recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Zoltán Csorba** [ĉorba], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csorba Zoltán** estis hungara botanikisto, profesoro, agronomo.

Zoltán Csorba  naskiĝis la 27-an de septembro 1904 en Budapeŝto. Li mortis la 11-an de septembro 1981 en Budapeŝto.

Biografio
---------

Zoltán Csorba akiris diplomon en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto en 1926. Post siaj studoj li restis samloke kiel helpoprofesoro. Li doktoriĝis en 1931. Li eklaboris en la ministerio pri agrikulturo en 1930, kie paŝo post paŝo li ricevis pli altajn postenojn. Li gvidis la plantoprotektadan servon inter 1948 kaj 1950. Li longe estis vicdirektoro de plantoprotektada esplora instituto. En 1961 li kandidatiĝis, en 1969 li pensiuliĝis. Li ricevis memormedalon en 1973.

Elektitaj publikaĵoj
--------------------

* *Védekezés az almafa-lisztharmat ellen* (1939)
* *Általános védekezőmunkák a gyümölcsösben* (1950)
* *Az almafa lisztharmat* (1962)
* *Harc a gyümölcsfák betegségei és kártevői ellen* (2-a eldono en 1981)

Fontoj
------

* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
**Admitanco** (simbolo ***Y***) estas la inverso de la impedanco. Laŭ PIV temas pri "Grando egala al kvociento de la intenso de kurento trafluanta cirkviton per la interklema tensio (inverso de la impedanco); simb.: Y. Y = G +jB."

Ĝia mezurunuo estas simenso (notita S).

Ĝi estas difinita tiele:

{\displaystyle Y=Z^{-1}=1/Z\,\ ,}
kun

* *Y* admitanco esprimata en simenso, S;
* *Z* impedanco esprimata en omo, Ω.

Dum konduktanco *G* estas la inverso de rezistanco *R*, impedanco estas *kompleksa rezistanco*, eblas konsideri, ke admitanco estas *kompleksa konduktanco*.

La reela parto de admitanco estas la konduktanco, ĝia imaginara parto estas la susceptanco:

{\displaystyle Y=G+jB\,\ .}
La modulo (absoluta valoro) de admitanco estas donita per (kiel ĉiuj kompleksaj nombroj):

{\displaystyle \left|Y\right|={\sqrt {G^{2}+B^{2}}}\,\ ,}
kun

* *G* konduktanco esprimata en S;
* *B* susceptanco esprimata en S.

Vidu ankoraŭ
------------

* Admitanco de libera spaco

Notoj
-----

1. ↑  NPIV  Alirita la 18an de aŭgusto 2019.
**Bampuro** (persalingve بمپور) estas ĉefurbo (ekde 2013) de la samnoma distrikto en la Provinco Sistano kaj Baluĉistano, en sudorienta Irano.

Bazaj informoj
--------------

* Supermara alteco: 510 m
* Loĝantaro: 12,217 en 2016
* Horzono: UTC + 3:30; somere UTC + 4:30

Geografio
---------

Bampur situas en valo laŭ bordoj de rivero same nomata Bampur. La urbeto mem troviĝas 530 kilometrojn sudoriente de Kermano, sed Iranŝahr nur 24 kilometrojn.

Historio
--------

Bampur apartenas al la plej malnovaj urboj de Irano, sed la fondo estas nekonata. Kelkaj supozas, ke la urbofondo okazis samtempe kun konstruado de la proksima fortikaĵo. Hungara arkeologo trovis malnovajn restaĵojn en la valo en 1932. En 2007 oni trovis ceramikaĵojn antaŭ Kristo 4 miljarojn. Aliaj trovaĵoj pruvas malnovajn kontaktojn kun Afganistano kaj Omano. En 1911 populacio de Bampur estis proksimume 2,000 kaj ĝi estis ĉefurbo de la provinco.

Trafiko
-------

Bampur havas la plej gravan vojan ligon al la proksima Iranŝahr, krome estas aliaj lokaj vojoj.

Klimato
-------

Bampur situas en arida klimato (Köppen-klimata klasifikado: BWh) kun ekstreme varmaj someroj kaj mildaj vintroj. Precipitaĵo estas tre malalta kaj plejparte falas vintre.

Vidindaĵoj
----------

* fortikaĵo aŭ citadelo kaj aliaj arkeologiaj lokoj proksime

Fontoj
------

* interalie WikiTrans
*

Referencoj
----------

1. ↑  D-rino Ludmila Jiroušková: *Poŝatlaso de la mondo* 1971

* Kategorio Bampur en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

Eksteraj ligiloj
----------------

* [http:// Oficiala retejo] (perse)
**Teitheadh na nIarlaí**, irlande **La Fuĝo de la Grafoj**, kiam la irlanda aristokrataro, Ó Néill kaj Ó Domhnaill kaj sia sekvantaro fuĝis el Irlando en septembro 1607. Irlando memorigas la 400-jariĝon de tiu evento, unu el la plej gravaj en la tuta historio de Irlando, ĉi-jare.

La lasta granda milito de la malnova irlanda aristokrataro kontraŭ la anglaj invadintoj daŭris dum 9 jaroj, inter 1594 kaj 1603 (vidu: Naŭjara milito). La irlandaj ĉefoj estas Aodh Mór Ó Néill, grafo de Tír Eoghain (angle Hugh O'Neill, Earl of Tyrone), kaj Aodh Rua Ó Domhnaill, grafo de Tír Chonaill (angle Red Hugh O'Donnell, Earl of Tyrconnell, nun Donegal), en la nordo kaj nordokcidento de Irlando. La 14-an de aŭgusto 1598 okazis la plej granda venko de irlandaj ribeloj dum la tuta 700-jaro koloniado de la lando, kiam Ó Néill tute detruis anglan armeon de 6,000 - la batalo de Béal an Átha Buí (angle Battle of the Yellow Ford). Post tio en 1601 la irlandanoj ricevis helpon de la hispana reĝo, kiu sendis 4,000 soldatojn. Sed ili alvenis en la ekstrema sudo de Irlando, kaj devigis la irlandan armeon piediri la tutan landon meze de vintro, kiu multe malfortigis ilin. La rezulto estis angla venko en Cionn tSáile (angle Kinsale).

Post kelkaj jaroj estis klare ke la nova Irlando, sub angla dominado, ne havis lokon por Ó Néill, Ó Domhnaill kaj la aliaj ribelaj ĉefoj, kaj ili forlasis la landon en septembro 1607. La plejmulto iris al Romo, kie Ó Néill ricevis palacon de la Papo pro sia milito "por la vera religio". Li mortis en Romo en 1616, kaj estas entombigita en apud la preĝejo de San Pietro en Montorio. Ó Domhnaill iris al la Hispana Reĝo por denove peti helpon por Irlando, sed angla agento mortigis lin per veneno, kaj li mortis je la aĝo de 29.

* Kategorio La Fuĝo de la Grafoj en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**La Fregeneda** estas municipo de la provinco Salamanko, en la aŭtonoma komunumo Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la Jurisdikcia partio de Vitigudino en la nordokcidento de la provinco kaj al la Municiparo El Abadengo. *La Fregeneda* estas tradukebla etimologie al *La Fraksenarbaro*.

Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj La Fregeneda, Valicobo, San Martín kaj Valdenoguera, la du lastaj senhomaj, okupas totalan areon de 28,46 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2017, ĝi havis 363 loĝantojn. Ĝi perdis pli ol 1 000 loĝantojn ekde la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Parto de ĝia teritorio estas ene de la Natura Parko Arribes del Duero, naturejo protektita de grandaj valoroj kaj mediaj kaj turismaj. 

Panoramo de La Fregeneda.
Limas kun loĝlokoj Barca de Alba (Portugalio), Poiares (Portugalio), Salto de Saucelle, Escalhão (Portugalio), Hinojosa de Duero, Mata de Lobos (Portugalio) kaj Sobradillo. Ĝi distas 110 km de Salamanko, provinca ĉefurbo kaj estas ĉe la kunfluejo de la riveroj Douro kaj Águeda, ĉe la landlimo kun Portugalio. 

Ĝi fondiĝis en la 12-a jarcento. En postaj jarcentoj suferis pro militoj kun najbara Portugalio kaj dum la Hispana Milito de Sendependigo. 

La tradiciaj agrikulturo kaj brutobredado lastatempe iom dekadencis. Lastatempe rura turismo ekgravis.

La urbestro estas de dekstra partio PP.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Salamanko


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 752735
 |
barilo el lignaj latoj
**Barilo** estas formo de baro, kiu konstante dividas du areojn.
Barilo kutime estas farita el ligno, ŝtono(j), metaloj (gisitaj kaj forĝitaj bariloj) aŭ el plasto. Bariloj, kiuj enhavas ŝtonojn aŭ betonon estas ofte nomataj muroj. Se muroj dividas la partojn de unu konstruaĵo aŭ loĝejo, ili nomiĝas intermuroj.

Bariloj povas esti farbitaj, surlakitaj aŭ rabotitaj ili povas esti:

1. aŭ vico da lignaj palisoj, fiksitaj en la grundo kaj transverse kunigitaj per drata reto aŭ per latoj,
2. aŭ vico da palisoj distance starigitaj kaj ligitaj per horizontalaj bretoj respektive latoj, drato aŭ pikdrato,
3. aŭ aranĝo de ŝtonoj, metitaj unuj super la aliaj, lasante liberajn interspacojn (alikaze temus pri muro aŭ mureto).

La funkcio de barilo estas malhelpi la movigon de homoj aŭ bestoj, kaj apartigi ekzemple korton aŭ ĝardenon.

En simbola senco, la vorto "barilo" ankaŭ uziĝas sinonime al ĉiaspeca obstaklo, malhelpilo.

Agrikultura barilo Pensilvanio
Barilo kutime konsistas el ligno, drato kaj/aŭ plasto. Foje ili estas kolore farbitaj aŭ lakitaj. La drato de barilo en multaj kazoj havas plastan kovron, por esti pli veterorezista. Lignospecoj ofte uzataj por bariloj estas stabilaj kiel kastaneo, lariko, kverko, pino aŭ flekseblaj (kaj malmultekostaj) kiel piceo kaj saliko.

Kontraste al muro, barilo estas principe transportebla kaj havas multajn truojn, kiuj ebligas trarigardon (kaj trapason ekzemple de etaj bestoj).

Laŭ Francisko Azorín **bari** estas *Fermi vojon por obstrukci la pason, iradon, fluon.* Kaj li indikas etimologion el kelta "bar" (obstrukci). Poste li indikas kelkajn rilatajn terminojn, nome la ilo bari kiel *barilo*, sed ankaŭ kiel *barantilo*, kaj pli malpli proksimajn sinonimojn kiel bariero, balustrado, palisaro, krado, heĝo, io baranta, barantaĵo aŭ ĉirkaŭbarantaĵo.

Notoj
-----

1. ↑  Francisko Azorín, arkitekto, Universala Terminologio de la Arkitekturo (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 31.
2. ↑  Azorín, samloke.
3. ↑  Azorín, samloke, paĝo 32.

Vidu ankaŭ
----------

* Barilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Barilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Barilo en la Vikicitaro (Kolekto de citaĵoj)

* Bariero
* Barila funkcio en optimumigo
* Elektra barilo
* Heĝo
* Spaliro


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 210880
* GND: 4128356-9
* LCCN: sh85047778
* BNF: 11964852h
* NKC: ph198746
* BNE: XX4577163
 |
**Ado Ekiti** (ofte sufiĉas **Ado**) estas metropolo, ĉefurbo de subŝtato kaj universitata urbo en Niĝerio. Ĝi estas ĉefurbo kaj administra sidejo de la Ekiti Ŝtato.

Bazaj informoj
--------------

* Koordinatoj: 07° 37′ N 05° 15′ O﻿ / ﻿7.617 °N, 5.250 °O﻿ / 7.617; 5.250 (mapo)
* Areo: 293 km²
* Loĝantaro: 409 207 en 2012
* Supermara alteco: 436 m
* Horzono: UTC +1

Geografio
---------

Ado Ekiti situas sur montetaro en la sudokcidenta sekcio de la lando. Ibadano situas 148 km.

Historio
--------

Oni konjektas, ke tiu tereno estis loĝata jam antaŭ jarmiloj. La britoj prenis la kontrolon en 1893. Ado Ekiti iĝis administra centro en 1913. Nuntempe plejparte joruboj vivas en la metropolo, ili havas diversajn religiojn.

Ekonomio
--------

Ado Ekiti estas centro de komercado por la terkultiva regiono. En la ĉirkaŭaĵo oni kultivas maniokojn, grenojn, fabojn kaj tabakojn. Ekde la 1950-aj jaroj oni okupiĝas ankaŭ pri rizoj.

Klimato
-------

Ado Ekiti situas en tropika klimato. La temperaturo varias inter 13 kaj 32 °C. Jare pluvas ĉ. 1000 mm.

Trafiko
-------

El Ado Ekiti vojoj kuras al 4 direktoj. Inter ili la plej grava estas al Akure.

Fontoj
------

* Angla kaj kroata Vikipedioj
* mapo
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 405141
* GND: 4138662-0
* LCCN: n87949463
* VIAF: 154870322
* BNF: 12466196z
 |
**Grono** estas komunumo de la komunumaro Roveredo kaj la distrikto Moësa en Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 929 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

Geografio
---------

La komunumo Grono situas en la suba Valo de Mesoko ĉe la bordo de la riveroj Moësa kaj Calancasca, kiuj kunfluas okcidente de la komunumo en Roveredo. Al la komunumo apartenas krom la vilaĝo Grono mem la setlejo Nadro en nordo, kaj la setlejo Oltra sude de la rivereo Moësa.

Najbaraj komunumoj
------------------

La komunumo Grono limas en nordo al Castaneda, en nordoriento al Leggia, en oriento al Cama, en sudoriento al Dosso del Liro (Italio), kaj en sudo kaj okcicento al Roveredo.

Trafiko
-------

Tra Grono pasas la kantona ĉefvojo n-ro 13 kaj la svisa aŭtovojo A13 kiuj trans San-Bernardino-Pasejo konektas Grizonon kun Tiĉino. De la iama fervojlinio de Belinzono al Mesoko ekzistas ek de 1978 nur ankoraŭ la plej subaj kilometroj, kie trafikas muzea fervojlinio. Por la konekto al la publika transportreto zorgas la poŝtaŭtolinio de Biasca al Disentis. Alia poŝtaŭtolinio kondukas de Grono al la Valo de Calanca.

Vidindaĵo
---------

La Turo Fiorenzana estas kvinetaĝa konstruaĵo, kiu datiĝas verŝajne el la 12-a jarcento. Ĝi apartenis al la familio de Sacco kaj estas la loko de la murdo de Alberto de Sacco en la jaro 1406. La loĝoturo estis restaŭrita en la jaro 1977 kaj hodiaŭ apartenas al la muzeo moesana.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de Grono datiĝas el la jaro 1219 kiel *de Grono*. La komunumo Grono apartenis al la vikariato kaj la la flago de Roveredo. En la jaro 1799 en Grono estis starigita liberecarbo. Surbaze de la administracia reformo de Kantono Grizono de 1851 Grono fariĝis komunumo de la komunumaro Roveredo en la tiam kreita distrikto Moësa.

Notoj kaj referencoj
--------------------

1. ↑  Fonto: *Cesare Santi*: *Grono* en *Historia Leksikono de Svislando* (2009-12-16)

Eksteraj ligiloj
----------------

* Kategorio Grono en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)

* Oficiala retejo de la komunumo Grono
* Grono en la Historia Leksikono de Svislando germane france itale

* **Vidu ankaŭ en la Vikimedia Komunejo la kategorion Grono** – (Kolekto de bildoj kaj plurmediaj dosieroj)

Bildoj
------

* Turo FiorenzanaTuro Fiorenzana

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| v • d • rKomunumoj de la distrikto Moësa |
| --- |
| 
**Komunumaro Calanca:** **Arvigo**  •  Braggio  •  Buseno  •  Castaneda  •  Cauco  •  Rossa  •  Santa Maria in Calanca  •  Selma

**Komunumaro Mesoko:** Lostallo  •  **Mesoko**  •  Soazza

**Komunumaro Roveredo:** Cama  •  Grono  •  Leggia  •  **Roveredo**  •  San Vittore  •  Verdabbio |  |

 |



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 374592
* GND: 4611754-4
* LCCN: n81151154
* VIAF: 159462592
 |
submarŝipo el la serio Trident
**Trident** (aludante al la antikva armilo tridento), ankaŭ nomata **Trident nuklea programo** aŭ **Trident nuklea malkuraĝigo**, kovras la evoluon, akiron kaj operacion de specifa serio de nukleaj armiloj en Britio kaj iliaj liveraj rimedoj. Ĝia celo kiel deklarite de la brita ministerio pri defendo estas "malinstigi la plej ekstremajn minacojn al nia nacia sekureco kaj vivmaniero, kiuj ne povas esti faritaj per aliaj rimedoj". Trident estas funkcia sistemo de kvar submarŝipoj armitaj per Trident II D-5-balistikaj misiloj, kapablaj liveri termonnukleajn eksplodilojn de multoblaj sendepende celeblaj reuzaj startiloj. Ĝi estas funkciigita fare de la Reĝa Mararmeo kaj bazita ĉe la okcidenta marbordo de Skotlando. Almenaŭ unu submarŝipo ĉiam estas sur patrolo por disponigi kontinuan surmaran kapablecon. Ĉiu portas ne pli ol ok misilojn kaj kvardek eksplodilojn, kvankam ilia kapablo estas pli alta. La misiloj estas fabrikitaj en Usono, dum la eksplodiloj estas britaj.

Vidu ankaŭ
----------

* tekston pri la brita kontraŭnuklearmila organizaĵo Tridentaj Plugiloj, fondita specife por laŭeble haltigi tiun serion.
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Viktoria sito** |
| --- |
|  |
| Viktoria sitoViktoria sito |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Animaloj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Birdoj *Aves* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Paseroformaj *Passeriformes* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Sitedoj *Sittidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Sitta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***S. victoriae*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Sitta victoriae****(Rippon, 1904) |
|
|
|
| Konserva statuso |
| **Konserva statuso: En danĝero** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Viktoria sito  |

 |
| v • d • r |

**Viktoria sito** estas eta paseroforma birdo. Ĝi apartenas al sita genro. Simile kiel aliaj membroj de sitedoj (krom roka sito kaj persia sito) ĝi loĝas en arbaraj aŭ arbar-similaj teritorioj.

Aspekto
-------

11.5 cm longa, grizecaj supraj partoj pli malhele malsupre kaj ĉefe blankecaj subaj partoj.

Disvastiĝo
----------

Ĝi estas endemia en Birmo.

Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montetarbaroj.

La endanĝerita Viktoria sito estas konata nur el la areo de la Monto Victoria de Birmo, kie arbaroj de ĝis 2,000 m estis preksua entute klarigitaj kaj la habitato inter 2,000 kaj 2,500 m estis ege degradita. La populacio estas de nur kelkaj miloj de birdoj kaj malpliiĝas, krom ne estas konservada politiko..

Nutrado
-------

Ili manĝas insektojn kiujn ili serĉas sur arbotrunkoj kaj branĉetoj.

Vivmaniero
----------

Ili estas solecaj birdoj.

Reproduktado
------------

Ili nestumas en arbotruoj.

Notoj
-----

1. ↑  Harrap & Quinn (1996) p125–126 "White-browed Nuthatch"
2. ↑  Ŝablono:IUCN2007

Libroj
------

* Tits, Nuthatches and Treecreepers, Harrap and Quinn, (angle) ISBN 0-7136-3964-4
* The Nuthatches, Erik Matthysen, Academic Presss 1998, (angle) ISBN 0-85661-101-8

Eksteraj ligiloj
----------------

* BirdLife Species Factsheet.[*rompita ligilo*]


Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.
Ĉi tiu artikolo estas verkita en Esperanto-Vikipedio kiel la unua el ĉiuj lingvoj en la tuta Vikipedia projekto.

**Viktoro POLGÁR** aŭ hungare **POLGÁR Viktor**, ankaŭ **Victor POLGAR-POLITZER** (13-a de januaro 1877 – 9-a de julio 1933) estis franca esperantisto el hungara deveno kaj presisto. Li naskiĝis 1877 en Temesvár, kaj mortis 1933 en Verrières-le-Buisson, apud Parizo. 

Li laboris unue kiel kompostisto dum ok jaroj, iris al Parizo en 1904, kie li estis dungita kiel laborestro de la Presa Societo Esperantista, kies posedanto li fariĝis en 1908. Tre aktiva propagandisto, fervora defendanto de la netuŝebleco de la Fundamento de Esperanto. Polgár gvidis Esperanto-kursojn dum 10 jaroj en Parizaj lernejoj. Kiam Théophile Cart batalis por fondi SFPE, li trovis la helpon de s-ro Polgár, kiu, tiam tute malriĉa, eldonis je siaj propraj kostoj du aŭ tri unuajn jarlibrojn de tiu naskiĝinta societo kaj tiel ebligis ĝian kreadon.

Referencoj
----------

1. ↑  Oficiala Gazeto Esperantista, 25.02.1910
2. ↑  Nekrologo ĉe Aŭstria Esperantisto
3. ↑  Nekrologo en *Esperanto*, 1933

|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 26929
 |
memfarita frubedo
frubedo en L. H. Bailey: *Manual of Gardening*, 1910
**Frubedo** estas plata, kun vitrotavoloj kovrita bedo, kiu estas uzata por kreskigi junplantojn. Ĝi estas ne pli longa ol 1 m kaj estas je unu flanko dekliva. Por ebligi kaj aerumi la bedon la unuopaj lignaj aŭ metalaj fenestroj (grandeco de ĉ. 1,6 × 1,0 m) povas esti levataj, klinataj aŭ forprenataj. Simile kiel plantdomoj la frubedoj plilongigas la tempon, kiun la plantoj havas por kreski.

Oni distingas inter varma kaj malvarma frubedo. En varma frubedo (ankaŭ nomata sterkobedo) la mikroorganismoj mineraligas la sterkon produktante i.a. varmon. (komparu: biologia energifonto Oni uzu precipe sterkon de ĉevaloj. Malvarma frubedo ne uzas sterkon. Nur la protekto kontraŭ vento „liveras" pli altan temperaturon kompare al la ekstero. Ofte frubedoj estas uzataj por aklimatigi la plantojn antaŭ la plantado en la libera kampo.

malplenaj masonitaj sterkobedoj en hortikulturejo de Hidcote Manor, Gloucestershire, Britio

Kulturado sub plasta folio
--------------------------

Pro la granda laboro en komerca hortikulturo la frubedoj estis ofte anstataŭitaj de plantdomoj el plastaj folioj.

Vidu ankaŭ
----------

* bedo
* altbedo
* tumulbedo
* kamparana ĝardeno
* legombedo
* sembedo
* profundbedo
* staŭdobedo
* tapiŝbedo
* spicherba spiralo
* terpoma turo

Referencoj
----------

1. ↑  Böhmig: *Rat für jeden Gartentag*. Neumann Verlag, Leipzig 1983, S. 56 ff.
2. ↑   (1974) *Pflanzliche Production*, Landwirtschaftliches Zentralblatt **Band 19, Ausgaben 5-8**. Deutsche Akademie der Landwirtschaftswissenschaften zu Berlin, p. 1277.

* Kategorio Frubedo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Ferla** estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono kaj insulo Sicilio kaj al la provinco Siracusa. Fine de 2018 en la komunumo vivis 2 447 loĝantoj. Najbaraj komunumoj estas Buccheri, Buscemi, Carlentini, Cassaro kaj Sortino.

Kristana patrono de la komunumo estas la sanktulo Sebastiano, kies memortago, la 20-a de januaro, sekve ankaŭ estas la komunuma festotago.

Geografio
---------

Ferla troviĝas 42 km okcidente de la provinca ĉefurbo Siracusa en la okcidenta parto de la provinco sur la montoj de Iblei. Aliflanke de la komunumo troviĝas en distanco de 70 km la urbo Catania.

Historio
--------

La unua dokumenta mencio de la komunumo datiĝas de la 23-a de julio 1269, kiam estis subskribita interkonsento inter la barono de Ferla, *Perrucchio Lanza*, kaj *Damiano Rubeo*, la barono de *Xirume* kun la celo solvi demandojn rilate la paŝtado sur la kultivitaj teritorioj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Oficiala retejo

Panoramo

* Ferla en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ferla en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
La **Brazila portugala** (en portugala *brasileiro*, aŭ *português do Brasil*) estas serio de dialektoj de la portugala lingvo uzita ĉefe en Brazilo. Ĝi estas parolata de proksimume la 200 milionoj da loĝantoj el Brazilo kaj de kelkaj milionoj da brazilaj elmigrintoj, ĉefe en Usono, Paragvajo, Japanio, Portugalio, kaj Argentino. La Brazila portugala havis sian propran disvolviĝon. Kiel rezulto, tiu varianto de la Portugala lingvo estas iome diferenca, ĉefe laŭ fonologio, el la varianto parolata en Portugalio kaj en aliaj portugal-parolantoj landoj (la dialektoj de aliaj landoj, parte pro la pli ĵusa fino de la portugala koloniismo en tiuj regionoj, havas pli proksiman konekton al nuntempa eŭropa portugala). Tiuj diferencoj estas kompareblaj al tiuj inter Usona angla kaj Brita angla aŭ inter la hispana de Hispanio kaj hispana de Ameriko.

Vidu ankaŭ
----------

* Listo de brazilaj kantistoj

Notoj
-----

1. ↑   Arkivita kopio. Arkivita el la originalo je 2013-06-08. Alirita 2013-10-01.

* Kategorio Brazila portugala en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
Mezurado de la frotfortoLa **frotkoeficiento** estas valoro kiu montras la interrilaton inter la frotforto kaj la normala forto inter la objektoj. Ĝi estas valoro kiu estas uzata en fiziko por trovi aŭ la fortforton aŭ la normalan forton inter la surfacoj de du kuntuŝiĝantaj korpoj.

La frotkoeficiento estas kalkulata per la formulo {\displaystyle \mu ={\frac {F\_{F}}{F\_{N}}}}

En tiu ekvacio {\displaystyle F\_{F}}, estas la frotforto, {\displaystyle \mu } estas la frotkoeficiento kaj {\displaystyle F\_{N}\,} estas la normala forto t.e. la forto kiu agas orte al la kontaktebeno inter la korpoj.

Ekzistas diversaj tipoj de frotkoeficiento {\displaystyle \mu }. La **statika frotkoeficiento** estas la valoro kiun oni obtenas kiam en la supra formulo la frotforto estas tiu, kiu necesas por ekmovi la nemovan korpon. La **dinamika frotkoeficiento** estas obtenata, kiam la frotforto estas tiu, kiu necesas por daŭre movi la jam glitantan korpon.

Froto inter du realaj surfacojEl eksperimentoj rezultas, ke la statika frotforto bezonata por ekmovi la korpon, ne estas precize mezurebla. Ĉiuokaze ĝi estas pli alta ol la dinamika frotforto.

La kialo estas, ke la surfacoj nepre ne estas tute glataj. Mikroskope rigarditaj, ĝi aspektas, kiel montrataj en la figuro. Ili estas iamaniere endentigitaj. Por ekmovi la supran korpon unue bezonas malkonekti la endentigon kaj por tio estas bezonata pli granda forto, ol por glitante movi ĝin.

La frotkoeficiento ne havas ajnan unuon. 

La frotkoeficiento dependas de la surfacoj de la korpoj glitantaj unu sur la alia. La valoro estas kutime inter 0 kaj 1 sed povas esti pli granda ol 1. Valoro de 0 signifas, ke ne ekzistas froto  inter la objektoj. Tio ĉi eblas nur teorie. Ĉiuj objektoj en la vera mondo havas iun froton kiam ili tuŝas unu la alian. Valoro de 1 signifas ke la frotforto estas egala al la normala forto. Kelkaj homoj pensas ke la frotkoeficiento  neniam povas esti pli ol 1, sed tio ĉi ne estas vera. Frotkoeficiento de pli ol unu nur signifas ke la frotforto estas pli granda ol la normala forto. Materialo kiel silicone kaŭĉuko, ekzemple, povas havi frotkoeficienton multe pli granda ol unu. Kelkfoje la frotkoeficiento  povas ankaŭ  varii depende de la maso kaj la rapido de la movanta korpo.

La frotforto inter la surfacoj efikas nur, kiam unu korpo moviĝas aŭ kiam oni volas ekmovi unu korpon rilate al la alia.
**Tell Hamoukar**  aŭ **Tel-Hamoukar** estis urbo en antikvo, kie okazis grava kaj grandega batalo antaŭ 5500 jaroj. La batalo okazis tiel abrupte kaj fatale, ke multaj ĉiutagaĵoj konserviĝis, restis loke. La urbo situas limregiono de Irako kaj nordorienta Sirio (iama supra Mezopotamio).

La urbo estis konstruita antaŭ 6.000 jaroj, la komercan centron ĉirkaxubaris trimetra argilmuro, kiu kolapsis je la fortega bombardo. La arkeologoj trovis 1.200 malgrandajn (2,5x4 cm) ŝtonajn pafilaĵojn kaj 120 pli grandajn argilajn globojn (kun diametro de 6-10 cm). La pli malgrandajn pafaĵojn oni uzis kontraŭ la homoj.

Post konkero de la urbo, la malamiko ĉion forbrulis. Oni supozas, ke la malamiko estis sud-mezopotamia ŝtatourbo. Certas, ke la sudanoj vivis post la detruo en la restantaj partoj de urbo. 

La urbon malkovris usonaj arkeologoj meze de la 1990-aj jaroj, ekde tiam oni daŭre elfosadas tie.

Vidu ankaŭ
----------

Uruk

Referencoj, angle
-----------------

* fotoj
* Hamoukar Project Homepage Arkivigite je 2006-02-08 per la retarkivo Wayback Machine at the Oriental Institute Arkivigite je 2011-02-11 per la retarkivo Wayback Machine of the University of Chicago

* "University of Chicago-Syrian team finds first evidence of warfare in ancient Mesopotamia", press release by University of Chicago News Office (December 16, 2005).

* "Archaeologists Unearth a War Zone 5,500 Years Old" by John Wilford, *New York Times* (December 16, 2005; reposted by University of Chicago News Office)

* "Ancient Civilization Unearthed in Syria", Associated Press (via Yahoo! News), 16-an de decembro, 2005

* Truefacts article
Feritoj uzataj por redukti parazitan elektromagnetismon sur kablo.
En elektrotekniko kaj elektroniko, la termino **ferito** identigas keramikajn materialojn el fera oksido (III) (Fe2O3), kaj pli malofte, el magnetito (Fe3O4) kaj aliaj metalaj oksidoj. La feritoj estis evoluigitaj en 1930 de Yogoro Kato kaj Takeshi Takei de la Tokio-Instituto de Teknologio.

Proprecoj
---------

Depende de la kunmetaĵo la feritoj povas havi altan aŭ malaltan koercitivon. Ju pli alta estas la koercitivo des pli larĝa estas la histerezo-kurbo de la materialo.

Kiel ĉiuj keramikaj materialoj, feritoj estas malmolaj kaj malelastaj kaj sekve rompiĝemaj.

Uzoj
----

La plej ofta uzo estas en la konstruo de kernoj por induktancoj kaj transformatoroj, precipe ĉe frekvencoj pli altaj ol tiu de la elektra reto.  La feritoj ne taŭgas por fortaj magnetaj kampoj, sed ili havas malgrandan histerezo-kurbon. Tio igas ilin taŭgaj, kie facile la ekestus kirlo-kurentoj. Pro tio transformatoroj kun kerno el ferito havas nekonsiderindajn perdojn dum neŝarĝita funkciado.
La feritoj estas konsiderataj elektre izolaj.

Notoj
-----

1. ↑  Carter, Barry C.; Norton, M. Grant "Ceramic materials: science and engineering" Springer, 2007.
2. ↑   Ĉapitro 2 : la Kompania Etika Filozofio | TDK Kodo de Konduko | Pri TDK | TDK Tutmonda. Arkivita el la originalo je 2017-04-21. Alirita 2017-06-13.

* Kategorio Ferito (magnetismo) en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Tell Hammeh** (en araba: تل حمة) estas relative malgranda *tel* (amasmonta arkeologia kuŝejo) en la centro de la Jordana valo, Jordanio, kie la rivero Zarka venas al la Jordana valo. Ĝi estas la loko de la plej frua fandado de fero en basfornoj, el ĉirkaŭ la jaro 930 a.K. Ĝi estas proksima al kelkaj el pli grandaj tel-oj en tiu parto de la Jordana valo (ekz. Tell Deir 'Alla, Tell al-Sa'idijeh) kaj al la naturaj rimedoj necesaj por metalproduktado: aliro al akvo, kuŝejoj de marna argilo (vidu Veldhuijzen 2005b, 297), kaj super ĉio la nura fer-erco de ampleksa regiono Mugharet al-Ŭarda (Abu-Ajamieh et al. 1988; Pigott 1983; Pigott et al. 1982; Bender 1968, 149-151; van den Boom kaj Lahloub 1962). 

La elfosadoj en Hammeh estas parto de la Regiona Projekto de Deir 'Alla, kuna iniciato de Jarmuk-Universitato de Irbid, Jordanio, kaj la Universitato de Lejdeno de Nederlando, kunlabore kun la Jordania Departemento de Antikvaĵoj.

La plej grava trajto estas la apero de grandaj kaj tre frua ferfandado, pruvita de grandaj kvantoj de fer-rubo, teknika ceramiko, restaĵoj de basfornoj ktp.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Informaro pri Hammeh kaj ferfandado

-
**Teluk Air Tawar** (ĉine:日落斗哇) estas urbeto en la norda parto de la Seberang Prai distrikto, Penang, Malajzio. La malnova nomo de la loko estas **Telok Ayer** **Tawar**, la leterumo estas malsama.

Geografio kaj loko
------------------

La Reĝa Malajzia Aerarmeo sidejas proksime de Teluk Air Tawar.

  

La urbeto estas apuda la maro de Malaka Markolo. Vizitantoj ankaŭ povas vidi Penang insulon el la marbordo.

La urbeto estas 15 km el ĉefurbeto,Butterworth kaj eble 25km el Sungai Petani, la provinco de Kedaho.

Kelkaj logxejoj tie estas Taman Robina, Taman Teluk Molek, Taman Pahlawan kaj Taman Aman Bayu.

La posxkodo de la loko estas 13500 Butterworth.

Lernejoj
--------

### bazlernejoj

Kelkaj lernejoj lokas en Teluk Air Tawar. La nacia baza lernejo

* Sekolah Kebangsaan Telok Ayer Tawar ,
* la ĉina baza lernejo, SRJK (C) Aik Keow 日落斗哇益侨华文小学, kiu komencis funkcii antaŭ la Dua Mondmilito.

### mezlernejo

* Sekolah Menengah Teluk Air Tawar

Ekologio
--------

Multaj akvobirdoj kaj aliaj birdoj povas esti vidataj ĉe Teluk Air Tawar.

Se oni interesiĝas pri birdumado, bv legi  Malaysia Birding paĝon.

Laŭ la ĵurnalo, The Star, kiu reportis  la birdoj trovigas tra la ŝtato de Kedah.

Esperanto kaj Teluk Air Tawar
-----------------------------

La baza lernejo,  SRJK Aik Keow kondukis 3 horojn de Esperanto kurso en 2012 Novembro. La lernantoj estis el gradaj 2-6, bedaŭrinde, grado 5 havis alian programon.

Poste,  la ekslernanta asocio de Aik Keow (Aik Keow Expupils' Association) ankaŭ kondukis 5 horojn de baza kurso en Decembro. 5 lernantoj partoprenis tiun kurson.

Referencoj
----------

1. ↑   Arkivigite je 2016-04-02 per la retarkivo Wayback MachineRMA F
2. ↑   SK Teluk Air Tawar
3. ↑  SRJK(C) Aik Keow
4. ↑  [*rompita ligilo*]Malaysia Birding
5. ↑  [*rompita ligilo*]Teluk Air Tawar Teeming with Life
6. ↑  日落斗哇益侨华文小学
7. ↑  日落斗哇益侨校友会
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Ahuehuete-arbo** |
| --- |
|  |
| Taxodium mucronatum, "El Árbol del Tule", en Santa María del Tule (Oaĥako, Meksiko)*Taxodium mucronatum*, "El Árbol del Tule", en Santa María del Tule (Oaĥako, Meksiko) |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Regno: | Plantoj *Plantae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Divizio: | Pinofitoj *Pinophyta* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Pinopsidoj *Pinopsida* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Pinaloj *Pinales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Cipresacoj *Cupressaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Taksodio *Taxodium* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Specio: | ***T. mucronatum*** |
|

 |
| Dunomo |
| ****Taxodium mucronatum****Tenore |
|
|
|
| Konserva statuso |
| {{{220px}}}**Konserva statuso: Malplej zorgiga** |
|
|  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Ahuehuete-arbo  |

 |
| v • d • r |

La **Ahuehuete-arbo** (*Taxodium mucronatum*) estas ekde 1921 la meksika nacia arbo. La nomo signifas "praa arbo proksime de la akvo" en la naŭatla lingvo. Temas pri taksodiospecio (*Taxodium macronatum*). Unu ekzemplero en Santa Maria de Tule en federacia ŝtato Oaĥako (Meksiko) havas la trunkan perimetron de 36 m, pro kio ĝi estas la arbo kun plej dika trunko en la tuta mondo. Ĝi aĝas 1200-3000 jarojn, havas la diametron de 14 m kaj alton de 41 m.

La arbo estas ankaŭe nomata aŭ konata kiel "Meksika Cipreso" au Cipreso de Moktezumo"

En Meksiko troviĝas multaj famaj arboj el tiu specio. Interaliaj, "la arbo de la trista nokto", ĉe meksiko-urba kvartalo Takubo, estas la arbo kie konkerinto Hernano Korteso ploris pro esti venkita dum batalo kontraŭ aztekoj (meksikaj). Tra la lando troviĝas aliaj famaj arboj.

En multaj regionoj de Meksiko, la arbo estas konata laŭ la nomo "sabino" kaj are kiel "sabinal". En la centrmeksika ŝtato Agvaskaljento, troviĝas belega apudrivera regiono nomata "El Sabinal" (la sabinaro), kie, laŭlonge de la riverbordo, kreskas tiuj ĉi miljaraĝaj arboj.

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ahuehuete-arbo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Ahuehuete-arbo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Ahuehuete-arbo en Vikispecioj (Kolekto pri ĉiuj vivantaj estuloj)



|  |  |
| --- | --- |
| Portala ikono | Portalo pri Biologio |

* hispana teksto kaj fotoj
* angla teksto kaj fotoj Arkivigite je 2005-05-08 per la retarkivo Wayback Machine
**Cármenes** [KARmenes] estas municipo en la nordoriento de la provinco Leono, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al komarko *Montaña de Riaño*, en la nordoriento de la provinco. *Cármenes* estas komprenebla etimologie kiel *Ileksejo*, kaj tial aperas branĉo de ilekso en la blazono sur flava fono. En ties montara teritorio fluas la rivero Esla kiu enfluas en la Akvorezervejo de Riaño.

Komarkoj de la provinco Leono; *Montaña de Riaño* nordoriente, helverde.
Loĝloko Campo.

Geografio
---------

Ĝia municipa teritorio estas formata de la loĝlokoj Almuzara, Campo, Canseco, Cármenes, Felmín, Genicera, Gete, Getino, Lavandera, Pedrosa, Piedrafita, Piornedo, Pontedo, Rodillazo, Tabanedo, Valverdín, Villanueva de Pontedo, okupas totalan areon de 154,22 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 335 loĝantojn. Ĝi perdis ĉirkaŭ 2 100 loĝantojn el la mezo de la 20-a jarcento pro la migrado el ruraj zonoj al urboj. Ĝi distas 45 km de Leono, provinca ĉefurbo.

Historio
--------

Inter Cármenes kaj Villamanín estas arkeologia kuŝejo Minejo Profunda. Temas pri mino el kiu ĝis antaŭ nelonge oni estis elfosanta mineralon de kupro. Tiu minejo montras pruvojn de elfosado de mineralo jam en prahistoria epoko, nome montrojn de elfosado farita per ostaj aŭ ŝtonaj instrumentoj kaj per fajro, en lokoj kaj en koridoroj proksimaj al ekstero kaj en la nomita Socavón Sanz je 1410 metroj de altitudo. Tio okazis en diversaj epokoj de Neolitiko: unue en Ĥalkolitiko kaj poste en la fino de la Bronzepoko. Estis ankaŭ setlejoj de keltoj, restaĵoj de romianoj kaj visigotoj.

En Mezepoko okazis reloĝado. La areo apartenis al la Regno Leono. Estis asocio de tri loĝlokoj dum kelkaj jarcentoj, kiuj apartiĝis en 1812. La areo suferis pro la Hispana Enlanda Milito.

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj) kaj brutobredado (ŝafoj kaj kaproj en montaraj areoj, kaj bovoj en ebenaĵoj) kaj poste minado. Lastatempe kultura kaj rura turismo plie ekgravis (popola arkitekturo, historia heredo, piedirado).

Bildoj
------

* Tradicia kabano en Almuzara.Tradicia kabano en Almuzara.
* Canseco.Canseco.
* Preĝejo de Canseco.Preĝejo de Canseco.
* Preĝejo de Genicera.Preĝejo de Genicera.
* Domego ĉe Genicera.Domego ĉe Genicera.
* Panoramo ĉe Genicera.Panoramo ĉe Genicera.
* Ponto de Getino super la rivero Torio.Ponto de Getino super la rivero Torio.
* Piedrafita de la Mediana.Piedrafita de la Mediana.
* Rivero Torio ĉe Piedrafita.Rivero Torio ĉe Piedrafita.
* Piornedo.Piornedo.
* Rodillazo.Rodillazo.
* Tradicia arkitekturo ĉe Rodillazo.Tradicia arkitekturo ĉe Rodillazo.
* Villanueva de Pontedo.Villanueva de Pontedo.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de Provinco Leono

Notoj
-----


* Cármenes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
* Kategorio Cármenes en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 760263
 |
**Ahualulco de Mercado** estas unu el la 124 komunumoj de la meksika subŝtato Jalisco. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Ahualulco de Mercado*. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 14 003.

Geografio
---------

**Ahualulco de Mercado** apartenas al la regiono Valles. Al la regiono Valles entute apartenas 14 komunumoj. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 21465 loĝantojn. El tiuj estis 10432 viroj kaj 11033 virinoj. La komunumo havas surfacon de 157,2 km². La meza alteco estas 1310 metroj super la marnivelo. La meza jara temperaturo estas 21,3 C. En la komunumo estas 871,4 mm da precipitaĵo jare. 

Situo de la koncerna regiono en la subŝtato Jalisco.

Sociogeografio
--------------

En la jaro 1995 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 6299 viroj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 5707 estis alfabetoj kaj 582 analfabetoj. Do 9.24 % de la viroj estis analfabetoj. En la sama jaro en la komunumo vivis 6548 virinoj. El tiuj estis 5970 alfabetoj kaj 566 analfabetoj. Do 8,64 % de la virinoj estis analfabetoj. En 1995 en Ahualulco de Mercado vivis 17731 personoj kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj estis 10 indiĝenoj. Tio signifas ke 0,056 %en la koncerna jaro de la loĝantaro estis indiĝenoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a. (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

Eksteraj ligiloj
----------------

* Ahualulco de Mercado Arkivigite je 2007-06-02 per la retarkivo Wayback Machine en *Enciclopedia de los Municipios de México* (hispane)
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**Homo** |
| --- |
| Troveblo de fosilioj: Plejstoceno - Nun |
| Bildo de viro kaj virino sur ŝildo sendita en la interstelan spacon kun la spacŝipo Pioneer 11.Bildo de viro kaj virino sur ŝildo sendita en la interstelan spacon kun la spacŝipo *Pioneer 11*. |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
| Domanio: | Eŭkariotoj *Eukaryota* |
|
|
| Regno: | Bestoj *Animalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Filumo: | Ĥorduloj *Chordata* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | Mamuloj *Mammalia* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | Primatoj *Primates* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | Homedoj *Hominidae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | Homo *Homo* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri Homo  |

 |
| v • d • r |

***Homo*** estas genro de primatoj el la familio homedoj kiu ampleksas specio Homo (*Homo sapiens*) kaj kelkaj formortintaj specioj (*Homo rudolfensis*, *Homo naledi*, *Homo habilis*, *Homo erectus* kaj Neandertala homo).

La evoluo de la homo al *Homo sapiens* verŝajne estiĝis tra specioj, kiuj almenaŭ similis la jenajn: *Ardipithecus ramidus*, *Australopithecus afarensis*, *Homo rudolfensis* / *Homo habilis* kaj *Homo ergaster* / *Homo erectus*.

Fontoj
------

*En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Homo en la pola Vikipedio.*

Vidu ankaŭ
----------

* Prehistoria arkeologio
Televida teleregilo
**Teleregilo** estas aparato, plej ofte mane tenebla, per kiu oni regas elektronikajn rimedojn, sen drato aŭ alia fizika kontakto kun la regata aparato. En hejmoj, oni uzas teleregilon ekzemple kun televido, radioaparato, DVD-legilo, videoaparato aŭ infanaj ludiloj.

Teleregiloj estas uzataj ankaŭ por malfermi pordon (ekz. de garaĝo), ŝlosi kaj malŝlosi aŭton kaj eĉ komandi komputilon aŭ ĝenerale por hejma aŭtomatigo. Ŝlosaj-malŝlosaj teleregiloj ofte estas enkonstruitaj en ŝlosiloj, ekz. tiuj de aŭtoj.

Hejma teleregilo povas esti destinita por funkciigi nur la aparaton, kun kiu ĝi estas liverata, sed ekzistas ankaŭ regiloj por multaj kaj diversspecaj aparatoj.

Teleregiloj estas uzataj ankaŭ en industrio kaj en batalilaj sistemoj de armeoj.

Funkciado
---------

La plej multaj hejmaj teleregiloj komunikas kun la regata aparato per infraruĝa radiado, sed ankaŭ aliaj tipoj de elektromagnetaj ondoj (radiofoniaj aŭ mikroondaj frekvencoj) estas uzataj. La energion bezonatan de mana teleregilo donas baterioj, kiuj povas esti reŝargeblaj.

Vidu ankaŭ
----------

* Domotiko
* Infraruĝa radiado
* Telestiraviadilo
* Zapado

Eksteraj ligiloj
----------------

* Teleregilo en Reta Vortaro.

* Kategorio Teleregilo en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Banatski Brestovac,** serbe **Банатски Брестовац,** germane **Rustendorf,** hungare **Beresztóc** [berestOc] estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato, en municipo de Panĉevo. La oficiala hungara loknomo estis ĝis 1898 *Bresztovácz*.

Banatski Brestovac troviĝas en la verda municipo
Preĝejo de Banatski Brestovac
Tie estis la katolika preĝejo en Banatski Brestovac

Bazaj informoj
--------------

* Areo: 57  km²
* Alto super marnivelo: 61 m
* Loĝantaro: 3510
* Poŝtkodo: 26234
* Telefonprefikso: +381 13
* Aŭtokodo: PA

Situo
-----

Banatski Brestovac troviĝas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Danubo. Panĉevo troviĝas 20 km-ojn.

Historio
--------

La unua skriba mencio devenis el 1717 en formo: *"Praestowatz"* havanta serbajn loĝantojn. En 1763 germanoj alvenis. En 1910 vivis en Beresztóc 3752 homoj (2379 germanoj, 1306 serboj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, poste al estonta Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Inter 1941-1944 la germana armeo okupis la vilaĝon. En 1945 la germanoj deportiĝis kaj oni malkonstruis la romkatolikan preĝejon. En 2002 loĝis en Banatski Brestovac 3 517 homoj (3029 serboj, 97 ciganoj kaj aliaj).

Vidindaĵoj
----------

* ortodoksa preĝejo

Vidu ankaŭ
----------

* Strukturo de Vojvodino

* Kategorio Banatski Brestovac en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)
**Jean Alfred FOURNIER** (n. 12-an de marto 1832 - m. en 1914) estis franca profesoro pri haŭtaj kaj sifilisaj malsanoj.

La medicina kariero de Alfred Fournier estis dediĉita preskaŭ nur al esplorado pri unu el la plej timindaj plagoj de la 19-a jarcento : la sifiliso.

Li komence estis kuracisto por sekse malsanaj virinoj de Lourcine (ĉe la loko de la nuna malsanulejo Broca (13-a arondismento de Parizo). Poste li fariĝis servo-estro en la malsanulejo Saint-Louis en 1876, kie katedro pri haŭtaj kaj sifilisaj malsanoj estis kreita por li en 1879. Li estas konsiderata kiel la unua fakulo sur tiu tereno. Kontraŭ la opinio de la plimulto el la kuracistoj de sia epoko, Fournier kapablis demonstri la sifilisan naturon de tabeto kaj de la ĝenerala paralizo.

La ĉi supraj informoj parte fontas el la retejo de la FR : Interuniversitata biblioteko de Medicino kaj dentologio Arkivigite je 2006-06-17 per la retarkivo Wayback Machine).

En Parizo, la Instituto Fournier (25, Boulevard Saint-Jacques, 14-a arondismento) estas la plej malnova institucio kontraŭ sekse transmisieblaj malsanoj kaj la sola de tiu tipo en Francio. Ĝi estis fondita en 1923, por rekono kaj pritrakto de la sekse transmisieblaj malsanoj kaj frua eltrovo de kanceroj. En 2007, ĝi akceptis 60 000 pacientojn en sia fako de anonima kaj senpaga elserĉado kaj realigis 30 000 testojn pri HIV. Bedaŭrinde, la Instituto estas nun (2008) en tre malbona financa situacio.

Poŝtmarko estis dediĉita al la memoro de Alfred Fournier en 1946

Al Pierre Corret, kiu petis lian opinion, kiam li preparis sian disertacion por doktoriĝo en Medicino pri la temo "**Utilité et possibilité de l'adoption d'une langue internationale auxiliaire en médecine**" (1908) , Alfred Fournier respondis : "*Mi povas nur aplaŭdi la ideon pri internacia lingvo cele al faciligo de la sciencaj interŝanĝoj.*"

Bibliografio
------------

* *Contribution à l'étude du rhumatisme blennorrhagique*. Annales de Dermatologie et de Syphiligraphie. 1869
* *La syphilis du cerveau. Leçons cliniques*. A. Fournier. Paris. eld. G. Masson (4 vol.). 1879
* *Syphilis et mariage*. Parizo : Eld. Masson. 1880.
* *Les affections parasyphilitiques*. Parizo : Eld. Rueff et Cie Editeurs. 1894.
* *Traité de la syphilis*. Parizo : Rueff et Cie Editeurs. 1899.
* *L'hérédité syphilitique*. Elibron classics
* Artikoloj en "*Journal des maladies cutanées et syphilitiques*".
* "Le fondateur de la syphiligraphie Alfred Fournier (1832-1914) et sa lutte contre la syphilis". Georges Androutsos; Lazaros Vladimiros. Parizo : revuo "*Méd*". 1991.

* Kategorio Alfred Fournier en la Vikimedia Komunejo (Multrimedaj datumoj)



|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 259166
* GND: 117528455
* LCCN: n86816027
* VIAF: 19759540
* ISNI: 0000 0001 1042 4040
* SUDOC: 032899025
* BNF: 134176104 123839286, 134176104
* BIBSYS: 90555584
* NKC: jn20030923013 nlk20000085668, jn20030923013
* ICCU: RAVV070308
* BNE: XX1273432
 |
| Kiel legi la taksonomionKiel legi la taksonomion**pseŭdoreĝa boleto** |
| --- |
|  |
| Boletus regius*Boletus regius* |
| **Biologia klasado** |
| 

|
|  |
| Domanio: | Eŭkariotoj *Eukaryota* |
| Subdomanio: | *Opisthokonta* |
|
| Regno: | Fungoj *Fungi* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Subregno: | *Dikarya* |
|
|
|
|
|
| Filumo: | Klabfungoj *Basidiomycota* |
|
| Subfilumo: | *Agaricomycotina* |
|
|
|
|
|
|
|
| Klaso: | *Agaricomycetes* |
| Subklaso: | *Agaricomycetidae* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Ordo: | *Boletales* |
|
|
|
|
|
|
| Familio: | *Boletaceae* |
|
|
|
|
|
| Genro: | *Boletus* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |
| Dunomo |
| ***Boletus pseudoregius***(Hubert) Estadès 1988 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Aliaj Vikimediaj projektoj |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sistematiko en Vikispecioj |

 |
|
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Komunejo pri pseŭdoreĝa boleto  |

 |
| v • d • r |

La **pseŭdoreĝa boleto** *(Boletus pseudoregius)* estas fungo el la ordo boletaloj *(Boletales)* kaj el la familio boletacoj *(Boletaceae)*. Ĝi apartenas al la grupo de *Boletus appendiculatus* kaj tre similas al la reĝa boleto, sed estas malpli ruĝa sur la ĉapelo, kaj male pli ruĝa baze de la stipo; ĝi estas multe pli bluiĝema (surfaco kaj karno) kiam oni ĝin tranĉas aŭ manipulas. Tiu ektomikoriza fungo, ligita al fagaloj (ĉefe kverko) en sufiĉe varmaj lokoj sur kalka grundo, estas same manĝebla kiel la aliaj boletoj de sia grupo - bone kuiru ĝin! Sed pro ĝia relativa malofteco oni konsilu ĝin ne abunde rikolti.

Eksteraj ligiloj
----------------

* angle **Boletus pseudoregius*  en MycoBank*
**Alfoz de Bricia** [AlFOZ deBRIzja] estas municipo en la nordokcidento de la provinco Burgoso, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Las Merindades*. La loknomo *Alfoz de Bricia* povas esti komprenebla etimologie kiel *alfoz* (historia teritorio) de Bricia, kiu estas unu de la loĝlokoj.

Geografio
---------

Cilleruelo de Bricia.
Roka ermitejo de Sankta Mikaelo en Presillas.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 52,14 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 73 loĝantojn. Ĝi perdis multajn loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono. Ĝi distas 71 km de Burgoso, provinca ĉefurbo.

La municipa teritorio estas formata de la jenaj loĝlokoj: Barrio de Bricia, Bricia, Campino, Cilleruelo de Bricia, Linares de Bricia, Lomas de Villamediana, Montejo de Bricia, Presillas, Valderías, Villamediana de Lomas kaj Villanueva-Carrales. Ĝi estas sude de la Baraĵlago de Ebro, lime kun suda areo de Kantabrio.

Historio
--------

La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En frua Mezepoko okazis reloĝado. En tiu epoko oni konstruis enrokajn ermitejojn.

Kvankam la areo iam apartenis al Kantabrio, en la provinca restrukturigo de 1833 Kantabrio perdis Alfoz de Bricia, Alfoz de Santa Gadea, Valle de Valdebezana, Hoz de Arreba, Valle de Zamanzas kaj Valle de Mena.

Dum la Hispana Enlanda Milito tiu areo estis frontozono, pro kio okazis teruraj rezultoj kaj posta forta subpremado (20 ekzekutitoj) fare de la frankisma partio, kiu estis helpita de italaj aliancanoj.

Aktualo
-------

Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, forstado) kaj brutobredado (bovoj, ŝafoj kaj ĉevaloj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. 

Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejoj, popola arkitekturo kaj roka Ermitejo de Sankta Mikaelo en Presillas.

Vidu ankaŭ
----------

* Municipoj de la provinco Burgoso

Notoj
-----


|  |  |
| --- | --- |
| Bibliotekoj | * PeEnEo: 773294
 |