recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Turo el brullignoj
**Brullignoj** (**fajrolignoj**, **hejtlignoj**) estas pecoj de lignoj, destinitaj por bruli en forno, kameno, fajrujo aŭ lignofajro por ricevi varmon kaj lumon.

Priskribo
---------

Plej granda parto de brullignoj havas formon de ŝtippeco. Teknologio de preparo de ŝtippecoj estas simpla: trunkojn de arboj kaj dikajn branĉojn oni segas je pecoj 40-60 cm (ŝtipoj) kaj poste fendas ilin per hakilo laŭlonge je pli malgrandaj pecoj. Por fendi ŝtipojn prefere uzi specialan hakilon – fendilon, kies klingo havas formon de kojno kun angulo je 30°. Per la fendilo estas pli facile fendi eĉ plej dikajn ŝtipojn, per malpli multa batforto. Se fendi, precipe dikajn ŝtipojn, per hakilo kun maldika klingo, ĝi plej verŝajne povas enkaptiĝi en la fendo de ŝtipo. Ĉi-okaze por ke ĝisfendi aŭ liberigi la hakilon, oni renversas la hakilon ke la enkaptita ŝtipo estu supre kaj batas per la hakildorso kontraŭ alia ŝtipo.

Por sendanĝere stari dum fendado de brullignoj oni devas la piedojn meti pli larĝe ol la ŝultroj. Tio preventos traŭmaton okaze de maltrafo, misbato aŭ rompo de hakilo. Plie por oportuno plej prefere meti ŝtipon ĉe alto de la homa zono, plej ofte kiel submetaĵo oni uzas tre dikan kaj fortikan ŝtipon.

Faktoj
------

Ju pli mallonga ŝtipo, des pli facile fendi.

Estas malfacile fendi ne tiom dikajn ŝtipojn, kiom multbranĉerajn kaj sinuajn.

Dum frosto ŝtipoj fendiĝas pli facile.

La plej "varmegaj" oni konsideras brullignojn el betulo, la plej "malvarmaj" el tremolo.

Vidu ankaŭ
----------

* Lignokarbo

* Kategorio Brulligno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 288715
* GND: 4008182-5
* LCCN: sh85052228
* NKC: ph138103
 |
**János Cserni** [jAnoŝ ĉerni], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Cserni János** estas hungara juĝisto, altlerneja instruisto, interreta ĵurnalisto.

János Cserni naskiĝis en 1971 en Budapeŝto.

Biografio
---------

János Cserni akiris juran diplomon en Scienca Universitato Attia József en 1995. Post 2 jaroj li akiris juĝistan postenon en Vác, iom poste li havis plurajn jurajn postenojn en Budapeŝto. Ekde 2002 li estis juĝisto pri kriminala juro en la ĉefurba juĝejo, en la sekva jaro li akiris diplomon pri ĵurnalismo. Kelkajn jarojn li instruis en Universitato István Széchenyi. Li fondis reformeman grupon pri juĝistoj.

Lia nomo abrupte aperis antaŭ la publiko, kiam en senprecedenca verdikto li juĝis pri parlamentano anstataŭ mona monpuno al malliberejo. La kasacia kortumo ŝanĝis la verdikton al monpuno de 60 000 Ft (300 USD).

Fontoj
------

* hungarlingva membiografio
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 697956
 |
**János Béres** [jAnoŝ bEreŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Béres János** estis hungara flutisto kaj instruisto.
János Béres  naskiĝis la 28-an de marto 1930 en Gagybátor kaj mortis la 23-an de novembro 2022.

Biografio
---------

János Béres lernis jam frue muzikon en la familio. En 1948 li atingis la unuan lokon en tutlanda muzika konkurso, la samo okazis en 1953 en Monda Festivalo de Junularo kaj Studentaro en Bukaresto. Li komencis sian artistan karieron en 1951 komence kiel popoldancisto, poste bekflutisto. En la sama jaro li interkonatiĝis kun Zoltán Kodály, kiu influis lin ankaŭ rilate la instruadon. En 1952 li estis la unua hungara instruisto pri bekfluto. En 1960 li fondis orkestron ankoraŭ nun funkciantan. Li ofte faris koncertojn en la Hungara Radio, li estis grava partoprenanto de serioj "Röpülj páva" kaj "Nyílik a rózsa" en Hungara Televizio. En 1975 li fondis muzikan lernejon en Óbuda. Li ricevis premion Kossuth en 2014, pli frue ankaŭ aliajn premiojn.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* 12 lernolibroj pri la bekfluto

Fontoj
------

* hungarlingva intervjuo
* hungarlingva biografio kun foto


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 474633
* LCCN: nr90023480
* VIAF: 121411001
* ISNI: 0000 0000 7943 2658
 |
|  |  |
| --- | --- |
|  Polurinda artikolo | Ĉi tiu artikolo bezonas **poluradon**, ĉar ĝi montras stilajn kaj/aŭ gramatikajn kaj/aŭ strukturajn problemojn, kiuj ne konformas al stilogvido.

---

La priskribo de la problemo troviĝas ĉi tie. Bonvolu ŝanĝi la enhavon por plibonigi la artikolon. |

En matematiko, **invarianta teorio** signifas la studon de invariantaj algebraj prezentoj (ekvivalente, simetriaj tensoroj) por la ago de linearaj transformoj. Ĉi tio estas grava kampo de studo en la lasta parto de la dek-naŭa jarcento, kiam aperinta progreso en ĉi tiu aparta kampo (el la tuta aro de ebla matematikaj formulaĵoj de invarianto kun respekto al simetrio) estis la ŝlosila algoritma disciplino. Malgraŭ iuj heroaj klopodoj kies promesoj ne estis verigita, unu povas diri; sed multaj antaŭenigoj estis koneksaj. Aktualaj teorioj rilatantaj al la simetria grupo kaj simetriaj funkcioj, komuta algebro, modulaj spacoj kaj la prezentoj de grupoj de Lie venas de ĉi tiu areo.

En pli granda detaleco, por donita finidimensia vektora spaco *V* oni povas konsideri la simetrian algebron *S(V)*, kaj la ago sur ĝi de *Gl(V)*. Estas reale pli precize konsideri la projekcian prezenton de *Gl(V)*, se oni deziras rezoni pri *invariantoj*: ĉi tio estas ĉar skalaro multipliko de la idento estos ago sur tensoro de rango *r* en *S(V)* tra la *r*-ona potenca pezo de la skalaro. La punkto estas tiam al difini la subalgebro de invariantoj *I(V)* por la (projekcia) ago. Oni estas, en klasika lingvo, rigardantaj je *n*-umoaj *r*-aĵoj, kie *n* estas la dimensio de *V*.

Nuntempe povus esti pli nature malkomponi la parton de *S(V)* de grado *r* en neredukteblajn prezentojn de *Gl(V)*: la formulaĵo ĵus donita estas la sama kiel diri, ke oni estas koncernata nur kun la aperaĵon de unu-dimensiaj prezentoj. La prezenta teorio postulita venis poste, kvankam, kun Issai Schur.

Por doni la pli larĝan bildon: kio estis reale studita en la klasika fazo de invarianta teorio rilatas fakte al

{\displaystyle S(V)\otimes S(V^{\*})}
kie *V\** estas la duala vektora spaco al *V*. Tio estas, la invariantoj kiel polinomoj koncernataj *kontraŭgradientan* aron de koordinatoj konvertantaj en duala maniero.

Estas kutime diri, ke la laboro de David Hilbert, pruvanta abstrakte, ke *I(V)* estas finie prezentata, metis finon al klasika invarianta teorio. Tio estas malproksima de la vero: la klasika epoko en la subjekto povis daŭri ĝis la finaj eldonoj de Alfred Young, je pli ol 50 jaroj poste. Eksplicitaj kalkuloj por apartaj celoj estas sciataj en modernaj tempoj (ekzemple de Shioda).

La moderna formulaĵo de geometria invarianta teorio estas pro al David Mumford, kaj emfazas la konstruadon de kvociento per la grupa ago kiu devus enkapti invariantan informon tra ĝia koordinata ringo. Ĝi estas subtila teorio, en, kiu sukceso estas ricevata per ekskludo de iuj 'malbonain' orbitoj kaj identigi aliajn kun 'bonaj' orbitoj. Apartigante evoluon de la signa maniero de invarianta teorio, videbla heŭristiko kombina notacio (skribmaniero), havas estas akirita.

Vidu ankaŭ
----------

* David Hilbert
* Invarianta teorio de finiaj grupoj
* Invarianto (matematiko)
Bruligejo en Argyle Canyon.
**Bruligejo** estas loko, kie brulis ligno aŭ aliaj organikaj materioj. Okazis dum tio pliriĉigo de grundo per cindro kaj per bruligaĵoj de brulo (restaĵoj de karbeskiĝinta ligno, gudro k.a.) Tiu ĉi procedo kaŭzas ŝanĝojn de kemiaj trajtoj de substrato, kiuj kreas spacon por la t.n. antrakofilaj specioj de organismoj.

Naturaj bruligejoj
------------------

Dank' al profunde metita tubero supervivas *Neottia nidus-avis* incendiojn kaj ekkreskas ankaŭ sur bruligejoj.
La plej ampleksaj naturaj bruligejoj estiĝas post arbaraj incendioj, en malpli granda mezuro post incendioj sur erikejoj aŭ sur sekiĝintaj torfejoj. En Mez-Eŭropo nuntempe estas naturaj katastrofoj kun tia amplekso raraj. El vidpunkto de postenaj pretendoj de la organismoj anstataŭigas ilin malnovaj fajrejoj de arbaraj laboristoj kaj turistoj.

Arbaraj incendioj neniigos ne nur makrovegetaĵon, sed ili influas ankaŭ mikrovegetaĵon en la grundo. Malgraŭ tio la grundo ne estas varmigita en grandan profundecon; dum temperaturo 600 °C senpere super la surfaco atingas temperaturo 1 centimetron sub la surfaco nur ĉirkaŭ 80 °C. Ĉar la radikoj de vico de kreskaĵoj kaj micelio de multaj fungoj troviĝas pli profunde, povas vico de organismoj supervivi la incendion (tipa reprezentanto daŭriganta en la kresko post incendio estas kreskaĵo Neottia nidus-avis - el familio de orkidacoj) kaj la ŝanĝoj en konsisto de vegetaĵo, kiu sekve aperos sur la bruligejo, estas sekvo de kemiaj ŝanĝoj en la substrato.

Biotopo
-------

*Funaria hygrometrica* komencas aperi sur la bruligejoj post monatoj de incendio.
Sur la bruligejoj post certa tempo post finbrulo komencas aperi la t.n. antrakofilaj organismoj aŭ antrakobiontoj. La kresko de tiuj ĉi organismoj, kiuj havas kutime postenajn pretendojn, estadas subtenata unue per ŝanĝo de kemiaj trajtoj (okazas neŭtraligo de huminaj acidoj pro influo de alkalikaj cindraĵoj) kaj sekve per pliriĉigo per nitrogeno (agado de nitrifikaj bakterioj estas subtenata de alkalika grunda reago). La bruligejo tial estas favora por organismoj preferantaj alkalikan grundan reagon (ekz. kelkaj kalcifitoj) kaj pli malfrue nitrofilaj specioj.

Procedon de sukceso de la bruligejo M. Moser dividis en kvar kategoriojn:

1. Unuaj monatoj post incendio – de komence sen vegetaĵo, post monato povas aperi algoj, precipe *Coccomyxa*.
2. Dua stadio – venas muskoj kaj hepatikoj (*Marchantia polymorpha*). Disvastiĝas spektro de la antrakofilaj fungoj.
3. Tria stadio – musko *Bryum argenteum*, eventuale pliaj specioj de la sama familio, plu *Ceratodon purpureus* kaj *Leptobryum pyriforme*, kutime 2-3 jaroj post incendio.
4. En la kvara stadio malaperas muskoj kaj antrakofilaj fungoj kaj venas nitrofila vegetaĵo kaj antrakoksena mikofloro.

### Floro

La veno de la nitrofilaj kreskaĵoj okazas kutime post 2–3 jaroj post incendio. Aperas ekzemple *Epilobium angustifolium*, ida rubuso (*Rubus idaeus*), plu *Verbascum thapsus*.

Rilataj temoj
-------------

* Incendio
* Bruligado de kreskaĵaroj

* Kategorio Bruligejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Viĵaj** estas vilaĝo de la urba distrikto de Ivdel, de la Sverdlovska provinco, Rusio, en 1930-1980 loĝata ĉefe de Ivdellag-dungitoj.

Ĝi situas 66 kilometrojn (laŭvoje 76 kilometroj) norde de la urbo Ivdel, en la montara tajga areo, sur la dekstra bordo de la rivero Lozva, ĉe la buŝo de la dekstra alflaunto de la rivero Viĵaj.

De Viĵaj komenciĝas vojoj al popularaj turismaj lokoj. Viĵaj estis la antaŭlasta haltejo, kiun la turisma grupo de Djatlov vizitis antaŭ la fatala marŝado. Pro ĉi tio, la vilaĝo gajnis famon en dokumentaj kaj artaj verkoj.

La vilaĝo estis forte difektita dum incendio en majo 1991.

La 11-an de aŭgusto 2010, kiel rezulto de arbaraj fajroj la vilaĝo preskaŭ tute forbrulis, unu domo sur la riverbordo mirakle postvivis, same kiel monumento al la herooj de la Dua Mondmilito. Ne estis mortintoj, la loĝantaro de 26 personoj translokiĝis al Ivdel. Oficiale, la restarigo de la vilaĝo ne estas planita, eĉ iom poste, laŭ ordono de la administra distrikto, la postvivanta domo estis detruita. 

Restarigo de la vilaĝo estas registare malpermesita. Malgraŭ tio, homoj revenis al la vilaĝo, domoj estis konstruitaj.
| Algebraj strukturoj |
| --- |
| 
Grupo-similaj**Grupo-teorio**
Duvalenta operacio
A Asocieco •
N Neŭtrala elemento •
I Inversa elemento •
K Komuteco
Abela grupo (ANIK) •
Grupo (ANI) •
Monoido (AN) •
Duongrupo (A) •
Magmo

Kvazaŭgrupo • Lopo •
Lie-grupo • Cikla grupo • Simetria grupo
Grupa homomorfio • Normala subgrupo
 |
| 
Ringo-similaj**Ringo-teorio**
Distribueco
Ringo •
Komuta ringo •
Integreca ringo •
Korpo •
Kampo
Ringa homomorfio • Nuldivizoro • Idealo
 |
| 
Modulo-similaj**Lineara algebro**
Modulo • Vektora spaco
Lineara bildigo • Bazo • Dimensio
 |
| v • d • r |

**Inversa elemento** aŭ **inverso** estas ĝeneraligo de inverso de nombro.

(S, {\displaystyle \diamondsuit }) estu magmo (t.e. aro S kun interna duvalenta operacio {\displaystyle \diamondsuit }) kun neŭtrala elemento {\displaystyle e}. Elemento *x* nomiĝas *inversa elemento* por elemento *y*, se validas du kondiĉoj:

1. {\displaystyle x\;\diamondsuit \;y=e},
2. {\displaystyle y\;\diamondsuit \;x=e}.

Se por la operacio {\displaystyle \diamondsuit } oni uzas simbolon {\displaystyle +,\;\oplus ,\;\cup ,\;\lor } kaj ĝi havas adician karakteron, tiam la inversan elementon oni nomas *kontraŭa elemento*, simbole: {\displaystyle -x}.

Por *inversa elemento* de miltiplikecaj operacioj {\displaystyle \*,\;\cdot ,\;\otimes ,\;\cap ,\;\land ,\;\star } oni kutime uzas notacion {\displaystyle x^{-1}}.

Unuflanka inversa elemento
--------------------------

Se estas plenumita nur unu el la supraj kondiĉojn, tiam oni parolas pri ***maldekstra* inversa elemento** (unua kondiĉo) kaj ***dekstra* inversa elemento** (dua kondiĉo).

***Rimarku***: elemento povas havi multajn *diversajn* (mal)dekstrajn inversojn. Tamen se la operacio estas asocia kaj elemento *x* havas kaj maldekstran kaj dekstran inversojn, tiam ili estas egalaj, t.e. la elemento *x* havas unikan inverson.

Ekzemploj
---------

* Se la koncerna operacio estas adicio de realaj nombroj, a elemento inversa al nombro {\displaystyle 2} estas nombro {\displaystyle -2}. Ĉar: {\displaystyle 2+(-2)=0} kaj {\displaystyle (-2)+2=0} (nulo estas neŭtrala elemento rilate al adicio).
* Se la koncerna operacio estas multiplikado de realaj nombroj, tiam inversa elemento kontraŭ {\displaystyle 2} estas {\displaystyle 1 \over 2}, ĉar {\displaystyle 2\cdot {1 \over 2}={1 \over 2}\cdot 2=1} (unu estas neŭtrala elemento rilate al multiplikado).

La lasta ekzemplo pruvas, ke ne por ĉiu elemento nepre ekzistas inversa elemento: la nombro nulo **ne havas** inversan elementon rilate al multiplikado.
**Kate SHARPLEY** (1895-1978) estis anarkiisto naskiĝinta en Deptford kaj kontraŭmilita aktivulo dum la Unua Mondmilito. Ŝi estas aktuale konata ĉefe pro la Biblioteko Kate Sharpley kiu ricevis ŝian nomon.

Kate Sharpley

Vivo
----

Ŝi laboris kiel panistino aŭ panvendistino kaj poste dum milito en fabriko de municio en Woolwich kaj ŝi estis unu el unuaj kiuj aktivulis en la movado de vendistoj. Ŝiaj patro kaj frato mortis dummilite kaj ŝia fianĉo (ankaŭ anarkosindikatista aktivulo en la sektoro de transportistoj) estis listita kiel malaperinto ŝajne mortinta (kvankam ŝi suspektis, ke li estis mortigita pro ribelo). Kiam ŝi estis 22jaraĝa, ŝi estis kunvokita ricevi medalojn de siaj familianoj el reĝino Mary (edzino de Georgo la 5-a); ŝi lanĉis reen la medalojn al la reĝino, dirante "se vi ŝatas ilin tiom, vi havu ilin". La vizaĝo de la reĝino estis skrapita, Kate Sharpley estis frapita de la polico, kaj arestita kelkajn tagojn, sed ne procezita, kvankam ŝi estis maldungita el la fabriko.

Ŝi edziniĝis en 1922 kaj forlasis la anarkisman aktivadon ĝis hazarda trafo kun Albert MELTZER ĉe stacidomo dum kontraŭfaŝisma agado. Tio alportis ŝin al renkonto kun junaj aktivuloj (al kiuj ŝi inspiris kiel voĉo de la pasinteco) kaj post ŝia morto kiam la anarkiistoj de Brixton nomigis la arkivojn kiujn ili kolektis el la movado, ili elektis ŝian nomon anstataŭ alia famulo.

Literaturo
----------

* Meltzer, Albert.  [1996] (1996) "chapter 20", *I Couldn't Paint Golden Angels*, 1‑a eldono, Edinburgo: AK Press, p. 291–2. ISBN 1-873176-93-7.
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Ginkodenta baleno** |
| --- |
|  |
| Formo kaj grando kompare al averaĝa homoFormo kaj grando kompare al averaĝa homo |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Bestoj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
| Subfilumo: | Vertebruloj *Vertebrata* |
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Mamuloj *Mammalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Parhufuloj *Artiodactyla* |
| Subordo: | Cetacoj *Cetaceae* |
|
|
|
|
| Superfamilio: | *Ziphioidea* |
| Familio: | Zifiedoj *Ziphiidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Mesoplodon* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | *M. ginkgodens*Nishiwaki kaj Kamiya, 1958 |
|

 |
|
|
|
|
| Konserva statuso |
| 100 px}**Konserva statuso: Datumoj neadekvataj** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Ginkodenta baleno  |

 |
| v • d • r |

Kranio de Ginkodenta baleno
La **Ginkodenta baleno** aŭ **Ginkodenta mezoplodo** (*Mesoplodon ginkgodens*) estas malbone konata specio de baleno eĉ kompare kun aliaj bekobalenoj, kaj ĝi ricevis nomon laŭ la malkutima formo de sia duoblaj dentoj. Ĝi estas tre tipaspekta specio, sed elstaras la maskloj, ĉar ili ne havas cikatrojn.

Priskribo
---------

Ginkodentaj balenoj estas pli fortikaj ol plej mezoplodoj, sed ili aspektas tre tipaj. Meze de la makzelo, estas akra kurbo kie estas la dento kun formo de folio el ginko. Malkiel ĉe aliaj specioj kiaj la Tropika mezoplodo kaj la Aŭstralia mezoplodo, la dentoj ne arkiĝas super la bekopinto. La beko mem estas de modera longo. La koloraro estas ĝenerale malhelgrizaj ĉe maskloj kun helaj makuloj en la antaŭa duono de la beko kaj ĉirkaŭ la kapo, kaj malgrandaj blankaj punktoj en la pinto de la vosto, sed la preciza loko povas esti varia. Inoj estas pli helgrizaj kaj havas kontraŭluman kontraston. Ambaŭ seksoj atingas 4.9 m de longo. Ili estas ĉirkaŭ 2.4 m longaj dum nasko.

Populacio kaj distribuado
-------------------------

Estis malpli ol 20 surstrandiĝoj de *Ginkodenta baleno* sur la marbordoj de Japanio, Tajvano, Kalifornio, Galapaga Insularo, Novsudkimrio, Novzelando, Srilanko, Maldivoj, kaj la Markolo de Malako. Ties vivejo estas esence tropika kaj de moderklimataj akvoj en Hindia kaj Pacifika Oceano. Ne estas nuntempe populaciaj ĉirkaŭkalkuloj.

Notoj
-----

1. ↑  黃力勉, 2014, 5.1米柯維氏喙鯨 擱淺蘭嶼. 台東報導
2. ↑  Dalebout, Merel Louise.  (2002) *Species identity, genetic diversity, and molecular systematic relationships among the Ziphiidae (beaked whales)*. ProQuest: The University of Auckland (New Zealand), p. 249.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Whale & Dolphin Conservation Society (WDCS)
* Cetaceans of the World Arkivigite je 2008-10-11 per la retarkivo Wayback Machine
* CMS

* Kategorio Ginkodenta baleno en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Ginkodenta baleno en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Bananujo** |
| --- |
|  |
| Bananujo*Bananujo* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Angiospermoj *Magnoliophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Unukotiledonoj *Liliopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Zingibraloj *Zingiberales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Muzacoj *Musaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | ***Musa*** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Bananujo  |

 |
| v • d • r |

**Bananujo** estas nomo por la planto de la genro muzo kiu produktas la ofte manĝatan frukton Banano. Ĝi devenas el la tropika regiono de Sudorienta Azio kaj Aŭstralio. Hodiaŭ, ĝi estas kultivata tra ĉiuj tropiklandoj. Bananujoj estas de la familio *Muzacoj*. Ili estas kultivataj ĉefe por sia frukto. Kvankam bananujo povas atingi grandan alton (9m), ĝi ne estas arbo. Ĝi efektive ne produktas lignan trunkon. La pseŭdotrunko estas reale formita el la petioloj de la folioj. Tiuj ĉi interplektiĝis kaj fariĝas portanta strukturo, kiel falsa trunko. La petioloj havas extremaĵe grandan foliplaton kaj ĉe la centro medianan nervuron. La folioj povas atingi 4m longe kaj 1m larĝe. La tigo de la bananujo estas tre mallonga kaj tute subtera. Ĝi aperas sur rizomo, kiu periode produktas novajn tigojn. La rizomo portas gravan amason de longaj kaj maldikaj radikoj, kiu kreskas sub la tero.

Vidu ankaŭ
----------

* Banano

Eksteraj ligiloj
----------------

* Bananujo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Bananujo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Bananujo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)

* *(en)Open Directory Project* Arkivigite je 2008-04-05 per la retarkivo Wayback Machine
* *(en)Banana overview* *- details by International Institute of Tropical Agriculture*
* Bananas *(en)International Banana Society (IBS)*


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 243805
* GND: 4204384-0
* LCCN: sh85011450
* BNF: 11976537g
* NKC: ph118752
 |
**Ginga** estas la mezprogramara specifo por la Nipo-Brazilian Digital TV System (SBTVD, de la portugala *Sistema Brasileiro de TV Digital*). Ginga estis evoluigita surbaze de aro de normigitaj teknologioj sed plejparte de inventaĵoj evoluigitaj fare de brazilaj esploristoj. Ĝia aktuala referencefektivigo estis liberigita sub la GPL-permesilo.

Ginga estas dividita en du ĉefajn integrajn subsistemojn, kiuj permesas la evoluon de aplikaĵoj de du malsamajn programadoparadigmojn. Tiuj subsistemoj estas nomitaj Ginga-NCL (por deklaraj NCL-aplikaĵoj) kaj Ginga-J (por imperativaj Java-aplikaĵoj).

Koncerne la Brazila Tera Cifereca TV-Sistemo, kaj ĉiuj aliaj ciferecaj televido-sistemoj sekvantaj la difinojn en la ABNT-normoj por la Ginga Middleware ABNT 15606, Ginga-J estas bezonata en fiksaj riceviloj kaj ĝi estas laŭvola en porteblaj riceviloj. Por IPTV-servoj sekvantaj la H. 761 ITU-T Rekomendo, nur la Ginga-NCL-subsistemo estas postulataj, por iu terminalspeco.

Disvolviĝo
----------

Ginga estis programita de Telemídia Lab, de Pontifícia Universidade Católica do Rio de Janeiro (PUC-Rio) kaj de LAViD de Universidade Federal da Paraíba (UFPB).

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2012-02-23. Alirita 2016-05-16.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo
La **Ĉina-Vjetnama Milito**, ankaŭ konata kiel la "Tria Hindoĉina milito", estis mallonga landlima milito batalita inter la Popola Respubliko de Ĉinio kaj la Socialisma Vjetnama Respubliko en 1979.

La milito estis parte konsekvenco de la Ĉina-sovetia disiĝo. Ĝi komenciĝis, kiam Ĉinio atakis Vjetnamion la 17-an de Februaro 1979, kiel reago al la Vjetnama invado kaj okupo de Kamboĝo en 1978, kiu faligis la registaro de Pol Pot. Vjetnamio estis forta aliancano de Soveta Unio, dum Pol Pot estis pli amika al Ĉinio. La milito daŭris nur ĝis la komenco de Marto, kiam la Ĉina registaro deklaris, ke la "pordoj al Hanojo estis malfermitaj", kaj ke ilia puna ekspedicio sukcesis, kaj la Ĉinaj trupoj retiriĝis. Ambaŭ flankoj deklaris propran venkon. Kvankam la ciferoj estas disputitaj, ambaŭ flankoj kunsentas, ke dum la konflikto mortis dekmiloj da Ĉinaj soldatoj kaj miloj da Vietnamaj.

La Ĉina invado ne konvinkis la Vjetnaman registaron retiriĝi el Kamboĝo, do ĝi povas esti konsiderata malsukceso de tiu vidpunkto. En la printempo de 1979, 8000 Ĉin-devenaj Vjetnamanoj estis devige translokitaj de Hanojo al la Sudo de Vjetnamio, verŝajne kiel reago al la milito.

* Kategorio Ĉina-Vjetnama Milito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La mapo montras la baratajn kaj ĉinajn asertojn pri la limo en la regiono Aksai Chin, la linio Macartney-MacDonald, la eksterministeria linio, same kiel la progreson de ĉinaj trupoj dum ili okupis areojn dum la ĉin-barata milito.
La **Ĉin-barata milito** (hindie भारत-चीन युद्ध, *Bhārat-Chīn Yuddh*), konata ankaŭ kiel **ĉin-barata limokonflikto** (ĉine 中印边境战争 aŭ 中印邊境戰爭, pinjine: Zhōng-Yìn Biānjìng Zhànzhēng), estis milito inter Ĉinio kaj Barato kiu okazis en 1962. Disputita landlimo ĉe Himalajo estis ĉefa ekskuzo por la milito, sed ankaŭ aliaj faktoroj ludis gravajn rolojn. Estis estinta serio de perfortaj limkonfliktoj post la tibeta ribelo de 1959, Kiam Barato garantiis azilon al Dalai-lamao. Barato metis limajn policejojn laŭlonge de la landlimo, eĉ norde de stablita Linio McMahon, nome orienta parto de la linio de kontrolo proklamita de la ĉina ĉefministro Zhou Enlai en 1959.

Malkapabla atingi politikan konsenton pri la disputita teritorio laŭlonge de landlimo longa 3 225 km, Ĉinio lanĉis samtempajn atakojn ĉe Ladako kaj tra la Linio McMahon la 20-an de oktobro 1962. Ĉinaj trupoj avancis kontraŭ la barataj trupoj ambaŭloke, kaj kaptis la urbojn *Rezang La* en *Ĉuŝul* oriente kaj *Taŭang* oriente. La milito finis kiam la ĉinoj declaris batalpaŭzon la 20-an de novembro 1962, kaj samtempe anoncis sian retiriĝon el la disputita areo.

La **ĉin-barata milito** rimarkindis pro la akra montarmilitado kun bataloj je altitudoj de ĉirkaŭ 4 000 metroj (14 000 futoj). 
La milito elstaris ankaŭ pro la manko de uzado de mararmeo aŭ aerarmeo ĉu fare de ĉinoj aŭ baratanoj.

Referencoj
----------

1. ↑   Indo-China War of 1962.
2. ↑  Calvin, James Barnard.  The China-India Border War. Marine Corps Command and Staff College (Aprilo 1984). Alirita 2011-10-15.

Vidu ankaŭ
----------

* Akesajĉino

Eksteraj ligiloj
----------------

* Sino-Indian Border Dispute (Top Secret CIA report, 1964, Declassified 2007) Arkivigite je 2007-07-01 per la retarkivo Wayback Machine
* Sino-Indian War (1962)
* Remembering a War: The 1962 India-China Conflict — Rediff.com.
* Neville Maxwell: Henderson Brooks Report Arkivigite je 2008-08-22 per la retarkivo Wayback Machine
* 1962 Sino-Indian War, *Hindustan Times* Arkivigite je 2005-05-03 per la retarkivo Wayback Machine
**Albrecht Dürer (pli aĝa)** aŭ **Albrecht Dürer (patro)**, laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj ortografio **Dürer Albert** estis hungardevena germana oraĵisto. Lia origina nomo estis *Ajtósi Albert*, lia filo estis la mondfama pentristo Albrecht Dürer.

Albert Ajtósi  naskiĝis ĉirkaŭ 1427 en hu:Ajtós (Hungara reĝlando), li mortis en 1502 en Nurenbergo (Sankta Romia Imperio).

Ŝipo Schlüsselfeld supozeble fare de Albrecht Dürer (pli aĝa)

Biografio
---------

Albert Ajtósi naskiĝis en vilaĝo ĉe Gyula (la vilaĝo jam malaperis). Albert lernis la metion unue hejme en la familio. Laŭ la kutimoj li vagadis en Eŭropo, en 1444 li alvenis en Nurenbergon, kie li konatiĝis kun Hieronymus Holper. Li prenis la familian nomon al Dürer, kiu derivas de sia hungara naskiĝloko (ajtó = pordo). Baldaŭ li migris plu al Nederlando, kie li kontaktiĝis kun multaj gravaj nederlandaj oraĵistoj. Ĉirkaŭ en 1455 li finis la vagadon kaj revenis al Nurenbergo. Li estis asistanto de Hieronymus Holper. En 1467 li edziĝis al Barbara Holper, en la sekva jaro li majstriĝis. Li establis propran atelieron. En la sekvaj jaroj 18 infanoj naskiĝis, sed 15 el ili mortis frue. Mem Dürer mortis pro disenterio.

Elektitaj supozataj artaĵoj
---------------------------

* ora kaliko al ĉefepiskopo de Majenco (1470–1480)
* *arĝenta gravuraĵo* (1480?)
* Du memportretoj (1486 respektive 1492)
* *Ŝipo Schlüsselfeld* (surtabla ornamaĵo, 1502)

Fontoj
------

* hungara Vikipedio

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Albrecht Dürer (pli aĝa) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 631302
* GND: 117751669
* VIAF: 74638365
* ISNI: 0000 0000 6678 8532
* ULAN: 500102378
 |
**Katina Ombro-Marŝo** (pola: *Katyński Marsz Cieni*) – ĉiujara marŝomanifestacio memoriganta 22 000 viktimojn de la katina murdo, organizata en Varsovio okaze de Memor-Tago pri Viktimoj de Krimo en Katin. Organizanto estas Historia Grupo Grupiĝo "Radosław", kaj inter patronoj estis i.a. Instituto pri Nacia Memoro, Komitato de Katin, Fondaĵo "Golgoto de Oriento" kaj Asocio Katina Familio en Varsovio.

Ideo
----

La marŝo estas organizata por memorigo de la polaj oficiroj de Pola Soldataro, Korpuso de Landlim-Protekto kaj polico, murditaj de sovetianoj en 1940. La manifestacion konsistigas membroj de rekonstruaj grupoj en historiaj uniformoj de polaj oficiroj kaj kontrolantaj ilin funkciuloj de NKVD, kiuj silente trapasas de la Muzeo de Pola Armeo, tra la reĝa vojo kaj barbakano ĝis la Monumento al Mortfalintaj kaj Murditaj Rus-Oriente. Dum la marŝo estas tri haltiĝoj, kiam oni legas fragmentojn de la leteroj de murditaj al siaj familioj, taglibrojn, rememorojn de savitaj kaj fragmentojn de listoj de murditoj.

Historio
--------

La marŝo estas organizata de 2008. En 2010, dum Celebrado de la 70-a datreveno de Soveta Krimo en Katin, lige al katastrofo de pola registara aviadilo en Smolensk paroprenantoj de la 3-a Katina Ombro-Marŝo omaĝis ankaŭ viktimojn de la katastrofo. En 2014 al la partopreno en la 7-a Katina Ombro-Marŝo en speciala listo instigis brigada generalo Janusz Brochwicz-Lewiński pseŭdonomo "Gryf". En organizado de la marŝo partoprenis tiam 27 rekonstruaj kaj historiaj grupoj. En 2015, en la Katina Ombro-Marŝo partoprenis 200 rekonstruantoj. La 3-an de aprilo 2016 tra la stratoj de Varsovio trairis la 9-a Katina Ombro-Marŝo en kiu partoprenis 300 rekonstruantoj, kaj la 2-an de aprilo 2017 tra la varsoviaj stratoj trairis la 10-a Katina Ombro-Marŝo en kiu partoprenis ĉ. 400 rekonstruantoj. La 8-an de aprilo 2018 trairis la 11-a Katina Ombro-Marŝo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Generał Gryf zaprasza na VII Katyński Marsz Cieni, który przejdzie ulicami Warszawy Generalo Gryf invitas al la 8-a Katina Ombro-Marŝo, kiu trapasos stratojn de Varsovio, niezalezna.pl
* VIII Katyński Marsz Cieni Arkivigite je 2016-04-11 per la retarkivo Wayback Machine La 8-a Katina Ombro-Marŝo, radoslaw44.pl
**Felix FROMMELT** (naskiĝinta la 4-an de julio 1842 en Eisenberg, mortinta la 25-an de septembro 1886 en Roda) estis germana konsuleja oficisto.

Vivo
----

Liaj gepatroj estis la krimtribunalkonsilisto Eduard Ludwig Frommelt kaj de Alwina Muntz. Li frekventis la gimnazion en Eisenberg kaj la Friedrich-liceon en Altenburg. Post trapasto de la abiturekzameno li ekstudentis en 1862 en Jena pri jurscieno. En 1863 li anis al la studenta korporacio *Guestphalia Jena*. Post la somera semestro 1863 li iris al Leipzig. Tie li trapasis sukcese la staĝanta ekzameno. En al 1.1.1867 li ekdeĵoris en la justica kaj administra servoj de la Duklando Saksio-Altenburg. Ekde 1869 li estis ekzamenita asesoro.

Sub la regado de kanceliero Otto de Bismarck li laboris en la konsula servado de la ministerio pri eksteraj aferoj. En la 27.10.1869 li venis al la konsulejo de la Nordgermana Federacio en Bejruto. Kanceliero li iĝis en la 18.12.1871 en Bejruto. Kiel vickonsulo en Moskvo en la 9.10.1872 li eklaboris. Inter julio kaj novembro 1874 oni komisiis lin la provizoran manaĝeradon de la konsulejo en Sankt Peterburgo. Denove vickonsulece li venis en la 30.11.1874 al Trabzon. Promociiĝo lia jurscience estis en 1875. La sekva deĵorloko estis Sarajevo. Estante konsulo tie li honoritis en 1878 per la Ordeno de la Ruĝa aglo de 4-a klaso. Malsaniĝinte ekde 1883 li rajtis iri formpermesen kaj retiriĝis en la 30.1.1885. Li mortis en la aĝo de nur 44 jaroj.

Verkoj
------

* *Florilegium latinum*
* *Regulae iuris*

Notoj
-----

1. ↑  Kösener Korpslisten 1910, 125/214
2. ↑  *Biographisches Handbuch des deutschen Auswärtigen Dienstes 1871–1945*. Band 1.
La **Pianokonĉerto kaj Orkestro n-ro 2, en B-minoro, Op. 21** estis verkita de Frederic Chopin en 1829, en la aĝo de 20 jaroj, eĉ antaŭ ol li diplomiĝis. Fakte ĝi estis la unua el la du pianokonĉertoj verkitaj de Chopin, sed ĝi estis publikigita dua kaj tial estas konata kiel Konĉerto n-ro 2. La konĉerto estis prezentita unue la 17-an de marto 1830 en Varsovio, kun Chopin kiel sola pianisto.

La verko enhavas tri ĉapitrojn, en la strukturo tipa de solokonĉerto tiutempe:

1. *Maestoso* (solene, majesta)
2. *Larghetto* (sufiĉe malrapida)
3. *Allegro vivace* (rapida kaj vigla)

La unua moviento de la konĉerto estas konstruita kiel tradicia malferma movimento en sonato. En la provluddivido la unua numero estas senigita favore al la dua numero. La dua ĉapitro malfermas dek du taktojn da arĉinstrumentoj anoncantaj la eniron de la sola piano, kiu montras la unuan temon. La lasta epizodo estas vigla rondelo (en iu punkto de la finalo estas instrukcio por ke violonoj ludu novan voĉon (sur la malantaŭa arko).

Simile al Pianokonĉerto n-ro 1, ankaŭ en tiu ĉi konĉerto la rolo de la orkestro estas sekundara al la rolo de la piano, kiu postulas troan virtuozecon.

Antaŭaj efikoj
--------------

La brilo, kiu karakterizas ĉi tiun konĉerton (same kiel n-ro 1) asocias ĝin al la konĉerta formato de Hummel, Field kaj Weber, sed ĝi ankaŭ havas revenon al frua modelo de Mozart. Kiel la konata aserto de Schumann:

> "Se geniulo kiel Mozart aperus hodiaŭ, li verkus konĉerton de Chopin kaj ne tiujn de Mozart".
> - Cornell Mihalalovskij kaj Jim Samson, "Frederic Chopin" 6 en New Grove Dictionary of Music and Musicians
> 
> 

Alivorte, la konĉerto peras inter la klasika kaj la post-klasika, inter Mozart kaj la brilo, kiu karakterizis la postan stilon. Ĉi tio evidentiĝas en la strukturo de la konĉerto en F-minoro. Rilate la rilaton inter la rolo de solo kaj akompanado, ĝi estas pli proksima al Hummel ol al Mozart, kaj la samo validas pri la dueco de la lirikaj kaj formalaj elementoj ene de ĉiu el la tonaj sferoj, kiuj jam estas iom malproksimaj de la delikata ekvilibro kreita de Mozart inter la diversaj elementoj de sia verkado. Tamen jam en la malfermo de la unua ĉapitro la influo de Mozart estas evidenta, kaj rekte kaj per Hummel. Ĉi tiu influo evidentiĝas ankaŭ en la malrapida ĉapitro, kiu ankaŭ estas enkarniĝo de Mozart ne malpli ol la kontinueco de Field.

Vidu ankaŭ
----------

* Pianokonĉerto n-ro 1 (Chopin)
* Frederic Chopin

Eksteraj ligiloj
----------------

* Libera ekzekuto de la verko kaj la muziknotoj
* Mirinda prezentado de Arthur Rubinstein


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 739119
* GND: 4493513-4
* VIAF: 1406151474935700490005
 |
**Felix WANKEL** (13-an de aŭgusto 1902, Lahr, Germanio – 9-an de oktobro 1988, Lindau, Okcidenta Germanio) estis germana inĝeniero, inventinto de la rotacia Wankel-motoro, kies propreco estas, ke en ĝi la piŝto havas triangulan formon kaj rotacias en konkava brulujo. Ĝia avantaĝo estas, ke ĝi estas malpeza, malgranda kun nur manpleno da moviĝantaj eroj. La motoro moviĝas tre kviete. Malavantaĝo estas la malfacila ŝtopigo de la motoro, piŝto.

Biografio
---------

Lia patro mortis en la unua mondmilito, en 1914. Sekvajare, la familio translokiĝis al Heidelberg. Felix Wankel vizitis gimnazion en Donaueschingen, Heidelberg kaj Weinheim, kiun li forlasis sen finante tion en 1921. Li laboris poste ĉe hejdelberga eldonejo *Carl Winter*. Li estis maldungita en 1926 pro ekonomiaj problemoj.

Felix Wankel estis membro de NSDAP ekde 1921. Li renkontiĝis en 1928 kun Adolf Hitler, sed pli simpatiis kun ideoj de pli maldekstra Gregor Strasser. Li forlasis la partion en 1932, akuzante alian partian membron pri koruptado. Pro tio li estis arestita je 6 monatoj en 1933. Lian liberiĝon apogis Wilhelm Keppler.

Wankel okupiĝis komence pri ŝtopaĵoj, laboris inter 1936 kaj 1945 pri evoluigo de globaj ventiloj. Li laboris ekde 1951 en Lindau, en esplora sekcio de *NSU Motorenwerk AG*.

Li evoluigis rotacian motoron, la Wankel-motoron.
La Wankel-motoro estis provita en 1957, Wankel ricevis apartan esploran parton en la firmao.

La motoro kaŭzis grandan intereson. NSU donis licencojn al multaj aliaj kompanioj. El tiuj la japana kompanio Mazda plej bone sukcesis pluevoluigi la motoron kaj solvi ties problemojn. Ĝi ĝis nun produktas automobilojn kun tiu motoro.

NSU mem produktis nur du modelojn. Tiuj havis grandajn problemojn. Pro tio la produktado devis esti baldau ĉesita. Interesa kaj ekzotika estas, ke posedantoj de tre malnovaj RO 80 sukcesis solvi la problemojn uzante partojn de Mazda. Do evidente la kunlabro inter NSU kaj Mazda (kaj kun aliaj licenc-ricevantoj ankaŭ?) tiam ne estis bone organizita.

* Kategorio Felix Wankel en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 247066
* GND: 119370026
* LCCN: nr96011177
* VIAF: 67274554
* ISNI: 0000 0001 1663 3759
* SUDOC: 186172214
* NKC: stk2009428730
 |
**Aitolio** (greke Αιτωλία - novgreke, Etolia - malnovgreke.) estas historia distrikto en centra Grekio. Ĝi limas kun distriktoj Akarnanio, Lokriso, Doriso kaj Epiro. Ĝi proksimume respondis al nuna orienta parto de la regiona unuo Aitolio-Akarnanio en la regiono Centra Grekio.

Historio
--------

Aitolio estis en antikva epoko komence loĝata per negrekaj gentoj Pelasgoj, sed relative baldaŭ ĉi tie eksetlis Grekoj, prefere el Elido sur Peloponezo. Tiuj miksiĝis kun la indiĝena popolo kaj helenigis ĝin. Signifaj urboj estis Termoso, Kalidono kaj Naŭpaktoso.

Grekoj ĉi tie kreis al si Aitolan ligon, kiu ampleksis lokajn urbajn ŝtatojn, por defendi sin kontraŭ Aĥaja ligo kaj Makedonio. Sed tio ne sukcesis, ĉar tutan Sudan Grekion konkeris Makedonia reĝo Filipo la 2-a. Post morto de Aleksandro la Granda Aitola ligo renoviĝis, sed jam en la jaro 146 superregis ĝin romanoj.

En la 3-a kaj 4-a jarcentoj p.K. la regionon dezertigis gotoj. De la jaro 395 apartenis Aitolio al Orientromia imperio (bizanca imperio). Ĉi tiea loĝantaro estis pure kristana. En la 6-a jarcento Aitolion kaj tutan Grekion ruinadis slavoj. En Aitolio verŝajne ne ensetlis granda parto de slavoj, tiuj tra ĉi tie nur migris al Peloponezo. Tiel la loĝantaro ne devis forkuri.

En la 8-a jarcento Bizanco iom post iom Centran Grekion de slavoj liberigis. Aitolio ne estis aparte grava regiono, pro tio ĉi tie vivis relative simplaj homoj. Post falo de Bizanco en la jaro 1204 Aitolio transiĝis en grekan Epiran despotlandon, sed jam en la 15-a jarcento la teritorion konkeris turkoj kaj ekestis ĉi tie Sandĵak Karleli. En la 19-a jarcento la grekoj sukcesis batalakiri sendependecon, ĉe kio en Aitolio en revolucion engaĝiĝis prefere urbo Messolongi, kaj tiel ankaŭ Aitolio fariĝis parto de Grekio.

Fonto
-----

* Kategorio Aitolio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Aitólie en la ĉeĥa Vikipedio.*

Vidu ankaŭ
----------

* 1142 Etolio
**Iszkáz** [iskAz] estas malgranda unuigita vilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém (departemento), en Distrikto Devecser.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 16 km²
* koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 47.1673/17.2993
* Loĝantaro: 390
* Poŝtkodo: 8493
* Telefonprefikso: 88

Situo
-----

Iszkáz situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Celldömölk troviĝas 19, Ajka 25, Sümeg 26, Pápa 27 km-ojn.

Historio
--------

### Alsóiszkáz (=Suba Iszkáz)

Tiu vilaĝo menciiĝis unuafoje en 1488 en formo *"Thytens Izkaz"*. En la 16-a jarcento la turkoj dufoje disrabis la komunumon. Alsóiszkáz estis la plej granda inter la apudaj vilaĝoj.

### Középiszkáz (=Meza Iszkáz)

Tiu vilaĝo menciiĝis unuafoje en 1488 en formo *"Kapolnas Izkaz"* (=kapela Iszkáz). En 1554 la komunumo detruiĝis, poste la loĝantoj estis nobeloj.

### Felsőiszkáz (=Supra Iszkáz)

Tiu vilaĝo menciiĝis unuafoje en 1488 en formo *"Myndzenth Izkaz"* (=Ĉiuj Sanktuloj Iszkáz), ĉar la loko havis templon. La kampoj apartenis al abatejo. En la 16-a j.c. la turkoj dufoje disrabis la komunumon.

La triopo unuiĝis en 1947. En Iszkáz migra poŝto servas.

Vidindaĵoj
----------

* romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de 1673
* kapelo omaĝe al Ladislao la 1-a (Hungario) de 1785
* naskiĝdomo de poeto László Nagy de 1908, kie la poeto naskiĝis en 1925

Famuloj
-------

* En Középiszkáz naskiĝis:
	+ arkitekto Lajos Mátis
	+ esteto László Névy.
* En Felsőiszkáz naskiĝis László Nagy (poeto).
**Felix SOLMSEN** (naskiĝinta la 11-an de julio 1865 en Piła, mortinta la 13-an de junio 1911 apud Bonn-Mehlem) estis germana filologo kaj fakulo pri la hindeŭropa lingvaro.

Vivo
----

Felix Solmsen studis en Berlino kaj Lepsiko klasikan filologion kaj komparan lingvosciencon. Inter liaj instruistoj menciindis influhave Johannes Schmidt, Karl Brugmann kaj August Leskien. La t.n. *Lepsika skolo* (Junggrammatiker) lernigis al Solmsen fundamenton da gravaj hindeŭropaj idiomoj dume filologio pli mergis lin en gramatikajn demandostarigojn.

Doktoriĝo sukcesis en 1886 Lepsike per la disertaĵo *Sigma in Verbindung mit Nasalen und Liquiden* kiu aperis en la fakgazeto "Zeitschrift für vergleichende Sprachforschung" (29, p. 59-124 kaj 329-358). Post gajno de la licencon pri gimnazia instruado (ĉe la Universitato de Halle) Solmsen malsaniĝis. Ne antaŭ 1891 li kapablis trapasi la devigan provan instruistan jarojn. Poste li laboris ĉe la Pegagogia seminario de Franckesche Stiftungen en Halle.

En 1893 li habilitiĝis ĉe la Bonna universitato; tie li komence estis privata docento pri kompara lingvoscienco antaŭ nomumiĝo je orda profesoro en la 1897-a jaro. Vokiĝojn al Groningen (1903) kaj Strasburgo (1908) li ne sekvis. En 1907 li iĝis orda profesoro en Bonn kaj en 1909 katedestro. Li mortis jam en 1911 pro falo el veturanta vagonaro.

Graveco
-------

Solmsen antaŭ ĉio okupiĝis pri gramatiko, fonetiko kaj etimologio de la slava lingvaro, de la latina lingvo kaj de la greka.

Liaj plej gravaj skribaĵoj estis: *Studien zur lateinischen Lautgeschichte* (Strasburgo 1894), *Untersuchungen zur griechischen Laut- und Verslehre* (Strasburgo 1901) kaj *Beiträge zur griechischen Wortforschung* (Strasburgo 1909; apero de nur unu volumo). Postlasitaĵe troviĝis multe da prelegaj skizoj kaj kajeroj. Parton eldonis lia disĉiplo Ernst Fraenkel (*Indogermanische Eigennamen als Spiegel der Kulturgeschichte*, Heidelberg 1922).

Verkoj (elekto)
---------------

* *Studien zur lateinischen Lautgeschichte*. Strasburgo 1894 (interrete)
* *Untersuchungen zur griechischen Laut- und Verslehre*. Strasburgo 1901 (interrete)
* *Inscriptiones Graecae ad inlustrandas dialectos selectae*. Leipzig 1903. 2. Auflage 1905. 3. Auflage 1910 (online). Kvara eldono 1930. Represo Stuttgart 1966
* *Beiträge zur griechischen Wortforschung. Teil 1*. Strasburgo 1909 (ne ekzistas daŭrigaj volumoj)
* *Indogermanische Eigennamen als Spiegel der Kulturgeschichte*. Heidelberg, Verlag Carl Winter, 1922

Literaturo
----------

* Ernst Fraenkel: *Felix Solmsen*. Ĉe: *Biographisches Jahrbuch für die Altertumswissenschaft*, 36/1914, p. 19–27.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Felix Solmsen en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)

Notoj
-----

1. ↑  *Zeitschrift für die österreichischen Gymnasien*. Volumo 64 (1913), p. 597.

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 792028
* GND: 117462489
* LCCN: no2005110462
* VIAF: 47540471
* ISNI: 0000 0001 0897 0093
* SUDOC: 093677944
* NKC: mub2014814150
* BNE: XX1606968
 |
**István Zsemlits** [iŝtvAn ĵemliĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zsemlits István,** laŭ slovena dialekto **Števan Žemlič** estis hungara-slovena katolika pastro. Liaj familiaj nomvariantoj (plej ofte hungare) estis **Zsemlics** (sama prononco), (slovene) *Žemlitš*.

István Zsemlits naskiĝis la 9-an de julio 1840 en Muraszombat (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio, nuntempa Murska Sobota en Slovenio), li mortis la 10-an de novembro 1891 en Felsőlendva (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Grad (Slovenio)).

Biografio
---------

István Zsemlits frekventis bazlernejon en Kőszeg, gimnazion en Szombathely, poste li studis teologion. Li pastriĝis en 1863, poste li estis pastro en pluraj lokoj en la regiono. Li estis paroĥestro ekde 1870 en Alsószölnök. Ekde 1887 li servis la katolikan eklezion ĝismorte en Felsőlendva. Li publikigis teologiajn artikolojn en slovena dialekto, hungare kaj germane. Li subskribis kelkajn artikolojn en la hungara kun la pseŭdonimo *Szölnöki*. Li frue mortis pro tuberkulozo.

Lia ĉefa kontribuo
------------------

* *Návuk od szvétogá potrdjenyá szvesztva* (1871)

Fontoj
------

* Arkivigite je 2007-11-08 per la retarkivo Wayback Machine
* WikiTrans

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 683007
 |
Ĉi tiu enskribo temas pri internacia konvencio de 1883 koncerne la protekton de intelekta propraĵo. Se vi celis la fondinterkonsenton de la Eŭropa Komunumo pri Karbo kaj Ŝtalo de 1951, vidu la Traktaton de Parizo (1951).


|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Pariza traktato por protekto de industria proprieto (apartigilo). |

Tiu **Pariza Traktato** estas internacia traktato por la protekto de industria proprieto subskribita la 20-an de marto 1883 en Parizo, Francio. La traktato, kiu estas de la plej granda graveco pri la temo de intelekta propraĵo, estas unu el la unuaj traktatoj de sia speco, kaj laŭlonge de la politika historio de novaj ŝtatoj ili aliĝis al la traktato tre proksime ekde ilia sendependiĝo.

La Pariza Traktato validas por patentoj, dezajnoj, utilaj specimenoj, varmarkoj kaj registritaj markoj. Laŭ la traktato, la dato de apliko por protekto de intelekta propraĵo en unu lando estos agnoskita de la aliaj subskribintaj ŝtatoj kiel la dato de aplikaĵo en sia lando, se la aplikaĵo estas prezentita en la alia lando ene de difinita tempo en la unua lando. La komenca sendodato estas nomita la "premiera dato". Pri patentoj kaj utilaj modeloj la premierperiodo daŭras 12 monatojn. Pri industriaj dezajnoj kaj varmarkoj la premierperiodo daŭras nur 6 monatojn. En la kazo de patentoj, ekzemple, konservi prioritatan daton permesas al persono kiu petis patenton en aparta lando (kiu subskribis la traktaton) dum tuta jaro aranĝi similan patentpeton en ĉiu el la subskribintaj ŝtatoj, tiel prokrastante la elspezojn implikitajn en tiuj ŝtatoj por unu jaro. Se dum ĉi tiu tempo alia persono prezentas la saman patenton en unu el la landoj, lia kandidatiĝo estos malakceptita, kaj la persono, kiu prezentas la kandidatiĝon, havos prioritaton laŭ unua eniro, unue servita.

Komence, la traktato estis subskribita fare de nur dek unu landoj. Tra la jaroj ĝi estis ŝanĝita multfoje kaj pli kaj pli da landoj aliĝis al ĝi. Hodiaŭ pli ol cent sesdek ŝtatoj estas subskribintoj de la Traktato. Montriĝas, ke malmultaj estas la landoj, kiuj ne estas subskribintoj de la Pariza Traktato; Elstara en ĝia foresto, ekzemple, estas Tajvano.

La Traktato estas administrita de la Monda organizo de intelekta propraĵo (WIPO), kun sidejo en Ĝenevo, Svislando.

En la 1980-aj jaroj, la ebleco de arkivado de petskribo laŭ la PCT, Patent Cooperation Treaty, internacia traktato estis aldonita, kiu ankaŭ kompletigas la eblecon de konservi pliajn dek ok monatojn preter la unuaj dek du kiuj okazas dum arkivado de patentpeto en unu specifa ŝtato.

Eksteraj ligiloj
----------------

* La oficiala retejo de la Pariza Traktato
* Pariza traktato en la retejo de la Monda organizo pri intelekta propriaĵo WIPO
**István Éles** [iŝtvAn Eleŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Éles István** estas hungara humuristo, parodiisto, aktoro.

István Éles naskiĝis la 27-an de februaro 1954 en Budapeŝto.

Biografio
---------

István Éles maturiĝis en gimnazio en 1972, post 2 jaroj li akiris optikistan diplometon en sia naskiĝurbo. Tiutempe li jam faris amatore parodiojn. En la jaroj 1977 kaj 1978 li estis soldato, sed en 1977 li akiris permesilon por humuristo. Inter 1978-1982 li studis en pedagogia altlernejo en Budapeŝto, li akiris diplomon. Post siaj studoj li havis malgrandajn televiziajn kaj radiajn rolojn, li havis programojn ĉefe kun iu ajn parodisto. Inter 1989-2007 li konstante estis aŭdebla en humuraj programoj de Hungara Radio kaj Hungara Televizio, inter 1991-1996 li havis aktoran statuson en malgranda teatro, poste li estas sendependa artisto. Li ricevis premiojn ekde 1978.

Liaj filmaj roletoj
-------------------

* Tibor Déry: Felelet (televizia serio, 1974) - Pufi
* Áldd meg az állatokat és a gyermekeket (hungara voĉo de Sammy Shecker, 1975)
* Roncsfilm (1992) - Ede
* Szeszélyes Szilveszter (hungara voĉo de Imre Antal, 2004)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* oficiala paĝo kun foto kaj videoj
* hungarlingva biografio kun videoj kaj aŭdeblaĵoj

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio István Éles en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 663006
 |