recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gábor Döbrentei,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Döbrentei Gábor** (malofte *Döbrentey Gábor*) estis hungara poeto, verkisto, redaktoro, membro kaj ĉefsekretario de Hungara Scienca Akademio.

Gábor Döbrentei
Gábor Döbrentei en 1880
Gábor Döbrentei  naskiĝis la 1-an de decembro 1785 en Somlószőlős. Li mortis la 28-an de marto 1851 en Buda.

Biografio
---------

Gábor Döbrentei frekventis lernejojn en Pápa kaj Sopron. Li komencis poemadi jam en Sopron en 1804. Poste li plulernis en Germanio. Hejmenveninta en Pest (urbo) li konatiĝis kun kremo de la hungaraj literaturistoj. En 1813 en Transilvanio li fondis Erdélyi Múzeum, kiu estis la unua hungara kultura revuo. En 1823 li translokiĝis al Vieno, sed en la sekva jaro li ricevis ŝtatan postenon en Buda. Li estis unu el la fondintoj de MTA. Foje li uzis pseŭdonimojn *Pártfalvy Márk*, *Szentkuti Sándor*, *Remény Andor*.

Verkaro (elekto)
----------------

* diversaj poemoj ekzemple en Erdélyi Múzeum, Koszorú
* *A német dráma történetei* (Historioj de la germana dramo)
* tradukitaj teatraĵoj, ekzemple de Ŝekspiro
* noveloj
* porinfanaj verkoj
* diversaj literaturaj leteroj

Fontoj
------

* biografio hungare
* biografio hungare

Busto de Gábor Döbrentei

* Kategorio Gábor Döbrentei en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 431832
* GND: 102443114
* VIAF: 52082359
* ISNI: 0000 0001 1763 3494
* SUDOC: 124761410
* BNF: 12899834c
 |
**Arnoldo la 1-a de Kleve** (naskiĝis proks. 1100; mortis la 20-an de februaro 1147) estis de 1119 ĝis 1147 Grafo de Kleve.

Vivo
----

Arnoldo la 1-a sukcesis kiel dua grafo de Kleve, malmodeste pliampleksigi la teritoriojn de sia patro Ditriĥo la 1-a malfavore por la malsuprorejnaj monaĥejoj kaj por la Elektepiskopujo Kolonjo. Ekzemple oni transcedis al li inter 1119 kaj 1122 la voktorajtojn pri la abatejo Sankta Viktoro kaj monaĥejo Fürstenberg en kolonja Ksanteno same kiel la lokan voktecon pri la ksantenaj posedaĵoj en Hetter. Per sia geedziĝo kun Ida de Loveno, filino de Gotfrido la Barbulo de Malsupra Loreno, proksimume la jaron 1120 kiel doto la posedaĵo de la abatejon de Echternach situanta en Wesel, kaj la Arbara Graflando je Wesel transiĝis al Kleve, same Grafo Arnoldo akiris voktorajtojn pri la vezela monaĥejo Oberndorf. La ligo kun la duka familio krome donis al li pli grandan sendependecon kontraŭ la Ĉefepiskopujo Kolonjo. Li fondis krome la monaĥejon Bedburg Kaj riparigis la abatejon Sankta Klemento en Wissel, detruita en 1115. Ekde 1126 Arnoldo estis ĉe la kortego de la episkopo de Utreĥto, kies feŭdulo estis fariĝinta lia filo Ditriĥo la 2-a.

Grafo Arnoldo de Kleve estis entombigata en la abatopreĝejo Kleve.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hagen Bobzin (eldoninto) Grafen von Kleve (mit Lexikonauszügen und Stammbaum)
* de:Arnold I. (Kleve)

Referencoj
----------

1. ↑  vgl. Tobias Weller: *Die Heiratspolitik des deutschen Hochadels im 12. Jahrhundert.* Kolonjo 2004, ISBN 3-412-11104-X, p. 479 s.
2. ↑   Andreas Daams : St.-Markus-Kirche ist Graf Arnolds großes Denkmal. Eldonis [[Westdeutsche Allgemeine Zeitung|WAZ]], reta versio. Arkivita el la originalo je 2016-03-02. Alirita 2016-09-25.
3. ↑   Dünendorf Wissel, ĉe niederrhein-nord.de. Arkivita el la originalo je 2016-07-23. Alirita 2016-09-25.

* Kategorio Arnoldo la 1-a (Kleve) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 568906
* GND: 136601472
* VIAF: 80917792
 |
**Gábor KARÁTSON** [karAĉon], laŭ hungare kutima sinsekvo **Karátson Gábor** estis hungara pentristo, verkisto, tradukisto, filozofo kaj profesoro. Lia avo estis grafikisto Viktor Olgyai, lia filo estis Dávid Karátson.

Gábor Karátson naskiĝis la 21-an de majo 1935 en Budapeŝto kaj mortis la 23-an de julio 2015 samloke.

Biografio
---------

Gábor Karátson studis en Scienca Universitato Loránd Eötvös, kiun la Hungara revolucio de 1956 interrompis. Kiel aktiva revoluciulo, post la falo li estis kondamnita kaj li estis libera nur en 1958. Poste li devis labori kiel simpla laboristo. Ekde 1968 li aperis kun pentraĵoj en ekspozicioj kaj li verkis eseojn. Ekde 1974 li redaktis en eldonejo. Depost fino de la socialismo li instruis filozofion en diversaj universitatoj. Evidente li ricevis premiojn nur ekde 1995, en 2006 premion Kossuth.

Liaj solaj ekspozicioj (elekto)
-------------------------------

* 1968, 1992, 1997, 2000, 2007 Budapeŝto
* 1994 Keszthely
* 2004 Badacsony
* 2007 Pécs

Liaj grupaj ekspozicioj (elekto)
--------------------------------

* 1997, 2005, 2006 Budapeŝto
* 2007 Szeged

Verkaro (elekto)
----------------

* libroj, ekzemple *Miért fest az ember?* (Kial oni pentradas?) 1970; *Így élt Leonardo da Vinci* (Tiel vivis Leonardo da Vinci) 1973;
* tradukaĵoj, ekzemple de Johannes Itten kaj Paul Klee
* eseoj
* pentraĵoj

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Márta Ilyés

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 412434
* GND: 1024599329
* LCCN: n94023746
* VIAF: 54191925
* ISNI: 0000 0000 7831 2099
* BNF: 12183308k
* NKC: mzk2015857175
 |
**Artúr Lakner,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lakner Artúr** estis hungara dramaturgo, verkisto, scenaristo, reĝisoro, teatrestro.

Artúr Lakner  naskiĝis la 7-an de aprilo 1893 en Hungara reĝlando en Zólyom (nuntempa Zvolen en Slovakio), li mortis en 1944 en Nazia Germanio.

Biografio
---------

Artúr Lakner devenis el juda familio. Li batalis dum la 1-a mondmilito, en 1916 li edziĝis, baldaŭ li havis filinon. Post la mondomilito li estis dramaturgo en produktejo de filmoj, poste samloke li havis signifan postenon. Inter 1925 kaj 1937 li gvidis gravajn kinejojn en Budapeŝto, poste li fondis reklaman firmaon. Ekde 1926 li aranĝis teatraĵojn kun infanaj aktoroj komence en kinejo, poste jam en teatrejo, li mem estis reĝisoro, scenaristo. En 1935 li respondecis pri la unua filmo, en kiu jam estis voĉoaktoroj. En 1944 li estis trudlaboristo en la nazia Germanio, kie li perdiĝis.

Li ricevis premion en 1934. Jen kelkaj infanaj aktoroj, kiuj debutis en teatraĵoj de Lakner: Adrienn Arányi, Zsuzsa Barlay, Violetta Ferrari, Erzsi Galambos, Tibor Kalmár, Árpád Kishegyi, Gabriella Lakatos, Lucy Igaz, Ferenc Pataki (kalkulisto), Iván Ruttkai, Éva Ruttkai, Ottó Ruttkai, Hédi Zsolnai.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Jégkirály Kincse* - muzika teatraĵo por infanoj
* *Füllentő Péter* (1932) - dramo
* *Édes mostoha* (1933) dramo kaj romano, filmo en 1935

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2016-03-04 per la retarkivo Wayback Machine hungare
* hungarlingva biografio hungare
* hungarlingva biografio hungare

* Kategorio Artúr Lakner en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 569884
* LCCN: no2015155226
* VIAF: 121388592
* ISNI: 0000 0000 7943 1049
 |
**Christian Gottlob HEYNE** (naskiĝinta la 25-an de septembro 1729 en Chemnitz, mortinta la 14-an de julio 1812 en Göttingen) estis germana arĥeologo kaj filologo.

Vivo
----

Frekventinte la gimnazion de naskiĝurbo sia li dediĉis sin ekde 1748 en Lepsiko al la studoj de filologio kaj jursciencoj ĉe Johann Friedrich Christ, Johann August Ernesti kaj Johann August Bach. En 1753 li iĝis kopiisto ĉe la biblioteko de grafo Heinrich von Brühl en Dresdeno. Nur la malriĉeco pelis lin je la verkado. Ties fruktoj estis, krom kelkaj tradukoj, la prilaborado de Tibulo (Leipzig 1755) kaj de Epikteto (Dresden 1756).

En Wittenberg kien li venis en 1759 kiel edukisto de nobla junulo, li kontinuigis la studojn kaj revenis en 1760 al Dresdeno. De ĉi tie li vokitis kiel profesoro pri retoriko en la jaro 1763-a al Göttingen. La sekvanjarojn li iĝis unua universitata bibliotekisto, poste kortega konsilisto kja sekretario de la Akademio de la sciencoj kaj sekreta justickonsilisto.

Per siaj prelegoj pri la klasika antikveco kaj la gvidado de la filologia seminario li ege helpis la ekfloron de la universitato kaj la plivigligon de la studoj pri la fruaj epokoj. Tamen la studo de lingvo kaj gramatiko estis por li nenio se ne antaŭkondiĉo por povi ekkompreni la spiriton de la antikveco! Filologio en si neniam estu la ĉefa celo. Pro tio li kritikitis ofte, i.a. fare de Johann Heinrich Voß. Ankaŭ Friedrich August Wolf, estinte iam fidela aŭkultanto lia, iĝis ties polemika malamiko.

La agado de Heyne verkiste komprenas la antikvecon entute kaj temigis mitologion, arĥeologion, historion kiel ankaŭ memkompreneble la interpretadon de la klasikaj verkistoj, speciale de la poetoj.

Inter liaj skribitaĵoj tre menciindas, krom la kolekto esea/programa »Opuscula academica« (Göttingen 1785–1812), la supre menciita Tibulo-eldono (4-a eldono prizorgita de Wunderlich, Leipzig 1817), de Vergilio (Leipzig 1767–75), de Pindaro (Göttingen 1773), de la homera »Iliado« (Leipzig 1882) kaj de la apolodora »Bibliotheca graeca« (Göttingen 1782); bonegas ankaŭ lia enkondukŝlosilo »Einleitung in das Studium der Antike« (Göttingen 1772); liaj komentoj »Erläuterungen« al la tischbein-a verko »Homer nach Antiken« (Göttingen 1801–05) kaj »Lobschrift auf Winckelmann« (Kassel 1778). La gazeto »Göttinger gelehrten Anzeigen«, kiu aperis ekde 1770 sub lia gvido, ja enhavas ankaŭ multaĵojn de Heyne. »Akademische Vorlesungen über die Archäologie und Kunst des Altertums« aperis en Braunschweig en 1821.

Filino lia estis la verkistino Therese Huber.

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 9. Leipzig 1907, p. 306 (tie ĉi interrete)

* Christian Gottlob Heyne en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Christian Gottlob Heyne en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 708002
* GND: 11855073X
* LCCN: n83186189
* VIAF: 14819364
* ISNI: 0000 0001 0872 0297
* LIBRIS: 264927
* SUDOC: 030724961
* BNF: 12208333h
* NLA: 35690530
* BIBSYS: 90773517
* NKC: mzk2004231205
* ICCU: CUBV160951
* BNE: XX4940684 XX970364, XX4940684
 |
**Christian Lous Lange** (naskiĝis en Stavanger, la ‏17-an de septembro 1869 - la 11-an de decembro 1938 ) estis norvega historiisto, instruisto kaj sciencisto politika. Li estis unu el la ĉefaj pensuloj de la teorio kaj praktiko de internaciismo.

Lia intelekta subteno al internaciismo pruviĝis per la unua el trivoluma historia disertaĵo (*Histoire de l'internationalisme*). La verko, publikigita en 1919, laŭdire kontribuis al la ideologia preparo por la Ligo de Nacioj. Por ĉi tio kaj ĉiuj liaj aliaj agadoj, Lange dividis la Nobel-premion pri paco kun Hjalmar Branting en 1921.

Vivo
----

Lange studis historion, la anglan kaj la francan ĉe la Universitato de Oslo kaj en 1893 li diplomiĝis. Lange laboris kiel edukisto dum kelkaj jaroj ĝis reveno al la Universitato de Oslo por doktoriĝaj studoj. En 1899 li komencis funkcii kiel sekretario de la Interparlamenta Unio kaj servis en tiu kapacito dum ĉirkaŭ dek jaroj, realiĝis en 1909 ĝis 1933.

Post unua Mondmilito, Lange funkciis kiel membro de la Ligo de Nacioj,en tia kapacito li ofte estis alvokita por lia kompetenteco en arbitracio kaj armilkontrolo, aparte.

Eksteraj ligiloj
----------------

 **Christian Lous Lange** en Vikimedia Komunejo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 740702
* GND: 124376401
* LCCN: no2002101290
* VIAF: 52621043
* ISNI: 0000 0000 8131 8213
* SUDOC: 087490005
* BIBSYS: 90274807
 |
**G Sankara KURUP** (naskiĝis la 3-an de junio 1901 en Nayathode, Keralao, Barato; mortis 2-an de februaro 1978 en Trivandrumo, Keralao) – pli bone konata kiel **Mahakavi G** (*Granda Poeto G*) – estis la unua premiito de la premio Gjanpith, la plej prestiĝa belarta premio de la barata registaro. Li gajnis la premion en 1965 pro sia poemaro en la malajala *Odakkuzhal* (La bambua fluto, 1950). Per parto de la mono de la premio, li starigis la belartan premion Odakkuzhal en 1968.

Krom 25 poemaroj, Mahakavi G ankaŭ verkis versdramojn kaj belartesearojn – entute ĉ. 40 verkojn en la malajala. Li ankaŭ tradukis en la malajalan la Robaiojn (1932) de Omar Ĥajam, la sanskritan poemon *Meghaduta* (1944) de Kalidasa, kaj la poemaron *Gitanĝali* (1959) de Rabindranath Tagore. Efektive, oni ofte parolas pri la influo de Tagore kaj Gandhi sur la homarismo kaj naciismo de Mahakavi G. Interese, liaj poemoj ankaŭ esploras la rolon de la scienco en la plenumo de la homa potenco.

Li laboris kiel instruisto de la malajala je diversaj niveloj, emeritiĝante kiel profesoron en 1956. Krom tio li ankaŭ havis aktivan publikan vivon kiel membron (1968-72) de la Raĝja Sabha, la supera ĉambro de la landa parlamento.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio G Sankara Kurup en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2004-12-16 per la retarkivo Wayback Machine anglalingva; bonega superrigardo de la ĉefaj genroj de la malajala literaturo moderna
* Arkivigite je 2004-12-15 per la retarkivo Wayback Machine latinalfabeta bibliografio de literaturo en la malajala
* Arkivigite je 2005-01-05 per la retarkivo Wayback Machine bibliografio de malajala literaturo en la angla traduko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 32442
* GND: 136515630
* LCCN: n84206305
* VIAF: 72805550
* ISNI: 0000 0000 5559 4580
 |
Franz von Sickingen, 1520
La imperia kavaliro **Franz von Sickingen** (2-a de marto 1481 sur Burgo Ebernburg apud Bad Münster am Stein-Ebernburg; 7-a de majo 1523 sur Burgo Nanstein apud Landstuhl) estis gvidanto de la rejnlanda kaj ŝvaba kavaliraro. Estante subtenanto de la reformacio li batalis por la sekularigo de la ekleziaj terposedaĵoj kaj gvidis la kavaliraron dum la kavalirmilito. Post sieĝado kaj konkerado de la burgo Nanstein li mortis pro la gravaj vundoj, kiujn li ricevis dum la pripafado de la burgo. Li estis amiko de Godfredo de Berlichingen.

Historio
--------

### Gento Sickingen

blazono de la familio Sickingen
La gento Sickingen origine devenas el *Sickingen* en Kraichgau, hodiaŭ norda Badeno. La loko Sickingen enkomunumiĝis en 1936 al *Flehingen*, kiu hodiaŭ estis parto de Oberderdingen.

La en la jaro 1606 avancita al regna barono kaj en 1784 al regna grafo estas la sola linio de la domo *Sickingen zu Hohenburg* kiu ankoraŭ hodiaŭ ekzistas. La linio *Sickingen-Schallodenbach* estingiĝis en 1668, *Sickingen-Ebernburg* 1768, *Sickingen-Sickingen* 1834.

Monumento
---------

* Busto, farita en 1827 fare de Ernst von Bandel, troviĝas en la memorejo Walhalla apud Donaustauf.

Referencoj
----------

* Franz von Sickingen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Franz von Sickingen en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

1. ↑  Scheiblersches Wappenbuch.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 477209
* GND: 118613898
* LCCN: n85278548
* VIAF: 35249493
* ISNI: 0000 0000 6127 9771
* SUDOC: 077755332
* NKC: mzk2009511154
 |
**Ángela Acuña Braun** (naskiĝis la  2-an de oktobro 1888(nun 1888-10-02) en Cartago, mortis la 10-an de oktobro 1983 en San Joseo) estis kostarika advokatino, la unua en Centra Ameriko. Ŝi ankaŭ estis feministino kaj sufrageto, ŝi laboris dum multaj jaroj favore al voĉdonrajto de virinoj kaj al revizio de la civila kodo por infana protekto. Ŝi estis la kostarika delegitino al la "Comisión Interamericana de Mujeres" (Interamerika Komisiono de Virinoj) dum dek tri jaroj, ŝi fondis la "Liga Feminista Costarricense" (Kostarikan Feminisman Ligon) kaj la kostarikan divizion de la Unio de Amerikaj Virinoj. Ŝi specialiĝis pri Internacia juro de homaj rajtoj kaj protektado de virinoj kaj infanoj. Ŝi kondukis multnombrajn studojn pri la leĝo kaj ĝiaj implicoj por virinoj kaj junuloj. Ŝi estis delegitino al la "Comisión Interamericana de Derechos Humanos" (Interamerika Komisiono pri Homaj Rajtoj) dum dek du jaroj. Dum la plej multaj el ŝiaj skribaĵoj estis pri juraj aferoj, ŝi laboris dum du jardekoj je enciklopedio pri kostarikaj virinoj.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Ángela Acuña Braun en la hispana Vikipedio.* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 588096
* LCCN: nr91028095
* VIAF: 647145857052222921406
 |
**Mateo CSÁK** [ĉAk], hungare **Csák Máté**, slovake **Matúš Čák Trenčiansky** estis kvazaŭreĝo en norda parto de Hungario.

Vivo
----

Li naskiĝis ĉirkaŭ en 1260, mortis en 1321. Li heredis multe da kampoj. En 1391 li kune batalis kun Andreo la 3-a kontraŭ la aŭstroj, tial li iĝis departementestro de Pozsony. Alia kvazaŭreĝo Kőszegi [kOsegi] okupis fortikaĵon Pozsony en 1292, kiun Csák reokupis. Lia potenco pligrandiĝis precipe per armilaj okupoj. En 1311 la eklezio ekskomunikis lin, responde episkopejojn Nyitra kaj Esztergom li okupis kaj disrabis. Tiutempe li jam havis 14 departementojn, 50 burgojn aŭ fortikaĵojn, propran armeon kaj monon. Okazis decida batalo en Rozgony en 1312, kie li malvenkis, tamen li ĝis sia morto havis grandan parton de la rabitaj kampoj kaj fortikaĵoj.

Mateo Csák estis hungaro kaj lia regado ne iĝis ĝermo de Slovakio, nur li regadis (havanta propran monon) precipe sur Supra Hungarujo.

* Kategorio Mateo Csák en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 283463
* GND: 1150713798
* LCCN: n87882400
* VIAF: 35982741
* ISNI: 0000 0000 2673 3211
* BNF: 16672023m
* NKC: mzk2017960378
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Goncourt |

La **Fratoj Goncourt** estis du francaj verkistoj de la 19-a jarcento, apartenantaj al la tendenco naturalismo: nome **Edmond** (Nancy, 26a de majo 1822 - Champrosay, Essonne, 16a de julio 1896) kaj **Jules** de Goncourt (Parizo, 17a de decembro 1830 - samloke, 20a de junio 1870). Ili kunlaboris kiel verkistoj, pro kio la plej parto de ilia verkaro estis publikigita kunigita. Post la morto de Jules, Edmond, establis en sia testamento la terminojn de la nune fama Premio Goncourt, kiu estis atribuita por la unua fojo la 21an de decembro 1903.

Verkoj
------

* *Sœur Philomène* (1861)
* *Renée Mauperin* (1864)
* *Germinie Lacerteux* (1865)
* *Manette Salomon* (1867)
* *Madame Gervaisais* (1869)

Vidu ankaŭ
----------

* Akademio Goncourt
* Goncourt (pariza metrostacio)

* Kategorio Fratoj Goncourt en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 701452
 |
**Frederiko la 1-a de Palatinato**, nomata "la Venkanto" (naskiĝis la 1-an de aŭgusto 1425 en Heidelberg, mortis la 12-an de decembro 1476 samloke) estis Palatinata grafo de la Rejno kaj Palatinata princo-elektisto el la dinastio de la Vitelsbaĥoj inter 1451 kaj 1476.

Biografio
---------

Li estis filo de Ludoviko la 3-a, Palatinata Elektisto (1378-1436) kaj lia dua edzino Matilda de Savojo (1390–1438). Liaj pripatrinaj geavoj estis Amadeo de Savojo, Princo de Aĥeo (1363-1402) kaj lia edzino Katarina de Ĝenevo.

Li regis la Elekto-Palatinaton post la morto de sia frato Ludoviko la 4-a kiel regento, nome de sia nevo Filipo, la Justulo, Palatina Elektisto. En 1451, li adoptis sian nevon kaj rifuzis edziĝi. Kredante sin kun rajto al la titolo, li postulis la agnoskon kiel legitima elektisto, sed, tiu ago estis kontraŭa al la imperia leĝo. La imperiestro Frederiko la 3-a (1415-1493) rifuzis la novan kondiĉon de Frederiko. Tamen, la imperiestro ne sukcesis forigi lin, ĉar li estis lerta strategiisto kaj aliancano de Ludoviko la 9-a, Duko de Bavario (1417-1479).

Frederiko venkis aliajn oponantojn same kiel Alberto la 3-a, Elektisto de Brandenburgo (1414-1486), apoganto de la imperia partio, kaj Teodoriko de Isenburgo (1412-1482), la ĉefepiskopo de Majenco, kaj pligrandigis sian teritorion. Dum la Batalo de Seckenheim, epizodo de la Bavaria Milito, inter 1459 kaj 1463, Frederiko kaptis siajn antagonistojn episkopo Georgo de Metz, margrafo Karlo la 1-a de Badeno kaj grafo Ulriko la 5-a de Virtembergo (1413-1480).

Vidu ankaŭ
----------

* Ludoviko la 4-a, lia frato kaj antaŭulo
* Filipo, lia nevo kaj sekvanto

Referencoj
----------

1. ↑  Neue Deutsche Biographie
2. ↑  GeneAll.net
3. ↑  Familypedia
4. ↑  La Aĥea Princlando aŭ "Morea Princlando" estis unu el la tri vasalaj ŝtatoj de la Latina Imperio kiu anstataŭis la Bizancan Imperion post la sieĝo de Konstantinopolo, dum la Kvara krucmilito.
5. ↑  Neue Deutsche Biographie
6. ↑  Allgemeine Deutsche Biographie
7. ↑  New Advent
8. ↑  Personensuche

|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | **Rilataj artikoloj troviĝas en** Portalo pri Homoj |

* Kategorio Frederiko la 1-a (Palatinato) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 489989
* GND: 118693514
* LCCN: no99086829
* VIAF: 264788705
* ISNI: 0000 0003 8230 0447
* SUDOC: 096150718
 |
**Friedrich von Walchen** (mortinta la 7-an de aprilo 1284 en Friesach) estis kiel *Frederiko la 2-a* arkiepiskopo salcburga inter 1270 kaj 1284.

Vivo
----

Origintanta el nobela dinastio el Pinzgau (sidejo ĉe Burgo Walchen apud Piesendorf) li estis jam ĉ. 1244 katedrala kapitulano kaj urba paroĥestro en Salcburgo. En 1265 li estis nomumita katedrala preposto. Li sukcese ordigis la malfeliĉan staton de la episkopujo en kiu lia antaŭulo postlasis la teritorion. Li partoprenis en 1274 la Duan Lionan koncilion. En Salcburgo li okazigis en 1274 kaj la solenan konsekron de la katedralo kaj sinodon. La infanojn de reĝo Rudolfo la 2-a li enfeŭdigis en 1277 per posedaĵoj en Stirio kaj Aŭstrio, kio iĝis fundamento por la posta suvereneco de la Habsburgoj. Dum la koncilio en Salcburgo en 1281 li okupiĝis pri internaj problemoj de la salcburgia eklezio kaj necesaj reformoj.

Frederiko estis entombigita antaŭ la altaro de Sankta Virgilio.

Literaturo
----------

* Heinz Dopsch, Hans Spatzenegger (eld.): *Geschichte Salzburgs, Stadt und Land*. Pustet, Salzburg 1988, ISBN 3-7025-0243-2
* Artikolo "Friedrich II. Erzbischof von Salzburg" de Franz von Krones, ĉe: Allgemeine Deutsche Biographie, volumo 8 (1878), p. 10–12 (tie ĉi interrete)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 753553
* GND: 136027830
* VIAF: 80441619
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Frederiko la 4-a |

Duko **Frederiko la 4-a (Tirolo)**, kromnomita *Frederiko kun malplenaj monujoj* (germane: *Friedrich mit der leeren Tasche*; naskiĝinta en 1382, mortinta la 24-an de junio 1439 en Insbruko) estis politikisto tirola. Li estis filo de la aŭstria duko Leopoldo la 3-a (Habsburgo).

Vivo
----

Jam en 1402 Frederiko ricevis nedaŭre, ekde 1407 definitive la regadon pri Tirolo kaj Antaŭa Aŭstrio. Li faris en 1405 militon kontraŭ la Apencelanoj, kie li venkitis dum la Batalo de Stoß proksime de Gais AR. Ankaŭ la tirola nobelaro, sub la gvido de Wolkenstein kaj Meinrich von Rottenburg, ĉagrenigis lin ege. Ĉar li helpis en 1415 post la Koncilio de Konstanco ke la kontraŭpapo Johano la 23-a fuĝu, la imperiestro persekutis kaj proskribis lin. Samtempe ŝtelis diversaj nobeloj, urboj, episkopoj kaj antaŭ ĉiuj la Svisoj liajn posedaĵojn. Post lia malvenko li arestitis en Kontanco sed sukcesis fuĝi en Tirolon kie ĉefe la kamparanoj ŝatante apogis lin. En 1417 li denove proskribitis. Sed nun li siavice alianciĝis kun aliaj dukoj kaj repaciĝis kun la frato duko Ernesto la Fera. Sekve la imperiestro redonis al Frederiko la plejmulton de liaj apartenaĵoj - krom Argovion kaj kelkajn svisajn urbojn (i.a. Schaffhausen, Diessenhofen, kiuj kontinue restis memstaraj kaj sendependaj de la Habsburgoj.

La moknomo *senmonulo* ne tre veras, ĉar lia ŝpareme gvidata registaro ege profitis de minejaj ekspluatoj. La legendoj erare kombinas kun tio la konstruo de Goldenes Dachl en Insbruko. Inter 1424-36 Frederiko estis kuratoro de la filoj de sia frato Ernesto la Fera. Kun reĝo Sigismondo li repaciĝis komplete en 1425.

Literaturo
----------

* Brandis, *Tirol unter Friedrich von Österreich*, Wien 1823
* Beda Weber, *Oswald von Wolkenstein und Friedrich mit der leeren Tasche*, Innsbruck 1850

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 7. Leipzig 1907, p. 128, kio legeblas tie chi interrete.

* Kategorio Frederiko la 4-a (Tirolo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 584037
* GND: 119244829
* LCCN: n96009194
* VIAF: 64812996
* ISNI: 0000 0000 6129 3629
* NKC: jo2016933480
 |
**Cleto PAVANETTO** (n. Padova, 20-an de decembro en 1931 - m. 6-a de januaro 2021) estis itala monako kaj latinisto.

Biografio
---------

Li faris la porĉiamajn votojn en la ordenoj de la Salesianoj de Don Bosco en la 16-a de aŭgusto 1948 kaj ordinitis pastro en la 29-a de junio 1958. Li estis docento pri la lingvo kaj la literaturo de la helena ĉe la Fakultato de literaturoj kristana kaj klasika de la Pontifika Salesiana Universitato en Romo, ĝis la fino de 2009. Li ankaŭ estris la Fondaĵon Latinitas (fondita fare de lia papa moŝto Paŭlo la 6-a en 1976 por subteni la studojn de la latina lingvo kaj ties uzo kiel viva lingvo kaj malfondita en 2012 fare de Benedikto la 16-a). Krome li ĉefredaktis la samtitolan fakgazeton latinlingvan *Latinitas*. 
Pavanetto ankaŭ estis ĉefo de la unua sekcio pri ĝeneralaj aferoj de la Ŝtatsekretaria Ofico de la Apostola Seĝo.

Verkoj
------

Li estas aŭtoro de variaj skribitaĵoj latinaj, el kiuj menciindas:

* *De carmine quod inscribitur 'Megálai Eóiai' Hesiodo adsignato*
* *Litterarum Graecarum classicarum lineamenta potiora*, en du volumoj
* *Elementa linguae et grammaticae Latinae*
* *Euripidis Bacchae: Graecus textus, Latina et Italica et Graeca translatio, criticae animadversiones*
* *Graecarum Litterarum institutiones*, en du volumoj

Je la fino de sia kariero li publikigis la libron *Passione e studio a servizio della cultura classica / Scripta selecta*, trideko da variaj tekstoj (en la lingvoj latina, itala, franca), prezentita de Manlio Sodi kaj enkondukita de Mauro Pisini kaj Chiara Savini.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Artikolo pri la nova instituto por la antaŭenpuŝo de latinaĵoj, fondita fare de papo Benedikto la 16-a, el 2012. Arkivigite je 2014-10-27 per la retarkivo Wayback Machine itale
* Intervjuo kun Pavanetto pri la malkreskanta uzo de la latina lingvo eklezie kaj inter eklezianoj.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 501001
* GND: 1021280178
* LCCN: nr88012223
* VIAF: 4774797
* ISNI: 0000 0001 1739 1771
* SUDOC: 151315132
* BNF: 16741526b
* ICCU: CFIV033571
 |
Titolpaĝo de *Vita di Michelagnolo Buonarroti* verkita de Ascanio Condivi.

**Ascanio CONDIVI** (1525 – 10a de Decembro 1574) estis itala pentristo kaj verkisto. Ĝenerale konsiderita kiel mezgrava artisto, li estas memorata ĉefe kiel biografo de Mikelanĝelo, kiun li konis en Romo en 1540-aj jaroj. En 1553 li publikigis *Vita di Michelagnolo* [tiel] *Buonarroti*, en kiu li defendis la faman artiston disde atakoj kontraŭ lia supozita malĝentila karaktero kaj disde malakuratecoj disvastigitaj en fama verko Vivoj de la Plej Elstaraj Pentristoj, Skulptistoj kaj Arkitektoj de Giorgio Vasari.

Krome li dediĉis sin al pentrado de religiaj temoj. Unu el tiuj pentraĵoj, nome la nefinita kaj ambigue nomita "Sankta Familio kaj aliaj figuroj" (nune en la *Casa Buonarroti*, Florenco), dependis komplete pro sia kompono el desegno havigita de Mikelanĝelo. Tiu desegno, konata kiel "Epifania" ĉar erare oni supozis, ke ĝi priskribas Epifanion, estas nun en la Brita Muzeo, Londono.

Notoj
-----

1. ↑   Chilvers, [eldonita de] Ian (2009). The Oxford dictionary of art and artists (4a eld.). Oxford: Oxford University Press. p. 139. ISBN 978-0-19-953294-0.

* Kategorio Ascanio Condivi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 738283
* GND: 118676717
* LCCN: n85381871
* VIAF: 14891203
* ISNI: 0000 0001 0797 2863
* SUDOC: 073177083
* BNF: 12598064b
* ULAN: 500115521
* NLA: 54957733
* NDL: 00464818
* BIBSYS: 99039801
* RKD: 17929
* NKC: js2006345164
* ICCU: CFIV097997
* BNE: XX893058
 |
**Roberto la 2-a Stuarto** (naskiĝis la 2-an de marto 1316 en Paisley kaj mortis la 19-an de aprilo 1390 en la kastelo de Dundonald) estis reĝo de Skotlando de 1371 ĝis 1390. Li estis la nevo kaj la sekvanto de Davido la 2-a.

Roberto estis la unika filo de Walter Stuarto, la 6-a Granda Stevardo de Skotlando kaj de Marjorie Bruce, filino de la reĝo Roberto Bruso kaj de lia unua edzino Isabella de Mar.

En 1318, la skota parlamento dekretis, se la reĝo Roberto la 1-a mortis sen filoj, la Krono estoa al la filo de Marjorie, sed Bruso havis filon (kiu sekvis sian patron sub la nomo Davido la 2-a) en 1324. Post kiam Davido estis kronita en 1329, Stuarto komencis okupi granvan parton en la *auntos* de Skotlando, ekde  li estis unu el la estroj de la skota armeo en la batalo de la monteto Halidon, en julio 1333. Post iuj sukcesoj por la adeptoj de Eduardo de Balliol en la okcidento de Skotlando, li kaj John Randolph, 3-a grafo de Moray (mortis en 1346), estis elektitaj regantoj de la reĝlando, dum David II fuĝis en Francion.

Geedziĝo kaj idaro
------------------

En 1336, li edziĝis kun Elisabeth Muir de Rowallan (mortis en 1353), filino de Sinjoro Adam Muir de Rowallan. Ili devis reedziĝi, kaj tio okazis en 1349. La geedzoj havis almenaŭ 10 idojn.

En 1355, Roberto ediziĝis kun Euphemia de Ross (mortis en 1387), filino de Hugo, grafo de Ross, kun kiu li havis 4 idojn.

La reĝo Roberto 2-a havis ankaŭ eksteredzecajn idojn kun pluraj amantinoj el kiuj kvar filoj kun sia prefera Mariota de Cardeny, filino de Sinjoro Cardeny kaj Foss kaj vidvino de Aleksandro Mac Naugthon.

Aliaj filoj naskiĝis el rilatoj kun nekonataj virinoj.

La reĝo Roberto la 3-a estas unu el la filoj de Roberto la 2-a.

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikoloj Robert II d'Écosse en franca  Vikipedio kaj Roberto II de Escocia en hispana  Vikipedio.*

* Kategorio Roberto la 2-a (Skotlando) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 524889
* GND: 119436493
* LCCN: n85144117
* VIAF: 263516322
* ISNI: 0000 0003 8199 2795
* SUDOC: 035215763
* BNF: 13174788b
 |
Fredrik Ström
**Fredrik Ström** (n. 1880 - m. 1948) estis sveda socialista politikisto kaj elstara verkisto. Li estis redaktoro de la gazeto Arbetarbladet de 1908 ĝis 1910 kaj havis sidon en la Riksdag de 1916 ĝis 1921, kaj de 1930 ĝis 1938.

Li aniĝis en la Sveda socialdemokratia partio kaj en 1916 elektitis al la Riksdag. Sed in 1917, Ström disiĝis kun Hjalmar Branting kaj aliĝis kun la ekstrema maldekstra flanko de la partio, kies estroj estis la komunistoj Zeth Höglund kaj Ture Nerman. Tiu ĉi grupo subtenis la rusajn Bolŝevikojn kaj baldaŭ fariĝis la originala Sveda komunista partio.

Fredrik Ström estis, kune kun Ture Nerman kaj la urbestro de Stokholmo, Carl Lindhagen, parto de malgranda delegitaro de svedaj komunistoj kiuj salutis je Lenin dum sia mallonga vizito en Stokholmo en aprilo 1917. La svedaj komunistoj alportis je Lenin al la magazeno PUB kie ili aĉetis por li tute nova kostumo por ke li belaspektu revenante hejmen al revolucia Petrogrado.

Ström estis estro de la Stokholma Kominterna ligilo kun Okcidenta Eŭropo de 1919 ĝis 1920, kaj li frekvente vizitis Sovetunion por renkontoj, inkluzive de la 3-a Internacio, okazinta en Moskvo, 1921.

Ström subtenis al Lenin, al Trockij, kaj al la Oktobra Revolucio, sed li malkonsentis kun Stalin kaj en 1926 li reaniĝis en la Sveda socialdemokratia partio, kvankam li ankoraŭ konsideris sin komunisto.

Verkoj
------

* Fredrik Ström verkis kvin-voluman historion pri la Rusa Revolucio, eldonita en 1924, sed baldaŭ kondamnita de la nova Stalinista estrumo en Rusio.
* Li verkis biografion de Kata Dalström en 1930.
* Lia du-voluma aŭtobiografio nomiĝas *Min ungdoms strider* (*La bataloj de mia juneco*) kaj *I stormig tid* (*Dum ŝtorma epoko*). Pliajn volumojn li planis verki, sed li mortiĝis antaŭ li povis priskribi sian vivon post 1917.
* Lia lasta libro estis biografio de Fabian Månsson.

* Kategorio Fredrik Ström en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 223527
* GND: 119105454
* LCCN: n79085019
* VIAF: 22155601
* ISNI: 0000 0000 8100 6359
* LIBRIS: 225811
* SUDOC: 028408667
* BNF: 12024923z
 |
**Béla Erődi-Harrach** [erOdi-haraĥ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Erődi-Harrach Béla** estis hungara oficisto, skolto.

Béla Erődi-Harrach naskiĝis la  4-an de septembro 1913(nun 1913-09-04) en Tápiósüly, li mortis la 18-an de marto 2007 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Béla Erődi-Harrach maturiĝis en cisterciana gimnazio en Budapeŝto en 1931, poste li doktoriĝis en Hungara Reĝa Teknika kaj Ekonomia Universitato en 1937. Pli poste li studvojaĝis jaron en Francio helpe de stipendio, li okupiĝis pri socialaj rilatoj de la familioj. Hejmenveninta li havis konsilistan postenon en Veszprém. Inter 1940-1946 li havis taskojn rekte de ministroj, poste li laboris jaron en Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo, pli poste li laboris en pluraj institutoj. Li pensiuliĝis en 1973.

Skolta kariero
--------------

Béla Erődi-Harrach skoltiĝis en 1924, en la sama jaro li jam partoprenis en Monda Ĵamboreo. Li akiris licencon pri skoltestro post 4 jaroj. En 1989 li partoprenis en reorganizado de la skolta movado en Hungario.

Fontoj
------

* biografio hungare kun foto
* biografio hungare

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 846624
 |


* Portalo pri Biografio
**Atilo la Huno** (ĉ. 406–453), lasta kaj plej potenca reĝo de la eŭropaj hunoj, reĝis de 434 ĝis sia morto, super la tiama plej granda imperio en Eŭropo, kiu estis de Mez-Eŭropo ĝis la Nigra maro kaj de Danubo ĝis la Balta maro. Dum sia regado, li estis inter la plej gravaj malamikoj de la okcidenta kaj orienta Romia imperio: li dufoje invadis la Balkanojn, encirkliganta Konstantinoplon dum la dua invado; li marŝis tra Flandrio (449) kaj Francio ĝis Orleano antaŭ esti returnita ĉe Chalons en 451; kaj li forpelis la okcidentan imperiestron Valentiniano la 3-a de lia ĉefurbo ĉe Ravenna en 452.

pentraĵo: *La Hunoj invadas Italion*
Kvankam lia imperio mortis kun li, kaj li ne postlasis rimarkindan legacon, li fariĝis legenda figuro en eŭropa historio: en la plejparto de okcidenta Eŭropo, oni memoris lin kiel la ekzemplo de krueleco kaj rabemeco; iuj historioj prezentas lin kiel granda reĝo; li ludas gravajn rolojn en du norenaj sagaoj. En la Kanto de la Nibelungoj li iĝis la dua edzo de Krimhildo, vidvino de Sigfrido.

Li mortis sur la teritorio de la nuna Hungario (ie inter la du grandaj riveroj Danubo kaj Tiso) kaj havis tie lignan palacon, kiun priskribis Priscos. En 2004 multaj hungaroj komunumoj (urbetoj, vilaĝoj, i.a. Tápiószentmárton) ekkonkursis por rekonstruado de la palaco. Tiu kostus 30–40 milionojn da eŭroj kaj alportos – laŭ esperoj de komumumaj estroj – monon.

Vidu ankaŭ
----------

* Atilo la Huno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Atilo la Huno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Historio de Eŭropo
* Atilo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2001-02-04 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* Arkivigite je 2014-02-21 per la retarkivo Wayback Machine
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 29759
* GND: 118504959
* LCCN: n50030729
* VIAF: 79741671, 713154381062430292481, 5145856987522920907, 32151776820218012587, 264149196564974792607, 27862417, 397152138690410982720 48005872, 79741671, 713154381062430292481, 5145856987522920907, 32151776820218012587, 264149196564974792607, 27862417, 397152138690410982720
* ISNI: 0000 0001 0802 2077
* LIBRIS: 318961
* SUDOC: 027604551
* BNF: 11960874v
* ULAN: 500372098
* NLA: 61540393
* NDL: 00620293
* BIBSYS: 90393177
* NKC: jn20000720015
* BNE: XX536045 XX979135, XX536045
 |
Freneza Ĉevalo en 1877 (aŭtenteco pridubinda, verŝajne temas pri frato de Freneza Ĉevalo)
**Freneza Ĉevalo** aŭ **Tashunka Witko** (Thašųka Witko aŭ Thašuŋka Witko, [taŝunka ŭitko], "enigma ĉevalo"; naskiĝis inter 1838 kaj 1840; mortis la 5-an de septembro 1877 en *Fort Robinson*, Nebraska) estis ĉefo de la Lakotoj, parto de la okcidentaj Siuoj.

Vivo
----

Li naskiĝis en la nuna Suda Dakoto, proksime al Rapid City. Naskiĝdato ne estas certa – oni ankaŭ indikas ĉ. 1842. En 1865 li kontraŭstaris batale planojn konstrui vojon al orhavaj kampoj en Montano. En 1874 rifuzis forlasi terenojn atribuitaj al Siuoj, kiuj iĝis objekto de interesiĝo fare de orserĉantoj. Tio kondukis al venka por indianoj batalo ĉe Powder Creek (la 17-an de junio 1876). En tiu ĉi batalo partoprenis ankaŭ ĉejenoj.

Poste Freneza Ĉevalo iris norden, por ke tie ĉe la rivero Little Bighorn unuiĝi kun la ĉefaj fortoj de Siuoj. Li estis unu el la ĉefaj komandantoj de indianoj kaj aŭtoroj de la venko en la batalo de Little Bighorn, kiu finiĝis per kompleta detruo de la kavaleria regimento de George Armstrong Custer. Sekve de tio li revenis kun sia gento al gepatraj terenoj. Persekutata de generalo Crook, subiĝis al li en Nebrasko en 1877 pro malsato de sia popolo, persvadita de sia onklo Bunta Vosto. Sed antaŭe li partoprenis dutagan batalon la 7-an kaj 8-an de januaro kun la armeo de generalo Miles en ĉirkaŭaĵo de Wolf Mountain.

Enkarcerigite en la Fuorto Robinson en Nebrasko, kie li estis mortigita per bajoneto de gardisto dum provo fuĝi.

Gigantan, kreiĝantan monumenton al Freneza Ĉevalo, skulptatan en roko - de la poldevena skulptisto Korczak Ziółkowski - oni povas rigardi proksime al Custer City en County Custer de la subŝtato Suda Dakoto.

Vidu ankaŭ
----------

* Indianoj
* Usonaj indianoj

* Kategorio Freneza Ĉevalo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 218944
* GND: 118522671
* LCCN: n79105934
* VIAF: 57406050
* ISNI: 0000 0001 2280 4809
* SUDOC: 030552605
* BNF: 12194518w
* NKC: jx20060208002
 |
**Friðrik HANSEN** naskiĝis en la bieno Sauðá en Borgarsveit en Skagafjörður-distrikto Islando, la 17-an de januaro en la jaro 1891. Li edukiĝis en la Instruista Lernejo en Rejkjaviko kaj postenis kiel instruisto en Sauðárkrókur ekde 1921 ĝis la fino de sia vivo. Dum jardekoj li dumsomere ankaŭ laboris kiel estro de vojlaborado en la distrikto Vestur-Húnavatnssýsla. Inter 1934 kaj 1946 li servis kiel estro de la administrantaro de la komunumo de Sauðárkrókur. Li mortis la 27-an de marto 1952.

Friðrik Hansen komencis verki poemojn jam kiel junulo. Tamen lia poemaro nur aperis en 1957, post lia morto, sub la titolo *Ljómar heimur (Lumas mondo)*. Tamen, jam longe antaŭ tiu tempo lia poeta talento estis vaste konata, kaj multaj melodioj, akompanaj al liaj poemoj, fariĝis tre popularaj, precipe tiuj komponitaj de Pétur Sigurðsson. La poemoj de Friðrik estas profunde lirikaj kaj romantikecaj. En 1982 aperis bela elekto el liaj poemoj, sub la titolo *Ætti ég hörpu*, en prizorgo de la poeto Hannes Pétursson.

En esperanto aperis
-------------------

* *Se mi benus harp' sonora (Ætti ég hörpu hljómaþýða*, poemo, en La Tradukisto, dudeka numero, 12. julio 1995, en traduko de Baldur Ragnarsson.

* *Printempo (Vor)*, poemo, en La Tradukisto, dudeka numero, 12. julio 1995, en traduko de Baldur Ragnarsson.
**Grafo Gedeon RÁDAY** [rAdai], hungare **Ráday Gedeon** estis hungara poeto, tradukisto kaj politikisto. Lia patro estis Pál Ráday.

Gedeon Ráday naskiĝis la 1-an de oktobro 1713 en tiutempa Ludány. Li mortis la 6-an de aŭgusto 1792 en Pécel.

Biografio
---------

Gedeon Ráday frekventis lernejojn en *Pozsony* tiutempa hungara ĉefurbo (nuntempa Bratislavo, Slovakio), poste en Berlino. Li interrompis la lernadon pro morto de la patro kaj hejmenvenis kaj transprenis taskojn de la bieno. En 1740 li edziĝis kaj konstruis kastelon en Pécel. Baldaŭe li komencis politikadi. En 1772 li konatiĝis kun Ferenc Kazinczy, dume en la kastelo li diligente kolektis librojn (resume li havis 6500 da verkoj, tio estas 12000-15000 volumoj). Li sekrete poemadis, bedaŭrinde postrestis nur kelkaj. Lia biblioteko ankaŭ nun estas granda trezoro.

Verkoj
------

* hazarde restintaj poemoj kaj tradukaĵoj

Memorigiloj
-----------

* memortabulo
* 2 stratoj en Budapeŝto
* placo kaj gimnazio en Pécel
* biblioteko en Budapeŝto
* muzeo en Kecskemét

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Gedeon Ráday en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 394069
* GND: 12023677X
* LCCN: n93068809
* VIAF: 42664376
* ISNI: 0000 0000 7862 7306
* BNF: 16552283f
* NKC: jx20070828009
 |
**Cyril TOURNEUR** (n. 1575, m. la 28-an de februaro 1626) estis angla dramisto.

Vivo
----

Pri liaj gepatroj oni ne certas: eble li estis filo de Kapitano Richard Turner kiu servis kiel batalisto en Nederlando. Li mem ricevis pension de la nederlanda registaro.

En 1625 Edward Cecil (1-a vicgrafo Wimbledon) nomumis Tourneur sekretario de la militkonsilio sed George Villiers (1-a duko de Buckingham), la favorato de Jakobo la 1-a, nuligis la nomumadon. Tamen Tourneur partoprenis katastrofan atakon fare de Edward Cecil kontraŭ Kadizo. Revenante al Anglio li malsanis, kaj, kun aliaj malsanuloj, estis surterigata en Irlando kie li mortis.

Verkoj
------

Lia plej frua restanta verko estas alegoria poemo pri la morto de Princo Henry Frederick Stuart, filo de Jakobo la 1-a. Li verkis plurajn aliajn poemojn. Tamen estas pro siaj tragedioj kial Tourneur famas. Lia ĉefa teatraĵo estis *The Atheist's Tragedy* (*La Tragedio de la Ateisto*, 1611). Antaŭe oni atribuis al Tourneur *The Revenger's Tragedy* (*La Tragedio de la Venĝanto*, 1607 aŭ 1608), sed laŭ lastatempaj spertuloj tiun tragedion pli verŝajne verkis Thomas Middleton.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 303050
* GND: 118802593
* LCCN: n50015949
* VIAF: 100952064
* ISNI: 0000 0001 2145 5504
* SUDOC: 031719678
* BNF: 12288350r
* NLA: 35553837
* NDL: 00516619
* NKC: xx0180710
* BNE: XX858565
 |
**Friedrich Clemens GERKE** (naskiĝis la 22-an de januaro 1801 en Osnabrück, mortis 21-an de majo 1888 en Hamburg) estis aŭtoro, verkisto kaj pioniro de telegrafio.

 Friedrich Clemens Gerke, 1840   
 Lithographie A. Lill

Vivo
----

Li aliĝis al la brita armeo en Kanado. Post reveno al Hamburg li uzis siajn konojn de la angla por traduki librojn pri tekniko de telegrafado.

Li laboris por kompanio *J.L. Schmidt*, kiu operadis la optikan telegrafad-linion inter Hamburg kaj Cuxhaven kaj solvis la problemojn de tiu konekto. Tiu konekto gravis je la kontrolo de la ŝipoj sur la rivero Elbe kaj je la organizado de la helpo dum la fajrego en Hamburgo en la jaro 1842.

Ekkomprenante la avantaĝojn de elektra komunikado, li ŝanĝis al la kompanio *Elektro-Magnetische Telegraphen-Compagnie*, kiu je la 15-a de julio 1848 ekfunkciigis dratan konekton inter Hamburg kaj Cuxhaven. Gerke fariĝis en 1847 inspektoro de tiu entrepreno, kiu tiam uzis la Morsan kodon kiel unua en Eŭropo.

Gerke pluevoluis la usonan *American Morse Code* al tiu, kiu nun estas ĝenerale uzata mondskale.
Gerke notis la malavantaĝojn de la *American Morse Code*. Li ŝanĝis ĉirkaŭ la duonon de la signoj al la Internacia Telegrafia alfabeto. Grava malavantaĝo de la antaŭa versio estis malsamaj longecoj de la longaj signoj. En la sistemo de Gerke nur estas mallongaj kaj longaj signoj, nomitaj punktoj kaj strekoj.
Streko havas la trioblan longecon de punkto. La kodigon de la ciferoj li ordigis strikte sisteme.

Morse Code in Gerke codingMorse Code in Gerke coding
En 1865 la unua internacia kontrakto pri telegafado fiksis lian kodon kiel ĝenerale valida telegrafi-standardo. Escepte malgrandaj ŝanĝoj ĝi estas ĝis hodiaŭ la internacia kodo por morsado.

Ekde 1868 Gerke estris la nove fonditan telegraf-oficejon en Hamburg.

* Kategorio Friedrich Clemens Gerke en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 250880
* GND: 116572884
* LCCN: n79101051
* VIAF: 10600903
* ISNI: 0000 0001 0954 0271
* LIBRIS: 340726
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Stefano Báthori (apartigilo) |

**BÁTHORI István** aŭ **Stefano Bátory** [**ba:**tori] (naskiĝis la 27-an de septembro 1533 en Szilágysomlyó, Transilvanio, mortis la 22-an de decembro 1586 en Grodno, Pollando) estis princo de Transilvanio inter 1571 kaj 1575, kaj reĝo de Pollando-Litovio inter 1576 kaj 1586, kune kun sia edzino Anna Jogajlido, filino de reĝo Sigismondo la 1-a.

Stefano Bátory (Báthori István)
Pola reĝino Anna Jogajlido (Anna Jagiellonka) (1523–1596) kun sia edzo Stefano Bátory, pentraĵo de Jan Matejko
La pentraĵo *Stefano Bátory ĉe Pskovo*, de pola pentristo Jan Matejko
Pollando-Litovio en la jaro 1582, dum la regado de pola reĝo Stefano Bátory

Kariero
-------

Stefano Báthori estis la suvereno de Transilvanio (1571–1586): li establis la pli-malpli memstaran landon. Dum lia regno la turkoj ne atakis Transilvanion, ĉar li ĉiujare precize pagis la imposton. Li subtenis la disvolviĝon de industrio kaj komercon, helpis la ekflorigo de minado. En 1571 li fondis en Kolozsvár jezuitan lernejon, kiu en 1576 ricevis universitatan rangon. En lia kortego de Gyulafehérvár restadis iom da tempo poeto Bálint Balassi (1554-1594).

En 1576 la pola nobelaro elektis lin, aldone al lia edzino Anna, reĝo de Pollando. Li estris sukcesajn manovrojn kontraŭ Rusio. Li sukcese ekfinis la longan livonian militon (1558–1582) (vidu pri nordiaj militoj), kaj ekhavis la grandan parton de la teritorio de la nuna Estonio kaj Latvio (Livonio). Ekde tiu ĉi milita sukceso la rusa caro Ivano la Terura daŭrigis siajn luktojn suden kaj orienten.

En 1579 li altigis la Jezuiton lernejon en Vilno kaj ĝi ricevis la titolon de universitato, kiu estis ĉe Respublika Pollando la dua akademio. Li fondis ankaŭ la universitaton de Vilno en 1579.

  

* Kategorio Stefano Báthori en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 79506
* GND: 118753495
* LCCN: n81008093
* VIAF: 78774130
* ISNI: 0000 0001 1029 9614
* LIBRIS: 350954
* SUDOC: 077136519
* BNF: 12387680f
* NKC: jx20080104001
* ICCU: TO0V263653
 |
**Elemér Pászti** [pAsti], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun pena nomo **Pászti Elemér Gábor** estis hungara gimnastikisto, olimpiano, olimpika ĉampiono, trejnisto. Lia familia nomvarianto estis *Pászty*, lia bofrato estis Attila József.

Elemér Pászti naskiĝis la 20-an de decembro 1889 en Szolnok, li mortis la 27-an de oktobro 1965 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Elemér Pászti en la sensporta vivo li estis ekonomia kontrolisto en universitato. Li edziĝis unue en 1914, post morto de ilia ido en 1917 ili divorcis. Li denove edziĝis en 1925.

### Sporta kariero

Elemér Pászti estis gimnastikisto en ĉefurba sportklubo, dum ŝi estis hungara ĉampiono 12-foje unuoble aŭ teame. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1912 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 1928 kun arĝenta medalo teame (1912). Depost la 2-a mondmilito li havis postrenon du jarojn en la sporta vivo.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* rezultoj kun foto
* biografio angle
* rezultoj

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 819090
 |


* Portalo pri Biografio
**Daci la 1-a** (kartvele: დაჩი, ankaŭ Darĉi, დარჩი aŭ Darĉil, დარჩილი), de la kosroida dinastio, estis reĝo de Iberio (Kaŭkazio) (Kartli, oriente de Kartvelio) kiu regis, laŭ la mezepoka literatura tradicio, estante 12-jara, ekde ĉ. 522 ĝis 534. Li ricevis la surnomon Ujarmeli (უჯარმელი, tio estas, "de Ujarmo") ĉar li restis en sia rezidejo de Ujarmo.

Laŭ la mezepokaj kartvelaj kronikoj, Daĉi estis la pli aĝa filo de la reĝo Vaĥtang la 1-a Gorgasali kaj Balenduĥt, filino de la sasanida reĝo Ormuzo la 3-a. Li sukcedis sian patron, kiu ribeliĝis kontraŭ la sasanida hegemonio, kaj prenis pli diplomatian vojon kun la persaj suverenuloj. Ekde lia bazo en Ujarmo en Kaĥeti, kiu konsistis el la reĝaj teritorioj de tiu epoko de la unuaj kosroidoj, faris grandajn laborojn por kristanigi la loĝantaron de sia regno kiuj vivis en la montaro. Dum lia regado la urbo Tbiliso ampleksiĝis kaj finigis la konstruadon de ĝia citadelo, fondata de lia patro. Daĉi estis sukcedita de sia filo, Bakurius la 2-a


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 311784
 |