recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La sidejo de EKD en Hanovro
La **Evangelia Eklezio en Germanio** (germane *Evangelische Kirche in Deutschland*, mallongigita **EKD**) estas komunumo de 20 memstaraj protestantismaj landaj eklezioj de luterana, reformita kaj unia tradicioj. Ĉiuj membraj eklezioj senrezerve agnoskas unu la alian, kvankam la kredokonfesoj ne tute samas, kaj membroj de unu eklezio senprobleme rajtas partopreni la sakramenton de komunio en alia membra eklezio. La eklezia oficejo de la organizaĵo troviĝas en Hanovro.

La Evangelia Eklezio en Germanio subtenas la Konferencon de Eŭropaj Eklezioj, al kiu ĝi apartenas kun aliaj protestantismaj, anglikanaj kaj ortodoksaj eklezioj de tuta Eŭropo.

La tegmenta asocio por la luteranaj, reformitaj kaj uniaj kristanaj eklezioj de Germanio ekestis tuj post la Dua Mondmilito, dum la jaro 1945, kaj dum la jaro 1948 ekhavis sian bazan statuton. Ĝi daŭrigis la tradicion de la kontraŭnazia movado de protestantaj kristanoj, kiu kolektiĝis sub la nomo Konfesanta Eklezio (*Bekennende Kirche*) kaj distanciĝis de la naziema movado "Deutsche Christen", kiu dum la tempo de Nazia Germanio kunlaboris kun la diktatora reĝimo. Laŭ la stato de la 31-a de decembro 2007,
proksimume 24.832.000 da civitanoj de Germanio membris en la organizaĵo.

Dum la tempo de du germanaj ŝtatoj inter la jaroj 1949 kaj 1990, la organizaĵo komence restis unueca ligo de ĉiuj protestantismaj landaj eklezioj de Germanio. Plej malfrue ekde la konstruo de la Berlina Muro dum aŭgusto 1961 tio gvidis al grandaj organizaj problemoj, tiel ke la organizaĵo ne plu povis vivteni siajn komunajn taskojn en ambaŭ germanaj ŝtatoj. Sekve dum 1969 estis fondita la "Ligo de Evangeliaj Eklezioj en GDR" - germane *Bund la Evangelischen Kirchen in der DDR* - kiel ligo de la ok landaj eklezioj sur la teritorio de la Germana Demokratia Respubliko. Post la Germania reunuiĝo ambaŭ tegmentaj asocioj reunuiĝis en la Evangelia Eklezio en Germanio.

Vidu ankaŭ
----------

* Evangelia lernejfondaĵo (EKD)

Referencoj
----------

1. ↑  membrostatitstiko de 2007 (germanlingve)

* Kategorio Evangelia Eklezio en Germanio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 278445
* GND: 2009798-0
* LCCN: n83195626
* VIAF: 158021972
* ISNI: 0000 0001 2113 3732
* SUDOC: 032052863
* BNF: 12206146t
* NKC: kn20010710471
 |
**Károly Lindner** [kAroj], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Lindner Károly** estis hungara kemiisto, altlerneja instruisto. Li specialiĝis pri analizo de nutraĵoj, manĝaĵoj.

Károly Lindner naskiĝis la 29-an de januaro 1921 en Budapeŝto, li mortis en oktobro de 1998 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Károly Lindner akiris kemian diplomon en Hungara Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato palatino József en 1942. Post la diplomo li laboris en pluraj institutoj, kie li okupiĝis pri kemiaj konsistajcoj de nutraĵoj, kuracakvoj kaj purigiloj. Inter 1961-1973 li estis vicinstitutestro. En 1955 li kandidatiĝis, en 1967 li doktoriĝis ĉe Hungara Scienca Akademio. Inter 1966-1969 li laboris en Havano, inter 1973-1992 li instruis en altlernejo en Budapeŝto, li longe estis katedrestro. Li pensiuliĝis en 1982, sed li instruis plu jardekon. Li ricevis ŝtatan premion en 1982, krome memormedalojn. Li kontribuis ankaŭ pri turismaj cellokoj.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Polarographische Beurteilung des biologischen Wertes der Eiweissstoffe* (1956)
* *Táplálékfehérjék és egyéb aminosavforrásain* (disertaĵo, 1966)
* *Türingiai utazások* (1977)
* *Táplálkozás- és élelmezéstan* (1977)
* *Az ételkészítés technológiája* (1983)
* *Tápanyagtáblázat* (kunaŭtoro, 12-a eldono, 1999)

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 824098
 |


* Portalo pri Biografio
La **Ŝvittuko de Oviedo**, aŭ Sudario/Mortotuko de Oviedo, estas sangomakulita tuko, mezuranta je ĉ. 84x53 cm, rezervita en la Cámara Santa de la Katedralo de San Salvador (Oviedo), Oviedo, Hispanio. La Ŝvittuko (latine Sudarium, ~ŝvitŝtofo) estas tiu ŝtofo – laŭ asertoj -, per kiu estis ĉirkaŭ-envolvita la kapo de Jesuo Kristo, post kiam li mortis, kiel menciite en la Evangelio laŭ Johano (20:6-7). La malgranda kapelo estis konstruita specife por la tuko fare de reĝo Alfonso la 2-a de Asturio en 840. La *Arca Santa* estas kompleksa relikvuja kesto kun romanika metala alfronto, por la stokado de la Ŝvittuko kaj aliaj restaĵoj. La ŝvittuko estas publike prezentita tri-foje jare: sankta vendredo, la Festeno de la Triumfo de la Kruco la 14-an de septembro, kaj ĝia oktavo la 21-an de septembro.

La ŝvittuko estas grave malpura kaj kunpremita, kun mallumaj makuloj, kiuj estas simetrie aranĝitaj sed formas neniun bildon, male al la bildo sur la Mortotuko de Torino. Ĝi ne estas menciita en raportoj pri la entombigo de Kristo, sed estas menciita kiel ekzista en la senhoma tombo poste (Johano 20:7).

Laŭ kredantoj, la ŝvittuko kaj la mortotuko iris malsamajn vojojn. Ekzistas neniu referenco de la ŝvittuko dum la unuaj plurcentjaroj post la Krucumo de Jesuo, ĝis ties mencio en 570 en noto de Antoninus de Piacenza (Antoninus de Piaĉenco), kiu skribas ke la ŝvittuko estas zorgita en kaverno proksime de la monaĥejo de Sankta Marko, en la najbareco de Jerusalemo.

La ŝvittuko estis ŝajne prenita de Palestino en 614, post la invado de la bizancaj provincoj fare de la Sasanida persa reĝo Khosrau la 2-a, kaj estis portita tra norda Afriko en 616 kaj alvenis en Hispanio baldaŭ poste.

La ŝtofo estis ĉe unu poento datita al la 7-a jarcento per la radiokarbona datado. Tamen, oni argumentas, ke la mezurado estis tre nefidinda kaj aliaj indikoj devas esti pripensitaj ankaŭ.

Vidu ankaŭ
----------

* Relikvoj rilataj al Jesuo
* Tombo malplena
* Mortotuko de Torino
* Sango de Kristo
**Károly Molnár** [kAroj molnAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Molnár Károly** estis hungara ministro, inĝeniero, profesoro.

Károly Molnár  naskiĝis la 24-an de februaro 1944 en Budapeŝto. Li mortis la 23-an de julio 2013 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Károly Molnár abiturientis en 1962 en sia naskiĝurbo, poste li akiris maŝininĝenieran diplomon en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto en 1967. Li doktoriĝis en 1971. Post siaj studoj li restis en la universitato por instrui, en 1978 li estis nomumita docento, en la sekva jaro li kandidatiĝis, en 1988 li atingis la instruan postenon katedrestro, en 1991 li ricevis la instruan rangon universitata profesoro. Li iĝis vicdekano en 1991 (samtempe li doktiriĝis), dekano post 3 jaroj, en 2000 vicrektoro, inter 2004 kaj 2008 rektoro. Inter 1994 kaj 2008 li havis ankaŭ postenojn en la industrio, poste li estis senpostena ministro pri esploro-evoluo en Dua Kabineto Gyurcsány. Li havis edzinon, kiu naskis 2 gefilojn. Li ricevis 5 premiojn inter 1986-2007.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Szárítási kézikönyv* (1974)
* *Számítástechnika a kémiában és a vegyiparban* (1984)
* *Transzportfolyamatok* (1986)
* *Studies in Computer – Modelling, Design and Operation* (1992)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
**Károly Mosonyi** [kAroj moŝonji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mosonyi Károly** estis hungara teatrestro. Lia origina nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Mannsberger Jakab* ĝis 1883.

Jakab Mannsberger  naskiĝis la 27-an de oktobro 1832 en Szeged, li mortis la 17-an de oktobro 1911 en Szeged.

Biografio
---------

Jakab Mannsberger interrompis la gimnazian lernadon kaj li batalis por la hungara libereco en la jaroj 1848 kaj 1849. Post falo de la Hungara revolucio de 1848 li lernis pianadon en konservatorio en Vieno, poste li instruis pianludon en sia naskiĝurbo. Inter 1870 kaj 1873 li estis teatrestro en la sama urbo, poste denove 3 jarojn en Miskolc. Liaj sekvaj pli gravaj teatraj stacioj estis: Győr (1876–1878), Arad (urbo), Temeŝvaro, Nagyvárad, Buda, Szabadka, Pozsony. En 1881 lia trupo inaŭguris la teatron en Eperjes. En 1890 li hejmenvenis al Szeged, kie li instruis pianadon. Lia strategio en estreco ne portis sukcesojn, ĉar la spektakloj estis multekostaj (pro la altaj salajroj kaj pompaj dekoracioj), la enirbiletoj ne financis la elspezojn.

Li edziĝis en 1872.

Elektitaj trupanoj de Mannsberger/Mosonyi
-----------------------------------------

* Ede Bánáti
* József Beczkóy
* Mihály Dombay
* Kálmán Egri
* Gusztáv Eőry Pordán
* Mór Fenyéri
* Béla Hetényi
* Margit Hunyady
* Antal Kazaliczky
* Anna Lukács
* Kornélia Mindszenty
* Paula Nagy
* Imre Pintér (aktoro)
* József Szeles
* Antal Tóth

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
En komputa komplikteorio, **konstanta tempo**, aŭ la kalkulada tempo de problemo *O(1)* estas okazo ke la tempo bezonata por solvi la problemon ne dependas de amplekso de la datumoj donitaj kiel enigo, aŭ dependas sed en ĉiuj okazoj la tempo estas ne pli granda ol iu deantaŭe sciata valoro.

Ekzemple, atingo de ĉiu sola ero en tabelo prenas konstantan tempo ĉar nur unu operacio devas esti farita. Tamen, trovo de minimuma valoro en neordigita tabelo estas ne konstanta tempa operacio ĉar necesas skani tra ĉiuj eroj en la tabelo por trovi la minimuman valoron, kaj ĉi tio estas des pli daŭra ju pli granda estas la tabelo.

Tamen, se la kvanto de eroj estas sciata antaŭe kaj ne estas konsiderata kiel la argumento por pritaksi komplikecon, pri ĉi tia serĉo de minimuma valoro eblas diri ke ĝi havas konstantan tempon. Ekzemple, estu donita *n×5* matrico. Tiam por trovi minimuman eron en la unua kolumno (la kolumno konsistas el *n* eroj) bezonatas tempo *O(n)* (ne konstanta tempo), kaj por trovi minimuman eron en la unua linio (la linio konsistas el 5 eroj) bezonatas tempo *O(1)* (konstanta tempo).

Vidu ankaŭ
----------

* Granda O
* Lineara tempo
* Polinoma tempo
* Eksponenta tempo
**Campo de Villavidel** [KAMpo debiljabiDEL] estas municipo de la provinco Leono, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Esla-Campos*, en la sudoriento de la provinco.

Komarkoj de la provinco Leono; *Esla-Campos* sudoriente, oranĝece.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Campo de Villavidel kaj Villavidel, okupas totalan areon de 13,97 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 211 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 600 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 23 km de Leono, provinca ĉefurbo; trapasas la municipan teritorion la rivero Esla. Ĝi limas kun Palanquinos, Riego del Monte, Jabares de los Oteros, Cabreros del Río kaj Villavidel.

Historio
--------

Estas atestiloj el antaŭromia epoko kaj en Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Leono.

Tradiciaj enspezofontoj estas agrikulturo (iam vitejoj, poste maizo kaj aliaj irigaciaj cerealoj) kaj brutobredado. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Leono

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 758709
* VIAF: 240126343
 |
**Charallave** [ĉarajave] estas urbego en subŝtato Miranda (Venezuelo) en norda Venezuelo. La urbego estas parto de urbaro nomata *Valles del Tuy*. La loknomo devenas el iama nomo de tribo.

Bazaj informoj
--------------

* Loĝantaro: 117,707 en 2011
* Supermara alteco: 315 m
* Areo: km²
* Telefonkodo: 0239
* Poŝtkodo: 1210
* Horzono: UTC -4:30
* 10° 14′ 35″ N 66° 51′ 44″ U﻿ / ﻿10.24306 °N, 66.86222 °U﻿ / 10.24306; -66.86222 (mapo)

Geografio
---------

Charallave situas laŭ la samnoma rivereto sur montetaro. Cúa troviĝas 10, Ocumare del Tuy 17, Santa Teresa del Tuy kaj Baruta po 21, Los Teques 22, Petare 27, **Karakaso** 29, Guarenas 36, Guatire 43, Turmero 69, Valencio (Venezuelo) 126, Barcelono (Venezuelo) 236, Barquisimeto 271, Coro (Venezuelo) 333, Maturín 407, Cabimas 417, Bolívar (urbo) 433, Guayana (urbo) 507, Marakajbo 525, San Cristóbal (Venezuelo) 651 km.

Historio
--------

Charallave estis fondita en 1681 kiel *Santa Rosa de Lima de Charallave*. En 1880 la kirko bruliĝis.

Ekonomio
--------

Loĝantoj de Charallave okupiĝas ĉefe pri komerco, kiun helpas la fervojo.

Klimato
-------

En Charallave la averaĝa temperaturo estas 25 °C.

Trafiko
-------

Tasko de Charallave estas voje ligi Ocumare del Tuy-n al la tutlanda ĉefvoja reto. La urbego havas 2 fervojajn modernajn stacidomojn.

Fontoj
------

* mapo, distancoj
* Hispana Vikipedio helpe de Guglo
**Otto LIEBETRAU** (naskiĝinta en la 6-a de aŭgusto 1855 en Gräfentonna, mortinta en la 25-a de septembro 1928 en Gotha) estis germana politikisto.

Tomboŝtono de Otto kaj Unna Liebetrau en Gotha

Vivo
----

Liebetrau trapasis la abiturientan ekzamenon ĉe Ernestinum (Gotha) kaj studis jursciencojn ekde 1874 en Marburg, Leipzig kaj Jena. Samjare li iĝis membro de la studenta korporacio *Arminia Marburg*. Li soldatis unu jaron (rezervleŭtenanto). Post finstudoj li estis ekde 1878 helpanto jurista en Gotha Ohrdruf kaj Tonna. En 1880 li faris la ekzamenon pri asesoreco che la Supera landa tribunalo en Jena kaj ighis en 1881 Ofica advokato che la Tribunalo de unua instanco.

Ekde 1882 li estis konsiliano kaj vicurbestro de Gotha. En 1890 li elektitis urbestro kaj en 1894 ĉefurbestro. De 1892-1918 li estis deputito en la Landa parlamento kaj intertempe ankaŭ ties prezidanto. Dum liaj 38 dejhorjaroj konstruitis multaj publikaj konstruaĵoj i.a. la Ĉefa poŝtejo (1889), buĉejo (1890/91), elektrika centralo kaj la tramvojo elektrika (1894) sen forgesi la Urba naĝejo (1905-08) nek la Popola parko. Li subtenis la socialan loĝejkonstruadon pro la kreskanta enloĝantaro kaj daŭrigis la antaŭ lia komencitajn laborojn en kanalizado, stratpavimado kaj kaj stratlumigado. Kiam li eksurbestris en la 31.12.1919 li nomumitis honora civitano.

Aliaj menciindaj aferoj
-----------------------

* Ĉar la paro ne havis infanojn ĝi donacis grandan parton de sia havaĵo por la en 1928 malfermita Regionhistoria muzeo en Gotha.
* En 1992 strato en la okcidenta parto de Gotha nomitis por li. La Liebetrau-strato nomiĝis de 1875-1919 Reichs-strato kaj de 1978-91 Fritz-Heilmann-strato.
* La tombo de li kaj sia edzino Unna (1862-1944) troviĝas sur la Ĉeftombejo de Gotha (parto II, honora rondelo).

Literaturo
----------

* Karl Samwer: Zur Erinnerung an Otto Liebetrau. Gotha 1929.
* Helge Dvorak: *Biographisches Lexikon der Deutschen Burschenschaft.* Band I Politiker, Teilband 3: I–L. Heidelberg 1999, S. 287–288.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Otto Liebetrau en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj pri Otto Liebetrau en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 520212
* GND: 124642411
* VIAF: 242435724
* ISNI: 0000 0003 9833 9047
 |
ISO

**Delfzijl** (53°20' N; 6°55' E Mapo), loĝantoj en 2005: 28.213) estas urbo kaj antaŭa municipo en norda Nederlando, en la provinco Groningen.

La antaŭa municipo havas areon de 227,48 km² (el kiu 95,02 km² akvo).

Ĝi nun apartenas kun la antaŭaj municipoj Loppersum kaj Appingedam al la nova municipo Eemsdelta.

La nomo signifas zijl (= kluzo) en la Delf (= malnova nomo por Damsterdiep).

Polen (Pollando) estas setlejo en la municipoj Delfzijl kaj Het Hogeland.

Emshotelo

Historio
--------

Delfzijl ekestis en la 13-a jarcento. Sub la duko de Alba ĝi fariĝis fortreso. La haveno de Delfzijl estis menciita jam en la 16-a jarcento en diversaj maraj skribaĵoj. Dum la franca tempo ĝi estis okupita ĝis 1815 fare de franca trupunuo. Ankaŭ la germana tempo finiĝis pli malfrue ol en aliaj lokoj. Je la fino de la Dua Mondmilito oni akre batalis pro Delfzijl. Nur je la 2-a de majo 1945 la germana garnizono kapitulaciis.

Partneraj urboj
---------------

 Kołobrzeg, Pollando La esperantistoj de **Pola Asocio** Eŭropo - Demokratio - Esperanto (EDE**-PL**) loĝantaj en Kołobrzeg pretas kunlabori kun esperantistoj de Delfzijl.

* Kategorio Delfzijl en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


| **Provinco Groningo**  |  |
| --- | --- |
| Eemsdelta | Groningo | Het Hogeland | Midden-Groningen | Oldambt | Pekela | Stadskanaal | Veendam | Westerkwartier | Westerwolde |
| Nederlando | Provincoj | Municipoj |
*Junulino kun floroj*
**Robert Lewis Reid** (29a de Julio 1862 – 2a de Decembro 1929) estis usona impresionisma pentristo kaj murpentristo.

Vivo kaj verkaro
----------------

*La flava floro* konata ankaŭ kiel *La edzino de la artisto en la ĝardeno*.
Li translokiĝis en 1884 al Novjorko kaj en 1885 al Parizo por studi ĉe la Académie Julian kun Gustave Boulanger kaj Jules Joseph Lefebvre. Liaj komencaj pentraĵoj estis figuroj de francaj kamparanoj, pentritaj ĉe Étaples.

Post reveno en Novjorkon en 1889, li laboris kiel portretisto kaj poste ixgisinstruisto ĉe la *Art Students League* kaj por la *Cooper Union*. Multo el lia verkaro centriĝis en la priskribo de junaj virinoj inter floroj. Lia verkaro tendencis esti tre ornameca, kaj li iĝis konata pro murpentraĵoj kaj desegnoj por vitraloj. Li kontribuis kun aliaj por la freskoj de la kupolo de la Konstruaĵo de Liberalaj Artoj de la Monda Kolumba Ekspozicio, Ĉikago, en 1893.

Murpentraĵoj
------------

* Kono (1896). Konstruaĵo Thomas Jefferson, Vaŝingtono*Kono* (1896). Konstruaĵo Thomas Jefferson, Vaŝingtono
* Saĝo (1896). Konstruaĵo Thomas Jefferson, Vaŝingtono*Saĝo* (1896). Konstruaĵo Thomas Jefferson, Vaŝingtono

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Robert Reid (pentristo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* *The affairs of Anatol by Robert Reid*, ekspozicia katalogo disponebla kiel teksto PDF


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 529015
* LCCN: nr2002007755
* VIAF: 66403151
* ISNI: 0000 0000 6708 1029
* ULAN: 500007831
* RKD: 66059
 |
**Delmas** estas grandurbo en Sudafriko, en provinco Mpumalanga.

Geografio
---------

Delmas situas sur altebenaĵo en la norda parto de la lando. Brakpan troviĝas 33, Benoni 37, Johanesburgo 60, **Pretorio** 67, Bloemfontein 412, Durbano 471, Port Elizabeth 919, Kaburbo 1311 km.

Historio
--------

Delmas estis fondita en 1907, kie estis bieno "Witklip" (=blanka ŝtono). La posedanto estis franco, Frank Dumat, kiu nomis la lokon "de le ma" (=de la malgranda bieno).

Ekonomio
--------

Delmas estas centro de agrikultura areo, kie oni kultivas grenojn, tritikojn, maizojn, terpomojn kaj oni bredadas kokojn. Oni trovis karbon en la proksimeco.

Trafiko
-------

Aŭtovojo Johanesburgo-Emalahleni preteriras Delmas-on, krome estas flankovojoj al la proksimaj komunumoj.

Klimato
-------

Delmas havas subtropikan klimaton. La averaĝa temperaturo varias inter 11-21 °C. La varmo en januaro kulminas kaj malkulminas en julio. Jare pluvas po 623 mm. La pluvo januare kulminas kaj julie malkulminas.

Fontoj
------

* Angla Vikipedio
* loĝantaro
* mapo, distancoj Arkivigite je 2015-05-10 per la retarkivo Wayback Machine
* vetero
**Jenő Noszky** [noski], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Noszky Jenő** estis hungara geologo, instruisto, paleontologo. Lia filo - same geologo - estis Jenő Noszky (1909).

Jenő Noszky  naskiĝis la 3-an de novembro 1880 en Hungara reĝlando en Nagykereskény, kiu nun estas vilaĝparto de Krškany en Slovakio). Li mortis la 31-an de marto 1951 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Jenő Noszky akiris pedagogian diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1906. Post la diplomo li instruis en liceo en Supra Hungarujo. Ekde 1905 li regule faris geologiajn-geografiajn taskojn. Inter 1920-1942 li havis postenon en Hungara Nacia Muzeo, poste li pensiuliĝis. Li ricevis memormedalon en 1948. Li priskirbis diversajn specojn paleontologiajn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A Mátra hegység geomorphológiája* (1927)
* *A Cserhát hegység földtani viszonyai* (1940)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 553721
* VIAF: 121523566
* ISNI: 0000 0000 7949 7160
 |
**Antal Tóth** [tOt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tóth Antal** estis hungara aktoro, operkantisto.

Antal Tóth  naskiĝis en 1838 en Pest (urbo), li mortis la 13-an de januaro 1907 en Szabadka (nuntempa Subotica en Serbio).

Biografio
---------

Antal Tóth komence estis bakisto, li komencis sian aktoran karieron en Szabadka en 1858. En la sekvaj jaroj li apartenis ekzemple al migrantaj trupoj de József Szabó (teatrestro) (1861–1863), de Endre Latabár (patro) (1865–1868, 1870-1872), de Károly Mosonyi (1873–74), de Andor Sztupa (1876–77), de Ignác Krecsányi (1881–82), de Zsigmond Feld (1896). En tiuj trupoj li estis unu el la ĉefaj aktoroj, li estis ankaŭ gastokantisto en 1869 en Nacia Teatro (Pest). Ekde 1898 ĝis sia morto li ludis en Szabadka.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* William Shakespeare:
	+ Reĝo Lear - titolrolo
	+ *Koriolano* - titolrolo
* József Katona: *Bánk bán* - Petur, Tiborc
* Ferenc Erkel: *Brankovics György (opero)* - titolrolo (1869 en Nacia Teatro)
* Friedrich Schiller: Wilhelm Tell - Gessler

Fontoj
------

* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Antal Széky** [sEki], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Széky Antal** estis hungara bestokuracisto, altlerneja instruisto, patologo.

Antal Széky naskiĝis la 9-an de junio 1904 en Budapeŝto, li mortis la 31-an de aŭgusto 1982 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Antal Széky akiris bestokuracistan diplomon en Veterinara Altlernejo de Budapeŝto en 1928, poste li estis asistanto en la altlerneja instituto, en 1937 lektoro. Intertempe en 1934 li doktoriĝis kaj post tri jaroj li estis ankaŭ magistrata bestokuracisto, tial li estis ankaŭ distrikta magistrata bestokuracisto (1937–1950). Li laboris en instituto de 1950 ĝis la pensiuliĝo en 1977. Li kandidatiĝis en 1971 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li ricevis medalojn inter 1962-1977.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 260-a paĝo)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre) Arkivigite je 2021-01-30 per la retarkivo Wayback Machine
*

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 716075
 |
**KÁLI NAGY Lázár** [pr. ka:li nadj], estis hungara mecenato, teatrejoluanto, teatrestro naskiĝinta en Alsójára en 1772 kaj mortinta en ? la 30-an de julio 1837.

Lia kariero
-----------

Lázár Káli Nagy estis bienulo en Transsilvanujo, inter 1807 kaj 1809 li estis subprefekto de departemento Kolozs, poste en jaroj 1809–11 ĝia ĉefjuĝisto. Ekde 22-a de junio 1811 ĝis somero de 1813 li estis gvidanto de la konstruo de la teatro de Koloĵvaro. Li donis por konstruo 1500 forintojn. Pli poste li estis luanto-direktoro de la Teatro de strato Farkas. Li organizis la opertrupon, kreis la Rossini-kulton.

Lia verko
---------

* *Erdélyi Nemzeti Játékszínnek Magyar Játtzó-társaságnak eredete, fennállásának, viszontagságainak a mai időkig leírása* (rememoreĵoj), 1821.
* *Káli Nagy Lázár visszaemlékezései. Az erdélyi magyar színészet hőskora, 1792-1821*. 3-a plibonigita kaj plilarĝita eldonaĵo, fakredaktoro János Lázok, Mentor Kiadó, 2009.

Fonto
-----

* Magyar Színházművészeti Lexikon
dekstra
**MATICSKA Jenő** (matiĉka) estis hungara pentristo naskita en Nagybánya la 30-a de novembro 1885 kaj mortinta samloke la 8-a de februaro 1906.

Biografio
---------

Li finis en sia naskiĝurbo kvin klasojn elementajn. Lian talenton malkovris János Thorma. Li ekspoziciis unue en 1900 en Artistkolonio de Nagybánya kaj inter 15-a kaj 24-a de decembro de 1901 en Koloĵvaro. Inter 1902 kaj 1905 li studis en artistkolonio, kie li estis disĉiplo de Károly Ferenczy, István Réti, Béla Iványi-Grünwald, Simon Hollósy. En 1904 kaj 1905 li pasigis la vintron en Romo kun Iványi Grünwald Béla kiel stipendiulo de Nagybánya. Li suferis je tuberkulozo heredita de sia patro. En 1911-1912 oni prezentis en du ekspozicioj en Nagybánya plurajn kreaĵojn liajn. En 1972 oni organizis en muzeo de Baia Mare memorekspozicion.

Bibliografio
------------

* Murádin Jenő: *Maticska Jenő*, (monografio) 1985.

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Jenő Maticska en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arto en Hungarujo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 233488
* GND: 119468050
* LCCN: n85384048
* VIAF: 74663781
* ISNI: 0000 0000 2569 1320
 |
**Antal Ruprecht** [rupreĥt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ruprecht Antal** estis hungara kemiisto, inĝeniero, profesoro.

Antal Ruprecht  Arkivigite je 2016-09-17 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 14-an de novembro 1748 en Hungara reĝlando en Szomolnok (nuntempa Smolník (distrikto Gelnica) en Slovakio), li mortis la 6-an de oktobro 1814 en Vieno.

Biografio
---------

Antal Ruprecht akiris diplomon en Akademio de Selmec en 1775, poste li laboris 2 jarojn en la minada administrado en Selmecbánya. Inter 1777 kaj 1779 li studvojaĝis helpe de stipendio al Saksio, Rejno-regiono, Svedio, Uppsala. Hejmenveninta li ekinstruis en la menciita akademio. En la 1780-aj jaroj li multe okupiĝis pri ercoj en Transilvanio. Li kolektis mineralojn, eĉ el la superfluaj eroj li donacis mineralojn al kolektaĵoj en Parizo kaj Milano. La kolektaĵon rigardis eĉ Alessandro Volta. En 1780 li estis nomumita kortega minkonsilisto. En 1786 li instalis modernan laboratorion kaj fandejon, kie li fandis platinojn (unue en la mondo) kaj manganojn. Li pluevoluis metodon de Ignác Born. Liaj eksperimentoj kaŭzis dubojn, sed Humphry Davy en 1808 agnoskis ilin. En 1792 li ricevis postenon en Vieno, li gvidis la minadon kaj metalurgion en la [[Habsburga 
Imperio]]. En 1802 li emeritiĝis.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 147-a paĝo)
* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2008-04-13 per la retarkivo Wayback Machine
**Antal Szécsi** [sEĉi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szécsi Antal** estis hungara skulptisto, altlerneja instruisto. Lia origina familia nomo estis *Schefcsik* [ŝefĉik] ĝis 1885.

Gábor Baross fare de Antal Szécsi (1898)
Antal Szécsi  naskiĝis la 29-an de majo 1856 en Pest (urbo) (laŭ alia fonto en Pécs) (Hungara reĝlando), li mortis la 15-an de junio 1904 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Antal Szécsi frekventis mezlernejon kaj praktikadis en skulptado ĉe Ignác Oppenheimer, poste en 1873 li studis de Edmund von Hellmer en Akademio de Belartoj de Vieno akirinta diplomon en 1882. Post siaj studoj li skulptadis en Vieno. Li hejmenvenis kaj instruis en Reĝa Teknikuniversitato József inter 1894–1904. Krom la instruado li kreis novbarokajn statuojn, ornamaĵojn al konstruaĵoj (Parlamentejo (Budapeŝto), Palaco Vigadó), altarojn (Preĝejo de Tereza el Avila (Terézváros), Preĝejo Sankta Jozefo (Józsefváros), Preĝejo Ĉieliro de Maria (Belváros)), tombomonumentojn.

Elektitaj skulptaĵoj
--------------------

* ÁrpádÁrpád
* Elizabeto de Aŭstrio-HungarioElizabeto de Aŭstrio-Hungario

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* germanlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Antal Szécsi (skulptisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 625488
* GND: 1051005426
* VIAF: 308221299
 |
Deliblato troviĝas en (verda) Municipo Kovin en Serbio
Municipo de Kovin
Ortodoksa serba preĝejo de Deliblato
**Deliblato,** serbe **Делиблато,** hungare **Deliblát** estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato, en municipo de Kovin.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 164  km²
* Koordinatoj: 44°49′34″N 21°02'08″E
* Alto super marnivelo: 94 m
* Loĝantaro: 3490
* Poŝtkodo: 26225
* Telefonprefikso: 013
* Aŭtokodo: PA

Situo
-----

Deliblato situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj.

Historio
--------

La loko estis loĝata jam dum regado de turkoj en 1660. La vilaĝo apartenis ĝis Traktato de Trianon al Hungara reĝlando, al Temes (reĝa departemento), al distrikto de Kubin, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la komunumon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Deliblato 3498 homoj, (2802 serboj (80 %), 441 rumanoj, 44 hungaroj, 43 jugoslavianoj, 38 ciganoj kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* ortodoksa serba preĝejo de 1783, en 1906 trakonstruiĝis
* ortodoksa rumana preĝejo

Famuloj
-------

En la komunumo naskiĝis hungara arkeologo Nándor Láng.

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

Rumana ortodoksa preĝejo de Deliblato

* Kategorio Deliblato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Antal Vállas** [vAlaŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vállas Antal** estis hungara matematikisto, inĝeniero, profesoro, edukisto, membro (korespondanta kaj ordinara en 1837, ekstera en 1858) de Hungara Scienca Akademio.

Antal Vállas  naskiĝis la 18-an de majo 1809 en Pest (urbo). Li mortis la 20-an de julio 1869 en Nov-Orleano.

Biografio
---------

Antal Vállas frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, en 1824 li aliĝis al la piaristoj. Li ekinstruis en Sátoraljaújhely, kie li konatiĝis kun Ferenc Kazinczy. En 1827 li forlasis la piaristojn, poste li estis ĉefamilia edukisto en Vieno, kie li ankaŭ plulernis. En 1840 li doktoriĝis en la universitato. En 1840 li prezentis la dagerotipion al la Hungara Sciencula Societo. En la sekva jaro li estis sendita al Francio por studi profiteblajn konojn. Hejmenveninta li instruis al metiistoj. Post jaroj li denove estis ĉefamilia edukisto. En 1848 li ekinstruis en universitato en Pest. Depost 1850 li ne plu rajtis instrui, tial li migris al Nov-Orleano, kie li fondis akademion. Li havis edzinon, kiu naskis 3 gefilojn.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Négy német költemény* (Kvar germanaj poemoj), (1829)
* *Egyetemes számtudomány* (Universala matematiko), (1838)
* *Felsőbb egyenletek egy ismeretlennel* (1842-48, germane en 1843)
* *Uj kézi és iskolai atlasz mind földirati, mind statisticai jegyzetekkel megtoldva ujságolvasók és tanulók számára* (1845, 1855)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero V kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografieto kun foto Arkivigite je 2013-03-14 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Antal Vállas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 469268
* GND: 1022865455
* LCCN: no2008122971
* VIAF: 49047515
* ISNI: 0000 0001 0898 2326
 |
**Sándor Fekete** [ŝAndor], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fekete Sándor** estis hungara inĝeniero.

Sándor Fekete  naskiĝis la 6-an de junio 1916 en Makó. Li mortis la 11-an de aprilo 1973 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sándor Fekete akiris inĝenieran diplomon pri minado en Sopron en kampuso de Teknikuniversitato József en 1940. Komence li havis postenojn en diversaj minejoj (salaj, ercaj, karbonaj). Post formiĝo de la socialismaj ŝtatoj li laboris eĉ en Rumanio. Inter 1957 kaj 1964 li estis ĉefinĝeniero de minado de mangano en Úrkút, kie li trovis novan metalurgian procezon por akiri manganon. Depost 1964 li laboris en minada instituto. Li kandidatiĝis en 1968.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Az ércbányászat tervezési sajátosságai* (1954)
* *Gyenge minőségű mangánércek hidrometallurgiai feldolgozása* (1966)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2021-07-11 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Sándor Dömény** [ŝAndor domEnj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dömény Sándor** estis hungara juristo, komponisto, pianisto, muzikinstruisto.

Sándor Dömény naskiĝis la 26-an de novembro 1791 en Békés (urbo), li mortis en la 19-a jarcento ie en Hungara reĝlando.

Biografio
---------

Sándor Dömény studis en kalvinana kolegio de Debrecen (li studis ankaŭ juron). En 1816 li iris al Pest (urbo), kie li estis sekretario (komprenu: juristo) de József Podmaniczky. Samtempe li lernis muzikon de János Malovecky kaj Fülöp Becker. Iom poste li estis elstara pianisto. En la 1830-aj jaroj kun kelkaj muzikistoj li malfermis muziklernejon. En tiu lernejo lernis ekzemple Joseph Joachim.

Liaj libroj
-----------

* *Utmutatás a klavir vagy fortepiano helyes játszására* (1826, germane en la sekva jaro)
* *Zsoltárok és dicséretek, orgonára alkalmazott énekes-könyv* (1830)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 2-a punkto)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 716-a paĝo)
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 698629
 |
Grafo **Alajos Károlyi** [alajoŝ kAroji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Károlyi Alajos** estis aŭstrohungara diplomato instruisto. Lia nobela antaŭnomo estis *nagykárolyi* (nadjkAroji), lia patro estis Lajos Károlyi.

Alajos Károlyi naskiĝis la 8-an de aŭgusto 1825 en Vieno (Aŭstra Imperio), li mortis la 20-an de decembro 1889 en Tótmegyer (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Palárikovo en Slovakio).

Biografio
---------

Alajos Károlyi jam en 1845 estis ataŝeo en Berlino, poste en Sanktpeterburgo, Hanovro, Berno, Romo, Ateno. En 1852 pro familia funebro li interrompis la laboron, sed inter 1853-1858 li estis sekretario en Londono, poste plenrajtaj diplomato kaj ministro en pluraj lokoj ĝis 1866, tiam pro la milito li hejmenvenis el Berlino kaj okupiĝis nur pri la familia bieno. En 1871 li denove estis ambasadoro en Berlino, kie li partoprenis en la Berlina Kongreso en 1878, poste li estis en Londono ĝis 1878. Li ricevis plurajn premiojn kaj titolojn. Li edziĝis en 1867, lia edzino naskis 4 gefilojn.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre en la 1-a punkto)
* germane

Referencoj
----------

1. ↑

Alajos Károlyi (dua maldekstre dum la Berlina Kongreso)

* Kategorio Alajos Károlyi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 701196
* GND: 1012971759
* VIAF: 171883158
 |
**Grafo Sándor Festetics** [ŝAndor feŝtetiĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun la ceteraj nomoj **Festetics Sándor Ágost Dénes** estis hungara politikisto, ministro, bienulo. Lia nobela antaŭnomo estis *tolnai*. Lia patro estis Andor Festetics (politikisto).

Sándor Festetics  naskiĝis la 31-an de majo 1882 en Dég. Li mortis la 12-an de septembro 1956 en Balatonrendes.

Biografio
---------

Sándor Festetics lernis juron, poste li estis diplomato. Dum la 1-a mondmilito li atingis la rangon kapitano. Lia edzino estis fratino de Mihály Károlyi, nemirinde post la revolucio en 1918 li iĝis ministro pri defendo. Li ne kulaboris kun la komunistoj, tial dum la Hungara Sovetrespubliko li ne plu estis ministro. Post jaroj li estis unu el la fondintoj de hungaraj nazioj. En 1931 li estis elektita parlamenta deputito. Post la 2-a mondmilito la tribunalo kondamnis lin 5 jarojn, fakte li liberiĝis en 1953.

Lia edzino naskis 4 gefilojn.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre) Arkivigite je 2021-09-18 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Sándor Festetics en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Garcillán** [garziLJAN] estas municipo en la centra sudokcidento de la provinco Segovio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la administracia dividaĵo *Partido Judicial de Segovia* (jurisdikcia partio de Segovio) en la sudoriento de la provinco kaj ene de la teritorio de la komarko *Campiña Segoviana*. 

Garcillán en la provinco Segovio.
La preĝejo.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 22,41 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 512 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte la duonon de la loĝantaro en la dua duono de la jarcento, kaj poste rekuperiĝis en la 21-a jarcento pro sia proksimeco al la provinca ĉefurbo. 

Ĝi distas 16 km de Segovio, provinca ĉefurbo kaj limas kun municipoj Añe, Armuña, Anaya, Los Huertos, Martín Miguel kaj Valverde del Majano.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado. 

En 1973 oni malaprobis la aligon de la municipo Anaya al tiu de Garcillán.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj kaj terpomoj) kaj brutobredado (bovoj, ŝafoj ka jporkoj) kaj rilata komercado. Lastatempe funkciado kiel dormurbo kaj de servoj plej ekgravis, kune kun gastigado, konstruado kaj tiel plu. Gravas piedirado tra naturaj lokoj. De la historia pasinteco restis tre diversaj vizitindaj vidindaĵoj kiel la preĝejo kaj la ermitejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Segovio

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 767301
 |
Simpla alambiko en historia laboratorio
Alambikoj en la distilejo de Glenfiddich en Skotlando
Tradicia alambiko en Cussay, Francio
**Alambiko** estas speciala aparato, kiu estas uzata por distili likvaĵojn, nome alkoholaĵojn.

La termino venas el la araba, kiu siaflanke transprenis la grekan vorton *ambix* (vazo).

La principo de distilado estis konata al la egiptaj sciencistoj, kiuj produktis parfumon, sed la bazo de la nuna aparato estas araba invento de la 11-a jarcento.

Alambiko estas speciala, tradicia formo de distililo kaj ĝis hodiaŭ uzata ekzemple en Skotlando por produkti viskion. La tipa maniero uzi la alambikon estas la laboro en etapoj. Oni plenigas la supran ujon per likvaĵo kun alkoholo kaj hejtas. La alkoholo vaporiĝas kaj kolektiĝas en la malvarmaj partoj. La distilado estas interrompita, kiam ne plu elvaporiĝas alkoholo. Oni devas malplenigi kaj eble purigi la tutan aparaton.

Kontraste al ĉi tiu antikva metodo la industriaj distililoj seninterrompe estas nutrataj per alkoholoriĉa likvaĵo.

* Kategorio Alambiko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Fujarludanto.
**Fujaro** estas tipa slovaka ligna popola blova muzika instrumento. Ĝi similas al gotika basa tri-trua fajfilo, kiu estis amase disvastigita kaj konata en Eŭropo dum 12-a kaj 13-a jarcentoj.

Sono de fujaro estas malgaja kaj melankolia. Laŭ slovakaj spertuloj pri fujaro estas ĝia devenloko en areo norde de Banská Bystrica en ĉirkaŭaĵo de Slovenská Ľupča.

Fujaron paŝtistoj uzadis dum ŝafpaŝtado, dum diversaj solenaj kaj malĝojaj okazoj. Ĝi estis uzata ankaŭ kiel signala komunik-instrumento. Fujarludo estas pretendema kaj postulas bonan aŭdsenton de la ludanto. Fujarludisto kutime akompanas sian fujarludon per kantado, kutime unu post la alia. Fujarludado estas sufiĉe libera, ludanto ne nepre kantas la saman melodion kiun ludas. Areo de fujar-uzado en centra Slovakio (teritorio Podpoľanie) estas ĉirkaŭ 500 km². Ĝian melodian sonon uzis en siaj komponaĵoj ankaŭ slovakaj muzikaj komponistoj (Svetozár Stračina kaj aliaj).

De la 25-a de novembro 2005 fujaro estas en listo de (nemateria) monda kultura heredaĵo UNESCO.

Priskribo
---------

Blovado
Fujaro estas de 70 cm ĝis 190 cm (laŭ agordado) longa ligna fajfilo kun tri truoj. Pro sia longo ĝi havas helpan fajfileton por alkondukado de aero, alie ne povus fujaron ludi tre malaltaj ludantoj.. Tiuj ĉi partoj estas kunligitaj per ledaj rimenetoj. Fujaroj estas ornamitaj en pluraj manieroj: profunda kaj malprofunda lignoskulptado, kolorigo per natura koloro de juglandarbaj fruktujoj aŭ per hidrogena klorido kaj per enbatado de maldikaj metalaj strioj. Ankaŭ eblas lasi fujaron en naturala, kruda aspekto.

La plej ofte uzata ligno por elfarado de la instrumento estas ligno de nigra sambuko. Nuntempe oni foje produktas fujaron ankaŭ de plasto, plejparte de PVC. Avantaĝo de plasto estas multoble malpli alta kosto kaj ĝia disponeblo (kiel akvokonduk-tuboj). Tamen multaj kontraŭas uzadon de plasto ĉar laŭ ili plasto estas maltaŭga materialo por fujaro. Laŭ ili plasto tute detruas senton de natura instrumento, kiun povas doni nur ligno. Ekzistas multaj popolaj konsiloj pri materialo por fujaro, ekz. ke "la ligno aŭdu nek rivereton nek kokojn nek preĝejan sonorilon". Aŭdado de rivereto kaj kokoj rilatas al fekundeco de grundo, se la grundo estas tre fekunda do arbo kreskas tro rapide kaj ties ligno estas maltaŭga. Aŭdado de preĝeja sonorilo rilatas al libereco kiu estis limigata de multaj flankoj, inkluzive religian liberecon limigitan fare de kristanoj.

En centra Slovakio en vilaĝo Korytárky (distrikto Zvolen) efektiviĝas dum somero fujara festivalo.

Ornamo

Referencoj
----------

1. ↑  "The Fujara and its Music" (*Fujaro kaj ĝia muziko*), UNESCO, 2005, 2008.

Vidu ankaŭ
----------

* finfajfilo

Eksteraj ligiloj
----------------

* www.fujara.sk (slovaka kaj angla)
* Kiel teni fujaron:  (slovake)
* Transiro de ligno al instrumento:  Arkivigite je 2005-09-01 per la retarkivo Wayback Machine (slovake}
* Sonoj de fujaro  angle



* Kategorio Fujaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Fuko** aŭ vezika algo (*Fucus vesiculosus*) estas algogenro el la grupo de brunalgoj, tre disvastiĝanta sur la norda hemisfero, precipe en la bordaj regionoj de la Norda maro, Orienta maro, la Atlantiko kaj la Pacifiko. Ĝi kreskas sur rokoj, ŝtonoj kaj lignoj.

En la 19-a jarcento, fuko estis la ĉefa fonto de la kemia elemento jodo, malkovrita en 1811. Ĝi havas hodiaŭ gravecon en la naturaj metodoj por la maldikiĝo.

Priskribo
---------

La forte varia makroalgo longas de 30 ĝis 100 cm. Ĝi konsistas el talo kaj la adhera plato. La koloro de la talo varias de la olivverda ĝis nigrabruna. Karakteriza estas la poare aranĝitaj gasvezikoj, kiuj helpas ŝvebadon de la algo. Dum maltajdo, fuko protektas sin per mukotavolo kontraŭ la elsekiĝo.

Somere troviĝas vezikoj kun ĵelea enteno kaj veruksimila surfaco ĉe fino de la stango. Tiuj vezikoj entenas seksajn ĉelojn, kiuj eliras tra la poroj el la veziko kaj fekundigas aliajn algojn en la proksimo. El tio estiĝas la juna stadio de la algoj, la svarmoĉeloj, kiuj adheras sur konvenaj lokoj kaj ekkreskas. La fuko estas do diploida sporofito; gametofitoj tute mankas, ke la fukaloj (ordo Fucales) estas la solaj plantoj, kiuj multobliĝas kiel la bestoj: haploidoj estas nur la (aniso-) gametoj.

Kreskoformo subakve

Ekonomia kaj medicina uzo
-------------------------

Fuko entenas mukaĵon, alginon, mannitolon, beta-karotinon, zeaksantinon, jodon, bromon, kalion, volatilajn oleojn kaj aliajn mineralojn.

En Japanio, la algo estas surtabligitia kiel legomo. En Eŭropo, la vezika fuko estas uzata en la nutraĵa industrio kiel aldonaĵo kaj aromaĵo.

Pro la granda jodenteno, fuko estis uzata longtempe kontraŭ kropo. Oni uzis ĝin ankaŭ por mildigo de la plendoj, doloroj, kiujn kaŭzas reŭma artrito. Ĉar oni supozis, ke efikaĵoj de la vezika fuko pligrandigas la bazan metabolismon, oni uzis ĝin ekde mezo de la 19-a jarcento pro traktado de la trodikiĝo. Fuko estas ankoraŭ hodiaŭ parto de multaj malapetitaĵoj. Oni uzas ĝin plue por traktado de reflua ezofagito kaj kiel laksigaĵo. Oni malrekomendas uzon de fuko okaze de trofunkcio de tiroida glando, kormalsanoj kaj gravedeco.

* Fuko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Fuko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Fuko en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
*"Ok" alidirektas ĉi tien. Por la jaro, vidu la paĝon 8.*

**Ok (8)** estas la natura nombro kiu sekvas de 7 kaj antaŭas de 9.

La nombro **8** en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:

* en duuma sistemo : 1000
* en okuma sistemo : 10
* en deksesuma sistemo : 8

En matematiko
-------------

8 ne estas primo; 8 = 2·2·2

8 estas nombro de Fibonaĉi.

Kubo estas regula 3 dimensia pluredro kiu havas 8 verticojn.

Per ok regulaj trianguloj konstrueblas regulan pluredron - okedron.

8-kvadrato estas geometria formo el 8 kvadratoj.

Oklatero estas plurlatero kun 8 lateroj.

En fiziko
---------

8 estas la dua magia nombro.

Laŭ skribo
----------

* Ĉina skribo: 八
* Majaa skribo:

Pri la nombro 8
---------------

La atomnumero de oksigeno.

En brazila folkloro la 8 absolute rilatas al kamelo, sed ĉiuj nombroj finitaj per 8 rilatas al aglo.

* Evoluo de bildo de "8"
* Internacia mara signala flago por "8"

Vidu ankaŭ
----------

* Nenegativa entjera potenco de 2

* Kategorio 8 (nombro) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Bernhard WAIBEL** (ankaŭ *Weibel*; naskiĝinta la 7-an de aprilo 1617 en Konstanz, mortinta la 19-an de aprilo 1699 en Salcburgo) estis germana teologo, monaĥo kaj altlerneja profesoro.

Vivo
----

Jam antaŭ frokuliĝo ĉe la benediktanoj de Einsiedeln li estis studinta teologion. En januaro 1638 li faris siajn votojn kaj iĝis en marto 1639 subdiakono, en decembro 1639 diakono. La sacerdota ordinacio okazis en 1641. Samjare li estis sendita kun tri samordenanoj al Liono. Post ties mortoj Waibel sole travojaĝis en 1643 Franclandon. En aprilo 1649 li nomumiĝis apostola sekretario *(protonotarius)* kaj krome estro de la novicoj kaj profesoro pri teologio. Ekde julio 1649 li estis oficiala konfesprenanto ĉe la monaĥinoj de Trachslau (Einsiedeln). Nomumiĝo je prezidanto de la Fratio de la Rozario de Einsiedeln sekvis en 1650. 

Lia kariero daŭris en decembro 1653 kun la paroĥestreco de Einsiedeln, profesoreco pri filozofio (1653) kaj ree la estreco super la novicoj. Vokiĝo al la Salcburga universitato venis en oktobro 1657 por sekurigi tie la instruadon pri spekulativa teologio kaj ekzegezo. Magistriĝo pri teologio fariĝis Salcburge en januaro 1658.

Salcburge oni nomumis lin krome princĉefepiskopan konsiliston kaj imperiestran sekretarion. Li rektoris ĉe la konvento de Arkiabatejo Sankta Petro kaj vickancelieris ĉe la Salcburga universitato (inter 1665 kaj 1667). Paralele li iamfoje ankaŭ altlerneja dekano. 

En 1667 reirote estis al Einsiedeln kie li plenumis diversajn oficojn (inspektisto klostra, vicprioro, konsilisto). 

En 1671 li venis rektoronte al Maria Plain por trejni junajn instruistojn por altlerneja agado. Jam de Maria Plain li aktivis kiel konfesprenanto de la monaĥinoj de Nonnberg. En 1681 tio oficialiĝis. Kontraŭ proponita reiro Svislandon protestis kaj lia arkiepiskopa moŝto Johann Ernst von Thun kaj la abatino de Nonnberg. 

Liaj verkoj ofte temigis demandojn pri moralo kaj iliaj kuntekstoj juraj.

Verkoj (elekto)
---------------

* *Selectarum difficultatum disputatio theologica de jure et justitia*, Meyer, Salcburgo 1660
* *Theses theologicae de augustissimo missae sacrificio*, Meyer, Salcburgo 1662
* *De natura theologiae et de existentia et essentia Dei*, 1664
* *Disputatio de iurisdictione poenitentiali*, 1669
* *Miracula Sancti Patris Benedicti cum apologia et defensione numismatum et crucis Sancti Benedicti*, 1675

Literaturo
----------

* Art. „Weibel, Bernhard" fare de Johann Friedrich von Schulte, ĉe: *Allgemeine Deutsche Biographie*, Band 41 (1896), p. 442 (tie ĉi interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* ligiloj ĉe DDB
* listo de votofarintoj sur svisa teritorio
* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Bernhard Waibel en la germana Vikipedio.*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 816251
* GND: 115830685
* VIAF: 15507492
 |
**PANEK Kati** estas rumanuja hungara aktorino, kantistino pri popolkantoj naskita en Kluĵo la 4-an de septembro 1957. Ŝi estas la filino de ĵurnalistino Arany Horváth kaj de verkisto Zoltán Panek.

Kariero
-------

Kati Panek apartenas al la hungara minoritato en Rumanio. Ŝi frekventis mezlernejon en sia naskiĝurbo. Inter 1976 kaj 1980 Kati Panek studis en la aktorfako de la Színművészeti Egyetem Szentgyörgyi István Tagozat, poste ekde 1981 ŝi estas membro de la Kolozsvári Állami Magyar Színház. Ŝi ofte kantis en la regiona radio. Ŝia figuro apartenas al la gravaj popoldancistoj en Transilvanio.

El ŝiaj roloj
-------------

* Nő (Oproiu: Nem vagyok az Eiffel torony);
* Éanna (Sütő A.: A szuzai mennyegző);
* Zita (Ion Luca Caragiale: Zűrzavaros éjszaka);
* Heinrich, a polgármester fia (Svarc: A sárkány).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retpaĝo pri la artisto

* Kategorio Kati Panek en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 310116
 |