recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Formo-memora alojo** (mallonge *FMA*, angle *SMA*) (ankaŭ nomata **kunmemora metalo** aŭ **inteligenta drato**) estas metalo kiu rememoras sian originalan geometrian formon. Se oni aliformas ĝin, poste per varmigo al specifa temperaturo, ĝi reakiras sian originalan formon.

La du ĉefaj tipoj de kunmemoraj alojoj estas la kupro-zinko-aluminia alojo, kaj la nikelo-titano alojoj, kiuj estas ofte pli multekostaj. La temperaturo, super kiu la FMA ŝanĝas ĝian strukturon, dependas de la alojo, kaj povas esti agordata pere de modifo en la proporcioj de la elementoj.

La nikelo-titanajn alojojn oni disvolvis en 1965, ene de la Mararmea Municia Laboratorio, kaj oni vendis ilin kun la vendnomo **Nitinol** (mallongigo por la angla "**Ni**ckel **Ti**tanium **N**aval **O**rdnance **L**aboratories).

La kampoj de uzoj por la FMA-oj kreskis dum la lastaj jaroj, precipe en medicino, ekzemple la disvolvado de dentformigiloj kiuj konstante puŝas la dentoj. Tamen, tiuj materialoj ne konvenas por robotoj aŭ artefaritaj muskoloj, ĉar varmigi ilin malŝparas energion kaj ili reagas malrapide. Tamen, iu robotismolaboratorioj uzas FMA-ojn por muskoloj artefaritaj.

Metalaj alojoj ne estas la nuraj materialoj, kiuj reagas al la varmo; polimerojn kun memoro de formo la scientistoj ankaŭ disvolvis, kaj tiuj polimeroj aperas en la merkato ne longe antaŭ la fino de la jardeko 1990.

Fermagnetaj formo-memoraj alojoj (FFMA) estas alojoj kiuj simile ŝanĝas sian formon en fortaj magnetaj kampoj.

maldekstra

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Formo-memora alojo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 
* 
* Arkivigite je 2006-01-02 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 39142
* LCCN: sh96009394
* NDL: 00575852
* NKC: ph581449
 |
**Répcevis** [rEpceviŝ], germane **Heils** estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio en departemento Győr-Moson-Sopron, en Distrikto Sopron. Répce estas la loka rojo, vis estas slave supra.

Panoramo en Répcevis
Strato en Répcevis
Preĝejo de Répcevis

Bazaj informoj
--------------

* Poŝtkodo: 9475
* Telefonprefikso: 99
* Areo: 6  km²
* Loĝantaro: 390

Situo
-----

La komunumo situas laŭ la flankovojo inter Fertőszentmiklós kaj Kőszeg, urboj Kőszeg, Csepreg kaj Bük estas proksime.

Historio
--------

La vilaĝo estis loĝata jam dum la ferepoko. En 1848 la hungaraj husaroj atakis kaj venkis kroatan taĉmenton, apartenanta al banuso Josip Jelačić. En 1919 la komunumo trovis sin ĉe la nova ŝtatlimo de Aŭstrio. Inter la socialisma erao Fera kurteno konstruiĝis. La vilaĝo ne evoluis. La fera kurteno en 1989 nuliĝis. Ekde 2008 Aŭstrio kaj Hungario apartenas al interna zono de Schengen, la limo estas senĝene trairebla. En Répcevis migra poŝto servas.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Andreo
**Río grande** estas komunumo en la meksika subŝtato Zacatecas. La ĉefurbo de la komunumo estas Río grande.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 57708 loĝantojn. El tiuj estas 27284 viroj kaj 30424 virinoj. La komunumo havas surfacon de 1,814 kvadratkilometroj kaj ĝi situas (meza punkto) je 1,860 metroj super la marnivelo. La kvanto de precipitaĵo (jare) estas 500 milimetroj. La geografia koordinatoj de la komunumo estas 23° 50′ norda latitudo kaj 103° 2′ okcidenta longitudo.

Sociogeografio
--------------

En la komunumo vivas 51821 personoj kiuj aĝas 5 jarojn aŭ pli. El tiuj 25 personoj parolas indiĝenan lingvon. Tio egalas al 0.05 % de la personoj, kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli.

36,789 loĝantoj aĝas 15 jarojn aŭ pli. Inter ili estas 34331 alfabetoj kaj 1,055  analfabetoj. Do 6.61 % de la loĝantoj, kiuj aĝas 15 aŭ pli estas analfabetoj.

Inter la virinoj estas 19,016 alfabetoj kaj 1,377 analfabetoj. Do la grado de analfabeteco inter virinoj estas 6.75%. Inter la viroj estas 15,315 alfabetoj kaj 1,055 analfabetoj, do 6.45% el la viroj estas analfabetoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

 Arkivigite je 2007-05-22 per la retarkivo Wayback Machine
La **unua montogrimpo** (surgrimpado) estas la unua sukcesa grimpado, dum kiu oni atingas pinton de iu monto. 

Ĉar la unuaj grimpoj al montopinto bezonas ofte plurjarajn antaŭpreparojn kaj sufiĉan konon de la areo, tiel oni notas la unuajn grimpantojn de monto. La risko dum la unua surgrimpo estas tre granda pro la mankantaj konoj, spertoj, eble malbona vetero ktp. Tion ilustras la historio de multnombraj montaristaj dramoj, kiel ekzemple okaze de la unua grimpo de Materhorno la 14-an de julio 1865, kiam tuta ŝnurkamaradaro mortfalis okaze de la malsuprengrimpo post la sukcesa atingo de la pinto.

La unua grimpo de la Blanka Monto en la Alpoj okazis en 1786 kaj oni taksas tion hodiaŭ kiel naskiĝon de la moderna alpinismo.

Por pruvi la grimpadon, atingon de la pinto, oni ĉiam kunportas fotilon al la pinto aŭ postlasas spurojn sur la pinto (ekz. glacipioĉeto) aŭ grimpas komune. 

Por la atingota mondfamo, oni malofte atestas per falsaj pruvaĵoj sian unuan grimpon. Alia metodo por akiri mondfamon estas, ke oni grimpas alian, malfacile grimpeblan flankon de la monto (sur kiu neniu grimpis antaŭe).
Unua sklaveca milito (135-132 a.K.)
Bronza monero monfarita de Eunus sub la nomo de Antiochos. Sur la averso estas la kapo de Demetra, dum la reverso montras grajnan spikon. 
La **unua sklava milito** eksplodis en 136 a.K. en la regiono de la urbo Enno en Sicilio. Fontoj diras, ke la ribeluloj komencis la ribelon pro nehoma traktado eĉ de la sklavoj, kiuj suferis de siaj mastroj, kiel priskribas la greka historiisto Diodoro Sicila :

> Dum la sklavoj, subpremitaj de la turmentoj kaj plagoj, kiuj plej ofte estis altruditaj al ili sen logika kialo, ne plu povis elteni ĝin. Ĉi tio estas ĉar ili renkontis unu la alian en la okazoj, kiuj okazis al ili, kaj ni parolis unu al la alia pri ribelo ĝis la tempo venis, ke ili plenumu sian planon. 
> 
> 

La ribelon gvidis sklavo de siria deveno nomata Eŭnoo. Post mallonga tempo kaj pluraj venkoj, paralela ribelo eksplodis aliflanke de la insulo, gvidata de sklavo nomata Kleon el Malgranda Azio, kaj la ribelouloj plumarŝis orienten kaj kaptias la urboj de Katanio kaj Tauromenium. Ilia atingo deĉenigis plurajn malgrandajn ribelojn en Italio kaj ĝis Deloso en la Egea Maro.

Kleon baldaŭ akceptis la aŭtoritaton de Eunus kaj la Popola Asembleo organizita de la ribeluloj kronis Eunusn reĝon, kiu konsekvence ŝanĝis sian nomon al Antiochus. 

Eunus kaj Kleon sukcesis forpeli plurajn romiajn provojn estingi la ribelon ĝis armeo komandita de konsulo P. Rupilius alvenis en Sicilion en 134 kaj sieĝis la urbojn kontrolitajn de la sklavoj. La ribelo finiĝis post kiam la romianoj sieĝis la urbojn liberigitajn de la ribeluloj kaj konkeris unu post alia. La ĉefa faktoro, kiu helpis la venkon de la romanoj super la ribeluloj, estis la internaj streĉiĝoj ene de la ribela grupo: rimarkinte, ke ilia fino estas proksima, ili turnis sin reciproke kaj ilia unueco disfalis. La ribelo finiĝis en 132 a.k. kun la falo de Enno kaj Tauromenium.

Vidu ankaŭ
----------

* Sklavmilitoj
* Dua sklava milito
* Tria sklava milito


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 734749
* LCCN: sh85115117
 |
**Šumava** [ŝumava] ĉeĥe, aŭ **Böhmerwald** [**b*o:***mervalt] germane = "Bohemia Arbaro", estas 120 km longa montaro surlime inter Ĉeĥio, Germanio kaj Aŭstrio.
La plej alta monto en Germanio nomiĝas Großer Arber (1456 m), en la ĉeĥa parto la plej alta monto estas Plechý (*Plöckenstein*, 1378 m).

Foje oni alkalkulas al ĝi alian montaron nord-okcidente de ĝi, 80 km longan, kiu ĉehe nomiĝas **Český Les** (Bohemia arbaro), germane **Oberpfälzer Wald** (Supra-Palatinata Arbaro).

En la ĉeĥa parto troviĝas samnoma **nacia parko**. 
La Bohemia Arbaro estas populara regiono por sportemuloj kaj naturŝatantoj.

Geografio
---------

La Bohemia Arbaro etendiĝas pli-malpli de Česká Kubice/Furth im Wald nord-okcidente al Vyšší Brod sud-oriente (ĉ. 120 km). Ĉe ambaŭ finoj estas vojaj ligoj inter la najbaraj landoj: transirejo Česká Kubice/Furth im Wald inter Ĉeĥio kaj Germanio resp. Studánky/Weigetschlag inter Ĉeĥio kaj Aŭstrio. Inter tiuj du lokoj estas nur du vojaj ligoj tra la Bohemia Arbaro: Ĉe Železná Ruda/Bayerisch Eisenstein kaj ĉe Strážný/Philippsreut. Ĉe Česká Kubice kaj Železná Ruda estas ankaŭ fervojoj.

La germana parto apartenas preskaŭ tute al Malsupra Bavario, kun anguleto en Supra Palatinato. La aŭstra parto apartenas al Malsupra Aŭstrio. La ĉeĥa parto dividiĝas inter Sudbohemia regiono (distrikto Prachatice) kaj Regiono Plzeň (distrikto Klatovy).

Meze de la Bohemia Arbaro fontas Řasnice, Varma Vultavo kaj Malvarma Vultavo, kiuj kune formas la riveron Vultavo. Tiu fluas tra la suda parto de la Bohemia Arbaro kaj tie formas la bar-lagon Lipno.

Turismo
-------

Ekzistas biciklovojo Arkivigite je 2012-08-06 per la retarkivo Wayback Machine inter Gerlova Huť - Nová Hůrka - Prášily - Srní. Tiu vojo estas parto de biciklovojo nombro 33[*rompita ligilo*]. 

Informobroŝuro[*rompita ligilo*]

* Nigra lagoNigra lago
* Torfejo ĉe Borová LadaTorfejo ĉe Borová Lada
* Vintra pejzaĝoVintra pejzaĝo
* Valbaraĵo LipnoValbaraĵo Lipno
* Rivero Vydra en ModravaRivero Vydra en Modrava
* Flostunelo de SchwarzenbergFlostunelo de Schwarzenberg
* Vimperk, la plej granda urbo de Bohemia ArbaroVimperk, la plej granda urbo de Bohemia Arbaro

Vidu ankaŭ
----------

* Reĝoj de Šumava
* Reĝa arbaro

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informa retpaĝaro pri Šumava ĉeĥe, germane
* Nacia parko Šumava
* Fotogalerio Arkivigite je 2008-03-12 per la retarkivo Wayback Machine
* Aktuala vetero kaj interretkameraoj en Šumava
Koordinatoj: 50° 01′ 22″ N 16° 52′ 12″ O﻿ / ﻿50.02278 °N, 16.87000 °O﻿ / 50.02278; 16.87000 (mapo)

**Štědrákova Lhota** (germane *Tschödrich*) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Ruda nad Moravou en distrikto Šumperk. En la jaro 2011 ĉi tie estis registritaj 72 adresoj. En la jaro 2021 ĉi tie daŭre vivis 78 loĝantoj.

**Štědrákova Lhota** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo de 4,93 km².

Historio
--------

*Sczedrákow* (Ščedrákov) aperas jam en la jaro 1397 inter vilaĝoj de Ruda de tiam vendata senjorujo. Ĉe la ruda senjorujo ĝi restis seninterrompe. La nomon Sczedrákow, pli poste Štědrákova Lhota, derivas la lokaj homoj de nomo de administranto de la ruda senjorujo, Štědrák, kiu onidire donis al la unuaj dometistoj de Lhota lignon por konstruado de dometoj kaj limdaton por pago de ŝuldoj al la superularo.

Loĝantaro
---------

Evoluo de nombro de loĝantojLa datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj  

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1869 | 468 |
| 1880 | 495 |
| 1890 | 515 |
| 1900 | 482 |
| 1910 | 435 |
| 1921 | 431 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1930 | 380 |
| 1950 | 247 |
| 1961 | 216 |
| 1970 | 169 |
| 1980 | 107 |
| 1991 | 76 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2001 | 69 |
| 2011 | 72 |
| 2021 | 78 |

Naturo
------

La ĉirkaŭa naturo estas semita de turismaj markitaj vojoj konvenaj ankaŭ por biciklado. Trafika komuniko en la vilaĝon estas sekurigita per aŭtobuso. La plej proksima fervoja stacio estas 3 km malproksima en Komňátka kaj Bohdíkov.

Domaro Lazy
-----------

En distanco proksimume 1 km de la supra fino de Lhota situas en parceloj de Lhota grupo de 10 dometoj nomata **Lazy** (*Bitterbrot*). La germana nomo trafas bone, estas ĉi tie fino de pano kaj komenco de ŝtono, tio estas mizero, kiel diris la montaranoj. La dometoj en Lazy (*laz* estas forhakejo, solejo, paŝtistejo inter montoj kaj ankaŭ kampoj dividitaj post forhakado de arbaro) estis konstruitaj pli poste ol la vilaĝo Lhota. Ili estis konstruitaj en la 17-a jarcento sur parceloj apartenantaj al voktaro.

En la jaro 1890 ĉi tie vivis 56 loĝantoj en naŭ domoj.

Memorindaĵoj
------------

* Kapelo de sankta Floriano kaj Sebastiano
* Ruĝa kaj verda krucoj
* Monumento al viktimoj de la unua kaj la dua mondmilitoj

Pluaj fotoj
-----------

* Štědrákova Lhota, domoŠtědrákova Lhota, domo

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de municipo Ruda nad Moravou (6) |
| --- |
| Bartoňov ~ Hostice ~ Hrabenov ~ Radomilov ~ Ruda nad Moravou ~ Štědrákova Lhota |

 |
**Šulinci**, hungare **Sándorvölgy** (pli frue *Sülincz*) estas malgranda vilaĝeto en Slovenio en provinco Prekmurje, en statistika regiono Pomurske, en municipo de Gornji Petrovci.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 6 km²
* Alto super marnivelo: 292 m
* Koordinatoj: 46° 49′ N 16° 12′ O﻿ / ﻿46.817 °N, 16.200 °O﻿ / 46.817; 16.200 (mapo)Koordinatoj: 46° 49′ N 16° 12′ O﻿ / ﻿46.817 °N, 16.200 °O﻿ / 46.817; 16.200 (mapo)
* Loĝantaro: 210
* Poŝtkodo: 9203
* Aŭtokodo: MS

Situo
-----

Šulinci situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Gornji Petrovci troviĝas 3, Murska Sobota 25 km.

Historio
--------

La unua mencio okazis en 1387 en formo „Sulynch", tiam apartenanta al Hungara reĝlando. 
Dum la hungara regado oni nombris en *Sülincz* 70 domojn kaj 451 homojn. La domoj dise situis. En 1910 oni nombris en Sándorvölgy 467 homojn, plejparte slovenojn. Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Muraszombat, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo senbatale okupis la komunumon kaj post 10 tagoj transdonis ĝin al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, ekde 1991 de Slovenio. En 1932, 1956, 1966, 1971 kaj en 2003 vilaĝaj festegoj okazis.

Vidindaĵoj
----------

* lernejo konstruita en 1913

Fontoj
------

* slovena Vikipedio
* www.vasidigikonyvtar.hu
* www.geopedia.si
*Ĉi tie estas islanda nomo. Plejmulto de islandanoj ne havas familiajn nomojn. La lasta nomo de ĉi tiu persono estas patronomo. Mencii lin oni povas sub lia persona nomo Þorsteinn (Thorsteinn).*

**Þorsteinn Þorsteinsson**, skribite en esperanta literaturo kiel **Thorsteinn Thorsteinsson** (naskiĝis en 5-an de aprilo 1880, mortis la 22-an de februaro 1979 en Rejkjaviko) estis islanda ekonomikisto, korifeo de la Esperanto-movado en Islando, membro de la Lingva Komitato kaj dojeno de Veterana Esperantista Klubo. 

Baldaŭ post sia esperantistiĝo en 1899 Þorsteinn komencis aperigi poresperantajn artikolojn. Li verkis la unuan islandan lernolibron de Esperanto, kiu estas traduko de verko de Théophile Cart. La lernolibro aperis en 1909 kaj estis reeldonita en 1927. Tiujare Þorsteinn fariĝis prezidanto de la unua islanda Esperanto-klubo, en Rejkjaviko. Þorsteinn prezidis ankaŭ la unuan Islandan Esperanto-Asocion, fonditan en 1931.

En 1907 Þorsteinn konatiĝis kun L. L. Zamenhof en la kembriĝa 3-a Universala Kongreso (UK) kaj spertis ankoraŭ la 62-an UK en 1977. Estis nur unu el la multaj honoroj en lia vivo, ke, refondiĝinte en 1950, Islanda Esperanto-Asocio elektis lin Honora Membro.

Verko
-----

* 1909: Cart, Théophile. Kenslubók í Esperantó: ásamt orðasafni með íslenskum þýðingum / bygð á Th. Cart. eftir Þorstein Þorsteinsson. Reykjavik: Gamalíelssonar 1909, 104 p. (islanda traduko de "L'Esperanto en dix leçons").

Bibliografio
------------

* Thorsteinn Thorssteinsson (1889-1979). (Nekrologo en:) Esperanto (UEA) 1980/4, p. 79 (kun maljunula foto)

La Lingva Komitato en 1907.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 126071
* GND: 123896770
* VIAF: 932579
* ISNI: 0000 0000 2208 0794
 |
**Bilki** (ankaŭ hungare), ukraine **Білки,** ruse *Белки* [belki], slovake *Bílky*) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Irŝava. La hungaroj uzas ankaŭ formon *Bilke*.

Bazaj informoj
--------------

* 48° 19′ 46″ N 23° 08′ 23″ O﻿ / ﻿48.32944 °N, 23.13972 °O﻿ / 48.32944; 23.13972 (mapo)Koordinatoj: 48° 19′ 46″ N 23° 08′ 23″ O﻿ / ﻿48.32944 °N, 23.13972 °O﻿ / 48.32944; 23.13972 (mapo)
* Areo: 4 km²
* Alto super marnivelo: 179 m
* Loĝantaro: 8060
* Poŝtkodo: 90132
* Telefonprefikso: + 380 3144
* Aŭtokodo: AO

Situo
-----

Bilki situas laŭ rojo. Irŝava troviĝas je 9, Uĵhorodo je 126 km-oj.

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1338. Komence la kampoj apartenis al familio "Bilkey". En la 19-a jarcento Bilke havis la rangon kampurbo. Apude oni minadis feron. Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Ilosva, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Bilki. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------

* kalvinana preĝejo
* kurganoj trovitaj en 1949

Famuloj
-------

En la iama Bilke naskiĝis hungara tekstopoeto Jenő Radics.
Kolorita bildkarto el la jaro 1898.
**Bildkarto** estas karto kun bildo kiu estas ofte uzata kiel formo de poŝta korespondado (sed ne nur), kiu havas el unu flanko bildigitan propagandan (ofte turisman) materialon kaj el la alia flanko lokon por skribita mesaĝo. Plejparte ĝi estas fabrikita el maldika malmola folio de papero de ortangula formo, sed ili aperas ankaŭ en formo de rondo, triangulo aŭ pli pretendemaj formoj.

Plimulte ili estas eluzataj kiel sendigo de formo de saluto kun akompana bilda materialo, kies tasko estas ilustri lokon aŭ alian motivon. El la malantaŭa flanko la sendinto plenigas kutime adreson de ricevonto plej ofte sur antaŭpresitaj linioj, en markitan ortangulon oni surgluas poŝtmarkon kaj en la maldekstra parto kutime estadas proksimume duono de la ebla areo de la bildkarto rezervita por skriba mesaĝo. Tiam temas pri poŝtkartoj.

Ekzistas landoj, kie oni skribas ĉion male aŭ en aliaj diversaj disponoj.

Lastatempe disvastiĝas eĉ moda tendenco de la t.n. elektronika bildkarto. Temas pri moderna koncepto en hodiaŭa tempo de jam malnovmodiĝinta papera formo. La elektronikaj bildkartoj funkcias en medio de interneto kaj plejparte ili ebligas sendadon de bildkartoj aŭ deziraĵoj kaj al retpoŝta adreso kaj enforme de bilda SMS.

**Bildkarto** kaj poŝtkarto estas vortoj kaj konceptoj tre similaj kaj proksimaj, sed ne tute identaj. Bildkarto povas esti gratulkarto kun bildo kiu povas esti transdonita mane okaze de celebro kaj tute ne sendita per poŝto. Poŝtkarto povas ne enhavi bildon se la flanko kie ofte aperas bildo estas nur frazo, poemo aŭ alitipa skribaĵo. Plej parto de poŝtkartoj estas bildkartoj, sed ne nepre inverse, ĉefe lastatempe.

Esperanto Poŝtkruciĝo
---------------------

Esperanto Poŝtkruciĝo estas projekto de la 2010-aj jaroj iniciatita de moskvaj esperantistoj. Ĝi konsistas el sendo de po unu poŝtkarto al unu esperantisto monate. La rezulto de la ricevoj estas montrata en retejo de Fejsbuko aŭ vKontakte. Plej senditaj poŝtkartoj estas bildkartoj. La ĉefa celo estas turni sin al iom eksmodiĝinta kutimo por revivigi la rilatojn inter esperantistoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Novjara deziro

* Kategorio Bildkarto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kovrilpaĝo de *La vivoj de la plej elstaraj pentristoj, skulptistoj kaj arkitektoj* eldonita en 1550 fare de Giorgio Vasari
**Bildartohistorio** aŭ **bildarta historio** estas la scienco pri la historia evoluo de la bildartoj (pentrarto, skulptarto ktp.) kaj ilia ikonografia, ikonologia same kiel materia destino. Ĝi esploras kaj priskribas ankaŭ la kulturan funkcion de bildigaj artoj koncerne iliajn artismajn kaj konkretajn kondiĉojn, same kiel ankaŭ la verkan procedon de artisto.

Anton von Maron: portreto de J.J. Winckelmann, 1768. Li estas konsiderita la unua moderna esploristo de la historio de arto.Kvankam ĝi tuŝas multajn punktojn en la kampo de filozofio kaj estetiko, la difino de la naturo de "arto" ne estas ĝia ĉefa okupkampo. La kampo de arthistorio provas klasifiki ŝanĝojn kaj periodojn en arto dum tempo same kiel pli bone kompreni kiel arto estas formita kaj formanta de socio kaj kulturo.

Por la celo de analizado de arto en ĝiaj diversaj periodoj, kaj sur la supozo ke la kreivaj procezoj de artisto estas procezoj kun strukturo kiu povas esti priskribita aŭ interpretita, historiistoj uzas ilojn de diversaj esplorkampoj kiel ikonografio, historio, sociologio, psikologio kaj psikanalizo, filozofio, arkeologio kaj pli.

Plejparte, estas kutime atribui al ĉi tiu kampo ĉefe la historion de eŭropa arto. Tamen, ekzistas arthistoriistoj kiuj studas ne-eŭropan arton, kiel la malproksimorientajn artojn, afrikan arton kaj pli.

Vidu ankaŭ
----------

* Abstrakta arto
* Artoteorio
* Estetiko
* Fasonado
* Historio de arto
* Realismo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bildartohistorio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* Portalo pri bildarta historio
* Libera bildogalerio pri bildarta historio Arkivigite je 2007-09-27 per la retarkivo Wayback Machine
* Kolekto de bildartohistoriaj interretaj fontoj Arkivigite je 2013-07-01 per la retarkivo Wayback Machine
* arthist.net
* Svisa instituto por bildarto-historio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 456018
* GND: 4138803-3
* LCCN: sh85007488
* NKC: ph135272 ph119698, ph135272
 |
La Mogola ekhavigo de Bengalio progresis dum la regadoj de la du unuaj imperiestroj Babur kaj Humajun.
Akbar disvolvigis la modernan bengalan kalendaron.
La **Bengala Subaho** estis subdividaĵo de la Mogola Imperio enhavanta teritoriojn kiuj nun estas en moderna Bangladeŝo kaj la barataj ŝtatoj Okcidenta Bengalo kaj Odiŝo inter la 16a kaj la 18a jarcentoj. Tiu ŝtato estis establita post la dissolvo de la Bengala Sultanlando, kiam la regiono estis absorbita en unu el la plej grandaj imperioj en la mondo. La Mogoloj ludis gravan rolon en la disvolvigo de la modernaj Bengalaj kulturo kaj socio.

Bengalo estis la plej riĉa provinco de la Mogola Imperio. Ĝi generis ĉirkaŭ 50% el la Malneta enlanda produkto kaj ĉirkaŭ 12% el la malneta tutmonda produkto, tutmonde hegemonia en industrioj kiaj la tekstila fabrikado kaj ŝipkonstruado, kaj la ĉefurbo Dako havis loĝantaron de pli ol unu miliono da personoj. Ĝi estis eksportanto de tekstiloj el silko kaj kotono, ŝtalo, salpetro, kaj produktoj el agrikulturo kaj industrio. Ĉirkaŭ la 18a jarcento, la Mogola Bengalo aperis kiel kvazaŭ sendependa ŝtato, sub la Naŭaboj de Bengalio, antaŭ esti konkerita de la Brita Orienthinda Kompanio pere de la Batalo de Palaŝi en 1757, kio rekte kontribuis al la Industria Revolucio en Britio (same kiel ĉe la tekstila fabrikado dum la Industria Revolucio), sed kondukis al la senindustriigo kaj al malsatego en Bengalo.

Notoj
-----

1. ↑   M. Shahid Alam (2016). Poverty From The Wealth of Nations: Integration and Polarization in the Global Economy since 1760. Springer Science+Business Media. p. 32.  Konsultita la 6an de februaro 2018.
2. 1 2 3 4   Khandker, Hissam (31a de Julio 2015). "Which India is claiming to have been colonised?". The Daily Star (Op-ed).  Konsultita la 6an de februaro 2018.
3. 1 2 3   Junie T. Tong (2016), Finance and Society in 21st Century China: Chinese Culture Versus Western Markets, paĝo 151, CRC Press  Konsultita la 6an de februaro 2018.
4. 1 2 3   John L. Esposito (2004), The Islamic World: Past and Present 3-Volume Set, p. 190, Oxford University Press  Konsultita la 6an de februaro 2018.
5. 1 2 3   Ray, Indrajit (2011). Bengal Industries and the British Industrial Revolution (1757-1857), Routledge, ISBN 1136825525  Konsultita la 6an de februaro 2018.
6. ↑   Shombit Sengupta, Bengals plunder gifted the British Industrial Revolution, The Financial Express, 8a de Februaro, 2010  Konsultita la 6an de februaro 2018.

* Kategorio Bengala Subaho en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Situo de Djenné en Malio
**Djenné** (ankaŭ **Dienné** aŭ **Jenne**) estas historie kaj komerce grava malgranda urbo en la Nigera Enlanda Delto de centra Malio. Ĝi estas ĵus okcidente de la Rivero Bani. Ĝi havas etnike diversan loĝantaron de pri ol 12.000 homoj (en 1987). Ĝi estas fama por ĝia adoba arkitekturo, plej rimarkinde la Granda Moskeo de Djenné, rekonsrtuita en 1907. En la pasinto, Djenné estis centro de komerco kaj istruo. Ĝia historia urba centro estis nomumita Monda Heredaĵo de Unesko en 1988. Administre ĝi estas parto de la Regiono Mopti.

Historio
--------

Djenné estis fondita en ĉ. 300 a.K. per la bozo-popolo je loko konata kiel Djenné-Jeno, 1,5 km riversupren. Ĝi movis ĝian lokon en ĉ. 1043 aŭ la 13-a jarcento, kiam la urbo konvertis al Islamo. Ĉi tio kreskigis ĝian gravecon kiel merkato kaj bazo por tra-sahara komerco, baldaŭ konkuranta kun Timbuktuo.

Djenné, malgraŭ ĝia apudeco, estis neniam parto de la Malia Imperio. Ĝi ekzistis kiel sendependa urboŝtato protektita per muroj kaj la geografio de la enlanda delto. Laŭ legendo, la Malia Imperio provis konkeri la urbon 99-foje, ĝis sukceso. Djenné ne estis konkerita ĝis 1473 fare de la Songhaja Imperio sub gvido de Sonni Ali. La sieĝo de Djenné onidire daŭris 7 monatojn kaj 7 tagojn, kulminante en la morto de la urba reĝo kaj ĝia kapitulado.

La vidvino de la urbo geedziĝis kun Sonni Ali kaj la paco estis restaŭrita. En 1591, Maroko venkis la urbon, poste detruante Songhajan regon en la regiono. En la 1600-aj jaroj, Djenné estis kreskanta centro de komerco kaj lerno. Karavanoj de Djenné frekventis sudajn komercantajn urbojn kiel Begho, Bono Manso kaj Bonduku .

Djenné estis parto de la Bambara Imperio de 1670 ĝis 1818, tiu de Massina Imperio sub Fulani-a gvidanto Amadou Lobbo de 1818 ĝis 1861, kaj la Imperio Toucouleur sub Umar Alta de 1861 ĝis 1893. La francoj fine konkeris la urbon tiujare. Dum ĉi tiu periodo komerco deklinaciis kaj la urba graveco kun ĝi..

Ekonomio
--------

Hodiaŭ, Djenné estas agrikultura komerca centro por fiŝo, kafo kaj kolanukso. Ĝi estas konata pro ĝia granda Lunda merkato.

Vizitindaĵoj
------------

La Granda Moskeo de Djenné estas bone konata moskeo en Djenné, Malio, kaj la plej granda kotobrika konstruaĵo en la mondo.
Allogaĵoj inkluzivas la Tombon de Tupama Djenepo, kiu en legendo estis oferita sur la fundamentanto de la urbo, kaj la retsaĵoj de Jenné-Jeno, grava urbo de la 3-a jarcento a.K. ĝis la 13-a jarcento.

Djenné estas rimarkinda, ke ĝi iĝas insulo pro rivera pligrandiĝo je fino de la pluvsezono.

Demografio
----------

La loĝantoj de Djenné plejparte parolas songhajajn lingvojn.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Djenné sur Monda Heredaĵa retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 157609
* GND: 4085447-4
* LCCN: n82129137
* VIAF: 123181239
* SUDOC: 028937848
* BNF: 120670142
 |
**Djula** estas ne memstara vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Vinohradiv, en municipo de Ĉornotisiv.

48° 2′ 3″ N 23° 4′ 40″ O﻿ / ﻿48.03417 °N, 23.07778 °O﻿ / 48.03417; 23.07778 (mapo)Koordinatoj: 48° 2′ 3″ N 23° 4′ 40″ O﻿ / ﻿48.03417 °N, 23.07778 °O﻿ / 48.03417; 23.07778 (mapo)

Situo
-----

Djula situas ĉe piedoj de la Avas-monto, laŭ rojo. Vinohradiv troviĝas je 20 km-oj.

Historio
--------

La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1337 laŭ tiama hungara ortografio *"Giula"*. En 1717 la tataroj tie batalis kontraŭ la loĝantoj. En 1867 pro epidemio multe da infanoj mortis. Ĝis Traktato de Trianon Szőlősgyula apartenis al Hungara reĝlando, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis pro la unua Arbitracio de Vieno. Ekde 1945 Julivci apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio, kiel Djula. Nuntempe vivas tie 1355 loĝantoj, el kiuj 1321 estas hungaroj.

Vidindaĵoj
----------

La kalvinana preĝejo konstruiĝis en la 15-a jarcento, ĝi apartenas ekde 1580 al la kalvinana eklezio. Ĝia turo estis malkonstruita en 1955 post fulmobato. La ligna sonorilostablo estis konstruita en 1977. Memore al la gulaga deportado en 1990 oni faris monumenton.

Famuloj
-------

* Ada Csiszár
* Bella Sipos

Fontoj
------

* ukraina kaj hungara paĝoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Fretin (stacidomo). |

**Fretin** - prononco laŭ sistemo IFA [fʁətɛ̃] - estas komunumo de Francio kadre de la historia pejzaĝo Franca Flandrio, *Frans-Vlaanderen* respektive *Flandre française*. Ĝi situas en la departemento *Nord* [nɔʁ], nederlande/flandre *Noorderdepartement*, en la regiono Hauts-de-France (prononco [o d(ə)ˈfʁɑ̃s], laŭvorte "supraĵo de Francio" pikarde *Heuts-d'Franche*) kaj en la antaŭa regiono Nordo-Kaleza Markolo (france *Nord-Pas-de-Calais* [nor pa d' kale'], nederlande/flandre *Noord-Nauw van Calais*). Fine de 2020 en la komunumo vivis 3 245 loĝantoj sur areo de 13,17 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 246 loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento *Lille* (france *Arrondissement Lille*, nederlande *Arrondissement Rijsel* respektive okcidentflandre *Arroundissement Rysel*), kaj al la kantono *Templeuve-en-Pévèle*.

Ĝiaj loĝantoj en la franca nomiĝas *fretinois(es)*.

  

La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Nord
* Fretin (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Fretin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo
**Hilda Pintér,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pintér Hilda** estis hungara-svisa kajakisto, mondĉampiono.

Hilda Pintér naskiĝis la 14-an de septembro 1933 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Hilda Pintér estis kajakisto en ĉefurbaj sportkluboj. Ŝi estis hungara ĉampiono kvarfoje inter 1953-1955 duope kune kun Klára Bánfalvi. En mondĉampionumo en 1954 ŝi estis la unua duope en distanco 500 m. Depost fino de la hungara revolucio de 1956 ŝi disidis al Svislando, en la sekva jaro ŝi edziniĝis al sia fianĉo. En 1958 ŝi naskis filon kaj en 1972 ŝi ricevis svisan ŝtatanecon. Ŝi estis la dua en Nederlando dufoje en 1961 kaj 1962, krome ŝi estis svisa ĉampiono en 1968, 1970 kaj 1971 individue en distanco 500 m. Pro profesio de sia edzo dum la svisa periodo ili vivis en pluraj urboj, eĉ en pluraj landoj.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografieto kun foto
* anglalingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 812193
 |




* Portalo pri Biografio
**Ombrelo de Sankta Petro,** origine hungare *Szent Péter esernyője* estis nigra-blanka filmo en Hungario. Origine ĝi estis romano de Kálmán Mikszáth, baldaŭe oni faris filmojn ĝis tiam trifoje. Tiu filmo estas la meza inter ili.

Historio
--------

Post la komenco la historio disiĝas al 2 apartaj partoj. Nova juna pastro alvenas en la vilaĝon. Post kelkaj horoj sendatas ankaŭ lia fratino, kiel bebo kun la famo, ke mortis la patrino. La pastro devas zorgi pri la juna fratino. La pastro iras preĝi al la preĝejo kaj lasas la bebon en la korto. Post minutoj ekpluvas kaj preteriranta maljunulo metas ombrelon super la bebo. Hazarde virino vidis ĝin kaj ŝi konvinkiĝis, ke tiu homo estis mem Sankta Petro. La ombrelo iĝis sanktaĵo de la vilaĝo.

En la alia historio estas juna advokato, kiu heredis nenion (nur ombrelon) de la duonpatro, sed ankaŭ tio malaperis. Tial li esploradas pri la heredaĵo-ombrelo. Estas supozo, ke en la tenilo estas trezoro. Post longaj jaroj fratino de la pastro renkontiĝas kun la advokato, kaj ili ekamas unu la alian.

Do, ankaŭ la 2 historioj renkontiĝas. Ĉu la ombrelo? Tio estas finalo de la filmo.

Rolantoj
--------

* Lajos Básti, la advokato
* Erzsébet Gyöngyössy, patrino de la advokato
* Béla Fáy (aktoro), pastro
* Marica Gervay, fratino de la pastro
* László Z. Molnár, notario
* Márton Rátkai
* Sándor Pethes
* Ella Gombaszögi
* Zoltán Makláry
* Géza Berczy kaj László Keleti (aktoro), studentoj
* Piri Peéry
* Margit Vágóné Berzsenyi
* Pál Kalmár (nur kantovoĉo)
* István Bársony (aktoro), György Dénes, Lajos Gárdonyi, Gyula Kőváry, Irén Sitkey kaj aliaj figurantoj

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio
Omara Portuondo
**Omara PORTUONDO** (naskiĝis oktobre de 1930) estas kantistino en Kubo. Ŝi kantis sur la disko *Buena Vista Social Club*.

Ŝi debutis en 1945, kiam ŝi regule akompanis sian fratinon al la dancistaj provoj de la kabaredo *Tropicana*. Ŝi iĝis el akomponanto al ludanto, kiam unu dancisto vundiĝis du tagojn antaŭ la premiero. Ŝi longjare dancis tie kaj estis pli poste retrurna gasto ankaŭ kiel kantistino.

En 1952 ŝi fondis kun sia fratino virinan kantogrupon kun nomo de *Cuarteto Las D'Aida*. Tiu grupo ekzistis 15 jarojn kaj enskribis sin en la muzikan historion de Kubo.

Kvankam, post enpotenciĝo de Fidel Castro, (ankaŭ) la muzikistoj havis malpli da eblecoj ol antaŭe, la tiam jam solistina Omara apartenis al la pli bonŝancaj. Ŝi turneis en la 1970-aj jaroj eĉ en Japanio kaj Francio.

Omara iĝis stelulino, kiam - kun multaj muzikistaj amikoj - malkovris ŝin la gitaristo Ry Cooder, kiu - post faro de disko - sukcese instigis la faman reĝisoron Wim Wenders por fari filmon pri la pli malnova kuba muzikistaj talentoj. La pensiula klubo, la filmo, muzika grupo *Buena Vista Social Club* iĝis abrupte mondfama kaj Omara kunturneis la mondon. Ŝi poste kantis sur la soloalbumo de Ibrahim Ferrer kaj en 2000 eldonis sian unuan "pensiulan" solodiskon (*Buena Vista Social Club Presents Omara Portuondo*) kaj en 2004 *Flor de Amor*.

* Kategorio Omara Portuondo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 39117
* GND: 131660713
* LCCN: n99013814
* VIAF: 27265483
* ISNI: 0000 0001 1469 593X
* SUDOC: 156478692
* BNF: 14023405p
* MBA: d2e06763-1035-4b1a-82c7-b7c08e06ba48
* BIBSYS: 1096761
* NKC: xx0024181
* BNE: XX1319991
 |
**Pinĉado** estas simpla formo de man-farita ceramiko produktita el antikvaj tempoj al la nuntempo. La pinĉometodo konsistas en la kreado de ceramikaĵo kiu povas esti ornamcela aŭ utilcela, kaj estis amplekse uzita en diversaj kulturoj kaj epokoj.

Simplaj ujoj kiel bovloj kaj tasoj el argilo de variaj grandoj povas esti formitaj mane uzante metodan pinĉoprocezojn en kiuj la argilaj muroj estas fajnigitaj pinĉante ilin inter la polekso kaj la montrofingro. Ĝi estas baza potfara metodo ofte instruata al infanoj aŭ komencantoj.

La procezo ekas per bulo el argilo. Poleksoj estas metitaj en la interno, kaj poste oni faras rudimentajn murojn per pinĉado kaj turnigado de la poto. La poto estas poste metita sur ebena surfaco por krei same ebenan surfacon, tiel kreante ties bazon. Tiu bazo povas esti farita ruligante tri volvaĵojn kaj kunpremante ilin, kaj poste metante ilin sur la pinto de la poto. Pinĉita, kunpremita argilo povas ankaŭ esti uzita kiel bazo por konstruado de volvopotoj. La bazo de la poto pretas al rompiĝo malpli kiam ĝi estas formita tiel.
La tombo de pola inĝeniero Stanisław Kierbedź en Tombejo Powązki en Varsovio
Varsovio, la konstruado de la ponto de pola konstruisto Stanisław Kierbedź, 1862
La ponto sur la rivero Neva, de pola konstruisto Stanisław Kierbedź, fera, 7-pilier-ligila, 1900
**Stanisław Walerianowicz KIERBRDŹ** (ruse: *Станислав Валерианович Кербедз*), blazono Ślepowron (naskiĝis la 10-an de marto 1810 en Nowy Dwór, proksime al Poniewież, mortis la 19-an de aprilo 1899 en Varsovio, entomigita en la Tombejo Powązki en Varsovio) – pola konstruisto, generalo-majoro, inĝeniero, efektiva sekreta konsilisto.

Infaneco
--------

Naskiĝis en biena familio en Distrikto Panevėžys en Ĵemajtio (gubernio de Kovno). Lernato de pianoj en Poniewież, en 1826 finis klasikan gimnazion en Kovno. En la jaroj 1826-1828 studis matematikon kaj fizikon en la Vilna Universitato.

Didaktika agado
---------------

Post diplomiĝo forveturis al Sankt-Peterburgo kie en 1831 finis Korpus-Instituton de Inĝenieroj pri Komunikado, en kiu poste kiel helpisto de profesoro lekciis (en la jaroj 1837-1849) konstruadon kaj praktikan mekanikon. De 1834 lekciis pri tiuj stud-objektoj por oficiraj de la Ĉefa Lernejo Milit-Inĝeniera.

Ekde junio 1837 ĝis septembro 1838 vojaĝis kun profesoro D. Melnikov vizitante eŭropajn altlernejojn. Li estis en Germanio, Aŭstrio, Svislando, Francio (kurso en Parizo en Ecole des Ponts et Chaussèes), Anglio (okupoj en British Association for the Advancement of Science w Newcastle), Belgio kaj Nederlando.

Post la reveno daŭrigis sian agadon de lekciisto en Min-Instituto, Ĉefa Lenejo de Kampaj Inĝenieroj kaj en Mara Korpus-Lernejo. En la jaroj 1841-1843 lekciis ĝeneralan mekanikon en la Peterburga Universitato.

Lige kun cixam pli granda engaĝigo en praktika utiligo de siaj scioj li finis didaktikan agadon en 1849.

Eksterprofesia agado
--------------------

Malgraŭ tio, ke Kierbedź atingis altajn postenojn, li neniam forgesis sian devenon. Lia domo en Peterburgo estis centro de pola diasporo kaj en profesia fako elektis kunlaborantojn de la pola deveno.

Post profesia kariero li iĝis prezidanto de la varsovia Homeopatia Societo, al kiu postlasis sian valoran bibliotekon. Teknikan librokolekton ankoraŭ dum la vivo donacis al Lvova Politekniko.

Al sia malsana je tuberkulozo frato Hipolit aĉetis en Italio bienon (Senigallia apud Ankono).

Stanisław Kierbedź estis dufoje edziĝita: kun Paulina Montrymowicz kaj kun Maria Janowska, kun kiu havis kvar filojn: Michał, Stanisław, Walerian kaj Mikołaj kaj du filinojn: Eugenia kaj Zofia.

Enteriga ceremonio de Stanisław Kierbedź okazis la 24-an de aprilo 1899 en Tombejo Powązki en Varsovio.

Fonto
-----

* Stanisław Szenic, *Cmentarz Powązkowski 1891-1918. Zmarli i ich rodziny* (Tombejo Powązki 1891-1918. Mortintoj kaj iliaj familioj), Państwowy Instytut Wydawniczy 1983, ISBN 83-06-00921-5
* Bolesław Orłowski *Polacy światu* (Poloj por la mondo), Nasza Księgarnia, Warszawa 1987

* Kategorio Stanisław Kierbedź en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 394715
* GND: 1112271031
* LCCN: n2005047039
* VIAF: 16634766
* ISNI: 0000 0000 4015 6633
 |
Arbarano **Sam Hawkens** estas konata rolulo el romano de Karl May *Winnetou*. Li estas malgranda vireto en flikita mantelo de tia dikeco kaj dureco, ke ne trapenetros ĝin indianaj sagoj. Krome li portas perukon, ĉar ankoraŭ kiel junulo li renkontis grupeton de Pawneeoj, kiuj skalpis lin. Sed Sam estas tre kontenta pri sia peruko, ĉar li povas demeti ĝin dum varmegaj tagoj.

Sam proprumas strangan al branĉo similan fusilon Liddy kaj rajdas hinon. Kune kun siaj du amikoj, Stone Dick kaj Parker Willy, li estis la unua instruisto de Old Shatterhand en amerika sovaĝa okcidento kaj de li ankaŭ devenas la milita nomo por Old Shatterhand. Sam Hawkens estas konata pro sia aldiraĵo "*se mi ne eraras, hihihi*".

Hawkens prezentiĝas ankoraŭ en romano *Petrola princo*, kie kune kun Winnetou, Hobble Frank, Hammerdull Dick kaj Holbers Pitt li helpas al almigrintoj likvidi bandon de krimuloj. Pliaj sortoj pri li ne estas konataj, nur en la kvara parto en libro pri Winnetou estas mencio pri tio, ke ĉirkaŭ la jaro 1900 li ankoraŭ vivis, kiam tiu vizitis Dickon Hammerdull kaj Pitton Holbers en ilia hotelo en Colorado.

En filmoj de May el la 1960-aj jaroj (La trezoro sur Arĝenta lago, Winnetou I, Winnetou III, Winnetou kaj mestizino Apanaĉi kaj en Winnetou kaj Old Shatterhand en Valo de morto) ludas la rolon de Samon Hawkens germana aktoro Ralf Wolter.
**Albornos** [alBORnos] estas municipo en la nordo-centro de la provinco Avilo, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *La Moraña* aŭ Komarko de Arévalo kaj al la jurisdikcia teritorio de Ávila, en la centro de la provinco.

Albornos en la provinco Avilo.
Komarkoj de la provinco Avilo; Komarko de Arévalo norde, brune.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 17,15 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 172 loĝantojn. Ĝi perdis 300 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 33 km de Avilo, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun Viñegra de Moraña, Muñomer del Peco, Narros de Saldueña, Papatrigo, San Juan de la Encinilla, Muñogrande kaj San Pedro del Arroyo.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Kastilio. Plej frua mencio estas de fino de la 12-a jarcento.

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Avilo

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 761837
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**nanco** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonuloj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Malpigialoj *Malpighiales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Malpigiacoj *Malpighiaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Byrsonima* *Birsonimo* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | **Byrsonima crassifolia** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Byrsonima crassifolia**** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri nanco  |

 |
| v • d • r |

**Byrsonima crassifolia** aŭ **nanco** estas planto el la familio malpigiacoj. Ĝi estas ĝis 10 aŭ malofte ĝis 20 m alta, ĉiamverda arbo aŭ arbedo kun ronda, kompakta krono em brune harecaj junaj branĉoj. La folioj estas kontraŭsidaj, glatrandaj kaj inverse ovoformaj kun milda aŭ noĉita fino. La limbo estas ĝis 17 x 7 cm granda, sur la supra flanko kalva kaj malforte brilakaj malhelverda, la malsupra flanko estas helbruna kaj hareca.

* 
* 
* 
* 

La orflavaj floroj, kiuj ŝanĝiĝas dum la florado al oranĝa koloro, kreskas laŭ finstaraj staraj aŭ pendantaj ĝis 20 cm longaj grapoloj. La floroj konsistas el kvin, 1 cm longaj petaloj kaj kvin sepaloj. La fruktoj havas ĝis 1,5 cm longan tigon, ronda kaj ĝis 2 cm granda. Ĉe la bazo de la fruktoj restas la sepaloj. La fruktŝelo estas maldika, glata kaj brila. Depende de la vario la ŝelo fariĝas flava, oranĝa aŭ ruĝa. La fruktkarno estas blankeca, farunece suka kaj oleoriĉa. La gusto estas acida, dolĉa aŭ dolĉe fromaĝeca kaj odoras iomete malagrable. Meze de la frukto estas 1,1 x 0,9 cm granda drupo kiu povas konsisti el tri kernoj.

La nutroriĉaj fruktoj povas esti manĝataj freŝe aŭ en sukerakvo trempitaj. Ankaŭ eblas kuiri ilin al deserto aŭ aldonitaj al supoj, viandaĵoj kaj pastaĵoj.

Disvastigo
----------

Nancoj estas indiĝenaj en Meksiko kaj Mezameriko ĝis alteco de 1500 m. La arbo tie estas ofta frukt- aŭ ornam-planto. Ankaŭ en la insuloj de Karibio kaj en tropika Sudameriko nanco estas kultivata.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Byrsonima crassifolia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Byrsonima crassifolia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Byrsonima crassifolia en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

angle: Morton, J.F. 1987. Fruits of Warm Climates. Julia Morton 20534 SW 92 Ct. Miami Fl 33189.
**Candín** [kanDIN] estas municipo de la provinco Leono, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko El Bierzo, en la okcidento de la provinco. Temas pri areo kie oni parolas la hispanan, la leonan kaj ĉefe la galegan kaj ĉefe mikse.

Komarkoj de la provinco Leono; El Bierzo plej okcidente, oranĝece.
Valo Ancares.
*Palloza* en Pereda de Ancares.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Balouta, Candín, Espinareda de Ancares, Lumeras, Pereda de Ancares, Sorbeira, Suárbol, Suertes, Tejedo de Ancares, Villarbón kaj Villasumil, okupas totalan areon de 140,90 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 255 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 2 400 loĝantojn el la komenco de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 146 km de Leono, provinca ĉefurbo, en la Valo Ancares [anKAres] kun altaĵoj ĝis 2 000 m.

Historio
--------

Estas atestaĵoj de romia loĝado rilata al la orminado; en Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Leono kaj suferis pro la militoj kontraŭ Portugalio kaj pro la Milito de Hispana Sendependiĝo. En la jaroj tuj post la Hispana Enlanda Milito la tuta areo de El Bierzo estis rifuĝejo de kontraŭfrankisma gerilo kaj tial okazis oftaj konfliktoj de policaj civilgvardianoj kontraŭ gerilanoj kaj apogantoj. Poste la areo suferis la detruon de granda parto de la tipaj konstruaĵoj "pallozas", kaj ĉefe pro incendioj en 1957 kaj 1965.

Tradiciaj enspezofontoj estas agrikulturo, brutobredado kaj forstado. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (popola arkitekturo en la diversaj loĝlokoj, historia heredo, piedirado). Gravas servoj kiel municipa centro.

Bildaro
-------

* Panoramo de Pereda de Ancares.Panoramo de Pereda de Ancares.
* Hórreo en Balouta.*Hórreo* en Balouta.
* Pallozas en Balouta.*Pallozas* en Balouta.
* Preĝejo de Suárbol.Preĝejo de Suárbol.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Leono

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 757227
* VIAF: 111144648578821488716
 |
Kovrilpaĝo de la *Cancionero de Upsala*.
La **Cancionero de Upsala** (aŭ *Kanzonaro de Upsalo*) pro la sveda urbo de Upsalo, antaŭ al 1906), ankaŭ konata kiel **Kanzonaro de la Duko de Kalabrio** aŭ **Kanzonaro de Venecio**, estas libro kiu enhavas klasikajn kantojn hispanajn de la epoko renesanca.

La libro
--------

La kompleta nomo laŭ kiu la libro estis presita estas: ***"Villancicos de diversos autores, a dos, y a tres, y a quatro, y a cinco bozes, agora nuevamente corregidos. Ay mas ocho tonos de Canto llano, y ocho tonos de Canto de Organo para que puedam aprovechar los que a cantar començaren."***

Ĝi estis rekolektita en la kortego de Fernando de Aragón, duko de Kalabrio, en Valencio, kaj publikita en 1556, en Venecio, de Jerónimo Scotto, unu de la presistoj plej konataj de tiu epoko.

La ununura konata ekzemplero de la tiu kantaro troviĝis ĉirkaŭ 1907, fafe de la muzikologo kaj diplomatikisto Rafael Mitjana y Gordón, en Carolina Rediviva, biblioteko de la Universitato de Upsalo, en Svedio. Post du jaroj, en 1909, Mitjana publikigis studon pri la libro titole *"Cincuenta y cuatro canciones españolas del siglo XVI"* (54 hispanaj kantoj de la 16a jarcento), kie komentas kaj transkribas la tekston de la kantoj. Mitjana atribuis la devenon de la verkoj al hispanaj komponistoj, kiaj Juan del Encina, Cristóbal de Morales, Francisco de Peñalosa ktp. kiu loĝis en Italio dum la unua duono de la 16a jarcento.
|  |  |
| --- | --- |
|  | Tiu ĉi artikolo temas pri burgo en la bohemia urbo Jáchymov (germane *Sankt Joachimsthal*). Por samnoma burgo en la saksia urbo Freiberg vidu tekston Freudenstein (Freiberg). |

konservita parto de burgo *Freudenstein*
La plej malnova el ĉiuj laikaj, ne-ekleziaj konstruaĵoj de la urbo Jáchymov (germane: *Sankt Joachimsthal*) estis burgo de Šlikidoj, nomata **Freudenstein** aŭ ankaŭ Šlik-burgeto (ĉeĥe: *Šlikův hrádek - Šlikovka*). Konstruis ĝin en la jaro 1517 konstruisto Jan Münnich, por defendo de la urbo. Pli frue, ol estis konstruita la reĝa monfarejo, ĉi tie estis stampataj "taleroj de Jáchymov".

La burgo fakte estis spaco ĉirkaŭbarita per muregoj - ĝi estis longa 65 metrojn kaj 50 metrojn larĝa. Nordoriente kaj sudokcidente staris en anguloj cilindro-formaj turoj, kies diametro estis 8 m. Muraĵoj de la turoj estis 1,7 m dikaj. Ambaŭ turoj estis dekomence ne same altaj: sudokcidenta turo estas hodiaŭ ĝis la tegmento 12 m alta, la alia estas alta 19 m.

Dum la granda ribelo de ministoj en la jaro 1525 estis la burgo venkita kaj elrabita, sed poste riparita, plibonigita kaj loĝis en ĝi mineja hetmano. De la jaro 1545 ĝi fariĝis rezidentejo (sidejo) de la neĝaj minejaj hetmanoj.

Historio de la burgo Freudenstein finiĝis dum la "tridekjara milito" (1618-1648), ĉar pro neatentemo de la imperiestraj soldatoj, kiuj en ĝi estis loĝigitaj, forbrulis en la jaro 1636 (t.e. post 119 jaroj). Poste ĝi estis jam forlasita kaj lasita al sia sorto. Murego preskaŭ jam malaperis - pli altan turon uzis kiel loĝejo nokta gardisto kaj ĝi en la jaro 1964 forbrulis. La malpli alta turo ĝis sesdekaj jaroj de la 20-a jarcento estis uzata kiel deponejo de pafmaterialo. Nun ĉi tiuj turoj estas unusola memorindaĵo de iama burgo Freudenstein. En la jaroj 1970-1972 ilin la loĝantoj de la urbo riparis.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Freudenstein (Jáchymov) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)