recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Gastejo Magnolia en Szczawno-Zdrój kun flago surbalkone dum la esperanta feriado en somero 2011
**Silezia Esperanto-Asocio** estas registrita, neprofitdona, kultura regiona Esperanto-societo kun sidejo en Vroclavo, Pollando.

Fondis ĝin en 1992 grupo da vroclavaj esperantistoj. Ili decidis ĉerpi el preskaŭ centjara tradicio de Esperanto-movado en Silezio kaj samtempe aktive partopreni konstruadon de la nova unuiĝinta Eŭropo, en kiu ĉiuj formantaj ĝin nacioj interrilatos kiel egalrajtaj partneroj.

Celoj
-----

La asocio celas:

1. popularigadi la lingvon Esperanto, kiel neŭtralan rimedon en internaciaj kontaktoj,
2. disvastigi ideon de egalrajteco de lingvoj kaj kulturoj de malgrandaj nacioj kun lingvoj kaj kulturoj de grandaj nacioj,
3. informadi pri civilizaj, sciencaj kaj kulturaj atingaĵoj de Silezio pere de la lingvo Esperanto,
4. pliprofundigadi konon pri kulturo de aliaj nacioj pere de la lingvo Esperanto,
5. popularigadi genealogiajn esplorojn kaj familian tradicion, kiel unu el rimedoj, per kiu malgrandaj nacioj povas konservi sian etnan individuecon,
6. entrepreni kulturan kaj distran agadon por la membroj.

Estraro
-------

La estraro de la Asocio (de marto 2018):

Prezidanto: Teresa Pomorska (Wrocław)

Vicprezidanto: Michał Gabor (Wrocław)

Sekretario: Bogumiła Kurek (Wrocław)

Kasistino: Grażyna Wolikowska (Wrocław)

Estraranoj: Edward Wojtakowski (Wrocław)
Maria Heussner(Wrocław)
Maria Brylowska (Wrocław)

Revizia Komisiono
-----------------

Mariusz Hebdzyński

Bogdan Dembiec

Jerzy Stefański

En aŭgusto 2018 la Asocio havis 45 membrojn.

Agado
-----

La Asocio i.a. organizas ĉiujare Internaciajn Esperanto-Feriadojn en sud-okcidenta parto de Pollando.
En la jaro 2009 membroj SEA, kiel LoKoKo-anoj kunorganizis 19. Ekumenan Esperanto-Kongreson. En la jaro 2018 membroj SEA, kiel LoKoKo-anoj kunorganizis 70. Internacian Kongreson de IFEF.

### Kunlaboraj rilatoj

SEA konstante kunlaboras kun Silezia Genealogia Societo[*rompita ligilo*].

Vidu ankaŭ
----------

* Silezia Esperanto-Ligo
* Pola Esperanto-Asocio
* Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto
* Krakova Societo ESPERANTO
* Bjalistoka Esperanto-Societo
* E-SENCO
* Parlamenta Grupo de la Lingvo Esperanto

Eksteraj ligiloj
----------------

* oficiala Retejo de Silezia Esperanto-Asocio
La vera kamomilo apartenas al tiujplantoj kiuj nekoncsie kiel akompananto de greno estas disvastigata
**Speiroĥorio** estas botanika termino por la nekonscia disvastigo de plantoj kiel semakompananto. Tiu disvastigmeĥanismoj de planto estas kune kun la agoĥorio kaj eteloĥorio subformo de la hemeroĥorio.

Al la plantoj, kiuj uzas speiroĥorion apartenas ekzemple papaveto. Ĝi hejmiĝas origine en la mediteranea regiono, kies semoj intermiksiĝis kun kulturplantoj kaj tial papaveto disemiĝis en meza Eŭropo. Simila validas por la arĥeofito vera kamomilo, cejano, ordinara agrostemo kaj kampa ranunkolo.

Kelkaj aŭtoroj, ekzemple Lüttig, Kasten kaj Kowarik, kredas ke la speiroĥorio en la lastaj jaroj estas relative malofta afero, ĉar hodiaŭ semoj estas purigitaj antaŭ la dissemado.Sed tio ŝajne ne veras por ĉiu plantsemoj. En Aŭstralio oni trovis probleman invadan planton,la parazita planto *Cuscuta campestris* , kiu importiĝis kune kun semoj de baziliko. Ankaŭ *Cyperus esculentus* (grundmigdalo) aperas ekde 1970 en nederlandaj lampoj kiel kampa trudherbo. Supozeble ĝi disvastiĝas speiroĥorie en gladiolaj kampoj.

Literaturo
----------

* Bernhard Kegel: *Die Ameise als Tramp. Von biologischen Invasoren.* Heyne, München 2002, ISBN 3-453-18439-4
* Tim Low: *Feral Future. The untold story of Australia’s exotic invaders.* Penguin Books Australia, Ringwood 2001, ISBN 0-140-29825-8
* Angelika Lüttig, Juliane Kasten: *Hagebutte & Co. Blüten, Früchte und Ausbreitung europäischer Pflanzen.* Fauna, Nottuln 2003, ISBN 3-935-98090-6
* Ingo Kowarik; *Biologische Invasionen. Neophyten und Neozoen in Mitteleuropa.* Ulmer, Stuttgart 2003, ISBN 3-800-13924-3

Referencoj
----------

1. ↑  
Kowarik, Ingo: Biologische Invasionen: Neophyten und Neozoen in Mitteleuropa. Eugen Ulmer Verlag, Stuttgart (Hohenheim), 2003, p. 137
Monero de 1 spesmilo.
**Spesmilo** (₷, Sm). monunuo en la internacia helpa monsistemo decimala, proponita en 1907 de René de Saussure kaj uzita antaŭ la Unua mondmilito de Esperantistoj, ĉefe de la Ĉekbanko Esperantista.

1 Spesmilo = 10 Spescentoj = 100 Spesdekoj = 1000 Spesoj. 1 Spesmilo estis egala al 0,733 gramoj aŭ 0,02356 francaj uncoj da pura oro, duondolaro, unu rublo, 2,50 svisaj frankoj ktp.

La radika unuo estis la speso. Ĝi estis tre malgranda por eviti onajn nombrojn (eĉ en septembro de 2011, la supre nomita unuspesa orkvanto valoris 0,043 usonajn dolarojn, 0,037 svisajn frankojn aŭ 1,3 rublon)..

Neveraj spesmilbiletoj povus esti uzataj en Esperanta versio de la ludo *Monopolo*.

Spesmilsigno
------------

Spesmilsignoj
La "Sm"-monogramo (emblemo) aspektas kiel majuskla «S», el kies malsupra «vosto» plufluas minuskla manskriba «m»; ambaŭ kutime kursivaj. (Pro kursivklino eblas misinterpreti ĝin kiel «mS».)

Ĝi estas uzata ĉefe bilde aŭ en diversaj mondokumentoj; en flua teksto kutime oni uzas kompostitan per apartaj literoj kombinaĵon «Sm»; uzo de la aparta signo estas malofta en flua teksto, verŝajne ĝi aperas nur kiam ĝi estas tipografie ebla.

Oni aldonis la monogramon en 2009 al Unikodo kaj al la samenhava internacia normo ISO 10646 kun la kodo U+20B7 ₷ Spesmilo sign (HTML `&#8375;`).

Proverboj
---------

Ekzistas pluraj proverboj pri speso en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Fremda spesmilo estas sen utilo.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Kiu speson ne tenas, tiu al spesmilo ne venas.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Spesmilo superflua poŝon ne ŝiras.* **"** |

 |

Vidu ankaŭ
----------

* Esperantismo kaj mono
* Stelo (monunuo)
* Bitmono

Referencoj
----------

*Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur la artikolo* Spesmilo *el la **Enciklopedio de Esperanto**.*

1. ↑
2. ↑  Proposed New Characters - Pipeline Table
3. ↑   Lernu. Arkivita el la originalo je 2011-12-25. Alirita 2008-09-23.

Eksteraj ligiloj
----------------

* "Streboj al internacia mono", el "Franca Esperantisto", januaro 1994
* Provo por esperanta versio de l' Monopolo

* Kategorio Spesmilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Spesmilo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Sil (Donecka provinco). |

**Silj,** ukraine **Сіль,** ruse **Соль** [solj], slovake **Sola,** hungare **Sóslak** [ŝOŝlak] estas malgranda vilaĝeto en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Velikij Bereznij.

Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Velikij Bereznij en Transkarpatio

Bazaj informoj
--------------

* 48° 57′ 09″ N 22° 31′ 17″ O﻿ / ﻿48.95250 °N, 22.52139 °O﻿ / 48.95250; 22.52139 (mapo)
* Areo: 38 km²
* Alto super marnivelo: 248 m
* Loĝantaro: 610
* Poŝtkodo: 89021
* Telefonprefikso: 3135

Panoramo de Silj

Situo
-----

Silj situas laŭ Uĵ. Velikij Bereznij troviĝas je 9, Uĵhorodo je 52 km-oj.

Historio
--------

Iam oni minadis ĉe la vilaĝo salon. En 1899 pro la hungariga politiko *Szolya* ricevis hungarecan nomon Sóslak. En 1910 vivis tie 530 loĝantoj, (rutenoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto de Nagyberezna, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Silj/Sóslak. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------

* ligna preĝejo omaĝe al Ladislao la 1-a (Hungario), en la nuna loko ĝi troviĝas ekde 1834
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri enreta kaŝbazaro. Por informoj pri la historia komerca vojaro tra Eŭrazio, vidu la artikolon Silka Vojo.
**Silk Road** [silk roŭd] ("Silka Vojo" en la angla, nomita pro la historia silka vojo) estis enreta nigra bazaro kaj la unua moderna kaŝbazaro, plej bone konata kiel platformo por la vendo de kontraŭleĝaj drogoj. Kiel parto de la malhela TTT, ĝi estis funkciigata kiel kaŝita Tor-servo, tiel ke enretaj uzantoj povis uzi ĝin anonime kaj sekure sen eventuala trafik-observado. La retejo estis lanĉita en februaro 2011; ĝia evoluigado komencis ses monatojn antaŭe. Limigita kvanto da novaj vendistokontoj komence estis disponataj; novaj vendistoj devis aĉeti konton en aŭkcio. Poste, fiksita kotizo estis pagigata por ĉiu nova vendista konto.

En oktobro 2013, la usona polic-agentejo FBI fermis la retejon kaj arestis Ross William Ulbricht kun la akuzo, ke li estis ĝia kaŝnomita fondinto "Dread Pirate Roberts". La 6-an de novembro 2013, Silk Road 2.0 aperis enrete, funkciigata de eksadministrantoj de Silk Road. Ankaŭ ĝi estis fermita kaj la akuzita administranto estis arestita la 6-an de novembro 2014 kiel parto de internacia polica operacio nome "Operation Onymous". Ulbricht estis konviktita pri ok krimoj rilate al Silk Road en la Usono Federacia Kortumo en Manhattan kaj kondamnita al ĝismorta mallibero sen ebleco liberiĝi pro parolo je la honoro.

La teknikoj de Silk Road daŭre influas hodiaŭajn kaŝbazarojn, kiuj karakteriziĝas per uzo de anonima reto (tipe Tor aŭ I2P), pago per Bitmono aŭ alia ĉifromono (ekzemple Monero), kaj eBay-stila sistemo por lasi rimarkojn pri vendistoj.

* Kategorio Silk Road en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
dekstra
Oni nomas **silka vojo** reton de karavanaj vojoj, tra kiu atingis Eŭropon la ĉina silko en la antikva kaj mezepoko. Ĝi estis solene malfermita dum regado de la partuja Mitridato la 2-a en la jaro -115. La nocio *silka vojo* estis inventita en 1877 fare de Ferdinand von Richthofen, germana geografo, por indiki la historian fenomenon de Eŭrazia komerco prefere al specifa itinero.

Se oni parolas pri *la silka vojo*, oni pensas kutime pri la ĉefa vojo, kiu kondukis de Xi'an (la tiama ĉefurbo de Ĉinio) tra Lanzhou, Wuwei kaj Zhangye ĝis Dunhuang, tie dividiĝis al norda kaj suda itinero ĉirkaŭ la dezerto Takla Makan kaj denove kuniĝis ĉe Kashgar kaj de tie kuris tra Samarkando, Buĥara, Teherano ĝis Antioĥio (hodiaŭ Antakya) al la marbordo de la Mediteranea maro.

Oni transportis tra la silka vojo ne nur varojn kiel spicoj, silko, vitraĵo kaj porcelano; sed per la komerco disvastiĝis ankaŭ religioj kaj kulturoj. Tiel atingis budhismo per la silka vojo tra Ĉinio Japanion kaj tie iĝis reganta religio. Ankaŭ kristanismo (el la tiel nomita Nestorianismo) penetris tra la silka vojo ĝis al la tiama ĉefurbo de Ĉinio, kiel hodiaŭ roktabulo dokumentas tion en Xi'an. La kono pri papero kaj pulvoro alvenis en la arabajn landojn per la silka vojo kaj de tie atingis poste Eŭropon.

Pro la klimoŝanĝo kaj militoj, sed ĉefe pro la kreskanta signifo de novaj ŝipvojaĝoj post la malkovroj fare de la portugaloj kaj hispanoj, la silka vojo perdis sian gravon post la 15-a jarcento. Nun ĝi iĝis turisma celo.

Silka Vojo kaj Esperanto
------------------------

En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome *Poemo de Utnoa* okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo *anoŭdo*. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el Ĉina Murego al insulo Srilanko. Jen kiel oni montras la Silkan Vojon:

Poste sin norden svingas al la Dunhŭanga grotaro,
ĉe l'neĝaj montoj Mogaŭ, laŭ la Irvojo de Silko,
kie kuniĝas artoj ĉina, bharata kaj ankaŭ
influoj grekaj en pentroj, skulptoj hieratikaj
de l'tricent ŝtonaj grotoj por ermitvivo piula.

Referencoj
----------

1. ↑  (angla) Rbert Daly & Matthew Rojansky, China’s Global Dreams Give Its Neighbors Nightmares (la tutmondaj revoj de Ĉinio donas premsonĝojn al siaj najbaroj), Foreign Policy, la 12-an de marto 2018.
2. ↑  Abel Montagut, *Poemo de Utnoa*. Pro Esperanto. Vieno, 1993. ISBN 3-85182-007-X. 225 p. p. 114.

Vidu ankaŭ
----------

* Karakoruma Ŝoseo
* Granda Hindio
* Ĥajber-pasejo
* Persa reĝa vojo
* La Voĉo de la Silka Vojo
* Iniciato Zono kaj Vojo

* Silka Vojo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Silka Vojo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Silka Vojo en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kio estas iniciato de Zono kaj Vojo Ĉina Radio Internacia en Esperanto.
* Dorahoag: "Silk Road", muziko el la Silka Vojo
* Arkivigite je 2016-03-15 per la retarkivo Portuguese Web Archive
* 
* 
*
**Silvia Angelica Navarro Barva**, plej vaste konata kiel **Silvia Navarro** (n. 14-an de septembro 1978) estas meksikia aktorino laboranta sub la plej granda tiea televida stacio TV Azteca kaj eblas eĉ diri, ke ŝi estas unu el iliaj plej antaŭaj steloj. Ŝi ludis sian unuan rolon kiel malgranda infano, nome en televida serio kun nomo "La mujer marcada". Ŝi poste revenis en televidajn ekranojn nur je multe da jaroj pli poste en televida amuzego "A la Cachi, cachi porra". Dank al' tio plenumis ŝia vivrevo, ŝi sopiris fariĝi aktorino, fariĝi aŭ juristino kaj ankoraŭ pli bone aktorino. Dank' al tiu ĉi programo ŝi akiris je unu jaro pli poste ĉefrolon, kvankam en telenovelo kaj tute sukcesa.

Poste ŝi plene decidiĝis dediĉi sin al aktorado. Ŝi eĉ prenis kursojn de grandaj meksikiaj aktoroj, kiuj estis ekzemple Luis Tavira aŭ Antonio Penunuri. Sekvis pluaj televidaj serioj, el kiuj plej sukcesa fariĝis telenovelo "Cuando seas mía". Tiu ĉi serio solenis sukceson tra la tuta mondo. Ŝi samtempe ankaŭ fariĝis vizaĝo por kelkaj internaciaj firmaoj, kiel ekzemple telefona kompanio Unefon aŭ glaciaĵo Algida. Ne daŭris longe kaj venis unua granda ŝanco - paroligo de animea drakino en filmo "Dragones: Destino de fuerte". La fabelo solenis sukceson en ĉiuj frontoj, bedaŭrinde nur en Sud-Ameriko kaj kelkaj landoj de Usono.

Eĉ ne rolo en filmo ne lasis longe atendi je si, ne forkuris nome eĉ ne unu jaro kaj Silvia akiris ĉefrolon en fimo de reĝisoro Rafael Gutierréz kun nomo "Mujer alabastrina".

La aktorino adoras dancon kaj muzikon de Fernando Delgadillo.

Telenoveloj
-----------

* 2009: **Labios rojos** (post-production) .... Blanca
* 2008: **Mañana Es Para Siempre** .... Fernanda Elizalde Rivera
* 2008: **Amor letra por letra** .... Hanna
* 2006: **Dragones: destino de fuego** (voĉo)
* 2006: **Mujer alabastrina**
* 2006: **Montecristo** .... Laura (1-a epizodo, 2006)
* 2006: **Mi amor secreto**
* 2004: **La heredera** .... María Claudia
* 2002: **La duda** .... Victoria
* 2002: **Sin permiso de tus padres**
* 2002: **Robando el rock and roll**
* 2001: **Cuando seas mía** .... Elena Olivares
* 2000: **La calle de las novias** .... Aura Sánchez
* 1999: **Catalina y Sebastián** .... Catalina
* 1998: **Perla** .... Perla - Julieta Santiago


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 313619
* LCCN: no2010121889
* VIAF: 132940905
 |
**Silvius** (foje: *Sylvius* aŭ *Silvyus*) **Leopold Weiss** (\* 12-a de oktobro 1687 ĉe Breslau; † 16-a de oktobro 1750 Dresdeno) estis germana komponisto kaj liutisto.

Vivo
----

Silvius Leopold Weiss supozeble naskiĝis je 1687 enGrottkau ĉe Breslau, kiel pli novaj esploro sugestas, kaj ne jam 1686 en Breslau. Lia patro Johann Jacob Weiss instruis lin samkiel liajn pli junajn gefratojn Johann Sigismund kaj Juliana Margaretha jam en junaj jaroj en la liutludado. En 1706 li vojaĝis al Kassel kaj Duseldorfo, kie lia patro kaj lia frato mallongan tempon poste trovis dungitecon. Silvius Leopold Weiss laboris kiel liutisto en Breslau ĉe Karl Phillip de Pfalz-Neuburg. Verŝajne nur ekde 1710 li restadis kiel akompananto de la pola princo Alexander Sobieski en Romo. En 1714 supozeble li revenis al sia antaua dunginto. Ĉ. 1717 li aŭdigis sin la unuan fojon ĉe la kortego de Dresdeno hören. En aŭgusto 1718 li tie estis dungata kiel reĝa ĉambroliutisto. Li apartenis al la plej bone pagataj muzikistoj ĉe la kortego de Dresdeno, kie li restis ĝis la vivofino. En 1723 li kunmuzikis en la kronadopero *Costanza e Fortezza* de Johann Joseph Fux en Prago. En 1750 Weiss mortis 63-jaraĝe en Dresdeno.

Dresdeno ĉ. 1750, pentrita de Bernardo Bellotto

Efiko
-----

Weiss estis unu el la lastaj gravaj kaj teknike eminentaj liutvirtuozoj, kiun liaj samtempuloj admiris pro lia improvizarto. Li verkis pli ol 600 komponaĵojn (preludiojn kaj barokajn dancaĵojn) po sololiuto. Plejparte li kunigis ilin al „sonatoj" (nekonfuzende kun la posta klasika sonato baziĝanta sur sonatoformo) aŭ suitoj. Bedaŭrinde neniu el liaj ensemblaj verkoj por liuto kaj aliaj instrumentoj konserviĝis..

Silvius Leopold Weiss bone konis Johann Sebastian Bach bone. En 1739 li kune kun ties filo Wilhelm Friedemann Bach kaj la liutisto Johann Kropfgans kelkfoje gastis en la loĝejo de la Lepsika kantoro. Johann Friedrich Reichardt raportas pri tio, ke Weiss kaj Bach konkurse improvizis kune:

*„Kiu scias pri la malfacilaĵoj de la liuto por harmoniaj flankeniroj kaj bone realigitaj komponaĵoj, tiu devas miri kaj apenaŭ povas kredi, se vidaj kaj aŭdaj atestantoj certigas, ke la eminenta Dresdena liutisto Weisse kun Sebastian Bach, kiu ankaŭ eminentis kiel klavicenisto kaj orgenisto, konkuse fantaziis kaj realigis fugojn."*
La verkoj de Weiss longtempe restis manuskriptaj. Nur en la 20-a jarcento liaj muzike ideoriĉaj kaj teknike postulemaj muzikaĵoj publike konatiĝis..

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Silvius Leopold Weiss en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Retpaĝaro pri Silvius Leopold Weiss

* Kategorio Silvius Leopold Weiss en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 157977
* GND: 119263475
* LCCN: n82162679
* VIAF: 27253575
* ISNI: 0000 0001 0882 3544
* LIBRIS: 206829
* SUDOC: 145213846
* BNF: 139010816
* MBA: 8600a38e-f776-4543-9071-dfe5db653afe
* NDL: 00838388
* NKC: jn20000605553
* ICCU: SBLV220189
* BNE: XX1047659
 |
Spicmuelejo *De wachter* Zuidlaren
**Spicmuelejo** estas muelejo - plejofte ventmuelejo – kiuj servas por mueli spicojn. Imagu la mueladon de ĉiaspecaj spicaĵoj kaj rilataj produktoj kiel pipro, pimento, muskato, maciso, zingibro, cinamo, kariofilo, fenugreko kaj koriandro, aŭ miksaĵoj da spicoj kaj herboj.

Spicmuelejoj speciale estis konstruitaj en la najbareco de havenoj kie la komercoŝipoj alportis iliajn varojn.
Kie por ekzemple grenmuelejoj en ĉiu vilaĝo estis sufiĉe da bezono por la muelkapacito de minimume unu muelejo, la debito de spicoj nenie estis tiel granda ke loka muelejo estis pravigita. Kelkaj muelejoj apud la alportaj havenoj estis sufiĉaj por provizi en la bezono de la tuta landinterno.

La muelado de spicoj estas longedaŭra kaj laborintensiva procedo. Spicoj enhavas eterajn oleojn, aromaj materioj kiuj fakte neniel rilatas kun oleo. Kiam oni varmigas ĉi tiujn oleojn, ili donas specifan aromon pro kio cinamo odoras kiel cinamo kaj pipro kiel pipro.

Pro la frotado de la muelŝtonoj la spicoj varmiĝas kaj la nomitaj aromomaterioj liberiĝas. Per aliaj vortoj, dum la muelado parto de la aromo perdiĝas. Pro tio la muelprocezo devas esti farita tiel ke la muelitaĵo minimume varmiĝas.

Ĉi tio oni atingas per la muelado de etaj kvantoj samtempe, kaj per mueli la spicojn ne en unufojo ĝis la ĝusta grajnogrando, sed unue rompi inter la muelŝtonoj inter kiuj estas ‘tro granda spaco’. Post la rompo la muelitaĵo povas malvarmiĝi, la ŝtonoj estas alĝustigitaj kaj la muelvaroj denove estas muelitaj. Tielmaniere post tri aŭ kvar mueladoj oni atingas la finkvaliton. Inter la mueladoj la muelaĵo estas kribrita kaj denove ŝutita en la ŝutujo.

* Kategorio Spicmuelejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Supertraka kontakta linro (Kontinua kurento) kaj portodratoj, en Lucca, Italio.
**Katenario** estas speciala formo de elektra supertraka kontakta lineo de fervojo kaj de trolebusa kontakta lineo.
Ĝi forte reduktas la malrektiĝon de la ĉefa drato de la linio (pro gravito) per akcesora kablo, pli alta, kiu tenas la ĉefan draton per pontetoj.
Tiel eblas multe pli grandaj distancoj inter la apogaj fostoj (mastoj).

Kutime la ĉefa drato de la lineo konsistas el solida kupro, kaj la akcesora kablo el plektita bronzo aŭ ŝtalo.
Ĉar kurentoprenilo de la veturilo iom levas la kontaktan lineon, fiksiloj de la ĉefa drato kaj de la akcesora kablo estas elaste ligitaj, tiel ke la akcesora kablo ne sekvas ĉiujn moviĝojn de la ĉefa drato.

Kontaktaj lineoj sen la porta akcesora kablo ebligas rapidecon de ne multe pli ol 100 km/h.
Katenarioj ebligas pluroblon de tiu rapideco.

Vidu ankaŭ
----------

* Pantografo (kurentoprenilo)
* Troleo

* Katenario en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Katenario en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Petare** estas urbego, universitata urbo kaj antaŭurbo de Karakaso en Venezuelo, en subŝtato Miranda (Venezuelo). Ĝi apartenas al urbaro de Karakaso.

Flago de Petare
Blazono de Petare

Bazaj informoj
--------------

Panoramo en Petare
* Loĝantaro: 412,756 en 2007
* Supermara alteco: 900 m
* Areo: 40 km²
* Telefonkodo: 0212
* Poŝtkodo: 1073
* Horzono: UTC -4:30
* 10° 28′ 28″ N 66° 46′ 33″ U﻿ / ﻿10.47444 °N, 66.77583 °U﻿ / 10.47444; -66.77583 (mapo)

Geografio
---------

Petare situas sur altebenaĵo. **Karakaso** troviĝas 11, Cúa 36, Turmero 78, Valencio (Venezuelo) 134, Barquisimeto 278, Coro (Venezuelo) 328, Maturín 407, Bolívar (urbo) 444, Cabimas 506, Guayana (urbo) 515, Marakajbo 528 km. 

Historia kvartalo en Petare
Historia strato en Petare

Historio
--------

Petare estis fondita en 1621 fare de hispanoj sub la nomo de San Jose de Guanarito, sed pli frue vivis tie indianoj. La hispanoj tuj konstruis preĝejon kaj franciskanan monaĥejon. En la fekunda valo oni okupiĝis pri kafoj, kakaoj, maizoj kaj sukerkanoj; la lasta estis procesita en la proksimaj mueliloj. La socia strukturo konsistis el kvar segmentoj: sklavoj (nigruloj kaj indianoj), ordinaraj homoj (kamparanoj, kaj metiistoj), komercistoj kaj la bienuloj. Tertremo de 1812 kaŭzis formigradon de kamparanoj, tial la agrikulturo kolapsis. En 1821 municipo estis kreita. En 1863 Petare iĝis ĉefurbo de distrikto, en 1872 ĉefurbo de suverena ŝtato. En la malfrua 19-a jarcento estis 115 kafo-farmoj, 15 mueliloj kaj multaj aliaj kampoj de maizoj kaj faboj, krome oni okupiĝis pri bredado de brutaro, kokoj kaj porkoj. En 1882 ekfunkciis la telefono al Karakaso, post 5 jaroj Petare ricevis elektron.

En la 21-a jarcento la malriĉeco baras la evoluon.

Moderna kvartalo en Petare
Muzeo en Petare
Kirko en Petare

Ekonomio
--------

Petare restis agrikultura centro, krome komerca centro de la ĉirkaŭaĵo.

Trafiko
-------

Petare havas ĉefvojon al la proksima Karakaso, kie internacia flughaveno funkcias.

Vidindaĵoj
----------

* multe da kirkoj
* muzeo
* kulturdomo

Klimato
-------

Petare havas tropikan klimaton. Jare pluvas preskaŭ 1000 mm. Precipe inter junio-oktobro pluvas, sed la ceteraj monatoj ne estas sekaj. La temperaturo estas stabile ĉirkaŭ 25 °C.

Fontoj
------

* Arkivigite je 2014-12-22 per la retarkivo Wayback Machine hispane
* mapo, distancoj Arkivigite je 2015-04-14 per la retarkivo Wayback Machine
* [*rompita ligilo*] angle
* Angla Vikipedio helpe de WikiTrans
**Nicolas-Joseph FOUCAULT**, naskiĝinta la 8-an de januaro 1643 en Parizo kaj mortinta la 17-an de februaro 1721 en la sama urbo, estis franca altranga ŝtatoficisto kaj librokolektisto.

Post sukcesaj studoj pri juro kaj filozofio, li fariĝis advokato ĉe la parlamento de Parizo. Sekretario de la komisiono pri la reformo de justico en septembro 1665, li kontribuis pro peto de Jean-Baptiste Colbert al la redaktado de la ordono de Saint-Germain-en-Laye en aprilo 1667.

Li ankaŭ estis unu el la juristoj, kiuj kontribuis al la nuligo de la edikto de Nanto. Li konatiĝis pro siaj brutalaj metodoj cele al la konverto de la protestantoj.

Nicolas-Joseph Foucault estis ankaŭ amatoro de libroj kaj artaĵoj. Li malkovris en la abatejo de Moissac manuskripton de *Mortibus persecutorum*, atribuitan al Laktancio, kaj kiu ĝis nun estis nur konita per citaĵo de Sankta Hieronimo. Tiu verko estis sekve publikigita de Étienne Baluze. 

Li cetere okupiĝis pri la studado de Antikveco kaj organizis ampleksan serĉfosadon en la vilaĝo Vieux, apud Caen, en eksa urbo de la Vidukasoj. La 1-a volumo de la *Memorlibro* de la Akademio de la surskriboj kaj belaj-leteroj, de kiu li estis honora membro, detalas la rezulton de liaj observoj. 

Nicolas-Joseph Foucault estis posedanto de la kastelo de Magny-en-Bessin, en Calvados.
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

Temas pri la tuta periodo de la jaro 2023 en Esperantujo.

Agadoj de UEA
-------------

Agadoj de TEJO
--------------

Agadoj de SAT
-------------

UK
--

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo UK 2023.
La 108-a Universala Kongreso de Esperanto (UK) okazis en 2023 en Torino, Italio, de la 29-a de julio ĝis la 5-a de aŭgusto. La kongresejo estis la ĉefsidejo de la teĥnika universitato de Torino.

IJK
---

* IJK 2023

SAT Kongreso
------------

Post tri jaroj da trudita reta kongresado SAT denove renkontiĝos ĉeeste en unu el la kulturdomoj mastrumataj de francaj esperantistoj: nome la kastelo Greziljono. La kongreso okazos inter mardo la 18a de julio kaj mardo la 25a de julio 2023.

Premioj
-------

Novaj eldonitaj libroj kaj eldonitaĵoj
--------------------------------------

Vidu ankaŭ Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2023

Mejloŝtonoj
-----------

Oficistoj
---------

Eventoj
-------

Jariĝoj kaj datrevenoj
----------------------

Mortoj
------

* 10-a de junio: Giuseppe Grattapaglia
* 1-a de septembro: Imre Ferenczy

Vidu ankaŭ
----------

* 2023
* Esperantujo
* Nombro de Esperanto-parolantoj
* 2022 en esperantujo
* Kategorio:Esperanto en 2023

Referencoj
----------

1. ↑  UEA kongresos en Torino, Nord-okcidenta Italio, en 2023
2. ↑  La 96a SAT-kongreso okazos ĉeeste en Greziljono, Francio Arkivigite je 2023-01-01 per la retarkivo Wayback Machine Alirita la 1an de Januaro 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 807070
 |
**Juan Pablo BUSCARINI** (1962, Rosario) estas argentina kin-reĝisoro kaj produktoro. Li elstaras ankaŭ kiel scenaristo kaj kreanto de serioj. Li estas konata ĉefe pro sia animacia filmo *El Ratón Pérez*, kiu ricevis Goya-premion en 2006 kaj pro la internacia kunproduktoraĵo *El inventor de juegos/The Games Maker*, kies reĝisoro kaj scenaristo li estas; li estas ankaŭ la kreanto kaj prezentisto de la serio *El grito de las Mariposas* kaj la produktoro de sukcesaj filmoj kiel *Un cuento chino*, *Patoruzito*, *Nieve negra* kaj *Kóblic*, inter aliaj.

Biografio
---------

Li studis en la Universitato Middlesex kaj laboris en Francio, Hispanio kaj Anglio en la kampo de la novaj teknologioj de la bildaro (grafiko).

Li ricevis plurajn premiojn.

Filmoj
------

### Reĝisorado

* Los Lunnis y el libro mágico (2019)
* No sé si he sido claro (2017)
* Pequeños héroes (2017)
* Tini: El gran cambio de Violetta (2016)
* El inventor de juegos (2014)
* El Arca (2007)
* El ratón Pérez (2006)
* Cóndor Crux (1999)

### Produktorado

* Un crimen argentino (2022)
* Los cuadernos de Tommy (2020)
* La gallina turuleca (2019)
* Monzón (2019)
* No dormirás (2018)
* Nieve negra (2017)
* Joel (2017)
* Kóblic (2016)
* Peter Capusotto y sus 3 dimensiones (2012)
* Un cuento chino (2011)
* Sudor frío (2011)
* La leyenda (2008)
* La señal (2007)
* Cóndor Crux (1999)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Juan Pablo Buscarini
* Juan Pablo Buscarini en Cine Nacional

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Juan Pablo Buscarini en la hispana Vikipedio.*
**Frigyes Sváby** [fridjeŝ ŝvAbi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Sváby Frigyes** estis hungara arkivisto. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis *svabóci kaj tótfalvi* [ŝvabOci].

Frigyes Sváby naskiĝis la  4-an de aŭgusto 1834(nun 1834-08-04) en Tótfalu (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Slovenská Ves en Slovakio), li mortis la 21-an de aprilo 1904 en Lőcse (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Levoča en Slovakio).

Biografio
---------

Frigyes Sváby frekventis lernejojn en Lőcse, Rozsnyó kaj Pest (urbo), poste li studis medicinon en Universitato de Vieno. En 1859 li malsaniĝis, tial li ne plu studis. De 1867 ĝismorte li estis arkivisto de Szepes, samptempe li zorgis pri familia arkivo de Csáky [ŝAki].

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Szepesmegye szervezete* (1884)
* *Szepesmegye közgazdasági állapotának leírása* (1891)
* *Szepesmegye* (monografio, 1891)
* *A Lengyelországnak elzálogosított XIII szepesi város története* (1895)
* *A szepesség lakosságának sociologiai viszonyai a XVIII. és XIX. században* (1901)

Fontoj
------

* biografio hungare
* biografio hungare, legebla post klako al majusklo S, poste serĉu la nomon

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo
2. ↑   datenoj hungare

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 843095
 |


* Portalo pri Biografio
**Adorján Aladár Szabó** [sabO], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Szabó Adorján Aladár** estis hungara pastro, monaĥo, kanoniko, instruisto, arkivisto.

Adorján Aladár Szabó naskiĝis la  12-an de marto 1868(nun 1868-03-12) en Kassa (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Košice en Slovakio), li mortis la 7-an de aprilo 1950 en Košice (Ĉeĥoslovakio, nun en Slovakio).

Biografio
---------

Adorján Aladár Szabó aliĝis al la premonstratoj en 1886, post 5 jaroj li pastriĝis kaj akiris pedagogian licencon. Li instruis en gimnazio en sia naskiĝurbo inter 1891–1920, poste li estis eklezia arkivisto, eĉ arkivestro en Leles. Li pensiuliĝis en 1934, tamen post 2 jaroj li estis arkivestro en Jasov. En 1938 Kassa denove apartenis al Hungarlando pro la Unua Viena Arbitracio, tial li estis monaĥejestro jaron, poste li denove pensiuliĝis.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

*

Fontoj
------

* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 843098
 |



* Portalo pri Biografio
Pozicioj de *Maunsell Forts* antaŭ la mara alfluo de Tamizo
*Roughs Tower* (Sealand)
*Knock John*
La **Maraj fortikaĵoj Maunsell** (angle *Maunsell Forts*) estas grupo de konstruitaj platformoj kaj turoj sur tiuj, kiujn uzis la brita armeo dum la Dua Mondmilito antaŭ la angla orienta bordo en malprofundaj akvoj ĉe alfluo de Tamizo kaj Mersey. La nomo memorigas je konstruisto, arkitekto de tiuj, je Guy Maunsell.

Ne ĉiu fortikaĵoj postrestis, hodiaŭ ekzistas nur *Roughs Tower,* *Red Sands,* *Shivering Sands* kaj *Knock John.*

Grandan konatecon atingis la fortikaĵo *Roughs Tower,* kiun okupis grupo de Paddy Roy Bates en 1967 kaj deklaris la sendependan princlandon Sealand.

Historio
--------

unuopaj fazoj de sinkigo
La arĥitekto *Guy Maunsell* akiris en oktobro 1940 kontrakton por konstrui 5 novtipajn marajn fortikaĵojn. Oni celis stacionigon de ĉ. 100 soldatoj kun municio por unu monato kaj kapablo defendi Anglion kontraŭ la germanaj aeratakoj.

Ĉiuj fortikaĵoj sidas sur betonfortigita pontono sur la margrundo, super tio du kavaj betoncilindroj, interne kun pluraj etaĝoj. Super tiuj situas relative simpla platformo, kiu estis ekipita kun po du 3,7" (94 mm)-MK2c-Flak-pafilego kaj du 40 mm-Bofors-pafilego.

El la planitaj 5 oni konstruis nur kvar platformojn:

* (U1) *Roughs Tower*, lokigita la 11-an de februaro 1942 *Rough Sands.*
* (U2) *Sunk Head Tower,* ŝerce *Churchill One*, lokigo okazis komence de junio 1942
* (U3) *Tongue Sands*; finproduktita la 17-an de junio 1942 kaj loksinkita 10 tagojn poste
* (U4) *Knock John Tower* finproduktita la 16-an de julio 1942, loksinkita la 1-an de aŭgusto 1942

### Armeaj fortikaĵoj Maunsell

Maunsell Sea Fort
Proksima vido
Maunsell akiris novan kontrakton en 1942 fare de la mararmeo por konstrui ses novajn fortikaĵojn, el kiuj pro tri estis lokigita al alfluo de Tamizo kaj de Mersey. Ili devis servi kontraŭ la germanaj flugatakoj, kiuj minacis la ŝipkonstruadon ĉe Londono. La armeaj konstruaĵoj estis lokigitaj en 1943 ĉe la Tamizo:

* (U5) *Nore,* inter majo kaj julio 1943
* (U6) *Red Sands,* inter julio kaj novembro 1943
* (U7) *Shivering Sands,* inter septembro kaj decembro 1943

La pluaj tri fortikaĵoj estis konstruitaj, lokigitaj laŭplane ĉe alfluo de Mersey.

La armeaj maraj fortikaĵoj ĉe la Tamiza alfluo detruis dum la Dua Mondmilito unu rapidboaton, 22 aviadilojn kaj 31 flugilajn bombojn V1. Ĝis fine de la 1950-aj jaroj oni gardis la fortikaĵojn, sed poste oni demuntis la armilojn kaj forlasis ilin.

Post akcidentoj, oni malmuntis *Nore* (1953), *Tongue Sands* kolapsis en 1996 post fortaj sturmoj.

De 1964 ĝis 1967, pirataj radio-disaŭdigoj okupis la forlasitajn platformojn.

Literaturo
----------

* *The Maunsell Army Sea Forts of the Thames Estuary* (ISBN 1-901132-14-5), Frank R. Turner; überarbeitete Ausgabe 2001, Gravesend
* *The Maunsell Sea Forts* (ISBN 0-952430-30-4), Frank R. Turner; 1996, Gravesend

* Kategorio Maraj fortikaĵoj Maunsell en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Situo de komunumo Ghaĝar
'*Ghaĝar* (ankaŭ *Ghajar* aŭ *al-Ghajar*, arabe غجر, hebree ע'ג'ר) estas komunumo kun ĉ. 2500 loĝantoj, kies norda parto situas en Libano, dum la suda parto apartenas al la Golan-altaĵo. Ĝi situas je nur kelkaj kilometroj okcidente de la diskutita Ŝebaa-bienoj kaj kelkajn kilometrojn okcidente de Bint Ĝubail, „ĉefurbo de Hisbollah". En 1932 la franca mandata administrado donis al la loĝantoj - ĉefe alavitoj - eblecon por mem decidi pri aparteneco de la komunumo. La loĝantoj decidis por Sirio, kie tiu religia malplimulto havas multajn reprezentantojn. Post la konkeroj de la israela milito en la sestaga milito de 1967, la komunumo venis sub israelan kontrolon. Dum la israela okupado, la vilaĝo etendiĝis inter 1978 kaj 2000 de suda Libano al nordo de Israelo.

Post retiriĝo de la israelaj fortoj en 2000, la vilaĝon meze trairis la t.n. Blua Linio, kiu dividis la komunumon, ke 3/5 de la vilaĝo apartenas al Libano. Ĉe la linio oni konstruis landliman barilon. Post la israela-libana milito, Israelo konstruis pluan barilon norde de la vilaĝo.

* Kategorio Ghaĝar en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Virino en Berlino (*Eine Frau in Berlin*) estas aŭtobiografia atesto de siatempe anonima junulino germana, kiu detale raportas pri la ruiniĝo de Berlino, kiam la urbo falas dum 1945 en la manojn de la Sovetianoj.

Ĝi estis unuafoje eldonata dum 1954 en Usono en angla traduko.
La teksto aspektas kiel taglibro kaj raportas detale pri la ĉiutaga vivo de la ĉefrolulino inter la 20-a de aprilo kaj la 22-a de junio 1945.

Atesto
------

La teksto raportas pri la ĉiutaga vivo de Berlinanoj kaj precipe de Berlinaninoj en la kaoso de la germana malvenko kaj pri angorplena atendado antaŭ la tuja alproksimiĝo de la rusaj venkantoj.

La aŭtoro
---------

Marta Hillers (1911-2001) restis anonima ĝis sia morto.

Kontestoj
---------

Jens BISKY

Kurt W. MAREK

Hannelore MAREK

Filmo
-----

La reĝisoro Max Färberböck faris filman version de la verko je titolo: "Anonyma - Eine Frau in Berlin". Ĝi aperis en 2008 en la kinejoj. Nina Hoss estis la ĉefrolulino.

Notoj
-----

Hans Magnus ENZENSBERGER

Bibliografio
------------

* Anonyma: Eine Frau in Berlin. Tagebuchaufzeichnungen vom 20. April bis 22. Juni 1945. Frankfurt am Main : Eichborn, 2003 (=Die Andere Bibliothek, n° 221). ISBN 3-8218-4534-1.
* Anonyme : Une femme à Berlin. Journal 20 avril-22 juin 1945. Présentation de Hans Magnus Enzensberger. ISBN 978-2-298-00309-3. (c) Éditions Gallimard 2006 pour la traduction française.

Bibliografio
------------

* Anonyma: Eine Frau in Berlin. Tagebuchaufzeichnungen vom 20. April bis 22. Juni 1945. Frankfurt am Main : Eichborn, 2003 (=Die Andere Bibliothek, n° 221). ISBN 3-8218-4534-1.
* Anonyme : Une femme à Berlin. Journal 20 avril-22 juin 1945. Présentation de Hans Magnus Enzensberger. ISBN 978-2-298-00309-3. (c) Éditions Gallimard 2006 pour la traduction française.
Kalvino, fondinto de la Kalvinista tradicio.
Statuoj de Guillaume Farel, John Calvin, Teodoro Beza, kaj John Knox en la centro de la Internacia Monumento al la Reformado en Ĝenevo, Svislando. Ili estis inter la plej influaj teologoj kiuj helpis evoluigi la Reformitan tradicion.
**Kalvinismo** (ankaŭ nomita la Reformacia tradicio, la Reformacia kredo, aŭ Reformacia teologio) estas teologia sistemo kaj pritrakto de la Kristana vivo. La Reformacia tradicio estis altnivela de kelkaj teologoj kiel Martin Bucer, Heinrich Bullinger, Peter Martiro Vermigli, kaj Huldrych Zwingli, sed ĉi tiu branĉo de Kristanismo portas la nomon de la franca reformisto Kalvino pro lia eminenta influo sur ĝi kaj pro lia rolo en la konfesia kaj eklezia debatoj tra la tuta 16a jarcento. Hodiaŭ, ĉi tiu termino ankaŭ temas pri la doktrinoj kaj praktikoj de la reformitaj preĝejoj el kiuj Kalvino estis frua gvidanto. Malpli ofte, ĝi povas temi pri la individua instruado de Kalvino mem.

La kvin punktoj
---------------

Kalvinismo estas bazita sur kvin punktoj:

1. totala koruptado
2. senkondiĉa elekto
3. limigita pekliberiĝo
4. nekontraŭstarebla gracio
5. persistemo de la sanktuloj

Ĝi ankaŭ bazas sur antaŭdestinismo kaj nerezistebla graco. Estas polemiko ĉu la antaŭdestinismo de Kalvinismo estas fakte duobla antaŭdestinismo nome la ideo, ke ne nur Dio elektis kelkajn savotojn, sed ankaŭ, ke li kreis kelkajn nesavotojn. 

Ekz-e de kalvinaj branĉoj estas presbiterianismo kaj Amyrautismo.

Famaj kalvinistoj
-----------------

* Johannes Cocceius (1603-1669)

Edukado
-------

* Kalvinana Universitato Gáspár Károli de Budapeŝto.

Bildaro
-------

* 
*

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Kalvinismo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kalvinismo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* Protestantismo
* Jesuo Kristo
* Kristanismo
* Hugenotoj
* Reformita Eklezio
* Luteranismo
* Reformacio
* Listo de Religioj
* *Protestanta etiko kaj la spirito de kapitalismo* de Max Weber

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKristanismo |
| --- |
| Jesuo Kristo | Kristo • Filo de Dio • Virga naskiĝo • Krucumo • Reviviĝo • Enkarniĝo |
| Fundamentoj kaj Biblio | Eklezio • Kredodeklaro • Kanono • Malnova Testamento • Nova Testamento |
| Teologio | Dio • (Patro • Filo • Sankta Spirito) • Triunuo • Sankta tradicio • Sanktuloj • Savo • Sakramentoj • Bapto • Kanona juro • Kristologio • Eklezioscienco |
| Historio kaj Tradicio | Maria • Apostoloj • Petro • Paŭlo • Patroj • Apero • Konstanteno • Koncilioj • Aŭgusteno • Granda skismo • Krucmilitoj • Akvino • Reformacio • Lutero |
| Nomadoj | Adventismo • Anabaptismo • Anglikanismo • Baptismo • Kalvinismo • Katolikismo • Evangeliismo • Luteranismo • Metodisto • Pentekosto • Ortodoksa Eklezio • Orientaj Eklezioj |

 |
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri la gusto- kaj odoroplifortigiloj de manĝaĵoj. Por informoj pri la moda drogo "spico", vidu la artikolon Spico (drogo).
Spicoj en merkatejo de Agadir, Maroko
**Spicoj** plifortigas la guston kaj la odoron de la bazaj manĝaĵoj, ofte ili stimulas la digeston kaj influas la homan sanon.

Krom en la kuirarto multaj spicoplantoj estas uzataj en la naturkuracado kaj en la parfumindustrio. La anoj de kelkaj naturreligioj uzas ilin ankaŭ por magiaj ritoj.

Plia butiko kun spicoj en Maroko
Plia butiko kun spicoj en la egipta bazaro en Istanbulo (Turkio)
Spicoj en merkatejo de Marakeŝo (Maroko)

Historio
--------

Antaŭ ol la invento de modernaj konservometodoj, spicoj utilis por kaŝi odoron de ekputro aŭ por plibonigi manĝaĵojn sengustigitajn pro konservo. Tial, ilia komerco estis tre grava en mezepoka Malnova Mondo. Eŭropanoj importis pli da spicoj ekde krucmilitoj. Araboj makleris inter Eŭropo kaj la aziaj spicejoj. La deziro rompi la araban monopolon instigis portugalojn kaj poste nederlandanojn esplori kaj kolonii Orientan Azion, speciale Molukojn, la "insuloj de spicoj". Kristoforo Kolumbo celis venki la portugalojn atingante Azion tra Atlantiko, tamen li atingis Amerikon, kvankam li ĉiam pensis ĝin Azio.

Proverbo
--------

Unua alveno de Kristoforo Kolumbo en Ameriko
Ekzistas proverboj pri spico en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Al farun' malbonspeca ne helpos la spico.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Ne spiciĝas manĝo de mastrina beleco.* **"** |

 |

Vidu ankaŭ
----------

* Spickomerco
* Spicvino

Referencoj
----------

1. ↑   Lernu. Arkivita el la originalo je 2011-12-25. Alirita 2009-04-17.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Spicoj -- [en STEB]

* Spico en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Spico en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Spico en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
*Les glaneuses*, fare de Jean-François Millet, 1857, Musée d'Orsay.
**Spikumado** estas kutima rajto en agrikulturo, kiu en kelkaj landoj konsistas en rikoltado de forlasitaj spikoj da tritiko, kaj ankaŭ de granoj, kaj pajlo, post la fino de la rikolto. Tiu kutimo estas dokumentita ekde la Mezepoko. Tio ne damaĝas la rajtojn de la terposedantoj, kiuj jam faris sian negocon kaj utilis al multaj malriĉaj sociaj tavoloj, kiuj profitis el tiaj restaĵoj. La rajto estis plenumita ĉefe de virinoj kaj infanoj. Tia kolektado estas laŭrajta, se la kolektaĵo estas tombita surgrunde. En disvolviĝintaj lnadoj, tiu kutimo estas apenaŭ uzata en la kultivoj de cerealoj, kie precize iam estis plej ofta.

Unu el la plej bone konataj el la pentraĵoj de Jean-François Millet, nome *La spikumistinoj* (1857). Kian Millet vagadis trakampare ĉe Barbizon, tiu temo revenis al sia pentrilo dum sep jaroj. Li komprenis la temon kiel io jarcenta, ligita al historioj de la Biblio.

Tio distingiĝas el simila agado, kiu okazas pri la restaĵoj lasitaj ne surgrunde sed sur arboj, vitoj ktp. Tiel simila agado koncernas terpomojn, vinberojn, pomojn kaj fruktojn ĝenerale.

Oni distingas akceptitan laŭleĝan spikumadon disde eksterleĝa spikumado, farita ĉefe de fruktoj, legomoj kaj simile kiam ankoraŭ ne estis farita la rikolto.

Estas specifaj kulturo kaj rakontoj pri tiu agado ekde biblia literaturo.

Bibliografio
------------

* Paul Degrully. Le droit de glanage, grappillage, râtelage, chaumage et sarelage: patrimoine des pauvres. V. Giard kaj E. Brière, 1912

* Kategorio Spikumado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
21.23043-86.737189Koordinatoj: 21° 14′ N, 86° 44′ U (mapo)
 
Spiralinsulo I en marto 2000
**Spiralinsulo** (angle: *Spiral Island*) estas la nomo de homfarita flosanta insulo konstruita en Meksiko fare de la brita artisto Richart "Reishee" Sowa. Ĝi detruiĝis de uragano Emily en 2005. Anstataŭaĵo, Ĝojksi-Insulo (*Joyxee Island*), estas malfermita por vizitoj ekde 2008.

Spiralinsulo
------------

La unua insulo situis en laguno proksime de Puerto Aventuras, sur la  Karibia marbordo de Meksiko sude de Kankuno. Sowa komencis konstrui ĝin en 1998. Li plenigis retojn kun malplenaj plastoboteloj apogantaj strukturon de tavolligno kaj bambuo (20 m × 16 m), sur kiun li verŝis sablon kaj plantis multajn plantojn, inkludante mangloarbojn. La insulo surhavis duetaĝan domon, sunfornon, kompoŝtiga necesejon kaj tri strandojn. Uzatis ĉirkaŭ 250.000 boteloj por la konstruaĵo. La mangloarboj utilis por teni la insulon malvarmeta, iuj el ili kreskis 4.6 m altaj.

La Spiralinsulo detruiĝis de uragano Emily en 2005. Ĝi ĵetiĝis al la strando unupece, malgranda parto de la sakoj de boteloj disloke. La radikoj de la 7-jaraj, 7 m altaj mangloarboj estis interplektitaj kun la insula bazo, kaj la forta reto ĉirkaŭvolvita sube de la insulo tenis ĝin kune.

Ĝojksi-Insulo
-------------

En 2007 kaj 2008 Sowa konstruis ĉi-nomatan anstataŭaĵon por Spiralinsulo en la akvoj de Insulo Virinoj (*Isla Mujeres*), ankaŭ proksime de Kankuno, malfermitan por rondiroj en aŭgusto 2008. La nova insulo komence havis 20 metrojn de diametro, poste pligrandigita al 25m. Jam kreskas sur ĝi plantoj kaj mangloarboj. Apogate de ĉirkaŭ 100.000 malplenaj boteloj, tiu ĉi insulo havas tri strandojn, domon, du fiŝlagojn, sunpelitan akvofalon kaj riveron, ondopelitan lavmaŝinon, kaj sunpanelojn. Volontuloj helpis ĉe la projekto. Sowa daŭrigas fari plibonigojn al la insulo.
**Spirtruoj** (aŭ *spirakloj*) estas malfermaĵoj ĉe la surfaco de kelkaj animaloj, kiuj kutime kondukas al spiraj sistemoj.

Vertebruloj
-----------

Spirtruo de ŝarko *Squalus bucephalus*.
Spirtruo de blumakula bendovosta rajo, *Taeniura lymma*.
La spirtruo estas malgranda truo malantaŭ ĉiu okulo kiu malfermiĝas al la buŝo ĉe kelkaj fiŝoj. En la primitivaj senmakzelaj fiŝoj la unua branko kiu malfermiĝas tuj malantaŭ la buŝo estas esence simila al la aliaj brankomalfermaĵoj. Kun la evolucio de makzelo en la fruaj makzelaj vertebruloj, tiu brankofendo estis "kaptita" inter la antaŭa brankero (nune funkcianta kiel makzelo) kaj la venonta brankero, nome la hjomakzela osto, kiu subtenas la makzelan ĉarniron kaj kiu ankras lamakzelon al la kranio mem. La branka malfermaĵo estis fermita el sube, dum la cetera malfermaĵo estis malgranda kaj trueca, kaj estas terminita kiel "spiraklo" aŭ "spirtruo". Tiu spirtruo troviĝas ankoraŭ en ĉiuj kartilagaj fiŝoj escepte ĉe la ŝarkoj de la familio Karĥarhinedoj, la martelŝarkoj, kaj la ĥimeroj, kaj troviĝas ankaŭ en kelkaj primitivaj Ostaj fiŝoj (nome celakantoj, sturgoj, kaj polipteredoj). Ĝi videblas ankaŭ ĉe orelnoĉo en la kranio de la formortintaj labirintodontoj, kaj oni supozas ke ĝi asocias kun la malfermaĵo de la orelo en amniuloj kaj ranoj.

Artropodoj
----------

Referencoj
----------

1. ↑   Romer, A.S. (1949): *The Vertebrate Body.* W.B. Saunders, Philadelphia. (2a eld. 1955; 3a eld. 1962; 4a eld. 1970)
Kristankatolika preĝejo en Timbach, Kantono Soloturno, Svislando
La **Prakatolika Eklezio** (en Svislando ankaŭ nomita **Kristankatolika Eklezio**) estas kristana komunumo, kiu apartiĝis de la Romkatolika Eklezio en 1870. La apartiĝo (skismo) estis sekvo de la Unua Vatikana koncilio, kiu akceptis la dogmon pri la neeraripovo de la papo.

En 1889 la prakatolikoj kuniĝis kun aliaj kristanaj komunumoj, kiuj malakceptis la rolon de la papo, en la Unio de Utrecht.

Nuntempe la Prakatolika Eklezio havas ĉirkaŭ 16 000 membrojn en Germanio ("Altkatholische Kirche") kaj ĉirkaŭ 12 000 membrojn en Svislando (germane en Svislando *Christkatholische Kirche*). En Svislando la Kristankatolika Eklezio precipe estas disvastigita en Kantono Soloturno, kie kadre de la kulturlukto en la 19-a jarcento granda parto de la katolikoj transiris al la kristankatolika komunumo.

Prakatolika episkopo estas Dr. Matthias Ring. Episkopa sidejo estas Bonn. Episkopa katedralo estas la preĝejo Nomo-de-Jesuo en Bonn (Bonngasse 8).

Vidu ankaŭ
----------

* Trixini
* Preĝejo de Nomo de Jesuo (Bonn)

* Kategorio Prakatolika Eklezio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La sporkapsulo de musko estas la sporangio (*Sphagnum*).
**Sporangio** (sporangium) estas nomata en la botaniko la estiĝejo de sporoj. Sporangioj troviĝas ĉe fungoj, algoj, same ĉe aliaj plantoj kiel (muskoj, ekvizetoj, filikoj kaj semplantoj).

Ĉe mukofungoj, ĝi estas speciala konstruo de la fruktokorpo, ĉe kiu unu plasmodio estas dividata je ĝis mil unuopaj sporujoj.

En pli mallarĝa senco, sporangio estas ujo kun sterila muro, en kiu estiĝas ĉe plantoj la mejosporoj. Ĉe kelkaj gentoj, la estiĝantaj mejosporoj estas diversgrandaj: la sporangioj, en kiuj la (viraj) mikrosporoj estiĝas, estas la mikrosporangioj; la estiĝejo de la (inaj) megasporoj estas nomataj konvene megasporangioj.

La nocio sporangio estis unuafoje uzata fare de Ehrhart en 1779 ĉe muskoj, kie li nomis tiel parton de la sporangia muro. La hodiaŭan signifon enkondukis Johannes Hedwig en 1798. Ĉe la semplantoj, oni nomas la mikrosporangiojn polensakoj, dum la megasporangioj kiel *nucellus*. Tiu esprimo disvastiĝis antaŭ ol oni rekonis ties homologion kun la sporangioj de filikoj kaj muskoj, fare de Wilhelm Hofmeister.

* Kategorio Sporangio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)