recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Alkvino** (En la anglosaksa *Ealhwine*, Latine *Alcuinus*, 735-804) el York, estas Anglosaksa sciencisto kaj aŭtoro el la 8a jc. Laŭ la urbo, kie li mortis, foje li estas nomata Alkvino de Tours.

Biografio
---------

Ĉirkaŭ 735 Alkvino estis naskita en la angla urbo York, kie en 778 li fariĝis bibliotekisto de la fama biblioteko.

Li estis lerninto de Ethelbert de York. En 781, dum vojaĝo al Romo li renkontis en Parma Karolon la Grandan, kiu persvadis lin eklabori por li.
Kaj efektive en 782, kune kun kelkaj samlandanoj, Alkvino iris el Anglio al la Franka Regno.

Karolo donis al li la regadon super pluraj abatejoj (interalie en Troyes kaj Ferrières). Li multe instruis, ankaŭ al Karolo mem, kaj al multaj el liaj infanoj kaj parencoj. En ĉi klera rondo pluraj alprenis kaŝnomon, Alkvino tie nomiĝis Flako (laŭ la fama Latina poeto Horacio).

Interkonsente kun Karolo, inter 790 kaj 793 li denove estis en Anglio, sed poste li restis daŭre en la Franka Regno. En 796 la abatejo de Sankta Marteno de Tours estis konfidita al li (tio ne implicas ke li mem aŭtomate estis mem benediktana monaĥo). Tie li multe kontribuis al la firmigo de l' observado de la reguloj kaj de la instruado; li formis tie grandan bibliotekon, precipe per kopiigado de famaj manuskriptoj el aliaj monaĥejoj, ekzemple el York, por tiea konservado (kaj uzado).

Depost 801 Alkvino kutime estis en Tours, kie li sin dediĉis ĉefe al studado de profana kaj de religia literaturo. Li mortis en Tours la 19-an de majo 804.

Verkoj
------

Alkvino estas centra figuro en la Karolida Renesanco. Li kontaktigis la Frankojn kun la Latina kulturo, kiu pluekzistadis ankoraŭ en Anglio. Lia ĉefa rolo estas en la disvastigo de kio liaepoke ankoraŭ restadis el literaturo de pli fruaj tempoj.

Vere originalaj ne estas liaj propraj verkaĵoj. Sed ja estis lia celo diskonigado, disvastigado.

Kiel ia "ministro pri instruado" de Karolo la Granda li igis konservi malnovajn tekstojn, organizis lernejojn, kontrolis la nivelon de l' instruado.

De li ni posedas kelkajn komentojn pri bibliaj libroj. Lia ĉefverko estas *De fide sanctae et individuae Trinitatis* (pri la sankta kaj nedividebla Triunuo), kie li multe pruntas el Aŭgusteno.

Krom tio restas de li ĉirkaŭ 300 leteroj: grava fonto de informoj por tiu epoko.

Li ankaŭ postlasis kelkajn poemojn. Ankaŭ verkaĵojn por lernejoj, ekzemple gramatikon pri la Latina.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Alcuinus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Alcuinus en Vikifontaro (Universala biblioteko)

* Informoj pri Alcuinus en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)
* Tekstoj en la latina lingvo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 162325
* GND: 118502026
* LCCN: n50042175
* VIAF: 96533523
* ISNI: 0000 0001 1578 8089
* LIBRIS: 175140
* SUDOC: 028479289
* BNF: 120306790
* ULAN: 500114373
* MBA: ff72ce32-9229-4099-ac28-5d18056b5082
* NLA: 35002772
* BIBSYS: 90199308
* NKC: kup20030000001334
* ICCU: CFIV054367
* BNE: XX824951 XX1724031, XX824951
 |
**Karl Ludwig SAND** (naskiĝis la 5-an de oktobro 1795 en Wunsiedel, mortis (ekzekutita) la 20-an de majo 1820 en Mannheim) estis germana studento kaj murdinto de la verkisto August von Kotzebue.

Vivo
----

Li studis ekde 1814 teologion en Tübingen kaj, post la reveno de Napoleono Bonaparte el la ekzilo de sur Elbo, iĝis voluntulo en la bavara armeo. Sed li ne plu partoprenis batalojn.

Sand ekstudentis en Erlangen fondonte studentan korporacion surloke.

Atenco
------

En 1817 li venis al Jena. Plena de utopisma entuziasmo pri patrujo kaj libereco - nek sen vanteco - li planis la murdon de la tiam en Mannheim vivanta verkisto August von Kotzebue. Li taskitis spiono de Ruslando kaj ebla instiginto de la jura persekutado de Ludens, Okens i.a. En la 9.3.1819 Sand forlasis Jena kaj atingis en la 23.3. la urbon Mannheim. Ĉirkaŭ la horo 5-a vespere li akceptitis sub la nomo de certa Heinrich el Jelgava ĉe Kotzebue; post kelke da babilado li puŝis ponardon en la maldekstran flankon kun la vortoj »Hier, du Verräter des Vaterlands! / Jen tio por perfidanto de patrujo!« Kotzebue tuj kolapsis, dume Sand donis al si mem pikon unu dome kaj duan surstrate. Sed liaj vundoj baldaŭ saniĝis.

Ĉiuj klopodoj de la juĝistoj malkovri kunatencantojn fonajn estis vanaj. Sand parolis malfermite pri la kaŭzo de tiu atenco pro tute personaj konvinkoj. Li firme pensis esti farinta nenion kontraŭleĝan. Li kondamnitis je morto en la 17.4.1820 kaj ekzekutitis en la 20.5. je la horo 5-a matene antaŭ la Heidelberg-pordego.

Konsekvencoj
------------

La malglora faro de Sand ebligis la akcepton de la t.n. Rezolucioj de Karlsbad. La teologo De Wette en Berlino, skribinte konsolleteron al Christine Sand, la patrino de la krimulo, maldungitis.

Fonto
-----

* *Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 17. Leipzig 1909, p. 536 (tie ĉi interrete)

* Kategorio Karl Ludwig Sand en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 567930
* GND: 11875114X
* LCCN: n86097136
* VIAF: 10641400
* ISNI: 0000 0000 7970 4596
* SUDOC: 161896561
* BPN: 34571602
 |
**D-ro Harvey Spencer LEWIS** (1883 - 1939) estis Imperatoro de la Rozkruca Ordeno, AMORC de 1915 ĝis 1939.

Frua Vivo
---------

H.S. Lewis naskiĝis en Frenchtown Nov-Ĵerzejo al metodista familio de kimra deveno. En 1904 li fondis la Instituton pri Psika Esplorado en Novjorko.

AMORC
-----

Post grava mistika sperto en 1908, li vojaĝis al Francio kaj, post necesa prepariĝo kaj ekzameniĝo, estis inicita en la la Rozkrucan Ordenon en Tuluzo. Li poste ricevis komision revigligi la Rozkrucan Ordenon en Norda Ameriko.

En 1915 D-ro Lewis establis la Ordenon en Usono, kun sidejo en Novjorko, kun la oficiala nomo *Antiquus Mysticusque Ordo Rosae Crucis* (AMORC). En 1927 D-ro Lewis translokis la sidejon al San-Joseo, Kalifornio, kie ĝis nun troviĝas granda rozkruca centro, Rozkruca Parko, kun egiptologia muzeo, planetario, laboratorioj, rozkruca universitato, templo k.a.

En 1917 D-ro Lewis enkondukis sistemon de korespondaj lecionoj nomataj *monografioj* por AMORC-anoj. Ĉi tiu sistemo montriĝis ne nur praktika, sed ankaŭ efika, ebligante al homoj loĝantaj for de rozkruca loĝio studi la rozkrucajn instruojn. Post la Dua mondmilito ĉiuj grandloĝioj de AMORC adoptis la korespondan sistemon.

Aliaj Agadoj
------------

D-ro Lewis estis unu el la tri Imperatoroj de FUDOSI kaj lia mistika nomo estis **Sar Alden**.

Lewis fondis ankaŭ la Rozkrucan Egiptan Muzeon sur la tereno de Rozkruca Parko en San-Joseo. Ĝi estas la plej granda egiptologia muzeo en okcidenta parto de Usono.

D-ro LEWIS estis ankaŭ artisto, inventisto kaj verkisto.

Aliaj Imperatoroj de AMORC
--------------------------

* Ralph Maxwell Lewis
* Gary L. Stewart
* Christian Bernard

Vidu ankaŭ
----------

* Rozkrucismo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Harvey Spencer Lewis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Harvey Spencer Lewis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Arkivigite je 2006-04-11 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* 

* Rozkruca Ordeno, AMORC

  



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 48716
* GND: 107569655
* LCCN: n50066822
* VIAF: 76319037
* ISNI: 0000 0001 0801 9273
* LIBRIS: 321614
* SUDOC: 026988895
* BNF: 11912891w
* NDL: 00447583
* BNE: XX863395
 |
**Alexander TROCCHI**, naskiĝinta la  30-an de julio 1925(nun 1925-07-30) en Glasgovo kaj mortinta la 15-an de aprilo 1984 estas skota romanisto.

Biografio
---------

Alexander Trocchi naskiĝis el itala patro kaj skota patrino.

De 1950 ĝis 1957 Alexander Trocchi loĝis en Parizo. Li direktis la literaturan recenzon *Merlin, a collection of contemporary writing*, (Parizo, 1952-1955) , kie li renkontis interalie je Jean-Paul Sartre. La eldonisto Maurice Girodias, fondinto de Olympia Press, sin prezentis al li, kaj ofertis publikigi siajn unuajn romanojn, ankaŭ tradukajn verkojn (kaj inter ĉi tiuj, adapton de *My Life and Loves* de Frank Harris), multaj erotikaj tekstoj (sub la pseŭdonimo de Frances Lengel) kaj la unua rimarkinda traduko de Jean Genet al la anglan (*Journal du voleur*).

En oktobro 1955, li fariĝis ano de Beletrista Internacio, poste de la Situaciista Internacio.

Li forlasis Parizon en 1957 por Kalifornio, iĝinta dependa pri heroino. En 1961, li publikigis en Novjorko sian lastan romanon *Cain's Book* ĉe Grove Press, tio kio kaŭzis al li malliberigon por apologio pri drogoj. Li renkontis je Norman Mailer kaj, en Montrealo, je Leonard Cohen.

De 1961 ĝis sia morto, li loĝis ĉefe en Londono. Li forlasis la situaciisman movadon en aŭtuno de 1964, post la lanĉo de la "Projekto Sigma". La 11an de junio 1965, li partoprenis la recitalon pri *International Poetry Incarnation* ("Internacia Poezia Enkarniĝo") ĉe la Royal Albert Hall kun, inter aliaj, Allen Ginsberg.

Li mortis pro pneŭmonio en Londono je la 15-an de aprilo 1984.

En 2003, lia romano de 1957, *Young Adam*, estis kinaĵigata de David Mackenzie kun la ĉefaktoroj Ewan McGregor, Tilda Swinton kaj Peter Mullan.

Verkoj
------

### Romanoj

* Helen and Desire (1954)
* Carnal Days of Helen Seferis (1954)
* White Thighs (1955)
* School for Wives (1955) (kaŝnome Frances Lengel)
* Thongs (1955)
* Young Adam (1954)
* My Life and Loves: Fifth Volume (1954)
* Sappho of Lesbos (1960)
* School for Sin (1960)
* Cain's Book (1960)

### Poezio

* Man at Leisure (1972)

Referencoj
----------

1. ↑  Katalogo de la eldonejo Métailié arkivo, en ligne.
2. 1 2 3  Gérard Berréby (dir.), Textes et documents situationnistes : 1957-1960, Paris, Allia, 2004, p. 130-131.
3. ↑  Datumoj en (en) Suncat Arkivigite je 2016-09-14 per la retarkivo Wayback Machine arkivo, University College London, rete.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 679242
* GND: 119037319
* LCCN: n87805144
* VIAF: 122376233 49352808, 122376233
* ISNI: 0000 0001 0800 0636
* LIBRIS: 301103
* SUDOC: 03058566X
* BNF: 12865308v
* ULAN: 500350718
* NLA: 35556214
* NDL: 00459126
* BIBSYS: 1013356
* NKC: xx0060964
* BNE: XX1141249
 |
**Lucia QUINCIANI** (1566 – 1611) estis itala komponistino el la frua Baroka epoko. Ŝi aperis aktiva en la jaro 1611, dato de la publikigo de sia ununura konata komponaĵo. 

Ŝajne ŝi loĝis en Verona kaj Venecio, sed malmulte oni scias pri ŝia vivo kaj verkoj.

Lucia Quinciani estis muziklernantino de Marcantonio Negri, kiel li mem prezentas ŝin en sia dua libro *Affetti amorosi*, publikigita en 1611. Marcantonio Negri estis siatempe tre konata itala komponisto, kantisto kaj muzika direktoro, samtempulo de Monteverdi ĉe la Baziliko Sankta Marko en Venecio.

Lucia Quinciani havis kapablan kaj talentan instruiston en Negri, kiu konis freŝajn muzikajn evoluojn, kaj povis konigi al sia lernantino la sekretojn de la nova melodia stilo.

La libro de Negri Affetti amorosi, estas libro de monodioj kaj duetoj, por violonoj kaj kontinua baso, kiu finiĝas per kantato. Oni asertas ke tiu ĉi libro estis la unua sekulara monodio kiu aperis en Venecio.

La lastatempa termino ‘monodio’ ĝenerale aludas al la itala kanto de la frua 17-a jarcento, precipe en la periodo kiu iras de ĉirkaŭ 1600 ĝis 1640. Ĝi tiam kontrastis al la polifonio, en kiu ĉiu parto estas same grava, kaj al la homofonio en kiu la akompano ne estas ritme sendependa. En la monodio solista voĉo kantas melodion, kutime kun konsiderinda ornamado, super ritme sendependa basa linio.

Affetti amorosi baziĝas sur teksto de la dramisto Giovanni Battista Guarini, *Il pastor fido* (1590). Tio estas pastorala tragikomedio, kiu fariĝis unu el la plej famaj kaj tradukitaj verkoj de sia tempo. En la tria akto, la sceno kvara estas la monodio de Lucia Quinciani  ‘Udite lagrimosi spiriti d'Averno, udite’.

La peco de Lucia Quinciani, kiu longas 28 taktojn, muzikigas nur la unuajn ses liniojn de la poezio de Guarini. La teksto estas relative mallonga, konciza kaj konvencia, kaj celas purigi la animon de doloro anstataŭ transdoni eksplodon de emocioj. Udite lagrimosi de Lucia Quinciani ŝajnas kombini la lamentan modelon de la polifonia madrigalo kun la ĝeneralaj principoj de la nova stilo. Affetti amorosi estis la pioniro de venecia sekulara monodio, do la peco de Lucia Quinciani inkluzivita en la kolekto restas la unua konata publikigita ekzemplo de sekulara monodio de virina komponisto. Ĝi estas la sola komponaĵo, pri kiu Lucia estas memorita. La daŭra sukceso kaj longviveco de ŝia fama unupeco estas atesto de ŝiaj muzika kaj kompona talentoj.

Fonto de tiu teksto estas artikolo numero 39 en la artikolserio *Virinoj en muziko* en la Esperanta Retradio, verkita de Sonia Risso el Urugvajo.

Eksteraj ligoj
--------------

* "Udite lagrimosi spirti d'Averno, udite" sur IMSLP


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 730277
* GND: 1089768222
* LCCN: no2015045094
* VIAF: 1756145857068722921422
* MBA: bd6913bc-6366-4a66-9d01-43711116c83a
 |
**Manĉ** (hungare *Mancs*) naskiĝnomo: Mancs Sátán Miskolci [manĉ ŝa:ta:n miŝkolci] (1994 - 22an de oktobro 2006) estis germana paŝtista virhundo, la savhundo de la hungara *Araneo-Savo-Grupo* en Miskolc.

Biografio
---------

Ĝi havis 11 gefratojn en la idaro ĉe naskiĝo. En la aĝo de ses monatoj, ĝia posedanto rimarkis, ke ĝi ne uzas unu el siaj malantaŭaj piedoj ĝuste. La bestokuracisto trovis displazion, kio signifas, ke la osta kapo ne evoluis ĝuste. Kun la helpo de memfarita rimeno, la problemo estis korektita post duonjaro.

Ĝi kaj ĝia posedanto *László Lehóczki*, partoprenis plurajn sukcesajn savoperaciojn. Ĝi fariĝis tre fama pro la tertremo en 1999 en *Izmiti* (Turkio), kiam trijara knabino estis savita el la ruinoj kun ĝia helpo post 82 horoj tie. Manĉ partoprenis al la savadoj, inter aliaj, en la tertremoj de 2001 en Salvadoro kaj Barato. Danke al la trejnado, ĝi ankaŭ povis marki subakvajn kadavrojn kaj ankaŭ vivajn kaj mortintojn ĝuste markitajn en la sama loko. Ĉi tiu agado kaj multaj deplojoj igis lin unu el la plej bonaj savhundoj en Hungario iam ajn.

Oktobro 2006 ĝi malsaniĝis pro pneŭmonito kaj mortis, lia posedanto entombigis ĝin en sia propra ĝardeno ekskluzive de publiko. En la sekva monato, lia urbocentra statuo fariĝis vera pilgrimejo, kun pluraj kandeloj lumigitaj antaŭ ĝi ĉiutage.

Memoro
------

* En decembro 2004, la statuo de Manĉ estis inaŭgurita en la centro de Miskolc, apud la kruciĝo konata kiel *Elektra Polico*, sur la bordo de la rivereto *Szinva*, kontraŭ la *teraso de Szinva*. La skulptaĵo estis farita de skulptistino *Borbála Szanyi*.
* La aventura filmo Manĉ, kiu pretiĝis en 2013 kaj prezentite al la publiko la 29an de januaro 2015, montras la historion de fikcia savhundo kun realaj kaj animaciaj scenoj. La filmo estis inspirita de la hundo Manĉ de Miskolc, sed ne temas pri ĝi, sed ĝi kutime omaĝas hungarajn savhundojn.
* En 2015, la savteamo ricevis la *Eŭropan Civitanan Premion* rekone al iliaj dudek jaroj da laboro. *Hatira Kaplan*, la knabineto savita de Manĉ en 1999, ĉeestis la ceremonion kiel honora gasto kaj vizitis la statuon de Manĉ.

Fontoj
------

* A Spider Mentőcsoport oldala Arkivigite je 2021-06-12 per la retarkivo Wayback Machine
* Kutya.hu: Mancs és Viking

Traduko
-------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Mancs (kutya) en la hungara Vikipedio.*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Manĉ en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Mancs története: beteg kölyökből a magyarok hős kutyája lett
* Exkluzív interjú Lehóczki Lászlóval, a miskolci speciális felderítők vezetőjével
* Mancs, a mentőkutya[*rompita ligilo*]
Princo **Francisko kardinalo el Dietrichstein** (22-an de aŭgusto 1570 en Madrido – 19-an de septembro 1636 en Brno) estis episkopo de Olomouc (1599–1636) kaj unu el la plej signifaj ĉeĥaj politikistoj de la 17-a jarcento. Pro sia suverena posteno en Moravio li estis nomata reganto el Kroměříž aŭ ankaŭ reĝo moravia. Li estis arkitekto de rekatolikigo de Moravio kaj ĉefa konsilanto de kvar habsburgaj regantoj - Rudolfo la 2-a, Matiaso, Ferdinando la 2-a kaj Ferdinando la 3-a. Kiel administranto de profanaj bienoj li estis karakterizita pro afabla traktado kun subuloj kaj pasia rezisto kontraŭ plialtigado de laboregaj devigoj.

Juneco
------

Li naskiĝis en Madrido kiel filo de Adamo el Dietrichstein, la plej signifa diplomato de la aŭstriaj Habsburgoj de la dua duono de la 16-a jarcento, kaj Marketa el Cardona, la filino de aragona familio parenca kun la hispanaj Habsburgoj.

En la jaro 1575 li transloĝiĝis kun la familio en Moravio, kie la imperiestro donacis al lia patro riĉan senjorujon Mikulov. Ĉar lia patro antaŭdestinis lin por pastra vojo, li komencis en la jaro 1582 studadon unue ĉe jezuitoj en Prago kaj pli poste (1588–1591) en Romo en roma kolegio (Collegio Romano). Ĉi tie li tre ekplaĉis al kardinalo Ippolito Aldobrandini (pli posta papo Klemento la 8-a), kaj tre influis lin ankaŭ sankta Filipo Neri kaj lia grupo.

* Kategorio Francisko el Dietrichstein en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 293952
* GND: 119299941
* LCCN: no2008075801
* VIAF: 51804507
* ISNI: 0000 0000 8029 0466
* SUDOC: 16697918X
* BNF: 12551438c
* NKC: ola200208941
 |
**Kabineto** estas ĉambro en privata loĝejo aŭ domo destinita al intelekta laboro. Origine ĉiu ĉambro estis privata ĉambro en la domoj kaj palacoj de la frua moderna epoko servanta kiel studejo aŭ retiriĝejo, kutime por viro. La kabineto estis meblita kun libroj kaj artaĵoj, kaj situis najbara al la dormĉambro, la ekvivalento de la *studiolo* (do "studejo") de la itala renesanco. En la malfrua mezepoko, tiaj postuloj pri privateco ankoraŭ estis novaj, kaj unuaj deziroj pri tia privateco estis servataj de privata oratorio, kiu fakte celiĝis por preĝado kaj religia meditado.

Tia ĉambro povis esti uzata kiel studejo, legejo aŭ oficejo, aŭ nur sidĉambro. Hejti la ĉefajn salonojn en grandaj palacoj aŭ domegoj vintre estis malfacila, kaj malgrandaj ĉambroj estis pli komfortaj. Ili ankaŭ ofertis pli da privateco de servistoj, aliaj domanaranoj kaj vizitantoj. Tipe tia ĉambro estis por la uzo de ununura individuo, tiel ke eventuale en domo estis pluraj kabinetoj, por pluraj gravaj logcantoj de la domo.

Ofte tia ĉambro por studado sen kontakto al la reala mondo en figura lingvaĵo uziĝas por elstarigi la diferencon inter teoria rezonado kaj praktika eksperimentado (ekzemple Ludoviko Zamenhof skribis pri "la natura indiferenteco de la mondo por kabinetaj provoj", do provoj nur teoriaj, sen rilato kun la realaĵoj). Pli pri lingvaj konotacioj de la vorto kaj ankaŭ por kreskintaj pliaj signifoj de la vorto vidu en la artikolo kabineto (apartigilo).

Referencoj
----------

1. ↑  artikolo *kabineto* en la Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la eldono de 1970, paĝo 463, dekstra kolumno
**Alfons MUCHA**, ĉeĥe [alfons muĥa] (*mucha* signifas *muŝo*), en Francio nomata **Alphonse MUCHA** [alfons m*i*ŝa], (naskiĝis la 24-an de julio 1860; mortis la 14-an de julio 1939) estis ĉeĥa pentristo, desegnisto kaj ĵurnalisto, konata kiel unu el la plej eminentaj artistoj de la Secesio-stilo.

Li naskiĝis en Ivančice en Moravio. Sukceson li akiris en Parizo, kie li famiĝis per siaj afiŝoj por la glora aktorino Sarah Bernhardt kaj aliaj (simile kiel Toulouse-Lautrec). Li estis kreinto de nova stilo kun dikaj konturoj, plata perspektivo kaj ornamaj floraj elementoj. La stilo estas france nomata **art-nouveau**, sed en aliaj lingvoj oni uzas terminon **secesio** (= apartiĝo, separiĝo). (Fine de la 20-a jarcento liaj afiŝoj fariĝis granda modo.) Al lia pariza ateliero venadis Rostand, Rodin, Gauguin, Strindberg kaj aliaj. Mucha estis konata kaj admirata en Munkeno, Vieno, Nov-Jorko, sed malmulte en Ĉeĥio.

Mucha kreis multajn pentradojn, afiŝojn, reklamojn, kaj librajn ilustraĵojn, ankaŭ desegnaĵojn por juveloj, tapiŝoj, murpapero, kaj teatraj scenejoj kiuj konatas en la stilo «art nouveau». Muchaj verkoj ofte havis belajn sanajn junajn virinojn en fluaj roboj, ofte ĉirkaŭitaj inter grandaj floroj kiuj foje faris haloojn malantaŭ la virinaj kapoj.

Tamen post ekesto de Ĉeĥoslovakio en 1918 li estis petita krei la unuan ĉeĥoslovakan poŝtmarkon kun motivo de Prago. En la 20-aj jaroj de la 20-a jarcento en kastelo Zbiroh (okcidenta Bohemio) A. Mucha kreis monumentan ciklon de dudek grandegaj historiaj pentraĵoj Slava epopeo, en kiu li esprimis sian patriotismon per bildigo de gravaj eventoj el la slava historio (nun en la kastelo de Moravský Krumlov).

Mucha estis framasono kaj unu el la refondintoj de ĉeĥa framasonismo post la unua mondmilito. Loĝio en Prago portas la nomon *Alphons Mucha*.

Lia filo Jiří Mucha (1915-1991) estis eminenta verkisto.

Referenco
---------

1. ↑  Artikolo pri sekretaj asocioj en Ĉeĥio ĉeĥe

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ligoj al Muzeo de Alfons Mucha
* La Slava epopeo Arkivigite je 2005-03-11 per la retarkivo Wayback Machine

  

Afiŝo el la jaro 1909 bildiganta Maude Adams-on kiel Johana de Arko-n

* Alfons Mucha en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Alfons Mucha en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 10453
* GND: 118737260
* LCCN: n79060686
* VIAF: 54279412
* ISNI: 0000 0001 0857 6125
* LIBRIS: 194408
* SUDOC: 02727361X
* BNF: 12955188r
* ULAN: 500030136
* MBA: 36f605eb-a378-447e-9f02-0b0305ef6172
* NLA: 36237481
* NDL: 00450724
* BIBSYS: 7024546&feltselect=bs.autid 90384388, 7024546
* RKD: 58106
* NKC: jk01082370
* ICCU: VEAV043128
* BNE: XX1183159
 |
Aldo Palazzeschi en fotografio de Mario Nunes Vais (1913)
**Aldo Palazzeschi**, pseudonimo de **Aldo Pietro Vincenzo Giurlani** (Firenze, 2 febbraio 1885 – Roma, 17 agosto 1974), estis itala verkisto kaj poeto, unu el la patroj de la "historiaj avangardoj"".

* Kategorio Aldo Palazzeschi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 561801
* GND: 118789295
* LCCN: n79084281
* VIAF: 46787155
* ISNI: 0000 0001 2131 0196, 0000 0003 6864 1253
* LIBRIS: 219809
* SUDOC: 029201012
* BNF: 120877043
* NLA: 35774479
* NKC: ola2003169736
* ICCU: CFIV010556
 |

Komence li subskribis siajn verkojn per sia  vera nomo, kaj de 1905 li adoptis kiel pseŭdonimon la familian nomon de la patrinflanka avino, kiu estis Palazzeschi. Kun tiu nomo li verkis riĉan beletran produkadon  kiu donis al li famon je nacia nivelo.

Biografio
---------

Li naskiĝis de Alberto Giurlani kai Amalia Martinelli en strato Guicciardini en Florenco; pro volo de la patro li studis  librotenado, kaj post tio li dediĉis al la arto kaj al la verkado.  Komence li interesiĝis al recitado: en 1902 li lernis recitadon ĉe la lernejo "Tommaso Salvini". En la teatraj trupoj li konis ankaŭ Gabriellino, filo de Gabriele D'Annunzio.

*Lanterna*, 1907
Post iom da tempo, Palazzeschi ĉesis sian teatran aktivadon por dediĉi sin al la poezio. Danke al la apogo de la familio, li povis eldoni siajn kolektojn, en 1905 sian unuan libro de poeziaĵojn, *I cavalli bianchi*; inter kiuj elstaris *Ara Mara Amara* kaj *Il Pappagallo*. La kolekto alproksimigis Palazzeschi al Crepuscolarismo kaj pro la stilo kaj pro la enhavo. La libron pozitive recensis la poeto Sergio Corazzini kun kiu e Palazzeschi korespondis, ĝis la trofrua morto de Corazzini en 1907. 

*Poemi*, 1909
Post sian unuan romanon en 1908 titolita *: riflessi*, sekvis la tria kolektode poeziaĵoj "Poemi", kiu alportis unuafoje al Palazzeschi publikon pliamplan..

 En tiu ĉi heterogena verko menciindas *Chi sono?*, *Habel Nasshab*, kaj *Rio Bo*.

Notoj
-----
**Alejo Carpentier** [aleĥo karpentjer’] (naskiĝis la 26-an de decembro 1904 en Havano, mortis la 24-an de aprilo 1980 en Parizo) estis romanisto, eseisto kaj muzikologo kuba; li influis elstare la latinoamerikan literaturon dum la 1970-aj jaroj.

Vivo
----

Carpentier estis filo de rusa instruistino pri lingvoj kaj franca arkitekto. Je sia 12-a vivjaro li translokiĝis kun sia familio al Parizo, kie li ekstudis muzikan teorion. Je sia reveno al Kubo li ekstudis arkitekturon, kion li neniam finis. Li eklaboris kiel ĵurnalisto - tiel li perlaboris por vivteni sin dum almenaŭ 30 jaroj - kaj kunlaboris kun maldekstraj movadoj en la 1920-aj jaroj, estis malliberigita en 1927 kaj kiam li eliris la karceron, li ekziliiĝis en Francion (1928-1939). Tie li konis la surealistojn, André Breton, Paul Éluard, Louis Aragon, Jacques Prévert kaj Antonin Artaud. Dum li loĝis en Francio, li vizitis foje Hispanion, kie li ekadoris la barokan stilon.

Li revenis al Kubo kaj plu laboris kiel ĵurnalisto. Iam li ĉeestis vuduan ceremonion, kio ekvekis plian intereson pri la afrikakubanismo. En 1943 li faris vojaĝon, gravan por li, al Haitio, kie li vizitis la fortikaĵon de La Ferriere kaj la Palacon de Sans-Souci (Sen peno), ambaŭ konstruitaj de la nigra reĝo Henri Christophe.

Carpentier, fame konata pro sia baroka stilo kaj teorio pri "mirinda realo" havas inter siaj verkoj *Ecue-yamba-o!* (Laŭdata estu Dio) (1933, en antaŭmilita Hispanio) pri la afrikakubaj folkloro kaj mitologio. *El reino de este mundo* (La regno de tiu ĉi mondo) (1949) temas pi haitia revolucio; en ties enkonduko Carpentier klarigis sian ideon pri *"mirinda realo"*, kion kelkaj kritikistoj konsideras kiel sinonima de "magia realismo".

Ekde 1945 ĝis 1959 li loĝis kaj laboris kiel ĵurnalisto en Venezuelo, loko kiu tutcerte inspiris lin pri sia sennoma sudamerika lando, kie okazas la plej granda parto de *Los pasos perdidos* (La perditaj paŝoj) (1953). Li revenis al Kubo post la revolucio de 1959 kaj laboris en kuba ambasadejo en Francio. En 1977 ricevas la gravan hispanan premion Cervantes kaj en 1979 la francan premion Médicis. Li mortis en Parizo en 1980.

Ĉefaj verkoj
------------

* *El acoso* (1956)
* *La guerra del tiempo* (1956)
* *El siglo de las luces* (La lumiga jarcento) (1962)
* *La ciudad de las columnas* (1970)
* *El recurso del método* (1974)
* *Concierto barroco* (1974)
* *La consagración de la primavera* (1978)
* *El arpa y la sombra* (1979)

* Kategorio Alejo Carpentier en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Alejo Carpentier en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 80205
* GND: 118667238
* LCCN: n79070121
* VIAF: 105310694
* ISNI: 0000 0001 2146 3029
* LIBRIS: 235863
* SUDOC: 027377970
* BNF: 11895271t
* ULAN: 500246392
* NLA: 35026068
* NDL: 00435347
* BIBSYS: 90056045
* NKC: jn19990001337
* ICCU: CFIV102958
* BNE: XX830623
 |
**Heinrich ALBERT** (naskiĝinta la 8-an de julio 1604 en Bad Lobenstein, mortinta la 6-an de oktobro 1651 en Kenigsbergo) estis germana kantokomponisto kaj poeto.

Vivo
----

Estante filo de la supera oficisto Johann Albert kaj de la filono de urbestro Bieger el Gera frekventis la gimnazion de Gera. Ekde 1622 li instruitis de Heinrich Schütz en komponado antaŭ ol studi jursciencon ekde 1623 en Lepsiko. En 1626 Albert venis Kenigsbergon kiun li forlasis post nur unu jaro por pluiri Varsovion. En 1628 post diversaj sortobatoj li revenis al Kenigsbergo. En decembro 1630 oni ofertis al li provizore kaj ekde la 1.4.1631 daŭre la postenon de katedralorgenisto.

Sub Johann Stobäus li reekigis la muzikajn studoj. Kune kun Schütz li estis en 1634 en Kopenhago. La konekso al la Universitato de Königsberg estis intima kaj li verkis por ĝi laŭordone festokantatojn.

Sub la pseŭdonimo *Damon* li membris ĉe la kenigsberga poeta rondo *Kürbishütte* - kiel ankaŭ Simon Dach, Robert Roberthin, Johann Peter Titz kaj aliaj. Liaj poemoj kaj komponaĵoj kolektitis ĉe *Arien oder Melodeyen...* (ok partoj; Kenigsbergo 1638–50) kaj en la kantara sinsekvo *Musikalische Kürbis-Hütte..* (1641), kie "tre moveme kiel vorte tiel sone estu prezentata la homa kadukemo kaj vaniteco*.*

En 1639 li nuptis Elisabeth Starck.

Graveco
-------

Albert furoris per siaj unuvoĉaj arioj kun instrumenta akompano. Danke al la - kvazaŭ perfekta - transpreno de la itala monodio kun generalbasa akompano je germana muziko li fakte iĝis kreanto de la nova germana kanto. Senta varmeco kaj natureco plaĉa karakterizas simplajn melodiojn liajn. Inverse lirikaĵoj liaj, sen vera maturiĝo forma, briletas per modesteco kaj travivoforto.

Albert ankaŭ muzikigis multajn verkojn de kenigsbergaj kolegoj. Kelkaj kreitaĵoj liaj iĝis evangeliaj ekleziaj kantoj. La muziko por la operoj *Cleomedes* (1635) kaj *Prussiarchus* (1645), kun libreto de Dach, bedaŭrinde perdiĝis.

Literaturo
----------

* *Gedichte des Königsberger Dichterkreises aus Heinrich Alberts 'Arien' und 'Musikal. Kürbishütte'*, eldonis L. H. Fischer, 1883
* J. Bolte: "Nachträge zu Alberts und Dachs Gedichten", ĉe: *Altpreuß. Mschr.*, vol. 23, 1886, p. 435 ss.;
* L. H. Fischer: "Nachlese zu Heinrich Alberts Gedichten", ĉe: *Altpreuß. Mschr.*, vol. 23, 1886, p. 458 ss.
* L. H. Fischer: "Fremde Melodien in Heinrich Alberts Arien", ĉe: *Vierteljahresschrift fur Musikwissenschaft*, vol. 2, 1886, p. 467 ss.
* H. J. Moser: "Ännchen von Tharau", ĉe: Die Musik, Bd. 26, 1934, p. 490 ss.
* K. Rattay: "H. Albert und seine 'Arien' von 1638", ĉe: *Ostdt. Mhh.* 19, 1938, p. 487 ss.

Fonto
-----

Dadelsen, Georg von, "Albert, Heinrich" ĉe: Neue Deutsche Biographie 1 (1953), p. 138-139 (tie ĉi interrete)

* Kategorio Heinrich Albert en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Edred** (aŭ Eadred, Aedred, ktp.) estis reĝo de Anglio de 946 ĝis sia morto (la 23-an de novembro 955).

Li estis filo de Eduardo la pli aĝa kaj ties tria edzino Edgiva de Kent, kaj sekvis sian fraton Edmundon la 1-an kiu estis mortponardata ĉe Pucklechurch, Gloucestershire la 26-an de majo 946. Tiun jaron ĉefepiskopo Oda de Canterbury konsekris Edred kiel reĝo la 16-an de aŭgusto ĉe Kingston, kie ŝajne Edred ricevis omaĝon de kimraj regantoj kaj la grafoj de norda Anglio.

Laŭ la anglosaksa kroniko, la saman jaron Edred konkeris Northumbria kaj la skotoj promesis ke ili faros ĉion kion li proponis. Tamen la vikingoj daŭre estis problemo.

Olaf Sihtricson, foje nomata *Amlaíb Cuarán* (*sandalo*), estis reĝo de Jorko dum la frua 940-a jardeko, kiam li iĝis baptofilo de Edmundo la 1-a, al kiu li omaĝis. Olaf estis forpelata el sia regno kaj iris al Irlando kie li sekvis sian kuzinon kiel reĝo de Dublino. Post katastrofa malvenko en 947, li devis eliri de Irlando. Baldaŭ li regajnis la regnon de Jorko, sed la northumbrianoj denove senregnigis lin kaj anstataŭigis lin per Eric, filo de Harald. Tamen alia Eric, Eric Bloodaxe, kiu regis Norvegion de 930 al 934, venis al Northumbria kaj pretendis la regnon de Jorko, subtenate de nordaj gravuloj. Edred malmilde reagis: li atakis Northumbria, kaj bruligis la gravan preĝejon de Ripon fonditan de Sankta Wilfrid. Revene al la sudo de Anglio, la armeo de Edred perdis multajn virojn dum la batalo de Castleford, sed Edred sukcese senpotencigis sian rivalon per ĵuro ke la northumbrianoj eĉ pli suferus se ili ne forlasus Eric Bloodaxe. Ties subtenantoj pagis monpunon al Edred.

En 952 grafoj lojalaj al la angla reĝo ekregis Northumbria.

Dum siaj lastaj jaroj Edred suferis pro stomaka malsano, kiu fine mortigis lin ĉe Frome, Somerset. Li entombiĝis en Winchester. Ĉar li estis fraŭlo kaj senfilis, lin sekvis lia juna nevo Edwy.

* Kategorio Edred (Anglio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 274292
* GND: 102441693
* LCCN: nb2008005990
* VIAF: 63539904
* ISNI: 0000 0003 5480 6360
 |
Buduaro
**Buduaro** (france: Boudoir [budwaʁ], derivita de *bouder* "paŭti") laŭvorte signifas paŭtĉambron, sed estis - en la 18-a jarcento populara, antaŭ ĉio en Francio - plejofte elegante aranĝita ĉambro, en kiu la dommastrino povis retiriĝi.

Origine la buduaro estis ejo flanke de la dormoĉambro de la virino, kie ŝi povis lavi kaj vesti sin. En tiu senco la buduaro estis la virina ekvivalento de la vira kabineto. La buduaro jam longtempe havas erotikan kromsignifon. En 1795 Markizo de Sade verkis sian erotikan libron *La Philosophie dans le boudoir ou Les instituteurs immoraux* pri la defloro de la dekkvinjara knabino *Eugénie*. Pri Napoleono estas rakonto ke li iam - rapide enirinte buduaron - diris : *Mi ne venis ĉi tien por prelegi*.

En la pentroarto per la termino *buduarstilo* oni indikas la gracian rokokostilon kiel tiu de pentristo François Boucher.

Buduaro en Nieborów Palaco (Pollando).
Laŭ Francisko Azorín **Buduaro** estas *Intima ĉambreto, kie virino sin vestas k. ornamas*.

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 42.

* Kategorio Buduaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Alfonso Martínez de Toledo** (1398-1470?) pli konata kiel **Arcipreste de Talavera**, vivis en Aragono kaj havis eklezian postenon en la katedralo de Toledo, urbo kie naskiĝis.

Li verkis du hagiografiojn (vivo de sanktulo): *Vida de San Isidoro* kaj *Vida de San Ildefonso* respektive vivoj de Sakntaj Isidoro kaj Ildefonso), kaj la historian kompilon *Atalaya de las crónicas* kaj la *Corbacho o Reprobación del amor mundano* (Korbaĉo aŭ malakcepto de la banala amo) (1438), kiu inspiriĝas en la *Corbaccio* de Giovanni Boccaccio.

Tiu verko, kiu estas la plej konata, konsistiĝas el kvar partoj. La unua estas traktato kontraŭ voluptemo; la dua, satiro kontraŭ ĉiakondiĉaj virinoj kaj eble tiu parto estas plej konata pro kongruo kun la ĝenerala kontraŭvirina sinteno de la tiama literaturo kaj ankaŭ de tiu de venontaj epokoj; la du lastaj partoj analizas la kompleksojn de viroj kaj iliaj diversaj klinigoj al amo. De tiu verko interesas lai vigla stilo, konversacia kaj populara, karakterizita de konstanta dumembriĝo aŭ multmembriĝo, kiu bildigas riĉan kaj fortan imagon de la priskribita temo, kaj liaj kas ties ĝenristaj notoj; tamen, oni uzas en la doktrina parton ankaŭ lingvaĵon tro solenan kaj latineskan karakterizian de la hiperbato, la participoj kaj la kulturismoj. Krome, oftas la uzado de la similikadenco kaj de la rimita prozo. Tiun modelon de lingvaĵo samtempe populara kaj troklera uzis ankaŭ la samregiona Fernando de Rojas por verki sian La Celestina.

* Kategorio Alfonso Martínez de Toledo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 262965
* GND: 118782290
* LCCN: n79038513
* VIAF: 161807144 36959911, 161807144
* ISNI: 0000 0001 1804 8449
* LIBRIS: 195266
* SUDOC: 030318718
* BNF: 12175912r
* NKC: jn20011024174
* ICCU: MILV128561
* BNE: XX1010421 XX1175620, XX1010421
 |
**Soraja Esfandijari Baĥtijari** (perse ثریا اسفندیاری بختیاری, [soræˈjːɔː esfændiɔːˈriː bæxtiɔːˈriː], en angla latinliterigo *Soraya Esfandiary Bakhtiari*; naskiĝis la 22-an de junio 1932 en Isfahano, Irano; mortis la 25-an de oktobro 2001 en Parizo) de 1951 ĝis 1958 estis imperiestrino de Persio. Ŝia nomo aludas, ke ŝi laŭ radikoj apartenis al la etno de baĥtiaroj.

Vivo
----

Soraja estis la filino de princo Ĥalil Esfandiarj Baĥtijari, la irana ambasadoro en Germanio, kaj ties germana edzino Eva Carl.

La 12-an de februaro 1951 ŝi en la "Golestana Palaco" de Teherano edziniĝis kun Ŝaho Mohamed Reza Pahlavi, la lasta imperiestro de Irano. Sed ĉar la imperiestrino dum sep jaroj ne naskis knabon, kiu kiel princo povus heredi la imperiestran postenon, la geedzeco el politikaj kialoj estis nuligita la 6-an de aprilo 1958.

La divorco, kiu estis amase atentata de la monda gazetaro, inspiris la belgan verkistinon *Françoise Mallet-Jorris*, verki kanzonon, (*„Je veux pleurer comme Soraya"* – „Mi volus plori kiel Soraja"), kiun muzike interpretis la kantistino *Marie-Paule Belle*.

Dum la sep jaroj sur la imperiestra trono de Irano, Soraja ofte estis temo por la mondaj senpolitikaj fotoĵurnaloj, kiuj emis raporti pri la "eŭropanino sur fabela orienta imperiestra trono". Ankaŭ la divorcon tiuj fotoĵurnaloj sekvis per granda intereso. Post 1958 Soraja translokiĝis al Francio kaj komencis duan karieron kiel filma aktorino. Unue ŝi kineje dum 1965 aperis en la filmo *I tre volti* aŭ angle *Three Faces of a Woman* ("tri vizaĝoj de virino"). Soraja enamiĝis al la itala reĝisoro *Franco Indovina* (1932–1972), kiun kiu ŝi restis ĝis la fino de ties vivo. Post kiam Franco Indovina dum 1972 mortis dum aviadila akcidento, Soraja pasigis la reston de sia vivo per vojaĝoj tra Eŭropo kaj tenis kontaktojn kun aliaj riĉuloj kaj famuloj. Ŝi suferis je depresio.

tomboŝtono de Soraja sur la Okcidenta Tombejo de Munkeno, Germanio

Morto
-----

Soraja mortis la 25-an de oktobro 2001 je kora misfunkcio en sia pariza loĝejo. Ŝi entombiĝis en la Okcidenta Tombejo de Munkeno, Germanio. Ŝia frato *Biĝan Esfandijari Baĥtijari* laŭ la gazetaro tristegis pri ŝia morto kaj mem mortis nur semajnon poste.

Ŝia tempo kiel imperiestrino de Irano dum la jaro 2004 de la reĝisoro *Lodovico Gasparini* estis filmigita sub la filma titolo *Soraya* kun la aktorino *Anna Valle* en la ĉefa rolo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Soraja Esfandijari Baĥtijari en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Soraja Esfandijari Baĥtijari en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Informoj pri Soraja Esfandijari Baĥtijari en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)

* foto-galerio pri Soraja


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 272010
* GND: 118531123
* LCCN: n82270624
* VIAF: 119034295
* ISNI: 0000 0001 1455 976X
* SUDOC: 02771389X
* BNF: 122168072
* NLA: 35755598
* NKC: xx0012477
* BNE: XX896814
 |
**Frank Richard STOCKTON** (naskiĝis la 5-an de aprilo 1834 en Filadelfio; mortis la 20-an de aprilo 1902)
estis usona verkisto kaj humuristo.

Lia plej bonkonata fabelo estas "The Lady, or the Tiger?" (Ĉu la damo aŭ la tigro?, 1882), kiu temas pri viro kiu ricevas nekutiman punon pro amafero kun filino de reĝo.

Vivo
----

Stockton estis filo de metodista pastro, kiu malkuraĝigis lin pri verkista kariero.
Dum jaroj li havis etan vivrimedon por subteni lian familion.
Je 1867 li reiris Filadelfion por verki por ĵurnalo de lia frato. Lia unua mirrakonto, "Ting-a-ling," eldoniĝis tiu-jare en *The Riverside Magazine*; lia unua libroforma rakontaro eldoniĝis 1870-e.
Li mortis pro cerba sangado.

Liaj kunkolektitaj verkoj (23 volumoj de rakontoj por infanoj kaj plenaĝuloj) eldoniĝis 1899 ĝis 1904.

Referencoj
----------

Ĉi tiun artikolon enhavas tekston tradukita el la responda anglalingva vikipedio-artikolo de 30 Septembro 2008.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Frank R. Stockton en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* *Ĉu la Damo aŭ la Tigro?* en traduko de Barry Friedman (esperante)
* Verkoj de Frank R. Stockton ĉe Projekto Gutenberg


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 259828
* GND: 107536536
* LCCN: n50011388
* VIAF: 64126328
* ISNI: 0000 0001 0909 2202
* SUDOC: 199208158 061180270, 199208158
* BNF: 12640669x
* NLA: 35525969
* NDL: 00516418
* BIBSYS: 98029997
* NKC: jn20040109011
* ICCU: PUVV224442
* BNE: XX998391
 |
**Heinrich LANG** (naskiĝinta la 14-an de novembro 1826 en Balingen-Frommern, mortinta la 13-an de januaro 1876 en Zuriko) estis svisa teologo evangelia-reformita, verkisto kaj konata reprezentanto de liberala kristanismo.

Vivo
----

Lang, post studoj en Tübingen kaj forpelo el Virtembergo pro malkaŝita monarĥi-malamo, fariĝis en 1871 paroĥestro en Wartau, 1863 en Meilen kaj en 1871 helpanto ĉe Preĝejo Sankta Petro (Zuriko). La en 1859 de li fondita kaj redaktita gazeto »Zeitstimmen für die reformierte Schweiz« enkondukis la sciencajn rezultojn de moderna teologiscienco en la komunumojn. Ĝin anstataŭis ekde 1871 la de Lang kaj Langhans ekde 1872 en Berno eldonita periodaĵo »Reform - Zeitstimmen aus der reformierten Schweiz«.

Ankaŭ en eksterekleziaj rondoj li furoris per la verkoj: »Versuch einer christlichen Dogmatik« (Berlino 1858, dua eldono 1868), »Ein Gang durch die christliche Welt« (Berlino 1859, dua eldono 1870), »Religiöse Charaktere« (Winterthur 1862, dua eldono 1872), »Stunden der Andacht« (Winterthur 1862–65, du volumoj), »Das Leben des Apostels Paulus« (Winterthur 1866), »Martin Luther« (Berlino 1870). Gravegis liaj predikoj spritozaj, kiuj presitis parte jam en 1853 (Sankt-Galo); poste ili aperis serie »Religiöse Reden« (Zuriko 1873–74, du volumoj; tria eldono 1896).

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 12. Leipzig 1908, p. 162 (tie ĉi interrete)

* Kategorio Heinrich Lang en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 729107
* GND: 116684143
* LCCN: n85316735
* VIAF: 69688758
* ISNI: 0000 0000 2557 6760
* SUDOC: 075982242
 |
Aleksandra Teodorovna - edzino de imperiestro de Ruslando Nikolao la 1-a
**Aleksandra Fjodorovna** (ruse *Александра Фёдоровна*) estis edzino de Nikolao la 1-a, imperiestro de Ruslando en 1825 – 1855. Origine ŝi apartenis al germana monarka dinastio Hohenzollern.

Biografio
---------

**Frederika Luiza Ĉarlota Vilhelmina princino de Prusio** naskiĝis la 13-an de julio 1798 en Potsdamo. Ŝi estis filino de prusaj gereĝoj Frederiko Vilhelmo la 3-a kaj Luiza de Meklenburgo-Strelitz.

Ŝi mem kaj ŝia familio komence de la deknaŭa jarcento spertis negativajn rezultojn de t.n. "Napoleonaj militoj", kiam Prusion kaj ĝian ĉefurbon Berlinon okupis la franca armeo.

Ili estis devigitaj translokiĝi al Orienta Prusio kaj loĝi en urbo Memel (nun Klaipėda en Litovio).

Samtempe la reĝa familio petis protekton de tiama imperiestro de Rusio – Aleksandro la 1-a.

Ŝia patrino mortis en 1810, kiam Ĉarlota estis dekdujara knabino.

Post venko super la Franca Imperio en 1814 du fratoj de la rusia imperiestro, Nikolao kaj Mikaelo, vizitis Berlinon, kien revenis la reĝa familio.

Granda princo Nikolao kaj princino Ĉarlota interkonatiĝis kaj baldaŭ ekamis unu la alian.

Post iom da tempo oni heroldis ilian gefianĉiĝon. Preparo por la geedziĝo daŭris du jarojn, kiam la fianĉino adoptis la ortodoksismon kaj estis baptita en Rusa Ortodoksa Eklezio kiel **Aleksandra Fjodorovna** (ruse *Александра Фёдоровна*).

La 13-an de julio 1817 ŝi edziniĝis al Nikolao Pavloviĉ kaj iĝis granda princino (ruse *великая княжна Российской Империи*) de la Rusia Imperio.

Ekde 1825, kiam ŝia edzo surtroniĝis kiel Nikolao la 1-a, ŝi estis edzino de la nova imperiestro kaj titoliĝis - **imperiestrino Aleksandra Fjodorovna** (ruse *императрица* aŭ *царица Александра Фёдоровна*).

Dum tridekjara kunvivo ŝi naskis sep gefilojn : *Aleksandro* – estonta imperiestro Aleksandro la 2-a, *Maria*, *Olga*, *Aleksandra*, *Konstantino*, *Nikolao* kaj *Mikaelo*.

Post morto de Nikolao la 1-a en 1855 ŝi vivis kiel vidvino ankoraŭ kvin jarojn.

**Aleksandra Fjodorovna** mortis la 20-an de oktobro 1860 en Carskoje Selo, rezidejo de rusiaj geimperiestroj, situanta apud Sankt Peterburgo. Oni entombigis ŝin en Petropavlovskij-katedralo de Sankt Peterburgo.

* Kategorio Aleksandra Fjodorovna (Charlotte de Prusio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 269894
* GND: 119092085
* LCCN: n93095528
* VIAF: 30339230
* ISNI: 0000 0000 6318 0126
* LIBRIS: 208532
* ULAN: 500353851
* NLA: 35299400
* NKC: js2011660751
* ICCU: VEAV479827
* BNE: XX1124608
 |
**György G. Dénes** [djordj gE dEneŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **G. Dénes György** estis hungara tekstopoeto, tradukisto. Lia origina nomo estis *Guttmann Dénes György,* baldaŭ li uzis la hungarigan formon *Gém Dénes György*, pli poste anstataŭ Gém estis G. sed lia moknomo estis *Guti* (memoru: Guttmann). Katalin Karády ĉiam prononcis ĝin france, tial li iĝis *Zsüti* [ĵuti].

Guttmann Dénes naskiĝis la 10-an de junio 1915 en Budapeŝto, li mortis la 26-an de februaro 2001 en Budapeŝto.

Biografio
---------

György G. Dénes devenis el juda familio. Li maturiĝis en luterana gimnazio en sia naskiĝurbo. Li komencis verki poemojn kaj muziktekstojn jam en aĝo 16. Li studis en komerca akademio inter 1934-1937, sed ankaŭ tiam li verkadis. Li iĝis konata figuro en artistaj rondoj. Dum la 2-a mondmilito li kaŝiĝis aŭ li estis trudlaboristo. En la frua socialismo li aŭ verkis originajn tekstojn, aŭ li tradukis hungaren la mondoŝlagrojn. Baldaŭ li interesiĝis pri teatraĵoj, muzikaloj kaj li tradukis ilin. Li ricevis premiojn ekde 1992, premion Kossuth iam postmorte.

Elektitaj muzikaltradukaĵoj
---------------------------

* *Hello Dolly*
* *Hegedűs a háztetőn*
* *West Side Story*
* *Kabaré*
* *Chicago*
* *My Fair Lady*

Elektitaj ŝlagrotekstoj
-----------------------

* A mi utcánk
* Nekünk találkozni kellett
* Ahogy lesz, úgy lesz
* Amikor virágba borultak az almafák
* Az alagút
* Csinibaba
* Csupa könny a szobám
* Ez történt Lellén
* Hamvadó cigarettavég
* Járom az utam
* Más ez a szerelem
* Megáll az idő
* Nekünk találkozni kellett
* Sajnos szeretem
* Haccacáré
* Van egy kislány, Anikó

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto (2006)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio György G. Dénes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 657737
* VIAF: 121371204
* ISNI: 0000 0000 7960 5547
 |
**Alfred Edward HOUSMAN** (plej ofte konata kiel **A. E. Housman**, n. la 26-an de marto 1859, m. la 30-an de aprilo 1936) estis angla poeto kaj priklasika fakulo.

Vivo
----

Housman naskiĝis en Fockbury, vilaĝo tuj proksime al Bromsgrove, Worcestershire, kaj estis la plej aĝa filo de solicitoro. En 1877 li eniris en St John's College (Oksfordo) kie li faris klasikajn studojn, sed li ne diplomiĝis ĉar multe de la oksforda kurso ne interesis lin. Kiel studento li enamiĝis al Moses Jackson, kiu estis la amegato de Housman sed kiu ne reciprokis lian amon ĉar Jackson estis aliseksema.

Jackson gajnis postenon ĉe la patenta oficejo en Londono, kaj aranĝis postenon tie por Housman. En 1887 Jackson translokiĝis al Hindio; en 1889 li revenis al Anglio por edziĝi sed Housman ne informiĝis pri tio antaŭ kiam Jackson kaj lia edzino eliris de Anglio.

Dume Housman sendepende daŭrigis siajn studojn, kaj verkis laŭdatajn artikolojn pri klasikaj aŭtoroj. Tiel li tiom famis ke en 1892 li nomumiĝis profesoro de klasika latino ĉe Universitata Kolegio (Londono), kaj en 1911 profesoro ĉe Trinity College (Kembriĝo). Housman estis iom senkompata instruanto kiu ofte forgesis la nomojn de siaj studentoj kaj ofte igis ilin ploremaj.

Liaj kremaciitaj restaĵoj enteriĝis en la tombejo de la paroĥa preĝejo de Ludlow.

Poemoj
------

Kvankam Housman estis grava klasika fakulo, estis kiel poeto kiel li pli famas. Lia ĉefa poemaro estas *A Shropshire Lad* (*Knabo de Shropshire*), verkita dum li loĝis en Londono. Ĝi estis sekvenco de 63 lirikaj poemoj kiu traktas homan mortemon kaj kiu iomete elmonstras lian samseksemon.

Ĉar pluraj eldonistoj rifuzis la verkon, Housman memeldonis ĝin. Ĝi tuj furoris, kaj ankoraŭ popularas. Pluraj komponistoj verkis muzikajn versiojn de poemoj el *A Shropshire Lad*, inter kiuj estis:

* Ralph Vaughan Williams
* George Butterworth
* John Ireland
* Samuel Barber
* Arnold Bax
* Lennox Berkeley
* Arthur Bliss

Tradukoj de sep poemoj aperas en *Angla Antologio*.

Literaturo
----------

Citaĵoj el *A Shropshire Lad* oftas en postaj anglalingvaj literaturaj verkoj. Housman estas la ĉefa protagonisto en *The Invention of Love*, teatraĵo de Tom Stoppard.

* Kategorio Alfred Edward Housman en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 311611
* GND: 118775073
* LCCN: n79141239
* VIAF: 49249069
* ISNI: 0000 0001 1026 3814
* LIBRIS: 227364
* SUDOC: 029038901
* BNF: 12074858c
* MBA: 3b482463-7841-4e3e-ba33-9363d855cd23
* NLA: 35208172
* NDL: 00468583
* BIBSYS: 90186784
* NKC: xx0002584
* ICCU: SBLV229472
* BNE: XX874948
 |