La londona metroo estas kromnomita «la tubo» pro la tuboformaj tuneloj en kiujn la metroo veturas
La ***Londona metroo*** (angle *Underground* [ANd*a*graŭnd] (subgrundo) aŭ *the Tube* [*da* TJUB] (la tubo)) estas la metroo kiu kunligas la 274 haltejojn disigitajn en areo de 408 km² en la Granda Londono. Ĝi komenciĝis plejparte sub la strata nivelo, sed ĉi-tempe 55% de la metroo estas ĉe stratnivelo (aŭ superstrate), precipe en ekstera Londono. La plej malnova parto de la sistemo estas apud la stacio Paddington. La servado komencis en 10-a de januaro 1863, al la Metropolitan Railway; hodiaŭ, plejparte la vojo komenca tia estas Hammersmith & City Line.

Poste de 2003, la metroo estiĝis parto de Transport for London (TfL), kio, krom de la metroo, regas busojn en la Londona administra regiono kaj faras multe da farindoj transportaj en la regiono; malposte, nomita London Underground Limited, ĝi estis parteto de la korporacio London Regional Transport.

Historio
--------

Dum la dua mondmilito oni uzis la substratajn staciojn kiel sekuran lokon por tranokti dum la naziaj flugbombantoj atakis.

Reto
----

Terzono 1 (la centra terzono)
La plej longa distanco inter stacioj estas en nord-okcidenta londono, inter Chalfont and Latimer kaj Chesham. Estas proksimume 6 km (kontrolenda) La plej mallonga distanco estas inter Leicester Square kaj Covent Garden (en Centra Londono), nur kelkdek metroj.

### Vagonaro

La vagonaro de la metroo konstruita de 1960 ĝis 1996. La vagonaro de la linioj subgrundnivelaj identiĝas per literoj (p.e. vagonaro A uzata en la linio Metropolitan Line). La vagonaro de la linioj tubaj identiĝas per jaroj de la desegnado (p.e. 1996-a vagonaro, uzata en la Jubilee line). Sola tipo de la vagonaro uzata en ĉiu linio, krom de la District Line, kiu uzas C-an kaj D-an vagonaron. Nune, du tipoj de vagonaro estas desegnataj, 2009-a vagonaro por la Victoria Line kaj vagonaro S por la subgrundnivelaj linioj. Oni planas komence anstataŭigi la A-an vagonaron. Oni atendas ke la du novaj vagonaraj tipoj komencos siajn servadojn dum 2009.

### Linioj

Estas multaj linioj en la metroo, kaj ĉiu linio havas sian propran koloron sur la mapo. La oficiala mapo de la linioj ne montras la ĝustan lokon de la stacioj.

**Londonaj Metro-linioj**| Nomo | Map-koloro | de ... | al ... | Unua sekcioaperita en | Nomo datiĝas de | Tipo | Km-ojnlonga | Mejlojnlonga | Haltejoj | Vojaĝantoj jare (000-oj) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Bakerloo Line | Bruna | Elephant & Castle | Harrow & Wealdstone | 1906 | 1906 | Profunda | 23.2 | 14.5 | 25 | 95,947 |
| Central Line | Ruĝa | Epping / Woodford / Hainault | Ealing Broadway / South Acton | 1900 | 1900 | Profunda | 74 | 46 | 49 | 183,582 |
| Circle Line | Flava | Hammersmith | Edgware Road (La linio haltas dufoje en "Edgware Road") | 1884 | 1949 | Malprofunda | 22.5 | 14 | 27 | 68,485 |
| District Line | Verda | multaj | multaj | 1868 | 1868-1905 | Malprofunda | 64 | 40 | 60 | 172,879 |
| East London Line | Oranĝa | 1869 | 1980j | Malprofunda | 7.4 | 4.6 | 8 | 10,429 |
| Hammersmith & City Line | Roza | 1863 | 1988 | Malprofunda | 26.5 | 16.5 | 28 | 45,845 |
| Jubilee Line | Griza | 1879 | 1979 | Profunda | 36.2 | 22.5 | 27 | 127,584 |
| Metropolitan Line | Purpura | 1863 | 1863 | Malprofunda | 66.7 | 41.5 | 34 | 53,697 |
| Northern Line | Nigra | 1890 | 1937 | Profunda | 58 | 36 | 50 | 206,734 |
| Piccadilly Line | Malhelblua | 1906 | 1906 | Profunda | 71 | 44.3 | 52 | 176,177 |
| Victoria Line | Helblua | 1968 | 1968 | Profunda | 21 | 13.25 | 16 | 161,319 |
| Waterloo & City Line | Turkisblua | 1898 | 1898 | Profunda | 2.5 | 1.5 | 2 | 9,616 |
| Docklands Light Railway (DLR) | Blanka | 1987 |  ??? |  ??? | 31 |  ??? | 38 |  ??? |

Krom tiuj, estas ankaŭ aliaj fervojaj linioj en Londono kiuj ne apartenas al la metroa sistemo, ekzemple la linio Heathrow (Flughaveno) de Paddington.

La stacio Knightsbridge havas ses sinsekvajn konsonantojn.

Biletado
--------

Dosiero:London-underground-travelcard.jpgLondon Underground One-Day Travelcard (bileto de unu-taga vojaĝo)
Por uzi la metroon, necesas havi karton kiu nomiĝas Oyster ("Ostro"). Sen ĝi, vi povas uzi monon, sed ĝi estas iom pli kosta.

Enireblo
--------

La plej profunda stacio estas en norda Londono, kaj nomiĝas Hampstead.

Sekureco
--------

Estonto
-------

### Investado planita

### Malplivarmigado

Dum somero, en partoj de la metroo la temperaturoj tro altiĝas pro la profundaj kaj malbone ventolitaj tuneloj tubaj, kaj oni ne sentas komforte — dum la Eŭropa varmondo de 2006 la temperaturoj tie atingis 47  ℃. Vulgara malplivarmigado de la aero ne estas ebla en la profundaj linioj pro la malmulteco de spaco en la vagonoj por meti la aparataron, kaj pro la problemoj de la fortransportado de la varmado kioj estus. Por jarlanga provaĵo, komence de junio 2006, en la Victoria station funkcias sistemo de malplivarmigado, uzante akvojn grundajn. Se ĝi sukcesos, pluiĝos al 30 aliaj profundaj stacioj.

La tuneloj subgrundnivelaj estas plu ebla por fortransporto de la varmado, kaj pro tio la estonta vagonaro S havos aparataron de malplivarmigado.

### Planitaj kaj proponitaj konstruadoj

Desegno
-------

Vidu ankaŭ
----------

* London Trams
* Listo de metrooj en la mondo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Metroo de Londono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Metroo de Londono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

### Oficiaj

* Hejmpaĝo de TfL Arkivigite je 2008-10-13 per la retarkivo Wayback Machine
	+ Mapoj Arkivigite je 2007-03-15 per la retarkivo Wayback Machine
	+ Faktoj pri la metroo
	+ Informacio por la turistoj Arkivigite je 2007-03-13 per la retarkivo Wayback Machine

### Facilaj

* Vojaĝa programanto
* Policejo de brita transporto
* Muzeo de londona transporto

### Teknikaj

* Plejdetala direktejaro de la linioj de Clive Feather
* vagonara paĝo de Richard
* Teknikaj mapoj Arkivigite je 2008-10-15 per la retarkivo Wayback Machine de servejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 137294
* LCCN: n85207883
* VIAF: 138011682
* SUDOC: 127154671
* BNF: 16597533r
* NKC: kn20130522001
 |