recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ludvík FRITSCH** D-ro, Inĝ. (naskiĝis la 24-an de majo 1910 - mortis la 26-an de decembro 1989) estis ĉeĥa esperantisto kaj Esperanto-terminaristo, honora membro de Ĉeĥa Esperanto-Asocio (ĈEA).

Sian inĝenieran diplomon Fritsch ricevis en la jaro 1937 post la studoj en la Altlernejo de Kemi-Teknologia Inĝenierio, kaj en la jaro 1939 li estis promociita al doktoro de tekniko. Li laboris precipe en la industrio de celulozo kaj papero kaj fariĝis elstara ĉeĥoslovaka fakulo en ĉi tiu teknologia branĉo.

Apud fakaj kaj organizaj laboroj en sia specialaĵo li ankaŭ uzadis siajn larĝajn lingvajn sciojn (krom Esperanto kaj la ĉeĥan li regis la anglan, francan kaj germanan lingvojn) por la kunlaboro super vico da fakaj vortaroj.

Tamen li ne fordonis siajn kapablojn kaj konojn nur al la celuloza-papera specialo - multajn jarojn li laboris por Esperanto, precipe sur la kampo de ĝia apliko en scienco kaj tekniko. Li estis aktiva membro de la scienca-teknika sekcio de ĈEA ekde ĝia fondiĝo. En novembro 1974 oni elektis lin prezidanto de la sekcio; en ĉi tiu funkcio li laboris sukcese ĝis la 19-a de marto 1982, post tiu dato li funkciis kiel vicprezidanto de la sekcio. Ekde la 5-a kongreso de ĈEA, kiam okazis ankaŭ konferenco de la sekcio la 13-an de septembro 1987, li estis honora prezidanto de la sekcio. En la jaro 1982 li estis ĉeforganizanto de la seminario „Apliko de Esperanto en Scienco kaj Teĥniko" (AEST) en České Budějovice, kie estis diskutataj problemoj de la energi-fontoj. Li estas autoro de vico da fakaj artikoloj kaj prelegoj en Esperanto, ne nur en la sfero de sia ĉefa fako - li kontribuis ekzemple ankaŭ al la revuo „Esperantisto Vegetarana".

En la jaroj 1971-1983 Fritsch laboris super la granda ĉeĥa-Esperanta teknika vortaro, kiam li estis la ĉefa kunlaboranto de Inĝ. Aleš Bednařík. La laborversio de la vortaro estas atingebla rete.

Li aktive apartoprenis en vico da kunsidoj, seminarioj kaj konferencoj pri Esperanto, resp. pri ties aplikebloj en sciencaj sferoj (ekz. en la seminarioj de la tiama GDREA en Ahrenshoop, Germanio).

Kiel esplora teĥnologo Fritsch laboris en ĥemia-teĥnologia altlernejo, membris en Ĉeĥa Asocio Ĥemiista kaj Ĉeĥa Asocio por Paper-industrio.

Verkoj
------

* **1979**: Teknikaj vortaroj en Esperanto. En: Blanke, Detlev (red.). Esperanto - la internacia lingvo - sciencaj aspektoj. Berlin 1979, p. 193-199 (dokumentaro de la seminario Ahrenshoop 1978).
* **1989**:Receptaro de senviandaj manĝoj.

Literaturo
----------

* Nekrologo en Starto 4-1990

Eksteraj ligiloj
----------------

* Laborversio de la ĉeĥa-esperanta tehnika vortaro
*Ne miskomprenu kun Ljukovo!*

Ljutovo situas en la mapo en la verda munucipo
**Ljutovo,** kroate **Mirgeš,**, serbe **Љутово,** hungare **Mérges,** germane **Ludwiga** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Norda** Baĉka, en municipo de Subotica.

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Loĝantaro: 1180
* Poŝtkodo: 24215
* Telefonprefikso: 24
* Aŭtokodo: SU

Situo
-----

Ljutovo situas sur ebenaĵo, laŭ la hungara landlimo.

Historio
--------

Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao alvenis diversaj popoloj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1945 tio estis parto de Hungario.

Demografio en 2002
------------------

* 379 (32 %) sudslavoj (=popoleto ne havanta landparton, kiel la aliaj)
* 308 (26 %) kroatoj
* 162 (14 %) hungaroj
* 109 (9 %) jugoslavianoj (= ano por la unueca Jugoslavio)
* 91 (8%) serboj
Ne konfuziĝo kun la esperanta versio de la nomo de la politikisto Friedrich Engels

---

**Engelso** (ruse *Энгельс*) estas urbo en Saratova provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 63450.

La urbo estis fondita en jaro 1747.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1914.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:

* Pokrovskaja (Покровская) ekde 1747 ĝis 1914;
* Pokrovsk (Покровск) ekde 1914 ĝis 1931.

La interurba telefona kodo estas 84511, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la moskva tempo plus unu horo (en jaro 2023, ekde jaro 2016).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: latitudo 51°29' norde, longitudo 46°07' oriente.

La urbo estas ĉe rivero Volgo (Волга).

En la urbo estas fervoja stacio Petrovsk-Privolĵskij (Петровск-Приволжский).

En jaro 1959 la urbo havis 91 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 194 mil loĝantojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Friedrich Engels


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 53379
* GND: 4091800-2
* LCCN: n97026050
* VIAF: 153776944
 |
Lobos de Tierra
**Lobos de Tierra** (terlupoj, sed alude al fokoj) estas insulo perua kiu kuŝas je 19 km distance el la kontinenta marbordo kaj apartenas al la departamento Lambajeko. Ties areo estas de 16.00 km², su largo aproximado es 10 km² y su ancho es de 3 km².

Geografio de la insulo
----------------------

La ĉefaj geografia elementoj de la insulo estas la jenaj:

* La golfeto Canevaro [kanevAro].
* La golfeto Vivero.
* La golfeto Juanchuquita [ĥuanĉukIta].
* La kabo Cruz (kruco).
* La kabo Punta Sáenz
* La insuleto Albatros (albatroso).

Ekonomio
--------

Dum tempo oni elfosis (produktis) guanon el la restaĵoj de la marbirdaj fekaĵoj. Tio elĉerpiĝis kaj nun ne estas konstanta loĝantaro en la insulo.

06° 26′ 16″ S 80° 50′ 10″ O﻿ / ﻿6.43778 °S, 80.83611 °O﻿ / -6.43778; 80.83611 (mapo) **Koordinatoj: Parametro: "type=" estu "type:"**  
Koordinatoj: 06° 26′ 16″ S 80° 50′ 10″ O﻿ / ﻿6.43778 °S, 80.83611 °O﻿ / -6.43778; 80.83611 (mapo) **Koordinatoj: Parametro: "type=" estu "type:"**  
 **Koordinatoj: Parametro: "type=" estu "type:"**  
 **Koordinatoj: Parametro: "type=" estu "type:"**

Vidu ankaŭ
----------

* Insuloj Lobos de Afuera

Notoj
-----

1. 1 2  Instituto Nacional de Estadística e Informática. *: PERÚ:Compendio Estadístico 2008 - Superficie insular, según departamento Arkivigite je 2011-11-13 per la retarkivo Wayback Machine*

* Kategorio Lobos de Tierra en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Lucy Doraine** laŭ origina nomo kaj hungarlingve kutima sinsekvo **Kovács Ilona** estis hungara filma aktoro. Ŝia personaj nomvariantoj en Hungario estis *Ilonka*; *Lonci*, ŝia unua geedziĝa nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Kertész Mihályné*.

Lucy Doraine
Lucy Doraine kiel Ilona Kovács naskiĝis la 22-an de majo 1898 en Budapeŝto, ŝi mortis la 14-an de oktobro 1989 en Los-Anĝeleso.

Biografio
---------

Lucy Doraine studis en privata aktorlernejo de Szidi Rákosi, ŝi debutis en muta filmo en 1916 helpe de Michael Curtiz (tiam Mihály Kertész). Ili estis geedza paro ĝis 1923 kaj ŝi naskis filinon jam en 1915. Post sukcesaj filmoj en Budapeŝto ili translokiĝis al Vieno en 1919, ŝi prenis la pseŭdonimon kaj ili kreis 9 filmojn en Aŭstrio. Ekde 1923 ŝi estis signifa partoprenanto de germanaj filmoj en Munkeno kaj Berlino. Tamen allogis ŝin Holivudo en 1928. Post komencaj sukcesoj finiĝis erao de mutaj filmoj kaj ŝia filma kariero finiĝis pro neperfekta kono de angla lingvo. Ŝi denove edziniĝis sed la filma industrio forgesis ŝin.

Ŝiaj filmaj roloj (elekto)
--------------------------

* *Az ezüst kecske* (debuta filmo, 1916)
* *Die Dame mit dem schwarzen Handschuh* (1919)
* *Sodom und Gomorrha* (kun grandaj kulisoj, 1922)
* *Die suchende Seele* (ankaŭ produktoro, 1925)
* *Adoration* (1928)
* *Hell's Angels* (nur en epizodo, 1930)
* *Trial of Mary Dugan* (ŝia lasta apero en filmo, 1931)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
*

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

* Kategorio Lucy Doraine en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 739113
* GND: 1061312542
* LCCN: nr97025917
* VIAF: 4836799
* ISNI: 0000 0000 5443 6150
* BNF: 16635757r
 |



* Portalo pri Biografio
* Portalo pri Filmo
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Lungern (stacidomo). |

Pri la komunumo
---------------

**Lungern** estas komunumo en Kantono Obvaldo, en Centra Svislando. Ĝi havis 2049 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

Geografio
---------

Lungern situas ĉe la bordo de la samnoma natura baraĵlago en la suda kaj supra parto de la valo de Obvaldo. La komunumo konsistas el tri distriktoj, nome la ĉefvilaĝo sudoriente de la lago, Obsee sude de la lago, kaj Bürglen-Kaiserstuhl norde de la lago.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Lungern limas en nordo al Giswil, en nordoriento al Sachseln, en oriento al Kerns,en sudoriento al Hasliberg (BE), en sudo al Meiringen (BE), sen sudokcidento al Brienzwiler (BE), kej en okcidento al Hofstetten ĉe Brienz (BE).

Trafiko
-------

Lungern disponas pri du stacidomoj, nome en Kaiserstuhl kaj en la ĉefvilaĝo Lungern mem, ĉe la Brünig-Fervojo de Lucerno al Meiringen kaj Interlaken. De Obsee aertelfero kondukas al Schönbüel.

Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo al la Brünig-Pasejo. La tunelo de la nacia aŭtovojo A8 nuntempe estas konstruata kaj iam liberigos la komunumon de la transirtrafiko.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Lungern datiĝas el la jaro 1275 kiel *Lutigern*.

Fine de la 18-a jarcento la loĝantaro de Lungern decidis malaltigi la nivelon de la Lago de Lungern por gajni kultiveblan terenon. Oni konstruis kanalon, kiu post interrompoj pro la krizo, kiun kaŭzis la franca revolucio, povis en la jaro 1790 esti malfermita. La lagonivelo malaltiĝis 35 metrojn. Centjaroj poste la kompanio *Zentralschweizerische Kraftwerke* aĉetis la lagon kaj per digo fermis la kanalon kaj replenigis la lagon en la jaroj 1926 ĝis 1927. La domoj, kiuj estis konstruitaj sur la iama lagogrundo estis rekonstruita en la vilaĝo mem.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: *Josef Halter*: *Lungern* en la *Historia Leksikono de Svislando* (18.7.2008)
2. ↑  Fonto: Artikolo pri Lungern en la germanlingva vikipedio

Vidu ankaŭ
----------

* Kaiserstuhl OW (stacidomo)
* Lungern (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Lungern
* Lungern en la Historia Leksikono de Svislando

| Komunumoj de Kantono Obvaldo |
| --- |
|  |  |
| Alpnach - Engelberg - Giswil - Kerns - Lungern - Sachseln - **Sarno**

* Kategorio Lungern en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

 |
**Luis Tristán de Escamilla**, konata ankaŭ kiel **Luis de Escamilla** aŭ **Luis Rodríguez Tristán** (Toledo, ĉ. 1585- samloke, 1624), estis hispana pentristo de la skolo de manierismo, apartenanta al la Hispana Ora Jarcento.

*Sankta Petro kaj Sankta Francisko*. Reĝa Palaco de Riofrío. Provinco Segovio. *Patrimonio Nacional* (Hispanio).Filo de komercistoj kaj metiistoj toledaj, eklaboris en la ateliero de El Greco, kies stilon li imitis (ĝis fakto ke oni konfuzigis ofte la fakulojn, kiuj atribuis verkojn de unu al la alia); kun la kreta pentristo estis el 1603 al 1606, sed poste li foriris al Italio, kie li estis ekde 1606 al 1613. Oni konsideras lin ĉefa disĉiplo de la toleda pentristo, krom lia propra filo, Jorge Manuel Theotocópuli. Li laboris sian tutan vivon en Toledo. Ne stiligis tiom la figurojn kiel lia majstro kaj klopodis nuancigin jam iom eksmodan manierismon per naturalismajn nuancojn ĉe ĉiutagaj objektoj kaj traktado de materialoj, kio devenas el la italaj sekvantoj de Caravaggio kaj de la eĥoj de la Kontraŭreformacio. Lia stilo estis ege personeca, kun aspra graveco, terecaj nuancoj sur kiuj brilas intensa lumkoloraro.

Bibliografio
------------

* Alfonso Pérez Sánchez kaj Benito Navarrete Prieto, *Luis Tristán 1585-1624* Ediciones del Umbral, 2001.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Luis Tristán en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Verkoj de Luis Tristán
* Artikolo pri Luis Tristán de la enciklopedio GER. Arkivigite je 2007-09-30 per la retarkivo Wayback Machine
* Luis Tristán en artehistoria.jcyl.es. Arkivigite je 2008-12-11 per la retarkivo Wayback Machine
* Artikolo en la reta enciklopedio de la Muzeo Prado.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 446286
* GND: 123642132
* LCCN: n2002017139
* VIAF: 55060304
* ISNI: 0000 0001 1646 5134
* SUDOC: 059316144
* BNF: 14540155z
* ULAN: 500027753
* RKD: 78223
* BNE: XX1274923
 |
**Lingva atlaso** montras la historian kaj geografian amplekson de la disvastigo de lingvoparolantoj. Ĝi konsistas el sistemigita kolekto de mapoj montrantaj la distribuon de unuopaj lingvoj kaj iliaj dialektoj, kunigitaj per komuna teritorio (Atlaso de la ĉina lingvaro), komuna genetika aŭ area aparteno (Atlaso de la kaŭkaza lingvaro) aŭ alia komuna karakterizaĵo (Atlaso de lingvoj por interkultura komunikado). La lingva atlaso do reprezentas fundamentan ilon por la studado de geolingvistiko.

La kreo de lingva atlaso de ĉi tiu tipo estas relative nova fenomeno en lingvistikon, lokita en la komunaĵo de la kampoj de lingvistiko, lingva geografio, socilingvistiko, lingva antropologio, kaj ofte historio kaj etnografio. Samtempe lingvaj atlasoj estas gravaj helpiloj en ilia plua esplorado.

Bazaj lingvaj atlasoj
---------------------

* Lingva atlaso de la pacifika regiono (red. SA Wurm, Shirô Hattori), 1981.
* Lingva atlaso de Ĉinio (red. SA Wurm), 1988.
* Atlaso de la lingvoj en la mondo (red. C. Moseley, RE Asher), 1994.
* Atlaso de la endanĝeraj lingvoj en la mondo (red. SA Wurm), 1996.
* Atlaso de lingvoj por interkultura komunikado en Pacifiko, Azio kaj Ameriko (en 2 vol.), 1996.
* Atlaso de la Lingvoj kaj Etnaj Komunumoj de Sudazio. (red. Bretona RJL), 1997.
* Atlaso de latinidaj lingvoj (red. Koryakov YB), 2001
* Atlaso de kaŭkazaj lingvoj (red. Koryakov YB), 2002.
* Atlaso de la Lingvoj de Surinamo (red.Carlin EB, Arends J.), 2003.
* Atlaso de kaŭkazaj lingvoj (red. Korjakov Yu. B.), 2006.

Vidu ankaŭ
----------

Geolingvistiko

* Kategorio Lingva atlaso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Ekzemplo por la lotusa efiko
Surfaco de la lotusfolio
La **lotusa efiko** (*lotusefiko*) preskaŭ komplete evitas la malsekigon de iu surfaco, kiel oni povas vidi ĉe lotuso. La akvo, kiu gutas sur la folion, kunportas malpuraĵon - kaj la lotusa efiko evitas la malpurigon per tio. Ankaŭ aliaj plantoj, ekzemple tropeolo (*Tropaeolum*), fragmito (*Phragmites*) aŭ brasiko (*Brassica oleracea*) uzas tiun efikon, same kiel multaj bestoj, ekzemple insektoj ĉe siaj flugiloj.

Funkcio
-------

La surfaco de la funelforma lotusfolio estas kovrata per malgrandaj elstaraĵoj kaj sur tiuj troviĝas vakso. Akvogutoj, kiuj falas sur la lotusfolion, plumoviĝas antaŭ ol ili povas malsekigi la surfacon de la folio.

Signifo
-------

Malpuraĵo reduktas la fotosintezon. La biologia utilo por plantoj estas la protekto kontraŭ malsanoj per fungoj kaj mikroorganismoj kaj kontraŭ surkresko per algoj.

Tiu efiko ankaŭ validas por insektoj, kiuj per siaj gamboj ne povas purigi ĉiujn lokojn sur siaj korpoj.

Teknika aplikado
----------------

* La unua produkto estis en la jaro 1999 la mempuriĝanta fasadkoloro *Lotusan*.
* Ĉe vojimpostaj kameraoj en Germanio troviĝas mempuriĝantaj vitroj de la firmao Ferro GmbH.
* La firmao Degussa AG evoluigis prototipojn de plastoj kaj sprajoj kun la lotusa efiko.

Atentigo: Tia maniero de mempurigo helpas nur kontraŭ likvaj solvaĵoj kaj estas tial nenia protekto kontraŭ grafitioj. En la varbado oni ofte intence miksas la lotusan efikon kun „efiko de facila purigo" de iuj surfacoj.

Esplorhistorio
--------------

La fenomeno de la mempuriga kapablo de lotuso estas konata en Azio ekde ĉirkaŭ 2000 jaroj; lotuso estas inter aliaj la simbolo por pureco en la budhismo. Finfine komence de la 1970-aj jaroj la botanikisto Wilhelm Barthlott esploris la efikon per rastrumelektrona mikroskopo. Unue li esploris la tropeolon, poste kun C. Neinhuis la lotuson. Ekde la 1990-aj jaroj multe da literaturo kaj patentoj ekzistas. Wilhelm Barthlott gajnis kelkajn premiojn: 1997 "Karl-Heinz Beckurts Preis", en 1998 li estis nomita por la "Deutscher Zukunftspreis des Bundespräsidenten", 1999 "Philip Morris Forschungspreis", 1999 "Deutscher Umweltpreis", 2005 "Innovationspreis Bundesministerium für Bildung und Forschung".

Eksteraj ligiloj
----------------

* Lotusa efiko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Lotusa efiko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Lotus-Effect
* Animation of the lotus effect
**Luigi FERRAJOLI** (n. Florenco, 6a de aŭgusto 1940) estas itala juristo kaj nuntempe li estas unu el la plej elstaraj juraj filozofoj en Eŭropo. Li estas aŭtoro de kelkaj verkaĵoj, inter ili lastatempe: *Costituzionalismo oltre lo Stato* (Konstituciismo tras la Ŝtato) 2017 kaj Manifesto por la Egaleco 2019. Li estas lernanto de Norberto Bobbio kaj unu el la ĉefaj teoriuloj de la jura garantiismo, teorio kiun li disvolvigis dekomence en la medio de la kriminala juro, sed kiun li konsideras ĝenerale paradigmon aplikeblan al la garantio de ĉiuj bazaj rajtoj.

Li defendas, ke la gravaj krizoj igas necese krei tutmondajn taŭgajn instituciojn por protekti kaj defendi la homaron. Ferrajoli apogas la ideon aprobi universalan konstitucion, ĉar laŭ li, ekzistas problemoj kiel la klimata ŝanĝo, militoj, malsatego, ktp, kiuj ne povas esti solvotaj je nacia nivelo, do estus necesa la adopto de universala leĝaro. Pro tio, la 21an de februaro 2020, li proponis en Romo la kreon de universalaj institucioj, kies ĉefa celo estus garantii la homajn rajtojn kaj la pacon. Ferrajoli laboras pri ĉi tiu temo kaj ĝuste kiam la koronvirusa pandemio okazigis milojn da mortintoj en la tuta mondo, li asertis, ke estas necese garantii, ke ĉiuj homoj, sendepende de raso aŭ nacio, rajtas ricevi ĉiujn medikamentojn kune kun aliaj nepraĵoj nomitaj de li: sociaj rajtoj. Li proponas la reformon de internaciaj organizaĵoj kiel la Monda Banko aŭ la Internacia Monunua Fonduso, kune kun la kreon de kelkaj aliaj kiuj garantius tutmonde edukadon, loĝadon, sanon kaj manĝadon. Li ankaŭ proponas la aprobon de impostoj je internacia nivelo, kiel la Tobin-imposto aŭ mon-kontribuoj pro la uzado kaj trouzado de komunaj havaĵoj, tiuj nomata de li "universala havaĵaro", esence la akvo, la nutraĵoj kaj la medikamentoj.

Notoj
-----

1. ↑   Rodríguez, Carlos (12a de junio 2008). «"Hay intereses muy fuertes para mantener las drogas prohibidas"». *Página/12*. Konsultita la 5an de aprilo 2020.
2. ↑  Por la tuta alineo "PROPONO POR UNIVERSALA KONSTITUCIO", Gazeto Andaluzia, 33-a Jarkolekto, Septembro 2019, N-ro 114, pp. 10-12.

* Kategorio Luigi Ferrajoli en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 686689
* GND: 1018523154
* LCCN: n79003324
* VIAF: 9887324
* ISNI: 0000 0000 8355 8384
* SUDOC: 030151511
* BNF: 121625043
* NKC: jo20191059401
* ICCU: CFIV105762
* BNE: XX926221
 |
**Luga** (ruse *Луга*) estas urbo en Leningrada provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 41438.

La urbo estis fondita kaj havas statuson de urbo ekde jaro 1777.

La interurba telefona kodo estas 81272, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas 58° 44′ N, 29° 51′ O (mapo)58.73333333333329.85
 .

La urbo estas ĉe rivero Luga (Луга).

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro 1959 la urbo havis 25,5 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 40,4 mil loĝantojn.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Luga (urbo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Mapo

 Rusio: urboj de armea gloro

Arĥangelsko | Belgorodo | Velikije Luki | Velikij Novgorod | Vladikavkaz | Voroneĵ | Vjazma | Dmitrov | Jelec | Jelnja | Kozelsk | Kronŝtadt | Kursk | Luga | Malgobek | Naro-Fominsk | Orjol | Polarnij | Pskovo | Rĵev | Rostov-na-Donu | Tuapse
En kelkaj pilkoludoj la matĉestro (arbitrulo) estas subtenata per unu aŭ pliaj **liniarbitruloj** (taĉisto).

Futbalo
-------

En futbalo oni distingas inter "liniarbitrulo" kaj "vicmatĉestro".

La **vicmatĉestroj** (*asistantoj*) estas profesiaj matĉestroj, kiuj subtenas la matĉestron dum la gvidado de la matĉo. En ĉiu (internacia) matĉo estas du *asistantoj*, kiuj responsas pri unu de la du flanklinioj. Ili havas flagon, per kiu ili signalas al la matĉestro, kiam la pilko komplete transpasis la flanklinion kaj kiu teamo rajtas reekludi, kiam okazis ofsajda pozicio, kaj kiam okazis iu faŭlo, kiun la matĉestro ne povis vidi.   

La *asistanto* povas esti konsultata de la matĉestro por diri sian opinion pri neklara situacio. Krome la *asistantoj* helpas en preparo kaj administradaj laboroj.   

Se la *asistanto* signalas per flago, la matĉestro trafas - ĉu konsente, ĉu ne - la finan decidon laŭ propra opinio.
Ĝis 1996 **vicmatĉestroj** estis nomitaj "liniarbitruloj". La nuna esprimo pli taŭge reflektas la faktan rolon de tiuj oficialuloj. Foje ili erare estas nomataj "asistantoj de la matĉestro". La tri oficialuloj kutime prenas "diagonalan sistemon" por kontroli la tutan ludkampon: La *asistantoj* nur moviĝas ĉe la flanklinio de la maldekstra defenda, respektive la dekstra avana duono de la ludkampo, dum la matĉestro moviĝas ĉefe laŭ la alia diagonalo.   

**Liniarbitruloj** funkcias nur dum matĉoj de malaltaj klasoj, en kiuj la matĉestro restas sola sen subteno de neŭtralaj profesiaj asistantoj. Ambaŭ kluboj disponigu membron por helpi en la observado de la flanklinio. Tiuj "liniarbitruloj" nur signalu per flago, kiam la pilko forlasis la ludkampon. Ne necesas pasi matĉestran ekzamenon, por transpreni tiun taskon. *Liniarbitruloj* ne rajtas signali ofsajdon.   

En Aŭstrio "help-matĉestro" transprenas la kontrolon de la flanklinio dum matĉoj de malaltaj klasoj. Ili ĉiun trian jaron havas staĝon pri matĉestrado, sed ili ne estas plenrajtaj matĉestroj, sed membroj de unu el la ludantaj kluboj. Ili rajtas gvidi matĉojn de junuloj kaj de rezervo-teamoj kaj povas agi kiel *liniarbitruloj* dum matĉoj de la propra ĉefteamo. Tiam ili deĵoras en la avana zono de sia teamo kaj devas signali *ofsajdon*.

Teniso
------

En tenismatĉo **liniarbitruloj** poziciiĝas ĉe la rando de la ludkampo kaj vokas "Ekstere", kiam la pilko tuŝas la grundon ekster la ludkampo. En modernaj ludejoj ofte sensoroj en la grundo transprenas tiun taskon.

Glacihokeo
----------

En glacihokeo estas du **liniarbitruloj**, kiuj ĉefe observas la bluajn liniojn por fajfe aŭ montre signali *ofsajdon*. Ili gvidas tiujn ekbatojn, kiuj ne okazas ĉe la centra ekluda punkto. Krome ili atentu pri malpermesataj longaj ŝotoj, malkorektaj interŝanĝoj de ludistoj kaj pretu konsulti la matĉestron pri klarigendas scenoj.

En malaltaj klasoj ofte mankas ĉefmatĉestroj. Tiam paro el samrajtaj matĉestroj gvidas la ludon. En altaj klasoj gvidado de du matĉestroj okazas nur, se gvidado far la ĉefmatĉestro montriĝas neebla dum aŭ mallonge antaŭ la matĉo.

* Kategorio Liniarbitrulo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Lucy Eldine Gonzalez Parsons**, naskiĝis ĉirkaŭ 1853 en Teksaso, mortis la 7-an de marto 1942 en Ĉikago, Ilinojso, Usono. Ŝi estis gvidanto kaj aktivistino en la laborista movado, radikala maldekstrulino, liberecana anarkiisto. Ŝi estis sukcesa parolanto kaj estis unu el la fondintoj de la sindikato "Industrial Workers of the World" (Industriaj Laboristoj de la Mondo).

Parsons fariĝis radikalulino post sia geedziĝo kun Albert Parsons, gazetara redaktoro, kiam ŝi devis translokiĝi kun li de Teksaso al Ĉikago en 1873 pro maltoleremaj reagoj al sia interracia geedzeco, ĉar en tiu tempo en Usono estis leĝoj kiuj malpermesis geedzecon kaj kunvivadon inter blankuloj kaj membroj de aliaj rasoj. Malgraŭ ĉiuj eblaj reprezalioj, kiujn ili alfrontis por esti interracia paro kaj aktivuloj por la libereco de nigruloj, Lucy kaj Albert edziĝis en 1871.

En 2016, la revuo The Nation publikigis senpagan kaj interretan desegnofilmeton de la Kelly Gallagher pri Lucy Parsons, "Pli danĝera ol mil tumultantoj: La revolucia vivo de Lucy Parsons."

Ŝi daŭre estas konsiderata de multaj usonaj liberecanoj hodiaŭ kiel unu el la plej influaj anarkiistoj de sia tempo.

Junaĝo
------

Ŝi naskiĝis sklavo, la filino de nigra meksika virino nomata Marie del Gather kaj John Waller, majstro de la nacio Creek. Lucy fariĝis orfo en la aĝo de tri kaj estis kreskigita de onklo per la nomo de Oliver Gathings. Dum sia junaĝo ŝi estis konata kiel **Lucy Gonzales.**

Ekstera ligilo
--------------

* Lucy Parsons en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Lucy Parsons en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

The Lucy Parsons Center Arkivigite je 2005-03-31 per la retarkivo Wayback Machine, radikala librejo en Bostono, Usono.

Lucy Parsons Lab

Noto kaj referencoj
-------------------

*Ĉi tiu artikolo estas tute aŭ parte surbaze de artikolo el la anglalingva Vikipedio , la 22-an de marto 2017.*

1. ↑  (en) Jones, Jacqueline (2017). *Goddess of Anarchy: the Life and Times of Lucy Parsons, American Radical*. New York: Basic Books, ISBN 9780465078998. OCLC 982093458.
2. ↑  (en) "*Lucy Parsons: Woman of Will | Industrial Workers of the World*" (industriaj laboristoj de la mondo) *www.iww.org*.
3. ↑  (en) Hunter, Tera W. "*Latina heroine or black radical? The complicated story of Lucy Parsons*", The Washington Post, la 12-an de januaro 2018.
4. ↑  (en) Gallagher, Kelly (la 15-an de novembro 2016). "*More Dangerous Than a Thousand Rioters: The Revolutionary Life of Lucy Parsons*" – pere de www.thenation.com.

* Lucy Parsons en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Lucy Parsons en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 681840
* GND: 1153078945
* LCCN: n86026206
* VIAF: 33472463
* ISNI: 0000 0000 8437 8502
* SUDOC: 135995574
 |
La lumpulsa komparilo de la observatorio Lowell uzita porla malkovro de Plutono.
**Lumpulsa komparilo** estas optika mekanismo uzita por trovi malsimilecojn inter du bildoj. Ĝi funkcias kiel mikroskopo, kiu rapide alterne ("lumpulse") prezentas ambaŭ bildojn al la vido de observanto.

Uzis ĝin la astronomoj por kompari du fotografiojn de la sama parto de la ĉielo prenitaj en du malsamaj momentoj. Ĝi permesas identigi la objektojn, kiuj ŝanĝis de loko (planedojn, asteroidojn, kometojn, stelojn kun granda propra movo...) aŭ de magnitudo (variantajn stelojn).

Notinda astro malkovrita helpe de tia aparato estis la nanoplanedo Plutono, malkovrita de Clyde Tombaugh en 1930.

la "lumpulsa kompara projekciilo" (aŭ "PROBLICOM" : de la angla **PRO**jector **BLI**nk **COM**parator), inventita de la amatora astronomo Ben Mayer, estas malmultekosta versio de la lumpulsa komparilo. Ĝi konsistiĝas el du diaprojekciiloj kun rotacianta kaŝilo kiu alterne interrompas la projekcion de unu aŭ la alia diapozitivo.

Moderna ekvivalento
-------------------

En la nuna tempo, la ŝargkuplitaj aparatoj vaste anstataŭigis la fotajn platojn kaj la astrofotoj estas ciferece registrataj en memoroj. la funkcio de lumpulsa komparo povas esti plenumita de komputilo prefere ol de mekanisma aparato.

Tamen, algoritmoj de bilda diferencigo kapablas trovi malsimilecojn inter bildoj pli efike ol la homaj okuloj. Por mezuri precize la pozicion de objekto, kies rapideco kaj direkto de movo estas konataj, oni uzas la teknikon de "Spuro kaj Stako", en kiu pluraj bildoj estas supermetitaj tiamaniere, ke la observata objekto ŝajnu punkto inter la steloj, kiuj aperas kiel strekoj.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  The Blink Comparator (el la paĝaro pri la malkovro de Plutono)(angle)
2. ↑  Lumpulsa komparilo sur persona komputilo(angle)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lumpulsa komparilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

angle The Blinking Astronomer (la lumpulsanta astronomo) el "The Cambridge astronomy guide:"
Lokio estis, en la nord-ĝermana mitologio, unu el la gigantoj, kiu sukcesis infiltri la diaron kaj eĉ iĝi adoptita frato de Odino.
Fine tamen, lia malica naturo dominis, kaj li instigis la morton de Baldr.
Dum ragnarök, Lokio gvidos la malicajn fortojn en la lasta lukto kontraŭ dioj kaj homoj.

Psiĥologie, Lokio estas preskaŭ same komplika kiel Ódhinn. Li povas libere sin transformi (kaj transseksi); pro tio, aldone al lia malico, li estas dramaturge inspira, kaj li estas unu el la tri roluloj - kune kun Odino kaj Thoro - kiuj plej ofte aperas en la nord-ĝermanaj mitoj.

Kun sia edzino Sigyn, Lokio havas du filojn ; kun la gigantino Gullveig aŭ Angrbodha, li havas tri pluajn infanojn, nome la mortintodiinon Hel, la gigantan lupon Fenrir kaj la eĉ pli gigantan serpenton Midhgardsormr, kiu nuntempe kuŝas ĉirkaŭ la tutan teron.
Rilate al ili, tamen diskutindas ĉu Loki estas patro aŭ patrino, ĉar li mem naskis ilin, manĝinte la koron de Gullveig kiam ŝi estis (trifoje) bruligita.

En ragnarök, Fenriro manĝos Odino, kaj Midhgardsormr per sia veneno mortigos Toron.

Same patrina estas la rolo de Loki rilate Sleipnir, la ok-kruran ĉevalon de Ódhinn, kiun li naskis en formo de ĉevalino, forloginte virĉevalon kiu helpis al la konstruo de muro ĉirkaŭ Azbieno.

* 
* 
* 
*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Loki en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* Arkivigite je 2007-04-12 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2005-03-05 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2006-02-12 per la retarkivo Wayback Machine
**Lumŝori,** ukraine **Лумшори,** slovake *Lumšur, Lumšory*, hungare **Rónafüred** estas tre malgranda vilaĝeto en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Pereĉin, en municipo de Turiĉki.

Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Velikij Bereznij en Transkarpatio

Bazaj informoj
--------------

* 48° 48′ 02″ N 22° 42′ 51″ O﻿ / ﻿48.80056 °N, 22.71417 °O﻿ / 48.80056; 22.71417 (mapo)Koordinatoj: 48° 48′ 02″ N 22° 42′ 51″ O﻿ / ﻿48.80056 °N, 22.71417 °O﻿ / 48.80056; 22.71417 (mapo)
* Areo: 22 km²
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 84
* Poŝtkodo: 89222
* Telefonprefikso:

Situo
-----

Historio
--------

En 1600 jam feriejo funkciis tie. Ĝis Traktato de Trianon Rónafüred apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto de Perecseny, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Lumŝori/Rónafüred. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------
**Brauhaus zum Löwen** situas en la eksa *Apoteko ĉe la leono* (germane: *Löwenapotheke am Kornmarkt*) en Mühlhausen (Turingio), Germanujo (Feichtaer Straße 2-4) kiu konstruiĝis inter 1707 kaj 1713. La antaŭula konstruaĵo fajrege detruiĝis originante el la dua duono de la 16-a jarcento. Ĝi longegan tempon estis apoteko. Sed nuntempe temas pri la ununura aktiva bierfarejo en tuta Mühlhausen; apudas hotelo.

Doma historio
-------------

Estis en la 12-a jarcento Mühlhausen ankoraŭ dumvojaĝa rezidejo por la imperiestroj. La interna korto kaj frugotika volbokelo ja havas eĉ hodiaŭ spurojn el tiu epoko. Alia parto doma datumas el la komenco de la 16-a jarcento. Dum la incendio de ĉe Kornmarkt (greno-foirejo) en majo 1707 ĉio estis ege damaĝita. La nuna domo kun la kurbitaj andreaj krucoj sur malnovaj fundamentoj nove naskiĝis inter 1707 kaj 1712; ĝi servu kiel farma bieno. Ĝis 1780 tenadis ĝin diversaj altrangaj familioj. La munkenano Johann Christian Klauer akiris ĝin en 1780 kaj aranĝis apotekon ene. Tra multaj generacioj la domo apotekis. Ĝis la 1975-a jaro kiam malfermiĝis surloke fakvendejo pri medicinteknikaĵoj.

Novpretigo bierfarada
---------------------

En 1992/93 estis restaŭradoj profundaj kaj alidediĉo je bierfarejo kun hotelo ene de nur 150 tagoj. Sume tio kostis 10 milionojn da markoj. En la festotago de ĉieliro 1993 estis inaŭguro de la nova gastejo-bierfarejo. En la antaŭan domon dek tunojn da ŝtalo oni metis. Tiel malnova bierfara tradicio revivigeblis ĉar ĉ. la 1700-a jaro ekzistis jam kvar entreprenoj produktis hordeajn malvaziojn. Bieranoncisto antaŭ Mario-kirko konatigis al oni la vendo- kaj elverŝlokojn.

Gamo produkta
-------------

* Mühlhäuser Landbier, hela kaj simila al Pilsner
* Apotheker Dunkel, nigra biero
* Kupferbier
* bokbieroj laŭsezone: Weihnachtsbock, Oktoberfestbier
* Brombeer-Mix, Pflaumen-Mix (bierlimonadoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* domohistorio
La **Lumturo de Aleksandrio** estas unu el la sep mirindaĵoj de la antikva mondo, plej fama lumturo de la antikvo. Ĝi iĝis prototipo por ĉiu posta lumturo.

Ĝin konstruigis Sostratos el Knidos por la egipta faraono Ptolemeo la 2-a ĉ. 280 a.K. sur la insulo Faros, en la aleksandria haveno. Laŭ la priskriboj, ĝi altis pli ol 135 m. Ĝi estis kontruata en tri partoj, kiuj mallarĝiĝis supren. La suba parto estis kvarangula, la mezo okangula, la supra cilindra. Al la supra pinto kondukis larĝa, spirala alirvojo, kie brulis ĉiunokte fajro.

Pinton de la konstruaĵo ornamis granda statuo, simbolizanta aŭ Alkesandron la Grandan aŭ Ptolemeo la 1-an en formo de la sundio, Helios.

Kvankam oni pli frue konis ĝin, ĝi aperis nur en la 6-a jarcento p.K. inter la sep mirindaĵoj (anstataŭ la babilonaj urbomuroj).

En la mezepoko, la araboj konstruis etan moskeon anstataŭ la lumfajrejo. La lumturo ekzistis ankoraŭ en la 12-a jarcento, sed detruis ĝin du tertremoj en 1303 kaj 1323 kaj poste oni uzis restaĵojn por konstrui fortikaĵon (1477 mameluka sultano Kait-bay).

|  |  |
| --- | --- |
|   Sep mirindaĵoj de la antikva mondo |  |
| Piramidoj de Gizo  ♦ 
Pendĝardenoj de Semiramida  ♦ 
Statuo de Zeŭso en Olimpio  ♦ 
Templo de Artemis en Efeso 
Maŭzoleo de Halikarnaso  ♦ 
Koloso de Rodiso  ♦ 
Lumturo de Aleksandrio  |


* Lumturo de Aleksandrio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Lumturo de Aleksandrio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Luigi Giuseppe Lasagna** (naskiĝis la 4-an de marto 1850 en Montemagno, mortis la 11-an de novembro 1895 en Juiz de Fora) estis itala episkopo.

Li estis titulara episkopo de Oea ekde la 10-a de marto 1893 ĝis la 11-a de novembro 1895. Li estis la fondinto de la salesianaj verkoj en Brazilo kaj Urugvajo.

Biografio
---------

Li naskiĝis en Montemagno en 1850, kaj estis ordinita salesiana pastro en 1873. En 1876, kun la helpo de Don Bosco li estis sendita misiisto al Latin-Ameriko. Li estis konsekrita titulara episkopo de Oea la 12-an de marto 1893 de la kardinalo Lucido Maria Parocchi, kaj pli bone konata kiel Dom Luís.

Li fariĝis direktoro de la Kolegio de Vilaĝo Kolono, en Urugvajo. En 1881, li inaŭguris veterstacion, poste fondis katolikan universitaton kaj mezlernejon pri agrikulturo. En 1883, li komencis sian ministerion en Brazilo.

Li mortis en 1895 en Juiz de Fora, viktimo de fervoja akcidento kiam du trajnoj de la kompanio *Estrada de Ferro Central do Brazil* koliziis. En la sama akcidento, mortis sep fratinoj, kvin aliaj pastroj kaj lokomotivisto.

Referencoj
----------

1. ↑  Araldica ecclesiastica
2. ↑   Os salesianos, os Bororos e a banda de crianças indígenas que mudou a história (portugale). brasilianafotografica.bn.br.
3. ↑   Juiz de Fora 150 anos em um minuto (portugale). acessa.com.

Bibliografio
------------

* Paolo Albera, *Mons. Luigi Lasagna: Memorie Biografiche*, 1900.
* D. Barberis, *Mons. Luigi Lasagna "Vale mecum"*, San Benigno Canavese, 1901.
* Lorenzo Gentile, Missionsbischof Alois Lasagna, Salesianer 1850–1895, übersetzt durch Leo Schlegel, München, 1933
* Juan E. Belza, *Luis Lasagna, el obispo misionero*, 1969

Vidu ankaŭ
----------

* Titulara episkopujo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Luigi Giuseppe Lasagna en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* angle Paĝo pri MS-ro Lasagna en Catholic Hierarchy
**Generalo Lionel Charles DUNSTERVILLE** (1865-1946) gvidis la t.n. 'Dunsterforce' (Dunsterfortojn) tra nuna Irano por preventi la supozitan germanan-turkan invadon de Hindio.

Lionel Charles Dunsterville ekservis en la brita aremo en 1884 ĉe la infanterio. Poste li servis ĉe la kolonia India Armeo kaj en 1917 gardis la limojn por preventi - fakte malverŝajnan - turkan-germanan invadon per sia 1000 soldatoj. Ili helpis la sendependiĝan Kaŭkazion kaj rebatis rusajn revoluciajn fortojn ĉe Enzeli (ĉ. 3.000 soldatojn).

Oni poste komisiis al li okupi la gravan naftourbon Bakuo, en la tiama Azerbajĝano, pri kiu li rezigni la 14-an de septembro 1918, post atako de 14.000 turkaj soldatoj, kiuj okupis sekvatage la urbon. La aliancanoj reokupis la urbon nur post du monatoj, post la turka armistico.

Fonto
-----

* Encyclopaedia of the First World War- Who's Who

Referencoj
----------

* S.P. Menefee, "Dover, Thomas," in H.C.G. Mathews and Brian Harrison (eds.), *Oxford Dictionary of National Biography*, vol. 17 (2004): pp. 361-63.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 137936
* GND: 1137873639
* LCCN: no95037791
* VIAF: 29117511
* ISNI: 0000 0001 1563 9251
* SUDOC: 192398547
* BNE: XX4758503
 |
Lolosruhe dum vintro
Ritter-ŝtono 238:  
*Lolosruhe – kvin ŝtonoj*
**Lolosruhe** estas 573,8 m alta montpasejo en la mezmontaro Haardt, parto de la Palatinata Arbaro en Rejnlando-Palatinato. Ĝi situas en la arbaro de Gommersberg (Gommersberger Wald), eksklavo de la teritorio de la komunumo Gommersheim.

Geografio
---------

### Situo

La pasejo Lolosruhe situas en la Biosfera rezervejo Palatinata Arbaro – Nordaj Vogezoj kaj en la Naturparko Palatinata Arbaro. Ĝi estas la montoselo inter Morschenberg (alteco 608,3 m) en nordoriento kaj Steigerkopf (alteco 613,6 m) en sudokcidento. La pasejo ebligas la transiron de la valo de Edenkoben en la sudoriento al la valo de la rivereto Modenbach en la sudo kaj de la valo de Edenkoben al la valo de la rivereto Argenbach. Ĉe la pasejo troviĝas la „Ritter" ŝtono 238 *Lolosruhe– Kvin ŝtonoj*.

### Fluantaj akvejoj

La sudoriente de Lolosruhe situanta Sauermilch-valo kun sia fonto,la Sauermilchbrunnen, enfluas post unu kilometro en la rivereton Triefenbach. Sube de la pasejo fontas la rojo Kleyenbach, kiu post ĉ. unu kilometro enfluas rivereton Argenbach. Tiu enfluas apud Breitenstein la rivereton Speyerbach.

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lolosruhe en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Lumpiaque** [lumPJAke] estas municipo de Hispanio, en la nordo de la komarko Valdejalón kies ĉefurbo estas La Almunia de Doña Godina, en la centro de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono).

Geografio
---------

Lumpiaque estas municipa teritorio en la nordo de la komarko Valdejalón, kie ĝi estas norde de Épila kaj sude de Rueda de Jalón. Ĝi estas sur la valo de la rivero Jalón.

La loĝloko Lumpiaque mem estas je 48 km okcidente de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo, sur 310 msm. Ĝi estas ĉe la rivero Jalón kaj transe estas malgranda loĝloko Rueda de Jalón (ŝoseo A-2304); paradokse tiu havas tre grandan municipan teritorion, dum Lumpiaque (A-122) tre malgrandan kompare.

Historio
--------

Preĝejo kun rimarkinda mudeĥara sonorilturo.
Estis restaĵoj de Bronzepoko, romiaj restaĵoj kaj tomboj de visigotoj. Araboj kreis reton por irigacio. La loĝantaro post la kristana konkero restis grandparte de mudeĥaroj kaj poste de moriskoj, kies forpelo rezultos en enorma demografia kaj ekonomia krizo. En la 13-a jarcento jam estis kastelo pro defendoneceso.

De 1275 estis la unua dokumenta mencio de Lumpiaque, nome la donaco de la kastelo fare de Jakobo la 1-a al Martín Ortiz de Azagra. Tre probable, grandaj fundamentoj en la malsupra kvartalo estas restaĵoj de tiu kastelo. Dum la Mezepoko Lumpiaque estis senjorlando de diversaj senjoroj: en 1480 Juan de Jasa vendis ĝin al Juan Ximénez de Urrea. La familio Urrea, poste grafoj de Aranda, estos jam sen interrompo senjoroj de Lumpiaque: ili permesis la uzadon de la baseno al la araba komunumo en 1482.

En popolnombrado de 1495 estis tri dek familioj en Lumpiaque, tio estas, ĉirkaŭ cent kvin dek personoj, ĉiuj islamanaj. En la 16-a jarcento oni konstruis la preĝejon kun rimarkinda mudeĥara sonorilturo. En 1610 la islamdevena loĝantaro estis definitive forpelita, kio rezultis en la forigo de pli ol sep cent moriskoj, nome ekonomia kaj demografia krizo. En la 18-a jarcento oni konstruis ermitejon.

Lumpiaque demografie kreskiĝis ekde la dua duono de la 19-a jarcento. Aliloka industriigo rezultis en la transformado de la kultivo de la tradiciaj cerealoj al beto cele al la sukerindustrio. Krome, profite de la internacia manko pro la filoksero en Francio, kreskiĝis la kultivado de vitejoj.

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento, kaj ankaŭ en Lumpiaque oni malaltiĝis el 1 986 loĝantoj en 1950 ĝis nunaj 841 loĝantoj, do oni perdis multe pli ol duonon.

Ekonomio
--------

Tradicia bazo de ekonomio estis agrikulturo kaj brutobredado, kaj sekva nutrindustrio (ĉefe vinproduktado). Nune gravas ankaŭ malgranda industrio, natura, kultura kaj rura turismo.

Altiraĵoj estas tre diversaj, nome la sonorilturo kaj naturaj lokoj ĉefe ĉe la riveroj ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Zaragozo

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lumpiaque en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 807413
 |
**Lomboko** aŭ **Lombok** estas insulo de la Java Maro en la provinco Okcidentaj sudorientaj insuloj (*Nusa Tenggara Barat* aŭ NTB), Indonezio. Ĝi formas parton el la ĉeno de la Malgrandaj Sundaj Insuloj. La Lomboka Markolo separas ĝin de Bali okcidente, kaj la Alasa Markolo de Sumbavo oriente. Ĝi estas preskaŭ cirkla, kun "vosto" (nome Sekotonga Duoninsulo) sudokcidente. La insulo estas ĉirkaŭ 70 km longa kaj havas areon de ĉirkaŭ 4,725 km². La provinca ĉefurbo kaj pli granda urbo estas Mataramo. Lomboko estas iom simila laŭ grando kaj denseco al la najbara Bali kaj kunhavas iome kulturan heredaĵon, sed estas administre parto de NTB kun la malabunde populacia Sumbavo. Ĝi estas ĉirkaŭata de pluraj pli malgrandaj insuloj, kies plej konataj estas la Giliaj Insuloj.

La insulo estas hejmo de 3,16 milionoj da Indonezianoj  kiel konstatita en la jardeka censo de 2010, kaj en 4 regentecoj kun la provinca ĉefurbo Mataramo.

Laŭ Lomboko havas sian nomon unu birdospecio: Lomboka liĥmero (Lichmera lombokia) el la familio de la Melifagedoj (Meliphagidae).

Notoj
-----

1. ↑   Jumlah Penduduk NTB 4,4 Juta Jiwa. Media Indonesia (3a de Septembro 2010). Arkivita el la originalo je 2011-08-20. Alirita 7a de Februaro 2011.
2. ↑   Population of Indonesia by Province. Badan Pusat Statistik Republik Indonesia (Statistics Indonesia) (2010). Alirita 7a Februaro 2011.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2011-07-18. Alirita 2011-05-30.
3. ↑

* Kategorio Lomboko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Homo uzanta lumplumon kun terminalo IBM 2250 ĉe Universitato Brown en Oktobro de 1969
En informadiko, **lumplumo** estas eniga aparato por komputiloj.

Priskribo
---------

La lumplumo estas eniga aparato, kies formo estas lumdetekta bastoneto. Ĝi estas uzata kune kun katodradia ekrano.

Lumplumo detektas ŝanĝojn de heleco de apudaj ekranaj bilderoj kaj komunikas tiun ŝanĝon al la komputilo. Ĉar katodradia ekrano skanas la tutan ekranon bildere, la komputilo povas komputi la atendatan tempon de skanado de diversaj lokoj sur la ekrano kaj tiel dedukti la lokon de la lumplumo.

Historio
--------

La lumplumo estis inventita en 1955 kiel parto de la projekto Whirlwind ĉe Massachusetts Institute of Technology.

Dum la 1960-aj jaroj, lumplumoj estis ofte uzataj kune kun terminaloj kiel IBM 2250 (grafika) kaj IBM 3270 (nurteksta).

Post la vasta populariĝo de la eniga aparato muso, la lumplumo iĝis malpli populara.

Referencoj
----------

1. ↑   lum/plum/o (esperante). *Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto 2020*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Lumplumo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Freedman, Alan.  Light pen (angle). *ComputerLanguage.com*.
**Athanasius KIRCHER**, (ankaŭ: Athanasius Kircherus Fuldensis; naskiĝis la 2-an de majo 1602 en Geisa (Turingio); mortis la 27-an de novembro 1680 en Romo) estis germana jezuito kaj erudiciulo de la 17-a jarcento, kiu dum la plej longa daŭro de sia vivo instruis kaj esploris en la Roma Kolegio.

Vivo
----

Kirchner iĝis jezuito en 1618 kaj iĝis profesoro pri matematiko kaj filozofio, sed ankaŭ pri la lingvoj hebrea kaj siria en Würzburg. De tie li devis fuĝi dum la kruelaĵoj de la Tridekjara milito. Li estis en Heiligenstadt (1624) kaj en Avinjono antaŭ ol akompani kardinalon Frederiko de Hesio-Darmstadt al Malto kaj iĝis profesoro pri matematiko kaj siria lingvo en Romo. Poste li okupiĝis ekskluzive pri hieroglifoj - li estis unu el la spiritaj patroj de Jean-François Champollion - kaj arkeologiaĵoj. Sed estis inter liaj okupoj ankaŭ aferoj medicinaj, muzikteoriaj, matematikaj, geologiaj, etnologiaj-misisciencaj.

Li verkis i.a. »Specula melitensis encyclica« (Messina 1638); »Ars magna lucis et umbrae« (Romo 1644); »Musurgia universalis« (Romo 1650); »Lingua aegyptiaca restituta« (Romo 1694); »Mundus subterraneus« (Amsterdamo 1664); »China illustrata« (Amsterdamo 1667); »Polygraphica seu artificium linguarum, quocum omnibus totius mundi populis poterit quis correspondere« (Romo 1663); »Latium, id est nova et parallela Latii, tum veteris tum novi, descriptio« (Romo 1671).

Graveco
-------

*Latium*, 1671
Kirchner estis homo de klereco universala. Lia frapfrazo estis "In uno omnia" (en unu ĉio). Multaj strangaĵoj kaj flankeniĝemo (duon)scienca famigis lin kaj liajn verkojn. Priskribis liajn kolektojn antikvecajn Buonanni (Romo 1709) kaj Lattara (Romo 1773). Kirchner (re)inventis la brulspegulon kaj la magian lanternon. La de li fondita muzeo "Museum Kircherianum" ene de la Roma kolegio iĝis ŝtata en 1870. En la libro *Polygraphia nova* (1663) li proponis universalan lingvon de la pazigrafia tipo. Kircher bonege sciis popularigi sciencajn konojn inter la homoj.

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 11. Leipzig 1907, p. 61 (tie ĉi interrete)

Vidu ankaŭ
----------

* Michał Boym

Eksteraj ligiloj
----------------

* Prezento de gamo da verkoj Arkivigite je 2008-03-21 per la retarkivo Wayback Machine
* *China Monumentis* (1667)[*rompita ligilo*]
* *Musurgia Universalis* (1650) Glasgow University Library angle
* Ampleksega biografio ĉe *deutsches-museum.de* germane

* Athanasius Kircher en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Athanasius Kircher en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 161842
* GND: 118562347
* LCCN: n79065772
* VIAF: 31998409
* ISNI: 0000 0001 2126 6092
* LIBRIS: 137458
* SUDOC: 026949997
* BNF: 119097824
* ULAN: 500149892
* MBA: 5ec83736-6e57-466a-b720-d41d1a19513b
* NLA: 35786916
* NDL: 00620937
* BIBSYS: 90365068
* RKD: 244333
* NKC: nlk20000083457
* ICCU: CFIV080269
* BNE: XX1106034
 |
Aŭtografo en fotokarto
**Luis Enrique SEPÚLVEDA CUADRA**, (ps.: *Luensecua*; *Luiso Vidinte*) (naskiĝis la 9-an de oktobro 1873 en Valparaíso, mortis la 30-an de oktobro 1935) estis ĉilia instruisto de blinduloj kaj tradukisto de la lingvoj franca, angla, itala kaj portugala al la hispana, krome grava Esperanto-pioniro en Sudameriko kaj membro de la Lingva Komitato.

Esperanta agado
---------------

Sepúlveda fondis la unuan societon de Esperanto kaj redaktis la unuan propagandan gazeton en Ĉilio. Li krome estis prezidanto de la unua landa kongreso de Esperanto, Santiago, 1910. En 1932 li fondis junularan Esperanto-societon.

Verkoj
------

Sepúlveda verkis kelkajn prop. broŝurojn kaj tradukis la literaturaĵon „Por Koleriĝi" (23 p. 1910, Meksiko). Kunlaboris por multaj E-gazetoj.

Nekrologo
---------

En Heroldo de Esperanto la 5-an de januaro 1936 aperis nekrologo de Eduard Kühnl, el kiu ni citas

*Ĉar li eklaboris por Esperanto en la unuaj tempoj de la movado, lia nomo aperos en ĉiu historia verko en la unuaj vicoj. Nekredeble ampleksa estis lia korespondado kun ĉiuj landoj de la mondo, kaj lia arkivo ordigita ĝis la lasta tago de lia vivo reprezentas valoran fonton por studo de nia movado, precipe rilate la antaŭmilitan epokon. Precipe el tiu tempo ĝi enhavas dokumentojn skribitajn de la plej konataj propagandistoj. La materialo kolektata dum jardekoj estis lia trezoro, kiun li zorge ordigis, kompletigante ĝin per ĉio, kio aperis en la mondo esperantista. Miloj da leteroj skribitaj de li dum tiu tempo kaj dissenditaj al ĉiuj partoj de la terglobo diskonigis lian nomon same kiel nomon de propagandisto persone aktiva.*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Nekrologo de E. Kühnl en revuo Esperanto (UEA) Jan. 1936, p. 11.


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 28314
 |