recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Károly ZIPERNOWSKY** [kAroj], hungare **Zipernowsky Károly** estis hungara inventisto, inĝeniero, membro de Hungara Scienca Akademio.
Li naskiĝis en Vieno, en la 4-an de aprilo 1853, li mortis en Budapeŝto, en la 29-an de novembro 1942.

Biografio
---------

Li frekventis lernejojn en Budapeŝto, komence li estis apotekisto. Ekde 1872 li frekventis universitaton pri elektrotekniko. Tie li interesiĝis ankaŭ pri elektrotekniko. Poste li okupiĝis pri elektraj instalaĵoj. La unua laboro estis nova dinamo. Li kune kun Miksa Déri faris inventon pri **SW**-tipa generatoro. En 1885 Ottó Bláthy aliĝis kaj triope ili inventis novan transformatoron. En 1889 ili okupiĝis pri elektraj surstrataj lumoj, poste en Italio laboris pri akvoenergia centralo. En 1893 li iĝis profesoro kaj instruis en la universitato.

Li estis framasono. En Pécs faklernejo portas la nomon "Zipernowsky Károly".

Nova transformatoro de la hungaraj inventististoj

Honoro
------

La asteroido 145075 Zipernowsky estis nomita en lia memoro.

* Kategorio Károly Zipernowsky en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 385904
* GND: 117602531
* VIAF: 72175530
 |
Pri la komunumo
---------------

**La Côte-aux-Fées** estas komunumo en la distrikto Val-de-Travers en Kantono Neŭŝatelo, Svislando. Ĝi havis 453 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.

Geografio
---------

La Côte-aux-Fées situas en la Neŭŝatela Ĵuraso en okcidento de la kantono proksimume 38 kilometrojn okcidente de la kantonĉefurbo Neŭŝatelo. La plej alta punkto de la komunumo estas kun 1430 m s.m. la monto *Roches Blanches*. La komunumo konsistas el la vilaĝo La Côte-aux-Fées kaj la setlejoj Les Places, Chez Matras, Les Jeannet, Bolles du Vent, Les Bourquin de Bise, Les Bourquin de Vent, Saint-Olivier, Les Tattets kaj Les Leuba. Krome al ĝi apartenas multnombraj izolitaj bienoj.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 12,85 km², de kiuj 41,0% estas kovritaj de arbaro, 55,6% servas por agrikulturo kaj 3,0% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo La Côte-aux-Fées limas en nordo al Les Verrières, en oriento al Val-de-Travers, en sudo al Sainte-Croix (VD), en sudokcidento al Les Fourgs (Francio), kaj en nordokcidento al Verrières-de-Joux (Francio).

Trafiko
-------

La Côte-aux-Fées situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Tra la valo de la rivero *Buttes* pasas en sudoriento la kantona ĉefvojo n-ro 149 de Le Locle al Sainte-Croix, tra tiu vojo tamen sur la komunuma teritorio atingeblas nur kelkaj izolitaj bienoj kaj la groto *Grotes aŭ Fées*. Orienten kondukas de la vilaĝocentro vojo al Buttes en la komunumo Val-de-Travers, sudorienten kondukas vojo tra pasejo al La Vraconnaz en la komunumo Sainte-Croix, norden kondukas vojo al la stacidomo de Les Verrières.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de La Côte-aux-Fées datiĝas el la jaro 1337 kiel *La Costa des Faies*. Ĝis 1826 La Côte-aux-Fées estis parto de la komunumo Les Verrières. Ek de 1826 La Côte-aŭ-Fées fariĝis propra komunumo. En la baloto de 2007 la loĝantaro de La Côte-aux-Fées rifuzis aliĝon al la kunigita komunumo Val-de-Travers, kial la komunumo konservis sian memstarecon.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
2. ↑  Fonto: *Eric-André Klauser*: *La Côte-aux-Fées* en *Historia Leksikono de Svislando* (2005-01-20)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio La Côte-aux-Fées en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo La Côte-aux-Fées
* La Côte-aux-Fées en la Historia Leksikono de Svislando germane france itale

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion La Côte-aux-Fées** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Val-de-Travers |
| --- |
|  La Côte-aux-Fées • Les Verrières • **Val-de-Travers** |  |

 |
**Károly Vasas** [kAroj vaŝaŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vasas Károly** estis hungara skulptisto, instruisto.

Monumento pri ministoj (Oroszlány, 1976) fare de Károly Vasas
Károly Vasas  naskiĝis la 12-an de junio 1930 en Salgótarján, li mortis la 11-an de januaro 1992 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Károly Vasas frekventis skulptistan liberan lernejon en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Hungara Belarta Altlernejo en 1956. Liaj plej gravaj instruistoj estis András Beck, Pál Pátzay kaj Iván Szabó (skulptisto). Ekde 1957 li kreis skulptaĵojn kaj partoprenis en ekspozicioj. Li longe havis atelieron en Miskolc, krome li instruis en la industriarta mezlernejo en Budapeŝto ĝis 1970. Li ricevis premiojn inter 1963–1990.

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Arthalo Budapeŝto (1979)

Elektitaj skulptaĵoj
--------------------

* Mihály Munkácsy (Gyula)Mihály Munkácsy (Gyula)
* Tri printempoj (Balatonfüred, 1985)Tri printempoj (Balatonfüred, 1985)
* Róza Déryné Széppataki (Jászberény, 1962)Róza Déryné Széppataki (Jászberény, 1962)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Károly Vasas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 626395
* VIAF: 121500961
* ISNI: 0000 0000 7932 1413
 |
**Károly Ócsai** [kAroj Oĉai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ócsai Károly** estis hungara skulptisto, restaŭristo, medalisto, instruisto.

Monumento en Budapeŝto fare de Károly Ócsai
Károly Ócsai  naskiĝis la 23-an de junio 1938 en Újpest, li mortis la 22-an de decembro 2011 en Budapeŝto (?).

Monumento en Budapeŝto fare de Károly Ócsai

Biografio
---------

Károly Ócsai abiturientis en belarta gimnazio en 1957. Liaj plej gravaj instruistoj estis Lajos Szentiványi (pentristo), Dezső Bokros Birman kaj József Somogyi. Li apogis la Hungaran revolucion, tial li ne povis plulerni. Inter 1958 kaj 1986 li faris diversajn artajn laborojn kiel bibliotekisto, restaŭristo, aranĝisto pri ekspozicioj. Inter 1963-1964 li plulernis en pedagogia altlernejo en Debrecen. En 1967 li aranĝis jam la unuan propran ekspozicion, poste li estis akceptata kiel artisto. Li ricevis stipendiojn en 1972, 1989 kaj 1998. Inter 1986 kaj 1996 li instruis en arta lernejo. Li studvojaĝis en Eŭropo, Egiptio, Usono, li partoprenis en enlandaj kaj eksterlandaj ekspozicioj. Depost falo de la socialismo li povis krei skulptaĵojn al stratoj. Li ricevis premiojn ekde 1985. Li havis edzinon.

Elektitaj solaj ekspozicioj
---------------------------

* Budapeŝto (1967, 1971, 1975, 1984, 1990, 1996, 2001)
* Szombathely (1968)
* Baja (1984, 1989)
* Tatabánya (1991)
* Ráckeve (2001)

Elektitaj kolektivaj ekspozicioj, simpozioj
-------------------------------------------

* Budapeŝto (1969, 1977, 1982, 1987, 1990)
* Pécs (1971, 1983, 1989)
* Pécs (1973, 1987, 1989)
* Romo (1977)
* Arthalo Budapeŝto (1978, 1985, 1989)
* Sopron (1979, 1983, 1989)
* Szeged (1980, 1986)
* Moskvo (1985)
* Colorado Springs (1987)
* Ravenna (1988)

Elektitaj skulptaĵoj
--------------------

* Francisko Rákóczi la 2-a (1978, kalkŝtono, Vásárosnamény)
* Ferenc Móra (1980, ŝtono, Ruzsa)
* Attila József (1981, bronzo, Pusztaszabolcs)
* monumentoj (vidu la bildojn!)

Elektitaj medaloj
-----------------

* Matisse
* Önarckép (Memportreto)
* Atlantisz
* Tivadar Csontváry Kosztka, 1984
* Dezső Kosztolányi
* Bálint Balassi, 1979
* Lajos Kassák
* Georges Braque, 1977

Memorigiloj
-----------

* memortabulo (2017, Budapeŝto)

Fontoj
------

* oficiala paĝo
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Károly Ócsai en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 623847
* LCCN: no2017025470
* VIAF: 121402017
* ISNI: 0000 0000 7937 2843
 |
**Grafo Károly Zichy** [kAroj ziĉi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zichy Károly** estis hungara reĝa juĝisto, ĉambelano, ministro, politikisto. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis *zicsi* kaj *vásonkői*. Lia plej fama filo estis la samnoma Károly Zichy (ĉambelano).

Károly Zichy  naskiĝis la 4-an de marto 1753 en Hungara reĝlando en Pozsony (nuntempa Bratislavo en Slovakio). Li mortis la 28-an de septembro 1826 en Vieno.

Biografio
---------

Károly Zichy lernis en Vieno, poste li ricevis diversajn kortegajn postenojn (ekzemple ĉambelano), li estis en 1782 ankaŭ ĉefdepartenetestro de Békés (reĝa departemento). En 1785 li iĝis reĝa sekreta konsilisto, en 1788 jam reĝa juĝisto. En 1790 en la parlamenta kunsido li apogis la kompromisojn. En 1809 li estis ministro pri defendo, en 1813 ministro pri enlandaj aferoj. Li havis edzinon, kiu naskis 11 gefilojn. Li ricevis 3 premiojn.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* paroladoj (1790)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al literoj Z, ZS, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio

* Kategorio Károly Zichy (reĝa juĝisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Kusa** (ruse *Куса*) estas urbo en Ĉelabinska provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 75238501.

La urbo estis fondita en jaro 1778 dum konstruado de karbonferproduktanta, ferproduktanta kaj gisa uzino.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1943.

La interurba telefona kodo estas 35154, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 2 horoj (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas 55° 20′ N 59° 26′ O﻿ / ﻿55.333 °N, 59.433 °O﻿ / 55.333; 59.433 (mapo)Koordinatoj: 55° 20′ N 59° 26′ O﻿ / ﻿55.333 °N, 59.433 °O﻿ / 55.333; 59.433 (mapo).

La urbo estas sur bordoj de riveroj Kusa (Куса) kaj Aj (Ай) (kiuj enenfluas en riveron Ufa (Уфа)), en 3 km de fervoja stacio kun la sama nomo kiel la urbo.

En jaro 1959 la urbo havis 21,8 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 20,3 mil loĝantojn.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Kázmér Sárközy** [ŝArkozi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sárközy Kázmér** estis hungara politikisto, vicpalatino. Lia patro estis hu:Sárközy István (alispán).

Kázmér Sárközy  naskiĝis la 10-an de marto 1799 en Nagybajom, li mortis la 16-an de februaro 1876 en Kápolnásnyék, pli precize en ties ekstera sendependa parto Pettend.

Biografio
---------

Kázmér Sárközy translokiĝis al alia familia bieno en Kápolnásnyék-Pettend en la fruaj 1820-aj jaroj. Li eklaboris en la departementa administracio en 1822 kiel subnotario. Li atingis la postenojn nobela juĝisto en 1828, nobela ĉefjuĝisto en 1832, subdepartementestro en 1844. Intertempe en la jaroj de 1836, 1839, 1840 li estis parlamenta deputito. En 1847 li estis nomumita vicpalatino. Post falo de la hungara revolucio de 1848 li retiriĝis kaj okupiĝis nur pri la bienaj aferoj, tamen li strebis por rajtoj de la protestantoj. En la jaro 1861 la lando revenis al la konstitucia ordo, tiam li estis elektita denova parlamentano, poste ĝis 1869 li estis juĝisto, poste emerito. Tiam li ricevis reĝan premion. Li edziĝis en 1826, lia edzino naskis 5 gefilojn.

Lia verko
---------

* Tíz legújabb Magyar Tánczok (1825)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 5-a punkto)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Kázmér Sárközy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 648565
 |
Georgo Basta
**Georgo Basta** estis albandevena aŭstria militestro naskiĝinta en Roccaforzata (Italujo) en 1544 kaj mortinta en Vieno la 26-an de aŭgusto 1607.

Kariero
-------

Basta iĝis generalo el simpla soldato. Post luktoj en Eŭropo en 1597 laŭ la ordono de imperiestro Rodolfo li venis Hungarujon kaj partoprenis en Dunántúl en kontraŭturkaj luktoj de la milito 15-jara. En 1588 li iĝis ĉefkapitano de Kassa kaj venis Transilvanujon fronte de imperiestraj milittrupoj. Post la morto de la reganto Andreo Báthori regis la landon kune kun Mikaelo de Valaĥio, sed la 18-an de septembro 1600 Basta disbatis la milittrupon de Mikaelo de Valaĥio. Poste la 3-an de aŭgusto 1601 li venkis la reganton Sigmundo Báthori. Post la mortigo de Mikaelo de Valaĥia Basta estigis terurregadon. En aŭtuno de 1604 li luktis kontraŭ Stefano Bocskai kaj la 17-an de novembro ĉe Osgyán li venkis, sed fine li devis retiriĝi kun siaj trupoj Vienon.

Verkoj
------

* B. Gy. hadvezér levelezése és iratai, 1597–1607 (Kiadta: Veress Endre, I–II. Monum. Hung. Hist. 1. oszt. 34. 37~. Bp. 1909–13).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon

* Kategorio Georgo Basta en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 321004
* GND: 129107808
* LCCN: n89664707
* VIAF: 250816218
* ISNI: 0000 0003 7126 4057
* SUDOC: 080841406
* BNF: 10462507c
* NKC: jn20011024059
* ICCU: TO0V284023
* BNE: XX849089
 |
**János István Kováts** [jAnoŝ iŝtvAn kovAĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kováts János István** aŭ pli mallonge *Kováts J. István* estis hungara kalvinana pastro, altlerneja instruisto, eklezia notario, parlamenta deputito.

János István Kováts naskiĝis la 20-an de novembro 1880 en Kistelek, li mortis la 4-an de oktobro 1965 en Budapeŝto.

Kovrilpaĝo de libro de Kováts
Kovrilpaĝo de libro de Kováts

Biografio
---------

János István Kováts maturiĝis en Budapeŝto, poste li estis memservanta soldato jaron. Li akiris juran diplomon en la Reĝa Universitato en 1905, en la sekva jaro teologian diplomon en la Kalvinana Akademio, fine li studis teologion ankaŭ en Edinburgo. Hejmenveninta li instruis aŭ estis pastro en pluraj lokoj dum en 1913 li doktoriĝis en la universitato. En 1914 li ekinstruis en la akademio, inter 1924–1947 en rango publika ordinara profesoro. Dum la kalistefa revolucio kaj dum la Hungara Sovetrespubliko li havis gravajn ŝtatajn postenojn, inter 1920-1922 li estis parlamentano. Li estis ankaŭ eklezia subnotario ekde 1916, inter 1929-1945 ĉefnotario. Li redaktis ankaŭ ekleziajn gazetojn, kie li ofte kontribuis. Li emeritiĝis en 1945. Lia edzino estis filino de Frigyes Schulek, ŝi naskis sesfoje.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A Ne Temere és a Ius Placeti* (1908, vidu la bildon!)
* *A buddhizmus és a kereszténység* (1912)
* *A presbiteri világszövetség aberdeeni zsinata magyarok skócziai útja* (1914)
* *Karcolatok az amerikai útról* (1929)
* *A keresztyénség és a társadalmi kérdések* (1933)
* *Magyar református templomok* (1942)
* *A református egyházalkotmány alapvető kérdései – A reform kérdések* (1948, vidu la bildon!)
* *Jöjjetek énhozzám* (2000, preĝlibro)
* *Egy élet prédikációja* (2005, membiografio)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2020-10-26 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

* Kategorio János István Kováts en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 701842
* VIAF: 121466367
* ISNI: 0000 0000 8020 9242
* SUDOC: 077602544
* BNF: 104404223
 |
**Konje-Urgenĉ** aŭ *Konye-Urgench* (en turkmena: *Köneürgenç*, rusa: *Куня Ургенч*, el persa *Kuhna Gurgānj* کهنه گرگانج) konata ankaŭ kiel *Kunja-Urgenĉ*, *Malnova Urgenĉ* aŭ *Urganĝ*, estas municipo de ĉirkaŭ 30,000 loĝantoj en nordorienta Turkmenio, ĝuste sude el ties limoj kun Uzbekio. Ĝi estas la loko de la antikva urbo **Ürgenç** (**Urgenĉ**), kiu enhavas la ruinojn de la ĉefurbo de Ĥorezmo, nome parto de la Aĥemenida Imperio. Ties loĝantoj dizertis el la urbo antaŭ tri kaj duonon da jarcentoj por disvolvigi novan setlejon, kaj Kunja-Urgenĉ restis preskaŭ netuŝita ekde tiam. En 2005, la ruinoj de Malnova Urgenĉ estis enskribitaj en la Listo de Lokoj de Monda Heredo de Unesko.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Konje-Urgenĉ en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* UNESCO World Heritage List: Kunya Urgench
* Kunya Urgench Nomination File
* Konye-Urgench Museum Arkivigite je 2015-02-08 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑   Kunya-Urgench. *UNESCO World Heritage Center*. UNESKO. Alirita 19a de Februaro 2011.

* Minareto de Kutlug Timur.Minareto de Kutlug Timur.
* Maŭzoleo de Turabek Ĥanum, vido el la sudo.Maŭzoleo de Turabek Ĥanum, vido el la sudo.
* Mozaika ornamaĵo de la kupolo de la Maŭzoleo de Turabek Ĥanum.Mozaika ornamaĵo de la kupolo de la Maŭzoleo de Turabek Ĥanum.
* Maŭzoleo de Tekeŝ, Konje-Urgenĉ, Turkmenio.Maŭzoleo de Tekeŝ, Konje-Urgenĉ, Turkmenio.
* Vido de la Maŭzoleo de Tekeŝ.Vido de la Maŭzoleo de Tekeŝ.
* Maŭzoleo Najm ad-Din al-Kubra.Maŭzoleo Najm ad-Din al-Kubra.
* Portalo antaŭ la Maŭzoleo Najm ad-Din al-Kubra.Portalo antaŭ la Maŭzoleo Najm ad-Din al-Kubra.
* Vido de la Maŭzoleo Il Arslan, Konje-Urgenĉ, Turkmenio.Vido de la Maŭzoleo Il Arslan, Konje-Urgenĉ, Turkmenio.
Forgesita loko Käsemarkt
La forlasita loko **Käsemarkt** estas areo monteta de Königsee en Germanujo. Ĝi situas ĉe malnova landa ŝoseo inter Sitzendorf (Turingio) kaj Königsee. Dekomence ĝi estis ankaŭ la distriĝa kvartalo de la najbara vilaĝeto Tanndorf. Ĝi troviĝas rekte ĉe la t.n. Oficista-apotekista vojo.

Historio
--------

Bienposedanto el Aschau (nun parto de Allendorf) alikonstruigis la domon por Käsemarkt kaj funkcie aranĝigis ĝin. La unua mencio estis en la 19.11.1370 kun dudek aliaj vilaĝoj de la tiama Distrikto Rudolstadt. En 1837 la domego brulkonsumiĝis kaj kun flanka ejo kadukiĝis. Spuroj hodiaŭaj ne plu estas. Troviĝis surloke gastejo kun dancejo, marmora kegloludejo kaj garbejo. Käsemarkt do estis centra renkontiĝloko por junuloj el la ĉirkaŭaĵo. Pro la izoleco la loko estis dum pestepidemioj ŝtatata komerca interŝanĝkomunumo.

Notoj
-----

1. ↑  *Ersterwähnung im Jahre 1370*
2. ↑  *Chronik zu Sitzendorf*

* Kategorio Käsemarkt en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

50.64671944444411.130363888889Koordinatoj: 50° 38′ 48″ N, 11° 7′ 49″ O (mapo)
**Kátoly** [kAtoj], kroate **Katolj,** germane *Katol* aŭ *Kattelhof* estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Pécsvárad.

Blazono de Kátoly

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 9  km²
* Loĝantaro: 330
* Poŝtkodo: 7661
* Telefonprefikso: 69
* Koordinatoj: 46°03′30″N 18°27'08″E

Situo
-----

Kátoly situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Urboj Bóly troviĝas je 14, Kozármisleny 16, Pécs 20, Mohács 24, Villány 26 km-oj.

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1296 laŭ tiama hungara ortografio *"Katlh"*. Post la mezepoko la vilaĝo apartenis al la Osmana Imperio kaj senhomiĝis. En 1733 germanoj, hungaroj kaj kroatoj refondis la vilaĝon. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon. Post la 2-a mondmilito multe da germanoj estis deportitaj al Germanio. En 2001 la kroatoj estis 16 %, germanoj 5 %.

En Kátoly migra poŝto servas.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika gotika preĝejo omaĝe al Sankta Katerino el la 13-a jarcento, en 1910 trakonstruiĝis
* 2 fiŝkaptistaj lagoj
* keloj

Fontoj
------

* oficiala paĝo

* Kategorio Kátoly en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
*Ne miskomprenu kun Kuzmino!*

**Kuzmin,** serbe **Кузмин,** hungare **Kozmadamján** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojevodio, en distrikto Srem (regiono), en municipo de Sremska Mitrovica. La loknomo devenas de la sanktuloj Kosmaso kaj Damiano.

Kuzmin situas en la mapo en la verda municipo
Mapo pri municipo de Sremska Mitrovica
Preĝejo de Kuzmin

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 59  km²
* Koordinatoj: 45°01′12″N 19°24'12″E
* Alto super marnivelo: 95 m
* Loĝantaro: 3390
* Poŝtkodo: 22223
* Telefonprefikso: 22
* Aŭtokodo: SM

Situo
-----

Kuzmin situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, aŭtoŝoseo Beogrado-Zagrebo preteriras.

Historio
--------

Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Aŭstrio-Hungario, al Szerém, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Dum la 2-a mondmilito la vilaĝo apartenis al tiam sendependa Kroatio. En 2002 loĝis en Kuzmin 3391 homoj, (3272 serboj (97 %), 19 kroatoj, 17 hungaroj, 13 jugoslavianoj, 10 ciganoj, 8 germanoj kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* ortodoksa preĝejo

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

* Kategorio Kuzmin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**József Lengyel** [jOĵef lendjel], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lengyel József** estis hungara kalvinana pastro, instruisto.

József Lengyel naskiĝis la 31-an de marto 1770 en Tiszaszőlős (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio), li mortis la 15-an de marto 1822 en Szalacs (Transilvanio, Habsburga Imperio, nuntempa Sălacea en Rumanio).

Biografio
---------

József Lengyel komence lernis en Tiszaszentimre, poste en Kolegio de Debrecen, kiun li finis en 1785. Li lernis la germanan lingvon en la jaroj 1786 kaj 1787 en Aszód, poste li revenis al la kolegio, kiel pli aĝa. Inter 1796-1798 li studis en Göttingen, poste li hejmenvenis por instrui. Li estis forigita pro disvastiĝo de instruoj de Immanuel Kant, tial ekde 1802 li estis kalvinana pastro en Nagyszalonta, poste en Nagyvárad, fine ekde 1813 en Szalacs. Lia ĉefverko estis kalvinana kantlibro, uzata ankaŭ nuntempe.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Énekeskönyv* (kalvinana kantlibro)
* *Közönséges vasárnapi prédikációk* (2 volumoj, ordinaraj predikaĵoj, 1828)
* *Innepi és különös alkalmatosságokra való prédikációk* (solenaj predikaĵoj, 1828)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2016-03-04. Alirita 2020-02-19.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 681141
* GND: 1019147318
* VIAF: 230377890
 |
***The Joe Rogan Experience*** (La Sperto de Joe Rogan) estas podkasto gastigita de la usona artisto, aktoro, sportkomentisto, Luktosportisto kaj televidgastiganto Joe Rogan. La podkasto estis lanĉita la 24-an de decembro 2009. Tra la jaroj, la podkasto fariĝis unu el la plej popularaj podkastoj en la mondo, regule rikoltante milionojn da vidoj/aŭskultoj/trafoj por ĉiu epizodo. La podkasto gastigas diversajn gastojn, kiuj diskutas diversajn temojn.

En la plej multaj epizodoj, Rogan gastigas ununuran gaston kaj faras du-ĝis-tri-horan konversacion kun li en vasta gamo de temoj. La programo estas registrita en studio situanta en Teksaso.

La 19-an de majo 2020, Rogen deklaris ke Spotify prenis ekskluzivecon en la podkasto en interkonsento taksita je proksimume 100 milionoj USD. Laŭ la kondiĉoj de la interkonsento kun Spotify, la videoversio de la podkasto daŭre estos publikigita sur Jutubo ĝis decembro 2020, post kiu la videoversio estos nur havebla sur Spotify. Tamen elektu mallongajn filmetojn el la podkasto daŭre estos disponeblaj en Jutubo post la transiro. Post la anonco, Spotify-akcioj altiĝis je 7% la 20-an de majo .

Gastoj
------

En 2019, Rogan gastigis tri kandidatojn por la prezidanteco de Usono de la Demokrata Partio - Andrew Young, Tulsi Gabbard, kaj Bernie Sanders. Almenaŭ kvar aliaj kandidatoj petis esti en la spektaklo sed ne estis akceptitaj. 

La agadkampoj kaj intereso de Rogen influas la elekton de liaj gastoj, tial li kutime gastigas stand-suprajn artistojn, militemajn artistojn, atletojn en *Ultimate Fighting Championship* kaj aliajn trejnitecon kaj komediopersonulojn.

Rogan ankaŭ gastigis kelkajn kontestatajn gastojn asociitajn kun organizoj asociitaj kun la radikala dekstro kaj kiuj esprimis rasismajn, homofobiajn, kaj transfobiajn opiniojn, inkluzive de Alex Jones, Gavin McCain, kaj aliaj, kaj estis kritikitaj pro tio. Krome, li estis kritikita pro gastigado de [[Konspira teorio|konspiraj teorioj kaj disvastigo de malveraj informoj, kaj en la kampo de la Kronvirusa pandemio kaj en la kampo de la ekzisto de eksterteranoj, neado de la klimata krizo, kaj pli. Rogan pardonpetis por kelkaj el tiuj deklaroj post kritiko de Anthony Fauci, kaj deklaris ke la podkasto ne devus esti konsiderita fidinda fonto de medicinaj informoj.

Referencoj
----------

1. ↑ .  The 10 Most Popular Podcasts of 2015 (December 9, 2015). Alirita December 24, 2018.
2. ↑ .  Joe Rogan Will Bring His Podcast Exclusively to Spotify (May 19, 2020). Alirita May 19, 2020.
3. ↑   Stock Alert: Spotify Shares Up 7%. Nasdaq (May 20, 2020). Alirita May 20, 2020.
4. ↑  Hayley Prokos. "Joe Rogan Praised by Twitter After Bernie Sanders Appears On Podcast to Debate Health Care, Gun Laws and Aliens", July 8, 2019.
5. ↑ .  Joe Rogan says Biden, Warren and Buttigieg have requested appearances on his podcast. Inquisitr (19 January 2020). Alirita 24 January 2020.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
* *The Joe Rogan Experience*  en Interreta filma datumbazo (angle)
* Jutubo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 833979
 |
**Carlos de Almeida Wutke** estis brazila bestkuracisto (naskiĝis en la 16-a de januaro 1915 en Campinas, mortis en 28-a de septembro 1987 en Uberlândia). Li estis batalanto por la studado kaj disvastigado de Evangelio, Esperanto kaj Spiritismo. Komitatano de Spirita Eldona Societo F. V. Lorenz. Li estis edzo de Helena Pires Wutke kaj havis 11 gefilojn.

Vivo
----

En 1942 li fariĝis bestkuracisto. Pere de Uberlândia Esperanto-Klubo li faris grandan laboron, sed en 1964, dum brazila militista diktatoreco, la polico malpermesis la agadon de la klubo kaj minacis Wutke per aresto kaj torturo. Fakte li devis prezenti sin je la distrikta policejo por respondi policajn demandojn pri la afero. Post tio, la movado en Uberlândia mortis ĝis la fino de diktatoreco, kiam li denove rekomencis la laboron. Li estis framasono kaj ano de Rozkrucismo.

Esperantisteco
--------------

Dum du jaroj li instruis Esperanton en Gimnazio Anchieta. Li estas fondinto de Goiânia Esperanto-Klubo kaj instruis en Goiânia, Monte Alegre de Minas kaj Itumbiara.
Li estis prezidanto de Brazila Kongreso de Esperanto en Fortaleza-1964, partoprenis Esperanto-konvencion en Belo Horizonte. Li estis
ĉefredaktoro de Esperanto-Aldono, eldonita en la urbo Bagé; aperigis artikolojn en ĵurnaloj kaj en la revuo "Reformador", de Brazila Spiritisma Federacio. Li instruis, per koresponda kurso, lernantojn en Portugalio; dum tri jaroj, li subtenis en Uberlândia programon ĉe Radio-Stacio Cultura, kaj estis delegito de UEA en Uberlândia. Krome, li instruis Esperanton en dekoj da spiritismaj societoj, gimnazioj, Legio de Bona Volo, porinstruista lernejo; propagandis per radio, ĵurnaloj, festoj, ekskursoj, kunsidoj, konvencioj; sukcesis la agnoskon de Uberlândia Esperanto-Klubo kiel societon de Publika Utileco, laŭ la Municipa Leĝo 823, de la 4-a de decembro 1959. En 1960 li sukcesis inaŭguri la *Avenuon Esperanto* kaj en 1982 la monumenton al D-ro Zamenhof, kun la partopreno kaj kunlaboro de Kultura Kooperativo de Esperantistoj, el Rio de Janeiro, kaj de Spiritisma Grupo Milda Lumo, el Uberlândia, okaze de la 15-a Brazila Seminario de Esperanto. Efektive li estis unu el la plej viglaj disvastigantoj de la E-movado en Brazilo; pri li Affonso Borges Gallego Soares, kiu estis lia korespondanto dum pluraj jaroj, publikigis en la revuo Reformador de Decembro 1987: "Komentarii pri Esperanto en Uberlândia egalas al komentarii pri Wutke, ĉar dum li vivis tie li estis la animo de la movado". Li verkis multe portugallingve. En Esperanto, li verkis artikolojn pri la graveco de la Centjariĝo de Esperanto. La leĝdomo de Uberlândia en 2003 kreis ĉiujaran premion laŭ lia nomo por omaĝo al bestkuracistoj de tiu municipo, la *COMENDA DR. CARLOS DE ALMEIDA WUTKE*

Tradukoj
--------

* En pli granda mondo de Andreo Ludoviko
* Homeopatio kaj spiritismo de Lauro San-Thiago

Eksteraj ligiloj
----------------

* Artiko pri Esperanto, verkita de d-ro Wutke (1977)
**William W. GLENNY** (naskiĝis en 1916; mortis la 16-an de marto 1989) estis usona esperantisto kaj UEA-fakdelegito pri juro en Beverly Hills, Usono. 

Li estis dum multaj jaroj unu el la motoroj de la Esperanto-Klubo (poste Asocio) de Los Angeles. Kiam aperis *Incubus*, profesia Holivuda filmo en kiu stelrolis William Shatner, "Vilĉjo" Glenny helpis aranĝi por la tradukado de la manuskripto en Esperanton, kiun faris Charles Chomette de Los Angeles. (La geaktoroj ne ricevis instruadon pri la prononcado, pro fuŝo de la reĝisoro, kaj la rezulta lingvaĵo kaŭzis multe da ridado inter Esperantistaj spektantoj!) 

Kiam en la 1980-aj jaroj ELNA decidis krei videobendan reklamon pri Esperanto, estis Vilĉjo Glenny kiu varbis la helpon de Steve Allen, fama Usona aferisto, muzikisto, televida personeco, humuristo kaj verkisto. La filmado de la rezulta 30-minuta filmo por televido, *The World of Esperanto,* estis grandparte ebligita danke al helpo de Vilĉjo Glenny, kies filino eĉ helpis dum la filmado. Esperanto-Ligo por Norda Ameriko post lia morto starigis omaĝe al li librofonduson ("Fonduso Glenny").
**Kémes** [kEmeŝ] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Siklós.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 7  km²
* Loĝantaro: 510
* Poŝtkodo: 7843
* Telefonprefikso: 73

Situo
-----

Kémes situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Villány-Sellye funkcianta ĝis 2007. Harkány troviĝas 14, Siklós 20, Sellye 25, Pécs 37 km-ojn.

Historio
--------

La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko, poste romianoj vivis tie. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el la 11-a jarcento laŭ tiama hungara ortografio *"Kemus"*. Post la mezepoko la komunumo apartenis al la Osmana Imperio dum 150 jarojn, tamen ne senhomigĥis. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon.

En Kémes migra poŝto servas.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Reĝo Stefano la 1-a (Hungario) havanta 2 turojn de 1831
* kalvinana preĝejo de 1812

* Kategorio Kémes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Empiriisma psikologio** (en germana lingvo: *empirische Psychologie*) estas branĉo de psikologio kaj la laboro kaj verkaro de nombraj ĉefe german-parolantaj pioniroj de eksperimenta psikologio de la 19-a jarcento, kiel William James, Wilhelm Wundt and others. Ĝi inkludas ankaŭ kelkajn filozofiajn teoriojn pri psikologio kiuj baziĝas sur la epistemologia elirpunkto de empiriismo, ekz. ĉe la verko de Franz Brentano nome *Psychologie vom empirischen Standpunkt* (1874). Laŭ Brentano ĉefa emo de psikaj agoj estas intencemo- direktado al objektoj. Tiuj objektoj - alie al agoj psikaj - estas transcendentemaj. La fenomenoj psikaj Brentano dividas al prezentoj, juĝoj kaj "agoj de amo kaj antipatio". Al ili respondas la estetiko, logiko kaj etiko kaj al ili ekvivalentoj estas beleco, vero kaj bono (tri perfektaĵoj laŭ Platono).

Notoj
-----

1. ↑  Franz Brentano, *Psychologie vom empirischen Standpunkt*. Leipzig 1874, Neuauflage 1911. (Wiederauflage: Ontos, ISBN 978-3-938793-41-1)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ontologio de Franz Brentano


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 800781
* NKC: ph167620
 |
**IVÁNYI-GRÜNWALD Béla** [iva:nji-grynvald] estis hungara historiisto, radioredakroro. Li naskiĝis en Nagybánya la 2-an de marto 1902 kaj mortis en Londono la 22-an de januaro 1965. Li estis la filo de pentristo Béla Iványi-Grünwald.

Kariero
-------

Béla Iványi-Grünwald doktoriĝis en la Universitato de Budapeŝto en 1927. En 1928–29 li faris arkivejajn esplorojn en Instituto de Hungara Historiesplorada de Vieno. Inter 1929 kaj 1939 li estis scienca oficisto de la Arkivejo de Hungara Nacia Muzeo. De 1935 li estis universitata privatprofesoro. De junio 1939 li vojaĝis kiel stipendiulo en Londonon antaŭ de hitlerismo. Inter 1941 kaj 1944 li gvidis la kontraŭhitleran hungarlingvan radiodisaŭdigon de la brita radio BBC. Li estis post 1944 sekciestro de la sama radio. Li estis kunlaboranto de hungarlingvaj gazetoj *Irodalmi Újság* de Parizo, de *Új Látóhatár* de Munkeno de *Szemle* de Bruselo.

Libroj
------

* *Széchenyi magánhitelügyi koncepciójának szellemi és gazdasági előzményei és következményei a rendi Magyarországon 1790–1848* (Pécs, 1927);
* *A legújabb kor története* (la 4-a volumo de la Universala Historio red. de Hóman–Szekfű–Kerényi, Bp. 1937);
* *Route to Potsdam 1939–45 (Allan Bell-lel, London, 1945).*

Fonto
-----

* *Magyar Életrajzi Lexikon*
***La Ekzorcisto*** estas horora romano de la usona verkisto William Peter Blatty. Ĝi estas bazita je la ekzorco de Robbie Mannheim en 1949, kion Blatty ekkonis kiam li estis studento en Universitato Georgetown, jezuita kaj katolika universitato.

Intrigo
-------

Grandaĝa jezuita pastro, Lankester Merrin, kondukas arkeologian ekspedicion en norda Irako kaj studas antikvajn relikvojn. Post la malkovro de malgranda statuo de Pazuzu (efektiva antikva sumera diaĵo) kaj moderna medalo de Sankta Jozefo bizare apoziciitaj al situo, serio de aŭguroj vigligas lin pri alfronto kun potenca malbono, ke (nesciita al leganto) ĝi estas batalinta en ekzorcismo en Afriko. Dume, en Georgetown, juna knabino Regan MacNeil, vivanta kun ŝia patrino, fama aktorino, klarigeble malsaniĝas. Post serio de bizaraj perturboj, ŝi ŝanĝiĝas psikologie kaj fizike, ŝajne "posedata" de demono.

Post kelkaj nesukcesaj psikiatraj kaj medicinaj kuracoj, la patrino de Regan iras al loka jezuita pastro. Pastro Damien Karras, kiu nun havas krizon de fido kunigita kun la perdo de lia patrino, konsentas viziti la knabinon kiel psikiatro, sed komence rezistas la nocion ke ŝi estas efektiva demonposedanton. Post kelke da kunsidoj kun la knabino, kiu nun estas elposedata de demona personaĵo, li iras al loka episkopo por ekzorci la knabinon.

Post konsulto kun la jezuita prezidanto da Georgetown, la episkopo taskas la spertan Merrin, ke estas freŝe reveninta al Usono, por fari la ekzorcismon kaj Karras por helpi lin. La longan ekzorcismon provas la pastroj, ambaŭ fizike kaj spirite. Post la morto de Merrin, la tasko fine redonas al Karras lian fidon, kaj li donas sian vivon pro savi la knabinon.

Sekvo
-----

La romano estis bazo por la filmo The Exorcist (1973).

Referencoj
----------

1. ↑   Dimension Desconocida. Ediciones Robinbook. Alirita 2010-04-04. "La inspiración del exorcista La historia de Robbie Mannheim es un caso típico de posesión, y es la que dio vida a la película *El Exorcista*.".
Ne miskomprenu kun Kömlőd!

**Kömlő** (komlO) estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Heves, en Distrikto Heves. La vilaĝnomo ne havas sencon en la hungara.

Aerfoto pri la kirko

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 49  km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.5997/20.4437
* Loĝantaro: 1930
* Poŝtkodo: 3372
* Telefonprefikso: 36

Situo
-----

La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Füzesabony troviĝas 14, Heves (urbo) 15, Tiszafüred 29, Mezőkövesd 30 km-ojn for.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1261 en formo *Kumleud*. Fine de la turka erao la vilaĝo senhomiĝis, poste refondiĝis en 1770.

Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, kulturdomo, poŝto, sportejo.

Vidindaĵoj
----------

* baroka katolika preĝejo de 1783
* monumento pri falintoj dum la 1-a mondmilito de 1921

Famuloj
-------

En Kömlő naskiĝis aktoro Gábor Vass.

Ĝemelkomunumo
-------------

* Rumanio Kisgörgény, Rumanio

* Kategorio Kömlő en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Károly Ács** [kAroj Aĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ács Károly** estis hungara juristo, instruisto, parlamentano, poeto, bienulo. Lia nobela antaŭnomo estis *bankházi*.

Károly Ács naskiĝis la 14-an de julio 1823 en ekstera parto Kisbankházapuszta de Ráckeve, li mortis la 1-an de marto 1894 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Károly Ács frekventis bazlernejon en Ráckeve, li maturiĝis en gimnazio en Kunszentmiklós, poste li akiris juran diplomon en kalvinana altlernejo de Kecskemét. Dum la studentaj jaroj liaj amikoj estis Mór Jókai kaj Sándor Petőfi. Iom poste en 1844 li advokatiĝis en Pest (urbo), poste li estis advokato kaj oficisto. Tiutempe liaj poemoj aperis en Athenaeum (revuo). Dum la hungara revolucio de 1848 li partoprenis aktiva en la administracio (ekzemple li estis nobela juĝisto) kaj li aranĝis ankaŭ taĉmenton. Post la falo li kaŝiĝis jaron, sed li estis trovita kaj kondamnita je prizono por 6 jaroj. En la malliberejo li lernis lingvojn kaj li liberiĝis en 1858. Li instruis en instituto por fraŭlinoj, baldaŭ li laboris en asekura oficejo. Liaj kontribuoj aperis ekzemple en Vasárnapi Ujság, Napkelet. Li estis elektita parlamenta deputito en 1861 kaj 1865. Li kolektis en Hungarlando serbajn, slovakajn kaj rumanajn popolkantojn, historietojn. Fine li retiriĝis kaj okupiĝis pri la familia bieno en Ráckeve. Lia edzino naskis 5 gefilojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Virágok a román népköltészet mezejéről* (1858)
* *Magyar, német és cseh-tót beszélgetések otthon és úton* (lingvolernilo, 1859)
* *Magyar, német, román – oláh – beszélgetések otthon és úton* (lingvolernilo, 1859)
* *Magyar, német és szerb beszélgetések otthon és úton* (lingvolernilo, 1859)
* *Biztosítsd javaidat* (1862)
* *Még három román népballada* (1871)

Memorigiloj
-----------

* kulturcentro de Ráckeve kun memortabulo
* busto en gimnazio de Ráckeve

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* A,Á hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majuskloj A,Á, poste serĉu la nomon)
* AÁ hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majuskloj A,Á, poste serĉu la nomon)

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Károly Ács (juristo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 696786
* GND: 122986687
* LCCN: n93053694
* VIAF: 10742026
* ISNI: 0000 0000 3252 1207
 |
*Por aliaj uzoj, vidu la paĝon Nomado (apartigilo).*
Pentraĵo de Vincent van Gogh prezentanta karavanon de nomada romano
**Nomada popolo** estas popolo, kiu ne havas daŭre fiksan loĝejan lokon, loĝejon, ofte (ekz. sezone, cikle) translokiĝas (**nomadismo**). Ĝi diferenciĝas de la migrado, kiam oni daŭre, necikle ŝanĝas la loĝlokon.

La nomadoj havas plej ofte du aŭ pli provizoran loĝlokon. La restado sur unu loko dependas de riĉeco de nutraĵaj resursoj. La nomadismo estas ligebla al kelkaj ĉefaj agadoj: ĉasado kaj kolektado (plej ofta lokŝanĝo), paŝtado (ofte sezona) kaj migra komercado, metiarto (Ciganoj).

En la 20-a jarcento, la politiko instigis, la ekonomia evoluo devigis ŝanĝi la nomadan vivformon al setligita. La nomadismo restis ĉefe ĉe popoloj, vivantaj en la afrikaj, aŭstraliaj kaj aziaj duondezertaj areoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Nomado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Nomado en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* Migra kampokultivado
* Senhejmeco
* Vagabondo
* Vaganto
* cifereca nomado
Ĉarlatano sur la foirejo
Vitalis kaj Remi kun la bestoj
**Vaganta popolo**, **vagantaj homoj** aŭ simple **vagantoj** estas diverseco de loĝantarĝrupoj de la malsupraj kaj plej malsupraj rangoj ĉefe en la antaŭmoderna stata socio. Komune estis al tiuj tre diversaj vagantaj individuoj kaj grupoj de plej diversa deveno kaj agado

* ilia malriĉeco,
* kune kun tio pretertempa aŭ daŭra vivtena migrado en ekonomiaj niĉoj
* kaj la suspektado de tiuj homoj fare de la socio pro supozata krimemo.

Kutime la anoj de tiu loĝantarparto estis eksigita el la regateco je fi-markaj nomoj. Vagantoj reproduktiĝis unuaflanke el si mem, aliaflanke per la aliĝo de sociaj desuperintoj el la medio de fikshejma malsupra klaso.

Vidu ankaŭ
----------

* Vagabondo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Literaturo – vagantoj – Majstro Eckhart kaj lia tempo.
* Vagantoj en Svisujo Arkivigite je 2011-10-11 per la retarkivo Wayback Machine, www.g26.ch.
* Vagantoj en Svisujo[*rompita ligilo*]
* Kronologio pri la historio de la ciganoj precipe en Kolonjo
*Ne miskomprenu kun Kölcse!*

**Kötcse** [kotĉe] estas malgranda vilaĝo kaj municipo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Siófok.

Bazaj informoj
--------------

* Koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 46.6491/17.9246
* Areo: 20 km²
* Loĝantaro: 520
* Poŝtkodo: 8627
* Telefonprefikso: 84

Situo
-----

Kötcse situas en Montetaro Somogy, fine de sakovojo. Balatono troviĝas 9, Balatonföldvár 15, Tab 17, Lengyeltóti 23 km-ojn.

Historio
--------

La loko estis loĝata jam dum la neolitiko. La unua mencio devenis el 1229 laŭ tiama ortografio *"Keccha"*. Post la mezepoko la turkoj faris senhoma la vilaĝon, kiun en 1725 germanoj refondis. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, migra poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika novromanika preĝejo omaĝe al Elizabeto de Hungario de 1947
* kalvinana preĝejo
* luterana preĝejo de 1797
* 9 nobeldomoj

Famuloj
-------

En Kötcse naskiĝis:

* juĝisto Kálmán Bakonyi
* poeto Atala Kisfaludy.

* Kategorio Kötcse en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La viro fermaska
**Viro fermaska** (france *Homme au masque de fer*) estis ŝtata prizonulo sub reĝo Ludoviko la 14-a kiu laŭdire ĉiam portis feran maskon.

Vere li portis nur veluran maskon. Post enkarcerigo (ĝis 1698) ĉe Pignerol kaj sur la insulo Sainte-Marguerite li mortis ĉe Bastille en 1703 atente gardite fare de la karcerestro Saint-Mars. Detaloj pri lia vivo restis sekretego ŝtata. En la registroj li nomiĝis Marchiel.

La jezuito Griffet, kiu estis lia konfesprenanto dum naŭ jaroj ĉe Bastille, konfirmis ĉe »Traité des différentes sortes des preuves qui servent à établir la vérité dans l'histoire« (Lieĝo 1769) la version de »Mémoires secrets«. Ili aperis en 1745/46 en Amsterdamo dirante ke temus pri ekstergeedzeca filo de reĝo Ludoviko kaj sinjorino Lavallière.

Voltaire, en aldonitaĵo al la artikolo "Anna" de »Dictionnaire philosophique« taksas la viron frato pli aĝa de Ludoviko, filo de Anna el Aŭstrio kaj de la duko de Buckingham. Skribaĵo de Saint-Mihiel (1790) unuigis la sorton de tiu bedaŭrinda viro kun sekreta nupto de la reĝino Anna kun Mazarin dume Bouché (»Essai sur l'histoire de la Provence«, 1785) deklaris la tutan historion pri fera masko inventado de Voltaire. Soulavie, eldonisto de la rememoroj de kardinalo Richelieu, diris en 1790 ke la fermaska viro estis ĝemela frato de reĝo Ludoviko la 14-a. Tiun ĉi aserton oni longtempe konsideris aŭtentika. Laŭ ĝi verkis Zschokke la tragedion »Der Mann mit der eisernen Maske«. Lacroix (Bibliophile Jacob, »L'homme an masque de fer«, Parizo 1840) eĉ pensis ke temis pri la financintendanto Foucquet. Th. Jung (»La vérité sur le masque de fer«, 1873) opinias ke temas pri la lorena kavaliro de Harmoises, konspirinto kontraŭludovika.

Burgaud kaj Bazeries (»Le Masque de fer, révélation de la correspondance chiffrée de Louis XIV«, 1893) interpretas la identecon tiu de la malfeliĉe aginta generalleŭtenanto de Bulonde.

Tre verŝajnas la jeno - kiel ankaŭ pensas Senac de Meilhan (»Œuvres philosophiques et littéraires«, Hamburgo 1795), Roux Fazillac (»Recherches historiques et critiques sur l'homme au masque de fer«, 1800), Delort (»Histoire de l'homme au masque de fer«, 1825), Camille Rousset (»Histoire de Louvois«, sepa eldono, 1891) kaj M. Topin (»L'homme au masque de fer«, 1869): temis pri Mattioli, ministro de la duko Karlo Ferdinando el Mantovo kiu pagite de la francoj iĝis malfidela.

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 5. Leipzig 1906, p. 568-569, (tie ĉi interrete)

* Kategorio La Fermaskito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Situo de la insulo Ferdinandea
Ferdinando la 2-a (Du Sicilioj), laŭ kiu la insulo estis nomita, ĉirkaŭ 1850.
**Insulo Ferdinandea** (ankaŭ **Graham** aŭ **Julia**) estis vulkana insuleto (nun submara) en la Mediteraneo ĉ. 20 kilometrojn sudoriente de Sicilio, Italio, kiu emerĝis el sub la maro en la unua duono de julio 1831 kaj erozie merĝiĝis decembre de la sama jaro. Dum tiu mallonga periodo pro la strategia pozicio ĝin pretendis Reĝlando de la du Sicilioj, Britio, Francio kaj Hispanio. Plej grandiĝinte, ĝi havis areon de 4 km2 kaj alton de 65 metroj.

Frua historio
-------------

Ferdinandea situis inter Sicilio kaj Tunizio en la Mediteraneo, en regiono nomita itale *Campi Flegrei del Mar di Sicilia* (Flegreaj Kampoj de l' Maro de Sicilio). Tie troviĝas multaj submaraj vulkanoj kaj vulkanaj insuloj kiel interalie Pantelerio. Oni raportis pri vulkana aktivado ĉe la estonta Ferdinandea dum la unua punika milito. La insulo aperis kaj malaperis kvar aŭ kvin fojojn. Estas raportoj pri diversaj erupcioj ekde la 17-a jarcento.

Erupcio en 1831 kaj brita ekposedo
----------------------------------

La lasta aparo de la insulo Ferdinandea super la maro okazis en julio 1831. Antaŭsignoj de erupcio estis forta sisma aktivado de la 28a de junio ĝis la 10a de julio en interalie la proksima urbo Sciacca. La 4an de julio disvastiĝis tie odoro de sulfuro, laŭdire tiom, ke arĝento nigriĝis. La 13an de julio klare videblis de San-Dominiko kolono da fumo. La loĝantoj kredis, ke temas pri brulanta pramŝipo. Tra la regiono la saman tagon pasis brigo Gustavo, vidante glugladon en la maro, kies kaŭzon la kapitano supozis monstro. Aliaj raportis pri pumikoj kaj mortaj fiŝoj flosantaj sur la akvo kaj pri elfluoj de lafo. Je la 17a de julio formiĝintis insuleto.

La 1an de aŭgusto 1831 Humphrey Fleming Senhouse, la estro de la brita militŝipo St Vincent, postulis la insulon por la Brita Krono donante al ĝi la nomon de siro James Graham, ĉefa lordo de la brita mararmeo.

* Kategorio Insulo Ferdinandea en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
flanka dometo
Ĉe Röhr-strato nr. 19 en Vajmaro, Germanujo, troviĝas **Käthe-Kollwitz-lernejo** (germane: *Käthe-Kollwitz-Schule*; iam *Luisenschule* - Luiza lernejo). Nuntempe ene ĉe domo 2 estas la ŝtata profesipreparanta lernejo *SBBS Friedrich Justin Bertuch*, kun branĉoj de metia gimnazio respektive faka supera lernejo.

Historio
--------

En la 6.10.1902 inaŭguritis *Luiza lernejo por knabinoj* kiel dua burĝa lerniginstitucio de Vajmaro en tiam ankoraŭ nesurkonstruita strato. La areeto tiea nomiĝis pli frue *Ochsenwiese*. Temas pri konstruaĵo historiisma laŭ itala renesancstilo. Konstruigis ĝin la vajmara urba konsiliano Schmidt. Aparte estas bela gimnastikhalo.

Dum la Dua mondmilito ĝi funkciis kiel lazareto kaj repreno de instruado sukcesis en la 1.10.1945. Alinomiĝo en honoro de Käthe Kollwitz sekvis du monatojn pli poste. Ekde aŭtuno 1948 ekzistis kuna instruado por knaboj kaj knabinoj kaj en aŭtuno 1956 Kollwitz-lernejo iĝis la unua en Vajmaro kun dek klasoŝtupoj.

Memorigŝtonon oni starigis en la 1967-a jaro en la lerneja korto okaze de la 100-datreveno naskiĝtaga. Ekde 2004 komenciĝis enhava kaj gelernantara kunmetiĝo kun aliaj lernejoj. Lernejkorte estas ankaŭ la linda Puto de platbeka anaso (Stockentenbrunnen).

La lernejo figuras sur listo de monumentprotektotaĵoj vajmaraj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Käthe-Kollwitz-lernejo (Vajmaro) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* lerneja historio

Notoj
-----

1. ↑
2. ↑  *Denkmaltopographie Bundesrepublik Deutschland, Kulturdenkmale in Thüringen, Stadt Weimar,* volumo 4.2, p. 615.
3. ↑  Ĉi-kuntekste atentigotas je la Kollwitz-monumento de Anke Besser-Güth ĉe Zeppelin-placo.
4. ↑  pli detalaj faktoj lernejhistoriaj

50.9877111.31941Koordinatoj: 50° 59′ 16″ N, 11° 19′ 10″ O (mapo)
La **Internacia Federacio de Ĵurnalistoj** (**IFĴ**) estas la granda tutmonda sindikata federacio de la ĵurnalistaj sindikatoj tra la mondo. Ĝi reprezentas pli ol 600,000 amaskomunikilaraj laboristoj de 187 organizaĵoj en 146 landoj .

Kiel internacia asocio por ĵurnalistoj, laŭ ĝia misio ĝia celo estas batali por solidareco, sindikatismo, socia justeco kaj rajtoj de laboristoj. Aliaj influkampoj estas demokratio, tutmondiĝo, plurismo, homaj rajtoj, libera gazetaro, seksa egaleco .

La IFJ estas asociita membro de Unesko kaj reprezentas ĵurnalistojn ĉe la ECOSOC de UN ekde 1953 (UN/ILO). Ĝi laboras kun la Internacia Sindikata Konfederacio (ITUC) kaj la Trade Union Advisory Committee to the OECD .

Unue fondita en 1926, reformita en 1946 kaj denove, en ĝia nuna formo, en 1952. Hodiaŭ organizas pli ol 500 000 membrojn en pli ol 100 landoj.

La ĉefsidejo de la Federacio situas en Bruselo, Belgio (155, rue de la Loi) .

Referencoj
----------

1. ↑   Pri IFĴ (angle). Alirita 2019-08-02.
2. ↑   Gender equality (angle). Alirita 2019-08-02.
3. ↑   IFJ Gender Council elects its new executive committee / FIJ (france). Alirita 2019-08-02.
4. ↑   WSIS Forum 2010. Alirita 2019-08-02.
5. ↑   List of non-governmental organizations in consultative status with the Economic and Social Council as of 1 September 2018\* (2018-10-31). Alirita 2019-08-02.
6. ↑   IFJ Head Office (angle). Alirita 2019-08-01.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 833794
* GND: 2015092-1
* LCCN: n50057034
* VIAF: 125438043
* ISNI: 0000 0001 2151 8472
* SUDOC: 034617205
* BNF: 12535446j
* NLA: 35230750
* BIBSYS: 90346497
* NKC: ko2003186627
 |