recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Die Bürgschaft** (eo: La kaŭcio) estas balado de Friedrich von Schiller. Ĝi ekestis someron de 1798 je la sama tempo kiel la balado *Der Kampf mit dem Drachen* kaj unuafoje aperis kiel presaĵo en la poezia jarlibro *Musenalmanach* de 1799. 

Franz Schubert muzikigis la baladon "Die Bürgschaft" en 1815 kiel lido (Deutsch-Verzeichnis 246) de pli ol 16 minutoj da daŭro. En 1816 li komencis priverki la enhavon al triakta opero (D 435), kiu tamen restis nekompleta. Pro nekonata kaŭzo la manskribaĵo derompiĝas en la tria akto post nur du finverkitaj muzikpecoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Die Bürgschaft (Schubert).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Muzikigo fare de Franz Schubert kiel dosiero MP3 Arkivigite je 2009-02-07 per la retarkivo Wayback Machine
* Operfragmento de "Die Bürgschaft" D.435 de Franz Schubert
* Heinrich Kreissle pri la operfragmento de Franz Schubert "Die Bürgschaft"
* Ilustraĵoj pri la balado *Die Bürgschaft* de Friedrich Schiller de la viena eldonejo Trentsensky, proks. 1825
Koordinatoj: 47° 53′ 06″ N 3° 28′ 57″ O﻿ / ﻿47.88500 °N, 3.48250 °O﻿ / 47.88500; 3.48250 (mapo)

**Branches** estas franca komunumo lokita en la departemento Yonne kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi havis 413 loĝantojn laŭ censo plenumita en 2010.

Geografio
---------

Branches etendiĝas sur 10.99 km², kaj havis 413 loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 38 homoj po kvadrata kilometro. La komunumo situas en Yonne, en la nordokcidenta parto de Burgonjo.

Historio
--------

La departemento Yonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. 

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ino Béatrice Clouzeau, kiu do fariĝis la loka urbestro.

Administrado
------------

Branches apartenas al la kantono de Aillant-sur-Tholon, kies ĉefurbo estas Aillant-sur-Tholon. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Auxerre, unu el la tri arondismentoj de la departemento Yonne.

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Yonne
* Kantono de Aillant-sur-Tholon
**Christine O'Grady GREGOIRE** [kristIn gregŭA], naskiĝinta la 24-an de marto 1947, estas nuna guberniestro de Vaŝingtonio, Usono. Ŝi estas membro de la Demokrata Partio. Ŝi enposteniĝis la 12-an de januaro 2005 post rekorde polemika baloto, en kiu ŝi komence ŝajnis malvenki, sed fine venkis sian respublikanan oponanton, *Dino Rossi*, superante lin per nur 133 balotiloj el sume pli ol 2 810 000.

Christine Gregoire en 2008La finaj oficialaj ciferoj estis:

* Christine Gregoire (Demokrata Partio) 1 373 361 (48,8730%)
* Dino Rossi (Respublikana Partio) 1 373 228 (48,8684%)
* Ruth Bennett (Liberecana Partio) 63 465 (2,2585%)

Ŝia antaŭulo en la posteno estis Gary Locke.

Christine Gregoire estas profesie diplomita advokato, kaj servis antaŭe dek du jarojn (1992-2004) kiel la ĉefjuristo (angle: *Attorney General*) de Vaŝingtonio, kaj antaŭ tio ŝi estris (1988-1992) la ŝtatan ministerion pri ekologio. S-ino Gregoire estas katoliko. Ŝia edzo nomiĝas Mike Gregoire. Ili havas du filinojn, Courtney kaj Michelle. Inter ili naskiĝis alia filino, kiu mortis tuj postnaske.

Ŝi estas la dua ina guberniestro en la historio de Vaŝingtonio (la unua estis Dixy Lee Ray). Ŝia elektiĝo faris Vaŝingtonion la unua usona ŝtato en la historio, kiu havis samtempe guberniestrinon kaj du inajn senatanojn (*Patty Murray* kaj *Maria Cantwell*).

Nelonge post la naskiĝo de Christine Gregoire, ŝia patrino fuĝis el mistrakta geedzeco kaj sole patrinis la infanon ĉe bieneto en Auburn, Vaŝingtonio. Post la universitata diplomitiĝo (Universitato de Vaŝingtonio, en la fakoj de retoriko kaj sociologio) ŝi laboris kiel tajpistino, kaj poste kiel enketisto por la ŝtata ministerio pri socialaj kaj prisanaj servoj; tie ŝi ekkonis la estontan edzon.

Ŝi studis juron ĉe Universitato Gonzaga en Spokeno, kaj ricevis sian diplomon, post kio ŝi eklaboris kiel helpĉefjuristo en la oficejo de la ŝtata ĉefjuristo Slade Gorton, respublikano kaj poste usona senatano.

Chris kaj Mike Gregoire loĝas en *Lacey*, antaŭurbo de Olimpio, kiam ili ne rezidas en la Guberniestra Domego.

En 2003 oni diagnozis ĉe ŝi mamkanceron en frua etapo de disvolviĝo. Post ĥirurgio ŝi resaniĝis. Ŝi mencias sian sperton batalante la kanceron en paroladoj pri sanigaj servoj.

Dum siaj jaroj kiel ŝtata ĉefjuristo, Gregoire aktive kaj en gvidanta rolo partoprenis la proceson kontraŭ la tabakaj firmaoj, kaj gajnis por Vaŝingtonio 4 500 milionoj da usonaj dolaroj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Christine Gregoire en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Washington Governor Christine Gregoire Oficiala ŝtata retejo (angle)
* National Governors Association - Washington Governor Chris Gregoire Arkivigite je 2007-04-15 per la retarkivo Wayback Machine Biografio (same angle)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 198717
* GND: 1177292459
* LCCN: n98084672
* VIAF: 43619958
* ISNI: 0000 0000 3350 453X
 |
Segita surfaco de Bentheima sabloŝtono, tipo Gildehaus
Bentheima sabloŝtono sub la Kastelo Bentheim en Bad Bentheim
La Krucifikso de Bentheim farita el Bentheima sabloŝtono
**Bentheima sabloŝtono** estas pura kaj relative fortika sabloŝtono kun regula strukturo, kiu taŭgas por multaj celoj. La ŝtono komence havas helan flavbrunan koloron, kiu pliposte pro eroziiĝo fariĝas pli malhela. Bentheima sabloŝtono estis elfosata en ŝtonminejoj en la Graflando Bentheim en Germanio kaj tie estis indikata kiel 'Bentheimer Gold' (Bentheima oro).

Listo de monumentoj
-------------------

* Monumentoj kaj konstruaĵoj el Bentheima sabloŝtono
* Reĝa Palaco, AmsterdamoReĝa Palaco, Amsterdamo
* Haarlemmerpoort, AmsterdamoHaarlemmerpoort, Amsterdamo
* Trippenhuis Amsterdamo foto: bma.amsterdam.nlTrippenhuis Amsterdamo foto: bma.amsterdam.nl
* Martinituro, GroningenMartinituro, Groningen
* Reformita kirko, Bad BentheimReformita kirko, Bad Bentheim
* Kastelo Bentheim, Bad BentheimKastelo Bentheim, Bad Bentheim
* Reformita kirko, EmlichheimReformita kirko, Emlichheim
* Sankta Plechelmusbaziliko, OldenzaalSankta Plechelmusbaziliko, Oldenzaal
* Granda Kirko - Oude markt, EnschedeGranda Kirko - Oude markt, Enschede
* Dua fazo de la turo de la Nova Preĝejo (Delft)Dua fazo de la turo de la Nova Preĝejo (Delft)
* Statuo de libereco, Novjorko, soklo el Bentheima sabloŝtonoStatuo de libereco, Novjorko, soklo el Bentheima sabloŝtono

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Bentheima sabloŝtono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Sabloŝtono
Areoj verde oni estas parolata la *Portugala de Portugalio*. Flave la insuloj en Atlantiko.
**Eŭropa portugala** (en portugala: *português europeu*, prononce [puɾtuˈɣez ewɾuˈpew]), konata ankaŭ kiel **Luzitana portugala** (*português lusitano*), **Iberia portugala** (*português ibérico*) kaj **Portugala de Portugalio** (*português de Portugal*) aŭ eĉ "norma portugala", "normiga portugala" aŭ "malnovmonda portugala" referencas al la portugala lingvo parolata en Portugalio. La norma portugala prononcmaniero, la prestiĝa normo bazita sur la Eŭropa portugala, estas la referenco por Portugalio, la portugal-parolantaj landoj de Afriko, Orienta Timoro kaj Makao. La vorto "Eŭropa" estis elektita por eviti la ripeton "Portugala portugala" ("português português") kontrasta al la Brazila portugala.

Eŭropa portugala
La lingvo estas la sama kun diferencaj akĉentoj en multaj landoj. Ĝi estas Latinida lingvo, kun influoj el gaelaj, ĝermanaj, greka kaj araba. Ĝi estis parolata en la Iberia Duoninsulo dekomence kiel Galeg-portugala. Pro la formado kaj disvoligo de Portugalio kiel aparta lando ekde la 12a jarcento, la lingvo evoluis en la portugala. En la hispanaj provincoj de Galegio, nome en la norda limo de Portugalio, la indiĝena lingvo estas la galega. La portugala kaj la galega estas tre similaj kaj indiĝenaj parolantoj povas bone interkompreniĝi, ĉar ili kunhavas la saman ĵusan komunan praaĵon; pro tio lingvistoj disputas ĉu temas pri du apartaj lingvoj aŭ pri du dialektoj de la sama lingvo. Portugala kaj hispana ja estas diferencaj lingvoj, kvankam ili kunhavas 89% el la vortotrezoro, sed kun multaj falsaj amikoj kaj tre forta prononca diferenco.

Notoj
-----

1. ↑  "Brazilian Portuguese vs European Portuguese - Learn European Portuguese Online". Alirita la 23an de aprilo 2020.
2. ↑   Urban Multilingualism in Europe: Immigrant Minority Languages at Home and School. Guus Extra, Kutlay Yaǧmur. Multilingual Matters, 2004. 428p. ISBN 9781853597787

Bibliografio
------------

* Cunha, Celso e Cintra, Lindley. Nova Grámática do Português Contemporâneo. 12.ª edição. Lisboa. Edições João Sá da Costa. 1996. ISBN 972-9230-00-5
* Cintra, Luís Filipe Lindley. Estudos de Dialectología Portuguesa. 2.ª edição. Lisboa. Livraria Sá da Costa Editora. 1995. ISBN 972-562-327-4
* Teyssier, Paul. História da língua portuguesa. 6.ª edição. Lisboa. Livraria Sá da Costa Editora. 1994. ISBN 972-562-129-8

* Kategorio Eŭropa portugala en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 689363
 |
La **FIDE** (france *Fédération Internationale des Échecs*, esp: internacia ŝakasocio) estas la tegmenta organizaĵo de la naciaj ŝakasocioj.

Historio
--------

La **FIDE** fondiĝis je la 20-a de julio 1924 en Parizo. La delegitoj de 14 naciaj asocioj antaŭe difinis la bazajn regulojn kaj formis komitaton, kiu ellaboru la statutojn. En la komitato estis:

* la prezidento d-ro Alexander Rueb el Nederlando
* la sekretario Leonard Percy Rees el Anglio
* la kasisto A. Nicolet el Svislando

La 14 landoj estis Argentino, Belgio, Anglio, Francio, Italio, Jugoslavio, Kanado, Nederlando, Pollando, Rumanio, Svislando, Hispanio, Ĉeĥoslovakio kaj Hungario.

Ĝian unua delegitan jarkunvenon post la fondiĝo FIDE havis okaze de intenacia ŝakturniro de Ŝaksocieto Zuriko la postan jaron en Zuriko.

La **FIDE** ekde tiam determinas la regulojn de ŝako. Ĝi krome donas la titolojn grandmajstro, internacia majstro, FIDE-majstro kaj kandidata majstro por ambaŭ seksoj. Ekde 1970 ĝi kalkulas la oficialan ELO-mondrangliston.

La devizo de FIDE estas *Gens una sumus* (latina, Ni estas unu familio).

Ekde la jaro 1927 **FIDE** ankaŭ aranĝis la ŝakolimpikojn kaj ekde 1946 ĝi organizas la oficialajn ŝakmondĉampionadon. Antaŭe ĝi dufoje aranĝis la amatoran ŝakmondĉampionadon, la venkintoj estis Hermanis Matisons (Parizo 1924) kaj Max Euwe (hago 1928).

La transpreno de la aranĝo de la mondĉampionado eblis nur post la 2-a mondmilito pro 2 kialoj:

1. la tiama mondmajstro Alexander Aljechin mortis. Li dum sia regado ne estas interesita doni sian titolon al FIDE.
2. la aliĝo de la tre potenca sovetunia ŝakasocio al FIDE en la jaro 1945.

La forta sovetunia ŝakasocio donis la necesan stabilecon por aranĝi la longajn kvalifikajn turnirojn kaj la mondĉampionadon. Post la disfalo de la sovetunio FIDE perdis fortan partneron kaj ekhavis malfacilaĵojn organizi la mondĉampionadon. Kvereloj kun la 13-an ŝakmondĉampiono Garri Kasparov kaŭzis, ke li retiris el FIDE (1993) kaj formis la PCA - Professional Chess Association (profesia ŝaka asocio). Dum 13 jaroj nun estis ĉiam du mondĉampionoj samtempe. Fine 2006 la maĉo inter Kramnik kaj Topalov reunuigis la du asociojn.

Listo de la FIDE-Prezidentoj
----------------------------

| Nomo | ekde-ĝis | Lando |
| --- | --- | --- |
| **Alexander Rueb** | **1924-1949** | Nederlando |
| **Folke Rogard** | **1949-1970** | Svedio |
| **Max Euwe** | **1970-1978** | Nederlando |
| **Friðrik Ólafsson** | **1978-1982** | Islando |
| **Florencio Campomanes** | **1982-1995** | Filipinoj |
| **Kirsan Nikolajewitsch Iljumschinow** | **ekde 1995** | Rusio (Kalmukio) |

Vidu ankaŭ
----------

* Internacia Tago de Ŝako

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo (angle)
* FIDE ĉe Twitter
Koordinatoj: 49° 40′ 23″ N 12° 37′ 00″ O﻿ / ﻿49.67306 °N, 12.61667 °O﻿ / 49.67306; 12.61667 (mapo)

**Frauentál** (germane: *Hochofen*) estas domaro, kiu situadis en katastraj teritorioj de Přimda kaj Svatá Kateřina u Rozvadova apud hodiaŭa ŝoseo II/605 okcidente de fiŝlago Václavský rybník. Rilate al administra flanko ĝi falis sub Svatá Kateřina, kiu estas parto de municipo Rozvadov.

La unua skribmencio pri domaro sub germana nomo *Hochofen* aperas en parcelaj libroj al la jaro 1726. De la superularo elektita germana nomo *Frauenthal* tiutempe tro ne enviviĝis. Sur mapo el la 19-a jarcento ĝi estas kaptita denove sub nomo *Hochofen* kaj komune kun ĝi ankaŭ ties partoj *Neue* kaj *Alte Zahnhammer*. Ekde la jaro 1716 en la domaro funkciis ferfarejo prilaboranta ferercon el minejoj en Zirkwald apud Rozvadov. Ties trafikado estis finita al la jaro 1872 kaj en la jaroj 1886 - 1925 anstataŭigis ĝin vitrofarejo funkcianta kiel lasta en Tachov-regiono. La domaro estis evidente loĝigita eĉ poste , ĉar pri ĝi kiel pri grupo de domoj mencias en la jaro 1929 Alois Chytil. Sed li ne mencias nombron de loĝantoj, eĉ ne nombron de domoj. Pereo de la domaro okazis post ellandigo de la germana loĝantaro post la jaro 1945. Hodiaŭ estas ĉi tie videblaj akvokanaloj por mueliloj kaj torsoj de industriaj objektoj.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de urbo Přimda (9) |
| --- |
| Kundratice ~ Frauentál (*pereinta vilaĝo*) ~ Malé Dvorce ~ Málkov ~ Mlýnec ~ Přimda ~ Rájov ~ Třískolupy ~ Újezd pod Přimdou ~ Velké Dvorce |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de municipo Rozvadov (6) |
| --- |
| Diana ~ Frauentál (*pereinta vilaĝo*) ~ Hraničky (*pereinta vilaĝo*) ~ Milíře ~ Nové Domky ~ Rozcestí ~ Rozvadov ~ Svatá Kateřina |

 |
orkido kun aerradikoj
bengala figo en Florido, Usono.
**Aerradikoj** estas radikoj kiuj plej ofte sed ne ekskluzive aperas ĉe epifitaj (sur sidantaj (neparazitaj) plantoj). Ili povas kreski supren (negative gravitropaj aerradikoj) aŭ malsupren (pozitive gravitropaj aerradikoj).

Aerradikoj servas sorbi akvon kaj nutraĵojn el la aero. Tiuj radikoj estas ĉirkaŭitaj de spongeca ĉeltavolo nomata *velamen radicum*. Dum pluvo aŭ kiam estas alta aerhumideco tiuj ĉeloj absorbas akvon. La dua bildo montras la pligrandigitan transversan sekcon de orkida aerradiko. La ruĝkoloraj ĉeloj estas lignigitaj kaj tralaseblaj kaj ebligas enlasi nutraĵojn kaj humidecon.

Tre longaj aerradikoj ekzistas ĉe multaj tropikaj grimpoplantoj, ekzemple ĉe monsteroj. Ili helpas provizi la longan planton per akvo kaj nutraĵoj. Se la aerradikoj atingas la grundon ili disbranĉiĝas kaj fariĝas ordinaraj radikoj.

Pli granda kresko de aerradikoj povas esti konsekvenco de la fakto, ke la planto ne sufiĉe povas ensorbi nutraĵojn per la grundradikoj. Ankaŭ nesufiĉa grimpokapablo ĉe grimpoplantoj povas kaŭzi la kreskadon de aerradikoj.

Mangrovoj de la genro *Rhizophora* kreskigas (apud la trunko) ŝosantajn arkoformajn aerradikojn ĉe la branĉoj vertikale pendantaj, kiuj subtenas la planton atingi la grundon. Similaj radikoj ankaŭ troviĝas ĉe aliaj arbospecioj, ekzemple figo (Morusacoj).

Ĉe orkidoj oni ne fortranĉu la aerradikojn krom la mortintajn, se oni volas protekti la planton.

Referencoj
----------

1. ↑  Luftwurzeln - Abschneiden erlaubt?

* Kategorio Aerradiko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Bernicia** estis anglosaksa reglando enhavanta la nunan sudorientan Skotlandon kaj nordorientan Anglion. La reglando konsistis el, proksimume, *Northumberland* kaj *County Durham* en Anglio kaj Berwickshire (parto de la regiono Skotaj Limoj) kaj *East Lothian* en Skotlando.

Antaŭa kelta regno
------------------

Eblas ke estis antaŭa kelta regno. En antikva kimraj poemoj kaj en la verkoj de Nennius estas aludoj al *Bryneich* or *Brynaich*. La nomo *Bernicia* verŝajne devenas de la kelta vorto *Bryneich* aŭ *Brynaich*, kiu signifus "lando de montopasejoj".

Historio
--------

La anglosaksa regno fondiĝis ne post 547, kiam ekregis la unua reĝo (Ida pri kiu estas informoj. Ties nepo, *Aethelfrith*, unuigis Bernicia kaj la apudan regnon *Deira* en 604, tiel estigante la regnon *Northumbria*. Tre mallonge, de la aŭtuno de 633 ĝis 634, la du regnoj disiĝis kaj *Eanfrith*, kiu la antaŭan jaron heredis Northumbria, regis Bernicia.

Reĝoj de Bernicia
-----------------

* 547-559: Ida
* 559-560: Glappa
* 560-568: Adda
* 568-572: Aethelric
* 572-579: Theodric
* 579: Paents
* 579: Inse
* 579: Wheltur
* 579-585: Frithuwald
* 585: Haeren
* 585-593: Hussa
* 593-604: Aethelfrith

De 604 al 616 Aethelfrith estis reĝo de la unuigita regno Northumbria.

Vidu ankaŭ
----------

* Lothian

* Kategorio Bernicia en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **blua linio** (angle *Blue Line*, france *Ligne bleue*) (aŭ linio 5) estas unu el la kvar linioj de la Metroo de Montrealo. Ĝi transiras la arondismentojn Côte-des-Neiges–Notre-Dame-de-Grâce, Outremont kaj Villeray–Saint-Michel–Parc-Extension de la urbo Montrealo en ĝenerala nordorienta/sudokcidenta direkto. La blua linio ligas la stacion *Snowdon* en la kvartalo Côte-des-Neiges al la finstacio *Saint-Michel* en la kvartalo Saint-Michel kaj transiras la oranĝan linion ĉe la stacioj *Snowdon* kaj *Jean-Talon*.

Kompletigita en 1988, la blua linio estas la plej freŝdata kaj la sola linio de la Metroo de Montrealo, kiu ne trapasas la urbocentron de Montrealo. Kun 19,1 milionoj da pasaĝeroj en 2001, ĝia trafiko estas signife pli malalta ol tiuj de la oranĝa kaj verda linioj.

  

Reto de la Metroo de Montrealo

Vidu ankaŭ
----------

* Metroo de Montrealo
* Korporacio de Transporto de Montrealo
* Verda linio (metroo de Montrealo)
* Oranĝa linio (metroo de Montrealo)
* Flava linio (metroo de Montrealo)
* Stacioj de la metroo de Montrealo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Blua linio (metroo de Montrealo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* LA METROO DE MONTREALO
* Oficiala retejo (stm)
* Blua linio (angle/france)

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Ligne bleue (métro de Montréal) en la franca Vikipedio.* 

  


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rMTLMetroo de Montrealo STMstm Stacioj de la metroo de MontrealoL11-Verda L22-Oranĝa L44-Flava L55-Blua |
| --- |
| L55-Blua | 
* Snowdon Rulseĝo L22-Oranĝa
* Côte-des-Neiges
* Université-de-Montréal
* Édouard-Montpetit
* Outremont
* Acadie
* Parc
* De Castelnau
* Jean-Talon Rulseĝo L22-Oranĝa
* Fabre
* D'Iberville
* Saint-Michel
 |
| **Veturanta materialo:** MR-63 • MR-73 • MPM-10 |

 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Blua ŝterno** |
| --- |
|  |
|  |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birda klaso *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Ĥaradrioformaj *Charadriiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Ŝternedoj *Sternidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Procelsterna *Procelsterna* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | **Blua ŝterno** '**Procelsterna cerulea'**Frederick Debell Bennett 1840 |
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Blua ŝterno  |

 |
| v • d • r |

La **Blua ŝterno** aŭ **Blugriza ŝterno** (***Procelsterna cerulea***) estas marbirdo de la ŝternoj aŭ familio de Ŝternedoj.

Aspekto
-------

Temas pri eta ŝterno, 25–30 cm longa kun enverguro de 46–61 cm kaj pezo de 170-285 g. Ambaŭ seksoj estas similaj kaj ne estas plumarŝanĝo laŭ la sezono. Ĝi estas **blugriza supre** kun tre **helgrizaj kapo kaj subaj partoj** kaj subflugiloj; la vosto estas mallonga, griza kaj forkoforma. Pli eta ol la Blankofrunta ŝterno, sed kun **beko (tre akrapinta), okulo kaj kruroj nigraj** kaj la piedoj havas pli helajn retojn (flavecajn). La okuloj estas grandaj kaj aspektas pli grandaj pro la ankaŭ nigraj okulringoj. Junuloj estas similaj sed iom brunaj supre.

Disvastiĝo
----------

Ĝi troviĝas en Samoo, la insularo Kuk, Fiĝio, Franca Polinezio, Kiribato, insularo Marŝaloj, Nov-Kaledonio, Tongo, Tuvalo kaj Havajo kun amerika plilongigo de la teritorio ĉe Paskinsulo kaj aliaj insuloj de Ĉilio. Ĝi iam estis kiel vaganto en Aŭstralio kaj Japanio. Ties natura medio estas malfermaj, neprofundaj maroj en tropikaj kaj subtropikaj regionoj de suda Pacifiko, plej ofte ĉe insuloj.

Kutimoj
-------

Ili manĝas ĉe klifoj aŭ marbordoj, plukas ekde la nestejoj aŭ plonĝas surfacen por kapti fiŝojn, krustulojn kaj kalmarojn.

La **Blua ŝterno** konstruas neston el algoj surgrunde inter rokoj kaj plantoj, kie la ino demetas nur unu brunflavan makulitan ovon. Ambaŭ gepatroj kovas dum pli ol unu monato. Reproduktado komencas aŭguste kaj finas decembre antaŭ la komenco de la fino de la sudhemisfera somero.

La Griza ŝterno (*Procelsterna albivitta*) anstataŭas la specion de la **Blua ŝterno** sude de la teritorio; ambaŭ estis antaŭe konsideritaj kiel ununura specio, sed lastatempe oni konsideras ilin kiel disigitaj.

Referencoj
----------

* BirdLife International 2004. Procelsterna cerulea[*rompita ligilo*]. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  24 Julio 2007.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Blua ŝterno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Blua ŝterno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Blua ŝterno en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* [www.nationalparks.nsw.gov.au/PDFs/tsprofile\_grey\_ternlet.pdf Anglalingva ejo pri Blua ŝterno; aŭstralia registaro]
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Blubarba abelmanĝulo** |
| --- |
|  |
| Blubarba abelmanĝuloBlubarba abelmanĝulo
 |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Koracioformaj *Coraciiformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Meropedoj *Meropidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Nyctyornis* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***N. athertoni*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Nyctyornis athertoni****(Jardine & Selby, 1830) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Blubarba abelmanĝulo  |

 |
| v • d • r |

La **Blubarba abelmanĝulo** *Nyctyornis athertoni* estas granda specio de abelmanĝulo, tio estas birdo de la familio de Meropedoj, kiu troviĝas en Suda Azio kaj pli precize en la Malaja regiono, Hindoĉinio kaj ĝis sudokcidenta Barato, nome Okcidentaj Ghatoj kaj Nepalo. Tiu specio troviĝas en malferma kamparo en makuloj de densa arbaro.

Aspekto
-------

Malkiel aliaj abelmanĝuloj, tiuj ne estas tiom kolorplenaj birdoj ĉar la koloroj estas pli simile malintensaj (malhelaj), sed kiel ĉe aliaj abelmanĝuloj estas birdoj kun longaj vostoj, longaj subenkurbitaj kaj akrapintaj bekoj kaj pintaj flugiloj. Ili estas grandaj abelmanĝuloj, ĝenerale verdaj, kun blua makulo el la subbeko kiu etendiĝas al suba gorĝo kvazaŭ formante la "barbon", kiu nomigas la specion.

Subspecioj
----------

* *Nyctyornis athertoni athertoni*
* *Nyctyornis athertoni bartletti*
* *Nyctyornis athertoni brevicaudata*

Kutimoj
-------

Khao Yai NP, Julio 1994
Kiel aliaj abelmanĝuloj, ili manĝas ĉefe insektojn, nome abeloj, vespoj kaj krabroj, kiuj estas kaptataj dumfluge el gvatejoj kaŝitaj inter foliaro. Ili ĉasas solaj aŭ en paroj, plie ol en aroj, kaj sidas senmove dumlonge antaŭ persekuti sian predon.

Kiel aliaj abelmanĝuloj, ili nestumas en tuneloj ene de sablaj riverbordoj, sed ne formas koloniojn.

Referencoj
----------

* BirdLife International (2004). *Nyctyornis athertoni*. *Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj*, eldono de 2006. IUCN 2006. Elŝutita 06a Majo 2006. Ne minacata

* Blubarba abelmanĝulo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Blubarba abelmanĝulo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Blubarba abelmanĝulo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 246759
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Blua igvano** |
| --- |
|  |
| 
 |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Reptilioj *Sauropsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Skvamuloj *Squamata* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | *Iguanedoj* *Iguanidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Cyclura* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***C. lewisi*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Cyclura lewisi****Grant, 1940 |
|
|
|
| Konserva statuso |
| CR |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Blua igvano  |

 |
| v • d • r |

**Blua igvano** (*Cyclura lewisi*) estas bestospecio el la klaso de reptilioj, ordo de lacertoj. La besto longas kelkfoje eĉ 1,4m kaj vivas sur la Kajman-insuloj.

Ĝi ricevis la nomon pro tio, ke la blua igvano matene havas grizkoloron, sed ĝi bluiĝas dumtage, danke al la sunbriloj. La plej belan azurbluan koloron havas la dominantaj maskloj dum la pariĝa periodo. Sed ili bluiĝas, se iu ĉagrenas ilin aŭ pro sento de danĝero. La malpli altrangaj maskloj grizkoloras eĉ dum la pariĝa periodo, ili bluiĝas, se aperas esceptema (seksarda) femalo. La efiko de la bluaj pigmentoj kaj ties kemia konsisto ankoraŭ hodiaŭ estas nekonataj.

La besto estas tre endanĝerigita: en 2001 oni nombris nur 25 ekzemplerojn. Komence ĉasis ĝin la homo – en la 18-19-a jc.- ĉar ĝi estis la plej granda besto sur la insulo. Poste ĉasis ĝin ankaŭ dorlotbestoj de la homoj (hundoj, katoj) .

La plej grava minaca afero estis por ili, kiam komenciĝis marbordaj konstruadoj antaŭ jardekoj, kio pereigis ĝiajn vivmediojn.

La igvanoj manĝas vegetaĵojn, nun jam eĉ homajn ornamplantojn.

Oni nuntempe (2005) multigas ilin per kovigo de la ovoj kaj sur aparta areo (27-ha botanika ĝardeno).

* Blua igvano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Blua igvano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Blua igvano en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Divorco**, **eksgeedziĝo**, **eksedziĝo** aŭ **eksedziniĝo** estas formala, jura dissolvo de geedzeco. En la landoj, kie divorcoj estas permesitaj, ambaŭ personoj povas, se ili deziras, denove geedziĝi kun aliaj personoj. La stato *divorcinta* estas apud *needz(in)iĝinta*, *edz(in)iĝinta* kaj *vidv(in)a* unu el la kvar civilaj statoj kutimaj en la plej multaj landoj. Tamen ne en ĉiuj juraj sistemoj eblas divorco, kaj ekzistas granda diverseco da leĝaj kondiĉoj por divorco. Ekzemple en multaj landoj oni devas certan periodon vivi dise antaŭ ol povi divorci.

Oni devas distingi inter divorco kaj nura aparteco de geedzoj, ĉe kiu la geedzeco ne estas formale dissolvita.

Divorco en diversaj religioj
----------------------------

Pli-malpli amplekse, divorco estas permesata ĉe ĉiuj la plej disvastigitaj religioj, ankaŭ en tiuj kristanaj, escepte de tiu katolika. Ĉi-rilate, atenta rigardo al eksterkatolikismo montras ke, ĝuste la katolika prigeedzeca juro estas unikaĵo, kiu fundiĝas, interalie, sur la evangelia moto (Mt 19,16) : *"Quod ergo Deus koniunxit, homo ne separet"* (Kion tial Dio kunigis tion homo ne separu). 

La ortodoksa kristana eklezio konfesas la sakramentecon de la geedzeco kaj do kontraŭas divorcon, sed poste estas koncedita dua kaj tria geedziĝo: en tiuj kazoj ne temas pri vera kaj propra sakramento, sed nur pri beno, kaj la geedzoj ne rajtas ricevi Eŭkaristion laŭ du (en la dua geedziĝo) aŭ tri (en la tria) jaroj, sed fine la Komunio estas koncedita (pro mizerokordo).

Ĉe kristanaj protestantoj, ĉe kiuj la geedziĝo ne estas sakramento, la situacio estas malsama kaj, se resumi mallonge, praktike divorco estas ĉiam koncedita.

Ĉe la anglikana eklezio la divorcitoj rajtas aliri novan laŭritan geedziĝon: tio okazas post kiam Enriko la 8-a ribelis al la roma Papo rifuzinta lian novan geedziĝon: kio estis la kaŭzo de la malunuiĝo de anglikismo el katolikismo.

La Get indikas la proceduron en judismo.

Lingva noto
-----------

La nociojn "eksedziĝi", "eksedziniĝi" kaj "eksgeedziĝi" oni ankaŭ povas redoni per la unusola internacia verbo "divorci", tiu neologismo estas sufiĉe disvastiĝinta kaj en plejparte da vortaroj.

Vidu ankaŭ
----------

* Geedziĝo
* Nupto

Referencoj
----------

1. 1 2  Laŭ NPIV, paĝo 249
2. ↑  divorco en reta-vortaro.de

* Kategorio Divorco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Divorco en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
**Divoŝ,** serbe **Дивош,** slave **Divoš,** hungare **Diós** [diOŝ] estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojevodio, en distrikto Srem (regiono), en municipo de Sremska Mitrovica.

Divoŝ situas en la mapo en la verda municipo
Preĝejo de Divoŝ

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 56  km²
* Koordinatoj: 45°06′24″N 19°30'19″E
* Alto super marnivelo: 152 m
* Loĝantaro: 1580
* Poŝtkodo: 22232
* Telefonprefikso: 22
* Aŭtokodo: SM

Situo
-----

Divoŝ situas laŭ rojo. La vilaĝo konsistas el 3 partoj.

Historio
--------

La unua mencio devenis el 1404 laŭ tiama hungara ortografio *"Dyos"*. Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Aŭstrio-Hungario, al Szerém, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Dum la 2-a mondmilito la vilaĝo apartenis al tiam sendependa Kroatio. En 2002 loĝis en Divoŝ 1585 homoj, (1463 serboj (93 %), 29 jugoslavianoj, 11 kroatoj kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* ortodoksa preĝejo omaĝe al Sankta Georgo

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

Komunumoj pri *Dió* (=juglando) en Hungara reĝlando
---------------------------------------------------

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Diófás | Diófás | Diómál | Diós | Diós | Diósad | Diósberény |
| Diósd | Diósgyőr | Dióshalom | Diósjenő | Dióskál | Dióspatak | Diósviszló |
| Felsődiós | Homokdiód | Tótdiós |  |  |  |  |

* Kategorio Divoŝ en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Dixon Lanier Merritt** (1879 – 1972) estis poeto kaj humuristo. Li estis eldonisto de la matena ĵurnalo *Tennessean*, de Naŝvilo, Tenesio, Usono, kaj Prezidanto de la *American Press Humorists Association* (usona asocio de humuristaj ĵurnalistoj).

Li famiĝis pro tre konata limeriko pri pelikano en 1910:

> 
> *A wonderful bird is the pelican,*
> *His bill will hold more than his belican,*
> *He can take in his beak*
> *Enough food for a week*
> *But I'm damned if I see how the helican!*
> 

Kies traduko povus esti io kia "Mirinda birdo estas la pelikano, Lia beko tenas pl iol lia belikano, Li povas preni en sia beko, Sufiĉe da manĝo por unu semajno, Sed diable se mi vidas kiel helikano".

Tiu limeriko, kiu poste ricevis multajn ŝanĝojn, estis inspirita de poŝtkarto sendita al li de legantino de lia ĵurnalo kiu estis vizitanta la strandojn de Florido. Ĝi estas ofte misatribuita al Ogden Nash kaj estis amplekse miscitata. Ĝi aperas en nombro de studaj verkoj pri ornitologio, inklude "Manual of Ornithology: Avian Structure and Function," de Noble S. Proctor kaj Patrick J. Lynch, kaj en kelkaj aliaj.

Notoj
-----

1. ↑   Salt Grass Flats – Pelicans. Arkivita el la originalo je 2006-07-19. Alirita 2013-01-23.

* Kategorio Dixon Lanier Merritt en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Pál Auer,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Auer Pál** estis hungara advokato, parlamenta deputito. Lia nobela antaŭnomo estis *alsóterényi* ekde 1910, lia pseŭdonimo estis *Avar Pál*.

Pál Auer naskiĝis la 3-an de oktobro 1885 en Budapeŝto, li mortis la 21-an de junio 1978 en Parizo.

Biografio
---------

Pál Auer devenis el riĉa juda familio. Li maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1903, poste li doktoriĝis pri juro en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1908. Li plustudis en Vieno kaj Londono, fine li advokatiĝis post 2 jaroj. En 1911 li malfermis propran oficejon, kie li specialiĝis pri la interna juro. Li batalis dum la 1-a mondmilito, dum la Hungara Sovetrespubliko li loĝis en Vieno. Tiutempe li partoprenis en internaciaj kunsidoj pri la postmilita stato. Inter la mondomilitoj li denove estis privata advokato, sed ekde 1943 li estis ankaŭ aktiva politikisto en kamparana partio. Dum la nazia erao (1944) li kaŝiĝis. En 1945 li estis parlamentano, en la sekvanta jaro diplomato en Parizo. En 1947 li ne revenis, sed li estis ĵurnalisto ĝismorte en Parizo. Dum la hungara revolucio de 1956 li estis pariza raportisto de Radio Libera Eŭropo.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Idegen költők* (kunaŭtoro, poemoj, tradukaĵoj, 1906)
* *Becsület és becsületsértés* (jura studo, 1908)
* *A magyar középosztály forradalma* (politika studo, 1913)
* *Das Páriser Völkerbundabkommen* (1920)
* *Protekcio de etnaj minotitadoj*
* *L'ONU. Ce qu'elle est. Ce qu'elle devrait être* (1962)
* *Fél évszázad* (rememoroj, 1971)
* *Elkerülhető-e a harmadik világháború?* (politika studo, 1977)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 696932
* GND: 1148582819
* VIAF: 67495352
* ISNI: 0000 0001 0982 790X
* BIBSYS: 90816817
* NKC: mzk2012699501
 |
**Ankilostomozo** (PIV) estas parazita infekto per ankilostomoj (PIV). Du specioj de ankilostomoj atakas la homon: *Ancylostoma duodenale* (grek-latine "duodena hokulo") kaj *Necator americanus* (latine: "amerika murdisto").

Ili estas hokformaj nematodoj, kiu similas al 0,5-2 centimetraj, flavetaj fadenetoj, kies larvoj troviĝantaj sur la tero penetras tra la haŭto, plej ofte de la plandoj de la nudpieduloj, eniras en la limfan kaj sangan cirkuladon, alvenas al la pulmoj, bronkoj, laringo, stomako kaj finfine al la maldika intesto, kie ili fiksiĝas kaj maturiĝas. Tiuj parazitoj kaŭzas gravan anemion, lakson kaj aliajn digestajn perturbojn, palecon, malfortecon, apation, malfacilan spiradon ktp. Ĉe infanoj oni ofte rimarkas nervozecon, sendormecon, abdomenan ŝvelon, intestajn gasojn, koran dilatiĝon kaj edemon de la manoj kaj piedoj; ili kreskas malrapide kaj disvolviĝas nesufiĉe.

PreventoEn regiono infektita de ankilostomoj nepre ne marŝu nudpiede. La necesejon zorge malinfektu per kalkosolvaĵo aŭ iu alia desinfektaĵo. La banejo kaj ties diversaj iloj, la vestoj ktp. devas esti skrupule puraj. Uzu nur trinkeblan akvon por trinki kaj irigacii. Fruktojn, legomojn, salatojn ktp. tre zorge lave purigu. La loĝantaron oni devas instrui pri la meĥanismo de kontaĝo kaj la nepre necesaj antaŭzorgoj; krome oni devas ĝin ekzameni por individuigi la parazitportantojn kaj submeti ilin tuj al kuracado.
Terapioper kontraŭvermaj medikamentoj - benzimidazoloj kiel Albendazolo, Mebendazolo.

* Kategorio Ankilostomozo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Portreto de sidanta akondroplazia nano, de hispana pentristo Diego Velázquez, kiu pentris aliajn nanojn, kiel en Las Meninas.
Seneb kaj lia edzino. Akondroplazio en la Antikva Egipto.
**Aĥondroplazio** (aŭ akondroplazio) estas displazio de ostoj okazigita de genetika malordo kaj ĉefa kaŭzo de naneco. Ties ĉefa trajto estas mallongeco de la membroj, dum la trunko estas de averaĝa grando. La 75% de la okazoj estas novaj mutacioj kaj la 25% cetera estas memkorpaj dominantaj malordoj, tio estas, hereditaj de gepatroj. La malordo konsistas en modifaĵo de la DNA kiu generas ŝanĝojn en la ricevilo de la faktoro de kresko 3a de la fibroblastoj, kio siavice generas nenormalecon en la formado de kartilago kaj, sekve, en la kresko de la ostoj. Tiu malordo okazas al unu el ĉiuj 25 000 ĵusnaskitoj vivaj. Estas la plej ofta tipo de naneco kaj estas karakterizata per malalteco dumnaske kaj per serio de disformoj, inter kiuj makrocefaleco, hipoplazio de la makzela areo, mallongeco de la longaj ostoj inklude fingrojn ktp. La fenotipia diagnozo estas evidenta en ajna el la vivetapoj, kaj foje eĉ dum la antaŭnaska periodo.

La personoj kun tiu genetika mutacio havas 50 % de probableco naski propran filon kun la sama malordo. Se du personoj kun akondroplazio havas filon, estas 50% de probableco ke tiu heredos la malordon, 25% de probableco havi bebon de averaĝa alteco kaj 25% de probableco ke la bebo havos tion kio estas konata kiel "duobla dominanteco" de la akondroplazio. Tiu lasta estas, ĉiuokaze fatala en la infanaĝo. La beboj kiuj naskiĝas kun duobla dominanteco prezentas tre malgrandajn ripojn, same kiel gravajn cerbajn misordojn.

La kutima staturo de personoj kun akondroplazio estas de 131 centimetroj ĉe viroj kaj de 123 centimetroj ĉe virinoj; sed, la staturo povas esti tiom malalta kiom 62,8 cm.

  

|  |  |
| --- | --- |
|   | Bonvolu atenti la konsilon rilate al artikoloj pri medicinaj temoj! |

Notoj
-----

1. ↑   Wynn J, King TM, Gambello MJ, Waller DK, Hecht JT (2007). Mortality in achondroplasia study: A 42-year follow-up (en angla) 143 (21). Am. J. Med. Genet. A. pp. 2502-11. PMID 17879967. doi:10.1002/ajmg.a.31919.
2. ↑   Wynne-Davies, R.; Walsh, W. K.; Gormley, J. (1a de novembro 1981). «Achondroplasia and hypochondroplasia. Clinical variation and spinal stenosis». Bone & Joint Journal (en angla). 63-B (4): 508-515. ISSN 2049-4394. PMID 7298674. Arkivita el la originalo en la 25a de septembro 2017. Konsultita la 18an de julio 2020.
3. ↑  «Qué aspecto tienen?». acondroplasiabg.blogspot.cl. En hispana. Konsultita la 18an de julio 2020.

* Kategorio Aĥondroplazio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 697127
 |
La **Aĝuthaja Regno** (/ɑːˈjuːtəjə/; en taja: อยุธยา, taja prononco: [ʔajúttʰajaː]; literumita ankaŭ Ayutthaya, Ayudhya aŭ Ayodhaya) estis regno en Siamo kiu ekzistis el 1350 ĝis 1767. Aĝuthaja estis amikema rilate al komercistoj, kiel ĉinoj, vjetnamanoj, portugaloj, hindoj, japanoj, koreoj, persoj kaj poste hispanoj, nederlandanoj, angloj kaj francoj, kaj permesis ilin setligi vilaĝojn ekster la muregoj de la ĉefurbo, nomita ankaŭ Aĝuthaja.

Aĝuthaja (plej sudokcidente) kaj Sudorienta Azio ĉ. 1707-1767.En la 16a jarcento, ĝi estis priskribita de eksterlandaj komercistoj kiel unu el la plej grandaj kaj riĉaj urboj en Oriento. La kortego de la reĝo Narai (1656–1688) havis fortajn ligojn kun tiu de la reĝo Ludoviko la 14-a de Francio, kies ambasadoroj komparis la urbon laŭ grando kaj riĉo kun Parizo.

Ĉirkaŭ 1550, la vasaloj de la regno inkludis kelkajn urbo-ŝtatojn en la Malaja Duoninsulo, Suĥothai, Lan Na kaj partojn de Birmo kaj Kamboĝo. Tiu parto de la regna historio estas foje referencata kiel la "Aĝuthaja Imperio".

En fremdaj rakontoj, Aĝuthaja estis nomita Siamo, sed multaj fontoj diras ke la popolo de Aĝuthaja nomis sin mem Tai, kaj sian regnon Krung Tai (en taja: กรุงไท) signife 'Taja lando' (กรุงไท).

Notoj
-----

1. ↑   Hooker, Virginia Matheson (2003). A Short History of Malaysia: Linking East and West. St Leonards, New South Wales, AU: Allen & Unwin. p. 72. ISBN 1-86448-955-3. Alirita la 5an de julio 2009.

* Kategorio Aĝuthaja en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ius ad bellum** esprimas la nocion pri rajto je milito. Per tiu ĉi esprimo estas esprimita la rajto de ŝtatoj gvidi la justan militon, aŭ jam atakeman aŭ jam defendeman. la milito estas ekstrema maniero, per kiu eblas solvi la disputojn inter la nacioj, sed iam ĝi estas ununura kaj necesa rimedo por atingi la rajton.

**Ius ad bellum** supozas, ke la milito okazas eksplicite por justa celo, per kiu estas renovigo de ordo inter la nacioj.

Kondiĉoj de la justa rajto por la milito:

1. proklamo de laŭleĝa aŭtoritato
2. justa kaj adekvata kaŭzo
3. neceseco kaj neevitebleco (la milito estas la lasta rimedo)
4. verŝajna espero por sukceso (ne estas permesite gvidi la militon, kiu ne havas esperon pri sukceso)

El la donitaj kondiĉoj do rezultas, ke plenumas ilin kutime nur la defendemaj militoj. Sed ankaŭ estas necese malkonsenti kun radikala pacifismo, kiu rifuzas eĉ la justan militon.

Kritikoj
--------

Laŭ la supre menciitaj kondiĉoj por kelkaj kritikantoj estas facile pruvi, ke kelkaj militoj konsiderataj justaj laŭ diversaj institucioj povus ne esti tiaj, ĉar tre ofte ne estas ĝenerala interkonsento pri ĉefe unua kaj dua kondiĉoj. Ekzemple por plej parto de ŝtatoj, Unuiĝintaj Nacioj estas sufiĉe laŭleĝa aŭtoritato, sed por kelkaj fakuloj ne tiom, ĉar ĝi ekzistas nur ekde la fino de la Dua Mondmilito kaj el ties fino. Krome la "justa kaj adekvata kaŭzo" povas esti konsiderata tia aŭ maltia, ekzemple antaŭ kaj post la invado de Irako farita de Usono kaj aliaj landoj: dekomence la ekzistado de precizaj amasarmiloj (inter aliaj tiam menciitaj kaŭzoj) kaj la intencoj de la tiam iraka prezidento kialis tiun invadon; post ĝi la evidento de la ekzisto de tiuj armiloj malaperis.
**Bay City** (signife Golfurbo) estas urbo en la Kantono Bay County en la usona subŝtato Miĉigano. Ĝi estas ĉe la bazo de la Golfo Saginaw en la Lago Hurono. En la popolnombrado de 2010, estis 34 932 loĝantoj, kaj ĝi estas la ĉefa urbo de la Metropola statistika regiono Bay City, kiu siavice estas inkludita en la Kombinita statistika regiono Saginaw-Midland-Bay City. La urbo, kun la najbaraj Midland kaj Saginaw, formas la metropolan regionon Greater Tri-Cities de Centra Miĉigano, kiu estis ĵuse renomita *Great Lakes Bay Region*. 

La urbo estas geografie dividata de la rivero Saginaw, kaj veturi inter la orienta kaj okcidenta flankoj de la urbo estas eble tra kvar modernaj baskul-tipaj moveblaj pontoj: nomo Liberty Bridge, Veterans Memorial Bridge, Independence Bridge, kaj Lafayette Avenue Bridge, kiuj permesas grandajn ŝipojn veturi facile laŭ la rivero. La urbo disponas de la flughavenoj MBS International Airport, en najbara Freeland, kaj James Clements Municipal Airport.

Famaj lokanoj
-------------

* Madonna

Vidu ankaŭ
----------

* Bay City (Teksaso)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bay City (Miĉigano) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Retejo de Bay City, Michigan
* Bay City Convention & Visitors Bureau
* Bay Area Chamber of Commerce – Bay City


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 694531
* GND: 4509037-3
* LCCN: n81037331
* VIAF: 150104590
 |
**Drakoj kaj Galerioj** aŭ **Danĝerejoj kaj Drakoj** (angle *Dungeons & Dragons*, foje ankaŭ "Drakoj kaj Danĝerejoj") estas surtabla rolludo, origine kreita de Gary Gygax kaj Dave Arneson, kaj unue publigita en 1974 de la firmao Tactical Studies Rules (TSR). Nuntempe Drakoj kaj Galerioj estas eldonata de la firmao Wizards of the Coast kiu aĉetis TSR en 1997. Drakoj kaj Galerioj nun ekzistas en la kvina versio. En la tria versio unufoje la permisilkondiĉoj estis malstreĉitaj kiuj estis antaŭe tre striktaj. La bazregullibro estas atingebla per la Libera Ludpermisilo (Open Game Licence). Tio ebligis al multaj produktantoj krei diversajn pliajn eldonojn.

Drakoj kaj Galerioj estas rolludo en kiu ĉiu ludanto rolas specifan rolulon. Tiuj roluloj trairas imagitajn aventurojn en fantazia mondo. Unu ludestro servas kiel gvidanto kaj rakontanto, dume li aranĝas la tablan scenejon, kie la aventuroj okazas kaj rolas la loĝantojn. La roluloj formas grupon kiu interagas kun la loĝantoj de la sceno. Kune ili solvas dilemojn, engaĝiĝas en bataloj kaj akiras trezorojn kaj scion. Tiamaniere la roluloj akiras spertpoentojn kaj iĝas pli kaj pli fortaj.

Ĵetpluredroj
La anglan vorton *dungeons* en ĉi tiu kunteksto oni povas traduki kiel "galerioj" (subteraj koridoroj aŭ trairejoj), "loĝejturoj", "subterejoj" aŭ "subteraĵoj". Temas pri subteraj labirintoj, en kiuj oni batalas monstrojn kaj serĉas trezorojn. Ne temas pri ĉefturoj aŭ karceroj.

Vidu ankaŭ
----------

* Pensmaniero (Drakoj kaj Galerioj)

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2000-08-18. Alirita 2014-11-26.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Drakoj kaj Galerioj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Drakoj kaj Galerioj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Reguloj de la ludo en Esperanto
* La sistemo de magio por magiistoj en tiu ĉi rolludo (pli precize tradukita kiel "Ublietoj kaj Drakoj"), devenis (laŭ la akgnosko de Gygax kaj Arneson) surbaze de novela serio nomata La Mortanta Tero aŭtorita de Jack Vance, parto el kio tradukiĝis en Esperanto kaj haveblas senpage kiel bitlibroj.
**Jenő Jablonszky** [jablonski], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Jablonszky Jenő** estis hungara-usona geologo, botanikisto, paleontologo. Lia nomo estis en Usono **Eugene Jablonsky**, lia botanika nomo estis **Jabl**.

Jenő Jablonszky naskiĝis la 5-an de aprilo 1892 en Miskolc, li mortis la 24-an de aprilo 1975 en Novjorko.

Biografio
---------

Jenő Jablonszky akiris diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1913, poste li plustudis en universitatoj de Berlino kaj Breslau. Post siaj studoj li eklaboris kiel paleontologo en geologia instituto en Budapeŝto. Dum la 1-a mondmilito li estis soldato kaj militkaptito. Li havis gravan postenon dum la Hungara Sovetrespubliko, tial post la falo li rifuĝis al Pollando, kie inter 1920 kaj 1927 li estis geologia esploristo pri naftoj. Li aliĝis al usona firmao kaj esploris naftojn en Aŭstralio (1930–1933), Meksiko, Kanado, Alasko. Li ricevis usonan ŝtatanecon en 1938. En 1960 li pensiuliĝis kaj li reorganizis la kolektojn de la Euphorbiaceae en botanika ĝardeno en Novjorko. Li edziĝis en 1919, lia edzino naskis filinon en la sekva jaro.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A tarnóci mediterrán korú flóra* (disertaĵo, 1914, germane 1915)
* *Euphorbiaceae* (1916)
* *Magyarországi karbonkori algák* (1918)
* *Euphorbiaceae. Botany of the Guyana Highland* (1967)
* *Notes on Neotropical Euphorbiaceae 4. Monograph of the Genus Actinostemon.* (1969)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 675056
* GND: 128117257
* VIAF: 305974066
* SUDOC: 243985525
 |
**Frechilla de Almazán** [freĈIlja dealmaZAN] estas municipo de Hispanio, en la regiono Kastilio kaj Leono, provinco Sorio kaj komarko *Komarko de Almazán* en la sudcentro de la provinco.

Geografio
---------

*Komarko de Almazán* en la sudcentro de la provinco Sorio.
Loko de Frechilla de Almazán en la provinco Sorio.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 25,68 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 20 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 200 loĝantojn el la 1940-aj jaroj. 

Ĝi distas 44 km de Sorio, provinca ĉefurbo. Kaj limas kun Almazán, Coscurita kaj Adradas. Ĝi enhavas la loĝlokojn Frechilla de Almazán, La Miñosa kaj Torremediana.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 10-a jarcento.

Meze de la 19-a jarcento la teritorio de la municipo pliiĝis ĉar ĝi aligis La Miñosa kaj Torremediana.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), kaj brutobredado (ŝafoj kaj bovoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun kultura kaj rura turismo, piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj estas la preĝejoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de provinco Sorio

Notoj
-----

Bibliografio
------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rRegiono de Almazán |
| --- |
| Adradas• Alentisque• Almazán• Arenillas• Barca• Barcones• Berlanga de Duero• Borjabad• Caltojar• Centenera de Andaluz• Coscurita• Escobosa de Almazán• Frechilla de Almazán• La Riba de Escalote• Maján• Matamala de Almazán• Momblona• Morón de Almazán• Nepas• Nolay• Rello• Soliedra• Taroda• Velamazán• Velilla de los Ajos• Viana de Duero |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 350963
 |
**Dunavac**, serbe **Дунавац** estas komunumo en Serbio en municipo Palilula. Ankaŭ foraj domaroj apartenas al la komunumo.

Dunavac
 troviĝas en la nigra parto de Serbio
Loko de Dunavac
 en municipo Palilula

Bazaj informoj
--------------

* Loĝantaro: 603 en 2002
* Poŝtkodo:
* Telefonprefikso: +381-011
* Aŭtokodo: BG

Situo
-----

Dunavac situas en sud-okcidenta parto de Banato, Danubo preterfluas. La loknomo devenas de apuda rojo signifanta "Malgranda Danubo". La serba ĉefurbo troviĝas je 31, Opovo je 5 km-oj.

Historio
--------

La komunumo fondiĝis en 1947. Ekde 1965 Dunavac apartenas al municipo Palilula. En 2002 vivis tie plejparte serboj (92 %).

Eksteraj partoj
---------------

Dunavac administras ankaŭ domaron "Besni Fok" (origine **Бесни Фок**), kiu situas 9 kilometrojn for. La loko estas ŝatata de fiŝkaptistoj.

Domaro Preliv (origine **Прелив** situas de Dunavac je 2.5, *Besni Fok* je 5 km-ojn. En Preliv ne estas akvodukto.

Domaro **Ŝiroka Greda** (Широка Греда) situas proksime de kanalo.