Koordinatoj: 19° 2′ 43″ N 98° 11′ 51″ U﻿ / ﻿19.04528 °N, 98.19750 °U﻿ / 19.04528; -98.19750 (mapo)

Panoramo de Puebla de Zaragoza.
Templo en Puebla de Zaragoza.
La *Heroica* (heroa) **Puebla de Zaragoza** estas milionurbo en Meksiko, kie estas la kvara plej granda urbo. Ĝi troviĝas en provinco Puebla, kie estas administrejo de municipo Puebla de Zaragoza. La kroma aldonaĵo *Heroica* (heroa) al la loknomo memorigas pri venko super la francoj el 1862. Malofte oni nomas la urbon ankaŭ **Angelopolis**. La mallonga, simpla nomo estas **Puebla**.

Puebla de Zaragoza estas Monda Kulturheredaĵo de UNESKO ekde 1987.

Geografio
---------

Puebla de Zaragoza situas en kaldrono inter vulkanaj montoj laŭ rivero en mezo (tamen iomete pli suden) de la lando. Meksikurbo troviĝas je 110 km.

Historio
--------

La urbo Puebla estis fondita la 16an de aprilo, 1531. La bezono de pli mallonga komerca itinero inter Meksikurbo kaj Veracruz, tiel kiel la kreskanta nombro de hispanoj, okazigis la neceson krei urbon for de indiĝenaj setlejoj kaj dediĉita al ripozo kaj komerco.

En 1530 Sebastián Fuenleal, Prezidanto de la Dua *Audiencia* de Meksiko, komisiis al Fray Toribio de Benavente "Motolinío" ĉar li forlasis sian diocezon en Tlakskalo, trovi taŭgan lokon por la kreo de la nova urbo por gastigi tiujn hispanojn kiuj en estonteco venos al Nova Hispanio. Polemiko pri la grandaj diskutadoj ĉirkaŭ la dato de la fondo estis difinitaj dum la kolonia periodo. La kronikistoj, kiel Motolinio, Herrera kaj Tordesillas, Torquemada, Vetancourt kaj Gil González Dávila, miksis legendojn, kontroleblajn faktojn kaj nefaktojn.

Notu la gravecon de la urbo dum la franca interveno, kiam la 5a de majo, 1862, meksikaj fortoj ĉefitaj de la generalo Ignacio Zaragoza (en la montetoj de Loreto kaj Guadalupe), venkis la francan armeon en batalo. Sed la urbo falis en francaj manoj de la meksikaj imperiistoj post dua sieĝo en majo 1863. Tiam la plimulto de la oficiroj estis sendita kiel kaptitoj al Francio; post tiu ago Puebla restis sub imperia kontrolo ĝis 1867. La franca malvenko kiu venis pro la konkero de la urbo la 2an de aprilo 1867 fare de la Generalo Porfirio Díaz, estas la antaŭaĵo al la falo de la imperio de Maksimiliano. Tiam Prezidanto Benito Juárez donis la nomon de Puebla de Zaragoza, en reprezalio por la konservativa grupo kiu regis la urbon en tiu tempo.

Dum la Porfiriato, la urbo tenis sian prestiĝon kaj socian nivelon, igante loko de distro, senokupeco kaj studoj; tiel kiel grava dungista disvolviĝo centro, estante en ĉi tiu urbo kie la tekstila industrio, kiu floris en la komenco de la dudeka jarcento.

Dum la registaro de Porfirio Díaz estis promociita eŭropa enmigrado, alvenante al Puebla multnombraj enmigrintoj, ĉefe el Hispanio, Italio, Germanio, Francio kaj Libano. La hispanoj certe estas la plej granda eŭropa komunumo en tiu urbo, el kiuj arkitekturo kaj kuirarto estas evidenta. Hispanaj enmigrintoj venis ĉefe el Kastilio, Aragono kaj Galegio.

Certe latinamerika juvelo estas tiu majesta meksika urbo kiu memorisas pri la hispanaj urboj en ĉiuj anguloj. Hodiaŭ oni povas sperti ankaŭ la francan arkitekturon en multaj el ties konstruaĵoj, ankaŭ en ties monumentoj, kaj ankaŭ estis influita la manĝokutimoj, speciale pri la pano. La historio de Puebla kun Francio estas rekonebla. En la Batalo de Puebla la meksika armeo venkis la francan armeon de Napoleono kaj tenis ĝin ĝis 1863, kiam ĝi falis al la francoj kaj tiam en 1867 kiam ĝi estis denove disvenkita en la batalo de 2a de aprilo fare de meksikanoj. La italoj setlis en la proksima vilaĝo Chipilo, komence de la deknaŭa jarcento, nome pli ol 600 enmigrintoj el Veneto en norda Italio instaliĝis en ĉi tiu regiono, donante venecian arkitekturon, same kiel nutraĵojn kiel Polenta kaj la dialekto "Venecia" estas aŭskultebla en ĉi tiu regiono.

La arkitekturo de Chipilo estas el norda Italio kaj sekvas italajn kutimojn kaj tradiciojn. La germanoj setlis en la kolonio Humboldt, konstruante tipajn konstruaĵojn de Bavario, kies bona ekzemplo estas la luterana preĝejo en ĉi kolonio. Ili ankaŭ instalis la Germanan Lernejon Alexander von Humboldt, antaŭgardante la germanan lingvon kaj germanan kulturon. Dum la Dua Mondmilito ĝi estis fermita, sed nun estas malferma denove kun studentoj de germana deveno kaj aliaj meksikanoj sen germanaj devenoj. Jara Oktoberfest, kiun en 2005 ĉeestis super 4.000 okazas en Puebla, ĝuante manĝaĵon, vestaĵon kaj ĉefe germanan muzikon.

Ankaŭ lokoj en la Nueva Necaxa havas germanan influon en arkitekturo. La germana veturilfabrikanto Volkswagen instaliĝis en tiu urbo donante la ŝancon al la german-meksika laboro tiel kiel aliaj germanaj kaj ne-germanaj meksikaj novuloj. Ankaŭ libanaj komercistoj kaj judoj estas trovataj en tiu urbo; arabaj bilardbastonoj estas gastronomia plezuro de la urbo. Tio estas ĉefe la plej elstaraj komunumoj eksterlande kiuj estis multgeneraciaj en Puebla.

Carmen kaj Maximo Serdán fratoj estas la unuaj partoprenantoj en la konspiro kontraŭ la Díaz reĝimo. Tamen, ili estas perfiditaj kaj federalaj soldatoj klopodis aresti ilin en ilia domo, situanta sur Orienta 6-a Strato en la historia centro de la urbo; tiel igante unu el la unuaj martiroj de la Revolucio (18a de novembro, 1910).

Tra la dua duono de la dudeka jarcento, la urbo Puebla estis atestanto al la profundaj sociaj transformoj kiuj akompanis Meksikon en 1968, aperanta kiel moderna kaj kolonia urbo. En 1987 Unesko deklaris la historian centron de la urbo Puebla Kultura Heredaĵo de la Homaro.

Trafiko
-------

Puebla de Zaragoza havas internacian flughavenon. Meksikurbo estas alirebla per aŭtovojo.

Klimato
-------

Puebla de Zaragoza havas subtropikan klimaton. La temperaturo estas averaĝe daŭre 29 °C. La seka sezono daŭras inter novembro-aprilo, la pluvsezono inter majo-oktobro.

Ĝemelurboj
----------

* Paragvajo Asunciono, Paragvajo
* Meksiko Cancún, Meksiko
* Meksiko Guadalajara, Meksiko
* Meksiko Monterrey, Meksiko
* Meksiko Oaxaca de Juarez, Meksiko
* Meksiko Tuxtla Gutiérrez, Meksiko
* Pollando Łódź, Pollando
* Usono Oklahoma City, Usono
* Usono Pueblo (Koloradio), Usono
* Grekio Rodos, Grekio
* Hispanio Talavera de la Reina, Hispanio
* Hispanio Benavente (Zamora), Hispanio
* Germanio Wolfsburg, Germanio
* Meksiko Xalapa, Meksiko
* Unuiĝinta Reĝlando (Britio)Anglio Londono, Britio Anglio

* Puebla de Zaragoza (Meksiko) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Puebla de Zaragoza (Meksiko) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 358483
* GND: 4047790-3
* LCCN: n79070133
* VIAF: 152431104
* BNF: 11952897s
* NKC: xx0028476
* BNE: XX451381
 |