recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pál György Demény** [djordj demEnj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Demény Pál György** estas hungara ekonomikisto, demografo, altlerneja instruisto, ekstera membro de Hungara Scienca Akademio (2001). Lia origina nomo estis Pál Demény, sed por distingi de tiu alia persono li prenis ankaŭ la nomon György. Ekster Hungario li uzas la nomon *Paul Demeny*.

Pál Demény naskiĝis la 24-an de decembro 1932 en Nyíregyháza.

Pál György Demény dediĉas librojn
Pál György Demény en librejo

Biografio
---------

Pál Demény maturiĝis en kalvinana kolegio de Debrecen, poste li akiris ekonomian diplomon. Ekde 1955 li laboris en la Statistika Oficejo, supozeble dum la Hungara revolucio de 1956 li disidis al Svislando. Li plulernis en Ĝenevo, poste li doktoriĝis en Universitato Princeton. Li instruis en pluraj universitatoj, krome li fondis demografian esplorinstituton en Honolulu. En 1972 li estis nomumita direktoro de simila instituto en Novjorko. Post 3 jaroj li fondis demografian revuon, poste li estis ĉefredaktoro. Ekde la 1980-aj jaroj li revizitis Hungarion. Li ricevis 2 hungarajn premiojn (2017, 2018).

Li faras kampanjon por pli moderna voĉdono. Laŭ tio la gepatroj rajtas voĉdoni ankaŭ en nomoj de sia(j) gefilo(j), malpli aĝaj, ol 18.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Demographic aspects of saving, investment, employment and productivity* (1965)
* *Methods of demographic estimation for statistically underdeveloped areas* (1971)
* *International aspects of population policies* (1982)
* *Resources and population: natural, institutional and demographic dimensions of development* (kunredaktoro, 1996)
* *Encyclopedia of population* I–II. (kunredaktoro, 2003)
* *Európa népességpolitikai dilemmái a 21. század kezdetén* (2005)
* *Népességpolitika a közjó szolgálatában* (2016)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 665072
* GND: 170249840
* LCCN: n79133187
* VIAF: 88576585
* ISNI: 0000 0001 0922 7664
* SUDOC: 034824588
* BNF: 125536550
* NKC: xx0095427
 |
**Pál Hermann,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hermann Pál** estis hungara komponisto, virtuoza violonĉelisto.

Manuskripto de Pál Hermann
Surskribo de Pál Hermann
Pál Hermann  naskiĝis la 27-an de marto 1902 en Budapeŝto, li mortis depost la 15-an de majo 1944 en nekonataj loko kaj cirkonstanco.

Biografio
---------

Pál Hermann devenis el juda familio. Li studis en Tutlanda Hungara Reĝa Muzikakademio inter 1915-1919. Liaj plej gravaj instruistoj estis Béla Bartók, Zoltán Kodály, Adolf Schiffer kaj Leó Weiner. Unuaj komponaĵoj de Hermann datiĝas de lia studenta tempo. Li komencis sian internacian koncertkarieron jam en la aĝo de 16 ludanta ofte sola en Eŭropo. Li daŭris la recitalojn en la 1920-aj jaroj kaj iom poste. Lia muzika partnero ofte estis Zoltán Székely (violonisto). Nederlanda gazeto nomis Hermann "Hungara Casals". Inter 1929 kaj 1934 li instruis en arta universitato de Berlino. En tiu periodo li edziĝis, en 1932 filino naskiĝis. Iom poste la edzino tragike mortis. Hermann pro la nazia minaco vivis en Bruselo (1934-1937) kaj Parizo (1937-1939), fine en Tuluzo li kaŝiĝis. En 1944 la polico ektrovis lin kaj estis deportita al Baltio (tiam Nazia Germanio).

Elektitaj komponaĵoj
--------------------

* Duo pour violon et violoncelle (1920)
* Trio à cordes (1921)
* Grand Duo, pour violon et violoncelle (1929–30)
* Toccata, pour piano (1936)
* Ophélie Ophélie aŭdebla

Fontoj
------

* anglalingva biografio kun foto[*rompita ligilo*]
* franclingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 645686
* GND: 1159726094
* LCCN: no2019176845
* VIAF: 306430024
* ISNI: 0000 0004 2803 3533
* BNF: 15863196b
* MBA: 46c24f83-db0d-44ce-b9a3-c766eb0cbfb5
 |
Miĥaelo-kirko en Rohr
ambona altaro kun orgeno mit Orgel
panoramo interna
kariljono
La **Preĝejo Sankta Miĥaelo** (germane: *St. Michael*) en Rohr (Turingio), Germanujo, estas la plej malnova kirko de Turingio. Ĝi konstruitis inter 815 kaj 824 kiel monaĥeja kirko de benediktanoj. La klostro estis filio de la Abatejo de Fulda. Ĉar ĝi malfunkcis jam ĉ. la jaro 900 la komplekso servis en la jarcentoj 10-a kaj 11a kiel reĝa palatejo. Gravis la redono de la forkaptita Oto la 3-a (Sankta Romia Imperio) fare de Henriko la 2-a (Bavario) al la imperiestrinoj Adelaido el Burgundio kaj Teofano (Sankta Romia Imperio) en la jaro 984. Dum la malfrua Mezepoko oni aldonis tie ĉirkaŭfortikaĵon kaj kreis sekve defend-preĝejon. Nur post la Reformacio ĝi iĝis simpla paroĥuja kirko.

Priskribo arkitektura
---------------------

Dum karolida tempo starigitis halokirko kun transepto. Eble jam dum la unua konstrufazo faritis ankaŭ kripto kie miksiĝis halo-formo kun ĉirkaŭo. De tiam troviĝas surloke la plej malnova kripto de Meza Germanujo. Ĝi jam apartenis al la monaĥoj, kies klostro detruitis en 915 fare de hungaroj.
Dum la gotika epoko oni enmuris la fenestrojn por malfermi aliloke pli grandajn. Post Mezepoko la flankaĵoj de la transsepto forigitis kaj la kripto surŝutitis; ĝia remalkovriĝo sukcesis nur post ja jaro 1900.

La pitoreska komplekso estas ĝis hodiaŭ la unusola granda konstruaĵo datumante el la karolida tempo en Orienta Germanujo.

Notoj
-----

1. ↑  Herbert von Hintzenstern: *Gebaut wie für die Ewigkeit Klosteranlagen in Thüringen Kulturzeugnisse aus alter Zeit*. Verlagshaus Thüringen, 1996, ISBN 3-89683-104-6, p. 35

Literaturo
----------

* Werner Jacobsen, Leo Schaefer, Hans Rudolf Sennhauser: *Vorromanische Kirchenbauten, Katalog der Denkmäler bis zum Ausgang der Ottonen*, Prestel München 1991, ISBN 3-7913-0961-7
* Annett Laube-Rosenpflanzer, Lutz Rosenpflanzer: *Kirchen, Klöster, Königshöfe : vorromanische Architektur zwischen Weser und Elbe*, Halle 2007, ISBN 3-89812-499-1

Eksteraj ligiiloj
-----------------

* Kategorio Preĝejo Sankta Miĥaelo (Rohr) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hejmpaĝo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 674573
* GND: 4342905-1
 |

50.57829210.499329Koordinatoj: 50° 34′ 42″ N, 10° 29′ 58″ O (mapo)
**Pál Kalmár,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kalmár Pál** estis hungara ŝlagrokantisto, operetkantisto, bonvivanto.

Restoracio, kie kantadis Kalmár ekde 1954
Pál Kalmár [*rompita ligilo*] naskiĝis la 5-an de septembro 1900 en Mezőtúr, li mortis la 21-an de novembro 1988 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Pál Kalmár komence lernis por esti oficiro, sed depost la 1-a mondmilito li lernis private kantadon kaj li akiris diplomon en Teatra Lernejo en 1925. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Operetoteatro (Budapeŝto), poste li aktoradis-kantadis en teatroj de Kaposvár kaj Pécs. Ekde 1929 li kantadis memstare en gravaj kafejoj. Lia eksterlanda kariero komenciĝis en 1932, li ofte kantadis ankaŭ eksterlande germane, angle, itale, hispane. Liaj gramafondiskoj aperis en Germanio kaj Usono. Dum la 2-a mondmilito li batalis, sed li havis eblecon kantadi ekzemple en Hungara Radio. Dum la frua socialismo li devis estis simpla laboristo, eĉ li estis staĥanovisto. Depost la stalinismo li denove kantadis en malgranda restoracio. En 1968 post grava gorĝoperacio li perdis sian voĉon. Li estis konata, kiel reĝo de tango.

Elektitaj ŝlagroj
-----------------

* Rezső Seress: *Szomorú vasárnap* (=Pesimisma dimanĉo, mondfama ŝlagro)
* Rezső Seress: *Szeressük egymást gyerekek*
* *Szívbajok ellen, kisasszony, szedjen tangót!*
* *Szép vagy, gyönyörű vagy, Magyarország*

Aliaj kontribuoj
----------------

* en Ombrelo de Sankta Petro (filmo de 1935) Lajos Básti kantas, sed la kantovoĉo estas de Kalmár
* multe da gramafondiskoj, lasfoje postmorte en 1989

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
**Leopold PFAFF** (naskiĝinta la 12-an de novembro 1837 en Sibiu, mortinta la 2-an de decembro 1914 en Vieno) estis aŭstra juristo. Li apartenis al la malplimulto de la transilvaniaj saksoj.

Vivo
----

Post kiam li trapasis la abiturientan ekzamenon en sia naskiĝurbo li studis inter 1854 kaj 1858 ĉe la Universitato de Vieno jursciencon kaj doktoriĝis en 1860. Post habilitiĝo li revenis 1861 Sibion, kie li deĵoris unue kiel helpanta kaj ekde novembro 1862 kiel orda profesoro pri romia juro kaj feŭdaĵoj ĉe la surloka jura akademio. En 1869 li sekvis la vokiĝon al la Universitato de Innsbruck je ĉefa profesoreco pri romia kaj aŭstra civilaj juroj. En 1872 li posteulis sian instruiston Joseph Unger en Vieno kaj ekprofesoris pri aŭstra civila juro en la aŭstria ĉefurbo. Tie li docentis ĝis retiriĝo en 1905 kiun necesigis malsano.

En 1893 li nomumitis *kortega konsilisto*; en 1910 li iĝis honora doktoro en Innsbruck.
Pfaff ne nur scienculis sed ankaŭ interesiĝis pri juĝado aktuala kaj legislativaj problemoj: li membris ekde 1896 ĉe la Regna kortumo kaj estis parlamentano en la unua ĉambro ekde 1897. Li meritis krome pri la redaktado de la tutaŭstria furora ABGB-kodekso pri privata juro. Li ekkonis la valoron de la materialoj kaj protokoloj interfakulkunvenaj por bona interpretado de la leĝoj. Kun Franz Hofmann li faris elstaran komenton pri partoj de ABGB. Tre gravis ankaŭ lia prezento skriba de la aŭstria privata juro, la unua kompleta aĵo de sia speco en germana lingvo. Post la prilaboro de Josef Krainz ĝi servis por multaj studentoj kiel lernolibro konate sub la nomo "Krainz-Pfaff".

Krome li ekspertizis pri hipotekoj kaj perdokompenso.

Verkoj (elekto)
---------------

* kun Antonín Randa kaj Emil Strohal: *Drei Gutachten über die beantragte Revision des 30 Hauptstückes im II. Theile des a. b. Gesetzbuches. Dem österreichischen Advocatentage erstattet*. Wien 1880, OCLC 603261122 .
* *Zur Lehre von Schadenersatz und Genugthuung nach österreichischem Recht. Ein Gutachten dem österreichischen Advocatentage erstattet*. Wien 1880, OCLC 752385713.
* *Parolado por Franz von Zeiller de la 26.4.1891 dum senvualigo de ties busto en sub la arkadoj altlernejaj vienaj*. Wien 1891.
* *Die Clausel. Rebus sic stantibus in der Doctrin und der österreichischen Gesetzgebung*. Stuttgart 1898, OCLC 839909114.

Literaturo
----------

* Franz Hofmann (eld.): *Kritische Studien im römischen Rechte. Eine Festschrift. Leopold Pfaff am 3. April 1885 in treuer Freundschaft überreicht*. Wien 1885, OCLC 758063480.
* Biografio ĉe NDB


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 696946
* GND: 116140488
* LCCN: n/90/625811
* VIAF: 84370640
* ISNI: 0000 0000 9094 4769
* BIBSYS: 2015720
* NKC: jx20070301006
 |
**Pramisto** estas persono laboranta sur malgrandaj ŝipoj, boatoj kaj pramoj, kiuj regule vojaĝas inter bordoj de la riveroj aŭ lagoj.

Karono sur Stikso

Priskribo
---------

En lokoj kun malpli da trafiko tiun laboron plenumas unu persono, sed en pli okupataj lokoj, ankaŭ 2-3-4 pramistoj estis dungitaj. Inter ili estas la respondeca. La pramistoj faris sian laboron por salajroj; ofte la paganto estas la plej proksima municipo. Dum la historiaj tempoj - kiam la mono ne estis plene disvastiĝanta - oni pagis en naturo (manĝaĵo, fuelo, salo, libera rajto de fiŝkaptado, ktp). En la mitologio la mortintoj mem pagis, tial oni metis moneron sub la langon de la mortinto.

Karono

Pramistoj en mitologio kaj literaturo
-------------------------------------

* En la epopeo de Gilgameŝ reĝo Gilgameŝ serĉanta senmortecon, estas portita trans la maron de morto fare de Sursunabu, la pramisto.
* En la "Egipta Libro de la Mortintoj" Mahaf, la pramisto portas la animojn de la mortintoj en papirusa boato.
* En la greka mitologio Karono la pramisto prenas la animojn de la mortintoj trans la riveron Stikso al la pordegoj de la submondo.
* En la Dia Komedio Phlegias, la pramisto, prenas Danton kaj Vergilion trans la rivero Stikso.
* En la hungara muzikalo *Padlás* Pramisto prenas la kvar spiritojn al la planedo de sonĝoj kaj memoroj.
* Kiu pagas la pramiston?: brita televida serio

Fontoj
------

* 

* Kategorio Pramisto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Johann Daniel SALZMANN** (naskiĝinta la 26-an de marto 1722 en Strasburgo, mortinta la 20-an de aŭgusto 1812) estis alzaca juristo kaj populara filozofo. En la verko goeta *Dichtung und Wahrheit* li aperas sub la nomo "Actuarius S.".

Vivo
----

En Strasburgo li flegis rondon da intelektuloj al kiu apartenis i.a. Johann Wolfgang Goethe, Jakob Michael Reinhold Lenz kaj Johann Heinrich Jung-Stilling. Tie li portis la nomon de Sokrato. Li laboris en la strasburga Ekonomia ĉambro kie li nomiĝis en 1758 voktuja sekretario (actuarius): li ege meritis pro bona administrado de pororfanaj monoj. Ekde 1774 li havis helpiston kaj en 1790 li pensiuliĝis. Goeto mem peris la preson de ses prelegoj kiujn Salzmann estis farinta inter februaro 1772 kaj aŭgusto 1774. Lia popularfilozofio entenis ankaŭ bonaĵojn priedukajn kaj li kombinis la optimismon de Gottfried Wilhelm Leibniz kun sprita enmikso de ideoj de Rousseau.

Tri eseoj pri la justeco, la ĝenerala feliĉo kaj la geedzeco bedaŭrinde perdiĝis.

Parenco de li havis rilaton al la frankfurta ĉirkaŭaĵo goeta: lia strasburga kuzo Friedrich Rudolph Salzmann, teologo, ĵurnalisto kaj framasonisto kiu poste iĝis teozofo, intencis en 1779 edziĝi al Charlotte von Barckhaus-Wiesenhütten, parencino kaj amikino goeta kaj amikino de la iama goeta fianĉino Anna Elisabeth von Türckheim. La saman jaron iĝis forlaso de ŝi pro troa sociala malegaleco. En 1784 ŝi edziniĝis al juĝisto el Wetzlar, Eberhard Christoph von Oetinger, nevo de prelato Friedrich Christoph Oetinger.

Verkaro
-------

* *Kurze Abhandlungen über einige wichtige Gegenstände aus der Religions- und Sittenlehre*, Frankfurt am Main 1776 (reeldono: Metzler, Stuttgart 1966). La ĉapitroj jenas: "Über die Wirkungen der Gnade; über die Liebe; über die Rache; über Tugend und Laster; über Gemütsbewegungen, Neigungen und Leidenschaften; über Religion".

Literaturo
----------

* August Stöber: *Der Aktuar Salzmann: Goethe's Freund und Tischgenosse in Straßburg. Eine Lebens-Skizze*. Völcker, Frankfurt am Main 1855 (interrete)
* Martin: *Salzmann, Johann Daniel.* En: *Allgemeine Deutsche Biographie* (ADB). Band 30, Duncker & Humblot, Leipzig 1890, S. 300.

Notoj
-----

1. ↑  Vgl. Reinhard Breymayer: *Goethe, Oetinger und kein Ende. Charlotte Edle von Oetinger, geborene von Barckha s-Wiesenhütten, als Wertherische "Fräulein von B.."* Heck, Dußlingen 2012, p. 7. 35 - 37. 87 - 91. 123 - 131.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Johann Daniel Salzmann en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 695412
* GND: 116777265
* LCCN: no/2010/60899
* VIAF: 57375300
* ISNI: 0000 0000 7781 6965
* SUDOC: 112390986
 |
**Neuroda** estas ekde la 1.1.2019 kvartalo de la urbo Arnstadt en Germanujo; antaŭe ĝi apartenis al la komunumo Wipfratal. Tie loĝas ne tute 200 enloĝantoj sur areo de 5,12 km² sur alteco de inter 398 kaj 375 metroj.

Geografio
---------

Neuroda troviĝas sur monteta elstaraĵo kiu altiĝas suedokcidente ĝis ĉ. 460 metroj kaj malaltiĝas norde je la valo de la rivero Wipfra kaj eoste al suden kondukanta herbeja grundo. La vilaĝo estas en la monteta antaŭregiono de Turingia Arbaro sur la tavolo el bunta grejso de Paulinzella. En la medio alternas arbaroj (ĉefe de pinoj), herbaroj kaj kampoj. Eoste de la vilaĝo estas la 476 metrojn alta monto *Sandberg* kiun transboras la moderna rapidegtrajna fervojlinio inter Nurenbergo kaj Erfurto danke al la Sandberg-tunelo kun longeco de 1320 metroj. Dorse de Sandberg estas ankaŭ suprenveturejo la la federacia ŝoseo B 71 disde Wipfratal-valo al Turingia Arbaro. Najbaraj komunumoj estas Wipfra ueste, Stadtilm-Traßdorf eoste kaj Kettmannshausen respektive Behringen norde. Sudokcidente troviĝas la Akvobaraĵo Heyda.

Historio
--------

Neuroda unue en dokumento menciitis ne antaŭ 1378 estante memkompreneble pli malujuna. Ĝi apartenis al la dinastio de Dinastio Witzleben kaj estis ĝis 1920 eksklavo de la Duklando Saksio-Gotao kiun ĉirkaŭkis la landoj Schwarzburg-Sondershausen kaj Saksio-Vajmaro-Eisenach. Ekde 1920 Neuroda apartenis al la Distrikto Arnstadt, el kiu post multaj jardekoj formiĝis Distrikto Ilm. De 1994 Neuroda estis parto de Wipfratal, ekde la 1.1.2019 la neurodanoj iĝis arnstadtanoj.

Vidindaĵoj
----------

Protestantisma kirko
Neuroda havas relative grandan kirkon; filioj ĝiaj estas en Kettmannshausen, Reinsfeld (Arnstadt), Schmerfeld, Traßdorf kaj Wipfra. La Kirko Sankta Maŭrico estas hala kies kerno estiĝis ĉ. la jaro 1300. En la 14-a jarcento la longa navo plialtiĝis kaj inter 1720 kaj 1724 iĝis alikonstruo kirka. En 1738 ĝi damaĝitis per fajro kaj refaritis ĝis 1740 fare de Johann Erhard Straßburger. El tiu tempo datumas la nuna tura spajro. La altaro estas de 1750: la orgenon faris en 1742/1743 la erfurta orgenfaristo Johann Georg Schröter.

Ekonomio kaj trafiko
--------------------

Neŭroda estas ĉefe agrikultura komunumo sen iaj grandaj metiejoj. Ilmenau situas ĉ. 10 kilometrojn sude kaj la centro arnstadta ĉ. 12 km norde. Stratoj unuigas Neuroda kun Wipfra okcidente kaj Behringen respektive la bieno *Behringer Schenke* norde. Buslinioj asekuras personan transporton.

* Kategorio Neuroda en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Notoj
-----

1. ↑  Thüringer Gesetz- und Verordnungsblatt Nr. 14/2018 p. 795 ss.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 657832
* GND: 4735225-5
 |
La urbeto Hirschberg kun kastelo
**Kastelo Hirschberg** (germane *Schloss Hirschberg*) estas barokaĵo en Hirschberg (Saale), Germanujo. Temis pri rezideja kastelo.

Historio
--------

Konstruo burga estis ĉ. la jaro 1200; en 1223 estis la sidejo de frankoniaj ministeriuloj. La unua persono endokumenta kun ligiloj al la kastelo estis Rudegerus de Hircperc (ĉ. 1223). La unua mencio de la komunumo estis en 1296 kiam la regnaj voktoj de Plauen ricevis la burgon kiel feŭdon. Sekve longe kverelis pri la regado surloka la imperiestro, la nurenberga burggrafo kaj la margrafo de Meißen. Venkis la meißen-ana en 1357 kaj jam tri jarojn poste ĝi estis en bohemaj manoj. La kavaliro Konrad von Zedtwitz prenis ĝin en 1397. Post la venkiĝo de Venceslao en 1400 la imperiestro volis regajni la posedaĵon, malproprietigis Konrad von Zedtwitz kaj donis ĝin en 1403 al la burggrafo nurenberga Johano el Nurenbergo - sed ĝi denove venis sub boheman potencon en 1406. La Beulwitz-oj akiris ĝis 1480 la tutan kiel feŭdprenantoj bohemiaj kia stato restis ĝis 1664. Henriko la 10-a de Lobenstein-Ebersdorf (Reuß) aĉetis la kastelon kaj la bienon en 1664 kaj responsis pri la ĝis hodiaŭ videbla konstruaĵo. Ĉiaj bohemiaj rajtoj estingitisen 1808 kaj ekproprietis la pli junia linio de Reuß.

La konstruaĵo konstruitis en 1678 laŭ baroka stilo. Tamen la historio estas multe pli longe: jam en 1296 ĝi estis regna feŭdo kaj en 1397 bohemia lando. En 1652 ĝi finfine venis en la manojn de Reuß. Henriko la 10-a (Reuß-Lobenstein) aĉetis la kastelon en 1664 la palacon. Ekde 1678 rezidis kaj regis de ĉi tie la filo grafo Henriko la 8-a Reŭß je Hirschberg (1652–1711) ĝismorte. Li ankaŭ konstruigis novan kastelon. Poste ĝi iĝis somera sidejo. En 1920 la ŝtato turingia transprenis la tuton; de tiutempe ĝi plejofte loĝejis. Ekde 2004 la kastelo estas en privata posedo.

La kastelo estas sur sprono roka, kvazaŭ natura belvedero je la urbo Hirschberg.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kastelo Hirschberg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hejmpaĝo
* Historio de la dekastela regado

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 694991
* GND: 4833299-9
 |
**Praporčan,** hungare **Paphegy** [paphedj] estas ne memstara, malgranda vilaĝo en Kroatio, en distrikto Međimurje, en municipo de Selnica.

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Loĝantaro: 180
* Poŝtkodo: 40314
* Aŭtokodo: ČK
* Telefonprefikso: +385 040
* 46° 28′ 00″ N 16° 22′ 00″ O﻿ / ﻿46.46667 °N, 16.36667 °O﻿ / 46.46667; 16.36667 (mapo)Koordinatoj: 46° 28′ 00″ N 16° 22′ 00″ O﻿ / ﻿46.46667 °N, 16.36667 °O﻿ / 46.46667; 16.36667 (mapo)

Situo
-----

Praporčan situas sur deklivoj. Selnica troviĝas je 4, Čakovec je 12 km-oj.

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1458 en formo *"Pratprochstan"*. La kampoj longe apartenis al estroj de Csáktornya. Ĝis Traktato de Trianon Paphegy apartenis al Hungara reĝlando, al Zala (reĝa departemento), al distrikto de Csáktornya, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo senbatale okupis la regionon kaj post 10 tagoj transdonis ĝin al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, poste denove de Jugoslavio kaj ekde 1991 de Kroatio.
**Pál Pariss** [pariŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Pariss Pál** estis hungara Ĵurnalisto. Lia origina nomo estis (laŭ la hungarlingve kutima nomordo) *Parisz Ármin*, lia pseŭdonimo estis *Nagyapó,* lia parenco estis Rezső Honti.

Ármin Parisz naskiĝis la  12-an de aŭgusto 1877(nun 1877-08-12) (laŭ alia informo la naskiĝtago estas la 5-a) en Budapeŝto, li mortis la 4-an de majo 1919 en Budapeŝto.

Pál Pariss (karikaturo)

Biografio
---------

Pál Pariss devenis el juda familio. Li maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Scienca Universitato de Budapeŝto. Ekde 1987 li estis ĵurnalisto ĉe pluraj gazetoj. Li estis konata populara gazeta aŭtoro pri fabeloj. Li frue mortis tragike pro akcidento. Li edziĝis dufoje en 1910 kaj 1912. Li havis filon.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Nagyapó meséi* (fabeloj, 1905)
* *Mesék unokáimnak* (1910)
* *A valóság országában* (romano)
* *Mancika könyve* (fabeloj, 1918)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑   WikiData
2. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 830243
* VIAF: 121482058
 |


* Portalo pri Biografio
Tümpling-ekslibriso, Thalstein 1895
**Kastelo Thalstein** (germane *Schloß Thalstein*) estas kastelo sur Jenzig-monto en Jena, Germanujo.

Historio
--------

La impostlibro de Jena el la jaro 1406 nomas sur paĝo 163 certan Albrecht Tümpling posedanto de bienoj sur Jenzig-monto, konkrete malsupre kaj ĉe la Talenstein-roko. Sur planoj de 1846 tamen ne vidis konstruaĵoj sur la loko de Thalstein-bieno. La dokumentita unua posedanto stis la administristo Eduard Steinert, kiu ekde 1841 ludonis la pomarbĝardenan utiligon de siaj areetoj kaj okazigis en 1853 lignovendadon per aŭkcio en 1853 en Thalstein. Ĝis la mezo de la 1853-a jaro oni povas sekvi liajn anoncojn engazetajn pri la vendo de agrikulturaĵoj kaj de vitejo. La bienon tutan li tamen denove volis vendi en la jaro 1858. Poste estis surloke manufakturo por lignoskribiloj por kiu troveblas dungoanoncoj engazetaj. La sekvinta proprietulo estis la farmisto Gerstung, kiu restis surloke almenaŭ ĝis 1864. Ĝis 1868 oni ĉiam parolis nur pri bieno, ankoraŭ ne pri kastelo. Sekve akiris ĝin la senjoroj de Tümpling; jam en 1891 ili ricevis de la komunumo Wenigenjena la deklivaĵon jenzig-ajn sudeoste de la bieno kaj krome parton de la altebenaĵo por la sumo de 1.400 markoj kaj metigis limŝtonojn ĉirkaŭe. Malantaŭ la monta gastejo "Jenzighaus" ankoraŭ nuntempe troviĝas limŝtono kun la jardato 1891. En 1960 la familio vendis la tuton al la popolproprietra entrepreno VEB Fernmeldewerk [[Arnstadt] por ferihejma utiligo. 

Post la Turniĝo la konstruaĵo malfunkciadis. Post vendo fare de la ŝtato, la monumentprotektita kastelo pli kaj pli kadukiĝas. Pro tio la posedanto, librotenisto el Jena, honoritis per la negavita premio "Schwarzes Schaf der Denkmalpflege".

Ĉirkaŭaĵo
---------

La kastelo estas idiliece inter la setlejoj de Wenigenjena kaj Kunitz, inter Jenzig-monto kaj Saale-rivero kaj nur kelkcentaj mentroj norde de la Erlkönig-statuo.

Literaturo
----------

* W. von Tümpling: *Thalstein – ein Stück Nachkriegsgeschichte einer Thüringer Familie.* In: J. Sobotka (Hrsg.): *Burgen, Schlösser, Gutshäuser in Thüringen.* Veröff. Dtsch. Burgenvereinig. e.V. Reihe C. K. Theiss Verlag, Stuttgart 1995, ISBN 3-8062-1123-X, p. 162–167.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kastelo Thalstein en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Notoj
-----

1. ↑  Der Thalstein Arkivigite je 2023-02-08 per la retarkivo Wayback Machine ĉe viaregia.org
2. ↑  hte/jena%20080809/JENA%20080809\_W.pdf Wanderung aŭf dem "Dach nordöstlich von Jena"[*rompita ligilo*] auf geraer-wanderverein.de
3. ↑  Anfrage zur 3. Sitzung des Stadtrates am 30.9.2009 Arkivigite je 2014-04-24 per la retarkivo Wayback Machine ĉe spd-jena.de
4. ↑  Prie ĉe la paĝo de la Monumentprotekta organizaĵo tutturingia
5. ↑  Schwarzes Schaf der Denkmalpflege 2010 geht an den Schloss-Thalstein-Besitzer, de JenaTV sur youtube.com

50.943601611.6177006Koordinatoj: 50° 56′ 37″ N, 11° 37′ 4″ O (mapo)
 

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 694781
* GND: 7544105-6
* VIAF: 235704878
 |
La **provinco Namibe** - dum la portugala kolonia epoko konata je la nomo "Moçamedes" - estas unu el 18 administraj unuoj, kiuj dividas la ŝtaton Angolo en sudokcidenta Afriko. Ĝi kovras areon de 57 091 kvadrataj kilometroj kaj laŭ takso pri la stato de 2006 havis proksimume 310 000 loĝantojn. Administra centro de la provinco estas la samnoma havenurbo Namibe, en kiu laŭ la stato de 2004 vivis pli-malpli 133 000 provincanoj, do pli ol triono el ĉiuj. La teritorio situas en la sudokcidento de la lando, borde de la Atlantika Oceano kaj ĉe la suda flanko lime de la similnoma ŝtato Namibio. La provinco kaj sia ĉefurbo same kiel la najbara ŝtato nomatas laŭ la dezerto Namibo.

La provinco konsistas el 5 municipoj, kiuj estas Bibala, Camacuio, Namibe, Tômbua kaj Virei. Tiuj pludividiĝas al 21 komunumoj, nomataj Baía dos Tigres (nur formale, ekde 1974 neloĝata), Bairro dos Corações, Bairro Heróis, Bentiaba, Bibala-Sede, Cainde, Caitou, Camacuio-Sede, Chingo, Kapagombe, Lola, Mamué, Mucaba, Muinho, Savo-Mar, Tômbua, Torre do Tambo, Virei-Sede, Yona, Namibe kaj Lucira. Ĉefa etno en la provinco estas la hereroj, kun aldona granda vivregiono de la kojsanoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Nacia parko Iona
* Baía dos Tigres, la plej granda insulo de Angolo, ekde 1974 neloĝata

situo de la provinco en Angolo

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rProvincoj de Angolo |
| --- |
| Bengo  •  Benguela  •  Bié  •  Kabindo (Cabinda)  •  Cuando Cubango  •  Cuanza Norte  •  Cuanza Sul  •  Cunene  •  Huambo  •  Huíla  •  Luanda  •  Lunda Norte  •  Lunda Sul  •  Malanje  •  Moxico  •  Namibe  •  Uíge  •  Zaire |  |

 |

* Kategorio Provinco Namibe en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **ŝtata flago de Hispanio** estis adptita kun ĉiuj siaj nunaj elementoj la 5-an de oktobro 1981 post la aprobado de la leĝo kiu establis la lastan version de la nacia blazonŝildo. Ĝi estas dukolora flago kun tri horizontalaj strioj, ruĝa-flava-ruĝa, kaj la flava estas la duoblo de ĉiu el la aliaj. La flago estas rektangula. 

Kvankam tiu estas la ununura oficiala flago de la ŝtato de Hispanio, pro la specifeco de ties loĝantaro (ankaŭ multaj katalunoj, eŭskoj kaj aliaj konsideras sin aparta nacio, dum Hispanio estus nur ŝtato, multaj ne rekonas sin identigitaj per tiu oficiala flago kaj preferas proprajn naciajn aŭ regionajn. Tio okazas ne nur ĉe personaj niveloj, sed ankaŭ ĉe institucioj, kio ofte estas kialo de politikaj polemikoj, kiaj tiuj nomitaj "guerra de banderas" (*flagomilito*) ekzemple en Eŭskio, kio siavice estis kialo de tre preciza leĝa regularo pri la uzado de la diversaj oficialaj flagoj.

Dum la frankisma reĝimo la flago estis simila sed la blazono estis alia rekonebla facile pro nigra aglo. La ultradekstremaj tendencanoj ankoraŭ uzas tiun flagon. Simile maldekstremaj partianoj de finigo de nuna monarkia reĝimo kaj establo de respublika sistemo uzas la historian trikoloran flagon de la Dua Hispana Respubliko.

* Flago de Hispanio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Flago de Hispanio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rNaciaj flagoj en Eŭropo |
| --- |
| Albanio • Andoro • Armenio • Aŭstrio • Azerbajĝano • Belgio • Belorusio • Bosnio kaj Hercegovino • Britio • Bulgario • Ĉeĥio • Danio • Estonio • Finnlando • Francio • Germanio • Grekio • Hispanio • Hungario • Irlando • Islando • Italio • Kartvelio • Kipro • Kosovo • Kroatio • Latvio • Liĥtenŝtejno • Litovio • Luksemburgo • Makedonio • Malto • Moldavio • Monako • Montenegro • Nederlando • Norvegio • Pollando • Portugalio • Rumanio • Rusio • San-Marino • Serbio • Slovakio • Slovenio • Svedio • Svislando • Turkio • Ukrainio • Vatikano |
| **Ŝtatoj limigite agnoskitaj:** Abĥazio • Ĉednestrio • Kosovo • Montara Karabaĥo • Sud-Osetio • Turka Nord-Kipro |
| **Dependaĵoj kaj aliaj teritorioj:** Aĝario • Alando • Azoroj • Ferooj • Gagauzio • Gernsejo • Ĝibraltaro • Madejro • Manksinsulo • Naĥiĉevano • Svalbardo • Vojvodino |
| 
Vidu ankaŭ: Flagoj de Afriko, Ameriko, Azio, Oceanio, internaciaj organizaĵoj • Listo de naciaj flagoj • Listo de naciaj emblemoj |

 |
Abatopreĝejo San Miniato al Monte en Florenco
Preĝejo Sant’Alessandro Maggiore en Lucca. Mezepokaj korintecaj kapiteloj
**Prarenesanco** aŭ **antaŭrenesanco** estas la nomo por tendenco en arĥitekturo, pentrarto kaj plastiko en la 11-a kaj 12-a jarcentoj, do sufiĉe antaŭ la florado de la Renesanco mem. La stilo estis disvastiĝinta ĉefe en Toskanujo kaj, malpli konturite, en Provenco kaj meza Italujo. La terminon stampis arthistoriisto Jacob Burckhardt (1818–1897) el Bazelo.

Karakteriza por la prarenesanco estas por la epoko de romaniko rekonsciiĝo pri antikvaj modeloj nekutima en ĉi tiu intenseco, kio sin esprimis interalie en la spaca konceptado aŭ en la marmortegaĵo de konstruaĵoj, kiuj konsekvence imitas romiajn modelojn.

Tiuj ĉi tideoj nur 400 jarojn pli malfrue fariĝis ĉefa fasona temo de renesanco. Estis interalie la domoj de la prarenesanco en Florenco, kiuj inspiris arĥitekton Filippo Brunelleschi – unu el la „gepatroj" de renesanco – al liaj novaj ideoj.

La artformoj de prarenesanco ankaŭ havas politikan signifon. Per ĝia uzo oni metis ekzemple en Florenco klare videblan kontraŭpozicion al la imperiestreco. Florenco estis gelfa urbo, staris do ĉe la flanko de la papo kontraŭ la imperiestro, kaj tio ankaŭ sin montris en la arĥitekturo. La imperiestro devenis el Germanujo, kaj ĝia arĥitekturo estis tiu de romaniko. Florenco ekokupis tiam en la 11-a kaj 12-a jarcentoj per sia prarenesanco pozicion kontraŭ la imperia arĥitekturo de la germana imperiestro, sin deduktante de la itala antikvo, do de artaj formoj el la propra historio.

Literaturo
----------

* Friedrich Rupp: *Inkrustationstil der romanischen Baukunst zu Florenz.* Strasburgo 1912, pj. 114–149.
* Walter Paatz: *Die Hauptströmungen in der florentiner Baukunst des frühen und hohen Mittelhalters und ihr geschichtlicher Hintergrund.* En: *Mitteilungen des Kunsthistorischen Institutes in Florenz.* Florenco 1940, VI, pj. 33–72.
* Walter W. Horn: *Romanesque Churches in Florence.* En: *Art Bullettin.* 1943, XXV, pj. 112–131.
* Gabriele Morolli: *La facciata romanica.* En: *La Badia Fiesolana.* Florenco 1976, pj. 32–56.
* Romano Silva: *La chiesa di Sant’Alessandro tra archeologia e ricerca documentaria*. En: Max Seidel, Romano Silva (a cura di): *Lucca città d’arte e i suoi archivi. Opere d’arte e testimonianze documentarie dal Medioevo al Novecento.* Arthistoria Instituto je Florenco, Venecio 2001, ISBN 88-317-7867-6, S. 59–96.

Referencoj
----------

1. ↑  Klaus Zimmermanns: *Florenz.* 6-a eldono. DuMont, 1990, ISBN 3-7701-1441-8, p. 20.
**Pál Szilágyi** [silAdji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szilágyi Pál** estis hungara aktoro, operkantisto. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis *szilágysomlói* kaj *horogszeghi*, liaj gefiloj estis Lilla Szilágyi Bulyovszkyné kaj Béla Szilágyi (aktoro).

Pál Szilágyi naskiĝis la 9-an de septembro 1790 en Budao (urbo) (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, sed pluraj fontoj mencias aliajn datenojn), li mortis la 19-an de junio 1874 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Pál Szilágyi frue interesiĝis pri aktorado kaj inter 1811-1813 li estis nepagita aktoro, poste 4 jarojn li estis soldato, eĉ li partoprenis en la kontraŭ-Napoleona milito. Post civiliĝo li estis aktoro en Székesfehérvár (1818-1821), poste li apartenis al teatra kompanio de Dávid Kilényi, pli poste li ludis en Kolozsvár (1823-1827), Hungara Teatro en Kassa (1828–1834) kaj Budao (1835–1837), fine li estis membro de Teatro Magyar dekomence. Li estis la unua pensiulo-aktoro en 1854. Kelkfoje li reĝisoris kaj tradukis operojn kaj dramojn, ankaŭ kontribuis en Hölgyfutár. Lia edzino naskis dufoje.

Liaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* Gioachino Rossini: La barbiro de Sevilo - Bartolo
* József Katona: *Bánk bán* - Tiborc
* Ede Szigligeti: *Liliomfi* - titolrolo
* Müller–Perinet: *Újholdvasárnapi gyermek* - Nyúlfi
* Raimund: *A havasi rémkirály* - Rappelkopf
* Salamon (id. Dumas: Kean)
* Eugène Scribe: Adrienne Lecouvreur - Michonné

Liaj kontribuoj
---------------

* *A buvár* (tradukita teatraĵo, 1830)
* *Beszélyek és firkák* (1854)
* *Egy agg színész életéből* (1878)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 14-a punkto)

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 754447
* GND: 1051233100
* VIAF: 308716773
 |


* Portalo pri Biografio
**Paktika** (paŝtoe/perse پکتیکا) estas unu el 34 provincoj (*velayat*) de Afganio. Ĝi situas en la sudoriento de la lando proksime de la limo al Pakistano kaj en 2007 havis 438 900 loĝantojn. La provinca ĉefurbo estas la urbo Ŝaran en la nordo la provinco. La plimulto la loka loĝantaro konsistas el  sunaismaj paŝtooj. 

Paktika limas al la provincoj Zabul, Gazni, Paktia, Ĥost kaj la pakistanaj regionoj norda kaj suda Vaziristano (laŭ horloĝa direkto, komencante de sudokcidento).

Ekonomio kaj administrado
-------------------------

Pro la tre malcentra situo de la provinco proksime de la limo al Pakistano kaj la longa tempo de interna militado, en la provinco estas forta manko de infrastrukturo. Kompare al aliaj regionoj de Afganio, kiel ekzemple la provincoj Zabul kaj Ĥost, la rekonstruo de la provinco Paktika post la forpelo de la Talibanoj el la ŝtata potenco nur progresas malrapide kaj malforte. Kaŭzo por tio ankaŭ estas la malcentra situo de la provinco, sed ankaŭ ripetaj murdaj atencoj je rekonstruaj helpistoj. La nuntempa provincestro estas *Akram Ĥpalak*. En la jaro 2006 *Muhammad Ali Ĝalali*, unu el liaj antaŭuloj, iĝis viktimo de murda atenco fare de Talibanoj, dum li estis en la provinco Gazni.

Historio
--------

Paktika historie estis parto de la pli granda provinco *Paktia*, kiu ampleksis la nuntempajn provincojn Paktika, Paktia kaj Ĥost. Ankoraŭ nun la teritorio neoficiale nomatas *Loja Paktia*. Dum la tempo de la sovetunia invado de Afganio kaj la sekvaj jaroj ĝis la retiriĝo de la Ruĝa Armeo tiu teritorio estis forte pribatalata.

Distriktoj
----------

* Barmal
* Dila
* Gajan (aŭ *Gayan*)
* Gomal
* Mata Ĥan (aŭ *Mata Khan*)
* Nika
* Omna
* Sar Havza (aŭ *Sar Hawza*)
* Sarobi
* Ŝaran (aŭ *Sharan*)
* Urgun
* Vaza Ĥva (aŭ *Waza Khwa*)
* Vor Mamaj (aŭ *Wor Mamay*)
* Zargun Ŝahr (aŭ *Zarghun Shahr*)
* Ziruk

Eksteraj ligiloj
----------------

* detalaj informoj pri la provinco de la nacia ministerio de malurba evoluo (formato PDF, stato 2007)
* provinca mapo fare de la institucio AIMS (Afghanistan Information Management Services)
* agrikultura mapo pri la provinco de la sama institucio AIMS Arkivigite je 2006-06-29 per la retarkivo Wayback Machine

Notoj
-----

1. ↑   *nacia enketo pri riskoj kaj vundeblo 2007/8* (angle) en la retejo de la centra statistika organizaĵo de Afganio, PDF-dokumento de 1,77 MB, stato oktobro 2009, paĝo 4. Arkivita el la originalo je 2010-12-17. Alirita 2010-09-12.

  


Provincoj de Afganio

Badaĥŝan |
Badgis |
Baglan |
Balĥ |
Bamijan |
Daikondi |
Farah |
Farjab |
Gazni |
Gor |
Ĝuzĝan |
Helmand |
Herat |
Ĥost |
Kabul |
Kandahar |
Kapisa |
Kunar |
Kunduz |
Lagman |
Lugar |
Nangarhar |
Nimruz |
Nuristan |
Paktia |
Paktika |
Panĝŝir |
Parvan |
Samangan |
Sar-i Pul |
Taĥar |
Uruzgan |
Vardak |
Zabul
**Pál Tomcsányi** [zomĉAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tomcsányi Pál** estas hungara inĝeniero, agronomo, profesoro, membro (korespondanta en 1990, ordinara en 1995) de Hungara Scienca Akademio.

Pál Tomcsányi  naskiĝis la 27-an de februaro 1924 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Pál Tomcsányi frekventis teknikan universitaton en Budapeŝto ricevinta diplomon en 1946 kaj en la sama jaro li doktoriĝis, fine li ricevis postenon en la ministerio. Pli frue jam en 1945 li edziĝis baldaŭe havanta 3 filojn. En 1952 li eklaboris en agrara instituto, kie li estis direktoro inter 1983-1986, poste li pensiuliĝis. Li doktoriĝis en 1975 antaŭ la akademio. En 1977 li iĝis titulara profesoro, krome li estis katedrestro en Budapeŝto kaj Gödöllő. En 1999 li duafoje edziĝis. Li okupiĝis precipe pri la fruktoj kaj vinberoj. Li ricevis diversajn premiojn.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Üzemi gyümölcstermelés* (1952)
* *A gyümölcs útja a fától a fogyasztóig* (1963)
* *Piacos kertészet. A kertészeti marketing alapjai* (1973)
* *Az élelmiszer-gazdasági marketing alapjai* (1988)
* *Goods Analysis and Product Strategy in Marketing* (1994)
* *Gondtalanabb gondolkodás* (2004)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2005-01-28 per la retarkivo Wayback Machine
**Pál Venetianer,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Venetianer Pál** estas hungara biologo, biokemiisto, genetikisto, profesoro, membro (korespondanta en 1987, ordinara en 1995) de Hungara Scienca Akademio, membro de Academia Europaea (1992), membro de Leopoldina (akademio) (1993).

Pál Venetianer  naskiĝis la 15-an de aprilo 1935 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Pál Venetianer frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1953-1957. Post la diplomo li eklaboris en medicina instituto, ekde 1970 en biologia instituto en Szeged. Li atingis la sciencan gradon PhD en 1965, li doktoriĝis antaŭ la akademio en 1975. Li dufoje esploris ankaŭ en Usono. En 1975 li atingis la instruan rangon titulara profesoro en Szeged. Li okupiĝis precipe pri molekula biologio, enzimoj kaj proteinoj. Li havas edzinon, kiu naskis filon. Li ricevis premiojn inter 1969-1998.

Elektitaj libroj
----------------

* *Molekuláris biológia: Tegnap, Ma, Holnap* (1978)
* *A DNS szép új világa* (1998)
* *Molekulák, gének, sorsok* (2008)
* *Génmódosított növények, Mire jók?* (2010)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva intervjuo
* biografio angle


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 470382
* VIAF: 121454052
* ISNI: 0000 0000 7949 2124
* SUDOC: 224224921
 |
**Pál Veszely** [veseli], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Veszely Pál** estis hungara aktoro. Liaj familiaj nomvariantoj estis *Wessely, Vessely*.

Pál Veszely  naskiĝis la 27-an de aprilo 1900 en Pécs, li mortis en 1994 en Delhi (Ontario), (Kanado).

Biografio
---------

Pál Veszely debutis kiel aktoro en sia naskiĝurbo en 1920. Inter ambaŭ mondomilitoj li apartenis al pluraj teatroj (ekzemple Nacia Teatro (Szeged) (1935-1939), Operetoteatro (Budapeŝto) (1939-1943 kun interrompo), Teatro Madách (1940)). En 1925 li edziĝis. Li partoprenis en la ŝovinismaj movadoj, post la 2-a mondmilito la ekzamena komisiono malpermesis lin de la aktorado. Li migris al Ameriko, kie foje li aktoradis antaŭ hungara publiko.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* Pál Ábrahám: *Viktória* - grafo Miki
* Szabolcs Fényes: *A királynő csókja* - Trabuco

Elektitaj kinaj filmaj roloj
----------------------------

* *Fűszer és csemege* (1939) - amiko
* *Egy szoknya, egy nadrág* (1943) - detektivo
* *Vihar után* (1944) – taksiisto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Pál Őz** [Oz], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Őz Pál** estis hungara advokato, jakobeno, martiro.

Pál Őz naskiĝis ĉirkaŭ 1766 en Pápa (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio), li mortis la 2-an de junio 1795 en Buda (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio).

Biografio
---------

Pál Őz akiris juran diplomon en Reĝa Universitato de Pest, en 1789 li estis ĉefamilia edukisto, en 1790 li vizitis la hungaran parlamenton en Pozono, en la sekva jaro kalvinanan koncilion. En 1792 li estis advokato, poste li kandidatiĝis al akademio de Sárospatak. Li aliĝis al la hungara jakobena movado, li legis origine la koncernan francan literaturon. En 1794 li estis arestita, poste kondamnita je morto.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A magyar jakobinusok iratai 1-3* (1952-1957)
* *Diarium Diaetale* (manuskripto pri la parlamento el 1790)
* *Mandatum* (manuskripto, 1792)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2018-03-24 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo Ö, poste serĉu la nomon)

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 705847
 |
La Barbadosa Nigraventrulo estas harŝafa raso de deveno el Karibio.
La **Barbadosa Nigraventrulo** aŭ en angla **Barbados Blackbelly** estas raso de aldomigitaj ŝafoj kiu estis disvolvigita en Karibio. Kvankam plej verŝajne la Barbadosa Nigraventrulo havas elafrikajn praularon, ŝjnas klare ankaŭ, ke la raso, kiel ĝi estas nuntempe, estis disvolvigita fare de la popolo sur la insulo el ŝafoj alportitaj de ŝipoj tre frue en la periodo tuj post la unua alveno de eŭropanoj. Tiu raso estas bredata ĉefe por viando nome ŝafaĵo.

Karakteroj
----------

Ŝafino de Barbadosa Nigraventrulo
Barbadosa Nigraventrulo kapablas toleri varmon kaj montras pli da stamino ol plej ŝafrasoj. Ili havas rapidajn krurojn kaj je multaj manieroj ili similas al cervoj. Ili estas "harŝafoj," kio signifas ke ili ne kreskas lanon sed havas krispan haron anstataŭe. Se ili estas bredataj en pli malvarmaj klimatoj, il ofte disvolvigas lanan subtavolon kiun ili mudas printempe.

La Barbadosa Nigraventrulo povas reproduktiĝi la tutan jaron malkiel plej aldomigitaj ŝafoj. Ĉar ili estas pli malgrandaj kaj pli malrapide kreskantaj ol plej lanŝafoj, ili ne estas bona elekto por komerca produktado. Tamen, estas forta merkato por ties ledo kaj mildgusta viando (ŝafaĵo).

La Barbadosa Nigraventrulo gamas laŭ koloro el hela sablokolora al malhela mahoganruĝa, kun nigraj strioj en vizaĝo (kvazaŭ brovoj) kaj nigraj kruroj, ventro, interkrura regiono, mentono, kaj brusto, kio havigas al tiu herbovorulo ties nomon. Spite ties kapro-similan aspekton, ili estas veraj ŝafoj.

Referencoj
----------

1. ↑   Barbados Blackbelly. *Breeds of Sheep*. Texas University. Arkivita el la originalo je 2009-02-25. Alirita 20a de Marto 2009.
2. ↑  
 Barbados Black belly/Grenada. *Breed Data Sheet*. Domestic Animal Diversity Information System. Alirita 11a de Septembro 2009.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Barbadosa Nigraventrulo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* The Barbados Blackbelly Sheep Association International (BBSAI)
* The North American Barbados Blackbelly Sheep Registry
* Arkivigite je 2018-12-20 per la retarkivo Wayback Machine Aspocio de Bredistoj
* Comprehensive FAO Book Chapter on Barbados Blackbelly Sheep
* http://www.barbadosblackbelly.com Barbados Blackbelly Hair Sheep
* The Blackbelly Sheep Book - A Wiki-based book for people who raise either Barbados Blackbelly or American Blackbelly sheep
**Barna Szabó** [sabO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szabó Barna** estas hungara inĝeniero, altlerneja instruisto, ekstera membro de Hungara Scienca Akademio (1995). Lia nomo malofte estis kun distinga majusklo *A. Szabó Barna*.

Barna Szabó naskiĝis la 21-an de septembro 1935 en Martonvásár.

Biografio
---------

Barna Szabó frekventis bazlernejon komence loke, post la 2-a mondmilito la familio translokiĝis al Gyoma. La juna Barna ne havis permeson lerni en ŝtata gimnazio, tial li estis helplaboristo. Iom poste li tamen maturiĝis en franciskana gimnazio en 1954. Pro la politika mildiĝo li plulernis en Universitato Mátyás Rákosi, post 2 jaroj li estis tralokita al Arbarkultura Altlernejo de Sopron. Pro falo de la Hungara revolucio de 1956 ankaŭ li disidis al Kanado. Li akiris diplomon en Toronto en 1960, en la sama jaro li edziĝis. Li trovis laboron en urbeto en Manitobo. En 1962 li laboris en Niagara Falls (Ontario), kie li profitis la eblecon kaj vespere li plulernis en Bufalo. En 1966 li akiris majstran diplomon, poste samloke li ekinstruis. Li doktoriĝis en 1968, poste li havis inviton instrui en Sankta Luiso jam en Usono, kie li profitis la komputikan teknikon en la mekaniko. Lia edzino naskis filojn en 1961 kaj 1964.

Fontoj
------

* hungarlingva membiografio
* Arkivigite je 2019-10-19 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 665278
* SUDOC: 138505772
 |
nuklea centralo kun premakva reaktoro
La **premakva reaktoro** (angle: *pressurized water reactor, PWR*) estas malpezakva nuklea reaktoro. Ĝi similas al la bolakva reaktoro, sed la diferenco estas, ke oni ne gajnas la vaporon en la reaktoro kerno mem, sed per varmointerŝanĝilo.

En la reaktora kerno troviĝas plurcent stangoj da nukleaj fueloj. La fuelstango entenas la riĉigitan uranion en formo de urani-dioksido. La malvarmiga akvo fluas de sube al supren kaj samtempe servas kiel moderatoro.

La dumfunkcia premo en la reaktoro estas tiel granda, ke la akvo en la primara cirkulado ne bolas. Ĝi fluas al la varmointerŝanĝilo, kie la varmo estas transdonata al la akvo de la sekundara cirkulado kiu bolas. Tiamaniere la vaporo, kiu fluas al la turbinoj, ne estas kontaminita per radioaktivaj substancoj.

La tipo de reaktoro, kiu disvolviĝas dum la komenco de la 21-a jarcento, estas la evoluinta premakva reaktoro (angle: *evolutionary pressurized water reactor, EPR*), ankaŭ nomita en Eŭropo *eŭropa pressurized water reactor*; ĝia principo estas tiu de *PWR* kun celoj de pli sekureco kaj pli ekonomia efikeco.

Referencoj
----------

1. ↑  EPR - La celoj pri sekureco kaj konkurenceblo - raporto de franca senato (france)

* Kategorio Premakva reaktoro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Reĝo kaj reĝino de Sikimo (1966).
**Pälden Döndrub Namgyal** (Gangtok, 23-an de majo 1923 - Novjorko, 29-an de januaro 1982) estis la dua kaj lasta Chögyal (reĝo) de Sikimo. Li postsekvis Tashi Namgyal en 1963. Dum sia regado la monarkio estis aboligita kiam la popolo voĉdonis por aliĝo de Sikimo al Barato kiel 22-a ŝtato.

Juneco kaj studo
----------------

Kiel 6-jaraĝulo li iris al la St. Joseph's Convent in Kalimpong, sed li devis interrompi la studadon pro malario. De lia 8-a ĝis 11-a li por studi iris al monaĥejo, sub sia onklo Rinpoche Lhatsun. Post tio li estis agnoskita kiel la renaskito de la tulku de tiel la monaĥejo Phodong kiel de Rumtek. Post tio li iris al la St. Joseph's College en Darĝiling. Je la Bishop Cotton School en Ŝimla li diplomiĝis en 1941.

Familio
-------

Li geedziĝis kun Sangey Deki en 1950, filino de grava tibeta familio kaj kune havas du filojn kaj unu filinon. Sangey mortis en 1957.

Li reedziĝis en 1963 kun la dudekdu jaraĝa usonanino  *membro de la elito* Hope Cooke. Ilia geedziĝo mondvaste altiris la atenton al Sikimo. La paro havas du infanopjn kaj divorcis en 1980.

Kariero, kronado kaj aliĝo al Barato
------------------------------------

Pälden Döndrub Namgyal servis por sia patro kiel konsilanto por enlandaj aferoj kaj gvidis la intertraktan teamon kiu fiksis la rilatojn kun Barato post ties sendependeco en 1949.

Baldaŭ post la geedziĝo kun Cooke li estis kronita je astrologie favora tago en 1965.

En 1975 okazis referendumo en Sikimo ĉe kiu 97% voĉdonis por aliĝo al Barato. Per tio la reĝeco finiĝis por Pälden Döndrub Namgyal.

Li mortis komence de 1982 pro kancero en Novjorko. La filo el la unua geedziĝo, Wangchuk Namgyal, nomumiĝis al la dektria Chögyal, funkcio je kiu ne plu ligiĝis oficiala aŭtoriteco.

Rekono
------

Ĉe lia morto membroj de la parlamento oferis khatojn kiel signo de respekto.

De Barato li ricevis en 1947 la Hindian Sendependecan Medalon kaj en la sama jaro li kavaliriĝis en la Ordeno de la Brita Imperio. En 1954 li ricevis la Padma Bhushan-on de Barato. En 1956 li ricevis la Ordeno de la nigra stelo de Benino (tiam Francio).

Plue li havis la sekvajn titolojn:

* 1923-1941: Princo Pälden Döndrub Namgyal
* 1941-1947: Maharajkumar Ŝri Panch Pälden Döndrub Namgyal


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 614627
* LCCN: n85338063
* VIAF: 13770269
* ISNI: 0000 0000 2823 6921
 |