recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Viana de Cega** [BJAna deZEga] estas municipo en la centro de la provinco Valadolido, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Tierra de Pinares* (Pinartero) en la sudo de la provinco. 

Viana de Cega en la provinco Valadolido.
La *Tierra de Pinares* de la provinco Valadolido, verde, sude.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 17,98 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 2 160 loĝantojn. Ĝi ne perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, sed male fakte ĝi akiris 1 600 el la 1900-aj jaroj ĉefe pro proksimeco al la provinca ĉefurbo. Estas ankaŭ preskaŭ senhoma domaro Pago de Viñagrande.

Ĝi distas 18 km de Valadolido, provinca ĉefurbo kaj limas kun municipoj Boecillo, Valdestillas, Valladolid, Villanueva de Duero kaj La Pedraja de Portillo. Ĝia municipa teritorio estas ebeneca kaj ĉirkaŭita de montetoj. Trafluas la rivero Cega kaj okcidente ankaŭ Adaja.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Leono kaj poste al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj kaj terpomoj) kaj brutobredado (ŝafoj) kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Valadolido

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 765724
* VIAF: 316735936
 |
**Frank MAITLAND** (naskiĝis en 1909; mortis en 2001) estis brita esperantisto.

Frank Maitland estas ano de SAT kaj SATEB. Li verkis la unuan paĝon de *Worker Esperantist* dum 10 jaroj kaj dum jaroj respondecis pri la libro-servo de SATEB. 

Li eldonis kelkajn librojn en Esperanto, ekz. *Unua vojaĝo de Gulivero - Liliputo* (Londono 1961).

Li ankaŭ helpis pri la presado de brita eldono de la gazeto *Paco* por la Mondpaca Esperantista Movado. En la 1950-aj jaroj la firmao, Leicester Co-operative Printers, nekredeble rifuzis presi ĝin ĉar ne plaĉis al ili la politika enhavo. Frank Maitland sukcesis trovi alian presiston.

La vivo de Frank Maitland estis plen-plene de politikaj kaj Esperantaj agadoj. Dum multaj jaroj li loĝis en Edinburgo kaj en 1930 li aliĝis al la Komunista partio. Li iĝis la gazetoficulo por la Komunista kandidato en Centra Edinburgo dum la nacia elekto en 1931.

Lia unua vera kontakto kun libroj kaj eldonado okazis kiam li estris la Socialista Libro-vendejo en Edinburgo de 1933 ĝis 1934. Dum tiu periodo li renkontis homojn kiujn havis aliajn maldekstrajn politikajn ideojn. Konsekvence li aliĝis al la *Guild of Youth* (junula sekcio) de la Independent Labour Party aŭ *ILP* (Nedependa Laboristara Partio).

Li aliĝis al la *Revolutionary Socialist Party*(Revolucia Socialista Partio) en 1936 kaj iĝis regula oratoro ĉe La Mound dimanĉe, kaj ankaŭ li iĝis la redaktoro de la ĵurnalo  *The Socialist*. Dum tiu periodo li korespondis kun Trockij.

Malgraŭ tio ke li soldatiĝis dum la Dua mondmilito, li daŭrigis la politikan laboron kiam li produktis kelkajn broŝurojn. En unu el ili *The Red Army* li rememorigis legantojn pri la rolo de Trockij en la kreado de la Ruĝa Armeo. Tiam li estis elpelita de la armeo tiel rapide ke li ne povis reveni al la kazerna ĉambro por havigi siajn proprajn posedaĵojn.

Post la milito li denove laboris por la I.L.P. verkante regulan artikolon en la *Socialist Leader* uzante la nomon ‘Siffler’. Li ankaŭ verkis por *Edinburgh Free Press*, *Border News*, *Russia Today*, *New Leader*, *Adelphi* kaj *Plebs*.

Finfine li translokiĝis suden kaj iĝis raportisto por *Hansard* (la oficiala kroniko de la parlamentaj diskutoj). Li faris tiun laboron dum 26 jaroj. Dum tiu periodo li kelkfoje oratoris ĉe *Speakers Corner* en la parko Hyde, kie policanoj, kiuj ankaŭ laboris en la parlamentejo, pretendis ŝajne ne vidi lin.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Anglalingva omaĝo Arkivigite je 2012-03-20 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 10875
 |
**Frédéric DuBois de Montperreux**, naskiĝis la 28-an de majo 1798 en Môtiers (Kantono Neŭŝatelo) - mortinta la 7-an de majo 1850 en Peseux, estis verkisto, naturalisto, arkeologo kaj svisa historiisto. Li estas konata pro sia vojaĝhistorio al Kaŭkazo.

Li kreskis ĉe la bordo de Lago de Neŭŝatelo. Lia patro estis komercisto, kaj studis en Neŭŝatelo. Li publikigis vojaĝrakonton kaj ricevis la oran medalon de la Franca Societo de Geografio, kaj ankaŭ la eniron en la Ordeno de Sankta Stanislao.

De 1838 li instruis arkeologion ĉe la Akademio de Neŭŝatelo.

Kiel arkeologo li esploradis. Li malkovris la gaŭl-romiajn restaĵojn de Colombier. Li estis interesita pri la mezepokaj monumentoj de Neŭŝatelo, precipe la kolegia preĝejo kaj la kastelo.

Li estis amiko de Ferdinand Keller kaj Arnold Escher von der Linth. Li donacis sian bibliotekon kaj kolektojn al la urbo Zuriko.

* Kategorio Frédéric DuBois de Montperreux en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 642794
* GND: 123218098
* LCCN: no89001043
* VIAF: 8771151778240518130005 79202397, 8771151778240518130005
* ISNI: 0000 0001 0919 2748
* SUDOC: 108428052
* BNF: 149602362 15317738w, 149602362
 |
**Aston Martin** estas brita aŭtomobila firmao specialiĝinta pri "sportaj", aparte rapidaj kaj kompare multekostaj aŭtomobiloj. La firmao fondiĝis en 1913 je la nomo als *Bamford & Martin Ltd.* kaj en 1914 ricevis sian nunan nomon. En 1915 konstruiĝis la unua "sporta" aŭta modelo de la firmao. Post la Dua Mondmilito, en 1947 la brita entreprenisto *David Brown* transprenis la entreprenon - liaj inicialoj DB ankoraŭ nun troveblas en pluraj modeloj. Kvankam tiu erao estis markita per sukcesoj de la markaj aŭtomobiloj en aŭtaj konkursoj, kaj la markaj aŭtoj ankaŭ tre sukcese vendiĝis, la entreprenisto tamen en 1972 pro financaj problemoj devis vendi la firmaon. En 1987 la usona konzerno Ford transprenis tri kvaronojn de la firmaaj akcioj kaj en 1994 ankaŭ la lastan kvaronon.

Ĉar la aŭtoj de la marko ĝis nun estas principe ankoraŭ metiiste kaj unuope produktataj, sen muntoĉenoj, la firmao ĝis la 90-a firmaa jubileo produktis nur proksimume 16 000 aŭtojn. La sportaj aŭtoj de la marko aparte famiĝis pro la filmoj pri la brita agento James Bond - unufoje la filma agento veturis *Aston Martin*-aŭton en la filmo *Goldfinger*.

* Aston Martin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Aston Martin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala kompania retejo (angle) Arkivigite je 2011-05-17 per la retarkivo Wayback Machine
**Vic-la-Gardiole** (jen france, okcitane *Vic de la Gardiòla*) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Hérault*, en la nuna administra regiono Okcitanio (france *Occitanie* [ɔksitaˈni], okcitane *Occitània* [utsiˈtanjɔ], katalune *Occitània* [uksiˈtanjə]) kaj en la histora regiono Langvedoko-Rusiljono (okcitane *Lengadòc-Rosselhon*). Laŭ la stato de 2020 en la komunumo vivis 3 429 loĝantoj sur areo de 18,49 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 185 loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Montpeliero kaj al la kantono *Frontignan / Frontinhan*. La teritorio havas komunan limon kun Frontignan, Fabrègues, Gigean, Mireval kaj Villeneuve-lès-Maguelone. 

La loĝantoj france nomiĝas *Vicois*. Etimologie la nomo devenas de la latina termino *Vicum* (vilaĝo, romia administra nivelo sen propraj rajtoj).

Preĝejo Sankta Leokadio (*Sainte-Léocadie*)
La 9-an de junio 1885 la vilaĝo ***Vic*** elektis la franclingvan nomon ***Vic-les-étangs*** pro la multaj ĉirkaŭaj lagoj (france *étang*). La aktuala nomo estas de la 12-a de marto 1914. La nomo *Gardiole / Gardiòla* rilatas al proksima montaro. Historie Vic estis vilaĝo de fiŝkaptistoj.

La vitejoj kontribuas al la produktado de muskatela vino "Muscat de Frontignan"

Vidindaĵoj
----------

* Preĝejo *Sainte-Léocadie de Vic* el la 12-a jarcento.

Estas fortikigita romanika preĝejo kaj funkciis kiel rifuĝejo de la loĝantaro. En la preĝejo estas cisterno kiu ebligis havi provizon da akvo. La konstruaĵo estas difinita per la uzebla konstrumaterialo: La muroj konsistas el miksaĵo de ŝtonoj kaj konkoŝeloj. Menciindas la manko de fundamento.
* La urbocentro akiris novan vizaĝon post renovigaj laboroj kaj la instalo de piediranta zono, limigitaj eblecoj por lasi aŭtomobilon kaj redukto de la strato al unu trako.

La nombro de loĝantoj kreskis de 500 en la 1960-aj jaroj al pli ol 2.500 en la 21-a jarcento pro la favora pozicio inter Montpellier kaj Sète. Dum la somera tempo la loĝantaro kreskas al pli ol 10.000.

La suda parto de la vilaĝa teritorio konsistas el lagoj kaj malsekaj regionoj, dum la norda parto, la montomasivo *Gardiole / Gardiòla* prezentas grandan diversecon de plantoj kaj bestoj.

Aliro
-----

* Fervojo per SNCF al stacidomo *Vic - Mireval*. Diversaj trajnoj tage kun ligo al TGV al Parizo al stacidomo *Montpellier-Saint-Roch* (sankta Roĥo).
* Busa linio 102: Montpellier (tie haltejo Tramway SABINES kun ligo al linio 2 al la centro) - Sète.
* Aŭtomobile: Nacia strato 122 kaj departementa strato 60 de Montpellier aŭ Sète.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Hérault
* Vic - Mireval (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* http://www.viclagardiole.fr Oficiala retejo (france)
La **Universitato de Atlantiko** (hispane ***Universidad del Atlántico***, mallongigite **Uniatlántico**) estas publika esplora universitato situanta en Barranquilla, Atlántico, Kolombio. La universitato estis fondita en 1941 kiel la Teknologia Instituto de Atlántico kaj ricevis sian nunan nomon en 1946.

Ĝi estas la plej granda altlernejo laŭ studentaro en la kolumbia kariba regiono kun 24,113 studentoj kaj fakultato de 656 plentempaj ekvivalentaj profesoroj.

Organizo
--------

Lernejo de belartoj, Universitato de Atlántico
La universitato ofertas edukado al bakalaŭraj kaj postbakalaŭraj niveloj, inkluzive diversan gamon de inĝenieristikaj programoj, tiel kiel komerca administrado, juro, edukado, belartoj kaj pluraj aliaj areoj de studo.

La universitato havas tri kampusojn. Ĉefa kampuso, konata kiel Norda Kampuso, kaj du pli malgrandaj kampusoj; la Urbocentro-Kampuso kaj la Lernejo de Arto.

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Universidad del Atlántico oficiala retejo (hispane)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 847436
* LCCN: n84055416
* VIAF: 147794605
* ISNI: 0000 0001 2180 2377
 |
**Vicosoprano** estas setloloko kaj ĉefloko de la komunumo Bregaglia en la distrikto Malojo, Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 445 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

Geografio
---------

Vicosporano situas sudokcidente de Malojopasejo en la Valo de Bregaglia, tra kiu fluas la rivero Mera. Al la iama komunumo Vicosoprano apartenis krom la vilaĝo Vicosporano la frakcioj Roticcio, Pongello kaj Casaccia. En nordo de la komunumo situas la Lago de Albigna, kiun nutras Albigna-Glaĉero.

Trafiko
-------

Tra Vicosoprano pasas la kantona ĉefvojo n-ro 3 de Samedan trans Malojopasejo, kiu en Soglio en Italio fariĝas la ŝtata vojo n-ro 37 ĝis Chiavenna. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per la poŝtaŭtolinio de Sankta Maŭrico al Chiavenna. De Panzaira aertelfero kondukas la la Lago de Albigna.

Lingvoj
-------

En Vicosoprano estas parolata lombarda dialekto de la itala lingvo, kiu estas influita de la romanĉa lingvo. Okaze de la popolnombrado de la jaro 2000 80,65% de la loĝantaro parolis la italan lingvon, 12,82% estas germanlingvanoj kaj 4,20% parolis la romanĉan.

Historio
--------

Ĝis la 31-a de decembro 2009 Vicosoprano estis memstara komunumo. Kun efiko de la 1-a de januaro 2010 la ĝis tiam apartaj komunumoj Bondo, Castasegna, Soglio, Stampa kaj Vicosoprano kuniĝis al la nova komunumo Bregaglia.

La unua dokumenta mencio de Vicosoprano datiĝas el la jaro 1096 kiel *Vicus Supranus*. Kiel ĉefloko de la vala komunumo Bregaglia, Vicosoprano estis centro por la transporto kaj sidejo de la poŝto de Bregaglia. La episkopo de Koiro posedis en Vicosoprano pendigilon. Surbaze de la nova administracia ordo de la jaro 1851 Vicosporano fariĝis komunumo de la komunumaro Bregaglia en la distrikto Malojo. En la jaro 1971 la ĝis tiam aparta komunumo Casaccia estis kunigita kun Vicosoprano.

Referencoj
----------

1. ↑  Fonto: *Adolf Collenberg*: *Vicosoprano* en *Historia Leksikono de Svislando* (2010-10-16)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Vicosoprano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Vicosoprano en la Historia Leksikono de Svislando germane france itale
**Viesca** estas unu el la 38 komunumoj de la meksika subŝtato Coahuila, kiu situas en norda Meksiko kun limo al Usono. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Viesca*. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 05036.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 19328 loĝantojn. El tiuj estis 9695 viroj kaj 9633 virinoj. La komunumo havas surfacon de 4203,5 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 1100 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 17210 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 2 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 0,012 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.

El la loĝantoj (pli aĝaj ol 5 jaroj en la jaro 1995), 16356 personoj apartenis al la katolika religio kaj 831 personoj al la protestantisma religio. 186 personoj apartenis al aliaj religioj kaj 1304 personoj statistike apartenis al neniu religio.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).
**Villa Corona** estas unu el la 126 komunumoj de la meksika subŝtato Jalisco. La ĉefurbo de la komunumo estas Villa Corona. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 14 114.

Geografio
---------

**Villa Corona** apartenas al la regiono Centro kiu situas, kiel jam diras la nomo, en la centro de la subŝtato Jalisco (la ĉefa urbo estas Guadalajara). Al tiu regiono apartenas 14 komunumoj. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 15196 loĝantojn. El tiuj estis 7307 viroj kaj 7889 virinoj. La komunumo havas surfacon de 179,37 km². La meza alteco estas 1350 metroj super la marnivelo. La meza jara temperaturo estas 20,5 C. En la komunumo estas 874.00 mm da precipitaĵo jare. 

Situo de la koncerna regiono en la subŝtato Jalisco.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 4916 viroj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 4371 scipovis legi kaj skribi kaj 535 viroj estis analfabetoj. Do 10.88 % de la viroj estis analfabetoj. En la sama jaro en la komunumo vivis 5513 virinoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 5005 sciis legi kaj skribi kaj 496 virinoj estis analfabetoj. Do 9 % de la virinoj estis analfabetoj. En 1995 en Villa Corona vivis 14325 personoj kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj estis 11 indiĝenoj. Tio signifas ke 0,077 % de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Villa Corona Arkivigite je 2007-06-07 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
***Koro-haltigisto*** (angle ***Heartstopper***) estas brita serio de grafikaj romanoj verkitaj de Alice Oseman. La serio, laŭdita pro sia traktado de temoj kiel samseksemo, toksaj rilatoj, genra identeco kaj malordoj de la manĝokonduto, estis tre sukcesa inter juna publiko, al kiu plaĉis la ebleco vidi sin spegulitan en la ĉefpersonoj.

Origine, *Koro-haltigisto* estis publikigita kiel retkomikso ĉe socia retejo Tumblr en 2016. Ĝi poste estis publikigita ĉe Webtoon, samtempe kun fizika eldono presita danke al enreta kvestado kreita en Kickstarter. La brita eldonejo Hachette aĉetis la rajtojn kaj publikigis ĝin inter 2019 kaj 2020. En aprilo 2022 lanĉiĝis en Netflix samnoma televidserio, reĝisorita de Euros Lyn.

Intrigo
-------

Ĉarli Spring estas elŝrankiĝinta geja junulo studanta en mezlernejo Truham. Li sidas apud Nik Nelson, la kutima atleto, kaj surprize ili rapide amikiĝas. Nik, siaflanke, ĉiam certis pri siaj sekspreferoj sed kiam li komencas pasigi tempon kun Ĉarli, li komencas senti ion, kion li neniam sentis antaŭe.

Ili establas ligon en kiu naiveco, revoj kaj memmalkovroj estas ŝlosilaj por la evoluo de rakonto, kiu memorigos pri la ekzisto de amoj, kiuj estas fragilaj kiel vitro kaj memorindaj kiel diamanto. Kun la hezitoj tipaj de adoleska amo, *Koro-haltigisto* spegulas la manieron senti de nuntempaj junuloj, per malfermita kaj natura vido de amo kaj seksa identeco, sen iam perdi delikatecon kaj emocion.

Volumoj
-------

| Numero | Titolo | Ĉapitroj inkluzivitaj | Dato de publikigo | Eldonejo |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | *Volumo 1* | 1–2 | 7-a de februaro 2019 | Hachette |
| 2 | *Volumo 2* | 3 | 11-a de julio 2019 |
| 3 | *Volumo 3* | 4 | 6-a de februaro 2020 |
| 4 | *Volumo 4* | 5–6 | 6-a de majo 2021 |
| 5 | *Volumo 5* | 7 | 7-a de decembro 2023 |
| 6 | *Volumo 6* | 8 |

En Esperanto
------------

La reta studio Esperaĵo ekpublikigis en oktobro 2023 neoficialan Esperantan tradukon de la komikso sub la titolo ***Koro-haltigisto***.

Vidu ankaŭ
----------

* GLAT
* Samseksemo
* Esperaĵo

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑   Koro-haltigisto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
* Heartstopper ĉe Tumblr
* Heartstopper ĉe Tapas


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 839885
 |

* Kategorio Koro-haltigisto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
la gentoturoj en San Gimignano
La **gentoturo** origine estas turo por loĝi konstruigitaj de influriĉaj urbaj familioj en Italujo.

Historio
--------

la du turoj *Asinelli* kaj *Garisenda* en Bolonjo
La gentoturoj estis konstruataj en kverelriĉa epoko de la 12a kaj 13a jarcentoj, samepoke kiel la burgfridoj de kamparaj burgoj, fare de la itala kampara nobelaro kiu ĝis tiam servis sur la burgoj al iliaj mastroj. 

La baza areo estas kvadrata, la alteco estas malsamaj. La turoj estas fortike elkonstruitaj. Oni atingas la suprajn etaĝojn per ŝtupetaroj aŭ ŝnureskaloj, kiu povas esti tiritaj supren. En la plej altaj etaĝoj la loĝantoj havis armilojn, peĉon, akvon kaj provizaĵojn. Kelkaj turoj havas gargojlojn, per ili la loĝantoj povis verŝi varmegan peĉon kaj akvon al la sieĝantoj.

La plej multaj turoj estis konstruitaj ĉ. 1200. Jam dum la 13a kaj 14a jarcentoj ili estis malkonstruitaj. Pli poste ili estas stokejoj, loĝejoj, vendejoj aŭ malliberejoj.

Urboj kun gentoturoj
--------------------

Bolonjo en la 11a jarcento kun ĉ. 180 gentoturoj
Perugia 1454 (fresko de Benedetto Bonfigli)
La urbo kun la plej multaj komplete konservataj gentoturoj estas San Gimignano en Toskanio kun 15 jam de fore videblaj turoj. En Florenco ekzistis ĉ. 200 turoj; multaj el ili jam disfalis pro kadukeco aŭ pro tertremoj.

En Bolonjo estas de 180 ankoraŭ 20 turoj aŭ turaj bazoj konservataj. Du la plej famaj estas la du oblikvaj turoj de Bolonjo (*Asinelli*, 97 m, kaj *Garisenda*, 48 m). En Siena ekzistas ankoraŭ 15, en Volterra ses, en Pisa tri. En Lucca ekzistis 250. La 50 turoj en Perugia devis esti malkonstruitaj post la ribelado en la jaro 1531 je papa ordono. 

En Germanujo oni havas gentoturojn precipe en Regensburg, kie la urbaj patriciuloj konstruis tiujn turoj laŭ la itala ekzemplo.

* Turo Korso Donati, FlorencoTuro Korso Donati, Florenco
* Torre Forteguerri, SienaTorre Forteguerri, Siena
* tura bazo en Sienatura bazo en Siena
* ora turo, Regensburgora turo, Regensburg

Vidu ankaŭ
----------

* broch
* loĝturo
* turburgo
* kaŭkaza defendturo

Literaturo
----------

* Klaus Tragbar: *Vom Geschlechterturm zum Stadthaus. Studien zu Herkunft, Typologie und städtebaulichen Aspekten des mittelalterlichen Wohnbaus in der Toskana (um 1100 bis 1350)* (= *Beiträge zur Kunstgeschichte des Mittelalters und der Renaissance* 10). Rhema-Verlag, Münster 2003, ISBN 3-930454-22-X.
**Villa de Tamazulápam del Progreso** estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaĥako (*Oaxaca*). La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Villa de Tamazulápam del Progreso*. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la nacia geografia instituto INEGI estas 20 540.

Geografio
---------

Villa de Tamazulápam del Progreso apartenas al la distrikto Teposcolula al kiuj apartenas entute 21 komunumoj. Ĝi situas en la Miŝteka regiono de Oaĥako, kiu apartenas al la nordokcidenta parto de la subŝtato. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 6638 loĝantojn. El tiuj estis 3105 viroj kaj 3533 virinoj. La komunumo havas surfacon de 102,06 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 2200 metroj super la marnivelo. 

Situo de la koncerna distrikto kaj regiono interne de la subŝtato Oaxaca.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 131 indiĝenoj. El tiuj 108 aĝis pli ol 5 jaroj kaj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).

Fontoj: Statistikoj de la nacia geografia instituto INEGI pri la censo de 2005 (hispane: *Conteo de Población y Vivienda* de 2005).

Eksteraj ligiloj
----------------

* informoj pri la komunumo[*rompita ligilo*] en retpaĝo de la ministerio pri socia evoluigo SEDESOL (hispane)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Villa Tejúpam de la Unión** estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaĥako (*Oaxaca*). La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Villa Tejupam de la Unión*. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la nacia geografia instituto INEGI estas 20 486.

Geografio
---------

Villa Tejúpam de la Unión apartenas al la distrikto Teposcolula al kiuj apartenas entute 21 komunumoj. Ĝi situas en la Miŝteka regiono de Oaĥako, kiu apartenas al la nordokcidenta parto de la subŝtato. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 2177 loĝantojn. El tiuj estis 1052 viroj kaj 1125 virinoj. La komunumo havas surfacon de 71,45 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 2110 metroj super la marnivelo.

Situo de la koncerna distrikto kaj regiono interne de la subŝtato Oaxaca.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 52 indiĝenoj. El tiuj 39 aĝis pli ol 5 jaroj kaj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).

Fontoj: Statistikoj de la nacia geografia instituto INEGI pri la censo de 2005 (hispane: *Conteo de Población y Vivienda* de 2005).

Eksteraj ligiloj
----------------

* informoj pri la komunumo[*rompita ligilo*] en retpaĝo de la ministerio pri socia evoluigo SEDESOL (hispane)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**La sieĝo de Numantio** estas tragedio de la Renesanco verkita ĉirkaŭ 1585 fare de Miguel de Cervantes inspirita en la malvenko de Numantio dum la keltiberaj militoj antaŭ la povo de la Antikva Romo en la 2-a jarcento a.K.

Unua paĝo de la *Comedia del çerco de Numancia*, manuskripto 15.000 de la Nacia Biblioteko de Hispanio.Nomita *El cerco de Numancia*, sed ankaŭ *La Numancia* — kaj en plej fruaj atestiloj *Comedia del cerco de Numancia*, *La destruición de Numancia* kaj *Tragedia de Numancia* —, ĝi disvastiĝis el du manuskriptaj tekstoj: nome la 15.000 de la Nacia Biblioteko de Hispanio — nome kopio por aktoroj (uzota de teatra kompanio) de la 17á jarcento — kaj la kodekso «Sancho Rayón», konservita en la *Hispanic Society of America*, transskribita de Antonio de Sancha en 1784 modernigante la ortografion, kun *Viaje del Parnaso*. Neniu de la du atestiloj povas estis konsiderata proksima al la originalo de Cervantes, kvankam la modernaj eldonistoj preferas eldoni *La Numancia* el la manuskripto Sancho Rayón.

Enhavo
------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

Numantio, keltibera urbo, rezistis dum jaroj la atakojn de la trupoj de la romia generalo Skipio, kies trupoj iom moligis siajn kutimojn. La generalo predikas al siaj trupoj kaj decidas konstrui elfosaĵon por malsatigi la urbon. Du ambasadoroj el Numantio proponis pactraktaton, sed Skipio malakceptis.

En Numantio dume, la aŭguroj antaŭvidis la detruon de la urbo. Tamen la hispanaj estroj proponas personan lukton (numantiano kontraŭ romano) por decidi la finon de la milito. Skipio, kiu deziras konkeri la fortikaĵon pere de la malsato, ne akceptas la proponon.

La lacegaj urbanoj pretas al senespera eliro, sed la virinoj, timante sian sorton post la probabla malvenko en manoj de la romianoj, petas la detruon de la urbaj havaĵoj, la konsumon de la viando de la malmultaj romiaj prizonuloj kaj sian propran morton antaŭ suferi la sendignigon de la perforto fare de la romia armeo. Poste ili mortigas unuj la aliajn. La romianoj eniras en dezerta urbo kiam ili vidas la lastan loĝanton de Numantio salti el turo por eviti esti promenigita kiel milita rabaĵo en triumfa parado en Romo.

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Bibliografio
------------

* MARRAST, Robert, «Introducción» de *El cerco de Numancia*, Madrido, Cátedra, 1999 (4a eld.), paĝoj 11-36. ISBN 84-376-0446-X.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 617041
 |
tragedio *Hekabe* de Eŭripido grekoriginale kun traduko kaj randkomentoj de Leonzio Pilato, 1362
**Leonzio PILATO** (latine *Leo Pilatus*, greke: Λεόντιος Πιλάτος ο Καλαβρός; naskiĝinta ĉ. 1310, mortinta 1365 surŝipe sur Adriatiko) estis itala filologo. Li estis la unua universitatkatedrestro pri la greka lingvo en Okcidenta Eŭropo kaj la unua tradukinto de verkoj de Homero en la latinan.

Vivo
----

Originante el suditala Kalabrio, kie regis influo de greklingva minoritato (kvankam Pilato mem ankaŭ parolis pri Tesalio kiel hejmregiono), li estis disĉiplo de la filozofo, matematikisto kaj teologo Barlaam di Seminara. En 1358 Pilato troviĝis en Padovo kie li konatiĝis kun Petrarko. Ĉi tiu ricevis de la bizanca diplomato Nikolaos Sigeros en 1353 aŭ 1354 manuskripton kun verkoj homeraj. Pro manko de lingvokono Petrarko petis de Pilato traduki la tuton.

La rezulto estis neeleganta, laŭvorta traduko de la unua ĉapitro de Iliado. Sekve Petrarko kune kun Bokaĉo venigis Leonzio en 1360 al Florenco kaj starigis altlernejan katedron por li. Temis pri la unua universitata seminario pri helenaj studoj de post la antikvaj tempoj. Finfine Leonzio Pilato finis la tradukon de Homero. Ĝi troviĝis nuntempe en la Nacia Biblioteko de Francio, ms. lat. 7880(1) kaj 7880(2). 

La rilato inter jen Petrarko kaj Bokaĉo kaj jen Pilato malpliboniĝis. Laŭdire estis Pilato grumblema, malbone vestita, komplika. Okaze de vojaĝo kun Petrarko al Venecio oni forsendis lin disde Venecio al Konstantinopolo por havigi novajn manuskriptojn. Vere oni volis ke li restu tie, kion oni per postsendita letero ankaŭ komunikis al li. Neobeinte li ŝipe entreprenis reiron al Italujo. Dum ŝtormego lin trafis fulmo.

El la pakaĵaro de Leonzio Pilato saviĝis diversaj manuskriptaj tezoroj, ekz. de aĵoj de Sofoklo kaj Eŭripido kiun volonte akceptis - Petrarko.

Literaturo
----------

* Agostino Pertusi: *Leonzio Pilato fra Petrarca e Boccaccio. Le sue versioni omeriche negli autografi di Venezia e la cultura greca del primo Umanesimo.* Istituto per la Collaborazione Culturale, Venedig/Rom 1964.
* Donatella Coppini: "Leonzio Pilato". Ĉe: Lexikon des Mittelalters (LexMA).Volumo 5. Artemis & Winkler, München/Zürich 1991, ISBN 3-7608-8905-0, kol. 1898.

Eksteraj ligiloj
----------------

* publikigitaj aferoj pri Leonzio Pilato - che: *Regesta Imperii*

Notoj
-----

1. ↑  informoj primanuskriptaj; teksto
2. ↑  informoj primanuskriptaj; teksto
3. ↑  Francesco Petrarca: *Lettere Senili.* Le Monnier, Firenze 1869, S. 411–415 (Libro Sesto, Lettera I: A Giovanni Boccacio. Di Venezia, il 25 di gennaio [1366]. interrete).


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 847812
* GND: 119383454
* LCCN: n85017734
* VIAF: 34571966
* ISNI: 0000 0000 5656 3460
* SUDOC: 131415409
* BNF: 125493631
* ICCU: UMCV250346
 |
**Gerardina Trovato** (naskiĝis la 27-an de majo 1967 en Katanio) estas itala kantaŭtoro kaj kantisto.

La patro de Gerardina Trovato estis kuracisto en Katanio. Li ludis gitaron kaj traktis la popularan muzikon de Sicilio. Ŝia patrino estis pianinstruisto. Do ŝi ricevis infanan lecionon de piano kaj gitaro. Post diplomiĝo en mezlernejo, kie ŝi lernis la profesion de librotenisto, Gerardina Trovato iris al Romo en la aĝo de 19 kaj dediĉis sin al la muziko tie. Unue ŝi laboris kiel kantisto. Ŝi konatiĝis kun la direktoro kaj skriptisto Pietro Vivarelli, kiu ankaŭ pasigis kvin jarojn en la ĵurio de la Festivalo Sanremo, kaj konis en 1992 la muzikan produktanton Caterina Caselli de la marko Sugar. Ŝia unua granda sukceso venis en 1993 kun la kanto *Non ho più la mia città*.

* Kategorio Gerardina Trovato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 636614
* GND: 136118496
* VIAF: 80517322
* ISNI: 0000 0000 5818 3509
* MBA: e6e56c37-7add-4a43-a426-bc3e2cbd455e
* ICCU: CFIV162293
 |
***The Sun*** estas fama brita gazeto kreita en 1964. Ĝi estas konata, ĉar ĝi estas la arketipa "tabloid", alivorte gazeto, kiu allogas legantojn kiuj havas relative malaltan kulturan nivelon, okupiĝante ofte pri sensaciaj krim-rakontoj, pri skandalaj flankoj de la privata vivo de famaj personecoj aŭ similaĵoj.

The Sun apartenas al la fama australia miliardulo Rupert Murdoch de 1969. La ĵurnalo ofte estas kritikata pro sia popolismo, kaj ĝiaj pozicioj pri politikaj aŭ sociaj demandoj estas konsiderataj rasismaj, ultra-naciismaj kaj simplismaj. Unu el la plej grandaj skandaloj okazis en 1982, kiam britaj milit-ŝipoj trafis argentinan ŝipon mortigante centojn da homoj, dum la Falklanda milito. La ĉefa titolo de la Sun estis "Gotcha" (mallongigo de "got you" aŭ "ni trafis vin") la postan tagon.

Tradicie, ĉiam aperas foto de virino kun nudaj mamoj sur la tria paĝo de The Sun. Ĉi-tiu kutimo komenciĝis en la sepdekaj jaroj.

* Kategorio The Sun en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La "Germana Instituto pri Medicina Dokumentado kaj Informado" - germane **Deutsches Institut für Medizinische Dokumentation und Information** (**DIMDI**) - estas centra oficejo de la registaro de Germanio pere de ties ministerio pri sano. La instituto fondiĝis en 1969 kaj havas sian sidejon en Kolonjo. Inter la ĉefaj taskoj de la instituto estas rapide kaj simple disponigi al la fake interesita publiko (aparte en la germana lingvo, sed ne nepre nur) aktualajn informojn el la vasta gamo de medicinaj temoj.

La instituto estas eldonanto de la germanlingvaj versioj de pluraj internaciaj medicinaj klasifikoj, kiel la Klasifiko Internacia de Malsanoj, la *Internacia Klasifiko de korpa Funkciado, Malkapablo kaj Sano*, kaj la Internacia Klasifiko pri Proceduroj en Medicino respektive ties germanlingva adapto „Operacia kaj Procedura Ŝlosilo", germane mallongigata OPS. Krome ĝi eldonas medicinajn tezaŭrojn kaj terminarojn, kiuj interalie gravas por la elektronika interŝanĝo de medicinaj informoj inter fakaj instancoj.

Aldone al tio, la instituto havas specialajn informajn sistemojn pri kuraciloj, medicinproduktaĵoj kaj juĝiloj de santeknologiaĵoj. En la retejo de la instituto disponeblas vastaj primedicinaj informoj, ekzempel ekde aprilo 2009 listo de retejaj apotekoj, kiuj ebligas al konsumantoj kontroli ĉu retejo vendanta kuracilojn vere estas registrita reteja apoteko. Sume en la instituta retejo akireblas vasta gamo da datumaroj pri medicino, farmakologio, toksikologio kaj psikologio – sume proksimume 70 datumaroj kun iom pli ol 100 milionoj da informaj unuoj.

Preskaŭ ĉiuj datumaroj estas publikaj, kaj proksimume duono el ili alireblas senkoste. Iuj datumaroj pro germanaj leĝoj estas limigitaj al nur fakuloj, precipe kuracistoj kaj apotekistoj, kaj tial nur uzeblas post registriĝo kaj per specifaj kodoj.

La Monda Organizaĵo pri Sano konfimis la instituton en 2003 kaj 2008 kiel germanlingva "kunlabora centro por la familio de internaciaj klasifikoj" (angle "Collaboration Centre for the Family of International Classifications", germane "Kooperationszentrum für das System Internationaler Klassifikationen").

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo germane
* datumara serĉilo de la instituta retejo Arkivigite je 2018-03-23 per la retarkivo Wayback Machine
**Quilmes** [KILmes] estas *Partio* de la provinco Bonaero de Argentino, situanta sudoriente de la Granda Bonaero. Limas nordoriente kun la Rivero Plata, sudoriente kun la partio Berazategui, sude kun la partio Florencio Varela, sudokcidente kun la partio Almirante Brown, okcidente kun la partio Lomas de Zamora, nordokcidente kun la partio Lanús kaj norde kun la partio Avellaneda. Ĝi enhavas 580.829 loĝantojn, kio igas ĝin la 7a plej loĝanta areo en la lando, post la partio Lomas de Zamora, sed multe pli enhava ol urboj kiaj Tukumano aŭ Salta.

La ĉefurbo estas Quilmes kun 230,810 loĝantoj en 2010, dividita en *Quilmes* kaj *Quilmes Oeste*.

Bibliografio
------------

* ALES, Manuel, Quilmes de fin de siglo, 1966.
* CRAVIOTTO, J. A.: Quilmes a través de los años. Municipalidad de Quilmes. 1969. ISBN 978-987-96574-1-6
* CRAVIOTTO, J.A.: Índice Cronológico de la Historia de Quilmes, Impresora Nardi, 1941
* LOMBAN, Juan Carlos: Nueva Historia de Quilmes, Quilmes, El Monje ediciones, (1992)
* REVISTA THEOMAI, Estudios sobre Sociedad, Naturaleza y Desarrollo, número 2 (dua duono de 2000)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Partio Quilmes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Geografiaj koordinatoj kaj bildoj NASA kaj Google
* Heráldica Argentina Arkivigite je 2007-09-29 per la retarkivo Wayback Machine
* El Quilmero
**Patagones** estas unu de la 135 partioj de la provinco argentina de Bonaero. Estas la plej suda kaj etenda de la tuta provinco kun 13 600 km². Ĝi havas loĝantaron de 27 938 personoj.

Priskribo
---------

Ĝi troviĝas inter la riveroj Kolorado kaj Negro. Limas norde kun la partio Villarino [bijaRIno], okcidente kaj sudokcidente kun la provinco Río Negro; kaj oriente kun la Argentina Maro.

Ties ĉefurbo estas Carmen de Patagones, unu el plej antikvaj de la regiono, kun 18 189 loĝantoj. La urbo estis fondita en 1779 de Francisco de Biedma ĉe la ravinoj de la rivero Negro, kun la nomo *Fuerte del Río Negro* (Fortikaĵo de la Nigra Rivero). Ties aktuala aspekto miksas kaj novajn kaj antikvajn kvartalojn, kiuj ankoraŭ konservas sinjorajn domegojn de kolonia epoko.

Urboj
-----

* Bahía San Blas 463
* Cardenal Cagliero 113
* Carmen de Patagones 18.189
* José B. Casas 38
* Juan A. Pradere 413
* Stroeder 1.975
* Villalonga 3.705
* Los Pocitos
* Villa Balnearia 7 de Marzo
* rura disa loĝantaro 3.042

* Kategorio Partio Patagones en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**JÓZSEF Attila** [jOĵef atilla] (naskiĝis la 11-an de aprilo 1905, mortis la 3-an de decembro 1937) estis apud Endre Ady la plej granda poeto de la 20-a jarcenta hungara literaturo. Lia naskiĝtago (11-a de aprilo) estas la Tago de la Poezio.

Statuo de Attila József apud la Universitato de SzegedLi naskiĝis en malriĉa familio kiel filo de JÓZSEF Áron sapokuirista laboristo kaj PŐCZE Borbála, lavistino. Liaj du pli aĝaj fratinoj estas Jolán kaj Etelka, lia bofrato estis Elemér Pászti.

Attila József studis en Scienca Universitato Francisko Jozefo.
Li mortis en 1937 sub radoj de ŝargovagonaro. Oficiale oni parolas pri memmortigo, sed kelkaj diras, ke okazis nur akcidento, kiam li volis trairi inter la vagonoj kaj la vagonaro abrupte ekmoviĝis.

En Esperanto aperis
-------------------

Traduko farita de Kálmán Kalocsay kaj muzikigita de Klára Mikola de lia fama "Lulkanto" estis transdonita en 2018 al la tute nova muzeo dediĉita al li en Budapeŝto.

Ĉe la urborando ; Ĉe Danubo. - En: Tutmonda sonoro. Vol. 2. p. 551 - 555,

Kun pura koro ; Kanto de junedzinoj ; Tuŝu frunton… ; Medaloj ; Betlehemaj reĝoj ; Ĉe la urborando ; Profitbalado ; Panjo ; Lulkanto ; Ĉe Danubo ; Saluto al Thomas Mann ; Je mia naskiĝtago ; Patrujo. - Trad. Kálmán Kalocsay, Márton Fejes, Lajos Tárkony, Rados Péter András. - En: Hungara antologio; p. 246 - 258

Urboranda nokto : elektitaj poemoj. Trad. Tibor Bessenyei, Miklós Fehér, Márton Fejes, Kálmán Kalocsay, Rados Péter András, Imre Szabó, Lajos Tárkony, Julio Varga. - Budapest: Hungara Esperanto-Asocio, 1986. - 141 p. ISBN 963-571-169-7

Purakore : poemoj. Trad. Imre Szabó, Humana Eŭropo-Asocio, Zalaegerszeg, 2006. 128 p. ISBN 978-963-87500-0-6

Eksteraj ligiloj
----------------

* Attila József en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Attila József en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Kanto de junedzinoj Arkivigite je 2003-10-03 per la retarkivo Wayback Machine
* József Attila összes verse

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de hungaraj verkistoj

Referencoj
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 23101
* GND: 11855851X
* LCCN: n50038830
* VIAF: 39379044
* ISNI: 0000 0000 8373 9388
* LIBRIS: 191990
* SUDOC: 027406016
* BNF: 119091636
* MBA: 04d100d5-5eaf-4503-aa55-92149e1863b5
* NDL: 001210502
* BIBSYS: 90240512
* NKC: jn20000603252
* BNE: XX1131307
 |



1. ↑  Lulkanto en esperanto por la József-muzeo, HeKo 693 3-B, la 17-an de oktobro 2018.
**Bácsszőlős** (bAĉsOlOŝ), kroate **Prlković** aŭ *Perleković* estas malgranda vilaĝeto kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Bács-Kiskun, en distrikto Bácsalmás. Szőlős signifas vinbera.

Blazono de Bácsszőlős

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 39 km²
* Loĝantaro: 400
* Poŝtkodo: 6425
* Telefonprefikso: 79

Geografio
---------

Bácsszőlős situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo. Bácsalmás troviĝas 8, Baja 39, Szeged 75, Kecskemét 114, Budapeŝto 188 km.

Historio
--------

La turkoj faris senhoma la regionon. Poste formiĝis senfina vico da farmoj. En la 19-a jarcento la loĝantoj okupiĝis pri vinkulturo. La fervojo inter Baja kaj Szabadka atingis la lokon en 1885, kiun la nova ŝtatlimo fortranĉis en 1920. La vilaĝo naskiĝis en 1952. Dum la socialismo ŝtata bieno kaj kolĥozo formiĝis. Trans la limo troviĝas vilaĝo, kies origina hungara nomo estas Bácsszőlős.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko, migra poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* katolika preĝejo
* parko

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2014-10-19. Alirita 2014-10-28.

* Kategorio Bácsszőlős en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Gizella SOMLYÓI ELLER** [ŝomjo:i] estis rumania hungara verkistino, ĵurnalistino. Ŝi naskiĝis en Hadad en 1903 kaj mortis en 1944. Ŝi estis la edzino de Ernő Győri.

Biografio
---------

Gizella Somlyói Eller de 1927 estis kunlabotantino de Brassói Lapok, sed ŝi publikigis ankaŭ en Temesvári Hírlap, Ellenzék, Keleti Újság. Ŝi jam vivis en Șimleu Silvaniei kaj ŝi estis ĉefkunlaborantino de gazeto Szilágy-Somlyó.

Kelkaj artikoloj
----------------

Az aranyszőke ördög (Ellenzék 1923. márc. 8.); Bolond tavaszi dal (Ellenzék 1923. ápr. 25.); A néma száj megszólal (Ellenzék1923. aug. 31.); A halott királynők meséje (Ellenzék 1923. nov. 1.); Car­cinolysin: a rákbetegség új gyógyszere (Temesvári Hírlap 1924. jan. 13.); Aki még ismerte Bem apót és jó pajtása volt Petőfinek (Ellenzék 1924. máj. 13.); Látogatás a régi szép kolozsvári színésznők varrónőjénél (Ellenzék 1924. máj. 26.); Egy régi bérház emlékezései (Ellenzék 1924. okt. 9.); Az embersugár (Temesvári Hírlap 1926. okt. 3.); Mesét mondok Miklóskának (Keleti Újság 1934. júl. 15.).

Fonto
-----

* RMIL Arkivigite je 2016-04-17 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 447727
 |
**La Chapelle-aux-Saints** - jen france, okcitane respektive gaskone *La Chapela aus Sents* - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Corrèze*, en la administra regiono Nova Akvitanio kaj en la historia kultura regiono Limoĝio. Fine de 2020 en la komunumo vivis 273 loĝantoj sur areo de 4,72 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 58 loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Brive-la-Gaillarde kaj al la kantono *Midi Corrézien / Migdia de Corresa*. 

La teritorio havas komunan limon kun Branceilles, Curemonte, Végennes, Bétaille, Saint-Michel-de-Bannières kaj Vayrac.

La vilaĝo ĉefe famiĝis kiel la loko, kie oni malkovris la unuan sufiĉe bone konservitan skeleton de neandertala homo en 1908.

Geografio
---------

La Chapelle-aux-Saints situas en kampara, maldense loĝata pejzaĝo en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. La komunumo troviĝas en la geografia baseno de Brive-la-Gaillarde, en la sudokcidenta parto de la departemento.

Historio
--------

La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. La Chapelle-aux-Saints antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.

Vidindaĵoj
----------

Estas La Chapelle-aux-Saints malgranda muzeo pri la neandertala homo.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Corrèze
* Kantono de Beaulieu-sur-Dordogne, malfondita en marto 2015

Eksteraj ligiloj
----------------

* Muzeo pri la neandertala homo
Fortikaĵo Baghaberd.
**Baghaberd** (armene: Բաղաբերդ; ankaŭ **kastelo de David Bek** ) estas armena fortikaĵo el la 4-a ĝis 12-a jarcento kiu situas laŭ rando de la rivero Vogĝi, 14 kilometrojn nordokcidente de la urbo Kapan en la provinco Sjuniko de Armenio. Baghaberd estas ĉe alteco de 1,438 metroj.

Historio
--------

Baghaberd supozeble estis konstruita en la 4-a jarcento fare de Baghak de Sisak Nahapet. Laŭ la verko *Historio de la Provinco Snjuniko* de la mezepoka episkopo Stepanos Orbeljan, en la mezo de la 4-a jarcento princo Andovk, la hereda senjoro de Sjuniko, atakis kaj prirabis unu el la urboj de la persa sasanida reĝo Ŝapuro la 2-a (309- 379) dum la reĝo militis kontraŭ la hunoj. Reĝo Ŝapuro la 2-a estis kolerega ĉirkaŭ la okazaĵo kaj prenis siajn armeojn kontraŭ Sjuniko por venki la princon. Andovk kaj liaj trupoj iris al Baghaberd kun granda provizo kaj atendis. Post kiam la fortoj de la reĝo alvenis en la fortikaĵon, Andovk kaj liaj viroj venkis tri el la armeunuoj de Ŝapuro ruligante ŝtonojn laŭ la klifflanko sur ilin.

Princo Andovk baldaŭ fuĝis al Konstantinopolo kaj liaj regatoj disiĝis. Kiam li alvenis, li ricevis honorojn fare de la imperiestro Teodozio la 1-a superŝutita de li per grandaj honoroj.

Baghaberd fariĝis la lasta ĉefurbo de la Sjunika reĝlando post la detruo de la proksima urbo Kapan en la jaro 1103. En 1170, la fortikaĵo estis kaptita de la selĝukaj turkoj.

Referencoj
----------

1. ↑  Baghaberd Altitude and Location Arkivigite je 2020-10-26 per la retarkivo Wayback Machine
**Rivero Senegalo** (aŭ **Senegal-rivero**) estas rivero en Okcidentafriko, kiu estiĝas per kunfluo de riveroj Bafingo kaj Bakojo, ĉe Bafulabeo (Malio)Koordinatoj: 13° 48′ N 10° 50′ U﻿ / ﻿13.800 °N, 10.833 °U﻿ / 13.800; -10.833 (mapo). Ĝi markas la limon inter Senegalo kaj Maŭritanio.

Rivero Senegalo longas 1790 km.
La enfuejo en la Atlantika Oceano estas iom barita per malvasta sabla terlango  (*"Langue de Barbarie"*).

Senegal-rivero havas akvokolektan areon de 483.181 km² kaj forfluigas ĉirkaŭ 8 million km³ da akvo jare. Gravaj flankriveroj estas *Faleme-rivero, Karakoro-rivero, kaj Gorgol-rivero*.

Senegal-rivero estas ŝipirebla ĝis Podor en Senegalo (entute ĉirkaŭ 175 km) dum la tuta jaro kaj dum la pluvsezono plue ĝis Kayes (Malio).

Rivero Senegalo jam estis menciita de Plinio sub la nomo **Bambotus** (= "rivero de hipopotamoj", laŭ la fenica-hebrea *"behemoth"* = "hipopotamo"). Ptolemeo nomis ĝin **Nias**.

Nomo
----

*Deveno de la nomo: Kiam la unuaj eŭropaj esploristoj alvenis ĉe la elfluejo de la rivero ili vidis fiŝkaptistojn lokajn, kaj demandis ilin montrante al la riverbordo "kiu estas la nomo de tiu rivero?" Sed la indiĝenoj pensis ke ili montris la boatojn sur la plaĝo, kaj "respondis "tio estas niaj pirogoj", kio sonis en la loka lingvo "senegal", kaj la eŭropanoj kredis ke tio estas la nomo de la rivero!*

Eksteraj ligiloj
----------------

* france La hidrologio de Senegalo (PowerPoint prezentado) Arkivigite je 2007-06-29 per la retarkivo Wayback Machine

Notoj
-----

1. ↑  
Pri la longeco de la rivero estas diversaj informoj en diversaj vikipedioj: 

	* pola: 1080 km (kun Bafingo 1430 km)
	* germana: 1086 km
	* ĉeĥa: 1086 km, kun Bafing-rivero 1790 km.
	* hispana: 1.420 km
	* galega: 1.430 km
	* itala: 1.600 km
	* araba: 1790 km
	* rusa: 1970 км.
	* litova: 1 790 (2 272 kun Bafingo) km

* Senegalo (rivero) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Senegalo (rivero) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La ekspozicidomo de la viena secesio
La tri strigoj ĉe la flankomuroj
La **viena secesio** estis unuiĝo de vidartistoj en Vieno dum la epoko de la fino de la 19-a jarcento. De tiu deduktite oni ankaŭ nomas la vienan varianton de la secesio kiel „viena secesio" (ankaŭ: „secesiostilo").

Historio
--------

La vienan secesion fondis la 3-an de aprilo 1897 Gustav Klimt, Koloman Moser, Josef Hoffmann, Joseph Maria Olbrich, Max Kurzweil, Josef Engelhart, Ernst Stöhr, Wilhelm List kaj aliaj pentristoj kiel apartiĝo (*secesio*) de la viena artistodomo, ĉar la artistoj rifuzis la konservemon kaj la artokomprenon orientitan je la historiismo, kiuj regis ĉe la artistodomo. Modeloj estis la berlina kaj munkena secesio. La unua ekspozicio okazis en 1898.

Ankaŭ en 1898 oni ankaŭ konstruis la ekspozicidomon laŭ planoj de la lerninto de Otto Wagner, sur parcelo disponigita far la urbo Vieno en la 4-a distrikto Wieden ĉe la Vienlinio, proksime al la Karloplaco kaj al la foirejo Naschmarkt. Ĉi tiun ekspoziciejon en Vieno ankaŭ nomas mallonge *„la secesio"*.

Altajn meritojn havis la grupo per sia ekspozicio-politiko, kiu ekzemple konatigis la vienan publikon kun la francaj impresionistoj. Famiĝis la 14-a ekspozicio de la secesio en 1902, kiu estis dediĉita al Ludwig van Beethoven (Beethoven-ekspozicio). La aranĝaĵo de la ekspozicio devenis de Josef Hoffmann. En la centro staris statuo de Beethoven de Max Klinger, ĉirkaŭ kiu estis muntita la Beethoven-friso de Klimt.

En 1903 Hoffmann kaj Moser fondis la vienan metiejon kiel produktadkomunumo de vidartistoj, kiu celis reformi la artmetion.

La 14-an de junio 1905 Gustav Klimt malaliĝis kune kun aro da artistoj (ekz. Carl Moll) de la viena secesio, ĉar ekestis diverĝo de opinioj pri la artkomprenoj.

Literaturo
----------

* Kirk Varnedoe: *Wien 1900. Kunst, Architektur & Design*, Taschen: Köln 1993, ISBN 3-8228-0059-7

Interesaĵo
----------

La viena secesiodomo troviĝas sur la dorsflanko de la aŭstra monero de 50 Eŭro-cendoj. Ankaŭ en aliaj urboj fondiĝis secesioj: kp. Berlina secesio aŭ Dresdena secesio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Viena secesio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Viena secesio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Interreta sinprezentado de la secesio
* Historio de la secesio Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine
* Viena metiejo Arkivigite je 2008-08-27 per la retarkivo Wayback Machine