recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**András Keller** [andrAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Keller András,** en Britio **Andrew Keller** [endrU] estis hungara-brita kemiisto, fizikisto, membro ekstera de Hungara Scienca Akademio (1998), membro de Royal Society (1972).

András Keller  naskiĝis la 22-an de aŭgusto 1925 en Budapeŝto. Li mortis la 7-an de februaro 1999 en Svislando.

Biografio
---------

András Keller devenis el juda familio. Li komencis frekventi Universitaton de Budapeŝto en 1943, sed en la sekva jaro li iĝis trudlaboristo. Li sukcese rifuĝis, sed la alveninta Ruĝa Armeo kaptis kaj tuj deportis lin. Li denove rifuĝis kaj hejmenvenis por plulerni. En 1947 li diplomiĝis, sed en la sekva jaro pro la politika etoso li translokiĝis al Britio, kie li laboris en Manchester. Ekde 1955 li akiris postenon en Universitato de Bristolo, kie li doktoriĝis en 1958. Ekde 1963 li ankaŭ instruis en la universitato. En 1991 li emeritiĝis, pli frue li partoprenis en redaktadoj de fakrevuoj *Journal of Polymer Science – Polymer Physics* kaj a *Polymer*. Li okupiĝis precipe pri polimeroj kaj kristaloj. Li ricevis medalojn kaj premiojn inter 1964-1994.

Fontoj
------

* biografio hungare
* biografio angle


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 445794
* LCCN: no00100435
* VIAF: 4484309
* ISNI: 0000 0000 5039 6497
* BIBSYS: 52243
 |
Isatomuelilo sur la Citadelo Cyriaksburg en Erfurt. Ruino de rubiomuelejo en Neubrandenburg. **Isatomuelejoj** estis uzataj por prilabori isaton/izatidon, kiu antaŭ la 16-a jc grandstile uzitis por fari bluan koloron - antaŭ la triumfiro de indigo.

Historio de tiaj muelejoj
-------------------------

La lasta isatomuelejo en Pferdingsleben funkciis ĝis 1910.
Ĉar Turingio estis centro de isata prilaborado, la konservitaj mueliloj troviĝas ĉefe tie, ekz. unu en Erfurto sur la Citadelo Cyriaksburg aŭ en Pferdingsleben. Modelo admireblas antaŭ hotelo en Bad Tennstedt. Tamen estis tiaj mueliloj ankaŭ inter la mueloloj ĉe Hürtz proksime de Kolonjo.

Muelejoj por fabrikado de ruĝa koloro
-------------------------------------

Kvazaŭ kontraŭo al isatomuelejo estis rubio-muelejo. Tie oni produktis ruĝan koloron. La koloro estis ekstraktata el radikoj. Tiujn oni antaŭe pulvorigis en muelejoj, ekz. en Frankenthal, Haßloch, Iggelheim, Mußbach kaj Speyer. La rendimenta produktaĵo pohektare estis je 60 duoblaj funtocentoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Vajdo
* *Isatis tinctoria*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Isatomuelejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Modelo en Bad Tennstedt.
* Historia bildo de isatomuelejo.

Subnotoj
--------

1. ↑  "Ende der blauen Phase", en: *Die Umschau*32/1910, p. 637–638. Referenco prenita el: "Ende der blauen Phase", en: *Spektrum der Wissenschaft*, 8/2010, ISSN 0170-2971, p. 58.
**Jean D'ESTRÉES la 2-a** (naskiĝis en 1624 en Soloturno (Svisio) - mortis en 1707 en Parizo) estis grava franca militestro, ŝipestro kaj marŝalo de la reĝado de Ludoviko la 14-a.

Li devenis de familio el Pikardio kaj estis la nevo de Gabrielle d'Estrées, unu el la preferitaj amantinoj de Henriko la 4-a. Jean, samkiel sia patro, tre frue fariĝis militisto. Li batalis flanke de Ludoviko la 2-a de Bourbon-Condé apud Lens (Pas-de-Calais), kaj flanke de Turenne en Loreno ekde 1652 ĝis 1653. Li estis kaptita en Valenciennes en 1656.

Pliposte, li firme subtenis la reĝan familion dum la Frondo, sed malamikiĝis kun Louvois dum la milito de Devolucio. Pro konsilo de lia amiko Jean-Baptiste Colbert, li forlasis armeon kaj eniris la francan ŝiparon en 1668. Pro lia nobela deveno, li rapide promociiĝis en la ŝiparo, ĝis la rango de marŝalo, kvankam li estis laŭ ĉiuj ne tre amikema. Inter liaj venkoj, oni povas mencii la rekapton de Franca Gujano el la Nederlandoj en 1677.

* Kategorio Jean d'Estrées la 2-a en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 129335
* GND: 141672013
* LCCN: n85240466
* VIAF: 30982926
* ISNI: 0000 0000 7989 0333
* SUDOC: 081983492
 |
**Carl DAVIS**, OBI (28-a de oktobro 1936-3-a de aŭgusto 2023) estis uson-devena dirigento kaj komponisto kiu loĝis en Britio ekde 1961. Li verkis muzikon por pli ol 100 televidprogramoj, sed estas plej bone konata kiel kreinto de muziko por akompani mutajn filmojn. Li kunlaboris kun Paul McCartney en la kreado de *Liverpool Oratorio*. La muziko de Davis estis publikigita de Faber Music.

Davis famiĝis per la titolmuziko por la antologia serio de teatraĵoj de BBC nome *The Wednesday Play* kaj poste por *Play for Today*. Aliaj televidaj muzikoj estis *The Naked Civil Servant* (1975), *Shades of Greene* (1975), *The Kiss of Death* (1977), *Langrishe, Go Down* (1978), *Prince Regent* (1979), *Private Schulz* (1980), *Oppenheimer* (1980), *Winston Churchill: The Wilderness Years* (1981), *The Hound of the Baskervilles* (1982), *The Far Pavilions* (1984), *The Day the Universe Changed* (1985), *Hotel du Lac* (1986), *Ashenden* (1991), *Pride and Prejudice* (1995), *Anne Frank Remembered* (1995), *Seesaw* (1998), *Coming Home* (1998), *Upstairs Downstairs* (2010), kaj *Brexicuted* (2018). Davis laboris ankaŭ por la televidproduktoro Jeremy Isaacs havigante la originalan muzikon por la dokumenthistoria serio *The World at War* (1973) por Thames Television kaj *Cold War* (1998). Li ankaŭ dirigentis por la BBC la temkanton por ties kovro de la Futbala Mondpokalo 2006, adaptita el la verko de George Frideric Handel nome "See the Conquering Hero Comes".

Davis verkis nombrajn filmomuzikojn, kiel *The Bofors Gun* (1968), *The Only Way* (1970), *I, Monster* (1971), *Up Pompeii* (1971), *Up the Chastity Belt* (1971), *Rentadick* (1972), *What Became of Jack and Jill?* (1972), *Catholics* (1973), *Man Friday* (1975), *The Sailor's Return* (1978), *The French Lieutenant's Woman* (1981, pro kiu li ricevis la premion BAFTA por la Plej Bonkvalita Filmomuziko), *Champions* (1983), *King David* (1985), *The Girl in a Swing* (1988), *Scandal* (1989), *The Rainbow* (1989), *Frankenstein Unbound* (1990), *The Trial* (1993), *Widows' Peak* (1994), *The Great Gatsby* (2000), *Mothers & Daughters* (2004) kaj *The Understudy* (2008).

Notoj
-----

1. 1 2   Colin Larkin, eld. (1992). *The Guinness Encyclopedia of Popular Music* (unua eld.). Guinness Publishing. p. 637/8. ISBN 0-85112-939-0.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Carl Davis en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Personal website
* Carl Davis ĉe Interreta filma datumbazo (angle)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 739928
* GND: 134355555
* LCCN: n85160602
* VIAF: 61733923
* ISNI: 0000 0001 1027 9939
* LIBRIS: 228341
* SUDOC: 060794364
* BNF: 139259127
* MBA: da1faeaa-82c8-4072-b40f-0f7f2e1efe76
* BIBSYS: 90877205
* NKC: jx20060223028
* BNE: XX1297175
 |
**Jean le Veneur** estis benediktano kaj franca politikulo de la 16-a jarcento.

De 1524 al 1539, li estris la abatejon de Monto Sankta Mikaelo en Bretonujo.

En 1526 Francisko la 1-a nomumis lin ĉefpastro de Francujo.

Kiam la reĝo de Francujo pilgrimis al la abatejo la 8-an de majo 1532, Jean le Veneur rekomendis al li Jacques Cartier kiel marpiloto al malkovrontaj landoj. La financisto de la abatejo apartenis al la bofamilio de Jacques Cartier. Jean le Veneur promesis provizi monaĥojn el sia abatejo, kaj partopreni la elspezojn, se la reĝo fintraktos la ekspedicion.

En 1533, Jean le Veneur estis ordenita kardinalo de la papo Klemento la 7-a. Kun la subteno de la kardinalo Médicis, nevo de la  papo, li konsilis al la papo skribi novan buleon pri la partigo de la malkovrintaj landoj, favore al Francujo.

En 1533, la papo Klemento la 7-a precizis, ke la partigo de la mondo koncernas nur la jam malkovrintajn landojn, ne la malkovrontajn landojn. Francisko la 1-a do ne plu timis pro puno de la papo. La mondo estos partigita inter 4 partoj : norde inter angloj kaj francoj kaj sude inter hispanoj kaj portugaloj.

Referencoj
----------

1. ↑  Yves Jacob *Jacques Cartier* Ed. Ancre de marine 2000

* Kategorio Jean le Veneur en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 319468
* VIAF: 283759784
* SUDOC: 158540204
 |
***Jedermann. Das Spiel vom Sterben des reichen Mannes*** (esperante *Ĉiu Ajn. Ludo pri la morto de riĉa homo*) estas teatraĵo de Hugo von Hofmannsthal, kiu estis unuafoje prezentita la unuan de decembro 1911 en Berlino, direktita de Max Reinhardt. De 1920 la ludo estas ĉiujare prezentita ĉe la Festivalo de Salcburgo, kiun kunfondis Hugo von Hofmannsthal.

Jedermann kaj Morto,   
Festivalo de Salcburgo 2014
Laŭ la ekzemplo de mezepokaj moralecaj ludoj aperas en ĝi en personigita formo: Dio, la diablo kaj aliaj abstraktaj estaĵoj.

Personoj
--------

* Ĉiu Ajn, diboĉema riĉulo
* Lia bona kamarado
* Lia patrino
* Lia amatino
* La dika kuzo
* La maldika kuzo
* Malriĉa najbaro
* Ŝuldanto kaj lia edzino
* Dio la Sinjoro
* Morto
* Diablo
* La Mono
* La Bonaj Faroj de Ĉiu Ajn
* La Kredo

Intrigo
-------

La riĉa, same avara kiel diboĉema "Ĉiu Ajn" neekspektate estas vokata de la "Morto", kiu volas duki lin antaŭ lia kreinto. Nek la fidela servisto de "Ĉiu Ajn", nek liaj amikoj, nek lia mono pretas akompani lin en la tombon. Nur la apero de liaj tre febraj "Bonaj Faroj" kaj "Kredo" instigas "Ĉiun Ajn" konfesi siajn pekojn kaj eniri la tombon kiel pentanta konvertinto.

* Kategorio Jedermann en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La rojo **Jeckenbach** estas 20,4 km longa, orografie maldekstra aŭ okcidenta flankrivero de la rivereto Glan en la germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.

Geografio
---------

La rojo fontas je la okcidenta flanko de la monto Distelberg sur alteco de 446 m super marnivelo. La rojo ĉirkaŭfluas en la sudo de la monto kaj poste ĝi fluas precipe orienten. Ĝi pasas la lokojn Unterjeckenbach, Langweiler, Merzweiler, Kappeln, Löllbach, Jeckenbach kaj Breitenheim. Je la suda rando de Meisenheim La Jeckenbach enfluas de dekstro sur alteco de 148 m s. m. en la rivereton Glan.

Sur sia 20,4 km longa vojo ĝi superas altodiferencon de 298 m, kio egalas al meza dekliveco de 14,6 ‰. La akvokolekta areo havas grandecon de 66,786 km².

### Flankriveroj

La rojo havas multajn mallongajn flankriverojn. La plej longa estas la rojo Perlebach, kiu havas longecon de 5,7 km kaj akvokolektan areon de 7,355 km². La Asbach estas pli mallonga, sed ĝia akvokolekta areo estas kun 13,228 km² multe pli granda.

Sekvas listo de la flankriveroj de la fonto al la enfluejo. Indikita estas la orografia situo de la enfluejo, la longeco, la grandeco de la akvokolekta areo, la alteco de la enfluejo kaj la Germana Akveja Kodo.

| nomo | situo | longeco[km] | akvokolekta areo[km²] | alteco de la enfluejo[m. s. m.] | DGKZ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Huschbach | maldekstre | 2,4 | 3,692 | 285 | 2546922 |
| Perlebach | maldekstre | 5,7 | 7,355 | 229 | 2546924 |
| Asbach | maldekstre | 5,5 | 13,228 | 205 | 2546926 |
| Hundsbach | maldekstre | 5,0 | 6,357 | 190 | 2546928 |
| Deslocherbach | maldekstre | 1,7 | 5,868 | 185 | 25469292 |
| Rohbach | dekstre | 2,1 | 0,969 | 164 | 25469294 |

Medio
-----

La rojo estas malfajnminerala, silikatriĉa mezmontara rojo. La akvostrukturkvalito en la supra parto estas plejparte signife ĝis forte ŝanĝita, en la komunumoj eĉ tre forte. En sia malsupra parto la rojo estas forte ĝis tre forte ŝanĝita. La akvokvalito estas por la tuta rivero malforte poluciita.

Referencoj
----------

1. 1 2  Topografische Karte 1:25.000
2. 1 2 3 4  germane Wasserwirtschaftsverwaltung Rheinland Arkivigite je 2018-10-18 per la retarkivo Wayback Machine
***Jeannot et Colin*** estas filozofia fabelo verkita de Voltaire kaj publikigita en 1764.

Resumo
------

Jeannot kaj Colin estas amikoj en la urbo Issoire, en Aŭvernjo. Finigonta sian studadon, Jeannot ricevas postenon el la konto de sia patro, la markizo de la Jeannotière, kaj translokiĝas al Parizo. Colin verkas leteron de gratulo al sia ekskamarado, sed la nova markizo neniam respondas.

En Parizo, la gepatroj de Jeannot dungas instruiston, kiu scias neniom, por la juna markizo. La patro dezirus ke Jeannot lernu latinon kaj astronomion dum la patrino geografion, historion, heraldikon kaj geometrion, sed la instruisto montras la senutilon de ĉio tio. Pli aĝa, Jeannot estas amata de virinoj, ĉar li kantas agrable vodevilojn. La junulo decidis edziĝi al juna vidvino, kiu deziras fakte la riĉon de la Jeannotière.

Unu matenon Jeannot ekkonas ke la familio ruiniĝis, la patro estis enprizonigita kaj la servistoj forportis kion ili povis por ne perdi siajn perditajn salajrojn. Li trovis sian patrinon, sola, senhelpa kaj senkonsola, ploranta. Li serĉas sian amantinon kaj trovas ŝin kun oficiro, kiu proponas dungojn por Jeannot kaj lia patrino. Jeannot, iras konfesi. La konfesisto diras al li ke Dio volis tiun malfeliĉon por montri al lia familio ke mono ne faras feliĉon. Li abandonas la ĝenan Jeannot, ĉar li devas konfesi iun pli feliĉan. Meze de malespero, Jeannot vidas ke alvenas al Parizo Colin akompanata de sia juna edzino: lia iama amiko tuj proponas al li helpon, liberigas la patron de Jeannot kaj revenas en Aŭvernjo kun la tri Jeannot.

Jeannot ekkonsciis ke la amiko kiun li estis abandoninta restis bona kiam li estis viktimo de kontraŭaĵoj. Tuj poste Jeannot edziĝas al fratino de Colin. Li kaj liaj gepatroj tiam komprenas ke la feliĉo ne estas en vanitato, sed ĉefe en amo.

* Kategorio Jeannot et Colin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 520859
 |
**Jefferson** estas angla kaj skandinavia familia nomo.

Aparte konata iĝis Thomas Jefferson, kiu iĝis prezidanto de Usono. Laŭ li ricevis sian nomon vasta gamo da geografiaj objektoj precipe en Usono - kantonoj (ekzemple en Okcidenta Virginio), urboj (ekzemple en Teksaso), parkoj, montoj ktp. Ankaŭ ekster Usono estas iuj tiaj objektoj, ekzemple la urbeto *Jefferson* en Alberto, Kanado.

En Latinameriko estas la kutimo uzi aparte popularajn familiajn nomojn kiel persona nomo. Tie do *Jefferson* funkcias ankaŭ kiel persona nomo aŭ voknomo. Konata ekzemplo de tio estas la brazila futbalisto *Jefferson*, aŭ plennome Jefferson de Oliveira Galvão, kiu estas golisto en la argentina nacia teamo de futbalo konkuranta pri la Futbala Mondpokalo 2014 de la 12-a de junio ĝis 13-a de julio de tiu jaro. En unuopaj kazoj la nomo tamen ankaŭ en la precipe anglalingva Norda Ameriko funkcias kiel persona nomo - vidu la biografion de Jefferson Davis.


|  |  |
| --- | --- |
| Helppaĝo pri apartigiloj | **Ĉi tiu paĝo estas apartigilo: listo de artikoloj kun sama aŭ preskaŭ sama titolo.**
Se vi venis ĉi tien per ligilo en artikolo, bonvolu direkti tiun ligilon rekte al la celita paĝo. |

* Kategorio Jefferson en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Francisco de SOUZA ALMADA** (naskiĝis en 1898 - mortis fine de junio 1990 en Santos, Brazilo) estis brazila esperantisto, kiu dediĉis gravan parton de sia vivo al Esperanto kaj ĝia movada unuiĝo en Brazilo. Li estas Honora Membro de UEA. Edziĝis kun Marija Pozder Almada, post koni ŝin en Universala Kongreso de Esperanto en Britio.

Sr-o Almada eklernis Esperanton sole, en 1948. Por ekzercadi ĝin li uzis la korespondan interŝanĝon kun alilandanoj. Li tuj organizis grupon al kiu li instruis samtempe dum li ellernis la lingvon. Finis la kurson 23 personojn en Santos, San-Paŭlio. Kiel funkciulo de Banco do Brasil li ofte vojaĝis kaj eluzis tiujn vojaĝojn por propagando de Esperanto. Li estis unu el fondintoj de Kultura Kooperativo de Esperantistoj en Rio-de-Ĵanejro.

Pli ol kvardek jaroj delegito de UEA pri bankaj aferoj kaj financa subtenanto de tiu asocio. Ĉefe grava al Esperanto-movado pro mona subteno, movadis ĉefe en Santos. Li estas unu el la fondintoj de Brazila Konsilantaro de Esperanto, por finiĝi la duonigon de la brazila esperantista movado kaj translokiĝi la nacian sidejon al la ĉefurbo, Brazilja. Li eldonis lernolibreton kaj daŭre apogis Esperanto-Asocio de San-Paŭlo kie li iĝis "asocia bonfaranto".

Grave kontribuis al la enkonduko de Esperanto kiel studobjekto en la Federacia Universitato de Juiz de Fora. Li varbis la subtenon de fama futbalisto Pelé por Esperanto kaj tradukis "Mi estas Pelé" lia aŭtobiografio. Li ankaŭ skribis artikolojn pri Esperanto en ĵurnalo A Tribuna de Santos, kiu semajne aperigis ilin.

En Santos estis de li organizita la Seminario de KKE en 1977. Okaze de tio, li sukcesis starigi buston de L.L. Zamenhof sur placo de la urbo kaj urboĉambro nomiĝis "Praça Esperanto" placon en fora kvartalo.

Ankoraŭ vaste konata kiel instruinto, informinto kaj organizinto de la brazila movado, li grave kontribuis al la enkonduko de Esperanto en la studtemaron de la Federacia Universitato de Juiz de Fora.

Verkoj kaj tradukoj
-------------------

* Almada, Francisco de Souza: **Esperanto elementar** (para principiantes) (Santos: Brazila Konsilantaro de Esperanto, 1977. - 22 p.)
* Arantes do Nascimento, Edson: **Mi estas Pelé** (Esperantigis Francisko Almada. Prologo de Roberto das Neves. - Rio de Janeiro: Kultura Kooperativo de Esperantistoj, 1971. - 164 p. : ilustr.)
**Jelly Arányi** [jeli arAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Arányi Jelly** estis hungara-brita pianisto, altlerneja instruisto. Ŝia nobela antaŭnomo estis *hunyadvári* [hunjadvAri].

Jelly Arányi  naskiĝis la 30-an de majo 1893 en Budapeŝto, li mortis la 30-an de marto 1966 en Florenco.

Biografio
---------

Jelly Arányi devenis el juda familio. Ŝi komence lernis pianadon, poste violonadon. Ŝia ĉefinstruisto estis en la Tutlanda Hungara Reĝa Muzikakademio Jenő Hubay. Ŝi debutis en koncerto en Budapeŝto en 1909, poste ŝi faris recitalojn en Eŭropo inter 1908 kaj 1914 kun sia fratino kaj iu pianisto. Baldaŭ okazis recitaloj ankaŭ en Ameriko. Ŝi translokiĝis al Londono ĉirkaŭ dum la 1-a mondmilito. Ŝi formis faman triopon kun Pablo Casals kaj Frederick Septimus Kelly, sed ŝi ludis kune ankaŭ kun Béla Bartók. En Hispanio en 1928 ŝi ludis denove kun Casals. Ŝi atingis supron de ŝia kariero en la jardeko antaŭ la 2-a mondmilito. Ŝi donis sian lastan recitalon en 1965.

Fontoj
------

* anglalingva biografio kun foto
* anglalingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Jelly Arányi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 633334
* GND: 1084361841
* LCCN: no91016785
* VIAF: 4494195
* ISNI: 0000 0000 5040 4215
* BNF: 13926753h
* MBA: 531bd75e-5848-448a-810e-90f6f1c90c50
* BNE: XX1561556
 |
***Jego prevosĥoditelstvo*** (ruse *Его превосходительство*) filmita en la jaro 1927 estas filmo de reĝisoro Grigorij Roŝal.

Sojle de la 1-a de majo aperas en la urbo flugfolioj kun la alvoko subteni la manifestacion de la maja tago de laboristoj de Vilno. Kozakoj subpremas la laboristan marŝon de la Majtago mortigante kelkajn kaj arestante aliajn. Inter la mortintoj kaj arestitoj estas judaj laboristoj. Timante tumultojn, la juda burĝa elito sendas siajn reprezentantojn al la guberniestro kun la peto ke li punu nur la kaptitojn, kaj ne la ceteron de la juda loĝantaro. La guberniestro konsentas; li ordonas skurĝi tiujn, kiuj estis arestitaj. Hirsh Lekert, flikisto, estas kolerigita kaj proponas mortigi la guberniestron. Malgraŭ konsiloj de revoluciemaj amikoj (unu subteksto deklaras ke "ses pafoj ne faras revolucion"), li pafas la guberniestron kaj mortigas lin. Lekert estas arestita kaj juĝita al mortopuno.

Referencoj
----------

1. ↑  ЕГО ПРЕВОСХОДИТЕЛЬСТВО
2. ↑  Его превосходительство (1927)

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 793270
 |
Sidejo de la Partio Istiqlal en la distrikto de *Al-Fida Derb-Sultan*, Kazablanko.
La **Partio Istiqlal** (en araba, حزب الإستقلال *Hizb al-Istiqlal*, Partio de la Sedependeco) estas maroka politika partio.

Temas pri historia partio de la moderna Maroko, fondita en 1937 fare de Allal al-Fasi kaj de ideologio naciista. Ĝi restis fidela al sultano Mohamedo la 5-a kiam li estis elportita al Francio en 1953.

Post la sendependo de Maroko (1955), la partio malplifortiĝis kiam la maldekstra branĉo de Mehdi Ben Barka, separiĝis el Istiqlal por formi novan partion nome Nacia Unio de Popolaj Fortoj (1959). Dum la reĝado de Hasano la 2-a, alternis periodoj de kunlaboro kun la monarkio kun la kontraŭstaroj, kvankam ĉiam apogis la monarkion por aferoj rilate al "Granda Maroko", kiel alpreno de la Okcidenta Saharo aŭ Ceŭto, Melilo kaj resto de hispanaj teritorij de la nordo de Afriko.

* Istiqlal en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Istiqlal en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Portreto de J. J. A. Worsaee.
**Jens Jacob Asmussen WORSAAE** (naskiĝis la 14-an de marto 1821, mortis la 15-an de aŭgusto 1885) estis dana arĥeologo.
Jens Jacob Worsaae estis la plej grava lernanto de Christian Jürgensen Thomsen kaj estas konata kiel la 'unua profesia arĥeologo'. En 1840 li publikigis stratigrafiajn kaj aliajn pruvojn, kiuj konfirmis la triperiodoj-sistemon de Thomsen, kaj difinis al kiu periodo apartenis multaj objektoj.

Worsaee turnis sian antenton al la amasigoj de ostrokonkoj kiuj troviĝis tiutempe en diversaj lokoj en Danio. Oni trovis strange formitajn ostaĵojn, potopecojn, kaj silikojn inter tiuj konkoj. Worsaee supozis ke tiuj amasigoj estis rubaroj de antaŭhistoriaj homoj. Ĉar la ŝtonaj objektoj estis multe malpli rafinitaj ol tiuj en la kolekto de Thomsen, ili verŝajne estis el eĉ pli malnova periodo ol la neolitiko de Thomsen.
Esploro montris ke la hipotezo de Worsaee estis ĝusta. La "rubarokulturo" de Worsaae nun estas konata kiel parto de la paleolitiko.

* Kategorio Jens Jacob Worsaae en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 22417
* GND: 117424749
* LCCN: n96102971
* VIAF: 27055020
* ISNI: 0000 0000 8366 3678
* SUDOC: 077108736
* BNF: 10657699g
* NDL: 01168735
 |
**Jenő Béla Kümmerle,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kümmerle Jenő Béla** estis hungara botanikisto, profesoro, instruisto.

Jenő Béla Kümmerle  naskiĝis la 4-an de marto 1876 en Budapeŝto. Li mortis la 20-an de decembro 1931 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Jenő Béla Kümmerle akiris diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1898. Post siaj studoj li instruis samloke. En 1902 li eklaboris en Hungara Nacia Muzeo, kie tiutempe estis ankaŭ kolektaĵo pri botanikaĵoj, en la sama jaro li ekinstruis ankaŭ en gimnazio. Paŝo post paŝo li ricevis pli signifajn postenojn en la muzeo. Li studvojaĝis en Habsburga Imperio, Germana Regno, Belgio, Britio, Nederlando, Danio, Italio, li partoprenis en ekspedicioj en Adriatiko kaj Balkano. En 1914 li kolektis kreskaĵojn en norda Afriko. Li kolektis resume dekvinmil da kreskaĵoj. Oni nomumis pri li 16 kreskaĵojn.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A kétszikű dudvanemű növények béldiaphragmája* (1901) - premiita verko
* *A pteridospóra szisztematikai jelentőségéről* (1915)
* *Pteridológiai közlemények* (1920-1922)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio[*rompita ligilo*]


* Kategorio Jenő Béla Kümmerle en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Jemva** (ruse *Емва*) estas urbo en Komiio en Rusio. La urbo havas statuson de urbo ekde jaro 1985.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 87208501. La interurba telefona kodo estas 82139, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005). Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: latitudo 62°35' norde, longitudo 50°51' oriente.

Ekde 1941 ĝis 1985 la urbo estis nomata kiel Ĵeleznodoroĵnij *(Железнодорожный)*. *(Ekzistas ankaŭ la alia urbo Ĵeleznodoroĵnij en Moskva provinco en Rusio.)*

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005). La urbo estas ĉe rivero Vimj (Вымь).

En la urbo estas fervoja stacio Knjaĵ-Pogost (Княж-Погост).

En 1959 la urbo havis 13.7 mil loĝantojn; en 2002 estis 16.7 mil.

Flago de Komiio
Urboj de Komiio

**Ĉefurbo**: Siktivkar

Inta |
Jemva |
Mikun |
Peĉora |
Sosnogorsk |
Uĥta |
Usinsk |
Vorkuta |
Vuktil 

 

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Jenő Dalnoki,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dalnoki Jenő** estis hungara futbalisto (defendisto), dufoja olimpiano, olimpika ĉampiono, trejnisto.

Jenő Dalnoki naskiĝis la 12-an de decembro 1932 en Budapeŝto, li mortis la 4-an de februaro 2006 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Jenő Dalnoki ligiĝis al distrikta sportklubo en Ferencváros inter 1947-1987 kiel futbalisto aŭ trejnisto en 1942. Lia teamo estis hungara ĉampiono trifoje. Resume li ludis en la teamo en 439 matĉoj kaj ŝutis 21 golojn. En la Somera Olimpiko 1952 lia nacia teamo ricevis ormedalon. Li apartenis al la hungara nacia teamo inter 1952-1961 14-foje. Li estis trejnisto ekde 1966. Lia edzino naskis filinon. Li ricevis premiojn inter 1955-1994.

Memorigiloj
-----------

* strato kaj busto en Budapeŝto
* stadiono en Rákospalota
* futbalakademio prenis la nomon Dalnoki Jenő en 2006

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* datenoj kun foto
* akademio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Jenő Dalnoki en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 822186
 |



* Portalo pri Biografio
**Andor Urszinyi** [ursinji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Urszinyi Andor** estis hungara advokato.

Andor Urszinyi  Arkivigite je 2016-12-29 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis en 1814 en Hungara reĝlando en Csetnek (nuntempa Štítnik en Slovakio), li mortis la 28-an de marto 1887 en Békéscsaba.

Biografio
---------

Andor Urszinyi frekventis gimnazion en Késmárk, poste li akiris juran diplomon en Reĝa Universitato de Pest. Inter 1836-1840 li estis advokato en Szarvas, poste en Békéscsaba. En 1844 li faris grandan kompromison inter bienuloj kaj servutuloj de Békéscsaba. Dum la Hungara revolucio de 1848 li estis elektita ĉefjuĝisto (komprenu urbestro) de Békéscsaba. Post falo de la liberecbatalo li plene retiriĝis kaj li okupiĝis pri sia bieno. Tamen escepte li havis titolojn en la luterana eklezio. En la 1860-aj jaroj li konatiĝis kun Ágoston Trefort, kun kiu li strebis por ekonomia prospero de Békéscsaba. Li havis edzinon, kiu naskis filon.

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Békéscsaba (2014)  Arkivigite je 2016-12-28 per la retarkivo Wayback Machine
* strato en Békéscsaba (1910)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 99-a paĝo)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Jeli** estas urbeto kaj teritoria distrikto (jajahan) en Kelantano, Malajzio.

Historio
--------

Jeli-distrikto (jajahan) estis origine sub distrikto (Jajahan Kecil), kiu estis formita la 1an de julio 1982 de partoj de Tanah Merah kaj Kuala Krai distrikto. Ĝi estis levita al plena distrikto la 1an de januaro 1986. Estante komplete nova loĝkvartalo, komence Jeli havis loĝantojn venantajn de aliaj partoj de Kelantano. Jeli iĝis gastigejo al miloj da esperemuloj pro Kelantano dum la malfruaj 70-aj jaroj kaj fruaj 80-aj jaroj, esperante ricevi freŝan komencon en tiu distrikto. Dum la unuaj generacioj de Jeli-loĝantoj plejparte implikis en kaŭĉukofrapado kaj aliaj formoj de plantejoj por porvivaĵo, la nunaj generacioj sukcesis trovi sian manieron ĝis multe pli bona profesio, dank'al la bonorda eduka sistemo kaj dediĉis instruistojn disponeblajn al tiu malproksima areo.

Jeli estas administrita fare de la Jeli Kvartala Konsilantaro. Jeli estas limigita de la ŝtato de Perako en la okcidento, Tajlando en la nordo, Tanah Merah distrikto al la nordoriento kaj Kuala Krai distrikto en la suda oriento.

La plej multaj homoj en Jeli laboras kiel kaŭĉukofrapetistoj. La kaŭĉukplantejoj kiuj apartenas al la lokaj homoj ankaŭ altiras homojn de ekstere por veni kaj labori. Ofte familioj posedas malgrandan plantejon de 6 akreoj (24,000 m²) ĝis 50 akreoj (200,000 m²) en grandeco. La historio de Jeli komenciĝis kiam la registaro instigis homojn ĉirkaŭ Kelantano por komenci grandan areon de agrikulturo. Tiu procezo komenciĝis kun periodo de teromalplenigo, aŭ *pembalakan*.

Geografio-Loko
--------------

Demografio
----------

Jeli aktuale en 2009, havas populacion de 46,700 homoj

| Rango | Distriktoj | Populacio 2000 |
| --- | --- | --- |
| 1 | Mukim Jeli | 17,734 |
| 2 | Kuala Balah | 10,198 |
| 3 | Batu Melintang | 8,056 |
|

Edukado
-------

Ekzistas kelkaj lernejoj kiuj servas la loĝantaron de Jeli. La bazlernejoj en Jeli inkludas Sekolah Kebangsaan Batu Melintang, Sekolah Kebangsaan Pendok, Sekolah Kebangsaan Sungai Long, Sekolah Kebangsaan Jeli 1, Sekolah Kebangsaan Kalai (Kalai Nacia Lernejo), Sekolah Kebangsaan Jeli 2 kaj Sekolah Kebangsaan Bukit Jering. Jeli ankaŭ havas MARAO juniora sciencokolegion, Maktab Rendah Sains MARA Jeli, kiu estas ekzemplo de la loĝlernejoj de Malajzio.

Nuntempe, du pli altlernejajn instituciojn, nome Universitato Malajzia Kelantano kaj Politekniko Jeli situas ĉi tie. Politekniko Jeli estas nuntempe sub konstruo kaj estas en horaro al kompletiĝo ene de kelkaj monatoj.

Turismo
-------

La ĉefaltiro de tiu distrikto estas la Stong Akvofalojkun falo ĉe alteco de 305 m, tiu pitoreska akvofalo estas la plej alta akvofalo en la sudorientazia regiono.

Esperanto kaj Jeli
------------------

Kelkaj loĝantoj konis Esperanton.

Referencoj
----------

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Jeli en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**James Maitland, 8-a grafo de Lauderdale** (26-an de januaro 1759 - 10-an de septembro 1839 Thirlestane Castle en Berwickshire) estis brita politikisto kaj ekonomika sciencisto.

Biografio
---------

James Maitland estis la plej maljuna filo de James Maitland, 7-a grafo de Lauderdale. Li studis en la Universitato de Edinburgo kaj en Universitato de Glasgow juron. Oni elektis lin en 1780 al House of Commons de Unuiĝinta Brita Reĝlando. Post kiam li heredis en 1789 titolon de sia patro, oni elektis lin en la Domo de Lordoj. Maitland apogis la ideojn de la franca revolucio kaj tiutempe restadis en Parizo. Portempe, li estis persona amiko de Jean-Paul Marat.

Kiam la apogantoj de la konstitucia monarĥio (Whig, brita politika partio) sub gvido de Grenville en 1806 formis registaron, Maitland akiris la titolon *Barono Lauderdale de Thirlestane*, kiu donis al li fortan lokon en *House of Lords*.

Li partoprenis en 1806 en sensukcesaj interparoloj por paco kun Napoléon Bonaparte. Li poste ŝanĝis al la alia nobela partio Tory, voĉis kontraŭ elekta reformo de 1832 kaj estis ĉefo de la skotaj ĉefnobeluloj.

Familio
-------

Maitland geedziĝis en 1782 kun Eleanor Todd, sola filino kaj heredantino de Anthony Todd, sekretario en la Ĝenerala Poŝtoficejo. Ili havis naŭ gefilojn, inter ili ankaŭ James Maitland, 9-a grafo de Lauderdale, kiu heredis titolon de sia patro.

Frato de Maitland, Thomas Maitland estis membro de *House of Commons*, guberniestro de diversaj kolonioj en la Brita Imperio. Alia parenco estis kontraŭadmiralo Siro Frederick Lewis Maitland.

Ekonomika scienco
-----------------

*Inquiry into the nature and origin of public wealth*, 1819
Maitland estis ankaŭ grava ekonomika sciencisto de sia tempo. En la verko "An inquiry into the nature and origin of public wealth" (Edinburgo, 1804), li kontraŭas la teoriojn de Adam Smith. En tio oni unuafoje skizas gravecon de la ŝtata mastrumado je la ĝenerala ekonomia situo, tiel ĝi estas rigardata kiel baza libro de kejnsianismo. La verkon forte diskutis Henry Brougham, 1-a Barono Brougham kaj Vaŭ.

Verko
-----

* An Inquiry into The Nature and Origin of Public Wealth and into the Means and Causes of its Increase Arkivigite je 2016-03-03 per la retarkivo Wayback Machine 1804 (dua eldono 1819) (angle; en PDF; 14,49 MB)

* Kategorio James Maitland, 8-a grafo de Lauderdale en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 338587
* GND: 100182933
* LCCN: n86135321
* VIAF: 74192558
* ISNI: 0000 0001 2281 9218
* SUDOC: 085906964
* BNF: 12280123c
* BNE: XX1762116
 |
**István Bárány** [iŝtvAn bArAnj], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Bárány István Géza Gyula** estis hungara naĝisto, akvopilkisto, olimpiano, trejnisto, ĵurnalisto, oficisto. Lia patro estis Géza Bárány.

Naĝejo pri István Bárány
István Bárány naskiĝis la 20-an de decembro 1907 en Eger, li mortis la 21-an de februaro 1995 en Budapeŝto.

Biografio
---------

István Bárány maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1925. Li akiris komercan diplometon en akademio en Vieno en la sekva jaro, juran diplomon en Scienca Universitato Erzsébet en 1930, trejnistan licencon en 1956, trejnistan diplomon en 1961 en Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto. Ekde 1930 ĝis sia morto li estis ĵurnalisto aŭ redaktoro. Li estis municipa oficisto inter 1931-1945, poste li havis postenon en ŝtata entrepreno pri sportaj konstruaĵoj ĝis 1952. Li edziĝis trifoje (1931, 1944, 1967), la unua kaj la lasta naskis po unu filinojn (1934, 1968). Li ricevis sportmedalon en 1956.

### Sporta kariero

István Bárány inter 1920-1934 estis naĝisto kaj akvopilkisto en la loka sportklubo en sia naskuĝurbo. Li estis hungara ĉampiono 27-foje inter 1924-1932, angla ĉampiono en 1925. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1928 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 1932 kun arĝenta kaj bronza medaloj (1928), krome en eŭropaj ĉampionumoj li estis la unua kvarfoje en 1926 kaj 1931. Inter 1933-1939 li estis ĉeftrejnisto de la nacia naĝa teamo. Dum la socialismo li estis naĝinstruisto aŭ li havis altan postenon en la hungara akvasporta vivo.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A sportszerű úszás* (1929)
* *Az úszásoktatás elmélete* (1934)
* *A tömeges úszásoktatás* (1954)
* *Az úszás, műugrás, vízilabdázás kézikönyve* (kunaŭtoro, 1960)
* *Úszás, műugrás: 1977–1980* (1978)
* *Szerelmes bajnokok* (1986)

Memorigiloj
-----------

* sportnaĝejo de Eger prenis la nomon "Bárány István" en 1995

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* datenoj kun foto

Referencoj
----------

1. ↑   hungarlingva datenaro de muzeo

* Kategorio István Bárány en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 808305
* GND: 130475068
* LCCN: n85376016
* VIAF: 8494673
* ISNI: 0000 0001 0952 4837
* BNF: 17130033w
 |



* Portalo pri Biografio
**Aida** estas opero de Giuseppe Verdi, kun kvar aktoj, el libreto de Camille de Locle, laŭ rakonto de Auguste Mariette, unue prezentiĝis la 24-a de decembro 1871 en Kairo.

Origine ĝi devis prezentiĝi okaze de la inaŭguro de la Sueza Kanalo la 16-an de novembro 1869, sed ĉar Verdi ricevis la libreton malfrue, la kanalon malfermis lia Rigoletto.

Rakonto
-------

Duaakta sceno de triumfo en **Aida**
*La unua akto:* Radameso, kapitano de la egiptaj gvardianoj, estas amato de Amnerisa, la filino de la Faraono, sed li amas la sklavinon Aida, filinon de la etiopia reĝo.  

Radameso estas nomata ĝeneralo por konduki la militon kontraŭ la etiopianoj; Aida ŝiriĝas inter amo por Radameso kaj fideleco al sia popolo kaj patro.

*La dua akto*: Radameso venkinta, devos edziĝi kun Amnerisa.  

Amonasro, la patro de Aida, estas unu el la kaptitoj, kaj li revidas sian filinon.

*La tria akto*: Amonasro postulis al Aida, ke ŝi eksciu militsekreton de Radameso, kiu estas arestita kiel perfidulo, kondamnita al morto kaj enmurota en templo.

*La kvara akto*: Amnerisa proponas al Radameso savi lian vivon, se li rezignas la amon de Aida. Li rifuzas.  

Aida kuniras al Radameso, kaj ili mortiĝas kune.

Malgraŭ la kelkaj grandegaj scenaĵoj, kiel la fama parado kun trumpetoj, tiu opero, kies muzika partituro estas tre rafinita, rompas kun la romantika opera tradicio, kaj limigas la parton de la grandaj arioj.

*Aida* estas la plej populara kaj la plej prezentata el la operoj de Verdi.

En Esperanto aperis
-------------------

* LA ESKAPO, teatraĵo - Imaga epilogo por la opero "Aida" de Verdi    .

Referencoj
----------

1. ↑  Esperanta Retradio *LA ESKAPO - Imaga epilogo por la opero "Aida" de Verdi*, la 5an de julio 2023
2. ↑  Esperanta Retradio *LA ESKAPO (2) - Imaga epilogo por la opero "Aida" de Verdi*, la 12 an de julio 2023
3. ↑  Esperanta Retradio *LA ESKAPO (3) - Imaga epilogo por la opero "Aida" de Verdi*, la 19 an de julio 2023
4. ↑  Esperanta Retradio *LA ESKAPO (4) - Imaga epilogo por la opero "Aida" de Verdi*, la 26 an de julio 2023

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Aida en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* Arkivigite je 2006-04-26 per la retarkivo Wayback Machine
* 
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 16511
* GND: 300164971
* LCCN: n80017867
* VIAF: 185868649
* BNF: 13920545w
 |
**Manuel dos Reis Machado** (naskiĝinta la 23-an de novembro 1899 en Salvador de Bahio, Brazilo; mortinta la 5-an de februaro 1974 en Goiânia), ankaŭ nomata ***Mestre Bimba*** (portugale por  **Majstro Bimba** aŭ **Magistro Bimba**), estis brazila majstro de kapoejro kaj fondinto de ĝia pli moderna stilo *capoeira regional*.

La komenco
----------

Komence de la 20-a jarcento la brazila ŝtato iom pli ofte ĉasis praktikantojn de la afrikbrazilaj religioj kandombleo, umbando, kapoejro kaj aliaj. Ekzistis timataj rajdotrupoj de la polico, kiu entenis en siaj vicoj ankaŭ kapoejro-batalantojn. En la antaŭa jarcento ekzistis en Rio-de-Ĵanejro la terorisma Nigrula Gardistaro ("*Guarda Negra*"), kiu por protekto de la monarĥio batalis kontraŭ la respublikanoj. Dum tiu ĉi tempo alkreskis Manuel dos Reis Machado kun kapoejro.

*Luta Regional Baiana*
----------------------

En la jaro 1930 Getúlio Dornelles Vargas transprenis la potencon en Brazilo. Tiutempe Bimba ekigis la epokon de la akademioj. Li fondis la unuan permesitan akademion por kapoejro en 1932. Bimba instruis *Luta Regional Baiana* [regiona lukto bahia], pli malfrue konata kiel *Capoeira Regional* [regiona kapoejro], kaj validis siatempe kiel nevenkebla. Majstro Bimba ankaŭ tenis la kromnomon *trés pancadas* („tri batoj"). Li kiel unua enkondukis metodan trejnon. Al tio apartenis ekzercoj kiel *Seqüências*, *Cinturas* kaj *Desprezadas/Balãos*.

La naŭ reguloj de Majstro Bimba
-------------------------------

1. Fumado dum la trejno estas malpermesita.
2. Ne drinku. Alkoholo blokas la metabolon de la muskolaro.
3. Ne provu imponi viajn amikojn per kapoejro ekster la *roda* [kapoejra rondo]. Ĉiam pensu pri tio, ke via plej bona amiko en batalo estas la surprizo.
4. Ne parolu dum la trejnado. Uzu la tempon por observi la aliajn.
5. Ekzerciĝu ĉiam per la *ginga* [baza paŝo].
6. Trejni ĉiun tagon la bazajn ekzercojn.
7. Ne timu aliri proksimen la kontraŭulon. Je pli malvasta ludo oni lernas pli multe.
8. Forigu ĉiun malnecesan streĉon en la korpo.
9. Estas pli bone, esti venkata en la *roda* ol surstrate.

*Único Esporte Genuiamente Brasileiro*
--------------------------------------

Sekvis tempo de intensa kapoejra praktiko. Post prezentado de Majstro Bimba en 1953 (tiam elektita) prezidanto Getúlio Vargas nomis kapoejron „*único esporte genuiamente brasileiro*" - ununura vera brazila sporto.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Majstro Bimba en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Majstro Bimba
* Majstro Bimba Arkivigite je 2013-10-01 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑  Informoj pri Magistro Bimba ĉe abada-capoeira.eu
2. ↑   Biografio de Magistro Bimba ĉe filhosdebimba.de

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 521566
* GND: 1056357150
* LCCN: no2002053210
* VIAF: 66139838
* ISNI: 0000 0000 4195 4186
* BNF: 14046980z
 |
**István Cseresnyés** [iŝtvAn ĉereŝnjEŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Cseresnyés István** estis hungara ĵurnalisto, ŝakisto. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis *felsőőri kaj szentgyörgyvölgyi* [felŝOOri sentdjordjvoldji].

István Cseresnyés naskiĝis la 1-an de septembro 1837 en Makó, li mortis la 10-an de oktobro 1866 en Makó.

Biografio
---------

István Cseresnyés maturiĝis en gimnazio en Pest (urbo), poste li studis en Reĝa Universitato de Pest, sed li ne havis diplomon. Li estis redaktoro de Vasárnapi Ujság, kie li respondecis pri ŝako kaj pri rubrikoj pri novaĵoj kaj interesaĵoj. Tiutempe li estis la plej lerta ŝakisto (almenaŭ en Hungarlando), sed li konis ankaŭ kartludojn kaj aliajn logikajn ludilojn. Li kreis la terminologion por la hungara lingvo, ankaŭ nun akceptata. Li frue mortis pro tuberkulozo.

Fontoj
------

* 
*

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio István Cseresnyés en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 678329
 |
**Imperio de aŝantioj** estis ŝtato sur teritorio de la hodiaŭa Ganao, fakte sur la teritorio de nuna regiono Brong-Ahafo, ekde la 17-a ĝis fino de la 19-a jarcento unu el la plej potencaj nigrulaj ŝtatoj en periodo de koloniigo.

La komenco de ties historio datiĝas al la 13-a jarcento, kiam disfalis ganaa imperio. Iliaj loĝantoj migris al fekundaj teritorioj de la hodiaŭa norda Ganao. Tie iom post iom formiĝis federacio de akanaj triboj kun ĉefurbo Kumasi. En la jaro 1695 (verŝajne) Osei Kofi Tutu la 1-a el tribo de aŝantioj fariĝis reganto de la nove estiĝinta imperio kun centraligita potenco. Danke al siaj politikaj kaj soldataj kapabloj li konkeris najbaran tribon dankjiraoj. Tiutempe la marbordo estis administrata ankaŭ fare de eŭropaj kolonigistoj (kaj pro oro ankaŭ tre ŝatata). La aŝantioj havis ankaŭ oron, per kiu (apud eburo) ili abunde komercis kun eŭropanoj. En la 19-a jarcento la aŝantioj longtempe rezistis al britoj (kiuj tiutempe konkeris la *Orportan marbordon*). La aŝantia imperio estis definitive alligita al brita protektorato nur en la jaro 1896 post la sepa angla-aŝantia milito, en kiu la britoj havis grandan materian kaj nombran superforton.

Hodiaŭ la teritorio de la eksa aŝantia imperio estas unu el la regionoj de Ganao - Aŝantio.

* Kategorio Aŝantia imperio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Jenő Ferenc Kiss** [kiŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kiss Jenő Ferenc** estas hungara skulptisto, instruisto.

Skulptaĵo pri Stefano la 1-a (Hungario) en Makó (2000) fare de Jenő Ferenc Kiss
Jenő Ferenc Kiss  naskiĝis la 5-an de decembro 1959 en Makó.

Biografio
---------

Jenő Ferenc Kiss frekventis belartan mezlernejon en Szeged (1974–1978), li studis en Belarta Altlernejo de Budapeŝto (1981–1986). Lia ĉefinstruisto estis Miklós Borsos. En 1986 li ricevis stipendio]]n de Csongrád. Post siaj studoj li ekinstruis en la menciita mezlernejo. En la jaroj 1991 kaj 1992 li partoprenis en kreadoj en la artistkolonio en sia naskiĝurbo, en 1993 li estis en simpozio en Püspökladány. Li ricevis 4 premiojn inter 1993-2007.

Elektitaj solaj ekspozicioj
---------------------------

* Makó (1988, 1995)
* Püspökladány (1994)

Elektitaj kolektivaj ekspozicioj
--------------------------------

* Hódmezővásárhely (1986-1993)
* Püspökladány (1993, 1994)
* Szeged (1995-)
* Reutlingen, Aidlingen (2004)
* Pécs (2008)

Elektitaj skulptaĵoj
--------------------

* Mondmilita monumento en MakóMondmilita monumento en Makó
* reliefo pri Joseph Pulitzer (2005)reliefo pri Joseph Pulitzer (2005)
* busto pri Joseph Pulitzerbusto pri Joseph Pulitzer
* Statuo pri Mihály Fátyol (violonisto, Makó, 2009)Statuo pri Mihály Fátyol (violonisto, Makó, 2009)
* busto pri József Osztróvszky (urbestro)busto pri József Osztróvszky (urbestro)
* busto pri István Batka (kuracisto)busto pri István Batka (kuracisto)
* busto pri Aladár Tóth (kuracisto)busto pri Aladár Tóth (kuracisto)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografieto[*rompita ligilo*]
* skulptaĵoj

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Jenő Ferenc Kiss en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 622160
 |
Simbolo de la Internacia Geofizika Jaro
**La Internacia Geofizika Jaro** ( angle IGY) estis internacia projekto, kiu daŭris de la 1-a de julio, 1957 ĝis la 31 de decembro, 1958 kaj estis deklarita de la Internacia Konsilio de Esploraj Organizaĵoj. 67 landoj partoprenis la projekton.

Areoj de esplorado
------------------

Dum la projekto, diversaj studoj estis faritaj pri diversaj temoj rilataj al la Tero. La dek unu esploraj temoj de la Internacia Geofizika Jaro estis:

* Aŭroro
* La magneta kampo de la Tero
* La gravito
* La kosmaj radioj
* meteologio
* Sismologio
* Fiziko de la jonosfero
* Suna agado
* Longitudo kaj latitudo (komenco de la ĝusta mapado de la tero)
* Geomagnetismo
* La brilo de la atmosfero

Spaca esplorado per satelitoj
-----------------------------

Usono kaj Sovetunio lanĉis satelitojn dum ĉi tiu jaro, kiam la 4an de oktobro 1957 Sovetunio lanĉis Sputnik 1, kiu estis la unua satelito lanĉita en la spacon. La lanĉo de la satelito fare de Sovetunio estis la kulminaĵo de la scienca-teknologia agado en la projekto.

Piednotoj
---------

1. ↑  Tom Griffiths, "Slicing the Silence", Harvard University Press 2007,ISBN-13:978-0-674-02633-9, pp. 136-9

* Kategorio Internacia Geofizika Jaro en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**István Ferenczi** [iŝtvAn ferenci], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ferenczi István** estis hungara arkitekto, citrokonstruisto.

Memortabulo pri István Ferenczi
István Ferenczi naskiĝis en 1928 en Földeák, li mortis en 2009 en Budapeŝto.

Biografio
---------

István Ferenczi akiris diplomon en arkitektura altlernejo en Budapeŝto, poste li restis en la ĉefurbo kaj faris arkitekturajn laborojn. Tamen jam dum la lernejaj jaroj li interesiĝis pri violonoj kaj similaj muzikiloj. Li frue emeritiĝis, poste li estis memlernanto pri kreado de citroj, poste li akiris metion pri tio en 1993. Liaj citroj estis vendeblaj en muzikvendejoj. Ankaŭ eksterlandanoj aĉetis la citrojn. Li muzikadis amatore antaŭ la turistoj. Li ricevis kelkajn premiojn.

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Budapeŝto (2019)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* 
*

Referencoj
----------


* Kategorio István Ferenczi (citrokonstruisto) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 695811
 |
**Jenő Gothard** [gotard], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gothard Jenő** estis hungara astronomo, inĝeniero, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio, membro de Royal Astronocinal Society (1883).

Stelo de Gothard (M57) sur stela mapo
Jenő Gothard  naskiĝis la 31-an de majo 1857 en iama vilaĝo *Herény*, kiu nun estas urboparto de Szombathely. Li mortis la 29-an de majo 1909 en Herény.

Biografio
---------

Jenő Gothard frekventis gimnazion en Szombathely, universitaton en Vieno. Post lernado li ne laboris, sed li okupiĝis hejme pri fiziko kaj astronomio. En 1879 en Székesfehérvár li konatiĝis kun Miklós Konkoly-Thege, baldaŭe li studvojaĝis eksterlande, fine hejme li konstruis observatorion en 1881. Helpe de lia frato li ankaŭ fotadis la stelojn. Helpe de foto li malkovris en 1886 novan stelon ĉe Liro (konstelacio), krome li estis la unua, kiu fotis sukcese kometojn. Li konstruigis akvocentralon en Ikervár kaj helpe de kurento li funkciigis tramon en Szombathely.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Az újabbkori csillagászat módszerei és megfigyelésmódjai* (1886)
* *A photographia* (1890)
* *Spektralphotographiai tanulmányok* (1891)

Memorigiloj
-----------

* 1710 Gothard

Fontoj
------

* biografio hungare
* biografio hungare (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero G kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)

* Kategorio Jenő Gothard en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)