recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Caiseal Coillte orienta (1)
 Caiseal Coillte okcidenta (2)
La **ŝtoncirkloj de Caiseal Coillte** (angle *Cashelkeelty*) – „cirklo orienta aŭ 1" kaj „cirklo okcidenta aŭ 2" – estas ŝtoncirklo de la Cork-Kerry-serio (laŭ Seán Ó Nualláin ankaŭ nomataj aksa ŝtoncirklo). Ili situas apud Lauragh sur la duoninsulo Béarra en la graflando Ciarraí en Irlando.

Caiseal Coillte orienta (1)
---------------------------

La pli bone konservata ŝtoncirklo estas tiel nomata „kvin-ŝtona cirklo" kaj situas 800 m sude de la ŝoseo Lauragh-Castletownbere kaj ĉ. 3,2 km sudokcidente de la ponto Lauragh, apud roka elstaraĵo. La restaĵoj de la kvin-ŝtona cirklo konsistas el tri starantaj rokblokoj. Tuj sude de la cirklo situas tri raraĵoj en pli ol 6 m longa ŝtonvico. Sude kaj oriente estas spuroj de prahistoriaj muroj. Ĉirkaŭ 150 m okcidente situas restaĵoj de ŝtonvico. Tuj norde iras la mezepoka ŝoseo de Kenmare al la haveno de Castletownbere. Hodiaŭ ĝi estas larĝa greskovrita vojo.

Ls ebena ŝtono en la mezo kovras fajroentombigon (de 970 ĝis 715 p. K.)

Caiseal Coillte okcidenta (2)
-----------------------------

La diametro de tiuj malbone konservata, ĉ. 75 m fora multebla ŝtoncirklo estas 16,8 m. Ĝi estas unu el la plej grandaj en la sudokcidento de la insulo. La nombro de konservataj ŝtonoj estas 3 el 11 aŭ 13 ŝtonoj.
Male al la kvin-ŝtonaj cirkloj en la centro povas stari migra ŝtonego (Kenmare) aŭ menhiro (Gortanimill). 
Proksime situas la ŝtoncirklo de Shronebirrane.

Literaturo
----------

* Seán Ó Nualláin: *Stone Circles in Ireland.* Country House Dublin, 1995, ISBN 0-946172-45-5, S. 35–43.
* Denis Power: *Archaeological inventory of County Cork, Volume 3: Mid Cork, 6435 P10.* ColorBooks, 1997, ISBN 0-7076-4933-1.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Cashelkeelty East
* Cashelkeelty West
Grupo da Pajuteoj ĉ. 1880
La **pajuteoj** – angle *paiute* – estas popolo de indianoj en Usono. Ilia lingvo apartenas al la jut-azteka lingvaro.

La pajuteoj setlis en kvin diversaj triboj en la areo de la nuntempaj usonaj ŝtatoj Utaho, Arizono, Nevado kaj Kalifornio – en la kultura teritorio de la *Granda Baseno* (*Great Basin*). Ili proksime parencas al la uteoj (*ute*), ŝoŝonoj (*shoshone*) kaj banokoj (*bannock*). La pajuteoj iom praktikis agrikulturon, sed precipe vivis de ĉasado en etaj grupoj. Ekde la jaro 1859 ankaŭ en la areon de tiu indiana popolo penetris blankaj, eŭrop-devenaj setlistoj kaj pli kaj pli rabis la ĉasejojn kaj vivoteritorion de la indianoj. Reage al la forpelo el siaj tradiciaj vivejoj ĉe la pajuteoj ekestis la kutimo de "fantomaj dancoj", kiun transprenis la lakotoj (*lakota*) kaj aliaj indianaj popoloj. Nuntempe ankoraŭ pli-malpli 5.000 pajuteoj vivas en la indianaj rezervejoj

* pajutea-ŝoŝona tribo *Fallon* (*Fallon Paiute-Shoshone Tribe*)
* pajuteoj de la piramida lago (*Pyramid Lake Paiute*)
* konfederaciaj triboj de varmfontaj indianoj (*Confederated Tribes of Warm Springs Indians*)  Arkivigite je 2011-09-27 per la retarkivo Wayback Machine

Vidu ankaŭ
----------

* la artikolon Wovoka

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Pajuteoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* nacioj de denaskaj usonanoj (angle)
Koordinatoj: 21° 25′ 21″ N 39° 49′ 35″ O﻿ / ﻿21.42250 °N, 39.82639 °O﻿ / 21.42250; 39.82639 (mapo)

**Al-Masĝid al-Haram** (arabe لمسجد الحرام, La Tabua moskeo) estas la plej ĉefa moskeo de la islama mondo, en kies interna korto situas Kaaba. Ĝi lokiĝas en Mekao, Sauda Arabio.

Oni opinias, ke unua moskeo apud Kaaba estis konstruita en la jaro 638. La kuranta moskeo estas konita de 1570. Dum sia ekzisto ĝi estis plurfoje rekonstruita, kaj malmulto restis de origina moskeo. Komence al-Haram havis 6 minaretojn, sed kiam oni konstruis ankaŭ 6 minaretojn al Blua moskeo en Istanbulo, imamo de Mekao nomis ĉi tion malpiego: neniu moskeo en tuta mondo ne povas egali la Tabuan. Kaj tiam la sultano Ahmed la 1-a ordonis konstrui por al-Haram la sepan minareton.

Lasta rekonstruado de la moskeo okazis en fino de 1980-j, kiam oni alkonstruis al ĝi de sudokcidenta flanko grandegan korpon kun du minaretoj. Ĝuste en tiu korpo situas nun la ĉefa eniro en la moskeon — la pordego de reĝo Fahd. Nuntempe la Tabua moskeo estas giganta konstruaĵo je areo de 309 000 m². La moskeo havas 9 minaretojn, alto de kiuj atingas ĝis 95 m. Krom 4 pordegoj, ekzistas 44 eniroj en la moskeon plu. Sep eskalatoroj agas en la konstruaĵo. Klimatiziloj refreŝigas aeron en lokaloj. Oni antaŭzorgis specialajn lokalojn por preĝado kaj lavado, kiuj partiĝas je viraj kaj inaj. Al-Masĝid al-Haram povas enspaci samtempe ĝis 700 000 homoj, tamen ĉe tio la kredantoj lokiĝas eĉ sur tegmento de la moskeo.

Laŭ la Korano (surao 22, verso 26), la Tabua moskeo estis konstruita de Ibrahim laŭ direktivo de Alaho. Oni mencias la moskeon ankaŭ en kelkaj aliaj versoj.

La Puto Zamzam (en araba: بِئْرُ زَمْزَمَ) estas puto konsiderata sankta en Islamo, situa en la moskeo Masĝid al-Haram, je ĉirkaŭ 20 metroj oriente de Kaabo,​ nome la plej sankta loko de Islamo. Ĝi estas 35 metrojn profunda kaj estas ŝirmita per kupolo.

Referencoj
----------

1. ↑  Zamzam — life-giving water Arkivigite je 2011-12-20 per la retarkivo Wayback Machine angle
2. ↑  «Zamzam Studies and Research Centre». Saudi Geological Survey (en angla). Arkivita el la originalo la 19an de Junio, 2013. Konsultita la 18an de Aŭgusto, 2021.

Internaj ligiloj
----------------

* Haĝo
* Kiblo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Masĝid al-Haram en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Masĝid al-Haram en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Saud Ŝuraim, la imamo de Kaaba Arkivigite je 2011-07-09 per la retarkivo Wayback Machine
* Ĉiutagaj videoj el Masĝid al-Haram
* Priskribo de la moskeo Arkivigite je 2009-07-03 per la retarkivo Wayback Machine angle
* Qibla Locator — determinas direkton al la Kaaba el ĉiu ajn loko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 366575
* GND: 4408212-5
* LCCN: n81112589
* VIAF: 125502498
* ISNI: 0000 0000 8661 4257
* NKC: kn20050222004
 |
Panoramio vide el la olivarba monto de la templa monto, inkluzive de la moskeo Al-Aksa (griza kupolo), la ora kupolo de la roko. La turoj de la nova urbo, okcidenta Jerusalemo, estas en la fono.

La **Kupolo de la Roko** (arabe قبة الصخرة, Qubbat aṣ-Ṣakhra, hebree כיפת הסלע, *Kipat HaSela*, turke *Kubbetüs Sahra*, neoficiale nomata **Ora kupolo**) estas islama sanktejo, kies orita kupolo estas konata vidindaĵo en Jerusalemo. Ĝi situas sur monto, kiun islamanoj nomas *Nobla rifuĝejo* (arabe الحرم القدسي الشريف, al-Haram al-Qudsi al-Sharif) kaj kiun judoj kaj kristanoj nomas la *Templa Monto* (hebree הר הבית, *Har haBajit*). Ĝi estis konstruita inter la jaroj 687 kaj 691 fare de Abd al-Malik, la 9-a kalifo. Dum jarcentoj eŭropaj vojaĝistoj nomis ĝin *moskeo Umar ibn al-Ĥattab*.

Vidu ankaŭ
----------

* Islama arkitekturo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kupolo de la Roko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* la Kupolo de la Roko sur titolpaĝo de la e-lingva magazino *Koncize* en 1986 (esperante)

  

La orumita Kupolo de la Roko, elstara ero en Jerusalema pejzaĝo.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 227001
* GND: 4387050-8
* LCCN: n85264265
* VIAF: 134358038
* ISNI: 0000 0001 2288 6525
* NKC: ko20191033338
 |
Karmelana Baziliko de Keszthely
**Karmelana baziliko Tereza de Lisieux** estas Malgranda baziliko (apude monaĥejo) en Hungario, en urbo Keszthely.

Bazaj informoj
--------------

* longo: 53 m
* larĝo: 18 m
* alto: 22 m
* turoalto: 38 m
* kermesoj:
	+ 25-an de marto (Frukta Dipatrino)
	+ 20-an de novembro (Reĝo Kristo)
	+ 17-an de julio (Karmela Monto)
	+ 2-an de oktobro (Tereza de Lisieux)

Historio
--------

En 1927 karmelanaj monaĥoj alvenis, kiuj fondis monaĥejon kaj komencis konstrui ankaŭ preĝejon. Tiu pretiĝis en 1938. Inter 1950-1989 agado de la karmelanoj estis malpermesita, sed la preĝejo funkciis. En 1989 papo Johano Paŭlo la 2-a donacis rangon malgranda baziliko al la preĝejo.

En la baziliko ĥoro funkcias. Estas notinda, ke rande de Keszthely (nomata *Fenékpuszta*) la romianoj konstruis tiutempan bazilikon.

Vidu ankaŭ
----------

* Monto Karmel
* karmelanoj
* Tereza de Lisieux

Fontoj
------

* Arkivigite je 2010-06-29 per la retarkivo Wayback Machine (hungare)
* hungare


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Karmelana Baziliko de Keszthely en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ŝintoho** aŭ *Shintoho Co. Ltd.* (japane 新東宝株式会社, Shintōhō kabushiki kaisha, aŭ Nova Tōhō Kompanio) estis japana kinstudio. Ĝi estis unu el la ses grandaj filmo-studioj (kio inkludas ankaŭ Daiei, Nikkatsu, Shochiku, Toei Company, kaj Toho) dum la Ora Epoko de la Japana kinematografio. Ĝi estis fondita de malkontentuloj de la origina kompanio Toho post akra striko en 1947.

Por konkurenco kun la aliaj gravaj studioj en la horor/supernatura kinkampo, Ŝintoho faris grandan grupon de filmoj inter 1957 kaj 1960, inklude nombrajn filmojn pri fantomoj kaj malalt-buĝetaj scienc-fikciaj filmoj (kiel la serio de "Starman" (Super Giant) kiu estis desegnita por konkurenci kun la rivalaj tiam-popularaj roluloj *Yūsei Ōji*, *Uchū Kaisokusen* kaj *Gekkō Kamen*). Ŝintoho bankrotis en 1961, kaj ties lasta produkto estis *Jigoku*.

Notoj
-----

1. 1 2   Galbraith IV 1994, p. xvi.
2. ↑   Galbraith IV 1994, p. 49.
3. ↑   Galbraith IV 1994, p. 386.
4. ↑   Galbraith IV 1994, p. 317.

Bibliografio
------------

* Galbraith IV, Stuart (1994). Japanese Science Fiction, Fantasy and Horror Films. McFarland. ISBN 0-89950-853-7.
* Galbraith IV, Stuart (2008). The Toho Studios Story: A History and Complete Filmography. Scarecrow Press. ISBN 978-1461673743.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ŝintoho en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 718408
* GND: 1043218858
* LCCN: n2014001031
* VIAF: 305939219
* NDL: 00637733
 |
PapoPapo

**Sankta Agatono** fariĝis papo la 27-an de junio 678 kaj mortis la 10-an de januaro 681 en Romo. Lia festotago estas la 10-a de januaro en la okcidento; ĉe la ortodoksuloj kontraŭe estas la 20-a de februaro.

Vivo
----

Li estis grekdevena siciliano. Lia pontifikeco fokusiĝis ĉefe pri la kvereloj kun la monotelitismo. Ĝin malpermesis kaj kondamnis sinodo de papo kunvokita dum pasko en 680. Tuj poste li sendis legaton al la Tria koncilio de Konstantinopolo.

Rolo en la historio
-------------------

Post la sukcesa haltigo de la Araboj fare de la bizanca imperiestro, Agatono estis varbita kiel aliancito. Kelkaj partiaj historiistoj interpretis tion kiel ateston por la akcepto de la aŭtoriteco de la papo fare la ortodoksuloj. Pri tio parolis multe pli malfrue la Unua Vatikana Koncilio.

Eklezia politiko
----------------

La subteno de Agatono por la jorka episkopo Wilfrid enkonduki la roman version de la meso en Anglio, ege alproksimigis tiun landon al la kontinento. Baldaŭ poste misiistoj de la Britaj insuloj venis por kristanigi grandajn partojn de Eŭropo laŭ invito de Karolo la granda. El kiuj la agado de Sankta Bonifaco, la t.n. misiisto de Germanio, estis deklarita eĉ modelo fare de Gregorio la 2-a.

Literaturo
----------

* Hubert Stadler: *Päpste und Konzilien* (=Hermes Handlexikon), p. 14, eldonejo Econ, Düsseldorf 1983.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Agatono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Pri la papo en katolika leksikono de 1913. angle

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 447677
* GND: 118643983
* LCCN: nb2007021647
* VIAF: 38904165
* ISNI: 000000007857833X
* NKC: xx0025864 ko2005275578, xx0025864
 |
Infanoj selknamaj; foto de 1898 de la libro *Genocidio selknam*.
Vestoj de la selknamoj
La **selknamoj**, **selk'namoj** aŭ **ŝelknamoj** —nomo kiun uzis la aonikenkoj— aŭ **onas** (onaoj) —nomo kiu devenas el jagana lingvo— estis popolo de indianoj loĝanta en la nordo de la Granda Insulo de Fajrolando, en la suda pinto de la amerika kontinento. Origine, ili estis nomadaj, ĉasistoj-kolektistoj. Eble tiu etno estas reprezentata nur de descendaj mestizoj, kiuj post procezo de trakulturigo funkcianta dum pli ol unu jarcento, troviĝas senkulturigitaj komplete.

Selknama lingvo aŭ ona (literumita ankaŭ: shelk'nam, selknam, shilk'nam) estas aŭ estis lingvo de la sudo de la Ĉona lingvaro kiu estis parolata de la selknamoj aŭ *onas* en la Granda Insulo de Fajrolando.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Selknamoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* La manipulación de pinturas corporales como factor de división social en los pueblos selk'nam y yámana (Tierra del Fuego) Dánae Fiore
* SER INDÍGENA Arkivigite je 2008-12-02 per la retarkivo Wayback Machine
* Museo de Porvenir Arkivigite je 2007-10-12 per la retarkivo Wayback Machine
* ONA Arkivigite je 2007-12-17 per la retarkivo Wayback Machine
* Festival Audiovisual de Mitos Patagonia y Tierra del Fuego Arkivigite je 2008-10-15 per la retarkivo Wayback Machine
* Selk'nam en la Enciclopedia de Ciencias y Tecnologías en Argentina
* Promotora Española de Lingüística
Ŝtramberkaj oreloj
**Ŝtramberkaj oreloj** (ĉeĥe *Štramberské uši*) estas sukeraĵista produkto el spickuka pasto en konusformo, kiun oni tradicie bakas en moravia urbo Štramberk kaj ties ĉirkaŭaĵo. Registritan markon *Ŝtramberkaj oreloj* povas ekde la jaro 2000 porti nur produkto produktita sur teritorio de urbo Štramberk. En la jaro 2006 agadis en la urbo ok produktistoj kun donita licenco. Komence de la jaro 2006 Ĉeĥio akiris de Eŭropa Komisiono konsenton kun dono de protektita nomigo de origino por tiu ĉi nutraĵista produkto. Komence de la jaro 2007 la Ŝtramberkaj oreloj estas la unua ĉeĥa nutraĵista produkto, al kiu EK agnoskas tiun ĉi ŝirmon enkadre de standarda procedo. La saman ŝirmon jam en EK ĝuas bieroj el České Budějovice.

Legendo pri la deveno de la sukeraĵo
------------------------------------

Laŭ loka legendo la origino de la sukeraĵeto ligas al tatara militiro en la jaro 1241, kiam la malamika soldataro disiĝis tendaron sur montopiedo de la proksima monteto nomata Kotouč. Laŭ mito lokaj loĝantoj post nokta ŝtormo trafosis digon de fiŝlago kaj inundigis la tendaron. Kiam la akvo falis, ili onidire trovis surloke sakegojn kun salitaj homaj oreloj, kiujn la tataroj forhakis al kristanoj kaj sendis ilin al sia ĥano. Onidire por memoro de tiu ĉi evento en la urbo antaŭvespere de Festotago de Ĉieliro de Dio oni ĉiujare bakas sukeraĵon dolĉigitan per mielo kaj gustumigita per sekreta miksaĵo de spicoj.

Eksteraj liguiloj
-----------------

* Mito pri la estiĝo de la tradicio de Ŝtramberaj oreloj sur paĝoj de la urbo Štramberk Arkivigite je 2012-12-01 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Ŝtramberkaj oreloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Oratorio Sankta Jozefo
La **Oratorio Sankta Jozefo de la Monto Reĝa** (france: *Oratoire Saint-Joseph du Mont-Royal*) estas katolika baziliko situanta en la norda flanko de Mont Royal en Montrealo, Kebekio, Kanado.

En 1904, Sankta André Bessette de la Kongregacio de Sankta Kruco komencis la konstruadon de malgranda kapelo al la flanko de la monto kiu proksimas la Kolegion Notre Dame. En 1917 estis konstruita eklezio, nome *la kripto*, kun enhaveco de mil siditaj homoj. En 1924 komencis la konstruado de la baziliko, kiu finiĝis en 1967. Ĝia kupolo estas la 2-a plej granda de tiu tipo tutmonde, la plej granda estanta tiu de la Baziliko Sankta Petro en Vatikano, kaj estas la plej granda preĝejo de Kanado.

La baziliko estas dediĉita al Sankta Jozefo, al kiu la Frato Sankta André akreditas ĉiujn siajn miraklojn. Pluraj el ili rilatas al lia povo de sanigo kaj pluraj pilgrimantoj (paralizuloj, blinduloj, malsanuloj, ktp.) venis al sia baziliko, inkluzive multaj protestantoj. En la baziliko estas kovrita muro kun la imaĝoj de tiuj, kiujn li sanigis. La papo Sankta Johano Paŭlo la 2-a agnokis la aŭtentikecon de la mirakloj kaj beatigis la Fraton André en 1982.

La origina Kapelo Sankta Jozefo konstruita de Sankta André en 1904.Relikvujo en la muzeo de la eklezio enhavas la koron de Sankta André, kiun li mem postulis kiel protekto por la baziliko. Ankaŭ lia tombo troviĝas tie.

Pli ol du milionoj da vizitantoj kaj pilgrimantoj vizitas la Oratorion ĉiujare. Ĝi situas en 3800, Queen Mary Road, en la arondismento Côte-des-Neiges, kie oni trovas stacidomon de la blua linio de la metroo.

La 19-an de oktobro 2004, la Oratorio memorfestis sian jarcentiĝon.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Oratorio de San José en la hispana Vikipedio.* 

* Kategorio Oratorio Sankta Jozefo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Koordinatoj: 45° 29′ 30.70″ N 73° 37′ 0.43″ O﻿ / ﻿45.4918611 °N, 73.6167861 °O﻿ / 45.4918611; 73.6167861 (mapo)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 527001
* LCCN: n82164142
* VIAF: 125434714
* ISNI: 0000 0001 1086 939X
* SUDOC: 028367626
* BNF: 12021746b
 |
La ekspedicianoj de Francisco de Orellana konstruas malgrandan ŝipon nome la Sankta Petro.
**Ŝipkonstruado** estas la agado konstrui aŭ fabriki ŝipojn. Normale ĝi faratas en ŝipkonstruejoj. La radikoj de tiu agado datiĝas el la Prahistorio.

Historio
--------

La unuaj arkeologiaj pruvaroj de la uzado de ŝipoj datiĝas el antaŭ 50.000 aŭ 60.000 jaroj en Novgvineo.

El la Antikva Egipto estas pruvaro ke jam oni konis la teknikojn por kongruigi ebenajn tabulojn por formi ŝipformon, kunigante ilin per ligneroj kaj peĉo por kalfatri. La ŝipoj de la dinastio 25a havis 25 metrojn de longo kaj ununuran maston.

La disvolviĝo de la navigado en tempoj grek-romiaj kondukis al la konstruado de grandaj ŝipojn kun tri aŭ kvin linioj de remiloj.

En la Mezepoko, dekomence la navigado suferis retroiron kiu ne estis superata ĝis la 15a jarcento kiam novaj ŝipoj kaj la reaktivado de la markomercaj itineroj revigligis denove la marveturadon. En la epoko de la malkovroj tiuj novaj modeloj, kreitaj por nevigi en la Balta kaj la Mediteranea maroj, estis anstataŭataj de galionoj kaj karaveloj, dezajnitaj por oceana navigado, dum pasis la ĉefa maragado kaj la ŝipkonstruejoj al la atlantika marbordo (Londono).

La plej antikvaj teknikoj de konstruado de ŝipoj probable estis de la tipo de malplenigado de trunkoj por formi kanuon, aŭ de enfoldigo de trunkoj, ĵonkoj, ktp. por formi flosojn (kiaj la Kon-Tiki de Thor Heyerdahl) aŭ la strukturoj el ligno aŭ kano kovritaj el animalaj haŭtoj.

La unua teknologia salto okazis kiam oni ekkonstruis ŝipojn baze sur lignaj tabuloj. Estas du ĉefaj teknikoj: supermetitaj tabuloj ekde la kilo, sen varangoj (laŭ stilo de la "drakkaroj" de vikingoj) aŭ la unuigitaj kaj kalfatritaj tabuloj sur kilo kaj varangoj. La kalafatrado konsistas en la enmeto inter ĉiu du tabuloj de stupo kaj peĉo, tiele oni evitas la eniron de akvo tra la fendetoj kiuj estas inter du tabuloj.

En la 17a jarcento ekis la unuaj konstruadoj el metalo; dum la industria revolucio oni kreis la unuajn sekajn digojn artefaritaj konstruitaj el brikoj, dum la uzado de plastaj materialoj kaj la komponaĵoj el vitrofibro aŭ karbonfibro kun epoksi-rezinoj komencis en la 20a jarcento.

Ankaŭ en la 20a jarcento oni disvolvigis teknikojn de epoksigo de ligno, kio faras ilin pli daŭreblaj kaj rezistaj, kaj remalfermiĝis la nova konstruado de ŝipoj el ligno.

Vidu ankaŭ
----------

* Ŝipfarejo

* Ŝipkonstruado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ŝipkonstruado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Papo **Benedikto la 8-a**, naskiĝis kiel Teofilakto la 2-a, dua filo de grafo Gregorio, apartenis al nobela familio de la Grafoj de Tuskolo, same kiel la antaŭulo kaj onklo, papo Benedikto la 7-a (974-983). Se duba restas la ebla parenceco de la papoj Hadriano la 1-a, Hadriano la 3-a kaj Serĝo la 3-a kun la Grafoj de Tuskolo, certas ke almenaŭ aliaj tri membroj de tiu familio estis aligitaj al la pontifika seĝo: papo Johano la 19-a, Benedikto la 9-a, kaj la kontraŭpapo Benedikto la 10-a.

Al li estis oponigita la Kontraŭpapo Gregorio la 6-a, kiu lin devigis forkuri el Romo.

Tiu kontraŭpapo Gregorio estis apogita de la familio Krescencoj, kiu jam antaŭe estis sukcesinta elektigi la lastajn tri papojn, nome Johano la 17-a, Johano la 18-a kaj Serĝo la 4-a; nun kun la morto de papo Serĝo kaj de ilia familiĉefo Johano Krescenco la 3-a, ili sin vidis forprenita, interprene de Tuskula Grafoj, la povon sukcesigi por sia proponita kandidato.

Johano Krescenco la 3-a forpasis la 18-a de majo: li apenaŭ sukcesis proponi sian kandidaton, sed jam la "Tuskulanoj" altrudis sian kandidaton kaj la morto alveninta tuj post igis senutilaj liajn klopodojn. Estis ankoraŭ viva la onklo de Johano Krescenco la 3-a (+1020); sed tiu jam de antaŭ la morto de la nevo perdis ĉiun influkapablon.
Papo Gregorio la 6-a, unua, helppetis al Henriko la 2-a de Germanio tiama imperiestro de la Sankta Romia Imperio, sed Henriko, post dekomenca bonakcepto por Gregorio, fine rekonis la kanonikecan elekton de Benedikto la 8-a; du jarojn pli malfrue, en 1014, Benedikto kronos Henrikon imperiestro, kion fari ekpretiĝus ankaŭ Gregorio la 6-a.

Dum la papado de Benedikto la 8-a Saracenoj daŭrigis siajn atakojn sur la eŭropaj orientaj marbordoj sukcesante krei establiĝon en Sardio. Ankaŭ la Normandoj komencis establiĝi en Italio samepoke. Papo Benedikto, kune kun Henriko, kunigis koncilion en Pavio (1022) kie estis promulgitaj dekretoj por la reformo de la klerikara stato: oni insistis aparte sur klerika senedzineco.

Estis ankaŭ redekretitaj normoj por malkutimigi simonion kaj la duelon tiam vaste praktikatan.

Notoj
-----

1. ↑  "La decida turnopunkto por la reforma movado estiĝis dum la Pavia koncilio en 1022. Kune prezidita de imperiestro Henriko kaj papo Benedikto, la koncilio aprobis kaj promulgis serion da dekretoj por korekti la "kondiĉon de abomeno" de la episkopoj kaj ties malmoderaĵojn, specife ligitaj al la komercado de la ekleziaj propraĵoj". R. Paternoster en  Arkivigite je 2010-02-11 per la retarkivo Wayback Machine.

Aliaj projektoj
---------------

Category:Benedictus VIII. Wikimedo Commons

* Kategorio Benedikto la 8-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 417660
* GND: 118655426
* LCCN: nb2007019571
* VIAF: 70918274
* ISNI: 0000000078212223
* BNE: XX1304918
 |
La reĝlando de lenkoj (verda) antaŭ la veno de la hispanoj sur mapo de Salvadoro
Women of the Lenca peopleLenkaj indiĝenaj virinoj
**Lenkoj** estas etna grupo de Centrameriko kiu havas sian propran lingvon kaj kiu okupis parton de la teritorio de la nunaj Honduro kaj Salvadoro ekde antaŭkolumbaj tempoj.

La rilato de tia lingvo kun samfamilaj estas disputata inter lingvistoj. Laŭ Campbell, la lingvo de la Lenkoj estas ankoraŭ neklasita. Laŭ la kostarika lingvisto Adolfo Costenla Umaña, estas lingvo kun vortoradikoj de la ĉibĉa, sed kun multa influo de la Nahuatla, kaj de la lingvoj de majaoj kiel la Jukateka aŭ Ĉola.

La lenkoj okupis diversajn areojn el kio nune estas konata kiel Honduro kaj Salvadoro. Dum la Konkero de Ameriko, la lenkoj organizis rezistadon kiu daŭris ĉirkaŭ 12 jaroj kaj finis nur per la morto de la kaciko Lempira en 1537.

Hodiaŭe la lingvo estas formortinta, sed la Lenkoj de Honduro estas pli da 100.000 personoj, kaj tiuj de Salvadoro estas pli da 37.000 personoj. La Lenka potfarado de Honduro vendiĝas en Usono kaj Eŭropo por hejma ornamado. En Honduro kaj Salvadoro oni klopodas survivigi ties kulturon.

Bibliografio
------------

* Greenberg, Joseph. 1987. Language In The Americas. Stanford: Stanford University Press.
* Campbell, Lyle. 1976. "The last Lenca". International Journal of American Linguistics 42(1): 73-78.
* Campbell, Lyle et al. 1978. "Honduran Lenca". International Journal of American Linguistics 44(4): 330-332.
* Constenla Umaña, A. (1981). Comparative Chibchan Phonology. (Ph.D. dissertation, Department of Linguistics, University of Pennsylvania, Philadelphia).
* Constenla Umaña, Adolfo. (1991). *Las lenguas del Área Intermedia: Introducción a su estudio areal*. Editorial de la Universidad de Costa Rica, San José.
* Constenla Umaña, Adolfo. (1995). Sobre el estudio diacrónico de las lenguas chibchenses y su contribución al conocimiento del pasado de sus hablantes. *Boletín del Museo del Oro* 38-39: 13-56.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lenkoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* La lenkoj (hispana)
* Ethnologue (angla)
La pilgrimkirko Maria Helpantino en Passau
La **Pilgrimkirko Virgulino Maria, helpo de la kristanoj** (germane: *Wallfahrtskirche Mariahilf*) en Passau, Germanio kun la apuda monaĥejo de la kapucenoj leviĝas sur monteto supre de la kvartalo Innstadt. Ĝi tre proksimas al la landlimo kun Aŭstrio.

Origino kaj ejoj
----------------

Interno de la pilgrimadokirko
La monto kun la Innstadt-kvartalo; en la malfono la rivero Inn
La pilgrimon iniciatis en 1622 la katedraldekano Marquard von Schwendi kiam li farigis kapelon kun graca bildo de Mario de la loka artisto Pius de 1620; temis pri kopio de la Maria-helpantina-bildo de Lucas Cranach la Maljuna kies orginalo troviĝas en la Katedralo de Innsbruck. La kasteleto de Schwendi staras kontraŭe al la portalo de la preĝejo. La kirkon mem konstruis inter 1624 kaj 1627 Francesco Garbanino. La okulfrapaj turospajroj suprenmetitis ne antaŭ 1665. Apudas la klostro (tradicie de la kapucenoj dume hodiaŭ ĉeestas la ordeno de la Paŭlanoj) kaj la Anna-puto. La en 1628 farita malaperta ŝtuparo alten havas 321 ŝtupojn. Ĉekomence troviĝas frubaroka krucifikso.

La ĉefaltaro el la jaro 1729 dominatas fare de la mirakla bildo de Mario. La flankaj altaroj datumas el 1774 montrantaj verkojn de Joseph Bergler la pli juna. La meza navo havas de la plafono pendantan oraĵistan verkon nomita *imperiestra lampego*, de la aŭgsburgano Lukas Lang. Imperiestro Leopoldo la 1-a donacis ĝin en 1676 okaze de sia nupto. Ensakristie troviĝas la trezoro pilgrima.

Pilgrimevoluo
-------------

Kiam la turkoj sieĝis en 1683 Vienon, Leopoldo la 1-a fuĝis al Passau. Antaŭ la Helpatino-bildo la imperiestra paro preĝis ĉiutage por la saviĝo el la minacego turka. Post kiam la batalo de Kahlenberg por la kristanoj sukcesis sub la batalmoto *Mario, helpu!* la passau-a Helpantino-bildo iĝis kvazaŭ la ŝtata graco-bildo de la habsburga monarĥio. Ĉebatale forprenitaj armiloj de la malamikoj videblas en la koridoro konfesprena.

La sekularigo de 1803 malekigis pilgrimadon kaj abolis la konventon. En 1809 okupis la urbon la trupoj de Napoleono Bonaparte. Ĉe la sudorienta deklivaĵo de la monteto videblas ankoraŭ nun remparoj faritaj laŭ ordono de la franca tirano kiel defendiloj kontraŭ la aŭstroj.

Kelkajn jardekojn poste pilgrimadoj denove permesitis kaj en 1831 starigitis seminario por pilgrimo-pastroj. La kapucenoj rajtis reveni en la 1890-a jaro. Ĝis hodiaŭ la loko gravas religie. En aŭtuno 2002 la paŭlanoj transprenis ĉiujn taskojn el la manoj de la kapucenoj. La unua rektoro pilgrimkirka el la nova ordeno estis P. Mirko Legawiec OSPPE. Inter la 1.1.2010 kaj la 31.8.2014 ĉefadministris P. Beniamin Bakowski OSPPE antaŭ la estradtransdono al P. Paul Binkowski OSPPE.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Pilgrimpreĝejo Maria Helpantino (Passau) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala hejmpaĝo

{{Koordinato|NS=48/34.1366[[N |EW=13/28.19099[[E |type=landmark |dim=200 |region=DE-BY}}
Ŝiplifto Niederfinow
La **ŝiplifto Niederfinow** - germane *Schiffshebewerk Niederfinow* [Ŝifshebewerk ni:da:FI:no:] - estas la plej malnova funkcianta ŝiplifto en Germanio. Ĝi troviĝas en la proksimeco de Eberswalde kaj estas parto de Oder-Havel-Kanal. La diferenco inter la akvonivelo estas 36 m, kiun superas la lifto je 5 minutoj (20 minutoj kun la en/elŝipigo. La ŝiplifto mem altas 60 m, longas 94 m kaj larĝas 27m. La sinkiga mekanismo pezas 4290 tunojn, kiun tenas 256 kabloj kaj pelas 4 elektromotoj kun povumo de 75ĈP. La instalaĵo apartenas al la akvotransporta oficejo Eberswalde (germane mallongigite *WSA Eberswalde*).

Ĝi estas protektita industria konstruaĵo.

Historio
--------

vidata el aero
supera ebeno
La ŝipvojo Berlin–Stettin estis solene malfermita en 1914. Ĉe Niederfinow oni uzis 4 kluzojn por venki la altodiferencon. Ĉar la kluza kapacito baldaŭ estis tute eluzita, oni devis establi la ŝiplifton. Oni konstruis ĝin inter 1927 kaj 1934. La solena inaŭguro okazis la 21-an de marto 1934.

Hodiaŭ, ĝi havas la jaran kapaciton de 11.000 ŝipoj.

Literaturo
----------

* Haesler-Braun-Grotenwold: *Karten des Großschiffahrtsweges*, bautechnische Erläuterungen 1914
* Rudolf Schmidt: *Festschrift zur Eröffnung des Hohenzollernkanals*, 1914
* Rudolf Schmidt: *Handel und Industrie am Großschiffahrtsweg Berlin-Stettin*, 1914

Vidu ankaŭ
----------

* Ŝiplifto

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ŝiplifto Niederfinow en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ŝiplifto Niederfinow en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Wasser- und Schifffahrtsamt Eberswalde: Schiffshebewerk Niederfinow Arkivigite je 2011-10-01 per la retarkivo Wayback Machine, Neues Schiffshebewerk Arkivigite je 2011-10-01 per la retarkivo Wayback Machine
* Wasserstraßen-Neubauamt Berlin: Schiffshebewerk Niederfinow Arkivigite je 2011-10-01 per la retarkivo Wayback Machine
* Private Homepage über den Neubau eines Schiffshebewerkes in Niederfinow
* Auszeichnung als *Historisches Wahrzeichen der Ingenieurbaukunst in Deutschland*[*rompita ligilo*]

Koordinatoj: 52° 50′ 56″ N 13° 56′ 29″ O﻿ / ﻿52.84889 °N, 13.94139 °O﻿ / 52.84889; 13.94139 (mapo)
Ŝudodano kaj sia kortego.
**Ŝudodano** (sanskrite Śuddhodana) estis la patro de la budho Gotamo kaj unu el la regantoj de la ŝakjoj, kies teritorio troviĝis en antikva Hindujo en hodiaŭa suda Nepalo kaj norda Barato. Ŝudodano loĝis en Kapilavastuo, la ĉefurbo de la sendependa respublika ŝtato de Ŝakjujo, kaj havis du edzinojn, fratinojn Majadevio kaj Praĝapatio.

Li estis filo de Sinhahanuo.

Laŭ tradicio, la filo de Ŝudodana estis destinita fariĝi aŭ mondreganto *cakravartin* aŭ *granda sciencisto*. Ŝudodano volis, ke sia filo fariĝu granda reganto. Tial, kiam la malgranda princo naskiĝis, li ricevis nomon Siddhārtha, kiu signifas „tiu, kiu atingas sian celon" kaj Ŝudodano kovris lin per luksaĵoj klopodante savi lin kontraŭ la doloroj de la mondo, sed la princo poste foriris por fariĝi ŝramano kaj fariĝis budho.

Referencoj
----------

1. ↑  
*Mahāpadāna Sutta* (DN14)
2. ↑  
*Nālaka Sutta*, prologo de Suttanipata (SN3.11)

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 241194
 |
**Meskŭakoj**, literumitaj ankaŭ kiel *Meskwaki* kaj *Mesquaki*, konataj ankaŭ per la eŭropdevenaj eksonimoj *Vulpindianoj* aŭ *Vulpoj*, estas Nordamerika indian

"Kee-shes-wa, A Fox Chief", el *History of the Indian Tribes of North America,* (1836–1844, tri volumoj).
a popolo. Ili estis foje ligitaj al la Saŭkoj de la sama lingvofamilio. En la Meskŭaka lingvo, la Meskŭakoj nomas sin *Meŝkŭahkihaki*, kio signifas la "la Ruĝkapuloj", rilate al ilia kread-mito. Historie ilia hejmlando estis en la regiono de la Grandaj Lagoj. Kiel tribo ariĝis en la valo de la rivero Sankt-Laŭrenco en la areo de la nuntempa Ontario, Kanado. Pro la franca kolonia premo, ili migris al la suda flanko de la Grandaj Lagoj al teritorioj kiuj estis poste organizitaj de eŭropaj usonanoj en la ŝtatoj Miĉigano, Viskonsino, Ilinojso, kaj Iovao.

La Meskŭakoj suferis damaĝajn militojn kontraŭ la francoj kaj ties indianaj aliancanoj komence de la 18-a jarcento, el kiuj unu en 1730 dekonigis la tribon. La koloniigo kaj setlado fare de eŭropaj usonanoj sekvis en Usono dum la 19-a jarcento kaj devigis la Meskŭakojn/Vulpojn sekvi pli suden kaj okcidenten en la altherbaj prerioj en la Usona Mez-Okcidento. En 1851 la Iovaa ŝtata parlamento aprobis nekutiman leĝon kiu permesis al la Vulpoj aĉeti teron kaj resti en la ŝtato. Aliaj Saŭkoj kaj Vulpoj estis forigitaj al Indiana teritorio en tio kio iĝis Kansaso, Oklahomo kaj Nebrasko. En la 21-a jarcento, du federacie agnoskitaj triboj de "Saŭkoj kaj Vulpoj" havas rezervejojn, kaj unu havas setlejon.

Bibliografio
------------

* Buffalo, Jonathan (1993) Introduction to Mesquaki History, Parts I-III. The Legend:p. 11, 4.6, 6–7.
* Daubenmier, Judith M. (2008) The Meskwaki and Anthropologists. University of Nebraska Press, Lincoln.
* Edmunds, R. David, kaj Joseph L. Peyser (1993) The Fox Wars: The Mesquakie Challenge to New France. University of Oklahoma Press, Norman, Oklahoma.no
* Green, Michael D. (1977) Mesquakie Separatism in the Mid 19th Century. Center for the History of the American Indian, The Newberry Library Chicago, Chicago.
* Green, Michael D. (1983) "We Dance in Opposite Directions": Mesquakie (Fox) Separatism from the Sac and Fox Tribe. Ethnohistory 30(3):129–140.
* Gussow, Zachary (1974) Sac, Fox, and Iowa Indians I. American Indian Ethnohistory: North Central and Northeastern Indians American Indian Ethnohistory: North Central and Northeastern Indians. Garland Publishing, New York.

* Kategorio Meskŭakoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 746461
* LCCN: sh85051119
 |
**Ŝuldo** estas aĵo, kiun debitoro (prunteprenanto) devas redoni al kreditoro (ŝuldanto). Ŝuldo povas esti mono aŭ varo.

Specioj de ŝuldo
----------------

Ekzistas diversaj specioj de ŝuldo (ekz. hipoteko, ŝuldatesto, obligacio). Kutima aĵo estas prunti grandan sumon de mono (por ekz. por aĉeti domon aŭ aŭton) kaj iom post iom amortizi ŝuldon (redoni ĝin al kreditoro) kaj kune pagi interezon. Ŝuldo povas pligrandiĝi, se debitoro ne amortizas ĝin.

Senriska interez-tarifo
-----------------------

Prunto al stabilaj financaj institucioj (ekz. grandegaj entreprenoj aŭ ŝtato) estas ofte nomanta kiel senriska.

Nuligo de ŝuldo
---------------

Se debitoro bankrotas, tre ofte ŝuldo estas nuligita (okaze, ke debitoro jam ne havas iujn posedaĵon kaj ne povas pagi liajn ŝuldojn).

Efektoj de ŝuldo
----------------

Por entreprenoj kaj mastrumaĵoj ŝuldo signifas ebleco fari ion (aĉeti, investi, ...), kion ili ne povas fari sen mono.

Argumentoj kontraŭ ŝuldo
------------------------

Ekzistaj multnombraj argumentoj kontraŭ ŝuldoj sur persona, familia, socia kaj ŝtata nivelo. Ekonomika kritiko konverĝas al edukado de malegaleco.
Religia kritiko koverĝas al etikaj aĵoj rilataj al ŝuldo.

Proverbo
--------

Ekzistas pluraj proverboj pri ŝuldo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Bedaŭro kaj ĉagreno ŝuldon ne kovras.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Eminenta ŝuldanto, malbona paganto.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Larmoj ŝuldon ne pagas.* **"** |

 |

Vidu ankaŭ
----------

* Obligacio
* Avalo

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2011-12-25. Alirita 2008-08-23.

* Kategorio Ŝuldo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Ŝuldo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
Fervoja stacidomo de Ŝumerla
**Ŝumerla** (ruse *Шумерля*, ĉuvaŝe *Çěмěрле*) estas urbo en Ĉuvaŝio en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 97413.

La urbo estis fondita en jaro 1916 kiel loĝejo ĉe fervoja stacio.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1937.

La interurba telefona kodo estas 83536, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas 55° 30′ N 46° 25′ O﻿ / ﻿55.500 °N, 46.417 °O﻿ / 55.500; 46.417 (mapo)Koordinatoj: 55° 30′ N 46° 25′ O﻿ / ﻿55.500 °N, 46.417 °O﻿ / 55.500; 46.417 (mapo).

La urbo estas apud dekstra bordo de rivero Sura (Сура).

En la urbo estas fervoja stacio en linio Moskvo - Kazanj (malfermita en 1918).

En jaro 1959 la urbo havis 30,2 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 36,2 mil loĝantojn.

Flago de Ĉuvaŝio
Urboj de Ĉuvaŝio

**Ĉefurbo**: Ĉeboksari

Alatir |
Civilsk |
Ĉeboksari |
Jadrin |
Kanaŝ |
Kozlovka |
Mariinskij Posad |
Novoĉeboksarsk |
Ŝumerla
**Francisco "Paco" Madrid** (Barcelono, 24a de februaro 1900 - Bonaero, 8a de januaro 1952) estis hispana verkisto, ĵurnalisto kaj scenaristo, kiu ekziliĝis en Argentinon.

Biografio
---------

Lia patrino foriris al Kubo, kiam li estis nur ok-jaraĝa, kaj li estis edukita de baptopatrino. Li devis labori june. Dediĉita al ĵurnalismo, li defendis la respublikanan kaj socialisman idealojn. Li laboris en Barcelono, Madrido, Parizo kaj Ĝenevo. Li estis teatra kritikisto de *La Noche* de Barcelono kaj kinkritikisto en ĵus aperintaj fakaj gazetoj *El Cine*, *El Mundo Cinematográfico* kaj *La Pantalla*.

Estante en Parizo, li koincidis kun ekzilitoj el la diktatura de Miguel Primo de Rivera, li traktis kun la fama Miguel de Unamuno, kio rezultis en esearo *Genio e ingenio de Don Miguel de Unamuno*. Li ankaŭ traktis kun Ramón Valle-Inclán. En 1925, post premiero de lia teatraĵo *La Cabeza de Bautista*, li publikigis intervjuon kun Valle-Inclán en *La Noche*, bazo por la libro *La vida altiva de Valle-Inclán*.
50-ampera ŝunto
En elektra inĝenierio, **ŝunto** estas rezistilo, kiu estas konektita paralele al iu cirkvitero. :369

Uzoj
----

Elektra aparato povas havi ŝuntojn pro diversaj kialoj.

### Ŝunto kontraŭ damaĝo de cirkvitero

Unu ofta tipo de ŝunto celas protekton kontraŭ damaĝo de iu cirkvitero: se la ero difektiĝas, tiel ke kurento ne plu povas trapasi ĝin, la ŝunto ebligas malaltrezistan alternativan vojon por la kurento, tiel ke la aliaj cirkviteroj povas daŭre funkcii.

Ekzemple, konsidero vicon da elektraj lampetoj konektitaj serie (eble por ornami kristnaskan arbon). Pro la serieco de la cirkvito, se unu lampeto forbrulus, do la elektro ne povus ĉirkaŭflui, kaj la aliaj lampetoj ne plu funkcius. Kontraŭ tio, oni povas ŝunti rezistilon trans ĉiu lampeton. Tiel, eĉ se unu el la lampetoj forbrulos, la aliaj lampetoj tamen daŭre funkcios.

### Ŝunto en ampermetro

Ampermetro estas aparato por mezuri la kvanton de kurento. Kelkfoje, la kurento estas tro granda por rekta mezurado per ampermetro. En tiaj cirkonstancoj, oni povas uzi ŝunton por mezuri la kurenton nerekte. Oni ŝuntas rezistilon de malgranda, sed precize sciata, rezisto trans la ampermetro. Do, preskaŭ ĉiom da kurento fluas tra la ŝunto (pro ĝia malgranda rezisto), kaj la frakcio de kurento trafluanta la ampermetron estas sufiĉe malgranda por rekta mezurado. Poste, oni povas kalkuli la kvanton de la tuta kurento, uzante la rezistojn de la ŝunto kaj la ampermetro mem.

### Ŝunto por protekto kontraŭ altega tensio

Kelkfoje, cirkvitero devas esti protektata kontraŭ tro alta tensio, kiu povas difekti la cirkviteron. Pro tio, oni povas ŝunti trans la protektota cirkvitero rezistilon, kiu nur aktiviĝas kiam la tensio estas grandega. Do, se akcidente la tensio trograndiĝos, la rezistilo aktiviĝos, kaj tiel la tensio trans la protektata cirkvitero restos sufiĉe malgranda. (Tio eble kaŭzos grandan kvanton de kurento tra la ŝunto; do, la fandogardilo fandiĝos kaj blokos la cirkviton.)

Etimologio
----------

La termino devenas de la angla *shunt* "devojigi".

Referencoj
----------

1. ↑  Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto: ŝunt/o
2. ↑  Kuechler, Andreas.  (2005) *Hochspannungstechnik, Grundlagen, Technologie, Anwendungen* (germane). Springer-Verlag. ISBN 3-540-21411-9.

* Kategorio Ŝunto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Rekta agado** (ukraine *Пряма дія*) estas sendependa sindikato en Ukrainio kiu kunigas gestudentojn de maldekstremaj opinioj. Ĝi estis fondita en 2008 laŭ iniciato de gestudentoj de Kijiva Nacia Universitato kaj leĝigita la 15-an de aprilo 2009. La sindikato havas branĉojn en kelkaj ĉefurbaj universitatoj, same kiel en pluraj regionaj centroj de Ukrainio. 

En la mez-1990-aj jaroj, studenta sindikato nomita "Rekta Agado" jam ekzistis en Kijivo. Dum sia ekzisto, la sindikato okazigis kelkajn sukcesajn agojn celantajn protekti la rajtojn de studentoj. Tiuj estis la unuaj provoj levi la maldekstran studentan movadon en Ukrainio. La sindikato ekzistis ĝis 1998.

En 2008, kiam la studentoj decidis formi novan sendependan sindikaton, estis decidite preni la nomon "Rekta Agado" kiel signon de daŭrigado de la tradicioj de junulrezisto. Tiel, la modelo "Rekta Agado" de la 90-aj jaroj ricevis la konvencian nomon "unua generacio". Kelkaj aktivuloj de la unua generacio en la 2000-aj jaroj helpis la laboron de la sindikato.

En 2016 okazis la lastaj eventoj de la sindikato kun la partopreno de ĝia "tria generacio", post kiuj ĝi efektive dissolviĝis, kvankam neniu el ĝiaj membroj anoncis la malfondon. La retejo de la sindikato ĉesis ekzisti, la paĝoj en sociaj retoj ne estis ĝisdatigitaj. 

En 2023, dum la plenskala invado de Rusio en Ukrainion, kun la malboniĝo de la socia situacio de studentoj kaj la apero de novaj defioj al la supera eduka sistemo, aperis grupo de livaj gestudentoj kaj rekomencis la laboron de la sindikato. La ŝlosila tasko de la "kvara generacio" komence de 2023 estas la lukto por aliro transiri la ŝtatlimon de Ukrainio por homoj studantaj en eksterlandaj universitatoj.

Referencoj
----------

1. ↑  «Прямое действие» — это звучит предостерегающе. Студенческий профсоюз крайне левых настроен крайне агрессивно «Зеркало недели» № 8 (8) 26 ноября — 2 декабря 1994
2. ↑  "Пряма дія": Це анархія з побіленими бордюрами, про яку ми мріємо
3. ↑   Профспілка "Пряма дія". Arkivita el la originalo je 2022-06-27. Alirita 2023-03-13.
4. ↑  🚨 ПРЯМА ДІЯ: ЧОМУ СТУДЕНТСЬКА ПРОФСПІЛКА ЗАРАЗ АКТУАЛЬНА ЯК НІКОЛИ?

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 814435
* LCCN: n88657886
* VIAF: 157221501
 |
Telero da ŝĉio
**Ŝĉio** (ruse *щи*), aŭ varma brasika supo estas unua menuo de rusa kuirejo jam pli ol mil jaroj kaj kvankam ĝia gusto dumtempe tre ŝanĝiĝis, ĝi supervivis multe da diversaj periodoj ĝis la hodiaŭaj tagoj. Ĝi estis neniam ligita sole al unu socia klaso, ĝi estis la supo por ĉiuj. Sed memkompreneble ŝĉioj ne estis supoj por ĉiuj la samaj - supoj pli riĉaj je ingrediencoj oni diris *riĉaj*, kaj male *malriĉajn* ŝĉiojn oni kuiris sole el brasiko kaj cepo. Sed la riĉaj kaj la malriĉaj ŝĉioj ligis al la sama tradicio, kaj tial ili ne tro diferenciĝis en gusto. La unika gusto de tiu ĉi brasika supo estis atingita per tio, ke ĝin oni kuiris ofte en neordinara rusa forno.

La pli riĉa varianto de ŝĉio enhavas 6 ingrediencojn: brasiko, viando (escepte eĉ fiŝoj aŭ fungoj), karoto aŭ radiko de petroselo, aromaj herboj (cepo, celerio, ajlo, pipro kaj aneto) kaj acida aldonaĵo (kremo, pomoj). La unua kaj la lasta aldonaĵoj estas bezonaj. En kelkaj regionoj la ŝĉion oni kuiras ankaŭ el rumekso.

**Verda ŝĉio (Legoma supo el rumekso)**

**Ingrediencoj** por 4 porcioj: spinaco - 400g; rumekso - 200g; 1 karoteto; kompleta petroselo - 25g; 1 cepbulbo; 3-4 terpomoj ; 2 ovoj; 1 manĝkulero da faruno; 2 manĝkuleroj da seba butero; 100g da acidkremo; 3 laŭraj folioj; 6 pizoj da piprarbedo; salo laŭguste; vianda buljono aŭ akvo - 1,5 litroj.

**Preparo**: bone purigitajn en akvo spinacon kaj rumekson boligu 2-3minutojn. Senakvigu, muelu kaj brezu ilian pureon kune kun seba butero, acidkremo kaj miksaĵo el faruno kun buljono dum 15-20 minutoj. Bone distranĉitajn cepbulbojn, radikon de petroselo kaj karoteton fritu sur aparta pato ĝis kiam koloro de cepo iĝos kvazaŭ ora. En bolantan buljonon metu distranĉitajn kiel lobetoj terpomojn.

Post 15 minutoj metu la pureon kaj enhavon de la aparta pato. Kuiru 15 minutojn. Antaŭ 5 minutoj ĝis fino aldonu laŭrajn foliojn, salon kaj pizojn de piprarbedo. En ĉiun teleron metu acidkremon, distranĉitajn verdan petroselon kaj aneton, duon de dura ovo kaj peceton de viando.

Vidu ankaŭ
----------

* Barĉo
* Kvaso
* Okroŝko
* Pelmenio
* Uĥao

* Kategorio Ŝĉio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Situo de la puebloj kaj najbaraj indianaj rezervejoj en Nov-Meksiko
**Pueblo-indianoj** aŭ **pueblo-kulturo** nomatas tiuj el la indianaj popoloj de Norda Ameriko, kiuj loĝas en puebloj.

Al la pueblo-kulturo apartenas la anoj de la indianaj popoloj hopioj (Hopi), *Keres*, *Acoma*, Tano, zunjioj (Zuñi) kaj iliaj antaŭuloj de la Prapuebla kulturo.

Iuj centroj de la pueblo-kulturo estas (la nacia parko) Mesa Verde en Kolorado, la (kultura nacia historia parko) *Kanjono Ĉako* en Nov-Meksiko kaj la (nacia monumento) *Kanjono de Ĉeli* en Arizono.

Lingvoj kaj regiono
-------------------

domoj el tradiciaj brikoj de la popolo *Acoma*
La pueblo-indianoj vivas en la nordo de Meksiko kaj en la nuntempaj ŝtatoj Arizono kaj Nov-Meksiko de Usono, sur la Kolorado-altebenaĵo kaj borde de la rivero Rio Grande kaj siaj alfluaj riveroj. Dum la 16-a jarcento en proksimume 90 loĝlokoj vivis pli ol 40.000 homoj. Nuntempe nur 30 lokoj ankoraŭ estas loĝataj.

La pueblo-indianoj parolas plurajn diversajn lingvojn. La plej granda lingvaro nomatas *Tano* aŭ "tanoa lingvaro" kaj apartenas al la kioŭa-tanoa lingvaro. La tanoa lingvaro konsistas el tri precipaj lingvoj, la tiŭa, teŭa kaj toŭa. La tiŭa paroliĝas fare de la loĝantoj de la puebloj *Taos, Picuris, Sandia* kaj *Isleta*. La teŭa estas la lingvo de la puebloj *Nambe, Pojoaque, San Ildefonso, San Juan, Santa Clara*  kaj *Tesuque*. *Jemez* estas la sola pueblo, en kiu nuntempe ankoraŭ parolatas la toŭa lingvo. Plia lingvaro nomatas *Keres* respektive "keresa lingvaro". Inter la Tano-parolantoj borde de la Rio Grande kaj siaj alfluaj riveroj dise situas la Keres-loĝlokoj *Cochiti, Santo Domingo, San Felipe, Santa Ana* kaj *Zia*, pli okcidente ankaŭ *Laguna* kaj *Acoma*. Ankoraŭ pli okcidente situas la pueblo *Zuñi*, kies loĝantoj, la zunjioj, parolas samnoman lingvon. La zunjia lingvo apartenas al la penuta lingvaro kaj ne parencas al iu ajn alia lingvo de la sudokcidento de Usono, ĉar la aliaj parolantoj de la penuta lingvaro vivas en Kalifornio. En la nordo de Arizono, sur tri tablomontoj de la Kolorado-altebenaĵo, vivas la hopioj, kiuj lingve apartenas al la ŝoŝona branĉo de la jut-azteka lingvaro.

Laŭ la situo de la loĝlokoj la pueblo-indianoj divideblas en du grupojn. La "orientaj pueblo-indianoj" (parolantoj de la tanoa kaj keresa lingvaroj) vivas borde de la rivero Rio Grande del Norte kaj ties alfluaj riveroj. Ili pro la riveroj havas konstantan akvofonton, kiu permesas akvuman agrikulturon. La "okcidentaj pueblo-indianoj" (hopioj, zunjioj, *Acoma* kaj *Laguna*) manke de konstanta akvoprovizo devas elturniĝi per agrikulturo sen regula akvumo.

Famuloj
-------

En decembro 2020 la novelektita prezidanto de Usono, Joe Biden, nomumis kiel ministron pri enlandaj aferoj Deb Haaland, filinon de norvegdevena patro kaj indiana patrino. Ŝi estas oficiale listigita, kiel membro de la pueblo-indianoj.

* Kategorio Pueblo-indianoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Pueblo-indianoj en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
* Pueblo-indianoj en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)