recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Zygmunt Napoleon KRASIŃSKI** (naskiĝis la 19-a de februaro 1812 en Parizo, mortis la 23-a de februaro 1859 en Parizo) estis granda pola verkisto, poeto, filozofo kaj unu el "kvar profetoj" (inter Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Cyprian Norwid). Pseŭdonomo - Spiridion Prawdzicki. Li estis ido de magnata familio Krasińscy.

Li studis juron ĉe Varsovia Universitato. Kiam elveturis al Svisujo li ekkonis tie literaturon kaj pensadon de eŭropa romantikismo. Plej gravan influon al lia menso havis lia patro, Wincenty Krasiński, generalo napoleona, adepto de "ejo de klasikuloj". Neniam Zygmunt povis eliri de influo de la patro, kiu ingeris same en liaj opinioj politikaj kiel en privata vivado. Tial Krasiński ne partoprenis novembran ribelon kaj devis interrompi studadon. Li forveturis eksterlanden por ke povu liberiĝi de influado de sia patro. Li estadis en Francio kaj en Italio.

Li komencis skribi ankoraŭ en Varsovio debutinte en 1828 per makabraj rakontoj laŭ stilo de gotika literaturo, tamen la famon gajnis nur post eldono de *"Nie-boska komedia"* ("Ne-dia komedio") en la jaro 1833. En lia plej granda verkaro estas *"Irydion"* (1836), *"Agaj Han"* (1834) kaj *"Psalmoj de estonteco"* (1844-1848). Krasiński estis tre influita per *mesianismo*. Laŭ li afero de sendependeco de Pollando rilatas de Dia afero. Laŭ multaj Krasiński volis batali sed li estis tute pacifisto.

En Pola Popola Respubliko liaj "Pisma polityczne" (Politikaj skribaĵoj) estis cenzuritaj de komunistoj. Dum la milita stato en Pollando estis eldonataj samizdate. En siaj leteroj plej bone skizis panoramon de la unua duono de la 19-a jarcento. Lia signifo konsistas en defendo de kristanisma heredaĵo de Eŭropo kaj montro de etika aspekto de politiko. Estis konvinkita pri ebla sintezo de okcidenta komunismo kun la rusa imperia ideo.

Bibliografio
------------

* Zbigniew Sudolski, *Krasiński. Opowieści biograficzne* (Krasiński. Biografiaj raontoj), LSW, Warszawa 1983, p. 611
* Andrzej Waśko, *Niewygodny wieszcz* (Malfacila profetanta poeto), Nasz Dziennik, 18-19.02.2012

Vidu ankaŭ
----------

* Zygmunt Krasiński en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Zygmunt Krasiński en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Zygmunt Krasiński en Vikifontaro (Universala biblioteko)

* pola mesianismo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 126700
* GND: 118715518
* LCCN: n50081521
* VIAF: 64038850
* ISNI: 0000 0001 0908 7219, 0000 0000 7976 8207
* LIBRIS: 250238
* SUDOC: 029634717
* BNF: 12121855r
* MBA: 24fa939a-7d68-465d-8088-640a53e1ae12
* NLA: 35281904
* NKC: jn19990004619
* ICCU: MILV003948
* BNE: XX1280989
 |
**Ludwig ROBERT** (naskiĝinta la 16-an de decembro 1778 en Berlino, mortinta la 5-an de julio 1832 en Baden-Baden) estis germana poeto el juda familio. Li estis la frato de la fama salonistino Rahel Varnhagen von Ense.

Vivo
----

Robert mallongan tempon trejnitis kiel komercisto kaj baldaŭ dediĉis sin al filozofiaj studoj: unue en Halle (Saale), poste en Berlino. Tie entuziasmigis lin la prelegoj de Johann Gottlieb Fichte. Ili ebligis al lin bonan konatiĝon kun doktrinoj kristanaj. Li vojaĝis tra Germanujo, Nederlando kaj Franclando kaj vivis poste alterne en Berlino, Dresden, Karlsruhe kaj Stuttgart, kie li estis dum kurta periodo en 1814 legato de la rusa ambasadejo.

Graveco
-------

Kiel poeto li ne havis iun longdaŭran efikon. La plej grava inter liaj verkoj estas la burĝa tragedio »Die Macht der Verhältnisse« (Stuttgart 1819). Menciindas inter la aliaj verkoj jenaj: »Kämpfe der Zeit« (poemoj, Tübingen 1817); »Die Sylphen« (opero, Berlin 1806); »Die Tochter Jephthas« (tragedio, Tübingen 1820); »Cassius und Phantasus« (romantika komedio, Berlin 1825); »Staberl in höhern Sphären«, (burleskaĵo, 1826); »Gedichte« (Mannheim 1838, 2 partoj).

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 17. Leipzig 1909, p. 27, kio legeblas tie ĉi interrete.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 580265
* GND: 116576170
* LCCN: nr2002013149
* VIAF: 66694474
* ISNI: 0000 0001 0911 1434
* SUDOC: 070949514
* BNF: 144932476
* BIBSYS: 6078337
 |
**Vincas KUDIRKA** (naskiĝis la 31-an de decembro 1858, mortis la 16-an de novembro 1899) estis litova poeto kaj kuracisto, kaj la aŭtoro de kaj la muziko kaj kantoteksto de la nacia himno de Litovio, *Tautiška giesmė*. Li estas rigardata en Litovio kiel Popola Heroo. Kudirka uzis plumnomojn V. Kapsas, Paežerių Vincas, Vincas Kapsas, P.Vincas, Varpas kaj Perkūnas.

Kudirka naskiĝis en *Paežeriai* ("apud lagoj"), malgranda vilaĝo en la nuna komunumo Vilkaviškis. Li komencis studi historion kaj filozofion en Varsovio en 1881, sed ŝanĝis sian fakon kaj komencis studi medicinon la sekvan jaron. Dum liaj studoj, li estis arestita kiel subfosa ĉar li havis kopion de *Das Kapital* en sia posedo, kaj estis forpelita de la Universitato de Varsovio, sed poste reakceptita. Li diplomiĝis en 1889, kaj laboris kiel kampara kuracisto en Šakiai kaj Naumiestis.

Kudirka komencis verki poezion en 1888. Samtempe li pli aktivis en la litova nacia renaskiĝa movado. Kune kun aliaj litovaj studentoj en Varsovio, li fondis la sekretan societon *Lietuva* ("Litovio"). La sekvan jaron la societo komencis eldoni la kaŝan ĵurnalon Varpas ("La Sonorilo"), kiun Kudirka redaktis kaj kontribuis dum la venontaj dek jaroj. En numero 6 de Varpas, en septembro 1898, li publikigis la tekston de *Tautiška Giesmė*, kiu oficiale iĝus en 1918, la nacia himno de Litovio, muzikigita de Kudirka mem.

Kudirka donis multon al litova kulturo, kaj ankaŭ publikigis kolekton de litovaj popularaj kantoj. Li ankaŭ estis konata verkisto de satiro.

Li mortis pro tuberkulozo ĉe Naumiestis, la 16-an de novembro 1899, en la aĝo de nur 40 jaroj. La dua duono de *Tautiška Giesmė* estis gravurita sur lia tomboŝtono.

La 5-an de julio 2009, statuo de Vincas Kudirka estis rivelita apud la Avenuo Gediminas, la ĉefa strato de la ĉefurbo Vilno. La inaŭguro de eminentuloj, inkluzive de la litova prezidanto Valdas Adamkus, koincidis kun festoj markantaj la 1000-jariĝon de la unua fojo, ke Litovio estis menciita en oficialaj kronikoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* la juna esperantistino Jogailė Čojūtė kantas la himnon en impresa soloo televide antaŭ futbalmatĉo *Žalgiris Vilnius* kontraŭ *FK Trakai* la 29-an de februaro 2016 (filmeto en la retejo *YouTube*)

* monumento al li en Naumiestismonumento al li en Naumiestis
* kaj statuo pri li en Šakiaikaj statuo pri li en Šakiai
* bildigo de li sur monero de 50 litovaj lidoj el 1999bildigo de li sur monero de 50 litovaj lidoj el 1999

* Kategorio Vincas Kudirka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Luigi MALERBA**, vere: *Luigi Bonardi*, (naskiĝinta en la 11-a de novembro 1927 en Berceto, mortinta en la 8-a de majo 2008 en Romo) estis itala verkisto. Dum la 1960-aj jaroj li famiĝis kiel noviganto de la itala literaturo.

Vivo kaj graveco
----------------

Post jurscienca studo li estis de 1949 ĝis 1951 kuneldonanto de la filmarta fakgazeto *Sequenza*. En 1963 li kunfondis la avangardisman aron *Gruppo 63*. Li laboris kiel scenaristo kaj intertempe kiel estro de societo pri la esplorado de reklamadstrategioj.

Kune kun Italo Calvino kaj Giorgio Maganelli li nombriĝis al la plej eminentaj eksperimentantaj kaj lingvokritikantaj aŭtoroj de la itala postmilita literaturo, kiuj intencis forlasi la tiam regantan novan realismon.

Priskribo de la verkoj kaj de ties temoj
----------------------------------------

Ĉefaj temoj en la verkaro estas la komunikadproblemoj de la ĉefroluloj, la malfacilo de la esprimila funkcio de lingvo kaj de la ekkono de aĵoj.

Neparolemaj-lakonaj kaj eĉ neparolantaj estas la homoj el lia unua rakonta volumo *La Scoperta dell' alfabeto* (1963). En *Il Serpente* (1966) la heroo revema pli kaj pli forlasas la realan mondon. Li mortigas la amantinon pensante ke nur tial eblus kompleta posedo de ŝi.

Facila ŝanĝado de loko kaj tempo kaj la duobligo de travivaĵoj karakterizas lian artistan romanon *Le pietri Volante* (1992).

Gaja estas la verko *Itaca per sempre* (1997), parafrazo de la historio de Odiseo kaj Penelopo.

La eseo *La composizione del sogno* (2002) estas profunda pritraktado de la fenomenoj de sonĝado.

La historia romano *Il circolo di Granada* (2002) temas pri tempo kaj maldaŭro.

Literaturo
----------

* Paolo Mauri, *Malerba*, La nuova Italia ("Il Castoro" n. 122), Firenze, 1961.
* Giuliano Manacorda, *Letteratura italiana d’oggi 1965-1985*, Editori Riuniti, Roma, 1972, pp. 129–131.
* Francesco Muzzioli, *Malerba: la materialità dell'immaginazione*, Bagatto, Roma, 1988.
* Paola Gaglianone (eld.), *Conversazione con Luigi Malerba: elogio della finzione*, Nuova omicron, Roma, 1998.
* Walter Pedullà, *Antirealisti astrattisti informali: Luigi Malerba*, en: Nino Borsellino e Walter Pedullà (eld.), *Storia generale della letteratura italiana*, Federico Motta, Milano, 2004, vol. XV, pp. 289–304.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Luigi Malerba en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj pri Luigi Malerba en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Filmaro.
* Biografieto kaj recenzoj.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 475225
* GND: 118841289
* LCCN: n80040549
* VIAF: 49228514
* ISNI: 0000 0003 6864 1480, 0000 0001 2131 834X
* LIBRIS: 248044
* SUDOC: 027003906
* BNF: 119140888
* NKC: ola2003169710
* ICCU: CFIV023581
* BNE: XX911070
 |
**Nina Nikolajevna BERBEROVA** (ruse *Ни́на Никола́евна Бербе́рова*; naskiĝis la 26-an de julio[jul.]/ 8-an de aŭgusto 1901[greg.] en Sankt-Peterburgo, mortis la 26-an de septembro 1993, en Filadelfio, Usono) estas rusa-usona poetino kaj verkistino de biografiaj esploroj kaj memuaroj, precipe pri rusoj en ekzilo.

Ŝia patrino estas rusa kaj ŝia patro estis armeno. Post la Oktobra Revolucio kaj rezulte de la posta preskaŭ sesjara Rusia Enlanda milito (1917 - 1923) komencis en la somero de 1922 periodo de amasa elpelado de la intelektularo (Blanka elmigrado) akompanata de sistemaj subpremoj. Du jarojn poste ŝi decidas ekziliĝi.

Ŝi forlasis Rusion por fine ekloĝi en Parizo kie ŝi renkontiĝis multaj aliaj rusaj artistoj en ekzilo kiel Anna Aĥmatova, Vladimir Nabokov, Boris Pasternak, Marina Cvetajeva kaj Vladimir Majakovskij. Ŝi ankaŭ verkis la unuan biografion pri Ĉajkovskij "*Ĉajkovskij, la historio de soleca vivo*" (1936) kiu estis tradukita al multaj lingvoj pro la granda sukceso.

Post la Dua Mondmilito ŝi verkis sian ĉefverkon, la aŭtobiografian libron *Курсив мой* (Kursivo estas mia) (1969 en la angla; 1972 en la rusa), biografia libro pri la baronino M. Budberg *Железная женщина* (1981), studaĵo "Homoj kaj loĝioj. Rusaj framasonoj de la 20-a jarcento" (1986).

Ŝi verkis rakontojn de kaj inaj kaj viraj vizaĝoj; preskaŭ ĉiuj verkoj (krom esplorverkoj) estas aŭtobiografiaj.

Dum la periodo inter la du mondmilitoj Nina Berberova sentis sin izolita de la dadaismaj, superrealismaj kaj avangardaj grupoj, kiuj regis la parizan literaturan scenejon, kaj kiuj restis indiferentaj, laŭ ŝi, al rusaj elmigrintaj verkistoj.

En 1950, ŝi elmigris al Usono. En 1954, ŝi geedziĝis kun George Kochevitsky, rusa pianisto kaj instruisto. Ŝi komencis sian akademian karieron en Universitato Yale en 1958, kie ŝi instruis rusan literaturon. En 1959, ŝi akiris la usonan ŝtatanecon. En 1963, ŝi forlasis la Universitaton Yale kaj iras al Universitato Princeton, kie ŝi instruis rusan literaturon ĝis sia emeritiĝo en 1971.

Estas nur ekde la jaro 1985, kiam tradukistino tradukis verkon en la franca (*L' accompagnatrice*), ke la eldonejo Actes Sud publikigis ŝiajn rakontojn verkitajn en la 1930-aj kaj 1940-aj jaroj.

Bibliografio
------------

(fr) Ida Junker, *Le monde de Nina Berberova*, Paris, eld. L'Harmattan, 2012.

Ekstera ligilo
--------------

(fr) Dokumenta filmo en du partoj "Le pasport rouge" kaj "Allègement du destin", (Televido France 3, 1992)

Referencoj
----------

1. ↑  (fr) Nina Berberova [arkivo], sur www.babelio.com
2. 1 2 3  (fr) Indekso de literaturo, [arkivo], rdelpiano.org

* Kategorio Nina Berberova en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Richard François Philippe BRUNCK** (naskiĝinta la 30-an de decembro 1729 en Strasburgo, mortinta samloke la 12-an de junio 1803) estis franca filologo.

Vivo
----

Edukite fare de la jezuitoj en Parizo ĉe la renomita Gimnazio Louis-le-Grand li partoprenis la Sepjaran militon kiel milita komisario kaj dediĉis sin, malgraŭ maldungiĝo, post la reveno tute al filologaj studoj ekde 1760 en Strasburgo. Helpis lin i.a. Johann Gottlob Schneider.

Dum la Franca revolucio de 1789 li enkarceriĝis estante malradikulo; liberiĝo lia estis nur post la falo de la tiranio de Robespiero.

El la helenaj verkistoj li eldonis »Analecta veterum poetarum graecorum« (Strasburgo 1772–76), Anakreonon (Strasburgo. 1778), »Gnomici poetae graeci« (Strasburgo 1778), plurajn verketojn de helenaj tragediistoj, aĵojn de Apolono de Rodo (Strasburgo 1780), de Aristofano (Strasburgo 1781–83) kaj aparte Sofoklon kun latina traduko, komentojn ktp. (Strasburgo 1786-1789). Liaj eldonoj de latinaj poetoj inverse, ekz. de Vergilio (Strasburgo 1785), Plaŭto (Zweibrücken 1788) kaj Terentio (Bazelo 1797), ne havas ian sciencan signifon.

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, Band 3. Leipzig 1905, p. 495 (surrete)

* Kategorio Richard François Philippe Brunck en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 681453
* GND: 100059376
* LCCN: no98096614
* VIAF: 82656304
* ISNI: 0000 0001 2141 5510
* LIBRIS: 263970
* SUDOC: 028997948
* BNF: 120716839
* NLA: 36583652
* BIBSYS: 14006891
* NKC: mzk2009528273
 |
Protestantoj en Aktobe, 4-a de januaro 2022.
La **protestoj en Kazaĥio en 2022** (kazaĥe: Қазақстандағы назарылық шаралары, Qazaqstandağy narazylyq şaralary) komenciĝis post subita pliigo de la prezo de tergaso. La protestoj komenciĝis en la nafturbo de Ĵanaozen sed rapide disvastiĝis al aliaj urboj. Tie iĝis tumulto dum la nokto de la 4-a ĝis la 5-a de januaro 2022, pro kio la prezidento deklaris krizostaton unue en Almato kaj en la provinco Mangistau, finfine en la tuta lando. Samtempe la registaro eksiĝis kaj la ŝtatestro iĝis la estro de la nacia sekureca konsilio.

La tumultoj, akompanitaj per atakoj kontraŭ la polico, tumultrabado kaj civilulviktimoj, kaŭzis la eniron de la fortoj de la Organizaĵo de la Kontrakto pri Kolektiva Sekureco.

Eventoj
-------

Vespere de la 5-a de januaro, fronte al la protestoj, la prezidanto tiam petis helpon de la Organizaĵo de la Kontrakto pri Kolektiva Sekureco, kiu anoncis kelkajn horojn poste la decidon sendi pacfortojn.

Je la 6-a de januaro, la kazaĥaj aŭtoritatoj anoncis 18 mortintojn kaj 748 vunditajn policistojn.

La 7-an de januaro, la Rusia Defenda Ministerio anoncis, ke rusiaj paraŝutsoldatoj senditaj al Kazaĥio kadre de la packonserva misio de la Komuna Sekureca Organizo, kune kun la policaj instancoj de Kazaĥio, plene regas la flughavenon de Almata. Krome, rusiaj soldatoj sekurigas la rusian ĝeneralan konsulejon kaj aliajn gravajn instalaĵojn. Armeaj unuoj de la 45-a Aparta Brigado de la Rusiaj Paraŝutsoldatoj, la 98-a Aerdivizio kaj la 31-a Aparta Brigado de la Paraŝutsoldatoj estis senditaj de Rusio .

Ruskosmos raportis, ke sekureco ĉe la Kosmodromo Bajkonur plifortiĝis pro protestoj, la Rusia Kosma Korporacio anoncis, ke ĝi ne intencas evakui rusiajn civitanojn el la kosmohaveno.

La Ŝtatkomunuma Organizo pri Kolektiva Sekureco, estis unuafoje armee implikita en interna konflikto kun la proklamo de la komenco de operacio por restarigi ordon en Kazaĥio.

La kradvorto #zhanaozen2022 estas ofta en sociaj retoj, rilatante al la naftourbo kie la protesto komenciĝis.

La 10-an de januaro, Prezidanto de Kazaĥio Kasimĵomart Tokajev en sia parolado al la parlamenton proponis kandidaton je la ĉefministra posteno Aliĥan Smailov kaj anoncis gravajn reformojn. Li ankaŭ diris ke la misio de la Organizaĵo de la Traktato pri Kolektiva Sekureco en Kazaĥio plenumis siajn taskojn kaj post du tagoj komenciĝos foriro de la eksterlandaj trupoj, kiu finiĝos post 10 tagoj.

Kaŭzoj
------

Opinisondo farita de sendependaj eksterlandaj esploristoj antaŭ la tumultoj, montris altan nivelon de malkontento pri vivnivelo, malfidon al la ŝtataj institucioj, angoron pro korupto. La malkontento estis speciale forta en la regionoj, kiuj iĝis centro de la tumultoj.

Referencoj
----------

* Kategorio Protestoj en Kazaĥio (2022) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Protestoj en Kazaĥio (2022) en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)

1. ↑
2. ↑  Gerard Toal, John O’Loughlin, Marlene Laruelle (2022-01-31) Ĉu la protestoj en Kazaĥio estis prognozeblaj? (esperante). Tutmondaj Voĉoj. Arkivita el la originalo je 2023-08-25. Alirita 2023-10-31.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 750643
 |
Marguerite d'Angoulême **Margareta de Navaro** (naskiĝinta la 11-an de aprilo 1492 en Angoulême, mortinta la 21-an de decembro 1549 ĉe Kastelo Orthez en Bigorre) estis franca verkistino kaj (progeedza) reĝino de Navaro.

Vivo
----

La filino de Karolo de Orléans (1459-1496) kaj fratino de la reĝo Francisko la 1-a estis surkortege bonege edukita. Ŝi edziniĝis en la 1.12.1509 al Karolo de Valois, duko de Alençon. Post ties morto en 1525 ŝi vizitis la malliberigitan fraton en Madrido kaj denove edziniĝis al Henriko la 2-a, reĝo de de la Reĝlando de Navaro.

Margareta subtenis kaj protektis poetojn kaj artistojn. Ŝi interesiĝis pri protestantismo, kion atestas ankaŭ ŝia skribitaĵo »Miroir de l'âme de la pécheresse« (Alençon 1531) kaj kiel eble plej malhelpis la persekuton de la protestantoj francaj. Tamen ŝi ne konvertiĝis.

Verkista agado
--------------

Ŝi postlasis multe da skribaĵoj en prozo kaj en versoj, kiuj atestas lertecon stilan kaj leĝerecon ankaŭ - kvankam ŝia propra vivo estis senmakula. Menciindas inter ili la jenaj: »Heptaméron des nouvelles« (Par. 1559); kolekto da rakontoj laŭ la maniero de Boccaccio, unue en 1558 sub la titolo: »Les amants fortunés«; »Marguerites de la Marguerite des princesses« (Lyon 1547, Par. 1554), antologio de poemoj kaj dramoj publikita fare de la servisto Jean de la Haye. Génin eldonis komisiite de la registaro ŝiajn leterojn (Par. 1841–42, 2 vol.).

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 13. Leipzig 1908, S. 279, kio kio legeblas tie ĉi interrete.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Margareta de Navaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Margareta de Navaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Heptaméron surrete


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 568442
* GND: 118577719
* LCCN: n79082138
* VIAF: 89797196
* ISNI: 0000 0001 2053 2440
* LIBRIS: 194406
* SUDOC: 027009211
* BNF: 11914522q
* MBA: 86e78db2-3066-4ff4-a8b1-ab7ceed2bebd
* NLA: 35327859
* NDL: 00448829
* BIBSYS: 90758940
* NKC: jn19981001810
* ICCU: MILV016988
* BNE: XX958524
 |
**Rigualo** (latine: **Rivaldus**; kelte: **Riwald**) estis la unua reĝo de Armoriko. 
Li naskiĝis en Dumnonia en la 5-a jarcento. Lia patro estris parton de tiu regiono. Post la morto de sia patro, li devis surtroniĝi sed ĉu pro la invado de la Saksoj, ĉu pro epidemio de pesto, li elmigris kun kelkaj servistoj.

La regiono de Donumnii en Anglujo
Li albordiĝis ĉe la norda marbordo de Armoriko en la influejo de la rivero Gouët.

 Ponto de la Gouët en Sankta Briego.

Iom supre li trovis romian vojon, arbaron, valeton. La loko taŭgis do por instaliĝi, konstrui domojn kaj kultivi la grundon. Tiu konstruaĵaro fariĝis la ĝermo de la nuna urbo Sankta Briego.

Rigualdo pli kaj pli vastigis sian bienaron ĝis la rivero Gouessant. Kiam li renkontis sian kuzon Briego, li donacis al li parton de sia bieno kaj emeritiĝis en sia kasteleto de Hillion.

Ĉar paŝtis multe da sovaĝaj poneoj en la lando, li malsovaĝigis ilin. La libro , rakontas lian renkonton kun Fragan, kiu vivis apude, ĉirkaŭ 4 kilometrojn oriente (en la nuna loko Ploufragan).

La golfeto de Sankta Briego
Iun tagon Rigualo kaj Fragan decidis organizi rajdkonkurson. Granda homamaso alvenis sur la strando inter Cesson kaj Hillion por ĉeesti la spektaklon. La plej sperta rajdanto nomiĝis Maël aŭ Maglus, el la teamo de Fragan. Li rapide preterdistancis la aliajn. Guezennec, Jacut, Gwenole kaj Klervi aplaŭdis, kaj ankaŭ Gwen lia edzino. Sed kiam li preskaŭ atingis la celon, la ĉevalo disvojis kaj frapiĝis kontraŭ rokego. La rajdanto estis forĵetita kaj restis senanime. Gwenole alvenis je la korpo de Mael. Li eldiris la preĝojn, kaj Mael resurektis. Ĉu ankaŭ la ĉevalo? La legendo ne diras. Sed Arthur de la Borderie parolas pri la "unua rajdkonkurso en Bretonujo".

Rigual ne havis problemojn kun la Frankoj ĉar li faris omaĝon al la reĝo Clotaire la 1a.

Referencoj
----------

1. ↑  J. Christophe Cassard, *"Les Bretons et la mer au Moyen-Âge*", PUR, 1998
2. ↑  "Contes et légendes du pays breton Yann Brekilien Ed Spezed 1994"

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 303799
 |
**Walter SERNER** (naskiĝinta 15-an de januaro, 1889 - mortinta 1942) estis germanlingva verkisto kaj tezisto. Lia manifesto "Letzte Lockerung" estis grava teksto de Dadaismo.

Walter Serner naskiĝis kiel '*Walter Eduard Seligmann* en Karlovy Vary, Bohemio (tiam Aŭstrio-Hungario, nun Ĉeĥio). En 1913 li studis promocian leĝon en la aŭstri-hungaria ĉefurbo de Vieno. Kun la komenciĝo de la unua mondmilito li eskapis al Svislando en 1914 kaj partoprenis en Dadaismaj agadoj en Zuriko, Ĝenevo, kaj Parizo ĝis 1920. Dum la Unua Mondmilito li estis la redaktisto de la magazinoj *Sirius* kaj *Zeltweg* kaj skribisto por *Die Aktion*. En 1921 Serner restis en Italio kun la artisto Christian Schad. Komencante en 1923 li ekloĝis en variaj Eŭropaj urboj, enhavante Barcelonon, Bernon, Vienon, Karlsbadon, kaj Pragon. Lia teatraĵo *Posada* premieris en Berlino en 1927, sed liaj aliaj planitaj spektakloj estis malpermesitaj. En 1933 la libroj de Serner estis malpermesitaj per la registaro de Naziisma Germanio. En 1942 li estis enterigita kaj mortis en la koncentrejo Theresienstadt.

* Kategorio Walter Serner en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 136654
* GND: 118764764
* LCCN: n50009812
* VIAF: 41853731
* ISNI: 0000 0001 1759 7577
* SUDOC: 028408543
* BNF: 12024915b
* NKC: jo2003190689
* BNE: XX5162484
 |
**Rikardo de Shrewsbury (1-a duko de Jorko)** (naskiĝis la 17-an de aŭgusto 1473, mortis verŝajne en 1483) estis frato de Eduardo la 5-a (Anglio).

Frua vivo
---------

Li estis la dua filo de Eduardo la 4-a (Anglio) kaj Elizabeth Woodville, kaj naskiĝis en Shrewsbury. En 1474 li nomumiĝis duko de Jorko. La 15-a de januaro 1478 li estis edzigita en Abatejo Westminster al la ankaŭ tre juna Anne de Mowbray (8-a grafino de Norfolk) (n. decembron 1472). Ŝi mortis en 1481. Tiun jaron la titolo Duko de Norfolk aldoniĝis al la titoloj de Richard.

Frato de reĝo
-------------

La 9-an de aprilo 1483 Eduardo la 4-a mortis. Lia testamento nomumis lian fraton Rikardon (dukon de Gloucester) kiel protektanto de la juna reĝo ĝis li plenaĝis. Eduardo la 5-a estis tiam en Ludlow, Shropshire, kaj lia onklo Rikardo en norda Anglio. Ili ekiris al Londono, kaj la du grupoj kuniĝis en Northamptonshire. La 29-an de aprilo Rikardo vespermanĝis kun grafo Rivers kaj Richard Grey, duonfrato de Eduardo la 5-a. La sekvantan tagon li arestis ambaŭ virojn kune kun Thomas Vaughan, kiu estris la domanaron de Eduardo, kaj poste tiuj ekzekutiĝis. Rikardo forsendis la aliajn sekvantojn de Eduardo. Tiu estis eskortata de Rikardo al la Turo de Londono. Tien, la 16-an de junio, ankaŭ alvenis Richard de Shrewsbury.

Malliberigo kaj morto
---------------------

Rikardo prokrastis la kronadon de Eduardo. La 22-an de junio, dum prediko, pastro asertis ke la geedziĝo de Eduardo la 4-a kaj Elizabeth Woodville estis bigama pro antaŭa edziĝkontrakto de Eduardo la 4-a kaj Damo Eleanor Talbot. Tio igus la du princojn nelegitimaj. La filoj de Georgo Plantaĝeneto (duko de Clarence) ne rajtis surtroniĝi pro deklaro dum la regado de Eduardo la 4-a ke ilia patro Georgo Plantaĝeneto (duko de Clarence) estis ŝtatperfidisto. Pro tio, la 25-an de junio la angla parlamento detronigis Eduardon la 5-an kaj deklaris ke Rikardo la 3-a estis la rajta reĝo de Anglio.

La du princoj malpli kaj malpli videblis en la Turo de Londono, kaj post pluraj semajnoj ili tute malaperis. La ĝenerala kredo estas ke Rikardo ordonis ilian mortigon. En 1674 laboristoj kiuj rekonstruis ŝtuparon en la Turo eltrovis ostojn, kiujn oni metis en ĉerkon en Abatejo Westminster sub la nomoj Eduardo kaj Rikardo: tamen estas neniam pruvite ke la ostoj fakte estis tiuj de la princoj, kaj eĉ nun restas iom da spekulado pri la sorto de la du knaboj.

En 1483 Elizabeta de York, fratino de Eduardo la 5-a, edziĝis al Henriko la 7-a, tiel unuigante la reĝajn familiojn de Jorko kaj Lancaster.

* Kategorio Rikardo de Shrewsbury (1-a duko de Jorko) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 298150
* GND: 118999230
* LCCN: n94053473
* VIAF: 36145315
* ISNI: 0000 0001 1620 2289
* LIBRIS: 399101
* SUDOC: 066912512
* BNF: 125501776
* BIBSYS: 90893353
* NKC: xx0038279
* BNE: XX4789834
 |
**Werner SCHWAB** (naskiĝinta la 4-an de februaro 1958 en Graz, mortinta la 1-an de januaro 1994 samloke) estis aŭstra dramisto.

Vivo
----

Danke al la dramoj *Fäkaliendramen* kaj *Königskomödien* (eldonite en libra formo en 1991/92) li iĝis furoraŭtoro de germanlingva teatroscenejaro de la 1990-aj jaroj. 

Post la frekvento de la Artetilernejo li studis de 1978 ĝis 1982 skulptadon ĉe la Akademio de la artoj de Vieno. Poste li vivis plurajn jarojn sur farmbieno flankenvoja en la sudoriento de Stirio kaj realigis avangardisman projekton de memsurscenigado: tie li unuigis elementojn literaturajn, skulptajn kaj konceptajn (*Mail-Art*-produktoj inter Schwab kaj János Erdödy de 1978-90; verko teksta-bilda *ORGASMUS: KANNIBALISMUS. Sieben Liebesbriefe an die eigene Beschaffenheit*, 1984). 

Per la premieroj de *Die Präsidentinnen* (Vieno, 1990), *ÜBERGEWICHT, unwichtig: UNFORM* (Vieno, 1991) kaj la radikalaj komedio *Volksvernichtung oder meine Leber ist sinnlos* (München, 1991; por tio li ricevis la premion "Mülheimer Dramatikerpreis" en 1992) li iĝis vere skandala verkisto!

Tuj sinsekve aperis tiam (kelke el ili ankaŭ nur postmorte) dekduo da teatraĵoj, kiuj ĉiuj sekvis la ĝeneralan koncepton pri provokanta-ŝokanta "estetiko de malbelo". Trajto ĉefa ilia estas groteske deformita lingvomaterialo

Aliaj verkoj
------------

Jen aliaj verkoj libre eldonitaj:

* Dramen III (1994)
* DER REIZENDE REIGEN nach dem Reigen des REIZENDEN HERRN ARTHUR SCHNITZLER (1996)
* Der Dreck und das Gute. Das Gute und der Dreck (1996)

Fons
----

"Schwab, Werner", apud: *Microsoft Encarta 2007 Enzyklopädie*, Microsoft Corporation, 2006 (DVD)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Werner Schwab en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Verkoj ĉe la eldonejo Droschl Arkivigite je 2015-06-22 per la retarkivo Wayback Machine
* Biografio ĉe NDB


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 527554
* GND: 119355221
* LCCN: n93011202
* VIAF: 71497313
* ISNI: 0000 0000 7779 9384
* LIBRIS: 311588
* SUDOC: 034288686
* BNF: 12505890h
* MBA: 89317cca-722a-4fd3-9d79-5465a6bb90b9
* NDL: 01065867
* RKD: 242800
* NKC: jn20000604997
* ICCU: TO0V263541
 |
**Heinrich Friedrich Wilhelm GESENIUS** (naskiĝinta la 3-an de februaro 1786 en Nordhausen, mortinta la 23-an de oktobro 1842 en Halle) estis germana luterana teologo kaj lingvisto. Li estis grava studanto de la biblia hebrea lingvo kaj verkis plurajn altkvalitajn vortarojn surbaze de sia studado de ĉi tiu lingvo sed ankaŭ aliaj lingvoj, kiel la fenica. Li fundamente novigis la kreadon de bibliaj hebreaj vortaroj kaj restas unu de la plej gravaj kontribuintoj en la leksikografio de la hebrea. Li estis ankaŭ fondinto de la studo de la fenica lingvo.

Vivo
----

Studis Gesenius de 1803 je Helmstedt teologion kaj filologion kaj iĝis en 1806 repetigisto ĉe la universitato de Göttingen. Ekde 1809 li profesoris ĉe la katolika gimnazio de Heiligenstadt kaj vokiĝis kiel eksterorda profesoro pri teologio al Halle (Saale). Estiĝinte orda profesoro jam en 1811 li restis ĝismorte je Halle.

Graveco
-------

Gesenius estis la unua germana ŝemidologo kiu malplektis la studojn de la hebrea lingvo kaj de la Malnova Testamento kaj teologion. Li elstaris kiel empiristo, dume filozofia teorio kaj sistemigo ne interesigas lin. Danke al »Hebräisch-deutsches Handwörterbuch« (Leipzig 1810–12), »Hebräische Grammatik« (Halle 1813) kaj »Hebräisches Lesebuch« (Halle 1814) li pli popularigis la okupiĝon pri hebreaj studoj.

Jen aliaj gravaj verkoj liaj: »Versuch über die maltesische Sprache« (Leipzig 1810); »Geschichte der hebräischen Sprache und Schrift« (Leipzig 1815); »De Pentateuchi samaritani origine, indole et auctoritate« (Halle 1815); »Carmina samaritana« (Leipzig 1824); »Ausführliches grammatisch-kritisches Lehrgebäude der hebräischen Sprache« (Leipzig 1817); »Der Prophet Jesaia« (Leipzig 1821); »Thesaurus linguae hebraeae et chaldaeae Veteris Testamenti« (Leipzig 1829–42); »Paläographische Studien über phönikische und punische Schrift« (Leipzig 1835); »Scripturae linguaeque phoeniciae monumenta« (Leipzig 1837) 

Ege efika estas la instruisteco de Gesenius. El lia skolo venis i.a. la orientalistoj Peter von Bohlen, Andreas Gottlieb Hoffmann, Hermann Hupfeld, Emil Rödiger, Johann Christian Friedrich Tuch, Wilhelm Vatke.

Lia filo Friedrich Wilhelm Gesenius estis grava instruisto de la angla lingvo kaj lernejestro.

Fonto (dec. 2023)
-----------------

* Meyers Großes Konversations-Lexikon, volumo 7. Leipzig 1907, p. 723 (tie ĉi interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------


* Vikifontaro
* ligiloj ĉe DDB

* Kategorio Wilhelm Gesenius en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 664761
* GND: 119096552
* LCCN: n85088619
* VIAF: 51807594
* ISNI: 0000 0001 2132 896X
* LIBRIS: 241858
* SUDOC: 067059538
* BNF: 125679221
* NLA: 35638284
* BIBSYS: 90341058
* NKC: xx0175550
* ICCU: LO1V027805
 |
Odo, maldekstre
**Odo de Bayeux** aŭ **Odo de Conteville** (foje oni trovas ankaŭ la formojn *Odon* aŭ *Eudes*) (naskiĝis inter 1032 kaj 1037 en Normandio; mortis en 1097) estis duonfrato de Vilhelmo la Konkerinto.

Lia patro, Helluin de Conteville estis modesta sinjoro normana, al kiu la duko de Normandio Roberto donis sian konkubinon, Herleva de Falaise, kiel edzinon.

Odo estis nomumita de Vilhelmo la Konkerinto ekde 1049 kaj malgraŭ sia juna aĝo, episkopo de Bayeux. Li estis pli batalema kaj ĉasema ol religia kaj batalis dum la Batalo de Hastings en 1066. Li iĝis grafo de Kent kaj estis nomumita por estri Normandion dum la malĉeesto de Vilhelmo. Pro nekonataj kialoj (eble pro politikaj ambicioj por la papa trono), li estis malliberigita de Vilhelmo en 1082 kaj liberigita nur iom antaŭ ties morto en 1087.

Komence de la regado de Vilhelmo la 2-a, li ribelis kontraŭ la reĝo kaj perdis ĉiujn siajn anglajn posedaĵojn. Li mortis kaj estis entombigita en Palermo (Sicilio) en 1097, kiam li akompanis sian nevon al la 1-a Krucmilito.

Li estis (eble) la mendinto de la fama Tapiŝo de Bayeux.

* Kategorio Odo de Bayeux en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 129489
* GND: 100955878
* LCCN: no2013053092
* VIAF: 314829382 69286527, 314829382
* ISNI: 0000 0000 0257 9838
 |
**Wolfgang BORCHERT** [volfgang borĥert] (\* la 20-an de majo 1921 en Hamburgo, † la 20-an de novembro 1947 en Bazelo) estis germana verkisto de ruino-literaturo.

La filo de instruisto kaj verkistino en la aĝo de 15 jaroj komencis verki poemojn. Konforme al la deziro de siaj gepatroj li en la jaro 1939 komencis lerni la profesion de librovendisto, sed unu jaron poste li forlasis tiun ĉi karieron por fariĝi aktoro. En marto 1941 li eklaboris en la Lüneburga teatro *Landesbühne Osthannover*, sed jam en junio de la sama jaro la militservo vokis lin al la fronto.

La sekvajn jarojn karakterizis malsanoj, vundoj, restadoj en lazaretoj kaj akuzoj pri memvundigo kaj defetismaj paroloj. En 1945 Wolfgang Borchert sukcesis fuĝi el la franca militkaptiteco kaj reveni al Hamburgo. Denove li agis kiel aktoro, reĝisora asistanto kaj kabaredisto, ĝis kiam lia malbona sanstato malebligis tion.

Ekde 1946 – la kuracistoj prognozis al li unu plian vivojaron – li ege fervore dediĉis sin al la verkado. En rapida sinsekvo estiĝis prozaĵoj kaj poemoj, kiuj respegulis la spertojn de la aŭtoro kaj de multaj aliaj soldatoj revenintaj el la Dua mondmilito.

En septembro de 1947 li vojaĝis al Bazela hospitalo, por kuraci sian hepatomalsanon: amikoj kaj eldonistoj peris tiun ĉi eblecon al la intertempe konata aŭtoro. Lia sanstato tamen jam estis tiel malbona, ke li mortis tie la 20-an de novembro, en la aĝo de 26 jaroj.

Listo de verkoj
---------------

* *Laterne, Nacht und Sterne* (poemoj, 1946)
* *Die Hundeblume* (rakontoj, 1947)
* *An diesem Dienstag* (rakontoj, 1947)
* *Draußen vor der Tür* (dramo, 1947)
* *Die traurigen Geranien und andere Geschichten aus dem Nachlass* (rakontoj, eld. 1962)

En Esperanto aperis
-------------------

* *La hundofloro (Die Hundeblume).* [Tradukis Frank Lappe]. - En: *Beletra Almanako*, nº 36, oktobro 2019, Novjorko, Mondial. ISBN 9781595693969.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Wolfgang Borchert en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Internationale Wolfgang-Borchert-Gesellschaft


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 11003
* GND: 118513451
* LCCN: n79077406
* VIAF: 34473749
* ISNI: 0000 0000 8113 051X
* LIBRIS: 312874
* SUDOC: 028569164
* BNF: 120378766
* MBA: ef153efa-0ec6-4d5b-b51c-263857045c43
* NLA: 35020316
* NDL: 00433864
* BIBSYS: 90059742
* NKC: ola2002153871
* BNE: XX889105
 |
**Márton Vörös** [voroŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vörös Márton** estis hungara arkivisto, verkisto, instruisto. Lia persona nomo ofte estis ekster Hungario *Marty*.

Márton Vörös naskiĝis la 22-an de septembro 1900 en Kecskemét (Hungara reĝlando), li mortis en julio de 1993 en Södertälje (Svedio).

Biografio
---------

Márton Vörös akiris diplomojn en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1925 kaj li ankaŭ doktoriĝis. Li instruis en gimnazio de Cegléd ekde 1928. Inter 1931 kaj 1932 li gvidis la hungaran instituton en Stokholmo. En 1933 li laboris en la hungara tutlanda arkivejo, poste li estis ĉefarkivisto en Pécs, inter 1950-1961 ĉefarkivisto de Baranya, sed inter 1944–1946 li estis reprezentanto de la Sveda Ruĝa Kruco en suda Hungario. En 1965 li translokiĝis al Svedio, kie ĝis 1972 li esploris en la sveda arkivo. Li ofte revizitis Hungarlandon. Li ankaŭ verkis kaj tradukis.

Elektitaj libroj
----------------

* *Pécs-Baranya részvétele az 1848-49 évi szabadságharcban* (1954)
* *Az öttornyú város* (1956)
* *A nagy kísérlet* (1960)
* *A kétszáz éves Pécsi Bőrgyár* (1962, kunaŭtoro)
* *A Széchenyi tér regénye* (1963)
* *Teérted is- : egy svéd vöröskeresztes visszaemlékezése Pécs tragikus napjaira* (1992)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2020-01-25. Alirita 2020-01-25.

* Kategorio Márton Vörös en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 678594
* LCCN: n92101968
* VIAF: 121509716
* ISNI: 0000 0000 8014 5031
* SUDOC: 056991797
 |
**Robert GARNIER**, franca dramisto kaj poeto (1544 - 20-a de septembro 1590).

Robert Garnier naskiĝis ĉe La Ferté-Bernard (Sarthe) en 1545. Dum li studis la juron ĉe Tuluzo li estis premiata pro poemoj. Li komencis labori kiel juristo en Parizo, kaj akiris grandan reputacion pro sia oratorado. Li iĝis magistrato en Maine, la distrikto kie li naskiĝis. La juro estis lia kariero, kaj la literaturo estis flank-okupo. Tamen la samepokuloj tuj rekonis lian literaturan talenton.

Frua poemaro *Les Plaintes Amoureuses* (*La Amaj Plendoj*) estas perdita. En 1576 li eldonis *Himnon al la Monarkio*.

Hodiaŭ estas kiel tragedia dramisto ke li plej famas. Li estis inspirata de la dramoj de Seneko la pli juna: ĝenerale la verkoj konsistas el serio de paroladoj kaj lirikaj ĥoraj versoj. Pli gravas la vortoj ol la agoj. Plejparte li elektis temojn el la historioj de antikvaj Romo kaj Grekio.

*Porcie*, pri la mortoj de Brutus, Cassius kaj Procia, estis eldonata en 1568 kaj enscenigita en 1573. Ĝin sekvis *Cornélie* kaj *Hippolyte* (1573), *Marc-Antoine* (1578), *La Troade* (1579), kaj *Antigone* (1580). Aperis en 1582 la tragikomedio *Bradamante*, kie li uzis temon el la poemo *Rolando Furioso* de Ariosto, kaj en 1583 la tragedio *Les Juives* pri la venĝo de Nebukadnecaro kontraŭ Zedekiah reĝo de Judeo kaj lia familio.

Li forte influis la anglan dramon de la malfrua deksesa jarcento. Thomas Kyd tradukis *Cornélie* kaj la Grafino de Pembroke verkis version de *Antigone*. En la Francio mem li estis eble la plej grava antaŭulo de Pierre Corneille kaj Jean Racine.

* Kategorio Robert Garnier en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 222439
* GND: 118716395
* LCCN: n50015179
* VIAF: 31996630
* ISNI: 0000 0001 2126 5989
* LIBRIS: 187993
* SUDOC: 026882515
* BNF: 11904192k
* BPN: 89129948
* NLA: 35113747
* BIBSYS: 97006371
* NKC: ola2003191750
* ICCU: SBLV292523
* BNE: XX1281167
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Maria Stuart. |

---

**Maria la 2-a** (n. la 30-an de aprilo 1662, m. la 28-an de decembro 1694) kunregis Brition, kune kun sia edzo Vilhelmo la 3-a (Anglio), de 1689 ĝis sia morto.

Naskiĝo kaj familio
-------------------

Maria naskiĝis en Londono kaj estis la plej aĝa filino de la estonta Jakobo la 2-a (Anglio), frato de la tiama reĝo Karlo la 2-a (Anglio), kaj ties unua edzino Anne Hyde.

Ŝia patrino naskis ok idojn sed nur Maria kaj ŝia fratino Anna de Britio ne mortis infanaĝe.

Frua vivo
---------

En 1668 aŭ 1669 ŝia patro konvertiĝis al romkatolikismo, sed Maria kaj Anna restis protestantinoj.

En 1671 mortis Anne Hyde. En 1673 Jakobo edziĝis al Maria de Modena.

Kiam ŝi havis 15 jarojn, Maria fianĉiĝis al sia kuzo, la protestanta Vilhelmo (princo de Oranje). Komence ŝia onklo Karlo la 2-a malaprobis la fianĉiĝon, favorante edzigon al la romkatolika Ludoviko de Francio (1661-1711), sed la angla parlamento devigis lin konsenti al la geedziĝo de Maria kaj Vilhelmo. La nupto okazis en Londono la 4-an de novembro 1677: laŭdire Maria ploris tratute la riton.

Maria kaj Vilhelmo loĝis en Nederlando. Tie tri beboj aŭ abortis aŭ mortnaskiĝis, kaj poste ŝi restis senide. Pro sia bonhumoro kaj afabla maniero ŝi populariĝis, sed Vilhelmo ofte malvarmis kaj longe havis amaferon kun nobela sekvantino de Maria.

Reĝino de Britio
----------------

Jakobo la 2-a surtroniĝis en 1685 sed pli kaj pli malpopulariĝis, parte pro sia romkatolikismo. La 30-an de junio 1688 sep anglaj gravuloj invitis Vilhelmon invadi Anglion kaj reĝiĝi. Post iom da hezito, Vilhelmo konsentis, kaj nederlanda armeo alteriĝis la 5-an de novembro. La angla armeo kaj mararmeo aliĝis al li, kaj decembron 1688 Jakobo fuĝis al Francio.

Maria ne tute kontentis pri la detronigo de sia patro, sed ŝia edzo komandis ŝin porti gajan mienon kiam ili triumfe eniris Londonon.

Sekvis debatoj ĉu Maria regus sole. Vilhelmo mem ne deziris esti nur reĝa edzo. Fine estis decidate ke Maria kaj Vilhelmo kunreĝos, kaj ke, se Maria mortus antaŭ Vilhelmo, tiu regus sole. Ili kroniĝis en Abatejo Westminster la 11-an de aprilo 1689.

Kiam ajn Vilhelmo loĝis en Anglio, Maria ne okupiĝis rekte pri politikaj aferoj, kvankam ŝi aprobis la nomumon de superaj ekleziuloj: sed Vilhelmo ofte militis en Irlando kaj en la ĉeflando de Eŭropo, kaj, dum li forestis, Maria regis la landon. Ŝi ordonis la areston de sia onklo Henry Hyde (2-a grafo de Clarendon) pro komploto retronigi ŝian patron. En 1692 ŝi malliberigis la influan John Churchill (1-a duko de Marlborough) pro simila komploto: ties edzino Sarah estis amiko de Anna, la fratino de Maria, kaj sekvis akra kverelo inter Maria kaj Anna.

Maria mortis en Londono pro variolo.

* Kategorio Maria la 2-a (Anglio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 313886
* GND: 118865838
* LCCN: n80044552
* VIAF: 76375822
* ISNI: 0000 0001 2096 4438
* LIBRIS: 214268
* SUDOC: 066912709
* BNF: 12268865r
* BPN: 30352746
* ULAN: 500354686
* BIBSYS: 1450248439842
* RKD: 438121
* NKC: mzk2005309139
* BNE: XX1306721
 |
**Mátyás Pribojszky** [mAtjAŝ pribojski], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pribojszky Mátyás** estis hungara citristo, orkestrestro, verkisto.

Mátyás Pribojszky en 2011
Mátyás Pribojszky naskiĝis la 24-an de julio 1931 en Okány, li mortis la 17-an de oktobro 2014.

Biografio
---------

Pri lernojaroj de Mátyás Pribojszky mankas informoj, nur estas sciata, ke li studis teknologion, poste li estis maŝinisto pri turbinoj en la industrio 2 jardekojn. Li estis memlernanto pri muziko kaj citro. Li evoluis novan teknikon, anstataŭ plumo li senpere tuŝis la kordojn. Li prezentis ĝin kun sukcesoj en popolmuzika festivalo en Kecskemét en 1969. Pro la sukcesoj li libertempe instruis citroludon, krome li prezentis ne nur popolmuzikon, krome ankaŭ klasikan muzikon ekde la 1980-aj jaroj. En 1972 li estis nomumita profesia citristo, la unua en Hungario. En 1981 li fondis citristan klubon, kiun li gvidis ĝis 1993. Li faris koncertojn ankaŭ en Eŭropo, Nord-Ameriko kaj Japanio. En la 1980-aj jaroj li prezentis sin, kiel verkisto. En 1983 li fondis citrorkestron, la unuan en Hungario. Post 3 jaroj la orkestro ricevis la ĉefpremion en monda festivalo en Logroño. En 2005 li translokiĝis al Tata (Hungario). Li ricevis 2 premiojn en 2001 kaj 2014. Li havis edzinon.

Elektitaj muzikaj libroj
------------------------

* Citera-iskola: kezdők részére (Citrolernejo por komencantoj)
* A citeramozgalomról (Pri movado de citristoj, 1982)

Elektitaj libroj
----------------

* Csoda Józsefvárosban (novelaro, 1995)
* Zendülés New Hungárián (noveloj, romanetoj, 1997)
* Mesék a mából (2007)
* Menedék (2014)
* Gondolatunió (2016)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2019-07-27. Alirita 2019-07-27.

* Kategorio Mátyás Pribojszky en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 651988
* LCCN: nr92012314
* VIAF: 49090025
* ISNI: 0000 0000 5432 7309
 |
**Leon Zdzisław Stroiński**, pseŭdonomo *Marek Chmura* (naskiĝis la 29-an de novembro 1921 en Varsovio, mortis la 16-an de aŭgusto 1944 samloke) – pola poeto de la generacio de Kolumbanoj, soldato de Pola Enlanda Armeo.

Vivo
----

Li naskiĝis en familio de intelektuloj, lia patro Józef Stroiński estis jura konsilisto. Fruan junaĝon pasigis en Zamość.

En 1941 komencis studi juron kaj la polan lingvon en sekreta Varsovia Universitato. De 1942 apartenis al grupo de studentoj kolektitaj ĉirkaŭ konspira monatrevuo "Sztuka i Naród" (Arto kaj Nacio). Li estis soldato de Landa Armeo, finis sekretan lernejon de substandardistoj. Arestita dum meto de florkrono la 25-an de majo 1943 (kune kun Wacław Bojarski kaj Tadeusz Gajcy) apud la monumento al Koperniko (en la 400-an datrevenon de la morto). Enprizonigita en Pawiak. Neidentigita, estis liberigita la 19-an de julio 1943.

Pereis la 16-an de aŭgusto en la ribelo de Varsovio kune kun Tadeusz Gajcy en Malnova Urbo, post eksplodigo fare de germanoj de brikdomo ĉe la str. Przejazd.

Poezio
------

Sian kreemon disvolvis de 1942. Aludis la Krakovan Avangardon, tuŝis realojn de la milito kaj okupado, ankaŭ travivaĵojn el Pawiak (ciklo da lirikaĵoj proze *Okno* (Fenestro) 1943). Li kreis viziajn-metaforajn bildojn, plenaj de prometeismaj kaj mesianismaj akcentoj. Ankaŭ verkis prizonan rakonton "Pokolenie" (Generacio) kun patriota kaj humanisma signifo.

Memorigo
--------

* *Ślady – Leon Zdzisław Stroiński* (Spuroj - Leon Zdzisław Stroiński), dokumenta filmo, reĝisorita de Hanna Zofia Etemadi, 2010

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Zdzisław Stroiński en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* *Zdzisław Stroiński* – kolekto de verkoj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 590613
* GND: 1014450810
* LCCN: n88098494
* VIAF: 23688907
* ISNI: 0000 0001 2022 4149, 0000 0003 6862 746X
* NKC: js2011635461
 |
**Měrćin Nowak-Njechorński** (germana nomo *Martin Nowak-Neumann*) (naskiĝinta la 13-an de junio 1900 en Nechern, mortinta la 6-an de julio 1990 samloke) estis soraba pentristo, grafikisto, publicisto kaj verkisto.

Post la frekventado de la elementa lernejo en Wurschen li pliklerigis sin en la kampo de la pentrado. En la jaro 1919 li havis sian unuan vendoekspozicion en Görlitz, kies financa rezulto ebligis al li komenci studadon en la Ŝtata akademio por grafikaj artoj kaj librometio en Lepsiko.
En la jaroj 1921–1923 li ŝanĝis al la Dresdena artoakademio. Tie li pli kaj pli entuziasmiĝis por la soraba popola kulturo, kio estis por li instigo studi en la slava eksterlando. Li ankaŭ komencis arte okupi sin precipe pri motivoj el la Slava mitologio.

En la jaro 1923 li do iris al Prago, kie li studis ĝis 1927 interalie ĉe Max Švabinský.
1927–1929 li komencis studadon en la artoakademio en Varsovio. Post sia reveno al Bautzen li laboris de 1929 ĝis 1933 kiel redaktoro de la soraba gazeto Serbske nowiny. Pro politikaj kaŭzoj oni devigis lin fini tiun laboron en la jaro 1933 kaj li estis rekrutigata al la militservo, al la germana Vermaĥto. Post sia reveno el la usona militkaptiteco li laboris ekde 1947 kiel ĉefredaktoro de la gazeto intertempe alinomita al Nowa doba („Nova epoko"), de 1950 ĝis 1969 kiel posteulo de Ota Wićaz ankaŭ kiel ĉefredaktoro de la soraba kulturrevuo Rozhlad. Post sia pensiuliĝo en la jaro 1969 li vivis kiel sendependa pentristo kaj verkisto en sia hejmloko Nechern.

Měrćin Nowak-Njechorński estis dufoje dekoraciita per la Patrolanda meritordeno de la GDR, per la Nacia premio de la GDR, per la Ćišinski-premio de la Domowina kaj per la ordeno Stelo de la popola amikeco.

Lia naskiĝ- kaj loĝdomo en Nechern estas malfermita al la publiko en junio 1999 kiel muzeo.

Verkoj (elekto)
---------------

* *Po serbskich pućach*. Bautzen 1936
* *Zapiski bobaka*. Bautzen 1952
* *Serbski wšudźebył*. Bautzen 1954
* *Mišter Krabat*. Bautzen 1954

Literaturo
----------

* *Moler serbskeho luda*. Bautzen 1959 (mit Texten von Měrćin Nowak-Njechorński und Alfred Schneider)
* *Wubrane spisy, zwjazk 1* (pućowanske wobrazy). Bautzen 2000, ISBN 3-7420-1822-1
* *Wubrane spisy, zwjazk 2* (bajki). Bautzen 2000, ISBN 3-7420-1824-8
* Helmut Kaltšmit: *Leksikon awtorow serbskich knihow 1945–1978*. Bautzen 1979

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Měrćin Nowak-Njechorński en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Mišter Krabat de M. Nowak-Njechorński en Esperanto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 201974
* GND: 118967568
* LCCN: n84050603
* VIAF: 39418637
* ISNI: 0000 0000 7215 558X
* SUDOC: 076331679
* BNF: 121721522
* NKC: xx0166311, xx0166312 jn20000604219, xx0166311, xx0166312
 |