recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Maria Pavlovna Romanova** (ruse *Мария Павловна*; naskiĝis la 16-an de februaro 1786 en Sankt-Peterburgo, mortis la 23-an de junio 1859 en Vajmaro) estis mecenatino rusa-germana. Ŝi estis rusa granddukino, artistino kaj filino de caro Paŭlo la 1-a kaj nepino de la carino Katerina la Granda. Por ŝi nomitis la Mariovalo (Eisenach).

Vivo
----

En 1804 ŝi edziniĝis al la tronheredanto Karlo Frederiko; la karakteroj de la geedziĝintoj tre malsamis, tamen la geedzeco bone funkciis. Kiam Maria Pavlovna venis Vajmaron la honoroj daŭris dum kelkaj semajnoj; la ĝojo restis nur ĝis la enmiksiĝo de la duklando en la militojn de Napoleono Bonaparte. Nur post la venko super Napoleono la granddukino povis bonfaradi al la lando.
Kune kun la bopatro Karlo Aŭgusto la Vienan Kongreson kaj povis influi mem kelkajn decidojn. La duklando plirangiĝis je grandduklando kaj pligrandiĝis ankaŭ. Dum multaj jaroj estis ŝia paĝio Anna Dillon kiu estis veninta kun ŝi el Sankt-Peterburgo al Turingio.

Artista agado
-------------

Inter 1816 kaj 1828 ŝi havis kreivan fazon. La grandduko havis en sia bofilino kritikeman kaj saĝan regadpartnerinon. Ŝi partoprenis arde en liberalaj reformoj kaj ege subtenis ĉiujn kulturaĵojn kaj sciencaĵojn. En 1841 ŝi venigis Franz Liszt al Vajmaro, kiu fariĝis kortega kapelestro vajmara restonte ĝis 1858. Lia ĉeesto allogis multajn aliajn artistojn al Vajmaro: Richard Wagner, Hector Berlioz, Anton Rubinstein, Giovanni Battista Rubini. Multaj planoj de Liszt ne povis realiĝi; krome lia privata vivo ne tro deca malvarmigis la rilaton al Maria Pavlovna. En 1831 ŝi fondis por anoj de *Weimarer Lesegesellschaft* la t.n. Legadmuzeon.

Privataĵoj
----------

Ŝi naskis kvar infanojn, du filojn kaj du filinojn, inter kiuj Karlo Aleksandro, reganto de Saksio-Vajmaro-Eisenach. En 1807 mortis la amata avino de la edzo, la konata Anna Amalia. Ankaŭ Ŝilero mortis jam en 1805; kun li ŝi tre bone rilatis. En 1825 mortis la rusa caro Aleksandro la 1-a, baldaŭ poste la bopatro; en 1832 mortis Goeto kaj la pentristo kaj arthistoriisto Johann Heinrich Meyer. 

En 1853 mortis la edzo, ankoraŭ antaŭ la datreveno 25-a de la entroniĝo. Poste ŝi ne plu politike agadis sed daŭre konsilis la filon. 

Ŝi entombigitis sur la Historia tombejo vajmara. Ŝia kadavro prezentitis en la rusa-ortodoksa kapelo samloke. La vandoj inter tiu preĝejeto kaj la apuda princa kripto forigitis laŭ komisio de la filo: tiel ŝi povus dormi rekte apud la edzo, restante en la ortodoksa parto de la tombejo. Ŝia lasta konfespreninto estis Stefan Sabinin.

Eksteraj ligiloj
----------------

Biografio detala

* Kategorio Maria Pavlovna Romanova en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 568025
* GND: 104304219
* LCCN: n79040965
* VIAF: 42274340
* ISNI: 0000 0001 1760 1695
* LIBRIS: 308403
* SUDOC: 134444825
* BNF: 14464238v
* ULAN: 500354628
* NKC: js2008409858
* ICCU: MUSV075998
 |
**Marian LANGIEWICZ** (naskiĝis la 5-an de aŭgusto 1827 en Krotoszyn, mortis la 10-an de majo 1887 en Konstantinopolo) estis pola generalo kaj diktatoro de januara ribelo.

Vivo
----

Marian Langiewicz lernis en gimnazio en Trzemeszno. En 1860 partoprenis en ekspedicio de Giuseppe Garibaldi al Sicilio, kie distingiĝis pro braveco kaj necedemo. Li estis lekciisto de Pola Militista lernejo en Cuneo, kie fariĝis fervora kontraŭulo de Ludwik Mierosławski. Li mem estis ligita kun blanka partio.

Antaŭ eksplodo de la ribelo laŭ rajtigo de Centra Nacia Komitato venigis al Pollando pafilojn de Germanio kaj Belgio. La 9-an de januaro 1863 estis nomumita kolonelo de vojevodio de Sandomierz. Li devis koncentrigi fortojn de ribelantoj en Góry Świętokrzyskie (Santakrucaj Montoj) kaj fronte de ili ataki Varsovion. La 22-an de januaro lia grupiĝo faris tri venkajn batalojn kontraŭ rusaj fortoj en Jedlnia (proksime al Pionki), Bodzentyn kaj Szydłowiec (kie persone partoprenis), komencante - nomatan de historiistoj - Kampanjon de Langiewicz. En tendaro en monaĥejo en Wąchock kolektis 1400 virojn, formante taĉmentojn de kavalerio, infanterio kaj de servistaro. Li fondis tie staban kancelarion, ambulancon, presejon kaj fabriketon de armiloj. Rosoj komencis lin postkuri atakante samtempe en kelkaj lokoj. La 11-an de februaro li venkis rusojn en batalo apud Święty Krzyż (Sankta Kruco), akirante 1000 pafilojn kaj 8 kanonojn. Liaj fortoj daŭre kreskis. En Małogoszcz Langiewicz kunligis siajn fortojn kun taĉmento venanta de Mazovio. Nun li havis pli ol 2500 soldatojn. Tie li la 24-an de februaro 1863 ekbatalis kun plimulta nombro de rusoj. Danke al lerta komandado li eskapis de ĉirkaŭiro sen seriozaj perdoj, perdante 300 pafmortigitojn kaj 2 pafilegojn. La 11-an de marto 1863 li anoncis sin diktatoro de la ribelo. Unu semajnon poste post bataloj de Chroberz kaj Grochowiska (proksime al Pińczów), li trairis al Galicio.

Arestita de aŭstroj, dum du jaroj estis malliberigata en fortikaĵo Josefov, kaj poste restis inter elmigrintoj en Anglio kaj Svislando. Pliposte soldatservis en turka armeo kiel Langie Bey. Li mortis en Konstantinopolo la 10-an de majo 1887 kaj estis entombigita en tombejo Haidar Paŝa kune kun sia angla edzino Suzanne.

La 19-an de junio 1937 la Ministro pri Militistaj Aferoj donis al kazerno de la 56-a Regimento de Wielkopolska-Infanterio en Krotoszyn la nomon de Generalo Marian Langiewicz.

En Muzeo de Pola Militistaro en Varsovio troviĝas lia oficira sabro.

Vidu ankaŭ
----------

* Manifesto de la 22-a de januaro

Bibliografio
------------

* Zbigniew Ćwiek, *Przywódcy powstania styczniowego. Sześć sylwetek* (Gvidantoj de la januara ribelo. Ses siluetoj), Państwowe Wydawnictwo „Wiedza Powszechna", Warszawa 1963.
* Stanisław Strumph-Wojtkiewicz, *Powstanie styczniowe* (La januara ribelo), Instytut Wydawniczy „Nasza Księgarnia", Warszawa 1973.

* Kategorio Marian Langiewicz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 428592
* GND: 1019896957
* LCCN: no97064703
* VIAF: 71000060
* ISNI: 0000 0001 0985 6700
* NKC: jn20000603657
 |
**Andreas GRYPHIUS** [andreas GRIfius], aŭ realnome: Andreas GREIF (n. 2-a de oktobro 1616 en Glogau, Silezio, m. samloke 16-a de julio 1664) estis germana verkisto. Li estis grava reprezentanto de la germana Baroko.

Malgraŭ la malriĉa genezo, Gryphius estis naturdotita kaj havis multflankan klerecon. Jam en junaĝo agis ol privatan instruiston. Poste enhavis katedron al la universitato de Leiden. En tiu loko kontatiĝis kun la teoriojn de la drama arto. Li kombinis antikaj, holandaj kaj frankaj dramaj modeloj kaj kreis novan tipon de tragedio. Lia dramoj traktas plejparte historiajn tematikojn kaj estis verkataj en la versmezuro de aleksandrino. Motive dominas la stoika idealo de konstanteco (latine *constantia*) kiu de Gryphius ekaperas kun kristana karaktero, kaj la samtempa motivo de *Vanitas*, la efemereco de la monda feliĉo. Gryphius respegulas precipe la travivajn suferojn de la Tridekjara Milito en lia verkoj aparte en lia liriko.

Escepte lia inovativa drama arto, kie superis lian idealojn Seneko, Joost van den Vondel kaj Pierre Corneille, Gryphius restis kohera kun la samtempa poetiko en liaj *Odoj* kaj *Sonetoj*. Ekde 1657 li verkis tragediojn kun burĝaj protagonistoj ke estis kontraŭ la tiutempa poetiko. 1662 li membriĝis en la *Fruktodona Societo*, grupo de verkistoj, kiuj volis renovigi la germanan lingvon.

Listo de verkoj
---------------

*Lyrische Gedichte* (1880)
* *Sonette* (sonetoj, 1637 kaj 1643)
* *Epigrammata* (epigramoj, 1643)
* Oden (odoj, 1643)
* *Olivetum* (eposo, 1646)
* *Absurda Comica oder Herr Peter Squenz* (burlesko, 1658)
* *Großmütiger Rechts-Gelehrter oder Sterbender Aemilius Paulus Papinianus* (tragedio,1659)
* *Horribilicribrifax* (komedio, 1663)

Tio aperis en Esperanto
-----------------------

*Larmoj pri la patrio* ; *Vespero* ; *Pri la festo de l’reviviĝinta Savanto aŭ Sankta Pasko-tago* ; *Pri la portreto de Nikolao Koperniko*.  

En: Germana Antologio. – Gerlingen : Bleicher, 1985. – p. 291-292

*Vespero* ; *Homa mizero* ; *Al la mondo*.   

En: Übertragungen = Transkondukoj. – Messkirch : Gmeiner, 1988. – p. 17-19

maldekstra

Vidu ankaǔ
----------

* 496 Gryphia

Eksteraj ligiloj
----------------

* Andreas Gryphius en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Andreas Gryphius en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2006-02-09 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2006-03-01 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2006-07-14 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 343
* GND: 118543032
* LCCN: n50032998
* VIAF: 49240166
* ISNI: 0000 0001 2131 8868
* LIBRIS: 188781
* SUDOC: 028467507
* BNF: 12029754w
* BPN: 82683360
* MBA: 1fef179f-bd47-49da-9be4-328a428fe7ed
* NLA: 35155390
* NDL: 00620770
* BIBSYS: 90210761
* NKC: jn20000602685
* ICCU: SBLV107948
* BNE: XX959584
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
mozaiko kun bildo de Ennodius en Mediolano
**Magnus Felix ENNODIUS** (naskiĝinta en 473 aŭ 474 eble en Arles, mortinta la 17-an de julio 521 en Pavio), estis episkopo de Pavio kaj latinlingva verkisto de multaj kristantaj skribaĵoj.

Vivo
----

Ennodius originas el nobela familio. Post frua morto de la gepatroj li transloĝiĝis al onklino al Pavio. Tie li ĝuis kleriĝon sur ĉiuj klasikaj kampoj. Ne klaras ĉu li nur fianĉiĝis eĉ edziĝis al filino de la onklino. Sendube li komence havis needifan vivon. Ne post 494 li kristaniĝis decidante vivi pli spirite. En la membiografio *Eucharisticum de vita sua* kiu imitis la faman verkon *Confessiones* de Aŭgusteno de Hipono li asertis plenumon de promeso farita antaŭ sankta Victor Maurus. Al li ŝuldiĝis ankaŭ resaniĝo post grava malsano, laŭ Ennodius. Fakte li malsaniĝis nur en 511 kaj la konvertiĝo estis estinta multe pli frue.

Ennodius akompanis episkopon Epifanio el Pavio en 494 sur diplomatia misio al Liono al reĝo Gundobado; tiu ĉi vojaĝo faritis laŭ komisio de la ostrogota reĝo Teodoriko la Granda. En kverelo papelekta de la 22.11.598, kiam elektitis kaj Simako kaj Laŭrenco li favoris ĉi lastan. Okaze de la t.n Palmaris-sinodo kiun organizis Teodoriko en Romo oni decidis ne rajti juĝi pri korekta papo ĉar tio estu Dia tasko. Tiun ĉi opinion jesis kaj Ennodius verkante *Libellus pro synodo*.

Ekde 513 li episkopis en Pavio en kiu funkcio li senditis en 515 kaj 517 fare de papo Hormisdaso Konstantinopolon por persvadi imperiestron Anastasio la 1-a fini skismon. Liaj klopodoj fiaskis.

Skribaĵoj
---------

Antaŭ la episkopa kariero Ennodius verkis ĉ. kvin centojn da verkoj. Historie altvalora fonto estas panegiro teodorika *Panegyricus Theoderico regi dictus* kaj biografio de Epifanio el Pavio, de sia antaŭulo, *Vita Epiphanii episcopi Ticinensis*. Konserviĝis krome 297 leteroj skribitaj laŭ la modelo de Quintus Aurelius Symmachus. Li ankaŭ verkis 28 paroladojn okaze de diversaj festoj, ekz. lernejaj, ekleziaj, episkopelektaj. Laŭ tradicio de antikva klereco estis 151 kantoj kaj epigramoj. Ili literaturhistorie ne gravas. Ĉar la versfaro en ili ŝajnas improviza afero kaj mallerte taŭgigita laŭokaze.

Verŝajne laŭ mendo de Leontius, abato de la Monaĥejo Lérins (Insuloj de Lerino) li verkis en 506 la biografion *Vita Antonii monachi Lerinensis*. Pioniris en la Ennodius-esplorado la filologo Wilhelm von Hartel.

Referencoj
----------

1. ↑  komentoj pri verkoj de Ennodius

Eksteraj ligiloj
----------------

* Vikifontaro
* biografio ĉe *Catholic Encyclopedia*
* esploroj de Biana Schröder
* Christian Rohr esploranta pri Ennodius


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 806569
* GND: 118682113
* LCCN: n86138079
* VIAF: 283121709 54156687, 283121709
* ISNI: 0000 0001 2280 0509
* LIBRIS: 246380
* SUDOC: 027947688
* BNF: 11988094m
* NLA: 35663232
* BIBSYS: 95001479
* NKC: ola2002153992
* BNE: XX1323456 XX1615055, XX1323456
 |
**Orhan Veli Kanık** (n. la 13-an de aprilo 1914 - m. la 14-an de novembro 1950) estas fama turka poeto, verkisto kaj tradukisto, pli konata kiel **Orhan Veli**. Li ankaŭ uzis la nomon **Mehmet Ali Sel** kiel sian pseŭdonimon kaj publikigis multajn el siaj poemoj sub ĉi tiu nomo.

maldekstra
Kanık, kiu estis la fondinto de la Garip-movado (noviga poezia skolo) kune kun Melih Cevdet kaj Oktay Rifat, celis esence ŝanĝi la malnovan strukturon de la tiutempa turka poezio, prefere per la uzo de pli simpla poezia lingvaĵo. Komuna trajto de la poemoj de la Garip-periodo estis, ke Orhan Veli alportis al siaj verkoj la naturecon de la turka lingvo parolata surstrate kaj eĉ tiu de popola slango. Kanık malkonstruis la nocion de romantikismo, kiu regis kaj en la divana kaj en la popola poezioj.  Aliflanke, ĉar li forlasis komparon kaj metaforon, klara lingvo aperis en lia poezio. Du el la aliaj novigoj, kiujn alportis Orhan Veli kun la movado Garip, estis, ke li anstataŭigis universalan humanismon, kiu delonge abstrakte esprimiĝis en turka poezio, per konkreta kaj klara humanismo.

Verkaro
-------

Dum siaj 36 vivojaroj, la poeto sciis krei diverskampan literaturon: novelojn, eseojn, artikolojn kaj literaturajn tradukojn. Orhan Veli tradukis poemojn, rakontojn kaj teatraĵojn al la turka.

### Poezio

La poezia vivo de Orhan Veli Kanık, kiu komenciĝis en 1936, povas esti ekzamenita en tri periodoj: antaŭ Garip (1936-1941), Garip periodo (1941) kaj post Garip.

En sia poezio li uzis lingvaĵon proksima al la parolata lingvo, adoptante simplajn esprimojn. Lia poeziokolekto, nomata *Garip*, kiun Kanik eldonis kune kun siaj amikoj en 1941, estas konsiderata kiel deklaro pri tiu ĉi nova literatura tendenco. Orhan Veli sisteme metis la ĝojon de ekzisto kaj vivo en turkan literaturon.

Referencoj
----------

1. ↑  (tr) Özsoy, M. Şerif (2002), *Kanık'sadığım Biri Orhan Veli* *(Tiu, pri kiu mi pensas, estas Kanık Orhan Veli)*, Eld. Ayna, ISBN 9789758297160
2. ↑  *(tr) İz Bırakanlar: Orhan Veli*. Hürriyet Gazetesi. Sayfa 4
3. ↑  (tr) Halman, Talât Sait (la 14-an de novembro 1975), "Orhan Veli'nin edebiyatımıza katkıları ve şiirlerindeki yenilik boyutları" (La kontribuoj de Orhan Veli al nia literaturo kaj dimensioj de novigado en liaj poemoj), *Milliyet Sanat Dergisi* (158)
4. ↑  (tr) Sağlam 2002, p. 7
5. ↑  (tr) Ercilasun, Bilge (2004), *Orhan Veli Kanık, His Life, Art, Selections from his Works*, Ministerio de Naciaj Edukaj Eldonaĵoj, ISBN 975-11-0789-X
6. ↑  (tr) Halman, Talât Sait (la 14-an de novembro 1975), "*Orhan Veli'nin edebiyatımıza katkıları ve şiirlerindeki yenilik boyutları*" (La kontribuoj de Orhan Veli al nia literaturo kaj dimensioj de novigado en liaj poemoj), *Milliyet Sanat Dergisi* (158)

* Kategorio Orhan Veli Kanık en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 722357
* GND: 118776657
* LCCN: nr87000791
* VIAF: 9913290
* ISNI: 0000 0000 8088 8214
* SUDOC: 031833578
* BNF: 12297494m
* MBA: 1a419b79-ecfd-4253-a9cb-2b09a9be5418
* BIBSYS: 99054305
* NKC: jn20000605414
* BNE: XX830756
 |
**Mahendranath Gupta** (bengale: মহেন্দ্রনাথ গুপ্ত ) (naskiĝis la 12-an de marto 1854, mortis la 4-an de junio 1932) – bengala verkisto, jogano kaj hinduisma sanktulo, disĉiplo de Ramakriŝna. Siajn verkojn subskribis nur per bengala litero "M". Lia domo, nomata nuntempe *Kathamrita Bhavan*, troviĝanta en Kolkato (Okcidenta Bengalujo) estas loko de pilgrimado de hinduoj.

Vivo
----

Filo de Madhusudana Gupta kaj Swarnamayi Devi, la kolkata familio. Post fundamenta lernejo (Hare School), en 1874 finis Presidency College, fariĝante kun la tempo instruisto de la angla lingvo, psikologio kaj ekonomiko en diveraj lokaj lernejoj. Dum kvin jaroj estis profesoro en Surendranath College. Li fondis lernejon nomatan Ishwar Chandra Vidyasagar's high school, kie oni nomis lin Guruo Mahaŝaja. En 1874 nuptis Nikunja Devi.

Spirita vojo
------------

Mahendranath Gupta apartenis al Brahmo Samaĝ. En 1882 estis prezentita al Paramahansa Ramakriŝna estanta tiam ĉefa sacerdoto de Kalio. Li ofte vizitis tiun ĉi sanktulon. Post lia morto finance helpis al la familio de Vivekananda kaj de Sarada Devi. Komence estis spirita gvidanto de Jogananda. Kiel Majstro Mahaŝaja estis de li priskribita en la 9-a ĉapiro de la libro *Aŭtobiografio de Jogano*.

Verkado
-------

Mahendranath estas aparte konata kiel aŭtoro de *Sri Sri Ramakrishna Kathamrita* (The Gospel of Sri Ramakrishna). Tio estas baza kolekto de la instruoj de Ramakriŝna. La unua eldono aperis en la angla, sub la pseŭdonomo: *M. a son of the Lord and Disciple*, en 1897. La verko konsistas el kvin volumoj. Ties unuvoluma prilaboro *Gospel of Ramakrishna* laŭ Svami Abhedananda aperis en 1907.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Mahendranath Gupta en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 517152
* GND: 1145982514
* LCCN: n81063432
* VIAF: 186862782
* ISNI: 0000 0003 6854 6782, 0000 0003 6854 6774, 0000 0001 0876 4070
* SUDOC: 030594715
* BNF: 121978320
* NLA: 35157923
* NDL: 00441996
 |
**George Mark Malloch BROWN** (naskiĝis la  16-an de septembro 1953(nun 1953-09-16)) estas brita ĵurnalisto, ekonomikisto kaj estis ŝtata ministro por Afriko, Azio kaj Unuiĝintaj Nacioj en la Registaro de Gordon Brown de junio 2007 ĝis oktobro 2009.

Vivo
----

Malloch Brown studis historion ĉe la *Magdalene College* en Kembriĝo kaj finis studadon kun *Master’s Degree* en politologio ĉe la *Universitato de Michigan*.

Sian laboron en la ĵurnalismo li komencis kiel politika korespondanto de la revuo The Economist (1977-1979) kaj kiel fonda eldonisto de la *Economist Development Report*. De 1986 ĝis 1994 li estis internacia gravulo ĉe la *Sawyer-Miller Group*, antaŭ ol li ŝanĝis la laboron al la alta UN-komisio pri rifuĝintoj, por kiu li estris la misiojn pri kamboĝaj rifuĝintoj en Tajlando.

De 1999 ĝis 2005 li estis PUND-administranto – tio estas ĝenerale konsiderata kiel la trie plej alta ofico en la UN. Antaŭe li havis estran funkcion ĉe la Monda banko, interalie kiel vicprezidento por eksteraj aferoj. Tiufunkcie li ankaŭ respondecis pri la rilatoj al UN.

Brown estis kabineda estro por la tiama Ĝenerala Sekretario Kofi Annan ĝis 1-a de aprilo 2006, kiam li iĝis la sekvanto de la kanadanino Louise Fréchette en la ofico de la Vicĝenerala Sekretario de Unuiĝintaj Nacioj. Tiun oficon li havis ĝis decembro 2006, kiam finiĝis ankaŭ la ofica tempo de Kofi Annan.

La 27-an de junio 2007 estis anoncita, ke Malloch Brown apartenos al la kabineto de la nova Brita Ĉefministro Gordon Brown kiel ŝtata ministro en la *Foreign and Commonwealth Office* (FCO). Lia ofico koncernis Azion, Afrikon kaj Unuiĝintan Naciaron. Plue li iĝis dumviva membro de la House of Lords. Fine de julio 2009, li eksiĝis el la ministra ofico, laŭ propraj mencioj pro personaj kaj familiaj kaŭzoj.

Titoloj kaj Honorigoj
---------------------

Brown estas honorigita jene:

* Li havas la titolon *Barono*
* Ricevis li la *Order of St Michael and St George*
* Li estas ano de la *Privy Council*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Mark Malloch Brown en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Chef de Cabinet
* Iama UNDP-administranto Arkivigite je 2012-02-04 per la retarkivo Wayback Machine Oficialaj biografioj (angle)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 401036
* GND: 134273648
* LCCN: n90671294
* VIAF: 266378983
* ISNI: 0000 0003 8285 6576
* SUDOC: 156786575
 |
**Mahmud la 1-a** (en otomana turka: محمود اول ) (2a de aŭgusto 1696 – 13a de decembro 1754), nomita ankaŭ *la Ĝibulo*, regis kiel sultano de la Otomana Imperio el 1730 ĝis 1754.

Li estis la filo de Mustafa la 2-a kaj pli aĝa frato de Osman la 3-a. Li kreskis protektita de sia avino, la Sultanino Gulnus. Kvankam li vivis malantaŭ la fenestroj de palaco (ora kaĝo) kun la helpo de sia inteligento, bonvolo kaj forta karaktero li evitis fali en frenezo. Li estis instruita de diversaj instruistoj, ĉar li interesiĝis en historio, literaturo kaj poezio, kaj ĉefe pri muziko, sia granda pasio.

Ascendinta al trono otomana konsekvence de la ribelo farita de Halil Paşa, Mahmud rapide plifirmigis sian pozicion persvadante la janiĉarojn kaj ordonante la murdon de Halil Paşa. La cetero de la regado de Mahmud estis fokusita al la militoj kontraŭ Persio kaj Rusio. La persaj militoj estis nur vagado sensenca de la otomanaj armeoj antaŭ la milita genio de Nader Ŝaho. La turkoj sukcesis reteni la kontrolon de Bagdado, sed Armenio, Azerbajĝano kaj Kartvelio eniris ene de la persa influo.

La rusa milito okazis ĉefe en Krimeo kaj la Princlandoj de Danubo (nome Princlando Valaĥio kaj Princlando Moldavio). Dum tiu milito la ruza komandanto Burkhard Christoph von Münnich venkis super la Tataroj de Krimeo, vasaloj de Mahmud, kaj poste transiris la riveron Dnestro, per kio plejparto de Besarabio venis sub rusa kontrolo. La aŭstrianoj, tamen, ne tiom sukcesis en retiriĝo, kio okazigis, ke la otomanoj konkeris Belgradon kaj la nordon de Serbio sub sia kontrolo.

Mahmud ordonis la restaŭradon de Hagia Sofia en 1739 kaj aldonis madrason (nome korana lernejo, aktuale biblioteko de la muzeo), kuirejon por havigi supon al malriĉuloj, bibliotekon kaj, en 1740, fontano de ritaraj ablucioj (Şadirvan), transformante tiel la konstruaĵon en *külliye*, tio estas, ampleksa socia komplekso. En tiu epoko oni konstruis novan koridoron por la sultano kaj novan mihrabo-n.

Mahmud fidis ĉiam la regadon al siaj veziroj kaj li dediĉis sin plejparte al poezio. Li mortis en la Palaco Topkapi, Istanbulo.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de osmanidaj imperiestroj

Notoj
-----

Bibliografio
------------

* Kategorio Mahmud la 1-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 698777
* GND: 1033536903
* LCCN: no2014135909
* VIAF: 298233086
* SUDOC: 189994622
* MBA: c86a0d49-706b-4df3-bccf-10372c6056bb
 |
**Roman Radogost EMINOWICZ** blazono *Dołęga*, pseŭdonomo Jan Fersten (naskiĝis la 18-an de majo 1900 en Krakovo, mortis la 10-an de novembro 1920 en Zamość) – studento de Filozofia Fakultato de Jagelona Universitato, poeto kaj literatura kritikisto, legiano, subleŭtenanto de artilerio de Pola Soldataro.

Vivo
----

La filo de Wincenty kaj Helena el domo Zopoth. Dum la pola-bolŝevika milito batalis en vicoj de la 43-a Pafista Regimento, formiĝinta en Bajono, plejparte el polaj volontuloj de Fremdula legio, kiel unujara plotonestro. Mortis en armea malsanulejo en Zamość pro vundoj ricevitaj apud Nowogród Wołyński (nun en Ĵitomira provinco). Entombigita en Zamość, la 24-an de marto 1922 post diservo en garnizona preĝejo al Sanktaj Petro kaj Paŭlo okazis funebra ceremonio en Rakowicki-Tombejo en Krakovo. Postmorte distingita en 1921 per Arĝenta Kruco de la Milita Ordeno *Virtuti Militari*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Super la tombo de talentita soldato-poeto *Nowości Illustrowane* 1922 n-ro 13 p. 9 (foto)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 596374
* GND: 1231369272
* VIAF: 89003584
* ISNI: 0000 0000 6224 1986
 |
Sur la kastelmonto de Tettelham en Waging am See la salcburga episkopo instalis tribunalon: ekzemplo pri la administraciaj reformoj de Ortolf
**Ortolf von Weißeneck** (naskiĝis ĉ. 1300, mortis la 12-an de aŭgusto 1365 en Salcburgo) estis salcburgia ekleziulo. Inter 1343-65 li estis princĉefepiskopo de Salcburgo (germane *Fürsterzbischof*, latine *archiepiscopus et princeps* – la unua portanto de tiu titolo).

Vivo
----

Ortolf studis ĉe la Universitato de Bolonjo, kie li elektitis en 1318 ankaŭ prokuratoro de la germanaj nacianoj. Samtempe li jam estis kapitulano katedrala en Salcburgo. La sekvantajn jarojn li havis diversajn funkciojn tie, kaj en 1343 liaj kolegoj elektis lin katedralprovosto en 1343 kaj baldaŭ poste ĉefepiskopo.

Kiel episkopo li kontinuigis politikon favoran por la Habsburgoj kiel liaj antaŭuloj kaj restis neŭtrala kune kun la aŭstria duko Albreĥto la 2-a en la kvereloj inter la Vitelsbaĥoj kaj la Luksemburga dinastio. Sekve Ortolf ricevis la regaliojn (reĝajn jurojn) nur en 1348 post la morto de imperiestro Ludoviko la 4-a

Lia regadotempo markitis per oftaj kvereletoj kun la najbaro en Malsupra Bavario, duko Stefano la 2-a, kiu ekz. reaktivigis la konfliktojn landlimajn (ĉe Wildeneck, Wald, la Voktejoj Mondsee kaj en Chiemgau; en 1352) kaj subtenis la malpacajn ministeriojn de Tann (1357).

Danke al la engaĝiĝo de la salcburga episkopo por la Habsburgoj - Ortolf eĉ ĉe la Roma kurio klopodis laŭleĝigi la nupton de Ludoviko la 5-a de Tirolo kun Margareta de Tirolo - havis decidan avantaĝon kontraŭ la konkurencantaj Vitelsbaĥoj. Sed tiel la salcburgaj episkopoj, kies teritorio ekĉirkaŭitis grandparte de habsburgaj landoj, perdis ankaŭ la eblon fari memstaran politikon.

Graveco neeklezia
-----------------

Ortolf ankaŭ zorgis pri la ekonomio en Salcburgio kaj farigis novajn katastrojn metonte la fundamenton por efika administrado de la ĉefepiskopa princlando. En 1344 li proklamis novan leĝaron pri la minejoj; li savis judajn familiojn (1346) kaj plibonigis la monan sistemon dungante fakulon el Florenco (1353).

Fonto
-----

* Biografio ĉe NDB

Eksteraj ligiloj
----------------

* Biografio ĉe ADB
* Informoj pri la tribunalinstalo en Tettelham
**Marko Terencio Varono** (latine *Marcus Terentius Varro*) (naskiĝis en -116, mortis en -27) estis romia verkisto kaj politikisto.

Komence li estis politike tre aktiva, i.a, kiel pretoro kaj flotestro. Dum la Civitana Milito li flankis je Pompejo, kiu fiaskis, sed estis amnestiita de Cezaro, kiu faris lin arkivisto.

La abunda verkaro, kiun li produktis, donis al li la kromnomon polihistoro. Multo estas konata nur laŭtitole, ĉar malgraŭ amaso da citaĵoj kaj depruntaĵoj el ĝi ĉe posteuloj (aŭ eble ĝuste *pro* tio, ĉar la originalojn iom tede verkitajn oni povis ekkonsideri superfluaj, post kiam famuloj kiel Hieronimo aŭ Aŭgustino elĉerpis el ili la kremon), kun nur etaj esceptoj, perdiĝis.

Senkonteste Varono estis la plej klera aŭtoro de la tuta Romia periodo. Liaj interesoj estis same senlimaj kiel la vivo mem.

Rufino konservis katalogon de liaj verkoj: entute li mencias - kiel liaepoke ankoraŭ troveblajn - 48 verkaĵojn, kiuj grandparte konsistis el po pluraj libroj. Interalie, temas pri:

* 45 libroj *Pri antikvaĵoj*
* 4 libroj *Pri la vivo de la popolo de Romo*
* 15 libroj *Bildoj*
* 25 libroj *Pri la Latina lingvo*
* 5 libroj *Pri temoj el Plaŭto*
* 3 libroj *Pri la origino de la Latina lingvo*
* 5 libroj *Pri la parola Latina*
* 3 libroj *Pri bibliotekoj*
* 3 libroj *Pri agado sursceneja*
* 3 libroj *Pri Pompejo*¨
* 10 libroj *Specialaj libroj*
* 150 libroj *Satiroj Menipaj*
* 3 libroj*Pri sia vivo*.

Konserviĝis al ni nur unu verko kompleta: *Pri kampara laboro*. Laŭforme ĝi estas dialogo, same kiel la famaj verkoj de Platono kaj kiel la filozofiaj verkoj de Cicerono. Varono verkis ĝin okdekjaraĝa.

La influo de Varono estas preskaŭ nemezureble granda: lia encikopedia scio estis trezoro por multaj generacioj.

En Esperanto
------------

Fragmento el lia *Pri kampa laboro* aperis en la unua volumo de *Antologio Latina*, en paĝoj 176-178.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Marko Terencio Varono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Antiquitates Rerum Humanarum et Divinarum


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 156806
* GND: 118626183
* LCCN: n79060808
* VIAF: 378158790728538852192, 2759158792904539040006, 12316133 100219311, 378158790728538852192, 2759158792904539040006, 12316133
* ISNI: 0000 0001 2145 2047
* LIBRIS: 200670
* SUDOC: 027177866
* BNF: 119277168
* NLA: 35578074
* BIBSYS: 90211288
* NKC: jn19981002308
* ICCU: CFIV038730
* BNE: XX958574
 |
**Ratan Talukder** (bengale: রতন তালুকদার, naskita la 28an de Januaro 1957) estas bangladeŝa kinaktoro, reĝisoro kaj instruisto pri karateo. Li kutime ludis apogan negativan rolon.

Frua vivo kaj kariero
---------------------

Ratan Talukder naskiĝis en Mjanmao en 1957. Lia patro, Adhir Ranjan Talukder estis medicina kuracisto laboranta por la Brita Armeo en Mjanmao. Ili translokiĝis en Ĉitagongo, Bangladeŝo en 1965. Ratan Talukder komencis batalartojn en la 1970-aj jaroj kaj estis ŝatanto de batalartaj filmoj. La unua filmo en kiu li agis estis  *Bir Purush*  (1988). Li faris sian nomon en "Bojro Mushti" (1989) kaj aktoris en ĉirkaŭ 15 filmoj. Li ankaŭ laboris kiel batalarta direktoro en kelkaj filmoj. Li ofte laboris kun Masum Parvez Rubel, Humayun Faridi kaj Ilias Kobra. Plej multaj el liaj filmoj estis reĝisoritaj de Ŝahidul Islam Ĥokon.

Referencoj
----------

1. ↑  "গার্লস গ্যাং এবং একজন টুপসি", 2a de Junio 2015.

 Arkivigite je 2021-09-17 per la retarkivo Wayback Machine  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2021-09-17. Alirita 2021-09-17.
2. ↑  Ahmed Munir. "জীবনে একবারই মারামারি করেছিলেন কারাতে গুরু রতন", 22 October 2015.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ratan Talukder ĉe Instagram




|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 738528
* MBA: d1fdd601-f075-4edc-b34d-96b14ba227c7
 |
**Osei Kofi Tutu la 1-a** (aŭ Otumfuo Osei Tutu) estis la fondinto de la Aŝantia Reĝlando. Li iĝis gvidanto de urbo Kumasi en 1675, posteulante sian onklon **Obiri Yeboah**. Kun la helpo de pafiloj de la eŭropaj komercistoj – interŝanĝitaj je oro, sklavoj – li grave ekspandis la potencon de la urbo-ŝtato. Li gvidis aliancon de aŝantiaj ŝtatoj kontraŭ la regiona hegemono de la **Denkyira**-popolo, venkinte ilin. Poste – per armiloj kaj diplomatio – li atingis fidelec-deklarojn de la aliaj aŝantiaj urbo-ŝtatoj al **Kumasi**. Dum lia kariero lin helpis la religia gvidanto Okomfo Anokye.

La Aŝantia Reĝlando oficiale estis formita en 1701 kaj Osie Tutu estis kronita al „Asantehene" (aŝantia reĝo). Li tenis sian pozicion ĝis sia morto en 1717 en batalo kontraŭ Akyem.

La religia gvidanto Okomfo Anokye kreis la Oran Seĝon kiel enkorpigon de la reĝa potenco de Asantehene. Li ankaŭ kreis konstitucion por la sekvaj jarcentoj.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 52891
* LCCN: n99909528
* VIAF: 75654066
 |
**Osric** (m. 633 aŭ 634) estis mallonge reĝo de Deira, Anglio.

Osric estis filo de Aelric, onklo de Edwin, reĝo de Northumbria (kiu konsistis el la du regnoj Deira kaj Bernicia).

En 632 Edwin estis mortigata dum batalo kontraŭ Penda, reĝo de Mercia kiam tiu invadis Northumbria kune kun kimraj alianculoj. Sekvis iom da konfuzo. Fine Eanfrith altroniĝis en Bernica, kaj Osric en Deira. Laŭ la anglosaksa historiisto Bede, Osric kaj Eanfrith - antaŭe kristanoj - reiĝis paganoj post kiam ili kaptis siajn tronojn.

Cadwallon ap Cadfan, kimra reĝo kaj alianĉulo de Penda, daŭre disrabis Northumbria. Laŭ Bede, Osric sieĝis lin en "forta urbo" sed Cadwallon subite kaj sukcese atakeliris, detruante la armeon de Osric, kiu mortis dum la batalado.

Poste estis tiom da hororo pro la paganiĝo de Eanfrith kaj Osric ke oni formale forviŝis iliajn regadojn kaj aldonis jaron al la regado de Oswald, kiu estis kristano, iĝis reĝo de reunigita Northumbria, kaj venkis Cadwallon.

Osric estis patro de Oswin, kiu regis Deira de ĉirkaŭ 644 al 651.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 287826
 |
**Malcolm Muggeridge** (24-an de marto, 1903 - 14-an de novembro, 1990) estis brita ĵurnalisto, aŭtoro, media personeco, soldato, spiono kaj kristana klerulo.

Lia patro, H.T. Muggeridge estis Laborpartia konsilantarano en Croydon, suda Londono kaj por mallonga tempo membro de la parlamento. Lia patrino estis Annie Booler.

Malcolm vizitis la kolegion *Selwyn College* ĉe Kembriĝa Universitato, diplomiĝis en 1924 kun la triaklasa scienca grado kaj iris instrui al Hindio. Li revenis al Anglio en 1927 kaj edziĝis al Katherine Dobbs (1903- 1994). Li laboris kiel proviza instruisto, poste veturis al Egiptio, kie li renkontiĝis kun Arthur Ransome, ĵurnalisto de *Manchester Guardian*. Ransome sukcese apogis kandidatiĝon de Muggeridge por labori ĉe la gazeto.

Muggeridge kaj lia edzino veturis al Moskvo en 1932, kie Malcolm iĝis korespondanto de *Manchester Guardian*. Tiutempe Manchester Guardian simpatiis kun la Stalina reĝimo.

Malcolm decidis skribi raporton pri la ukrainia malsatego, veturante tie kaj en la Kaŭkazo. La raporto estis sendita en diplomata sako por eviti la cenzuron, sed la raporto ne estis plene aperigita. Poste aperis eĉ kontraŭdiraj artikoloj de Walter Duranty.

Pro la konflikto de la redaktorejo, li revenis al la novelverkado kaj verkis *Winter In Moscow* (1934), en kiu li priskribis verajn kondiĉojn, cirkonstancojn en la socialista utopio kaj satire skizis la senkritikan apogon de okcidentaj ĵurnalistoj al la Stalina reĝimo.

Li ŝanĝis sian politikan konvinkon de maldekstro al dekstro. Dum la Dua mondmilito, li laboris en kadro de MI6 kiel spiono en Bruselo. Post la milito, li laboris ĉe diversaj gazetoj kiel *Calcutta Statesman*, *Evening Standard*, and *Daily Telegraph*. Li estis editoro de *Punch magazine* de 1953 ĝis 1957.

Muggeridge konatiĝis ankaŭ kiel "malkovrinto" de Patrino Teresa, kiun li intervjuis en Londono en 1968. Pro ties efiko, li kun la edzino konvertiĝis al la romkatolika kredo en 1982.

Libroj de Malcolm Muggeridge
----------------------------

* *Jesus Rediscovered* (1969)
* *Chronicles of Wasted Time* (1972)
* *Jesus: The Man Who Lives* (1976)
* *Conversion* (1988)

Referencoj
----------

* Malcolm Muggeridge's Conversion Story Arkivigite je 2015-07-12 per la retarkivo Wayback Machine
* McCrum, Robert. *Wodehouse, A Life*, W.W. Norton, London, New York, 2004.

* Kategorio Malcolm Muggeridge en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 124270
* GND: 118735152
* LCCN: n79039580
* VIAF: 29538363
* ISNI: 0000 0001 1023 364X
* SUDOC: 027041964
* BNF: 11917168n
* ULAN: 500291862
* NLA: 35367046
* NDL: 00450739
* BIBSYS: 90134776
* NKC: xx0027116
* BNE: XX1042438
 |
La **vivo de Joseph Smith, Jr. de 1834 al 1837** kovras periodon ekde kiam Smith revenis hejmen al Kirtland, Ohio, de Tendaro de Ciono en 1834, ĝis li lasis Ohion por Misurio en la frua januaro 1838.

Lernejo de la Profetoj kaj Doktrino kaj Interligoj
--------------------------------------------------

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Doktrino kaj Interligoj.

Templo en Kirtland
------------------

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Templo de Kirtland.
maldekstra
En Kirtland, la unua templo estis konstruita. La laboro estis komencita en 1833 kaj la templo estis dediĉita en 1836. Ĉe kaj ĉirkaŭ la dediĉo, multaj eksterordinaraj eventoj estis raportitaj: aperoj de Jesuo, Moses, Elija, Elias kaj anĝeloj; parolado kaj kantado en lingvoj, ofte kun tradukoj; kaj aliaj spiritaj aperoj. Kelkaj mormonoj kredis ke miljara reĝado de Jesuo alvenis. Smith eble unue praktikadis poligamion dum la konstruado de la templo de Kirtland.

Kirtland Sekureca Socio
-----------------------

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Kirtland Sekureca Socio.
De la duono al la malfruo de 1837, multaj mormonoj (inkluzive de kelkaj eminentaj gvidantoj) fariĝis malkontentaj, sekve de la banka fiasko de Kirtland Sekureca Socio, en kiu Smith kaj liaj asociitoj estis akuzitaj de diversaj bankaj agoj kiam la banko, kun ĉarto tenita de Smith, disfalis ĵus antaŭ naci-skala banka krizo. Multaj kritikantoj akuzis Smith ke li estis aktive erariginta KSS membrojn de la komenco de la financa entrepreno tial ke ĝi estis funkcianta sen oficiala ĉarto de Ohio. Subtenantoj de Smith, aliflanke, opiniis ke la fiasko de la financa institucio plejparte ŝuldiĝis al la ŝtataj kaj federalaj financaj regularoj kaj ke la akuzoj kontraŭ Smith kaj liaj asociitoj estis almenaŭ ŝveligitaj.

Dume, opozicio kaj molestado kreskis kontraŭ Smith kaj tiuj el liaj asociitoj kiuj subtenis lin. La 12-an de januaro 1838 Smith kaj Rigdon forlasis Kirtland-on por Fora Okcidento en Caldwell County, Misurio, laŭ vortoj de Smith, "por eskapi perforton de la popolamaso, kiu estis sin ĵetonta sur nin sub la standardo de laŭleĝa proceso por kaŝi la inferajn celojn de niaj malamikoj."

Plej multaj el la ceteraj membroj de la eklezio kiuj restis lojalaj al Smith forlasis Kirtland-on por Misurio nelonge poste.

Notoj
-----

1. ↑  "LDS Church Authority and New Plural Marriages, 1890 - 1904", D. Michael Quinn, *Dialogue: A Journal of Mormon Thought*, Spring 1985, pp 9-105.
**Kirov** (ruse *Киров*) estas urbo en la orient-eŭropa parto de Rusio, ĉe la rivero Vjatka (Вятка), ĉefurbo de Kirova provinco. Kirov estas haltejo de la Trasiberia fervojo, okcidente de Uralo.

La urbo tre suferis dum la Rusa Enlanda Milito inter 1917-1922.

Fakte en la urbo mem la Rusa Enlanda milito ne estis, estis aliaj urboj kiuj suferis dum tiu milito multe pli, kiam ili apartenis dum tiu milito jen al Ruĝa armeo, jen al Blanka Gvardio, jen al iuj ajn banditoj.

En la urbo troviĝas transportaj krucvojoj (fervoja kaj aŭtovoja) kaj haveno; flughaveno.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 33401.

La urbo estis fondita en jaro 1374.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:

* Vjatka (ruse *Вятка*) ekse 1374 ĝis 1457;
* Ĥlinov (ruse *Хлынов*) ekde 1457 ĝis 1781;
* Vjatka (ruse *Вятка*) ekse 1781 ĝis 1934.

La interurba telefona kodo estas 8332, la enurbaj telefonnumeroj estas sesciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Loĝantaro:

* 252 mil (1959);
* 465 mil (1999).
* 501 468 человек (2017) (laŭ informo el ruslingva vikipedio)

La urbo surprenis la nunan nomon en decembro de 1934 honore al la kaŝmurdita soveta politikisto kaj unue revoluciulo Sergej Mironoviĉ Kirov (la vera familino estas 'Kostrikov, ruse: Костриков). Sergej Kirov naskiĝis en urbeto Urĵumo (ruse *Уржум*, Kirova (Tiam Vjatka gubernio).

Gefiloj
-------

* Ĵanna Agalakova, ĵurnalistino kaj televidprezentistino

* Kategorio Kirov (urbo en Kirova provinco) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kirov (urbo en Kirova provinco) en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)
La areo de la Etruska civilizacio.
**Etrurio**, aŭ en la latina **Etruria**, ofte nomita en la grekaj kaj latinaj fontaj tekstoj kiel **Tyrrhenia**, do **Tirenio**, estis regiono de Centra Italio, en areo kiu kovris parton de kio estas nun Toskanio, Latio kaj Umbrio.

Etruska Etrurio
---------------

Romo, bufrita de Etrurio nur pere de la areo Silva Ciminia, nome la Ciminia Arbaro, estis influita forte de la etruskoj. Serio de etruskaj reĝoj reĝis ĉe Romo ĝis 509 a.K. kiam la lasta etruska reĝo, nome Lucio Tarkvinio Superba, estis ekzilita kaj la Romia Respubliko estis establita. La etruskoj ŝajne estas respondecaj pri la arkitekturo de Antikva Romo kaj pri ritaj praktikoj; estis sub la etruskaj reĝoj kiam gravaj konstruaĵoj kiel la Kapitolo, Maksima Kloako kaj Tra Sacra estis realigitaj.

La etruska civilizacio respondecis ankaŭ pri multe de la greka kulturo importita en frua epoko de la Respublika Romio, kiel la dek du Olimpaj dioj, pri la kultivado de olivarboj kaj de vitoj, la latina alfabeto (adaptita de la greka alfabeto) kaj arkitekturo kiel la arkoj, kloakoj kaj drenadaj sistemoj.

Romia Etrurio
-------------

Sub la Aŭgusta organizo de Italio, *Etruria* estis la nomo de regiono (Regio VII), kies landlimoj estis la Tibero, la Tirena Maro, la Apuaj Alpoj kaj la Apeninoj.

Urboj
-----

Latinaj kaj italaj nomoj en Etrurio estas jenaj:

* Arretium, Arezzo
* Caere, Cerveteri
* Clusium, Chiusi
* Cortonium, Cortona
* Volaterrae, Volterra
* Populonium, Populonia
* Perusia, Perugia
* Tarracina, Terracina
* Tarquinii, Tarquinia
* Veii, Veio
* Vetulonium, Vetulonia
* Faesulae, Fiesole
* Vulci, Volci
* Volsiniia, Volsinii

Estis periodo inter 600 a.K. kaj 500 a.K. kiam 12 etruskaj urbo-statoj formis malstreĉan konfederacion, konita kiel la Etruska Ligo. La etruska estis la oficiala lingvo por renkontiĝoj. Kiam Etrurio estis konkerita de la Roma Respubliko, la latina fariĝis la oficiala lingvo.

Referencoj
----------

1. ↑  Cary, M.; Scullard, H. H. *A History of Rome*, paĝo 28, 3-a eldono 1979.

Eksteraj ligiloj
----------------

* urboj kaj tombejoj de Etruria, de Georgo Dennis, superrigardo de la etruska civilizacio
* "Etruria". *Encyclopædia Britannica* (11-a eld.). 1911.

* Kategorio Etruria en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 650656
* GND: 4256476-1
* LCCN: n80082610
* VIAF: 150032944
* SUDOC: 027310442
* NDL: 00628281
* NKC: ge137392
 |
**Sendependa Moskva Universitato (SMU)** (ruse *Независимый Московский Университет (НМУ)*, konata ankaŭ angle kiel *The Independent University of Moscow (IUM)*) estas malgranda kleriga organizo en Moskvo, Rusio, celita al aldona edukado de naturdotitaj studentoj-matematikistoj kaj laboro kun talentaj junaj matematikistoj. La klerigo en SMU estas senpaga kaj ŝtate licencita por provizi aldonan (sed ne bazan) universitat-nivelan edukon.

Historio
--------

La universitato estis fondita en 1991 de grupo de famaj matematikistoj, kiuj poste formis la sciencan konsilon de SMU. Tiu ĉi grupo enhavis akademianojn Vladimir Arnold (prezidanton de Moskva matematika societo), Sergej Novikov, Pierre Deligne (laŭreatojn de medalo Fields) kaj dekon de aliaj akademianoj kaj profesoroj.

En decembro 1996 la unuaj sep studentoj ricevis diplomojn de SMU.

Ekde 1997 SMU organizas ĉiujaran konkurson de studentaj verkoj nomatan "Konkurso de Möbius".

En 2004 SMU abolis enirajn ekzamenojn.

Instrumaniero
-------------

La lernado en SMU kutime daŭras dum kvin jaroj (lernantoj rajtas malpliigi aŭ pliigi efektivan daŭron de lernado laŭ propraj bezonoj kaj interesoj). Por sukcese fini la tutan kurson lernanto devas trapasi ekzamenojn pri ĉiuj devigaj studobjektoj kaj pri elektitaj laŭvolaj kursoj, kaj en la fino de lernado oni devas defendi la diploman verkon. Kutimaj studobjektaj studeblaj de lernantoj dum unuaj du jaroj estas tiuj:

* kalkulo ĉe sternaĵoj
* algebro
* geometrio (diferenciala inkluzive)
* kompleksa analitiko
* topologio
* enkonduko en probablokalkulo kaj statistiko

La kursaro por sekvaj jaroj de lernado ne estas fiksita kaj ŝanĝiĝas de semestro al semestro. Krom matematikajn studobjektojn lernantoj ankaŭ studas la francan (laŭvole). Male al matematikaj kursoj, lecionoj pri fremdaj lingvoj ne estas liberaj por ĉiuj, sed nur por sukcesaj lernantoj de SMU.

Prelegoj kutime komenciĝas vespere je la kvina horo, ĉar multe da lernantoj de SMU ankaŭ ricevas siajn bazajn edukojn aliloke.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retpaĝo de SMU



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 406314
* GND: 5306700-9
* LCCN: no2001053284
* VIAF: 125210917
* ISNI: 0000000086461887
 |
Denizo-preĝejo en Erfurto
La **Preĝejo Sankta Denizo** (germane: *St.-Dionysius-Kirche*) estas protestantisma preĝejo en la erfurta urbokvartalo Salomonsborn, Germanujo.

Historio
--------

Meto de la fundamenta ŝtono estis en la 23-a de aprilo 1738. La finkonstruo estis en 1740 kaj la patroneciga festo okazis en la 27-a de julio 1747.

En 1838 la tuta navo (inkluzive de la plafonaj pentraĵoj, la galerioj, la por-nobelaj balkonoj kaj la altaro) estis farbita blankkolore. Tiel malaperis la riĉaj pentraĵoj el la epokoj baroka kaj rokoka. Dum la diservo en la 15-a de oktobro la pastoro solene anoncis la forigon de ĉiuj superfluaj ornamaĵoj. Hodiaŭ la kirko estas monumentprotektita.

Priskribo
---------

En la turo estis iam horloĝo, kiu forigitis dum la restaŭradlaboroj meze de la 1990-aj jaroj. Sonorilo de la erfurtano Eckart Kucher eskapis al deviga fando por armilproduktado en 1941. En 1849 ĝi estis veninta el la Preĝejo Sankta Andreo. Sur la plej supra galerio estis Hesse-orgeno de 1760. Pro egaj damaĝoj ĉe la trabarot tegmenta oni devis forigi ĝin meze de 1990-aj jaroj.

Tuj post la Turniĝo oni nove tegmentis la kirkon sen sufiĉa konsidero de la statiko, tiel ke en 2009 la tuto devis esti refarita.Tiam oni malkovris bildojn el la tempo de la unua dekoracio. Ĝi reprezentas la transfiguriĝon de la Sinjoro (laŭ la evangelio de Sankta Luko, ĉap. 9, 28-36).

La altaro el ligno antaŭ la restaŭrado.
La barokstila ambonaltaro kun du plastikaĵoj (Sanktaj Johano kaj Jakobo) estas tute el ligno. Ĉe la ĥoreja seĝaro oni povis bone dokumenti la iaman barokan buntecon.

Ĉirkaŭaĵo
---------

Ĉirkaŭas la kirkon tombejo por entombigoj kaj fajroenterigoj, kun duonanonima urnotomba komplekso.

Subnotoj
--------

1. ↑  *Sensation unterm Kirchendach.* Arkivigite je 2015-12-20 per la retarkivo Wayback Machine En: *Thüringer Landeszeitung.* 10-a de septembro 2010.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Preĝejo Sankta Dionizio (Erfurto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hejmpaĝo de la Subtena societo de la kirko.
* Pri la komunumo sur la retpaĝaro de la Evangelia eklezio en Meza Germanujo.
|  |  |
| --- | --- |
|  Kunigi | **Oni sugestas kunigi ĉi tiun artikolon kun Antisepsilo.

---**
Bonvolu diskuti en la Diskuto:Antisepsilo. Nur ensalutintaj uzantoj povas aranĝi tion. |

Boteleto de etanolo (95%) – nome tre konata antisepsaĵo.
**Antisepso** (el la greka ἀντί anti, "kontraŭ" kaj σηπτικός sēptikos, "putriga" estas kontraŭmikrobaj substancoj kiuj estas surŝmiritaj al vivanta histo aŭ haŭto por redukti la eblecon de infekto, sepso, aŭ putrado. Antisepsaĵoj estas ĝenerale distingitaj de kontraŭbakteriaj substancoj kiuj kapablas transportiĝi tra la limfosistemo por detrui bakteriojn ene de la korpo, kaj de desinfektaĵoj, kiuj detruas unuĉelulojn trovitajn sur nevivaj objektoj.

Desinfektaĵoj ne mortigas bakteriojn ekzemple sur kirurgiaj instrumentoj; senĝermiga procezo estas postulata por tio. Eĉ steriligo eble ne detruas prionojn.

Kelkaj antisepsaĵoj estas veraj seninfektigiloj, kapablaj je detruado de mikroboj, dum aliaj nur malhelpas aŭ evitas ilian kreskon.

Kontraŭbakteriaĵoj estas antisepsaĵoj kiuj havas la elprovitan kapablon agi kontraŭ bakterioj. Mikrobmortigiloj kiuj detruas virusojn estas nomitaj virusmortigiloj kaj kontraŭvirusiloj.

  

|  |  |
| --- | --- |
|   | Bonvolu atenti la konsilon rilate al artikoloj pri medicinaj temoj! |

Vidu ankaŭ
----------

* antisepsilo
* sepso

Referencoj
----------

1. ↑   Liddell, Henry George; Scott, Robert. "ἀντί". A Greek-English Lexicon. Perseus perseus.tufts.edu.
2. ↑   Liddell, Henry George; Scott, Robert. "σηπτικός". A Greek-English Lexicon. Perseus perseus.tufts.edu.

* Kategorio Antisepso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ranma ½** (elparole: Ranma unu duono, japane: らんま½ [ranma nibun no iĉi]; hepburne: Ranma Nibun-no-Ichi) estas mangao kaj animeo de Rumiko Takahaŝi. La mangao estis eldonata gazete en Shonen Sunday de 1987 ĝis 1996. La animeo ekaperis en 1989 en televidkanalo Fuji Television.

La protagonisto de la mangao estas Ranma Saotome; studanto kaj luktosporta batalartisto, kiu estis trejnita ekde frua infanaĝo.

Intrigo
-------

Jusenkjo estas trejnejo por batalartistoj troviĝanta en provinco Ĉinghajo, kiu havas multe da fontojn. Ĉiu fonto de Jusenkjo havas sian propran malbenon. Antaŭ multaj jarcentoj aŭ jarmiloj iu aŭ io dronis en fonto, kaj kiu falus en la fonton estos malbenita per transformiĝo al kiu ajn dronis unue en la fonto. Varma akvo retransformas lin/ŝin al originala formo.

Ranma kaj lia patro, Genma Saotome, vizitis tiun lokon en trejniĝa vojaĝo tra Ĉinio. Ili ne sciis, ke Jusenkjo estas malbena loko ĉar ili ne povis legi ĉinlingvan gvidlibron. Genma falis en la Fonton de Droninta Pando, kaj Ranma falis en la Fonton de Droninta Knabino.

Soun Tendo, kiu direktas sian propran doĵon, havis planon kun sia amiko Genma: edzigi Ranma-n al unu el la tri filinoj de Soun por heredigi la doĵon al li. Tamen Ranma ne konis la planon nek la filinojn. Reveninte en Japanion, kiam ili alproksimiĝis al la doĵo, Genma sciigis al li la planon.

Samtempe, Soun Tendo diris al siaj tri filinoj, ke unu el ili fianĉiniĝos kun Ranma. Akane Tendo, la plej juna fratino ne pensis, ke ŝi fianĉiniĝus, ĉar ŝi malŝatis virojn.

Kiam Soun kaj liaj filinoj renkontis la familion Saotome, kaj Soun sciiĝis, ke Ranma havas la malbenon "Kiam ajn li baniĝas en malvarma akvo, li turniĝos en knabinon," Soun kaj liaj pli maljunaj filinoj konsideris la malbenon favore ĉar "Akane malŝatas virojn, kaj Ranma estas duonvirino!".

Tial Ranma fianĉiĝis kun Akane, sed ĉio estis decidita sen ilia konsento, kaj komence ili malŝatis unu la alian. Krom Akane, multaj geedziĝpetantoj al Ranma aperis. Filino de la direktoro de mezlernejo Furinkan, Kodaĉi Kuno, ekamis lin unuavide.

Laŭ regulo de vilaĝo Jokecu, Ŝampuo postkuris lin kaj veturis el Ĉinio al Japanio. Tatevaki Kuno, frato de Kodaĉi, ekamis virinforman Ranma-n, nesciante, ke ŝi estas Ranma. Kaj Rioga Ĥibiki, amiko de Ranma ekde la infanaĝo, ekamis Akane-n. Ili komplikis la rilaton inter Ranma kaj Akane.

En Esperanto
------------

Reta studio Esperaĵo ekpublikigis en novembro 2022 neoficialan Esperantan tradukon de la unua volumo de la mangao.

Personoj
--------

* Personaro de Ranma **½**

Referencoj
----------

1. ↑  Ranma ½ - Esperaĵo

* Kategorio Ranma ½ en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)