recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mapo de la italiaj ŝtatoj en 1860.
Mapo de la italiaj ŝtatoj en 1859.
La **Traktato de Villafranca** estis internacia traktato inter la Franca imperio kaj la Aŭstria imperio (subskribita de Napoleono la 3-a kaj Francisko Jozefo la 1-a). Ĝi estis subskribita la 11-an de julio 1859 en Villafranca di Verona. La traktato finis la militon inter Francio kaj Aŭstrio.

La traktato decidis, ke la plejparto de Lombardio (kun ĝia ĉefurbo - Milano, sed sen la urboj Mantuo kaj Lenjano - estis aŭstriaj fortresoj) iĝis parto de Francio. La traktato ankaŭ rehavigis la tronojn al la italiaj senjoroj kiuj malgajnis siajn tronojn sekve de ribeloj kaj revolucioj.

La franca imperiestro Napoleono la 3-a subskribis la traktaton sen konsulti ĝin antaŭe kun lia alianca ŝtato - la Sardio, ĉi tio okazis, ke la sarda ĉefministro Camillo Benso eksiĝis kiel ĉefministro.

La paktoj de la traktato ne plenumiĝis, ĉar la centran parton de Italio okupis Sardio, kiu ne volis rehavigi liajn terojn al siaj antaŭaj senjoroj. Francio ankaŭ ne volis devigi sian aliancon por ke plenumi la paktojn de la traktato. Finfine en tiaj teroj okazis plebiscitoj kaj la popolo elektis aparteni al Sardio.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Pri la Traktato ĉe Austria-Forum
**Valmadrid** [balmaDRID] estas municipo de Hispanio, en la nordokcidenta pinto de la komarko Belĉita Kampo kies ĉefurbo estas Belchite, en la sudo de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono).

Geografio
---------

Valmadrid estas municipa teritorio en la nordokcidento de la komarko Belĉita Kampo nordokcidente de tiuj de La Puebla de Albortón. La loĝloko estas je 30 km de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo, je 536 msm. Ĝi estas tute inter La Puebla de Albortón sude kaj Zaragozo norde laŭ loka ŝoseo CV-624. Survoje norde estas domaro Torrecilla de Valmadrid (signife tureto).

Historio
--------

La konkero de la areo el islamanoj estis farita en la 12-a jarcento. Plue restis grava majoritato de moriskoj, kiuj laboris por agrikulturo; sed komence de la 17-a jarcento okazis la forpelo de la moriskoj el Hispanio, kio rezultis en krizo por la loko. 

Dum la Hispana Enlanda Milito en Aŭgusto 1937 okazis batalo en apuda Belchite en la kadro de la Ofensivo al Zaragozo, kiu rezultis malsukcesa.

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Valmadrid kie oni malaltiĝis el 333 loĝantoj en 1950 ĝis nunaj 98 laŭlonge de la jarcento. Evidente elmigrado foriris al apuda grandurbo Zaragozo.

Aktualo
-------

Bazo de ekonomio nun estas agrikulturo (cerealoj, olivarboj kaj migdalarboj) kaj ĉefe brutobredado (kortobirdoj, ŝafoj kaj porkoj) kaj sekva nutrindustrio. Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo.

Referencoj
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 802066
 |
**Nóra Szőnyi** [sOnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szőnyi Nóra** estas hungara baletisto, baletoinstruisto.

Nóra Szőnyi [*rompita ligilo*] naskiĝis la 23-an de aprilo 1953 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Nóra Szőnyi aĝis 4, kiam ŝi komencis lerni baleton. Ŝi akiris diplomon en Ŝtata Baleta Instituto en 1972 (ŝia majstro estis György Lőrincz), poste ŝi plulernis jaron en Leningrado. Hejmenveninta ŝi aliĝis al baleta grupo de Budapeŝta Ŝtata Operejo. En 1975 ŝi atingis la titolon privata dancisto. En 1983 ŝi akiris pedagogian diplomon, ekde 1988 ŝi instruas baleton. En 1989 ŝi forlasis la aktivan baleton. En 1998 ŝi estis nomumita docento. Ŝi ricevis premiojn en 1980 kaj 1985.

Elektita repertuaro
-------------------

* Meserer: *Cignolago* - Maria
* Lavrovskij: *Giselle* - Myrtha, Giselle
* László Seregi: *A fából faragott királyfi* - feino
* László Seregi: *La cedro* - nigra virino

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Krisztina Keveházi
* Alexandra Kozmér

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)[*rompita ligilo*]
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Ab urbe condita** [ab URbe KONdita] (latine: "ekde kiam la urbo estis fondita") estis la nul-punkto de la romia tempokalkulo. Ĝi rilatas al la legenda fondo de Romo en la jaro 753 antaŭ nia epoko.

*Ab urbe condita*, 1493**Ab urbe condita** estas verko de la romia verkisto Tito Livio. Restas tridek kvin libroj (el kiuj pluraj estas nekompletaj) traktantaj la periodon ekde fondo de la urbo ĝis 292 a.K. kaj ekde 219 a.K. ĝis 168 a.K.. Krom malmultaj fragmentoj, la aliaj libroj tute perdiĝis. Tamen lia historio estas grava fonto por modernaj historiistoj.

Tito Livio ne pretendis fari originalajn esplorojn, sed bazis sian verkon sur antaŭaj historioj kaj kronikoj. Rilate la fruan historion de Romo, li ne klopodis distingi fakton de legendo. Li verkis en relative simpla latina stilo. Kiel aliaj antikvaj historiistoj, li inkluzivigis fikciajn paroladojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Romia erao

* Kategorio Ab urbe condita en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 204208
* GND: 4125765-0
* LCCN: n81025971
* VIAF: 1186154387443030970005, 435158790512638850832, 184295849 50152138644810982309, 1186154387443030970005, 435158790512638850832, 184295849
* SUDOC: 028200020 028452135, 028200020
* BNF: 12008346h
* NLA: 36567357
* NKC: aun2006373132
* BNE: XX3383695
 |
**Abades** [aBAdes] estas municipo en la sudo de la provinco Segovio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la administracia dividaĵo *Partido Judicial de Segovia* (jurisdikcia partio de Segovio) en la sudoriento de la provinco kaj ene de la teritorio de la komarko *Campiña Segoviana*. La loknomo *Abades* estas etimologie komprenebla kiel Abatoj. Tiukadre aperas episkopa bastono en la maldekstra duono de la blazono sur blua fono.

Abades en la provinco Segovio.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 31,98 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 835 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono. 

Ĝi distas 17 km de Segovio, provinca ĉefurbo kaj limas kun municipoj Juarros de Riomoros, Martín Miguel, Valverde del Majano, Marazoleja, Lastras del Pozo kaj Segovia. La loĝloko estas sur krucejo de la provinca ŝoseo SG-V-3131 (Segovio-Marugán) kaj la komarka ŝoseo CL-605 (Otero de Herreros-Martín Miguel-Garcillán).

Historio
--------

Estas restaĵoj de antaŭromia kaj mezepoka epokoj. La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado. Abades kiel setlejo aperis en 1108, kaj el 1536 ĝi havis propran paroĥon. Ties lokanoj partoprenis aktive en celebrado de festoj de Segovio, kiel famaj dancistoj de Abades, nome la grupo de "paloteo" de la epoko (1594/1636). 

Abades apartenis al la *Comunidad de Villa y Tierra de Segovia*, ene de la *Sexmo de San Millán*. La plej frua mencio datas de 1116, precize "del aldea de Abbatibus".

Dum la Hispana Milito de Sendependigo lokano kromnomita Mariscuela, estis gerilano, kiu famiĝis per fuĝo el prizono de la Alkazaro de Segovio.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj kaj terpomoj) kaj brutobredado (ŝafoj) kaj rilata komercado. Lastatempe funkciado kiel dormurbo kaj de servoj plej ekgravis, kune kun gastigado, konstruado kaj distribuado de porkoviando. Gravas piedirado tra naturaj lokoj. De la historia pasinteco restis tre diversaj vizitindaj vidindaĵoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Segovio

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 767226
 |
**Probableca logiko** estas maniero rezonadi kiu celas kombini la kapablon plibonigi la necertecon kiun havas la teorio de probableco kun la kapablo ekspluati la strukturon de la formala argumentado kiun havas la dedukta logiko. La rezulto estas formalismo pli riĉa kaj pli esprimpova kun ampleksa gamo de eblaj areoj de aplikado. La probableca logiko estas natura etendo de la vertabeloj de la tradicia logiko, sed diference, la rezultoj kiujn ĝi difinas estas derivataj de esprimoj de probableco. Unu de la problemoj kun la probablecaj logikoj estas ke ili tendencas multobligi la komputan kompleksecon de siaj probablecaj kaj logikaj komponantoj. Alia problemo estas la eblo de rezultoj kontraŭintuiciaj, kiel tiuj kiuj aperas en la subjektiva logiko bazita sur pruvaro kiu faras uzon de la teorio Dempster-Shafer. La neceso barakti kontraŭ ampleksa vario de kuntekstoj kaj problemoj rezultis en multaj diversaj proponoj.

Eblaj areoj de aplikado
-----------------------

* Argumento
* Artefarita intelekto
* Biokomputiko
* Filozofio de la scienco
* Ludoteorio
* Psikologio
* Statistiko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 724961
 |
**Béla Molnár,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Molnár Béla** estis hungara tekstilartisto, altlerneja instruisto.

Béla Molnár  naskiĝis la 15-an de julio 1904 en Budapeŝto, li mortis la 30-an de novembro 1971 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Molnár studis en Tutlanda Reĝa Industriarta Lernejo ekde 1924, liaj plej gravaj instruistoj estis István Gróh, Sándor Muhits, Jenő Haranghy. En la jaroj 1931, 1932 li faris dekoraciojn, tekstilaĵojn por Reĝa Operejo de Budapeŝto kaj Nacia Teatro (Budapeŝto). Inter 1932 kaj 1965 li instruis en la Industriarta Lernejo, ekde 1962 en posteno katedrestro. En tiu longa periodo li kreis diversajn artaĵojn, ekzemple freskojn, gobelinojn, tukojn, puntojn. Li ricevis premiojn en 1940 en Milano, en 1958 en Bruselo, en 1964 en Budapeŝto.

Ekspozicioj
-----------

* Budapeŝto (1963, 1977)

Elektitaj artaĵoj
-----------------

* kvarfigura punto (1937)
* tuko en Berlino (1938)
* hotelo en Tihany (1966, 4 murpentraĵoj)
* hotelŝipo sur Danubo (1966, kurtenoj)
* hotelo en Budapeŝto (1967, murpentraĵoj)

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Gábor Attalai
* Ritta Hager
* Éva Kemény
* Marianne Szabó

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre) Arkivigite je 2018-11-08 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 622998
 |
**Nóra Salvi** [ŝalvi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Salvi Nóra** estas hungara hobojisto, altlerneja instruisto.

Nóra Salvi naskiĝis en 1977 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Nóra Salvi maturiĝis en muzikarta mezlernejon en 1995 en sia naskiĝurbo, poste ŝi akiris diplomon en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt en 1999. Ŝia ĉefinstruisto estis Péter Pongrácz. Intertempe kaj poste ŝi studis en majstrokursoj: Siena (1996, 1997), Budapeŝto (1998), Madrido (2000-2002), Madrido, Durham, Prago (2003). Inter 1999 kaj 2000 ŝi estis la primara hobojisto en simfonia orkestro de Hungaraj Ŝtatfervojoj, same ekde 2002 en orkestro de Budapeŝta Ŝtata Operejo. Ekde 2008 ŝi ofte muzikadas kun la festivala orkestro, en 2014 ŝi estas membro de ĉambra orkestro. En 2012 ŝi akiris sciencan gradon DLA en Muzikarta Universitato Ferenc Liszt. En 2015 ŝi ekinstruis en muzika instituto de Universitato István Széchenyi. Ŝi atingis la unuajn lokojn en muzikkonkursoj (1995-1998) kaj ricevis ŝtatajn premiojn inter 1998-2015. Ŝi parolas angle, japane, hispane, germane.

Elektitaj koncertoj
-------------------

* Madrido, Santandero (Hispanio) (2001-2002)
* Hungara Radio (2005, 2006, 2008)
* Muzikarta Universitato Ferenc Liszt (2012)
* Edinburgo (2017)
* Honkongo (2018)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 663963
 |
**Kaddalor** (tamile கடலூர், Pri tiu ĉi sono aŭdu) estas marhavena urbego en la samnoma distrikto Kuddalor (kie ĝi estas ties ĉefsidejo), en subŝtato Tamilnado, en sudorienta Barato. La loknomo signifas tamile: "kunfluejo".

Kirko en Kaddalor

Geografio
---------

Kaddalor situas sur la Koromandela Marbordo ĉe enfluejo de rivero. Neyveli troviĝas 34, Tanĝavur 128, Tiruĉirapali 132, subŝtata ĉefurbo Ĉenajo 154, Salem (Barato) 175, Mumbajo 1094, Kolkato 1509, tutlanda ĉefurbo Delhio 1895 kilometrojn (aere). 

Fiŝkaptista haveno en Kaddalor

Demografio
----------

En 2011 Kaddalor havis 173 636. La averaĝa legopovo de la grandurbo estis 78.92%.

Historio
--------

Kaddalor jam estis grava havenurbo en la antikvaj tempoj. En la malfrua 17-a jarcento la britoj akiris la havenon kaj konstruis fortikaĵon. En la sekva jarcento la francoj dufoje prenis la fortikaĵon, fine la britoj reakiris ĝin. La municipo estis establita en 1866, poste levita al pli altaj gradoj en 1991 kaj 2008. En 2004 cunamo kaŭzis ĥaoson en la haveno kaj strandoj. Almenaŭ 572 homoj perdis la vivon.

Ekonomio
--------

Estante marborda urbo, historie la ĉefa industrio de Kaddalor estis fiŝkaptado, baldaŭe graviĝis la ŝipkomerco. Nun la ŝipkomerco moviĝis al aliaj centroj. Kaddalor ankaŭ gastigas la pezan kemiaĵon, ŝipkonstruadon, farmakologiajn kaj energiajn industriojn.

Eduko
-----

En Kaddalor altlernejoj, kolegioj kaj institutoj signifas la altan edukon.

Religio
-------

En 2011 en Kaddalor vivis 89.12% hinduoj, 6.09% islamanoj, 3.98% kristanoj.

Templo en Kaddalor

Trafiko
-------

Kaddalor havas stacidomon, tamen la vojoj havas pli gravan lokon. En la urbo aŭtobusoj kaj privataj busetoj liveras la pasaĝerojn. La plej proksima flughaveno funkcias ĉe Pondiĉeri, dum la plej proksima eksterlanda flughaveno en Ĉenajo. La haveno estas malgrava.

Klimato
-------

Kaddalor situas en savanoklimato kun musono laŭ la klimata klasifiko de Köppen. Jare pluvas averaĝe po 1391 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, tamen inter aŭgusto-decembro pli ofte. La temperaturo varias averaĝe inter 24-32 °C.

Hospitalo en Kaddalor

Vidindaĵoj
----------

* marborda strando (arĝenta plaĝo)
* iom pli for mangrovoj
* fortikaĵo
* ĝardeno domo
* katedralo kaj pluraj preĝejoj (templo jam el la 7-a jarcento, moskeoj, kirkoj)

Famuloj
-------

En Kaddalor naskiĝis Dandapani Jayakanthan.

Fontoj
------

* WikiTrans


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Barato |

* TemploTemplo
* StacidomoStacidomo
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Podlesí |

Koordinatoj: 49° 46′ 47″ N 18° 27′ 21″ O﻿ / ﻿49.77972 °N, 18.45583 °O﻿ / 49.77972; 18.45583 (mapo)

**Podlesí** (germane *Podles*) situas en Ĉeĥio kaj ĝi estas parto de urbo Havířov en distrikto Karviná. Ĝi troviĝas oriente de Havířov. En la jaro 2009 ĉi tie estis registritaj 422 adresoj. En la jaro 2021 ĉi tie daŭre vivis 13 660 loĝantoj.

Podlesí situas en katastra teritorio **Bludovice** kun areo 9,35 km².

Loĝdomaro Podlesí post sia konstruo figuris en administra membrigo de Havířov kiel urba parto Havířov XIII, post redkto de obro de rbaj partoj ekde la 1-a de januaro 1970 Podlesí fariĝis konsisto de Havířov 2-Bludovice. Kiel memstara urba parto ĝi denove fariĝis en la jaro 1992, kiam okazis divido de la devena urba parto Havířov 2-Bludovice en du partojn: ties sudorienta parto lasis nomon Havířov-Bludovice kaj la nordokcidenta parto portas nomon Havířov-Podlesí, sed kiu estas el vidpunkto de katastra aranĝo (ankaŭ komune kun la urba parto Havířov-Životice) senĉese konsisto de katastra teritorio Bludovice.

Loĝantaro
---------

Evoluo de nombro de loĝantojLa datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj  

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1869 | 0 |
| 1880 | 0 |
| 1890 | 0 |
| 1900 | 0 |
| 1910 | 0 |
| 1921 | 0 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1930 | 0 |
| 1950 | 0 |
| 1961 | 0 |
| 1970 | 14 799 |
| 1980 | 22 931 |
| 1991 | 19 948 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2001 | 17 095 |
| 2011 | 15 149 |
| 2021 | 13 660 |

Memorindaĵoj
------------

* Lignodomo de Kotula

Pluaj fotoj
-----------

* La tn. Placo Na TeraseLa tn. Placo Na Terase
* Avenuo DlouháAvenuo Dlouhá
* Aŭtobusa stacidomoAŭtobusa stacidomo

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de statuta urbo Havířov |
| --- |
| Bludovice ~ Dolní Datyně ~ Dolní Suchá ~ Havířov ~ Město ~ Podlesí ~ Prostřední Suchá ~ Šumbark ~ Životice |

 |
La internacia lingvo Esperanto estas instruita ekde 1948 ĉe la Universitato de Amsterdamo. En 1997 estis fondita la katedro interlingvistiko kaj Esperanto kiel speciala katedro de la Fakultato de Humanistiko de la Universitato de Amsterdamo. La katedrulo faras esploradon kaj instruas interlingvistikon kun speciala atento al la teorio kaj praktiko de planlingvoj kaj la lingvon kaj kulturon de Esperanto, kiu ludas centran rolon. 

Studentoj atingos post sukcesa ekzameno en la fako instruita de la katedrulo la saman nombron de kreditaĵoj kiel por similaj fakoj. 

Hans Erasmus estis unu el la arkitektoj de tiu tiel nomata speciala katedro, kies kreon nederlanda universitato povas delegi al eksteruniversitata organizaĵo pro ties scienca aŭ socia valoro, kondiĉe ke la instru- kaj esplorprogramo kaj la antaŭvidata katedrulo kongruu kun la profesiaj normoj kaj kvalifikoj kiuj validas por ĉiuj aliaj katedroj kaj ties estroj, kaj kondiĉe ke la partnera organizaĵo mem provizu la katedron per almenaŭ minimuma laborkapitalo.

### Katedruloj kaj antaŭuloj

D-ro Marc van Oostendorp (1997-2001) d-ro Wim Jansen (2002-2013), d-ro Federico Gobbo (ekde 2014).

Kun tiu ĉi speciala katedro la Universitato de Amsterdamo daŭrigas pli ol duonjarcentan tradicion de edukado en kaj pri Esperanto. En la kreado de la katedro la nomoj de, inter aliaj, Sigismundo Pragano (ekde 1951), Adriana J. Middelkoop (1969 - 1979) kaj Rob Moerbeek (1978 - 1998) estas grave ligitaj.

### Financado

Universala Esperanto-Asocio (UEA) respondecas pri la katedro. La katedro estas financata de Universala Esperanto Asocio UEA kaj Esperanto Nederland. 

En 1998 la Fondaĵo "Esperanto en la Publikan Instruadon" instalis sian katedron en la universitato de Amsterdamo, nomis Marc van Oostendorp sia unua katedrulo kaj Hans Erasmus kuratoro apud du universitataj kuratoroj de la fakultato kiu gastigis la katedron. 

En 2004, kiam la Fondaĵo kunfandiĝis kun Internacia Esperanto-Instituto (IEI, kun sidejo en Hago), Hans certigis la transiron de la katedro al IEI, kiun la universitata estraro akceptis. En julio 2011, kiam IEI decidis ke ekde 2013 ĝi ĉesos subteni la katedron, tiam la katedro estis savita el embarasa situacio, kaj ĝia daŭrigo sub la aŭspicioj de UEA estis garantiita.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Katedro en Amsterdamo ŝajne plu vivos, aperinta en Libera Folio 13 sep 2021
Sparto kaj Peloponeza Ligo (ruĝa) dum la Peleponeza Milito ĉirkaŭ 431 a.K.
La **Peloponeza Ligo** estis alianco inter kelkaj ŝtataj urboj estritaj de Sparto, en Antikva Grekio. La kunmetaĵo de la ligo ŝanĝiĝis tra la jaroj, sed ĝia centro estis sur la Peloponeza duoninsulo, kie ĝi inkludis ĉiujn landojn krom Aĥeo kaj Argos.

 Peloponezo, satelita foto,
La pinto de la ligo estis inter sia establado en 555 a.K. kaj la unua duono de la 4-a jarcento a.K. kiam preskaŭ ĉiuj grekaj polisoj, inkluzive de Ateno kaj Tebo, estis membroj de la Ligo. Post la forpuŝo de la persa invado en 479 a.K. la spartanoj volis koncentriĝi pri grekaj internaj problemoj kaj la atenanoj establis sian propran ligon - nome la Atika-Dalita Ligo. En 431 a.K. eksplodis milito inter la du ligoj, nome la Peloponeza Milito. Post kiam Ateno forlasis la Aliancon, la Alianco daŭre inkludis grandajn grandurbojn kaj teritoriojn en Grekio (ĉio el Peloponezo kaj la plej granda parto de centra Grekio).

Post la venko super Ateno, la potenco de la spartanoj malfortiĝis. Ili engaĝiĝis en milito kontraŭ la persoj, kiuj ne tro sukcesis en ĝi. En 398 a.K. okazis ribelo kontraŭ la spartanoj en Grekio. Ili sukcesis venki ĝin tre malfacile kaj en 371 a.K. Tebo deklaris militon kontraŭ ili. En ĉi tiu milito, la spartana armeo estis venkita unuafoje en 300 jaroj (Batalo de Leuktra, 371 a.K.). Kiel rezulto la Ligo dissolviĝis de la plej multaj el siaj membroj kaj restis ene de la limoj de Peloponezo nur. Post la komenca malvenko, la Tebanoj helpis la Arkadianojn retiriĝi de la alianco kun Sparto kaj kelkajn jarojn poste invadis la landon de Sparto denove. La spartanoj sukcesis venki ilin ĉi-foje, sed je tro alta prezo. Kiel rezulto de la lastatempaj militoj la spartanoj malkreskis en grandeco kaj neniam povis resaniĝi denove kaj iĝis sekundara poliso. Kun la tempo ili estis perforte integrigitaj en la Aĥajan Ligon estrita de la Romia Imperio.

Vidu ankaŭ
----------

* Aĥaja Ligo
* Persa-Greka Milito
* Atika-Dalit-Ligo

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 744585
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Damalisko** |
| --- |
|  |
| Damaliscus lunatus*Damaliscus lunatus* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Mamuloj *Mammalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Parhufuloj *Artiodactyla* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Bovedoj *Bovidae* |
| Subfamilio: | Alcelafenoj *Alcelaphinae* |
|
|
|
|
| Genro: | **Damalisko** *Damaliscus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
| Specioj |
| * *Damaliscus lunatus*
* *Damaliscus pygargus*
 |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Damalisko  |

 |
| v • d • r |

genro : Damalisko - *Damaliscus*

specio : † damalisko mallarĝmuzela - *Damaliscus angustirostris*
specio : damalisko blua - *Damaliscus lunatus*
subspecio : damalisko blua ĉesebo - *Damaliscus lunatus lunatus*
subspecio : damalisko blua topio - *Damaliscus lunatus topi*
subspecio : damalisko blua jimelo - *Damaliscus lunatus jimela*
subspecio : damalisko blua tiango - *Damaliscus lunatus tiang*
subspecio : damalisko blua korigumo - *Damaliscus lunatus corrigum*
specio : damalisko hirolo - *Damaliscus hunteri*
specio : damalisko bunta - *Damaliscus dorcas*
subspecio : damalisko bunta blankpuga - *Damaliscus dorcas dorcas*
subspecio : damalisko bunta blankfrunta - *Damaliscus dorcas phillipsi*

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Damalisko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Damalisko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Damalisko en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Tomáš Xaverius LAŠTŮVKA** (legu TomAŝ Ksaverius LaŝtUvka) estis katolika pastro, predikanto kaj verkisto. Li naskiĝis la 6-an de marto de 1688 en Hlučín kaj mortis en la jaro 1747 en Brno.

Fininte la teologiajn studojn li agadis en kelkaj lokoj, ekde la jaro 1720 kiel paroĥestro en Radíkov kaj ekde la jaro 1726 kiel pastro kaj dekano kun titolo notario de apostola papa kurio en Uherské Hradiště, kie li ankaŭ mortis kaj kie li estas ankaŭ entombigita.

Nur kiam li estis mortinta, lia unusola origina ĉeĥa verko **„La kvara artikolo de katolika kredo"** aperis en la jaro 1748 en Trnava presmaniere. *„Li suferis sub Ponta Pilato, krucumita, li mortis kaj entombigita li estas"*, kio estis malĝuste konsiderata kiel traduko de verko de la belga jezuito Wiliam Stanyhurst (1601 – 1663). Ke ne temas pri la traduko, tion konstatis J. Vašica, tamen eĉ ne per lia konstato estas klarigite, kial estas la nomo de Stanyhurst notita sur titola ĵurnalo de presaro en Trnava. Temas pri dekduparta ciklo de predikaĵoj, ĉiu kun sep predikaĵoj al ĉiuj ĵaŭdoj en fastotempo. Lia stilo eminentas per tipaj barokaj simboloj, en kio ajn ŝajnigantaj al Bohumil Hynek Bílovský, ekz. al inklino al satiro, en sento por detalo, en uzado de trivialaj esprimoj. Kulturhistoriisto ĉi tie trovos ankaŭ multon el karakterizeco de la tempo. Ĉi tie eminentas emfazo de Laštůvka al egaleco de ĉiuj homoj antaŭ Dio, li plendas mastrojn, ke ili toleras pro sia posedaĵprospero, por ke „privilegiitaj kanajloj ŝtelu kaj rabu homojn, gvidu militojn kaj murdu senkulpan popolon. Li plendas dekadencon de kristana regularo, malobeadon de jura sentado, anstataŭ kiu pliintensiĝas maljusteco permesanta subaĉetojn en juĝoj, uzuron, duelojn..." Ĉi tie jam Laštůvka parolas kiel juristo kaj J. Vašica alskribas al Laštůvka ankaŭ aŭtorecon de la latina jura dosiero De iure et iustitia el la jaro 1713, kion Vašica mem motivigas per nenio kaj kio estas ĝis nun dokumentita per nenio. Sed la dosiero apartenas per sia enhavo kaj formo inter antaŭajn verkojn de la ĉeĥa baroko.

Laštůvka konsciis, ke lia misio estas inter malriĉuloj, kiuj prezentis ĉefan parton de lia aŭskultantaro, kaj tiel malbona socia posteno de la provinca popolo en la 1-a duono de la 18-a jarcento reflektiĝas ankaŭ en liaj predikaĵoj. La kvara artikolo de Laštůvka fariĝas tiel plastika bildo de mizero de la provinca servutula popolo kaj eĉ de parvenueco kaj orgojleco de superularo el kasteloj, kiel tiu ĉi bildo estas konata el popola kaj duonpopola kreado, kaj des pli multe ĝi estas rimarkinda en oficiala literaturo.

Bibliografio
------------

La kvara parto de katolika kredo, Trnava 1748.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 29982
* VIAF: 83805291
* ISNI: 0000 0000 5574 6249
* NKC: jk01071620
 |
**Chimillas** [ĉiMIljas] (en aragona *Chimiellas*) estas loĝloko kaj municipo de Hispanio, en la centro de la komarko *Hoya de Huesca* (kies ĉefurbo estas la provinca ĉefurbo mem nome Ŭesko) apartenanta al la okcidenta parto de la Provinco Huesko (regiono Aragono).

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas en la centro de la komarko *Hoya de Huesca*. Ĝi estas ĉe la valo de la rivero Isuela proksime al provinca kaj komarka ĉefurbo, sur la dekstra bordo iom sude de Banastás. La loĝloko Chimillas mem (520 msm) estas je 10 km nordokcidente de Huesca (laŭ ŝoseo A-132).

Historio
--------

Plej frua mencio estas el marto 1098 en dokumento pri heredaĵoj en 'Gimellas'. Chimillas iĝis loĝloko kun minoritato de kristanoj kaj majoritato de mudeĥaroj. En 1495 estis 12 islamaj familioj kaj nur unu estis kristana. Samjare Chimillas akiris kategorion de *lugar*; inter 1488 kaj 1495 de *sobrecudilla* de Huesca; en 1646 de *vereda* de Huesca kaj inter 1711 y 1833 de *corregimiento* de Huesca. En 1834 jam posedis propran municipon, ene de la jurisdikcia partio de Huesca.

Pri la terposedo, en 1414 la tero apartenis al la Ordeno de la Hospitalo, en 1566 de la *Encomienda* de Sankta Johano de la Hospitalo, en 1610 ankoraŭ de la Ordeno de la Hospitalo kaj Senjorlando de Ordenoj en 1785.

La Enlanda Milito estis sangelverŝa en la areo pro la atakoj de la respublikaj fortoj kontraŭ la provinca ĉefurbo Huesca, kiu estis kontrolita de la insurekciuloj ekde la komenco de la milito.

Multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento pro rura elmigrado, kaj same ĉe Chimillas akrigita pro la detruo de la milito: oni malaltiĝis el 734 loĝantoj en 1900 ĝis 150 en 1986 kaj poste oni plialtiĝis ĝis nunaj 402 loĝantoj (2022) pro proksimeco al la provinca ĉefurbo.

Aktualo
-------

La loka ekonomio evoluis el la tradiciaj agrikulturo (migdaloj, olivarboj kaj fruktarboj) kaj brutobredado (ŝafoj, porkoj, kortobirdoj kaj bovoj) al irigaciaj kultivoj, plus natura, kultura kaj rura turismo, krom servoj propraj de dormurbo.

Ĉefaj vidindaĵoj estas la preĝejo kaj ekstere naturaj lokoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Ŭesko

Referencoj
----------

Bibliografio
------------

* *Aragón constante histórica*. Publicaciones de la Caja de Ahorros de Zaragoza, Aragón y Rioja. 1979.
* Ubieto Arteta, Antonio (1981-1989). *Historia de Aragón*. 6 vol. Zaragoza: Anubar.
* Ubieto Arteta, Antonio, "Historia de Aragón". Los pueblos y los despoblados 1 (Eld. Anubar. Zaragoza, 1984)
* CONTE OLIVEROS, Jesús. "Personajes y Escritores de Huesca y Provincia". Eld. Librería General (Zaragoza 1981)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Chimillas en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 813690
* VIAF: 316734919
 |
**Chilón** estas unu el la 118 komunumoj de la meksika subŝtato Chiapas, kiu estas la subŝtato kiu situas plej sude. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas Chilón. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 07031.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 95907 loĝantojn. El tiuj estis 47838 viroj kaj 48069 virinoj. La komunumo havas surfacon de 2490 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 870 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 33083 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 17620 scipovis legi kaj skribi kaj 15343 personoj estis analfabetoj. Do 53% de la personoj scipovis legi kaj skribi kaj 46% estis analfabetoj.

77686 personoj en la jaro 2000 aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 50387 personoj estis indiĝenoj. Tio signifas ke 64.86% de la loĝantaro en la koncerna jaro estis indiĝenoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Chilón Arkivigite je 2007-09-30 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
**Damaĝo** estas malprofito okazinta al iu per ekstera kaŭzo. Tiu malprofito povas esti perdo, neniiĝo, valor-malpliiĝo de iu objekto. Damaĝo povas tuŝi eĉ la homon mem kiel morta akcidento, perdo, vundiĝo, malsaniĝo de membroj, korpopartoj.

Juraj efikoj de damaĝo
----------------------

Se homo kaŭzas domaĝon al alia persono intence aŭ pro neglekto, li kutime estas devigata je damaĝkompenso.

Se damaĝo trafas objekton (aŭ personon, ekz. dungiton) bezonatan por plenumi kontrakton, povas esti, ke tio liberigas de la devo de kontraktoplenumo. Tio dependas de la situacio (precipe ĉu la objekto estas anstataŭigebla), la nacia juro kaj ĉu io estas difinita en la kontrakto mem.

Eblaj kaŭzoj de damaĝo
----------------------

* neintenca ago de alia persono, ekz. ĉe akcidento
* intenca ago de alia persono, ekz. ĉe rompoŝtelo
* natura katastrofo aŭ alia natura influo, ekz. sovaĝa besto

Vidu ankaŭ
----------

* Difekto

* Kategorio Damaĝo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Damaĝo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
**Coyutla** estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Coyutla. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 051.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 20843 loĝantojn. El tiuj estis 10051 viroj kaj 10792 virinoj. La komunumo havas surfacon de 312.6 kvadratkilometroj. La komunumo situas je 20 gradoj kaj 15 minutoj norda latitudo kaj 97 gradoj kaj 39 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 160 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 20885 personoj. En la jaro 2000 temis pri 21105, do temis pri kresko / malkresko je 0.21 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 18651 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 12964 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al 69.51 % de la loĝantoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Coyutla en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

 Arkivigite je 2006-11-17 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Attila Garay** [garai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Garay Attila** estis hungara ĵazpianisto, komponisto, altlerneja instruisto. Lia familia nomvarianto estis *Garai*.

Attila Garay  naskiĝis la 2-an de decembro 1931 en Orosháza, li mortis la 25-an de aprilo 2013.

Biografio
---------

Attila Garay frekventis gimnazion en Békéscsaba, samtempe ankaŭ muziklernejon, poste li akiris juran diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1955. Dum la studentaj jaroj li daŭris la muziklernadon ankaŭ en Budapeŝto. Post siaj studoj li aliĝis al gravaj ĵazorkestroj kaj li pianludis en elitaj restoracioj. (Memoru, en la 1950-aj jaroj en Hungario la ĵazkoncertoj estis malpermesitaj, nur estis restoraciaj eblecoj.) En 1957 li ricevis permeson muzikadi en Turkio, kie li konatiĝis kun usonaj soldatoj, de kiuj li lernis la veran ĵazon. Hejmenveninta li daŭris la restoraciajn muzikadojn, li establis propran ĵazorkestron, sed li ludis ankaŭ en aliaj orkestroj. En la 1960-aj jaroj li partoprenis en ĵazfestivaloj en la socialismaj landoj, ekzemple en 1962 li orkestreto atingis la unuan lokon en Karlovy Vary. Iom poste li havis eblecojn en la skandinaviaj neŭtralaj landoj, fine en la kapitalismaj landoj. En 1980 li ekinstruis en muziklernejo, baldaŭ en Muzikakademio Franz Liszt. Li emeritiĝis jam kiel docento. Li ricevis muzikajn premiojn en 1995 kaj 1996.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 632717
* GND: 1046073958
* VIAF: 305927733
* MBA: 0517a71d-fe86-4140-9449-fa3059cd0a75
 |
**Fransèches** estas franca komunumo lokita en la departemento Creuse kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 267 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

Geografio
---------

Fransèches etendiĝas sur 18,29 km², kaj havis 267 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas nur 14,6 homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Creuse, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. 

La regiono ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Fransèches situas je alteco de 617 metroj.

Historio
--------

Antaŭ la franca revolucio de 1789 kaj la kreado de la departemento Creuse en 1790, Fransèches apartenis al la franca graflando Marche. Ekde la fino de la 15-a jarcento ĝis proksimume la jaro 1900, tiu regiono estis fama fonto da migrantaj masonistoj, kiuj ĉiujare dum la plej varma periodo laboris en grandaj urbocentroj, precipe en Parizo.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ro Daniel Delprato, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Fransèches apartenas al la kantono de Saint-Sulpice-les-Champs, kies ĉefurbo estas Saint-Sulpice-les-Champs. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Aubusson, unu el la du arondismentoj de la departemento Creuse.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Creuse
* Kantono de Saint-Sulpice-les-Champs
**Bilarghu**, ankaŭ Pilargh'u, estis mongola generalo de la reganto Ghâzân dum la fino de la 13-a kaj la komenco de la 14-a jarcento.

Dum la mongolaj kampanjoj de 1299 en Sirio, Bilarghu gvidis la trupojn ĉirkaŭ la areoj de Eŭfrato, gvidante 10,000 virojn.

En 1303, sekvante la mongolan malvenkon kontraŭ la mamelukoj ĉe la Batalo de Ŝaĥabo, Ghâzân proviziis 1,000 mongolojn sub Bilarghu por protekti la armenan Kilikion kontraŭ mamelukaj trudeniroj.

En 1307, Bilarghu, kiu jam havis malbonajn rilatojn kun Hetumo, estis implikita en interna intrigo kondukanta al lia atenco de la armenaj regantoj. Hetumo la 2-a kaj Leono la 3-a rekomendis la unuiĝon de la Armena Apostola Eklezio kaj la Romkatolika Eklezio, sed tio okazis estis sub terura interna opozicio. La kontraŭstara frakcio vizitis Bilarghu-n, kaj akuzis Hetumon je planado de ribelo kontraŭ la mongoloj. La 17-an de novembro, Bilarghu decidis iri kaj mortigi Hetumon kaj alfronti la eventualajn konsekvencojn vizitinte lin en ĉe Anazarbe.

Oŝin, frato de Hetumo, tuj marŝis kontraŭ Bilarghu kaj venkis lin, devigante lin forlasi Kilikion. Oŝin estis kronita nova reĝo de la armena reĝlando en Kilikio.

Bilargu estis mortigita de Öljeitü pro sia krimo laŭ peto de la armenoj.
La **Historia Distrikto Tata** (hungare  *Tatai járás*) estis distrikto en Hungara reĝlando, en departemento Komárom. Ĝi situis laŭ Danubo parte sur montaro Gerecse en la orienta parto de la departemento (en la meza parto de la lando).

Historian Distrikton Tata montras la ruĝa ’’’1’’’
La distrikta ĉefurbo estis konstante Tata (Hungario)..

La loĝantoj okupiĝis precipe pri agrikulturo (frukto, tritiko, maizo, arbara laboro), minado kaj bestobredado.

Historio
--------

Tiu distrikto daŭre funkciis inter 1886-1950, sed la limoj kelkfoje ŝanĝiĝis.

Komunumoj
---------

* distrikta ĉefurbo: **Tata**
* Agostyán nun parto de Tata
* Alsógalla nun parto de Tatabánya
* Baj
* Bánhida nun parto de Tatabánya
* Bokod ekde 1943
* Dad ekde 1930
* Dunaalmás ĝis 1930
* Dunaszentmiklós
* Felsőgalla nun parto de Tatabánya
* Gyermely
* Héreg
* Kecskéd
* Kocs depost 1930
* Kömlőd depost 1930
* Környe
* Naszály (vilaĝo)
* Neszmély ĝis 1930
* Neszmély
* Oroszlány
* Szomód
* Szomor
* Tardos
* Tarján
* Tatabánya fondita en 1902
* Tóváros nun parto de Taza
* Várgesztes
* Vértessomló
* Vértestolna
* Vértesszőlős

Vidu ankaŭ
----------

* Distrikto Tata

Fontoj
------

* hungare
* hungare
**Attila Kotányi** [kotAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kotányi Attila** estis hungara arkitekto, filozofo, altlerneja instruisto.

Attila Kotányi naskiĝis en 1924 en Hungario, li mortis la 18-an de oktobro 2013 en Duseldorfo (Germanio).

Biografio
---------

Attila Kotányi studis arkitekturon en Hungara Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato József, dum la studentaj jaroj li konatiĝis kun Béla Hamvas kaj Lajos Szabó (filozofo), poste li okupiĝis pri filozofio. Post falo de la hungara revolucio de 1956 li disidis al Bruselo, kie li diplomiĝis pri urboplanado kaj aliĝis al la Situaciista Internacio. En 1964 li translokiĝis al Duseldorfo, kie li instruis dum 12 jaroj ĉe la Duseldorfa Belarta Akademio, sed li faris ankaŭ planojn en arkitektura ateliero. En 1968 li partoprenis en la protestantaj movadoj. Depost kolapso de la socialismo li revenis al Hungario, kie li instruis en la Belarta Altlernejo kaj Universitato de Pécs.

Fontoj
------

* anglalingva biografio kun foto
*

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Attila Kotányi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 688586
* GND: 1026052335
* LCCN: n00084504
* VIAF: 35689850
* ISNI: 0000 0000 2103 2504
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Damaska nigelo** |
| --- |
|  |
| Nigella damascena*Nigella damascena* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj ‘‘Plantae’’ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonoj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Ranunkolaloj *Ranunculales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Ranunkulacoj *Ranunculaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Nigelo *Nigella* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | **Damaska nigelo** *Nigella damascena* |
|

 |
| Dunomo |
| ****Nigella damascena****Linneo, 1753 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Damaska nigelo  |

 |
| v • d • r |

**Damaska nigelo**, *Nigella damascena*, estas unujara ĝardena florplanto, kiu apartenas al la genro Nigelo de la familio Ranunkulacoj. Ĝi estas indiĝena en suda Eŭropo (sed adventico en pli nordaj landoj de Eŭropo), norda Afriko kaj sudokcidenta Azio, kie ĝi troviĝas sur forlasitaj, marĉaj terenoj.

La specia epiteto *damascena* rilatas al Damasko en Sirio.

Priskribo
---------

Ĝi iĝas el 20 al 50 cm alta, kun plume dividitaj, fadenformaj folioj. La floroj, kiuj aperas komence de somero, estas plej ofte de diversaj nuancoj de blua koloro, sed ili povas esti ankaŭ blankaj, rozkoloraj aŭ helpurpuraj, kun 5 ĝis 25 sepaloj. Fakte la petaloj situas ĉe la bazo de stamenoj kaj estas malgrandaj kaj hokoformaj. La sepaloj estas la nura kolora parto de la perianto. La kvar aŭ kvin karpeloj de la komponita pistilo havas po unu staran stiluson.

La frukto estas granda kaj ŝvela kapsulo, kiu kreskiĝas el komponita ovario, kaj estas formata de kelkaj unuigitaj folikloj, el kiuj ĉiuj enhavas nombrajn semojn. Tio estas escepta ĉe membroj de tiu familio. La kapsulo iĝas bruna fine de somero. La planto mem-semiĝas, kaj kreskas en la sama loko jaron post jaro.

* Duobla formoDuobla formo
* SemokapsuloSemokapsulo
* Sekaj semo-kapsuloj kun semojSekaj semo-kapsuloj kun semoj
* SemojSemoj

Notoj
-----

1. ↑  Harrison, Lorraine.  (2012) *RHS Latin for gardeners*. United Kingdom: Mitchell Beazley, p. 224. ISBN 9781845337315.
2. ↑   (2008) *The Royal Horticultural Society A-Z Encyclopedia of Garden Plants*. United Kingdom: Dorling Kindersley.
3. ↑   *Nigella damascena*. Encyclopedia of Life. Alirita 13a de Aprilo 2018.

* Damaska nigelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Damaska nigelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Damaska nigelo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Ago favore al alia persono por kompensi la damaĝon, kiun oni kaŭzis al tiu persono. Tio povas okazi per

* rekta ripar(ig)o de la domaĝo
* pago de mono

Fakte pago de mono estas la pli ofta formo ankaŭ en ŝtatoj, kies juro difinas la rektan riparon kiel normala, sed lasas elekton al la damaĝita persono (ekz. Germanio). Se la damaĝo estas malplivalorigo de objekto, damaĝkompenso estas ĝuste tiu valordiferenco. Se estas neniigo aŭ difektado de objekto, la pagenda sumo estas la mono por ripari aŭ reaĉeti ĝin. Pli malfacile estas damaĝo al korpo. Krom sanigaj aŭ flegaj kostoj (aŭ, en plej malagrabla sed ne plej multekosta kazo, entombigo) ofte estas postulebla kompenso pro doloro (dolorkompensa mono). Ties alteco tre varias laŭ nacia juro. Aparte fama pro altaj pagoj estas Usono (vidu ankaŭ la artikolon pri Stella Liebeck).

Kompensdevo
-----------

Plej ofte damaĝkompenso okazas pro jura devo. Tiu devo ekzistas

* ĉe intence farita damaĝo kadre de malpermesita ago aŭ en formo de neplenumo aŭ malbona plenumo de kontrakto
* ofte ankaŭ se tia damaĝo okazas pro neglekto
* en certaj kazoj ankaŭ ĉe neeviteblaj damaĝoj, precipe se iu kontrakte garantiita rezulto ne efektiviĝas
* ĉe intence faritaj damaĝoj, kiuj principe estas permesataj, sed nur sub kondiĉo de damaĝkompenso (ekz. ĉe forpreno de tereno en kazoj difinitaj en nacia juro, ekz. por konstrui trafikvojon)

En kelkaj kazoj ekzistas ankaŭ devo kompensi damaĝon, kiun oni ne mem kauzxis. Konkrete la kaŭzinto povas esti:

* infano, kiun oni edukas (la infano mem estas liberigita de kompensdevo aŭ ne, interalie depende de lia aĝo)
* helpanto, ekz. dungito
* besto, kiun oni posedas
* produktinto de varo, kiun oni vendas aŭ alimaniere disponigas, se la damaĝo konsistas el ties nefunkcio aŭ estas kaŭzita de ĝi

Krome oni povas kontrakte transpreni la devon aŭ mem pagi damaĝkompenson aŭ repagi pagitan monon. Tion precipe faras asekuraj kompanioj (kompensdeva asekuro).
**Brezovec,** hungare **Muranyirád** [muranjIrAd] estas ne memstara, malgranda vilaĝo en Kroatio, en distrikto Međimurje, en municipo de Sveti Martin na Muri.

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Loĝantaro: 210
* Poŝtkodo: 40313
* Aŭtokodo: ČK
* Telefonprefikso: +385 040
* 46° 31′ 19″ N 16° 21′ 07″ O﻿ / ﻿46.52194 °N, 16.35194 °O﻿ / 46.52194; 16.35194 (mapo)Koordinatoj: 46° 31′ 19″ N 16° 21′ 07″ O﻿ / ﻿46.52194 °N, 16.35194 °O﻿ / 46.52194; 16.35194 (mapo)

Loknomo
-------

La historia hungara loknomo estis la sama, ol la kroata: *Brezovecz* [brezovec]. Fine de la 19-a jarcento pro la hungariga politiko la vilaĝo ricevis novan, pli hungarecan loknomon.

Situo
-----

Brezovec situas laŭ dekstra bordo de Muro (rivero). Senpere proksimas la limo al Hungario nordoriente kaj al Slovenio nordokcidente. Sveti Martin na Muri troviĝas 1, Čakovec 20 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1478 laŭ tiama hungara ortografio *"Brezowecz"*. La kampoj longe apartenis al posedantoj de Csáktornya. En 1900 vivis tie 141 homoj, (136 kroatoj, 5 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon Muranyirád apartenis al Hungara reĝlando, al Zala (reĝa departemento), al distrikto de Csáktornya, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo senbatale okupis la regionon kaj post 10 tagoj transdonis ĝin al Hungario. Ĝis 1945 tio estis parto de Hungario, poste denove de Jugoslavio kaj ekde 1991 de Kroatio.
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Damaoj. |


| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Damao** |
| --- |
|  |
| Dama dama*Dama dama* 
 |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Bestoj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Mamuloj *Mammalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Parhufuloj *Artiodactyla* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Cervedoj *Cervidae* |
| Subfamilio: | *Cervinae* |
|
|
|
|
| Genro: | *Dama* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***D. dama*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Dama dama****(Linnaeus, 1758) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| **Konserva statuso: Malplej zorgiga (LR/lc)** |
|
| Vivareo de damao1: Indiĝena2: Eble indiĝena3: Frue enkondukita de homoj4: Enkondukita de homoj lastatempeVivareo de damao1: Indiĝena2: Eble indiĝena3: Frue enkondukita de homoj4: Enkondukita de homoj lastatempeVivareo de damao1: Indiĝena2: Eble indiĝena3: Frue enkondukita de homoj4: Enkondukita de homoj lastatempe |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Damao  |

 |
| v • d • r |

**Damao** (*Dama dama*) estas remaĉulo el la ordo de parhufuloj, kaj familio de cervedoj. Ĝi similas al cervo, sed la virbesto portas platajn kornarojn, iom similajn al tiuj de alko.

Ĝi devenas el Mediteraneo kaj Anatolio , nun ĝi troviĝas en la grandaj (ĉefe ebenaĵaj) arbaroj dise en Eŭropo. Ili vivas ĉefe en grupoj. Ili manĝas herbojn, glanon, berojn ĉefe aŭrore, nokte. Ili ofte senŝeligas arbojn kaj manĝas ŝosojn. La virbestoj pezas 125 kg, la inbestoj pezas nur 50 kg. Ŝi seksardas de mezo de oktobro ĝis novembro. La femalo naskas en junio, julio unu (malofte 2, 3) damaidojn.

La ordinara damao (*Cervus dama*) havas koloron laŭ sezonoj kaj aĝo. Somere ties supra korpo, femuro kaj vostofino estas brunruĝaj, la ventro kaj la krura interno estas blankaj; la buŝon kaj la okulojn ĉirkaŭas nigraj ringoj; la dorsaj haroj estas baze blanketaj, meze ruĝbrunaj, pinte nigretaj, tiel ke blankaj makuloj aperas. Vintre la kapo, kolo, kaj orelpintoj ŝanĝiĝas al grizbrunaj, la dorsa kaj flankaj partoj estas nigretaj, kaj la ventro estas cindrogriza, kelkfoje ruĝeta. Oni konas kelkajn albinojn kaj melanojn.

La nazkovrilo estas nuda, kornaron havas nur la masklo kies kornaro estas cilindroforma ĉe la bazo, poste platiĝas ŝoveliloforme, kaj fine disbranĉiĝas. Iliaj okuloj kaj oreloj estas grandaj, la larmokavoj estas bone videblaj.

La damao seksardas oktobre kaj naskas en junio. La maljunaj maskloj deĵetas siajn kornarojn en majo, la junaj nur en junio.

Tiu palearktisa besto vivas sovaĝe en Nord-Afriko kaj sudorienta Azio.

La piedspuro de la damao estas pinta kaj pli longa ol tiu de ruĝa cervo, tio similas pleje tiun de kapro, sed pli granda ol tiu.

Notoj
-----

1. ↑  Vidu ankaŭ : Sud-anatoliaj koniferaj kaj deciduaj montarbaroj, Zagros-montara arbarstepo

Vidu ankaŭ
----------

* Makula cervo


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |
| Portala ikono | Portalo pri Zoologio |
La **Distrikto Tiszavasvári** [tisavaŝvAri] (hungare  *Tiszavasvári járás*) estas distrikto en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg. Ĝi situas sur ebenaĵo laŭ Tiso en la okcidenta parto de la departemento (en la nordorienta parto de la lando).

Distrikto Tiszavasvári en Hungario
La distrikta ĉefurbo estas Tiszavasvári, kiu estas urbo, krome estas ankaŭ alia urbo kaj grandvilaĝo, la ceteraj 3 estas vilaĝoj.

La areo estas 381,61 km², kie loĝas 27 306 homoj. La loĝantoj okupiĝas precipe pri agrikulturo, (fruktoj, maizoj) kaj bestobredadoj. Estas menciinda la alta senlaboreco.

Historio
--------

La plej frue en tiu areo „Distrikto Malsupra Dada" funkciis. En 1950 oni kreis „Distrikto Tiszalök", kiu funkciis ĝis aliĝo de Distrikto Nyíregyháza en 1970. La distrikta sistemo ne funkciis en Hungario inter 1983-2013. Oni kreis Distrikton Tiszavasvári en 2013.

Komunumoj
---------

* distrikta ĉefurbo kaj urbo: **Tiszavasvári**
* alia urbo: Tiszalök, kiu administras ankaŭ vilaĝon Szorgalmatos
* grandvilaĝo: Tiszadob
* vilaĝoj:
	+ Tiszadada
	+ Tiszaeszlár

Fontoj
------

* la datenoj venis el la Hungara Vikipedio