recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Inspira vikio:  (6/11/2013)

Vertoĉapo blanka
Johano Paŭlo la 2-a kun blanka vertoĉapo.
La **vertoĉapo** aŭ **papoĉapo** aŭ **pileolo** (latine: *pileolus*), aŭ ankoraŭ **solideo** ((ĉar *soli Deo tollitur* (ĝin oni demetas nur antaŭ Dio), estas kapokovrilo forme de duonsfera kaloto okona (tiu de judoj kaj rabenoj estas sepona kaj signifas *"la mano de Dio" sur mia kapo, por ke la homo restu sub la dia protekto,* aŭ kiel limo por ne iri trans la ĉielo, kiu estas la dia loĝejo, kiel okaze de la babela turo kiu defiis la ĉielon: do simbolo de humilo de homa kreitulo), kiu estas surmetita de ekleziuloj kiel signo de sankteco kaj ankaŭ de aŭtoritato en la Eklezio.

Utiligo
-------

Iuj Presbiteroj aŭ abatoj ĝin surmentas nigra, aliaj distingitaj per la monsinjora titolo, kiel iuj kanonikuloj kiuj ĝin surmetas nigra sed silka kun malhelviola borderado aŭ karmezina laŭ la rango. Ankaŭ episkopoj ĝin havas nigra sed je silko; la vertoĉapo de la nuncioj, kiuj reprezentas la Apostolan seĝon, devas esti je silko kun aparta malhelviolo.

Diverslokaj prelatoj havas tradiciojn specifajn rilate la formon kaj la koloron kaj la stofon. Ekzemple la ĉefepiskopoj de Verĉelo kaj Salzburg rajtas ĝin vesti ruĝkoloran kiel la kardinaloj.

Kaj ĝuste tiu de kardinalo devas esti ĉiam purpurruĝa kaj estas rekte al ili metita de la papo dum la konsistorio de la proklamo. .

Por substreki la gravecon de la Eŭkaristio, la celebranto kaj kuncelebrantoj demetas de la kapo la vertoĉapon dum la centraj preĝoj kaj ĝin resurmetas dum la dankaj finaj preĝoj. Sur ĝin oni povas surmeti la bireton aŭ la trikornon.

Post la Dua Vatikana Koncilio ŝanĝiĝis kelkaj normoj kaj modifiĝis tradicioj.

Kuriozaĵoj
----------

Plilarĝigante, *ricevi la ruĝan vertoĉapon* signifas esti levita al kardinalado.

Vertoĉapo malsamas de la papa kapuĉo ĉar ĝi ne havas la plilongigaĵojn sur la oreloj, fakte ĝi estas duonsfera.

Vertoĉapo estas sinonimo de "papa ĉapelo" kiu indikas komunan kapkovrilon uzatan ĝenerale dome de maljunaj personoj, similan al tiu papa.

pileolo (vertoĉapo) sur la kapo de kardinalo.
Papa pileolo (vertoĉapo).

Notoj
-----

1. ↑  Vidu: Ludovico Trimeloni, *Compendio di liturgia pratica*, Marietti 2007, n. 405

Bibliografio
------------

* Dieter Philippi, Sammlung Philippi - Kopfbedeckungen in Glaube, Religion und Spiritualität,, St. Benno Verlag, Leipzig, 2009. ISBN 978-3-7462-2800-6.
* Smoltczyk, Alexander (2008). Vatikanistan - Eine Entdeckungsreise durch den kleinsten Staat der Welt. Wilhelm Heyne Verlag, München. ISBN 978-3-453-15434-6 p. 92

Aliaj projektoj
---------------

Komuna  montras serion da vertoĉapoj.

Vidu ankaŭ
----------

* Kolekto Philippi
* katolikaj ornatoj
* Katolika liturgio
* Liturgio
* Papa kapuĉo
* Kipao

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Vertoĉapo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* germane  fotoj, informoj kaj bibliografio pri vertoĉapo.
**Periandro** (greke ***Περίανδρος***) estis la dua tirano de la grandurbo Korinto en la 7-a jarcento a.K. kaj la filo de la unua tirano, Cipselo.

Periandro heredis post sia patro en 627 a.K. kaj regis ĝis 587 a.K. Li plibonigis la havenon de Korinto kaj administris la pavimadon de la Diolkos (pavimita vojo) trans la Istmo de Korinto, sur kiu ŝipoj estis trenitaj de la Egea Maro ĝis la Ionia Maro por eviti veladon ĉirkaŭ Peloponezo. La profitoj ricevitaj de la Diolkos ebligis Periandron abolicii la impostojn en Korinto.

Dum tempo en regado, Periandro iĝis pli kaj pli tipa tirano, kombinante saĝecon kun tiraneco (laŭ Aristotelo). Herodoto rakontas, ke li lernis sian kruelecon de Trasibulo, la tirano de Mileto, kiu konsilis lin pri kiel seniĝi de iu ajn kiu eble minacos sian regadon. Inter aliaj fifaroj, li sendis 300 infanojn de la eminentuloj de la insulo Karkira, en kiu li regis, al Sardeso por ilia kastrado kiel ago de venĝo, sed finfine ili estis savitaj fare de la homoj de Samos. Estas rakontite ke li eĉ murdis sian edzinon Melisa kaj seksumis kun ŝia korpo, kaj kiam lia plej juna filo, Likopron, scipovis kiu faris la kanajlaĵon kaj malkovris lin, Periandro deportis lin al Karkira. Periandro poste provis akordigi kun Likopron, sed lia filo rifuzis reveni al Korinto. Estis nur kiam Periandro sugestis al Likopron, ke li heredu la tiranecon de Korinto dum li mem moviĝos al Karkira, la filo finfine konsentis. Sed homoj de Karkira antaŭis kaj mortigis Likopron, por malhelpi la alvenon de Periandro en sia grandurbo.

Periandro estas konsiderata de kelkaj el la antikvaj verkistoj kiel unu el la sep saĝuloj de Grekio, kiuj formulis, interalie, la frazon "trejnado estas ĉio". Laŭ Herodoto, Periandro ankaŭ okazigis konkurson pri kantado kaj ludado, en kiu venkis la poeto Ariono.

Fontoj
------

* *La skribaĵoj de Herodoto*
* Herodoto, *Historio*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Periandro el Korinto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Vivo de Periandro de Diogeno Laertio

Piednotoj
---------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 742448
* GND: 102402086
* VIAF: 203151776753318011468, 157149842066602841925, 7505162723674261290000 15160053, 203151776753318011468, 157149842066602841925, 7505162723674261290000
* ISNI: 0000 0000 0474 8375
* SUDOC: 128437472
* BNF: 14925402p
 |
**Vera Turán Sós** [ŝOŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Turán. Sós Vera** estis hungara matematikisto, profesoro, ordinara membro de Hungara Scienca Akademio (1990), membro de Aŭstra Scienca Akademio (1995). Ŝia edzina nomo (kutima en Hungario estis *Turán Pálné*. Majusklo T estas mallongigo de Turán. Ŝia edzo estis Pál Turán.
Vera T. Sós  naskiĝis la 11-an de septembro 1930 en Budapeŝto kaj mortis la 22-an de marto 2023.

Biografio
---------

Vera Turán Sós frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1948-1952, kie ŝi lernis precipe de Pál Erdős kaj Alfréd Rényi. Post la diplomo ŝi restis samloke en la universitato por instrui, krome ŝi edziniĝis kaj baldaŭe naskis 2 filojn. Ŝi profesoriĝis en 1980. Post 2 jaroj ŝi estis nomita katedrestro, krome ŝi ricevis postenon ankaŭ en matematika instituto. Ŝi doktoriĝis en 1980 antaŭ la akademio. Ŝi okupiĝas pri nombroteorio, kombinatoriko, grafeteorio. Ŝi ricevis memormedalon en 1974, 4 premiojn inter 1983-2006.

Verkaro (elekto)
----------------

* *On the Distribution Mod 1 of the Sequence {n alpha}* (1958)
* *Strong Irregulations of the Distribution of á Sequences* (1983)
* *Uniformity and Irregularity* (1995)
* *Analízis I–II.*, (2005–2007)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva intervjuo kun foto Arkivigite je 2017-03-16 per la retarkivo Wayback Machine
* hompaĝo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 461875
* GND: 133235904
* LCCN: n83011442
* VIAF: 23323309
* ISNI: 0000 0001 1439 6067
* SUDOC: 05964916X
* BNF: 12950704b
* BIBSYS: 90321157
* NKC: xx0162859
 |
**Verseg** [verŝeg] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Aszód.

Blazono de Verseg
Kastelo de Podmaniczky

Bazaj informoj
--------------

* 47° 43′ 22″ N 19° 33′ 02″ O﻿ / ﻿47.72278 °N, 19.55056 °O﻿ / 47.72278; 19.55056 (mapo)Koordinatoj: 47° 43′ 22″ N 19° 33′ 02″ O﻿ / ﻿47.72278 °N, 19.55056 °O﻿ / 47.72278; 19.55056 (mapo)
* Areo:30 km²
* Loĝantaro: 1430
* Poŝtkodo: 2174
* Telefonprefikso: 28

Situo
-----

La vilaĝo situas laŭ flankovojoj. Budapeŝto troviĝas je 53 km-oj.

Historio
--------

La komunumo estis loĝata jam dum la kuprepoko, bronzepoko kaj de sarmatoj. La unua mencio okazis en 1290 laŭ tiama ortografio *Wrsegh* Dum la turka erao la vilaĝo pluvivis kaj konstante evoluis. Iom for de la vilaĝo familio **Podmaniczky** (podmanicki) fondis farmon, kiu poste pligrandiĝis al loĝejo, biblioteko kaj observatorio. En 1675 romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Nikolao, en 1868 klasikisma kastelo de Podmaniczky konstruiĝis, kiu nun estas hotelo.

Vidindaĵoj
----------

* Preĝejo de Sankta Nikolao (Verseg)
* Kastelo de Verseg
La **Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo** (anglalingve: *Authorized Version* (Unuiĝinta Reĝlando), *King James Version* (Usono)) estas la plej fama traduko de la Biblio en la anglan lingvon. La traduko estas laŭvorta kaj tre fidinda, sed nun la lingvo estas arkaika kaj ofte malklara. La traduko estis tre populara de 1700 ĝis 1900 kaj ankoraŭ estas rigardata kiel la tradicia traduko de la Biblio inter anglalingvanoj.

Fono
----

En 1604, reĝo Jakobo la 1-a (en Skotlando li estas konsiderata Jakobo la 6-a) iniciatis la kreadon de oficiala traduko de la Malnova kaj la Nova Testamento en la anglan. Lia iniciato venis sur la fono de la amara lukto inter protestantoj kaj katolikoj en Anglio kaj Skotlando. Reĝo Jakobo proponis verki novan anglan tradukon, kiu akceptus same por protestantoj kaj katolikoj. Tiu traduko, farita el la hebrea kaj la greka de kvardek sep kleraj eklezianoj, estis publikigita en 1611. Ĝi estas ankoraŭ konsiderata la plej aŭtoritata (kaj plej bone) traduko de la Biblio en la anglan. Kiel tia, ĝi profunde influis literaturon en la lingvo.

La unua paĝo de la unua eldono de "La Biblio, Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo", eldonita dum la jaro 1611.

Vidu ankaŭ
----------

* Kolegio Corpus Christi (Oksfordo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* La Biblio, Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo Anglalingva teksto de eldono de la Universitato de Oksfordo je 1769.

* Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Vertavillo** [bertaBIljo] estas municipo en la sudoriento de la provinco Palencio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *El Cerrato*. La loknomo *Vertavillo* estas etimologie komprenebla kiel aludo al iama urbo de antaŭromiaj vakceoj nome Breto.

Geografio
---------

Urba vidaĵo kaj arko de la murego.
Preĝejo de Sankta Mikaelo.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 57,36 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 169 loĝantojn. Ĝi perdis multajn loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 550 loĝantojn el la 1900-aj jaroj. Ĝi distas 32 km de Palencio, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

Estis setlejo jam en malfrua Ferepoko de vakceoj kaj poste de romianoj.

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento fare de la reĝo Alfonso la 3-a, kaj en la 10-a jarcento la loko estis murigita post atakoj fare de islamanoj. Dum la Mezepoko ĝi aperis menciita kiel Bretauello (en 1141) kaj Bretauiello, en la 15-a jarcento kiel Bertauello. 

En 1532 Karolo la 1-a donis la titolon de "villa" (urbeto) kun propra jurisdikcio, liberigante ĝin disde Baltanás, kio estis markita per la starigo de la pilorio. Fine de la 16-a jarcento, Vertavillo havis 892 loĝantojn kaj meze de la 19-a jarcento 697. Laŭlonge de la 20-a jarcento, la loko suferis iompostioman procezon de senloĝigon, kiel ofta evoluo en la kastilia ruro.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj kaj vitejoj; tiukadre ambaŭ aperas simbole en la dekstra duono de la blazono) kaj brutobredado (ŝafoj kaj kolombejoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun piedirado tra naturaj lokoj. De la historia pasinteco restis diversaj vizitindaj vidindaĵoj. Fakte la tuta loĝloko estas Histori-Arta Monumento ekde 1960. La loĝloko havas mezepokan muregon, la preĝejon de Sankta Mikaelo, la ermitejo de *Santo Ceusto del Consuelo* kaj pilorion de la 16-a jarcento, pro kio ĝi estas deklarita Havaĵo de Kultura Intereso (BIC).​

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Palencio

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 772897
* VIAF: 316735569
 |
Eklezia skribaĵo, kiu diras *Verumeco kaj konsekvencoj* en Florido, Usono (2007).
**Verumeco** (angle: *truthiness*) estas "vero", kiun homo asertas scii intuicie "el interne" aŭ ĉar ĝi "sentas esti ĝusta", malkonsiderante evidentaĵojn, logikon, intelektan ekzamenon aŭ faktojn.

Usona televida komediisto Stephen Colbert ekkreis la vorton tiel kiel temo de parto nomata "The Wørd" (La Vørto) dum la pilota programo de sia programo de satiro politika *The Colbert Report* je 17 oktobro, 2005. Uzante ĉi-tion rutine, Colbert satirigis la misuzadon de la emocia apelo kaj korsento kiel retorikilo en nuntempa socipolitika parolado. Li specifike aplikis al la nomumo de Harriet Miers por la Suverena Kortumo de Usono fare de la tiama prezidento George W. Bush kaj la decido invadi Irakon en 2003. Colbert poste ankaŭ aplikis verumecon al aliaj organizaĵoj kaj instituicioj, kiel Vikipedio. Colbert kelkfoje uzis latinaĉan version, "*veritasiness*". Ekzemple, en la "*Operation Iraqi Stephen: Going Commando*", la vorto "veritasiness" videblas en la standardo super la aglo.

Verumeco estis elektita Vorto de la Jaro 2005 fare de la American Dialect Society kaj en 2006 fare de Merriam-Webster.

Referencoj
----------

1. ↑  Meyer, Dick, "The Truth of Truthiness", *CBS News*, 12 decembro, 2006. Kontrolita 14 decembro, 2006. (angle)
2. ↑  Zimmer, Benjamin.  Language Log: Truthiness or Trustiness? (angle). Alirita 4a de junio 2006.
3. ↑  Rabin, Nathan, "Interview: Stephen Colbert", *A.V. Club*, 26 januaro, 2006. Kontrolita 4 junio, 2006. (angle)

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2006-02-02. Alirita 2011-10-23.
4. ↑   The Colbert Report: Videos: The Word (Truthiness) (angle) (17a de oktobro 2005). Alirita 2a de januaro 2009.
5. ↑  Comedy Central recording Arkivigite je 2008-03-08 per la retarkivo Wayback Machine of The WØRD "Wikiality", The Colbert Report Comedy Central, 31 julio, 2006. (angle)
6. ↑  Smith, Christy Hardin, "A Stop on the Veritasiness Tour 2006",  *Firedoglake*, 5a de junio 2006. Kontrolita 3a de septembro 2010. (angle)
7. ↑   Truthiness Voted 2005 Word of the Year by American Dialect Society (angle) (PDF). Alirita 4a de junio 2006.
8. ↑   Merriam-Webster's Words of the Year 2006 (angle). Merriam-Webster. Alirita 8 decembro, 2006.

  Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2015-01-21. Alirita 2011-10-23.

* Kategorio Verumeco en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Veracruz** estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Heroica Veracruz. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 193.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 512310 loĝantojn. El tiuj estis 242013 viroj kaj 270297 virinoj. La komunumo havas surfacon de 241 kvadratkilometroj. La komunumo situas je 19 gradoj kaj 12 minutoj norda latitudo kaj 96 gradoj kaj 8 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 10 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 425140 personoj. En la jaro 2000 temis pri 457377, do temis pri kresko / malkresko je 1.47 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 412797 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 4599 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al 1.11 % de la loĝantoj. 

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

* Veracruz Arkivigite je 2007-05-09 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
* Veracruz/ en la oficiala paĝo de la komunumo (hispane)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Verĥnij Bistrij** ukraine **Верхній Бистрий** estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Miĵgirja.

Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Miĵgirja en Transkarpatio

Bazaj informoj
--------------

* 48° 37′ 41″ N 23° 31′ 22″ O﻿ / ﻿48.62806 °N, 23.52278 °O﻿ / 48.62806; 23.52278 (mapo)Koordinatoj: 48° 37′ 41″ N 23° 31′ 22″ O﻿ / ﻿48.62806 °N, 23.52278 °O﻿ / 48.62806; 23.52278 (mapo)
* Areo:  km²
* Alto super marnivelo: 544 m
* Loĝantaro: 1240
* Poŝtkodo: 90025
* Telefonprefikso: 03146

Situo
-----

Historio
--------

La unua mencio okazis en 1651. Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Máramaros, al distrikto de Ökörmező, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Verĥnij Bistrij. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------
**Verĥovina-Bistra,** ukraine **Верховина-Бистра,** hungare **Határszög** [hatArsog] estas malgranda vilaĝeto en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Velikij Bereznij.

Transkarpata provinco en Ukrainio
Distrikto de Velikij Bereznij en Transkarpatio

Bazaj informoj
--------------

* 49° 00′ 45″ N 22° 46′ 26″ O﻿ / ﻿49.01250 °N, 22.77389 °O﻿ / 49.01250; 22.77389 (mapo)Koordinatoj: 49° 00′ 45″ N 22° 46′ 26″ O﻿ / ﻿49.01250 °N, 22.77389 °O﻿ / 49.01250; 22.77389 (mapo)
* Areo: 25 km²
* Alto super marnivelo: 579 m
* Loĝantaro: 630
* Poŝtkodo: 89015
* Telefonprefikso: 3135

Situo
-----

Verĥovina-Bistra situas fine de sakovojo. Velikij Bereznij troviĝas je 42, Uĵhorodo je 85 km-oj. La plej proksima stacidomo en Volosjanka funkcias je 4 km-oj.

Historio
--------

La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1582. En 1904 pro la hungariga politiko la tiama *Verhovinabisztra* ricevis hungaran loknomon Határszög. En 1910 vivis tie 792 loĝantoj, (769 rutenoj, 14 germanoj, 9 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon Alsópásztély apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto de Nagyberezna, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Verĥovina-Bistra/Határszög. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj
----------

* Kategorio Verĥovina-Bistra en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Luterana malnova (ofte granda) preĝejo** estas la plej malnova kaj plej signifa historia monumento en Nyíregyháza (Hungario).

Historio
--------

En la 1750-aj jaroj Ferenc Károlyi allogis servutulojn al Nyíregyháza por fari la kutimajn agrikultutrajn laborojn. Ili estis plejparte luteranaj slovakoj. Por ili oni aranĝis mesojn en provizora preĝdomo. Ekde 1681 laŭ pli nova leĝo la luteranoj jam rajtis konstrui definitivan preĝejon. Ĝi estis konstruita en mezo de la 1780-aj jaroj sen turo kaj sen ornamaĵoj. La mebloj estis pretaj en 1788. La turo estis konstruita en 1796, en 1825 ĝi estis plialtigita. La sakristio konstruiĝis en 1817. Ĝis 1936 ofte oni konstruis ornamaĵojn - precipe en 1886 - poste ne okazis ŝanĝoj. La orgeno estis farita en 1910. En 1928 oni faris 12 sonorilojn, kiuj muzikas melodion.

Konstruaĵo
----------

La konstruaĵo situas sola laŭ placo. Kelkaj ŝtupoj kuras al la ĉefpordo. La fasado estas simetria, meze la turo altiĝas. Estas ĉefnavo kun po unu flankonavoj. La absido estas oklatera. Interne la muroj estas pentritaj, Gyula Benczúr faris planojn pri la bildoj, la pentradon mem faris pentristaj studentoj kun gvidado de István Gróh. Nur kristanaj simboloj kaj motivoj estis pentritaj. La altaro venis el Baziliko de Máriapócs.

Interne oni aranĝas ankaŭ koncertojn.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* 

Luterana malnova preĝejo de NyíregyházaĈefpordo
12 sonoriloj
Ornama fenestro
 Absido
 Flankopordo
Navo
Sakristio
Blinda fenestro
Sakristia pordo
  


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**3548 Eŭribato** estas mezgranda malhela duopa troja asteroido orbitanta proksime de la punkto de Lagrange L4 de la sistemo Suno-Jupitero, en la tiel nomata "Greka Tendaro".

Malkovro
--------

Ĝi estis malkovrita la 19-an de septembro 1973 de la usona astronomo Tom Gehrels, kiu fotis ĝin per la Schmidt-teleskopo de 48 coloj (122 cm) de la Observatorio de la Monto Palomar kaj de la nederlandaj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten,

Ĝi ricevis la nomo de la greka batalinto Eŭribato, heroldo de la greka armeo dum la Troja milito.

Satelito
--------

Ĝia satelito estis malkovrita la 12-an de septembro 2018 de Keith S. Noll, P. Brown, H. A. Weaver, W. M. Grundy, H. F. Levison, C. Olkin, S. B. Porter, M. W. Buie, J. Spencer, F. Marchis kaj T. Statler, uzinte observojn per la kosmoteleskopo Hubble, anoncita la 9-an de januaro 2020.

Tiu satelito havas diametron de 0,8 ± 0,2 km. Ĝi orbitas kun duona grandakso de 2000 ± 300 km kaj orbita periodo estimata je 1320 horoj (55 tagoj), ĝia rotacia periodo estas ankoraŭ nekonata. Ĝi estis nomita ***Queta*** en honoro de la meksika atletino Enriqueta Basilio (1948–2019), unua virino, kiu flamigis la olimpikan flamon je la Somera Olimpiko 1968 de Meksikurbo : tiu rolo spegulis tiun de la antikva heroldo Eŭribato.

Eŭribata familio
----------------

En 2010, la ĉeĥaj astronomoj M. Brož kaj J. Rozehnal trovis asteroidan familion asociata kun 3548 Eŭribato. Estis la unua asteroida familio trovita inter la trojaj asteroidoj de Jupitero. Estas suspekto de alia familio asociata kun 4709 Enomo (asteroido de la "Troja Tendaro").

Kaŝado
------

La 22-an de oktobro 2022, 3548 Eŭribato kaŝas la stelon HD 51593 en la Ĝemeloj. Observo de tiu kaŝado permesas precizi la formon de la asteroido kaj de ties satelito.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Listo de la Jupiteraj Trojanoj; el *Minor Planet Center* (angle)
2. ↑  *Eurybates - the only asteroid family among Trojans ?* (Eŭribata familio, ununura familio ĉe la Trojanoj ?) M. Brož kaj J. Rozehnal (angle)
3. ↑  AFA invitas vin observi la malaperon de stelo, el *Ciel et Espace* (france)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio 3548 Eŭribato en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Parametroj kaj simulado de orbito ĉe *JPL Small-Body Database Lookup* angle
* Objekto ĉe Minor Planet Center angle
* angle (3548) Eurybates kaj Queta; paĝo de Wm. Robert Johnston
* Objekto ĉe *Space Reference* angle

| Antaŭe: | Listo de asteroidoj (3001 - 4000) | Poste: |
| --- | --- | --- |
| *3547 Serov* | **3548 Eŭribato** | *3549 Hapke* |
**SOSJURA Volodimir** (ukraine *Володимир Сосюра*; 1898-1965) estis unu el la plej fekundaj ukrainaj poetoj de sovetia periodo. Naskiĝis en Donecka provinco, lia patro havis francajn radikojn. servis en Ruĝa armeo, lernis em Ĥarkiva Universitato. La unua poemo (ruslingva) aperis en 1917. Membro de diversaj literaturaj unuiĝoj, aŭtoro de ĉ. 80 poem-kolektoj, nekomparebla lirikisto. Liaj patriotikaj motivoj estis ofte kritikataj (poemo "Amu Ukrainion", 1944), verkoj malpermesita (poemo "Dva Volodjki").

Laŭreato de Stalina premio (1948).

Liajn poemojn esperantigis Andreo Rogov (10), Klara Rabinoviĉ (2), Sergeo Zikejev (2), Maria Vaŝĉiŝin.

Li mem tiel opiniis pri Esperanto: "Mi tre miras, ke Esperanto ne estas instruata en niaj lernejoj. Tio rapidigus, paralele al la organizado de rondetoj en la amasoj, la preparon de la anstatauigo de la rusa lingvo per Esperanto kiel ŝtata lingvo de USSR. Tio nin helpus pli rapide kaj pli sukcese batali kontraŭ la tiel nomataj lokaj naciismoj per ilia likvido. Tio metus la rusan lingvon en la saman lokon kiel la lingvoj de la aliaj respublikoj, kaj la grandrusa ŝovinismo sur la linio de kulturo estus nur loka naciismo. Esperanto - lingvo kreita surbaze de scio pri la evoluo de lingvoj - nin helpas iri ne blinde en la grandega maro al la tutmonda kulturo. Miaopinie necesas, fine, enkonduki Esperanton en la praktikan vivon de niaj respublikoj, kiel lingvon, kiu fariĝos ŝtata lingvo de USSR kaj poste de la tuta mondo".

Vladimir Sosjura estis edziĝinta dufoje. De tiu geedziĝo, Sosjura havis du filojn.

* Kategorio Volodimir Sosjura en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 132030
* GND: 123922615
* LCCN: n84099169
* VIAF: 77234753
* ISNI: 0000 0001 0918 211X
* SUDOC: 241524989
* NLA: 35705386
* BIBSYS: 2076290
* NKC: js20020925375
 |
**Walahfrid von der Reichenau**, nomata **Strabo** (latine "la Straba") aŭ **Strabus** (n. ĉ. 808/809; m. la 18-an de aŭgusto 849) estis benediktano, poeto, botanikisto kaj diplomato, kaj
abato de la monaĥejo Reichenau de 842-849.

Jam tre juna li enmonaĥejiĝis. Lin edukis tie abato Grimald. Pli poste li studis en la monaĥejo de Fulda ĉe Hrabano Maŭro. 
Imperiestro Ludoviko la Germana venigis lin al la kortego, kie li fariĝis kapelano de imperiestrino Judita kaj helpi ĉe la edukado de Karlo la 2-a, kromnomata Karolo la Kalva.

Walahfrid postlasis gravan verkaron. La plej famaj estas: *Visio Wettini* (La vizio de Wetti) kaj *De cultura hortorum* (Hortikulturo). Li ankaŭ verkis biografion pri Sankta Gallus, laŭ kiu nomiĝas Sankt Gallen.

Lia poemciklo *Liber de cultura hortorum* (Libro pri la hortikulturo) estas laŭdo pri plantoj kaj herbospecoj, dediĉita al Abato Grimald de Sankt Gallen.

En Esperanto
------------

Por Antologio Latina estas tradukitaj pluraj fragmentoj.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 157238
* GND: 118628550
* LCCN: n86120637
* VIAF: 47555113
* ISNI: 0000 0001 2101 1305
* LIBRIS: 257040
* SUDOC: 029876915
* BNF: 121410460
* MBA: 8886dce9-39e1-4c61-b11b-feaeb1cb6a71
* NLA: 35855236
* BIBSYS: 13004710
* NKC: jn20020102009
* ICCU: SBLV158749
* BNE: XX5793623 XX929598, XX5793623
 |
**Friedrich Wilhelm NEUMANN** (naskiĝinta la 8-an de januaro 1781 en Berlino, mortinta la 9-an de oktobro 1834 en Brandenburg an der Havel) estis germana eldonisto kaj verkisto.

Vivo
----

Post la lerneja tempo li iĝis komercisto (ĝis 1804). En 1805 li iris al Halle (Saale) por studi teologion. Sed baldaŭ li revenis al Berlino post kiam la malfeliĉa jaro 1806 detruis liajn planojn prikarierajn. En Berlino li deĵoris diversloke: kiel edukisto en nobla familio, kiel tradukisto, kiel redaktisto, kiel helpanto en la librovendejo de la amiko Julius Eduard Hitzig. En la jaro 1813-a li aliĝis al armeo kiel komerca specialisto ĉe la komisariejo batalkampa kaj nomumitis en 1822 konsilisto ĉe la intendantejo de la 3-a armea korpuso.

Neumann devis ankaŭ zorgi pri granda familio kaj verkis paralele al la normala deĵoro por povi perlabori sufiĉe da mono. Speciale plaĉis liaj kritikoj pri beletraj verkoj aperinte ĉe "Jahrbüchern für wissenschaftliche Kritik"; eĉ Johann Wolfgang von Goethe ŝatis lian agadon.

Graveco
-------

Neumann apartenis al la romantikisma skolo. Kune kun al amikoj Fouqué, Bernhardi, Karl August Varnhagen von Ense, Hitzig, Adelbert von Chamisso kaj Franz Theremin li estis tre kreiva. Kun Friedrich de la Motte Fouqué li eldonis la nordgermanan gazeton "Die Musen" (1812–13). Kun Fouqué, Varnhagen kaj Bernhardi estiĝis la strangeta romano *Karls Versuche und Hindernisse* (unua parto de 1808), je kiu ĉiuj tri verkis diversajn ĉapitrojn sen iu komuna antaŭa konsento nek pri enhavo nek pri stilo. La parto de Neumann estis la karakterizo de la modesta Ludwig, kio ankaŭ diafanigas aŭtobiografiajn trajtojn, kiel ankaŭ la parodiaĵojn altvalorajn pri Johann Müller, Jean Paul kaj la maljuniĝanta Johann Heinrich Voß. Ankaŭ la enplektitaj noveloj kompareblaj al italaj modeloj estas de li. Neumann eldonis kune kun Varnhagen la verkon *Erzählungen und Spiele* (1807) kaj tradukon de *Des Nicolaus Machiavelli Florentinische Geschichten*(1809). En 1835 estis la unua eldono de la kompleta verkaro sub la titolo *Schriften*. Tie legeblas ankaŭ poemoj siaj, kiuj antaŭe estis publikigitaj en la Muzaj almanakoj de Adelbert von Chamisso.

Fonto
-----

Artikolo "Neumann, Wilhelm" fare de Franz Brümmer en: *Allgemeine Deutsche Biographie*, herausgegeben von der Historischen Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Band 23 (1886), p. 536–537, kio tie ĉi interrete legeblas.
**Zelimĥan JANDARBIJEV** (naskiĝis la 12-an de septembro 1952 en Kazaĥa SSR, Sovetunio — mortis la 13-an de februaro 2004 en Doho, Kataro) estis ĉeĉena poeto kaj politikisto, prezidento de la neagnoskita Ĉeĉena Respubliko Iĉkerio. 

Li estis kunlaboranto de generalo Ĝoĥar Dudajev kaj ekde 1991 vic-prezidanto de la neagnokita Ĉeĉena Respubliko Iĉkerio, separiĝinta de Rusio. li estis ĉefo de delegitaro por pacintertrakto kun Rusio. La 27-an de januaro 1997 li malgajnis balotadon je prezidenteco, kiun gajnis lia vic-prezidento Aslan Masĥadov, do transiris al opozicio. Li estas konsiderata unu el respondeculoj pri ĉeĉena atako al Dagestano plenumita la 7-an de aŭgusto 1999. Post komenco de la Dua Ĉeĉena milito li forveturis eksterlanden, unue al Pakistano, poste al Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj kaj finfine al Kataro en 2001.

Li estis konsiderata organizanto de kunlaboro de ĉeĉenaj teroristoj kun la islama mondo. Ekde 2001 li estis serĉata de Interpolo, kaj en 2003 enskribita en la liston de mondaj teroristoj.

Li pereis en bomba atenco pretigita kaj plenumita de du agentoj de la FSB Anatolij Jabloĉkov kaj Vasilij Bogaĉov helpe de rusia ambasadejo en Doho. Ambaŭ atencintoj tuj post la atenco estis kaptitaj de la katara polico kaj kondamnitaj je ĝismorta malliberigo. Post duonjaro tamen ili revenis al Rusio surbaze de interkonsento pri ekstradicio por plu subiĝi al puno. Ili estis tie alsalutitaj kiel herooj kun speciala soldatara ceremonio. Ilia plua sorto estas nekonata.

Prezidentoj de Iĉkerio
----------------------

* Ĝoĥar Dudajev (1944-1996), murdita
* Zelimĥan Jandarbijev (1952-2004), murdita
* Aslan Masĥadov (1951-2005), murdita
* Abdul Halim Sadulajev (1967-2006), murdita
* Doku Umarov (1964-2013), murdita

Eksteraj ligiloj
----------------

* Obituary: Zelimkhan Yanderbiyev BBC News


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 334604
* GND: 128943742
* LCCN: n95025936
* VIAF: 23205605
* ISNI: 0000 0003 7426 3076
 |
**Zhao Yuanren** (ĉine simpligite 赵元任, tradicie 趙元任, pinjine *Zhào Yuánrèn*, transskribo Wade-Giles *Chao Yüan-jen*, transskribo *Guóyǔ Luómǎzì* *Jaw Yuanrenn*, en Usono dum lia vivtempo ankaŭ transskribita *Chao Yuen Ren*, naskiĝis la 3-an de novembro 1892 en Tjanĝino, dinastio Qing; mortis la 25-an de februaro 1982 in Kembriĝo (Masaĉuseco), Usono) estis ĉina lingvisto, fondinto de la moderna ĉina lingvistiko kaj kreinto de la transskriba sistemo pinjine nomata *Guóyǔ Luómǎzì*, en la propra transskriba sistemo *Gwoyeu Romatzyh*.

Krome li estis la verkinto de moderna gramatika libro pri la ĉina lingvo.

De li estas la poemo "leonojn-manĝanta poeto en ŝtona kavo" (ĉine 施氏食獅史, pinjine Shī Shì shí shī shǐ), kiu demonstras la altan nombron de *homofonoj* en la ĉina lingvo. Ĝi plene konsistas el karaktroj de la ĉina skribo, kiuj korespondas al la pinjina transskribo *shi*, kaj nur variiĝas per la kvar malsamaj tonoj de la ĉina lingvo (komparu la artikolon "tonlingvo").

Li proponis ciferan sistemon de tonindiko kaj ankaŭ "komponis" plurajn rakontetojn el cetere identaj silaboj, kiujn distingas nur la tono. Tio bone ilustras la altan funkcian ŝarĝon de la tonoj en la ĉina. Jen ekzemplo:

Aŭskulti Arkivigite je 2010-07-07 per la retarkivo Wayback Machine  *Qí Qí qī qī. Qí qī qì qī qì. Qí Qí qì. Qì qí qī qī. Qí qí qǐ. Qī qī qì. Qǐ qí qī Qí. Qí Qí qī qī. Qì qì qī Qí.*

Traduko: Sesdekjarulo el Ĉi havis sep edzinojn. La edzinoj de la sesdekjarulo forĵetis la lakaĵojn (漆器). La sesdekjarulo el Ĉi koleriĝis, forlasis la sep edzinojn kaj forrajdis sur ĉilino (麒麟). La sep edzinoj bedaŭris kaj petis lin resti en Ĉi. La sesdekjarulo el Ĉi lasis sian koleron kaj restis en Ĉi.

Aŭskultante tiun rakonteton, oni povas rimarki, ke la fina vorto havas falan tonalton, kvankam ĝi estas leksike en la dua, leviĝanta tono. Tio ŝuldiĝas al la fakto, ke la ĉina ankaŭ estas intonacia lingvo, en kiu parolturno finiĝu per fala intonacio.

Literaturo
----------

* *A Grammar of Spoken Chinese*, UCP (presejo de la universitato de Kalifornio), Berkeley, Kalifornio 1968, ISBN 0-520-00219-9.
* *赵元任: 《汉语口语语法》, 商务出版社*, 2002 (1979), ISBN 7-1-000-2256-8.

Referencoj
----------

1. ↑  Hartmut Traunmüller (1997). *En tur i fonetikens marker* Arkivigite je 2010-11-25 per la retarkivo Wayback Machine (« Ekskurso en la terenon de fonetiko »), Lingvistika instituto, Stokholma universitato.

* Kategorio Zhao Yuanren en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 514345
* GND: 119122650
* LCCN: n50036317
* VIAF: 51681662
* ISNI: 0000 0001 1570 2062
* LIBRIS: 201217
* SUDOC: 069352305
* BNF: 109416500
* MBA: d3d0d80a-edfb-4dbc-9b8c-2f505dad3242
* NLA: 36730171
* NDL: 00748251
* BIBSYS: 90229900
* NKC: xx0304719
 |
**Zoltán IVÁNI** [ivAni] rumania hungara/hungara/usona ĵurnalisto, verkisto. Li naskiĝis en Kézdivásárhely la 24-an de oktobro 1910 kaj mortis en Novjorko la 14-an de oktobro 1997.

Kariero
-------

Zoltán Iváni akiris jur- kaj ŝtatsciencan doktortitolon en Segedo kaj li iĝis kunlaboranto de gazetoj *Ellenzék* kaj *Keleti Újság*. Li publikigis rakontojn, feiletonojn kaj poemojn ankaŭ en budapeŝtaj gazetoj. De 1948 li estis tribunala sekretario. Li partoprenis en la hungara revolucio de 1956, kaj en mezo de novembro li forlasis Hungarujon kaj loksidiĝis en Usono. Li publikigis en jenaj gazetoj: Bécsi Napló, Californiai Magyarság, Irodalmi Újság, Kanadai Magyar Élet, Kanadai Magyar Újság, Kanadai Magyarság, Kárpát, Katolikus Magyarok Vasárnapja, Katolikus Szemle, Képes Világhíradó, Magyar Hírlap (Buenos Aires), Magyar Hírnök, Nemzetőr, Testvériség (Washington), Új Hungária, Új Látóhatár, Ismertek minket? Ant. (London, 1971)

Verkoj
------

* *Pilletánc* (poemoj. New York 1970); *Rigófütty a Kárpátokban* (rakontoj, skizoj, Toronto 1982).

Fontoj
------

* Borbándi GyulaNyugati magyar irodalmi lexikon és bibliográfia*, HITEL, Budapest 1992*
* Literarura Muzeo Petőfi


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 494572
* LCCN: n85813684
* VIAF: 121536108
* ISNI: 0000 0000 8020 9795
 |
**Redmond O'Hanlon** (Dorset, 5-an de junio 1947) estas brita verkisto. Li edukiĝis je la Marlborough Kolegio kaj la Merton Kolegio en la oksforda universitato. Li atingis sian M.Phil. (Magistro en Filozofio) en 19-a jarcentaj anglaj studoj kaj nomumiĝis al scienca kunlaboranto en 1971, akiris la *Alistair Horne Research Fellowship* en 1974 kaj fariĝis *senior visitor* je la St Antony's College, Oksfordo, en 1985.

Lia disertacio, *Changing Scientific Concepts of Nature in the English Novel, 1850-1920*, finpretis en 1977. De 1970 ĝis 1974 Redmond O'Hanlon estis membro de la literaturkomisiono de la Arts Council of Great Britain (la konsilantaro por la arto de Britio). Li membriĝis de la Society for the Bibliography of Natural History en 1982, membro de la Royal Geographical Society en 1984 kaj membro de la Royal Society of Literature en 1993.

Dum dekkvin jaroj li estis redaktisto de *The Times Literary Supplement* je la tereno de natura historio. En 2009 li kunvojaĝis sur la klipero "Stad Amsterdam" por ripeti la historian vojaĝon de Charles Darwin sur la Beagle.

O'Hanlon antaŭ ĉio konatiĝis pro siaj vojaĝraportoj en kiu li priskribas la esporvojaĝojn al bestoj kaj kutimoj kiuj jam ŝajnis formortintaj. Je la 9-a de majo 2012 la programo "Herooj de O'Hanlon" gajnis la "Arĝentan Nipkovdiskon" por la plej bona vojaĝprogramo de la jaro.

Por la "Eŭropaj Parliamentelektoj 2014 en Nederlando" O'Hanlon estis "listpuŝanto" por la "Partio por la bestoj".

Libraro
-------

* *Charles Darwin 1809-1882: A Centennial Commemoration* (1982) (kontribuo)
* *Joseph Conrad and Charles Darwin: The Influence of Scientific Thought on Conrad's Fiction* (1984)
* *Into the Heart of Borneo* (1984)
* *In Trouble Again* (1988)
* *Na de Amazone* (1995)
* *Congo* (1996)
* *Trawler* (2004)
* *God, Darwin en natuur* (kun Rudy Rotthier) (2009), angla traduko: The Fetish Room (2011)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Redmond O'Hanlon en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 525742
* GND: 118142666
* LCCN: n84169615
* VIAF: 44313719
* ISNI: 0000 0001 1059 7152
* SUDOC: 02847578X
* BNF: 12030386f
* NLA: 35412657
* NDL: 00472441
* BIBSYS: 90133397
* NKC: xx0076146
 |
**Regiomontanus**, origine **Johannes MÜLLER** (naskiĝis la 6-an de junio 1436 en Unfinden apud Königsberg, mortis la 6-an de julio 1476 en Romo) estis germana matematikisto, astronomo kaj astrologo.

maldekstra
Li estis konata ankaŭ kiel **Johannes Molitoris de Künigsperg**, **Johannes Germanus**, **Johannes Francus**, **Joannes de Monte Regio**. La pseŭdonomo *Regiomontanus* devenas de latina traduko de la universala nomo Künigsperg (Königsberg aŭ Reĝa Monto – latine *Mons Regius*); propra nomo devenas de profesio de lia patro (li estis muelisto).

En Vieno, li estis lernanto kaj kunlaboranto de Georg Peurbach – aŭstra astronomo kaj matematikisto, aŭtoro de enkonduko al *Planedaj hipotezoj... de Ptolemeo*, kiu laboris pri rekonstruo de lia originala teksto *Almagest*. Ili kune verkis *Epitoma in Almagestum Ptolemei*. En 1461 li veturis al Italio, kie li restis dum kelkaj jaroj, poste iris al Hungario, laŭ invito de reĝo Matiaso la 1-a. Ĉi tie (aŭ eĉ pli frue dum la restado en Italio) li kunlaboris kun pola astronomo Marcin Bylica de Olkusz. Ili kune prilaboris astronomiajn tabulojn kaj *Disputationes inter Viennensem et Cracoviensem super Cremonensia in planetarum theoriae deliramenta*.

Li popularigis kaj evoluigis la jakoban bastonon, kiun oni uzis por mezurado de angulo kaj ato de iu objekto. Li pretigis kun apogo de la pola Marcin Bylica (1433–1493) - ĉefastronomo de la hungara reĝo Matiaso - sinusajn kaj tangentajn tabelojn (ĝis 7-pozicia precizeco).

Memortabulo en Königsberg
En 1475 papo Siksto la 4-a nomumis lin episkopo de Regensburgo kaj vokis lin al Romo por labori pri kalendara reformo, sed jam la postan jaron li mortis, probable pro pesto. Laŭ alia fonto li ne estis episkopo, sed eble havis alian altan eklezian postenon.

Vidu ankaŭ
----------

* 9307 Regiomontanus, asteroido

Referencoj
----------

1. ↑  zeno.org
2. ↑  w-volk.de

* Kategorio Regiomontanus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 404852
* GND: 118641913
* LCCN: n81002844
* VIAF: 17261967
* ISNI: 0000 0001 0855 5711
* LIBRIS: 86464
* SUDOC: 030118034
* BNF: 12159829r
* ULAN: 500043187
* NLA: 36383778
* BIBSYS: 90404726
* NKC: ola2002159459
* ICCU: VEAV486511 BVEV021551, VEAV486511
* BNE: XX1000699
 |
**Reynold Alleyne NICHOLSON** (1868-1945) estis angla orientalisto kaj rumiologo. 

Profesoro R.A. Nicholson (elp. Nikolson) verkis tre multe pri Rumi kaj liaj ĉefverkoj, kaj ankaŭ tradukis anglen multajn poemojn de li (i.a. li tradukis tutan Masnavion kaj verkis kompletan interpretadon pri ĉiuj ties ses volumoj).

Liaj aliaj verkoj pri Rumi inkluzivas:

* **La ideo de personeco en sufiismo** (Angle: *The idea of personality in sufism*)
* **Rumi, poeto kaj mistikulo** (Angle: Rumi, poet and mystic)

Laŭ d-ro M.R. Ŝafii Kadkani, granda esploristo/literaturisto irana:

"… Sen ĉia ajn dubo, Nicholson estas la plej granda Rumiologo okcidenta, kies anglalingvaj studoj kaj verkoj ankoraŭ estas sensimilaj. Liaj plej grandaj verkoj estas pri Moŭlana, …" 1

### Notoj

1. Citita el paĝo sepdek de la enkonduko de Kadkani al la suba libro:

"Tasavvofe Eslami" trad. kaj enkonduko far d-ro M.R. Ŝafii Kadkani, Teherano: Tus-eldonejo, 1979, 254 p.  

Ĝi estas persa traduko de:

**Nicholson, Reynold A.** The Idea of Personality in Sufism (La Ideo de Personeco en Sufiismo)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 48293
* GND: 116994290
* LCCN: n50003809
* VIAF: 64055571
* ISNI: 0000 0001 1028 2476
* LIBRIS: 326644
* SUDOC: 067025986
* BNF: 12212855z
* NLA: 35386764
* NDL: 00451292
* BIBSYS: 90053459
* NKC: jn19990006131
* BNE: XX1719639
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Riĉard Nikolajeviĉ VIKTOROV** (ruse *Ричард Николаевич Викторов*, naskiĝis la 7-an de novembro 1929 en Tuapse, Rusio; mortis 8-an de septembro 1983 en Moskvo, Rusio) estis elstara sovetia kino-reĝisoro. Li estis laŭreato de Ŝtata Premio de RSFSR kaj de la premio "Fratoj Vasiljev".

Biografio
---------

Estante adoleskanto, R.Viktorov fuĝis al armeo, batalis dum la tuta Dua Mondmilito, estis vundita. Post la milito li studis en filologia fakultato de Lvova universitato. Baldaŭ li komprenis, ke lin logas kinematografo, do li studentiĝis al la reĝisora fakultato de la Tutsovetia Ŝtata Instituto pri Kinematografio, kie li lernis ĉe Sergej Jutkeviĉ.

Post la fino de la instituto Riĉard Viktorov laboris en la kin-produktejo "Belarusfilm" (Minsko), poste — en la studio de porinfanaj kaj porjunularaj filmoj "Maksim Gorjkij" (Moskvo).

Li iĝis pioniro de sciencfikcio en sovetia kinematografo. Liaj filmoj "Moskvo-Kasiopeo" (+ daŭrigo "Adoleskantoj en la Universo") kaj "Per aspera ad astra" laŭ profundeco de levitaj problemoj (degenero de homo en kondiĉoj de tuj plenumataj deziroj, tutgloba varmiĝo kaj baldaŭa ekologia katastrofo pro elĉerpo de naturrezervoj) grave antaŭis sian tempon. En la 1970-aj jaroj, ne havante modernajn teknikajn rimedojn, li sukcesis krei absolute versimilajn bildojn kaj scenojn pri kosmo, senpezeco k.a. — tiel ke eĉ kosmonaŭtoj apenaŭ kredis, ke ne temas pri dokumenta filmado.
Tiuj filmoj ricevis plurajn premiojn kaj estas ĝis nun ŝatataj en Rusio kaj aliaj landoj.

Rimarkindas ankaŭ liaj primilitaj filmoj — "Tria misilo", "Obelisko" (ambaŭ laŭ la noveloj de belorusa verkisto Vasil Bykaŭ), kiuj montras altan humanecon kaj absolutan neakcepteblon de milito; en la filmo "Adolesko" gravas la temo de memoro pri milito.

R. Viktorov mortis dum produktado de la filmo "Kometo" (tiun filmon finfaris alia reĝisoro, Jurij Ĉulukin). Lia epitafo tekstas: "EN VIA ARTO VI RESTOS ETERNA, SAMKIEL ETERNAS ESPLORADO DE KOSMO"...

Asteroido n-ro 8717 (1995 SN29) estas nomita honore al li "8717 Richviktorov".

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑

Filmoj
------

1. 1958 — *На зелёной земле моей* ("Sur mia verda tero")
2. 1960 — *Впереди крутой поворот* ("Antaŭ ni estas abrupta vojturno")
3. 1963 — *Третья ракета* ("Tria misilo")
4. 1965 — *Любимая* ("Amata")
5. 1968 — *Переходный возраст* ("Adolesko")
6. 1970 — *Переступи порог* ("Transpaŝu la sojlon")
7. 1973 — *Москва—Кассиопея* ("Moskvo—Kasiopeo")
8. 1974 — *Отроки во Вселенной* ("Adoleskantoj en la Universo")
9. 1976 — *Обелиск* ("Obelisko")
10. 1980 — *Через тернии к звёздам* ("Per aspera ad astra")
11. 1983 — *Комета* ("Kometo") - finfarita de Jurij Ĉulukin.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Filmoj de R.Viktorov - priskribo (eo)
* Retejo memore al R.Viktorov (ru)
* Riĉard Viktorov en la retejo IMDB (en)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 257814
* GND: 141697938
* LCCN: no2010195657
* VIAF: 152026050
* ISNI: 0000 0001 0816 9132
 |
**Richard CANTILLON** (franca prononco: [kɑ̃tijɔ̃]; 1680-aj jaroj – Majo 1734) estis irland-franca ekonomikisto kaj verkisto de "Essai sur la Nature du Commerce en Général" (Eseon pri la naturo de komerco ĝenerale), libro konsiderata de William Stanley Jevons kiel la "ludilo de politika ekonomio". Kvankam ekzistas malmulta informaro pri la vivo de Cantillon, oni scias, ke li iĝis sukcesa bankisto kaj komercisto jam tre juna. Lia sukceso estis derivita el la politikaj kaj negocaj konektoj kiujn li faris pere de sia familio kaj tra frua dungito, James Brydges. Dum la fino de la 1710-aj jaroj kaj komenco de la 1720-aj jaroj, Cantillon spekulacis, kaj poste helpis la financon de la entrepreno de John Law nome *Mississippi Company*, el kio li ricevis grandan riĉon. Tamen, lia sukceso estis je la kosto de liaj ŝuldantoj, kiuj persekutis lin per juraj procesoj, krimakuzoj, kaj eĉ murdokomplotoj ĝis sia morto en 1734.

*Essai* restis la nura survivanta verko de Cantillon kiel kontribuo al ekonomiko. Ĝi estis verkiita ĉirkaŭ 1730 kaj cirkulis amplekse per manuskripta formo, sed ne estis publikigita ĝis 1755. Lia verko estis tradukita en hispanan fare de Gaspar Melchor de Jovellanos, probable fine de la 1770-aj jaroj, kaj konsiderita mejloŝtona legaĵo por politika ekonomiko. Spite la fakton, ke ĝi havis grandan influon sur la frua disvolvigo de la fiziokrata kaj la klasika skolo de pensaro, *Essai* estis poste forgesita ĝis sia remalkovro fare de Jevons fine de la 19-a jarcento. Cantillon estis influita de siaj espertoj kiel bankisto, kaj speciale fare de la ekonomia bobelo de la entrepreno de John Law nome *Mississippi Company*. Li estis ankaŭ tre forte influita de antaŭaj ekonomikistoj, speciale fare de William Petty.

*Essai* estas konsiderata la unua kompleta traktaĵo pri ekonomiko, kun nombraj kontribuoj al la scienco. Tiuj kontribuoj estas jenaj: lia metodologio pri kaŭzo kaj efiko, monteorioj, lia koncepto de la entreprenisto kiel riskanto, kaj la disvolvigo de spaca ekonomiko. La verko de Cantillon' nome *Essai* havis gravan influon sur la frua disvolvigo de politika ekonomiko, kiel super la verkoj de Adam Smith, Anne Turgot, Jean-Baptiste Say, Frédéric Bastiat kaj François Quesnay.

Referencoj
----------

1. ↑  Jevons 1881, p. 342; skribis Jevons, "Cantillon's essay is, more emphatically than any other single work, 'the cradle of political economy.'" Cantillon 2010, p. 15; Eldonistoj Mark Thornton kaj Chantal Saucier skribis, "The influence of Cantillon's manuscript was largely unknown and the book had fallen so far into neglect that William Stanley Jevons was said to have "rediscovered" it in the late 19th century."
2. ↑  Cantillon 2010, p. 15
3. ↑   (2013) "Richard Cantillon: The Father of Economics", *History Ireland* **21** (2), p. 20–23.

* Kategorio Richard Cantillon en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 712445
* GND: 118855204
* LCCN: n85300744
* VIAF: 5015835
* ISNI: 0000 0001 1587 9458
* SUDOC: 030640598
* BNF: 12396752f
* NLA: 35763406
* NDL: 00464213
* BIBSYS: 90279119
* NKC: mzk2005269645
* ICCU: CFIV025112
 |
**Richard de BEAUCHAMP (13-a grafo de Warwick)** (n. la 23-an de januaro 1382, m. la 30-an de aprilo 1439) estis angla nobelo kiu respondecis la edukadon de Henriko la 6-a (Anglio).

Naskiĝo kaj familio
-------------------

Richard de Beauchamp naskiĝis en Worcestershire kaj estis filo de Thomas de Beauchamp (12-a grafo de Warwick) kaj Margaret, filino de la tria lordo Ferrers de Groby.

Kimra ribelo
------------

En 1404 li estris armeon kiu kontraŭis ribelon de la kimra princo Owain Glyndŵr. Li venkis la kimrojn proksime al Crickhowell, Powys, sed post nelonge ili rekuniĝis kaj devigis lin retreti al Monmouth.

Pilgrimado
----------

En 1408 li komencis pilgrimadon al la Sankta Lando. Li revenis tra Rusio kaj orienta Eŭropo, kaj reatingis Anglion en 1410. Survoje li partoprenis multajn turnirojn.

Kortegano kaj batalisto
-----------------------

Henriko la 4-a petis lin eniri la nobelan sekvantaron de sia filo la estonta Henriko la 5-a. Li parte respondecis la organizon de la 1413-a kronado de Henriko la 5-a.

En 1414 li helpis subpremi ribelon de kavaliro John Oldcastle. Poste li militis en Francio sub Henriko la 5-a, kiu donis al li la normandan titolon "grafo de Aumale".

Edukado de Henriko la 6-a
-------------------------

En sia testamento Henriko la 5-a ordonis ke Richard de Beauchamp respondecu la edukadon de lia filo Henriko la 6-a, kaj Richard ja faris tion ĝis 1437 kiam la reĝa konsilio deklaris ke Henriko la 6-a plenaĝis.

Lastaj jaroj
------------

La reĝa konsilio tiam nomumiĝis lin leŭtenanto (guberniestro) en Normandio kaj aliaj anglaj posedaĵoj en Francio. Li restis en Francio ĝis sia morto ĉe Rueno, kie li entombiĝis en la katedralo.

Edziĝoj kaj idoj
----------------

Richard de Beauchamp edziĝis du fojojn:

* al Elizabeth de Berkeley. Ili havis tri filinojn:
	+ Margaret (m. 1468), kiu edziĝis al John Talbot (1-a grafo de Shrewsbury)
	+ Eleanor (1407-1467), kiu edziĝis unue al Thomas de Ros (9-a Barono de Ros), kaj due al Edmund Beaufort (2-a duko de Somerset)
	+ Elizabeth, kiu edziĝis al George Nevill (1-a barono Latymer)
* al Isabel Despenser, vidvino de kuzo de Richard, Richard de Beauchamp (1-a grafo de Worcester). Ili havis du idojn:
	+ Henry de Beauchamp (1-a grafo de Warwick, 1425-1446)
	+ Anne (1426-1492), kiu edziĝis al Rikardo Neville (16-a grafo de Warwick)

* Kategorio Richard de Beauchamp (13-a grafo de Warwick) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 305547
* GND: 124796095
* LCCN: nr93045401
* VIAF: 51931575
* ISNI: 0000 0000 5471 4691
* SUDOC: 085931535
* BNF: 145597252
 |