Vidu ankaŭ: Dodekanonitrilo kaj Tetradekanonitrilo

|  |
| --- |
| Tridekanonitrilo |
| Kemia formulo |  **C13H25N** |
| Tridekanonitrilo |
| **Bastona kemia strukturo de la Tridekanonitrilo** |
| Tridekanonitrilo |
| **Tridimensia kemia strukturo de la Tridekanonitrilo** |
| Alternativa(j) nomo(j) |
| * Dodekila cianido
* Ciano-dodekila
 |
| CAS-numero-kodo | 629-60-7 |
| ChemSpider kodo | 11884 |
| PubChem-kodo | 12390 |
| **Fizikaj proprecoj** |
| Aspekto | senkolora likvaĵo |
| Molmaso | 195,34824 g mol−1 |
| Denseco | 0,83 g/cm−3 |
| Fandpunkto | 9,7°C  |
| Bolpunkto | 291,8°C  |
| Ekflama temperaturo | 9°C  |
| Solvebleco | Akvo:0,008138 g/L |
| Mortiga dozo (LD50) | 256 mg/kg (buŝe) |
| **GHS etikedigo de kemiaĵoj** |
| GHS Damaĝo Piktogramo | 

|  |
| --- |
| 07 – Toksa substanco |

 |
| GHS Signalvorto | Averto |
| GHS Deklaroj pri damaĝoj | H302, H312, H315, H319, H332, H413 |
| GHS Deklaroj pri antaŭgardoj | P264, P270, P271, P273, P280, P301, P302, P304, P305, P312, P313, P317, P330, P337, P338, P340, P351, P352, P362, P364, P501 |
| Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo(25 °C kaj 100 kPa) |

**Tridekanonitrilo** aŭ **tridekanonitrilo** estas organika komponaĵo konsistanta el karbonĉeno kun dektri-atomoj kaj nitrila grupo alkroĉata en la fino. Ĝi estas grava peraĵo en la sintezo de diversaj komponaĵoj, inkluzive de farmaciaĵoj, tinkturfarboj kaj aromoj. Tridekanonitrilo havas diversajn aplikojn en la scienca esplorkampo, virante el biokemiaj kaj fiziologiaj efikoj ĝis ĝia uzo kiel laboratorio-eksperimenta reakciaĵo. Ĉi tiu artikolo diskutos la sintezmetodon, sciencajn esplor-aplikojn, mekanismon de ago, biokemiajn kaj fiziologiajn efikojn, avantaĝojn kaj limigojn por laboratorioeksperimentoj, kaj estontajn uzojn de la tridekanitrilo.

Tridekanonitrilo estas produktata per la oksigenado de tridekanolo kun nitrata acido, rezultigante miksaĵon de nitriloj kaj hidroksilaminoj. Tiu miksaĵo tiam estas apartigata per frakcieca distilado, kaj la nitrilo estas akirata kiel senkolora likvaĵo. Alia metodo implicas la reakcion de tridekanolo kun cianida acido, kiu donas tridekanenitrilon kiel senkolora likvaĵo.

Tridekanonitrilo havas diversajn aplikojn en scienca esplorado, inkluzive kiel reakciaĵo en laboratorioeksperimentoj, kiel biokemia kaj fiziologia efiko, kaj kiel mekanismo de ago. Ĝi estas uzata kiel reakciaĵo en organika sintezo, kiel solvanto por eltiro kaj purigado de organikaj substancoj, kaj kiel komenca materialo por la sintezo de farmaciaĵoj, tinkturfarboj kaj aromoj. Ĝi ankaŭ estas uzata en la sintezo de polimeroj, kaj kiel katalizilo en la produktado de poliuretanaj ŝaŭmoj.

Tridekanonitrilo funkcias kiel nukleofilo en diversaj reakcioj, kiel la formado de karbono-nitrogenaj ligoj, kaj la formado de karbono-karbonaj ligoj. Ĝi ankaŭ estas uzata kiel elektrofilo en la formado de karbon-oksigenaj ligoj. Krome, tridekanitrilo funkcias kiel Lewis-acido, kiu estas speco de kemia specio kiu povas akcepti elektronojn de aliaj molekuloj.

Tridekanonitrilo estas konsiderata havi gamon da biokemiaj kaj fiziologiaj efikoj. Ĝi pruviĝis malhelpi la agadon de enzimoj implicataj en grasacida oksigenado kaj malpliigi la agadon de enzimoj implicataj en la sintezo de grasacidoj. Ĝi ankaŭ estis trovata havi kontraŭinflamajn kaj antioksidigajn efikojn, same kiel redukti sangopremon.

La avantaĝoj de uzado de tridekanitrilo en laboratorioeksperimentoj inkludas ĝian malaltan koston, ĝian malaltan toksecon, kaj ĝian altan reakciemon. Ĝia malalta kosto igas ĝin alloga reakcianto por diversaj aplikoj. Ĝia malalta tokseco faras ĝin sekura uzi en la laboratorio, kaj ĝia alta reakciemo igas ĝin ideala reakciaĵo por diversaj reakcioj. Tamen, tridekanonitrilo estas brulema kaj devas esti pritraktata zorge.

Sintezoj
--------

### Sintezo 1

* Preparado de la **dekanonitrilo** per sendidratigado de **decanamido** en ĉeesto de fosfora pentaoksido:

|  |
| --- |
| tridekanamido {\displaystyle {\mathsf {{\xrightarrow[{-\,H\_{2}O}]{P\_{2}O\_{5}}}\,}}}tridekanonitrilo +klorida acido |
|

### Sintezo 2

* Preparado de la **dekanonitrilo** per traktado de **klorodekano** kaj **natria cianido**:

|  |
| --- |
| klorododekano +natria cianido {\displaystyle {\mathsf {{\xrightarrow[{}]{}}\,}}}tridekanonitrilo +klorida acido |
|

### Sintezo 3

* Preparado de la **dekanonitrilo** per traktado de **klorododekano** kaj **cianida acido**:

|  |
| --- |
| klorododekano +cianida acido {\displaystyle {\mathsf {{\xrightarrow[{}]{}}\,}}}tridekanonitrilo +klorida acido |
|

### Sintezo 4

* Preparado de la **dekanonitrilo** per oksidigo de **tridekilamino**:

|  |
| --- |
| tridekilamino {\displaystyle {\mathsf {{\xrightarrow[{-\,H\_{2}O}]{CuO}}\,}}}tridekanonitrilo |
|

Vidu ankaŭ
----------

* Nitriloj

Referencoj
----------

1. ↑  Chembk Chembk
2. ↑  Chemical Book
3. ↑  Chemsrc
4. ↑  EPA United States Environmental Protection Agency
5. ↑  Chemnet
6. ↑  GuideChem
7. ↑  The Good Scents Company
8. ↑  BenchChem