recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Samper de Calanda** [samPER dekaLANda] estas urbo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la nordorienta parto de la nordorienta komarko *Bajo Martín*, kies administracia ĉefurbo estas Híjar, dum la kultura ĉefurbo estas Albalate del Arzobispo.

Geografio
---------

Ĝi estas je 155 km de Teruelo, provinca ĉefurbo, sur 258 msm de altitudo.​ La municipa teritorio estas inter tiuj de Castelnou (norde) kaj de Híjar (sude). La municipa teritorio estas en la nomata Dezerto de Calanda, arida zono de malabunda precipitaĵo, mildigita nur per la rivero Martín, kiu trapasas la teritorion okcidente. La altitudo gamas inter 440 m oriente kaj 200 m borde de la rivero.

Samper de Calanda estas atingebla laŭ la regiona ŝoseo A-224 el Castelnou kaj Jatiel (nordoriente) kaj de Híjar (sudokcidente). 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| *Nordokcidente:* Jatiel | *Norde:* Castelnou | *Nordoriente:* Escatrón (Zaragoza) |
| *Okcidente:* La Puebla de Híjar kaj Híjar |  | *Oriente:* Alcañiz |
| *Sudokcidente:* Híjar | *Sude:* Híjar | *Sudoriente:* Alcañiz kaj Híjar |

Historio
--------

La konkero de la zono fare de kristanoj estis farita de Ramon Berenger la 4-a. 

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Samper de Calanda pro rura elmigrado oni malaltiĝis ĝis nunaj 731 loĝantoj.

Aktualo
-------

Bazo de ekonomio nun estas malmulta agrikulturo (ĉefe cerealoj, sed ankaŭ iom da vitejoj, legomoj), forstado, ĉasado kaj brutobredado (ŝafoj, porkoj kaj kaproj). Nune gravas rura turismo. 

Estas altiraĵoj en la urbo, nome la preĝejo kun ceramika kupoltegmento kaj dutura fasado, kaj piedirado tra proksimaj naturaj lokoj ktp.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Teruelo

Notoj
-----

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 801397
* VIAF: 316732907
 |
***Karnavalo de Arlekeno*** (katalune: *Carnaval d'Arlequí*) estas pentraĵo sur kanvaso de Joan Miró realigita inter 1924 kaj 1925. Ĝi estas unu el la plej gravaj pentraĵoj de la superrealisma periodo de la artisto.

Historio
--------

Unu el la plej interesaj pentraĵoj de Miró dum lia superrealisma periodo estas sendube *Karnavalo de Arlekeno* (1925). Temas pri tute superrealisma pentraĵo kiu akiris grandan sukceson en la kolektiva ekspozicio « Peinture surréaliste » (Superrealisma pentrado) de "Galerio Pierre" (Parizo). Ĝi estis ekspoziciita flanke de verkoj de Giorgio de Chirico, Paul Klee, Man Ray, Pablo Picasso kaj Max Ernst. 

Tiu pentraĵo estas konsiderata kiel apogeo de la superrealisma periodo de Joan Miró. Realigita de 1924 ĝis 1925, la majstro realigis ĝin dum ekonomie malfacila epoko de sia vivo kiam li suferis, interalie, de malnutrado kaj al kiu la temo de la verko estas ligita:

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Mi provis transskribi la halucinojn kiujn malsato produktis. Mi ne pentris tion kion mi vidis en sonĝo, kiel dirus hodiaŭ Breton kaj liaj kunuloj, sed tion kion malsato produktis: formon de tranco similan al tio kion sentas orientanoj **"** |
| — Joan Miró |

 |

La ĉefaj personoj de la pentra komponaĵo estas aŭtomato kiu ludas gitaron kaj arlekeno kun grandaj lipharoj. Oni ankaŭ notas multajn detalojn el la imago dismetitaj sur la tuta pentraĵo: birdo kun bluaj flugiloj elirinta el ovo, paro da katoj ludantaj per lan-pilko, fluganta fiŝo, insekto eliranta el ludkubo, ŝtupetaro kun granda orelo, kaj, en la supra dekstra parto, oni vidas tra fenestro konusan formon supozatan reprezenti Eiffel-Turon.

Bibliografio
------------

* Malet, Rosa Maria.  (1992) *Joan Miró* (katalune). Barcelono: Edicions 62. ISBN 84-297-3568-2.
* Rebull Trudell, Melania.  (1994) *Joan Miró* (katalune). Barcelono: Globus y Ediciones Polígrafa. ISBN 84-88424-96-5.

Referencoj
----------

1. ↑  Permanyer, Lluís (1978). "Revelaciones de Joan Miró sobre su obra", *Gaseta ilustrada* (hispane), p. 46–47.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Foto de la pentraĵo Arkivigite je 2016-08-21 per la retarkivo Wayback Machine

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Le Carnaval d'Arlequin en la franca Vikipedio.*
Teodor Axentowicz, *Anakoreto*, 1881
**Anakoretoj** (greke *ἀναχωρητής*, anaĥoretés, persono retiriĝinta) estas homoj kiuj en soleco malĝenite faras meditadon kaj edifajn ekzercojn. Oni ne konfuzu anakoreton kun ermito, kiu povas preferi vivon en komunumo kun aliaj meditantoj.

Origino
-------

Iliaj bibliaj antaŭuloj konsideratas Elija kaj Eliŝa, sed ankaŭ Johano la Baptisto. La kristana anakoreteco datumas el la tempo de la persekutado de kristanoj; en la dezertoj de Egipto, Sirio kaj Palestino vivis centoj da anakoretoj sin mempunantaj laŭ maniero ofte tre strange. Iliaj finaj celoj estis la kompleta pent-abstemio kiel ankaŭ la mistikisma unuiĝo kun Dio.

Aparte en orientaj landoj la influo de anakoretoj, kiujn multis taksis sanktuloj, estis grandega. Pro kresko de la nombro da kandidatoj estiĝis inter ili etaj komunumoj, kies anoj ekkonstruis siajn ĉelojn ĉirkaŭ komuna kapelo. Tiaj setlejoj nomiĝis greke *laŭraj*. El ili estiĝis en egiptia Tebaido la unuaj monakejoj. Post kiam ili pli kaj pli gravis la aŭtoritato de la anakoretoj perdiĝis. Modelo de tiu ĉi movado estis ankaŭ Sankta Antonio la Granda.

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 1. Leipzig 1905, p. 470, kio interrete legeblas tie ĉi.

* Kategorio Anakoreto en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **analiza psikologio** respektive **kompleksa psikologio** – germane *Analytische Psychologie* aŭ *Komplexe Psychologie* – estas psikoterapia kaj psikologia skolo, kiu fondiĝis de Carl Gustav Jung post ties malkonsentiĝo kun Sigmund Freud dum la jaro 1913.

Samkiel la skolo individua psikologio de Alfred Adler, plia eksa disĉiplo de Sigmund Freud, la analiza psikologio apartenas al la profunda psikologio.

La analiza psikologio apartenas al la tiel nomataj "komprenigaj terapioj", kiuj celas doni al la malsanulo komprenon pri sia psika sufero kaj per tiu kompreno ebligi ŝanĝojn en perceptado kaj konduto. Malgraŭ tiu granda signifo de la kompreno, dum la konkreta evoluo de la terapio aparte akcentiĝas la ekestanta interhoma rilato inter terapiisto kaj terapiato kaj la analizo de tiu rilato. La celo estas iniciati kaj antaŭenigi proceson de psika konfliktado kaj fine paciĝo (ofte kun la imagoj de la gepatroj). Kiel en la aliaj skoloj de profunda psikologio, unu el la bazaj konceptoj de la analiza psikologio estas, ke psikaj perturboj kaŭziĝas per nekonscia konflikto inter plenumo aŭ forŝovo de instinkto (Freud) respektive la pli-ol-kompenso de sentoj de malsupereco (Adler). Jung kaj Freud supozas la komencon de psika perturbo plejparte en la infaneco, dua range laŭ Jung en la mezo de la vivo, kiam kadre de la daŭra procezo de individuiĝo novaj vivoceloj gvidas al psikaj konfliktoj.

La analiza psikologio vidas sin kiel terapio orientita en la estonton: Simptomoj de psika malsano ne nur estas avertiloj pri pasinta damaĝo, sed samtempe ankaŭ enhavas la strebon pri io nova, pozitiva. Sekve la terapiaj metodoj pli akcentas la rigardon en la estonton ol tiun en la pasinton.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Analiza psikologio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* paĝoj de la Internacia Asocio pri Analiza Psikologio (IAAP)
* DGAP paĝoj de la Germana Societo pri Analiza Psikologio
* paĝoj de la Internacia Seminario pri Analiza Psikologio (ISAP) en Zuriko Arkivigite je 2008-10-11 per la retarkivo Wayback Machine
* ampleksa usona paĝaro pri C. G. Jung
* superrigardo "kolektitaj verkoj de C. G. Jung" (en la germana) Arkivigite je 2008-05-12 per la retarkivo Wayback Machine
Defenda sinteno de Misisipa aligatoro, nome Malplej zorgiga specio.
Plenkreska oliveca paviano purigaranĝas junulon ĉe Ngorongoro, same Malplej zorgiga specio.
**Malplej Zorgiga** aŭ en la angla **Least Concern** (**LC**) estas kategorio de la IUKN atribuita al specio aŭ pli malalta taksono kiu estis pritaksata, sed ne taŭgas por iu ajn alia kategorio. Tiele tiu estas taksata nek kiel minacata, Preskaŭ Minacata, nek kiel (antaŭ 2001) Konservodependa. Multaj komunaj specioj kiaj ekzemple la Rokkolombo, la Ordinara junipero, la Homo, la Ruĝa milvo, la Alciono aŭ la Eŭropa leporo estas konsiderataj kiel membroj de la kategorio de Malplej Zorgiga.

Specio ne povas esti asignita kiel Malplej Zorgiga krom se ĝi havis ilian loĝantaran statuson taksita. Tio estas, necesas adekvata informo, takso de ĝia risko de malapero bazita sur ĝia distribuado kaj/aŭ loĝantara statuso.

Ekzemploj
---------

* **Malplej zorgigaj**: ne estas tuja minaco por la survivado de la specio. Ekzemploj: Misisipa aligatoro, Larĝbeka korvo, Barata pavo, Anuba paviano, Blankkapa maraglo, Bruna urso, Bruna rato, Griza bradipo, Kanada ansero, Kanbufo, Palumbo, Pumo, *Rana temporaria*, ĝirafo, Lupo, Hejma muso, Gulo, Homo, Palmokakatuo, Platbeka anaso, Surikato, Muta cigno, Ornitorinko, Ruĝbeka teksbirdo, Jamajka buteo, Rokkolombo, Makao, Suda marelefanto, Laktoŝarko, Venezuela hurlulo

Notoj
-----

1. ↑  IUCN 2009.2, Abramov, A. Belant, J. & Wozencraft, C. 2009, 9561, Gulo gulo, 2010-01-25.

* Kategorio Malplej zorgiga en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Malpezmetaloj en la kemia tabelo| H |  |  |  | He |
| Li | Be | B | C | N | O | F | Ne |
| Na | Mg | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| K | Ca | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| Rb | Sr | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| Cs | Ba | \* | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| Fr | Ra | \*\* | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg |
|   |
|   | \* | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu |
|   | \*\* | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr |

**Malpezmetaloj** aŭ **malpezaj metaloj** estas tiuj metaloj aŭ alojoj, kies denso estas malpli ol 5 g/cm³.[1][2] Ĉiuj aliaj metaloj estas pezmetaloj.[1]

Malpezmetaloj estas vaste uzataj en konstruado, aparte de veturiloj, medicinaj protezoj kaj multaj aliaj produktoj. Teknike gravas aparte aluminio, magnezio, titanio kaj - malpli vaste aplikataj - berilio kaj litio kaj pliaj elementoj kiel malaltkoncentritaj komponaĵoj de alojoj. La prilaboro de malpezmetaloj esence egalas al tiu de metaloj ĝenerale.

Listo de malpezmetaloj
----------------------

Kompleta listo de elementaj malpezaj metaloj kaj ilia denso je 20 °C:

**Alkalaj metaloj:**

* Litio: 0,53 g/cm³
* Natrio : 0,97 g/cm³
* Kalio: 0,86 g/cm³
* Rubidio: 1,53 g/cm³
* Cezio: 1,90 g/cm³
* Franciumo: 1,87 g/cm³

**Teralkalaj metaloj:**

* Berilio: 1,85 g/cm³
* Magnezio: 1,74 g/cm³
* Kalcio : 1,54 g/cm³
* Stroncio : 2,63 g/cm³
* Bario : 3,65 g/cm³

**Transirmetaloj:**

* Skandio: 2,99 g/cm³
* Itrio: 4,47 g/cm³
* Titanio 4,51 g/cm³

**Elemento de la Boro-grupo**

* Aluminio: 2,70 g/cm³

Brulo de malpezmetaloj
----------------------

Se malpezmetaloj estas iel trafitaj de brulo, **nepre NE uzu akvon** por estingi la fajron **!**
Malpezaj metaloj, aparte la alkalaj kaj teralkalaj, reagemas kun H2O tre fervore, dum la reago la metaloj kombiniĝas kun oksigeno kaj liveras liberan hidrogenan gason, kiu siaflanke eksplodante reagas kun aera oksigeno.

Por estingi la brulon, oni uzu *estingan pulvoron* (natria karbonato), sekan cementon, sekan sablon aŭ noblajn gasojn.

Vidu ankaŭ
----------

* pezmetaloj

Notoj, referencoj
-----------------

1. 1 2  A.F. Holleman und N. Wiberg: *Lehrbuch der Anorganischen Chemie.* 102. Auflage, S. 1141, Berlin 2007, Walter de Gruyter, ISBN 978-3-11-017770-1.
2. ↑  Wissenschaft-Online-Lexika: *Eintrag zu Leichtmetalle im Lexikon der Chemie*, abgerufen am 16. April 2009
Frydman troviĝas en la ruĝa provinco
Preĝejo de Frydman
**Frydman**, hungare **Frigyesvágása** estas malgranda vilaĝo en Pollando, en provinco Malgrandopolio, en vojevodio Nowy Sacz, en Distrikto Nowotarski.

* Areo:  km²
* Loĝantaro: 1600
* Poŝtkodo:
* Telefonprefikso: +(48)18
* Aŭtokodo: KNT
* koordinatoj:

Situo
-----

La vilaĝo situas en Karpatoj, laŭ rojo nomata *Bialka*, laŭ flankovojoj. Spišská Stará Ves troviĝas 16 km-ojn for.

Historio
--------

Figuro Friedrich fondis la vilaĝon en 1308. En 1673 jam troviĝis tie etaĝa kastelo de familio Máriássy. Ĝis 1920 la vilaĝo apartenis al Hungario, al Szepes (reĝa departemento), al distrikto de Szepesújfalu, poste al Pollando. En 1939 Slovakio okupis la vilaĝon kaj ĝis 1945 apartenis al Slovakio.

Vidindaĵoj
----------

* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Stanislaw el komence de la 14-a jarcento, barokiĝis en 1757
* apuda kapelo omaĝe al Dipatrino
* akvorezervujo

* Kategorio Frydman en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La adjektivo **analoga** havas plurajn signifojn.

Botaniko
--------

En botaniko nomiĝas **analogaj** tiaj kreskaĵopartoj en diversaj organismoj, kiuj havas similan formon kaj rolon, sed kiuj povas esti tute ne homologaj (t. e. kies loko en la disvolviĝa kaj struktura skemo de la planto estas la sama). Ekzemple ĉiuj pikiloj estas analogaj, sed ili povas esti homologaj je folioj, dornoj (ĉe rozujoj), je branĉetoj (ĉe prunelarbo), je glumoj, ktp. Inverse, organoj homologaj povas preni en la evoluo de diversaj specioj tute malsamajn aspektojn kaj ludi tute malsamajn rolojn.

Tekniko
-------

En tekniko (Elektrotekniko, Elektroniko k. a.) nomiĝas **analoga** tia grando, kiu estas esprimata aŭ funkcias pere de kontinue ŝanĝeblaj kvantoj. La malo de *analoga* estas cifereca.

Analogeco
---------

Analogeco estas parta simileco en la uzmaniero aŭ destino de malsamspecaj aferoj. Komparu kun analogio

Vidu ankaŭ
----------

* Analoga en la Vikivortaro (Universala vortaro)

* analogio
* cifereca


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.



|  |  |
| --- | --- |
| Helppaĝo pri apartigiloj | **Ĉi tiu paĝo estas apartigilo: listo de artikoloj kun sama aŭ preskaŭ sama titolo.**
Se vi venis ĉi tien per ligilo en artikolo, bonvolu direkti tiun ligilon rekte al la celita paĝo. |
Sankta Maria de l' Floro en Florenco kun kupolo kaj sonorilturo laŭ planoj de Brunelleschi resp. Giotto
La **frurenesanco** kiel unua fazo de renesanco daŭris en Italujo de 1420 ĝis 1500 kaj norde de la Alpoj de1520 ĝis 1555. La komenco de renesanca ppensado kaj sentado estas retroveblaj jam ĉe Petrarca kaj Boccaccio. La frurenesanco sekvis post la gotiko kaj komenciĝis unue en Florenco dum la frua 15-a jarcento. En Italujo do oni diras *quattrocento*.

La movado sin nutris el diversaj fontoj. Esencaj estis la centra perspektivo, por kiu oni unuafoje formulis matematikajn leĝojn, kaj la revivigo de la antikva arto. Kristana simbolaro de gotiko ankoraŭ plejparte regis la celon kaj karakteron de la verkoj, sed ekde la inventado de la centra perseptivo fare de Filippo Brunelleschi kaj Leon Battista Alberti nun por multaj bildoj ankaŭ la alproksimiĝo al la realeco pligraviĝis. Al la plej gravaj artistoj tiuepokaj apartenas interalie Donatello, Paolo Uccello, Sandro Botticelli, Giovanni Bellini, Andrea Mantegna, Andrea del Verrocchio kaj Jan van Eyck.

La altrenesanco postsekvas la frurenesancon.

Literaturo
----------

* Giorgio Vasari: *Le Vite de’ più eccellenti architetti, pittori, et scultori italiani, da Cimabue infino a’ tempi nostri*. Florenco 1550.
* Jacob Burckhardt: *Die Kultur der Renaissance in Italien*. Bazelo 1860.
La **Kastelo de Berkesz** (konata ankaŭ pri la iama posedanto *Vay* estas historia monumento en vilaĝo Berkesz.

La kastelo en 1894
Aerfoto pri kastelo en Berkesz
Parko antaŭ la kastelo

Historio
--------

La familio Vay konstruigis la klasikisman kastelon kune kun parko ĉ. en 1815. Historio de la kastelo ne diferencas de la ceteraj hungaraj kasteloj en la 20-a jarcento, do ankaŭ tie en 1944 ĝi estis prirabita, poste ŝtatiĝo okazis. Inter 1954-1999 geinfanoj vivis en la kastelo, poste ĝi ne estis uzata. En la 2010-aj jaroj unu el la aloj estis renovigita kaj instituto ricevis tie lokon. Onidire ankaŭ la ceteraj kastelpartoj renoviĝos.

Konstruaĵo
----------

La etaĝa kastelo situas sola en la parko kaj formas majusklan U. La fasado estas simetria, la meza parto iom reliefas kaj antaŭe estas malferma balkono, kiun tenas 8 kolonoj. Tie estas la ĉefenirejo.

Parko
-----

En la parko interne troviĝas artefarita lago. Apud la kastelo estas geometria ĝardeno kun floroj. Ankaŭ kapelo estas apartenaĵo de la parko. La plej oftaj arboj estas eskuloj kun 35 m altaj, platanoj, ulmoj, kverkoj, poploj, alnoj, tilioj, pinoj. Ne hazarde, ke en tiu loko multe da birdoj nestas.

Fontoj
------

* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj Arkivigite je 2018-07-20 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare kun foto


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Difino kaj historio
-------------------

La historio de la universo klarigeblas per la modernaj astronomio kaj astrofiziko, dum arkeologio kaj historiscienco provas klarigi la historion de homaj socioj. En la fora pasinteco, kiam sciencoj ankoraŭ ne ekzistis, la komencojn de la mondo kaj de socio oni klarigis per mitoj.

La vorto **mito** estas ofte erare komprenita kun signifo **fikcio**, io kio neniam okazis. Mito estas vera metodo por pripensi la pasinton. Konata historiisto de religioj foje deklaris: "Mitoj sciigas nur tion, kio vere okazis." Ĉi tio ne signifas ke mitoj ĝuste klarigas tion, kio fakte okazis. Ĝi faras nur sugeston, tamen malantaŭ la klarigo estas tio, kion oni ne povas nek vidi nek ekzameni.

En antikva tempo niaj foraj prauloj, por klarigi por ili nekompreneblajn kaj misterajn eventojn, verkadis diversajn rakontojn kaj epopeojn, kiuj transdoniĝis de unu generacio al alia. Tiel aperis mitoj kaj legendoj. Mito estas tradicia rakonto pri la dioj aŭ praavoj kaj iliaj agoj en la komenco de la tempoj, plejofte kun religia, drameca karaktero. Mitoj respegulis fantastajn imagojn de antikvaj homoj pri la aranĝo de la universo, naturo kaj homa historio.

Mito estas neapartigebla de religio. Ambaŭ kredas je ekzisto de supernaturaj fortoj.
Unu el la plej bonaj mitaj libroj estas **Iliado** de Homero, kiu sciigas pri la Troja milito. Neniu leganto de la libro hodiaŭ akceptas la Homeran raportaĵon kiel historie faktan rakonton. Eble estas eta dubo, tamen che iuj tempoj antaŭ multaj jarcentoj Homero vivis kaj tie vere okazis milito inter la Grekaj civitoj kaj la loĝantoj de nordokcidenta Azio Malgranda.

Klasifiko de mitoj
------------------

Oni povas klasifiki mitojn laŭ temoj, priskribitaj en ili, menciindas mitoj pri

Deveno de la Universo - Deveno de la Tero - Tutmonda diluvo - Kreado de Homo - Fino de la mondo - Suno kaj Luno - Dioj kaj Herooj,

kiuj varias de unu popolo al alia.

Naciaj mitologioj
-----------------

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Nacia mito.
La plej konataj kaj riĉenhavaj naciaj mitologioj estas:

Sumera - Egipta - Greka - Romia - Skandinava - Orienta - Ĉina

Vidu ankaŭ
----------

* Mitoj pri kreo
* Mitologio (scienco)
* Filozofio
* Carl Gustav Jung
* Simbolo
* Antropologio
* Lucien Lévy-Bruhl
* Claude Lévi-Strauss
* Roland Barthes
* fikcio — listo de fikciuloj

* Kategorio Mito en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Mito en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)
**Acsád** [aĉAd], kroate **Aĉada** estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), en Distrikto Szombathely. La loknomo estas hungara praa nomo.

Katolika preĝejo en Acsád
Kastelo de Szegedy en Acsád

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 14 km²
* Loĝantaro: 660
* Poŝtkodo: 9746
* Telefonprefikso: 94
* Koordinatoj: 47°19′22″N 16°44'04″E

Situo
-----

Acsád situas sur tre mildaj deklivoj, laŭ flankovojoj, fervojo Sopron-Szombathely preteriras. La lasta urbo troviĝas 14 km-ojn.

Historio
--------

En Acsád loĝis pli frue romianoj. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1255 laŭ tiama hungara ortografio *"Achad"*.

Vidindaĵoj
----------

La mezepoka Preĝejo de Johano Baptisto (Acsád) trakonstruiĝis en baroka stilo. Alia vidindaĵo estas ankoraŭ Kastelo de Acsád. En la kasteloparko troviĝas maloftaj kaj malnovaj arboj.

Famuloj
-------

* en Acsád naskiĝis:
	+ aktoro Rezső Harsányi
	+ arkeologo Nándor Fettich
	+ György Tóth (astronomo)
	+ kuracisto Béla Rákosi
	+ verkisto Jenő Rákosi

Fontoj
------

* Hungara Vikipedio
***ActionAid*** estas internacia ne-registara organizaĵo kies asertita unuaranga celo estas labori kontraŭ malriĉeco kaj maljusteco tutmonde.

*ActionAid* estas federacio de 45 oficejoj de diversaj landoj kiuj laboras kun komunumoj, ofte pere de lokaj partneraj organizaĵoj, pri aferoj por disvolvigoj. Ĝi estis fondita en 1972 fare de Cecil Jackson-Cole kiel bonfara organizo profite al helpo al infanoj (origine nomata "Action in Distress") kiam 88 britaj subtenantoj patronis 88 infanojn en Barato kaj Kenjo, kun unuaranga fokuso por havigi al infanoj edukadon, kaj krome disponigi al ĉiuj aliron al homaj rajtoj, per asisto al tiuj kiuj suferas malriĉon, kiuj frontas diskriminacion, kaj ankaŭ al tiuj kiuj suferas pro maljusteco. ActionAid laboras kun ĉirkaŭ 15 milionoj da personoj en 45 diversaj landoj por helpi tiujn personojn.

Aktuale ties sidejo estas en Johanesburgo, Sudafriko kun aliaj oficejoj en Azio, Ameriko kaj Eŭropo. *ActionAid* estis la unua granda internacia ne-registara organizaĵo kiu translokigis sian sidejon el la tutmonda nordo al la tutmonda sudo. La nuntempa strategio de *ActionAid* celas "konstrui internacian scenejon por socia, ekonomia kaj media justeco, faritan de homoj loĝantaj en malriĉo kaj ekskludo".

Referencoj
----------

1. ↑   Who we are. ActionAid. Arkivita el la originalo je 2018-08-20. Alirita 2011-05-25.
2. ↑   What we do | ActionAid (angle). Arkivita el la originalo je 2017-11-13. Alirita 2017-11-20.
3. 1 2   Who we are | ActionAid (angle). Arkivita el la originalo je 2018-08-20. Alirita 2017-11-20.
4. ↑   Facilitating more than leading (angle). Alirita 2017-12-04.
5. ↑   'Internationalizing' your NGO: 4 lessons from ActionAid (angle). Alirita 2017-12-04.
6. ↑   Strategy 2028: Action for Global Justice. Arkivita el la originalo je 2018-08-20. Alirita 2017-12-04.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio ActionAid en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 705988
* MBA: 134f1a1a-6897-4457-b60b-cc386d89ef1f
 |
"**Ad calendas graecas**" (eldiru: Ad Kalendas grekas = prokrasti ĝis la senfino, do "neniam")[1] estas latinlingva lokucio, kaj havas la signifon de "neniam". La integra frazo estas "*ad kalendas graecas soluturos*" (= "intencitaj pagi ĉe la grekaj kalendoj").  

La frazo estis atribuata, de la romia historiisto Gajo Suetonio Trankvilo, al la imperiestro Aŭgusto Cezaro [2], kiun li ofte uzadus por indiki personojn kiuj ne intencis pagi siajn ŝuldojn.  

La subintencita "neniam" devenas el la fakto ke la kalendoj ekzistis nur en la Roma kalendaro (la unua tago de ĉiu monato, kiam la heroldo anoncadis al la popolo festojn, ludojn, tagojn faŭstajn kaj malfaŭstajn okazontajn dum la monato) kaj ne en la tiu greka: prokrasti pagon ĝis la grekaj kalendoj signifas "pagi neniam".

Notoj
-----

1. ↑  Aliaj piktoreskaj laŭsence tradukaj frazoj: "prokrasti ĝis la tago de Sankta Neniamo, prokrasti ĝis la triĵaŭda semajno ktp (kun subintencite "pagi".
2. ↑  *Vivo de la Cezaroj (De vita caesarum), 87.*

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de latinaj eldiroj
* Kalendoj
* Kalendaro
* Julia kalendaro
**Duklando Geldern** estas historia teritorio de la Sankta Romia Imperio en la Malsuprarejna-Vestfalia cirklo.

Geografio
---------

La duklando Geldern limiĝis norde kaj okcidente kun la princepiskopujo Utreĥto, oriente kun princepiskopujo Monastero, elektoepiskopujo Kolonjo same kiel kun la duklandoj Kleve kaj Jülich kaj en la sudo kun Duklando Brabanto, en la nordo kun Graflando Holando.

Ekde 1127 la graflando Zutphen estis en persona unio kun graflando (poste duklando) Geldern. La reganto titoliĝis "duko de Geldern kaj grafo Zutphen".

La duklando konsistis precipe el la distrikto Roermond (la supra distrikto), en kiu ankaŭ lokas la urbo Geldern (aliaj urboj: Erkelenz, Goch, Nieuwstad, Venlo, Straelen), Viersen kaj la tri malsupraj distriktoj Arnhem (Veluwe; suburboj: Elburg, Harderwijk, Hattem, Wageningen), Nimego (Betuwe; suburboj: Gendt, Maasbommel, Tiel, Zaltbommel) kaj Zutphen (suburboj: Doesburg, Doetinchem, Groenlo, Lochem). La supra distrikto ĉe la malsupra Rejno ambaŭflanke de la Mozo estis space separita de la tri ceteraj regionoj en la sudoriento de Nederland ĉe IJssel kaj Waal.

La nuna provinco Gelderlando en Nederlando kovras la tri antaŭe nomitajn malsuprajn distriktojn de la iama teritorio. La duklando nomiĝas laŭ la urbo Geldern en la distrikto Kleve en Germanujo.

Historio
--------

La Kontrakto de Venlo de la 7-a de septembro 1543 sigelis la finon de la duklando Geldern. Laŭ la kontrakto Duko Vilhelmo de Jülich-Kleve-Berg devis rezigni favore al Karlo la 5-a pri siaj pretendoj sur Duklando Geldern same kiel pri Graflando Zutphen. Krom tio la imperiestro devigis la dukon rekatolikiĝi kaj pribatali la reformacion.

Dukoj
-----

* Karlo de Egmond
* Oto la 2a (Geldern)
* Rajnaldo la 3-a (Geldern)

Vidu ankaŭ
----------

* Duklando Berg
* Duklando Jülich
* Duklando Kleve
* Elektoepiskopujo Kolonjo
* Graflando Mark
* Unuiĝintaj Duklandoj Jülich-Kleve-Berg

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Duklando Geldern en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* *Duklando Geldern.* En: *Meyers Konversations-Lexikon.* 4. Auflage. Band 7, Bibliographisches Institut, Leipzig 1885–1892,  S. 52.
* Historia Societo por Geldern kaj Ĉirkaŭaĵo
* Grafen kaj duko de Geldern (nederlandlingve) Arkivigite je 2007-02-16 per la retarkivo Wayback Machine
* Informas pri la monaĥejaro de malnova Duklando Geldern  Arkivigite je 2016-03-05 per la retarkivo Wayback Machine
* Historia mapo de la Malsupra Rejnlando en la jaro 1789


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 566738
* VIAF: 189852654
* SUDOC: 202902471
* BNF: 11684672g
 |
Germana vespo: Vespedoj estas unu el la taksonaj grupoj de *Aculeata*.
***Aculeata*** estas subklado de Himenopteroj. La nomo estas referenco al difina trajto de la grupo, kiu estas la modifo de ovodemetilo en pikilo (tiel, la grupo estis nomita "pikilaj vespoj", kvankam la grupo enhavas kaj formikojn kaj abelojn). Alivorte, la strukturo kiu estis origine por ovodemetado estis modifita por liveri venenon. Ne ĉiuj membroj de la grupo povas piki; granda nombro ne povas, ĉu ĉar la ovodemetilo estas modifita diference (kiel por ovodemeti en fendoj), ĉu ĉar ĝi perdiĝis samtempe. Granda parto de la klado estas parazitaj.

Tiu grupo inkludas abelojn kaj formikojn kaj ĉiujn el la bonsociemaj Himenopteroj. Oni supozis, ke la posedo de venena pikilo estas unu el la gravaj trajtoj kiuj helpis la evoluon de sociaj kutimaro, ĉar ĝi havigas nivelon de kontraŭ-predanta defendo rare atingita de aliaj senvertebruloj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Tree of Life Web Project Arkivigite je 2008-09-18 per la retarkivo Wayback Machine: Aculeata
* Bugguide.net: Aculeata
* Johnson, B. et al. Phylogenomics resolves evolutionary relationships among ants, bees, and wasps. NCBI

* Kategorio Aculeata en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Aculeata en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)
Laŭ esperantlingvaj vortaroj, kiaj PIV aŭ Reta Vortaro, la vorto **indico** havas diversajn signifojn:

En presarto
-----------

En presarto, temas pri tia preciziga kromteksto (precipe numero, literoj) en simbola formulo, kia estas lokita apud baza simbolo supre aŭ malsupre, kaj dekstre aŭ maldekstre: en la skribaĵoj H2O, a1, a2, ... an+1 ĉiu el la nombroj kaj la esprimo n+1 estas suba indico; en PIV-aj kapvortoj la numeron de la Oficiala Aldono oficialiginta la vorton indikas supra indico— ekz-e «simbol¹o».

En komputado
------------

Laŭ la lingvouzo de komputado, en programlingvoj, temas pri esprimo indikanta la numeron de elemento de tabelo en la koncerna dimensio ― linion (horizontalon), kolumnon (vertikalon), paĝon ktp: en C la indicoj aperas inter ortaj krampoj, kiel en `M[i,j+1]`.

En matematiko
-------------

En la faklingvo de matematiko temas pri elemento (de familio, vico, vektoro aŭ matrico) en ĝia fonto-aro: vicoj estas familioj kun entjeraj indicoj; la termoj de konstanta vico ne dependas de la indico; la indicoj de matrico konsistas el entjeraj duopoj; la indico de matrica elemento (la indico, kies bildo ĝi estas). Vidu ankaŭ: termo.

En la senco «indikilo»
----------------------

Laŭ la lingvouzo de ekonomiko, fiziko, kemio kaj medicino, temas pri nombro, plej ofte kvociento, ricevita per serio da observaĵoj, karakterizanta substancon, procezon aŭ fenomenon: ekzemplo de fiziko estas la refrakta indico (kvociento de la sinuso de la incida angulo per la sinuso de la refrakta angulo); ekzemplo de ekonomiko estas la vivkosta indico. Laŭ ekzemple Sergio Pokrovskij, alternativa nomo por tiu nocio estus indikilo; tio klaras en la ekzemplo ke la *indico Nikkei* estas barometro de la *Tokia borso*, en kiu indico kompariĝas al la indikilo de aerpremo/vetero.

Uzoj evitindaj
--------------

En iom arkaiĝinta lingvouzo temas pri sinonimo al la vorto indikaĵo: *trompaj indicoj; tiu ruĝiĝo estis la indico de lia konfuzo; oni trovis indicojn de lia krimo*.

Ekzemploj
---------

* **Refrakta indico**
* **Korpomasa indico**
* **Konsumpreza indico**
* **Pearl-indico**
* **Velboata indico**
* **Korpovolumena indico**
* **Harmonia konsumpreza indico HVPI**
* **Indico de homa disvolviĝo**
* **Indico de perceptata korupto**

Vidu ankaŭ
----------

* indekso


|  |  |
| --- | --- |
| Helppaĝo pri apartigiloj | **Ĉi tiu paĝo estas apartigilo: listo de artikoloj kun sama aŭ preskaŭ sama titolo.**
Se vi venis ĉi tien per ligilo en artikolo, bonvolu direkti tiun ligilon rekte al la celita paĝo. |
En matematiko, **unuobla intervalo** estas intervalo [0, 1], kiu estas la aro de ĉiuj reelaj nombroj *x* tiaj, ke nulo estas malpli ol, aŭ egala al *x*, kaj *x* estas malpli ol, aŭ egala al unu. La unuobla intervalo ludas fundamentan rolon en homotopeca teorio, majora branĉo de topologio. Ĝi estas metrika spaco, kompakta, punktigebla, vojo koneksa kaj loke voje koneksa. Kiel topologia spaco, ĝi estas homeomorfa al la etendita reela nombra linio. La unuobla intervalo estas unu-dimensia analitika sternaĵo kun rando {0, 1}, portanta norman orientiĝo de 0 al 1. Kiel subaro de la reelaj nombroj, ĝia lebega mezuro estas 1. Ĝi estas tutece ordigita aro kaj plena krado (ĉiu subaro de la unuobla intervalo havas precizan supran randon kaj precizan malsupran randon).

En la literaturo, la termino "unuobla intervalo" estas ankaŭ iam aplikita al la alia formoj, kiujn intervalo de 0 al 1 povis preni, tio estas (0, 1], [0, 1), kaj (0, 1). Tamen, ĝi estas plej kutime rezervita por la segmento [0, 1].

Iam, la termino "unuobla intervalo" estis uzata por nomi objektojn, kiuj rolas en diversaj subfakoj de matematiko analoge al la rolo, kiun [0, 1] ludas en homotopeca teorio. Ekzemple, en la teorio de tremoj, la analogo de la unuobla intervalo estas la grafeo kies vertica aro estas {0, 1} kaj kiu enhavas solan lateron *e*, kies fonto estas 0 kaj kies celo estas 1. Oni povas tiam difini nocion de homotopeco inter tremi homomorfiojn analoge al la nocio de homotopeco inter kontinuaj mapoj.

La unuobla intervalo estas preskaŭ ĉiam skribita *I*, kaj jena askia bildo sufiĉas en preskaŭ ĉiu ĉirkaŭteksto:

\*-->--\*  

0     1  

   *I*
**Sándor László-Bencsik** [ŝAndor lAslO-benĉik], laŭ hungarlingve kutima nomordo **László-Bencsik Sándor** estis hungara sociologo, verkisto, koreografo, altlerneja instruisto.

Sándor László-Bencsik naskiĝis la 14-an de decembro 1925 en Békésszentandrás, li mortis la 9-an de decembro 1999 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Sándor László-Bencsik kolektis etnografiaĵojn en Nord-Transilvanio (tiam apartenanta al Hungario) inter 1942-1946, en la lasta jaro li akiris diplomon en Scienca Universitato Francisko Jozefo. Post la diplomo li estis forigita el Nord-Transilvanio (jam apartenanta al Rumanio). En 1949 li akiris plian diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány (baldaŭ ankaŭ en 1965). Inter 1947-1953 li instruis popoldancojn en Filma kaj Teatra Altlernejo, Gimnastika Altlernejo kaj Ŝtata Baleta Instituto. inter 1950-1960 li estis komence arta gvidanto, poste koreografo de prestiĝa danca ensemblo. Pli poste li havis postenon en klubo kaj uzino. Ekde 1968 li kontribuis, inter 1973-1986 li laboris en institutoj. Li ricevis premiojn inter 1952-1994.

Liaj verkoj (elekto)
--------------------

* *A tánctanulás kisiskolája* (kunaŭtoro, 1949)
* *Egy tánccsoport útnak indul* (1955)
* *Kis könyv a táncról* (kunaŭtoro, 1961)
* *Nagy magyarok idegenben* (sociografio, 1973)
* *A piac* (filmo, 1983)
* *Bosnyák téri színjátékok* (sociografio, 1987)

Elektitaj teatraĵoj
-------------------

* *Mesék az emberről* (ankaŭ koreografo, 1958)
* *Történelem alulnézetben* (1975)
* *Anyaföld* (1976)

Memorigiloj
-----------

* memorkolono en 2021 en Zugló

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
*

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 800020
* LCCN: n88081822
* VIAF: 69341464
* ISNI: 0000 0000 8001 5026
* NKC: xx0162823
 |



* Portalo pri Biografio
**Ferenc Rajcsányi** [rajĉAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Rajcsányi Ferenc** estis hungara reĝisoro, scenaristo.

Ferenc Rajcsányi naskiĝis la 25-an de septembro 1913 en Győr, li mortis la 11-an de oktobro 1991 aŭ la 22-an de novembro 1991 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Ferenc Rajcsányi maturiĝis en gimnazio jam en Budapeŝto. En 1940 li eklaboris en filma produktejo, kie li plenumis plurajn postenetojn. Ekde 1942 li batalis, iom poste li vundiĝis. Post ŝtatiĝo de la filma industrio li ne ricevis statuson, tial li estis fotisto, pli poste simpla laboristo. Inter 1955-1957 li laboris en tiam eksperimenta Hungara Televizio, dum tie li estis partoprenanto de la hungara revolucio de 1956. Li ellaboris la necesajn principojn por krei veran televidon. Post disfrako de la revolucio li estis akuzita, sed ne punita, tamen li estis forigita el la Televizio. Li havis eblecon okupiĝi nur pri medicinaj kaj similaj fakfilmoj. Inter 1960–1974 li laboris en tiam unusola reklamfilma produktejo, poste li pensiuliĝis. Li edziĝis en 1944.

Liaj scenarlibroj
-----------------

* *Ibusz ismét dolgozik* (dokumenta filmo, 1948) - ankaŭ reĝisoro, filmomuntisto
* *Yehudi Menuhin Budapesten* (televida filmo, 1957)
* *Kopog a fehér bot* (dokumenta filmo, 1957)

Liaj partoprenoj en filmoj (elekto)
-----------------------------------

* *A szűz és a gödölye* (1941) - helporeĝisoro
* *Emberek a havason* (1942) - helporeĝisoro
* *Sári bíró* (1943) - helporeĝisoro
* *Valamit visz a víz* (1944) - helporeĝisoro
* *Csipkefa bimbója* (televida filmo, 1956) - filmoproduktoro

Fontoj
------

* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Referencoj
----------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 777411
 |


* Portalo pri Biografio
* Portalo pri Filmo
**MÁLY Sándor** (ma:j) estis hungara inĝeniero pri minado, fakverkisto. Li naskiĝis en Zsombolya la 9-an de decembro 1849 kaj mortis en Budapeŝto la 13-an de novembro 1929. Lia nobela antaŭnomo estis *kissármási* [kiŝArmAŝi].

Biografio
---------

Sándor Mály faris abiturienton en Szeged, poste li havigis diplomon en Akademio de Selmec en 1873. Inter 1892 kaj 1894 li estis profesoro de la Mineja kaj Arbara Akademio de Selmec, poste kunlaboranto de la ĉefsekcio mineja de financafera ministerio, ekde 1905 ties gvidanto en rango de ministeria konsilanto. Li direktis la esplorojn minadgeologiajn. Liaj artikoloj aperis en gazeto *Bányászati és Kohászati Lapok*.

Verkoj ĉefaj
------------

* *Tanulmány a zalatnai kénsavgyártás üzeméről* (Bány. és Koh. L. 1884);
* *Tanulmány a kénlék szétbontásáról hígított kénsavval, vasgálic és kén termelésről* (Bány. és Koh. L. 1888 – 1889);
* *A tellur fém gyártásáról* (Bány. és Koh. L. 1893);
* *Elegyösszeállítás és kiszámítás a selmecbányai központi kohónál követett közönséges ólmosító ércolvasztásnál* (Bány. és Koh. L. 1894).

Fontoj
------

* Magyar Életrajzi Lexikon
* hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla en la 111-a paĝo)
Mapo monda kiu montras la indicon de homa disvolvigo de 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| - ﻿ tre alta
 | - ﻿ malalta
 |
| - ﻿ alta
 | - ﻿ donitaĵoj malhaveblaj
 |
| - ﻿ meza
 |  |

La **Indico de homa disvolviĝo**, esperanta mallongigo **IHD**, aŭ angle *Human Development Index*, mallonge **HDI**, estas indico kiu montras staton de homa evoluo en landoj de la mondo. Ĝi estas publikigata ĉiujare en raporto (angle titolata *Human Development Report, HDR*), eldonita de la Unuiĝintaj Nacioj.

Komparo
-------

Oni komparas ne nur la MEP, sed ankaŭ vivdaŭron kaj edukitecon de la loĝantoj.

La faktoro de vivdaŭro montras kiel indikilo la sanoprizorgon, nutradon kaj higienon; la edukiteco montras akiritajn sciojn kaj eble enspezojn.

Oni uzas la suban formulon:

{\displaystyle {\textrm {indico}}={\frac {{\textrm {ver}}{\textrm {a\,valoro}}-{\textrm {suba\,limvaloro}}}{{\textrm {supra\,limvaloro}}-{\textrm {suba\,limvaloro}}}}}

La lastaj unuaj
---------------

 Pli detalaj informoj troveblas en artikolo Landoj laŭ indico de homa disvolviĝo.

* 2011 (2011)– Norvegio
* 2010 (2010)– Norvegio
* 2009 (2007)– Norvegio
* 2008 (2006)– Islando
* 2007 (2005)– Islando
* 2006 (2004)– Norvegio
* 2005 (2003)– Norvegio
* 2004 (2002)– Norvegio
* 2003 (2001)– Norvegio
* 2002 (2000)– Norvegio
* 2001 (1999)– Norvegio
* 2000 (1998)– Kanado
* 1999 (1997)– Kanado
* 1998 (1995)– Kanado
* 1997 (1994)– Kanado
* 1996 (1993)– Kanado
* 1995 (1992)– Kanado
* 1994 (????)– Kanado
* 1993 (????)– Japanio
* 1992 (1990)– Japanio
* 1991 (1990)– Japanio
* 1990 (????)– Japanio
* 1985 (????)– Japanio
* 1980 (????)–  Svislando

Kritiko
-------

Pro la daŭra kritiko de la indico (alta pozicio de Japanio, spite al stato de virinoj tie; landoj kun samaj HDI, sed tre diversaj homaj rajtoj ktp.), laŭ peto de Barato, HDI ne plu estas uzata ekde mezo de la 1990-aj jaroj en oficialaj dokumentoj de UN.

Referencoj
----------

1. ↑  Nuscheler 2004, p. 191

Literaturo
----------

* **Nuscheler, Franz**: Lern- und Arbeitsbuch Entwicklungspolitik, Bonn 2004, ISBN 3-8012-0350-6

Vidu ankaŭ
----------

* Landoj laŭ indico de homa disvolviĝo
* Malplej evoluigitaj landoj
* Programo de la Unuiĝintaj Nacioj pri Disvolvado
* Vivkvalito
* Agendo 21

Eksteraj ligiloj
----------------

* Indico de homa disvolviĝo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Indico de homa disvolviĝo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

*
***Naskiĝo de la Rustimuna Ŝtalrato*** (originale anglalingve, ***A Stainless Steel Rat is Born***) estas sciencfikcia romano de Harry Harrison el la romanserio *Rustimuna Ŝtalrato*.
En ĝi junulo de provinca planedo ekcelas krimulan karieron, ĉar sur lia planedo ne ekzistas io alia interesa. Por interkompreniĝi sur aliaj planedoj li lernas Esperanton dum sia unua kosma vojaĝo.

La romano aperis en Esperanto en 1996 ĉe eldonejo "Sezonoj" en Jekaterinburg sub la titolo *Naskiĝo de la Rustimuna Ŝtalrato*. La traduko estis farita de internacia grupo retpoŝte kunlaboranta: en ĝi kunagis Reinhard Fössmeier, Edmund Grimley Evans, Rob Helm, Konrad Hinsen, Pierre Jelenc, Jorge Llambias, Kevin Schoedel kaj Mark Weddell.

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Literaturo |

* Reta versio de *Naskiĝo de la Rustimuna Ŝtalrato* ĉe la Ondo (arkivigita laŭ la stato de 2012)
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Situo de Kalimantano
**Kalimantano** estas la indonezia parto de la insulo Borneo, kiu estas la tria plej granda insulo en la mondo. La devenaj loĝantoj, kiuj vivis kaj vivas sur Kalimantano, nomiĝas dajakoj el tribo Dayak. El etnografia vidpunkto dajakoj dividiĝas en multe da triboj, kiuj diferenciĝas pro siaj kutimoj kaj kulturo. Inter la plej konataj apartenas triboj Iban, Kayan, Kenyah, Punan ks. Plimulto de dajakoj estis farmistoj kaj ĉasistoj. Kelkaj triboj, kiel Punan, estis sole migrantaj kolektantoj kaj ĉasistoj sen daŭraj loĝejoj. Sed plimulto de dajakaj triboj ne estis kiel la tribo Punan kaj ili konstruis klasikajn vilaĝojn. Iliaj loĝejoj estas netipaj kaj unikaj en la mondo. Ili nome konstruas la tn. longajn domojn, kie loĝas la tuta vilaĝo. Temas pri domo sur lignaj kolonoj (tiuj ŝirmas antaŭ bestoj kaj akvo), kie antaŭe estas komuna verando. Tiu estas grava, ĉar ĉi tie renkontiĝas ĉiuj homoj el la tuta vilaĝo. Ĉi tie ankaŭ oni faras plimulton de komunaj laboroj. El la verando estas enirejoj en loĝejojn de unuopaj familioj. La loĝejoj de unuopaj familioj estas apartigitaj. Meze de la domoj havas loĝejon ofte vilaĝestro. Tiuj ĉi domoj, depende en konkreta tribo, estas diverse ornamitaj. De pentraĵoj ĝis diversaj statuetoj kaj totemoj ŝirmantaj la vilaĝon antaŭ malbonaj spiritoj. Tre ofte ni povas vidi ĉi tie bildigon de nigra dentokornulo (granda birdo vivanta sur Kalimantano), kiu havas en dajaka mitologio principan postenon. Dajakoj nome kredas, ke ĝi transportas animojn de mortintoj. El vidpunkto de religio dajakoj estadis animistoj. Hodiaŭ, dank‘ al efikado de misiistoj, plimulto de dajakoj estas kristanoj. Kun tio koneksas ankaŭ perdo de tradicioj, kiu iom post iom okazas ĉe ili. Renkonti virinojn kun tradiciaj dajakaj longaj oreloj estas hodiaŭ preskaŭ ne ebla. En pasinteco tiel ĉi ornamita estis ĉiu virino. Demandinte, kiel estiĝis tiu ĉi tradicio, ni ricevis respondon: "Ja ni ne aspektos kiel orangutangoj, tiuj havas malgrandaj oreloj. Ni estas dajakoj kaj ni do devas havi aliajn orelojn." Se tiu ĉi legendo estas vera, ni ne scias. Plua tradicio konsistis en tatuado. Tatuis sin kaj viroj kaj virinoj. Motivoj kaj nivelo de tatuado koneksis kun socia posteno de konkreta persono, do ne eblis tatui nur tiel. Lasta el la tradicioj, kiun valoras mencii, koneksas kun batalemo de dajakoj. Dajakoj forhakis al siaj malamikoj la kapojn kaj la kraniojn de la malamikoj ili kaŝigis kiel trofeoj. Tio estadis timigataj **ĉasistoj de kranioj**.

Vidu ankaŭ
----------

* Nusantaro (urbo)
* la politikajn provincojn Centra Kalimantano, Norda Kalimantano, Okcidenta Kalimantano, Orienta Kalimantano kaj Suda Kalimantano


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Indonezio |

* Kategorio Kalimantano en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La komunumo **Moa** situas en la ekstrema oriento de provinco Holguín, en Kubo. Ĝi estas esence monta kun mallarĝa, duplana strio sur la atlantika marbordo, ĝia norda limo, kie koncentriĝas plejparto de la loĝantaro. Ĝia etendiĝas tra la montaro Sagua-Baracoa, kiu estas parto de la Nacia Parko Alejandro de Humboldt, riĉa en faŭno kaj flaŭro kun multaj indiĝenaj specioj.

En ĉi tiu belega pejzaĝo, kies plej alta alteco estas El Toldo-pinto, kun alteco de 1.177 metroj, troviĝas 4 kamparaj loĝejoj, kiuj havas kiel fundamentan ekonomian aktivecon la kultivadon de kafo, forstado kaj minado; en la municipo estas la ĉefaj tavoloj de latericaj mineraloj kun altaj enhavoj de fero, nikelo, kobalto kaj aliaj mineraloj, en kiuj disvolviĝis potenca nikela industrio kun jara produktiva volumo de pli ol 65.000 tunoj. La urba sidejo estas la urbo Moa klasifikanta en la kategorio de urbo de dua ordo laŭ la Nacia Oficejo de Statistiko kaj Informado (ONEI).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Stanislavo Belov (2017-09-02) Freneza vojaĝo al Baracoa (esperante). Blogger. Arkivita el la originalo je 2017-09-02. Alirita 2017-09-02. *(raporto pri vizito en 2016)*

* Kategorio Moa (Kubo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Moa (Kubo) en Vikivojaĝo (Turisma gvidilo)
**PÁSZTOR Béla** [pr. pastor] estis hungara teatro-organizinto, reĝisoro, aktoro, fakverkisto naskiĝinta en Ákos la 1-an de januaro 1894 kaj mortinta en Novjorko la 24-an de decembro 1966.

Lia kariero
-----------

Béla Pásztor laboris kiel aktoro kaj reĝisoro komence en la trupoj de Károly Polgár, resp. Ferenc Szabó. Ekde 1922 li estis ĉefsekretario de la Royal Orfeum. En 1935 li fondis filmentreprenon. Spite la kontraŭjudajn leĝojn li laboris plu en la filmejo, tial li estis deportita (enlande). Je la fino de la kvardekaj jaroj li emigris Izraelon, kie la 27-an de aŭgusto li establis la unuan hungarlingvan teatron, kies li estis direktoro, reĝisoro kaj aktoro por mallonga tempo. Li reĝisoris (6-a de julio 1954) la teatraĵon *La diablo* de Ferenc Molnár kaj li ludis la ĉefrolon, poste la *Pygmalion* en 1955 de Shaw. En la 1960-aj jaroj li translokiĝis al Usono.

Fontoj
------

* Magyar Színházművészeti Lexikon
* hungare kun foto

* Kategorio Béla Pásztor en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 314264
* GND: 1061467864
* LCCN: nb2019006537
* VIAF: 78146998589218942577
 |



Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Nova Francio** aŭ **Nova Francujo** (franclingve *Nouvelle-France*) estis la vasta teritorio koloniita de Francio en Nordameriko, ekde la esplorado de la rivero Sankt-Laŭrenco de Jacques Cartier en 1534 ĝis la cedo de la regiono al Britio en la Traktato de Parizo (1763).

Je ĝia apogeo en 1712 (antaŭ la traktato de Utrecht), la teritorio de Nova Francio etendiĝis ekde la insulo Novlando kaj la Hudsona Golfo ĝis la Meksika Golfo kaj Luiziano. Nova Francio estis tiam dividita laŭ kvin kolonioj kun apartaj administraj sistemoj : Kanado, Akadio, Hudsona Golfo, Novlando kaj Luiziano.

Okaze de la unua censado plenumita en Nova Francio en 1666, oni nombris ĉirkaŭ kvarmil loĝantojn ĉe la valo de la Sankt-Laŭrenco. Unu jarcento poste, la franclingva loĝantaro atingis 65 000 personojn. La ĉefurbo estis la urbo Kebeko.

Vidu ankaŭ
----------

* Akadio

Mapo de Nova Francio, fare de Samuel de Champlain.

Teritorioj
----------

* Franca Luiziano

Nova Francio 1534-1763

* Kategorio Nova Francio en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 106224
* LCCN: n86853436
* VIAF: 134784274
* SUDOC: 033882509
* BNF: 124694192
* NKC: ge130208
 |
**Béla Rerrich** [reriĥ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Rerrich Béla** estis hungara skermisto (spadisto, malofte rapiristo), trifoja olimpiano, sveda trejnisto. Lia samnoma patro estis Béla Rerrich.

Béla Rerrich naskiĝis la 26-an de novembro 1917 en Budapeŝto, li mortis la 24-an de junio 2005 en en:Saltsjöbaden.

Biografio
---------

Béla Rerrich maturiĝis en piarista gimnazio en sia naskiĝurbo en 1935, poste li akiris juran diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1940 kaj li doktoriĝis post 2 jaroj. Inter 1942-1944 li estis oficisto en ministerio pri religio kaj eduko, depost la 2-a mondmilito li laboris en Hungaraj Ŝtatfervojoj. Deost la Hungara revolucio de 1956 li ne venis hejmen el la Olimpiko kaj vivis plu en Svedio, kie li estis trejnisto. Li ricevis 3 svedajn kaj hungaran premiojn inter 1994-1999.

### Sporta kariero

Li skermis en sportkluboj en sia naskiĝurbo inter 1936–1956, dum li estis membro de la nacia skerma teamo inter 1937–1956 47-foje. Li estis hungara ĉampiono 12-foje plej ofte teame inter 1939-1956. Li estis olimpiano en Somera Olimpiko 1948, Somera Olimpiko 1952 kaj Somera Olimpiko 1956 kun sola arĝenta medalo teame en 1956. Depost 1956 li estis trejnisto en Stokholmo.

Liaj trejnitoj (elekto)
-----------------------

* en:Rolf Edling
* en:Carl von Essen
* Björn Ferm
* en:Göran Flodström
* en:Leif Högström
* en:Hans Jacobson

Liaj libroj
-----------

* *Tőr- és párbajtőrvívás* kompilo kun Béla Bay kaj Endre Tilli, 1953
* *A kardvívás* (kun Endre Tilli, 1954)
* *A magyar vívás kézikönyve* (kun Endre Tilli, 1954)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* angle
* datenoj
* hungarlingva biografieto kun foto

Referencoj
----------

1. ↑

* Kategorio Béla Rerrich (pli juna) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 803596
* VIAF: 5370085
* ISNI: 0000 0001 0865 6571
 |



* Portalo pri Biografio