recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Jen **listo de ŝakaj malfermoj** ordigitaj laŭ la Enciklopedio de ŝakaj malfermoj (ECO). En 1996 ĝi kategoriigis la malfermojn en kvin areoj (de A ĝis E) ene de kiuj estas cent subkategorioj ("00" ĝis "99"). Estis publikigitaj 5 volumoj laŭ la nomoj "A" ĝis "E".

A
=

La A-kodo kunigas ĉiujn flankajn malfermojn, tiuj en kiuj la blankaj ludas nek 1.e4 nek 1.d4.

* A10 Angla malfermo

B
=

La B-kodo inkludas la duonmalfermitajn malfermojn, escepte de la Franca defendo.

* B10 Caro-Kann defendo
* B20 Sicilia defendo

C
=

La C-kodo inkludas la malfermitajn malfermojn plus la Franca defendo.

* C00 Franca defendo
* C21 Malfermo de la centro
* C45 Skota malfermo
* C47 Malfermo de la kvar ĉevaloj
* C50 Itala malfermo
* C55 Defendo de la du ĉevaloj
* C60 Hispana malfermo

D
=

La D-kodo inkludas la fermitajn malfermojn kaj duonfermitajn malfermojn

* D80 Grünfeld defendo

E
=

La E-kodo inkludas la tiel nomitaj Hindaj defendoj (1.d4 Ĉf6).

* E12 Hinda dama defendo

Eksteraj ligiloj
----------------

* ECO kodoj (angle)
* alfabete ordigita listo de malfermoj (angle)
**Anna Hartner,** laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Hartner Anna** estis hungara inĝeniero pri arbaroj, instruisto. Ŝia geedziĝa nomo estis (laŭ la hungarlingve kutima nomordo) *Fenyősiné Hartner Anna* [fenjOŝinE].

Anna Hartner naskiĝis la  8-an de septembro 1965(nun 1965-09-08) en Miskolc, ŝi mortis la 29-an de junio 2006 en Barcs.

Biografio
---------

Anna Hartner maturiĝis en gimnazio en Sopron en 1983, poste ŝi akiris arbarinĝenieran diplomon en Arbarkultura kaj Lignaĵindustria Universitato en 1989. Post la diplomo ŝi esploris kaj instruis en la universitato kiel aspiranto (1989–1992), poste ŝi instruis en mezlernejo en Barcs (1992–2006), sed ŝi daŭre esploris. Ŝia ĉeftemo estis la formikoj, ŝi aranĝis plurfoje ekspoziciojn en la loka muzeo. Ŝi kandidatiĝis (CSc) en 1997 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Ŝi edziniĝis en 1993, en la sekva jaro ŝi naskis filon.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Nagybajom község egykori közbirtokossági legelőjének vöröserdeihangya-faunájáról.* (1992)
* *Vörös erdeihangya-csoport erdővédelmi jelentőségének vizsgálata.* (disertaĵo, 1995)
* *A Formica truncorum Fabr. [Hymenoptera: Formicidae] előfordulása a Barcsi borókás területén.* (1998)
* *A Formica rufa L. és a Formica pratensis Retz. [Hymenoptera: Formicidae] napi aktivitásának vizsgálata belső-somogyi mintaterületeken.* (2004)

Fontoj
------

* biografio hungare
* biografio hungare

Referencoj
----------


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 867051
 |



* Portalo pri Biografio
**John NEWLAND** (23-an de novembro 1917 - 10-an de januaro 2000) estis usona reĝisoro, aktoro, produktoro de televido , kaj scenaristo.

Newland komencis sian karieron en vodevilo ankoraŭ kiel adoleskanto, li poste moviĝis al Novjorko por studi aktoradon. Li militservis ĉe la Usonarmea Aerkorpuso dum la Dua mondmilito.

Post la milito, li estis dungita de Warner Bros. sed ricevis nur negravajn rolojn. Komence de la 1950-aj jaroj Newland komencis aperi nur sur televidaj roloj, aperante en pluraj epizodoj de *Studio One*, *The Philco Television Playhouse*, *Tales of Tomorrow*, *Kraft Television Theatre*, kaj *Schlitz Playhouse of Stars*.

Li reĝisoris epizodojn de *Letter to Loretta* en 1953 kaj poste reĝisoris epizodojn de *Bachelor Father*, *Alfred Hitchcock Presents*, kaj *Thriller (televidserio)*. La komenca epizodo de *That Night!* (1957) reĝisorita de li estis nomumita por premio British Academy Film Award 

En 1959, Newland iĝis la prezentisto kaj reĝisoro de la televida serio pri paranormaleco *Alcoa Presents: One Step Beyond*.  Post la fino de *One Step Beyond*, li reĝisoris en 1964 epizodon de *The Man from U.N.C.L.E.*. En 1966 li produktoris kaj reĝisoris ĉiujn epizodojn, escepte unu, el la televiserio pri spionoj *The Man Who Never Was*. En 1967 li reĝisoris epizodon de Star Trek. Li ankaŭ reĝisoris en 1970-aj jaroj epizodojn de *The Sixth Sense (televidserio)* kaj *Police Woman* .

Referencoj
----------

1. ↑   1958. *BAFTA website*. Alirita 21a de marto 2013.
2. ↑ .  John Newland; Actor-Director Known for His Work on TV’s ‘Alcoa Presents’. articles.latimes.com (2000-01-17). Alirita 2008-11-05.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 632686
* GND: 1283996405
* LCCN: n94122483
* VIAF: 21378946
* ISNI: 0000000077297704
* BNF: 14124521m
* BNE: XX1481931
 |
**Attila Petschauer** [peĉaŭer], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Petschauer Attila** estis hungara skermisto (sabristo), olimpiano, olimpika ĉampiono, ĵurnalisto.

Trotuarŝtono pri Attila Petschauer
Attila Petschauer naskiĝis la 14-an de decembro 1904 en Budapeŝto, li mortis la 20-an de januaro 1943? en en:Davydaŭka, Svietlahorsk District (Sovetunio).

Biografio
---------

Attila Petschauer devenis el juda familio. Li maturiĝis en gimnazio, poste li studis juron inter 1923-1925 en Scienca Universitato Péter Pázmány. Tamen sen diplomo li laboris en banko inter 1925-1932. Li skermis jam ekde la gimnaziaj jaroj. Inter 1928-1931 li apartenis al la hungara nacia skerma teamo. Li estis olimpiano en Somera Olimpiko 1928 kaj Somera Olimpiko 1932 kun po unu oraj medaloj teame, krome li estis ĉampiono de Eŭropo en 1930 kaj 1931. Li fermis la aktivan sporton en 1933, poste li laboris plu kiel ĵurnalisto. Li ricevis premion unufoje. En 1942 li estis kaptita en surstrata razio, kie li ne povis pruvi la orajn medalojn, kiu estus nuliginta la judecon, tial li iĝis tuj trudlaboristo, kie li mortis en nekonataj cirkonstantoj.

Memorigiloj
-----------

* trotuarŝtono en Budapeŝto (1994, vidu la foton!)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* anglalingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

Vidu ankaŭ
----------

* Hungario en la Somera Olimpiko 1932

* Kategorio Attila Petschauer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 802689
 |




* Portalo pri Biografio
**Nyárlőrinc** (njArlOrinc) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Bács-Kiskun, en subregiono de Kecskemét. La nomo signifas poplo-Laŭrenco.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 66 km²
* Loĝantaro: 2400
* Poŝtkodo: 6032
* Telefonprefikso: 76

Situo
-----

La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Lakitelek-Kecskemét. La lasta urbo troviĝas 18 km-ojn for.

Historio
--------

La vilaĝo estis loĝata dum la bronzepoko, antaŭ la hungaroj avaroj loĝadis. La unua mencio devenis el la 1354 en formo *Zentlewrynz*. La komunumo ricevis la nomon de patrono de la preĝejo. Dum la turkoj la regiono senhomiĝis. La fervojo atingis la vilaĝon en 1896. Nyárlőrinc fondiĝis en 1950.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko, interretejo, sportejo, 2 kuracejoj, dentokuracejo.

Vidindaĵoj
----------

* ruinaĵo de mezepoka preĝejo
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Laŭrenco de 1938, paroĥo de 1942
* kalvinana preĝdomo de 1989
* arbaroj el akacio, kverko kaj poplo

* Kategorio Nyárlőrinc en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Wieland** [**Vi:**lant] estas germanlingva nomo, kiu uzatas **kaj** kiel persona **kaj** kiel familia nomo.

Origine la persona nomo estas la germana formo de la personaĵo Volundo el la ĝermana mitologio.

Kiel familia nomo ĝi aparte konatas pro la germanlingva poeto, aŭtoro, tradukisto kaj verkisto Christoph Martin Wieland (1733–1813). Dumtempe li vivis en la pitoreska Wieland-bieno (Oßmannstedt), kiu nun portas lian nomon, havas muzeon en la palaco *Wittumspalais* de Vajmaro, kun Goeto estis la ĉefa mentoro de la kultura Kastelo Tiefurt, kaj honore al li ricevis sian nomon la asteroido 8108 Wieland.

Krome la familian nomon interalie portas

* la kemiisto *Heinrich Otto Wieland* (1877-1957), kiu en 1928 honoriĝis per la Nobel-premio pri kemio, kaj
* la esperantisto *M. Wieland*, inter la 1-a kaj 2-a mondmilitoj anonca redaktoro de la gazeto Heroldo de Esperanto.

Kiel persona nomo ĝi interalie apartenas al

* Wieland Wagner (1917-1966, germana operreĝisoro, aktiva aparte en la Festivalo de Bayreuth, kaj al
* la germana esperantisto kaj informadikisto *Wieland Pusch* (1968-).

Vidu ankaŭ
----------

* Volund


|  |  |
| --- | --- |
| Helppaĝo pri apartigiloj | **Ĉi tiu paĝo estas apartigilo: listo de artikoloj kun sama aŭ preskaŭ sama titolo.**
Se vi venis ĉi tien per ligilo en artikolo, bonvolu direkti tiun ligilon rekte al la celita paĝo. |
**Endre Kabos** (pr. kaboŝ), laŭ hungarlingve kutima nomordo **KABOS Endre** estis hungara skermisto, olimpika ĉampiono, privatoficisto naskita en Nagyvárad la 5-an de novembro 1906 kaj mortinta en Budapeŝto la 4-an de novembro 1944.

Biografio
---------

Endre Kabos konkursis en la koloroj de la klubo Tisza István Vívó Club kaj de la Újpesti Torna Egylet. Li estis en 1931 la dua en la Eŭropo-ĉampioneco (Vieno), en 1932 en la olimpio (Los Angeles) la tria, en 1933 (Budapeŝto) kaj en 1934 (Varsovio) Eŭropo-ĉampiono. En 1936 en la olimpio de Berlino li estis ĉampiono de spadskermo. Li estis ano de la Eŭropo-ĉampiono hungara spadteamo kvarfoje (1931, 1933, 1934, 1935), dufoje olimpia ĉampiono (1932, 1936). Dum jaroj 1936–37 li estis 28 foje selektitulo. Li perdis sian vivon okaze de la eksplodigo de Margit-ponto de Danubo.

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

Vidu ankaŭ
----------

* Hungario en la Somera Olimpiko 1932
* Hungario en la Somera Olimpiko 1936

* Kategorio Endre Kabos en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 353003
 |
Pri la komunumo
---------------

**Regensberg** estas historia urboeto
en la distrikto Dielsdorf, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 470 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

Geografio
---------

La urbeto Regensberg situas kresto de la ĵurasa montarĉeno Lägern. Ĝi komplete konservis sian mezepokan aspekton kaj estas tial memorejo de nacia signifo.

Trafiko
-------

Regensberg situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Nur mallarĝa vojo kondukas de Regensdorf kaj de Dielsdorf al la urbeto. Per la publika transporto ĝi estas atingebla per poŝtaŭtobusoj, kiuj apartenas al la Zurika Trafik-Unio.

Historio
--------

Regensberg estis fondita en la jaro 1244 sub la nomo Nov-Regensberg de la libersinforo *Lütold la 5-a de Regensberg*. La prakastelo de la familio Regensberg Malsituas sur la teritorio de la urbo Regensdorf proksime de la Kataj Lagoj. La kialo por la konstruo de Nov-Regensberg estis evidente la favora strategia situo. Jam en la jaro 1302 *Lütold la 7-a* estis devigita vendi la urbeton al la habsburganoj, kiuj pandigis ĝin en la jaro 1409 al la urbo Zuriko.

En la jaro 1417 Regensberg fariĝis definitive zurika posedaĵo kaj sidejo de kampara vokto. Okaze de la fondiĝo de la Helveta Respubliko en la jaro 1798 Regensberg fariĝis parto de la distrikto Bülach. Post la fino de la Helveta Respubliko en la jaro 1803 ĝi fariĝis distrikta ĉefurbo, sed post la konstruo de la fervojo tiu funkcio transiris al Dielsdorf, kiu akiris per la konstruo de la fervojo pli grandan signifon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la urbeto Regensberg
* Regensberg en la Historia Leksikono de Svislando  (germane, france, itale)

* Kategorio Regensberg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Bildoj
------

* KastelturoKastelturo

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Dielsdorf |
| --- |
| Bachs • Boppelsen • Buchs ZH • Dällikon • Dänikon • **Dielsdorf** • Hüttikon • Neerach • Niederglatt • Niederhasli • Niederweningen • Oberglatt • Oberweningen • Otelfingen • Regensberg • Regensdorf • Rümlang • Schleinikon • Schöfflisdorf • Stadel ĉe Niederglatt • Steinmauer • Weiach |  |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 233035
* GND: 4048986-3
* LCCN: no2005016917
* VIAF: 151625080
 |
En fiziko, la **temperaturo de Planck** *TP* estas la mezurunuo de temperaturo en sistemo de naturaj unuoj origine proponitaj de germana fizikisto Max Planck.

Ĝi egalas al

{\displaystyle T\_{P}={\sqrt {\frac {\hbar c^{5}}{Gk\_{B}^{2}}}}={\frac {m\_{P}c^{2}}{k\_{B}}}}
kie *c* estas lumrapideco en vakuo;

*G* estas gravita konstanto;
{\displaystyle \hbar ={\frac {h}{2\pi }}} estas malpligrandigita konstanto de Planck;
*kB* estas konstanto de Boltzmann;
*mP* estas la maso de Planck.
Ĝia valoro estas

*TP* ≈ 1,416785(71) · 1032 K
La ĉeferarujo de la pritaksita valoro estas metita en krampoj.

Pli elvolvita formo de ĉi tiu lasta esprimo estas *TP* = 1,416785 · 1032 K ± 0,000071 · 1032 K.

Relativa necerteco de la valoro estas ĉefe pro necerteco de la gravita konstanto *G*. Relativa necerteco de *TP* preskaŭ egalas al tiu de *G* dividita je 2. Vidu plu en unuoj\_de\_Planck#Necertecoj\_de\_valoroj.

Fizika signifeco
----------------

Laŭ kvantuma teorio, 1 temperaturo de Planck devus esti la plej granda temperatura kiun fiziko povas konsideri en signifa vojo. Je temperaturoj pli grandaj ol *TP*, la nunaj fizikaj teorioj ne taŭgas pro manko de teorio de kvantuma gravito.

Estas opinio ke je 1 tempo de Planck post la praeksplodo, universo havis temperaturon de proksimume 1 temperaturo de Planck.

Vidu ankaŭ
----------

* Unuoj de Planck
* Naturaj unuoj
* Temperaturo
* Epoko de Planck
* Absoluta nulo de temperaturo
* Temperaturo de Hagedorn

Eksteraj ligiloj
----------------

* Valoro de temperaturo de Planck ĉe NIST-CODATA
* Kio estas la kontraŭa de absoluta nulo? Arkivigite je 2008-11-21 per la retarkivo Wayback Machine
* Absolute varma
**Estado de Méxiko** [esTAdo de MEĥiko] (hispane (sub)ŝtato Meksiko; Esperantigite : **Meksikŝtato**) estas federacia subŝtato de Meksiko. Ĝi situas centre de la lando, proksime al Meksikurbo, kiun ĝi ĉirkaŭas de okcidento, nordo kaj oriento.

Kun (laŭ la censo 2005 de la nacia instituto INEGI) 14 160 736 loĝantoj kaj areo de 21 000 km² ĝi estas dense loĝata (ĉirkaŭ 600/km²). Ĝia ĉefurbo estas Toluca de Lerdo. La provinco dividiĝas en 16 Regionoj kaj 125 (komunumoj de Meksiko-Ŝtato) komunumojn (municipojn). La komunumoj plej gravaj estas Atizapán de Zaragoza, Coacalco de Berriozabal, Cuautitlán Izcalli, Ecatepec de Morelos, Ixtlahuaca, Huixquilucan, Metepec, Naucalpan de Juárez, Nezahualcóyotl,´Teotihuacan, Texcoco, Tultitlán, Tlalnepantla de Baz, Tecamac, Valle de Bravo y Zumpango de Ocampo inter aliaj. La provinca kodo laŭ ISO 3166-2 estas "MX-MEX".

Ĝi estas ene de la Baseno de Meksiko, nome arigo de kvar valoj en la centra parto de la teritorio de Meksiko.

Konata antaŭkonkera vidindaĵo estas la ruinoj de Teotihuacán.

Vidu ankaŭ
----------

* Meksikaj loknomoj
* Valo de Meksiko
* Balsasaj sekaj arbaroj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo

* Kategorio Estado de México en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Estado de México en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)

Meksika flago
Federaciaj subŝtatoj de Meksiko

Aguascalientes |
Baja California |
Baja California Sur |
Campeche |
Chiapas |
Chihuahua |
Coahuila |
Colima |
Durango |
Guanajuato |
Guerrero |
Hidalgo |
Jalisco |
Jukatanio |
Estado de México |
Michoacán |
Morelos |
Nayarit |
Nuevo León |
Oaxaca |
Puebla |
Querétaro |
Quintana Roo |
San Luis Potosí |
Sinaloa |
Sonora |
Tabasco |
Tamaulipas |
Tlaxcala |
Veracruz |
Zacatecas
  
  
Federacia Distrikto (Distrito Federal)
La mutuloj (5) estas situaj sub la gejsono de la kornico (4).
**Mutelo** (el la latina *mutulus* signifante «kaprokapo»), estas ornama elemento de la antikva grek-romia arkitekturo konstituata de plateto kiu formas parton de la entablemento. Apartenanta al la dorika ordo, ĝi situas sub la gejsono (suba parto de la kornico), fronte al triglifoj, kies longecojn kunhavas. La mutuloj estas dismetitaj sur la triglifoj kaj la metopoj kaj korespondas supre kun la reguloj kiuj estas sub tiuj.

Hispanlingva priskribo de la arkitekturaj elementoj de la dorika ordo: la muteloj estas indikitaj duarange el supro, sub la kornico.
Laŭ Francisko Azorín **mutelo** estas *Tipa modilono senornama ĉe la entablemento de la dorikorda konstruaĵo, kun gutoj ĉe ĝia sofito.* Li indikas etimologion el la greka *mutilos* (konko) kaj de tie la latina *mutulus*.

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 147.
2. ↑  Azorín, samloke.
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri lago en Afriko. Por informoj pri lago en Antarkto, vidu la artikolon Lago Ĉado (Antarkto).

**Ĉada Lago** situas en centra Afriko kaj etendiĝas nun en kelkaj okcidentafrikaj landoj (Niĝerio, Ĉado, Kameruno, Niĝero). Ĝi ne havas elfluaĵon kaj perdas akvon nur per vaporiĝo. 

13° 5′ 0″ N 14° 30′ 0″ O﻿ / ﻿13.08333 °N, 14.50000 °O﻿ / 13.08333; 14.50000 (mapo)

La lago kiu estas akvofonto por almenaŭ 30 milionoj da homoj, ekde la 90-aj jaroj ŝrumpis je 90% pro klimata ŝanĝo, akcelita de neplanitaj irigaciaj sistemoj. Tiu ĉi lago, havis antaŭ ĉirkaŭ 6000 jaroj surfacon de 300.000 km² kaj apartenis al la dek plej grandaj lagoj eĉ en la 1970-aj jaroj.

Rifuĝintoj
----------

Ekzistas grandegaj rifuĝejoj en la regiono, gastigantaj centmilojn da homoj delokigitaj de siaj hejmoj, nekapablaj trovi sufiĉe da manĝaĵoj kaj akvo por postvivi. Aldone al la tutmonda plivarmiĝo ekzistas eksploda kresko de la loĝantaro, kio metas plian premon sur la malmultaj resurcoj. Plej multaj homoj estis tie pro la pliiĝo de batalema agado en la areo fare de Boko Haram, ribela grupo laboranta el Niĝerio, kiu klopodas krei novan ŝtaton kaj ofte uzas perfortajn kaj terurajn agojn. 

La lago pozicias en la nordokcidento de Centra Afriko

Ĉada baseno
-----------

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Ĉada baseno.
Ĉada baseno, ankaŭ Ĉadlaga baseno, estas la nomo de la la malalte situanta centro en Centra kaj Okcidenta Afriko. Ĝi apartenas al la plej grandaj senelfluaj basenoj de la mondo. La baseno konsistas el diversaj naturejoj de tre malsamaj pejzaĝ- kaj vegetaĵar-tipoj. Ĉirkaŭ la duono (la nordo) konsistas el dezertoj Ténéré, kaj la granda sablodezerto de Bilma (Erg du Bilma) kaj la Erg du Djourab. La meza parto de la baseno la dezerto transiras al duonaridaj vegetaĵaraj zonoj de la Sahela Zono kun tipaj dornarbustaj kaj sekarbustaj savanoj apud la riveroj Ŝario, Logoneo kaj Komadugu Yobe. Tie etendiĝas la grandaj internacie gravaj inundaj savanoj. Laŭlonge de la riveroj kreskas galeriaj arbaroj kaj en la suda parto de la baseno troviĝas ankaŭ la humidaj savanoj de la Sudano kun ĝiaj tipaj sekarbaroj.

Referencoj
----------

1. 1 2  (en) Reza Pakravan, *The brutal butterfly effect of global warming*, Blogo de Reza Pakravan, irandevena angla esplorvojaĝanto.

* Ĉada Lago en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ĉada Lago en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ferenc Csík** [ĉIk], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Csík Ferenc Lajos** estis hungara naĝisto, olimpiano, olimpika ĉampiono, kuracisto. Lia origina familia nomo estis *Lengvári* aŭ *Lengváry*, sed post duonorfiĝo kun adopto li uzis la familian nomon *Csík* aŭ *Csik*.

Ferenc Csík naskiĝis la 12-an de decembro 1913 en Kaposvár, li mortis la 29-an de marto 1945 en Sopron.

Ferenc Csík (maldekstre la dua)
Memorejo pri Ferenc Csík
Statuo pri Ferenc Csík

Biografio
---------

Ferenc Csík devenis el juda familio. Li maturiĝis en premonstrata gimnazio en Keszthely. Li akiris medicinan diplomon en 1937 en Scienca Universitato Péter Pázmány, poste li laboris en la universitata kliniko. Pro la ricevita medalo la kontraŭjudaj juĝoj ne estis validoj al li. En 1944 li soldatiĝis kiel armea kuracisto. Dum kuracado li mortis pro bombatako.

Lia edzino naskis 2 gefilojn. Li ricevis premiojn en 1935, 1936 kaj postmorte en 2005.

### Sporta kariero

Ferenc Csík ŝatis naĝi en la Balatono ĉe Keszthely, mallonge li estis ano ankaŭ en la loka sportklubo. Inter 1931-1938 li estis naĝisto en ĉefurba sportklubo. Li estis hungara ĉampiono 19-foje inter 1933-1938. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1936 kun ora kaj bronza medaloj, krome en eŭropa ĉampionumo li estis la unua dufoje en 1934. Li finis sian aktivan sportan karieron en 1938, poste li havis postenon en la hungara akvasporta vivo.

Memorigiloj
-----------

* promenejoj en Kaposvár kaj Keszthely
* statuo en Kaposvár (1936)
* strato en Sopron
* memortabulo en Budapeŝto
* lernejo en Budapeŝto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun fotoj
* datenoj kun foto Arkivigite je 2023-01-18 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

Vidu ankaŭ
----------

* Hungario en la Somera Olimpiko 1936

Memorejo pri Ferenc Csík

* Kategorio Ferenc Csík en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 808570
 |




* Portalo pri Biografio
Statuo de Bavaria en Munkeno. **Liberalitas Bavariae**, aŭ *Liberalitas Bavarica*, estas la plej grava moto de la loĝantoj de Bavario.

Signifo
-------

La devizo estas latina kaj ampleksas tri aferojn:

* la libereco de Bavario
* la bavara grandanimeco
* la liberala sinteno de la bavaroj

Bona resumo estus: "Mem vivi kaj lasi aliajn homojn ankaŭ vivi laŭ iliaj ideoj." (Lem und lem lossn.)

Historio
--------

Sur la en 1733 konstruita portalo de la abateja Kirko Sankta Savinto en Polling legeblas *Liberalitas Bavarica* kiel dankesprimo pri la malavareco de la homoj kiuj ebligis la konstruon de la kirko. Ofte tio taksatas kiel origino de la esprimo "L.B." Sed en tiu ĉi kunteksto vere temas nur pri la mondonoj.  La moderna signifo nur estiĝis pli malfrue kaj estas ofte en uzo en la verkoj de Georg Lohmeier.

Piednotoj
---------

1. ↑  Berhard Ücker: *Weißblaues Contra*. München, 1974. p.35
2. ↑  Pri la esprimo en la Historia Leksikono de Bavario

Literaturo
----------

* Georg Lohmeier: *Liberalitas Bavariae*. Ehrenwirth, München, 3-a eldono, 1985. ISBN 3-431-02696-6.
* *Liberalitas Bavariae - Lebenswerte Zukunft in einem liebenswerten Bayern*. In: Wilfried Scharnagl: *Bayern und Strauß - Lebenswerk und Abschied*. Verlag R. S. Schulz, 1989, 248 paĝoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Difino en Nürnberg-Wiki, ankaŭ kun kritiko de la moto kaj ties ebla misuzo
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Morteau (stacidomo). |



**Morteau**  estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Doubs*, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo (france *Bourgogne-Franche-Comté*, prononco [burgonj frãŝkõte]). Fine de 2021 en la komunumo vivis 6 867 loĝantoj. Administre la komunumo apartenas al la arondismento *Pontarlier* (france *arrondissement de Pontarlier*), la centra kaj suda parto de la departemento, kaj estas la centro de samnoma kantono *Morteau*.

Geografio
---------

La urbo situas apud la rivero Doubs. En Morteau la valo de Doubs estas larĝa kaj la rivero fluas trankvile. La nomo Morteau signifas malviva akvo.

La rivero Doubs apud Morteau

Ekonomio
--------

Kolbaso de Morteau
Tie oni fabrikas kolbasojn kaj horloĝojn .

Nun la plej grava firmao estas Fabi Automobile S.A.S  kiu fabrikas partojn da aŭtomobilo.

La komunumo enhavas tri lokojn por alpa skiado.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Morteau datiĝas el la jaro 1105. Tiam monaĥoj de la abatejo de Klunizo kultivebligis la valon.

En 1639 dum la tridekjara milito, svedoj detruis la urbon.

En 1678 poste la traktato de Nijmegen la urbo iĝis franca.

Vidindaĵoj
----------

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Preĝejo Nia Damo de Ĉielenpreno (Morteau).

Esperanta vivo
--------------

Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 1 voĉdonon (0,06 % de voĉoj) en 2004, 4 voĉdonojn (0,23 % de voĉoj) en 2009 kaj 9 voĉdonojn (0,52 % de voĉoj) en 2014.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Kolbasoj de Morteau
2. ↑  Pequignet
3. ↑   Fabi firmao. Arkivita el la originalo je 2012-07-13. Alirita 2012-08-18.

Partneraj urboj
---------------

* Germanio Vöhrenbach en Germanio ekde 1973

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Doubs
* Esperanto (horloĝmarko)
* Morteau (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
* Paĝaro de la liceo
Kariofilcigaredo de marko 'Sampoerna'
**Kariofilcigaredo** (indoneze: *kretek*) estas cigaredo kun la karakteriza odoro de kariofilo. Ĝi estas tre populara en Indonezio.

Tradicie, kariofilcigaredoj enhavas du trionojn da tabako kaj unu trionon da herboj. Ili ŝuldas sian indonezian (onomatopean) nomon *kretek* al tio, ke ili kraketas ekbruligitaj pro oleo. La kombinaĵo de oleo kun la kariofilo donas al la brulanta cigaredo karakterizan odoron.

Haji Jamhari, loĝanto de Kudus sur Centra Javo, faris la unuajn kariofilcigaredojn komence de la 1880-aj jaroj. Komence, *kretek* estis rulita mane hejme aŭ en malgrand-skalaj firmaoj kaj produktado estis en la manoj de javanoj. Ĉinaj entreprenistoj baldaŭ ekludis ŝlosilan rolon kiel grandskalaj entreprenistoj kaj produktis cigaredojn kun markoj kiel Djarum, Bentoel, Gudang Garam, Sampoerna kaj Djie Sam Soe (= 234 en la hokkiena ĉina). Produktado estis farita de maŝinoj ekde 1968, kvankam granda parto de produktado restas mana.

Virinoj estas forte reprezentitaj en la produktado de la *kretek*; pli ol 90% de la dungitoj aktivaj en ĉi tiu sektoro estas virinoj. En 2015, Indonezio havis 73,6 milionojn da fumantoj, kio estas 40% de la plenkreska populacio. Viroj precipe fumas; la percento de virinoj kiuj fumas estis malpli ol 7% en la sama jaro.

Referencoj
----------

1. 1 2  esperante Worldbank /curated /en/644791507704057981/pdf/120353-REVISED-PUBLIC-WBGIndoKretekFINALweb.pdf La ekonomio de kretek ruliĝanta en Indonezio (pdf), alirita la 5-an de aprilo 2024

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 861854
 |
Ino de elefanto polvobane en la Nacia Parko Rajaji.
**Nacia Parko Rajaji** estas nacia parko kaj tigro-rezervejo de Barato kiu enhavas areon de Sivalik, nome montetoj ĉe Himalajo. La parko ampleksas ĉirkaŭ 820 km², kaj al tri distriktoj de Utarakando: nome Haridvaro, Dehradun kaj Pauri Garhŭal. En 1983, tri naturaj rezervejoj de la areo nome Ĉilla, Motiĉur kaj Rajaji estis kunigitaj en unu. La riveroj Gango kaj Son fluas tra la parko.

La Nacia Parko Rajaji estas tiel nomita laŭ C. Rajagopalachari (Rajaji), elstara estro de la Lukto por la Sendependeco, la dua kaj lasta Ĝenerala guberniestro de la jam sendependa Barato kaj unu el la unuaj ricevantoj de la plej alta civila omaĝo de la lando nome Bharat Ratna (en 1954).

La Nacia Parko Rajaji estas formata ĉefe el densa ĝangalo, kaj tiu medio formas taŭgan habitaton por nombraj animaloj. La parko estas en la nordokcidenta limo de distribuado kaj de elefantoj kaj tigroj en Barato. La parko famas ĉefe pro siaj elefantoj. Menciindas ankaŭ la montokapro "goral".

Faŭno
-----

Kelkaj el la animaloj de la parko estas jenaj:

* Azia elefanto
* Bengala tigro
* Leopardo
* Ĝangala kato
* Strihieno
* Hindia leporo
* Lipurso
* Himalaja nigra urso
* Kobra ofiofago
* Ŝakalo
* Muntjako
* Akvocervo
* Apro
* Rezuso
* Languro
* Hindia histriko
* Varano
* Pitono

Notoj
-----

1. ↑    Projekto Tigro Alirita la 27an de majo 2020.
2. 1 2  Rajaji Arkivigite je 2008-05-05 per la retarkivo Wayback Machine Arkivita en 19a de februaro 2008 je Wayback Machine, Oficiala retejo de Haridvaro.
3. ↑  [*rompita ligilo*]

* Kategorio Nacia Parko Rajaji en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 692660
* GND: 4516667-5
* LCCN: sh97001117
* VIAF: 240082653
 |
La enireja areo La balsalono La **Popoldomo Jena** (germane: *Volkshaus Jena*) estas multfunkcia domo en la centro de Jena, Germanio, Carl-Zeiss-Ring nr. 15.

Historio
--------

La popoldomo inaŭguritis en la 1.11.1903. La arkitekto Arwed Roßbach planis la tuton en la stilo de turingia renesanco. La koncepto de multfunkcia domo malfermita al ĉiuj politikaj partioj, kun biblioteko popola kaj legadosalonego, estis usona kaj apogitis de la scienculoj kaj bonfarulo Ernst Abbe mem. Je lia honoro faris la fama arkitekto Henry Van de Velde pavilonon memorigan kiu inaŭguritis en la 30.7.1911 kontraŭe al la popoldomo. Ĝi similas templon kaj brilas inter eŭropaj monumentaj artaĵoj!

La unuajn jarojn koncertis tie ĉi ofte fremdaj orkestroj (ekz. de la Ŝtata opero de Dresdeno). Dum la Muzikfesto en 1930 kaj 1931 gastis ĉi tie eĉ la Berlinaj Filharmoniistoj sub la muzika regado de Wilhelm Furtwängler. Nur en 1934 fonditis propra orkestro en Jena *(Städtisches Sinfonieorchester)* kiu ŝanĝis la nomon en 1969 je *Jenaer Philharmonie*. Koncertoj filharmoniaj okazas surloke ĝis nun. Inter 1922-24 kolektoj, kiuj troviĝas nuntempe en la Optika muzeo, estis elmontritaj en la popoldomo.

Post la rekonstruo post la damaĝoj faritaj dum la Dua mondmilito la komplekso estis i.a. kulturdomo por *VEB Kombinat Carl Zeiss Jena*. Tiam estis ankaŭ multaj "popolartrondoj" kaj aliaj grupoj de la ŝtata tegmenta organizaĵo *Kulturbund*tie ĉi.

Post 1990
---------

Post la Turniĝo kelkaj postvivis, ekz. *Sinfonieorchester Carl Zeiss Jena e.V.*, *Tanztheater Jena e.V.*. Ankaŭ la societo *Jenaer Kunstverein* (malpermesite en 1937) refonditis. La Ernst-Abbe-bilbioteko servis kiel urba biblioteko ĝis la 20a de julio 2019 antaŭ translokiĝo en la iaman okulklinikon; en la 11.9.1991 la urbo estis transpreninta la ŝirmfunkcion pri la popoldomo kaj la biblioteko. Hodiaŭ oni tre antaŭenpuŝas la amuzigan karakteron de la spektakloj.

Literaturo
----------

Sparkassen-Kulturstiftung Hessen-Thüringen (eld.): *Kulturelle Entdeckungen. Thüringen. Band 4*, 2011, ISBN 978-3-7954-2501-2, p. 157-158

Notoj
-----

1. ↑  Invito veni la lastan tagon en la bibliotekon surlokan

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Popoldomo Jena en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Pri la historio de la Popoldomo
* Hejmpaĝo
La **luterana preĝejo** estas religia historia monumento en urbo Gyönk (Hungario). Ĝi estas la plej granda luterana kirko en Suda Transdanubio.

Historio
--------

Post dominado de turkoj en tiu komunumo vivis hungaroj kaj germanoj. Ili havis apartajn paroĥojn kaj preĝdomojn ekde 1723. Tiutempe la protestantoj en Gyönk havis bienulan defendon. En tiu ĉi loko estis la hungara preĝdomo estis konstruita inter 1781-1784, sed la turo nur en 1833. Pli poste statikaj problemoj anonciĝis, tial pli nova, nun videbla kirko estis konstruita en 1896. En la sekva jaro estis farita la impona kuntirita predikejo-altaro, same ankaŭ la orgeno. Renovigaj laboroj okazis en 1993.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en korto inter arboj. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo plene reliefas. La supra parto de la turo tamen estas oklatera. La enirejo troviĝas tra la turo. La navo estas apogita per kolonoj. Interne estas 3 galerioj seninterrompe. La altara bildo prezentas Jesuon en Getsemano.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* hungare kun foto
* hungare kun foto

Vidu ankaŭ
----------

* video pri interno de la kirko


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

***Okcidentgermana Revuo*** estas Esperanto-periodaĵo kiu aperis ekde la jaro 1961 ĝis 1968. Kiel lasta ero aperis la numero 8/1968.

Eldonejo kaj presejo estis la "Limburger Vereinsdruckerei" en Limburg (Lahn). Redaktoroj estis Joseph Ferdinand Berger (1961–1964), Joseph Janoschka (1965–1967) kaj Ulrich Lins (1968).

Ĝi enhavis kontribuojn kaj informojn pri politiko, kulturo kaj scienco en la Federacia Respubliko Germanujo, krome pri Esperanto-kulturo kaj -movado.

Ĉiu membro de Germana Esperanto-Asocio ricevis ĝin senkoste, do la pagita membrokotizo por GEA inkluzivis ricevon de la revuo.

Referencoj
----------

1. ↑  *Okcidentgermana Revuo*, n-ro 4, julio, aŭgusto 1961, Redakcio: Jos. F. Berger, eldonejo kaj presejo: Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn.
2. ↑  *Okcidentgermana Revuo*, n-ro 3, majo, junio 1965, redakcio: Joseph Janoschka, eldonejo kaj presejo: Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn.
3. ↑  *Okcidentgermana Revuo*, n-ro 5, septembro, oktobro 1968, redakcio: Ulrich Lins, eldonejo kaj presejo: Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
Ĉefa stacidomo de Kaselo, nomita *Kulturstacidomo*
La **Ĉefa stacidomo de Kaselo** (germane *Hauptbahnhof Kassel*) troviĝas ĉe Bahnhofsplatz nr 1 en la urbokerno de Kaselo, Germanujo.

Priskribo
---------

La ĉefa stacidomo kasela konstruitis inter 1852 kaj 1856 laŭ la planoj de la ĉefa arkitekto Gottlob Engelhard. En la kiel kapostacio planita konstruaĵo oni komencigis fervojliniojn al Bebra kaj Warburg, al Frankfurto ĉe Majno kaj al Hanovro. Poste venis ankoraŭ aliaj flankaj linioj.

La malnova akceptejo, brikŝtonkontruaĵo fortimpresa, detruitis dum la Dua mondmilito. Post p­arta eksplodigo de la ruino iĝis inter 1951 kaj 1955 novkonstruo kun integrigo de la restintaj muroj antaŭeksplodigaj. Ĝis 1960 estiĝis moderna akcepetejo en tiutempe modernegaj formoj kun granda vitra fasado. Gastiĝis tie krome restoracio kaj kinejo. Malantaŭ la novkonstruitaĵoj kelkaj restoj de la malnova stacio jes ja konserviĝis.

Post la transloko de la eksterurbaj fervojlinioj al la Stacidomo Kassel-Wilhelmshöhe la stacidomo ĉefa perdis sian rolon gravaj komplete. Plialtrangiĝo estis en 1995 ĝia nomumiĝo je *kultura stacidomo* kiel ankaŭ la alikonstruoj ĉirkaŭ la jaro 2000. Ili igis la kapostacion malkapostacion por la loka tramtrafiko. Jam en 1995 Deutsche Bahn kaj la urba administracio kune investis multe por alikonstrui la stacidomon. En la iama vestogardejo malfermis la pordjon la ekspozicio "Caricatura", la tiutempe tuthesia unusola galerio pri komika arto, la kinejo moderniĝis; en la "Artoloko Stellwerk" en "KAZ im KUBA" kaj en la malnova suda alo okazigas oni regule ekspoziciojn (ankaŭ dum Documenta-tempoj, sed ne nur). La civitana televidkanalo Offener Kanal havas la oficejon en la iama restoracio. La areo de la unua trako fariĝis sub la nomo "Gleis 1" moderna gastronomiejo kun scenejo.

En 1992 starigitis antaŭ la stacidomo la Documenta-artaĵo *Man walking in the sky* (La ĉieleniranto) de Jonathan Borofsky.

Literaturo
----------

* Folckert Lüken-Isberner: "Kassels Fernbahnhof im Stadtgefüge - unbekannte Planungen des 20. Jahrhunderts", en: Lutz Münzer (eld.): '*Vom Drachen zur RegioTram. Eisenbahngeschichte in der Region Kassel*, Kassel 2014. ISBN 978-3-933617-56-9, p. 101–108.
* Edmund Mühlhans, Georg Speck: *Probleme der Kopfbahnhöfe und mögliche Lösungen aus heutiger Sicht*, en: Internationales Verkehrswesen, 39 (3/1987), ISSN 0020-9511, p. 190–200.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ĉefstacidomo Kaselo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hejmpaĝo stacidomo
**Psikologo** estas la profesiulo kiu bakalaŭriĝis pri psikologio en iu universitato. La leĝoj pri tiu bakalaŭriĝo malsamas laŭ la lando.

La plej fama areo pri kiu laboras la Psikologo estas la klinika psikologio, sed ne nur la psikologoj zorgas pri tio. Ĝenerale, psikiatroj kiuj partoprenis en studoj pri psikoterapio ankaŭ laboras tiel kiel la klinika psikologo.

Kelkaj agadkampoj kie laboras la psikologo:

**Lerneja psikologio**: En lernejo psikologo grave kontribuas al la eduko, partoprenante en la ellaborado de specifaj edukoprogramoj. La scio pri la evoluo de la infana psiko ludas grandan rolon en tio.

**Homaj Rimedoj kaj Entreprena Psikologio**: la psikologoj kiuj laboras en ĉi areo studas la homan konduton dum laboro, kaj disvolvas programojn kaj procedojn por ke la labora travivaĵo estu pli agrabla al la entrepreno kaj al la laboristo. Kelkaj funkcioj de ĉi tiu profesiulo estas: elektado kaj preparigo de laboristoj, analizi kaj disdoni rangojn, organizi, disvolvi kaj zorgi pri Homaj Rimedoj en entreprenoj.

**Socia kaj Komunuma Psikologio**: Ekzistas multaj psikologoj en ĉi areo, precipe kun publikaj servoj. Disvolvas la psikologoj porgrupaj programoj, aŭ por ekskluditaj minoritatoj, ktp. La analizilo plej kutime estas grupo, familio, kolektivo aŭ popolo. Alivorte, ĝi ekzamenas homan konduton en socio kaj grupo.

**Eksperimenta Psikologio**: la plej granda parto de tiaj psikologoj laboras en universitatoj aŭ esplorejoj, malgraŭ ke hodiaŭ kelkaj entreprenoj invitas tiajn psikologojn cele disvolvi programojn en esplorado pri konsumanto de ia produktaĵo aŭ cele analizi scikapablo en uzo de novaj prototipoj industriaj. La eksperimenta psikologo realigas pruvojn kaj eksperimentojn por scii pri kiel la cerbo laboras, kiuj estas la bazaj funkcioj de la memoro, de la atento, de la perceptado.

**Aliaj agadkampoj**: Ekzistas multaj aliaj areoj kie laboras la psikologo kiel la Jura Psikologio, la Sporta Psikologio, la Hospitala Psikologoj, ktp.

Wilhelm Wundt, kiu notis psikologion kiel scienco aparte el biologio kaj filozofio, estis la unua persono kiu nomiĝis *psikologo*.

Notoj
-----

1. ↑  Carlson, Neil and Heth, C. Donald (2010) *Psychology the Science of Behaviour*. Pearson Education Inc. ISBN 0205547869. p. 18

* Kategorio Psikologo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Psikologo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri biologio. Por aliaj signifoj vidu la artikolon Raso (apartigilo).
En biologio, **raso** estas distinga populacio ene de la sama specio. La tradicia apartigo de rasoj baziĝas ne sur genetikaj diferencoj, sed sur fenotipo.

Hejmaj, ekologiaj, kaj geografiaj rasoj
---------------------------------------

Raso estas termino uzita preskaŭ nure por aldomigitaj specioj, kio ne celas ke naturaj specioj ne disvolvigas rasojn, sed botelkola okazo ĉe natura populacio rapide igos rason en naturo al subspecio. La populacioj povas esti priskribitaj kiel *ekologiaj rasoj* se ili leviĝas el adapto al diferencaj lokaj habitatoj aŭ *geografiaj rasoj* kiam ili estas geografie izolataj.

Raso antaŭ subspecio
--------------------

Se rasoj estas sufiĉe diferencaj aŭ se ili estis ekzemanitaj por montri malmultan genetikan konekton senkonsidere fenotipon, du aŭ pliaj grupoj/rasoj povas esti identigitaj kiel subspecioj, kio estas oficiala biologia taksonomia unuo subula al la specio. Se ne, ili estas difinitaj kiel *rasoj*, kio signifas ke oni ne donu taksonomian rangon al la grupo, aŭ almenaŭ taksonomistoj ne certas ĉu oni donu formalan taksonomian rangon.

Laŭ Ernst W. Mayr, "subspecio estas *geografia raso* kiu estas sufiĉe diferenca taksonomie por meriti aoartan nomon." Tamen, biologiaj rasoj ne estas taksonomiaj kategorioj.

Referencoj
----------

1. ↑  Ernst Mayr.  (1970) *Populations, Species, and Evolution: An Abridgment of* Animal Species and Evolution'**. Cambridge, Mass: Belknap Press. ISBN 0-674-69013-3.**
2. ↑  Ernst Mayr. The Biology of Race and the Concept of Equality. Daedalus, Winter 2002, pp.89-94.

Vidu ankaŭ
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

* Kulturvario
* Subspecio
* Genprovizo
* Genetika derivo
**Ferdinando LONGONI** (naskiĝis en 1916 en Milano, Italio, mortis la 24-an de oktobro 1975 en Limbiate) estis itala pastro kaj prezidanto de Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista (IKUE).

Profesia vivo
-------------

Longoni naskiĝis en tre nombra familio de laboristoj. Li pastriĝis en 1939 kaj estis paroĥestro dum 16 jaroj en Cerro, apud la Majora Lago (*Lago Maggiore*), kaj dum 17 en Limbiate, Milano. Sur la tereno de la karitata agado li fondis la Asocion de la "Arĝenta Kruco", unu el la plej aktivaj en kazoj de urĝa helpo, kaj sidejon por volontulaj sangodonacantoj.

Esperanta agado
---------------

Longoni esperantiĝis en 1954 kaj partoprenis en multaj kongresoj kaj kunvenoj, naciaj kaj internaciaj, en okcidento kaj oriento. En 1971 li estis elektita kiel prezidanto de IKUE, en 1974 reelektita preskaŭ unuanime (168 el 183 voĉoj). Li partoprenis la IKUE-kongresojn de Como (1972), Hamburgo (1974) kaj Romo (1975). De la kongreso de Como li estis la ĉefa organizanto; por la kongreso de Romo 1975 li preparis belan preĝaron malgraŭ sia malbona farto. 

Sur la nacia nivelo Longoni estis longtempe vicprezidanto de la italaj katolikaj esperantistoj.

Honorigoj
---------

La Katolika Esperanto-Centro en Milano nomiĝas laŭ li "Don Ferdinando Longoni". Ĝi eldonis "Bultenon" de 1976 ĝis 2000.

Dimanĉon la 15-an de junio 2008 en la tombejo de Limbiate (apud Milano, Italio) okazis la translokado de lia tombo el tombejo "Monumentalino" (privata tombejo jam nun forlasita, ĉar ĝi estas malfacile atingebla kaj iom kaduka) al la nova "famulejo" de la antaŭ nelonge rebonigita kapelo de la pastroj en la "granda tombejo" de Limbiate. Apud la ĉerko de pastro Ferdinando oni metis ankaŭ la ujon kun la ostoj de lia patrino. La ceremonio komenciĝis per Meso celebrata de la nuna paroĥestro de sankta Georgo, pastro Angelo Gornati kaj estis kuncelebrata de multaj pastroj, inter ili pastro Luigi Alfano (esperantisto). Post la Meso la prezidanto de la itala IKUE-sekcio, Giovanni Daminelli, solene memorigis pastron Ferdinandon kiel esperantiston.

Verkoj
------

* 1975: *Katolika preĝaro* / eldonis IKUE. [Antaŭparolo Ferdinando Longoni]. Romo: IKUE 1975, 104 p. (Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista 2)

Vidu ankaŭ
----------

* Prezidantoj de IKUE
* Katolika Esperanto-movado

Eksteraj ligiloj
----------------

* Biografio sur la IKUE-hejmpaĝo, kun foto Arkivigite je 2017-12-26 per la retarkivo Wayback Machine
* Longoni en la katalogo de la viena planlingva katalogo
**Matthew Helmut KARNITSCHNIG** (naskiĝinta en 1972) estas usona ĵurnalisto.

Vivo
----

Karnitschnig pasigis la junulajn jarojn kiel filo de aŭstra patro kaj usona patrino en Arizono. Dum mezlernejaj tempoj jam li raportis por "Phoenix Gazette". Li bakalaŭriĝis ĉe Hampden-Sydney-Kolegio en Virginio kaj mastriĝis ĉe Kolumbia Universitato. Lia kariero ĵurnalisto ekis ĉe Kinston Free Press en Norda Karolino. Poste li deĵoris raportiste kaj redaktiste por Bloomberg, Reuters kaj Business Week.

Pli malfrue li venis ĉe Wall Street Journal, kie li iĝis ĉefa raportisto pri entreprenaj akiradumoj. En 2009 Karnitschnig iĝis buroestro germania por Wall Street Journal en Berlino.

Post la starto de *Politico.eu* en aprilo 2015 li ekgvidis ties germanian oficejon.

Notoj
-----

1. ↑  *Die Selbstbeobachtungsfalle: Grenzen und Grenzgänge des Medienjournalismus*. p. 427
2. ↑  "Berlin: Takeaways from the 2020 Munich Security Conference"
3. ↑  *Der Fall Opel – Denkzettel für die Politik?*. Deutsche Welle, 13.11.2009.
4. ↑  *Matthew Karnitschnig*. politico.eu

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Matthew Karnitschnig en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Intervjuo kun Karnitschnig, Deutschlandradio, 22.9.2009
"La Libro de la mirindaĵoj" temas pri la vojaĝoj de Marko Polo en Azio.
*Delle meravigliose cose del mondo*, 1496
***La Libro de la mirindaĵoj, aŭ La priskribo de la mondo*** estas verko de anonimulo, eble Rustichello da Pisa, al kiu Marko Polo rakontas siajn vojaĝojn. La libro verkiĝis en la provenca lingvo, kiun Polo ne regis, kaj estis titolita *Le divisament dou monde* (la priskribo de la mondo), kvankam ĝi populariĝis sub la nomo *Il Milione* (la titolo devenas aŭ de miliono, tiam konsiderata grandega nombro, aŭ de la kromnomo de la familio Polo, *Emilione*).

La verko estas dividita en kvar "libroj". La unua libro priskribas la landojn de Meza Oriento kaj Centra Azio, kiujn Polo vidis en sia vojaĝo al Ĉinio. La dua libro priskribas Ĉinion kaj la kortegon de Kublaj-Ĥano. La tria libro priskribas kelkajn regionojn ĉe la azia marbordo: Japanio, Hindio ktp. kaj parton de Afriko. Fine, la kvara libro priskribas kelkajn militojn de mongoloj kaj la regionojn de ekstrema nordo, kiel Rusion

Oni diras ke la verkon redaktis kunulo de Polo en malliberejo. La libro tradukiĝis post nelonge en multajn eŭropajn lingvojn kaj en Esperanton tradukis Daniel Moirand kaj publikigis UEA, 2001 (Serio Oriento-Okcidento, n-ro 34, 445 paĝoj).

Vidu ankaŭ
----------

* Veturliteraturo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio La Libro de la mirindaĵoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Literaturo |

* *Il Milione*, italalingva versio de "La Libro de la mirindaĵoj".
* *Le Devisement du Monde*, malnova kaj moderna francalingvaj versioj de "La Libro de la mirindaĵoj".
* *The Travels of Marco Polo*, anglalingva traduko de "La Libro de la mirindaĵoj".
Mapo de Perigordo kun ties kvar *koloroj*
La **Lando de Verda Perigordo** estas strukturo, kiu arigas francajn lokajn kolektivumojn situanta en departemento Dordogne kaj regiono Akvitanio. Ĝi ŝuldas sian nomon al la malnova provinco Perigordo al kiu ĝi apartenas. Granda parto de ĝia teritorio troiviĝas en la regiona natura parko perigordo-Limoĝio.

Prezento
--------

Nontron, simbolo de Verda Perigordo
La **Lando de Verda Perigordo** etendiĝas sur 15 kantonoj, 9 komunumaroj kaj 170 komunumoj.

Ĝi enhavas la ok kantonojn de arondismento Nontron, al kiu aldoniĝas ses kantonoj el arondismento Périgueux : kantono Excideuil (grandparte), kantono Brantôme, kantono Montagrier, kantono Ribérac, kantono Saint-Aulaye kaj kantono Verteillac, kaj kelkaj komunumoj de kantono Savignac-les-Églises.

**Verda Perigordo**, ankaŭ nomita Suda Perigordo, estas la nomo de natura regiono en la nordokcidento de departemento Dordogne. Ĝia nomo venas de la vastaj agraj kaj arbaraj areoj, kiuj karakterizas ĝian teritorion. Kovrante sudokcidente parton de Blanka Perigordo, de Riberakio kaj de la arbaro de Double, ĝi konsistigas unu el la kvar turismaj nomoj en Perigordo, kun Blanka Perigordo, Nigra Perigordo kaj Purpura Perigordo.

Kampara parto de Dordogne inter la ebenaĵo de rivero Islo, la sudoriento de departemento Charente kaj departemento Haute-Vienne, la nuna Verda Perigordo situas sur la valoj de riveroj Dronne kaj Bandiat. La ĉefaj urbaj polusoj estas Nontron (subprefektejo) (3 444 loĝantoj en 2008), Ribérac (4 125 loĝantoj kaj proksimume 5 700 en la urba unuo ) kaj Thiviers (3 147 loĝantoj).

Verda Perigordo kvalifikas du komunumarojn : komunumaro de Verda Perigordo ĉirkaŭ Saint-Pardoux-la-Rivière kaj komunumaro de Granita Verda Perigordo ĉirkaŭ Bussière-Badil kaj Piégut-Pluviers. Ĝi estas ankaŭ la nomo de asocio de teritoriaj kolektivumoj : "Pays Périgord Vert".

Fotoj
-----

* NontronNontron
* ThiviersThiviers
* Saint-AulayeSaint-Aulaye

Vidu ankaŭ
----------

### Vidu ankaŭ

* Lando (franca teritorio)
* Lando de Granda Berĝerakio
* Lando de Islo en Perigordo
* Lando de Nigra Perigordo
* Blanka Perigordo
* Nigra Perigordo (natura regiono)
* Purpura Perigordo

### Eksteraj ligiloj

* Oficiala retejo

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑   Identiga slipo sur la interretejo de Lando de Verda Perigordo. Arkivita el la originalo je 2014-02-02. Alirita 2014-07-10.
2. 1 2  Patrick Ranoŭ, antaŭparolo de René Pijassou, *Atlas de la Dordogne-Périgord*, p. 15, verko eldonpagita de aŭtoro, eld. "Speed impression", 1996, (ISBN 978-2-9501-4761-5)
3. ↑   Retejo de asocio "Pays Périgord Vert". Arkivita el la originalo je 2016-03-05. Alirita 2021-08-14.

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Akvitanio |
| Portala ikono | Portalo pri Dordogne |