recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Fotografio de la relikvujo el ekspozicio en Rajdejo de Praga burgo en la jaro 2015
**Relikvujo de sankta Maŭro** estas signifa romanika memorindaĵo devenanta el la unua triono de la 13-a jarcento. Ĝi estas konsiderata kiel la dua plej valora movebla memorindaĵo en Ĉeĥio (post ĉeĥaj kronadjuveloj) kaj entute la plej signifa romanika juvela memorindaĵo metita sur la ĉeĥa teritorio. La relikvujon la posedantoj de la kastelo kaj burgo en Bečov nad Teplou kaŝis en la jaro 1945 en burga kapelo. Ĝi estis trovita en la jaro 1985 kaj restaŭrigita, en la jaro 1995 proklamita kiel nacia kultura memeorindaĵo de Ĉeĥio. La relikvujo estas konsisto de daŭra ekspozicio en la proksima kastelo kaj ĝi estas daŭre ekspoziciata en la spacoj de blua manĝejo.

Pluaj fotoj
-----------

* Relikvujo de sankta MaŭroRelikvujo de sankta Maŭro
* Detalo de frunto kun KristoDetalo de frunto kun Kristo

Referencoj
----------

1. ↑  Dokumenta filmo Hon na svatého Maura elsendata la 8. 10. 2006 de Česká televize

Eksteraj ligiloj
----------------

* Logo Wikimedia Commons Bildoj, sonoj kaj videoj pri temo Relikvujo de sankta Maŭro en Vikimedia Komunejo
* Retpaĝoj dediĉitaj al la relikvujo de sankta Maŭro
La Luther-domo en Eisenach. La **Luther-domo** (germane: *Lutherhaus mit Pfarrhausarchiv*) troviĝas en Eisenach, Lutherplatz nr 8. Ĝis la fino de la restaŭradlaboroj en 2015 la kolektoj grandparte troviĝas en la ne malproksima domo *Creutznacher Haus*.

Priskribo
---------

La Luther-domo estas unu el la plej malnovaj burĝaj domoj de la urbo. Laŭdire enloĝis ĝin Marteno Lutero, estante lernanto (1498-1501), ĉe la familio Cotta. En 1561 aĉetis ĝin la urba ĉefarkitekto Hans Leonhard kaj farigis la ĝis hodiaŭ konservitan lindan nordan fasadon. La nunan aspekton la domo akiris nur post la Tridekjara milito. Je la fino de la 19-a jarcento malfermitis la gastejo *Lutherkeller*; la gastejestro montris al interesiĝantaj klientoj la du ĉambroj kie eble loĝis la reformanto kiel adoleskanto.

Post la Dua mondmilito aĉetis ĝin la Eklezio kaj inaŭgurigis en 1956 luteran memoriglokon kun eskpozicio de la Arkivo pri paroĥestraj domoj.

Kolektoj
--------

En la daŭra ekspozicio de 1996 kun la titolo *Remalkovri Martenon Luteron - Martin Luther neu entdecken* (kiu nuntempe profunde prilaboratas) la vizitantoj ricevas gravajn informojn pri la vivo kaj la agado de Lutero, krome pri eblaj kaŭzoj kaj sinpasado de la Reformacio en Germanlando kaj aliloke.

Alia daŭra ekspozicio pri la evangeliaj paroĥestraj domoj *(Zeitreise durch die Geschichte des evangelischen Pfarrhauses)* substrekas ties ne troigeblan influon sur la kulturo kaj sciencoj de Germanio. Post 2015 estiĝos kroma elmontrado pri la Biblio.

Literaturo
----------

Museumsverband Thüringen (eld.): *Museen in Thüringen*, Edition Leipzig 2001, ISBN 978-3-361-00612-0, p. 46

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Luther-domo (Eisenach) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Hejmpaĝo de la muzeo.
**FÁBIÁN Gábor** estis hungara verkisto, tradukisto, ano de MTA naskita en Vörösberény la 28-an de decembro 1795 kaj mortinta en Arad la 10-an de decembro 1877.

Biografio
---------

Gábor Fábián pristudis juron inter 1817–19 en Peŝto. En 1821 li faris advokatan ekzamenon. En 1824–1825, pli poste inter 1826–38 li estis advokato de familio Bohus en Vilagoŝo. Li amikiĝis kun Mihály Vörösmarty. Dum la revolucio kaj liberecbatalo de 1948-1849 li estis presjuĝa prezidento, landkunvena deputito, pli poste juĝisto de seppersona tribunalo. Li sekvis la registaron al Segedo kaj Arado. Post la falo de revolucio li suferis malliberejon, pli poste oni internis lin al Arado. Inter 1867–69 li estis landkunvena deputito. Li tradukis la leterojn de Cicerono kaj eldonis liajn miksajn verkojn (Arad, 1865). Li tradukis ankaŭ aliajn antikvajn aŭtorojn (Horacio, Lukrecio). Li tradukis fragmentojn el verko de persa poeto Hafiz: *Divano* (Pest, 1824). Ekde 1862 li estis membro de Societo Kisfaludy. Post 1869 li retiriĝis el publika vivo kaj vivis nur al poezio.

Verkoj
------

* *Arad vármegye leirása*, 1845 (la 2-a kaj 3-a volumo restis en manuskripto).

Tradukaĵoj
----------

* *Ossian énekei* (1-3, Buda, 1833);
* *Alexis de Tocqueville:* A demokratia Amerikában *(1-4, 1841-1843;*
* *Lucretius Carus tankölteménye a természetről* (Pest, 1870)

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio Gábor Fábián en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 251637
* LCCN: nr97039640
* VIAF: 121361633
* ISNI: 0000000110864943
 |
La **muzeo-librejo Clarence Bicknell** situas en Bordighera, urbeto de regiono Ligurio en nordokcidenta Italio. Ĝi estis fondita de la esperantisto Clarence Bicknell, realigita inter la jaroj 1886 kaj 1888 laŭ projekto de angla arkitekto *Clarence Tait*, kaj estis la unua muzeo kreita en okcidenta Ligurio. Clarence Bicknell iĝis esperantisto en 1897, jardekon post la fondo de la muzeo, kaj interalie ĉeestis la unuan Universalan Kongreson en 1905 en Boulogne-sur-Mer, Francio. La lokan Esperanto-grupon de Bordighera li fondis en 1910.

Historio
--------

Al multnombraj kleraj samlandanoj interesitaj pri historio kaj lokaj tradicioj, Clarence Bicknell oferis en 1888 tiun ĉi lokon kie eblas kunveni kaj kulturi la studojn, en trankvila etoso: muzeo, la unua en okcidenta Ligurio, konstruaĵo en kiu harmonie fandiĝas la tipa stilo de protestanta preĝejo kun tipe mediteraneaj portiko kaj dekoracioj, en parko kiu sinteze prezentas la botanikan riĉecon de la regiono.

En la granda centra salono okazis prelegoj, koncertoj, ekspozicioj, renkontiĝoj, bonfaraj vesperoj, kaj iom post iom ĝiaj vandoj riĉiĝis per montofenestroj kie estis kolektitaj la plej diversaj historiaj kaj naturalistaj trovitaĵoj de la regiono; botanikaj, mineralogiaj, faŭnistaj kolektoj kaj samtempe komencis formiĝi la unua nukleo de la Internacia Biblioteko, origine "*English Lending Library*".

Post la morto de Bicknell la aktivecon daŭrigis lia nevo Edward Berry kun la helpo de lia edzino Margaret kiu, iĝante vidvino, decidis konfidi la muzeon kaj la Internacian Bibliotekon al la tiam ankoraŭ juna fakulo *Nino Lamboglia* (1912-1977), fondinto en 1932 de la "*Società Storico-Archeologica Ingauna*".

Lamboglia, komprenante la gravecon havi riĉan kolekton de fontoj artaj-historiaj kaj arkeologiaj, daŭrigis dum la jaroj ampleksigi ĝin ĝis kiam ĝi iĝis unu el la plej gravaj kolektoj ne nur en Italio sed ankaŭ je internacia nivelo.

Estrita ekde 1937 de la *Istituto Internazionale di Studi Liguri* (Internacia Instituto pri Liguraj Studoj), ĝi estas la plej grava kolekto de arkeologiaj publikaĵoj de norda Italio.

Kolekto
-------

La Biblioteko Clarence Bicknell enhavas nuntempe 90 mil volumojn. Ĝi pritraktas multajn gravajn fakojn, interalie :

* ceramiko
* subakva arkeologio
* historio
* kaj ankaŭ du gravaj kolektoj, nome la fonduso Rossi kaj la fonduso Bicknell.

La fonduso Clarence Bicknell kolektas manuskriptojn kaj dokumentojn rilatajn al la agado de la fondinto de la biblioteko, kaj enhavas publikaĵojn pri botaniko kaj naturalismo.

Katalogo enreta
---------------

La publikaĵoj (tiuj ekde 1993) de la biblioteko estas disponeblaj sur la franca retejo *Frantiq*.

Vidu ankaŭ
----------

* Clarence Bicknell (1842-1918)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Muzeo-librejo Clarence Bicknell en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo (itale)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| la muzeo Bicknell | monumento al C. Bicknell | granda figo "Bicknell" ĉe la muzeo |


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La preĝejo dediĉita al Sankta Prokolo
La preĝejo dediĉita al Sankta Prokolo en Naturns, en la malalta Venosta Valo (germane *Vinschgau*; itale *Val Venosta*), troviĝas iom ekster la centro de la vilaĝo proksime al la tombejo. 

Laŭ arkeologiaj trovaĵoj la preĝejo estis konstruita en la 7-a jarcento. Ĝi estas aparte fama pro siaj freskoj.

La freskoj
----------

La freskoj de la preĝejo de Sankta Prokolo estas priskribitaj en pluraj arthistoriaj publikaĵoj. Kelkaj sciencistoj opinias, ke la plej antikvaj el ili datiĝas el la 7-a jarcento, aliaj opinias ke ili estis pentritaj en la 8-a jarcento sed antaŭ la enkoroigo de Karolo la Granda. Pro tio oni parolas pri antaŭkarolidaj freskoj.  

* Sankta Prokolo la baskulantoSankta Prokolo la baskulanto
* 
* La procezio de la bovaroLa procezio de la bovaro
* 
* AngeloAngelo
* La lasta vespermanĝoLa lasta vespermanĝo
* 
* Fresko sur la suda muroFresko sur la suda muro

Muzeo
-----

En 2006  proksime al la preĝejo estis malfermita muzeo. Ĝi enhavas la trovaĵojn kiuj estis malkovritaj en la jaroj 1985 kaj 1986 dum elterigadoj. La muzeo pritraktas la temoj malfrua Antikva epoko, mezepoko kaj tempo de pesto.

Bibligrafio
-----------

* Mathias Frei: *St. Prokulus in Naturns*, Südtirol Bildverlag, Bozen 1966.
* Alexandra Meier: *St. Prokulus in Naturns und St. Benedikt in Mals*. Grin 1996. E-Book

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Sankta Prokolo (Naturno) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Preĝejo kaj muzeo[*rompita ligilo*] en south-tyrol.com
* Noto en la *Listo de Monumentoj* de la retpaĝaro de la provinco Sudtirolo
**Andrea SAILER** (naskiĝinta en 1972 en Weiz) estas aŭstra verkistino.

Vivo
----

Andrea Sailer studis filozofion, anglistikon kaj usonaĵojn en Graz. Ĝis nun ŝi publikigis poemojn, rakontojn kaj romanojn, aŭ libroforme aŭ antologie respektive magazine. Krome radifonie oni jam ofte povis aŭskulti ŝiajn aferojn, i.a. en la kolumno "Gedanken zur Zeit" (tempaj pripensoj).

En 2001 ŝi faris por la stiria landa ekspozicio literaturan instalaĵon kun la titolo *Spiritueller Weg - 7 Quellen zur Kraft* (spirita vojo - sep fontoj al la forto) kiu videblas en la Emanuel-kapelo de la pilgrimkirko Weizberg.Sailer vivas kiel liberprofesia verkistino en sia naskiĝloko Weiz.

En 2018 ŝi verkis la 14-an libron, lirikan portreton kvazaŭ priĉiutagavivan okaze de la 25-a datreveno fonda de *VinziDorf*, do de la vilaĝo de Sankta Vincento. Tie loĝas senhejmuloj kaj alkoholdrinkintoj. La temoj pri vivo de randenŝovitaj personoj, pri soleco, malsano jam ĉiam fascinis ŝin. Krome ŝi tute apogas la ideon pri la kreo de tiaj kunloĝantejoj. La verkistino ĝenerale uzas por skribado krajonon kaj simplan skribmaŝinon malŝatante interreton.

Publikigitaĵoj apartaj
----------------------

* *Paradiese*, Leykam, Graz 2015
* *Einstweilen wird es Abend.* Leykam, Graz 2012
* *Von Käfern und Menschen.* Leykam, Graz 2007
* *Warteräume.* Vier-Viertel-Verlag, Strasshof 2004
* *Gedanken zur Zeit* Steirische Verlags-Gesellschaft, Graz 2000
* *Saisonschluss*, Leykam, Graz 1998
* *Am Ende des Tages*, Leykam, Graz 1996

Honoroj
-------

* 1997 Literaturförderungspreis der Stadt Graz
* 1998 Bertelsmann-Literaturkursstipendium
* 2002 Österreichischer Frauenkunstpreis

Eksteraj ligiloj
----------------

* Laŭtlegado de Sailer, ĉe jutubo
* Etbiografio sur stiria kulturportalo Arkivigite je 2019-01-17 per la retarkivo Wayback Machine

Notoj
-----

1. ↑  Portreto sur la paĝoj oficialaj de Weiz
2. ↑  SteiermarkORF Gedanken zur Zeit
3. ↑  Lodernet
4. ↑  *Andrea Sailer ist die Verkünderin der leisen Töne* - artikolo ĉe Kleine Zeitung, 30.11.2018

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 629723
* GND: 120247615
* LCCN: nr98032971
* VIAF: 42664686
* ISNI: 0000000049113357
* SUDOC: 175004110
* NKC: pna2012689995
 |
**PÁLL Lajos**  (pAl) rumania hungara pentristo kaj poeto en Rumanio naskita la 2-an de aprilo 1938 en komunumo Corund kaj mortinta en Odorheiu Secuiesc la 9-an de novembro 2012.

Biografio
---------

Lajos Páll pristudis arton en *Muzik- kaj Artliceo* en Târgu Mureș kaj tri jarojn ĝis 1958 en *Artaltlernejo Ion Andreescu* en Cluj-Napoca. Ekde 1958 ĝis 1962 li estis politika malliberulo. Li estis ano de la hungara verkista asocio. Li estis distingita per *Pro Cultura Hungariae* en 1998.

Verkaro
-------

### Volumoj

* *Fényimádók*, poemoj (1970);
* *Köves földek*, poemoj (1980);
* *Szárazvillámlás*, poemoj (1993);
* *Partraszállás*, poemoj (1994);
* *Andromakhé uszályán*, poemoj (1996);
* *Három csűrben*, porinfanaj poemoj kaj ilustracioj, 1999;
* *Műterem*, albumo, 2001;
* *A legszebb tányér*, fabeloj, 2002;
* *Hódara*, porinfanaj poemoj, 2003;
* *Álomzene*, poemoj, 2003;
* *Cigány-kantáta*, poemoj, 2005,
* *A csodák házában*, poemoj 2007.
* *Páll Lajos 70 éves*, poemoj kaj pentraĵojreproduktaĵoj. Kun la artisto parolas Huba Kozma, la poemojn elektis György Gálfalvi, 2008.

### Individuaj ekspozicioj

Târgu Mureș – 1965, 1968, 1971; Miercurea Ciuc – 1965, 1993, 1995, 1996, 2008; Odorheiu Secuiesc – 1965, Kluĵo – 1968, 1976; Praid – 1976, Sovata – 1976; Kufstein – 1974; Hamburg – 1987; Budapest – 1988, 1990 1993,1998, 2008; Szeged – 1988; Stuttgart – 1993; Kiskunmajsa – 1993; Százhalombatta – 1995; Érd – 1995; Zsámbék – 1995; Kiskunfélegyháza - 1996; Ĝenevo – 1994; Gheorgheni – 1997; Vászoly – 1997; Pápa – 1997, Makó – 2000, 2003;
Stockholm – 2001; Eger – 2006; Budapest – 2008.

### Elektitaj grupaj ekspozicioj

Bukareŝto – 1965, 1968, 1970 tutlandaj pentraĵ-ekspozicioj; Târgu Mureș – 1965–1968 regionaj ekspozicioj; Miercurea Ciuc – 1968–1993 – distriktaj ekspozicioj; Budapeŝto – 1968 migra ekspozicio de *Erdélyi Csillagok* (Transilvaniaj Steloj), 1989, 1991, 1992, 1996; Kecskemét – 1989; Kőszeg 1989; Kaposvár – 1989; Münster – 1991; Jászberény – 1991; Békés – 1991; Hajdúdorog – 1991; Szekszárd – 1992; Dunaföldvár – 1992; Makó – 1993–1997; Sovata – 1995; Corund – 1995; Kiskunmajsa – 1996.

Bibliografio
------------

* Szatmári László: *Páll Lajos*. PALLAS-AKADÉMIA Könyvkiadó, Csíkszereda, 2001.
* Kozma Huba-Gálfalvi György: *Páll Lajos 70 éves*, 2008.

Fonto
-----

* Artportalo.hu
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Eksteraj ligiloj
----------------

* Vármegye Galéria Arkivigite je 2006-06-27 per la retarkivo Wayback Machine
* Konciza biografio kaj poemoj Arkivigite je 2005-01-14 per la retarkivo Wayback Machine
* Pentraĵoj Arkivigite je 2016-04-30 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Zahlensprache** (nombralingvo en la germana) estas miksita planlingvo proponita de Ferdinand Hilbe en 1901. En la projekto la aŭtoro uzas la esprimon "die sprachliche Rechnungswissenschaft" (la scienco de lingvistika kalkulado), tamen lia esprimo koncernas nur la detalan ellaboron de vortaro de projekto, ne al reguloj de organizo de frazoj.

La aŭtoro deziris krei sciencan lingvon, sed ĉar la nura neŝanĝebla scienco, laŭ li, estas la matematiko, li kredis, ke universala lingvo baziĝu sur nombroj. La lingvo havas 10 vokalojn, kiuj reprezentas la nombrojn de 0 ĝis 9; 10 konsonantojn, kiuj reprezentas la dekojn, kaj 10 konsonantojn, kiuj reprezentas la centojn. Per kalkulado oni povas fari milojn kaj milojn da vortradikoj. Sekve, oni havas, hazarde, radikojn, kiu similas al naturaj lingvoj, ekzemple, "sinyor" (sinjoro). Por fari la neŭtran substantivon oni metas la sufikson *-e*, por vira, *-o* kaj por ina substantivo la sufikson *-a*: "sinyore" (sinjor(in)o), "sinyoro" (sinjoro), "sinyora" (sinjorino). La elekto de vortradikoj montras iom da influo de Esperanto (fily', sinyor', kultur', lingv').

La substantivo havas deklinacion de 4 kazoj faritaj per prefiksoj: 0 (neniu)= nominativo, *e-* = genitivo, *i-*= dativo, *o-* = akuzativo. Se estas artikolo antaŭ la substantivo, oni deklinacias la artikolon, sed la substantivo restas senŝanĝa. La pluralo estas formita de sufikso *-n* aldonita al sola substantivo, aŭ al artikolo. 

La difina artikolo estas "le" (neŭtra), "la" (ina), "lo" (maskla), la nedifina artikolo estas "lune", "luna", "luno".

La adjektivo estas formita el substantivo per sufikso *-d*.

La radikojn prenitajn el naturaj lingvoj oni devas rigardi kiel peran etapon por logika klasifiko. Sekve oni prenas la vorton "norde" por nordo el naturaj lingvoj, sed oni devas *logike* krei "nurde", "närde" kaj "nërde" por "oriento", "okcidento" kaj "sudo". La aŭtoro esperis, ke en estonteco preskaŭ ĉiuj naturaj radikoj estos anstataŭigitaj per logikaj radikoj.

La moto de la lingvo estas: "**Nulla kulture sine nummerlingve**" (neniu kulturo sen numeralingvo).

Bibliografio
============

* Hilbe, *Die Zahlensprache, neue Weltsprache auf Grund des Zahlensystems,* Feldkirch: Sausgruber, 1898, 96+ p.
* Ferdinand Hilbe, *Die Zahlensprache. Neue Weltsprache auf Grund des Zahlensystems, mit einem unbehängigen Wortschatze von Millionen unveränderlicher Grundwörter.* Feldkirch, 1901, in-8°, 32 P. (Verko citita en "Langues universelles, langues philosophiques, langues auxiliaires au XIXe. Essai de bibliographie", Charles Porset , In: Romantisme, 1979, n°25-26. Conscience de la langue. pp. 209-215.
* Sylvain Auroux, *La langue des nombres de Ferdinand Hilbe* , en Histoire des idées linguistiques: L'hégémonie du comparatisme, Editions Mardaga, 2000 - 594p, p383
Monda heredaĵo de UNESKO

**Benediktanina Monaĥejo Sankta Johano** estas monaĥejo en Val Müstair en Kantono Grizono, Svislando.

Historio
--------

Laŭ la legendo la monaĥejo estis fondita de Karolo la Granda. En la monaĥeja preĝejo situas vivgranda skulpturo de la monarko. Tio laŭ aĝo povus esti vera, ĉar la ligno de la unua preĝejo de la monaĥejo povis per dendrokronologia metodo esti datigita je la jaro 775. Tamen verŝajne ĝin instituciigis kiel monaĥejo la episkopo de Koiro kiel fidulo de la imperiestro. La monaĥejo servis al la imperiestro kiel fortikaĵo por la kontrolo de la transportvojoj, kiuj en la proksimeco kruciĝis, kaj kiel episkopa administraciejo. La fondaĵo estas konsekrita al Johano la baptisto kaj portis la simplan nomon *Monasterium*.

Karolaj freskoj
---------------

Fresko: La sanigo de la mutoloj
La karolaj freskoj estas unika kulturhistoria monumento de frumezepoka bildarto. Ili estis pentritaj en la 8-a jarcento. Komence de la 13-a jarcento ili estis komplete superpentritaj kaj en la 15-a jarcento kovritaj per blanka farbo. Fine de la 19-a jarcento ili estis remalkovritaj. 135 freskoj estas bone konservitaj. Pri artisto, kiu pentris la freskojn oni nenion scias. Oni kulturhistorie parolas nur pri la *Majstro de Müstair*.

Monda heredaĵo de UNESKO
------------------------

En la jaro 1983 la Benediktanina Monaĥejo Sankta Johano estis akceptita kiel Monda Kulturheredaĵo de UNESKO.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Benediktanina Monaĥejo Sankta Johano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



Monda heredaĵo de UNESKO



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 369666
* GND: 1072566532
* LCCN: n78068618
* VIAF: 167698374
* ISNI: 000000012199273X
* SUDOC: 027998770
* NKC: kn20070914001
 |
Komenco de la *Odiseado*.
La termino **Historio de literaturo** referencas al unu el tri fakoj de la Literaturscienco, nome tiu kiu startas el historia vidpunkto kaj kongruas kaj en tiu faka serio literatura de la Filologio kiel duarange en la speciala Historiografio. La historio de la literaturo okupiĝas pri la studo de la literaturaj verkoj, subkomprenante kaj tiujn tute artajn kaj tiujn en ĝenerala senco de kulturo, arto kaj pensaro, aŭ difineblajn kiel verkoj aŭ tekstoj "tre prilaboritaj". La fako, tiom antikva kiom la propra humanisma kulturo, atingis fine de la 18-a jarcento sian pinton kiel "Universala Historio de la Literaturo", de karaktero komparisma samtempe kiel totalisma de la diversaj branĉoj de Beletroj kaj Sciencoj, kongrue kun la koncepto de literaturo en la Klerismo. Siaflanke, en la 19-a jarcento okazis la granda kaj multflanka prilaborado historiografia de la diversaj naciaj literaturoj, konstituitaj el la kriterio de lingvo. La Historio de la literaturo tenas necesan stabilan rilaton komplementan kun la Literatura kritiko kaj la Teorio de la Literaturo.

Unu el la unuaj "Universalaj Historioj de la Literaturo" estis verkita origine en itala de la hispana verkisto Juan Andrés: *Dell’Origine, progressi e stato attuale d’ogni letteratura* (Parma, 1782-1799). Tiele la Historio de literaturo ĝenerale povas esti subdividita en Historio de universala literaturo (aŭ laŭ mondoregionoj) kaj Historio de la diversaj nacilingvaj literaturoj, inklude tiun de Esperanto.

* Kategorio Historio de literaturo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Gustav RESATZ** (naskiĝinta la 28-an de junio 1903 en Vieno, mortinta la 17-an de novembro 1962 en Salcburgo) estis aŭstra skulptisto.

Vivo
----

Skulptaĵo pri Sankta Mikaelo kaj la demono, kaj monumento por falintaj soldatoj en Lend (1950).
Danke al perado de sia instruisto Anton Hanak li trovis atelieron en Supra Aŭstrio, kie li mem lernigis al si la teknikajn-metiistajn flankojn de sia arto. Reveninte en 1924 Vienon li startigis karieron de liberprofesiulo. Apude studis li filozofion, psikologion kaj grafologion. El tio fruktis multaj manuskriptoj pri demandoj pri arto kaj pri talento/karaktero. En la 1.6.1931 li ekmembris ĉe NSDAP (partiana numero 510.508). En la jaro 1942-a li rekrutiĝis je la polica rezervistaro. Samjare la urbestro de Gloggnitz, Hans Hafner komisiis al li pri kreon kaj estradon de artlernejo. Tie samrangis metioj kaj artoj, dume la lernantoj ekde la komencoj devis solvi seriozajn laborojn. La institucio *Werkschule Gloggnitz* samtempe estis fabriko. La surloke produktitaj aĵoj estis esprimoj de la tiam moda novklasikismo.

Kompleta detruiĝo de la lernejo venis en la 1.4.1945 fajre; Resatz kaj familio lia tiam perdis ĉiujn havaĵojn. Pereis krome verkkolekto (i.a. kun altvaloraj eburaj figuroj kaj plastikoj de super natura grandeco) kaj ĉiuj manuskriptoj.

Maltantaŭe Resatz provis rekomenci; naŭfoje li ŝanĝis atelieron kaj loĝejon ĝis finfina eksetlo en Salcburgo. Tiaj mizeroj ne malhelpis la estiĝon de nenombreblaj novaj artaĵoj. 

Pro ke oni en la 2010-aj jaroj komencis okupiĝi pri salcburgaj stratonomoj portantaj nomon de nazio (je Resatz konkrete en la salcburga urbokvartalo Aigen; ekde 1971), la historiisto kaj komisionano Johannes Hofinger klarigis ke esploroj evidentigis ke Resatz estis ĝisosta nazio kaj rasisto farinte propagandon nacisocialisman pupteatre.

Verkoj (elekto)
---------------

* 1950: monumento por falintaj soldatoj en Lend
* 1954: krucifikso ĉe la porsoldata memorigilo en Hollersbach im Pinzgau

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Gustav Resatz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Notoj
-----

1. ↑  laŭ alia fonto en Piesendorf; biografio, eldonis Pfarrverband Dienten-Embach-Lend
2. ↑  Bundesarchiv R 9361-IX KARTEI/34500307
3. ↑  stratnomoj salcburgaj portantaj nomon de nazioj
4. ↑  46 Straßen tragen "braune Namen"
5. ↑  "Die Stadt Salzburg im Nationalsozialismus - Resatzstraße"


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 863193
* GND: 1025067266
* VIAF: 256420113
* RKD: 320756
 |
**Erik LJUNGNER** (naskiĝinta la 21-an de majo 1892 en Ljungs-komunumo ĉe Västergötland, mortinta la 13-an de marto 1954 en Lund) estis sveda geografo kaj geologo.

Vivo
----

Ljungner doktoriĝis en 1927 post kiam li deĵoris ĝis 1931 kiel ŝtata geologo ĉe Argentina Geologia Observejo. Post reveno en Svedlandon li eklaboris en 1930 kiel docento ĉe la universitato de Upsalo kaj de 1939 kiel universitata lektoro. En 1948 li fariĝis la unua orda profesoro en Lund koncerne geografion (specialigo naturgeografio.). 

Spertulo post multaj vojaĝoj (i.a. ekspedicio al Sudameriko inter 1932 kaj 1934; vojaĝo en Laponion laŭ komisio de la minad-akcikompanio Boliden inter 1939 kaj 1946) li pritraktis fakverkare i.a. la geomorfologion kaj tektonikon en Uesta Svedujo, glaciepokajn fenomenojn en la svedaj-norvegiaj montoj '*(Skanders)* kaj la geologian strukturon kaj fizikan geografion de Andoj.

Verkoj (elekto)
---------------

* *Några drag av den bohuslänska granitskärgårdens geologi och geomorfologi* (1923)
* *Landformskarta över mellersta Bohuslän* (1927)
* *Spaltentektonik und Morphologic der schwedischen Skagerak-Küste* (1927—30)
* *De större landformerna i mellersta Bohusläns gneisområde* (1938)
* *A forest section through the Andes of Northern Patagonia* (1939)
* *Massupphöjningens betydelse för höjdgränser i Skanderna och Alperna* (1944)
* *East-west balance of the quaternary ice caps in Patagonia and Scandinavia* (1949),
* *Urbergsytans form vid fjällranden* (1950)
* *Refflornas bidrag till vår sista istids historia* (1969)

Fontoj
------

* Bra Böckers lexikon, 1977
* Ljungner, Erik, geografo - ĉe: Svensk Uppslagsbok 1955.

Eksteraj ligiloj
----------------

* biografio ĉe: *Riksarkivet*
* Werner Schad: "Supreniri solecajn montopintojn." - Ĉe: Monato (tie ĉi menciiĝas monto en Argentino portante la nomon de Ljungner)
* verkoj de Ljungner ĉe: Libris.kb.se
La vilaĝo **Hundheim** situas en la komunumaro Kastellaun meze en la mezmontaro Hunsrück en la distrikto Rhein-Hunsrück, Rejnlando-Palatinato. Hundheim estis ĝis 1974 memstara komunumo.

Geografio
---------

### Situo

La vilaĝo estas ĉirkaŭita de altaĵoj kaj arbaroj. Ĝi situas tuj apud la akvodislimo Mozelo - Nahe en la akvokolekta baseno de la Nahe sur meza alteco de 460 m super marnivelo. La vilaĝo ricevas averaĝe 700 mm da jara precipitaĵo kaj la meza jara temperaturo estas 7,1 °C. Meze de kampoj situas la vilaĝo Hundheim apud la rojo Hundheimer Bach.

### Najbaraj lokoj

* NORDOKCIDENTO = Krastel kaj Wohnroth
* NORDO = Bell
* NORDORIENTO = rakeda bazo Pydna kaj Kastellaun
* OKCIDENTO = Leideneck kaj Völkenroth
* ORIENTO = Hasselbach kaj Alterkülz
* SUDOKCIDENTO = Kappel
* SUDO = Goßberg kaj Wüschheim
* SUDORIENTO = Michelbach

trabfaka domo
### Nomo

En la libroj de la evangelia paroĥo Bell la vilaĝo aperis en 1570 kiel Honsheim. Poste kiel Hontam. La nomo estas interpretebla kiel setlejo de iu Hon aŭ Hun, iu centopo. Ĉe la frankoj oni kunigas po 100 familioj al Honschaft (= centopo) kiel la plej malgranda politika unuo, kaj Hundheim estis verŝajne la centro de tiu distrikto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Hundheim (Bell) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hundheim (germane)
* Hundemer Sprache
La **baĥtiaroj** - perse مردم بختیاری, *baĥtijari*, kurde Bextiyarî - estas etno en la sudokcidento de Irano. Ili dividiĝas en du ĉefaj grupoj, *Haft Lang* kaj *Ĉar Lang*. Malgranda parto ankoraŭ kiel nomadoj vivas de la paŝtado de bestoj. La taksoj pri la nombroj de baĥtiaroj tre diversas - la retejo *etnologue.com* 
taksas nombron de 1.000.000 baĥtiaroj.

Deveno
------

La deveno de la baĥtiaroj pridisputatas. Laŭ la etnologo *Lorimer* ilia lingvaĵo estas irana kaj la vivoregiono en altaj montoj malebligis miksiĝon kun aliaj etnoj kiel araboj kaj turkoj. *Iraj Afŝar*, same etnologo, aldonas, ke la tradiciaj vestaĵoj de baĥtiaraj virinoj havas grandan similecon kun tiuj de la zaratuŝtrismaj virinoj el la sasanida epoko, ke la lingvaĵo de la baĥtiaroj samas al la mezpersa lingvo de tiu epoko kaj ne havas arabajn aŭ turkajn influojn. Laŭ lia konvinko la baĥtiaroj devenas de tribo de la persoj, kiu dum la 7-a aŭ 6-a jarcento a.K. miksiĝis kun la enloĝantoj de la tiama regno Elam.

Iuj grekaj etnologoj supozas, ke la baĥtiaroj havus makedonan devenon kaj kun Aleksandro la Granda venis al Irano. Ĉar la persoj tiam diris, ke la grekoj ne venkis la batalon kontraŭ la Persa Imperio, sed nur havis bonŝancon (perse *baĥt*), ili ricevis la nomon "baĥtiaroj", "la bonŝanculoj" aŭ "la feliĉuloj". Tamen granda parto de la historiistoj simple opinias, ke la etno devenas de la baktroj (perse *baĥtari*), kiuj migris al la Zagros-Montaro.

Lingvo
------

La lingvo de la baĥtiaroj, la baĥtiara, konsideriĝas parto de la lura dialektaro de la irana lingvaro. La baĥtiara ĉefe paroliĝas en la iranaj provincoj Ĉahar Mahal kaj Baĥtijari, Lorestano, Ilam, Kohkilujeh kaj Bujer Ahmad kaj en partoj de Ĥuzestano kaj la provinco Isfahano.

Krome
-----

Multaj signifaj iranaj politikistoj, ekzemple *Mohamad Mosadegh* kaj *Sardar Asad*, havas baĥtiarajn radikojn. La etno ankaŭ estas parto de la nomo de la irana provinco Ĉahar Mahal kaj Baĥtijari. Internacie konatas aparte *Soraja Esfandijari Baĥtijari*.

Literaturo
----------

* Nohsen Rarsani: *Lamentations chez les nomades bakhtiari d'Iran* ("lamentoj ĉe la baĥtiaraj nomadoj de Irano"). Parizo 2003.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Baĥtiaroj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* retejo de la baĥtiara societo de Norda Ameriko (angle) Arkivigite je 2007-04-30 per la retarkivo Wayback Machine
* informejo pri la baĥtiaroj (angle kaj perse) Arkivigite je 2008-08-28 per la retarkivo Wayback Machine
* pri la baĥtiara lingvo en la retejo *ethnologue.com* (angle)

Referencoj
----------

1. ↑   historio de la baĥtiaroj en la retejo *www.farhangsara.com* (perse). Arkivita el la originalo je 2014-07-25. Alirita 2009-01-09.

Vikipedia projektaro
--------------------

maldekstra **testa vikipedio en la baĥtiara lingvo**
**Alberto** (ĉeĥe: *Vojtěch III. Salcburský*; naskiĝinta en 1145, mortinta la 8-an de aprilo 1200) estis ĉefepiskopo salcburga (dufoje) kies regadon difinis la kvereloj kun imperiestro Frederiko la 1-a.

Vivo
----

Estante filo de reĝo Ladislao la 2-a (Bohemio) li edukiĝis en la premonstrata abatejo Strahov je Prago. En la 1.11.1168 li estis elektita arkiepiskopo salcburga, danke al gravaj parencaj rilatoj. Pro ke antaŭ la konsekro Adalberto forgesis peti la havigon de suverenecaĵoj kaj estis li favoranto de Aleksandro la 3-a, Frederiko la 1-a, en aŭgusto 1169, perforte igis lin rifuzi pri sekularaj potencoj (malgraŭ petado kaj de la katedralkapitularo kaj de la patro Ladislao). Ĉe la dieto ratisbona estis en la 26.5.1174 eĉ la kontraŭ-arkiepiskopa elekto de preposto Henriko el Berchtesgaden.

Kvankam unue apogis lin papo Aleksandro a 3-a, devis Adalberto finfine rezigni pri la arkipepiscopeco okaze de la pacfaraj interparoloj je Venecio (1177), por kio li verkis eĉ defendoskribaĵon. Lia sekvanto iĝis finfine Konrado de Wittelsbach. Sed post kiam Konradon oni resendis en 1183 Majencon oni reelektis Adalberton (kiu intertempe troviĝis en Aquileia kaj en la patrujo bohema); entronigo estis en al 19.11.1182. De tiam la rilatoj al imperiestro Frederiko la 1-a ka ties posteŭlo Henriko la 4-a estis sennubaj. 

Papo Lucio la 3-a konfirmis al li plurfoje la dependecon de la sufragana episkopujo Gurk kaj Celestino la 3-a nomumis lin en januaro 1194 legato de la ekleziprovinco de Noricum. Ĝenerale estis lia dua regado pli feliĉa ol la unua. La lastajn jarojn la tuton iel malheligis disputoj pri salminejoj. En januaro 1196 Adalberto ordonis militiron kontraŭ Reichenhall; li bruligis la urbon (escepte de Zeno-konvento) kaj konstruigis la kastelon *Hallburg*. Al preĝejoj kaj klostroj (ekz. Arkiabatejo Sankta Petro, Admont, Voraŭ) li ĉiam estis grandanima. Sekve en multaj kronikoj estis laŭdata regado lia *(vir gravis et appetens quietis)*.

Fonto
-----

* Bigelmair, Andreas, "Adalbert III." ĉe: *Neue Deutsche Biographie'p 1 (1953), p. 46-47 (tie ĉi interrete)*
**Tântava** aŭ **Tîntava** estas vilaĝo en la graflando Giurgiu, Rumanio, en la municipo Grădinari, en la historia regiono Muntenio aŭ Valaĥio.

Ekonomio
--------

La loĝantoj kultivis ĉefe cerealojn kiel maizo, tritiko, hordeo kaj sekalo.

Tie estas ankaŭ kultivitaj sunfloro, fruktoj kaj legomoj: tomatoj, kukumoj, brasiko, faboj, salato, terpomoj, napoj, rafanoj, karotoj, kukurboj, melongeno, *zucchini*, ktp.; inter fruktoj: framboj, fragoj, melonoj, vinberoj ktp.; inter arboj: abrikotoj, persikoj, pomoj, ĉerizoj, prunoj, ktp. sed ankaŭ aliaj plantoj.

Por bestobredado oni bredas kaprojn, ĉevalojn (por trenado de ĉaroj), kokidoj kaj aliaj birdokortoj por ovoj kaj viando, kunikloj kaj aliaj hejmbestoj.

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Vi povas plibonigi la jenon:
* Aldonu mankanta(j)n fontindiko(j)n al la artikolo.
* La artikolo ne enhavas referencojn aŭ tro malmultajn.

Se vi korektis unu el la menciitaj mankoj, bonvolu forigi la koncernan parametron de la ŝablono {{Pluraj problemoj}}. Detaloj estas en la dokumentado. |
**Albal** estas municipo en la komarko Horta Sud en la Valencia regiono, Hispanio. Ĝi estas je 10 km sude de la provinca ĉefurbo Valencio. La komunumo limas kun Catarroja, Beniparrell, Silla, Valencio kaj Alcacer. 

La klimato estas mediteranea, do vintroj estas mildaj kaj someroj estas sufiĉe varmaj. 

La origino de Albal estas el la tempo kiam la islamanoj regis ĉi tiun parton de Hispanio. Ĝia nomo venas de "Seka tero" en araba lingvo, البعل (al-baʿl). Estis 16 845 loĝantoj en 2022.

La ekonomio baziĝas sur industrioj de plastoj, mebloj, agrikulturo, konstruado kaj konstrumaterialoj. Estas ankaŭ multaj bonaj restoracioj, kie oni povas gustumi la tipajn valenciajn manĝaĵojn. 

Famaj konstruaĵoj estas araba turo (ortangula turo de la iama sistemo de defendo, ĉirkaŭ 13-a jarcento), Ermitejo de Sankta Anna (malgranda preĝejo kun la bildo de Sankta Anna, la avino de Virgulino Maria, konstruita en la 14-a jarcento), Preĝejo *Nuestra señora de los Ángeles* (ĉefa preĝejo de la urbo, konstruita en 1697) ktp.

Gravaj lokanoj estis Pastro Carlos Ferris (jezuita pastro fondinto de la leprejo ĉe Fontilles), Salva Ruiz (futbalisto) ktp.

Referencoj
----------

1. ↑   Asín Palacios, Miguel (1940). *Contribución a la toponimia árabe de España*. Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas. p. 46.
2. ↑   «Albal». *Gran Enciclopedia Temática de la Comunidad Valenciana. Geografía*. Editorial Prensa Valenciana. 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 825744
* LCCN: nr98000862
* VIAF: 136494570
 |
**Ĵitkaviĉia distrikto** (beloruse *Жыткавіцкі раён*, ruse *Житковичский район*) estas administra subdivido en okcidenta parto de la Homela regiono. La distrikto estis fondita en 1924a jaro, en 1954a jaro eniris en konsisto de Homela regiono (antaŭ ĉi tio eniris en konsiston de aliaj subdividaĵoj). La areo de la distrikto estas 2900 da km2. Administra centro estas urbo Ĵitkaviĉi. En la distrikto estas eldonata gazeto "Nova Palesje"

Naturo
------

La areo de la distrikto estas nealta: mezaj altaĵoj estas inter 140 kaj 150 da metroj. Tra la distrikto fluas la rivero Pripjac kaj ĝiaj flankriveroj: Sluĉ, Skripica kaj aliaj. Pli grandaj lagoj estas Ĉirvonaje lago kaj Belaje lago. En la distrikto situas Pripjaca pejzaĝa kaj hidrologia rezervejo.

Loĝlokoj kaj administra subdivido
---------------------------------

En la distrikto estas ĉirkaŭ 100 da loĝlokoj, pli grandaj el kiaj estas Ĵitkaviĉi kaj Turaŭ. La distrikto estas subdividita je 13 vilaĝaj sovetoj.

Agrokulturo
-----------

En la distrikto estas disvastiĝita bovbredado, porkbredado, ŝafbredado, cerealplantado, terpomplantado, furaĵplantado.

Industrio
---------

Elfosaĵoj
---------

En la distrikto estas mintavoloj de torfo, kaolino, bruna karbo, argilo, bruleblaj skistoj.

Komunikado
----------

Tra la distrikto trairas fervojo kaj aŭtovojo inter Homel kaj Brest, ŝoseo inter Ĵitkaviĉi kaj Stolin. Ŝipnavigado tra Pripjac.

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Vi povas plibonigi la jenon:
* La artikolo ne enhavas referencojn aŭ tro malmultajn.
* Aldonu mankanta(j)n fontindiko(j)n al la artikolo.

Se vi korektis unu el la menciitaj mankoj, bonvolu forigi la koncernan parametron de la ŝablono {{Pluraj problemoj}}. Detaloj estas en la dokumentado. |

* Kategorio Ĵitkaviĉia distrikto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Bangladeŝa Akademio de Sciencoj** (bengale **বাংলাদেশ বিজ্ঞান একাডেমি**, angle *Bangladesh Akademy of Science*) estas akademia forumo por Bangladeŝaj sciencistoj kaj teknologiistoj. Establita en 1973, ĝi celas plenumi la rolon antaŭenigi esploron kaj evoluadon de sciencoj en Bangladeŝo .

Historio
--------

Post kiam la dispartigo de hindiana subkontinento, la Pakistana Akademio de Sciencoj estis establita en 1953. Post la liberigo de Bangladeŝo, 12 Bangladeŝaj kunuloj (de la tiama Orienta Pakistano) de la akademio formis la Bangladeŝa Akademio de Sciencoj en 1973. Muhammad Qudrat-i-Khuda servis la fondintan prezidanton rolo ĝis 1976 .

Ekde 2014, BAS administris la ciferecan bibliotekon nomata Bangladesh Journals OnLine (BanglaJOL) .

Referencoj
----------

1. 1 2  Islam, Sirajul.  (2012) "Bangladesh Academy of Sciences", *Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh*. Asiatic Society of Bangladesh.
2. ↑   About. Alirita 2021-04-24.

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 848713
* GND: 252704-2
* LCCN: n78092778
* VIAF: 141876518
* ISNI: 0000000122932966
* NKC: ko2011637944
 |
***Family Guy*** (*Familia Ulo*) estas usona desegnofilma serio en elpensita urbo Quahog (sur Rod-Insulo). Ĝin kreis, verkis Seth MacFarlane, kiu ankaŭ kontribuas la programon ofte per sia voĉo. La serion ekelsendis la televida kanalo FOX en 1999. Kvankam oni ĉesigis la serion en 2002, la sukcesaj vendoj de DVD kaj bonaj spektaj kvantoj ĉe kablokanalo Adult Swim helpis, ke la FOX en 2005 denove prenis la serion en la programaron.

La *Family Guy* ofte uzas "cutaway"-scenojn, kiuj estas fakte romp-skeĉoj, ne ligitaj al la ĉefa historieto. Pro tio oni ofte kritikis la serion. 

La Fox Boradcasting Company en 1999 atentis en paŭzo de la Superbowl pri la kurtfilmoj Larry (antaŭulo de *Family Guy*) kaj ili kontraktis por du jarsezonoj. Ĉe fino de la dua jarsezono, la entrepreno volis ĉesigi la serion, sed pro internaj problemoj kaj je premo de la spektantoj, oni mendis la 3-an jarsezonon, poste oni ĉesigis ĉe Fox. La ripetoj de la serio aperis ĉe la desegnofilma kanalo Cartoon Network ĉe la bloko Adult Swim kaj kaŭzis spektantoaltiron, dume la DVD-eldonoj bone vendiĝis (pli ol 2,2 milionoj). Tio kondukis la tio, ke FOX denove interesiĝis pri la serio kaj la *Family Guy* en 2004 reaperis sur la ekrano kun du pluaj jarsezonoj kaj DVD-filmo (*Stewie Griffin: The Untold Story*). La sesa jarsezono aperis en aŭtuno de 2007. 

La familio nomiĝas en la serio Griffin, la dika ĉ. 40-jara patro Peter, ties dekkelk-jara dika filo Chris, la tridek-kelkjara patrino Lois kaj ilia filino Meg, kiuj lastaj okupiĝas ĉefe pri sia ekstero, krome la eta Stewie kaj inteligenta parolanta hundo Brian.

En 2020 Mike Henry (la voĉo de la najbaro Cleveland Brown) diris, ke ili ne plu voĉigos tiun ĉi neblankulan rolulon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Family Guy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Family Guy en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)

* Oficiala retejo
dekstra
La **Nacia Memoraĵo de Monto Raŝmor** (angle *Mount Rushmore National Memorial*) estas granda skulptaĵo el granito apud Keystone, Suda Dakoto. Ĝi reprezentas la unuajn 150 jarojn de la historio de Usono kun 18m altaj skulptaĵoj de la kapoj de eksaj prezidantoj de Usono: George Washington (1732-1799), Thomas Jefferson (1743-1826), Theodore Roosevelt (1858-1919), kaj Abraham Lincoln (1809-1865). La tuta memoraĵo kovras 5,17 km², kaj estas 1.745m super marnivelo. Ĝi estas administrata de la Usona Servo pri Naciaj Parkoj, parto de la Usona Departmento de la Internaĵo. La memoraĵo logas proksime 2 milionojn da vizitantoj ĉiujare.

Ĝi situas je koordinatoj 43° 52′ 44″ N 103° 27′ 35″ U﻿ / ﻿43.87889 °N, 103.45972 °U﻿ / 43.87889; -103.45972 (mapo).

Maketo de la monumento troviĝas en Legoland Billund.

Vidu ankaŭ
----------

* Korczak Ziółkowski
* Monumento al Freneza Ĉevalo

* Kategorio Monto Rushmore en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 211858
* GND: 4285735-1
 |
Machinery is minuscule compared to the size of this mine.Rokeksplodado ĉe granda subĉiela or-mino Twin Creeks en Nevado, Usono. Notu la grandon de la elfosaj maŝinoj por komparo (fone, maldekstre), kaj ke la fundo de la minejo ne estas videbla.
**Subĉiela minado** estas tekniko por surfaca minado kaj elfosado de rokoj aŭ mineraloj el la tero pere de ties removado el malferma truo aŭ ŝtonminejo.

Tiu formo de minado diferencas el ekstraktaj metodoj kiuj postulas tuneladon ene de la tero, kiaj subtera minado. Subĉielaj minoj estas uzitaj kiam la kuŝejoj de komerce utilaj mineraloj aŭ rokoj troviĝas proksime de la surfaco; tio estas, kie la teramaso (surfaca materialo kiu kovras la valoran kuŝejon) estas relative fajna aŭ la materialo de intereso estas strukture maltaŭga por tunelado (kiel okazas ĉe sablo, cindro, kaj gruzo). Por mineraloj kiuj estas profunde sub la surfaco — kie la teramaso estas dika aŭ la mineralo estas kiel vejnoj en dura roko — subteraj minmetodoj ekstraktas la valoran materialon.

Vidu ankaŭ
----------

* Geomorfologio
* Geologio
* Listo de petroj
* Mineralogio
* Ŝtono
* Ŝtonminejo
* Ŝtonmino

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Subĉiela minado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* The biggest, deepest and deadliest mines in the world Arkivigite je 2011-11-04 per la retarkivo Wayback Machine
* Deepest open pit mines


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 545724
* GND: 4058898-1
* LCCN: sh85129129
* NDL: 00569774
* NKC: ph124448
 |
**Karol Stanisław Olszewski** (naskiĝis la 29-an de januaro 1846 en Broniszów Tarnowski, nun apud Ropczyce, mortis la 24-an de marto 1915 en Krakovo) – pola fizikisto kaj kemiisto, profesoro de Jagelona Universitato.

Vivo
----

Filo de Jan kaj Anna el familio Zwoliński. La patro kiel bienposedanto estis baldaŭ mortigita dum ribelo de kamparanoj en Galicio. Diplomito de la Unua Ĝeneralkleriga Liceo en Tarnów. Studis kemion kaj fizikon en Jagelona Universitato (1866–1872), poste edukiĝis en Heidelberg. Post reveno al Krakovo iĝis docento, de 1876 estis profesoro; gvidis Katedron de Ĝenerala Kemio, poste de Neorganika kemio. Ekde 1888 estis membro korespondanto, de 1896 reala membro de Akademio de Scipovoj en Krakovo. Ankaŭ membro de Ĉeĥa Akademio de Kapabloj en Prago, honora membro de Pola Naturscienca Societo je la nomo al Nikolao Koperniko kaj membro de aliaj sciencaj societoj polaj kaj eksterlandaj. Li ricevis la titolon de imperiestra-reĝa konsilanto de la kortego.

Esplorado
---------

Kune kun Zygmunt Wróblewski faris la 5-an de aprilo 1883 (laŭ aliaj fontoj la 29-an de marto) la unuan en la mondo kondensadon de oksigeno, kaj la 13-an de aprilo 1883 de azoto. Poste ambaŭ sciencistoj kondensigis ankaŭ karbonan dioksidon kaj metanolon. En 1895 gutigis kaj kondensigis argonon.

Karol Olszewski kontribuis al evoluo de radiografio. La unuan foton faris kune kun profesoro Alfred Obaliński en Katedro de Fiziko de Jagelona Universitato en 1896, unu jaron post la malkovro de Wilhelm Conrad Röntgen.

Olszewski estis proponata por Nobel-premio pri fiziko.

Literaturo
----------

* Zdzisław Wojtaszek, *Olszewski Karol Stanisław*, en: *Polski Słownik Biograficzny* (Pola Biografia Vortaro), vol. XXIV, 1979, p. 27–30.
* Andrzej Śródka, *Uczeni polscy XIX-XX stulecia* (Polaj sciencistoj de la 19-a kaj 20-a jarcentoj), vol. III: M–R, Warszawa 1997, p. 301–303 (kun foto).

Vidu ankaŭ
----------

* Kriogeniko

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Karol Olszewski en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Laboraĵoj de Karol Olszewski alireblaj Interrete


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 396425
* GND: 119045710
* LCCN: n94017485
* VIAF: 25404110
* ISNI: 0000000071465017
* NKC: mzk2015877041
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun magazino. |

Varmagazeno.
**Magazeno** aŭ **stokejo** estas loko aŭ fizika spaco por stoki varojn kaj, okaze, por ties pogranda komerco aŭ vendo. La magazenoj estas infrastrukturo nepra por la aktivado de ĉia tipo de ekonomiaj agentoj (agrikulturistoj, brutobredistoj, ministoj, industriistoj, transportistoj, importistoj, eksportistoj, komercistoj, peristoj, konsumantoj finaj ktp.). Ili konstituas kutiman parton de la agrikulturaj kaj brutobredaj instalaĵoj (ofte formante parton de la tradicia kampardomo aŭ de apartaj konstruaĵoj, same kiel de fabrikoj, industriaj zonoj kaj industriaj instalaĵoj ĉiatipaj, kaj de la spacoj dediĉataj al transporto (havenoj, flughavenoj, fervojoj) kaj komerco (vendejaroj, ĉiovendejoj).

Laŭ Francisko Azorín **magazeno** estas *Ejo por konservi komercaĵojn; granda provizejo; granda butiko.* Li indikas etimologion el la araba *al-magazen* (la magazeno, provizujo).

Magazeneblaj varoj
------------------

India House, Manĉestero.
Plej klara kaj grava diferenco estas inter produktoj kiuj povas esti tuŝitaj aŭ damaĝitaj pro la tempopaso, ekzemple ĵusaj nutraĵoj, fruktoj, legomoj, ovoj ktp. kaj disde produktoj kiuj supraĵe ne estos tuŝita de la tempopaso kiel vestaĵoj, hejmpurigaj produktoj, libroj, artaĵoj ktp. La unuaj postulas precizajn teknikajn kondiĉojn, ekzemple malvarmo, kiuj estas havigitaj pere de teknikaj rimedoj.

Infrastrukturo
--------------

Stokejoj bezonas diversajn ejojn kaj aparatojn kiuj faciligu la propran stokadon de varoj, sed ankaŭ la manipuladon, eniron kaj eliron, kalkuladon ktp. Plej stokejoj disponas el grandaj bretaroj sur kiuj meti la varojn. Lastatempe tiuj bretaroj estas tiom altaj kiom tre altaj konstruaĵoj kaj oni atingas la varojn pere de specialaj gruoj aŭ veturiloj. Aliaj varoj postulas facilan videblon, ekzemple forpaseblaj produktoj, kiel manĝaĵoj. Tiuokaze ili estas metitaj sur malgrandaj platformoj surplanke, tie kie facile oni povu kontrolu ties maturecon, aspekton ktp.

La varoj venas kaj foriras per kamionoj. La el- kaj en-kamionigo oni faras per specialaj kajoj, tiele ke la pordo de la kamiono kiu ĉiam estas pli alta ol la planko mem havu similan nivelon kiel la komenca planko de la stokejo, por eviti supren- kaj malsupren-igi pene la varojn. Post tiu komenca momento, en la okazo de pereigeblaj aŭ polueblaj (malpurigeblaj) produktoj, kiel manĝaĵoj, estas laŭ juraj postuloj, kurtenaj pordoj kiuj malpermesu la fitraktadon de la varoj, eniron de insektoj kaj aliaj bestetoj ktp.

En preciza angulo, plej ofte, tre apartigite de la ĝenerala navo de la stokejo, devas esti oficejo, el kiu kalkulu kaj administru la tuton.

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 131.
2. ↑  Azorín, samloke.

* Magazeno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Magazeno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Patrino kun sia infano en Madagaskaro.
**Gepatro** aŭ **parento** estas la patro aŭ patrino de infano. **Generinto** estas la biologia patro aŭ patrino, kies gameto rezultigis la infanon. Plejparto da bestoj (inkluzive de homoj) estas generitaj de du gepatroj. Rilate al homoj, tia rilato povas havi biologian, socian aŭ leĝan signifon. Ekzemple, geedzoj, kiu ne povas generi biologiajn infanojn, povas adopti ilin kaj iĝas "adoptaj gepatroj".

La socia rolo de gepatro, kaj por la homo kaj por multe de la bestoj, estas tiomege pli granda ol la biologia signifo de generinto. Ju pli inteligenta la animalo des pli fortaj kaj profundaj estas la familiaj rilatoj inter generantoj kaj generatoj.

Havado de infanoj kaj feliĉeco
------------------------------

En Eŭropo, gepatroj estas ĝenerale pli feliĉaj ol ne-gepatroj. Rilate al virinoj, feliĉeco pliiĝas post la unua infano, sed havado de pliaj infanoj ne estas asociigita kun pliiĝinta bonfarto. Feliĉeco ŝajnas pliiĝi plej multe en la jaro antaŭ kaj post la unua nasko.

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Generinto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Adopto
* Bebo
* Gepatrozorgo
* Koncipo
* Mistraktado de infanoj
* Parenco

Referencoj
----------

1. ↑  Reta Vortaro: gepatro
2. 1 2  Bertilo Wennergren (2020-01-01).  GE. *Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko*. Arkivita el la originalo je 2020-01-08. Alirita 2020-01-08.
3. ↑  Reta Vortaro: parento
4. ↑  vortaro.net: generinto
5. ↑   (2013) "Fertility in Advanced Societies: A Review of Research", *European Journal of Population* **29** (1), p. 1–38. doi:10.1007/s10680-012-9277-y.