recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
La **Ĝardendomo ŝilera** (germane: *Schillers Gartenhaus*) troviĝas en la centro de Jena, Germanio, Schillergäßchen nr 2. Ĝi estas memorigilo je Friedrich Schiller en la turingia grandurbo, situante proksime de la stacidomo *Jena West*.

Historio
--------

Ŝilero aĉetis la dometon, kiu konstruitis en la mezo de la 18-jc, en la jaro 1797 kiel duan domicilon kaj ĝardendomon. Pro pli bona aero li restis tie ĉi kun la edzino kaj la du filojn dum la someraj monatoj inter 1797-99. Sep jarojn pli frue li edzinigis Charlotte von Lengefeld en la vilaĝa kirko de Jena-Wenigenjena, kiun oni konas nuntempe kiel Ŝileran kirkon.

Ŝilero tuj post la akiro farigis alikonstruojn kaj instaligis en 1798 senkuirejan dometon meze de la ĝardeno, ĉar la odoroj en la loĝada areo ĝenis lin. Pri la alikonstruaĵoj mokis Johann Wolfgang von Goethe mem. Al li ŝajnis la nova pavilono kvazaŭ krenelo tronanta sur la muro de la grundo. En la tureto instalitis ankaŭ banejo, dume ligna ekstera ŝtuparo kondukis al la laborejo de Ŝilero. Tie ĉi kreitis multaj baladoj kaj grandaj partoj de *Wallenstein* kaj la unua akto de la tragedio *Maria Stuart*.

Post kiam Ŝilero transloĝiĝis kun al familianoj al Vajmaro li ludonis la tuton. Dum la lasta restado en la somero de 1801 Ŝilero verkis partojn de la dramo *Jungfrau von Orleans*. En 1802 li vendis ĝin.

Fremdaj posedantoj
------------------

Inter 1878-88 enloĝis ĝin Ernst Abbe. Tiam faritis ankaŭ duetaĝa alkonstruaĵo, en kiu troviĝas hodiaŭ la buroo de la *Fondaĵo Ulrich Zwiener pri internacia interkompreniĝo kaj homaj rajtoj*. La originala "krenelo" malkonstruitis en la 19-a jc kaj anstataŭigitis per kopio. Ekde 1924 la dometo estas muzeo. Daŭra ekspozicio informas onin pri la deko da kreivaj jaroj de Ŝilero en Jena.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Ĝardendomo ŝilera en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Virtuala gvidado
* Pri la domo Arkivigite je 2015-09-14 per la retarkivo Wayback Machine
Teritorioj de la **Preriindianoj** en la epoko de la kontakto kun eŭropanoj.
La tri estroj de Pieganoj fare de Edward S. Curtis
La **Preriindianoj** estas la Indiĝenoj kiuj loĝas en la ebenaĵoj kaj la ondecaj montetoj de la Nordamerikaj Grandaj Ebenaĵoj. Ties rimarkinda ĉevala kulturo kaj rezisto al hegemonio de blankuloj faris la Preriindianojn arketipon en literaturo kaj arto por usonaj indianoj ĉie ajn.

Preriindianoj estas kutime dividataj en du larĝaj klasigoj kiuj koincidas en ia grado. La unua grupo estis tute nomadaj, sekve la enormajn brutarojn de bizonoj. Kelkaj triboj foje engaĝiĝis en agrikulturo; kultivante tabakon kaj maizon ĉefe. Tiuj inkludis la etnajn grupojn de la Nigrapieduloj, Arapahooj, Asiniboinoj, Ĉejenoj, Komanĉoj, Absarokoj, Acinoj, Kiovaoj, Lakotoj, Lipanoj, Preriapaĉoj, Prerikriioj, Soltooj, Cuutinaoj, Ŝoŝonoj, Nakodoj, kaj Tonkavoj.

La dua grupo de Preriindianoj estis duon-sedentaj triboj kiuj, krom bizonĉasado, loĝis en vilaĝoj kaj kultivis kampojn. Tiu inkludis la etnajn grupojn de la Arikaroj, Hidacoj, Iovaoj, Kanza, Kicajoj, Mandanoj, Misurioj, Nazboruloj, Omahoj, Osageoj, Otoeoj, Paŭnioj, Ponkaoj, Kvapaŭoj, Santioj, Viĉitoj, kaj Janktonoj.
La scenejo en la 2-a etaĝo.
La **Romantikula domo** (germane: *Romantikerhaus*) estas literatura muzeo en Jena, Germanio, Unterm Markt nr 12a.

Priskribo
---------

La iama loĝdomo de la filozofo Johann Gottlieb Fichte, kiu venis en la 1794-a jaro al Jena, prezentas sin hodiaŭ kiel literaturan muzeon por la epoko de germana malfrua romantikismo. Konstruite en 1669, la konstruaĵo troviĝis iam ĉe la rando de la urbo, tamen ankoraŭ ene de la urbomuroj. Iam multo da memorigŝildoj pri famaj loĝintoj estis muntitaj ĉe la fasado.

Kolektoj
--------

La ekspozicioj pri la fruromantika epoko en Jena montras la kulturan kaj spiritan fonon de la tiama ekagado de juna generacio da poetoj, literaturscienculoj, filozofoj kaj natursciencistoj. Dum la lastaj jardekoj de la 18-a jarcento Jena fariĝis spirita centro Germanlando. La eturbo allogis la filozofojn Ernst Reinhold, Fichte, Friedrich Schelling, la teologojn Johann Jakob Griesbach kaj Heinrich Eberhard Gottlob Paulus, la poeton (kaj profesoron pri historio) Friedrich Schiller kaj la natursciencistojn Justus Christian Loder, Johann Georg Lenz, Christoph Wilhelm Hufeland, Johann Christian Stark la Maljuna kaj August Batsch. Tiaj personuloj estis la ĉefa kaŭzo por duobliĝo de la nombro de la studentoj al ĉ. 800 en la 1790-aj jaroj.

La tri muzeaj etaĝoj informas pri la jenaj temoj:

* Elradiado spirita-kultura de Jena (1-a)
* Fruromantika epoko (2-a): la hejmeco de romantikaj cirkloj bone transportatas en salono kun scenejo, kiu ankaŭ pretas por diversaj aranĝoj (laŭtlegadoj, filmprojekcioj ktp.).
* Konektoj reciprokaj (3-a): La du malsupraj etaĝoj teme unuiĝas en la tria, kie oni intencas fari ligojn inter la diversaj fakoj (natursperto, naturscienco, arto). Eksperimenta ateliero de la fizikisto Johann Wilhelm Ritter montras la natursciencan engaĝiĝon de la fruaj romantikuloj kaj ties iomete komplikajn pensmanierojn kiuj ampleksis naturesploron, kritikon de la socio kaj viziojn pri pli bona estonteco. Rekonstruita mineja galerio estu, laŭ la opinio de Novalis, ne nur vojo internen sed plifaciligu al la vizitantoj - percepteble per la sensoj - la komprenon de la verkaro de Novalis.

En la tria etaĝo estas ankaŭ spaco por nedaŭraj ekspozicioj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Romantikula domo (Jena) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Hejmpaĝo doma
* Prie ĉe JenaKultur
Palaco de la dukoj de la Infantaro, Gvadalaĥaro, kie kaŝkunvenis grupo de iluminitoj sub la protekto de la duko.
La **iluminismo** (hispane: *alumbrados*) estis religia hispana movado de la 16a jarcento en formo de mistika sekto, kiu estis persekutita ĉar ĝi estis konsiderata herezaĵo kaj rilata al la protestantismo de tiu lando. Ĝi estiĝis en etaj urboj de la centro de reĝlando de Kastilio ĉirkaŭ 1511, kvankam ĝi estas oficiale nomita en la Edikto de Toledo de 1525, promulgita de la ĝenerala inkvizitoro, Alonso Manrique.

La iluminitoj povas inkluziviĝi ene de mistika movado simila al tiu disvastiĝinta en Eŭropo en la 16 kaj 17a jarcentoj, nomata *iluminismo* kiu ne devu esti konfuzata kun la sekto iluminatoj, nek kun la Klerismo. La iluminitoj kaŝkunvenis en etaj urboj de Kastilio, kiaj Pastrana aŭ Escalona, legis kaj persone interpretis la Biblion kaj preferis la mensan preĝon ol la voĉan, kiel poste faris la kvietistoj. La iluminitoj kredis je la rekta kontakto kun Dio tra la Sankta Spirito pere de vizioj kaj mistikaj travivaĵoj. Tial, kelkaj mistikuloj kiaj Terezo el Avilo estis komence suspektitaj kiel anoj de la hispana iluminismo.
Brigadir-Generalo **William NEWTON** (mortis la 10an de novembro 1730) estis oficiro de la Brita Armeo.

Kariero
-------

Newton estis komisiita kiel leŭtenanto en la 1a Regimento de Piedirantaj Gardistoj, kun la rango de kapitano en la Armeo, la 9-an de novembro 1692. Li servis en la militoj de Reĝo Vilhelmo la 3-a kaj estis vundita ĉe la sieĝo de Namur en 1695. La 13-an de februaro 1702 li estis nomumita majoro de la lastatempe levita Regimento de Infanterio de Sir Richard Temple kaj servis en la militoj de Reĝino Anna, estanta antaŭenigita al leŭtenanto-kolonelo komandanta la regimenton la 25-an de aŭgusto 1704, brevet-kolonelo la 1-an de januaro 1707 kaj kolonelo de la regimento la 24-an de aprilo 1710.

La 22-an de julio 1715 Newton fariĝis kolonelo de lastatempe levita regimento de dragonoj kaj la 28-an de septembro 1722 li translokiĝis al la koloneleco de la regimento poste nomita la 39a Regimento de Infanterio. Li estis antaŭenigita al brigada generalo la 4-an de marto 1727, servanta kun sia regimento ĉe la dektria sieĝo de Ĝibraltaro.

Referencoj
----------

 

1. 1 2  Charles Dalton, *English Army Lists and Commission Registers 1661-1714*, volume VI (London, 1904) p. 349.
2. 1 2   Richard Cannon, *Historical Record of the Thirty-Ninth, or the Dorsetshire Regiment of Foot* (London, 1853) p. 106.
3. ↑  Jackson, Sir William G.F.: *The Rock of the Gibraltarians: A History of Gibraltar* (Gibraltar: Gibraltar Books Ltd. 2001) p.334-5
Flago de Popolŝtato Reuß
La inter 1919 kaj 1920 ekzistanta **Popolŝtato Reuß** (germane: *Volksstaat Reuß*) estis demokratia lando de Germanujo en la eosto de la nuna federacia lando Turingio. Ĝi havis areon de 1143 km² (kun eksklavoj) kaj 211.324 loĝantojn en 1919. Ĝi konsistas en tri distriktoj (Landratsamt)

Historio
--------

Jam antaŭ la Unua mondmilito la du princlandoj Reuß älterer Linie (Greiz) kaj Reuß jüngerer Linie (Gera) regatas personunie fare de lia princa moŝto Henriko la 27-a. Post la Novembra Revolucio kaj proklamo de respublika sistemo li demisiis en la 11.11.1918. La du reuß-aj princlandoj iĝis liberŝtatoj kaj formis ekde la 21.12.11918 administracian unuon. En la 2.2.1919 okazis balotadoj kun venko de USPD. En la 4.4.1919 akceptis la deputitoj de la unuiĝinta landa parlamento konstitucion provizoran (Gesetz über die Vereinigung der beiden reußischen Freistaaten zu einem Volksstaat Reuß, sowie über die vorläufige Verfassung und Verwaltung'). Post unuiĝo politika formiĝis registaro kun la ĉefministroj Carl von Brandenstein el Gera kaj William Oberländer el Greiz.

Flago de tiu ĉi stato estis la trikolora: nigra, ruĝa, orflava. La blazono montris laŭ la tradicio heraldika de la voktoj de Weida leonon oran kun ruĝaj defendiloj kaj ruĝa krono sur niĝra tabulo.

En la 1.5.1920 Popolŝtato Reuß kaj ses aliaj turingiaj etŝtatoj unuiĝis formonte la Landon Turingio (1920–1952).

Voĉdonoj dum balotado 1919
--------------------------

En ambaŭ partoj venkis la memstaraj socialdemokratoj (USPD) en la 2.2.1919.

### Reuß-Greiz

* Seĝoj enparlamentaj: 15
* Partoprenantaj voĉdonrajtuloj: 74,7 %

| Partio | Rezulto | Seĝoj |
| --- | --- | --- |
| USPD | 44,51 % | 7 seĝoj |
| DDP | 22,67 % | 4 seĝoj |
| DNVP | 16,95 % | 2 seĝoj |
| SPD | 15,97 % | 2 seĝoj |

### Reuß-Gera

* Seĝoj enparlamentaj: 21
* Partoprenantaj voĉdonrajtuloj: 81,9 %

| Partio | Rezulto | Seĝoj |
| --- | --- | --- |
| USPD, SPD | 62,16 % | 13 seĝoj |
| DNVP, DVP | 21,04 % | 5 seĝoj |
| DDP | 16,80 % | 3 seĝoj |

Fonto
-----

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Volksstaat Reuß en la germana Vikipedio.*

Eksteraj ligiloj
----------------

* Superrigardo pri Popolŝtato Reuß
Emblemo de Wiser.org
**Wiser.org** (antaŭe WiserEarth.org) estis reta komunumo kreita de uzantoj kaj kiu interligas socian kaj vivmedian movadojn. Ĝi arigas neregistarajn organizaĵojn (NROj), kompaniojn, registarojn, grupojn kaj individuojn, kiuj traktas tutmondajn defiojn kiel klimata ŝanĝo, malriĉeco, ekologio, paco, akvo, monda malsato, socia justeco, mediprotekto, homaj rajtoj kaj aliaj. La esprimo WISER estas akronimo kaj signifas *World Index of Social and Environmental Responsibility* ("Monda Indekso de Socia kaj Media Respondeco").

Historio
--------

Wiser.org estis fondita dum la Terotago, la 22-an de aprilo 2007, kiel reta adresaro de pli ol 100 000 organizaĵoj nomitaj en la libro *Blessed Unrest* de Paul Hawken. Hawken amasigis sennombrajn vizitkartojn de miloj da organizaĵoj tra la jaroj, sed ne povis trovi ampleksan adresaron de ĉiuj senprofitcelaj organizaĵoj implikitaj en socia justeco kaj mediprotekaj aferoj. Li mem taksis la tutsumon de tiaj organizoj je multe pli ol miliono kaj poste fondis Wiser.org kiel reta adresaro. Poste, Wiser.org ankaŭ ofertis la funkciojn de socia retejo. Tio kreis pli da ŝancoj por reciproka kunlaboro. La dosierujo wiser.org oficiale fermiĝis la 22-an de aprilo 2014, sep jarojn post ĝia komenco.

Wiser pionira programo
----------------------

La Wiser pionira programo, lanĉita en 2018,por kiu eblas libera kandidatiĝi, donas al junulinoj platformon por esprimi siajn opiniojn, ricevi valoran gvidadon, interkonektadon kaj komunikadkapablojn cele al la riĉigo de ilia profesia evoluo. 

La programo esploras temojn pri seksegaleco kaj la decidan rolon kiun virinoj ludas por atingi la Daŭripovajn Celojn de UN, specife la celon 5.

Referencoj
----------

1. ↑  (en) Elsa Wenzel, "*WiserEarth tracks the work of nonprofits around the world Arkivigite je 2012-10-24 per la retarkivo Wayback Machine*", *cnet news*, la 21-an de oktobro 2007
2. ↑  *(en) La retejo Wiser.org estis oficiale fermita la 22-an de aprilo 2014 - Tera Tago.* En: *ethicalmarkets.com.* Prenite la 16-an de februaro, 2020 .
3. ↑  (en) *WiSER Pioneers Program*, Masdar

Vidu ankaŭ
----------

* Ĉarto de la Tero
* Daŭripovaj evoluigaj celoj de UN
* Ekologio

Eksteraj ligiloj
----------------

* (en) Wiser.org
* (en) Taksado de Wiser.org kiel socia retejo Arkivigite je 2017-06-14 per la retarkivo Wayback Machine
* (en) Benita Maltrankvilo por Pli Saĝa Tero: John Stauber intervjuas Paul Hawken
Monda heredaĵo de UNESKO

La muzeo en la 19-a jarcento
La muzeo **Plantin-Moretus** estas la sola presejo-eldonejo en la mondo, kiu konserviĝis el la renesanca kaj baroka periodoj. Ĝi estas la daŭrigo de la *Officina Plantiniana*, fondita en 1555 de Christoffel Plantijn, la unua industria presisto en la historio. Post lia morto la presejo estis transprenita de lia bofilo Jan I Moretus.

En 1876 Edward Moretus vendis la presejon kun la tuta meblaro al la urbo Antverpeno. Unu jaron poste, en 1877, la loĝejo kaj presejo estis publike viziteblaj.

Ekde la jaro 1997 la muzeo estas protektita monumento kaj ekde 1999 ĝi apartenas al la muzeoj de 'tutlanda graveco'. En 2002 la muzeo estis kandidatlistigita kiel Monda Kulturheredaĵo de UNESKO. En 2005 ĝi efektive akceptiĝis je tiu listo (kiel unua muzeo en ĝi).

En la presejo troviĝas la du plej malnovaj presiloj por gazetoj de la tuta mondo.

La muzeo situas ĉe *Vrijdagmarkt* (vendreda bazaro) en Antverpeno

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Muzeo Plantin-Moretus en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Muzeo Plantin-Moretus Arkivigite je 2009-05-26 per la retarkivo Wayback Machine
* Fotoj de la muzeo
ISO-lingvokodo :

|  |  |
| --- | --- |
| 639-1 = | mankas |
| 639-3 = | **fil** |

La **filipina lingvo** (Filipino, antaŭlonge *Pilipino*) estas normhava vario de la tagaloga, kaj estas la nacia kaj oficiala lingvo (kun la angla) de Filipinoj. Ĝi estas ano de la Aŭstronezia lingvofamilio.

La 13-an de novembro 1937 estis fondita la unua nacia ensemblo de Filipinoj, la Instituto por la Nacia Lingvo (tagaloge *Surian ng Wikang Pambansa*), kiu difinis por tio la tagalogan lingvon kiel bazon de la nova nacia lingvo. Post kvereloj kun reprezentantoj de la aliaj regionaj lingvoj en la 1950-aj jaroj, oni alinomis la lingvon en 1961 (laŭ aliaj fontoj en 1956) al Pilipino. En 1978 ricevas la lingvo sian hodiaŭan nomon Filipino (filipina lingvo) kaj ĝi estis difinita kiel lingvo de la instruado en ĉiu publika lernejo. Kompreneble hodiaŭ ekzistas ankoraŭ grupoj, kiuj ne akceptis la decidon kaj rifuzas uzi la filipinan lingvon, ekzemple en la ĉirkaŭaĵo de Legazpi, kie oni parolas en la tradicia bikola lingvo.

Dum evoluigo de la nacia lingvo, verkis Lope K. Santos la Balarila ng Wikang Pambansa-on kaj enkondukis la abocon kun 20 literoj, en kiu ĉiu litero reprezantas nur unu elparolon. La 20 literoj de la aboco (filipine Abakada) estas a b k d e g h i l m n ng o p r s t u w y. La Instituto por la Nacia Lingvo de Filipinoj prezentis la novan lingvon en 1973. Kiam la lingvo evoluis al komuna lingvo de la lando, ĝi transprenis multajn vortojn el la diversaj filipinaj regionaj lingvoj. En 1976 konsistis la aboco el 31 literoj – inkluzive la 26 literojn de la angla lingvo plus la hispanajn literojn ñ, ll, rr kaj ch kaj la tagalogan ng. En 1987 la aboco estis denove tralaborita; oni forigis la hispanaĵojn rr, ll kaj ch kaj tiel restis 28 literoj: a b c d e f g h i j k l m n ñ ng o p q r s t u v w x y z. Ĝis nun bazlernejoj instruas pri ĉi tiu 28-litera aboco.

Vidu ankaŭ
----------

* Sentro Rizal

Eksteraj ligiloj
----------------

* «Lingvoj en Filipinoj» de Viktor Medrano (esperante)


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 45167
* GND: 4120312-4
* NKC: ph752322
 |
Jerusalemkapelo en Bruĝo
La **Adornes-bieno** en Bruĝo estas ekde oktobro 2014 la komuna nomo de la Jerusalemkapelo, la Adornesmuzeo kaj akceptejo/vendejo je la angulo de Peperstraat kaj Balstraat en Bruĝo, je dekminuta promendistanco de la urbocentro. Ĝin mastrumas senprofitdona asocio fondita de la belga-nederlanda nobela familio *Limburg Stirum*, posteuloj de la diplomato kaj komercisto Anselmus Adornes (1424-1483). La bieno ekde la 15-a jarcento daŭre estas posedaĵo de la familio.

La kapelon konstruis dum la unua duono de la 15-a jarcento posteuloj de Opicius Adornes, ĝenovano kiu dum la 13-a jarcento ekloĝis en Bruĝo. Ĝi inspiriĝis de la Baziliko de la Sankta Tombo en Jerusalemo, kien pilgrimis Jacob en Pieter Adornes. En la kapelo troviĝas la tombo de Anselmus Adornes kaj lia edzino, Margareta van der Banck.

La muzeo estas lokigita en dometoj malantaŭ la kapelo kaj montras la karieron de Anselmus Adornes kaj la vivon en la tiama Bruĝo.

Estas la intenco baldaŭ pligrandigi la nombron de objektoj montritaj en la muzeo. Post kelkaj jaroj pli granda parto de la bieno iĝu alirebla por la publiko.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Adornes-bieno
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Iván GARCÍA** (naskiĝis la  13-an de decembro 1982(nun 1982-12-13) en Albacete, Hispanio) estas hispana esperantisto kaj programisto. Li studis ĉe Universato de Paris Sud XI-Grado en Informadiko kaj esperantiĝis en 2013. Iván estas la fondinto de la projekto BitArkivo en januaro 2016, li kunordigas grupon da volontuloj por konservi esperantajn gazetojn, librojn kaj aŭdio-dokumentojn pere de ciferecigo kaj alŝuto al Wayback Machine, li ankaŭ respondecas pri la retejo kaj pri la dosierujo de la projekto, ĝi nuntempe havas la subtenon de UEA. Iván estas estrarano en la Valencia Esperanto-Grupo, kie li estas kasisto ekde 2019. Iván estas vegano, li interesiĝas pri meditado, vojaĝado, filmoj, lingvoj kaj kulturoj.

Esperanto-aranĝoj/kongresoj
---------------------------

* Valencia Esperanto-Renkontiĝo en Oliva (2013)
* Hispana Esperanto-Kongreso en Rondo, Malago (2014)
* 92-a Kongreso de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) en Barcelono (2019)

Referencoj
----------

1. ↑  Kunlaborantoj ĉe BitArkivo
2. ↑  Fonduso Instigo ĉe Liberapay
3. ↑  Bitarkivo eta facillingva enkonduko de Ivan Garcia

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Iván García en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Iván García ĉe Fediverso

* Portalo pri Biografio
* Portalo pri Esperanto

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 811712
 |
**Zdravka METZ** (naskiĝis en 1952) estas esperantisto el Kroatio, kiu nun loĝas en Montrealo, Kanado. Ŝi plenkreskiĝis en Kroatio, kie ŝi lernis Esperanton kaj aktivis en sia lando (kadre de Kroata Esperanto-Ligo) kaj internacie (kiel estrarano de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo). 

En 1981 Zdravka edziniĝis je Normand Fleury kaj sekvajare transloĝiĝis al Kanado, la hejmlando de sia edzo. 

De 1983 Zdravka loĝas en Montrealo, kiel ŝia hejmo fariĝis la Montreala Esperanto-Domo.

Verkaro
-------

*Bestoj en nia domo* (1999), 60 p. Montrealo; eld. Esperanto-Societo Kebekia, ISBN 2-9806246-0-8.(Infanlibro).

*Birdoj en nia korto (2005)* estas edukcela kaj informplena libro kiu finiĝas per vortareto kun la nomoj de birdoj kaj geografiaj nomoj de urboj, lagoj, landoj, kiujn ŝi esperantigis por faciligi la fonetikan legadon.

Referencoj
----------


1. ↑  Edukemaj bestoj, recenzo, Monato, la 1-an de majo 2001.
2. ↑  (eo) Eldonaĵoj de ESK Arkivigite je 2020-11-25 per la retarkivo Wayback Machine, Riverego, n-ro 142-144, p. 18/74
Koordinatoj mankas! Bonvolu kunhelpi.

**Borsa Palaco** estas impona historia monumento en Budapeŝto.

Aerfoto pri la palaco

Situo
-----

La palaco situas laŭ placo kie preskaŭ kontraŭe situas Hungara Nacia Banko.

Historio
--------

La palaco estis konstruita inter 1897 kaj 1907 laŭ planoj de Ignác Alpár. Intertempe en 1905 la borso ekfunkciis kaj daŭre funkciis ĝis 1948, poste Instituto Lenin kaj Domo de Tekniko profitis la domegon. La Hungara Televizio ricevis parton de la palaco en 1955 kaj ĝi profitis la palacon sola ekde la 1960-aj jaroj ĝis 2009. En 1989 ankaŭ tie okazis granda manifestacio kontraŭ la socialismo. En 2006 amaso post tumulto okupis parton de la Hungara Televizio, la cirkonstancoj estas nebulaj. Depost 2009 la palaco estas malplena.

Borsa Palaco de Budapeŝto en 1905

Konstruaĵo
----------

La palaco havas 3 etaĝojn laŭ la placo, en la ceteraj lokoj 2 etaĝojn. La domego havas internajn kortojn. La fasado estas simetria, meze la ornama ĉefenirejo funkcias. La 2 flankaj aloj havis la funkciojn borso pri varoj, respektive pri akcioj. Ignác Alpár zorgis pri tio, ke la fenestroj ĉiam donu lumon, ĉar estis grave ekzemple kontroli kvaliton de la tritikoj.

Fontoj
------

* hungare kun multe da fotoj


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Zebrofiŝo
La **zebrofiŝo** (sinonimoj: *Danio rerio*, *Brachydanio rerio*, *Barilius rerio* aŭ *Cyprinus rerio*) estas 3 ĝis 4 cm longa tropika fiŝo, indiĝena en Sudorienta Azio, ekzemple Barato. Ĝi estas ofte kultivata en tropikaj akvarioj, sed ankaŭ ĉirkaŭnaĝas en multaj loĝĉambraj akvarioj tutmonde. Zebrofiŝo estis regule uzita por scienca esplorado ekde la 1990-aj jaroj. Zebrofiŝo estas taŭga modelo por esplorado, ĉar eroj kiel vido, aŭdo, flaro, muskola kontrolo estas en la sama loko kiel ĉe homoj. Ĝi estas ofte vendata sub la nomo **zebra danio**. Estas fiŝo kiu scias ripari sian vidkapablon. Ekde la malfruaj 1990-aj jaroj, la zebrofiŝo pli kaj pli ofte estas uzata kiel poreksperimenta besto en genetiko, disvolviĝ-biologio kaj molekula ĉelbiologio. El tiuj eksperimentoj (en 2022) rezultis la brilfiŝo*,*kiu estas genetike modifita zebrofiŝo. Tiuj modifitaj fiŝoj estis registritaj kiel varmarko kaj estas nomataj *GloFish* laŭ la angla ***'**glow fish*', kio signifas brilan fiŝon.

Kilifiŝo

Vidu ankaŭ
----------

Kilifiŝo (en: Killifish)

Referencoj
----------

* Zebrofiŝo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Zebrofiŝo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Zebrofiŝo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)


1. ↑  (nl) Marjolein te Winkel, *Waarom is een zebravis zo geschikt voor wetenschappelijk onderzoek?*, Nieuws Umcg.nl, la 20-an de oktobro 2021.
Teatro de Antonín Dvořák
Teatro de Antonín Dvořák ĉirkaŭ 1913
Teatro de Antonín Dvořák ĉirkaŭ 1925
**Teatro de Antonín Dvořák** estas unu el scenejoj de Nacia teatro moraviasilezia en Ostrava. La novbarokan konstruaĵon proponis arkitekto Alexander Graf. La propran konstruadon realigis firmao Noe & Storch el Ostrava gvidata de arkitekto Josef Schlögl. Kiel ĉe la unua teatro en Ĉeĥoslovakio estis uzitaj ferbetonaj portaĵoj kaj horizontaj fostoj.

La internajn spacojn ornamis skulptistoj de firmao Johann Bock & filo. Statuoj sur fasado estas laboraĵo de Eduard Smetana, dum ŝildan grupon de la fasado kreis Leopold Kosiga. La plafonan bildon en spektaklejo pentris akademia pentristo Eduard Veith. En la ĉefa vestiblo estas du grandaj reliefoj (Dramo kaj Muziko). Tiujn dediĉis al la teatro akademia skulptistino Helena Scholzová. La ĉefan kurtenon prezentantan alegorion por laboro, komerco kaj arto ili pentris en ateliero Koutský & Rottonar.

La solena malfermo okazis la 28-an de septembro 1907. Ĝis la jaro 1919 oni ĉi tie ludis eksplicite germanajn prezentojn, post estiĝo de Ĉeĥoslovakio la teatro fariĝis daŭra scenejo de Nacia teatro moraviasilezia. Dum la dua mondmilito ĝi nomiĝis Ĉeĥa teatro moraviasilezia, sed baldaŭ ĝi estis devigita forlasi la konstruaĵon kaj transloĝiĝi en Nacian domon (nun Teatro de Jiří Myron). Post la jaro 1945 ĝi portis nomon Landa teatro, ekde la jaro 1949 Teatro de Zdeněk Nejedlý kaj ekde la jaro 1990 Teatro de Antonín Dvořák.

Vidu ankaŭ
----------

* Antonín Dvořák

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Ostrava |

* Kategorio Teatro de Antonín Dvořák en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficialaj ttt-paĝoj


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 289289
* GND: 10055126-9
* VIAF: 133015275
* NKC: ko20010092011, ko2003165375 kn20010709303, ko20010092011, ko2003165375
 |
La **Palaco New York** apartenas al la plej konataj palacoj en Budapeŝto. Ĝi estas ankaŭ historia monumento.

Palaco New York en Budapeŝto

Historio
--------

Asekura kompanio konstruis tiu ĉi eklektikan palacon en 1894 laŭ planoj de Alajos Hauszmann, Kálmán Giergl kaj Flóris Korb. Sur la teretaĝo samtempe ekfunkciis kafejo same nomata New York, kiu estis pli fama, ol la palaco mem. Dum la socialismo eldonejo funkciis en la etaĝoj. En 2001 italaj financistoj aĉetis la palacon kaj en 2006 post renoviĝo luksa hotelo ekfunkciis.

Konstruaĵo
----------

Parto de la fasado
La konstruaĵo situas en stratangulo kaj ĝi kontaktiĝas al la ceteraj domegoj. La fasado etendiĝas laŭ la (granda) bulvardo, post kelkaj domoj jam komenciĝas Placo Blaha Lujza, kiu estas koro de Budapeŝto. La palaco havas internan korton. En la 2000-aj jaroj oni kovris ĝin per vitra tegmento kaj atrio kreiĝis.

Kafejo
------

La kafejo havas galerion sur la unua etaĝo. Komence estis ankaŭ aprtaj ĉambroj por virinoj kaj bilardo. Post tagoj la kafejo iĝis la plej populara renkontejo por riĉuloj. Ekde 1900 ĉefe verkistoj kaj aliaj artistoj vizitis la kafejon, ĉar la kelnero portis ne nur kafon, sed ankaŭ inkon kun papero. Ekzemple apartenis al la kafeja rondo Sándor Bródy, Endre Nagy (verkisto), Ernő Osvát, Jenő Heltai, Ferenc Herczeg, Ignotus, Endre Ady, Ferenc Molnár, Gyula Krúdy, Zsigmond Móricz, Dezső Kosztolányi, Frigyes Karinthy, Pál Szinyei Merse, Alexander Korda, Michael Curtiz, Pongrác Kacsóh, Jenő Huszka, Ede Újházi.

Kafejo New York
En 2011 kaj 2013 la kafejo ricevis la titolon "Plej bela kafejo de la mondo".

Fontoj
------

* oficiala paĝo Arkivigite je 2009-01-18 per la retarkivo Wayback Machine
* hungare[*rompita ligilo*]

* Palaco New York en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Palaco New York en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La nuntempa konstruaĵo de la teatro sur strato *28. října*
**Teatro de Petr Bezruč** estas ostrava teatro malfermita unue neoficiale la 1-an de decembro 1945 per ludo *Jak se Honza učil bát* (esperante *Kiel Joĉjo lernis timi*) kaj oficiale poste la 13-an de decembro 1945 per premiero de ludo *Ondřej a drak* (esperante *Ondro kaj drako*). Tiu ĉi scenejo havis de komence alian tipon de repertuaro ol ĉi tiea "granda" teatro. Ĝi orientiĝis ĉefe por juna spektanto.

La teatro unue nomiĝis Kytice (Bukedo), poste Divadlo mladých (Teatro de junaj), ekde la jaro 1948 Městské divadlo mladých (Urba teatro de junaj) kaj ekde la jaro 1957 Divadlo Petra Bezruče (Teatro de Petr Bezruč). Dum mallonga tempo ĝi estis parto de Ŝtata teatro Ostrava (nun Nacia teatro moraviasilezia). La scenejon kreis plejparte volontuloj; profesiajn aktorojn la spektantoj ĝisatendis nur komence de la kvindekaj jaroj de la 20-a jarcento. En 1961 la teatro transloĝiĝis en modernan konstruaĵon de Domo de kulturo de Vítkovice (nun Domo de kulturo de urbo Ostrava). De komence de la naŭdekaj jaroj de la dudeka jarcento agadas en la teatra konstruaĵo Blaník sur strato *28. října*. La teatro havas du scenejojn - grandan scenejon kaj kameran spacon nomata Márnice (Kadavrejo).

Ekde de sezono 1997/1998 ludas en la teatro memstara Teatra kompanio de Petr Bezruč. Ties agadon dotigas establinto (Magistrato de urbo Ostrava), dum administradon kaj teknikaj trafikon de la teatra konstruaĵo certigas Teatro de marionetoj Ostrava. En la jaro 2003 insceno de Dostojevskij *Idioto* reĝisorata de Sergej Fedotov lokigis sur la tria loko en enketo de *Teatraj ĵurnaloj* pri la plej bona insceno de la jaro. Nuntempa arta ĉefulo (ekde sezono 2005/2006 estas reĝisoro Jan Mikulášek.

Vidu ankaŭ
----------

* Petr Bezruč

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Teatro de Petr Bezruč en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Ostrava |

* Oficialaj ttt-paĝoj
**Ĉefurba Biblioteko Ervin Szabó** estas reta publika biblioteko en Budapeŝto. La centro estas en Palaco Wenckheim.

Palaco Wenckheim, kie estas centro de Ĉefurba Biblioteko Ervin Szabó

Historio
--------

La biblioteko estis fondita en 1903, en la sekva jaro ĝi jam funkciis. Tiama motoro de la biblioteko estis Ervin Szabó, kiu en 1910 deklaris la bibliotekon publika. Li aranĝis ankaŭ 5 filiajn bibliotekojn. En 1925 la biblioteko estis deklarita ĝenerala kolektaĵa biblioteko. En 1927 oni aĉetis Palacon Wenckheim, kie ekde 1931 funkcias la centro. Post la 2-a mondmilito jam en tramo oni establis movan bibliotekon, en 1946 la biblioteko prenis la nomon de Ervin Szabó. Ekde 1964 la biblioteko kolektas ankaŭ muzikaĵojn (sonojn). Inter 1998 kaj 2001 trakonstruo okazis en la palaco por esti impona kaj moderna.

Filioj de la biblioteko funkcias dise en la ĉefurbo, krome ankaŭ apartaj filietoj kiel porinfanaj bibliotekoj funkcias.

Elektitaj personoj
------------------

* Andor Tiszay

Fontoj
------

* hungare kun foto Arkivigite je 2019-06-12 per la retarkivo Wayback Machine
* internaj fotoj

Palaco Wenckheim (nun Ĉefurba Librejo Ervin Szabó) - pentrita de Béla Benczúr

* Kategorio Ĉefurba Librejo Ervin Szabó en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Fondaĵo Mies van der Rohe** (hispane *Fundación Mies van der Rohe*) estas publika ento neprofitcela, aperinta cele al rekonstruo de la Germana Pavilono kiun la arkitekto Ludwig Mies van der Rohe realigis por la Internacia Ekspozicio de Barcelono (1929).

Dum la Ekspozicio en tiu ejo okazis kunsido de germanaj aŭtoritatoj kun la reĝo Alfonso la 13-a de Hispanio. En 1959 la arkitekto Oriol Bohigas petis al la aŭtoro rajtigon por rekonstrui la Pavilonon kaj en 1983 eklaboris la teamo de arkitektoj Ignasi de Solà-Morales, Cristian Cirici, Fernando Ramos, kun kunlaboro de Arthur Drexler kaj la arkivo Mies van der Rohe de MoMA. La novan edificon oni inaŭguris en 1986.

Krom klopodo al konservado de unu de la pioniraj verkoj de moderna arkitekturo, la Fondaĵo Mies van der Rohe havas celojn profundigi la debaton pri arkitekturo kaj moderna kaj nuntempa urboplanado, krei dokumentan arkivon pri Ludwig Mies van der Rohe kaj promocii la studadon pri la artisto.

Menciendas la organizado de la Premio de Nuntempa Arkitekturo de la Eŭropa Unio - Premio Mies van der Rohe kies celo estas plifortigi kaj agnoski la kvaliton de la ĵusa arkitekturo en Eŭropo.

Literaturo
----------

* *European Union Prize for Contemporary Architecture - Mies van der Rohe Award 2009*, ACTAR, 2009, Barcelono

Eksteraj ligiloj
----------------

* Fondaĵo Mies van der Rohe, European Union Prize 2011
* Fondaĵo Mies van der Rohe, Fundació

  

* *En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Fundación Mies van der Rohe en la hispana Vikipedio.*
Nuntempa aspekto de la urbodomo
Nuntempa aspekto de la urbodomo – detalo de turo
Nuntempa aspekto de la urbodomo – spaco de la ĉefa interna ŝtuparejo
Nuntempa aspekto de la urbodomo
**Urbodomo de Silezia Ostrava** estas ekde la jaro 1990 urbodomo de ostrava urboparto Silezia Ostrava kaj unu el malmultaj konservitaj konstruaĵoj de Silezia Ostrava- Zámostí.

La origina urbodomo
-------------------

Origine ĝi servis kiel municipa konstruaĵo en la jaro 1897 novbaroke alikonstruita domo n-ro 131. Tiu ĉi tiel nomata Malnova sileziaostrava urbodomo estis detruita en la 80-aj jaroj de la 20-a jarcento.

Konstruaĵo de la urbodomo
-------------------------

La nova konstruaĵo de la urbodomo estis konstruita dukm tiama urbestro inĝ. Jan Poppe (1849–1931) laŭ propono de arkitekto Viktorin Šulc (1870–1946) en la jaroj 1911–1913. En la projekta parto kunlaboris inĝ. Jaroslav Volenec (1877–?), lia asistanto František Doležel kaj konstruisto Julius Vysloužil. La urbodomo situas sur stratangulo de stratoj Těšínská (antaŭe avenuo de imperiestro Francisko Jozefo kaj en periodo de protektorato Adolf Hitler Strasse) kaj strato Keltičkova (antaŭe Jaklovecká). Ĝi estas konstruita en malfrue historiganta stilo kombinanta formojn de ĉeĥa novrenesanco kun aliaj historigantaj elementoj kaj precipe en la interno plenigita kun secesa morfologio. En la interno la plej interesa estas la ĉefa ŝtuparejo kun konservitaj lumiloj, aplikoj kaj supraportoj super pordo al flanka ŝtuparejo kaj stuka ornamaĵo de la ĉefa ĉambrego, kiu samtempe servas kiel ceremonia ĉambro kun orgeno instalita en la 90-aj jaroj de la 20-a jarcento.

Literaturo
----------

* STRAKOŠ, Martin. Radnice Slezské Ostravy jako vychýlený svorník mezi tradicí a moderností. Slezská Ostrava : SPOK – spolek pro ostravskou kulturu, 2008. ISBN 978-80-904096-0-6.
* ŠOPÁK, Pavel. Radnice ve Slezské Ostravě. Vlastivědné listy 21, 1995, čís. 1.
* ŠULC, Viktorin. Soutěžný návrh radnice v Polské Ostravě. Architektonický obzor IX, 1910, čís. 8.

Referencoj
----------

1. ↑  Malnova sileziaostrava urbodomo, strato Těšínská, n-ro 131[*rompita ligilo*]

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Sileziaostrava urbodomo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Ostrava |

* Oficialaj paĝoj de eldoninto de libro *Radnice Slezské Ostravy jako vychýlený svorník mezi tradicí a moderností*[*rompita ligilo*]
Setlejo de la namoj kaj damaroj
Nama - Estro Hendrik Witbooi (centro) kaj liaj kunuloj
La **namoj** (en la historia koloniista literaturo nomataj hotentotoj) estas tribo hejma en Sud-Afriko kaj Namibio, kiu nombriĝas kune kun la orlamoj al la kojoj. La plej multaj el la hodiaŭ prokimume 100.000 namoj vivas en Namibio - tie en la suda regiono Karaso, la antaŭa Namalando - kaj formas proksimume 5% de la tuta namibia loĝantaro. Malgranda parto de la namoj loĝas en la sude al Namibio limantaj regionoj de la Norda Kabo-provinco de Sud-Afriko - en la Namakalando.

Pro ilia iom ruĝeca haŭtkoloro la literaturfontoj uzas por la namoj ankaŭ la nomon "ruĝa nacio" (germanlingve "Rote Nation").

Historio
--------

### Elmigrado al sudokcidenta Afriko

Namovirino en la Kalaharo
### Triboformiĝo en sudokcidenta Afriko

### Tribomilitoj

Namaj kabanoj
### Apero de la eŭropanoj

### Kvereloj kun la koloniista potenco

### Rolo en la ribelo de la hereroj

### Ribelo kontraŭ la koloniista potenco

Lingvo
------

*Vidu nama lingvo*

Konataj eminentuloj el la namoj
-------------------------------

* Games,
* Oasib,
* Manasse,
* Hendrik Witbooi,
* Jakob Morenga
* Simon Koper
* Jonker Afrikaner

Vidu ankaŭ
----------

* Germana genocido de afrikaj popoloj

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Namoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

*

Fontoj
------
Maximilian Wolfgang Duncker
**Maximilian Wolfgang DUNCKER** (naskiĝinta la 15-an de oktobro 1811 en Berlino, mortinta la 21-an de julio 1886 en Ansbach) estis germana historiisto kaj politikisto. Patro lia estis la eldonisto Karl Duncker.

Vivo
----

Duncker studis en Bonn kaj Berlino kaj kondamniĝis je puno de ses jaroj pro membreco al studenta korporacio. Senkulpigite li habilitiĝis en 1839 en Halle (Saale) kaj fariĝis eksterorda profesoro en 1842; de aprilo 1843 li kunredaktoris ĉe la tiea gazeto »Allgemeine Literaturzeitung«. 

Estante ano de la nacia asembleo de 1848 por la dekstra centro, li aktivis en Erfurto kaj dum la tri kunsidoj de la prusiaj ĉambroj en Berlino (de aŭgusto 1849) por la tradiciaj liberaluloj.

Inter junio kaj oktobro 1850 li disde Kilo kaj Rendsburg almozis pri mono kaj personaro ĉe la duklandoj. Tiutempe estiĝis liaj improvizitaĵoj »Heinrich von Gagern« (Leipzig 1850) kaj »Vier Monate auswärtiger Politik« (Berlino 1851). En 1857 oni vokis lin al Tübingen, du jarojn pli frue al Berlino por helpi la registaron. Inter 1861 kaj 1866 Duncker ĉefkonsilistis politike la tronheredanton. Somere de 1866, kiam estis okupita la lando Hesio-Kaselo, li komisie aktivis tie. Inter 1867 kaj 1874 Duncker direktoris ĉe la Prusuja Ŝtataj Arkivoj. Poste li docentis pri historio antaŭ la kadetoj de la Milita Akademio kaj nomumiĝis en 1884 brandenburgia historiografo.

Verkoj
------

Menciindas ankoraŭ la sekvaj verkoj de li: »Origines germanicae« (Berlino 1840); »Die Krisis der Reformation« (Lepsiko 1845); »Zur Geschichte der deutschen Reichsversammlung« (Berlino 1849); »Feudalität und Aristokratie« (Berlino 1858); »Aus der Zeit Friedrichs d. Gr. und Friedrich Wilhelms III. Abhandlungen zur preußischen Geschichte« (Lepsiko 1876) kaj lia ĉefverko »Geschichte des Altertums« (Lepsiko 1852–1857; elstara kaj eleganta prezento de la historio de la grekoj kaj orientaloj). Postmorte estis publikigitaj la libroj »Abhandlungen aus der griechischen Geschichte« (Lepsiko 1887) kaj »Abhandlungen aus der neuern Geschichte« (Lepsiko 1887).

Fonto
-----

Meyers Großes Konversations-Lexikon, volumo 5. Leipzig 1906, p. 271-272 (tie ĉi interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Vikifontaro
* parlamentaj pagxoj pri Duncker
La **Ĉulupioj** aŭ en hispana **chulupís** (nomo el gvarania) estas indiĝena popolo de la Granda Ĉako. En sia lingvo ili nomiĝas **nivaclés** aŭ **nivakleoj**, kio signifas *homo*. Ties najbaroj ĉorotioj nomigas ilin *aŝuslaj* aŭ *alhulhai*. Aliaj variantoj de la nomo el diversaj fontoj estas la jenaj: *churupí* aŭ *ĉurupioj*, *ĉulupie*, *ĉulupe*, kaj *aksluslaj*. En kelkaj antikvaj fontoj ili aperas kiel *ĉorpil* aŭ *ĉunupí*, sed ne konfuzendas kun la samnoma popolo de la *vilela*.

Estas iom pli ol 20 komunumoj ĉulupiaj. En Argentino loĝas en la provinco Salta, ĉe la rivero Pilkomajo kie estas du ĉefaj komunumoj: nome *Misión La Paz* kaj *La Bolsa*. Sude de la urbo Tartagal troviĝas alia. En Paragvajo ili estus ĉirkaŭ 18.000, kiuj loĝas en la departementoj Presidente Hayes kaj Boquerón.

Historie ili estis ĉasistoj-kolektistoj.

La lingvo ĉulupia aŭ nivaklea estas parolata de proksimume 15.000 personoj, kiuj preferas ĝin al la hispana. El kiuj nur ĉirkaŭ 200 troviĝas en Argentino. Estas du ĉefaj dialektoj, tiu de la ĉulupioj de la interno aŭ de la montaro kaj tiu de la ĉulupioj de la riveroj.

La enketo *Encuesta Complementaria de Pueblos Indígenas* (ECPI) 2004-2005, komplementa de la argentina nacia censo *Censo Nacional de Población, Hogares y Viviendas 2001*, montris kiel rezulto ke agnoskas sin aŭ rekte descendas de la popolo ĉulupia 440 personoj en la provincoj Salta kaj Formosa. El kiuj 392 loĝas en komunumoj. En la tuta lando memagnoskiĝis 553 ĉulupioj, 392 loĝantaj en komunumoj.

Notoj
-----

1. ↑  Glosario de lenguas indígenas sudamericanas, Edgardo Civallero, Universidad Nacional de Córdoba
2. ↑   INDEC. Censo 2001 - Encuesta Complementaria de Pueblos Indígenas. Arkivita el la originalo je 2007-04-06. Alirita 2014-04-14.

* Kategorio Ĉulupioj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Franz Duncker
**Franz Gustav DUNCKER** (naskiĝinta la 4-an de junio 1822 en Berlino, mortinta samloke la 18-an de junio 1888) estis germana politikisto, socialreformanto kaj librovenda entreprenisto. Li filis al Karl Duncker kaj fratis al Maximilian Duncker.

Vivo
----

Post studo de filozofio kaj historio en Berlino li dediĉis sin al komercado per libroj. Ekde 1848 li interesiĝis pri politiko. En 1853 li aĉetis de Aaron Bernstein la periodaĵon »Urwählerzeitung«, ŝanĝis ĝian titolon je »Volkszeitung« kaj eldonis ĝin kun enhavaro pliampleksigita. Fakte iĝis ĝi organo de liberalismaj opoziciuloj.

En 1859 li partoprenis la t.n. decidojn de Eisenach kaj kunfondis en Frankfurto ĉe Majno la partisimilan societon »Deutscher Nationalverein«. Li kunfondis la partion »Deutsche Fortschrittspartei« kies fidela ano li restis eĉ en 1866. Oni elektis lin en la preparantan, la ordan nordgermanan kaj poste en la tutgermanan parlamenton (Reichstag). De 1865 estris li la pormetiistan klubon »Berliner Handwerkerverein« kaj en 1869 li naskis kun Hermann Schulze-Delitzsch kaj Max Hirsch  la ligon »Hirsch-Dunckersche Gewerkvereine«.

Pro financaj kialoj vendis li en 1877 sian librovendejon kaj retririĝis el parlamentaj laboroj (Reichstag, ĉambro de la deputitoj).

Fonto
-----

*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 5. Leipzig 1906, p. 272 (tie ĉi interrete)

Eksteraj ligiloj
----------------

* parlamentaj paĝoj
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Maria Lisandra GONZALEZ HURTADO** (naskiĝis la  19-an de novembro 1987(nun 1987-11-19) en Guantanamo, Kubo) estas kuba komputika inĝeniero kaj esperantisto.

Biografio
---------

Ŝi naskiĝis en Guantanamo, finis tie mezlernejon kaj poste studis en la Universidad de las Ciencias Informáticas en Havano, kiun ŝi finis en 2011. Poste ŝi revenis al Guantanamo, kie ŝi loĝis kaj laboris kiel informadikisto.

En 2016 ŝi transloĝiĝis al Havano kaj okupiĝis pri familiaj aferoj. Ekde 2021 ŝi loĝas en Tjumeno (Rusio) post edziĝo kun la esperantisto Stanislavo Belov. Ili havas filon Stano Leonid Belov Gonzalez (n. 2017).

Esperanto-vivo
--------------

Lisandra estis LKK-ano de la IJK 2010, organizanto de la esperanto-klubo ĉe la Universidad de las Ciencias Informáticas en Havano kaj estrarano de KEJO (Kuba Esperantista Junulara Organizo) dum pluraj jaroj. Ŝi partoprenis en UK 2010 (Kubo) kaj UK 2016 (Slovakio).

Ekde 2021 ŝi estas aŭtorino de ĉiusemajna programo de Radio Havano Kubo en Esperanto, en kiu ŝi prezentas interesajn lokojn en Kubo, rakontas pri historio kaj kulturo de la lando.

Vidu ankaŭ
----------

* Stanislavo Belov

Referencoj
----------

1. ↑   Sistema de Información de Gobierno: mercado de datos ciencia e innovación tecnológica (hispane). Repositorio Digital. Arkivita el la originalo je 2023-02-27. Alirita 2023-02-27.
2. ↑   (2021) "[Informo pri la geedziĝo kaj redakcia gratulo]", *La Ondo de Esperanto* (eo) (4), p. 31.  Alirita 2023-02-27..
3. ↑   Organización Cubana de Jóvenes Esperantistas (hispane). EcuRed. Arkivita el la originalo je 2023-02-27. Alirita 2023-02-27.
4. ↑   Estraro de KEJO (esperante). KEJO. Arkivita el la originalo je 2023-02-27. Alirita 2023-02-27.
5. ↑   (2015-01) "Sukcesa jaro", *Por Vi* (eo) (6), p. 4–5.

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biografio |
| Portala ikono | Portalo pri Esperanto |

* Maria Lisandra Gonzalez Hurtado ĉe Facebook

* Kategorio Maria Lisandra Gonzalez Hurtado en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 812680
 |
**Energiŝparo** aŭ **energikonservado** estas la klopodo farita por malpliigi la konsumon de energio uzante malpli da tiu en ajna servo de energio. Tio povas esti atingebla ĉu uzante la energion pli efika (uzante malpli da energio por konstanta servo) aŭ malpliigante rekte la kvanton de uzata servo (por ekzemplo, uzante malpli da tempo aŭ fojoj aŭtojn, elektran lumigon ktp). La konservo de energio estas parto de la koncepto de ekologia memsufiĉo. La energikonservado malpliigas la necesos de servoj de energio kaj povas rezulti en pli granda media kvalito, nacia sekureco, persona financa sekureco kaj pli grand ŝparado. Ĝi estas sur la pinto de la hierarkio de la eltenebla energiuzado. Ĝi ankaŭ malpliigas la kostojn de energio evitante la estontan elĉerpigon de naturaj rimedoj.

Oni povas konservi energion malpliigante la malŝparemon kaj la perdojn, plibonigante la efikon tra teknologia agado kaj plibonigante la funkciadon kaj eltenadon. Je tutmonda nivelo, la uzado de energio povas esti malpliigita ankaŭ pere de la stabiligo de la kresko de la loĝantaro.

Vidu ankaŭ
----------

* Dormeto
* Energio

Notoj
-----

1. ↑   Zehner, Ozzie (2018). Unintended consequences of green technologies – Uncorrected proof. Konsultita la 19an de aprilo 2010.
2. ↑  «A guide for effective energy saving». Arkivigite je 2019-04-19 per la retarkivo Wayback Machine Renewable Energy World. Konsultita la 19an de aprilo 2010.
3. ↑  «Top 5 reasons to be energy efficient». Arkivigite je 2019-04-19 per la retarkivo Wayback Machine Alliance to Save Energy (ASE). 20a de julio 2012. Konsultita la 19an de aprilo 2010.

* Kategorio Energiŝparo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
***Katalogo de la Esperanto-Gazetaro*** estas historie grava bibliografio de planlingvaj periodaĵoj, publikigita en Jablonné n. Orl. (tiama Ĉeĥoslovakio) ĉe la eldonejo Pražák en 1934, havanta 168 paĝojn en formato A6 (ĉ. 15x11 cm). Ĝin kompilis kaj komentariis József Takács, reviziis kaj kompletigis Paul Tarnow, helpis Ladislao Spierer. 

Laŭ la antaŭparolo de Takács aldonoj estis planitaj. Kiam la baza verko aperis kun ioma malfruiĝo longe post manuskript-pretiĝo en 1934, la unua aldono kun 300 suplementaj titoloj jam estis prespreta, sed neniam publikigita. Ĉ. 1979 aperis pirata reeldono de la baza verko, probable en Hungario.

Enhavo
------

Krom la antaŭparolo kaj listo de mallongigoj la bibliografio konsistas el jenaj ĉapitroj: 

I. Listo de la Esperanto-gazetoj  

II. Aldona Listo de la gazetoj kun konstanta Esperanto-fako, rubriko, aldono, kurso aŭ resumo  

III. Aldona listo de la gazetoj por aliaj mondlingvo-projektoj  

IV. Alfabeta listo de la urboj, kie aperis Esperanto-gazetoj  

V. Alfabeta registro de la landoj, kie aperis Esperanto-gazetoj  

VI. Statistiko pri la Esperanto-gazetoj  

La "Katalogo" celas suplementi la bibliografiajn indikojn pri la planlingvaj periodaĵoj troveblajn en la *Bibliografio de Internacia Lingvo* de Petro Stojan (1929).

Recenzoj
--------

|  |
| --- |
|  |
| Citaĵo | 

|  |
| --- |
| **„** Ĝi estas ne nur utila, valora, necesa, dokumenta, sed ankaŭ interesa. Ni trovas la titolojn de la esperantistaj gazetoj kaj folietoj de gazetoj, kiuj enhavis esperantajn rubrikojn kaj de gazetoj de la diversaj mondlingvoj. Oni povas aparte trovi, en kiuj lokoj kaj landoj aperis la nomitaj, kaj statistikon pri 1276 gazetoj el 59 landoj kaj 459 lokoj. **"** |
| — 1934, Paul Bennemann, Lingvo Libro paĝo 58 |

 |

Valoro en 2008
--------------

La aŭtoroj atingis sian celon kaj verkis la plej kompletan kaj fidelan inventaron de fruaj planlingvaj periodaĵoj, kiu daŭre restas baza referenc-verko. Moderna posteulo de la Katalogo estas: Rondo Takács. Inventaro de planlingvistikaj periodaĵoj. Sant Pau d'Ordal: Hispana Esperanto-Muzeo 1992, 123 p. (prov-eldono).

Bibliografio
------------

* Detlev Blanke. Interlinguistik und Esperantologie: Wege zur Fachliteratur. Esperanto-Dokumente 7. Bamberg: Deutsches Esperanto-Institut, 2003, 58 p. (en la germana kaj ankaŭ rete konsultebla tie ĉi Arkivigite je 2009-08-26 per la retarkivo Wayback Machine.

Eksteraj ligiloj
----------------


|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Esperanto |

* *Enciklopedio de Esperanto*/K en sia originala formo en la Interreto
* *Enciklopedio de Esperanto* en elŝutebla versio (PDF).
* Katalogo de[*rompita ligilo*] Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
**Teçoatega** aŭ **Tezoatega** estis la nomo de teritorio aŭ senjorlando de origino de naŭatloj (en la fino de la epoko antaŭkolumba kaj komenco de la kolonia epoko) kies setlejo aŭ ĉefa placo iĝis konata kiel El Viejo (La Maljunulo aŭ La Malnova) (ĝi troviĝas en la nordokcidenta regiono de Nikaragvo).

Tiu senjorlando estis regata de la kaciko Agatejte, laŭ referencas la kapitano Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés (1478–1557), unua kronikisto de la Nova Mondo.

Tiu kronikisto, Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés, en sia verko *Historia general y natural de las Indias, islas y tierra firme del mar océano*, detalas la priskribon de la placo kaj eĉ aldonas mapon.

Referencoj
----------

1. ↑   «Walter Lehmann, Zentral-Amerika, 2 V. p.1003, Berlino, 1920.»  Alirita la 6an de Julio 2017.
2. ↑   Fernández de Oviedo y Valdés, Gonzalo, Historia General y Natural de las Indias, p. 127. tomo XI, Editorial Guarania. Asunción, Paraguay, 1945.
3. ↑   Historia general y natural de las Indias, islas y tierra-firme del mar océano; por el Capitán Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés; Primer Cronista del Nuevo Mundo; publícala la Real Academia de la Historia; Tercera Parte.- Tomo IV.- Libro XLII.- Capitulo XIII.