recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mahmud Dolat Abadi** (perse محمود دولت‌آبادی) (naskiĝis la  1-an de aŭgusto 1940(nun 1940-08-01) en Dolatabado, Sabzvaro) estas Irana verkisto, skriptisto, dramisto kaj aktoro, fama pro sia promocio de socia kaj arta libereco en nuntempa Irano kaj sia realisma figurado de rura vivo.

Biografio
---------

En la jaro 1940, Mahmud Dolat Abadi naskiĝis en malriĉa familio de ŝufaristo en Dŭlatabad, vilaĝo en Sabzvar, situanta en plej nordokcidenta parto de Ĥorasano, Irano. Li laboris kiel bienisto kaj iris al la Masu'd Salman primara lernejo, kie li lernis legi. Libroj estis kiel revelacio al la juna knabo. En intervjuo li diris: "mi legis ĉiujn romanajn librojn kiuj estis haveblaj tiam." "mi legus sur la tegmento de la domo .... mi tiele legis Milito kaj paco-n. Do lia patro ne estis tre edukata, li konatigis Dolatabadi al klasikaj persaj Poetoj, kiel Mosleh-od-din Sadio, Hafizo, kaj Abol-Gasem Ferdousio. Li diris ke sia patro parolis en la maniero kiun ili uzis.

Nahid Mozaffari, kiu redaktis PEN-klubo internacia antologio de Irana literaturo, diris pri Dolat Abadi: "Li havas nekredeblan memoron de folkloro, kiu devenas el liaj tagoj kiel aktoro aŭ eble el lia origino, kiel iu kiu ne havis formalan edukadon, kaj kiu lernis parkeri la lokan poezion kaj aŭdi la lokajn rakontojn."

Kiam Dolat Abadi estis juna, li malfermis butikon kiel lia patro. Iun vesperon, li trovis sin mem ege teda. Li donis la ŝlosilon de la butiko al iu knabo, kaj diris al li ke li diru al lia patro ke "Mahmud foriris." Li iris al Maŝhado, kie li laboris por unu jaro antaŭ veni al Teherano por teatro. Tie Dolat Abadi laboris por unu jaro por pagi por siaj teatraj klasoj. Kiam li ĉeestis la klasojn, li estis la plej bona studento, malgraŭ siaj multaj laboroj. Li estis aktoro, ŝufaristo, razisto, bicikloreparisto, stratobakisto, kotonoelektisto, kaj kineja bilet-gajnisto. Ĉirkaŭ tiu tempo li ankaŭ kuraĝis entrepreni ĵurnalismon, fikcion, kaj skriptojn. Li diris ke: "kiam lia laboro finiĝis kaj li ne estis okupata trovi manĝaĵon, mi sidis kaj skribis."

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Mahmud Dolat Abadi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Mahmud Dolat Abadi en IMDb


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 569299
* GND: 119075970
* LCCN: n79125977
* VIAF: 100384171
* ISNI: 0000000118164335
* LIBRIS: 361898
* SUDOC: 061139386
* BNF: 13193436f
 |

Referencoj
----------

1. ↑  Intervjuo kun Mahmud Dolat abadi
dekstra
**Zostero** (*herpes zoster*) estas afekcio, karakterizata de herpetforma blaza erupcio laŭlonge de la sensaj nervoj kaj akompanata de plimalpli gravaj doloroj; ĝi estas infekta malsano, kaŭzata de neŭrotropa varicelo-zostera viruso; sur la torako la erupcio estas zonfoma (zona erupcio).

La erupcio estas akompanata de ĝeneralaj simptomoj (naŭzoj, vomoj, diareo, sendormeco) kaj febro. Sur la torako la erupcio estas zonforma. Ĝia plej grava simptomo estas akra neŭralgia (laŭlonge de la nerva irejo) kontinua doloro kun paroksismoj de temp' al tempo, kiu tre suferigas la pacienton, eĉ post la malapero de la erupcio, pleje ĉe maljunuloj. Ĝi atakas prefere plenkreskulojn kaj daŭras ĉirkaŭ du semajnojn. Kvankam ties prognozo estas ĝenerale benigna, ĝi povas fariĝi malbona pro komplikaĵoj aŭ okulaj lokiĝoj, kiuj postlasas kornean maldiafanaĵon.
  
  

  

|  |  |
| --- | --- |
|   | Bonvolu atenti la konsilon rilate al artikoloj pri medicinaj temoj! |

* Kategorio Zostero (medicino) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Zoárd Geőcze** [gOce], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Geőcze Zoárd** (erare Geöcze) estis hungara matematikisto, profesoro, instruisto. Lia nobela antaŭnomo estis *szendrői*.

Zoárd Geőcze
Zoárd Geőcze  naskiĝis la 23-an de aŭgusto 1873 en Budapeŝto. Li mortis la 26-an de novembro 1916 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Zoárd Geőcze frekventis mezlernejon, poste universitaton en sia naskiĝurbo. Li ekinstruis en fora urbo de Supra Hungarujo en 1896. Li akiris diplomon en la sekva jaro en la Reĝa Scienca Universitato de Budapeŝto, poste li instruis en alia fora urbo. En la studjaroj 1907 kaj 1910 helpe de stipendio li plulernis en Parizo. Li doktoriĝis en Sorbonne en 1910. En la sekva jaro li estis membro de "Société Mathématique de France" kaj li instruis plu en mezlernejo en Budapeŝto. En 1913 li estis nomumita privata profesoro. En la sekva jaro li soldatiĝis, en 1916 li vundiĝis, post monatoj li mortis.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Folytonos rendszert képező görbék ívhosszáról* (1904-05)
* *Quadrature des surfaces courbes* (1907)
* *Théses présentées é la Faculté des Sciences de Paris* (1909)
* *Recherches générales sur la quadrature des surfaces courbes* (1910-1911)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* angle


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 539703
 |
Pentraĵo de Aleksander Sochaczewski priskribanta la aplikadon de pied-katenoj en siberia puntendaro.
**Katorgo** aŭ **Katorga** aŭ **Bagno** aŭ **Punlaborejo** (ruse *каторга*; IPA: [ˈkatərgə]; el mezepoka kaj moderna greka: katergon, κάτεργον, "ŝipeto aŭ ŝipkuirejo") estis sistemo de punlaboro en la Rusa Imperio kaj poste en Sovetunio. Prizonuloj estis senditaj al malproksimaj punkolonioj en ampleksaj neloĝataj areoj de Siberio kaj de la Rusia Malproksima Oriento kie voluntulaj setlantoj kaj laboristoj estis neniam disponeblaj en sufiĉaj kvantoj. La prizonuloj devis plenumi devigan laboron sub akraj laborkondiĉoj.

Tio formis parton de la historio de Rusio kaj de la historio de Sovetunio. Multaj gravuloj estis kondamnitaj al tia puno kaj multaj el ili ne povis reveni, inter kiuj multaj esperantistoj.

Vojo
----

Tradicie malliberuloj marŝis de Moskvo piede, nur plej aĝaj kaj malsanaj rajtis veturi sur ĉaroj. Komence de la 20-a jarcento transportado de malliberuloj de Moskvo al Tobolsko okupis unu monaton kaj okazis laŭ itinero: Moskvo – Niĵnij Novgorod – Permjo – Jekaterinburgo – Tjumeno — Tobolsko. De Niĵnij Novgorod al Permjo oni veturis laŭ Volgo, poste ĝis Jekaterinburgo laŭ Kamo kaj de Tjumeno marŝis al Tobolsko piede 13 tagojn.

Markado
-------

Punlaboruloj estis malfacile kontroleblaj de malmulta gardistaro, ofte fuĝis kaj estis malfacile identigi kaj kapti ilin pro manko de portretoj (ekzistis nur vortaj priskriboj), vasteco de areoj kaj malabundo de siberia loĝantaro, kiu ofte simpatiis al la fuĝintoj. Pro tio oni aplikis diversajn tipojn de markado, kies celo estis elstarigi la punlaborulojn. Tradicie oni brulmarkis la punlaborulojn per surskriboj kiel "krimulo" (ruse *вор*) ks. La deviga brulmarkado estis nuligita en 1863. Foje oni elŝiris iliajn nazotruojn per tenajloj (tio estis parto de verdikto). Eĉ post ĉesigo de tiaj metodoj oni plu razis la kapojn de la punlaboruloj tiel, ke duono de la kapo estis komplete senhara. Sur vestoj ofte aperis karooj aŭ la vestoj konsistis el pecoj de malsamkolora ŝtofo.

### En Esperanto aperis

* **Politika Malliberulo. Unutagaĵo dediĉita al la afero de politikaj malliberuloj en rusa regno kun speciala konsidero « la Katorgon »**. Eld.D-ro Zygmunt Marek, Krakovo. 1912(?).

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Broŝuro enhavanta en dek ĉapitroj protestajn artikolojn kontraŭ la venĝonkriantaj suferoj kiujn la rusa registaro suferigas al la  politikaj malliberuloj. **"** |
| — Belga Esperantisto n050 (dec 1912) |

 |

Vidu ankaŭ
----------

* Ekziligo
* Gulago
* Punlaboro
* Tobolska prizono
* Rusa mafio

Notoj
-----

1. ↑  Russian History, Arkivigite je 2018-11-28 per la retarkivo Wayback Machine Bucknell University, 2008.
2. ↑  Риве, З. Э..  (2017) *Тобольский острог* (ruse), p. 184. ISBN = 978-5-91409-417-8.
3. ↑  Риве, З. Э..  (2017) *Тобольский острог* (ruse), p. 38. ISBN = 978-5-91409-417-8.
|  |  |
| --- | --- |
|   | Ĉi tiu artikolo estas ankoraŭ nefinita. En la nuna formo ĝi ne donas plenan komprenon de la pritraktata objekto, ĉar mankas nepre bezonataj informoj. Revizitu la artikolon poste aŭ ĝin kompletigu (se viaj scioj tion ebligas). |

La **manĉuroj** aŭ **manĉuoj** (manĉure:  Manju; ĉine: 满族; pinjine: Mǎnzú, mongole: Манж, ruse: Маньчжуры) estas etna grupo de Manĉurio, en la nuntempa nordorienta Ĉina Popola Respubliko. La manĉuroj altiĝis potencon en la 17-a jarcento en Ĉinio kaj establis la manĉuran Qing-dinastion, kiu tenis potencon ĝis la jaro 1911, kiam la monarĥio elpeliĝis por cedi la vojon al respublika registaro.

Nuntempe, manĉuroj estas la tria plej granda etna grupo en Ĉinio post la hanoj kaj ĝŭangoj. Malgraŭ ĉi tio, manĉuroj estas tre asimilitaj kun la hanoj; la plejparto el tiuj kiuj registriĝas kiel manĉuroj havas nur parte manĉuran genealogion, kaj la manĉura lingvo rezulte estas en danĝero.

Historio
--------

### Antaŭ-dinastia historio

### Qing-dinastio

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Qing-dinastio.
### Manĉukuo

### Moderna historio

Kulturo
-------

### Lingvo

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Manĉura lingvo.La lingvo de la manĉuro estas la manĉura lingvo, ano de la Tungus-manĉura lingvaro, Altaja superlingvaro. Dum Qing-dinastio, ĝi uziĝis kiel oficiala lingvo de la registaro, do ĝi nomiĝis "la regula lingvo" aŭ la Qing-a lingvo. Dum la rego de Imperiestro Qianlong oni reguligis la lingvon kiel la "Imperia Nova Qing-a Lingvo".

Manĉura lingvo havas multe da dialaktoj en diversaj lokoj, ekzemple Pekino, Ŝengkino, Ninguta, ktp.

### Skribositemo

La prapopolo de Manĉuro, la Ĵurĉeno, foje inventis skribositemon kaj ĝin popularigis dum la Jin-dinastio. Sed poste la skribositemon malaperis pro han-iĝo de la ĵurĉenoj en mez-Ĉinio kaj mongol-igo de tiuj en la nord-oriento. Poste, Nurĥaĉi sentis maloportunon ke la lingvo ne havis sian propra skribosistemon kaj ordonis stabuloj skribi la manĉuran lingvon en la mongola alfabeto. Tiu skribosistemon oni nomis la "malnova manĉura skribo". Saĝulo Dahai plibonigis la skribosistemon kaj tio faris la "nova manĉura skribo".

### Famaj manĉuroj

* Nurĥaĉi. Ĵurĉena ĉefulo kiu fondis la Qing-dinastion.

Vidu ankaŭ
----------

* Manĉura lingvo
* Ĉina Popola Respubliko
* Etnoj en Ĉinio
* Manĉurio
* Manĉukuo
* Qing-dinastio

Referencoj
----------

* Kategorio Manĉuroj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


1. ↑  国务院人口普查办公室.  (2012) *中国2010年人口普查资料（上中下）*. 中国统计出版社. ISBN 978-7-5037-6507-0.
Laŭ la helena mitologio, **Minio** (el la greka Μινύας, *homo el Luno*) estis reĝo de la minioj kaj filo de Krizeso, Orkomeno, Eolo aŭ eĉ Pozidono, laŭ la diversaj verkistoj. Li migris el Tesalio al Beotio, kie li fondis la novan minian ĉefurbon, Orkomeno (laŭ la nomo de sia patro), kiu iĝis unu el la plej povaj urboj el la tuta lando. Oni asertis ke Minio estis tiel riĉa ke li estis la unua reĝo kiu bezonis konstrui trezorejon. 

Tial kial postaj reĝoj de Beotio pledis deveni de la minioj, praloĝantoj de la regiono kiujn Minio simbolas, li komencas multajn genealogiajn arbojn, laŭ la fakuloj H.J. Rose. Li edziĝis al Eŭrianaso, filino de Hiperfaso, kaj inter ilia idaro elstaras Klimena (patrino de Faetono), Cipariso (fondinto de Anticira), Orkomeno (heredinto de la trono) kaj tri filinoj, kiujn Dionizo transformis en vespertoj kaj oni nomis la miniidinoj.

Partnero kaj idaro
------------------

|  |
| --- |
| * Eŭrianaso
	+ Orĥomeno
	+ Klimeno
	+ Kipariso
	+ Alkatoo
	+ Arsipo aŭ Arsinoo
	+ Leŭkipo aŭ Leŭkonoo
 |

Referencoj
----------

1. ↑  Apolonio de Rodiso, i.229
2. ↑  Paŭzanio, 9.36.4.
3. ↑  Connop Thirlwall, *A History of Greece*, Eld. Longmans, Virginio, 1895.

| Antaŭe: | Mitaj reĝoj de Orkomeno | Poste: |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Krizeso | **Minio** | Orkomeno |
Ilustraĵo pri la algoritmo de Bresenham
**Algoritmo de Bresenham** estas algoritmo kiu kalkulas plej bonan aproksimon de kurbo en 2D spaco.

Priskribo de algoritmo
----------------------

### Lemoj de algoritmo

* Angulo inter tanĝanto kaj akso OX estas malpli granda ol 45°

* Se kurbo ne havas funkcion en formo {\displaystyle y=f(x)}, ĝi povas havi {\displaystyle 0<f'(x)\leq 1}

* funkcio de kurbo povas esti unutona funkcio kaj ne kreskanta kaj ne malkreskanta.

### Algoritmo

dekstra
Kurbo estas en intervalo {\displaystyle [x\_{i},x\_{k}]}. Unua rastrumero estas en punkto {\displaystyle P(x\_{i};y\_{i})} Sekve estas nur du ebloj: punkto {\displaystyle A(x\_{i}+1;y\_{i})} kaj punkto {\displaystyle B(x\_{i}+1;y\_{i}+1)}. Nun oni povas kalkuli, kiu el ambaŭ punktoj estas pli proksima al la reala loko de kurbo. Mezuro por la distanco estas:

{\displaystyle d\_{i}=dx(|AC|-|CB|)=2dy(x\_{i}-x\_{o})-2dx(y\_{i}-y\_{o})+2dy-dx}

kie:
{\displaystyle dx=x\_{k}-x\_{i}}
{\displaystyle dy=y\_{k}-y\_{i}}
{\displaystyle C=(x\_{0},y\_{0})}
Se {\displaystyle d\_{i}>0} punkto A estas proksima, se ne punkto B estas.

Oni kalkulas:

{\displaystyle d\_{i+1}=2dy(x\_{i+1}-x\_{0})-2dx(y\_{i+1}-y\_{0})+2dy-dx}

kaj subtraho inter {\displaystyle d\_{i+1}} kaj {\displaystyle d\_{i}}:

{\displaystyle d\_{i+1}-d\_{i}=2dy(x\_{i+1}-x\_{i})-2dx(h\_{i+1}-y\_{i})}
alinome:

{\displaystyle d\_{i+1}=di+2dy-2dx(y\_{i+1}-y\_{i})}
Se {\displaystyle d\_{i}>=0} oni elektas punkton **B**, do:

{\displaystyle d\_{i+1}=d\_{i}+2(dy-dx)}
Kaj se {\displaystyle d\_{i}<0} oni elektas punkton **A**, do:
{\displaystyle d\_{i+1}=d\_{i}+2dy}
Ĉar formulo estas rikura do restas kalkulenda {\displaystyle d\_{0}}:

{\displaystyle d\_{0}=2dy-dx}

Realigo de algoritmo
--------------------

### C/C++

```
 // x1 , y1 −
 // x2 , y2 −
 void BresenhamLine(const int x1, const int y1, const int x2, const int y2) {
 //
 int d, dx, dy, ai, bi, xi, yi;
 int x = x1, y = y1;
 //
 if (x1 < x2) {
 xi = 1;
 dx = x2 - x1;
 } else{
 xi = -1;
 dx = x1 - x2;
 }
 //
 if (y1 < y2) {
 yi = 1;
 dy = y2 - y1;
 } else {
 yi = -1;
 dy = y1 - y2;
 }
 //
 glVertex2i(x, y);
 //
 if (dx > dy) {
 ai = (dy - dx) \* 2;
 bi = dy \* 2;
 d = bi - dx;
 //
 while (x != x2) {
 //
 if (d > 0) {
 x += xi;
 y += yi;
 d += ai;
 } else {
 d += bi;
 x += xi;
 }
 glVertex2i(x, y);
 }
 //
 } else {
 ai = ( dx - dy ) \* 2;
 bi = dx \* 2;
 d = bi - dy;
 //
 while (y != y2) {
 //
 if (d > 0){
 x += xi;
 y += yi;
 d += ai;
 } else{
 d += bi;
 y += yi;
 }
 glVertex2i(x, y);
 }
 }
 }

```

### Pascal

```
 Procedure Linia(x1,y1,x2,y2,Kolor : integer);
 var c,i : integer;
 ŝ,sy,y,x : real;
 begin
 { if x2<x1 then {ĉi tiu kondiĉo ne povas krei '''linio kiu aspektas kiel kreskanta funkcio'''!!!}
 begin
 c:=x1;
 x1:=x2;
 x2:=c;
 end;
 if y2<y1 then
 begin
 c:=y2;
 y2:=y1;
 y1:=c;
 end; }
 if (x2-x1)>(y2-y1) then
 begin
 sy:=(y2-y1)/(x2-x1);
 y:=y1;
 for i:=x1 to x2 do
 begin
 putpixel(i,round(y),Kolor);
 y:=y+sy;
 end;
 end else
 begin
 sx:=(x2-x1)/(y2-y1);
 x:=x1;
 for i:=y1 to y2 do
 begin
 putpixel(round(x),i,Kolor);
 x:=x+sx;
 end;
 end;
 end;

```

* Kategorio Algoritmo de Bresenham en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
la fontoloko de la rivero ĉe loko *Misije*
**Zrmanja**  (zř̩maɲa) estas rivero en la suda parto de la geografia regiono *Lika* kaj en norda Dalmatio, Kroatio. Ĝi longas 69 kilometrojn kaj ĝia baseno kovras areon de 907 kvadrataj kilometroj.

La antikvaj Romianoj konis ĝin kiel *Tedanius*. La fonto de Zrmanja situas en suda parto de regiono *Lika* piede de la monto *Postak*, la suda pinto de la monta masivo *Pljesevica*, kaj proksime al la suda finaĵo de la monto  *Velebit*. Ĝi fluas suden tra 200 metrojn profunda kanjono ene de la mallarĝa kaj longa plugebla valo kiu ĉirkaŭas la suda finaĵo de monto *Velebit*, kaj tiam turniĝas okcidenten, atingas la loĝlokon *Obrovac*, kaj post kelkaj kilometroj enfluas la Adriatikan maron en golfeto nomata *Novigradsko more*.

la rivero Zrmanja antaŭ ol ĝi atingas la loĝlokon *Obrovac*
En 1963 la rivera kanjono estis unu el la scenejoj de la aventura kineja filmo *Winnetou I*. Fine de la 1980-aj jaroj en la rivera kanjono ekorganiziĝis komercaj unu- kaj plurtagaj vojaĝoj per kanuoj, kajakoj kaj flosoj. La partoprenantoj atestis ke Zrmanja kun sia alfluo, rivero *Krupo*, konsidereblas unu el la plej belaj riveroj de Eŭropo. En la 1990-aj jaroj la regiono de monto *Velebit* deklariĝis naturo parko. Flosaj vojaĝoj sur la rivero okazas en printempo kaj aŭtuno, dum kajakoj kaj kanuoj uzatas dum la periodo de malalta akvonivelo en julio kaj aŭgusto.

* Kategorio Zrmanja en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **aŭditiva prilabora perturbo** (APD) estas cerba anomalio, kiu malhelpas interpreti la sonojn. Eĉ se la ulo aŭdas bone, kompenas malbone. Ĝi estas kuna nomo de pliaj malsanoj, kiuj malhelpas la aŭdadon malsame.

Difino
------

La American Speech-Language Hearing Association (ASHA) en 2005 januaro eldonis artikolon pri aŭditiva prilabora perturbo, kiu kompletigis ĝian artikolon el 1996, kaj la ekzaminadon de ilia anglaj kolegoj. La aŭditiva prilabora perturbo povas esti denaska, aŭ ĝi povas ekigi per traŭmato de kapo aŭ infekto de orelo, kaj kaŭzas problemojn de prilaborado de sonoj en la centrala nerva sistemo. Laŭ la artikolo tiu listo de perturboj eblas:

* lokaligi la sonon
* rekoni la direkton de la sono
* rekoni aŭditivajn skemojn
* funkcioj de temporala lobo:

* harmonioj
* diskriminado
* ordigado
* supreso, la subataj sonoj supresas aliajn sonojn

* pli sonoj samtempe estas prilaboritaj pli malbone
* pli malbona kvalitaj sonoj estas prilaboritaj pli malbone

Karakteraj estas la perturboj de lokaligo de sono, diferencigo de fonemoj kaj konstruado de vortoj, same la diferencigo de similaj vortoj. Ofte disigas la parolo malbone en vortoj, kaj la ulo kredas, ke oni uzas nekonitajn aŭ sensignifajn vortojn. Povas esti, ke la vortoj estas rekonitaj, sed ilia signifo ne. Se la aliaj sonoj estas lautaj, li povas malbione kompreni la parolon. Tiu dependas de la persono, la formo de malsano, kaj ĝia severo. Ankaŭ telefoni estas problema, ĉar la kvalito de sonoj estas malbonaj, foje ĝi resonas, kaj malhelpas uzi visualajn informojn, ekzemple legi lipojn, atenti senvortajn signojn, kaj akompani la okulojn de partnero. Ankaŭ la vortostoko estas malgranda, kaj la ulo uzas ofte la samajn vortojn.

Foje aligas aliaj perturboj, kiuj estas pleje sendependaj, sed kuntempaj; do oni demandu neurologon, aŭdiologon, aŭ kuraciston de orelo, naso kaj laringo, kiuj povas ekskludi malsanon de orelo. Ankaŭ la neuropsiĥologo povas helpi, ĉar la kialoj de problemoj povas esti psiĥiatriaj aŭ psiĥologiaj. Tiuj simptomoj povas havi aliajn kialojn, ekzemple cerba lezio, perturbon de atento, disleksio, malfacilan aŭdadon, surdecon kaj psiĥologiaj anomalioj.

La simptomoj ekigas aliajn problemojn en ĉiu situoj, ĉar la ulo ne inteligis, malinteligis aŭ ne memoris, kiun oni diris.

Literaturo
----------

Notoj
-----

1. ↑  Auditory Processing Disorder (APD). Pamphlet, (2004). British Society of Audiology APD Special Interest Group. MRC Institute of Hearing Research. Lehívva 2008-01-15-én.
2. ↑  Central Auditory Processing: Current Status of Research and Implications for Clinical Practice. Technical Report, (1996). Working Group on Auditory Processing Disorders. American Speech-Language-Hearing Association.

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo APD en la hungara Vikipedio.*
Koordinatoj: 31° 37′ 48″ N 08° 00′ 32″ U﻿ / ﻿31.63000 °N, 8.00889 °U﻿ / 31.63000; -8.00889 (mapo)

Pordego Bab Agnaou en Marakeŝo
Moskeo Kutubia
Ĝemaa el Fna
Panoramo de Marakeŝo
Placo en Marakeŝo nokte
Palmaro de Marakeŝo
**Marakeŝo** (*Marrakech* aŭ *Marrakesh*, مراكش arabe, berbere: ⵎⵕⵕⴰⴽⵯⵛ *Murakush*) estas ĉefa urbo kaj tre grava turista centro en la sudorienta Maroko, proksime al la Atlasa Montaro.

La urbo havas oficiale 450.000 loĝantojn, kvankam probable tie loĝas pli ol miliono.

Marakeŝo estis fondita de Jusuf ibn Taŝfin, de la almoravida dinastio, en 1062. En la 12-a jarcento moskeo Kutubia konstruiĝis. Ĝi estis dum multaj jaroj la ĉefurbo de Maroko, kaj fakte donis sian nomon al la lando.

La urbo havas universitaton kaj plurajn kongrescentrojn. Turismo estas la ĉefa aktivaĵo.

Historio
--------

La tertremo en Al Haouz de 6,8 Mw en regiono Marakeŝo-Safi (kies ĉefurbo estas Marakeŝo mem) okazis en la 8-a de septembro 2023. La epicentro estis je 71,8 km sudoriente de Marakeŝo, proksime al Ighil, en la Atlasa montaro, ĉe faŭlto de tiu montaro. Laŭ informo fare de la maroka ministerio de Internaj Aferoj, oni kalkulis 2 946 mortojn (plimulte ekster Marakeŝo) kaj pli ol 5 476 vunditojn (el kiuj 1 404 grave vunditojn). Krome oni registris katastrofajn damaĝojn en historiaj konstruaĵoj kaj monumentoj eĉ en Marakeŝo mem.

Trafiko
-------

Tie renkontiĝas ĉefvojoj el diversaj direktoj. Apud la urbo flughaveno funkcias.

Ĉefaj vidindaĵoj
----------------

* Malnovaj kvartaloj: *Medina*, *Kasbah*, *Mellah*
* Moskeo Kutubia
* Moskeo Mansuria
* Palaco El Badi
* Muzeo Dar Si Said
* Placo Ĝemaa el Fna
* Ĝardeno de la domo Majorelle

Ĝemelurboj
----------

* Francio - Marsejlo, Francio
* Hispanio - Granada, Hispanio
* Malio - Timbukto, Malio

Esperanto en Marakeŝo
---------------------

En marto-aprilo 2018 okazis kunveno de MONA, Mez-Orienta komisiono de UEA, en Marakeŝo en Villa Janna.

* Marakeŝo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Marakeŝo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Marakeŝo en Vikivojaĝo (Turisma gvidilo)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 106793
* GND: 4037684-9
* LCCN: n80162919
* VIAF: 138361991
* ISNI: 0000 0001 0665 0264
* SUDOC: 027251810
* BNF: 11933506n
* NDL: 00629288
* NKC: ge129969
 |



1. ↑   Morocco earthquake death toll, map and more key details following 6.8 magnitude disaster. Alirita 2023-09-12.
**Mohammed** aŭ **Mohamed Harbi** (naskita en 1933) estas alĝeria historiisto kiu estis membro de la Naciliberiga Fronto dum la alĝeria milito de sendependeco.

Biografio
---------

Mohamed Harbi naskiĝis en 1933 en riĉa familio en al-Haruŝ (ankaŭ konata kiel El Harrouch), en Alĝerio. 15-jaraĝe, li iĝis membro de la Naciliberiga Fronto. Laŭ sia memorlibro, Harbi vivis sekrete en Francio kaj organizis la subtenon por la Naciliberiga Fronto. Dum la alĝeria milito de sendependeco li estis en grava posteno ene de la Naciliberiga Fronto.

Post tiu milito, li iĝis konsilanto de la nova prezidanto, Ahmed Ben Bella, kaj poste membro de ties estraro.

Laŭ sia memorlibro, Harbi provis kontraŭstari la kreskiĝantan aŭtoritatisman regmanieron de la nova registaro kaj urĝis Ben Bella armi la popolon por preventi puĉon de la armeo.

Junie de la jaro 1965, Houari Boumediene ekregis la landon kaj arestis Ben Bella. Du monatojn poste, ankaŭ Harbi estis malliberigita. Dum la postaj ses jaroj li estis translokigita inter diversaj malliberejoj ĝis li estis sendita en hejmareston en 1971. En 1973 li eskapis en Tunizion uzante malveran turkan pasporton kaj el tie moviĝis al Parizo.

En Francio, Harbi ekinstruis politikan sciencon en la Universitato de Parizo.

Dum sia periodo en hejmaresto, Harbi ekverkis pri la historio de la alĝeria sendependisma movado kaj en 1975 publikigis libron nomigitan *Aux origines du FLN. Le populisme révolutionnaire en Algérie* (La originoj de la Naciliberiga Fronto. La revolucia popolismo en Alĝerio). Lia vidpunkto pri la movado ne estis tiu de la Naciliberiga Fronto kaj Harbi ekricevis mortminacojn de tri flankoj: la alĝeria sekreta polico, alĝeriaj islamistaj aktivuloj kaj francaj ekstremnaciistoj.

Nuntempe Harbi vivas en Parizo, kiel emerita profesoro. La unua volumo de lia memorlibro estis publikigita en 2001. En 2021 disponebliĝis senpage kaj rete lia "filmita memorlibro" laŭ la alĝeria gazeto *El Watan*.

Notoj kaj referencoj
--------------------

* Tiu artikolo estas kvazaŭ plena traduko de la anglalingva artikolo « Mohamed Harbi »





1. ↑  « Histoire : Les «Mémoires filmés» de Mohammed Harbi accessibles en ligne Arkivigite je 2021-05-15 per la retarkivo Wayback Machine », *El Watan*, la 3-an de majo 2021
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Margrethe Caroline NOLL** (naskiĝis la 22-an de majo 1874 en Kopenhago, mortis la 30-an de decembro 1962), danino, estis instruistino laŭ profesio, sed ŝi poste laboris ankaŭ kiel sekretariino kaj librotenistino. 

Ŝi fariĝis Esperantisto en oktobro 1907, kiam ŝi ĉeestis trimonatan kurson organizitan de la gazeto Politiken, kaj gviditan de S-ro Skeel-Giøring, verkinta la unuan danan-esperantan vortaron (1904) kaj lerno-libron (1906). Post la kurso ŝi partoprenis la Konversacian Esperantistan Klubon. De tiam aktive partoprenis en la propagando kaj organizado, precipe per instruado, paroladoj, skribado en gazetoj. Ĉefa gvidinto de la kontraŭ-idista movado en Danujo, ŝi iniciatis kaj partoprenis starigon de diversaj Esperanto-societoj. 

Kiam eksplodis la unua mondmilito en 1914, ŝi helpis vojaĝigi la familion Zamen­hof hejmen al Varsovio. Ili estis en Germanio survoje al la Universala Kongreso en Parizo; necesis revojaĝi tra la neŭtralaj landoj Danio kaj Svedio, ĉar la limo inter Germanio kaj Rusio estis fermita. 

Prezidantino de CDEL, 1916-1919, prezidantino de SDE de 1922 ĝis ĉirkaŭ 1935. Kunlaboranto de Esperanto-gazetoj. Sekretariino de Vegetara Ligo Esperantista. Krome ŝi estis komitatano de la internaciaj Esperantistaj Feriaj Kursoj en Elsinoro kaj Vejle. Aŭtoro de lernolibro kies titoloj estas: *Kort Vejledning for Begyndere* (*Mallonga konsilo por komencantoj*, 1924) kaj la 16-paĝan frazaron *Ĉu vi deziras korespondi?* (1940, 2-a, jubilea eldono en 1974). Ŝi entute partoprenis 19 Universalajn Kongresojn. 

Ĝis 1955 ŝi estis sekretariino de la Esperanta-Ekzamena Komitato. 

Ŝia tombo troviĝas en Garnisons-Tombejo, en Kopenhago. Sur ĝi estas skribite: "Patrino de la dana Esperanta movado".

Bildaro
-------

* Noll kun angla esperantisto Arthur A. Ager el Kent, 1939.Noll kun angla esperantisto Arthur A. Ager el Kent, 1939.
* Tombo de Margrethe Noll.Tombo de Margrethe Noll.
* Ĉu Vi Deziras Korespondi?, 1974.*Ĉu Vi Deziras Korespondi?*, 1974.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Margrethe Noll en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Margrethe Noll en Vikifontaro (Universala biblioteko)

* *Enciklopedio de Esperanto*/N en sia originala formo en la Interreto
* *Enciklopedio de Esperanto* en elŝutebla versio (PDF).


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 26535
* GND: 1127344706
* VIAF: 5321148947819154950007
 |


1. ↑  Libera Folio *Biciklado kun mortintoj* 9-a de junio 2017
**Zsana** (ĵana) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Bács-Kiskun, en subregiono de Kiskunhalas.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 88 km²
* Loĝantaro: 850
* Poŝtkodo: 6411
* Telefonprefikso: 77

Situo
-----

La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Kiskunhalas troviĝas 14, Kiskunmajsa 17, Szeged 45 km-ojn for.

Historio
--------

La vilaĝo estis loĝata dum la bronzepoko, poste sarmatoj alvenis. La unua mencio devenis el la mezepoko laŭ tiama ortografio *Zana*. La tataroj faris senhoma la vilaĝon en 1566. Poste formiĝis longa vico de farmoj, la kampoj apartenis al Kiskunhalas. Vilaĝo formiĝis en 1952 havinta la nomon Zsanaeresztő, baldaŭe Zsana. Ĉe la vilaĝo oni malkovris tergason. Okazis gasoelŝpruciĝo en 1979, tiam la nekonata vilaĝo fokusiĝis tutlande.

Vilaĝservo estas kulturdomo.

Ĝemelkomunumo
-------------

* Serbio Kelebija, Serbio.

Vidindaĵoj
----------

* katolika preĝejo de 1952, en 2001 renovigita
* monumento pri falintoj dum la mondomilitoj

* Kategorio Zsana en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Molekula maŝino**, aŭ neologisme *nanomaŝino*, estas preciza nombro de molekulaj komponantoj kiuj produktas preskaŭ-mekanikajn movojn (elira produkto) kiel reago al specifa stimulo (enira produkto). La esprimo estas ofte pli ĝenerale aplikita al molekuloj kiuj simple imitas funkciojn kiuj okazas je makroskopa nivelo. La termino estas ankaŭ ofta en nanoteknologio kie nombro de tre kompleksaj molekulaj maŝinoj estis proponitaj por la celo konstrui molekulajn kunigilojn. Molekulaj maŝinoj povas esti dividata en du ampleksaj kategorioj; sinteza kaj biologia.

Molekulaj sistemoj kapablaj ŝanĝi kemian aŭ mekanikan procezojn for el ekvilibro reprezentas eblan gravan branĉon de kemio kaj nanoteknologio. Ĉar la gradado generata el tiu procezo ebligas plenumi utilan laboron, tiuj tipoj de sistemoj, laŭ difino, estas ekzemploj de molekula maŝinaro.

Referencoj
----------

1. ↑   (2008-03-26) "Structure and function of mammalian cilia", *Histochemistry and Cell Biology* **129** (6), p. 688. doi:10.1007/s00418-008-0416-9. 1432-119X.  Alirita 2009-09-11.. 

 Arkivigite je 2020-04-28 per la retarkivo Wayback Machine  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2020-04-28. Alirita 2015-11-04.
2. ↑  Ballardini R, Balzani V, Credi A, Gandolfi MT, Venturi M. (2001). "Artificial Molecular-Level Machines: Which Energy To Make Them Work?", *Acc. Chem. Res.* **34** (6), p. 445–455. doi:10.1021/ar000170g.

* Kategorio Molekula maŝino en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Tomas León Caspe Cereijo** (Madrido, 7-a de marto 1911 - Sevilo, la 16-an de januaro 1991) estis hispana esperantisto, UEA-delegito en Sevilo, kiu vigligis la lokan movadon de la lastaj 1970-aj jaroj ĝis la 1980-aj jaroj.

La loka samideanaro konis lin kiel **Antolín Colmenar Rivero**, ĉar li devis ŝanĝi sian nomon pro politika persekuto post la hispana enlanda milito.

Biografio
---------

Profesie li estis tegisto. Li komencis agadon en sindikato UGT en sia naskiĝurbo Madrido de 1927. 

Li partoprenis la enlandan militon, kaj post la malvenko de la respublikanaj fortoj li estis enprizonigita kaj kondamnita je 30-jara puno. Li sukcesis fuĝi kaj translokiĝis al Sevilo, kiel li ŝanĝis sian nomon
al Antolín/Valentín Colmenar Rivero.

Li estis kaŝa aktiva membro de la malpermesita socialista partoio PSOE. Post la renovigo de tiu partio kun pli junaj regantoj, li restis en la tradicia branĉo, nomata *PSOE (Histórico)*, kiu prezentiĝis en aparta kandidateco por la unuaj balotoj post la reveno de la demokratio, kun li ĉekape en Sevilo en 1982, sed li ne estis elektita.

Esperantista agado
------------------

Li agis kiel vera Esperanto-mecenato de la movado en Andaluzio, ĉar en 1976 li donacis sian meblovendejon sur strato Sol, 75 en la urbo Sevilo, kaj kune kun Felipe González del Pino, tie kunfondis la *Academia Sevillana de Esperanto*, kie oni komencis disvastigi kaj instrui senpage la esperantan lingvon. Kelkajn jarojn poste, kiam la movado iĝis pli stabila, oni kreis la Sevilan Esperanto-Asocion (*Asociación Sevillana de Esperanto*), kiu fariĝis grava referenco en la hispana movado dum la okdekaj jaroj. Antolín estis prezidanto kaj honora membro de Sevila Esperanto-Asocio ĝis sia morto en januaro 1991. Sevila Esperanto-Asocio estis tiel multenombra kaj aktiva ke ĝi eldonis periodaĵojn, disvastigis Esperanton tra la lokaj medioj kaj foiroj, instruadis la lingvon per tutjaraj kursoj, organizis naciajn kaj regionajn kongresojn kaj renkontiĝojn kaj eĉ naskis junularan sekcion, S.E.J.O.-n (Sevila Esperanta Junulara Organizo) kiu fariĝis alia grava referenco en la hispana junulara movado ĝis la naŭdekaj jaroj.

Dum la 81-a Hispana Kongreso de Esperanto en Sevilo estis prezentita la libro "125 años de esperanto en Sevilla", pri la historio de Esperanto en la urbo, en kies ĉefpaĝo aperas lia portreto kiel grava reprezentanto de tiu historio.

Referencoj
----------

1. ↑  Biografio en la paĝaro de la Fondaĵo *Pablo Iglesias* (hispane)
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Arian Fred de GEUS** (naskiĝis en 1953, vivas en Amsterdamo) estis 26-jara kaj aktivulo de Nederlanda Esperanto-Junularo, kiam li kunordigis la internacian tradukrondon por esperantigi la komikson Asterikso la Gaŭlo - kio ŝajnis esti simpla tasko - fine "nur" estis bildrakonto, desegnoj kun tekstoj en balono - montriĝis esti defio: internacia grupo de junuloj komparis la francan originalon kun diverslandaj tradukoj. En la grupo estis pluraj francoj kiuj povis klarigi kiom kultur-riĉaj la originalaj tekstoj de la verkisto Rene Goscinny estas. La grupo longe cerbumis, diskutis kaj sukcesis krei memstaran rakonton kun kiom eble plej multe da Esperantaj ŝercoj kaj kulturo ene de la kadro de la originalo. En la jaro 1983-1986 li unuafoje apartenis al la komitato de UEA
 En 1985 li kvarobligis la komputilan kapaciton de la Grafika Centro Antverpena, respondeca interalie por kompostado de la magazino Monato - tiutempe li estis juna programisto de la malsanulejo en Groningeno. En la periodo 1995-1998 li apartenis al la estraro de UEA kiel respondeculo pri financoj. Krome li multajn jarojn estis membro de la financa komisiono de UEA. La programo de la Germana Esperanto-Kongreso 2022 ankoraŭ informas ke li estas filo de Esperanto-gepatroj, studis matematikon kaj informatikon, kaj doktoriĝis en medicina fako.

Referencoj
----------

1. 1 2  programo de la Germana Esperanto-Kongreso 2022 kun biografiaj informoj kaj foto de li (esperante)
2. ↑  en la retejo LinkedIn (angle)
3. ↑  artikolo en Ruslanda Esperantisto, 1995, №8 kaj rete en "La Balta Ondo"
4. ↑  Monato, junio 1985, paĝo 15

  


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 849375
 |
La **Markolo de Zanzibar** estas markolo en sudorienta Afriko, kiu apartigas la insulon Unguĵo (ankaŭ konata kiel Zanzibaro) el ĉeftera Tanzanio. La markolo longas je 120 km kaj larĝas je 29–37 km, kun profundo kiu varias de kelkdek metroj (en la centro) ĝis kelkcent metroj je la nordo kaj al la sudo. Je antikvaj tempoj la markolo estis malpli profunda (proksimume 120 m malpli dum la lasta glaciepoko).

La sudan enirejon al la markolo indikas lumturo ĉe la ĉefterena marbordo sur la promontoro Ras Kanzi, 22 km sude de Daresalamo.

Naĝado
------

Je 2015, la 29-kilometra unuopa naĝo trans la Markolo de Zanzibaro komenciĝis ĉe la sablobordo Pungume kaj finiĝis je 9 horoj kaj 1 minuto farde Jean Craven (Sudafriko), Robert Dunford (Kenjo), Megan Harrington Johnson (Sudafriko), Samantha Whelpton (Sudafriko) kaj Emil Berning (Sudafriko).

Referencoj
----------

* Kategorio Markolo de Zanzibaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



1. 1 2  Sediment Distribution and Transport in the Zanzibar Channel
2. ↑   Lighthouses of Tanzania. Arkivita el la originalo je 2018-03-14. Alirita 2021-05-20.
3. ↑   First ever group crossing of the Swahili Channel.
*Mondlinguo alidirektas ĉi tien. Ne konfuzu kun la nocio mondlingvo.*
**Mondi lingua,** antaŭe **Mondi linguo** (eo: Monda lingvo), estas planlingvo proponita en 1939, unu el pluraj proponitaj, de Aldo Lavagnini, ano de Academia pro Interlingua. 

Mondi lingua estas naturalisma planlingvo bazita sur latina lingvo, sed ĝi konservas certan regulecon: distingas (nekonstante) la partojn de diskurso. La projekto do klasigeblas eŭroklono, do naturalisma planlingvo bazita sur eŭropaj lingvoj.

Estis revuo en tiu lingvo: *Mondi lingua = Mondi lingui a Kademi, Monsal revuo pro unite interlingwistike,* eldonita en Meksiko de Lavagnini. De 1938 ĝis 1955 ĝi havis 60 numerojn: 1938 numeroj 1–4 kaj 6–10, 1939 11–16, 1940 17, 19, 1941 21–24, 1942 26, 28, 1943 29–32, 1944 33–35, 1945 36–40, 1946 42, 1947 46, 1949 49, 1953 52, 53<3>, 1954 57–59, 1955 60.[*klarigu*]

Referencoj
----------

1. ↑  *Mondlinguo* estas pra-formo de Mondi lingua, publikita en 1936.
2. ↑  Aliaj planlingvoj de Lavagnini estas Unilingue de 1924, Monario de 1929, Interlingue (Lavagnini), kaj Mondilingwo.

Vidu ankaŭ
----------

* Mondlingvo
* Mondlingvo (Trischen)
* Globish (Nerriere)
* Globish (Gogate)
**Publius Papinius Statius** (naskiĝinta ĉirkaŭ la jaro 45 en Napolo, mortinta ĉirkaŭ la jaro 96) estis romia verkisto.

Vivo
----

Li edukitis fare de la patro, kiu mem estis klerita poeto, en poezifarado kaj improvizado. Li ricevis ofte premiojn en konkursoj poetaj. Sed dum la tuta vivo li restis dependa de la inklino de Domiciano kaj de la romia aristokrataro, kiujn li troige blandadis.

De liaj skribitaĵoj, de ties impona fantazio kaj forto eĉ Goeto ravitis - malgraŭ troŝarĝo mitologia -, restis ĝis hodiaŭ: »Silvae«, laŭokazaj poemoj en kvin libroj, la verko »Thebais«, epopeo en 12 libroj kaj nefinita epopeo »Achilleïs«.

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 18. Leipzig 1909, p. 869, kio legeblas tie ĉi interrete.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Statio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

La verkoj en la latina originala versio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 574799
* GND: 118798502
* LCCN: n79108865
* VIAF: 8310164191764018740006 100904338, 8310164191764018740006
* ISNI: 0000000118566297
* LIBRIS: 247164
* SUDOC: 028491254
* BNF: 12031656k
* NLA: 35520925
* BIBSYS: 90133502
* NKC: jn19981002158
* ICCU: CFIV054875
* BNE: XX1128156 XX1039958, XX1128156
 |
**Mopso** estas malgranda sed fortika raso de hundo. Ili estas ege inteligentaj kaj sufiĉe obstinaj. Ilia plata vizaĝo estas plena je haŭtsulketoj.

Aspekto
-------

La ĉefaj fizikaj trajtoj de la mopso estas ĝiaj plata vizaĝo, sulkita vizaĝhaŭto, kompakta korpo kaj volvita vosto. Mopsoj estas unu el kvar koloroj: blonda kun nigra masko, tute nigra, arĝenta kaj paloranĝa. La alto estas inter 25 cm kaj 28 ĉe la postkolo, kaj la ideala pezo estas 6,3 ĝis 8,1 kg.

Temperamento
------------

La mopso estas raso tre socia, sed ankaŭ tre inteligenta kaj multe obstina. La mopso estas populara dombesto, ĉar ĝi bezonas malmultan ekzercon, kaj estas facilaj por strigli, kvankam ili defaligas harojn notinde pli ofte ol similgrandaj hundoj. Ĝenerale, mopsoj bone harmonias kun geinfanoj kaj aliaj bestoj.

Sano
----

La sulkhaŭta vizaĝo estas tre ĉarma aspekto de la mopso.
Pro siaj mallongaj nazoj, ofte iliaj korneoj estas facile gratitaj, kaj mopsoj povas akiri problemojn je spirado. Se la haŭtsulkoj ne estas regule lavitaj, mopso riskas infektiĝon. Problemoj povas okazi en la dentoj kaj buŝo pro la plata vizaĝo. Multaj mopsoj suferas trodikecon, kaj povas esti malsane pezaj.

Mopsoj povas suferi ankaŭ malsanon specifa al la raso, nomata mopsa encefalito, kiu kaŭzas ŝveliĝon de la cerbo. La kaŭzo de mopsa encefalito ne estas konata, sed ĝi estas verŝajne genetika malsano, kaj scienca esplorado daŭras. La malsano progresas rapide, kaj ne estas kuracebla.

Historio
--------

Oni originale bredis mopsojn en Ĉinujo por akompani reĝojn. Tial mopsoj foje nomiĝas *ĉinaj mopsoj*. Iam aŭdiĝas onidiro ke mopsoj komence brediĝis por esti manĝaĵo, tamen mankas fidinda evidentaĵo pri tio.

Diverse
-------

### Famaj mopsoj

Jozefino Bonaparte havis mopson, kiu suferis domaĝan finon ĉe la buldogo de ŝia kuiristo. La mopso nomiĝis Fortuno kaj servis kiel mesaĝportisto por sekretaj leteroj senditaj inter Napoleono kaj Jozefino.

### Mopsoj en arto

En la furorfilmoj *Men In Black* kaj *Men in Black II*, aperis mopso nomata Frank. Famuloj Maura Tierney, Carol Kane, kaj Tori Spelling aperis en televido kaj gazetoj kun siaj mopsoj. Unu mopso estis la ĉefaktoro en la filmo *The Adventures of Milo and Otis*.

Brita ĉefministro Winston Churchill de lia edzino kromnomiĝis "Pug," la anglalingva nomo de mopso. Li iam verkis poeziaĵon pri mopso, kiu troviĝas en la anglalingva Vikipedio.

En 1909 en Usono estis eldonita la originala esperantlingva groteskaĵo *La mopso de lia onklo* verkita de Reginald Melville Chase.

Grandan simpation al mopsoj esprimas eldiro de germana humura desegnisto kaj verkisto Loriot: *"Vivo sen mopso eblas, sed estas sensenca."*

Vidu ankaŭ
----------

* Kanisedoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Mopso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Mopso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Mopso en Vikifontaro (Universala biblioteko)

* Rasa normo nr-o. 253 de la FCI: Mopso (Pug) (PDF-dokumento)
* Pugs.com Arkivigite je 2012-09-14 per la retarkivo Wayback Machine angle
* Pugs.name Arkivigite je 2018-11-21 per la retarkivo Wayback Machine angle

1. ↑  *La mopso de lia onklo* ĉe esperanto.net
**Zsigmond Fülöp** [ĵigmond fulop], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fülöp Zsigmond** estis hungara aktoro, voĉoaktoro. Lia origina familia nomo estis *Fritz*.

Zsigmond Fülöp  naskiĝis la 5-an de majo 1935 en Miskolc, li mortis la 10-an de oktobro 2014 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Zsigmond Fülöp akiris diplomon en Teatran kaj Filman Altlernejon en 1958. Post siaj studoj li komencis sian karieron en Nacia Teatro (Budapeŝto). Inter 1958 kaj 1962 li estis membro en Nacia Teatro (Pécs) inter 1971–1980 en Teatro Attila József, inter 1980–1984 en *Várszínház*. Ekde 2000 ĝismorte li apartenis al Teatro Magyar. Li ricevis la titolon eterna membro de la Nacia Teatro. Li havis ofte taskojn en Hungara Televizio kaj Hungara Radio. Li ricevis 8 premiojn inter 1971-2010.

Elektitaj roloj teatraj
-----------------------

* William Shakespeare:
	+ Romeo kaj Julieta - titolrolo; Escalus
	+ Somermeznokta sonĝo - Demetrius
	+ Hamleto, reĝido de Danujo - patro de Hamleto; aktororeĝo
	+ La Tragedio de Reĝo Lear - kuracisto
	+ La Venecia Komercisto - Bassanio
	+ Makbeto - Lennox
* Alexandre Dumas (patro): *La Tri Muskedistoj* - D'Artagnan
* József Katona: *Banuso Bánk* - Ottó; Biberach
* Edmond Rostand: Cyrano de Bergerac - titolrolo

Elektitaj roloj kinejaj
-----------------------

* *Édes Anna* (1958)
* La kaporalo kaj la aliaj (1965)
* *Kopjások* (1975)
* *Az a nap a mienk* (2002)

Elektitaj roloj televiziaj
--------------------------

* *Fáklyaláng* (1963)
* *Széchenyi napjai* (1986)
* *Barátok közt* (serio) (2007-2008)

Elektitaj roloj voĉoaktoraj
---------------------------

Hungaraj voĉoj de Kirk Douglas, Jean Marais, Henry Fonda, Alain Delon, Vittorio Gassman, Michael Caine, John Wayne, Jean-Paul Belmondo, Gregory Peck, Yves Montand, Michael Caine, Laurence Olivier kaj aliaj.

Fontoj
------

* hungarlingva membiografio kun 2 fotoj Arkivigite je 2010-11-09 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto
**GÁMÁN Zsigmond** (ga:ma:nl) estis hungara verkisto pri ekonomiko naskita la Koloĵvaro la 2-an de marto 1829 kaj mortinta en Kolozsvár la 1-an de septembro 1907.

Kariero
-------

Zsigmond Gámán studis en Koloĵvaro. En 1849 li enpaŝis la hungaran armeon. Post la senarmiĝo en Zsibó oni rekrutigis lin en la armeon de Aŭstra Imperio. Post mallonga tempo li revenis Koloĵvaron, kaj oni elektis lin sekretario de la komerca kaj industria ĉambro (1855). En 1857 li organizis la unuan industrian ekspozicion de Transilvanio en Koloĵvaro. Li estis unu el iniciantoj de la Transilvania Fervojo. Li estis redaktoro de la gazetoj *Heti Lap* kaj *Hivatalos Értesítő*. En 1863 li ekigis kaj redaktis la gazeton *Erdélyi Posta*, poste la politikan kaj ekonomikan gazeton *Unió*. Li tradukis hungaren plurajn teatraĵojn el germana kaj franca lingvoj.

Verkoj
------

* *Helység-névtár* (Kolozsvár, 1861).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Zsigmond Herczegh** [ĵigmond herceg], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Herczegh Zsigmond** estis hungara arkitekto.

Zsigmond Herczegh naskiĝis la 15-an de januaro 1849 en Érsekcsanád, li mortis la 27-an de julio 1914 en Budapeŝto.

Lernejo por blinduloj en Budapeŝto fare de Baumgarten kaj Herczegh
Gimnazio en Budapeŝto fare de Baumgarten kaj Herczegh
Gimnazio en Mezőtúr fare de Baumgarten kaj Herczegh

Biografio
---------

Zsigmond Herczegh akiris diplomon en 1886. Li iĝis ministeria ĉefinĝeniero. Ekde 1888 li laboris kune kun Sándor Baumgarten dum 2 jardekoj. Ili kreis tutlandan reton de lernejoj kaj edukejoj. Ili profitis la secesian stilon.

Elektitaj planitaj konstruaĵoj (kun Baumgarten)
-----------------------------------------------

* gimnazio (Mezőtúr, 1899)
* lernejo por blinduloj (Budapeŝto, 1899-1904)
* lernejo (nun gimnazio) en Újpest (1902)
* gimnazio (Budapeŝto, 1902)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 686718
 |
La **unua mafia milito** estis interna konflikto de Cosa Nostra ekiĝinta en 1962.
La milito estis elĉenigita pro trompoŝtelo de heroino. En februaro 1962, la fratoj Angelo kaj Salvatore La Barbera kaj la mafia familio I Greci, estis ĉiuj membroj de konsorcio, kiu financis sendon de heroino el Egiptio. Honora viro, Calcedonio Di Pisa, estis sendita por kontroli, ke ĝi estis sendita sen problemoj al Novjorko per la transatlantika ŝipo *Saturnia*. Sed mafianoj de Broklino, kiuj ricevis la drogon, malkovris, ke la pakoj ne enhavis la interkonsentitan kvanton. En kunveno de la Mafia Komisiono kunvokita por decidi pri la okazo, Di Pisa estis absolvita de la akuzo esti forpreninta parton de la heroino. Sed ĉi tiu decido ne kontentigis la fratojn La Barbera, kiuj ne kaŝis sian malkonsenton.

La 26-an de decembro 1962 Di Pisa estis murdita en Piazza Principe di Camporeale, en Palermo. Laŭ asertoj faritaj en 1984 de la pentito Tommaso Buscetta, Di Pisa estis murdita pro ordono de la mafia ĉefo Michele Cavataio por kulpigi Angelo La Barbera kaj ekigi militon inter familioj.

En januaro de 1963, reage al la murdo de Calcedonio Di Pisa, komenciĝis reprezalioj: Salvatore La Barbera estis kidnapita laŭ ordono de la familio Greco kaj mortigita apud Primo Vinti de la Lupara Bianca.

Post la morto de la frato, Angelo La Barbera decidis daŭrigi la militon kun sia aliancano Pietro Torretta, ĉefo de Uditore: la 13-an de februaro aŭto Alfa Romeo Giulietta plena de eksplodaĵoj detruis la domon de Salvatore "Ciaschiteddu" Greco en Ciaculli.

Salvatore Greco reagis la 19-an de aprilo: kremkolora FIAT 600 haltis antaŭ la fiŝvendejo Impero, posedata de iuj viroj apartenantaj al La Barbera-klano, sur la vojo Empedocle Restivo en Palermo kaj du murdistoj sur iliaj seĝoj, pafis per frapo de mitralo ĉe la regiono; du homoj estis embuskitaj dum du aliaj estis vunditaj.

La sekva viktimo estis aliancano de  *la Grekoj*: la ĉefo de la mafio en Cinisi Cesare Manzella estis mortigita antaŭ la krado proksime al la enirejo de sia citronarbaro.

La 25-an de majo, 1963, sur la Via Regina Giovanna en Milano, la aŭto de Angelo La Barbera estis trafita de kugloj fare de pafistoj de *La Greko*, grave vundante lin. Baldaŭ, post la atako, La Barbera estis arestita en milana hospitalo kaj definitive enprizonigita. Lia reto estis prenita de Pietro Torretta kaj Michele Cavataio, kiu petis kvar murdojn en junio 1963 kontraŭ reprezentantoj de la Greko-klano.
La velkinta gloro de latino, kiu estis la interlingvo de la Okcidento inter -100 kaj 1700, ade instigas la revon pri nova
interlingvo -- ekzemple, 
Latino sen fleksio, Interlingvao kaj
Esperanto, ĉiu estante, plejparte, lingvo
novlatina. Estis pli ol 30 tiaj lingvoj novlatinaj. 

Zamenhof mem revis kiel knabo pri la restarigo de latino kiel interlingvo. Esperanto esence havas novlatinan vortprovizon interpretita de ruslingvano: plejparte latina laŭ vortprovizo, sed slava laŭ sintakso, ortografio kaj eĉ la signifo de vortoj (ekzemple, la vorto *plena* estas latina en formo sed slava laŭ signifo).

Kelkaj lingvoj de tiu kategorio
-------------------------------

* Moderna latino, eŭropa iniciato gvidata de Latina Academia revivigis la latinan en moderna formo, nomata 'Moderna latina'. Gravas noti, ke la Moderna Latino estas tre facile lernebla.
* Nova latino (A. Sturmhoefel, 1883);
* Nove-latina (Diemen, 1921);
* Latini (Earl G. Cline, Albany, 1941);
* Latino Commerciale;
* Latino internationale;
* Latino hodierno (William Doran, Ontario, 1940);
* Panlingua (Léonard Weber, Lvovo, 1938);
* Reformita latino (Karl Froelich, Vieno, 1902);

### Novilatin (Blondel)

**Novilatin** estas nomo de internacia planlingvo prezentita al Delegacio por la alpreno de Lingvo Internacia de franca fizikisto André Blondel. La projekto estas bazita sur klasika latina lingvo, sed kun regula derivado per 61 sufiksoj. Poste li rezignis la projekton kaj pasis al Okcidentalo.

### Novum

**Novum** estas internacia planlingvo proponita de pacifisto Michael Moszczynski el Toronto, Ontario, Kanado, en 1994. Ĝi estas projekto bazita sur latina lingvo.

Patro nia: *Patre nostre, quis esses in caelis, sanctificerat nomen tuum. Adveniat regnum tuum. Essat voluntas tua, ut in caelo ut etiam in terre. Da nobis hodie panem nostrum diurnarem, et nos ne induca in temptationem, sed libera nos a malo.*

Referencoj
----------

1. ↑  (en) Latina Academia