recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Selenĉa situas en la mapo en la verda municipo
Luterana preĝejo de Selenĉa
Katolika preĝejo de Selenĉa
**Selenĉa,** serbe **Селенча,** slave **Selenča,** hungare **Bácsújfalu** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojevodio, en distrikto **Suda** Baĉka en municipo de Baĉ. La hungaroj uzas ankaŭ formon **Szelencse** [selenĉe].

Bazaj informoj
--------------

* Areo:  km²
* Loĝantaro: 3270
* Poŝtkodo: 21425
* Telefonprefikso: 21
* Aŭtokodo: NS

Situo
-----

Selenĉa situas sur ebenaĵo.

Historio
--------

Slovakoj fondis la vilaĝon en 1758, kies tiama loknomo estis "Érsek Ujfalu" (=ĉefepiskopo-nova-vilaĝo). Poste oni nomumis la komunumon Bácsújfalu. En 1886 kaj en 1899 incendioj okazis. En 1900 vivis en Bácsújfalu 3135 homoj, (2985 slovakoj, 65 hungaroj, 43 germanoj, 40 serboj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj iĝis parto de Hungario ĝis 1944. En 2002 loĝis en Selenĉa 3279 homoj, (slovakoj: 2990 (91 %), ciganoj 175 (5 %), serboj 45 (1 %), hungaroj 12 (0.4 %) kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* luterana preĝejo
* katolika preĝejo

* Kategorio Selenĉa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Selknama lingvo** aŭ *ona* (literumita ankaŭ: shelk'nam, selknam, shilk'nam) estas aŭ estis lingvo de la sudo de la Ĉona lingvaro kiu estis parolata de la selknamoj aŭ *onas* en la Granda Insulo de Fajrolando.

La selknama lingvo estas plej verŝajne formortinta pro la genocido fifarita kontraŭ la selknamoj fare de eŭropanoj patronitaj de brutobredaj entreprenistoj fine de la 19-a jarcento, pro malsanoj kaj pro radikala rompo de la tradicia socio de la "onas". Oni indikis, ke la lastaj propraj parolantoj de tiu lingvo mortis en la 1980-aj jaroj. Tamen, Rojas Berscia (2014) asertis, ke du personoj (Joubert Yantén, juna ĉiliano,​ kaj Herminia Vera, maljuna selknamino de Argentino mortinta en 2014​), kapablis komunikiĝi per la selknama,​ kvankam ili estis nur duonparolantoj aŭ parolantoj kun nur paziva limigita kono de la lingvo.

Notoj
-----

1. ↑  El joven que está reviviendo un idioma agonizante
2. 1 2  ​ Rojas-Berscia, Luis Miguel (2014). A Heritage Reference Grammar of Selk'nam. Tesis de maestría. Nijmegen: Radboud Universiteit Nijmegen.

Bibliografio
------------

* Adelaar, Willem (2004). The Languages of the Andes. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-36275-7.
* Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eld. (2016). "Ona". Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 718849
 |
la luterana preĝejo en la vilaĝo Laši (Sēlija)
La regiono **Selonio** (latve *Sēlija* aŭ *Selija*) - aŭ **Supra Latvio** (latve *Augšzeme*) estas historia regiono en la sudo de Latvio. Tradicie ĝi estis la setlejo de la historia balta tribo *selonoj*. Nuntempe la teritorio ne plu estas sendependa administra regiono, sed parto de Zemgalio. La teritorio situas sude de la rivero Daugava. La urbo Jēkabpils ("jakoba kastelo") estas la neoficiala ĉefurbo.

La *selonoj* estis aliancitaj kun la baltaj triboj de Litovio, sed same kiel la baltaj triboj kuronoj, livonoj kaj zemgaloj post la jaro 1180 estis atakitaj kaj iom post iom konkeritaj de la germanlingva kavalira Livonia Ordeno kaj poste de la Ordeno de Germanaj Kavaliroj. La konkeristoj devigis la lokulojn konvertiĝi al kristanismo, kaj koloniigis la regionon. Post la reformacio granda parto de la loĝantoj iĝis luteranoj, kaj dum la 18-a kaj 19-a jarcento granda parto de la enloĝantaro estis judoj.

Post la konkeriĝo de Latvio de la ruĝa armeo kaj la posta deviga aliĝo de la ŝtato al Sovetunio la selonoj oficiale ne rekoniĝis kultura komunumo. Post la resendependiĝo de Latvio la posteuloj de la tribanoj fortigis la strebon pri etna kaj kultura identeco. Ili esploras kaj flegas la lokan lingvon, kulturon kaj tradiciojn.

Gravaj urboj en Selonio estas Aizkraukle, Daugavpils kaj Jēkabpils.
mineralakva kruĉo de la fonto en *Niederselters* el la 19-a jarcento
selters-akva kruĉo, trovita en oktobro 2011 en Stokholmo dum konstruo de la fervoja tunelo *Citybanan*
la konstruaĵo de la nuna mineralakva produktejo en Löhnberg-Selters
La termino **Selters-akvo** - germane *Selterswasser*, *Selters* aŭ *Selterwasser*, en orienta Germanio foje *Selter*, angle ankaŭ *Seltzer* - uzatas por nomi mineralakvon riĉan je karbonata acido el centra Germanio, origine el la loĝloko *Niederselters*, parto de la komunumo Selters en la distrikto Limburg-Weilburg de Hesio. Foje la termino ankaŭ uzatas ĝenerale por nomi ĉian mineralakvon riĉan je karbonata acido. La origina akvo estas alkaleca pro alta parto de natriohidrogenkarbonato, krome enhavas natriokloridon kaj naturan kvanton je karbonata acido de pli ol 250 mg/l.

Historio
--------

La kuracisto *Jakob Theodor Tabernaemontanus* el Worms en sia libro *Der Neuw Wasserschatz* ("la nova akvotrezoro") en 1581 elstarigis la kuracajn efikojn de la fonta akvo el Niederselters. Ekde la fino de la 16-a jarcento ĝi vendiĝis en milionoj da argilaj kruĉoj, unue al la proksima regiono kaj iom-post-iom ankaŭ en forajn landojn.

Eksteraj ligiloj
----------------

* retejo de la Selters-akva muzeo en Niederselters Arkivigite je 2013-11-05 per la retarkivo Wayback Machine
* retejo pri la origina Selters-akvo

1. ↑  germanlingva artikolo pri la historio de Selters-akvo en la gazeot *Zeit* (el novembro 2009)
Placo de Sankta Marko en Venecio kun la Kampanilo de Sankta Marko dekstre.
La **Kampanilo de Sankta Marko** estas la kampanilo —nome partikulara tipo de sonorilturo, aparta kaj sendependa de la templo aŭ Baziliko Sankta Marko en Venecio, sur angulo de la Placo de Sankta Marko, ĉe la pordoj de la baziliko. Estas unu de la simboloj de la urbo.

Ĝi havas alturon totale de 98,6 metroi. Ties ĉefa parto, el briko, estas prismo kun kvadrata bazo de 12 m flanke kaj 50 m de alto, sur kiu sidas sonorilejo blanka kun kvar arkoj ĉiuflanke, kiu gastigas kvin sonorilojn. La sonorilturo havas supre kubon, en kies flankoj videblas leonoj kaj la ina reprezentaĵo de Venecio (*la Giustizia*) alterne. La konstruaĵo estas kronita de piramida pingloturo en kies pinto estas orkolora ventoflago kun la figuro de la Ĉefanĝelo Gabrielo.

La turo videbla nuntempe estas rekonstruo de 1912, post la falo de 1902, kvankam oni rehavis la formon originan de 1514.

Bildaro
-------

* 
* Kampanilo el sudoriento.Kampanilo el sudoriento.
* Flankaj vidoj kaj en plano antaŭ la falo.Flankaj vidoj kaj en plano antaŭ la falo.
* La kampanilo vidata el la placeto.La kampanilo vidata el la placeto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kampanilo de Sankta Marko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Kampanilo de Sankta Marko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

45° 26′ 02″ N 12° 20′ 20″ O﻿ / ﻿45.4340 °N, 12.3388 °O﻿ / 45.4340; 12.3388 (mapo)

* Informaro por la vizito de la Kampanilo de Sankta Marko Arkivigite je 2008-03-06 per la retarkivo Wayback Machine
* Satellite image from Google Maps
* Il Campanile di San Marco en Venecia.es, turisma gvidilo de la urbo (en hispana)
Woolley (dekstre) ĉe Karkemiŝ dum printempo de 1913, kun T. E. Lawrence
**Siro Charles Leonard WOOLLEY** (Londono, la 17-an de aprilo 1880 – Londono, la 20-an de februaro 1960) estis angla arkeologo, elfosinto de la mezopotamia urbo Ur.

Biografio
---------

Li naskiĝis en Londono, studis en Oksfordo, en la New College. Liaj unuaj arkeologiaj elfosadoj okazis en Egipto, poste li veturis antaŭ la unua mondmilito al Mezopotamio kaj en 1912 transprenis elfosadajn laborojn de Karkemiŝ. Li daŭrigis tie la elfosadojn ĝis 1914. Li komkencis la elfosadajn laborojn de Ur en 1919 kaj finis tiujn en 1934.
Lia plej grava malkovro estis la trovo de la reĝa tombejo de Ur kun ekzemple la Standardo de Ur. Li elfosadis en 1937-39 kaj 1946-49 en Alalah, en 1946-49 paralele en Al-Mina. Dum elfosado de Ur, li kun edzino gastigis dum relative longa tempo la faman krim-verkistinon Agatha Christie.

Li iĝis siro en 1935 pro meritoj en la arkeologio.

Elfosada metodo
---------------

Woolley estas unu el la modernaj arkeologoj. Dum antaŭuloj, kiel Heinrich Schliemann, Paul-Émile Botta, Austen Henry Layard kaj Hormuzd Rassam klopodis pro persona ambicio por la plej sensaciaj trovaĵoj dum la plej mallonga tempo; por Woolley gravis la preciza, detala fundamentado de la esploro por akiri la plej multan kaj precizan informojn pri la esplorita loko kaj kulturo. Li ne ŝparis tempon por instrui la indiĝenajn dungitulojn, kiel fosi sen difekti la trovitajn objektojn, kiel rapide protekti la fosadejon okaze de abrupta tempesto. Li tiel elfosadis en Ur – en antaŭo de la templa distrikto - preskaŭ 2000 tombojn, kiujn li konscience, precize registris. Li revenis tien kvin jarojn poste en 1927 por elfosi la reĝajn kaj princajn tombojn. Li direktis elfosadon de 16 reĝaj tomboj, en kiuj la reĝoj estis entombigitaj kun grandnombraj akompanantoj.
Li identigis la sinsekvajn kulturojn laŭ la diversaj tavoloj. Li fosis ĝis la neĝenita grundo, kie li trovis argilan tavolon dikan de 2,5 m. Li pensis trovi spurojn de la tutmonda diluvo.

Libroj
------

* Leonard Woolley: Alalakh, An Account of the Excavations at Tell Atchana, Oxford 1955.
* C.Leonard Woolley and T.E. Lawrence: The wilderness of Zin (London)
* Leonard Woolley: Ur of the Chaldees
* Leonard Woolley: Digging up the past (2nd ed.). Harmondsworth: Penguin Books 1960.
* Leonard Woolley: Excavations at Ur of the Chaldees (London 1923.)
* Woolley, Leonard: The Sumerians. Oxford, Clarendon Press 1928.

Fontoj
------

* ĉe la hungara vikipedio

* Kategorio Leonard Woolley en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 674553
* GND: 122090632
* LCCN: n50048507
* VIAF: 88797443
* ISNI: 0000 0001 0785 3418
* LIBRIS: 335360
* SUDOC: 031410707
* BNF: 15490923j 12012428m, 15490923j
* ULAN: 500328266
* NLA: 36526933
* NDL: 00461440
* BIBSYS: 90229590
* NKC: kup19970000112601
* ICCU: RAVV025350
* BNE: XX1161930
 |
**Jan Zumbach**, pseŭdonomo *Kaczor Donald*, *Johan* (naskiĝis la 14-an de aprilo 1915 en Ursynów (nun kvartalo de Varsovio), mortis la 3-an de januaro 1986 en Parizo) – diplomita subkolonelo, piloto de Pola Soldataro, subkolonelo (angle: Wing Commander) de Reĝaj Aer-Fortoj, ĉasaviadilista flug-aso de Polaj Aer-Fortoj en eksterlando.

Infaneco, juneco, militista kariero kaj eksplodo de la milito
-------------------------------------------------------------

Li estis nepo de svisa enmigrinto kaj filo de Eugeniusz, kiu posedis duoblan civitanecon: polan kaj svisan. Li mem posedis la svisan civitanecon. En la jaroj 1922-1935 loĝis en Bobrowo apud Brodnica, kie lia patro ricevis bienon post Hakata (germana naciisma organizaĵo). La patrino devenis de ĉirkaŭaĵoj de Płock, el malnova bienula familio. En 1935 finis Polan Gimnazion je la nomo al Marŝalo Stanisław Małachowski en Płock. En 1936 Jan Zumbach eniris kiel volontulo al aviado kaj soldatservo, farante trompon, ĉar al la armeo povis eniri nur personoj kun la pola civitaneco. Kiel pruvon de identeco montris legitimaĵon, kiu ne informis pri civitaneco. En 1938 finis Lernejon de la Substandardistoj de Aviado en Dęblin, estis avancita al subleŭtenanto-piloto. Antaŭ la dua mondmilito servis en la 111-a skadro de ĉasaviadiloj. Pro kolizio kun aŭtomobilo, kiu dismetis prilumaĵon por noktaj flugoj, ĉe malsuprenteriĝo en majo 1939, trafis al malsanulejo, kaj trapasis resanigadon. Post eksplodo de la milito ne sukcesis trovi sian unuon kaj la 17-an de septembro trairis de Pollando al Rumanio. Poste tra Bejruto atingis per mara vojo Francion.

Verkado
-------

* Zumbach Jan, *Ostatnia walka: Moje życie jako lotnika, przemytnika i poszukiwacza przygód* (La lasta batalo. Mia vivo kiel piloto, kontrabandisto kaj aventuristo), Oficyna Wydawnicza Echo, Espadon Publishing Sp. z o.o. Varsovio 2007, p. 299, ​ISBN 978-83-60786-16-1​

Bibliografio
------------

* Mateusz Zieliński, *Pies wojny z dywizjonu 303* (Milita hundo el la skadro 303), "Gazeta Wyborcza", la 28-an de majo 2012

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Jan Zumbach en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biografia i lista zestrzeleń Jana Zumbacha Biografio kaj la listo de pafalterigoj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 608774
* LCCN: n50063028
* VIAF: 95215498
* ISNI: 0000 0001 0999 8370
* SUDOC: 169025888
* NDL: 00461930
 |
**Somogytúr** [ŝomodjtUr] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Fonyód.

Muzeo en Somogytúr

Bazaj informoj
--------------

* Koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 46.7088/17.7639
* Areo: 35 km²
* Loĝantaro: 430
* Poŝtkodo: 8683
* Telefonprefikso: 85

Situo
-----

Somogytúr situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Kaposvár-Balatonlelle. Balatonboglár kaj Balatonlelle troviĝas po 10, Tab 25 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1082 en formo *"Tuuri puszta"*. En 1280 vinberejo kaj fiŝlago menciiĝas en la komunumo, kiu ekhavis rangon kampurbo en la 15-a jarcento. Ekde 1575 ĝi apartenis al la Osmana Imperio, dume en 1580 senhomiĝis, post liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a refondiĝis. Vilaĝservoj estas kulturdomo, biblioteko, migra poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Johano Baptisto
* Kalvinana preĝejo (Somogytúr) de 1750
* memormuzeo pri Lajos Kunffy en nobeldomo de Bosnyák [boŝnjAk]

Famuloj
-------

En Somogytúr naskiĝis Zoltán Bosnyák (subministro) kaj Géza Bosnyák, agronomo.
Dum la Dua Mondmilito ĉirkaŭ 70 000 **Finnaj infanoj** (en finna *sotalapset*) estis elhejmigitaj el Finnlando, ĉefe al Svedio, sed ankaŭ al Norvegio kaj al Danio.

Asocio de Finnaj Militinfanoj komencis sian agadon antaŭ pli ol 20 jaroj post fondiĝo printempe 1992. La stokholmanoj jam fondis sian lokan asocion kelkajn monatojn antaŭe kaj komune trajnis al Borlänge por partopreni la eventon. Multaj partoprenantoj venis el diversaj partoj de Svedio kaj estis granda ĝojo por ili renkonti "la gefratojn" kun similaj sed samtempe malsimilaj spertoj de la infanaĝo. Post tiu unua kunveno ĉiujare okazis renkontiĝoj en Svedio kaj en Finnlando, kie oni fondis ankaŭ tutlandan organizon por la militinfanoj sed ankaŭ plurajn lokajn asociojn.

Konataj finnaj militinfanoj
---------------------------

* Laila Kinnunen, kantisto

Notoj
-----

1. ↑  Korppi- Tommola, Aura. "War and children in Finland during the Second World War." Arkivigite je 2011-10-07 per la retarkivo Wayback Machine p. 445-455. Paedagogica Historica Vol. 44, No. 4, 8a Aŭgusto 2008

* Kategorio Finnaj militinfanoj en Svedio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Dahŝuro** (arabe دهشور) estas egipta loĝloko situanta je 40 kilometroj sude de Kairo, konata precipe pro la vasta reĝa nekropolo kiu troviĝas en la dezerto, en la okcidenta bordo de Nilo, kaj pluraj piramidoj, du el ili estas la plej antikvaj, grandaj kaj bone konservataj en Egiptio.

La Kurba Piramido kaj la Ruĝa Piramido estis konstruitaj dum epoko de la faraono de la malnova imperio de Egiptio Snofru, la patro de Ĥufu. La origina formo de la *Kurba Piramido* estas eksterordinara kaj reprezentas piramidan formon en transiro, dum la *Ruĝa Piramido* estas la unua "*klasika*" piramido aŭ triangulaj piramidoj de la mondo.

Dahŝuro estis la reĝa nekropolo de Egiptio dum la regado de Amenemhat la 2-a, reĝo el la dekdua egipta dinastio. La piramido de Amenemhat la 2-a estas iom damaĝita, sed en ĝiaj ĉirkaŭoj estis eltrovitaj pluraj tomboj, ne disrabitaj, de reĝaj damoj, ankoraŭ enhavante multajn juvelojn.

En 1979, la ensemblo de Memfiso kun la nekropoloj kaj piramidoj (Gizo, Abusir, Sakkara kaj Dahŝur) estis deklaritaj Monda heredaĵo de Unesko.

* Kategorio Dahŝuro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 533464
* LCCN: n86041883
* VIAF: 124416552
* SUDOC: 029226686
* BNF: 120897099
 |
**Krimo en Niemilia** – krimo en vilaĝo Niemilia, en distrikto Kostopol en pli frua vojevodio Volinio. Viktimo de la krimo estis 126 poloj. Aŭtoreco de la krimo de la 26-a aŭ 27-a de majo 1943 ne estis certe solvita. Kiel atakantoj estas indikata Ukraina Popola Revolucia Armeo aŭ, kio estas pli verŝajna pro aliaj krimoj okaziĝintaj sur tiu ĉi teritorio, Ukraina Ribela Armeo.

Antaŭ krimo
-----------

Marte 1943 laŭ iniciato de Leopold Garde pseŭdonomo "Beskid", konspira membro de Pola Enlanda Armeo kreiĝis memdefenda grupo kalkulanta 50 personoj, kiu posedis kelkajn pafilojn. Ekde fino de marto poloj dum du semajnoj gastigis ukrainojn de Bystrzyce, kiuj fuĝis de sia vilaĝo antaŭ planata germana ekstermo. Aprile 1943 en arbaro URA-anoj murdis 17-jaran leterportistinon Jadwiga Kutasiewicz.

Krimo
-----

Frumatene la 26-an aŭ 27-an de majo 1943 kelke da armitaj grupoj de URA eniris la vilaĝon. Inter atakantoj oni ekkonis multajn loĝantojn de ĉirkaŭaj vilaĝoj de la komunumo Ludwipol. La atakantoj perforte eniris domojn mortigante siajn viktimojn per hakiloj, tranĉiloj kaj forkegoj. Provantajn forkuri aŭ sin defendi oni mortigis per pafiloj. Post la masakro oni prirabis la vilaĝon kaj bruligis ĉ. 51 domojn. Surprizita memdefendo ne organizis la reziston, saviĝis interalie Mateusz Reszczyński, kiu per forkego mortigis 4 atakantojn kaj kaŝiĝis sub korpoj de mortigitoj.

Venontan tagon alvenis de Bystrzyce germanaj ĝendarmoj, sub kies protekto oni evakuis savitojn. Vunditaj ricevis helpon en Bystrzyce, kaj poste estis transportitaj al malsanulejo en Kostopol. Plimulton de la viktimoj oni ne sukcesis identigi pro tro masakritaj kadavroj. Ĉiuj estis enterigitaj en komuna tombo apud bieno de Franciszek Żygadło.

Memorigo de la viktimoj
-----------------------

En la 70-aj jaroj de la 20-a jarcento la tombo estis ĉirkaŭbarita kaj apud ĝi starigita obelisko. Sur la monumento estis surskribo: *Ĉi tie estas entombigitaj 170 loĝantoj de la vilaĝo Niemilja pafmortigitaj de de Burĵuaj Ukrainaj Naciistoj en 1943. Eterna memoro*. Poste ĝi estis detruita kaj nun sur loko de la tombo troviĝas nur kurgano kovrita de graso.

Bibliografio
------------

* Kompleto de aŭstro-hungaraj mapoj en skalo 1:200 de jaro 1910
* Władysław Siemaszko, Ewa Siemaszko, *Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939-1945* (Genocido farita de ukrainaj naciistoj kontraŭ pola loĝantaro de Volinio 1939-1945), Warszawa 2000
Laŭbo
**Laŭbo** estas duonmalferma ĝardendometo aŭ teraso kun volboforma (aŭ aliforma) tegmento. Laŭboj ofte troviĝis dum la 19-a jarcento en ĝardenoj de grandaj biendomoj. Laŭboj origine estas faritaj el ligno aŭ metalo kaj estis ĉirkaŭitaj de floroj kaj plantoj. Nuntempe tutpretaj lignaj laŭboj aĉeteblas en ĝardencentroj.

Laŭ Francisko Azorín **laŭbo** estas *Ĝardena vegetaĵo konstruaĵo por formi ombran ejon.* Li indikas etimologion el la antikva germana *laŭba* (foliaĵo) kaj de tie la latina *laubia*. Tamen li kiel klarigo metas la saman bildon kiel por pergolo.

Referencoj
----------

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 126.
2. ↑  Azorín, samloke.

Vidu ankaŭ
----------

* Oranĝerio
* Verando
* Pergolo
* Vintroĝardeno
* Orielo
* Kiosko
* Sukoto

* Laŭbo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Laŭbo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Kastelo de Somogyzsitfa
Kapelo de Somogyzsitfa
Parko de Somogyzsitfa
Kastelo kun parko en Somogyzsitfa
**Somogyzsitfa** [ŝomodjĵitfa] estas malgranda unuigita vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda** Transdanubio, en departemento Somogy, en subregiono de Marcali.

Bazaj informoj
--------------

* Koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 46.5591/17.3
* Areo: 27 km²
* Loĝantaro: 660
* Poŝtkodo: 8734
* Telefonprefikso: 85

Situo
-----

Somogyzsitfa situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ flankovojoj. Marcali troviĝas 12, Zalakaros 16, Keszthely 29 km-ojn.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1368. Tiam la kampoj apartenis al filino de Georgo *Fejéregyházi* [fejEredjhAzi]. En 1411 unuafoje menciiĝis *"Zeuchen"*. Tiutempe konatiĝis ankaŭ Zsitfa [ĵitfa] en la najbareco. La triopo unuiĝis en 1950. La freŝa vilaĝo havas nur unusolan longegan straton. Vilaĝservoj estas lernejo, poŝto.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika, fundamente mezepoka, baroka preĝejo omaĝe al Reĝino de Rozario
* romkatolika kapelo omaĝe al Sankta Vendelo
* kastelo de Véssey de 1891 kun parko
* restaĵoj de fortikaĵo
Situo de la kvartalo Sint-JozefSituo de la kvartalo *Sint-Jozef*
**Sint-Jozef** estas kvartalo de la belga urbo Brugge, norde de la historia urbocentro. Estas ekzemplo de planizita urbanizado, ĉefe el la unua duono de la 20-a jarcento. Sint-Jozef havas 5300 loĝantojn.

Historio
--------

En 1899 areo de pli ol 370 ha de la tiama komunumo Koolkerke estis eksproprietigita favore al la urbo Brugge por realigi novan internan havenon kaj konstrui loĝejojn por (haven)laboristoj. La kerno estis la ejo *Ter Panne*, sed la nova kvartalo ricevis la nomon de la paroĥo, oficiale rekonita en 1932.

### Evoluo de la kvartalo

Preĝejo de *Sint-Jozef*
La unuaj novaj stratoj estis faritaj inter la ekzistantaj ĉefstratoj *Dudzeelse Steenweg* kaj *Koolkerkse Steenweg*: *Graaf de Mûelenaerelaan* (1907), *Rontsaertbekestraat* (1925), *Pannebekestraat*, *Ter Looigemweg* (1928), *Sint-Jozefplein* kaj *Sint-Jozefstraat* (1931). Ĉirkaŭ 1930 la kvartalo jam havis 2000 loĝantojn kaj en 1932 ekestis la paroĥo dediĉita al Sankta Jozefo. La nomo de la paroĥo iĝis la nomo de la tuta kvartalo. La preĝejo estis inaŭgurita en 1937.

En 1934-1935 sekvis pligrandigo kun *Dokwerkersstraat*, *Korendragersstraat* kaj *Jacob Van Maerlantstraat*. Antaŭ kaj post la Dua Mondmilito estis konstruitaj multaj laboristaj domoj, ĉefe destinitaj por grandaj familioj el la dense loĝataj urbocentraj kvartaloj.

#### Eta Koreio kaj junularaj bandoj

Ĉirkaŭ 1950 estis konstruitaj pliaj stratoj kaj domoj. La finpretigo de la stratoj okazis malrapide kaj la ĉirkaŭajo aspektis kvazaŭ en ĝi okazis milito. En tiu periodo okazis la Korea milito kaj *Eta Koreio* iĝis la moknomo de la kvartalo.

Inter 1950 kaj 1960 en Sint-Jozef estis kelkaj agresemaj junularaj bandoj. Ekde 1960 estis malpli da junuloj kaj la kvartalo kvietiĝis. Tamen estis sporta sekvo: bruĝa boksa klubo de Achiel Wymme havis multajn membrojn el Sint-Jozef kaj pluraj iĝis talentaj boksistoj.

#### Plua ekspansio

Ĝis la 1990-aj jaroj estis konstruitaj pliaj stratoj kaj domoj, sed ekde la 1970-aj jaroj la nombro de loĝantoj stagnis je iom pli ol 5000, ĉar la familioj iĝis malpli grandaj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retpaĝo de la urbo Bruĝo Arkivigite je 2007-10-10 per la retarkivo Wayback Machine
* De wijk Sint-Jozef in Brugge - Andries Van den Abeele Arkivigite je 2010-02-13 per la retarkivo Wayback Machine (Artikolo pri Sint-Jozef de loka historiisto, en nederlanda lingvo)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**serpentkukumo** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj ‘‘Plantae’’ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonoj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Kukurbaloj *Cucurbitales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Kukurbacoj *Cucurbitaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Kukumiso *Cucumis* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***C. sativus*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Cucumis sativus****L. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri serpentkukumo  |

 |
| v • d • r |

nanaj kukomo de la kultivaro 'Melita'
kultivaro 'Gele Tros'
vira floro de 'Gele Tros'
laŭlonga skco de matura serpentkukumo
foliumita serpentfolio
atakita ruĝa akario Tetranychus urticae
Falsa melduo
vera melduo
La **serpentkukumo** estas frukto, kiu estas manĝata krude kiel salato. La planto estas speciala kultivargrupo de la ordinara kukumo *Cucumis sativus*, kiu estas kultivita jam pli ol 3000 jaroj. Kompare al la ordinara kukumo la serpentkukumo estas multe pli longa kaj granda. la hodiaŭ kultivitaj serpentkukumoj nur havas inan floron. Por la kresko de la frukto ne necesas polonigadon kaj fekundadon. La flavaj kaj blankaj kukumoj ja havas virajn kaj inajn florojn.

La genaro de la kukuma planto estas dokumentita kaj ampleksas 25.000 genoj.

Kultivado
---------

La planto estas grimpoplanto kun ĉiroj, sed ĝi povas kreski ankaŭ horizontale kaj povas esti kultivata surgrunde. Ofte la plantoj estas kultivataj en plantdomoj. Tie la plantoj povas grimpi ĉe ŝnuroj. Post la florado la fruktoj bezonas ĉirkaŭ 10 ĝis 14 tagoj por ricevi la rikoltpezon de 400 ĝis 450 gramoj. Dum la tuta jaro oni povas rikolti serpentkukumoj el vitrodomoj. Oni plantas kaj rikoltas tri kulturojn po jaro.

La frukto estas rikoltata kiam ĝi estas abkorau melhelverda. Maturaj fruktoj fariĝas flavverdaj kaj ne plu estas vendeblaj..

Utiligado
---------

La serpentkukumoj estas manĝatajen salatoj. Ili ankaŭ povas esti brezita kaj farĉita kun Viandhaketaĵo.
La greka dzadziko enhavas kukumoj. Ĝi konsistas el dika greka aŭ bulgara jogurto, ajlo, salo kaj kukomoj.

Konservado
----------

La serpetkukumo povas esti plej bone foliumita ĉe temperaturo de 10 °C ĝis 13 °C.

Enhavosubstancoj
----------------

La serpentkukumo enhavas antaŭ ĉio akvo kaj malmulte da nutraj elementoj. 100 gamoj de freŝa kaj nesenŝeligita frukto enhavas:

|  |  |
| --- | --- |
| akvo | 94 g |
| energia valoro | 33 kJ / 8kcal |
| karbonhidratoj | 2 gramoj |
| proteino | 0,6 gramoj |
| vitamino B1 | 0,03 mg |
| vitamino B2 | 0,01 mg |
| vitamino C | 10 mg |
| kalio | 124 mg |
| kalcio | 14 mg |
| fosforo | 34 mg |
| fero | 0,2 mg |
| fibroj | 0,3 g |

Vidu ankaŭ
----------

* Kukumo

* Kategorio Serpentkukumo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Semafora signalado
**Semaforo** estas interkonsentita grupo da signoj elsenditaj per du flagoj de unu persono, kiam al unu signo apartenas unu signalo.

La interkompreniĝaj sistemoj fonditaj en transdonado de informoj helpe de signaloj donitaj per brakoj, flagetoj aŭ flagoj estis prilaboritaj jam fine de la 17-a jarcento en mara transporto.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Trankvila stato | Numeraloj (Numerals) | Atentu! (Error) | Eraro (Cancel) | A / 1 |
| B / 2 | C / 3 / Konfirmo (Ack) | D / 4 | E / 5 | F / 6 |
| G / 7 | H / 8 | I / 9 | J / Literoj (Letters) | K / 0 |
| L | M | N | O | P |
| Q | R | S | T | U |
| V | W | X | Y | Z |

Por memorigi pli supre menciitajn signojn estas iam konvene imagi tabelon de signoj aranĝita per la jena maniero.

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A / 1 | B / 2 | C / 3 / Konfirmo (Ack) | D / 4 | E / 5 | F / 6 | G / 7 |
| H / 8 | I / 9 | K / 0 | L | M | N |
| O | P | Q | R | S |
| T | U | Y | Eraro (Cancel) |
| Numeraloj (Numerals) | J / Literoj (Letters) | V |
| W | X |
| Z |

Noto: Alvoko de helikoptero
---------------------------

Malgraŭ tio, ke la jena noto havas tre malmultan komunan kun vera semaforo, estas konvene indiki, ke minimume en Alpoj estas dum savo de montogrimpantoj interkonsentitaj du bazaj signaloj, ĉu estas (YES) aŭ ne estas (NO) bezonata helpo de helikoptero fluganta ĉirkaŭe. Por facila memorigo tiuj ĉi signaloj rememorigas formon de literoj **Y** kaj **N**.

|  |
| --- |
|  **Y**es (Estas bezonata helpo) |
|  **N**o (Ne estas bezonata helpo) |

Vidu ankaŭ
----------

* Semaforo

* Kategorio Semaforo (alfabeto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Sirig,** serbe **Сириг,** hungare **Szőreg** estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Suda** Baĉka, en municipo de Temerin. La historia pli preciza hungara loknomo estis *Bácsszőreg* [bAĉsOreg].

Sirig troviĝas en (verda) Municipo Beĉej en Serbio
Mapo pri municipo Temerin
Preĝejo de Sirig

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 27  km²
* Koordinatoj: 45°26′16″N 19°48'25″E
* Alto super marnivelo: 82 m
* Loĝantaro: 3010
* Poŝtkodo: 21214
* Telefonprefikso: 21
* Aŭtokodo: NS

Situo
-----

Sirig situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Novi Sad-Srbobran.

Historio
--------

Supozeble la vilaĝo fondiĝis en la 16-a jarcento. Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Bács-Bodrog, al distrikto de Újvidék, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Inter 1941-1944 la hungara armeo reokupis la regionon. Tiam 199 hungaraj familioj el Bukovino alvenis. Ili nomumis la vilaĝon **Hadiknépe** aŭ *Hadikvára*. En 1945 la hungaroj deportiĝis al Tolna, serboj alvenis. En 2002 loĝis en Sirig 3010 homoj, (2657 serboj (88 %), 111 hungaroj, 81 jugoslavianoj, 29 kroatoj, 14 slovakoj kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* ortodoksa preĝejo

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino
Sisu-monumento  
**Sisu** estas tipa finna termino kiu signifas ion en la senco de "obstino, persisto, fera volo por fini certan, ofte longdaŭran taskon".

Sisu kaj finna identeco
-----------------------

Sisu estas tre grava parto de la nacia identeco de Finnlando. La finna esprimo *Sisu, Saŭno & Sibelius* metas la koncepton je la sama nivelo kun aliaj finnaj 'ikonoj'. La fakto, ke la vorto ne havas laŭvortan simetraĵon en lingvoj kiel la angla kaj la sveda, rivelas ankaŭ ke ĝi havas iom specialan signifon. Sisu fariĝis relative malfrue konatan koncepton en Finnlando. Dum jarcentoj de superregado de la svedoj, apenaŭ ekzistis ia finna identeco. Tiu identeco malrapide komencis kreski post 1880, kiam la Grandprinclando Finnlando estis aneksita ĉe la rusa Imperio. Post la sendependeco en 1918 kaj la posta enlanda milito daŭrus ĝis la jaro 1939 antaŭ ol la finna popolo denove estis elprovita. Dum la vintra milito la finnoj devis batali kontraŭ Sovetunio kiu sukcesis nur forpreni mallarĝan landpecon de kelkdekaj kilometoj. Ke la Finnoj tiom bone povis rezisti,  atribueblus al ilia *sisu.* En dua atako kun modifita taktiko devigis ilin al Finnlando en du monatoj, traktato kiu Rusio postulis.

La antropologia alproksimiĝo
----------------------------

Ne estas science pruvita ke Finnoj havus superordinaran persiston. Antropologoj atentigas tamen, ke homoj kiuj vivas en malvarma kaj norda areoj kaj dum jarcentoj estis milite regataj de landoj kun malsamaj lingvoj kaj kulturoj, pli ofte ol mezume estis konfrontitaj kun defioj kaj tiucele konstruu la necesan 'sisu'. Tiu teorio estas apogata de la fakto ke la ĉukĉoj, inuita tribo el Rusio, vivis pli-malpli en similaj cirkonstancoj kaj ankaŭ konas propran koncepton por sisu.

Sisu en la nuntempa lingvo-uzo
------------------------------

* La ĝenerale favora konotacio faras ĝin dankema vorto por merkatistoj. En la komerca mondo, la termino sisu ankaŭ estas uzata por aferoj pri kiuj oni opinias ke ili longe glate funkciu.
* La franclingva branĉo de la belga Ruĝa Kruco uzis la nomon Sisu por ĝia *Service d'Intervention Psychosociale Urgente*, kiu subtenas viktimojn de la psikologiaj konsekvencoj de la ŝoko pro katastrofoj kaj akcidentoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Finna lingvo
* Finnlando

* Kategorio Sisu (koncepto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Sita Buzăului** [sita buzǝuluj] (hungare: **Szitabodza** sitabodza) estas komunumo en Rumanio oriente de Braŝovo. En 1992 ĝi havis 3 593 loĝantojn (rumanoj). Je ĝia unua skriba mencio en 1675 ĝi estis triseĝa rumana vilaĝo. Ĝis 1850 ĝi apartenis al Zagon. Ĝi memstariĝis en 1922. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék vármegye*). Administre apartenas al ĝi Zăbrătău (640 loĝantoj), Crasna (Sita Buzăului) (585 loĝantoj). Ĝi kunkonstruiĝis kun Ciumecnic kaj Merişor (Sita Buzăului).

Fonto
-----

* Magyar nagylexikon, 1-18. 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Sita Buzăului en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Popolnombrado 2002
* Mapo de distrikto Arkivigite je 2009-01-22 per la retarkivo Wayback Machine
* Fiziografia mapo de distrikto Arkivigite je 2006-06-18 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Ledaj siteloj.
La **sitelo** estas akvorezista, vertikale cilindra, supre aperta ujo, supre kun duoncirkla tenilo. Oni uzas la sitelojn ekde antikva tempo origine por transporto de akvo el fonto aŭ puto al konstanta deponejo kiel akva kuvo aŭ barelo. Tiam oni faris ĝin el ligno aŭ ledo. Poste oni faris ĝin el daŭboj, metalo, tolo (ĉe fajrobrigadoj), nuntempe plasto.

La laboristoj iam ofte uzis ĝin por kunporti manĝaĵon en ĝi, kaj oni nomis ĝin "lunĉa sitelo". Pro la praktika uzo, la produktantoj ekproduktis specialajn sitelojn aŭ skatolojn por liveri la manĝaĵojn. vidu lunĉa skatolo.

La sitelo ankaŭ estis mezurunuo de 12-15 l.

Tipoj kaj esprimo
-----------------

* melka sitelo
* akvositelo
* farbositelo
* feĉ-sitelo ĉe strata kloakfaŭko
* gis-sitelo ĉe malpeza industrio
* liftata, ligna sitelo
* mielsitelo
* pedala rubsitelo
* nutraĵ-sitelo ĉe bestobredado, bestotenado
* trinksitelo ĉe kortobirdaro
* puriga sitelo kun ŝvabrilo, (mopo) kaj elpremilo, (premtordilo).

Proverboj
---------

* fali de sitelo en barelon (de malbona stato en ankoraŭ pli malbonan)

Vidu ankaŭ
----------

* ŝnursitelo
* barelo
* tino
* kuvo

* Kategorio Sitelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Sitelo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
La golfo Sivaŝo vidata el kosmo. Per la ciferoj estas indikitaj: 1 - la Karkinita golfo de la Nigra maro; 2 - la Perekopa golfo; 3 - la Perekopa terkolo; 4 - la okcidenta parto de Sivaŝo; 5 - la orienta parto de Sivaŝo; 6 - la Arabata terlango; 7 - la Azova maro; 8 - la Ĉongara markolo; 9 - la Heniĉeska markolo
Sovetiaj soldatoj transirantaj Sivaŝon dum la Dua Mondmilito
**Sivaŝo**, foje nomata ankaŭ **Putra maro** (ruse *Сиваш, Гнилое Море*,
ukraine *Сиваш, Гниле Море*, krime-tatare *Sıvaş, Çürük Deñiz*), estas golfo ĉe la
okcidenta parto de la Azova maro. Ĝi dividas la Krimean duoninsulon
disde la materiko kaj servas ankaŭ kiel la limo inter Aŭtonoma Respubliko Krimeo
kaj la Ĥersona provinco de Ukrainio. Sivaŝo konsistas el multaj (pli ol 10)
negrandaj golfoj, tial oni povas rigardi ĝin ankaŭ kiel golfo-sistemon.

La pli granda parto de Sivaŝo estas dividita disde la Azova maro fare de la longa
kaj mallarĝa Arabata terlango (la komunikiĝo okazas per la *Heniĉeska markolo*).
Disde la Nigra maro Sivaŝo estas barita fare de mallarĝa Perekopa terkolo.

La areo de la akvosurfaco de la golfo estas ĉirkaŭ 2 560 km² (la tuta areo, se kalkuli
ankaŭ la tersurfacon, atingas 10 mil km²), la longeco de la golfo - ĝis 200 km, la maksimuma
larĝeco atingas 35 km. Tuta Sivaŝo estas dividita je la Okcidenta kaj Orienta partoj
fare de ĝia relative mallarĝa parto, konata kiel Ĉongara markolo.

La tuta golfo estas tre malprofunda: la maksimuma profindeco atingas 3 metrojn, dum la
averaĝa profundeco estas nur 0,5-1 metro. Pro tia malprofundeco ĝiaj akvoj somere
tre varmiĝas kaj fiodoras (pro kio la golfo ricevis la nomon "Putra maro"). Pro la sama
kialo la saliteco de la akvo estas tre granda (ĝis 80 promiloj). La supozata kvanto de la saloj estas ĉirkaŭ 200 milionoj
da tunoj. La bordoj de la golfo estas malaltaj, iom deklivaj, marĉecaj kaj salaj. Somere
la akvo-nivelo en la golfo signife malaltiĝas.

La mineralaj saloj de Sivaŝo estas uzataj de kelkaj apude situantaj ĥemiaj uzinoj. La tuta
teritorio de la golfo estas agnoskita kiel "marĉejo de la internacia graveco".

Sivaŝo estas konata ankaŭ pro la fakto, ke dum la Rusia interna milito ĝi estis neatendite
trapasita fare de la Ruĝa Armeo dum la "Perekop-Ĉongara operaco".

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Sivaŝo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Pri Sivaŝo (ruse)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Digitalo** |
| --- |
|  |
| Digitalis purpurea*Digitalis purpurea* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonoj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Lamialoj *Lamiales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Plantagacoj *Plantaginaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | **Digitalo** *Digitalis*L. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specioj |
| ĉ. 20 specioj, inter ili:
*Digitalis cariensis*
*Digitalis ciliata*
*Digitalis davisiana*
*Digitalis dubia*
*rusta digitalo*
*grandflora digitalo*
*Digitalis laevigata*
*lana digitalo*
*Digitalis leucophaea*
*flava digitalo*
*hispana digitalo*
*etflora digitalo*
*purpura digitalo*
*Digitalis thapsi*
*Digitalis trojana*
*Digitalis viridiflora* |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Digitalo  |

 |
| v • d • r |

**Digitalo** (*Digitalis* el plantagacoj) estas genro konsistanta el ĉirkaŭ 19 specioj, kiuj aperas en Eŭropo, okcidenta Azio kaj norda Afriko.

Ili havas grandajn cilindrecajn florojn, en kiujn eblas ŝovi homan fingron.
De tiu fakto venas ilia latina nomo *digitalis* (*digitus* = fingro), sed ankaŭ la nomoj en aliaj lingvoj, kiuj signifas "fingringo", "fingringa herbo" aŭ ion similan (germane *Fingerhut*, hispane *dedalera*, nederlande *Vingerhoedskruid*; iom simila la angla *foxglove* = vulpa ganto).

La plantoj estas parte du-, parte multjaraj.
La dujara purpura digitalo (*digitalis purpurea*) en la unua jaro produktas nur bazajn foliojn kaj en la dua jaro tigon, kiu povas atingi pli ol du metrojn, kun folioj kaj floroj.

Pluraj specioj, precipe la purpura digitalo, estis kaj estas uzataj kiel medikamentoj por fortigi la funkciadon de malforta koro;
ĝi enhavas alkaloidojn nomatajn digitoksino (C41H64O13) kaj digitalino (C35H56O14), kiuj efikas stimule al la koro.
Tro forta dozo povas esti danĝera.
La stimula efiko estas jam longe konata al la popola medicino;
la unua kuracisto, kiu science priskribis ĝin, estis William Withering en la 18-a jarcento.

* Digitalo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Digitalo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Digitalo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |
Tradicia navigada sondado.
**Sondo** aŭ **sondado** estas la ago kaj efiko sondi, tio estas esplori surfacon por determini ties dimensiojn. Ĉefe oni sondas profundejojn de akvejoj kaj aliaj lokoj kie estas malutila la efiko de vidkapablo, kiel en aliaj lokoj; kaj en medicino eĉ ene de la homa korpo (vidu ekzemple artikolojn sondilo kaj medicina sondilo).

Plej modernaj kaj uzataj sondiloj por esplori submaran fundon estas eĥosondiloj.

Laŭ Francisko Azorín **sondi** estas *Esplori la profundecon de akvo, de tereno.*[1] Li indikas etimologion el la latina *sub undare* (sub ondo). Kaj li aldonas la terminon *sondilo*, por instrumento por sondi.[2]

Kuriozaĵo
---------

La plumnomo de Mark Twain derivas el krio de sondistoj en rivero Misisipo, nome *dua marko* aŭ io tia.

Vidu ankaŭ
----------

* Navigado

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 187.
2. ↑  Azorín, samloke.
**Sonfunelo** aŭ **Sonorilo (blovinstrumentoj)** estas tiu finaĵo de blovinstrumentoj, je kiu la sono forlasas la instrumenton.

Lignaj blovinstrumentoj
-----------------------

Sonoriloj de hobojo, amorhobojo same kiel de angla korno
**Sonorilo** nomiĝas la fino de ligna blovinstrumento. Ĝi estas plejparte cilindra (ekz. ĉe la moderna transversa fluto) aŭ konusa (je hobojo aŭ klarneto). La sonorilo havas esencan influon sur la sonkoloro de instrumento. Ekzemple hobojo kun konusa sonorilo sonas brila kaj hela, amorhobojo kun pirforma sonorilo pli malhela kaj nazume. Tre vasta, konusa sonorilo servas je kelkaj instrumentoj ĉefe por la sonformado (ŝalmo), je aliaj instrumentoj ĉefe por ornamaj celoj (sakfajfilo).

Latunaj blovinstrumentoj
------------------------

Sonpeco de trumpeto
Je latunaj blovinstrumentoj la sonfunelo estas la treege larĝigita finaĵo de la sonpeco. La malferm-angulo de la sonfunelo influas la suprotono-enhavon de sono de la respektiva instrumento. Principe oni povas diri: 

* Ju pli granda la malferm-angulo, des pli brila la sono (ekzemple de trumpeto).
* Ju pli malgranda la malferm-angulo, des pli milda la sono (ekz. de flugilkorno).

La longeco de la sonpeco mem estas produktadmaniere kaŭzata, konektaj partoj je pli grandaj instrumentoj ofte nomiĝas *arko* aŭ esta rekte formitaj kiel *agordotubo*. 

Fundamentan influon sur la ekzakta intervaldistanco ene de la naturtonaro ankaŭ havas la mezuro de la sonpeco, depende de ĝia elprocenta longeco en la tuta instrumento:

* Je normala B♭-trumpeto tio estas proksimume 50 % (60 cm).
* Je B♭-trombono tio estas proksimume 20 % (50 cm).
* Je B♭-tubjo tio estas proksimume 13 % (70 cm).

La sonpeco de korno foje estas *malŝraŭbebla*. Tio servas al pli facila transportebleco, ĉar oni tiamaniere pli bone povas enpaki la instrumenton.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Produktado de sonpeco - vidbendo


|  |  |
| --- | --- |
|  | Ĉi tiu artikolo estis redaktita tiel ke ĝi entenas tutan aŭ partan tradukon de « Schallbecher » el la germanlingva Vikipedio. Rigardu la historion de la originala paĝo por vidi ties aŭtoroliston.  (Ĉi tiu noto koncernas la version 3431569 kaj sekvajn de ĉi tiu paĝo.) |


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Muziko |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Sonko** |
| --- |
|  |
| Ordinara sonkoOrdinara sonko |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj ‘‘Plantae’’ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonuloj *Dicotyledones* |
| Subklaso: | Asteredoj *Asteridae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Asteraloj *Asterales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Asteracoj *Asteraceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | **Sonko** *Sonchus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specioj |
| *Sonchus asper* - Fragila sonko
*Sonchus arvensis* - Kampa sonko
*Sonchus dregeanus*
*Sonchus integrifolius*
*Sonchus nanus*
*Sonchus oleraceus* - Ordinara sonko
*Sonchus wilmsii* - Lakta sonko |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Sonko  |

 |
| v • d • r |

**Sonko**  aŭ **laktokardo** (*Sonchus*) estas genro de la familio de asteracoj (kun enkapitulaj floroj). "Lakto" atentigas pri la fakto, ke la tigo eligas laktaspektan sukon, kiam ĝi estas rompita (laktosuko); "kardo" al ilia aspekto simila al la kardoj, sed ne tiel rigidaj, nek pikaj (escepte *Sonchus asper*).

Manĝado
-------

La junaj folioj de la planto antaŭ florado estas bongustaj kiel legomo, krude aŭ kuirite, komparebla kun endivio. Iuj plantoj povas esti piketaj - tiuokaze vi povas simple fortondi la randojn. Bongusta en terpomkaĉo. Ankaŭ la tigoj estas manĝataj kiel asparago aŭ rabarbo, sed necesas forigi la eksteran ŝelon. La florburĝonoj kuireblas kiel artiŝoko.

Trinkado
--------

La folioj kaj la radiko uzeblas por teo. Per la rostita radiko eblas fari kafo-alternativon.

Kuraca efiko
------------

Sonko estas bona por la hepato (forigus toksaĵojn) kaj por purigi la sangon. La semoj estis uzataj por flegi ikteron. Teo de la folioj havas trankviligan efikon. Teo de la radikoj flegas astmon, tusadon kaj aliajn spirproblemojn.

Referencoj
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

1. ↑   Plena Ilustrita Vortaro 2002 p. 1063

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Sono Kairo** konata ankaŭ kiel **Sout Alqahira,** **Sout Al Qahira**, **Saŭt al-Kahira** aŭ **Sawt al-Qahira:** arabe شركة صوت القاهرة للصوتيات والمرئيات, "La Sono de Kairo" aŭ "La Voĉo de Kairo") estis unu el la plej gravaj muzikeldonejoj en la araba mondo, produktante diskojn por multaj artistoj; inter ili, tiuj de la plej granda stelulino de la Proksima Oriento Umm Kulthum. La kompanio ankaŭ produktis la Koranon.

*Sono Kairo* registris centojn da famaj egiptaj kantistoj sed ankaŭ artistojn de diversaj originoj kiel franca, itala, greka, libana, afrika. En la malfruaj 50-aj jaroj kaj la 60-aj jaroj ne nur en okcidentaj landoj sed ankaŭ en landoj en Okcidento konsiderataj 'ekzotaj landoj' estis homoj kiuj serĉis imageblan muzikejon kie troveblas muziko influata de diversaj kulturoj, sed denove tre malproksime de la muzikaj tradicioj de la origina lando. La unua egipta komponisto kiu enkorpigis instrumentojn kaj ritmojn de aliaj kulturoj en sian muzikon estis prof-o. Mohamed Abdel Wahab.

Sono Kairo eldonis i.a. diskojn de famaj artistoj kiel

* Umm Kulthum
* Fairuz
* Sabah
* Mohammed Abdel Wahab
* Abdul Basit Abdus Samad
* Muhammad Metŭali Al Ŝaaraŭi

Kompania historio
-----------------

Ekde antaŭ pli ol jarcento eŭropaj diskokompanioj komencis kunlabori kun la araba muzika scenejo por produkti diskojn, konstrui altnivelajn registradstudiojn kaj investi en novaj muzikeldonejoj.

La firmao estis lanĉita kiel privata diskokompanio kaj estis transprenita fare de la registaro en 1964. Sono Cairo estis fondita de Mohamed Faŭzi dum la malfruaj 50-aj jaroj kaj poste transprenita de la egipta ŝtato kaj iĝis la plej granda diskoproduktanto de la lando. La supereco de la firmao de Mohamed Faŭzi samkiel la kvalito de ĝiaj produktoj igis la egiptan registaron ŝtatigi ĝin, kio lasis Faŭzi kun severa depresio. Aktuale ĝi estas malfondita.

Referencoj
----------

1. 1 2 3  (en) *Zamaan Ya Sukkar - زمان يا سكر,* Souma Records, la 7-an de septembro 2018.
2. ↑  (en) Michael Frishkopf. *Music and Media in the Arab World*. American Univ in Cairo Press
3. ↑  (en) Laudan Nooshin, *Music and the Play of Power in the Middle East, North Africa and Central Asia*. Routledge. p. 83. ISBN 978-1-317-09229-2.

* Kategorio Sono Kairo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 744608
* LCCN: no2008095133
* VIAF: 127059491
 |
Sonorilturo ĉe la Universitato de Twente, Nederlando
Ligna sonorilturo en distrikto Sanok, Pollando (konstruita en 1817)
Moderna sonorilturo, Vinico, Ukrainio (konstruita en 1996)
**Sonorilturo** estas sendependa konstruaĵo aŭ parto de konstruaĵo, kiel ekzemple preĝejo, en kiu pendas sonoriloj. Foje horloĝoj estas integritaj al la turo (ekzemple, la sonorilturo de la katedralo de Teruelo).

Preskaŭ ĉiu preĝejturo estas sonorilturo, sed ekzistas ankaŭ nereligiaj sonorilturoj, kiel ekzemple la berlina sonorilturo de la olimpika stadiono. Gravan funkcion havas sonorilturo kiel memoriga konstruaĵo, kiel tiu de la iama koncentrejo Buchenwald.

Konstruante sonorilturon oni devas ĉiam atenti, ke la pezegaj, ofte tre alte pendigitaj sonoriloj multe ŝarĝas la turkonstruaĵon. Foje pluraj sonoriloj estas instalataj kiel sonorilaro, kvazaŭ muzikilo; tion oni nomas kariljono. Ekzemplo estas la ruĝa turo sur la bazarejo en Halle, Germanio.

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Sonorilturo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Belfrido
* Kampanilo
* Kupolbazo
* Sonorilludo
* Sonorilmuro
* Sonorilostablo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 222530
* GND: 4157644-5
* LCCN: sh85013025
* BNF: 11934126d
* NKC: ph135230
 |