recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La **Kaskado** estas monumento en Erevano Armenio konstruita en la 1970-aj jaroj. Ĝi malfermis muzeon pri nuntempa arto la 7-an de novembro 2009, konata kiel *Cafesjian Center of Arts*.
La monumento konsistas ekstere el ĝardenoj sur terasoj, fontanoj kaj longa ŝtuparo ĝis la pinto. Ĝi havas 50 metrojn. Interne, serio de leviloj permesas la supreniradon ĝis 78 metroj alte; preskaŭ la tuto de la interno estas okupata de la centro Cafesjian.

Kaskado de Erevano
La konstruado de la Kaskado de Erevano, imagita de Aleksandro Tamanjan kaj dizajnita de la arkitekto de la urbo, Jim Torosjan, debutis dum la 1970-aj jaroj. Komence, ĝi devis esti ornama monumento laŭ soveta stilo kiu permesus supreniri per mekanika ŝtuparo interne. Ĝi proksimas al la placo Tamanjan, ĉe la Opero kaj la parko de la Venko en la kvartaloj Kanaker-Zejtuno kaj Arabkiro.

La konstruado malrapidiĝis pro la tertremo de 1988 en Armenio, poste pro la falo de USSR en 1991. La monumento ankoraŭ havas 78 metrojn kiuj ne estas ligita al la cetero kaj la laboroj daŭras por la finkonstruado.

Dum la 1990-aj jaroj, la Kaskado iom post iom, kune kun la Hanrapetuĝan Hraparak, fariĝis loko por spektakloj, koncertoj kaj ekspozicioj. Multaj turistoj kaj lokanoj supreniras ĝin serĉante la plej belan vidon de Erevano el kie videblas (laŭ la vetero) la monto Ararato, la armena nacia simbolo.

La placo Tamanjan, tuj antaŭ la enirejo de la centro, havas ĝardenon kun skulptaĵoj de Fernando Botero, Barry Flanagan, Lynn Chadwick kaj Jaume Plensa.

Bildaro
-------

* unua nivelounua nivelo
* Dua niveloDua nivelo
* Tria niveloTria nivelo
* Kvara niveloKvara nivelo
* Kvina niveloKvina nivelo
* Kaskado kaj parkoKaskado kaj parko
* "Fumanta virino" de Fernando Botero"Fumanta virino" de Fernando Botero
* "La Kato" de Fernando Botero"La Kato" de Fernando Botero
* "Romia militisto" de Fernando Botero"Romia militisto" de Fernando Botero
* "Ombroj 1" skulptaĵo de Jaume Plensa"Ombroj 1" skulptaĵo de Jaume Plensa
* Monumento al Aleksandro TamanjanMonumento al Aleksandro Tamanjan
* Nokta vidaĵo de Erevano el la KaskadoNokta vidaĵo de Erevano el la Kaskado
* Ĝenerala vidoĜenerala vido

* Kategorio Kaskado (Erevano) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Aum Ŝinrikjo** aŭ **Omu Ŝinrikjo** (japanlingve:オウム真理教 [ōmu ŝinrikjō] lit. *instruo de la vero*) estas japana sekto, kiu fifamiĝis pro la venengasa atako (kun sarino) en la metroo de Tokio je 20-an de marto 1995.

La sekton fondis en 1984 la forte vidhandikupula japana naturkuracisto Matsumoto Chizuo, plikonata kiel Asahara Shoko kun la nomo *Ōmu Shinsen no Kai*.

Post spiritaj travivaĵoj de Asahara en Barato (1987), li prenas la nomon Asahara Ŝoko kaj transnomas la asocion al "Omu Ŝinrikjo *(Om-instruo de la vero). Samjare Asahara fondas apartan komunumon kun laboro, fabrikoj ks.*

La ŝtataj instancoj rekonas la sekton en 1989, Asahara fondas politikan reprezententon de la sekto (Ŝinrito), kiu partoprenas en la balotoj, sed tute sensukcese. La sekto nombras jam 7000 anojn dismonde (1991), aperas en Rusio (1992) kaj akiras tie ĉirkaŭ 10.000 sekvantojn. La sekto aĉetas en 1993 mitralojn AK-47.

Oni sukcese produktas sarinon en 1994 kaj elprovas ĝin en Macumoto je 27-a de junio, mortas 7 homoj.

La 20-an de marto 1995 ili okazigis la venengasan atakon en la metroo de Tokio, mortigis 27 personoj (Sarina atako en Tokio). La polico kaptas gvidantojn, konfiskas posedaĵojn. Oni kaptas en majo la sektogvidanton Asahara.

En 1999 la sekto alinomis sin al **Aleph** kaj havas ĉirkaŭ 1500-2000 sekvantojn.

Juĝo
----

La japana juĝejo juĝis 12 homojn je morto. Inter ili la sektogvidanto Asahara Ŝoko estis finfine juĝita de Supera Korto de Japanio je mortpuno la 15-a de septembro 2006. La 6-an de julio de 2018, elĉerpinte ĉiujn apelaciojn, Asahara kaj ses sekvantoj estis ekzekutitaj kiel puno por la atakoj en 1995 kaj aliaj krimoj, kaj la restantaj ses en la mortokoridoro estis ekzekutitaj la 26-an de julio.

Literaturo
----------

* Haruki Murakami: *Untergrundkrieg*. Goldmann Verlag, ISBN 3-442-73075-9
* David E. Kaplan, Andrew Marshall: *AUM, Eine Sekte greift nach der Welt*. Ullstein Verlag, ISBN 3-548-35717-2
* Robert Jay Lifton: *Terror für die Unsterblichkeit. Erlösungssekten proben den Weltuntergang*, Hanser Verlag, ISBN 3-446-19879-2

* Kategorio Aum Ŝinrikjo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 129329
* GND: 4404387-9
* LCCN: n/88/150443
* VIAF: 145525223
 |



1. ↑  Ramzy, Austin, "Japan Executes Cult Leader Behind 1995 Sarin Gas Subway Attack",  *The New York Times*, 5-a de julio de 2018.
2. ↑  "Tokyo Sarin attack: Aum Shinrikyo cult leaders executed",  *BBC News*, 6-a de julio de 2018. Kontrolita 12-a de julio de 2018.
3. ↑  "Tokyo Sarin attack: Japan executes last Aum Shinrikyo members on death row",  *BBC News*, 26-a de julio de 2018.
**Votivkirche** (trad. Promesita preĝejo) estas preĝejo en Alsergrund de Vieno (Aŭstrio).

Historio
--------

### Atenco

Temas pri la promeso, ligita al saviĝo de la imperiestro Francisko Jozefo la 1-a de la atenco okazinta la 18-an de februaro 1853. En tiu tago la 23-jaran imperiestron promenantan kun sia oficiro ĉirkaŭ palaco Hofburgo, atakis la 21-jara hungara naciisto, tajloro János Libényi. Li alkuris de malantaŭe kaj ponardis la imperiestron, eniginte longan tranĉilon en lian kolon. La dika ora brodaĵo, kovrinta la altan kolumon de la imperiestra jako, savis lin de neevitebla morto, sed la vundo sangis multege kaj vivminaco estis pli ol reala.
La akompana oficiro kaj hazarda preterpasanto kaptis la teroriston, kiu baldaŭ estis forkondukita de polico, kriante: "Vivu Kossuth!" Laŭdire la imperiestro insistis, ke oni traktu la hungaron honeste kaj post ties antaŭvidebla ekzekuto eĉ donis etan pension al lia patrino.

### Konstruado

Post tio la imperiestra frato, arkiduko Ferdinand Maximilian alvokis loĝantaron de la imperio kolekti monon por konstrui la preĝejon honore al tiu mirakla saviĝo. La kampanjon partoprenis 300 mil homoj, danke al kio aperis 99 metrojn alta preĝejo, kiu cedas tiukampe nur al la Katedralo de Sankta Stefano. 

La konstruado komenciĝis en 1856 kaj la sakrado okazis la 24-an de aprilo 1879, je la tago de la arĝenta geedziĝofesto de la imperiestro kaj lia edzino Elizabeto pli konata kiel *Sisi*.

La 26-jara arkitekto Heinrich von Ferstel elektis la novgotikan stilon, pro kio la preĝejo similas al la francaj gotikaj katedraloj. Tiutempe la urbomuro ankoraŭ ekzistis, do la preĝejo estis inter la unuaj konstruaĵoj lokitaj sur la Ringostrato. 
La paroĥanoj mankis, do la imponan kolosaĵon vizitis ĉefe soldatoj el apudaj garnizonoj, speciale multiĝintaj post la Hungara revolucio en 1848.

Kiel materialon oni uzis sabloŝtonon, kio necesigas ĉiaman renovigadon kaj atentan prizorgadon. Tamen ĝi travivis jam pli ol 150 jarojn, estis restaŭrita post damaĝoj de la Dua mondmilito kaj eĉ ricevis sekvantojn forme de tre similaj Gedächtniskirche en Speyer (Germanio) kaj Sint-Petrus-en-Pauluskerk en Oostende (Belgio).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
* Stanislavo Belov (2018-06-12) Vagado tra Interna urbo de Vieno (esperante). Blogger. Arkivita el la originalo je 2019-02-25. Alirita 2019-02-25. *(la impresoj de esperanto-vojaĝanto, 2016)*

Referencoj
----------

1. 1 2 3 4 5  Stanislavo Belov (2018-06-12) Vagado tra Interna urbo de Vieno (esperante). Blogger. Arkivita el la originalo je 2019-02-25. Alirita 2019-02-25.

* Votivkirche (Vieno) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Votivkirche (Vieno) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Albrecht RENDL z Oušavy** (mortis 1522) estis ĉeĥa kavaliro, prokuroro kaj aŭtoro de landa leĝaro en Bohemio (en 1500).

Li devenis el malriĉiĝinta nobela familio, tial li foriris servi al grandnobelo Zděnk LEV z Rožmitálu, akiris juran kleriĝon kaj faris brilan karieron kune kun sia mastro. Li amikiĝis kun la reĝo Vladislao kaj estis komisiita de li prepari landan leĝaron.

La leĝaro defendis la privilegiojn de la nobelaro kontraŭ urboj, tial ĝi vekis grandan koleron kaj eĉ la nomo de la prokuroro dum certa tempo estis uzata kiel simbolo de falseco (rendlovat = falsi).

Li estas la ĉefa figuro en la romano **Protektanto de la urbaj muroj** de Jiří Brabenec.

Li verkis ankaŭ moraligan literaturon, ekzemple predikon al siaj filoj.

Verkoj
------

* **Vladislavské zřízení zemské** (La landa leĝaro de Vladislao, 1500)
* **Naučení pana Rendla z Oušavy synům dané** (Instruo de sinjoro Rendl z Oušavy al la filoj donita)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 71576
* LCCN: n83067645
* VIAF: 50599326
* ISNI: 0000 0000 2326 1175
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Rezső Schmid** [reĵO ŝmid], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Schmid Rezső** estis hungara kemiisto, profesoro.

Rezső Schmid  naskiĝis la 10-an de januaro 1904 en Hungara reĝlando en Munkács (nuntempa Mukaĉeve en Ukrainio). Li mortis la 2-an de oktobro 1943 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Rezső Schmid akiris diplomon en Reĝa Teknika Universitato József en 1926, en la sekva jaro li doktoriĝis en Scienca Universitato Péter Pázmány. Post siaj studoj li instruis en la universitato József. En 1932 li esploris en Ĉikago helpe de stipendio. Hejmenveninta li energie komencis establi instituton pri spektroskopio, li komence ekzamenis la nitrogenoksidon. En 1935 li estis nomumita privata profesoro en Universitato Pázmány. Li abrupte mortis pro paralizo.

Memorigiloj
-----------

* premio „Schmid Rezső" de 1950

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.



* Portalo pri Biografio
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Jozefo-Ferdinando SOLER SEMPERE** (1914 - mortis subite la 20-an de marto 1991 en Valencio, Hispanio), filo de grava esperantisto Fernando Soler Valls, estis serioza diskoniganto de Eo, kaj ekde 1988 estis la Prezidanto de Eo-Fondaĵo "Fernando Soler", fondinto kaj ĉefa protektanto de ĝi.

S-ro SOLER ne nur partoprenis aktive en ĉiaj naciaj kaj internaciaj eventoj pri Eo, li ankaŭ kompilis tra la jaroj multenombrajn aŭdovidajn kaj verkitajn dokumentojn fundamentajn por pli bone kompreni la evoluon de la internacia esperantismo.

Profesie, li estis teĥnika arĥitekto. La 25an de majo de 1985, estis koncesiita al samideano José Fernando Soler Sempere, la Ora Medalo 1985 de la oficiala Kolegio de Teknikaj Arkitektoj, kiel kolega rekono pro lia honora profesia laboro.

Li estis enterigita apud sia patro en la ĝenerala tombejo de Valencio en la duobla enmura tombo numero 0278 de la 11a sekcio.

Referencoj
----------

1. ↑  275a numero de Bulteno (Hispana Esperanto-Federacio), maje-junie 1986 (38a eldonjaro).
Vendejo de Abercrombie & Fitch
La **Abercrombie & Fitch** (A&F) (angle *Abercrombie & Fitch Co.*) estas usona vesta podetalisto, kiu fokusiĝas al neformala vesto. La kompanio funkciigas du aliajn branĉajn markojn: Abercrombie Kids, Gilly Hicks kaj Hollister Co..

La marko estis kreita de David T. Abercrombie kaj Ezra H. Fitch en 1892 kiel malgranda vendejo en Novjorko.

Dum la frua 20-a jarcento, la ĉenbutiko ege furoris vendante sportajn produktojn al la usona elito. Inter la fanoj de la marko estis la prezidantoj Theodore Roosevelt, Gerald Ford kaj John F. Kennedy, krom Charles Lindbergh kaj Amelia Earhart, la aktoroj Greta Garbo, Katharine Hepburn kaj Clark Gable, kaj la verkistoj John Steinbeck kaj Ernest Hemingway.

Historio
--------

Abercrombie komencis kiel malgranda butiko kaj fabriko la 4-an de junio 1892 en la urbocentro Manhatano en la urbo Novjorko, fondita de David Abercrombie. Lia pasio por subĉielaj sportoj inspiris la aspekton de la marko. Ĝia komenca klientaro konsistis el ĉasistoj kaj esploristoj. En 1900, Erza Fitch, kiu estis unu el ĝiaj ĉefaj klientoj, aliĝis al la kompanio kaj la kompanio ŝanĝis sian nomon al Abercrombie & Fitch, en 1904. La fama katalogo de la marko aperis en 1909, kiam 50 mil ekzempleroj kun 456 paĝoj, inkluzive de vestaĵoj kaj akcesoraĵoj por tendaro, inter aliaj, estis presita kaj distribuita, preskaŭ bankrotigante la kompanion. Sed ĝi montriĝis bonega merkatila ilo en la sekvaj jaroj.

Komence de la 90-aj jaroj, la marko moderniĝis kaj gajnis la junan spektantaron per siaj pli neformalaj vestaĵoj kaj taŭgaj por adoleskantoj, kun la plej simila modelado al eŭropaj modeloj.

Notoj
-----

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Abercrombie & Fitch en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo

Fontoj
------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 701817
* LCCN: no2002036435
* VIAF: 141055801
* ISNI: 0000 0000 9563 8816
 |


1. ↑   Abercrombie & Fitch. Arkivita el la originalo je 2019-06-06. Alirita 2019-02-11.
2. ↑   Earnings Release FY15 Q4. Microsoft (July 21, 2015). Alirita July 24, 2015.
3. ↑   View Competitors for Abercrombie & Fitch Company (ANF). Arkivita el la originalo je 2009-01-11. Alirita 2020-09-20.
**Babolsar** (perse بابلسر ĝis 1930 - *Mashhad-Ser*) estas grandurbo en norda Irano, en la provinco Mazandarano. Ĝi situas ĉ. 20 km norde de Bābol kaj ĉirkaŭita de rizkampoj. Ekde la fino de la Dua Mondmilito, la urbo evoluis al grava banloko.

Etimologio
----------

La nomo de la urbo, kutime estis nomita "Meşhed-i Ser" (la vojo al Maŝhado) estis ŝanĝita al "Babulser" en 1927, ĉar ĝi situis sur la vojo al Maŝhado. Iuj homoj opinias, ke la plej malnova nomo estis Mashhad Sabz, kio signifas Mashhad verda.

Klimato
-------

Ĉi tiu urbo situas en modera, mezvarma regiono. Kun averaĝa jara temperaturo de 17,5 celsiusgradoj, averaĝa jarpluvo de 889 mm kaj averaĝa humido de 82%, ĉi tiu areo estas konsiderata unu el la plej agrablaj areoj en la landp.

Loĝantaro
---------

Babolsar kalkulas ĉirkaŭ 75 761 loĝantojn (2016). Situante ĉe la suda marbordo de la lago Kaspio, ĉe la enfluejo de la rivero Babol.

Ekonomio
--------

Perdinte sian statuson kiel grava komerca haveno en la mezo de la 20-a jarcento, Babolsar ŝanĝis sian ekonomion al turismo kaj hodiaŭ ĝi estas unu el la plej popularaj feriaj lokoj en la nordo de Irano , precipe por turistoj el Teherano.

Turismo
-------

Babolsar estas turisma feriejo. La rivero fluanta tra la urbo kaj proksimeco al la maro kreas bonegajn kondiĉojn por la disvolviĝo de turismo. Ĉe la pinto de la turisma sezono, la loĝantaro de la urbo pliiĝas plurfoje. Ĉefe la marborda parko Mahale Mirod (perse:کهنه محله میرودo) alllogas multajn turistojn. La urbo estas ankaŭ populara pro multaj hoteloj kaj vilaoj same kiel la urbeton Darya Kenar, situanta je 5 kilometroj ekster Babolsar, kie multaj irananoj ferias.

### Esperanto

En Balbolser okazis la 10-a Irana Esperanto-kongreso inter la 27-a kaj 30-a aprilo 2023.

Trafiko
-------

La plej proksima flughaveno al la urbo estas Dasht-e Naz proksime de Sari (proksimume 50 km oriente). La plej proksima stacidomo situas en Ĥaemŝahr proksimume 30 km sudoriente kaj ligas Mazandaran kun Gorgan en la oriento kaj Garmsar en la sudo.

Edukado
-------

Universitato de Mazandaran
En Babolsar la ĉefaj fakultatoj de la universitato de Mazandaran, fondita en 1358 en kunlaboro de la Universitato Harvard. 

Lernejo Narjes Babolsar, kiu situas el la tempo de la unua Pahlavi-epoko, estas nacia monumento.

Famuloj
-------

* Ŝervin Hajipur (naskiĝis en 1997), kantaŭtoro.

Referencoj
----------

1. ↑  (en) "*2016 Iran Census*", arkivita de la originalo, la 14-an de marto 2017.
2. ↑  (eo) 10-a Irana Esperanto-Kongreso
**Heinrich Moritz Horn** (n. 14-an de novembro 1814 en Chemnitz; m. 23-an de aŭgusto 1874 en Zittau) estis germana poeto kaj novelisto.

Vivo
----

Horn studis juron en Lepsiko, vivis poste kiel juĝeja asesoro komence en sia gepatra urbo, poste en Zittau en Luzacio.

Verkoj
------

La lirika-epopea poeziaĵo „Die Pilgerfahrt der Rose" (Lepsiko 1851, 4-a eldono 1882), per la muzikigo de Robert Schumann konatiĝinta, estis lia unua verko. Ankaŭ aliaj rakontaj poeziaĵoj, ekz. „Die Lilie vom See" (Lepsiko 1854) kaj „Magdala" (Lepsiko 1855, 2-a eldono 1870), havis dumtempe sukceson. Malpli ĝojiga estas la idilio „Die Dorfgroßmutter" (Lepsiko 1856) kaj „Neue Dichtungen" (Prago 1858) kun siaj versigitaj krimhistorioj. La terenon de romano Horn surpasis per rakontoj: „Auf dem Schloß und im Thal" (Prago 1858, 2 volumoj), „Die Dämonen" (Prago 1862, 2 volumoj), „Der zerrissene Dreiklang" (Lepsiko 1867, 2 volumoj) kaj aliaj. Ankoraŭ aperis: „Aus goldener Kinderzeit" (Lepsiko 1862). Pri sempretenda kanto kaj bildo Horn evoluis profundan intimecon.
Koordinatoj: 47° 53′ 18″ N 3° 20′ 12″ O﻿ / ﻿47.88833 °N, 3.33667 °O﻿ / 47.88833; 3.33667 (mapo)

**Villiers-sur-Tholon** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 462 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2008.

Geografio
---------

Villiers-sur-Tholon etendiĝas sur 15.50 km², kaj havis 462 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 23 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Patrice Maquaire, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Villiers-sur-Tholon apartenas al la kantono de Aillant-sur-Tholon, kies ĉefurbo estas Aillant-sur-Tholon. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Auxerre, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de Aillant-sur-Tholon
* Aliaj lokoj kun la nomo Villiers
**Villoslada de Cameros** [biljosLAda dekaMEros] estas vilaĝo kaj municipo de Rioĥo (norda Hispanio), nome en la suda komarko Nova Kamero. 

La municipa teritorio de Villoslada de Cameros, en la sudo de la regiono.
Urbodomo.
Ermitej.

Geografio
---------

Ĝi estas komunikita laŭ la montara regiona ŝoseo LR-333 okcidente kun la Provinco Sorio kaj oriente laŭ la nacia N-111 kun Lumbreras de Cameros oriente kaj kun Villanueva de Cameros norde. Ĝi estas je 41 km de Logronjo, provinca kaj regiona ĉefurbo, laŭ la ŝoseo N-111, kiu trapasas la municipon ĉe km 286.

La etenda municipa teritorio okupas multon de la norda deklivaro de la Sierra Cebollera, kiu inkludas la naturan parkon samnoman. La tereno de la teritorio estas montara, sed la rivero Iregua formas valon sur kiu kuŝas la urba kerno. La rivero ricevas akvon el kelkaj rojoj kiuj venas el altaj montoj kiuj limigas la valon. La vilaĝo mem estas je 1 072 m super marnivelo.

Historio
--------

La plej frua mencio literumita Villaoslada aperas en la dokumento de la 14-a jarcento, kie la reĝo Henriko la 2-a de Kastilio donis ĝin al don Pedro Manrique de Lara pro lia defendo kontraŭ la reĝo Pedro la 1-a en 1366 en la Unua Kastilia Enlanda Milito. 

Dum la Moderna Epoko, Villoslada prosperis pro la protekto fare de la Mesta kaj la industrio de la lano. La tolaĵoj fabrikitaj en la 18-a jarcento estis konsumitaj de la lokanoj, sed ankaŭ estis liveritaj al la reĝaj trupoj aŭ eksportataj al la cetero de Iberio. 
Pro tio oni liberigis la lokanojn el militservo nome la lanistoj kaj ŝafopaŝtistoj.

Aktualo
-------

La rura elmigrado okazis laŭlonge de la 20-a jarcento kaj tial oni malaltiĝis el 794 loĝantoj ĝis nunaj 354.

La ekonomio estas bazata ĉefe sur la brutobredado, forstado, la industrio pri ligno kaj la rura turismo.

Vizitindaĵoj estas la preĝejo, la ermitejo, romia steleo, popola arkitekturo, blazondomoj, iama tolfabriko, mirindaj rigardejoj al pejzaĝo ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Rioĥo

Notoj
-----

Bibliografio
------------

* Fundación Caja Rioja (eld.). La sarga de Villoslada de Cameros (1997). ISBN 84-89740-06-2.
* Biblioteca Santa Ana (eld.). De Villoslada de Cameros a Extremadura (2004). ISBN 84-7930-085-X.
* Centro Nacional de Información Geográfica (eld.). MTN 50. Hoja 279, Villoslada de Cameros (2006). ISBN 84-416-0042-2.
* Centro Nacional de Información Geográfica (eld.). MTN 25. Hoja 279-II, Villoslada de Cameros (2006). ISBN 84-416-0221-2.
* Juan Antonio García-Cuerdas y Sánchez-Lollano, *Villoslada de Cameros. Pueblo de hidalgos, trashumantes y emigrantes*. Instituto de Estudios Riojanos, Logroño, 2006. ISBN 84-96637-08-5.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 796143
* GND: 1142135780
* LCCN: n00006820
* VIAF: 157068127
 |
**Vilma Lwoff-Parlaghy** [lvof-parlagi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lwoff-Parlaghy Vilma,** en Usono **Elisabeth Vilma Lwoff-Parlaghy** estis hungara-usona pentristo, kiu pentradis en Germanio kaj Usono proksimume 120 portretojn de eminentaj amerikanoj kaj eŭropanoj inter ekde 1884 kaj ĝismorte.

Memportreto de Vilma Lwoff-Parlaghy
Vilma Brachfeld  naskiĝis la 15-an de aprilo 1863 en Hajdúdorog, ŝi mortis la 28-an de aŭgusto 1923 en Novjorko.

Biografio
---------

Vilma Erzsébet Brachfeld devenis el juda familio. Ŝi studis en privata pentrista lernejo en Budapeŝto, inter 1879-1883 en Munkeno, kie ŝia majstro estis Franz von Lenbach. Post siaj studoj ŝi pentradis precipe en Berlino, sed ekzemple en 1885 li kreis 3 portretojn pri Lajos Kossuth en Torino. En 1890 ŝi edziniĝis. En 1896 ŝi unue vizitis Novjorkon. Revenante al Eŭropo en 1899 ŝi denove edziniĝis kun la rusa princo Lwoff en Prago. Ili estis divorcitaj en 1903, sed ŝi ricevis la permeson daŭre uzi la titolon princino. Ŝi denove edziniĝis en la sama jaro kaj ŝi naskis filinon en 1905. Ŝi vivis en luksa hotelo de Novjorko ekde 1908 ĝismorte. En Novjorko ŝi kreis portreton pri Nikola Tesla. 

Ŝi tre ŝatis la bestojn.

Elektitaj ekspozicioj
---------------------

* Munkeno (1883, premiita kun ora medalo)
* Budapeŝto (1884)
* Berlino (1889, 1894, premiita kun medalo de Berlino)
* Vieno (1890, premiita kun ora medalo)
* Parizo (1891, 1892)
* Ĉikago (1893, premiita kun ora medalo)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* vidu la bildojn!

* Pepi (hundo de Parlaghy)Pepi (hundo de Parlaghy)
* Pejzaĝo kun blanka benkoPejzaĝo kun blanka benko
* Ĝenro pri ĉasadoĜenro pri ĉasado

* Patrino de ParlaghyPatrino de Parlaghy
* Lajos KossuthLajos Kossuth
* Nikola TeslaNikola Tesla
* Otto von BismarckOtto von Bismarck
* Eduardo la 7-aEduardo la 7-a
* Theodore RooseveltTheodore Roosevelt
* Vilhelmo la 2-a (Germana Regno)Vilhelmo la 2-a (Germana Regno)

Fontoj
------

* anglalingva biografio kun bildo Arkivigite je 2018-06-18 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio
* germanlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 613668
* GND: 116047364
* LCCN: no2016052746
* VIAF: 22883246
* ISNI: 0000 0000 1353 3448
* ULAN: 500075808
* RKD: 61865
 |
**Vilma Orosz** [oros], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Orosz Vilma Erzsébet** estis hungara aktoro, operetkantisto, subreto. Ŝia kuzino estis Júlia Orosz.

Vilma Orosz  naskiĝis la 2-an de septembro 1906 en Miskolc, ŝi mortis la 12-an de februaro 1970 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Vilma Orosz frekventis privatan aktorlernejon de Szidi Rákosi, ŝi faris la ekzamenojn en Teatro Magyar kaj teatro de Újpest. Post siaj studoj ŝi aliĝis al trupo de Teatro Kisfaludy de Győr. Inter 1926 kaj 1931 ŝi apartenis al *Teatro Király*, tamen interrompe ŝi havis rolojn en 1927 en Teatro Városi. En 1931 ŝi havis rolojn en Berlino, poste ŝi hejmenvenis kaj ŝi ludis en pluraj teatroj en Budapeŝto, lastfoje en 1958. En la 1940-aj jaroj ŝi ofte estis partoprenantoj de operetoj aŭdeblaj en la Hungara Radio. Ŝi estis ankaŭ talenta dancisto de operetoj.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* Imre Kálmán:
	+ *A csárdáskirálynő* - Stázi
	+ *A montmartre-i ibolya* - Ninon
* Youmans–Caesar: *Mersz-e Mary?* - Nanette

Ŝiaj filmaj roloj
-----------------

* *Forog az idegen* (1936)
* *Döntő pillanat* (1938) – provinca subreto
* *Aranypáva* (1943) – cirkisto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Vilmos Gryllus** [vilmoŝ grilus], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gryllus Vilmos** estas hungara muzikisto (komponisto, violonĉelisto, kantisto, ĉarangisto, kobozisto, buŝharpisto). Lia frato estas Dániel Gryllus, kun kiu li ofte muzikas kune.

Vilmos Gryllus  naskiĝis la 28-an de oktobro 1951 en Budapeŝto.

Vilmos Gryllus en 2012
Orkestro Kaláka (Vilmos Gryllus estas dekstre)

Biografio
---------

Vilmos Gryllus frekventis muzikan bazlernejon, poste li maturiĝis en gimnazio. En 1969 li aliĝis al Kaláka (muzikgrupo)-n. Li akiris arkitektan diplomon en Teknikuniversitato de Budapeŝto en 1976. En 1980 li estis aŭdebla en infana programo de Hungara Radio, ekde 1991 li prezentis similan programon en Hungara Televizio. Ĉefe ekde 1996 li muzikas denove kun Kaláka. Kiel ties membro, li ricevis premion Kossuth en 2000. Li faras muzikojn por la infana publiko.

Elektitaj televiziaj programoj
------------------------------

* A fekete kolostor (1986, aktoro)
* Volt egyszer egy kis zsidó (1994, aktoro)
* A reformáció dala (2003)
* Magyar népmesék (2006)
* A biciklis túra (2010)

Elektitaj libroj
----------------

* Maszkabál 1-2 (2010, poste plurfoje eldonitaj)
* Kutyát kérek, kiskutyát! (2015)
* Dalok reggeltől estig (2017)
* Biciklizős dalok (2019)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* oficiala paĝo
* datenoj
* aŭdebla muziko de Gryllus

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 645488
* LCCN: nr93028809
* VIAF: 121454761
* ISNI: 0000 0000 7949 2159
* MBA: 9e9670c9-2240-4526-9266-ba136ab0d7e4
 |
**HANKÓ Vilmos** estis hungara kemiisto, ano korespondanta de la Hungara Scienca Akademio. Li naskiĝis en Parajd la 2-an de marto 1854 kaj mortis en Budapeŝto 2-a de novembro 1923.

Biografio
---------

Vilmos Hankó havigis diplomon de instruisto en Universitato de Koloĵvaro. Ekde 1877 li instruis en Déva. En 1879 li faris studvojaĝon eksterlande por esplori la laboratoriojn de Robert Bunsen, Kirchhoff kaj Liebig. Ekde 1885 li instruis en la komerca ĉefreala lernejo de la 2-a distrikto de Budapeŝto, ekde 1907 li estis ĝia direktoro. Li priokupiĝis ĉefe pri analizo de mineralakvoj. Lia plej efika entrepeno estis la jarlibro *Universum*.

Verkoj ĉefaj
------------

* *Chemia az ásványtan és földtan elemeivel* (Bp. 1892);
* *Hazai kénes fürdők* (Bp. 1895);
* *Chemia* (Bp. 1898);
* *A magyar búza chemiai összetétele* (kun János Gáspár, Bp. 1899);
* *Régi magyar tudósok és feltalálók* (Bp. 1905);
* *A magyar birodalom ásványvizei és fürdőhelyei* (kun Samu Pap, Bp. 1907);
* *Chemiai technologia* (kun Kálmán Reichenhaller, Bp. 1910);
* *Chemia a mindennapi életben* (Bp. 1912).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon
**Viloria** [biLOrja] estas municipo en la sudoriento de la provinco Valadolido, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Tierra de Pinares* (Pinartero) en la sudo de la provinco. Ĝi estas popole konata kiel *Viloria del Henar*. Ĝi limas kun la provinco Segovio al kiu ĝi iam apartenis.

Viloria en la provinco Valadolido.
La *Tierra de Pinares* de la provinco Valadolido, verde, sude.
La Sanktejo de *Nuestra Señora del Henar*.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 11,15 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 348 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte ĉirkaŭ 60 el 1991. Ĝi distas 43 km de Valadolido, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

Estas restaĵoj de visigotoj. La areo apartenis unue al la Regno Leono kaj poste al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado, rilate al Cuéllar. Frua dokumenta mencio estas *Carta de Privilegio* de Johano la 2-a konfirmanta alian de Sanĉo la 4-a de la 20a de Decembro 1294, al la lokanoj de Viloria rajtigante plantadon de pinaro. Ekde la Mezepko Viloria estis integrita en la *Comunidad de Villa y Tierra de Cuéllar*, ene de la loĝlokaro *Sexmo de Montemayor*.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj kaj terpomoj) kaj brutobredado (ŝafoj) kaj rilata komercado ekzemple pro muelejoj de rubio. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado). Estas diversaj atelieroj kaj servoj; multaj laboristoj navedas ĉiutage al Valadolido.

De la historia pasinteco restis vizitindaj vidindaĵoj el kiuj menciindas la turo de la preĝejo, restaĵoj de alia turo kaj la Sanktejo de *Nuestra Señora del Henar*.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Valadolido

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 765465
 |
**Isak SAMOKOVLIJA** (naskiĝis la 3-an de septembro 1889 en Goraĵde [Goražde]; mortis la 15-an de januaro 1955 en Sarajevo) estis juda bosnia verkisto.

Isak Samokovlija apartenis al sefarda familio migrinta el Samokovo en Bulgario al Bosnio. Li havis kvar fratojn. Kiam Isak havis ok jarojn, li transloĝiĝis al Sarajevo por lerni. Jam dum sia gimnazia tempo li aperigis kelkajn poemojn en la gazeto *Zora.*

Stipendio de *La Benevolentia,* juda kultura kaj sociala asocio, ebligis al Samokovlija studi medicinon en Vieno de 1910 ĝis 1917. Poste li laboris en armea malsanulejo en Sarajevo. Li geedziĝis kun Hedda Brunner el Vieno; kune ili havis tri gefilojn.

Krom sia laboro kiel kuracisto li verkis poemojn, artikolojn, kritikojn kaj prozaĵojn, kiuj aperis en gazeto *Jevrejski Život.* Li tradukis verkojn de judaj verkistoj, ekzemple de Ŝalom Aŝ. En 1927 la serba gazeto *Srpski knjizevni glasnik* publikigis lian unuan novelon. Sekvis pluraj sukcesaj noveloj kaj teatraĵoj pri la juda vivo en Bosnio.

Post la dua mondmilito Isak Samokovlija fariĝis ĉefredaktisto de gazeto *Brazda.* La verkista asocio de Bosnio kaj Hercegovino elektis lin prezidanton. En 1948 li ricevis literaturan premion de la jugoslavia registaro. Liaj noveloj estis tradukitaj al pluraj lingvoj. Li oficiale vizitis Israelon en 1953, Francion en 1954.

Samokovlija mortis pro rena malsano en la malsanulejo de la Universitato de Sarajevo. Oni entombigis lin en la malnova sefarda tombejo de Sarajevo.

En Esperanto aperis
-------------------

* *Simha. La rakontoj pri ĝojo,* Sarajevo 1988, 110 paĝoj. Tradukis *Jovan Zarkoviĉ*.
* *Hebreo kiu sabate ne preĝas al dio,* en: *Antologio de la moderna bosnia-hercegovina novelo,* Sarajevo 1989, paĝoj 23–31. Tradukis Jovan Zarkoviĉ.

* Kategorio Isak Samokovlija en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 125811
* GND: 119440741
* LCCN: nr90007687
* VIAF: 61568366
* ISNI: 0000 0000 8140 4250
* SUDOC: 028938631
* BNF: 12067074x
* NKC: jn20000701561
 |
**Alfonso Antonio PORTILLO Cabrera** (naskita la 24-an de septembro 1951) estas Gvatemala politikisto kiu servis kiel Prezidanto de Gvatemalo de 2000 al 2004.

Li enposteniĝis la 14-an de januaro 2000, reprezentanta la Gvatemalan Respublikan Fronton (FRG), la partio tiam gvidita de emerita generalo kaj eloficigita militista reganto Efraín Ríos Montt (1926 – 2018) promesinte helpi la senhavulojn kaj redistribui la buĝetojn kaj rimedojn de la lando.

Post la fino de sia mandato li fuĝis al Meksiko pro la akuzoj kontraŭ li. En 2008 li estis ekstradiciita al Gvatemalo kaj liberigita sur kaŭcio. Frue en 2010, li estis arestita fare de la gvatemala polico post kiam Usono serĉis procesigi lin pro akuzoj de monlavado kaj postulis lian ekstradicion. La akuzo prezentita fare de la federacia tribunalo en Novjorko deklaras ke Portillo estas akuzita je defraŭdo de milionoj da dolaroj da publikaj financo dum sia prezidanteco en 2004-2000. Laŭ la akuzo, la ŝtelitaj fondusoj poste estis lavataj tra bankoj en Gvatemalo kaj Usono. En 2013 li estis ekstradiciita al Usono.

En 2014, dek jaroj post lia foriro kiel Prezidanto de Gvatemalo, Portillo petegis sian kulpon al koruptaj akuzoj en Usona tribunalo.  Ĉe la proceso Portio konfesis provi lavi 2,5 milionojn da dolaroj en Usono. Li ricevis la monon kiel subaĉeton de Tajvano kontraŭ la daŭra rekono de Gvatemalo en ĉi tiu lando. En februaro 2015, li finis servi sian punon en malliberejo en Denvero, kaj revenis al sia patrujo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Alfonso Portillo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biografio de CIDOB


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 809316
* GND: 1074268857
* LCCN: no00092083
* VIAF: 16777477
* ISNI: 0000 0000 4291 3538
* SUDOC: 073747831
 |



1. ↑  "United States District Judge Robert P. Patterson". United States Department of Justice. la 22-a de majo 2014. Reprenita la 16-an de marto 2022.
Sonic Youth
Arcade Fire
The Postal Service
Moonlander, Lee Ranaldo, Sonic Youth & Moodswinger, Liars
**Alternativa rokmuziko** aŭ simple **alternativa roko** estas ĝenro de rokmuziko kiu estas parenca de punko. La termino aperis inter 1979-1981 kaj populariĝis en 1992 por priskribi bandojn kiuj ne sekvis la siatempan ĉef-kurenton (tiel nomita 'mainstream').

Alternativa rokmuziko estas formita de diversaj subgenroj, kiuj eliris el la indie muzika scenejo ekde la 1980-aj jaroj kaj inkluzivas ekzemple *grunge*, indie-popo, postpunko, hardkor-punko, gotika roko, rokenrolo. Tamen, plejmulte alternativa muziko ŝuldis al punko, kaj tio preparis bazon por la kreado de subgrunda kaj alternativa muziko en la 1970aj jaroj. Kvankam oni konsideras alternativan muzikon ĉefe kiel rok-muzikon, ĝi ofte havas fortajn influojn de popol-, rege- kaj ĵaz-muziko, inter aliaj.

Notindaj ekzemoloj de alternativaj rokmuzikaj grupoj inkluzivas R.E.M. , Nirvana , Radiohead kaj Oasis, Talking Heads, Sonic Youth, Beck, Bjork, Mão Morta, Sigur Rós aŭ The Pixies.

Eksteraj ligiloj
----------------

(en) *All music guide entry for alternative rock* Arkivigite je 2010-10-16 per la retarkivo Wayback Machine

* Kategorio Alternativa rokmuziko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

(en) *Alternative Rock News* (Aktualaĵo pri alternativo roko)

(es) *Rock Alternativo*

(es) *Radiohead Mexico*

(es) *El mejor sonido del rock alternativo*

Noto kaj referencoj
-------------------

Tiu ĉi artikolo estas parta traduko de la artikolo *Alternative Rock* en la vikipedio *Simple English*, listo de aŭtoroj.

1. ↑  (en) Alan di Perna, "*Brave Noise,The History of Alternative Rock Guita*r". Guitar World, decembro 1995.
La **Angl-Irlanda Komerca Interkonsento**, en angla *Anglo-Irish Trade Agreement*, estis subskribita la 25an de Aprilo 1938 fare de Irlando kaj Unuiĝinta Reĝlando. Ĝi celis solvi la malfacilaĵojn de la Angl-irlanda komerca milito, kiu estis pluinta el 1933.

La traktato specifis, ke 20% el la tarifoj kiujn kaj Unuiĝinta Reĝlando kaj Irlando estis metintaj al la respektivaj importitaj varoj estu nuligita. Irlando devis ankaŭ pagi 10 milionojn da pundoj al Unuiĝinta Reĝlando kiel kompenso al pruntoj faritaj al terposedantoj fare de la Brita registaro.

Unuiĝinta Reĝlando ĉesis la uzadon de la "Traktatajn Havenojn" (Queenstown (Cobh), Berehaven kaj Lough Swilly) kiel estis interkonsentita en la Angl-Irlanda Traktato kiu haltigis la Irlandan Militon de Sendependeco.

Referencoj
----------

1. ↑  Irish Treaty Series, No. 1 of 1938, "Agreements between the Government of Ireland and the Government of the United Kingdom, London, 25a de Aprilo 1938."

Eksteraj ligiloj
----------------

* Dáil Éireann - Volume 71 - 27 April, 1938 — Dáil debate on the treaty ratification.
* Dáil Éireann - Volume 71 - 28 April, 1938 — conclusion of the Dáil debate.
* Finance (Agreement with United Kingdom) Act, 1938 — act passed by the Oireachtas giving effect to the treaty.
* British-Irish tripartite agreement on Trade, Finance and Defence, 1938
***Anglish*** aŭ ***Engla lingvo*** estas tipo de lingva purismo aplikata al la angla lingvo, en kiu la vortoj devenaj de la greka, la latina, kaj la latinidaj lingvoj estis anstataŭigitaj per ĝermandevenaj vortoj (vidu etimologion). En tiuj okazoj, temas pri uzado de sinonimoj kaj aliokaze neologismoj.

Historio
--------

En 1966, Paul Jennings verkis plurajn artikolojn en la revuo *Punch* en la anglish, por rememori la 900-an datrevenon de la Normana konkero de Anglio, inter ili ekzemplon de kiel Shakespeare skribus se Vilhelmo la 1-a neniam venkis:

*To be, or not to be: that is the ask-thing:*
*is't higher-thinking in the brain to bear*
*the slings and arrows of outrageous dooming*
*or to take weapons 'gainst a sea of bothers* 
*and by againstwork end them?...*
La aŭstralia komponisto Percy Grainger adoptis similan idiomon, kiun li nomis *blue-eyed English*, en siaj leteroj kaj siaj muzikaj manuskriptoj.

Rilata termino
--------------

La termino **Andersaksa** estas uzita en la angla en teknikaj aŭ sciencaj verkoj kaj estis inventita en 1992 de Douglas R. Hofstadter kiel vortludo rilata al la anglosaksa lingvo kaj kun referenco al la aŭtoro de sciencfikcio Poul Anderson. Anderson enmetis la terminon en sia artikolo "Uncleftish Beholding", traktado pri la atomteorio verkita en la Andersaksa (kurioze, la vorto "ander" signifas "alia" en la nederlanda kaj la germana). Ĉi-sube estas citaĵo el la teksto:

*The firststuffs have their being as motes called unclefts. These are mighty small: one seedweight of waterstuff holds a tale of them like unto two followed by twenty-two naughts. Most unclefts link together to make what are called bulkbits. Thus, the waterstuff bulkbit bestands of two waterstuff unclefts, the sourstuff bulkbit of two sourstuff unclefts, and so on. (Some kinds, such as sunstuff, keep alone; others, such as iron, cling together in chills when in the fast standing; and there are yet more yokeways.) When unlike unclefts link in a bulkbit, they make bindings. Thus, water is a binding of two waterstuff unclefts with one sourstuff uncleft, while a bulkbit of one of the forestuffs making up flesh may have a thousand or more unclefts of these two firststuffs together with coalstuff and chokestuff.*

Procedo por ĝia kreado
----------------------

La uzitaj teknikoj inkluzivas la jenon:

* Inventado de novaj vortoj ("firststuff" por "element" [elemento]);
* Anstataŭigoj ("motes" por "particles" [partikloj]);
* Paŭsoj el la origina lingvo ("uncleft" por "atom" [atomo])
* Paŭsoj el aliaj ĝermanaj lingvoj ("waterstuff" kaj "sourstuff" laŭ la Germana *Wasserstoff*/Nederlanda *waterstof* kaj la Germana *Sauerstoff*/Nederlanda *zuurstof*

Referencoj
----------

1. ↑

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Anglish en la hispana Vikipedio.*

Vidu ankaŭ
----------

* George Orwell

Eksteraj ligiloj
----------------

* Anglish.
* Vikio *Anglish Moot*
* Elias Molee, "Pure Saxon English, or Americans to the Front", Rand, McNally & Company, Publishers, Chicago and New York, 1890.
**Aristobulo**, science konata kiel **Aristobulo la 4-a**, (naskiĝis en la 30-aj jaroj a.K. - mortis 7 a.K.) estis membro de la heroda dinastio kaj posteulo de la makabea dinastio. Lia gepatroj estis Herodo la Granda kaj Mariamne la Hasmoneo. Iliaj aliaj infanoj estis Aleksandro, Salampsio kaj Cipro. Li fame estis mortigita laŭ ordone de Herodo, pro la instigado de Antipater la 3-a.

La infanoj de Aristobulo estis Mariamne, Herodo de Ĥalkis, Herodias, Herodo Agripo la 1-a kaj Aristobulo la juna.

Edukado en Roma
---------------

Herodo la Granda ordonis la ekzekuton de Mariamne en 29 a.K. Li antaŭe maltraktis ŝin: ekzemple, laŭ Jozefo li dufojojn donis instrukciojn al iu por mortigi ŝin, se li ne revenus, kiam li iros al roma estro. Mariamne sciiĝis pri almenaŭ unu de tiuj planoj.

Aristobulo kaj Aleksandro estis sendataj de Herodo la Granda al Romo por sia eduko. En 18 aŭ 17 a.K. Herodo revenigis ilin.

Sed Salome kaj Antipater la 3-a provis igi Herodon malami la du hasmoneidojn, post iu tempo sukcese. Imperiestro Aŭgusto sukcesis paciligi ilin, sed la sukceso ne daŭris. Fine Herodo ekzekutis Aleksandron kaj Aristobulon en 7 a.K.

Herodo sekve mortigis Antipater en 4 a.K. kvin tagojn antaŭ sia propra morto, pro ribelo.

Referencoj
----------

* Kategorio Aristobulo la 4-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 546713
 |


1. ↑  Peter Schäfer, *The History of the Jews in the Greco-Roman World*, 2003, 94.
2. ↑  Peter Schäfer, *The History of the Jews in the Greco-Roman World*, 2003, 95, 96.
3. 1 2  Peter Schäfer, *The History of the Jews in the Greco-Roman World*, 2003, 96.
La **Proksim-Orienta Fondaĵo** , antaŭe konata kiel **Usona Komitato por Armena kaj Siria Krizhelpo** ,  tiam la **Usona Komitato por Krizhelpo en la Proksima Oriento** , kaj poste **Proksima Orienta Krizhelpa Fondaĵo**, estas usona internacia socia kaj ekonomia dislvolviga organizo aŭ fondaĵo kiu sidejas en Sirakuzo, Novjorko.

Fondita en 1915, ĝi estas la plej malnova nereligia internacia disvolva organizo de Usono. Proksim-Orienta Fondaĵo organizis la unuan grandskalan modernan humanecan projekton en la mondo responde al la disvolviĝantaj armenaj kaj asiraj genocidoj. Konata kiel la Proksim-Orienta Fondaĵo ekde 1930, ĝi iniciatis multajn el la strategioj uzataj de la ĉefaj disvolvaj organizaĵoj de la mondo. En la pasintaj 100 jaroj la fondaĵo laboris kun partneraj komunumoj en pli ol 40 landoj. La fundamento organizis la unuan grandan humanecan projekton de la mondo en Usono, en la komenco de la 20-a jarcento.

Referencoj
----------

1. ↑  "Asks for $5,000,000 to Succor Armenia – American Committee Starts Biggest Undertaking of Mercy Since Relief of Belgium",  *New York Times*, 4an de oktobro 1916, paĝo 2. Kontrolita 5an de junio 2019.

* Kategorio Armena Proksim-Orienta Fondaĵo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 705122
* GND: 69043-0
* LCCN: n96050187
* VIAF: 133859554
* ISNI: 0000 0001 2161 9628
* SUDOC: 027468615
* BNF: 11950251b
 |
**La Centa Simio** (angle: *The Hundredth Monkey*) estas libro de la usona verkisto de psiĥologiaj konsililoj Ken Keyes, kiun li en la origina anglalingva eldono publikigis en januaro 1982 kaj kiu aperis en esperantlingva traduko, en septembro 1984, fare de Internacia Esperanto-Instituto en Hago, Nederlando.

Enhavo
------

En la libro la aŭtoro en pseŭdo-ne-serioza formo, sed fakte tute serioza intenco, klarigas kial nuklea armado estas sensencaĵo kaj kiel ĝi estu haltigata per persona engaĝiĝo de laŭeble multaj individuoj. Dekomence Ken Keyes rezignis pri ĉia kopirajto, tiel ke la tuta teksta kaj grafika enhavo de la libro libere restu republikigeblaj kaj tradukeblaj al pliaj lingvoj.

Science, biologoj malsamopinie disputis kaj disputas ĉu la aserto popularigita en la libro — ke populacio (ekzemple grupo da simioj) povas draste ŝanĝi la grupan konduton en la momento kiam sufiĉe granda nombro da grupanoj akiris novan konscion pri la konduto — konsideriĝu mito aŭ biologia fakto. Sendepende de tiu biologia disputo pri la tiel nomata "centa-simio-fenomeno", la libro estas pasia pledo kontraŭ nuklea armado, ankaŭ se oni konsideras la libre cititan historion de kondutoŝanĝo de populacio de japanaj makakoj nur fikcia metaforo.

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Literaturo |

* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
* Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
***La Naŭzo*** (france : *La Nausée*) estas romano filozofia kaj iomete aŭtobiografia de Jean-Paul Sartre, publikigita en 1938.
Estas per tiu libro, sia unua romano, kiel Sartre atingis famon kiu estis disvolvanta poste. En 1950, tiu romano estas inkludita en la liston de la *Grand prix des Meilleurs romans du demi-siècle* (Granda premio de la Plej bonaj romanoj de la duona jarcento).

Malgraŭ esti romano, "naŭzo" ankaŭ povas esti rigardata kiel speco de filozofia eseo. Fakte li estas unu el la plej gravaj el la ekzistadismaj skribaĵoj.

Intrigo
-------

La romano estas skribita en la unua persono kaj rakontas la rakonton de deprimita kaj soleca historiisto nomita *Antoine Roquentin*. Naŭzo estas la negativa sento, kiun la protagonisto sentas kiel rezulto de konscio pri la absurdaĵo de la sensignifa moderna vivo kaj la objektoj kiuj akompanas ĝin. La rakonto prezentas senton de kompleta fremdiĝo de la individuo de la medio ĝis la punkto de malligo.

Malgraŭ ĝia maldensa intrigo, "La Naŭzo" estas konsiderata kiel literatura ĉefverko pro sia filozofia kaj psikologia profundo kombinita kun sia unika stilo.

En Esperanto aperis
-------------------

La libro estas esperantigita fare de Roger Bernard kaj eldonita de Universala Esperanto-Asocio en la Serio Oriento-Okcidento en 1963.

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Literaturo |

* Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
* Katalogo de[*rompita ligilo*]Nacia Biblioteko de Esperanto
* Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
***La Princo*** (itale, origine: *Il Principe*) de Makiavelo estas praktika gvidlibro por regnestroj. Tra la epokoj, saĝuloj konsilas al la princo esti justa, prudenta, modera kaj celi la amon de sia regataro. Cicerono estas bona ekzemplo de tia konsilo. Sed Makiavelo, kiu ĵus vidis la disfalon de la florenca respubliko en 1512 pro la justa koro de Soderini, ne volis pensi pri la princo ideala sed la princo praktika kaj efika.

Lorenzo de Mediĉoj, por kiu Makiavelo verkis sian faman verkon *La Princo*.
La agoj de princoj kaj homoj, diris Makiavelo, ĉiam estas pelataj de la samaj pasioj tra la epokoj. Tial, per scio pri la agoj de granduloj lernita de Makiavelo per longa sperto de la moderna epoko kaj senĉesa legado de la antikva, Makiavelo posedis grandan praktikan scion pri la arto de regnestro, pri la ago kiu profitas la regnon, kaj pri la ago kiu malprofitas. En *La Princo* Makiavelo konsilas la princon pri siaj aferoj: militoj, ribeloj, armeoj, ligoj, provincoj, la sento de la popolo, ktp.

La princo, laŭ Makiavelo, por gajni kaj reteni potencon, iafoje devas agi senmorale: mensogo, perforto, perfido, ĉantaĝo, mortigo, hipokriteco, ktp. Leĝo kaj moralo estas sub la princo, ne super la princo. La celo pravigas la rimedon. La respekto de la princo por leĝo, moralo, tradicio, ktp, estas tute oportuna, ne sincera aŭ bonkora.

Pro tio, Makiavelo *admiris* la malbonajn papojn, Aleksandro la 6-a kaj Julio la 2-a.

Pluraj indikis ke Makiavelo neniam diris aferojn ne jam konatajn al regnestroj; inter aliaj, Baruĥ Spinozo, Jean-Jacques Rousseau kaj Ugo Foscolo opiniis ke la ĉefverko de Makiavelo intencis fakte montri al la popolo la praktikan kondukon de la regnestroj.

Eldonoj
-------

* Niccolò Machiavelli, Il Principe, a cura di Giorgio Inglese, con un saggio di Federico Chabod, Einaudi, 2006, LXXI-214 p. ISBN 88-06-17742-7.
* Maquiavelo, Nicolás: El príncipe. Santiago de Chile, Editorial Ercilla, 1935.
* Nicolas Machiavel, Le Prince, Éditions Ivrea, 2001.
* Machiavelli: Der Fürst. RaBaKa Taschenbuch, Neuenkirchen 2007, ISBN 978-3-940185-05-1 (kun enkonduko de Dro. Patrick Horvath)
* Machiavelli: Der Fürst. Insel Taschenbuch, Frankfurt am Main 1995, ISBN 3-458-32907-2 (kun enkonduko de Horst Günther)
* Machiavelli: Il Principe / Der Fürst. Italienisch/Deutsch. Reclam Taschenbuch, Stuttgart 1995, ISBN 978-3-15-001219-2.
* O príncipe, Edição integral bilíngue, 2007 (trad. José Antônio Martins)
* Il Principe, Einaudi, Torino, 1972.

Vidu Ankaŭ
----------

* *Arthaŝastra*, simila verko de Ĉanakja

Eksteraj ligiloj
----------------

* La Princo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio La Princo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* esperante Jurgo Alkasaro: Reala princo kaj necesa princo. Leciono de *La Princo* de N. Machiavelli.
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*