recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Agnieszka Romaszewska-Guzy** (naskiĝis la 15-an de januaro 1962 en Varsovio) estas pola ĵurnalistino gazetara kaj televida, direktorino de Televido Belsat.

Post enkonduko de milita stato en Pollando estis internigita por kvin monatoj. Ĝis 1989 kunlaboris kun opozicia movado, partoprenante i.a. en kontraŭkomunisma Movado Libereco kaj Paco. En 1987 finis studojn ĉe Historia Fakultato de Varsovia Universitato. Ŝi estis porparolantino de Tutpollanda Fonda Komitato de la Sendependa Asocio de Studentoj (NSZ), kaj poste membro de Landa Revizia Komisiono ĉe NZS. Ŝia edzo Jarosław Guzy estis ĝia unua prezidanto.

Dum doktoreca stipendio en Usono estis staĝistino en "The Washington Times", "The Washington Post" kaj en semajnrevuo "The New Republic". Ekde 1991 laboris en gazeto "Życie Warszawy" (Vivo de Varsovio). En 1992 trovis laboron en Telewizja Polska, kie estis ĉefo de raportistoj kaj anstataŭantino de ĉefo de Wiadomości TVP (Sciigoj de Pola Televido). Poste ŝi enposteniĝis kiel landa raportisto, eldonanto de Wiadomości, kaj ankaŭ ŝi eldonis i.a. katolikan informan revuon "Czasy" (Tempoj).

En 1999 ŝi revenis al la redakcio de Wiadomości, priparolis eventojn en Balkanoj. Ŝi surbendigis ses raportaĵojn kaj dokumentajn filmojn, i.a. *En la ombro de KGB*, *Misiistoj*, *Kamaradoj kaj amikoj*, *Fremda patrio*. Ĝis 2005 estis internacia raportistino (i.a. en Belorusio kaj Ukrainio). Pro sia ĵurnalista agado regopovoj de Belorusio ekziligis ŝin kun plurjara malpermeso eniri la landon.

De 1998 ĝis 2004 ektroviĝis en la ĉefa estraro de Asocio de Polaj Ĵurnalistoj. Ŝi aktivis en Asocio Centro de Civitana Edukado Pollando-Belorusio. En 2006 enposteniĝis kiel anstataŭantino de direktoro de TV Polonia pri programado, en 2007 iĝis ties direktorino. Ŝi prilaboris koncepton krei teman televidkanalon de Pola Televido, dediĉitan al belorusa temaro. En 2007 iĝis direktorino de Biełsat TV. Marte 2009 estis maldungita, kion oni komentis kiel "donaco al Lukaŝenko". Sub premo de publika opinio post semajno revenis al sia posteno. En 2010 komencis plenumi devojn de direktoro de filio de Pola Televido en Bjalistoko.

Ŝi estas filino de Zofia Romaszewska kaj Zbigniew Romaszewski. En 2007 estis distingita de prezidento Lech Kaczyński per Kavalira Kruco de la Ordeno *Polonia Restituta*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Agnieszka Romaszewska-Guzy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Blogo de Agnieszk Romaszewska en portalo salon24.pl


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 425957
* LCCN: n2015055140
* VIAF: 311834712
* ISNI: 0000 0004 4385 6415
* SUDOC: 203081706
 |
**Adalbert STIFTER** (/ˈadalbɛrt ˈʃtɪftər/ [ˈadalbɛɐt ˈʃtɪftɐ]) (n. la 23-an de oktobro 1805 en Oberplan, Bohemio, m. 28-an de januaro 1868 en Linz) estis aŭstra verkisto kaj pentristo.

Adalbert StifterLi studis juron, matematikon kaj natursciencon en Vieno, sed lia intereso pri pentrado kaj verkado pli kaj pli fortiĝis. En la jaro 1837 li edziĝis. Kvankam famiĝanta kiel verkisto kaj pentristo, li pro financaj zorgoj vivtenis sin kiel redaktoro kaj instruisto. Liaj rilatoj al aŭtoritatuloj ofte estis tre malbonaj, lia financa situacio ne esence pliboniĝis kaj finfine lin premis sanecaj problemoj. Suferanta je hepata cirozo li provis suicidon kaj mortis sekve de ĝi du tagojn poste. La sinmortigo poste estis prisilentata, ĉar suicidintojn laŭ la tiama tradicio ne eblis normale entombigi.

La verkaro de Adalbert Stifter brilas pro la elstaraj priskriboj de pejzaĝoj, kiuj laŭ la aŭstra verkisto Peter Rosegger efikas "kvazaŭ pentritaj per la peniko". Kiel pentristo Stifter estas rigardata antaŭulo de la impresionismo, krome menciindas liaj meritoj en la konservado de artaj valoraĵoj.

Listo de verkoj
---------------

* *Studien* (noveloj, 6 vol. 1844-1850)
* *Bunte Steine* (rakontoj, 2 vol. 1853)
* *Der Nachsommer* (romano, 1857]
* *Witiko* (romano, 3 vol. 1865-1867)
* *Erzählungen* (rakontoj, eld. 1869)

maldekstra
la naskiĝdomo de la verkisto en Oberplan
maldekstra
maldekstra

En Esperanto aperis
-------------------

*La erikejvilaĝo,tria ĉapitro* (trad. Karl Bartel, La Marto, 1911, p. 52-54)

*La flugo per la Kondoro* : (Fragmento el la novelo *La*
Kondoro*) ;* Die Fahrt auf dem Kondor*: (aus der Novelle* Der Kondor*) / [Trad. Ernst Werner]. - En: Austria antologio ; p. 18 - 23, kajeroj 11 - 15*

*Survoje al lernejo en montaro* <rakonto> / Trad. E. Werner. -
En: Austria antologio ; p. 26 - 30, kajeroj 16 - 18

*La flugo per la kondoro*. - En: Tri majstro-noveloj ; p. 30 - 32

Eksteraj ligiloj
----------------

* Adalbert Stifter en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Adalbert Stifter en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* La erikejvilaĝo en Marto 1911


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 11769
* GND: 118618156
* LCCN: n79081269
* VIAF: 22149114
* ISNI: 0000 0001 2123 5886
* LIBRIS: 210601
* SUDOC: 027331598
* BNF: 119255701
* ULAN: 500013909
* MBA: 72a1f4ff-ce20-40b0-8831-cab0812249b2
* NLA: 35525380
* NDL: 00457744
* BIBSYS: 90058495
* RKD: 75248
* NKC: jn19990009997
* ICCU: CFIV002895
* BNE: XX870431
 |
**AKAMATSU Ken** (Hepburn) (赤松 健, [akamacu ken], 5-a de julio 1968 - ) estas mangaverkisto, naskiĝis en Nagojo kaj pasigis infanajn jarojn en Tokio kaj la prefektujo Kumamoto, konate kiel venanto el la prefektujo Kanagaŭa kie li pasigis iom tempon.
Plejparto de lia verko inkludas etĉion, ofte verkas mangaojn kioj vira ĉefrolulo ĉirkaŭita de amaso de knabinoj.

Li diplomiĝis en la Kaijo-meza kaj alta lernejo. Li missukcesis konkurson por einiĝi la Tokian Universitaton, kaj anstataŭe eniĝis en fakultato pri literaturo de Chuo-Universitato(supoze kaj fakte tio atingis ideon por Love Hina). En la universitato, li apartenis al studrondoj pri animeo, mangao kaj kino. Rezulte, li iĝis fama kiel ilustristo en Komike (mallongigo de Comic Market, kongreso ĉiuduonjare okazas en Japanio), li uzis plumnomon "MIZUNO Awa" (水野 亜和).

Post la mangao AI ga Tomaranai, Akamatsu laste finis faman verkon Love Hina. La serio aperis en Shonen Magazine kiu estis vendotaj 6 milionoj da kopioj en Japanio. Akamatsu aldonis elementojn de siaj spertoj en la rakonton.

Li uzas "bankosistemo"n kio estas rezervaĵoj de bildoj(fonoj, pejzaĝoj). Li elprenas rezervitajn bildojn el la banko, algluas en desegnaĵon por mallongigi la tempon por desegni. Nun li laboris por freŝa mangaa serio Magister Negi Magi, li uzas komputilaj grafikoj por fonoj.

Verkoj
------

* AI ga Tomaranai
* Love Hina
* Magister Negi Magi

* Kategorio Akamatsu Ken en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 50268
* GND: 1110983131
* LCCN: n2004042432
* VIAF: 66682410
* ISNI: 0000 0001 2027 6344
* SUDOC: 079485251
* BNF: 14426746h
* NDL: 00407085
* BIBSYS: 6071306
* NKC: mzk2011648017
* BNE: XX1596063
 |
Paĝo el la *Kitāb al-Hayawān*. Basra.
**Al-Ĝahiz** aŭ **al-Jāḥiẓ** (arabe الجاحظ) (laŭ kompleta nomo **Abū ʿUthman ʿAmr ibn Baḥr al-Kinānī al-Baṣrī** أبو عثمان عمرو بن بحر الكناني البصري) (n. 776, en Basra – Decembro 868/Januaro 869) estis araba verkisto de prozo kaj aŭtoro de verkoj de literaturo, de Mutazila teologio, kaj de politik-religiaj polemikoj.

Ĉefaj verkoj estas la jenaj:

*Kitab al-Hajaŭan* (Libro de animaloj)

*Kitab al-Buĥala* (Libro de avaruloj) ankaŭ (Avaro kaj avarulo)

*Kitab al-Bajan ŭa al-Tabjin* (Libro de elokvento kaj pruvo)

*Risalat mufaĥarat al-sudan 'ala al-bidan* (Traktaĵo pri negroj)

Bibliografio
------------

Kennedy, Hugh (2006). When Baghdad Ruled the Muslim World: The Rise and Fall of Islam's Greatest Dynasty. Cambridge, MA: Da Capo Press. ISBN 978-0-306814808.  Alirita la 15an de Novembro 2016.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Al-Ĝahiz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Paŭlo Sergio Viana, *Kion instruas al ni niaj lernejoj?*, Esperanta Retradio, la 27-an de marto 2019.

Notoj kaj referencoj
--------------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 573688
* GND: 118680919
* LCCN: n79115518
* VIAF: 11070
* ISNI: 0000 0003 5383 6728
* LIBRIS: 192308
* SUDOC: 066912776
* BNF: 11903850b
* NKC: jn19981000055
* ICCU: RMLV020529
* BNE: XX1154288
 |
**Al-Mutanabi** aŭ **Ahmad ibn-al-Husajn al-Mutanabbi** (n. 915, m. la 23-an de septembro 965) estis arablingva poeto.

Vivo
----

Li naskiĝis ĉe Samaŭa, nun en Irako, kaj estis filo de akvoportisto, kvankam li asertis ke li havis nobelajn praulojn.

En 924 karmatoj (sepimamisma grupo) atakis la urbon Kufa: Al-Mutanabi eliris kun la disrabistoj kaj vivis kun ili en la dezerto. Tie li lernis ilian dialekton, kiun oni tiam kredis simili al la klasika arablingvo de la Korano. En 935 li komencis vojaĝi, vivtenante sin nur per siaj poemoj. En 948 li aliĝis al la kortego de Saif al-Daŭla, kiu regis nordan Sirion, kaj tie li verkis multe da siaj verkoj.

Tamen okazis kortegaj intrigoj kaj kverelo kun gramatakisto kiu frapis Al-Mutanabi antaŭ Saif al-Daŭla sen esti riproĉata de tiu princo. Pro tio Al-Mutanabi forlasis la kortegon, kaj ekde 957 li ĉeestis la egiptan kortegon kaj verkis poemojn por Abu al-Misk Kafur. Kiam li ne estis nomumata guberniestro de Sidono, li insultis Kafur per satiraj poemoj kaj tial denove devis fuĝi en 961. Li iris al la kortego de Ŝirazo. Septembron 965 li estis mortigata survoje al Kufa, laŭdire de triba ĉefo kiun li insultis. Laŭ onidiro pri lia mortigo, li forkuris de lia atakanto, sed lia kunulo memorigis lin pri unu el liaj duversoj, kaj li revenis kaj batalis ĝis morto: la duverso estis:

Min konas la ĉeval', la dezerto, la nokta mallum',
Ankaŭ la lanc', la sabro, la papero kaj la plum'.

Poemoj
------

Multe da liaj poemoj estas satiraj, kaj pro tio li ofte spertis tiklajn situaciojn. Li mem fanfaronis pri la virtoj de siaj poemoj. Ekzemple li diris ke liaj poemoj tiom potencas ke ili legeblas eĉ de blinduloj, kaj ke liaj vortoj tiom signifoplenas ke ili aŭdeblas eĉ de surduloj.

Jen eltiraĵoj de lia poemaro:

Tiel fidela mi restas ekde naskiĝtago,
Kiel eĉ se de la grizharoj mi disiĝus,
Kaj al junaĝo reen mi revenus,
Al ili ĉiam korplore mi sopirus.
Instinkto de l' homar' estas la subpremo;
Se iu ne subpremas, ne estas pro piemo:
Estas pro motivo, se oni sin retenas,
Ĉar tio ne estas la monda skemo.

Referencoj
----------

1. ↑  Ayyıldız, Esat (2020), "el-Mutenebbî’nin Seyfüddevle’ye Methiyeleri (Seyfiyyât)", BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi , 7 (2) , 497-518. DOI: 10.33460/beuifd.810283
2. ↑  *La Trezoro de Arabaj Proverboj kaj Anekdotoj*, Husejn Al-Amily, UEA 2008

* Kategorio Al-Mutanabi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 292659
* GND: 118585584
* LCCN: n80103859
* VIAF: 89244591
* ISNI: 0000 0001 2242 4312
* LIBRIS: 195598
* SUDOC: 028066677
* BNF: 11997608t
* MBA: 2d5d1e49-4992-4f05-b75a-673f7a00e0a6
* NLA: 36507907
* BIBSYS: 90952259
* BNE: XX1152150
 |
dekstra
**KUNCZ Aladár** (kunc) estis rumanuja hungara vekisto, redaktoro, kritikisto, tradukisto naskita la 31-an de decembro 1886 en Arad kaj mortinta la 24-an de junio 1931 en Budapeŝto. Li estis la meza filo de pedagogo Elek Kuncz, pli juna frato de juristo-ekonomikisto Ödön Kuncz kaj pli aĝa frato de kuracisto Andor Kuncz.

Biografio
---------

Aladár Kuncz studis en Kolozsvár kaj Budapest; li akiris instruistdiplomon pri latina-hungara-greka lingvoj. De 1909 li instruis en Budapeŝto. Ĉiujare li pasigis longan tempon en Parizo. En somero 1914 li jus faris studvojaĝon en Francujo, kiam ekspolodis la unua mondmilito kaj dum kvin jarojn estis internigita (Noirmoutier, Ile d’Ieu). El impresoj de tiu verkis li sian ĉefverkon (*Fekete kolostor*). En 1923 li translokiĝis el Hungarujo al Kluĵo kaj li havis gravan rolon en la organizado de hungara literatura vivo de Transilvanujo. De 1923 li estis redaktoro de la literatura gazeto Ellenzék, de 1929 de la revuo Erdélyi Helikon.

Ĉefaj verkoj
------------

* *1906 Toldy Ferenc* (studo)
* *1914 Thököly a francia irodalomban* (studo)
* 1931 *Fekete kolostor* (romano)
* 1931 *Felleg a város felett* (romano)

Bibliografio
------------

* Pomogáts Béla: *Kuncz Aladár*. Budapest, 1968, Akadémiai Kiadó.

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon

* Kategorio Aladár Kuncz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 222650
* GND: 1028857225
* LCCN: n82256766
* VIAF: 14907795
* ISNI: 0000 0000 8359 2291
* SUDOC: 057433356
* BNF: 130855584
* ICCU: RAVV084487
* BNE: XX5258831
 |
**Aethelfrith** (mortis ĉirkaŭ 616) estis reĝo de Bernicia, Anglio, de ĉirkaŭ 593 al ĉirkaŭ 616, kaj ekde ĉirkaŭ 604 ankaŭ regis Deira, tiel fondante la regnon Northumbria kiu konsistis el Bernicia kaj Deira.

Reĝo de Bernicia
----------------

La anglosaksa historiisto Bede priskribis la militajn sukcesojn de Aethelfrith kontraŭ la keltaj loĝantoj de norda Anglio: antaŭ lia regado, Bernicia enhavis nur la marbordan regionon, sed Aethelfrith multe pligrandigis la regnon.

En 603 Aidan mac Gabrain, reĝo de Dalriada, kunigis grandan armeon kaj atakis Aethelfrith. Malgraŭ ke Aethelfrith havis ege malpli da batalistoj, li venkis, kaj dum la batalo mortis la plejparto de la soldatoj de Aidan, kiu fuĝis. Tamen ankaŭ mortis multaj anglosaksoj, inkluzive Theodbald, frato de Aethelfrith. Eble sekvis pacakordo: post la morto de Aethelfrith liaj filoj trovis rifuĝon en Dalriada; kaj la postaj militoj de Aethelfrith okazis aliloke en Britio.

Reĝo de Northumbria
-------------------

Ĉirkaŭ 604 Aethelfrith ekregis Deira, tiel fondante Northumbria. Edwin, filo de Aella (reĝo de Deira 559-588), kaj Hereric, nevo de Edwin, fuĝis. Aethelfrith edziĝis al Acha, filo de Aella, tiel plifortigante sian pretendon al la trono de Deira, kaj ĉirkaŭ 604 ŝi naskis Oswald, reĝo de Northumbria 634-642.

Inter 613 kaj 616 Aethelfrith atakis la kimran regnon Powys, kiun li venkis ĉe Chester, mortigante la reĝon de Powys. Laŭdire 1,200 nearmataj monaĥoj preĝis por kimra venko, kaj Aethelfrith (kiu estis pagano) masakris ilin dum la batalado.

Hereric estis venenata ĉe la kortego de la reĝo de Elmet. Edwin iris al pluraj anglosaksaj regnoj kaj fine ĝuis la protekton de Raedwald, reĝo de East Anglia. Aethelfrith trifoje promesis grandan sumon da mono al Raedwald se li mortigus Edwin. La unuan kaj duan fojojn Raedwald rifuzis. La trian (ĉirkaŭ 616), Aethelfrith, kiu estis verŝajne la plej potenca anglosaksa reĝo, minacis ke li invados East Anglia. Raedwald promesis aŭ mortigi aŭ transdoni Edwin. Tam lia virta edzino riproĉegis lin, dirante ke oni neniam agu perfide kaj neniam transdonu amikon kontraŭ mono.

Edwin rifuzis proponon ke li eskapu. Lin vizitis fremdulo, eble Paulinus, la estonta episkopo de Jorko. Tiu diris ke Raedwald subtenos Edwin, kiu estis destinata iĝi pli potenca ol iu ajn antaŭa anglosakso.

Raedwald marĉis norden kun granda armeo por ataki Aethelfrith antaŭ ol tiu povus kunigis ĉiujn siajn soldatojn. Sekvis batalo proksime al Rivero Trent kaj al Gainsborough (Lincolnshire). Dum la batalo mortis Aethelfrith kaj Raegenhere, filo de Raedwald. Edwin gajnis la tronon de Northumbria, kaj la filoj de Aethelfrith fuĝis al Skotlando.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 290122
 |
**Aethelhere** (m. la 15-an de novembro 655) estis reĝo de East Anglia, Anglio ekde ĉirkaŭ 653.

Familio
-------

Aethelhere estis filo de Eni, frato de Raedwald, kiu regis East Anglia ĝis sia morto ĉ.624. Eblas ke Eni mem ankaŭ estis reĝo de East Anglia.

Du fratoj de Aethelhere, Anna kaj Aethelwold, iĝis reĝoj de East Anglia.

Regado de Anna
--------------

Anna iĝis reĝo de East Anglia en ĉirkaŭ 636. Dum lia regado Penda, reĝo de Mercia, estis forta malamiko, kaj en 651 Penda forpelis Anna de East Anglia. Probablas ke dum lia foresto lia frato Aethelhere servis kiel reganto.

En 653 Anna revenis en sian regnon. Ĉe Bulcamp, proksime al Blythburgh, Suffolk okazis batalo dum kiu Penda tute venkis la armeon de Anna, kaj Anna kaj sia filo Jurmin mortis, kune kun multaj gravuloj.

Reĝo de East Anglia
-------------------

Aethelhere sekvis Anna kiel reĝo de East Anglia. Kiel sia frato, li estis kristana, kaj dum lia regado Sankta Botolph konstruis manaĥejon ĉe "Ikanho" (eble en suda Lincolnshire).

Morto
-----

En 655 Penda atakis Northumbria kun grandega armeo, al kiu aniĝis Aethelhere. Verŝajne Penda devigis Aethelhere partopreni la invadon. Oswiu, reĝo de Northumbria, havis pli malgrandan armeon, sed, la antaŭtagon de la decida batalo, kimraj alianculoj de Penda foriris, kaj alia alianculo, Aethelwald (reĝo de Deira) decidis iĝi neŭtrala ĝis li scios la probablan rezulton.

Apud la rivero Winwaed, verŝajne proksime al Leeds, Oswiu tute venkis la invadantojn, kaj dum la batalo mortis Penda, Aethelhere kaj multaj aliaj estroj de la armeo de Mercia.

Aethelwold sekvis sian fraton kiel reĝo de East Anglia.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 286464
 |
**Aethelred la 1-a** (m. la 18-an de aprilo 796) estis reĝo de Northumbria, Anglio, de 774 al 779 kaj denove de ĉ. 790 al sia murdigo en 796.

Laŭ la Anglosaksa Kroniko li estis filo de Aethelwald Moll kiu regis Northumbria de 759 al sia detroniĝo en 765, kiam Alhred iĝis reĝo. En 774 Alhred estis detronigata kaj ekzilita, kaj Aethelred (eble ankoraŭ knabo) altroniĝis.

Tiuepoke Northumbria suferis pro kvereloj inter la plej potencaj familioj. En 779 Aethelred estis detronigata kaj Aelfwald la 1-a (verŝajne nepo de Eadbert kiu regis Northumbria de ĉirkaŭ 737 al 758) iĝis reĝo. Dum la regadoj de Aelfwald kaj lia sekvulo Osred la 2-a Aethelred vivis en ekzilo. Ĉirkaŭ 790 Osred estis detronigata kaj Aethelred regajnis la tronon.

En 790, laŭ Simeono de Durham, Eardwulf "estis kaptata, kaj kondukata al Ripon, kaj Aethelred komandis ke tie li estu mortigata ekster la pordo de la monaĥejo. La monaĥoj portis la korpon en la preĝejon, kantante gregoriajn ĉantojn, kaj metis ĝin eksteren en tendon; post noktomezo oni trovis lin en la preĝejo, vivan." Letero de Alcuinus al Eardwulf sugestas ke oni konsideris la resanigon mirakla.

En 791 Aethelred mortigis Aelf kaj Aelfwine, filojn de Aelfwald kaj eblaj rivaloj por la trono. La sekvantan jaron Osred la 2-a klopodis regajni la tronon sed malvenkis, kaj estis kaptata kaj mortigata la 14-an de septembro.

La saman jaron Aethelred edziĝis al Aelflaed, filino de Offa, reĝo de Mercia.

En 793 la vikingoj disrabis Lindisfarne. En letero al Aethelred, Alcuinus atribuis tion al la pekoj de Aethelred kaj la nobeloj de Northumbria.

Verŝajne Aethelred ĝuis la subtenon de Deira (unu el la du regnoj kiuj kuniĝis por estigi la regnon Northumbria) kaj de Karlo la Granda. Malgraŭ tio, li estis mortigata de konspirantoj estrataj de Ealdred kaj Wada (du potencaj nobeloj) la 18-an de aprilo 796. Li estis sekvata de Osbald sed tiu regis nur 27 tagojn antaŭ ol esti detronigata.

* Kategorio Aethelred la 1-a (Northumbria) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 288165
 |
**Aethelwald** (m. verŝajne post 655) estis reĝo de Deira, Anglio de 651 al sia morto.

Li estis filo de Oswald, kiu regis Northumbria (de kiu Deira estis parto) de 634 al sia morto, kaj kuzo de Oswiu.

En 651 Oswin, reĝo de Deira, estis mortigata de Oswiu, tiam reĝo de Bernicia (la alia parto de Northumbria). Aethelwald kaptis la tronon de Deira - estas necerte ĉu li estis nomumata de Oswiu aŭ ĉi li altroniĝis kontraŭ ties volo. Ĉiukaze, kiam Penda de Mercia invadis Northumbria en 655, Aethelwald subtenis lin. Tamen dum la decida batalo, proksime al Leeds, Aethelwald retiris siajn batalistojn, kaj Penda mortis.

Ne restas certaj informoj pri la posta vivo de Aethelwald, krom ke li ne daŭre regis Deira: en 655 aŭ 656 Alhfrith, filo de Oswiu, anstataŭis lin kiel reĝo de Deira. Estas tradicio ke Aethelward iĝis kristana ermito en Jorkŝiro.

Kvankam Aethelwald aliancis al Penda, kiu estis pagana, li mem estis kristano kiu donis bienon al Sankta Chad por nova monaĥejo.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 287821
 |
La **Londona Lernejo de Prezentartoj kaj Teknologio** (angle *The BRIT School*, plena nomo angle ***The London School for Performing Arts & Technology*** ) estas la ununura sendependa publika lernejo en la Unuiĝinta Reĝlando, kie studentoj ricevas profesian edukon en la kampoj de belartoj, amaskomunikilaro, arto kaj dezajno, same kiel akompanantaj teknologioj. Studenta aĝo: 14-19 jaroj .

Historio
--------

Fondite en 1991 en Croydon surbaze de la London College of Technology kun la subteno de la British Record Industry Trust (BRIT). Ĉe la ĉiujaraj BRIT Awards, donacoj estas kolektitaj, inkluzive por subteni la lernejon.

La lernejo havas sian propran profesian teatron, The Obie Trice Theatre, kiu sidigas ĝis 700 spektantojn, same kiel plurajn danco, televidon kaj radiostudiojn .

Alirekzamenoj
-------------

La akcepta komitato revizias la petskribojn de la kandidatoj kaj, se la kandidato plenumas la postulojn, li estas invitita al intervjuo kun sia estonta instruisto kaj ekzameno pri sia fako, kie li devas montri siajn kapablojn en la kampo de muziko, teatro (muzika, dramo), scenejefektoj, danco aŭ belartoj. La muzika ekzameno ankaŭ inkluzivas aŭskultadon kaj muzikteoriajn taskojn. La ekzameno pri aktorado (drama teatro kaj muzika teatro) kaj danco okazas en pluraj etapoj.

Diplomiĝintoj
-------------

Famuloj kiuj studentiĝis ĉe la lernejo inkludas Tom Holland, Amy Winehouse, Adele, Jessie J, Leona Lewis, Katie Melua, Kate Nash, same kiel Bill Black, Farzana Dua Elahe, Freya Rose Ridings.

Referencoj
----------

1. ↑   The BRIT School - GOV.UK (angle). Alirita 2022-03-21.
2. ↑   Alumni. Alirita 2019-10-24.
3. ↑   The BRIT School – UK Music. Arkivita el la originalo je 16 November 2016. Alirita 2019-10-24.
4. ↑ .  11 of the most famous people who studied at Croydon's BRIT School (2016-10-13). Alirita 2019-10-24.
5. ↑   BRIT School which tutored Adele sells star-making skills to business (angle) (6 March 2019). Alirita 2019-10-24.
6. ↑  The BRIT School Celebrates Twenty Years of Success, 22 September 2011 (el Retarkivo {{{1}}}) BPI. Retrieved 5 February 2012

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
* La BRIT fondaĵo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 845909
* LCCN: no2007001486
* VIAF: 127042338
* ISNI: 0000 0004 0416 2955
 |
**Aethelwold** (m. 664) estis reĝo de East Anglia, Anglio ekde 655.

Familio
-------

Aethelwold estis filo de Eni, frato de Raedwald, kiu regis East Anglia ĝis sia morto ĉ.624. Eblas ke Eni mem ankaŭ estis reĝo de East Anglia.

Du fratoj de Aethelwold, Anna kaj Aethelhere, iĝis reĝoj de East Anglia.

Surtroniĝo
----------

En 655 Penda, reĝo de Mercia, invadis Northumbria kun granda armeo, al kiu aniĝis Aethelhere, frato de Aethelwold kaj reĝo de East Anglia. La 15-an de novembro Oswiu, reĝo de Northumbria, tute venkis Penda, kiu mortis dum la batalo kune kun multaj aliaj, inter kiuj estis Aethelhere. Aethelwold heredis la tronon.

Regado
------

Aethelwold estis kristana kaj subtenis la eklezion kaj misiistojn en la najbara regno Essex. Kiam Swithelm (reĝo de Essex de 660 al 664) konvertiĝis, Aethelwold estis lia baptopatro.

Dum lia regado plifortiĝis la ligoj inter East Anglia kaj Northumbria. En 660 Aethelfryth, filino de Anna, antaŭa reĝo de East Anglia, edziĝis al Ecgfrith, filo de Oswiu kaj lia sekvanto kiel reĝo de Northumbria.

Morto
-----

En 664 Aethelwold mortis pro pesto kiu afliktis Anglion kaj mortigis multajn, inter kiuj pluraj reĝoj kaj gravaj ekleziuloj.
**Albert Pálffy**, hungare **Pálffy Albert** estis hungara verkisto, ĵurnalisto, politikisto, membro de Societo de Dekopo, membro de Hungara Scienca Akademio, membro de Societo Kisfaludy, membro de Societo Petőfi. En hungaraj fontoj lia nomo aperis ankaŭ en formoj *Pálfi* kaj *Pálffi*.

Albert Pálffy

Biografio
---------

Li naskiĝis en Gyula en la 20-an de aprilo 1820. Lia patro estis oficisto pri salaj liveradoj. Li studis komence teologion, poste juron (el kio li diplomiĝis). Tamen li iĝis elstara ĵurnalisto en Pest. Post la revolucio en 1848 li redaktis revolucieman periodaĵon. Post unu jaro li atakis eĉ la hungaran kabineton, tial li arestiĝis. Post la senarmigo ĉe Világos li kaŝvagadis ĝis la ektrovo, rezulte li deportiĝis en 1953 al Budweis. En 1856 li edziĝis kaj revenis al Pest por daŭrigi la verkadon. Ekde 1867 li iĝis ano de la *Societo Kisfaludy*. Dum lasta periodo de sia vivo li verkis precipe romanojn. Li mortis en Budapeŝto, en la 22-an de decembro 1897.

Verkoj
------

Liaj verkoj ne tradukiĝis al aliaj lingvoj, la originalaĵoj nuntempe forgesiĝis.

* Kategorio Albert Pálffy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 293228
* GND: 1024920526
* VIAF: 121434584
* ISNI: 0000 0000 7949 1084
* BNF: 103272110
 |
portreto
**Afonso D'ESCRAGNOLLE TAUNAY**, aŭ **Affonso** laŭ originala skribformo, kutime konata kiel **Affonso de Taunay** aŭ simple **Afonso Taunay** (naskiĝis en la 11-a de julio 1876, en Nossa Senhora do Desterro, hodiaŭ Florianópolis, kaj mortis la 20-a de marto 1958, en San-Paŭlo), estis brazila romanisto, biografiisto, eseisto, historiisto, leksikografiisto kaj profesoro. Li okupis la Seĝon 1 de Brazila Beletristika Akademio, por kiu li estis elektita en la 7-a de novembro 1929.

Vivo
----

Afonso Taunay naskiĝis ene de la Brazila Registarejo, konata kial "Palácio Rosado" (*Rozita Palaco*, esperante), pro la koloro uzita en la ekstera parto de la domo, ĉe la malnova *Vila do Desterro*, aktuala Florianópolis. Li estas filo de Cristina Teixeira Leite kaj Alfredo d'Escragnole Taunay, tiam prezidanto de la Provinco de Santa Catarina, alivorte vicgrafino kaj vicgrafo de Taunay. Per lia patrino li estis patrina nepo de Barono de Vassouras kaj pranepo de Barono de Itambé.

Diplomita pri Civila Inĝenierio per Escola Politécnica de Rio de Janeiro en 1900. Li instruis ĉe la Escola Politécnica de São Paulo de 1904 ĝis 1910. Li estis direktoro de Museu Paulista (Paŭlistana Museo), ankaŭ konata kiel Museu do Ipiranga, de 1937 ĝis 1939. Li reorganizis la Bibliotekon kaj la arĥivojn de la Ministerio de Eksterlandanaj Agadoj en 1930. De 1934 ĝis 1937, li estis instruisto ĉe la Fakultato de Filozofio, Sciencoj kaj Literaturo, de la Universisato de São Paulo.

Li ricevis en la 6-a de majo 1930 la posedon de la seĝo 1 de la Brazila Beletristika Akademio per la manoj de la akademiano Roquette-Pinto. Li ĝin okupigis post la morto de Luís Murat en 1929, kaj li ĝin okupigis ĝis 1958, kaj li estis sekvita por Ivan Monteiro de Barros Lins.

Verkaĵoj
--------

* *Leonor de Ávila*, brazila romancverko publikita je la 1-a eldono kun la titolo "Crônicas do Tempo dos Filipes", aŭ "Historioj de la tempo de la Filipes";
* *Eseioj de bibliografio* (2-a parto: fremda lingvo);
* *Nicolau A. Taunay* (dokumentoj pri lia vivo kaj verkaĵo);
* *Pedro Taques e seu tempo* (Pedro Taques kaj sia tempo);
* 'A vida gloriosa e trágica de Bartolomeu de Gusmão*, biografio;*
* *Escritores coloniais*, Koloniaj aŭtoroj (1925);
* *Historia: São Paulo nos primeiros anos* (1920);
* *História geral das bandeiras paulistas*, 11 volumoj. (1924-1950);
* *História seiscentista da vila de São Paulo*, 4 volumoj. (1926-1929);
* *História do café no Brasil*, 11 volumoj. (1929-1941).
* *Lexicografia: Léxico de termos técnicos e científicos*;
* *A terminologia científica e os grandes dicionários portugueses*.

* Kategorio Afonso d'Escragnolle Taunay en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 214789
* GND: 122007050
* LCCN: n50057236
* VIAF: 44314063
* ISNI: 0000 0001 2130 3025
* SUDOC: 050584863
* BNF: 120316824
* NKC: jo2012678143 jx20120110018, jo2012678143
 |
**Alberto la Granda** (latine *Albertus Magnus*, konata ankaŭ kiel **Sankt-Magnus**) naskiĝis ĉirkaŭ 1200 en Lauingen ĉe Danubo (Germanio) kaj mortis la 15-an de novembro 1280 en Kolonjo. Li estis filozofo kaj teologo, la unua granda kristana aristotelano de la Mezepoko.

En sia tempo li estis nomata Albert el Lauingen, grafo *von Bollstädt*.

Alberto en 1223 studis la artojn en Padovo; aliĝinte al la dominikana ordeno li ekstudis teologion kaj estis ordinita pastro. Li studis en Hildesheim, Freiburg im Breisgau, Regensburg kaj Strasburgo. De 1236 ĝis 1238 li okupis la oficon de ĉeflegisto en la dominikana monaĥejo en Freiburg.

Ĉirkaŭ 1240 li ekstudis en Parizo kaj akiris la magistrecon pri teologio. Dum tri jaroj de instruado li intense okupiĝis pri Aristotelo kaj juda-araba filozofio. En 1248 li iris al Kolonjo por tie estri la ĵus kreitan *studium generale* (superfaka studado). Lia plej grava lernanto kaj disĉiplo estis Tomaso de Akvino.

En 1254 Alberto estis elektita provincestro de la germanlingva ordena provinco *Teutonia*. Dum la sekvaj jaroj li iradis (preskaŭ ĉiam piede) tra Germanio por viziti la sidejojn de la ordeno kaj firmteni la monaĥejan disciplinon.

Laŭ peto de papo Aleksandro la 4-a li en 1260 estis nomumita episkopo de Regensburgo. Malvolonte li transprenis tiun taskon; la postan papon Urbano la 4-a li petis pri liberigo de sia ofico. Urbano plenumis tiun deziron kaj komisiis Alberton varbi en Germanio pri la ideo de krucmilita kampanjo. En 1263 kaj 1264 li propagandis pri kampanjo al la Sankta Lando en Germanio kaj Bohemio.

En 1264 li povis rekomenci sian instruistan agadon, en Würzburg kaj Strasburgo. En 1270 li revenis al la dominikana monaĥejo de la S-ta Kruco en Kolonjo kaj tie restis ĝis sia morto en 1280. Li estis entombigita en la kripto dela kirko de Sankta Andreo en Kolonjo.

En 1931 li estis sanktigita kaj deklarita doktoro de la Eklezio. Samjare fondiĝis en Bonn Instituto Albertus Magnus. Pio la 12-a en 1941 nomumis lin patrono de la natursciencistoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Alberto la Granda en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Alberto la Granda en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2006-02-08 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* 
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 49650
* GND: 118637649
* LCCN: n81007973
* VIAF: 316875564, 20997590, 315720470, 1921168048981438410004, 306410920 88125532, 316875564, 20997590, 315720470, 1921168048981438410004, 306410920
* ISNI: 0000 0001 0922 6821
* LIBRIS: 175075
* SUDOC: 028471040
* BNF: 12030001d
* ULAN: 500330855
* NLA: 35002648
* NDL: 00519484
* BIBSYS: 3116991
* NKC: nlk20000078394
* ICCU: CFIV043395
* BNE: XX1766291 XX873831, XX1766291
 |
**BARCSAI Ákos**, nagybarcsai, *Barcsai* estis reganto de Transilvanujo. Li naskiĝis en 1610 kaj mortis en Kozmatelke komenco de julio 1661.

Biografio
---------

Akoŝo Barcsai estis ido de magnata familio kaj li edukiĝis en kortego de Gabrielo Bethlen. En 1642 li estis sendito de Georgo Rákóczi la 1-a ĉe sultano. Ekde 1644 li estis bano de Lugos kaj Karánsebes, ekde 1648 ĉefeprefekto de Departemento Hunyad. En 1657 li iĝis reganta konsilanto, en 1658 dum manovro de Georgo Rákóczi la 2-a en Pollando li estis regantloktenanto. La 14-a de septembro 1658 li estis nomumita ĉefkomandanto, kaj la 11-an de oktobro la landkunveno elektis lin reganto. La 6-an de januaro 1661, post kiam Johano Kemény ekbatis lian armeon, li abdikis, tamen Kemény kaptigis lin kaj fermigis en fortikaĵo Görgény kaj dum transporto al Kővár murdigis lin.

Bibliografio
------------

* Erdélyi Alajos: B. Á. fejedelemsége (Századok, 1906).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio Akoŝo Barcsai en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Al-Kamil** (en araba: الكامل‎) (kompleta nomo: al-Malik al-Kamil Naser ad-Din Abu al-Ma'ali Muhammad) (ĉirkaŭ 1177 – 6a de Marto 1238) estis islama reganto kaj la kvara Ajubida sultano de Egipto. Dum sia regotempo kiel sultano, la Ajubidoj venkis super la Kvina krucmilito. Li estis konata de la latinaj krucmilitistoj kiel Meledin, nomo per kiu li estas ankoraŭ referencata ofte en kelkaj malnovaj okcidentaj fontoj. Kiel rezulto de la Sesa krucmilito, li cedis Jerusalemon al la kristanoj kaj famis ke li renkontis kun Francisko el Asizo.

Francisko el Asizo kun la Sultano al-Kamil. 15-a jarcento. Fare de Benozzo Gozzoli.
Al-Kamil estis filo de la sultano al-Adil ("Safadino"), frato de Saladino. La patro de Al-Kamil lasis al li la sieĝon al la urbo Mardin (en nuntempa Turkio) en 1199. Li estis venkita, sed malkonsento kaj malforteco inter liaj opoziciantoj ebligis, ke Al-Kamil starigis Ajubidan regadon en la Supra Mezopotamio pere de konkero de Harran (en nuntempa Turkio).

En 1200, post proklamiĝi sultano, Al-Adil invitis Al-Kamil veni el la Orientaj Teritorioj por aligi lin en Egipto kiel lia vicreĝo (na'ib) en tiu lando. La dua filo de Al-Adil, nome Al-Mu'azzam Isa, jam estis nomumita princo de Damasko en 1198. Ŝajne Al-Adil permesis al Al-Kamil altan gradon de aŭtoritato, ĉar li superrigardis multon de la vorko de la Kaira Citadelo, eldonis dekretojn sianome, kaj eĉ sukcesis konvinki sian patron demizii la povegan ministron Ibn Ŝukr. Al-Kamil restis vicreĝo ĝis la morto de sia patro en 1218 kiam li mem iĝis la Sultano.

Notoj
-----

1. ↑   Saint Francis and the Sultan: The Curious History of a Christian-Muslim Encounter, John V. Tolan OUP 2009
2. ↑   Humphreys, R. Stephen, From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus 1193-1260, p. 115
3. ↑   The chronicle of Ibn al-Athir for the Crusading period from al-Kamil fi'l-Tarikh, Part 3, eldonita de D. S. Richards Ashgate Publishing Ltd, Farnham 2008, p. 46
4. ↑   Humphreys, R. Stephen, From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus 1193-1260, p.125
5. ↑   Humphreys, R. Stephen, From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus 1193-1260, p.145

* Kategorio Al-Kamil en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 716962
* GND: 118720589
* LCCN: n2006094537
* VIAF: 50020150
* ISNI: 0000 0001 0677 1082
* SUDOC: 050161245
* BNF: 133438701
* NKC: jx20101123018
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Al-Mustansir (Bagdado) aŭ Al-Mustansir (Kairo). |

**Abū Tamīm Ma'add al-Mustanṣir bi-llāh** (arabe المستنصر) (5a de julio 1029 – 10a de januaro 1094) estis la oka el la kalifoj de la Fatima kaliflando el 1036 ĝis 1094. Li estis la plej longdaŭre reganta reganto de Islamo. Li naskiĝis en Kairo la 16an de 2a Jumada al-tanio, 420a el Heĝiro kaj je aĝo de nur ok monatoj li estis nomumita sukcedonto de sia patro. Lia nomo estis Ma'd Abu Tamim, surnome al-Mustansir bil-Lah "La venkopetanto el Dio". Li ascendis al la trono de la Fatimida Kaliflando en 15a de Ŝa'aban, 427/13a de junio 1036, je aĝo de 6 jaroj. Dum la komencaj jaroj de sia kaliflando, la ŝtataj aferoj estis administrataj fare de sia patrino. Lia periodo de kalifregado daŭris 60 jarojn, la plej longa el ĉiuj kalifoj, ĉu en Egipto aŭ aliloke en islamaj ŝtatoj. Tamen, la Fatimida povo estis limigita al Egipto pro la konkeroj fare de Selĝukoj en Levantenio kaj Jemeno kaj de Normanoj en Sicilio kaj Malto.

Notoj
-----

1. ↑  "Al-Mustanṣir" *Encyclopædia Britannica* Alirita la 24an de Januaro 2015
2. ↑  "Al-Mustanṣir" *Encyclopædia Britannica* Alirita la 31an de januaro 2015

* Kategorio Al-Mustansir Billah en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 559141
* GND: 1085669351
* LCCN: nr93049529
* VIAF: 61422965 311788239, 61422965
* ISNI: 0000 0004 4364 624X
* SUDOC: 096705329
* BNF: 171668602
 |
**Aladár Komját,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Komját Aladár** estis hungara poeto, redaktoro, oficisto, juristo. Lia origina familia nomo estis *Korach* koraĥ], lia frato estis Mór Korach.

Aladár Komját naskiĝis la 11-an de februaro 1891 en Kassa (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Košice en Slovakio), li mortis la 3-an de januaro 1937 en Parizo.

Biografio
---------

Aladár Komját devenis el juda familio. Li frekventis lernejojn en Letenye, Fiume kaj Budapeŝto, poste li studis juron en Reĝa Universitato de Budapeŝto. Li aĝis 20, kiam li translokiĝis al Fiume, kie li estis oficisto en juĝejo. Post 2 jaroj li revenis al Budapeŝto, kie li laboris jaron en la prokurorejo, poste en uzino. Dum la 1-a mondmilito li estis kontraŭmilita aktivulo li debutis poeto. En 1918 li aliĝis al la komunistoj kaj redaktis revuojn, nature li partoprenis en la Hungara Sovetrespubliko, pli poste li rifuĝis al Italio. En 1921 li estis trudsendita al Aŭstrio, en la sekvaj jaroj li estis ankaŭ en Berlino, Moskvo kaj Parizo. Li havis edzinon. Lia restaĵo estis reentombigita en 1966 en Budapeŝto.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Kiáltás* (poemaro, 1917)
* *Új Internationale. Versek* (1919)
* *Mindent akarunk. Versek* (1931)
* *Megindul a föld. Versek* (1937)
* *Válogatott versek* (1949)
* *Komját Aladár összegyűjtött művei* (1957)
* *Életre köszöntő* (1966)

Memorigiloj
-----------

* stratoj en Pécs, Tolna (urbo), iam en Budapeŝto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Aladár Komját en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 701613
* LCCN: n81140748
* VIAF: 121442956
* ISNI: 0000 0001 0656 3363
* BNF: 11473471s
 |
**Aladár Komlós** [komlOŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Komlós Aladár** estis hungara literaturhistoriisto, verkisto, poeto, tradukisto, kritikisto, instruisto, altlerneja instruisto. Lia origina familia nomo estis *Kredens*, lia pseŭdonimo estis *Koral Álmos*, lia edzino estis Erzsi Palotai.

Aladár Kredens  naskiĝis la 10-an de decembro 1892 en Hungara reĝlando en Alsósztregova (nuntempa Dolná Strehová en Slovakio), li mortis la 22-an de junio 1980 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Aladár Komlós devenis el juda familio. Li frekventis gimnazion en Losonc, poste li akiris pedagogian diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1918. Dum la studentaj jaroj li estis soldato de la 1-a mondmilito, eĉ li estis militkaptito. Li aliĝis al Rondo Galilei. Post siaj studoj li instruis en Košice, sed pro artikolo li estis forigita. En 1923 li estis hungarlingva ĵurnalisto en Vieno, en 1925 li venis al rest-Hungario, kie li kontribuis en pluraj gazetoj, ekzemple en Nyugat. Li instruis en juda gimnazio inter 1928-1938 kaj 1940-1944. Dum la nazia erao li estis trudlaboristo en Nazia Germanio. Post la 2-a mondmilito li estis nomumita universitata privata instruisto, inter 1949-1960 li instruis en la menciita universitato, poste li instruis en gimnazio. En 1956 li doktoriĝis, ekde la sama jaro li laboris ankaŭ en akademia literatura instituto.
Li ricevis 5 premiojn inter 1962-1973.

Elektitaj poemlibroj
--------------------

* *Bontakozó szárnyak* (kun aliaj; 1910)
* *Voltam poéta én is. Egy félbenmaradt költő vallomásai* (1921)
* *A néma őrült arca* (1931)
* *Himnusz a mosolyhoz* (1941)
* *Reggeltől estig* (1963)
* *A tölgyek és a hegedű* (1981)

Elektitaj romanoj
-----------------

* *Római kaland* (1933)
* *Néro és a VII/A* (1935)

Elektitaj studoj, eseoj
-----------------------

* *Zsidók a válaszúton* (1920)
* *Írók és elvek* (1937)
* *Irodalmunk társadalmi háttere* (1948)
* *Irodalmi ellenzéki mozgalmak a XIX. század második felében* (1956)
* *A magyar költészet Petőfitől Adyig* (1959)
* *A szimbolizmus és a magyar líra* (1965)
* *Költészet és bírálat* (1973)
* *Magyar zsidó szellemtörténet a reformkortól a holocaustig* (1997)
* *Kritika és kritikusok* (2004)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* anglalingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 590226
* LCCN: n90666029
* VIAF: 300954144
* ISNI: 0000 0001 0899 1564
* SUDOC: 185908063
* BNF: 12781925c
* NKC: xx0028047
 |
Aleksandro Jogajlido
Aleksandro, grandduko de Litovio kaj reĝo de Pollando (portretita de *Jan Matejko*)
**Aleksandro Jogajlido** (naskiĝis la 5-an de aŭgusto 1461, mortis la 19-an de aŭgusto 1506) estis Reĝo de Pollando kaj Grandduko de Litovio kaj estis la kvara filo de Kazimiro la 4-a. Li elektiĝis kiel Grandduko de Litovio okaze de la morto de sia patro (1492), kaj kiel Reĝo de Pollando post la morto de sia frato Johano la 1-a Alberto (pole *Jan I Olbracht*) (1501).

La litova kaj pola nobelo **Aleksandro**, el la dinastio de *Jogajlidoj* (Jagelonoj), ekde la jaro 1492 estis grandduko de Litovio kaj ekde 1501 ankaŭ reĝo de Pollando.

La kvara filo de la pola reĝo Kazimiro la 4-a post ties morto elektiĝis grandduko de Litovio, dum lia frato Johano la 1-a iĝis reĝo de Pollando. Post la morto de Johano, Aleksandro ankaŭ iĝis pola reĝo. Li estis geedziĝinta kun Helena, la filino de la rusia caro Ivano la 3-a. Tamen dum la regado de Aleksandro plurfoje okazis militaj konfliktoj inter Pollando-Litovio kaj la rusia regno de Moskvo, sekve de kiuj Litovio dum la jaro 1503 devis cedi teritoriojn al Rusio.

Aleksandro komencis sian regadon per speciala rajto, donante la rajton pri gravaj ŝtataj decidoj ekskluzive al senato, kies prezidanto estis la monarko.

Aleksandro en la senato
Dum la jaro 1505 kadre de senata kunsido en la urbo Radom, interkonsentiĝis aldono kun titolo *Nihil Novi* al la konstitucio. Tiu aldonaĵo signifis limigon de la decidopovo de la reĝo, kiu sekve nur kun jeso de la parlamento Sejmo povis fari gravajn decidojn. Tiel ekestis politika sistemo, kiu nomatas *nobela respubliko*.

Aleksandro mortis en aĝo de 45 jaroj en Vilno kaj estas entombigita en la tiuurba katedralo de sankta Stanislao.

  


* Kategorio Aleksandro (Pollando-Litovio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 128118
* GND: 119559714
* LCCN: n88258788
* VIAF: 15582889
* ISNI: 0000 0001 1041 1135
* SUDOC: 174972644
* BNF: 16297478x
* NKC: mzk2011620794
 |
**Domnall mac Ailpín** (Skotgaele: **Dòmhnall mac Ailpein**; naskiĝis en 812 kaj mortis la 13-an de aprilo 862) estis reĝo de la Piktoj aŭ de la Skotoj de 858 ĝis 862. Li sekvis sian fraton Kenneth la 1-a.

Regado
------

La Kroniko de la Reĝoj de Alba mencias ke Domnall regis dum kvar jaroj, akordante la notojn en la Kronikoj de Ulster pri la morto de lia frato en februaro 858 kaj lia propra en aprilo 862. La Kronikoj notas:

En lia tempo la Gaeloj kun ilia reĝo faris la rajtojn kaj la leĝojn de la reĝlando, [nome la leĝoj] de Áed, filo de Eochaid en Forteviot.
La leĝoj de Áed Find tute estis perditaj, sed oni supozas ke, kiel la leĝoj atribuitaj al Giric kaj Konstantino la 2-a (Causantín mac Áeda), ili temas pri la eklezio kaj speciale pri la koncedo de privilegioj kaj imunecoj komunaj aliloke. La signifo de Forteviot kiel leĝdonejo, kune kun la morto de Kenneth tie kaj la kunveno de Konstantino pli malfrue en la apuda Scone, povus indiki tiun punkton kiel la korlandon de la subteno de la filoj de Alpín.

La Kroniko de Melrose diras pri Domnall, "en milito li estis vigla soldato ... oni raportas ke li esti mortigita en Scone." Alia fonto raportas la morton de Domnall per perforto.

La Profetaĵo de Berchán referus al Domnall en la stancoj 123–124:

Malbono estas la parcelo de Skotlando pro [la morto de Kenneth MacAlpin]; longtempe daŭros antaŭ ol simila reĝo alvenos. Longtempe antaŭ ol la reĝo prenos [la suverenecon], la malĉasta filo de la fremda edzino. Li estos dum tri jaroj en la reĝlando kaj tri monatoj (kvankam ci nombras ilin). Lia tombo sitiuĝos super Loch Awe. Li mortas pro malsano.
Kvankam oni supozas ke Domnall ne havis idon, oni sugestis ke Giric estis la filo de Donaldo, leganta lian patronomon kiel *mac Domnaill* anstataŭe la ofte supozita *mac Dúngail.* Tio ĉi, tamen, ne estas vaste akceptita.

Domnall mortis, aŭ en la palaco de Cinnbelachoir (loka mistero) aŭ en *Rathinveralmond* (ankaŭ nekonata kaj povas esti la sama loko, supozita esti proksime al la kuniĝo de la Migdalo kaj la Tay, proksime al Scone). Li estis entombigita en Iona.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Domnall mac Ailpín en la angla Vikipedio.* 

* Kategorio Donaldo la 1-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 529490
* GND: 1023170841
* VIAF: 316739278
 |
**Domnall mac Causantín** aŭ **Dòmhnall mac Chòiseim** (mortis en 900) estis reĝo de la Piktoj aŭ Skotlando (*Alba*). Li estis la filo de Konstantino la 1-a (Causantín mac Cináeda). Al Donaldo estas donite la epiteton **Dásachtach**, "la Frenezulo", de la *Profetaĵo de Berchán*.

Vivo
----

Donaldo iĝis reĝo post la morto aŭ atestaĵo de Giric (Giric mac Dúngail), la dato ne estas certe konata sed kutime lokata en 889.

Estis sugestite ke la atako en Dunnottar, anstataŭ ol esti trudenireto  fare de kelkaj piratoj, povas esti asociita kun la elrabo de Skotlando kion oni atribuis al Harald la belhara en la *Heimskringla*. La Profetaĵo de Berchán lokigas la morton de Donald en Dunnottar. La morto de Donald estas datigita al 900 de la Analoj de Ulster kaj la *Chronicon Scotorum*, kie oni nomigas lin *reĝo de Alba*, anstataŭ ol *reĝo de la Piktoj.* Li estis entombigita en Iona.

Laŭ la Kroniko de la Reĝoj de Alba, Donaldon sekvis lia kuzo Konstantino la 2-a. La filo de Donald, Malkolmo (Máel Coluim mac Domnall) iĝis pli malfrue reĝo kiel Malkolmo la 1-a. La Profetaĵo de Berchán ŝajnas sugesti ke alia reĝo regis dum mallonga momento inter Donaldo la 2-a kaj Konstantino la 2-a, dirante "dum duona tago prenos li suverenecon". Ebla konfirmo de tio ĉi ekzistas en la Chronicon Scotorum, kie la morto de "Ead, reĝo de la Picts" en batalo kontraŭ la Uí Ímair estis raportita en 904. Tio ĉi, tamen, estas eble eraro, aludanta eble al Ædwulf, la reganto de Bernicia, kies morto estas raportita en 913 de la aliaj Irlandaj Analoj.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Donald II of Scotland en la angla Vikipedio.* 

* Kategorio Donaldo la 2-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 524368
* GND: 1023259168
* VIAF: 316739284
 |
**Alessandro TASSONI** (naskiĝinta la 28-an de septembro 1565 en Modeno, mortinta samloke la 25-an de aprilo 1635) estis itala poeto.

Vivo
----

Studinte en Bologna kaj Ferrara jursciencon Tassoni iĝis en 1597 en Romo sekretario de la kardinalo Ascanio Colonna. Lin li akompanis ankaŭ al Hispanio en la jaro 1600-a. Resendite fare de la kardinalo en personaj aferoj al Romo li ekloĝis tie tute kaj iĝis unu el la plej diligentaj kaj laboremaj anoj de la Umoristi-akademio.

Lia unua laboraĵo estis »Considerazioni sopra le rime del Petrarca« (Modeno 1609), kion sekvis akraj kvereloj sed sukcesis limigi la troigitan veneradon de Petrarko kaj de multaj liaj mallertaj imitantoj. Ne pli malgrandan furoron kaŭzis la verko »Pensieri diversi« (Modeno 1608/1613), kie atakitis eĉ Homero kaj Aristotelo. En 1613 li ekdeĵoris por Karlo Emanuelo la 1-a de Savojo kaj verkis en 1615 »Filippiche contro gli Spagnuoli«. Tamen li retiriĝis je privatuleco en 1622. En 1626 li nomumitis fare de lia kardinala moŝto Ludovico Ludovisi sekretario; post ties morto la duko modena Francisko la 1-a d'Este dungis lin kiel ĉambriston (1632).

Graveco
-------

Lia gloro baziĝas sur la heroa-komika poemo »La secchia rapita« (skribita en 1614, presita en Parizo en 1622), kiu temigas la inter modenanoj kaj bolonjanoj eksplodigitan militon: kialo estis iu el Bolonjo rabita sitelo. Temis pri la unua komika epopeo de la nova epoko en la pli konkreta senco de la vorto. Pro sia miksaĵo feliĉa inter malŝerco kaj ŝerco, la originaleco de pensoj kaj bildoj, la beleco de la aŭtentika toskana dialekto kaj la leĝereco de la verskunmeto ĝi rangas inter la klasikaj italaj verkoj. »Secchia rapita« ofte represitis (la unua kvalitplena eldono: Modeno 1744).

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 19. Leipzig 1909, p. 336-337 (tie ĉi interrete)

* Kategorio Alessandro Tassoni en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 706830
* GND: 118753959
* LCCN: n50008625
* VIAF: 36932505
* ISNI: 0000 0001 2100 659X
* SUDOC: 028453085
* BNF: 12028534g
* NLA: 35711836
* BIBSYS: 90632580
* NKC: mzk2008463824
* ICCU: CFIV007806
* BNE: XX1044777
 |