recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Words Without Borders** (angla por *Vortoj sen Landlimoj*) estas internacia literatura revuo fondita en 2003 kaj publikigita interrete. Ĝi celas traduki kaj disvastigi verkojn kaj tekstojn de elstaraj nuntempaj verkistoj, kies laboro alimaniere restus malfacile aŭ nealirebla por la (anglalingva) legantaro. Ĝis dek du fojojn jare literaturaj tekstoj kaj eseoj en la ĵurnalaj eseoj de 2600 ankoraŭ nekonataj kaj jam establitaj aŭtoroj el 139 landoj kaj 125 lingvoj (ĝis oktobro 2020) - kiel Adonis (2003), Adam Zagajewski (2004), Elena Ferrante (2005), Svetlana Alexievich (2005), Olga Tokarczuk (2005), Ko Un (2005), Tahar Ben Jelloun (2006), Jon Fosse (2006), Ismail Kadare (2006), José Eduardo Agualusa (2007), Fadhil al-Azzawi, JMG Le Clézio, Mahmoud Darwish, Jenny Erpenbeck, Paweł Huelle, Herta Müller (2009) AB Yehoshua, Naguib Mahfouz, Per Petterson, Ricardo Piglia, WG Sebald, Sjón, Rabindranath Tagore, Marlene van Niekerk, Can Xue, Hamid Ismailov.

Pri verkistoj kiuj verkas ankaŭ en Esperanto, aperis nur informoj pri Spomenka Stimec.

Kunlabore kun diversaj eldonistoj aperis pluraj antologioj, inter alie:

* *Literaturo el la "Akso de Malbono": Verkado el Irano, Irako, Norda Koreio kaj aliaj malamikaj nacioj* (2007),
* *La muro en mia kapo: Vortoj kaj bildoj el la falo de la fera kurteno* (2009),
* *Tablojdo kaj plumo: Literaturaj pejzaĝoj de Mezoriento* (2011).
* *Vortoj sen landlimoj: la plej bona de la unuaj dek jaroj.*

En 2014, la revuo lanĉis la instruan programon *Words without Borders Campus*, kiu provizas instrumaterialon pri nuntempa internacia literaturo.

Financa subteno
---------------

La nekomerca revuo estas finance subtenata interalie de la usona *National Endowment for the Arts*, la *New York State Council on the Arts*, la Brita Centro por Literatura Tradukado, la Japana Fondumo kaj la *Mission Culturelle et Universitaire Française aux Etats Unis*  .

Vidu ankaŭ
----------

Internacia Verkista Programo (IWP)

Internacia Federacio de Tradukistoj

Tradukistoj sen landlimoj

Beletra tradukado

Eksteraj ligiloj
----------------

Vortoj Sen Limoj. La Reta Revuo por Internacia Literaturo

Instrua programo Vortoj sen Limoj

Referencoj
----------

1. 1 2 3  (en) WWB, About Words Without Borders, wordswithoutborders.org,
2. ↑  (en) *Croatian War Nocturnal*, WWB, la 15-an de aŭgusto 2015.
3. ↑  (en) Julie Salamon, Online Magazine Removes Cultural Blinders, The New York Times, la 18-an de februaro 2004.
4. ↑  (en) WWB, Supporters, wordswithoutborders.org,
Situo de Kalkwijk oriente de la antaŭa komunumo Hoogezand. Mapo el 1867.
**Kalkwijk**, antaŭe **De Kalkwijk** estas vilaĝeto kaj strato en la komunumo Midden-Groningen en la provinco Groningen en Nederlando. Kiel la nomo jam indikas (wijk = flankkanalo) de origino ĝi estas setlejo laŭlonge kanalo.

En 1631 interkonsento estis subskribita inter la Frisa Kompanio kaj la urbo Groningen en kio la urbo komisiis al la torfejigo de la areo. Pro tio oni fosis la kanalon Kalkwijk kaj dum la unuaj jaro ĝi ĉiujare estis vastigita per minimume 40 dekametroj. Je ambaŭ flankoj la forfosaĵo estis samlarĝa kaj kaj estis fiksita per la distanco al la forfosaĵo ĝis la Borgercompagnie. Pliposte oni nomis ankaŭ la kanalon Kalkwijksterdiep aŭ Kalkwijkerdiep. 

La nomo verŝajne venas de la familia nomo Kalk, kvankam oni ankaŭ diras ke tio indikas la malnovan kalkofornon kiu iam situus tie. La kanalo intertempe estas plenŝutita. La norda parto nuntempe estas parto de Hoogezand, ekster la centro situas kelkaj imponaj farmbienoj. En la samdirekta daŭrigo de Kalkwijk situas la setlejo Lula.

Stratvido

Referencoj
----------

1. ↑  paul Burm (2003): *Het Nederlandse landschap*. 2000 jaar mensenwerk. Kosmos-Z&K Uitgevers, Utrecht/Antwerpen. ISBN 90-215-3548-3
**Worked All Continents** aŭ **WAC** estas radioamatora diplomo akirebla pere de konfirmo de radioamatoraj kontaktoj kun aliaj radioamatoroj el 6 kontinentoj (listo laŭ la diploma regularo). Laŭ la programo la listo de kontinentoj kontaktendaj estas: Afriko, Azio, Eŭropo, Nordameriko, Sudameriko kaj Oceanio (plus Aŭstralio kaj Havajo). Antarkto ne estas en la listo de kontinentoj de la diplomo. 
La diplomo WAC estas unu el la plej malnovaj radioamatoraj diplomoj. La sponsoro estas Internacia Amatora Radia Unio (IARU). La unua radioamatoro kiu atingis ĝin estis 6OI en 1926 kvankam la starto de la diplomprogramo estis en 1930. Nuntempe estas sufiĉe facile atingi ĝin, ĉefe dum grandaj radioamatoraj konkursoj en kiuj en unu tago oni povas ĝin atingi pro la kvanto da radioamatoroj, kiuj aktivas samtempe.

Baza diplomo
------------

La bazan WAC diplomon eblas akiri post pruvo de ambaŭdirekta kontakto per konfirmkartoj. Oni povas uzi kiun ajn kombinon de bendoj kaj elsendmodoj. Specialaj diplomoj estas por satelitaj kontaktoj, fonio, telegrafio, radioteletajpo, kaj aliaj modoj.

Aldonoj
-------

Aldonoj eblas por simplaj bendaj kontaktoj faritaj en unu el la radioamatoraj bendoj je 160 metroj, 80 metroj, 40 metroj, 30 metroj, 20 metroj, 17 metroj, 15 metroj, 12 metroj, 10 metroj, 6 metroj, 2 metroj, 70 centimetroj, 23 centimetroj aŭ specife uzante iun specifan elsendmanieron sendepende de la bendo. Ankaŭ estas diplomo por QRP kontaktoj kaj aldonoj estas ankaŭ por la specifaj bendoj je 160 metroj, 80 metroj, 6 metroj, 2 metroj, 70 centimetroj aŭ 23 centimetroj.

5 Benda WAC
-----------

Plej malfacila akirebla diplomo estas la kvinbenda WAC. Ĝi estas transdonita al radioamatoroj, kiuj sukcese konfirmis ambaŭdirektajn kontaktojn kun ĉiuj el la ses kontinentoj en la jenaj 5 bendoj (80, 40, 20, 15 kaj 10 metroj), krome estas aldono por plia bendo 160m. Por tiu ĉi diplomo ne validas la kontaktoj faritaj en la WARC bendoj (30, 17 kaj 12 metroj).

Vidu ankaŭ
----------

* Radioamatora diplomo
* DX Century Club
* Worked All States
* Worked All Zones

Referencoj
----------

1. ↑  informoj ĉe ARRL
2. ↑  Informoj ĉe IARU

Eksteraj ligiloj
----------------

* IARU Informoj pri WAC Arkivigite je 2008-06-21 per la retarkivo Wayback Machine
**Vucherens** estas komunumo en la distrikto Brojo-Vully en Kantono Vaŭdo, Svislando. Ĝi havis 520 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011.

Geografio
---------

La komunumo Vucherens situas meze inter Payerne kaj Laŭzano ĉe la nordokcidenta bordo de la rivero Brojo. La komunumo konsistas el la vilaĝo Vucherens kaj la setlejoj La Râpe apud la kantona ĉefvojo n-ro 1 en okcidento, Le Closy ĉe la kantona ĉefvojo n-ro 140 en nordo de la komunumo, kaj Sarandin norde de la vilaĝo Vucherens.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 3,27 km², de kiuj 21,1% estas kovritaj de arbaro, 66,4% servas por agrikulturo kaj 12,2% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Vucherens limas en nordo al Syens, en oriento al Vulliens, en sudo al Carrouge, en sudokcidento al Ropraz, kaj en nordokcidento al Hermenches.

Trafiko
-------

Tra Vucherens pasas la kantona ĉefvojo n-ro 140 de Syens al Vevey. En okcidento pasas ankaŭ la kantona ĉefvojo n-ro 1 de Friburgo al Laŭzano. Pere de la aŭtobuslinio n-ro 62 de Moudon al Laŭzano la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Camorino datiĝas el la jaro 1224 kiel *Wicherens*. En la jaro 1280 Giroldus de Syens posedis bienojn en Sarandin. En la jaro 1300 estis menciita Jean de Vucherens kiel posendanto de la turo en Saint-Martin-du-Chêne. En la jaro 1358 Vucherens apartenis al la savoja Subvoktejo Moudon, kiu sub la berna regado de 1536 ĝis 1798 estis kamparvoktejo kaj ek de la Helveta Revolucio de 1798 ĝis 2006 distrikto de Kantono Vaŭdo. Ek de 2007 Vucherens formas parto de la nova Distrikto Brojo-Vully.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011
3. ↑  Fonto: *Emmanuel Abetel*: *Vucherens* en *Historia Leksikono de Svislando* (2013-04-09)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Vucherens

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Vucherens** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Brojo-Vully |
| --- |
| Avenches • Brenles • Bussy-sur-Moudon • Carrouge • Champtauroz • Chavannes-sur-Moudon • Chesalles-sur-Moudon • Chevroux • Corcelles-le-Jorat • Corcelles-près-Payerne • Cremin • Cudrefin • Curtilles • Dompierre • Faoug • Forel-sur-Lucens • Grandcour • Henniez • Hermenches • Lovatens • Lucens • Missy • Moudon • **Payerne** • Prévonloup • Ropraz • Rossenges • Sarzens • Syens • Trey • Treytorrens (Payerne) • Valbroye • Villars-le-Comte • Villarzel • Vucherens • Vulliens • Vully-les-Lacs |  |

 |
**Workum** (frise: *Warkum*) estas urbo en la municipo Súdwest-Fryslân, en la nederlanda provinco Frislando.

Ĝi situas nordoriente de Hindeloopen, norde de Koudum, okcidente de Nijhuizum kaj sudokcidente de Ferwoude. La urbocentro situas je ambaŭ flankoj de la Diepe Dolte, kiu tra Het Zool senpere estas ligita kun la IJsselmeer.

La *Zool* fluas tra la eksterdiga areo, ĉe Workum nomata la *Geele Strand* (flava strando). Ĉe la akvo estas pluraj ŝipfarejoj, jakthaveno kaj du feriparkoj. Ankaŭ aliloke en la urbo troviĝas kelkaj havenoj. Workum havas ekde 1399 urborajtojn kaj per tio apartenas al la Frisaj dekunu urboj. Ankaŭ la vilaĝeto Kleine Wiske apartenas al la urbo.

Ĝis 1979 ankaŭ parto de la regiono *Het Heidenschap* apartenis al la urbo, en kiu situis la vilaĝetoj *Brandeburen* kaj *Het Hel*. La regiono poste akiris memstarecon kaj ekde la 1-a de decembro 1979 nomiĝas It Heidenskip, en la nederlanda lingvo ankaŭ nomata Heidenschap, per kio oni celas la regionon kaj la vilaĝeton.

Bildaro
-------

* Gertrudis kirkoGertrudis kirko
* Muelejo de YbemaMuelejo de Ybema
* UrbocentroUrbocentro
* Werenfridus kirkoWerenfridus kirko
* Jopie Huisman MuzeoJopie Huisman Muzeo
* LumturoLumturo

* Kategorio Workum en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Vuisternens-devant-Romont** estas komunumo en la distrikto Glano en Kantono Friburgo, Svislando. Ĝi havis 2024 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011.

Geografio
---------

Vusternens-devant-Romont situas en la Friburga Mezlando ĉe la bordo de la rivero Neirigue, 5 kilometrojn sude de la distriktĉefurbo Romont. La komunumo konsistas el la vilaĝoj Vuisternens-devant-Romont, Lieffrens, Les Ecasseys, Sommentier, La Magne, La Joux, Villariaz, Estévenens kaj La Neirigue.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 24,06 km², de kiuj 15,1% estas kovritaj de arbaro, 78,4% servas por agrikulturo kaj 6,1% por setlado.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Vuisternens-devant-Romont limas en nordo al Mézières, en nordnordoriento al Massonnens, en nordoriento al Grangettes, en oriento al Sâles, en sudo al La Verrerie, en sudsudokcidento al Le Flon, kaj en okcidento al Siviriez.

Trafiko
-------

Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo n-ro 156 de Bulle al Romont. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A12 situas proksimume 10 kilometrojn sudoriente de la komunumo apud Bulle.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Vuisternens-devant-Romont datiĝas el la jaro 929 kiel *Winterningis*. Dum mezepoko Vuisternens unue estis sub regado de Burgonjo kaj poste de Savojo. En la jaro 1536 ĝi estis submetita al friburga regado kaj atribuita al la Voktejo Romont, kiu en la jaro 1798 okaze de la Helveta Revolucio fariĝis distrikto kaj en 1848 surbaze de la nova friburga konstitucio estis integrita al la Distrikto Glano. Kun efiko de la 1-a de januaro 2003 la ĝis tiam aŭtonomaj komunumoj Lieffrens, Les Ecasseys, Sommentier, La Magne, La Joux, Villariaz kaj Estévenens estis integritaj al la komunumo Vuisternens-devant-Romont. Kun efiko de la 1-a de januaro 2004 krome La Neirigue aliĝis al la komunumo.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: Reta mapo 1:20000 de Swisstopo[*rompita ligilo*]
2. ↑  Fonto: Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 24-an de decembro 2012
3. ↑  Fonto: Artikolo pri la historio de Vuisternens-devant-Romont en la retejo de la komunumo[*rompita ligilo*]

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo de la komunumo Vuisternens-devant-Romont

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Vuisternens-devant-Romont** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Glano |
| --- |
| Auboranges • Billens-Hennens • Chapelle • Châtonnaye • Ecublens • Grangettes • La Folliaz • Le Châtelard • Massonnens • Mézières • Montet • **Romont** • Rue • Siviriez • Torny • Ursy • Villaz-Saint-Pierre • Villorsonnens • Vuisternens-devant-Romont |  |

 |
Willeke van Ammelrooy en 1980.
**Willy Geertje van AMMELROOY** (Amsterdamo, 5-an de aprilo 1944), konata kiel **Willeke van Ammelrooy**, estas nederlanda aktorino, kiu estas unu el la plej gravaj kinosteluloj en Nederlando dum jardekoj. Ŝi ankaŭ aktoris en multaj teatraĵoj kaj reĝisoris plurajn filmojn.

Kariero
-------

Ŝi naskiĝis en laborista medio kaj, laŭ siaj propraj vortoj, havis bonan infanaĝon. En intervjuo de 2009, ŝi diris, ke ŝi kreskis en medio de honesteco, integreco kaj malfermiteco. Ŝi enskribiĝis en la aĝo de 17 por la Teatra Lernejo en Amsterdamo. Ŝi havis malfacilecon esprimi sin en sia pli frua vivo kaj estis tre timema. Agante en teatro kaj kino ŝi superis sian malsekurecon. Ŝia unua filmrolo estis en *Rotterdam-Europoort* de Joris Ivens en 1966. Laŭ siaj propraj vortoj, ŝi ludis sian plej belan teatran rolon en *La ĝardeno de la delicoj*, reĝisorita de Lodewijk de Boer. Post transiro al kino, ŝi ne revenis al teatro pro timo forgesi tekstojn antaŭ plena salono.

Ŝi partoprenis en 27 filmoj.

Unua filmo Mira el 1971

Eksteraj ligiloj
----------------

* filmscenoj je Virtual History Film


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 815741
* GND: 140324895
* LCCN: no96054296
* VIAF: 64207770
* ISNI: 0000 0000 7840 8875
* SUDOC: 081259743
* BNF: 14045075n
* MBA: ed5373aa-2f2d-41ec-b95d-8c93e4daeed9
 |
**Wovoka** (*arbohakanto*, ankaŭ nomata kiel Wevokar, Cowejo, Wopokahte, Kwohitsauq, Quoitze, Jackson Wilson, John Johnson aŭ **Jack Wilson**; naskiĝis ĉ. 1856 kaj vivis ĝis 1932 en Walker Valley, Nevado, Usono) estis influhava profeto de pajute-indianoj.

Wovoka estis filo de pajute-kuracisto Tävibo. En sia juneco li laboris ĉe mormona familio Wilson en sia hejma valo kaj lernis la anglan (**Jack Wilson**).

Wovoka iĝis Mesio, profeto inter indianoj kaj kiu popularigis dancon, kiu estis konata kiel spirit-danco. Dum la suneklipso la 1-an de januaro 1888, havis li vizion pri nova mondo, en kiu okazis grandegaj naturkatastrofoj kiujn travivas nur la dancantaj indianoj. Post tio, la kelkaj travivantoj rajtas vivi laŭ la tradiciaj metodoj. 

En 1889 vizitis lin eĉ delegacio de siu-indianoj. Tiuj kunportis la spirit-dancon al sia indiana rezervejo. Ĉar tiu nova religio montriĝis minaco por la blankuloj kaj la registaro, okazis masakro ĉe Wounded Knee.

Wovoka mortis en Yerington, la 20-an de spetembro 1932 kaj estas entombigita en la Pajuta Tombejo, en la urbeto Schurz, Nevado.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 72209
* GND: 120772000
* LCCN: n91054595
* VIAF: 27910164
* ISNI: 0000 0000 3302 6953
* SUDOC: 221803963
 |
**Willem VERLOREN van THEMAAT** (1931 – 6-a de decembro 1996 en Amsterdamo). Studinte Esperanton ĉe Sigismundo Pragano en la Amsterdama Universitato (1955-59), li doktoriĝis pri matematiko, fako pri kiu li estis delegito ekde 1961; en 1993 lia delegiteco ŝanĝiĝis al interlingvistika kaj Amsterdama. Li regule membris en Societo Zamenhof.

Profesie esploristo pri scienco, Verloren van Themaat vaste artikolis en sciencaj revuoj ekstermovadaj kaj en E-periodaĵoj, precipe pri temoj sciencfilozofiaj, interlingvistikaj kaj literaturaj. Li kun-iniciatis kun H. Tonkin la inkluzivigon de Esperanto-rilataj eroj en la Bibliografion de la usona Asocio pri Modernaj Lingvoj. 

El liaj grandnombraj verkoj elstaras *La Akvariinfanoj* (1976), romano pri ekstertera vivtenado de fetoj, la studo *La Vicordo de la Frazelementoj en Esperanto* (1973), la eseo *Esperanto: Ideologio kaj Kulturo* (1996), la traduko de *Tiele Parolis Zaratuŝtra* de Nietzsche (1977, el la germana) kaj de parto de la poezia *Nederlanda Antologio*, kies precipa kunredaktoro li estis (1987). 

Li opiniis aparte pluginda kampo la tradukadon de originalaj Esperantaj literaturaĵoj: aperis liaj nederlandigoj de *La Infana Raso* de William Auld (Het Kinderras, 1982) kaj de 16 poemoj en la antologio *Zeg, Luister Eens* (1981); lia bibliografio de Esperantaj beletraĵoj tradukitaj en aliajn lingvojn aperis ĉe UEA.

Aktiva en Esperantlingva Verkista Asocio, en la lastaj ses jaroj li servis kiel ties sekretario. La asocio Esperanto Nederland, kies rebat-servon li estris, fondis la omaĝan premion Verloren van Themaat, donotan ĉiujare al la esperantisto kiu atingis plej trafan prezenton de Esperanto en amaskomunikiloj.

Bibliografio
------------

Nekrologo en la revuo *Esperanto*

Eksteraj ligiloj
----------------

 (nederlanda paĝo)
Katedralo de Talin
La **Katedralo de Talin** (armene Թալինի Կաթողիկե եկեղեցի) estas armena katedralo de la 7-a jarcento kiu troviĝas en la centrokcidenta urbeto Talin en la provinco Aragacotno, Armenio .

Arkitekturo
-----------

Katoghike-preĝejo de Talin sidas centre de la urba tombejo kaj regas la ĉirkaŭan pejzaĝon. Oni supozas, ke ĝi estis konstruita dum la fino de la 7-a jarcento surbaze de la tipa armena arkitektura stilo. La konstruaĵo nuntempe ruiniĝas, kie la kupolo kaj signifa parto de la okcidenta alo poste kolapsis. Estas dekduangula tamburo, kiu estas centre poziciigita super la strukturo. Du preĝĉambroj estas poziciigitaj apud kaj ĉe ambaŭ flankoj de la absido. Ĉiu ĉambro enhavas sekretan pasejon en la dua etaĝa nivelo, turnita al la direkto de la absido. La eta pasejo supozeble kondukas al malgrandaj ĉambroj supre.

La absido enhavas la restaĵojn de multaj portretoj de la apostoloj pentritaj kiel freskoj ĉirkaŭ la duonkupolo supre.

Galerio
-------

* Okcidenta fasado parte kolapsitaOkcidenta fasado parte kolapsita
* Proksima vido de la suda fasadoProksima vido de la suda fasado
* Sunhorloĝo en la ekstero de la tamburoSunhorloĝo en la ekstero de la tamburo
* Surmura skribaĵoSurmura skribaĵo
* Interno de la tamburo de la preĝejo Sankta Dipatrino.Interno de la tamburo de la preĝejo Sankta Dipatrino.
* 
* 
* 
* Piliero de la apuda preĝejo Sankta Dipatrino, en la tombejo de Talin.Piliero de la apuda preĝejo Sankta Dipatrino, en la tombejo de Talin.

Piednotoj
---------

* Katedralo de Talin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Katedralo de Talin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



1. ↑   (2005) *Rediscovering Armenia: Guide*, 2‑a eldono, Erevano: Matit Graphic Design Studio, p. 48–49. ISBN 99941-0-121-8.
**Katolikosejo de Aĥtamar** (armena : Աղթամարի կաթողիկոսութիւն , *Aġt'amari kat'oġikosut'iun* ) estis sendependa Seĝo de la Armena Apostola Eklezio, kiu ekzistis dum preskaŭ ok jarcentoj, de 1113 al 1895 kaj sidejis en la Katedralo de la Sankta Kruco en la Insulo Aĥtamar (turke: Akdamar) proksime al Van, en la nuna Turkio.

La katolikosejo estis establita de ĉefepiskopo Davit, kiu estis parenco de la arcrunidoj, la reganta dinastio de la sendependa armena Vaspurakana reĝlando. Davit rezonis la junan aĝon de la katolikoso Gregorio la 3-a Pahlavuni pri la divido. Ĉefepiskopoj ligitaj al la familio arcrunida sukcedis unu la alian kiel Katolikoso de Aĥtamar ĝis 1272, kiam la Sefedina familio transprenis ĝin ĝis la 16-a jarcento. Poste, la Katolikosejo venis sub rektan jurisdikcion de la Patrina Seĝo de Sankta Eĉmiadzin. 

Ekde la malfrua 19-a jarcento, la Katolikosejo de Aĥtamar regis ĉirkaŭ la sudaj bordoj de Lago Van: Ŝataĥ, Ĥizan, ktp. La katolikosejo estis plejparte misfamigita kaj dissolvita en 1895, meze de la hamidaj masakroj pro disputoj kun Eĉmiadzin kaj korupto. La du diocezoj kiuj formis la katolikosejon transformiĝis al la jurisdikcio de la Armena Patriarkejo de Konstantinopolo. La katolikosa seĝo restis vaka ĝis la Armena genocido kaj estis formale aboliciita de la turka registaro en 1916.

Referencoj
----------

1. ↑   (2010) *Historical Dictionary of Armenia*. Lanham, Marilando: Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-7450-3.
**William BABELL** (1690 - ‏ 23an de septembro 1723) estis angla muzikisto, komponisto kaj produktiva organizanto de klavicena muziko.

Vivo
----

Li ricevis sian muzikan edukon de sia patro, Charles Babell, fagotisto en la Reĝa Teatro (Drury Lane), de Johan Christoph Papush kaj eventuale ankaŭ de Handel. Estis violonisto en la privata orkestro de Georgo la 1-a kaj kiel klavicenisto ek de 1711, en la kompanio de William Corbett, James Paisible kaj pli poste de Matthew Dubourg. Tenite en kontakto kun la Lincoln's Inn Fields Theatre , en novembro 1718 li akceptis la postenon de orgenisto ĉe preĝejo All Hallows, Bread Strato. John Stanley estis lia posteulo.

Verkis kelkajn klavaradaptiĝojn de amataj arioj de sia tempo. Tiuj estis publikigitaj en Francio, Nederlando kaj Germanio same kiel en Anglio, kaj estis parto de la muzika reputacio kiu eliris el ĝi. Lia stilo estis profunde influita de tiu de Handel pro lia proksima konatiĝo kun lia laboro, kun liaj metodoj kaj kun li mem. Matheson, samtempulo de Babell, opiniis ke ĝi superis Handel en ludado de la orgeno, dum la muzikhistoriisto, Charles Bernie, kritikis lian praktikon prezenti aranĝojn.

Krom la kritiko de Bernie, la muzikhistoriisto kaj lia amiko, John Hawkins, notis, "Babilono sukcesis... kiam li adaptis la ariojn al muzikaj ekzercoj, kiujn malmultaj individuoj krom li povis ĝuste plenumi, kaj dum longa tempo ili prave gloriis lin. Inter la Babell-aj ariaj kopioj, elstaris 'Vo' far guerra', de Rinaldo, kiun Handel celis kiel montrofenestro por lia klaviceno kaj elstaras je virtuozeco. La kopio de Babell estis farita parkere, post aŭdado de Handel improvizi ĝin dum la prezentado de la peco. En 1894, eldonisto Friedrich Kreisander publikigis lian adapton al klavarinstrumentoj en la 48-a volumo de la Germana Handel Kompanio (la eldono inkluzivis 105 volumojn). Krome, Babell komponis sonatojn por violono aŭ hobojo kaj kontinuo, koncertojn kaj diversajn aliajn verkojn. La malrapidaj ĉapitroj kiujn li verkis prilumas tradiciojn de agado, ornamado kaj improvizo en la 18-a jarcento, kaj estas grava ekzemplo por muzikologoj kaj prezentistoj en la fako de historia muzika reprezentado. Lia frua morto rilatis al sia dekadenca vivostilo, simile al la priskriboj de Handel, lia amiko. Li estas entombigita en la Preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj en Canenbury, Islington.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 774782
* GND: 132570602
* LCCN: n81084030
* VIAF: 19864495
* ISNI: 0000 0001 0876 9955
* SUDOC: 172152313
* BNF: 13891017s
* MBA: cc1ab072-8b0b-4e62-a261-8bfa6ed25a19
* BIBSYS: 6080484
* NKC: mzk2003186075
* ICCU: MUSV003443
* BNE: XX999455
 |
**William Bell SCOTT** (25a de junio 1811 – 10a de februaro 1890) estis skota artisto per olepentraĵoj kaj akvareloj kaj foje per gravurado. Li estis ankaŭ poeto kaj artinstruisto, kaj liaj postmorte publikigitaj memorverkoj havigas paroleman kaj ofte viglan bildon de la vivo en la etoso de La Antaŭ-Rafaelida Frataro; li estis speciale proksima al Dante Gabriel Rossetti. Post edukiĝo en Edinburgo, li translokiĝis al Londono, kaj el 1843 ĝis 1864 li estis estro de la *School of Art* en Newcastle upon Tyne, kie li aldonis industriajn temojn al la tradicia repertorio de pejzaĝoj kaj historia pentrarto. Li estis unu el la unuaj britaj artistoj kiuj etende priskribis la procezojn de la Industria Revolucio. Li revenis al Londono, kie laboris por la "Science and Art Department" ĝis 1885.

William Bell Scott, *Iron and Coal*, (fero kaj karbo, 1855–60).
Li pentris ciklon de historiaj temoj mikse kun scenoj el la moderna industrio por Wallington Hall en Northumberland (nuntempe de National Trust), liaj plej bone konataj verkoj, kaj pure historian ciklon por la kastelo Penkill en Ayrshire en Skotlando.

Li ne pentris multajn portretojn, sed lia mirinda portreto de lia amiko Algernon Charles Swinburne estas la ikona bildo de la poeto. Liaj inkodesegnoj estis desegnita ĉefe por ilustri siajn librojn.

Notoj
-----

1. ↑   Andrew Wilton & Anne Lyles, The Great Age of British Watercolours, 1750–1880, p. 321, 1993, Prestel, ISBN 3791312545


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 704678
* GND: 123150043
* LCCN: n50005611
* VIAF: 3372337
* ISNI: 0000 0000 8194 4468
* SUDOC: 127905677
* ULAN: 500005114
* RKD: 71651
 |
**Wurmlingen** estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Tuttlingen, en la Regiono Nigra Arbaro-Baar-Heuberg kaj en la distriktaro Freiburg de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de decembro 2022 la komunumo havis 3878 loĝantojn. Al Wurmlingen nur apartenas la samnoma vilaĝo kaj neniu alia urboparto.

Geografio
---------

### Situo

Rigardo al la urbocentro de Wurmlingen; fotita de la okcidento
La komunumo Wurmlingen situas proksime de la loko kie la rivereto *Faulenbach* fluas en la riveron *Elta*. Wurmlingen situas en la valaro de okcidenta Ŝvabia Ĵuraso tuj ĉe 48a grado norda latitudo. Al la komunuma teritorio apartenas krom partoj de la valoj de la rivereto Faulenbach kaj de la rivero Etla ankaŭ altebenaĵoj kiuj situas ĉirkaŭ 850 ĝis 890 metroj super la marnivelo.

### Najbaraj komunumoj

La komunumo en la nordo limas al la komunumo Rietheim-Weilheim, en la oriento al la distrikta urbo Tuttlingen kaj en la okcidento al la komunumo Seitingen-Oberflacht.

### Historia geografio

Sur la teritorio de Wurmlingen situas ruino de la kastelo *Konzenberg*.

Historio
--------

### Romia epoko

En Wurmlingen troviĝas la restaĵoj de romia bieno kaj de romia banejo.

### Mezepoko

Unuafoje oni mencias la hodiaŭan vilaĝon Wurmlingen en dokumento de la 30-a de marto 797.

### Nuna epoko

St.-Gallus-Preĝejo 1784
Ĝis la ŝanĝo al la 20a jarcento la vilaĝo ĉefe havis kamparanan karakteron. Poste okazis forta kresko de leda industrio kaj medicinteknika industrio pro la proksimeco al Tuttlingen. Wurmlingen pro fortaj protestoj de la loĝantaro kaj bona taktiko sukcese povis defendi sian aŭtonomion kaj povis eviti la enkomunumigon al la proksima Tuttlingen.

Politiko
--------

Wurmlingen apartenas al administra komunumo kune kun la urbo Tuttlingen. Tio signifas ke Tuttlingen transprenis kelkajn partojn de la administra laboro.

### Komunuma parlamento

Al la komunuma parlamento apartenas post la komunumaj balotoj de la 13-a de junio 2004 entute 14 membroj. Krome al ĝi apartenas la urbestro.

|  |  |
| --- | --- |
| CDU | 9 seĝoj |
| SPD | 5 seĝoj |

### Konstruaĵoj

La ruino de la kastelo Konzenberg
* Romia banejo
* Ruino de kastelo *Konzenberg*, ĉirkaŭ 2 km for de la vilaĝo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (germane)

* Kategorio Wurmlingen (distrikto Tuttlingen) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rurbaj kaj neurbaj komunumoj en la distrikto Tuttlingen |
| --- |
| Aldingen | Balgheim | Bärenthal | Böttingen | Bubsheim | Buchheim | Deilingen | Denkingen | Dürbheim | Durchhausen | Egesheim | Emmingen-Liptingen | Fridingen an der Donau | Frittlingen | Geisingen | Gosheim | Gunningen | Hausen ob Verena | Immendingen | Irndorf | Kolbingen | Königsheim | Mahlstetten | Mühlheim an der Donau | Neuhausen ob Eck | Reichenbach am Heuberg | Renquishausen | Rietheim-Weilheim | Seitingen-Oberflacht | Spaichingen | Talheim | Trossingen | Tuttlingen | Wehingen | Wurmlingen | blazono de la distrikto Tuttlingen |

 |
Produktoj el justa komerco en itala mondbutiko
**Mondbutikoj** estas vendejoj de justa komerco. Celo de justa komerco estas, faciligi la aliron al merkato, al la produktantoj el sudaj malriĉaj landoj.

Grava kvalito de la mondbutikoj estas, ke granda parto de laboro estas farata senpage pere de volontuloj. Tiamaniere la butikoj povas renonci al parto de sia profito kaj plibonigi la gajnon de la produktantoj.

La mondbutikoj ne nur vendas la produktojn el justa komerco, sed faras ankaŭ informlaboron pri la produktoj mem, la produktantoj kaj la justa komerco.

Kvankam la movado aperis en Eŭropo kaj vasta plimulto de mondbutikoj estas daŭre bazitaj sur la kontinento, mondbutikoj ankaŭ povas esti trovataj hodiaŭ en Nordameriko, Aŭstralio kaj Nov-Zelando.

Mondbutiko en Merano - Sudtirolo
La komenco de la movado estas kutime atribuita al la unua mondbutiko en Eŭropo, kiu estis fondita fare de Oxfam en 1959.
La Oxfam-butiko vendis produktojn, kiuj estis alportitaj de ĉinaj rifuĝintoj.

En la jaro 1964, okaze de la Konferenco de la Unuiĝintaj Nacioj pri Komerco kaj Disvolvado (KUNKD), unufoje aperis la voko al pli justaj komercaj rilatoj inter la industrilandoj kaj la evolulandoj.

La unua "vera" mondbutiko \*(tiel nomita, nederlandlingve: "wereldwinkel") malfermiĝis en Nederlando en 1969 de la nederlanda esperantisto Johan Derks. Poste la butikoj, kun la traduko de mondbutiko) etendiĝis al Germanio, Svisio, Aŭstrio, Francio, Italio ktp.
Komence la butikoj ne estis nomitaj mondbutikoj sed butikoj de la tria mondo, ĉar la alternativaj komercorganizoj importis la diversajn varojn, kiel ekzemple kansukeron, kafon, teon, specojn ktp, el tiel nomata tria mondo,

En 1994, mondbutikoj organizis sin sub la aŭspicio de NEWS!
(Network of European Worldshops), la reto de eŭropaj mondbutikoj, kie nuntempe estas organizataj 2400 mondbutikoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Mondbutiko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

 Filmeto pri la mondbutiko de Merano (Sudtirolo, Italio)
**William Dance** (20a de decembro 1755 – 5a de junio 1840) estis angla pianisto kaj violonisto. Li studis dum la dua duono de la 18a jarcento kaj ludis en ĉefaj muzikejoj de Londono. Ĉirkaŭ 1800 li rezignis pri publikaj muzikludoj kaj iĝis elstara instruisto de muziko ankaŭ en Londono.

En 1813 Dance proponis kunsidon kiu kondukis al la fondo de la Reĝa Filharmonia Societo. Li iĝis direktoro kaj kasisto de la societo ĝis sia morto.

Ĉirkaŭ 1812 li renkontis kun Michael Faraday, tiam brila sed nekonata juna helpanto ĉe librovendejo de Southwark kiu estis interesita en memlernado kaj scienco. Dance tutoris lin per havigo de enirbiletoj por partopreno en prelegoj ĉe la Reĝa Institucio.

Publikigitaj verkoj
-------------------

* *Six Lessons for the Harpsichord or Piano-Forte*, datita ĉirkaŭ 1780

Referencoj
----------

1. ↑  1911 Britannica
2. ↑  Korespondaro de Michael Faraday

* William Dance Mallonga biografio ĉe National Portrait Gallery, London. Alirita en Januaro 2009
* William Dance Oxford Biography Index Number 101007099. Alirita en Januaro 2009
* *The Correspondence of Michael Faraday* de Michael Faraday, Frank A. J. L. James, Publikigita de IET, 1991 ISBN 0-86341-248-3
**Wäldi** estas komunumo en la distrikto Kreuzlingen de Kantono Turgovio, Svislando. Ĝi havis 960 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

Geografio
---------

Wäldi situas sur la montoĉeno Seerücken norde de la urboj Kreuzlingen kaj Konstanco.

La komunumo konsistas krom el Wäldi mem el la vilaĝoj kaj setlejoj Engwilen, Hefenhausen (kie situas la komunuma administracio), Lipperswil, Sonterswil kaj Hattenhausen.

Najbaraj komunumoj
------------------

Wäldi limas en nordo al Ermatingen, en nordoriento al Tägerwilen, en sudoriento al Kemmental, en sudo al Wigoltingen kaj en okcidento al Raperswilen.

Vidindaĵoj
----------

En Lipperswil en Wäldi situas la ludo- kaj bestoparko Connyland, kiu estis fondita de Conny Gasser, kiu gvidis ankaŭ la cirkon Conelli.

Trafiko
-------

Wäldi atingeblas per diversaj poŝtautolinioj ek de Ermatingen, Kreuzlingen kaj Weinfelden.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de la municipo Lipperswil datiĝas el la jaro 1252 kiel *Luimprechtswilær*, dum Engwilen unuan fojon menciiĝis inter 1301 kaj 1307 kiel *Engwille*.

La hodiaŭa komunumo estis kreita la 1-an de januaro 1995 per la kunigo de la kvar lokmunicipoj Engwilen, Lipperswil, Sonterswil kaj Wäldi.

Bildaro
-------

* Tombejo de LipperswilTombejo de Lipperswil
* Faktrabdomo en LipperswilFaktrabdomo en Lipperswil
* Komunuma domo de Wäldi en HefenhausenKomunuma domo de Wäldi en Hefenhausen
* Delfinoj en ConnylandDelfinoj en Connyland
* HattenhausenHattenhausen

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Wäldi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Wäldi
* Lipperswil en la Historia Leksikono de Svislando
* Engwilen en la Historia Leksikono de Svislando[*rompita ligilo*]

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Kreuzlingen |
| --- |
| Altnau • Bottighofen • Ermatingen • Gottlieben • Güttingen • Kemmental • **Kreuzlingen** • Langrickenbach • Lengwil • Münsterlingen • Raperswilen • Salenstein • Tägerwilen • Wäldi |  |

 |
La **kumzaria lingvo** (perse کمزاری, elp. *kumzari*) aŭ la **larakia** (perse لارکی, elp. *laraki*) estas ne skribita lingvo, apartenanta al la irana lingvaro parolata de la kumzaroj ĉe la marbordo de la eksklavo Musandam, en norda Omano. Ĝi estas la sola irana lingvo parolata nur en la Araba Duoninsulo. La kumzaroj ankaŭ vivas en la urboj Al-Ĥasab (arabe: الخصب - Al-Khasab) kaj Dibba, same kiel en diversaj vilaĝoj kaj sur la insulo Larak (perse: **ج**زیره لارک). Ili estas posteuloj de fiŝkaptistoj kiuj loĝis laŭlonge de la marbordoj de la persa kaj omana golfoj.

La lingvo devenas de la frua persa lingvo kaj estas proksime rilatita al la minabia, dialekto en suda Baluĉio. Surbaze de la metodoj de kompara historia lingvistiko, oni povas konkludi ke la kumzaria estis distribuita en tiu ĉi teritorio eĉ antaŭ la disvastiĝo de Islamo en la 7-a jarcento. La plej granda parto de la vortprovizo, gramatika kaj sintaksa strukturoj de la lingvo estas irana, kvankam ekzistas granda nombro da arabaj vortoj kiuj ekzistas en la ĉiutaga parolado. Kvankam parolate de la fiŝkaptistoj de la Persa Golfo, ĝia fonologio estas pli proksima al la araba. La kumzaroj malgraŭ sia izolita geografia situo en la musandaman regnitecon, nek petis nek estis permesitaj havi lingvajn rajtojn.

Endanĝerita lingvo
------------------

Laŭ Ethnologue , la totala nombro de parolantoj estas taksita je 2 400; laŭ aliaj fontoj, temus pri 3000 aŭ pli da parolantoj. Proksimume 2 000 kumzaroj vivas en Kumzar kaj plian 1000 kumzaroj vivas kaj laboras en Khasab kaj Dibba kaj tial konsiderata kiel tre endanĝerita lingvo pro tiu malalta kvanto da parolantoj.

Junuloj kutime studas la araban kaj ne sian gepatran lingvon.

Referencoj
----------

1. ↑  Eksklavo estas subkontraktita parto, space ne ligita al la nacia teritorio.
2. ↑  (en) Anonby, Erik. Pakzad Yousefian, *Adaptive Multilinguals a Survey of Language on Larak Island,* Uppsala University, 2011, p.34, ISBN 978-91-554-8125-4. Arkivita de la originalo, la 1-an de majo 2022 ĉe la Wayback Maŝino.
3. 1 2 3  (en) John D. Battenburg, *The status of Kuimzari and its speakers*, Language Problems and Language Planning, p. 30, Vol. 37, n-ro 1, 2013, p.18-30
4. ↑  (en) Kumzari, Ethnologue
**Princo Władysław CZARTORYSKI** (naskiĝis la 3-an de julio 1828 en Varsovio, mortis la 23-an de junio 1894 en Boulogne-sur-Seine) estis politika aganto inter elmigrantaro, diplomatia sendito de Nacia Registaro ĉe registaroj de Francio, Anglio, Italio, Svedio kaj Turkio. Fondinto de la Muzeo de princoj Czartoryski en Krakovo. Prezidanto de Historia-Literatura Societo en Parizo, honora membro de Societo de la Amikoj de Scienco en Poznań. Post morto de sia patro iĝis gvidanto de politika partio *Hôtel Lambert*.

En 1870 la Princo Władysław Czartoryski decidis translokigi la familiajn artokolektojn al Krakovo, kien ili alvenis en 1876. Tio estis la ĝermo de la Muzeo Czartoryski. 

Filo de Adam Jerzy Czartoryski kaj Anna Zofia Sapieha. Blazono Pogoń Litewska, sinjoro super Klewań (Rivna provinco).

Marte 1855 edziĝis al Maria Amparo Muñoz (1834–1864), filino de la reĝino de Hispanio – Maria Kristina de Burbono kaj de ŝia dua edzo, princo Rianzarez. La nupto okazis apud Parizo. La paro estis gepatroj de Francisko Augusto, posta beatigito.

Januare 1872 edziĝis denove en Chantilly al Margerita Adelajda de Orléans, la filino de la princo de Nemours (Francilio). Ŝi estis nepino de la reĝo de Francio, Ludoviko-Filipo. La paro havis du filojn.

Vidu ankaŭ
----------

* Izabela Czartoryska


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 485264
* GND: 10234230X
* LCCN: nr91035719
* VIAF: 56603688
* ISNI: 0000000109034774
* SUDOC: 131845160
* BNF: 11571200d
* RKD: 458558
* NKC: js2005269536
 |
**Władysław Dybowski** (naskiĝis la 18-an de aprilo 1838 en Adamaryn, proksime al Maladzeĉna, mortis la 27-an de aŭgusto 1910 en Wojnów, proksime al Navahrudak) – pola biologo, frato de sciencisto kaj esperantisto Benedykt Dybowski, aŭtoro de pluraj valoraj sciencaj publikaĵoj pri zoologio kaj paleontologio.

Vivo
----

Naskita en distrikto Minsk. Gimnazion finis en Litova Minsk, universitaton en Dorpat. Membro de studenta korporacio *Konwent Polonia*. De 1876 lekciis en Dorpat kiel docento, sed pro turmenta kormalsano kaj kripleco el infanaĝo devis forlasi la universitaton kaj setliĝi en Niańkowo, proksime al Navahudak, kie de tiu ĉi momento okupiĝis science.

La frato, ekziligito, kaj samtempe biologo, liveris al li de Siberio riĉajn materialojn, ĉefe akvajn senvertebrulojn. Władysław prilaboris ilin kun eksterordinara precizeco, publikigante disertaĵojn kaj monografiojn, kiuj famigis lian nomon en la scienca mondo. La lastajn 10 vivojarojn pasigis en bieno de sia fratino en Wojnów, laborante, malgraŭ plifortiĝanta malsano.

Sciencaj atingoj
----------------

Władysław Dybowski verkis ĉ. 100 publikaĵojn, ĉefe pri zoologio kaj paleontologio. Al la plej gravaj apartenas disertaĵoj pri elfoseblaj koraluloj kaj pri sistematiko kaj anatomio de moluskoj kaj sponguloj. Krom la ĉefa kampo de siaj esploroj li ankaŭ interesiĝis pri flaŭristiko kaj etnografio, presante en diversaj sciencaj revuoj. El la laboraĵoj valoras mencii: 

* *Studien über die Spongien des Russischen Reiches mit besonderer Berücksichtigung der Spongienfauna des Baikalsees* (Peterburgo, 1880),
* *Monographie der Spongilla sibirica* (Dorpat, 1884),
* *Die Gasteropoden Fauna du Baicalsees* (Peterburgo, 1875),
* *Supplement a la faune des Mollusques du lac Baical* (Peterburgo, 1909).

Bibliografio
------------

* *Dybowski Władysław*, en: "Polski Słownik Biograficzny" (Pola Biografia Vortaro). volumo 6, p. 44.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 617521
* GND: 121205312
* LCCN: no2011082692
* VIAF: 30386573
* ISNI: 0000 0001 1755 1528
* SUDOC: 240275098
* NLA: 35459939
* NKC: js2014851255
 |
**William LAMPORT** (1615-1659) estis fama ribelanto, batalanto en Meksiko.

Li naskiĝis en nobela kaj katolika irlanda familio. Li plenkreskis ĉe la jezuitoj de Dublino kaj Londono. Li parolis en aĝo de 21 jaroj jam 14 lingvojn (danke interalie al la aventura vivo).

Oni arestis lin jam en 1627 (aĝo de 12 j.) pro disvastigo de katolikaj pamfletoj kaj pro tio fuĝis el Anglio. Li estis kaptita fare de piratoj, poste iris al Hispanio kaj batalis en la hispana armeo. Oni distingis lin pro kuraĝo kaj venis eĉ en la hispanan kortegon. Tiam li uzis sian nomon jam hispane kiel Guillén Lombardo. Li devis foriri pro amrilato al nobla virino el la hispana kortego. Li estis sendita al Meksiko, kie vivis duoblan vivon. Li aperis en la plej altaj sociaj rondoj kiel hispana nobelo (kun multaj amrilatoj) kaj samtempe spionis inter la praloĝantoj por la hispana ministro Olivares. Lampert dum la tempofluo amikiĝis kun la indianoj kaj ekagadis por ilia libereco kaj liberigo de la nigraj sklavoj. Li iĝis gvidanto de la komenciĝanta liberecbatalo, sed la inkvizicio ekatentis pri li kiaj oni arestis lin en 1642. Li sukcese fuĝis el la prizono (1650) kaj afiŝis pamfletojn kontraŭ la inkvizicio kaj la Hispanoj. Li subskribis kiel *El Zorro*. Tiun nomon donis al li la indianoj pro eble ties ruĝa barbo, hararo aŭ noktaj ruzaj agadoj.

Oni arestis lin denove post 2 jaroj. Post 7-jara prizono, la inkvizicio kondamnis lin je morto sur brulŝtiparo. La efektivigo de la kondamno okazis en 1659 en Meksikurbo. Lampert pendigis sin per alliga ŝnurego kaj sufokiĝis antaŭ ol brulmorti.

Lia memoro konserviĝis en Meksiko. En 1872 aperis pri li aventura libro, en kiu aperis la tipaj Zorro-motivoj. Lia skulptaĵo aperas en la panteono de la meksikaj herooj.

* Gerard Ronan - *The Irish Zorro: The Extraordinary Adventures of William Lamport (1615-1659)*
**William LANGLAND**, angla poeto (mortis ĉ.1387).

Pri la vivo de Langland oni scias preskaŭ nenion. Verŝajne li edukiĝis ĉe la monaĥejo de Great Malvern, Worcestershire, kaj iĝis kleriko, tamen pro edziĝo li ne povis iĝi sacerdoto.

Li famas pro longa aliteracia poem *Piers Plowman* (*Petro la Plugisto*), de kiu estas tri versioj, verkitaj dum eble dudek kvin jaroj. Li uzas la konvenciojn de la mezepoka vizio- aŭ sonĝ- poemo. Piers Plowman, la fikcia rakontisto, serĉas padon al savo de sia animo. La verko kritikias kaj satiras la korupton de la sekulara socio kaj de la eklezio. Tamen Langland deziras, ne radikalajn doktrinajn aŭ strukturajn ŝanĝojn en la eklzezio, sed reformojn interne de la siatempaj ekleziaj strukturoj. Li donas al la leganto vivplenan bildon de la malfru-mezepoka angla socio.

Kontraste al, ekz. la samepoka Geoffrey Chaucer, Langland uzas tradiciajn anglajn aliteraciajn senrimajn vers-formojn, ne la "pli modernajn" rim-strukturojn devenantajn de Francio kaj Italio. Kalemburoj abundas.

Ŝajnas ke *Piers Plowman* furoris: estas multe da manuskriptoj. Aliuloj - aparte sekvantoj de John Wyclif - imitis la stilon kaj temojn de la verko.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 227299
* GND: 118778692
* LCCN: n78095389
* VIAF: 61560236
* ISNI: 0000 0001 2135 6178
* LIBRIS: 218221
* SUDOC: 028419308
* BNF: 12025816n
* NDL: 00446855
* BIBSYS: 90144348
* NKC: xx0005691
* BNE: XX1244084
 |
**Władysław FIERLA** (naskiĝis la 15-a de decembro 1909 en Polnischleuten, mortis la 31-a de oktobro 1995 en Londono) estis pola luterana pastro, pola aktivulo, superintendanto de la *Pola Evangelia-Augsburga Eklezio en Ekzilo* (PKEANO) en la jaroj 1953-1995.

Vivo
----

Władysław Fierla devenis el familio distingita de la polaj kaj luteranaj komunumoj de Teŝinia Silezio. Li estis la frato inter aliaj de: Gustaw kaj Adolf. Li studis en la pola gimnazio en Orlová, kaj poste li studis evangeliisman teologion en Varsovio, Prago, Vieno kaj Bratislavo. En la jaro 1934 li estis ordinita ĉe la pastro de Augsburga Evangelia Eklezio en la Orienta Silezio en Ĉeĥoslovakio, kaj poste li servis en la kongregacio en Orlová.

Registriĝkarto de Władysław Fierla kiel malliberulo ĉe la Nazia Koncentrejo Dachau
En 1940 li estis arestita de la Gestapo. Li estis malliberigita en la koncentrejon KL Dachau, kaj poste KL Mauthausen-Gusen. Post la mondmilito li ekloĝis en Unuiĝinta Reĝlando, kie li laboris por poloj en ekzilo. Ekde 1953 li estis superintendanto (episkopo) de PKEANO. En ekzilo Władysław estis ligita kun la Pola ekzila registaro. En la jaro 1974 li estis ornamita de la registaro de Pollando en ekzilo per la Kruco de la Komandanto kun la Stelo de la Ordeno de Polonia Restituta.

Vidu ankaŭ
----------

* Gustaw Fierla
* Adolf Fierla
* Pola ekzila registraro
* Teŝino


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 691115
* GND: 1160329737
* VIAF: 311303993
 |
**Władysław Kotwicz** (naskiĝis la 20-an de marto 1872 en Ossowo apud Lida, mortis la 3-an de oktobro 1944 en Czarny Bór apud Vilno) – pola lingvisto kaj orientalisto, specialiĝanta ĉefe pri mongola lingvaro surfone de altaja lingvaro.

Vivo kaj laboro
---------------

En 1891 Władysław Kotwicz komencis studi orientalistikon en Sankt-Peterburgo, specialiĝante pri mongolaj lingvoj, manĉura lingvo kaj la ĉina. Post kvarjara studado li eklaboris kiel oficisto en la Kancelario de Ministro pri Financoj (1895). Science li eklaboris en universitato nur en 1900, sed ĝis 1917 samtempe kun la oficista kariero, kiu donis al li i.a. eblon ligi kontaktojn kun pluraj personoj gravaj por scienca, ekonomia kaj politika vivo de Mongolio.

Enposteniĝo ĉe universitato en 1900 eblis pro samjara habilitiĝo kaj pozicio de privata docento. Li tuj iĝis ĉefo de mongola filologio. Por iĝi etata docento (stabila posteno) li atendis ĝis 1917. En 1923 li profesoriĝis.

Kotwicz partoprenis kelke da ekspedicioj al la kalmukoj (1894, 1896, 1910, 1917), sed la plej konata lia scienca vojaĝo estis la ekspedicio al norda Mongolio (1912), kie li esploris tjurkajn runoskribojn, kaj ankaŭ monaĥejon en Erdeni Dzu (16-a jc), situanta ĉ. 400 km okcidente de Urga (hodiaŭ Ulaanbaataro).

Samtempe li strebis krei post la Oktobra Revolucio t.n. Petrogradan Instituton de Vivantaj Orientaj Lingvoj - organizaj laboroj daŭris ĝis aŭtuno 1920, kiam li estis nomumita ankaŭ gvidanto de la instituto. Tiun funkcion li plenumis ĝis printempo 1922.

Ĝuste en 1922 Kotwicz ricevis samptempe du invitojn al Pollando: de Jagelona Universitato en Krakovo kaj de Universitato de Johano Kazimiro en Lvovo. Ambaŭ altlernejoj decidis sendepende inter si inviti lin al Pollando. Kotwicz elektis Lvovon, verŝajne pro tio, ke la rektoraj regopovoj de tiu ĉi urbo intencis fondi grandan Orientalistikan Instituton, pro kio la propono ŝajnis al li pli perspektiva.

Post plenumo de ĉiuj formalaĵoj Kotwicz alvenis al Lvovo en 1924 senprokraste entreprenante la laboron kiel gvidanto de kreita por li Filologia Katedro de Malproksima Oriento.

Samptempe kreiĝis *Polskie Towarzystwo Orientalistyczne* (Pola Orientalistika Societo), kies prezidanto elektiĝis ĝuste Kotwicz, kiu plenumis tiun ĉi funkcion ĝismorte. En 1927 li ankaŭ iĝis ĉefredaktoro de *Rocznik Orientalistyczny* (Orientalistika Jarlibro). En 1932 li establis serion *Collectanea Orientalia*, kiun li mem financis (ĝis 1939 aperis 16 kajeroj; post la dua mondmilito mankis daŭrigo).

Estas malmulte sciate, ke Kotwicz en 1940 en Vilno eldonis *Gramatyka języka litewskiego w zarysie* (Gramatiko de la litova lingvo skize), kun 137 paĝoj.

La plej gravaj laboraĵoj (el inter ĉ. 150)
------------------------------------------

* 1915 *Opyt grammatiki kalmyckago razgovornago jazyka*, Petrograd (2-a eldono: Řevnice apud Prago [[[Ĉeĥoslovakio]] 1929)
* 1936 *Les pronoms dans les langues altaïques*, Kraków
* 1939 *La langue mongole, parlée par les Ouigours Jaunes près de Kan-tcheou*, Wilno.
**Władysław Taczanowski** (1-a de marto 1819, Jabłonna – 17-a de januaro 1890, Varsovio) estis pola zoologo.

Vivo
----

Membro de nobela familio el la regiono Poznań, Taczanowski estas konsiderata unu el plej gravaj eŭropaj zoologoj de la 19a jarcento. Edukita en Parizo, li laboris en muzeoj de Vieno, Berlino, Parizo kaj Londono kaj estis zorgisto de la zoologia departamento de la muzeo de la Universitato de Varsovio el 1862 ĝis sia morto. Taczanowski partoprenis en ekspedicio al Alĝerio kun Antoni S. Waga (1866-67) kaj verkis kelkajn gravajn studojn kiaj *Birdoj de Pollando* (1882) kaj *Ornitologio de Peruo* (1884-86).

Specioj nomitaj laŭ li estas la Tazanovska tinamo, la Junina grebo (*Podiceps taczanowskii*), la Tazanovska kuniklo (*Agouti taczanowskii*) kaj la Tazanovska ciprino (*Ladislavia taczanowskii*).

Aliaj verkoj
------------

* "*Les Aranéides de la Guyane française*," *Horae Societatis entomologicae Rossicae* (1871)
* "*Les Aranéides de la Guyane française*," *Horae Societatis entomologicae Rossicae* (1873)
* "*Les Aranéides du Pérou. Famille des Attidés*" (1879)

Literaturo
----------

* Historio de la Muzeo kaj Instituto de Zoologio
* (Pole)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Arkivigite je 2012-07-17 per la retarkivo Wayback Machine (kun bildo)
* Arkivigite je 2006-01-10 per la retarkivo Wayback Machine (detaloj pri lia verko)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 444381
* GND: 117613207
* LCCN: nb2008002598
* VIAF: 27852972
* ISNI: 0000 0000 7327 8151
* NKC: mzk2013799164
 |