recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Pri la komunumo
---------------

**Engi** estis ĝis la 31-a de decembro 2010 politika komunumo de Kantono Glaruso, en Centra Svislando. Ĝi havis 635 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008. Kun efiko de la 1-a de januaro 2011 la komunumo Engi estis integrita al la nova komunumo Glaruso Sudo.

Geografio
---------

Engi situas ĉe la bordo de la rivero Sernf suda flankorivero de Linth. La iama komunumo konsistas el la tri partoj Vorderdorf, Dörfli kaj Hinterdorf.

Najbaraj komunumoj ĝis la komunumreformo
----------------------------------------

La komunumo Engi limis al en nordo al Quarten (SG), en nordoriento al Flums (SG), en oriento kau sudo al Matt, en sudokcidento al Schwanden, kaj en nordokcidento al Sool.

Trafiko
-------

Ĝis en la jaro 1969 inter Schwanden kaj Elm ekzistis la tiel nomita *Sernfvalo-Fervojo*, kiu tiam estis anstataŭigita per aŭtobuslinio. Per tiu buslinio Engi estas hodiaŭ konektita al la publika transportreto.

Vidindaĵoj
----------

En la iama adrezominejo *Landsplattenberg* estis regule trovitaj fosilioj, ĉefe fiŝoj sed ankaŭ testudoj kaj birdoj. La iama minejo hodiaŭ viziteblas por turistoj.

Sur la teritorio de la iama tekstilfabriko *Weseta* hodiaŭ troviĝas la *Glarusa Naturscienca Muzeo* (germane: *Glaner Naturkundemuseum*).

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Engi datiĝas el la jaro 1350 kiel *ze engi*.

Ek de la 16-a jarcento en Engi funkciis Ardezo-Minejo, kiu pro ekonomiaj kialoj estis fermita en la jaro 1961. Hodiaŭ la minejo *Landsplattenberg* estis turimse vizitebla.

Kun efiko de la 1-a de januaro 2011 la komunumoj Betschwanden, Braunwald, Elm, Engi, Haslen, Linthal, Luchsingen, Matt, Mitlödi, Rüti, Schwanden, Schwändi, kaj Sool estis surbaze de la glarusa komunumreformo kunigitaj al la nova komunumo Glaruso Sudo.

Monda naturheredaĵo
-------------------

Engi apartenas al la Svisa Tektonika Areno Sardona, regiono kiu estis la 7-an de julio 2008 akceptita kiel Monda Naturheredaĵo de UNESKO.


Monda heredaĵo de UNESKO

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: *Karin Marti-Weissenbach*: *Engi* en la *Historia Leksikono de Svislando* (2005-11-14)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Engi
* Engi en la Historia Leksikono de Svislando

* Kategorio Engi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de Kantono Glaruso |
| --- |
| ***Glaruso:*** Glaruso • Ennenda • Netstal • Riedern*Glaruso Nordo*: Bilten • Filzbach • Mollis • Mühlehorn • Näfels • Niederurnen • Oberurnen • Obstalden*Glaruso Sudo*: Betschwanden • Braunwald • Elm • Engi • Haslen • Linthal • Luchsingen • Matt • Mitlödi • Rüti • Schwanden • Schwändi • Sool | BlazonoBlazono |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 325021
* GND: 4585481-6
* VIAF: 133376025
* NKC: ge961214
 |
**Akiro** (de la latina verbo *acquirere*) laŭ PIV estas

1. la ago fariĝi posedanto de io konkreta per aĉeto, interŝanĝo aŭ alia maniero,
2. la ago sukcesi ricevi ion petitan,
3. la sukceso per propra klopodo havigi al si ies favoron, helpon aŭ alispecan apogon, kaj
4. la ago havigi al si ion abstraktan per penado aŭ klopodo.

Konkretaj specoj de akiro estas ekzemple

* la akiro de financa subteno por neprofitcela organizaĵo aŭ
* la akiro de klientoj por komercisto aŭ komerca entrepreno.

La havigo de Akirita Imuno-Deficita Simptomaro respektive Sindromo (mallongigite AIDS, kiun oni ofte vortigas kiel "Aidoso"), laŭ la supra difino do ne striktasence estas "akiro", ĉar la suferantoj de la severa malsano kutime neniel propravole deziris malsaniĝi. La nomo de la malsano influiĝis de la anglalingva termino pri ĝi: la angla vorto *"acquire"* pli-malpli identas la la pli ĝenerala esperanta verbo "havigi", kaj do ne enhavas la esperantlingvan signifonuancon mem klopodi iĝi ricevanto de io petita.

* Akiro en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Helppaĝo pri apartigiloj | **Ĉi tiu paĝo estas apartigilo: listo de artikoloj kun sama aŭ preskaŭ sama titolo.**
Se vi venis ĉi tien per ligilo en artikolo, bonvolu direkti tiun ligilon rekte al la celita paĝo. |
**Ján Varhola** (la 31-an de majo, 1925 – la 24-an de decembro, 2010), usonigita kiel **John Warhola**, ludis gravan rolon en la subtenado de la heredo de sia pli juna frato, nome la artisto pri pop-arto Andy Warhol, iĝis respondeca fare de sia patro pri la instruado de Andy kaj iĝis patrono de la Fondaĵo *Andy Warhol Foundation for the Visual Arts* post la morto de sia frato okazinta en 1987. Warhola superkontrolis la establadon de la The Andy Warhol Museum en Picburgo kaj de la Múzeum Andyho Warhola Medzilaborce en Medzilaborce, Slovakio.

Warhola naskiĝis en la 31a de majo, 1925, en Picburgo, la dua el tri filoj de Andrey kaj Julia Warhola. Ĵus antaŭ sia morto en 1942, lia patro petis al Warhola iĝi respondeca pri la edukado de Andy. La filo de Warhola memoris ke lia avo estis dirinta ke "Via rolo estas zorgi pri Andy kaj sekurigi ke li iru al lernejo, ĉar li estos sukcesa iam". Warhola ĉeestis volontan lernejon li mem kaj uzis la rimedon ŝpari la monon kiun lia patro kunigis por pagi la du unuajn jarojn de Andy ĉe la Carnegie Institute of Technology, kaj uzis la monon kiun li enspezis ĉe serio de laboroj por pagi la du finajn jarojn de Andy en tiu lernejo.

Post kiam Andy Warhol finstudis kaj translokiĝis al Novjorko, Warhola restis en kontakto kun sia frato regule, telefonante al li ĉiusemajne ĝis lia morto. Kiel parto de la testamento de Andy Warhol, Warhola estis nomumita unu el la patronoj de organizaĵo kiu subtenus artojn. Kiel vicprezidento de la fondaĵo dum du jardekoj, Warhola helpis la kreadon de muzeoj dediĉitaj al la verkaro de Warhol en ties indiĝena Picburgo kaj en la areo de Slovakio kie liaj gepatroj kreskis. Establita en 1991, la *Andy Warhol Museum of Modern Art* ricevis ĉirkaŭ du dekduojn da verkoj de Warhol, same kiel aliaj artaĵoj kreitaj de la plej aĝa frato Warhola, nome Paul. Warhola estis aktiva partoprenanto ĉe la The Andy Warhol Museum situanta en la picburga nordareo *North Side*, ofte parolante kun infanoj kiuj vizitis la muzeon pri la verkaro de sia frato.

Loĝanto en Freedom, Pensilvanio, Warhola mortis en la *Allegheny General Hospital* en Picburgo en aĝo de 85 pro pneŭmonito en la 24a de decembro, 2010. Postvivis lin tri gefiloj kaj du nepoj, same kiel lia pli aĝa frato Paul.

Referencoj
----------

1. 1 2 3 4  Roddy, Dennis B. "Obituary: John Warhola / Brother who was told, 'Your role is to take care of Andy'", *Pittsburgh Post-Gazette*, 25a de decembro, 2010. Alirita la 29an de decembro, 2010.
2. 1 2 3  Grimes, William. "John Warhola, Brother of Andy Warhol, Dies at 85", *The New York Times*, 28a de decembro, 2010. Alirita la 29a de decembro, 2010.
3. 1 2 3  Vidonic, Bill. "John Warhola, brother of Andy Warhol, dies at 85"[*rompita ligilo*], *Pittsburgh Tribune-Review*, 25a de decembro, 2010. Alirita la 29a de decembro, 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 521221
* GND: 1202741363
* LCCN: no2008024974
* VIAF: 39177818
* ISNI: 0000 0000 5135 9807
* RKD: 432383
 |
**John Wyatt** (Aprilo de 1700 - 29a de Novembro 1766), angla inventisto, naskiĝis ĉe Lichfield kaj estis rilata al Sarah Ford, nome patrino de Doctor Johnson. Li estis profesie ĉarpentisto kiu eklaboris en Birmingham por la disvolvigo de ŝpinilo. En 1733 li estis laborante en la kotonfabriko de New Forge (Powells) Pool, Sutton Coldfield, klopodante ŝpini la unuan kotonan fadenon iam ŝpinita per mekanikaj rimedoj.

Lia ĉefa partnero estis Lewis Paul (kiu estis patronita de la Duko de Shrewsbury) kaj kune ili disvolvigis la koncepton plilongigi la kotonfadenojn ruladante ilin tra ruliloj kaj poste etendante ilin tra pli rapida dua serio de ruliloj. Ili produktis la unuan rulŝpinilon kaj ĝi estis tre sukcesa. Paul produktis fadenon en 1738 kaj en 1758, nome la jaron antaŭ li mortiĝis.

Lia inventaĵo estis unu el ĉefaj por la Industria Revolucio.

Referencoj
----------

Dyer, John. *The Fleece*. London, 1757.

Bibliografio
------------

* Baker, John Leon, Wyatt, John (1700–1766), Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004
The "Little Albert" experiment
**John Broadus WATSON** (8-a de januaro 1878 – 25-a de septembro 1958) estis usona psikologo. Li naskiĝis en Suda Karolino kaj diplomiĝis en Universitato Furman en 1900, post kvin jaroj de superaj studoj. Li estas logita de Universitato de Ĉikago pro intereso kion John Dewey vekigis en ĝi, sed ja Angell kiu orientis lin al eksperimenta psikologio. Ankaŭ studis fiziologion kaj neŭrologion en Ĉikago, kun H. H. Donaldson kaj Jacques Loeb. Post tri lernjaroj li doktoriĝis pri Filozofio en 1903.

Li estas pioniro de kondutismo, skolo de psikologio kiu prenas konduton kiel studobjekto. Lia artikolo "Psychology as a behaviorist views it"(Psikologio kiel kondutisto vidas ĝin), publikita en *Psychological Review*, lanĉis kondutismon.

*Psikologio kiel kondutisto vidas ĝin estas pure objektiva eksperimenta branĉo de naturscienco. Ĝia teoria golo estas antaŭdiro kaj regado de konduto. Introspekto ne formas esencan parton de ĝiaj metodoj, nek estas la scienca valoro de ĝiaj datumoj dependaj de preteco kun kiu ili strebas al interpretado koncerne al konscio. Kondutisto, en sia koplodo havi unuecan skemon pri animala respondo, ne rekonas dividan linion inter homo kaj besto. La homa konduto, plene de sia rafineco kaj komplekseco, formas apenaŭ parton de kondutista tuta skemo de esplorado.*

(John B. Watson kaj la unuaj vortoj de sia artikolo "Psikologio kiel kondutisto vidas ĝin").

Vidu ankaŭ
----------

* Ivan Pavlov
* Burrhus Frederic Skinner

* Kategorio John Watson en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 87722
* GND: 118629476
* LCCN: n79110514
* VIAF: 9933786
* ISNI: 0000 0001 0869 0139
* SUDOC: 033117543
* BNF: 12401619f
* NLA: 35594170
* NDL: 00460285
* BIBSYS: 90126112
* NKC: jn20000701938
* BNE: XX1707435 XX1237705, XX1707435
 |
**Ludwig Heinrich Ferdinand OLIVIER** (naskiĝinta la 19-an de septembro 1759 en La Sarraz, mortinta la 31-an de marto 1815 en Vieno) estis svisa pedagogo.

Vivo
----

Olivier iĝis en 1781 instrusto ĉe la reforma lernejo Philanthropinum en Desssau. Samloke li malfermis lernejon en 1793 kies estradon li malkomencis en 1801. Ĉar li preferis reklami en Lepsiko kaj Berlino (i.a.) siajn novajn revoluciajn lernigmetodojn koncerne efikan legadon. Kun Ernst Tillich li malfermis en 1806 alian lernejon en Lepsiko: baldaŭ li transdonis ĉiun responson al Tillich. Ekde 1811 li denove vivis plejtempe en Svislando.

Olivier estis ankaŭ instruisto de la posta imperiestro Vilhelmo la 1-a (Germana Regno). Menciindas inter liaj skribitaĵoj jenaj: »Orthoepographisches Elementarwerk« (Dessau 1804–06, 2 vol.); »Die Kunst, Lesen und Rechtschreiben zu lehren, auf ihr Grundprinzip zurückgeführt« (Dessau 1801); »Über den Wert guter, natürlicher Unterrichtsmethoden« (Dessau 1802).

Familianoj
----------

Liaj filoj Heinrich (1783-1848), Ferdinand (1785–1841) kaj Woldemar Friedrich (1791–1859) iĝis famaj pentristoj kaj desegnistoj (W.F. estis disĉiplo de Friedrich Overbeck kaj Peter von Cornelius kaj verkis la porinfanan biblian eldonon »Volksbilderbibel in 50 Darstellungen aus dem Neuen Testament« (kuprogravuraĵoj de Julius Thäter, Heinrich Merz i.a. kun teksto de G. H. von Schubert, eldonite en Gotha 1838).

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 15. Leipzig 1908, p. 43, kio legeblas tie ĉi interrete.
**Béla Kálmán,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kálmán Béla** estis hungara lingvisto, profesoro, instruisto, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1982), membro ekstera de Finna Scienca Akademio.

Béla Kálmán  naskiĝis la 28-an de februaro 1913 en Hungara reĝlando, en Lakompak (nuntempa Lackenbach en Aŭstrio). Li mortis la 22-an de aŭgusto 1997 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Kálmán frekventis gimnazion en Szombathely, universitaton en Budapeŝto, sed helpe de stipendio li lernis ankaŭ en Estonio. Dum la 2-a mondmilito li instruis en tiam hungara urbo Érsekújvár (nuntempa Nové Zámky en Slovakio), sed en 1944 li soldatiĝis, fine li estis militkaptito en Sovetunio. Li povis hejmenveni nur en 1947, poste li laboris en universitato en Budapeŝto. En 1949 li eklaboris en lingva instituto de MTA. Inter 1952-1984 li estis katedrestro en universitato de Debrecen. En 1958 li studvojaĝis al Sovetunio, en 1964 li estis gastoprofesoro en Helsinko. Li okupiĝis precipe pri finn-ugra lingvaro. Li ricevis suomian premion en 1957.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Obi ugor állatnevek*, (1938)
* *A mai magyar nyelvjárások*, (1951)
* *Chrestomatia vogulica*, (1963), (angle: 1965)
* *Wogulische Texte mit einem Glossar*, (1976)
* *Szövegtan és tipológia*, (1984)

Fontoj
------

* biografio hungare


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 444886
* GND: 119186721
* LCCN: n82090355
* VIAF: 37721020
* ISNI: 0000 0001 2128 5381
* SUDOC: 115498753
* BNF: 12688882f
* NLA: 36561241
* BIBSYS: 90298543
* NKC: mzk2015866948
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Kraterelo** |
| --- |
|  |
| Craterellus cornucopioides*Craterellus cornucopioides* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Fungoj *Fungi* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Bazidiomicetoj *Basidiomycota* |
|
| Subfilumo: | *Agaricomycotina* |
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | *Agaricomycetes* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | *Cantharellales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | *Cantharellaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | ***Craterellus*** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specioj |
| *C. cornucopioides*
*C. tubaeformis*
*C. fallax*
*C. erischerhiae*
*C. neferens* |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Kraterelo  |

 |
| v • d • r |

**Kraterelo** estas genro de fungo. En Francio, oni nomas tiun fungon "korno de abundo" pro ĝia formo aŭ "trumpeto de l'morto" pro ĝia koloro de funebro kiu estas la nigra en tiu lando. Sed malgraŭ tiu nomo malbonaŭgura, tiu ĉi fungo estas manĝebla kaj aperas eĉ inter la pli ŝatataj de fungoj plukitaj en eŭropaj arbaroj.

Ĝia scienca nomo estas ***Craterellus***, *crater* signifante *vazo* latinlingve.

Tiu fungo basidiomycata similas la kantarelon laŭ la formo sed ĝi estas tute kava.

Ekologio
--------

La kraterelo kreskas ĉefe en folihavaj arbaroj kaj en tre humida grundo. Fungo de la aŭtono, ĝi abundas post pluvegoj. Oni malfacilas ekvidi ĝin pro la koloro malhela kaj pro la fakto ke tiu fungo estas ofte kovrita de falintaj folioj.

Konservado
----------

La kratereloj bone sekiĝas. Oni enigas fadenon en la piedoj kaj oni alpendigis la tuton. Freŝaj kratereloj konserviĝas en aromigita oleo.

Kuirado
-------

### En pato

Post purigado de la fungoj kaj forigo de la teraj piedoj, malrapide kuiri tiujn fungojn en buterita pato. Aldoni hakitan ajlon kaj hakitan petroselon sen forgesi iomete da salo kaj pipro.

Desegno de *kraterelo*
Kraterelo
**Gonadotropinoj** estas glikoproteinaj plurpeptidaj hormonoj liberigataj de gonadotropaj ĉeloj de la antaŭa pituitario de vertebruloj. Ĉi tiu familio inkluzivas la mamulajn hormonojn foliklo-stimulantan hormonon (FSH), luteigan hormonon (LH) kaj la placentajn/korionajn gonadotropinojn homan korionan gonadotropinon (hKG) kaj ĉevalan korionan gonadotropinon (ĉKG), plus almenaŭ du formojn de fiŝaj gonadotropinoj. Ĉi tiuj hormonoj estas centraj al la kompleksa endokrina sistemo, kiu reguligas normalan kreskadon, seksan evoluadon kaj reproduktan funkcion. LH kaj FSH estas liberigataj de la antaŭa pituitario, dum hKG kaj ĉKG estas liberigataj de la placento en gravedaj homoj kaj ĉevaloj, respektive. La gonadotropinoj agas al la gonadoj, kontrolantaj gametan kaj seksan hormonan produktadon.

Gonadotropino estas fojfoje mallongigita kiel Gn.

Estas diversaj preparaĵoj de gonadotropinoj por terapia uzo, plejparte kiel fekundigaj medikamentoj. Estas ankaŭ moddietaj aŭ ĉarlatanaj preparaĵoj, kiuj estas kontraŭleĝaj en diversaj landoj.
**Gonda,** hindie **गोण्डा**, estas urbego en norda Barato, en subŝtato Utar-Pradeŝo, en la samnoma distrikto, kies sidejo ĝi estas. La loknomo estis sanskrita vorto "Gonarda" kun la signifo: bovina voĉo.

Demografio
----------

En 2011 Gonda havis 114 046 (kun la aglomeraĵo 138 929) da loĝantoj kun legopovo 80%, kiu estas signife pli alta, ol la landa mezumo.

Geografio
---------

Gonda situas sur ebenaĵo sur averaĝa alteco de 120 m. super la marnivelo. Fajzabad (Barato) troviĝas 41, Ajodjo 43, Bahrajĉ 63, Barabanki 81, Basti 85, subŝtata ĉefurbo Laknaŭo 106 (voje 120), Rajbareli 122, Kanpur 183, Agra 390, tutlanda ĉefurbo Delhio 497, Kolkata 820, Mumbajo 1302 kilometrojn (aere) .

Historio
--------

La teritorio kovrita per la nuna distrikto estis parto de la antikva Anga. Nuntempe praaj antikvaĵoj estis trovitaj en la regiono. Post la mogola erao la britoj dominis inter 1856 kaj 1947.

Ekonomio
--------

En Gonda oni prilaboras sukerojn, krome oni produktas telefonaĵojn.

Lingvoj
-------

En Gonda la oficialaj lingvoj estas la hindia, urdua kaj en:Awadhi language.

Religioj
--------

La ĉefa religio en Gonda estas hinduismo (60,5%), poste islamo (38%), krome ĝainismo kaj aliaj.

Trafiko
-------

Gonda estas konektita rekte fervoje al Gorakhpur, Bahrajĉ, Basti kaj Laknaŭo. 4 vojoj kuras al tiu ĉi urbego. La plej proksima flughaveno funkcias Fajzabad.

Klimato
-------

Gonda situas en subtropika klimato laŭ klimata klasifiko de Köppen (Cwa). La temperaturo varias inter 18-32 °C. En la plena jaro pluvas averaĝe 1229 mm, plej ofte pro la sudokcidenta musono inter junio-septembro.

Vidindaĵoj
----------

* pluraj preĝejoj, precipe hinduaj temploj

Fontoj
------

* WikiTrans


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Barato |
La komenca stanzo de "Konkorda Himno" estas surskribita ĉe la bazo de la statuo de *La Eta Viro* fare de Daniel Chester French, situanta ĉe la Norda Ponto en Concord, Masaĉuseco.
Fronta vido de la sama statuo
**Pafo kiu estis aŭdita 'ĉirkaŭ la mondo** (en la angla: **Shot heard 'round the world**) estas esprimo origine rilatanta al la kolizio inter la fortoj de la Dek tri Kolonioj kaj la militfortoj de la Brita Imperio en la bataloj de Lexington kaj Concord okazigitaj en Masaĉuseco. La 19- an de aprilo 1775, evento kiu kondukis al la Usona Milito de Sendependeco. Poste la frazo ankaŭ aludis al la atenco kontraŭ Franz Ferdinand de Aŭstrio-Este en Sarajevo, post kiu eksplodis la Unua Mondmilito kaj, ĝenerale, al la momento kiu kaŭzis iun forman eventon.

La origino de la frazo estas en la unua strofo de "Pyote Concord", poemo verkita en 1837 pri tiu fama batalo fare de Ralph Waldo Emerson. La plena stanzo estas:

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** By the rude bridge that arched the flood,

Their flag to April’s breeze unfurled,
Here once the embattled farmers stood,

And fired **The Shot Heard 'Round The World**. **"** |

 |

"Sur kruda ponto kiu transis la rivero
En la brizo de aprilo ilia flago estis disfaldita;
Ĉi tie, kamparanoj staris pretaj por batalo
Kaj pafis la pafon kiu estis aŭdita ĉirkaŭ la mondo."
Emerson intence uzis troigon en la frazo "pafo kiu estis aŭdita ĉirkaŭ la mondo." La signifo de la troigo estas, ke supozeble marĝena evento en la monda historio, nurunua pafo, havis grandan gravecon kaj konsekvencoj en la tuta mondo kaj tial la pafo estis aŭdita ĉie en la mondo.

En popola kulturo, la frazo rilatas al la mistero malantaŭ la ago mem pafi la unuan muskedon. Hodiaŭ oni ne scias ĉu la unua pafo estis pafita de patriota milico aŭ pli ĝuste de la brita armeo.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 809343
 |
**Preĝejo Stefano la 1-a (Hungario)** estas romkatolika preĝejo en Hungario, en urbo Hódmezővásárhely.

Historio
--------

La unua mencio pri kirko okazis en 1332 en tiama *Houd*. En la 16-a jarcento la loĝantoj estis protestantoj, nur sporade vivis katolikoj, pri kiuj misiistoj zorgadis. Laŭ ordeno de Sándor Károlyi (militestro) la paroĥo estis refondita en 1727, samtempe Károlyi zorgis pri kapelo, baldaŭ pri preĝejo. Venis plano pri pli nova kirko jam en la 1860-aj jaroj, tio estis farita nur en la 1930-aj jaroj fare de la jezuitoj. Inter 1950 kaj 1990 la jezuitoj estis malpermesitaj en Hungario, ankaŭ ĉi tie ĉesis iliaj servoj. La orgeno estis kreita en 1956. En 2007 la jezuitoj redonis la servadon al la diocezo, ekde 2013 la monaĥejo apartenas kun plena rajto al la dominikaninoj.

Konstruaĵoj
-----------

### Kirko

La kirko situas sola antaŭ placo. La fasado estas malsimetria, dekstre la kvadrata turo, maldekstre la simpla monaĥejo etendiĝas. En la meza parto la arkadoj dominas kun 5 arkaj aperturoj, malantaŭe 3 navoj sekvas laŭ baziliko sistemo (ĉefnavo kun 2 flankonavoj). La ĉefnavo havas ambaŭflanke po dek grandajn fenestrojn, la flankonavoj po 8 malgrandajn rondajn fenestrojn. La ĉefnavo havas kasonan plafonon. La marmora ĉefaltaro estis kreita en 1961, meze kruco estas videbla. La 2 flankaj altaroj estas dediĉitaj al Koro de Jesuo kaj Sankta Maria. Menciindas statuo pri Sankta Jozefo.

### Monaĥejo

La monaĥejo estas simpla unuetaĝa konstruaĵo.

Kermeso okazas la 20-an de aŭgusto.

Fontoj
------

* hungare kun foto
* hungare kun fotoj[*rompita ligilo*]
* hungare kun foto
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **preĝejo Senmakula Koncipiĝo** estas sakrala historia monumento en urbo Ózd (Hungario), iam en vilaĝo *Uraj*.

Interno de la kirko

Historio
--------

En tiu loko gotika kirko estis konstruita en la 15-a jarcento kaj ĝi barokiĝis en 1730. Sakristio kaj turo estis alkonstruita en 1891. La ĉefaltaro kaj la predikejo estis kreita en 1907.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola sur montetopinto inter kelkaj arboj. La fasado estas preskaŭ simetria, la kvadrata turo plene reliefas. Ŝtuparejo al la turo dekstre rompas iom la simetrion. La turpinto estas okangula alta piramido. La enirejo funkcias tra la turo. La plurlatera absido kontaktiĝas ne nur kun la navo, sed ankaŭ 2 sakristioj. Interne kasona plafono estis pentrita en 1733. Nepre menciindas ligna skulptaĵo pri Johano Nepomuko el la 18-a jarcento.

Kermeso okazas en la dua dimanĉo de decembro.

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

*

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* 
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Absido kaj sakristiojAbsido kaj sakristioj
* Pentritaj kasonojPentritaj kasonoj
* Skulptaĵo pri Johano NepomukoSkulptaĵo pri Johano Nepomuko
**Preĝejo Stefano la 1-a (Hungario)** estas romkatolika historia monumento en vilaĝo Dömös (Hungario).

Historio
--------

En Dömös oni fondis katedralan kapitulon en 1107, la preĝejo estis preta en 1138. Post dominado de turkoj komence estis konstruita kapelo el ruinoj de la prepostejo, poste la nun videbla preĝejo inter 1733-1744. La turo konstruita el ligno forbruliĝis, la pli nova ŝtona turo estis konstruita en 1824. Komence de la 20-a jarcento la turopinto formanta bulbon estis ŝanĝita al oklatera piramida formo. La orgeno estis farita en 1905, ĝi estis trakonstruita en 1965. Apud la preĝejo polaj rifuĝintoj konstruis kolumnon el bazaltoj en 1940. Ekstere en 1964, interne post jardeko la preĝejo renoviĝis. Apud la kirko arkeologoj trovis romiajn ruinojn en la 1980-aj jaroj.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola ĉe disbranĉiĝo de vojoj. La fasado estas simetria, meze la turo reliefas, tie funkcias la enirejo. La navo formas brikon, apude sakristio kun enirejo estas videbla. En fino de la navo kvarlatera absido etendiĝas. Sur la ekstera muro pollingva memortabulo estas videbla. Interne la predikejo estis kreita en la 18-a jarcento. La ĉefaltara bildo prezentas reĝon Stefanon.

Kermeso okazas en la 20-an de aŭgusto.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* 
* hungare kun 2 fotoj

Aerfoto pri la preĝejo en Dömös

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Preĝejo Stefano la 1-a (Hungario)** estas romkatolika historia monumento en Hungario, en vilaĝo Dióskál.

Historio
--------

La gotika kirko estis konstruita supozeble en la 13-a jarcento dediĉita al Sankta Kruco. Paŝo post paŝo dum dominado de turkoj la preĝejo ruiniĝis. La katolikoj rekonstruis ĝin laŭ baroko en 1758, tamen la sanktejo restis gotika. En 1788 la paroĥo ekfunkciis, la nova konsekra titolo estis Stefano la 1-a (Hungario). En 1888 la preĝejo trakonstruiĝis. En 1929 la galerio estis pligrandigita. La orgeno estas aŭdebla de 1910, post 2 jardekoj ĝi estis trakonstruita.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola sur montetopinto. Pli malsupre estas videbla kolono pri Sankta Triunuo kaj statuo pri Johano Baptisto (1800). La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo reliefas. En mezo de la turo funkcias la enirejo. Sur la ekstera muro memortabulo estas legebla pri Benedek Virág (1930). La absido estas plurlatera. Sakristio aliĝas al la navo.

Kermeso okazas la 20-an de aŭgusto.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare
* hungare
* hungare kun fotoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **preĝejo Stefano la 1-a (Hungario)** estas katolika historia monumento en vilaĝo Hejce (Hungario).

Historio
--------

Laŭ eklezia fonto en Hejce jam ekzistis gotika kirko en 1332, laŭ arkeologoj ĝi konstruiĝis en la 15-a jarcento. Ĉirkaŭ 1600 la loĝantoj prenis la kalvinismon. Baldaŭ la katolikoj reakiris la kirkon kaj barokigis la preĝejon en 1783. La orgeno ekfunkciis en 1928.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en korto ĉirkaŭita per defenda ŝtona muro. Tiu muro supozeble konstruiĝis samtempe kun la kirko. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo reliefas, kies piedo la enirejo funkcias. La navo havas apogpilierojn. Sub la kirko kriptoj etendiĝas. Interne la instalaĵoj estis faritaj en la 18-a jarcento. La ĉefaltara bildo prezentas Stefanon, kiam li dediĉas la hungaran kronon al Sankta Maria.

Aŭdu ankaŭ
----------

* sonorado

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj Arkivigite je 2016-08-12 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj[*rompita ligilo*]
*
La **preĝejo Sep Stacioj** estas romkatolika pilgrimloka monumento historia en Hungario, en urbo Vác.

Historio
--------

Pri la pilgrimloko estas legendo jam el la mezepoko, en la 11-a jarcento oni konstruis ie preĝejon kaj kapelon, sed dum dominado de turkoj ili estis detruitaj, poste forgesitaj. La vera loko estas enigmo. Post la turka erao iu metis sanktan bildon al proksimeco de fonto, kiu estis iam ebla loko de la iama kapelo. Baldaŭ pilgrimadoj komenciĝis, tial en 1711 oni konstruis kapelon, kiu estis plurfoje pligrandigita al preĝejo Nomo de Sankta Maria. Oni metis la sanktan bildon al la altaro. En 1769 oni konstruis sep staciojn, kiuj prezentis 7 ĝojojn-malĝojojn de Maria, tial devenas la nuna nomo 7 stacioj. Ekde 1815 la kirko estas fama pilgrimloko. La orgeno estis konstruita en 1880, trakonstruita en 1938. En 1947 ankaŭ subĉiela altaro estis konstruita.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas en suda parto de Vác proksime al la Danubo inter kaŝtanarboj. La fasado estas simetria, plej supre la turo altiĝas. Larĝaj ŝtupoj kuras al la fasado. La navo kaj la unuetaĝa alo formas L-majusklon. Pri funkcio de la alo mankas informoj. 

Ĉefkermeso okazas en dimanĉo post la 12-an de septembro, subkermeso okazas en la unuan dimanĉon en majo.

Ĉefaltaro

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj Arkivigite je 2019-04-08 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* PordoPordo
* VitraloVitralo
* Subĉiela altaroSubĉiela altaro
* StacioStacio
**Preĝejo Stefano la 1-a (Hungario)** estas romkatolika historia monumento en Hungario, en vilaĝo Apc.

Historio
--------

En tiu vilaĝo kirko funkciis jam dum la mezepoko, la unua mencio okazis en 1332. Laŭ onidiro unue oni uzas la paroĥon, baldaŭ sanktejo estis konstruita, ĉirkaŭ 1720 jam la navo. Oni komencis konstrui la nun videblan preĝejon en 1720. Dokumento el 1732 mencias ŝtonan kirkon, priskribo el 1746 mencias kirkon en bona stato. Estas fakto, ke la kirko estis trakonstruita laŭ baroko en 1775. Dum la mezepoko ĝi estis ĉirkaŭita per defenda ŝtonmuro (parte ankaŭ nun videbla). La turo estis konstruita ĉirkaŭ 1800. La preĝejo estis renovigita inter 1917-1928. La orgeno estis farita en 1932, trakonstruita en 1968 kaj 1979. La mebloj devenis parte el la 18-a jarcento, parte el la sekvanta jarcento.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola en korto en mezo de la vilaĝo. La fasado estas simetria, meze la enirejo estas videbla, pli supre estas fenestro, la plej supre la kvadrata turo. La turopinto estas malalta piramido. La absido estas oklatera poligono kaj ĝi situas en la orienta flanko. Ambaŭflanke de la navo po unu sakristioj aliĝas. En norda flanko de la absido sakristio funkcias. La navo kaj la absido havas pilierojn. Interne la ĉefaltara bildo pri Stefano la 1-a estis pentrita inter 1775-1779.

Aŭdu ankaŭ
----------

* sonorado

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Stará rieka** estas akva fluo de meza Slovakio, en distriktoj Zvolen kaj Veľký Krtíš. Ĝi estas dekstra alfluo de Tisovník kaj havas longecon 41 km.
Elfontas v en montaro Javorie sub monto *Priečne bralo* (1.023,4 m) en supermara alteco ĉirkaŭ 910 m s.m. sur la teritorio de Militareo Lešť. Fluas ĝi al sudorienta direkto tra Krupinská planina, de maldekstro alportas *Brožkov potok* kaj elfluas en mallarĝan valon. Tie alportas de maldekstra flanko pli gravan alfluon (455,8 m s. m.) kaj poste denove maldekstraflanka alfluo sub *Pasby* (368,5 m s.m.) kaj rivero fluas suden. Poste alportas de maldekstro *Leštiansky potok* kaj valo de rivero plialtiĝiĝas, sekve alportas de dekstro *Hrádocký potok* (269,2 m s.m.), turniĝas sudooriente, lasas Militareo Lešť kaj entras en Ipeľská kotlina (Valkaldrono de Ipeľ). Trafluas vilaĝo Horné Strháre, de maldekstra flanko enbuŝas tunelo per kiu en estinteco kondukita parto de akvo de najbaraj valo de *Koprovnica*. **Stará rieka** poste fluas tra ĉirkaŭ 0,5 km longa tunelo, je rando de vilaĝo obce Dolné Strháre kaj domgrupo *Slatinka*, de maldekstro alportas Koprovnica kaj fluas preter vilaĝo Pôtor. Ĉe Žihľava fluo de rivero turniĝas orienten kaj malantaŭ domgrupo *Dolné Vátovce* denove sudeorienten. Entranĉas en Pôtorska pahorkatina (Montetregiono de Pôtor) kaj meandras. Ĉe domgrupo *Karlov* alportas de maldekstro *Bukovec*, turniĝas kaj enbuŝas en Tisovník norde de vilaĝo Muľa.

Rilataj temoj
-------------

* Distriktoj de Slovakio
* Regionoj de Slovakio
**11-a Germana Esperanto-Kongreso** okazis en Breslau (Vroclavo), tiam en Germanio, ekde la 3-a ĝis la 6-a junio 1922. La 3-an okazis ekzamenoj de la germana respublika Esperanto-Instituto sub gvidado de profesoro Johannes Dietterle. Jam ĉe la interkonatiĝa vespero je la sama tago kolektiĝis multaj samideanoj kies nombro superis 500. La 4-an de junio d-ro Albert Steche malfermis la kongreson per resuma parolado pri la stato de la movado en Germanujo; poste urbestro d-ro Wagner salutis la kongreson en la nomo de la urbo. Dum la laborkunsidoj oni reguligis la interrilatojn de GEA al la junulaj asocioj, oni pridiskutigis la novajn statutojn kaj decidis, ke la ĉefa centro por la propagando, loka aŭ provinca depost nun estu ne la estraro de GEA, sed la regionaj ligoj kiel ekzemple la „Revelo" (Rejnlanda, Vestfalia Ligo), Nordalbinga kaj la tiam nove fondita Silezia Esperanto-Ligo.

La plezura parto estis riĉenhava, speciale lundon oni aŭdis nur kantojn kaj teatraĵojn de sileziaj poetoj parte en la provinca dialekto. La vizito de la grandega jarcenthalo kun aŭskultado al la ludo de la plej granda orgeno de la mondo, multe impresis ĉiujn ĉeestantojn.

Katolika fako
-------------

la preĝejo de Sankta Vincento
Dimanĉon matene je la 8-a horo estis solena diservo en la preĝejo de Sankta Vincento (germane *St. Vincenzkirche*). La meson legis eklezia konsilanto pastro Eduard Becker kaj d-ro Hotzelt predikis. Plue salutis pastro Becker nome de IKUE kaj ─ kio estis precipe grave ─ Lia Kardinala Moŝto la Episkopo de Breslau *Adolf Bertram*.

Okazis ankaŭ faka kunveno de la katolikaj esperantistoj. Poste oni restarigis la malnovan Germanan Ligon de IKUE, kiu ─ restarigita post la milito ─ dum la konflikto de 1921 estis malaperinta. Kiel prezidanto oni elektis eklezian konsilanton Eduard Becker, vicprezidanto s-inon Elli Baumgart (Dresden), sekretario d-ron Hotzelt (Bamberg). Ĉiu ano mendas revuon *Espero Katolika*, oni nur postulos laŭvolajn kotizaĵojn. Postkiam estis priparolitaj kelkaj deziresprimoj al la 7-a Katolika Esperanto-Kongreso en Nimego (aŭgusto 1922), eklezia konsilanto Becker fermis la bone sukcesintan fakan kunvenon.

Oficiala gazeto
---------------

Gazeto oficiala de evento "Breslauer Kongress-Nachrichten" / "11-a Germana Esperanto-Kongreso" estis eldonata en Breslau en junio 1922. 29 p.
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

La titolo **Geografia Revuo** alidirektigas ĉi tien.

---

Estraro de Internacia Geografia Asocio, Bruselo 1960 **Internacia Geografia Asocio** (foje ankaŭ citita kiel "Internacia Geografa Asocio") estis faka asocio de esperantlingvaj geografoj, kiu funkciis precipe dum la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj kaj havis sian sidejon en Beogrado. Motora kunfondinto estis la ĵurnalisto, etnografo kaj geografo Tibor Sekelj, el aliaj estraranoj menciindas ekzemple W. van der Ley, Alexander William Thomson kaj Marinko Gjivoje. La asocio eldonis bultenon (simple nomata "bulteno de la Internacia Geografia Asocio") por administraj temoj, kaj la eldonaĵon **Geografia Revuo** por fakaj temoj. Ĉefredaktoro de la Geografia Revuo dum ties ekzisto inter la jaroj 1956 kaj 1964 estis Tibor Sekelj, kiu samtempe ĵurnalisme ankaŭ redaktis du pliajn Esperanto-gazetojn kaj kontribuis al multaj pliaj E-gazetoj kaj revuoj.

Dum sia eldontempo inter 1956 ĝis 1964, de «Geografia Revuo» aperis po unu kajero jare, krom en 1959-1960 nek en 1962. La titol-paĝoj de senescepte ĉiuj ses kajeroj estas de Sekelj, nur en n-ro 4 li lasis la lokon de la ĉefartikolo al Aafke Haverman *(«Aviadile tra Afriko»)* kaj metis sian *«Kun la Ajnoj de Hokajdo»* kajeromezen. Rigardata kiel tuto, «Geografia Revuo» estas kvazaŭ persona periodaĵo de Sekelj kun kelkaj aldonoj de amikoj.

Eltiraĵoj
---------

* 
*

Referencoj
----------

1. ↑  Per la serĉilo de la Aŭstria Nacia Biblioteko QuickSearch Arkivigite je 2015-12-22 per la retarkivo Wayback Machine : Geografia Revuo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Bernardo (2009-03-01).  Geografia Revuo, 1956. Alirita 2012-10-20.
**Internacia Helpo-Tago al Viktimoj de Torturoj** - ĉiujara internacia festo celebrata la 26-an de junio, starigita de la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj en 1997 (rezolucio 52/149 el la 12-a de decembro) laŭ peto de Ekonomia kaj Socia Konsilio.

*Torturoj estas krimo lume de la internacia juro. Malpermeso de aplikado de torturoj estas absoluta kaj unusignifa. Neniu el tiaj cirkonstancoj kiel milito, terorisma atako, manko de interna politika stabileco aŭ ajna alia escepta situacio, povas esti senkulpigo por uzo de torturoj*.

— aŭtoro, Ban Ki-moon

La dato ne estas hazarda. Ĝi memorigas ekvalidon de la Konvencio pri malpermeso de tortur-uzado kaj alia kruela, nehoma aŭ humiliga traktado, voĉita en 1984.

Festado de la Tago celas apogon de la agado por elimini torturojn kaj efika realigo de la decidoj de Konvencio. Ĝin partoprenas interalie Internacia Konsilio de Rehonorigo de Tortur-Viktimoj (IRCT) fondita en 1985 fare de la dana kuracistino Inge Genefke kaj Amnestio Internacia, agantaj en pluraj landoj.
**Lajos Thaisz** [lajoŝ tajs], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Thaisz Lajos** estis hungara ministeria oficisto.

Lajos Thaisz naskiĝis la 19-an de marto 1867 en Tótbánhegyes, li mortis la 24-an de septembro 1937 (laŭ aliaj informoj la mortotago estas la 23-a) en Pestszentlőrinc (nun urboparto en Budapeŝto).

Biografio
---------

Lajos Thaisz lernis en Békéscsaba kaj Szarvas, poste li studis en Reĝa Universitato de Budapeŝto. Post siaj studoj en 1888 li laboris en semokontrola stacio apud Kálmán Czakó en Budapeŝto. En 1902 kun Árpád Degen Thaisz establis botanikan gazeton. Inter 1907-1910 li estis gvidanto de simila laborejo en Kassa, kie li fondis bibliotekon kaj kolekton pri semoj kaj plantoj. De 1910 ĝis la emeritiĝo en 1922 li havis postenon en la Ministerio pri agrikulturo (Hungario). Li okupiĝis pri la paŝtejoj kaj kaj herbejoj. Li ricevis la titolon ministeria konsilisto.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A vetőmagok hamisításának meggátlásáról* (1895)
* *A folyamtöltések begyepesítése* (1897)
* *A hegyvidéki rétek és legelők megújítása* (1910)
* *Adatok Bereg vármegye flórájához* (1911)
* *Az alföldi gyepek fejlődéstörténete és azok minősítése gazdasági szempontból* (1921)
* *A magyar talaj gyepesítése* (1927)

Fontoj
------

* anglalingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* germanlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 725067
* GND: 1077373473
* VIAF: 164963494
* ISNI: 0000 0001 1304 9805
 |
**Galilea** [galiLEa] estas vilaĝo kaj municipo de Rioĥo (norda Hispanio), nome en la norda Komarko de Logronjo kun ĉefurbo en la provinca kaj regiona ĉefurbo Logronjo. 

La municipa teritorio de Galilea, en la nordo de la regiono.

Geografio
---------

Ĝi estas en la malsupra parto de la nomita Valo de Ocón je 21 km de la rioĥa ĉefurbo (31 km laŭ ŝoseo). Pri proksimaj ĉefurboj, ĝi estas disde Pamplono kaj Vitorio estas de 90 km kaj de Zaragozo 200 km. 

La municipa teritorio estas atingebla de la regiona ŝoseo LR-259. Laŭ tiu, Galilea estas inter Murillo de Río Leza nordokcidente kaj Corera, El Redal kaj Ausejo oriente.

Historio
--------

Preĝejo.
Ermitejo.
Galilea, ĝis la 19a de Majo 1865 apartenis al la komunumaro nomita *Tierra de Ocón*, kiu havis komunajn organizadon kaj regularon. La Tierra de Ocón enhavis dek domarojn: nome Aldealobos, Los Molinos, Oteruelo, Pipaona, Las Ruedas, San Julián, Santa Lucía, Corera, El Redal kaj Galilea krom la ĉefurbo Ocón. Inter 1842 kaj 1865, tri el tiuj loĝlokoj, - nome Corera, El Redal kaj Galilea, lau tiu ordo - sendependiĝis kiel apartaj municipoj.

Aktualo
-------

La rura elmigrado okazis ĝenerale en multaj apudaj loĝlokoj laŭlonge de la 20-a jarcento, kaj same en Galilea, kie oni malaltiĝis el 575 loĝantoj ĝis 249 en 1991 kaj poste oni stabiliĝis en nunaj 385. 

La ekonomio estis bazata ĉefe sur la brutobredado, agrikulturo kaj turismo. 

Vizitindaĵoj estas la preĝejo, la ermitejo kaj palac-domo de la ĉefiskopo ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Rioĥo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 796836
* VIAF: 2201147967349784200000
 |
**"Rock Around the Clock"** estas rokenrola kanto en 12-stri-blusa formato verkita de Max C. Freedman kaj James E. Myers (tiu lasta laŭ la pseŭdonimo "Jimmy De Knight") en 1952. La plej bone konata kaj plej sukcesa versio estis registrita de Bill Haley & His Comets en 1954 por usona diskeldonejo Decca. Ĝi estis unuopaĵo numero unua dum du monatoj kaj sukcesis ankaŭ en la britaj pintolistoj; tiu registraĵo reeniris ankaŭ en la britaj pintolistoj de unuopaĵoj en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj.

Estas ankaŭ samnoma kompilalbumo de 1955 nome *Rock Around the Clock* (Decca).

Tiu estis la unua disko de Rokenrolo kiu atingis pintolistojn kaj en Usono kaj en Britio. (Bill Haley estis jam havinta lokon en usona pintolistoj pere de "Crazy Man, Crazy" en 1953, kaj en 1954, "Shake, Rattle and Roll" kantita de Big Joe Turner atingis la No. 1 en la pintolisto Billboard R&B ). La disko de Haley iĝis himno por la ribelama junularo de la 1950-aj jaroj, ĉefe post ĝi estis inkludita en la filmo de 1955 nome *Blackboard Jungle*. Ĝi estis Numero 1 en la pintolistoj dum du monatoj kaj ankoraŭ Numero 3 en la pintolisto de R&B.

La registraĵo estas amplekse konsiderata la kanto kiu pli ol iu ajna alia metis rokenrolon ene de la ĉeftendenca kulturo tra la tuta mondo. La kanto estis rangigia en la No. 159 en la listo de la gazeto Rolling Stone por la La 500 plej bonaj kantoj de ĉiuj tempoj. 

Laŭ la oficiala registroŝlipo de la sesio la muzikistoj de tiu fama registraĵoj estis jenaj:

* Bill Haley – voĉo, ritmogitara
* Marshall Lytle – duobla baso
* Franny Beecher - gitaro
* Billy Williamson – ŝtalgitaro
* Johnny Grande – piano
* Billy Gussak – drumoj (sesimuzikisto)
* Danny Cedrone – elektra gitaro
* Joey Ambrose (alinome Joey D'Ambrosio) – tenora saksofono

Notoj
-----

1. ↑  "Timeline of Musical Styles & Guitar History". Acousticmusic.org. Alirita la 2an de Majo, 2021.
2. ↑  "ROCK MUSIC TIMELINE". rockmusictimeline.com. Alirita la 11an de Septembro, 2022.
3. ↑  "Bill Haley". Rockhall.com. Alirita la 10an de Oktobro, 2016.
4. ↑   Weinstein, Deena (2015). Rock'n America: A Social and Cultural History. Toronto, Ontario, Canada: University of Toronto Press. p. 57. ISBN 978-1442600157.

Bibliografio
------------

* Dawson, Jim. *Rock Around the Clock : The Record that Started the Rock Revolution*. Backbeat Books, 2005.
* Ford, Peter. "Rock Around the Clock and Me" (gazetoj *Goldmine* kaj *Now Dig This*, 2004; reta versio)
* Frazer-Harrison, Alex. "Rock Around the Clock: A Tribute" (Rockabilly Hall of Fame website Arkivigite je 2022-01-28 per la retarkivo Wayback Machine, 1999–2004).
* Haley, John W. kaj John von Hoelle. *Sound and Glory* (Dyne-American, 1990).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Tribute to the song Arkivigite je 2022-01-28 per la retarkivo Wayback Machine.
* Peter Ford tells how "Rock Around the Clock" came to be chosen for *Blackboard Jungle*
* The Story of Rock Around the Clock (Sound archive)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 807232
 |
**Maĉismo** (de la hispana vorto *machismo* [maˈtʃismo]) aŭ **masklismo** estas la konduto, ke viroj estas laŭdifine superaj al virinoj, kaj ke tiu supozata aŭ pretendata supereco (fizika, intelekta aŭ dio-vola) pravigas superan rolon por viroj en la socio, kaj do malsuperan por virinoj. Tiajn personojn karakterizas konservativaj opinioj koncerne la rolon de virinoj; ili do oponas aktivan partoprenadon de virinoj en sociaj sferoj, kiujn ĝis nun okupis ĉefe viroj, ekz. en sporto aŭ en multaj profesioj.

Dirante sin reprezentantoj de viroj kaj eĉ de vireco ĝenerale, ili kutime oponas ankaŭ samseksemon kaj foje malrespektas, insultas, atakas aŭ eĉ persekutas samseksemulojn.

En multaj ŝtatoj de okcidenta Eŭropo virinoj ricevas malpli altan salajron ol viraj kolegoj por la sama farata laboro. Ankaŭ tio estas ekzemplo de maĉismo.

Kontraŭe al maĉismo staras *feminismo*, kiu celas forigi la neegalecon inter la seksoj.

Spuroj de maĉismo
-----------------

* "La virino estas viro ne komplete sukcesinta" (Aristotelo);
* "Kiam vi revenhejmas, batu la edzinon. Vi ne scias la kialon, sed ŝi bone scias" (Hiponato).

Vidu ankaŭ
----------

ReVo  maĉismo en ReVo 

* Carmen
* Don Juan
* Maciste
* Seksa esencismo
* Vira sekso
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Boltigen (stacidomo). |

Pri la komunumo
---------------

**Boltigen** estis komunumo en Kantono Berno, Svislando. Ĝis la 31-a de decembro 2009 ĝi apartenis al la malnova distrikto Suba Simme-Valo, kaj ek de la 1-a de januaro 2010 ĝi estas parto de la nova administra distrikto Supra Simme-Valo-Saanen. Ĝi havis 1404 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008, kiu nombro iomete malkreskis al 1381 ĝis la 31-a de decembro 2009.

Geografio
---------

Boltigen situas ĉe la bordo de la rivero Simme kaj estas la plej malsupra komunumo de la Supra Simme-Valo. La komunumo konsistas el ok municipoj nomitaj en la alemana lingvo *Bäuerten* kun aŭtonoma administracio, nome: Simmenegg, Adlemsried, Schwarzenmatt, Boltigen, Reidenbach, Eschi, Weissenbach kaj Oberbäuert.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Boltigen limas en nordo al Plaffeien (Kantono Friburgo), en sudoriento al Oberwil en Simme-Valo, en oriento al Diemtigen, en sudo al Zweisimmen, en sudokcidento al Saanen, kaj en okcidento al Jaun (Kantono Friburgo).

Trafiko
-------

Boltigen situas ĉe la trajnlinio de la kompanio Berno-Lötschberg-Sempiono-Fervojo de Spiez al Zweisimmen kaj disponas pri stacidomoj en Boltigen kaj Weissenbach.

La komunumo situas ĉe la kantona ĉefvojo de Spiez al Zweisimmen, kaj estas elirpunkto de la pasejvojo trans la Jaun-Pasejo al Bulle en Kantono Friburgo.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Boltigen datiĝas el la jaro 1276 kiel *Boltingen*.

Ŝpuroj en la kaverno *Ranggiloch* indikas, ke en Boltigen setlis homoj jam en la frua ŝtonepoko. El mezepoko postrestis la kastelruinoj *Simmenegg*, *Eichstalden* kaj *Laubegg*.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: *Anne-Marie Dubler*: *Boltigen* en *Historia Leksikono de Svislando* (2004-08-11)

Vidu ankaŭ
----------

* Boltigen (stacidomo)
* Weissenbach (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Boltigen
* Boltigen en la Historia Leksikono de Svislando

* Kategorio Boltigen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la administra distrikto Supra Simme-Valo-Saanen |
| --- |
| Boltigen • Gsteig ĉe Gstaad • Lauenen • Lenk en Simme-Valo • Saanen • Sankt-Stefano • Zweisimmen |  |

 |


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la iama distrikto Supra Simme-Valo ĝis 2009 |
| --- |
| maldekstraBoltigen - Lenk en Simme-Valo - Sankt-Stefano - Zweisimmen |  |

 |
**Bolu** estas la ĉefurbo de Provinco Bolu en azia parto de Turkio. Ĝi estas ankaŭ universitata urbo kaj ankaŭ soldata bazo.

Aerfoto pri Bolu
Monumento en Bolu

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 1,524  km² (kun la plena distrikto)
* Supermara alteco: 725 m
* Loĝantaro: 195,209 (2016)
* Horzono: UTC +2 (somere UTC + 3)
* Telefonkodo: (+90) 374
* Poŝtkodo: 14 000
* Aŭtokodo: 14
* 40° 44′ N, 31° 36′ O (mapo)40.73472222222231.6075

Geografio
---------

Bolu situas sur montaro. Ĝi troviĝas 139 kilometrojn de Ankaro .

Historio
--------

Bolu estis parto de unu el la hititaj regnoj ĉirkaŭ 2000 antaŭ Kristo kaj poste 500 antaŭ Kristo iĝis unu el la gvidantaj grandurboj de la Regno de Bitinio. Dum la Romia Imperio la urbo estis ofte nomita **Claudiopolis**. Imperiestro Teodozo la 2-a igis ĝin la ĉefurbo de nova provinco kun la nomo **Honorias**. La grandurbo estis konata kiel **Hadrianopolis** sub la bizanca rego. Turkmenoj migrantaj okcidente loĝis en la urbo en la 11-a jarcento kaj ĝi estis referita kiel *Boli*. Ĝi estis rekaptita fare de bizancanoj en 1097, sed estis rekaptita en 1197. La urbo ĉesis ekzisti kiel episkopejo en la 15-a jarcento. En 1325 la urbo estis konkerita fare de la Otomana Regno.

Tombo en Bolu

Ekonomio
--------

Bolu havas longan butikstraton kaj allogan arbarkovritan montkamparon. Merkattago estas lundo, kiam homoj de la ĉirkaŭaj vilaĝoj venas en urbon.

Klimato
-------

Bolu havas humidan kontinentan klimaton kun influo de oceana klimato. Estas malvarmaj vintroj kun neĝoj kaj varmaj someroj kun malvarmetaj noktoj. La suma precipitaĵo estas jare 555 mm. La klimato de Bolu estas simila al la klimato de Budapeŝto. La averaĝa jara temperaturo estas 11 °C.

Trafiko
-------

Bolu situas laŭ la malnova aŭtovojo de Istanbulo ĝis Ankaro. Tiu vojo grimpas la monton, sed la nova aŭtovojo pasas tra Monto Bolu helpe de tunelo.

Fontoj
------

* WikiTrans

* Bolu en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Bolu en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 596415
* GND: 4196778-1
* VIAF: 157213607
* BNF: 13188605q
* NKC: ge649420
 |