recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Felipe TRIGO** (Villanueva de la Serena, Badajoz, la 13-an de februaro de 1864 - Madrid, la 2-an de septembro de 1916) estis hispana verkisto.

Vivo
----

Li studis medicinon en Madrido kaj laboris kiel **kuracisto en vilaĝoj** de Ekstremaduro. Poste li estis armea kuracisto kaj tiun postenon havis **en Filipinoj** en 1897, kie okazis milito por sendependigo kaj kie li estis preskaŭ mortonta. Li estis resendita en Hispanion kiel militvundito kaj en 1900 li forlasis la kuracistan profesion por dediĉi sin al la literaturo.

La plej granda parto de liaj romanoj kaj rakontoj havis temon rilate al erotismo kaj sukcesis sufiĉe en la unua jardeko de la 20a jarcento kio riĉigis la aŭtoron. Trigo kritikis en tiuj romanoj la hipokritecon kaj antaŭjuĝojn de la hispana socio rilate al la seksa moralo.

Li verkis ankaŭ eseojn pri siaj politika idearo, ekzemple *Socialismo indiviualista*, publikita en 1904. Felipe Trigo memmortigis sin en 1916 pro nekonataj kialoj, tamen li ofte estis mense malsana.

Graveco
-------

Felipe Trigo estis komence de la jarcento konata verkisto rilatata al skandala literaturo, ĉar tiele konservema socio vidis lin kaj lian verkaron. Tamen li estis elstara eĉ nur pro du romanoj kie kvankam ankaŭ tie la erotismo ĉeestas, la klare ĉefa kerno estas la regeneraciisma sento, komuna al la generacio de la 98a. Tiuj estas unue la dilogio konsistanta el *En la carrera* (Dum la kariero, 1909) kaj ***El médico rural*** (La kampara kuracisto, 1912); en la unua rakontas sian studentan vivon kaj en la dua la kuracistan vivon uzante siajn propran sperton, do temas pri preskaŭ membiografia verko. Ne hazarde tiuepoke pli konata verkisto Pío Baroja verkis en *El árbol de la ciencia* (La arbo de la sciado) similajn spertojn, alimaniere kompreneble. En la unua komparas la urban vivon kun tiu de la provinceca socio de kie li devenis kaj en la dua la malriĉon kaj la nesciadon de la kamparanoj. Duaflanke elstaris ***Jarrapellejos***, (1914 ) romano ofte eldonita kaj eĉ kinigita, kiu denoncas la **kacikismon** en la hispana socio de tiu epoko, ekzemple utiligante la historiajn eventojn kiu okazis pro la krimo de Don Benito inter 1902 kaj 1905.

Verkaro
-------

* *Las ingenuas* (1901)
* *La sed de amar* (1903)
* *Alma en los labios* (1905)
* *La Altísima* (1907)
* *La bruta* (1908)
* *Sor Demonio* (1909)
* *En la carrera* (1909)
* *Cuentos ingenuos* (1909)
* *Las posadas del amor* (1909)
* *Además del frac* (1910)
* *Así paga el diablo* (1911)
* *El médico rural* (1912)
* *El papá de las bellezas* (1913)
* *Jarrapellejos* (1914)
* *A prueba*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Felipe Trigo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Doktoriga tezo "La obra narrativa de Felipe Trigo" (Manuel Muelas Herraiz)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 100961
* GND: 118867806
* LCCN: n80014963
* VIAF: 79060694
* ISNI: 0000 0001 0200 9357
* SUDOC: 029388023
* BNF: 12102592z
* NKC: skuk0001398
* BNE: XX1051062
 |
Memortabulo ĉe la numero 21 de strato Blankenburger en Berlin-Niederschönhausen, kie mortis la aŭtoro.
La germana verkisto **Hans FALLADA** [hans FAlada] naskiĝis je la 21-a de julio 1893 en Greifswald kaj mortis je la 5-a de februaro 1947 en Berlino. Lia reala nomo estis **Rudolf DITZEN**.

La vivo de la verkisto estas karakterizita de psikaj problemoj kaj alkoholmisuzo. Fininte la lernadon antaŭ la abiturienta ekzameno, li vivtenis sin per diversaj okupoj. La tempon de 1917 ĝis 1919 li pasigis ĉefe en hospitaloj por drogmaniuloj kaj en la 1920-aj jaroj li dufoje estis arestita pro defraŭdo. En la jaro 1929 li ediziĝis al Anna ISSEL, kies personeco fariĝis la modelo por la protagonistinoj de pluraj romanoj.

En la jaro 1932 Hans Fallada subite gajnis internacian famon: pro la socikritika romano *Kleiner Mann, was nun?*, temanta pri juna familio, kiu malgraŭ gravaj ekonomiaj problemoj majstris la vivon. Kuraĝigite de la sukceso, Fallada aĉetis bienon en Norda Germanio kaj daŭrigis la verkadon de similaj romanoj, sed li transiris al politike neŭtrala kaj amuza temaro, kiam la naziaj regantoj akre kritikis liajn verkojn.

En la jaro 1944 Hans Fallada eksedziĝis. Post lia provo mortigi la eksedzinon, oni denove kondukis lin al hospitalo por drogmaniuloj. Unu jaron poste li edziĝis al virino, kiu same kiel li luktis kontraŭ sia manio. En 1947 - la jaro de lia morto - finfine aperis nova socikritika romano de la aŭtoro. Postmorte (1950) eldoniĝis lia membiografia romano *Der Trinker* (= La drinkulo).

En 1911 li pasigis 8 semajnojn en la sanatorio Kastelo Harth.

Famaj verkoj
------------

* Der junge Godeschal (romano, 1920)
* Bauern, Bonzen und Bomben (romano, 1931)
* Kleiner Mann, was nun? (romano, 1932)
* Wer einmal aus dem Blechnapf frisst (romano, 1934)
* Wolf unter Wölfen (romano, 1937)
* Der ungeliebte Mann (romano, 1940)
* Damals bei uns daheim (membiografio, 1941)
* Jeder stirbt für sich allein (romano, 1947)
* Der Trinker (membiografio, eld. 1950)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hans Fallada en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Hans Fallada en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* Arkivigite je 2006-01-04 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2007-09-29 per la retarkivo Wayback Machine
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 6307
* GND: 118531905
* LCCN: n50059889
* VIAF: 24639475
* ISNI: 0000 0001 2022 507X
* LIBRIS: 186638
* SUDOC: 030060435
* BNF: 12155308f
* MBA: 17158316-6e4e-4070-a4c9-11a6ebfd4fd7
* NDL: 00439185
* BIBSYS: 90067633
* NKC: jn19990002164
* ICCU: RAVV030302
* BNE: XX1263782
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon John Reed (apartigilo). |

**John REED** (22-an de oktobro, 1887 – 19-an de oktobro, 1920) estis usona verkisto kaj komunisto.

Li studis ĉe la Universitato Harvard kaj poste vojaĝis al Anglio kaj Hispanio.
Li revenis al Usono kaj komencis karieron kiel ĵurnalisto. Li laboris por diversaj maldekstremaj gazetoj ekz. *New Review* kaj *The Masses*, kaj tiel unuafoje konatiĝis kun laboristaj problemoj, raportante pri la Silklaborista striko de Patersono (1913).

En 1914 li verkis pri la revolucio en Meksiko por la gazeto *Metropolitan Magazine*. Li restis dum 4 monatoj kun Francisco Villa kaj priskribis la bataladon en sia libro *Insurgent Mexico* eldonita en la sama jaro.

Dum la unua mondmilito li laboris por la gazeto *Metropolitan Magazine* sed ĝi rifuzis kelkajn artikolojn ĉar ili estis tro maldekstremaj.

En 1916 liaj raportoj pri la batalado en Germanio, Serbio, Rumanio, Bulgario kaj Rusio estis eldonitaj en la libro *The War in Eastern Europe*.
Poste li revenis al Usono kaj geedziĝis al la ĵurnalisto Louise Bryant. Ili ambaŭ vojaĝis al Rusio por raporti pri la rusa revolucio en Petrogrado por la gazeto *The Masses*.

En 1919 lia libro  *Ten Days That Shook the World* priskribis kritikan historian tempon kiam Lenino (amiko de Reed) instigis la bolŝevikojn preni la potencon.

Kvankam Reed havis grandan entuziasmon por la revolucio kaj eble tio kolorigis lian vidpunkton, la libro donas unikan kaj seriozan raporton pri la grava historia evento.

En 1919 li organizis la Komunistan Laborpartion en Usono kaj estis fondinto kaj redaktoro de *The Voice of Labour*. Dum mallonga tempo li estis la soveta konsulo en Novjorko.

Post akuzoj pro ŝtatperfido li fuĝis al Finnlando, kie la instancoj malliberigis lin kaj poste interŝanĝis lin por finnaj malliberuloj en Rusio. Li tiel povis partopreni en la Dua kongreso de la Komunista Internacio kaj poste en la Kongreso de Orientaj popoloj en Bakuo.

Dek tagojn post sia reveno el Bakuo lin kaptis tifoida febro. Post kelktaga kuŝado en hospitalo, kie li ankoraŭ batalis kontraŭ fuŝaj tradukoj de siaj kunvenaj intervenoj, li mortis. Oni enterigis lin apud aliaj herooj de la rusa revolucio ĉe la muroj de la Kremlo en Moskvo.

Ĉar li estis tre populara radikala gvidanto, tial oni kreis multajn John Reed-klubojn en Usono.

Lia vivo estis la temo de populara filmo *Reds* (Ruĝuloj), (1981).

Vidu ankaŭ
----------

* *Oktobro: dek tagoj kiuj skuis la mondon*

Eksteraj ligiloj
----------------

* John Reed en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio John Reed en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* *Ten days that shook the world*
* Unuetaĝa Usono

Bildaro
-------

* 
* 
* 

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 11056
* GND: 118598937
* LCCN: n81082936
* VIAF: 68971815
* ISNI: 0000 0001 2281 3094
* LIBRIS: 234215
* SUDOC: 030321743
* BNF: 12176145r
* MBA: f6940294-52ee-4384-b3c0-cb90e66fd3be
* NLA: 35445462
* NDL: 00453848
* BIBSYS: 90152419
* NKC: jn20000604592
* BNE: XX920115
 |
**Johann Gottfried GREGORII**, nomita ankaŭ ***Melissantes*** (naskiĝinta en la 17-a de februaro 1685 en Helbedündorf-Toba, mortinta en la 4-a de aŭgusto 1770 en Dornheim (Turingio) estis de 1733-70 evangelia paroĥestro en Dornheim.

Biografio
---------

La filo de paroĥestro elektis la saman profesion okupiĝante krome pri geografio, historio kaj pedagogiko. Pro la interesa multeco li nomitis *polihistoriisto*.

Jam kiel 23 jaraĝulo li publikigis sian unuan verkon. En 1721 aperis *Das erneuerte Alterthum oder Curieuse Beschreibung einiger vormals berühmter/theils verwüsteter und zerstörter oder wieder neu aufgebauter Bergschlösser in Teutschland* kaj *Curieuser Affektenspiegel/oder auserlesene Lautelen oder sonderbare Maximen die Gemüther der Menschen zu erforschen/und sich darnach vorsichtig und behutsam aufzuführen/in Frag und Antwort vorgestellt*, per kiu li 73 jarojn antaŭ la multe pli fama Adolph Knigge verkis lernigan libron pri decaj kutimoj kaj bona konduto.
Li eldonigis siajn ofte tre ampleksajn librojn sub la pseŭdonimo *Melissantes*.

Ekde 1720 (post la verkista kariero kvazaŭe) li estis paroĥestro en Arnstadt-Siegelbach kaj Arnstadt-Dosdorf sed transprenis la pastoran deĵoron en Dornheim en la 18-a de oktobro 1733 laŭ ordono de lia princa moŝto Günther la 1-a de Schwarzburg-Sondershausen mem.

Graveco
-------

De 1706-20 li loĝis en Arnstadt. De tie ĉi li kreis internacie ŝatatan geografian informosistemon por lernantoj, burĝoj, kamparanoj kaj vojaĝantoj. Ankaŭ la ununura "fremdultrafika" gvidlibro pri Turingio (1711), kun informoj pri vidindaĵoj kaj gastejoj, estis de li. Jam en 1708 li filozofiis pri la germana politika unuiĝo! Bertuch nomis lin unu jarcenton poste la unua verkisto kiu skribis por tutgermana publiko kaj volis popularigi la ideon unuiĝi politike.

La fratoj Grimm, Ludwig Bechstein, Achim von Arnim kaj aliaj prenis la de li kolektitajn legendojn popolajn kaj prilaboris ilin, ekz. la tre konatajn historiojn pri *Der Rattenfänger von Hameln*, *Kyffhäusersage*, *Der Graf von Gleichen*, *Faustens Höllenzwang* aŭ *Wilhelm Tell*. Charlotte von Schiller kaj Johann Wolfgang von Goethe nombriĝis inter liaj legantoj.

Per geografiaj lernolibroj, atlasoj, leksikonoj, genealogiaĵoj, psikologiaj libroj kaj priskriboj de multaj profesioj li transdonis al la sekvintaj generacioj multon da altvaloraj enrigardoj en la pasintajn tempojn de baroko. Li ankaŭ interesiĝis pri muziko kaj estis pioniro de politika-geografia ĵurnalismo. Ĉu li renkontis Johann Sebastian Bach en Arnstadt ne klaras.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Johann Gottfried Gregorii en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Pri la restado en Dornheim.
* Biografio ĉe *NDB*.
* Pri la Melissantes-premio
* Pri la Melissantes-ekspozicio en Arnstadt 2014/15. Arkivigite je 2014-10-25 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 501316
* GND: 124607187
* LCCN: n87884170
* VIAF: 2375151247937644270000 72331347, 2375151247937644270000
* ISNI: 0000 0001 2139 1328
* LIBRIS: 345716
* SUDOC: 179000608
* BNF: 10035964q
* BIBSYS: 1093852
* NKC: mzk2008473335
 |
**John SMITH** (1580-1631) estis angla aventuristo, kiu naskiĝis en Willoughby en la angla provinco Lincolnshire.
go john smith
Li batalis en Francio kaj Hungario, kie li estis kaptita de la Turkoj, kiuj vendis lin kiel sklavon.

Li eskapis al Rusio kaj poste partoprenis ekspedicion al Virginio, Usono.

Dum esplorado li estis kaptita de indiĝenoj kaj ŝajne evitis morton nur pro la interveno de Pocahontas [poŭkaHONtes], juna indiĝena princino.

Pro sia sukcesa traktado kun la indiĝenoj li estis elektita kiel prezidento de la kolonio James Towne (nuna Jamestown) en Virginio.

Li revenis al Anglio en 1609 kaj verkis valorajn raportojn pri siaj vojaĝoj kaj produktis gravajn mapojn. Oni kelkfoje rigardas lin kiel la unuan verkiston de la praa usona literaturo pro la verkoj pri Virginio, kaj en Pocahontas li kreis unu el la plej daŭraj usonaj mitoj.

  

* Kategorio John Smith en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 10622
* GND: 118797689
* LCCN: n80032759
* VIAF: 4952029
* ISNI: 0000 0000 8083 8903
* LIBRIS: 198795
* SUDOC: 028890329
* BNF: 12063223m
* NLA: 35506851
* BIBSYS: 90543514
* NKC: mzk2008443025
* BNE: XX1501103
 |
**Edwy** aŭ **Eadwig** (n. eble ĉ.941, m. la 1-an de oktobro 959) estis reĝo de Anglio ekde 955.

Liaj gepatroj estis Edmundo la 1-a (Anglio) kaj Aelfgifu de Shaftesbury. Li sekvis sian onklon Edred (kiu mortis la 23-an de novembro 955) kiel reĝo de Anglio.

Dum lia regado li havis konfliktojn kun la eklezio, kaj aparte kun Sankta Dunstan. Laŭlegende la tagon de sia kroniĝo Edwy ne ĉeestis kunvenon de nobeloj. Dunstan, kiu tiutempe estis abato de Glastonbury kaj tre potencis dum la regado de Edred, serĉis lin kaj trovis lin amindumanta nobelinon nomatan Aethelgifu. Edwy rifuzis reveni kun Dunstan. Tiu koleriĝis kaj devigis la reĝon lasi la virinon kaj deklari ŝin putino. Post Dunstan konsciis ke li estas ege provokinta la reĝon kaj fuĝis al sia abatejo, sed Edwy sekvis lin kaj disrabis Glastonbury. Dunstan eskapis eksterlanden. Tamen la anglosaksa kroniko diras nur ke Dunstan fuĝis el Anglio sen doni la kialon.

Poste Edwy edziĝis al Aelfgifu sed la edziĝo estis nuligata pro tro da parenceco.

En 957 la senjoroj de Mercia kaj Northumbria ribelis kontraŭ Edwy, kaj nomumis lian fraton Edgaron reĝo. Ĉe Gloucester ili venkis Edwy. Sekvis pacakordo per kiu Edwy regis Anglion sude de la Tamizo, kaj Edgaro la reston de la lando.

Post tio Edwy pli favoris la eklezion, verŝajne por gajni pli da subteno en Wessex kaj Kent. Tamen li baldaŭ mortis kaj Edgaro reuniigis la landon.

* Kategorio Edwy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 280352
* GND: 1018553002
* LCCN: n82228557
* VIAF: 21041827
* ISNI: 0000 0000 2638 1324
 |
**István Pion** [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pion István** estas hungara ĵurnalisto, poeto.

István Pion naskiĝis la 11-an de junio 1984 en Vác.

Biografio
---------

István Pion estis edukita en Letkés. Li maturiĝis en franciskana gimnazio en Esztergom en 2002, poste li akiris komunikadan diplomon en Katolika Universitato Péter Pázmány. Ekde 2008 li estis ĵurnalisto kaj redaktoro en pluraj ĵurnaloj, gazetoj en kulturaj rubrikoj. Ekde 2006 liaj poemoj aperis en revuoj, antologioj. Kelkfoje li estis amatora filma aktoro. Li ricevis premiojn inter 2009-2013.

Liaj poemlibroj (elekto)
------------------------

* *Atlasz bírja* (2013)

Liaj kinaj filmaj roloj (elekto)
--------------------------------

* *Saul fia* (2015) – Katz
* *Napszállta* (2018) – ŝoforo
* *A legjobb dolgokon bőgni kell* (2020) – Zoltán

Fontoj
------

* hungarlingva membiografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

* Kategorio István Pion en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 752250
 |



* Portalo pri Biografio
**Ehrenfried von Kuenburg** (naskiĝis en 1573 - mortis en Salzburgo, en la 9-a de novembro 1618) estis Episkopo de Chiemsee inter 1610 kaj 1618.

Biografio
---------

Li estis filo de *Balthasar von Kuenburg*, servisto de la ĉefepiskopo de Salzburgo, kaj lia patrino nomiĝis Barbara. El siaj 13 gefratoj, la plejmulto mortis ankoraŭinfane, tamen, lia fratino Margareta estis abatino en la Abatejo de Göß, en Stirio, Aŭstrio.

Kvankam liaj gepatroj estis protestantoj, Ehrenfried konvertiĝis al katolikismo en junaĝo. En 1596, li studis kelkatempe en Sieno kaj poste fariĝis studanto ĉe la Germana Kolegio, en Romo. En la sama jaro, li fariĝis kanoniko en Regensburgo, kaj en 1598, en Salzburgo. En 1603, li aktivis kiel sacerdoto en Laufen sur la Salzach.

Post la morto de Sebastiano Cattaneo (1545-1609), Episkopo de Chiemsee, Wolf Dietrich von Raitenau nomumis lin por la episkopeco en la 14-a de septembro 1610, kies konsekriĝo okazis en la 27-a de novembro de tiu sama jaro. En tiu okazo li omaĝiĝis kun la titolo de barono. En 1616, li invitiĝis kiel rektoro far la kanonikaro de la Katedralo de Salzburgo, tamen, li rezignis al la kandidateco.

Li multe klopodis por plibonigi la financan situacion de sia episkopejo, tamen, kiam li mortis, konsiderinda ŝuldo ankoraŭ restis. Li sepultiĝis en la franciskana preĝejo de Salzburgo.

Vidu ankaŭ
----------

* Johann Sigmund von Kuenburg (1659-1711)
* Wolf Dietrich von Raitenau (1559-1617)

Literaturo
----------

* CERL Thesaurus
* Personensuche

Referencoj
----------

1. ↑  Sciu pli: Collegium Germanicum
2. ↑  Catholic Hierarchy

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | **Rilataj artikoloj troviĝas en** Portalo pri Homoj |
**KOVÁCS Ferenc**, S. Kovács (kova:ĉ) estis hungara romanverkisto, folkloristo, ĵurnalisto naskita en Temeŝvaro la 15-an de septembro 1907 kaj mortinta en Arado la 10-an de aŭgusto 1959.

Kariero
-------

Kovács Ferenc la mezlernejon finis en sia naskiĝurbo, en Odorheiu Secuiesc kaj en Budapest (1926). Li estis kunlaborinto de gazeto *Déli Hírlap*, poste de *Magyar Újság* de Temeŝvaro. En 1933 li traslokiĝis Budapeŝton, kie li estis kunlaborinto de la gazeto *Független Szemle*. Li doktoriĝis pri ŝtatscienco en la Universitato de Segedo (1940). Reveninte Rumanion en 1945 li vivis en Temesvár, poste en Arad. Li instruis hungaran lingvon kaj literaturon en la ĝenerala lernejo de Kisiratos (1949-55).

Verkoj
------

* *Kondor Tamás karrierje Budapesten*, romano, (1935);
* *Jacht-tea a Británniában*, romano (1936);
* *Iratosi kertek alatt*, folklorkolektaĵo (1958);
* *Aradvégi magyar népköltészet*, folklorkolektaĵo en manuskripto.

Fonto
-----

* Romániai magyar irodalmi lexikon


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 381546
* LCCN: nb2003070409
* VIAF: 4443437
* ISNI: 0000 0000 5036 4858
 |
**FÖLDES Jolán** (naskiĝis la 20-an de decembro 1902 en Kenderes; mortis en oktobro 1963 en Londono) estis hungara romanverkistino.

Post kiam ŝi finis la lernejon en 1921, ŝi transloĝiĝis al Paris. En 1941 ŝi elmigris al Londono.

Ŝia plej konata romano estas *La Strato de Fiŝanta Kato.* Ĝi temas pri la malfacila vivo de hungaraj elmigrintoj en Parizo post la unua mondmilito. Per tiu romano Jolán Földes venkis en internacia roman-konkurso kaj gajnis 4 000 britajn pundojn; ĝi estas tradukita al 12 lingvoj.

En la gazeto *La Juna Vivo* aperis la jena anekdoto:

*S.ro Vilhelmo Bleier, la eldonanto de* Literatura Mondo *en Budapesto, vizitis la feliĉan verkistinon por paroli kun ŝi pri Esperanto.*
*Dum la intervjuo S.ino Földes malkaŝis, ke ŝi ne nur alte taksas kaj ŝatas Esperanton, sed eĉ bone komprenas ĝin, ĉar kiel universitata studentino ŝi tralegis tutan lernolibron de Esperanto kaj poste pro veto sen vortaro tradukis unu tutan Esperanto-novelon en hungaran lingvon.*

En Esperanto aperis
-------------------

* *La Strato de Fiŝanta Kato (A halászó macska uccája)*, romano. Tradukis Ladislao Halka kaj Ladislao Spierer. Budapeŝto: Literatura Mondo, 1937. 268 paĝoj.

Referencoj
----------

1. ↑  *Grava eldono.* En: *La Juna Vivo,* aprilo 1937 (el Retarkivo 2007), paĝo 17.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 202074
* GND: 143148745
* LCCN: no98102020
* VIAF: 49276552
* ISNI: 0000 0001 1821 5737
* LIBRIS: 54725
* SUDOC: 030886953
* BNF: 122213050
* NLA: 35964265
* NDL: 00832659
* BIBSYS: 90957960
* NKC: xx0004433
 |
**SZŐLLŐSY Ferenc** *(Szőllősi Nagy)* estis hungara prezidantsekretario de Lajos Kossuth, ano korespondanta de la Hungara Scienca Akademio (1847) naskita en 1796 aŭ 1806; mortinta la 31-an de marto 1854 en Oravicabánya.

Kariero
-------

Ferenc Szőllősy devenas el Székelyföld. Li havis aventurplenan vivon. En Turkujo li plenumis militan kaj diplomacian servon kaj estis fakulo pri minejoj. En 1835 li organizis en Albanujo la policon. Post 1839 li estis en Zimony (Zemun) interpretisto de orientaj lingvoj. En somero de 1848 li estis agento de Registaro Batthyány en Bukareŝto. Post 1849 li estis ano de spionservo de Aŭstrio. Post la Hungara revolucio de 1848 li elmigris kun Lajos Kossuth, sed en 1853 li revenis Hungarujon.

Verkoj
------

* *Napkeleti képek* (Kolozsvár 1838);
* *Kossuth és a magyar emigráció török földön* (sen nomo, kun biografio de Sz. F. Pest, 1870).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Hautacuperche** (naskiĝis en la guanĉa loĝloko *Mulagua* en la oriento de la insulo La Gomera ĉirkaŭ la jaro 1465, mortis en San Sebastián de La Gomera fine de la jaro 1488) estis juna militisto de la guanĉoj, la indiĝenaj loĝantoj de la Kanariaj Insuloj.

statuo de Hautacuperche en Valle Gran ReyEn 1488 li gvide de la guanĉa reĝo Hupalupa partoprenis la ribelon de la gomeranoj, la guanĉaj loĝantoj de la insulo kontraŭ la perforte okupanta soldataro de la Reĝlando Kastilio. La armean okupon gvidis la despota armeestro kaj nobela reganto Hernán Peraza, kiu en tiu ribelo de la guanĉoj en novembro 1488 estis mortigita fare de Hautacuperche. Post tiu morto la gomeraj ribeluloj por mallonga tempo rekonkeris la insulon kaj sieĝis la vidvinon de Peraza kaj ŝian kastilian gvardion en la "grafa turo" centre de la konkerista loĝloko San Sebastián de La Gomera en la insula oriento. Hautacuperche estis antaŭvidita posteulo de Hupalupa kiel guanĉa reĝo, sed mem estis mortigita en unu de la sekvaj bataloj fine de la jaro 1488. Fine la ribelo malsukcesis, kaj en la sekvaj jaroj granda parto de la guanĉoj estis mortigitaj respektive iom poste malliberigite kiel sklavoj transportitaj al la novaj hispanaj kolonioj en Centra Amerioj, tiel ke la guanĉa etno estis praktike ekstermita.

Honorigo
--------

En la municipo de Valle Gran Rey en la okcidento de la insulo La Gomera, mem nomata "valo de la granda reĝo" laŭ la guanĉa reĝo Hupalupa, en 2007 en centra loko borde de la Atlantika Oceano estis starigita bronza statuo honore al la se erige una escultura en su honor.

Bibliografio
------------

* J. de Abreu y Galindo, *Historia de la conquista de las siete islas de Canarias* [hispane: "historio de la konkero de la sep insuloj kanariaj"], en A. Cioranescu (eld.), Goya ediciones, Tenerifo, 1977 ISBN 84-400-3645-0
* J. Bethencourt Alfonso, *Historia del Pueblo Guanche II* [same hispane: "historio de la popolo guanĉa", dua parto], Lemus editor, La Laguna, Tenerifo, 1997.
* M. Mora Morales: *Iballa*, Editorial Globo, Santa Cruz de Tenerife, Tenerifo, 1986.

Eksteraj ligiloj
----------------

* dokumentoj kaj historia bibliografio pri la Kanarioj
Grafo **Ferenc WESSELÉNYI** [veŝele:nji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Wesselényi Ferenc** estis hungara magnato, militestro, palatino, politikisto. Liaj grafaj nobelaj antaŭnomoj estis *hadadi* kaj *murányi*.

Ferenc Wesselényi
Ferenc Wesselényi  naskiĝis en 1605. Li mortis la 23-an de marto 1667 en Lipcse (nuntempa Slovenská Ľupča en Slovakio).

Biografio
---------

Ferenc Wesselényi frekventis jezuitan lernejon en Nagyszombat, poste li partoprenis en bataladoj kontraŭ la turkoj. Li batalis ankaŭ kontraŭ rusoj kaj tataroj en Pollando, tial li ricevis ankaŭ polajn ŝtatanecon kaj bienon. Baldaŭe li grafiĝis kaj li iĝis signifa estro en Hungara reĝlando, dume li batalis kontraŭ la svedoj kaj György Rákóczi la 1-a en Habsburga Imperio. En 1644 li sukcese sieĝis fortikaĵon de Murány, poste li edziĝis. En 1655 li estis elektita palatino. En 1663 li denove batalis kontraŭ la turkoj. Post 2 jaroj li aliĝis al komploto kontraŭ Habsburgoj, sed li mortis jam pli frue, ol ties fiasko.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun bildo

* Kategorio Ferenc Wesselényi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 497885
* GND: 141396571
* VIAF: 120982350
* ISNI: 0000 0000 7945 9084
* SUDOC: 031238599
* BNF: 122492846
 |
Elliott Coues
**Elliott COUES** (9an de septembro, 1842, 25an de decembro 1899) estis usona armekuracisto, historiisto, ornitologo kaj verkisto.

Coues (prononce /ˈkaʊz/) estis naskiĝinta en Portsmouth (Nov-Hampŝiro). Li diplomiĝis ĉe la Kolumbia Universitato (nun Universitato George Washington), Vaŝingtono, en 1861, kaj en la medicina fakultato de tiu institucio en 1863. Li funkciis kiel medicina kadeto en Vaŝingtono en 1862-1863, kaj en 1864 estis nomumita rezervkirurgo en la regula armeo. En 1872 li publikigis sian *Key to North American Birds* (Ŝlosilo al nordamerikaj birdoj), kiu, reviziita kaj reverkita en 1884 kaj 1901, faris multon por helpi la sisteman studadon de ornitologio en Usono. Lia laboro estis instrumenta por establi la nuntempe tradiciajn normojn de trinoma nomenklaturo - la taksonomia klasifiko de subspecioj - en ornitologio, kaj finfine por la tutaĵo de zoologio. En 1873-1876 Coues estis aligita kiel kirurgo kaj naturalisto al la Usona Nordalima Komisiono, kaj en 1876-1880 estis sekretario kaj naturalisto al la Usona Geologia kaj Geografia Enketado de la Teritorioj, kies publikaĵojn li redaktis. Li estis preleganto pri anatomio en la medicina fakultato de la Kolumbia Universitato en 1877-1882, kaj profesoro pri anatomio tie en 1882-1887.

Li estis singarda bibliografo kaj en sia laboro pri la *Birds of the Colorado Valley* (Birdoj de la Koloradia Valo) li inkludis specialan sekcion pri hirundoj kaj provis solvi ĉu ili migras en vintro aŭ travintras ĉe lagoj kiel oni kredis tiam.

Inter plej gravaj publikaĵoj, en kelkaj el kiuj li ĝuis kunlaboradon, elstaras *A Field Ornithology* (1874); *Birds of the North-west* (1874); *Monographs on North American Rodentia*, kun J. A. Allen (1877); *Birds of the Colorado Valley* (1878); *A Bibliography of Ornithology* (1878–1880, nekompleta); *New England Bird Life* (1881); *A Dictionary and Check List of North American Birds* (1882); *Biogen, A Speculation on the Origin and Motive of Life* (1884); *The Daemon of Darwin* (1884); *Can Matter Think?* (1886); and *Neuro-Myology* (1887). Li kontribuis ankaŭ per nombraj artikoloj al la *Century Dictionary*, verkitaj por variaj enciklopedioj, kaj editoris la *Journals of Lewis and Clark* (1893), *The Travels of Zebulon M. Pike* (1895) kaj "la personan rakontaron de Charles Larpenteur", *Forty Years a Fur Trader on the Upper Missouri* (1833–1872), publikita en 1898.

Notoj
-----

1. ↑   (January 13 1900) "A Great Ornithologist", *The Outlook* **64**, p. 98.  Alirita 2009-07-30..

* Elliott Coues en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Elliott Coues en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 384873
* GND: 140344047
* LCCN: n80022902
* VIAF: 103652089
* ISNI: 0000 0000 8171 6481
* SUDOC: 067039383
* BNF: 12278137s
* NLA: 35031491
* NKC: xx0175051
 |
Tombo de Ellis Kaut kaj de ŝia edzo Kurt Preis
**Elisabeth "Ellis" KAUT** (naskiĝinta en la 17-a de novembro 1920 en Stuttgart, mortinta la 24-an de septembro 2015 en fleghejmo en Fürstenfeldbruck) estis germana verkistino. Ŝi fariĝis pro la kreo de *Pumuckl* internacie tre sukcesa. Ŝi krome verkis novelojn por plenkreskuloj kaj kelkajn bildlibrojn. Famaj estis ankaŭ 120 fabeloj pri la *Virkato Musch*.

Vivo
----

Kiel 2-jara ŝi transloĝiĝis al Munkeno. Verŝajne ŝi neniam skribus se ŝi ne enamiĝis en la je sep jarojn pli maljunan verkiston Kurt Preis, kiu famiĝis tre per la fabela antologio *München unterm Hakenkreuz*. Por imponi lin ŝi komencis skribi etajn historiojn. Perlaborante malfacile la vivon kiel kancelari-aspirantino ŝi financis al si tamen trejnadon aktoran. Ŝi trejnitis fare de la aktorino Magda Lena.

En la 21.11.1939 ŝi edziniĝis al Kurt Preis. Post la milito ŝi ne plu taksis tiun tempon tre feliĉa pro la ĉiama minaco de morto pro la milito. Ĝis 1944 ŝi studis skulptadon ĉe la Akademio pri artoj en Munkeno. En marto 1945 ŝi naskis Ursula, duonan jaron poste la edzo revenis el la milito.

Poste ŝi ekverkis novelojn, fabelojn kaj radidramojn kaj iĝis parolantino ĉe Bayerischer Rundfunk por la radidrama kaj la porinfana sekcioj. En 1955 ŝi ricevis la radidraman premion de la menciita bavaria radistaciaro.

Kiam je la komenco de la 1960-aj jaroj la ĉeradistaciaj responsuloj petis ŝin krei novan serion, ŝi elpensis la naivan kaj treete ribeleman koboldeton Pumuckl; la nomo eble estis de lia edzo, kiu laŭdire estis nominta ŝin iam en dum vitra promenado karese tiamaniere. Pumuckl ekhantis en marto 1962 kaj kiam libroserio surmerkatiĝis en 1965 la eldonokvanto estis jam ĉe 300.000 ekzempleroj. Hobie ŝi ankaŭ ŝatis pentri kaj foti.

Honoroj
-------

Plurfoje Kaut estis premiita:

* Münchener Kindl (1938)
* Bundesverdienstkreuz 1. Klasse
* Bayerischer Verdienstorden
* Stadtmedaille "München leuchtet"
* Schwabinger Kulturpreis
* Ernst-Hoferichter-Preis
* "Pro Meritis Scientiae et Litterarum"

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ellis Kaut en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj pri Ellis Kaut en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Hejmpaĝo
* Etbiografio Arkivigite je 2015-12-31 per la retarkivo Wayback Machine
* Nekrologo ĉe Süddeutsche Zeitung
* Nekrologo ĉe orf.at
* Petra Hallmayer: "Das Kleben am Glück", Frankfurter Rundschau, 16.11.2010


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 534964
* GND: 105979899
* LCCN: n87152748
* VIAF: 22616846
* ISNI: 0000 0001 1750 7930
* SUDOC: 262735652
* MBA: 448585f0-c834-4780-8ab6-a4432dae45cf
* NDL: 00445293
* BNE: XX1150834
 |
**Fernando de Rojas** (\* inter 1461 kaj 1476; † 1541) estis hispana juristo kaj verkisto de la malfrua mezepoko.

Li naskiĝis inter 1461 kaj 1476 en La Puebla de Montalbán (Toledo). En 1488 Rojas iris al Salamanko (Salamanca), kie li studis juron, latinan, filozofion kaj aliajn fakojn. De 1507 li vivis en Talavera, laborinte kiel juristo. En 1538 li fariĝis urbestro de la urbo. La familio de Rojas origine estis juda, probable lia avo konvertiĝis al kristanismo. En Talavera li ankaŭ ekkonis sian estontan edzinon Leonor Alvárez de Montalbán, originante same el konvertita familio. Kune ili havis sep infanojn, aŭ eĉ pli multajn, sed nur sep ĝisvivis plenkreskiĝon.

De Rojas kiel verkisto oni nur konas la tragikomedion "La Celestina", publikigitan unuan fojon en 1499 sub la nomo "Comedia de Calisto y Melibea".

* Kategorio Fernando de Rojas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 261425
* GND: 118749501
* LCCN: n79116016
* VIAF: 43755785 100164022, 43755785
* ISNI: 0000 0001 1804 5328, 0000 0000 7993 1203
* LIBRIS: 313593
* SUDOC: 117032255 027669343, 117032255
* BNF: 11922423h
* NLA: 35459891
* NDL: 00454544
* BIBSYS: 90318757
* NKC: jn19990210535
* ICCU: TO0V076518
* BNE: XX1627279 XX1092339, XX1627279
 |
Tombo de la poeto Heinrich Joseph von Collin en Vieno
**Heinrich Joseph von COLLIN** (naskiĝinta la 26-an de decembro 1771 en Vieno, mortinta samloke la 28-an de julio 1811 estis aŭstra juristoj kaj verkisto.

Vivo
----

Estante filo de kuracisto li dungitis post finitaj prijuraj studoj en al financa administrado. En 1803 li nobeliĝis kun la gefratoj kaj en 1809 li nomumitis Kortega konsilisto. Dum la militoj de 1805 kaj 1809 kontraŭ Napoleono Bonaparte oni komisiis al li multajn gravajn taskojn. Sed lia engaĝiĝo estis noca por la sano.

Collin estis sukcese la instruisto de la juna burgteatreja aktorino Antonie Adamberger.Inter liaj tragedioj memorigas onin la plej bona, klasika, post ses semajnojn finita verko »Regulus« (Berlino 1802) pli je la franca ol la helena dramarto. Inter liaj poemoj »Gedichten« (Vieno 1812) menciindas jenaj kiel plej konataj: »Kaiser Max auf der Martinswand«, »Kaiser Albrechts Hund« kaj »Herzog Leupold vor Solothurn«. Lia 4 en ses volumoj kun biografio. Per siaj militkantoj *Liedern österreichischer Wehrmänner* (1809), kiujn muzikigis Joseph Weigel inter aliaj kaj kiuj tradukitis antaŭ ĉio en slavajn lingvojn, li ja iĝis bardo de la aŭstra liberiĝema, kontraŭnapoleona liriko. Ludwig van Beethoven komponis en 1807 uverturon por la darmo *Koriolan* (1802), la *Uverturon Koriolano*.

Honoroj kaj familiaĵoj
----------------------

Monumenton por li oni faris en la Boromeo-kirko viena. Li entombigitis sur la Centra Tombejo de Vieno. En la viena urbodistrikto Penzing oni nomis straton por li. Lia frato estis la pedagogo kaj verkisto Matthäus von Collin kies kantojn muzikigis Franz Schubert; disĉiplo de li estis Napoleono la 2-a.

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, vol 4. Leipzig 1906, p. 227, (surrete.)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Heinrich Joseph von Collin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Verkoj de Collin interrete
* Vancsa, Kurt, "Collin, Heinrich Joseph von" en: Neue Deutsche Biographie 3 (1957), p. 323, (surrete.)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 674970
* GND: 11852156X
* LCCN: nr89007803
* VIAF: 95173519
* ISNI: 0000 0001 1690 052X
* LIBRIS: 311961
* SUDOC: 135787319
* BNF: 105224330
* MBA: bea80317-b378-4685-a0c8-c28215ba6108
* BIBSYS: 1060119
* NKC: xx0036015
 |
La germana verkisto **Heinrich SPOERL** [hajnriĥ ŝperl] naskiĝis je la 8-a de februaro 1887 en Düsseldorf kaj mortis je la 25-a de aŭgusto 1955 en Rottach-Egern. Li studis juron en Marburg, Berlino, Bonn kaj Munkeno. De 1919 ĝis 1937 li laboris kiel advokato en sia naskiĝurbo, poste li plene dediĉis sin al la verkado, vivis en Berlino kaj en Rottach-Egern apud la lago Tegernsee.

Memorplato pri Heinrich kaj Alexander SpoerlLa verkaro de Heinrich Spoerl konsistas el humuraj kaj socikritikaj romanoj kaj rakontoj. Plej fama estas lia – ankaŭ tre sukcese filmigita – romano *Die Feuerzangenbowle*. Ĝi temas pri maljuniĝanta verkisto, kiu bedaŭras ke li en sia junaĝo nur havis privatan instruon kaj neniam devis frekventi lernejon. Ŝanĝante do iomete sian eksteraĵon li fariĝas lernanto de vilaĝa gimnazio, kie li per amuzaj friponaĵoj turmentas siajn instruistojn. Almenaŭ en Germanio la verko kaj la filmo ankoraŭ nuntempe estas tre popularaj.

Famaj verkoj
------------

* Die Feuerzangenbowle (romano, 1933)
* Der Maulkorb (romano, 1936)
* Wenn wir alle Engel wären (romano, 1936)
* Man kann ruhig darüber sprechen (rakonto, 1937)
* Der Gasmann (romano, 1940)
* Die Hochzeitsreise (rakonto, 1946)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 6740
* GND: 117484970
* LCCN: n87900914
* VIAF: 76436764
* ISNI: 0000 0001 0917 6166
* SUDOC: 085722227
* BNF: 12640331d
* MBA: 8af98849-8207-45da-891b-8086c83d2e9c
* NDL: 00457355
* BIBSYS: 90124950
* NKC: xx0008282
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Emilija LAPENNA** (naskiĝis la 9-an de majo 1910 en Gorjane, Slovenio, mortis la 19-an de majo 1994 en Zagrebo, Kroatio) estis Honora Membro de UEA kaj internacie konata movada aktivulo.

Fininte komercan mezlernejon en 1926, ŝi ekstudis pentrarton, sed poste laboris kiel financa oficisto kaj fine kiel profesia statistikisto - fako, pri kiu ŝi estis UEA-delegito ekde 1958.

Ŝi lernis Esperanton en 1931 kaj estis unu el la kunfondintoj de la renoma Akademia Esperanto-Klubo en Zagrebo, en kiu ŝi aktivis ĝis ties likvido (1941). Post la milito ŝi estis inter la fondantoj de Kroatia Esperanto-Ligo kaj de la Zagreba E-societo "Bude Borjan". En ĉi lasta ŝi okupis ĉiujn funkciojn, i.a. la gvidon de drama sekcio, kiun ŝi iniciatis. En 1953 ŝi organizis kaj gvidis la kulturajn aranĝojn de la 38-a UK en Zagrebo.

Emilija Lapenna plenumis mirindan kvanton da funkcioj en la jugoslavia kaj internacia movado, plurajn el ili kun impona daŭro. Ŝi funkciis i.a. kiel sekretario de Jugoslavia Esperanto Federacio (1953-1955), vicprezidanto de Kroatia Esperanto-Ligo (1955-57) kaj komitatano de Jugoslavia Esperanto-Ligo. Ŝia landa ĉefdelegiteco dum 34 jaroj (1953-1987) estas eble movada rekordo, same kiel ŝia redaktora laboro ĉe la Esperanto-elsendoj de Radio Zagreb, ekde 1956 ĝis ilia ĉesigo en 1992. (La voĉon de E. Lapenna konservas ankaŭ la gramofondisko *Perfekta Prononcado*.) Ŝi longe membris en la Komitato de UEA (1957-1974) kaj sekretariis ĉe la Belartaj Konkursoj (1965-1974).

Krome ŝi trovis tempon por oftaj recenzoj en Radio Zagreb kaj en internaciaj E-revuoj, por artikoloj en i.a. *La Progreso*, *Heroldo de Esperanto* kaj *Esperanto*, por diversaj tradukoj prozaj kaj poeziaj, kaj por redakciana kunlaboro en La Suda Stelo, Voĉo kaj Kajeroj de Jugoslavia Esperanto-Instituto. Lapenna aŭtoris dramajn tekstojn (*Teatro en Societo*, kun M. Mamuĵiĉ, 1956, *Nova Teatro*, 1974) kaj la lernilon *Esperanto por ĉiuj* (1980). Dum jaroj ŝi prezidis la Literaturan Konkurson Ivo Rotkviĉ.

Emilija Lapenna estis ja la unua edzino de prof. Ivo Lapenna, iama prezidanto de UEA. Sendube parte el tio fontas la fakto, ke ankaŭ ŝi faris el Esperanto sian ĉefan vivokupon dum pli ol ses jardekoj. Ŝi estis dumviva, kaj - de post 1979 - ankaŭ Honora Membro de UEA. Nur unu monaton antaŭ sia forpaso ŝi ankoraŭ enkondukis rondatablan movadan debaton en Zagrebo, kaj en maja numero de la revuo Esperanto aperis ŝia letero pledanta por la Akademiaj landnomformoj.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rEsperanto |
| --- |
| 
* Historio
* Movado
* Universalaj Kongresoj
* Esperanto-renkontiĝoj
* Asocioj
* Esperantistoj laŭ la nacieco
* Komunumo
* Kulturo
* Slango
* Literaturo
* Muziko
* Radiofonio
* Filmoj
* Verkistoj
* Esperantologio
* Kursoj
 | Esperanta Flago |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 6852
* GND: 1074372174
* VIAF: 285807365
* ISNI: 0000 0003 9191 028X
 |
**Helen Barrett Montgomery** (31-an de julio, 1861 - 19-an de oktobro 1934) estis usona socia reformisto, edukisto kaj verkisto, kaj religia gvidanto. En 1921 ŝi elektiĝis kiel la unua ina prezidanto de iu ajn nord-amerika kristana sekto, nome la Norda Baptista Kunveno. En 1893 ŝi helpis fondi unuon de la Eduka kaj Industria Unio de Virinoj en Rochester, Nov-Jorkio, kaj funkciis kiel ĝia prezidanto ĝis 1911. En 1899 Montgomery estis la unua virino elektita al la estraro de la publika lerneja distrikto de Rochester, la unua virino elektita al publika ofico en tiu urbo, 20 jarojn antaŭ ol virinoj ekrajtis voĉdoni.

Montgomery estis aktivisto por virinoj kaj eksterlandaj kristanaj misioj; en 1910-1911 ŝi kolektis unu milionon da dolaroj (egala al pli ol 20 milionoj da nuntempaj dolaroj) per sia trausona prelega itinero. Tiu monon ŝi donacis ĉefe por subteni altlernejojn por virinoj en Ĉinio. En 1921 kiel prezidanto de la Amerika Baptista Eksterlanda Misia Societo, ŝi donis siajn "Jubileajn" kontribuojn de pli ol 450,000 USD al la Nacia Baptisma Konvencio. En 1924 ŝi estis la unua virino, kiu tradukis la Novan Testamenton en la anglan el la origina greka. Ŝi loĝis plejparte en Rochester, Nov-Jorkio, sed aktivis sur tutlandaj kaj internaciaj kampoj.

* Kategorio Helen Barrett Montgomery en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 630572
* GND: 140040862
* LCCN: n87941437
* VIAF: 55685296
* ISNI: 0000 0000 8237 935X
* SUDOC: 186069006
* NKC: skuk0004171
 |
**Helena Bohdan** (el domo Nosko) (naskiĝis la 16-an de januaro 1975 en vilaĝo Rodniki, Vaŭkavisk-regiono) – instruistino kaj aktivulino de la pola malplimulto en Belorusio, de 2008 ĉefredaktorino de "Głos znad Niemna" (Voĉo desur Nemunas), gazeto de parto de la Asocio de Poloj en Belorusio sub gvido de Stanisław Siemaszko, agnoskita de regopovoj en Minsko.

Vivo
----

En 1997 finis Kultur-Instituton pri Religio en Grodno. Du jarojn poste diplomiĝis pri psikologio kaj pedagogio en la Universitato en Bjalistoko.

De 1998 laboris kiel instruistino de la pola lingvo en mezlernejo Szydłowice, samregione. En 2001 membriĝis al la Asocio de Poloj en Belorusio. Samjare eklaboris kiel ĵurnalistino en "Głos znad Niemna".

La 5-an de septembro 2008 elektiĝis ĉefredaktorino de la gazeto.

Vidu ankaŭ
----------

* Televido Belsat
* Asocio de Polaj Ĵurnalistoj
* Poloj en Belorusio

Bibliografio
------------

La artikolo estis verkita surbaze de informoj akiritaj de H. Bohdan.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 601215
 |
**Enrique BRECCIA** [BREĉja] (Bonaero, 26-a de oktobro de 1945) estas argentina bildisto kaj bildliteraturisto, filo de Alberto Breccia, kun kiu li kunlaboris ĉefe komence de sia kariero. Li estas agnoslita tutmonde en la etoso de la bildliteraturo pro verkoj kiaj *Alvar Mayor*, *El Sueñero* kaj pli ĵuse pro ilustraĵoj por la grafika romano *Lovecraft* publikigita de DC Comics.

Profesie, li komencis sian karieron fine de la 1960-aj jaroj ilustrante argentinajn romanojn por la eldonejo *Difusión*.

En 1972 li ekkunlaboris per ilustraĵoj por la gazeto *Billiken* kaj por la libroj de la kolekto *Billiken*. En tiu epoko li ankaŭ laboris por la itala gazeto *Linus*. Jam per propraj scenaroj li realigis verkojn de milita temaro.

Li faris la unuan parton de trilogio pri Lope de Aguirre kun scenaro de Felipe Hernández Cava, kiun poste finfinigos Federico del Barrio kaj Ricardo Castells.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Enrique Breccia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Pri Enrique Breccia en Comiqueando


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 578726
* GND: 1011578239
* LCCN: n98038200
* VIAF: 97698784
* ISNI: 0000 0001 1938 0902
* SUDOC: 09014399X
* BNF: 12694722j
* NKC: osa2013782326
* ICCU: RAVV071902
* BNE: XX829974
 |
İsmail Enver.
**İsmail Enver** (اسماعيل انور en la antikva turk-osmanida alfabeto) (n. la 22-an de novembro 1881 - m. la 4-an de aŭgusto 1922), nomata **Enver Paŝao** aŭ **Enver Bejo** de la eŭropanoj de tiu epoko. Li estis oficiro de la Osmanida Imperio kaj gvidanto de la Revolucio de la *Junaj Turkoj*. Dum lia regado, kiu inkluzivis la periodon de la Unua Balkana milito kaj la Unua Mondmilito, li estis konata en la Osmanida Imperio kiel *Hürriyet Kahramanı*, "La Heroo de la Libereco".

Unuaj jaroj
-----------

Enver naskiĝis en la sino de riĉa familio de Istanbulo (tiame konata kiel Konstantinopolo) kaj studis en Germanio, kie li disvolvis egan intereson pri la organizado kaj taktikoj de la germana armeo. Je lia reveno li aliĝis al la osmanida armeo, kie rapide ascendis kaj fariĝis paŝao en 1913, je lia 32-jariĝo. Eble influita de la unuiĝoj en Germanio kaj Italio, Enver deklaris sin defendanto de la Tuttjurkismo, konsistanta en la arigado de ĉiuj tjurkaj popoloj, ĉu en nur unu ŝtato sub osmanida regado ĉu en politika federacio.

En aprilo 1912 la Komitato pri Unio kaj Pogreso (KUP), plej konata kiel la *Junaj Turkoj*, atingis venkon en la elektoj sed la perdo de Libio kaj Dodekaneso post la Itala-turka milito de tiu jaro malfortigis la partion kaj ĝi devis krei koalicion konata kiel Liberala Unio.

Enver Paŝao estas unu el la ĉefaj respondeculoj de la Armena genocido de 1915. Sub liaj ordonoj estiĝis la amasdeportado kaj masakroj kiujn suferis la armenoj, grekoj kaj asirianoj.

* Enver Paŝao en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Enver Paŝao en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 323919
* GND: 118935577
* LCCN: n83205813
* VIAF: 25010194
* ISNI: 0000 0001 1827 3486
* SUDOC: 027637980
* BNF: 119636594
* BIBSYS: 90874852
 |
**Izidor Guzmics** [guzmiĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Guzmics Izidor** estis hungara pastro, teologo, verkisto, lingvisto, dramisto, tradukisto, instruisto, membro de Hungara Scienca Akademio (tiam nomata *Hungara Scienca Societo*).

Izidor Guzmics  naskiĝis kiel *Guzmics László* la 7-an de aprilo 1786 en *Jánosfa,* kiu estas nun vilaĝparto de Csáfordjánosfa. Li mortis la 1-an de septembro 1839 en Bakonybél.

Biografio
---------

Izidor Guzmics frekventis gimnaziojn en Kőszeg, Szombathely, Sopron, poste li aliĝis al benediktanoj en Győrszentmárton. Li lernis teologion en Győr, fine li iĝis monaĥo en 1808. Poste li imstruis, sed samtempe li plulernis, fine en 1815 li pastriĝis. Liaj verkoj regule aperis en Athenaeum (revuo) kaj en similaj gazetoj, li korespondadis kun Ferenc Kazinczy. Lia plej grava vortokreaĵo estis la loknomo *Pannonhalma*. Ĝis 1832 li instruis en Győrszentmárton. Ekde 1832 ĝis sia morto li estis abato en Bakonybél, dume li funkciigis ordinaran kaj muzikan lernejojn.

Verkaro (elekto)
----------------

* *A katholika anyaszentegyház hitbeli tanítása, a magyarországi protestansokhoz* (1822)
* *A keresztényeknek vallásbeli egyesülésekről írt levelek* (1822)
* *A nyelvnek hármas befolyása* (Triopa influo de la lingvo) (1822)
* *Theologia christiana fundamentalis* (1828)
* *Meteusz hunn fejedelem: Egy honni történeten épült rege* (1814) - romano
* *A boldog atya* (1829) - dramo
* *Költészeti képek I–II* (1837–1838)

Fontoj
------

* biografio kun bildo
* biografio hungarlingva
* biografio hungarlingva


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 437069
* GND: 117591637
* VIAF: 22922925
* ISNI: 0000 0000 1354 6871
 |
**Jácint Rónay** [rOnai] (pli longe *Jácint János Rónay*), laŭ hungarlingve kutima nomordo **Rónay János Jácint** estis hungara episkopo, instruisto, psikologo, verkisto, membro de Hungara Scienca Akademio (korespondanta en 1847, ordinara en 1867). Lia origina familia nomo estis **Leitzinger** [lejcinger] ĝis 1848.

Titulara episkopo Jácint Rónay
Jácint Rónay  Arkivigite je 2013-10-19 per la retarkivo Wayback Machine la 13-an de majo 1814 en Székesfehérvár. Li mortis la 17-an de aprilo 1889 en Pozsony (nuntempa Bratislavo en Slovakio).

Biografio
---------

Jácint Rónay frekventis lernejojn en sia naskiĝurbo kaj Esztergom. En 1831 li aliĝis al benediktanoj, tial li plulernis en Győr kaj Bakonybél, kie li lernis ekzemple de Izidor Guzmics. En 1836 li ordeniĝis, post 3 jaroj li pastriĝis, sed tiutempe li ankaŭ verkis kelkajn teatraĵojn. Li doktoriĝis en 1841 en universitato de Pest (urbo), poste li instruis en Győr ĝis la revolucio en 1848. Tiutempe li verkadis psikologiajn artikolojn. Li aliĝis al la hungara armeo kiel pastro. Post falo de la liberecbatalo li fuĝis al Londono, kie li lernis angle kaj li edukis filojn de Lajos Kossuth. Li konatiĝis kun Victor Hugo, krome li estis la unua disvastiganto de darvinismo en la hungara lingvo. En 1866 demokratio ŝanĝo okazis en Hungara reĝlando, tial li rajtis hejmenvojaĝi. Li estis tuj elektita parlamenta deputito en Győr, baldaŭe li estis familia edukisto de Habsburgoj. En 1871 li forlasis la ordenon, sed restis plu pastro. En 1873 li estis nomita episkopo, sed pro la darvinisma kredo li ne ricevis sidejon. Li ricevis premiojn en 1876 kaj 1883.

Memorigiloj
-----------

* busto en Pannonhalma
* strato en Győr

Verkaro (elekto)
----------------

* *Mutatvány a tapasztalati lélektan köréből* (1846)
* *Fajkeletkezés - Az embernek neme a természetben és régisége* (1854, 1864)
* diversaj artikoloj ekzemple en Hölgyfutár

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero R kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2013-10-19 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero R kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla iomete pli malsupre

* Kategorio Jácint Rónay en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 459406
* GND: 120130238
* LCCN: n97040946
* VIAF: 88667746
* ISNI: 0000 0001 0922 8173
 |