Brodu. Plua interesaĵo estas splzova vejro, kiu devigas haltigi la riverveturigantojn en ilia veturo. Proksime de ĝi troviĝas restoracio kaj pensiono.

Ĉirkaŭaĵo
---------

Ĉi tieaj arbaroj estas elserĉataj de lokaj kaj urbaj fungokolektantoj. Tradicie tra ĉi tie kondukas vojo de aŭtomobila konkurso Ralio Bohemio. En la najbara Bzí situas baroka preĝejo de La plej sankta Triunuo.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de urbo Železný Brod (12) |
| --- |
| Bzí ~ Horská Kamenice ~ Hrubá Horka ~ Chlístov ~ Jirkov ~ Malá Horka ~ Pelechov ~ Splzov ~ Střevelná ~ Těpeře ~ Veselí ~ Železný Brod |

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Buchrain |

**Buchrain** (prononcu *buĥrajn*) estas komunumo en la distrikto Lucerno en Kantono Lucerno, Svislando. Ĝi havis 5509 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

Geografio
---------

Buchrain situas ce la bordo de la rivero Reuss kaj apartenas al la aglomeraĵo de la urbo Lucerno. Al la komunumo Buchrain apartenas krom la ĉefvilaĝo Buchrain mem la vilaĝo Perlen, kaj la setlejoj Altweg, Althof, Fahr, Fehr, Grossmatt, Hasenmatt, Haslirain, Kolben, Laubacher, Rütiweid, Leisibach, Oberperlen, Rain kaj Schachen.

Ĉe Perlen industria kanalo, konstruita en la jaro 1862, formas insulon sur la rivero, kie troviĝas multaj industrikonstruaĵoj.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 4,80 km², de 17,2% estas kovritaj de arbaro, 49,6% servas por agrikulturo kaj 27,4% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Buchrain limas en nordo al Eschenbach, en oriento al Root, en sudoriento al Dierikon, en sudo al Ebikon, en sudokcidento al Inwil kaj en okcidento al Emmen.

Trafiko
-------

Buchrain disponas pri stacidomo ĉe la trajnlinio de Zugo al Lucerno. Krome la komunumo estas konektita al la publika transportreto per la buslinio n-ro 22 de la loka busreto de la urbo Lucerno.

Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo de Zugo al Lucerno kaj la svisa aŭtovojo A14, al kiu la komunumo disponas en Schachen pri duona alveturejo al la direkto de Lucerno.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Buchrain datiĝas el la jaro 1178 kiel *Buorren*.

Dum mezepoko Buchrain estis administrobieno de la Monaĥejo Murbach en Alzaco. La monaĥejo devis vendi siajn bienojn en hodiaŭa Svislando en la jaro 1291 al la Habsburgoj. La civitanoj de Buchrain luktis en la Batalo de Sempach en la jaro 1386 flanke de la Lucernanoj, kaj post la venko en Sempach fariĝis kun la tuta voktejo Rothenburg lucerna.

Per la konstruo de la Reuss-Kanalo en la jaro 1862 en Buchrain komenciĝis la industria evoluo. Estiĝis lignoteksaĵo-fabriko kaj la paperfabriko en Perlen, kiu ankoraŭ hodiaŭ estas tre signifa.

Vidu ankaŭ
----------

* Aliaj lokoj kun la nomo Buchrain
* Buchrain (stacidomo)

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Profilo de la komunumo sur la retejo de la kantono[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Artikolo pri la komunuma historia en la retejo de Buchrain Arkivigite je 2011-01-23 per la retarkivo Wayback Machine

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Buchrain LU en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Buchrain
* Profilo de la komunumo sur la retejo de la kantono[*rompita ligilo*]
* Buchrain en la Historia Leksikono de Svislando

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Buchrain LU** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Lucerno |
| --- |
| Adligenswil • Buchrain • Dierikon • Ebikon • Gisikon • Greppen • Honau • Horw • Kriens • **Lucerno** • Malters • Meggen • Meierskappel • Root • Schwarzenberg • Udligenswil • Vitznau • WeggisIamaj komunumoj: Littau |  |

 |
**István Schönvisner** [iŝtvAn ŝOnvizner], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Schönvisner István** estis hungara arkeologo, pastro, monaĥo, bibliotekisto, profesoro, kanoniko, abato. Liaj familiaj nomformoj estis *Schönwisner, Schönwiesner, Schoenvisner*. Liaj pseŭdonimoj estis *St*, *Sch*.

Memortabulo pri István Schönvisner
István Schönvisner  naskiĝis la 15-an de decembro 1738 en Hungara reĝlando en Eperjes (nuntempa Prešov en Slovakio). Li mortis la 26-an de septembro 1818 en Nagyvárad (nuntempa Oradea en Rumanio).

Biografio
---------

István Schönvisner lernis teologion en Nagyszombat, poste li aliĝis al la jezuitoj en 1756. Post siaj studoj li estis prefekto en la teologia altlernejo en Vieno. Post 1773 li lernis filozofion, en 1778 li doktoriĝis. En 1777 li iĝis bibliotekisto en Universitata Biblioteko (ELTE), inter 1780 kaj 1794 li instruis arkeologion en Reĝa Universitato de Buda/Pest, poste li estis bibliotekestro de la menciita biblioteko. En la studjaroj 1781 kaj 1800 li estis dekano, en 1794 rektoro. En 1802 li estis nomumita abato kaj kanoniko. Li estis la unua hungara arkeologo, kiu science fosadis. Li trovis ekzemple Aquincum kaj Savaria.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *De ruderibus Laconici Caldariique Romani...* (1778)
* *Commentarius geographicus In Romanorum iter per Pannoniae...* (1780)
* *Antiquitatum et historiae Sabariensis...* (1791)
* *Notitia Hungaricae rei numariae...* (1801)
* *Catalogus numorum Hungariae ac Transilvaniae Instituti Nationali Széchenyiani I–III* (1810)
* *Compendium antiquitatum graecarum* (1814, 1815, 1818, 1820, 1821) - gimnazia lernolibro
* *Compendium antiquitatum romanarum* (1825)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto de 1902
* memormedalo

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero S, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero S, poste serĉu la nomon)
**István Somogyi** [iŝtvAn ŝomodji], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Somogyi István,** germane **Stephan von Somogyi** estis hungardevena prusa generalmajoro.

István Somogyi (oficiro) naskiĝis la 14-an de decembro 1713 en Debrecen, li mortis la 30-an de novembro 1777 en Pitschen (Prusio, nuntempa Byczyna en Pollando).

Biografio
---------

István Somogyi (oficiro) estis suboficiro en la aŭstra armeo, poste ekde 1741 aliĝis al husara regimento en Prusio. Li atingis la oficirajn rangojn en 1743 leŭtenanto, en 1744 ĉefleŭtenanto, en 1745 kapitano, en 1758 majoro. En 1763 li estris husarregimenton. Baldaŭ li servis en Malsupra Silezio kaj en 1773 li estis kolonelo kaj ĉefo de la regimento. Li mortis kun la rango de prusa generalmajoro, li estis entombigita en la preĝejo de Pitschen. Li edziĝis en 1744, lia prusa edzino naskis plurfoje. Ili loĝis daŭre en Pitschen.

Fontoj
------

* germanlingva biografio
* Germanlingva Vikipedio

Referencoj
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 824249
 |



* Portalo pri Biografio
**István Seri** [iŝtvAn ŝeri], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Seri István** estas hungara-usona kuracisto, profesoro, membro (honora (2016)) de Hungara Scienca Akademio.

István Seri  Arkivigite je 2016-05-01 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 15-an de aprilo 1951 en Szombathely.

Biografio
---------

István Seri akiris medicinan diplomon (MD) en Universitato Semmelweis en 1976, poste sciencan gradon (Ph.D) en 1985. Inter 1976-1981 li laboris en la menciita universitato kaj ties kliniko, inter 1984-1985 li esploris en Karolinska Institutet en Stokholmo, poste li vivis plurajn jardekojn en Usono en hospitaloj de Bostono, Universitato de Pensilvanio, ekde 2001 Universitato de Suda Kalifornio, privata universitato en Novjorko. Li okupiĝas pri malsanoj de beboj. Li ricevis hungaran kaj usonan premiojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Regional hemodynamic effects of dopamine in the indomethacin-treated preterm infant...* (2002)
* *Dose-dependent hemodynamic and metabolic effects of vasoactive medications in normotensive, anesthetized neonatal piglets* (2011)
* *Transitional Hemodynamics in Preterm Neonates: Clinical Relevance.* (2016)

Memorigiloj
-----------

* en 2001 Universitato de Pensilvanio fondis premion pri "Istvan Seri"

Fontoj
------

* anglalingva biografio kun foto[*rompita ligilo*]
* hungarlingva biografieto kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**István SOÓS** [iŝtvAn ŝOŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Soós István** estis hungara kemiisto, profesoro, mikrobiologo.

István Soós  naskiĝis la 27-an de decembro 1902 en Kisújszállás. Li mortis la 1-an de majo 1959 en Budapeŝto.

Biografio
---------

István Soós akiris diplomon en Reĝa Teknika Universitato palatino József en 1925. Post siaj studoj li laboris en instituto pri vitoj kaj vinoj. En la malfruaj 1940-aj jaroj li jam estis institutestro. En 1950 li kreis el la laborejo esploran instituton pri vinoj, poste li restis estro 5 jarojn. En 1952 li doktoriĝis el agrikulturaj sciencoj, en la sama jaro li ankaŭ ekinstruis en la ĝardenista altlernejo, eĉ li iĝis katedrestro post 2 jaroj. Li okupiĝis pri ekzamenado de vinoj.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A borok betegségei, hibái és azok javítási módja* (1938)
* *Borászati mikrobiológia* (1948)
* *A magyar borélesztők morfológiája és fiziológiája* (1951)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
**István Róbert HERNÁD** [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hernád István Róbert,** en Kanado *Stevan Robert Harnad* estas hungara-kanada kognosciencisto, profesoro, membro (ekstera en 2011) de Hungara Scienca Akademio. Lia origina familia nomo estis *Hesslein*.

István Róbert Hernád  naskiĝis la 2-an de junio 1945 en Budapeŝto.

Biografio
---------

István Róbert Hernád frekventis universitaton jam en Universitato McGill, komence li estis psikologo. En 1992 li doktoriĝis en Princeton. Li instruas ĉefe en Universitato de Kebeko en Montrealo. Li esploras la kategoriadon, komunikadon, pensadon kaj konscion. En 1978 Harnád estis la fondinta redaktoro de fakrevuo *Behavioral and Brain Sciences*, li restis ĉefredaktisto ĝis 2002. Li interesiĝas pri la hungara politiko, li apartenis al subskribintoj de malferma letero, en kiu ili akre protestis pro la nevera akuzo de hungaraj filozofoj, Hernád estas fama amanto kaj protektanto de bestoj.

Fontoj
------

* iom da fontoj venis el angla Vikipedio helpe de WikiTrans
* Hejmpaĝo angle
La rojo **Talbach** estas 13,8 km longa, dekstra respektive suda flankrivero de la rivero Glans en la Nordpalatinata montolando (Rejnlando-Palatinato).

Geografio
---------

### Rivervojo

La rojo Talbach fontas en la distrikto Kaiserslautern ĉ. 800 m nordoriente de Kollweiler sur alteco de 393 m. La rojo fluas precipe norden. Ĝi pasas en la distrikto Kusel la komunumoj Eßweiler, Oberweiler im Tal, Hinzweiler, Nerzweiler kaj Hundheim, antaŭ ĝi enfluas apud Offenbach de dekstre sur alteco de 169 m la riveron Glan.

Sur sia 13,8 m longa vojo ĝi la rojo pasas altodiferencon de 224 m, kiu egalas al meza dekliveco de 16,2 ‰. Ĝia 34 km² granda akvokolekta baseno estas deakvigata trans Glan, Nahe kaj Rejno al la Norda maro.

### Flankriveroj

Al la Talbach fluas multaj flankrojoj, kiuj parte estas tre mallongaj. La palej longaj estas la 5,0 km longa Jettenbach apud Eßweiler kaj la 4,1 km llonga Breitenbach sude de Eßweiler.

| nomo | longeco | longeco[km] | akvokolekta areo [km²] | enbuŝiĝoaltecosuper marnivelo | DGKZ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Breitenbach | dekstre | 4,1 | 4,773 | 299 | 2546562 |
| Jettenbach | maldekstre | 5,0 | 6,723 | 278 | 2546564 |
| Bach vom Königsbergerhof | desktre | 1,3 | 3,323 | 242 | 2546566 |
| Taufenbach | dekstre | 1,7 | 1,757 | 210 | 2546568 |
| Woogbach | dekstre | 1,7 | 1,183 | 199 | 25465692 |
*An der Saale hellem Strande*, unua preso en la kuglera *Skizzenbuch* (1830) kun bildo de Rudelsburg-kastelo
***An der Saale hellem Strande*** (laŭvorte: *Ĉe la hela bordo de rivero Saale*) estas germana popolkanto kiun verkis en 1826 Franz Theodor Kugler sur Rudelsburg. Por ĝi li uzis la melodion (op. 27, nr. 1) de Friedrich Ernst Fesca. La melodio origine faritis por teksto de Friedrich Müller, **Soldatenabschied** *(Heute scheid ich, morgen wandr’ ich)*.

Referencatas enkante krom pri Rudelsburg mem antaŭ ĉio pri la ĉirkaŭaĵoj de Halle (Saale): unu el la en la unua strofo menciitaj kasteloj estas Burgo Giebichenstein, la alia Moritzburg. Laŭ kelkaj fakuloj temas eble ankaŭ pri Kastelo Burgk, Kastelo Heidecksburg, Kastelo Leuchtenburg, Dornburg-kasteloj, Kastelo Goseck, Kastelo Neu-Augustusburg. Kugler kiu studentis en Berlino flegis fari ekskursojn, i.a. ĝis Rudelsburg. Tie li ĝenerale pensis pri la serio de belagaj burgoj ĉe Saale.

Teksto (1830)
-------------

An der Saale hellem Strande  

Stehen Burgen stolz und kühn.  

Ihre Dächer sind gefallen,  

Und der Wind streicht durch die Hallen,  

Wolken ziehen drüber hin.  

  

Zwar die Ritter sind verschwunden,  

Nimmer klingen Speer und Schild;  

Doch dem Wandersmann erscheinen  

In den altbemoosten Steinen  

Oft Gestalten zart und mild.  

  

Droben winken holde Augen,  

Freundlich lacht manch rother Mund.  

Wandrer schauet in die Ferne,  

Schaut in holder Augen Sterne,  

Herz ist heiter und gesund.  

  

Und der Wandrer zieht von dannen,  

Denn die Trennungsstunde ruft;  

Und er singet Abschiedslieder,  

Lebewohl tönt ihm hernieder,  

Tücher wehen in der Luft.

Varieco
-------

Inter la studentoj ankaŭ konatas kaj ŝatatas la jenan strofon:

Und der Wandrer muß von dannen  

von den Brüdern fortgebannt  

und er singet Abschiedslieder  

zieht zur Heimat, kehrt nicht wieder  

an des Rheines kühlen Strand.

Krome ekzistas tekstoversio pri Rejno: *An des Rheines hellem Strande*.

Notoj
-----

1. ↑
2. ↑  Resuma traduko: *Ĉe la hela bordo de Saale estas superbaj burgoj kies tegmentoj kadukis. Malgraŭ la foresto de la kavaliroj ili daŭre aperis sonĝe al la migrantoj. Supre mansvingas okuloj kaj ruĝaj buŝoj ridas. La migranto devas foriri pro la veno de la adiaŭa horo kaj li kantas adiaŭkanton. De supre venas eĥo kaj tukoj flugas aere.*
3. ↑  Traduko: *Kaj la migranto devas foriri disde la fratoj kaj li kantas adiaŭajn kantojn reironte patrujen al la malvarma rejna bordo, revenonte neniam plu.*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio An der Saale hellem Strande en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Vikifontaro
* MIDI/MP3 Datenoj kun notoj kaj teksto
* Pri la kanto ĉe halle-lese.de
Koordinatoj: 38° 09′ 20″ N 23° 57′ 43″ O﻿ / ﻿38.15556 °N, 23.96194 °O﻿ / 38.15556; 23.96194 (mapo)

**Maratono** (malnovgreke Μαραθών, novgreke Μαραθώνας *Marathonas*; en traduko *fenkola kampo*) estas loko en Grekio, iom pli ol 40 kilometrojn nordoriente de Ateno, ĉe la orienta marbordo de la antikva pejzaĝo *Atiko*. Nuntempe la tiunoma loĝloko havas proksimume 8.5000 loĝantojn. En la ebenaĵo proksime al la loĝloko dum la jaro 490 a.K. okazis la batalo de Maratono inter persoj kaj atenanoj, kiun la atenantoj sub la armeestro *Miltiado* venkis.

Maratona kurado
---------------

Laŭ legendo post la batalo la kuriero Feidipido de la batalkampo ekkuris al la urbo Ateno, por transdoni la mesaĝon pri la atena venko, kaj laŭdire post la transdono de la mesaĝo en la atena urbocentro mortis pro elĉerpiĝo. Ĉu la legendo estas historia fakto aŭ postokaze kreita fikcia inventaĵo, estas demando daŭre diskutata inter historiistoj. Ĉiukaze memore al la legendo ekestis sporta disciplino de senpaŭza kurado trans distanco de iom pli ol 40 kilometroj, kiu ricevis la nomon maratono.

Muzeo
-----

Proksime de la loĝloko Maratono ekzistas tombeja monteto, en kiu laŭdire la 192 en la batalo mortintaj atenaj batalistoj estis entombigitaj, kaj en malgranda distanco duon tombejan monteton por la mortintaj *plateaj* militistoj, kiuj en la batalo luktis flanke de la atananoj, kaj trian tombejan monteton, kiu multe pli aĝas kaj devenas el la 13-a jarcento a.K. do el arkaika tempo.

Apud la tria tombeja monteto ekzistas muzeo, kiu ekspozicias arkeologiajn trovaĵojn el la ĉirkaŭaĵo de Maratono.
|  |  |
| --- | --- |
|  Polurinda artikolo | Ĉi tiu artikolo bezonas **poluradon**, ĉar ĝi montras stilajn kaj/aŭ gramatikajn kaj/aŭ strukturajn problemojn, kiuj ne konformas al stilogvido.

---

La priskribo de la problemo troviĝas ĉi tie. Bonvolu ŝanĝi la enhavon por plibonigi la artikolon. |


***Vilous*** estas retrakonton far Mick Ono pri vojaĝa metiisto kaj vendisto de la magifikcia mondo Tal. Ĝi estas unu ĉefverko de la felanaro, kiu aldonas tri "malfermajn speciojn": Agudner, Sergal, kaj Nevrean.

Priskribo
---------

Aventuroj de multaj Agudner kaj Sergal knaboj ampleksas danĝerajn monstrojn. Unu Sergal knabo trovis voran vizian planton kaj daŭras. Festo montras multaj Sergal uloj mortigas multajn monstrojn. Du Agudner knaboj perdiĝas en arbaron tiam trovas klanon de dekdu Sergal knaboj tiam kuras el vora monstro.

Nevrean signifas pri felano ke si havas birdeca korpo kun plenaj koloroj kaj formoj. Tia popolo temas pri specaj roloj de seksoj, kiel artistoj kaj dancistoj por viroj.

Agudner knaboj akiru sian vendejon kiam siaj kornoj kreskis kaj lernu metion el sia gepatroj pli frue. La aĵoj kiuj ili faras aŭ akiras el plenkreskuloj ofte savas iliajn vivojn.
titolpaĝo de la seminaria broŝuro
La **35-a Internacia Seminario** de la Esperanto-Junularo okazis inter la 27-a de decembro 1991 kaj la 3-a de januaro 1992 en la havena urbo Cuxhaven de la federacia lando Malsupra Saksio, borde de la Norda Maro en la nordokcidento de Germanio. La kiel dum antaŭaj aranĝoj science altnivelajn prelegojn kaj laborgrupojn dumtage kaj la tutnoktan interkonatigan kaj festan programon partoprenis 238 lernantoj kaj studentoj el dudek kvar eŭropaj landoj. Kiel dum antaŭaj jaroj, la Federacia ministerio pri familioj, maljunuloj, virinoj kaj junuloj de Germanio subvenciis la aranĝon per preskaŭ 20.000 DEM, tial ke ne nur la kotizoj estis parte pagitaj de la ŝtato, sed ĉiu partoprenanto rericevis procentaĵon de siaj vojaĝkostoj, kio do aparte kuraĝigis partoprenantojn el pli foraj landoj alvojaĝi kaj kundiskuti.

Ĉi-foje la temo de la semajno - kiu laŭ nombro de partoprenantoj kaj komparoj de aliaj Esperanto-aranĝoj estis pli "kongreso" ol "seminario" - estis socikritika:  

**"Ameriko - ĉu 500 jaroj da civilizacio aŭ koloniismo?"**

Salutvortoj de la tiama ministroprezidanto de Malsupra Saksio Gerhard Schröder okaze de la 35-a IS
La evento inaŭguris la jaron 1992, kiu markis la 500-jaran datrevenon de la malkovro de Ameriko fare de eŭropanoj en la fama unua vojaĝo de Kristoforo Kolumbo, kies sekvoj draste ŝanĝis la amerikajn sociojn. Preskaŭ malaperis pluraj amerikaj kulturoj, sed ankaŭ la post la unuaj eŭropaj konkeristoj venintaj setlistoj el Eŭropo kaj Azio havis problemojn vivteni siajn hejmajn kulturojn en la "nova mondo". La loko de la seminario elektiĝis ne hazarde: El Cuxhaven - transoceanŝipa havenurbo de la komerca centro Hamburgo - kaj la iom pli okcidenta urbo Bremerhaven - transoceanŝipa havenurbo de Bremeno - forlasis Eŭropon la plejparto de germanaj kaj aliaj mezeŭropaj elmigrintoj al Norda kaj Suda Amerikoj, interalie inter 1933 kaj 1939 multaj judaj kaj alikredaj germanoj fuĝintaj for de la nazia reĝimo.

Al la evento interalie sendis salutvorton la tiama ministroprezidanto de la germania federacia lando Malsupra Saksio (kaj pli posta federacia kanceliero) Gerhard Schröder.

Vidu ankaŭ
----------

* la artikolon pri la IJK 1992, kies loko same elektiĝis pro la 500-jara datreveno de la eŭropa "malkovro de Ameriko", kvankam la kongresa temo ne rekte rilatis al la evento

Referencoj
----------

1. 1 2 3  el la seminaria broŝuro, titolita "Ameriko - ĉu 500 jaroj da civilizacio aŭ koloniismo?"
**Mari Fehérvári,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fehérvári Mari** estis hungara operkantisto (koloratursoprano). Ŝia nomo en italaj landoj estis **Fevari**.

Mari Fehérvári  naskiĝis eble en 1837, ŝi mortis la 1-an de februaro 1886.

Biografio
---------

Mari Fehérvári debutis kiel operkantisto en Teatro Magyar (Pest) en la inaŭgura jaro en 1837. Ekde 1860 ŝi kantadis plejparte en Italio (Komo, Ĝenovo, Milano 1860, Torino 1861). En la jaro 1864 ŝi denove apartenis al Nacia Teatro (Pest), en la sekvaj 2 jaroj al Nacia Teatro (Kolozsvár). En 1868 ŝi establis privatan lernejon por kantistoj, kie lernis ekzemple Aranka Hegyi.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* *Észak csillaga* - Prascovia (1857, debuto)
* Daniel-François-Esprit Auber: *La muette de Portici* - Elvira
* Donizetti: *Lucia di Lammermoor* (1864 en Debrecen) - titolrolo
* Ferenc Erkel: *Bánk bán* - Melinda

Fontoj
------

* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Embraer Lineage 1000** estas tipo de aviadilo Embraer 190, kies produktado lanĉis kiel privata aviadilo la 2-an de majo 2006. Ĝia unua flugo okazis la 26-an de oktobro 2007. Ĝin produktas la brazila entrepreno Embraer, Lineage estas reklamita kiel "ultra-larĝa" negoca aviadilo kun komforta sidejo por 19 personoj.

Dezajno
-------

Aviadila interno
Lineage 1000 baziĝas je la sukcesa pasaĝera aviadilo de Embraer, la Embraer 190. La plej granda diferenco ĉe Lineage 1000 estas la aldonitaj fueloj en la suba kargoparto de la aviadilo, proksimume duobligante la aviadilan atingeblan flugdistancon. La interno estis akomodigita al la celita aĉetantoj, tiel la luksa interno, dividita al 5 sekcioj inkludante laŭvolajn dormoĉambron, necesejon-duŝejon kun fluakvo kaj enireblan kargo-ejon ĉe la malantaŭo. Plia venda favoraĵo estas la pli larĝa trunko kompare al ekz. Gulfstream V kaj Bombardier Global Express. Lineage 1000 estas superable rilate al la akirebla spaco nur ĉe transformitaj Boeing 737 kaj Airbus A319.

Produktado
----------

Lineage 1000 ricevis ties certifikadon de la brazila ANAC kaj eŭropa EASA en decembro de 2008. Ĝi estis certifikita de Usona Federacia Aviada Administracio (FAA) la 7-an de januaro 2009.

La aviadilo Embraer Lineage 1000 kostas 53 milionojn da USD (2015), la Embraer Lineage 1000E 83 milionojn da USD.

Specifaĵo
---------

La aviadilo longas 36,24m, larĝas kun flugiloj 28,72 m, altas 10,28 m, havas ekflugan maks. pezon de 55.000 kg. Ĝi havas 2 „turbofan"-ajn motorojn de General Electric CF34-10E kun povumo de po 82,3 kn.

La maksimuma flugrapido estas 890 km/h, flugdistanco de 4.500 mejloj (7500 km), atingebla alto 12.496 m. Por la ekflugo, ĝi bezonas 2.030 m.

En oktobro de 2013, la entrepreno prezentis Lineage 1000E, kiu havas pli grandan flugdistancan kapablon, 8.519 km.

Vidu ankaŭ
----------

* Embraer

* Kategorio Embraer Lineage 1000 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La monto **Boxberg** estas arbaroza altaĵo en la Orientturingia mont(et)aro sudokcidente de Gotha.

Priskribo
---------

Etimologie la nomo signifas "monto kie paŝtiĝas la virŝafoj", kion atestas ankaŭ la pli malnova skribmaniero *Bocksberg*. La ĝis 360 m alta altaĵo kun *Kleiner Boxberg* oriente kaj *Großer Boxberg* okcidente kovras la surfacon de ĉ. 5 kvadratkilometroj kaj superas la ĉirkaŭantan pejzaĝon je inter 10 kaj 30 metroj. Tratranĉas la monton la aŭtoŝoseo nr. 4

Ĉe la haltejo *Boxberg* de la *Turingia Arbarfervojo*, en 1989
Famiĝis la monto per la tie troviĝanta hipodromo. Manplenon da loĝdomoj ĉe la hipodromo apartenas al la malgranda urboparto *Boxberg* de Gotha. La arbaroj ĉe *Großer Boxberg* kaj *Kleiner Boxberg* estas proksima ripozumaero por la urbanoj el Gothakaj facile atingeblas trame per *Thüringerwaldbahn*. Krome kondukas tra tiu ĉi regiono ankaŭ la Leina-kanalo kiu finiĝas ĉe *Wasserkunst* en la urbokerno de Gotha.

Vidu ankaŭ
----------

Hipodromo Boxberg

50.90611111111110.651111111111360Koordinatoj: 50° 54′ N, 10° 39′ O (mapo)
 

* Kategorio Boxberg (Gotha) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Juli BÁSTI** [bAŝti], hungare **Básti Juli,** estas hungara aktorino. Ŝia patro Lajos Básti estis elstara aktoro, ŝia patrino estis (same aktoro) Zsuzsa Zolnay.

Juli Básti naskiĝis la 10-an de aŭgusto 1957 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Juli Básti frekventis aktoran altlernejon inter 1976-1980, poste ŝi komencis sian aktoran karieron en Teatro Csiky Gergely (Kaposvár), poste en Teatro Katona József. Ekde 2003 ŝi apartenas al Nacia Teatro (Budapeŝto). Ŝi havas edzon kaj ŝi naskis 2 filojn. Ŝi ricevis premion Kossuth en 1993, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.

Ŝiaj roloj (elekto)
-------------------

* 30 kinejaj filmoj inter 1980-2009
* 9 televiziaj filmoj (ankaŭ serioj) inter 1980-2006, ekzemple *Tudós nők* (Sciencaj virinoj) (altlerneja ekzamena filmo), 1980
* en ekstrelandaj filmoj voĉo de diversaj aktorinoj
* diversaj teatraj roloj, ekzemple Ŝekspiro: Hamleto - Ophélia; Molière: *Tartufo* - Elmira; Ibsen: *Hedda Gabler* - titolrolo

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio
**Julia LITVINOVA**, naskiĝis en Moskvo. Ŝi tie finis la universitaton kun specialistiĝo pri germana filologio. Ŝi loĝas en Belgio ekde 2003. Klasika arta klerigado (mandesegnado kaj pentrado, historio de artoj) kaj studoj de modernaj aspektigaj programoj (Adobe Creative Suite, QuarkXPress) estis bezonataj por el hobia grafikistino iĝi profesia. Julia Litvinova de 2005 laboras kiel grafikistino por Flandra Esperanto-Ligo (FEL) kaj inter aliaj aspektigis la kovrilojn de FEL-libroj. Krom la esperantlingvaj eldonoj ŝi aspektigas ankaŭ anoncojn, afiŝojn, katalogojn, vestaĵojn kaj eĉ aŭtojn ... por turisma firmao en Gento. Ekde junio 2008 ŝi estas la grafika respondeculo de la magazino *Monato*.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   | Ĉi tiu artikolo estas plene aŭ parte bazita sur artikolo *"Litvinova, Julia"* el la internacia magazino ***Monato***, kun permeso de la eldonejo.
**Por plia informo pri uzado kaj aliaj kondiĉoj, vidu Vikipedio:Monato.** |    |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 244125
 |
Dick Wilson kun gitaristo Floyd Smith, Howard Theater, Vaŝingtono, antaŭ 1941.  
 Foto de William P. Gottlieb.
**Richard "Dick" Wilson** (\* 11-an de novembro 1911 en Vernon, Ilinojso; † 24-an de novembro 1941 en Novjorko) estis usona ĵaza-tenorsaksofonisto de svingo. Li konatiĝis per sia ludado en la bando *Twelve Clouds of Joy* de Andy Kirk.

Vivo kaj verkado
----------------

Wilson sekvis lecionojn de Joe Davensbourg kaj ludis komence en lokaj bandoj en Vernon kaj Portland, laboris poste ĉe la okcidenta marbordo de Usono kaj en Denvero, ekz. ĉe Eugene Coy kaj ĉe Zach Whyte. Ekde 1936 ĝis sia frua morto li ludis en la ensemblo *Twelve Clouds of Joy* de bandestro Andy Kirk kaj estis unu el la plej elstaraj soloistoj de ĉi tiu svingobando. Li brilis en sonregistraĵoj kiel *Steppin' Pretty, Christopher Columbus, Froggy Bottom, Lotta Sax Appeal, Bearcat Shuffle* kaj *Walkin' and Swingin', In the Groove, Wednesday Night Hop* (ĉiuj el la jaro 1937) samkiel *The Count* kaj *Twelfth Street Rag* (1940). Wilson kunlaboris ankaŭ en la jaro 1940 je sonregistradoj de pianistino Mary Lou Williams (*Harmony Blues* kaj *Zonky*).

La ludmaniero de Wilson orientiĝis je tiu de Herschel Evans kaj Chu Berry; li restos en la memoro precipe per la mitaj improvizad-kunsidoj en la ora epoko de kansasurba ĵazo, en kiuj li muzike konkuris kun saksofonistoj kiel Lester Young, Herschel Evans, Ben Webster, Buster Smith kaj laste Charlie Parker.

Diskoj
------

* Andy Kirk: *1936-1937, 1937-1938* (Classics)
* Mary Lou Williams: *1927-1940* (Classics)

Literaturo
----------

* Martin Kunzler: *Jazz-Lexikon*, Reinbek, Rowohlt 1988
* Richard Cook & Brian Morton: *The Penguin Guide to Jazz on CD*, 6-a eldono, Londono, Penguin, 2002 ISBN 0-14-017949-6.
* Bielefelder Katalog Jazz, 2001


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 374864
* LCCN: n95057736
* VIAF: 24789243
* ISNI: 0000 0000 3068 0079
* BNF: 13924749s
* MBA: 24c4bbe8-48e8-4c06-bba5-54b16aa10818
 |
La **materikvanto**, *n*, de specimeno aŭ sistemo estas fizika kvanto kiu estas proporcia al la nombro da elementaj entoj ĉeestantaj. "Elementaj entoj" povas esti atomoj, molekuloj, jonoj, elektronoj, aŭ partikloj, de kiuj la elekto dependas de kunteksto kaj estas mencienda. Anstataŭ materikvanto oni iam skribas je **ĥemia kvanto** aŭ, malĝuste, **nombro da moloj**. 

La SI-unuo por materikvanto estas la molo.

Raciigo
-------

Kial uzatas materikvanto anstataŭ maso aŭ volumeno por priskribi kiom? Ĉar en kemia reakcio, la kemiaĵoj reagas molekulo-al-molukulo, jono-al-jono ktp. Ĉar diversaj atomoj kaj tial molekuloj havas malsaman mason, 100 gramoj de iu substanco estas malsama nombro da iu alia substanco. Ekzemple, 100 gramoj da karbono havas pliajn molekulojn ol 100 gramoj de oksigeno.

Vidu: Stekiometrio

Terminologio
------------

Citante materikvanton, oni devas specifi la rilatan enton (krom se mankas ebleco de dubsenco). Unu molo de kloro povas rilati al kloraj atomoj (kiel ekzemple 58,44 g da kalia klorido) aŭ al kloraj molekuloj (kiel ekzemple 22,711 dm3 da gasa kloro je norma temperaturo kaj premo). La plej simpla metodo eviti dubsencon estas anstataŭigi la terminon "substanco" per la nomo de la ento kaj/aŭ citi la empirian formulon. Ekzemple:

kvanto da triklormetano, CHCl3
kvanto da natrio, Na
kvanto da hidrogeno (atomoj), H
*n*(C2H4)
Oni povas konsideri tion teĥnika difino de la vorto "kvanto". Tia uzado foje troviĝas en la nomoj de derivitaj kvantoj.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Por uzi "*nombron da moloj*" por referi al kvanto de substanco estas same malĝuste kiel uzi "nombro da sekundoj" por referi al tempodaŭro. La materikvanto estas sama sendepende de la unuo uzata por mezuri ĝin.
**Péter Hajdú,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hajdú Péter** estis hungara lingvisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1975).
Péter Hajdú  naskiĝis la 27-an de decembro 1923 en Budapeŝto. Li mortis la 19-an de septembro 2002 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Péter Hajdú frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1941-1945. Li komencis sian karieron en biblioteko de Keszthely. Baldaŭe li revenis al Budapeŝto, kie li ricevis postenon en filia instituto de MTA. En 1959 li fondis katedron en universitato de Szeged, kie li instruis ĝis 1974, dume li estis ankaŭ vicrektoro. Li instruis ankaŭ en ELTE inter 1982–1991. Li estis gastoprofesoro en Vieno, Uĵhorodo, Munkeno, Uppsala. Li longe redaktis lingvistajn revuojn, ekzemple *Bibliotheka Uralika*. Li ricevis diversajn premiojn ekde 1953.

Memorigiloj
-----------

* oni fondis stipendion "Hajdu Péter"

Verkaro (elekto)
----------------

* *Die Benennungen der Samojeden* (1950)
* *Finnugor népek és nyelvek* (1962), (pole en 1971)
* *Finno-Ugrian languages and peoples* (1975)
* *Introduzione alle lingue uraliche* (1992)

Fontoj
------

* biografio kun foto

* Kategorio Péter Hajdú en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 438769
* GND: 119340992
* LCCN: n50019768
* VIAF: 102376110
* LIBRIS: 189661
* SUDOC: 028326431
* BNF: 120185061
* BIBSYS: 90117394
* NKC: xx0121378
 |
Loko de la provinco de Onubo en Hispanio
**La Nava** estas municipo de Hispanio, en la provinco Onubo, regiono Andaluzio.

Loĝantoj
--------

La loĝantoj nomiĝas *navenses* aŭ *navinos*. La censita populacio en 2009 estis 321 loĝantoj kaj la denseco estas 5,18 loĝ./km².

Situo
-----

La Nava estas situa en la okcidenta parto de Andaluzio en la komarko aŭ distrikto Sierra de Aracena en la okcidenta parto de Sierra Morena kaj nordo de la provinco de Onubo, je altitudo de 418 m; je 120 km el Onubo, provinca ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 62 km². La geografiaj koordinatoj estas 37º 58' N, 6º 32' Ok.

Ekonomio
--------

Agrikulturo kaj brutobredado.

Historio
--------

En 1594 **La Nava** formis parton de la Regno de Sevilo en la *Sierra de Arroche* kaj havis 61 impostopagantajn anojn.

Eksteraj ligiloj
----------------

* La Nava - Sistemo de Informaro de Andaluzio

Notoj
-----

1. ↑  *Libro de los Millones*: Censo de populacio de la provincoj kaj jurisdikcioj de la Regno de Kastilio en la 16a jarcento
situo de la naturparko Vulkaneifel en Germanujo
La **Naturpark Vulkaneifel** situas en la distriktoj Bernkastel-Wittlich, Cochem-Zell kaj la Vulkaneifel en Rejnlando-Palatinato. La naturparko situas en la mezmontaro Ejfelo kaj estas samtempe geoparko. Ĝia oficiala malfermo okazis la 31-an de majo 2010  kaj havas grandecon de 168,24 km². Administra respondeculo estas la societo *Natur- und Geopark Vulkaneifel GmbH* (slr).

La *naturparko Vulkaneifel* entenas plej grandajn partojn de la Vulkaneifel kaj partojn de la vulkana okcidenta Ejfelo kun ĝis ankoraŭ 10 000 jaroj aktivaj vulkanoj, multaj maaroj kaj lafaj kampoj krome mineralaj kaj karbondioksidaj fontoj. Ruĝaj sabloŝtonoj kaj maraj deponaĵoj el antaŭ ĉ. 400 milionoj da jaroj. Krome ekzistas diversspeca kulturpejzaĝo kun speciriĉaj flaŭro kaj faŭno. Vastaj arbaroj en valoj kaj montaroj karakterizas la pejzaĝon.

La plej alta monto de la *Naturparko Vulkaneifel* estas Ernstberg (alteco 699,8 m) situanta en la nordokcidento kaj nordo de la najbara Naturpark Hohes Venn-Eifel.

Naturparko Vulkaneifel, rigardo al Hillesheim direkto sudokcidenten, elaera foto (2015)

Vidu ankaŭ
----------

* listo de naturparkoj en Germanujo

Referencoj
----------

1. 1 2 3  Artikel *Der Naturpark Vulkaneifel und Geopark Vulkaneifel – Unterwegs im Land der Maare und Vulkane* auf geopark-vulkaneifel.de

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Naturparko Vulkaneifel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Natur- und Geopark Vulkaneifel (Offizielle Homepage)
* Landesverordnung über den „Naturpark Vulkaneifel" vom 7. Mai 2010[*rompita ligilo*] auf rlp.de (PDF; 26 kB)
* Lagekarte des Naturparks Vulkaneifel beim Landschaftsinformationssystem der Naturschutzverwaltung Rheinland-Pfalz auf map1.naturschutz.rlp.de]
La **Germana Eklezia Foiro** ("Deutscher Kirchentag", oficiale "Deutscher Evangelischer Kirchentag", t.e. Germana Evangelia Eklezia Foiro) estas kunveno de (ĉefe protestantaj) kristanoj, kiu okazas ĉiun duan jaron en iu germana urbo.

En la pasintaj jardekoj ĝi fariĝis amasa aranĝo kun ĉ. 100 000 partoprenantoj, el kiuj pli ol la duono estas junuloj. Dum ĉ. 5 tagoj okazas abundo da prelegoj, diskutoj, preĝadoj kaj Diservoj. Kutime 800 ĝis 1 000 kristanaj, politikaj aŭ socialaj iniciatoj prezentas sin per informstando. Inter la prelegantoj estas kutime ankaŭ la plej altrangaj germanaj politikistoj.

La Germana Eklezia Foiro nomas sin "libera movado de homoj, kiujn kunigas la kristana kredo kaj la engaĝiĝo por la estonto de la eklezio kaj la mondo".

La unua Germana Eklezia Foiro okazis en 1949 en Hanovro. La aranĝo okazis unue ĉiujare kaj poste - ekde la mezo de la 50-aj jaroj - ĉiun duan jaron, kutime alterne kun ĝia katolika ekvivalento, la Germana Katolika Foiro, aŭ la Ekumena Foiro kiel komuna aranĝo de katolikoj kaj protestantoj.

Esperanto kaj la Eklezia Foiro
------------------------------

Ekde 1992 esperantistoj ĉiam kontribuas al la oficiala programo de la Germanaj Ekleziaj, Katolikaj kaj Ekumenaj Foiroj per informstando, ofte ankaŭ per Diservo. La informstandon - kiun organizas la la germana sekcio de Kristana Esperantista Ligo Internacia (KELI) kunlabore kun Germana Esperanto-Junularo (GEJ) aŭ Germana Esperanto-Asocio (GEA) - vizitas kutime kelkmil homoj.

En la 33-a Evangelia Eklezia Foiro en Dresdeno en 2011 okazis tri apartaj informstandoj de KELI, GEJ kaj la esperantista partio UNU MONDO, same ankaŭ en la 34-a Evangelia Eklezia Foiro en Hamburgo en 2013.

Pasintaj kaj estontaj Ekleziaj Foiroj
-------------------------------------

* 31-a Germana Eklezia Foiro: 6-a – 10-a de junio 2007 en Kolonjo
* 32-a Germana Eklezia Foiro: 20-a – 24-a de majo 2009 en Bremen
* 2-a Ekumena Foiro: 12-a – 16-a de majo 2010 en Munkeno
* 33-a Germana Eklezia Foiro: 1-a – 5-a de junio 2011 en Dresden
* 34-a Germana Eklezia Foiro: 1-a – 5-a de majo 2013 en Hamburgo
* 35-a Germana Eklezia Foiro: 2015 en Stuttgart
* 36-a Germana Eklezia Foiro: 2017 en Berlin
* 37-a Germana Eklezia Foiro: 2019 en Dortmund
* 3-a Ekumena Foiro: 2021 en Frankfurt *(okazis ĉefe virtuale)*
* 38-a Germana Eklezia Foiro: 2023 en Nürnberg
* 39-a Germana Eklezia Foiro: 2025 en Hanovro
* 40-a Germana Eklezia Foiro: 2027 en Düsseldorf

### Eksteraj ligiloj

* Hejmpaĝo de la Germana Eklezia Foiro

* Kategorio Germana Eklezia Foiro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Komisiono de Nacia Edukado** (en pola: *Komisja Edukacji Narodowej*, KEN; en litova: *Edukacinė komisija*) estis la centra edukaŭtoritato en la Pol–Litova Komunumo, kreita de la Sejmo kaj de la reĝo Stanislao la 2-a Aŭgusto la 14an de Oktobro, 1773. Pro sia vasta aŭtoritato kaj aŭtonomeco, ĝi estas konsiderata la unua Ministerio de Edukado en la historio de Eŭropo kaj grava atingo de la Pola Klerismo.

Gravuloj kiuj ludis ŝlosilajn rolojn en la kreado de tiu edukinstitucio estis la pastro Hugo Kołłątaj, Ignacy Potocki kaj Adam K. Czartoryski, Unua estro estis episkopo Michał Jerzy Poniatowski. Aliaj famuloj kiuj helpis la demarŝojn de la organizo estis Franciszek Bieliński, Julian Ursyn Niemcewicz, Feliks Oraczewski, Andrzej Gawroński, Dawid Pilchowski, Hieronim Stroynowski, Franciszek Zabłocki kaj Grzegorz Piramowicz. La Komisiono organizis la strukturon de la eduksistemo kaj establis la lernolibrojn.

Notoj
-----

1. ↑   Ted Tapper; David Palfreyman (2005). Understanding Mass Higher Education: Comparative Perspectives On Access. RoutledgeFalmer. p. 140. ISBN 978-0-415-35491-2. Alirita la 17an de Marto 2013.
2. ↑   Norman Davies (28a de Februaro 2005). God's Playground: 1795 to the present. Columbia University Press. p. 167. ISBN 978-0-231-12819-3. Alirita la 17an de Marto 2013.

Bibliografio
------------

* Gorecki, Danuta M. "The Commission of National Education and Civic Revival through Books in Eighteenth-Century Poland." Journal of Library History 15.2 (1980): 138-166.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 790397
* GND: 5047277-X
* LCCN: n80146338
* VIAF: 5674156012413249700006
* ISNI: 0000 0000 9949 4469
* SUDOC: 050592661
* BNF: 12748854j
 |
**Károly Aszalós** [kAroj asalOŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Aszalós Károly** estas hungara koreografo, altlerneja instruisto.

Károly Aszalós naskiĝis la 7-an de aprilo 1929 en Baja, li mortis la 4-an de majo 1989 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Károly Aszalós maturiĝis en cisterciana gimnazio de Baja, poste li akiris pedagogian-trejnistan diplomon en Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto en 1951. Pli frue ekde 1950 li estis koreografo de prestiĝa dancensemblo. Post la diplomo li ekinstruis en la Ŝtata Baleta Instituto. Ekde 1970 li ekinstruis en instituto pri cirkistoj, kie li estis institutestro en 1986. Li enkondukis la lernadon ankaŭ por eksterlandanoj, krome tie studis ankaŭ la manekenoj kaj stuntistoj. Li ricevis ŝtatan premion en 1960.

Liaj kontribuoj (elekto)
------------------------

* *A balettművészet felé* (libro, kunaŭtoro, 1961)
* *A társastánc oktatóképző tanfolyam munkájáról* (artikolo, 1969)
* *Porond és Iskola* (scenarlibro)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 798683
* VIAF: 52948064
 |


* Portalo pri Biografio