recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tous les matins du monde** (esperantigo *Ĉiuj matenoj de la mondo*) estas filmo de 1991 de reĝisoro Alain Corneau, ĉefaj aktoroj Gérard Depardieu, Jean-Pierre Marielle, Anne Brochet kaj Guillaume Depardieu.

Ĝi baziĝas sur novelo de Pascal Quignard kaj prezentas la vivon de gambovjololudisto kaj komponisto Marin Marais kaj lian tempon ĉe lia majstro Sainte-Colombe (Sankta Kolombo). De post la morto de lia edzino, Sankta Kolombo rifuĝis en la muziko. Nekontestita majstro pri vjolo, li hatas la honorojn kaj la kortegon.

Marin Marais, lia kontraŭo, iĝas lia disĉiplo. Lia talento estas grandega, sed Sankta Kolombo ne volas riveli la sekretojn de sia muziko al homo pli allogita de la gloro kaj la kortega pompo ol de la propra esenco de lia arto.

La filmo iĝis fama precipe pro la bela muziko per gambovjolo (ludita de Jordi Savall), kiu ludatas dum ĝi, kaj ke tiel ĝi malkovrigis tiun muzikilon kaj tial profunde amogiigan belecon al spektantoj, kiuj ne konis ĝin.

Premioj
-------

Ĝi estis sepfoje premiita per cezaraj filmotrojefoj (film-premioj de Francio).

Citaĵoj
-------

iu rimarkinda diro en la filmo estis kiam la maljuna Sainte-Colombe parolante pri muzika kreiveco kun Marin-Marais diras "la tuta diferenco kuŝas en tio ke mi travivas pasian vivon", tiam la filino mirigita (kaj ankaŭ certe la spektanto pensas) "ĉu?! paĉjo vi travivas pasian vivon?!" Jes ja tio celas diri, ke pasia vivo ne estas aventura vivo (kia ja ne estis la retiriĝema kaj silenta-soleca vivo de li) sed ŝarĝita de intensaj intimaj emocioj, kia ja estis pri lia profunda nekuracebla aflikto pro la edzinomorto.

Referencoj
----------
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

MapDzika 9 en mapo (hodiaŭ Ludwika Zamenhofa 5)

Ruino ĉe la strato Dzika 9 en Varsovio, kie troviĝis la domo de L.L. Zamenhof. Sur ĝi troviĝas Esperanto-flago. Ĉirkaŭ 1945.
La domo Zamenhof-Strato 5 (iam Dzika 9) en 2017 kun memortabulo pri la iama domo de L. L. Zamenhof.
Strato ***Dzika 9*** (52° 14′ 53″ N 20° 59′ 44″ O﻿ / ﻿52.24812099491094 °N, 20.995521315461534 °O﻿ / 52.24812099491094; 20.995521315461534 (mapo)Koordinatoj: 52° 14′ 53″ N 20° 59′ 44″ O﻿ / ﻿52.24812099491094 °N, 20.995521315461534 °O﻿ / 52.24812099491094; 20.995521315461534 (mapo)) estas adreso en Varsovio. 21 jarojn (1895-1916) loĝis tie L. L. Zamenhof kaj ĝi estis pilgrim-revo de Esperantistoj. Ekde la jaro 1930 la strato portas lian nomon: Strato de Ludoviko Zamenhof en Varsovio. En tiu domo Zamenhof havis du loĝejojn. Sur la dua etaĝo estis lia privata loĝejo kaj sur la unua (identa) estis lia laborejo, kliniko. De ambaŭ loĝejoj la fenestroj eliras al strato *Pawia* (la domo staras angule de *Pawia*). En la angulo de l' fronto ĉe flanko de *Pawia*, apud la strata tabuleto, estas videbla bela marmora tabulo (l00 x 70 cm.) kun kvinpintaj steloj kaj surskribo (pollingve): "En tiu domo loĝis d-ro Ludwik Zamenhof, nask. 1859, mortis 1917, kreinto de la internacia lingvo Esperanto." (E-lingve): "Internacia Esperanta Postkongreso. Varsovio 9. VIII. 1931". Nuntempe la privata loĝejo - ekde 1916 - estas translokigita al strato Krolewska 41, sed la kliniko funkciis ankoraŭ ĝis almenaŭ en 1933. Dum longa tempo la klinika loĝejo servis kiel kunvenejo kaj adreso de l' Varsovia Esperanto-Societo Konkordo.

Vidu ankaŭ
----------

* Królewska 41

Fonto
-----

*Informoj de Edvardo Wiesenfeld el EdE-D.*

Eksteraj ligiloj
----------------

* La loko Dzika (Ludwika Zamenhofa) 9 Hodiaŭ (Google Maps)
**Fatuma Roba** (en amhara lingvo: ፋጡማ ሮባ; 18a de decembro 1973) estas etiopia longdistanca kuristo plej bone konata ĉar estis la unua afrika virino kiu atingis ormedalon en la porvirina maratono de la Somera Olimpiko 1996 kaj ĉar venkis en tri sinsekvaj Bostonaj maratonoj.

Kiam Fatuma ektrejniĝis junule, ne estis inaj modeloj por longdistanca kuro en Etiopio, nur Abebe Bikila. Kiam Fatuma estis en lernejo, oni malkuraĝigis ŝin kurkonkurenci, sed malgraŭ tio, ŝi decidis plui. Ŝi venkis en sia unua maratono en Marakeŝo komence de 1996, kaj poste venkis en la Roma Maratono du monatojn poste. Poste ŝi estis elektita por la Etiopia teamo por la Somera Olimpiko 1996, en Atlanta, Usono. Per sia venko kaj la ora medalo, Fatuma iĝis la unua afrika virino kiu venkis en maratono en Olimpiko.

Notoj
-----

1. ↑   Tanser, Toby (19a de aprilo 2008). "Fatuma Roba: A Twisted Path to Living Legend". Runner's World.
2. ↑  "Bekoji trip: Cradle of champions". Athletics Weekly. 16a de marto 2016. Alirita la 24an de aŭgusto 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 655036
 |
**Tomás Estrada PALMA** (1835-1908) estis la unua prezidento de la Respubliko Kubo en 1902-1906.

Estrada partoprenis en la Dekjara Milito (Kubo) 1868- 1878. Li estis prezidento de la Ĉe-Milita Respubliko de la 29-a de marto 1876 ĝis la 19-a de oktobro 1877. Li kunlaboris kun la revoluciaj celoj enmigrinta en Usono, kie li estis prestiĝa revoluciulo pro sia laboro kiel intelektulo kaj edukisto. En 1895 li revenis al Kubo. José Martí taskigis lin gvidi la restantajn estraranojn de la Kuba Revolucia Partio. Kiam José Martí forpasis en Dos Ríos, la registaro de la Ĉe-Milita Respubliko, establita en 1895 en Jimaguayú, nomumis lin delegito de la Kuba Revolucia Partio kaj agento de la registaro eksterlande. Estrada estis la unua prezidento de la Kuba Respubliko de 1902 ĝis 1906. Liaj reelektaj sopiroj kaŭzis la tiel nomatan "Aŭgustan Etmiliton" (1906) kaj poste la Duan usonan intervenon en Kubo.

* Kategorio Tomás Estrada Palma en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 268724
* GND: 1163029378
* LCCN: n85121114
* VIAF: 75285567
* ISNI: 0000 0001 2212 6892
* SUDOC: 149719388
* BNF: 17083425z
* BNE: XX5366726
 |
**Gábor Fülep,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fülep Gábor** estis hungara pastro, kalvinana episkopo. Lia nobela antaŭnomo estis *felsőőri*.

Gábor Fülep  naskiĝis la 25-an de aprilo 1739 en Sajószentpéter. Li mortis la 25-an de julio 1823 en Sajószentpéter.

Biografio
---------

Gábor Fülep frekventis lernejojn komence en sia naskiĝurbo, poste en Miskolc, fine li lernis teologion en Sárospatak. Baldaŭe li plulernis eksterlande, li doktoriĝis en 1765-en Utrecht. En 1773 li ekinstruis en Sárospatak. En 1797 li estis elektita episkopo. En la sekva jaro li jam ne instruis en Sárospatak, sed li samtempe estis ankaŭ pastro en sia naskiĝurbo.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* ’’Specimen academicum occupatum in illustranda pericopa…’’ (1763)
* ’’Keresztyén erkölcsi tudomány…’’ (1788)
* ’’Namenbüchlein zum Gebrauche der Nationalschulen im Königreich Ungarn…’’ (1798)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 494401
* GND: 1024823164
* VIAF: 121418801
* ISNI: 0000 0000 7925 7693
* BNF: 102389863
 |
|  |
| --- |
| Parto de serio
**Islamo**

**Historio de islamo** |
| **Kredo kaj praktikoj** |
| Unueco de Dio  Konfeso de kredo  Preĝo • Fasto  Pilgrimo • Almozo • Moskeo |
| **Ĉefaj personecoj** |
| Mohamedo 
Ali • Abu Bakr
Samtempuloj de Mohamedo 
Membroj de hejmo de Mohamedo
Profetoj de Islamo |
| **Tekstoj kaj leĝoj** |
| Korano • Sunao • Ŝario  Legislativo Biografioj de Mohamedo |
| **Branĉoj de islamo** |
| Sunaismo (Salafismo, Ŭahabismo) • Ŝijaismo • Sufiismo •  Ĥariĝismo (Ibadismo) |
| **Sociopolitikaj aspektoj** |
| Arto • Arkitekturo  Urboj • Kalendaro  Scienco • Filozofio  Religiaj gvidantoj  Virinoj en islamo  Politika islamo • Ĝihado
Liberalisma islamo |
| **Vidu ankaŭ** |
| Vortareto de islamaj nocioj  Listo de islamaj terminoj  Listo de signifaj moskeoj  Listo de artikoloj pri islamo |

**Fatvo** (arabe فتوى) (skribita eĉ en esperantaj tekstoj ofte *Fatwa* aŭ *Fatwa-o*, laŭ nacilingva modelo, eble plua esperantigo fatvao; plurale laŭ arab prononco: *fatâwâ*, arabe فتاوى) estas islama juĝa ekspertizo, kiu estas eldonita de muftio (specialisto pri islama jurscienco "fikho") pri iu speciala temo. Ĝenerale, la fatvo estas ellasita pro peto de unuopulo aŭ juristo (mustafti) por klarigi la demandon. Ĉar la sunaana islamo ne havas klerikaron, ne ekzistas akceptitaj kutimoj pri tio, kiu rajtas eldoni fatvon kaj kiu ne; kelkaj islamaj eruditoj pensas sin troŝarĝitaj per petoj.

Pro la multaj fatvoj, povas aperi kontraŭdiraj kaj konkuraj fatvoj.

En landoj kun islama juro, fatvojn eldonas la nacia religia gvidanto. Ofte li aŭ ŝi faras tion kun konsento de la registaro. En tiuj kazoj ĝi preskaŭ ne estas retirebla kaj havas la rangon de ŝtata leĝo.

Se du fatvoj kontraŭdiras unu la alian, la gvidantoj ellaboras kompromison.

En landoj, kie la ŝario ne validas, alfrontas kredantaj islamanoj ofte du kontraŭdirajn fatvojn. Tiukaze ili sekvas la propran religian gvidanton.

En januaro de 2005, la iraka ŝijaa gvidanto Ali Al-Sistani eldonis fatvon pri la deviga partopreno en la parlamentaj balotoj.

Fatvoj en la reto
-----------------

* Kiberfatvo
* 
*
**Gábor Gacs** [gaĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gacs Gábor** estas hungara grafikisto, akvafortisto, mezlerneja instruisto.

Gábor Gacs  naskiĝis la 5-an de januaro 1930 en Pestújhely (nuntempa urboparto de Budapeŝto), li mortis la 23-an de aŭgusto 2019.

Biografio
---------

Gábor Gacs abiturientis industriarta mezlernejo en Budapeŝto en 1949, poste li studis en Belarta Altlernejo (1949-1954). Liaj plej gravaj instruistoj estis György Konecsni, Károly Koffán kaj Jenő Barcsay. Post la grafikista diplomo li debutis en ekspozicio. Inter 1959 kaj 1962 li havis stipendion, inter 1963–1996 li instruis en la menciita industriarta mezlernejo. Li estis samloke ankaŭ vicdirektoro inter 1976–1983 kaj 1996–2002. Li ricevis la titolon eterna membro de la mezlernejo en 2009. Li ricevis premiojn inter 1959-1975.

Elektitaj solaj ekspozicioj
---------------------------

* Budapeŝto (1956, 1965, 1973, 1982, 1988)
* Hódmezővásárhely (1965, 1968)
* Miskolc (1974)
* Nagymaros (1980)

Elektitaj kolektivaj ekspozicioj
--------------------------------

* Bukareŝto (1957)
* Parizo (1959)
* Vieno (1966)
* Lugano (1969)
* Bonaero, Florenco (1972)
* Kairo (1975)

Elektitaj akvafortoj
--------------------

* Család (1973)
* Valaki emlékére (1978)
* Női fej kosárral
* Csendélet szamovárral
* Ménes
* Újjáépített Szegedi Tisza híd
* Szabadsághíd Gellért-heggyel
* Önarckép sapkában

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Attila Boros
* Ferenc Cakó

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2018-12-31 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 628004
* VIAF: 261329359
* ISNI: 0000 0003 8171 0524
* SUDOC: 26498496X
* ULAN: 500148977
* NKC: xx0200121
 |
**Dániel Boczkó** [bockO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Boczkó Dániel** estis hungara juristo, politikisto, parlamentano, komisaro de Transilvanio. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis *zászkali kaj deménfalvi*. Lia patro estis Dániel Boczkó (episkopo).

Dániel Boczkó
Dániel Boczkó  Arkivigite je 2016-12-20 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 4-an de decembro 1789 en Szarvas, li mortis la 9-an de septembro 1870 en Csabacsűd.

Biografio
---------

Dániel Boczkó akiris juran diplomon en Reĝa Jura Akademio (Pozsony) en 1816. Post siaj studoj li estis prokuroro pri oficiroj en Békés (historia departemento). Post jaroj li plenumis diversajn jurajn postenojn (juĝisto, advokato), sed li ricevis taskojn ankaŭ de la luterana eklezio. Li komencis sian politikistan karieron en 1825 kiel opoziciulo (same kiel Lajos Kossuth). Dum la Hungara revolucio de 1848 li estis elektita parlamenta deputito, sed li ricevis diversajn taskojn kiel komisaro. Post falo de la liberecbatalo li estis kondamnita je morto, sed poste je prizono. Li liberiĝis en 1856, poste li okupiĝis pri agrikulturo. En la jaro 1861 escepte okazis parlamentaj kunsidoj, ankaŭ li partoprenis en la laboro. Inter 1865-1870 li denove estis elektita deputito.

Memorigiloj
-----------

* busto en Békéscsaba (1998)
* strato en Békéscsaba inter 1911-1962

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 19-a paĝo)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2016-12-20 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Dániel Boczkó (politikisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Vidu ankaŭ Barmen (apartigilo)

---

Barmen en 1870
Barmen estas iama industria metropolo de la regiono de *Bergisches Land* (la historia duklando Berg), Germanio, kiu en 1929 kunfandiĝis kun kvar aliaj urboj por formi la urbon Wuppertal. Barmen estis la loko de naskiĝo de Friedrich Engels kaj kune kun la apuda urbo Elberfeld fondis la unuan elektran pendan unurelan tram-sistemon, la pendotrajnon. Barmen estis pionira centro por la frua industria revolucio sur la eŭropa kontinento, kaj por la socialisma movado kaj ĝia teorio. Ĝi estis la loko de unu el la unuaj koncentrejoj en nazia Germanio, *KZ Wuppertal-Barmen*, poste pli bone konata kiel koncentrejo *Kemna*.

Historia luksa vagono de la ŝvebotrajno
La loĝloko estas la fondoloko de du grandaj prisanaj asekuroj de Germanio, nomataj *Barmer* kaj *Barmenia*.

*Oberbarmen* (Supra Barmen) estas la orienta parto de Barmen, kaj *Unterbarmen* (Malsupra Barmen) la okcidenta parto.

Famuloj
-------

En Barmen naskiĝis hungara baletisto Zsuzsa Merényi.

* Kategorio Barmen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
En la antikva Romo, estis **sklavemancipo**, en latino *manumissio*, la procezo liberigi sklavon, pere de kio ĝi iĝis ekssklavo. Tiu estis ofta praktiko en Romio laŭlonge de ĝia historio. Sklavo, pro ŝato, plenumitaj favoroj, meritoj, personaj kvalitoj, bona volo de la posedanto, povis iĝi ekssklavo kaj eĉ akceptita kaj aligita en la altan romian socion, kiel okazis ĉe kelkaj imperiaj ekssklavoj, kiuj per la sistemo de socia promocio, same kiel pro siaj esceptaj riĉecoj aŭ kapabloj, atingis la pinton de la soica ŝtuparo eĉ plenumante politikajn postenojn pere de la apogo de la romia aristokrataro. Ple ofta ĉiuokaze estis ke oni plue konsideru ilin servistoj, sen forgesi iliajn pasintrecojn, kaj la plej granda parto de ekssklavoj simple nur supreniris po unu ŝtupon en la romia socia tavoligo, ekformante parton de la plebo pro kio ili devis vivteni sin per sia laboro, pro kio muktaj el ili plue laboris por siaj iamaj posedantoj, nun nomitaj patronoj. 

La sukcesaj sklavoj povis akumuli sufiĉe da mono por aĉeti sian liberecon aŭ rekte esti liberigitaj pro plenumitaj servoj. La sklavemancipo (sklavliberigo) iĝis tiom ofta ke, en la 2-a jarcento, leĝo limigis la nombron de sklavoj kiujn posedanto rajtas liberigi.

Liberigo
--------

Estis diversaj manieroj por atingi la *manumissio* (liberigon:

1. *manumissio per vindictam*: sklavo kontestis, en konsento de sia mastro, al tiu lasta la laŭleĝan posedon antaŭ la juĝisto. Ĉi-kaze la mastro devis rekoni la liberon de "ne-sia" sklavo.
2. *manumissio censu*: Praetor ordonis inskribi la sklavon en la listoj de la cenzoroj kiel roma civitano.
3. *manumissio testamento*: liberigo pere de ago de fina volo, kiu liberigu la liberigonto el ĉiu devo avantaĥe de sia antaŭa mastro.

La *ius praetorium*, nome la pretora jurisprudenco, enkondukis novajn formojn de liberigo (*manumissio*), nome:

1. *manumissio inter amicos*: mastra deklaro farita antaŭ amikaro pri sia volo liberigi la sklavon;
2. *manumissio per epistulam*: letero per kiu la mastro komunikis al la sklavo sian intencon lin liberigi;
3. *manumissio per mensam*: invito per kiu la mastro igas la sklavo kunmanĝanta sammanĝeje, kun la minifesta intenco lin liberigi. Oni ĉikaze devis legi formulon tiutipan: *"Stichuus servus meus liber esto"* (Stiko mia servo estu libera!"

Notoj
-----

1. ↑  Bradley, Keith (1994). *Slavery and Society at Rome*. Cambridge University Press. paĝo 10

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 806977
* LCCN: sh85123317
* BNF: 11952262g
 |
*Ne konfuzu kun Barna Buza!*

**Barna BÚZA,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Búza Barna** estis hungara skulptisto, medalisto. Lia origina familia nomo estis *Buzi*, foje *Buzy*.

Busto pri Stefano la 1-a (Hungario) en Baja fare de Barna Búza
Barna Búza  naskiĝis la 30-an de decembro 1910 en Vésztő. Li mortis la 16-an de oktobro 2010 en Budapeŝto, sed li estis entombigita en Sarkad.

Biografio
---------

Barna Búza frekventis artan altlernejon inter 1928 kaj 1935, poste li ricevis stipendion al arta akademio en Romo. En 1930 li debutis kiel skulptisto. Dum kaj post la 2-a mondmilito li longe estis persekutita. Li estis ankaŭ parlamenta deputito inter 1971 kaj 1975. Li estis estetika konsilisto de Bagdado inter 1976 kaj 1978.

Li kreis skulptaĵojn, medalojn, reliefojn el lignaĵoj, ŝtonoj, metaloj, ceramikaĵoj, porcelanoj. Li ricevis premiojn inter 1933-2008.

Memorigiloj
-----------

* premio fondita en 2006

Liaj individuaj ekspozicioj (elekto)
------------------------------------

* 1941, 1943, 1978, 1983, 1985, 2001, 2009 • Budapeŝto
* 1957 • Kecskemét
* 1972 • Békéscsaba
* 1979 • Esztergom
* 1989 • Sarkad
* 2010 • Herend, Sopron

Liaj grupaj ekspozicioj (elekto)
--------------------------------

* 1934, 1937, 1939, 1941, 1950, 1957, 1965, 1975, 1985, 1994, 2002, 2008 • Budapeŝto
* 1938, 1942 • Venezio
* 1969 • Romo
* 1972 • Gyula
* 1983 • Esztergom

Fontoj
------

Oficiala retejo de BÚZA Barna
Hungarlingva biografio

* Kategorio Barna Búza en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 503002
* LCCN: n2003119728
* VIAF: 33841935
* ISNI: 0000 0001 1441 2733
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Korea pigo** |
| --- |
|  |
| Korea pigoKorea pigo |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Korvedoj *Corvidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Pica* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***P. (p.) sericea*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Pica (pica) sericea****(Gould, 1845) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Korea pigo  |

 |
| v • d • r |

La **Korea pigo** *Pica (pica) sericea* estas kutime konsiderata subspecio de la Eŭropa pigo kiu troviĝas en Orienta Azio. Ĝi estas komuna simbolo de la identeco de Koreio kaj estis adoptita kiel la "oficiala birdo" de multnombraj urboj, distriktoj kaj provincoj de Suda Koreio. Kompare al la Eŭropa pigo, ĝi havas markite **pli mallongan voston** kaj **pli longajn flugilojn** proporcie unu kun alia, kaj la dorso kaj vosto montras **fortan purpuran** kaj apenaŭ verdan brilon.

Ĵusa priserĉado komparanta DNA (Lee *et al.*, 2003) indikas, ke ĉu ĉiuj specioj de la genro *Pica* estu konsiderataj rasoj de unu specio, aŭ la Korea pigo (eble inklude la Tibetan pigon *P. (p.) bottanensis*) necesas esti separata kiel diferenca specio, ĉar estis reprodukta izoliĝo dum longe eĉ pli ol ĉe la Flavbeka pigo de Nordameriko. Tiele depende de pli kompletigaj studoj la specifa scienca nomo de la specio devos aperi inter parentezoj indike, ke tiu birdo povas estis aŭ ne esti konsiderata diferenca.

Konsidere la fosiliajn restaĵojn de nordamerikaj pigoj (Miller & Bowman, 1956) ŝajnas, ke la evoluo de la Korea pigo kiel distinga stirpo startus konsiderinde pli frue ol malfrua Plioceno sugeste de Lee *et al.* (2003). Ĉar tiu kalkulo estis bazita nur sur molekula informo (kiu estas siavice maltaŭga por certigi evoluajn eventojn pli precize ol kelkaj ma), ŝajnas pli probabla, ke la Korea pigo iĝis diferenca tiom frue kiom antaŭ 5-4.5 ma. Ĉar la kalkulo de molekula diverĝo uzita de Lee *et al.* ne atentas la fakton ke pigoj estas longvivaj birdoj (signike ke la averaĝa reproduktado estas iom pli longa ol ĉe aliaj paserinoj), la plej bona klarigo estas ke iam okazis limigita genetika fluo antaŭ la komenco de la lasta periodo de glaciepoko antaŭ 2.5-2 ma.

Referencoj
----------

* **Lee**, Sang-im; Parr, Cynthia S.; Hwang,Youna; Mindell, David P. & Choe, J. C. (2003): Phylogeny of magpies (genus *Pica*) inferred from mtDNA data. *Molecular Phylogenetics and Evolution* **29**: 250-257. COI:10.1016/S1055-7903(03)00096-4 PDF plena teksto

* **Miller**, Alden H. & **Bowman**, Robert I. (1956): A Fossil Magpie from the Pleistocene of Texas. *Condor* **58**(2): 164-165. PDF plena teksto Arkivigite je 2011-06-06 per la retarkivo Wayback Machine
**Korekta seksatenco** (angle: *corrective rape*) estas malamkrimo en kiu unu aŭ pluraj personoj estas seksatencitaj. Ili estas atencitaj pro sia perceptita seksa orientiĝo aŭ seksa identeco. La ordinara intencita konsekvenco de la seksatenco, kiel vidata de la atencanto, estas igi la personon aliseksema aŭ por igi la personon konfirma kun seksaj stereotipoj. La terminologiaj gvidlinioj de la programo UNAIDS de la Unuiĝintaj Nacioj sugestas, ke oni ne plu uzu la terminon *korekta seksatenco*, ĉar ĝi implicas, ke estas io korektinda. La gvidlinioj proponas, ke oni uzi la terminon *homofobia seksatenco* (angle: *homophobic rape*).

Vidu ankaŭ
----------

* Homofobio
* Seksatenco

Referencoj
----------

1. ↑   (2000) "Lesbians And Hate Crimes", *Journal of Poverty* (pdf) **4** (4), p. 23–44. doi:10.1300/J134v04n04\_02.
2. ↑  Fadi Baghdadi (June 28, 2013). "Corrective Rape of black lesbian women in Post-Apartheid South Africa: investigating the symbolic violence and resulting misappropriation of symbolic power that ensues within a nexus of social imaginaries.".  Alirita la 12-an de marto 2017..
3. ↑  Thompson, Sherwood.  (2014) *Encyclopedia of Diversity and Social Justice* **1**. Lanham, MD: Roman & Littlefield, p. 475. ISBN 1442216042.
4. ↑   UNAIDS 2015 Terminology Guidelines. Alirita la 21-an de novembro 2015.
**Aldeaseca de la Frontera** estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia partio de Peñaranda de Bracamonte en la nordoriento de la provinco kaj al la Municiparo Peñaranda. *Aldeaseca de la Frontera* estas tradukebla etimologie al *Seka Domaro de la Landlimo* alude al la limo inter la mezepokaj regnoj Kastilio kaj Leono, estante ĝi en la Regno Leono.

Mudeĥarstila absido de la preĝejo.
Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 24,30 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 280 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 600 loĝantojn ekde la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 48 km de Salamanko, provinca ĉefurbo. 

Ĝi fondiĝis komence de la 13-a jarcento. En postaj jarcentoj suferis pro militoj ĉefe dum la Hispana Milito de Sendependigo. 

La tradiciaj agrikulturo (cerealoj, paŝtaĵoj) kaj brutobredado (bovoj kaj ŝafoj en kverkaroj) lastatempe iom dekadencis, sed pluas. Lastatempe rura turismo ekgravis.

La urbestro estas de dekstra partio PP.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Salamanko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 753543
 |
**Aldeatejada** estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia teritorio de Salamanko en la nordo-centro de la provinco. *Aldeatejada* estas tradukebla etimologie al *Tegmontohava Domaro*.

PAnoramo
Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Aldeatejada, El Soto, Finca La Cordillera, Las Peñas, Los Hoyos, Otero Vaciadores, Porquerizos, Salvadorique, Sanchoviejo kaj Vistahermosa krom la senhomejoj Montalvo Mayor, Montalvo Primero, Teso del Cercado kaj Villa Benito, okupas totalan areon de 31,51 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 2 210 loĝantojn. Ĝi akiris ĉirkaŭ 1 300 loĝantojn ekde la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj kaj ĝis proksimeco al la provinca ĉefurbo. Ĝi distas nur 6 km de Salamanko, provinca ĉefurbo. 

Ĝi fondiĝis komence de la 13-a jarcento. En postaj jarcentoj suferis pro militoj kun najbara Portugalio kaj ĉefe dum la Hispana Milito de Sendependigo. En 1626 okazis inundo de la rivero Tormes, kiu damaĝis domojn kaj la preĝejon.

La tradiciaj agrikulturo (cerealoj, paŝtaĵoj) kaj brutobredado (bovoj kaj ŝafoj en kverkaroj) lastatempe iom dekadencis, sed pluas. Lastatempe rura turismo ekgravis kune kun loĝejoj por ĉefurbaj loĝantoj (dormurbo).

La urbestro estas de dekstra partio PP.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Salamanko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 752944
* VIAF: 316734615
 |
emblemo de la revuo, uzata ekde 2013
***Billboard Magazine*** estas la plej grava fakrevuo por muziko kaj distroindustrio en Usono. Ĝi jam fondiĝis en 1894. La ĉefsidejo estas en Novjorko. Pluajn oficejojn la eldonejo tenas en Los-Anĝeleso, Vaŝingtono, Londono kaj Tokio. Ĝi aperas ĉiusemajne.
Ekde 2005 ĝi estas posedaĵo de la nederlanda mikskonzerno The Nielsen Company.

Billboard Magazine eltrovas kaj publikigas la oficialajn usonajn vendo-ranglistojn de muzikalbumoj, unuopaĵoj kaj pluajn ranglistojn pri diversaj muzikĝenroj, ekz. nuntempa ritmenbluso, hiphopo, kampara muziko kaj Latin-Amerika muziko.

Ĉiujare la revuo disdonas la muzikpremiojn laŭ pli ol 30 kategorioj. La gajniontojn oni trovas per enketado de la pojara vendonombro.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Billboard (revuo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Billboard.com – La retpaĝo enhavas la aktualajn ranglistojn laŭ diversaj muzikĝenroj kaj mallongaj novajoj (la aliro al arĥivaĵoj kaj fakinternaj informoj estas pagenda)
* Billboard ekde 1942 ĝis 2008 ĉe books.google.at
**Bertram Evelyn (Bill) Smythies** (naskiĝis la 11-an de julio 1912 (Nainital, Barato), mortis la 27-an de junio 1999 (Redhill, Anglio)) estis brita forstisto kaj ornitologo.

Smythies naskiĝis en Barato, de E. A. Smythies, arbaristo de Utar-Pradeŝo kaj, en la 1940-aj jaroj, Ĉef-Konservisto de Arbaroj de Nepalo, kaj de lia edzino, Olive, konata aŭtoro de *The Tiger Lady*. Post lernejo en Britio, Bill lernis botanikon kaj arbaristikon ĉe la Balliol College, en Oksfordo.

La avo de Bill estis veninta en Baraton en 1873 por aliĝi al la Barata Forstoservo kaj servis tie ĝis 1902 ĉe Dehra Dun. Lia patro havis gradojn en arbaristiko kaj geologio el Oksfordo kaj servis en la Barata Forstoservo el 1908 al 1940. Li estis bazita en Nainital, kie Bill naskiĝis en 1912. Li verkis:
*... "startis montetogrimpi jam sesmonata, kampadi en tendoj en a montetoj de Kumaon... venis al rigardo de Nanda Devi kaj Trisul - kiu povus eviti enamiĝi al montoj kaj al natura historio?"*

La patro de Smythies dungiĝis kiel Forsta Konsilisto ĉe la Maharaĝo de Nepalo kaj moviĝis al Katmanduo post 1940 kaj restis tie ĝis 1947. Dum tiu tempo Bill vizitis sian patron en Nepalo kaj havis aliron al lokoj kiuj estis normale foratinge el fremduloj. Bill Smythies aliĝis al la Birma Forstoservo en 1934 kaj dum tiu tempo li esploris la botanikon kaj ornitologion de tiuj Birmaj regionoj kompanate de sia Kaĉina gvidisto kaj amiko Sumdu Mai. Li flue parolis lingvojn kiaj la Birma, Jingpoa, Malaja kaj Ibana. Li estis granda sekvanto de la Brita botanikisto kaj esploristo Kingdon-Ward.

Januare de 1949 li estis dungita de la Kolonia Forstoservo en Saravako kie li pasis 15 jarojn. Je aĝo de 52, la tagon kiam li forlasis Saravakon, li ekziĝis al Florence "Jill" Mary kiu estis talenta botanika artistino. La venontajn dekkvin jarojn ii pasis en hispanaj *Sierras*, la montoj de Britio, la Alpoj kaj la Pireneoj antaŭ moviĝi al Anglio. Jill mortiĝis en 1994. En 1986, honore al sia edzino, li organizis ĉiujaran premion Jill Smythies pere de la Linnean Society of London.

Kelkaj ĉefaj libroj liaj estas la jenaj:

* ***The Birds of Burma*** (la birdoj de Birmo, unuafoje publikita en 1940)
* ***Birds of Borneo*** (birdoj de Borneo)
* ***Common Sarawak Trees*** )komunsaj arboj de Saravko)
* ***Flowers of South-West Europe*** (kun Oleg Polunin kaj Jill Smythies)
* ***Flowers of Greece*** (floroj de Grekio)

Referencoj
----------

* Davison, G.W.H. (1999). B.E. Smythies. (In: Smythies, B.E.; & Davison, G.W.H. The Birds of Borneo. 4th edition. Natural History Publications (Borneo): Kota Kinabalu). ISBN 983-812-028-6
* Wright, Belinda.(1999). Obituary: Bertram 'Bill' Smythies. OBC Bulletin 30 (Nov 1999): 7-8.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Premio Jill Smythies

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 424416
* GND: 1229379479
* LCCN: n83134851
* VIAF: 41913779
* ISNI: 0000 0001 1628 2952
* SUDOC: 068997159
* BNF: 12344129r
* NKC: xx0148164
 |
**Aldehuela de Periáñez** [aldeŬEla deperiAnjez] estas municipo de Hispanio, en la regiono Kastilio kaj Leono, en la provinco Sorio kaj en la komarko *Campo de Gómara* en la oriento de la provinco, atribuita ankaŭ al centra komarko Frentes. La loknomo *Aldehuela de Periáñez* estas etimologie komprenebla kiel *Domaro de P.* (alude al iama loĝanto aŭ posedanto).

Geografio
---------

*Campo de Gómara* en la oriento de la provinco Sorio.
Loko de Aldehuela de Periáñez en la provinco Sorio.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 27,38 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 33 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis preskaŭ 160 loĝantojn el la 1930-aj jaroj. 

Ĝi distas 21 km de Sorio, provinca ĉefurbo. La municipa teritorio enhavas loĝlokojn Aldehuela de Periáñez, Canos kaj Torretartajo. Ĝi estas inter Arancón kaj Renieblas.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 10-a jarcento.

Meze de la 19-a jarcento la municipa teritorio pliiĝis ĉar aligis Canos.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), kaj transmigra brutobredado (ŝafoj kaj bovoj). Ankaŭ ŝtonminado de sabloŝtono el la Montaro Almuerzo. Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun kultura kaj rura turismo, piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj estas la preĝejoj, tradicia arkitekturo kaj tiel plu.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de provinco Sorio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (hispane)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rCampo de Gómara |
| --- |
| Alconaba• Aldealafuente• Aldealpozo• Aldealseñor• Aldehuela de Periáñez• Aliud• Almajano• Almaluez• Almazul• Almenar de Soria• Bliecos• Buberos• Buitrago• Cabrejas del Campo• Candilichera• Cañamaque• Carabantes• Cihuela• Ciria• Cirujales del Río• Deza• Fuentecantos• Fuentelmonge• Fuentelsaz de Soria• Gómara• Hinojosa del Campo• La Losilla• Los Villares de Soria• Monteagudo de las Vicarías• Narros• Pinilla del Campo• Portillo de Soria• Pozalmuro• Quiñonería• Renieblas• Reznos• Santa María de Huerta• Serón de Nágima• Tajahuerce• Tejado• Torlengua• Torrubia de Soria• Villar del Campo• Villaseca de Arciel |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 218397
 |
**Aldeaseca** [aldeaSEka] estas municipo en la nordo de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *La Moraña* aŭ Komarko de Arévalo kaj al la jurisdikcia teritorio de Arévalo, en la nordo de la provinco. *Aldeaseca* estas etimologie komprenebla kiel *Seka domaro*.

Aldeaseca en la provinco Avilo.
Komarkoj de la provinco Avilo; Komarko de Arévalo norde, brune.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 24,25 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 219 loĝantojn. Ĝi perdis 350 loĝantojn el la 1970-aj jaroj pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 62 km de Avilo, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun Sinlabajos, Donvidas, Palacios de Goda, Villanueva del Aceral, Arévalo, Langa, Nava de Arévalo kaj Nava de Arévalo.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio.

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 761511
 |
**Attila E. Pavláth** [pavlAt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pavláth E. Attila** estas hungara-usona kemiisto, membro ekstera de Hungara Scienca Akademio (2004), membro de *American Chemical Society* (=Usona Kemia Societo).

Attila E. Pavláth  naskiĝis la 11-an de marto 1930 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Attila E. Pavláth frekventis gimnazion kaj universitaton en sia naskiĝurbo. Dum la studentaj jaroj li edziĝis en 1951. Post la diplomo li samloke ekinstruis en la universitato, dume ankaŭ li esploris en la universitata kemia instituto, precipe li okupiĝis pri fluoro. Post fiasko de la hungara revolucio en 1956 li migris al Kanado, kie li ricevis postenon en Universitato de Montrealo. Baldaŭe li eklaboris en firmao apud San Francisco. Li ricevis usonajn premiojn inter 1976-2000. Li estas grava figuro de kemiistoj en Usono.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva membiografio
* hompaĝo angle


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 456253
* LCCN: n83826273
* VIAF: 94667937
* ISNI: 0000 0001 0999 4644
* SUDOC: 085983187
* BNF: 13608877b
* BIBSYS: 97022625
* NKC: utb2013785996
 |
**GÁSPÁRIK Attila** [ga:ŝpa:rik] estas rumanuja hungara aktoro naskita en Oradea la 1-an de junio 1965.

Kariero
-------

Ekde 1988 li ludis en la Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat de Târgu Mureş. Ekde 1990 li ankaŭ instruas en la katedro pri drampraktiko de la Színművészeti Egyetem Szentgyörgyi István Tagozat de Târgu Mureş. Li estis kun kunulo la verkisto, reĝisoro kaj aktoro de la programo *Ébresztő* (Vekanto) de la hungara elsendo de la Rumana Televido.

Premioj, distingoj
------------------

2010 - A Magyar Köztársaság Érdemrend Lovagkeresztje.

El liaj roloj
-------------

* Paszifon (Solomon: Diogenész, a kutya);
* Józsué (Madách I.: Mózes);
* II. költő (Kincses E.: Maraton);
* Dobcsinszkij (Gogol: A revizor);
* Belos (Székely J.: Vak Béla).

Deklamrecitalo
--------------

* *Záróra*.

Fonto
-----

* Magyar Színházművészeti Lexikon


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 311455
* GND: 1079693556
* LCCN: nb2018001479
* VIAF: 60144928031054341561
 |
**Aldearrodrigo** estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia teritorio de Salamanko en la nordo-centro de la provinco kaj al la Municiparo Comarca de Ledesma. *Aldearrodrigo* estas tradukebla etimologie al *Domaro de Rodrigo*.

Urbodomo.
Preĝejo.
Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 8,41 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 148 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 300 loĝantojn ekde la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 25 km de Salamanko, provinca ĉefurbo. La rojo Rivera de Cañedo kaj la valo kiun ĝi formas determinas la pejzaĝon de Aldearrodrigo, separante la cerealkampojn de la sudo disde la kverkarbaraj montoj de la nordo. Kvankam ties akvokvanto estas malgranda aktuale, la amplekso de la valo sugestas, ke iam estis pli granda rivero. La nomo de Rivera de Cañedo referencas al la abundo kanejoj kaj kareksejoj kiuj estas taŭgaj hejmoj de akvobirdoj. 

Ĝi fondiĝis komence de la 13-a jarcento. En postaj jarcentoj suferis pro militoj kun najbara Portugalio kaj ĉefe dum la Hispana Milito de Sendependigo. 

La tradiciaj agrikulturo (cerealoj, paŝtaĵoj) kaj brutobredado (bovoj kaj ŝafoj en kverkaroj) lastatempe iom dekadencis, sed pluas. Lastatempe rura turismo ekgravis.

La urbestro estas de dekstra partio PP.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Salamanko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 752935
* VIAF: 316734183
 |
**Arcediano** estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia teritorio de Salamanko en la nordo-centro de la provinco kaj al la Municiparo La Armuña. *Arcediano* estas tradukebla etimologie al *ĉefdiakono*, reference al unua senjoro de la loko, nome ĉefdiakono Rozalino aŭ Rozalín, de galega deveno, ĉirkaŭ la jaro 1120.

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 11,48 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 103 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 300 loĝantojn ekde la komenco de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj.

Limas kun loĝlokoj Sepulcro-Hilario, Tamames, Tejeda y Segoyuela, Puebla de Yeltes, Navarredonda de la Rinconada, El Cabaco, Cereceda de la Sierra kaj La Bastida. Ĝi distas 16 km de Salamanko, provinca ĉefurbo.

Ĝi fondiĝis komence de la 12-a jarcento. Post la unua senjoro ĉefdiakono, la loko dependis de la episkopo de Salamanko. En postaj jarcentoj suferis pro militoj kun najbara Portugalio kaj ĉefe dum la Hispana Milito de Sendependigo.

La tradiciaj agrikulturo (cerealoj, paŝtaĵoj) lastatempe iom dekadencis, sed pluas. Lastatempe rura turismo ekgravis.

La urbestro estas de dekstra partio PP.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Salamanko

Notoj
-----

1. ↑   *Los pueblos de la Armuña* (2004). p. 51. En Francisco García González, eld. ISBN 978-912-2004.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 753001
 |
En matematiko, **teoremo de Wolstenholme** diras ke por ĉiu primo *p > 3*:

{\displaystyle {2p-1 \choose p-1}\equiv 1\,{\bmod {\,}}p^{3}}
kie la krampo estas la simbolo de Newton. Ekzemple por *p=7*, ĉi tio diras ke 1716 estas oblo de 343 plus 1, kaj vere 1716=343×5+1. Ekvivalenta formulaĵo estas la kongrueco

{\displaystyle {ap \choose bp}\equiv {a \choose b}{\bmod {\,}}p^{3}}
La teoremon unue pruvis Joseph Wolstenholme en 1862; Charles Babbage montris la ekvivalenton por *p2* en 1819.

Ne estas konataj komponitaj nombroj, kiuj kontentigas kondiĉon de la teoremo.

Nur malmultaj primoj kontentigas la ekvivalentan kondiĉon kun *p4*, ili estas nomataj primoj de Wolstenholme. La du konataj valoroj estas 16843 kaj 2124679.

Teoremo de Wolstenholme povas ankaŭ esti esprimita kiel paro da kongruecoj de nombroj de Bernoulli:

{\displaystyle (p-1)!\left(1+{1 \over 2}+{1 \over 3}+...+{1 \over p-1}\right)\equiv 0\,{\bmod {\,}}p^{2}}
{\displaystyle (p-1)!^{2}\left(1+{1 \over 2^{2}}+{1 \over 3^{2}}+...+{1 \over (p-1)^{2}}\right)\equiv 0\,{\bmod {\,}}p}
Ekzemple, por *p=7*, la unua el ili diras ke 1764 estas oblo de 49, kaj la dua diras 773136 ke estas oblo de 7.

Vidu ankaŭ
----------

* Malgranda teoremo de Fermat
En geometrio, **teoremo de Jung** estas neegalaĵo inter la diametro de aro de punktoj en eŭklida spaco kaj radiuso de la minimuma enmetanta pilko de la aro. Ĝi estas nomita pro Heinrich Jung, kiu la unua studis ĉi tiun neegalaĵon en 1901.

Frazo
-----

Estu kompakta aro

{\displaystyle K\subset \mathbb {R} ^{n}}
kaj estu

{\displaystyle d=\max \nolimits \_{p,q\in K}\|p-q\|\_{2}}
la diametro de *K*, kio estas la plej granda eŭklida distanco inter iu du punktoj de la aro. La teoremo diras ke tie ekzistas fermita pilko kun radiuso

{\displaystyle r\leq d{\sqrt {\frac {n}{2(n+1)}}},}
kiu enhavas na *K*. La rando okazo de egaleco estas atingata per la regula *n*-simplaĵo.

En ebeno
--------

En eŭklida ebeno, kun *n = 2*, la teoremo diras ke tie ekzistas cirklo enmetanta ĉiujn punktojn kies radiuso estas

{\displaystyle r\leq d/{\sqrt {3}}.}
Pli strikta baro por *r* ne povas esti metita ĉar de *S* estas egallatera triangulo (aŭ ĝiaj tri verticoj)

{\displaystyle r=d/{\sqrt {3}}} .

Ĝeneralaj metrikaj spacoj
-------------------------

Por ĉiu barita aro *S* en ĉiu metrika spaco, *d/2 ≤ r ≤ d*.

La unua neegalaĵo estas pro la neegalaĵo de triangulo por centro de la pilko kaj la du diametraj punktoj, kaj la dua neegalaĵo sekvas pro tio ke pilko de radiuso *d* centrita je ĉiu punkto de *S* enhavas na *S*. En *uniforma metrika spaco*, kio estas, en spaco kiu ĉiuj distancoj egalaj, *r* = *d*.

Je la alia fino de spektro de la eblecoj, en disĵeta metrika spaco kun la manhatana distanco en la ebeno, *r = d/2*.

Referencoj
----------

* Dekster, B. V. (1997). "The Jung theorem in metric spaces of curvature bounded above - La teoremo de Jung en metrikaj spacoj de kurbeco barita desupre", *Proceedings of the American Mathematical Society - Paperoj de la Amerika Matematika Socio* **125** (8), p. 2425–2433.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Eric W. Weisstein, *Teoremo de Jung* en MathWorld.
**Greno** estas poaco, kies semon oni povas mueli kaj manĝi.
Oni ofte uzas grenon por fari farunon, kaj sekve panon kaj aliajn bakaĵojn kaj nutraĵojn entute.

**Grenspecoj:**

* aveno
* hordeo
* maizo
* milio
* rizo
* sekalo
* sorgo
* tritiko

Ekzistas ne-poacaj plantoj, kiujn oni simile kiel grenon kultivas pro iliaj semoj, ekzemple

* kvinoo
* fagopiro
* vosta amaranto (*Amranthus caudalus*)

La vortoj greno kaj cerealo
---------------------------

Apud la vorto "greno" ekzistas la ne-oficiala novradiko "cerealo" kun tre simila signifo. Sed ne tute klaras kial oni enkondukis tiun aldonan radikon, kiam jam ekzistas la vorto "greno". Laŭ kelkaj "cerealo" emfazas, ke temas pri manĝebla planto, dum por aliaj "cerealo" emfazas ke oni ankaŭ alkalkulas la plantojn, kiuj el kuirada vidpunkto similas al grenoj (ekz-e kvinoo).

Rekonebleco
-----------

Jen kiel oni povas rekoni grenojn, kiam ili estas en herba stadio:

Rigardi ĉe la kunligo de la folio kaj tigo.

Tiuloke ĉe cerealoj povas troviĝi:

* liguloj

* "oreletoj" t. e. orelformaj elstarantaĵoj ambaŭflanke de la foliobazo.

* haroj sur la oreletoj.

nun memorhelpe memoru tiujn literojn: THAS

* T=Tritiko, tritiko montras la tri trajtojn

* H=Hordeo, hordeo nur surhavas la du lastajn trajtojn.

* A=Aveno, aveno ne montras oreletojn, nur ligulon.

* S=Sekalo, sekalo nur surhavas harojn, ne la du unuajn trajtojn.

Greno kiel hejtaĵo
------------------

La neuzeblajn (malpurajn, infektitajn) grenojn oni povas uzi por hejtado. La kaloria valoro de 1 kg da greno estas 3400 (dum tiu de brunkarbo estas nur 3100, ĉe pajlo 2600). En 2005, en Ĉeĥio, oni forbruligas grenojn por tiel solvi problemojn de stokado, nevendebleco (je prezo de 35,5 eŭroj; dume intervencia prezo estas 101 eŭro).

Ĝi povas servi ankaŭ kiel bazmaterialo por motorpelaĵoj kiel metanolo, bioetanolo.

Proverbo
--------

Ekzistas proverboj pri greno en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Kia greno, tia pano.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Konsumi sian grenon antaŭ ĝia maturiĝo.* **"** |

 |

Bildaro
-------

* Aveno, hordeo, kaj iuj produktoj faritaj de iliAveno, hordeo, kaj iuj produktoj faritaj de ili
* Fekunda kampo en Dorset, AnglioFekunda kampo en Dorset, Anglio
* Maturiĝanta tritikoMaturiĝanta tritiko
* Tritika kampo en Danio (junio 2005)Tritika kampo en Danio (junio 2005)

Eksteraj ligiloj
----------------

* , Statistiko el FAO
* 
* Arkivigite je 2017-05-29 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2007-03-11 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑  Kiel rekoni malsamajn grenojn (france)  Arkivigite je 2017-12-15 per la retarkivo Wayback Machine
2. ↑   Lernu. Arkivita el la originalo je 2011-12-25. Alirita 2016-01-02.

Vidu ankaŭ
----------

* Cerealo
* Grajno
* Grenejo

* Kategorio Greno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Greno en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
Sukerkano povas esti uzata kiel brulaĵo aŭ manĝo.
Volvo FlexiFuel S40 de 2005 estis unu el la unuaj aŭtoj flekseblaj pri brulaĵaj. Ĝi estis ofertita sur la Eŭropa merkato.
En iuj landoj biodizeloleo estas malpli multekosta ol kutima dizeloleo.
Informo sur pumpilo en Kalifornio.
Duktoj portantaj biogason.
**Biobrulaĵo** estas energifonto, ĉefe el diversaj plantopartoj. Ĉefaj tipoj estas bioetanolo kaj biodizeloleo.

Historio
--------

La Otto-motoro de Nikolaus Otto estis planita por uzo de etanolo. La motoro de Rudolf Diesel estis pelita per arakida oleo. Kiam nafto – kies energidenso estas pli granda ol tiu de biobrulaĵoj – iĝis pli facile akirebla, tiam biobrulaĵoj malgraviĝis.

Post la naftokrizo de la 1970-aj jaroj, denove oni komencis eksperimentojn kun biobrulaĵoj. En Brazilo oni uzas etanolan biobrulaĵon jam ekde la 1970-aj jaroj pro malabundo de nafto en la lando. En 2006 la uzo de bioetanolo atingis 45% en la lando.

Pro la tutgloba varmiĝo, biobrulaĵoj daŭre graviĝis en la 2000-aj jaroj, sed tio kelkfoje kaŭzis enorman prezaltiĝon de homaj nutraĵoj. En Meksiko okazis tumultoj pro plikostiĝo de la tortiljo (pro uzo de maizo por bioetanolo).

Duboj
-----

Laŭ kalkuloj, se en Usono oni uzus la tutan maizan rikolton por produkto de bioetanolo, tio povus anstataŭigi nur 2,4% de la naftobrulaĵoj. Alia damaĝo okazas, kiam oni dehakas arbarojn por kreskigi tie plantojn.

Pluaj esploroj montris, ke kalkulinte la brulaĵojn uzatajn por produktado de bioetanolaj plantoj (semado, sterkado, rikolto, produktado de etanolo ks.), oni apenaŭ gajnas biobrulaĵon.

Pluaj evoluaj direktoj estas la produktado de biobutanolo, la uzo de celulazaj defalaĵoj aŭ algoj kiel krudmaterialoj.

Politikaj kalkuloj
------------------

Fine de la 1990-aj jaroj, komence de la 2000-aj jaroj, politikistoj vidis bonan solvon en la produktado de biobrulaĵoj por malgrandigi la troproduktadon de agrikulturaj produktoj en Norda Ameriko kaj Eŭropo. Tial politiko subvenciis biobrulaĵojn.

Vidu ankaŭ
----------

* alternativa fuelo
* Likvigita natura gaso (LNG)
* likva naftogaso (LPG)
* Kunpremita tergaso aŭ kunpremita natura gaso (CNG)
* Algokulturo
* Biomaso
* Fuelpilo
* Biodizelo
* Bioenergio
* Biogaso
* Pirolizo
* Mediprogramo de Unuiĝintaj Nacioj

* Kategorio Biobrulaĵo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 225201
* GND: 4145658-0
* LCCN: sh85014231
* BNF: 12309118g
* NDL: 01204245
* NKC: ph118919
 |
**Binjai** (indonezie *Kota Binjai*, ĉine 民礼) [binĝaj] estas universitata urbego, ankaŭ eksterdistrikta urbo en Indonezio, en la insulo Sumatro, en provinco Norda Sumatro. La urbego apartenas al urbaro de Medano kiel dormurbo de Medano. 

Salutarko de Binjai

Geografio
---------

Binjai situas en nordorienta parto de la insulo en najbareco de Medano. Provinca ĉefurbo Medano troviĝas 21, alia provinca ĉefurbo Banda Aceh 413, Pekanbaru 475, Batam 675, Palembang 1012, ĉefurbo Ĝakarto 1428, Bandungo 1547, Semarang 1773, Jogjakarto 1829, Surabajo 1990, Makassar 2521 kilometrojn (aere) .

Placo

Historio
--------

Origino de Binjai estas nekonata, estas fakto malgranda vilaĝo (iomete for) laŭ la samnoma rivero Bingai. Ĝi havis viglan havenon por barĝoj. Dum la historio alvenis ĉefe ĉinoj, hindoj kaj malajoj.

Ekonomio
--------

Binjai estas ĉefe komerca kaj industria urbo. La agrikulturo produktas precipe rambutanojn.

Klimato
-------

La klimato de Binjai estas klasifikita kiel ekvatora klimato. Jare pluvas averaĝe po 2296 mm. En ĉiuj monatoj pluvas. La averaĝa temperaturo estas 27 °C kaj varias inter 21-32 °C. Ne estas grandaj diferencoj inter la monatoj.

Eduko
-----

Aktuale en 2005 en Binjai funkciis 154 bazlernejoj, 37 mezlernejoj, 9 islamaj mezlernejoj, 4 akademioj kaj 5 universitatoj. Ĉirkaŭ 78,000 infanoj lernis.

Religio
-------

La plimulto de la populacio estas islama, sed vivas ankaŭ kristanoj, budhanoj kaj hinduoj.

Stacidomo

Trafiko
-------

Medan–Binjai Pagvojo estas la plej grava ligilo de la urbego, sed estas ankaŭ rekta fervoja ligilo. La plej proksima flughaveno funkcias ĉe Medano.

Vidindaĵoj
----------

* granda moskeo kaj aliaj moskeoj
* kirkoj
* monumento
* nacie grava armea tombejo

Fontoj
------

* WikiTrans

* Loĝejo de indonezia nacia heroo Amir Hamzah en BinjaiLoĝejo de indonezia nacia heroo Amir Hamzah en Binjai
*