recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Lützelsee** estas pitoreska lageto en la komunumo Hombrechtikon en Kantono Zuriko en Svislando.

Geografio
---------

La lageto situas en malleviĝo en marĉa altebenaĵo je la suda fino de la montoĉeno Pfannenstiel. Ĝi havas longecon de 1,4 km kaj larĝecon de 0,4 km. Ĝia surfaco estas 0,5709 km².

Municipoj ĉirkaŭ la lago
------------------------

Ĉirkaŭ la lago situas la municipoj respektive setlejoj *Lutikon* en okcidento, *Hasel* en nordo kaj *Lützelsee* en sudoriento.

Alfluantoj kaj elfluanto
------------------------

Marĉo de Ützikon
Elfluo de Feldbach
Publika banejo
Alfluas al Lützelsee diversaj malgrandaj plejparte sennomaj riveretoj, kiuj senakvigas la marĉon sur la altebenaĵo. La plej granda kun longeco de proksimume 5 km estas la Ützikerbach, kiu elfluas el lageto en la Marĉo de Üztikon. La elfuanto de la lago estas la rivereto *Feldbach*, kiu alfluas en la samnoma municipo post 6 km la Lagon de Zuriko.

Naturprotekta regiono
---------------------

La tuta altebenaĵo ĉirkaŭ Lützelsee kun la *Marĉo de Lutikon* (Lutiker Ried) kaj la *Marĉo de Ützikon* (germane *Ütziker Ried*) troviĝas en la inventaro de marĉkamparoj kun nacia signifo de la Svisa Konfederacio. Ĉirkaŭ la lago vivas minacataj birdospecoj kiel ekzemple la blanka cikonio, kastoroj, serpentoj kaj aliaj amfiboj kaj bestoj.

Naĝantaj insuloj
----------------

La lago estas fame konata pro siaj naĝantaj insuloj, kiuj estiĝas pro marĉpartoj, kiuj forrompiĝas de la lagobordo kaj pro sia malgranda pezo flosas sur la lago. Tiuj insuloj ofertas perfektajn nestlokojn por minacataj birdoj.

Turismo ĉirkaŭ la lago
----------------------

La lago allogas ĉefe lokajn turistojn el la regiono de Zuriko kaj Zurika Oberlando. Ĉe la sudokcidenta flanko troviĝas publika banejo kaj ĉe la orienta flanko en Haslen, kamparano funkciigas ĉe bela vetero liberĉielan trinkejon kaj kolbasobudon.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de lagoj en Svislando

* Lützelsee en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Lützelsee en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Deliro** laŭ PIV estas stato de nedaŭra spirita malordo kaŭzita de febro, malsano aŭ ebrieco. La stato estas karakterizita per halucinaj imagoj kaj nekonsekvencaj senkonsciaj paroloj. Temas do pri akuta psika perturbo, kiu havas biologian, organan kaŭzon. La esperantlingva vorto venas de la latina vortoformo *delirium*, kiu fontas el *de* – "de, el, ekster" kaj *lira* – "fosaĵo"; la laŭvorta origina signifo do estas io kia "esti ekster la fosaĵo", "esti devojiĝinta", iom bilda priskribo pri mallonga frenezo aŭ konfuziĝo.

Simptomoj
---------

Karakterizaj por deliro estas perturbo de la konscio kaj la kapablo de racia pensado, aparte de la kapablo pri abstraktaj pensoj, de la mallongtempa memoro kaj de la orientiĝo pri sia persono kaj pri la nuna loko, tempo kaj situacio.

Plena formo de deliro ankoraŭ signifas pliajn simptomojn, kiel vidaj halucinoj, paranojo, maltrankvilo kaj sencelaj moviĝoj, kaj ankaŭ perturbo de la ritmo de dormo kaj maldormo. Plue povas ekaperi afekciaj perturboj kiel depresio, angoro aŭ paniko, sed ankaŭ eŭforio, forta ekscitiĝo aŭ agitiĝo. La komenco de la akuta perturbo estas tuja, sed la forteco de la simptomoj kutime ŝanĝiĝas dum la daŭro de la tago.

Trakto
------

Unue necesas, ke medicina fakulo taksu la danĝerecon de la situacio: Ĉu akutaj medicinaj kaŭzoj necesigas tujan terapion, aŭ ĉu atendeblas ke dumtempa veneniĝo pro troa konsumo de psike aktiva substanco mem finiĝos per metabola elimino de la substanco el la korpo? Ĉu hospitala observo de la paciento necesas?

Necesas diferencigi unuflanke inter akuta, subite komenciĝintaj statoj de konfuziĝo, ekzemple kaŭzitajn per medikamentoj, per metabola perturbo, per infekto, kora aŭ pulma malsano, per cerba aŭ nerva perturbo, post operacio, per perceptaj perturboj aŭ pro troa psikosocia stresiĝo, kaj aliflanke inter daŭra konfuziĝo pro diversaj formoj de demenco (Alchajmera demenco, fruntotempia, angia kaj aliaj formoj de demenco). Laŭ la difino, deliro estas subite komenciĝinta stato: eblas, ke surbaze de demenco pro subita aldona stresiĝo ekestas deliro, sed **konstanta** psika konfuziĝo kiel simptomo de demenco **ne** nomeblas deliro.

Kaŭzoj kaj komplikaĵoj
----------------------

Ekzistas multaj eblaj kaŭzoj de deliro. La stato de subita spirita malordo estas pli-malpli unueca reago al multaj eblaj kaŭzoj, kiel infektoj, cerbaj tumoroj, veneniĝoj per drogoj aŭ medikamentoj, forta manko de korpa likvaĵo kaj multaj pliaj situacioj. La plej ofte kaŭzo de deliro estas alkoholomanka stato kadre de alkoholismo. Forta formo de tiu alkoholomanka deliro, latine nomata *delirium tremens*, estas vivdanĝeriga malsanokrizo.

* Kategorio Deliro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Deliro en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

  

|  |  |
| --- | --- |
|   | Bonvolu atenti la konsilon rilate al artikoloj pri medicinaj temoj! |
***Telmatornis*** estas prahistoria birdogenro de neklara aliĝo. Ĝi ŝajne vivis en malsupra Kretaceo; ties restoj estis trovitaj en kuŝejoj de supra Maastriĥta (antaŭ ĉ. 71-68 mj) en Kuŝejo Navesink de Nov-Ĵerzejo, Usono. Nur ununura specio estas inkludita nune, nome ***Telmatornis priscus***. Ĝi estis dum iome de tempo unuigita kun aliaj taksonon de akvobirdoj el limo inter Kretaceo kaj Paleoceno en la morfologia taksono "Graculavidae" (Grakulavedoj), nome supozitaj "transiraj bordobirdoj", sed tiu grupo estas nune konsiderata artefarita.

Kelkaj fontoj erare asertis, ke ĝi estis ligita kun anasoj kaj anseroj. Tialo por tio estas, ke frua anseroforma *Anatalavis rex* estis dum iome de tempo inkludita en *Telmatornis*. Analizo pri kladistiko de *T. priscus* eltenas vidpunkton le tiu birdo el Mezozoiko estis membro de Karadrioformaj, la antikva kaj diversa grupo de modernaj birdoj kiuj inkludas ekzemple mevojn, aŭkojn kaj vadbirdojn.

Analizo pri kladistiko de la ostoj de antaŭaj membroj trovis ĝin tre simila al la Tufgrebo kaj malverŝajne al la Buntoturnico (nune konata kiel baza karadrioforma stirpo), la Nigrakola himantopo (pli progresa karadrioforma), aŭ la Aramo (membro de la subordo *Grui* de la Gruoformaj), je tio ke ties dorsa kondilo de la humero ne estis je angulo de 20°–30° for el la longa akso de la humero. La analizo ne rezultis en filogenetika modelo sed anstataŭe grupigis kelkajn birdojn kun similaj flugilformoj kune dum aliaj restis separate. Tiele oni ne konas ĉu tiu ŝajna simileco al greboj reprezentas evoluan rilaton, aŭ ĉu *Telmatornis* simple havis flugilon similan al tiu de greboj kaj movis ĝin kiel ili.

Referencoj
----------

1. ↑  Mortimer (2004)
2. ↑  Varricchio, David J. (2002). "A new bird from the Upper Cretaceous Two Medicine Formation of Montana", *Canadian Journal of Earth Sciences* **39** (1), p. 19–26. doi:10.1139/e01-057. [*rompita ligilo*]

Literaturo
----------

* Mortimer, Michael (2004): The Theropod Database: Phylogeny of taxa Arkivigite je 2013-05-16 per la retarkivo Wayback Machine. Retrieved 2013-MAR-02.
* Varricchio, David J. (2002): A new bird from the Upper Cretaceous Two Medicine Formation of Montana. *Canadian Journal of Earth Sciences* **39**(1): 19-26. HTML resumo[*rompita ligilo*]
**Dellen** estas laga sistemo en la provinco Hälsingland, Svedio. Ĝi konsistas el du lagoj, *Norda Dellen* kaj *Suda Dellen*, valoraj pro ilia granda loĝantaro de salma truto.

Suda Dellen havas surfacan areon de 52 km² kaj akvan volumenon de 1226 milionoj m³.
Norda Dellen havas areon de 82 km² kaj akvan volumenon de 1489 milionoj m³.

La du lagoj estas nur unuigitaj per mallonga kanalo do estas disputite ĉu ili devas esti konsiderataj kiel unu aŭ du lagoj. Konsiderataj kune, ili havas tutecan areon de 130 km², kaj tiam estas la 18-a plej granda sveda lago.

La proksimume cirkla laga sistemo estis formita per aerŝtona influo je 89,0 ± 2,7 milionoj jaroj antaŭe, en la supra Kretaceo. La rezultanta influa kratero estas ĉirkaŭ 19 kilometroj de diametro. La rezulto estas ankaŭ tia ke en la areo estas la roko Dellenite, kiu estas la roko de la provinco.

Asteroido 7704 Dellen estis nomita pro la lago.

Fonto de la informo
-------------------

* Dellen - informo kaj mapo Arkivigite je 2006-05-03 per la retarkivo Wayback Machine

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Dellen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Tera Influa Datumbazo
**Dezső RÁNKI** [deĵO], hungare **Ránki Dezső** estas hungara pianisto.

Dezső Ránki naskiĝis en Budapeŝto en la 8-an de septembro 1951.

Kariero
-------

Dezső Ránki frekventis muzikakademion, kie li lernis de Pál Kadosa. En 1969 en konkurso de Zwickau li atingis la unuan lokon. Lia kariero similas al Zoltán Kocsis, kun kiu li ofte koncertadis kune. Baldaŭe li ofte faris koncertojn, ekzemple en Japanio, Ameriko, Eŭropo. Li pianludis kun orkestroj de Berlino, Londono, Amsterdamo, Parizo, Tokio. Krom la koncertoj li instruas en la muzikakademio. Lia dirigento estis ankaŭ Georg Solti. Foje kun lia edzino ili pianludas kune. Li ricevis premiojn Kossuth en 1978 kaj 2008, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Gábor Csalog
* István Kassai

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Dezső Ránki en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 407471
* GND: 134491947
* LCCN: n85374843
* VIAF: 66652850
* ISNI: 0000 0001 1867 4626
* SUDOC: 060727470
* BNF: 13898816b
* MBA: 4494e956-6a59-4bf6-abfc-2e7f7b8c9803 74c21e3a-cf7c-430c-a93a-405ca7615388, 4494e956-6a59-4bf6-abfc-2e7f7b8c9803
* BIBSYS: 4078103
* NKC: xx0085979
* BNE: XX1082858
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Sultanlando Delio. |

---

Diversaj periodoj de la sultanlando.
*Tanka* de Ĥizr Ĥan Firoz Ŝah Tughlak.
La **Delhia sultanlando** estis unu el la ĉefaj islamaj sultanlandoj en la nordo de Hindio dum la 13-a kaj 16-a jarcentoj.

Ĝi estis kreita danke al la militkampanjoj de Mohamedo de Gor kaj lia leŭtenanto Quṭb al-Dīn Aybak inter 1175 kaj 1206. Dum regado de la sultano Iltutmiŝ (1211–1236), konstanta ĉefurbo estis establita en Delhio kaj la politikistoj proksimaj al Ghūr estis disigitaj. Ekde 1290 ĝis 1320, sub rego de la Ĥalĝia dinastio, la sultanlando estis imperia potenco.

Ĝia regado estis detruita pro invado de Timuro (1398–1399), poste iom rekuperita de la afgana dinastio Lodioj (1451–1526). Ĝi falis denove antaŭ Babur en 1526, kaj estis reestablita denove kaj aneksiĝante al la Mogola Imperio de Akbar en 1556.

Dinastioj
---------

* Ĥalĝia dinastio
* kvara: Sajida dinastio
* Lodi-dinastio

Regantoj
--------

* Ĝalal-ud-din Ĥalĝi (1290-1296)
* Alauddin Ĥalĝi (1296–1316)
* Muhammad bin Tughluk (1325-1351)
* Firuz Ŝah Tughlak (1351-1388)

Vidu ankaŭ
----------

* Okcidenta Ĉagataja Ĥanlando

* Kategorio Delhia Sultanlando en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Mária Bajcsay** [bajĉai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bajcsay Mária** estas hungara aktoro.

Mária Bajcsay  naskiĝis la 12-an de decembro 1946 en Nagydorog.

Biografio
---------

Mária Bajcsay frekventis hortikulturan universitaton inter 1966-1970. Dum la studentaj jaroj ŝi fondis amatoran teatran trupon, kiu atingis la unuan lokon en konkurso de Hungara Televizio en 1968. Post la studentaj jaroj ŝi aliĝis al diversaj malgrandaj teatroj. Ekde 1982 ŝi apartenis al Teatro Szigligeti (Szolnok), inter 1994-2005 al Teatro Petőfi (Veszprém), poste al Nacia Teatro (Szeged). En 1970 ŝi edziniĝis, naskis filinojn en 1976 kaj 1978. Ŝi ricevis premion en 1987.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* William Shakespeare:
	+ Reĝo Lear - Regan
	+ Somermeznokta sonĝo - Hippolyta
	+ Rikardo la 3-a - reĝino Elizabeta
	+ Henriko la 4-a - S-ino Sürge
	+ Hamleto - aktoro
* Ferenc Molnár: *Az üvegcipő* - Adél

Elektitaj filmaj roloj
----------------------

* *Szerelmesfilm* (1970)
* *Szomszédok* (televizia serio, 1987-1988)

Ŝia reĝisoraĵo
--------------

* O’Neill: *Boldogtalan hold* (1999)

Fontoj
------

* 
* datenoj kun foto
* 
*
**Dezső Ákos Hamza** [deĵO Akoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hamza Dezső Ákos** (tamen laŭ pli mallonga formo *Hamza D. Ákos*) estis hungara-brazilana reĝisoro, scenaristo, produktoro, pentristo, skulptisto.

Dezső Ákos Hamza  naskiĝis la 1-an de septembro 1903 en Hódmezővásárhely, li mortis la 16-an de majo 1993 en Jászberény.

Biografio
---------

Dezső Ákos Hamza studis pentradon de István Csók, skulptadon de Zsigmond Kisfaludi Strobl en Reĝa Belarta Altlernejo. Li akiris diplomon en 1924, post 2 jaroj li ricevis stipendion kaj li vivis en Parizo 11 jarojn. En 1929 li jam memstare ekspoziciis, tamen en Parizo precipe li partoprenis en filmaj produktoj. En 1933 li edziĝis, post 4 jaroj en Budapeŝto li estis unu el la fondintoj de filma produktejo. Dum la nazia erao li partoprenis en la rezista movado. Inter 1949 kaj 1953 li laboris en Francio kaj Italio, poste en Brazilo. En la lasta lando li okupiĝis ĉefe pri pentrado kaj skulptado. En 1987 li revizitis Hungarion, post 2 jaroj li jam denove vivis en sia naskiĝlando.

Li ricevis 2 brazilajn premiojn, fine hungaran premion en 1988. Li postlasis 200 pentraĵojn kaj 9 skulptaĵojn al estonta muzeo de Jászberény.

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Parizo (1929, 1972)
* San-Paŭlo (1955)
* Vieno (1972)
* Torino (1982)
* Jászberény (1987)

Liaj scenarlibroj
-----------------

* *Külvárosi őrszoba* (1942, kun István Békeffi; ankaŭ reĝisoro)
* *A láp virága* (1942; ankaŭ reĝisoro)

Ne menciitaj elektitaj filmoj
-----------------------------

* *Az orvos titka* (franca filmo) (1930) - subreĝisoro
* *Döntő pillanat* (hungara filmo) (1938) - produktoro
* *Egy szoknya, egy nadrág* (hungara filmo) (1943) - reĝisoro
* *Kommunisták Budapestért* (hungara politika filmo) (1946) - reĝisoro
* *Un giorno nel porto di Genova* (itala filmo) (1948) - reĝisoro
* *Quem matou Anabella?* (brazila filmo) (1955) - reĝisoro

Memorigiloj
-----------

* muzeo en Jászberény

Fontoj
------

* filmaro
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio Dezső Ákos Hamza en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 594789
* GND: 1013141547
* LCCN: nr2003040931
* VIAF: 17169679
* ISNI: 0000 0001 2021 6675
 |
**Dezső Sulyok** [deixO ŝujok], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sulyok Dezső** estis hungara politikisto.

Memortabulo pri Dezső Sulyok
Dezső Sulyok  naskiĝis la 28-an de marto 1897 en Simaság. Li mortis la 18-an de majo 1965 en Novjorko.

Biografio
---------

Dezső Sulyok frekventis gimnazion en Pápa, poste li estis soldato dum la 1-a mondmilito. Li plulernis por estis policano, poste li estis policano en Pápa. Li denove plulernis en Universitato de Budapeŝto, kie li doktoriĝis el juro. Li estis advokato en Pápa en 1924. Li okupiĝis ankaŭ pri politiko kaj li estis elektita estrarano en la municipo en 1929. Li elektiĝis parlamenta deputito inter 1935–1939 kaj 1945–1947. Li rifuzis kaj la naziojn kaj la komunistojn. Dum dominado de la nazioj li devis kaŝiĝi, dum dominado de la komunistoj li rifuĝis al Usono.

Memorigiloj
-----------

* busto en Pápa en 2002
* memortabulo en Pápa en 1994

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

* Kategorio Dezső Sulyok en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 493794
* GND: 117373664
* LCCN: nr93045196
* VIAF: 37692137
* ISNI: 0000 0001 0964 9066
* NKC: jo20221163341
 |
***Profesio tradukisto*** (france, ***Profession traducteur***) estas libro pri tradukado verkita de Georges L. Bastin kaj Monique C. Cormier puklikigita de Les Presses de l'Université de Montréal en Montrealo, Kebekio (Kanado) en la jaro 2007. Ĉi verko estas ero de la serio «Profession» — gvidata de Benoît Belançon —, kiu pritraktas la rolon, en la civito, de la sciencularo, intelektularo, profesoraro kaj universitatanaro ĝenerale.

Indekso
-------

Antauparolo - Enkonduko - 1. Iom da historio - 2. Kion faras virtradukanto aŭ tradukistino? - 3. Edukado kaj esplorado - 4. La profesio - Konkludo - Komplementaj lekturoj.

Enhavo
------

Kiel verko celanta komprenigon pri la traduk-arta profesio, *Profession traducteur* koncentriĝas speciale pri tio, skizi la pritraktas sociajn aspektojn pri tradukado.

Pri la aŭtoro
-------------

Georges Bastin estas specialisto pri Historio de traduko en Latinameriko kaj Teorio kaj pedagogio pri traduko.

Referencoj
----------

* Bastin, G. L. et Cormier, M. (2007). *Profession traducteur.* Montrealo : Les Presses de l'Université de Montréal.

Ligiloj
-------

France:

* BASTIN, Georges L. - Département de littératures et de langues modernes - Université de Montréal[*rompita ligilo*]
* []
* []
* []
**Hans-Dieter PLATZ** (naskiĝis la 28-an de februaro 1943, mortis la 20-an de aprilo 2018) estis germana esperantisto.

En la 1970-aj jaroj li estis estrarano de Germana Esperanto-Junularo, interalie respondeca pri organizado de pluraj Internaciaj Seminarioj kaj pri lobiado ĉe la nacia ministerio pri junularo por havi subvenciojn por la partoprenantoj. Ekde la jaro 1979 li organizis la Internaciajn Festivalojn por (en la unuaj jaroj) 25- ĝis 50-jaraj esperantistoj, la "meza generacio", kaj komence de la 1980-aj jaroj sekve de la antaŭaj lobiaj spertoj ankoraŭ reprezentis la asocion GEJ en ties tiutempa tegmenta asocio de plurspecaj junularaj organizaĵoj en Germanio, nomata *Arbeitskreis zentraler Jugendverbände*.

Dum pluraj jaroj li estis unu el la lokaj vinkultivistoj de la najbaraj lokoj Maikammer kaj Sankt Martin (Palatinato) en sudokcidenta Germanio, kaj produktis vinojn kun esperantlingvaj botelaj etikedoj, sed jam fine de la 1980-aj jaroj translokiĝis al Niedenstein iom sudokcidente de la urbo Kaselo.
Makulbekaj pelikanoj, Nigrakapaj ibisoj kaj Blankakapaj mikterioj neste ĉe Garapadu, Andra-Pradeŝo, Barato. 
**Garapadu** estas vilaĝo de la ŝtato Andra-Pradeŝo de Barato. Tiu vilaĝo situantas je 12 km el la urbo Guntur kaj je 76 km norde de la Golfo de Bengalo en la orienta marbordo de la lando. Tiu vilaĝo havas ĉirkaŭkalkulitan populacion de 1,500 loĝantoj, kiuj vivtenas sin depende el agrikulturo (ĉefe rizo, kapsiketo, kotono) tiele ke la urbo Guntur estas konata kiel kapsiketa urbo kaj centro por kotonproduktado.

Birdarejo ĉe Garapadu, Andra-Pradeŝo, Barato.
Antaŭ la fondo de la vilaĝo estis dornarboj nome "Garlakampa" el kio venas la nomo Garlapadu kaj poste Garapadu.

Tiu vilaĝo enhavas ĉiujn tipojn de kulturoj kaj ne estas centro por nur unu tipo de religio aŭ kasto. Telugua estas la ĉefa lingvo en la vilaĝo. Oni celebras multajn festivalojn. Estas hejmo por multaj akvobirdoj kiaj Blankakapa mikterio, *Mycteria leucocephala*, Makulbekaj pelikanoj, *Pelecanus philippensis*, Nigrakapj ibisoj, *Threskiornis melanocephalus* kaj aliaj birdoj kiuj nestumas ĉe la naturrezervejo de Uppalapadu, Andra-Pradeŝo, Barato. (Bildoj de birdoj ĉe Garapadu)

Estas busoj por transporto kaj baza kaj meza lernejo. La klimato estas tre tropika, kaj estas sekegoj ĉefe dum vintra sezono.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Bildoj de birdoj ĉe Garapadu
"**Profunda Gorĝo**", angle *"Deep Throat"*, estis la kaŝnomo de la sekreta informanto por Bob Woodward, usona ĵurnalisto. Li eldonis sekretajn informojn en la afero de Watergate-skandalo, pri la partopreno, tuŝiteco de la Usona prezidento, Richard Nixon. La sekretulo estis grava informodonanto por Bob Woodward kaj Carl Bernstein, kiuj skribis la senvualigan artikolserion por la *Washington Post*. La skandalo kaŭzis abdikon de la prezidento kaj kondukis al enprizonigo de la Persona Estro de Blanka Domo, H. R. Haldeman, kaj de la prezidenta konsilisto John Ehrlichman.

*Profunda Gorĝo* estis ankaŭ nomo de siatempe tre populara pornografia filmo kaj la kaŝnomo venas el tio kaj aludas la malluman fonon de la informanto.

La ekziston de Profunda Gorĝo malkovris Woodward kaj Bernstein en la libro *Homoj de la Prezidento*, kiun oni filmigis kaj tiu filmo ricevis la Oskar-premion (en la filmo Hal Holbrook ludas la rolon de Profundan Gorĝon.)

provetoj
--------

Post 30 jarojn, la identeco de Profunda Gorĝo estis unu el la plej grandaj misteroj de usona politiko kaj ĵurnalismo. Woodward kaj Bernstein insistis ke ili ne malkovros la identecon de Profunda Gorĝo ĝis li mortos aŭ li mem senvualigos sin.

Profundan Gorĝon konis nur Woodward, Bernstein kaj la tiama ĉefredaktoro Benjamin C. Bradlee ĝis 2005, kiam li senvualigis sin. Ĝis 2005, oni sciis nur, ke li estas :

* viro;
* altranga oficisto;
* fumas kaj ŝatas la viskion.

Oni renkontis la sekretulon en aŭtodomoj, kiu signis la 20-an paĝon de la Woodward-a *New York Times* la paĝnumeron.

La 31-an de majo en 2005, W. Mark Felt, iam la 2-a homo ĉe FBI publike rekonis, ke li estis Profunda Gorĝo.
**Hans-Emil Schuster** (naskiĝis la 19-an de septembro 1934 en Hamburgo) estas germana astronomo.

Schuster laboris en la Observatorio de Hamburgo-Bergedorf kaj en la Eŭropa suda observatorio (ESO). Li estis administra direktoro de la Observatorio La Silla. Li emeritiĝis en oktobro 1991.

Li partoprenis al la serĉo, la elekto kaj la testoj de la situoj por du observatorioj de ESO: la Observatorio La Silla kaj la Observatorio de Cerro Paranal (tiu ĉi estas la situo de la Tre Granda Teleskopo).

Li ankaŭ partoprenis al du sud-ĉielaj astronomiaj enketoj de ESO: la enketo ESO-B – *Quick-Blue Survey* (Rapida blua enketo) – finita en 1978, kiu estis la unua optika skano de la suda profunda ĉielo, kaj la *Red Sky Survey* (Ruĝa ĉiela enketo). Fotografioj estis faritaj per la 1 metro-diametra Schmidt-teleskopo de ESA en la observatorio de La Silla.

Malkovroj
---------

Schuster malkovris la periodan kometon 106P/Schuster, kaj la kometon C/1976 D2 (tiam nomita kometo *1975 II* *aŭ 1976c*), notinda pro ĝia perihelio de 6,88 AU, la plej granda iam observita je tiama epoko.

Li malkovris 25 asteroidojn, inter kiuj estas la apolona asteroido 2329 Orto kaj la amoraj asteroidoj 2608 Seneko, 3271 Ulo, 3288 Seleŭko kaj 3908 Nikso. Li observis la terrenkontan asteroidon 1978 CA kiu estis perdita kaj retrovita nur en 2003.

Li kunmalkovris la nanan galaksion Fenikson kun
Richard Martin West. Li malkovris en 1976 la Globan Stelamason de Eridano, unu el la plej malproksimaj globaj stelamasoj for de la galaksia haloo. En 1980 li malkovris supernovaon en la galaksio NGC 1255.

Notindas, ke la "Spiralo de Schuster" (nana galaksio de Horloĝo) ne ricevis lian nomon, sed tiun de alia Schuster.

La asteroido 2018 Schuster ja estis nomita en lia honoro.

| **malkovritaj asteroidoj: 25**  |
| --- |
| 2105 Gudy | 29-a de februaro 1976 |
| 2234 Schmadel | 27-a de aprilo 1977 |
| 2275 Cuitlahuac | 16-a de junio 1979 |
| 2329 Orthos | 19-a de novembro 1976 |
| 2608 Seneca | 17-a de februaro 1978 |
| 3266 Bernardus | 11-a de aŭgusto 1978 |
| 3271 Ul | 14-a de septembro 1982 |
| 3288 Seleucus | 28-a de februaro 1982 |
| 3398 Stattmayer | 10-a de aŭgusto 1978 |
| 3496 Arieso | 5-a de septembro 1977 |
| 3908 Nyx | 6-a de aŭgusto 1980 |
| 4761 Urrutia | 27-a de aŭgusto 1981 |
| 6163 Reimers | 16-a de marto 1977 |
| 6261 Chione | 30-a de novembro 1976 |
| 6847 Kunz-Hallstein | 5-a de septembro 1977 |
| 7215 Gerhard | 16-a de marto 1977 |
| 10454 Vallenar | 9-a de julio 1978 |
| 10669 Herfordia | 16-a de marto 1977 |
| 11001 Andrewulff | 16-a de junio 1979 |
| 11789 Kempowski | 5-a de septembro 1977 |
| 12211 Arnoschmidt | 28-a de majo 1981 |
| 26074 Carlwirtz | 8-a de oktobro 1977 |
| 46514 Lasswitz | 15-a de majo 1977 |
| 73640 Biermann | 5-a de septembro 1977 |
| 161989 Cacus | 8-a de februaro 1978 |

Referencoj
----------

1. ↑  IAUC 2923: 1976c; 1976d; 1974 XIII (angle)
2. ↑  "Nouvelles du Ciel" januaro 2003 (france)

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio:Malkovrita de Hans-Emil Schuster
*The Sonics* koncerte ĉe Double Door en Ĉikago la 27an de Februaro, 2014. Maldekstre dekstren: Freddie Dennis, Rob Lind, Larry Parypa, Dusty Watson, Jerry Roslie.
**Garaĝa roko**, en angla *Garage rock* (foje nomita *garage punk* aŭ *punko de 60-aj*) estas kruda kaj energia stilo de rokenrolo kiu floris en la mezo de la 1960-aj jaroj, ĉefe en Usono kaj Kanado, kaj kiu spertis serion de postaj revivigoj. La stilo estas karakterizita per bazaj kordostrukturoj luditaj per elektraj gitaroj kaj aliaj instrumentoj, foje misformitaj pere de deformiloj, kaj ofte uzante neprilaboritan kaj foje agreseman vortumadon kaj esprimivon. Ties nomo deriviĝas el la percepto ke tiaj grupoj estis ofte formitaj de junaj amatoroj kiuj pruvludis en la familia garaĝo, kvankam fakte multaj tiaj muzikistoj estis vere profesiaj.

En Usono kaj Kanado, "surfa" rok-muziko — kaj poste the Beatles kaj aliaj bitgrupoj de la Brita invado — spronis milojn da junuloj formi bandojn inter 1963 kaj 1968. Centoj de tiaj eventoj produktis regionajn sukcesojn, kelkaj el kiuj akiris tutlandan popularecon, kaj kutime ludis en elsendejoj de radio AM. Je la alveno de psikedelo, nombraj garaĝaj bandoj enkondukis ekzotajn elementojn en la prastila kadro de la ĝenro. Post 1968, kiam pli prilaboritaj formoj de rok-muziko venis hegemonii en la muzikmerkato, garaĝrokaj diskoj ege malaperis el la tutlandaj kaj regionaj sukcesolistoj, kaj la movado vanuis. Aliaj landoj en la 1960-aj jaroj spertis similajn rok-movadojn kiuj foje estis karakterizitaj kiel variaĵoj de garaĝ-roko.

Dum la 1960-aj jaroj, garaĝroko ne estis rekonita kiel distingita genro kaj ne havis specifan nomon, sed kritika enrigardo en la komencaj 1970-aj jaroj - kaj speciale la kompilalbumo de 1972 *Nuggets* — faris multon por difini kaj memorigi la stilon. Inter 1971 kaj 1973, kelkaj usonaj rok-kritikistoj retroe identigis la muzikon kiel ĝenro kaj dum kelkaj jaroj uzis la terminon "punk rock" por priskribi ĝin, kio rezultis en prefero por la unua formo de muziko, kaj en la familiarigo de la termino por la posta movado punko kiu fakte estis influita de garaĝo. La termino "garage rock" akiris favoron inter komentistoj kaj sekvantoj dum la 1980-aj jaroj. La stilo estis referencata ankaŭ kiel "prapunko" aŭ en kelkaj okazoj kiel "frat rock".

En la komencaj ĝis la mezaj 1980-aj jaroj, aperis kelkaj revivigoj montrante eventojn kiuj konscie klopodis por imiti la aspekton kaj la sonon de la garaĝbandoj de la 1960-aj jaroj. Poste pli laŭta pli tiutempa garaĝa subĝenro disvolviĝis, kiu kombinis garaĝrokon kun moderna punko kaj aliaj influoj, foje uzante la etikedon de garaĝa punko origine kaj aliajn fojojn asocie kun la garaĝbandoj de la 1960-aj jaroj.

* Kategorio Garaĝa roko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 821877
* LCCN: sh2003002063
 |

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Garage rock en la angla Vikipedio.*
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Dentobeka kolombo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Kolomboformaj *Columbiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Kolombedoj *Columbidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Didunculus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***D. strigirostris*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Didunculus strigirostris****(Jardine, 1845) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| **Konserva statuso: En danĝero** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Dentobeka kolombo  |

 |
| v • d • r |

La **Dentobeka kolombo**, *Didunculus strigirostris*, konata ankaŭ kiel **Samoa kolombo** estas mezgranda birdo de la familio de Kolombedoj kiu inkludas turtojn kaj kolombojn.

Temas pri mezgranda kolombo, ĉirkaŭ 34 cm longa, malhelverda kun ruĝa nuda okulringo, avelkoloraj flugiloj, malhelruĝaj kruroj kaj malhelbrunaj supraj partoj. Ĝi havas grandan, kurvan kaj hokoforman oranĝan bekon kun dentosimilaj elstaraĵoj en suba makzelo. Ambaŭ seksoj estas similaj, sed junuloj estas pli senkolora kun pli malhela beko.

Ilustraĵo de John Gould (probable el remburitaj specimenoj).
La unika vivanta membro de la monotipa genro *Didunculus*, la **Dikbeka grundokolombo** estas limigita ene de neĝenataj arbaroj de Samoo en la Pacifiko. Ĝi manĝas preskaŭ nur la fruktojn de *Dysoxylum*, arbo de la familio de Meliacoj.

La **Dentobeka kolombo** estas la nacia birdo de Samoo kaj estas surloke konata kiel **Manumea**.

Tiu birdo el la Pacifika ekozono ne havas proksimajn parencojn vivantajn, kaj povas konsistigi ununuran ligon inter kolomboj kaj la formortinta Dido (*Didunculus* signifas "eta Dido"). La strukturo de makzeloj kaj lango kaj la surfaca beko simila al tiu de psitako sugestis rilaton kun tiuj, sed tiuj ecoj aperis nur pro ĝia speciala dieto pli ol pro iu ajn reala rilato.

Pro perdomedio, eta teritorio, eta loĝantaro kaj eventualaj naturaj katastrofoj, la **Dentobeka kolombo** estas konsiderata kiel Endanĝerita ĉe la IUCN Ruĝa Listo de minacataj specioj.

Vidu ankaŭ
----------

* Samoaj tropikaj humidaj arbaroj

Referencoj
----------

* **BirdLife International** (2004). *Didunculus strigirostris*. *Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj*, eldono de 2006. IUCN 2006. Elŝutita 1 Novembro 2006. Endanĝerita
* **Gibbs**, **Barnes** kaj **Cox**, *Pigeons and Doves* (Pica Press 2001) ISBN 1-873403-60-7

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Birdoj |

* BirdLife Specidatumbazo Arkivigite je 2009-01-03 per la retarkivo Wayback Machine
* IUCN Ruĝa Listo
* Registaro de Samoo Arkivigite je 2009-03-26 per la retarkivo Wayback Machine
**79360 *Sila-Nunam*** estas granda malhela duopa transneptuna objekto malkovrita la 3-an de februaro 1997 de la usonaj geastronomoj Jane X. Luu, David C. Jewitt, Chad Trujillo kaj Jun Chen elde la Observatorioj de Mauna Kea en Hawaii (Usono).

Ĝi estas de la klaso de la kubevanoj: "klasikaj" objektoj de la Kujper-zono, kiuj havas feblajn orbitajn discentrecon kaj klinecon, kaj kiuj ne estas en simpla orbita resonanco kun aliaj grandaj planedoj (kvankam ĝi estas proksima de la resonanco 4:7 kun Neptuno).

Nomoj
-----

La ĉefa korpo ricevis la nomon de *Sila*, la inuita diaĵo de la ĉielo, de la vetero kaj de la forto. La dua korpo ricevis la nomon de *Nunam*, diaĵino de Tero kaj edzino de *Sila*. *Nunam* kreis la terajn bestojn kaj, en iaj tradicioj, la inuitan genton (en aliaj tradicioj, *Sila* kreis la unuajn homojn el maseka sablo). *Sila* enblovis vivon en la Inuitojn. La paro estis nomita la 9-an de januaro 2012.

Duopa sistemo
-------------

**79360 *Sila-Nunam*** estas duopa transneptuna objekto, kies ambaŭ komponanatoj havas proksimume saman grandon: 249 ± 30 km kaj 236 ± 29 km. La dua komponanto estis malkovrita la 22-an de oktobro 2002 de Denise C. Stephens kaj Keith S. Noll uzinte observojn per la kosmoteleskopo Hubble, anoncita en la 5-an de oktobro 2005.

Tiu satelito havas diametron de 236 ± 29 km, orbitan duonan grandakson de 2777 ± 19 km kaj orbitan periodon de 12.51 ± 0.0000217 tagoj t.e. 300,24 horoj: ambaŭ korpoj estas en ligita rotacio. Ĝia orbita klineco estas 103.51° ± 0.39° kaj kun malgranda discentreco: 0.018 ± 0.006 .

Du korpoj en cirkla orbito ĉirkaŭ komuna baricentro. La sistemo Sila-Nunam similas tion
La orbitaj ecoj de la paro Sila-Nunam permesis kalkuli ties kombinatan mason: 1.08 ± 0.022 x 10¹⁹ kg kaj taksi ties denson: 0,72 ± 0,37 g/cm³ , tio, kiu lasas suspekti malkompaktajn korpojn kun internaj kavaĵoj. Ambaŭ korpoj ŝajnas esti suferintaj resurfacadon pro materialoj elĵetitaj de unu sur la alian.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Pruvo de Freŝa Resurfacado de la Kujperzona Objekto1997 CS29, de David L. Rabinowitz, B. Schaefer, M. Schaefer, S. Tourtellotte el *American Astronomical Society, DPS meeting #41*, id.65.09; Septembro 2009 (angle)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio 79360 Sila-Nunam en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
* angle Listo de Konataj Transneptunaj Objektoj (kaj aliaj eksteraj sunsistemaj objektoj); el *Johnston's Archive*
* Orbita kongruo kaj Astrometriaj registradoj angle
* angle (79360) Sila-Nunam; el la paĝoj de Robert Johnston

| Antaŭe: | Listo de asteroidoj (79001 – 80000) | Poste: |
| --- | --- | --- |
| (79359) 1997 CA14 | **79360 *Sila-Nunam*** | (79361) 1997 DA |
En sporto, **ligo** estas metodo de organizado de sportaj konkursoj en kiuj ĉiu atleto aŭ teamo konkuras kontraŭ ĉiuj aliaj kontraŭuloj en la sama grupo de konkurantoj aŭ teamoj. La esprimo "ligo" ankaŭ povas rilati al ĉiuj tiuj atletoj aŭ teamoj konkurantaj kontraŭ unu la alian en ligosistemo, kie tiu ligo povas esti unu el pluraj similaj ligoj en la sama sporto en lando aŭ pluraj landoj, ofte organizitaj en hierarkia maniero. .

Ekzemple: en naciaj konkurencoj pri sporto, la plej alta ligo estas la Supra Ligo, sub tio estas la nacia Ligo, sekvata de ligo A kaj pli.

La origino de la esprimo estas la angla futbala ligo, kiu estis la unua enkonduki konkurson uzante tiun metodon en 1888, kaj aliaj landoj sekvis en pliaj sportaj branĉoj kaj ĝi iĝis la plej ofta metodo en la mondo por organizado de naciaj ĉampionecoj en teamaj pilkludoj.

En lig-bazitaj konkuradoj, la nombro da ludoj por ĉiu partoprenanto ĉiam estas oblo de la nombro da partoprenantoj minus unu, ĉar ĉiu partoprenanto konkuras kontraŭ ĉiuj partoprenantoj krom li mem. La plej multaj lig-bazitaj konkuradoj estas dividitaj en raŭndoj en kiuj ĉiuj partoprenantoj konkuras samtempe, do la nombro da raŭndoj egalas al la nombro da ludoj. Okaze de nepara nombro, unu partoprenanto en ĉiu rondo estos libera, kaj la nombro da rondoj estos oblo de la nombro da partoprenantoj.

En teamaj pilkludoj kiel ekzemple futbalo, korbopilko, volejbalo kaj pli, naciaj ĉampionecoj estas kutime okazigitaj en ligsistemo kun du aŭ pli da raŭndoj. En ligo kun du raŭndoj, ĉiu teamo ludos dufoje kontraŭ la aliaj teamoj, kie unufoje ĝi estos la gastiganto, kio signifas, ke la ludo okazos ĉe sia hejma sportejo, kaj unufoje ĝi estos la gasto ĉe la sportejo de la kontraŭa teamo.

En lig-bazita konkurso, ĉiu teamo ricevas poentaron laŭ siaj atingoj (en futbalo oni kutimas aljuĝi tri poentojn por venko, unu poenton por remizo kaj nul poentojn por malvenko) kaj la gajninto estas la teamo kiu akumulis la plej multajn poentojn ĉe la fino de ĉiuj ludoj kaj la fino de la sezono.

Internaciaj ĉampionecoj okazigitaj en unu loko kutime havas unu aŭ plurajn stadiojn kiuj okazas en ligsistemo kun unu raŭndo (ĉar ekzistas neniu signifo al hejmaj kaj eksteraj ludoj), kie la partoprenantoj aŭ teamoj estas dividitaj en plurajn domojn, kaj la pint-rangigitaj. en ĉiu domo daŭrigu al la sekva etapo. En multaj ĉampionecoj ekzistas miksita sistemo en kiu kelkaj el la stadioj (kutime la fruaj) estas okazigitaj en ligosistemo kaj kelkaj en pokalaj konkurencoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

 **Sporta ligo** en Vikimedia Komunejo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 812835
 |
Koordinatoj: 48° 10′ 24″ N 3° 01′ 48″ O﻿ / ﻿48.17333 °N, 3.03000 °O﻿ / 48.17333; 3.03000 (mapo)

**Montacher-Villegardin** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 597 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Geografio
---------

Montacher-Villegardin etendiĝas sur 29.2 km², kaj havis 597 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 20 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Jean Bord-Gérard, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Montacher-Villegardin apartenas al la kantono de Chéroy, kies ĉefurbo estas Chéroy. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Sens, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de Chéroy
**Kálmán Ferenczfalvi** (naskiĝis la 15-an de marto 1921 en Debrecen, mortis la 8-an de aprilo 2005 en Debrecen) estis hungara Justulo inter la popoloj

Li estis premiita de Justulo inter la popoloj pro savado de 2000 judoj kaj persekutatoj.

Kálmán Ferenczfalvi servis, kiel ekonomia oficiro en laborserva regimento proksime de Budapeŝto. En oktobro de 1944 li sabotis la komandon de sia ĉefkomandanto, ĉar li ne volis transdoni siajn subulojn al faŝistoj. Li liberigis ĉiujn laborservulojn. Poste li fuĝis al Budapeŝto kun siaj antaŭaj subuloj, kie Ferenczfalvi estigis iun pŝeŭdan unuon el siaj alivestintaj fuĝantoj. Ĝis la januaro de 1945, ĝis liberiĝo de Budapeŝto, li donis falsajn dokumentojn al plurcento da judoj, maldekstruloj, intelektuloj, studentoj.

Post la jaro 1945 Ferenczfalvi retransloĝiĝis al provinca urbo Gyöngyös, kie li loĝis ankaŭ antaŭ la mondmilito, sed sia heroaĵo restis sekreto. En la 1980-aj jaroj unu el siaj savintuloj trovis Ferenczfalvi-on, kaj post tio ĉi en la jaro 1988 li povis transpreni la elitan honorigon en Instituto Yad Vashem (Jerusalemo).

La soldata militbravaĵo estas eterniginta en la dokumentfilmo *La ŝtono plorĝemas*.

* Kategorio Kálmán Ferenczfalvi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Kálmán BURGER,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Burger Kálmán** estis hungara kemiisto, apotekisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1993).

Kálmán Burger  naskiĝis la 19-an de oktobro 1929 en Aszód. Li mortis la 8-an de junio 2000 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Kálmán Burger frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1949-1954. Li komencis sian karieron en la universitato. En 1966 li doktoriĝis, post 2 jaroj li ricevis la rangon universitata profesoro. en 1961 li estis gastoesploristo en Stokholmo, same en 1973 en Stuttgart, krome li estis gasprofesoro en Anglio kaj Usono. En 1983 li ekhavis en postenon en universitato de Szeged, kie li iniciatis edukadon de la medioprotektado. Li havis edzinon kun filoj. Li ricevis diversajn premiojn inter 1968-1995.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Organic Reagents in Metal Analysis* (1973)
* *Modern koordinációs kémiai vizsgáló módszerek* (1967)
* *Nemvizes oldatok koordinációs kémiája* (1977)

Fontoj
------

* biografio hungare

* Kategorio Kálmán Burger en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 428351
* LCCN: n50056168
* VIAF: 54209547
* ISNI: 0000 0001 1063 1453
* SUDOC: 031658806
* BNF: 12283220b
* NLA: 36536888
* NDL: 00464009
* BIBSYS: 90568774&feltselect=bs.autid 90116809, 90568774
* NKC: xx0026587
 |
La **Johannes Klais Orgelbau GmbH & Co. KG** rezida en Bonn estas unu el la plej gravaj kaj renomaj orgenkonstruejoj de Germanio. Ĝi estis fondita en 1882 de Johannes Klais (la malj.). Hodiaŭ lia nepo Hans Gerd Klais (\* 1930) kune kun sia filo Philipp Klais (\* 1967) estras la firmaon.

Listo
-----

Klais-orgeno en la katedralo de Trier, konstruita en 1974
Klais-orgenoj staras en multaj preĝejoj kaj koncertejo (elekto):

* Katedralo de Aachen
* Katedralo de Köln
* Beethovenhalle, Bonn
* Abatopreĝejo Münsterschwarzach
* Sankt-Hedwigs-Kathedrale, Berlin
* Audimax de la Ruhr-Universitato Bochum
* St. Servais, Brüssel
* Tonhalle, Düsseldorf
* Musashino College of Music, Tokio
* Sinfoniejo, Kioto
* Kulturcentro München
* Filharmonio Köln
* St. John's Smith Square, London
* Philharmonie, Sankt Peterburgo
* Nationaltheater, Pekino
* St. Lorenz, Nürnberg
* Elisabethkirche, Marburg
* St. Marien, Reisbach
* Katedralo de Ingolstadt
* Katedralo de Konstanz
* Abatopreĝejo Schweiklberg
* Abatopreĝejo Bath
* Katedralo de Altenberg
* Katedralo en Dillingen, ĝis 1996 en kolonja koncertejo
* Marienkirche Kaiserslautern
* Katedralo de Trier
* Katedralo de Würzburg
* Augustinerkirche, Würzburg
* Megaron-Konzertsaal der Petronas Towers, Kuala Lumpur
* Philharmonie, Krakau
* St. Lamberti, Gladbeck
* St. Anna, Munkeno
* Konzerthaus Dortmund
* Hallgrímskirkja, Reykjavík
* St. Willibrord, Rindern

Apartaĵoj
---------

Je novkonstruaĵoj la firmao Klais kutime defendas la tipon de universala orgeno, kiu ene de nuntempa koncepto provas kunigi sonajn kaj konstruajn konceptojn de malsamaj orgenepokoj kaj –regionoj kaj opinias novevoluojn senchavaj. Konforme al tio la firmao reprezentas je prospekto, fajfilkestoj kaj ludomekaniko modernan formadon.

Projektoj
---------

Mondvastan furoron kaŭzis en 1975 la restaŭrado de la bambuorgeno konstruita en 1824 en la parokopreĝejo s-ta Jozefo en la urbo Las Piñas en Filipinoj. La tute kaduka instrumento, kiu estas la ununura siaspeca, estis erigita, per flugmaŝino transportita al Bonn kaj tie elspezige restaŭrita. La firmao Klais ankaŭ restaŭris multajn aliajn historiajn orgenojn.

La Klais-orgeno en Pekino estis inaŭgurita la 22-an de decembro 2007. La unuaj eroj jam estis ŝiptransportitaj en majo 2006 al Ĉinio, kie la orgeno estis starigita ene de kvar monatoj. La intonacio komencis februare 2007 kaj same daŭris kvar monatojn.

Ceteraĵoj
---------

Sur la firmaa hejmpaĝo troviĝas ankaŭ mondvastan kalendaron pri eventoj kun Klais-orgenoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Orgenfarejo Klais en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* firmaa hejmpaĝo
* Informoj pri la Klais-orgeno de la abatopreĝejo Münsterschwarzach kaj sonregistraĵojde P. Dominikus Trautner OSB[*rompita ligilo*]


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 228032
* GND: 2077092-3
* LCCN: n84189438
* VIAF: 139283807
* ISNI: 0000 0001 2169 3203
 |
La **punika lingvo**, aŭ **kartaga lingvo**, estis variaĵo de la fenica lingvo, kanaana lingvo en la ŝemida familio. Ĝi estis parolata de la punika popolo en la kartaga imperio en Nord-Afriko kaj en pluraj mediteraneaj insuloj dum la grek-romia antikvo, de la 8-a jarcento a.k.e. ĝis la 5-a jarcento k.e..

La punikoj restis en daŭra kontakto kun la kanaana Fenicio ĝis la detruo de Kartago fare de la Romia Respubliko en 146 a.k.e.. Dum la punika estis parolata, ĝi multe ŝanĝiĝis sub la influo de la berberaj lingvoj. Unue ne estis multaj malsamaĵoj inter la fenica kaj punika, sed post kiam Kartago kaj Fenicio perdis kontakton, la punika iom post iom influiĝis malpli per Fenicio kaj pli per la berberaj lingvoj, parolataj ĉirkaŭ Kartago de la antikvaj Libianoj. La influo tamen estis ambaŭdirekta; hodiaŭ restas diversaj vortoj punikaj en la berberaj lingvoj, kiel la komuna berbera *\*almid*, *\*yulmad*, kiu signifas "lerni" kaj estas kognato de la hebrea vorto *Talmud*.

La termino **novpunika** estas uzata dusence: unue kiam temas pri la fenica alfabeto, alie kiam temas pri la lingvo mem. Ĉi tie, "la novpunika" temas pri la dialekto de la punika, parolata post la falo de Kartago kaj post la romia konkero de la antaŭaj punikaj teritorioj en 146 a.k.e.. La dialekto malsamis de la pli frua punika lingvo, kiel evidentas pro malsamaj literumoj kompare kun la pli frua punika, kaj pro la uzado de neŝemidaj nomoj, ĉefe el Libi-berbera origino. La diferenco okazis pro dialektaj ŝanĝiĝoj, kiuj okazis dum la punika disvastiĝis inter la nord-afrikaj popoloj. Verkoj en la novpunika inkludas *Lepcis Magna N 19* (92 k.e.).

Ĉirkaŭ la kvara jarcento k.e. la punika ankoraŭ estis parolata en Tunizio, partoj de Nord-Afriko, kaj la Mediteraneo. Ankaŭ la novpunika alfabato evoluiĝis el la punika lingvo. Ĉirkaŭ 400, la punika alfabeto estis uzata ĉefe por monumentaj surskriboj, anstataŭitaj de la kursiva novpunika alfabeto aliloke. Ekzemplo de punikaj literaturaj verkoj inkludas tiujn de Magono, kiu disvastigis la influon de Kartago tiom per verkado kiom per batalado. Mago verkis 28 volumojn pri bredado.

La Romia Senato tiom ŝatis la verkojn, ke post sia konkero de Kartago, ili prezentis ilin al berberaj princoj, kiuj posedis bibliotekojn tie. La verko de Magono estis tradukita al la greka per Kasio Dionizio de Utiko. La latina versio verŝajne estis tradukita el la greka. Pluaj ekzemploj pri punikaj literaturaj verkoj inkludas la verkojn de Hanno la Navigisto, kiu skribis pri siaj renkontoj dum siaj marvojaĝoj ĉirkaŭ Afriko kaj la setlado de novaj kolonioj.

Referencoj
----------

1. ↑  Adams, James Noel.  *Bilingualism and the Latin Language*. ISBN 978-0-5217-3151-5.
2. ↑  Jongeling, Karel; Robert M. Kerr.  (2005) *Late Punic Epigraphy: An Introduction to the Study of Neo-Punic and Latino-Punic Inscriptions*. ISBN 978-3-1614-8728-6.
3. ↑   Punic. *Omniglot*. Alirita 25-a de oktobro 2015.
4. ↑  Rollin, Charles.  Ancient Carthage. Arkivita el la originalo je 2008-05-09. Alirita 2016-10-23.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Punic language en la angla Vikipedio.*
La **orgeno** de la *St. Andreaskirche* Ostönnen apartenas krom la instrumentoj en Sion, Kiedrich kaj Rysum al la plej malnovaj ludeblaj orgenoj de la mondo.

Konstruhistorio
---------------

Oni konstruis la instrumenton por la preĝejo *St. Thomae* en Soest (Germanio). La ligno de la ventkestoj konkludigas, ke tiuj ĉi jam ekestis en la tempo inter 1425 kaj 1431. 326 de la konserviĝintaj fajfiloj ŝajnas esti produktitaj antaŭ 1500. La unua datigebla riparadon plenumis en 1586 iu ajn *Majstro Bartholdus*, kiu ankaŭ enmetis du novajn registrojn. Nur en 1721/22 *Johann Patroclus Möller* transmetis la orgenon al Ostönnen. *Bernhard Dreymann* aldonis en 1820 la registron superoktavo 2'. En 1888 oni renovigis la traktilaron, en 1892 la klavaron. En 1963 Paul Ott riparis ĝin. Dum tio li tranlokis la orgenon, kiu supozeble ekde 1874 lokis super la altaro, ĉe la okcidentmuron. Post kiam oni rekonis la valoron de la instrumento, la orgenkonstrua firmao *West* en Altenahr amplekse restaŭradis ĝin inter 2000 kaj 2003.

Dispozicio
----------

|  |
| --- |
| **Manualo** CD-c3 |
| prestanto 8' |
| ferma 8' | *el malnovaj fajfiloj de 1586* |
| oktavo 4' |
| kvinto 3' | *malnova nomo por 22/3* |
| superoktavo 2' | *anstataŭis en 1820 cimbalon* |
| seskvialtero 2-obla | *ŝanĝita kunmetaĵo, aktuale 13/5' + 1'* |
| miksturo 4-obla | *kunmetaĵo de1820, konsistas el du kvint- kaj du oktavĥoroj* |
| trumpeto 8' | *tuboj de 1586, piedoj kaj kapoj parte de 1722, gorĝoj kaj lamenoj de 1963* |
| **Pedalaro** CD-g |
| *alkroĉita* |

* registroŝablonoj (15. Jahrhundert)
* traktilaro (1722, später verändert)
* kejlbalgoj (2003)

La orgenkesto enhavas partojn el ĉiuj jarcentoj de la konstruhistorio de la instrumento.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Detala priskribo de la orgeno kaj ties restaŭrado Arkivigite je 2008-06-07 per la retarkivo Wayback Machine
* WDR-Bericht zur Orgel