**Invento** estas la pretigo de nova antaŭe ne konata materialo, konstrukciaĵo aŭ procedo (de **inventaĵo**), kiu estas utile aplikebla por solvi praktikan problemon. La aŭtoron de inventaĵo oni nomas **inventisto**. Por invento necesas kreiva laboro.

Invento estas nova kaj neatendita solvo al problemo aŭ malfacilaĵo en la palpebla mondo, gvidado en la menso de homo. Tamen invento ankaŭ povas esti ne-revolucia novigo konstruita el jam ekzistantaj ideoj.

Inventaĵoj estas konsiderataj unu el la plej grandaj leviloj de la ekonomio, kaj unuaranga mezuro por determini la gradon de homa disvolviĝo.

Kutime la apliko de invento enkorpiĝas en palpebla objekto, sed foje ĝi enkorpiĝas en la formo de pionira metodo aŭ fabrikado por konata objekto. Ekzemplo de tio estas la metodo Dewey por katalogi librojn en bibliotekoj.

Eblas diferencigi inter patentigeblaj kaj nepatentigeblaj inventaĵoj.

Influoj de inventoj
-------------------

Inter la inventoj estas tiuj, kies influo estas enfokusigita al aparta kampo, kaj ili ne estas sentataj ekster tiu ĉi kampo.

Iuj inventoj havas profundan efikon sur la bonstato kaj vivmaniero de homoj. La moderna industria mondo naskiĝis el inventoj kaj teknologiaj rafinadoj, kiuj kontribuis al la bonfarto de la individuo kaj socio. 

Inventaj inventoj:

La invento de la presilo, kiu komencis la presan revolucion.

La vapormaŝino kaj la ŝpinmaŝino, kiuj ekigis la Industrian Revolucion.

La invento de la telegrafo kaj la telefono en la 19-a jarcento ebligis tujan komunikadon inter malproksimaj lokoj. 

La invento de radio en la frua 20-a jarcento ĉesigis la dependecon de fizikaj kabloj por komunikadoj. Ĝi ebligis krei tujan kaj interkontinentan vortan konekton sen kabla infrastrukturo. 

La invento de televido meze de la 20-a jarcento ebligis transdoni bildojn kaj filmojn al milionoj da spektantoj. 

La aŭto, kiu grave ŝanĝis la moveblecon de homo tra la lando.

La poŝtelefono, kiu donis al persono preskaŭ senliman komunikan kapablon en loko kaj tempo.

La proceso de inventado
-----------------------

Krea pensado estas la fonto de ĉiuj grandaj kaj gravaj inventoj. 

Tamen invento ne estas simpla procezo. Thomas Alva Edison, unu el la plej grandaj inventistoj, bone priskribis ĝin, dirante: "Invento konsistas el unu procento de talento kaj naŭdek naŭ procentoj el ŝvito."

Sistema inventema pensado estas metodiko por esplori trovi kreivajn solvojn kaj esplori kreivon. Unu maniero atingi inventon estas per procezo de provo kaj eraro kune kun eltiro de konkludoj.

Vivejoj por inventado
---------------------

Ĝis la 19a jarcento la kreo de inventoj estis individua ago de la inventisto en sia laborejo aŭ laboratorio. De tiam, la inventa laboro fariĝis procezo de institucio farita en grandaj esploraj kaj evoluaj korpoj, de grupoj de esploristoj kaj inĝenieroj.

Rimarkindaj vivejoj por inventoj:

* Fotokopio Parko
* Bell-Laboratorioj
* IBM Research Centers (aktuale en 2008 IBM tenas la rekordan nombron da patentoj dum 15 sinsekvaj jaroj).

Fine de la dudeka jarcento, inventoj estis vaste praktikataj en altteknologiaj entreprenoj, kaj precipe en noventreprenoj.

Unu el la elstaraj trajtoj de organizo, kiu traktas inventadon, estas la rajto malsukcesi (kaj iuj diras: la devo malsukcesi). Dum en rutina inĝenieria agado oni atendas, ke la inĝeniero sukcesos en sia tasko, kaj ve al la inĝeniero, kies ponton li disfalis, en agado celanta elpensi la fiaskon estas tre racia rezulto. Moshe Peled, kiu estis ĉefoficisto de Rafael en la 1980-aj jaroj, laŭdire diris pri la laboro de la esploristoj: "Se ĉio funkcius, signo, ke vi ne kuraĝis. Mi atendus, ke 50% finiĝos." Oni povas atribui la sukceson de la organizo al administra aliro "kiu permesis homojn malsukcesi kaj ne efektivigis ilin. Ĝi instigis homojn komenci. Malsukceso en disvolviĝo aŭ eksperimentado estas konsiderata parto de la studo, ne la fino de la vojo. "

Ekzerci la rajton malsukcesi postulas la financan fortikecon de la organizo okupiĝanta pri esplorado kaj disvolviĝo. Komenca kompanio, kiu investas la tutan kapitalon akiritan en la disvolviĝo de invento, sed malsukcesas alporti ĉi tiun inventon en komercan produkton, eble atingos la finon de la vojo.

Kutime en la sino de ŝtato, la Ministerio pri Industrio, Komerco kaj Dungado instigas kompaniojn okupitajn pri agadoj, kiuj havas teknologiajn progresojn, per la ĉefa sciencisto de la firmao. Alia fonto de financado por tiaj entreprenoj estas riskkapitalaj financoj.

Registro de invento
-------------------

Inventanto povas ĝenerale peti kaj ricevi patenton, kiu estas proprieta rajto donita de la licenca aŭtoritato pri intelekta propraĵo en la teritorio, en kiu la inventanto serĉas protekton. La proprietrajto estas donita por limigita tempodaŭro, kutime 20 jarojn de la dato, kiam li petis la patenton. Dum ĉi tiu periodo, la patentposedanto rajtas ekskluzive uzi sian inventon. Iuj inventistoj kontraŭas la patentan sistemon kaj dividas siajn inventojn sen registri patenton (kiel ekzemple inventoj publikigitaj en la retejo "Senpagaj Patentoj").

En iuj landoj eblas peti kaj registri pri la inventa rajto de utila specimeno, kiu estas alia speco de intelekta propraĵo, speco de tipo B-patento, kiu povas esti registrita en pli mallonga tempodaŭro kaj kun pli malalta kosto ol patento.

Esperanto kiel invento
----------------------

Ankaŭ homaj lingvo povas esti inventitaj, do artefaritaj kontraŭe al la neplanitaj naciaj lingvoj.

La internacia artefarita lingvo estas la frukto de la invento de unuopa homo, Doktoro Zamenhof, je 1887. Tamen, li preferis esti alnomita la inicianto de la lingvo, ĉar la esperantistoj mem estas la daŭraj kreintoj de la lingvo kiel ĉiu alia homa lingvo.

Komparu kun
-----------

* Patento
* Intelekta propraĵo

Vidu ankaŭ
----------

* Krepovo
* Novigo
* Teknologio

Proverbo
--------

Ekzistas proverbo pri invento (elpenso) en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Li pulvon ne elpensis.* **"** |

 |

Referencoj
----------

1. ↑  Katzia Aviali-Tabibian (2003). Vojaĝo al la Pasinteco: Naskita Moderna Mondo, 19a Jarcento. Tel-Avivo: Forex - La Centro por Eduka Teknologio.
2. 1 2 3  Simcha Gilam (2004). Ricevebla komunikado kaj cifereca komunikado. Tel-Avivo: Forex - La Centro por Eduka Teknologio.
3. ↑  Yoav Ben-Dov, Ilana Shamir kaj Zehava Canaan (2004). Nova Printempo: La Israela Junulara Enciklopedio. Printempa Enciklopedia Eldonado Ltd.
4. ↑   Lernu. Arkivita el la originalo je 2011-12-25. Alirita 2009-03-13.

* Kategorio Invento en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Invento en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)