*EOKA'* (greke *Εθνική Οργάνωσις Κυπρίων Αγωνιστών*, Ethniki Organosis Kuprion Agoniston, signifante nacia organizo de kipraj batalantoj) estis greka-kipra militista kontraŭstara subtera organizo, kiu fine de la 1950-aj jaroj batalis por la Rajto de memdetermino kaj por la aliĝo al Grekio.

Fono
----

La otomanoj, kiuj estis venkitaj en la Otomana-Rusa Milito (1877-1878), serĉis britan subtenon por la Kongreso de Berlino. En rendimento ili subskribis kun ŝi la 4an de junio 1878 sekretan interkonsenton, poste konatan kiel la "Traktato de Kipro", kiu transdonis la insulon al brita patroneco. La britoj akiris larĝan kontrolon de la insulo kaj ĝia administrado, neformale kaj sub la inspektado de la Otomana Regno. Britio vidis Kipron kiel strategian valoraĵon por la protekto de la Suez-kanalo - la plej grava vojo al brita Hindio, ĝia plej grava kolonio.
Sekvante la deklaracion de 1-a Mondmilito, la Otomana Regno aliĝis al la Centraj Potencoj la 5-an de novembro 1914. En respondo, Britio deklaris tujan kaj kompletan aneksadon de la insulo al la Brita Imperio, sub armea regado. Britio promesis Kipron al Grekio se ĝi aliĝos al la Aliancanoj en la Unua mondmilito. Grekio ne respondis al ĉi tiu oferto kaj la promeso ne estis plenumita. Post kiam brita kontrolo de la insulo estis ratifita fare de kaj la Traktato de Severes (1920) kaj la Traktato de Laŭzano (1923), Britio deklaris la insulon kronkolonio la 1-an de majo 1925.

Komence de la 1950-aj jaroj la brita konservativa registaro decidis fundi permanentajn mararmeajn militistajn bazojn sur Kipron, Akrotiri kaj Dekelia, tiel estiĝis forta brita militsita prezento kaj sekve EOKA klopodis por suvereneco per ĉiuj metodoj. Tiel ĝi efektivigis sabotaĵon kaj teroron kontraŭ la britaj interesoj, specife al soldatoj.

Estiĝo kaj lukto
----------------

La organizon mem fondis la greka kolonelo Georgios Grivas en ĉ. 1955, kun apogo de la kipra ortodoksa episkopo, Makarios la 3-a. La teroristaj agoj ekis en komenco de 1955 kaj kulminis en 1956, kiam la angloj deportis Makarios-on, kaj provizore eltiris la taĉmentoj pro la sueza krizo.

La brita armeo fortiĝis komence de 1957 kaj sukcese batalis kontraŭ la partizanoj, kaŝintaj sin en la montaroj. La britoj kaŭzis gravajn perdojn de la EOKA, kvankam la organizo neniam nomris pli ol 300.

Makarios estis liberigita en marto de 1957 kaj la perforto malpliiĝis, sed meze de 1958 denove refortiĝis, kiam la EOKA interbatalis kun la turkaj geriloj. Makarios en 1958 abdikis pri unuiĝo kun Grekio kaj oficiale apogis sendependecon de Kipro. Grivas, post kiam la membroj de la EOKA ricevis amnestion en marto de 1959, dissolvis la organizon.

La 19an de februaro 1959, la Traktato de Londono kaj Zuriko estis subskribita, kondiĉante ke Kipro estus sendependa ŝtato, sekvante britan kaj turkan opozicion al la unuigo de la insulo kun Grekio. La 19-an de aŭgusto 1960, la britoj donis sendependecon al la Respubliko de Kipro

Reapero (EOKA B)
----------------

Grivas poste estis komandanto de la Kipra greka Nacia Gvardio. Post kiam la greka registaro retiris lin, li veturis en 1971 sekrete en Kipron, por „malhelpi perfidon de Enosis (aliĝon al Grekio)" kaj fondi EOKA B. Li mortis en januaro de 1974, liaj kunuloj decidis plu batali. En aprilo de 1974, prezidento Makarios oficiale malpermesis EOKA B. Tio okazis tri monatojn antaŭ la puĉo kontraŭ li kaj surteriĝo de la turka armeo. Post tio okazis mallonga interna milito kaj la EOKA ĉesis plu agadi.

* Kategorio EOKA en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 217936
* GND: 1224905-1
* LCCN: n85229134
* VIAF: 159516804
* SUDOC: 151559678
 |