recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Thomas Morgan WOODWARD** (16-a de septembro 1925 – 22-a de februaro 2019) estis usona aktoro kaj kantisto.

Li militservis en usona aerarmeo dum la Dua Mondmilito. Li diplomiĝis ĉe la Universitato de Oklahomo post la milito. Kiam li estis studanto li partoprenis teatraĵon kaj muzikajn prezentadojn ĉe lokaj teatroj kaj radioj.

Woodward rekomencis militservon dum la Korea Milito kiel piloto de transporto.

Li komencis sian karieron en kino per The Great Locomotive Chase kaj en televido per *Zane Grey Theater* ambaŭ en 1956. En tiu jaro li partoprenis ankaŭ filmon Westward Ho, the Wagons!. En la fino de 1950-aj kaj komenco de 1960-aj jaroj li aktoris en kinfilmoj Slaughter on 10th Avenue, Gunsight Ridge, Ride a Crooked Trail, The Gun Hawk ktp. kaj televidaĵoj kiel *The Restless Gun*, Bat Masterson, Perry Mason kaj Have Gun - Will Travel.

En 1963 li kreis gramofondiskon "Heartache City". En la sekva jaro li helpis la scenarigon de *The Devil's Bedroom*.

Woodward dum la dua parto de la 1960-a jardeko aktoris en kinfilmoj The Sword of Ali Baba, Gunpoint, Cool Hand Luke, Firecreek, Death of a Gunfighter, inter aliaj krom televidserioj kiel Wagon Train, The Big Valley, Daniel Boone, Tarzan, Star Trek, It Takes a Thief kaj Lancer.

En la 1970-aj jaroj li laboris ĉe kinfilmoj The Wild Country, One Little Indian, Running Wild, The Midnight Man, The Killing of a Chinese Bookie, Speedtrap, Which Way Is Up?, Deadly Game, inter aliaj kaj ankaŭ ĉe televidaĵoj The High Chaparral, Bonanza, McMillan & Wife, Kung Fu, The Virginian, Gunsmoke, Police Woman, Planet of the Apes, Cannon, The Quest, A Small Town in Texas, Logan's Run, Starsky and Hutch, The Waltons, Centennial, A Last Cry for Help, The Incredible Hulk kaj Salvage 1.

Dum la 1980-a jardeko li partoprenis televidaĵojn CHiPs, The Misadventures of Sheriff Lobo, Fantasy Island, Knight Rider, The Dukes of Hazzard, The A-Team, The Fall Guy, Dallas kaj Murder, She Wrote kaj la kinfilmojn Battle Beyond the Stars, Girls Just Want to Have Fun, T.J. Hooker, Dark Before Dawn, inter aliaj.

Liaj lastaj aktoradoj estis en la 1990-aj jaroj en televidaĵoj kiel 21 Jump Street, Renegade, The Adventures of Brisco County, Jr. The X Files kaj Millennium. Post retiriĝo li aperis en dokumentfilmojn kaj intervujojn.

Referencoj
----------

1. ↑  Aaker, Everett.  (2017) *Television Western Players, 1960-1975: A Biographical Dictionary* (angle). McFarland, p. 447–448. ISBN 9781476662503.
2. ↑  "Record Reviews",  *Cash Box*, 14a de decembro 1963, paĝo 12. Kontrolita 12a de septembro 2017.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 638177
* GND: 1284119645
* LCCN: no2002024407
* VIAF: 232149294132180521044
* ISNI: 0000 0001 1479 5324
* BNF: 142400733
* BNE: XX4902004
 |
La **Mafia Konsilisto** (**Konsiljero**, itale ***Consigliere*** (/ˌkɒnsɪliˈɛəri/ KON-sil-ee-AERO-ee, plurale consiglieri) estas pozicio ene de la gvida strukturo de la siciliana, kalabria, kaj ital-usona mafio. La vorto estis popularigita de la romano *La Baptopatro* (1969) kaj ties filmaj adaptiĝon. En la romano, la consigliere estas konsilisto al la estro (vokto?), la "Don" de la "familio" (preterleĝa kaj perforta negocaro), kun la suplementa respondeco reprezenti la estron en gravaj renkontiĝoj ambaŭ ene de la krima familio de la estro kaj al aliaj krimaj familioj .

La consigliere estas proksima, fidinda amiko kaj konfidulo, la mafia versio de plenaĝa ŝtatisto. Ili estas konsilisto al la estro en mafia krima familio kaj foje ila "dekstramana viro". Laŭ la naturo de la posteno, consigliere estas unu el la malmultaj en la familio kiu povas argumenti kun la estro kaj estas sufiĉe ofte taskita defii la estron kiam tio estas devigita, por certigi ke planojn estas erarimunaj. En kelkaj prezentaĵoj, li estas senambicia kaj donas senpartian konsilon. Ĉi tiu pasiva bildigo de la consigliere ne tute aliĝas kun kio malmulte estas konata de consiglieri en la vera vivo.

En La Cosa Nostra estas 3 kiuj "Regas" familion: la estro, la subestro kaj la konsilisto. Tiu triopo konsistigas la superajn tri pozicioj kaj vir-triopo reganta la administro .

Referencoj
----------

1. 1 2  Capeci, Jerry. *The Complete Idiot's Guide to the Mafia*. Indianapolis: Alpha Books, 2002. (ISBN 0-02-864225-2), p. 9.
2. ↑  Garcia, Joaquin "Jack" and Michael Levin, (2008) *Making Jack Falcone: An Undercover FBI Agent Takes Down a Mafia Family*, p. 133. (ISBN 1-4165-5163-8).

* Capeci, Jerry. *The Complete Idiot's Guide to the Mafia* (La Kompleta gvidilo de Idioto pri la Mafio). Indianapolis: Alpha Books, 2002. (ISBN 0-02-864225-2).


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 839323
 |
**Mária Aszódi** [asOdi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Aszódi Mária** estis hungara operkantisto (koloratursoprano), instruisto. Ŝia patrino estis Márta Chiovini, ŝia patro estis Imre Aszódi, ŝia avo estis Ferenc Chiovini, ŝia geedziĝa nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Hatvani Istvánné*.

Mária Aszódi kantas en 1995
Mária Aszódi naskiĝis la 11-an de septembro 1951 en Szolnok, ŝi mortis la 13-an de aprilo 2003 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Mária Aszódi pasis siajn fruajn jarojn en Artistkolonio (Szolnok), krome ŝi lernis kantadon kaj violonadon. Ŝi maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste ŝi akiris pedagogian diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös kaj ŝi havis stipendion en Moskva Ŝtata Universitato por perfektigi sian rusan lingvoscion. Depost la studentaj jaroj ŝi aliĝis al turneoj, kie ŝi estis violonisto kaj kantisto. Hejme ŝi prenis kantolecionojn de Jenő Sipos. En fino de la 1960-aj jaroj ŝi akiris licencon pri operkantado, poste ŝi ofte partoprenis en turneoj. Post jardeko ŝi ricevis membrecon en Nacia Teatro (Szeged), sed post la nasko ŝi elektis la pli liberan turnean vivon. Ekde la 2000-aj jaroj ŝi instruis muzikon. Ŝi edziniĝis en 1972 (antaŭ la diplomo), baldaŭ ili divorcis. Ŝia dua edzo estis István Hatvani (okulkuracisto), tiam ŝi naskis en 1987.

Ŝia repertuaro (elekto)
-----------------------

* Carl Orff: Carmina Burana (Orff)
* Zoltán Kodály: *Székelyfonó* - dommastrino
* Wolfgang Amadeus Mozart: Die Zauberflöte - Reĝino de la nokto
* Gaetano Donizetti: Lucia di Lammermoor - titolrolo

Vidu, aŭdu ankaŭ
----------------

*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun fotoj

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 782500
 |


* Portalo pri Biografio
**Mossel Bay** (en afrikansa: **Mosselbaai**) estas havenurbo de ĉirkaŭ 130 000 personoj en *Southern Cape* (la Suda Kabo, aŭ *Garden Route*, Ĝardenvojo) de Sudafriko. Ĝi estas grava turisma kaj farma regiono de la provinco Okcidenta Kablando. Mossel Bay kuŝas 400 kilometrojn oriente de la kantona sidejo de la parlamento, nome Kaburbo (kiu estas ankaŭ la ĉefurbo de la provinco Okcidenta Kablando, kaj 400 km okcidente de Port Elizabeth, la plej granda urbo en Orienta Kablando. La plej antikvaj partoj de la urbo okupas la nordan flankon de la duoninsulo de la Kabo St Blaize, dum la pli novaj kvartaloj ĉirkaŭas la duoninsulon kaj etendiĝis orienten laŭlonge de la sabla marbordo de la golfeto.

Mapo de la Okcidenta Kablando; Mossel Bay en la sudoriento de la provinco.
La ekonomio de la urbo ege dependas el farmado, fiŝkaptado kaj de la komerca haveno (nome la plej malgranda en la organismo por komercaj havenoj de Sudafriko nome *Transnet Port Authority*), ĝis la malkovro en 1969 de naturaj ĉebordaj gaskampoj kondukis al la disvolvigo de gas-al-likva rafinejo funkcianta de PetroSA. Turismo estas alia fonto por la ekonomio de Mossel Bay.

Laŭ la popolnombrado de 2011, la loĝantaro de Mossel Bay (inklude la apudajn getourbojn) estas de 59 031 personoj. El tiuj, 40.9% priskribis sin kiel "Coloured" (Koloruloj), 40.1% kiel "Black African" (Bantuoj) kaj 17.6% kiel "White" (Sudafrikaj blankuloj). 57.4% parolas Afrikansan kiel unua lingvo, 30.7% parolas la Kosan kaj 6.9% parolas la Anglan.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 689887
* LCCN: n97108278
* VIAF: 146756806
 |
**Mária Sulyok** [sujok], hungare **Sulyok Mária** estis hungara aktoro, altlerneja instruisto. Ŝia edzo ĝis 1932 estis Sándor Gál (aktoro).

Mária Sulyok naskiĝis, kiel *Szautner Mária* la 5-an de novembro 1908 en tiam hungara urbeto *Királyhida* [kirAjhida] (nuntempa Bruckneudorf en Aŭstrio) - mortis la 20-an de oktobro 1987, Budapeŝto. Sulyok estis nomo de la patrino.

Biografio
---------

Mária Sulyok frekventis lernejojn komence loke, poste en Aŭstrio en Bruck an der Leitha, kie ŝi lernis germane. Post la 1-a mondmilito ŝi ricevis aŭstrian ŝtatanecon. Ŝi jam en la lernejo partoprenis en la lerneja teatreto, sed la germanlingva debuto fiaskis, tial ŝi decidis esti hungarlingva aktorino. Ŝi vojaĝis al Budapeŝto en 1925 kie ŝi frekventis aktoran akademion, dume por havi monon en Nacia Teatro (Budapeŝto) ŝi ludis flankorolojn. Post 4 jaroj fakte ŝi komencis sian aktoran karieron en Teatro Csokonai (Debrecen). baldaŭe ŝi revenis en la ĉefurbon, kie ŝi edziniĝis. Dum la nazia okupado ŝi rifuzis la rolojn, dume ŝi vundiĝis pro pafado. Poste ŝi ludis en diversaj ĉefurbaj teatroj, ekzemple en Teatro Madách. Inter 1952-1966 ŝi instruis en la Altlernejo pri Teatro kaj Filmo. Ŝi ricevis premion Kossuth en 1957, poste ankaŭ aliajn premiojn.

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Gabi Magda
* Miklós Tóth-Máté

Roloj (elekto)
--------------

* 52 filmoj (ankaŭ televiziaj) inter 1935-1985, ekzemple *Szerelmi álmok* (Amaj sonĝoj (filmo pri Franz Liszt), 1935; Surveturo, 1955; Ambaŭ vivoj de onklino Mici, 1962; *A kőszívű ember fiai* (Filoj de l' ŝtonkora homo), 1965
* diversaj teatraĵoj, ekzemple William Shakespeare: Hamlet, Romeo kaj Julieta; Johann Wolfgang von Goethe: *Faust*; Friedrich Dürrenmatt: *Fizikistoj*, *Vizito de la maljuna damo*; Sándor Bródy: *A tanítónő* (La instruistino); József Katona: *Bánk bán* (Banuso Bánk); Imre Madách: *Az ember tragédiája* (La tragedio de l' homo); Sándor Petőfi: *Tigris és hiéna* (Tigro kaj hieno)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto
* 2 libroj aperis pri Mária Sulyok

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Mária Sulyok en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**EGRI Mária** aŭ Egry Mária estis hungara aktorino naskita en Nagyenyed la 15-an de aŭgusto 1914; ŝi mortis la 10-an de decembro 1993. Ŝia origina familia nomo estis **Egre**, ŝia familia pli nova nomvarianto estis **Egry**, ŝia edzo estis Emil Martonffy.

Kariero
-------

Maria Egre frekventis katolikan mezlernejon en Eger, poste ŝi lernis jaron en Universitato Ferenc József, fine ŝi akiris aktoran diplomon. Ŝi ludis en 1932–33 en Teatro Magyar, inter 1934–1937 en Teatro Belvárosi, en 1937–38 en Művész Színház. Inter 1935 kaj 1944 ŝi ricevis plurajn filmrolojn.

En 1940 ŝi edziniĝis. Depost la 2-a mondmilito ŝi forlasis la scenejon.

El ŝiaj teatraj roloj
---------------------

* Suzanne (Benatzky: Esernyős király);
* Darinka (Tamás I.: Aranyhal);
* Abigail (Scribe: Egy pohár víz).

El ŝiaj filmaj roloj
--------------------

* *Az új földesúr* (1935) - Ankerschmidt Eliz
* *Varjú a toronyórán* (1938) - Domokos Lenke (vidu la foton!)
* *Egy pofon, egy csók* (1944) - Gizike

Fontoj
------

* Magyar Életrajzi Lexikon
* 
* hungara biografio kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Mária Szekula** [sekula], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szekula Mária** estis hungara speleologo, pentristo, medalisto. Ŝia edzo estis Hubert Kessler, ŝiaj geedziĝaj nomoj estis *Kessler Hubertné aŭ Kesslerné Szekula Mária*.

Memortabulo pri Mária Szekula
Mária Szekula  naskiĝis la 29-an de junio 1908 en Budapeŝto, ŝi mortis la 26-an de marto 1977 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Pri frua vivo de Mária Szekula restis neniuj informoj. Ŝajnas - ekde 1927 ŝi estis aktiva en grotoesploradoj de Hubert Kessler. En 1930 ŝi malkovris gravan parton en kaverno en Budapeŝto, ĉar ŝi estis la plej svelta, kiu povis rampi tra striktaĵo. Post 5 jaroj ŝi edziniĝis. Libertempe ŝi kreis pentraĵojn, skulptaĵojn kaj medalojn. Supozeble ŝi neniam lernis artojn.

Ekspozicioj
-----------

* Budapeŝto (1951, 1952)

Elektitaj artaĵoj
-----------------

* pentraĵoj pri altaj montoj, rokoj
* busto pri Hubert Kessler
* medaloj pri Ottó Herman, Ottokár Kadić kaj Imre Vass

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto

Fontoj
------

* 
* [*rompita ligilo*]

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 617547
 |
**Mostafa MOIN** (perse مصطفی معین; naskiĝis la 1-an de aprilo 1951, Naĝafabad, Irano) estas irana politikisto.

En 1969, post finlerno de mezlernejo en Esfahano, li estis akceptata en medicinan lernejon de la Ŝiraza universitato kaj post la venko de la irana revolucio laboris en tiu ĉi universitato. En komenco de la Iraka-Irana milito Moin iris al fronto kiel feldŝero (antaŭkuracisto). Printempe 1981 li estis elektita la rektoro de la Ŝiraza universitato kaj okupis tiun postenon dum du jaroj.

Ministro kaj deputito
---------------------

En 1982 li gajnis parlamentan balotadon en Ŝirazo kaj iĝis deputito de la meĝliso. Moin estis ministro pri kulturo kaj alta edukado en la registaro de prezidanto Ali Akbar Haŝemi Rafsanĝani (1989-1993) kaj tiu de Mohammad Ĥatami (2000-2003). Dufoje li eksiĝis: en julio 1999, post la studenta protestado kaj en julio 2003.

Kandidato por prezidanto
------------------------

Moin partoprenis la prezidantan balotadon de 2005 kaj estis konsiderata unu el ĉefaj rivaloj de Ali Rafsanĝani. Li same pledis por liberigo de ekonomio, plialtigo de sociaj garantioj, normaligo de rilatoj kun Usono kaj Eŭropa Unio kaj defendo de homaj rajtoj. Komence li ricevis rifuzon pri kandidatiĝo kaj akuzis potencojn pri intenca varmigo de antaŭbalota atmosfero en la lando. Antaŭ la voĉdonado la irana novaĵagentejo IRNA okazigis opinisondon, laŭ kiu Moin devus ricevi 18,3 % kaj okupi la trian lokon. La 17-an de junio li ricevis 4 095 827 voĉoj (13,93 %) kaj ne pluiris al la dua voĉdoncirklo, okazinta la 24-an de junio. Li alvokis siajn subtenantojn voĉdoni por Rafsanĝani.

Referencoj
----------

1. ↑  Куртов А. Иранский гамбит[*rompita ligilo*] ruse
2. ↑  Мостафа Моин: Я отдам свой голос Хашеми-Рафсанджани[*rompita ligilo*] ruse

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 292263
* LCCN: no2005018015
* VIAF: 39103272
* SUDOC: 237855143
 |
La indiana vilaĝo Mokotakan
**Mokotan** estas indiana vilaĝo en St Mathieu du Parc, Maŭricio, Kebekio, Kanado.
Ĝi montras la ĉeeston de indianoj en Nordameriko de pli ol 5.000 jaroj danke al la rekonstruo de diversaj konstruaĵoj de la 11 indiĝenaj nacioj de Kebekio.

Etimologio
----------

La vorto Mokotakan signifas *kroĉtranĉilon* en la lingvo atikameka. Ĝi estis nepra ilo en la vivo de ĉiuj ĉi nomadoj.

Reprezentitoj
-------------

La indianaj triboj reprezentitaj en la vilaĝo estas la

* Abenakoj
* Algonkinoj
* Atikamekoj
* Krioj
* Huronoj
* Inuoj
* Inuitoj
* Malisetoj
* Mikmakoj
* Mohawkoj
* Naskapoj

Celoj
-----

La celo de tiu vilaĝo estas la divido, la disigo kaj la interpretado de la indiana kulturo.
Komentata vizito ebligas lernadon pri la vivmaniero, la kulturo, la historio kaj la spiriteco de tiuj popoloj.

Fotogalerio
-----------

* MokotakanMokotakan
* MokotakanMokotakan
* MokotakanMokotakan
* MokotakanMokotakan

Vidu ankaŭ
----------

* Etnoj en Nordameriko
* Indianoj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Mokotakan en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Mokotakan-Village amérindien Arkivigite je 2016-03-03 per la retarkivo Wayback Machine

Koordinatoj: 46° 38′ 49″ N 72° 57′ 45″ U﻿ / ﻿46.646899 °N, 72.962596 °U﻿ / 46.646899; -72.962596 (mapo)
**Sejed Mostafa Taĝzade** (perse سید مصطفی تاج‌زاده; naskiĝis en 1956) estas irana politikisto.

Li estis la vicministro de la islama kulturo kaj islama orientiĝo pri internaciaj demandoj dum la gvidado de la ministro Mohammad Ĥatami. En 1992 Taĝzade estis devigita demisii. Instruis kaj studis en la fakultato de la internacia juro en Teherana universitato. La ano de la gvidanta konsilio de la Organizaĵo de muĝahidoj de la islama revolucio. En 1997 li estis nomumita la vicministro pri internaj aferoj laŭ politikaj demandoj kaj efektivigis la iniciaton de Mohammad Ĥatami pri la anstataŭigo de ĉiuj guberniestroj. Ankaŭ Mostafa Taĝzade okupadis la organizaĵon de tutlandaj balotadoj. Li malkaŝe subtenis la studentan protestadon. Komence de 2001 li estis nomumita la funkciisto pri organizaĵo de la prezidanta balotado, sed konservativuloj akre kritikis tiun decidon kaj, uzante sian influon en juĝa potenco, ekscitis kontraŭ lin la kriminalan kortumon. Rezulte de tiu Mostafa Taĝzade estis kondamnita al malliberigado por unu jaro, senigita de la rajto de balotado dum ses jaroj kaj de la rajto okupi ŝtatajn postenojn dum tri jaroj.
**Márkháza** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Nógrád, en Distrikto Salgótarján. La loknomo signifas: domo de Marko.

Vojo en Márkháza
Kampanilo en Márkháza
Márkháza

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 6 km²
* Koordinatoj: 48° 00′ 59″ N 19° 43′ 18″ O﻿ / ﻿48.01639 °N, 19.72167 °O﻿ / 48.01639; 19.72167 (mapo)Koordinatoj: 48° 00′ 59″ N 19° 43′ 18″ O﻿ / ﻿48.01639 °N, 19.72167 °O﻿ / 48.01639; 19.72167 (mapo)
* Loĝantaro: 220
* Poŝtkodo: 3075
* Telefonprefikso: 32

Situo
-----

Márkháza situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Bátonyterenye troviĝas 11, Pásztó 13, Salgótarján 14, Szécsény 20 kilometrojn.

Historio
--------

La unua mencio devenis pri la vilaĝo el 1548, kiam la turkoj faris senhoma la vilaĝon. Baldaŭe slovakoj refondis la komunumon. Vilaĝservoj estas biblioteko, migra poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika moderna preĝejo omaĝe al Reĝo Kristo
* tutlanda (blua) turista pado

Fontoj
------

* oficiala paĝo

* Kategorio Márkháza en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Mária Simonyi** [ŝimonji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Simonyi Mária** estis hungara aktoro, la dua edzino de Zsigmond Móricz.

Mária Simonyi  naskiĝis la 4-an de decembro 1888 en Hungara reĝlando en Szenic (nuntempa Bzenica en Slovakio), ŝi mortis la 3-an de junio 1959 en Budapeŝto (sed laŭ aliaj informoj la 21-an de junio 1959).

Biografio
---------

Mária Simonyi akiris diplomon en Reĝa Teatra Akademio en 1910, poste ŝi aliĝis laŭvice al teatro de Irén Feld, Teatro Magyar, Nova Teatro (Budapeŝto) (1912). En la sekvaj jaroj ŝi ludis en provinco, en 1916 ŝi revenis al Teatro Magyar. En 1919 ŝi edziniĝis, sed en la sekva jaro ŝi eksedziniĝis. Ŝiaj sekvaj teatraj stacioj estis:

* Teatro Belvárosi (1919–1923, 1927)
* Teatro Renaissance (1923-1926).

En la sekvaj jaroj ŝi ludis nur pli malofte, ĉar ŝi denove edziniĝis. Depost la 2-a mondmilito ŝi apartenis al Teatro Belvárosi. Li ricevis premiojn inter. Li havis edzinon, kiu naskis gefilojn.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* Zsigmond Móricz:
	+ *Búzakalász* (1924) - ĉefrolo (tie ŝi konatiĝis pri la aŭtoro, poste estis sekreta rilato (tiam Móricz havis edzinon)
	+ *Úri muri* - Rédey Eszter
* Rolland: *A szerelem és halál játéka* - Sophie
* George Bernard Shaw: Pygmalion - S-ino Higgins

Ŝia sola filmrolo
-----------------

* *Légy jó mindhalálig!* (1936) – grafino

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto[*rompita ligilo*]
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* aprezo
**Márta Brunner,** laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Brunner Márta Orsolya** [orŝoja] estas hungara aktoro, muzikalkantisto.

Márta Brunner naskiĝis la 6-an de junio 1971 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Márta Brunner aĝis 3, kiam ŝi unuafoje ricevis filman rolon, post jaroj ankaŭ teatrajn rolojn. En la studjaro 1992 ŝi studis en Altlernejo pri Teatro kaj Filmo, poste ŝi estis televizia prezentisto, tial ŝi devis forlasi la ŝtatan altlernejon. Tamen ŝi akiris aktoran diplometon en privata lernejo de Mária Gór Nagy en 1996. Jam en 1995 ŝi estis fondinta membro de Teatro Vörösmarty (Székesfehérvár), baldaŭ ŝi havis rolojn en pluraj malgrandaj teatroj, same en filmoj. En 2010 ŝi moviĝis al Sóskút (apud Budapeŝto) kun sia edzo, kie ili bredadas ĉevalojn libertempe. Ekde 2012 ŝi estis membro de Nova Teatro (Budapeŝto). Ŝi ricevis premion en 2003.

Ŝiaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* William Shakespeare: *Lóvátett lovagok* - franca reĝidino
* Antoine de Saint-Exupéry: La eta princo - Rózsa
* Imre Kálmán:
	+ Csárdáskirálynő
	+ *A montmarte-i ibolya* - Ninon
* Edmond Rostand: Cyrano de Bergerac - Roxanne
* Zoltán Kodály: *Háry János* - Estrella
* Sándor Petőfi: *János vitéz* - Iluska (ina ĉefrolo)

Ŝiaj kinaj filmaj roloj (elekto)
--------------------------------

* *Stationary* (1996)
* *Ász póker* (2008)

Ŝiaj televiziaj filmaj roloj (elekto)
-------------------------------------

* *Szomszédok* (1994)
* *Mai mesék: Egy kis szívesség* (2000)
* *Oltári csajok* (2018)
* *Jóban Rosszban* (2021)

Fontoj
------

* hungarlingva membiografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 732892
 |
***Mothra*** (japane: モスラ *Mosura*) estas japana sciencfikcia filmo de 1961. Ĝia reĝisoro estis Iŝiro Honda kaj scenaron skribis Ŝiniĉi Sekizaŭa. Ĝi estas la unua filmo pri Mosro.

La scenaro de ĉi tiu filmo estis poste uzita (kun malgrandaj ŝanĝoj) en la filmoj *King Kong vs. Godzilla* kaj *Mothra vs. Godzilla*.

Enhavo
------

En tropika insulo kiu estis damaĝita de la radiaĵo, scienca ekspedicio vidas je unua fojo primitivan indiĝenan popolon. Komercistoj volas ekspluati la rimedojn de la insulo, sed antaŭ ke ili farus ĝin, ili devas venki la patronan diaĵon de la insulo. Ili kaptas la *ŝobiĝinojn* (*ŝobiĝin* japane: 'malgranda beleco') kiuj estas feinoj de la japana mitologio kaj revenas al Japanio kun la feinoj. Tamen, Mosro, la patrona diaĵo de la insulo kaj de ĝia popolo iras post ili por liberigi la feinojn kaj revenigi ilin renove al ĝia patrujo.

Post kiam ili venis al Japanio, Mosro (ankoraŭ larve) detruas kelkajn konstruaĵojn. La japana armeo pretendas venki la monstron, sed malsukcese. Post kiam ĝi venis al la urbo, Mosro fariĝis pupo kaj poste eliras el la pupo granda tineo, la plenaĝa formo de Mosro. Plenaĝforme ĝi povas iri pli rapide al la insulo Rolisiko (*Rolisica*), kie estas la ŝobiĝinoj.

En Rolisiko faras grandan teruron. Tamen la loĝantoj atingas trankviligi Mosron. Ili redonas la ŝobiĝinojn al Mosro, poste Mosro kaj la feinoj revenas al sia naskiĝinsulo.

Produktorado
------------

La scenaro skribita de Ŝiniĉi Sekizaŭa baziĝas je la romano *The Luminous Fairies and Mothra* de Takehiko Fukunaga.

Ricevo
------

A. H. Weiler, unu el la kritikistoj de la usona gazeto *The New York Times* donis al la filmo ĝeneralan pozitivan recenzon. Li laŭdis ĝiajn specialajn efektojn kaj la koloraron.

En la kinematografa servo *Rotten Tomatoes* la filmo akiris la noton 73% (2016).

En la kinematografa servo *Internet Movie DataBase* ĉi tiu filmo akiris la noton 6.6 (2016).

Vidu ankaŭ
----------

* Godzilo
* Mosro
* Japana kinematografio

Referencoj
----------

1. ↑  "Mothra モスラ (Heisei)" ĉe *Toho Kingdom*.
2. ↑  "Mothra (1961)" ĉe *abandonomovies.net*.
3. ↑  Screen: 'Hatari!' Captures the Drama of Tanganyika Wildlife:Howard Hawks Film Opens at DeMille Neighborhood Houses Offer 2 Twin Bills de A. H. Weiler ?
4. ↑  "Mothra" ĉe *Rotten Tomatoes*.
5. ↑  "Mosura" ĉe IMDb.
**Márta Chiovini,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Chiovini Márta** estis hungara violonisto, koncertmajstro, instruisto. Ŝia patro estis Ferenc Chiovini, ŝia unua edzo estis Imre Aszódi, ŝia dua edzo estis Ernő Kenéz, ŝia filino estis Mária Aszódi.

Márta Chiovini naskiĝis la 2-an de aprilo 1928 en Szolnok, ŝi mortis la 22-an de majo 2023.

Biografio
---------

Márta Chiovini akiris diplomon en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt dum la 2-a mondmilito. Ŝi edziniĝis kaj naskis 2 gefilojn. En 1957 ŝi ricevis statuson en Budapeŝta Ŝtata Operejo. Ŝi edziniĝis al Imre Aszódi, naskis dufoje, poste ŝi eksedziniĝis kaj denove edziniĝis. En la malfruaj 1960-aj jaroj ŝi estis altrangigita al koncertmajstro. Ŝi partoprenis ankaŭ en eksterlandaj turneoj de orkestro de la Operejo, krome ŝi violonadis en kvarteto, eĉ ŝi gvidis ankaŭ virinan orkestron. En 1994 ŝi pensiuliĝis, sed ŝi instruis private disĉiplojn. Ŝi ricevis 4 premiojn inter 1975-1986.

Ŝiaj publikaĵoj
---------------

* *Nagy Idők Tanúja Voltam* (2006)
* *Visszaemlékezés Berényi Ferencre* (2007)
* *Chiovini Ferenc* (2008)
* *Chiovini Márta visszaemlékezései* (kvazaŭ memuaro)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 636911
* LCCN: n2011028648
* VIAF: 170333481
* ISNI: 0000 0001 1915 5887
 |
**Márta MÉSZÁROS** [mEsAroŝ], hungare **Mészáros Márta** (naskiĝis la 19-an de septembro 1931 en Budapeŝto) - hungara reĝisoro kaj scenaristo. Ŝi estis filino de skulptisto kaj komunisto László Mészáros.

Márta Mészáros

Biografio
---------

Ŝi vivis en Sovetunio inter 1935–1946, elmigrinte al Kirgizio, kie ŝia patro estis murdita dum la granda teroro de Stalin. Ŝi ricevis diplomon pri reĝisorado en Tutrusia Ŝtata Instituto de Kinematografio en 1956. En 1958 reveninte al Hungario ŝi edziĝis al Miklós Jancsó. Tiutempe ŝi reĝisoradis mallongajn filmojn kaj novaĵojn, ankaŭ dum du jaroj en Bukareŝto. Okupiĝis pri popularciencaj kaj dokumentaj filmoj - entute reĝisoris preskaŭ 30. En 1968 debutis per aktorfilmo "Knabino" realiginte 21 filmojn pri reprezalioj de homoj, ĉefe virinoj. En Kanado reĝisoris dokumentan televidan serion *English Teachers* (konatan kiel *Taipei Diaries*). En la 80-aj jaroj produktis ciklon de aŭtobiografiaj filmoj. En ja jaroj 2003-2004 reĝisoris filmon pri Imre Nagy "Neentombigita". Kelkaj filmoj aperis en Pollando, kie ŝi nun loĝas. 

Ŝi ricevis premion Kossuth en 1990, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn (ofte eksterlandajn) premiojn.

Ŝiaj reĝisoraĵoj (elekto)
-------------------------

* 62 filmoj inter 1955-2008, ekzemple *Sa zîmbeasca toti copii*, 1957; *Festők városa – Szentendre*, 1964; *Eltávozott nap*, la unua longa filmo, 1968; *Napló gyermekeimnek*, 1984; *A temetetlen halott*, 2004

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 406277
* GND: 11934047X
* LCCN: n92063564
* VIAF: 84172752
* ISNI: 0000 0001 1073 6079
* SUDOC: 033858969
* BNF: 124673466
* NKC: jo2005273797
 |
**Moroni**, laŭ la Libro de Mormono, estis la lasta profeto kaj militestro de la Nifaiidoj, kiu vivis en Ameriko fine de la 4-a kaj komence de la 5-a jarcento. Krom la historio de la Libro de Mormono, ankaŭ Joseph Smith kaj la Tri Atestantoj atestis, ke ili vidis lin en lia anĝeleca aspekto.

Statuo de la Anĝelo Moroni surpinte de mormona templo en Berno, SvislandoLi estis la filo de la profeto Mormono, el kiu la Libro de Mormono prenis sian nomon. La nomo de Moroni estas posta al (kaj oni ne konfuzi ambaŭ) la Kapitano Moroni, persono de la sama libro, sed pli frue.

Moroni servis sian patron, kiu estis ĉefkomandanto, en la lasta milito inter Nifaiidoj kaj Lamanidoj, gvidante armeon kun 10,000 soldatoj. Post la venko de la Nifaiidoj, Moroni devis kaŝiĝi kaj fuĝi por ne estis kaptita de la Lamanidoj.

Moroni ricevis la ordonon de la patro kompletigi la registrojn de la nefida historio kiun li antaŭe verkis. Tiam li verkis la ĉapitrojn 8 kaj 9 de la Libro de Mormon (la registraro de Mormon), la Libro de Moroni komplete, kaj la Enkonduko de la libro de Mormon. Li ankaŭ verkis la Libron de Eter, kiu baze estas resumo pri antikva civilizo, konata kiel la ĥaredidoj, sed ĝi ankaŭ inkluzivas kelkajn komentojn de li mem, speciale la ĉapitroj 4, 5, 8 kaj 12.

Kiam Moroni finis la registradon de la verkaĵoj sur Planĉoj, li enterigis ilin en ŝtonskatolo ĉe monto en la nuna Ontario County, Nov-Jorko. En tiu ĉi loko stariĝis 12-metra monumento el bronzo kaj granito honore al Moroni, kiu estas nomata kiel "Kumorah".

Anĝelo
------

En la nokto de la 21-a de septembro 1823, Moroni aperis antaŭ Joseph Smith, kiu poste fariĝis la fondinto de la Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj, kaj informis lin pri la orplanĉoj enterigitaj en monto, je kelkaj kilometroj de lia domo. Dum ses jaroj li vizitis Smith almenaŭ dudek fojojn. Post la supozebla tradukado de la triono (aŭ du trionoj laŭ aliaj) de la libro de Mormon, Moroni prenis la planĉojn kaj revenis kun ili ĉielen.

Pro la agado de Moroni en la restaŭrado de la evangelio predikita de Kristo, Moroni estas identigata de la mormonoj kun la menciita anĝelo en Apokalipso 14:6[*rompita ligilo*]: "Kaj mi vidis alian anĝelon, flugantan en meza ĉielo, havantan eternan evangelion, por evangelii la loĝantojn de la tero kaj ĉiun nacion kaj tribon kaj lingvon kaj popolon "

La bildo de la  anĝelo Moroni ludante trumpeton estas ĝenerale uzata kiel neoficiala simbolo en la temploj de la mormonoj. Li ankaŭ aperas en pluraj eldonoj de la Libro de Mormon.

La historio de Moroni same kiel ĉiuj aliaj de la Libro de Mormon estas pridubata de ĉiuj kristanaj grupoj escepte de la mormonoj, de arkeologoj, historiistoj, lingvistoj kaj sciencistoj, ĉar ne ekzistas eĉ unu simpla pruvaĵo en Ameriko kiu povas evidentigi la ekzistadon de profetoj kaj popoloj kiuj vojaĝis de Israelo al Ameriko kaj ekloĝis ĝin. La plimulto konsideras tiujn historiojn kiel inventaĵoj de Joseph Smith aŭ miksaĵo de pluraj elementoj el gnostikismo, kristanismo kaj islamo.
La **MotoGP** estas la supera kategorio de motorciklaj konkurencoj difinita de la Internacia Motorcikla Federacio. La unikaj konkurencoj organizitaj por MotoGP estas la Grand Prix de la Mondĉampionumo de MotoGP.

Historio
--------

La kategoria fondiĝis en 2002; anstataŭigante la antaŭan superan klason, nome la 500, la ŝanĝo de nomo iĝis necesa por la ŝanĝo de regulado pri la delokiĝo, ne plu limigita al 500 cm³ por ajna tipo de helico, sed diferencita por tipologio, kondukante la limon superan por la motoroj de kvar tempoj al 989 cm³, dum de la sezono 2007 la delokiĝo maksima reduktita al 799 cm³ kaj ne estas plu permesitaj dutaktaj motoroj, de 2012 la delokiĝo pliiĝis ĝis 1000 cm³.

La motorcikloj
--------------

La motorcikloj apartenantaj al la MotoGP estas de la prototipoj ne en vendo por uzo survoja, alie el aliaj kategorioj de konkurencoj (kiom la Superbike) kie uzata versioj ellaborataj por la motorcikloj komune en vendado. Unikaj esceptoj estis la Ducati Desmosedici RR de la 2007 kaj la Honda RC213V-S de la 2015, motorcikloj aprobitaj por la cirkulado voja sed apude de la respektivaj MotoGP de konkurado. La kapablo maksima de la benzinujo estas 22 litroj. La pezo minimuma estas 150 kg por la MotoGP 800, 157 por la MotoGP de 801 al 1000 cc.

* MotoGP en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio MotoGP en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
patro kaj filo: Márton Lendvay sidanta kaj Márton Lendvay (pli juna) staranta
**LENDVAY Márton** estis hungara kantisto-aktoro, reĝisoro naskiĝinta en Nagybánya la 11-an de novembro 1807 kaj mortinta en Pest (urbo) la 29-an de januaro 1858. Lia edzino estis Anikó Hivatal, li estis la patro de aktoro Márton Lendvay.

Biografio
---------

Post kelkaj amatoraj roloj Márton Lendvay fariĝis aktoro el urba skribisto en 1926 - laŭ aliaj fontoj en 1828 – ĉe aktortrupo de Károly Fejér. Liajn unuajn sukcesojn li rikoltis en Nagyvárad. En Pest li ludis unue en 1831. Poste tio li iĝis ano de la *Dunántúli Színjátszó Társaság*. Dum la landkunveno li ludis ankaŭ en Pozsony en 1833. En la 1830-aj jaroj liaj stacilokoj estis Kassa, Kolozsvár kaj la *Burgteatro* en Buda, sed li ofte engaĝiĝis ankaŭ ĉe la migrantaj aktortrupoj. Li estis fondinto de la Teatro Magyar de Pest, respektive de la Nacia Teatro (Pest) – kaj kun interrompoj – li estis ĝia ano ĝis sia morto. En 1840 li studvojaĝis Vienon kaj Berlinon. Por longaj tempoj li ludis en Kassa kaj Pécs, kie ankaŭ reĝisoris en 1839–40. En la *Nacia Teatro* li reĝisoris ekde 1843. Lia lasta ludo estis la 31-a de januaro 1854 en *Nemzeti Színház* (Lord Rochester, Birch–Pfeiffer: A lowoodi árva). Li havis hemoragion cerban kaj ne plu ludis. Lia naskiĝurbo jam en novembro de 1844 elektis lin ĝia honora civitano. Li verkis ankaŭ novelojn kaj komponis kantojn.

Ĉefaj roloj
-----------

* Zampa (Hérold); Fra Diavolo (Auber);
* Rómeó, Hamlet, Othello, III. Richárd, (Ŝekspiro);
* Fiesco, Don Carlos (Schiller);
* Ferdinánd (Schiller: Ármány és szerelem);
* Ethelwood (Dumas (patro)–Jermann: Korona és vérpad);
* Ruy Blas (Hugo); Antony (Dumas (patro));
* Robin de Bois (Arago–Vermond: Az ördög naplója);
* Bánk bán (József Katona);
* Árpád (Vörösmarty M.: Árpád ébredése);
* Korpádi Gergely (Ede Szigligeti: Szökött katona);
* Táray (Czakó Zs.: Végrendelet).

Bibliografio
------------

* Fejér K.: Rövid vázlata L. M. művészi életének (zsebkönyv, Szatmár, 1856);
* Szigligeti E.: Magyar színészek életrajzai (1878);
* Hegedűs G.: L. M. Nagy magyar színészek (1957);
* Zsoldos E.: L. M. (adattár szerepkatalógussal, jutalomjátékai és vélhető rendezései jegyzékével, 1958).

Fonto
-----

* *Magyar Életrajzi Lexikon*
**Morovicj,** serbe **Моровић,** slave **Morović,** hungare **Marót** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojevodio, en distrikto Srem (regiono), en municipo de Ŝid. 

Loko de la municipo en Serbio
Romkatolika preĝejo de Morovicj

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 96  km²
* Koordinatoj: 44°59′31″N 19°12'22″E
* Supermara alteco: 157 m
* Loĝantaro: 2164 en 2002
* Poŝtkodo: 22245
* Telefonprefikso: 22
* Aŭtokodo: ŠI

Geografio
---------

Morovicj situas en valo ĉe kunfluejo de 2 rojoj laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo. Ŝid troviĝas 15 km.

Historio
--------

Supozeble en la 15-a jarcento fortikaĵo konstruiĝis. La lernejo fondiĝis en 1767. Baldaŭe longe estis turka dominado, poste la loko apartenis al limgarda zono de Habsburgoj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Szerém, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, fine al Serbio. En 1910 loĝis en Marót/Morovic 2318 kroatoj, serboj kaj germanoj. En 2002 loĝis en Morovicj 1889 serboj (87 %), 173 kroatoj, 8 slovakoj, 6 rutenoj, 5 hungaroj, 4 jugoslavianoj, 2 ciganoj kaj aliaj.

Vidindaĵoj
----------

* ortodoksa preĝejo el la 19-a jarcento
* romkatolika romanika-gotika preĝejo de Ĉieliro de Maria por la kroatoj el la 13-a jarcento
* ruino de la fortikaĵo
* naturaj belecoj

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

Fontoj
------

* Hungara kaj kroata Vikipedioj
* Mapo pri Morovicj
**Mátramindszent** [mAtramindsent] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Nógrád, en Distrikto Bátonyterenye. La loknomo signifas: Mátra-Ĉiuj Sanktuloj. Ĝis 1890 la oficiala nomo estis *Mindszent*, por fari diferencon de la aliaj samnomaj komunumoj, tiu ĉi vilaĝo ricevis la antaŭnomon Mátra.

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Loĝantaro: 920
* Poŝtkodo: 3155
* Telefonprefikso: 32

Situo
-----

Mátramindszent situas sur malebenaĵo, fine de sakovojo. Bátonyterenye troviĝas 10, Parád 12, Salgótarján 20 km-ojn.

Historio
--------

Apud la loko oni trovis restaĵojn el la kuprepoko kaj bronzepoko. Post alveno de hungaroj la areo ne estis loĝata. La unua mencio okazis pri fortikaĵo en la proksimeco en 1296. Supozeble la vilaĝo estis konstruita iom antaŭ la turka erao.

Vidindaĵoj
----------

* fundamente mezepoka baroka romkatolika preĝejo Ĉiuj Sanktuloj (Mátramindszent) el la 18-a jarcento
* baroka kampanilo el la 18-a jarcento

Komunumoj pri *Ĉiuj Sanktuloj* en Hungara reĝlando
--------------------------------------------------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Bogádmindszent | Csehimindszent | Csíkmindszent | Csonkamindszent | Érmindszent |
| Jászómindszent | Kassamindszent | Kismindszent | Ladomérmindszent | Mátramindszent |
| Mindszent | Mindszentgodisa | Mindszentkálla | Pinkamindszent | Szepesmindszent |

Fontoj
------

* oficiala paĝo

* Kategorio Mátramindszent en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Márton Kalmár,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kalmár Márton** estas hungara skulptisto, instruisto.

Márton Kalmár: La *ora* futbaltaĉmento
Márton Kalmár  naskiĝis la 29-an de septembro 1946 en Szeged.

Biografio
---------

Márton Kalmár abiturientis en belarta gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Hungara Belarta Altlernejo en 1969. Liaj plej gravaj instruistoj estis en la gimnazio Antal Tápai kaj Sándor Tóth (skulptisto), en la altlernejo Pál Pátzay. Post siaj studoj li daŭre kreas en Szeged, sed inter 1993–1996 li estis en artistkolonio en Francio. Inter 1991 kaj 2009 li estis lernejestro de la menciita gimnazio. En 2008 li travivis vivdanĝeran akcidenton, sed li resaniĝis. Li havas 5 gefilojn.

Elektitaj solaj ekspozicioj
---------------------------

* Szeged (1974, 1976, 1997)
* Budapeŝto (1983)
* Darmstadt (1992)

Elektitaj kolektivaj ekspozicioj
--------------------------------

* Szeged (1975, 1980, 1984,
* Hódmezővásárhely (1977, 1997)
* Darmstadt (1991)
* Stuttgart (1995, 1997)

Elektitaj skulptaĵoj
--------------------

* László Rédei, László Kalmár, Béla Szőkefalvi-NagyLászló Rédei, László Kalmár, Béla Szőkefalvi-Nagy
* Albert Szent-GyörgyiAlbert Szent-Györgyi
* István TömörkényIstván Tömörkény
* Sándor BálintSándor Bálint
* József KovátsJózsef Kováts

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Gábor Veres (skulptisto)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva intervjuo
* hungarlingva biografieto kun foto (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre) Arkivigite je 2018-10-27 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 621914
* LCCN: n2011034671
* VIAF: 164171254
* ISNI: 0000 0001 1959 3633
 |
**Márton Kálmáncsehi Sánta** [kAlmAnĉehi ŝAnta], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kálmáncsehi Sánta Márton** estis hungara katolika pastro, kanoniko, poste protestanta pastro, episkopo. Liaj nomvariantoj estis *Kálmáncsey kaj Kálmánchelyi*.

Márton Kálmáncsehi Sánta naskiĝis ĉirkaŭ 1500 en Kálmáncsa, li mortis antaŭ kelkaj tagoj de la 21-an de decembro 1557 en Debrecen.

Biografio
---------

Márton Kálmáncsehi Sánta studis en Krakovo ekde 1523. Li iĝis katolika pastro, en 1538 kanoniko kaj lernejestro de Gyulafehérvár. Iom poste la protestantismo influis lin kaj estis protestanta pastro en Beregszász, Munkács kaj Sátoraljaújhely. Ekde 1551 li estis kalvinana pastro de Debrecen, kie li forte agadis kontraŭ la katolikismo kaj luteranismo. Post 5 jaroj li estis nomumita kalvinana episkopo. Li ofte misiis en Transilvanio.

Lia restinta libro
------------------

* *Énekes könyv* presita en 1602

Memorigiloj
-----------

* busto en Debrecen

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo K, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo K, poste serĉu la nomon)

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2016-04-06. Alirita 2020-03-09.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 683216
 |
**Márton Vizy** [vizi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vizy Márton** estis hungara komponisto.

Márton Vizy
Márton Vizy  naskiĝis la 2-an de decembro 1977 en Budapeŝto.

Biografio
---------

La rilato de Márton Vizy kun muziko komenciĝis en la aĝo de 7 jaroj, kiam lia avo aĉetis pianon por la familio. La juna Márton poste estis memlernanto pri la piano. Baldaŭ li lernis en muziklernejo gitarludon kaj violonĉeladon. Li maturiĝis en katolika gimnazio, poste li akiris diplomon en Universitato de Pécs. En 2000 li kompletigis siajn studojn en Oksfordo. En 2002 li komponis furoran kanton 2002 „Örvendj Magyarország", kiu ligiĝis al politika kampanjo de Viktor Orbán. En la sekva jaro li komponis sukcesan ŝlagron por Nox. En 2005 li fondis propran muzikan eldonejon. En 2012 Teatro Madách prezentis lian muzikalon. Ekde 2017 li studas laŭ koresponda kurso en Katolika Universitato Péter Pázmány.

Elektitaj komponaĵoj
--------------------

* *Én, József Attila* (2012, muzikalo en Teatro Madách)

Fontoj
------

* anglalingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 650010
* ISNI: 0000 0001 3180 5045
* MBA: 0fe461e3-1a9c-46f5-bda3-98edb62a98a5
 |
**Máté Victor** [viktor], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Victor Máté** estas hungara muzikisto (ŝlagrokantisto, komponisto), figuranto.

Máté Victor en 2011
Máté Victor  naskiĝis la 26-an de februaro 1945 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Máté Victor maturiĝis en muziklernejo en 1963, lia plej grava instruisto estis Rezső Sugár. Poste li studis en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt. Lia ĉefinstruisto estis Ferenc Farkas (komponisto). Inter 1968 kaj 1970 li studis elektronikan muzikon en Varsovio de Grażyna Bacewicz. Jam komence de la studentaj jaroj li aliĝis al kantista grupo de Hungara Radio, ili kantis nur fone laŭ la necesoj. En 1971 li aliĝis al ŝlagrorkestro, kie li ankaŭ komponadis. Kiel muzikisto, li ludis en preskaŭ ĉiuj muzikiloj. Inter 1972-1976 li estis individua muzikisto, li komponadis akompanajn muzikojn al teatroj kaj filmoj. Inter 1980 kaj 2007 li havis postenon en la Hungara Radio (kun kelkaj interrompoj), poste li pensiuliĝis. Tamen en 2012 li iĝis prezidanto de firmao pri muzikaj rajtoj. Li ricevis 5 premiojn inter 1970-2005.

Elektitaj komponaĵoj
--------------------

* *Lélegző furcsa hajnalon* (dua loko en festivalo)
* Ha fény csiszolja ablakod, (1972)
* Oh, királylány, (1974)
* Sose hittem volna, (1978)

Elektitaj figurantaj roloj
--------------------------

* *Tanévzáró* (mallonga filmo, 1975)
* *Jégkrémbalett*
* *István, a király* (muzikalo, 1983 - abato Asztrik)

Fontoj
------

* hungarlingva intervjuo kun foto
* intervjuo
*

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 640646
* LCCN: nr91029046
* VIAF: 61401623
* ISNI: 0000 0000 7911 5046
* MBA: a79004e1-82b9-46cc-bf14-231f7c974d36
* NKC: xx0185588
 |
**Mártély** [mArtEj] estas vilaĝo en Hungario en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Csongrád, en Distrikto Hódmezővásárhely.

Administra domo de Mártély
Parko de Mártély

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 41  km²
* Loĝantaro: 1300
* Poŝtkodo: 6636
* Telefonprefikso: 62

Geografio
---------

Mártély situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Tiso, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Szolnok-Hódmezővásárhely. La lasta troviĝas 10 km-ojn for.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1024. La loĝantoj okupiĝis pri fiŝkaptado dum la historio. En la 19-a jarcento pro regulado de Tiso la viva rivero troviĝas iomete for, sed la vilaĝo havis mortan Tison (iaman riverbranĉon). La fervojo atingis la komunumon en 1894. La rumanoj okupis la vilaĝon en 1919. Apud la riverobordo feriejo troviĝas, kiu estas laŭ la reklamo perlo de Tiso-bordo.

Vilaĝservoj estas lernejo, biblioteko, interretejo, kuracejo, dentokuracejo, apoteko, familihelpa servo, klubo de maljunuloj.

Vidindaĵoj
----------

* ventomuelejo de Emeriko Késmárki
* romkatolika preĝejo de Sankta Adriano de 1911, la turo estas 27 metrojn alta
* muzeo pri lernejo
* parko

Famuloj
-------

En Mártély mortis pentristo Béla Endre.

* Kategorio Mártély en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
En statistiko, la **momantoj** estas mezuroj de *distribua funkcio* de hazarda variablo. Ili kongruas al la *parametroj* de la priskriba statistiko.

La momanto de grado k>0 pri hazarda variablo *X* estas, se ekzistas, la atendata valoro de *X*k  , t.e. : {\displaystyle m\_{k}=\operatorname {E} [X^{k}]\ .}

Centraj momantoj
----------------

*Centra momanto* de grado {\displaystyle k\geq 0} pri hazarda variablo *X* estas la nombro {\displaystyle \mu \_{k}=\operatorname {E} [\left(X-\operatorname {E} [X]\right)^{k}]\ .}

La 0-a centra momanto {\displaystyle \mu \_{0}\ } egalas al 1, dum la 1-a centra momanto {\displaystyle \mu \_{1}\ } egalas al 0.

Rimarkindaj momantoj
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Pozitiva asimetriokoeficiento **V** | Negativa asimetriokoeficiento **V** |

Kurtosisojn {\displaystyle \gamma \_{2}} pri malsamaj probablodensaj funkcioj, sed kun sama varianco; la nigra kurbo estas la normala distribuo.
Iaj momantoj estas konitaj per apartaj nomoj. Ili estas kutime uzataj por karakterizi hazardan variablon. 

* *La unua momanto* de variablo: {\displaystyle m\_{1}=\operatorname {E} [X]} , ofte notata {\displaystyle \mu \ } aŭ iam {\displaystyle m\ }, simple kongruas al la atendita valoro.

* *La dua centra momanto*: {\displaystyle \mu \_{2}=\operatorname {E} [(X-\mu )^{2}]}, ofte notata {\displaystyle \sigma ^{2}\ }, {\displaystyle \sigma \_{X}^{2}}, {\displaystyle \operatorname {var} (X)}, kongruas al la varianco.

* *La tria norma centra momanto*: {\displaystyle \gamma \_{1}={\frac {\mu \_{3}}{\sigma ^{3}}}=\operatorname {E} \left[\left({\frac {X-\mu }{\sigma }}\right)^{3}\right]\ }, kongruas al la *asimetriokoeficiento*. Ĝi permesas mezuri asimetrion de probablodistribuo, kaj estas pozitiva aŭ negativa; evidente, ĝi nulas pri (simetria) normala distribuo.

* *La kvara norma centra momanto* : {\displaystyle \beta \_{2}={\frac {\mu \_{4}}{\sigma ^{4}}}=\operatorname {E} \left[\left({\frac {X-\mu }{\sigma }}\right)^{4}\right]\,} kongruas al la *kurtosiso* (el greka termino, kiu signifas *ŝvelo*). Ĝi permesas mezuri diferencojn inter distribuokurboj; akra pinto kun longa vosto havas grandan kurtosison, aŭ runda supro kun mallonga vosto havas malgrandan kurtosison. Pri normala distribuo {\displaystyle \beta \_{2}=3}, tial ke oni foje konsideras {\displaystyle \gamma \_{2}={\frac {\mu \_{4}}{\sigma ^{4}}}-3}, kiu estas aŭ pozitiva (granda kurtosiso), aŭ negativa (malgranda kurtosiso), aŭ nula ("kvazaŭ" normala distribuo).

Rilatoj inter ordinaraj kaj centraj momantoj
--------------------------------------------

Oni povas skribi rilatojn inter la ordinaraj momantoj {\displaystyle m\_{k}} kaj la centraj momantoj {\displaystyle \mu \_{k}}. Sekvas ekzemploj ĝis k=4:

{\displaystyle \mu \_{2}=m\_{2}-m\_{1}^{2}\,,}
{\displaystyle \mu \_{3}=m\_{3}-3\,m\_{1}\,m\_{2}+2\,m\_{1}^{3}\,,}
{\displaystyle \mu \_{4}=m\_{4}-4\,m\_{1}\,m\_{3}+6\,m\_{1}^{2}\,m\_{2}-3m\_{1}^{4}\,;}
kaj
{\displaystyle m\_{2}=\mu \_{2}+m\_{1}^{2}\,,}
{\displaystyle m\_{3}=\mu \_{3}+3\,m\_{1}\mu \_{2}+m\_{1}^{3}\,,}
{\displaystyle m\_{4}=\mu \_{4}+4\,m\_{1}\mu \_{3}+6\,m\_{1}^{2}\mu \_{2}+m\_{1}^{4}\,.}

Vidu ankaŭ
----------

* Momanto
Mortmasko de Oliver Cromwell.
Funebra masko de Tutanĥamono.
Mortmasko de Fryderyk Chopin, en la Pola Muzeo en Rapperswil.
Mortmasko de Frida Kahlo sur ŝia lito en La Casa Azul.
En okcidentaj kulturoj, **mortmasko** estas modluro el vakso aŭ gipso de la vizaĝo de ĵus mortinta persono. Mortmasko estas uzebla kiel memoraĵo de la mortinto, aŭ kiel modelo por la pentrado de portreto. Kelkfoje eblas identigi la portretojn, kiuj estis pentritaj surbaze de mortmasko, pro tipaj misformadoj de la vizaĝaj trajtoj. En aliaj kulturoj, mortmasko povas ekzemple esti masko el argilo, fabrikita por kovri la vizaĝon de la mortinto antaŭ la enteriga soleno. La plej famaj tiaj mortmaskoj estis tiuj uzitaj en Antikva Egiptio kiel parto de la mumiiga procezo, ekzemple la enteriga masko de Tutanĥamono.

En la 17-a jarcento en kelkaj eŭropaj landoj, oni kutimis uzadi la mortmaskojn kiel partoj de statuoj de la mortintoj. Dum la 18-a kaj 19-a jarcentoj, oni cetere uzis mortmaskojn por registri la trajtojn de nekonataj kadavroj : tiun funkcion poste plenumis fotografio.

Vidu ankaŭ
----------

* Mortmasko de Napoleono

* Mortmasko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Mortmasko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Mátyus** [mAtjuŝ] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Vásárosnamény.

Bordo de Tiso ĉe Mátyus

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 11  km²
* Loĝantaro: 370
* Poŝtkodo: 4835
* Telefonprefikso: 45

Situo
-----

La vilaĝo situas sur ebenaĵo, inter dekstra bordo de Tiso (sen trapasejo) kaj Ukrainio, laŭ traira flankovojo. Lónya troviĝas 6, Záhony 19, Vásárosnamény 21 km-ojn for.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1270. En la 16-a jarcento la tataroj, 1657 la poloj detruis kaj faris senhoma la vilaĝon. En 1881 laŭ la priskribo estis tie 48 domoj kun 305 loĝantoj. Depost Traktato de Trianon la vilaĝo trovis sin apud nova limo de la nova ŝtato Ĉeĥoslovakio.

Vilaĝservoj estas migra poŝto, klubo de gemaljunuloj.

Vidindaĵoj
----------

* kalvinana preĝejo el la komenco de la 20-a jarcento
* iama riverbranĉo de Tiso
* arbaro kun riĉa faŭno

* Kategorio Mátyus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)