recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Béla Paulini,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Paulini Béla** estis hungara verkisto, ĵurnalisto, ilustristo, karikaturisto.

Béla Paulini  naskiĝis la 20-an de junio 1881 en Csákvár, li mortis la 1-an de januaro 1945 (laŭ alia informo la mortotago estas la 17-a) en Baj (Hungario).

Biografio
---------

Béla Paulini lernis en Székesfehérvár, poste en Budapeŝto. En la frua 19-a jarcento li estis karikaturisto en pluraj gazetoj. Baldaŭ li verkis fabelojn, li kolektis ilin en volumoj, samtempe li desegnis la ilustrojn. Lia ĉefverko (kune kun Zsolt Harsányi) estas la jam konata historio de *Háry János*, poste Zoltán Kodály komponis la muzikon. En 1931 li estis fondinto de movado pri la popolaj konvencioj (ankaŭ popolaj dancoj). Inter 1934 kaj 1944 li redaktis la movadan revuon. Li estis nomumita kabineta ĉefkonsilisto en 1943. Dum la nazia erao li plene retiriĝis, poste li sinmortis.

Li edziĝis en 1908, baldaŭ li havis filon.

Elektitaj verkoj
----------------

* *Emlékirataim* (1914)
* **Háry János** (1926)
* *A madárkocsi* (fabelaro, 1938)
* *A 10 esztendős Gyöngyösbokréta* (1940)

Elektitaj scenarlibroj
----------------------

* *Gyöngyösbokréta* (1933, mallonga filmo)
* *Magyar táncok és népszokások* (1939, mallonga filmo)
* *Háry János* (1941, kun Zsolt Harsányi)

Memorigiloj
-----------

* memortabulo en Baj

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2017-08-06 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Béla Paulini en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 590072
* LCCN: n84227023
* VIAF: 102394002
* ISNI: 0000 0001 2031 8700
* SUDOC: 250686961
* BNF: 13506576h
* MBA: c106dc9b-b8a2-4ca4-bed3-e24716c93a7c
* NKC: mzk2011646184
 |
**Olego** estis princo de Novgorod kaj grandprinco de Kievo, regento de Igor de Kievo. Fondanto de Kieva regno.

Deveno
------

Laŭ Komenca kroniko li estis sampopolano de Rurik kaj lia bofrato. Post la morto de Rurik en 879, Olego iĝis regento de Igor, filo de Rurik. Verŝajne li ankaŭ estas mago de princa armeo. Pro tio al li estis donita titolo «la Saĝa».

Laŭ Komenca kroniko
-------------------

En 882 Olego aneksis Smolenskon. Poste li murdis Höskuldron kaj Dyron kaj deklaris, ke Kievo estos ĉefurbo de Rusio. Dum sekvaj 25 jaroj li pligrandigis regnon.
En 898 hungaroj transloĝiĝante el Ĥazario al Hungario, estis apud Kievo.

### Bizanca milito de 907

En 907 Olego komencis legendan rabatakon kontraŭ Bizanco. Laŭ kroniko, li ŝturmis urbon per ŝipoj kaj kontraktis pri komerco.
En 911 li sendis al Konstantinopolo ambasadon.

En 912 li mortiĝis.

Laŭ Unua Novgoroda kroniko
--------------------------

Laŭ UNK, Olego estis armeestro, sed ne princo dum regado de Igor. Igor murdis Höskuldron kaj Dyron kaj militis kun Bizanco. Li mortiĝis en 922 en Malnova Ladoga aǔ en milita ekspedicio.

Laŭ Al-Masudi, post 912 ŝiparo de rusoj komencis ekspedicion al Azerbajĝano. Dum reveno tra Ĥazario, rusa trupo batalis kontraŭ ĥazaria gvardio. Rusoj estis detruitaj. Verŝajne Olego estis estro de trupo.

Versioj
-------

Laŭ Lovmjanski Olego estis princo de Smolensk, kaj lia ligo kun Ruriko — estas malfrua enskribo.

Laŭ Frize Olego havis filon, Olego la Moravia, kiu estis ekzilita el Rusio de Igor post la morto de Oleg.

Ankaŭ ekzistas versio, ke princino Olga, edzino de Igor, estis filino de Oleg.

* Kategorio Olego la Saĝa en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 446376
* GND: 140451978
* LCCN: no98108113
* VIAF: 29154690
* ISNI: 0000 0000 7889 990X
* NKC: jo2003168069
 |
**Aethelwald Moll** (m. post 765) estis reĝo de Northumbria, Anglio, de 759 al 765.

Deveno kaj frua vivo
--------------------

Pri lia deveno estas neniuj informoj. Verŝajne li estis la viro nomata Moll al kiu Eadbert (reĝo 737-758) kaj sia frato Egbert (ĉefepiskopo de Jorko) donis plurajn monaĥejojn en Jorkŝiro kiuj estis apartenintaj al Abato Forthred, frato de Moll.

Regado
------

La 24-an de Julio 759 Oswulf, reĝo de Northumbria, estis murdata de anoj de sia domanaro. Verŝajne Aethelwald Moll, kiu iĝis reĝo, partoprenis la komploton.

Tamen Aethelwald Moll estis kontraŭata de nobeloj kiu malkontentis pro lia altroniĝo. La Anglosaksa Kroniko kaj Simeono de Durham diris ke en aŭgusto 761 Oswine, frato de Oswulf kaj "tre nobla princo", mortis dum batalado kontraŭ Aethelwald Moll.

La 30-an de oktobro 765 Aethelwald Moll mem estis detronigata de konsilantaro de nobeloj kaj ekleziuloj. Laŭ irlanda kroniko, li estis tonsurata - tio estas, li devige iĝis monaĥo, tio kio senigus lin de ĉiu pretendo al la trono. Li estis sekvata de Alhred, filo de Eadbert.

Restas neniuj informoj pri la posta vivo de Aethelwald Moll.

Edzino kaj filo
---------------

En 762 li edziĝis al virino nomata Aethelfryth. Ili havis almenaŭ unu filon, Aethelred, kiu iĝis reĝo de Northumbria en 774.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 288586
 |
Sankta Aidan, portreto el la *Evangelioj de Lindisfarne*
**Aidan** estis kristana sanktulo kaj misiisto kiu enkondukis kristanismon en Northumbria. Li mortis la 31-an de aŭgusto 651. Li estis la unua episkopo de Lindisfarne.

Li naskiĝis en Irlando. En 630 li eniris la monaĥejon de Iona, Skotlando. Tie li renkontis Oswald, ekzilitan princon de Northumbria. En 634 Oswald iĝis reĝo de Northumbria kaj decidis enkonduki kristanismon en sian regnon. Li petis ke la monaĥoj de Iona sendu episkopon. Ili sendis Corman, sed tiu estis tro malmilda por sukcese konverti la northumbrianojn, kaj revenis al Iona. En 635 Aidan ekiris de Iona, kune kun pluraj aliaj monaĥoj. Oswald supozis ke Aidan loĝus ĉe Bamburgh, la reĝa ĉefloko, sed Aidan kredis ke tio tro apartigus lin de la ordinara popolo, kaj elektis Lindisfarne kiel sia bazo. Tie li fondis monaĥejon, kiu servis kiel centro de klereco kaj kie edukiĝis multaj anglosaksaj gravuloj. Aidan kaj Oswald afable kunlaboris, kaj foje Oswald eĉ servis kiel interpretisto.

En 642 Oswald mortis dum batalo. En 644 Oswin iĝis reĝo, kaj li kaj Aidan tuj ekĝuis amikajn rilatojn. Tamen en 651 Oswin estis murdata. Aidan mem mortis nur dekdu tagojn poste, la 31-an de aŭgusto, en la preĝejo de Bamburgh. Li entombiĝis en Lindisfarne.

Aidan vivis tre simple, kaj vojaĝis piede tra Northumbria por ke li renkontu ordinarajn homojn sen aspekti kiel superulo. Laŭ legende, Oswin donis al li ĉevalon, kaj Aidan donis ĝin al almozulo: la reĝo koleriĝis kaj Aidan demandis al li ĉu ĉevalo pli valoras ol homo. Oswin formetis sian glavon, kaj petis pardon de la sanktulo.

Aidan ofte fastis, kaj li uzis la multajn donacojn kiujn li ricevis por helpi malriĉulojn kaj por liberigi sklavojn. Ĝenerale li pasis kvaresmojn ermite en Farneoj. Laŭdire kiam li loĝis tie dum kvaresmo 651, li vidis Bamburgh ekbrulantan pro atako de pagana armeo de Mercia. Li preĝis, kaj la ventdirekto tiel ŝanĝis ke la flamoj bruligis la atakantojn.

La anglosaksa historiisto Bede verkis biografion de Aidan.

* Kategorio Aidan en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 274657
* GND: 102551448
* VIAF: 27459065
 |
**Akiane Kramarik** (naskiĝis en 1994 en Usono) estas usona poeto kaj artisto.

Akiane estas ŝia artista nomo. Ŝia patro estas usonano, ŝia patrino estis enmigrinta el Litovio. Je la aĝo de 4 jaroj ŝi komencis desegni, du jarojn poste ŝi komencis pentri, kaj 7-jaraĝa ŝi komencis skribi poemojn: ŝi estis konsiderita mirinfano. Ŝia plej fama pentraĵo titoliĝas "Prince of Peace" (Princo de Paco), kiu estas portreto de Jesuo Kristo. Ŝi pentris ĝin je la aĝo de 8 jaroj.

Ŝi diras, ke Dio alparolis ŝin, kiam ŝi estis 4-jaraĝa, kaj instigis ŝin desegni kaj pentri ŝiajn viziojn. Ŝiaj gepatroj estis ateistoj, sed konvertiĝis al kristanismo pro ŝiaj vizioj.

En 2006 (do kiam ŝi estis 12-jaraĝa) estis publikigitaj du libroj ŝiaj: *Akiane: Her Life, Her Art, Her Poetry*  (Akiane: Ŝia Vivo, Arto kaj Poezio) kaj *Akiane: My Dream is Bigger Than I: Memories of Tomorrow* (Akiane: Mia revo estas pli granda ol mi – memoraĵoj pri morgaŭ).

Kaj per la literaturaj verkoj kaj per la desegnaĵoj kaj pentraĵoj ŝi gajnas multe da mono. Grandan parton de siaj enspezoj ŝi donacas al bonfaraj institucioj.

Ŝiaj pentraĵoj ofte estas aŭ alegoriaj aŭ spiritaj. Sur ili aperas infanoj, bestoj, ŝi mem, vizaĝoj de homoj el pluraj etnoj, Jesuo. Ŝi asertas, ke ŝia inspiro venas de ŝiaj vizioj de la ĉielo kaj de ŝia persona kontakto kun Dio.

En ŝia retejo (akiane.com) videblas multe da ŝiaj pentraĵoj.

(Informoj ĉerpitaj el intervjuo kaj el anglalingva Vikipedio.)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 580420
* GND: 1238730035
* LCCN: n2005083307
* VIAF: 26478404
* ISNI: 0000 0000 4051 3717
 |
**Akiko Yosano** (Armenaj studojjapane : 与謝野 晶子; la 29-an de majo 1878 - la 7-a de decembro‏1942) estas la plumnomo de japana verkisto kaj poeto nomita **Shō Hō** (鳳 志やう, **Hō Shō**?), kiu estis pioniro de feminismo, pacifisto kaj socia aktivulo kiu vivis en la Meiji, la Taiŝo kaj komence de la Ŝova epokoj. Ŝi estas inter la plej famaj kaj polemikaj postklasikaj poetoj de Japanio.

Yosano estis naskita en riĉa komercista familio de Sakaj en Osaka. Jam ekde la aĝo de 11, ŝi prenis signifan parton en la administrado de la familia entrepreno kiu implikis vendi jukanon kaj dolĉajn fabojn. Kiel infano ŝi kutimis legi literaturajn verkojn, plejparte el la biblioteko de sia patro. Kiel gimnaziano ŝi abonis Mjoĵo kaj fariĝis unu el ĝiaj ĉefaj kontribuantoj. La redaktisto de la revuo, Tekkan Yosano, instruis al ŝi la poezio de ŭaka.

Kvankam Tekkan estis geedziĝinta, li enamiĝis al Akiko, kaj ili finfine geedziĝis en 1901 kaj vivis en antaŭurbo de Tokio. La paro havis du filojn.

Verkaro
-------

* Midaregami (みだれ髪) 1901
* Kimi Shinitamou Koto Nakare (君死にたまふことなかれ) 1904

Yosano Akiko estis eksterordinare produktema verkisto. Ŝi povus produkti kiel multaj kiel 50 poemoj en unu sido. Dum la kurso de ŝia vivdaŭro, Yosano Akiko estas taksita skribi inter 20 000 kaj 50 000 poemoj. Ŝi ankaŭ skribis 11 librojn de prozo, multaj de kiu estis neglektitaj de literaturaj kritikantoj kaj spektantaroj.

eksteraj ligiloj
----------------

 **Akiko Yosano** en Vikimedia Komunejo
* Literaturaj figuroj de Kamakura
* E-tekstoj de la laboroj de Akiko ĉe Aozora Bunko
* Yosano Akiko kaj Milito – Torikai Laboritorio (Enarkivigis 2009-10-24) (en japana)
* YOSANO Akiko Portretoj de Moderna japanaj Historiaj Figuroj｜Nacia Dieta Biblioteko, Japanio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 810417
* GND: 11863593X
* LCCN: n81070940
* VIAF: 9966123
* ISNI: 0000 0001 0869 1625
* SUDOC: 03568707X
* BNF: 125723571
* NLA: 36507208
* NDL: 00096690
* BIBSYS: 97038948
* NKC: jx20141022004
* ICCU: CUBV128786
* BNE: XX4603730
 |
La monaĥo **Benito Jerónimo Feijoo** y Montenegro [fejĥOo] (Orense, 1676 - Oviedo, 1764), estis hispana verkisto kiu posedis aristotelan edukon, kun tute moderna pensmaniero por la epoko. Liaj verkoj atingis nombrajn eldonojn kaj starigis multajn polemikojn, tiom, ke la reĝo Fernando la 6-a, per ago propra de klera despotismo, devis defendi lin nomumante lin honora konsilisto kaj malpermesante atakojn kontraŭ liaj verkoj aŭ persono.

Lia konaro prezentiĝis en multaj eseoj kiujn li grupigis en la ok volumenoj de la *Teatro crítico universal* (1726-1739) kaj en la kvin de *Cartas eruditas y curiosas* (1742-1760). Feijoo vidis necesa verki por elpreni Hispanion el malprogreso; tiucele faris verkon kun didaktikan, edukan karakteron, klare katolika, sed kun la intenco ke la novaj empiriaj kaj porraciaj tendencoj enradikiĝu, almenaŭ en la kleraj klasoj. Li ege kritikis superstiĉojn kaj "falsajn" miraklojn.

Feijoo kontribuis al la konsolido de la hispana kiel klera lingvo per defendo de ties uzado kontraŭ tiu de la latina, kiu estis ankoraŭ uzata en diversaj etosoj kiaj ĉefe la universitatoj. Li akceptis ankaŭ la enkondukon de novaj vortoj, se ili estas necesaj, sen rigardo al ties deveno. Lia esea produktqro enhavas kampojn ege diversajn, kiaj ekonomio, politiko, astronomio, matematiko, fiziko, historio, religio, ktp. Lia stilo karakteris pro malfacilo, natureco kaj klareco. Por multaj kritikistoj, la hispana prozo moderniĝis danke al Feijoo.

Notoj
-----

1. ↑  Por la tuta ĉapitro José Miguel Caso González, "Feijoo", en *Historia y Crítica de la Literatura Española* zorge de Francisco Rico, "Ilustración y Neoclasicismo" zorge de José Miguel Caso González, Crítica, Barcelono, 1983, paĝoj 67-81.

* Kategorio Benito Jerónimo Feijoo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 441840
* GND: 118683217
* LCCN: n50001098
* VIAF: 100046691
* ISNI: 0000 0001 2145 0375
* LIBRIS: 52906
* SUDOC: 028856074
* BNF: 12060504f
* NLA: 35796695
* BIBSYS: 97036596
* NKC: jn20000601537
* ICCU: MILV120053
* BNE: XX885166
 |
Alĥfrido (Anglosakse Alhfriþ aŭ Ealhfriþ) estis filo de Oswiu, reĝo de Northumbria, Anglio de 641 al 670.

En 655 aŭ 656 lia patro nomumis lin subreĝo de Deira, kiu estis unu el la du regnoj kiuj kuniĝis por krei Northumbria. Li anstataŭis sian kuzon Aethelwald, kiu subtenis Penda, reĝon de Mercia kaj malamikon de Oswiu, kaj batalis kune kun Penda kontraŭ Oswiu kiam Penda invadis Northumbria en 655 kaj estis venkata kaj mortigata.

Alĥfrido edziĝis al Kuneburĥ, filino de Penda.

Dum la Sinodo de Whitby, Alĥfrido forte subtenis Sanktan Wilfrid kiam tiu ĉampionis la roman kristanan tradicion.

Laŭ la anglosaksa historiisto Bede, Alĥfrido militis kontraŭ sia patro, sed ne restas pluaj informoj. En sia *Biografioj de la abatoj* Bede raportas ke Alĥfrido petis permeson de sia patro akompani Benedikton Biscop al Romo.

Osric, kiu regis Northumbria de 718 al 729, estis filo aŭ de Alĥfrido kaj Kuneburh aŭ de Aldfrith, reĝo de Northumbria de 685 al 704.

Oni ne scias la mortjaron de Alĥfrido. Eble li ĉesis regi Deira ĉirkaŭ 664.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 287672
 |
**Arturo la 1-a** (n. la 29-an de marto 1187, m. aprilon 1203) el la dinastio Plantaĝenetoj estis duko de Bretonio de 1196 al 1203.

Li estis la postmorta filo de Ĝofredo la 2-a (Bretonio) (m. 1186), kies edzino Konstanca (Dukino de Bretonio) naskis lin sep monatojn post la morto de Ĝofredo. Ĝofredo estis la kvara legitima filo de Henriko la 2-a (Anglio), kaj Arturo estis nevo de Rikardo la 1-a (Anglio) kaj Johano (Anglio).

En 1191, kiam li estis en Sicilio survoje al la Sankta Lando, Rikardo la 1-a formale agnoskis Arturon (prefere al Johano) kiel sia heredonto kaj Tankredo (Sicilio) promesis ke unu el liaj filinoj edziĝos Arturon kiam li plenaĝos.

En 1196, kiam Arturo havis sep jaron, Konstanca aranĝis ke li estu proklamata Duko de Bretonio.

En 1199 mortis Rikardo la 1-a, kaj Johano kroniĝis kiel reĝo de Anglio. Tamen multaj nobeloj de liaj francaj posedaĵoj rifuzis agnoski lin. Ili preferis Arturon, kiu deklaris sin vasalo de Filipo la 2-a (Francio), ne de Johano. Komence Filipo subtenis Arturon sed, post mallonga milito, en 1200 Filipo agnoskis Johanon la rajta reĝo de Anglio kaj Duko de Normandio.

Sed Filipo daŭre agnoskis Arturon rajta reganto de Bretonio, Majno (Francio), Poitou kaj Anĵuo. Johano invadis Francion en 1202. Dum Arturo sieĝis sian avinon, Eleonoron de Akvitanion, armeo de Johano surprizis kaj kaptis lin. Li estis enkarcerigata ĉe Falaise kaj poste Rouen kie Vilhelmo de Braose (7-a Barono de Abergavenny) gardis lin. Li malaperis en 1203. Pri lia sorto oni ne certas: estis diversaj onidiroj. Verŝajne li estis mortigata. Ankaŭ kaptata estis Eleonoro (konata kiel la bela knabino de Bretonio), la fratino de Arturo. Laŭ unu raporto (en la *Analoj de Margam*), Johano mem ebriiĝis la ĵaŭdon antaŭ Pasko, mortigis lin, plipezigis la kadavron per granda ŝtono, kaj ĵetis ĝin en la Sejnon: fiŝisto rete kaptis la kadavron, kiu estis sekrete entombigata en Abatejo Bec. Post la morto de Arturo, Vilhelmo de Braose ĝuis la favoron de Johano, kaj ricevis grandajn bienojn: pro tio estis suspektate ke li estis kompleco en la murdo. Multajn jarojn poste, kiam Vilhelmo kaj Johano kverelis, Maud de Braose (edzino de Vilhelmo) akuzis la reĝon pro la murdo de Arturo. Pro tio ŝi kaj ŝia filo (ankaŭ nomata Vilhelmo) enkarceriĝis en Kastelo Windsor kie ili malsatmortis: sed Vilhelmo de Braose eskapis kaj fuĝis en Francion, kie laudire li verkis raporton pri la morto de Arturo, kvankam neniu kopio troviĝis.

La verŝajna murdo de Arturo estis kerna elemento en la teatraĵo Reĝo Johano de William Shakespeare.

* Kategorio Arturo la 1-a (Bretonio) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 272914
* GND: 1046354698
* LCCN: n86870390
* VIAF: 6437906
* ISNI: 0000 0000 3983 9592
* SUDOC: 167046519
* BNF: 14871098b
 |
La regno de Dakio en la epoko de Berebisto.
**Berebisto** (ankaŭ **Berebistas**, **Birebistas** aŭ **Burebistas**) estis reĝo de dakiaj triboj, kiu formis etendan sed mallongdaŭran imperion en la teroj de la Danubio inter la jaroj 60 a. K. kaj 44 a. K. Por tio li ricevis la helpon de Deceneo, pastro, kiu ĉerte faris religian kaj moralan reformon en lia regno kaj devigis la forhakadon de vitejoj.

Li unuigis la loĝantaron de trakianoj de la rivero *Hercinica* (la aktuala Morava) okcidente, ĝis la Bug en la oriento, kaj de la Karpatoj norde ĝis Dionisopolo, elektante sian ĉefurbon (nomitan Argedava aŭ Sargedava) proksime de Kostoşvi, nuntempe en la sudokcidento de Rumanio, en la montetoj Orăştie, kie ili starigis la fortojn. Li konkeris teritoriojn ĉirkaŭe kaj eĉ ĝis Trakio en Grekio, tio estas de Danubo al Moravo.

Tiom granda estis lia povo ke Pompeo klopodis alianciĝi kun li por la enlanda milito kontraŭ Julio Cezaro, sed tio ne realiĝis pro ties ĉi murdo, kiu okazis pli-malpli samtempe kun la propra murdo de Berebisto. Tiam ties ĉi regno disiĝis.

* Kategorio Berebisto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 326428
* GND: 118666096
* LCCN: n84069962
* VIAF: 688159234396603371482, 132106398, 528158790577538850705, 218145856866122920104, 365159474180827661420 77712416, 688159234396603371482, 132106398, 528158790577538850705, 218145856866122920104, 365159474180827661420
* ISNI: 0000 0000 9046 6031
* SUDOC: 086025775
* NKC: jo20211135592
 |
**Bernard FRIOT** [bernar' frio'] (naskiĝis la 16-an de junio 1946 en Neufchâteau) estas franca sociosciencisto kaj ekonomikisto, emerita docento de la universitato Paris X. Li estas ano de la Franca Komunista Partio.

Li estas specialisto pri la historio de la sociala sekureco, kaj proponanto de la nocio pri dumviva salajro kaj socialismo bazita sur la etendiĝo de la uzo de sociala kotizo. Liaj proponoj havas avantaĝon ne bezoni ian "grandan Vesperon" de la sociala revolucio, al kiu li ne kredas, sed fundamenti sin sur ian "jam ĉi tie" la establoj, kaj konceptojn jam enkondukitajn per la reformoj de 1946, kaj tiel ilin oni povas enkoduki po pecoj per ĉiajn transirajn paŝojn.
Lia lastatempa propono tiudirekte estis en 2019, lanĉi proponon, kunlabore kun la sindikato Confédération paysanne, ekologiistoj kaj "inĝenieroj sen limoj"  de "Sociala Sekureco alimenta". Laŭ la modelo de la "Sociala Sekureco" pri sano. Kaj kiu ebligus,financita per nova plia sociala , provizi al ĉiuj nutraĵon produktitan laŭ ekologiaj principoj, kaj rekte de la agrokultivistoj, liberigitaj de la kapitalisma "granda distribuo" kaj superazaroj.

En Esperanto aperis
-------------------

174. Bernard Friot : Salajrec-reto pri investkasoj, mono kaj dumviva salajro. Elfrancigita de Roland Platteau. MAS, 2016, ISBN 978-2-36960-079-4

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Bernard Friot en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Bernard Friot dum debato pri historio de dungokontraktoj kaj sendungeco
* en Nantes li klarigas kion devas faris klason por esti revolucia


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 559503
* GND: 142411043
* LCCN: nb99127040
* VIAF: 213644631
* ISNI: 0000 0003 8541 6410
* SUDOC: 059765194
* BNF: 132053855
 |
**Bernardo CANACCIO** [kaNAĉo] (Bolonjo, 1297 – post 1357) estis itala poeto.

Li estis filo de iu Arpinello nome Canaccio, kiu apartenis al la familio Scannabecchi, kaj siavice al la partio de la Gibelinoj. Kiam li estis dujaraĝa, la familio estis ekzilita kaj translokiĝis al Verono, kie Bernardo kaj lia frato Guglielmo oftis ĉe la familio Scaligeri kaj probable konis Dante kiu estis en Verono el 1313 al 1319. Poste, en 1319-20 Bernardo fu studento de Dante kiu siavice estis gasto de la familio Polenta en Raveno.

Oni scias ekzemple ke la 26an de Aŭgusto de 1356, li estis en Raveno ĉeestante la legadon de la testamento de sia edzino Sara da Camposampiero.

Soneto anonima atribuis al li la epigrafon kiu troviĝas sur la tombo de Dante en Raveno.

La epizodo estas citata de Boccaccio en sia verko *Vita di Dante*.

Notoj
-----

1. 1 2 3 4 5  Marconi, 1974

Bibliografio
------------

* Sergio Marconi, Bernardo Canaccio en Dizionario Biografico degli Italiani, Roma, Istituto dell'Enciclopedia italiana, 1974. Bernardo Canaccio Alirita la 7an de Januaro 2017.
**Atis KRONVALDS** aŭ **KRONVALDU Atis** (n. la 15-an de aprilo 1837 - m. la 17-an de februaro 1875) estis latva verkisto, lingvisto kaj instruisto.

Junaĝo
------

Kronvalds naskiĝis ene de la familio de tajloro, sed estis edukita de pastroj en Durbe. Post studado en Liepāja, li fariĝis privata instruisto. En 1860, li ekstudadis medicinon en la universitato de Berlino. Li tamen devis rezigni post duonjaro pro manko de mono. Li revenis al Latvio, kie li denove laboris kiel privata instruisto en Durbe.

Kunlaborado al la movado "Junaj Latvoj"
---------------------------------------

Post sia reveno al Latvio, Kronvalds kunigis la latvan, naciisman movadon "Junaj Latvoj", kaj fariĝis fervora subtenanto de la latvaj rajtoj, lingvo kaj kulturo. En 1865, li transloĝiĝis al Tartu por studadi pedagogion en la universitato de Tartu. En 1868, li tie fariĝis instruisto en la loka instruista seminario. Li kunlaboradis al la agado de loka latva societo : li interalie reinstigis la tradicion de "Latvaj vesperoj", unue elpensita de Krišjānis Valdemārs. Li plie redaktis verkojn pri la teorio de edukado, kaj plurajn artikolojn pri edukado kaj lingvistiko. En 1872, li verkis *Nationale Bestrebungen*, tio estas kvazaŭ la manifesto de la Junaj Latvoj. En 1873, Kronvalds transloĝiĝis al Vecpiebalga, kie li laboris kiel instruisto en loka lernejo.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 220576
* GND: 141254297
* LCCN: n90714071
* VIAF: 60713286
* ISNI: 0000 0000 7890 7324
 |
**Aladár Komjáthy** [komjAti], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Komjáthy Aladár** estis hungara verkisto, poeto, bibliotekisto, membroj de Societo Kisfaludy kaj Societo Petőfi.

Aladár Komjáthy (staranta) kun Babits
Aladár Komjáthy  naskiĝis la 24-an de majo 1894 en Újpest. Li mortis la 30-an de novembro 1963 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Aladár Komjáthy frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, (unu el liaj instruistoj estis Mihály Babits, Babits ĉiam alte taksis lin). Li debutis en 1918 en Nyugat. En 1919 li estis sekretario de Pál Dienes, poste li laboris en la Universitata Biblioteko (ELTE). Ekde 1921 li havis simplan ŝtatan postenon. Li akiris matematikan diplomon en Scienca Universitato Pázmány Péter en 1923, li lernis ĉefe de Lipót Fejér. Inter 1944 kaj 1957 li laboris en biblioteko, poste li pensiuliĝis. En 1940 li ricevis literaturan premion.

Elektitaj kontribuoj
--------------------

* *A végtelen felé* (1925) - debuta poemaro
* *Szavak lánca* (1938) - poemaro
* *Csodák és kínok* (1943) - poemaro
* *Az atomkutatás módszerei és eredményei* (Metodoj kaj rezultoj de la atomesploro), (1945) - tradukaĵo
* *Három fizikus, Newton–Rutherford–L. de Broglie* (Tri fizikistoj: Isaac Newton, Ernest Rutherford kaj Louis de Broglie), (1947)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

* Kategorio Aladár Komjáthy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Bertrand du Guesclin** aŭ **Bertrand Duguesclin** (naskiĝis ĉirkaŭ 1320 en Broons apud Dinan, Bretonio, Francio; mortis la 13-an de julio 1380 sieĝanta la kastelon de Châteauneuf-de-Randon) estis konestablo de Francio.

Vivo
----

Dum la bretona heredmilito (1341-1364) inter Johano de Montfort kaj Johana de Pentievro, kies edzo estis Karolo de Blezo, Bertrand du Guesclin estis en la partio de Johana de Pentievro kun la francoj. La angloj estis flanke de Johano de Montfort.

En 1357, Bertrand du Guesclin partoprenis en la defendo de Rennes kaj de Dinan sieĝataj de la duko de Lankastro.

En 1364, li estris la armeon de la franca reĝo Karolo la 5-a, kiu venkis la armeon de la angloj en Cocherel.
Sed samjare, li malvenkis en la batalo de Auray, en kiu Karolo de Blezo mortis. Li estis kaptita en tiu batalo kaj la franca reĝo devis pagi grandan ostaĝsumon por liberigi lin.

Poste, laŭ peto de la franca reĝo, li gvidis la Grandajn Kompaniojn (grupo de maldungitaj soldatoj, kiuj prirabis urbojn kaj kamparon) al Hispanio, pretekste de krucmilito kontraŭ la maŭroj sed fakte por helpi Henriko-n de Trastamare kontraŭ Petro la Kruela por la reĝlando de Kastilio.

En 1370, li revenis en Francion por fariĝi konestablo de Francio kaj plu batali kontraŭ la angloj.

Morto
-----

La morto de Bertrand du Guesclin dum la sieĝo de Châteauneuf-de-Randon en 1380.
Julie 1380, Bertrand du Guesclin mortis dum paŭzo en la sieĝado de la kastelo de Châteauneuf-de-Randon. Verŝajne pro trinkego de malvarmega akvo post batalo subsuna. Fine de la paŭzo la sieĝatoj alportis la ŝlosilojn de la loko sur lian ĉerkon.

Nur lia koro revenis al Dinan, ĝi estas ankoraŭ nun en la preĝejo Saint-Sauveur. Lia ostaro estis entombigita en la Baziliko de Sankta Denizo, kie estas entombigitaj la reĝoj de Francio, apud Parizo.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Bertrand du Guesclin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Bertrand du Guesclin en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Bertrand du Guesclin (ĉ. 1320-1380) bretona konestablo de Francio [*rompita ligilo*] de Christian Bertin


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 129421
* GND: 118719238
* LCCN: n81139023
* VIAF: 56618128
* ISNI: 0000 0001 2134 0504
* LIBRIS: 256908
* SUDOC: 027274551
* BNF: 119352216
* BIBSYS: 3076153
* NKC: jn20000700642
* BNE: XX1065796
 |
**KOVÁCH Aladár** [kova'ĉ] estis hungara verkisto naskiĝinta la 2-an de januaro 1908 en Dés kaj mortinta la 14-an de aŭgusto 1979 en Vieno.

Biografio
---------

Aladár Kovách pristudis en la Scienca Universitato Péter Pázmány literaturon kaj arthistorion, poste por unu jaro li estis studento de Sorbono. Kiel direktoro de la Nacia Teatro (Budapeŝto) ĝis 16-a de oktobro 1944, kiam li rezignis, la arkivon, kostumaron kaj scenejdekorciaron de la teatro li lokigis sub defendo de Svedujo. Ekde 1947 li vivis en Germanujo, Francujo kaj Aŭstrujo. Inter 1951-1953 li estis gvidanto de la literatursekcio de la hungarlingva dissendo de Radio Libera Eŭropo, poste kunlaboranto de hungara sekcio de franca radio, ekde 1960 de la internacia sekcio de la sama radio, poste ĉefkunlaboranto de revuo *Műhely*. Li verkis dramojn.

Verkoj pli gravaj
-----------------

* *Téli zsoltár* (dr. Bad Wörishofen, Bajorország 1949);
* *A Mindszenty per árnyékában*. Dokumentumok, pásztorlevelek, rendőri utasítások, tiltakozások, jegyzetek (Innsbruck, 1949);
* *Magyarország története* (kun Elemér Bakó, München, 1951);
* *Die siebenbürgische Frage* (kun Gyula Zathureczky, München, 1965)

Fonto
-----

* *Magyar Életrajzi Lexikon*



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 304746
* GND: 130214264
* VIAF: 66594935
* ISNI: 0000 0000 7835 5304
* SUDOC: 136481612
* BNF: 12873215k
* ICCU: RMSV913986
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Attila Meszlényi** [meslEnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Meszlényi Attila** estis hungara pentristo, ilustristo, ekologia verkisto, reĝisoro, muzikisto.

Memortabulo fare de Attila Meszlényi
Attila Meszlényi  Arkivigite je 2018-06-28 per la retarkivo Wayback Machine naskiĝis la 2-an de majo 1954 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Attila Meszlényi frekventis belartan mezlernejon en sia naskiĝurbo. Post la abituriento en 1972 li ne plulernis, ĉar li kredis, ke memedukado estas inda pli ol altlerneja eduko. Li pasigis la sekvajn jarojn farante diversajn, plejparte fizikajn laborojn, ekzemple bakisto, dekoraciisto, ktp. Li okupiĝis pri artoj en sia libertempo. Inter 1977-1979 li estis reĝisoro de desegnofilmoj, poste li ilustris proksimume 200 librojn. En 1983 li fondis barokan orkestron, kie li estis flutisto dum jardeko. En 1987 li komencis pentradi, preskaŭ senescepte sovaĝbestojn. En 2006 li retiriĝis, sed li multe publikas en interreto. Li ricevis 3 premiojn inter 1984-1998.

El solaj ekspozicioj
--------------------

* Körmend (1985, 1988)
* Budapeŝto (1987, 1996, 1999)
* Bruselo (1998)
* Keszthely (2014)

El kolektivaj ekspozicioj
-------------------------

* Hatvan (1999)
* Budapeŝto (1999, 2003
* Szentendre (2004, 2006)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Magasles
* Bőgő bika
* Róka
* vidu la bildojn!

Elektitaj desegnofilmoj
-----------------------

* *Hajrá, vadmacskák!*
* *Ki táncol Lukréciával?*
* *Tündér Erzséböt*

Elektitaj libroj
----------------

* *Csigakalauz* (1994)
* *A világvége illemtana. Túlélőkönyv* (2008)
* *Olajfestés. Vadon élő állatok* (2012)
* *Művészeti állatismeret. Madarak, emlősök* (2016)

Liaj komponaĵoj
---------------

* *A tenger éneke*
* *Könnyű darabok gitárra 17. és 18. századi művekből*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun bildoj Arkivigite je 2013-06-16 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio Arkivigite je 2018-06-28 per la retarkivo Wayback Machine

* Erdőszéli tisztásErdőszéli tisztás
* Rajztáblakép gerinccelRajztáblakép gerinccel
* NyúlNyúl

* Kategorio Attila Meszlényi en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 614186
* VIAF: 311493509
 |
**Aladár Porpáczy** [porpAci], laŭ la hungara skribmaniero **Porpáczy Aladár** estis hungara biologo, fakverkisto, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio.

Aladár Porpáczy naskiĝis la 17-an de decembro 1903 en Pápa. Li mortis la 15-an de februaro 1965 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Aladár Porpáczy frekventis ĉeflernejon pri ĝardenistoj, poste li eklaboris en akademio de Magyaróvár. Ekde 1931 li laboris en tiama *Eszterháza* (nuntempa Fertőd). En 1945 li aranĝis eksperimentan bienon kaj ankaŭ lernejon por ĝardenistoj en la forlasita kastelo. Baldaŭe li estis parlamentano, tamen lia laboro pri la fruktoj portis eĉ eksterlandan konatecon. Li longe gvidis ĝardenistan bienon. Inter 1959-1963 li edukis en ĉeflernejo en Budapeŝto. Li ricevis premion Kossuth en 1952, poste 2 aliajn premiojn. En 1952 li doktoriĝis. Li mortis en Budapeŝto, sed li estis entombigita en Fertőd.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Jövedelmező körtetermesztés* (Profitdona produktado de piro) 1937
* *A dió* (La nukso) 1955
* *A korszerű gyümölcstermelés elméleti kérdései* 1962
* *L'évolution de la culture de poire* 1964
* *The growing of berryfruit* 1964

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio
* hungare
* hungare

* Kategorio Aladár Porpáczy en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Alajos Chrudinák** [alajoŝ ĥrudinAk], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Chrudinák Alajos** estis hungara ĵurnalisto, redaktoro, prezentisto.

Alajos Chrudinák  naskiĝis la 29-an de marto 1937 en Budapeŝto, mortis la 11-a de marto 2020.

Biografio
---------

Alajos Chrudinák abiturientis en sia naskiĝurbo en 1955, poste li plulernis en Moskvo unu jaron, poste en Scienca Universitato Eötvös Loránd. Dum la Hungara revolucio de 1956 li apogis la revolucion, post la falo li estis kondamnita je prizono unu jaron, krome li ne rajtis viziti universitaton. Inter 1957 kaj 1962 li instruis lingvon aŭ li tradukis. Inter 1963 kaj 1972 li laboris en Hungara Radio (dume li instruis kelkajn jarojn en la menciita universitato), poste en Hungara Televizio. Li kreis politikajn raportojn, intervjuojn, li estis redaktoro, liaj programoj ("Panoráma", "Parabola") portis tutlandan konatecon. Inter 1994–1998 li sendis raportojn el arabaj landoj. En 2004 li retiriĝis kaj li vivis en provinco. Li ricevis premiojn inter 1977-2001.

Elektitaj televiziaj filmoj
---------------------------

* *Moszkva magyar diákszemmel* (Moskvo laŭ hungaraj okuloj), (1970)
* *Erdély* (Transilvanio), (1973)
* *Volt egyszer egy ország* (Estis iam lando), (1983)
* *Vasfüggöny* (Ferkurteno), (1989)
* *Benes-dekrétum* (Dekretoj de Beneš), (1991)
* *Arafat kontra Peresz* (Arafat kontraŭ Peres), (1997)
* *Trianoni tragédia* (Trianona tragedio), (2001)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio

* Kategorio Alajos Chrudinák en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 529674
* VIAF: 121364220
* ISNI: 0000 0000 7960 5109
 |
**Johann Evangelist STADLER** (naskiĝinta la 24-an de decembro 1804 en Parkstetten, mortinta la 30-an de decembro 1868 en Augsburg) estis germana teologo kaj enciklopediisto.

Vivo
----

Estante filo de insruisto li, post frekvento de gimnazio en Straubing *(Gymnasial-Anstalt)* studis ekde la duan ĉealterneja jaro teologion ĉe la universitato de Landshut. Malposte li studis dum unu jaro klasikan filologion. En 1827 li ricevis la ordinadon sacerdotan.

En 1828 li iĝis stipendiulo kaj ekloĝis je Georgia kolegio en Munkeno. Sekve eblis kontinuigi la studojn ĉe la universitato de Munkeno. La doktoriĝo venis en 1829 kaj en 1831 la habilitiĝo pri biblia teologio. En 1833 Stadler fariĝis eksterorda profesoro, en 1837 orda. Malposte li estis dum unu jaro vicestro de la menciita munkena porpastra seminario. 
Lia docentado estis ege ŝatata ĉe la studentaro kaj grandega fokuso kuŝiĝis pri la instruado de la hebrea lingvo (ankaŭ engimnazie). Stadler verkis leksionon hebrean-latinan kaj regis aktive ne tute 15 lingvojn. Nek sanskrito fremdis al li.

Pro instigado de Ignaz Döllinger li devis forlasi la katedron du jarojn pli malfrue. Samjare li iĝis kapitulano katedrala en Augsburg; tie li nomumiĝis en 1859 eĉ dekano katedrala.

Lia ĉefverko estis grandega leksikono pri sanktuloj, *Vollständiges Heiligenlexikon*. Ties unuan volumon li faris kun Franz Joseph Heim. Post la morto de Stadler daŭrigis la laborojn Johann Nepomuk Ginal (por la volumoj IV kaj V).

Honoroj
-------

* nomo de la bazlernejo kaj realisma lernejo en la naskiĝurbo por Stadler
* nomo de strato por li en Parkstetten
* kavaliro de la Reĝa-bavaria meritordono (1-a klaso)

Verkoj
------

* *Vollständiges Heiligen-Lexikon oder Lebensgeschichten aller Heiligen, Seligen etc. aller Orte und aller Jahrhunderte […].* Augsburg 1858–1882 (interrete ĉe Zeno.org); dua eldono de la represo, Hildesheim 1996, antaŭparolo interrete
	+ elŝuto

Literaturo
----------

* Art. „Stadler, Johann Evangelist" fare de Franz Heinrich Reusch. Ĉe: *Allgemeine Deutsche Biographie*, vol. 35 (1893), p. 381–382 (tie ĉi interrete)
* Ott, M. (1912): "John Evangelist Stadler". Ĉe: The Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. (tie ĉi interrete)
* Konrad Rothammer etbiografio

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informoj pri Johann Evangelist Stadler en katalogo de la Germana Nacia Biblioteko (germane)

Notoj
-----

1. ↑  pri la laboro de Stadler

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 846257
* GND: 128912006
* LCCN: n82154645
* VIAF: 15834697
* ISNI: 0000 0000 8359 8626
* MBA: a580dde3-b705-453c-b3a7-1e490b3f93df
* NKC: mzk2016928497
 |
**Alan CROSS** estas kanada radiofonia dissendisto kaj verkisto pri populara muziko. Li estas la nuna programa direktoro de CFNY-FM en Toronto (Ontario). Li realigas la programon, *The Ongoing History of New Music* (La daŭra historio de nova muziko).

Alan Cross loĝis origine en Stonewall, urbeto en Manitobo. Lia radiofonia kariero komenciĝis ĉe la studenta radiostacio de Universitato de Vinipego. Poste, li laboris ĉe aliaj radiostacioj en Selkirk (Manitobo), Kenora (Ontario), kaj Brandon (Manitobo).

Li eklaboris ĉe CFNY la 3-an oktobro 1986 kiel nokta anoncisto. Post tri jaroj, li komencis labori dum pli bonaj horoj. En februaro 1993, li kreis la programon *The Ongoing History of New Music*.

Cross foriris CFNY-on en 2001 por iĝi la programa direktoro ĉe alia radiosacio, CJXY-FM en Hamiltono (Ontario). Li revenis al CFNY en januaro de 2004.

Libroj
------

* *The Alternative Music Almanac* (1995)
* *The Making of Pretty Hate Machine and The Downward Spiral* (1996)
* *Over the Edge: The Revolution and Evolution of New Rock* (1997)
* *20th Century Rock and Roll: Alternative Rock* (2000)

Eksteraj ligiloj (anglaj)
-------------------------

* Alan Cross ĉe Edge 102 Arkivigite je 2008-02-10 per la retarkivo Wayback Machine
* Alan Cross ĉe SpiritOfRadio
* Ongoing History of New Music ĉe 99.3 CFOX Arkivigite je 2007-10-26 per la retarkivo Wayback Machine


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 230502
* LCCN: no96013725
* VIAF: 38966014
* ISNI: 0000 0000 7415 6762
* MBA: 2388e555-552e-4243-8c41-d5f120248651
 |
**Axel Gabriel WALLENSKÖLD** (1864–1933) estis Finna lingvisto, kiu helpis Idon en Finnlando en 1910-a kaj 1920-aj jaroj.

Liaj verkoj koncernantaj Idon:

* 1913: "Mondlingva penso en niaj tagoj" (Svede: *Världsspråktanken i våra dagar*) – Finsk Tidskrift (74): 83–93.
* 1922: "Malgranda lernolibro de Ido por memlernado" (Svede: *Kortfattad lärobok i ido för självstudium*) – Helsingfors. H. Schildt.

Wallensköld diplomitiĝis en 1891, samjare docento pri latinidaj lingvoj kaj ekstra-profesoro en 1905 ĉe Universitato de Helsinki. De 1915 ĝis 1929 li laboris kiel ĉef-profesoro. Lia ĉefa lingvo estis la Franca kaj preskaŭ tuta lia scienca verko koncernas francan lingvon.

Wallensköld estis tre laborema sciencisto. De 1902 ĝis 1925 li funkciis kiel prezidanto de la Nov-filologia Societo (en Franca lingvo: *Société néo-philologique*), kiu koncentriĝas - ankaŭ nun - en la Franca, Angla kaj Germana lingvoj. De 1891 ĝis 1906 li estis reprezentanto de la grupo de nobeloj kaj kavaliroj en la ŝtata dieto (antaŭ moderna parlamento Finnlanda). De 1910 ĝis 1933 li laboris kiel kasisto de la Sveda Literatura societo (*Svensk Litteratursällskap*). De 1916 ĝis 1926 li estis prezidanto de la direktoraro de la Svedlingva teatro. De 1930 ĝis 1933 li funkciis kiel kanceliero de la Sveda Universitato en Turku. Axel Wallensköld estis ankaŭ la reprezentanto de Finnlando en ĝia komitato de la Ligo de Nacioj.

En la printempo 1919 en Finnlando naskiĝis en ĵurnaloj debato pri Ido kaj Esperanto. Tre fervora skribisto en tiu debato estis Hjalmar Eklund. Instaliĝis komitato por pritrakti, kiel la ŝtato devus rilati al Ido kaj Esperanto. En tiu komitato Axel Wallensköld estis la reprezentanto de Ido kaj Gustav John Ramstedt la reprezentanto de Esperanto. La prezidanto de la komitato estis senatano kaj lingvisto E. N. Setälä, la patro de la fama Esperantisto Vilho Setälä, do la rilato en la komitato estis 1 : 2 favoranta Esperanton. La komitato ne povis aŭ volis solvi, kiu lingvo estas pli bona, sed ĝi deklaris, ke la libera konkuro inter la helplingvoj solvos, kiu lingvo devos survivi.

Ŝajnas, ke Axel Wallensköld ne-ageme propagandis Idon publike en la socio kaj lingvaj societoj. En la fino de la 1920-a jardeko li restis silenta. En 1921 lia kolego Uno Lindelöf skribis en *Finsk Tidskrift* kontraŭ helplingvoj. En 1924 liaj kolegoj verkis festlibron por li, sed nenion skribis pri lia agado en Idistaj aferoj. Kelka tempo antaŭ lia morto li verkis artikolon pri la nova helplingvo Novial: *Ett nytt internationellt hjälpspråk: Novial*. – Finsk Tidskrift 1930, numero 108: 280–287). En tiu teksto li apogis Novialon.


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 148709
* GND: 117561509
* LCCN: no98112398
* VIAF: 89209749
* ISNI: 0000 0000 8065 4784
* SUDOC: 031682855
* BNF: 12285142v
* NLA: 35904943
* BIBSYS: 1054807
 |
**Béla Bartakovics** [bartakoviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bartakovics Béla** estis hungara pastro, kanoniko de Esztergom, ĉefepiskopo, membro de Hungara Scienca Akademio.

Béla Bartakovics
Béla Bartakovics jam kiel maljuna
Béla Bartakovics  naskiĝis la 10-an de aprilo 1792 en Hungara reĝlando, en Felsőelefánt (nuntempa Horné Lefantovce en Slovakio). Li mortis la 30-an de majo 1873 en Eger.

Biografio
---------

Béla Bartakovics lernis por iĝi pastro en la aktuala hungara ĉefurbo Pozsony, poste li pristudis filozofion en Nagyszombat, teologion en Vieno. Li pastriĝis en 1815. Baldaŭe li atingis diversajn ekleziajn rangojn kaj postenojn, fine li estis ĉefepiskopo de Eger en 1850. Li ĉeestis en 1847 kaj en la sekva jaro en kunsidoj de la hungara parlamento. Li estis mecenato de lernejoj kaj similaj institutoj.

Verkaro (elekto)
----------------

* *Dictio qua vener. clero vicarialis districtus Tirnaviensis die 27. martii 1845. Tirnaviae supremum sibi valedicenti respondit.* (1845)
* *Brevis notitia historica archi-episcopatus Agriensi*
* diversaj ekleziaj paroladoj

Fontoj
------

* Hungarlingva Vikipedio
* biografio hungare

* Kategorio Béla Bartakovics en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Albert PÁKH** [pAk], hungare **Pákh Albert** estis advokato, membro de Societo de Dekopo, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio, membro de Societo Kisfaludy. Lia patro estis Mihály Pákh.

Albert Pákh naskiĝis en Rozsnyó (nuntempa Rožňava en Slovakio), en la 11-an de marto 1823, mortis en Pest (urbo) en la 10-an de februaro 1867.

Biografio
---------

Albert Pákh frekventis la lernejojn en Rozsnyó, Miskolc, Igló, Lőcse, poste li studis teologion en Sopron. Tie en 1841 li deklaris sian poemon. Poste li iĝis advokato en Debrecen, dume iomete li verkadis.

En 1844 en Pest li estis helpadvokato, tamen poste li elektis la literaturadon kaj verkis en diversaj revuoj. Post 2 jaroj li aniĝis en Societo Dekopo kaj li komune loĝadis kun Sándor Petőfi. En 1847 ĝis sia morto ricevis gravan malsanon, tial li iris al diversaj kuraclokoj en Aŭstrion. La hejmenveno okazis nur en 1850. Poste denove li verkadis ĝismorte. Li fondis ankaŭ sukcesan gazeton Vasárnapi Újság.

Albert Pákh

* Kategorio Albert Pákh en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 293048
* GND: 1024917681
* VIAF: 121434196
* ISNI: 0000 0000 7925 8768
 |
**Ödön Kaposy K.** [kapoŝi kA], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kaposy K. Ödön** estis hungara pentristo, instruisto, verkisto. Lia origina familia nomo estis *Klaszek* [klasek].

Ödön Kaposy K.  naskiĝis la 14-an de aprilo 1914 (laŭ alia informo la naskiĝtago estas la 23-a) en Budafok, li mortis la 9-an de oktobro 1996 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ödön Kaposy K. frekventis lernojaron en 1938 en Belarta Altlernejo de Budapeŝto (liaj instruistoj estis Gyula Rudnay kaj Bertalan Karlovszky), poste li daŭris la lernadon en *Accademia di Belle Arti*en Venecio. Li restis en Venecio, iom post la 2-a mondmilito li hejmenvenis kaj li instruis en mezlernejo. Li studvojaĝis en Italio, Grekio, Turkio, Hispanio, Sirio, Egipto, Maroko kaj Libio. Dum la Hungara revolucio de 1956 li disidis al Londono. En 1980 li hejmenvenis kaj aliĝis al la hungaraj pentristaj rondoj.

Somere dum la lernojaroj li bicikle vagabondadis al pluraj landoj, pri la aventuroj li eldonis librojn kun siaj ilustraĵoj.

El solaj ekspozicioj
--------------------

* Budapeŝto (1948, 1953)
* Londono (1957, 1962)
* Leiden (1960, 1961)
* Montrealo (Kebekio), Vaŝingtono (1961)
* Bruselo (1965, 1966)

El kolektivaj ekspozicioj
-------------------------

* Arthalo Budapeŝto (1953)
* Szigetvár (1986)

Elektitaj pentraĵoj
-------------------

* Narancssárga kör, kék fél elipszisekkel (1965)
* Piros kör jobbra fenn (1972)
* Hegedû, tükör (Metafizika I.) (1981)
* Önarckép (Memportreto) (1989)
* Piros kör kék metszéssel (1990)
* Európa elrablása (1994)
* Portreto pri Hemingway (1995)
* Beszélgetés egy londoni kávéházban
* Visszapillantó akt
* Bárkák a Temzén
* Marokkói piac

Liaj elektitaj libroj
---------------------

* *Csavargó voltam*
* *Kerékpáron Afrikában*
* *Nyomok a mocsárban*
* *Vadvizeken*

Fontoj
------

* hungarlingva biografio Arkivigite je 2018-05-22 per la retarkivo Wayback Machine
* hungarlingva biografio


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 612389
 |
**Albert Rhys Williams** naskiĝis en *Grinviĉo* (Greenwich), Ohio, Usono la 28-an de septembro 1883, mortis la 27-an de februaro 1962 en *Ossining*, Novjorkio. Li estis filo de la loka kongregacia preposto.

Vivo kaj kariero
----------------

Li diplomiĝis en la konektikuta teologia seminario kiel sacerdoto, finis la universitatojn en Kembriĝo (Cambridge), Anglio, en Marburgo, Germanio. Kelkajn jarojn poste li servis kiel presbitero en Novjorko.

En 1917 aperis lia unua verko – "En ungoj de la germana aglo", kiu havis sukceson ĉe publiko. Tiam komenciĝis lia verkista kariero.

foto de *Albert R. Williams* farita ĝis 1923Junie de 1917 li venis Petrogradon, Rusio kiel raportisto de la novjorka ĵurnalo *"The New York Evening Post"*. Li tie atente observis Oktobra Revolucion kaj eĉ konis multajn ĝiajn gvidantojn, inkluzive Lenin.

Reveninte Usonon en 1918 li ofte propagandis kontraŭ invado de usonaj militistoj en Sovetan Rusion. Li publikigis pamfletojn *"76 demandoj kaj respondoj pri bolŝevikoj kaj Sovetoj"*, *"Soveta Rusio kaj Siberio"*, kiuj havis grandan sukceson.
Li ankaŭ verkis libron *"Lenin. La homo kaj lia laboro"*, kiu estis la unua biografio de la gvidanto de Soveta Rusio eldonita en Usono. Same sukcesis lia verko *"Tra la rusa revolucio"* aperigita en 1921.

Ekde 1932 li loĝis kune kun sia familio en Karmelo, Kalifornio. Dum multaj jaroj Williams kun laŭdo lekciis kaj verkis pri Sovetunio, kiun li trifoje revizitis (en 1936, 1937, 1959).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Albert Williams en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Unuetaĝa Usono


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 256692
* GND: 1047980649
* LCCN: n50024702
* VIAF: 64592763
* ISNI: 0000 0000 8144 6135
* SUDOC: 147653428
* BNF: 126464674
* NDL: 00527349
* BIBSYS: 3027137
* NKC: skuk0001490
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Ĉudomir** (bulgare *Чудомир*, naskiĝis la 25-an de marto 1890, mortis la 26-an de decembro 1967), naskonomo ***Dimitar Ĥristov Ĉorbaĝiev*** (cirile Димитър Христов Чорбаджиев) estis bulgara verkisto kaj pentristo.

Li estas fama pro siaj noveloj kiel "mi estas neniu el ili" ("Не съм от тях") kaj "Tieuloj" ("Нашенци"), en kiuj li satire fokusigis la homajn malfortojn kaj politikajn malvirtojn de lia tempo.

Biografio
---------

Ĉudomir naskiĝis en vilaĝo Turia (Bulgara Reĝlando) la 25-an de marto 1890 kaj mortis en Sofio (Popola Respubliko Bulgario) en 1967. Li estis unu el kvin infanoj en la familio de Maria Donĉeva kaj Ĥristo Ĉorbadjiski. Ĝis la aĝo de 16 jaroj, li studis en loka lernejo. En 1913 li studentiĝis ĉe la nacia pentrista altlernejo en Sofio. Li partoprenis en la Balkanaj militoj kaj la Unua Mondmilito. En 1921 li geedziĝis kun Marija Nonova. Li estis bazlerneja instruisto dum 13 jaroj (1920-1933) en Kazanlako. De 1929-1930 Ĉudomir specialiĝis pri desegnado en Parizo. Ĝis sia morto li estis la prezidanto de la biblioteko 'Iskra' kaj direktoro de la etnografia muzeo en Kazanlako.

Bildaro
-------

* la nuna muzeo Ĉudomir pri li en Kazanlakola nuna muzeo *Ĉudomir* pri li en Kazanlako
* la urba etnografia muzeo, kiun li estrisla urba etnografia muzeo, kiun li estris
* ĉeĝardenaj balkonoj de la muzeo pli detaleĉeĝardenaj balkonoj de la muzeo pli detale

* Kategorio Ĉudomir en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 577463
* GND: 119413973
* LCCN: n81028264
* VIAF: 22950939
* ISNI: 0000 0001 1045 2244, 0000 0003 6857 6391
* LIBRIS: 105457
* SUDOC: 129101702
* BNF: 131753576
* NKC: xx0000665
 |