recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Alexander WILSON** (6an de julio 1766 – 23an de aŭgusto 1813) estis skotusona poeto, ornitologo, naturalisto kaj ilustristo.

Biografio
---------

Wilson naskiĝis en Paisley, Skotio, kiel filo de neklera distilisto. En 1779 li estis lernolaboristo kiel teksisto. Lia tiama ĉefa intereso estis verki poezion, kaj liaj poemoj prikomentaj la maljustan traktadon de teksistoj fare de la dungintoj kaŭzis al li problemojn ĉe la aŭtoritatoj. En 1794 li translokiĝis al Usono, kie li iĝis instruisto kaj poste renkontis la faman naturaliston William Bartram kiu interesigis lin pri ornitologio. En 1802 Wilson decidis publikigi libron bildigante la nordamerikajn birdoj. Tiele li ege veturis, birdumis kaj pentris birdoj dum li kolektis abonantojn por sia libro. La rezulto estis la naŭvoluma *American Ornithology* (1808–1814), kun bildoj de 268 specioj de birdoj, 26 el kiuj ne estis antaŭe priskribataj. Li mortiĝis dum la verkado de la naŭa volumo, kiu estis kompletata kaj publikigata post lia morto fare de lia amiko George Ord.

Verko
-----

Wilson estas nuntempe konsiderata kiel la plej granda usona ornitologo antaŭa al Audubon. Ŝajne li renkontis kun Audubon en Louisville, Kentucky, en 1810, kio probable inspiris la plej junan ornitologon produkti sian propran libron kun birdobildoj, kvankam la tiama reago de Audubon estis ambigua.

* Alexander Wilson en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Alexander Wilson en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 328570
* GND: 117581143
* LCCN: n50015500
* VIAF: 34471057
* ISNI: 0000 0000 8370 9533
* LIBRIS: 173747
* SUDOC: 028456424
* BNF: 120288271
* ULAN: 500023310
* RKD: 84822
* BNE: XX1765803
 |
**Albert Kálmán Kőrössy** [kOroŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kőrössy Albert Kálmán** estis hungara arkitekto. Lia origina familia nomo estis *Neumann* ĝis 1891, lia posta familia nomvarianto estis *Kőrösi*. Lia nobela antaŭnomo estis *királyhalmi* ekde 1903.

Albert Neumann naskiĝis la 18-an de junio 1869 en Szeged, li mortis la 21-an de oktobro 1955 en Budapeŝto.

Propra vilao fare de Kőrössy

Biografio
---------

Albert Neumann (baldaŭ Albert Kálmán Kőrössy) devenis el riĉa juda familio, sed li katolikiĝis en aĝo 16. Li akiris arkitekturan diplomon en 1891, li studis laŭvice en Reĝa Teknikuniversitato József, Nacia Altlernejo de Belartoj en Parizo kaj de:Königlich Technische Hochschule. Post hejmenveno li laboris en arkitektura ateliero de Alajos Hauszmann. En 1895 li memstariĝis, tamen inter 1897-1900 li laboris kune kun Artúr Sebestyén. Dum la 1-a mondmilito li projektis kazernon. Ekde 1926 li projektis kun alia arkitekto. Kőrössy vendis sian vilaon en 1948 pro la evidenta tuja ŝtatiĝo. En 1951 li estis deportita al Érd.

Domo Sonnenberg fare de Kőrössy
Li edziĝis en 1902, lia edzino naskis 2 filinojn. Ambaŭ filinoj disidis dum la frua socialismo, kiujn la vidvina patrino sekvis dum la Hungara revolucio de 1956.

Elektitaj planitaj konstruaĵoj
------------------------------

* propra vilao (Budapeŝto, 1899-1900)
* gimnazio (Marosvásárhely, 1903-1905)
* loĝdomo (Budapeŝto, 1904-1905)
* ferbetona ponto (tiam la plej longa aperturo en la mondo) (Temeŝvaro, kunarkitekto, 1908)
* gimnazio (Budapeŝto, 1908)
* gimnazio (Budapeŝto, 1909-1911)
* loĝdomo (Budapeŝto, 1912)

* Gimnazio en MarosvásárhelyGimnazio en Marosvásárhely
* Vilao DaykaVilao Dayka
* Gimnazio, nun pedagogia biblioteko kaj muzeoGimnazio, nun pedagogia biblioteko kaj muzeo
* Gimnazio en BudapeŝtoGimnazio en Budapeŝto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2017-11-05 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2020-07-22 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla lasta)

Referencoj
----------

1. ↑

Eksteraj ligiloj
----------------

* 

* Kategorio Albert Kálmán Kőrössy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 688775
* SUDOC: 261384252
 |
**Albert PIKE** (naskita la 29-an de decembro 1809 en Bostono, Masaĉuseco; mortinta la 2-an de aprilo 1891 en Vaŝingtono) estis usona advokato, brigada generalo, ĵurnalisto, aŭtoro kaj framasono. Pike estas la nura oficiro de la konfederacia armeo, kiun oni honoris per subĉiela statuo en Vaŝingtono (en *Judiciary Square*).

Albert PIKE

Biografio
---------

Albert Pike, filo de Ben kaj Sarah (Andrews) Pike, pasigis sian infanaĝon en Byfield kaj Newburyport, Masaĉuseco. Unu el liaj prapatroj estis la koloniisto John Pike (1613–1688/1689), kiu fondis Woodbridge, Nov-Ĵerzejo. Li studis en lernejoj en Newburyport kaj Framingham, ĝis kiam li estis dekkvinjaraĝa. En aŭgusto 1825 li sukcesis pasigis alirekzamenojn de Harvarda Universitato, sed kiam la kolegio petis pagon de instrukotizoj dum la unuaj du jaroj, li elektis ne partopreni. Li komencis programon de memedukado, poste iĝante bazlerneja instruisto en Gloucester, Norda Bedford, Fairhaven kaj Newburyport.

|  |  |
| --- | --- |
|  Stilo | Tiu ĉi artikolo enhavas gravajn lingvajn mankojn. |

En 1831, Pike forlasis Masaĉusecon por vojaĝi okcidenten, unue haltis en Sankta Luiso kaj poste pluiris al Independence, Misurio. Tie li aliĝis al ekspedicio al Taos, Nov-Meksiko, por ĉasado kaj komerco. Dum tiu ekskurso lia ĉevalo forkuris, kaj Pike devis piediri la restajn 500 mejlojn al Taos. Post tio li partoprenis en kaptantan ekspedicion al la Llano Estacado en Nov-Meksiko kaj Teksaso. Kaptado estis minimuma kaj, post vojaĝado proksimume de 1300 mejloj (650 sur piedo), li finfine alvenis ĉe Fort Smith, Arkansaso.

Ekloĝante en Arkansaso en 1833, li instruis en lernejo kaj skribis serion de artikoloj por la Malgranda Roko Arkansas Advocate sub la plumnomo de "casca." La artikoloj estis sufiĉe popularaj ke li estis petita aliĝi al la kunlaborantaro de la gazeto. Poste, post geedziĝo kun Mary Ann Hamilton, li aĉetis parton de la gazeto per la doto. Antaŭ 1835, li estis la sola posedanto de la rekomendanto. Sub la administracio de Ezoko la rekomendanto antaŭenigis la vidpunkton de la paruk-partio en saĝe pasema kaj dividita Arkansaso.

* Albert Pike en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Albert Pike en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Li tiam komencis studi juron kaj estis allasita al la drinkado en 1837, vendante al la rekomendanto la saman jaron. Li estis la unua raportisto por la arkansasa supera tribunalo kaj ankaŭ verkis libron (publikigitan anonime), titolitan La Arkansas Formo Libron, kio estis gvidlibro por advokatoj. Plie, Pike skribis en pluraj laŭleĝaj temoj kaj daŭre produktis poezion, ŝatokupon kiujn li komencis en sia junaĝo en Masaĉuseco. Liaj poemoj estis altagrade rigarditaj en lia tago, sed estas nun plejparte forgesitaj. Pluraj volumoj de liaj verkoj estis mem-publikigitaj postmorte fare de lia filino. En 1859, li ricevis honoran PH. D. de Harvard.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 325644
* GND: 119448475
* LCCN: n85373355
* VIAF: 12428852
* ISNI: 0000 0001 0870 7965
* SUDOC: 145542505
* BNF: 126713767
* MBA: 12e94e51-2b60-42ce-ba1e-1223f0f6a43e
* ICCU: CFIV015723
* BNE: XX1575171
 |
**Albert SCHÖCHLE** (naskita la 13-an de marto 1905 en Kempten; mortinta la 10-an de aŭgusto 1998) en Kempten estis germana ĝardenisto, aŭtoro de faklibroj kaj fondinto de la ĝardenoj ĉirkaŭ la kastelo Ludwigsburg sub la nomo Floranta Baroko kaj de la Wilhelma. Li devenis el la gento de *Schöchlins* kaj pro tio de Karlo la Brava.

Vivohistorio
------------

La junecon li travivis ĉe liaj gepatroj, kiuj siatempe posedis la hotelon Poŝto en Kempten. Post metia instruo kiel ĝardenisto li vizitis la faklernejon en Weihenstephan. Poste li studis en la universitatoj de Munkeno, de Stutgarto kaj de Tübingen natursciencojn kaj arkitekturon.
Post la studado li laboris unue kiel studasesoro en io Stutgarta gimnazio. En la jaro 1933 li anvancis al direktoro de Wilhelma en Stutgarto kaj restis ĝia direktoro ĝis 1970. 1936 li estis nomumita direktoro de *ŝtataj parkoj kaj ĝardenoj en Stutgarto*. 1947 oni metis sub lia estreco la kastelajn ĝardenojn en Ludwigsburg, kie li planis ekde 1952 la federacilandan ĝardeno-ekspozicion, kiun oni malfermis en 1954 sub lia direktado. Akurate okaze de malfermo oni nomumis la kastelajn ĝardenojn al *Floranta Baroko. La afergvidadon de* Floranta Baroko *li faris ĝis 1975.* 

1970 Albert Schöchle emeritiĝis. Schöchle verkis plurajn librojn. Lia unua atingis intertempe la 20-an eldonon.

Distingoj
---------

Oni honoris lin i.a. pere de la granda meritkruco de Federacia Respubliko Germanujo kaj de la Carl-Hausmann-Medalo en oro kaj bronzo. Ekde 1990 li estis honora civitano de urbo Stutgarto  kaj krome de urbo Ludwigsburg. Samatempe kun lia honora civitaneco li promociis al *d-ro pro honoro*.

Liaj germanaj eldonoj
---------------------

* *Ein Rundgang durch die Gärten des blühenden Barocks mit ihren Blumen, Vögeln und Märchen*. Stuttgart, 1981
* *Das Schlitzohr*. Stuttgart, 1981
* *Erlebte Wilhelma*. Bad Cannstatt, 1953
* *Pflanzen-Leben und -Pflege in der Wilhelma*. Bad Cannstatt, 1953

Sciindaĵoj
----------

Sian biografion li priskribis en la libro *Das Schlitzohr*.

En la Stutgarta zoo oni nomis laŭ li la en la jaro 2000 konstruitan *Albert-Schöchle-Amazonienhaus* kaj strato kaj ponto en *Ludwigsburg* havas lian nomon. Ankaŭ skarlatoruĝe florantan *kakto-dalio-specon* oni nomumis laŭ li.

Alia pruveblecoj
----------------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2008-05-03. Alirita 2008-11-20.
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑

Literaturo
----------

Anonym: *Persönliches.* Der Zoologische Garten (Neue Folge) Bd. 68, Nr. 6 1998, Seite 404, ISSN 0044-5169

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Albert Schöchle en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 266037
* GND: 118609904
* VIAF: 77108672
* ISNI: 0000 0000 1068 3651
 |
**Askold** (ankaŭ *Oskold*, norene Haskuldr, Höskuldr) — estas kieva princo (860/864 - 882), reganta laŭ unu versio kune kun Dir. Ekzistas versio, ke li estis ido de Kio — urbofondinto de Kievo.

Askold en la plej antikvaj fontoj
---------------------------------

Laŭ Komenca kroniko Askoldo kaj Dir estis bojaroj de novgoroda princo Rjurik. Je 864 ili estis senditaj al Konstantinopolo. Ili stopiĝis en Kievo, liberinte ĝin de Ĥazario. Sed en ĉi tia tempo Komenca kroniko diras ankaŭ, ke en Kievo regis ido de Kio.

Poste en Kroniko estis dirita, ke je 866 estis farita unua ekspedicio al Konstantinopolo (sed laŭ bizancaj kronikoj ĉi tiu ekspedicio okazis je 860).

Poste en Kroniko estis dirita, ke je 882 novgoroda princo Olego la Saĝa aneksiis Kievon kaj murdis Askoldon kaj Diron.

Laŭ Unua Novgoroda Kroniko Askoldo kaj Dir komencis regi je 860, ĝis alveno de Rjurik al Novgorod, kaj ili ne estas ligitaj kun Rjurik.

Askold en malfruaj fontoj
-------------------------

Laŭ Dua Pskova Kroniko de 15a jarcento, Askoldo, Dir kaj Rjurik alvenis al Rusio kune.

Laŭ Nikona kaj Joakima Kronikoj: parto de rjurika bojararo alvenis al Askoldo je 870, je 872 pereis filo de Askold dum milito kontraŭ apuddonaj bulgaroj, je 875 estis milito inter Askoldo kaj Rjurik kaj milito kontraŭ peĉenegoj. Ekspedicio de 860 kontraŭ Konstantinopolo, laŭ tiaj kronikoj, estis je 874-875.

Laŭ Jan Długosz Askoldo estis ido de Kio — fondanto de Kievo.

Hipotezoj
---------

Estis kelkaj hipotezoj pri origino de Askoldo kaj Diro:

* «Dir» estas titolo de Askoldo
* Dir estis frato de Askoldo, reganta antaŭ Askoldo
* «Askoldo kaj Dir» estis unu princo (Askoldr, el norena «Höskuldr»)
* Nomo de Askoldo povas havi skitan aŭ norenan originon

Vidu ankaŭ
----------

* Dir
* Unua baptado de Rusio
Kirko en Saubach/Barbian, sub patroneco de Sanktaj Albuino kaj Ingenuino, kiel multaj aliaj kirkoj en la regiono
**Sankta Albuino** (naskiĝis en Karintio, mortis la 5-an de februaro 1006 en Brixen) estas - kune kun Sankta Ingenuino - la patrono de la katolika diocezo Bozen-Brixen.

Vivo
----

Li originas el la karintia branĉo de la Aribonidoj kaj estis parenco de imperiestro Henriko la 2-a. Lia patrino estis Hildegardis. Albuino iĝis episkopo de Säben ĉ. la jaro 975 proksime de Klausen kaj translokigis en 991 la sidejon episkopan al Brixen kiu intertempe estis pli granda ol Säben.

Kiel konsilisto por imperiestro Oto la 2-a li riĉiĝis, kiam donacitis al li bienoj i.a. en la Markio Krain. Li ankaŭ zorgis por la bonstato de la eklezio.

Jam dum la 11-a jarcento komencis la kulto ĉirkaŭ Albuino. En 1141 liaj ostoj venis en la katedralon de Brixen kie konservatas (eble) ankaŭ kazublo de li. Lia festotago estas la 5-a de februaro. En la 13-a de majo la brixenanoj festas la translokon de liaj ostoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Albuino en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Etbiografio de Albuino


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 517422
* GND: 10241999X
* LCCN: no2010162748
* VIAF: 74242727
* NKC: jo2017951750
 |
Monero de Aldfrith
**Aldfrith** (m. la 14-an de decembro 704 - aŭ eble 705) estis reĝo de Northumbria, Anglio de 685 al sia morto.

Familio
-------

Aldfrith estis filo de Oswiu (reĝo 641-670) kaj irlanda princino Fin, kaj pli juna duonfrato de Ecgfrith, kiu heredis la tronon en 670, de Alhfrith (kiu regis Deira kiel subreĝo de 641, eble al 670) kaj de Aelfwine (kiu regis Deira kiel subreĝo de 670 al 679).

Altroniĝo
---------

Ecgfrith mortis senide dum batalo kontraŭ la piktoj. Malgraŭ ke Aelfwine - kaj eble (se li ankoraŭ vivis) Alhfrith - havis pretendon al la trono, Aldfrith iĝis reĝo, ŝajne sen kontraŭo. Kiam Ecgfrith mortis, Aldfrith estis en Iona. Kiel pli juna filo, li estis unue destinata iĝi ekleziulo, sed li tuj revenis en Northumbria.

Rilatoj kun la eklezio
----------------------

Aldfrith estis konfirmaciata de Aldhelm, kun kiu li korespondis, kaj kiu sendis al li libron pri la numerologio de la nombro sep. Li ĝuis la subtenon de gravaj ekleziuloj, kiel Sankta Cuthbert kaj estis amiko de Sankta Adomnan, abato de Iona (sub kiu eble li edukiĝis). Tamen li kaj Sankta Wilfrid, ĉefepiskopo de Jorko, havis iom tempestajn rilatojn: fine Aldfrith ekzilis Wilfrid, kaj, malgraŭ la petoj de la papo, malpermesis ties revenon.

Kontraste al la sekvaj regadoj, dum la regado de Aldfrith monaĥejoj de Northumbria sendependis de la reĝo.

Eksterlandaj aferoj
-------------------

Ŝajne, dum la regado de Aldfrith, Northumbria plejparte ĝuis pacon kun la piktoj. Eblas ke parte pro la helpo de la piktoj Aldfrith glate altroniĝis. Tamen en 697 aŭ 698 Berht, la ĉefa gerneralo de Aldfrith (kaj ankaŭ de ties antaŭulo Ecgfrith), mortis dum batalo kontraŭ la piktoj.

Estas neniuj informoj pri aliaj bataloj dum la regado de Aldfrith.

En 684, Berht disrabis Irlandon kaj reportis kaptitojn al Northumbria. Post interveno de Adomnan, Alfrith liberigis la kaptitojn.

Aldfrith edziĝis al Cuthburg, fratino de Ine, reĝo de Wessex. Tiel li havis aliancon kontraŭ la kreskanta potenco de Mercia.

Klereco
-------

Laŭ irlandaj fontoj kaj la anglosaksa historiisto Bede, Aldfrith estis klera reĝo. Li aĉetis kontraŭ valora bieno manuskripton pri kosmologio. Klare li alte taksis librojn, kaj Adomnan donis al li libron pri lokoj vizititaj de pilgrimoj. De lia regado al la malfrua 8-a jarcento estis epoko dum kiu Northumbria renomis pro klereco, artoj kaj misiistoj al paganaj landoj de Eŭropo.

Morto
-----

Aldfrith mortis decembron 704 (aŭ eble 705) post longa malsano. Tre mallonge Eadwulf regis Northumbria, subtenate de Sankta Wilfrid, sed post ties forpelo Osred la 1-a, filo de Aldfrith, iĝis reĝo.

Post la morto de sia edzo, Cuthburg iĝis la unua abatino de Wimborne Minster. Ŝi mortis en 718 kaj estis venerata kiel sanktulino.

* Kategorio Aldfrith en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 289529
* GND: 10241937X
* LCCN: n99037047
* VIAF: 41171804
* ISNI: 0000 0000 6152 7106
* ICCU: BVEV070239
 |
**Aleksander Fedorowicz** (naskiĝis la 27-an de julio 1971 en Bydgoszcz, mortis la 10-an de aprilo 2010 en Smolensk) – pola diplomato kaj tradukisto.

Li estis nevo de opoziciisto profesoro Roman Kotzbach. En Moskvo finis Instituton de Politikaj Sciencoj de Moskva Ŝtata Universitato; stipendiulo de pola registaro. Vickonsulo en Uzbekio, kie okupiĝis pri dokumentado de la historio de loĝantaj tie poloj. Post la reveno laboris en Ministerio de Eksterlandaj Aferoj, kaj poste fondis kancelarion de ĵurigitaj tradukistoj. Li konis kvin fremdajn lingvojn. Ĵurigita tradukisto de la rusa kaj hebrea lingvoj (kaze de la dua kiel nur unu el kelkaj personoj en Pollando). Li iĝis tradukisto de la rusa lingvo de la prezidento Lech Kaczyński. Ankaŭ laboris interalie ĉe eltombigo de murditaj de Sovetunio polaj oficiroj en Katin.

Junece trejnis remadon. Ĉampiono de Pollando de malpli aĝaj junioroj. Pli poste amatore trejnis kuradon, startis en maratonoj. Li havis filinon kaj filon. Lia frato Dariusz estas kapitano de Pola Soldataro kaj kuracisto.

Pereis en katastrofo de la pola aviadilo Tu-154M en Smolensk direkte al Celebrado de la 70-a datreveno de Soveta Krimo en Katin. Entombigita en armea asisto en Bydgoszcz. 

La 14-an de aprilo 2010 en Varsovio okazis simbola kuro memore al Aleksander Fedorowicz kaj la ceteraj viktimoj de la katastrofo en Smolensk. La 16-an de aprilo 2010 estis postmorte distingita de Kavalira Kruco de la Ordeno *Renaskiĝinta Pollando*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Bieg ku pamięci Aleksandra Fedorowicza i pozostałych ofiar katastrofy Arkivigite je 2016-08-21 per la retarkivo Wayback Machine Kuro memore al Aleksander Fedorowicz kaj la ceteraj viktimoj de la katastrofo - maratończyk.pl
**Aleksandr BAŜLAĈOV** (ruse: Александр Николаевич Башлачёв, 27.V.1960 - 17.II.1988) - soveta poeto, kiu kantis siajn kantojn rokmaniere.
Apartenis la rokan movadon de Leningrado, kiun apartenis Coj, la grupo Akvarium, la grupo "Alisa", ktp. Sed li preferis ludi gitare, uzante nek elektrajn instrumentojn, nek muzikgrupon. Sed liaj kantoj estas verkitaj en tre bela rusa lingvo, do li estas unu el la plej gravaj anoj de soveta rokmovado, oni lin komparas pri Visockij. Estro de la grupo Graĵdanskaja Oborona, Jegor Letov, opiniis, ke Baŝlaĉov estis la plej granda poeto el sovetaj rokistoj.

Li faris sinmortigon 17.II.1988 pro tio, ke lia filo mortis.

Unu el la plej famaj liaj kantoj estas "Tempo de sonoriloj" (ruse: "Время колокольчиков"), kiu iĝis simbolo de rusa roko. Post ĝi Aleksandr kutimis aspekti kun kolĉeno, al kiu estis ligitaj sonoriletoj karikaturante kristanan kruceton (kutima Rusie kaj Eŭrope signo de baptiĝo). Poste li donacis la suveniron al Janka.

Kvankam lia unua ido mortis, naskiĝis lia alia ido, sed post lia morto.

Aleksandr estas aŭtoro de la fama frazo: "Mi ŝatas la literparon BG sed ne la meman"
(linio el unu el liaj kantoj).
"BG" estas la unuaj literoj de nomo kaj familinomo de s-ro Grebenŝĉikov, estro de la grupo "Akvarium", sed la literparo "GB" signifis sovetan "Ŝtatan Sekurecon" (poro de KGB), estinte efika simbolo de teruro.

* Kategorio Aleksandr Baŝlaĉov en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 422686
* GND: 123224322
* LCCN: nr92019591
* VIAF: 55049847
* ISNI: 0000 0001 0974 0118
* SUDOC: 181409615
* MBA: c605a898-029b-43c9-8f5d-086b5ed84d04
* NKC: js2011617881
 |
Libro de Logvin en la serio "Beletraj kajeroj de Stafeto" (dekstre)
**Aleksandr Porfirjeviĉ Logvin** (naskiĝis la 23-an de decembro 1903 en Lubnio, Ukrainio, mortis la 21-an de julio 1980 en Moskvo). Li estis laboristo, fervoja konduktoro, relŝaĝisto, kontoristo, metaltornisto, ĵurnalisto.

Li esperantistiĝis en 1923, kaj aperigadis poemojn en *Heroldo de Esperanto* sub la plumnomo Aleksandro Liljer dum la tridekaj jaroj. Li kunlaboris en esperantlingvaj gazetoj kaj revuoj. Li poste perdis kontakton kun la movado, sed reeniris ĝin en 1959, kaj en 1964 aperis lia poemaro *Sur la Vivovojo* ĉe Stafeto. Liaj poemoj lastatempe aperis en *Paco* kaj *Der Esperantist*.

Unu el liaj verkoj, *Sur la Vivovojo*, aperis en 1959 en serio "Beletraj Kajeroj" de eldonejo Stafeto. Jen poemeto el tiu libro:

Birdoj kaj kverkoj

*{\displaystyle {\mathfrak {S}}}enmove dum jarcentoj*  

*ĉe l' sama lok' starantaj,*  

*envias oldaj kverkoj*  

*al birdoj formigrantaj...*

Verkoj
------

* *Al esperantistoj de Brazilo* (En: Nova Esperanta krestomatio)
* *Sur la vivovojo* (1964)

Recenzoj
--------

* Jorge Camacho (11 2008). "Pliaj paŝoj sur la vivovojo", *Esperanto* (eo) (1219 (11)), p. 232.

Referenco
---------

1. ↑  Naskiĝ- kaj mortodatoj laŭ nekrologo de Nikolaj Danovskij en *Internacia Ĵurnalisto*, majo-aŭgusto 1983, p. 14-15.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 33048
* GND: 130536210
* VIAF: 25714493
* ISNI: 0000 0003 6830 7933
 |
Temas pri... Ĉi tiu artikolo temas pri asiria urbo *Kalĥu*, hebree *Kalaĥ*. Por aliaj signifoj vidu la artikolon Kalah (apartigilo).

**Nimrud** (jen la moderna araba nomo, origine antikve akade *Kalĥu*, la biblia *Kalaĥ*, hebree כָּלַח) estas antikva urbo de Asirio. La ruinoj situas 30 kilometrojn sudoriente de la nuntempa urbo Mosul en Irako, ĉe la rivero Tigriso. Kalĥu estis fondita dum la 13-a jarcento a.K. kaj dum la 9-a jarcento a.K. iĝis ĉefurbo de Asirio, sub regado de reĝo *Aŝur-nasirpal la 2-a*. Ĝi estis detruita en la jaro 612 a.K. fare de medoj kaj ĥaldeoj.

Arĥeologio
----------

garda flugila taŭro, nun en la Brita Muzeo en Londono
la palacoj de Nimrud reimagitaj laŭ pentraĵo de 1853
La unuajn elfosaĵojn faris jam en 1846 la brito *Austen Henry Layard*. Li trovis restaĵojn de grandaj palacoj kaj fortikaĵoj.

La plej grava religia konstruaĵo estis tiu de Ezida, kiun fondis en 798 la reĝino *Samuramat*. Tiu religiejo entenis la templon de *Tasmetum*, kun biblioteko, kromaj alkonstruaĵoj. Oni trovis tie interalie religiajn kaj magiajn tekstojn, kontraktojn kaj testamenton de la asiria reĝo *Aŝur-ahidina* (regotempo inter la jaroj 680 kaj 669 a.K.).

La plej grava konstruaĵo de la ekstera urbo estis la 5-hektara fortikaĵo de la asiria reĝo *Ŝulmanu-aŝared la 3-a*. Oni trovis tie eburajn aĵojn el la 9-a kaj 8-a jarcento a.K..

La terorisma grupiĝo Islama Ŝtato (ISIS) en 2015 intence detruis vastajn partojn de la antikvaj monumentoj - kio ne estas islama, do ĉio kio estas antaŭ la 7-a jarcento de nia erao, ĉiukaze devas esti detruita, kaj kio havas la protekton de Unesko krome aspektas eksterlanda kaj eĉ pli devas atakiĝi per bomboj.

Literaturo
----------

* Klaudia Englund: *Nimrud und seine Funde. Der Weg der Reliefs in die Museen und Sammlungen.* Leidorf, Rahden 2003. ISBN 3-89646-642-9
* Joan Oates: *Nimrud. An Assyrian period city revealed.* British School of Archeology in Iraq, Londono 2001. ISBN 0-903472-25-2

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Nimrud en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* aktuale Arkivigite je 2006-09-28 per la retarkivo Wayback Machine
* Nimrud per Google Earth


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 131108
* GND: 4195412-9
* LCCN: sh85018736
* VIAF: 80993326 235083347, 80993326
* SUDOC: 027415139
* BNF: 119461530
* NKC: ge766269
 |
**D. BERDE Amália** [Dóczyné] estis rumanuja hungara pentristino, verkistino. Ŝi naskiĝis en Nagyenyed, 15-a de decembro 1886 kaj mortis Kluĵo, 12-a de decembro 1976. Ŝi estis la fratino de poetino, verkistino Mária Berde.

Biografio
---------

Amália D. Berde komencis siajn studojn en Nagyenyed, la instruistdiplomon ŝi akiris en 1906 en Kolozsvár. Inter 1913-18 ŝi instruis desegnon en Koloĵvaro. Post pluraj vojaĝoj en okcidenta Eŭropo en 1930 ŝi loksidiĝis en Kluĵo. Ŝi estis ano de Kemény Zsigmond Társaság kaj de *Belartista Asocio* de Bukareŝto. Ŝi estis unu el tiuj, kiuj plej bone konis la popolarton de Torockó, Kalotaszeg kaj Székelyföld. Ŝi publikis desegnojn kaj artikolojn en Zord Idő, Ellenzék, Keleti Újság kaj de tiu de lasta ŝi estis interna kunlaborantino inter 1938 kaj 1940. 
Ŝi studis en München en privatlernejo de *Debsitz*; inter 1914-20 en la Libera Pentristlernejo de Nagybánya ĉe János Thorma.

Individuaj ekspozicioj
----------------------

* 1971 • Nagy Galéria, Kolozsvár.

Elektitaj grupaj ekspozicioj
----------------------------

* 1947 • Erdélyi Képzőművészeti Szalon, Kolozsvár
* 1957 • Woman artists, Melbourne.

Kreaĵoj en publikkolektoj
-------------------------

* Déri Múzeum, Debrecen • Marosvásárhelyi Múzeum • Magyar Nemzeti Galéria, Budapest.

Verkoj
------

* *Bujdosó királyasszony*, historia dramo(1929),
* *Asszonyfarsang*, komedio (1941).

Bibliografio
------------

* E. SZABÓ I.: ~ gyűjteményes kiállítása (kat. bev. tan. Kolozsvár, 1971).

Fonto
-----

* Artportalo.hu


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 248154
 |
Teritorioj de diversaj lokaj regantoj en 1301/1310
**Amade ABA** (hungare *Aba Amadé*) (1240? – 5-an de septembro 1311, Kassa) estis hungara reĝa juĝisto, plurfoja palatino en la Hungara reĝlando. Li estas filo de vokto Davido el la Amade-branĉo. Oni scias pri lia familio, ke li havis ses filojn kaj unu filinon.

Li estis grava reganto de nordorienta parto de la hungara reĝlando, li elstaris en 1278 en la batalo de Dürnkrut ĉe la tiama hungara reĝo, Ladislao la 4-a. Li batalis ekde 1280 kontraŭ la kumanoj, en 1285 kontraŭ la tataroj. Pro liaj servoj, li ricevis en 1288 la fortikaĵan departementon Ung. Li estis en 1283–1285 landa juĝisto, en 1285–1301 sesfoje palatino. Inter 1301 kaj 1310, li estis palatino krom aliaj personoj. Li apogis la lastan hungaran reĝon el la Árpád-dinastio, Andreo la 3-a, ĝis ties morto en 1301.

Post morto de la reĝo, li elformis sendependan regionon por si, kie li havis propran kortegon kaj uzis reĝajn privilegiojn. La centro de lia regiono estis en Gönc kaj Vizsoly. Ekde 1304, li estis fidelulo al Karlo la 1-a, kiu vizitis lin en ĉ. 1304-06 en la fortikaĵo de Gönc.

Aba Amade enmiksis sin en la batalojn por la pola trono. Lin murdis saksoj de Kassa/Košice dum tumulto en 1311. Post lia morto, liaj filoj malfidelis al la reganta Karlo la 1-a kaj aliancis kun Mateo Csák, reganto de la Supra Hungarujo, sed ili estis venkitaj en la batalo de Rozgony en 1312. Post la batalo travivis 4 filoj, kiuj denove ribelis en 1318, post tio, la familianoj ne plu aperas en la hungara historio.

Lian filinon Beata edzinigis Móric Csák.

* Kategorio Amadeo Aba en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 328931
* GND: 1069142506
* VIAF: 315524007
 |
**Kamehameha la 5-a**aŭ **Lot Kapuāiwa** (**Lota Liholiho Kapuāiwa Kalanimakua Kalanikapuapaikalaninui Ali`iolani Kalani-a-Kekūanaō‘a**) (naskiĝis la 11-an de decembro 1830 en Honolulu kaj mortis la 11-an de decembro 1872 samloke) estis la kvina reĝo de Havajo de 1863 ĝis 1872. Li estis la filo de Mataio Kekūanāoʻa, la ekvivalento de ka ĉefministro de la Reĝlando de Havajo, kaj de lia edzino Kaʻahumanu la 2-a (filino de Kamehameha la 1-a) kiu estis reĝino de la insuloj Sandwich. Kamehameha la 5-a estas tiel la nepo de Kamehameha la 1-a, la unua reĝo de Havajo.

Nova konstitucio
----------------

En majo 1864, li petis la *celebradon* de konstitucia akordo por la 7-a de julio 1864. Li volis proponi novan konstitucion kiu pli favoras la kronon, anstataŭ ol aldoni amendojn al la malnova konstitucio. La konvencio komencis ĝustatempe, la laboro progresis sen problemo ĝis la 62-a artikolo. En tiu artikolo, oni kondiĉis ke la voĉdonantoj estu: loĝantoj, kiu pasis teston de ĝeneralo kulturo kaj posedu terojn aŭ havu altajn rentojn. La 20-an de aŭgusto 1864, li subskribis la konstitucion kaj prenis ĵuron por protekti ĝin. La konstitucio baziĝas sur la devena skizo sed 20 artikoloj estis forigitaj. Kiam li nomumis Carlos de Varigny por la kabineto de la reĝo, la Amerikanoj en Havajo estis konvinkitaj ke la reĝo adoptis politikon kontraŭ la Usono. Efektive, sia exterlanda politiko ne ŝanĝis.

Vidu ankaŭ
----------

* Lunalilo

Fontoj
------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikoloj Kamehameha V en franca  Vikipedio kaj Kamehameha V en hispana  Vikipedio.*

* Kategorio Kamehameha la 5-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 525672
* GND: 1161190058
* LCCN: n90717773
* VIAF: 50856110
 |
**Amalriko** (latine *Amalricus*, france *Amaury*; naskiĝis en 1136, mortis la 11-an de julio 1174) estis Reĝo de Jerusalemo ekde 1163, kaj Grafo de Jafo kaj Askalono antaŭ sia reĝiĝo. Li estis la dua filo de Melisendo kaj Fulko de Jerusalemo, kaj sukcedis sian pli aĝan fraton Baldueno la 3-a. Dum lia regado, Jerusalemo iĝis pli forte aliancita kun la Bizanca Imperio, kaj ambaŭ ŝtatoj lanĉis nesukcesan invadon de Egiptio. Dume, la islamaj teritorioj ĉirkaŭ Jerusalemo ekunuiĝis sub Nur ad-Din kaj poste sub Saladino. Li estis la patro de tri estontaj regantoj de Jerusalemo, nome Sibila, Baldueno la 4-a, kaj Isabela la 1-a.

Iamaj fakuloj miskomprenis la du nomojn Amalriko kaj Aimery kiel variantaj literumoj de la sama nomo, kaj tiel tiuj historiistoj erare aldonis nombrojn, kio faris Amalrikon "Amalriko la 1-a" (1163–74) kaj la reĝon Aimery (1197–1205) "Amalriko la 2-a". Nuntempaj fakuloj agnoskas, ke ambaŭ nomoj ne estis la sama kaj ne plu aldonas nombron por ĉiu reĝo. Konfuzo inter ambaŭ nomoj estis ofta eĉ inter nuntempuloj.

Notoj
-----

1. ↑   George Francis Hill, A History of Cyprus, vol. 2 (Cambridge University Press, 2010 [1947]), p. 45 n. 1.

* Kategorio Amalriko la 1-a (Jerusalemo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 711146
* GND: 102419396
* LCCN: n2013211222
* VIAF: 34844422
* ISNI: 0000 0000 0325 8526
 |
**Amaniŝaĥeto** (fino de 1-a jc. a.K.- komenco de la 1-a jc. p.K.) estas nubia kuŝa reĝino, regantino de la Kuŝa regno.

Ŝi ekregis verŝajne dum regado de imperiestro Augustus, kiam la regnoj de Romio kaj Kuŝ intermilitis en la 20-aj jaroj en la 1-a jarcento a.K. por posedo de Suba Nubio. Tiujn militojn finis la pactraktato de Samos en 22. a.K. Tiu paco alportis kulturan ekfloradon en la Kuŝa regno.

Ŝia tombo kaj juveloj
---------------------

Piramido de la reĝino.
kolĉeno
brakringo
Reĝino Amanisakheto iĝis konata ĉefe pro ŝiaj juveloj, trovitaj en ŝia piramido. Ŝian tombon kun la valoregaj juveloj trovis la itala tombo-rabisto *Giuseppe Ferlini* en 1832. La oraj kaj juvelŝtonaj kolĉenoj, manringoj, orelornamaĵoj, ringoj kaj aliaj juveloj pruvas la altan nivelon de la metal-metiado en la Kuŝa regno.
Ferlini la juvelojn vendis al eŭropaj artkolektistoj, muzeoj, ĝia plej granda parto troveblas en la berlina Egipta Muzeo (*Ägyptisches Museum und Papyrussammlung*).

La juveloj plej verŝajne venas ne el la piramido, sed el la tombeja ĉambro sub la piramido. La sciigo pri la juveloj kondukis al tiu malĝoja evento, ke preskaŭ ĉiujn piramidojn de Meroe damaĝis la postaj rabistoj.

Literaturo
----------

* Angelika Lohwasser: *Die Pyramide der Königin Amanishakheto*, In *Sokar* 3 (2001), S. 43-45
* Laszlo Török, in: *Fontes Historiae Nubiorum, Vol. II*, Bergen 1996, S. 723-725, ISBN 82-91626-01-4

* Kategorio Amaniŝaĥeto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 491205
* GND: 1067270140
* LCCN: n93057852
* VIAF: 260104439
* ULAN: 500353473
 |
**Amrita Sérgil,** (nagarie **अमृता शेरगिल,** laŭ alia literumado **Amrita Sher-Gil**) estis la plej granda moderna barata feminisma pentristo naskiĝinta en Hungario. Ŝia origina persona nomo estis *Dalma*, ŝia onklo estis Ervin Baktay.

Dalma Sérgil  naskiĝis la 30-an de januaro 1913 en Budapeŝto (Hungara reĝlando), ŝi mortis la 5-an de decembro 1941 en Lahore (Brita Hindio).

Memortabulo en Budapeŝto pri Sérgil

Biografio
---------

Patrino de Dalma estis hungaro, la patro estis sikismano. En 1921 la familio forlasis Hungarion kaj ili venis al Brita Hindio, post 2 jaroj al Florenco, tamen Dalma Sérgil iam poste revenis al Hindio. Ervin Baktay vizitis ŝin kaj konsilis lerni pentradon. Ŝi studis en Nacia Altlernejo de Belartoj en Parizo, ankaŭ ŝi ekspoziciis kun sukcesoj. En 1934 ŝi denove iris al Hindio, kis ŝi tuj vidis kontrastojn inter Parizo kaj Hindio. En 1938 ŝi revojaĝis al Hungario kaj ŝi edziniĝis al hungara kuracisto. Ĝuste antaŭ la 2-a mondmilito ili vojaĝis al Utar-Pradeŝo, en 1941 al Lahore. Ŝi establis atelieron, sed ŝi abrupte mortis. La malsano ne estis esplorita.

Barato deklaris ŝiajn pentraĵojn nacia trezoro, eĉ ŝian lastan, ne finitan pentraĵon. Ŝia pentraĵo aperis kiel poŝtmarko en 1978 en Barato, ŝia alia pentraĵo *Vilaĝa sceno* en 2006 estis la plej altkara aĉetita pentraĵo en Barato.

Ekspozicioj
-----------

* Parizo (1933, 1985)
* Londono (1982)
* Budapeŝto (2001)
* Munkeno (2006)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Memportreto (1930)Memportreto (1930)
* Memportreto (1931)Memportreto (1931)
* Junulo (1930)Junulo (1930)
* Hungara ciganino (1932)Hungara ciganino (1932)
* Szepessy Klára (1932)*Szepessy Klára* (1932)
* Staranta nudulino (1934)Staranta nudulino (1934)
* Vesto de la fianĉo (1937)Vesto de la fianĉo (1937)
* Tri fraŭlinoj (1935)Tri fraŭlinoj (1935)
* Vilaĝa sceno (1938)Vilaĝa sceno (1938)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto

Fontoj
------

* 
*

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2018-08-19. Alirita 2018-08-19.

* Kategorio Amrita Sérgil en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 616793
* GND: 119165007
* LCCN: n50023053
* VIAF: 25406623
* ISNI: 0000 0001 0960 5338
* SUDOC: 078458692
* BNF: 156138826
* ULAN: 500122472
* BIBSYS: 1009808
* RKD: 97564
* NKC: jo2016931229
 |
**Konrad von Jungingen** (nask. ĉ. 1355, mortis la 30-an de marto 1407) estis la 25-a Alta Majstro de la Ordeno de germanaj kavaliroj en la jaroj 1393-1407. Li naskiĝis en Jungingen en sud-okcidenta Germanio. Konrad estis pli aĝa frato de Ulrich von Jungingen, kiu estis posteulo de Konrad je la posteno de alta majstro.

Konrad aliĝis la ordenon kune kun Ulrich ĉ. 1380. Komence li estis komandoro en la kastelo de Osterode. En 1391 li avancis al trezoristo de Malborko.

Li estis elektita kiel alta majstro pro siaspeca hazardo. Kiam post la morto de Konrad von Wallenrode kolektiĝis la ĝenerala kapitulo por elekti sian novan estron, kaj Konrad von Jungingen - kiel estro de la kapitulo - devis esti ekskludita de la voĉdonado, unu el la monaĥoj, Wolf von Zolnhart, proponis lin kandidato por alta majstro, kio ne trovis kontraŭstaron inter la voĉdonantoj. La 30-an de novembro 1393 Konrad unuvoĉe estis elektita la alta majstro de la ordeno.

Konrad von Jungingen ekde la komenco de sia oficperiodo forte subtenis la ĝisnunan politikon de la ordeno. Anstataŭ militi, li elektis tamen diplomatian vojon por utiloj al la ordeno. Li penis konfliktigi grandajn dukojn de Litovio: foje li subtenis Vytautas, foje Švitrigaila. Li celis ankaŭ malfortigi la polan-litovan union kaj la rajton de Jogaila regi en Litovio.

Danke al sia lerta politiko li gajnis Ĵemajtion. En 1402 Konrad aĉetis Novmarkion de Brandenburgio, kio tamen donis pli da domaĝo ol avantaĝo, pro senĉesaj ribeloj de la lokaj kavaliroj. En la ĉebalta politiko Konrad devis konkurenci kontraŭ la ĵusformita Unio de Kalmar. En 1398 la ordeno de germanaj kavaliroj okupis la insulon Gotlando, kio kaŭzis multjaran tension en rilatoj kun Danio, Svedio kaj Norvegio.

Pro milit-minaco, Konrad von Jungingen devis konkordiĝi kun unu el la rivalaj landoj. En tiu situacio li decidis plibonigi la rilatojn kun Ladislao la 2-a Jogajlo, la reĝo de Pollando-Litovio. De 1401 li sendadis diplomatojn kun donacoj al Krakovo. En 1404 li sukcesis renkontiĝi kun Ladislao: tiam li cedis al Pola Reĝlando la regionon de Dobrzyń kaj tiel garantiis al la ordeno pacon kun Pollando-Litovio.

Li mortis post longa malsano la 30-an de marto 1407 en Malborko kaj estis entombigita en maŭzoleo de altaj majstroj sub la kapelo de s-ta Anna. Laŭ la Kroniko de Gdansko, la alta majstro mortante avertis la ordenajn altrangulojn pri elekto de la frato Ulrich, nomante lin stultulo.

* Kategorio Konrad von Jungingen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 487284
* GND: 11928264X
* LCCN: no2017018605
* VIAF: 40184990
* ISNI: 0000 0000 1390 7876
* SUDOC: 196895898
 |
**Alfréd Wellisch** [veliŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Wellisch Alfréd** estis hungara arkitekto, framasono , mecenato. Lia nobela antaŭnomo estis *vágvecsei* [vAgveĉei] ekde 1910.

Memortabulo pri Alfréd Wellisch
Palaco Wellisch
Alfréd Wellisch  naskiĝis la 6-an de majo 1854 en Pest (urbo), li mortis la 16-an de decembro 1941 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Alfréd Wellisch devenis el juda familio. Li studis arkitekturon en Karlsruhe, Vieno kaj Parizo. Post siaj studoj en 1881 li malfermis propran arkitekturan kontoron en Budapeŝto, en la sama jaro li aliĝis al la framasonoj. En la sekvaj jardekoj li planadis pli ol 200 imponajn domegojn. Li fondis novan framasonan loĝion en 1892. Li estis ankaŭ signifa mecenato, ekzemple li apogis la Akademion kaj li fondis fondaĵon por studentoj. Lia ĉefa konstruaĵo estis Palaco Wellisch, kie li loĝis.

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2017-04-06 per la retarkivo Wayback Machine

Kelkaj konstruaĵoj de Wellisch
------------------------------

* SidejoSidejo
* VilaoVilao
* LoĝdomegoLoĝdomego
* Kampuso de Universitato de ÓbudaKampuso de Universitato de Óbuda

* Kategorio Alfréd Wellisch en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Alfred KOLLERITSCH** (naskiĝinta la 16-an de februaro 1931 en Brunnsee, Suda Stirio, mortis la 29-a de majo 2020 en Graz) estis aŭstra verkisto.

Kiel instruisto kaj eldonisto
-----------------------------

Li estas de graveco ne nur kiel verkito de romanoj kaj poemoj sed ankaŭ kiel eldonanto kaj publikighelpanto de junaj aŭtoroj. Post la doktoriĝo pri Martin Heidegger li estis instruisto en Graz, kie li iĝis fondomembro de la artista/verkista ligo *Forum Stadtpark*.

Ekde 1960 li eldonis la fakgazeton *Manuskripte* por pretigi platformon al eksperimenta literaturo en Aŭstrujo; ĝi estas ĝis nun unu el la plej gravaj germanlingvaj literaturgazetoj.

Kiel aŭtoro
-----------

Per propraj eldonoj li nur malfrue famiĝis. Lia unua romano aperis en 1972 (*Die Pfirsichtöter*). Tie ĉi kiel ankaŭ en siaj sekvantaj romanoj li dediĉas sin per ege kompleksa kaj fermita lingvo al la demando pri libereco kaj feliĉo kaj kontraŭbatalas totalismaĵojn, fremddestinigon kaj iun ajn specon de rigidiĝo. Iliaj titoloj estas jenaj: *Die grüne Seite* (1974), *Gespräch im Heilbad* (1985), *Allemann* (1989) kaj *Der letzte Österreicher* (1995). 

Liaj poemoj eldonitis en la sekvontaj libroj: *Einübung in das Vermeidbare* (1978), *Absturz ins Glück* (1983), *Augenlust* (1986), *Zwei Wege, mehr nicht*(1993) kaj *In den Tälern der Welt* (1999).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hejmpaĝo de la literatura fakgazeto *Manuskripte*.
* Okazde de la datreveno 85-a de la naskiĝtago, ĉe orf.at

* Kategorio Alfred Kolleritsch en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 463984
* GND: 119063336
* LCCN: n84224071
* VIAF: 9848617
* ISNI: 0000 0001 0868 4353
* SUDOC: 026952114
* BNF: 119099475
* MBA: 3c684ef5-5fb3-47eb-9b06-04827c428fb9
* BIBSYS: 90725237
* NKC: kup20020000050141
 |
**Baltio**, **Baltujo** aŭ **Baltaj ŝtatoj** - inter esperantistoj de eksa Sovetunio historie ankaŭ ofte **Ĉebaltio**, influite de la ruslingva formo *Прибалтика* (Pribaltika) - estas kuniga nomo de Estonio, Latvio kaj Litovio, ĉiuj situantaj ĉe la Balta Maro.

La baltaj ŝtatoj atingis sian sendependecon de Rusio post la Unua mondmilito, estis okupitaj en la Dua Mondmilito unue de Sovetunio, poste de la faŝista Germanio, poste ree de Sovetunio kaj reakiris sian sendependecon nur en 1991. Ĉiuj tri nun apartenas al Eŭropa Unio.

Oni tiel kunigas ĉefe pro historiaj kaj geografiaj kialoj (kp. je Nordio) - ne pro lingvaj (kp. je Skandinavio).

Estonie parolatas la estona, kuzo de la finna, sed la latva kaj la litova estas neinterkompreneblaj baltaj lingvoj hindeŭropaj. Ankaŭ vaste parolatas la rusa.

Okupacio
--------

La Okupacio de baltaj ŝtatoj konsistis en milita okupacio de la tri Baltaj ŝtatoj — nome Estonio, Latvio kaj Litovio — fare dekomence de Sovetunio laŭ la kondiĉoj de la Molotov–Ribbentrop Pakto de 1939 okazinta en junio 1940. Ili estis tiam aneksitaj en la Sovetunion kiel konstituaj respublikoj en aŭgusto 1940, kvankam multaj potencoj de Okcidento neniam agnoskis ties aligon. La 22an de junio 1941, Nazia Germanio atakis Sovetunion kaj post nur kelkaj semajnoj ili okupaciis la Baltajn ŝtatojn jam por la tuta Dua Mondmilito. En julio 1941, la Tria Regno aligis la Baltajn teritorion en sia *Reichskommissariat Ostland*. Kiel rezulto de la Balta Ofensivo de 1944 fare de la Ruĝa Armeo, Sovetunio rekaptis plej el la Baltaj ŝtatoj kaj eĉ kaptis la restintajn Germanajn fortojn en la Kurlandia Sako ĝis ties formala kapitulaco en majo 1945. La Soveta "aneksokupacio" (germane *Annexionsbesetzung*) aŭ okupacio *sui generis* de la Baltaj ŝtatoj daŭris ĝis aŭgusto 1991, kiam la tri landoj reakiris sian sendependecon.

Statistikoj
-----------

10 plej grandaj urboj en Baltio (2011)
1. Latvio Rigo (650 468)
2. Litovio Vilno (554 060)
3. Estonio Talino (416 993)
4. Litovio Kaŭno (321 200)
5. Litovio Klaipėda (161 300)
6. Litovio Panevėžys (114 500)
7. Litovio Šiauliai (113 100)
8. Estonio Tartu (103 284)
9. Latvio Daugavpils (103 053)
10. Latvio Liepāja (82 413)

Vidu ankaŭ
----------

* Eŭropo
* Geografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 434
* LCCN: sh85011369
* VIAF: 304910901
* BNF: 11931015r
* NDL: 00560539
* NKC: ge136766
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Baltio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Baltio en Vikivojaĝo (Turisma gvidilo)
Monero de Alhred
**Alhred** estis reĝo de Northumbria, Anglio, de 765 al 774.

Familio
-------

Verŝajne li estis ano de la reĝa familio de Northumbria, kaj devenis de Ida, la unua konata reĝo de Bernicia. Lia edzino Osgifu estis aŭ filino de Oswulf, kiu regis Northumbria de 758 al 759, au nepino de Eadbert, reĝo de 737 al 758. Tiel li estis boparenco de Egbert, ĉefepiskopo de Jorko.

Regado
------

En 765 Aethelwald Moll estis detronigata kaj Alhred iĝis reĝo.

Pri lia regado la Anglosaksa Kroniko diras malmulte. Li interesiĝas pri ekleziaj aferoj. Lu kunvenigis eklezian konsilion kiu aprobis la misiadon en Germanio de Sankta Willehad. Restas letero de Alhred al Sankta Lull, anglosaksa ĉefepiskopo de Majenco.

En 774 Alhred estis detronigata. Laŭ Simeono de Durham li fuĝis al la regno de la piktoj. Li estis sekvata de Aethelred la 1-a, filo de Aethelwald Moll.

* Kategorio Alhred en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 288414
 |
Centro de protonterapio.
La **Instituto Curie**, (france *Institut Curie*), estas unu el la gravaj esploraj centroj en la mondo pri medicino, biologio kaj biofiziko. Ĝi estas privata neprofitcela fondaĵo kiu funkciigas esplorejon pri biofiziko, biologio de ĉeloj kaj onkologio kaj hospitalon specializitan en radioterapio kaj kuracado de kancero. Ĝi havas sidejon en Parizo, Francio.

Esplorado
---------

La instituto nun funkciigas kelkajn esplorunuojn kunlabore kun naciaj esplorinstitucioj kiel la *Centre national de la recherche scientifique* kaj la INSERM. Estas kelkaj centoj da esplordungitoj en la instituto. La Instituto Curie ne havigas subgradigajn gradigojn, sed ja doktorigojn kaj dungas postdoktorigajn studentojn kune kun la permanenta stabanaro.

Nobel-premioj
-------------

Kvin Nobel-premioj estas ligitaj al la esploristoj de la Instituto nome la jenaj:

* Marie Curie, Fiziko, 1903
* Marie Curie. Kemio, 1911
* Pierre Curie, Fiziko, 1903
* Irène kaj Frédéric Joliot-Curie, Kemio, 1935
* Pierre-Gilles de Gennes, Fiziko, 1991

Koordinatoj: 48° 50′ 36″ N 2° 20′ 39″ O﻿ / ﻿48.84333 °N, 2.34417 °O﻿ / 48.84333; 2.34417 (mapo)

Notoj
-----

1. ↑  "Our research teams". Institut Curie. Alirita la 14an de aprilo 2019.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Instituto Curie (Parizo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de Instituto Curie
* Historio de Instituto Curie (Oficiala retejo) Arkivigite je 2017-07-15 per la retarkivo Wayback Machine
* Retejo de la Muzeo Curie


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 638153
* LCCN: n79129593
* VIAF: 154345735
* ISNI: 0000 0004 0639 6384
* SUDOC: 151045046
* BNF: 11875944f
 |
"Propanololo estas unu el la medikamentoj uzataj en la traktado kontraŭ hipertensio kaj en la traktado de malnormaj korbatoj.
**Antianksiiga agento**, **antipanikiga agento** aŭ **antiangoriga agento** estas medikamentoj aŭ intervenaj substancoj, kiuj inhibas la anksiecon, angoron, paniksentojn aŭ korprematecon. Ĉi-efiko kontrastas kun la anksiogenaj agentoj, kiu pliigas la angorajn situaciojn. Kunaj, ĉi-kategorioj de psikoaktivaj kombinaĵoj povas referenci al anksiomodifaj kombinaĵoj aŭ agentoj. Kelkaj pordistraj drogoj tia kia la alkoholo komence induktas al anksio-haltigo, tamen, esploroj elmontras ke multaj el tiuj substancoj estas anksiogenaj. Anksiohaltigaj medikamentoj uzatas en la traktado de anksio-malordoj kaj ĝiaj psikologiaj kaj fizikaj simptomoj. Lumoterapio kaj aliaj intervenoj ankaŭ konsideratas havi anksiohaltigajn efikojn. 

Blokantoj de beta-riceviloj tiaj kiaj "propanololo" kaj "oksoprenololo", kvankam ili ne estas anksiohaltigaj substancoj, ili povas uzati kontraŭ la somataj simptomoj pri anksieco tiaj kiaj *takikardio* kaj "palpitacio". 

Anksiohaltigaĵoj estas ankaŭ konataj kiel mildaj trankviligiloj. La vorto estas malpli kutima en la modernaj tekstoj kaj origine devenas el dikotomo kun la fortaj trankviligiloj, ankaŭ konataj kiel "antinervozigaĵoj", "antihalucinigaĵoj" aŭ "antipsikedelaĵoj".

Ekzistaj fortaj suspektoj ke kelkaj GABA-rilataj substancoj, tiaj kiaj benzodiazepinoj kaj barbituratoj povas esti anksiogenagentoj kiam uzataj dum longaj periodoj.

* Kategorio Antianksiiga agento en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Pasteur-Instituto** aŭ **Instituto Pasteŭro** (france: *Institut Pasteur*) estas franca komunutila fondaĵo por esplori biologion, aparte la mikroorganismojn, malsanojn kaj vakcinojn.

La nomo de la instituto honoras la pioniron de mikrobiologio Louis Pasteur, la malkovrinto de protekta vakcino kontraŭ rabio, kiu fondis la instituton la 4-an de junio 1887 kaj estis ties unua direktoro.

La renoma instituto havas elstaran rangon pro sia baza esploro pri infektaj malsanoj kaj atingis multajn bonegajn rezultojn, interalie estis sciencistoj el Pasteur-Instituto la unuaj por malkovri la aidoso-viruson HIV (Françoise Barré-Sinoussi kaj Luc Montagnier, nobelpremiitoj 2008).

La *Institut Pasteur de Lille* (Instituto Pasteur de Lille) mallongigite kiel *Pasteur-Lille*, *IPL*, estas esplorcentro kaj membro de la reto de la Pasteur Instituto.

Vidu ankaŭ
----------

* Pasteur (pariza metrostacio)
* Medalo Unesko/Instituto Pasteur

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Institut Pasteur en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo angle, france
**Andrej RYMSZA** (beloruslingve Андрэй Рымша) (1550?-1599?) estis belorusa poeto kaj fondinto de la ĝenro panegiro en antikva belorusa literaturo. Lernis eble en lernejo en urbo Ostroh ĉe Volin. De 1572 servis ĉe Krzystof Radzivwill Pierun. Partoprenanto de militiroj. De 1582 vivis en Dzevjaniŝki ĉe Oŝmjano, de 1589 vicesto en Birĵa (Litovio)

Verkoj
------

En 1581 eldonis en Ostroh beloruslingvan "Kronologio"n. Verkis panegirajn versojn por blazonoj de nobeloj. Kelkaj versoj en antikva belorusa lingvo estis eldonitaj en "Kolekto de edifoj" (eldonita en Vilno, 1585). Aŭtoris pollingvan poemon "Dekjara novelo pri militaj agoj...de Krzystov Radziwill" (eldonita en Vilno, 1585) – la poemo estis verkita laŭ silabaj versoj kaj estis unu el la plej bonaj eposaj verkoj pri militkampanjoj en la jaroj 1572–1582 en tempo de Livonia milito 1558-1583. Tradukis el la pola lingvo verkon "Kronografio aŭ topografio de Sankta Tero (eldonita en Vilno, 1595)

* Kategorio Andrej Rymsza en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 256874
* VIAF: 249692327
* ISNI: 0000 0003 7039 3340
 |