recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La **tunicelo** (aŭ *tuniketo*) estas unu el la liturgiaj ornatoj en uzo en la kristana Liturgio, nome en la Katolika Eklezio kaj Eklezio de Anglio. (Latine: "tunicella".

Tunicela, iama **tunicelo** uzata kiel ekstera liturgia vesto de la subdiakono.
Hodiaŭ la tunicelo prezentiĝas precize kiel la dalmatiko: ĝin konstituas ŝtofa retangulo, kun truo en la centro, tra kiu pasas la kapo, kiu refalas antaŭe kaj malantaŭe. Ĝia kvadrata formo estas adherigita al la korpo pere de ligiloj.
Kiam tiu ornato estas vestita de diakono oni ĝin nomas dalmatiko, kiam estas vestita de subdiakono estas nomata *tunicelo*. Origine ili estis malsamformaj: la dalmatiko ĝin vestis la altaj moŝtuloj, la tunicelo (laŭlitere *eta tuniko*) estis malpli riĉornata: kaj tiuj diversaj formoj pasigis en la liturgian uzon Nun ili estas egalaj.

En solenaj mesoj (katolikaj) la pastro vestas kazublon (gotikan aŭ modernan), la diaskono la dalmatikon, la ĉefdiakono (nur en la *pontifikaj mesoj) la pluvialon. La episkopo (por evidentigi la sacerdotan plenecon) dum la pontifikaj ceremoniaj submetas jen kazublon jen dalmatikon jen tunicelon.*

Tunicelo kutime estas konfekciita per altvalora ŝtofo, kaj ornamita per brodadoj kaj/aŭ galonoj, kaj kiel la aliaj ornatoj povas esti diverskolora (viola, ruĝa, verda, blankaj, nigra aŭ roza).

Bibliografio
------------

* Theodor Bogler, Art. *Tunicella*, in: *Lexikon für Theologie und Kirche*, Bd. 10, Herder, Freiburg (Breisgau) 2. völlig neu bearbeitete Auflage 1965, Sp. 404.
* Walter von Arx, Art. *Dalmatik u. Tunicella*, in: *Lexikon für Theologie und Kirche*, Bd. 2, Herder, Freiburg (Breisgau) 3. Auflage 1994, Sp. 1380f .

Vidu ankaŭ
----------

* Dalmatiko
* Kazublo
* Diakono
* Eklezio de Anglio
* Kapuĉmantelo
La **Turdomego apud la Landa parlamento de Turingio** (ŝerce ankaŭ nomita *ovujo*) estas multetaĝa publika domo en Erfurto.

Historio
--------

La turdomego konstruitis en 1950/51 laŭ la planoj de la arkitektoj Egon Hartmann, Hartmut Schaub kaj Heinrich Weiß. La dek etaĝoj estis ankoraŭ faritaj laŭ tradicia brikkonstrumetodo kaj gastigu la turingian registaron, kiu transloĝiĝis en 1948 de Weimar al Erfurto. 

Post la nuligo de la landaj strukturoj (kaj disdivido de GDR en distriktojn) en 1952, la administracio de la novekreita *Distrikto Erfurt* instaliĝis tie ĉi por uzi la ĉambrojn ĝis 1990.

Nuntempa uzo
------------

De post 1990 la domo apartenas al la Turingia Landa Parlamento situanta tuj apude. Ĝis 1999 oni restaŭris la konstruaĵon. Tiam oni ankaŭ elprenis la monumentprotektitan paternosterlifton. Estas monumentprotektita ankaŭ la konstruaĵo mem, estante unu el la unuaj domegoj en Erfurto (de hodiaŭ ĉirkaŭ 10). Diference al aliaj urboj en Turingio, kie jam multe pri frue ekzistis turdomegoj (ekz. en Jena la t.n. *Bau 15* de 1915!).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri la konstruaĵo sur la retpaĝaro de la Landa parlamento.
**Upuaut** aŭ **Upuat** «tiu kiu malfermas la vojojn», dio de la Duato, funebra dio kaj de la milito en la egipta mitologio.

Standardo de Upuaut reprezentita en tabuleto de la faraono Den.Upuaut estis reprezentita kiel hundo aŭ nigra ŝakalo kun blanka kapo, sur standardo kun unu aŭ du ureoj kiuj ekas el la flankoj de la piedoj. Liaj atributoj estis klabo kaj arko. La grekoj interpretios tion kiel lupo. Upuaut estas origina dio de la sankta urbo Abidozo, en la Supra Egiptio, sed simbolis la unuecon de la *Du Teroj*. Komence, Oziriso estis la funebra dio, de la nekropolo kaj de la Duato, sed komence de la dekdua egipta dinastio iaj funkcioj estis limigitaj al la submondo, kaj Upuat iĝis la funebra dio.

Li akompanis Ozirison, en sia vojaĝo al foraj landoj. Ili estis alvokita de la soldatoj por ricevi protektadon kaj la malfermon de la vojoj, kiel faris ankaŭ per la suna boato de Reo, kaj kun la mortintoj en la Duato.

Upuat estas simbolo ankaŭ de la vintra solstico. En Abidozo li estis filo de Iziso kaj Oziriso, klara sinkretismo kun Horuso. Kiel "Sinjoro de Abidozo", li anstataŭis Anubison en tiu ĉi urbo.

* Kategorio Upuaut en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
osmazaj statoj de plantĉelo (plasmolizo) super la bildoj: hopertona, izotona, hipotona  
 sub la bildoj: plasmolizo, limplasmolizo, turgeco
**Turgeco** (aŭ **Turga premo**) estas esprimo de plantofiziologio kaj ĉelbiologio. Ĝi estas la premo de ĉellikvo sur la ĉela muro. Se la osmoza valoro en la ĉelo estas pli alta ol en la ĉirkaŭanta apoplasto, ĝi ensorbas per deplasmolizo akvon. La plialtiĝanta premo en la ĉelo streĉas la ĉirkaŭantan ĉelan muron. La elasta murapremo kompensas la turgecon. Je ĝia plej alta valoro la ĉelo atingas la staton de „plena turgeco". La ĉelo nomiĝas tiam plenturga. Se la osmoza valoro de la ĉirkaŭanta medio pli alta ol tiu en la ĉelodes (hipertona medio), la turgeco sinkas. Potoplasto loziĝas de la ĉela muro (→ plasmolizo). La kunlaboro de turgeco kaj premo de la ĉela muro kaŭzas la stabileco de herbaj, neligniĝintaj plantoj.

La turgo en plantĉelo havas valoron de 0,07 ĝis 4 Megapaskalo.

La efiko de la turgeco
----------------------

bazilio (Ocimum basilicum) returgiganta post akvumado
Glandohistoj kapablas helpe de la turgo eligi sekreciojn. Pere de la ŝanĝado de la turgeco la planto povas kontroli la malfermitecon de la stomoj. Kelkaj plantoj (*likvidpremdisigantoj*) disigas la semojn helpe de turgoĵetiloj, ekzemple impatientoj), povas estiĝi premojn ĝis 1,5 megapaskalo (ĉ. 15 bar) kaj la semoj estas ŝprucigataj ĝis 12 m (ŝpruckukumo) (*Ecballium elaterium*).

Literaturo
----------

* Eduard Strasburger (Begründer), Peter Sitte (Bearbeiter), Elmar W. Weiler, Joachim W. Kadereit, Andreas Bresinsky, Christian Körner (Autoren): *Lehrbuch der Botanik für Hochschulen*. 35. Auflage. Spektrum, Heidelberg, Berlin 2002, ISBN 3-8274-1010-X.

Eksteraj ligiloj
----------------

* NetLogo Simulationsmodell des osmotischen Anschwellens von Zellen (Java Applet für schnelle PCs) Arkivigite je 2011-02-17 per la retarkivo Wayback Machine
* NetLogo Simulationsmodell des osmotischen Anschwellens von Zellen (Java Applet für langsame PCs) Arkivigite je 2011-07-06 per la retarkivo Wayback Machine
* Magnetsonde zur Messung des Turgors

Referencoj
----------

1. ↑  Hans Kleinig, Uwe Maier: *Zellbiologie. Ein Lehrbuch*. Begründet von Hans Kleinig und Peter Sitte. 4. Auflage. Fischer, Stuttgart 1999, ISBN 3-437-26010-3.
Erika la 15-an de aŭgusto, 2003 (NOAA)
NEXRAD-bildo de Erika super nordorienta Meksiko.
La **uragano Erika** estis atlantika uragano, kiu frapis nordorientan Meksikon ĉe la landlimo al Teksaso meze de aŭgusto 2003. Erika estis la oka uragano de la sezono. Unue la usona uragancentro (*National Hurricane Center*, NCE) ne anoncis ĝin kiel uragano, ĉar oni antaŭvidis maksimuman ventrapidon de nur 115  km/h. Nur poste oni reklasis ĝin al klaso 1. Pro la influo de alta aerpremo, Erika rapidegis okcidenten de la golfo de Meksiko kaj tuŝis la teron en nordorienta Meksiko la 16-an de aŭgusto.

Nur post sia paso Erika estis deklarita uragano.

Sekvoj
------

Pluvdatumoj de Erika
La anonco de Erika evakuigis 54 naftoplatformojn en la okcidenta golfo de Meksiko.

Erika pluvegis nur malmulte super suda Teksaso. La ventoj atingis tie 75 km/h. Fortaj ondoj estis raportitaj norde de Corpus Christi. La damaĝoj en Teksaso atingis $10,000 (2003 USD, $11.000 2006 USD).

En Meksiko Erika unue tuŝis la ŝtatojn Tamaulipas kaj Nuevo León, sed ankaŭ Coahuila-n. Pluvo atingis 170.5 mm en Magueyes (Tamaulipas).
La pluvegoj kaŭzis inundojn kaj kotglitojn kaj blokis plurajn aŭtoekspresvojojn en nordorienta Meksiko. En Matamoros, la ŝtormego damaĝis tegmentojn kaj aŭtojn. En Montemorelos (Nuevo León), mortis du personoj, kiam ili provis trairi parte inunditan ponton. Tra la tuta Meksiko 20.000 homoj restis sen elektro pro la uragano.

Malgraŭ la inundoj la entutaj damaĝoj estis minimumaj.

Vidu ankaŭ
----------

* Boforta skalo
* Ŝtormego
* Uragano

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Uragano Erika (2003) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Raporto pri la uragano Erika (angle)

Referencoj
----------

1. 1 2 3  Franklin, *Hurricane Erika Tropical Cyclone Report*, NHC, 2003
2. ↑  Rob Marciano, Tropical Storm Erika Misses Texas, CNN, 2003
3. ↑   National Climatic Data Center, Event Report for Cameron County, 2003. Arkivita el la originalo je 2009-09-07. Alirita 2008-06-24.
4. 1 2   Servicio Meteorológico Nacional,Tormenta Tropical "Erika" del Océano Atlántico, 2003. Arkivita el la originalo je 2006-07-21. Alirita 2008-06-24.
5. 1 2   Desde Dominicana, 17 de agosto de 2003. Arkivita el la originalo je 2014-12-09. Alirita 2008-06-24.
**Tupolev ANT-9** (ruse *Туполев АНТ-9*) estis soveta pasaĝera aviadilo, uzata en la 1930-aj jaroj.

Evoluigo
--------

Ĝi estiĝis je enlanda bezono de oktobro 1927 pri trafika aviadilo. Tiutempoe flugis ĉe Deruluft - unu antaŭulo de Aeroflot - nur eksterlandaj ĉefe germanaj modeloj. La unuaj planoj estiĝis en decembro de tiu jaro, sub gvido de Aleksandr Arĥangelskij.

La unua prototipo nomiĝis **Krilia Sovetov** (*Крылья советов*, esperante: „Flugilo de la sovetoj") kaj ricevis la francajn motorojn *Gnôme-Rhône Titan*. Ĝi flugis unuafoje en aprilo de 1929, publike estis prezentita la 1-an de majo 1929 sur la Ruĝa Placo en Moskvo. Poste okazis ŝtataj flugprovoj, kiuj finiĝis en junio.

Oni celis munti en la seriajn modelojn la motorojn *M-26*, sed post kelkaj ekzempleroj, oni ŝanĝis al usona *Wright Whirlwind*, ĉar la *M-26* ne estis fidebla. Oni produktis el tiu serio 12 ekzemplerojn, el kiuj du ekservis en Deruluft ekde 1933 sur itinero Berlin-Moskvo.

Miĥail Gromov efektivigis per la aviadilo eŭropan rundflugon tra Moskvo-Travemünde-Berlino-Parizo-Romo-Marsejlo-Londono-Parizo-Berlino-Varsovio-Moskvo, kiu daŭris de la 10-a de julio ĝis 8-a de aŭgusto 1929. Dum tio, ĝi kunportis 8 pasaĝerojn sur flugvojo de 9.037 km, en 53 flughoroj kaj averaĝa rapido de 177 km/h.

En septembro de 1930 oni finis la provojn kaj komenciĝis seria produktado kun du sovet-konstruitaj *M-17*-motoroj, kiuj donis pli grandan rapidon. Oni transprenis la motorujojn de ANT-7, kiu pligrandigis la enverguron per 0,5 m. La oficiala nomumo estis **PS-9** (*пассажирскй самолёт* = pasaĝera aviadilo) kaj oni produktis el ĝi 75. Ĝis komenco de la nazia-soveta milito, la aviadiloj servis ĉefe kiel pasaĝeraj aŭ stabaj aviadiloj en Mez-Azio kaj Kaŭkazo. Oni uzis ilin ĝis 1943 kiel transport- kaj sanitara aviadilo. 

Ĝia pluevoluigo estis la kvinmotora **Tupolew ANT-14 *Pravda***, kiu estis konstruita en unu ekzemplero kaj kapablis liveri 36 pasaĝerojn. Ĝi servis ĝis 1941.

Teknikaj informoj
-----------------

| Identigo | Datenoj |
| --- | --- |
| Konstrujaroj | 1928-1933 |
| Konstruktisto): | Aleksander Arĥangelski |
| Enverguro | 23,80 m |
| Longo | 16,65 m |
| Alto | 5,0 m |
| Flugila surfaco | 84,0 m² |
| Malplena maso | 3.680 kg |
| Starta maso | 5.690 kg |
| Motoroj | tri stelmotoroj Wright J-5 Whirlwind |
| Povumo | 224 kW/300 ĈP |
| Maksimuma rapido | 205 km/h |
| Trafika rapido | 170-195 km/h |
| Starta- /surteriĝa vojlongo | 280 m/155 m |
| Flugpinto | 4.500 m |
| Atingopovo | 700 km |
| Skipo/pasaĝero | 2/9 |
**Turicja,** ukraine **Туриця,** hungare **Nagyturjaszög** [nadjturjasog] estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Pereĉin.

Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Velikij Bereznij en Transkarpatio

Bazaj informoj
--------------

* 48° 43′ 38″ N 22° 38′ 24″ O﻿ / ﻿48.72722 °N, 22.64000 °O﻿ / 48.72722; 22.64000 (mapo)Koordinatoj: 48° 43′ 38″ N 22° 38′ 24″ O﻿ / ﻿48.72722 °N, 22.64000 °O﻿ / 48.72722; 22.64000 (mapo)
* Areo: 2 km²
* Alto super marnivelo: 208 m
* Loĝantaro: 1090
* Poŝtkodo: 89222
* Telefonprefikso: 3145

Situo
-----

Historio
--------

En 1910 vivis en Nagyturjaszög 906 loĝantoj, (877 rutenoj, 22 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto de Perecseny, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Turicja/Nagyturjaszög. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------
*Urap* (sube dekstre) kiel parto de *nasi kuning* manĝaĵo.
***Urap*** (kelkfoje literumata kiel ***urab*** aŭ en plurala formo ***urap-urap***) estas salatomanĝaĵo el vaporkuiritaj legomoj miksita kun spicigita raspita kokosonukso kiel kovraĵo. Kutime ĝi troviĝas en la Indonezia kuirarto, pli precize Java kuirarto. *Urap* povas esti manĝata kiel salato por vegetaraj manĝaĵoj aŭ kiel krommanĝaĵo. *Urap* kutime troviĝas kiel nemalhavebla krommanĝaĵo de la java *tumpeng* kaj ankaŭ kiel parto de *nasi kuning*. En balia kuirarto ĝi nomiĝas **Urab sayur**.

Ingrediencoj
------------

La legomoj kutime uzataj en *urap* estas spinaco, akvospinaco, junaj folioj de kasavo, folioj de papajo, ĉiniaj fazeoloj, mungidoj kaj brasiko. por akiri riĉan guston la plejmulto de la receptoj insistas por uzi freŝe raspitan malnovan pulpon de kokosnuko aŭ *serundeng*, anstataŭ de restaĵo. La raspita kokospulpo estas spicigita per muelita ŝaloto, ajlo, ruĝaj kapsiketoj, tamarindosuko, galango, salo kaj kokosa sukero.

Vidu ankaŭ
----------

* Lawar, Balia versio de *urap*
* Gado-gado
* Karedok
* Pecel
* Ketoprak
* Kuluban

Referencoj
----------

1. ↑  Indonesian Food recipes
2. ↑   Vegetarian Guide. Arkivita el la originalo je 2012-02-03. Alirita 2016-01-11.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Urap en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Resep Urap Urap - Indonezia spica salato en Youtube
Tupolev I-14
La **Tupolev I-14** (ankaŭ: **ANT-31**) estis soveta ĉasaviadilo. Ĝin planis Pavel Suĥoj, kiu laboris tiutempe en konstrukta teamo de Andrej Tupolev.

La unuaj planoj estiĝis en 1932, la aviadilo devus esti kun subaj flugiloj, el tuta metalo kaj kun entireblaj radoj.

La unua prototipo ekflugis en 1933, kiam ĝi estis ekipita per rigida ski-rulaĵo kaj per motoro de Bristol Mercury. La unua seria ekzemplero flugis unu jaron poste kaj havis la sovetan motoron de M-22, kiun oni pli poste anstatxuigis per la pli forta M-25. La I-14 havis elstarajn flugkapablojn, oni ordonis produkti el ĝi 55 ekzemperojn.

Pli poste aperis ankoraŭ la versio **I-14bis** kun motoro de Wright R-1820 F-3. Fine oni produktis el tiu du versioj nur 18 aviadilojn entute, ĉar la modelo havis pli komplikan konstruon kompare al Polikarpov I-16, kiu estis malavantaĝo en la porduktada tiel atenda tempo.

Kvankam oni almuntis maŝinkanonojn, la paftestoj ne estis tre sukcesaj. Pro tio Tupolev pluevoluigis pli fruajn tipojn Tupolev I-12 kaj Tupolev DIP.

Specifaĵoj
----------

* Enverguro: 11,20 m
* Longo: 6,10 m
* Flugila surfaco: 16,8 m²
* Starta maso: 1.455 kg
* Motoro: aer-malvarmumigita 9-cilindra stelmotoro M-22 (starta povumo: 426 kW)
* Maksimuma rapido: 384 km/h en alto de 5.000 m
* Altiĝa tempo ĝis 5.000 m Höhe: 8,2 min
* Flugpinto: 9.400 m
* Armiloj:
	+ unu 7,62-mm-MG PW-1
	+ du unupafaj 37-mm-kanonoj Kurŝevski APK

Vidu ankaŭ
----------

* Polikarpov I-15
* Polikarpov I-16

* Kategorio Tupolev I-14 en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Turingia Rekonstrubanko** (germane: **Thüringer Aufbaubank**, mallongigo: **TAB**) estas centrala prosperiginstituto de la Liberŝato Turingio. Ĝia sidejo estas en Erfurto.

Ekde 2002 la TAB havas siaj ĉefan sidejon en la historia Benary-konstruado en la erfurta urbokvartalo Brühl.La instituto de pubika juro fonditis en 1992, kies unua kontrolkomisionestro estis Carl-Ludwig Wagner. La ununura porcia subposedanto estas la Liberŝato, kiu ankaŭ garantiadas. Kontroladan devon plenumas la turingia ministerio pri financoj.

Taskoj kaj instrumentoj
-----------------------

Krom antaŭenpuŝi la ekonomion la banko stimulas ankaŭ la loĝejkonstruadon, la teknologiojn, la agrikulturon, la mediprotektadon kaj la establon kaj prosperan evoluigon de substrukturoj. Por sukcesi la banko disdonas monpruntaĵojn kun malaltaj interezoj, subvencietojn kaj kaŭciojn. Pere de la filia societo *Beteiligungsmanagement Thüringen* (bm-t) la entreprenoj povas akiri plian kapitalon. Celgrupoj de la banko estas - krom entreprenoj - posedantoj de loĝejoj aŭ domoj, komunumoj, entreprenoj sub la ŝirmo de komunumoj kaj kamparanoj. Intima kunlaborado efektiviĝas kun aliaj bankoj kaj ŝparkasoj kiel ankaŭ kun aliaj subtenadbankoj tutgermanaj respektive federacilandaj.

Refinancado de la banko
-----------------------

La kreditagado de TAB je 100 % refinancatas sur la mon- kaj kapitalmerkato. Por tio la banko donas obligaciojn aŭ ĉerpas el monoj de financadkontraktoj. La bankon bridas striktaj leĝoj: ekzemple ĝi tute ne rajtas fari negocojn pri fremdaj valutoj kaj nepre faru kontraktojn nur en eŭroj. La banko ĝuas la plej eble altnivelan solventecon.

Ĉefaj komanditpartoprenoj
-------------------------

* bm-t beteiligungsmanagement thüringen gmbh
* Mittelständische Beteiligungsgesellschaft Thüringen mbH
* Bürgschaftsbank Thüringen
* Gesellschaft für Arbeits- und Wirtschaftsförderung des Freistaates Thüringen mbH (GfAW)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Hejmpaĝo de la banko. Arkivigite je 2014-01-02 per la retarkivo Wayback Machine
* Raporto pri la jaro 2012. Arkivigite je 2014-01-02 per la retarkivo Wayback Machine
* Hejmpaĝo de *bm-t*.
* Hejmpaĝo de *GfAW*.
* Retpaĝaro de la ministerio pri financoj.
Urba muzeo de Bad Staffelstein, nome la malnova lernejo.
La **Urba muzeo de Staffelstein** (germane: *Museum der Stadt Bad Staffelstein*) estas bela regionhistoria muzeo en la centro de Bad Staffelstein, Germanio.

Historio
--------

Tiu ĉi muzeo fondiĝis en la jaro 1910, kiam la urbaj konsilianoj transprenis la kolektojn de la distrikta ĉefpolitikisto Philipp Badum. Ili unue estis videblaj en la iama hospitalo, ekde 1921 en la urbodomo. La kolektoj menciitaj konsistis el arkeologiaj trovitaĵoj kaj fosilioj. Alia ĉambro estis dediĉita al Joseph Victor von Scheffel, kiu verkis por tiu ĉi regiono la t.n. *Frankonian kanton* (Frankenlied).

Dum la 1930-aj jaroj alvenis novaj objektoj de ĉie ajn. En la 1950-aj jaroj la kolektaro priesploritis kaj ordigitis - sed restis tamen inter la jaroj 1985-1990 en la deponejo. Finfine oni trovis en la Malnova lernejo de ĉe la Kirkoplaco dignan elmontrejon. Oni pluse instalis ĉambron por la fama matematikisto Adam Ries, filo de la urbo. En printempo 2013 faritis ankaŭ nova disponigo de la kolektoj geologiaj kaj arkeologia en konekso kun novaranĝo de klerigaj rondiradoj.

Kelkaj detaloj
--------------

* Adam Ries ja naskiĝis en Bad Staffelstein, sed furoris en Erfurto (lia eldonejo estis en la Domo de la nigra korno) respektive en Annaberg
* Post la incendio de julio 1684 la staffelstein-anoj solene promesis organizi regule pilgrimadojn: la promesdokumento videblas en la muzeo.
* Von Scheffel laŭdis la urban monton *Staffelstein* per sia fama Frankonia kanto: alia migradisto nome Ivo Hennemann akceptis en sia kabano migradistojn kaj eĉ subsignis poŝtkartojn kaj fotojn de li. Philipp Badum, kolektinte ĉion riceveblan de Scheffel, intencis fari maŭzoleon por Scheffel. Sed naturprotektantoj sukcese malhelpis tion. En la muzeo videblas la konkretaj sed ne realigitaj planoj prie.
* La unuaj boradoj pri sanigaj salfontoj okazis en 1975. Ekde 2001 Staffelstein nomiĝas oficiale kuracloko *(Bad Staffelstein)*. Ankaŭ pri tio ĉi informatas enmuzee.

Eksteraj ligiloj
----------------

Pri la muzeo troviĝas sur la urba retpaĝaro.
**Turja-Poljana,** ukraine **Тур'я Поляна,** hungare **Turjamező** estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Pereĉin.

Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Velikij Bereznij en Transkarpatio

Bazaj informoj
--------------

* 48° 41′ 57″ N 22° 48′ 20″ O﻿ / ﻿48.69917 °N, 22.80556 °O﻿ / 48.69917; 22.80556 (mapo)Koordinatoj: 48° 41′ 57″ N 22° 48′ 20″ O﻿ / ﻿48.69917 °N, 22.80556 °O﻿ / 48.69917; 22.80556 (mapo)
* Areo: 8 km²
* Alto super marnivelo: 287 m
* Loĝantaro: 1450
* Poŝtkodo: 89232
* Telefonprefikso: 3145

Situo
-----

Turja-Poljana situas laŭ rojo.

Historio
--------

En 1910 vivis tie 1182 loĝantoj, (1120 rutenoj, 43 hungaroj, 15 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon Turjamező apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto de Perecseny, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Turja-Poljana/Turjamező. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------

12 km-ojn de la vilaĝo akvofalo troviĝas.
Urbodomo de Stadtilm: en la alo dekstra troviĝas la muzeo regionhistoria. La **Urba muzeo de Stadtilm** (germane: *Stadt- und Heimatmuseum Stadtilm*) troviĝas en la orienta alo de la historia urbodomo de Stadtilm, Straße der Einheit nr 1.

Priskribo
---------

La muzeo fonditis en 1902. Ĝi troviĝas en eksa abatejo de cistercianinoj, kiu translokitis de Saalfeld (Saale) tien ĉi en la 1275-a jaro. De tiu tempo konserviĝis ĝis nun la t.n. kripto, salono sub la iama monakina galerio de la monakeja kirko (ĝi estis cetere la baptokirko de Albert Methfessel).

Post la perforta malfunkciigo de la abatejo post la Reformacio en 1533 gajnis tiujn domojn la grafoj de Schwarzburg, kiuj alikonstruigis la konstruaĵojn al kastelo. Post pluraj posedintoj ekposedis la tutan komplekson la urbo en 1919 instalante tie i.a. la urbodomon.

Kolektoj
--------

Diversaj sekcioj konsistigas la muzeon. Unu fokuso metitis sur la urba historio. En la unua salono oni gajnis superrigardon historian (i.a. ankaŭ de la fervoja linio tra Stadtilm kun impona viadukto). En la dua prezentatas la metioj tipaj por la urbo. En la centro de la tria staras personuloj rilataj al Stadtilm, objektoj el la malnova gildaro kaj burĝaj dominventaroj. Sekvas sekcio pri la makettrajno de la firmao Carl Liebmann kaj pri la loka metalprilaboradejoj *(VEB Metallwarenfabrik Stadtilm)*. Fine videblas mebloj el diversaj epokoj.

Apartenas al la muzeo ankaŭ mezepoka aerhejtilo (forno el ŝtono) en trinava krucevolbita kelo (el la tempo de la funkcianta abatejo). La volboj estis uzataj de esploristoj el la tereno de nuklea fiziko je la fino de la Dua mondmilito.

Literaturo
----------

Museumsverband Thüringen (eld.): *Museen in Thüringen*, Edition Leipzig 2006, ISBN 978-3-361-00612-0, p. 156

Eksteraj ligiloj
----------------

Informoj pri la muzeo sur la urba retpaĝaro.[*rompita ligilo*]
Turka manĝaĵoj
La **Turka kuirarto** estas internacie aprezata kuirarto kun longa tradicio.

La variaĵo de la manĝoj en Anatolio devenas de la sennombraj invadoj de fremdaj popoloj, kiuj postlasis spuron da kuirstiloj en la regiono.

Alia kaŭzo por la diverseco de la turka kuirarto estas ke, survoje el Centra Azio, la Oguzoj en iliaj imperioj kiel la Otomana kaj Selĝuka, integrigis la populacion de Irano, Irako, Egiptio kaj la Balkanio kaj transprenis ilian kuirarton. La Otomanaj sultanoj havis en la Topkapi-palaco en Istanbulo gigantan kuirejon pro kio, sendepende de la bonhavo de la populacio, la luksa turka kuirarto, kiel ni nuntempe konas, estas konservita kaj plivastigita. Krom tio restis sur la kamparo la regionaj kaj etnaj kuirartoj. La tradicia centra-azia turka kuirarto ankaŭ havis egan restantan influon je la kuirartoj de Eŭropo kaj la Mez-Oriento. Tiel jogurto, la plej grava parto de la greka Caciki, estis tipe turka nomadotrinkaĵo.

La manĝaĵoj plejofte estas bazitaj sur freŝaj fruktoj kaj legomoj, kradrostita viando aŭ fiŝaĵo kaj multspecaj salatoj.

La diversaj manĝopladoj ofte estas akompanata de jogurto kaj saŭcoj.

Specialaĵoj
-----------

* Bazlamo (en turka lingvo "bazlama") estas unutavola, ronda flanpano kiu havas flavecan koloron el formo tre karakteriza de tiaj panoj.
* *İmam bayıldı* aŭ *İmambayıldı* (turke por „la sveninta imamo") estas fama legomomanĝo el la turka kuirarto.
* *Kadaif*
* *Karnıyarık* (laŭvorte "disigita ventro" en turka lingvo) estas la farĉita melongeno kun haketitaj cepoj, ajlo, tomatoj kaj viandhaketaĵo.
* Kibeo ŝafidaĵo (haketita) kun bulguro kaj spicoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Mediteranea kuirarto

* Turka kuirarto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Turka kuirarto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Urbersdorf** (hungare *Orbánfalu*) estas iama vilaĝo, nun urboparto de Güssing en Aŭstrio, en la federacia lando Burgenlando, en distrikto de Güssing.

Situo de Urbersdorf en Aŭstrio

Bazaj informoj
--------------

* Poŝtkodo: 7540
* Telefonkodo: 03322
* Aŭtokodo: GS
* Loĝantaro: 240[*kiam?*]

Situo
-----

Urbersdorf situas sur mildaj deklivoj laŭ rojo, de centro de Güssing je 5 km-oj.

Historio
--------

Dum la historio zono de tiu regiono ofte apartenis foje al Hungario, foje al Aŭstrio. Laŭ dokumentoj la vilaĝo jam ekzistis en la 16-a jarcento. En 1643 vivis tie 301 homoj en 64 domoj, en 1787 251 homoj en 36 domoj, en 1804 251 homoj en 35 domoj, en 1828 346 homoj en 46 domoj, en 1857 290 homoj en 47 domoj. En 1858 incendio okazis. En 1910 Orbánfalu havis 377 loĝantojn (plejparte aŭstrojn). Ĝis 1921 ĝi apartenis al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Németújvár, poste al Aŭstrio. En 1971 Urbersdorf aliĝis al Güssing.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de 1908
**Ballarat** (formale konata kiel "*Ballaarat*") estas urbo en Viktorio, Aŭstralio kaj estas unu el la plej grandaj enlandaj urboj.

La urbo kuŝas ĉe la bordo de la rivero Yarrowee en la ebenaĵoj okcidente de la Granda Divida Montaro (angle: Great Dividing Range), 105 km nordokcidente de la subŝtata ĉefurbo Melburno. Ballarat estas la tria plej granda urbo en Viktorio kaj ĝia loĝantaro estis 85 935 en la censo de 2011.

Eblas nutri kaj dorlotigi kanguruojn en la sovaĝa parko Ballarat. Emuoj ankaŭ vagas libere kaj povas manĝi. Aliaj bestoj en la parko inkluzivas koalojn, vombatojn kaj tasmaniajn diablojn.

Historio
--------

maldekstra
La urbo ricevis la nomon de la skota setlanto Archibald Yuille, kiu fondis ĝin en 1837. Yoili establis ŝafbienon tie kiun li vokis sub la origina indiĝena nomo "Bala-Arat" kiu signifas "ripozoloko". Ballarat estas unu el la urboj en Viktorio kiu evoluis rapide dum la viktoria epoko. Orfebro en la 1850-aj jaroj akcelis la evoluon de la urbo, kiu turnis malgrandan ŝafbienon en grandan setlejon. En aŭgusto 1851, oro estis malkovrita tie kaj la onidiro altiris proksimume 20,000 orserĉantojn al la areo kiuj amasiĝis al la areo ene de kelkaj monatoj. Male al grandurboj kiuj kreskis rapide dum la orfebro, la orenpagoj en Ballarat produktis imponan produktaĵon dum jardekoj.

En 1854, la Eŭreka Ribelo eksplodis en la grandurbo, la nura armita ribelo en la historio de Aŭstralio. Unu el la sekvoj de la ribelo estis la fondo de la voĉdonrajto en Aŭstralio kaj ĝi estas grava mejloŝtono en la historio de demokratio en Aŭstralio. La origina ribelflago daŭre estas elmontrita en la Demokratio-Muzeo en Ballarat. Aliaj lokoj de nacia graveco estas la Ballarat Botanikaj Ĝardenoj, teatra konstruaĵo kiu ekzistas ekde 1875, observatorio establita en 1886 kaj la unua Memorial Avenue establita en Aŭstralio post la Unua Mondmilito.

Ballarat estis deklarita urbo en 1871 kaj ĝia prospero daŭris ĝis la fino de la 19-a jarcento kun rapideco simila al tiu de Melburno kaj Geelong. Poste, ĝia kresko malrapidiĝis kun la forpaso de la orfebro. En la Olimpikoj de Melburno en 1956, Ballarat aranĝis la konkursojn de remado kaj kajakado. La grandurbo estas la ĉefa komerca centro de la centraj altebenaĵoj de Viktorio kaj grava turistloko.

Partneraj urboj
---------------

Ballarat havas du partnerajn urbojn, nome:

Inagawa, Japanio

Zhaoyuan, Ĉinio

* Ballarat en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ballarat en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 729841
* GND: 4292709-2
* LCCN: n79089345
* VIAF: 145404560
 |
Bildo de 1886 de kineografo.
Turnolibro.
**Turnolibro** aŭ **frapolibro** estas libro kun serio de bildoj kiuj varias nur iomete laŭgrade el unu paĝo al la venonta, tiele ke kiam la paĝoj estas turnitaj rapidege, la bildoj ŝajnas animacii per ŝajnigo de movo aŭ de ioma alia ŝanĝo. Turnolibroj estas ofte ilustraciiatj libroj por infanoj, sed ili povas celi ankaŭ plenkreskulojn kaj uzi serion de fotoj pli ol de desegnoj. Turnolibroj ne estas ĉiam separataj libroj, sed povas aperi kiel aldona trajto en ordinaraj libroj aŭ gazetoj, ofte en la paĝanguloj.

John Barnes Linnett patentis la unuan **turnolibron** en 1868 kiel *kineografo*. La ordinara turnolibro estis frua animacia aparato kiu produktis iluzion de movado el serio de sekvencaj desegnoj; animacio ne disvolviĝos plue ĝis la alveno de la kinarto kaj de la kinematografio en la 1890-aj jaroj.

Referencoj
----------

1. ↑  Solomon, Charles (1989). Enchanted Drawings: The History of Animation. New York: Random House, Inc. ISBN 978-0-394-54684-1. pp. 10-11.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Turnolibro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Flipbook.info – Kun filmetoj de antikvaj turnolibroj.
La Cidade de Deus
**Urbo de Dio** (portugale *Cidade de Deus*) estas malriĉa kvartalo-favelo en la *Okcidenta Zono* de la urbo Rio-de-Ĵanejro, en Brazilo.

Historio
--------

La kvartalo estis kreita en la 1960-aj jaroj cele al translokigo de la popoloj el faveloj de la kvartalo de Jacarepaguá al la okcidenta zono de Rio-de-Ĵanejro.

La *Cidade de Deus* estis starigita la 23-an de julio 1981 kiel unusolan *bairro* de la administra regiono 34 de la municipo de Rio-de-Ĵanejro
, .

Post tempopaso, malriĉeco kaj krimo disvolviĝis kaj ĝi nun estas unu el la plej danĝeraj kvartaloj de la urbo, kvankam kreiĝis multaj bonvolaj asocioj por helpi la enloĝantaron.

La filmo *Cidade de Deus* (2002) de Fernando Meirelles rakontas la krimagojn en tiu favelo.

La usona prezidanto Barack Obama vizitis tiun kvartalon dum sia unua vizito al Brazilo en marto 2011.

Bibliografio
------------

* Vivaldo, Coarcy: *Memória da Cidade do Rio de Janeiro*, 1988, Ed. Itatiaia, Rio de Janeiro, 401 pp. ISBN 8531902215

Referencoj
----------

1. ↑  portugale Cidade de Deus en la retejo de prefekturo de Rio de Janeiro Arkivigite je 2013-09-02 per la retarkivo Wayback Machine
2. ↑  portugale Dekreto nº 3.158, de 23 de julio 1981, kodigo kaj limoj de *bairros* de Urbo de Rio de Janeiro
3. ↑  portugale Vizito de Obama en la Cidade de Deus Arkivigite je 2011-03-25 per la retarkivo Wayback Machine.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Paĝo de la Homa komunumo Cidade de Deus
**Francisco José de Paula Santander y Omaña** (n. la 2-an de aprilo 1792 - m. la 6-an de majo 1840) estis kolombia militisto kaj politikisto. Li famiĝis kiel heroo de la kolombia sendependiĝo.

Francisco de Paula SantanderUnue studento pri juro, Francisco ĉesis studi en 1810 por partopreni la militon de sendependeco. Unue subleŭtenanto, li progrese rangaltiĝis, kaj estis finfine nomumita generalo en 1819 pro la decidiga interveno de liaj soldatoj ĉe Simón Bolívar dum la batalo de Boyacá. Post la sendependiĝo en 1819, li estis unue nomumita vicprezidanto de Cundinamarca (kiu tiam inkludis la teritorion de hodiaŭa Kolombio), kaj sekve fariĝis en 1821 la vicprezidanto de la tuta Granda Kolombio dum kvin jaroj.

Liaj politikiaj opinioj (demokratia konstitucio) ekis malsimiliĝi el tiuj de Bolívar kaj de la armeo. Spite al tio, Bolívar estis voĉbalotita kiel prezidanto en 1826, kaj Santander estis lia vicprezidanto. Tamen, post malsukcesa atenco kontraŭ Bolívar (kiu intertempe deklaris sin kiel diktatoron), Santander estis ekzilita en 1828. Li ekde tiam vivis en Eŭropo kaj Usono. Denove alvokita en Kolombion post la morto de Bolívar en 1830, li provizore fariĝis la prezidanto de la Respubliko de Nova Granado el 1832 al 1833. Li estis denove elektita por la kvar sekvaj jaroj.

Okaze de la voĉdonado de 1837, li estis venkita de José Ignacio de Márquez. Li tiam eniris la Senaton, kaj fariĝis prezidanto de la Kongreso. Li sekve malsaniĝis kaj mortis en 1840, dum li estis preparanta la sekvan voĉdonadon por reakiri la prezidantecon.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Francisco de Paula Santander en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Francisco de Paula Santander en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Biografio fare de la Biblioteca Virtual del Banco de la República de Colombia (hispane)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 251605
* GND: 118794493
* LCCN: n82118531
* VIAF: 76337954
* ISNI: 0000 0000 8395 2365
* LIBRIS: 174542
* SUDOC: 028847652
* BNF: 120598287
* BNE: XX1026055
 |
**Flavonoidoj** estas klaso (iam nomita **vitamino P**) de diversaj, N-**ne**entenaj biologiaj kolorigaĵoj, al kiu apartenas antocianinoj kaj antoksantinoj.

La flavonoidoj troviĝas abunde ĉe la plantoj sed eĉ en la bestoj, danke al konsumo de tiajn plantojn. La antoksantinoj kolorigas flava la plantajn histojn, ekz. petalojn. La antocianinoj donas ruĝan koloron al burĝonoj kaj brakteoj, aŭtunaj folioj.

Kvankam ili ne havas fiziologiajn efikoj, ili do gravas pro siaj atentokaptaj kolorigaj kapabloj. La vigla koloro de floroj altiras insektojn, kiuj faras la polenadon. Same gravas la altira koloro de fruktoj, kio helpas disvastiĝon de la grajnoj.

Efikoj sur homa sano
--------------------

Flavonoidoj estas nature ĉeestantaj en la fruktoj kaj legomoj de nia dieto. Ĉi tiuj bioaktivaj konsistaĵoj ankaŭ troviĝas en multaj trinkaĵoj: ruĝa vino, biero, sojlakto, teo kaj malhela ĉokolado.
Du studoj de 2007 kaj 2010 taksas la kvanton de ĉiutagaj ingestaĵoj en Britio je 182 mg kaj en Usono je 190 mg.
Epidemiologiaj studoj sugestas protektan efikon de fruktoj kaj legomoj kontraŭ kardiovaskulaj malsanoj kaj kancero. Krom flavonoidoj, multaj eroj de ĉi tiuj fruktoj kaj legomoj povas ankaŭ kontribui al klarigi ĉi tiun asocion: fibroj, vitaminoj kaj mineraloj, glukosinilatoj, karotenoidoj, ktp. Arts & Hollman post revizii la epidemiologiajn studojn kaj la efikojn sur homa sano de la konsumado de flavonoidoj konkludas, ke "la datenoj nuntempe sugestas bonajn efikojn de flavonoidoj kaj lignanoj sur kardiovaskulaj malsanoj sed ne sur kancero, kun la ebla escepto de pulmokancero". 

|  |
| --- |
| **Flavonoidoj** |
|  |  |  |  |  |
| **Flavanono**CAS Numero:487-26-3 | **Izoflavanono**CAS Numero:4737-27-33 | **Flavono**CAS Numero:525-82-6 | **Izoflavono**CAS Numero:574-12-93 | **Flavonolo**CAS Numero:577-85-5  |
|  |  |  |  |  |
| **Izoflavonolo**CAS Numero:1786-05-6 | **Flavano**CAS Numero:494-12-2 | **Izoflavano**CAS Numero:4737-26-2 | **Flavan-3-olo**CAS Numero:1481-83-0 | **Flavan-4-olo**CAS Numero:487-25-2 |

Flavonoidoj
-----------

* Apiino
* Fisetino
* Kempferolo
* Morino

Referencoj
----------

1. ↑  Beking K, Vieira A..  (2010) *An assessment of dietary flavonoid intake in the UK and Ireland* **62** (angle), p. 17–19.
2. ↑  Chun OK, Chung SJ, Song WO..  (2007) *Estimated dietary flavonoid intake and major food sources of U.S. adults* **137** (angle), p. 1244–1252.
3. ↑  Ilja CW Arts and Peter CH Hollman.  (2005) *Polyphenols and disease risk in epidemiologic studies* **81** (angle).

Vidu ankaŭ
----------

* Kategorio Flavonoido en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

* Kratago
* Pinastro

  

|  |  |
| --- | --- |
|   | Bonvolu atenti la konsilon rilate al artikoloj pri medicinaj temoj! |
La urbodomo de Altenburg en 2017
La **Urbodomo de Altenburg** (germane *Altenburger Rathaus*) troviĝas en la eostturingia urbo Altenburg en Germanujo. Ĝi estas sidejo de la administrado municipa taksate unu el la plej gravaj renesancstilaj urbodomoj de tuta Germanlando.

Arĥitekturo
-----------

Temas pri trietaĝa, rektangula konstruaĵo sur angula areo ĉe la sudflanko de la altenburga foirejo. La fasado regule parceligitis. Aldone kelkaj fenestroj havas fenestrajn gablojn. Frontfasade meze troviĝas okangula ŝtupara turo kun rektangula soklo kaj vostita spajro. Krome muntitis malpostflanke du angulaj orieloj kio ankaŭ tipis por saksaj urbodomoj tiutempaj (ekz. en Lepsiko kaj Torgau). Ĉeorielare estas reliefaj bildoj de bibliaj scenoj, de saksiaj dukoj kaj erotoj. La tri portaloj de la urbodomo estas rondarkaj kaj ĉirkaŭataj de kolonoj. Gablokampe estas ankaŭ gapkapoj.

Teretaĝe estas kelo *Ratskeller* kun krucvolboj kuŝantaj sur kolonoj kun figuraj kapiteloj.

Historio
--------

Starigo estis inter 1561 kaj 1564. La planoj por tio estis de Nikolaus Gromann dume realigis la faron Caspar Böschel. Ĉiuj skulptadlaboraĵoj ene kaj ĉe la urbodomo estas el la gotaa ateliero de Hermann Werner orientiĝante parte je italaj modeloj. Jam en 1663 estis la unua restaŭrado, en 1864 la dua. En 1923/24 aldonitis domero por la urba ŝparkaso estante en stila harmonio kun la urbodomo.

Literaturo
----------

* *Dehio-Handbuch der deutschen Kunstdenkmäler: Thüringen.* Deutscher Kunstverlag, München 2003, ISBN 3-422-03095-6.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Urbodomo de Altenburg en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
trunpordo kun duoniga divido
La **turnpordo** tipe konsistas el tri aŭ kvar vertikalaj (plej ofte travideblaj) pordoplatoj, pendantaj kaj rotaciantaj ĉirkaŭ centra vertikala akso. La turnpordoj plibonigas energioefikecon de la konstruaĵo (pri hejtado resp. malvarmigo), samtempe la pordo permesas samtempan en- kaj eliron. Ekzistas mekanikaj aŭ aŭtomate (per sensiloj) funkciigitaj turnpordoj.

La turnpordon patentigis H. Bockhacker el Berlino en 1881, sed tiu patento ne estis eluzata. Theophilus Van Kannel patentigis tri-alan turnpordon en 1888. (Ĉe kvar-ala turnpordo la en- kaj elira sektoroj povas esti po kvarono de la cirklo, ĉe tri-ala nur sesono; do tri-alaj turnpordoj devas esti pli larĝaj.)

La plej tragika akcidento pro turnpordo okazis en 1942, ĉe nokta klubo **Cocoanut Grove** en Bostono, Massachusetts, Usono, kie mortis en incendio 503 homoj (Incendio de Cocoanut Grove). Ĝin kaŭzis la sola enireja turnpordo, kiun ne povis uzis la panikanta homamaso. Post la akcidento oni preskribis per leĝoj, ke la turnpordo devas esti frakasebla, kolapsigebla.

Turnpordoj estas ĝenerale nealireblaj por rulseĝuzantoj kaj ne estas uzeblaj de tiuj puŝantaj bebĉareton aŭ aĉetĉareton. Tial, apud multaj el ĉi tiuj pordoj estas regula pordo. Esceptoj estas ekstralarĝaj turnpordoj (kun longaj flugiloj kaj kovrantaj larĝan etaĝan areon) kiuj estas movitaj per motoro.

* Kategorio Turnpordo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Kratago** |
| --- |
|  |
| Unustigma kratagoUnustigma kratago |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Dukotiledonaj *Magnoliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Rozaloj *Rosales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Rozacoj *Rosaceae* |
| Subfamilio: | *Maloideae* aŭ *Spiraeoideae*  |
|
| Tribo: | *Pyreae*  aŭ *Crataegeae* |
| Subtribo: | *Pyrinae*  |
|
| Genro: | ***Crataegus***Tourn. ex L. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Species |
| See text |
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Kratago  |

 |
| v • d • r |

**Kratago** (latine: *crataegus*) estas genro de rozacoj, kies specioj estas arboj kaj arbedoj, plej ofte kun branĉodornoj, kun duope kontraŭsidantaj, dentorandaj, lobaj folioj, simetriaj, hiperginaj floroj havantaj blankajn – ĉe iuj kulturvarioj ruĝajn petalojn. Multaj specioj estas ĝardene kulturataj. La genro havas ĉirkaŭ 200 speciojn, kiuj havas infloreskon de tenda paniklo. La frukto estas ovo- aŭ globforma.

Plej disvastiĝinta specio en Mezeŭropo estas la unustilusa kratago (*C. monogyna*). Ĝiaj folioj estas tranĉitaj, la ŝajnfrukto estas ruĝa.

La folio de dustilusa (tana) kratago (*C. laevigata*) estas mallonge loba, la ŝajnfrukto estas same ruĝa. Ĝi kreskas ĉefe en la montaraj aŭ montetaj regionoj, sed estas populara ornamplanto.

Ambaŭ menciitaj specioj havas florojn kun neagrabla heringa odoro.

Kuracplanto
-----------

Unustigma kratago
La unu- du- kaj kvinstigmaj kratagoj enhavas efikaĵojn, kiuj plibonigas la korfunkcion, sed ili havas senspasmigajn kaj kvietigajn efikojn. La efikaĵoj troviĝas en la folioj, fruktoj, floroj de la planto: flavonoidoj, aminoj, triterpen-derivaĵoj, kolino, acetilkolino, purin-derivaĵoj, amigdalino, pektinoj, antocianidoj kaj proantocianidoj. La du lastaj grupoj havas P-vitamin-similan efikon: malpliigas la traireblecon kaj rompiĝemon de la kapilaroj, krom tio ili protektas la C-vitaminon pro la oksidiĝo, tiel kreskigas ties kvanton en la ĉelo.

La efikaĵoj malpliigas (nerekte) la altan sangopremon kaj la kolesterinan nivelon de la sango.

Propilamino estas kemiaĵo kiu ĉeestas en la floroj de kratago.

Vidu ankaŭ
----------

* Digitalo

Referencoj
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

1. 1 2 3  Potter, D. et al. (2007). Phylogeny and classification of Rosaceae. *Plant Systematics and Evolution*. 266(1–2): 5–43.
2. ↑  G. K. Schulze-Menz 1964. *Reihe Rosales*. in A. Engler's Syllabus der Pflanzenfamilien mit besonderer Berücksichtigung der Nutzpflanzen nebst einer Übersicht über die Florenreiche und Florengebiete der Erde, Gebrüder Borntraeger, Berlin germane
3. ↑   *Crataegus* L.. *Germplasm Resources Information Network*. United States Department of Agriculture (2009-01-30). Alirita 2009-03-05.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 50946
* GND: 4189493-5
* LCCN: sh85059400
* BNF: 12260209p
* NKC: ph335373
 |
**Tramtransporto en Chemnitz** (germane *Straßenbahn Chemnitz*) estas parto de la fervoj-bazita loka publika transporto en urbo Chemnitz en Saksio. La posedanto de la infrastrukturo estas "Chemnitzer Verkehrs-Aktiengesellschaft" (CVAG), kiu ankaŭ funkciigas enurbajn bustransportojn. Specialaĵo estas la ligo de la tramreto kun la fervojaj vojoj al la ĉirkaŭaĵo laŭ la tiel nomita Chemnitz-modelo. La unua tiaspeca ligo estis establita en 2002 en Altchemnitz kun la fervoja linio al Stollberg, sekvita en 2016 per la ligo al la fervojreto ĉe la ĉefstacidomo. Aktuale en 2020, kvin urbaj linioj CVAG kaj kvar linioj City-Bahn Chemnitz al la ĉirkaŭaj regionoj funkcias per la tramreto de Chemnitz.

  

Mapo

Vidu ankaŭ
----------



* Tramtransporto
* Chemnitz
* Listo de urboj kun tramtransporto

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Tramtransporto |

* Oficiala retejo (CVAG) (germane)
* Oficiala retejo (CBC) (germane)
* Oficiala retejo (VMS) (germane/angle)
* UrbanRail.Net
La **Urbodomo de Gyöngyös** estas unuetaĝa konstruaĵo en Gyöngyös, laŭ stratangulo de la ĉefplaco.

Urbodomo en Gyöngyös

Historio
--------

En Gyöngyös la municipa domo funkciis en 2 lokoj. La unua (ankaŭ nuna) urbodomo estis konstruita en 1756 sur luebla parcelo, sed post jardeko la posedanto malvalidigis la kontrakton, la urbodomo trovis lokon ĉe la foira placo. Nuntempe diversaj kontoroj funkcias tie. En 1911 incendio okazis en la origina domo, inter 1909-1911 ĝi estis renovigita. Dokumentoj ne mencias la tempon, kiam la urbodomo rericevis la originan lokon.

Konstruaĵo
----------

Flanka fasado de la urbodomo
Antaŭ la urbodomo estas videblaj fontano kaj ornamputo. Sur la fasado estas videbla la urba blazono kaj la balkono ĝuste ĉe la angulo.

Fontoj
------

* oficiala paĝo Arkivigite je 2016-02-04 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare
* Arkivigite je 2016-01-30 per la retarkivo Wayback Machine hungare
* hungare kun foto Arkivigite je 2016-01-30 per la retarkivo Wayback Machine

Balkono de la urbodomo
Pordo de la urbodomo

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Urbodomo de Gyöngyös en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Turo de la Oro kaj la Toreejo, vidataj ekde la Ponto Sankta Telmo
La **Turo de la Oro** (hispane *Torre del Oro*) de Sevilo estas flanka turo kiu troviĝas en la maldekstra bordo de la rivero Gvadalkiviro, en la urbo Sevilo, kune al la toreejo de la Nobela Rajdsocieto. Ĝi estas 36 metrojn alta. Probable ĝia nomo en la araba estis *Bury al-dahab*, *Borg al Azahar*, aŭ *Borg-al-Azajal* reference al ĝia orumita brilo kiu reflektiĝis sur la rivero. Dum la restaŭrado en 2005, oni demonstris ke tiu brilo, atribuita al tegado de azuleĥoj, estis la miksaĵo de kalko kaj pajlo premita.

Ĝi estas turo formata el tri korpoj, la unua korpo, dekduangula, estis konstruita inter 1220 kaj 1221 sub ordono de la almohada reganto de Sevilo, Abù l-Ulà. La dua korpo, ankaŭ dekduangula, estis konstruigita de Petro la 1-a la Kruela en la 14-a jarcento. La supra korpo, cilindra kaj finiĝanta per kupolo, estis konstruita en 1760 de la militista inĝeniero Sebastian Van der Borcht.

Ĝi estis deklarita kiel art-historia monumento en 1931 kaj estis restaŭrita plurfoje. En la Nuntempa Epoko ĝi estis restaŭrita en 1900, inter 1991 kaj 1992, en 1995 kaj en 2005. Ĝi bone konserviĝas kaj nuntempe ĝi estas hejmo de la Navigmuzeo Orturo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Turo de la Oro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Urbodomo de Sevilo Arkivigite je 2011-04-12 per la retarkivo Wayback Machine
* Historio Arkivigite je 2006-04-04 per la retarkivo Wayback Machine
* Alia historio Arkivigite je 2012-02-11 per la retarkivo Wayback Machine
Tramvojo apud la strando
**Tramtransporto en Les Sables-d'Olonne** (france *Tramway des Sables-d'Olonne*) estas eksa sistemo de tramoj en la Franca komunumo Les Sables-d'Olonne, funkciinta de 1898 ĝis 1925.

Historio
--------

Tramtransporto en Les Sables-d'Olonne estis lanĉita la 12-an de aŭgusto 1898. La tramvojo kun metra ŝpuro kunligis la Kazinon des Pins al la stacidomo. La tramoj sur tiu itinero funkciis nur en la somero. Por funkciigi la linion necesis naŭ motorvagonoj kaj kvar veturiloj. Antaŭ la Unua mondmilito estis multe da pasaĝeroj transportitaj, dum post la milito, ĉi tiu nombro komencis malkreski. La tramvojo estis malfunkciigita la 15-an de septembro 1925.

Vidu ankaŭ
----------

* Tramtransporto
* Les Sables d'Olonne

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Tramtransporto en Les Sables-d'Olonne en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* amtuir.org

Fonto
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Tramtransporto |

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Tramwaje w Les Sables-d'Olonne en la pola Vikipedio.*
La **Urbodomo de Hódmezővásárhely** estas impona historia monumento en Hódmezővásárhely laŭ la ĉefplaco.

Aerfoto pri urbodomo de Hódmezővásárhely

Historio
--------

La plej frua urbodomo estis konstruita en 1763 kaj pligrandigita en 1802. Ĝi bruldetruiĝis en 1829, sed poste ĝi renoviĝis. Pli nova teretaĝa urbodomo kun 11 ĉambroj estis konstruita en 1834. La nun videbla urbodomo estis konstruita en la jaroj 1892 kaj 1893. La inaŭguro okazis en 1894, tiam la malnova urbodomo estis jam malkonstruita. Ĝuste en 1894 malriĉaj kamparanoj sieĝis la urbodomon por liberigi János Szántó Kovács, poste oni tie aranĝis la juĝajn akuzojn. Dum la frua socialismo la ĉambroj estis trakonstruitaj, en 1970 la turopinto bruldetruiĝis, en la sekva jaro ankaŭ la tegmento bruldetruiĝis. Post jaroj tiuj partoj renoviĝis. En la 2000-aj jaroj plena renoviĝo okazis.

Konstruaĵo
----------

La duetaĝa urbodomo apartenas al la plej grandaj hungaraj urbodomoj kun longo 123 m, 50 m larĝo, la turo estas 57 metrojn alta, la rondbalkono estas en alteco 37 m. La fasado estas simetria, meze funkcias la enirejo, pli supre teraso etendiĝas, plej supre la alta turo altiĝas. La enirejo estas rizalito kun arkadoj. Apud la enirejo estas reliefo pri la menciita sieĝo.

Turo de la urbodomo en Hódmezővásárhely
En la ĉefa ŝtuparejo estas videbla ligna skulptaĵo pri soldato dum la 1-a mondmilito. En la ornamĉambro pendas pentraĵoj pri Nikolao Bercsényi, Ferenc Deák, Elizabeto de Aŭstrio-Hungario, Francisko Jozefo la 1-a, Lajos Kossuth, Francisko Rákóczi la 2-a. En la vestiblo pendas same grandaj pentraĵoj pri János Szántó Kovács kaj Mihály Táncsics, sed ili situis en la ornamĉambro dum la socialismo. Ankaŭ en la oficaj ĉambroj pendas valoraj hungaraj pentraĵoj.

Malantaŭ la konstruaĵo interna korto situas, parte parkumejo, parte ornama ĝardeno.

Fontoj
------

* oficiala paĝo Arkivigite je 2016-01-13 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun foto
* hungare kun fotoj[*rompita ligilo*]
* hungare kun fotoj
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

* Kategorio Urbodomo de Hódmezővásárhely en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)