recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Centro de Marlishausen
**Marlishausen** estis la plej granda parto de la unuiĝkomunumo Wipfratal en Distrikto Ilm (Turingio, Germanlando) kun 1.148 loĝantoj en la jaro 2011-a. Ekde la 1-a de januaro 2019 ĝi estas kvartalo de la urbo Arnstadt.

Geografio
---------

Salutas la fervoje vojaĝantojn granda vilaĝonomo ĉestacidome.
Marlishausen kuŝas ĉe la suda rando de la Turingia Baseno ĉe la rivero Wipfra inter Arnstadt, Bösleben-Wüllersleben kaj Stadtilm. La ĉirkaŭaĵoj de Marlishausen estas senarbaraj kaj plejparte kultivadterenaj. Ĝia surfaco estas de 7,74 km², ĝia alteco de 320 metroj super la marnivelo.

Historio
--------

Marlishausen estas tre malnova vilaĝo. La unua endokumenta mencio estis jam en 779. Tiam nomiĝis la komunumo "Marholtesheim". La Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo ankaŭ estas unu el la plej malnovaj kirkoj de tiu ĉi distrikto. Pri ĝi raportitis jam en la jaro 1119-a. Temis pri fruromanika defendokirko kies origo estis modesta kapelo (=la nuna eosta navo en la kirko). Uzis ĝin ankaŭ la Fratio Kalandsherren kies membraro konsistis kaj el laikuloj kaj el klerikuloj. La nuna kirkoturo venis en 1721; en 1720 malkonstruitis ĝia antaŭula turo pro kadukiĝeco.

La pastoro Johann Samuel Ferdinand Blumröder fondis en 1838 vartejon por etaj infanoj, unu el la plej malnovaj infanĝardenoj de la mondo. Subtenis la tuton ankaŭ la dukinpatrino Caroline von Schwarzburg kaj ŝia duka moŝtino Mathilde von Hohenlohe-Öhringen. Por apogadi la instituton la enloĝantaro devis ekde 1854 sendi ĉiujn infanojn tien. La infanĝardeno funkciis ĝis 1920, kiam instalitis lernejo ĉe la sama loko. La ankaŭ hodiaŭ ankoraŭ ekzistanta domo poste uzitis kiel infanĝardeno (denove), loĝejo kaj gastejo. Nuntempe ĝi estas kuracejo. En tuta Eŭropo tiu ĉi infanĝardeno estis, dupa similaj aĵoj en Budapeŝto kaj Fürth, la tria plej malnova. Ĝi eĉ transpaŝis - koncerne la aĝon - la faman infanĝardenon de Friedrich Fröbel en Keilhau proksime de Rudolstadt.

Marlishausen apartenis al la distrikto Amt Käfernburg kaj post ties fino ĝis 1920 al la Distrikto Arnstadt. En la 25.3.1994 formiĝis la grandkomunumo Wipfratal. La administrado tamen ne venis al Marlishausen sed al Branchewinda pro pli centra situo de la laste menciita komunumero.

Ekonomio kaj trafiko
--------------------

Tre gravis en Marlishausen la agrikulturo. La Ĉevalbredejo landa Moritzburg havas filion tie ĉi. Krome videblas ankoraŭ multaj muelejoj tie ĉi. Proksime de Marlishausen estas la aŭtoŝoseo A71. Ankaŭ fervojlinio preterpasas la lokon. Stratoj kondukas al Arnstadt, Stadtilm, Bösleben-Wüllersleben, Alkersleben, Hausen kaj Branchewinda.

Eta flughaveno troviĝas ne malproksime, en la nordo de Alkersleben, la plej proksima granda flughaveno estas la Flughaveno Erfurt-Weimar. En 2006 muntitis ventenergiproduktejo en la oriento de Marlishausen.

Gravuloj
--------

* Johann Samuel Ferdinand Blumröder (1793–1878), protestanta teologo, inter 1829-1871 paroĥestro surloka

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Marlishausen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Privata retpaĝaro prie
* Prie sur la oficiala retpaĝaro de Wipfratal Arkivigite je 2016-03-05 per la retarkivo Wayback Machine
**Menĥepera Pianĥi**, ankaŭ nomata **Pije**, estis reĝo de la regno de Kuŝ, la fondinto de la dudekkvina egipta dinastio kiu regis ekde la urbo Napata, en Kuŝ, de 747 al 716 a. K. dum la Tria Meza Periodo de Egiptio.

Steleo pri la venko de PianĥiPianĥi, reganto de Kuŝ, profitis la batalojn inter la regantoj de Egiptio por vastigi sian povon ekster sai regno (Tebo, en centra Egiptio. Kiel reago kontraŭ la kreskanta influo kuŝa en la Supra Egiptio, Tefnaĥt, reganto de Sais, kreis koalicion inter la lokaj reĝoj de la Nildelto kaj konvinkis la alianciton de Pianĥi, la reĝo Nimlot la 3-a de Hermopolo, dizerti kaj kuniĝi kun ili.

Tefnaĥt sendis al la sudo la armeon de la koalicio kaj sieĝis Herakleopolon, kie ĝia reĝo *Peftjaubast* kaj la lokaj regantoj de Kuŝ petis la helpon al Pianĥi. Pianĥi rapide reagis antaŭ tiu ĉi konflikto kreante armeon por invadi la Mezan kaj Suban Egiption. Li vizitis Tebon en epoko de la granda *Festo de Opet* kio elmontras ke li vere regis en tiu epoko la Supran Egiption.

Pianĥi post tio marŝis norden kaj sukcesis la plenan venkon en Herakleopolo, konkerante la urbojn Hermopolo kaj Memfiso inter aliaj, kaj ricevis la subigon de la reĝoj de Suba Egiptio inkluzive de Iuput la 2-a, de Leontopolo, Osorkon la 4-a de Taniso kaj sia antaŭa aliancito, Nimlot de Hermopolo, urbo kiu falis antaŭ la reĝo de Kuŝ post kvin monatoj da sieĝado.

La kroniko de liaj militaj heroaĵoj troviĝas gravuritaj en la *steleo de la Venko*, en *Gebel Barkal*.

Tefnaĥt rifuĝiĝis en insulo de la delto kaj deklaris sin venkita pere de letero, sed neis persone omaĝi la regnestron de Kuŝ.

Pianĥi navigis sude, ekde Tebo, kaj revenis al sia patrio Kuŝ, por neiam plu reveni al Egiptio. Malgraŭ la sukcesa militkampanjo de Pianĥi en la delto, lia aŭtoritateco nur etendiĝis norden de Tebo, ĝis la okcidenta regiono de la oazoj kaj la dezerto, kaj Herakleopolo kie *Peftjaubast* regis kiel vasalo de Kuŝ. La lokaj reĝoj de Suba Egiptio, precipe Tefnaĥt, restis liberaj por fari kion ajn sen la gvido de Pianĥi.

* Kategorio Pianĥi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 533548
* GND: 102597839
* LCCN: n81020338
* VIAF: 42234564
* ISNI: 0000 0000 9993 2342
* BIBSYS: 2022478
 |
**Zoltán Benkő** [benkO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Benkő Zoltán** estis hungara pianisto, instruisto. Lia avo estis Henrik Benkő.

Zoltán Benkő  naskiĝis la 26-an de marto 1938 en Budapeŝto, li mortis la 23-an de majo 2015 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Zoltán Benkő akiris diplomon en Muzika Altlernejo de Budapeŝto en 1962. Lia plej grava instruisto estis István Antal (pianisto). Inter 1962–1967 li instruis en muziklernejo en Miskolc, poste li studis 2 jarojn en konservatorio de Moskvo. Inter 1969 kaj 1972 li instruis en muziklernejo de Budapeŝto, poste en konservatorio en Finnlando. Hejmenveninta en 1976 li daŭris la instruadon en sia naskiĝurbo ĝis 2005. Krom la instruado li partoprenis en ĉambromuzikaj koncertoj plej ofte kun István Matuz. Li ricevis muzikajn premiojn inter 1971-2012.

Elektitaj koncertoj
-------------------

* kun Zoltán Kocsis (1983)
* kun István Matuz (1983, 1992 en Palaco Vigadó)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Sándor Falvai

Fontoj
------

* hungarlingva nekrologo kun foto
* hungarlingva nekrologo kun foto Arkivigite je 2019-02-12 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 631878
* LCCN: no2011051890
* VIAF: 307490083
* ISNI: 0000 0001 1886 8658
* BNF: 16118677j
 |
**Allegro** aŭ **Sm6** estis grandrapida trajno kun kliniĝa ĉasio, kiu regule la 12-a de decembro 2010 ĝis la 27-a de marto servis inter Helsinko ĝis Sankt-Peterburgo. *Karelian Trains Oy* la komuna firmao de la Finnaj Fervojoj (finne *VR-yhtymä*) kaj la Rusaj Fervojoj (ruse *Российские железные дороги*) posedis kvar trajnojn. La fabrikanto de la trajno estis Alstom. 

Sm6 similis Sm3 trajnon sed reprezentis pli novan generacion.

Ĉar la elektraj fortoj por trajnoj malsimilas en Finnlando kaj en Rusio, Sm6 havis du kurentajn sistemojn kaj sistemojn kiuj kontrolis veturadon laŭ ambaŭ landoj.

La trajno havis sep vagonojn: unu kupeon por unua klaso, kvin duaklaskupeojn kaj restoracivagonon. La trajno havis ankaŭ okupon por konduktoroj kaj propran kupeon por landlimaj aŭtoritatuloj.

La traklarĝo de Allegro, 1522 mm estis iomete pli mallarĝa ol en Finnlando (1524 mm) kaj iomete pli larĝa ol en Rusio (1520 mm). La plej granda rapideco de la trajno estis 220 km/h.

La trajno komencis sian trafikadon laŭ la horaro je la 12-a de decembro 2010. Ĝi kompensis du malnovajn trajnojn; Sibelius kaj Repin kiuj antaŭe veturis de Helsinko ĝis Sankt-Peterburgo.

La Allegro-trafiko inter Helsinko kaj Sankt-Peterburgo estis ĉesigita en marto de 2022, post la komenco de la Rusa-Ukraina milito, kaj la trajnoj restis neuzataj. En novembro 2023 la Allegroj transiris plene en posedon de la Finna Fervoja Kompanio, kiu planas utiligi ilin por enlanda trafiko ekde 2025. Antaŭ tio la trajnoj bezonas prizorgadon kaj riparojn post la longa neuzateco.

Bazaj informoj
--------------

* Nomo: Sm6 (Allegro)
* Tipo: Elektra motortrajno
* Fabrikisto: Alstom
* Produktejo: Italio
* Modelo: Pendolino
* Kvanto de trajnoj: 4
* Kvanto de kupeoj: 7
* Longeco: 184,8 m
* Traklarĝo: 1522 mm
* Pordoj: 12 + 12
* Kapacito: 337 + 2 por handikapuloj + 38 en restoracio
* Maksimuma rapideco: 220 km/h
* Povumo: 5500 kW
* Fervoja operatoro: Karelian Trains (finnaj fervojoj: VR-yhtymä kaj Rusaj Fervojoj: Российские железные дороги)
* Vojplano: Helsinko – Sankt-Peterburgo

Referencoj
----------

1. ↑   VR ottaa Allegro-junat kotimaan liikenteeseen 'VR ekuzos la Allegro-trajnojn en enlanda trafiko'

* Kategorio Allegro (trajno) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Placo Batthyány** estas historia placo apud la Danubo en Budapeŝto. Ĝi estas centro de Víziváros, samtempe grava trafika nodo. La nomdonanto estis la unua hungara sendependa ĉefministro Lajos Batthyány.

La placo en 1785
La placo en 1886
Parto de la placo

Historio
--------

Jam dum dominado de turkoj laŭ la placo karavanserajo funkciis. Post la turka erao pluraj gastejoj funkciis laŭ la placo, sed la placo estis ankaŭ loko de tutlandaj bazaradoj, la germana nomo estis Oberer Markt (1695). Ĉe la bordo de Danubo haveno funkciis. En la 18-a jarcento oni konstruis 2 preĝejojn laŭ la placo. En la 19-a jarcento milita gardoturo estis konstruita, tial la tiama placonomo estis "placo bombo". En 1872 pro la oftaj inundoj la placo-nivelo estis altigita kaj la gardoturo estis malkonstruita. En 1905 la placo ŝanĝis la nomon al Batthyány.

La placo el la Danubo
Tuj post la 2-a mondmilito tie estis konstruita la unua stabila ponto anstataŭ la detruitaj pontoj. La ponto estis malkonstruita en 1960. En 1972 sub la placo metroo ekfunkciis, tial oni konstruis domon meze, malsupre subirejon. La placo iĝis granda trafika nodo.

Konstruaĵoj
-----------

* Preĝejo Sankta Anna (Víziváros)
* Kirko Vundoj de Sankta Francisko (Víziváros)
* granda nutraĵa vendejo (1901)
* iama gastejo

Skulptaĵoj
----------

* Ferenc Kölcsey, poeto
* la jam menciita Lajos Batthyány

Trafikiloj
----------

* Batthyány tér (metrostacio)
* tramoj, aŭtobusoj, havenostacio de ŝipoj.

* Preĝejo Sankta AnnaPreĝejo Sankta Anna
* La tersurfaca domo por la subirejoLa tersurfaca domo por la subirejo
* La granda nutraĵvendejoLa granda nutraĵvendejo
* Skulptaĵo pri Ferenc KölcseySkulptaĵo pri Ferenc Kölcsey
* Skulptaĵo pri Lajos BatthyánySkulptaĵo pri Lajos Batthyány

Fontoj
------

* mapo
* 
* Arkivigite je 2016-03-23 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* hungare kun foto

* Kategorio Placo Batthyány en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Placo Deák Ferenc** (hungare *Deák Ferenc tér*) apartenas al la plej gravaj kaj imponaj placoj de Budapeŝto.

La luterana preĝejo en Placo Deák Ferenc en la 1890-aj jaroj
Oni konstruas la subirejon. Maldekstre estas videbla la luterana preĝejo, poste la iama policejo, la malalta domo estas la aŭtobusofinhaltejo

Situo
-----

La placo situas en fino de la malgranda bulvardo. La pli granda parto apartenas al distrikto Belváros-Lipótváros. Aliĝantaj placoj estas Placo Erzsébet kaj "Placo Madách Imre".

Historio
--------

Placo Deák Ferenc en la 1890-aj jaroj
Palaco Anker
La placo formiĝis en la frua 19-a jarcento jam ekster urbomuroj de Pest (urbo). Tiutempe ĝi estis konata laŭ germane *Landstrasse,* en 1819 *Kohlplatz,* en la 1830-aj jaroj *Judenplatz* aŭ *Judenmarkt*. La hungaraj nomoj estis *Káposztás piac* (=brasika placo), *Szén tér* (=Placo karbo), *Zsidó tér* (=Juda placo). La Inundo de la Danubo (1838) atingis ankaŭ ĉi tiun placon. En 1866 la placo prenis la nomon pri Ferenc Deák, poste la nomo neniam ŝanĝiĝis. Ekde 1896 la placo estas startopunkto de Avenuo Andrássy kaj ekde tiam la unua budapeŝta metrolinio trafikas sub la placo. La placo iĝis trafika nodo, nun 3 metrolinioj, tramoj, aŭtobusoj zorgas pri la pasaĝeroj. Longe tie funkciis finhaltejo por la interurbaj kaj internaciaj aŭtobusoj. Ekde 1970 granda subirejo funkcias sub la placo. Spite la grandan trafikon parto de la placo apartenas al la piedirantoj.
Ĝis 1998 en la placo (en placo Erzsébet) oni konstruis la novan Nacian Teatron, sed pro politika malkonsento nur la elfosaĵo estis farita. Baldaŭ la elfosaĵo iĝis kulturcentro kaj amuzejo subtere. La hungara nomo estas "Gödör" (elfosaĵo).

Ĉefaj konstruaĵoj
-----------------

* luterana gimnazio kun paroĥejo
* Luterana preĝejo (Belváros)
* Palaco Anker
* hotelo, pli frue centra policejo
* iama interurba aŭtobusfinhaltejo konstruita en 1949 en Placo Erzsébet

Galerio
-------

* Tie finiĝas avenuo Andrássy, fone kuŝas moderna domoTie finiĝas avenuo Andrássy, fone kuŝas moderna domo
* Iama finhaltejo de interurbaj aŭtobusoj (Placo Erzsébet)Iama finhaltejo de interurbaj aŭtobusoj (Placo Erzsébet)
* Gödör (Elfosaĵo)Gödör (Elfosaĵo)
* Vido al la placoVido al la placo
* Perpieda zono de la placoPerpieda zono de la placo

Vidu ankaŭ
----------

* Deák Ferenc tér (metrostacio)

Fontoj
------

* http://welovebudapest.com[*rompita ligilo*] (En)
* http://budapest.varosom.hu/ (En)

* Kategorio Placo Deák Ferenc en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Sankta Rozalia** estas itala sanktulino, virgulino de Romkatolika Eklezio. Ŝi estas patrono de Palermo (ankaŭ en komunumoj en Venezuelo).

Ŝi naskiĝis en Palermo en 1130, kaj mortis en 1166 apud Palermo en Monto Pellegrino.

Ŝi devenis el grafa familio. Baldaŭe ŝi apartenis al kortumo. Ŝi ricevis monton Pellegrino, kie ŝi pentofaris en kaverno. Rozalia aĝis 16, kiam okazis pesto en Palermo kaj ŝi tuj helpis al la malsanuloj, poste ŝi revenis al la kaverno. Ŝi mortis sola kiel ermito. Laŭ legendo ŝi estis kondukita al la kaverno fare de du anĝeloj. Sur la kavernomuron ŝi skribis "Mi, Rozalia - filino de Sinibald, Reganto de Rozoj kaj Quisquina - decidis vivi en tiu kaverno por la amo de sinjoro Jesuo Kristo. "

En 1623 Rozalia aperis antaŭ malsanulino supozeble pro pesto, ŝi sanigis la malsanulinon kaj ŝi diris: pilgrimadu al kapelo sur monto Pellegrino. La virino plenumis ĝin en la sekva jaro. Tiam la sanktulino denove aperis kaj montris sian tombon. Baldaŭe oni ekzamenis la restaĵojn en la ĉerko. Oni portis ostojn de Rozalia al Palermo por procesio.

La festotago estas aranĝita ĉiun jaron la 15-an de julio. (La pli malgranda festotago okazas la 4-an de septembro.) Ĝi daŭre estas grava socia kaj religia okazaĵo en Palermo.

En Hungario post la mezepoko oni petis helpon de Rozalia kontraŭ pesto.

Kelkaj preĝejoj aŭ kapeloj dediĉitaj (ankaŭ) al Sankta Rozalia:

* Kapelo de Sankta Roĥo (Budapeŝto)
* Kapelo de Sankta Rozalia (Esztergom)
* Kapelo de Sankta Rozalia (Szeged)
* Kapelo de Sankta Roĥo (Dunaföldvár)

Fontoj
------

* hungare
* hungare Arkivigite je 2013-03-12 per la retarkivo Wayback Machine
* Angla vikipedio

* Kategorio Rozalia de Palermo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 417661
* GND: 118885375
* LCCN: n79058955
* VIAF: 262957031
* ISNI: 0000 0004 5733 9179
* NKC: hka2014833380
 |
**Pierre-Augustin CARON DE BEAUMARCHAIS** (naskiĝis la 24-an de januaro 1732 en Parizo, mortis la 18-an de majo 1799 en Parizo) estis franca entreprenisto, verkisto kaj dramisto. En Francujo li estas nomata simple *Beaumarchais* [bomarŝe'].

Beaumarchais estis filo de la horloĝisto André-Charles Caron (1697–1775) kaj ties edzino Louise Pichon (ĉ. 1700–1758); li havis kvin fratinojn. Unue kiel horloĝisto, poste per diversaj okupoj (reĝa oficisto kaj agento, reĝa muzika instruisto, juĝisto, dramverkisto, ŝipkomercisto) li havis ege varian vivon kaj sukcesis aĉeti nobelecon. Li aldonis la nomon de bieno Beaumarchais, kiun lia unua edzino Madeleine-Cathérine Franquet kontribuis, al sia nomo.

Li subtenis la francan revolucion de 1789, sed en 1792 estis arestita pro "perfido pri la respubliko" kaj devis pasigi plurajn jarojn en ekzilo, ĝis rehabilitiĝo en 1796. En 1799 li mortis pro apopleksio.

Konataj verkoj
--------------

*La Edziĝo de Figaro*, 1990.
*La Précaution inutile ou le Barbier de Séville* (la senutila singardo aŭ la barbiro de Sevilo), el kiu ekestis la libreto de la opero *Il barbiere di Siviglia* (Gioachino Rossini)
*La folle journée ou Le mariage de Figaro* (La freneza tago aŭ la edziĝo de Figaro), el kiu ekestis la libretoj de la opero *Le nozze di Figaro* (Wolfgang Amadeus Mozart); Beaumarchais devis atendi de 1778 ĝis 1784 por ricevi permeson de la cenzuro
*L'autre Tartuffe ou la Mère coupable* (la alia Tartufo aŭ la kulpa patrino); la dramo unue dronis en la malordo de la revolucio (1792) kaj nur en 1797 sukcesis aperis

* Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais en Vikifontaro (Universala biblioteko)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 424756
* GND: 118507850
* LCCN: n80125207
* VIAF: 29529962
* ISNI: 0000 0001 0882 9874
* LIBRIS: 177033
* SUDOC: 027373827
* BNF: 118908133
* MBA: 62cdd40d-e451-42aa-90fe-010b6d9aa08d
* NLA: 36572558
* NDL: 00432642
* BIBSYS: 90105720
* NKC: jn19990000557
* ICCU: BVEV011506
* BNE: XX823140
 |
La tragedio Hamleto de Shakespeare estis inspiro por du verkoj de Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij: nome uverturo-fantazia *Hamlet*, Op. 67, kaj teatromuziko por la teatraĵo, Op. 67a. 

Ĉajkovskij verkis la Hamlet uvertur-fantazion, Op. 67, inter Junio kaj la 19a de Oktobro 1888, koincide kun la partiturigo de sia Kvina Simfonio. La Hamlet uvertur-fantazio estis dediĉita al Edvard Grieg, kun kiu Ĉajkovskij estis renkontiĝinta en Leipzig komence de 1888 en la sama okazo en kiu li renkontis ankaŭ kun Johannes Brahms. Li priskribis Grieg kiel "eksterordinara ĉarma homo".

Bibliografio
------------

* Alexander Poznansky, *Tchaikovsky: The Quest for the Inner Man*, pp. 485, 492, 494, 523, 525
* John Warrack, *Tchaikovsky* pp. 214, 217-218, 244.
* *Groves’ Dictionary of Music and Musicians*, 5a eld.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Tchaikovsky Research– Overture-Fantasia
* Tchaikovsky Research – Incidental music
* MusicWeb International

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 847013
 |

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Hamlet (Tchaikovsky) en la angla Vikipedio.*
**Rubeno la 1-a** (en la armena: **Ռուբեն Ա**, Rupen aŭ Ruben), (1025–1095) estis la fondinto de la Armena reĝlando en Kilikio.

Kiam li estis Senjoro de Gobidar kaj Goromosol, deklaris la sendependecon pere de ribelado kontraŭ la Bizanca Imperio en 1080, kaj li prenis la fortikaĵon Partzerpert. Rubeno naskiĝis en Armenio kaj probable apartenis al la Bagratida dinastio, kiu regis en Kilikio post la falo de Ani en 1045. Li estis parenco de Gagiko la 2-a, la lasta reĝo de Ani.

Rubeno forpasis en 1095 kaj estis enterigata en la monaĥejo de Castalon. Lia filo, Konstantino la 1-a de Armenio, sukcedis lin.

Referencoj
----------

* Ghazarian, Jacob, (2000), *La Armena reĝlando dum la Krucmilitoj*, Londono: eldonejo *Routledge* Curzon.
* Ta reĝo de la kilikia Armenio (Historio de Armenio laŭ Kurkjian, Ch. 27)

* Kategorio Rubeno la 1-a de Armenio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 281442
* LCCN: n2002058080
* VIAF: 53510359
 |




|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Homoj |


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Kaŭkazio |
**Ketamino** estas medikamento plejparte uzata por komenci kaj daŭrigi anestezon. Ĝi kaŭzas trancecan staton dum ĝi kontraŭas doloron, kvietigas la pacienton kaj kaŭzas amnezion. Aliaj uzoj inkludas kontraŭadon de kronika doloro kaj kvietigon dum intensa kuracado. Kora funkcio, spirado kaj spirkanalaj refleksoj ĝenerale restas funkciaj dum ĝiaj efikoj. Efikoj tipe komenciĝas ene de kvin minutoj ekde kiam ĝi estas inĵektita, kaj la ĉefaj efikoj daŭras ĝis 25 minutoj.

Oftaj kromefikoj inkluzivas psikologiajn reagojn dum la medikamento eluziĝas. Tiaj reagoj povas inkluzivi agiton, konfuzon aŭ halucinojn. Pliiĝinta sangopremo kaj muskolaj tremoj estas relative oftaj, dum maltroa sanga premo kaj spira malplioftiĝo estas malpli. Spasmoj de la laringo povas malofte okazi. Ketamino estis klasifikita kiel NMDA-receptora antagonisto, sed ĝiaj mekanismoj ankoraŭ ne estas bone komprenataj.

Ketamino estis malkovrita en 1962, unue provita en homoj en 1964, kaj aprobita por uzo en Usono en 1970. Baldaŭ post ĝia usona aprobo ĝi estis vaste uzata kiel kirurgia anestezilo en la Vjetnama Milito, pro sia sekureco. Ĝi estas en la listo de esencaj medikamentoj de la Monda Organizaĵo pri Sano, la plej efikaj kaj sekuraj medikamentoj bezonataj en medicina sistemo. Ĝi estas havebla kiel ĝenerala medikamento. La pogranda kosto en la evoluanta mondo estas inter US$0.84 kaj US$3.22 por boteleto. Ketamino estas uzata ankaŭ kiel distra drogo.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Ketamine en la angla Vikipedio.* 

* Kategorio Ketamino en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Situo de Niaso, Indonezio
**Niaso** (indonezie *Pulau Nias*, en Niasa **Tanö Niha**) estas insulo ĉe la nordokcidenta marbordo de Sumatro, Indonezio. Niaso (aŭ *Kepulauan Nias*) estas ankaŭ la nomo de la insularo, kiu enhavas ankaŭ la insuletaro Hinako.

Niaso situas je 1° 6′ N 97° 32′ O﻿ / ﻿1.100 °N, 97.533 °O﻿ / 1.100; 97.533 (mapo), kaj kovras areon de 4 771 km² kio estas ĉefe malaltaj teroj de ĉirkaŭ 800 m super marnivelo.

Niaso estas la plej granda el la insuloj ĉe Sumatro kiuj estas parto de la provinco de Norda Sumatro. Tiu areo konsistas el 131 insuloj kaj Niaso estas la plej granda. La populacio de tiu areo estas ĉirkaŭ 639,675 loĝantoj (inklude Ono Niha - la indiĝenaj loĝantoj de la insulo -, krom Malajoj, Batakoj kaj Ĉinoj).

El kultura vidpunkto, la loĝantaro, kvankam izolita, estis kunligita kun najbaraj kulturoj ekde prahistoriaj tempoj kaj eĉ ankoraŭ ĝi estas konsiderata de sciencistoj kiel montro de ankoraŭ vivanta **megalita kulturo**. Iamaj komercistoj, nuntempe, ili facile povas allogi turistojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Niasa montominao

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Niaso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Niasa retejo Arkivigite je 2020-08-06 per la retarkivo Wayback Machine
* Niasa rete
* Nias Bangkit Arkivigite je 2011-08-29 per la retarkivo Wayback Machine
* Nias Barat
* Niasaj novaĵoj Arkivigite je 2015-10-11 per la retarkivo Wayback Machine
* Niasa Islama Bonfara Fondaĵo Arkivigite je 2014-12-18 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 320135
* GND: 4042043-7
* LCCN: sh85091708
* VIAF: 315526552
* BNF: 12063794h
* NKC: ge396027
 |
**La Palaco Cifra** estas secesia historia monumento en Kecskemét. Ĝi apartenas al la plej hungarecaj konstruaĵoj pro la riĉaj hungaraj motivoj.

Palaco Cifra en Kecskemét
Fajencaj ornamaĵoj sur la palaco

Historio
--------

La palaco estis konstruita en 1902 fare de Géza Márkus, komence ĝi estis loĝdomo kun teretaĝaj vendejoj. Post la 2-a mondmilito la sindikato ricevis la palacon, tie estis centro de la sindikatoj en Bács-Kiskun. Ekde 1983 en la palaco bildgalerio, poste ankaŭ Muzeo Katona József funkcias. En 2006 la palaco renoviĝis, eĉ ĝi ricevis premion pro la renoviĝo.

Konstruaĵo
----------

La duetaĝa palaco kun keloj situas laŭ 3 stratoj laŭ la trotuaroj. Oni faris sekciojn ĉe ambaŭ eĝoj, tial kreiĝis ankaŭ du tre mallarĝaj fasadoj. Malsupre en unu el la mallarĝa fasado la enireja pordo havas lokon. Laŭ la 3 stratoj estas videblaj fajencaj ornamaĵoj kun hungarecaj motivoj. Ili estis produktitaj en uzino de Vilmos Zsolnay.

En la 1910-aj jaroj la urba municipo ricevis pentraĵojn, poste ankaŭ aliaj mecenatoj riĉigis la kolekton. Ili estas videblaj en la bildgalerio, krome ofte oni aranĝas porokazajn ekspoziciojn.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* [*rompita ligilo*] hungare
* Arkivigite je 2015-02-26 per la retarkivo Wayback Machine hungare
* hungare
* hungare
* kun fotoj hungare

La palaco antaŭ la renoviĝo
Aerfoto pri la palaco

* Kategorio Palaco Cifra en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **palaco Reök** estas impona duetaĝa secesia konstruaĵo en Szeged (Hungario).

Dosiero:Reök Palace, Szeged.jpgPalaco Reök el la aero

Historio
--------

La palaco estis finkonstruita en 1907 fare de Ede Magyar. La palacposedanto estis riĉulo kaj parlamentano Iván Reök. Dum la konstruado partoprenis signifaj metiistoj de Szeged (ekzemple Pál Fekete (forĝisto)). En la etaĝaj partoj familio de Reök loĝis, en la teretaĝo restoracio kaj kelkaj vendejoj, eĉ oficejo de Ede Magyar funkciis. Dum la socialismo la origine grandaj loĝejoj estis trakonstruitaj al malgrandaj, sekve multaj loĝejoj. En 1960 kaj 1974 la palaco estis renovigitaj, tiam iomete neniiĝis kelkaj ornamaĵoj. En la 1980-aj jaroj banko funkciis sur la teretaĝo, la internajn spacojn kreis György Fekete. Depost la socialismo paŝo post paŝo la palaco malpleniĝis, fine en 2007 plena restaŭrado okazis, poste la palaco iĝis kultura centro. Oni aranĝas ekspoziciojn, literaturajn, teatrajn, muzikajn aranĝaĵojn.

Palaco Reök

Konstruaĵo
----------

La palaco etendiĝas ĉe stratangulo. Ĝi baziĝas sur la belga kaj franca artstiloj, tial nekutima en Hungario. La plej oftaj motivoj esta floroj. Estas balustrado en la ŝtuparejo, kie la ornamaj floroj estas videblaj en plena florado.

Fontoj
------

* oficiala paĝo
* Arkivigite je 2020-06-30 per la retarkivo Wayback Machine

* Stratangulo ReökStratangulo Reök
* Stratangulo ReökStratangulo Reök
* Kovrita kortoKovrita korto
* KortoKorto
* Malnova bildkartoMalnova bildkarto
* OrnamaĵoOrnamaĵo
* Ŝtupareja partoŜtupareja parto
* Ŝtupareja partoŜtupareja parto
* Ŝtupareja partoŜtupareja parto
* Ŝtupareja partoŜtupareja parto
* Balkona kradoBalkona krado

* Kategorio Palaco Reök en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Margaret Lily BLAISE** (blejz), nask. Jones, (naskiĝis la 30-an de aprilo 1878 en Chester; mortis la 5-an de aŭgusto 1935) estis angla profesia Esperanto-instruistino kaj membro de la Lingva Komitatano de 1908.

Vivo
----

Blaise laboris kiel sekretariino de 1896, kiel estro de komerca lernejo de julio 1900. De 1906-1910 (edziniĝo kun la belga esperantisto Paul Blaise) ŝi instruis Esperanton en vesperaj lernejoj de kelkaj urboj. Ŝi fondis kaj prezidis la Esperanto-Federacion de Lancashire kaj Chesire (tri jarojn), la Sud-Londona Esperanto-Grupon kaj la Dua-Dimanĉan Rondon, Londono.

Blaise propagande paroladis multloke. Ŝi predikis Esperante en la Katedralo de Ĝenevo, 1925. Ŝi instruis Esperanton en londonaj lernejoj. K. R. C. Sturmer, interalie, estis varbia al Esperanto de ŝia parolado en 1922.

Kun sia edzo ŝi estis membro de la Loka Kongresa Komitato (LKK) de la 22a Universala Kongreso en Oksfordo en 1930.

Verkoj
------

* The Esperanto Manual, 1908;
* La Profitoj de Esperanto, 1909;
* A World Language, 1916.

Blaise laboris ankaŭ literature.

Referencoj
----------

1. ↑  *Heroldo de Esperanto* n-ro 32 (841), 11-a de aŭgusto 1935, paĝo 4.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Biografio de Margaret Blaise Arkivigite je 2018-11-07 per la retarkivo Wayback Machine ĉe Esperanto Research


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 10122
* GND: 1145069878
* LCCN: nb2013024391
* VIAF: 305448940
* ISNI: 0000 0004 2057 5741
 |
**JaŜERTZ** (laŭ la germana nomo JaSchERTZ) estas alternativa speco de komputila klavaro por la skribado de cirilaj skriboj. La nomo devenas de la ses klavoj en la supra, maldekstra parto de la alfanumera klavaro, kies literoj estas - Я Ш Е Р Т З.

```
 я  ш  е  р  т  з  у  и  о  п  ю  щ
  а  с  д  ф  г  ч  й  к  л  ь  ж  э
ё  ы  х  ц  в  б  н  м  , .  -

```

```
 Я  Ш  Е  Р  Т  З  У  И  О  П  Ю  Щ
  А  С  Д  Ф  Г  Ч  Й  К  Л  Ь  Ж  Э
Ё  Ы  Х  Ц  В  Б  Н  М  ;  :  ?

```

```
 @     €     ћ  ѕ  ў  і           ~
        ђ     ґ  ѓ  ј  ќ  љ  ї  џ  є
|     X  C        њ  µ  <  >  _

```

Ĉe ĉi tiu klavaro ĉiuj cirilaj literoj kuŝas sur tiuj klavoj, kiuj estas priskribataj per la samaj literoj de la latina alfabeto. Se tiaj literoj ne estas, tiam estas uzataj simile aspektantaj literoj. Krome kelkaj kromsignoj kuŝas sur aliaj klavoj ol ĉe germana QWERTZ-klavaro.

Do, ĉi tiu klavaro plifaciligu al germanaj uzantoj la skribadon de cirilaj tekstoj, ĉe kio nerusaj (t.e. serbaj, makedonaj, bulgaraj, ukrainaj kaj blankrusaj) literoj povas esti skribataj per la Altgr-klavo.

Krome literoj por romiaj ciferoj estas sur la sekvaj klavoj:

* I = Altgr + 1
* V = Altgr + 5
* L = Altgr, Ŝalta klavo + 5
* C = Altgr + c
* D = Altgr, Ŝalta klavo + c
* M = Altgr, Ŝalta klavo + m

Vidu ankaŭ
----------

* JCUKEN (rusa klavaro)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Pelilo sur la paĝaro de la lingvisto Daniel Bunčić Arkivigite je 2011-06-14 per la retarkivo Wayback Machine germane
**La Poŝta Palaco** apartenas al la imponaj konstruaĵoj en Pécs.

Poŝta Palaco en Pécs
La hungara blazono sur la palaco

Historio
--------

La eklektika konstruaĵo en Pécs dekomence kaj senĉese funkcias kiel ĉefpoŝtejo. Ĝi situas en la urbomezo kaj ĝi havas novgotikajn, novrenesancajn kaj secesiajn stilojn. La ornamaĵoj el porcelanoj estis faritaj en uzino de Vilmos Zsolnay. En la fruaj 1900-aj jaroj ĝi estis konstruita. Komence de la konstruado oni trovis romiajn ruinojn, eĉ dum la socialismo oni konstruis apudan telefoncentralon tiel, ke sub la teretaĝo estas videblaj diversaj romiaj ruinoj origine. Menciindas, ke en 1950 alvenis ordono meti ruĝan stelon al loko de la iama hungara blazono. La laboristoj nur kovris la blazonon, sur la kovraĵo ili metis la stelon. Nature nun jam la blazono estas videbla.

Nuntempe en la palaco funkcias ankaŭ muzeeto pri la poŝto.

Fontoj
------

* hungare kun foto
* hungare kun foto[*rompita ligilo*]
* 

* Kategorio Poŝta Palaco (Pécs) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Runer JONSSON** (naskiĝis la 29-an de junio 1916 en Nybro, Svedio; mortis la 29-an de oktobro 2006) estis sveda ĵurnalisto kaj verkisto. Aparte li konatiĝis per serio de sep infanaj libroj pri la vikinga knabo Vicke Viking, kiu tradukiĝis al multaj lingvoj kaj interalie en la germana lingvo konatiĝis je la nomo *Wickie und die starken Männer*.

Jam en aĝo de 13 jaroj li laboris por la gazeto *Nybro Tidning* kaj en aĝo de 19 jaroj, en 1936, iĝis ties sola redaktoro. En tiu pozicio li aparte elstaris pro sia kuraĝa kontraŭo de la faŝisma nacisocialismo. Krome li ankaŭ verkis artikolojn por aliaj gazetoj.

Kiel aŭtoro li aparte verkis infanan literaturon. Krom la jam menciitaj libroj pri la knabo Vicke Viking elstaras pluraj libroj pri knabo de la bronzepoko, "Ulme el Olando" aŭ svede *Ulme från Öland*.

Premioj
-------

En 1965 li ricevis la Germanan Premion pri Infana Literaturo (*Deutscher Jugendbuchpreis*), kaj en 1996 la Premion "Emil" de la Kristana Akademio de Smolando.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Runer Jonsson en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Runer Jonsson ĉe Interreta filma datumbazo (angle)

Notoj
-----

1. ↑  Sveda Radio: Författaren Runer Jonsson har avlidit ("forpasis la verkisto Runer Jonsson", svede)

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 392734
* GND: 13055197X
* LCCN: n85197164
* VIAF: 10956374
* ISNI: 0000 0001 2017 2078
* LIBRIS: 191944
* SUDOC: 251488691
* BNF: 126152055
* MBA: b6f8d8a4-e379-4c08-ac58-d4974a92dcdd
* NDL: 00514144
* NKC: ola2003191706
* BNE: XX5138137
 |
**Irena Bawół** (naskiĝis la la 21-an de oktobro 1921) estas pola flegistino, "Justuloj inter la popoloj".

Vivo
----

Filino de Józef kaj Katarzyna Bawół. Dum la dua mondmilito ŝi vivis en Varsovio. Laŭ la peto de ŝia fratino Felicja, edziĝinta al juda advokato, Maurycy Tewel, ŝi ŝirmis judinon, Sabina Poper. Aliaj homoj de juda nacieco, kiel Maria Korzennik, ankaŭ profitis el la helpo de Irena Bawół. Irena Bawół akiris arjajn dokumentojn por ili kaj organizis konvenajn ŝirmejojn kiuj helpis al ili postvivi la periodon de germana okupo. En januaro 1943, restante en Lvivo kun ŝia fratino Felicja, ŝi estis arestita dum serĉado de sia loĝejo fare de la Gestapo. Ŝi estis akuzita je liverado de judoj per arjaj dokumentoj. Danke al la klopodoj de sia familio, ŝi estis liberigita el malliberejo post kelkaj semajnoj.

La 25-an de septembro 1989 Irena Bawół estis honorita per la medalo "Justuloj inter la nacioj" donita de la instituto Yad Vashem.

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
**Ruy Díaz de Guzmán** (Asunciono, ĉ. 1558 – 1629) estis konkistadoro kaj kronikisto kriola asunciona; li estis la unua verkisto naskiĝinta en la regiono de la Rivero Plata kaj la unua kiu uzis la toponimon Argentino por la lando kie li estis naskiĝinta. *La Argentina* estas la nomo per kiu estis konata lia poezia verko *Historia argentina del descubrimiento, población y conquista del Río de la Plata*, kiu rakontas la okazojn ekde la malkovro fare de hispanoj de la Rivero Plata (erare datita en 1512) ĝis la fondo de la urbo Santa Fe en 1573. La verko estas dividita en kvar partoj, kvankam perdiĝis la lasta kie oni rakontas okazojn vivitajn de la propra aŭtoro.

La etenda teksto disvastiĝis laŭ diversaj kopioj, sed perdiĝis la manuskripto. Ties uzo de la toponimo *Argentina* estas la originala, sed kiel referenco al la etendaj teritorioj de la Suda Konuso kiuj havis kiel enirejon "puerta de la Tierra" (terpordo) la Riveron Plata kaj ties apudaĵoj, tio estas la vorto *Argentina* inkludas en ties verko teritoriojn de la aktualaj Argentino, Paragvajo, Urugvajo, de suda Brazilo kaj Bolivio.

La unua moderna reeldono de La Argentina estis farita en Bonaero en 1836 de Pedro de Angelis laŭ la nomo de "Historia Argentina del Descubrimiento, Población y Conquista de las Provincias del Río de la Plata".

Eksteraj ligiloj
----------------

* Historia Argentina del descubrimiento, población y conquista de las provincias del Río de la Plata en la Biblioteca Virtual Cervantes.
**BORBÉLY Sámuel** (borbEj) hungara instruisto, lernejestro, verkisto naskita en Aranyosrákos la 17-an de oktobro 1842 kaj mortinta en Torda la 28-an de decembro 1915.

Kariero
-------

Sámuel Borbély pristudis juron kaj eduksciencon, poste li estis istruisto de 1872 en Zilah kaj de 1886 ĝis 1901 lernejestro en la Ŝtata Porinstruista Instituto de Cristuru Secuiesc. Li estis posedinto kaj eldoninto de la unua loka gazeto *Szilágy*, poste li estis kunulredaktoro de la fakrevuo porinstruista de *Szilágymegyei Tanítótestület*. Li publikigis studaĵojn pri edukaj, arkeologiaj kaj historiaj temoj. Li verkis ankaŭ poemojn. Li malkovris la plurligvan kantlibron *Borbély-kódex*.

Verkoj
------

* „Szilágymegye földrajza", Koloĵvaro, 1913.
* „A székelykereszturi Állami Tanítóképzõ 25 éves története", 1895.
* „A felõri pénzlelet" arkeolgia studo en *Kolozsvári Közlöny*, 1868.
* „Naprendszerünkrõl" (Pri nia solsistemo) ?.

Fontoj
------

* Biografio
* Nekrologo Arkivigite je 2015-06-26 per la retarkivo Wayback Machine
* Biografio Arkivigite je 2015-06-27 per la retarkivo Wayback Machine
**Sándor Herpai** [ŝAndor], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Herpai Sándor** estis hungara ŝlagromuzikisto (drumisto, komponisto, tekstopoeto).

Sándor Herpai naskiĝis la 3-an de februaro 1954 en Budapeŝto, li mortis la 13-an de februaro 2014 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sándor Herpai dum la lernojaroj konatiĝis kun gitaro, dum la gimnaziaj jaroj kun drumo. Komence li studis drumadon private de Gyula Kovács (drumisto), poste en muzikarta mezlernejo. En la fruaj 1970-aj jaroj li estis drumisto en pluraj ŝlagrorkestroj, en 1977 jam en la ĵus fondita V'Moto-Rock. Li restis tie ĝis ĉeso de la ŝlagrorkestro en 1989, tamen en 1987 li fondis propran orkestron. Baldaŭ li estis drumisto ankaŭ en similaj orkestroj. Li vivis en Leányfalu (aglomeraĵo de Budapeŝto).

Elektitaj ŝlagroj
-----------------

(En ŝlagroj li estis plej ofte komponisto kaj/aŭ tekstopoeto kune kun aliaj muzikistoj.)

* A fény felé
* Álmodban
* Fekszem az ágyon
* Nekem így jó
* Tűzvarázsló

Lia filma rolo
--------------

* Moziklip (1987)

Aŭdu ankaŭ
----------

*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Sándor Herpai en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 659552
* MBA: 99420c37-8008-47a1-adcb-b666ffb3f4c3
 |
**Sándor KISFALUDY** [kiŝfaludi], hungare **Kisfaludy Sándor** estis hungara poeto, pli maljuna frato de Károly Kisfaludy, membro de Societo Kisfaludy.

Biografio
---------

Li naskiĝis en Sümeg, en la 27-an de septembro 1772. La patro estis departementa ĉefjuĝisto, vivanta en Tét. Li frekventis la lernejon en la proksima Győr kun bonaj rezultoj, poste li lernis filologon kaj juron en Pozsony. En 1790 li interesiĝis pri parlamentado kaj iĝis patrioto. Aleksandro ankaŭ frekventis la germanlingvan teatron, fine li lernis violonadon. Post 2 jaroj lia patro hejmenvokis lin por komenci jurajn laborojn. Tiu laboro ne plaĉis al li, tial li soldatiĝis en Transilvanio, poste li trovis sin en Vieno, kiel gvardiano. Tie li lernis france kaj itale, dume li aliĝis al literatura rondo. Pro konflikto li devis servi plu en Mailand, kie la Habsburga Imperio malvenkis kaj li mem iĝis militkaptito de francoj en Francujo. Tie li verkis poemojn. Post la reveno li denove servadis en la armeo.

En 1800 li forlasis la armeon, iĝis edzo kaj unue en Kám, poste en Sümeg li iĝis bienulo kaj oferis sian vivon al la literaturo. Tie li mortis en Sümeg, en la 28-an de oktobro 1844.

Ĉefverkoj
---------

* *Himfy szerelmei* (=Amatinoj de Himfy) poemaro
* poemoj en diversaj revuoj, ankaŭ en *Aurora*, kiun lia pli juna frato redaktadis
* diversaj teatraĵoj

Memoraĵoj
---------

* Skulptaĵo pri Sándor Kisfaludy en Balatonfüred 1860
* skulptaĵo kaj memortabulo en Sümeg

* Kategorio Sándor Kisfaludy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 293674
* GND: 119307723
* LCCN: n83056892
* VIAF: 7437344
* ISNI: 0000 0001 1036 9061
* SUDOC: 030607019
* BNF: 12198837z
 |
**Sándor SAJÓ** [ŝAndor ŝajO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sajó Sándor** estis hungara poeto, instruisto, dramisto, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1932), membro de Societo Kisfaludy (1917).

Busto de Sándor Sajó
Sándor Sajó  naskiĝis kiel **Heringer Sándor** la 13-an de novembro 1868 en Hungara reĝlando en Ipolyság (nuntempa Šahy en Slovakio. Li mortis la 2-an de februaro 1933 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sándor Sajó frekventis universitaton en Budapeŝto, kie li akiris diplomon en 1895, sed pli frue ekde 1891 li jam instruis. Depost 1903 li translokiĝis al Budapeŝto. Inter 1917-1930 li estis direktoro de gimnazio en Kőbánya. En 1930 li instruis pensiuliĝis.

Liaj poemoj aperis jam ekde 1885 en diversaj gazetoj, ekzemple en Toll kaj Kaviár. Liaj poemoj estas patriotaj kaj naciismaj.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Fiatal szívvel* (Kun juna koro), (1898) - poemaro
* *Útközben* (Laŭvoje), (1904) - poemaro
* *Zrínyi György házassága* - komedio prezentita en Nacia Teatro (Budapeŝto) en 1907
* *Gordonka* (1910) - poemaro
* *Magyar versek* (1922)
* *Válogatott költeményei* (Elektitaj poemoj), (1937)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio Sándor Sajó en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 459755
* GND: 15920061X
* VIAF: 121495045
* ISNI: 0000 0001 2149 4597
 |
**Safija bint Hujaj** aŭ **Ŝafija bint Hujaj** kaj angle literumita *Safiyya bint Huyayy* (en araba صفية بنت حيي) estis edzino de la profeto Mohamedo, kaj konsiderata de islamanoj kiel "patrino de la kredantoj". Ŝi estis juda virino de la tribo Banu Nadir, kiu fuĝis estante 17-jaraĝa, ĉar iĝis islamanino kaj ankaŭ edzino de Mohamedo por montri al islamanoj ke ili povis edziĝi al judino.

Safija naskiĝis en Medino, filino de Hujaj ibn Aĥtab, la estro de la juda tribo Banu Nadir. Ŝia patrino, Barra bint Samaŭal, estis de la tribo Banu Kurajŝoj, kiu estis edzino de Salam ibn Miŝkam sed divorcis iom poste.​

En majo de 629, la islamanoj venkis super kelkaj judaj triboj (inklude la tribo Banu Nadir) en la batalo de Ĥajbar. La tero de la Banu Nadir pasis al propraĵo de la islamanoj. Kiel konsekvenco, la kaptitaj virinoj estis disdividitaj inter Mohamedo kaj liaj sekvantoj. Safija estis atribuita al Dihĝa ibn Ĥalifa sed Mohamedo elektis ŝin por li, kaj al Dihĝa proponis du el la kuzinoj de Safija. Sekve, por plibonigi sian socian kondiĉon, ŝi konvertiĝis al Islamo kaj edziĝis kun Mohamedo, kiu volonte deziris reamikiĝi kun judoj.

Ŝi ne havigis filon al Mohamedo. Spite ŝian konverton, la cetero de edzinoj de Mohamedo mokis ŝian judan devenon. La duboj pri la fideleco de Safija al islamo kaj la suspekto, ke ŝi volis venĝi siajn mortintajn parencojn, estas temoj de la *Sirah Rasul Allah*. En tiuj historioj Mohamedo esprimis grandan malplaĉon pro tiaj duboj kaj reasertis la fidelecon de Safija.

Notoj
-----

1. ↑   Stowasser, Barbara. *The Mothers of the Believers in the Hadith*. *The Muslim World*, Volume 82, Issue 1-2: 1-36.
2. ↑   *Safiyya bint Huyay, Fatima az-Zahra* de Ahmad Thompson
3. ↑   Vacca, V (1995). «Safiyya». En P. J. Bearman; Th. Bianquis; C. E. Bosworth; E. van Donzel; W. P. Heinrichs, eld. *Encyclopaedia of Islam* 8 (2a eldono). Brill Academic Publishers. p. 817. ISBN 9004098348. ISSN 1573-3912.

* Kategorio Safija bint Hujaj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 740380
* LCCN: n2007015661
* VIAF: 75761603
 |
**Salomon Ettinger** (ankaŭ *Salomo Ettinger* aŭ*Solomon Ettinger*; naskiĝis en 1803 en Varsovio; mortis en 1856 en Szadonow proksime de Zamość, kie li laboris kiel kuracisto, estis pionira jidlingva verkisto el tre renoma juda familio. Kvankam li ankaŭ parolis germane, li tenis sian vortprovizon de la jida lingvo libera de germanlingvismoj, kaj kreis la lingvan fundamenton por jida literaturo. Salomon Ettinger konsideratas "praavo" de la jida literaturo - kiel "avo" konsideratas Mendele Moicher Sforim).

Vivo kaj verkaro
----------------

Salomon Ettinger en frua infanaĝo iĝis orfo, kaj tiam edukiĝis fare de sia avo, la rabeno Mendl Ettinger, en Łęczyca. Jam en aĝo de 17 jaroj li edziĝis, komence la paro vivis en Zamość ĉe la patro de la edzino, kaj post ruino de la popatro translokiĝis al Odeso. Tie tamen Salomon Ettinger ne trovis laboron, sekve li studis medicinon en Lviv, kaj post sukcesas medicina finekzameno li revenis al Zamość, kie li multajn jarojn havis grandan kuracistan praktikejon kaj samtempe aktivis kiel verkisto.

* Kategorio Salomon Ettinger en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 400970
* GND: 119266946
* LCCN: no94027065
* VIAF: 20486964
* ISNI: 0000 0000 6675 6450
* NLA: 35646419
 |
*Por la 19-jarcenta romanisto Samuel Butler, vidu Samuel Butler (romanisto)*

---

Samuel Butler
**Samuel BUTLER** (n. la 8-an de februaro 1612, m. la 25-an de septembro 1680) estis angla poeto kaj satiristo.

Li estis filo de kultivisto kaj edukiĝis en Worcester ĉe la reĝa lernejo. Kiel junulo li estis paĝio de la grafino de Kent. Poste li servis kiel aktuaro de pluraj puritanaj juĝistoj. Per la grafino de Kent li renkontis la klerulon kaj juriston John Selden. Li klopodis pentri sed ne sukcesis: laŭdire, kiam estiĝis fenestro-imposto, liaj pentraĵoj estis uzataj por bloki fenestrojn (tiel malpliigante la imposton).

Post la Angla Resurtronigo (1660) li iĝis sekretario (ĉefa komizo) de la Lordo-Prezidento de Kimrio, kaj edziĝis al vidvino, S-ino Herbert.

En 1663 eldoniĝis la unua parto de lia ĉefverko, longa poemo *Hudibras*; la dua kaj tria partoj eldoniĝis en 1664 kaj 1678. La poemo satiris la puritanojn, kaj furoris. Ĝi estis influata de Kiĥoto de Miguel de Cervantes kaj pritraktas la aventurojn de aroganta kavaliro nomata Hudibras kiu estas fervora protestanto. Karlo la 2-a (Anglio) ege ĝuis la poemon kaj donis al Samuel Butler pension.

Samuel Butler entombiĝis en Abatejo Westminster.

* Kategorio Samuel Butler (poeto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 297422
* GND: 118665553
* LCCN: n50032588
* VIAF: 64028293
* ISNI: 0000 0001 0908 662X
* LIBRIS: 237914
* SUDOC: 028918452
* BNF: 12065480g
* NLA: 35024346
* BIBSYS: 90879700
* NKC: ola2002158076
* ICCU: UFIV054729
* BNE: XX1620078
 |
**Sankta Konono de Naso** (3-a de junio 1139 - 28-a de marto 1236) estis orienta-rito egumeno ĉe Naso, Sicilio. La Katolika Eklezio kaj la Ortodoksaj Eklezioj festas lian feston la 28-an de marto.

Religia vivo
------------

Fama rakonto el la vivo de Konono rakontas, ke li faris pilgrimadon al Jerusalemo, kaj dum tiu li ricevis vizion. En ĉi tiu vizio, Konono atestis pastron, kiun li sciis sufokita de serpento. Reveninte el la Sankta Lando, li iris rekte al ĉi tiu pastro kaj diris al li, kion li vidis. La pastro tuj konfesis al Konono, ke li prenas preĝejajn monojn kaj konservas ilin por si mem. Konono tiam persvadis sian kunpastron ŝanĝi siajn manierojn. Alia rakonto rakontas pri kiel Konono resanigis sicilian knabon el sia apopleksio.

Heredaĵo kaj honorado
---------------------

En 1571, Naso estis en terura malsato. La homoj de la urbo preĝis por la interveno de Konono, ilia patrono. Konono tiam aperis al ŝipestro, kiu alportis grenon al Naso, kaj tiel la homoj de Naso postvivis la malsaton.

Referencoj
----------

1. ↑  *March 28.* Latin Saints of the Orthodox Patriarchate of Rome.

Eksteraj ligiloj
----------------

* St. Conon. Catholic Online.

* Kategorio Sankta Konono de Naso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 667807
 |
**Sargono la 2-a** (**ܣܪܓܘܢ** sirie) (naskiĝis ĉirkaŭ 720/722a.K - mortis en 705 a.K.) estis reĝo de Asirio. Li ricevis la tronon de Ŝulmanu-aŝared la 5-a en 722 a.K. Ne estas tute klara ĉu li estis filo de Tiglath-Pileser la 3-a aŭ fremda uzurpinto de la reĝa asiria trono. 

Basreliefo de la palaco de Sargono en Dur-Ŝarukin (Luvro).Sargono estis la reĝo de Asirio dum la Nova Imperio. Li surtroniĝis post la morto de Ŝulmanu-aŝared la 5-a. Verŝajne li estis uzurpinto, sed laŭ teksto li estis ŝajniga filo de Tiglath-Pileser la 3-a. Kiel ajn, li prenis la povon perforte kaj lia reĝiĝo supozigis rompiĝon kun la pasinteco, ĉar neniu el liaj surskriboj mencias liajn antaŭulojn. Li estis tre potenca reĝo, sukcesa konkerinto kaj fondinto de la plej grava dinastio el la asiriaj regantoj, sub kiu la imperio atingis siajn plej grandajn venkojn.

Konata pro la mencio de lia nomo en la Libro de Jesaja 20:1, li estis la unua asiria reĝo kies nomo estis deĉifrita meze de la 19-a jarcento, kiam la asiriologio estas en tre frua stato.

* Kategorio Sargon la 2-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 396032
* GND: 118605542
* LCCN: n85018589
* VIAF: 79073193, 490159474049127660297, 211462895, 43158427824606060125, 1956159474343027662578, 51157523294327031604, 581159474066327660264, 341144647712331813728 71433686, 79073193, 490159474049127660297, 211462895, 43158427824606060125, 1956159474343027662578, 51157523294327031604, 581159474066327660264, 341144647712331813728
* ISNI: 0000 0004 4888 0203, 0000 0003 8683 6513
* SUDOC: 030387310
* BNF: 12181194z
* NLA: 35668783
* BIBSYS: 90516674
 |