recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Adamclisi** [adamklisi] (germane *Adamklissi*) estas vilaĝo en la historia regiono Dobruĝo en la rumana distrikto Constanța.

Historio
--------

Tropaeum Traiani
La fondiĝo de la loko estas datita je la romia epoko kaj prenas sian (turkdevenan) nomon de la romia armea rezervejo *„Civitas Tropaensium"*.  

La loko estas fama pro sia monumento Tropaeum Traiani (La trofeo de Trajano), kiu estis establita en 109 kiel venkosigno de la romianoj kontraŭ la dakoj, post la trajanaj militoj.   

Pli poste setlis tie veteranoj de la Dakiaj militoj. Ĉirkaŭ la jaro 200, la loko ricevis romian urborajton. Post la retiriĝo de la romianoj el la provinco Dakio, ekregis la gotoj *„Tropaeum Traiani"*.   

Sub la regado de Konstantino la 1-a de la Romia Imperio, oni konstruis fortikigajn instalaĵojn kaj la urbo travivis sian duan floradon.   

En 587 avaroj detruis ĝin kaj por jarcentoj iĝis forgesita.   

Post kiam la osmana imperio konkeris Dobruĝon ĉe la fino de la 14-a jarcento, setlis tie turkoj kaj tataroj.   

La nomo *Adamklissi* kaj *Adam Kilise* (turke: "Preĝejo de homo") estiĝis pro eraro. La turkoj konsideris la monumenton preĝejo.

Vidindaĵoj
----------

Krom „Tropaeum Traiani", arkeologoj elfosis ruinojn de la samnoma urbo. Al tiu apartenas fortikigaj instalaĵoj kun 22 turoj kaj 4 pordoj (enirejoj), kanaligaj instalaĵoj, pavimitaj stratoj kaj 4 frukristanaj preĝejoj.
**Péter Mizsey** [miĵei], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Mizsey Péter** estas hungara kemiisto, altlerneja instruisto.

Péter Mizsey naskiĝis la 1-an de aŭgusto 1951 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Péter Mizsey maturiĝis en mezlernejo kun kemia licenco en 1969 en sia naskiĝurbo, poste li akiris kemian diplomon en Teknikuniversitato de Budapeŝto en 1975. Li laboris en farmacia uzino inter 1969-1975, poste li instruis en la universitato. Li plulernis en Svisa Federacia Instituto pri Teknologio Zuriko kaj akiris sciencan gradon Ph.D. en 1991 kaj li doktoriĝis (DSc) antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Ekde 2017 li instruis en Universitato de Miskolc. Lia edzino naskis du gefilojn en 2007 kaj 2016. Li ricevis premiojn inter 2004-2022.

Liaj libroj
-----------

* *Szabályozástechnikai mérések* (kunaŭtoro, 1993)
* *VEGYIPARI MŰVELETEK II. Anyagátadó műveletek és kémiai reaktorok.* (kunaŭtoro, 2011)
* *Folyamatirányítási rendszerek* (2011)
* *Storage of Fluctuating Renewable Energy* (kunaŭtoro, 2021)

Fontoj
------

* datenoj hungare kun foto
* datenoj hungare kun foto
* datenoj hungare kun foto
* datenoj angle kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 824230
 |


* Portalo pri Biografio
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

***Adamo kaj Eva - Malgranda Romano por Komencantoj*** estas malgranda instrua romano verkita de fizikisto kaj verkisto János Sárközi. Ĝi estis publikigita en 1993. Pro la uzado de la plej oftaj esperantaj vortoj kaj facila gramatiko, la libron oni rigardas ĝusta legado por komencantoj t.e. Esperanto-lernantoj, kiuj jam scias pli ol la plej oftajn 400 vortojn.

Skizo
-----

La romano rakontas historion de du malsamnacianoj - 19-jara knabo, Adamo, kaj 17-jara knabino, Eva. Ili renkontiĝis hazarde en stacidomo kie Adamo demandas al ŝi adreson. Helpante Adamon, ŝi vojaĝas kun li kaj montras al li teatron - celita loko de Adamo. Tie ili disiĝas sed antaŭ la disiĝo, ili promesas ke ili renkontos la venontan semajnon.

Dum ilia unua renkonto, Eva sugestas al Adamo ke li lernu Esperanton ĉar jam ne ekzistas komuna lingvo inter ili por interparoli. Adamo akceptas. Ŝi donas al li lernolibron kaj vortaron de Esperanto, kiun sendis Adamo-nacia esperantisto al Eva pro ŝia peto. 

Eva instruas al Adamo Esperanton. Kaj tiu ŝatas la afablan knabinon kaj ekamas ŝin. Ŝi avertas Adamon pro eventuala konfuzo inter subita proksimeco (Adamo nek havas familion sianacie nek havas geamikojn Eva-nacie) kaj amo, citante filozofon Erich Fromm. Nur post multa tempo evoluas sentoj de varmiĝo kaj amo inter ili.

En la fino de la libro, Adamo flugas al sia lando por studi ĉe universitato. Eva komencas sian studjaron. Kvankam ili ploras je disiĝo, ili certas pri estonteca renkonto. Eva diras al Adamo ke li ne promesu ke li alvenos ĉar ŝi volas ke ili renkontu en estonteco pro amo, ne pro promeso.

Roluloj
-------

### Adamo

Adamo estas senfamilia, malriĉa enmigranto, kiu laboras en lando de Eva ĉirkaŭ 30 aŭ 31 tagoj ĉiujare. En la fino de romano, li flugas al sia lando por studi ĉe universitato.

### Eva

Eva estas afabla, bonkora, kaj helpema persono. Ŝi parolas Esperanton kaj loĝas kun familio en urbo. Ŝi komencas novan studjaron ĉe la fino de la romano.

### Amikino de Eva

Samnaciano de Adamo, kiu sendas al Eva lernolibron kaj vortaron de Esperanto por ke Adamo povu uzi ilin. Ŝi estas videbla nur pro korespondado.

Citaĵoj
-------

* *Tamen, kion vi sentas, estas ne amo, sed ĝojo pro fin'iĝo de la sol'eco. Tro longe vi vivis ĉi tie, en fremda lando, soleca sen amikoj, sen varmo de la amo, tial vi tre ĝojas nur pro mia proksimeco. Tion mi bone scias.*
	+ Eva

* *Ne, ne promesu! Mi petas, ne faru promeson. Aŭskultu! Kaj mi, kaj vi estas ankoraŭ junaj. En la vivo povos okazi multaj aferoj. Mi ne volas, ke vi restu fidela al mi nur tial, ĉar vi estas honesta, kaj nur tial vi plenumus la promeson. Mi ne volas, ke vi sentu devon! Se vi revenos, tio devos esti nur pro amo, nur pro deziro, sed neniam pro promeso!*
	+ Eva

* *Mal'riĉulo estas ne tiu, kiu havas malmulte da hav'aĵo, sed kiu deziras havi pli multon.*
	+ Adamo

Vidu ankaŭ
----------

* Adamo kaj Evo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Adamo kaj Eva (Tuta teksto)
**Anna Maria Walburga MOZART** (naskiĝis la 25-an de decembro 1720 en *St. Gilgen* ĉe Wolfgangsee kaj mortis la 3-an de julio 1778 en Parizo) estis la patrino de Maria Anna Mozart kaj Wolfgang Amadeus Mozart.

Ŝia patro, Wolfgang Nikolaus Pertl (1667-1724), devenis de kampara familio, sed li studis jursciencon en Salcburgo. Krome li ŝatis instrui kantarton. La patrino Eva Rosine estis filino
de la preĝeja muzikisto Puxbaum.

Dum la jaro 1747 Anna Maria edziniĝis al la komponisto Leopold Mozart en la salcburga katedralo. Ili havis sep infanojn. Nur du infanoj plenkreskiĝis: Maria Anna, nomita Nannerl (1751-1829) kaj Wolfgang Amadeus (1756-1791).

Anna Maria Mozart mortis en Parizo, kien ŝi akompanis Wolfgang Amadeus; la patro ne sukcesis atingi libertempon. La celo de la vojaĝo estis trovi dungon por la filo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Anna Maria Mozart en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informoj pri Anna Maria Mozart en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 264841
* GND: 119285428
* LCCN: n92074129
* VIAF: 68977857
* ISNI: 0000 0000 4204 5152
* BNF: 12206056v
 |
**Péter Pfeiffer,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pfeiffer Péter** estis hungara fizikisto, profesoro.

Péter Pfeiffer  naskiĝis la 31-an de januaro 1862 en Hungara reĝlando en Füle (nuntempa Filia en Rumanio). Li mortis la 7-an de novembro 1947 en Szeged.

Biografio
---------

Péter Pfeiffer akiris diplomon en Scienca Universitato Francisko Jozefo en 1884, en la sama jaro li doktoriĝis. Post siaj studoj li restis por instrui samloke. Li estis nomumita privata profesoro en 1902, post 2 jaroj publika eksterordinara profesoro, en 1917 publika ordinara profesoro. Pro Traktato de Trianon li sekvis la rifuĝintan universitaton al Szeged, kie li instruis plu elektroteknikon. En la studjaro 1921 li estis vicdekano, en la sekva lernojaro rektoro, en la studjaro 1925 dekano. En 1932 li pensiuliĝis.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A változó áramok és elektromos hullámok kísérleti tana* (1903)
* *Az elektrotechnika elemei* (1914)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
**Bahadur Ŝaho** (mortis la 13-an de februaro 1537) – sultano de Guĝarato reganta en la jaroj 1526–1537. La lasta eminenta reganto de tiu ĉi ŝtato. Dum lia regado Ĝuĝaratio atingis la plej grandan teritorian amplekson. Bahadur tamen ne evitis konflikton kun potenciĝanta ŝtato de Mogola Imperio kaj portugaloj, kiuj tiutempe komerce ekspansiis en la regionon.

Militistaj sukcesoj
-------------------

Bahadur Ŝaho atingis regopovon en 1526 post la morto de sia patro. Post mallongaj bataloj li venkis siajn fratojn kaj estis agnoskita nova sultano de Guĝarato. Komence de sia regado li intervenis en Dekkana Altebenaĵo kontraŭ islamaj sultanlandoj apogante la reganton de Sultanlando Berar.

Li dufoje sieĝis la ĉefurbon de Mevar, Ĉitor (nuna Raĝastano), kiun li konkeris en 1534 danke al forta artilerio. Tio provokis reagon de Humajun, kiu konsideris la regionon sia influzono. Post batalo kun ties grandega armeo li fuĝis. Dum negoco kun portugala guberniestro okazis atenco, dum kiu li saltis de la ŝipo maron kaj dronis.

Vidu ankaŭ
----------

* Tipu Sultan


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 551665
 |
**MAROSI Péter** (maroŝi) estis rumanuja hungara kritikisto, redaktoro naskita en Târgu Mureş la 15-an de junio 1920 kaj mortinta en Kluĵo la 20-an de majo 1989. Li estis la filo de verkisto Károly Molter, frato de la geologo Pál Marosi kaj de la ĵurnalisto Barna Marosi.

Biografio
---------

Péter Marosi finis la reformitan kolegion de sia naskiĝurbo (1939) kaj reformitan teologion de Kluĵo, samtempe li studis filozofion en la Ferenc József Tudományegyetem (1944). Li estis helppastro en Dés (1944). Post reveno el militkaptitejo li iĝis interna kunlaboranto de Utunk (1948-49), pli poste direktoro de Kolozsvári Állami Magyar Színház (1949-52), samtempe akiris diplomon pri la hungara lingvo kaj literaturo en Bolyai Tudományegyetem. Li estis redaktoro de la Állami Irodalmi és Művészeti Kiadó en Kluĵo (1952-57), poste denove redaktoro de Utunk ĝis 1989. Li estis ano de KZST.

Libroj
------

* "Fényesebb a láncnál a kard" (Petőfi harcos öröksége. 1949);
* *Salamon Ernő* (írói monográfia, 1969);
* *A romániai magyar irodalom története* (Tankönyv a XII. osztály számára, kun Dávid Gyula kaj Szász János. 1978);
* *Világ végén virradat* (Cikkek. 1980).

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 239655
* LCCN: n81022853
* VIAF: 6249515
* ISNI: 0000 0000 7902 4099
 |
**Senegüé** [seneGŬE] estas loĝloko de la municipo Sabiñánigo de Hispanio​, en la okcidento de la komarko *Alto Gállego* (kies ĉefurbo estas Sabiñánigo mem) apartenanta al la nordo de la Provinco Huesko (regiono Aragono). Fakte ĝi estas unu (fakte la plej loĝata) el pli ol 50 loĝlokoj de Sabiñánigo, kiu estas la municipo kiu enhavas pli da loĝlokoj en la provinco. 

La loĝloko Senegüé mem (820 msm) estas en la norda Valo *Val Ancha*. La loĝloko estas tipa domaro karaktera de montaro ĉe Pireneoj, kun tre deklivaj ardezaj tegmentoj, kaj tre tipaj konustrunkaj kamenoj.

Historio
--------

Fine de la 19-a jarcento oni ekkonstruis fervojon konektantan Zaragozon kun Francio tra Canfranc, kiu revivigis la lokon, sed poste la loĝantaro malaltiĝis pro alurba migrado kaj malalta naskindico. 

Dum la Hispana Enlanda Milito, Senegüé suferis pro operacoj de la batalo de Sabiñánigo —inter septembro kaj novembro de 1937—. Pli forta respublika truparo konkeris lokojn, sed ne la celitan ĉefurbon Sabiñánigo, dum totalaj homperdoj estis preskaŭ 6 000 (pli inter frankistoj).

Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado kaj en la areo ĉefe pro la milito, kaj ĉe Senegüé oni malaltiĝis ĝis nunaj 114 loĝantoj (2019).

Aktualo
-------

La ĉefa ekonomia enspezofonto tradicie estis malgrandaj agrikulturo kaj brutobredado, kio pluas ĉi tie male al aliaj apudaj lokoj, sed lastatempe la komarko turnis sin al industrio kaj ankaŭ al kreskanta turismo ligita al la pirenea akso (valoj de Tena kaj de Aragón) kaj al la proksimeco al Sabiñánigo. 

Meniendas diversaj konstruaĵoj de la 16-a jarcento, kiel preĝejo, defendoturo, kaj ermitejo, krom ligna ponto, krucmonumento de 1665, interpretejo pri glaĉeroj ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Ŭesko

Referencoj
----------

Bibliografio
------------

* *Aragón constante histórica*. Publicaciones de la Caja de Ahorros de Zaragoza, Aragón y Rioja. 1979.
* Ubieto Arteta, Antonio (1981-1989). *Historia de Aragón*. 6 vol. Zaragoza: Anubar.
* Ubieto Arteta, Antonio, "Historia de Aragón". Los pueblos y los despoblados 1 (Eld. Anubar. Zaragoza, 1984)
* CONTE OLIVEROS, Jesús. "Personajes y Escritores de Huesca y Provincia". Eld. Librería General (Zaragoza 1981)

Eksteraj ligiloj
----------------

* [http:// Oficiala retejo]

* Kategorio Senegüé en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 814551
 |
La **ekvacio de Lotka-Voltarre** aŭ **reguloj de Lotka-Volterra** ankaŭ **Lotka-Volterra-leĝoj** aŭ nur **Volterra-reguloj** estas tri reguloj por kvanta priskribo de la populacia dinamiko en la rabobesta-preda rilato.

La tri bazaj reguloj estis ellaboritaj en 1925 kaj 1926 samtempe kaj sendepende unu de la alia, fare de aŭstra-usona matematikisto Alfred James Lotka kaj itala matematikisto kaj fizikisto Vito Volterra.

La reguloj priskribas evoluon de du populacioj en granda areo, se nur ili konkuras kaj sendepende de aliaj mediaj faktoroj.

Laŭ la unua regulo, la malpliiĝo de la rabobestoj sekvas fazomalfrue malpliiĝon de la predo. Laŭ la dua regulo, la populacinombra averaĝo estas konstanta en longa tempo kaj sendependas de la periodaj ŝanĝiĝoj. Laŭ la tria regulo, la predopopulacio kreskas pli forte ol la rabobesta populacio.

Tiuj reguloj estas teoriaj kaj priskribas idealan staton kun du konkuraj populacioj, inter predo kaj predanto. La regulojn klarigas, ke la predobestoj estas plantovorantoj, pli nombras ol predanto kaj naskas ĝenerale tro da idoj kaj pli ofte ol la karnovora predanto. Se la rabobestoj malpliiĝas pro manko de predo, kompreneble malkreskas eĉ nombro de la predoj kaj tiel poste eĉ nombro de la rabobestoj. Tio kaŭzas periodajn ŝanĝiĝojn.

* Kategorio Ekvacio de Lotka-Volterra en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 226057
* GND: 4137459-9
* LCCN: sh85144322
* BNF: 12265377n
 |
**Péter Mihály Földes** [mihAj foldeŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Földes Péter Mihály,** en Britio **Peter Foldes** estis hungardevena brita reĝisoro, scenaristo, pentristo. Lia patrino estis Jolán Földes. Li estis pioniro de la komputila animacia filmisto.

Péter Mihály Földes  naskiĝis la 22-an de aŭgusto 1923 en Budapeŝto, li mortis la 29-an de marto 1977 en Parizo.

Biografio
---------

Péter Mihály Földes devenis el juda familio. Li frekventis artan mezlernejon, paralele privatan pentristan lernejon. Li aĝis 13, kiam li ricevis premion en Eŭropo. Li studis en Reĝa Belarta Altlernejo ekde 1942, sed poste li ne rajtis havi diplomon pro la juda deveno. Lia plej grava instruisto estis István Szőnyi. Li povis ekspozicii nur antaŭ juda publiko. En 1946 li translokiĝis al Londono, kie li lernis arthistorion kaj pentradon en 2 altlernejoj. Post 2 jaroj li ekspoziciis. Spite la sukcesojn li komecis interesiĝi pri filmoj. En 1956 li vivis en Novjorko, poste en Parizo. Li pentradis ermite, fine li ekspoziciis en 1959, eĉ li revenis al filmoj. Li malkovris profiti la komputilon en filma produktado. Dum pentrado li profitis teknikon de desegnofilmoj, li uzis pentraĵojn en filmoj. Liaj travivaĵoj dum la nazia erao estis rekoneblaj en liaj verkoj. Li havis edzinon.

El solaj ekspozicioj
--------------------

* Londono (1948, 1949, 1953, 1963)
* Sidnejo (1954)
* Parizo (1959, 1961)
* Novjorko, Vaŝingtono (1960)

El kolektivaj ekspozicioj
-------------------------

* Budapeŝto (1943, 1945)
* Parizo (1960, 1964, 1967)
* Rio-de-Ĵanejro (1996)

Elektitaj scenarlibroj
----------------------

* Animated Genesis (1952, mallonga premiita filmo, ankaŭ reĝisoro)
* Short Vision (1956, premiita en Venecio, ankaŭ reĝisoro)
* Appétit d'oiseau (1964, mallonga filmo)
* Éveil (1967, mallonga filmo)

Elektitaj filmoj
----------------

* *Un Appétit d'oiseau* (1964, animacia mallonga filmo)
* *Dim Dam Dom* (1965, televizia serio)
* *Narcissus* (1971, animacia mallonga filmo)
* *Hunger (1974, animacia mallonga filmo)*
* *Visage* (1977, animacia mallonga filmo)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2020-10-25 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 609198
* GND: 133392597
* LCCN: n2001008894
* VIAF: 3661105
* ISNI: 0000 0000 7100 7921
* SUDOC: 030008344
* BNF: 12151323c
* ULAN: 500010009
* RKD: 28470
 |
La **ekvacio de Schrödinger** estas parta diferenciala ekvacio kaj la fundamenta ekvacio de la kvantummeĥaniko. Erwin Schrödinger, Aūstria fizikisto, unue proponis la ekvacion en 1926 por klarigi la tempan ŝanĝiĝon de kvantumaj sistemoj. En ĉi tiu maniero ĝi klarigas la konduton de mikroskopaj korpuskloj samkiel la tri leĝoj de Newton prognozas la konduton de makroskalaj korpuskloj.

En la kvantummeĥaniko, matematikaĵo nomata ondfunkcio enhavas ĉiun informon pri korpusklo. La ondfunkcio estas funkcio en Hilberta spaco de la eblaj statoj de korpusklo je kompleksaj nombroj. Oni povas akiri la fizikan informon de korpusklo aplikante Hermitan operatoron al ondfunkcio. Por "derivi" la ekvacion (en la kvantummeĥaniko, la ekvacio de Schrödinger estas fundamenta, kaj oni teknike ne povas derivi ĝin; tamen, la jena argumento montras ĝian parencecon al klasikmeĥaniko), ni anstataŭas la klasikajn fizikajn variablojn per la kvantummeĥanikaj operatoroj de Hilberta spaco, en la ekvacio de energia konservo:

{\displaystyle E={\frac {p^{2}}{2m}}+V}

La klasikaj fizikaj variabloj {\displaystyle E}, {\displaystyle p}, kaj {\displaystyle V} respondas respektive operatorojn {\displaystyle {\hat {E}}=i\hbar {\frac {\partial }{\partial t}}}, {\displaystyle {\hat {p}}=-i\hbar {\frac {\partial }{\partial x}}}, kaj {\displaystyle {\hat {V}}=V} unudimensie. Anstataŭado de variablojn per operatoroj produktas

{\displaystyle i\hbar {\frac {\partial \Psi }{\partial t}}=-{\frac {\hbar ^{2}}{2m}}{\frac {\partial ^{2}\Psi }{\partial x^{2}}}+V\Psi }

aplikante la operatorojn al la ondfunkcio {\displaystyle \Psi }. Ĉi tiu estas la ekvacio de Schrödinger por unudimensia sistemo. Ĝi komplete determinas la tempan ŝanĝon de {\displaystyle \Psi }. Ĝi estas tridimensie:

{\displaystyle i\hbar {\frac {\partial \Psi }{\partial t}}=-{\frac {\hbar ^{2}}{2m}}\nabla ^{2}\Psi +V\Psi }

Vidu ankaŭ
----------

* Kvantuma kemio

* Kategorio Ekvacio de Schrödinger en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 227267
* GND: 4053332-3
* LCCN: sh85118495
* BNF: 119702345
* NKC: ph195849
 |
**Katalin Botos** [botoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Botos Katalin** estas hungara ekonomikisto, ministro, parlamentano, profesoro. Ŝia origina nomo ĝis 1971 estis *Krebsz Katalin*.

Katalin Botos (plej maldekstre)
Katalin Botos  Arkivigite je 2015-04-02 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 13-an de decembro 1941 en Hungario, en Nagyvárad (nuntempa Oradea en Rumanio).

Biografio
---------

Katalin Botos frekventis Universitaton pri Marx Károly inter 1960 kaj 1964. Post la diplomo ŝi laboris en banko ĝis 1971, poste en ministerio pri financo. En 1970 ŝi doktoriĝis en la universitato, en 1973 ŝi kandidatiĝis (CSc), en 1987 ŝi doktoriĝis antaŭ Hungara Scienca Akademio (DSc). En la malfruaj 1980-aj jaroj ŝi laboris en instituto. En 1989 ŝi aliĝis al ĵus fondita nekomunista partio. Ŝi estis parlamenta deputito en la jaroj 1990 kaj 1991, krome ankaŭ subministro pri financo. En la jaroj 1991 kaj 1992 ŝi estis senpostena ministro pri banko. En la sekvaj jaroj ŝi havis financajn postenojn, krome ŝi instruas en diversaj universitatoj, fine ŝi estis institutestro. En 1995 ŝi iĝis katedrestro en Scienca Universitato de Szeged, sed ŝi instruas ankaŭ en Katolika Universitato Pázmány Péter.

Ŝi estis pli frue gastoprofesoro en 

* Glasgow: 1977, 1981
* Frankfurto ĉe Majno: 1984
* Londono: 1985
* Frankfurto ĉe Majno: 1984
* Usono: 1990
* Milano: 2001, 2002, 2003
* Bonn: 2001, 2002
* Kluĵo: 2002, 2005.

Ŝi havas edzon, ŝi nakis dufoje. Ŝi ricevis 10 premiojn inter 1994 kaj 2012.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Pénzügyek a KGST-ben* (1978)
* *Pénz - nemzetközi pénz* (1983)
* *Universal banking system and special tinancial institutes* (1999)
* *A Magyar Nemzeti Bank történtete* (Historio de Hungara Nacia Banko), (2004)
* *Pénzügypolitika, gazdaságpolitika* (2011)

Fontoj
------

* hungarlingva membiografio Arkivigite je 2015-04-02 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2014-10-04 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
En geometrio, **ekvacio de Cesàro** de ebena kurbo estas ekvacio liganta kurbecon *κ* al arka longo *s*. Ĝi povas esti donita ankaŭ kiel ekvacio liganta la kurbecoradiuson *R* al arka longo, ĉi tiuj variantoj estas ekvivalento ĉar *R = 1/κ*. Du kongruaj kurboj estos havas la saman ekvacion de Cesàro. Ĝi estas nomita pro Ernesto Cesàro.

Iuj kurboj havas simplajn prezentojn per ekvacio de Cesàro, ekzemple:

* Rekto: *κ = 0*
* Cirklo: *κ = 1/r*, kie *r* estas la radiuso
* Logaritma spiralo: *κ = C/s*, kie *C* estas konstanto
* Evolvento de cirklo: {\displaystyle \kappa =C/{\sqrt {s}}}, kie *C* estas konstanto
* Spiralo de Cornu: *κ = Cs*, kie *C* estas konstanto

La ekvacio de Cesàro de kurbo estas rilatanta al ĝia ekvacio de Whewell. Se la ekvacio de Whewell estas

*φ = f(s)*
tiam la respektiva ekvacio de Cesàro estas

*κ = f'(s)*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Eric W. Weisstein, *Ekvacio e Cesàro* en MathWorld.
* Eric W. Weisstein, *Natura ekvacio* en MathWorld.
* Kurbeco
**Katalin Hollósy** [holOŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hollósy Katalin** estas hungara kajakisto, olimpiano, mondĉampiono, arbitraciisto, violonĉelisto.

Katalin Hollósy naskiĝis la 16-an de februaro 1950 en Budapeŝto.

Muzika kariero
--------------

Katalin Hollósy en sia aĝo 9 komencis violonĉeladi. Baldaŭ ŝi frekventis majstrokurson en Aŭstrio. Ŝi muzikadis en pluraj orkestroj.

### Sporta kariero

Katalin Hollósy en 1965 komencis kajakadi en ĉefurba sportklubo, inter 1965-1969 ŝi ofte estis la unua en junularaj konkursoj. Inter la plenkreskuloj li estis hungara ĉampiono dufoje individue. Ŝi estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1972 sen medalo, sed pli frue en mondĉampionumo ŝi estis la unua duope kun Anna Pfeffer en 1971 en distanco 500 m. Depost sia aktiva sporta kariero ŝi estis arbitraciisto en la 1990-aj jaroj.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* rezultoj hungare
* anglalingva biografieto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 810525
 |




* Portalo pri Biografio
**Katalin Görbe,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Görbe Katalin** estas hungara restaŭristo, altlerneja instruisto. Ŝia geedziĝa nomo estas *Kovács Kálmánné* [kovAĉ].

Katalin Görbe  naskiĝis la 18-an de aprilo 1949 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Katalin Görbe frekventis belartan gimnazion en sia naskiĝurbo, poste ŝi akiris restaŭran diplomon en Belarta Altlernejo de Budapeŝto en 1972. Ŝia plej grava instruisto estis Aurél Bernáth. Post siaj studoj ŝi laboris en la Belarta Muzeo (Budapeŝto). Inter 1974 kaj 1983 ŝi estis asistanto, poste lektoro, inter 1987-2004 docento, fine profesoro. Ŝi havis stipendiojn en la jaroj 1980 kaj 2006. Ŝi atingis la sciencan gradon DLA en 2000, post 2 jaroj ŝi habilitiĝis. Inter 2012-2014 ŝi estis katedrestro. Ŝi ricevis premiojn inter 1971-2011. Ŝi havas edzon ekde 1971, ŝi naskis 2 filojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Német festő: Id. Szent Jakab életéből vett jelenetek, magántulajdon, 17.sz. vászonkép restaurálásának vezetése* (2009)
* *Az esztergomi ferences templom és rendház barokk oltárképeinek restaurálása* (2013)

Elektitaj restaŭraĵoj
---------------------

* P. N. mester: *Királyok imádása*
* pentraĵoj de Francesco Fontebasso
* pentraĵoj de Martino Altomonte
* altaraj bildoj de Preĝejo de Ĉieliro de Maria (Tihany)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2018-04-29 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 609794
* GND: 188478345
* VIAF: 193625532
* ISNI: 0000 0003 5686 9904
 |
**Ekvacio de stato** estas ekvacio, kiu nodas parametrojn de termodinamika sistemo. Tiu ĉi ekvacio estas ĝusta se termodinamika sistemo estas en ekvilibro kun ĉirkaŭaĵo.

{\displaystyle P=P(\epsilon )\,}
kie:

* P - premo
* {\displaystyle \epsilon } - denseco de energio

Ideala gaso
-----------

Ekzemplo por Ideala gaso ekvacio de stato estas:

{\displaystyle PV=nRT=k\_{B}TN\,}
kie: 

* P - premo
* V - Volumeno
* n - sumo de moloj
* R - Universala gaskonstanto
* T - temperaturo en la kelvina sistemo
* {\displaystyle k\_{B}} - Konstanto de Boltzmann
* N - sumo de molekuloj de gaso.

### Apliko pri gaso kun konstanta premo

Kiam P = konstanto, la vario de volumeno de ideala gaso inter du temperaturoj T1 kaj T2 sekvas la relaton:

{\displaystyle {\frac {V\_{2}}{V\_{1}}}={\frac {T\_{2}}{T\_{1}}}.}
### Apliko pri gaso kun konstanta volumeno

Kiam V = konstanto, la vario de volumeno de ideala gaso inter du temperaturoj T1 kaj T2 sekvas la relaton:

{\displaystyle {\frac {P\_{2}}{P\_{1}}}={\frac {T\_{2}}{T\_{1}}}.}

Ekvacio de politropo
--------------------

Pli ĝenerala ekvacio ol ekvacio de ideala gaso estas **ekvacio de politropo**

{\displaystyle P=K\epsilon ^{\Gamma }=K\epsilon ^{1+{\frac {1}{n}}}}
kie:

* n - **eksponento de politropo**.
**Ŝlisselburgo** (ruse *Шлиссельбург*) estas urbo en Leningrada provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 41475.

La loko havas statuson de urbo ekde la jaro 1780.

La urbo antaŭe estis nomita *Oreŝek* (Орешек) ekde la fondiĝo en 1323, svede *Nöteborg* ekde 1611, poste Petro la Granda renomis ĝin *Ŝlisselburg* (Шлиссельбург) en 1702, la nomo estas ciriligo de la germana nomo *Schlüsselburg* ("ŝlosila fortikaĵo"), kaj de 1944 ĝis 1992 kadre de renomigoj en Sovetunio ĝi havis la nomon *Petrokrepostj* (Петрокрепость).

La interurba telefona kodo estas 81262, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

La urbo estas sur bordo de rivero Neva (Нева).

En la urbo estas fervoja stacio.

En en jaro 1959 la urbo havis 7,2 mil loĝantojn, en 2002 estis iom pli ol 12 mil, kaj en 2017 en la urbo vivis 14 763 loĝantoj sur areo de 16 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 923 loĝantoj/km². 

* Kategorio Ŝlisselburgo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Disertaĵo** (aŭ, arĥaike kaj evitinde, **disertacio**) estas skriba raporto pri studoj kaj esploroj de scienca temo. Ĝi prezentas la rezultojn de la esploroj kaj la konkludojn kaj "tezojn" de la aŭtoro.

La verkado de disertaĵo kutime estas parto de doktoriĝo ĉe universitato aŭ alia esplora instituto. 

Se studento verkas raporton por scienca grado malpli altnivela (bakalaŭreco, magistreco), oni plej ofte nomas ĝin ne "disertaĵo", sed "scienca verko", "laboraĵo" aŭ simile.

El EdE
------

EdE-D

**Disertacioj** (por akiri doktoran gradon) povas esti trispecaj: 

a, disertacio kun resumo de la enhavo en Esperanto ĉe la fino de la kajero; 

b, la temo mem estas pri Esperanto, ekzemple la lingvo kiel objekto de la studo, ĝia utilo, socia signifo; 

c, la detaloj de la studobjekto estas ricevitaj per enketo danke al Esperanto, per delegitoj de UEA, ktp. En UEA-Jarlibro 1930, p. 40 troveblas aŭtoroj kaj titoloj de 6 tiaj disertacioj.

Vidu ankaŭ
----------

Statistiko pri esperanto-disertacioj



|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
**Marietta Erdélyi** [erdEji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Erdélyi Marietta** estis hungara aktoro, operkantisto (soprano) teatrestro. Ŝia nobela antaŭnomo estis *abrudbányai*, ŝiaj geedziĝaj nomoj (laŭ hungarlingve kutima nomordo) estis *Inkey Tódorné* kaj *Nagy Boldizsárné*.

Marietta Erdélyi naskiĝis la 4-an de februaro 1928 en Kassa (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Košice en Slovakio), ŝi mortis la 4-an de februaro 1928 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Marietta Erdélyi en sia aĝo 14 komencis lerni kantadon. Ŝi debutis sukcese en 1866, tial ŝi plulernis en Pest (urbo) de en:Matteo Salvi kaj kantis en Nacia Teatro (Pest) (tiam ne ekzistis aparta operejo). Ŝiaj pli grandaj teatrejoj estis Népszínház (1876), Lejpcigo, Vieno (1877), Kolozsvár (1878). Ŝi estis teatrestro en Szabadka en 1880, poste ŝi denove kantadis en Arad (urbo), Temeŝvaro, Szeged, Kassa, Pozono, Budapeŝto. Ŝiaj teatrestroj estis Ignác Krecsányi, Gerő Aradi, Lajos Jakab (aktoro) kaj Sándor Csóka. En 1892 ŝi denove estis teatrestro. Ŝi pensiuliĝis en 1899. Li edziniĝis dufoje en 1881 kaj 1886.

Ŝiaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* Ferenc Erkel: *László Hunyadi* - Mária Gara
* Giuseppe Verdi:
	+ La Traviata - Violetta
	+ *Un balo in Maschera* - Oscar
* Franz von Suppé:
	+ *Boccaccio* - Fiametta
	+ *La bela Galatea* - titolrolo
* Giacomo Meyerbeer: *Les Huguenots* - reĝino
* en:Carl Zeller: *Der Vogelhändler* - Adelaide
* Ede Tóth: *A falu rossza* - Rózsi Finum

Elektitaj aktoroj apartenantaj al kompanio de Erdélyi
-----------------------------------------------------

* Mihály Dombay

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 770165
* GND: 1023851067
* VIAF: 260349239
 |



* Portalo pri Biografio
**Ekvacio de Ĉebiŝev** estas lineara ordinara diferenciala ekvacio de la dua ordo

{\displaystyle (1-x^{2}){d^{2}y \over dx^{2}}-x{dy \over dx}+p^{2}y=0}
kie *p* estas reela konstanto. La ekvacio estas nomita post rusia matematikisto Pafnutij Ĉebiŝov.

La solvaĵoj estas ricevita per potencoserio:

{\displaystyle y=\sum \_{n=0}^{\infty }a\_{n}x^{n}}
kie la koeficientoj obeas la rikuran formulon

{\displaystyle a\_{n+2}={(n-p)(n+p) \over (n+1)(n+2)}a\_{n}}
Ĉi tiu serio konverĝas por *x* en *[-1, 1]*, kio povas vidiĝi per apliko de la rilatuma provo al la rikura rormulo.

La rikuro povas esti startita kun ajnaj valoroj de *a0* kaj *a1*, donante la du-dimensian spacon de solvaĵoj, kio estas pro la dua ordo de la diferenciala ekvacio. Estas du sendependaj solvaĵoj kiuj estas serioj por la valoroj de *a0* kaj *a1*:

*a0 = 1 ; a1 = 0*
{\displaystyle F(x)=1-{\frac {p^{2}}{2!}}x^{2}+{\frac {(p-2)p^{2}(p+2)}{4!}}x^{4}-{\frac {(p-4)(p-2)p^{2}(p+2)(p+4)}{6!}}x^{6}+\cdots }
*a0 = 0 ; a1 = 1*
{\displaystyle G(x)=x-{\frac {(p-1)(p+1)}{3!}}x^{3}+{\frac {(p-3)(p-1)(p+1)(p+3)}{5!}}x^{5}-\cdots }
La ĝenerala solvaĵo estas ĉiu lineara kombinaĵo de ĉi tiuj du.

Se *p* estas entjero, unu aŭ la alia el la du funkcioj havas sian serion finitan post finia kvanto de termoj: *F* finias se *p* estas para, kaj *G* finias se *p* estas nepara.

En ĉi tiu okazo, tiu funkcio kiu estas polinomo de *p*-a grado (konverĝanta ĉie), kaj ĉi tiu polinomo estas proporcia kun la *p*-a polinomo de Ĉebiŝev.
Ŝlosoŝtono (skeme)
**Ŝlosoŝtono** aŭ *vertoŝtono* estas la kojnoŝtono ĉe la plej alta punkto (*verto*) de arko aŭ la fina ŝtono en la ĉefa kruciĝejo de ripa volbo. En la arko la ŝlosoŝtono estas kojnoforma, en la volbo tamen ronda, plejofte kun ripokomencaĵoj; ĝi povas esti formita kiel kapeto aŭ esti kunmetita ringoforme. Kiel aparta formo en volboj precipe de la gotiko troviĝas „pendanta ŝlosoŝtono" resp. pendokapo.

En la volbokonstruo la ŝlosoŝtono ludas decidan rolon: nur kiam ĝi estas enmetita, la konstruaĵo fariĝas memporta, kaj oni povas forigi la formskafaldon. Pro sia aparta graveco kaj ĝia centra pozicio la ŝlosoŝtono de arkoj ofte estis skulpte ornamita; jam la ŝlosoŝtono de la *Porta all'Arco*, ununura bone konserviĝinta pordego de la remparo de Volterra el la epoko de la Etruskoj, prezentas kaposkulpturon. Ofte la ŝlosoŝtono surhavas la inicialojn de la konstruinto kaj la konstrujaro de la konstruaĵo. Riĉaj ornamaĵoj de la ŝlosoŝtonoj de volboj estis aparte kutimaj en la gotika arĥitekturo.

* Flanka portalo de la katedralo de Sirakuzo/Italujo
* Ŝlosoŝtono de la tegmenta volbo de la Justinopreĝejo en Frankfurto ĉe Majno
* Volba ŝlosoŝtono de la meza volbero kun la bildo de Kristo, 14-a jarcento, Marienburg en Orienta Prusujo
* Pendanta ŝlosoŝtono en la Leonhardo-Preĝejo je Frankfurto ĉe Majno

Literaturo
----------

* Kategorio Ŝlosoŝtono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


* Kategorio Ŝlosoŝtono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Noto *Schlußstein*. En: *Meyers Enzyklopädisches Lexikon*. Bibliographisches Institut, Mannheim/Vieno/Zuriko 1973, volumo 21, p. 152.
* Wilfried Koch: *Baustilkunde*; Band 2 – Burg und Palast. Sonderausgabe für Bassermann Verlag; Bertelsmann Lexikon Verlag, Gütersloh/Munkeno 1998, ISBN 3-8094-5007-3, p. 482.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Bildekzemploj por ŝlosoŝtonoj ĉe www.burgenseite.com
**Marija Belošević** (naskiĝis la 18-an de julio 1965 en Zagreb, Kroatio) estas kroata esperantistino kaj ĵurnalistino.

Ŝi naskiĝis en 1965 kaj esperantistiĝis en bazlernejo. Diplomita internacia pedagogo de Esperanto, ŝi 27 jarojn gvidas E-kursojn; IM de UEA; membro de IKUE kaj ILEI; siatempe C-komitatano de TEJO; A-komitatano de UEA por ILEI kaj observanto de ILEI ĉe la Estraro de UEA (1993-1998); estrarano kaj sekretario de ILEI (1991-1998); B-komitatano de UEA (2001-2004; 2004-2007); komisiito pri faka agado de UEA (2003-2004); de la jaro 1991 aktive partoprenas en la agado de IEK (rajtigita ekzamenanto); kunlaboranto de la projekto Interkulturo; kunlaboranto de Juna Amiko kaj Monato; dum pluraj jaroj tradukas el kaj al Eo; aktivis/as en pluraj E-organizoj (lokaj/urbaj kaj landaj) kaj en la regiona agado (Esperanto-komunumo de Alp-Adrio); estraranino kaj vicprezidantino de IKUE (de 2003); aktiva en la sfero de la kroataj NROj (i.a. membro de la Konsilio por la evoluo de la civila socio de la kroata registaro 2003-2007). Kiel B-komitatano de UEA ŝi aparte interesigos pri: faka agado (plifortigo, evoluo, subteno, kunlaboro); instruado/edukada kaj regiona kunlaboro.

Referencoj
----------

1. ↑  *Esperanto* aprilo 2007

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La 3 474 metrojn alta, ne plu aktiva vulkano **Gahinga** estas unu el ok vulkanoj en la Virunga Montaro, kiuj apartenas al la Granda Rifta Valo, kiu dividas la plejan orienton de Afriko de la resta kontinento. La monto situas inter la ŝtatoj Ruando kaj Ugando en orienta Afriko, plejgrandparte en Ugando. La montopinto estas karakterizita pere de granda vulkana kratero, en kiu ekestis marĉa pejzaĝo kun plantoj parte tipaj por Afriko, sed parte ankaŭ por altaj montaroj kiel la Alpoj. La limo inter Ruando kaj Ugando dividas la montopinton.

Laŭ la stato de 2006 la monto nur grimpeblis el Ugando, tra la teritorio de la *Nacia Parko Monto Mahinga*. La grimpo daŭras proksimume tri horojn kaj nur eblas akompane de registritaj gvidistoj, kiuj konstante estas je dispono en la administra centro de la parko. Pagendas kotizoj por la nacia parko kaj por la montogrimpado (poe proksimume 20 usonaj dolaroj). La grimpa vojo gvidas unue tra malferma, tre fekunda teritorio de lafa grundo, poste tra bambua arbaro kaj sekve transiras al la plantaro de afrika-alpa faŭno, kiu restas ĝis la kratero.

Vidu ankaŭ
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Afriko |


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Geografio |

* Albert-Rifto

* Kategorio Gahinga en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **arondismento Chaumont** (france *arrondissement de Chaumont*) estas administra parto de Francio nomata arondismento. Ĝi lokiĝas en la departemento Haute-Marne (konsistanta la sudan parton de la departemento) kaj en la nuna administra regiono Grand Est (france, en Esperanto *Granda Oriento*) respektive en la historia kultura regiono Ĉampanjo-Ardenoj. La arondismenta ĉefurbo estas la samnoma urbo Chaumont, kiu ankaŭ estas la administra centro de la departemento. Komence de la jaro 2019 en la arondismento vivis 62 626 personoj sur areo de 2 476 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 25 loĝantoj/km².

Kantonoj
--------

La arodismentaj komunumoj ekde administra reformo de 2015 apartenas al ok kantonoj:

* kantono Bologne (kun 33 el 38 komunumoj)
* kantono Bourbonne-les-Bains (kun 8 el 36 komunumoj)
* kantono Châteauvillain
* kantono Chaumont-1
* kantono Chaumont-2
* kantono Chaumont-3
* kantono Nogent (kun 17 el 29 komunumoj)
* kantono Poissons

El tiu la kantonoj Chaumont-1, Chaumont-2 kaj Chaumont-3 reprezentas la ĉefurbon.

Ĝis 2015 apartenis al la arondismento Chaumont la jenaj 11 kantonoj :

* kantono Andelot-Blancheville;
* kantono Arc-en-Barrois;
* kantono Bourmont;
* kantono Châteauvillain;
* kantono Chaumont-norda;
* kantono Chaumont-suda;
* kantono Clefmont;
* kantono Juzennecourt;
* kantono Nogent;
* kantono Saint-Blin;
* kantono Vignory.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Haute-Marne

**ATENTU**: La komunumoj de 1000 aŭ pli da loĝantoj ĉiuj ricevis artikolon. Por komunumetoj de signife malpli ol 1000 loĝantoj tio ne sencas, kaj en la departemento ekzistas multaj vilaĝetaj komunumoj kun malpli ol 100 vilaĝanoj (la komunumo *Curmont*en tiu ĉi arondismento havas nur 12, dek du!). Tial forpreniĝu la ruĝaj ligiloj de tiuj ekstreme malgrandaj adiminstraj unuoj (ofte sen foto, kutime sen reta ligilo), kiuj probable en la venontaj jaroj ankoraŭ transformiĝos al iom pli grandaj "novaj komunumoj".
**Amplonius Rating de Berka** (foje ankaŭ: *Ratink*; naskiĝinta ĉirkaŭ 1365 en Rheinberg, mortinta je pasko de 1435 en Kolonjo) estis germana medicinisto kaj kolektanto de manuskriptoj.

La naskiĝdomo de Amplonius, la t.n. Domo je la tri fiŝoj, en Rheinberg.

Vivo
----

Post la lernejofrekvento en Osnabrück kaj Soest Amplonius studis en Prago, kie li iĝis en 1387 *Magister Artium*. Kiel instruisto li revenis al Soest. Medicinon li studis de 1391-93 en Kolonjo kaj Erfurto. Tie li doktoriĝis kaj iĝis en la 1394-a jaro vicrektoro de la Universitato de Erfurto. Vokite al Kolonjo li elektitis en 1399 rektoro kaj apartenis al la tiea medicina fakultato ĝismorte.
Ekde 1401 li estis pluse persona kaj kortega kuracisto de la princo-elektisto. En 1415 li estis katedralkapitulano en Kolonjo, de 1417-23 dekano de la Fondaĵo Sankta Viktoro en Majenco. Lia sacerdoteco unuafoje menciitis en 1425.

Memoro
------

En Erfurto ĝis hodiaŭ la nomo Amplonius ne estas forgesita ĉar li provizis la de li fonditan kolegion *Collegium Amplonianum* per altvalora biblioteko. La de li mem skribita katalogo enhavas 635 volumojn aŭ, se kalkuli laŭenhave, ĉ. 4000 verkojn el ĉiuj branĉoj de sciencoj kaj el la latinlingva poeziarto (⅓ teologiaĵoj, ⅙ medicinaĵoj). La biblioteko *Amploniana*, malgraŭ kelkaj perdoj dum la jarcentoj, reprezentas la multvaloran bazon de la erfurta urba biblioteko. Ĝi estas la plej granda manuskriptojkolekto el la malfrua Mezepoko en Germanio kaj ĉ. trioble pli ampleksa ol la biblioteko de la kardinalo Nikolao el Kuzo. La biblioteko troviĝis komence en la Domo ĉe la Granda Arkeo de Noa kaj Kastelo de Sankta Anĝelo.

Literaturo
----------

* Wilhelm Schum: Beschreibendes Verzeichnis der Amplonianischen Handschriften-Sammlung zu Erfurt. Berlin 1887, bes. S. I-XXXVI.
* Kathrin Paasch (Hrsg.): *Der Schatz des Amplonius. Die große Bibliothek des Mittelalters in Erfurt*. Erfurt 2001.
* Almuth Märker: *Amplonius Rating de Bercka (ca. 1365-1435) und die Anfänge der Erfurter Universität*, in: Dietmar von der Pfordten (Hrsg.): *Große Denker Erfurts und der Erfurter Universität*. Göttingen 2002, S. 73-95.
* Thomas Bouillon, Brigitte Pfeil: *Amplonius Rating de Berka und seine Büchersammlung. Bedeutung, Geschichte und zukünftige Perspektiven der Bibliotheca Amploniana*. In: *Mitteilungen des Vereins für die Geschichte und Altertumskunde von Erfurt* 70 (2009), S. 31-53
* Brigitte Pfeil: *1412–2012: 600 Jahre "Bibliotheca Amploniana" in Erfurt. Anmerkungen zu einem Jubiläum.* In: *Mitteilungen des Vereins für die Geschichte und Altertumskunde von Erfurt* 74 (2013), S. 69-94.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Amplonius Rating de Berka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biografio ĉe *NDB*.
* Oficiala hejmpaĝo de *Bibliotheka Amploniana*.
* Pri Amplonius kaj la biblioteko ĉe *erfurt-web.de*.
* Biografio ĉe *ADB*.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 506730
* GND: 11890678X
* LCCN: no2010049966
* VIAF: 88889092
* ISNI: 0000 0000 8851 2959
* NKC: ola2002112641
 |
**Flavio REBELO** (naskiĝis la 18-an de septembro 1972) estas brazilano, kiu funkciigis la Esperantajn retprojektojn Ĝangalo.com kaj Internacia Televido de 2003 ĝis 2006. Malgraŭ tio, ke li laŭdire ne plu aktivas en la Esperanto-movado, li ankoraŭ certan tempon post tio restadis membro de la Akademio de Esperanto.

Rebelo lernis Esperanton pro vojaĝo al Eŭropo en 1993. Tie, konstatante la plenan funkciadon de la lingvo, entreprenis, okaze de sia reveno al Brazilo, multjaran kaj seriozan studadon de la internacia lingvo. Post kelkaj projektoj ne plene realigitaj pro manko de apogo, li decidis, fine de 2000, havigi al la tutmonda esperantistaro veran retportalon en Esperanto, kiu tre mankis ĝis tiam.

Multajn monatojn poste, je la 18-a de januaro 2003, la Ĝangalo E-Portalo, ido de la senlaca persvado de Flavio, lanĉiĝis plensukcese. De tiam, Ĝangalo fariĝis la plej ampleksa, enhavoriĉa kaj aktuala portalo en Esperanto. En la fino de 2003, li komencis kampanjon por la starigo de Internacia Televido, kiu efektiviĝis en 2005, sed ĉesis jam en 2006. Tiam ĉesis ankaŭ lia alia projekto la Ĝangalo kaj li ĉesigis eĉ sian retan hejmpaĝon.

Komence de 2008 evidentiĝis (laŭ lernu!-forumo), ke li disvendas sian privatan Esperanto-bibliotekon kaj volas ne plu rekte partopreni en la movado. Tiutempe li verkis sciencfikcian libron en la portugala. Lia retiriĝo el la movado tamen ne signifas lian kabeiĝon - laŭ atestanto, kiu parolis kun li en Orkut.

En februaro de 2012 Flavio Rebelo provis reveni al la esperanto-scenejo per inaŭguro de nova retejo Nunonia, kiun li kreis kunlabore kun esperantisto Cândido Ruiz. La retejo, kiu celis fariĝi anstataŭanto de Ĝangalo, tamen fermiĝis nur post dumonata funkciado la 23-an de aprilo 2012, laŭdire pro malapero de la redaktisto. Flavio Rebelo deklaris ke li seniluziiĝis pri la esperanto-movado kaj deklaris anoncis tiuokaze sian "oficialan" kabeon.

Flavio estas edzo de Lucia Mara, kaj patro de la E-denaskulinoj Leticja kaj Fernanda. Li loĝas en San-Paŭlo, Brazilo.

Aliaj
-----

La punko-bando La Nigra Flago verkis kanton pri li, pri la tuta agado , kun titolo **Rebelo Ribelo**.

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑  Nunonia malaperis, Rebello rekabeis
3. ↑   Pro malapero de redaktisto, Nunonia fermos sian pordon. Arkivita el la originalo je 2012-05-04. Alirita 2012-05-01.
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Flavkrura kolombo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birda klaso *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Kolomboformaj *Columbiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Kolombedoj *Columbidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Columba (genro) *Columba* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | **Flavkrura kolombo** *Columba pallidiceps*(Ramsay, 1877) |
|

 |
|
|
|
|
| Konserva statuso |
| **Konserva statuso: Vundebla** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| v • d • r |

La **Flavkrura kolombo** aŭ **Palkapa kolombo** (*Columba pallidiceps*) estas birdospecio de la familio de Kolombedoj, *Columbidae*, kiu estas loĝanta reproduktanta birdo kiel endemio en Bismarkoj kaj Salomonoj.

Grava trajto de tiu specio estas la oranĝecflavaj kruroj kio estas malota en kolomboj de la genro *Columba*, kiuj ĝenerale havas ruĝajn piedojn. Tamen okuloj kaj beko estas ruĝecaj, tiu kun griza pinto. La kapo estas blankeca al helgriza, kio estas tialo por la latinlingva scienca nomo kaj kie kontrastas la ruĝaj okuloj kaj beko. Kolo kaj brusto estas brile malhelverdecaj. Dorso kaj flugiloj nigrecaj al malhelgrizaj kun purpuraj irizecoj kaj pugo kun tre brilaj metalverdecaj nuancoj.

Ties natura habitatoj estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montararbaroj. Ĝi estas minata pro habitatoperdo.

Ĝi estis iam klasita kiel Endanĝerita fare de la IUKN. Sed nova esplorado montris, ke la specio ne estas tiom rara kiom oni supozis. Sekve, ĝi estis sublistitan al ka tegorio de Vundebla specio en 2008.

Notoj
-----

1. ↑  BLI (2004)
2. ↑  BirdLife International (BLI) (2008): [2008 IUCN Redlist status changes.] Arkivigite je 2007-08-28 per la retarkivo Wayback Machine Alirita en 2008-MAJO-23.

Referencoj
----------

* Gibbs, Barnes kaj Cox, *Pigeons and Doves* (Pica Press 2001) (ISBN 1-873403-60-7)
* del Hoyo J. Elliott A. & Sargatal J. (1997) Handbook of the Birds of the World, Volume 4, Sandgrouse to Cuckoos. BirdLife International, Lynx Edicions, Barcelona, 679 p.
* Prin J. & G. (1997) Encyclopédie des Colombidés. Éditions Prin, Ingré, 551 p.

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 715161
 |
Koordinatoj: 50° 31′ 38″ N 14° 32′ 50″ O﻿ / ﻿50.52722 °N, 14.54722 °O﻿ / 50.52722; 14.54722 (mapo)

**Pendumila muelejo** (ĉeĥe: *Šibeniční mlýn*, germane: *Galgenmuehle*) troviĝas en Rozprechtice ĉe Dubá en distrikto Česká Lípa. Oni diras al ĝi ankaŭ *Schiffnerův mlýn* (*Muelejo de Schiffner*), kaj ĝia historio havas konekson kun tragika evento, kiu inspiris Karolon Hynek Mácha, por ke li verku poemon Máj.

Historio
--------

La muelejo ĉi tie verŝajne ekzistis jam en la 16-a jarcento. Kiel akva fonto estis uzita rivereto Liběchovka. Sur roko super la mueleja akvigilo estas hakita jaro 1528 kaj devas temi onidire pri la plej malnova konservita datigon de akva laboraĵo en Bohemio. En la jaro 1774, la 7-an de majo, okazis proksime de la muelejo, ĉe statuo de sankta Prokopio al patromurdo. Junulo el Dubá, Ignác Schiffner, mortobatis sian patron, kiu en tiuj ĉi lokoj havis tiam lupolejon, kaj lian mortan korpon li malsuprenĵetis en proksiman *Sviňský důl* (kiu kondukas tuj ĉe la muelejo). La tutan eventon proporcie detale priskribis en la paroĥa kroniko de duba paroĥejo tiama paroĥestro Ambrož Glaser. Tiu en raporto pri la krimo priskribas Ignácon Schiffner kiel *"junulon modestan, de bona konduto kaj de la vivo neriproĉebla "*, samtempe finante sian tekston li esprimas deziron, por ke oni rapide forgesu pri la evento.

> *Oni por venontfoje nenion similan pripensu, kaj oni aŭdu pri la krimo pli malpli. Mi dezirus transdoni tiun ĉi krimon al eterna forgeso, sed malhelpas kaj malebligas al tio ŝtono kaj kruco sur la loko, kie la krimo okazis.*
> —R.D. Ambrož Glaser, *Paroĥa kroniko Dubá*
> 
> 

Tiun ĉi eventon rakontis gastejestro el Doksy, Jan Nepomuk Kampe, al Karel Hynek Mácha. Tiu surbaze de la rakonto kreis agagon de sia plej fama poemo - Máj. La menciita tragedio poste verŝajne gvidis al nomigo de la muelejo: *Galgenmuehle* - do *Šibeniční mlýn*.

La muelejo, ensumiganta loĝkonstruaĵon, muelilĉambron kun mueleja akvigilo, segejon kaj propran fiŝlagon, servis al sia celo ankoraŭ en la 1930-aj jaroj, kiam estas indikata rado por supra akvo. Tiam ĉi tie funkciis ankaŭ por bezonoj de la muelejo malgranda akva elektrejo. Al la jaro 1930 kiel posedanto estas indikata J. Bunzmann. Post la jaro 1945 la areo ĉesis servi al sia devena celo kaj oni sole loĝis ĉi tie. Tiel estas tio ĝis hodiaŭ.