recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | Ne konfuzu ĉi tiun artikolon kun Bögöt. |

**Bögöte** estas malgranda vilaĝeto en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), en Distrikto Sárvár. La loknomo estas praa turka nomo, ja alvenis ankaŭ turkoj kun la hungaroj en 895.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 21 km²
* Loĝantaro: 330
* Poŝtkodo: 9675
* Telefonprefikso: 95
* Koordinatoj: 47°05′17″N 17°02'34″E

Situo
-----

Bögöte situas ne tro for de ĉefvojo inter Veszprém kaj Szombathely. La lagoj de **Szajki** (sajki) estas en la proksimeco, tio estas paradizo de ripozuloj.

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1387. En 1905 grafo Ervin Batthyány establis senpagan lernejon por la malriĉaj kamparanoj, kie instruis Herbert Nadler.

Vidindaĵoj
----------

La katolika preĝejo pri Baptista Sankta Johano konstruiĝis en 1756. Vidindaĵoj estas ankoraŭ kastelo de **Horváth** kaj nobeldomo de **Batthyány** (batjanji).

En Bögöte migra poŝto servas.

Famuloj
-------

En Bögöte naskiĝis *Ervin Batthyány*.
La Brazila Masivo, spite sian nomon enhavas ankaŭ grandan parton de Argentino kun elstaraj areoj en la Provinco Misiones, Argentino.
La **Brazila Masivo**, ankaŭ nomita **Brazila Ebenaĵo**, **Ŝildo de Brazilio** kaj **Kristalmasivo de Brazilio**, estas antikva kuŝejo formita de kristalaj rokoj kiuj formas tavolon el bazalto de inter 20 kaj 140 m larĝan kiu situantas en la centro-oriento de Sudameriko je diversaj profundoj laŭ la larĝo de la sedimento ĉu eola (el vento) aŭ hidra (el akvo). Ĝi etendas tra 4000 kilometroj inter siaj nordorienta kaj sudorienta pintoj. Tra ties fendoj aŭ faŭltoj fluas la riveroj de la basenoj de la Amazona kaj Plata Basenoj. La **Brazila Masivo** okupas la orienton, centron kaj sudon de Brazilo, grandan parton de Urugvajo, la orienton de Paragvajo kaj plej parton de Argentino norde de Patagonio. Hegemonias la altebeneca tereno, sed ĉe la orienta bordo la altebenaĵo descendas krute kaj tie troviĝas la ĉefaj altaĵoj en la Marmontaro, dum okcidente la descendo estas milda.

Vidu ankaŭ
----------

* Geologio de Argentino
Kovrilo de la originala konstitucio de 1988 troviĝanta en la Nacia Arkivo
La **brazila konstitucio de 1988** estas la baza teksto, kiu determinas la rajtojn kaj devojn de civitanoj kaj politikaj institucioj de Brazilo. Ĝi estis verkita dum la procezo de redemokratiigo en la lando, post la fino de la militreĝimo (1964-1985), kaj tial ĝi estas konata kiel *Constituição Cidadã* (civitana konstitucio). Ĝi estis la rezulto de vasta debato kiu daŭris pli ol jaron kaj simbolis la komencon de la tiel nomata Nova República (nova respubliko).

La fina teksto de la konstitucio estis aprobita de Ulysses Guimarães, prezidanto de la konstitucifara asembleo, kaj proklamita la 5-an de oktobro 1988. Ĝi enhavas 250 artikolojn kaj estas la plej granda konstitucio ellaborita en la brazila historio.

La teksto produktita de la debato okazigita de la konstitucifara asembleo estis konsiderata sufiĉe progresinta pri aferoj, kiuj ampleksas la rajtojn de civitanoj kaj malplimultoj ekzistantaj en la lando. Tio estis la rezulto de vasta socia mobilizado, kiu aktive partoprenis en la procezo de redaktado de la konstitucio.

Referencoj
----------

1. ↑  Artikolo sur la retejo Brasil Escola portugale

Vidu ankaŭ
----------

* Konstitucio
* Brazila Konstitucio de 1824
* Brazila Konstitucio de 1891
* Brazila Konstitucio de 1934
* Brazila Konstitucio de 1937
* Brazila Konstitucio de 1946
* Brazila Konstitucio de 1967
* Brazila Konstitucio de 1969
* Municipa organiza leĝo (Brazilo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Brazila Konstitucio de 1988 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Informpaĝo pri la konstitucio en la prezidanteca retejo portugale
**Éric ZEMMOUR** (naskiĝis la  31-an de aŭgusto 1958(nun 1958-08-31) en Montreuil) estas franca politika ĵurnalisto, verkisto, eseisto kaj kolumnisto kiu difinas sin kiel bonapartiston kaj gaŭliston, kaj estas konsiderata ekstremdekstra fare de siaj kontraŭuloj. Li estas fama pro siaj konservativaj, suverenismaj pozicioj favore al ekonomia naciismo, kontraŭ liberalismo kaj enmigrado, same kiel pro la multaj polemikoj en kiuj li estis implikita. Per la publikigo de *Le Suicide français* (La Franca Memmortigo), en 2014, li akiris popularecon ekster Francio. Li ankaŭ ricevis la premion *Prix Richelieu* en 2011 pro sia tuta kariero kiel ĵurnalisto.

En 2011 li estis kondamnata pro instigo al racia malamo kaj en 2018 pro instigo al religia malamo.

En 2021 estis onidiro, ke li intencis kandidatiĝi en la Prezidanta baloto de 2022 en Francio. Lia lasta libro, *La France n'a pas dit son dernier mot* (Francio ne diris sian lastan vorton), estis furorlibro de Amazon en Francio (200 000 ekzempleroj) en septembro 2021.

En decembro 2021, li anoncis la kreadon de sia propra politika partio, "Reconquête", kun kiu li intencis kandidatiĝi en la Prezidanta baloto de 2022 en Francio; sed post la baloto de la unua raŭndo, li atingis nur la kvaran rangon post Emmanuel Macron, Marine Le Pen kaj Jean-Luc Mélenchon.

Referencoj
----------

1. ↑  Zemmour kondamnita pro instigo al racia malamo[*rompita ligilo*] (arkivo) ĉe *Le Point*, 18-a de februaro 2011
2. ↑  Eric Zemmour apelacie kondamnita pro kontraŭislamaj diraĵoj[*rompita ligilo*] (arkivo) ĉe *Le Monde*, 3-a de majo 2018.
3. ↑   LE LIVRE D'ERIC ZEMMOUR "DÉJÀ RÉÉDITÉ". BFM TV (15/09/2021).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Éric Zemmour en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Éric Zemmour en la kataluna Vikipedio.* 

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 753173
* GND: 132058049
* LCCN: n95084203
* VIAF: 59183487
* ISNI: 0000 0001 2134 9971
* SUDOC: 033867534
* BNF: 124681117
* NDL: 01115551
* BIBSYS: 2044816
* NKC: jn19990009403
* BNE: XX4724436
 |
**András FALUS** [andrAŝ faluŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Falus András** estis hungara biologo, imunologo, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (2007).
András Falus  naskiĝis la 9-an de junio 1947 en Budapeŝto.

Biografio
---------

András Falus frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1965-1970, poste li ekinstruis en Universitato de Budapeŝto. Post 5 jaroj li eklaboris en filio de MTA. Baldaŭe li esploris en Odense, Universitato Harvard, Osaka. Li okupiĝas ĉefe pri la imunologio kaj genetiko. Li partoprenas en redaktadoj de enlandaj kaj eksterlandaj fakrevuoj. Li havas edzinon, kiu naskis 3 gefilojn. Li ricevis diversajn premiojn inter 1995-2008.

La asteroido 120324 Falusandrás estis nomita en lia honoro..

Verkaro (elekto)
----------------

* *DNA Polymorphism of MHC III Genes in Inbred and Wild Mouse Strains* (1987)
* *Az immunológia élettani és molekuláris alapjai* (1996)
* *Clinical Applications of Immunomics* (2008)

Fontoj
------

* biografio kun foto

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  JPL Small-Body Database Browser : 120324 Falusandrás (2004 MV3) (angle)
 

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 433445
* GND: 1089568967
* LCCN: n94801061
* VIAF: 52758669
* ISNI: 0000 0000 8019 2719
* SUDOC: 082392315
* BNF: 15100504s
* ORCID: 0000-0002-6843-6789
* NKC: xx0205331
 |
**Pajapan** estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Pajapan. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 122.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 14621 loĝantojn. El tiuj estis 7273 viroj kaj 7348 virinoj. La komunumo havas surfacon de 306 kvadratkilometroj. La komunumo situas je 18 gradoj kaj 16 minutoj norda latitudo kaj 94 gradoj kaj 41 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 180 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 13073 personoj. En la jaro 2000 temis pri 14071, do temis pri kresko / malkresko je 1.48 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 12239 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 8517 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al % de la loĝantoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **posttraŭmata stresa perturbo** (**PTSP**) estas psika malsano, kiu povas aperi post kiam persono suferas traŭmatan eventon, kia seksperforto, milito, trafikakcidento, aŭ alia minaco kontraŭ ties vivo. Simptomoj povas ampleksi maltrankvilajn pensojn, sentojn, aŭ sonĝojn pri la eventoj, korpan aŭ psikan maltrankviliĝon post percepto de traŭmatomemorigaj signaloj, klopodojn eviti tiajn signalojn, ŝanĝojn pri kiel la persono pensas kaj sentas sin, kaj plisenteman fuĝo-luktan reagon. Tiuj simptomoj daŭras pli ol unu monaton post la evento. Junaj infanoj malpli ofte montras streĉon kaj pli ofte esprimas siajn memorojn per ludado. Homoj kun PTSP havas pli grandan sinmortigo-danĝeron.

La plimulto da homoj spertintaj traŭmatan eventon ne eksuferos PTSP. Tiuj, kiuj spertas interpersonan traŭmaton (ekzemple seksperforton aŭ mistrakton de infano) pli probable eksuferos PTSP kompare kun tiuj, kiuj spertas neperfortan traŭmaton, kiaj akcidentoj kaj naturaj katastrofoj. Preskaŭ 50 elcento da seksperfortitaj homoj eksuferos PTSP. Estas iom malpli probable, ke infanoj eksuferos PTSP post traŭmato ol plenkreskuloj, precipe se ili aĝas malpli ol dek jarojn. Diagnozo baziĝas je la ĉeesto de certaj simptomoj post traŭmata evento.

Prevento povas esti ebla kiam terapio estas celita al tiuj kun fruaj simptomoj, sed ne estas efika por ĉiuj homoj post traŭmato. La precipaj kuracoj por homoj kun PTSP estas psikoterapio kaj medikamentoj. Multaj malsamaj specoj de psikoterapio povas esti utilaj. Tio povas okazi inter suferanto kaj terapiisto aŭ en grupo. Kontraŭdeprimiloj de la speco *selektiva malhelpaĵo de realpreno de serotonino* estas unuavicaj medikamentoj por PTSP kaj rezultigas helpon por duono da suferantoj. Tia helpo tamen estas malpli granda kompare kun tio donata de psikoterapio. Estas malklare ĉu medikamentoj kaj terapio havas kunan avantaĝon. Ne ekzistas sufiĉa evidenteco por subteni aliajn medikamentojn kaj iuj, ekzemple benzodiazepinoj, eĉ povas esti malutilaj.

En la plimulto de la mondo, ofteco dum ajna jaro estas inter 0.5 kaj 1 elcento. Pli grandaj oftecoj povas okazi en regionoj de armita konflikto. Ĝi estas multe pli ofta en virinoj ol en viroj. Simptomoj de traŭmatorilataj mensaj malsanoj estis dokumentitaj ekde almenaŭ la epoko de la antikvaj Grekoj. Dum la Mondaj Militoj oni komencis pli studi la fenomenon, kaj ĝi estis konata sub diversaj terminoj kia ekzemple "batala neŭrozo." Oni ekuzis la terminon "posttraŭmata streĉa perturbo" dum la 1970-aj jaroj.

Malofte la posttraŭmata stresa perturbo, daŭrinta plurajn jarojn, povas konduki al daŭra ŝanĝiĝo de personeco (F62.0 laŭ KIM-10), konsistante el "malamikema, nefidema sinteno pri la mondo, socia memizoliĝo, sento de malpleneco aŭ malespero, konstanta sento de nervozeco kvazaŭ la suferanto estas konstante minacata, kaj fremdiĝo."

Vidu ankaŭ
----------

* Apatio
* Deprimo
* Golf-Milita sindromo

* Kategorio Posttraŭmata stresa perturbo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Tivadar Wanyek** [vanjek], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Wanyek Tivadar,** serbe **Тивадар Вањек** estis hungara-serba ekspresionisma pentristo. Lia familia nomo estis *Vanjek* por eviti la hungaran ortografion.

Tivadar Wanyek  naskiĝis la 21-an de septembro 1910 en Nagykikinda (Hungara reĝlando, nuntempa Kikinda en Serbio), li mortis la 29-an de majo 1981 en Zrenjanin (Jugoslavio, nun en Serbio) (la biografioj ne konsentas en la biografiaj datenoj!).

Biografio
---------

Tivadar Wanyek lernis tre frue fotadon, sed en la fotateliero li jam pentradis diversajn dekoraciojn, eĉ dekoraciojn por teatra trupo. Li aĝis 10, kiam li pentradis la unuan pentraĵon. En la 1940-aj jaroj li studis en liberaj lernejoj de Károly Patkó kaj Vilmos Aba-Novák, poste li hejmenvenis al Vojvodino. Li studvojaĝis en Aŭstrio, Italio, Francio kaj Nederlando. En 1956 li fondis artistan kolonion en Eĉka, poste li gvidis ĝin, same ankaŭ la lokan galerion. Li ricevis 3 jugoslaviajn premiojn.

El solaj ekspozicioj
--------------------

* Beogrado (1958, 1962, 1969, 1972)
* Kikinda (1960, 1969)
* Eĉka (1960, 1970, 1973)
* Zrenjanin (1960, 1969)
* Novi Sad (1961, 1969)
* Bruselo (1964)
* Budapeŝto (1965)
* Arthalo Budapeŝto (1975)

El kolektivaj ekspozicioj
-------------------------

* Subotica (1938)
* Zrenjanin (1953, 1969)
* Beogrado (1956, 1963, 1969, 1972)
* Parizo (1969)
* Zagrebo, Ljubljano (1972)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Falusi betyár, 1920
* Csukott ablakok, 1957
* Kapu és gémeskút, 1961
* Különös család, 1968
* A vár fehér asszonya, 1970
* Vendégvárás, 1979
* A menyasszony álma, 1980

Memorigiloj
-----------

* busto supozeble en Zrenjanin

Fontoj
------

* biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 619226
* VIAF: 121492259
 |
**András Derzsi** [andrAŝ derĵi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Derzsi András** estas hungara politikisto, ministro, inĝeniero.

András Derzsi  naskiĝis la 23-an de majo 1945 en Rumanio en Cluj.

Biografio
---------

András Derzsi apartenis al la hungara minoritato en Rumanio. Li frekventis teknikuniversitaton en Budapeŝto, kie li akiris diplomon en 1968. Post lernado li laboris kiel inĝeniero en konstruteknika entrepreno. En 1972 li aliĝis al la komunistoj, en la sama jaro li ricevis postenon en la ĉefurba municipo. Post jaroj li jam havis pli signifajn taskojn kun postenoj. En 1976 li plulernis en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto, en 1983 li frekventis politikan altlernejon. Inter 1988 kaj 1990 li estis ministro pri transporto, telekomunikado, konstruo. Post falo de la socialismo li forlasis la politikon kaj li iĝis entreprenisto.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Postpozicio** estas speco de rolmontrilo, vorteto, kiu montras kiel substantivo rolas en frazo. Ĝi estas esence sama lingvistike kiel prepozicio, sed sekvas sian substantivan sintagmon, anstataŭ malsekvi ĝin, kiel la prepozicioj de Esperanto, la angla, Latino, ktp. Por pli ampleksa diskuto pri la temo kaj terminologio, vidu "prepozicio".

Inter la lingvoj uzantaj postpoziciojn estas la hinda, la japana, la hungara, la tatara kaj la finna. Kutime postpoziciaj sintagmoj malsekvas la modifitan vorton, malkiel la prepoziciaj sintagmoj en Esperanto kaj aliaj prepoziciaj lingvoj.

Ekzemploj:

* en la hinda lingvo: हम घर में ही रहें ?= "ĉu ni ja restus en domo?", (घर domo, में en)
* nepala lingvo: म घर मा वस्छू *Ma ghar **maa** basčhu* = laŭvorte „Mi domo en loĝas" = Mi loĝas en domo.
* finna lingvo: *talon edessä* (laŭvorte: "domo kontraŭ", do kontraŭ la domo)
* hungara lingvo: *kutya nélkül* ("hundo sen", do: sen hundo)
* tatara lingvo: *Татар турында (хикәяләр)*  ("Tataroj ĉirkaŭ" (rakontoj), do: (rakontoj) ĉirkaŭ Tataroj)
* japana lingvo: *doko e* ("kie al", t.e. kien)
* korea lingvo: *Hanguk e* ("Koreo al", do: al Koreo)
* gvarania lingvo:
	+ che rógape = laŭvorte „mi domo en" = en mia domo
	+ ka'aguýrupi = laŭvorte „arbaro tra" = tra arbaro

En kelkaj lingvoj postpozicioj estas nur tre malmultaj:

* germana lingvo: *ihr zuliebe* ("al ŝi por amo", do por amo al ŝi)
* latina lingvo: *honoris causa* ("de honoro pro kialo", "pro la honoro")
* angla lingvo: *long time ago* (laŭvorte: multe da tempo antaŭ, t.e. antaŭ multe da tempo)

Lingvoj kiuj havas postpoziciojn anstataŭ prepozicioj emas esti lingvoj en kies frazoj oni normale metas objektojn de verboj antaŭ iliaj verboj (speciale en la komunega SOV-ordigo). Tamen, tio estas nur emaĵo (ekzemple, la latina estis normala SOV-lingvo, sed uzis prepoziciojn). Samamaniere la germana kaj la angla estas plejparte SVO-lingvoj, sed uzas plejparte prepoziciojn.
**Sándor Buffó Rigó** [ŝAndor], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Buffó Rigó Sándor** estis hungara violonisto, kapelmajstro.

Memorkolono pri Sándor Buffó Rigó kaj alia violonisto
Sándor Buffó Rigó  naskiĝis la 18-an de aprilo 1949 en Tata (Hungario), li mortis la 27-an de aprilo 2014 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sándor Buffó Rigó ricevis sian muzikan edukadon unue hejme de sia patro, poste en la loka muziklernejo, fine en studio en Budapeŝto. Li praktikadis la violonadon unue en orkestro de sia patro, poste en cigana orkestro konata tutlande. Li akiris diplometon en 1967, en la sama jaro li estis ano en popolorkestro de Hungara Radio. En 1970 li atingis la gradon primasa violonisto kaj li muzikadis jam ankaŭ eksterlande. En 1992 li aliĝis al cigana orkestro kun cent anoj kiel primara violonisto. Post 5 jaroj li estis arta gvidanto, en 2005 ĝismorte prezidanto de la orkestro. Li ricevis premiojn en 1995 kaj 2000. Li havis edzinon, kiu naskis trifoje.

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 636811
 |
La **Arĝenta Libro** (latine, *Codex Argenteus*) aŭ Arĝenta Biblio estas la plej fama libro en la gota lingvo, kaj estas unu el la plej antikvaj libroj en iu ajn ĝermana lingvo. Ĝi estas luksa evangeliaro, verŝajne eldonita en Raveno, Italio por la reĝo Teodoriĥo la Granda (ĉ. 455-526). Ĝi estas la plejparto el la korpo de gotaj skriboj.

La Arĝenta Libro nun restas en Upsalo, Svedio, kie 100 mil homoj vidas ĝin ĉiujare. La originala libro enhavis almenaŭ 336 foliojn; la nuna libro nur enhavas 187 foliojn. Unu alia folio troviĝis en 1970 en Speyer en Germanio.

La nomo devenas de la arĝenta kaj ora inko en kiu ĝi estas skribita (sur folio purpura). Ĝi ne estas plena Biblio, sed nur enhavas la kvar evangeliojn, kiel tradukitaj el la greka lingvo en la gotan de Vulfilo en la 4-a jarcento.

Tridek jaroj post Teodoriĥo, la gota regno en Italio disfalis kaj la libro perdiĝis ĝis la 16-a jarcento, kiam ĝi reaperis en Werden, Germanio en benediktana monaĥejo. La vojaĝo inter Raveno kaj Werden dum mil jaroj estas nekonata. Eble Karolo la Granda, kiu vizitis Ravenon kaj estis fascinato de Teodoriĥo kaj Raveno, forportis la libron al Aĥeno, kiu estas proksime de Werden.

Post Werden, la libro estis la posedaĵo de la imperiestro Rudolfo la 2-a, kiu tenis la libron kun libroj de magio en sia kastelo en Prago. En 1648, Svedio venkis la urbon kaj la libro fariĝis la posedaĵo de la sveda Reĝino Kristina. Ĝi nun estas la posedaĵo de la Universitato de Upsalo, depost 1669 (post kiam ĝi preskaŭ perdiĝis en la maro je 1662).

Unua paĝo de la Arĝenta Libro

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Arĝenta Libro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2006-02-05 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2005-11-11 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2007-02-12 per la retarkivo Wayback Machine
* Arkivigite je 2007-02-12 per la retarkivo Wayback Machine
**Tivadar Tulassay** [tulaŝai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tulassay Tivadar** estas hungara kuracisto, infankuracisto, profesoro, membro (korespondanta en 2001, ordinara en 2007) de Hungara Scienca Akademio. Lia frato estas Zsolt Tulassay same kuracisto kaj akademiano.

Tivadar Tulassay  naskiĝis la 18-an de januaro 1949 en Ĉeĥoslovakio en Galanta.

Biografio
---------

Tivadar Tulassay apartenis al la hungara minoritato en Ĉeĥoslovakio. Li frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1968-1974. Post 4 jaroj li akiris fakdiplomon ankaŭ pri infankuracado, baldaŭe pri virinaj malsanoj. En la studjaro 1985 li plulernis en Humboldt-Universitato en Berlino. En 1992 li estis nomita katedrestro en la medicina universitato (post du jaroj li profesoriĝis). Li estis vicdekano inter 1990-1995, poste vicrektoro, fine rektoro en 2003. Li doktoriĝis en 1990 antaŭ la akademio. Li okupiĝas ekzemple pri la alta sangopremo. Li ricevis premiojn inter 1988-2010, inter ili aparte menciinda estas belga premio en 2002.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Koraszülöttek patológiás veseműködése* (1983)
* *Renal Vascular Disease in the Newborn* (1998)
* *Increased mucosal expression of Toll-like receptor (TLR)2 and TLR4 in coeliac disease* (2007)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungare
* (la teksto estas legebla pli malsupre antaŭlaste) hungare

* Kategorio Tivadar Tulassay en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 468625
* LCCN: no2007148905
* VIAF: 44093297
* ISNI: 0000 0000 7910 1648
 |
**Nacia lingvo** estas fundamenta eco de la etno, kiun kutime oni nomas nacio, kune kun moroj, kulturo, eventuale religio, ktp. La nacia lingvo tre ofte estas politika ligilo kiu finfine helpas la unuigon de la nacio kaj ankaŭ ofte eĉ helpas la konverton de nacio en ŝtaton, kiel okazis dum la unuiĝo de Italio aŭ la kreado de moderna Germanio. Tiam la nacia lingvo iĝas oficiala lingvo kaj ofte siavice malhelpas la disvolvigon de aliaj minoritataj lingvoj.

La homoj kiuj parolas saman lingvon konsideras sin kiel membroj de la sama nacio; tio okazas kiam estas sufiĉe klaraj la limoj de la nacioj, kiel ĉe Portugalio, Islando aŭ Japanio. Tio ne okazas ĉe internacia lingvo, ĉe artefarita lingvo aŭ ekzemple ĉe Esperanto. Ankaŭ en multaj diversaj situacioj oni ne povas paroli pri nacia lingveco, kiel ĉe la kreolaj lingvoj. Ankaŭ ne okazas en inversaj situacioj, tio estas kiam nacio povas enhavi du aŭ pliajn lingvojn, kiel povas esti konsiderita en Belgio aŭ Svisio.

Ĉar plej ofte oni konfuziĝas la konceptojn de nacio kaj ŝtato, ankaŭ tre ofte oni konfuziĝas inter **nacia lingvo** kaj oficiala aŭ *ŝtata lingvo*, kion nepre oni evitu.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de lingvoj
* Lingvo
	+ Gepatra lingvo
	+ Oficiala lingvo
* Lingvopolitiko
**BORTNYIK Sándor** [bortnjik] estis hungara pentristo, dizajngrafikisto naskita en Marosvásárhely la 3-an de julio 1893 kaj mortinta en Budapeŝto la 31-an de decembro 1976.

Biografio
---------

Sándor Bortnyik inter 1913-1915 vizitis la liberlernejon de Károly Kernstok, János Vaszary kaj József Rippl-Rónai. Lin influis precipe la arto de Kernstok. Li dizajnis sian unuan afiŝon en 1910 kaj iĝis la domgrafisto de parfumfabriko Savoly. En 1917 li konatiĝis kun Lajos Kassák kaj aliĝis al rondo de revuo *Ma*. En 1920 li elmigris Vienon, sed li restis kunlaboranto de *Ma*. Li dizajnis librokovripaĝojn por eldonaĵoj de *Bécsi Magyar Kiadó* kaj *Bán Verlag*. En 1921 aperis lia *Albumo*, kies kreaĵojn Kassák altetaksis en sia antaŭparolo. En 1922 li elpaŝis de *Ma* kaj li translokiĝis al Weimar, kaj li ekkontaktiĝis kun Bauhaus kaj Van Doesburg. En 1922 kaj 1923 Herwarth Walden prezentis liajn kreaĵojn en Berlin, en la *Sturm Galerie*. En 1925 li definitive revenis Hungarujon, (Budapest). En 1925-1926 li estis la fondinto de absurda teatro *Zöld Szamár* (Verda Azeno), ĝia scenejdekoraciisto, verkisto. En 1927 li estis artredaktoro, aŭtoro kaj grafikdizajnisto de revuo *Új Föld* (Nova Tero), En 1930 li estis fondintano de la *Magyar Könyv- és Reklámművészek Társasága*; inter 1929-1931 kiel ano de societo li ekspoziciis en la *Képzőművészek Új Társasága*; en 1932 li estis elektita komitatano de *Magyar Műhely Szövetség*. Inter 1928-1938 li havis grafikan privatlernejon *Műhely*, en kiu li instruis laŭ la principoj de *Bauhaus*. En 1933 li aperigis propran revuon kun titolo *Plakát* (Afiŝo). Ekde 1945 li havis rolon aktivan en la artvivo. En 1946 li estis ano de *Művészeti Tanács* (Arta Konsilantaro). Inter 1947-1949 li estis ĉefredaktoro de la revuo *Szabad Művészet* (Libera Arto); inter 1948-1949 li estis profesoro de la Industriarta Altlernejo; inter 1949-1956 direktoro de Belarta Altlernejo.

Premioj, distingoj
------------------

* Munkácsy-premio (1955),
* Meritartisto (1956),
* Eminenta artisto (1970),
* Kossuth-premio (1973).

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Margit Bárdy
* Tihamér Csemiczky
* Vera Csillag
* Pál Fux
* Gyula Macskássy
* Tibor Szántó
* Ádám Würtz

Fonto
-----

* Artportalo.hu

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Sándor Bortnyik en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Pri la artisto[*rompita ligilo*]
* Kieselbach Galerio
* Arto en Hungarujo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 251063
* GND: 123547458
* LCCN: no89007738
* VIAF: 56717541
* ISNI: 0000 0001 1833 3186
* SUDOC: 034383484
* BNF: 14970181t
* ULAN: 500026527
* RKD: 10877
* NKC: mzk20191036815
 |
**Sándor Budinszky** [ŝAndor budinski], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Budinszky Sándor** estis hungara raportisto.

Sándor Budinszky  naskiĝis la 21-an de junio 1901 en Budapeŝto, li mortis la 27-an de marto 1975 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sándor Budinszky aliĝis al la Hungara Radio en 1933. Li iĝis la plej konata raportisto ĝis fino de la 2-a mondmilito. Li kreis la hungaran raportistan stilon. En 1945 li estis arestita kelkajn monatojn. En la sekva jaro li estis akuzita pri militaj krimoj, ĉar li faris raporton pri Bombardado de Kassa. Fine li ricevis duonjaron da malliberejo pro 2 artikoloj aperintaj en gazeto de la Hungara Radio. Lia sorto dum la socialismo ne estas konata. Li ricevis personan premion de Miklós Horthy en 1943.

Li edziĝis en 1934.

Lia sola filma rolo
-------------------

* *Üzenet a Volga-partról* (1942) - raportisto, kiel li mem

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Arévalo de la Sierra** [aREbalo delaSJEra] estas municipo de Hispanio, en la regiono Kastilio kaj Leono, norde de la provinco Sorio kaj komarko *Tierras Altas* (Altaj Teroj) en la nordo de la provinco, kaj en la subkomarko Almarza.

Geografio
---------

*Tierras Altas* en la nordo de la provinco Sorio.
Loko de Arévalo de la Sierra en la provinco Sorio.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 40,08 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 73 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 180 loĝantojn el la 1970-aj jaroj. 

Ĝi distas 29 km de Sorio, provinca ĉefurbo. En ĝia teritorio estas loĝlokoj Torrearévalo kaj Ventosa de la Sierra, same kiel la jam senhomejoj Castellanos de la Sierra kaj Acebal de Garagüeta. ​

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 10-a jarcento.

Meze de la 19-a jarcento la municipa teritorio pliiĝis ĉar aligis Castellanos de la Sierra. Fine de la 20-a jarcento la municipa teritorio pliiĝis ĉar aligis Torrearévalo kaj Ventosa de la Sierra.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), forstado kaj transmigra brutobredado (ŝafoj kaj bovoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun kultura kaj rura turismo, piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj estas la preĝejoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de provinco Sorio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (hispane)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rTierras Altas |
| --- |
| Aldealices• Almarza• Arévalo de la Sierra• Ausejo de la Sierra• Carrascosa de la Sierra• Castilfrío de la Sierra• Castilruiz• Cerbón• Cigudosa• El Royo• Estepa de San Juan• Fuentes de Magaña• Fuentestrún• La Póveda de Soria• Las Aldehuelas• Magaña• Oncala• Rebollar• Rollamienta• San Felices• San Pedro Manrique• Santa Cruz de Yanguas• Sotillo del Rincón• Suellacabras• Trévago• Valdeavellano de Tera• Valdegeña• Valdelagua del Cerro• Valdeprado• Valtajeros• Villar del Ala• Villar del Río• Vizmanos• Yanguas |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 218589
 |
**Tivadar Böcker** [boker], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Böcker Tivadar** estis hungara geologo, hidrologo, speleologo.

Tivadar Böcker naskiĝis la 1-an de aprilo 1931 en Újpest, li mortis la 18-an de junio 2015 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Tivadar Böcker akiris diplomon en Teknikuniversitato de Budapeŝto en 1954, iom poste li doktoriĝis. Post la diplomo li laboris 3 jarojn en firmao en Miskolc, kie li respondecis pri boradoj en la profundon. Inter 1957-1959 li estis geologo en minejo de Várpalota. Inter 1959 kaj 1964 kaj 1981–1991 li estis en instituto pri aluminio, kie li okupiĝis pri baŭksitoj. Inter la du periodoj li estis ĉefgeologo en similaj laborejoj kaj en 1973 li kandidatiĝis. Li esploris akvojn en la jaroj 1972 kaj 1973 en Jemeno kaj Lagoso. Depost fino de la socialismo li estis entreprenisto pri geologio. Li ricevis 2 memormedalojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A karsztosodás, a tektonika és a karsztvíz kérdéseiről a bauxitbányászatban* (1963)
* *Karstic Water Research in Hungary* (1969)
* *A Keleti Bükk karszthidrológiai kutatása a források hasznosítása céljából* (1971)
* *A Hévízi-tó és a bauxitbányászat* (1987)
* *A Dunántúli-középhegység főkarsztvízszintjének előrejelzése az 1992-2010 közötti időszakra* (kunaŭtoro, 1992)
* *Bauxit - Bánya - Víz* (2007)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 674764
* LCCN: n80097021
* VIAF: 11149148
* ISNI: 0000 0000 8018 0275
 |
**Emma Tiger SCHWEIGER** (naskiĝis la  26-an de oktobro 2002(nun 2002-10-26) en Los-Anĝeleso, Kalifornio, do nun 20-jara) estas germana aktorino kaj la filino de Til Schweiger.

Vivo
----

Emma Schweiger estas la plej juna filino de la germana aktoro Til Schweiger kaj la usona mododezajnistino Dana Schweiger. Ŝi havas tri gefratojn: Valentin (frato), Luna kaj Lilli Schweiger (fratinoj).

En kineja filmo ŝi unuafoje aktoris en aĝo de kvin jaroj: en la tiujare plej sukcesa germania kineja filmo *Keinohrhasen* ("senorelaj leporoj") ŝi ravis en la rolo de la knabineto *Cheyenne-Blue* [ĉa**jen** blu]. Ankaŭ en la daŭrigo *Zweiohrküken* ("duorelaj kokidoj" - ambaŭ filmtitoloj aludas al strangaj memkudritaj infanludiloj) ŝi havas tiun rolon. En la filmo *Männerherzen* ("viraj koroj") de la sama jaro ŝi videblas en flanka rolo apud sia patro kaj la aktoro Christian Ulmen.

Sian unuan ĉefan rolon la knabino havis en 2011 en la kineja filmo *Kokowääh*, denove flanke de sia patro - la filmo esence profitas de ŝia infana ĉarmo kaj memfido. En somero 2011 ŝi ĉefrolis en la televida filma komedio *Und weg bist du* ("Kaj for estas vi"). Same ekde la jaro 2011 ŝi kun siaj du fratinoj prezentas la pribestan germanlingvan televidan serion *Die Pfotenbande* ("la bestopieda bando").

En 2011 ŝi nomumiĝis por la infana kina premio *Nickelodeon Kids' Choice Awards* pro sia rolo en la filmo *Kokowääh*.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Emma Schweiger ĉe Interreta filma datumbazo (angle)

Notoj
-----

1. ↑   informo pri Emma Schweiger en la retejo *zelluloid.de* (germane). Arkivita el la originalo je 2011-02-09. Alirita 2012-01-06.
**Kvitøya** (en Esperanto estus: "Blanka Insulo") estas insulo en la insularo Svalbardo de la Arkta Oceano, kun areo de 682 km². Ĝi situantas je 80° 09′ 05″ N 32° 35′ 37″ O﻿ / ﻿80.15139 °N, 32.59361 °O﻿ / 80.15139; 32.59361 (mapo), kio faras ĝin la plej orienta parto de Norvegio. La plej proksima posedaĵo de Rusio en Arkto, nome Insulo Viktorio, kuŝas nur je 62 km oriente de Kvitøya.

Kvitøya estis malkovrita de nederlandano Cornelis Giles en 1707, kaj ĝi aperis laŭ la nomo 'Giles Land' sur mapoj en diversaj formoj, grandoj kaj situacioj tra jarcentoj. La nuna nomo estis farita de la balenkaptisto Johan Kjeldsen el Tromsø en 1876.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Kvitøya en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* GoNorway - Kvitøya Arkivigite je 2015-09-24 per la retarkivo Wayback Machine
* Article in Polish by Andrzej M. Kobos with many haunting pictures of the balloon expedition and Kvitøya Arkivigite je 2007-09-30 per la retarkivo Wayback Machine
**Emma DELLI,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Delli Emma** estis hungara aktoro, reĝisoro. Ŝia origina familia nomo estis *Dickmann* ĝis 1885, sed poste ŝia nomo aperis foje *Deli, Delly, Dieckmann*. Ŝia edzo estis Lajos Török (kuracisto), tial ŝia edza nomo estis *Török Lajosné*.

Emma Delli  naskiĝis la 1-an de februaro 1866 en Szeged. Ŝi mortis la 12-an de februaro 1929 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Emma Delli frekventis akademion pri teatro, kie ŝi lernis ĉefe de Gergely Csiky. En 1888 ŝi aliĝis al trupo de Mór Ditrói en Kolozsvár, ekde 1894 ŝi ludis en trupo de András Leszkay en Nagyvárad kaj Arad. En 1896 Mór Ditrói invitis ŝin al nova teatrejo de Budapeŝto. Tie ŝi apartenis al la plej sukcesaj aktoroj. Post 2 jaroj ŝi edziniĝis. Inter 1901 kaj 1905 ŝi aktoradis en Nacia Teatro (Budapeŝto), tiam ŝi estis ankaŭ reĝisoro. Depost 1905 ŝi forlasis la teatron pro peto de ŝia edzo.

Ŝiaj roloj (elekto)
-------------------

* Georges Feydeau: Osztrigás Mici - titolrolo
* Emil Ábrányi (pli juna): A végrehajtó - Cocotte
* Beaumarchais: La freneza tago, aŭ La edziĝo de Figaro - Zsuzsi
* Ferenc Herczeg: Ocskay brigadéros - Dili

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio Emma Delli en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Carl Albert LINDHAGEN** (naskiĝis la 17-an de decembro 1860 en Stokholmo, mortis la 11-an de marto 1946 en Stokholmo) estis sveda esperantano, urbestro (magistratestro kaj ĉefjuĝisto) de Stokholmo kaj socialdemokrata parlamentano.

Profesia vivo
-------------

Lindhagen studis juron en Upsalo. Kiel juristo li konsilis al la realigado de la testamento (juro) de Alfred Nobel. Li mem ankaŭ estis kandidato por ricevi la Nobel-premion.

En 1909 Lindhagen aliĝis al la Sveda socialdemokratia partio, kiam li jam estis 50-jaraĝa. Li estis en la maldekstra flanko de la partio kaj en 1917 tiu flanko starigis propran partion, kiu poste iĝis komunista partio kaj nun estas la Vänsterpartiet. En 1921, Lindhagen kun grupo de sampensanoj ekkontraŭis bolŝevikismon. Ili fondis propran partion, sed en 1923 reaniĝis al la Sveda socialdemokratia partio.

Kiel socialdemokrato, Lindhagen poris plibonigon de inaj rajtoj kaj la inan balotrajton, kaj batalis por plibonaj rajtoj por laboristoj, farmistoj kaj sameoj.

Esperanta agado
---------------

En 1911 Lindhagen metis la problemon de tutmonda lingvo al la decido de la sveda parlamento; revenis poste kun sia propono preskaŭ ĉiujare, de 1928 klare proponante Esperanton. Sekvo: en 1929, 1930, 1931 la parlamento voĉdonis sumon da 2900 kronoj por instruistaj kursoj de Esperanto.

Laŭ la retejo de Sveda Laborista Esperanto-Asocio (SLEA), Lindhagen ne estis ano de SLEA aŭ aktive parolis Esperanton.

Lindhagen vizitis la UK 1927 en Gdańsk kaj partoprenis la kurson de Andreo Cseh por svedaj parlamentanoj. Li faris prelegon dum la Somera Universitato 1934.

Referencoj
----------

1. ↑  Lars Gogman.  Mellan Babels torn och Norra Bantorget: Arbetaresperantismen.

|  |  |
| --- | --- |
|  Kopirajto | Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el la **Enciklopedio de Esperanto**.

---

La originala teksto kontroleblas en interreta arkivo de la fonto. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | Trovu **« Carl Lindhagen »** inter la  **Vizaĝoj de homoj rilataj al la ideo «Internacia Lingvo»** |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 24913
* GND: 117675695
* LCCN: nb98081547
* VIAF: 69713460
* ISNI: 0000 0000 7858 3454
* LIBRIS: 206001
* SUDOC: 174911491
* BIBSYS: 90723765
* NKC: skuk0000803
 |
**Navezuelas** estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro.

Loĝantoj
--------

La loĝantoj nomiĝas *navazueleños*. La censita populacio en 2008 estis de 699 loĝantoj.

Situo
-----

Navezuelas estas situa en la orienta parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Villuercas, je altitudo de 930 m; je 129 km de Cáceres, provinca ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 60 km². La vilaĝo estas montara, de tre malfacila atingo historie.

Geografio
---------

Navezuelas estas en la koro de la komarko de la Villuercas, fakte ĉe la monto Las Villuercas, ĉirkaŭata de montara kruta pejzaĝo, riĉa je flaŭro kaj faŭno.

Oni atingas ĝin laŭ la aŭtoŝseo Madrido-Lisbono (A-5) laŭ devojiĝo al Deleitosa, tuj post la tunelo de Miravete. Tiu ŝoseo iras al Guadalupe kaj trapasas la lokojn de Deleitosa, Retamosa kaj Roturas. Ekde Cáceres kaj Trujillo laŭ la ŝoseo kiu iras al Zorita kaj Logrosán ĝis Cañamero, de kie oni iras al devojiĝo al Berzocana-Navezuelas. Ekde Mérida, laŭ la N-430 al Ciudad Real, kaj ĉe Cañamero laŭ la antaŭa indikita direkto.

Faŭno
-----

Ĉe ravinoj loĝas grandaj kadavromanĝantoj kiaj Gipsoj, Kadavrogrifoj, kaj rabobirdoj kiaj la Reĝa aglo, la Migra falko kaj aliaj interesaj grandaj birdoj kiaj la Nigra cikonio. Inter la pli malgrandaj birdoj elstaras la Blua pigo, la Garolo, la Ruĝa perdriko kaj aliaj.

Inter la mamuloj oni povas diri, ke en la ĉirkaŭaj arbaroj kaj makisoj loĝas aproj kaj kapreoloj, kiuj videblas frumatene aŭ malfruvespere en la plej verdaj kaj densaj zonoj de la arbaro. Aliaj kiaj la Vulpo kaj la Sovaĝa kato, nur kiam oni surprizas ilin trapase ŝoseojn. La Lutro loĝas en la naturaj riveroj de la zono. Kaj inter ĉiuj elstaras la Linko, nur eventuale kaj sporade en la zono.

La plej signifa reptilio estas serpentoj kiaj la Latasta vipuro, kiu trafas taŭgajn kondiĉojn en la ŝtonaj deklivoj de la zono. Ankaŭ la venenaj Malpolono kaj la Hufuma serpento. Estas komunaj la Iberia lacerto kaj la Longvosta lacerteto. Inter amfibioj menciindas la Bufo, la Salamandro kaj la Rano. Inter la fiŝoj de la riveroj de la zono elstaras la Truto.

Flaŭro
------

Elstaras ĉefe la kaŝtanarbo, kiu enspezigas grandan parton de la riĉo de la vilaĝo. Krome estas kverkoj, korkokverkoj, anzinoj kaj multaj aliaj. Ĉe la makiso en la plej altaj zonoj de la montaro estas pirenea kverko. Krome abundas Cistoj kaj Erikoj. Fine
menciindas gravega arbo ĉar estas restaĵo de eksaj humidaj praarbaroj jam neekzistantaj nome ĉerizlaŭro.

Historio
--------

Estas pruvoj de prahomaj setlejoj. Dum la epoko de feŭdismo ĝi dependis de la Kastelo de Cabañas del Castillo kaj de ties diversaj posedantoj ĉu arabaj, ĉu kastiliaj; poste tiu teritorio apartenis al Trujillo kaj al la dioĉezo de Plasencia. En la 16a jarcento oni konstruis la preĝejon de *Santiago Apóstol*, plej grava monumento de la loko. Inter 1944 kaj 1948 agadis en tiu ĉirkaŭaĵo la garilo kontraŭfrankisma post la Hispana Enlanda MIlito, ĉefe tiu de la gerilano *Chaquetalarga*

Ekonomio
--------

Agrikulturo kaj brutobredado (kaproj), sed ĉefe forstado (kaŝtanarboj). Rura turismo ĉefe por montara piedirado laŭ markitaj padoj.
**Carl Adolf RIEBECK**, origine Carl Adolph Riebeck (naskiĝinta la 27-an de septembro 1821 en Clausthal, mortinta la 28-an de januaro 1883 en Halle) estis germana industriulo kaj minadentreprenisto. Kontroversoj posedaj post lia morto kaŭzis la establon de *A. Riebeck'sche Montanwerke* fare de liaj heredantoj.

Vivo kaj laboro
---------------

Riebeck estis naskita en minadfamilio de Clausthal. En 1827, lia patro, asistanto de mingeodeziisto, moviĝis kun sia familio al Harzgerode por labori en la ferŝtonminejoj de Malsupra Harco. Riebeck baldaŭ forlasis la lernejon por komenci labori en 1835 kiel fosaĵoknabo kaj poste en la Albertina ferŝtonejo de Harzgerode. 18-jara, li forlasis la Harcajn montojn por labori en la lignitminejoj de Zeitz kaj apud Weißenfels. Li frekventis minadlernejon en Eisleben kaj kvalifikiĝis por iĝi minadskipestro.

Post akcidento, Riebeck estis juĝita al unu jaro da malliberigo por krima rompo de imposto (dum 1848-49). Post sia liberigo, li trovis laboron ĉe la akcia kompanio *Sächsisch-Thüringischen Aktiengesellschaft* elfosonte ligniton. Li laboris tiom diligente kaj lerte ke en 1856 li estis promociita al la posteno de minadinspektisto.
Sed post kiam Riebeck ekkomprenis ke li ne estus pripensita por pli alta pozicio, li sciigis sian eksiĝon en 1858. Li aĉetis lignitminejojn en la areo de Bitterfeld kaj Weißenfels, kaj baldaŭ komencis minadajn agojn proprajn tie. Per pruntoj, Riebeck investadis en la ĝisdatigon de karbteknologio same kiel de distiladunuoj por la produktado de aĵoj el parafino, petrolo kaj gudro. La naftofabrikoj de Gosserau, Webau, Reußen bei Theißen kaj Oberröblingen iĝis la bazoj de la imperio de Riebeck.

Ene de kelkaj jaroj, Riebeck akiris rafinajn laboratoriojn, briketfarejojn kaj karbonplibonigejojn en Halle kaj en la distriktoj de Weißenfels kaj Bitterfeld. Li evoluigis lignitminadon en kompleksan grandindustrion ene de la regiono de Saksio kaj Turingio.
Aldone al la posedo de *A. Riebeck'sche Bergwerke AG* Riebeck (intertempe nomumite Komerca konsilisto) posedis plurajn grandbienojn kaj la t.n. Riebeck-bierfarejon (hodiaŭ: *Leipziger Brauhaus*, Leipzig-Reudnitz) kaj iĝis unu el la plej riĉaj civitanoj de Halle. Eĉ antaŭ ol sociala leĝaro estis kreita, li certigis socialasekuradojn por siaj laboristoj. Lia tombo situas sur la historia Malnova tombejo de Halle.

Vidu ankaŭ
----------

Bierfarejo Braugold en Erfurto

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Carl Adolf Riebeck en la angla Vikipedio.*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Carl Adolf Riebeck en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biografio ĉe NDB
* Historio de la Riebeck-bierfarejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 553511
* GND: 11756768X
* VIAF: 5712026
* ISNI: 0000 0000 2218 5932
 |
**Nayavāda** (esperantigeble kiel **Najavado**) estas filozofia principo de ĝajnismo, nome tiu de "partaj vidpunktoj"; ĝi rilatas kun anekantavada (plurismo). La nomo venas de la du sanskritaj vortoj *naya* ("rezono" aŭ "metodo") kaj *vāda* ("teorio"). Laŭ tiu principo, ĉiu objekto havas senfine multajn ecojn, sed kiam oni priskribas ĝin, oni priparolas nur kelkajn, kaj tio certe ne signifas neon de aliaj ecoj. Oni do havas vidpunkton nur partan; tiun vidpunkton oni nomas sanskrite *naya*.

La aŭtoro Natubhai Shah uzas la ekzemplon de aŭto: se oni parolas pri "blua BMW", oni nur konsideras nur la koloron kaj la fabrikmarkon, kaj ne konsideras rapidecon, prezon, kaj tiel plu. Uzante vidpunktojn, ni do povas kompreni realon parton post parto.

Najavado asertas, ke ĉiu filozofia disputo venas de konfuzo de vidpunktoj, kaj ke unuopa vidpunkto estas "rezulto de celoj, kiujn ni eble sekvas", ankaŭ se ni mem ne rimarkas tion.

Referencoj
----------

1. 1 2  Grimes, John (1996) p. 202–03
2. ↑  Shah, Natubhai (1998) p. 80
3. ↑  McEvilley, Thomas (2002) pp. 335–37 (angle: "the outcome of purposes that we may pursue")

Literaturo
----------

* Grimes, John (1996). *A Concise Dictionary of Indian Philosophy: Sanskrit Terms Defined in English*. New York: SUNY Press. ISBN 0-7914-3068-5.
* McEvilley, Thomas (2002). *The Shape of Ancient Thought: Comparative Studies in Greek and Indian Philosophies*. New York: Allworth Communications, Inc. ISBN 1-58115-203-5.
* Shah, Natubhai (1998). *Jainism: The World of Conquerors*. Volume I and II. Sussex: Sussex Academy Press. ISBN 1-898723-30-3.
**Wilbur James „Jimmy" Cobb** (naskiĝis la 20-an de januaro 1929 en Vaŝingtono, mortis la 24-an de majo 2020 en Manhatano) estis usona frapinstrumentisto de moderna ĵazo, kiu estas fama pro sia „rektlinia senornama malmolbopo-stilo".

Vivo kaj verkado
----------------

Kiel ĉefe sininstruinto Jimmy Cobb atingis fariĝi la plej longtempe kunmuzikisto en la plej multaj el la ensembloj de Miles Davis. Ekde 1946 li lernis frapinstrumentan ludon ĉe Altlernejo Armstrong en Bostono. Li akompanis komence en Vaŝingtono Ĉarlion Rouse kaj Bilian Holiday, antaŭ ol li en 1951 koncertvojaĝis kun Earl Bostic tra Usono. Dum la sekvaj jaroj li laboris kiel akompanisto de Dinah Washington kaj muzikis ankaŭ kun Frank Wess, Leo Parker aŭ Pearl Bailey. En 1957 li laboris ĉe Cannonball Adderley, tiam mallonge ĉe Stan Getz kaj Dizzy Gillespie. Ekde 1958 ĝis 1963 li muzikis en la bando de Miles Davis, lia frapinstrumentara ludo troviĝas i. a. sur historiaj registraĵoj kiel „Kind of Blue", „Sketches of Spain", „Someday My Prince Will Come", „Live at Carnegie Hall", „Porgy and Bess" kaj multaj aliaj sonregistraĵo de Miles Davis; krom tio Cobb ankaŭ surdiskigis kun John Coltrane („Giant Steps"). Dum la 1960-aj jaroj li muzikis en klubejoj triope kun Wynton Kelly kaj Paul Chambers, parte ankaŭ kune kun Wes Montgomery. En la 1970-aj jaroj li akompanis Saran Vaughan. Poste li estis aŭdebla kun Kenny Drew la pli maljuna, Art Farmer, Nat Adderley, Jesse Davis aŭ Roman Schwaller. Malmultajn tagojn post sia 75-a datreveno ekestis kun Ellis Marsalis la albumo *Marsalis Music Honors Jimmy Cobb* kun kvar komponaĵoj de la frapinstrumentisto.

Jimmy Cobb estas la lasta restanta vivanta muzikisto, kiu kunverkis la sonregistraĵojn por la mita ĵazalbumo „Kind of Blue".

Por 2009 li ricevis stipendion de NEA.

Diskoj
------

* *Only for the Pure of Heart* (Lightyear, 1998) kun Richard Wyands
* *Yesterdays* (2001)
* *Cobb's Groove* (Milestone, 2003) kun Eric Alexander
* *Marsalis Music Honors Jimmy Cobb* (Marsalis, 2006)
* *Cobb's Corner* (2007)
* *Jazz in the Key of Blue* (2009)

Literaturo
----------

* Carlo Bohländer k.a.: *Reclams Jazzführer* Stutgarto 1989
* Ian Carr: *Jazz Rough Guide* Stutgarto 1999
* Wolf Kampmann (eld.): *Reclams Jazzlexikon* Stutt Stutgarto gart 2003


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Jimmy Cobb en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retpaĝo
* Biografio ĉe arts.endow.gov

Referencoj
----------

1. ↑  Kontribuo de Ralf Dombrowski en Reclams Jazzlexikon Stutgarto 2003

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 390760
* GND: 134566394
* LCCN: n86857266
* VIAF: 85107638
* ISNI: 0000 0001 1494 5249
* SUDOC: 071003185
* BNF: 13892597w
* MBA: d0cbf65a-541b-476a-996c-fe2cd264bbd0
* BIBSYS: 1052255
* NKC: pna2006362596
* ICCU: TO0V453591
* BNE: XX1443256
 |
**Sándor Szalay** [ŝAndor salai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szalay Sándor** estis hungara presisto, eldonisto kaj esperantisto.

Sándor Szalay  naskiĝis la 17-an de aprilo 1896 en Kaposvár. Li mortis la 20-an de julio 1981 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sándor Szalay estis presisto en sia naskiĝurbo antaŭ la 2-a mondmilito. Dum la Hungara Sovetrespubliko li batalis en la hungara ruĝa armeo, poste li estis motoro de la socialdemokratoj en Kaposvár. En 1921 li aliĝis al la esperantistoj, eĉ li aranĝis grupon, krome li estis individua membro de UEA. Inter 1926-1929 li havis vendejon pri paperoj en Bátaszék, poste ĝis 1949 li havis presejon en Kiskőrös, poste en Budapeŝto. En 1934 li presis komunistan afiŝon, tial li estis arestita. En 1944 li kontraŭstaris la naziojn, tial li denove arestiĝis. En la sekva jaro li iĝis militkaptito. Li pensiuliĝis en 1963.

Li tradukis de András Fáy kaj Kálmán Mikszáth, li eldonis ekzemple *La Vagabondo Kantas*.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero SZ kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

**Jimmy HARRISON** (\* 17-an de oktobro 1900 en Louisville (Kentukio) kiel *James Henry Harrison*; † 23-an de julio 1931 en Novjorko) estis usona ĵaz-trombonisto kaj kantisto de svingo.

Jimmy Harrison komencis en 1916 ludi ĵazon en Detrojto kaj koncertvojaĝis dum la sekvaj jaroj kun pli grandaj ensembloj. Li aŭdis en 1922 Luison Armstrong kaj Kingon Oliver en Ĉikago. Post tio li iris al Novjorko kaj ludis kun Fess Williams, June Clark, Elmer Snowden kaj Billy Fowler (en 1926 kune kun Tommy Ladnier kaj Benny Carter).

Harrison muzikis ankaŭ mallongan tempon je Duke Ellington kaj ekde 1926 ĝis 1931 en la orkestro de Fletcher Henderson. Li tamen ne partoprenis la koncertvojaĝojn de la bando, sed laboris anstataŭe en tiaj periodoj en la bando de Charlie Johnson. Fine de 1930 li kunlaboris je la mita kunsido de *Chocolate Dandies* kun Benny Carter kaj Coleman Hawkins. Plurajn montatojn ĝis sia morto en Tode 1931 li estis dungito de Chick Webb. Jimmy Harrison surdiskigis dumpase de sia mallonga kariero kun Benny Carter, Ellington, Fletcher Henderson, Bessie Smith kaj Webb .

Literaturo
----------

* Richard Cook & Brian Morton: *The Penguin Guide To Jazz on CD.* 6-a eldono, Londono, Penguin, 2002 ISBN 0-14-017949-6.
* Martin Kunzler: *Jazz-Lexikon.* Rowohlt, Reinbek 1988
* *Bielefelder Katalog Jazz.* 2001


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 374448
* GND: 1129818756
* LCCN: n00077960
* VIAF: 49408239
* ISNI: 0000 0000 2140 7302
* SUDOC: 112129811
* BNF: 13894991d
* MBA: 63ad66a5-c5c1-4b8f-99cc-2e7a14e7d7b9
 |