recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Naikū
Visio 60-aj foraj konstruadito, en 1953
Ise-Sanktejo (伊勢神宮; *Ise-ĵingū*) estas Ŝintoa Sanktejo al la diino Amaterasu-ōmikami, lokata en la urbo Ise en Mie prefektujo, Japanio.

Oficiale sciata simple kiel *Ĵingū* aŭ "La Sanktejo", Ise-Sanktejo estas efektive sanktejo kompleksa, konsistata el super cent individuaj sanktejoj, dividata en du ĉefaj partoj. **Gekū** (外宮) aŭ la "Ekstera Sanktejo" estas dediĉata al la diaĵo Toyokune-no-ōmikami, dum **Naikū** (内宮) aŭ la "Intera Sanktejo" estas dediĉata al Amaterasu.

Laŭ la oficiala kronologio, la sanktejoj estis originale konstruata en la jaro 4 a.K. pro Yamatohime-no-mikoto, filino de Suinin, sed la plimulto suspektas, ke ĝi estis jarcente posta, prefere al 690 p.K.. Legendoj diras, ke Naikū estis establata de Yamatohime-no-mikoto. La sanktejoj estas menciata en la kronikoj de la Kojiki kaj la Nihon Ŝoki. La malnovaj sanktejoj estas malmuntitaj, kaj tiuj novaj estas konstruaditaj al penigaj desegnoj en ĉiuj 20 jaroj, kun sufiĉa elspezo. La nunaj konstruaĵoj, okazite en 2013, estas la 63-aj fojaj kaj estas rekonstruotaj en 2033.

Naikū
-----

Gekū
----

Vidu ankaŭ
----------

* Imperia Trezoro de Japanio
* Ŝintoismo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ise-Sanktejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ise-Sanktejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Ise-ĵingu (Japana lingvo)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 137256
* GND: 4307320-7
* LCCN: n81144026
* VIAF: 139569999
* SUDOC: 115793178
* NDL: 00629980
* NKC: kn20121121005
 |
Usona mararmea aviadilo F/A-18 rompanta la sonmuron. La blanka haloo estas formita per densigitaj akvaj gutoj, kiu rezultas el aera premo ĉirkaŭ la aviadilo. 
En aerodinamiko, la **sonbariero** aŭ **sonmuro** (laŭ NPIV) estis konsiderata fizika limo, kiu malhelpis ke grandaj aĵoj moviĝu je supersona rapido. La termino ekuziĝis dum la Dua Mondmilito, kiam ia nombro de aviadiloj ekhavis problemojn de kunpremeco (same kiel aliaj problemoj nerilataj) kiam flugis je grandaj rapidoj, kaj ekmaluziĝis kiel novaĵo en la 1950-aj jaroj, kiam la aviadiloj ekrompis tiun barieron normale.

Oni konsideras ĝin "ĉiama bariero", kiam objekto atingas la tipan rapidon je 1234,8 km/h, nome la sonrapido, kaj kiam ĉi-lasta estas venkita de objekto aŭdeblas eksplodosono, kiu povas esti tre ĝena por la homa orelo. La rapido de la sono dependas de la temperaturo kaj de la tipo de gaso kaj malpliiĝas kiam malaltiĝas la temperaturo de la transmisia medio. Kun la aero je temperaturo 20 ºC, la sonrapido estas la menciita antaŭe je 1234,8 km/h, t.e. maĥo 1.

Kiam aviadilo alproksimiĝas al la sonrapido, la formo de la aerofluo ĉirkaŭ la surfaco de la aviadilo ŝanĝas kaj la aero iĝas kunpremita fluaĵo, kio okazigas pli grandan reziston.

Referencoj
----------

1. ↑  APOD: 2007 19-a de aŭgusto - Sona Bumo
2. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2007-10-29. Alirita 2016-02-16.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Sonmuro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Sonmuro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

En angla
* Fluid Mechanics, kolekto de tutoraĵoj de Dro. Mark S. Cramer, Ph.D
* *Breaking the Sound Barrier with an Aircraft* de Carl Rod Nave, Ph.D
* filmeto de Concorde atingante Maĥon 1 ĉe TESGO el sube
* An interactive Java applet Arkivigite je 2009-08-13 per la retarkivo Wayback Machine
**Villa Nueva** (*Nova Vilaĝo*) estas metropolo kaj municipo en Gvatemalo. Ĝi apartenas al urbaro de Gvatemalurbo.

Bazaj informoj
--------------

* Koordinatoj: 14° 31′ N 90° 35′ U﻿ / ﻿14.517 °N, 90.583 °U﻿ / 14.517; -90.583 (mapo)
* Areo: 114 km²
* Loĝantaro: 909 655 (en 2013)
* Supermara alteco: 1 330 m
* Horzono: UTC-6h
* Poŝtkodoj: 01064
* Telefonkodoj:

Geografio
---------

Villa Nueva situas en la meza kaj suda landparto de Gvatemalo en valo. Gvatemalurbo kaj Mixco troviĝas po 12 km.

Historio
--------

Villa Nueva estis fondita en 1763. Post jardeko tertremo okazis, poste alvenis multe da familioj. En la 1950-aj jaroj komencis la industria disvolviĝo de la komunumo.

Ekonomio
--------

Villa Nueva havas fabrikojn, kiuj produktas teksaĵojn, metalurgiajn varojn kaj plastojn. La agrikulturaj produktoj de la areo inkludas rizojn, laktaĵojn, fruktojn kaj legomojn.

Klimato
-------

Villa Nueva situas en tropika klimato. La averaĝa temperaturo varias inter 18-24 C. La varmo kulminas en majo, la malvarmo kulminas en januaro. La precipitaĵoj jare estas po 1115 mm. Inter majo-oktobro ofte pluvas, en la ceteraj monatoj preskaŭ ne pluvas.

Trafiko
-------

El Villa Nueva kuras ĉefvojoj al Gvatemalurbo kaj Pacifiko.

Fontoj
------

* Anglalingva Vikipedio helpe de WikiTrans, hispanlingva Vikipedio helpe de Guglo
* Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* [*rompita ligilo*]
Taeuber-Arp sur la bileto de 50 Svisaj Frankoj.
**Sophie TAEUBER-ARP** (naskiĝinta la 19-an de januaro, 1889 - mortinta la 13-an de januaro, 1943) estis svisa artisto, pentristo, kaj skulptisto.

Taeuber studis aplikitan arton en Munkeno kaj Hamburgo. En 1915 ŝi konatiĝis kun Jean Arp kaj ili geedziĝis en 1922. Ambaŭ engaĝiĝis en la Zurika Dada movado. Ŝi planis pupojn kaj dekoracion por la spektakloj ĉe la Cabaret Voltaire, kie ŝi ankaŭ partoprenis kiel pupisto kaj dancisto.

Taeuber-Arp ankaŭ instruis ĉe la Zurika Lernejo de Artoj kaj Slojdoj de 1916 ĝis 1929.

Ekde la malfruaj 1920-aj jaroj ŝi loĝis en Parizo kaj daŭre eksperimentis pri desegnado. Ŝiaj povoj evoluis en grandskalan internan skizon, kiam ŝi kreis radikalan internon por teejo/kafejo.

Dum la 1930-aj jaroj, ŝi esprimis konstruismajn simpatiojn per membriĝo en la grupojn *Cercle et Carré* kaj *abstraction-création*. Ŝi ankaŭ eldonis sian propran konstruisman ĵurnalon, titolitan "Plastique."

Taeuber-Arp, Sonia Delaunay, kaj aliuloj kreis artan kolonion ĉe Grasse en suda Francio, post fuĝo el Parizo pro la antaŭeniro de la germana invado. La kolonio aktivis de 1941 ĝis 1943, kiam Taeuber-Arp mortis dum vizito en Svislando en terura akcidento de kuirforno.

Ŝi figuriĝis sur la biletoj de 50 svisaj frankoj, ellasitaj ekde 1995.

Referenco
---------

Tiu ĉi artikolo estis rekte tradukita el la angla versio la 23-an de januaro, 2007.

* Kategorio Sophie Taeuber-Arp en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 160599
* GND: 118753754
* LCCN: n81147240
* VIAF: 56646212
* ISNI: 0000 0000 8384 5674, 0000 0003 6851 7228
* LIBRIS: 247125
* SUDOC: 029906067
* BNF: 12143252z
* ULAN: 500020080
* NLA: 36563551
* NDL: 00731795
* BIBSYS: 15040288
* RKD: 76378
* NKC: jcu2013788429
* BNE: XX1625421
 |
**Endre Takáts** [takAĉ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Takáts Endre** estis hungara pastro, arkivisto, instruisto.

Endre Takáts naskiĝis la  27-an de julio 1907(nun 1907-07-27) en Apátfalva, li mortis la 21-an de septembro 1984 en Veszprém (urbo).

Endre Takáts kiel pastro
Memortabulo pri Endre Takáts

Biografio
---------

Endre Takáts studis teologio en Universitato de Vieno, kie li pastriĝis en 1935. Hejmenveninta li instruis en gimnazio en Szeged. En 1943 li akiris ankaŭ pedagogian diplomon kun doktoriĝo en Scienca Universitato Miklós Horthy, en la sama jaro li malpastriĝis (civiliĝis). De 1943 ĝis la emeritiĝo en 1973 li estis arkivisto komence en Baja, ekde 1950 en Sopron, ekde 1958 en Szeged, Szombathely kaj Sopron, fine ekde 1971 en urbo Veszprém. Intertempe li havis taskojn (komprenu: apoganto de la revolucio) en la hungara revolucio de 1956, tial li estis arestita en 1957, sed li ne estis kondamnita, nur li ne povis esti arkivestro. Li edziĝis en 1951, 2 filinoj naskiĝis en 1952 kaj 1953. Li ricevis 3 premiojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Gr. Nádasdy László csanádi püspök* (disertaĵo, 1943)
* *Sopron megyei jobbágylevelek a 16. századból* (1955)
* *Adalékok a 17. század fordulójának katonaegészségügyéhez* (kunaŭtoro, 1966)
* *Régi levelesházi „tékák" a megyei levéltárban* (1971)
* *Balatonbozsok* (monografio, 1980)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Sopron (2006)

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto
* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 843483
 |


* Portalo pri Biografio
La hispana termino ***estraperlo*** aŭ ***straperlo*** estis uzata en Hispanio por aludi al komerco kontraŭleĝa de varoj kiuj devus pagi ian tipon de imposto por la ŝtato. Etende temas pri neregula agado aŭ komploto iatipa, kaj tie oni uzas kiel sinonimo de nigra merkato. La praktikinto de straperlo estis nomata *straperlisto*.

La deveno de tiu akronimo estas en politika skandalo okazinta dum la Dua Hispana Respubliko, produktita kiel konsekvenco de la enmeto de ludo de elektra ruleto de marko "Straperlo", nomo devena el **Stra**uss, **Per**el kaj **Lo**wann, judnederlandaj familinomoj de kiuj promociis tiun negocon, kiuj ŝajne estis alportintaj al la akronimo literojn laŭ la proporcia kvanto al la partopreno en la entrepreno (aliaj versioj asertas, ke la termino devenas nur el la du unuaj nomoj).

Historio
--------

Uzado de la vorto
-----------------

Notoj
-----

1. ↑  *Diccionario de Usos y Dudas del Español Actual,*José Martínez de Sousa, VOX, Círculo de Lectores, 1999

Bibliografio
------------

* Marc Fontbona, *El estraperlo, una ruleta política*, "La Aventura de la historia" (Madrid), núm. 120 (Octubre 2008), 36-40.
* *"El caso Strauss. El escándalo que precipitó el final de la II República",* de José Carlos García Rodríguez (Editorial Akrón, Astorga -León- 2008, ISBN 978-84-936725-0-8).
* *"El preu de la fam. L'estraperlo a la Catalunya de la Postguerra."* de Laura de Andrés Creus (Editorial Ara Llibres, Badalona 2010, ISBN 978-84-92552689).
* El Mundo - El Straperlo, la ruleta política Arkivigite je 2013-10-20 per la retarkivo Wayback Machine
* La Vanguardia del Siglo XX (tiama ĵurnalo)
* Las Provincias - Estraperlo: la corrupción desacredita a la política
**Kadrigo** (angle : framing) aŭ **mensokadro** estas termino el sociaj sciencoj kiu rilatas al konvikotekniko en komunikado, ŝatata por prezenti temon subjektive per uzado de lingvo, kiu elvokas iujn pozitivajn aŭ negativajn asociojn. La tekniko konsistas en la elekto de vortoj kaj bildoj tiele ke nombro de aspektoj de la priskribita objekto implicite estas reliefigata. Tiuj elstarigitaj aspektoj helpas propagi certan opinion pri tio priskribita. En politiko, kadrigo per ĵurnalismo kaj reklamo estas konscie (kaj nekonscie) uzata.

Tiuj kiuj uzas kadrigon provas influi la manieron en kiu aliaj vidas realaĵon pere de vortoj, bildoj kaj sentoj kiujn ili elvokas. La kadrigo fariĝas okulvitroj, per kiuj oni vidas iujn informojn kaj aliajn ne. Ekzemplo de kadrigo rilate al klimata ŝanĝo estas ekzemple ke amaskomunikiloj tendencas kadrigi homojn kiel viktimoj kiuj restas senhelpaj kaj senvoĉaj anstataŭ imontri ilian reziston kaj esperigajn perspektivojn.

Graveco de mensokadroj
----------------------

Ekzemplo: Ĉiuj rigardas rifuĝintojn kaj migrantojn tra unu aŭ pluraj mensokadroj kiuj determinas ĉies senton kaj percepton ĉirkaŭ la temo.

Migrado estas kompleksa fenomeno. Ĉiu el ni do koncentriĝas pri subaspektoj. Ĝi permesas al ni pensi kaj paroli pri ĝi. Tiuj partaj aspektoj estas ĉiuj veraj sed neniam la tuta vero. Ili estas kadroj: kadroj por rigardi la realon ĉirkaŭ ni. Se ni volas okazigi ŝanĝon, tiam gravas uzi ĉi tiujn kadrojn konscie kaj konsekvence.

La maniero kiel temo estas enkadrigita influas kiel homoj pensas kaj agas. Kaj se homoj estas prezentitaj kun pli malsamaj kadroj, ili ankaŭ povas rigardi migradon en pli nuanca maniero.

MENSOKADROJ| Mensokadro | Kernmesaĝo | Kadro-rakonto |
| --- | --- | --- |
| Koliziiaj civilizoj | Novuloj havas nepacigeblajn valorojn kaj normojn | "Nia popolo havas la senton, ke ilia vivmaniero estas minacata de la fremda kulturo de migrantoj" |

KONTRAŬAJ MENSOKADROJ| Mensokadro | Kernmesaĝo | Kadro-rakonto |
| --- | --- | --- |
| Diverseco | Migrantoj kun siaj unikaj talentoj kaj kontribuaĵoj riĉigas nian socion, kaj ekonomie kaj kulture. | "Mi sciis nenion pri ilia kulturo. Foje ni kune aŭskultas kantojn de ilia lando.' |

Referencoj
----------

1. ↑  (nederlanda) Jaap de Jong, "*Waarom maken politici graag gebruik van 'framing’?[*rompita ligilo*]*"(Kial politikistoj ŝatas uzi enkadriĝojn?), en : Boogaard & Jansen (eld.), Alles wat je altijd al had willen weten over taal (ĉio, kion vi ĉiam volis scii pri lingvo), De taalcanon, Meulenhoff 2012.
2. ↑  (angla) *Webinar, covering climate change solutions Arkivigite je 2019-09-26 per la retarkivo Wayback Machine*, Climate Central, la 19-an de septembro 2019, alirite la 26)an de septembro 2019.
3. ↑  (nl) Van Gorp, B. Van Hove, J. Figoureux, M. & Vyncke, B. (2020). *Anders communiceren over migratie en vluchtelingen: Aan de slag met frames en counterframes*. Leuven: Instituut voor Mediastudies, KU Leuven
|  |  |
| --- | --- |
|  | - La mallongigo VD en Noville VD staras por la svisa Kantono Vaŭdo. Por aliaj signifoj de la nomo vidu sub **Noville**. |


---


**Noville** (prononcu [nov**i**l]) estas komunumo en la distrikto Aigle en Kantono Vaŭdo, Svislando. Ĝi havis 769 loĝantojn je la 31-a de decembro 2012.

Geografio
---------

La komunumo situas ĉe la orienta fino de Lago Lemano proksimume 6 kilometrojn sude de Montreux en la delto, kiun la rivero Rodano formas en la Lago Lemano. Rodano formas la okcidentan limon de Noville al Port-Valais, kaj la rivereto *L'eau Froide* ĝian orientan limon al Villeneuve. La komunumo konsistas el la vilaĝo Noville kaj la vilaĝetoj kaj setlejoj Crebelley, Les Grangettes, Novalette, kaj Perrausa.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 10,35 km², de kiuj 34,4% estas kovritaj de arbaro, 42,0% servas por agrikulturo kaj 8,5% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

Noville limas en nordo al la Lago Lemano, en oriento al Villeneuve, en sudoriento al Rennaz, en sudo al Roche, en sudsudokcidento al Chessel, kaj en okcidento al Port-Valais (VS).

Trafiko
-------

Noville siutas flanke de la gravaj trafikvojoj, tamen ĝi facile atingeblas. La kantona ĉefvojo n-ro 9 tuŝas la komunuman teritorion tute en oriento kaj ĉe la suda limo pasas la kantona ĉefvojo n-ro 144. La plej proksima alveturejo al la sivsa aŭtovojo A9 estas la alveturejo Villeneujve, kiu situas rekte apud la orienta komunumlimo.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Corbeyrier datiĝas el la jaro 903 kiel *Nova villa*. En Noville estis malkovrita tombokampo el la frua mezepoko. Dum mezepoko la Abatejo Saint-Maurice kaj diversaj senjoroj posedis bienojn en Noville. Noville dum mezepoko politike apartenis al la Subvoktejo Chillon kaj ekzlezie al la Episkopejo Siono. Sub la berna regado de 1475 ĝis la Helveta Revolucio de 1798 Noville aparrtenis al la Mandatejo kaj Voktejo Aigle, formante subvoktejon kun Rennaz kaj Roche.

Konataj personecoj
------------------

Jean-Marc Bory naskiĝis en Noveville.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: *Liliane Desponds*: *Corbeyrier* en *Historia Leksikono de Svislando* (2009-08-07)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retpaĝo de Noville

* Kategorio Noville VD en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Bildoj
------

* Preĝejo de NovillePreĝejo de Noville
* La lagobordo de NovilleLa lagobordo de Noville

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la Distrikto Aigle |
| --- |
| Aigle • Bex • Chessel • Corbeyrier • Gryon • Lavey-Morcles • Leysin • Noville • Ollon • Ormont-Dessous • Ormont-Dessus • Rennaz • Roche • Villeneuve • Yvorne |  |

 |
La sapvezika haŭto dikas kelkdekojn da molekuloj; okazas interferenco, tiel ĝi kolore ondobrilas.
Sapveziko. Ystad 2018.
La **sapveziko** estas maldika haŭto, konsistante el sapa akvo kaj kiu formas ondobrile surfacan globformon. La sapvezikoj ekzistas dum kelkaj sekundoj, poste memkrevas aŭ krevas tuŝante alian surfacon. La infanoj ofte blovas sapvezikojn.

La haŭto de la sapveziko estas akvotavolo, kiun kovras duflanke surface aktivaj molekuloj. Tiuj molekuloj konsistas el hidrofila kapo (grupoj de –OH, – NH2, – COOH, – SO3H ) kaj hidrofoba vosto (karbohidrogena ĉeno). La hidrofilaj kapo merĝas en la akvotavolo, hidratiĝas kaj malgrandigas la surfacan tension, tiel stabiligante la vezikan formon. Se oni ĝenas la strukturon de la hidrofobaj vostoj, la veziko krevas. Okaze de tuŝo de akra aŭ pinta surfaco, ĝi same krevas. La sapvezikoj mem krevas post ioma tempo, ĉar la akvomolekuloj vaporiĝas kaj daŭra interligiteco de la molekuloj rompiĝas en la veziko.

Por infanoj popularas ludilo (Sapvezikilo aŭ vezikujo) kiu konsistas en cilindro plena je sapakvo kie oni metas ringon kiu siavice pleniĝas el tiu sapa akvo. Tiu ringo estas tenita de infano per tenilo, tiu blovas kontraŭ la ringo kaj formiĝas veziko. Por infanoj, kaj ne nur, ĝuindas krome la apero de ĉielarko sur la vezikoj.

Estas specifa tipo de artisto kiu cirke aranĝas prezentadojn kie oni ludas artisme per tiaj sapvezikoj, kie eĉ la artisto povas eniri sen rompi ĝin.

* Sapveziko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Sapveziko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Poŝtmuzeo en Vaduzo en la domo *Engländerbau*
Salonego kun ekspozicio
**Poŝtmuzeo de la Princlando Liĥtenŝtejno** (germane *Postmuseum des Fürstentums Liechtenstein*) elmontras dokumentojn pri filatelo kaj poŝta historio de la Princlando Liĥtenŝtejno. La muzeo partas de Liĥtensthejna Landa Muzeo. Ĝi troviĝas en la kerno de Vaduzo en la t.n. *Engländerbau*, la unua konstruaĵo en Liĥtenŝtejno laŭ ŝtalframskeleta konstrumaniero.

Historio kaj ekspozicio
-----------------------

La muzeo fonditis en la 1930-a jaro por kolekti la poŝtmarkeldonojn kaj aliajn gravajn dokumentojn filatelajn-poŝthistoriajn kaj montri la tuton al la publiko. Inaŭguro estis en la jaro 1936-a. Post gastado diversloke ĝi estas ekde 2002 en la nuna loko. Fokuso estas pri ekde 1912 eldonitaj liĥtenŝtejnaj poŝtmarkoj, iliaj skizoj, provpresitaĵoj kaj gravurplatoj, pri poŝtdokumentoj kaj historiaj iloj de poŝtistoj. Krom daŭraj elmontradoj spekteblas ĉiam denove specialaj aranĝoj. Engaĝiĝis pri la muzearanĝo Hermann E. Sieger.

### Poŝtmarkoj en la piedira zono

Ekde majo 2022 montratas ĉe *Städtle* (la piedirzono vaduza) elekto de poŝtmarkoj de super natura grandeco. La 25 reproduktitaĵoj servas kiel pavimeroj.

Referencoj
----------

1. ↑  *Briefmarken im Städtle Vaduz* sur la retpaĝoj de la poŝtadministracio princlanda[*rompita ligilo*]

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Poŝtmuzeo de Vaduzo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hejmpaĝo[*rompita ligilo*]

47.1389759.522743Koordinatoj: 47° 8′ 20″ N, 9° 31′ 22″ O; CH1903: 758081 / 222988 (mapo)
 

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 755785
* GND: 2041230-7
* LCCN: n77012537
* VIAF: 134348627
* ISNI: 0000 0000 9177 4271
* BIBSYS: 90322937
 |
Muzikfestivalo de la Liberiga Tago 2008 en Zwolle.
En Nederlando, **Liberiga Tago** (nederlande *Bevrijdingsdag*) estas celebrata ĉiujare la 5an de Majo por marki la finon de la okupado fare de Nazia Germanio dum la Dua Mondmilito.

La lando estis liberigita ĉefe fare de la Unua Kanada Armeo, kiu inkludis aldone al kanadaj fortoj la 1an Britan Korpuson, kaj la 1an Polan Divizion, same kiel, je diversaj momentoj, trupojn el Usono, Belgio, Nederlando kaj Ĉeĥoslovakio. Partoj de la lando, aparte la sudoriento, estis liberigita de la Brita Dua Armeo, kiu inkludis usonajn kaj polajn aerfortojn, (por la Operaco Market Garden) kaj francajn aerfortojn (por la Operaco Amherst). La 5an de Majo 1945, la kanada generalo Charles Foulkes kaj la germana Ĉef-Komandanto Johannes Blaskowitz atingis interkonsenton pri la kapitulaco de la germanaj fortoj en Nederlando en la Hotelo Wereld en Wageningen. Unu tagon poste, la kapitulaca dokumento estis subskribita en la aŭditorio de la Universitato de Wageningen, tute apude.

Post la liberigo en 1945, oni rememoris la Liberigan Tagon ĉiun kvinan jaron. Fine, en 1990, tiu tago estis deklarita nacia festo, kaj la liberigo estas de tiam rememorata kaj celebrata ĉiun jaron.

La 4an de Majo, la nederlandanoj havas la "Dodenherdenking," Rememoro de la mortintoj en Nederlando pri la personoj kiuj estis mortigitaj dum agado dum la Dua Mondmilito kaj en militoj ĝenerale. Estas ankaŭ rememoraj kunvenoj en urboj de la tuta lando, el kiuj la plej bone konata okazas ĉe la Nacia Monumento en la Placo Dam en Amsterdamo kaj en la Waalsdorpervlakte en la dunoj ĉe Hago, unu el la fifamaj Naziaj ekzekutejoj. Tra la tuta lando, oni celebras du silentominutojn je la 8a matene. La 5an de Majo, la liberigo estas celebrata kaj okazas festivaloj ĉe multaj lokoj en Nederlando, kun paradoj de veteranoj kaj 14 muzikfestivaloj tra la tuta lando.

Vidu ankaŭ
----------

* Batalo de Nederlando
* Historio de Nederlando
* Liberiga Tago
* Dua Mondmilito

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Liberiga Tago (Nederlando) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Nationaal Comité 4 en 5 mei
* WWII: Liberation of the Netherlands - Canada at War
* 1st Polish armoured division liberating Netherlands Arkivigite je 2007-09-28 per la retarkivo Wayback Machine
* 4th Canadian armoured division liberating Netherlands Arkivigite je 2007-09-28 per la retarkivo Wayback Machine
**Spassk-Dalnij** (ruse *Спасск-Дальний*) estas urbo en Ĉemara Regiono en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 05420.

La urbo estis fondita en jaro 1886.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1917.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:

* Spasskoje (Спасское) en 1886 ... 1917;
* Spassk (Спасск) en 1917 ... 1929.

La interurba telefona kodo estas 42352, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 7 horoj (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas 44° 36′ N 132° 49′ O﻿ / ﻿44.600 °N, 132.817 °O﻿ / 44.600; 132.817 (mapo)Koordinatoj: 44° 36′ N 132° 49′ O﻿ / ﻿44.600 °N, 132.817 °O﻿ / 44.600; 132.817 (mapo).

En la urbo estas fervoja stacio (ekde 1906).

En jaro 1959 la urbo havis 39,6 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 51,7 mil loĝantojn.

Flago de Ĉemara regiono
Urboj de Ĉemara regiono

**Ĉefurbo**: Vladivostoko

Arsenjev |
Artjom |
Bolŝoj Kamen |
Fokino |
Dalnegorsk |
Dalnereĉensk |
Lesozavodsk |
Naĥodka |
Partizansk |
Spassk-Dalnij |
Ussurijsk |
Vladivostoko
La genro de papilioj nome *Heliconius* enhavas kelkajn speciojn tre malfacile apartigeblaj.
En biologio, **specikomplekso** estas grupo de tre proksime rilataj specioj kiuj estas tre similaj laŭ aspekto ĝis grado ke la limoj inter ili estas ofte neklaraj. Terminoj foje uzataj sinonime ser kun pli precizaj signifoj estas: **kripta specio** por du aŭ pliaj specioj kaŝitaj sub unu specinomo, **parencaj specioj** por du kriptaj specioj kiuj estas la plej proksimaj parencoj unu de alia, kaj **speciaro** por grupo de tre proksime rilataj specioj kiuj loĝas en la sama habitato. Kiel neformalaj taksonomiaj rangoj, ankaŭ **specigrupo**, **specikuniĝo**, kaj **superspecio** estas foje uzataj.

Du aŭ pliaj taksonoj iam konsideritaj samspeciaj (de la sama specio) povas poste esti subdividataj en infraspeciaj taksonoj (taksonoj ene de specio, kiaj bakteriaj stamoj aŭ plantaj varioj), sed tio ne estas specikomplekso.

Specikomplekso estas en plej okazoj monofiletika grupo kun komuna praulo, kvankam estas esceptoj. Ĝi povas reprezenti fruan stadion post speciigo, sed povas ankaŭ esti separata dum longa tempoperiodo sen evoluigi morfologiajn diferencojn. Hibridospeciiĝo povas esti komponento en la evoluo de specikomplekso.

Specikompleksoj estas en ĉiaj grupoj de organismoj. Ili estas identigitaj per rigora studado de diferencoj inter individuaj specioj, kiu faras uzadon de malgrandaj morfologiaj detaloj, testoj de reprodukta izolado, aŭ metodoj bazitaj sur DNA kiel molekula filogenetiko aŭ DNA strikodo. La ekzisto de tre similaj specioj povas kaŭzi ke lokaj aŭ tutmondaj specidiversecoj estas subkalkulitaj. Rekono de similaj sed distingaj specioj estas grava por malsanevito kaj plagokontrolo, kaj en konserva biologio, kvankam dividolinioj inter specioj povas esti malfacilaj.
luna roko, alvenigita al la Tero per la luna misio Apollo 15 en 1971
**Specimen-alveniga misio** aŭ "Specimen-reveniga misio" (kvankam **re**venas nur la kosmoŝipo, ne la specimenoj), **prov-alveniga misio** aŭ "prov-reveniga misio", estas kosmoŝipa misio kun la celo kolekti kaj sendi specimenojn de ekstertera loko al la Tero por analizo. Specimen-alvenigaj misioj povas alvenigi nur atomojn kaj molekulojn aŭ deponejon de kompleksaj komponaĵoj kiel malstrikta materialo ("grundo") kaj ŝtonojn. Ĉi tiuj specimenoj povas esti akiritaj laŭ multaj manieroj, kiel ekzemple grunda kaj roka elfosado aŭ kolektado uzata por kapti erojn de suna vento aŭ kometaj ruboj.

Ĝis nun specimenoj de luno-roko el la luno de la tero estis kolektitaj per robotaj kaj homekipitaj misioj, la kometo *Wild 2* kaj la asteroidoj 25143 Itokawa kaj 162173 Ryugu estis vizititaj de robotaj kosmoŝipoj, kiuj redonis specimenojn al la Tero, kaj specimenoj de la suna vento resendita de la robota misio *Genesis*. Specimenoj de la asteroido 101955 Bennu estis akiritaj kaj alvenos al la Tero en marto 2021.

Aldone al provaĵ-alvenigaj misioj, provaĵoj de tri identigitaj ne-surteraj korpoj estis kolektitaj per rimedoj krom provaĵ-revenaj misioj: provaĵoj de la luno en la formo de lunaj meteoritoj, provaĵoj de Marso en la formo de marsaj meteoritoj, kaj specimenoj de 4 Vesta en formo de aĥondritaj meteoritoj.
Banejo de Acinipo.
**Acinipo** estas arkeologia kuŝejo situanta en la Montoĉeno de Arundo en la municipa teritorio de Arundo, je 20 kilometroj de Arundo.

Situanta je 999 metroj super la marnivelo, ĝi okupas (kaj la tiama setlejo okupis) strategian situon sur altebenaĵo kalkaŝtona ĉe terenoj de granda agrikultura fekundeco. Okupita el Neolitiko, Acinipo montras restojn apartenantaj al la Kupra Epoko kaj al la Bronzepoko nome cirklaj prahistoriaj kabanoj. Ĉiukaze la epoko plej grava en la urbo Acinipo estis sendube la romia epoko ĉefe ekde fino de la 1-a jarcento p.K. kiel dedukteblas el ties grandaj konstruaĵoj. La urbo disponis el ringmuro kun rondoformaj turoj. La konstruaĵoj situantis laŭ ŝtupo profite de la deklivo. La teatro de Acinipo estas la plej konservita elemento de la kuŝejo. Oni trovis multajn monerojn stampitajn en la propra urbo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Acinipo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Retejo pri la romia urbo Acinipo Arkivigite je 2013-03-15 per la retarkivo Wayback Machine
* romia urbo Acinipo ĉe la datumbazo de *Patrimonio Inmueble de Andalucía*. Instituto Andaluz del Patrimonio Histórico
Kubo de Bedlam
Eroj de kubo de Bedlam
En matematiko, la **kubo de Bedlam** estas solida kahelara enigmo, pakada problemo inventita de brita enigma kompetentulo Bruce Bedlam.

Dizajno
-------

La enigmo konsistas el 13 plurkubaj pecoj: 12 kvinkuboj kaj 1 kvarkubo. La celo estas asembli ĉi tiujn pecojn en 4×4×4 kubon. Estas 19186 malsamaj manieroj de farado de ĉi tio malinkluzivante turnadojn kaj reflektojn.

Kvankam la kubo de Bedlam estas esence la logika sekva paŝo supren de la 3×3×3 kubo de Soma, ĝi estas multe pli malfacila por solvado.

Vidu ankaŭ
----------

* Kubo de Soma
* Enigmo de Slothouber-Graatsma
* Enigmo de Conway

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ĉiuj 19186 solvaĵoj de kubo de Bedlam Arkivigite je 2009-01-09 per la retarkivo Wayback Machine
* La oficiala retejo de Bedlam Enigmoj Arkivigite je 2005-05-14 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* Solvilo de kubo de Bedlam
* Teorioj de Bruce Arkivigite je 2020-02-23 per la retarkivo Wayback Machine - retejo de Stonehenge Ltd
Preskaŭ triono de ĉiuj specioj de Amfibioj estas minacataj de formorto
**Speciprotektado** signifas la protektadon kaj la prizorgadon fare de homoj de iuj specioj, pro suferata minaco, kiel protektindaj taksataj naturvivantaj besto- kaj plantospecioj en ilia natura kaj historie kreskanta multeco (biodiverseco).

Ekde 1966 estiĝis ruĝaj listoj de minacataj specioj, per kiuj oni provas taksi la gradon de endanĝeriĝo de la specioj.
Speciprotektaj programoj celas la protekton de kutime specifa endanĝerita aŭ de formorto minacata specio.

Speciprotektado estas do parto de naturprotektado, kiu zorgas unuflanke pri la protektado de unuopaj specioj, sed ankaŭ pri la protektado de tutaj vivejoj, kiel biotopoj kaj ekotopoj. Tiel speciprotektado estas kutime ankaŭ ekotopprotektado, ĉar la protektota specio estas nemalhavenda parto de la ekotopo. Aliflanke tio validas, ĉar al la detruo de la vivejo ja sekvos la malapero de la specio.

Motivoj
-------

En pasintaj epokoj, la grandan rolon por speciprotektado ludis estetikaj kaj moralaj aspektoj. Tio limigis speciprotektadon al allogaj besto- kaj plantospecioj. Nuntempe speciprotektado celu ĉefe la konservon de la biologiaj funkcioj de la medio, kiel ekzemple:

* biologiaj filtrofunkcioj, malvenenigo
* nutraĵproduktado
* ekosistema stabileco
* biologia lukto kontraŭ damaĝbestoj
* polenado (ankaŭ por agrikulturaj plantoj)
* bioindikiloj
* kreado de humo
* malaltiĝo de karbona dioksido

Krome la konservo de la biodiverseco estas ekde la 1990-aj jaroj grandiĝanta argumento por la speciprotektado. Ankaŭ ripozo kaj hejmlandprotekto estas motivo por speciprotektado.

Bibliografio
------------

* Rachel Carson, „Der stumme Frühling (La muta printempo)" (1962)

Vidu ankaŭ
----------

* Biodiverseco
* Naturprotekto
* Ekosistemo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Datenbanko de la monda naturprotekta uniiĝoIUCN pri la ruĝa listo de minacataj bestospecioj (angle)
* wisia Datenbanko de la germana oficejo por naturprotekto rilate al internacia speciprotektado (germane, angle)
* Artenschutz-Online[*rompita ligilo*], germana oficejo por naturprotektado kaj dogano (germane)
* Aktionsgemeinschaft Artenschutz e.V. (germane)
* Stiftung Artenschutz[*rompita ligilo*] – komuna projekto de 45 zoologiaj ĝardenoj, bestoparkoj kaj naturprotektaj organizaĵoj (germane, angle)
La **Granda Nacia Asembleo de Turkio** (turke: Türkiye Büyük Millet Meclisi), kutime konata kiel Meclis ("parlamento"), estas la unuĉambra turka parlamento. Ĝi estas la nura korpo kiu respondecas pri la leĝdonaj prerogativoj fare de la Turka Konstitucio. Ĝi estis fondita en Ankaro la 23-an de aprilo 1920 en la mezo de la Milito por Turka Sendependiĝo. La parlamento estis fundamenta en klopodoj de Mustafa Kemal Atatürk fondi novan ŝtaton el la restoj de la Otomana Imperio en la Unua Mondmilito.

Ekzistas 550 parlamentanoj kiuj estas elektitaj por kvarjara periodo per la sistemo d'Hondt, partia lista proporcia balotsistemo, de 85 balotdistriktoj kiuj reprezentas la 81 administrajn regionojn de Turkio (Istanbulo estas dividita en tri balotdistriktojn dum Ankaro kaj İzmir estas dividitaj en du pro granda loĝantaro). Por eviti blokitan parlamenton kaj ĝian troan politikan fragmentiĝon, nur partioj kiuj gajnos almenaŭ 10% el la voĉoj rajtos havi sidlokon en la parlamento.

Kiel rezulto de tiu politiko, nur du partioj povis akiri sidlokojn dum la elektoj de 2002 kaj tri en 2007. Sendependaj kandidatoj povas ankaŭ konkuri. Tamen ili ankaŭ devas gajni almenaŭ 10% el la voĉdono en ilia balota distrikto por esti elektita. Tiu sufiĉe alta nombro estis internacie kritikita, sed plendo ĉe la Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj estis malakceptita.

* Kategorio Granda Nacia Asembleo de Turkio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Speclo** ([ˈʃpɛtslə]}, altgermane: *spätzli*, Alzaco) estas kulinara preparo de pastoj en regionoj de Sud-Germanio, Svislando, alpa Italio, Aŭstrio kaj Alzaco. "Spätzle" estas svaba vorto kiu signifas *Spatzen* («paseroj»). Devenas tiu nomo el la fakto ke, kiam la ***specloj*** estas kuiritaj kaj metitaj sur telero, ili similas al nesto de pasero.

Recepto kaj preparo
-------------------

### Ingrediencoj

La proporcioj varias laŭ la deziro havi pli aù malpli da ovoj kaj influas sur ilia koloro pli aŭ malpli flava. La kvanto da akvo estas laŭ la nombro de ovoj. Por tri personoj:

* 250 g da faruno
* 2 ovoj
* Iom da salo
* Akvo (average 5 kuleroj, sed estas laŭ la denseco)
* 40 g da butero kiam oni volas varmigi en kaserolo aŭ pato (fakultativa)

Miksu ĉiujn ingrediencojn en pelveto per ligna kulero, aŭ per roboto kun la hoko por knedi, ĝis la pasto faras aerajn bobelojn. Ŝi devas esti glata kaj fermiĝi samtempe. Elekti la teknikon kaj lasi kuiri 2 al laŭ ilia diko. La komenco de bazo konsistas en atendi ke la specloj superas al la surfaco. Elprenu la *speclojn* de la akvo per ŝaumkulero kaj deponu ilin en:

* La deĵora telero kiam oni servas tuj por ke ili ne malvarmigu. Oni povas tamen teni ilin varme lokante ilin sur ebena telero al la varmo kiu lin oni deponas sur la kaserolo de varma akvo
* Kribrilu por ke ili gutigu sin metante mallonge sub la malvarma akvo por eviti ke ili ne gluas.
* Kompletu pelveto per tre malvarma akvo, kio haltigos la kuiradon kaj firmigos la paston.

En la du lastaj okazoj, necesas varmigi la *speclojn* en pato kun la butero. Tio donas al ili karakterizan guston.

Oni povas uzi ilin ankaŭ nature en akompano de ĉefaj pladoj :

* Vinraguo de apro.
* Rostbefo kun rostitaj boletoj
* Koko je blanka vino (*Riesling*)
* Fungoj
* Kantareloj.

### Tekniko de la "*reiben"*

Krado aŭ specla raspilo.
Kun specla raspilo kiun oni metas sur la kaserolo, oni deponas bulon de pasto kaj oni apogas kun skrapilo kiu kulisas sur la raspilo. Multnombraj entreprenistoj provis inventi kapablan ilon por faciligi la vivon de la dommastrino, inkluzive per la malmultekostaj raspiloj el plasto, sed la puristoj preferas la tradician teknikon aŭ la specla premilo.

### La tekniko de la premilo

Ekzemplo de truoj en specla premilo En Svabujo, kie la specloj estas la regiona akompano per ekscelenco, estas ankoraŭ tute ofta fari la *speclojn* per si mem. La premilo, kiun oni vidas sur la foto ĉi-apude, estas nepra kulinara ilo de la hejmo.

Variantoj
---------

* Pomspecloj (germane:Apfelspätzle)
* Terpomspecloj (germane **Kartoffelspätzle** )

Terminologio
------------

La esperanta radiko 'specl' estis decidita okaze de la trilanda Zamenhof-festo 2016 en Wintzenheim-Colmar (Francio) , por la traduko de la menuo. Oni interkonsentis preni la fonetikan radikon el ŝvaba/germana/alzaca.

Vidu ankaŭ
----------

* Germana kuirarto
Ĉielarko super Lago Kaviskis, Litovio
**Spektro** estas linea listo de statoj, kutime ne finia aro aŭ gamo, sed kontinuaĵo en kiu la statoj servas kiel nomigitaj regionoj aŭ punktoj. La unua scienca uzo de la vorto estis por la videbla spektro kiun oni vidas en ĉielarko.

En la latina lingvo, *spectrum* signifis bildo aŭ apero, inkluzive de la senco fantomo, kiu ankaŭ ekzistas en la internacia lingvo. Dum la 17-a jarcento, la vorto *spectrum* eniris sciencajn verkojn por aludi la bendon da koloroj kiun produktis prismo trans kiu blanka lumo disiĝis. Poste, Goethe uzis la vorton *Spektrum* por fantomsimila optika postbildo en sia libro *Teorio de la Koloroj* (1810), kaj Schopenhauer sekvis lin kun *Pri Vido kaj Koloroj* (1815), sed ĉi tiu uzo ne daŭris.

Vidu ankaŭ
----------

### Fiziko

* Baza koloro
* Elektromagneta spektro
	+ Videbla spektro
	+ Spektrokoloroj
* Energia spektro
* Frekvenca spektro

### Aliaj ekzemploj

* Klasigo de steloj
* Socia klaso
* Politika spektro
* Aŭtisma spektro

* Spektro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Spektro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
En ekonomiko, **spekulado**, laŭ Nicholas Kaldor, konsistas en la aĉeto (aŭ vendo) de havaĵoj cele al posta revendo (reaĉeto), kiam la motivo de tia ago estas la espero de ŝanĝo en la prezoj rilate al la prezo dominanta kaj ne al la akiro derivata el ties uzado, aŭ al ia tipo de transformado farita sur tiuj aŭ de la transigo inter diferencaj merkatoj.

Spekula operaco ne celas la ĝuadon el la koncerna havaĵo aŭ servo, sed la akiro de profito pro la fluktuo(j) de ĝia prezo baze sur la teorio de la arbitrado. Larĝasence, ĉia formo de investado kiu kunportas rimedon estas spekula; tamen, la termino estas ofte aplikebla al tiu investo kiu ne kunportas ajnan klason de engaĝigo rilate al la administrado de la havaĵoj en kiuj oni investas, kaj limiĝas al la movado de kapitaloj (financa merkato), plej ofte je mallonga aŭ meza tempolimo.

La spekulado baziĝas sur la antaŭvido kaj la percepto, tiel ke la spekulaciisto ankaŭ povas erari se li ne ĝuste antaŭvidas la evoluadon de la estontaj prezoj, tiel ke li devos vendi malmultekoste ion kion li aĉetis multekoste. La spekula merkato tiele favoras al tiuj kiu scipovas antaŭvidi aŭ manipuli la direkton de la merkato.

La spekulado estas konsiderata negative el etika vidpunkto kaj evitata en la moral-religa etoso.

Notoj
-----

1. ↑   Castañeda, Juan E.; Hernández, Mauro. «"Burbujas especulativas en los precios de los activos (oficios, ferrocarriles, inmuebles y bolsa)"». X Congreso Internacional de la AEHE.
2. ↑   Juan Hernández Vigueras, Los paraísos fiscales  Alirita la 11an de julio 2019, AKAL isbn=978-84-460-2288-6 p. 32.
3. ↑
4. ↑  [*rompita ligilo*]

Vidu ankaŭ
----------

* Investado
* Tulipomanio

* Kategorio Spekulado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 649991
* GND: 4056142-2
* LCCN: sh85126431
* BNF: 11980210c
* NDL: 00573189
* NKC: ph114554
 |
**Spencer TRASK** (naskiĝis la 18-an de septembro 1844, mortis la 31-an de decembro 1909) estis usona financisto, filantropo kaj riskema kapitalisto. Starte en la 1870-aj jaroj, Trask ekkarieris investante kaj subtenante entreprenistojn, kiel por la invento fare de Thomas Edison de la elektra ampolo kaj por lia elektra reto. En 1896 li reorganizis la gazeton *The New York Times*, iĝante ties majoritata kunposedanto kaj porparolanto.

Pere de sia financa vidkapablo, Trask estis malavara filantropo, grava patrono de artoj, forta subtenanto de edukado, kaj ĉampiono de humanitaraj kampanjoj. Liaj donacoj al sia *alma mater*, nome la Universitato Princeton, ebligis serion de prelegoj lianome kio ankoraŭ daŭras nuntempe. Li estis ankaŭ dekomenca partnero de *Teachers' College* (nune *Teachers College*, Universitato Kolumbio) kaj de *St. Stephen's College*.

Notoj
-----

1. ↑   The National Cyclopedia of American Biography, volume XI, p. 444, James T. White & Company, 1901.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Spencer Trask & Company
* Spencer Trask Lecture Series - Princeton University
* Yaddo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 656838
* GND: 1080210679
* LCCN: n88648969
* VIAF: 68049284
* ISNI: 0000 0000 2965 7568
 |
Antaŭeniro de la Ruĝa Armeo el Transilvanio al Prago (1944–1945).
La soveta generalo Ivan Konev estas bonvenigita de homamaso de Prago post la liberigo de la urbo kaj la kapitulaco de la germanoj, majo 1945.
**Praga operaco** aŭ ankaŭ **Praga ofensivo** 6-a de majo – 11-a de majo 1945 (ruse *Пражская наступательная операция*, *Praĵskaja nastupatjelnaja operacija*) estis lasta pli granda ofensivo en la orienta fronto de la Dua Mondmilito. La ofensivo karakterize helpis kaj rapidigis la liberigon de Ĉeĥoslovakio en la jaro 1945.

**Praga ofensivo** estis la lasta grava batalo en la Orienta Fronto dum la Dua Mondmilito. Kvankam la naziaj superuloj jam estis kapitulacintaj en Berlino, la Grupo de Centraj Ameoj de la Wehrmacht, kantonmentitaj en Bohemio, malakcpetis la kapitulacon kaj pluis la batalon siaflanke kontraŭ la Ruĝa Armeo, ĝis finfine ili estis kaptitaj fare de la sovetaj trupoj.

La ĉefa tialo de la rezistado de la germanoj estas klopodo retiriĝi al teritorio okupita de Usono anstataŭ kapitulaci al sovetoj. Tiuj, kune kun poloj, rumanoj kaj ĉeĥoslovakoj, totalis ĉirkaŭ 2 milionojn da atakantaj soldatoj komence de majo 1945. La germanoj sieĝitaj en Bohemio estis ĉirkaŭ 900 000 soldatoj; kaj ili koncentriĝis en Prago kun intenco retiriĝi okcidenten por alveni al teritorio okupita de usonanoj. Tamen Aliancanoj jam estis interkonsentintaj redoni militprizonuloj al la flanko kontraŭ kiuj tiuj estis luktantaj, do tiuj rezistantoj ĉiuokaze estos redonitaj al la Ruĝa Armeo.

La 5an de Majo ekis ribelo en Prago fare de kontraŭgermanaj rezistantoj kiam tiuj eksciis pri la falo de Berlino, dum la germanoj promesis subpremegi tiun insurekcion. La sovetaj dizertintoj de la armeo de la generalo Andrej Andrejeviĉ Vlasov, kiuj ĝis tiam kunlaboris kun Nazia Germanio, redizertis kaj unuiĝis al la kontraŭgermanaj rezistantoj, ankaŭ en la intenco kapitulaci antaŭ usonanoj. Ĝis la 8a de majo nur tiuj apogis la ĉeĥoslovakojn kiuj suferis la malesperan subpremadon de la germanoj per tankoj kaj aviadiloj.

Finfine nur la 9an de majo kelkaj trupoj de la Ruĝa Armeo eniris en Prago el oriento kaj sudo, kaj definitive la germanoj ekperdis la batalon, kaj decidis fuĝi amase. La 11an de majo la batalo finis kiam la sovetaj fortoj eniris tra la tuta urbo kaj trudis la kapitulacon de la germanaj trupoj, kiuj ne povis fuĝi el la sieĝo.

Bibliografio
------------

* Tomáš Staněk - Verfolgung 1945: die Stellung der Deutschen in Böhmen, Mähren und Schlesien
* Glantz, David M. kaj Jonathan House. When Titans Clashed: How the Red Army Stopped Hitler. (Lawrence, Kansas: University Press of Kansas, 1995. ISBN 0700608990)

Ŝablono:Dua Mondmilito

* Kategorio Praga ofensivo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 625950
* NKC: ph1106234
 |
Lokanoj gratulas Marŝalon Ivan Konev pro la alveno de la Ruĝa Armeo la 9an de majo 1945.
La **Praga ribelo** (en ĉeĥa: *Pražské povstání*) de 1945 estis parte sukcesa klopodo fare de la Ĉeĥa rezistomovado por liberigi la urbon Prago el la Germana okupacio dum la Dua Mondmilito. La antaŭaj ses jaroj de okupacio estis nutrinta kontraŭ-germanan senton kaj la alproksimiĝo de la soveta Ruĝa Armeo kaj de la Usona Tria Armeo havigis ŝancon de sukceso.

La 5an de majo 1945, en la lastaj momentoj de milito en Eŭropo, ĉeĥoj spontane atakis la germanajn okupantojn kaj estroj de la Ĉeĥa rezistomovado aperis el kaŝejoj por aliĝi al la ribelo. La Rusa Liberiga Armeo, kiu estis luktinta kune kun la germanoj, dizertis kaj subtenis la ĉeĥojn. Germanaj trupoj kontraŭatakis, sed ilia avanco estis malrapidigita pere de barikadoj konstruitaj de ĉeĥoj. La 8an de majo, ĉeĥaj kaj germanaj estroj subskribis batalĉeson permesante ke la germanaj fortoj retiriĝu el la urbo, sed ne ĉiuj unuoj Waffen-SS obeis. La batalado pluis ĝis la 9a de majo, kiam la Ruĝa Armeo eniris en preskaŭ liberigita urbo.

La ribelo estis brutala, kaj ambaŭ flankoj fifaris militkrimojn. Violento kontraŭ germanoj, akceptita de la Ĉeĥoslovakia registaro, kontinuis post la liberigo, kaj estis justigita kiel revenĝo pro la okupacio aŭ kiel rimedo por kuraĝigi germanojn fuĝi.

La Usona Tria Armeo estis malakceptinta veni helpi la Ĉeĥajn insurekciantojn, kio subminis la kredindecon de okcidentaj potencoj en postmilita Ĉeĥoslovakio. Anstataŭe, la ribelo estis prezentita kiel simbolo de Ĉeĥa rezistado al la Nazia regado, kaj la liberigo fare de la Ruĝa Armeo estis ekspluatita de la Komunista Partio de Ĉeĥoslovakio por pliigi popularan subtenon por komunismo.

* Kategorio Praga ribelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Ŝablono:Dua Mondmilito


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 625951
* GND: 4358992-3
* LCCN: sh2015000997
* NKC: ph138758
 |
Galeazzo Ciano kaj la aliaj juĝitoj en la Verona proceso.
La **Verona Proceso** (itale *processo di Verona*) okazis en la Itala Sociala Respubliko (ISR) por puni - pere de kvin preskaŭ tujaj mortopunoj kaj unu 30-jara enprizonigo - la membrojn de la Granda Faŝisma Konsilantaro kiuj faris la "krimon" voĉdoni por la elpostenigo de Benito Mussolini en la Reĝlando Italio kaj estis poste arestitaj fare de la trupoj de Mussolini.

Tiu estis elstara okazaĵo de la periodo de la Dua Mondmilito.

La proceso
----------

Post la Aliancana invado de Sicilio, la Granda Faŝisma Konsilantaro voĉdonis la 25an de julio 1943, pere de 19 kontraŭ 8 kaj unu memdeteno, elpostenigi Mussolini el lia funkcio kiel *Duce*. Kiam Mussolini malakceptis tiun decidon kaj sian propran demision fare de la reĝo, li estis arestita. Septembre 1943, germanaj paraŝutistoj savis Mussolini el liaj kaptintoj pere de la ŝturmatako de Gran Sasso aŭ Operaco Kverko. Li estis poste instalita kiel la estro de la Itala Sociala Respubliko, fakte pupa ŝtato de Nazia Germanio.

Pro premo de la germanaj aŭtoritatoj, la ISR persekutis la komplotintojn kiujn ili povis trovi, ses nombre. Tiuj estis Giovanni Marinelli; Carlo Pareschi; Luciano Gottardi; Galeazzo Ciano, la iama ministro de eksterlandaj aferoj kaj bofilo de Mussolini; la marŝalo Emilio De Bono; kaj Tullio Cianetti. La ses kaptitoj estis konsideiraj kulpaj, kaj ĉiuj, escepte Cianetti, estis kondamnitaj al mortopuno. Ankaŭ aliaj tri el la deknaŭ elstaruloj kiuj estis voĉdonintaj kontraŭ Mussolini, kvankam nekaptitaj, estis juĝitaj kaj kondamnitaj al mortopuno *in absentia* (foreste), inter kiuj Dino Grandi, kiu estis respondeca pri la organizado de la kunsido de la 25a de julio.

La juĝo okazis en Verono inter la 8a kaj la 10a de januaro 1944. La ekzekuto de la kvin kaptitoj kiuj estis kondamnitaj al mortopuno estis plenumita tujtuje, fare de pafroto, matene de la 11a de januaro 1944. La kondamnitoj estis ligitaj al seĝoj kaj pafitaj al dorso fare de pafroto de nigr-ĉemizuloj, sub superrigardo de oficiroj de SS kiuj fotis la okazaĵon.

Notoj
-----

1. ↑  *Mussolini - en studie i makt* de Göran Hägg, (ISBN 978-91-1-301949-9), p.333

Bibliografio
------------

* Giorgio Bocca, La Repubblica di Mussolini, Ed. Mondadori.

* Kategorio Proceso de Verono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ruinoj de *Aegidienkirche*.
Esperantistoj ricevante klarigojn dum SAT kongreso en 2016 pri la detruo de Hanovro dum la Dua Mondmilito.
La **bombardado de Hanovero** estas esprimo kiu referencas al la aeratakoj super la urbo Hanovero dum la Dua Mondmilito, fare de la bombaviadiloj de la Royal Air Force (RAF) kaj de Usono (USAAF). Pro totalo de 125 atakoj (depende de la fontoj ankaŭ: 88) mortis 6 782 personoj. La plej mortiga atako estis farita de la Royal Air Force, dum la nokto de la 8a al la 9a de oktobr0 1943, kiu okazigis 1 245 mortojn. Post la milito, oni lasis nerekonstruitaj la ruinojn de la preĝejo *Aegidienkirche* kaj de la kapelo de Sankta Nikolao *Nikolaikapelle* kiel memormonumento de la viktimoj de la milito kaj la violento.

Hanovero estis industria urbo de granda intereso strategia por la atakoj de la Aliancanoj. Oni produktis tie kaŭĉukon, tankojn, partojn de aviadiloj kaj bruligaĵojn.

El iamaj 472 000 loĝantoj restis fine de la milito nur 217 000.

Bibliografio
------------

* Serie der Neuen Presse: Als die Stadt in Trümmern lag, Hannover vom Juli – Oktober 2003
* Jörg Friedrich: Der Brand. Deutschland im Bombenkrieg 1940–1945. Ullstein-Heine-List, München 2002, ISBN 3-548-60432-3
* Heinz Koberg: Hannover 1945. Zerstörung und Wiedergeburt. Schlütersche Verlagsanstalt, Hannover 1985, ISBN 3-87706-198-2

* Kategorio Bombardado de Hanovero en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)