recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Tombaro de la familio Anding **Ernst ANDING** (naskiĝinta en la 11-a de aŭgusto 1860 en Seebergen, mortinta la 30-an de junio 1945 en Gotha) estis germana astronomo.

Vivo
----

Estante filo de kamparano Anding studis en Munkeno astronomion kaj doktoriĝis ĉe Hugo von Seeliger en la jaro 1888-a. En 1895 li iĝis privata docento ĉe la munkena altlernejo kaj unu jaron poste observanto de la Bavara komisio pri internacia termezuro. En 1903 li nomumitis eksterordinara profesoro en Munkeno kaj venis en 1906 al Gotha por estri la stelobservejon. Tie li restis ĝismorte.

Graveco
-------

Inter liaj skribaĵoj multnombraj pluraj traktantaj ĝeneralajn problemojn astronomiajn ĝis nun gravas. Antaŭ ĉio en 14 paĝojn longa artikolo en la 6-a volumo de *Encyklpädie der mathematischen Wissenschaften* li faris bazajn konsiderojn pri la graveco de la far astronomoj uzita empiria koordinata sistemo kaj ĝia rilato al la ideala inercia sistemo. Liaj aliaj verkoj okupiĝas pri klasikaj problemoj kiel tempomezurado, situo-identigo kaj stela astronomio.

Verkoj (elekto)
---------------

* Krit. Unters. üb. d. Bewegung d. Sonne durch d. Weltenraum I u. II, 1901–10
* Üb. Koordinaten u. Zeit, in: Enz. d. mathemat. Wiss. VI/2, 1905-34.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ernst Anding en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biografio ĉe *NDB*
* Listo de la sciencaj skribaĵoj de Anding


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 509881
* GND: 116306858
* LCCN: n84805177
* VIAF: 28490666
* ISNI: 0000 0000 7857 665X
* SUDOC: 082983992
 |
**Anna Czóbel** [cObel], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Czóbel Anna** estis hungara kameraisto, altlerneja instruisto. Ŝia geedziĝa nomo estis *Szádvári Zoltánné*. Ŝia avo estis Ernő Lányi, ŝiaj gepatroj estis Ernő Czóbel, respektive Sarolta Lányi, ŝia onklo estis Béla Czóbel.

Anna Czóbel naskiĝis la  17-an de novembro 1918(nun 1918-11-17) en Budapeŝto, ŝi mortis la 9-an de decembro 2012 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Anna Czóbel estis kvarjara, kiam kun ŝiaj gepatroj estis ŝanĝita al Moskvo. Ŝi akiris diplomon en Tutrusia Ŝtata Instituto de Kinematografio, poste ŝi estis asistanto ĉe Gorkij filmstudio. Dum la 2-a mondmilito ŝi estis evakuita al Taĝikio. Ŝi revenis al Hungario en 1945 kaj ŝi laboris en filmaj produktejoj. Ekde 1950 ŝi instruis en Teatra kaj Filmarta Altlernejo. De 1958 ĝis 1990 ŝi laboris en la Hungara Televizio, kie ŝi provis sin en diversaj televidĝenroj. Ŝi pensiuliĝis en 1981, tamen daŭre ŝi laboris plu por pliajn naŭ jarojn. Ŝi ricevis premion en 1975. Ŝi naskis filinon en 1951.

Elektitaj filmoj kiel kameraisto
--------------------------------

* *Beszélnek a színek* (naturfilmo, 1953)
* *Színek hatalma* (1958)
* *Ha én egyszer kinyitom a számat* (1964)
* *Cicavízió* (televida ĉiutaga fabelo)
* *Jogi esetek* (televida serio)

Ŝia scenarlibro
---------------

* *Az ecset poétája*

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* István Gaál
* Sándor Sára
* Vilmos Zsigmond

Fontoj
------

* hungarlingva biografia intervjuo
* datenoj

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo
2. ↑   usona filma datenaro

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 826469
* VIAF: 121369393
* ISNI: 0000 0000 7931 2525
 |


* Portalo pri Biografio
*Tiu ĉi artikolo estas pri la eventa aventuro. Ankaŭ ekzistas artikolo pri la **programa Aventuro***.

---

Fridtjof Nansen akiris internacian famon post sia ekspedicio al la norda poluso en 1893–1896 batis rekordon kaj atingis latitudon 86 ° 14 ′.
La libro de Lewis Carroll "Alice's Adventures in Wonderland."
**Aventuro** (el la latina: *adventura*, evento) estas ekscita, neatendita kaj neordinara, foje riska, sperto. Aventuro ege malsimilas al ĉiutaga vivo, do la fremdeco de la spertitaj kondicoj ludas grave kaj estas grandsignifa.

La pli ĝenerala ampleksa signifo de la termino rilatas al iu ajn iniciato, kiu implikas fizikan, financan aŭ psikologian riskon kaj streĉigon, celantan profitigi la vivon de la aganta individuo, ekzemple: komerca entrepreno, afero aŭ alia grava devontigo, kiu grave influas vivmanieron.

Iafoje temas pri farado de aŭdaca aŭ eĉ danĝera ago, kun rezultoj neatenditaj aŭ ne antaŭe konataj. Aventuroj, kiuj estas agadoj, kiuj implikas fizikan danĝeron, estas ekzemple ĉielplonĝado, montgrimpado, flosado sur la rivero aŭ partoprenado en ekstremaj sportoj kaj defiaj. Kutime temas pri unuespertita vojaĝo iaspeca, ĉu tra lando ĉu tra tempo aŭ menso.

Povas temi pri vera okazaĵo aŭ pri fikcio.

Kiel unuan raporton pri aventuro oni konsideras la eposon pri Gilgameŝ.

Motivo
------

Aventura sperto kaŭzas psikologian ekscitiĝon, kiu povas esti interpretata negative (ekz. Timo) aŭ pozitive (ekz. Fluiĝo). Por iuj homoj, aventuro fariĝas la celo en si mem. Laŭ la aventuristo Andre Malraux, en sia libro *La Condition Humaine* (1933), "Se homo ne volas riski sian vivon, kie estas lia honoro?". Simile, Helen Keller diris, ke "la vivo estas aŭ aŭdaca aventuro, aŭ nenio."

Aventuraj agadoj okazantaj ekster la hejmo kutime okazas por distraj aŭ ekscitaj celoj, ekzemple: vetkuro aŭ turismo. Aventuraj agadoj ankaŭ povas konduki al sciencaj malkovroj, kiel tiuj faritaj de brita serĉisto-pioniro aventuristo Jason Lewis, kies aventuroj celis ĉerpi eblajn lecionojn pri tutmonda daŭripovo.

* Kategorio Aventuro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Aventuro en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
**Emília Csánky** [ĉAnki], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csánky Emília** estas hungara hobojisto, altlerneja instruisto.

Emília Csánky naskiĝis la 3-an de marto 1952 en Hódmezővásárhely.

Biografio
---------

Emília Csánky maturiĝis en muzikarta mezlernejo en Szeged en 1970, poste ŝi akiris diplomon en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt post 5 jaroj. Ŝia ĉefinstruisto estis Péter Pongrácz. Jam dum la studentaj jaroj en 1973 ŝi aliĝis al orkestro de Budapeŝta Ŝtata Operejo. Post la diplomo ŝi ekinstruis en la Muzikarta Altlernejo, kie ŝi akiris sciencan gradon DLA en 2001. Ŝi estas hobojisto ankaŭ en aliaj simfoniaj orkestroj, kun kiuj ŝi faris koncertojn kiel solisto aŭ ĉambra muzikisto en Eŭropo, Ameriko kaj Japanio. Ŝi muzikadis kune kun ekzemple en:Maurice André, Henryk Szeryng, en:Igor Oistrakh, en:James Galway. Ŝi ricevis premiojn inter 1971-2002.

Ŝia disertaĵo
-------------

* *A zenekari oboajáték problémái az előadóművész szemszögéből*

Aŭdu, vidu ankaŭ
----------------

*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* teksteto kun fotoj (la koncerna teksto estas legebla en la 5-a paĝo)

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 663906
 |
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Dorothy Henderson** (1900-1986) estis kanada esperantistino kaj mecenato de Esperanto.

El ĉiuj ĉambroj en la domo de UEA la unua, kiu en 1963 ricevis "donacanton", estis la "Kanada Ĉambro", kiu servas kiel biblioteko. S-ino Henderson ne nur pagis por la ĉambro, por la rajto doni al ĝi nomon, ŝi ankaŭ donacis la por tiu biblioteko aparte kreitan ligno-skulptitan meblaron, en kies seĝoj troviĝas la blazonoj de ĉiuj kanadaj provincoj. (Revuo Esperanto 1963/5)

Filino de kunfondinto de General Motors, nun giganta internacia entrepreno, ŝi ja disponis pri pli da mono ol la plej multaj homoj. Tre malofte riĉuloj disdonas sian monon tiel malavare kiel Dorothy Henderson. Ne nur asocioj kaj multaj individuoj en Esperantujo ricevis monon de ŝi. Ŝi same malavare subtenis la Asocion por Unuiĝintaj Nacioj, sian eklezion kaj multajn individuojn.

Ŝi aŭdis Esperanton la unuan fojon kiam Eizo Itoo, la konata japana Oomotano, faris paroladon al la mondfederistoj en Toronto, kiun Vilma Eichholz interpretis anglen. Poste ŝi vizitis s-inon Eichholz por detale informiĝi pri Esperanto, kaj petis ŝin, instrui ŝin kaj ŝiajn amikojn. S-ino Eichholz en la komenco timis havi postuleman, pli ol 60-jaran milionulinon en la kurso, sed montriĝis, ke ŝi estis la plej diligenta el ĉiuj. Kursofine ŝi jam donis siajn Esperantajn poemojn por korekto!

S-ino Henderson prenis privatajn Esperanto-lecionojn de Agnes Nii,la fratino de Hilda Dresen, kaj poste pasis la ekzamenon por kursgvidanto kaj ankaŭ instruis Esperanton. Ŝi verkis ok publikigitajn librojn [anglalingvajn] kaj multajn artikolojn, en kiuj ŝi ofte menciis Esperanton. Pri ŝiaj impresoj pri 46-a U.K. ŝi sukcesis aperigi grandan artikolon en grava Kanada ĵurnalo.
La **Kalvinana preĝejo de Berzék** estas religia historia monumento en Hungario, en vilaĝo Berzék.

Historio
--------

Laŭ eklezia fonto en tiu loko katolika kirko funkciis jam en 1332. La nun videbla gotika preĝejo estis konstruita en la 15-a jarcento kaj ekde disetendiĝo de la reformacio la kalvinanoj uzas ĝin. En la 18-a jarcento la kirko barokiĝis, en 1815 kaj 1890 estis renovigita.

Preĝejo
-------

La simpla navo situas sola en korto, sed apude staras la ligna sonorilostablo 10 metrojn alta. La navo finiĝas en malpli larĝa oklatera absido. Restis 2 gotikaj fenestroj ĉe la absido. Antaŭĉambro aliĝas al la navo, tie estas la enirejo. Kontraŭ la absida flanko estas ronda fenestro. Interne la muroj estas blankaj laŭ la kalvinana kutimo.

Sonorilostablo en Berzék

Sonorilostablo
--------------

La ligna sonorilostablo estis konstruita en 1839 kaj ĝi staras sur ŝtona fundamento. Ĝi estas kovrita per ŝindoj kaj estis riparita en 1883.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj Arkivigite je 2016-05-12 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun fotoj Arkivigite je 2020-08-03 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2020-09-28 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Avenlakto
La ***Avenlakto*** estas speco de plantolakto derivita de nerompitaj avenaj grenoj per trempado de la planta materialo por eltiri ĝiajn nutraĵojn. Avenlakto nature havas kremecan teksturon kaj karakterize aveno-similan guston, kvankam ĝi estas vendita komerce en diversaj gusto-varioj kiel dolĉigita, sensukera, vanila kaj ĉokolada. Male al aliaj plantlaktoj, kies originoj fontas jam en la 13-a jarcento, avenlakto estas moderna kreado, disvolvita de la sveda sciencisto Rickard Oste en la fruaj 1990-aj jaroj.

Aveno enhavas altajn kvantojn da funkcia proteino, dieta fibro (β-glukano), kaj de nesaturitaj grasoj, kiuj faras signifan fonton de nutraĵoj, kvankam necerteco ĉirkaŭas ĝian praktikan uzon kiel anstataŭanto de lakto. Sendepende de tio, avena lakto ofte estas konsumita por anstataŭigi lakton en veganaj dietoj, aŭ en kazoj de medicinaj kondiĉoj kiel laktoza maltoleremo aŭ alergio al bovina lakto.

* Kategorio Avenlakto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPlantlaktoj |
| --- |
| Laktoj | Araĥidlakto • Avenlakto • Kanablakto • Kokoslakto • Migdallakto •Pizlakto •Rizlakto • Sojlakto |
| Rilataj produktaĵoj | Amazake • Ciperlakto • Douhua • Kokkoh • Plantkremo • Pojo • Ŝikke • Soja jogurto • Vegana fromaĝo • Vegetaĵa laktopulvoro |
| Varomarkoj kaj kompanioj | 8th Continent • Alpro • Elmhurst 1925 • Hain Celestial Group • MimicCreme • Plamil Foods • Ripple Foods • Silk • So Good • Tofutti • Vitasoy |
| Rilataj | Soja proteino • Veganismo • Vegetarismo |

 |
La **Kalvinana preĝejo** estas religia historia monumento en Hungario, en urbo Demecser.

Historio
--------

La gotika, tiam katolika kirko Sankta Georgo estis menciita en 1333. Ĉirkaŭ en la 16-a jarcento la loĝantoj forlasis la katolikismon kaj prenis la kalvinismon, tial la kirko iĝis kalvinana. En 1768 oni konstruis lignan turon, samtempe ankaŭ internaj laboroj okazis. Post 3 jaroj la turo jam estis farita el brikoj. Supozeble en 1800 la sanktejo estis malkonstruita kaj en la saman lokon oni konstruis navoparton. Inter 1820 kaj 1823 la preĝejo plene estis trakonstruita.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola laŭ la trotuaro. La fasado estas tre simla kaj simetria, meze funkcias la enirejo, apude estas po 1 fenestroj. La konstruaĵo estas simpla brikoformo, sed en mezo de la maldekstra flanko altiĝas la kvadrata turo. La alia enirejo funkcias ĝuste tra la turo. La turopinto estas oklatera piramido.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* Arkivigite je 2019-05-05 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun foto
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
En politiko, **nobla mensogo** estas asociita kun la falseco de la regantoj cele al konservado de la socia harmonio. Jam Platono referencis al tiu tipo de mensogo en sia verko *Respubliko*.​ Nomata ankaŭ *pia mensogo* aŭ *blanka mensogo*, ĝi estas falsa aserto esprimita kun bonvola intenco. Ĝi povas celi la rezulton fari malveron pli akceptebla, klopodante eviti plian damaĝon.​ Ĝi estas plej ofte uzata simple por eviti nenecesajn malkontentojn, sekvojn aŭ sintenojn, kiuj povus esti ĝenerale malagrablaj por iu.

La kredo je supernaturaj agoj de Kristnaska Viro estas unu tre konata ekzemplo de noblaj mensogoj, kiu tiuokaze celas krei ĉe infanoj feliĉon atendi donacojn.

Krom Platono, en filozofio ankaŭ Immanuel Kant per sia koncepto pri kategoria imperativo kaj Leo Strauss alproksimiĝis al la temo.

Notoj
-----

1. ↑  «La mentira noble». Vanguardia. Konsultita la 18an de Aŭgusto 2022.
2. ↑   De la Serna, Juan Moisés. *La Mitomanía: Descubriendo al Mentiroso Compulsivo*. Tektime. ISBN 978-8873047094.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 786426
 |
**Márk VEDRES** [vedreŝ], hungare **Vedres Márk** estis hungara skulptisto.

Márk Vedres :Skulptaro Paco
Márk Vedres :Skulptaro Paco (fragmento)
Márk Vedres naskiĝis en Uĵhorodo (tiutempe hungara urbo Ungvár), en la 13-an de septembro 1870, li mortis en Budapeŝto, en la 12-an de aŭgusto 1961.

Vivo
----

Márk Vedres lernis skultoarton en Munkeno, poste en Parizo ĉe Auguste Rodin. Ekde 1915 li vivis en Budapeŝto kaj aliĝis al Okopo (artista grupo). Baldaŭe li loĝis ĝis 1934 en Florenco. Poste li ĝismorte vivis en Budapeŝto. Li ekspoziciis Budapeŝto, Berlino, Parizo, Londono, Kolonjo, Vieno, Amsterdamo kaj en San Francisco. Liaj surstrataj skulptaĵoj troviĝas ne nur en Hungario, sed ankaŭ en Svislando kaj Italio. Memorekspozicio okazis en 1962.

Verkoj (elekto)
---------------

* 1902 Knabo (*Fiú*)
* 1908 Knabino (*Leány*)
* 1911? Knabino kun kruĉo (*Korsós lány*)
* 1929 Du fratinoj (*Két nővér*)

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Márk Vedres en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 385807
* GND: 140025243
* LCCN: nr98036753
* VIAF: 61462156
* ISNI: 0000 0000 7886 5873
* SUDOC: 182662462
* RKD: 300485
 |
**Márta Blaha,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Blaha Márta** estas hungara aktoro, operetkantisto, operkantisto. Ŝia praavino estis Lujza Blaha.

Márta Blaha naskiĝis la 17-an de novembro 1939 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Márta Blaha akiris diplomon en pedagogia altlernejo, poste ŝi komencis sian aktoran karieron en migra "vilaĝteatro" en 1959. Inter 1967-1969 ŝi apartenis al Nacia Teatro (Miskolc), poste ŝi revenis al la vilaĝteatro. Inter 1972-1976 ŝi estis membro de Nacia Teatro (Pécs), pli poste de armea teatra trupo. En tiuj teatroj ŝi estis aktoro kaj same ŝi kantis en operoj kaj operetoj. Ŝia edzo estis operkantisto.

Ŝiaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* Sofoklo: Antigona - Isméne
* Wolfgang Amadeus Mozart:
	+ La geedziĝo de Figaro - Barbarina
	+ Die Zauberflöte - Papagena
* Hervé: *Mam'zelle Nitouche* - Denise de Flavigny
* Pongrác Kacsóh: *János vitéz* - Iluska (ina ĉefrolo)
* Jenő Huszka: *Gül baba* - Leila
* Ferenc Lehár: *Víg özvegy* - Glavári Hanna

Ŝiaj filmaj roloj (elekto)
--------------------------

* *Fagyosszentek* (1962) - Rozi
* *Prakovszky a siket kovács* (televizia filmo, 1963) - Gáll Piroska
* *A szerelem határai* (1974) - Schillerné

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 731992
* GND: 1200439678
* VIAF: 6076157527406527300005
 |
*Maurolicus muelleri* (Maŭrolicenoj)
Spina hakilfiŝo, *Polyipnus spinosus* (Sternoptiĥenoj)
La **Sternoptiĥedoj** aŭ salakvaj **hakilfiŝoj** estas malgrandaj profundmaraj aktinopterigaj fiŝoj de la familio de stomioformaj konata kiel **Fiŝoj Johny Doyle**. Ili ne estu konfuzataj kun la nesalakvaj hakilfiŝoj, kiuj estas precize ne tre proksime rilataj teleosteoj de la familio de karacoformaj nome Gasteropelecedoj. La hakilfiŝoj havas 10 genrojn kaj ĉirkaŭ 70 speciojn entute.

La scienca nomo signifas familio de "*Sternoptyx*", el *Sternoptyx* (nome tipa genro) + la standarda sufikso por familio de animaloj "-edoj". Kiel *Sternoptiĥoformaj* la nomo laste derivas el Antikva greka *stérnon* (στέρνον, "brusto") + *ptýx* (πτύξ, "faldo") + Latina *forma* ("ekstera formo"), greka aludo al la formo de la torako de la maraj hakilfiŝoj.

Priskribo kaj ekologio
----------------------

Sistematiko
-----------

Notoj
-----

1. ↑  Nelson (2006): p. 209
2. ↑  Woodhouse (1910), Glare (1968-1982), FishBase (2006)

* Kategorio Sternoptiĥedoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Sternoptiĥedoj en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Televidserioj kaj filmoj el Ĉeĥio kaj eksa Ĉeĥoslovakio estas grava parto de tutmonda filmarto.

Speciale de la 1950aj ĝis la 1980aj jaroj ili superis la internacian nivelon, difinis kvaliton, kaj nur per la politikaj malfacilaĵoj de tiu epoko estas klarigebla ke ĝis hodiaŭ oni opinias ke Holivudo estus la plej kapabla filmkreadaro.

Reĝisoroj kiel ekz. Karel ZEMAN eĉ tutan artstilon unikan novkreis.

La ĉeĥaj porinfanaj televidserioj preskaŭ estas aparta branĉo en kineja arto, kvazaŭ marko pri bonkvalito kaj altnivelo. La serioj abundas pri fantazio, kuraĝigas la infanojn kaj instigas al la »plenkreskuloj« reveni al sia infanaĝa idearo.

La serioj kaj filmoj el Ĉeĥio kaj teknike kaj enhave brilas. Oni havis kapablajn kreantojn de ĉiuj necesaj partoj: scenaristoj, aktoroj, reĝisoroj, komponistoj ktp. kaj ili fruktodone kunlaboris, kreis klasikaĵojn kiuj ofte ricevis altrangajn internaciajn premiojn. Multaj filmigaĵoj estis komunaj produktaĵoj kun internaciaj televidstacioj kaj filmentreprenoj.

Ne mirigas ke tutmonde estas multaj ŝatantoj de ĉeĥaj filmoj kaj serioj.

Liston de filmoj, serioj, aktoroj, reĝisoroj, scenaristoj, komponistoj ktp. vi laŭeble trovas en la artikolo Ĉeĥa filmo.
Ernesztin Lohwag:Virino kun sunombrelo

**Ernesztin Lohwag** [ernestin lohvag], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lohwag Ernesztin** estis hungara pentristo, grafikisto, instruisto. Ŝia pli juna fratino estis Frida Konstantin, ŝia edzo estis Ferenc Szablya-Frischauf, ŝia geedziĝa nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Szablya-Frischauf Ferencné.* Ŝia baldaŭa nomo estis inter geinfanoj: *onklino Tini.*

Ernesztin Lohwag: Leganta knabo
Ernesztin Lohwag  Arkivigite je 2018-06-08 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 9-an de januaro 1878 en Vieno, li mortis la 18-an de marto 1940 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ernesztin Lohwag studis pentroarton en sia naskiĝurbo, Munkeno, fine en 1901 en Artistkolonio (Nagybánya) kiel disĉiplo de Simon Hollósy. En 1905 ŝi edziniĝis al pentristo, poste en 1907 ŝi estis fondinta membro de signifa pentrista grupo. Inter 1910-1920 ŝi havis privatan lernejon por pentristinoj. En 1918 ŝi malsaniĝis, poste ŝi povis moviĝi nur en rulseĝo. Tamen ŝi pentradis plu, sed nur malgrandajn portretojn, afiŝojn kaj libroilustraĵojn. Ŝi ricevis premion en 1922.

Ekspozicioj
-----------

* Budapeŝto (ekde 1908)
* Nagybánya (1912)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* vidu la bildojn!

Fontoj
------

* hungarlingva biografieto kun foto
* hungarlingva biografio kun memportreto
* hungarlingva biografio[*rompita ligilo*]
* germanlingva biografio

* MarbordoMarbordo
* Rusa militkaptito (1915, litografiaĵo)Rusa militkaptito (1915, litografiaĵo)
* FraŭlinoFraŭlino
* KnaboKnabo
* Damo en blanka punta vestoDamo en blanka punta vesto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Ernesztin Lohwag en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 612994
* GND: 1049619854
* VIAF: 307317539
 |
**Ernst Adolf HERRMANN** (naskiĝinta la 28-an de marto 1812 en Tartu, mortinta la 23-an de septembro 1884 en Marburg) estis germana historiisto.

Vivo
----

Herrmann studis historion en Tartu kaj filozofion kaj ekde 1834 en Berlino (ĉe Ranke) pli novan historion. En 1837 li doktoriĝis per tezo pri la Germana Kavalira Ordeno. Li revenis al Tartu sed forlasis la naskiĝurbon denove en 1839 por setli en Dresdeno. Ekde 1842 li prilaboris la kontinuigon de la verko de Strahl kun la titolo »Geschichte des russischen Staates« ene de la kolekto "Heeren-Ukertschen Sammlung". Ĝi enhavas en la volumoj 3-6 (Gotha 1846-1860) la historion de Rusio ĝis 1792.

Herrmann habilitiĝis en Jena en 1847 kaj iĝis en 1848 neorda profesoro. Inter 1849–51 li redaktis al gazeton »Weimarische Staatszeitung« kaj vokitis orda profesoro en 1857 al Marburg. Lia skribitaĵo »Die österreichisch-preußische Allianz vom 7. Febr. 1792 und die zweite Teilung Polens« (Gotha 1861) provokis viglajn disputojn kun H. von Sybel pri la vido de origo de eŭropaj koalicioj kontraŭ la revolucia Franclando. Tiajn disputojn daŭrigis Herrmann en »Forschungen zur deutschen Geschichte« kiel ankaŭ en la aldona volumo pri la rusia historio: »Diplomatische Korrespondenzen aus der Revolutionszeit« (Gotha 1866).

Li plie eldonis:: »Beiträge zur Geschichte des russischen Reichs« (Leipzig 1843, kie troviĝas i.a. la taglibro de Münnich); la pensoj surpaperigitaj de Vockerodts kaj Pleyer pri la Ruslando de Petro la Granda (Leipzig 1872); »Peter d. Gr. und der Zarewitsch Alexei« (Leipzig 1880) kaj la verkon »Sbornik« (Peterburgo, 1868–74/Diplomatiaj kontribuaĵoj al la rusia historio).

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 9. Leipzig 1907, p. 234-235, kio legeblas tie ĉi interrete.
**Charles de l'Écluse** (latine *Carolus Clusius*), (19-a de februaro 1525 en Arras – 4-a de aprilo 1609 en Leiden) estis franca botanikisto, kaj kiel unue priskribis la elamerike ĵusalvenintan terpomon.

Estas ankaŭ li, kiu enigis en Eŭropon la Tulipon jam konatan en Turkio.

Lia lernejtempo tipas de la kleruloj tiutempaj, kiam estis klera interlingvo tra tuta Eŭropo, nome Latino: 1546-e li estas studento en universitato de Loveno (nun en Belgio), en 1548 li enskribiĝas en universitato Marburg ( centra Germanio), por studi filozofion, kaj profundiĝi en la sia protestanta kristana fido. Poste jare 1550-1554 li studadas en la tiam altaksata universitato de Montpellier (mediteranemara Francio).
Poste li loĝos en Vieno, Parizo, Frankfurto ĉe Majno, kaj fine Leiden (Nederlando), kie li estis docento pri botaniko.

Nymphaea lutea major, illustration extraite de Rariorum Plantarum Historia (1601).

En 1557, li tradukis al franca *Cruydt-Boeck* de Rembert Dodoens.
Je la 26-a de januaro 1588 enmanigis al li kelkajn tuberojn de terpomoj Filipo de Sivry, guberniestro de Mons, kiu mem ricevis ili de sekvantarano de la papa ambasadoro (kelkaj plantoj estis senditaj al papo Pio la 4-a far kunulo de Francisco Pizzaro. Li tiam kiel unue konatigis la planton, kiun li nomas *Taratuffi* aŭ "*papa*-ojn de la peruanoj".

Vidu ankaŭ
----------

* 9364 Clusius

* Kategorio Charles de l'Écluse en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 31197
* GND: 118890646
* LCCN: n82233491
* VIAF: 99214494
* ISNI: 0000 0001 2103 3344
* LIBRIS: 181894
* SUDOC: 02886834X
* BNF: 12061465m
* BPN: 16012227
* NLA: 35559054
* BIBSYS: 27144
* RKD: 294674
* NKC: mzk2003197450
* ICCU: BVEV023366
* BNE: XX996816
 |
|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

**Ernest Andrew „Ernie" Royal** (\* 6-an de februaro 1921 en Los-Anĝeleso; † 16-an de marto 1983 en Novjorko) estis usona ĵaztrumpetisto.

Vivo
----

Royal komencis trumpetludon en la aĝo de dek jaroj kaj orientiĝis komence je Louis Armstrong, poste ankaŭ je Roy Eldridge, Harry Sweets Edison kaj Dizzy Gillespie. En 1938 li muzikis ĉe Les Hite kaj en 1940 ĉe Lionel Hampton. Post la militservo li laboris ĉe Count Basie, Phil Moore, Julia Lee, Charles Mingus kaj Woody Herman. Post koncertvojaĝoj kun la bandoj de Duke Ellington kaj Charlie Barnet li laboris komence de la 1950-aj jaroj du jarojn en Francujo, i. a. ĉe Jacques Hélian. Post lia reveno en 1952 li direktis kune kun Wardell Gray ĵazbandeton. Krome Royal laboris por Stan Kenton, Neal Hefti, Gil Evans, Quincy Jones kaj Oliver Nelson, same kiel ekde 1957 kiel studiomuzikisto. Li muzikis ekzemple en la bando de la televidspektaklo *The Tonight Show*; li ankaŭ estas aŭdebla sur la albumoj de Miles Davis *Sketches of Spain* (1957) kaj *Porgy and Bess* (1958), kun la naŭopo de Gene Ammons, sur la albumo *Townhall-Concert* el 1963 de Mingus same kiel sur la albumo *The Individualism of Gil Evans*.

Lia pli aĝa frato estis klarnetisto kaj aldosaksofonisto Marshall Royal.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Intervjuo sur jazzprofessional.com (1978)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 380573
* GND: 134503406
* LCCN: n80097147
* VIAF: 54333694
* ISNI: 0000 0000 5944 4598
* SUDOC: 234445718
* BNF: 138992476
* MBA: 479df49c-0a3e-4f61-a726-6be25a4576a2
* BIBSYS: 1051786
* NKC: ola2002157451
* BNE: XX1741959
 |
Mapo de Meksiko kun Supra Kalifornio, 1847
La **"Konkero de Kalifornio"** aŭ **Konkero de Supra Kalifornio** fare de Usono kovras la komencan periodon de 1846 en la Meksika-usona milito en Supra Kalifornio, la nuna Kalifornio, Usono. La Konkero de Kalifornio estis markita de serio de malgrandaj bataloj ĉirkaŭ 1846 kaj komenco de 1847.

Historio
--------

### Komenco

Kiam oni deklaris militon la 13an de majo 1846, inter Usono kaj Meksiko, estis dumonata prokrasto (meza de julio 1846) ĝis kiam la milito venis definitive al Kalifornio. La Usona konsulo Thomas O. Larkin, ĉe Monterey, aŭdinte onidirojn pri milito klopodis pluteni pacon inter usonanoj kaj la malgranda meksika roto komandita de José Castro. La usonarmea kapitano John C. Frémont kun ĉirkaŭ 60 bone armigitaj trupoj estis enirinta en Kalifornion decembre de 1845 kaj estis farante malrapidan iradon al Oregono kiam eksciis ke milito tuj ekos inter Meksiko kaj Usono.

### Urso-Flaga Ribelo

### Ŝipmilito kaj havenoj

### Kalifornianoj

### Batalo de Los Ángeles

### Traktato de Guadalupe Hidalgo

La Traktato de Guadalupe Hidalgo, subskribita en Februaro, 1848, markis la finon de la Meksik–Usona Milito. Per ĝi Meksiko formale donis la teritorion de Supra Kalifornio kun ĝiaj aliaj nordaj teritorioj oriente tra Teksaso, ricevante $15,000,000 ŝanĝe. Tiu ne tre loĝata teritorio konstituis preskaŭ duonon de ĝia teritorio kun ĉirkaŭ nur 1% el ĝia loĝantaro de ĉirkaŭ 4,500,000.

Notoj
-----

1. ↑  Captain John Charles Fremont and the Bear Flag Revolt

Bibliografio
------------

* Hubert Howe Bancroft. *The Works of Hubert Howe Bancroft,* Arkivigite je 2009-05-04 per la retarkivo Wayback Machine vol 22 (1886), *History of California* 1846-48; rete; detala rakonto verkita en la 1880-aj jaroj. Ankaŭ ĉe *History of California,VOL. V. 1846-1848* Arkivigite je 2014-01-01 per la retarkivo Wayback Machine
* Harlow, Neal *California Conquered: The Annexation of a Mexican Province 1846–1850*, ISBN 0-520-06605-7, (1982)
* Hittell, Theodore Henry. *History of California* vol 2 (1885) rete
* Nevins, Allan. *Fremont: Pathmarker of the West, Volume 1: Fremont the Explorer* (1939, rev eld. 1955)
* Rawls, James kaj Walton Bean. *California: An Interpretive History* (8a eld 2003), lernolibro

Eksteraj ligiloj
----------------

* A Continent Divided: The U.S. - Mexico War, Center for Greater Southwestern Studies, la Universitato de Teksaso ĉe Arlington
**Johan (Jukka) Wilhelm RANGELL** (naskiĝis la 25-an de oktobro 1894, mortis la 12-an de marto 1982) estis finna politikisto. Li estis ĉefministro de Finnlando de la 3-a de januaro 1941 ĝis la 5-a de marto 1943.

Johan Rangell studis ekonomikon kaj juron. Sekve li laboris kiel advokato kaj pli poste kiel guberniestro (1943 ĝis 1944) kaj estrarano de la Finnlanda Banko *(Suomen Pankki)*. Aparte de tiu li estis engaĝita sportisto, kaj inter la jaroj 1938 kaj 1967 estis membro de la Internacia Olimpika Komitato. En tiu funkcio li ankaŭ estis la prezidanto de la organiza teamo de la Somera Olimpiko 1940 en Helsinko, kiuj tamen fine estis nuligitaj pro la Dua Mondmilito. De la jaro 1934 ĝis 1941 kaj de 1951 ĝis 1953 li krome prezidis la finnan organizaĵon pri sporto, kaj de 1961 kaj 1963 ankaŭ prezidis la finnlandan Nacian Olimpikan Komitaton. 

Li estis membro de la Nacia Progresema Partio. Komence de 1941 li iĝis ĉefministro de registaro koalicia inter sia partio, la partioj Nacia Koalicio, Finnlanda Centro, Finnlanda Socialdemokratia Partio, Sveda Popola Partio kaj eĉ la dekstre ekstremisma Finnlanda Patriota Popola Movado kaj oficis ĝis la 5-a de marto 1943.

Kiam la nazie germania funkciulo Heinrich Himmler dum restado en Finnlando dum somero 1942 postulis la Holokaŭston de la finnaj judoj, Rangell draste rifuzis tiun postulon per la argumento ke ĉiuj anoj de finna ŝtataneco estas protektataj de la finna ŝtato kaj estus krome bezonataj en la finna armeo.

Dum lia oficperiodo la 22-an de junio 1941 ankaŭ komenciĝis la daŭrigo de la milito inter Finnlando kaj Sovetunio, por kiu je forta premo de la stalinisma sovetunia gvidantaro li kaj aliaj sep altrangaj finnaj politikistoj estis akuzitaj en proceso de novembro 1945 kaj februaro 1946. Fine li estis kondamnita je ses jaroj da malliberiĝo, sed tamen en 1948 liberiĝis kadre de amnestio. 

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rĈefministroj de Finnlando la ŝtata blazono de Finnlando |
| --- |
| 
P.E. Svinhufvud • J.K. Paasikivi • L. Ingman • K. Castrén • J.H. Vennola • R. Erich • J.H. Vennola • A.K. Cajander • K. Kallio • A.K. Cajander • L. Ingman • A. Tulenheimo • K. Kallio • V. Tanner • J.E. Sunila • O. Mantere • K. Kallio • P.E. Svinhufvud • J.E. Sunila • T.M. Kivimäki • K. Kallio • A.K. Cajander • R. Ryti • J.W. Rangell • E. Linkomies • A. Hackzell • U. Castrén • J.K. Paasikivi • M. Pekkala • K-A. Fagerholm • U. Kekkonen • S. Tuomioja • R. Törngren • U. Kekkonen • K-A. Fagerholm • V.J. Sukselainen • R. von Fieandt • R. Kuuskoski • K-A. Fagerholm • V.J. Sukselainen • M. Miettunen • A. Karjalainen • R.R. Lehto • J. Virolainen • R. Paasio • M. Koivisto • T. Aura • A. Karjalainen • T. Aura • R. Paasio • K. Sorsa • K. Liinamaa • M. Miettunen • K. Sorsa • M. Koivisto • K. Sorsa • H. Holkeri • E. Aho • P. Lipponen • A. Jäätteenmäki • M. Vanhanen • M. Kiviniemi • J. Katainen • A. Stubb • J. Sipilä • A. Rinne • S. Marin
 | la ŝtata blazono de Finnlando |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 298833
* GND: 1202541038
* LCCN: nb99141891
* VIAF: 43799439
* ISNI: 0000 0000 3842 9380
* BNF: 17787031z
 |
Giudicato di Arborea inter 1368-1388 kaj 1392-1409
La **Giudicato di Arborea** (en itala *Giudicato di Arborea*, en sarda *Giuigadu de Arborea*) estis unu el kvar sendependaj, heredaj "judicatures" (*giudicati*) en kiuj la insulo Sardio estis dividita en la Mezepoko. Ĝi okupis la centr-okcidentan parton de la insulo, kun bordoj inter Logudoro norde kaj oriente, Cagliari sude kaj oriente, kaj la Mediteranea Maro okcidente. Nordokcidente kaj trans Logudoro situiĝis Gallura, kun kiu Arborea havis malpli da interagado. Arborea supervivis siajn najbarojn, ĝis la 15a jarcento. La plej frua konata jura sidejo estis Tharros (Tarra). Giudicato di Arborea dum sia pleja etendo okupis la tutan teritorion de la insulo, escepte la urbojn Alghero kaj Cagliari.

En 1392 la *Carta de Logu* estis jura kodo de la Giudicato di Arborea promulgita de la *giudicessa* Eleanora. Ĝi estis en valido en Sardio ĝis ĝi estis anstataŭita per la kodo de Karlo Felikso en aprilo 1827. La *Carta* estis laboro de granda graveco en sardia historio. Ĝi estis organika, kohera, kaj sistema laboro de leĝaro ampleksanta kaj la civilan kaj la punan juron.

Fontoj
------

* *Dizionario Biografico degli Italiani*. Rome, 1963-nune.
* Nowé, Laura Sannia. *Dai "lumi" dalla patria Italiana: Cultura letteraria sarda*. Mucchi Editore: Modena, 1996.
* Day, John. *La Sardegna sotto la dominazione pisano-genovese dal secolo XI al secolo XIV*. UTET: Turin, 1987.

* Kategorio Giudicato di Arborea en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Rafael Milhomem** (naskiĝis la 1-an de julio 1981 en Goiânia, Brazilo) estas brazila muzikisto kaj esperantisto, kunfondinto de la potenc-metala bando BaRok' Projekto.

Li komencis sian muziklernadon per privataj lecionoj de klavaro kaj trumpeto, la gitaro alvenis poste kun instruisto Clévio José Vieira en Centro Libera de Arto (Centro Livre de Artes - CLA) kaj poste en Kultura Centro Gustav Ritter (Centro Cultural Gustav Ritter). Li Muzikdiplomiĝis kun rajtigado en muzikilo (gitaro) ĉe Universitato Federacia de Gojas´ (UFG) en 2003, ricevante gitarkursojn de la gitaristoj Rodrigo Carvalho, Pedro Martelli kaj Eduardo Meirinhos. Specializiĝis en infanaĝa edukado (ESAB). Li partoprenis en multaj muzikkursoj, inter kiuj elstaris: John Holmquist (Usono), Luz Maria Bobadilha (Paragvajo), Andrés Tápia (Kostariko). La elektra gitarlernado okazis paralele al akustikgitara tamen memlerninte, serĉante muzikmaterialon, specialigitajn revuojn, partoprenadojn en diversaj rokbandoj dum la junaĝo kaj spertoj akiritaj el la akustikgitara lecionoj. La sama afero okazas ĉe la lernado de kavako (muzikinstrumento simila al ukulelo).

Partoprenis kiel invitita komponisto de la Projekto Hejmo, patronita de la internacia asocio SAT-Amikaro. Aktivis kiel komponisto, muzikaranĝisto kaj muzikisto, ludante kiel elektragitaristo de la grupoj (eks)Sunroad, (eks)Euphony kaj akustikgitaristo de la grupoj El Ligno Trio kaj (eks) Alma Brasileira. Kune kun Rafael Muniz (Klasiv), Milhomem estas kreinto de la projekto baRok’ "vigla-peza metalo" kiu miksas elementojn de baroka muziko kun klasika, kantita en esperanto, kun partoprenado de multaj kantistoj el la gojana muzika medio. Nuntempe instruas kolektivajn gitarlecionojn por infanoj.

Diskaro
-------

* El Ligno Trio: *El Ligno Trio* (2006)
* Sunroad: *Flying n' Floating* (2006)
* BaRok': *Bataltemp'* (2007)
* Sunroad: *Ten Years Treating Deafness* (2008)
* BaRok-Projekto: *Jen Nia Viv-River'* (2015)
* Rafael Milhomem: *Emanações Harmônicas* (2015)
* BaRok-Projekto: *Sovaĝa animo* (2015)
* Rafael Milhomem: *Flugantaj melodioj* (2018)
* Rafael Milhomem: *Kien vi iros?* (2020)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Rafael Milhomem en Vinilkosmo
* Rafael Milhomem ĉe YouTube

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rBaRok' Projekto |
| --- |
| **Rafael Milhomem** • **Rafael Muniz**
Paulo Melo • Geovani Maia • Leo Yanes • Luciano Vieira |
| Albumoj | Sovaĝa Animo |
| Albumeto | Bataltemp' • Jen Nia Viv-River’ |
| Unuopaĵo | La Plej Bona Ĉasisto |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Vi povas plibonigi la jenon:
* Aldonu mankanta(j)n fontindiko(j)n al la artikolo.
* Aldonu bildo(j)n al la artikolo.

Se vi korektis unu el la menciitaj mankoj, bonvolu forigi la koncernan parametron de la ŝablono {{Pluraj problemoj}}. Detaloj estas en la dokumentado. |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun kompostado. |

**Kompoŝtado** aŭ **humigado** (kreado de humo) estas metodo, per kiu oni pretigas el verdaj ĝardenaj, agrikulturaj aŭ kuirejaj defalaĵoj kompoŝton per helpo de mikroorganismoj, vermoj (lumbrikoj) kaj insektoj. La kompoŝto estas jam elstara biologia sterko kies plej granda parto estas humo, sed ĝi estas riĉa ankaŭ je nutraj elementoj.

La kompoŝtado estas aerobia (peroksigena) procezo en la naturo. Okaze de oksigena manko sekvas putrado.

Alia uzebleco de la plantaj materialoj (ne ĉiuj) estas la laktoacida fermentado, kiu donas la t.n. insilaĵon (furaĝon por brutoj).

Kontrolita kompoŝtado
---------------------

ĝardena kompoŝto Por bona kompoŝtado necesas daŭra aerumado de la kompoŝtataj materialoj por eviti la putradon. Same gravas la regula akvumado - se necese - por teni la optimuman humidecon (la kompoŝto neniam povas elsekiĝi). Se la jara precipitaĵo superas 850 mm, oni devas kovri la kompoŝtadejon por eviti troan alfluon de akvo, kio kaŭzus putriĝon. En regionoj kun varmega temperaturo, oni devas starigi la kompoŝtadejon en ombro.

La izolado de la materialoj servas por altigi la internan temperaturon kaj tiel rapidigi la kompoŝtan procezon.

Ankaŭ tre gravas la miksado de kompoŝtaj materialoj: La proporcio de nitrogeno kaj karbono en la fina materialo devas esti ekvilibra. Ĝenerale konvenas la miksado de verdaj (ofte dispecigitaj per tranĉa maŝino) kaj sekaj plantaj materialoj (ekz. fojno, pajlo), kaj ankaŭ forte disigitaj bestaj sterkaĵoj. Kafosedimentaĵo allogas vermojn kaj havas tre pozitivan efikon sur la kompoŝtado. La kuiritaj restaĵoj de manĝaĵoj povas allogi ratojn, hundojn aŭ lavursojn. La kompoŝto servas por la mikroorganismoj, fungoj kaj vermoj kiel ilia energiofonto.

La kompoŝtadejo devas havi rektan kontakton kun la grundo, por ke vermoj kaj mikroorganismoj povu moviĝi.

La folioj de fagoj, kverkoj, kaŝtanoj aŭ juglandujoj malrapide diseriĝas. La folioj de kverkoj, fraksenoj kaj poploj entenas tanan acidon; pro tio oni devas aldoni kalkon al la kompoŝto. (Oni ofte aldonas ankaŭ grundon aŭ mineralojn por plibonigi la kvaliton kaj plirapidigi la procezon).

Aldona valoro
-------------

Forporto de organikaj forĵetaĵoj al kompoŝtejo anstataŭ al normala rubo-forporta sistemo havigas diversajn avantaĝojn. Unue la volumeno de la ĉiutagaj rubaĵoj malpliiĝas, kun sekva ŝparo por la ĝenerala rubokolektado. En la separprocezo ankaŭ la volumeno de organika restaĵaro malpliiĝas, kio helpas al la nepra transporto de tio al kompoŝtejo, transporto kiu estos facila se temas pri apuda ĝardeno, kampardomo, ktp. En urboj tio iĝas iom pli laboriga kaj en varmaj klimatoj necesas ne konservi hejme la organikajn forĵetaĵojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Kompoŝto
* Kompoŝtiga necesejo
* Ĉernozjomo
* Leŭso
* Nitrogena fiksado
* Insilaĵo
* Biorubo
La **Nacia Federacio de la Fajrobrigadistoj de Francio** (**FNSPF**) estas asocio de la tipo de la leĝo de 1901, grupiĝanta civilajn fajrobrigadistojn sen distingo de kategorio aŭ rango laŭ iliaj fakaj asocioj kaj sindikatoj.

Ĉi tiu federacio estas administrata de fajrobrigadistoj elektitaj de siaj samuloj kaj ĝiaj financoj estas provizitaj per membrokotizoj kaj vendoj de derivitaj produktoj. Ĝi havas propran ĉiumonatan revuon.

Ĝia celo estas reprezenti, defendi, antaŭenigi kaj plibonigi la viv- kaj labor-kondiĉojn de Francaj fajrobrigadoj, kvankam tio ne estas la celo de asocio laŭ la leĝo de 1901 sed tiu de la reprezentaj sindikataj organizaĵoj.

Historio
--------

La 18an de septembro 1881, kapitano Charles-Auguste Michel, el la korpuso de Vailly-sur-Aisne kunvenigis 93 oficirojn el 18 departementoj por starigi la fundamentojn de organizo celanta regrupiĝi kaj defendi la fajrobrigadojn. La 17-an de septembro 1882 oficiale naskiĝis en Reims la Nacia Federacio de Oficiroj kaj Suboficiroj de la Fajrobrigado de Francio kaj Alĝerio.

En 1997, ĝi prenis la nomon de Nacia Federacio de la Fajrobrigadistoj de Francio (FNSPF).

Organizo
--------

La FNSPF estas asocio de la tipo de la leĝo de 1901, en kiu la membroj elektas sian estraron. Ĝi havas certan nombron da internaj strukturoj:

* la direktoraro kies 43 membroj estas elektitaj por 6 jaroj kaj estas renovigitaj duone ĉiun trian jaron. Ĝi interkonsiliĝas pri ĉiuj ĉefaj aferoj, reprezentas la federacion kaj voĉdonas pri la buĝeto de la asocio;
* la plenuma komitato kies naŭ membroj estas elektitaj ĉiun trian jaron. Ĝi zorgas pri la ekzekuto de aktualaj aferoj;
* la laboraj komitatoj dividiĝas en 9 kategoriaj komitatoj, 11 fakaj komitatoj kaj 2 operaciaj komitatoj.

Membroj
-------

La FNSPF havas 268 500 membrojn (2016-ciferoj) tra la fakaj fajrobrigadoj kaj sindikatoj.

Membrecaj avantaĝoj estas ofertitaj kiel jura protekto, socia protekto kaj la plano de Familia Solidareco por situacioj de escepta mizero.

Humanismo, proksimeco, sindevontigo, solidareco, civiteco kaj amikeco estas la valoroj, kiujn la fajrobrigada komunumo dividas ĉiutage kaj klopodas transdoni al la pli junaj generacioj, praktikataj per la multaj agoj, kiujn la reto subtenas:

* Festo de Sankta Barbara
* Franca Nacia Kongreso de Fajrobrigadistoj
* Kunveno de *Alumni*
* Rememoroj
* Instruo de junajn fajrobrigadistoj (YFJ)
* Partopreno en Telethon

Notoj
-----

1. ↑   Sapeurs-pompiers de France
2. ↑   Via elektita reprezentantoj
3. ↑   la komisionoj de FNSPF
4. ↑   Junaj Fajrobrigadistoj (YFJ)

Vidu ankaŭ
----------

* Fajrobrigadisto en Francio

### Ekstera ligilo

* Oficiala retejo

Fonto
-----

Ĉi tiu artikolo devenas de traduko de la franclingva Vikipedio-artikolo fr:Fédération nationale des sapeurs-pompiers de France. Vidu la liston de aŭtoroj .
**Giulio Cappa** (naskiĝis en 1951 en Romo, Italio) estas itala literaturisto, kiu ankaŭ aktivas kiel esperantlingva verkisto kaj aparte kiel tradukisto de la itala al Esperanto. Kiel studento pri literaturo en la 1970-aj jaroj en Romo, li estis membro de la intelekte fekunda Roma Esperanto-movado kaj de la tiel nomata roma skolo de Esperanto-muziko, en kiu je gvido de la kantisto kaj gitaristo Gianfranco Molle en artisma simbiozo partoprenis ankaŭ interalie Renato Corsetti, Marcella Fasani, Paolo Piccirilli, Susanna Castelviva kaj *Mario Milan*. Tiam li aparte tradukis tekstojn de socikritikaj kantoj al Esperanto - multajn el tiuj kantaj tradukoj muzike prezentis Gianfranco Molle, Marcella Fasani, Guido Brandenburg kaj *Susanna Castelviva*. Fine de la 1970-aj jaroj li estis redaktoro de la revuo Kontakto. Poste sekvis pli ampleksaj literaturaj tradukoj, interalie en 1995 la baladoj de la unuaj tri tagoj el la verkego Dekamerono de Giovanni Boccaccio.

Nun li loĝas en la aosta valo. Eksplicite li menciiĝas kiel "fama aostano" en aktuala itallingva libro de 2013, *Valdostani. Guida ai migliori difetti e alle peggiori virtù*, kaj en ties recenzoj.

Referencoj
----------

1. ↑   itallingva recenzo de la samlingva libro *Valdostani. Guida ai migliori difetti e alle peggiori virtù* de 2013, kun eksplicita mencio de Giulio Cappa kiel fama "nova aostano". Arkivita el la originalo je 2015-04-02. Alirita 2015-03-30.

Eksteraj ligiloj
----------------

* prezenteto de li kun aktuala foto en la retejo de la 81-a Itala Kongreso de Esperanto de aŭgusto 2014 Arkivigite je 2015-04-08 per la retarkivo Wayback Machine
Skemo de Kompton-efiko: la frekvenco de la fotono malaltiĝas dum la trajektoridirektoj kaj de la fotono kaj de la ŝargita partiklo ŝanĝiĝas.
**Kompton-efiko** (aŭ **efiko de Komptono**) estas ne-elasta difuzo de fotono sur ŝargita partiklo, ekzemple sur elektrono. Post difuzo, la fotono havas pli grandan ondolongon (do pli malaltan energion). Kutime, la reago de altenergia fotono (laŭ la elektromagneta spektro) sur elektrono ligita al atomo nomiĝas *efiko de Komptono*, dum reago de mezenergia fotono (ekzemple el tiuj de la videbla lumo) sur libera elektrono nomiĝas *difuzo de Thomson*, kiu estas elasta difuzo laŭ kiu la ondolongo konserviĝas. Pri ankoraŭ pli alta energio, kiam la fotona energio superas dufoje la ripozenergion de elektrono (t.e. pli ol 1022 keV) okazeblas kreado de paro.

Diferenco de ondolongo estas priskribata per la formulo:

{\displaystyle \ \Delta \lambda =\lambda \_{C}(1-\cos \theta )}
kie:

* {\displaystyle \theta } - angulo de difuzo,
* {\displaystyle \lambda \_{C}=h/m\_{e}c=2,43\cdot 10^{-12}} m - **ondolongo de Komptono** por elektrono,
* {\displaystyle h} - konstanto de Planck,
* {\displaystyle m\_{e}} - maso de elektrono,
* {\displaystyle c} - lumrapido.

La energia perdo de la incidanta fotono estas:

{\displaystyle |\Delta E|=hc{\frac {\lambda \_{C}(1-\cos \theta )}{\lambda (\lambda +\lambda \_{C}(1-\cos \theta ))}}}

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Kompton-efiko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arthur Holly Compton
* Arthur Holly Compton
* Difuzo de Rayleigh
* Difuzo de Thomson
|  |  |
| --- | --- |
|  | Tiu ĉi artikolo traktas la mezepokan burgon **Starkenburg** en Heppenheim, Hesio, Germanio. Ekzistas krome administra komunumo Starkenburg en Rejnlando-Palatinato. |

La **Starkenburg**, prononco [**Ŝtar**knburk], sur viteja monto proksime al la historia centro de la urbo Heppenheim en la federacia lando Hesio de Germanio, estas ruino de mezepoka burgo rande de la mezalta montaro Odenvaldo, en alteco de 295 metroj super la marnivelo. Ĝi apartenas al la regiono Bergstraße [prononco ***Berk**ŝtrase*] (monta strato), kiu inter la urboj Darmstadt norde kaj Wiesloch sude signas la limon inter montara pejzaĝo de la Odenvaldo oriente kaj vasta ebenaĵo dominita de la rivero Rejno okcidente. Koresponde ankaŭ la rigardo de la ruino okcidente tra la ebenaĵo panorame kaptas lokojn en plurdekkilometra distanco, dum oriente videblas la deklivoj de ne pli ol iuj montoj dense kovritaj per arboj, interalie norde la monto Melibokus (517 m). Laŭ la burgo nomatis kaj nomatas la historia regiono "Starkenburg" en suda Hesio.

Ĉe la historia "monta vojo" viciĝas multaj ruinoj de mezepokaj burgoj. La plej bone konservitaj "najbaroj" estas Schloss Auerbach en rekta distanco de 9 kilometroj kaj Schloss Alsbach en distanco de 13 kilometroj norde, respektive *Burg Weinheim* en distanco de 16 kilometroj kaj Strahlenburg en distanco de 21 kilometroj sude. Inter tiuj tamen troveblas ankoraŭ iuj pliaj ruinoj de historiaj burgoj, kiuj tamen preskaŭ komplete detruiĝis.

Nun la burgo estas junulargastejo.

la burgo en 1850

* Kategorio Starkenburg (burgo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Tombo
**Márk RÓZSAVÖLGYI** [rOĵavoldji], hungare **Rózsavölgyi Márk** estis hungara komponisto, violonisto kaj koncertmajstro.

Márk Rózsavölgyi naskiĝis, kiel *Rosenthal Markusz* supozeble en 1788 en Balassagyarmat. Li mortis la 23-an de januaro 1848 en Pest (urbo).

Biografio
---------

Márk Rózsavölgyi devenis el juda familio. Li finis la lernadon en Prago. En 1808 li komencis violonadi en teatro en urbo Pest. Inter 1813-1819 kaj inter 1821-1833 li vivis en Baja, dume li koncertis en la tuta lando kaj ankaŭ komponis. Baldaŭe li muzikis en Pest, kie li estis koncertmajstro de Teatro Magyar ekde la teatrofondo. En la 1840-aj jaroj li fondis muzikan orkestron el ciganoj por fari koncertojn. Sándor Petőfi alte taksis muzikadon de Rózsavölgyi kaj ili estis amikoj.

Nomo de Rózsavölgyi ligiĝas al ĉardaŝo, kiun li sukcese disvastiĝis. Ankaŭ Ferenc Liszt profitis kelkajn melodiojn de Rózsavölgyi. Lia filo fondis muzikan librovendejon, kiu eĉ nun estas la plej konata en Hungario.

Verkoj
------

* precipe ĉardaŝoj

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Márk Rózsavölgyi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 395298
* GND: 123805023
* LCCN: no92008984
* VIAF: 69116720
* ISNI: 0000 0001 2027 9393
* SUDOC: 166669008
* BNF: 13899251f
* MBA: 44ca88c9-66d8-44f5-af6c-91c14a7e2b40
* BIBSYS: 3044045
* NKC: mzk2011645364
* BNE: XX1730399
 |