recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Heinrich Theodor Ludwig HARDTMUTH** (naskiĝinta en 1847, mortinta la 12-an de decembro 1884 en Vajmaro) estis germana fotisto kaj elektroteknikisto.

Vivo
----

Estante filo de la vienano kaj Vajmare aktiva fabrikestro Ludwig Hardtmuth (1800-1861) li aperis fotiste unuafoje en la 28.3.1871. Tamen hodiaŭ li ŝajne estas forgesita. Nur malmultaj liaj verkoj konserviĝis originante certe el lia ateliero de ĉe strato Schillerstraße nr 16. Lia ateliera helpanto (ekde 1872) kaj kolego estis Karl Schwier.

Inter la vajmaraj fotografiaj pioniroj restis publike tamen nur la memoro pri Louis Held! La generatoro de Hardtmuth ĉe Schiller-strato nr 14 ankaŭ liveris kurenton por la Kortega teatro, do temis pri la unua privata kurentofertanto en Vajmaro (ekde 1885). Kaj fakte tiam en la adresaro figuris sub la rubriko de elektroteknikistoj nur lia entrepreno. Pri elektra tekniko li okupiĝis simple ankaŭ pro la malbonaj laborkondiĉoj de manko de lumo, afero malfaciliganta la laboron por fotistoj ekz. por produkti bildojn el vitraj negativoj.

Sekve post lia morto transprenis la generatoron la teatrejo. La unua persono kiu tenadis pli grandan generatoron estis la horloĝisto Hermann Grosch.

Eksteraj ligiloj
----------------

* *Kampf um die Spannung*
* *Stadthaus und Cranachhaus* - domoj en la kuro de historio

Notoj
-----

1. ↑
2. ↑  "Heinrich Hardtmuth, Fotograf in Weimar, cdv, Mosaik einer unbekannten achtköpfigen Familie"
3. ↑   Axel Stefek: *Schüler von Hermann Wilhelm Vogel, Bildchronist des Krieges in Frankreich. Die Lehrzeit des Fotografen Karl Schwier (1842–1920) und sein „WARTBURG-ALBUM" von 1872*, ĉe: Weimar – Jena: Die große Stadt 6/3 (2013), p. 175–204.. Arkivita el la originalo je 2022-05-23. Alirita 2022-06-12.
4. ↑  Alf Rößner: *Karl Schwier. Ein bedeutender Bildchronist Weimars.* Ĉe: *Von Akzidenzen, Büchern und Zeitungen. 150 Jahre Weimarer Druckgeschichte 1854–2004.* Pavillon-Presse, Weimar 2004, p. 20-21
5. ↑  adresaro *Weimarer Adreßbuch von 1885*, p. 145.
6. ↑  Axel Stefek (eld.): *Energie in Weimar: Vom Mittelalter bis in die Neuere Zeit (=Energiegeschichte der Stadt Weimar, 1), Weimar 2016, S. 215 ss.*
**Lajos Vértes** [lajoŝ vErteŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vértes Lajos** estis hungara aktoro, reĝisoro. Lia origina familia nomo estis *Véber*, lia familia nomvarianto estis **Vértess**.

Lajos Vértes  naskiĝis la 13-an de decembro 1897 en Budapeŝto, li mortis la 6-an de februaro 1961 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Vértes lernis en privata aktorlernejo de Szidi Rákosi, poste li aliĝis al trupo de Nándor Alapi en Székesfehérvár, baldaŭ li ludis en Győr kaj Debrecen. Liaj sekvaj teatraj stacioj estis:

* Teatro Renaissance (1924, 1926)
* Teatro Belvárosi (1925)
* Nacia Teatro (Pécs) (1927–1929)
* Gaja Teatro (1929-1944) (en tiu teatro li ankaŭ reĝisoradis).

Li estis victeatrestro de Operetoteatro (Budapeŝto) en la teatra jaro 1941. Li havis altan postenon en la aktora societo, tial la politika komisiono ne permesis al li la aktoradon. En 1946 li edziĝis, li estis makleristo pri libroj. Post mildiĝo de la kruela socialismo inter 1956-1960 li denove havis rolojn en teatro en Budapeŝto.

Elektitaj teatraj roloj
-----------------------

* Ferenc Molnár: *Az ördög* - János
* William Somerset Maugham: *A szent láng* - kuracisto
* Sándor Bródy: *A tanítónő* - juĝisto

Elektitaj teatraj reĝisoraĵoj
-----------------------------

* Friedrich Schiller: *Kabale und Liebe*
* Rostand: Cyrano de Bergerac
* August Strindberg: *Haláltánc*

Elektitaj kinfilmaj roloj
-------------------------

* *A repülő arany* (1932) – policano
* *Férfihűség* (1942) – kuracisto
* *Vihar után* (1944) – gasto

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
**Vilmos Aurél Scherffel** [vilmoŝ ŝerfel], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Scherffel Vilmos Aurél** estis hungara apotekisto, muzeestro, profesoro. Lia familia nomvarianto estis *Scherfel*. Lia filo estis Aladár Scherffel.

Vilmos Aurél Scherffel  naskiĝis la 23-an de aprilo 1835 en Hungara reĝlando en Felka (nun urboparto de Poprad en Slovakio). Li mortis la 23-an de aprilo 1895 en Felka.

Biografio
---------

Vilmos Aurél Scherffel frekventis gimnazion en Rozsnyó, poste li akiris farmacian diplomon en universitato de Vieno en 1855. Hejmenveninta li transprenis la familian apotekon. Inter 1860-1886 li estis luterana presbitero, inter 1868 kaj 1870 li estis urbestro de Felka, krome li estis lerneja inspektoro dum 19 jaroj. Li fondis muzeon en 1882 en Felka, poste li estis ties muzeestro dum 14 jaroj. Li fondis ankaŭ botanikan ĝardenon apud sia domo. En 1891 pro funebro li forvendis sian apotekon kaj li pensiuliĝis.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Analyse der Schmeckser Mineralwassers* (1855)
* *A tátrafüredi «Castor» és «Pollŭ» ásványforrások vegytani elemzése* (1874; germane 1875)
* *Adalékok a Szepesi-Tátra al-havasi és havasi virányának ismeretéhez* (1879, ankaŭ germane)
* *Szepes vármegyében eddig észlelt vadon termő edényes növények* (1888)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 68-a paĝo) Arkivigite je 2016-04-24 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2015-12-21 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Hugó Preisz** [prejs], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Preisz Hugó** estis hungara kuracisto, bestkuracisto, patologo, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1923). Lia nobela antaŭnomo estis *rumai* ekde 1918.

Hugó Preisz  naskiĝis la 21-an de septembro 1860 en Hungara reĝlando en Ruma (tiam konata ankaŭ *Árpatarló*) (nuntempe en Serbio). Li mortis la 5-an de julio 1940 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Hugó Preisz devenis el germana familio. Li ricevis diplomon en universitato en Budapeŝto en 1885, poste li havis postenon samloke en la universitato. Post 3 jaroj li eklaboris en instituto, poste li studis la kirurgion. En 1890 li studvojaĝis al Germanio, Francio, Belgio. Hejmenveninta li establis kaj gvidis instituton pri bakterologio. En 1895 li estis elektita katedrestro, sekve li precipe instruis. Li estis foje dekano, foje rektoro. Li pensiuliĝis en 1930-aj jaroj. Li okupiĝis precipe pri bakterioj, li strebis kontraŭ diversaj malsanoj, ekzemple tuberkulozo, ĥolero, tifo.

Verkaro (elekto)
----------------

* *A szív fejlődési rendellenességeiről* (1885)
* *A gyermekek diftériás hüléseiről* (1895)
* *Die Bakteriophagie vornehmlich auf Grund eigener Untersuchungen* (1925)
* *Az infectio és immunitás tanának elemei* (1936)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

* Kategorio Hugó Preisz en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Moral de la Reina** [moRAL delaREJna] estas municipo en la nordo de la provinco Valadolido, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Tierra de Campos* en la nordo de la provinco. *Moral de la Reina* estas etimologie komprenebla kiel *Morusarbo de la Reĝino*; tiukadre aperas en la blazono morusarbo sur kiu videblas reĝino.

Moral de la Reina en la provinco Valadolido.
La *Tierra de Campos* de la provinco Valadolido, viole, norde.
Preĝejo.
Ruinoj de la preĝejo de Sankta Johano.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de unusola loĝloko, okupas totalan areon de 42,40 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 150 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn el la 1950-aj jaroj pro migrado al urbaj areoj. Ĝi distas 52 km de Valadolido, provinca ĉefurbo.

Ĝi limas kun Ceinos de Campos, Cuenca de Campos, Tamariz de Campos, Aguilar de Campos, Palazuelo de Vedija, Berrueces kaj Medina de Rioseco.

Historio
--------

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Leono kaj poste al la Regno Kastilio. 

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado kaj rilata komercado. Lastatempe kultura kaj rura turismo ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

De la historia pasinteco restis vizitindaj vidindaĵoj el kiuj menciindas la preĝejo kaj ruinoj de iama alia preĝejo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Valadolido

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 764055
 |
**Lajos ÁDÁM** [lajoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ádám Lajos** estis hungara kuracisto, kirurgo, profesoro.

Lajos Ádám  naskiĝis la 1-an de majo 1879 en Hungara reĝlando en Tergenye (nun vilaĝparto de Sikenica en Slovakio). Li mortis la 17-an de novembro 1946 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Lajos Ádám devenis el juda familio. Li akiris kuracistan diplomon en Universitato de Budapeŝto en 1904. Post siaj studoj li laboris en Malsanulejo Rókus en rango subkuracisto. Inter 1910 kaj 1912 li helpis laboron de Ruĝa Kruco en Sofio por helpi la vunditojn dum la milito. Inter 1912 kaj 1919 li kuracadis kaj instruis en la kirurgia kliniko, dume en 1916 li estis nomumita privata profesoro en la menciita universitato, samtempe hospitala ĉefkuracisto. Estis li la unua en Hungario, kiu profitis la lokan anestezon. Li aĝis 40, kiam li edziĝis. En 1923 li iĝis medicina konsilisto, en 1926 publika eksterordinara profesoro kaj klinikestro, en 1930 publika ordinara profesoro. Tiutempe naziemaj rondoj faris bruojn, sed la parlamento aprobis la nomumojn. En 1946 li estis nomumita rektoro.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *A helybeli érzéstelenítések kézikönyve* (Manlibro de la loka anestezo), (1926, 1928)
* *A rákkérdésről* (Pri la kancero), (1935)
* *A fájdalom* (La doloro), (1937)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto Arkivigite je 2015-07-25 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun bildo


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La Arko de Hadriano al sudoriento en Lisikrata strato.
La **Arko de Hadriano** (en greka: Αψίδα του Αδριανού Apsida tou Adrianou), plej ofte konata en greka kiel Hadriana Pordego (Πύλη του Αδριανού Pyli tou Adrianou), estas monumenta pordego simila – laŭ kelkaj aspektoj – al romiaj triumfaj arkoj. Ĝi enhavis antikvan vojon el la centro de Ateno, Grekio, al la komplekso de strukturoj en la orienta flanko de la urbo kiu inkludis la monumenton de la Templo de Olimpia Zeŭso. Oni proponis ke tiu arko estis konstruita por celebri la alvenon de la Romia Imperiestro Hadriano kaj por honorigi lin pro liaj multaj bonfaraĵoj al la urbo, je la okazo de la dediĉo de la najbara templaro en 131 aŭ 132 n.e. Ne certas kiu mendis la arkon, kvankam probable la civitanoj de Ateno aŭ de alia greka grupo estis responsa pro ties konstruado kaj desegno. Estis du surskriboj sur la arko, rigarde al malaj direktoj, nomigante kaj Tezeon kaj Hadrianon kiel la fondintoj de Ateno. Kvankam estas klare ke la surskriboj honoras Hadrianon, estas necerta ĉu ili referencas al la urbo kiel tuto aŭ al la urbo kiel du partoj: kaj nova kaj malnova. La dekomenca ideo, tamen, ke la arko markis la linion de la antikva urbomuro, kaj tiele la dividon inter la malnovaj kaj novaj areoj de la urbo, montriĝis falsa laŭ postaj elfosadoj. La arko situas je 325 m sudoriente de la Akropolo.

* Kategorio Arko de Hadriano (Ateno) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **arkipelago Palmer** (angle *Antarctic Archipelago*; ankaŭ *Archipiélago Palmer*, *Antarktiske Arkipel* aŭ *insularo Palmer*) estas insularo en la Antarkto, je la nordokcidenta bordo de la Antarkta duoninsulo. Ĝi etendiĝas de la insulo Tower en la nordo ĝis la insuloj Brabant, Anvers kaj Wiencke en la sudo. La markoloj Gerlache kaj Bismarck disigas la arkipelagon de la Antarkta duoninsulo.

Historio
--------

Adrien de Gerlache, gvidanto de la Belgica-Ekspedicio de 1897 ĝis 1899, malkovris la arkipelagon en 1898. Li nomis ĝin laŭ la Usona ĉasisto de fokoj Nathaniel Palmer, kiu vidis la 17-an de novembro 1820 kiel unu el la unuaj la Antarkton.

Esplora stacio sur la arkipelago Palmer
---------------------------------------

La Palmer-stacio estas daŭra Antarkta stacio de Usono sur la insulo Anvers. La ĉilia Yelcho-stacio troviĝas sur la insulo Doumer sude de la insulo Anvers. Sur la malgranda insulo Goudier antaŭ la bordo de la insulo Wiencke kaj sur la insulo Wiencke ĉe Jougla Point troviĝis de 1944 ĝis 1962 la brita esplora stacio Port Lockroy, kiu nuntempe estas haltejo de krozadŝipoj kaj dum la somero gastigas poŝtejon laborigatan de kunlaborantoj de British Antarctic Heritage Trust. Port Lockroy nuntempe ne plu havas statuson kiel stacio, sed kiel muzeo. La kunlaborantoj tamen krome faras esplorajn laborojn dum la antarkta somero, precipe la pingvenoj en ĉiu kovada sezono estas nombrataj plurfoje.

Insuloj
-------

* Insulo Anvers
* Insulo Brabant
* Insulo Doumer
* Insulo Goudier
* Insulo Liège
* Insulo Tower
* Insulo Wiencke

* Kategorio Arkipelago Palmer en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Aghascrebagh graflando Tyrone
preĝejo Rathass; graflando Kerry
Aghnascribba, graflando Tyrone
**Ogam-ŝtonoj** (ankaŭ Ogam-kolonoj) nomiĝas la ŝtonaj stargitaj portantoj de la Ogamo-signoj. Ili troviĝas grandparte de la insulo Irlando (ĉirkaŭ 310) kaj tie plej ofte el la graflando Kerry kaj Cork (Ballycrovane) en la sudo. Nur ses venas el Nordirlando.

Disvastigo
----------

Ĉirkau 35 ŝtonoj estas malkovritaj en Kimrujo, kvar en Kornvalo, du en la sudokcidenta angla graflando Devon. Ses Ogam- kaj runaj ŝtonoj venas de la Manksinsulo (ekzemple Speke Farm Keeill ŝtono), tri kun gaela enskribaĵo el Skotlando sed pluraj kun pikta enskribaĵo kaj nur la Ogam-ŝtono de Silchester, venas el Anglujo. La aŭtenteco de la lasta estas necerta.

Krome troviĝis 27 ŝtonoj respektive enskribaĵoj en pikta lingvo (ok sur la Orkanoj, videblaj en la Tankerness House Museum), kiuj ne povas esti deĉifritaj krom kelkaj irlandaj pruntvortoj kaj kelkaj nomoj.

Ĝis nun (stato 1991) oni konas pli ol 360 Ogam-ŝtonoj. La plej malnova estas el Roovesmore Rath apud Aglish im graflando Cork. Ĝi staras en la Brita muzeo. Pli ol 40 Ogam-ŝtonoj venis el Souterrains (ekzemple 15 el Ballyknock North, graflando Cork kaj sep el Coolmagort respektive Dunloe kaj pliaj sep el Ballinrannig kaj Ballintaggart, ĉiuj graflando Kerry).

De tempo al tempo oni trovas novajn, ĉare al longaj kaj masivaj ŝtonojtre taŭgis por konstrui. Ili estas en murojn aŭ en malnovajn stratojn. Ogam-ŝtonoj ankaŭ estis konstrumaterialo de preĝejoj pontoj kaj pordovolbaĵoj.

Ogam-ŝtonoj (elekto)
--------------------

* Aghascrebagh
* Ballycrovane estas la plej granda Ogam-ŝtono
* Ballymorereagh
* Colaiste Ide
* Drumconwell
* Manksinsulo
* Lugnagappul
* Silchester

Vidu ankaŭ
----------

* Ogam-ŝtonoj de Kimrujo
* Ogam-enskribaĵoj en Skotlando

Literaturo
----------

* Damien McManus: *A Guide to Ogam.* An Sagart, Maynooth 1991, ISBN 1-870684-17-6.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Orgam-ŝtono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Bilder der Steine von Dunloe
La **preĝejo Patrono de Hungaroj,** hungare: *Magyarok Nagyasszonya* estas romkatolika historia monumento en vilaĝo Taszár (Hungario).

Historio
--------

La gotiko kirko supozeble estis konstruita en la 15-a jarcento. Dum dominado de turkoj ĝi ruiniĝis. Inter 1738-1748 ĝi estis renovigita, en 1782 trakonstruita laŭ baroko. La paroĥo estis fondita en 1747. La orgeno estis farita en 1915.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en korto. La fasado estas simetria, du grandaj kvadrataj kolonoj reliefas en la fasado por teni la turon. Meze la enirejo funkcias. En la fasado estas ankaŭ du malplenaj niĉoj por statuoj. Pinto de la turo estas piramido. La navo finiĝas en plurlatera absido, kiun kelkaj apogpilieroj apogas. 

Kermeso okazas en la 8-an de oktobro.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* 
* hungare kun foto Arkivigite je 2016-05-12 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
La **Preĝejo Nomo de Sankta Maria** (latine Regina Mundi) estas romkatolika historia monumento en vilaĝo Lovas.

Historio
--------

La katolika preĝejo estis konstruita en la 13-a jarcento. En la 17-a jarcento la loĝantoj ŝanĝis religion al protestantismo (ili akiris ankaŭ la preĝejon), sed iom poste parto de la loĝantoj rekatolikiĝis. En 1753 la katolikoj reakiris la preĝejon kaj en la sekva jaro ĝi estis barokigita, ankaŭ tiam oni pentris freskojn. Tamen la preĝejo perdis la rangon paroĥo. En la 20-a jarcento la turo kaj la fasado estis trakonstruitaj.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas en korto ĉe la ĉefvojo. En mezo de la fasado la kvadrata turo plene reliefas, meze malsupre la enirejo funkcias. La navo estas pli alta kaj larĝa, ol la absido, apude estis alkonstruita la sakristio.

Kermeso okazas en la 2-a dimanĉo de septembro.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj

Enirejo de la preĝejo

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Ekzemplero de MENACE, konstruita de Matthew Scroggs
**Matchbox Educable Noughts and Crosses Engine** (*Esperante: Alumetskatola Maŝino por lerni Tiktakton*) estis komputilo (kalkulilo), kiu estis farita el 304 alumetskatoloj. Ĝi estis konstruita de Donald Michie en 1961, por ludi Tiktakton kontraŭ homoj. Estas unu el la plej fruaj ekzemploj de Artefarita intelekto.

Konstruo
--------

Michie ne havis komputilan ekipaĵon por MENACE, kaj uzis anstataŭe alumetskatolojn. Li konstruis ĝin por veto. Unue, Michie kungluis 304 alumetskatolojn kune. Li markis ĉiun skatolon per numero. Stokregistro enhavis ĉiujn numerojn. Ĉiu skatolo havis diagramon de unu potenciala aranĝo de la Tiktakta krado.

Ĉiu skatolo enhavis plurajn kolorajn bidojn. Ĉiu kolora bido reprezentis unu potencialan movon de la komputila ludanto. Dum la movo de la komputilo, la homo ĉerpus unu hazardan bidon el la skatolo, kaj ludus la similan koloran movon.

Referencoj
----------

1. ↑ .  Donald Michie: The AI pioneer who tested his computer program with a matchbox and some beads (Esperante: *Donald Michie: La pioniro de Artefarita intelekto kiu provis sian komputilan programon uzante alumetskatolojn kaj iujn bidojn*) (en-US). Alirita 18 October 2020.
2. ↑  "Nekrologo en "The Daily Telegraph" por Donald Michie",  *The Daily Telegraph*, 9a de Julio 2007.
3. ↑   La historio de Artefarita intelekto: Parto du (en-US) (23a de Majo 2018). Alirita 19a de Septembro 2020.
4. ↑  core.ac.uk - *La Revolucio en AI* de Luc De Raedt Link Arkivigite je 2020-06-12 per la retarkivo Wayback Machine
5. ↑   La papero de Michie pri MENACE: "Experiments on the mechanization of Game Learning Part 1. Characterization of the model and its parameters" (angle). Alirita 1a de Junio 2020.
**Bori Markovits** [markoviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Markovits Bori** estis hungara aktoro, voĉoaktoro. Ŝia familia nomvarianto estis *Markovics,* ŝia origina persona nomo estis *Borbála,* ŝia patrino estis Ilona Bányász.

Borbála Markovits naskiĝis la 8-an de majo 1951 en Szeged.

Biografio
---------

Bori Markovits aĝis 9, kiam ŝi ricevis infanrolon en scenejo de Nacia Teatro (Szeged). Ŝi akiris aktoran diplomon en Altlernejo pri Teatro kaj Filmo en 1973. Ŝia ĉefinstruisto estis Károly Kazimir. Ŝi komencis sian aktoran karieron en infana teatro en Budapeŝto. Inter 1977-1979 ŝi apartenis al Nacia Teatro (Pécs), inter 1979-1984 al Teatro Csokonai (Debrecen), poste al Nacia Teatro de Szeged. Ŝi ricevis premion en 2015.

Ŝiaj teatraj roloj (elekto)
---------------------------

* William Shakespeare: *Dekdua Nokto aŭ Epifanio : aŭ kiel vi volas* - Maria
* Nikolaj Gogol: La Revizoro - edzino de urbestro
* Anton Ĉeĥov:
	+ Tri fratinoj - Anfisa
	+ Onklo Vanja - Sonja
	+ La mevo - Polja
* Ferenc Molnár: *Az üvegcipő* - edzino de dommastro
* Friedrich Schiller: *Don Carlos* - Eboli
* Ferenc Lehár: *A víg özvegy* - Valencienne
* Jerry Bock-Joseph Stein: Violonisto sur la tegmento - Cejtel

Ŝiaj filmaj roloj (elekto)
--------------------------

* *Utazás Jakabbal* 1972
* *Buborékok* (1983) - Solmay Gizella
* *Familia Kft.* (1997) - Gazdáné

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
*

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 732092
 |
La **preĝejo Nomo de Sankta Maria** estas romkatolika konstruaĵo en vilaĝo Mogyorósbánya.

Historio
--------

En tiu loko estis konstruita romanika kirko en la 12-a jarcento. La unua mencio okazis en la eklezia listo el 1332. Dum dominado de la turkoj ĝi estis detruita kaj forlasita, eĉ ekleziaj vizitoj ne mencias ĝin. Anstataŭ la mezepoka paroĥo filio estis fondita en 1701. Oni rekonstruis la kirkon en 1755, nature oni profitis la restintan ruinon. En 1970 oni refondis la paroĥon. La preĝejo renoviĝis interne en 1957, ekstere en 1968.

Konstruaĵo
----------

La preĝejo situas sola en korto laŭ vojo en mezo de la vilaĝo. En la korto estas videbla ankaŭ krucifikso. La fasado estas simetria, meze la kvadrata turo plene reliefas. La turopinto estas piramida. La enirejo funkcias tra la turo. Interne la plej menciinda estas pentraĵo pri Don Bosco.

Kermeso okazas la 12-an de novembro.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* 
* 


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
|  |
| --- |
| € |

**La eŭro (EUR aŭ €)** estas la komuna monunuo por 18 el la 28 landoj de la Eŭropa Unio, inkluzive de Belgio, kaj de 4 nemembraj ŝtatetoj ene de la Eŭropa Unio. La **moneroj** kaj monbiletoj ekuziĝis je la 1-a de januaro 2002, sed la presa (stampa) jaro foje montras sin tiel frue kiel 1999, kiam la monunuo oficiale ekestis kaj oni ekproduktis la monerojn. La belgajn eŭro-monerojn produktigas la Nacia Banko de Belgio.

Ĉiuj moneroj havas flankon komunan, kiu montras la valuton de la monero, kaj ĉiu lando, kiu partoprenas la eŭron, havas proprajn desegnaĵojn sur la alia flanko de la moneroj. Ĉi tiuj varias, ekde ĉiam sama desegnaĵo (ekzemple Estonio kaj Irlando) aŭ simpla montro de la monarĥo (ekzemple Belgio kaj Nederlando) ĝis tute malsama desegnaĵo ĉe ĉiu monero (ekzemple Grekio kaj Italio). Tamen, ĉiuj moneroj iel montras 12 stelojn ankaŭ sur tiu flanko.

Bildoj de la naciaj flankoj de la belgaj eŭro-moneroj
-----------------------------------------------------


| Eŭro-moneroj |
| --- |
| Eŭrozono |
|  Aŭstrio
 Belgio
 Estonio
 Finnlando
 Francio
 Germanio
 Grekio
 Hispanio
 Irlando
 Italio
 Kipro
 Latvio (ekde januaro 2014)
 Litovio (ekde januaro 2015)
 Luksemburgo
 Malto
 Nederlando
 Portugalio
 Slovakio
 Slovenio |
| Landoj ekster EU kun propraj eŭro-moneroj |
|  Andoro (moneroj ekde 2014)
 Monako
 San-Marino
 Vatikanurbo |
| Ontaj membroj de la Eŭrozono |
|  Bulgario
 Ĉeĥio
 Hungario
 Pollando
 Rumanio |

La **belgaj eŭro-moneroj** ĉiuj portas la saman desegnaĵon: la portreton de reĝo Alberto la 2-a de Belgio, kaj lian reĝan unuliteraĵon. Dum 2005 Belgio kaj Luksemburgio eldonis komunan moneron de 2 eŭroj kun la bildo de la belga reĝo Alberto la 2-a kaj la luksemburgia grandduko Hendriko. La 29-an de marto 2006 aperis 2-eŭra monero kun la bildo de Atomium en 5 milionoj da ekzempleroj.

Dum 2002, du polaj statistikistoj eksperimente trovis, ke la belga 1-eŭra monero, ĵetita hazarde, falas pli ofte nacia flanko supren, ol komuna flanko supren.

**Naciaj flankoj**| 0,01 € | 0,02 € | 0,05 € |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Portreto kaj unuliteraĵo de Alberto la 2-aDesegnis *Jan Alfons Keustermans*. |
| 0,10 € | 0,20 € | 0,50 € |
|  |  |  |
| Portreto kaj unuliteraĵo de Alberto la 2-aDesegnis *Jan Alfons Keustermans*. |
| 1,00 € | 2,00 € | 2 € ĉirkaŭo |
|  |  | alterne \* \* kaj cifero "2",po ses-foje, doentute 12 steloj |
| Portreto kaj unuliteraĵo de Alberto la 2-a.Desegnis *Jan Alfons Keustermans*. |   |

Vidu ankaŭ la paĝojn pri
------------------------

* bildoj de komunaj flankoj de eŭro-moneroj.
* la komuna valuto eŭro
* la antaŭa nacia valuto belga franko

Eksteraj ligiloj
----------------

* paĝoj de la Eŭropa Centra Banko en Frankfurto-ĉe-Majno
* paĝoj de la nacia banko de Belgio
* anglalingva artikolo pri la supre menciitaj statistikaj eksperimentoj kun la 1-eŭra belga monero Arkivigite je 2008-09-27 per la retarkivo Wayback Machine

  

* Kategorio Belgaj eŭro-moneroj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
ISO

**Borgo Maggiore** [borgomaĝore] estas municipo ("kastelo") de San-Marino. Ĝi havas areon de 9,01 km² kaj, laŭ takso de 2006, 6061 loĝantojn. Situante centre en la lando, piede de monto Titano, ĝi limas al la municipoj Serravalle, Domagnano, Faetano, Fiorentino, Acquaviva kaj urbo San-Marino kaj kun la itala municipo Verucchio (provinco Rimini).

Vido al Borgo Maggiore
La blazono montras la situon sub la surmonta fortikaĵo San-Marino, kiun simbolas krenela muro kaj la tri plumitaj turoj. Inter Borgo Maggiore kaj San-Marino ekzistas telfero, kiu en tri minutoj atingas la historian centron.

La ĉefloko de la municipo ekestis en la 12-a jarcento kaj tiam estis nomata Mercatale. Ĝi estas la dua plej loĝata urbo de la lando (post Dogana en Serravalle). La sonorilturo estis konstruita en 1896.

Borgo Maggiore posedas la solan helikopteran havenon de la lando.

Ekzistas tri futbalaj teamoj:

* A. C. Libertas
* S. P. Cailungo (kvartalo Cailungo)
* S. S. San Giovanni della curazia (kvartalo San Giovanni sotto le Penne)

En 1989 kaj 1990 en Borgo Maggiore okazis SUS 6 kaj SUS 7 de AIS San-Marino, en la San-Marina Muzik-Instituto, kies ejojn disponigis la registaro. En Borgo Maggiore okazis ankaŭ parto de SUS 15 en 1995.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rMunicipoj de San-Marino |
| --- |
| Acquaviva • Borgo Maggiore • Chiesanuova • Domagnano • Faetano • Fiorentino • Montegiardino • San Marino (ĉefurbo) • Serravalle | Flago de San-Marino |

 |
Flave: la transira orbito
**Geosinkrona transira orbito** estas meza orbito kiu ebligas al sputnikoj esti metitaj en geosinkronan orbiton. La ekvivalenta angla akronimo estas GTO, por *Geostationary Transfer Orbit*.

Ĝi estas elipsa orbito, kies perigeo estas je malalta altitudo kaj la apogeo ĉe la alteco de geosinkrona orbito 35 786 km. La perigeo estas proksimume ĉe la fino de brulada altitudo de la lasta etapo de la lanĉilo, ofte alteco proksimume de 200 km, ekvivalento, ĉar la ekvatora radiuso de la tero estas 6 378 km longa, al perigeovaloro de 6 578 km. La apogea valoro estas proksimume 42 270 km aŭ alteco de 35 786 km super la geoido de la Tero.

Post kiam la utilŝarĝo - la sputniko - atingis apogeon, la propulso estas restartita por cirkligi la orbiton kaj modifi la orbitan klinecon, kio postulas modifi la rapidecon (delta-V) de proksimume 1.600 m/s. Tio estas kutime disponigita per solida aŭ likva fuzaĵraketmotoro integrita en la sateliton (apogeomotoro).

La apogea manovro ankaŭ devas inkludi impulson ŝanĝi la orbitan klinecon ĉar, post bruligado de la lanĉilo kaj apartigo de la sputniko, la transira orbito estas klinita kun respekto al la ebeno de la ekvatoro, per angulo ekvivalenta al la latitudo de la lanĉa bazo. Tamen, la geosinkrona orbito estas nepre en la ebeno de la ekvatoro. Tiu ĉi manovro do konsumos pli-malpli signifan parton de la fuzaĵoj situantaj en la sputniko. Tial la plej granda intereso en lanĉo de bazo situanta kiel eble plej proksime al la ekvatoro. Krome, la rotacio de la tero disponigas rapidecon de la Tero: ĉi tio estas la granda intereso — kaj la sukceso — de la Gviana kosmodromo situanta nur 5° norda latitudo. Lanĉo de la ekvatoro mem funkcias eĉ pli bone, tial la dezajno de la Sea Launch-platformo.

La trokonsumo de fuzaĵoj por lanĉoj de aliaj kosmohavenoj, ĉe pli altaj latitudoj, malutilos al la vivdaŭro en orbito de la sputnikoj kaj do al ties financo.

La geosinkrona transira orbito estas tre embarasita de kosmoderompaĵoj, inkluzive de la lastaj etaĝoj de lanĉiloj.
La **Arunda Nobela Rajd-Societo** (hispane **Real Maestranza de Caballería de Ronda**) naskiĝis per la Reĝa Breveto de la reĝo Filipo la 2-a la 6an de septembro 1572, sendata al la urbaj konsilioj de la reĝlando instigante al la kreado de asocioj por stimuli la toreadon. La konsilio de Arundo interkonsentis la 3an de aŭgusto 1573, informi al la reĝo pri la formado de la Asocio (Frataro) Sankta Spirito kaj pri la statuto per kiu ĝi funkcias.

Laŭ la Reĝaj Ordonoj aprobitaj la 7an de februaro 1817 la celoj estas; plena obeo al la ordonoj de la reĝo, rekta moralo de ĝiaj individuoj, lerteco en la dresado de armiloj kaj la rajdado, kaj observo de la Ordonoj kaj obeo al la interkonsentoj prenitaj en la Ĝenerala Asembleo.

Post la kreado de ĉi tia societo en Arundo, estis kreitaj aliaj en Sevilo (1670), Granado (1686), Valencio (1697) kaj laste en 1819 en Zaragozo.

* Kategorio Arunda Nobela Rajd-Societo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 468794
* GND: 7832692-8
* LCCN: n2008021179
* VIAF: 156164828
* SUDOC: 183677714
* BNE: XX92615
 |
La inklinacio *i* estas la angulo inter la ebeno C (la ekliptiko) kaj la ebeno D (kie kuŝas la orbito de la satelito A).
La **orbita klineco**, aŭ **inklinacio**, estas la angula diferenco inter la orbita ebeno de ĉielobjekto (ĉu planedo, ĉu luno, ĉu sputniko) disde la orbita ebeno de alia ĉielobjekto. Kutime la referenca orbita ebeno estas tiu de la Tero, do la ekliptika ebeno. Laŭ tiu kunteksto, inklinacio de la Tero esta nul (*i* = 0 grado).

Valoroj pri la planedoj de la sunsistemo
----------------------------------------


|  |  |
| --- | --- |
| **Planedoj** | **Orbita klineco** ***i*** |
|  - Merkuro | 7,005° |
|  - Venuso | 3,394° |
|  - Tero | 0º |
|  - Marso | 1,850° |
|  - Jupitero | 1,303° |
|  - Saturno | 2,489° |
|  - Urano | 0,773° |
|  - Neptuno | 1,770° |
|

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  La *Astronomia Terminaro* markas la esprimon *klinangulo* kiel preferindan, kaj *inklinacio* kiel evitindan, sed laŭ NPIV *klinangulo* estas nur *horizontala angulo inter unu geodezia direkto kaj tiu de la nordo*.
2. ↑  "Anuario del Observatorio Astronómico", Madrido 1999, p. 151 (hispane)

Vidu ankaŭ
----------

* Aksa kliniĝo
**Artúr Podolini-Volkmann,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Podolini-Volkmann Artúr** estis hungara pentristo, instruisto.

Artúr Podolini-Volkmann  naskiĝis en 1891, li mortis en 1943 en Pretorio (Sudafrika Unio).

Biografio
---------

Artúr Podolini-Volkmann studis en libera lernejo de Artistkolonio (Nagybánya) de Károly Ferenczy. Li studvojaĝis en Italio kaj Germanio. Li debutis en ekspozicio en 1911. En la 1920-aj jaroj li funkciigis pentristan lernejon, sed li ankaŭ ekspoziciis. En la fruaj 1930-aj jaroj li translokiĝis al Novjorko, iam poste al Pretorio. Li komence instruis en industriarta lernejo, poste ankaŭ en Pretorio li establis pentristan lernejon.

Ekspozicioj
-----------

* ekde 1911 en Budapeŝto

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Bál a műteremben
* Akt, 1927
* Csillések
* Marokszedő lányok
* Talicskázó
* Árkádiai jelenet

Elektitaj disĉiploj
-------------------

* Victor Vasarely
* Zoltán Borbereki Kovács
* István Dési Huber
* László Káldor
* Sándor Trauner
* Dezső Korniss

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2018-09-13 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2018-09-13 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 618673
 |
Favela funko originas el la faveloj de Rio-de-Ĵanejro.
**Favela funko** (en Brazilo meme plejofte nur simple *funk* aŭ ***funk carioca***) nomiĝas formo de hiphopo el Brazilo treege populariĝinta en la 1990-aj jaroj.

Historio
--------

La stilo ekestis en la mezaj 1980-aj jaroj el rapida elektronikpulsa variaĵo usona de hiphopo. Diference al ĉi tio brazilaj *funkeiros* metis sub la tipan sonon de tamburmaŝino ankaŭ tradiciajn brazilajn perkutajn ritmojn. La tekstoj en favela funkon temas, simile klare kiel en usona krimbandorepo, pri sekso, drogoj kaj krimeco kaj ofte gloregas perforton – ili respegulas la socian ĉiutagon en la mizerkvartaloj de Rio-de-Ĵanejro (favelas). El tiuj ĉi granda plimulto el la funkistoj devenas.

### Perfortoekscesoj

La muziko fifamiĝis en Eŭropo komence precipe pro la *bailes de corredor* (koridoraj dancoj), kiuj ofte degeneris en amasaj interbatiĝoj. La funkobaloj estas festoj plejofte okazantaj en gimnastikejoj aŭ sur piedpilkejoj de la mizerkvartaloj, dum kiuj oni ludas funkmuzikon. Dum la „*bailes de corredor*" parto de la dancantoj dispartiĝas al du flankoj, kiuj ofte konformas kun du konkurantaj bandoj de la kvartaloj. Inter ĉi tiuj du flankoj (*lados*) ekzistas koridoro, en kiuj la „ funkistoj" (*funkeiros*) bataleme inter-alsaltiĝas – kontrolataj de sekurgardistoj, kiuj detenas ilin de tro perfortaj misagoj.

La koridordancoj estis malpermesitaj pro la multaj mortokazoj dum ĉi tiuj okazaĵoj ekde la jaro1992; tamen en Rio-de-Ĵanejro plue dum ĉiu semajnfino mortas *funkeiros*, precipe dum drogonegocoj, policaj traserĉadoj aŭ bandokrimoj. Tio tamen ne ĉesigas la popularecon de la muzika stilo. Nuntempe ankaŭ blankula, bonstata riodeĵanejrano ŝatas funkon kaj dancas en la kvartaloj Copacabana, Ipanema aŭ Leblon dum funkofestoj.

### Influo ekster Brazilo

Post la komenciĝo de la nova jarmilo ankaŭ en la norda duono de la terglobo oni atentiĝis pri la stilo per kelkaj publikaĵaj de eŭropaj diskeldonejoj. La titolo *Quem Que Caguetou (Follow Me Follow Me)* de Black Alien & Speed sukcesis en 2004 en Britujo kaj Germanujo. La kompilaĵo *Rio Baile Funk - Favela Booty Beats*, de Daniel Haaksman el Berlino (2004) donis al tutmonda publiko superrigardon super la stilo kaj popularigis ĝin precipe en Usono, Aŭstralio kaj Japanujo.

Ludantoj
--------

* DJ Marlboro

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Favela funko en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* 
* 
* Brazila kulturantropologo Hermanno Viana pri la tutmondiĝo de la brazila funko
**Skalvio** (prapruse *Skalavo, Skalva*, litove *Skalva*, ĵemajtie *Skalvē*, germane *Schalauen* [prononco "**Ŝa**laŭen"]) estis la vivoregiono de la skalvoj, la plej norda el la dek du triboj de la balta popolo praprusoj, kaj pli poste sub la germana nomo *Schalauen* iĝis nomo de pejzaĝo en Orienta Prusio. 

La malintense loĝita teritorio Skalvio situis ambaŭflanke de la lastaj kilometroj de la rivero Nemunas, inter la tereno de la *nadravoj* en la sudo kaj de la kuronoj en la nordo kaj okcidento. La orienta najbara regiono de Skalvio estis *Sudovio* respektive Suvalkio, kiu poste iĝis parto de Litovio. Okcidenta limo estis la Kurona Laguno, suda limo la riveretoj *Gilija* kaj *Ossa*, kaj orienta limo la riveretoj Šventaja kaj Šešupė.

Skalvio nur fine de la 13-a jarcento (ĝis la jaro 1283) estis konkerita de la armea Ordeno de germanaj kavaliroj, kiu perforte oficiale enkondukis la kristanismon en la regiono kaj akaparis regnon, kiu laŭ la konkera celo estu kaj kristana kaj germanlingva, kvankam ambaŭ celoj ne plene realiĝis dum la postaj 6 jarcentoj, ĝis la fino de la 19-a jarcento. Post la fino de la 13-a jarcento germanlingvaj setlistoj venis en la landon, poste kiel setlistoj ankaŭ kuronoj kaj fine ĵematjtianoj kaj aliaj litovoj. Nuntempe la regiono situas parte en Litovio, kaj parte en la nuna Kaliningrada provinco de Rusio.

Surprize malrapide, nur inter la 15-a kaj la 19-a jarcentoj la skalvaj praprusoj iom-post-iom perdis sian kulturan identecon.

Pri la popola nomo hodiaŭ ankoraŭ memorigas la nomo de la urbo Šiauliai en norda Litovio, kiu eĉ en la historia regiono Skalvio situis en la pleja nordo.
En fiziko, **skalaro** estas simpla fizika kvanto, kiu estas ne ŝanĝata per turnado aŭ movo de koordinatsistemo (en mekaniko de Newton), aŭ per lorencaj transformoj aŭ spaco-tempaj movoj (en relativeco). Ĝi estas kontraŭa al vektoro, kiu ŝanĝatas per la transformoj.

Skalaroj en mekaniko de Newton
------------------------------

En mekaniko de Newton skalaroj estas ekzemple maso de iu objekto. Aliflanke, la elektra kampo je punkto ne estas skalaro, ĉar por priskribi ĝin necesas doni tri reelajn nombrojn, kiuj dependas de la koordinatsistemo elektita. Same, la vektora rapido kaj movokvanto ne estas skalaroj.

Ekzemploj de skalaraj kvantoj en mekaniko de Newton:

* Distanco inter du punktoj en spaco
* Angulo inter du vektoroj
* Maso kaj masa denseco
* Temperaturo
* Kineta energio
* Interna energio kaj energia denseco
* Tempo
* Premo
* Elektra ŝargo kaj ŝarga denseco
* Elektra potencialo
* Entropio

Fizika kvanto estas esprimita kiel la produto de nombra valoro kaj mezurunuo, ne kiel nur nombro. Ĝi ne dependas sur la mezurunua amplekso, kvankam la nombro dependas de la mezurunuo, ekzemple 1 km estas la samo kiel 1000 m. Tiel distanco ne dependas de la longo de bazvektoroj de la koordinatsistemo. Ankaŭ, ŝanĝo de la koordinatsistemo povas afekti la formulon por komputado de la skalaro; ekzemple, la formulo por distanco en karteziaj koordinatoj dependas de turnado de koordinatosistemo, kvankam la rezulto ne dependas de ĉi tio.

Rilatanta koncepto estas **pseŭdoskalaro**, kiu estas invarianto sub pozitivaj turnadoj sed, simile al pseŭdovektoroj, ŝanĝas signon je nepropraj turnadoj (reflektoj). Unu ekzemplo estas la skalara triopa produto de vektoroj, kaj tiel donita per ĝi signita volumeno. Alia ekzemplo estas magneta ŝargo (kiel ĝi estas matematike difinita, sendistinge de tio ĉu ĝi reale ekzistas fizike).

Skalaroj en relativeca teorio
-----------------------------

En la fizika relativeco estas konsiderataj ankaŭ ŝanĝoj de koordinatoj kiuj interinfluas spacon kaj tempon. Sekve de tio, kelkaj fizikaj kvantoj, kiuj estas skalaroj en ne-relativisma fiziko, devas esti kombinitaj kun la aliaj kvantoj kaj esti traktitaj kiel kvar-dimensiaj vektoroj aŭ tensoroj. Ekzemple, la ŝarga denseco je punkto de aĵo estas skalaro en ne-relativisma fiziko, sed en relativisma okazo ĝi estas kombinita kun la loka aktuala denseco (3-vektoro) kaj tiel estas relativisma 4-vektoro. Simile, energia denseco devas esti kombinita kun momanta denseco kaj premo kaj doni la streĉo-energian tensoron.

Ekzemploj de skalaraj kvantoj en relativeca okazo estas:

* Elektra ŝargo
* Spactempa intervalo (pozitiva tempo kaj pozitiva longo)
* Invarianta maso

Vidu ankaŭ
----------

* Skalara kampo
* Vektora kampo
* Pseŭdoskalaro
* Pseŭdovektoro
* Skalaro (matematiko)
* Lorenca skalaro
**Mjavadi** estas urbego en Birmo, en subŝtato Kajino. Ĝi estas ankaŭ ĉefurbo de distrikto Mjavadi.

Limpasejo de Mjavadi
loka budhisma pagodo
Vojo en Mjavadi
subĉiela teatrejo

Bazaj informoj
--------------

* Loĝantaro: 195 624 (2014)
* Horzono: UTC+6:30
* Telefonkodo: +95 5850

Geografio
---------

Mjavadi situas en sudorienta parto de la lando proksime al la limo kun Tajlando (ĝi estas limpasejo al Tajlando). Jangono troviĝas 247, Bankoko 426, Mandalajo 640 km. Apud la urbego rivero fluas.

Historio
--------

La 6-an de aŭgusto 2010 bombo eksplodis en la parkejo de la vendejego mortigante du virojn kaj grave vundante kvar aliajn.

Ekonomio
--------

Mjavadi estas la plej grava komerca punkto inter Mjanmao kaj Tajlando. Laŭ interkonsento tiuj vojaĝantoj, kiuj transiras la limon tra la ponto de amikeco, tiuj rajtas resti en Mae Sot dum sep tagoj.

Trafiko
-------

Mjavadi havas gravan vojon al interno de la lando.

Vidindaĵoj
----------

* krokodila templo kun 65 metrojn longa krokodila konstruaĵo.
* grandega staranta Budho
* sonorilturo

Fontoj
------

* WikiTrans
**Ádám Balás** [balAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Balás Ádám** estis hungara instruisto, muzeestro.

Ádám Balás  Arkivigite je 2016-12-20 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 6-an de decembro 1872 en Békéscsaba, li mortis en 1932?.

Biografio
---------

Ádám Balás akiris diplomon en Reĝa Universitato de Budapeŝto en 1897. Li komencis instrui jam en 1896 en Supra Hungarujo. Inter 1899 kaj 1930 li instruis ĉefe la latinan kaj grekan lingvojn en gimnazio en sia naskiĝurbo. Li estis ankaŭ viclernejestro. Li partoprenis en establado de la loka muzeo, li estis ties muzeestro inter 1900-1902. Tiutempe li faris arkeologiajn esplorojn en Tótkomlós kaj Mezőberény. Depost 1930 li estis pensiulo.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *Katonáink hadifogságban* (1915)
* *A proletárdiktatúra Békéscsabán* (1920)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 9-a paĝo)


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Grafo István Ambrózy-Migazzi** [iŝtvAn ambrOzi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ambrózy-Migazzi István** estis hungara botanikisto, juristo.

busto de István Ambrózy-Migazzi
Skulptaĵo de István Ambrózy-Migazzi
István Ambrózy-Migazzi  naskiĝis la 5-an de marto 1869 en Nico. Li mortis la 31-an de aŭgusto 1933 en Tana.

Biografio
---------

István Ambrózy-Migazzi studis juron kaj botanikon en Vieno, Löwen kaj Budapeŝto, dume li multe vojaĝis al Mediteraneo. En 1892 li edziĝis. Inter 1922-1933 en Kám li establis arboreton, kiu estas lia ĉefverko, sed li fondis ankaŭ alie arboretojn. Li sukcese plantis diversajn arbojn kaj kreskaĵojn, ekzemple Pinacojn, Buksacojn, Verajn filikojn, Betulojn, Rododendrojn. Sur lia tombo estas legebla lia slogano latine: *Semper vireo* (Mi eterne verdas).

Memorigiloj
-----------

* diversaj skulptaĵoj
* lernejo de Vasszécseny

Fontoj
------

* biografio kun foto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero A kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)

* Kategorio István Ambrózy-Migazzi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 433620
* GND: 117660353
* LCCN: n85284496
* VIAF: 23592658
* ISNI: 0000 0001 1045 8216
 |
**Ádám Boros** [boroŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Boros Ádám** estis hungara botanikisto, profesoro, kavernisto. Lia botanika nomo estis *Boros*.

Ádám Boros [*rompita ligilo*] naskiĝis la 19-an de novembro 1900 en Budapeŝto. Li mortis la 3-an de januaro 1973 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ádám Boros frue konatiĝis kun Sándor Jávorka kaj Árpád Degen. Li akiris diplomon en Scienca Universitato Pázmány Péter en 1922. Post siaj studoj li laboris en instituto pri spicherboj. En 1929 li estis nomumita privata profesoro, sed li faris ankaŭ esplorvojaĝojn al Gerecse kaj Vértes. Ekde 1938 li havis postenon en alia instituto, krome li komencis esplori la rehungariĝintajn teritoriojn (ekzemple Norda Transilvanio). Inter 1945-1953 li instruis en la veterinara fakultato. En 1946 li edziĝis. Post 2 jaroj li atingis la instruan rangon publika eksterordinara profesoro. En 1952 li kandidatiĝis, en 1957 li doktoriĝis. Lia kolektaĵo pri kreskaĵoj (65 000 floroj, 130 000 briofitoj) estis deklarita protektata. Estis li la unua, kiu serioze esploris la briofitojn ĉe kavernoj. En 1972 li ricevis memormedalon.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Das Problem der Lebensverlängerung bei Höhlenpflanzen* (1926-1927) - recenzo
* *A barlangszádák növényzetének felkutatása érdekében* (1933)
* *A Sebes-Körös menti barlangok szádájának növényvilága* (1942)
* *A Tapolcai-tavasbarlang mohája* (1961)
* *Bryogeographische Forschungen im Karstgebiet des Bihar-Gebirges* (1973)

Kreskaĵoj havantaj la nomon **Boros**
-------------------------------------

* Rosa borosiana Degen
* Pinus borosianus Lyka
* Pulsatilla borosiana Wagner
* Melampyrum borosianum Soó
* Mentha borosiana Trautmann
* Sorbus borosianus Kárpáti Z.
* Placidum Adami Borosi Szatala

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Ádám Boros en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 534636
* GND: 139656006
* VIAF: 102518460
* ISNI: 0000 0001 1938 3791
* SUDOC: 103800344
* BNF: 12591720z
 |
**ZALÁNYI Béla** [zalanji] estis hungara paleontologo. Li naskiĝis en Szászváros la 26-an de junio 1887 kaj mortis en Budapeŝto la 9-an de oktobro 1970.

Biografio
---------

En 1905 Béla Zalányi komencis studi la en Universitato de Koloĵvaro, poste daŭrigis siajn studojn en Budapeŝto (1906–1910), kie li havigis diplomon de instruisto pri biologio-geografio. Li komencis siajn paleontologiajn esplorojn en 1912 kiel kunlaboranto de la Geologia Instituto, post unu jaro li doktoriĝis. Inter 1911–1951 li estis mezlerneja instruisto en Budapeŝto, ekde 1951 denove esploristo de la Geologia Instituto. Li kandidatiĝis en 1952 antaŭ la Hungara Scienca Akademio.

Verkoj ĉefaj
------------

* *Észak-Bakonyi apti Ostracoda faunák – Ostracoden-Faunen aus der Abstufe des Nördlichen Bakony-Gebirges* (Bp. 1959).

Fonto
-----

* Magyar Életrajzi Lexikon


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 259321
* LCCN: n85002103
* VIAF: 52223718
* ISNI: 0000 0001 0971 7241
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Ádám Friedrich** [fridriĥ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Friedrich Ádám** estis hungara kornisto, mezlerneja kaj altlerneja instruisto.

Ádám Friedrich  naskiĝis la 19-an de decembro 1937 en Debrecen, li mortis 9-an de decembro 2019.

Biografio
---------

Ádám Friedrich frekventis bazlernejon en Hajdúböszörmény, poste konservatorion en Miskolc inter 1951 - 1956, fine li akiris diplomon en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt (lia instruisto estis Zoltán Lubik). Jam dum la studentaj jaroj li estis ano de simfonia orkestro, poste de aliaj similaj orkestroj (inter 1966-1991 li estis primara kornisto). Li ofte turneis-koncertis kun orkestro ne nur en Eŭropo, sed ankaŭ en Usono, Japanio, Aŭstralio. En 1971 li ekinstruis en muziklernejo, post 2 jaroj en konservatorio (ambaŭ en Budapeŝto), ekde 1983 en la Muzikarta Altlernejo. Inter 1994 kaj 2004 li instruis ankaŭ en Universitato de Miskolc, krome li gvidis majstrokursojn enlande kaj eksterlande. Li ricevis premiojn ekde 1984.

Elektitaj libroj
----------------

* *Réz-metszetek* (2003)
* *Böszörménytől Böszörményig* (2015)
* *A harmadik...* (2016)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 634402
* LCCN: n85195154
* VIAF: 10044937
* ISNI: 0000 0000 2812 2940
* NKC: xx0168031
 |
**Skandalo** (el la greka: *skandalon*, faligkordo, ŝtoneto) estas tondra afero, kiu vigle kritikas aŭ akuzas famulojn aŭ kompaniojn, kiuj faris iajn operaciojn aŭ toleras iajn praktikojn leĝe aŭ morale neakcepteblajn.

Ne facilas scii, kiam ĝuste ekas skandalo, kaj kiam ĝi finiĝas. Pro diversaj kialoj malfacilas ekscii la nombron de personoj enmiksitaj aŭ la sekvojn: iuj rifuzas denunci, enketo multekostas, ktp. Pri kompanioj temas ankaŭ pri ekonomiaj sekvoj.

Priskribo
---------

Ekzistas diversaj tipoj de skandaloj pri:

* korupto
* politiko
* financo
* pedofilio
* dopado
* plagiato
* ktp.

Plejofte skandalo havas politikajn kaj jurajn sekvojn. Aŭ politikistoj perdas sian postenon, aŭ krimuloj estas malliberigitaj, foje eĉ ambaŭ. Okazas ke novaj leĝoj estas faritaj por malhelpi denove similajn krimajn agadojn.

Sciigo
------

Foje informuloj malkaŝas skandalojn avertante ĵurnalistojn aŭ aŭtoritatojn. Alifoje ĵurnalistoj malkovras skandalon enketante pri aliaj aferoj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Retejo pri diversaj financaj skandaloj Arkivigite je 2007-03-18 per la retarkivo Wayback Machine angle

* Kategorio Skandalo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Skandalo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
* Skandalo en Vikinovaĵoj (Liberaj novaĵoj)