recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**BÖCKH Hugó** (naskiĝis la 15-an de junio 1874 en Pest (urbo), mortis la 6-an de decembro 1931) estis hungara geologo, profesoro, membro de la Hungara Scienca Akademio, filo de János Böckh. Lia nobela antaŭnomo estis *nagysuri* [nadjŝuri]. Li estis plej elstara fakspertulo de la hungara nafto- kaj tergasesploro.

Li studis en Budapeŝto kaj Munkeno, poste eklaboris en Reĝa Teknikuniversitato palatino József, kiel mineralogia asistanto apud Sándor Schmidt.

Hugó Böckh estis ekde 1900 instruisto en la Akademio de Selmec. Li ricevis en 1910 la titolon ĉefkonsilisto.

Li direktis la esplorojn ĉe la transsilvania Kissármás (1906-1909), kie oni malkovris plej grandan tergaskampon de Eŭropo. Ekde 1910 li gvidis geologian esploron pri gaskampoj en Transsilvanio. Li diskonigis la rezultojn en verko „*Az erdélyi medence földgázt tartalmazó antiklinálisairól (1911*)". Oni nomumis lin tri jarojn poste (1914) al gvidanto de la Minada Sekcio de la Financa Ministerio.

Oni komencis en 1915 je lia propono esplori naftokampojn ĉe Egbell. Tiu estis la unua kazo, kiam oni montris per torda pendolo de Eötvös la kaŝitan, subteran naftokampon; tio enkondukis novan geofizikan metodon en la naftoesploron. Post la sukcesa borado, oni nomumis lin ekde 1918 al direktoro de centro de la ŝtataj minadaj monopoloj kaj esploroj.

Li forlasis la ŝtatan laboron en 1921 kaj iĝis konsilisto de la *Anglo-Persian Oil Company*. Li gvidis je ties komisio naftoesplorojn en Irano, inter 1923-26 kaj 1928-29. Li laboris en 1926-28 en landoj de Ameriko. Li estis ekde 1929 ĝis morto, direktoro de la Hungara Geologia Instituto. La planitajn grandajn reformojn malhelpis lia frua morto.

Verkoj
------

* Geológia (altlerneja studlibro, I-II. Selmecbánya, 1904-1909)
* Az erdélyi medence földgázt tartalmazó antiklinálisairól (Selmecbánya, 1911)
* Mining and stone industry in Hungary (Bp. 1920)

Literaturo
----------

* Rozlozsnik Pál: Böckh Hugó élete és munkái (Földtani Közl. Bp. 1931, 1-12. füz.)
* Vendl Aladár: Böckh Hugó emlékezete (Bp. 1934).


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 137935
* GND: 14166259X
* LCCN: no93000308
* VIAF: 121485877
* ISNI: 0000 0001 1008 607X
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Hugó Böckh en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Japana ruĝgorĝulo** |
| --- |
|  |
| masklomasklo
inoino |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥordulo *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Muŝkaptuledoj *Muscicapidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Erithacus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***E. akahige*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Erithacus akahige****(Temminck, 1835) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Japana ruĝgorĝulo  |

 |
| v • d • r |

La **Japana ruĝgorĝulo** (*Erithacus akahige*, iam *Luscinia akahige* aŭ *komadori*) estas Paseroforma birdo kaj kantbirdo en la familio de Muŝkaptuledoj. Ĝi estas insektomanĝanta birdo el malgranda genro *Erithacus* kiu enhavas nur la tre konatan specion de la Eŭropa ruĝgorĝulo, tiun orientazian kaj alian endemisman en eta insularo japania. Ĵusaj studoj sugestas, ke la du orientaziaj ruĝgorĝuloj apartenas al nova genro kiu unuigu ilin kun kelkaj orientaziaj membroj de la najtingaloj de la genro *Luscinia* kiaj la Blua siberia najtingalo (Seki, 2006).

La nomo "Japana ruĝgorĝulo" estas foje uzata por la Ruĝbeka najtingalo (*Leiothrix lutea*). Ankaŭ la specifa nomo *akahige* estas foje konfuziga, ĉr estas la komuna nomo de ĝia proksima parenco Rjukjua eritako en japana.

La aspekto de tiu specio estas sufiĉe simila al tiu de ties parenco kaj samgenrano la Eŭropa ruĝgorĝulo, tio **ruĝecaj vizaĝo kaj gorĝo, brunecaj supraj partoj kaj grizaj bordoj**, sed la distribuo de tiuj koloroj ne samas. Ĝenerale estas **pli ruĝeca specio**, ĉar la ruĝecaj partoj estas tre brilaj kaj pli altaj ol ĉe la eŭropa parenco, nome pli supre ol la supro de okulo, kaj la kontrasto kun la supra bruna krono ne estas tiom markata ĉar la brunaj supraj partoj estas pli ruĝecnuancaj. Ankaŭ la vosto estas multe pli ruĝeca. Tamen nur la gorĝo kaj plej supra brusto estas ruĝeca kaj ne la tuta brusto kiu estas griza, ĉar la **grizo kio ĉe la eŭropa specio estis nur flanka en la azia specio okupas la tutan bruston**, pli larĝan flankareon kaj eĉ makuligas skvamece la ventron.

Referencoj
----------

* **BirdLife International** (2004). *Erithacus akahige*. *Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj*, eldono de 2006. IUCN 2006. Elŝutita 12a Majo 2006. Malplej zorgiga
* **Seki**, Shin-Ichi (2006): The origin of the East Asian *Erithacus* robin, *Erithacus komadori*, inferred from cytochrome *b* sequence data. *Molecular Phylogenetics and Evolution* **39**(3): 899–905. COI:10.1016/j.ympev.2006.01.028

Eksteraj ligiloj
----------------

* Foto de virbirdo
* Sondosiero de la birdkanto Arkivigite je 2007-03-11 per la retarkivo Wayback Machine
* Sondosiero de la birdkanto
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Bertry (stacidomo). |

**Bertry** estas franca komunumo lokita en la departemento Nord kaj en la regiono Nordo-Kaleza Markolo. Ĝi havis 2 225 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2006.

Geografio
---------

Bertry situas kerne de la natura regiono Cambrésis kaj proksime al ties historia ĉefurbeto, Cambrai. La ĉirkaŭa regiono ĉefe konsistas el malaltaj ebenaĵoj kaj vastaj agroj. Cambrésis situas inter du aliaj, iom pli montetaj regionoj, nome Avesnois oriente kaj Artezo okcidente. 

Bertry etendiĝas sur 8,54 km².

  

La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

Historio
--------

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ro Jacques Olivier, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Bertry apartenas al la kantono de Clary, kies ĉefurbo estas Clary. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Cambrai, unu el la 6 arondismentoj de la departemento Nord.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Nord
* Kantono de Clary
* Bertry (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
**Asunción Tlacolulita** estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaĥako (*Oaxaca*). La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Asunción Tlacolulita*. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la nacia geografia instituto INEGI estas 20 008.

Geografio
---------

**Asunción Tlacolulita** apartenas al la distrikto Yautepec al kiuj apartenas entute 12 komunumoj. Ĝi situas en la regiono Sierra Sur, kiu apartenas al la sudokcidenta parto de la subŝtato Oaxaca. La plej granda parto de tiu regiono apartenas al la montara ĉeno Sierra Madre del Sur. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 699 loĝantojn. El tiuj estis 342 viroj kaj 357 virinoj. La komunumo havas surfacon de 244.96 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 450 metroj super la marnivelo. 

Situo de la koncerna distrikto kaj regiono interne de la subŝtato Oaxaca.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 74 indiĝenoj. El tiuj 62 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 62 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj). Entute 8.06 % de la loĝantoj estis indiĝenoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* informoj pri la komunumo[*rompita ligilo*] en retpaĝo de la ministerio pri socia evoluigo SEDESOL (hispane)
**Campillo de Llerena** estas municipo de Hispanio, en la provinco de Badajoz, regiono de Ekstremaduro.

La loĝantoj nomiĝas *campillejos*. La censita populacio en 2008 estis de 1.533 loĝantoj.

Situo
-----

Campillo de Llerena estas situa en la sudorienta parto de Ekstremaduro, je altitudo de 502 m; je 128 km de Badajoz, provinca ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 234 km². Ĝi estas norde de Llerena, el kie ĝi distas 46 km kaj al kies jurteritorio ĝi apartenas. Ĝi estas meze de ebenaĵo kun ondecaj montetoj kie ne estas proksimaj loĝejoj aŭ aliaj vilaĝoj.

Teritorio
---------

Ĝi enhavas etendon de 234 km, kiu limas norde kun la teritorioj de Retamal de Llerena kaj Zalamea de la Serena, sude kun tiuj de Azuaga kaj Maguilla, oriente kun tiuj de Zalamea de la Serena kaj Peraleda del Zaucejo kaj okcidente kun tiuj de Hornachos kaj Valencia de las Torres. Laŭ etendo la vilaĝo estas la 27a inter la 162 municioj de la provinco.

Ne estas proksime grandaj riveroj kaj la proksimaj rojoj sekiĝas somere. Estas lagunoj kaj putoj, el kiuj ne ĉiuj restis.

La vilaĝo
---------

Estas formata de domoj de andaluza stilo de blankaj fasadoj kaj blakonoj kun du etaĝoj (la supra por agrikulturajzoj, kiu nun konvertiĝas en korma loĝejo). Kutime estis fone stalo kiu nun konvertiĝas en aŭtejo aŭ magazeno.

Ekonomio
--------

Ĉefe agrikulturo kaj brutobredado, kaj en tiu ĉefe de porko (52.3%) kaj ŝafo (35.4%). La kamparanoj estas ĉefe maljunaj. Aliaj sektoroj estas komerco, trinkejoj kaj konstruado. Estas multaj senlaboruloj.
**Géza Grünwald** [grunvald], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Grünwald Géza** estis hungara matematikisto.
Géza Grünwald  naskiĝis la 18-an de oktobro 1910 en Budapeŝto. Li mortis la 7-an de septembro 1942 en nekonata loko.

Biografio
---------

Géza Grünwald devenis el juda familio. Li frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, kie li estis talenta lernanto, sed li longe malsaniĝis. Li apenaŭ povis fari abiturienton en 1929, poste li plulernis en Italio, fine ekde 1931 en Scienca Universitato Ferenc József. Li doktoriĝis en 1935, en la sekva jaro li akiris pedagogian diplomon. En 1937 li ricevis matematikistan postenon en fabriko en Budapeŝto. En la sekva jaro li edziĝis baldaŭe havanta filinon. Dum la 2-a mondmilito li estis trudlaboristo, kie li mortis.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Über Divergenzerscheinungen der Lagrangeschen Interpolationspolynome stetiger Funktionen* (1936)
* *Über einem Faberschen Satz* (1938) – kun Pál Erdős
* *A Hermite féle interpolációról* (1941)
* *On the theory of interpolation* (1943)

Memorigiloj
-----------

* ekde 1951 memorpremio "Grünwald Géza"

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
**Jerez** estas komunumo en la meksika subŝtato Zacatecas. La ĉefurbo de la komunumo nomiĝas Jerez de García Salinas.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 52 594 loĝantojn. El tiuj estas 24 957 viroj kaj 27 637 virinoj. La komunumo havas surfacon de 1,521 kvadratkilometroj kaj ĝi situas (meza punkto) je 2,000 metroj super la marnivelo. La kvanto de precipitaĵo (jare) estas 500 milimetroj. La geografia koordinatoj de la komunumo estas 22° 39′ norda latitudo kaj 102° 59′ okcidenta longitudo.

Sociogeografio
--------------

En la komunumo vivas 48 538 personoj kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli. El tiuj 75 personoj parolas indiĝenan lingvon. Tio egalas al 0,15 % de la personoj, kiuj aĝas 5 jaroj aŭ pli.

35 883 loĝantoj aĝas 15 jaroj aŭ pli. Inter ili estas 33 535 alfabetoj kaj 1 060 analfabetoj. Do 6,49 % de la loĝantoj, kiuj aĝas 15 aŭ pli estas analfabetoj.

Inter la virinoj estas 18 279 alfabetoj kaj 1 266 analfabetoj. Do la grado de analfabeteco inter virinoj estas 6,48%. Inter la viroj estas 15 256 alfabetoj kaj 1 060 analfabetoj, do 6,5 % el la viroj estas analfabetoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2007-05-22 per la retarkivo Wayback Machine
**Géza Gorka,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gorka Géza** estis unu el la plej elstara hungara ceramikisto. Lia filino estis Lívia Gorka.

Géza Gorka  naskiĝis la 6-an de septembro 1895 en Nagytapolcsány (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Topoľčany en Slovakio), li mortis la 25-an de septembro 1971 en Verőce (Pest).

Muzeo pri Géza kaj Lívia Gorka

Biografio
---------

Géza Gorka lernis precipe en sia naskiĝurbo, poste li studis la argilteknikon en Mezőtúr. Inter 1919-1921 li studis la ceramikon kaj fajencon en Leutkirchen kaj Karlsruhe. Hejmenveninta li laboris apud Balázs Badár en Mezőtúr. En 1923 li fondis akcian uzinon en Verőce, li estis ties teknika gvidanto. Post 4 jaroj li forlasis la uzinon kaj establis propran atelieron. En 1943 en tiam hungara urbo Losonc fondis uzineton, sed pro la mondomilito li perdis ĉion. Post la milito li laboris en porcelana uzino en Budapeŝto, iom poste li revenis al Verőce, kie li produktis ĝismorte. Li ricevis premion Kossuth en 1963, pli frue ankaŭ aliajn premiojn. Li havis edzinon, kiu naskis en 1925.

Elektitaj solaj ekspozicioj
---------------------------

* Budapeŝto (1955, 1957, 1964)
* Balassagyarmat (1964, 1967)
* Verőce (1994)

Elektitaj kolektivaj ekspozicioj
--------------------------------

* Balassagyarmat (1946)
* Arthalo Budapeŝto (1953, 1955, 1960)
* Bruselo, Faenza (1958)
* Oostende (1959)
* Tokio (1961)
* Prago (1962)
* Pécs (1968)
* Budapeŝto (1994)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Kinga Szabó (ceramikisto)

Elektitaj artaĵoj
-----------------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Memorigiloj
-----------

* muzeo Gorka fondita en 1972 (vidu la bildon!)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva aprezo kun bildoj

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Géza Gorka en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 625646
* GND: 119362155
* LCCN: n86059634
* VIAF: 96527074 15578569, 96527074
* ISNI: 0000 0000 8200 5112
* ULAN: 500112571
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Fingroringo. |

Fingringo
**Fingringo** (fingr-ing-o) estas ingo, ŝirmilo, ĉapeto, en kiun oni enmetas la ekstremaĵon de fingro por ĝin ŝirmi dum kudrado.

Historio
--------

*Der Fingerhueter* (la fingringisto) el *Ständebuch* (la libro pri profesioj) de Jost Amman, 1568
Unuaj fingringoj el osto aŭ eburo el neolitiko estis trovita apud Moskvo. Ĉe etruskoj fingringoj estis uzitaj jam en -500. En la nuna Germanio fingringoj estis alportitaj de la romianoj. Dum la 15-a jarcento fingringoj estis konstruitaj industrie el latuno. Ĉefaj produktcentroj de fingringoj estis tiam Kolonjo kaj Nurenbergo.

Formo kaj grandeco
------------------

Fingringoj ĉiam havas malgrandajn kavetojn, kiuj ebligas neglitigan puŝon de la kudrilo.
La grandeco de fingringo dependas de la grandeco de la fingro. La formoj povas esti glasformaj aŭ ankaŭ ring- aŭ tubformaj. Oni kutime portas fingringon sur la meza fingro de la labormano.

Kolektero
---------

Fingringoj estas ŝatataj kolekteroj, ĉar dum la diversaj epokoj ili estis faritaj el metalo, vitro aŭ porcelano. Unu el la plej famaj kolektoj estas tiu el la heredo de la fratoj Gabler en Schorndorf. En 1982 estis malfermita fingringomuzeo en Creglingen, Germanio.

Vidu ankaŭ
----------

* Kudrilo
* Kudromaŝino
* Kunkudro

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Fingringo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Fingringomuzeo
* La historio de la fingringo Arkivigite je 2005-11-08 per la retarkivo Wayback Machine
* Amikoj de Fingringo
La placo Freyung
La fontano Aŭstrio
**Freyung** estas la placo en Innere Stadt, la 1-a urbodistrikto de Vieno (Aŭstrio).

Historio
--------

Ĝi estas triangula kaj nun situas ene de la Interna urbo, kvankam origine troviĝis ekster la romia fortikaĵo Vindobono, el kiu poste elkreskis Vieno. En la 12-a jarcento laŭ invito de la aŭstra duko Henriko la 2-a venis irlanda monaĥo, kiu en 1155 establis tie Schottenkloster (Skota monaĥejo, ĉar tiutempe Irlandon oni nomis Nova Skotlando). La benedikta monaĥejo ne subiĝis al la duka aŭtoritato, pro kio apuda placo, origine nomita "Ĉe la Skotoj", baldaŭ ŝanĝis sian nomon al *Frey* (malnovgermane *libera*), kio transformiĝis al Freyung.

La fontano *Aŭstrio*
--------------------

Sur la placo situas la fontano *Aŭstrio*, konstruita en 1844-1846 de  Ludwig Schwanthaler honore al la imperiestro Ferdinando la 1-a. Ino en la centro, kun ŝildo kaj lanco simbolas Aŭstrion. Ĉe ŝiaj piedoj staras kvar alegorioj kiuj simbolas Elbon, Danubon, Vistulon kaj Padon — kvar riverojn, kiuj fluas el la Norda, Nigra, Balta kaj Adriatika maroj. Tio aludas la centran situon de la Aŭstro-Hungara imperio en Eŭropo. Kiel modelo por la fontano servis Alma von Goethe, nepino de la aŭtoro de Faŭsto.

Apudaj konstruaĵoj
------------------

Proksime troviĝas kolosa konstruaĵo de la Federacia ministerio pri edukado, en kiu interalie gastas la PaN (Partner of all Nations) — Federacio de la Societoj pri amikeco inter Aŭstrio kaj aliaj landoj, establita en 1946.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Stanislavo Belov (2018-06-12) Vagado tra Interna urbo de Vieno (esperante). Blogger. Arkivita el la originalo je 2019-02-24. Alirita 2019-02-24. *(la impresoj de esperanto-vojaĝanto, 2016)*

Referencoj
----------

1. 1 2 3 4  Stanislavo Belov (2018-06-12) Vagado tra Interna urbo de Vieno (esperante). Blogger. Arkivita el la originalo je 2019-02-24. Alirita 2019-02-24.

* Kategorio Freyung (Vieno) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Fingrospuro sur papero
**Fingrospuro** aŭ **fingropremaĵo** estas spuro postlasita de la homaj fingroj sur iom glata surfaco. Tia spuro povas servi por identigi la tuŝinton, precipe en okazo de krimo.

La procedo identigi la lasinton de fingrospuro nomiĝas daktiloskopio; ĝi estas biometria metodo de identigo. La papiloj de la homaj fingroj estas malsamaj inter diversaj homoj, tiel ke ili sufiĉe klare identigas homon. Eĉ ĝemeloj havas malsamajn papilo-skemojn, ĉar la papiloj kreskas laŭ hazardo, sed ne ŝanĝiĝas ĉe plenkreskaj homoj.

Fingrolinioj servas ankaŭ por re-identigi homojn, kiuj lasis spuron identigante sin. En kelkaj landoj necesas deponi fingrospuron por ricevi legitimilon aŭ pasporton. Oni tiel esperas pli klaran re-identigon ol per foto aŭ subskribo.

Ekzistas fingrospuraj sensiloj, per kiuj komputiloj povas mezuri fingrospurojn. Tia mezurado povas anstataŭi identigon per pasvorto.

* Fingrospuro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Fingrospuro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Fingro** – en la medicina faklingvo *digitus* – estas unu el la (normale) kvin ekstremaĵoj de la mano aŭ de la piedo (tiam oni parolas ankaŭ pri piedfingroj).

Normale, homo havas sur ĉiu mano kvin fingrojn, en la sekvanta vicordo:

1. dikfingro aŭ polekso (*Pollex*)
2. montrofingro (*Index*)
3. mezfingro (*Medius*)
4. ringofingro (*Anularius*)
5. etfingro (*Digitus minimus*)

Ĉar ne en ĉiuj kulturoj oni portas ringon je la kvara fingro (ekde inkl. la polekso), oni eble povus rebapti la t.n. ringan fingron per la malpli eŭropisma nomo 'sennoma fingro', laŭ la finna, ĉina kaj kelkaj aliaj lingvoj.

Kiel naskiĝa kreskoperturbo povas aperi pli da fingroj (polifingreco), aŭ la fingroj povas parte aŭ tute kunkreski (sindaktilio). Oni kredis je supernatura forto de 6-fingruloj, kiuj ofte iĝis en la malnova epoko ŝamanoj.

Misordoj
--------

* Ektrodaktilio
* Oligodaktilio
* Polidaktilio

Vidu ankaŭ
----------

* halukso (pieda dikfingro)
* fingrumado

Proverbo
--------

Ekzistas proverboj pri fingro en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Donu fingron al avidulo, li tutan manon postulas.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Li minacas per fingro en la poŝo.* **"** |

 |
* |  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** *Oro nur fingron eksvingas kaj ĉion atingas.* **"** |

 |

Referencoj
----------

1. ↑   Lernu. Arkivita el la originalo je 2011-12-25. Alirita 2009-03-13.

* Kategorio Fingro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Fingro en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
**Interling** aŭ **Interling Sistem,** estas naturalisma internacia planlingvo proponita de Thomas Wood en 1956. Estas evoluinta formo de **Interlingu** aŭ **Interling,** proponita de la sama aŭtoro en 1929. La lingvo estas bazita sur la strukturo de la angla lingvo kun internacia vortaro. La influo de Novialo kaj Interlingvao estas sentebla. La projekto klasigeblas Eŭroklono, do naturalisma planlingvo bazita sur eŭropaj lingvoj.

La lingvo estas naturalisma serĉante la simplecon: l' adjektivo kaj l' adverbo havas ĉiam la saman formon; unu vorto povas esti samtempe substantivo kaj verbo.

Gramatiko
---------

Estas nula finaĵo por substantivo. Substantivo havu "plej simplan formon", kiu ekzistas en baz-lingvo, ekz.: *adres* (adreso). Pluralo havas finaĵon '**s:** *li buk's* (la libroj). Partiklo **si** montras posedon: *li hom si buk.*

Verba finaĵo **-a** kaj adjektiva finaĵo **-i** estas elizieblaj laŭvole. Verbo estas analiza kiel en Novialo:

*me skribar, me did skriba, me sal skriba, me av skriba, me wud skriba,* ktp.
Vortordo estas libera. Oni povas skribi:

*me av donad, me av dona*, aŭ *me av don* (mi donis).[*klarigu*]

Ekzempletoj
-----------

La 1929-a versio:

* Til nu nul interlingu aev gan sukses, tamen an interlingu be nedic.

*Ĝis nun, neniu interlingvo havis sukseson, sed iu interligvo estas necesa.*
La 1956-a versio:

* "Li international lingue deb ese komprendabl ad al civilizat europan's qazi sin precedent instruktion." (Edgar de Wahl)

*La internacia lingvo devas esti komprenebla al ĉiuj eŭropaj civilizuloj preskaŭ sen antaŭa instruo*
* "Li mest bon interlingue es ta qe ofre, in al punt, li mest facilita a li mest grand numer ov persons's." (Otto Jespersen)

*La plej bona interlingvo estas tiu, kiu ofertas, en ĉiuj punktoj, la plej grandan facilecon al la plej granda nombro da personoj*
* "Ad uni humanita uni lingue." (Johann Martin Schleyer)

*Al unu homaro, unu lingvo.*

Bibliografio
------------

La versio de 1956 ricevis la bibliotekan klasifikon 419.4 "1956" WOO de Biblioteko Butler.

* Wood, Thomas. *Interling: a new interlanguage.* Cheshire: 1929 (11 p.)
41° 06′ 05″ S 71° 34′ 26″ U﻿ / ﻿41.10139 °S, 71.57389 °U﻿ / -41.10139; -71.57389 (mapo)

Rojo López
La monto **Cerro López** estas monto situanta en la provinco Río Negro, Argentino, je kies deklivo troviĝas la vilaĝo Colonia Suiza oriente kaj la lagoj Moreno kaj Nahuel Huapi norde kaj nordokcidente respektive, situanta je 25 km de la urbo San Carlos de Bariloche. Ĝi havas alton de 2.075 msm.

La **rojo López** kolektas parton de la akvo el malglaciiĝo de la *cerro López*, descendas tra ties norda deklivo kaj elakvigas en la lago Moreno okcidente.

Ĉe la montopinto troviĝas la rifuĝejo **Refugio López**, nome montarrifuĝejo situanta ĉe 1620 msm kun enhavo por 100 personoj inaŭgurita la 15-a de aprilo de 1933. La montarrifuĝejo estas atingebla danke al pado kiu ĉirkaŭas la monton aŭ pere de pado el la punkto kie la rojo López trapasas la vojon Circuito Chico (malgranda itinero, alto km 27).

Toponimio
---------

Francisco Pascasio Moreno nomigis la monton kiel López honore al la aŭtoro de la Himno Nacional Argentino, nome Vicente López y Planes.
La **Kastelo de Sorkifalud** (konata ankaŭ pri la iama posedanto **Kastelo de Nádasdy** [nAdaŝdii]) estas historia monumento en vilaĝo Sorkifalud, en ekstera parto nomata Taródháza. Kelkaj fontoj mencias la kastelon **Kastelo de Taródháza**.

Aerfoto pri la kastelo de Sorkifalud

Historio
--------

En la 1400-aj jaroj en tiu loko estis burgo de familio *Taródházy*. En fino de la 15-a jarcento familio Nádasdy trakonstruis ĝin al frua baroka kastelo. En fino de la 19-a jarcento rekonstruo okazis laŭ eklektiko. Depost la 2-a mondmilito la ŝtato supozeble forprenis la kastelon, sed - ŝajnas - neniu uzis ĝin, ĉar la kastelo situas for de la vilaĝo. Ĝi preskaŭ estis malkonstruita. Depost fino de la socialismo eksterlandano aĉetis ĝin, poste la kastelo renoviĝis.

Konstruaĵo
----------

La unuetaĝa kastelo situas sola en granda bieno. La konstruaĵo formas L-majusklon kaj ĝi estis konstruita el brikoj. Kaj la teretaĝo, kaj la unua etaĝo estas arkaj, kiu estas malofta en Hungario. La enireja pordo estas ĉe fino de unu el la aloj. Antaŭe 3 sveltaj kolonoj tenas grandan terason. En fino de la alia alo estas algluita etaĝa parto.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj[*rompita ligilo*]


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **Kastelo de Várpalota** (konata ankaŭ pri la iama posedanto **Kastelo de Zichy** [ziĉi]) estas historia monumento, interne muzeo en Hungario, en urbo Várpalota.

Aerfoto pri la kastelo de Várpalota
Kastelo de Várpalota

Historio
--------

La tiam baroka kastelo estis konstruita inter 1721 kaj 1725. La interna kapelo estis konsekrita en 1727. La kastelo bruliĝis en 1860, sed ĝi estis rekonstruita, eĉ pligrandigita post jaroj laŭ klasikisma projekto de Miklós Ybl. El la origino restis iomete la menciita kapelo. La konstruaĵo baldaŭ havis diversajn heredantojn, kiuj kolektis interne diversajn artaĵojn. En 1913 la nova posedanto estis la hungara armeo. La kastelo signife ruiniĝis dum la bataloj en 1945, post 9 jaroj la defenda ministerio faris la imponan renovigon. Post falo de la Hungara revolucio de 1956 la speciala polico profitis la kastelon. Inter 1977 kaj 1990 muzeo pri artilerio funkciis en la kastelo. En 1993 la konstruaĵo denove estis renovigita kaj en 2004 muzeo pri Traktato de Trianon ekfunkciis.

Meza parto de la fasado

Konstruaĵo
----------

La etaĝa kastelo kun keloj situas sola sur montetopinto. El la supro estas videbla gafa turo kaj ovala kupolo. La fasado estas malsimetria. Meze funkcias la ĉefenirejo, pli supre sur la etaĝo malfermita krada balkono etendiĝas. Post la ĉefenirejo la ĉambrego estas la iama kapelo. Origine Béla Pállik pentris freskojn sur la murojn.

Muzeo
-----

Interne la muzeo prezentas Traktaton de Trianon kaj la sekvojn ĝis la nuntempo.

Parko
-----

Parko ĉirkaŭas la kastelon, sed la parko estas malgranda kaj ne tre interesa.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj Arkivigite je 2017-01-16 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun foto
**Forfoleda** estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia teritorio de Salamanko en la nordo-centro de la provinco kaj al la Municiparo Comarca de Ledesma. *Forfoleda* estas tradukebla etimologie al *Falinta foliaro*, alude al la falintaj folioj de kverkoj utilaj por brutobredado. Ses folioj de kverkoj aperas en la dekstra duono de la blazono.

Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Forfoleda kaj Santibáñez del Cañedo, okupas totalan areon de 38,07 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 192 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 350 loĝantojn ekde la komenco de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 19 km de Salamanko, provinca ĉefurbo. 

Ĝi fondiĝis komence de la 13-a jarcento. En postaj jarcentoj suferis pro militoj kaj ĉefe dum la Hispana Milito de Sendependigo. 

La tradiciaj agrikulturo (cerealoj, vitoj) kaj brutobredado (bovoj kaj ŝafoj en kverkaroj) lastatempe iom dekadencis, sed pluas kaj gravas ĉefe produktado de vino. Lastatempe rura turismo ekgravis ĉar estas gravaj montarbaroj kiuj altiras piediradon. En la preĝejo rimarkindas du romanikaj kapiteloj.

La urbestro estas de dekstra partio PP.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Salamanko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 753155
* VIAF: 316736054
 |
La **Kastelo de Tornanádaska** (konata ankaŭ pri la iama posedantoj *Gyulay* [djulai] kaj *Hadik* estas la plej signifa historia monumento, nuntempa edukejo por handikapuloj mense en vilaĝo Tornanádaska.

Aerfoto pri kastelo en Tornanádaska

Historio
--------

En tiu loko estis jam mezepoka konstruaĵo (nobeldomo). En la 1790-aj jaroj la grafa familio *Gyulay* konstruis al tio barokan alon kun etaĝo, arkada koridoro kaj mansardoj. En 1879 la nova posedanto estis familio Hadik, en 1890 la kastelo estis trakonstruita kun kvadrata turo kaj pli nova alo. Dum la socialismo la kastelo iĝis speciala lernejo.

Konstruaĵo
----------

La kastelo kun etaĝo kaj keletaĝo situas sola en mezo de granda parko laŭ deklivo de malalta monteto. La kastelo mem formas U-majusklon. Antaŭ la ĉefenirejo puto kun mekanikaĵo farita en Venezio en la 15-a jarcento situas.

Parko
-----

La parko estas protektata, kiel unika parko en karsto, tial ĝi apartenas al Nacia parko de Aggtelek. La plej aĝa arbo estas robinio, kiu estis plantita en la 17-a jarcento, ĝi situas inter ambaŭ aloj. Dum la plantado la arbo estis ankoraŭ nekonata en Hungarujo. La familio Hadik establis la parkon. Dum jaroj kamparanoj portis grundojn sur la deklivon. Oni plantis nur ekzotajn kreskaĵojn (ĉirkaŭ du cent), ekzemple sekvojoj, cembroj, kaŭkazaj abioj, tujoj, eŭropaj taksusoj. Depost 1890 oni kreis ankaŭ pejzaĝan parkon. En la parko ankaŭ lago estas videbla.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj Arkivigite je 2020-10-26 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2017-08-13 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Carmen** estas kvarakta opero de Georges Bizet, kun libreto de Henri Meilhac kaj Ludovic Halevy laŭ la samtitola novelo de Prosper Mérimée prapremierita en 3-an de marto 1875.

Galli-Marié kiel Carmen

Temo
----

La rakonto okazas en Sevilo ĉirkaŭ 1820.

Unua akto
---------

Karmena estas batalinta cigaristino arestita de la kaporalo Don Jose. Li estas fianĉo de Miĥaela, sed enamiĝas je Karmena kaj lasas ŝin eskapi post ŝi rendevuis lin.

Dua akto
--------

Don José, ĵus liberigita el malliberejo kie li estis pro la eskapo de Karmen', alvenas en la trinkejo kie ŝi rendevuis lin. En la trinkejo estas la leŭtenanto Zunjiga kiu amindumas Karmen-on. La du homoj ekduelas kiam ekvenanta kontrabandaro apartigas ilin. La regimento de Don José retretante foriras kaj li fuĝas kun la kontrabandaro kaj Karmen.

Tria akto
---------

En la kontrabandara montara rifuĝejo Karmena jam laciĝas de Don Jose, kies fianĉino alvenas por informi lin pri lia mortanta patrino. La toreisto Escamiljo rendevuas Karmenon al la proksima Sevila toreado.

Kvara akto
----------

En Sevilo, la toreado iĝas la triumfo de Escamiljo kiu aperas je la brakoj de Karmena. Alvenas Don Jose kiu petas al Karmena reveni kun li. Ŝi lin forpuŝas, kaj Don Jose ŝin mortigas.

Graveco
-------

**Karmen'** estas la plej fama el la francaj operoj, kaj la plej ludita el ĉiuj operoj.

**Karmen'** situas inter la opereto kaj la tragedio, enhavanta ĉion kio estas ŝatata de la ĝenerala publiko: ĝojaj ritmoj, dancaj muzikoj, facile memoreblaj arioj, k.t.p. Sed tiu leĝereco estas subtenita de serioza temo pri pasia tragedio kiun nur morto solvos, kaj stila, pentranta bone komponita muziko. Carmen proksimiĝas al variaj ĝenroj sen inkludiĝi al neniu. Eble tio estas la fonto de ĝia sukceso.

Simboleco
---------

De Romantikismo, Carmen, Don Juan, kaj Don Kiĥoto estas simboluloj de la nacia karaktero de hispanoj.

* 
* 
* 
*

En Esperanto
------------

* František Vaněk tradukis en esperanton la eron Habanero.

* Radio 3ZZZ, 20 Sep 2004 - Troviĝas en la elsendo kanto de Veselin Damjanov el la opero Karmen'.

* En 2011 ekis projekto de la esperanta ĥoro Interkant' prepari spektaklon kun eroj el la opero **Karmen'**, sub gvido de Franjo Leveko. Sama ĥoro jam antaŭe sukcese koncertis per eroj el la Kanto Ĝenerala de Nerudo kaj Mikiso Teodorakiso.

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Carmen (opero) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Carmen (nomo)
* Carmen (apartigilo)

Referencoj
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 21243
* GND: 300020724
* LCCN: n81120420
* VIAF: 173848302
* SUDOC: 031145701
* BNF: 12241834c
* NKC: aun2008480825
 |
**Campillo de Aranda** [kamPIljo deaRANda] estas vilaĝo kaj municipo, kodo-065, en la provinco Burgoso, regiono Kastilio kaj Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la distrikto Ribera del Duero, en la jurisdikcio de Aranda de Duero. La loknomo *Campillo de Aranda* estas komprenebla kiel *Kampareto de Aranda*, alude al pli grava urbo Aranda de Duero.

Geografio
---------

Je 88 km de la ĉefurbo, tra la Norda Aŭtoŝoseo  de Madrido al Iruno. Ĝi havas areon de 23.92 km² kun 169 loĝantoj (2021).

Campillo estas fame konata pro siaj festoj kun la muzikgrupo Odessa kaj la pupkonstruaĵo de baleno kiu fariĝas en Navajo (fama lago de la distrikto).

Demografio
----------

En 1843 apartenis al la jurisdikcio de Aranda de Duero kiam havis 501 loĝantojn.

Demografia evoluo| 1991 |  | 1996 |  | 2001 |  | 2004 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 183 |  | 200 |  | 202 |  | 186 |

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 269425
 |
**Carmen** estas unu el la 11 komunumoj de la meksika subŝtato Campeche, kiu situas sur la duoninsulo Jukatano en la centro-orienta parto de Meksiko (ofte oni diras ke temas pri la suda parto de Meksiko, sed laŭ la latidudo, la komunumo situas je preskaŭ sama nivelo kiel la ĉefurbo de Meksiko.

La ĉefurbo de la komunumo estas **Ciudad del Carmen**. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 04003.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 199988 loĝantojn. El tiuj estis 99738 viroj kaj 100250 virinoj. La komunumo havas surfacon de 9720,09 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 43 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 155542 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 4151 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 2,67 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon. La plej multaj el ili parolas la jukatanan majaan lingvon (memnomigo: Màaya t'àan (Mayathan).

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Carmen Arkivigite je 2007-05-28 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
f2Koordinatoj mankas! Bonvolu kunhelpi.f4

Bogoto kaj fone la Orientaj Montoj.
Los ***Cerros Orientales*** (Orientaj Montoj) estas orografia aro (montara sistemo) situa oriente de Bogoto, Kolombio, kiu utilas kiel natura limo de la urbo. Ĝenerale ĝi trairas direkton Sud-Nordan. Kaj ĝi troviĝas ĉefe en la ruraj areoj de la *localidades* Sumapaz, Usme, San Cristóbal, Santa Fe, Chapinero kaj Usaquén. Kvankam ĝi estas protektita zono, multaj el ĝiaj ekosistemoj troviĝas minacataj de la planoj urbanizi la zonojn limajn kun la montoj; krome, estas eksterleĝaj konstruaĵoj eĉ ene de la protektita zono.

La Orientaj Montoj de Bogoto estas serio de montoj videblaj el la plej parto de la urbo. Ili enhavas ĉirkaŭ 14.000 hektarojn. Limas norde kun Torca kaj sude kun Chipaque [ĉiPAke]. En la orienta flanko, la altaĵoj pliiĝas ĝis konstitui la paramon Cruz Verde (Verda Kruco), kiu kun tiu de Sumapaz kunformas la saman sistemon.

El sudo al nordo, la montoj estas La Teta (La Mamo), Aguanoso, Guadalupe, Monserrate, Pico del Águila, El Cable, kaj norde de la urbo, en Usaquén, la montaroj El Chicó [ĉiKO], la *cuchilla* (tranĉilmonto) El Chiscal, la altaĵo La Laguna, kaj la monto Pan de Azúcar (Sukerpano). Tiu monta aro prezentas fortan gradienton altitudine, kiu iras el 2.575 al 3.650 msm.

Koordinatoj
-----------

* [4°36′21″N 74°02′23″O ]

Notoj
-----

1. ↑  *Paramo.org* "Complejo Cruz Verde - Sumapaz". Konsultita novembre 2010.
2. ↑  *Cerrosdebogota.org* Dokumento preparita de la Universitato de Los Andes. "Topografía, los cerros orientales como telón verde de Bogotá".
3. ↑   Secretaría Distrital de Ambiente (secretariadeambiente.gov.co). «Cerros Orientales - Localización y características generales». Arkivita el originalo la 12an de novembro 2011.  Konsultita la 2an de Februaro 2018.

* Cerros Orientales (Bogoto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Cerros Orientales (Bogoto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Matriarkeco** aŭ **matriarĥeco** estas hipoteza patrinjura socio, en kiu regas la virinoj en la politiko kaj en la familio. Laŭ evoluciaj teorioj de Darwin kaj verkoj de svislanda antropolo, J. J. Bachofen, multaj antropologoj kaj historiistoj kredis en la 19-a jarcento kaj frua 20-a jarcento, ke la matriarkeco estis parto de la ĝenerala evoluo, antaŭ la patrojura socio.

Laŭ la evolucionisma vidpunkto, poliandrio estus postsigno de matriarkeco, sekve, multaj antropologoj serĉis poliandriajn societojn en frua 20-a jarcento, sed neniu trovis nedisputindan poliandrian komunumon. Ankaŭ estis teorio pri arkeologiaj restaĵoj de matriarka societo. Unu el ili diras ke oni trovu arkeologian restaĵon en kiu la viroj estus pli malaltaj ĉar la viroj ricevis malpli da manĝaĵon ol la virinoj, sed oni ne trovis tion. Vere, en ĉiuj lokoj oni trovas postsignojn laŭ kiuj ĉiam la viroj kaj virinoj ricevis la saman manĝaĵon laŭ la socia klaso, sekve la malsamo de manĝaj rimedoj ne klarigas eĉ ne pri patriarĥeco. La nura fakto por apogi matriarkeco estas la sistemoj de patrindevenaj parencecoj, kiu ĝis hodiaŭ ekzistas al multaj popoloj, kiel la judoj, ekzemple.

Multaj jam pridubas la veran ekziston de matriarkeco aŭ rigardas ĝin kiel historian escepton.

Vidu ankaŭ
----------

* Patriarkeco

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
* 
* Arkivigite je 2008-01-19 per la retarkivo Wayback Machine
* 

* Kategorio Matriarkeco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Matriarkeco en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
***La Blanka Gvardio*** (ruse *Белая гвардия*) estas romano fare de Miĥail Bulgakov, rusa verkisto de la 20-a jarcento, kiu famiĝis pro sia kritikiste aplaŭdata malpli frua verko *La Majstro kaj Margarita*.

Historio
--------

*La Blanka Gvardio* unue aperis felietone en la sovet-tempa beletra revuo *Rossija* en 1926, sed neniam atingis kompletan eldonitecon, ĉar la revuon fermis la registaro de la USSR. Ĝi neniam atingis ĝustan eldonon ĝis post la morto de Stalin. El *La Blanka Gardo* oni anstataŭe faris teatraĵon *La Tagoj de la Turbinoj*, surscenigota ĉe la Arta Teatro de Moskvo ĝis finfine tiu mem prohibiĝis. Tiam Bulgakov pledis al Stalino mem por permeso forlasi la landon, sed anstataŭ tio Stalino persone donis al li postenon ĉe la Arta Teatro de Moskvo, kie li ankoraŭ estis laboranta kiam li kompletigis la romanon *La Majstro kaj Margarita*, antaŭ sia morto en 1940. Lia vidvino sukcesis parte eldonigi
*La Blanka Gvardio* en la beletra revuo *Moskva* en 1966, kaj la tutan romanon oni finfine eldonis kiel tutaĵon en 1973.

La romano: situoj, temoj, kaj rakonta stilo
-------------------------------------------

**Averto: *La teksto, kiu sekvas, malkaŝas detalojn pri la intrigo de la rakonto.***

Lokita en Ukrainio kaj komenciĝanta malfrue en 1918, la romano koncernas la fatalon de la familio Turbin dum la diversaj armeoj de la Rusa Enlanda Milito — la Blankuloj, la Ruĝuloj, la Germana Armeo postlasita post kiam Rusio rezignis pri la Unua Mond-Milito — kaj la kamparanoj de Ukrainio batalas pri la urbo Kiev. Historie realaj homoj kiel Simon Petljura kaj Skoropadskij surscenas dum la diversaj Turbin-oj implikiĝas en la efikoj sur siaj vivoj de la Rusa Revolucio kaj la Rusa Enlanda Milito.

**Averto: *Malkaŝado de la intrigo de la rakonto ĉi tie finiĝas.***

Aŭtobiografiecaj elementoj
--------------------------

La romano entenas multajn aŭtobiografiecajn elementojn. La pli juna frato Turbina modeliĝas sur la pli juna frato de Bulgakov mem. La domo de la Turbinoj precize spegulas la domon de la familio Bulgakov en Kiev (kiu nun estas muzeo dediĉita al Bulgakov).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio La Blanka Gvardio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* angle Superrigardo pri la romano, kun informoj pri la aŭtoro.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 127236
* LCCN: n91040923
* VIAF: 312355293
* BNF: 13747178h
 |
Haile Gebrselassie survoje al venko en la Dubaja Maratono de 2010.
**Haile Gebrselassie** (en Amhara lingvo: ኃይሌ ገብረ ሥላሴ, haylē gebre silassē; 18a de aprilo 1973) estas jam retiriĝinta etiopia longdistanca kampe kaj ŝosee kuranta atleto. Li sukcesis atingi du Olimpiajn ormedalojn por 10,000 metroj kaj kvar Mondajn Ĉampionecojn. Li venkis ankaŭ en la Berlina maratono kvar fojojn sinsekve kaj ankaŭ tri rektajn venkojn en la Dubaja Maratono. Krome, li venkis en kvar tutmondaj titoeoj subtegmente kaj venkis ankaŭ en la Monda Duonmaratona Ĉampioneco de 2001.

Haile plej sukcesis en distancoj inter 1500 metroj kaj maratono, kaj moviĝis el subĉielo, subtegmento kaj transterena kuro al ŝosekurado en la lasta parto de sia kariero. Li rompis 61 etiopiajn naciajn rekordojn game el 800 metroj al la maratono, havis 27 mondajn rekordojn, kaj estas amplekse konsiderataj kiel la plej granda distanckuristo en historio.

En septembro 2008, estante 35-jaraĝa, li venkis en la Berlina Maratono per monda rekordo de 2:03:59, rompante sian propran mondan rekordon je 27 sekundoj. Tiu rekordo restis dum tri jaroj.

En novembro 2021, Haile Gebreselassie estas sur la batalfronto en Etiopio kontraŭ la Tigray-ribelantoj.

Notoj
-----

1. ↑  "Gebrselassie's great plan". The Independent. UK. 2a de junio 2000. Arkivita el la originalo la 7an de januaro 2008. Alirita la 23an de aŭgusto 2019.
2. ↑  "Men's 10,000m: Gebrselassie may be the best of all time". CBC Sports. 6an de aŭgusto 2001.
3. ↑  
"Haile successful: Gebrselassie reminds us once again of his greatness". Sports Illustrated. 5an de aŭgusto 2007. Alirita la 4an de majo 2010.
4. ↑   Longman, Jere (13a de aprilo 2002). "MARATHON; Gebrselassie's Plan Could Hurt Him in the End". The New York Times. Alirita la 23an de aŭgusto 2019.
5. ↑  "Steinle seeking London glory". London: BBC Sport. 4a de aprilo 2002. Alirita la 23an de aŭgusto 2019.

* Kategorio Haile Gebrselassie en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 655010
* GND: 143532197
* LCCN: no00043687
* VIAF: 168006311
* ISNI: 0000 0001 1521 6865
* BNF: 142682254
* BNE: XX5496408
 |
**György Bárándy** [djordj bArAndi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bárándy György** estis hungara advokato. Lia filo estis Péter Bárándy, lia nepo estis Gergely Bárándy.

György Bárándy naskiĝis la 23-an de septembro 1919 en Törökszentmiklós, li mortis la 23-an de septembro 2014.

Biografio
---------

György Bárándy maturiĝis en premonstrata gimnazio en Gödöllő, poste li studis juron en Ĉefepiskopa Jura Akademio (Eger), fine li doktoriĝis en 1941 en (Scienca Universitato Francisko Jozefo de Koloĵvaro (tiam en Hungarlando). Li estis advokato-kandidato en sia naskiĝurbo, poste li estis plenrajta advokato en Kolozsvár (dum la hungara periodo), Törökszentmiklós kaj Budapeŝto. Inter 1951-1953 li estis deportita al Kistarcsa, poste li rajtis labori kiel helplaboristo. Depost la hungara revolucio de 1956 li estis denove advokato. Laŭ  György Bárándy estis sekreta informisto. Li ricevis premiojn en 2000 kaj 2002.

Lia rolo en filmo
-----------------

* *Az én kis nővérem* (1996)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2020-07-18 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio György Bárándy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 697091
* GND: 142114243
* LCCN: n2010007163
* VIAF: 107324246
* ISNI: 0000 0001 1002 4039
 |
**György Budapest Szabó** [djordj budapeŝt sabO], laŭ hungarlingve kutima nomordo (kaj ofte kun mallongigo de la hungara ĉefurbo) **Bp. Szabó György** estas hungara grafikisto, muzikisto.

György Szabó  naskiĝis la 30-an de septembro 1953 en Budapeŝto.

Biografio
---------

György Szabó abiturientis en industriarta mezlernejo en sia naskiĝurbo en 1973 , poste li akiris diplomon en Industriarta Altlernejo en 1982. Liaj plej gravaj instruistoj estis Sándor Ernyei, János Kass kaj Ernő Rubik. Post siaj studoj li fondis ŝlagroorkestron. La koncertoj okazis inter 1983 kaj 1997 (plej ofte estis aŭdeblaj ritmaj bruoj). Ekde 1983 li kreis afiŝojn por filmoj kaj koncertoj, krome li kreis aliajn grafikaĵojn, kiujn li prezentis en ekspozicioj. En 1992 li iĝis kunposedanto de studio, post 2 jaroj li establis propran grafikan studion nomitan *Bp. Studio* (Bp estas mallongigo de Budapeŝto). En 1996 li translokiĝis al Los-Anĝeleso, kie li havis grafikistan postenon. En 2004 li jam estis arta gvidanto, en 2015 li hejmenvenis.

Elektitaj solaj ekspozicioj
---------------------------

* Budapeŝto (1987, 1993, 2010, 2016)
* Arthalo Budapeŝto (1995)
* Los-Anĝeleso (2001, 2003)

Elektitaj kolektivaj ekspozicioj
--------------------------------

* Budapeŝto (1980, 1985, 1993, 2005, 2015
* Szentendre (1996, 2017)
* Los-Anĝeleso (1997, 2008, 2014
* Santa Barbara (Kalifornio) (2012, 2013)
* Novjorko (2015)

Elektitaj afiŝoj
----------------

* Smaragderdő (Emerald Forest, 1988)
* Beverly Hills-i zsaru 2. (Beverly Hills Cop 2, 1989)
* A Saolin templom szent köntöse (Holy Robe of the Shaolin Temple, 1986)

Fontoj
------

* anglalingva biografieto kun foto Arkivigite je 2019-01-24 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 630348
* LCCN: no90019843
* VIAF: 31556367
* ISNI: 0000 0000 4344 0576
 |
**Tibor Hottovy** [hotovi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hottovy Tibor** estas hungara-sveda arkitekto, membro (ekstera (1990)) de Hungara Scienca Akademio.

Tibor Hottovy  naskiĝis la 15-an de septembro 1923 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Tibor Hottovy frekventis luteranan gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato palatino József en 1948. Pli frue depost la 2-a mondmilito li studvojaĝis al Kopenhago. Post la diplomo li laboris en ministerio pri trafiko kaj poŝto. Post falo de la Hungara revolucio de 1956 li rifuĝis al Svedio, kie li laboris en projekta kontoro. Inter 1965 kaj 1988 li laboris en arkitekta instituto, poste li establis propran firmaon. Ekde 1970 li serioze okupiĝas pri vivo en la futuro.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Energiapolitika és az építőipar Svédországban* (1982)
* *Future cities and information technology* (1988) - libro
* *Environment Shaping New Technologies* (1994) - akademia prelego

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla lasta)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.