recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Kruĉo el arĝento.
**Arĝentarto** estas la arto prilabori artisme produktojn kaj objektojn el arĝento kaj etende kun aldono de aliaj valormetaloj (oro, bronzo ktp) aŭ gemoj. La artisto kiu faras tiun laboron estas nomita **arĝentisto** aŭ **arĝentartisto** nome majstro kiu prilaboras artajn objektojn el arĝento. La terminoj "arĝentisto" kaj "oraĵisto" ne estas precize sinonimoj ĉar la teknikoj, trejnado, historio, kaj gildoj estas aŭ esti ege la samaj sed la fina produkto povas ege varii same kiel la gamo de kreitaj objektoj. Tamen plej oraĵisto iam laboris per arĝento dum la malo ne estas tiom ofta.

**Arĝentarto** estas la arto konverti metalfoliojn el arĝento en ujoj kaj aliaj iloj surtablaj (pladoj, bovloj, pokaloj, kandelingoj, vazoj, kruĉoj, urnoj, ktp.), manĝiloj (arĝenta manĝilaro), kaj aliaj artikloj de arĝenta hejmilaro, preĝejaj iloj aŭ skulptarto. Ĝi povas inkludi ankaŭ la faradon de juvelarto.

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Arĝentarto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Society of American Silversmiths
* Jeff Herman's extensive silver restoration and silver care site
* Michigan Silversmiths Guild
* Staatliche Zeichenakademie Hanau (Silversmith)
* Stamped silver button, made 1787 bildo el la juvela kolekto de la Muzeo Viktoria kaj Alberto.
* Gee,G. The silversmith's handbook : containing full instructions for the alloying and working of silver, including the different modes of refining and melting the metal; its solders; the preparation of imitation alloys...(1921.)
* Sampson Mordan Arkivigite je 2014-12-22 per la retarkivo Wayback Machine British Silversmith


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 507569
* GND: 4181344-3
* LCCN: sh85122663
* NKC: ph262244
 |
**Lajos Bartkó** [lajoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bartkó Lajos** estis hungara geologo.

Lajos Bartkó  naskiĝis la 6-an de majo 1911 en Hungara reĝlando en Zólyombrézó (nuntempa Podbrezová en Slovakio), li mortis la 2-an de julio 1988 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Bartkó akiris diplomojn en Reĝa Universitato Péter Pázmány en 1936 kaj 1937. Post siaj studoj li instruis en industria lernejo 2 jarojn, inter 1939 kaj 1941 li estis asistanto de la menciita universitato. Li laboris en la geologia instituto inter 1941–1949, sed li batalis en la 2-a mondmilito. Li estis ĉefgeologo de trusto de minejoj en Nógrád inter 1949-1971, sed interrompe li havis postenon en la ministerio 2 jarojn. En 1963 li kandidatiĝis antaŭ la Hungara Scienca Akademio. En 1971 li pensiuliĝis, sed poste li estis samloke konsilisto.

Liaj meritoj estas trovo de karbonoj en Bátonyterenye, trovo de kuracakvo en Sóshartyán, trovo de restaĵoj el la triaso en Ipolytarnóc. Li ricevis memorringon en 1973, 3 memormedalojn en 1986. Li havis edzinon, kiu naskis filon.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Földtani és őslénytani adatok Rákosszentmihály és környékének oligocén–miocénkori rétegeihez* (1937) - disertaĵo
* *Cápafogak Ipolytarnóc környékéről* (1941)
* *A Budapest-környéki szénhidrogén-kutatások eddigi eredményei* (1946)
* *Magyarországi kőszénelőfordulások ismertetése* (1957)
* *Az északmagyarországi barnakőszéntelepek kora* (1961)
* *Ipolytarnóc. ősmaradványok.* (1985; la 4-a pli kompleta eldono en 1996)

Memorigiloj
-----------

* praa juglando *Carya bartkoi* (1985)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
En ringo-teorio, **prima idealo** estas ĝeneraligo de la koncepto de primoj: ĝi estas tia idealo en komuta ringo, ke se iu produto apartenas al ĝi, tiam almenaŭ unu el la multiplikatoj apartenas al ĝi. En algebra geometrio, prima idealo respondas al punktoj en afinaj skemoj.

Difino
------

Idealo {\displaystyle {\mathfrak {p}}\subset R} de komuta ringo {\displaystyle R} estas **prima**, se ĝi plenumas la jenajn du aksiomojn:

* Por iuj ajn du elementoj {\displaystyle r,s\in R} de la ringo, se ilia produto apartenas al la idealo (t.e. {\displaystyle rs\in {\mathfrak {p}}}), tiam almenaŭ unu el la du apartenas al la idealo (t.e. aŭ {\displaystyle r\in {\mathfrak {p}}}, aŭ {\displaystyle s\in {\mathfrak {p}}}).
* La idealo ne estas la tuta ringo (t.e. {\displaystyle {\mathfrak {p}}\neq R}).

La aro de primaj idealoj de komuta ringo havas norman topologion kaj la strukturon de afina skemo; tio nomiĝas la **spektro** de la komuta ringo.

Ecoj
----

Ĉiu prima idealo en komuta ringo estas primara idealo.

Ekzemploj
---------

En la komuta ringo de entjeroj {\displaystyle \mathbb {Z} }, la primaj idealoj estas la ĉefidealoj {\displaystyle (p)} generitaj de aŭ primoj {\displaystyle p}, aŭ nulo. Alivorte, la spektro de {\displaystyle \mathbb {Z} } estas, kiel nura aro, la jeno.

{\displaystyle \operatorname {Spek} (\mathbb {Z} )=\{(0),(2),(3),(5),\dotsc \}}
La ĉefidealo {\displaystyle (1)=\mathbb {Z} } ne estas prima, ĉar ĝi estas la tuta ringo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Eric W. Weisstein, *Prime ideal* en MathWorld.
* Prime ideal (angle). *Encyclopedia of Mathematics*. Springer-Verlag, Eŭropa Matematika Societo.
La hispana Amaro Pargo, korsaro kaj komercisto, estis unu el la plej gravaj historiaj personoj, kiuj partoprenis la Floto de Indioj.
La **arĝentfloto** estis en la 16-a kaj 17-a jarcento ĉiujara konvojo de ŝipoj, per kiuj oni transportis valoraĵojn de la hispanaj kolonioj en Sud-Ameriko al Hispanio. En Hispanio ĝi estis ofte konata kiel **Floto de Indioj**. En Nederlando la arĝentfloto speciale estas konata pro la konkero de ĝi fare de Piet Hein en 1628.

Piet Hein faris en la nomo de la Nederlanda Okcident-hinda Kompanio en 1626 planon por kaperi la arĝentfloton, kaj transporti la valoraĵojn al la Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Nederlandoj. La Respubliko dum tiu periodo estis implikita en la Okdekjara Milito kun Hispanio. Piratado komisiite de la ŝtato estis tre kutima dum tiuj jaroj.

En 1627 Piet Hein faris du pli malgrandajn marrabojn en la Golfeto de Ĉiuj Sanktuloj, en 1628 li konkeris la grave gardatan arĝentfloton dum la batalo en la Golfeto de Matanzas (Kubo). La konkeraĵo sumiĝis je 12 milionoj da guldenoj, dum tiu tempo astronomia monsumo. La plej granda parto estis uzata por la batalo kontraŭ Hispanio. La Nederlanda Okcident-hinda Kompanio pagis en tiu jaro rekordan dividendon de 50%.
**Kenenisa Bekele** (en amhara lingvo: ቀነኒሳ በቀለ; 13a de junio 1982) estas etiopia longdistanca kuristo kaj la nuna monda rekordulo kaj Olimpia rekordulo kaj en 5000-metroj kaj en 10,000-metroj. Li sukcesis atingi ormedalon kaj en 5000 m kaj en 10,000 m en la Somera Olimpiko 2008. En la Somera Olimpiko 2004 li sukcesis atingi ormedalon en 10,000 m kaj arĝentmedalon en 5000 m. Li estas edzo de aktorino Danawit Gebregziabher kaj li havas pli junan fraton, Tariku Bekele, kiu estas ankaŭ sukcesa tutmonda longdistanca kuristo. 

Li estas la plej sukcesa kuristo en la historio de la Monda Transterena Ĉampioneco, kun ses titoloj de 12 km kaj kvin de 4 km. Li venkis en la 10,000 m en la Atletika Monda Ĉampioneco de 2003, 2005, 2007 kaj 2009 (kun la kvaropo de Haile Gebrselassie en grupo de venkintoj). Kenenisa estis nevenkita en 10,000 m el sia ekkariero en 2003 ĝis 2011, kiam li malsukcesis fini en la finalo de la Monda Ĉampioneco. 

En la Atletika Monda Ĉampioneco de 2009 li iĝis la unua homo kiu venkis kaj en 5000 m kaj en 10,000 m en la sama Ĉampioneco. Li atingis ankaŭ olimpian arĝentmedalon en 5000 m (2004), bronzmedalon en la Monda Ĉampioneco (2003), du titolojn en Afrika Ĉampioneco kaj unu ormedalon en Tutafrikaj Ludoj. Li atingis la titolon ankaŭ en 3000 metroj en la Tutmonda Subtegmenta Ĉampioneco de 2006. 

Kenenisa estas konsiderata unu el la plej grandaj distanckuristoj el ĉiuj tempoj, kaj posedas kelkajn tutmondajn rekordojn kaj kvanton da medaloj. La 6an de aprilo 2014, li faris la sesan plej rapidan maratonon per venko en la Pariza Maratono, kun rekorda tempo de 2:05:04. La 25an de septembro 2016, Kenenisa venkis en la Berlina Maratono kun tempo de 2:03:03, nova persona rekordo, kaj la tria plej rapida maratono el ĉiuj tempoj. 

* Kategorio Kenenisa Bekele en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 655028
 |
Koordinatoj: 47° 43′ 10″ N 3° 53′ 28″ O﻿ / ﻿47.71944 °N, 3.89111 °O﻿ / 47.71944; 3.89111 (mapo)

**Aigremont** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 68 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2008.

Geografio
---------

Aigremont etendiĝas sur 6.82 km², kaj havis 68 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas po 10 homoj laŭ kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. 

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Daniel Grosbety, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Aigremont apartenas al la kantono de Chablis, kies ĉefurbo estas Chablis. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Auxerre, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de Chablis

Eksteraj ligiloj
----------------

* france Oficiala retejo de Aigremont[*rompita ligilo*]
**Amealco de Bonfil** estas unu el la 18 komunumoj de la meksika subŝtato Querétaro, kiu situas en la centro parto de Meksiko, ĉirkaŭ 200 kilometroj nordokcidente de la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo estas Amealco. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 22001.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 56457 loĝantojn. El tiuj estis 27022 viroj kaj 29435 virinoj. La komunumo havas surfacon de 682,1 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 2620 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 46456 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 13057 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 28,11 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Amealco de Bonfil Arkivigite je 2007-05-20 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
vortgrupaj gramatikoj prezentas apartan modelon de sintakso. en lingvoscienca ĵargono oni nomas ilin ankaŭ sintagmaj gramatikoj.

historio
--------

vortgrupaj gramatikoj estas la tipa klasika modelo de la generisma skolo de lingvoscienco. iliajn principojn prezentis Noam Chomsky en la 1950aj kaj 1960aj jaroj. en tiu skolo ili ĝenerale estas ankaŭ transformaj gramatikoj.

principoj
---------

kontraste al la dependogramatikoj vortgrupaj gramatikoj ne uzas gramatikajn rolojn, kiaj subjekto, objekto, epiteto kaj similaj. por vortoj ili uzas vortklasojn, ekzemple o-vortoj, a-vortoj kaj tiel plu. por vortgrupoj ili uzas aliajn klasojn, ekzemple o-grupo, verbgrupo, kaj tiel plu.

tradicie vortgrupaj gramatikoj rigardas la subjekton kiel memstaran nomgrupon, dum aliaj komplementoj de la verbo estas subpartoj de la verbgrupo.

### sintezo

unu gramatiko prezentas unu eblan modelon de iu lingvo. ĝi konsistas el reguloj. en sintezo (alivorte generado, farado) de frazoj, la reguloj transskribas grupsimbolojn kiel pli elementajn grupsimbolojn, kiel vortklasojn, kaj fine kiel vortojn. ekzemple:

```
frazo -> nomgrupo verbgrupo
nomgrupo -> artikolo a-vorto o-vorto
verbgrupo -> verbo
artikolo -> la
a-vorto -> nigra
o-vorto -> kato
verbo -> oscedas

```

ĉi tiu gramatiko generas nur la frazon *la nigra kato oscedas*.

se oni aldonos al ĝi la regulon:

```
nomgrupo -> a-vorto o-vorto

```

tiam ĝi generos ankaŭ la frazon *nigra kato oscedas*.

### analizo

en analizo de frazoj, la reguloj renversiĝas kaj el la sinsekvo de vortoj hierarkie rekonstruas pli kaj pli grandajn grupojn.

la rezulto de analizo estas prezentebla per tielnomata grafika arbo, aŭ ekzemple per krampoj:

```
frazo (
  nomgrupo (
    artikolo: la,
    a-vorto: nigra,
    o-vorto: kato
  )
  verbgrupo (
    verbo: oscedas
  )
)

```

se la reguloj ne sukcesas finkonstrui frazon, la frazo estas ekstergramatika. se la reguloj sukcesas finkonstrui la saman frazon laŭ du aŭ pluraj grupigoj, la frazo estas sintakse (kaj eventuale sence) ambigua, alivorte ĝi havas plurajn eblajn interpretojn.

evoluo
------

la vortgrupaj gramatikoj havas matematike simplan bazon. ili ŝpare kaj efike priskribas multon de izola lingvo, en kiu nevariaj vortoj kunmetiĝas en frazojn laŭ norma ordo. por aliaj lingvoj kaj apartaj fenomenoj, oni tamen devis ilin kompletigi per diversaj rimedoj, ĉar ili ofte estas tro *potencaj* farante aŭ akceptante ankaŭ frazojn malĝustajn.
**Amenhotep la 1-a**, estis la dua praegipta reĝo de la 18-a dinastio, kiu regis ekde ĉirkaŭ 1525 - ĝis ĉirkaŭ 1504 a. K.

Amenhotep la 1-a estis la tria filo de Ahmose kaj Ahmose-Nefertari. Liaj pli aĝaj fratoj antaŭis lin sur la trono, kiun li okupis en 1525 a.K. La morton de lia frato Ahmose eluzis malamikoj, kiuj invadis el Libio al okcidenta delto de Nilo. Spite al la nesperteco de la nova reĝo, li rebatis kaj forpelis ilin.

Amenhotep pli poste plilarĝigis la limojn de antikva Egiptio al Nubio kaj gvidis invadajn fortojn. Amenhotep komisiis la arĥitekton Ineni pligrandigi la templon de Karnak, kaj la lokon de la barko de Amono. Amenhotep havis unu filon Amunemhat, de la Granda Reĝino *Ahhotep la 2-a*; Amunemhat mortis kiel dujarulo. Mortinte sen viraj posteuloj, lin sekvis militara komandanto Tutmoso la 1-a.

En 2005 oni trovis la supozeblan tombon de la faraono.

Amenhotep kun sia edzino

Vidu ankaŭ
----------

* Faraono

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Amenhotep la 1-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 
* 
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 49172
* GND: 118648780
* LCCN: n79028837
* VIAF: 38188166, 45095914 289792189, 38188166, 45095914
* SUDOC: 149597843
 |
**Pierre Eugène Charles COCHEREAU** (naskiĝis la 9-an de julio 1924, mortis la 5-an de marto 1984) estis franca orgenisto, improvizisto, komponisto, kaj pedagogiisto.

Cochereau naskiĝis en Saint-Mandé, Francujo, apud Parizo. En 1924, post kelkaj monatoj de violona lernado, li komencis studi la fortepianon kun la instruisto Marius-François Gaillard. En 1938 Cochereau ekinteresiĝis pri la orgeno, kaj estis instruata de Marie-Louise Girod, kiu estis studanto de Marcel Dupré. Poste la junulo daŭrigis sian orgenlernadon kun André Fleury and Paul Delafosse. En 1942 li iĝis la titola orgenisto ĉe Sankta Roch en Parizo.

Li eniris la Konservatorion de Parizo en 1943; en 1949 li finis sian edukadon tie, ricevinte interalie la unuajn premiojn pri harmonio, muzikhistorio, fugoj, kaj orgeno.

En 1961 Cochereau iĝis la direktoro de la Nica Konservatorio; li lasis tiun oficon en 1979 por akcepti la titolon de direktoro ĉe la Liona Konservatorio.

La orgenisto estis tutmonde konata kiel concertorgenisto kaj precipe kiel talenta improvizisto; en siaj improvizaĵoj Cochereau kreis muzikan lingvon kiu estis tre persona, rekonebla ek de la unuaj notoj. Liaj komponaĵoj montris kontrapunktajn kaj harmoniajn influojn de kelkaj tiamaj komponistoj, inklude Marcel Dupré, Olivier Messiaen, kaj Florent Schmitt.

Cochereau ankaŭ komponis kelkajn orgenajn, ĉambrajn, kaj ĥorajn verkojn; el ili multaj estis transskribitaj kaj eldonitaj.

Cochereau mortis dum la nokto je la 5-a de marto, 1984, en Liono, pro cerba hemoragio; li estis enterigita ĉe la tombejo Cimetière Belleville en Parizo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* france Plua informo pri Pierre Cochereau Arkivigite je 2012-02-09 per la retarkivo Wayback Machine
* angle Nekrologo pri Cochereau fare de *New York Times*


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 394131
* GND: 119038285
* LCCN: n82152232
* VIAF: 12491087
* ISNI: 0000 0000 8092 0114
* SUDOC: 052498972
* BNF: 13892604b
* MBA: d1860493-9903-4dba-8689-9a70587fe231
* NLA: 36037404
* BIBSYS: 4036673
* NKC: xx0097170
* BNE: XX885507
 |
**János Makróczy** [jAnoŝ makrOci], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Makróczy János** estis hungara aktoro. Laŭ alia informo lia naskiĝvilaĝo estis Rihnó.

János Makróczy naskiĝis la 21-an de junio 1856 en Kluknó (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Kluknava en Slovakio), li mortis la 16-an de marto 1910 en Budapeŝto.

Biografio
---------

János Makróczy maturiĝis en premonstrata gimnazio en Kassa, poste li aktoriĝis en Torna en 1874. En la jaroj 1880 kaj 1881 li kantis en koruso de Népszínház, poste li estis membroj ekzemple de migraj teatraj kompanioj de Vince Nagy, respektive Gerő Aradi. Lia piedo rompiĝis en 1887, tial poste li estis teatra kasisto. Ekde 1896 li apartenis al Gaja Teatro, kie post du jaroj estis ĉefkasisto. Li verkis teatraĵojn. Lia edzino naskis filon en 1880.

Liaj teatraĵoj (elekto)
-----------------------

* *A becsület szegénye* (premiita muzika teatraĵo en 1879)
* *A komámasszony* (muzika teatraĵo en 1883)
* *A Forgács lányok* (dramo, 1891)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 755780
 |



* Portalo pri Biografio
* Portalo pri Filmo
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Andrés TURRISI** estas venezuela esperantisto. Li kontaktiĝis kun Esperanto en Italio kiam li estis 17-jara knabo (1954). Tio estis, laŭ siaj propraj vortoj, "enamiĝo je la unua rigardo". En 1957 li faris kurson sub la gvido de Giuseppe Grattapaglia en Torino, kaj tuj membriĝis en la loka, nacia kaj monda Esperanto-movado. Kelkaj jaroj poste li partoprenis en la Universala Kongreso de Budapeŝto kaj en la Internacia Esperanto-Seminario de Szeged (Hungario), kie li konatiĝis kun la eminentaj esperantistoj Szerdahelyi, Baghy, Kalocsay kaj Lapenna.

Li alvenis al Venezuelo fine de 1973, kaj meze de 1974 membriĝis en Venezuela Esperanto-Asocio. Ekde tiam li iĝis unu el la plej fidelaj, celkonsciaj kaj laborkapablaj samideanoj de ĉi tiu grupo. 

Li plenumis ĉiuspecajn taskojn per talento kaj fervoro: li protokolis, verkis, tradukis, prelegis, gvidis kursojn, korespondadis, aranĝis eventojn, gastigis vizitantojn, ktp. Dum la lastaj agad-periodoj de Venezuela Esperanto-Asocio li estis vicprezidanto kaj fine Prezidanto. 

Nun loĝas en Italio kun sia edzo Katy kaj filino Morena.
Li estis sendube unu de la plej aktivaj venezuelaj esperantistoj.

Fontoj
------

* Venezuela Stelo (numero erara 78, devis estis 79). Oficiala Organo de Venezuela Esperanto-Asocio, 2a semestro 2006. Ĉef-artikolo "Forlasas nin valora samideano", verkita de Jorge Mosonyi. ISSN 1316-0451
**János Latorcai** [jAnoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Latorcai János** estis hungara politikisto, ministro, parlamentano, inĝeniero, profesoro.

János Latorcai  naskiĝis la 4-an de majo 1944 en Békés (urbo).

Biografio
---------

János Latorcai abiturientis en 1962 en Mezőtúr, poste li plulernis en Esztergom, inter 1962 kaj 1965, fine li frekventis Universitaton en Miskolc, kie li akiris diplomon en 1971. Li instruis en altlernejo inter 1971 kaj 1975, poste li laboris unu jaron en ministerio pri laboro. Li doktoriĝis en 1976. Li instruis en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto inter 1976 kaj 1992. Li havis estran postenon en fabriko inter 1989-1991, poste li havis postenon en ministerio pri industrio kaj komerco. En 1993 li komencis politikadi, en la sama jaro li estis nomumita ministro pri industrio kaj komerco. Li estas parlamenta deputito senĉese ekde 1994.

Li havas edzinon, kiu naskis dufoje.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio János Latorcai en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**János Liszi** [jAnoŝ lisi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Liszi János** estis hungara kemiisto, profesoro.

János Liszi  naskiĝis la 30-an de aprilo 1940 en Kispest. Li mortis la 31-an de decembro 2008 en Veszprém (urbo).

Biografio
---------

János Liszi frekventis mezlernejon en Budapeŝto, poste li akiris kemian diplomon en Kemia Universitato de Veszprém en 1963. Post la diplomo li restis samloke por instrui, en 1964 li estis asistanto, en 1968 lektoro, en 1975 docento, en 1981 universitata profesoro. En 1965 li doktoriĝis en la universitato, en 1975 li kandidatiĝis (CSc), li doktoriĝis (DSc) en 1979 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Inter 1990 kaj 2005 li estis katedrestro, inter 1986-1989 vicrektoro, inter 1989-1995 rektoro. Li strebis tre multe por la pli alta universitata edukado, li fondis novajn fakultatojn. Li ricevis premiojn inter 1984-2008.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Vegyészmérnöki számítások termodinamikai alapjai* (1975) – 7 ĉapitroj
* *Semi-Macroscopic Models of Ionic Solvation: in the Chemical Physics of Solvation Part A* (1985)
* *Fizikai Kémia* (1991, 1993) - libro
* *A kémiai információszerzés alapjai* 2001

Fontoj
------

* hungarlingva teksto kun foto Arkivigite je 2016-09-11 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2016-08-15 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**János Martinek** [jAnoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Martinek János** estas hungara moderna pentatlonisto, ankaŭ skermisto, dufoja olimpiano, mondĉampiono, trejnisto.

János Martinek naskiĝis la 23-an de majo 1965 en Budapeŝto.

Biografio
---------

János Martinek akiris trejnistan kaj pedagogian diplomojn en Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto (1994, 2001). Li edziĝis en 1990 kaj filino naskiĝis post 2 jaroj. Li ricevis ŝtatajn premiojn en 1988 kaj 1996. Depost sia aktiva sporta kariero li estis arbitraciisto, trejnisto aŭ li havis postenon en la hungara sporta vivo.

### Sporta kariero

János Martinek inter 1975-1999 estis moderna pentatlonisto en signifaj ĉefurbaj sportkluboj. Li estis hungara pentatlona ĉampiono naŭfoje inter 1986-1999 unuoble, teame aŭ stafete, ankaŭ hungara skerma ĉampiono en 1993 teame. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1988 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 1996 kun 2 oraj kaj bronza medaloj, krome en mondĉampionumoj li estis la unua kvarfoje inter 1987-1994 teame aŭ stafete.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun fotoj
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 815399
 |




* Portalo pri Biografio
La **Defendo Owen** (ankaŭ konata kiel **Defendo de la dama flanketo** aŭ **Greka Defendo**) (ECO B00), estas malofta malfermo karakterizita per la movoj (en Algebra notado):

**1. e4 b6**
Ludante 1... b6 nigro preparas la daman kurieran flanketon, kiu tiam povas partopreni la batalo por la centro. La malavantaĝo de ĉi tiu plano estas, ke blanko povos okupi la centron kun la peonoj kaj gajni spacan avantaĝon. Kvazaŭ tio ne sufiĉus, 1... b6 ne preparas la aroketon kiel faras 1... g6, kaj estas malfacile por nigro pliigi sian premon sur la centro per... f5, kiu malfortigas la daman flankon pli ol se ĝi estus ludita. la responda movo... c5 post 1... g6. Sekve, la Owen-defendo havas dubindan reputacion, kvankam iuj nivelaj ludantoj favoris ĝin.

Ĉeflinio: 1.e4 b6 2.d4 Kb7 Blanko gajnas avantaĝojn kun ambaŭ. 3.Kd3 e6 4. Ĉf3 c5 5.c3 Ĉf6.

Ĉefa linio
----------

**1.e4 b6**
**2.d4 Kb7**
**3.Kd3 e6**
**4. Ĉf3 c5**
**5.c3 Ĉf6**
5...cxd4 6.cxd4 Kb4+ 7.Ĉc3 Ĉf6 8.De2 d5 9.e5 Ĉe4 10.0-0!? Kxc3 11.bxc3 Ĉxc3 12.De3 Ĉc6 13.Kb2 Ĉe4 14.Ka3 kaj la blanko havas grandan avantaĝon.
6.Ĉbd2 Ĉc6 7.a3! d5 8.e5 Ĉfd7 9.b4 Ke7 10.0-0 0-0 11.De1 "kun klara avantaĝo"
3.Ĉc3 e6 4.Ĉf3 Kb4 5.Kd3 Ĉf6 6.Kg5 h6 7.Kxf6 Kxc3+ 8.bxc3 Dxf6 9.0-0 d6 10.Ĉd2 e5 11.f4 De7 12.Dg4.
Gvatemala defendo 2.d4 Ka6, la blanko atingas avantaĝon per 3.Kxa6 Ĉxa6 4.Ĉf3 Dc8!? 5.0-0 Db7 6.De1 e6 7.c4.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de ŝakaj malfermoj
* Malfermita malfermo
* Fermita malfermo
* Duonfermita malfermo
* Duonmalfermita malfermo
* Neregula malfermo
* Flanka malfermo
**Dedovŝĉina** aŭ **Dedovŝĉino** (ruse *дедовщина*, „Regado de la avoj") estas la parte kutime humiligo, ĉikano de la rekrutitaj soldatoj, fare de la pli altranguloj, en la rusia armeo. Ĉikaze ne temas pri akceptaj ritoj - kutima en aliaj fermitaj komunumoj -, sed daŭraj praktikoj dum pli longa tempo. Kelkfoje tio povas konduki al fizikaj vundiĝoj (ostorompiĝo, korpovundiĝo kun morto). Ĝi estas kaŭzo de la ofta dizertado el la rusia armeo. La fenomeno reiras al la cara epoko kaj ankoraŭ ĝis hodiaŭ travivis. 

Laŭ raporto de la rusia defenda ministerio, en 2005 mortis 16 soldatoj pro mistraktoj en la rusiaj kazernoj, 276 mortigis sin pro la humiligoj, turmentoj. Oni ellasas ĉiujare 30.000 soldatojn jare kiel nekapablajn por servado pro mistraktado, seksperforto kaj fizika humiligo.

La kazo de Andrej Siĉov
-----------------------

La afero de Andrej Siĉov estis mondkonata en 2006. La 20-jara soldato estis tiel forte mistraktita, ke oni devis amputi liajn ambaŭ krurojn, la genitaliojn kaj partojn de la dekstra mano. La soldataj kuracistoj atestis, ke venenado kondukis al la amputado. 

La ĉefakuzito Aleksander Zivjakov estis punita je 4-jara prizono kaj estis malalt-rangigita.

Literaturo
----------

* Françoise Daucé, Elisabeth Sieca-Kozlowski: *Dedovshchina in the Post-Soviet Military: Hazing of Russian Army Conscripts in a Comparative Perspective.* (Vorwort von Dale Herspring) Reihe Soviet & Post-Soviet Politics & Society Nr. 28, Ibidem-Verlag: Stuttgart 2006, ISBN 3-89821-616-0.
**Walter SMITAL** (mortis 43-jaraĝa la 21-an de majo 1936 en Vieno) estis aŭstra esperantisto kaj biblioteka oficisto. 

Dum la Unua Mondmilito, Walter Smital lernis Esperanton de hungara esperantisto dum militkaptiteco en Siberio. Li estis prezidanto de Esperanto-delegitaro de Vieno kaj sekretario de Aŭstria Esperanto-Delegitaro kaj de Internacia Esperanto-Muzeo en Vieno. Li kunlaboris en la aŭstraj kongresoj en Salzburg, Graz, kaj Vieno (1927). Li aranĝis Esperanto-ekspozicion en prunksalonego de Nacia Biblioteko okaze de solena malfermo de la Esperanto-Muzeo. En 1925 li gvidis la duan Esperanto-kurson en Radio Wien kaj poste dum pluaj sep jaroj estis preleganto tie. Li gvidis kursojn ankaŭ en instruista seminario ktp. Li estis bonega tradukanto de paroladoj. Li helpis fondi „Aŭstria Esperantiston" kaj verkis multaj artikolojn kaj recenzojn.

Lia edzino estis la esperantistino d-ino Liane Domonkos; kun ŝi li havis filinon Erika. Oni entombigis en la Centra Tombejo de Vieno.

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
La **Defendo Philidor** (ECO C41) estas ŝaka malfermo uzata por alfronti 1.e4. 2.... d6 estas malambicia movo ĝi nur subtenas la peonon e5 tiel ke ĝi ne estu kaptita de la ĉevalo sur f3. Ĝi estas tiel natura movo ke la granda plimulto de novuloj ludas ĝin eĉ sen scii ion pri la defendo. Ĝi praktike ne estas uzata de mondaj elitaj ludantoj ĉar ĝi estas konsiderata tre pasiva kaj kutime ne preparas bonan kontraŭatakon. Ĉi tiu movo ŝuldiĝas al François-André Danican Philidor.

Ĉefa linio
----------

**1.e4 e5 2.Ĉf3 d6**
**3.Kc4**
3. ... f5 4.d4 exd4 5.Ĉg5 Ĉh6 6.Ĉxh7
3. ... Ke7 4.c3
**3.d4**
3. ... **f5**
4.dxe5 fxe4 5.Ĉg5 d5 6.e6 Kc5 7.Ĉc3
4.Ĉc3
3. ... **exd4**
4.Dxd4 Kd7
4.Ĉxd4
4. ... d5 5.exd5
4. ... Ĉf6 5.Ĉc3 Ke7 6.Ke2 0-0 7.0-0 c5 8.Ĉf3 Ĉc6 9.Kg5 Ke6 10.Te1
4. ... g6
3. ... **Ĉf6**
4.Ĉc3 Ĉbd7 5.Kc4 Ke7
6.0-0 0-0 7.De2 c6 8.a4 exd4
6.Ĉg5 0-0 7.Kxf7+
**4.dxe5** Ĉxe4
5.Ĉbd2
5.Dd5
**4.Ĉg5**
**4.Kc4**
3. ... **Ĉd7** 4.Kc4 c6
5.0-0 Ke7 6.dxe5
5.Ĉg5 Ĉh6 6.f4 Ke7 7.0-0 0-0 8.c3
5.Ĉc3
5.c3

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de ŝakaj malfermoj
* Malfermita malfermo
* Fermita malfermo
* Duonfermita malfermo
* Duonmalfermita malfermo
* Neregula malfermo
* Flanka malfermo
La **muzeo-preĝejo** estas loko de 2 ekspozicioj kaj religia historia monumento en vilaĝo Papos (Hungario).

La muzeo-preĝejo en Papos

Historio
--------

Supozeble la tiam katolika malfrugotika kirko dediĉita al 12 apostoloj estis konstruita en la 14-a jarcento, sed laŭ taksoj pri la trovitaj freskorestaĵoj en la 13-a jarcento. La unua mencio okazis en 1686. Ĝuste post jardeko jam la kalvinanoj uzis ĝin, sed en 1836 ĝi jam ruiniĝis kaj la kalvinanoj forlasis ĝin kaj konstruis novan kirkon. Iom poste grekokatolikoj alvenis, kiuj renovigis iomete trakonstruis la iaman katolikan kirkon kaj ekuzis ĝin. En 1941 ankaŭ ili forlasis la preĝejon. La oficejo pri historiaj monumentoj denove renovigis la preĝejon, poste ekde 1997 interne instalis 2 ekspoziciojn.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo havas 3 partojn: navo, absido, sakristio (turo mankas). La fasado estas simetria, meze la enirejo funkcias. Kaj la navo kaj la absido estas apogitaj per pilieroj. La absido estas oklatera.

Ekspozicioj
-----------

* ekspozicio pri laboroj de la oficejo pri historiaj monumentoj
* skulptaĵoj de Sándor Nagy (skulptisto)

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* Arkivigite je 2019-07-02 per la retarkivo Wayback Machine hungare
* Arkivigite je 2019-07-02 per la retarkivo Wayback Machine hungare
**Alĥemiaj simboloj**, originale koncipitaj kiel parto de alĥemio, estis uzitaj por aludi kelkajn elementojn kaj ĥemiajn komponaĵojn ĝis la 18-a jarcento. Kvankam uzado de la simboloj estis modulita depende de la alĥemiisto, ĉi tiu paĝo mencias la plej laŭnorme ĝeneralajn kaj kutimajn.

Rimarkinde estas, ke ĉi tiuj elementoj, laŭ la alĥemia kaj hermetika tradicio, estis uzitaj por koncerni ne la malpurajn mondajn elementojn, sed kiel kvazaŭ-filozofa ĵargono kiu aludis superrealajn nociojn kaj konceptojn de homa kaj natura metafiziko kaj superkonsciajn estaĵojn kaj procezojn.

La tri bazoj
------------

Laŭ Paracelso (1493–1541), la tri bazoj aŭ *tria prima* – disde kiuj materiaj substancoj estas komponitaj – estas:

* Hidrargo (menso) ☿
* Salo (baza korpa materio) 🜔
* Sulfuro (spirito) 🜍

La kvar bazaj elementoj
-----------------------

Okcidenta alĥemio uzadas hermetikajn elementojn. La simboloj uzitaj por ĉi tiuj estas:

* Aero 🜁
* Tero 🜃
* Fajro 🜂
* Akvo 🜄

La sep planedaj elementoj
-------------------------

Sep metaloj estas asociiĝitaj al la sep klasikaj planedoj, kaj sep diaĵoj, ĉiuj ene de tre grava alĥemia simbolismo. Malgraŭ tio ke la metaloj laŭkutime havas propran simbolon, la simbolo de la planedo mem estis plej ofte uzita, kaj la simbola kaj mitologia sepopo estas pli signifaj rilate al la okcidenta astrologio. La planeda simbolismo estas limigita al la sep vagantaj planedoj videblaj al la homa okulo, do la ekster-saturnaj planedoj - Urano kaj Neptuno - ne estas uzataj.

* Plumbo regata de Saturno ♄ (  )
* Stano regata de Jupitero ♃ (  )
* Fero regata de Marso ♂ (  )
* Oro regata de Suno ☉ ☼ (  )
* Kupro regata de Venuso ♀ (  )
* Hidrargo (akvo-arĝento) regata de Merkuro ☿ (  )
* Arĝento regata de Luno ☽ (  )

La mondanaj elementoj
---------------------

* Antimono ♁
* Arseno 🜺
* Bismuto 🜘
* Plateno ☽☉
* Sulfuro 🜍
* Zinko

Alĥemiaj komponaĵoj
-------------------

Tablo de la alĥemiaj simboloj ĉe la verko de Basil Valentine. La lasta volo kaj testamento, 1670.
* Salamonio (Ammonium chloride) 🜹 \*
* Aqua fortis (Nitrata acido) 🜅 A.F.
* Aqua regia (Reĝakvo) 🜆 A.R.
* Vinspirito (ankaŭ *aqua vitae*) 🜈 S.V.
* Amalgamo (Miksaĵo de hidrargo kaj metaloj) 🝛
* Cinabro 🜓
* Vitriolo 🜖

La dek du alĥemiaj procezoj
---------------------------

* Forbruligo (Ŝafo ) ♈
* Glaciigo (Taŭro ) ♉
* Fiksigo (Ĝemeloj ) ♊
* Dissolvado (Kankro ) ♋
* Digestado (Leono ) ♌
* Distilado (Virgulino ) ♍
* Sublimado (Pesilo ) ♎
* Duonigo (Skorpio ) ♏
* Vaksizo (Sagitario ) ♐
* Fermentado aŭ putriĝo (Kaprikorno) ♑
* Multobligo (Amforo ) ♒
* Projekcio (Fiŝoj ) ♓

Mezurunuoj
----------

Pluraj simboloj indikas mezurunuojn de tempo, volumeno, aŭ pezo.

* Horo 🝮
* Dramo ʒ , duon-dramo 🝲
* Unco ℥ , duon-unco 🝳
* Skruplo ℈
* Funto ℔

Referencoj
----------

1. 1 2 3  Eric John Holmyard. *Alchemy.* 1995. p.153
2. ↑  Walter J. Friedlander. *The golden wand of medicine: a history of the caduceus symbol in medicine.* 1992. p.76-77

* Alĥemiaj simboloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Alĥemiaj simboloj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Deep Blue** estas IBM-evoluigita ŝak-komputilo.

Deep Blue sukcesis kiel unua komputilo de la mondo venki la oficialan ŝakan grandmajstron Garri Kasparov. Kasparov gajnis la unuan ludaron la 10-an de februaro 1996; li venkis 3 ludojn, faris 2 nedecidajn kaj malvenkis unu ludon. Tiel li venkis je Deep Blue per 4:2. La unua ludo famiĝis.

La unua turnira venko
---------------------

Post la malvenko de la ŝakkomputilo, IBM ekipis pli fortan aparataron kaj en majo de 1997 okazis nova ludaro kontraŭ Kasparov. Deep Blue venkis en la revanĉo je 3,5:2,5. La sesa kaj lasta ludo iĝis la plej mallonga por Kasparov inter liaj malvenkoj.

```
 1. e2-e4 c7-c6
 2. d2-d4 d7-d5
 3. Sb1-c3 d5xe4
 4. Sc3xe4 Sb8-d7
 5. Se4-g5 Sg8-f6
 6. Lf1-d3 e7-e6
 7. Sg1-f3 h7-h6
 8. Sg5xe6 Dd8-e7
 9. 0-0 f7xe6
10. Ld3-g6+ Ke8-d8
11. Lc1-f4 b7-b5
12. a2-a4 Lc8-b7
13. Tf1-e1 Sf6-d5
14. Lf4-g3 Kd8-c8
15. a4xb5 c6xb5
16. Dd1-d3 Lb7-c6
17. Lg6-f5 e6xf5
18. Te1xe7 Lf8xe7
19. c2-c4 1-0
```

La sistemo de Deep Blue
-----------------------

La elpensinto de la projekto estis Feng-hsiung Hsu, kiu ekis evoluigon en 1985 kaj la unue pretan sistemon nomis *Deep Thought* laŭ samnoma fikcia komputilo en romano La Petveturista Gvidlibro pri la Galaksio de Douglas Adams. Hsu laboris ekde 1989 ĉe IBM kaj esploris kun Murray pri paralelaj kalkuloj. Deep Blue estiĝis el tiu laboro, kalkulante 100 milionojn da ŝak-situoj je sekundo. La ŝakprogramon plibonigis granda majstro
Joel Benjamin, dum malfermaj pozicioj venis de grandaj majstroj Miguel Illescas, John Fedorovich kaj Nick De Firmain.

Post malvenko, Kasparov postulis revanĉon, sed pro la akuzoj pri manipulado IBM rifuzis tion. Post iom da tempo, eĉ Kasparov rifuzis revanĉon.

Fakte oni modifis la programon inter la ludoj, oni adaptis ĝin al la stilo de Kasparov.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Deep Blue en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* IBM-esplorejo pri Deep Blue
* publika letero de Feng-hsiung Hsu pri la rifuzita reludo kun Kasparov
**János Thalhammer** [jAnoŝ talhamer], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Thalhammer János** estis hungara pastro, monaĥo, zoologo, instruisto, dipterologo.

János Thalhammer  naskiĝis la 19-an de decembro 1847 en Supra Aŭstrio en Meggenhofen. Li mortis la 18-an de marto 1934 en Pécs.

Biografio
---------

János Thalhammer frekventis gimnazion en Linz, li aliĝis al la jezuitoj en 1865. Li studis en universitatoj de Pozsony kaj Innsbruck. En 1874 li pastriĝis, en la sekva jaro li ekinstruis en gimnazio de Kalocsa, ekde 1912 en Pécs. Resume li instruis 56 jarojn, sed li okupiĝis ankaŭ pri dipteroj ekde 1887. Lia kolektaĵo (6095 specoj - 30 000 pecoj) havis famon en Eŭropo, la kolektaĵo neniiĝis dum la Hungara revolucio de 1956.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Adatok Kalocsa vidéke rovarfaunájának ismertetéséhez* (1885)
* *Diptera (Hungariae)* (1899)
* *Adatok az erdélyi légy fauna ismertetéséhez* (1902)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Doris Irene Taylor** (n. la 25-an de julio 1901, m. la 23-an de majo 1968) estis aŭstralia aktivistino pri sociaj servoj kaj esperantistino. Taylor ricevis en la jaro 1959 la Ordeno de la Brita Imperio (M.B.E.). La sudaŭstralia balotada distrikto (*Electoral district of Taylor*) portas ŝian nomon. Ŝia laboro por pli sana maljuniĝo estis laŭdita de la Monda Organizaĵo pri Sano, asertante ke "ŝi konstruis la plej kompleetan kaj efikan sistemon de sanprevento por maljunuloj en la tuta mondo".

Kariero
-------

Dum la 1930-aj jaroj Taylor laboris kiel sekretario kaj monkelektanto por la klubo de patrinoj kaj por supa kuirejo. Ŝi komencis politikan karieron en la Aŭstralia Labora Partio en la mezo de la1940-aj jaroj kaj gvidis enketon pri loĝkondiĉoj.

En la jaro 1953 Taylor fondis en Suda Aŭstralio la organizajon *Meals for Wheels* (Manĝojn sur Radoj), servo por liveri manĝojn kiu estis modelo por aliaj landoj. Ŝi laboris por aldoni plianjn hejmoligitajn servojn por maljunuloj en tiu organizo, inkluzive de servoj rilate al persona prizorgado kaj biblioteka aliro. Ŝi ankaŭ kampanjis por alirebla distro kaj por "rulseĝo por ĉiu kiu lamas".

Persona vivo
------------

Doris Irene Taylor naskiĝis en Norwood, Suda Aŭstralio en 1901, kiel filino de Thomas Simpkin Taylor kaj Angelina Williams Taylor. Ŝia patro estis masonisto. Dufoje en infanaĝo, ŝi supervivis falojn kiujn lamigis ŝin. En 1925 ŝi estis vundita en kolizio kun aŭto, dum ŝia fratino Ivy estis puŝanta ŝian rulseĝon.

Krom la spinaj kaj kruraj vundoj kiuj malhelpis ŝian moviĝeblon, Taylor havis artriton.

En 1951 ŝi komencis uzi rulseĝon. Taylor mortis en 1968, en Adelaide, en la aĝo de 66 jaroj.

### Esperantistino

Ŝi lernis la rusan kaj Esperanton. Ŝi ankaŭ voĉlegis dufoje en la semajno al blinda lernejestro.

Referencoj
----------

1. 1 2 3  (eo) Katja Steel, fama nekonata virino el Adelajdo, YouTube
2. 1 2 3  (en) "*Doris Taylor, MBE[*rompita ligilo*]*", Adelaidia.
3. ↑  (en) "*ABC Election Coverage: 2006 South Australian Election*", Australian Broadcasting Corporation, la 21-an de aprilo 2006.
4. 1 2  (en) Greg Crafter (2002). "T*aylor, Doris Irene (1901–1968)*". Australian Dictionary of Biography. 16**,** Melbourne University Press. ISSN 1833-7538.
5. 1 2
6. ↑  (en) Burley, Cyril, "*Let's change our approach to aged*", News (Adelaide, SA : 1923 - 1954)*,* p. 12, la 7-an de oktobro 1953.
7. 1 2  (en) "*Her chair has a motor*", Mail (Adelaide, SA : 1912 - 1954), p. 12, la 12-an de majo 1951.
8. ↑  (en) "*A double claim*", Advertiser (Adelaide, SA : 1889 - 1931), paĝo 14, la 30-an de julio 1925.
9. ↑  (en) "*Motor and car invalid chai*r", Register (Adelaide, SA : 1901 - 1929), p. 7, la 29-an de julio 1925.
**William Randolph HEARST** (29-an de aprilo 1863, San-Francisko - 14-an de aŭgusto 1951, Beverly Hills) estis ĵurnalisto, eldonisto, reklamisto, entreprenisto, investisto, politikisto kaj magnato de la usonaj amaskomunikiloj, kiu iĝis unu el la plej potencaj figuroj de la politika kaj entreprena sceno de tiu lando.

Hearst konsolidiĝis kiel unu el la plej grandaj entreprenaj imperioj de la historio, posedinte entute 28 naciskalajn ĵurnalojn, inter ili *New York Journal-American*, *Los Angeles Examiner*, *The Boston American*, *The Atlanta Georgian*, *The Chicago Examiner*, *The Detroit Times*, *The Seattle Post-Intelligencer*, *The Washington Times*, *The Washington Herald* kaj lia ĉefa ĵurnalo *The San Francisco Examiner*, krom la posedo de eldonejoj, kompanioj kaj radistacioj, revuoj kiel *Cosmopolitan*, *Town and Country* kaj *Harper's Bazaar*, inter multaj aliaj.

Amplekse konata pro la uzado de la komunikiloj kiel politikaj iloj, krom esti la fama kiel pioniro de la flava ĵurnalismo, per kiu li estigis skandalojn kaj manipuladon de la informoj por atingi komercajn kaj politikajn interesojn, el kiuj la plej menciinda estis la interveno por ke komencu la Hispana-usona milito kaj lia kampanjo kontraŭ la Meksika revolucio, unue por subteni la reĝimon de Porfirio Díaz kaj poste tiu de Victoriano Huerta, pro la kvanto de propraĵoj kaj farmbienoj kiujn li posedis en Meksiko.

Dezirante iĝi politkisto, Hearst atingis plurajn publikajn postenojn, uzante ĉiujn ilojn pri kiuj li disponis. Li sukcese estis elektita de la Demokrata Partio (Usono), kiel membro de la Ĉambro de Reprezentantoj de la Kongreso de Usono, por la periodo 1903-1905 kaj poste estis reelektita por 1905-1907, sed malvenkis en lia celo iĝi urbestro de Novjorko kaj denove kiam li volis iĝi prezidanto de Novjorkio. Post tio, li ne plu rekte intervenis en politiko.

La historio de Hearst, plena de ambicioj, ekstravagancoj, despotaĵoj kaj arbitraĵoj, estis filmita de Orson Welles, en la filmo *Citizen Kane*, kies Hearst mem intencis eviti publikan lanĉadon. Tamen, la filmo ricevis la Oskaron.

* William Randolph Hearst en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio William Randolph Hearst en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* William Randolph Hearst en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
* William Randolph Hearst en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 396588
* GND: 118547429
* LCCN: n80004058
* VIAF: 84064
* ISNI: 0000 0001 2117 311X
* LIBRIS: 206690
* SUDOC: 032400756
* BNF: 123437473
* ULAN: 500213593
* NDL: 00897849
* RKD: 385175
* NKC: jx20080717011
* BNE: XX1201315
 |
**János Takács** [jAnoŝ takAĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Takács János** estis hungara bestokuracisto, altlerneja instruisto.

János Takács naskiĝis la 18-an de aŭgusto 1921 en Szentgotthárd, li mortis la 7-an de novembro 1979 en Budapeŝto.

Biografio
---------

János Takács akiris bestokuracistan diplomon en fakultato de Agrikultura Universitato en 1948. Post la diplomo li laboris en laboratorio de ĉiuj buĉejoj. Inter 1953 kaj 1973 li gvidis ĝin, poste li havis altan postenon en vianda servo 3 jarojn. De 1976 ĝismorte li estis katedrestro en la Veterinara Universitato de Budapeŝto. Li doktoriĝis en 1978 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li ricevis medalojn en 1974 kaj 1978.

Lia libro
---------

* *Húsvizsgálat képekben* (kunaŭtoro, 1977)

Memorigiloj
-----------

* memormedalo fare de János Konyorcsik en 1979

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo T, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 716235
 |
**Valéria CSÉPE** [ĉEpe], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csépe Valéria** estis hungara psikologo, profesoro, membro korespondanta (2007), ordinara (2019) de Hungara Scienca Akademio.

Valéria Csépe  naskiĝis la 8-an de decembro 1951 en Pétfürdő (iam parto de Várpalota).

Biografio
---------

Valéria Csépe frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1971-1976, poste ŝi eklaboris en psikologia instituto de MTA. Inter 1984-1986 ŝi instruis en Scienca Universitato Loránd Eötvös, baldaŭe kiel katedrestro. En la 1990-aj jaroj plurfoje ŝi esploris en Münster helpe de stipendio. Ŝi redaktis fakrevuojn *Audiology Neuro-Otology* kaj *Journal of Applied Psycholinguistics*. Ŝi ricevis premiojn en 2003 kaj 2005, memormedalojn en 2002, 2006, 2012.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Kognitív fejlődés-neuropszichológia* (2005)
* *Az olvasó agy. Olvasás, beszéd és az agy* (La leganta cerbo. Legado, parolado kaj la cerbo) (2006)

Fontoj
------

* biografio kun foto
* biografio hungare
**Ĥairpur** (urdue خيرپُور‎, sinde:خیرپور‎) estas universitata urbego en provinco Sindo (Pakistano), kie ĝi estas ĉefurbo de la samnoma kantono.

Rigardo al urbomezo en Ĥairpur

Bazaj informoj
--------------

* areo: km²
* supermara alteco: m
* loĝantaro: 183,181 (2017)
* horzono: UTC+ 5 (PKT)
* poŝtkodo:
* telefonkodo:

Geografio
---------

Ĥairpur kuŝas laŭ la orienta kanalo 11 18 kilometrojn sude de la rivero Induso en meza-orienta parto de Pakistano. Hajderabado kun Ĥairpur estas ankaŭ duoblaj urboj, nur Induso disigas ilin. Multano troviĝas 102, Fajsalabado 220, Lahoro 299, Sukur 391, Rawalpindi 453, **Islamabado** 467, Peŝavaro 497, Kveta 508, Hajderabado (Pakistano) 603, **Karaĉio** 737 kilometrojn (aere) .

Historio kaj populacio
----------------------

Ĥairpur estis fondita en 1783 kaj estis sidejo de norda Sindo. Dum la Brita Imperio inter 1843 kaj 1947 konstruiĝis la fervojo. Kampuso estis establita en 1975, universitata statuso estis donita en 1987.

Loĝantaro| 1961 | 1972 | 1981 | 1998 | 2010 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 34 144 | 48 299 | 61 447 | 102 188 | 144 949 |

La loĝantoj estas islamanoj (97 %) kaj parolas la sindan lingvon (90 %). Ekzistas ankaŭ iometa hindua populacio kaj sikoj ankaŭ ĉeestas en Ĥairpur.

Bildoj pri ĤairpurMalgranda palaco
Hotelo

Ekonomio kaj eduko
------------------

En Ĥairpur post la establado de la nova ŝtato Pakistano en 1947 evoluis la industrio kun tekstiloj, silkoj, ledoj, tapiŝoj. Oni produktas sapojn, ŝuojn, cigaredojn, sukerojn. La pli novaj varoj estas medikamentoj, juveloj kaj vestoj, krome muelejoj pri farunoj funkcias. La ĉirkaŭaĵo estas konata pri la daktiloj.

Krom la universitatoj ankaŭ en altlernejoj studas la studentoj.

Trafiko
-------

Ĥairpur situas laŭ la ĉefa fervoja arterio de Pakistano inter Karaĉio kaj Lahoro. La situo laŭ la vojaj kontaktoj estas simila, krome vojo kuras al la pli proksima milionurbo Multano.

Klimato
-------

En Ĥairpur arida (dezerta) klimato regas, sed en julio kaj aŭgusto la musono efikas.

Bildoj pri ĤairpurMoskeo
Malgranda moskeo
Supozeble akvoturo
La granda palaco interne
Halo en la granda palaco
Kanalo ĉe Ĥairpur

Vidindaĵoj
----------

* pluraj palacoj
* moskeoj
* parkoj
* biblioteko

Fontoj
------

* WikiTrans
*
**Villalazán** [bijlalaZAN] estas municipo de la provinco Zamoro, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko Tierra del Vino en la sudo de la provinco. *Villalazán* estas tradukebla etimologie al *Ruĝĉevalurbo*. 

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 12,08 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 429 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 300 loĝantojn el la komenco de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas nur 8 km de Zamoro, provinca ĉefurbo, kaj limas norde kun la rivero Duero, sude kun Madridanos, oriente kun Toro, kaj okcidente kun Villaralbo. 

Estas romiaj restaĵoj, sed la setlejo mem fondiĝis en la 12-a jarcento, plej verŝajne sur araba aŭ mozaraba prasetlejo. En postaj jarcentoj suferis pro militoj kaj ĉefe dum la Hispana Milito de Sendependigo. Ĝi ŝanĝis sian lokon por eviti inundojn.

La tradiciaj agrikulturo (cerealoj, legomoj, vitoj) kaj brutobredado (bovoj kaj ŝafoj) lastatempe iom dekadencis, sed pluas. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (arkeologia zono de romia kampadejo).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Zamoro


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 754164
 |
**Tibor Pál Tóth** [tOt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tóth Tibor Pál** (pli mallonge *Tóth Tibor*) estas hungara arkitekto pri internaj spacoj, meblisto, altlerneja instruisto, ordinara membro de Hungara Arta Akademio (2011).

Tibor Pál Tóth naskiĝis la 20-an de majo 1942 en Nagykanizsa.

Biografio
---------

Tibor Pál Tóth maturiĝis en gimnazio en 1960, poste li frekventis metilernejon por esti ferlaboristo, fine li akiris diplomon en Arta Altlernejo de Budapeŝto en 1968. Liaj plej gravaj instruistoj estis György Jánossy (arkitekto), Károly Jurcsik, István Németh (arkitekto pri internaj spacoj), György Szrogh és Antal Vass. Inter 1968 kaj 1993 li laboris en uzino pri mebloj, kie li projektis meblojn, poste li estis privata arkitekto pri internaj spacoj. En 1997 li ankaŭ ekinstruis en universitata instituto en Sopron, li akiris la instruan rangon privata instruisto en 2003. Li ricevis premiojn inter 1971-2002.

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Moskvo (1974-1975)
* Budapeŝto (1978)
* Parizo (1982-1983)
* Kolonjo (1985-1990)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2020-03-19 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 694088
* LCCN: n83064358
* VIAF: 115463365
* ISNI: 0000 0001 1954 2553
* SUDOC: 057566852
 |