recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sam Koontz Donahue** (\* 18-an de marto 1918 en Detrojto, Miĉigano; † 22-an de marto 1974 en Reno, Nevado estis usona ĵazmuzikisto, kiu elstaris kiel saksofonisto, trumpetisto, aranĝisto kaj precipe kiel bandestro de svingo.

Vivo kaj verkado
----------------

Sam Donahue havis en Detrojto ekde 1933 unuan propran bandon kun junaj muzikistoj, kiujn poste transprenis Sonny Burke. Donahue ludis poste en 1938/40 en la bando de Gene Krupa kaj laboris poste ĉe Harry James kaj Benny Goodman. Kun propra bando li prezentis ĉe la orienta marbordo de Usono i.a. en *Glen Island Casino* kaj *Frank Dailey’s Meadowbrook*. En 1942 li militservis en la usona mararmeo. Tie li komence ludis en la mararmea dancbando, direktata de Artie Shaw, kun kiu li dum la militotempo vojaĝis tra Eŭropo kaj ekhavis grandan sukceson. Donahue direktis la bandon ĝis 1946 kaj aliformis poste sian antaŭmilitan bandon, kun kiu li gastis en *Paramount Theatre*; al liaj soloistoj apartenis i.a. Doc Severinsen. Dum la 1950-aj jaroj li laboris kun Gene Krupa, Woody Herman, Tommy Dorsey kaj Billy May. Ekde 1951 ĝis 1965, post mallonga gastludado en la bando de Stan Kenton, li direktis la *Tommy Dorsey Memorial Band*, kiu prezentis kun Frank Sinatra kaj Charlie Shavers. Poste li laboris kiel bandestro en la klubejoj de Playboy kaj daŭrigis ludadon en svingostilo.


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

Literaturo
----------

* Ian Carr, Digby Fairweather k Brian Priestley: *Rough Guide Jazz*, Stutgarto, Metzler 2004 (2-a eldono), ISBN 978-3-476-01892-2
* Richard Cook & Brian Morton: *The Penguin Guide to Jazz on CD*, 6-a eldono, Londono, Penguin, 2002 ISBN 0-14-017949-6.
* Leonard Feather and Ira Gitler, *The Biographical Encyclopedia of Jazz*. Oksfordo/Novjorko, 1999, ISBN 978-0-19-532000-8

* Kategorio Sam Donahue en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 375611
* GND: 119161842
* LCCN: n91087885
* VIAF: 54952016
* ISNI: 0000 0000 5514 5910
* BNF: 138933518
* MBA: 0ae1e90a-d228-418c-a229-cc6f611b2a76
 |
**Katalin Sebestény** [ŝebeŝtEnj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sebestény Katalin** estas hungara baletisto, altlerneja instruisto. Ŝia familia nomvarianto estis *Sebestény*, ŝia plena geedziĝa nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Borsa Miklósné Sebestény Katalin*.

Katalin Sebestény naskiĝis la 7-an de oktobro 1940 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Katalin Sebestény akiris baletistan licencon en Ŝtata Baleta Instituto en 1958, en la sekva jaro ŝi maturiĝis. Ŝi estis baletisto en Budapeŝta Ŝtata Operejo inter 1958-1970, poste ŝi havis la statuson titulara privata dancisto inter 1970-1988. Intertempe ŝi akiris baletpedagogian diplomon en 1963 kaj en 1983 ŝi estis levita baletmajstro. Ekde 1970 ŝi instruis en la instituto (jam levita altlernejo) kiel asistanto, ekde 1976 lektoro, ekde 1983 docento, ekde 1989 profesoro. En la studjaro 1989 ŝi instruis en Santiago de Ĉilio. Ŝi estis katedrestro inter 1998–2001, en 2010 ŝi emeritiĝis. Ŝi ricevis stipendion en 1993, premiojn inter 1979-2014.

Ŝiaj roloj (elekto)
-------------------

* Stravinskij–Béjart: Tavaszünnep - la elektita fraŭlino
* Aram Ĥaĉaturjan–László Seregi: Spartacus - Júlia
* Aram Ĥaĉaturjan–Gajane: Aischa
* Asafjev–Messerer: Párizs lángjai - Teréz
* Anisimova: Gajane - Aisa
* László Seregi: Spartacus - Júlia
* Cignolago - hispana danco
* Coppélia - polino
* Cindrulino (baleto) - hispana danco

Ŝiaj filmaj roloj
-----------------

* *Az attasé lánya* (televida filmo, 1963) - dancistino
* *Zöldár* (1965) - Yvette
* *Tánckongresszus* (televida filmo, 1966) - parolanto
* *Zenés TV színház* (televida serio, 1976, 1977) - Coppélia; unua ploranta virino

Ŝiaj publikaĵoj
---------------

* *A klasszikus balett módszertana 1-9*

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Alexandra Kozmér
* Andrea Lippai
* Szilárd Macher
* Edit Rujsz

Vidu ankaŭ
----------

* Sebestény dancas

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografieto kun foto kaj roloj
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 796056
 |



* Portalo pri Biografio
La plumoj de la Princo de Kimrujo, kun persona devizo.
**Devizo** estas moto, kiu montras principon de la konduto de persono, firmao, urbo, ŝtato ktp. Devizoj ofte estas parto de blazono.

Laŭ Francisko Azorín **Devizo** estas *Sentenco akompananta ofte blazonon. Signo, moto, maksimo uzata kiel distingilo.* Kaj li indikas etimologion el la latina *de + visus* (de vidita =vidaĵo).

Tradicie katolikaj episkopoj elektas la devizon. Por nobelaj familioj, organizoj kaj landaj blazonoj devizo estas ofte grava ero de la propra kulturo.

Ekzemploj:

* *Libereco, egaleco, frateco* (france *Liberté, égalité, fraternité*) - devizo de la Franca Respubliko.
* *Verokunlaborantoj* (latine *Cooperatores veritatis*) - devizo elektita de Joseph Ratzinger (la posta papo Benedikto la 16-a) kiel episkopo de München-Freising

En ekonomiko, devizo estas kambio aŭ ĉeko en fremda valuto, pagebla ĉe difinita loko kaj negocata en borso. (PIV, 3-a signifo de devizo).

Devizoj en Esperanto
--------------------

Marjorie Boulton, en sia mikspota libro Faktoj kaj fantazioj, dediĉas ties 48an ĉapitron "Devizoj" al komentoj pri tiuj iloj; poste ŝi listigas multajn.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de naciaj devizoj
* moto
* slogano

Referencoj
----------

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 55.
2. ↑  Azorín, samloke.
3. ↑  Marjorie Boulton, Faktoj kaj fantazioj, progresiga libro, Universala Esperanto-Asocio, Roterdamo, 1984, dua eldono 1993. Paĝoj 377-382.

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Devizo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Samuel "Sam" Cooke;** (22-a de januaro 1931 ĝis 11-a de decembro 1964) estis kantisto de gospelo, ritmenbluso, soul-muziko kaj pop-muziko, komponisto, kantverkisto kaj entreprenisto. Lia nomo estas ofte menciita kiel unu el la inventintoj de la soul-muzika stilo  . 

Sam Cooke havis 29 sukcesojn inter la plej bonaj 40 furorlistoj en Usono de 1957 ĝis 1964. Inter liaj konataj sukcesoj: *You Send Me*, *A Change Is Gonna Come*, *Chain Gang* kaj *Wonderful World*. Aldone al poezio, li ankaŭ posedis diskokompanion kaj eldonejon kaj aktivis en la Afrikusona Civilrajta Movado. 

Taksita 16-a en listo de La 100 plej grandaj artistoj de ĉiuj tempoj de la revuo Rolling Stone.

Vivrakonto
----------

Cooke naskiĝis en Clarksdale, Misisipio, lia patro estis predikisto en la Baptisma Eklezio. De knabo kantis en la preĝeja koruso. En 1933 lia familio translokiĝis al Ĉikago.

En 1956 eldonis sian unuan popmuzikan unuopaĵon nomita *Lovable (Aminda)* ("sekulara muziko", kontraŭa al la gospelo stilo de religia fono).

Baldaŭ post lia morto, la Motown Firmao surbendigis la diskon "Remembering Sam Cook" kun aranĝoj de siaj kantoj de la Supremes. Liaj kantoj poste ricevis multajn adaptaĵojn, *Wonderful World*, ekzemple surbendigitaj de Hermann-ermitoj kaj de Simon kaj Garfunkel kun James Taylor. Hipartaj artistoj kiel Tupac Shakur kaj Kanye West ankaŭ registris versiojn de liaj kantoj.

En 1986 li estis enpostenigita en la Rokenrolan Halon de Famo, en 1999 li estis premiita per la Grammy Award por Vivatingo kaj en 2004 li estis nomita de Rolling Stone Muzika Revuo al la 16-a loko el la "100 Plej Bonegaj Rokenrolaj Artistoj de Ĉiuj Tempoj". En 2008 estis nomumita de la revuo Rolling Stone en la 4-a loko en la listo de "100 plej grandaj kantistoj de ĉiuj tempoj".

Por plua legado
---------------

* Peter Guralnick (2005), **Dream Boogie: The Triumph of Sam Cooke** (ISBN 0-316-37794-5)
* Erik Greene (2005), **Our Uncle Sam: The Sam Cooke Story from His Family's Perspective** (ISBN 1-412-06498-8)
* Daniel Wolff, SR Crain, Clifton White, kaj G. David Tenenbaum (1995), **You Send Me: The Life and Times of Sam Cooke** (ISBN 0-688-12403-8)

Eksteraj ligoj
--------------

 **Sam Cooke** en Vikimedia Komunejo
* La Kantoj de Sam Cooke angle
* La retopaĝo de Sam Cooke en la Rokenrola historiejo angle

Piednotoj
---------


1. ↑  Appiah, Kwame Anthony; Gates, Henry Louis; Gates, Henry Louis, Jr. (2004). Africana: An A-to-Z Reference of Writers, Musicians, and Artists of the African American Experience. Running Press. pp. 146. (ISBN 0-762-42042-1)
2. ↑  DeCurtis, Anthony; Henke, James (1992). The Rolling Stone Illustrated History of Rock & Roll: The Definitive History of the Most Important Artists and their Music. George-Warren, Holly. Random House. pp. 135. (ISBN 0-679-73728-6).</ref
3. ↑  La homo kiu elpensis kaj pioniris la Soulo-Muzikon
**OLOSZ Katalin** [olos] estas rumanuja hungara folkloristino, literaturhistoriistino naskita en Kovászna la 29-an de decembro 1940. Ŝi estis la edzino de Antal Kicsi kaj la pli juna fratino de Ella Olosz húga.

Biografio
---------

Katalin Olosz finis la mezlernejon en Sfântu Gheorghe (1957), la diplomon de instruisto pri hungara lingvo kaj literaturo ŝi havigis al si en Universitato Babeș-Bolyai de Kluĵo (1963). Ŝi instruis en la Porinstruista Instituto de Târgu Mureș (1963–66), poste ŝi iĝis esploristino, respektive ĉefesploristino en la loka esplorcentro de la Rumana Akademio. Ŝi estas anino de KZST, EME, Kriza János Néprajzi Társaság, de la budapeŝta Hungara Etnografia Asocio kaj Internacia Hungara Filologia Asocio.

Volumoj
-------

* *Magyargyerőmonostori népköltészet* (la melodiojn redaktis István Almási, 1969);
* *A kecskés ember* (fabeloj de Udvarhelyszék el kolekto de István Kolumbán, 1972).

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Devo-logiko** (aŭ *deonta logiko*) estas branĉo de la logiko, kiu studas devojn, permesojn, normojn kaj rilatajn konceptojn. Aldone, la vorto *devo-logiko* ankaŭ nomas unuopan logikan sistemon, kiu celas kapti la esencajn logikajn ecojn de tiuj konceptoj. 

La unua esploristo, kiu sisteme studis devo-logikon, estis la finna filozofo Georg Henrik von Wright en siaj priaj laboroj dum la 1950-aj jaroj. La de li difinita normala devo-logiko (angle *Standard Deanotic Logic*, **SDL**) estas normala modala logiko kun modalaj operatoroj *O* (*obligation*) por devo kaj *P* por permeso. Por tiuj operatoroj validas similaj aksiomoj kiel la aksiomoj kutime uzataj en eblo-logikoj kaj kredo-logikoj. Ekzemple, validas la jena aksiomo-skemo: 
{\displaystyle P\phi \to \lnot O\lnot \phi }

Normala Devo-Logiko ne bone kaptas la kutiman rezonadon pri normoj en situacioj, en kiuj kelkaj el la normoj estas malobeataj. Unu el la pli novaj devo-logikoj, kiuj celas eviti ĉi tiun problemon, estas la eneligo-logiko (angle *input/output logic*) disvolvita de David Makinson kaj Leon van der Torre.

Vidu ankaŭ
----------

* Deontologio
**Salamon Székely** [ŝalamon sEkej], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Székely Salamon** estis hungara kemiisto. Lia origina familia nomo estis *Schönbaum* [ŝonbaŭm].

Salamon Schönbaum naskiĝis la 28-an de septembro 1860 en Győr, li mortis la 19-an de majo 1936 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Salamon Székely devenis el juda familio. Li akiris kemian diplomon en Teknika Universitato (Vieno) en 1884. Li eklaboris en 1891 en kemia instituto en Budapeŝto. Li estis altrangigita ĉefkemiisto en 1905, en la sekva jardeko li plenumis gvidan postenon. Li okupiĝis pri produktado de laktoj kaj ĉiuspecaj laktaĵoj. Li ellaboris produktadon de laktoj por suĉinfanoj el bovaj laktoj, krome altnivelajn buterojn kaj ŝafkazeojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Gyermektej új előállítási módja* (1899)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* dateno

Referencoj
----------

1. ↑  WikiData
2. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 824611
 |


* Portalo pri Biografio
Laŭ Genezo, la granda vario de homaj lingvoj estiĝis en la Babela turo kun la konfuzo de lingvoj. (Bildo de la "Klera Biblio" de Gustave Doré)
La deveno de lingvo de homoj estas vaste diskutita temo. Malgraŭ tio, estas neniu interkonsento pri la origina deveno aŭ aĝo. La empiriaj indicoj estas limigitaj, kaj multaj sciencistoj daŭre rigardas la tutan temon kiel netaŭgan por serioza studado. En 1866, la Societo pri Lingvistiko de Parizo eĉ malpermesis debatojn pri la temo, kaj tiu malpermeso restis influa en granda parto de la Okcidento ĝis malfrue en la 20a jarcento. Nuntempe ekzistas pluraj hipotezoj pri kiel, kial, kiam, kaj kie lingvo supozeble ekaperis. Ŝajne estas malpli da interkonsento pri la afero nun ol estis antaŭ cent jaroj, kiam la teorio de Charles Darwin pri evoluismo kaj natura selektado provokis hastajn spekulojn pri la temo. Pro tio komence de la 1990-aj jaroj, tamen, kreskanta nombro de profesiaj lingvistoj, arkeologoj, psikologoj, antropologoj, kaj aliaj provis trakti per novaj metodoj tion, kion oni foje konsideras "la plej malfacila problemo en scienco".

Vidu ankaŭ
----------

* Monda pralingvo
* Akirado de lingvaĵo
* Historio de lingvo
* Lingva familio
* Pralingvo

Referencoj
----------

1. ↑  Stam, J. H. 1976. Inquiries into the origins of language. New York: Harper and Row, p. 255. angle
2. ↑  Tallerman, Maggie.  (2011) *The Oxford Handbook of Language Evolution*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-954111-6, 9780199541119.

 angle
3. ↑  Müller, F. M. 1996 [1861]. The theoretical stage, and the origin of language. Lecture 9 from Lectures on the Science of Language. Reprinted in R. Harris (ed.), The Origin of Language. Bristol: Thoemmes Press, pp. 7-41. angle
4. ↑  Christiansen, M. H. and S. Kirby, 2003. Language evolution: the hardest problem in science? In M. H. Christiansen and S. Kirby (eds), Language Evolution. Oxford: Oxford University Press, pp. 1- 15. angle
**Kiziko** - (helene **Κύζικος**, latine *Cyzicus*) estis en la helena mitologio reĝo sur duoninsulo Kiziko (estanta Kapidagho) ĉe *Proponto*, estanta Marmara Maro.

Kiam Argo, ŝipo de Argonaŭtoj, forveturis por sia longa vojaĝo el la insulo Lemnos, transnavigis Trakian Maron kaj pasis la insulon Imbroson, navigis ĝis insulaj rokoj, kie vivis sovaĝaj gigantoj kun tri paroj da manoj kaj sub la monto vivis Dolionoj kun la reĝo Kiziko. 

Kiam la gigantoj ekvidis ankrantan ŝipon, ĵetis kontraŭ ĝi grandegajn ŝtonojn. Starigis sin kontraŭ ili Heraklo kaj plej frue sola, poste kun ceteraj kunuloj mortigis la gigantojn per pafarkoj kaj sagoj, Dolionoj ĝojis pro mortigo de teruraj najbaroj kaj alportadis al navigantoj riĉajn donacojn kaj regalaĵon.

La reĝo marnavigistojn afable akceptis kaj invitis ilin al nupta festeno, ĉar li ĵus edziĝis kun Kleito, filino de profetanto Meropo. 

Kiam poste Argonaŭtoj forvojaĝis pluen, forta tempesto kaj vento pelis ilin reen ĝis la bordo. En la nokta mallumo nek Dolionoj, nek Argonaŭtoj ekkonis sin reciproke kaj batalis kontraŭ si. Tiel okazis, ke multaj Dolionoj falis, inter ili per sago pafita de Jazono ankaŭ la reĝo Kiziko. En taglumo ĉiuj konsterniĝinte elesploradis domaĝojn kaj komune funebris dum kelkaj pliaj tagoj, kiam pro malbona vetero la ŝipo ne povis folrvojaĝi.

Oni sciigas, ke Kleito pro ĉagreno super morto de la reĝo Kiziko freneziĝis kaj pendigis sin.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Kyzikos en la ĉeĥa Vikipedio.*
**La Letero de Jeremia** estas aldono al la libro Baruĥ, kiu en katolikisma kaj ortodoksisma versioj de la Malnova Testamento de la Biblio estas la 6-a ĉapitro de la libro (tial nomatas ankaŭ **Baruĥ 6**), sed nek en protestantisma versio nek en la origina judisma Tanaĥo. Sekve temas pri unu el la dua-kanonaj tekstoj de la Biblio.

En tiu greklingva letero, datita en la lastaj du jarcentoj antaŭ Kristo, estas imagata admono de profeto Jeremio por ke la ekzilen irantoj al Babilono ne allogiĝu el gojaj dioj, pentritaj kaj statuigitaj kaj amuletigitaj: rezultas apologia satiro, vidiganta nur negative la gojan religion. Eble la kredo je la unika Dio estis ĉiam tentata fali en la plurdiecon.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rMalnova Testamento |
| --- |
| Genezo • Eliro • Levidoj • Nombroj • Readmono • Josuo • Juĝistoj • Rut • 1 Samuel • 2 Samuel • 1 Reĝoj • 2 Reĝoj • 1 Kroniko • 2 Kroniko • Ezra • Neĥemja • Tobit • Judit • Libro de Ester • 1 Makabeoj • 2 Makabeoj • Ijob • Psalmoj • Sentencoj • Kohelet • Alta Kanto • Saĝeco • Siraĥido • Jesaja • Jeremia • Lamentado • Baruĥ • Baruĥ 6 • Jeĥezkel • Daniel • Hoŝea • Joel • Amos • Obadja • Jona • Miĥa • Naĥum • Ĥabakuk • Cefanja • Ĥagaj • Zeĥarja • Malaĥi |

 |
Anonco por *Punch kaj Judy* montranta Punch per sia slapstiko (1910)
frapa burleska sceno de la filmo de 1915 Charlie Chaplin *His New Job (lia nova laboro)*. Chaplin komencis sian filmkarieron kiel fizika komikulo, kaj lia posta laboro daŭre enhavis elementojn de burleskaĵo.
**Slapstiko** ( angle : Slapstick, signifante bastona frapo) estas ĝenro en komedio, formo de troiga komedio, kiu kombinas la uzon de fizika movado bruigaj en amuza maniero. Famaj ekzemploj de slapstiko estas glito sur la bananan ŝelon kaj tortofrapo, ĵeto de kuko al la vizaĝo de homo.

La stilo devenas de Commedia del Arte, kiu implikis multe da fizika perforto flanke de Arlekeno, klaŭno frapanta per bastono. La stilo estis vaste disvolvigita en la "Ora Epoko" de mutaj filmoj, ĉefroligitaj de famaj burleskaj aktoroj kiel Buster Keaton, Charlie Chaplin, la fratoj Marx, Laurel kaj Hardy (dika kaj maldika), Lucille Ball, La Tri Klaŭnoj kaj Rowan Atkinson rolante kiel S-ro Bean.

Slapstiko ankaŭ tre oftas en bildstrioj, kiel Tom kaj Jerry kaj Rod-Runner, en kiuj perforto povas esti prezentita tromulte ke en la realo.

La origino de la nomo fontas en aparato uzita en la Commedia dell'Arte. La aparato estis farita el du maldikaj lignaj stangoj, kiuj aspektis kiel vesperto, kaj kiam oni batis ĝin malpeze, okazis laŭta eksplodo. La aparato, nomata *bataccio* en la itala kaj *slapstick* en la angla, permesas al ludantoj frapi unu la alian ree, kun preskaŭ neniu damaĝo. Fakte ĝi estis tre frua formo de specialaj efektoj.

Kvankam burlesko en ĝenerale estas konsiderata malaktuala, ĝi ankoraŭ ekzistas en multaj komediaj filmoj, kvankam ĝi kutime ne estas identigita kiel tia.
**Ágnes Lakatos** [Agneŝ lakatoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lakatos Ágnes** estas hungara ĵazkantisto, orkestrestro, muziklerneja kaj altlerneja instruisto. Ŝia frato estas fagotisto György Lakatos.

Ágnes Lakatos naskiĝis la 30-an de septembro 1962 en Kalocsa.

Biografio
---------

Ágnes Lakatos frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste muzikartan mezlernejon en Budapeŝto, fine ŝi akiris diplomon en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt. Ekde 1988 ŝi instruas en muzikarta mezlernejo, kie iom poste ŝi iĝis lernejestro. Ekde 2004 ŝi instruas ankaŭ en la Muzikarta Universitato Ferenc Liszt. Ŝi estas ankaŭ kantistino en diversaj hungaraj ĵazorkestroj, aŭ en propraj orkestroj, krome ŝi fondis inan ĵazkoruson en 2002. Ŝi ricevis ĉeĥan festivalan premion en 2004, hungaran premion en 2010. Ŝi havas muzikistan edzon kaj naskis dufoje.

Elektitaj koncertoj
-------------------

* Berlino, Bukareŝto (1997, 2000)
* Bayreuth (2011)
* Koncerthalo de Muzikarta Universitato Ferenc Liszt (2014, 2015)

Elektitaj sondiskoj
-------------------

* *Covered by Frost* (2000)
* *Bora* (2003)
* *Voice-Sing* (2006)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Júlia Karosi

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 658615
 |
**La atestanto,** origine hungare *A tanu* estas la plej sukcesa **malpermesita** hungara filmo en Hungario. La origina hungara titolo ortografie estas malĝusta, tial komprenu: *A tanú*. En 1981 oni prezentis ĝin en Francio, kie 32 landoj aĉetis ĝin. Tiutempe jam ankaŭ en Hungario ĝi estis videbla sen propagando. En fino de la socialismo ankaŭ la Hungara Televizio prezentis la filmon.

Historio
--------

La historio estis okazanta en 1950 en Hungario, tamen la tuta filmo prezentis ankaŭ la tutan socialismon. La ĉefrolanto estas simpla digogardanto nomata "kamarado Pelikán". La alia ĉefrolanto estas "kamarado ministro" (Zoltán Fábry (reĝisoro)). Malpli gravaj rolantoj estas "kamarado Virág", "kamarado Bástya" kaj "kamaradino Gogolák".

József Pelikán faras sekrete buĉadon de porko, ĉar la familio malsatas. En la sekva tago lia pli frua konatulo, kiu estas ministro, trovas la porkaĵon, tial kamarado Pelikán tuj trovas sin en malliberejo. Post tagoj li havas gravan taskon: estri naĝejon, jam kiel libera homo. Tie li ne rekonas kamaradon Bástya, tial denove li trovas sin en malliberejo. Tio okazas same kelkfoje. Fine kamarado Pelikán ne estas pendumita, kiu estas tiutempe tre bona famo.

La historio mem estis tiel sukcesa, ke oni faris pli novan filmon en 1994 kun titolo *Denove atestanto*.

Nur tiu komprenas la filmon, kiu travivis la socialismon, por aliaj la historio ne estas komprenebla.

Menciindaj rolantoj
-------------------

* Ferenc Kállai - titolrolo/ĉefrolo
* Béla Both (reĝisoro) - kamarado Bástya
* Lajos Őze - kamarado Virág
* Ida Versényi - kamaradino Gogolák
* Zoltán Fábri (reĝisoro) - kamarado ministro
* Lili Monori - filino
* Mária Rákosi - seretariino de ministro
* Károly Bicskey
* inter la figurantoj György Bálint (aktoro) kaj Sándor Mucsi
**Konstanto de Rydberg** (signo {\displaystyle R\_{\infty }}) estas fizika konstanto.

Ĝi aperas en formulo de Rydberg kaj en kelkaj aliaj formuloj, ĉefe uzataj en tiuj, kiuj estas koneksataj en formuloj, kiuj priskribas spektrajn seriojn, pri elradiitaj elektromagentaj ondoj de atomoj.

**Konstanto de Rydberg** en SI havas valoron, rilatante al senmova kerno kun nefinia maso:

{\displaystyle R\_{\infty }={\frac {m\_{e}e^{4}}{(4\pi \epsilon \_{0})^{2}\hbar ^{3}4\pi c}}=1,0973731568539(55)\cdot 10^{7}\,\mathrm {m} ^{-1}}
kie me, e - maso de elektrono kaj elementa elektra ŝargo, c - lumrapido, {\displaystyle \hbar } - reduktita konstanto de Planck, **ε0** - elektra konstanto.

Pri finia maso de kerno, la konstanto de Rydberg (por nuklido kun maso M) estas {\displaystyle R\_{D}=R\_{\infty }\cdot (1+{\frac {m\_{e}}{M}})^{-1}} .

Por atomo de hidrogeno, ĝi estas {\displaystyle R\_{H}=1,09677\cdot 10^{7}\ \mathrm {m} ^{-1}} .

Valoro de konstanto en formulo de Balmer estis mezurata per J. R. Rydberg en 1889 kaj N. H. Bohr en 1913.

Referencoj
----------

1. ↑  CODATA. Konstanto de Rydberg. NIST. Kontrolita en la 9-a januaro 2013.

Vidu ankaŭ
----------

* Johannes Robert Rydberg
* fizikaj konstantoj
La rojo **Mühlenbach** estas ĉ. 7,1 km longa, norda kaj orografie maldekstra flankrivero de la rivero Ahr en la distrikto Euskirchen, germana federacia lando Nordrejn-Vestfalio.

Geografio
---------

### Rivervojo

La Mühlenbach fontas en Ahrgebirge kiel *Weilerbach*. Ĝia fonto situas ĉe la sudokcidenta deklivo de la monto Sommerberg (ĉ. 527 m alta) en la naturprotektejo *Obere Ahr mit Mühlheimer Bach, Reetzer Bach und Mühlenbachsystem* (supera Ahr kun kelkaj rojoj) sur la teritorio de la komunumo Blankenheim sur alteco de ĉ. 490 m super marnivelo.

De tie la rojo fluas suden tra la naturprotektejo ĝis la baraĵo Weilerbach (lago de Freilingen). De la enbuŝiĝo de la Dörferbach (km 2,8) apud la muelejo „Freilinger Mühle" ĝi nomiĝas Mühlenbach. Ĝi pasas akvopurigejon kaj flas piede de la monto Mühlenberg (alteco 425,1 m). Poste ĝi enfluas apud Ahrhütte sur alteco de 348m de nordokcidente en la riveron Ahr.

### Akvokolekta areo kaj alfluantoj

La 16,172 km² granda akvokolekta areo estas deakvigata trans Ahr kaj Rejno al la Norda maro. 

La alfluantoj de la Mühlenbach estas (rivermalalten)

| nomo | GKZ | longeco (km) | direkto | enbuŝiĝĉe km | loko |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Dörferbach | 2718182 | 3,8 | maldekstre | 2,8 | Freilinger Mühle |
| Rohsbach | 27181892 | 2,5 | maldekstre | 2,5 |  |
| Otersiefen | 27181894 | 1,2 | maldekstre | 1,7 |  |

Referenco
---------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Mühlenbach (Ahr) en la germana Vikipedio.*
La **konstitucio de Armenio** estis adoptita per nacia armena referendumo la 5-an de julio 1995. Ĉi tiu konstitucio establis Armenion kiel demokratian, suverenan, socian kaj konstitucian ŝtaton. Erevano estas difinita kiel la ŝtata ĉefurbo. Potenco estas donita al ĝiaj civitanoj, kiuj praktikas ĝin rekte per la elekto de registaraj reprezentantoj. Decidoj rilate al ŝanĝoj en konstitucia statuso aŭ al ŝanĝo de limoj estas submetataj al voĉdono de la civitanoj de Armenio ekzercitaj dum referendumo. Estas 117 artikoloj en la konstitucio de 1995. La 27-an de novembro 2005 okazis tutlanda konstitucia referendumo kaj amendita konstitucio estis adoptita. La konstitucio denove estis ŝanĝita per nacia referendumo la 6-an de decembro 2015, kiu ŝanĝis la politikan strukturon de duone prezidanta sistemo al parlamenta respubliko.

Laŭ la Konstitucio de novembro 2005, la Prezidanto de la Respubliko nomumas la Ĉefministron surbaze de la disdonado de la sidlokoj en la Nacia Asembleo kaj konsultojn kun la parlamentaj frakcioj. La prezidanto ankaŭ nomumas (aŭ forpelas de oficejo) la membrojn de la registaro laŭ rekomendo de la ĉefministro. Donitaj la konstituciaj potencoj de la prezidanto, Armenio povas esti konsiderata duon-prezidanta respubliko.

La Konstitucio donas kvar parlamentajn benkojn por etnaj malplimultoj: rusoj, jezidoj, asirianoj kaj kurdoj.
**MURÁDIN László** estis rumanihungara lingvisto, lingvohistoriisto naskita en Călărași (Cluj) la 29-an de novembro 1930 kaj mortis la 9-an de februaro 2022. Li estis frato pli aĝa de arthistoriisto Jenő Murádin.

Premioj, distingoj
------------------

* Stipendio de MTA, 1974.
* Csűry Bálint-memormedalo 1976;

Biografio
---------

László Murádin finis la mezlernejon en la Gimnazio Majláth en Alba Iulia, en piarista ĉefgimnazio de Kluĵo kaj en Liceo Bolyai Farkas en Târgu Mureş. Li havigis diplomon de instruisto pri hungara lingvo kaj literaturo en Universitato Bolyai (1954). Li estis jam kiel studento praktikanto de la Hungara Lingvistika Katedro, poste asistanto. Ekde 1958 li estis scienca esploristo de la Lingvoscienca kaj Literaturhistoria Instituto de la Filio de Rumana Akademio en Kluĵo, de 1964 li estis ĉefesploristo. De 1968 li estis redaktoro de fakrevuo Nyelv- és Irodalomtudományi Közlemények.

Volumoj
-------

* *Anyanyelvünk művelése*, artikoloj, studoj, red. (kun Gálffy Mózes), Bk. 1975;
* *Szavak titka* (Kv. 1977);
* *Szavak színeváltozása* (Kv. 1983);
* *Atlas linguarum Europae I.* (kunulaŭtoro) 1983;
* *A moldvai csángó nyelvjárás atlasza*, (kunulaŭtoro), Bp. 1991;
* *A romániai magyar nyelvjárások atlasza*, (kunulaŭtoro), Bp. 1995;
* *Anyanyelvünk ösvényein*. Nyelvművelő írások, Székelyudvarhely, 1996.

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 255532
* LCCN: n84185517
* VIAF: 42151402
* ISNI: 0000 0000 7992 6244
* SUDOC: 067125794
* BNF: 15528916x
 |
| **Kantato de Bach** |
| --- |
|  |
| **Mer hahn en neue Oberkeet** |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| BWV: | 212 |
| okazo: | naskiĝdatreveno |
| ekestojaro: | 1742 |
| ekestoloko: | Lepsiko |
| ĝenro: | profana kantato |
| solooj: | S B |
| ĥoro: |  |
| instrumentoj: | fluto; korno; arĉinstr.; kb |
| prezentodaŭro: | ĉ. 30 min |

 |
| teksto |
|
| Christian Friedrich Henrici |
|

**Mer hahn en neue Oberkeet** (BWV 212) estas unu el la plej konataj profanaj kantatoj de Johann Sebastian Bach. Ĝi estas konata sub la nomo „Bauern-Kantate" (**kamparano-kantato**; la originala nomo de Bach estis „Cantate burlesque".

Ekesto
------

La teksto de la kantato devenas de Christian Friedrich Henrici, nomata Picander, kaj ekestis por la 30-a de aŭgusto 1742. Tiutage la hereda, feŭda kaj juĝa sinjoro Carl Heinrich von Dieskau, elektoprinca-saksia ĉambrestro, festis sur la kavalirbieno Kleinzschocher ĉe Lepsiko per granda artfajraĵo sian 36-an naskiĝdatrevenon kaj samtempe akceptis, kiel tiam kutime, la omaĝon de la kamparanoj subigitaj al li.

Picander kiel estro de la urba trinkaĵimposto-enspezo, vininpektoro kaj kontrolisto en la distrikto Lepsiko substaris al distrikta impostinspektoro Dieskau. Lia teksto havas populare drastajn kaj foje ironiajn trajtojn kaj aludas pri serio da lokaj personoj kaj okazintaĵoj de la tiama tempo (ekz. rompado de fiŝkapta privilegio), je kio ankaŭ la najbaraj vilaĝoj Knauthain kaj Cospuden estas menciitaj.

Estas eble, ke Picander petis de Bach muzikigi lian poeziaĵon. Je *Bauernkantate* temas pri la kantato de Bach kun la plej malfrua konstatebla ekestodato.

Temaro
------

Laŭnome ne nomata kamparano mokas kune kun kamparanino Mieke pri la insidoj de la impostenspezistoj; je kio ili laŭdas la ŝparemon de la edzino de Dieskau, antaŭ ol ili finfine vivukrias al Dieskau ĉenome. Tie kaj tie ili uzas la suprasaksan dialekton.

Ensemblo
--------

* kamparano (baso)
* Mieke, kamparanino (soprano)
* trivoĉa arĉensemblo el violono, vjolo kaj kontinua baso, al kiu alpaŝas en po unu movimento transversa fluto, korno kaj dua violono.

Apartaĵoj
---------

Laŭ la karaktero de la teksto Bach kreis relative simplan komponaĵon kun mallongaj movimentoj kaj plejparte simpla akompano. Plurfoje li reekprenis popularajn dancformojn kaj melodiojn (ekz. la popolkanton „Mit dir und mir ins Federbett, mit dir und mir aufs Stroh") same kiel partojn el pli fruaj propraj pecoj (movimento 14 el BWV aldonaĵo 11 kaj movimento 20 el BWV 201/7).

Literaturo
----------

* Alfred Dürr: *Johann Sebastian Bach: Die Kantaten.* Bärenreiter, Kassel 1999, ISBN 3-7618-1476-3
* Werner Neumann: *Handbuch der Kantaten J.S.Bachs*, 1947, 5.Auf. 1984, ISBN 3-7651-0054-4
* Hans-Joachim Schulze: *Die Bach-Kantaten: Einführungen zu sämtlichen Kantaten Johann Sebastian Bachs*. Leipzig: Evangelische Verlags-Anstalt; Stuttgart: Carus-Verlag 2006 (Edition Bach-Archiv Leipzig) ISBN 3-374-02390-8 (Evang. Verl.-Anst.), ISBN 3-89948-073-2 (Carus-Verl.)
* Christoph Wolff, Ton Koopman: *Die Welt der Bach-Kantaten*. Verlag J. B. Metzler, Stuttgart, Weimar 2006, ISBN 978-3-476-02127-4

Eksteraj ligiloj
----------------

* Partitur auf IMSLP
* Aufbau und vollständiger Text der Kantate
En fonetiko, **trilo** (aŭ **trila konsonanto** aŭ **vibra konsonanto**) estas konsonanta sono produktata per vibrado inter la artikulaciilo kaj la loko de artikulacio. La norma hispana <rr> kiel en *perro* estas alveolara trilo, dumke en la pariza franca ĝi preskaŭ ĉiam estas uvulara.

Triloj estas tre diferencaj de frapetoj. Dumke en frapeto (aŭ bateto), specifa gesto estas uzata por batigi la aktivan artikulaciilon kontraŭ la pasivan, en la kazo de trilo la artikulaciilo estas tenata surloke, kie la aerfluo igas ĝin vibri. Kutime trilo vibras por 2-3 *periodoj*, sed eble ĝis 5, aŭ eĉ pli se ĝeminaj. Tamen, triloj povas esti produktataj ankaŭ per nur unu sola periodo. Kvankam tio eble ŝajnus simili frapeton, la artikulacio estas malsama; triloj varias en la nombro da periodoj, sed frapetoj ne. 

Triloj estas tre diferencaj de voĉaj plozivoj ankaŭ. Ripetadata plozivo estas kvazaŭ vibro malrapidega, sed teorio eblus triligi ĝin simple per forta rapidigo. 

Trilaj konsonantoj inkluzivitaj en la Internacia Fonetika Alfabeto estas:

* [r] - koronala trilo
* [ʙ] - bilabiala trilo
* [ʀ] - uvulara trilo

Aliaj triloj, indikeblaj langole, estas: 

* velara vibro (foja dialekta varianto de uvulara vibro)
* palata vibro
* epiglota vibro (imito de kata ronrono)

Bilabiala trilo estas malofta. Koronala trilo estas plej ofte alveolara [r͇], sed dentala kaj postalveolara artikulacioj, [r̪] kaj [r̠], ankaŭ okazas. Retrofleksa trilo trovita en la Toda (tĉ) transskribiĝis per [ɽ] (tio estas, same kiel la retrofleksa frapeto), sed povus malpli ambigue skribiĝi per [ɽ͡r]. Unu alia trilo estas raportita: epiglotala trilo. Epiglotalaj konsonantoj ofte estas alofone trilataj, kaj en iuj lingvoj la trilo estas la primara realigo de la konsonanto. Ne ekzistas oficiala simbolo por tio en la IFA, sed fojfoje [я] uzatas. Ankaŭ estas vokaloj akompanataj de epiglotala trilo, nomataj stridaj.

La ĉeĥa lingvo havas du kontrastajn alveolarajn trilojn. En iu el tiuj la lango estas levata, tiel ke estas audeba frikado dum la trilo, sonanta kvazaŭ samtempaj [r] kaj [ʐ]. Simbolon por tiu sono, [ɼ], oni forigis el la IFA. Ĝi nun estas ĝenerale transskribata kiel levita *r*, [r̝]. La liangŝang (Freska-Monta) jia havas du "zumajn" aŭ frikativajn vokalojn, skribatajn *ṳ, i̤*, kiujn oni ankaŭ povas trili, [ʙ̝, r̝].

La Ĉapakura lingvo Wari’-a (pav) kaj la Mura lingvo Pirahã (myp) havas tre neordinaran trilan fonemon, senvoĉa dentala bilabiale trila afrikato [t̪͡ʙ̥].

Vidu ankaŭ
----------

* Maniero de artikulacio
* Listo de fonetikaj temoj
* Bronx cheer
**Auld Lang Syne** estas skota esprimo signifanta, "tempoj pasintaj" aŭ "antaŭ longa tempo". Tio estas la nomo de skota poemo de la skota poeto Robert Burns el 1788. La kanto parolas pri amikeco kiu eltenas la provon de tempo.

Burns kolektis la vortojn de pli fruaj poemoj kaj precipe de la balado Old Long Syne verkita de James Watson en 1711. Lia poemo havis multajn skotajn vortojn ene de la angla teksto. Hodiaŭ estas akceptita la angla versio, en kiu restas nur la skota frazo Auld Lang Syne. La melodio estas skota popola.

Ĉefe en anglalingvaj landoj, ĝi estas kutime kantata en diversaj okazoj, ĉefe en adiaŭaj ceremonioj. Komence de Silvestro, dek sekundojn antaŭ noktomezo, komenciĝas la retronombrado kaj ĝuste je la 24.00 oni kantas **Auld Lang Syne**. Tiaj scenoj aperas en multaj teatraĵoj kaj filmoj. Unu el la konataj scenoj estas en la filmo Waterloo Bridge kie aperas la kanto de sia alia konata nomo, Farewell Waltz (Adiaŭa Valso), al kiu Robert Taylor kaj Vivien Leigh dancas dum la orkestroludantoj iom post iom estingas la kandelojn.

Ĝi ankaŭ estas kantata ĉe la fino de la lerneja jaro kaj ĉe entombigoj. En Skotlando ĝi iĝis la tradicia kanto de Hogmanay, la skota novjara festo.

Esperantigo
-----------

La kanto estis tradukita en Esperanton kun la titolo, "La IAMO LONGE FOR". Ĝi spekteblas en YouTube.

Inter la rete legeblaj verkoj Arkivigite je 2009-09-19 per la retarkivo Wayback Machine de Burns troviĝas tie nur traduko de Auld Lang Syne Arkivigite je 2011-05-14 per la retarkivo Wayback Machine, tradicie kantata je la fino de festo.

* Auld Lang Syne en Esperanto en *La Lilandejo* (ĉe archive.org)
* En la *Esperanto-vivo* de Antonio De Salvo (kun italaj versioj de Auld Lang Syne)

Eksteraj ligiloj
----------------

 **Auld Lang Syne** en Vikimedia Komunejo
* Bildo de la aŭtografa manuskripto de Robert Burns
* Auld Lang Syne poentaro Arkivigite je 2021-04-15 per la retarkivo Wayback Machine de la Robert Burns retejo ĉe Nacia Biblioteko de Skotlando
* Cifereca kopio de Auld Lang Syne en James Johnson Muzika Muzeo de Skotoj, presita inter 1787 kaj 1803, de Nacia Biblioteko de Skotlando. JPEG, PDF kaj XMLaj versioj.
* Auld Lang Syne Folia Muziko Arkivigite je 2021-02-25 per la retarkivo Wayback Machine
* Auld Lang Syne sur rusaj folkloraj instrumentoj, Kvarteto Skaz, Moskvo.
* Skotlando sur televido Auld Lang Syne videa prezento kun kantoteksto
* Artikolo sur perceptoj de kantantaj variantoj
* La kompleta poemo de James Watson en la Nacia Biblioteko de Skotlando
* Les Deux Amo Orkestro Versio de Klasika Novjaro (Mp3)
* Frua Amerikano "Auld Lang Syne"
* multoblaj versioj kaj melodioj ĉe La Mudcat Ciferecaj Tradicioj de "Kafejo"
* Auld Lang Syne public domain audiobook at LibriVox (multiple versions)
* *Kanto de la Maljunaj Homoj* ĉe la Amerika Muzika Konservejo.Com


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 809923
 |
La **Trilanda Renkontiĝo de GEJ** (germane **Dreiländertreffen**, mallonge **3-L-T**) estis semajnfina aranĝo de Germana Esperanto-Junularo, kiu okazis en la 2000-aj jaroj. Ĝi celis vigligi la Esperanto-Junularon en la tri federaciaj landoj Baden-Virtembergo, Hesio kaj Rejnlando-Palatinato. La aranĝo okazis ĉiujare en majo aŭ junio en unu el tiuj tri federaciaj landoj; tamen kompreneble ankaŭ partoprenantoj el aliaj partoj de Germanio kaj el eksterlando estis bonvenaj.

En la aranĝo okazis prelegoj, ludoj kaj ekskursoj. Krome ĉiam ekzistis Esperanto-kurso por komencantoj, ĉar kutime kvarono de la (ĝis nun ĉiam inter 16 kaj 50) partoprenantoj estis novuloj.

| Jaro | Loko | Rimarkoj |
| --- | --- | --- |
| 2008 | Bingen am Rhein |   |
| 2007 | Idar-Oberstein |   |
| 2006 | Cochem |   |
| 2005 | Baden-Baden |   |
| 2004 | Heppenheim | plej granda 3-L-T (50 partoprenantoj) |
| 2003 | Heidelberg |   |
| 2002 | Sankt Goar | apud Loreley |
| 2001 | Neustadt an der Weinstraße |   |
| 2000 | Heppenheim | 1-a Trilanda Renkontiĝo |
|

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hejmpaĝo de la Trilanda Renkontiĝo (ne aktualigita post printempo 2008)
**Karolo Lineo la pli juna**, **Carl von Linné** aŭ **Carolus Linnaeus la pli juna** (naskiĝis la 20-an de januaro 1741, mortis la 1-an de novembro 1783) estis sveda natursciencisto. Li estas konata kiel **Linnaeus filius** (do "Lineo, la filo", mallongigita al **Lf** kiel botanika aŭtoritato) por distingi lin de sia fama patro, la biologia sistemigisto Karolo Lineo (Carl von Linné respektive Carolus Linnaeus).

Li studentiĝis en la Universitato de Upsalo al la aĝo de naŭ jaroj, kaj estis instruita pri scienco fare de studentoj de sia patro, inter ili *Pehr Löfling, Daniel Solander* kaj *Johann Peter Falck*. En 1763, en aĝo de nur 22 jaroj, li sukcedis sian patron kiel la estro de Paktika Medicino en la Upsala Universitato. Lia profesoriĝo - sen plenumi ekzamenojn aŭ defendi tezon - kaŭzis protestojn inter la kolegoj.

La laboro de Karolo Lineo la pli juna estas modesta kompare kun tiu de lia patro. Lia plej konata verko estas la *Supplementum Plantarum systematis vegetabilium* de 1781, kiu enhavas botanikajn priskribojn de la patro kaj liaj kolegoj, redaktitajn kaj ampleksigitajn de la filo.

Li heredis de sia patro vastajn kolektojn de sciencaj objektoj kaj korespondaĵoj, kaj laboris por konservi la materialon. Kiam li mortis seninfana la 1-an de novembro 1783 (de iktero dum vizito al Londono), lia patrino vendis la kolektojn al la angla botanikisto Sir *James Edward Smith*, kiu lasis ilin al la Lineana Societo de Londono.

* Karolo Lineo la pli juna en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Karolo Lineo la pli juna en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Karolo Lineo la pli juna en Vikifontaro (Universala biblioteko)

Eksteraj ligiloj
----------------

* konciza biografio de Karolo Lineo la pli juna angle Arkivigite je 2000-08-18 per la retarkivo Wayback Machine kaj svede Arkivigite je 2012-09-29 per la retarkivo Wayback Machine en la retejo de la Sveda Muzeo de Natura Historio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 428041
* GND: 118573330
* LCCN: n86840871
* VIAF: 7541355
* ISNI: 0000 0001 2017 1614
* LIBRIS: 215387
* SUDOC: 035768118
* BNF: 165176937
* NLA: 44867432
* BIBSYS: 90543473
 |
**Oficiala Gazeto Esperantista** (**OGE**), estis la organo de la Esperantista Centra Oficejo (CO) de 1908 ĝis 1922. Ĝi estas grava fonto por la historio de la Esperanto-Movado kaj por fruaj lingvaj diskutoj.

La unuaj paĝoj de la kajeroj de OGE ĉiam enhavis la oficialajn komunikojn (ekz. lingvajn demandojn, preparajn kaj findokumentojn de la Universalaj Kongresoj (UK), proponojn kaj diskutojn ktp.) kaj la restanta parto sciigojn de la CO kaj la Esperantaj ligoj, asocioj ktp. listojn de societoj, oficejoj ktp. sciigojn pri gazetoj, literaturo kaj diversaĵoj. Krom verda kovrilo ĉiu kajero enhavis 4-8 verdajn kromfoliojn kun anoncoj kaj negravaj sciigoj. Redaktoroj estis generalo Hippolyte Sebert kaj Gabriel Chavet. Entute aperis de junio 1908 ĝis majo 1920 77 kajeroj en 7 vol. 313, 287, 391, 422, 282, 24 kaj 190 paĝoj da teksto kaj multaj kromfolioj 25x16 de jan. 1921 ĝis jan. 1922 4 kajeroj (6 n-roj.) 4xIV+192 p. 24x16.
 v. Esperantista Centra Oficejo. Paul TARNOW.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Skanaĵoj de O.G.E. ĉe IEMW
* Kronologia kaj lautema indeksoj de O.G.E.
* Artikoloj Arkivigite je 2008-05-09 per la retarkivo Wayback Machine el la Oficiala Gazeto Esperantista en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)



|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |
La ***gento Flavia*** estis plebdevena familio ĉe Romio. Ties membroj estas unuafoje menciitaj dum la lastaj tri jarcentoj de la Respubliko. La unua el la *Flavii* kiu elstaris estis Marko Flavio, pleb-tribuno en 327 kaj 323 aK; tamen neniu Flavius atingis la rangon de konsuleco ĝis Gajo Flavio Fimbria en 104 aK. La gento iĝis elstara dum la unua jarcento (de nia erao), kiam la familio de *Flavii Sabini* postulis la imperian dignecon.

Sub la Imperio, la nombro de personoj kiuj portis tiun nomon iĝis tre granda, eble pro la granda nombro de libertinoj sub la Flavia dinastio de imperiestroj. Estis komuna praktiko ĉe libertinoj adopti la nomojn de ties patronoj, kaj tiele sennombraj personoj kiuj atingis la rangon de la romia ŝtataneco sub la Flaviaj imperiestroj adoptis la nomon *Flavius*, kiu estis poste trapasata al ties posteuloj.

Dum la lasta periodo de la Imperio, la nomo *Flavius* ofte descendis el unu imperiestro al alia, komence el Konstancio, nome patro de Konstantino la Granda. La nomo iĝis tiom ĉiea ke ĝi estas foje traktita kiel *praenomen* (antaŭnomo), ĝis la etendo esti regule mallongigita *Fl.*, kaj ĝi estas eĉ priskribita kiel *praenomen* en kelkaj fontoj, sed ĝi nenian estis uzita kiel persona nomo.

La majoritato de personoj nomitaj *Flavius* dum la fino de la Imperio ne povis descendi el la Flavia gento; kaj ja, la distingo inter nomoj kaj familiomoj estis perdita tiele ke ofte oni ne povas eĉ determini certece ĉu temas pri nomo aŭ postnomo.

Vidu ankaŭ
----------

* Flavia dinastio

Notoj
-----

1. ↑  *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology*, William Smith, Eldonisto.

* Kategorio Flavia (gento) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Devarin** estas simpligo de Kvenja lingvo, "la plej konata artefarita lingvo", kun pli multaj parolantoj ol Esperanto, laŭ sia anonima brazila aŭtoro. Laŭ li, la kvenja lingvo estis kreata nur post multaj jaroj da studoj de J.R.R. Tolkien, male al Esperanto, kiun oni kreus preskaŭ senlabore. Sed ĉar la kvenja lingvo, tre perfekta kaj bela, estas tre malfacila ĉefe rilate al prononcado, la aŭtoro kreis **Devarinon** kun vortoj prenitaj el sanskrito kaj vivantaj lingvoj. Vere, Devarin estus, laŭ la aŭtoro, stumpo al posedo de vera Kvenja, kiu donos al mondo tion, kio Esperanto ne povis doni, unuecon…

Gramatiko
---------

* Substantivoj: ĉiuj substantivoj finiĝas per -a, la ina formo estas formita per -in-.
* Adjetivoj: finiĝas per -i.

Deklinacio:

Laŭ la aŭtoro "ne estas malfacilaj kiel en la greka, la latina aŭ la kvenja lingvo. Sufiĉe havi ilin perkore!!!"

* Nominativo: -a (singularo) -r (pluralo)
* Dativo: -lo (sing.) -lor (pl.)
* Genitivo: ?
* Lokativo: -no (sing.) -nor (plur.)

Kiel oni povas vidi, oni devas nur postmeti -r por formi la pluralon de kazoj.

Same kiel en Esperanto, la verboj varias nur laŭ la tempo:

* Prezenco, infinitivo, imperativo: -a: *mata* manĝas, manĝi, manĝu
* Futuro:-uva: *matuva* manĝos
* Pasinto:-ne *matane* manĝis
* Perfekto: unua vokalo+verbo+ia *amatia* estis manĝinta

Eksteraj ligiloj
----------------
**Develier** estas komunumo en la distrikto Delemonto en Kantono Ĵuraso, Svislando. Ĝi havis 1347 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

Geografio
---------

Devilier situas okcidente de la kantonĉefurbo Delemonto, kies suda parto situas en la kaldrono de la Baseno de Delemonto, dum la komunumo en la nordo etendiĝas ĝis la kresto de kateno de la Ĵurasa Montaro.

Najbaraj komunumoj
------------------

Develier limas en nordo al Bourrignon, en oriento al Delemonto, en sudoriento al Courtételle, en sudo al Courfaivre, en sudokcidento al Bassecourt, kaj en okcidento al Boécourt.

Trafiko
-------

La komunumo Develier estas konektita al la publika transportreto per la buslinio de Lucelle al Delemonto. La komunumo disponas pri alveturejo al la svisa aŭtovojo A16, kiu per 800 metrojn longa tunelo liberigas la vilaĝon de la transirtrafiko.

Vidindaĵoj
----------

En la industrikvartalo de Develier troviĝas endoma aŭtetkonkursejo duetaĝa.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Develier datiĝas el la jaro 1139 kiel *Divilier*.

Kiel unu de la 13 liberaj vilaĝoj de la regno Delemonto Develier fariĝis en la jaro 1271 havaĵo de la Princepiskopejo Bazelo. Post la Franca Revolucio de 1792 dum unu jaro la vilaĝo apartenis al la Raŭraka Respubliko por poste aparteni de 1793 ĝis 1815 al Francio, unue kiel parto de la departemento Mont-Terrible kaj poste de la departemento Haut-Rhin. En la jaro 1815 la Viena Kongreso atribuis la regionon al la svisa Kantono Berno. Ek de la 1-a de januaro 1979 Develier apartenas al la nove fondita Kantono Ĵuraso.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: *François Kohler* : *Develier* en *Historia Leksikono de Svislando* (2009-08-06)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Develier en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Develier
* Develier en la Historia Leksikono de Svislando

Bildoj
------

* Endoma aŭtetokonkursejo en DevelierEndoma aŭtetokonkursejo en Develier
* DevelierDevelier

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Delemonto |
| --- |
| maldekstraBoécourt • Bourrignon • Châtillon • Corban • Courchapoix • Courrendlin • Courroux • Courtételle • Delemonto • Develier • Ederswiler • Haute-Sorne (Bassecourt • Courfaivre • Glovelier • Soulce • Undervelier) • Mervelier • Mettembert • Movelier • Pleigne • Rebeuvelier • Rossemaison • Saulcy • Soyhières • Val Terbi (Montsevelier • Vermes • Vicques) • Vellerat |  |

 |
**Deviasew** aŭ **Devina Deviäsewónésum** estas arta lingvo kreita de Jonathan Washington. La gramatiko estas iĉista kaj riista, kiel postulas kelkaj sociaj teorioj de 21-a jarcento. La substantivo havas simplan deklinacion kun la kvin kazoj de la latina lingvo. La lingvo estas simpla kaj ne multe fantazia. La grupo Piĉismo registris la tekston pri Babela Turo en **Deviasew** en KD "Babelo".

Specimeno: Babela Turo (Gen. 11:1-9)

1) I ðempanum velða àsbicínestum enum devinaçt, i enum spréðaçt. 
2) I passínest, cúmc wíäþnest éb éstum, quóst tróvínewst enum piþanaçt æs câlnimaþ éb Shînaraónésum; i àla-dvelðínewst. 
3) I dirvínewst æs sólótra'ý, «Kìvenfewmews, henchewsewm vríçaçtew i ewstækìþamewsewm finius.» I vríçaçtew àsbicínewst poun petraþew, i múðaçt àsbicínewst poun mótaþ. 
4) I dirvínewst «Kìvenfewsewm, henchewsewm enum çíténaçt i enum tvoraçt, héda dównum gréþílnest úpðeraçt ðempanum; i henchewsewm ómaçt enum poun ewsewmómen i kastinus kìventomonewsewm ablaðaçt altæs mónendaþ tódum.»
5) I ðempanum Lóða venomonínest poun visten ðempanum çíténaçt i ðempanum tvoraçt, quóst istínest henchum poun isten par ðempanumew kiðaþew éb manúüm.
6) I ðempanum Lóða dirvínest «Miris, manúäsew i manáäsew ðempanum éb mónendum istewst cúmc enaþ, i àsbicewst devinaçt tódus enum; i çementernewst éb henchen çitaçt: i æs timaþ cistum, kìïngksa kamnest éb kìçementernen ewstaçt éb henchen ingksasomumaçt quóst dèsewst henchen. «
7) Kìvenfewsewm, kìvenfewsewm-dón i àla-kewewm devinaçt ewmum, quóst comprendíln kastinus devinaçt éb sólótrum.»
8) Sìnt, Lóða ðempanum ewsta'ý kínest ablaðus éb àlum altæs façaþ velðum i kìçementernínewst henchen çíténaçt.
9) Estómínest "Ka" pounquóst Lóða ðempanum kínest devinaçt ðempanum àlus éb velðum ðempanum. I éb àlum Lóða ewstaçt kínest ablaðus altæs façaþ velðum tódum.

Eksteraj ligiloj
----------------