recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ne miskomprenu kun Nyárád!

**Nyirád** [njirAd] estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Meza** Transdanubio, en Veszprém (departemento), en subregiono de Ajka.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 61 km²
* koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 47.0036/17.4494
* Loĝantaro: 1880
* Poŝtkodo: 8454
* Telefonprefikso: 88

Situo
-----

La vilaĝo situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj. Devecser troviĝas 14, Sümeg 16, Ajka 17, Badacsony 27 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1272 laŭ la tiama ortografio *"Nerrad"*. La kampoj longe apartenis al episkopejo de Veszprém. En 1444 oni disrabadis la komunumon, kiu dum la turkoj senhomiĝis. En 1713 slovakoj, serboj kaj ciganoj refondis ĝin. En 1849 kaj en 1855 ĥoleroj, en 1862 incendio, en 1890 tertremo okazis. Grava ŝanĝiĝo okazis en 1937: komenciĝis minado de la baŭksito ĝis la 21-a jarcento. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kulturdomo.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Triunuo el la 18-a jarcento
* kapelo omaĝe al Sankta Floriano de 1854, en 1980 renovigita
* tombeja kapelo omaĝe al Sankta Anna el la 19-a jarcento
* surfaca muzeo pri minado
* fiŝkaptista lago

* Kategorio Nyirád en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Nyugotszenterzsébet** [njugotsenterĵEbet] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Szigetvár. Szenterzsébet signifas: Sankta Elizabeto.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 9 km²
* Koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 46.0747/17.9104
* Loĝantaro: 240
* Poŝtkodo: 7912
* Telefonprefikso: 73

Situo
-----

Nyugotszenterzsébet situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, fine de sakovojo. Szentlőrinc troviĝas 9, Szigetvár 11, Sellye 28 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio okazis en 1332 en formo *S. Elyzabeth*. Dum dominado de turkoj la vilaĝo daŭre estis loĝata. En Nyugotszenterzsébet migra poŝto servas.

Vidindaĵoj
----------

* kalvinana preĝejo
* nobeldomo
* monumento pri falintoj

Komunumoj de Sankta Elizabeto en Hungara reĝlando
-------------------------------------------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Alsószenterzsébet | Bükkszenterzsébet | Felsőszenterzsébet | Nyugotszenterzsébet |
| Püspökszenterzsébet | Székelyszenterzsébet | Szenterzsébet | Pestszenterzsébet |
La **Novembra Revolucio** en **Germanio** estis serioj de eventoj fine de la Unua Mondmilito, de novembro 1918 ĝis fakte marto 1919. La monarkio (Germana Imperiestra Regno) estis anstataŭigita per la Vajmara Respubliko.

La revolucion kaŭzis la decido de la mar-armea supera komandantaro sendi la mar-armeon al lasta batalo kontraŭ la brita mar-armeo. La maristoj rifuzis. Tiu ribelo disvastiĝis el Kiel kaj Wilhelmshaven tra la tutan landon. Sekvo estis ke la armea gvidantaro devigis imperiestron Vilhelmon la 2-an abdiki. Samtage, la 9-an de novembro 1918, la socialdemokrato Philipp Scheidemann proklamis la respublikon.

Okazis eventoj similaj al enlanda milito, precipe pro la provo de ekstremaj maldekstruloj revolucii simile kiel en Rusio. Alia problemo estis la senarmigo de la armeaj amasoj. Certa fino de la revolucio estis la alpreno de nova konstitucio, la Vajmara Konstitucio, nomata laŭ la urbo en kiu okazis la Nacia Asembleo.

La Bavara Soveta Respubliko (germane *Bayerische Räterepublik*) estis la mallongdaŭra klopodo por establi socialisman ŝtaton en la Libera Ŝtato de Bavario dum la Germana Revolucio.

Vidu ankaŭ
----------

* Respubliko Prusujo
* Laborista kaj soldata konsilantaro
* Spartakismo
* Spartakisma Insurekcio
* Roza Luksemburg
* Leo Jogiches
* Paul Levi
* Karl Liebknecht
* Clara Zetkin
**Nándor Katona,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Katona Nándor** estis hungara pentristo. Lia plena origina nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Kleinberger Ferdinánd Nathan*.

Pentraĵo de Nándor Katona pri Budapeŝto
Nándor Kleinberger  naskiĝis la 12-an de septembro 1864 en Szepesófalu (Hungara reĝlando, nuntempa Spišská Stará Ves en Slovakio), li mortis la 1-an de aŭgusto 1932 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Nándor Katona devenis el malriĉa juda familio. Li aĝis 13, kiam li komencis pentradi. Lia unua majstro estis László Mednyánszky inter 1881–1887, poste li akiris diplomon en Modela Desegna Lernejo de Budapeŝto, kie li lernis de Bertalan Székely kaj Károly Lotz. Inter 1890–1894 li plulernis en akademio Julian en Parizo de Jean-Joseph Benjamin-Constant kaj Jean-Paul Laurens. Jam pli frue ekde 1883 li ekspoziciis en Arthalo Budapeŝto. Li studvojaĝis en Nederlando kaj Londono. Komence li pentradis portretojn kaj figurojn, ekde la 1890-aj jaroj pejzaĝojn pri Supra Hungarujo. Liaj pentraĵoj ricevis enlandajn kaj eksterlandajn premiojn. Kelkfoje li pentradis en Artistkolonio (Szolnok).

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Arthalo Budapeŝto 1883 (debuta)
* Arthalo Budapeŝto 1932 (memora)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Tájkép fákkal
* Hóolvadás
* Paraszt portré
* Tátrai táj
* Hegycsúcsok
* Tátra

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 603349
* GND: 1088579264
* LCCN: no2015088650
* VIAF: 311119630
* ISNI: 0000 0004 3776 6480
* RKD: 127828
 |
**Oulens-sous-Echallens** estas komunumo en la Distrikto Centro de Vaŭdo en Kantono Vaŭdo, Svislando. Ĝi havis 522 loĝantojn je la 31-a de decembro 2012.

Geografio
---------

La komunumo Oulens-sous-Echallens situas sur la molasaj montetoj de la Vaŭda Mezlando ĉe la okcidenta bordo de la river Talento en okcidento de la regiono nomita Centro de Vaŭdo (en la franca lingvo *Gros-de-Vaud*), proksimume 10 kilometrojn okcidente de la distriktĉefurbo Echallens kaj 20 kilometrojn nordokcidente de la kantonĉefurbo Laŭzano. La komunumo konsistas el la vilaĝo Oulens, la setlejo Sur la Croix, kaj kelkaj izolitaj bienoj.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 5,87 km², de kiuj 24,0% estas kovritaj de arbaro, 64,7% servas por agrikulturo kaj 10.9% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Oulens-sous-Echallens limas en nordo al Bavois, en oriento al Goumoëns, en sudoriento al Saint-Barthélemy, en sudo al Bettens, en sudokcidento al Daillens, kaj en nordokcidento al Eclépens.

Trafiko
-------

Tra Oulens-sous-Echallens pasas la kantona ĉefvojo n-ro 134 de Chavornay al Ecublens, kiu kruciĝas en la komunuma centro kun konekta vojo de Goumoëns al La Sarraz. En okcidento pasas la svisa aŭtovojo A1, kies alveturejo La Sarraz situas sur la teritorio de laq komunumo.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Oulens-sous-Echallens datiĝas el la jaro 1207 kiel *Ollens*. Dum mezepoko Oulens estis grejnbieno de la Abatejo Lago de Joux. De 1475 ĝis la Helveta Revolucio de 1798 Oulens-sous-Echallens estis parto de la komuna berna kaj friburga Senjorujo Orbe kaj Echallens. Post la revolucio ĝi apartenis al la Distrikto Echallens, kaj surbaze de la administra reformo de 2006 ĝi kun efiko de la 1-a de januaro 2008 ĝi estis integrita al la nova Distrikto Centro de Vaŭdo.

Vidu ankaŭ
----------

* Aliaj lokoj kun la nomo Oulens

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: *Marianne Stubenvoll*: *Oulens-sous-Echallens* en *Historia Leksikono de Svislando* (2009-11-17)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Oulens-sous-Echallens en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Oulens-sous-Echallens

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Oulens-sous-Echallens** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la Distrikto Centro de Vaŭdo |
| --- |
| Assens • Bercher • Bettens • Bioley-Orjulaz • Bottens • Boulens • Bournens • Boussens • Bretigny-sur-Morrens • Cugy • Daillens • Echallens • Essertines-sur-Yverdon • Etagnières • Fey • Froideville • Goumoëns • Jorat-Menthue • Lussery-Villars • Mex • Montanaire • Morrens • Montilliez • Ogens • Oppens • Oulens-sous-Echallens • Pailly • Penthalaz • Penthaz • Penthéréaz • Poliez-Pittet • Rueyres • Saint-Barthélemy • Sullens • Villars-le-Terroir • Vuarrens • Vufflens-la-Ville |  |

 |
Novicoj de la Ordeno de la Aŭgustenanoj Rekoletoj.
Oni diras **novicado** ĝenerale tiun periodon en kiu aspirantoj partoprene aliri monaĥan ordenon engaĝiĝas provi en la praktiko la novan vivon kaj studi la spiritecon kaj celojn de la elektita religia instituto. Tiuj provo kaj studo kutime okazas sub la gvido de spirita spertulo aŭ majstro – aŭ respektive spirita spertulino aŭ majstrino por monaĥinoj aŭ fratinoj. La aspiranto samtempe spertas sian psikan kaj intencan taŭgecon al la nova komunuma vivo. 

Novica sperto en budhista novicejo.
La novicado en la Katolika Eklezio ne povas daŭri malpli ol unu jaro, sed povas plilongiĝis ĝis al du aŭ pli jaroj. Simile en la ortodoksaj kristanaj eklezioj.

Ĉe la finiĝo de la novicada periodo la kandidato eniras ordenon aŭ instituton per la pervotaj promesoj de malriĉeco, ĉasteco kaj obeo. La unua pervota ligiĝo validas unujaron kaj povas esti renovigita laŭpete de la kandidato kaj konsente de la ŝarĝitaj superuloj. Post la finiĝo de la periodo de la portempa votiĝo (de minimumo de tri jaroj al maksimumo de naŭ jaroj) la kandidato elmetas la *porĉiamajn* religiajn votojn (en la religiaj institutoj) aŭ tiun *solenan* (en religiaj ordenoj), kiu same engaĝas por ĉiam.

Kompreneble novicado distingiĝas el *noviceco*, kiu estas kvalito de la novico. kaj el *novicejo*. kiu estas la establo en kiu la kandidatoj erudicias pri si mem kaj pri la karakterizoj de la elektita institucio, La novicejo kutime stariĝas en lokoj simbolaj por la ordeno aŭ instituto kaj ankaŭ fore el la konfuzego de la ĉirkaŭa mondo. Tiu nomo "novicado" la respektiva praktiko kaj terminologio estas uzataj ankaŭ de asocioj de personoj nekonsekritaj kiel Skoltismo. 

En la Katolika Eklezio la periodo de la novicado estas normata, krom de la statutoj de la instituto aŭ ordeno, de la kodo de la kanona juro.

Origino
-------

Se plukonsideri la novicadan periodon ĉe la kristanaj eklezioj, ĝi komenciĝis, fakte, kun la naskiĝo de la konsekrita aŭ ermita vivo. Jam abato Sankta Pakomjo (292-348) kaj sankta Benedikto en 595, 
praktike igis deviga la novicadan periodon kiel inicadon al nova sindediĉo al Dio kaj la bezonoj de la socio por ĉiuj kandidatoj.

Bibliografio
------------

* Mirko Breitenstein: Das Noviziat im hohen Mittelalter. Zur Organisation des Eintritts bei den Cluniazensern, Cisterziensern und Franziskanern (Vita regularis. Ordnungen und Deutungen religiosen Lebens im Mittelalter 38). LIT Verlag, Berlin 2008. ISBN 978-3-8258-1259-1.

Vidu ankaŭ
----------

* Instituto de konsekrita vivo
* Monaĥo
* Monaĥejo
* Kodo de kanona juro
**Grafo Nándor ZICHY** [ziĉi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zichy Nándor** estis hungara politikisto, parlamentano. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis *zicsi* kaj *vásonkői*. Lia filo estis Aladár Zichy.

Skulptaĵo pri Nándor Zichy
Nándor Zichy  Arkivigite je 2013-11-12 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 26-an de novembro 1829 en Hungara reĝlando en Pozsony (nuntempa Bratislavo en Slovakio). Li mortis la 24-an de decembro 1911 en Adony.

Biografio
---------

Nándor Zichy frekventis universitaton en Vieno, li doktoriĝis en 1848, poste li gvidis sian postenon. En 1861 li iĝis subdepartementestro. Post 2 jaroj li kontribuis en gazeto, tial li estis kondamnita, eĉ la grafa titolo estis forprenita. Inter 1865 kaj 1880 li estis parlamentano. Depost 1880 li politikadis en la senato.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A közigazgatási bizottság* (1876)

Memorigiloj
-----------

* skulptaĵo en Budapeŝto de 1930

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al literoj Z, ZS, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al literoj Z, ZS, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 11-a punkto)
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2013-11-12 per la retarkivo Wayback Machine
juda peto je rekonstruo de templo
La **papirusoj de Elefantine** estas kolekto de antikvaj judaj manuskriptoj datitaj je la 5-a jarcento a.K. Ili venas de juda komunumo ĉe Elefantine, tiam nomita *Yeb*, la insulo en Nilo ĉe la limo al Nubio, kiu estis verŝajne fondita kiel armea instalaĵo en proksimume 650 a.K. dum la regado de Manasseh, helpi Faraonon Psammetichus 1-a en lia nubia kampanjo (militiro). La seka grundo de Supra Egiptujo konservis dokumentojn de la egiptaj limofortikaĵoj de Elefantine kaj Syene (Asŭano). Centoj de tiuj Elefantinaj papirusoj, skribitaj en hierata kaj demotika egipta, aramea, greka, latina kaj kopta, montras periodon de 1000 jaroj. Juraj dokumentoj kaj deponejo de leteroj pluvivis, aperis sur la loka "griza merkato" de antikvaĵoj, komence en la malfrua 19-a jarcento kaj estis disigitaj en plurajn okcidentajn kolektojn.

Kvankam kelkaj fragmentoj en papiruso estas multe pli malnovaj, la plej granda nombro da papirusoj estas skribita en aramea, la lingva frankao de la Persa Imperio. Dokumentoj de la juda komunumo inter soldatoj postenigitaj ĉe Elefantine sub persa rego, 495-399 a.K. La Elefantinaj dokumentoj inkludas leterojn kaj laŭleĝajn kontraktojn de familiaj kaj aliaj arkivoj: divorcaj tekstoj, liberigo de sklavoj, komercado, ĝi estas valora fonto de scio pri leĝo, socio, religio, lingvo kaj nomscienco, la foje surprize malkaŝa studo de nomoj.

La "Pesaĥa letero" de 419 a.K. (malkovrita en 1907), kiu donas detalajn instrukciojn por konvene konservi Pesaĥon, troveblas en la Egipta Muzeo de Berlino.

Pliaj Elefantinaj papirusoj troveblas en la Bruklina Muzeo. La malkovro de la Bruklin-papirusoj estas rimarkinda rakonto mem. La dokumentoj unue estis akiritaj en 1893 fare de Novjorka ĵurnalisto Charles Edwin Wilbour. Post kuŝado en stokejo dum pli ol 50 jaroj, la papirusoj estis ekspeditaj en la egipta sekcio de la Bruklin-Muzeo. Tiutempe la akademiuloj realigis, ke "Wilbour akiris la unuajn Elefantinajn papirusojn".
**Nándor Óriás** [OriAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Óriás Nándor** estis hungara altlerneja instruisto pri juro. Lia origina familia nomo estis **Turóczy** (turOci).

Memortabulo pri Nándor Óriás
Nándor Óriás naskiĝis la 24-an de oktobro 1886 en Gyulafehérvár (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Alba Iulia en Rumanio, li mortis la 21-an de marto 1992 en Kaposvár.

Biografio
---------

Nándor Óriás estis edukita en familio Óriás ekde 1887. Li maturiĝis en katolika gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li studis en Pázmáneum (1904-1906), poste li akiris pedagogian diplomon en Scienca Universitato de Budapeŝto, juran kaj ŝtasciencan en Scienca Universitato Ferenc József. En 1912 li eklaboris en ministerio pri religio kaj eduko, inter 1914-1923 li instruis en Ĉefepiskopa Jura Akademio (Eger), pli poste ĝis 1939 li estis gimnaziestro en Eger. Inter 1939-1955 li instruis en Scienca Universitato Erzsébet (ekde 1940 en instrua rango profesoro). Inter 1939-1955 li estis katedrestro, en 1944 dekano. En 1955 li ne konsentis la politikon, tial li estis trudemerito. Li ricevis kelkajn premiojn inter 1986-1992.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A manumissio. Tanulm. a római jog-ból. 1. kv. A manumissio fogalma és kellékei.* (1928)
* *Manumissio necessaria* (1930)
* *Emlékeim töredékei* (2006)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Eger (1992) (vidu la bildon!)
* memortabulo en Pécs (1996)
* kolegio en Pécs prenis la nomon "Óriás Nándor"
* memormedalo fondita en 2003
* fondaĵo "Óriás Nándor"

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 713860
* LCCN: n2008017768
* VIAF: 28999691
* ISNI: 0000 0000 4064 0038
 |
John Russell Pope, Jefferson Memorialo en Vaŝingtono (Usono), 1939-1943
Max Littmann: la Granda Teatro de Stanisław Moniuszko en Poznano aŭ kurte: Operejo en Poznano (Pollando), 1909-1910
Adam Ballenstaedt: Baziliko de Sankta Vincento de Paul en Bydgoszcz (Pollando), 1925-1939
**Novklasikismo** estas stila tendenco en la historio de arto, kiu historieme baziĝas sur klasikaj modeloj de antikvaj Romio kaj Grekio. La nocio havas malsamajn signifojn en diversaj lingvoj kaj kulturaj regionoj kaj pro tio facile konfuzas.

German-lingva koncepto
----------------------

En la tradicio de german-lingvaj kulturoj novklasikismo estas historiema art-stilo en la frua 20-a jarcento, kiu precipe estis aplikata en arkitekturo.

Franc-lingva koncepto
---------------------

En la tradicio de franc-lingvaj kulturoj novklasikismo estas stilo de eŭropaj kaj nordamerikaj belartoj, kiu daŭris de 1750 ĝis proksimume 1850. Ĝi estas iu el la periodaj resobriĝoj de okcidenta arto, kontrasta al la antaŭa rokoko kaj en sia lasta parto konkura kun romantikismo.

Malfruan novklasikismon aplikatan al meblarto kaj hejm-ornamo, kun influo de antikvaj egiptaj modeloj, kia ekzistis en Francio, oni kelkfoje nomas empiro.

### Ecaro

Novklasikismo serĉas siajn modelojn precipe en antikva Romio. Ĝiatempaj arkeologiaj esploroj kaj eltrovoj provizis abundan materialon. Ekzemple la elfosado de la urbo Pompejo en Italio malkovris al novklasikistoj la forgesitan antikvan ornaman pentrarton.

Novklasikistoj ŝatis rektajn, simplajn formojn, vastajn kaj noblajn verkojn. Konstruaĵoj imitas malnovajn helenajn templojn, prefere laŭ la pli sobra doria stilo. Pentraĵoj prezentas solenajn scenojn per firma desegno, per ĝenerala geometria skemo el rektoj, per dampitaj koloroj.

En sia pli intima flanko novklasikismo produktis ankaŭ belajn realismajn portretojn, kaj la unuajn industriajn ŝtofojn, metalaĵojn kaj porcelanojn.

### Artistoj - hejm-ornamistoj

* James Robert kaj John Adam

### Artistoj - konstruistoj

* Thomas Jefferson
* Leo von Klenze
* Jacques-Germain Soufflot

### Artistoj - pentristoj

* Jacques-Louis David

Vidu ankaŭ
----------

* Novklasika arkitekturo
* Novklasikismo (muziko)
* *Adam style*

* Kategorio Novklasikismo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Mapo montranta la Novlandajn Grandajn Benkojn.
La **Novlandaj Benkegoj** aŭ **Novlandaj Grandaj Benkoj** (france: *Grands Bancs*, angle: *Grand Banks*) estas grupo de subakvaj ebenaĵoj sudoriente de Novlando ĉe la kontinenta ŝildo el Nordameriko. Tiuj areoj estas relative neprofundaj, game el 24–100 m de profundo. La malvarma Labradora Marfluo mikssiĝas tie kun la varmaj akvoj de la Golfa Marfluo.

La mikso de tiuj akvoj kaj la formo de la oceana fundo nutras la surfacon. Tiuj kondiĉoj helpis krei unu el plej riĉaj lokoj por fiŝkaptado de la mondo. Ĉefaj fiŝospecioj tiurilate estas moruo, spadofiŝo, eglefino, kaj kapelino. Gravaj marfruktoj estas pektenoj kaj omaroj. La areo enhavas ankaŭ grandajn koloniojn de marbirdoj kiaj la Norda sulo, pufinoj, kaj mergenoj kaj diversaj marmamuloj kiaj fokoj, delfenoj, kaj balenoj.

Aldone al efiko pri nutrado, la mikso de kaj malvarmaj kaj varmaj marfluoj ofte kaŭzas nebulon en la areo. Ĝi gravas pro ties proksimo al la vrakoloko de la ŝipo *Titanic*, kaj tiele la starta punkto de la ekspedicioj al Titanic.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de maraj ekoregionoj

  

* Kategorio Novlandaj Grandaj Benkoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



Koordinatoj: 45° 14′ 13″ N 50° 59′ 21.2″ U﻿ / ﻿45.23694 °N, 50.989222 °U﻿ / 45.23694; -50.989222 (mapo)
La **ortodoksa aŭ tradicia sinagogo** en Timișoara estas la unusola funkcianta sinagogo de la urbo. Ĝi estas la plej nova de la tri sinagogoj de la grandurbo, kaj la lasta daŭre funkciante. Oni nomas ĝin ofte "sinagogo Iosefin" pri la loĝkvartalo.

Ortodoksa sinagogo de Timișoara

### Historio

La judoj vivis en Banato ekde la 18-a jarcento. Tiu ĉi sinagogo estis inaŭgurita en 1895 (laŭ alia informo en 1910) origine por la ortodoksa rito. Juda bazlernejo kaj infanĝardeno funkciis en la korta ĝardeno. Tiutempe resume la judoj havis 6 sinagogojn en la tiama urbo Temesvár, tiutempe apartenanta al Hungara reĝlando (post la 1-a mondmilito la urbo apartenas al Rumanio). Antaŭ la 2-a mondmilito la Fera Gvardio persekutis la judojn. En 1942 la judaj loĝantoj estis deportitaj, post la 2-a mondomilito iom da judoj elmigris al Palestino.

Konstruaĵo
----------

La modesta sinagogo situas laŭ la strato sola, ankaŭ korto apartenas al la konstruaĵo. Ĝi havas precipe maŭrajn elementojn, ĉar granda parto de la judoj venis iam el Hispanio. Sur la fasado mankas enirejo, meze dominas impona fenestrorozo, apude situas simetrie 2 grandaj ornamaj fenestroj. Sur la supro estas videblaj po 2 grandaj kaj malgrandaj bulbaj kupoloj.

Fontoj
------

* angla kaj rumana Vikipedioj

* Kategorio Ortodoksa sinagogo en Timișoara en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Koordinatoj: 42° 13′ 43″ N 12° 48′ 38″ O﻿ / ﻿42.22861 °N, 12.81056 °O﻿ / 42.22861; 12.81056 (mapo)

La **Observatorio de Frasso Sabino** (ankaŭ konata kiel *Observatorio Virginio Cesarini*) estas astronomia observatorio konstruita en Frasso Sabino (provinco Rieti, Latio, Italio). Ĝia MPC kodo estas **157 Frasso Sabino**.

Ĝi estas fondita en 1991 far'de la *Associazione Romana Astrofili* (A.R.A. : Roma Asocio de Amatoraj Astronomoj), en malnova muelejo de la 18-a jarcento restaŭrita kaj inaŭgurita la 25-a de novembro 1995, Via Vaschetta - 02030 Frasso Sabino (RI). Ĝi estis nomita en honoro de la itala poeto Virginio Cesarini (1595 – 1624), kiu partoprenis al la fondo de la Nacia Akademio de la Linkoj.

La konstruaĵaro de la observatorio entenas konstantan pri-astronomian ekspozicion, planetarion kaj unu teleskopon Cassegrain kun ĉefa spegulo de 368,3 mm (14,5 coloj).

Laŭ *Minor Planet Center*, du numerotitajn asteroidoj estis malkovritaj elde tiu observatorio en 2000 kaj 2010.

|  |
| --- |
| **Malkovritaj asteroidoj : 2** |
| 34138 Frasso Sabino | 25-a de aŭgusto 2000 |
| 257439 Peppeprosperini | 9-a de aŭgusto 2010 |

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  *Osservatorio Astronomico Virginio Cesarini, Frasso Sabino, RI Italia*, meterologiaj kondiĉoj(itale)
2. ↑  Kodoj de la Observatorioj (*Minor Planet Center*)
3. ↑  Observatorio Virginio Cesarini, el *Pro Loco di Frasso Sabino*(itale)
4. ↑  MPC alfabeta listo de la asteroidaj malkovrintoj (angle)

Eksteraj ligiloj
----------------

* itale Oficiala retpaĝaro de la *Associazione Romana Astrofili* (A.R.A.)


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Astronomio |
**Nógrádmarcal** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Nógrád, en subregiono de Balassagyarmat.

Preĝejo de Nógrádmarcal

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 20  km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.0286/19.3843
* Loĝantaro: 560
* Poŝtkodo: 2675
* Telefonprefikso: 35

Situo
-----

Nógrádmarcal situas sur mildaj deklivoj en valo, laŭ traira flankovojo. La fervojo troviĝas 4 km-ojn en Szügy. Balassagyarmat distancas 11, Szécsény 14 km-ojn.

Historio
--------

La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko. La unua mencio devenis el 1281. Vilaĝservoj estas kulturdomo, biblioteko, paroĥo, kuracejo, poŝto, futbalejo kaj aliaj sportejoj.

### Ŝanĝoj de la vilaĝonomo

* 1281 – Morchol
* 1299 – Marsal
* 1327 – Morczal
* 1328 – Marchali
* 1350 – Marczaa
* 1698 – Marczal
* 1728 – Marczali
* 1850 – Martzal
* 1870 – Marczal
* 1905 – Nógrádmarczal
* fine - Nógrádmarcal

Vidindaĵoj
----------

* baroka katolika preĝejo de 1773, turo alkonstruiĝis en 1809

Famuloj
-------

En Nógrádmarcal mortis ministro Sándor Sztranyavszky.

* Kategorio Nógrádmarcal en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Novo Nordisk** (komercita en la Novjorka Borso (NYSE): NOVO B, OMX NVO) estas internacia dana farmacia firmao kun ĉefaj oficejoj en Bagsværd, Danio. La firmao havas fabrikojn en sep landoj, operaciojn en pli ol 75 landoj, vendojn en proksimume 180 landoj, kaj pli ol 50,000 dungitojn tutmonde. Ĝi estas la plej granda listigita firmao en Danio, kaj por 2023 la plej granda produktanto de insulino en la mondo, kaj konsiderata la plej valora kompanio de Eŭropo.

La firmao estas precipe konata pro sia komerco en la kampo de diabetotraktado. La kompanio ofertas diabetajn produktojn, inkluzive de dozaj sistemoj de insulino. Novo Nordisk ankaŭ havas preparojn por sangado kaj kreskhormono-traktado same kiel hormon-preparojn por la traktado de klimakteraj malsanoj.

La emblemo de la firmao, taŭro kun cirkclo inter ĝiaj kornoj, estas prenita de la egipta mitologio.

Historio
--------

La firmao kreiĝis kiel kunfandiĝo de du malgrandaj danaj kompanioj: Nordisk Insulinlaboratorium, fondita en 1923, kaj Novo Terapeutisk Laboratorium, fondita en 1925. Ĉi tiuj kompanioj estis la unuaj en la mondo se temas pri komenci produkti la novan kaj revolucian medikamenton - insulino. La hormono estis malkovrita de paro da kanadaj esploristoj en 1921.

En 1989 la kompanioj decidis kuniĝi kaj tiel naskiĝis Novo Nordisk. La firmao estas fama pro vasta gamo de farmaciaj agadoj kiel ekzemple medikamentoj kaj aparatoj por la traktado de diabeto kaj en la areoj de hemostazo, kreskhormonoj, HRT (hormona anstataŭiga terapio kaj injekto por la traktado de obezeco (Wegovy) .

Famaj medikamentoj
------------------

* Levemir
* NovoLog
* Novolin R
* NovoSeven
* NovoOk
* Victoza
* Wegovy

Referencoj
----------

1. ↑   Kiu ni estas. Alirita 2021-09-28.
2. ↑   Annual Report 2021. Novo Nordisk. Arkivita el la originalo je February 7, 2022. Alirita March 13, 2022.
3. ↑   Ozempic and Wegovy, Novo Nordisk’s Weight Loss Drugs, Reshape Denmark’s Economy (2023-08-28). Alirita 2023-08-28.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Novo Nordisk en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
* Novo Nordisk Inc
* Novo Nordisk Pharmatech A/S


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 838779
* GND: 2127859-3
* LCCN: n2009184622
* VIAF: 132461365
* ISNI: 0000 0001 2264 864X, 0000 0004 0403 5489
* LIBRIS: 274997
* BIBSYS: 90673671
* NKC: kn20010710263
 |
**Novoanninskij** (ruse *Новоаннинский*) estas urbo en Volgograda provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 18238501.

La urbo havas statuson de urbo ekde jaro 1956.

La interurba telefona kodo estas 84447, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas 50° 31′ N 42° 40′ O﻿ / ﻿50.517 °N, 42.667 °O﻿ / 50.517; 42.667 (mapo)Koordinatoj: 50° 31′ N 42° 40′ O﻿ / ﻿50.517 °N, 42.667 °O﻿ / 50.517; 42.667 (mapo).

La urbo estas sur maldekstra bordo de rivero Buzuluk (Бузулук) (baseno de rivero Don (Дон)).

En la urbo estas fervoja stacio Filonovo (Филоново).

En jaro 1959 la urbo havis 18,7 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 19,5 mil loĝantojn.

Flago de Volgograda provinco
Urboj de Volgograda provinco

**Ĉefurbo**: Volgogrado

Dubovka |
Frolovo |
Kamiŝin |
Miĥajlovka |
Ĵirnovsk |
Kalaĉ-na-Donu |
Kotelnikovo |
Kotovo |
Krasnoslobodsk |
Leninsk |
Nikolajevsk |
Novoanninskij |
Pallasovka |
Petrov Val 
Serafimoviĉ |
Surovikino |
Urjupinsk |
Volĵskij 

 

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Moskva Venko-Taga Parado 2010
Karnavala parado en Doneck, Ukrainio
**Parado** (ankaŭ nomita **marŝo** aŭ **defilado**) estas procesio de homoj, kutime organizitaj laŭ strato, ofte en kostumo, kaj ofte akompanita marŝigante bandojn, ornamoĉarojn aŭ foje grandajn balonojn. Paradoj estas okazigitaj por larĝa gamo de kialoj, sed estas kutime festadoj de iu speco. En Britio la esprimo *parado* estas kutime rezervita por aŭ militistaj paradoj aŭ aliaj okazoj kie partoprenantoj marŝas en formacio; por festokazoj la vorto procesio estas pli kutima. En la kanada armeo la esprimo ankaŭ havas plurajn malpli formalajn implicojn.

Ankaŭ protestaj manifestacioj povas preni la formon de parado, sed tiaj kazoj estas kutime referitaj kiel *marŝo* anstataŭe.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Labor Day parade descriptions Arkivigite je 2005-12-02 per la retarkivo Wayback Machine
* Victory Parade, USSR, 1945 ĉe YouTube
* The Recruits - Cordell Jigsaw production for Channel Ten featuring a NSW Police College Attestation Parade

* Parado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Parado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Parado en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
Monda heredaĵo de UNESKO

55° 43′ 29″ N 37° 33′ 15″ O﻿ / ﻿55.72472 °N, 37.55417 °O﻿ / 55.72472; 37.55417 (mapo)

Enirejo en la *Malnovan* terenon
La **Novodeviĉe-tombejo** estas la plej malnova kaj ampleksa nekropolo en Rusio. Ĝi situas en la suda parto de Moskvo nomata Luĵniki, proksime de Moskva rivero. En 2010 ĝia areo okupis 7,5 hektarojn, kie troviĝas restaĵoj de 26 000 personoj.

En la 16-a jarcento apud la Novodeviĉij-monaĥinejo (ruse *Новодевичий Богородице-Смоленский женский монастырь*) de la Rusa Ortodoksa Eklezio aperis tombejo por tieaj mortintaj monakinoj. Iom post iom ĝi pligrandiĝis kaj okupis teritoriojn ekster la klostraj muroj. Nuntempe ĝiaj kvar terenoj nomiĝas: *Malnova*, *Nova*, *Plinova* kaj *Plejnova*.

Krom tomboj mem tie estas ankaŭ granda kolumbario kun mortocindraj urnoj.

La tombejo estas tre prestiĝa kaj dediĉita ĉefe por eminentaj civitanoj de Rusio. Tie interalie estas enterigitaj korpoj de la eksa gvidinto de Sovetunio Nikita Ĥruŝĉov kaj la unua prezidento de Rusia Federacio Boris Jelcin. Multaj mortintaj politikistoj, verkistoj, artistoj k.a. troviĝas tie, kiaj Sergej Miĥajloviĉ Ejzenŝtejn, Sergio Aksakov, Nikolaj Gogol, Nikolaj Ostrovskij. Kelkaj monumentoj dediĉitaj al la mortintoj estas gravaj montroj de arto, kiaj tiuj de Miĥail Bulgakov, Anton Ĉeĥov, Nikolaj Gogol, Vladimir Majakovskij, Sergej Prokofjev, Boris Jelcin. 

La eniro de la tombejo estas libera dum certa tempo, tial pluraj vizitantoj povas vidi la luksajn tomboŝtonojn faritajn de elstaraj geskulptisoj kaj rememori gravajn eventojn koncerne iun ajn personon.

La teritorio de la Novodeviĉe-tombejo en Moskvo estas listigita en Monda Heredaĵo de UNESKO kiel objekto #1097. Ĝi estas ankaŭ objekto de Rusia kultura heredaĵo #7710525000.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Listo de la gemortintoj kaj fotoj de tomboŝtonoj ruse
* Kolumbario de la nekropolo kun fotoj kaj kurtaj biografioj ruse

* Nadeĵda Stalina (Allilujeva), la pafmortiginta sin edzino de Josif StalinNadeĵda Stalina (Allilujeva), la pafmortiginta sin edzino de Josif Stalin
* La tombo de la unua prezidento de Rusia Federacio Boris JelcinLa tombo de la unua prezidento de Rusia Federacio Boris Jelcin

* Novodeviĉe-tombejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Novodeviĉe-tombejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Situo de Parage en Serbio (en la verda municipo).
Romkatolika preĝejo en ĉefstrato de Parage
**Parage,** serbe **Параге,** hungare **Parrag** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Baĉka en municipo de Baĉka Palanka.

Bazaj informoj
--------------

* Alto super marnivelo: 88 m
* Areo: 21 km²
* Loĝantaro: 1030
* Poŝtkodo: 21434
* Telefonprefikso: 21
* Aŭtokodo: NS

Situo
-----

Parage situas sur ebenaĵo laŭ flankovojoj.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1473. Dum la historio loĝis tie precipe serboj. Fine de la 18-a jarcento la komunumo translokiĝis 4 km-ojn pro la alta grundakvo. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj iĝis parto de Hungario ĝis 1944. En 2002 loĝis en Parage 1039 homoj, (serboj 881 (85%), ciganoj 70, jugoslavianoj 17, slovakoj 16, kroatoj 14 kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo

* Kategorio Parage en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Ovio** |
| --- |
|  |
| Kanada ŝafoKanada ŝafo |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Mamuloj *Mammalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Parhufuloj *Artiodactyla* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Bovedoj *Bovidae* |
| Subfamilio: | Kaprenoj *Caprinae* |
|
|
|
|
| Genro: | **Ovio** *Ovis*Linnaeus, 1758 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specioj |
| Vidu tekston. |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Ovio  |

 |
| v • d • r |

**Ovio** (*Ovis*) estas genro de mamuloj el la ordo de parhufuloj, familio de bovedoj, al kiu apartenas ŝafo.

Specioj
-------

Estas almenaŭ ok ŝaf-specioj:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | *Ovis aries figa* | Ŝafo |
|  | *Ovis canadensis* | Kanada ŝafo |
|  | *Ovis dalli* | Dalla ŝafo |
|  | *Ovis musimon* aŭ *Ovis ammon musimon* | Muflono |
|  | *Ovis nivicola* | Neĝoŝafo |
|  | *O. orientalis* | Azia ŝafo |
|  | *Ovis vignei* | Urial |
|  | *Ovis ammon fu* | Argalo |

Taksonomio
----------

Virŝafo de merina raso.
Linneo klasigis la aldomigitajn ŝafojn en 1758 en la specio *Ovis aries*. Kiam poste oni pruvis ke la nunaj aldomigitaj ŝafoj apartenas al la sama specio kiel ties natura praulo, la azia muflono klasigita kiel *Ovis orientalis* (orienta ŝafo), oni devis atribui ununuran sciencan nomon por ambaŭ. Ĝenerale en tiaj kazoj oni aplikus la principon de antaŭeco uzita en la scienca nomenklaturo, kiu regulas ke restu kiel specifa nomo tiu dekomence registrita, tiukaze *aries*. Sed la Internacia Komisiono pri Zoologia Nomenklaturo decidis en 2003 en la opinio 2027 ke la ŝafoj, same kiel aliaj 17 aldomigitaj specioj, devis esti nomigitaj laŭ ties natura varianto, tiukaze *Ovis orientalis*, por eviti la paradokson ke la antaŭaj stirpoj, nome la naturaj, estu nomigitaj kiel subspecioj de siaj posteuloj. Tiele la specifa nomo kiu restis por la hejmaj ŝafoj, muflonoj kaj urialoj estas *Ovis orientalis*, dum restis la termino *aries* kiel trinoma nomo kiu aludas al la hejma subspecio.

Piednotoj
---------

1. ↑  PIV2, p. 826.
2. ↑  International Commission on Zoological Nomenclature (2003). «Usage of 17 specific names based on wild species which are pre-dated by or contemporary with those based on domestic animals (Lepidoptera, Osteichthyes, Mammalia): conserved. Opinion 2027 (Case 3010).». Bull.Zool.Nomencl. 60 (1): 81–84.  Arkivigite je 2008-04-22 per la retarkivo Wayback Machine
La **Observatorio de Markree** (54° 10′ 27″ Nordo 8° 27′ 41″ Okcidento﻿ / ﻿54.174286 °N, 8.46147 °U﻿ / 54.174286; -8.46147 (mapo)) estis astronomia observatorio en la graflando Sligo, Irlando.

Ĝi estis fondita en 1830 fare de la kolonelo Joshua Edward Cooper 
(1798 – 1863) sur la bieno de la Kastelo de Markree.

J. E. Cooper akiris de Robert-Aglaé Cauchoix de Parizo, objektivon
de 13,5 coloj (35,5 cm) por la prezo de 1200 £. En
1834 li muntis la lenson sur ekvatoriala 
muntaĵo provizita de Thomas Grubb, de Dublino.

Dum pluraj jaroj, tiu refraktoro estis la plej granda en la mondo. 
Per ĝi, J. E. Cooper desegnis la Kometon de Halley
en 1835 kaj observi la sunan eklipson de la
15-a de majo 1836,
Neniu kupolo protektis tiun instrumenton, kiu estis elmetita al pluvo kaj vento.

Poste, estis aldonataj meridiana lorno kun meridiana cirklo, kaj , en 1842,
kometa serĉilo : lorno de 4 coloj (10 cm) fakigita en la serĉo de kometo.

"*La observatorio de Sro Cooper de la Kastelo de Markree, - nedementeble plej riĉe provizigita privata observatorio konata - estas grande aktivita de Sro Cooper mem kaj de ties tre kapabla helpanto Sro Andrew Graham*" estimis en 1851 la Royal Astronomical Society.
En 1878, Andrew Graham, helpanto de Joshua Cooper
malkovris la asteroidon 9 Metiso per la kometa serĉilo.

Andrew Graham forlasis sian postenon en Markree en 1860 sed daŭrigis
siajn esporojn en la Observatorio de Kembriĝo ĝis sia emeritiĝo
en 1905.

Joshua Edward Cooper mortis en 1863. Lia nevo Edward Henry Cooper 
daŭrigis la aktivecon de la observatorio ĝis sia morto en 1902.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  *Historio de la objektivo de Cauchoix*(angle)
2. ↑  "The Observatory of Mr Cooper of Markree Castle - undoubtedly the most richly furnished private observatory known - is worked with great activity by Mr Cooper himself and by his very able assistant, Mr Andrew Graham ." - Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, volume 11, page 104 - 105, 1851

Eksteraj ligiloj
----------------

* angle Edward Joshua Cooper
* angle Konstruaĵo : *Markree Observatory* Arkivigite je 2016-03-26 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Astronomio |
*Pri la aliaj signifoj de OVO rigardu en OVO.*

---

Ovoj de diversaj specioj
ovo de avoceto
Skema sekco de kokina ovo: 1. kalkŝelo, 2. ŝelhaŭto (ekstera), 3. ŝelhaŭto (interna), 4. kalazo, 5. ekstera ovoblanko (maldikflueca), 6. meza ovoblanko (dikflueca), 7. ovoflavohaŭto, 8. krea ovoflavo, 9. ĝermo, 10. flava ovoflavo, 11. blanka ovoflavo, 12. ena ovoblanko (maldikflueca), 13. kalazo, 14. aerejo, 15. kutiklo.
**Ovo**, kiel ovoĉelo, estas organa korpo, produktata de inoj de diversaj klasoj de bestoj kaj enhavanta ĝermon de estonta samspeca besto. La ovo pluevoluas ekster la patrina korpo (ovonaskuloj, birdoj, fiŝoj, insektoj, reptilioj, amfibioj kaj monotremoj) aŭ en ĝi (vivonaskuloj:mamuloj)

Ovoj povas do esti ege malsamaj je grandeco, formo kaj koloro. Ankaŭ la metodoj por prizorgi la eloviĝintajn idojn estas tre diversaj. La sekco de ovo estas preskaŭ ĉiam ovalo.

La **kokina ovo** estas produkto de la kokino por krei idaron. Homoj uzas ĝin kiel nutraĵon.

La ovomolaĵo enhavas multan nutrontan proteinon kaj kolinon. Ĝin kovras ĉe birdoj kalka ovoŝelo aŭ (ĉe reptilioj) pergameneca ovoŝelo.

La vera ovoĉelo de birda ovo estas ĉe la ovoflavo, sur kiu troviĝas ĝermoplato. La ovoflavo kaj la ĝermo (gameto) estas ĉirkaŭita per membrano.

Kuirado
-------

En la kuirado oni nomas ovoj nur ovojn de kortobestoj, ĉefe la kokinajn ovojn, kiuj estas riĉaj je diversaj vitaminoj (A, D, E, K, B1, B2).

Opinioj pri ovo
---------------

* Samuel Butler: *"Kokino estas rimedo de ovo por produkti plian ovon"*.

Vidu ankaŭ
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Zoologio |

* Ovoblanko
* Ovobulo
* Ovoflavo
* Albumino
* Ovoĉelo
* Ovodukto
* Frajo
* Kokina ovo
* Ovoŝelo
* Nesto
* Fabergé-ovoj
* Ovo de Kolumbo
* Ovotranĉilo
* Senŝela ovo
* Senflava ovo

Proverbo
--------

Ekzistas pluraj proverboj pri ovo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Al feliĉulo eĉ koko donas ovojn.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Doni ovon, por ricevi bovon.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Kara estas ovo, kiam venas la Pasko.* **"** |

 |

Referencoj
----------

1. ↑   Lernu. Arkivita el la originalo je 2011-12-25. Alirita 2008-11-15.

* Ovo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ovo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Ovo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
**Obturilo** aŭ **obturatoro** estas disponaĵo de fotilo kiu ebligas la lumon eniĝi sur la filmo dum la eksponperiodo. Ekzistas du bazaj klasoj :

* Centra obturilo
* Fokus-ebena obturilo (aŭ kurtena obturilo)

En kino, oni uzas moveblan diskan obturilon en la filmiloj.

La fotiloj kiuj ebligas plurajn eksponperiodojn havas samtempigan mekanikaĵon. Ĉi tiuj mekanikaĵoj origine estis precipe mekanikaj. Ili nun estas preskaŭ ĉiuj elektronike samtempigata.

Centra obturilo
---------------

Ĉi tiuj aparatoj plejofte estas en la objektivo kaj estas mekanike kondukata, plejofte per risortoj. Ili estas malofte en la nuntempaj aparatoj, tamen ĉi tiu disponaĵo estas ofte uzata en kameraj fotiloj kaj duobjektivaj fotiloj.

Fokus-ebena obturilo
--------------------

Obturilo je metalaj kurtenoj
Ĉiuj spegulaj fotiloj estas ekipita per ĉi tiu disponaĵo. Ĝia loko, malantaŭ objektivo kaj jus antaŭ filmo, ebligas hermetikecon de la filmo el la lumo, eĉ kiam oni detiras la objektivon. Ĝi ebligas ankaŭ vidi tra la objektivo dum la antaŭrigardado. Ĝia funkciado ebligas rapidegajn eksponperiodojn ĉar ĝia du kurtenoj ebligas ke la tutaĵo de la filmo ne estu samtempe eksponata. La unua kondukas la malfermitecon kaj la dua, la fermitecon. Ĝiaj ĝenaĵoj estas bruo kaj malfacilan samtempecon kun la fulmlumilo.

Movebla diska obturilo
----------------------

Movebla diska obturilo
Ĝi estas disko kiu daŭre rotacias kaj intermite eksponas la filmon kaj kaŝas ĉi tiun el la lumo. Kiam la filmo estas eksponata, disponaĵo bontenas ĝin. Kiam la filmo estas kaŝata, la vidaĵo estas videbla per spegulo.

Aliaj uzoj
----------

Obturiloj estas uzataj por multaj aliaj uzadoj. Ekzemple kiel protektado de lasera fasko aŭ en fluoreska mikroskopo por protekti impreseblan pretigon el la ultraviola lumo.

* Obturilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Obturilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Paraibo (rivero). |

**Paraibao** (portugale *Paraíba do Sul*, aŭ simple *Paraíba*), estas rivero en la sudoriento de Brazilo. Ĝi fluas 1 137 kilometrojn okcidenten-nordorienten ekde sia plej fora fonto, je la fonto de rivero Paraitingao al maro apud Campos dos Goytacazes. La rivero ricevas sian nomon kiam ĝi renkontas la riveron Paraibunao je Paraibuna-Baraĵo.

Ĝiaj precipaj alfluantoj estas Jagvario, Bukvirao, Paraibunao, Preto, Pombao kaj Muriaeo. Tiu lastaj du estas la plej longaj kaj ili aliĝis al la precipa rivero 140 kilometrojn kaj 50 kilometrojn ekde la riverbuŝo respektive.

Paraiba-Valo situas inter la latitudoj 20°26' kaj 23°39'S kaj la longitudoj 41° kaj 46°30'W kaj kovras areon de ĉirkaŭ 57 000 da kvadrataj kilometroj disdonataj je tri subŝtatoj. La precipaj ekonomiaj aktivecoj estas industrio kaj brutarbredado. La Valo de Paraibao (portugale *Vale do Paraíba*) estas regiono en la orienta parto de San-Paŭlio kaj okcidenta parto de Rio-de-Ĵanejrio, en Brazilo. La regiono lokiĝas laŭlonge de la rivero Paraibao, inter la urboj Rio-de-Ĵanejro kaj San-Paŭlo. Ĝi estas kaj estis historie unu el la plej gravaj ekonomiaj regionoj de Brazilo ekde la komenco de kafo-produktado dum la 19-a jarcento.

Referencoj
----------

1. ↑  Paraibao.

Vidu ankaŭ
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Brazilo |
| Portala ikono | Portalo pri Geografio |

* Paranaj-paraibaaj landinternaj arbaroj

Koordinatoj: 22° 10′ 17″ Sudo 43° 17′ 47″ Okcidento﻿ / ﻿22.17151 °S, 43.29643 °U﻿ / -22.17151; -43.29643 (mapo)

* Kategorio Paraibao en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La ŝtopaĵo de ovorulaĵo estas plejparte hakita brasiko kun malgranda kvanto de hakita viandon kaj aliaj ingrediencoj.
**Ovorulaĵo** (angle: egg roll) estas apetitigaĵo de ĉin-usona kuirarto farita el pasto plenigita kun legomoj aŭ viando kaj fritita, ofte servita kun dolĉa kaj acida saŭco kiel trempaĵo. La ovorulaĵo ne enhavas ovon en la plenigaĵo aŭ pasto, kaj oni ne scias kial aŭ kiam la ovorulaĵo ricevis ĝian nomon .

La ovorulaĵo estas unu el la plej oftaj pladoj en ĉin-usona kuirarto kaj ankaŭ estas ofta en ĉinaj kaj aziaj restoracioj tra la mondo, kaj ĝi estas bazita sur la ĉina printempa rulaĵo plado. Tamen, la ovorulaĵo en sia usona versio estas preskaŭ neeble trovebla en Orienta Azio .

Estas du kuiristoj, kiuj asertas, ke ili elpensis la pladon, ambaŭ asertas, ke ili elpensis ĝin laborante en ĉina restoracio en Novjorko en la tridekaj jaroj .

La ovorulaĵo estas kutime plenigita per legomoj kiel brasiko, karotoj kaj cepoj, kaj foje ankaŭ kun nudeloj kaj viando. La ovorulaĵo estas pli granda ol la printempa rulaĵo, ĉiam servata fritita kaj ĝia ŝelo estas pli dika kaj farita el tritika pasto.

La ovorulaĵo estas akceptita ĉie en la mondo, krom Orienta Azio, kiel unua plado en ĉin-usonaj restoracioj.

Referencoj
----------

1. 1 2  Stephanie Ann, Why is it Called an Egg Roll if There is No Egg in it? Chinese Egg Roll 1917: Historical Food Fortnightly, Challenge 4, World Turn'd Upside Down
2. ↑  Uncle Phaedrus, Finder of Lost Recipes, www.hungrybrowser.com

Vidu ankaŭ
----------

* Printempa rulaĵo

* Kategorio Ovorulaĵo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 827021
 |
La logoo de ORCID.
**ORCID** *(Open Researcher and Contributor ID)* estas nekomerca litercifera kodo por unike identigi sciencajn kaj aliajn akademiajn verkojn kaj kontribuantojn. ORCID-organizo, ORCID Inc. disponigas malfermitan kaj sendependan registron destinitan esti la *de facto*-normo (efektiva normo) por kontribuado-identigo en esplorado kaj akademia eldonado.

Historio
--------

ORCID estis unue anoncita en 2009 kiel kunlaboro de la esplorkomunumo. ORCID iDs estas subaro de la Internacia Norma Nomo-Identigilo (ISNI).

Uzo de ORCID-kodo
-----------------

La celo de ORCID estas helpi la transiron el scienco al cifereca scienco por pliiĝanta akademia publikado (angle: «the transition from science to e-Science, wherein scholarly publications can be mined to spot links and ideas hidden in the ever-growing volume of scholarly literature»).

La celo de ORCID-kodo estas helpi identigi akademiajn verkojn kaj iliajn verkojn. Iuj institucioj kaj ĵurnaloj (sciencaj publikaĵoj, sciencaj gazetoj, sciencaj revuoj) jam postulas, ke ĉiuj esploristoj kaj aŭtoroj indiku siajn ORCID-kodojn. Ĉi tiu kodo ankaŭ permesas konekti novajn artikolojn kun la ekzistantaj artikoloj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala ORCID retejo
* ORCID-Serĉo

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Artikolo «ISNI and ORCID – What is the relationship between ISNI and ORCID?», ricevita la 4an de februaro 2019.
2. ↑  Artikolo «Why Some Publishers are Requiring ORCID iDs for Authors: An Interview with Stuart Taylor, The Royal Society», ricevita la 4an de februaro 2019.

* Kategorio ORCID en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Novoselicja,** ukraine kaj rutene **Новоселиця,** ruse **Новоселица** [novoselica], slovake **Novoselice,** hungare **Kisrétfalu** aŭ *Kislucska* [kiŝluĉka] estas malgranda, ne memstara vilaĝeto en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Mukaĉeve, en municipo de Jabluniv.

Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Mukaĉeve en Transkarpatio

Bazaj informoj
--------------

* 48° 24′ 17″ N 22° 51′ 18″ O﻿ / ﻿48.40472 °N, 22.85500 °O﻿ / 48.40472; 22.85500 (mapo)Koordinatoj: 48° 24′ 17″ N 22° 51′ 18″ O﻿ / ﻿48.40472 °N, 22.85500 °O﻿ / 48.40472; 22.85500 (mapo)
* Areo: 0.7 km²
* Alto super marnivelo: 169 m
* Loĝantaro: 260
* Poŝtkodo: 89666
* Telefonprefikso: +380 3131

Situo
-----

Historio
--------

La vilaĝo fondiĝis proksimume en 1400. Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de la disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Novoselicja. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------
**Owo** estas grandurbo en Niĝerio, en la federacia ŝtato Ondo, situanta en la sudokcidento de Niĝerio.

Bazaj informoj
--------------

* Koordinatoj: 07° 11′ N 05° 35′ O﻿ / ﻿7.183 °N, 5.583 °O﻿ / 7.183; 5.583 (mapo)
* Areo:  km²
* Loĝantaro: 166.357 en 2012
* Supermara alteco: 344 m
* Horzono: UTC +1
* Poŝtkodo: 341...

Geografio
---------

Owo situas rande de montetaro en la sudokcidenta sekcio de la lando.

Historio
--------

Owo estas lulilo de joruba kulturo. Inter la jaroj 1400 kaj 1600 ĝi estis ĉefurbo de la joruba urboŝtato. Restis terakotaj skulptaĵoj el la 15-a jarcento. Baldaŭe la tereno estis grava por eburo. En 1893 komenciĝis dominado de britoj. Post la sendependiĝo la nuna subŝtato estis kreita en 1976.

Ekonomio
--------

Owo estas agrikultura centro. En la ĉirkaŭaĵo oni kultivas ignamojn, maniokojn, nuksojn, maizojn, kakaojn, rizojn, teojn kaj kotonojn. La tereno estis origine kovrita per densa tropika pluvarbaro.

Klimato
-------

Owo situas en tropika klimato. La averaĝa temperaturo estas ĉ. 23-26 °C. Jare pluvas ĉ. 1500 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed inter aprilo-oktobro pli ofte.

Trafiko
-------

El Owo ĉefvojoj kuras al Akure kaj Beninurbo, krome estas vojo al Ikare.

Vidindaĵoj
----------

* muzeo de 1968
* impona palaco Olowo, kiu estis deklarita nacia monumento, havanta 100 kortojn

Fontoj
------

* Angla Vikipedio[*bezonas pli bonan fonton*]
* 
* 
* Arkivigite je 2009-10-07 per la retarkivo Wayback Machine