La **Liberigo de Francio** estis la periodo, fine de la Dua Mondmilito, kun la progresiva rekonkero fare de la aliancanoj de la regionoj de la metropola Francio okupitaj ekde 1940 fare de la armeo de la nazia Germanio kaj de la faŝisma Italio.

Politike, tio tradukiĝis per la fino de la Okupacio de Francio, la fino de la reĝimo de Vichy kaj la starigo de la provizora registaro de la Franca Respubliko.

Historia kunteksto
------------------

La 3-an de septembro 1939 komenciĝis la Dua Mondmilito. La germana ofensivo en Francio komenciĝis printempe de 1940 kaj, la 22-an de junio 1940, la franca registaro subskribis la armisticon kun la nazia Germanio. Tiam komenciĝis periodo nomita okupo :

* la nordo de Francio estis okupita de la germana armeo : tio estis la okupita areo ;
* la sudo de Francio restis libera : tio estis la libera areo, kie ekloĝis la registaro de Vichy regata de Philippe Pétain
* Alzaco kaj Mozelo estis aneksitaj de Germanio ;
* la departementoj Nord kaj Pas-de-Calais estis aneksitaj al la germana registaro de Bruselo ;
* diversaj areoj (aparte bordoj) estis klasitaj « malpermesitaj areoj ».

Tiam ekestis movadoj por enlanda rezistado kaj eksterlanda rezistado, plejmulte regataj de generalo de Gaulle de Londono. La celo de tiu rezistado estis liberigi Francion el germana okupo kun helpo de la aliancanoj (precipe la Unuiĝinta Reĝlando kaj Usono), aŭ almenaŭ incitadi la trupojn de la nazia Germanio.

Disvolviĝo de la Liberigo
-------------------------

### Liberigo de Alĝerio en 1942

La liberigo de Francio komenciĝis per la alianca albordiĝo en la franca Norda Afriko.

### Antaŭanonco : liberigo de Korsikio, aliaj mallongegaj liberigoj

 Pli detalaj informoj troveblas en artikoloj USS Corsica kaj Liberigo de Korsiko.
La liberigo de Korsiko komenciĝis kun la liberigo de Ajaccio, unua liberigita franca urbo, la 9-an de septembro 1943 kaj finiĝis per la liberigo de Bastia, la 4-an de oktobro 1943, kiu estas la dato de la tuta liberigo de Korsikio, fare de korsikaj patriotoj helpe de italaj soldatoj.

### 6-a de junio 1944 : la albordiĝo en Normandio

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Batalo de Normandio.
La 6-an de junio 1944, la aliancaj trupoj (Unuiĝinta Reĝlando, Usono kaj Kanado) lanĉis amfibian ofensivon al la regiono de Caen, en Normandio. Tiu ampleksa operaco estas konata kiel *Operaco Overlord* kaj la dato kiel *D-day* (Tago T).

### 15-a de aŭgusto 1944 : la albordiĝo en Provenco

 Pli detalaj informoj troveblas en artikoloj albordiĝo en Provenco, Liberigo de Marsejlo, Liberigo de Toulon kaj Liberigo de Nice.
### La progreso en Francio

La okcidenteŭropa fronto la 1-an de septembro 1944
La fronto en la orienta Francio, la 5-an de septembro 1944
 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Kronologio de la Liberigo en Francio.
La 11-an de aŭgusto, la parizaj fervojistoj ekstrikis.

La pariza polico partoprenis en la insurekcia movado, kiu komenciĝis en la 19-a de aŭgusto kaj finiĝis per la liberigo de Parizo la 25-an de aŭgusto.

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Liberigo de Parizo.
* Liberigo de la sud-okcienta kaj centra Francio :

La germana generalo Botho Henning Elster submetiĝis al la usona armeo la 14-an de septembro 1944 en Beaugency.
* La progreso en la orienta Francio :

Fine de aŭgusto 1944, la germana armeo momente sukcesis regi la antaŭiron de la aliancanoj, dank'al defendaj pozicioj, sur la tuto de la okcidenta fronto.

La germana kapitulaco
---------------------

Post la liberigo de Parizo, la konflikto daŭris. Belgio estis liberigita en aŭgusto-septembro, poste angla-usona trarompa provo en Nederlando (operaco Market Garden) malsukcesis.

La 7-an de majo 1945, en Reims, la germana generalo Jodl subskribis kontrakton pri senkondiĉa kapitulaco. La morgaŭon, la 8-a de majo, en Berlino marŝalo Keitel subskribis, siavice, la senkondiĉan kapitulacon de la Nazia Germanio, la Dua Mondmilito finiĝis en Eŭropo sed la milito daŭris en Pacifiko.

Referencoj
----------

Aneksaĵoj
---------

* Liberigo de Francio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

### Vidu ankaŭ

* Purigo post la liberigo en Francio
* Kronologio de la liberigo en Francio
* Kronologio de la Dua Mondmilito
* Liberigo de Belgio kaj Nederlando
* Registara komisiono de Sigmaringen, ekziliĝinta registaro de la reĝimo de Vichy.

### Eksteraj ligiloj

* Virtuala ekspozicio pri la Liberigo Arkivigite je 2011-07-20 per la retarkivo Wayback Machine - Interretejo de la Regiona Centro *Résistance et Liberté* de Thouars (79)
* La Liberigo de Francio, datoj de la Liberigo laŭ urboj.



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Dua Mondmilito |
| Portala ikono | Portalo pri Francio |