recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Dolores IBÁRRURI**, alnomita **La Pasionaria** (9-a de decembro 1895 - 12-a de novembro 1989), estis historia gvidanto de la Komunista Partio de Hispanio kaj unu el la plej konataj figuroj de la tutmonda komunista movado.

Ŝi naskiĝis en Gallarta, Biskajo, sine de eŭska familio de longa minista tradicio. Ŝi komencis studi sed devis ĉesi siajn studojn tre juna, por eklabori, sed ŝi sukcesis ricevi relative ampleksan meminstruan kulturon. Ŝi baldaŭ agadas en sindikataj luktoj, apoge al sia edzo, Julián Ruiz, ankaŭ ministo, kaj poste en la hispana socialista partio PSOE. Post la Rusa Revolucio, ŝi fariĝas unu el la unuaj anoj de la nove naskita komunista partio.

Ŝi verkas diversajn artikolojn kun la pseŭdonimo *Pasionaria*, kiu povas esti interpretebla diversmaniere: laŭ la floro pasifloro, kiel *pasiulino* aŭ kun referenco al la pasiono.

Pasionaria suferas dum tiuj jaroj diversajn enkarcerigojn. Krome, ŝi devas sperti kiel forpasas pluraj el ŝiaj filoj, pro la malbonaj sociaj kondiĉoj kiujn la familio devas elteni. Nur atingas junecon du filoj, Rubén kaj Amaya.

En la tridekaj jaroj, post la alveno de la Dua Hispana Respubliko, ŝi translokiĝas en Madridon kaj prenas gravajn respondecojn en la ĝis tiam tre malforta kaj sektema partio. Baldaŭ famiĝas ŝiaj agadoj kaj ŝia potenca retoriko, farantaj el ŝi unu el la ĉefaj atutoj de la partio.

Pasionaria estas elektita deputito en la hispana Parlamento, reprezentante la ministan regionon Asturion.

Dum la enlanda milito ŝi fariĝas unu el la simboloj de la respublikana flanko, kaj famigas sloganojn kiel "¡No Pasarán!" (Ili ne pasos!) aŭ "Plej valoras morti stare ol vivi surgenue". Post la fino de la milito ŝi ekziliĝas al Sovetunio.

En 1942 ŝi estas elektita Ĝenerala Sekretario de la partio, kaj ankaŭ prenas respondecojn en la internacia komunista movado. Dum la Dua mondmilito forpasas lia filo Rubén, luktante en la soveta armeo.

En 1960 ŝin anstataŭas kiel ĉefan gvidanton la pli juna Santiago Carrillo, kaj ŝi estas nomumita Prezidanto, posteno ĉefe simbola.

Post la forpaso de Franco, ŝi revenas en 1977 al Hispanio, kaj estas denove elektita deputito en la sama regiono Asturio. Ŝia rolo tiam estas pli simbola ol efektiva. Ŝi forpasas en Madrido en 1989.

* Kategorio Dolores Ibárruri en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 37157
* GND: 118555197
* LCCN: n79066727
* VIAF: 109366304
* ISNI: 0000 0001 1479 8736
* LIBRIS: 63235
* SUDOC: 027765474
* BNF: 121308233
* NLA: 35828136
* NDL: 00444177
* BIBSYS: 10026413
* NKC: jn19990210294
* BNE: XX956783
 |
Schuke-orgeno en la Nikolai-preĝejo (Stralsund)
La **Alexander Schuke Potsdam Orgelbau GmbH** estas germana orgenkonstrua firmao el Potsdam.

Historio
--------

En 1820 orgenkonstruisto Gottlieb Heise fondis la firmaon en Potsdam. En la jaro 1848 *Carl Ludwig Gesell* kaj en 1868 ties filo *Carl Eduard Gesell* transprenis la direktadon de la firmao. Tiu ĉi mortis en 1894 senfila, kaj **Alexander Schuke** aĉetis la entreprenon, kiun li sekvatempe unu el la plej faris konatajn orgenkonstruajn firmaojn.

Post lia morto en 1933 ambaŭ liaj filoj, Karl Ludwig Schuke kaj Hans Joachim Schuke komune direktis la entreprenon.

En 1950 ambaŭ fratoj decidis fondi en Berlino duan orgenfara metiejon. La tiama politika kaj ekonomia situacio en Germanio post la Dua Mondmilito estis tiel, ke estis konsilinde fondi en la okcidenta Berlino pluan entrepreneblecon, kiu funkciu ankaŭ en kazo de ekonomie plilimigaj cirkonstancoj. Pro politikaj kaŭzoj la nomo *Schuke* en la nomo de la firmao estis malebla, kaj tiel oni elektis la neŭtralan nomon *Berliner Orgelbauwerkstatt*. (berlina orgenkonstrua metiejo)

Hans Joachim Schuke sole pludirektis la firmaon plue privatan en Potsdam.

Karl Ludwig Schuke eluzis per sia translokiĝo al nach Berlin en 1953 la okazon, separi la berlinan metiejon de la entrepreno en Potsdam kaj pludirektis ĝin sub la nomo *Karl Schuke Berliner Orgelbauwerkstatt GmbH*.

En 1972 la firmao en Germana Demokratia Respubliko (GDR) estis socialigita kaj pludirektata kiel *Volkseigener Betrieb Potsdamer Schuke Orgelbau*.

Matthias Schuke, ekde 1974 kunlaboranto kaj orgenkonstruo-majstro, sukcese reprivatigis la entreprenon en 1990 kadre de la transpreno de la GDR far‘ de la *Federacia Respubliko de Germanio* kaj estas ekde tiam posedanto kaj direktanto.

En 2004 la firmao enloĝiĝis en novan metiedomon en la herbejoj flankaj de la rivero *Havel* en Werder.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Alexander Schuke Potsdam Orgelbau GmbH en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Alexander Schuke Potsdam Orgelbau GmbH
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Émile BELLSOLA** (naskiĝis en 1878, mortis la 7-an de decembro 1952 en Pavillon-sous-bois, Francio) estis rusiljona tipografo kaj esperantisto.

Ekde 1912 Bellsola estis tipografo ĉe la ĵurnalo *L'Indépendant* de Perpinjano. Li instruis Esperanton al viroj ĉe tiea lernejo «Paul Bert», ĉiun lundon ĝis la jaro 1914. En aŭgusto 1914, por la deka Universala Kongreso, cetere ne okazinta pro la milito, Émile Bellsola kaj la esperantista grupo de Perpinjano kotizis cent frankojn por realigi novajn kaj interesajn projektojn. Je la militdeklaro, li aĝis 36 jarojn, estis mobilizita kaj sendita sur la fronton de Dardaneloj.

En 1920 la Unua Mondmilito estis dispeciginta la esperantistan movadon, sed ĝi restariĝis kaj Bellsola, elektita prezidanto de la grupode Perpinjano, reprenis siajn kursojn. En 1922 li foriris al Pavillon-sous-bois, kie li definitive ekloĝis.

Émile Bellsola ludis fundamentan rolon en la vivo de la esperantista grupo de Perpinjano, kvankam lian nomon oni malofte citis.

Fonto
-----

El la verko de Jean Amouroux *Histoire du mouvement espérantiste en Roussillon*, Revuo "Conflent" n° 137, 1985, kun afabla permeso de l'aŭtoro.
Malnova trajnstacio de Puerto Deseado (2003)
**Puerto Deseado** (Dezirita Haveno), nome ankaŭ zone *Deseado*, estas urbo kaj fiŝkapta havenurbo en la Patagonio, en la provinco Santa Cruz, Argentino, ĉe la norda bordo de la rio Deseado. La urbo troviĝas je 221 km de Caleta Olivia. En 2010 estis 14,183 loĝantoj.

La haveno, je 32 km, estis nomita *Port Desire* fare de la korsaro Thomas Cavendish en 1586, laŭ la nomo de lia ĉefŝipo, kio poste estos ŝanĝita per ties traduko al la kastilia lingvo.

La urbeto havas du placojn, fervojan stacion kaj du muzeojn: la Municipa Muzeo Mario Brozoski, kie oni montras restaĵojn de la korveto Swift kiu vrakis en 1770, rekuperitaj post malkovro en la haveno en 1982, same kile kolekton de objektoj de la indiĝenaj popoloj kaj la Fervoja Muzeo dediĉita al la Patagonia Fervojo, kiu el tiu urbo devis atingi ĝis la lago Nahuel Huapi.

Historio
--------

Demografio
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Puerto Deseado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo Arkivigite je 2008-07-06 per la retarkivo Wayback Machine
* Mapo de Puerto Deseado Arkivigite je 2011-07-06 per la retarkivo Wayback Machine
**Emmi Kosáry** [koŝAri], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kosáry Emmi** estis hungara operkantisto (koloratursoprano), operetkantisto, primadono, aktoro. Ŝia origina nomo (laŭ hungarlingve kutima nomordo) estis *Kosári Emma Kornélia*, ŝia edzo estis Ákos Buttykay, ŝia filino estis Emmi Buttykay.

Emmi Kosáry kun Márton Rátkai
Emmi Kosáry  naskiĝis la 31-an de majo 1889 en Kisszeben (Hungara reĝlando, nuntempa Sabinov en Slovakio), ŝi mortis la 22-an de oktobro 1964 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Emmi Kosáry debutis en la jam ne ekzistanta teatro *Király* [kirAj] en 1908. En la sekva jaro ŝi edziniĝis, ŝi naskis filinon en 1911. Inter 1912 kaj 1915 ŝi apartenis al Reĝa Operejo (Budapeŝto), poste ŝi revenis al Teatro Király. Baldaŭ ŝi havis rolojn ankaŭ en Gaja Teatro, Teatro Városi (1920), Operetoteatro (Budapeŝto) (1922, 1931), Teatro Magyar (1933), eĉ en Vieno, Dresdeno, Berlino, Usono (1923, 1929).

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* Imre Kálmán: *A csárdáskirálynő* - Sylvia
* Franz Schubert: *Három a kislány* - Médi
* Robert Planquette: *Les cloches de Corneville* - Germaine
* Wolfgang Amadeus Mozart: Die Zauberflöte
* Léo Delibes: Lakmé

Elektitaj kinfilmaj roloj
-------------------------

* *Tatárjárás* (1917) - ĉefrolo
* *Az okos mama* (1935)
* *Varjú a toronyórán* (1938)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio Emmi Kosáry en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Loko de la provinco de Cáceres en Hispanio
**Gargüera** aŭ lastatempe **Gargüera de la Vera** estas municipo de Hispanio, en la provinco Cáceres *(Kacereso)*, regiono Ekstremaduro.

La loĝantoj nomiĝas *gargüereños*. La censita populacio en 2008 estis 136 loĝantoj.

Situo
-----

Gargüera estas situa en la norda parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto La Vera, je altitudo de 501 m; je 103 km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 163 km de Mérida, la regiona ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 52 km². Ĝi situas inter la Valo de Jerte kaj la Vera. Je ĉirkaŭ 20 km de Plasencia, la plej proksima urbo, laŭ la ŝoseo de La Vera, maldekstre, je ĉirkaŭ 10 km, ĉe la kruciĝo inter Barrado (maldekstre) kaj Malpartida de Plasencia (dekstre).

La municipa teritorio limad kun tiuj de Plasencia, Malpartida de Plasencia, Tejeda de Tiétar, Arroyomolinos de la Vera, Barrado kaj Casas del Castañar.

Toponimio
---------

Antikve nomata 'Villaflor de la Vera', poste akiris la nomon de Gargüera, kaj kiam aliris al la *Mancomunidad de la Vera* (Municiparo) en 1996 eknomiĝis **Gargüera de la Vera**.

Ekonomio
--------

Agrikulturo kaj brutobredado.
**Elena Lucrezia Cornaro Piscopia** (5-an de junio 1646 en Venecio - 26-an de julio 1684 Venecio) estis itala filozofino kaj instruistino. Ŝi ricevis kiel unua virino la doktoran titolon.

Elena Lucrezia Cornaro Piscopia

Biografio
---------

Piscopia estis filino de prokuratoro de Venecio. Ŝi estis instruata pri klasikaj kaj modernaj lingvoj same pri "liberaj artoj". Ŝi malatentis la frivolecon de la venecia komunumo kaj jam fruaĝe aliĝis al la benediktanoj, kie ŝi demetis ordenan solenan promeson. Piscopia en 1677 havis publikan disputon en la Universitato de Paduo. Ŝi volis sin dedcixi tute al la sciencoj. Lia patro klopodis akirigi por ŝi doktoran titolon en la Universitato de Padovo pri teologio, sed tio komence ne sukcesis (virino devas silenti en preĝejo kaj tiel ŝi ne povas ricevi instrupermeson). Fine oni permesis al ŝi promocii pri filozofia temo. Ŝi ricevis la doktoran titolon la 25-an de junio 1678 kiel unua virino de la mondo.

Ŝi plenumis la sekvajn ses jarojn per verkado, studado kaj publikaj prelegoj kaj diskutoj. Ŝi mortis en aĝo de 38 jaroj, verŝajne je krankoulcero.

Ŝia verka heredaĵo aperis en 1688 en Parmo.

* Kategorio Elena Lucrezia Cornaro Piscopia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 288234
* GND: 123372178
* LCCN: nr95046943
* VIAF: 84799725 50133485, 84799725
* ISNI: 0000 0000 6124 7091
* SUDOC: 129848611
* BNF: 16591183r
* BIBSYS: 65272
* NKC: nlk20000085681 osd2016911681, nlk20000085681
* ICCU: BVEV087253
* BNE: XX863107
 |
Naskiĝdomo sur la Ponto longa.
**Johann Wilhelm HÄSSLER** (naskiĝinta en la 29-a de marto 1747 en Erfurto, mortinta en la 29-a de marto 1822 en Moskvo) estis germana komponisto kaj orgenisto.

Vivo
----

Krom la laŭ la volo de la patro faritajn trejnadon kiel ŝtrumpteksisto li ĝuis ankaŭ muzikan trejnadon ĉe sia onklo Johann Christian Kittel. Estante nur 15 jarojn aĝa li unuafoje deĵoris kiel orgenisto en la Dominikana preĝejo (Erfurt) kaj transprenis tian oficon en la najbara Franciskana preĝejo. Sekvis koncertvojaĝoj, kiel li famis kiel piano-virtuozo.

En la 1780-a jaro li organizis, kun la helpo de la guberniestro Karl Theodor von Dalberg, la t.n. *Vintrajn koncertojn* je daŭro, kie oni prezentis i.a. verkoj de Telemann, Bach, Händel kaj Mozart. En la kadro de tiaj koncertoj li konatiĝis kun Johann Wolfgang von Goethe.

En 1790 li iris Londonon por koncerti kune kun Joseph Haydn. Koncertvojaĝoj tra Eŭropo venigis lin ankaŭ al Riga,  Peterburgo kaj Moskvo. En Peterburgo nomumis lin carino Katerina la 2-a Imperiestra orkestrestro. Surloke li ne nur koncertis sed ankaŭ kunlaboris por fondi muzikeldonejon, tiucele ke publikiĝu la verkoj de germanaj klasikuloj kaj samtempe instiĝu samtempaj rusaj komponistoj ankaŭ publikigi la verkarojn proprajn.

Poste li transloĝiĝis kun la tuta familio Moskvon, kie li laboris dum pli ol tri jardekoj.

Graveco
-------

Por lia artista evoluo gravis la renkontiĝoj kun la majstroj Carl Philipp Emanuel Bach, Johann Adam Hiller kaj Jiří Antonín Benda. Konsistas la verkaro el sonatoj, kantatoj, etudoj kaj instrumentaj kompozicioj (ĉefe por piano). Multaj komponaĵoj valoras ĝis nun pro siaj pegadogiaj celoj. Ene de lia kreiva agado bone povas esti distingite inter la erfurta (1776-90) kaj la rusa (1793-1817) periodo. Kiel ekstera signo li signis la kompoziciojn de la dua periodo per la muzikverka disdividosistejmo "Opus" (op. 1-50) - kvankam le ne malofte reprenis kaj enmetis partojn de la unua periodo en komponaĵojn de la dua.

De post 1810 lia kreiveco senteble malkreskis.

Verkoj (elekto)
---------------

* Charakterstück op.27 Nr.2
* „50 Stücke für Anfänger" op.38
* 360 Präludien in allen Tonarten op. 47 (1817)
* „Etudes en Vingt-quatre Valses" op.49
* „Sechs leichte Sonaten"
* Kantate „Erfurt"
* Sonate für Cembalo Nr.3 d-Moll

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Johann Wilhelm Häßler en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biografio ĉe NDB.
* Biografio ĉe ADB.
* Superrigardo pri chiuj verkoj.
* Artikolo pri la orgenisto en leksikono de 1809.
* Verkoj de kaj pri Häßler.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 468071
* GND: 11636906X
* LCCN: n84191336
* VIAF: 24808406
* ISNI: 0000 0000 8365 5379
* LIBRIS: 207915
* SUDOC: 158814487
* BNF: 141075406
* MBA: 5c12c677-a0fa-41c9-96f8-c7fec0d9a6f2
* BIBSYS: 6013507
* NKC: jx20090109003
* BNE: XX5771769
 |
**Elemér Hetényi** [hete:nji] - en hungara kutima vortoordo **HETÉNYI Elemér** - estis hungara aktoro, reĝisoro kaj pedagogo naskiĝinta en Ádánd en 1866 kaj mortinta en Koloĵvaro en 1943.

Kariero
-------

Li debutis en 1889 en Mosonmagyaróvár en trupo de György Völgyi kaj ĝis 1903 li ludis en diversaj vaganttrupoj. Li dungiĝis al la trupo de Jenő Janovics de Szeged, poste de Koloĵvaro, kies li estis ano 18 jarojn. En 1921 li ludis en Oradea ĉe Lajos Parlaghy. En 1924 li establis aktorlernejon samloke. Inter 1926 kaj 1928 li estis ĉefreĝisoro de la trupo de Mihály Szendrey (Arad–Temesvár). La 1-an de aŭgusto 1935 li malfermis aktorlernejon en Kluĵo, kaj li tie aperis lastfoje en scenejo la 12-an de septembro 1940 okaze de la festa spektaklo de adiaŭ de la teatro Thália.

El liaj roloj
-------------

* Basil (Ferenc Lehár: Luxemburg grófja, "La grafo de Luksemburgo");
* Durbints sógor (Géza Gárdonyi: A bor, "la vino");
* Dragutin (Ferenc Lehár: Cigányszerelem, "cigana amo");
* Id. Nagy István (Sándor Bródy: A tanítónő, "la instruistino").

Fonto
-----

* Magyar Színházművészeti Lexikon
**Alípio de Miranda-Ribeiro** (21a de februaro 1874, Rio Preto - 8a de januaro 1939) estis brazila herpetologo kaj iĥtiologo nome zoologo fakulo pri amfibioj kaj fiŝoj. Ankaŭ lia filo, Paulo de Miranda-Ribeiro (1901-1965) estis zoologo.

Dekomence Miranda-Ribeiro havis pasion por natura historio; junaĝe li tradukis verkojn de Buffon al portugala. Li studis medicinon en Rio de Janeiro, kaj el 1894 li laboris kiel preparisto ĉe la Nacia Muzeo de Brazilo. Tie li poste servis kiel sekretario (el 1899), kaj direktoro de la departemento de zoologio (el 1929).

Dum sia kariero li esploris la regionon de la Amazonio multajn fojojn, kaj sub direktorado de Candido Rondon (1865-1958), li partoprenis en instalado de la unua telegrafo tra la Amazonio kaj Mato Grosso. En 1911, post esti vizitante muzeojn kaj programojn pri fiŝkaptejoj en Eŭropo kaj Usono, li fondis fiŝkaptejan inspektistaron en Brazilo, la unua oficiala servo pri fiŝkaptejo en la lando.

En 1911 li publikigis la tre bone konsideratan *Fauna brasiliensis-Peixes* (Brazilaj fiŝoj). Li estis aŭtoro ankaŭ de nombraj verkoj en la kampo de herpetologio.

Referencoj
----------

* Tiu artikolo ŝuldas al traduko de ekvivalenta artikolo ĉe la Franca Vikipedio, nome: Kraig Adler (1989). Contributions to the History of Herpetology, Society for the study of amphibians and reptiles : 202 p. (ISBN ISBN 0-916984-19-2)

* Kategorio Alípio de Miranda Ribeiro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 454300
* GND: 1089321511
* LCCN: no96048536
* VIAF: 197805755
* ISNI: 0000 0003 5747 7515
* SUDOC: 068719078
* BNF: 11288412b
 |
**Arlene MARTEL** estas plumnomo de **Arline Greta SAX**, (1936-2014) jud-usona aktorino kaj verkistino. Antaŭ 1964, ŝi ofte estis anoncita kiel *Arline San*, *Tasha Martelle*, *Arline Sax* aŭ *Arlene Sax*. Reĝisoroj de Hollywood ofte aludis al Martel kiel "la Kameleono," ĉar ŝia aspekto kaj ŝia scipovo kun akĉentoj kaj dialektoj permesis al ŝi portreti rolulojn de larĝa gamo de rasoj kaj etnoj.

Martel diplomiĝis ĉe Performing Arts High School en Novjorko en 1953.

Ŝi komencis sian karieron en finoj de 1950-aj kaj komenco de 1960-aj jaroj en televidserioj kiel *The Rebel*, *Route 66*, *Hong Kong* kaj *The Twilight Zone*. Li daŭris en televidaĵoj kiel *Perry Mason*, *Have Gun – Will Travel*, *Bewitched*, *Hogan's Heroes*, *I Dream of Jeannie*, *The Man from U.N.C.L.E.*, *The Untouchables*, *Mission: Impossible*, *Here Come the Brides*, *The Wild Wild West* kaj *The Fugitive*.

Martel laboris ĉe scienc-fikciaj televidserioj *The Outer Limits*, *Battlestar Galactica* kaj *Star Trek* kiel T'Pring, edzino de Sr. Spock en epizodo "Amok Time" (1967).

En la serio "Columbo" Martel rolis Gloria'n, amatinon de la viktimo de murdisto Tony Goodland (Bradford Dillman) en la epizodo "The Greenhouse Jungle" (1972). En 1970-aj jaroj ŝi ankaŭ aperis ĉe *The Rockford Files*, *The Six Million Dollar Man* kaj *Gunsmoke*.

En kino ŝi partoprenis filmojn kiel *Angels from Hell* (1968), *Chatterbox* (1977) kaj *Zoltan, Hound of Dracula* (1978).

Martel duone retiriĝis de aktorado meze de 1980-aj jaroj, sed aperis poste en malgrandaj roloj. Ŝi ankaŭ verkis scenaron *Whisper Into My Good Ear*.

Referencoj
----------

1. ↑   The Official Arlene Martel Website. Alirita 2019-03-17.

* Kategorio Arlene Martel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 635764
* LCCN: no2013122360
* VIAF: 62829968
* ISNI: 0000 0000 6716 7367
* BNF: 15370709v
 |
**Elemér Schulek** [ŝulek], laŭ la hungara skribmaniero **Schulek Elemér** estis hungara kemiisto, farmaciisto, profesoro, membro de Hungara Scienca Akademio.

Memortabulo pri Elemér Schulek
Elemér Schulek naskiĝis la 3-an de septembro 1893 en Hungario, en urbo Késmárk (nuntempa Kežmarok en Slovakio). Li mortis la 14-an de oktobro 1964 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Elemér Schulek frekventis universitaton en ELTE, sed dume li soldatiĝis dum la 1-a mondmilito. Inter 1919-1927 li laboris en universitato en Budapeŝto, dume li faris studvojaĝon en Ameriko. En 1944 li ekinstruis en la universitato, poste li redaktis ankaŭ fakrevuojn. Li ricevis premiojn Kossuth en 1949 kaj 1951.

Verkaro (elekto)
----------------

* redaktado en tutlanda farmacia libro

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Elemér Schulek en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 419572
* LCCN: nb2004023189
* VIAF: 37246614
* ISNI: 0000 0000 8019 073X
* BNF: 157451789
 |
**Elena HUELVA Palomo** (Sevilo, 21-a de majo 2002 - Sevilo, 3-a de januaro 2023) estis hispana aktivulino kontraŭ kancero, paciento kun sarkomo de Ewing, konata pro disvastigo de la malsano, kiun ŝi suferis per sociaj retoj, por helpi aliulojn kun la sama malsano. Ŝi ankaŭ reklamis plian kanceresploradon kaj elpensis la frazon "*Mis ganas ganan*" (esperante "Mia volo venkas") por priskribi sian rilaton al la malsano.

Biografio
---------

Elena Huelva naskiĝis la 21-an de majo 2002 en la urbo Sevilo, kiel la dua filino de Manuel Huelva kaj Emilia Palomo. En 2019, tiam 17-jaraĝa, ŝi ricevis diagnozon de sarkomo de Ewing, de kiu tempo ŝi komencis publikigi informojn pri ĉi tiu tipo de kancero ĉiutage en sociaj retoj, same kiel pri sia ĉiutaga vivo kun la malsano. Ekde 2019, ŝi kunlaboris kun multnombraj kancer-rilataj ne-profitaj organizoj. En 2022 ŝi skribis la libron *Mis ganas ganan*, kie ŝi rakontis sian sperton kun la malsano.

En decembro 2022, ŝi dezajnis koltukon por la ludilo nomita "Baby Pelón", merkatigita de la Fondaĵo Juegaterapia kun la celo financi esploradon de la sarkomo de Ewing. Por realigi ĉi tiun kolekton, la Fondaĵo Juegaterapia kreis la "Stipendion Elena Huelva" kune kun la Hispana Esplorgrupo pri Sarkomo (GEIS).

Morto
-----

Post daŭra plimalboniĝo de sia malsano, Elena Huelva forpasis la 3-an de januaro 2023. Ŝia morto kaŭzis ondon da reagoj en sociaj amaskomunikiloj, inkluzive de kondolencoj el granda nombro da publikaj figuroj, inkluzive de la regiona Prezidanto de Andaluzio Juanma Moreno, de famuloj kaj sportaj kluboj kiel Real Betis. Unu tagon post ŝia morto, la 4-an de januaro 2023, oni okazigis ceremonion ĉeestatan de diversaj publikaj figuroj kiel la televida programestro Sara Carbonero aŭ la reĝisoro Alberto Rodríguez Librero. Ŝi poste estis kremaciita en la funebra domo de Camas (Sevilo).

Premioj
-------

En 2022, al ŝi estis premiita la Hope Award de la revuo Elle fare de kantisto Manuel Carrasco.

Referencoj
----------

1. ↑

Eksteraj ligiloj
----------------

* Elena Huelva ĉe Twitter
* Elena Huelva ĉe Instagram


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 807395
* VIAF: 3164959637024022141
 |
**Agento iranto** (ĉeĥe *Agent chodec*) estas nomigo por agentoj, kiuj post komunista puĉo transpaŝis kontraŭleĝe la limojn ĝis Ĉeĥoslovakio. Agentoj irantoj fariĝadis ĉeĥoslovakaj elmigrintoj, kiuj estis rekrutataj en fuĝintejoj. Tiun ĉi manieron de raportista batalo kontraŭ soveta bloko eluzis la ĉeĥoslovaka eksterlanda rezistmovado en kunlaborado kun usona Counter Intelligence Corps (pli poste Central Intelligence Agency), brita Secret Intelligence Service aŭ franca sekreta servo.

La agentoj ofte trairis nur tra tre surfaca instruado kaj ne estis preparitaj por ampleksa reto de informantoj de StB. Nur malmulte el ili estis profesiaj raportistoj, ofte temis pri nespertaj junaj homoj sopirantaj pri aventuro. Takso de historiistoj estas, ke proksimume duono de ili estis kaptita kaj pli ol dudek el ili estis ekzekutitaj, inter ili ankaŭ Štěpán Gavenda. Agento iranto estas markigo de Státní bezpečnost - la agentoj mem diris al si *kurieroj* aŭ *montetaruloj*.

Sekreta malliberejo de StB por la agentoj irantoj funkciis en la jaroj 1951–55 en spacoj de iama Ĉefepiskopa gimnazio en Prago-Bubeneč.

Rilataj artikoloj
-----------------

* Sekurigo de la ŝtatlimo de Ĉeĥoslovakio dum la malvarma milito

Referencoj
----------

1. ↑  Ota Rambousek: Memoroj de trapezo: memoaroj de agento-iranto. Primus, Praha, 1999, 251 s.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ústav pro studium totalitních režimů[*rompita ligilo*]
* Totalita.cz
* Radosta, Petr: *Protikomunistický odboj*, Egem, 1993, ISBN 80-85395-25-8
* Pacner, Karel: *Československo ve zvláštních službách, díl III. – 1945–1961*, Themis 2002, ISBN 80-7312-012-7
* iDnes.cz: Agent-chodec: zběh, nebo hrdina?
* Lidovky.cz: Rudolf Fuksa – popraven v 21 letech
* Dokument České televize (18.9.2008): Dopisy z cely smrti
* Rozhovor se spolupracovníkem Františka Moravce v CIO
* iDnes: Agenti-chodci jádrem zahraničního odboje
* Lidovky.cz: Kurýři -„agenti chodci"[*rompita ligilo*]
* Agent iDnes.cz Agent Rambousek uvízl v pasti, dostal doživotí
**Alíz Kertész** [kertEs], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Kertész Alíz** estas hungara gimnastikisto, olimpiano, olimpika ĉampiono, trejnisto. Ŝia persona nomvarianto estis *Alice*, ŝia geedziĝa nomo estis (laŭ la hungarlingve kutima nomordo) *Zalka Andrásné* [andrAŝnE].

Alíz Kertész naskiĝis la 17-an de novembro 1935 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Alíz Kertész akiris pedagogian diplomon en Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto en 1960, trejnistan diplomon en 1967, en majstra grado en 1974. Depost la aktiva sportado ŝi estis trejnisto, inter 1982-1988 ŝi estis sportinstruisto en Scienca Universitato Loránd Eötvös, poste ŝi okupiĝis pri aranĝoj de amatoraj gimnastikaj kunvenoj. Li edziniĝis kaj naskis filinon. Ŝi ricevis ŝtatajn premiojn en 1996 kaj 2011. 

### Sporta kariero

Alíz Kertész inter 1949-1960 estis gimnastikisto en ĉefurbaj sportkluboj. Ŝi estis hungara ĉampiono trifoje en 1955 kaj 1958, dum ŝi apartenis al la hungara nacia teamo inter 1954-1960. Ŝi estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1956 kun ora medalo teame kune kun Andrea Bodó, Ágnes Keleti, Margit Korondi, Erzsébet Köteles kaj Olga Tass, krome en mondĉampionumo ŝi estis la unua teame en 1954. Ŝi finis sian aktivan sportan karieron en 1960.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva intervjuo
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 818891
 |



* Portalo pri Biografio
Flugdisko farita de la ludilentrepreno Wham-O.
**Flugdisko** estas diskoforma ludilo plej ofte farita el plasto. Flugdiskoj estas faritaj tiel, ke ili flugas aerodinamike kiam oni ĵetas ilin kun rotacio.

Kelkfoje oni uzas la komercan nomon *Frisbee* de la ludila firmao Wham-O (aŭ esperantigon *frisbeo* aŭ *frisbio*) por paroli pri flugdiskoj ĝenerale, kvankam strikte tio aludas nur la flugdiskojn de tiu firmao.

Ĝenerale estas uzata por sporto kaj ludo inter homoj, sed ankaŭ multaj hundoj ŝatas la ludon, same kiel aliaj reprenas ĵetitan pilkon aŭ bastoneton. La celo tiuokaze estas ke la hundo kaptu la diskon enaere.

Ekstrema flugdisko
------------------

Ludantoj de *ekstrema flugdisko*
La ludo **ekstrema flugdisko** (angle *Ultimate Frisbee* aŭ pli simple *Ultimate*) estas teama ludo ludata per flugdisko.

En tiu ludo partoprenas du teamoj. La ludanto kiu tenas la diskon ne povas kuri aŭ marŝi, sed povas nur pivoti sur unu piedo. Tiu ludanto tiam devas ĵeti la diskon al unu el siaj teamanoj. La alia teamo prenos la diskon se la disko tuŝas la teron aŭ se tiuteama ludanto kaptas ĝin. Kiel en Usona piedpilko, la celo estas kapti la pilkon en la teritorio de la kontraŭa teamo, kaj en la finzonon.

Golfdisko
---------

Golfdisko estas flugdiska sporto en kiu ludantoj ĵetas diskon je celo. Ĝi estas ludata uzante regulojn similajn al golfo. Ĝi ofte ludas sur kurso de 9 aŭ 18 truoj. Ludantoj kompletigas truon ĵetante diskon al celo, ĵetante denove el la alteriĝa pozicio de la disko ĝis la celo estas atingita.

Aliaj projektoj
---------------

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Frisbee** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* 
* 
* 
* 
* Diabolic Hell Belgian Ultimate Frisbee Team Arkivigite je 2009-02-07 per la retarkivo Wayback Machine

* Flugdisko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Flugdisko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 37642
* GND: 4121295-2
* LCCN: sh85049591
* NDL: 00576751
 |
Burinoj.
Gravurburinoj.
**Burinoj** estas laboriloj por tranĉado aŭ markado formata de stangeto el ŝtalo finita per pinto kun tenilo kun formo de tenilo kiu utilas ĉefe por tranĉi, marki, fendi aŭ senakrigi materialon malvarme pere de frapoj per taŭga martelo, aŭ pere de premo per la polmo de la mano. Ĝi estis uzata ankaŭ en la praskribado. Antaŭ la kontrolo de metaloj fare de homoj oni faris burinojn el materialoj kiaj osto aŭ ŝtono.

Laŭ Francisko Azorín **Burino** estas *Gravurilo, grifelo, por streki sur metalo, uzita de gravuristoj, metalistoj*. Li indikas etimologion el antikva greka *bora* (truo) kaj el *bohren* (trui).

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 43.
2. ↑  Azorín, samloke.

Bibliografio
------------

* Albert Flocon, Traité du burin, Paris, Blaizot, 1952 (prefaco de Gaston Bachelard).
* Millán Gómez, Simón (2006). Grabado a Buril. Madrid: Editorial Paraninfo. p. 100. ISBN 84-9732-428-5.

Vidu ankaŭ
----------

* Grifelo
* Ĉizilo

* Kategorio Burino en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **agentejo pri naturmedio kaj energimastrumado** estas franca publika establo kun industri- kaj komercrilata trajtoj sub la aŭtoritato de la ministroj zorgantaj pri esplorado, ekologio kaj energio. Ĉefa aktoro pri daŭrpova disvolvado, la ADEME partoprenas konkretan aplikadon de publikaj politikoj rilate energion kaj mediprotektadon. Ĝi intervenas de esplorado ĝis diskomunikado de informoj, en la jenaj kampoj:

* + preventado de aerpoluo,
	+ limigo de rubaĵproduktado,
	+ energimastrumado,
	+ antaŭenigo de renovigivaj energioj,
	+ traktado de poluitaj sojloj,
	+ malkresigo de sonmalutilaĵoj
	+ medimastrumado
	+ prilummastrumado, ankaŭ luma poluo

Por realigi sian informmision al ĉia publiko, la ADEME disdonas informbroŝurojn, starigas pedagogiajn ilojn por diversaj publikoj kaj organizas konsciigajn kampanjojn. Ĝi disvolvas kaj kunordigas reton kiu disdonas informojn kaj konsilojn praktikajn pri energimastrumado kaj renovigivaj energioj.

Fronte al kreskado de varmigaj gasoj okazanta pro homaktiveco, la ADEME lanĉis en 2004 kampanjon 3 jaran pri la energimastrumado kaj klimata ŝanĝiĝo.

Ĝia ĉefa servejo estas instalita en Angers, kaj ĝi troviĝas en ĉiuj francaj regionoj kaj akompanas lokajn kolektivojn kaj entreprenojn je ĉiuj etapoj de siaj projektoj. Internaciskale, la ADEME disvolvas sian spertecon tiel por industriaj landoj kiel por disvolviĝantaj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Agentejo pri naturmedio kaj energimastrumado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la ADEME


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 133599
* GND: 5135837-2
* LCCN: n93044788
* VIAF: 138079706
* ISNI: 0000 0001 2167 5400, 0000 0000 9705 2501
* SUDOC: 030818478
* BNF: 12215734f
 |
**Lajos Kocsis** [lajoŝ koĉiŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kocsis Lajos** estis hungara futbalisto (avanulo), olimpiano, olimpika ĉampiono, trejnisto.

Lajos Kocsis naskiĝis la 17-an de junio 1947 en Szeged, li mortis la 9-an de oktobro 2000 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Kocsis futbalis en 2 lokaj junularaj teamoj inter 1958-1964, poste jam en plenkreska provinca futbalklubo (1965). Li apartenis al teamo de Budapest Honvéd FC inter 1967 kaj 1977. Li estis tie en 263 matĉoj kun 91 goloj. En tiu periodo li estis hungara ĉampiono trifoje. Li estis ankaŭ membro de la nacia hungara teamo inter 1969-1975 33-foje kun 7 goloj. En la Somera Olimpiko 1968 lia nacia teamo ricevis ormedalon, en la sekva olimpiko arĝentan medalon. Li akiris trejnistan diplomon en 1976 en Gimnastika Altlernejo, en 1982 restoraciestran diplomon en alia altlernejo. Li estis trejnisto ĉe 2 teamoj (1997-1998). Li frue mortis pro kormalsano.

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Szeged (2017)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* 
*

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 799081
 |



* Portalo pri Biografio
Carino Aleksandra Fjodrovna, la lasta de la Rusia imperio
**Carino** (ruse *цари́ца*, bulgare *царица*, prononcata carica) estas la titolo de cara edzino de Rusio aŭ Bulgario, dum la monarkio de ĉi tiuj landoj. Kiam caro regis en Rusio aŭ Bulgario lia edzino ricevis la titolon je ilia geedziĝo. Eĉ kiam virino staris ĉe la kapo de la Rusia Imperio, ŝi portis la titolon "caro". Tiel, ĝi estis la titolo de Katarina la 1-a, kiu regis de 1725 ĝis 1727, al Anna Ivanovna, imperiestrino de Rusio de 1730 ĝis 1740, al Elizabeto, imperiestrino de Rusio de 1741 ĝis 1762, kaj al Katerina la Granda, imperiestrino de Rusio de 1762 ĝis 1796. Post Petro la 1-a tiu ĉi titolo estis neoficiala titolo ĉar la oficiala titolo de la caro iĝis *imperator* (император, "imperiestro") kaj la oficiala titolo de la carino estis *imperatrica* (императрица, "imperiestrino").

La carinoj kiuj ricevis la titolon pro sia geedziĝo kun la rusa caro estis: Natalia Aleksejevna, Elizabeto Alekseevna, Aleksandra Fjodorovna, Maria Aleksandrovna, Maria Fjodorovna. La lasta el la rusaj carinoj estis Aleksandra Fjodorovna kiu geedziĝis kun caro Nikolao la 2-a.

Eleonore Reuß de Köstritz fariĝis carino pro sia geedziĝo al caro Ferdinando la 1-a de Bulgario. Giovanna Isabella de Italio estis la lasta carino de Bulgario kiu estis la edzino de bulgara caro Boriso la 3-a .

Vidu ankaŭ
----------

* Caro

Eksteraj ligiloj
----------------

 **Carino** en Vikimedia Komunejo
**Lajos Kilányi** [lajoŝ kilAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kilányi Lajos** estis hungara baletisto, koreografo, baletmajstro. Lia edzino estis Teréz Papp.

Lajos Kilányi naskiĝis en la 17-an de marto 1819 en Pest (urbo) (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio), li mortis la 22-an de aprilo 1861 en Ottakring (Aŭstra Imperio).

Biografio
---------

Lajos Kilányi post la maturiĝo studis medicinon, sed li preferis la baleton kaj li ricevis baletlecionojn. Li estis baletisto en Germana Teatro (Pest) ekde 1842. Li edziĝis kaj la geedza paro kun alia baletisto formis baletan trupeton en 1846 kaj ili prezentis baletojn ne nur en la lando, sed ankaŭ en Vieno, Berlino, Parizo, Londono. Dum la hungara revolucio de 1848 li prezentis 2 naciajn baletojn en Nacia Teatro (Pest). En 1850 li ricevis pliajn baletajn lecionojn de en:Arthur Saint-Léon, poste kun la edzino ili denove turneis. Baldaŭ Kilányi estis baletmajstro en pluraj lokoj, ekde 1857 ĝismorte en en:Theater in der Josefstadt.

Liaj koreografiaĵoj (elekto)
----------------------------

* *Sobri der ungarische Räuberhauptmann* (1847)
* *Pierrot als Indianer* (1859?)
* *Die beiden Fassbinder*
* *Katharina die Banditenbraut*
* *Coralla des Fischermädchen*
* *Lucifer, a zöld ördög* (1846, 1848)
* *Sobri, vagy parasztlakodalom a Bakonyban*
* *Csata Fehértemplomnál*

Lia libro
---------

* *A körmagyar* (1845)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* germanlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 799739
* GND: 1013631137
* VIAF: 173009962
* ISNI: 0000 0001 2329 1283
 |



* Portalo pri Biografio
**Lajos Kiss** [lajoŝ kiŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kiss Lajos** estis hungara notario, parlamenta deputito.

Lajos Kiss naskiĝis la 14-an de decembro 1814 en Debrecen (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio), li mortis la 26-an de decembro 1885 en Budapeŝto (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario).

Biografio
---------

Lajos Kiss post siaj studoj estis notario en sia naskiĝurbo, en 1847 en rango ĉefnotario. Dum la Hungara revolucio de 1848 li batalis en rango oficiro. Inter 1849 kaj 1861 li retiriĝis pro la subpremo de Habsburgoj. En 1861 li estis urbestro, poste li multe agis por sia naskiĝurbo sen estis urbestro precipe en eklezia, trafika kaj industria terenoj. En 1865 kaj inter 1869-1885 li estis parlamentano.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* parlamentaj paroladoj

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo K, poste serĉu la nomon)

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 701373
 |
**Lajos Kallós** [lajoŝ kalOŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kallós Lajos** estis hungara juristo, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1863).

Lajos Kallós  naskiĝis la 15-an de majo 1819 en Hungara reĝlando, en Borzova (nuntempa Silická Brezová en Slovakio). Li mortis la 2-an de septembro 1881 en Debrecen.

Biografio
---------

Lajos Kallós frekventis ĉeflernejon en Sárospatak. Li ricevis diplomon en Pest (urbo) en 1843, poste li verkis studojn pri juraj temoj. Li instruis juron en Debrecen ekde 1853 ĝismorte, dume ankaŭ en ĉeflernejo de Sárospatak inter 1861-1863.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Alapelvek a magy polgári jogban* (1846) - manlibro
* *Néhány lap az élet jogirataiból* (1848)
* *Osztrák polgári jog elvei* (Principoj de la aŭstra burĝa juro), (1852)
* *A magyar polgári jog alapelvei* (Fundamentaj principoj de la hungara burĝa juro), (1853)
* *Magyarországi főtörvényszéki ítéletek gyűjteménye* (1862)
* *Egyetemes európai jogtörténet* (Universala eŭropa jurhistorio) - manuskripto

Fontoj
------

* biografio hungare (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero K kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)
* hungarlingva biografio
Gravuraĝo fare de Jens Peter Trap (1868).
**Jens Jørgensen JUEL** (n. la 12-an de majo 1745 en Fyn - m. la 27-an de decembro 1802 en Kopenhago) estis dana pentristo, rigardita kiel unu el la plej gravaj portretistoj de Danio. Li verkis proksimume mil portretojn, sed ankaŭ famiĝis pro siaj pejzaĝoj.

Biografio
---------

Juel studadis arton en Hamburgo (kiu tiam estis regita de Danio), ĉe la germana pentristo Johann Michael Gehrmann. Kiam li revenis al Danio en 1865, li studis en la Reĝa Dana Artakademio de Kopenhago, kie li fariĝis la disĉiplo de Carl Gustaf Pilo. En 1772, li ekiris al Romo, kie li renkontis Nicolai Abraham Abildgaard sed ankaŭ aliajn danajn artistojn. Li sekve vojaĝis al Parizo kaj al Ĝenevo, kie li amikiĝis kun la svisa naturalisto kaj filozofo Charles Bonnet kaj kun la dana gravuristo Johann Friderich Clemens. Li tiam revenis al Hamburgo, kie li konatiĝis kun la poeto Friedrich Gottlieb Klopstock.

La artisto definitive enloĝiĝis en Kopenhagon en 1780, kie li fariĝis la oficiala portretisto de la reĝa familio kaj loka nobelaro. En 1782, li estis akceptita en la Reĝan Danan Artakademion, kiun li direktis ekde la jaro 1795.

Jens Juel instruis pentradon al pluraj famaj disĉiploj kiel Caspar David Friedrich kaj Philipp Otto Runge.

Kelkaj verkoj
-------------

* Jacques-François-Joseph Saly (1772)*Jacques-François-Joseph Saly* (1772)
* Isabelle de Charrière (1777)*Isabelle de Charrière* (1777)
* Princino Marie Louise de Schleswig-Holstein kun turka kostumo. (ĉ. 1780-90)*Princino Marie Louise de Schleswig-Holstein kun turka kostumo.* (ĉ. 1780-90)
* Memportreto (1791) Jens Juel kun edzino Rosine*Memportreto* (1791) Jens Juel kun edzino Rosine

* Kategorio Jens Juel (pentristo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 267755
* GND: 119114283
* LCCN: n83120879
* VIAF: 280349
* ISNI: 0000 0000 6656 1434
* LIBRIS: 192000
* SUDOC: 035028327
* BNF: 12571492k 14955655f, 12571492k
* ULAN: 500029867
* RKD: 43046
 |
***Man vs. Wild*** (*Homo kontraŭ Naturo* aŭ *La lasta postvivinto*) estas televidprogramo kiu montras kiel postvivi je ekstremaj situacioj, prezentita de Bear Grylls kaj elsendita en Usono, pluraj landoj de Latinameriko, Kanado, Barato, Aŭstralio per Discovery Channel, en Britio per Channel 4, en Ekvadoro per Discovery Channel kaj Ecuador TV, en Hispanio per Discovery Channel kaj Cuatro ktp.

En la programo Grylls montras kiel oni povas postvivi. En ĝi li aperis manĝante krudan viandon, vivajn fiŝojn, skorpiojn, vermojn, trinkante akvon el la fekaĵo de elefanto por ne suferi senakvigadon kaj fabrikadon de kompaso. Pro tiuj *surrealismaj* aventuroj, oni plurfoje akuzis ĝin je fraŭdo. Reklamo en la dua sezono montras lin manĝante vermon dum voĉo malantaŭ li diras: "Ĉu vere Bear Grylls bezonas tion fari? Eble ne, sed vi eble jes".

Bear Grylls deklaris en brita ĵurnalo ke la plej malfacila loko estis Argentino. 

La 13-an de marto 2012 Grylls estis maldungita pro neado realigi 2 projektojn por Discovery Channel, ankoraŭ oni ne scias ĉu la programo ne plu aperos aŭ ĉu aperos anstataŭanto.
**Lajos KISS** [lajoŝ kiŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kiss Lajos** estis hungara lingvisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (2001).

Lajos Kiss  naskiĝis la 2-an de junio 1922 en Debrecen. Li mortis la 16-an de februaro 2003 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Kiss frekventis militakademion inter 1941-1943 en Budapeŝto, poste li soldatiĝis, fine Ruĝa Armeo kaptis lin. Li rajtis hejmenveni nur en 1948 kaj li frekventis universitaton en sia naskiĝurbo. En 1952 li akiris diplomon, poste komence li instruis samloke, ekde 1954 jam en ELTE. En 1957 li ekhavis postenon en lingva instituto de MTA. Baldaŭe li ricevis la rangon titulara profesoro, krome li doktoriĝis en 1984. Li pensiuliĝis en 1998. Li okupiĝis precipe pri slavaj lingvoj kaj pri loknomoj. Li partoprenis en redaktado de rusa-hungara manvortaro. Li ricevis memormedalojn kaj premiojn ekde 1978.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Die erklärenden Wörterbücher der slawischen Sprachen* (1963)
* *Szláv tükörszók és tükörjelentések a magyarban* (Slavaj spegulovortoj kaj ties spegulosignifoj en la hungara lingvo), (1976)
* *Földrajzi neveink nyelvi fejlődése* (Lingva evoluo de niaj geografiaj nomoj), (1995)
* *Szófejtés, szótárírás és nyelvtudomány-történet* (2004)

Memorigiloj
-----------

* premio fondita en 2005 prenis lo nomon "Kiss Lajos"

Fontoj
------

* biografio kun foto (la teksto estas legebla, se vi iros pli malsupren)
* hungarlingva biografio
**Beryl Audley Bryden** (naskiĝis la 11-an de majo 1920 en Norwich, Norfolk; mortis la 14-an de julio 1998 en Londono) estis angla kantistino kaj lavotabulo-ludantino de tradicia ĵazo. Ella Fitzgerald nomis ŝin „*brituja reĝino de bluso*".

Kariero
-------

Komence ŝi direktis klubon de entuziasmuloj pri Nat Gonella, antaŭ ol ŝi mem komencis prezenti muzikiste. Ŝi kantis en la bando de Humphrey Lyttelton, poste ankaŭ ĉe Freddy Randall kaj kun usonaj steluloj kiel Buck Clayton, Louis Armstrong kaj Bud Freeman (kun kiu ŝi ankaŭ surdiskigis). En 1953 kaj 1954 ŝi koncertis en Parizo kun Lionel Hampton. Sekvatempe ŝi membriĝis en la bando de Chris Barber, kunverkante en 1955 la sonregistradojn de *Rock Island Line*. Pli malfrue ŝi muzikis ĉe Monty Sunshine, kie ŝi precipe interpretis titolojn de Bessie Smith kaj per „Coney Island Washboard Blues" montris sian perkutoteknikon je la lavtabulo. En kontinenta Eŭropo ŝi muzikis ankaŭ kun Fatty George kaj kun la svisa diksilando-bando *Tremble Kids*. En 1960 ŝi koncertis je la festivalo de Antibes, antaŭ ol ŝi koncertvojaĝis tra orienta Azio kaj Afriko. Sekvatempe ŝi muzikis en ensembloj kiel *Ted Easton Jazz Band* aŭ *The Piccadilly Six*, sed ankaŭ kun Alex Welsh. En 1979 ŝi gastis je la Norda-Mara Ĵaz-Festivalo kun la *Rod Mason Jassband*.De ĉi tiu koncerto aperis sondisko de la diskeldonejo Black Lion. En la 1980-aj jaroj ŝi kunverkis teatroproduktaĵon nome *Jazzin' Around* kun la bando de Pete Allens kaj prezentis kun la nederlanda bando *New Orleans Syncopators*, verkante kun ĝi ankaŭ muzikalbumon. Krome ŝi muzikis kun la *Metropolitan Jazz Band*, kun Digby Fairweather, kun la *Alex Welsh Reunion Band* kaj siaj *Blue Boys*. Ankoraŭ mallonge antaŭ sia morto ŝi surdiskigis en 1998 kun Nat Gonella.


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |

Konsultlibra noto
-----------------

* Ian Carr k.a. *Jazz Rough Guide*. Stutgarto 1999


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 406012
* GND: 134339002
* LCCN: nb98090836
* VIAF: 79583342
* ISNI: 0000 0001 1449 4433
* BNF: 12407535v
* MBA: f50b09c0-75b4-4799-bace-67586289ce9b
* NKC: xx0115987
 |
**Bertram POTTS** (naskiĝis en 1895, mortis la 2-an de januaro 1994 en Lower Hutt, Nov-Zelando) estis novzelanda esperantisto ekde 1912. Lia edzino dum 73 jaroj estis Mary E. Potts (naskiĝis en 1897 - mortis la 9-an de decembro 1993).

En Esperantujo
--------------

Li estis prezidanto (1938-1948), poste dumviva honora prezidanto de Novzelanda Esperanto-Asocio, redaktoro kaj recenzanto de ties revuo (1944-1964). En 1956-1957 li vojaĝe prelegis en 11 eŭropaj landoj pri la prahistorio de Nov-Zelando.

Verkoj
------

Kovrilpaĝo de Facila skeĉalbumo, 1984.
Dumviva membro kaj plurjardeka fakdelegito de UEA, li estis tutmonde konata precipe kiel verkisto. Li aperigis la legolibron *Progress Esperanto Reader* (1940), la novelajn volumojn *Nokto da timo* (1971), *La nova butikisto de Nukugaia k. a. noveloj* (1978) kaj *Kaverno apud la maro* (1983), la edukcelan *Facila skeĉalbumo* (1984), tradukon de la romano *Infanoj de la malriĉuloj* de John A. Lee (1972) kaj *Poezia bukedo por geknaboj de la mondo* (1978).

Bibliografio
------------

### Originalaj verkoj

* *Nokto da timo* (Dansk Esperanto Forlag, 1971)
* *Poezia bukedo por geknaboj de la mondo* (Amo-Akademio, 1978; dua eldono: Fonto, 2016)
* *La nova butikisto de Nukugaia, kaj aliaj noveloj* (La Laguna, 1978)
* *Kaverno apud la maro*, novelaro (Stafeto, 1983)
* *Facila skeĉalbumo*, 100 mallongaj skeĉoj por legado aŭ prezentado (Fonto, 1984)

### Tradukaĵo

* *Infanoj de la malriĉuloj*, de John A. Lee (Sennacieca Asocio Tutmonda, 1972) [Originala titolo : Children of the Poor, 1934]

### Artikolo

* Antaŭparolo de *Kien la poezio?*, de Brendon Clark (Esperanto Pub. 1957)

Eksteraj ligiloj
----------------

### Verkoj ĉe Vikifontaro

* Bertram Potts en Vikifontaro (Universala biblioteko)

* La Murmurantaj Pinoj
* La Kanto kaj la Floro
* Mirinda Printempo
* La Matena Roso


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 41622
* GND: 130536059
* LCCN: nb2016023538
* VIAF: 230200610
* ISNI: 0000 0003 6508 1326
* SUDOC: 204689538
* MBA: 70bde75c-b348-412e-a678-7d5babcc1195
* BIBSYS: 11041136
 |
En Ĉinio, Japanio kaj Koreo, laŭtradicie, por klasifiki la kategoriojn de amatoroj kaj profesiuloj, oni estigis du malsamajn gradigoj: suba kaj supera.  

La suba kategorio komenciĝas de la 9a grado, por ludlernantoj; poste ĝi trairas la 8an, 7an, ktp kaj atingas la 1an gradon. De tie ĉi, ludanto transiru en la 1an gradon de la supera kategorio, grimpante ĝis la plej alta profesia grado: la 9a.  

En Ĉinio oni praktikas liberan klasifiksistemon: oni ne diferencigas profesiulojn el amatoroj, uzante la saman kriterion por emisii la titolojn. Ne tiel en Japanio, kies akademio traktas pli severe la profesiulojn. En kelkaj eŭropaj landoj, kiel Germanio, oni unuigis la du kategoriojn gradigante la ununuran, je 18 gradoj entute.

KOMPENSI AVANTAĜON
Inter du samkategoria kaj samgrada ludantoj kutime oni poentpunas la Nigrulon per 4, 4 1/2, 5, 5 1/2 o 6 poentoj, ĉar komenci la partion estas avantaĝo kompensenda.
Inter du malsamgradaj ludantoj, la superulo devas oferi avantaĝon al subulo. Por tiu superulo permesas, ke subulo metu kelkajn ŝtonon sur laŭregule difinitajn intersekcojn. La ĝusta kvanto de avantaĝaj ŝtonoj dependas de la graddiferenco inter la ludantoj.
Jen la pozicioj okupendaj de la avantaĝaj ŝtonoj:

| Ŝtonkvanto     | Intersekcoj okupendaj de Nigrulo    | Graddiferenco |
| --- | --- | --- |
| 2 ŝtonoj | 4P kaj 16D | 2 |
| 3 ŝtonoj | La du supraj plus 16P | 3 |
| 4 ŝtonoj | La kvar anguloj | 4 |
| 5 ŝtonoj | La kvar anguloj plus la zenito | 5 |
| 6 ŝtonoj | La kvar anguloj plus 10P kaj 10D | 6 |
| 7 ŝtonoj | La ses supraj plus la zenito | 7 |
| 8 ŝtonoj | La naŭ steloj minus la zenito | 8 |
| 9 ŝtonoj | La naŭ steloj | - |

Unugrada diferenco inter ludantoj solvu permesante la superulo ke subulo komencu.
**Manuel MAYNAR** (majnar) (1875-1961) estis hispana advokato, esperantisto.

Li esperantistiĝis en 1909, kaj estis dum longa tempo prezidanto de la Esperanto-grupo "Frateco" en Zaragozo. 

Li favoris la organizadon de la hispana movado pere de konfederacio, kaj li havis fortajn diskutojn kun la partianoj de pli centrigita strukturo, notinde kun Julio Mangada Rosenörn. Maynar estis prezidanto de la Hispana Esperantista Konfederacio. Li estis membro de la Hispana Esperanto-Instituto.

Li plu aktivis post la civila milito, kaj prezidis la hispanan kongreson de 1954 en Zaragozo.


  



| Enciklopedio de Esperanto | Enciklopedio de Esperanto | Flago de Esperanto
Ĉi tiu teksto estas prenita el la Enciklopedio de Esperanto 1934. Vi povas plibonigi ĝin per vikiigo kaj aktualigo de la enhavo. Kiam la origina teksto estos sufiĉe vikiigita kaj aktualigita, forigu ĉi tiun kadron, kaj anstataŭe enmetu la ŝablonon *EdE* en la artikolon. | Enciklopedio de Esperanto | Enciklopedio de Esperanto |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Manuel MAYNAR** (majnar), hispano, advokato. Propisto, prez. de EG en Zaragoza. Li helpis Gastón alvenigi post la milito la aŭstriajn infanojn pere de Esperanto |