recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Huayacocotla** estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Huayacocotla. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 072.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 19313 loĝantojn. El tiuj estis 9316 viroj kaj 9997 virinoj. La komunumo havas surfacon de 561.8 kvadratkilometroj. La komunumo situas je 20 gradoj kaj 32 minutoj norda latitudo kaj 98 gradoj kaj 29 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 2140 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 18846 personoj. En la jaro 2000 temis pri 18093, do temis pri kresko / malkresko je -0.81 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 15817 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 861 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al 5.44 % de la loĝantoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

 Arkivigite je 2006-11-17 per la retarkivo Wayback Machine
**Román Brunkala,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Brunkala Román** estis hungaria altlerneja instruisto (lia nacieco estas nekonata).

Román Brunkala naskiĝis en 1782 en Oravka (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Orawka en Pollando), li mortis la 12-an de aŭgusto 1821 en Pest (urbo).

Biografio
---------

Román Brunkala studis filozofion, juron, kirurgion, fine veterinaran medicinon en Reĝa Universitato de Pest, poste li daŭris la studojn en Universitato de Vieno. Hejmenveninta inter 1807-1810 li instruis veterinaran medicinon en Georgikon, poste en vetrinara fakultato de la Reĝa Universitato. Post morto de Sándor Tolnay (1817) li praktike estis katedrestro, tamen la oficiala nomumo venis nur en 1821. Menciindas, ke li instruis kaj latine kaj germane kaj hungare. Li tre frue mortis pro tuberkulozo.

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografieto Arkivigite je 2021-01-29 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio (en paĝo 268

Referencoj
----------

1. ↑

Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 714268
 |
Monako ĉe la lulilo ordena.
La **Romualdanoj** (latine: *Congregatio Camaldulensis Ordinis Sancti Benedicti*, mallongigite: OSBCam) estas romkatolika ordeno monaka.

Historio
--------

La eremita kongregacio fonditis en 1012 fare de Sankta Romualdo; ili observas la Benediktanan regulon kaj nomiĝas pro tio ankaŭ "blankaj benediktanoj". La alian nomon ili havas laŭ la unua sidejo ordeno en Camaldoli (Campo Maldoli, Kampanio, apud Arezzo). La konfirmo papa faritis en 1072 fare de Aleksandro la 2-a.

Priskribo
---------

La Romualdanoj portas longan blankan vestaĵon, skapularion, rondan kapuĉon kaj ŝuojn. La manĝado de viando estis malpermesita. Dum la fastegoj ĉiujaraj multaj ordenanoj sekvis la ekzemplon de la fondinto silentante dum kvar dekoj da tagoj.
Kontraŭe al la benediktanoj preferas la Romualdanoj la eremitan vivon, fremdan por multaj disde ekstere, kio malbonis por la evoluo de la ordeno.

Kiam en 1300 la ermitejo Sankta Mikaelo de Murano apud Venecio plialtrangiĝis je vera monakejo, ne malmultaj Romualdanoj (latine: *observantes*) protestis fondonte novan branĉon kun propra hierarkio. La ordeno ĝenerale neniam estis tre granda. Fama ano estis papo Gregorio la 16-a.

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 10. Leipzig 1907, p. 500-501, kio legeblas tie ĉi interrete.

* Kategorio Romualdanoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 568706
* GND: 5285601-X
* LCCN: n94077785
* VIAF: 143222878, 8081156012419949700007 133397525, 143222878, 8081156012419949700007
* ISNI: 0000 0001 2173 9515
* SUDOC: 031277918
* BNF: 12252424d
* NKC: ph683726 xx0018512, ph683726
* BNE: XX5615963
 |
En komputila programo, **statika variablo** estas tia variablo, ke ĝia vivdaŭro estas la tuta rultempo de la programo. La memoro por la statikaj variabloj estas apartigata antaŭ la rultempo, traduktempe (kaj dum la ŝargado) — tial la epiteto *statika* (kontraste al variabloj kiu estiĝas kaj neniiĝas dum la rultempo).

En iuj programlingvoj — ekz‑e en Paskalo — la mallokaj variabloj estas statikaj variabloj, kaj la statikaj variabloj estas mallokaj. Tamen ĝenerale la du nocioj ne estas egalaj: ĉefideo pri la malloka variablo estas ĝia *ĉiea* videblo, ĝia videblejo estas la tuta programo (krom tiuj partoj, kie okazas nomeklipso); dum la ĉefideo pri la variablo statika estas ĝia *ĉiama* vivdaŭro.

Tia diferenco estas pli klara en ekz‑e C, kie statika variablo povas esti loka variablo de iu funkcio. La lokaj variabloj povas esti statikaj aŭ aŭtomataj; la aŭtomataj havas limigitan vivdaŭron (ili kreiĝas kaj detruiĝas sur la plenumstako kune kun la ekzemplero de la funkcio al kies regiono apartenas tia variablo); aliflanke, samtempe povas ekzisti pluraj ekzempleroj da aŭtomata variablo — sekve de rekursiaj funkcivokoj — dum la statikaj variabloj estas unikaj: ĉiuj generacioj de rekursia funkcio kunhavas po unu solan ekzempleron de ĉiu sia statika variablo.

Vidu ankaŭ
----------

* Loka variablo
* Malloka variablo
**Altomalsano** estas komplekso de simptomoj, kiuj okazas ĉe homoj en granda alto, t.e. sur montoj ekde ĉirkaŭ 2000 metroj. En Sudameriko, kie multaj grandaj urboj kiel La Paz, Kusko aŭ Kito troviĝas ĝis pli ol 3000 metrojn altaj, la altomalsano estas konstanta problemo por multaj loĝantoj kaj vojaĝantoj, ne nur por grimpantoj.

Simptomoj de la altomalsano estas kapdoloroj, apetitmanko, vomemo, vomado, laco, spirmalfacilaĵo, kapturniĝo, orelzumado, dormmalfacilaĵo, edemo, malpligranda akvo- kaj sal-ekskrecio.

La kaŭzo estas la malpligrandiĝo de la aerpremo pro la pli granda alto kaj la samtempa malgrandiĝo de la kvota oksigenpremo. Tiel malgrandiĝas la eniro de oksigeno en la pulmon, kaj okazas nesufiĉa oksigenprovizado (hipoksio), ĉar la regulado de la spiro baziĝas je la karbondioksida amplekso de la sango, kiu ne plialtigas pro malaltiĝanta aerpremo. Post kelkaj tagoj la korpo kapablas adaptaĝi per pligrandigo de la nombro de eritrocitoj.

La ĉefa danĝero de la malalta premo tamen estas la aro de likvaĵo en la pulmo kaj en aliaj korpohistoj (ekzemple en la cerbo), kiun okazigas la altiĝo de la sangopremo.

Kiam oni sentas akutajn simptomojn de altomalsano, oni devas malsupreniri kaj se necesas esti evakuita, ĉar je sama alto la simptomoj plej ofte plifortiĝos kaj povos kelkfoje provoki la morton.

* Kategorio Altomalsano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 96873
* GND: 4137267-0
* LCCN: sh85087808
* NDL: 00566885
* NKC: ph824556
 |
**Bafin-golfo** (inuktitute *Saknirutiak Imanga*, gronlande *Avannaata Imaa*) estas larĝa markolo inter Gronlando kaj Kanada Arkta Insularo.

Flosanta glacimonto je la rando de la Baffin-golfeta flosglacio.
La golfo estis unuafoje malkovrita en 1585 fare de la brita esploristo John Davis, sed ĝi estis nomata post William Baffin, kiu traveturis ĝin en 1616.

La pelvo de la Bafina golfo estas ĉirkaŭ 1,5-oble pli granda ol la Orienta Maro. La plej granda profundo estas – meze inter Disko-insulo kaj Kabo Raper sur Bafina Insulo - 2905 m. En la 19-a jarcento, la golfeto estis tre populara por balenkaptado.

La **Kanalo Parry** aŭ **Markolo Parry** kaj en angla *Parry Channel* estas natura akvovojo tra la centra Kanada arkta insularo. Ties orientaj du trionoj kuŝas ĉe la teritorio de Nunavuto, dum ties okcidenta triono (okcidente de la meridiano 110a Okcidente) kuŝas en la Nordokcidentaj Teritorioj. Ĝi itineras oriente okcidenten, konektante la akvojn de la Bafina Golfo en la oriento kun tiuj de la Beaufort-maro okcidente.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de maraj ekoregionoj

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rArkta Oceano |
| --- |
| Maroj | Barenca maro • Blanka maro • Beaufort-maro • Vandel-maro • Orientsiberia maro • Gronlanda maro • Maro de Princo Gustavo Adolfo • Karaa maro •
Lapteva maro • Linkolna maro • Norvega maro • Ĉukĉa maro • | Mapo de Arkta Oceano |
| Golfoj | Bafina Golfo • Hudsona Golfo • |
| Markoloj | Hudsona Markolo • |
| Marfluoj |

 |

* Kategorio Bafina Golfo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por samtitola artikolo vidu la paĝon Brunémont (stacidomo). |

**Brunémont** - jen france, prononco [bʁynemˈɔ̃] - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Nord [nɔʁ], en la administra regiono Hauts-de-France (jen france, prononco [o d(ə) fʁãs] Pri tiu ĉi sono aŭskulti, pikarde *Heuts-d'Franche*) kaj en la tradicia, historia regiono Nordo-Kaleza Markolo (france *Nord-Pas-de-Calais* [nor pa d' kale']). Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la arondismento Douai kaj al la kantono *Aniche*.

Laŭ la stato de 2020 en la komunumo vivis 710 loĝantoj sur areo de 1,95 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 364 loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj komunumoj Bugnicourt, Oisy-le-Verger, Arleux kaj Aubigny-au-Bac.

Ĝiaj loĝantoj franclingve nomiĝas *brunémontois* respektive *brunémontoises* se nur temas pri virinoj.

enirejo de loka tombejo
  

La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

Vidu ankaŭ
----------

* Komunumoj de Nord
* Brunémont (stacidomo)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Brunémont en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
|  |  |
| --- | --- |
|  | Por aliaj signifoj, bv. rigardi la apartigilan paĝon: Knínice |

Koordinatoj: 50° 44′ 07″ N 14° 00′ 03″ O﻿ / ﻿50.73528 °N, 14.00083 °O﻿ / 50.73528; 14.00083 (mapo)

**Knínice** (germane *Kninitz*) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Libouchec en distrikto Ústí nad Labem. Ĝi troviĝas proksimume 4 km sudokcidente de Libouchec. En la jaro 2011 ĉi tie estis registritaj 18 adresoj. En la jaro 2021 ĉi tie daŭre vivis 56 loĝantoj.

Knínice situas en katastra teritorio **Knínice u Libouchce** kun areo 6,04 km². En la katastra teritorio Knínice u Libouchce situas ankaŭ Žďárek.

Historio
--------

La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1580.

Pro sekvoj de Munkena interkonsento Knínice kaj la tuta Sudetio fariĝis komence de oktobro de 1938 konsisto de nazia Germanio kaj ekde aprilo de 1939 ĝi estis enkadre de konsisto de imperia regiono Sudetio. Post fino de la dua mondmilito okazis ellandigo de loka, ĝis tiu tempo plimulta, germana loĝantaro.

Loĝantaro
---------

Evoluo de nombro de loĝantojLa datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj  

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1869 | 255 |
| 1880 | 266 |
| 1890 | 230 |
| 1900 | 204 |
| 1910 | 199 |
| 1921 | 200 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1930 | 228 |
| 1950 | 59 |
| 1961 | 71 |
| 1970 | 62 |
| 1980 | 24 |
| 1991 | 19 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2001 | 29 |
| 2011 | 48 |
| 2021 | 56 |

Memorindaĵoj
------------

En Knínice troviĝas du kulturaj memorindaĵoj. Tio estas kapelo, situanta ĉe ŝoseo al Telnice kaj Petrovice kaj kvar pentaj krucoj ĉe monumento de falintoj.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de municipo Libouchec (4) |
| --- |
| Čermná ~ Knínice ~ Libouchec ~ Žďárek |

 |
**Montánchez** estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro.

Loĝantoj
--------

La loĝantoj nomiĝas *montanchegos*. La censita populacio en 2008 estis de 2.057 loĝantoj.

Situo
-----

Montánchez estas situa en la centra parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Sierra de Montánchez, kies centro ĝi estas je altitudo de 705 m sur monto; je 46 km de Cáceres, provinca ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 112,66 km². Ĝi limas kun:

* Torremocha norde.
* Valdefuentes kaj Torre de Santa María nordoriente.
* Valdemorales al sudoriente.
* Arroyomolinos sude.
* Albalá kaj Alcuéscar okcidente.

Geografio
---------

La sierra de Montánchez havas pinton en la monto *Monte Viejo* (*Montancil* aŭ *Monte Tances*, de kie devenus la nomo de *Montánchez*) je 998 m de alto; el tiu montoj separiĝas la du basenoj kiuj formas la regiono Ekstremaduro nome Taĵo kaj Gvadiano, kaj la vilaĝo estas defendita de kastelo okcidente, en la supermara alto 713.

La montaro estas ĉirkaŭata de vitejoj, olivarbaroj, porkejo kaj kabanoj; la bazaj produktoj estas la jenaj: vino, olivoleo kaj ŝinkoj kiuj tradicie estis el la plej famaj en Hispanio.

Historio
--------

La deveno de la vilaĝo estas tutcerte antaŭromia, ĉar tipaj dometoj ankoraŭ tipaj rilatas al ŝtonaj konstruaĵoj de Neolitiko. La fondo de la vilaĝo estis romia same kiel la ekkonstruo de la kastelo. En la 11a jarcento kaj 12a jarcento la kastelo kaj vilaĝo estis foje de araboj foje de kristanoj. En 1228 okazis la batalo de Mérida kie Alfonso la 9-a, reĝo de Leono, venkis la islaman senjoron de Andaluzio, Badajoz, Montánchez kaj Mérida; post la konkero de Mérida kaj de Badajoz Montánchez restis izolita en la regiono kaj estis konkerita de la leona reĝo kiu en 1230 donis ĝin al la Ordeno de Santiago kaj ties superulo Pedro González Mengo. Granda parto de la konkero de la sudo de la regiono el islamanoj estis iniciata el tiu kastelo de Montánchez. Dum la 15a jarcento la nobeluloj kiuj hegemoniis en la kastelo ankoraŭ ludis gravan rolon en la enlandaj militoj kiuj okazis en la lando. En la 17a jarcento, precize en 1619 la kastelo servis kiel prizono por Rodrigo Calderón, protektita de la Duko de Lerma, kiu poste estis ekzekutita. Kiel konsekvenco de la militoj kontraŭ Portugalio el 1653 la kastelo restis neloĝebla.

Ekonomio
--------

Agrikulturo kaj brutobredado (porko). Industrio de la vino, oleo kaj ŝinkoj kaj aliaj produktoj de la porko. Proksima banloko. Rezidejoj por rura turismo.

Demografia evoluo
-----------------

|  |
| --- |
| **Demografia evoluo de Montánchez inter 1991 kaj 2007**
 |
| **1991** | **1996** | **2001** | **2004** | **2005** | **2007**
 |
| 2487 | 2306 | 2141 | 2046 | 2153 | 2063 |

Festoj
------

* Tre famaj kaj tipaj karnavaloj.
* La Kruco en majo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Promenado tra Montánchez (Retejo de la Oficiala Kronikisto de Montánchez)
* Fotoj de Montánchez Arkivigite je 2009-06-07 per la retarkivo Wayback Machine
* Montánchez kaj ĝia komarko
Bagelo.
Bageloj
Palestinstila vendejo de bageloj en Jafo
Vendejo de bageloj en Montrealo, Kanado
**Bagelo** (*Bagel* aŭ kelkfoje nomata **beigel**; en la jida lingvo בײגל *beygl*) estas pano tradicie ellaborita el tritikfaruno kaj kutime havas truon aŭ malplenon en la centro. Antaŭ la bakado oni kuiras ĝin en akvo, kies rezulto estas densa pano kun ekstera leĝera kraka ŝelo.

Oni aldonas al la pasto diversajn aferojn kiel salo, cepo, ajlo, ovo, pumperniklo, sekalo. Ekzistaj aliaj manieroj ne tradiciaj kun: tomato, brano, fromaĝo, kumino kaj muslio, inter aliaj. La bageloj povas esti kovrataj de semoj el sezamo aŭ papavo, cepoj aŭ sekaj ajloj, dika salo, aŭ de ĉio samtempe. Bageloj venas de Krakovo, Pollando, faritaj por la Karesmo.

Poste, ĉi manĝaĵo iĝis tre populara inter la judoj meze de la 19-a jarcento, kiam panejoj de Londono ekvendis ilin en tri urboj. Poste, la enmigrintoj de Nordameriko famigis ilin en la novaj lokoj kie ili loĝis, speciale en Novjorko kaj Montrealo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* "La plej bela bagelo en la mondo"

* Kategorio Bagelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 392877
* GND: 4464524-7
* LCCN: sh85010959
* SUDOC: 194195627
* BNF: 17055025q 16194690f, 17055025q
 |
**Besnyő** (beŝnjO) estas vilaĝo en Hungario en regiono **Meza** Transdanubio, en departemento Fejér, en subregiono de Adony. La nomo estas misformo de peĉenegoj.

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 45  km²
* koordinatoj: 47° 11′ 29″ N 18° 47′ 36″ O﻿ / ﻿47.19139 °N, 18.79333 °O﻿ / 47.19139; 18.79333 (mapo)Koordinatoj: 47° 11′ 29″ N 18° 47′ 36″ O﻿ / ﻿47.19139 °N, 18.79333 °O﻿ / 47.19139; 18.79333 (mapo)
* Loĝantaro: 1860
* Poŝtkodo: 2456
* Telefonprefikso: 25

Situo
-----

La vilaĝo situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo, fervoja linio Budapeŝto-Pécs preteriras, Danubo, Pusztaszabolcs, Ercsi kaj Adony estas proksime.

Historio
--------

La loko estis loĝata de romianoj. La unua mencio devenis el 1276. Post la mezepoko la turkoj faris senhoma la komunumon, dume alvenis serbaj rifuĝintoj. Longe estis nur farmoj en la vilaĝoloko, kiu ricevis memstarecon en 1950.

Vidindaĵoj
----------

La vilaĝo havas novromanikan katolikan preĝejon el 1897.

Ĝemelkomunumo
-------------

* Rumanio Kaca, Rumanio

* Kategorio Besnyő en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Adrian Dietrich Lothar von Trotha** (3-an de julio 1848 en Magdeburg - 31-an de marto 1920 en Bonn) estis prusa generalo de la infanterio, respondeculo pri masakro de hereroj.

Li enpaŝis la prusan armeon en 1865, li partoprenis en la prusa-aŭstra kaj germana franca militoj. Li gvidis en 1900 orientazian infanterion dum la boksera ribelo. Li iĝis en 1904 komandanto de la imperiestra germana defenda grupo en germana Sud-Afriko. Lia tasko estis superi la ribelon de la herero-popolo. Li venkis la hererojn kaj pelis ilin en la dezerton. Dekmil soldatoj de la generalo kunpremis la rifuĝantajn familiojn el tri flankoj - ĉe montoj de Waterberg - kaj ili restis la elirvojo nur en la dezerton. Mortis 65-105.000 hereroj en la buĉado kaj en la sekvaj neniigoj de la hereraj vilaĝoj.

La germanaj trupoj okupis la akvorezervejojn en la ĉirkaŭo kaj pafis je ĉiu herero, kiu alproksimiĝis la putojn, akvojn. Dekmiloj mortis pro soifo en la Omaheke-dezerto. Oni rigardas la masakron de la hereroj kiel la unuan popolmurdon fare de la germanoj, nome Germana genocido de hereroj kaj namoj.

Li forlasis la landon en 1905 kaj iĝis malfavorita ĉe la imperiestro pro ties traktado de la ribelo. Je lia alveno, la imperiestro demonstrative ne akceptis lin.

Pardonpeto de liaj posteuloj
----------------------------

En oktobro 2007, veturis la posteuloj kaj membroj de la von-Trotha-familio je invito de la Herero-monarĥo al Omaruru. Ili publike pardonpetis.

* Lothar von Trotha en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Lothar von Trotha en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 246996
* GND: 117636908
* VIAF: 5713759
* ISNI: 0000 0000 2218 6572
* SUDOC: 252975510
 |
Koordinatoj: 50° 37′ 39″ N 15° 12′ 36″ O﻿ / ﻿50.62750 °N, 15.21000 °O﻿ / 50.62750; 15.21000 (mapo)

**Besedice** estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Koberovy en distrikto Jablonec nad Nisou. Ĝi troviĝas proksimume 1,5 km okcidente de Koberovy. En la jaro 2011 estis ĉi tie registritaj 42 adresoj. En la jaro 2021 ĉi tie daŭre vivis 94 loĝantoj.

**Besedice** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 1,29 km². En la katastra teritorio Besedice situas ankaŭ Michovka kaj Zbirohy.

La tuta teritorio de Besedice falas en protektatan pejzaĝan regionon Bohemia paradizo. Sur katastro Besedice troviĝas Suché skály, konsisto de Kozákova montodorso, la plej alta monteto de Jiĉina montetaro Sokol (562 m s. m.) kun rokaj kompleksoj Chléviště kaj Kalich, monteto Zbirohy kun roka komplekso kaj burgoruino Zbirohy aŭ memoriga arbo taksuso en Besedice.

Historio
--------

La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1454.

Loĝantaro
---------

Evoluo de nombro de loĝantojLa datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj  

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1869 | 214 |
| 1880 | 201 |
| 1890 | 175 |
| 1900 | 169 |
| 1910 | 174 |
| 1921 | 168 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 1930 | 165 |
| 1950 | 121 |
| 1961 | 117 |
| 1970 | 118 |
| 1980 | 97 |
| 1991 | 74 |

| Jaro | Loĝantoj |
| --- | --- |
| 2001 | 96 |
| 2011 | 105 |
| 2021 | 94 |

Pluaj fotoj
-----------

* BesediceBesedice
* BesediceBesedice
* Besedice, ŝoseo al MichovkaBesedice, ŝoseo al Michovka

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

| v • d • rPartoj de municipo Koberovy (8) |
| --- |
| Besedice ~ Hamštejn ~ Chloudov ~ Koberovy ~ Michovka ~ Prosíčka ~ Vrát ~ Zbirohy |

 |
dekstra
La **Monaĥejo Sankta Emiliano de Suso** (hispane Monasterio de San Millán de Suso) troviĝas proksime de la vilaĝo San Millán de la Cogolla, provinco Rioĥo (Hispanio), en la maldekstra bordo de la rivero Cárdenas kaj apartenas al la monumenta ensemblo de du monaĥejoj, la alia poste konstruata, Monaĥejo de Yuso, ambaŭ deklaritaj en la jaro 1997 kiel Monda heredaĵo de UNESKO. Suso estas vorto en la antikva hispana kaj signifas "supra".

Oni ekkonstruis ĝin fine de la 6-a jarcento, kies originoj estas cenobiaj visigotaj kaj troviĝanta ĉirkaŭ la tombo de la ermito Millán aŭ Emiliano, mortinta en la jaro 574. Laŭlonge de la sekvantaj jarcentoj kaj ĝis la 12-a, ĝi estis plurfoje pliampleksigita kiel konsekvenco de la vivŝanĝoj de la ermita al la cenobia kaj moste monaĥa, inter kiuj distingiĝis la mozaraba kaj la romanika. Ĝia graveco ne nur estas religia kaj artisma, sed ankaŭ lingva kaj literatura. Ĉi tie monaĥo verkis la Emilianajn glosojn, kiuj estas klarigaj komentoj ĉe la marĝeno de paĝoj verkitaj latine. Ties klarigaĵoj estis faritaj en prakastilia iom evoluita respekte de la latina. En tiu ĉi monaĥejo ankaŭ aperas la unuaj skribitaj komentoj en la eŭska, pro kio ĝi estas konsiderata la lulilo de la hispana kaj eŭska skribaĵoj. Ĉi tie loĝis la monaĥo kaj unua poeto en la hispana konata laŭ sia nomo, Gonzalo de Berceo.

Ĝi estas unu el la itineroj de la t.n. "Vojo de la Lingvo" kiu inkluzivas gravajn lokojn de la hispana lingvo kiel Alcalá de Henares kaj Salamanko.

Vidu ankaŭ
----------

* Monaĥejo de San Millán de la Cogolla

Eksteraj ligiloj
----------------

* Página web oficial del Monasterio de San Millán de Yuso

* Kategorio Monaĥejo de Suso en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Altotonga** estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Altotonga. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 010.

Geografio
---------

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 56962 loĝantojn. El tiuj estis 27335 viroj kaj 29627 virinoj. La komunumo havas surfacon de 375.1 kvadratkilometroj. La komunumo situas je 19 gradoj kaj 46 minutoj norda latitudo kaj 97 gradoj kaj 15 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 1880 metroj super la marnivelo.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 en la komunumo vivis 48827 personoj. En la jaro 2000 temis pri 53241, do temis pri kresko / malkresko je 1.75 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 45404 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 820 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al 1.81 % de la loĝantoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

Eksteraj ligiloj
----------------

 Arkivigite je 2007-01-27 per la retarkivo Wayback Machine


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
12.575774-70.011046Koordinatoj: 12° 34′ 33″ N, 70° 0′ 40″ U (mapo)
 
La **Altovistakapelo** estas rom-katolika kapelo kaj pilgrimloko sur la insulo Arubo.

Situo
-----

Altovistakapelo
Kirkobenkoj antaŭ la kapelo
Interno de la kapelo
La kapelo troviĝas je la nordorienta pinto de la insulo, proksime de la antaŭa vilaĝo Noord. La hodiaŭa konstruaĵo estas el 1952, tamen la loko mem havas multe pli longan historion, ĉar tie situis la unua kirko de Arubo.

Historio
--------

La originalan kirkon Saint Ann konstruis en 1750 la venezuela misiisto Domingo Antonio Silvestre el Coro. Ĝi iam gastigis la unuan rom-katolikan kirkokomunumon de la insulo.

En 1776 la komunumo malfondiĝis pro la pesto. La postvivintaj kredantoj forlasis la lokon *Alto Vista*. dum la sekvaj jardekoj, post la forlaso de la kirko, ĝi tiel disfalis ke nur ruino restis.

Dum la 1940-aj jaroj la aruba insruistino Francisca Henriques Lacle komencis kolekti mondonacojn, kaj post la konsento de la episkopo de Kuracao, la nova kapelo estis konstruita sur la ruino de la malnova. La formplanado estas de la angla arkitekto J. A. Hille. La statuo de la virgulino Maria estas en Nederlando farita. En la jaro 1954 pluraj arubanoj financis la statuon, kiu estas ornamita per ora krono kun gemoj. La statuo tamen baldaŭ estis detruita de nekonataj vandaloj kaj devis esti anstataŭigita.

* Kategorio Altovistakapelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* angle Altovistakapelo
* germane Kirkoj sur Arubo
* angle Johannes Hartog: *Aruba, past and present; from the time of the Indians until today.* Verlag De Wit, Oranjestad 1961, OCLC 3821787, S. 82–86.
*Alto Gállego* en Aragono.
**Alto Gállego** (aragone *Alto Galligo*, trad. Supra Gállego) estas komarko de la nordo de la Provinco Ŭesko, en nordo de la regiono Aragono, en Hispanio. Ĝia ĉefurbo estas Sabiñánigo.

La ekonomio estas bazita, ĉefe, iam sur agrikulturo kaj brutobredado kaj nun sur turismo kaj industrio en Sabiñánigo. Ĉefaj altiraĵoj estas du skiejoj en Sallent de Gállego (Formigal) kaj Panticosa, termaj banlokoj kaj la urbeto Biescas kun turismo fokusita ĉefe al la romanikaj preĝejoj de Serrablo.

Krom la hispanan, oni parolas ankaŭ variaĵojn de aragona.

Municipoj
---------

Ĝi enhavas jenajn 8 municipojn: 

Municipoj de *Alto Gállego*.

* Biescas
* Caldearenas
* Hoz de Jaca
* Panticosa
* Sabiñánigo
* Sallent de Gállego
* Yebra de Basa
* Yésero.

Geografio
---------

Ĝi limas okcidente kun Jacetania, oriente kun Sobrarbe kaj Somontano de Barbastro, sude kun Hoya de Huesca kaj norde kun Francio (Hautes-Pyrénées kaj Pyrénées-Atlantiques). Ĝi estas inter Ĉepireneo kaj Pireneoj kaj la altitudoj de la loĝlokoj gamas inter 650 kaj 1300 m.s.m. Ĝi enhavas grandajn arbarojn de pli ol 50 000 hektaroj.

Parto de ĝia teritorio estas okupata de la Natura Parko Sierra kaj Cañones de Guara kaj la Natura Monumento de la Pireneaj Glaĉeroj.

La komarko kiel institucio
--------------------------

La leĝo de la komarkokreo estas la leĝo 13/2001 de la 2-a de julio 2001. La komarko konstituiĝis en la 24-a de oktobro 2001. La regokapabloj estis transpasigitaj el la regiona registaro en la 1-a de marto 2002.

Panoramo
--------

Pejzaĝo de Alto Gállego mateniĝe el la ŝoseo N-330.Pejzaĝo de *Alto Gállego* mateniĝe el la ŝoseo N-330.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Ŭesko

Referencoj
----------

1. ↑   Ley de creación de la comarca del Ato Gállego. Arkivita el la originalo je 2023-03-13. Alirita 2023-03-13.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Alto Gállego en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* oficiala mapo, en pdf.
* Komarko Hoya de Huesca, en comarcaacomarca.com
* Komarkigo de Aragono, Hoya de Huesca


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 814303
 |
Matematikai és Fizikai Lapok (Gazeto de Matematiko kaj Fiziko) estas revuo en hungara lingvo de Rumania Societo pri Matamatiko kaj Fiziko fondita en 1953 en Kluĵo. Ekde 1964 ĝi estas la eldonaĵo de Rumania Matematikscienca Societo kun titolo *Matematikai Lapok*. Inter 1953 kaj 1956, poste ĝis la 1962/6. numero ĝi estis traduko de rumanlingva revuo.

Redakcio
--------

Ĝiaj respondecredaktoroj estis: Gyula Maurer (1953-56), Vilmos Cseke (1957-59); Kálmán Kovács (1960-1962/5), ĝis 1975/1. numero kun Judit Szőcs kaj Ágnes Néda. De 1976/2-a numero redakcia laborkomunumo respondis pro ĝi gvidite de Vilmos Cseke. De 1979/2. numero Árpád Pál (ĉefredaktoro), Jenő Kolozsi, József Kolumbán, Néda Ágnes, Németh Sándor, Enikő Péterffy (respondecredaktoroj), Margit Kovács (redaktorino). Ĝiaj fiziksciencaj redaktoroj estis László Heinrich kaj Ferenc Koch. Ĝiaj redaktoraro konsistas post 1990 Kolumbán József (ĉefredaktoro), Néda Ágnes (respondecredaktorino), Kovács Margit (redaktorino).

Fontoj
------

* Romániai magyar irodalmi lexikon
**San Carlos kaj San Severino de Matanzas** estas urbo de Kubo, fondita en oktobro 1693 en privilegiita loko de la norda geografio de la regiono inter la enfluejo de la riveroj **Yumurí**, **San Juan** kaj **Canimar**. La urbo Matanzas kongruas kun la samnoma komunumo kaj estas la ĉefurbo de la samnoma provinco. La loĝantaro de Matanzas estas proksimume 144447 homojn laŭ la censo en 2004.

Geografio
---------

La industria kaj universitata urbo Matanzas situas sur alteco de 3 m s.m. ĉe la norda flanko de la ĉefinsulo de Kubo, ĉe la bordo de la Atlantika Oceano apud vasta golfo, kiu nomiĝas laŭ la urbo.

Ekonomio
--------

Matanzas estas grava havenurbo de Kubo, kie situas grava naftorafinejo kaj unu el la plej gravaj elektrocentraloj de la respubliko. Ĉirkaŭ Matanzas situas ankaŭ diversaj naftokampoj.

Trafiko
-------

Tra Matanzas pasas la aŭtovojo Via Blanca de Havano al Holguín, de kiu en Matanzas deflankiĝas la ĉefvojo al Santa Clara. Tra la urbo pasas la fervojlinio de Havano al Guantánamo. Rekte oriente de la urbo situas la internacia flughaveno Juan Gualberto Gómez de Varadero.

Historio
--------

La urbo Matanzas estis fondita de la hispanoj en la jaro 1693. La nomo Matanzas signifas *buĉado*. La nomo estis supozeble aludo al la buĉejo, ĉar en Matanzas situis siatempe la sola haveno, tra kiu estis eksportitaj bovoj. Matanzas fariĝis la grava haveno kaj komercloko por sklavoj, tabako, kafo kaj sukerkano.

Famuloj
-------

* José White Lafitte, violonisto kaj komponisto
* Ramón Quián, kantisto kaj muzikisto de son cubano
* Blas Hernández, militisto kaj revoluciulo

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Matanzas (urbo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Matanzas (urbo) en Vikivojaĝo (Turisma gvidilo)

* Retpaĝo pri la urbo Matanzas en la hispana lingvo

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Matanzas (urbo)** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

* Ĝiranta pontoĜiranta ponto
* Suda turo de la katedraloSuda turo de la katedralo
* Strato de MatanzasStrato de Matanzas
* Afiŝo ĉe Via Blanca, venante de VaraderoAfiŝo ĉe Via Blanca, venante de Varadero
* Ponto en la urbocentroPonto en la urbocentro
* Stacidomo de MatanzasStacidomo de Matanzas
**Johannes Gerhardus STRIJDOM**, (literumita ankaŭ Strydom) ofte nomita JG Strydom aŭ Hans Strydom (14a de Julio 1893 – 24a de Aŭgusto 1958), kromnomita la *Leono de la Nordo*, estis ĉefministro de Sudafriko el la 30a de Novembro 1954 al la 24a de Aŭgusto 1958. Li estis necedema afrikanera naciisto, kaj arda proponanto de rasa diskriminacio kio pavis la vojon al la establado de la sistemo de apartismo.

La 30an de Novembro 1954, li estis elektita estro de la Nacia Partio de Sud-Afriko kaj iĝis ĉefministro de Sudafriko post la rezigno de Malan kaj kontraŭ la volo de tiu lasta, kiu preferis la pli moderan Havenga, Ministro de Financo, kiel sia sukcedanto. Tamen, Strijdom estis populara inter NP-anoj kaj subtenantoj fidis lian peladon de aferoj kiuj iros milde al la establado de respubliko, io kion Malan estis konsiderinta nur modera. Dum la regotempo de Strijdom kiel ĉefministro, li arde moviĝis antaŭen al la forigo de ligoj kun la Brita monarkio kaj profundigis la Afrikaneran devenon en Sudafriko, dum oni plifortigis la politikon de apartismo.

Referencoj
----------

1. ↑  "Johannes Gerhardus Strijdom". Britannica Online Encyclopedia. [*rompita ligilo*] Alirita la 21an de Marto 2017.
2. ↑   "Johannes G Strijdom". South African History Online.  Alirita la 21an de Marto 2017.
3. ↑  Britannica Online Encyclopedia
4. ↑   "South Africa: Movement towards a Republic – JG Strijdom". South African History Online. Arkivita el la originalo en la 16a de Aprilo 2010.  Alirita la 25an de Marto 2010.

* Kategorio Johannes Gerhardus Strijdom en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 583064
* GND: 130044903
* LCCN: n81118867
* VIAF: 264943917
* ISNI: 0000 0003 9865 3853
 |
Flinders-Golfo : bildo, ekde la nordo, de la baleno-stacio kaj setlejo.
**Flinders-Golfo** estas golfo kaj loko en Okcidenta Aŭstralio kiuj troviĝas tuj sude de la urbo Augusta, kaj proksime de la enfluejo de Blakvud-Rivero, kaj je la nordoriento de Kabo Leeuwin. Ties Flinders-Golfo situas je 34° 21' 00"S kaj 115° 20' 00"E.

Historio
--------

Sur la mapo de Matthew Flinders "Terra Australis Sheet 1 1801-1803", la areo origine estis konata kiel **Danĝera Golfo** (*Dangerous Bight*). La golfo etendiĝas de **Point Matthew** 1,5 km Oriente nordoriente de Kabo Leeuwin al **Ledge Point** iuj 8 km oriente.
Ĝi estis nomata aŭ de la aŭstralia reganto James Stirling aŭ de Septimus Roe en 1829 aŭ 1830.
Matthew Flinders unue estis en la golfo je la 7-a de decembro 1801.

Fervojfinstacio kaj piero
-------------------------

La loknomo estas ligita al eta setlejo kiu estas estinta baleno-stacio kaj fiŝad-loko same kiel la finstacio de la fervojo de Busselton al Flinders-Golfo (de 1920 al 1957), kaj al la pli malnova piero de Flinders-Golfo (1890). Antaŭe la setlejo estis konsiderata esti diferenca de Augusta sed nuntempe ĝi estas pli-malpli la suda parto de la pli granda komunumo.

Klimato
-------

Kiel la plimulto de la sudokcidentaj marbordaj regionoj de Okcidenta Aŭstralio, Flinders-Golfo travivas mediteranean klimaton kun malvarmetaj someroj kaj mildaj, malsekaj vintroj.

Bibliografio
------------

* angle Fornasiero, Jean; Monteath, Peter and West-Sooby, John 2004 : Encountering Terra Australis: the Australian voyages of Nicholas Baudin and Matthew Flinders, Kent Town, South Australia, *Wakefield Press* ISBN 1-86254-625-8

Vidu ankaŭ
----------

* M.C. Davies


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Aŭstralio |
| Portala ikono | Portalo pri Geografio |

Koordinatoj: 34° 21′ S 115° 20′ O﻿ / ﻿34.350 °S, 115.333 °O﻿ / -34.350; 115.333 (mapo)

* Kategorio Flinders-Golfo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Akvovojo** signifas ĝenerale ŝipeblan akvosurfacon, precipe riveron kaj kanalon. Ankaŭ markolon eblas nomi akvovojo.

Por la oceanaj surfacoj oni uzas la nocion "marvojo".

La kanaloj ofte interligas riverojn, marojn, lagojn.

La germana akvovoja reto estas 7.350 km (17.800 km² surfaco) – 6.713 km el tio estas lagaj akvovojoj.

Funkcio
-------

La ĉefa fukcio de la akvovojoj estas la varotransporto, trafiko. Krom tio ili servas ankaŭ akvumadon, prizorgon je trinkakvo, energio (tra akvoenergia centralo. Ĝi bone servas por malvarmiga funkcio varmoenergia centralo), libertempo kaj ripozo, fiŝkaptado.

Posedo kaj inspektado
---------------------

La akvovojoj estas ĝenerale estas en ŝtata posedo, observado. Dum la historio oni konstruis la kanalojn per merkata mono, tiel ili estis en privata posedo (Sueza Kanalo, Panama Kanalo)

akvovojoj (kelkaj)
------------------

Danubo, Sueza Kanalo, Panama Kanalo

Vidu ankaŭ
----------

* Araba Maro
* Grandaj Lagoj
* Marvojo Sankt-Laŭrenco

* Kategorio Akvovojo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 39000
* GND: 4064794-8
* LCCN: sh85145756
* BNF: 11935887s
* NDL: 00571583
* NKC: ph116597
 |
En la perioda tabelo de la kemiaj elementoj, **periodo** estas vico de la tabelo.

La nombro da elektronaj ŝeloj havita de atomo determinas ĝian periodon. Ĉiu ŝelo estas dividita je iuj subŝeloj. Kiel atomnumero plinumeriĝas, la subŝeloj plenigas. Ĉi sube estas priskribitaj la 8-aj unuaj periodoj:

```
1s
2s          2p
3s          3p
4s       3d 4p
5s       4d 4p
6s    4f 5d 6p
7s    5f 6d 7p
8s 5g 6f 7d 8p
```

  

Tiamaniere, la strukturo de la perioda tabelo estas. Ĉar la plej eksteraj elektronoj determinas la fizikajn trajtojn, trajtoj emas simili inter grupoj de la perioda tabelo.

Apudaj elementoj interne de grupo havas similajn trajtojn, malgraŭ signifa malsamo de maso. Apudaj elementoj interne de periodo havas similan mason, sed malsimilajn trajtojn.

En decembro 2018, neniu elemento de la periodo 8 ne estas ankoraŭ eltrovita.

Vidu ankaŭ
----------

* Elemento de periodo 1
* Elemento de periodo 2
* Elemento de periodo 3
* Elemento de periodo 4
* Elemento de periodo 5
* Elemento de periodo 6
* Elemento de periodo 7

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKemia elemento |
| --- |
| Perioda tabelo | grupoj • blokoj • periodoj |
| Famaj kemiistoj | Claude Louis Berthollet • Niels Bohr • Dmitrij Mendelejev • Ernest Rutherford |

 |
La **Monaĥejo Ŝeŝen** (Tibete ཞེ་ཆེན་བསྟན་གཉིས་དར་རྒྱས་གླིང) estas monaĥejo de la tibetbudhana skolo Njingma fondita en 1695 en Kham. Ĝi estis detruata fine de la 50-aj jaroj kaŭze de la Kultura Revolucio kaj rekonstruita en 1985 en Katmanduo en Nepalo.

Historio
--------

La originala monaĥejo Ŝeŝen lokiĝis en Kham, nuntempe Deĵe-lando, Ganzio, Siĉŭano, en Ĉinio. Ĝi estis fondita en 1695 de Ŝeŝen Rabjam Tenpe Gjaltsen (kvankam aliaj fontoj indikas Gjurme Kunzang Namgjal en 1734). Ĝi iĝis grave influancanta en Tibeto en la 18-a kaj 19-a jarcento, kun ĝis 160 rilataj monaĥejoj en la najbaraĵaj landoj. Ĝi estis detruata fine de la 50-aj jaroj de la ĉina registaro kadre de la Kultura Revolucio.  

Dum la 80-aj jaroj, Dilgo Khyentse Rinpoche translokis la riĉan tradicion de la originala monaĥejo al nova hejmo proksime de la  stupao Baŭdanato en Katmanduo.

Ŝeŝen hodiaŭ
------------

La monaĥejo servas kiel la ĉefa loko de la Ŝeŝen-a tradicio ekzilita. Tie ĉeestas pli ol 300 monaĥoj. La monaĥejo instruas Budhismaj filozofioj, muziko, danco, pentrarto. Ĝia baza lernejo havigas *"modernan instruadon por infanoj el 5 ĝis 14 jaraĝaj"*.  

La nuntempa abato estas Rabjam Rinpoche, la nepo de Dilgo Khyentse Rinpoche. Famaj anaj monaĥoj estas la reenkarniĝo de Dilgo Khyentse Rinpoche, Matthieu Ricard kaj Changling Rinpoche.

Referencoj
----------

1. ↑  Dudjom Rinpoche kaj Jikdrel Yeshe Dorje (1991), Vol. II, p. 485.
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo:
* Ŝeŝen-monaĥejoj en Tibeto:
* Biografio de Shechen Rabjam Rinpoche en Rigpa Shedra- Viki:


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Budhismo |
Poŝtmarko el 1940 kun Fletcher Christian (dekstre)
Clark Gable kiel Fletcher Christian en filmo el 1935
**Fletcher CHRISTIAN** [Fleĉer Kristjen] (naskiĝis la 25-an de septembro 1764, mortis la 20-an de septembro 1793 en Adamstaŭno).

Li naskiĝis en la farmloko Moorland Close, Eaglesfield, apud Cockermouth en Kumbrio Anglio, en prospera familio origina de la insulo Mankso. Li estis baptita en la kirko de Brigham. Lia patro mortis, kiam Fletcher estis 18-jara, post tio li fariĝis maristo por subteni sian familion.

Fletcher estis mastra maato sur la ŝipo Bounty dum la vojaĝo al Tahitio por akiri panfruktajn plantojn. Li transprenis la komandon de la *Bounty* de William Bligh en 1789 post ribelo sur la ŝipo.

Post la ribelo Christian, kun ok aliaj ribelintoj kaj ses viroj kaj dekunu virinoj el Tahitio, foriris orienten kaj finfine setlis sur la insulo Pitcairn. Tie lia edzino estis Maimiti aŭ Mauatua kaj precize Mauatua 'Isabella' Christian. Pro reciprokaj kvereloj multaj viroj perdis la vivon, inter kiuj Flecher Christian, sed posteuloj de li ankoraŭ vivas tie.

Vidu ankaŭ
----------

* Ribelo sur la Bounty
* Thursday October Christian


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 41722
* GND: 119484412
* LCCN: n50037629
* VIAF: 91295459
* ISNI: 0000 0000 6679 1512
* SUDOC: 17569978X
* BNF: 15052160h
* NLA: 35028210
* NDL: 00620493
* BIBSYS: 7075333
* NKC: jx20060418003
* BNE: XX1737038
 |
Akvorezervujo Santillana
La **akvorezervujo Santillana** ankaŭ konata kiel **akvorezervujo de Manzanares el Real** troviĝas en la nordokcidento de la Madrida Regiono (Hispanio), en la municipaj teritorioj de Manzanares el Real kaj Soto del Real; kune al la Gvadarama Montaro. Ĝi havas areon de 1.052 ha (kiel maksimume), kaj distanco inter la kontraŭj bordoj de 30 km, kun spaco entute de 91 hm³. Datumas ekde 1908, kiam estis konstruita la malnova akvorezervujo, kaj en 1969 finiĝis la konstruado de la nova kiu estis kvin metroj pli alta, duobliĝis la kapacito por la akvorezervado. La nova akvorezervujo funkcias ekde 1971 kaj ĝi estis konstruita en nur unu jaro.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Estado del Embalse de Santillana
* Virtuala flugado tra la Akvorezervujo Santillana kaj la komarko Arkivigite je 2014-05-29 per la retarkivo Wayback Machine

* Akvorezervujo Santillana en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Akvorezervujo Santillana en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Dorkas-gazelo
Gazella dorcas map.pngGazella dorcas map
La **dorkas-gazelo** (*Gazella dorcas*) estas relative malgranda gazelo kun pezo de 15-20 kg, el ordo parhufuloj, familio de bovedoj. Ĝi vivas en norda Afriko, sude ĝis la Sahelo, kaj en Mezoriento nome Israelo, Libano, Jordanio, Sirio, Irako, okcidenta Saud-Arabio kaj Jemeno. Pro la troĉasado, ĝia populacio estas multloke malaperinta, ĝi estas protektita besto en Israelo, Somalio kaj Tunizio.
Ĝia nomo venas el la greka „dorkas", kiu signifas gazelon.

Ĝi estas dezerta besto, kamuflas sin per sablokolora supra parto. La suba korpoparto estas blanka, flanke ruĝbrune. Ĝi longas 90-110 cm, altas 55-65 cm kaj pezas 15-20 kg. La masklo havas 25-28 cm, S-forman kavkornon, sur kiu estas videbla multaj tuberoj. La same tuberkovrita kavkorno de la femalo estas pli maldika, pli mallonga (15-20 cm) ol tiu de la masklo kaj direktiĝas supren. La ido pezas ĉ. 2 kg ĉe nasko kaj havas tiam pli malhelan felon, kiu poste heliĝas.

Kiel aliaj gazeloj, ĝi vivas en aro, nutras sin per herboj, folioj, ŝosoj, fruktoj. Ĝi povas vivi 10-12 jarojn. Ĝi povas kovri sian akvobezonon per roso de la furaĝplantoj kaj el akvorezervaj dezertaj plantoj.

Reproduktado
------------

La femalo atingas la seksan maturiĝon en aĝo de 9 monatoj, la masklo en aĝo de 18 monatoj. La pariĝa periodo estas inter aprilo-junio. La gravedeco daŭras 6 monatojn, ĉe kies fino la femalo naskas unu idon.

Vidu ankaŭ
----------

* Eritrea marborda dezerto
* Etiopaj kserofitaj herbejoj kaj arbustaroj

* Dorkas-gazelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Dorkas-gazelo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Dorkas-gazelo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
**Ronald Jack Scarlett**, OBI (1911–2002), plej bone konata kiel **Ron Scarlett**, estis paleozoologo el Novzelando. 

Post esti dungita de la Kanterburia Muzeo en 1952 li iĝis unu el plej furktodonaj osteologoj de Novzelando. Scarlett elstatriĝis pro siaj elfosaĵoj dum multaj jardekoj en kelkaj paleontologiaj kuŝejoj en Novzelando kiaj Te Aute, Lago Poŭkava, aŭ la marĉo de la Piramida Valo kie li elteriĝis kaj priskribis fosiliajn restojn de prahistoriaj birdoj kiaj ostoj de la Cirkuo de Eyles (*Circus eylesi*), la Novzelanda noktokaprimulgo, la Skarleta anaso (kiu estis tiele nomita fare de Storrs L. Olson), kaj la Hodgena galinolo. Ankaŭ la Skarleta pufino (*Puffinus spelaeus*) priskribita en 1994 de Richard N. Holdaway kaj Trevor H. Worthy estis nomita tiele por sia honoro.

Verkoj (elektitaj)
------------------

* 1972: Bones for the New Zealand Archaeologist
* 1979: Birds of a Feather: Osteological and Archaeological Papers from the South Pacific in honour of R.J. Scarlett
* 1987: Bird Species Present on the Southwest Coast of Chatham Island in the 16th Century AD
* 1990: The Naval Good Shooting Medal, 1903–1914
* 1992: Under Hazardous Circumstances : Register of Awards of Lloyd's War Medal for Bravery at Sea 1939-1945
**Dorka Borbás** [borbAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Borbás Dorka** estis hungara vitroartisto. Ŝia patro estis Tibor Borbás.

Dorka Borbás naskiĝis la 14-an de majo 1967 en Budapeŝto.

Skulptaĵo fare de Dorka Borbás
Statuo pri Ferenc Csík fare de Dorka Borbás

Biografio
---------

Dorka Borbás maturiĝis en industriarta mezlernejo en sia naskiĝurbo en 1985, poste ŝi akiris diplomon en Industriarta Altlernejo de Budapeŝto en 1990 (baldaŭ ŝi akiris plian diplomon samloke). Ŝiaj plej gravaj instruistoj estis Zoltán Bohus kaj Márton Horváth. Ŝi ricevis stipendiojn en 2001, 2006, 2016 kaj 2019, premiojn inter 2011-2018. Ŝi kreas ĉiuspecajn vitrajn artaĵojn. Ŝi havis edzon kaj naskis 2 gefilojn.

Elektitaj vitraj artaĵoj
------------------------

* statuo pri Ferenc Csík (2014, Keszthely kun iu alia)
* *Ujjlenyomat* (2017, Dabas)
* restaŭrado de vitra mozaiko en Hungara Nacia Banko (kun aliaj)
* vitra kupolo (banko en Budapeŝto)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2020-03-19 per la retarkivo Wayback Machine

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Dorka Borbás en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 695590
 |
**Francisco de MONTEJO** [monTEĥo] (Salamanko, 1479 - same, 1553) estis hispana militisto kaj esploristo, kiu konkeris Jukatanon laŭ titolo de *adelantado*, akompanata de sia filo kaj de sia nevo, la tri samnomaj.

En 1514, li enŝipiĝis voje al Ameriko, kaj alvenis al Sankta Domingo en la insulo Hispaniolo, kaj poste translokiĝis al la insulo Fernandina (Kubo) kaj partoprenis en 1518 en la ekspedicio de Juan de Grijalva; ĉar li estis riĉa, li kontribuis per unu el la ŝipoj kaj multaj provizoj, kaj tiel li estis kaj kapitalisma partnero kaj kaj kapitano.

En la vojaĝo ili faris vojon similan al tiu de Francisco Hernández de Córdoba, sed la fluo portis ilin al la malkovro de la insulo Kozumelo. Ili ĉirkaŭiris la marbordon de la duoninsulo Jukatano kaj dum la ekspedicio ili suferis luktadon kontraŭ la majaoj de Ĉakan-Putumo estritaj de la halaĉ-uinik Moĉ-Kouoh. Kvin hispanaj soldatoj rezultis vunditaj, sed ili sukcesis antaŭeniri ĝis atingi teritoriojn de Verakruco, el kie li revenis al Kubo per la ŝipo estrita de Pedro de Alvarado. Pro la suferitaj malfacilaĵoj, li malakceptis kun la kapitano Alonso de Ávila, lasi soldatojn por komenci setliĝojn sur la teritorioj ĵus malkovritaj.

La venontan jron li akompanis Hernán Cortés en lia ekspedicio. Ili sekvis la saman vojon de Juan de Grijalva kaj fondis la *Villa Rica de la Vera Cruz*, nuntempe konata kiel la Haveno de Veracruz, elirejo por la konkero de Meksiko. La 22an de aprilo 1519 li estis nomumita urbestro kun Alonso Hernández Portocarrero, posteno kiun ili plenumis dum mallonge.

Francisco de Montejo elstaris pro sia diplomatiemo, pro kio li estis sendita de Cortés al Hispanio por informi al la Reĝa Kortego pri la rezultoj de la ekspedicio. Kun Portocarrero kaj la piloto Antón de Alaminos elŝipiĝis la 26an de julio 1519 kun la unua el la famaj rakontaj leteroj de Cortés kaj la Reĝa Kvinono por defendi la interesojn de Cortés antaŭ Karlo la 1-a.

La 8an de decembro 1526, Karlo la 1-a rajtigis lin entrepreni la konkeron de Jukatano kun la titoloj de *adelantado*, guberniestro kaj general-kapitano, nome la samaj kiujn heredis lia filo Francisco de Montejo *el Mozo* (la Juna). En 1527 li eliris el Sanlúcar de Barrameda al amerikaj teroj.

Notoj
-----

1. ↑   Landa, Diego de (1566) *Relación de las cosas de Yucatán*, ĉap. IV *Conquistadores y clérigos*, teksto en la retejo arteHistoria, Junta de Castilla y León  Alirita la 26an de Aŭgusto 2018.

* Kategorio Francisco de Montejo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 617466
* LCCN: n93119858
* VIAF: 33678467
 |
**Franciska Gaál** [franciŝka gAl], hungare **Gaál Franciska** estis hungara aktoro, infana aktoro.

Franciska Gaál
Franciska Gaál naskiĝis, kiel **Silberspitz Szidónia** la 1-an de februaro 1904, Budapeŝto - mortis la 2-an de januaro 1973, Novjorko. Foje ŝi uzis la nomon *Galizenstein Fáni*.

Biografio
---------

Franciska Gaál devenis el juda familio. Ŝi frekventis aktoran akademion en Budapeŝto. Ŝi komencis sian aktoran karieron en 1920, ŝi roladis en preskaŭ ĉiuj ĉefurbaj teatroj. En 1922 ŝi edziniĝis. Ŝi ricevis rolojn ne nur en hungaraj, sed ankaŭ en germanaj filmoj, eĉ en 1937 ŝi filmadis en Holivudo kaj ankaŭ Stalin ŝatis filmojn de Gaál. Dum la 2-a mondmilito ŝia dua edzo kaŝis ŝin, la alveninta Ruĝa Armeo rekonis ŝin kaj tuj ŝi ricevis rolojn en Sovetunio. En 1947 kun la edzo ŝi migris al Usono, kie ŝi komence roladis, eĉ edukis en aktora lernejo. En 1956 disetendiĝis famo pri la morto, eĉ en leksikono tio aperis, tamen ŝi mortis en 1973.

Roloj (selekto)
---------------

* 16 filmoj inter 1919-1946
* diversaj teatraĵoj, ekzemple George Bernard Shaw: Pygmalion

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio

* Kategorio Franciska Gaál en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 398295
* GND: 1019856475
* LCCN: no90014892
* VIAF: 14330231
* ISNI: 0000 0000 4285 5403
* BNF: 146801689
* MBA: 94c312a0-b3da-452e-851a-9463eb88ebb5
* NKC: xx0208917
 |